yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Остаҙ

Остаҙ (рус. Устад, остад) - Көнбайыш Азия, Төньяҡ Африка, Көньяҡ Азия һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияла ҡулланылған маҡтаулы титул.

# Остаҙ
## Этимологияһы

Фарсы һүҙе استاد (остаҙ) урта фарсы телендәге awestād ("оҫта», «оҫтаның оҫтаһы») килеп сыҡҡан.

# Остаҙ
## Ҡулланыу

Титул исем алдынан килә, ғәҙәттә хөрмәтле уҡытыусылар һәм рәссамдар өсөн ҡулланыла. Уны теләһә ниндәй сәнғәт йәки шөғөл оҫтаһы өсөн ҡулланырға мөмкин; мәҫәлән, танылған мотомеханикка остаҙ тип мөрәжәғәт итәләр. Был терминды уҡыусы ла (шәкерт) үҙ уҡытыусыһына ҡарата ҡуллана ала.
Фарсы телендә, ғәрәп телле донъяла был исем университет профессорына ҡарата ҡулланыла. Бруней, Индонезия, Малайзия, Филиппин, Сингапур, Көньяҡ Таиланд дәүләттәрендә Остаҙ термины тик квалификациялы ислам ғалимдары өсөн генә ҡулланыла, ул ғәрәп донъяһында "шәйех" һәм Һинд субконтинентында "мәүләнә" кеүек терминдарҙың туранан-тура эквиваленты. Мальдивтарҙа был һүҙ юридик практика менән шөғөлләнергә лицензияланған кешеләр өсөн ҡулланыла.
# Босния әйәләте

Босния эялеты (һуңыраҡ Босния пашалығы) — Балҡан ярымутрауының төньяҡ өлөшөндәге төп Ғосман империяһы провинцияһы үҙ составына Босния һәм Герцеговинаның бөтә территорияһын, Венгрияның, Сербияның һәм Хорватияның бер өлөшөн индергән.

# Босния әйәләте
## Тарихы

1580 йылға тиклем Босния бер пашалык составында берҙәм санджак була, ул Ғосман империяһы тарихында беренсе тапҡыр 1580 йылдан һуң бер нисә санджакка бүленде.
Сәскә атҡан осорҙа, XVII быуат уртаһында, пашалыҡ составына бөтә Босния һәм Герцеговинаны, Славонияны, Ликаны, Далматияны (Хорватия) үҙ эсенә алған. Пашалыҡ 8 санджакка һәм 29 хәрби заставаға бүленгән була.
Ғосман империяһы 1683—1699 йылдарҙағы һуғышта еңелгәндән һуң, Карловицкий килешеүенә ярашлы Босния пашалығының биләмәләре һиҙелерлек кәмей. Хәҙер уның составында 4 кенә санджак иҫәпләнә ине, улар территория буйынса ярайһы ныҡ кәметелде.
1833 йылда Герцеговина биләмәһе Босния пашалығынан айырылып, айырым Герцеговина пашалығы булдырыла.
1851 йылда Босния һәм Герцеговина пашалыҡтары яңы төбәккә берләшә, ул һуңынан Босния һәм Герцеговина булараҡ билдәле була.
1878 йылда, Австро-Венгрия Босния менән Герцеговинаны баҫып алынғандан һуң, пашалыҡ бөтөрөлә.
# Дальний Кулдос

Дальний Кулдос — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 581 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Дальний Кулдос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005424
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200542
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Льюис Раунд Уилсон китапханаһы

Льюис Раунд Уилсон китапханаһы (ингл. Уилсон Louis Round Library) ― Чапел-Хиллдағы Төньяҡ Каролина университеты китапханаһы. 1929 йылда төҙөлә. 1984 йылда Дэвис китапханаһы асылғанға тиклем университеттың төп китапханаһы булып торған.

# Льюис Раунд Уилсон китапханаһы
## Тарих

Китапхана бинаһы 1927—1929 йылдарҙа университет кампусы реконструкцияланған ваҡытта төҙөлә: 1920 һәм 1931 йылдар араһында бында барлығы 23 ҡоролма барлыҡҡа килә. Бинаның проекты бозар стилендә архитектор Артур Кливленд һәм данлыҡлы McKim, Mead &amp; White төҙөлөш фирмаһы архитекторы Уильям Кендалл тарафынан эшләнә. Бинаның планы стандарт Карнеги китапханаһы планына ярашлы итеп төҙөлә. 1923 йылда Карнеги корпорацияһы 1907 йылда корпорацияның аҡсаһына төҙөлгән элекке китапхана бинаһын яңыртып төҙөргә һәм яңы китапхана төҙөргә үҙенең ҡаршылығы булмауы тураһында әйтә. Шуға ҡарамаҫтан, был яңы ҡоролма өсөн аҡса бүлдерергә университет заявка бирмәй. 1956 йылда китапханаға уның беренсе китапханасыһы Льюис Раунд Уилсондың исеме бирелә. Быға тиклем бина бары тик «Китапхана» тип кенә аталып йөрөтөлгән була.
Үҙенең бай фонды менән башҡа китапханалар араһында айырылып торасаҡ китапхананы төҙөүҙең төп инициаторҙарының береһе Уилсон була. 1929 йылдың 19 октябрендә китапхана асыла, ә теүәл 10 көн үткәс, биржа баҙары ҡолай. Университетты дәүләт ярҙамы менән төҙөү кәметелә, шунлыҡтан Уилсон китапхана өсөн шәхси фондтарҙан аҡса һәм китаптар йыя. Шулай тап Бөйөк депрессия осоронда китапхана иң ҡиммәтле даналар менән тулыландырыла.
# Атамкүл (күл)

Атамкүл күле (рус. Атам-Куль) — Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районының Атамкүл ауылы янындағы күл. Кама йылғаһы бассейнына ҡараған Ыҡ йылғаһының уң яҡ ярындағы күл, Атамкүл ауылынан 2,5 км һәм Тарҡаҙы ауылынан 4 км алыҫлыҡта ята.

# Атамкүл (күл)
## Үҙенсәлектәре

Районда иң ҙур күл. Ул Ыҡ йылғаһының элекке үҙәненән барлыҡҡа килгән. Күлдең оҙонлоғо яҡынса 900 м, киңлеге 30 м тиклем, тәрәнлеге 3 м тиклем. Күл шишмәләр, ҡар һыуҙары, ә яҙғы ташҡын ваҡытында Ыҡ йылғаһы һыуы менән туҡлана. Күлдең уң яҡ яры бейек, таулы, һул яғы һөҙәк, ағас үҫентеләре һәм болон үҫемлектәре менән ҡапланған. Акваторияһында аҡ томбойоҡ, һары томбойоҡ, Ҡыҙыл китапҡа ингән һары умырзая осрай.
Күлдә балыҡ һирәк, башлыса табан балыҡ, алабуға, суртан, ажау, аҡ сабаҡ, ҡарабалыҡ тереклек итә. Һуңғы йылдарҙа күлдең яры буйҙарында ял итергә тирә-яҡ ауылдарҙан ғына түгел, Ырымбур өлкәһенән дә күп киләләр, был матур тәбиғәт объекты экологияһы өсөн ҙур борсолоу тыуҙыра

# Атамкүл (күл)
## Исеме

Атамкүл күле менән күп риүәйәттәр бәйле. Бер риүәйәт буйынса, бында бер нисә көнгә Емельян Пугачев ғәскәрҙәре туҡтай. Ә был урындан китер алдынан һуғышсылар тураһында атайҙарса хәстәрлек күрҙе, тип күлгә рәхмәт әйтәләр. Шунан алып Атамкүл — «Атай күле» исеме һаҡланып ҡала.
# Ләләләр ярымутрауы

Ләләләр ярымутрауы — иҫтәлекле урын, Ростов өлкәһе Орел ҡасабаһында, Маныч йылғаһы үҙәне территорияһында урынлашҡан. Апрелдең икенсе яртыһында ләләләр күпләп сәскә атҡан ваҡыт.

# Ләләләр ярымутрауы
## Тарих

Маныч йылғаһы үҙәнендә йыл һайын апрелдең икенсе яртыһында күпләп ләлә сәскә ата, улар араһында Геснер һәм Биберштейн ләләһе, ҡыҙыл Шренка тюльпаны, ике төҫлө аҡ тюльпан бар. Ләлә сәскәләре ҙур майҙанда үҫә, уларҙы туристарға ҡурсаулыҡ хеҙмәткәрҙәре күрһәтә ала. Ләләләр ярымутрауы Маныч йылғаһы үҙәне туристик объекттарына ҡарай.
Ҡурсаулыҡ территорияһында ял итеү урындары яһау тыйылған, шуға күрә ҡала халҡы 1911—1960 йылдарҙа нигеҙ һалынған урындағы быуа янында ял итә. Ләлә сәскәләре һөрөлмәгән дала участкаларында үҫә. Ләлә сәскәләренең бөтөүгә табан барыу тенденцияһы бында күҙәтелмәй. Ләләнән тыш йылға үҙәнендә ирис, ҡылған, әрем, донник, татарник, кермек үләндәрен күрергә мөмөкин.
Ростов өлкәһенең Орел районында «Воспетая степь» фестивале 2012 йылдан алып үткәрелеп тора. Был сара дала тәбиғәте менән ҡыҙыҡһыныусылар мәнфәғәтендә уҙғарыла. 2015 йылда фестивалгә яҡынса 3 мең ярым кеше килгән. Ундағы туристарҙың сәскә атҡан ләлә сәскәләрен ҡарарға барлыҡ мөмкинселектәре лә булған.
# Ковальга

Ковальга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лака йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Ковальга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000041944
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004194
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бүләков Флорид Миңнулла улы

Бүләков Флорид Миңнулла улы (23 февраль 1948 йыл — 18 ғинуар 2015 йыл) — башҡорт драматургы, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2013). Рәсәй Федерацияһының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Дәүләт премияһы (1996) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1994) лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993).

# Бүләков Флорид Миңнулла улы
## Биографияһы

Флорид Миңнулла улы Бүләков 1948 йылдың 23 февралендә Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Оло Шаҙы ауылында донъяға килә. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Совет армияһында хеҙмәт итә. 1969—1973 йылдарҙа Мишкә район мәҙәниәт һарайында «Эрвел» бейеү ансамблен ойоштора һәм уның музыкаль етәксеһе булып эшләй. Шул уҡ ваҡытта Бөрө дәүләт педагогия институтынанда ситтән тороп белем ала. Институтты тамамлағандан һуң буласаҡ драматург «Дружба» Мишкә район гәзитендә һәм «Ленинец», «Советская Башкирия» гәзиттәрендә эшләй.
Флорид Бүләковтың пьесалары Рәсәй, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе, хатта алыҫ сит ил театрҙары сәхнәләрендә ҡуйылды. Һуңғы көндәргә тиклем ул әүҙем йәмәғәт тормошо алып барҙы, ижад менән шөғөлләнде, социаль селтәрҙәрҙә комментарийҙар яҙҙы, дуҫтары һәм китап уҡыусылар менән аралашты. 16 ғинуарҙа ул үҙенең битендә былай тип яҙҙы: «Был „һикереүҙәр“ (һауа торошоноң) миңә насар тәьҫир итә. Мәйет кеүек ятам. Тереләй күмелермен тип ҡурҡҡан Гоголде иҫкә төшөрәм. Хоҙай һаҡлаһын!». Ике көндән иртәнге сәғәт 11-ҙә күренекле яҙыусыға һәм драматургҡа инфаркт булды.

# Бүләков Флорид Миңнулла улы
## Ижады

Флорид Бүләков әҙәбиәткә XX быуаттың 80-се йылдарында килә. Драматург бер-нисә тиҫтәнән ашыу пьеса ижад итә, улар араһында тәүге драма әҫәре «Һөйәһеңме-һөймәйһеңме?», «Ҡанатланып ос, һин Толпарым!», «Талаҡ-талаҡ», «Әбеҙәргә ни етмәй?», «Бибинур, ах, Бибинур!», «Шайморатов-генерал», «Ҡатын-ҡыҙҙың ҡырҡ сыраһы», «Эх, күгәрсенкәйҙәрем!..», «Һөйөү сәғәте һуҡҡанда», «Таштуғай», «Камикадзе», «Онотолған доға», «Мөхәббәт ҡарағы» һәм башҡалар бар.
* Әҙиптең пьесалары Рәсәйҙең, Украинаның, Ҡаҙағстандың, Белоруссияның, Монголияның, Төркмәнстандың һәм Литваның 150-нән ашыу театрында, шулай уҡ алыҫ сит илдәрҙә лә барғаны билдәле.
* «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, Ригала башҡорт драматургы Флорид Бүләковтың пьесаһы буйынса ҡуйылған спектаклдең премьераһы була. Латвияның «Дайлес» театры уның «Һөйәһеңме, һөймәйһеңме?» тигән пьесаһы буйынса «Изге эш» исемле спектакль әҙерләгән. Мөхәббәт хаҡындағы был трагикомедия — авторҙың тәүге драма әҫәрҙәренең береһе. Уны сәхнәләштергән режиссёр Паулс Тимротс пьесаны латыш теленә үҙе тәржемә иткән.

# Бүләков Флорид Миңнулла улы
## Хәтер

* Мишкә районы үҙәге Мишкә ауылындағы 1-се лицей 2017 йылдың 26 ғинуарынан Флорид Бүләков исемен йөрөтә.
* Лицей стенаһына иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылды.
# Клара Новикова эшләпәһе һәйкәле (Ялта)

«Клара Новикова эшләпәһе» һәйкәле — (русский , Памятник «Шляпа Клары Новиковой»), Ҡырым ярымутрауының Ялта ҡалаһындағы Юмтин тыҡрығындағы юмористик һәйкәл, Юбилей концерт залы янында Арапня урамында ҡуйылған.

# Клара Новикова эшләпәһе һәйкәле (Ялта)
## Тарих

Юмор аллеяһына нигеҙ 2004 йылда, Ялта юмор һәм сатира фестивален ойоштороусылар Владимир Моисеенко и Владимир Daniletsi тарафынан һалынған[2]. Аллеяла шулай уҡ төрлө йылдарҙа яһалған һәйкәлдәр бар, шул иҫәптән, Михаил Жванецкий портфеле һәйкәле (2004), Аркадий Arkanoв куртикаһы һәйкәле (2005), Александр Ширвиндт төрөпкәһе һәйкәле (2006), Кобзон микрофоны һәйкәле (2007), «Гармун һәм гитара» скульптураһы , Михаил Вашуков һәм Николай Banдурин һәйкәле (2015) [2]. Рәсәй халыҡ артисы Клара Новикова эшләпәһе һәйкәле 2014 йылдың июлендә асыла. Һәйкәл асыу тантанаһында Клара новикова үҙе, шулай уҡ юмор һәм сатира фестивале президенты Михаил Ашум, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы, яҙыусы Аркадий Арканов, Рәсәй Федерацияһының Атҡаҙанған артистары Николай Бандурин һәм Симон Оссиашвили, скрипкасы Степан Мезенцев, рәсми шәхестәр була. Клара Новикова эш ләпәһе һәйкәле Ҡырым ярымутрауында урынлашҡан. ҡырым ярымутрауы хәҙерге көндә Рәсәй Федерацияһы менән Украина араһында ҙур бәхәстәр сығанағы булып тора, сөнки 2014 йылда Ҡырым ярымутрауы халҡы Украиналағы Майҙан бәрелеше ваҡытында референдум үткәреп, Рәсәйгә ҡушыла. Был референдумды Украина хөкүмәте урынһыҙ тип таба, ә Рәсәй Федерацияһы Ҡырым ярымутрауын референдум һөҙөмтәһе буйынса үҙенең субъекты тип һанай һәм бөгөнгө көндә элекке Украинаның Ҡырым автономиялы республикаһы Рәсәф Федерацияһының Ҡырым Республикаһы тип йөрөтөлә.

# Клара Новикова эшләпәһе һәйкәле (Ялта)
## Тасуирлама

Скульптура композицияһы бронзанан яһалған. Ул Клара Новикова ижад иткән Соня апайҙың эшләпәһенән ғибәрәт[3] .
# Ун-Хульненг-Юган

Ун-Хульненг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Егам-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Ун-Хульненг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302100
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вельнярыль-Кы

Вельнярыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Варка-Сыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Вельнярыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069626
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306962
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хёкендорф

Хёкендорф (нем. Hockendorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2997 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,65 км². Диңгеҙ кимәленән 376 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1774 һәм автомобиль коды DW.
# Игинка

Игинка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг (Оло Кемчуг) йылғаһының һул ярына тамағынан 290 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Игинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016732
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201673
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дюпина Любовь Ивановна

Дюпина Любовь Ивановна (28 май 1955 йыл, Рус Ҡандыҙы, Ырымбур өлкәһе) — совет биатлонсыһы, ике тапҡыр СССР чемпионы, саңғы ярышы (1978) һәм биатлон (1983) буйынса СССР-ҙың спорт мастеры.

# Дюпина Любовь Ивановна
## Биографияһы

Спорт менән Н. Ф. Гастелло исемендәге спорт клубында (тренерҙары Ф. М. Абдрахимов, П. К. Ямалеев), Өфөлә ДОСААФ-тың Башҡортостан өлкә комитетында тренер М. З. Мөҙәрисовта шөғөлләнә.
1982 йылда СССР чемпионатында спринтта еңеү яулай. Киләһе Илдең сираттағы чемпионатында 1983 йылда, шәхси ярышта — алтын һәм эстафетала көмөш миҙал яулай. Бынан тыш, ДОСААФ-тың Бөтә союз беренселегендә еңеүсе була (1983).
1981—1984 йылдарҙа СССР йыйылма командаһына инә. 1984 йылда Францияның үтә Шамонь ҡалаһында үткән беренсе ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатында шәхси уҙышта — 11-се һәм спринтта 18 урыны ала.
2002 йылдан биатлон буйынса БР Олимпия резервын әҙерләү спорт мәктәбе ГБОУ-һында (Өфө) тренер булып эшләй. Беренсе судья категорияһына эйә. Ветерандар ярыштарында ҡатнаша.
«Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы» (1993) исеменә эйә.
# Хәсәнова Тожихон

Тожихон Хәсәнова (үзб. Тожихон Хасанова) (1916-2003)- Бобур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк музыкаль-драма театры артисы, Ҡырғыҙстандың халыҡ артисы (1940), Ҡырғыҙстандың мәҙәниәтен һәм сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. 2-4 саҡырылыш Ҡырғыҙ ССР-ы Юғары Советы депутаты итеп һайлана.

# Хәсәнова Тожихон
## Биографияһы

Тожихон Хәсәнова 1916 йылдың 14 июнендә Ош ҡалаһында тыуған, милләте буйынса үзбәк. Йәш, талантлы йырсыны 14 йәшендә Бабур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк драма театрының музыкаль драма артисы итеп алалар. Тиҙҙән Тожихон Хәсәнова К. Яшиндың «Ике коммунист», «Дуҫтар», Гүләм Зафарҙың «Хәлимә», У. Гаджибековтың «Аршин малалан», Ж. Турсбековтың «Ажал ордуна» һәм башҡа спектаклдәрҙә ролдәр башҡара башлай.
Үҙенең матур һәм юғары тонлы тауышы менән ул тамашасылар араһында ҙур абруй һәм хөрмәт яулай. Йыр репертуарын үзбәк, ҡырғыҙ һәм тажик классиктары әҫәрҙәре менән байыта.
Төп геройы Тожихон Хәсәнова башҡарыуында «Адолат» музыкаль драмаһы Ош үзбәк театры сәхнәһендә меңдән ашыу тапҡыр уйнала. «Фәрхәд һәм Ширин», «Ҡорманбәк», «Таһир һәм Зөһрә», «Ләйлә һәм Мәжнүн», «Алпамыша», «Нурхон» ҙур масштаблы спектаклдәрендә Хәсәнова төп ролдәрҙе башҡара, уның башҡарыуында был спектаклдәр Ҡырғыҙстан театр сәнғәтенең алтын фондына ингән.
1934 йылда Ленинград ҡалаһында театр гастролдәрендә ҡатнаша. Тожихон Хәсәнова 1939 һәм 1959 йылдарҙа Мәскәү ҡалаһында Ҡырғыҙстан әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнаша. Театр фестивалдәрендә һәм классик йырҙар йырсыларының смотр-конкурстарында «Ҡырғыҙстан һандуғасы» тигән юғары исем ала.
1940 йылда ул Ҡырғыҙстандың халыҡ артисы маҡтаулы исеменә лайыҡ була, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1942), «Почет Билдәһе» ордендары, Үзбәкстандың «Шөһрәт» миҙалы (1994 й.) менән бүләкләнә. Өс саҡырылыш Ҡырғыҙ ССР-ы Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
2003 йылдың 12 авгусында Андижан ҡалаһында вафат була.

# Хәсәнова Тожихон
## Театрҙа ролдәре

* Лолахон (Хәмзәнең шул уҡ исемле пьесаһы)
* Йәмилә (Хәмзә, « Бай һәм батрак»)
* Дилбәр («Ике коммунист», К. Яшен)
* Гөлсара (К. Яшендың шул уҡ исемле пьесаһы)
* Ширин (Хөрши, «Фәрхәд һәм Ширин»)
* Хәлимә (Зафариҙың шул уҡ исемле пьесаһы)
* Адолат (Әкрәмовтың шул уҡ исемле пьесаһы)
* Принцесса Турандот (К. Гоцциҙың шул уҡ исемле пьесаһы)
* Агафья Тихоновна («Женитьба», Н. Гоголь)
* Дунька («Любовь Яровая», К. Тренев)
* Зөләйха («Аджал ордуна», Турусбеков)
* Гулчехра («Аршин мал алан», У. Гаджибеков)

# Хәсәнова Тожихон
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ҡырғыҙ ССР -ының халыҡ артисы (1940 йыл)
* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1942 йыл һәм 01.11.1958)
* «Почёт Билдәһе» ордены (31.01.1940)
* «Шөһрәт» миҙалы (1994)
* Ҡырғыҙ ССР-ы Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы
* Ҡырғыҙ ССР-ы Мәҙәниәт министрлығының Почет грамотаһы
# Грубе-Ю (Васях-Юган ҡушылдығы)

Грубе-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Васях-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Грубе-Ю (Васях-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030824
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303082
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# OpenStreetMap

OpenStreetMap (OSM; инглиз теленән һүҙмә-һүҙ мәғәнәһе «урамдарҙың асыҡ картаһы») — төбәктәрҙе, ҡалаларҙы һәм башҡа торлаҡ пункттарын күмәкләп карталау өсөн асыҡ (һәр кем ҡатнаша алған) проект. Карталар һәм схемалар ҡулдан йә автоматик рәүештә булдырыла, төҙәтелә һәм камиллаштырыла; кәрәкле мәғлүмәт шәхси GPS-алғыстарынан индерелә ала. Проектта ҡатнашыусыларҙың уртаҡ эше һөҙөмтәләренән һәр теләүсе бушлай файҙалана ала.

# OpenStreetMap
## Тасуирлама

Проект Бөйөк Британияла 2004 июлендә Стив Кост тарафынан нигеҙләнә; 2006 апрелендә фонд булараҡ теркәлә башлай. OpenStreetMap фонды— халыҡ-ара коммерцияға ҡарамаған ойошма; уның маҡсаты — ер арауығы мәғлүмәттәрен йыйыу, уларҙы таратыуға булышлыҡ итеү һәм уларҙан бар теләүселәргә бушлай файҙаларынға мөмкинлек биреү.
* Стив Кост бығаса физик һәм IT-консультант булараҡ билдәле. 2004 йылда Google Maps карталар проекты әле башланмаған була, һәм Стив Кост ҡуйған проект маҡсаты — GPS-алғыстар менән ҡоралланған ирекмәндәр ярҙамына таянып бөтә донъя юлдары һәм урамдары картаһын әҙерләү — иҫ киткес ҡыйын тойола. Ул осорҙа күмәкләп һәм ирекле рәүештә мәғлүмәт туплауҙа берҙән-бер үрнәк булып Википедия тора — ул ваҡытта уҡ Википедия түләүле энциклопедиялар менән етди ярыша. "Компьютерра" журналы, 21 март 2008.

# OpenStreetMap
## Мөмкинлектәре

* Проект бөтә Ер йөҙөн ҡаплай.
* Карталар ике үлсәмле — диңгеҙ кимәленә ҡарата бейеклектәр һәм изолиниялар күрһәтелмәй.
* Карталарҙы PNG, JPEG, SVG, PDF, PostScript фортматтарына экпортлау мөмкин.
* Openstreetmap башҡа билдәле асыҡ проекттарға, әйтеп үткәндә Wikipedia энциклопедияһы менән Linux операцион системаһына оҡшаш. Википедияла һымаҡ уҡ, OpenStreetMap проектында яңы мәғлүмәттәрҙең күпселеген уны үҫтереүҙә ҡыҙыҡһынған айырым шәхестәр өҫтәп тора. Картаның һәр өлөшө өсөн төҙәтеүҙәр тарихын ҡарап була - был вандализм осраҡтарын кәметә һәм, айырым осраҡтарҙа, бер карта өлөшөндә бергә эшләгән бер нисә кешенең эшмәкәрлеген ҡулайлаштырырға мөмкинлек бирә.

# OpenStreetMap
## Тәүмәғлүмәттәр

Тәүмәғлүмәттәр ғәҙәттә GPS-алғыс йә GPS-трекерҙар яҙып һаҡлаған "трэк"тарҙан күсереп алына. Бындай трэктарҙы ирекмәндәр йәйәү, велосипедта йәки машинала йөрөп яҙҙырып ала. Бынан һуң трэктар GPS-алғыстан махсус программаға күсерелә.
Ер йөҙөнөң спутник һүрәттәрен ҡулланып, трэктар булмаған осраҡта ла ҙур ҡалалар карталарын эшләп була — бының өсөн юғары сиселешле һүрәттәр кәрәк. Landsat, Prototype Global Shorelines (PGS) һәм TIGER кеүек хөкүмәт хеҙмәттәре, шулай уҡ Yahoo! картография сервисы сығанаҡ булып тора.
# Тимменроде

Тимменроде (нем. Timmenrode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1068 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,28 км². Диңгеҙ кимәленән 211 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6502 һәм автомобиль коды — HZ.