yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кешелектең Изге Фәрештәһе

«Кешелектең Изге Фәрештәһе» скульптураһы — Донецк ҡалаһында Щербаков исемендәге үҙәк ҡала паркында ҡуйылған һәйкәл.

# Кешелектең Изге Фәрештәһе
## Скульптураның һүрәтләмәһе

2008 йылда Донецк ҡалаһында Ҡала көнө уңайынан Щербаков исемендәге үҙәк ҡала паркында «Кешелектең Изге Фәрештәһе» монументы ҡуйыла. Һәйкәлдең уртаһында гранит колонна урынлашҡан, уның өҫтөндә Ерҙе кәүҙәләндереүсе ярымсферала баҫып тороусы фәрештәнең алтын һыны ҡуйылған. Фәрештәнең ҡулында күгәрсен — тыныслыҡ һәм өмөт символы. Гранит һәйкәлдең нигеҙе ҡырҙарында алтын хәрефтәр менән меценаттарҙың исеме яҙылған күпҡыр формаһында яһалған.
* Әхмәтов Ринат Леонидович— «Шахтер» футбол клубы президенты, Донецк ҡалаһының почетлы гражданы, «Украина үҫеше» хәйриә фонды президенты.
* Василий Тарановский (1837—1899) — мәҙәни йәмәғәт эшмәкәре, Чернигов ҡалаһындағы боронғо украин ҡомартҡылары музейына нигеҙ һалыусы (хәҙер тарихи музей), меценат, коллекционер;
* Фадей Рыльский (1841—1902) — иҡтисадсы, этнограф, меценат, фольклорсы, мәҙәни-ағартыу эшмәкәре;
* Никола Терещенко (1819—1903) — дәүләт һәм мәҙәни-ағартыу эшмәкәре, шәкәр сәнәғәтсеһе, меценат. Черниговщинала таҙартыу һәм шәкәр заводтарына нигеҙ һалыусы;
* Богдан Ханенко (1848—1917), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, эшҡыуар, сәнғәт белгесе-коллекционер, меценат. Киев художество-сәнәғәт һәм фәнни музейға нигеҙ һалыусы (хәҙер Киевтың ике заманса музейы — милли һынлы сәнғәт музейы һәм Украинаның милли музейы).
Р. Әхмәтов фамилияһы өҫтөндә ««Кешелектең Изге Фәрештәһе» һәйкәле — Украина һәм Донецк крайы тарихында изге эштәре менән сағыу эҙ ҡалдырғандарға ихтирам йөҙөнән» тип яҙылған.
Композицияның художество концепцияһы авторҙары Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамдары Стронский Петр Тимофеевич һәм Олейник Олег Витальевич.

# Кешелектең Изге Фәрештәһе
## Проект

Алдан «Комсомольская правда» гәзите төп фәрештә Мәскәүҙә буласаҡ тип хәбәр итә. Проект Рәсәйҙеке булараҡ барлыҡҡа килә — йәмәғәт ойошмалары уны күтәреп алалар һәм патриарх Алексий II фатиха бирә. Әммә ваҡыт үтеү менән ул сит илдәргә тарала башлай. Мәҫәлән, Донецк менән бер рәттән (Украинала Донецк беренсе булып) үҙҙәренең фәрештәләрен Ҡырғыҙстан, Греция һәм Панама ала. Үткән быуаттың 50-се йылдарына тиклем фәрештә урынында Сталин һәйкәле торған.
# Бужуй

Бужуй — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының уң ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Бужуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006086
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100608
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Окос (Төньяҡ Кельма ҡушылдығы)

Окос — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Кельтма йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Окос (Төньяҡ Кельма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001531
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кювайка

Кювайка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Еловая йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Кювайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202552
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Колесов Сергей Викторович

Колесов Сергей Викторович (24 ноябрь 1950 йыл, Өфө, Башҡорт АССР-ы, РСФСР) - СССР һәм Рәсәй ғалимы, химик, химия фәндәре докторы (1985), профессор (1990), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең почетлы хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһы Президиумының С.Р. Рафиҡов исемендәге премияһы лауреаты, (2009).

# Колесов Сергей Викторович
## Биографияһы

Сергей Викторович Колесов 1950 йылдың 24 ноябрендә Өфөлә тыуа.
1973 йылда Башҡорт дәүләт университетының химия факультетын тамамлай, Һуңынан был университеттың юғары молекуляр ҡушылмалар кафедраһында аспирантураға уҡырға инә.
1977 йылда «Исследование влияния некоторых металлсодержащих соединений на термораспад поливинилхлорида» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай». Юғары молекуляр ҡушылмалар кафедраһыда кесе, өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшләй, Проблемалы лаборатория мөдире була.
1984 йылда химия фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн «Химическая стабилизация полимеров» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1990 йылда профессор итеп һайлана.
1985 йылдан Башҡорт дәүләт университетының Юғары молекуляр берләшмәләр кафедраһында эшләй, 2004 йылдан 2011 йылға тиклем ошо кафедра мөдире. 2000 йылда бер үк ваҡытта Рәсәй Фәндәр академияһының Урал фәнни үҙәге органик химия институтының функциональ полимерҙар синтезы лабораторияһының мөдире итеп һайлана.
2011 йылда Органик химия институтының штатлы хеҙмәткәре була, унда Стереорегуляр полимерҙар лабораторияһын етәкләй. Рәсәй Фәндәр академияһының Урал фәнни үҙәге Органик химия институтының һәм Башҡорт дәүләт университетының диссертация советтары ағзаһы булып тора.
Юғары молекуляр ҡушылмалар – полимерҙар синтезы, полимерҙарҙың химик әйләнеүе, физиологик актив полимерҙар һәм полимер системалары, полимер һәм полимер материалдар технологияһын өйрәнеү менән шөғөлләнә. Уның уҡыусылары араһында 3 фән докторы һәм 15 фән кандидаты бар. 450-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 4 монография. 13 уйлап табыу авторы, улар Рәсәй һәм Башҡортостан предприятиеларына индерелгән.
СССР ВДНХ-ның алтын һәм көмөш миҙалы, «Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы» билдәһе (2004), 2010 йылда Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығының Почет грамотаһы менән бүләкләнгән . Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһы Президиумының С.Р. Рафиҡов исемендәге премияһы лауреаты (2009). «Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең почетлы хеҙмәткәре» исеменә лайыҡ була (2013).

# Колесов Сергей Викторович
## Библиография

* Монография К.С.Минскер, С.В.Колесов, Г.Е. Заиков «Старение и стабилизация полимеров на основе винилхлорида.» М.: Наука.1982 .
* Монография K.S. Minsker, S.V. Kolesov, G.E..Zaikov «Degradation & Stabilization of Vinylchloride Based Polymers». London: PergamonPress. 1988.
* Монография В.И.Манушин, К.С.Никольский, К.С.Минскер, С.В.Колесов. «Целлюлоза. Сложные эфиры целлюлозы и пластические массы на их основе». Владимир: ОАО НПО «Полимерсинтез». 2002 (2-ое изд.)
* С.В. Колесов, Е.И. Кулиш, А.Е. Чалых. Смешение полимеров. Аспект термостабильности. В кн. Синтез и модификация полимеров. Панорама современной химии России. М.: Химия. 2003.
# Күвәз

Күвәз — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Эйек йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Күвәз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005866
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200586
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Серб Республикаһы Гербы

Серб Республикаһы эмблемаһы — 2008 йылдың 15 июлендә ҡабул ителә. Герб дәүләт флагының төҫтәренән торған түңәрәк өҫтөнә һалынған үрелгән алтын Р һәм С хәрефтәрен кәүҙәләндерә. Түңәрәкте аҫҡы өлөшөндә флаг төҫөндәге үрелгән таҫмалары булған алтын имән япраҡтары урата һәм король тажы менән ослана. Әйләнә тирәләй ике телдә Серб Республикаһы тип яҙылған. Аҫта Босния урта быуат Котроманичтар династияһының король тажы һүрәтләнә.

# Серб Республикаһы Гербы
## Иҫке герб

Серб Республикаһының иҫке гербы ике башлы көмөш бөркөткә алтын король тажы кейҙерелгән ҡыҙыл ҡалҡанды кәүҙәләндерә. Бөркөттөң суҡышы, теле һәм аяҡтары — алтын төҫтә, уның күкрәгендә серб тәреһе урынлаштырылған.

# Серб Республикаһы Гербы
## Гербты ҡабул итеү

Босния һәм Герцеговинаның Конституцион суды Серб Республикаһының иҫке гербын конституцион тип танымай, Серб Республикаһы хөкүмәтенең 2007 йылдың 16 июненән герб урынына Серб Республикаһы Эмблемаһын ҡулланыуы, һәм ул 2008 йылда яңы герб менән алмаштырылыуы тураһында закон сығара.
Серб Республикаһының Народная скупщинаһы 2008 йылдың 15 июлендә урта быуаттарҙа хаким булған Неманичтар династияһы гербына нигеҙләнгән Серб Республикаһының яңы гербы тураһында ҡарар ҡабул итә.
# Дзержинский Эдмунд Иосифович

Дзержинский Эдмунд Иосифович (пол. Edmund Rufin Dzierżyński; 27 май 1838 йыл, Ошмяны, Вильна губернаһы — 1882 йыл, Деревное, Вильна губернаһы) — педагог, надворный советник (1869).
Феликс Дзержинскийҙың атаһы.

# Дзержинский Эдмунд Иосифович
## Биографияһы

Эдмунд-Руфин Дзержинский Иосифович Сулима поляк гербы шляхтаһы ғаиләһенән сыҡҡан. Иосиф Дзержинский улы булған (1805—1877), атаһынан уға нәҫелдән килгән Дзержиново имениеһы ҡалған.
Петербург университетының физика-математика факультетын кандидат дәрәжәһендә тамамлаған (1863). Университетты тамамлағандан һуң Вильноға күсеп килә, унда профессор Игнатий Янушевскийҙың ҡыҙы Елена Игнатьевна Янушевскаяның (1849—1896) өй уҡытыусыһы булып эшкә урынлаша һәм артабан уға өйләнә. Э. Дзержинскийҙың ҡатыны былай тип һөйләй: «Беҙҙең йортҡа Эдмундты беҙҙең ғаилә өсөн аяҡ кейеме теккән ҡарт итексе йәһүд килтерҙе.
Эдмунд, Петербург университетын тамамлағандан һуң эш эҙләп Вильноға килгәс, уның менән урамда осраҡлы рәүештә осрашҡан. Вильно гимназияларында вакансия булмай сыҡҡан, һәм Эдмунд артабан ни эшләргә белмәй йөрөгән».
Һуңынан Херсон гимназияһында уҡыта. 1868 йылда Таганрог ҡалаһына эшкә күсерәләр.
Дзержинскийҙы Таганрогҡа күсереүҙе документаль нигеҙләгән мәғлүмәт юҡ. Народниктарҙың Херсон түңәрәген тар-мар итеү менән бәйле булыуы мөмкин. Уның етәксеһе Соломон Чудновский Э. И. Дзержинскийҙың уҡыусыһы булған.
Мария ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһында (1868—1873) һәм Таганрог классик ирҙәр гимназияһында (1873—1875) физика һәм математика уҡытыусыһы була. Дзержинскийҙың уҡыусылары араһында Антон Чехов була, быны Чеховтың математика буйынса һаҡланған эштәре дәлилләй.
Һаулығы буйынса пенсияға сыҡҡандан һуң (1875) Таганрогтан китә. Һуңғы йылдарҙа үҙ ғаиләһе менән Дзержиново имениеһында (хәҙер Столбцы районы Минск өлкәһе) йәшәй, унда 1877 йылда уның дүртенсе балаһы, улы Феликс Дзержинский тыуа.
И. Э. Дзержинскийҙың һигеҙенсе балаһы, Владислав (1881—1942) — медицина профессоры, невролог, неврология буйынса тәүге Польша академик дәреслектең авторы, Польша Ғәскәрҙәре полковнигы; немецтар уны Лодзь янында атып үлтерә. Дзержиновола Ҡаршылыҡ ҡатнашсыһы булараҡ (1943 йылда), Эдмунд Дзержинскийҙың өлкән (иҫәндәре араһынан) улы Казимеж да атып үлтерелә.
Эдмунд Дзержинский 1882 йылда туберкулез ауырыуынан вафат була. Ауыл зыяратында, үҙенең имениеһы янында ерләнгән.

# Дзержинский Эдмунд Иосифович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* III дәрәжә Изге Анна ордены менән бүләкләнгән (1873).
# Гена Димитрова

Гена Димитрова (болг. Гена Мачева Димитрова, 6 май 1941 йыл — 11 июнь 2005 йыл) — болгар опера йырсыһы (сопрано). Болгарияның халыҡ артисы (1979).

# Гена Димитрова
## Биографияһы

Гена Димитрова 1941 йылдың 6 майында Болгарияның Плевен өлкәһендәге Беглеж ауылында тыуған.
Бала саҡтан уҡ йырлай, тәүге музыка уҡытыусыһы Ивану Генков ҡыҙҙың уңышлы киләсәген күҙҙаллай. Гимназияла опера әҫәрҙәрен башҡара башлай.
1964 йылда Софияла Болгария дәүләт консерваторияһын тамамлай. Үҙ-үҙен тәьмин итер өсөн консерватория ашханаһына эшкә урынлаша, шунлыҡтан байыраҡ коллегаларының төртөрөүҙәренә дусар була. Генаның уҡытыусыһы билдәле опера йырсыһы һәм педагог Христо Брымбаров була, уның уҡыусылары араһында шулай уҡ Николай Гяуров, Борис Христов, Никола Гюзелев, Кирилл Кристев, Никола Николов, Димитр Узунов, Райна Кабаиванска һ.б. бар.
1964—1966 йылдарҙа Болгария дәүләт консерваторияһында стажировка үтә. 1966 һәм 1970 йылдарҙа Ла Скала уҡыуханаһында профессорҙар Ренато Пасторино, Энцо Феррари һәм Маргарита Карозионан дәрестәр ала.
1967 йылдың 27 декабрендә София халыҡ операһында (Болгария милли опера һәм балет театры) Джузеппе Вердиның «Набукко» операһында Абигейл роле менән дебют сығышы була. Тиҙҙән уңышлы сығыш яһай башлай һәм ваҡыт үтеү менән донъяның иң яҡшы опера сәхнәләрендә күренә башлай. 1971 йылда «Яҙмыш көсө» операһы менән Франция буйлап турнеға бара.
Хосе Каррерас, Пьеро Капучили, Пласидо Доминго, Лучано Паваротти һ.б. менән бергә сығыш яһай.
Афина, Рим, Будапешт, София һәм башҡа ҡалаларҙың консерваторияларында мастер-кластар уҙғара. Йәш таланттар менән эшләй, уларҙың концерттарын ойоштора һәм шунда башҡарыусы булараҡ сығыш яһай. Уҡыусылары араһында Елена Баримова һәм Байса Дашням бар.
2005 йылдың 11 июнендә Миланда яман шеш ауырыуынан вафат була.

# Гена Димитрова
## Опера партиялары

* Абигейл — «Набукко» Дж. Верди (1967, София; 1986, Милан)
* Амелия — «Бал-маскарад» Дж. Верди (1972, Парма; 1973, Милан)
* Тоска — «Тоска» Дж. Пуччини (1978, Вена; 1987, Нью-Йорк; 1988, Милан)
* «Джоконда» Пончиели (1980, Верона)
* Турандот — «Турандот» Дж. Пуччини (1983, Верона, Милан; 1987, Нью-Йорк)
* Леди Макбет — «Макбет» Дж. Верди (1983, Милан; 1984, Зальцбург)
* Амнерис — «Аида» Дж. Верди (1983, Милан)

# Гена Димитрова
## Маҡтаулы исемдәре

* Болгарияның халыҡ артисы (1979).
# Ричен

Ричен (нем. Rietschen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2767 кеше йәшәй. Майҙаны — 72,75 км². Диңгеҙ кимәленән 143 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2956 һәм автомобиль коды GR.
# Буркацкая Галина Евгеньевна

Буркацкая Галина Евгеньевна (укр. Галина Євгеніївна Буркацька; 1916—2006) — колхоз хәрәкәте эшмәкәре, УССР-ҙың Черкассы өлкәһе Черкассы районының «Украина Радянська» колхозы рәйесе. Ике Тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951, 1958).КПСС Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы (1961—1966).

# Буркацкая Галина Евгеньевна
## Биографияһы

Галина Евгеньевна Буркацкая 1916 йылдың 4 (17) февралендә Геронимовка ауылында, хәҙер УССР-ҙың Черкассы өлкәһенең Черкасся районында тыуған
Артём исемендәге Харьков коммунистик университетын (1938), Украин ауыл хужалығы академияһын тамамлай (1956).
1941—1944 йылдарҙа — Һарытау өлкәһенең Первомайский районы «Ураҡ һәм сүкеш» колхозы колхозсыһы. 1944 йылда — «Украина Радянська» колхозы колхозсы.
Г.Е. Буркацкая — иҡтисад фәндәре кандидаты (1967), ә 1968 йылдан — ауыл хужалығы академияһының хеҙмәт ойоштороу кафедраһында өлкән уҡытыусы (Киев).
1946 йылдан КПСС ағзаһы . КПСС-тың XIX—XXII съездары делегаты. КПСС-тың XXII съезында үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы булып һайлана. 3-6 саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты.
«Крестьянка» журналының редколлегия ағзаһы була.
2006 йылдың 13 мартында вафат була

# Буркацкая Галина Евгеньевна
## Наградалары

* Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы:
** 18.05.1951 — бойҙайҙың юғары уңышын тапшырыуы өсөн,
** 26.02.1958 — ауыл хужалығын үҫтереүҙәге уңыштары өсөн.
* Ике Ленин ордены, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Шулай уҡ II һәм III дәрәжә княгиня Ольга ордендары менән бүләкләнә (2001, 2006)

# Буркацкая Галина Евгеньевна
## Хәтер

* Г.Е. Буркацкаяның тыуған илендә бронза бюсы ҡуйылған
* Галиня Евгеньевна тураһында йырҙар ижад ителгән.
* Буркацкая тураһында китаптар яҙылған:
** «Як ми виконуємо головне завдання в сільському господарстві». К., 1953;
** «По пути крутого подъёма хозяйства». М., 1964;
** «Совершенствование системы ведения хозяйства». К., 1967
* 2008 йылдың 10 сентябрендә Геронимовка ауылындағы Г.Е. Буркацкая йәшәгән йортта мемориаль таҡта асыла
# Лебеденко Пётр Васильевич

Лебеденко Пётр Васильевич (20 март 1916 йыл — 11 февраль 2003 йыл) — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, прозаик, сценарист, очеркист. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1957 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. ВЦСПС һәм СССР Яҙыусылар союзы һәм РСФСР Яҙыусылар союзы премиялары лауреаты.

# Лебеденко Пётр Васильевич
## Биографияһы

Пётр Васильевич Лебеденко 1916 йылдың 20 мартында Рәсәй империяһының (хәҙер Удмурт Республикаһы) Сарапул ҡалаһында тыуған. 1929 йылдан балалар йортонда тәрбиәләнә. 1934—1936 йылдарҙа елкәнле-мотор шхунаһында юнга, матрос булып хеҙмәт итә. 1936 йылда Граждандар һауа флоты осоусыһы булып киткән.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәрби осоусы була, башлыса дошман тылына, партизандарға, 800-ҙән ашыу осош яһай. Күп ордендар кавалеры.
Һуғыштан һуң әҙәби ижад шөғөлләнә. 1957 йылда СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә. 1974 йылдан 1986 йылға саҡлы Лебеденко — Ростов өлкә яҙыусылар ойошмаһы рәйесе. Бер нисә тапҡыр РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы ағзаһы, СССР Яҙыусылар союзының ревизия комиссияһы ағзаһы итеп һайлана.

# Лебеденко Пётр Васильевич
## Ижады

Пётр Лебеденконың тәүге китабы «Тымыҡ Дон әкиәттәре» 1950 йылда нәшер ителә. Артабан Дондағы Ростовта һәмМәскәүҙә яҙыусының бер нисә китабы сыға.
Уның әҫәрҙәренең геройҙары — эшсе, лётчиктар, партия етәкселәре — комсомол һәм партия тәрбиәләгән, ил мәнфәғәте тип йәшәүсе кешеләр. Герой характерының үҙгәрешһеҙ социаль-психологик нигеҙен һаҡлап, яҙыусы уны илебеҙ тарихының төрлө этаптарынан үткәрә: 1930 йылдар, Ватан һуғышы, һуғыштан һуңғы осор, 1950—1960 йылдар.
Төрлө йәштәге балаларға арналған бер нисә китап яҙған: «В дальнем лимане» (1954), "Шхуна «Мальва» (1964), «Клуб отважных» (1961) повестары, «Компас» хикәйәһе (1962), сказки «Доброе сердце дороже красоты» (1959) әкиәте һ.б.
Повестар, шул иҫәптән, документаль повестар, романдар, очерктар, киносценарийҙар авторы.

# Лебеденко Пётр Васильевич
## Һайланған библиография

* «Навстречу ветрам» (1958)
* «Четвёртый разворот» (1972, 1973 йылда «Когда человек улыбнулся» атамаһы менән экранлаштырылған),
* «Дважды жить не дано» (1963)
* «Льды уходят в океан» (1966, 1971). «Льды уходят в океан» романы буйынса А. Довженко исемендәге киностудияла ике сериялы телевизион фильм төшөрөлгән. Уның инсценировкаһы илдең күп драма театрҙары сәхнәләрендә ҡуйылған.
* «Особый рейс»,
* «Повесть о разведчике»,
* «Люди, как реки…»,
* «Черные листья» (1974),
* «Красный ветер» (1980)
* книги очерков
** «Человек в пути»,
** «Ровесники»,
** «Раздумья о мужестве»,
** «Сэр Джексон молчит» һ.б.

# Лебеденко Пётр Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

16 хөкүмәт наградаһы, шул иҫәптән, сит илдәр наградалары менән билдәләнгән.
* Ленин ордены
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* I дәрәжәле Ватан һуғышы ордены
* II дәрәжәле Ватан һуғышы ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почёт билдәһе» ордены
* «Ҡаҙаныштары өсөн көмөш тәре» һ.б. польша ордендары.
* Эшсе синыфы тураһындағы иң яҡшы роман өсөн ВЦСПС һәм СССР Яҙыусылар союзы премияһы («Боҙҙар океанға китә»)
* РСФСР Яҙыусылар союзы премияһы («Ҡара япраҡтар» романы өсөн).
# Сафонов Эрнст Иванович

Сафонов Эрнст Иванович (11 апрель 1938 йыл, Рязань өлкәһе — 23 октябрь 1994 йыл, Мәскәү) — урыҫ яҙыусыһы-прозаик, тәржемәсе, публицист, «Литературная Россия» гәзитенең баш мөхәррире (1989—1994). ««Почёт Билдәһе» ордены» кавалеры (1986)

# Сафонов Эрнст Иванович
## Ҡыҫҡаса биографияһы

Эрнст Иванович Сафонов 1938 йылдың 11 апрелендә крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ғаилә Брест эргәһендә, немец концентрацион лагерында тотҡондар араһында була; карателдәр атып үлтереүгә хөкем итә, мөғжизә менән партизан базаһында ҡасып ҡалалар һәм йәшеренәләр. 1944 йылда Рязань өлкәһенә әйләнеп ҡайталар.
Сафонов Рязань педагогия институтының тарих-филология факультетында уҡый (1957—1960), район гәзиттәрендә журналист булып эшләй. 1965 йылда Әҙәбиәт институтын тамамлай, һуңынан шунда уҡ уҡыта башлай, проза буйынса семинар алып бара.
Сафоновтың тәүге хикәйәләр йыйынтығы «Мужчины» 1962 йылда Рязандә сыға. 15-тән ашыу проза китабын сығара: «В нашем доме фашист» (1966), «Осень за выжженными буграми» (1968), «Дети, в школу собирайтесь!..» (1972), «Африканский баобаб» (1977) , «Хлеб насущный» (1978) повестары, «Казённые люди» (1981) тарихи романы, «Выйти из круга» романы (1988; яҙыусы үлгәндән һуң баҫыла). «Не забудь оглянуться» (1987) көндәлеге буйынса шул уҡ исемле нәфис фильм төшөрөлә .
«Тёплый Стан» альманахында, «Наш современник», «Человек и закон», «Слово», «Огонёк» һ. б. журналдарҙа баҫылып сыға. «Известия», «Правда», «Неделы» гәзиттәрендә, «Роман-газета» гәзитендә, Бөтә союз радиоһында эшләй; «Сельская жизнь» гәзитендә әҙәби консультант, «Литературная Россия» гәзитенең баш мөхәррире була (1989—1994).
Сафонов башҡорт, татар, бурят телдәренән 20-нән ашыу китап тәржемә итә.
РСФСР Яҙыусылар союзы Рязань яҙыусылар ойошмаһының яуаплы секретары була (1969 йылда Сафонов ошо яҙыусылар ойошмаһында булған И.А. Солженицынды сығарыу өсөн тауыш биреүҙән баш тарта), үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы. СССР Яҙыусылар союзы (1986—1991) үҙәк ревизия комиссияһының ағзаһы, РСФСР Яҙыусылар союзы Мәскәү ойошмаһының ҡабул итеү комиссияһы рәйесе (1989 тиклем), РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы секретары, РСФСР Яҙыусылар союзы секретары (1994), советы ағзаһы Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте халыҡ-ара фонды советы ағзаһы, Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премиялары буйынса комиссия ағзаһы булып тора.
Рәсәй Яҙыусылар союзының Әҙәби премияһы лауреаты, «Почёт Билдәһе» ордены ордены кавалеры (1986).
Рәсәй Яҙыусылар союзы нәшриәт эшенә ҙур өлөш индергән өсөн Э. И. Сафонов премияһын булдыра.
Ағаһы Валентин Иванович — яҙыусы.

# Сафонов Эрнст Иванович
## Әҫәрҙәре

* Избранное. Повести и рассказы. — М., 1991.