yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Батайск

Батайск (рус. Батайск) — Ростов өлкәһендәге ҡала.

# Батайск
## Географияһы

Ҡуйһыу йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Батайск
## Иҡтисад

* Батайск стройдеталь заводы
* Батайск энергетик механика заводы
# Баллерштедт

Баллерштедт (нем. Ballerstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 308 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,86 км². Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Лагиб-Яха

Лагиб-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тиутей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Лагиб-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040696
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304069
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 1883 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1883 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1883 MDCCCLXXXIII |
| Юлиан стилендә | 1882—1883 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2635—2636 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7391—7392 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5643—5644 ה'תרמ"ג — ה'תרמ"ד |
| Мосолман календары | 1300—1301 |
| Боронғо әрмән календары | 1332 ԹՎ ՌՅԼԲ |
| Ҡытай календары | 4579—4580 壬午—癸未 чёрный конь — чёрная овца |
| Эфиопа календары | 1875—1876 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1939—1940 |
| - Шака самват | 1805—1806 |
| - Кали-юга | 4984—4985 |
| Иран календары | 1261—1262 |
1883 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1883 йыл
## Тыуғандар

* Ғисмәтуллин Абдулла (Ғабдулла) Төхфәтулла улы — ғалим, совет дәүләт эшмәкәре. Башҡорт халыҡ мәғәрифе комиссары, Башҡорт АССРы Үҙәк статистика идараһы етәксеһе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
# Сәңкелдәк ҡаҙ

Сәңкелдәк ҡаҙ, ҡыр ҡаҙы, ҡашҡа ҡаҙ(пискулька)— йорт ҡаҙынан бәләкәйерәк ҡош.
Күмәкләшеп һәм парлашып йәшәйҙәр. Дөйөм төҫө ҡара-һоро. Ҡорһағы, ҡойроҡ төбө аҡ, маңлайында аҡ ҡашҡаһы бар. Ҡорһағы һәм түше эре ҡара таплы. Күҙ ҡабаҡтары һары. Суҡышы, аяҡтары ҡыҙғылт һа, ры. Башҡа ала ҡаҙҙарҙан бәләкәйерәк кәүҙәһе менән айырыла.
Тауышы көслө генә сәңкелдәү: «клиңк-клиңк».
Тау йылғаларында һәм күлдәрендә йәшәй. Үлән, орлоҡ, иген менән туҡлана. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Беҙҙә яҙлы-көҙлө осоп үтешләй генә туҡталып китәләр. Беҙҙең яҡта оя ҡормай. Ите һәм мамығы өсөн аулайҙар.
# Хәлитов Рәхим Әнүәр улы

Хәлитов Рәхим Әнүәр улы (15 февраль 1923 йыл — 13 октябрь 2004 йыл) — Бөйөк Ватан һәм совет-япон (1945) һуғыштарында ҡатнашҡан яугир. ӀӀ дәрәжә Дан ордены һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.

# Хәлитов Рәхим Әнүәр улы
## Биографияһы

Рәхим Әнүәр улы Хәлитов 1923 йылдың 15 февралендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы) Ғәлиәкбәр ауылында тыуған.
1941—1942 йылдарҙа Ҡолғана башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы, һуңынан директоры.
1942 йылда Ҡыҙыл Армия сафына алына. 35-се уҡсылар дивизияһының 196-сы уҡсылар полкы 2-се пулемет ротаһының старшинаһы булып хеҙмәт итә. Сталинград алышында, 1945 йылда Алыҫ Көнсығыш фронттағы алыштарҙа ҡатнаша.
Рәхим Әнүәр улы 1947 йылда демобилизацияланғандан һуң Ғәлиәкбәр ете йыллыҡ мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1948 йылда Темәс башҡорт педагогия училищеһын тамамлай.
Ул — 1948 йылдан алып «Берлек» промартеле, 1952 йылдан — Бөрйән район урман химияһы сәнәғәте союзы (Иҫке Собханғол ауылы) 1953 й. — «1 Май» промартеле (Берәтәк ауылы, 1958 йылдан алып рәйес) бухгалтеры.

# Хәлитов Рәхим Әнүәр улы
## Биографияһы
### Артабанғы хеҙмәт юлы

* 1960 йыл — промартель партия комитеты секретары
* 1961 йылдан — рәйес урынбаҫары
* 1962—1979 йылдарҙа — Фрунзе исемендәге колхоз рәйесе (колхоз идараһы Исламбай ауылында урынлаша)
Рәхим Әнүәр улы Хәлитов 2004 йылдың 13 октябрендә вафат була һәм Берәтәк ауылында ерләнә.

# Хәлитов Рәхим Әнүәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* ӀӀ дәрәжә Дан ордены (1985)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1976)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1966)
* Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы «Намыҫлы хеҙмәт өсөн» миҙалы (1970)
# Байым Ҡыҙраев

Байым Ҡыҙраев (Байым тархан Ҡыҙраев) — башҡорт старшинаһы, тархан, мәғдән эҙләүсе, 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачёв полковнигы, һуғышта ҡатнашыусы Башҡорт ғәскәренең баш ғәскәри судьяһы.

# Байым Ҡыҙраев
## Биографияһы

Рәсәй империяһының Иҫәт провинцияһы Күбәләк улусы старшинаһы.Байым Ҡыҙраевтың ҡартатаһы Тормәмбәт Ялтыҡов кенәз булған. Байымдың йорт старшиналары булып хеҙмәт иткән Абҙан, Әбдүкәй (1761—?) һәм Ҡаҙымбәт (1762—?) исемле улдары билдәле.
Мөлкәтендә 6 мең баш йылҡы малы булған. Көньяҡ Уралда тимер мәғдәнен, шул иҫәптән Магнит тауын, беренсе асыусы булараҡ билдәле.
1740 йылда штейгер Марков һәм тәржемәсе Роман Уразлинға Әтәс тауында (хәҙерге Магнитогорск) тимер рудаһы ятҡылығын күрһәтә. Шулай уҡ завод хужалары Иван Мясников һәм Иван Твердышевҡа Ҡара Табын улусының башҡорт Ейәнбайҙың ауылы янында тимер ятҡылығы булыуы тураһында хәбәр итә.
Батшаға тоғро хеҙмәте өсөн ҡылыс менән бүләкләнә.
1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалын карателдәр тарафынан баҫытырыу ваҡытында, Ҡыҙыл ҡәлғәһендә хеҙмәт иткән тархан Байым Ҡыҙраев пол командиры Исаков тарафынан ҡулға алына. Исаков уны баш күтәреүселәрҙең шымсыһы тип һанай һәм ике тапҡыр ҡаты язаға тарттыра.
1770 йылдың 18—19 июнендә академик И. И. Лепёхин менән осраша. Иван Лепёхин уның байлығы һәм ҙур йылҡы өйөрҙәре тураһында мәғлүмәттәр яҙып ҡалдырған.
1774 йылдың апрелендә Е. И. Пугачёв уға атлы отрядтарҙы ойоштороуҙы һорап хат яҙа. Ҡыҙраев үҙенең командаһы менән бергә Пугачёвҡа килә һәм ихтиласыларҙың Хәрби коллегияһы тарафынан Башҡортостан судьяһы итеп тәғәйенләнә.
Карател ғәскәрҙәренең баш командующие генерал-поручик Ф. Ф. Щербатов үҙенең 1774 йылды 11 майында императрица Екатерина II яҙған донесениеһында Байым тархандың башҡа башҡорт старшиналарға бигерәк тә ҙур йоғонтоһо өсөн уларҙың «рухи түрәһе» («духовный начальник») тип атай.
1773 йылда Байым Ҡыҙраев отставкаға киткәс уның улы Абҙан Күбәләк улусы старшинаһы була.

# Байым Ҡыҙраев
## Хәтер

* Әбйәлил районының Байым ауылы һәм ошо ауылдағы бер урам Байым тархан Ҡыҙраев исемен йөрөтә.
# Лопень

Лопень (укр. Лопень) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Немырив һәм Липовец райондары аша көньяҡҡа табан аға. Собоктың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 11 километр. Бассейн майҙаны - 25,4 км².
# Болаҡ (йылға)

Болаҡ (татар. Болак, рус. Булак) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 1,53 км.

# Болаҡ (йылға)
## Күперҙәр

* Жарков (һаҡланмаған)
* Ложкин
* Лебедев
* Романов
* Дегтярёв
* Батурин
* Болаҡ
# Абдрахманов

Абдрахманов — ир-ат фамилияһы. Әбделмән исеменән барлыҡҡа килгән. Төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.
Абдрахманова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
* Абдрахманов Адик Асҡар улы (1962) — дирижёр һәм флейтасы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1999).
* Абдрахманов Барый Абдрахман улы (1916—1996) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре, 1967—1978 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы секретары.
* Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы (1929—2001) — юғары категориялы слесарь-торбасы, «Башкирэнерго» йәмғиәтенең слесарҙар бригадаһы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).
* Абдрахманов Илдус Барый улы (1942 т.) — химия фәндәре докторы (1990), профессор, Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһы академигы.
* Абдрахманов Ильяс Әхмәт улы (1951 т.) — хужалыҡ эшмәкәре, техник фәндәр кандидаты, Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (1999) атҡаҙанған металлургы.
* Абдрахманов Рәфил Фазыл улы (1942 т.) — гидрогеолог, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2011).
* Абдрахманов Хәниф Хажиғәле улы (1925—1999) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Дан ордены тулы кавалеры.
# Борай районы гербы

Борай районы гербы — Башҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районы символдарының береһе.
Башҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлендәге 88-се һанлы ҡарары менән раҫланған.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт символика регистрына 015 регистрацион номер бирелеп индерелгән. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына 2973 регистрацион номер бирелеп индерелгән.
Гербтың авторы — Салауат Ғиләжетдинов.

# Борай районы гербы
## Тасуирламаһы

Гербта йәшел яланда еп рәүешендә ҡыйыш алтын тәре төшөрөлгән, уның өҫтөндә аҫҡараҡ көмөш башын юғарыға күтәреп йүгергән бүре (Күк Бүре) урынлаштырылған. Тәре мөйөштәрҙә башҡорт ҡәбиләләренең тамғалары менән оҙатылған: өҫтә — Танып, аҫта — Ҡырғыҙ, уңда — Йылан һәм һулда — Таҙлар.

# Борай районы гербы
## Символиканың нигеҙҙәре

Гербтың барлыҡ фигуралары Борай районының тарихи, рухи, мәҙәни, милли һәм башҡа традицияларын, үҙенең көндәлек хеҙмәте менән райондың, республиканың иҡтисади, социаль үҫешенә өлөш индергән халҡын символлаштыра.
Гербтың үҙәк фигураһы — күк-йәшел яланда йүгереүсе Күк Бүре булып тора, ул — барлыҡ төрки халыҡтарҙың берҙәм символы һәм күп быуатлы тарихи халыҡ хәтерен, зиһенлеген, батырлығын, үҙ туған еренә жертвенность һәм тоғролоғон сағылдыра.
Гербта вариҫтары әле лә үҙ тарихи ерҙәрендә йәшәүсе башҡорт ырыуҙарының боронғо билдәләренән — тамғаларынан композиция төшөрөлгән: өҫтә — Танып, аҫта — Ҡырғыҙ, уңда — Йылан һәм һулда — Таҙлар. Ырыу билдәләре характерлы урынлашыуы менән композицияның түңәрәкле әйләнешен барлыҡҡа килтерә, уны динамикалы итә, был ваҡыт һәм тормоштоң бер туҡтауһыҙ хәрәкәтен символлаштыра.
Алтын төҫ – ҡояш, иген, байлыҡ, бөйөклөк, күркәмлек төҫө. Күк-йәшел төҫ — күк йөҙөнөң һәм ерҙең берләшкән төҫө, ерҙәге тормошто, өмөттө, шатлыҡты, сәләмәтлекте, мәңгелек яңырыуҙы символлаштыра, гүзәл тәбиғәттең, тирә-яҡ мөхиттең таҙалығын сағылдыра. Көмөш төҫ асыҡлыҡты, хеҙмәттәшлеккә әҙерлекте, ышанысты, ҡаһарманлыҡты символлаштыра, яҡты киләсәкте, тыныслыҡты һөйөүҙе һәм взаимпониание сағылдыра. Гербтың төҫтәре: көмөш, күк-йәшел, алтын — Борай ере менән үҙенең тарихы, хәҙергеһе һәм киләсәге менән рухи берләшкән күп милләтле халыҡтың традицион рәүештә хөрмәткә ҡаҙанған төҫтәрҙе сағылдыра.
# Гинин Николай Степанович

Гинин Николай Степанович (10 декабрь 1925 йыл — 15 август 1999 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1942—1986 йылдарҙа «Уралэнергомонтаж» тресында слесарь, 1946 йылдан — бригадир, 1966—1981 йылдарҙа слесарь-бригадир. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). СССР-ҙың энергетика һәм электрификация отличнигы (1966). Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (1978).

# Гинин Николай Степанович
## Биографияһы

Николай Степанович Гинин 1925 йылдың 10 декабрендә хәҙерге Пермь крайының Добрян районы Тысяцково ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген Пермь өлкәһенең Губаха ҡалаһындағы 13-сө һанлы һөнәрселек училищеһын тамамлағандан һуң 1942 йылда «Пермьэнергомонтаж» тресы Краснокама монтаж участкаһында слесарь булып башлай. 1943—1946 йылдан алып Ҡыҙыл, Яйвин, Березовка ГРЭС-ында, Соликамск һәм Түбәнге Тагил йылылыҡ электр станцияларында слесарҙар бригадиры булып эшләй. 1966 йылдан Башҡорт АССР-ы «Уралэнергомонтаж» тресында Нефтекама участкаһының слесарь-монтажсылар бригадиры булып эшләй.
Бригада 300 мең киловатт-сәғәт блоктарҙы монтажлауҙа, Ҡарман ГРЭС төҙөлөшөндә эшләп, монтажлау блоктары 300 мең киловатт-сәғәт, йыйыу майҙансығында һәр береһе 30 тонна йөк күтәрерлек ике кран, бер кран 50 тонна йөк күтәрерлек, ҡаҙанлыҡ бүлегендә һәр береһе 125 тонна йөк күтәрерлек ике күпер краны урынлаштыра. Электр станицяһына ҡормалдар ҡуйыуҙа монтаж башынан алып 185 берәмек механизм төҙөкләндерелә: яр буйы насосының насос циркулярҙары, турбина ҡулайламаларының конденсатлы, түгә торған насостары, эжекторҙарҙың күтәреү насостары, электр туҡландырыу насостары һәм машина залының башҡа механизмдары.
Гинин Сергей хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреүгә, хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыуға, хеҙмәт юғалтыуҙарын экономиялауға ҙур иғтибар бүлә. Һигеҙенсе биш йыллыҡ йылдарында (1966—1970) бригаданың бер ағзаһына план буйынса 50 180 һум тәшкил итһә, етештереү планы 53 698 һумға арттырып үтәлә.
Бер эшсе эшләйәсәк 1970 йылдың заданиеһы алдан — 1970 йылдың 1 ноябренә үтәлә, йыллыҡ үтәү 125—130 процент тәшкил итә.
Биш йыллыҡ план заданиеларын уңышлы үтәгәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 20 апрелдәге указы менән Н. С. Гининға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Гинин Николай Степановичтың бригадаһы Нефтекама ҡалаһында Ирекле ГРЭС-ын, «Башсельмаш» заводын төҙөүҙә ҡатнаша.
1985 йылда пенсияға сыға.
Нефтекама ҡалаһының Почётлы гражданы.
Гинин Николай Степанович 1999 йылдың 15 авгусында вафат була.

# Гинин Николай Степанович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены (1971), «Почёт Билдәһе» (1962), миҙалдар менән бүләкләнгән

# Гинин Николай Степанович
## Хәтер

* Нефтекама ҡалаһында Гинин Н. С. исеме менән урам аталған.
* Герой йәшәгән йортҡа мемориал таҡта ҡуйылған.
# Динмөхәмәтов Рәшит Зиннәтулла улы

Динмөхәмәтов Рәшит Зинәтулла улы — (1916-?). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән лейтенант, ҡыҙылармеец.

# Динмөхәмәтов Рәшит Зиннәтулла улы
## Биографияһы

Динмөхәмәтов Рәшит Зинәтулла улы 1916 йылда Бәләбәй ҡалаһында тыуа. Фронтҡа Өфө ҡалаһы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Данлыҡлы 112-се һанлы башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Ул 3-сө батареяның 101-се атлы артиллерия дивизионының политчасть буйынса командир урынбаҫары булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 25 декабрендә хәбәрһеҙ юғала.

# Динмөхәмәтов Рәшит Зиннәтулла улы
## Наградалары

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942)
# Ғәрәфә (мәғәнәләр)

Ғәрәфә —
* Ғәрәфә (тау) — Мәккәнән 20 км алыҫлыҡтағы тау.
* Ғәрәфә көнө — мосолман байрамы, Хаждың һуңғы көнө, 12-се айҙың (зөлхизә) 9-сы көнөндә була.
# Херне

Херне (нем. Herne) — Германияла, Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендәге ҡала. Бохум һәм Гельзенкирхен ҡалалары араһында ята.
Халҡы — 169,2 мең кеше (2007 йыл).
* Йыл
* Халыҡ
* 1995
* 180 029
* 2000
* 175 661
* 2005
* 831 171
* 2010
* 632 165

# Херне
## Географияһы

Херне Бохум һәм Реклингхаузен араһында Эшер үҙәненең көньяҡ битләүендә, ҡомло һөҙәктә ята. Ҡала тау сәнәғәте һәм индустриаль ландшафттар менән уратып алынған. Ҡала биләмәһенең иң бейек нөктәһе — 130 м, иң түбәне — диңгеҙ кимәленән 33 метр. Ҡаланың иң ҙур оҙонлоғо төньяҡтан көньяҡҡа 6,3 км, көнбайыштан көнсығышҡа 12,2 км тәшкил итә.

# Херне
## Географияһы
### Һыуҙары

Херненың төньяҡ сиге байтаҡ һуҙымында Эмшер тарафынан барлыҡҡа килгән, уның үҙәнендә Рейн-Херне каналы үтә. Херне территорияһы буйлап Эмшерҙың ҡушылдыҡтары аға. Был Бернигер-Бах, Зондигер-Бах, Шторхенграбен, Ландвербах һәм Росбах, Мюленбах, Шмидесбах ҡушылдыҡтары менән Остбах, Дорнебургер-Хюллер һәм Бах-Бах.
Херне менән түбәндәге ҡалалар сиктәш (сәғәт уғы буйынса төньяҡтан башлап): Хертен, Реклингхаузен, һәм Кастроп-Рауксель (бөтәһе лә Реклингхаузен районында), шулай уҡ Бохум һәм Гельзенкирхен (икеһе лә үҙаллы ҡала округтары).

# Херне
## Туғандаш ҡалалар

* Энен-Бомон, Франция (1954)
* Уэйкфилд, Бөйөк Британия (1956)
* Ометепе, Никарагуа (1988)
* Белгород, Рәсәй (1990)
* Лютерштадт-Айслебен, Германия (1990)
* Конин, Польша (1991)
# Чагисейка

Чагисейка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 722 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 143 км.

# Чагисейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202584
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вәхитов Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы

Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы Вәхитов (10 ғинуар, 1928 йыл) — «Совет Башҡортостаны» гәзите редакторының урынбаҫары, Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы эргәһендәге Дәүләт именлеге комитеты урынбаҫары, полковник.

# Вәхитов Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы
## Бографияһы

Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы Вәхитов 1928 йылдың 10 ғинуарында БАССР-ҙың Мәсәғүт кантоны Мырҙалар улусы Иҫке Ҡаратаулы ауылында тыуған. Иҫке Ҡаратаулы урта мәктәбен тамамлаған.

# Вәхитов Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы
## Яу һәм хеҙмәт юлы

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында төрлө эштәр башҡарған.
1944—1945 йылдар — район гәзитендә яуаплы сәркәтип.
1951 йылда инженер-технолог һөнәре буйынса Өфө авиация институтын тамамлай.
1951—1953 йылдар — Өфө машиналар эшләү заводында өлкән инженер-технолог булып эшләй.
Артабан КПСС-тың Өфө өлкә комитетына инструктор итеп тәҡдим ителә.
Өфө өлкә комитетын үҙгәртеп ҡорғандан һуң, 1960 йылға саҡлы партияның Башҡортостан өлкә комитетында сәнәғәт һәм транспорт бүлеге инструкторы, пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары, «Совет Башҡортостаны» гәзите редакторының урынбаҫары булып эшләй.
1960 йылдың сентябренән 1962 йылдың июненә саҡлы Мәскәүҙә КПСС Үҙәк Комитетының Юғары партия мәктәбендә уҡый.
1962—1963 йылдарҙа — БАССР Министрҙар Советы эргәһендәге радио тапшырыуҙар һәм телевидение комитеты рәйесе урынбаҫары.
1963 йылдың майынан 1987 йылдың майында отставкаға киткәнгә саҡлы Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Дәүләт именлеге комитетында башта комитет рәйесенең кадрҙар буйынса урынбаҫары, 1971 йылдан 1987 йылға тиклем Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы эргәһендәге Дәүләт именлеге комитеты урынбаҫары булып эшләй. Полковник.

# Вәхитов Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы
## Наградалары

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «1941-1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* «Айырыуса яҡшы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* «Ҡораллы Көстәрҙә маҡтауға лайыҡлы хеҙмәте өсөн» миҙалы
# Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы

Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы (22 май 1928 йыл — 27 октябрь 2014 йыл) — башҡорт актёры, театр белгесе. 1950 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1999).

# Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы
## Биографияһы

Әминә Кәшфи ҡыҙы Аралбаева 1928 йылдың 22 майында Башҡорт АССР‑ының Өфө кантоныКүлләр ауылында тыуған.
1950 йылдан — Ауырғазы колхоз-совхоз театры (1956 йылда Салауат драма театры итеп үҙгәртелә) актёры. 1956 йылда Театр сәнғәте дәүләт институтын тамамлай (П. А. Марков курсы), Башҡортостанда беренсе театр белгесе була.
1956—1982 йылдарҙа Башҡорт дәүләт академия драма театрының әҙәби бүлеге мөдире, театрҙың репертуар сәйәсәтен эшләүҙә, актёрҙарҙың һәм режиссерҙарҙың ижад кисәләрен ойоштороусы.

# Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы
## Ижады

Башҡорт теленә В. В. Лаврентьевтың, В. П. Минконың, А. Н. Островскийҙың пьесаларын тәржемә итә. Театр, башҡорт актёрҙары һәм режиссёрҙарының ижады тураһында мәҡәләләр авторы.

# Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы
## Ижады
### Ғаиләһе

Ире — Иван Владимирович Сотников (1908—1988) — яҙыусы, тәржемәсе, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
* ҡыҙы Гөлназ (1967 йылғы) — эшҡыуар, йәмәғәт эшмәкәре.
# Лямбирка

Лямбирка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухой Пензятка шишмәһенең уң ярына тамағынан 6,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лямбирка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038437
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003843
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дилмөхәмәтов Сәйфулла Ишҡәле улы

Дилмөхәмәтов Сәйфулла Ишҡәле улы (1 февраль 1932 йыл — 27 август 2004 йыл) — атаҡлы ҡурайсы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙан мәҙәниәт хеҙмәткәре, «Халыҡ музыка ҡоралы — ҡурай эшләү оҫтаһы» тигән исемгә лайыҡ булған (1987), СССР ВДНХ-һы миҙалы кавалеры

# Дилмөхәмәтов Сәйфулла Ишҡәле улы
## Биографияһы

Дилмөхәмәтов Сәйфулла Ишҡәле улы 1932 йылдың 15 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы, Йылайыр районы), Иҫке Яҡуп ауылында тыуған.
Бала саҡтан алып әсәһе башҡарыуында боронғо башҡорт йырҙарын яратып тыңлай. Әсәһе иҫ киткес моңло, һирәк осрай торған тауышҡа эйә була, халыҡ бейеүҙәрен дә матур башҡара.Ҡурай уның тормошона иртә йәштән инә – ҡурайҙа олатаһы, атаһы Ишҡәле Шәмсетдин улы уйнай. Улар Сәйфулла Дилмөхәмәтовтың артабанғы яҙмышына йоғонто яһай ҙа инде. Ишмулла ағаһының да (Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы ) атаҡлы ҡурайсы булып китеүе ошо тәрбиәнән. Ул да ҡустыһына остаз була Хеҙмәт юлын Йылайыр районындағы Кананикольск урман хужалығында башлағанда ла, флотта 5 йыл хеҙмәт иткәндә лә, ҡайтып механизатор булып эшләй башлағас та ул ҡурайҙан айырылмай. 1974 йылда Подольск ҡасабаһына күскәндә ул инде оҫта ҡурайсы булып танылған була. Ул саҡта ҡурайсылар бик әҙ була әле. Шуға күрә ул теләүселәргә ҡурай уйнау серҙәрен өйрәтә башлай. Аҡъяр балалар сәнғәт мәктәбенең филиалдарында балаларға ҡурай дәрестәре бирә башлай. Республика кимәлендәге төрлө конкурстарҙа ҡатнаша, шул уҡ ваҡытта ҡурайҙы эшләү технологияһын камиллаштыра бара. Ул эшләгән ҡурайҙар моңло һәм нәзәкәтле килеп сыға.
Башҡорт АССР-ының атҡаҙан мәҙәниәт хеҙмәткәре, "Халыҡ музыка ҡоралы - ҡурай эшләү оҫтаһы" тигән исемгә лайыҡ булған (1987).
1987 йылда Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты исеменә лайыҡ була, уға СССР ВДНХ-һы миҙалы һәм СССР Мәҙәниәт министрлығының Почетлы билдәһе бирелә. Ҡурайсыларҙың республика конкурсында Гран-при яулай. 2003 йылда ҡурайсылар конкурсында "Ока" автомобиле бүләк ителә.
"Хәйбулла районының почетлы гражданы" тигән маҡтаулы исем бирелә.
Сәйфулла Дилмөхәмәтов 2004 йылдың 27 авгусында вафат була һәм тыуған ауылында ерләнә.
2011 йылда уның иҫтәлегенә Аҡьярҙағы район мәҙәниәт һарайы бинаһында таҡтаташ асыла.
Йыл һайын Хәйбулла районында Сәйфулла Дилмөхәмәтов исемендәге призға ҡурайсылар конкурсы ойошторола.

# Дилмөхәмәтов Сәйфулла Ишҡәле улы
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* СССР ВДНХ-һы миҙалы
* СССР Мәҙәниәт министрлығының Почетлы билдәһе
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙан мәҙәниәт хеҙмәткәре
* Хәйбулла районының почетлы гражданы
* "Халыҡ музыка ҡоралы - ҡурай эшләү оҫтаһы"
* Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (1987)

# Дилмөхәмәтов Сәйфулла Ишҡәле улы
## Хәтергә алыу

* 2011 йылда уның иҫтәлегенә Аҡьярҙағы район мәҙәниәт һарайы бинаһында таҡтаташ асыла.
* Йыл һайын Хәйбулла районында Сәйфулла Дилмөхәмәтов исемендәге призға ҡурайсылар конкурсы ойошторола.