yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аведиков Николай Ваганович

Аведиков Николай Ваганович (23 июнь 1913 йыл — 1 апрель 1977 йыл) — совет скульпторы, музыкант, стоматолог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Аведиков Николай Ваганович
## Биографияһы

Николай Ваганович Аведиков 1913 йылдың 23 июнендә Донға Кавказ аръяғынан күсеп килгән ярлы ғаиләлә тыуа. Мәктәпте тамамлағандан һуң, махсус белеме булмаһа ла, Ростовтың «Промкооперация», «Швейники», «Эпоха» эшсе клубтарында һәм башҡа ойошмаларҙа рәссам-биҙәүсе булып эшләй. Артабан 1930—1933 йылдарҙа М. Б. Греков исемендәге Ростов сәнғәт техникумының рәсем сәнғәте бүлегендә уҡый. Музыка менән мауығып китеп, ике йыл дауамында (1933—1934 йылдарҙа) музыка училищеһының кларнет класында уҡыу курсы үтә.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Дондағы Ростовҡа әйләнеп ҡайтҡас, 1946—1949 йылдарҙа Аведиков Ростов теш табибы мәктәбендә уҡый. Уны тамамлағас, 1948—1953 йылдарҙа Ростов медицина институты клиникаһында эшләй һәм бер үк ваҡытта Ростов сәнғәт училищеһының скульптура бүлегендә уҡый. Табиплыҡ практикаһы менән шөғөлләнә, «Победа» ҡала кинотеатрында кино сеансы башланыр алдынан эстрада оркестрында саксофонда уйнай.
Бөтәһенән бигерәк скульптура эшмәкәрлеге Николай Вагановичтың күңеленә яҡын була. Ул бер нисә күргәҙмәлә ҡатнаша. 1954 йылда Мәскәүҙәге Республика сәнғәт күргәҙмәһендә үҙенең «„Варяг“ крейсеры морягының портреты» тигән эшен ҡуя. Был портретта Рус-япон һуғышының ысын ҡатнашыусыһы, Ростов ҡалаһы кешеһе Капленков Иван Ефимович һүрәтләнгән. 1955 йылда РСФСР рәссамдары әҫәрҙәре күргәҙмәһендә Аведиков «Шипка геройы К. В. Хрупкийҙың портретын» күргәҙмәгә ҡуйҙы. 1960-сы йылдарҙа Ростов скульпторы Бөйөк Ватан һуғышы геройҙарының — Мадоян Гукас Карапетовичтың, Будённый Семён Михайловичтың, Плиев Исса Александровичтың портреттарын эшләй. Аведиковтың башҡа эштәре араһында — Змиевская үҙәнендәге монумент, Витя Черевичкин исемендәге балалар паркында герой-пионер Витя Черевичкинға һәйкәл, Ростов йылға училищеһы эргәһендә Седов Георгий Яковлевич бюсы.
Шуныһы ҡыҙыҡ, тап Николай Ваганович Аведиков Донда иң популяр булып киткән сувенирҙың — шараплы мискә өҫтөндә ултырған казактың авторы булып китә. Был сувенир Пётр I раҫлаған Дон Ғәскәрҙәре мисәте мотивы буйынса эшләнә.
Николай Ваганович Аведиков Дондағы Ростовта 1977 йылдың 1 апрелендә вафат була. Дондағы Ростовтың Төньяҡ зыяратында ерләнгән (3 квартал).
# Яджна

Яджна йәки Ягья (Санскрит телендә:यज्ञ) (IAST: "yajñá") туранан-тура мәғәнәлә "ҡорбан, туғрылыҡ, хөрмәт итеү, тәҡдим итеү", Индуизм динендә изге усаҡ янында йыш мантралар менән башҡарыла торған теләсә-ниндәй ритуалға ҡарай. Яджна Брахманалар тип аталған Ведик әҙәбиәт ҡатламында тасүирланған Ведик традицияларҙа тасуирлана. Традиция изге ут (Агни) булыуында изге усаҡҡа тәҡдим итеүҙәрҙән һәм ҡойоуларҙан үҫеп сыҡҡан. Яджна ритуалдарына ҡараған тексттар Ведик әҙәбиәттең "Карма-канда" (ритуаль эштәр) өлөшөнә ҡарай, был Ведик Упанишадаларҙа булған "Джнана-ҡанда" (белем) өлөшөнән айырмалы булараҡ. Яджна һымаҡ ритуалдарының камил тамамланыуы Индуизм фәлсәфәһенең Миманса мәктәбенең иғтибар үҙәгендә булған. Яджна өйләнеү кеүек Индуизм үтеү ритуалдарында төп ролде уйнауын дауам иткән. Төп хәҙерге Индуизм церемонияларына, Индуизм йәмәғәт байрам итеүҙәренә йәки монахлыҡ инициацияларына шулай уҡ Ведик Яджна ритуалдары инә ала йәки альтернатив рәүештә Агама ритуалдарына нигеҙләнгән булырға мөмкин.
# Үтәгән

Үтәгән — топоним.

# Үтәгән
## Мәҡәләләр

* Үтәгән (Борай районы) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.
* Үтәгән (йылға) — Рәсәйҙәге йылға.
* Үтәгән (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Үтәгән (Татарстан) — Татарстандың Әгерже районындағы ауыл.
* Үтәгән (Әбйәлил районы) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
# Хәлимә (исем)

Хәлимә — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән таралған мосолман ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Хәлимә (исем)
## Этимологияһы

Хәлимә — «йомшаҡ күнелле», «мәрхәмәтле» мәғәнәһен аңлатҡан ҡыҙ балаларға ҡушылған мосолман исеме.
* Борондан һәр ғаиләлә исем атауҙың бер системаһы һаҡлана килә. Был башҡорттарҙа әле лә киң таралған күренеш.Мәғәнәһе менән бер-береһенә яҡын һүҙҙәрҙе исем итеү алыу бер ғаилә эсендә күҙәтелә.Бер туғандарға шулай уҡ ишле исемдәр ҙә ҡушыла:Хәлим—Хәлимә; Хәнифә—Хәниф; Ҡәнифә—Ҡәниф һ.б..

# Хәлимә (исем)
## Билдәле шәхестәр

Хәлимә («Хәлимә әс-Садия» исеме менән дә билдәле зат (ғәр. حليمة السعدية‎) — Пәйғәмбәр Мөхәммәт с.ғ.с.-дең Һөт Инәһе. Малайҙы ул дүрт йәшенә тиклем имеҙгән, сөнки баланың әсәһе вафат булып ҡалған. Хәлимә менән уның хәләл ефете әл-Харис ғәрәптәрҙең хауазин ырыуынан Сад ибн Бәкр араһынан булған.
Хәлимә Абдулла ҡыҙы Ҡорбанаева (27 декабрь 1900 йыл — 2 апрель 1972 йыл) — педагог. СССР-ҙың 3‑сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты. ВКП(б) ағзаһы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1949). Ленин ордены кавалеры (1949).
Хәлимә Ғәббәсова — йәш йырсы.
Хәлимә Шакир ҡыҙы Искәндәрова (29 май 1940 йыл, Үзбәкстан ССР, Ташкәнт) — драма актеры, 1963 йылдан Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия драма театры артисы. Татарстандың атҡаҙанған (1992) һәм халыҡ (2020) артисы.

# Хәлимә (исем)
## Сәнғәттә

«Хәлимә» (йыр) — Мөнир Мазунов һүҙҙәренә Алмаз Монасипов яҙған йыр.
* Хәлимәнең сәстәренә
* Һыуҙар килеште микән?
* Толомдарын тулҡын итеп
* Елдәр үреште микән?
* Хәлимә, их, Хәлимә,
* Килһәң ине яныма.
* Һөйөүемде беләһең бит,
* Күҙ һалмайһың хәлемә.
# Тирмән-Йылға быуаһы

Тирмән-Йылға быуаһы — Башҡортостан Республикаһы Ишембай ҡалаһында Нефтсе микрорайонынан 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан быуа. Шулай уҡ был быуа элекке «Нефтсе»(Нефтяник) совхозының быуаһы исем аҫтында билдәле.
Тирмән-Йылғаһы үҙәнендә Тирмән-йылға нефть ятҡылығы асылғас «Ишембайнефть» НГДУ-һы (Нефть-газ сығарыу идаралығы) ярҙамсы хужалыҡ итеп (Нефтяник) совхозын булдыра.
Тирмән-Йылға быуаһы 1977 йылда Ишембай ҡалаһының сәнәғәт предприятиеларының эшен һәм совхоз хужалығы ихтыяждарын тәьмин итеү (малдарға һыу эсереү) өсөн файҙаланыу булдырыла. Быуа балыҡ тотоу өсөн дә файҙаланыла. Шулай уҡ эрозияға ҡаршы сараларҙың береһе лә булып тора.
Ишембай ҡалаһының Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ идаралығы (УЖКХ) ҡарамағында тора. Быуа юлы буйлап асфальт юл һалынған.
Быуаның ярҙары тәпәш, ныҡ телгеләнмәгән. Яр ситтәрен болон үҫемлектәре биләй.
2017 йылдың 5 ноябрендә Блюмова А. В. һәм Комиссаров А. В. быуа һыуының ирригацион сифаттарын билдәләү өсөн химик анализ үткәрәләр. Һөҙөмтәһе түбәндәге таблицала:
| Исеме күрһәткестәре тикшерелде | Норматив документтар | Етерлек кимәле рөхсәт ителгән концентрациянан, мг/л | Мг/л | Мен.экв | % экв. |
| НСО3 Щелочность гидрокарбонаты | 1030-81 ГОСТ | 1000,0 | 414,8 | 6,8 | 75,5 |
| Щелочность карбонат СО3 | 1030-81 ГОСТ | 100,0 | 24,0 | 0,8 | 8,9 |
| Хлорид | 4245-72 ГОСТ | 350,0 | 22,7 | 0,6 | 6,7 |
| Сульфаттар | ГОСТ Р52964-2008 | 500,0 | 38,4 | 0,8 | 8,9 |
| Кальций | ГОСТ Р52407-2005 | 200,0 | 52,1 | 2,6 | 28,9 |
| Магний | 1030-81 ГОСТ | 100,0 | 52,3 | 4,3 | 47,8 |
| Ҡабаттан н натрий | Ипотека ысулы | 200,0 | 48,3 | 2,1 | 23,3 |
| Сумма минераль матдәләр | Ипотека ысулы | | 433,2 | | |
| Дөйөм жесткосы | 4151-72 ГОСТ | 7,0 (10,0) | 6,9 | | |
| РН мөхит реакцияһы | 1030-81 ГОСТ | 6,0 9,0... | 8,45 | | |
Кира буйынса дәүмәле =26,7 ; һыу сифаты яҡшы (1 класс).
Минераллашыу буйынса (Мо) = 652,6 һыу 2-се класҡа ҡарай. Эргәләге грунт һыуҙарының һәм тупраҡтың тоҙлолоғо арҡаһында ҡулланыу сикләнә.
KNA буйынса сода менән тоҙланыу хәүефе =0,7 , йәғни 1-се класҡа ҡарай. Һуғарыу өсөн ҡулланырға һыу яраҡлы булып тора.
Натрий менән тоҙланыу кимәле = 1,2; 2 класҡа ҡарай, хәүеф ҙур түгел.
Икенсел тоҙланыу хәүефе түбән KSAR = 1,13, был күрһәткес буйынса 1-се классҡа ҡарай.
Хлор миҡдары буйынса CI=0,6, күрһәткес буйынса һыу 1-се класҡа ҡарай. Хлор менән тоҙланып ҡурҡынысы юҡ.
Магний миҡдары буйынса KMg = 0,60; һыу сифаты 3 -сө класс. Магний миҡдары буйынса хәүеф кимәле. Алынған мәғлүмәттәр буйынса һығымта эшләргә мөмкин:Тирмән-Йылға быуаһы һыуы сифаты буйынса 2 класҡа тура тилә.
Һыу ауыл хужалығы продукцияның, ер өҫтө һәм грунт һыуҙарының сифатын төшөрмәй.Әммә дренаж етешмәгәндә тупраҡтың тоҙланыуы, ауыл хужалығы продукцияның уңышы 5-10 %-ҡа кәмеүе мөмкин.

# Тирмән-Йылға быуаһы
## Быуаның һүрәтләмәһе

Быуаның яҡынса:
оҙонлоғо — 700 м,
киңлеге — 300 м,
көҙгөһөнең майҙаны — 0,17 км2
күләме — 500-520 мең м3.
# Сарла (Мутная ҡушылдығы)

Сарла — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мутная йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сарла (Мутная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012940
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201294
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡудашев Рөстәм Радик улы

Ҡудашев Рөстәм Радик улы (13 февраль 1954 йыл) — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы аккомпаниатор-концертмейстеры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999).

# Ҡудашев Рөстәм Радик улы
## Биографияһы

Рөстәм Радик улы Ҡудашев 1954 йылдың 13 февралендә Өфө ҡалаһында тыуған.
1985 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (Л. Н. Бажанова класы), 1990 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Р. М. Бикмәхәмәтова класы) тамамлаған.
1972 йылдан алып «Юбилейный» мәҙәниәт һарайының музыка етәксеһе, 1973 йылдан — Башҡорт дәүләт филармонияһында аккомпаниатор-концертмейстер булып эшләй. Репертуарында башҡорт һәм татар композиторҙары әҫәрҙәре, төрлө халыҡ кәйҙәре. «Аҡ болан», «Ҡыпсаҡ ҡыҙы», «Мөхәббәт», «Сибай», «Сәскәләр» инструменталь пьесалары, шулай уҡ башҡорт халыҡ йырҙары эшкәртмәләре һәм башҡалар авторы.
Фәриҙә Ҡудашева, Илһам Шакиров, Флүрә Килдейәрова, Мәғәфүр Хисмәтуллин, Нәзифә Ҡадырова, Иҙрис Ғәзиев, Вәхит Хызыров кеүек артистарға ҡушылып уйнай.
Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында Рөстәм Ҡудашев әҫәрҙәрен фортепианола яңғыҙ башҡара һәм синтезаторҙа йырсыларға һәм балет артистарына ҡушылып уйнай.
Ҡарағалпаҡ АССР-ында БАССР әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендә (1976), Сыуаш АССР-ында БАССР мәҙәниәте көндәрендә (1981), Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәрендә (1997) ҡатнаша. СССР буйлап, Италия, Германияла гастролдәрҙә була.

# Ҡудашев Рөстәм Радик улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999)
* Башҡортостандың атҡаҙанған артисы (1991)
# Еголдокова 2-се

Еголдокова 2-се — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Еголдокова йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Еголдокова 2-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200028150
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202815
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Волкац Дина Соломоновна

Дина Соломоновна Волкац (Волканц; 1920, Полтава, Полтава өлкәһе — 1985 йылдан һуң, Мәскәү) Бөйөк Ватан һуғышында ҡтанашыусы, эттәрҙе ҙерләү буйынса белгес (миналар эҙләү хеҙмәте). Һуғыш ваҡытында был хеҙмәттә командир вазифаһын биләгән беренсе һәм берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ. Ҡыҙыл Армияла беренсе диверсант эт Динаны әҙерләүгә өлгәшә. Дина Волкацтың шәхси эте мина эҙләүсе Джульбарс була.
Иренең — билдәле кинолог А.П.Мазоверҙың (1905—1981) бөтә китаптарының фотографы була. 2010 йылда Светлана Гладыштың «Гражданская специальность — актриса» китабы — Дина Соломоновна Волкацтың биографияһы сыға.

# Волкац Дина Соломоновна
## Биографияһы

Дина Волкац 1920 йылда Полтавала тыуған. Харьковта хеҙмәт эттәре буйынса хәрби инструктор һөнәрен ала, һуңынан Харьков театр училищеһеның икенсе курсы өсөн имтихандар тапшыра. 1941 йылдың июлендә театрҙан китә, Малиновкала 9-сы армия отрядына саҡырылва. Танктарҙың эт-истребителдәре отрядында һуғыша, «Ҡыҙыл Йондоҙ» хәрби эттәр аҫраусылыҡтың Үҙәк мәктәбендә уҡый, унда үҙенә шәхси эт — Джульбарсты һайлай. 1943 йылдың майында «Ҡыҙыл йондоҙҙа» уҡыуҙы тамамлағандан һуң, Калинин фронтына китә. Хәрби техник Волкацты минаһыҙлатыуҙың 37-се айырым батальонының дрессировкалаусы-минерҙар взводы командиры итеп тәғәйенләйҙәр.
Ошонда уҡ, фронтта, Дина Волкац минаһыҙлатыуҙың 37-се айырым батальоны командиры Александр Мазоверға кейәүгә сыға.
«Тәрәндә ятҡан миналарҙы һәм тарттырғыс ғәмәлдәге миналарҙы эҙләү буйынса» мина эҙләүсе эттәрҙе әҙерләүе өсөн взвод командиры Волкац Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (1944).

# Волкац Дина Соломоновна
## Эттәр

Динаның шәхси эте Джульбарс була. Ул уны хәрби эттәр аҫраусылыҡ мәктәбендә уҡыған сағында һайлап ала. Уның был һайлауына бүлек начальнигы былай тип һорай:
* һәйбәтерәк эт һайлап булмай инеме. Ниндәй билдәләренә ҡарап уны һайланығыҙ?
* -Күҙҙәренә ҡарап
Дина Волкац беренсе диверсант этте, Динаны, үҙе өйрәтә. Овчарка Дина Белоруссияла рельс һуғышында шартлатҡыстар менән йөктө туранан -тура паровоз тәгәрмәстәре аҫтына һөйрәп индерә, шулай итеп дошман эшелонын яр аҫтына ебәрә. Шунан эт инструкторына әйләнеп ҡайта.
# Бағраж (Шишмә ҡушылдығы)

Бағраж — Рәсәй йылғаһы. Татарстан] биләмәләрендә аға. Йылға Шешма йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Бағраж (Шишмә ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003686
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100368
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гайследен

Гайследен (нем. Geisleden) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1034 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,58 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
# Перечная (Еменьга ҡушылдығы)

Перечная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Еменьга йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Перечная (Еменьга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002011
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000201
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нюв-Ю

Нюв-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 540 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Нюв-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004625
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хады-Яха (Янги-Юган ҡушылдығы)

Хады-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Янги-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Хады-Яха (Янги-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300033139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303313
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Песочня (Пырошня ҡушылдығы)

Песочня — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пырошня йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Песочня (Пырошня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000028
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зәбихуллин Карамат Зәбихулла улы

Зәбихуллин Карамат Зәбихулла улы (1912 йыл, Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы Әбдрәхим ауылы — 12 апрель 1944 йыл, Украина, Владимир-Волынск ҡалаһы) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

# Зәбихуллин Карамат Зәбихулла улы
## Биографияһы

Зәбихуллин Карамат Зәбихулла улы 1912 йылда Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Әбдрәхим ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылдың декабрендә Мәсетле район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58‑се гвардия кавалерия полкында ат тотоусы булып хеҙмәт итә.
1944 йылдың 12 апрелендә һуғыш яланында һәләк була. Украина ССР-ының Волынский өлкәһе Владимир-Волынский районы Владимир-Волынский ҡалаһында ерләнгән.
# «Шлагбаум» иҫтәлекле билдәһе

«Шлагбаум» иҫтәлекле билдәһе — иҫке ҡала сиктәрен сағылдырған Таганрогтағы стела

# «Шлагбаум» иҫтәлекле билдәһе
## Тарихы

1770 йылдар башында Таганрогтың яңырыуы осоронда Троица ҡәлғәһенә алып барыусы юлда бәләкәй ҡарауыл будкаһы һәм шлагбаум ҡуйыла. Һалдаттар үтеп барыусылар өҫтөнән күҙәтеүҙәр алып барған, ә һуңыраҡ бында юл төҙөлөшөнә һәр тейәлгән ылауҙан һалым йыйыу ойошторолған. Ҡала шлагбаумы янында инеү майҙаны тип аталған майҙан барлыҡҡа килгән.
Таш ҡала шлагбаумы Наполеон өҫтөнән еңеү хөрмәтенә төҙөлә һәм 1814 йылдың 27 сентябрендә асыла. Бер үк ваҡытта шлагбаум ҡала сиген аңлатҡан, ул XIX быуат аҙағына тиклем был урын аша үткән.
Был иртә классицизм стилендә башҡарылған һирәк инженер сәнғәте өлгөһө була. Проекттың авторы билдәһеҙ. Юлдың ике яғында ике бер иш бағана торған: нигеҙендә — ауыр квадрат таш тумба, унда кирбестән һалынған бейек дүрт ҡырлы штукатурланған һәм ағартылған пирамида, ул Рәсәй дәүләтенең символы— ике башлы бөркөт менән тамамланған ҙур баҡыр шар менән ослап ҡуйылған. Һәр пирамиданың фасады өлөшөндә 1808 йылда император Александр I ҡалаға бүләк иткән ҡала гербы беркетелгән.
Йөҙ йылдан һуң ҡала властары обелисктарҙың капиталь ремонтын үткәрә: пирамиданы ослаған шарҙы һәм бөркөттәрҙе сисеп алалар һәм алтын төҫөндәге буяу менән буяйҙар, таш колонналарҙы цемент иретмә менән штукатурлайҙар. Совет осоронда, 1920 йылда, шлагбаум колонналарынан бөтә геральдика алына.
Шлагбаумдың ике стелаһы 1969 йылға тиклем тороуын дауам итә. Транспорт хәрәкәтенә ҡамасаулай тигән һылтау менән 1969 йылдың 19 октябрендә стелалар төндә емерелә.
1974 йылдың октябрендә Петр урамының мөйөшөндә һәм Дзержинский урамында реконструкцияланған сквер асыла. Ҡала шлагбаумы иҫтәлегенә бер стеланың кесерәйтелгән күсермәһе төҙөлә. Һаҡланып ҡалған фотоһүрәттәр буйынса уны архитектор Э. Е. Бронзова башҡара. Скверҙы төҙөкләндереүҙә һәм уны биҙәүҙә Таганрогта Орджоникидзе районының предприятиелары ҡатнаша. Стеланы ослаусы металл шарҙы «Ҡыҙыл гидропресс» заводы эшләй.

# «Шлагбаум» иҫтәлекле билдәһе
## Галереяһы

* Шлагбаум. 1900- сы йылдар
# Плоскуша (Матыра ҡушылдығы)

Плоскуша — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Матыра йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Плоскуша (Матыра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100412107000002819
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000281
* Бассейн коды — 05.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йованович Анастас

Анастас Йованович (сер. Анастас Јовановић) — серб фотографы, Сербияла фотографияны сәнғәт әҫәре кимәленә еткергән новатор булып тора, шулай уҡ тарихи ваҡиғаларҙы фотоға төшөрөп барған тәүге серб.

# Йованович Анастас
## Биографияһы

1817 йылда Врацела болгар сауҙагәре ғаиләһендә тыуа. Бала сағынан Белградҡа күсергә ынтыла, 1826 йылда әсәһе уны шунда алып китә. 1832 йылда Белградта Дәүләт типографияһында эшләй башлай. Венаға китеү өсөн стипендия алырға тырыша, әммә уңышһыҙлыҡҡа тарый. Ул Венаға тик танышы ярҙамында ғына китә, танышы уны унда эшкә урынлаштыра.
Венала Йованович литография менән мауыға, һуңынан, 1840-сы йылдарҙа, беренсе тапҡыр дагерротипты күрә һәм етди рәүештә фотоһүрәт менән шөғөлләнергә ҡарар итә. Анастас фотоаппарат һатып ала, һәм ул был шөғөл менән мауығыусы беренсе серб була. 1842 йылда Милош Обреновичты Чехия һәм Германияла оҙатып йөрөй, шул мәлдән алып уның монарх ғаиләһе менән дуҫлығы нығый. Обреновичтар тәхеттән ҡолатылғас, Йованович аҡсаһыҙ тороп ҡала. Кенәз Милош уға ярҙам итергә тырыша. 1844 йылда фотограф Милоштың секретары булып эшләй башлай.
1846 йылда Йованович Вена академияһында һынлы сәнғәтте өйрәнеүҙе тамамлай һәм әүҙем сәйәси һәм ижади тормош алып бара башлай. Ул Сербияға ҡайтырға тырыша, әммә, Йовановивичтың кенәз Милош яҡлы булыуын белеп, уның үтенесен кире ҡағалар. Шуға ҡарамаҫтан, 1850 йылда, кенәз Александр Карагеоргиевичтың рөхсәте менән Сербияға фотограф булып ҡайта.
1858 йылда Сербияла власҡа Милош Обренович кире ҡайта, һәм Йованович губернатор Михаил Обренович һарайында идарасы вазифаһын ала. Кенәз Михаил 1868 йылда үлтерелгәндән һуң Йовановивич үҙ вазифаһын ҡалдыра һәм башлыса фотография менән шөғөлләнә башлай. Был осорҙа ул бик күп күренекле кешеләр менән таныша һәм Сербияның күренекле гражданы булып иҫәпләнә. 1870-се йылдарҙа ул фотография сәнғҡәтенең үҫешен күҙәтә, әммә үҙе был эш менән шөғөллөнмәй. 1877 йылда Анастас Вена фотография йәмғиәтенең даими ағзаһы булып китә.
Йованович 1899 йылдың 1 ноябрендә Белградта үҙенең фатирында вафат була.