yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хара (Эльтон күленә ҡойоусы йылға)

Хара (иҫкесә. Хара-Зуха) — тоҙло йылға. Волгоград өлкәһенең Палласовский районындағы тәбиғәт ҡомартҡыһы булған Эльтон күленә ҡоя.
Йылға оҙонлоғо — 41 километрға тиң. Каспий буйы уйһыулығындағы урманһыҙ ҡоро дала тигеҙлеге буйынса аға.
Хара йылғаһы Эльтон күленән төньяҡ-көнбайышта 34 километр алыҫлығында ятҡан Овражки үҙәнендәге соҡорҙа, Булухта күленән төньяҡ-көнсығышта 17 километр алыҫлығында башланып китә. Йырындар буйлап көньяҡ-көнсығышҡа табан. Соҡорҙар буйлап көньяҡ-көнсығышҡа табан ағып, төньяҡта Эльтонға ҡушыла.
Йылғаның ярҙары текә, бейеклеге урыны менән 8 метр тәшкилә итә. Һыуы хлоридлы-сульфатлы-нитрийлы-магнийлы, минераллашыуы 7-нән алып с 24 г/л тиклем, йылға башлыса тоҙло сығанаҡтар иҫәбенә төп туҡлана..
Йылға һыуының кимәле даими. Төп ҡушылдыҡтары: Сайгачий (пр.), Худушный һәм Лисий (лв) йырындары.
Урта һәм түбәнге ағымы «Эльтон» тәбиғәт паркы сиктәрендә үтә. Йылға бассейнында Ильич юлы ҡасабаһы урынлашҡан.
# Ключевой (Мәсетле районы)

Ключевой (рус. Ключевой) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Абдулла ауыл советына ҡарай. Почта индексы — 452554, ОКАТО коды — 80242810002.

# Ключевой (Мәсетле районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 292 | |
| 1959 | 372 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 376 | |
| 1979 | 309 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 197 | |
| 2002 | 210 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 209 | |
| 2010 | 180 | |

# Ключевой (Мәсетле районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 20 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Абдулла (Мәсетле районы)): ? км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимск): 84 км

# Ключевой (Мәсетле районы)
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Аръяҡ (урамы) — рус. Заречная ( улица )
* башҡ. Урман (урамы) — рус. Лесная ( улица ) ( Код ОКАТО 80242801003 )
* башҡ. Беренсе Май (урамы) — рус. Первомайская ( улица ) ( Код ОКАТО 80242801003 )
* башҡ. Юбилей (урамы) — рус. Юбилейная ( улица ) ( Код ОКАТО 80242801003 )
# Гармун һәм гитара (скульптура)

Гармун һәм гитара (русская , Скульптура «Гармония и гитара»)- юмористик һәйкәл. Рәсәй Федерацияһының Ҡырым Республикаһы Ялта ҡалаһында урынлашҡан.

# Гармун һәм гитара (скульптура)
## Тарих

Юмор Аллеяһы 2004 йылда, Ялта юмор һәм сатира фестивален ойоштороусылар Владимир Моисеенко и Владимир Данилич тарафынан барлыҡҡа килгән [2] .
Аллеяла төрлө йылдарҙа төрлө юмористик һәйкәлдәр яһалған, шул иҫәптән, Михаил Жванецккий портфеле (2004), Аркадий Арканов курткаһы (2005), Александр Ширвиндтың төрөпкәһе (2006), Иосиф Кобзон микрофоны (2007), Клара Новикова хөрмәтенә Соня апайҙың көҙгөһө һәм эшләпәһе (2014) [2].
Михаил Вашуков һәм Николай Бандурин хөрмәтенә был һәйкәл «Мәскәү-Ялта-Транзит» юмор һәм поп музыка фестивалендә, 2015 йылдың 28 июндә төҙөлгән[3]. Вашуков һәм Бандурин, һәйкәл асыу тантанаһында ҡатнаша[4], улар был фестивалдең алмаштырғыһыҙ жюри ағзалары булған[3].

# Гармун һәм гитара (скульптура)
## Тасуирлама

Һәйкәл авторҙары — скульпторҙар Игорь һәм Элеонора (Элла) Лисенко. Скульптура композицияһы актерҙарҙың яратҡан музыка ҡоралдарын: Вашуков гитараһын һәм Бандуриндың гармунын — һынландыра. сульптура авторҙарының әйтеүе буйынса уларя яһаған скульптура актерҙарҙың музыка ҡоралдарының дөрөҫ күсермәһе итеп эшләнгән[3].
Скульптура бронзанан ҡойолған, ул гранит постаментҡа ҡуйылған[3] . Имена а. Актерҙарҙың исемдәре музыка ҡоралдарында яҙып һүрәтләнгән : гитарала Вашуков фамилияһы, ә гуармунда Бандурин фамилияһы. Һәйкәл Ҡырым ярымутрауында урынлашҡан. Ҡырым ярымутрауы хәҙерге көндә Рәсәй Федерацияһы менән Украина араһында ҙур бәхәстәр сығанағы булып тора, сөнки 2014 йылда Ҡырым ярымутрауы халҡы Украиналағы Майҙан бәрелеше ваҡытында референдум үткәреп, Рәсәйгә ҡушыла. Был референдумды Украина хөкүмәте урынһыҙ тип таба, ә Рәсәй Федерацияһы Ҡырым ярымутрауын референдум һөҙөмтәһе буйынса үҙенең субъекты тип һанай һәм бөгөнгө көндә элекке Украинаның Ҡырым автономиялы республикаһы Рәсәф Федерацияһының Ҡырым Республикаһы тип йөрөтөлә.
# Теләүембәт мәктәбе

Теләүембәт мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Теләүембәт ауылында Йәштәр урамы, 23$^А$ адресы буйынса урынлашҡан уҡыу йорто

# Теләүембәт мәктәбе
## Тарихы

Теләүембәт башланғыс мәктәбе 1865 йылда, крепостной хоҡуҡ бөтөрөлгәндән һуң, земство урыҫ-башҡорт мәктәбе булараҡ асыла. Был мәктәптә балаларҙы төрлө һөнәргә өйрәтәләр.

# Теләүембәт мәктәбе
## Тарихы
### Статустары

* 1937 йылдан 1961 йылға тиклем мәктәп 7 йыллыҡ
* 1961 йылдан алып мәктәп 8 йыллыҡ
* 1971 йылдан алып урта мәктәп.
Мәктәп тулыраҡ тарихын һылтанма буйынса уҡығыҙ.

# Теләүембәт мәктәбе
## Тарихы
### Филиалы

* Бикес ауылы башланғыс мәктәбе

# Теләүембәт мәктәбе
## Етәкселәре

* Сәғитов Ниғмәт — (1937—1941)
* Иҫәкәев
* Тойкин
* Ҡорбанғәлиев С. — Ленин ордены менән бүләкләнеүсе, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы
* Яхин А. Г. — (1952)
* Ғәлиев З. Х.
* Ҡаранаев Ф. С.
* Әхмәтов Р. А. 1963—1965)
* Сабитов Р.
* Яхин А. Г. — (1978 йылға тиклем)
* Ишемғолов М. С. — (1978—1984)
* Аҡсурина Н. М.
* Йосопова Ғ. Ғ.
* Шәфәғәтов А. Ғ.
* Иҙрисов А. А.
* Иҙелбаев Хәлил Хәмит улы — (1996 йылдан).

# Теләүембәт мәктәбе
## Уҡытыусылары

* Арыҫланова Алина Илшат ҡыҙы — инглиз теле уҡытыусыһы
* Байгилдина Лилиә Заҡуан ҡыҙы — биология һәм химия уҡытыусыһы
* Вәлишина Гөлсәсәк Тәлғәт ҡыҙы — директор урынбаҫары, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Ефимушкина Айгөл Фәрғәт ҡыҙы — математика һәм физика уҡытыусыһы
* Иҙелбаев Хәлил Хәмит улы — тарих, йәмғиәтте өйрәнеү уҡытыусыһы
* Иҙелбаева Резеда Дамир ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Ҡаразбаева Гөлназ Сабир ҡыҙы — инглиз теле уҡытыусыһы
* Ҡыҙрасова Флүрә Мөхәмәт ҡыҙы — директор урынбаҫары, уҡытыусы, география уҡытыусыһы
* Уразаев Самат Салауат улы — информатика, һынлы сәнғәт, Информатика, ОБЖ,
* Фазлаева Гөлнара Ишбулат ҡыҙы — тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү уҡытыусыһы
* Хайсарова Әлиә Фаил ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Хәмитова Рушания Әбүталип ҡыҙы — физик культура уҡытыусыһы
* Харрасов Замир Дамир улы — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Хәсәнова Гөлдәр Харис ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Хәсәнова Зөһрә Миңлеәхмәт ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Йомағужина Гөлзирә Динар ҡыҙы — математика һәм физика уҡытыусыһы

# Теләүембәт мәктәбе
## Мәктәпте тамамлаусы билдәле шәхестәр

* Ишемғолов Әмир Миңләхмәт улы
* Ишкилдин Әмир Фәтҡулла улы
* Йәнбәков Рәмил Әхмәт улы
* Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы
# Биккинин Хәйҙәр Ғилман улы

Биккинин Хәйҙәр Ғилман улы (26 март 1956 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (2003).

# Биккинин Хәйҙәр Ғилман улы
## Биографияһы

Хәйҙәр Ғилман улы Биккинин 1956 йылдың 26 мартында Башҡортостандың Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. Башланғыс белемде тыуған ауылында, урта белемде Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында ала.
1974—1976 йылдарҙа хәрби хеҙмәт үтә. 1976 йылдан 1981 йылдарҙа Өфө нефть институтында уҡый. 1981 йылдан Яңы Уренгойҙа Ямал-Ненец автономиялы округының «Төмәнбургаз» быраулау эштәре идаралығында быраулаусы, мастер булып эшләй. Күп уйлап табыуҙар авторы.

# Биккинин Хәйҙәр Ғилман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт ветераны
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (2003)
# Манго-Юрибей

Манго-Юрибей — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 117 км.

# Манго-Юрибей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054693
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305469
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мария Магдалина сиркәүе (Ханау)

Мария Магдалина сиркәүе (нем.Marienkirche Hanau) — Гессен ҡалаһындағы Ханауҙа урынлашҡан инжил сиркәүе; хәҙерге ювелир сәнғәте музейы менән йәнәш урынлашҡан готика бинаһы XV быуат уртаһында роман стилендәге ғибәҙәтхана урынында төҙөлгән, 1316 йылдағы документтарҙа телгә алына. 1448 йылда хәҙерге манараһы төҙөлә башлай.
# Ҡоро Умирка

Сухая Умирка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Умирка йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ҡоро Умирка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007718
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100771
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ахобила Матха

Шри Ахобила Матха (шулай уҡ Шри Ахобила Матха тип атала) ул Һиндостанда, Андхра Прадешта Ахобиламда беҙҙең эраның яҡынса 1400 йылында нигеҙләнгән Вадакалай Шри Вайшнава монастыре, ул Веданта Десиканың бөйөк иҙгеһе. Ул Шри Адиван Сатакопа Свамиға ҡарай (башта ул Шринивасан булараҡ билдәле булған). Вадакалай изгеһе, Шри Адхиван Сатакопа, һәм Гхатикастахам Аммалның шишьяһы (өйрәнсеге), билдәле Шри Вайшнава Нададур Аммалның өйрәнеү вариҫы, ул Панчанатра традицияһы Матхады нигезләгән.

# Ахобила Матха
## Матха

Риүайәт буйынса Хоҙай Малолан тип аталған Ахобиламның бер ни тиклем Нарасимхаларҙың береһе Шринивасачарья ҡулдарына һикергән һәм уға ил буйлап һәм ар ҡылы сәйәхәт итергә ҡушҡан. Хәҙерге понтиф булып Шриматхе Шриван Сатакопа Шри Ранганатха Ятиндра Махадешиканның 46-ынсы Джияры булып тора. Ул алдан килеүсе 45-енсе Джияр Шриматхе Шри Лакшми Нрсимха Дивья Падука Севака Шриван Сатакопа Шри Нараяна Ятиндра Махадешиканан һуң килгән, был 2013-енсе йылдың 19 майында булған.

# Ахобила Матха
## Ҡарамағына кергән ғибәҙәтханалар

Шри Ахобила Матха Нарасимха Лакшми Ғибәҙәтханаһы, Ахобила Матха Марг, Мумбаиҙа Чембур. Чемурда Ахобила Матха ғибәҙәтханаһы 1968 йылда нигеҙләнгән булған, ул Мумбаи төньяҡ ҡалаһының ҙур дини үҙәге. Тағы бер нисә ғибәҙәтхана, мәҫьәлән, Тиллуваррҙа Вираргхава ғибәҙәтханаһы, Ахобиламдың бер ни тиклем Нарасимха ғибәҙәтханалары, һәм Валвил Рама ғибәҙәтханаһы, Кумбаконам (Пуллабутхакунда) янында Аандалаккум айян ғибәҙәтханаһы Ахобила Матха тарафынан идара ителә. Матханың Һиндстан буйлап бер нисә тармағы.

# Ахобила Матха
## Идара ителгән учреждениелар

Сахабиҙар Мартаның Һиндстанда бер нисә дини һәм мәғариф учреждениеһы:
* Шри Ахобила Матха Санскрит Колледжы (1942 йылда нигеҙләнгән)
* Шри Ахобила Матха Веда Паташала (1942 йылда нигеҙләнгән)
* Шри Ахобила Матха Көнсығыш Мәктәбе (1952 йылда нигеҙләнгән)
* Кеше Ресурсы Үҫеше өсөн Шри Ахобила Матха Үҙәге (2002 йылда нигеҙләнгән)
* Мадурантакамда Сәнғәттәр һәм Фән Шри Малолан Колледжы (2009 йылда нигеҙләнгән)
# Пананьгинка

Пананьгинка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Илеть йылғаһының уң ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Пананьгинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001548
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100154
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы

Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы (20 сентябрь 1915 йыл — 5 ғинуар 1945 йыл) — совет-фин һуғышында ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. Танк полкы командиры урынбаҫары, гвардия подполковнигы (1944). Советтар Союзы Геройы (1940). Башҡорттарҙан тәүгеләрҙән булып ошо юғары исемгә лайыҡ булыусы.

# Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы
## Биографияһы

Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы Арыҫланов Ырымбур губернаһының шул уҡ исемле өйəҙе 1‑се Кинйəабыҙ (2-се Кинйәабыҙ) ауылында 1915 йылдың 20 сентябрендә крәҫтиән ғәиләһендә тыуған. Арыҫлановтар нəҫеленəн. Милләте башҡорт.
1937 йылда Стәрлетамаҡ нефть техникумын тамамлай. Шул уҡ йылда Көйөргәҙе район военкоматы уны Ҡыҙыл Армия сафына ала.
1939 йылда Көнбайыш Украинала хəрби хəрəкəттəрҙə ҡатнаша.
1939 йылдың декабренән — 1940 йылдың мартына тиклем Төньяҡ‑Көнбайыш фронтта хеҙмəт итə, 1939—1940 йылдарҙағы совет‑фин һуғышында ҡатнаша.
1941 йылда В. И. Ленин исемендәге Ульяновск Ҡыҙыл Байраҡлы танк училищеһын тамамлай.
1941—1945 йылда Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1943 йылдан башлап Көньяҡ‑Көнбайыш, Воронеж, Үҙəк, 2‑се һəм 3‑сө Украина фронттарында танк батальоны командиры, танк полкы командиры урынбаҫары.
Курск, Орёл, Харьков, Смоленск, Дебрецен (Венгрия) ҡалаларын азат итеүҙә ҡатнашҡан.
1945 йылдың 5 ғинуарында Венгрияның Будапешт ҡалаһында батырҙарса һәләк була.

# Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы
## Батырлығы

Герой исеменə 13‑сө армия 97‑се уҡсылар дивизияһының 136‑сы уҡсылар полкының танк башняһы атыусыһы, взводтың кесе командиры булараҡ 1940 йылдың 24 февралендә Кууста ҡалҡыулығы (Карелия) янындағы һуғышта күрһəткəн батырлығы өсөн лайыҡ була.

# Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы
## Бүләктәре

* «Алтын Йондоҙ» миҙал (07.04.1940)
* Ленин ордены (07.04.1940)
* 1‑се дəрəжə Ватан һуғышы ордены (22.01.1945)
* 1‑се дəрəжə Ватан һуғышы ордены (23.02.1945)
* Миҙалдар

# Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы
## Хәтер

* Тыуған ауылындағы урамға Арыҫланов исеме бирелгəн, уға һəйкəл ҡуйылған.
* Район үҙәге Ермолаево ауылында, Батырҙар скверында һәйкәл асылды. 2017 йыл.
# Чёрная Угормица

Чёрная Угормица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угорма йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чёрная Угормица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000006167
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000616
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Суд приставтарының федераль хеҙмәте

Суд приставтарының федераль хеҙмәте — судъялар сығарған бойороҡтарҙы, дәүләт акттарын тормошҡа ашырыу буйынса федераль башҡарма властыӊ дәүләт органы.
Юстиция министрығына буйһона.

# Суд приставтарының федераль хеҙмәте
## Етәкселәр

* Винниченко Николай Александрович (2004 - 2008)
* Парфенчиков Артур Олегович (29.12.2008 көндән)
# Мәхмүт II кәшәнәһе

Мәхмүт II кәшәнәһе — Истанбулдың иҫтәлекле урыны, ғосман солтандарының һуңғы ғаилә төрбәһе. Уның янында — билдәле ғосман сәйәсмәндәренең һәм яҙыусыларының ҡәберҙәре менән зыярат.

# Мәхмүт II кәшәнәһе
## Архитектураһы һәм биҙәлеше

Планда һигеҙ мөйөшлө булған ампир стилендәге кәшәнә бинаһы аҡ мәрмәр менән көпләнгән. Көмбәҙе һылап яһалған сәскәләр менән биҙәлгән. Бинаның эсендә мәрмәр табличкала каллиграф Мәхмүт Хашим эшләгән яҙма бар. Кәшәнә көмбәҙенә эленгән гәлсәр шәмдәл королева Викторияның бүләге. Алтын ялатылған сәғәт — француз императоры Наполеон III бүләге.

# Мәхмүт II кәшәнәһе
## Тарихы

Кәшәнә солтан Әбдел-Мәжит I бойороғо буйынса уның атаһы Мәхмүт II кәүҙәһен күмеү өсөн ғосман архитекторҙары-әрмәндәр Богос һәм Оганес Дадяндар тарафынан төҙөлә. 1840 йылда төҙөү тамамлана.
Һуңғараҡ кәшәнәлә солтан Абдул-Әзиз һәм Хәмит II-нең — Мәхмүт II-нең улы һәм ейәненең төрбәләре барлыҡҡа килә.
1920 йылға тиклем кәшәнә өсөн кәртәләп алынған биләмәлә билдәле сәйәсмәндәр һәм яҙыусылар ерләнә, шуның арҡаһында кәшәнә янында барлыҡҡа килгән зыяратта байтаҡ һуңғы ғосман мәҙәниәтенең сағыу вәкилдәре бар.
2009 йылда кәшәнә эргәһендә Ғосман Эртогрулдың, ғосман тәхете вариҫтарының береһенең ҡәбере барлыҡҡа килә.

# Мәхмүт II кәшәнәһе
## Мавзолейҙағы билдәле шәхестәр

* Мәхмүт II
* Солтан Безмиалем
* Ғәбделәзиз
* Ғәбделхәмит II
* Йософ Иззеддин-әфәнде

# Мәхмүт II кәшәнәһе
## Зыяратта билдәле шәхестәр

* Бәдреддин Симави
* Гёкальп Зия
* Хәлил Рыфат-паша
* Сәид Хәлим-паша
* Өмәр Фарук
* Эртогрул Ғосман
# Ярей-Ты-Вис (Ярей-Ю ҡушылдығы)

Ярей-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярей-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ярей-Ты-Вис (Ярей-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090936
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009093
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Албания байрамдары

Албанияның даими билдәләнгән байрамдар исемлеге түбәндәге таблицала күрһәтелгән.

# Албания байрамдары
## Байрамдар
### Беркетелгән дата

| Дата | Исеме | Албанса | Үҙенсәлектәре |
| 1 — 2 ғинуар | Яңы йыл | Viti i Ri |
| 7 март | Уҡытыусы көнө | Dita e Mësuesit | Рәсми булмаған байрам, эш көнө |
| 8 март | Әсә көнө | Dita e Nënës | Рәсми булмаған байрам, эш көнө |
| 14 март | Йәй көнө | Dita e Verës | Албания парламенты тарафынан 2004 йылда рәсми һәм милли байрам итеп раҫланған |
| 22 март | Наурыҙ | Novruz | БМО датаһынан айырыла — 21 март |
| 1 апрель | Көлкө көнө | Dita e Gënjeshtrave | Рәсми булмаған байрам, эш көнө |
| 1 мая | Хеҙмәт көнө | Një Maji |
| 1 июнь | Бала көнө | Dita Ndërkombëtare e Fëmijëve | Рәсми булмаған байрам, эш көнө |
| 19 октябрь | Тереза Инә көнө | Dita e Nënë Terezës | Албания парламенты тарафынан рәсми һәм милли байрам итеп раҫланған |
| 28 ноябрь | Албанияның бойондороҡһоҙлоғо көнө | Dita e Pavarësisë | 1912 йылдың 28 ноябрендә ҡабул ителгән Албанияның бойондороҡһоҙлоғо хаҡындағы декларацияны мәңгеләштерә; шулай уҡ Албания флагы көнө булараҡ билдәле |
| 29 ноябрь | Азатлыҡ көнө | Dita e Çlirimit | Албанияны 1944 йылда нацист баҫҡынсыларынан азат итеүҙе мәңгеләштерә |
| 8 декабрь | Йәштәр көнө | Dita Kombëtare e Rinisë | Албания парламенты тарафынан 2010 йылда рәсми һәм милли байрам итеп раҫланған |
| 24 декабрь | Сочельник | Krishlindjet |
| 25 декабрь | Раштыуа | Krishtlindjet |

# Албания байрамдары
## Байрамдар
### Аныҡ датаһыҙ

| Исеме | Албанса | Үҙенсәлектәре |
| Католиктар Пасхаһы | Pashkët katolike | Албан грек-католик сиркәүенә инаныусылар билдәләй |
| Православныйҙар Пасхаһы | Pashkët ortodokse | Албан һәм Македон православие сиркәүҙәренә инаныусылар билдәләй |
| Ураҙа-байрам | Fitër Bajrami | Мосолмандар шәүүәл айының тәүге өс көнөндә билдәләй |
| Ҡорбан байрамы | Kurban Bajrami | Мосолмандар ураҙа-байрамдан һуң 70 көн үткәс билдәләй |
# Һидив

Һидив (оттоман خدیو [hıdiv]) — Ғосман империяһы (1867—1914) осорона ҡараған Мысырҙағы вице-солтан титулы. Был титулды Исмәғил, Тәүфиҡ һәм Ғәббәс II йөрөткән.

# Һидив
## Этимологияһы

Термин европа телдәренә ғосман төрөк теленән (ғосм. خدیو hıdiv) француз теле (франц. khédive) аша килгән, ә улар үҙ сиратында уны фарсы теленән (фарсы خدیو xadêv), ә фарсы теле — бактрия теленән (бактр. χοαδηο «әмер») үҙләштергән.

# Һидив
## Тарихы

Төрөк солтаны Абдул-Азиз мысыр пашаһы Исмаилға һидив титулын биргән, һәм был уны Ғосман империяһының башҡа төбәк башлыҡтарынан бер башҡа юғары ҡуя. 1914 йылда Мысыр өҫтөнән инглиз протектораты иғлан ителгәндән һуң, мысыр хакимдары солтан титулын ҡабул иткән.

# Һидив
## Һидивтар

* Исмаил паша (1867—1879)
* Тәүфиҡ паша (1879—1892)
* Ғәббәс II Хильми (1892—1914)
# Керчь боғаҙы

Керчь боғаҙы (рус. Керченский пролив,укр. Керченська протока, ҡырымтат. Керич богъазы, Keriç boğazı) —боғаҙ, Аҙау диңгеҙе акваторияһына инә һәм Ҡара диңгеҙ менән тоташ. Боғаҙҙың көнбайыш яры — Ҡырымдың Керчь ярымутрауы, көнсығышы — Таман ярымутрауы. Боғаҙҙың киңлеге 4.5 алып 15 километрғаса. Иң тәрән урыныны 18 метр. Мөһим порты — Керчь ҡалаһы.
# Пах (Кама ҡушылдығы)

Пах — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1637 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пах (Кама ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100026
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яҡуп (Силәбе өлкәһе)

Яҡуп, Сүбәйгүрә (рус. Якупово) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл Армия районындағы ауыл. Шумово ауыл биләмәһе составына инә.

# Яҡуп (Силәбе өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Мейәс йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Яҡуп (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Яҡуп — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 10-сы йортона керә.

# Яҡуп (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1834 | 1866 | 1916 |
| 254 | 103 | 430 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (88 %) йәшәй.
# Хартмансдорф (Цвиккау районы)

Хартмансдорф (Цвиккау районы) (нем. Hartmannsdorf bei Kirchberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1441 кеше йәшәй. Майҙаны — 27,13 км². Диңгеҙ кимәленән 418 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8107 һәм автомобиль коды Z.