yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Китти Клайв

Китти Клайв, Кэтрин Рафтор, ( ингл. Kitty Clive; 15 ноябрь 1711, Лондон - 6 декабрь 1785, Туикенем ) - инглиз театр актрисаһы, опера йырсыһы ( сопрано ) һәм драматург. Ул комедияларҙа һәм фарстарҙа уйнай; Гантель ораторияларының Лондон премьераларына ҡатнаша.

# Китти Клайв
## Биографияһы

Кэтрин Ратор 1711 йылдың 15 ноябрендә Лондонда тыуған. Уның атаһы адвокат Уильям Ратор, Килкенни ҡалаһында тыуған . Бала саҡтан театр яратҡан Китти 17 йәшендә, «Ҙур-Лейт» сәхнәһендә Натаниэл Линың «Митридат, Понтийский царь» пьесаһында ҙур булмаған ролдә беренсе тапҡыр сығыш яһай . Һуңынан, ул 40 йыл самаһы ошо театр труппаһында уйнай, әйҙәп барыусы комедия актрисаһы позицияһын ала . 1732 йылда Китти Рафтор адвокат Джордж Клайвка кейәүгә сыға, ләкин һуңыраҡ пар үҙ-ара килешеү буйынса айырыла
Китти Клайв актриса ла, йырсы булараҡ та комедияларҙа һәм фарстарҙа ҙур уңыш менән сығыш яһай. Уның иң ҙур ролдәренең береһе Чарльз Коффиның "«Сам черт ногу сломит» " баллада операһында Нелл роле була . Ул 1732 йылда «Опера нищего» операһында Полли ролен башҡарыуы өсөн маҡтауға лайыҡ була . Ул шулай уҡ Шекспир комедияларында уйнай, улар араһында Катарина («Укрощение строптивой») һәм Порцияны («Венецианские купец») уйнай. Генри Филдинг үҙенең фарстарында Китти Клайв өсөн махсус ролдәр яһай . Улар музыкаль номерҙар менән тулы була, һәм геройҙарҙың персонаждары уның талантының үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып яһала. Филдинг уның талантын шул тиклем юғары баһалай, хатта «Мнимый врач» (1732) инеш һүҙендә ул спектаклдең уңышын актрисаның матур уйыны тип атай һәм ике йылдан һуң ул үҙенең «Служанка-интриганка» фарсына уға арналған эпистолаһын яҙа . Китти Клайвтың карьераһында яңы этап 1747 йылда, Дэвид Гарик Дрюри Лейн етәкселегендә башлана. Өс миҙгел дауамында ул уның даими сәхнә партнёры була .
Китти Клайв Г.Ф. Гендель менән дуҫлыҡты һаҡлай . Композитор уның өсөн ике йыр яҙа, улар Друри-Лейт постановкаларында башҡарыла. Бынан тыш, ул Лондон премьераһының ике ораторияһында ҡатнаша: Гендель уға "Самсон" ораторияһында Делила ролен һайлай, һәм шулай уҡ "Самсон" әҫәрен ул башҡарған тулы хоҡуҡлы арияға әйләндерә . Замандаштары Китти Клайвтың талантын юғары баһалайҙар: танылған тәнҡитсе Самуэль Джонсон уны үҙе күргән иң яҡшы актриса тип атай, ә Томас Кук уның вокал оҫталығы тураһында Италия операһының иң яҡшы тауыштарын һанамағанда, уға тиңдәр юҡ, тип яҙа .
Китти Клайв комедияларҙа уйнап ҡына ҡалмай, үҙе лә был жанрҙа бер нисә әҫәр яҙҙы . Ул 1769 йылда театрҙан китә, һәм Элизабет Гриффиттың «The School for Rakes» комедияһында һуңғы тапҡыр күренә Ғүмеренең һуңғы йылдарында Клайв Хора Уолпол менән яҡынлаша, Уолпол һуңыраҡ уға Туикенемдағы виллаһын бүләк итә . Актриса 1785 йылдың 6 декабрендә үлгәнсе унда йәшәй. Уолпол уның иҫтәлегенә шиғыр бағышлай, ул виллаһы янындағы баҡсала ҡуйылған мемориаль урнаға яҙыла .
# Ғәбдрәхимов Фәрит Ибраһим улы

Ғәбдрәхимов Фәрит Ибраһим улы (8 ғинуар 1933 йыл) — журналист, шағир. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982).

# Ғәбдрәхимов Фәрит Ибраһим улы
## Биографияһы

Фәрит Ибраһим улы Ғәбдрәхимов 1933 йылдың 8 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Арыҫлан ауылында тыуа.
Арыҫлан мәктәбен тамамлағас, тыуған колхозында эшләй. 1951—1955 йылдарҙа Октябрьский нефть техникумында уҡый. Унан һуң өс йыл төҙөлөштәрҙә эшләй.
1958—1963 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетының филология факультеты студенты. Унан Бүздәк һәм Саҡмағош райондарында уҡытыусы булып эшләй. Аҙаҡ Туймазы районы гәзитенә эшкә күсә.
1969 йылдан алып 1994 йылға тиклем, йәғни хаҡлы ялға киткәнсе, «Ҡыҙыл таң» республика гәзитенең әҙәбиәт, сәнғәт һәм мәҙәниәт бүлеге мөдире булып эшләй.

# Ғәбдрәхимов Фәрит Ибраһим улы
## Ижады

Фәрит Ғәбдрәхимовтың тәүге шиғырҙары БДУ-ла уҡыған йылдарында матбуғат битәрендә күренә башлай. Шағир үҙе нисек сабыр, итәғәтле, тыйнаҡ тәбиғәтле булһа, уның шиғри әҫәрҙәре лә шулай: ашығып-сәселеп бармайҙар. Ф. Ғәбдрәхимов башҡорт шиғриәтенә ашыҡмай ғына килеп, йылдар дауамында «Йөрәк уты», «Ерҙәге йондоҙҙар», «Анкетаға инмәгән юлдар» тигән тәүге шиғри йыйынтыҡтарынан башлап «Кисер мине», «Һинең менән мин» кеүек өлгөрөп еткән китаптарындағы шиғри әҫәрҙәрендә үҙ поэтик тауышын тапты.
Ф. Ғәбдрәхимовтың шиғырҙарын берләштерә торған төп мотив — кеше һәм тыуған ер. Шағир әҫәрҙәрендә кешенең тормоштағы, үҙ заманындағы һәм быуындар сылбырындағы урынын барлап ҡына ҡалмай, уны тормоштоң әүҙем ижадсыһы, көрәшсеһе кимәленә күтәрә.

# Ғәбдрәхимов Фәрит Ибраһим улы
## Китаптары

* Йөрәк уты. Шиғырҙар. Өфө., 1971 й.,
* Ерҙәге йондоҙҙар. Шиғырҙар. Өфө, 1975 й.,
* Анкетаға инмәгән юлдар. Шиғырҙар һәм поэма. Өфө, 1978 й.,
* Алтын туй. Шиғырҙар һәм поэмалар. Өфө, 1982 й.,
* Күңел күҙе. Шиғырҙар, поэма. Өфө, 1985 й.,
* Ғашиҡтар — һеҙгә генә. Шиғырҙар Өфө, 1988 й.,
* Кисер мине. Шиғырҙар, поэма. Өфө, 1995 й.,
* Һинең менән мин. Шиғырҙар һәм поэма. Өфө, 2000 й.

# Ғәбдрәхимов Фәрит Ибраһим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982).
# Тымытыҡ

Тымытыҡ — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы. Тымытыҡ ауыл биләмәһе составына керә һәм уның административ үҙәге булып тора.

# Тымытыҡ
## География

Ауыл Әгер йылғаһы (Ыҡ ҡушылдығы) буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан төньяҡ-көнсығыштараҡ км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Тымытыҡ
## Тарих

Тымытыҡ — юрмый ырыуы башҡорттарының ауылы. 1750 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Стәрлетамаҡ улусы составына керә.
1859 йылда мәсет, ХХ быуат башында мәсет ҡарамағында мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Тымытыҡ районы, 1935 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1935 йылдан — Тымытыҡ районы, 1958 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Тымытыҡ
## Халҡы

1795 йылда ауылда ир енесле 88 йән башҡорт, 95 йән типтәр, 99 йән яһаҡлы татар һәм 39 йән хеҙмәтсе татар; 1816 йылда — 92 йән башҡорт, 64 йән типтәр һәм 97 йән дәүләт крәҫтиәне; 1834 йылда — 99 йән башҡорт һәм 87 йән типтәр; 1859 йылда — 164 йән аҫаба башҡорт, 140 йән типтәр, 164 ҡаҙна крәҫтиәне һәм 53 керҙәш башҡорт йәшәй.

# Тымытыҡ
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, клуб, мәсет бар.
# Ситка (Непрядва ҡушылдығы)

Ситка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Непрядва йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ситка (Непрядва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000311
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000031
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сосновка ауыл Советы

Сосновка ауыл Советы — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 1532 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1520 кеше. Административ үҙәк — Сосновка.
Ауыл биләмәһе башлығы — Әбсәләмов Мансур Мәһәҙей улы
Эштәр идарасыһы — Нәҙершина Рәмзиә Лотфулла ҡыҙы.
Сосновка ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:
453539, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Сосновка ауылы, Үҙәк урам, 6.

# Сосновка ауыл Советы
## Состав

2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Сосновка ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Йәмғиһе — 1532.
* Сосновка — 870
* Арский Ташы (Арский ташы) — 125
* Түбәнге Биҡҡужа (Түбәнге Йәтвә (Сланцы)) — 88
* Рысыҡай — 449

# Сосновка ауыл Советы
## Тарихи белешмә

XX быуаттын утыҙынсы йылдарында Сосновка ауылы урынында «ЗАК йорто» торған - тотҡондар йорто. Репрессияға әләккән ғаиләләр алты йортта йәшәй. Был «Нура» лагерының өҫтәмә хужалығы була.
Репрессия тотҡондары «Нура» лагеры өсөн сусҡалар ашата, емеш-еләк үҫтерә, һыйыр һәм ҡуяндар аҫрай. 1933 йылда игенселек хужалығы менән шөғөлләнә башлағас, Белорет металлургия комбинаты транспорты йәлеп ителә. Ферма тирәләй утарҙар барлыҡҡа килә: Иҫке Йәтвә утары, Рысыҡай ауылы. Һуңынан ферманан «Нура» ауыл хужалығы артеле ойошторола. 1933 йылдан 1945 йылға тиклем өс артель барлыҡҡа килә: Рысыҡай ауылында — «Урал», Новобельск ауылында — «Ҡыҙыл йондоҙ», Сосновка ауылында — «Нура». Өс артелдең халҡы Ломовка ауыл советына ҡарай. Ә Хөсәйен ауылының «Йондоҙ», Үткәл ауылының «Яңы юл», «Башҡортостанға 10 йыл» артелдәренең халҡы Шығай ауыл советына керә. Хужалыҡтарҙы эреләтеү процессы барышында 1950 йылда тәүге өс артель ҡушылып «Молотов» артеленә әйләнә(үҙәге — Сосновка ҡасабаһы). Һуңғы өс артелдең бергә ҡушылыу арҡаһында Шығай ауылында үҙәкләштерелгән «Маленков» артеле барлыҡҡа килә.
Маленков һәм Молотов артелдәрен бергәләштереү процессы һөҙөмтәһендә «Заря» колхозы барлыҡҡа килә. Бынан тыш 1960 йылда Николаевский артеле лә «Заря» колхозы составына керә. Ауыл хужылығы артелдәрен эреләтеү барышында 1960 йылда Сосновка ҡасабаһында Сосновка ауыл советы ойошторола һәм Шығай ауыл советы Сосновка ауыл советы составына керә.
1972 йылда Сосновка ауыл советының үҙгәреп ҡоролоу арҡаһында ике ауыл советына бүленә: Сосновка ауыл советы һәм Шығай ауыл советы. Сосновка ауыл советы составына киләһе ауылдар керә: Сосновка ҡасабаһы, Рысыҡай ауылы, Сланцы ауылы, Арский ташы туристик базаһы, Новобельск ауылы.

# Сосновка ауыл Советы
## Ҡыҫҡа белешмә

1992 йылдың 17 марты — Сосновка халыҡ депуттарының ауыл Советы, ауыл советы президиумы һәм БАССР Белорет районының ауыл хакимиәте.
1995 йылдың 05 марты — Сосновка ауыл депутаттары советы һәм Башҡортостан Республикаһы Белорет районының ауыл хакимиәте.
2003 йылдың 21 марты — Сосновка ауыл советы — Башҡортостан Республикаһы Белорет районы Сосновка ауыл советынын муниципаль берәмегенә әйләнә. 2004 йылда Новобельск ауылы Шығай ауыл советы составына керә.
2006 йылдың 01 ғинуары — Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Сосновка ауыл советы ауыл биләмәһе.
# Ҡаратал (Ырымбур өлкәһе)

Ҡаратал (рус. Каратал) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районындағы ҡасаба.

# Ҡаратал (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән С. М. Стрельников «Кувандыкский край в географ ических названиях» тигән китабында биргән мәғлүмәт буйынса, ҡасаба 1929 йылда уҡ Яйыҡ йылғаһының һул ярында, Урал ҡасабаһынан 4 км өҫтәрәк барлыҡҡа килгән булған. Әммә ултырған урынын һыу баҫыусан булыу сәбәпле, 300 метрға өҫкәрәк күтәрелеп, ҡалҡыулыҡҡа күсеп ултырғандар
1944 йылда «Ҡыуандыҡ» совхозында һәм Ҡыуандыҡ районының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә итселек-һарыҡсылыҡ менән шөғөлләнеүсе совхоз ойоштороу маҡсатында Дәүләт фонды ерҙәренең бер өлөшө бүлеп бирелә. Совхоз составына ойошҡан малсылыҡ фермалары инә, уларҙың ҡышлаған урындарында малсылар өсөн ҙур булмаған тораҡ пункттар барлыҡҡа килә. Был фермаларҙың исемдәре булмай, рәт һандары буйынса 2-се Ферма, 3-сө Ферма, 4-се Ферма, 5-се Ферма тип аталып йөрөтөлә.
1949 йылда уҡ малсыларҙың һәр ҡасабаһында башланғыс мәктәп булған. 1-се Ферма ҡасабаһына совхоздың үҙәк усадьбаһы булып тора. Хәҙер ҡасаба «Ҡыуандыҡ» совхозының Үҙәк усадьбаһы тип атала.
1966 йылда РСФСР Юғары Советы Президиумы Указы менән «Ҡыуандыҡ» совхозының 4-се фермаһы Ҡаратал ҡасабаһы тип үҙгәртелә

# Ҡаратал (Ырымбур өлкәһе)
## Климаты

Ҡаратал ҡасабаһы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.

# Ҡаратал (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Тарихи Башҡортостан ерҙәренә ҡаҙаҡтар күпләп күсенеп ултырып, күп атамаларҙы ҡаҙаҡсаға үҙгәрткән, йә булмаһа ул төбәк башҡорттары менән һөйләш оҡшашлыҡтары ла килеп сыҡҡан. С. М. Стрельников ауыл исемен ҡаҙаҡ телендәге ҡаратал ағасы атамаһы менән бәйләй
# Исин

Исин — Боронғо Месопотамияның көньяғында урынлашҡан ҡала һәм дәүләт. Гула алиһә Исиндың төп аллаһы була. Урҙың III династияһы империяһы ҡолағас, Исиндың I династияһы батшалары был ҡалаға ике йөҙ йылдан ашыу хакимлыҡ итә (б.э.т. 2017—1794 йылдарҙа).
Узурпатор Ишби-Эрра һәм уның вариҫтары идара иткән ваҡытта (б.э.т. 2017—1985 йылдар) Исин хакимлығы Ниппур, Дильмун, Элам, Ур һәм Дёр яғына табан тарала.
Ишма-Даган (б.э.т. 1953—1935 йылдар) һәм Липит-Иштар (б.э.т. 1934—1924 йылдар) ваҡытында Исиндың ҡануниәте ҙур үҙгәрешкә дусар була.
Беҙҙең эраға тиклем 1924 йылдан һуң Исиндың йоғонтоһо юғала башлай, төбәктә Ларса батшалары өҫтөнлөккә эйә була. Ларса хакимы Рим-Син идара итеүенең егерме туғыҙынсы йылында Исинды буйһондора. Был ваҡиға Бабилда Хаммурапи тәхеткә ултырырҙан ике йыл алдараҡ була.
Ираҡтағы һуғыш ваҡытында Исиндың ҡалдыҡтары талана һәм өс йөҙләп юлбаҫарҙан торған боронғолоҡҡа һунар бандаһы тарафынан талана һәм ғәмәлдә ер йөҙөнән юҡ ителә.
# Нязанга

Нязанга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чингальды күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Нязанга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022717
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202271
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Комарова Домна Павловна

Комарова Домна Павловна (18 октябрь 1920 йыл — 31 декабрь 1994 йыл) — СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре. 1967—1988 йылдарҙа РСФСР-ҙың социаль тәьминәт министры.

# Комарова Домна Павловна
## Биографияһы

Домна Павловна Комарова 1920 йылдың 18 октябрендә Липецк өлкәһенең Ламская ауылында тыуған. 1955 йылда ситтән тороп КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Комарова Липецк өлкәһендә пионервожатый, комсомолдың район комитеты секретары, район башҡарма комитеты секретары, ВКП(б)-ның район комитеты инструкторы булып эшләй.
— 1944—1954 йй. — ВКП(б)-ның Рогнединский район комитеты секретары, Брянск өлкә комитеты инструкторы, бүлек мөдир урынбаҫары.
— 1954—1960 йылдар — КПСС-тың Брянск ауыл район комитетының беренсе секретары,
— 1960—1967 йылдарҙа — Брянск өлкәһе халыҡ депутаттары Советы башҡарма комитеты рәйесе (1962—1964 йылдарҙа — ауыл өлкә башҡарма комитеты),
— 1967—1988 йй. — РСФСР социаль тәьминәт министры.
1940 йылдан алып ВКП(б) ағзаһы, КПСС Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы (1966—1989).
СССР һәм РСФСР Юғары Советы депутаты, биш КПСС съезы делегаты. Брянск ҡалаһының почетлы гражданы (1967).
1988 йылдың июненән хаҡлы ялда. 1994 йылдың 31 декабрендә Мәскәү ҡалаһында вафат була.

# Комарова Домна Павловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены,
* Октябрь Революцияһы ордены,
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* ике миҙал.
# Торт

Торт (итал. torta, ранее от лат. tōrta, йоморо икмәк) — крем йәки джем һеңдерелгән бер нисә ҡамыр йәймәһенән торған десерт; һөт, май, шәкәр, йомортҡаға баҫылған сөсө ҡамырға крем, еләк-емеш һ. б. ҡушып бешергән татлы ашамлыҡ.

# Торт
## Ҡатнашмалар өлөшө

Торт бешереү өсөн: он, аҡ май, шәкәр, ҡамыр йомшартҡыс, йомортҡа, шоколад, ҡуйыртылған һөт, сәтләүек, ҡара емеш, ҡурай һәм ер еләктәре, шыйыҡ сыр кәрәк буласаҡ.

# Торт
## Биҙәү

* Байрамса торт, туйҙа, тыуған көндә аштан һуң бирелә торған тәм-том.
* Торт эшләй башлағанда, йомшарған аҡ май менән шәкәрҙе ҡушып бутайбыҙ. Килеп сыҡҡан ҡатнашмаға он, ҡамыр йомшартҡыс, ике-өс йомортҡа өҫтәп, шыйыҡ ҡамыр туҡыйбыҙ. 160- 170 градуслы мейескә йәки духовкаға ҡуйып 40-45 минутта бешереп алабыҙ. Араһына крем яғыр өсөн йәймәне ҡатлы- ҡатлы итеп теләбеҙ.
* Шыйыҡ сырға ҡуйыртылған һөт ҡушып крем яһайбыҙ. Йәймәләрҙең араһына мул итеп һылайбыҙ, ҡурай, ер еләге лә ҡушабыҙ. Торттың өҫтөн онталған сәтләүек, ҡара емеш, эретелгән шоколад менән биҙәйбеҙ.

# Торт
## Төрҙәре

* «Ҡош һөтө»;
* «Коcмос»;
* «Полет»;
* «Бисквет»
# Быков һунарсылыҡ ҡурсаулығы

Быков һунарсылыҡ ҡурсаулығы (заказнигы) — урман массивы, ул элек төбәк әһәмиәтендәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияларының дәүләт тәбиғи заказнигы статусын йөрөткән. Ҡурсаулыҡ Верхнедонский районының Песковатка йылғаһы яры буйында, Быков утары янында, урынлашҡан. Дөйөм майҙаны 32,1 гектар тәшкил итә.

# Быков һунарсылыҡ ҡурсаулығы
## Тарих

Быков һунарсылыҡ заказнигы Ростов өлкә башҡарма комитетының 143-сө ҡарарына ярашлы 1981 йылдың 25 мартында барлыҡҡа килгән. 2006 йылдың 30 ғинуарында Ростов өлкәһе хакимиәтенең «Төбәк әһәмиәтендәге дәүләт һунарсылыҡ заказниктарын бөтөрөү һәм Ростов өлкәһе акваторияһын хайуандар донъяһы объекттары өсөн файҙаланыуға биреү тураһындағы» ҡарарына ярашлы айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһы статусы бөтөрөлгән.

# Быков һунарсылыҡ ҡурсаулығы
## Тасуирлама

Элекке заказник биләмәһе территорияһы бер нисә объект менән сикләнгән. Төньяҡта уның майҙаны Шумилинская станицаһынан алып Быков урмансылығына тиклем, аҙаҡ Шолохов районы административ сиктәренә тиклем һуҙылған. Көнсығышта Быков урмансылығынан Дубовский заказнигы территорияһы менән киҫешә. Көньяҡта Быков ҡурсаулығы шолохов районы административ сигенән алып Дубовский дәүләт заказнигы сиге буйлап Солонцовский утарына сыға һәм Казанская-Шумилинская юлы менән сикләшә. Көнбайышта ҡурсаулыҡ территорияһы Быков урмансылығы менән Казанская-Шумилинская юлының көньяҡта ҡушылған урыны буйлап Шумилинская станицаһына тиклем бара.

# Быков һунарсылыҡ ҡурсаулығы
## Иҫкәрмә

* ↑ Быковский//ООПТ России
* ↑ Быковский охотничий заказник(недоступная ссылка)
* ↑ Кадастровый отчет по ООПТ государственный природный заказник регионального значения «Быковский»
# Байд-Вож

Байд-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Курмыш йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Байд-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004785
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡамҡалар

Ҡамҡалар, Күскәнтәй (лат. Coccinellidae) — кокцинеллидалар (Coccinellidae), ҡаты ҡанатлылар отрядына ҡараған бөжәктәр ғаиләһе.

# Ҡамҡалар
## Ҡылыҡһырлама

4 меңдән ашыу төрө билдәле, бөтә Ер шары буйлап таралғандар. Башҡортостан Республикаһында 26 төрө: ике нөктәле ҡамҡа, ете нөктәле ҡамҡа, ун дүрт нөктәле ҡамҡа, егерме ике нөктәле ҡамҡа, үҙгәреүсән ҡамҡа һ.б. Кәүҙәһе өҫ яҡтан ҡабарынҡы, аҫ яҡтан ялпаҡ, оҙонлоғо 4—7 мм. Төҫө сағыу (ҡыҙыл, һары һәм аҡ төҫтәрҙең берләшмәһе). Өҫкө ҡанаты ваҡ ҡара таплы. Башы бәләкәй, алғы күкрәгенә инеп тора. Аяғы 4 быуынтыҡлы. Йомортҡалары сағыу һары, япраҡтарҙың аҫ яғына һала. Балағорттары шыртлы, сөйәлле, ҡыҙғылт‑һары таплы ҡара төҫтә, үҫемлектәрҙә асыҡ рәүештә йәшәйҙәр. Ҡурсаҡтары ҡыҙыл. Япраҡтың аҫҡы яғында ҡурсаҡланалар. Йәш ҡуңыҙҙар ҡурсаҡланыуҙан һуң 1—2 аҙнанан күренә башлай.

# Ҡамҡалар
## Классификация

Башҡортостан Республикаһы шарттарында миҙгел эсендә 1—2 быуын үҫә. Ҡуңыҙҙар ағас ҡайырылары аҫтында, ағас ҡыуышында, урман түшәмәһе аҫтында, ҡайһы берҙә ҡаралты ярыҡтарында ҡышлай. Көндөҙ әүҙем. Күпселек бөжәк ашаусы умыртҡалылар өсөн ашарға яраҡһыҙ. Ҡамҡалар һәм уларҙың балағорттары һурнастар, аҡ ҡанатлы көйәләр, үрмәксе ауы талпандары, гөбләләр,күбәләктәрҙең, япраҡ ҡуңыҙҙарының, ҡандалаларҙың йомортҡалары һәм балағорттары һ.б. менән туҡлана. Урманда, далала, болонда йәшәй; республиканың бөтә биләмәһе буйлап таралған. Ҡамҡалар ауыл хужалығын һәм урман культураларын биологик һаҡлау өсөн ҡулланалар.
# Түбәнге Расья

Түбәнге Расья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Түбәнге Расья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006123
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100612
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Калашников Михаил Тимофеевич

Калашников Михаил Тимофеевич (10 ноябрь 1919 йыл — 23 декабрь 2013 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең атыу ҡоралдары конструкторы. Техник фәндәре докторы (1971). Генерал-лейтенант (1999).
Калашников автоматын уйлап сығарыусы ғалим булараҡ донъяла билдәле.

# Калашников Михаил Тимофеевич
## Биографияһы

Михаи́л Тимофе́евич Кала́шников 1919 йылдың 10 ноябрендә Алтай губернаһының Курья ауылында тыуған.
2013 йылдың 23 декабрендә Ижевск ҡалаһында вафат була.

# Калашников Михаил Тимофеевич
## Наградалар/звания

Исеме
* Ике Тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958, 1976)
* Рәсәй Федерацияһы Геройы (2009)

# Калашников Михаил Тимофеевич
## Библиография

* Калашников М. Т. Записки конструктора-оружейника / Литературная запись М. М. Малыгина. — М.: Воениздат, 1992. — 304, [28] с. — (Военные мемуары). — 50 000 экз. — ISBN 5-203-01290-3.
* Калашников М. Т. От чужого порога до Спасских ворот / авт. литератур. Записи Немченко Г. Л.; общ. ред. Неделин А. В.. — М.: Военный Парад, 1997. — 496 с.
* Калашников М. Т. Я с Вами шёл одной дорогой: Мемуары / ред. совет: И. Красновский [и др.]. — М.: Дом «Вся Россия», 1999. — 239 с.
* Калашников М. Т., Калашникова Е. М. Калашников: траектория судьбы. — М.: Дом «Вся Россия», 2004, 2007. — С. 639.
* Калашников М. Т. В вихре моей жизни. — 2008.
* Калашников М. Т. Всё нужное — просто. — 2009.
* Калашников М. Т. Более полувека на Ижмаше (русский) // Военный парад : журнал. — 2002. — Т. 51. — № 03. — С. 36—38. — ISSN 1029-4678.

# Калашников Михаил Тимофеевич
## Тышҡы һылтанмалар

* Cайт «Герои Страны».