yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Эдда Мозер

Мозер Эдда (нем. Edda Moser; 28 октябрь 1938 йыл, Берлин) — немец опера йырсыһы (сопрано), музыка педагогы.

# Эдда Мозер
## Биографияһы

Музыка белгесе Ханс Иоахим Мозерҙың ҡыҙы, музыка белгесе һәм педагог Андреас Мозерҙың ейәнсәре. Штерн консерваторияһында Херман Вайссенбергта, у уның вафатынан һуң Герти Кёнигта вокалға өйрәнә. 1962 йылдан 1963 йылға тиклем Вюрцбургта Ҡала театрында, ә һуңынан Билефельд һәм Хаген театрында эшләй. 1968 йылда Эдда Мозерҙы Герберт фон Караян Зальцбург фестиваленә саҡыра, унда Вагнерҙың «Нибелунгтар ҡулсаһында» Вельгунда партияһын башҡара. 1968 йылдан 1971 йылға тиклем Франкуфурт операһында сығыш яһай, Вена дәүләт операһына күсә.
Герберт фон Караян Эдда Мозерҙы Метрополитен-операға саҡыра, унда ул Моцарттың «Тылсымлы флейта» операһында Төн батшабикәһе партияларын башҡара. Метрополитен-операла «Нибелунгтар ҡулсаһы», «Сералдән урлау», Генделдың «Ринальдо» партияларын йырлай, «Дон Жуанда» Донна Анна партияһын башҡара.
Ул Нью-Йорктағы «Метрополитен-опера», Миландағы «Ла Скала», Веналағы Staatsoper , Лондондағы «Ковент-Гарден», Мәскәүҙәге Ҙур театр кеүек донъялағы иң ҙур театрҙарҙа сығыш яһай
Үҙенең карьераһының иң юғары нөктәһе тип Эдда Мозер 1972 йылдың авгусында Electrola лейблында дирижёр Вольфганг Заваллиш етәкселеге аҫтында ойошторолған «Тылсымлы флейтала» Төн батшабикәһе партияһының Мюнхенда яҙыуын иҫәпләй. Техник яҡтан ҡатмарлы Төн батшабикәһенең икенсе арияһы, Мозер хәтирәләре буйынса, бер дублдә үк яҙыла. Эдда Мозер башҡарыуындағы ария 1977 йылдың 20 авгусында «Вояджер-2» йыһан аппаратында ебәрелгән «Вояджер» алтын пластикаһының видео- һәм тауыш сигналдары составына индерелә.
1980 йылдан алып Эдда Мозер мастер-кластар үткәрә, шул иҫәптән Европа рәсем һәм һынлы сәнғәте академияһында (Монтепульчано), de:Philharmonie Junge Münchner, Моцартеумда һәм Кельнда Юғары музыка мәктәбе профессоры булып тора.
2006 йылда Мозер Рудольштадт янындағы Хайдексбургта, ә 2007 йылда Бад-Лаухштедтта тарихи Гете-театрҙа «Немец теле фестивален» үткәреү буйынса инициатор булып сығыш яһай.

# Эдда Мозер
## Репертуар

* Борис Блахер: «Ромео и Юлия» (Юлия);
* Эжен д’Альбер: «Отъезд» (Луиза);
* Гаэтано Доницетти: «Лючия ди Ламмермур» (Лючия);
* Кристоф Виллибальд Глюк: «Орфей и Эвридика» (Амур);
* Шарль Гуно: «Фауст» (Маргарита)
* Георг Фридрих Гендель: «Ринальдо» (Армида); «Brockes Passion» (Сопрано);
* Ханс Вернер Хенце: Оратория «Плот Медузы»;
* Леош Яначек: «Енуфа» (Сторожиха костёла);
* Франц Легар: «Весёлая вдова» (Ганна Главари); «Джудитта» (Джудитта);
* Руджеро Леонковалло: «Паяцы» (Недда);
* Зигфрид Маттус: «Омфала» (Омфала, Царица Лидии)
* Вольфганг Амадей Моцарт: «Аполлон и Гиацинт» (Гиацинт); «Директор театра» (Мадемуазель Зильберкланг); «Дон Жуан» (Донна Анна); «Похищение из сераля» (Констанца); «Волшебная флейта» (Царица Ночи, Первая Дама); «Идоменей» (Электра); Коронационная месса (Сопрано); Vesperae solennes de Confessore (Сопрано); Exsultate, jubilate
* Жак Оффенбах: «Сказки Гофмана» (Олимпия/Антония/Джульетта/Стелла)
# Оло Колбина

Оло Колбина — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Банная йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Колбина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003649
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100364
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Намаҙ ороһо

Намаҙ ороһо йәки намаҙ сөйәле (шулай уҡ «зәбибә» ((ғәр. زبيبة)) булараҡ билдәле) — был мосолмандың маңлайында намаҙ уҡығанда намаҙлыҡҡа ышҡылыуҙан килеп сыҡҡан йөй.

# Намаҙ ороһо
## Тасуирламаһы

Ислам дине мосолмандарҙан көнөнә биш тапҡыр намаҙ ҡылыуҙы талап итә. Намаҙ ҡылғанда тубыҡланып намаҙлыҡта тороу һәм маңлайҙы ергә терәү — ғәҙәти хәл. Намаҙҙарҙы оҙайлы уҡыуҙар арҡаһында маңлайҙа йөйҙәр барлыҡҡа килергә мөмкин. Ҡайһы бер мосолмандар маңлайҙа намаҙ йөйө булыуы айырым дини тырышлыҡ һәм диндарлыҡ билдәһе тип ышана. Ҡайһы бер мосолмандар шулай уҡ "ҡиәмәт көнө"ндә зәбибәнән түҙгеһеҙ сағыу яҡтылыҡ сығып торасаҡ тигән фекерҙә.
Оро оҙайлы баҫым һәм һөйәк сөйәле үҫеше арҡаһында тире депигментацияһына килтереүе мөмкин. Сиктән тыш осраҡтарҙа һөйәк сөйәле шул тиклем беше була, ысынлап та, яҡшы айырылып торған оро барлыҡҡа килтерә. Оро шулай уҡ таш иҙән кеүек ҡаты өҫлөктәрҙә йыш сәждә ҡылыуҙан барлыҡҡа килергә мөмкин.
# Оло Лобенжа

Оло Лобенжа — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тумбаж күле (Тумба йылғаһының бастауы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Оло Лобенжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008964
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000896
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Салантырь

Салантырь — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тузлов йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Салантырь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000016093
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001609
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Белов Владимир Викторович

Белов Владимир Викторович (1 октябрь 1960 йыл) — Рәсәй опера йырсыһы (тенор), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2003), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).

# Белов Владимир Викторович
## Биографияһы

Владимир Викторович Бело́в 1960 йылдың 1 октябрендә БАССР-ҙың Дәүләкән ҡалаһында тыуған.
1988 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (М. Ғ. Мортазина класы) тамамлай. 1987—1988 йылдарҙа һәм 1990 йылдан алып — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында солист, 1988—1990 йылдарҙа — Свердлов опера һәм балет театрында, 1997—2003 йылдарҙа — Прага дәүләт операһында, 2003 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Милли симфоник оркестры директоры. И. К. Архипова һәм М. Л. Биешу менән бергә сығыш яһай. Рәсәй, Германия, Италия, АҠШ, Франция, Япония буйлап гастролдәрҙә йөрөй.

# Белов Владимир Викторович
## Вокаль партиялары

Ротшильд («Ротшильд скрипкаһы», В. И. Флейшман һәм Д. Д. Шостакович; дебют, 1987), Владимир Игоревич («Кенәз Игорь», А. П. Бородин), Герман («Пиковая дама», П. И. Чайковский), Герцог («Риголетто»), Манрико («Трубадур»), Радамес («Аида», Дж. Верди), Хозе («Кармен», Ж.Бизе), Бохаир («Салауат Юлаев»), Аҡмырҙа («Шәурә»), «Реквием»-дә (Верди (1994)), Л. Бетховендың Туғыҙынсы симфонияһында (1998) партиялар. Йырсының репертуарында — рус һәм сит ил композиторҙарының операларынан ариялар, рус халыҡ йырҙары һәм романстары.

# Белов Владимир Викторович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* М. И. Глинка исемендәге Халыҡ-ара конкурс лауреаты (Смоленск ҡалаһы, 1993)
* С. Я. Лемешев исемендәге халыҡ-ара опера йырсылары конкурсы дипломанты (Тверь ҡалаһы, 1992)
* Дж. Ғайяр исемендәге халыҡ-ара йырсылар конкурсы дипломанты (Памплона ҡалаһы, Испания, 1996)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2003)
# Вюльпероде

Вюльпероде (нем. Wülperode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 549 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,73 км². Диңгеҙ кимәленән 145 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38835 һәм автомобиль коды — HZ.
# Фәтих Әмирхан проспекты (Ҡазан)

Фәтих Әмирхан проспекты (рус. Проспект Фатиха Амирхана) — Ҡазандың Яңы Савин районында урынлашҡан тура, алты юлаҡлы транспорт магистрале.
Проспект ҡала үҙәген Яңы Савин һәм Авиатөҙөлөш районы менән тоташтыра.

# Фәтих Әмирхан проспекты (Ҡазан)
## Исемдең сығанағы

Универсиада алдынан проспект реконструкцияланған; Ямашев проспекты һәм Чистай урамы менән саттарында ике ҡатлы развязкалар төҙөлгән. Лаврентьев урамы һәм Ямашев проспекты менән чаттарҙа йәйәүлеләр өсөн переходтар бар.

# Фәтих Әмирхан проспекты (Ҡазан)
## Урынлашыу

Фәтих Әмирхан проспекты көньяҡтан төньяҡҡа һуҙылған; «Миллениум» күперенән көньяҡҡараҡ башланып, Шәһәрэче төньяҡ тимер юлы (рус. Северный внутригородской железнодорожный ход) өҫтөндәге күперҙә тамамлана.
Сибгат Хәким, Чистай, Четаев, Лаврентьев, Маршал Чуйков, Воровский урамдарын һәм Хөсәйен Ямашев проспектын киҫеп үтә.

# Фәтих Әмирхан проспекты (Ҡазан)
## Проспектта урынлашҡан объекттар

* «Аҡ Барс» көрәш һарайы — Әмирхан проспекты, 1г
* «Ривьера» кунакханаһы — Әмирхан проспекты, 1.
* «Ҡаҙан Нуры» мәсете — Әмирхан проспекты, 3.
* Чернобыль аварияһы һәйкәл ликвидаторҙарын — Ямашев проспекты менән сатында
* Автомобиль баҙары — Әмирхан проспекты, 48.

# Фәтих Әмирхан проспекты (Ҡазан)
## Транспорт

* Автобустар: 28, 28а, 35, 35а, 43, 54, 55, 74, 74а, 75, 97
* Туҡталыштар: Сибғәт Хәким урамы, Чистай урамы, Четаев урамы, Әмирхан проспекты, Лаврентьев урамы, 39-сы квартал, Маршал Чуйков урамы, Медицина университеты, No132 мәктәп, Автомобиль базары.
# Дриска

Дриска — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Табола йылғаһының һул ярына тамағынан 8,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Дриска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000037
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нумгора-Ю

Нумгора-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хоседа-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 159 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Нумгора-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007062
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Реполово

Реполово — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628515, ОКАТО коды — 71129932003.

# Реполово
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Реполово
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Аксаков ауыл Советы (Бәләбәй районы)

Аксаков ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы ауыл биләмәһе.
Административ үҙәге — Аксаков ауылы.

# Аксаков ауыл Советы (Бәләбәй районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы менән билдәләнгән.
# Саба сүрәһе

Саба сүрәһе (ғәр. سورة سبأ‎, Сәбә ) — Ҡөрьән Кәримдең 34 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 54 аяттан тора.
# Сабитов Рәшит Мәхмүт улы

Сабитов Рәшит Мәхмүт улы (әҙәби псевдонимы Рәшит Сабит; 27 март 1937 йыл — 26 февраль 2023 йыл) — журналист, шағир. 1968 йылдан «Кызыл таң» гәзитенең, 1975 йылдан — «Пионер» журналының әҙәби хеҙмәткәре, 1979—1988 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәте мөхәррире, 1993—1997 йылдарҙа «Заман—Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1984). СССР‑ҙың матбуғат отличнигы (1987).

# Сабитов Рәшит Мәхмүт улы
## Биографияһы

Рәшит Мәхмүт улы Сабитов 1937 йылдың 27 мартында Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Яңғыҙҡайын ауылында тыуған.
Үҙ ауылында мәктәптә уҡығанда уҡ стена гәзите мөхәррире була: шиғырҙар яҙыу менән бергә, бик оҫта итеп һүрәт тә төшөрә. Бик матур килеп сыға гәзиттәре. Шул уҡ вакытта Рәшит район гәзитенә лә шиғырҙарын, мәктәп тормошонан хәбәрҙәрен ебәреп тора. Бара-тора «Пионер» (хәҙерге «Аманат») журналына ла яҙыштыра. Ул саҡтағы мөхәррире Шәриф Бикҡолдан: «Яҙышып тор, бәйләнеште өҙмә», — тигән эстәлекле хаттар алыу уны ҡанатландыра.
Ауылында мәктәпте тамамлағас, Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы ауыл хужалығын механизациялау училищеһендә уҡып, «киң профилле тракторист-машинист» һөнәре ала, хеҙмәт эшмәкәрлеген Яңғыҙҡайын МТС-нда башлай.
Ҡара диңгеҙ флотында өс йыл хәрби бурысын үтәгәндән һуң, Урта Азия тарафтарына юллана. Унда Бохара ҡалаһы янында нефть эҙләү экспедицияһы идаралығында быраулаусы ярҙамсыһы булып хеҙмәт сынығыуы ала. Аҙаҡ кире Башҡортостанға ҡайта.
1967 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм Ҡырмыҫҡалы районы Һәүәләй урта мәктәбендә татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эш башлай. Әммә уны ижад тарта. 1968 йылдан Өфөгә «Ҡыҙыл таң» гәзитенә эшкә килә. Артабанғы тормошо матбуғат баҫмалары менән бәйле.
1975 йылдан «Пионер» журналына әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй. 1979—1988 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәте мөхәрирре, 1993—1997 йылдарҙа «Заман-Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәрирре урынбаҫары.

# Сабитов Рәшит Мәхмүт улы
## Ижад юлы

«Йәшлегем йөҙө» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1980 йылда баҫылып сыға. Артабан бер-бер артлы 1981 йылда «Ыласындар бейек оса», 1985 йылда «Ҡыйғаҡ‑ҡыйғаҡ ҡаҙ ҡысҡыра», 1988 йылда «Һүнгән йондоҙ яҡтыһы» хикәйәләр һәм повестар йыйынтыҡтары донъя күрә. Балалар өсөн яҙылған «Һаумы, мәктәп!» (1983), «Мин нефтсе булам — Я буду нефтяником» (1987) китаптары ла бар. Уның шиғырҙарына композиторҙар Нариман Сабитов, Данил Хәсәншин, Хөсәйен Әхмәтов һәм башҡалар йырҙар яҙған.

# Сабитов Рәшит Мәхмүт улы
## Тәржемәләр

* Әҫәрҙәре урыҫ, украин һәм ҡаҙаҡ телдәренә тәржемә ителгән.
* Әҙип Демьян Бедный, Константин Иванов, Михаил Львов һәм башҡа шағирҙарҙың әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә иткән.

# Сабитов Рәшит Мәхмүт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың матбуғат алдынғыһы (1987);
# Сапатамат-Яха

Сапатамат-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Пыря-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 95,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Сапатамат-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300052013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305201
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Орловец (Пёза ҡушылдығы)

Орловец — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының һул ярына тамағынан 234 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Орловец (Пёза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004952
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Смирнов Борис Васильевич

Смирнов Борис Васильевич (1881—1954) — Рәсәй империяһы һәм совет рәссамы. Передвижниктар ширкәте, Рәссам-реалистар берекмәһе (ОХР) һәм СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.

# Смирнов Борис Васильевич
## Биографияһы

Борис Васильевич Смирнов 1881 йылда Владикавказ ҡалаһында отставкалағы генерал-майор, математика уҡытыусыһы В. Ф. Смирнов ғаиләһендә тыуған. Рәсем төшөрөргә Б. В. Смирнов Киевта, Николай Иванович Мурашконың рәсем сәнғәте мәктәбендә өйрәнә башлай.
Артабан Петербургта академик Лев Евграфович Дмитриев-Кавказский студияһында уҡый. Петербург Рәсем сәнғәте Академияһында пейзаж класында профессор Киселёв Александр Александровичта белем ала. Күргәҙмәләрҙә ҡатнаша башлай.
Рәсем сәнғәте Академияһынан һуң Б. В. Смирнов туберкулез менән ауырып китеү арҡаһында көньяҡҡа китергә мәжбүр була. Башта Екатеринославта уҡыта; шунда Уҡытыусылар институты ойоштороуҙа ҡатнаша.
Студент сағында уҡ Б. В. Смирнов әҫәрҙәрен төрлө күргәҙмәләргә ҡуя башлай, Передвижниктар ширкәтенең, Мәскәүҙәге Беренсе күсмә рәсем сәнғәте һәм графика күргәҙмәләрендә ҡатнаша, балалар китаптарына һәм журналдарға күп иллюстрациялар эшләй.1929,1937,1942,1970 йылдарҙа Мәскәүҙәге төрлө иҫтәлекле күргәҙмәләрҙә күренә.
Б. В. Смирнов Рәссам-реалистар Берекмәһенең бер генә күргәҙмәһенән дә ситтә ҡалмай.
1903 йылда География йәмғиәтенең Урта Азияға экспедицияһында рәссам булараҡ ҡатнаша. «Төркөстан далаларында» тип аталған юлъяҙмалары айырым китап булып (1914 йыл).
1904—1905 йылдарҙа үҙе теләп рус-япон һуғышына китә.
Һуғыштан ҡайтҡас, Б. В. Смирнов Украинала, Павлоградта төпләнә, гимназияла рәсем уҡыта. Ошонда буласаҡ ҡатыны, балалар яҙыусыһы Е. А. Павлова менән таныша.

# Смирнов Борис Васильевич
## «Башҡорт ауылы» һүрәте

1904 йылда ул төрмәгә ебәрелгәндәр этабы менән Себер яғына юллана. Рус-япон һуғышына китеп барышлай тигән мәғлүмәттәр ҙә бар. Юл айҡан портреттар, пейзаждар төшөрөп бара. Урал тауҙары буйлап барғанда башҡорт ауылын да күреп, һүрәткә төшөрөп ала. Мәскәүҙән алып япон ерҙәренә барып еткәнсә яҙа ул әҫәрҙәрен.
99 рәсемдән торған коллекцияһы Новосибирск дәүләт тыуған яҡты өйрәнеү музейында һаҡлана. Музей уны авторҙан 1950 йылда һатып алған. 2000‑се йылдар башында «Сиктәрҙә осрашыу» проекты нигеҙендә коллекция цифрлана. Был коллекция тулы килеш Донъя цифрлы китапханаһында һаҡлана.
# Халет Чамбел

Халет Чамбел (төр. Halet Çambel; 27 август 1916 йыл — 12 ғинуар 2014 йыл) — төрөк археологы һәм рапирасыһы. Олимпия уйындарында ҡатнашҡан беренсе мосолман ҡатын-ҡыҙ.

# Халет Чамбел
## Тормош юлы

Халет Чамбел 1916 йылдың 27 авгусында Берлинда тыуа. Атаһы Хәсән Йәмил Бәк — хәрби атташе, Мостафа Кәмал Ататөрктөң дуҫы. Әсәһе Чамбел, Рәмзиә Ханым, ул ваҡытта Германияла Ғосман империяһы илсеһе вазифаһын биләгән Бөйөк Вәзир Ибраһим Хаҡҡының ҡыҙы була.
Халет Чамбелкыҙҙар өсөн Арнавуткёй америка мәктәбендә уҡый (һуңыраҡ был мәктәп Роберт көллиәте исемен ала). Мәктәптә уҡығанда фехтование менән шөғөлләнә башлай. 1933—39 йылдарҙа Париж университетында археология өйрәнә. 1940 йылдан Истанбул университетында ассистент булып эшләй. 1944 йылда докторлыҡ дәрәжәһен ала. Ике йыл дауамында Германиялағы Саар университетында (рус.)баш. саҡырылған профессор булараҡ эшләй. 1984 йылда эмерит вазифаһын ала.
1936 йылғы Олимпия уйындарында рапирала Төркиә өсөн сығыш яһай. Олимпия уйындарында ҡатнашҡан беренсе мосолман ҡатын-ҡыҙ тип һанала.
Икенсе бөтә донъя һуғышы тамамланғандан һуң, Истанбул университетында археология уҡытҡан немец архитекторы Хельмут Боссертта уҡый. Улар бергә беҙҙең эраға тиклем ун икенсе быуат ерлеге булған Каратепта ҡаҙыу эштәрен алып баралар, шулай уҡ ҡаҙыныуҙарҙа Бахадыр Алҡым да ҡатнаша.
Халет Чамбел Төркиәнең мәҙәни мираҫын һаҡлау өсөн сығыш яһай. Джейхан йылғаһындағы дамба төҙөлөшөнә ҡаршы сығыш яһай, сөнки был археология өсөн ҡиммәт территорияларҙы һыу баҫыуға килтерергә мөмкин була. Һыу баҫыуҙы булдырмаҫ өсөн, Чамбел властарҙы һыу кимәлен кәметергә кәрәклегенә күндерә ала.
2004 йылда Чамбел принц Клаустың Голландия премияһы менән бүләкләнә.
2014 йылдың 12 ғинуарында Истанбулда вафат була.

# Халет Чамбел
## Тормош юлы
### Шәхси тормошо

Олимпия уйындарынан ҡайтҡас, Чамбел журналист һәм архитектор Наил Чакырхан менән таныша. Чамбел һәм Чакырхан 70 йылға яҡын, Наил Чакырхан вафат булғансы бергә йәшәгән.
# Нәсиғәй

Нәсиғәй (рус. Мочегай) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңелгә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.

# Нәсиғәй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007886
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100788
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Нәсиғәй
## Этимологияһы

Гидроним башҡорт телендәге һүҙҙән сыҡҡан булыуы ихтимал,быны ҡеүәтләп Нәсибаш тигән ауыл исемен килтерергә мөмкин. Был ауылдың атамаһы тураһында Ә. Әсфәндийәров хеҙмәтендә: «Нисе йылғаһының башында урынлашҡанлыҡтан, исеме шунан килә: „Нисе башы“ тип аталып, артабан Нәсибашҡа әйләнгән», тип яҙылған.
Урыҫ телендә Мочегай тип йылға ХХ быутта ғына атала башлаған. Был йылғаны А.Т. Аксаков үҙенең әҫәрҙәрендә лә телгә ала: Насягай больше и лучше Бугуруслана: полноводнее, рыбнее, и птица на нем водилась и водится гораздо изобильнее. Топонимдар белгесе С.М. Стрельников иһә ошондай фекер белдерә: Топоним сравнивают с русскими диалектными словами моча, мочажина, мочаг — «мокрое урочище», «нетопкое болото», «место выхода ключевых вод», во второй части усматривают диалектное гай — «лиственный лес, роща». Однако в целом такое построение выглядит искусственным, тем более что в 19 веке было известно и второе наименование реки — Насягай.