yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Донда элемтә үҫеше тарихы музейы

2009
Донда элемтә үҫеше тарихы музейы — Ростов өлкәһендә элемтә барлыҡҡа килеүенә һәм үҫешенә арналған махсуслашҡан музей..

# Донда элемтә үҫеше тарихы музейы
## Тарихы

Донда элемтә үҫеше тарихы музейы 2009 йылдың 6 майында ААО «Көньяҡ телекоммуникацион компанияның» («КТК») Ростов филиалында асыла. Музей заманса телекоммуникацион тармаҡҡа нигеҙ һалыусы Попов Александр Степановичтың 150-йыллыҡ юбилейына тап килтереп асыла,. Музей «КТК» ААО-ның Ростов филиалы етәксеһе Юрий Метла инициативаһы буйынса булдырыла.
Музейҙа элемтәселәр 120 йыл дауамында ҡулланған төрлө телефон техникаһы ҡуйылған. Номер йыймай торған тәүге телефондар, Беренсе һәм Икенсе донъя һуғышы элемтә саралары, радиостанциялар һ.б. ҡуйылған. Экспонаттар араһында Еңеүҙең 60-йыллығына музейға бүләк ителгән 1942 йылғы америка ялан телефоны бар.
Музейҙа Ростов өлкәһендә элемтәнең үҫеш тарихы менән танышырға мөмкин, ул 1885 йылдың апрелендә башланғыс ала. Был ваҡытта ҡала Думаһы ҡаланы телефон бәйләнеше менән тәьмин итергә була. Элемтә станцияһын 1886 йылдың 20 авгусында эшләтә башлайҙар. Беренсе станцияның һыйҙырышлылығы 60 номер тәшкил итә, 1913 йылға абоненттар һаны 3304 булып китә. Абоненттарҙы тоташтырыуҙы телефонистар башҡаралар. Телефон селтәрен эшләтеү менән К. Зигель фирмаһы шөғөлләнә.
2006 йылда, ҡалала телефон бәйләнешен асыу хөрмәтенә, ҡала администрация бинаһында бронза таҡтаташ ҡуйыла.
Ваҡыт үтеү менән районда элемтә үҫешә, уның һыйҙырышлылығы арта, белгестәр әҙерләү өсөн уҡыу йорттары асыла. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 1 400-ҙән артыҡ элемтәсе белгес фронтҡа китә. Дондағы Ростовты азат итеү менән 1943 йылдың февралендә ҡалала элемтә эшләй башлай. Ваҡыт үтеү менән ҡалала бәйләнештең бөтә төрҙәре үҫешә: телефон, телеграф, радиобәйләнеш, Ерҙең яһалма юлдаштары аша космос бәйләнеше. Музейҙа барлығы 500 тирәһе экспонат бар: 1905 йылғы Siemens телефонынан алып хәҙерге кәрәҙле телефондарға тиклем. Музей стендына ҡуйылған фотографияларҙа ҡала телефонсыларын күрергә мөмкин. Элемтә үҫешенең беренсе йылдарында телефонсы итеп тик оҙон буйлы ҡыҙҙарҙы ғына алалар. Оҙон буйлы ҡыҙҙар оҙон ҡулдары менән телефон сымдары ярҙамында ҡулдан телефон айырғысҡа үрелә алалар.
# Казанский Борис Николаевич

Казанский Борис Николаевич (1915—1994) — совет ғалимы-биологы, балыҡсылыҡ һәм ихтиология буйынса белгес. Биология фәндәре докторы (1957), профессор. Алыҫ Көнсығыш дәүләт университеты ректоры (1961—1968).

# Казанский Борис Николаевич
## Биографияһы

1915 йылда Проскура ҡалаһында тыуған. 15 йәшендә Симферополдә миҙгелле эшсе булып эшләй башлай.
1932 йылда урта мәктәпте тамамлай. Бынан һуң Үҫемлектәрҙе һаҡлау бөтә союз карантин секторында техник, лаборант, өлкән лаборант булып эшләй, экспедицияларҙа ҡатнаша. Бер үк ваҡытта Ленинград университетының эшселәр факультетында уҡый. Һуңынан Ленинград дәүләт университетының биология-тупраҡ факультетына уҡырға инә, ә уны тамамлағандан һуң ошо уҡ уҡыу йортоноң аспирантураһына инә. Уҡыған ваҡытта СССР-ҙың Европа өлөшөндәге эре йылғаларҙың түбәнге ағымында балыҡ запастарының завод тергеҙеүе биологик нигеҙҙәрен төҙөүҙә ҡатнаша.
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланғандан һуң Казанский үҙ теләге менән фронтҡа китә. 1-се Украин фронты һәм 2-се Украина фронттары составында Польша, Чехословакия һәм Венгрияны азат итә, Австрия һәм Германияла һуғыша, Курск дуғаһы һуғышында, Берлин һәм Праганы азат итеүҙә ҡатнаша. 1-се гвардия штурмлау авиация Кировоград-Берлин корпусының штабы янында аэрофлот хеҙмәте айырым взводының начальнигы була. Хәрби-һауа көстәренең гвардия өлкән лейтенанты званиеһында демобилизациялана.
1945 йылдың ноябрендә Б.Н. Казанский Ленинград дәүләт университетына фәнни эшкә ҡайта. 1947 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын, ә 1957 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай). Бикре йотҡолоҡтарын етештереүҙе арттырыу буйынса фәнни асыш яһай.
1961 йылда Б.Н. Казанский Владивосток ҡалаһына күсә, унда яңынан тергеҙелгән Алыҫ Көнсығыш дәүләт университетының ректоры була. Университет эргәһендә гидробиология һәм ихтиология кафедраһын ойоштора. Ректорлыҡ менән бер рәттән ғилми-тикшеренеү һәм педагогик эшмәкәрлеген алып бара — Амурҙа бикрелекте тикшереү буйынса етәкселек итә, уҡыусылары менән берлектә биологияны өйрәнеүҙе һәм пиленгас һәм ҡыҙылғанат-угайҙы етештереүҙе башлай.
1967 йылда ғаилә хәле буйынса ректор вазифаһын ҡалдыра, Ленинградҡа ҡайта, унда Ленинград дәүләт университетында гидробиология һәм ихтиология кафедраһын етәкләй. Был осорҙа ул Алыҫ Көнсығыш пиленгасы менән әүҙем шөғөлләнә. Был балыҡтың йәшәү рәүеше үҙенсәлектәре ғалимға Аҙау, Ҡара һәм Каспий диңгеҙҙәрендә уның климатҡа яраҡлашыу өсөн биологик нигеҙен бирә. Климатҡа яраҡлашыу уңышлы үтә: әлеге ваҡытта пиленгас — Аҙау-Ҡра диңгеҙ бассейнында промысла балығы
1994 йылда вафат була.
60-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт һәм бер уйлап табыуҙың авторы булып тора («Методика получения разносезонного потомства рыб для обеспечения повторных циклов на рыбоводных заводах (например, осетровых») уйлап табыуҙың авторлыҡ таныҡлығы № 147863)

# Казанский Борис Николаевич
## Наградалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Праганы азат итеү өсөн» миҙалы
* «Брлинды алған өсөн» миҙалы
* «Геранияны еңгән өсөн» миҙалы
* башҡа миҙалдар
# Осиновка ауыл Советы (Бөрө районы)

Осиновка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль административ-территориаль берәмек.

# Осиновка ауыл Советы (Бөрө районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-З һанлы «Башҡортостан Республикаһында административ-территориаль ҡоролоштоң үҙгәрештәре, муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм үҙгәртеп ҡоролоуы тураһындағы» Законы, статья 1. «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр», ст. 1, ч. 134 түбәндәге юлдар бар:
   (абзац Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы Законы менән индерелә)
# Мичуринск ауыл Советы (Шаран районы)

Мичуринск ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Шаран районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Мичуринск ауылы.

# Мичуринск ауыл Советы (Шаран районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Мичуринск ауыл Советы (Шаран районы)
## Составы

Мичуринск ауыл Советы составына 25 тораҡ пункты инә:
* Борисовка ауылы,
* Боланһаҙ ауылы,
* Григорьевка ауылы,
* Йылансыҡбаш ауылы,
* Күбәләк ауылы,
* Михайловка ауылы,
* Мичуринск ауылы,
* Яңы Байгилде ауылы,
* Яңы Бәйки ауылы,
* Яңы Петровка ауылы,
* Яңы Троицк ауылы,
* Яңы Тырбый ауылы,
* Яңы Сикәй ауылы,
* Яңы Йомаш ауылы,
* Яңы Ҡаръяуҙы ауылы,
* Папановка ауылы,
* Покровка ауылы,
* Рождественка ауылы,
* Соколовка ауылы,
* Иҫке Тырбый ауылы,
* Иҫке Сикәй ауылы,
* Тимер ауылы,
* Три Ключа ауылы,
* Шаранбаш-Кенәз ауылы,
* .Юность ауылы.
# Катвашка

Катвашка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юнга йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Катвашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000043907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004390
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бёлен (Тюрингия)

Бёлен (Тюрингия) (нем. Bohlen (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 602 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,16 км². Диңгеҙ кимәленән 619 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
# Киров проспекты (Дондағы Ростов)

Киров проспекты — 42 билдәле бина менән Дондағы Ростовта проспект.

# Киров проспекты (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Революцияға тиклем Киров проспекты Богатянов тыҡрығы тип атала. Исеме Бай шишмә йәки Бай ҡоҙоҡ — таҙа тәмле һыулы шишмә менән бәйле була.
Тыҡрыҡ ҙурая. Унда йәһүд дауаханаһы, колбаса һәм башҡа заводтар, оҫтаханалар барлыҡҡа килә. 1904 йылда Богатянов һәм Никольский урамдары мөйөшөндә (хәҙер Социалистик) ростов сауҙагәрҙәренең аҡсаһына коммерция училищеһының төҙөлөшө тамамлана.
Трамвай депоһы артында ҙур зыярат урынлаша, ә артабан, ташландыҡ ерҙәр артында —алдындағы ҙур майҙан менән ипподром урынлаша. 1910—1914 йылдарҙа ипподромда аэропландар осошо ойошторола. Бында 1910 йылда Сергей Уточкин һәләкәткә тарый, Адам Габер-Влынский, Тимофей Ефимов, Александр Васильев, Александр Кузминскийҙар оса.
Шул йылдарҙа Покровка скверы урынында Покровка баҙарының майҙаны урынлашҡан була. Сиркәү төҙөлә (совет власы йылдарында емерелә).
Совет осоронда Богатянов тыҡрығы Киров итеп үҙгәртелә. 1939 йылдың 30 апрелендә С.М. Киров һәйкәле асыла. 1918 йылдың апрель айында Киров Сергей Миронович Дондағы Ростовта Дон республикаһы советтарының I съезында ҡатнаша.
Һәйкәл хәҙер Пушкин урамының һәм Киров проспектының мөйөшөнә күсерелә.

# Киров проспекты (Дондағы Ростов)
## Фотоһүрәттәр галереяһы

* Киров проспектында биналар
* Киров проспектында Йәһүдтәр йәмғиәтенең дауаханаһы комплексы
* Киров проспектында ике ҡатлы корпус / Социалистик урамы, 160
* Киров проспектында бер ҡатлы корпус / Социалистик урамы, 160
* Киров проспекты,40, Т. Г. Дмитриев йорто
# Кесе Һуңыкүл

Кесе Һуңыкүл (бәлки, Кесе Һунакүл, рус. Малый Сунукуль) — Силәбе өлкәһендә , Сыбаркүл районында, Сыбаркүл ҡаланан төньяҡтараҡ урынлашҡан күл.

# Кесе Һуңыкүл
## Географияһы

Кесе Һуңыкүл эргәһендә Оло Һуңыкүл, Кесе һәм Оло Киҫегәс һәм Оло Тәрәнкүл күлдәре урынлашҡан. Һыу ятҡылығының көньяғында урынлашҡан ҡылымыҡ аша Ҙур Һуңыкүл күле менән тоташа. Йәй көнө был ҡылымыҡ кибә, ә ҡышын туңа. Шулай итеп, Кесе Һуңыкүлдең Оло Һуңыкүл менән бәйләнеше миҙгелдәр араһындағы ғына булып ала.
Эргәлә генә тиерлек Непряхино ауылы ята. Илмән ҡурсаулығы менән сиктәш булып тора.
Административ яҡтан Непряхин ауыл биләмәһенә инә.
Кесе Һуңыкүл Силәбенән - 90 саҡрым, Екатеринбургтан 260 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.
Кесе Һуңыкүл күл көньяҡтан һәм көньяҡ-көнсығыштан ял базалары һәм балалар лагерҙары менән уратып алынған. Төньяҡтан күлгә ҡарағай урманы терәлеп тора. Был яр туристарҙың бик ныҡ яратҡан урыны. Йыл һайын йәй көнө бында палаткалар ҡаласығы үҫеп сыға. "Энергетик" ял базаһының көнсығышғышында ла палатка ҡаласығы барлыҡҡа килә.
Күл төбө тектоник юл менән барлыҡҡа килгән. Көньяҡ Уралдың көнсығыш һырттарын һәм Урал аръяғы райондарының бөтә убалы тигеҙлеген бүлгән араның сүгеүе, аҫҡа иңкәйеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Кесе Һөйкөкүл - ландшафтарҙың тау итәгенән тигеҙ урман-дала далаларына күсеү зонаһында, ылыҫлы һәм ҡайынлы урмандар сигендә урынлашҡан.

# Кесе Һуңыкүл
## Һүрәтләмә

Күлдең һыу көҙгөһөнөң майҙаны:1,1 км2,
һыу массаһының күләме:4,5 миллион м3 самаһы,
иң юғары тәрәнлек төньяҡ яр буйында - 9,8 метр, уртаса - 4,1 метр.
Иң ҙур оҙонлоғо: 1.5 км етә.
Һыуҙың асыҡлығы:380 сантиметр.
Күлде тулыландырыусы сығанаҡтар юҡ. Һыуы епшек ҡар, шулай уҡ грунт һыуҙары иҫәбенә тулылана. Төбө ләмле.Әммә һаҙланыу күренеше көслө түгел
Көньяҡ-көнбайыштан һыу ятҡылығына ярымутрау инеп тора.Шул Кесе Һуңыкүлгә түңкәрелгән «Г» хәрефе формаһын бирә. Илмән төркөмөнә ингән күлдәр араһында Кесе Һуңыкүл һыу өҫтөнөң юғары булыуы менән айырылып тора.Диңгеҙ кимәленән 332,9 метр бейеклектә урынлашҡан һәм Түргеяҡ күле кимәленән 13 метрға юғарыраҡ.
Күлдең төбө тигеҙһеҙ. Яр буйында тәрәнлектең кинәт артыуы күҙәтелә.
Яр буйы линияһы бер аҙ телгеләнгән. Тау тоҡомдары сыҡҡан күлгә сыҡҡан ерҙәрҙә ярҙар ҡырҡҡысланған һәм текә. Күл тулыһынса урман эсендә урынлашҡан. Яр буйын көнсығыштан ҡайын урманы, төньяҡ һәм көнбайыштан ҡарағай урманы уратып алған. Ағастар һыу өҫтөнә эйелеп ултыра.

# Кесе Һуңыкүл
## Исеме

Күлдең атамаһы башҡорттарҙа һәм татарҙарҙа таралған ир-ат исеме "Һуңғыул" килеп сыҡҡан. Йәғни ғәиләлә тыуыу тәртибендә «һуңғы», «һуңғараҡ» бала булараҡ ҡушылған исемдән барлыҡҡа килгән

# Кесе Һуңыкүл
## Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы

Күл төбө тигеҙ һәм ләмле. Бында ҡорман, сабаҡ, табан балык, ҡарабалыҡ, алабуға, шыртбалыҡ, суртан һәм карп тереклек итә. 2007 йылда бында өҫтәп рипус һәм шамбы ебәрелә.

# Кесе Һуңыкүл
## Һылтанма

* СУНУКУЛЬ МАЛЫЙ
* Малый Сунукуль 2021 йыл 3 март архивланған.
* Малый Сунукуль, озеро 2020 йыл 28 октябрь архивланған.
# Лусеген Поповтың утар йорто

1891
Лусеген Поповтың айырым йорто— Дондағы Ростов ҡалаһының Карл Маркс майҙанында урынлашҡан бина. Йорт 1890—1891 йылдарҙа төҙөлгән булған. Ул ер биләүсе һәм ит етештереүсе Лусеген Попов милегендә була. 1928 йылда йортта бала табыу йорто урынлаша, 2012 йылда ул реконструкциялауға ябыла. Лусеген Попов йорто төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Лусеген Поповтың утар йорто
## Тарихы

Ике ҡатлы айырым йорт 1890—1891 йылдарҙа Дондағы Нахичевань ҡалаһының (хәҙерге Дондағы Ростов ҡалаһының Пролетар районы составында) үҙәк майҙанында төҙөлә. Йорт ҡалала билдәле булған ер биләүсе һәм ит етештереүсе Лусеген Попов милегендә була. Бина проекты авторы, фаразлауҙар буйынса, архитекторДурбах була. Йорттоң беренсе ҡатында төрлө конторалар һәм сауҙа кибеттәре булған. Йорт хужаһы апартаменттары икенсе ҡатта урынлаша.
1907 һәм 1916 йыл мәғлүмәттәре буйынса, йорт бинаның беренсе хужаһының вариҫы Манук Михайлович Попов милке булған. йорт хужаһы Манук Михайлович әүҙем рәүештә коммерция һәм сауҙа менән шөғөлләнә һәм ҡалала билдәле шәфҡәт итеүсе була.
1920 йылда йортта хәрби-революцион комитет урынлаша. 1928 йылда бинала бала табыу йорто асыла. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, Ростов ҡалаһы оккупацияла булған осорҙа, бала табыу йортонда өс ҡатын-ҡыҙ-табип тороп ҡала. Улар подвалда бала табыу залы йыһазландыралар һәм унда бала табыусы ҡатындарҙы ҡабул итәләр. Һуғыш тамамланғандан һуң бала табыу йорто ремонтлана һәм яңынан асыла. 2012 йылда бала табыу йорто реконструкцияға ябыла .

# Лусеген Поповтың утар йорто
## Архитектураһы

Лусеген Поповтың айырым йорто эклектика рухында төҙөлгән, уның биҙәлешендә барокко һәм классицизм мотивтары бергә ҡушылған. Фасадтың архитектура-художество композицияһын үҙәк һәм ян яҡтарҙағы сығынтылар билдәләй, улар аттик (кәрниз өҫтөндәге биҙәкле стенка) менән осланалар. Бинаның беренсе ҡаты алғы йөҙө эшкәртелмәгән дүрткел таштар менән көпләнгән, икенсе ҡатын һылап яһалған биҙәктәр һәм декоратив штукатурка биҙәй. Ян яҡ тәҙрәләрҙең порталдары өҫтән ярым түңәрәк формала, ҡатын-ҡыҙ башы рәүешендәге йоҙаҡ ташы менән биҙәлгән. Был тәҙрәләрҙең архивольты атлант фигураларына һәм ҡатын-ҡыҙ статуяларына таяна. Фасадтың үҙәк өлөшөнөң тәҙрәләр араһындағы стенаһы ярымколонналар һәм өҫтөндә горизонталь урынлашҡан биҙәктәре булған дүрт ҡырлы ярым колонналар менән биҙәлгән. Башта парад ишеге өҫтөндә япмалы балкон урынлашҡан булған(1930 йылдарҙа һүтеп алынған). Тәҙрә өҫтөндәге горизонталь һыҙат картуш һәм үҫемлек орнаменттары менән биҙәлгән. Үҙәк сығынты өҫтөндә сарлаҡ урынлашҡан.
Бинаның планировкаһы бүлмәләре ике яҡлап урынлашҡан коридор системаһы буйынса. Айырым йорт бай эске йыһазы менән айырыла, ул беҙҙең көнгә тиклем бөтөнләй һаҡланмаған. Үҙәк вестибюлдән икенсе ҡатҡа мәрмәр баҫҡыс илтә. Икенсе ҡаттағы үҙәк өлөшөндә зал була, уға ҡунаҡ бүлмәһе, ашхана, торлаҡ бүлмәләре һәм кабинеттар терәлеп тора. Бүлмәһенең стеналарын дүрт ҡырлы ярым колонналар, түшәмен һылап яһалған биҙәктәр биҙәй. Поповтың айырым йорто көнбайыштан элекке әрмән магистраты бинаһына терәлеп тора.
# Чина (Дубровка ҡушылдығы)

Чина — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дубровка йылғаһының уң ярына тамағынан 5,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Чина (Дубровка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200630
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эгут-Ягун

Эгут-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тром-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Эгут-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042877
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204287
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Морозов Александр Иванович

Морозов Александр Иванович (1835-1904) — Рәсәй империяһының жанрҙар төшөрөүсе рәссамы, Император сәнғәт академияһы академигы, «бунт четырнадцати» болаһында ҡатнашыусы, Санкт-Петербург рәссамдары артелен ойоштороусыларҙың береһе.

# Морозов Александр Иванович
## Биографияһы

Морозов Александр Иванович — портреттар һәм халыҡ көнкүрешен төшөрөүсе рәссам. Ул Санкт-Петербургта 1835 йылда тыуған. Уҡыу Император сәнғәт академияһында уҡыған (1852-1863). Тарихи һынлы сәнғәткә Т. А. Марков класында белем алған. Сәнғәт академияһында уҡыу дауамында күп тапҡырҙар академияның наградаларына лайыҡ була: ике бәләкәй көмөш (1857) һәм ҙур көмөш миҙал (1858), бәләкәй алтын миҙал (1861) менән «Отдых на сенокосе» картинаһы өсөн бүләкләнгән. Академик курсты 1-се дәрәжә класлы рәссам исеме менән тамамлаған (1863), ҡатнашыусылар «Бунт четырнадцати» болаһында ҡатнашыусы.
Морозов Александр Иванович академик исемен 1864 йылда «Выход из церкви, в провинции» картинаһы өсөн ала.
Бынан һуңғы, иң уңышлы һәм танылған жанрлы әҫәрҙәре булып «Сельская бесплатная школа» (1872) һәм «После пожара» (1888) картиналары һанала.
Санкт-Петербург ҡалаһының академик күргәҙмәләрендә рәссамдың майлы буяуҙар һәм акварель менән яҙылған ҡайһы бер портреттары күп һанлы тамашасыларҙың иғтибарын үҙҙәренә ныҡ йәлеп итеп тора (мәҫәлән, йәш граф Апраксиндың һәм Корнилович ханым портреттары). Шулай у3 А. А. Морозов бумалаһы аҫтынан бик күп сиркәү темаһына яҙылған картиналар ҙа сыға. Бер ваҡыт А. А. Морозов Сәнғәтте дәртләндереү йәмғиәтендә рәсем дәрестәре лә бирә.
# Урта Гаревка

Урта Гаревка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының уң ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Урта Гаревка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030733
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103073
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҫке Юлбарыҫ

Иҫке Юлбарыҫ — хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң юҡҡа сыҡҡан.

# Иҫке Юлбарыҫ
## Географик урыны

Ерәнағас йылғаһы үҙәнендә, Юлбарыҫ ауылынан түбәндәрәк.

# Иҫке Юлбарыҫ
## Ауыл тарихы

1816 йылда Һабыр ауылында йәшәүсе Күсәрбай Байғужин Туғалы, Ишәле, Нәрәле улдары; 1750 йылғы, йорт старшинаһы зауряд йөҙбашы Юлбарыҫ Күсәрбай улы Таймаҫов, Башҡорт ғәскәренең баш командующийының 1853 йылдың 14 июнендәге 4871-се бойороғо нигеҙендә Иҫке Юлбарыҫ ауылына нигеҙ һалғандар. Һуңыраҡ ошо ауылда йәшәүселәрҙән Яңы Юлбарыҫ ауылы барлыҡҡа килгән. 1859 йылғы ревизия материалдары буйынса ауылда 26 йорт иҫәпләнгән һәм 172 кеше йәшәгән. Улар араһында үрҙә һанап кителгәндәре менән, ауылда Ғәбделвәлит Нурғәли улы Байғужин (1801 йылғы), уның улы Әбделғәфәр, 1828 йылғылар, урядник; Ямалетдин Байғужин; Ғәлиәхмәт Таймаҫов; Юлбаристың улдары - Ғәбделлатиф, Шәрәфетдин, Ғәбделғафар.
1889 йылда ауылда 41 йортта 264 кеше, 1919 йылда 66 йортта 371 кеше иҫәпләнгән, 1940 йылда Иҫке һәм Яңы Юлбарыҫ ауылдарында 30-ҙан ашыу ихата булған һәм 240 самаһы кеше иҫәпләнгән. Иҫке Юлбарыҫ ауылы Бөйөк Ватан һуғышынан һуң юҡҡа сыҡҡан.
«Списки населенных мест. Оренбургская губерния. 1866.» тигән китапта түбәндәге яҙма бар: Орск өйәҙе, 2-се стан, №777 Юлбарсово ауылы. Иҫке һыҙат трактының уң яғы менән Орск ҡалаһынан алып Верхнеурал ҡалаһына тиклем һул почта юлы араһында Ерәнағас йылғаһы буйында урынлашҡан. Өйәҙ ҡалаһынан алыҫлығы 115 саҡрым, стан фатирынан 65 саҡрым, ихаталар һаны 28, халыҡ һаны: ирҙәр 91, ҡатын-ҡыҙҙар 79 кеше..
# Кесе Потымка

Кесе Потымка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Боровая йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Потымка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006819
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100681
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1