# Барҙы районы

Барҙы районы (рус. Бардымский район) — Пермь крайы районы. Районда Тол, Барҙы йылғалары аға. Пермь крайының башҡорттар күпләп йәшәгән районы.
Административ үҙәге — Барҙы ауылы.

# Барҙы районы
## Тарих

Район биләмәһендә борондан ғәйнә ҡәбиләһе башҡорттары йәшәгән.
1926 йылдаң 4 ноябҙа Урал өлкәһе территорияһында ойошторола, 1938 йылда алып Пермь өлкәһе, 2005 йылдан — Пермь крайы составында.

# Барҙы районы
## География

Майҙаны — 2382,3 км².

# Барҙы районы
## Халҡы

Халҡы — 27,8 мең кеше (2010), шул иҫәптән башҡорттар (59,5 %), уларҙың төп өлөшө Пермь башҡорттарына ҡарай. Башҡорттар тупланып йәшәгән иң ҙур ауылдар (2002): Аҡбаш, Аҡлыш, Елпачиха, Күҙемйәр, 1-се Ҡыҙылъяр, Солтанай, Танып, Тонтортамаҡ, Төнгүк һәм башҡалар.
Халыҡ иҫәбе буйынса милли составы:
| Йыл | башҡорттар | татарҙар | урыҫтар | Барлығы кеше |
| 1989 | 85,1 % | 4,9 % | 8,3 % | 29 320 |
| 2002 | 59,5 % | 32,3 % | 7,2 % | 27 904 |
Иҫәп алыуҙар буйынса башҡорт һәм татар халыҡтары һанының нисбәте:
| Йыл | башҡорттар кеше. | башҡорттар % | татарҙар кеше. | татарҙар % | Барлығы кеше. |
| 1926 | 29 145 | 87,7 % | 3 415 | 10,2 % | 33 223 |
| 1959 | 28 248 | 88,6 % | 3 625 | 11,3 % | 31 873 |
| 1979 | 27 799 | 94,7 % | 1 556 | 5,3 % | 29 355 |
| 1989 | 24 951 | 94,5 % | 1 459 | 5,5 % | 26 410 |
| 2002 | 16 606 | 64,8 % | 9 025 | 35,2 % | 25 631 |
Барҙы ауылы «Ғәйнә иле» милли-мәҙәни үҙәге (2006 йылда алып), халыҡ театры, «Дуҫлыҡ» өлгөлө бейеү ансамбле эшләй.

# Барҙы районы
## Райондың административ ҡоролошо

Барҙы районының 12 ауыл биләмәһендә 63 торлаҡ пункты иҫәпләнә:

# Барҙы районы
## Райондың административ ҡоролошо
### Тораҡ пункттар

Тораҡ пункттың исеме төшөрмәһендә муниципаль ҡарамағанлығы күрһәтелгән
| Барҙы Н/Д Сәрәш↘1446 Бисер↗1373 1-се Ҡыҙылъяр↗1354 Елпачиха↘1341 2-се Ҡыҙылъяр↗678 Төнгәк Н/Д Танып↘560 Аҡбаш↘540 Күчтәнтей↘496 Березники Н/Д Ишем Н/Д Печмень↘440 Байауыл, Күҙмә Н/Д Аҡлыш↘432 Солтанай↘411 Сөжән↘375 Бөрөжлө↘374 Фиҙеркә↘371 Мостовая↘337 Яңы Башап↘330 | Уймыж↘299 Ҡарман↘290 Тонтортүз↘277 1-се Барҙыбаш↘261 Шәрмәйет Н/Д Ыҫҡыр Н/Д Ҡоҙаш↘185 Шабарка↘175 Шликбаш↘144 Зиязилға Н/Д Түбән Искилде Н/Д Иҫке Саҙы Н/Д Яңы Казанка↘128 Канюки (Әрәмауыл)↘116 Асюл↘110 Батырбай↘105 Башаптүз↘99 Салҡау Н/Д Өсҡул Н/Д Юғары Башап↘74 Йөкшөр↗62 | Шликтүз↘47 Никольск↘46 Иҫке Башап↘46 Антуфьево↘45 2-се Барҙыбаш↘45 Чувашай↘38 Яңы Саҙы Н/Д Щипа↘26 Әмир↘23 Наратҡы↘22 Толҡанны↘22 Низовское↘21 Зайцево↘18 Ҡарауыл Н/Д Игәт↘7 Шермеинск↘6 Искирский↘3 Усаҡлы→3 Үтәй↘0 |

# Барҙы районы
## Билдәле шәхестәр

* Алдаров Альберт Тәүфиҡ улы — академик, медицина фәндәре докторы.
* Батырҡай Иткинин — 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачёв полковнигы, йөҙбашы, ихтилалда ҡатнашыусы ғәйнә башҡорттарының етәкселәренең береһе.
* Ибраев Ғабдулла Ҡасим улы — техник фәндәр докторы, профессор.
* Йөрөшбаев Нәсүр Әндәрйән улы — Германияла йәшәүсе журналист, сценарист һәм кинорежиссёр.
* Йәғәфәров Илдар Рәшит улы — Ҡазан ҡалаһында йәшәүсе кинорежиссёр, Рәсәй кинематографистар берлеге ағзаһы.
* Каҙанбаев Шәрифйән Ғабдрахман улы — Советтар Союзы Геройы.
* Кузаева Дамира Нәзмийән ҡыҙы — Татар АССР-ның халыҡ артисы, Татар АССР-ның Ғ.Тукай исемендәге Дәүләт приемияһы лауреаты.
* Ҡәнзи Абдулов — 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Емельян Пугачёв полковнигы.
* Мөхәммәтғата Мансуров — дин һәм йәмәғәт эшмәкәре, ишан, мәғрифәтсе, эшҡыуар һәм меценат, башҡорт кенәздәре тоҡомо вәкиле.
* Моҡатанов Әсхәт Хәтмулла улы — биология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт приемияһы лауреаты.
* Сурағол Миңлебаев — 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
* Сәйфулла Сәйҙәшев — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, «пугачёв полковнигы».
* Тулвинский (Зәйнин) Шәйхулла Сибәгәтулла улы — шағир.
* Әбдей Абдуллов — 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, ихтилалда ҡатнашыусы ғәйнә башҡорттарының етәкселәренең береһе.
* Әҙел Әшмәнев — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, «пугачёв поход старшинаһы».
* Әҙиғот Темәсов — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, «пугачёв полковнигы».
* Әминев Зариф Хурамша улы — Дан орденының тулы кавалеры.
* Юлышев Ирек Ғәли улы — профессор, ауыл хужалығы фәндәре докторы.