# Иҫке Ҡалмаш

Иҫке Ҡалмаш (рус. Старокалмашево) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1849 кеше булған. Почта индексы — 452206, ОКАТО коды — 80256850001.

# Иҫке Ҡалмаш
## Халыҡ һаны

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) | | | | | |
| 1920 йыл 26 август | | | | | |
| 1926 йыл 17 декабрь | | | | | |
| 1939 йыл 17 ғинуар | | | | | |
| 1959 йыл 15 ғинуар | | | | | |
| 1970 йыл 15 ғинуар | | | | | |
| 1979 йыл 17 ғинуар | | | | | |
| 1989 йыл 12 ғинуар | | | | | |
| 2002 йыл 9 октябрь | | | | | |
| 2010 йыл 14 октябрь | 1849 | 863 | 986 | 46,7 | 53,3 |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
    1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
    1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
* 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
       Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
* 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
       Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
* 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
       Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
* 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
       Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
* 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
       Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
* 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
* 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
* Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
       1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.

# Иҫке Ҡалмаш
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 79 км

# Иҫке Ҡалмаш
## Ауыл тарихы

Иҫке Ҡалмаш ауылының ошо исемдәге йылға буйында урынлашыуы хаҡында 1709 йылда яһаҡлы крәҫтиән Ф. Г. Черемныйҙың башҡорт Усман Йәнырыҫовтан 3 һум аҡса алып тороуы тураһындағы документта яҙыла. XVIII быуаттың 30-сы йылдарынан алып Иҫке Ҡалмаш этник йәһәттән ҡатнаш ауылға әүерелә. 1730 йылдан 1739 йылға тиклем Дыуанай улусы башҡорттары яҙмалары буйынса, ауыл ерҙәренә мишәрҙәр индерелә. 1784 йылдан башлап керҙәшлек килешеүе буйынса бында типтәрҙәр ҙә йәшәй. XIX быуат башынан алып бында татар дәүләт крәҫтиәндәре лә төпләнә.
1795 йылғы һәм башҡа йылдарҙағы статистик мәғлүмәттәр 1730 һәм 1739 йылдарҙа мишәрҙәрҙең керҙәшлеге тураһындағы килешеү яҙмаларының булыуын шик аҫтына ҡуя. Сөнки улар 1795 йылдан һуң ғына ауыл общинаһына ҡабул ителгән.
1843 йылда 154 башҡортҡа 56 бот ужым һәм 728 бот яҙғы иген сәселгән, 24 бот картуф ултыртылған. Уларҙың 10 умартаһы булған. 8 мишәр 40 бот ужым һәм 72 бот яҙғы иген сәскән. Ауылда мәсет, 2 тирмән булған.
Башҡорт энциклопедияһы мәғлүмәте буйынса, 2002 йылда ауылда урта мәктәп, 2 балалар баҡсаһы, участка дауаханаһы, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет була.

# Иҫке Ҡалмаш
## Билдәле шәхестәре

* Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы (21.01.1949), ғалим-зоотехник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2001), профессор (2007).
* Кашаев Венер Нәбиулла улы (20.10.1949), хужалыҡ эшмәкәре. 1995–2005 йылдарҙа Бөрө автотранспорт предприятиеһының баш инженеры, директоры, 2005 йылдан — Дүртөйлө автотранспорт предприятиеһы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. Рәсәйҙең почётлы транспорт хеҙмәткәре, Почётлы автотранспорсы.
* Хисмәтуллин Нәзип Хәмәҙийәр улы (21.12.1927—16.11.2022), нефтсе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1959—1987 йылдарҙа «Саҡмағош» нефть эшкәртеү станцияһы хеҙмәткәре. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).