yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Ҡайраҡлы

Оло Ҡайраҡлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Стәрле йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Ҡайраҡлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200512111100018359
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101835
* Бассейн коды — 10.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шемелка

Шемелка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға №419 Меша йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Шемелка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004415
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100441
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һар

?Һар :
Өлкән ҡош :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ыласын һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡарсығалар |
| Ырыу: | Һарҙар |
| Төр: | Һар |
Латинса исеме :
Buteo buteo Linnaeus, 1758 :
Ареал :
Оялау урындары
     Йыл буйы йәшәйҙәр
     Ҡышҡы күсенеү :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175383 NCBI 30397 |
Һар (рус. обыкновенный канюк ) (лат. Buteo buteo) — ваҡ кимереүселәрҙе күпләп ҡырыуы арҡаһында ауыл хужалығы өсөн файҙалы булған көндөҙгө йыртҡыс ҡош.
25 төрө билдәле, Европа, Азия, Африка һәм Америкала таралғандар. Күсмә ҡош. Ҡатнаш яҡты урмандарҙа йәшәй. Башҡортостанда йыртҡыс ҡоштар араһында иң ғәҙәти ҡош.

# Һар
## Ҡылыҡһырлама

Һар ҡарғанан ҙурыраҡ. Осҡанда киң ҡанаттарының аҫ яғындағы аҡ һыҙыҡ һәм түңәрәкләнеп торған ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлана, һырты ҡара-көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы арҡыры һәм буй көрән һыҙыҡтар менән биҙәлгән аҡһыл һоро. Ялан һарынан ҡарараҡ төҫө, ә һағыҙаҡ һарынан ҡыҫҡа ҡойроғо менән айырыла.
Кәүҙә оҙонлоғо 50 см-ға ҡәҙәр, ата ҡоштоң ауырлығы 600—800 г, инә ҡоштоҡы − 800—1200 г. Ҡанаттары киң, сағыштырмаса ҡыҫҡа. Ҡойроғо ҡыҫҡа, түңәрәкләнгән. Ҡауырһын ҡапламының өҫкө өлөшө ҡара ҡоңғорт, аҫты ҡыҙғылт-көрән.
Яҙын, апрелдең икенсе яртыһында осоп килә. Ояны ағастарҙа яһай. Ҡоңғорт тимгелле 2-3 йәшкелт аҡ йомортҡа һала.
Йөнтәҫа һарҙар октябрҙә килә һәм декабргә ҡәҙәр тотҡарлана, ҡайһы ваҡыт ҡышларға ла мөмкин. Ата ҡоштоң ауырлығы 850 г, инә ҡоштоҡо 1100 г тирәһе. Арҡаһы ҡара-ҡоңғорт, ҡаурыйҙары һоро ҡуныҡлы. Күкрәгендә тамсы һымаҡ тимгелдәре бар. Ҡанаттары киң. Ҡойроғо асык төҫтә, түңәрәкләнгән. Төп айырмалыҡ билдәһе аяҡтары бармаҡтарға ҡәҙәр тиерлек йөнләнгән булыуы.

# Һар
## Туҡланыуы

Барлыҡ төрҙәре лә сысҡан һымаҡ кимереүселәр, гөмүмән алғанда, ҡыр сысҡандары, шулай уҡ ер сысҡандары, һуҡыр сысҡандар, һирәк кенә ҡоштар (миләш сыпсыҡтары, ваҡ сыспсыҡтар) менән туҡланалар. Йомран, кеҫәртке, йылан менән дә туҡлана.

# Һар
## Тауышы

Тауышы көслө һәм яңғырауыҡлы: «ҡый-йа, ҡый-йа, ҡый-йа».

# Һар
## Йәшәү рәүеше

Күсмә ҡош. Киң таралған. Урманда, урманлы далала оя ҡороп йәшәй, асыҡ урында, һаҙлыҡтарҙа, урман ситтәрндә һунар итә. Ҡуйы урманда һунар итмәй. Ҡорбанын һауала кәйелеп осоп, йә булмаһа ҡалҡыулыҡта һағалап ултырып аулай. Ата ҡош асыҡ урында һауала уйындар уҙғара. Парҙар оя урындарына тарала. Ояларын ағас башына ботаҡтарҙан ҡороп, үлән түшәйҙәр. Ҡара-көрән таплы 2 – 3 бөртөк йәшкелт аҡ йомортҡаны ата һәм инә ҡош сиратлап 28 – 35 тәүлек баҫалар. Ата ҡош инәһен ҡыҫҡа ваҡытҡа ғына алмаштыра, әммә уны аҙыҡ менән тәьмин итә. Ҡошсоҡтар үҫә төшкәс, инә ҡош та ауға сыға. Йәш ҡоштар ояны 6 – 7 аҙналыҡ саҡтарында ташлап китәләр. Ҡошсоҡтарҙың бер-береһен ашау осрағы ла билдәле. Көньяҡҡа сентәбрҙә, ҡайһы саҡта октябрҙә осалар. Һар баҫыуҙарҙа бөжәктәрҙе һәм кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә. Ҡар иреп бөтөр алдынан ҡайта. Кешеләргә түҙемлеләр.
# Мәскәй (ауыл)

Мәскәй — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһе Сыбаркүл районындағы ауыл. Травниковский ауыл биләмәһе составына инә.

# Мәскәй (ауыл)
## Географияһы

Ауыл Силәбе өлкәһенең үҙәк өлөшөндә, урман зонаһында, Мәскәй йылғаһы буйында райондың административ үҙәге Сыбаркүл ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа яҡынса (тура юлдан) 19 километр йыраҡлыҡта урынлашҡан. Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 319 метр.

# Мәскәй (ауыл)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* {{{Объект}}} МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Мәскәй (ауыл)
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылғы Бөтә рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, халыҡтың гендер структураһында ир-егеттәр 48,6 %, ҡатын-ҡыҙҙар— 51,4 % тәшкил итте.

# Мәскәй (ауыл)
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, халыҡтың милли структураһында урыҫтар 89 % тәшкил итте.

# Мәскәй (ауыл)
## Урамдары

Ауыл биш урамдан тора.
# Дупленая

Дупленая — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лундонга йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Дупленая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001451
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кийский Шалтырь

Кийский Шалтырь — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының уң ярына тамағынан 454 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Кийский Шалтырь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018156
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201815
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шәһәрова Сания Вәли ҡыҙы

Шәһәрова Сания Вәли ҡыҙы (17 март 1947 йыл) — дәүләт хеҙмәте, юғары мәктәп һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип-педиатр. 1999 йылдан Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау министры, 2001 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетының Өҫтәлмә белем биреү институты хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы (2004). Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған табибы.

# Шәһәрова Сания Вәли ҡыҙы
## Биографияһы

Сания Вәли ҡыҙы Шәһәрова 1947 йылдың 17 мартында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Наурыҙ ауылында тыуа. 1971 йылда Башҡорт медицина институтының педиатрия факультетын тамамлай. Табип карьераһын Учалы ҡалаһында участка педиатры булып башлай, артабан 1972—1984 йылдарҙа Өфө ҡалаһының йоғошло сирҙәр дауаханаһында ординатор, бүлек мөдире булып эшләй.
1995—1999 йылдарҙа — Өфө ҡалаһы хакимиәтенең һаулыҡ һаҡлау идаралығы начальнигы, 1999—2001 йылдарҙа - Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры.
2001 йылдан — доцент, 2004 йылдан — Өҫтәмә һөнәри белем биреү институты курсы менән педиатрия кафедраһы профессоры.
Уның әүҙем ҡатнашлығында республикала һәм Өфөлә дауалау учреждениелары асыла, республиканың һаулыҡ һаҡлау өлкәһе артабан үҫешә башлай.

# Шәһәрова Сания Вәли ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

1997 йылда Ырымбур медицина академияһында «Пути совершенствования медицинской помощи детям инвалидам в условиях крупного города» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, 2004 йылда Мәскәүҙә Федераль реабилитация үҙәгендә «Заболеваемость, инвалидность и комплексная реабилитация больных и инвалидов вследствие болезней системы кровообращения в РБ» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге халыҡ һаулығын өйрәнеүгә һәм уның медик-биоогик күрһәткестәрен эшләүгә, поликлиника шарттарында балаларҙы дауалауҙы камиллаштырыуға, балалар инвалидлығын иҫкәртеүгә, балаларҙы һәм инвалид бала булған ғаиләләрҙе социаль яҡлау проблемаларына арналған. 170‑кә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.

# Шәһәрова Сания Вәли ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Башҡортостан Республиканың һәм Рәсәй Федерацияның атҡаҙанған табибы. БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының, РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Почет грамоталары менән бүләкләнгән, бик күп рәхмәт хаттары бар.
# Ҡәҙриә

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Ҡәҙриә» :
Ҡәҙриә (рус. Кадрия) — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Ҡәҙриә
## Этимология

Исемдәре этимологияһы Ҡәҙриә ғәрәп теленән.
Резида Сөләймәнова:
ҠӘҘРИӘ [ғәр.] Һөйөклө, ҡәҙерле
Кусимова Таңһылыу:
ҠӘҘРИӘ ғәр. — ҡәҙерле, хөрмәтн ле
# Неделин Митрофан Иванович

Митрофан Иванович Неделин (27 октябрь (9 ноябрь) 1902 йыл — 24 октябрь 1960 йыл, Байконур) — СССР хәрби етәксеһе. СССР-ҙың ракета ғәскәрҙәренең тәүге баш командующийы, (1959—1960), Совет Армияһы Артиллерияһы командующийы (1950—1952). СССР-ҙың стратегик тиәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәрен (РВСН) булдырыуға, ракета-ядро ҡоралын эшләү, һынау һәм ҡоралланыуға индереүгә ҙур өлөш индерә. Артиллерияның баш маршалы (1959 йыл 8 май). Советтар Союзы Геройы (1945 йыл 28 апрель). КПСС Үҙәк Комитетына ағзалыҡҡа кандидат (1952—1960). СССР Юғары Советының IV һәм V саҡырылыш депутаты.

# Неделин Митрофан Иванович
## Биографияһы
### Бөйөк Ватан һуғышына тиклем

Неделиндар дворян нәҫеленән (башҡа фараз буйынса, эшсе ғаиләһендә тыуған, 1909—1913 йылдарҙа башланғыс-мәхәллә мәктәбендә уҡыуы ла шуның менән аңлатыла). 1917 йылға тиклем Липецк реаль училищеһында уҡый (күрәһең, тамамлай алмай, сөнки һуңынан киске мәктәптә уҡый), артабан тимер юл оҫтаханаһында эшләй.
1920 йылдың мартынан 1923 йылға тиклем РККА-ла, Граждандар һуғышында ҡатнаша, ҡыҙылармеец. 1924 йылдан РКП(б) ағзаһы. 1924 йылдна йәнә Ҡыҙыл армияға саҡырыла.
Комсоставты камиллаштырыу артиллерия курстарын (1934, 1929) һәм Комсоставты камиллаштырыу академия курстарын тамамлай (1941).
1937—1939 йылдарҙа Испаниялағы граждандар һуғышында республика хөкүмәте яғында ҡатнаша.
1939 йылдың сентябренән 1940 йылға тиклем 1-се мотоуҡсылар дивизияһының 13-сө артиллерия полкы менән командалыҡ итә, һуңынан 160-сы-уҡсылар дивизияһы артиллерияһы начальнигы була.
1939—1940 йылдарҙа Совет-фин һуғышында ҡатнаша.

# Неделин Митрофан Иванович
## Биографияһы
### Бөйөк Ватан һуғышы

Һуғыш башланыр алдынан 1941 йылдың 30 апрелендә Украинала формалаштырылған 4-се танкыға ҡаршы артиллерия бригадаһы командиры итеп тәғәйенләнә. 1941 йылдың сентябрендә Көньяҡ һәм Төньяҡ Кавказ фронттарында (1941—1943) армияның артиллерияһының начальник урынбаҫары, начальнигы; Төньяҡ Кавказ фронты артиллерияһы командующийы урынбаҫары һәм артиллерия корпусы командиры (1943); Көньяҡ-Көнбайыш һәм 3-сө Украина фронттарында артиллерия командующийы була (1943—1945).
1945 йылда Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
# Мөхәмәтрәхим Һәйбәтов

Мөхәмәтрәхим Һәйбәтов (1792—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Мөхәмәтрәхим Һәйбәтов
## Биографияһы

Мөхәмәтрәхим Һәйбәтов (Мөхәмәтрәхим Һәйбәт улы Хөсәйенов) Ырымбур губернаһы Бүләкәй-Көҙәй улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Нуриман районы) Күл ауылында йәшәгән.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 11-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 11-се Башҡорт атлы полкы башлыса 8-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 5 октябрҙә Түбәнге Новгородҡа бара. Артабан Украинаға генерал-лейтенант граф П. А. Толстойҙың ополчение корпусы составына ебәрелә. Рус армияһының сит илгә походтары барышында, 1813 йылдың майында полк Пенза ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына индерелә. 21 сентябрҙә Богемия армияһының кавалериянан генерал граф М. И. Платовтың корпусы составына күсерелә, октябрь-ноябрҙә Платов корпусы составында Саксонияла, Баварияла, Францияла, шул иҫәптән 4 һәм 6 октябрҙә Лейпциг янындағы хәрби алыштарҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 1 ғинуарынан Гамбургты блокадалауҙа һәм штурмлауҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 11-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Мөхәмәтрәхим Һәйбәтов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Оло Кернежка

Оло Кернежка (Оло Корнежка, Юкова) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Оло Кернежка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003032
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000303
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Саптаряков Абдулхай Сабирйән улы

Саптаряков Абдулхай Сабирйән улы (1922 йыл — 6 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы ҡылыссыһы.

# Саптаряков Абдулхай Сабирйән улы
## Биографияһы

Абдулхай Сабирйән улы Саптаряков (башҡа сығанаҡтар буйынса фамилияһы Саттаряков.) 1922 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Рудник Юлалы ҡасабаһында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһендә (хәҙер Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Тербуны районында яуҙа батырҙарса һәләк була. Яугирҙың һуңғы төйәге Икенсе Тербуны ауыл биләмәһендәге туғандар ҡәберлеге. Юғалтыуҙар исемлегендә Рудник Юлалы ҡасабаһында йәшәгән уның ир туғаны Сәмиғуллин Абдулла күрһәтелгән.
2-се Тербунылағы юғалтыуҙар исемлегендә (өҫтәмә исемлек) 26-сы итеп Сабтарряков Төхвәт Мөхтәр улы теркәлгән, бөтә мәғлүмәттәр (тыуған йылы, тыуған урыны, кавалерия полкы һаны, һәләк булыу датаһы, ир туғаны Сәмиғуллин Абдулла) Саптаряков Абдулхай Сабирйән улы мәғлүмәттәренә тап килә, тик был документта һәләк булған урыны аныҡлаштырылған — Тербуны районы Бурдино ауылы һәм хәрби һөнәре башҡа — ПТР (танкыға ҡаршы ҡорал) номеры.

# Саптаряков Абдулхай Сабирйән улы
## Хәтер

* 2018 йылдың 10 ноябрендә «Аҡ тирмә» Башҡорт милли-мәҙәни төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры ерләнгән туғандар ҡәберенә ҡуйылған һәйкәлгә дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙыла.
# Мөхәммәт мөһөрө

Мөхәммәт мөһөрө (ғәр. ختم الرسول‎; рус. Печать Мухаммеда) — ғосман солтандарының Топҡапы һарайында һаҡланған ҡомартҡылар коллекцияһының бер өлөшө — Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡомартҡыларының береһе. Ул сит ил чиновниктарына ебәрелгән бер нисә хатта Мөхәммәт Пәйғәмбәр тарафынан файҙаланылған мисәт күсермәһе тип иҫәпләнә.Ислам пәйғәмбәре Мөхәммәттең мөһөрөндә ғәрәпсәнән тәржемә иткәндә «Мөхәммәт — Аллаһтың илсеһе» тигәнде аңлатҡан محمد رسول الله тигән яҙыуы булған

# Мөхәммәт мөһөрө
## Тарихы

Жан-Батист Тавернье 1675 йылда мисәттең Топҡапылағы ҡомартҡылар бүлмәһендә эбен ағасынан эшләнгән бәләкәй генә ҡумтала һаҡланыуы тураһында хәбәр итә. Мөһөр үҙе яҡынса 7,5 × 10 см дәүмәлле кристаллға һалынған һәм фил һөйәге менән ситләнгән. Ул XVII быуатта ла документтарҙы раҫлау өсөн ҡулланылған.
Мосолман тарихнамәһе традицияһына ярашлы, Мөхәммәттең тәүге мөһөрө Әбү Бәкер, Ғүмәр һәм Усман тарафынан мираҫ итеп алынған, әммә Усман уны Мәҙинәлә ҡоҙоҡҡа төшөрөп ебәреп юғалта. Усман мисәттең күсермәһен эшләгән тип иҫәпләнә, һәм был мисәт, йәнәһе, Бағдадты алғанда табылған (1534) һәм Истанбулға килтерелгән.
Джордж Фредерик Кунц һүҙҙәре буйынса, Мөхәммәт император Ираклийға хат ебәрергә йыйынғанда, Унан ебәрелгәнен раҫлау өсөн мисәт кәрәк, тип әйтәләр. Мөхәммәттең «Мөхәммәт — рәсүл Аллаһ» тигән һүҙҙәр яҙылған көмөш мисәте була. Был өс һүҙ балдаҡта өс юл менән яҙылған, һәм Мөхәммәт дубликаттар эшләмәҫкә ҡушҡан була. Уның вафатынан һуң балдаҡ Усманға күсә, ул осраҡлы рәүештә балдаҡты төшөрөп ебәрә. Ҡоҙоҡ шул тиклем тәрән була, һәм балдаҡ юғала. Шул саҡта күсермә яһала, әммә тәүге мөһөрҙө юғалтыуҙы киләсәктә бәхетһеҙлек билдәһе тип ҡабул ителә
Сэр Ричард Фрэнсис Бёртон «пәйғәмбәр традицияһы» буйынса, мөһөрлө балдаҡ өсөн иң яҡшы таш аҡыҡ тип һаналған, һәм был традиция кәм тигәндә 1868 йылға тиклем һаҡланып ҡалған, тип яҙа. Аҡыҡ шулай уҡ «фәҡирлектән ҡурсыусы» тип иҫәпләнә.

# Мөхәммәт мөһөрө
## Тарихы
### Шикле мөһөр

Мөхәммәт с.ғ.с. мөһөрөнөң икенсе варианты түңәрәк формаһында, һәм ғосман дәүерендә Мөхәммәт хаттарының ҡулъяҙма күсермәләренә нигеҙләнеп эшләнгән. Әммә был хаттарҙың һәм мөһөрҙөң дөрөҫлөгөнә шик бар, һәм улар табылғандан һуң шунда уҡ бәхәстәр башлана, әммә был турала тикшеренеүҙәр бик аҙ.
Нёльдеке (1909) кеүек ҡайһы бер ғалимдар беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған күсермәне ялған тип иҫәпләй, ә Орнберг (2007) фекеренсә, Мөхәммәттең Мукаукисҡа яҙған хаты «бер ниндәй ҙә тарихи ҡиммәткә эйә түгел». Уның әйтеүенсә, палеографик мәғлүмәттәр мөһөрҙөң ялған икәнен күрһәтә: унда яҙыу стиле анахроник һәм ғосман сығышлы булыуына ишаралай.

# Мөхәммәт мөһөрө
## Тарихы
### Башҡа ысулдар

Мөһөрлө балдаҡтан тыш, Мөхәммәт с.ғ.с., бәлки, үҙенең документтарының дөрөҫлөгөн раҫлауҙың башҡа ысулдарын да ҡулланғандыр. Мәҫәлән, Ул Мысырҙағы Изге Екатерина монастырына яҡлау һәм өҫтөнлөк биреүсе фарманға ҡара менән буялған ҡулын ҡағыҙға баҫып ҡул ҡуйған.

# Мөхәммәт мөһөрө
## Әлеге ваҡытта

Мөхәммәт мөһөрө «Ислам дәүләте» террористик ойошмаһы флагында бар.
# Сергеевка ауыл Советы (Бүздәк районы)

Ауыл советы Сергеевский — Бүздәк районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452719. ОКАТО коды — 80217835000. Бүздәк ауыл Советы менән берләштерелә.

# Сергеевка ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Ауыл Советы составы

Сергеевка ауылы— административ үҙәк, Көнсығыш, Туктаркүл, Заготскот Хужалығы ауылдары

# Сергеевка ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
   Сергеевка ауыл Советының Көнсығыш, Сергеевка, Туҡтаркүл, Заготскот Хужалығы ауылдарын Бүздәк ауыл Советы составына индерергә. Утвердить границы Буздякского сельсовета согласно представленной схематической карте.
2008 йылда Благовар районы, Ҡаран ауыл Советы, Арыҫлан ауыл Советы, Уртакүл ауыл Советы, Бүздәк ауыл Советы, Ғәфүр ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
# Кирәева Нәйлә Әхнәф ҡыҙы

Кирәева Нәйлә Әхнәф ҡыҙы (10 ноябрь 1948 йыл — 25 ноябрь 2012 йыл) — микробиолог, биотехнолог. Биология фәндәре докторы (1996), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2004).

# Кирәева Нәйлә Әхнәф ҡыҙы
## Биографияһы

Нәйлә Әхнәф ҡыҙы Кирәева 1948 йылдың 10 ноябрендә Өфө ҡалаһында күренекле башҡорт яҙыусыһы һәм фольклорсы-ғалимы Кирәй Мәргәндең һәм Өфөлә билдәле булған балалар табибы Мәғәфирә Кирәева ғаиләһендә донъяға килгән. Ҡартатаһы — билдәле башҡорт сәсәне Нурмөхәмәт Йомрани. 1966 йылда Нәйлә Кирәева алтын миҙалға урта мәктәпте тамамлай һәм Башҡорт дәүләт университетының биология факультетына уҡырға инә. 1971 йылда БДУ-ны тамамлағандан һуң Биология институтында эшләй. 1977 йылда Н. Ә. Кирәева Ҡаҙан университетының микробиология кафедраһы аспирантураһында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1977 йылдан алып БДУ ла уҡыта башлай. Ошо ваҡыттан уның тормошо Башҡорт дәүләт университеты менән тығыҙ бәйләнә һәм ғүмеренең аҙағынаса ул биохимия һәм биотехнология кафедраһында эшләй, бында ул ассистенттан профессорға тиклем хеҙмәт юлын үтә һәм университеттың алдынғы уҡытыусыларының береһе була. 1996 йылда Санкт-Петербург технология университетында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, диссертация темаһы: «Микробиологические процессы в нефтезагрязненных почвах».
2012 йылдың 25 ноябрендә өфөлә вафат була.

# Кирәева Нәйлә Әхнәф ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге нефть продукттарының, пестицидтарҙың һәм башҡа бысратыусыларҙың тирә яҡ мөхиттә микробиологик тарҡалыуын өйрәнеүгә арналған. Нефть менән бысранған тупраҡ һәм һыу ятҡылыҡтарын тергеҙеүҙең биотехнологик ысулдарын эшләй. Тирә яҡ мөхиттең нефть менән бысранған объекттарына мониторинг яһар өсөн биодиагностик күрһәткестәр һәм биотест-системалар һайлап ала.
500-гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәр:
Микробиологические процессы в нефтезагрязнённых почвах. Уфа, 1994; Биологическая активность нефтезагрязнённых почв. Уфа, 2001 (авторҙаш); Микробиологическая рекультивация нефтезагрязнённых почв. М., 2001 (авторҙаш).

# Кирәева Нәйлә Әхнәф ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006);
Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2004).
# Ябторма

Ябторма — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лангсяда-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Ябторма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051825
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305182
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3