yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Азем Галица

Азем Бейта (алб. Azem Bejta), Азем Галица булараҡ киң билдәле (1889, Галица, Дреница — 15 июль 1924, Юник) — албан милләтсеһе, баш күтәреүсе-качактарҙың һәм 1915-1924 йылдарҙағы Косово менән Албанияның ҡушылыуы өсөн ҡораллы көстәрҙең башлығы
Ул Ғосман империяһына ҡаршы ихтилал ваҡытында үлтерелгән Бейта Галицаның улы була. Азем 1910 йылда төрөктәргә ҡаршы һуғышыусы партизандарға ҡушыла.
Балҡан һуғышы һәм Беренсе донъя һуғышының тәүге этабы ваҡытында Косоволағы серб властарына ҡаршылыҡта лидерҙарҙың береһе була. 1915 йылдың ҡышында сербтар Австро-Венгрия һәм болгар армиялары менән ҡыҫырыҡлап сығарыла. Качактар оккупанттар менән һуғыш аса, әммә австро-венгрия властары 300 мәктәп аса, албансыларға флаг йөрөтөү хоҡуғын, ғөрөф-ғәҙәтенә һәм Косовоның христиан һәм мосоломан мәҙәниәтенә хөрмәт гарантиялағас ҡына, Галица уларҙың власын таный.
1918 йылда сербтар, хорваттар, словендар Короллеге армияһы Косовоның Үҙәк державаһы ғәскәрҙәрен ҡыҫырыҡлай, Азем Галица Югославия армияһына һәм полицияһына ҡаршы диверсиялар яһай башлай.
1918 йылдың декабрендә Шкодерҙа Косовоны обороналау буйынса Милли комитет төҙөлә, уның башында Галица менән Албанияның буласаҡ премьер-министры Хәсән Приштина тора. Комитеттың маҡсаты булып албан ерҙәрен ҡушыу һәм Косовоның сербтар, хорваттар, словендар Короллегенә, йәки Югославия составына индереүгә ҡаршы Галица етәкселегендәге качактар хәрәкәтен төҙәтеү була. Төп көрәш Дреницала йәйелә, бында 10 000 тирәһе баш күтәреүсе туплана.
Азем Галица көнбайыш Косоволағы Юникта буфер зонаһын булдырыуға ирешә. Әммә Югославия армияһы Юниктағы баш күтәреүселәрҙең ҡаршылығын баҫтыра. Азем Галица алышта үлемесле яра ала һәм 1924 йылдың 15 июлендә һәләк була. Уның ҡатыны, Шоте, ире үлгәс, иренең ғәскәрҙәр өҫтөнән еткәселеген үҙ өҫтөнә ала һәм көрәште дауам итә.
Галицаның үлеменән һуң Албанияла власҡа Әхмәт Зогу килә, ул комитетты тарата һәм Косоволағы тынғыһыҙ кәйефтәрҙе оҙаҡ йылдарға кәметә.
# Добричка (Угра ҡушылдығы)

Добричка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 380 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Добричка (Угра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002047
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ельцин Борис Николаевич

Бори́с Никола́евич Е́льцин (1 февраль 1931 йыл — 23 апрель 2007 йыл) — СССР-ҙың хужалыҡ һәм партия, Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының беренсе Президенты. Был вазифаға 2 тапҡыр һайлана: (12.06.1991, 3.07.1996).

# Ельцин Борис Николаевич
## Биографияһы

Борис Николаевич Ельцин 1931 йылдын 1 февралендә РСФСР-ҙын Урал өлкәһе Бутка районы административ үҙәге Бутка ауылында (хәҙерге Свердловск өлкәһенең Талица районы Бутка ауылы) тыуҙы.
1950—1955 йылдарҙа Урал политехник институтында инженер-төҙөлөш факультеты студенты.
1955—1963 йылдарҙа «Уралтяжтрубстрой» һәм «Южгорстрой» трестарында, мастер, участок начальниһы, эш етештереүсе (прораб, производитель работ).
1963 −1968 йылдарҙа Свердловск йорттар төҙөү комбинатында эшләй. 1963—1966 йылдарҙа баш инженер, 1966 −1968 йылдарҙа директор.
1968—1976 КПСС-тың Сверлдловск өлкә комитетында төҙөлөш бүлеге начальнигы.
1976 йылдан башлап КПСС‑тың Свердловск өлкә комитетының 1‑се секретары.
1985—1986 йылдарҙа КПСС ҮК секретары, бер үк ваҡытта 1985 йылдан алып КПСС‑тың Мәскәү ҡала комитетында 1‑се секретарь.
1987 йылдан башлап СССР‑ҙың Дәүләт төҙөлөш комитеты рәйесенең 1‑се урынбаҫары — СССР министры,
1990—1991 йылдарҙа РСФСР Юғары Советы рәйесе.
1991—1999 йылдарҙа Рәсәй Президенты.
2000 йылдан алып Рәсәйҙең беренсе Президенты Б. Н. Ельцин фондына етәкселек итә.
2007 йылда вафат булды. Новодевичье зыяратында ерләнгән.

# Ельцин Борис Николаевич
## Башҡортостан Республикаһы Суверенитеты,Рәсәйҙен демократик һәм федератив үсешендә Борис Ельцин роле

Рәсәйҙә демократик һәм федератив принциптар тергеҙеү өсөн Борис Ельцин күп көс һалған.
Урал яҡтарынан кеше булараҡ, ул милли проблемаларҙы яҡшы аңлаған. 1990 йылдын 6 августа, Мортаза Рәхимов менән осрашыуҙан һуң ул Өфөлә үҙенең танылған һүҙҙәрҙе әйтә: «күпме йотоп ебәреү көсө булғанса, суверенитетты алығыҙ».
Борис Николаевич осоронда Федератив договорға һәм Башҡортостан Республикаһының уға ҡушымтаһына, «Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары менән Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм үҙ-ара вәкәләттәр бүлешеү тураһында» килешеүгә ҡул ҡуйыла.
Ельцин 1990 һәм 1996 йылдарҙа Башҡортостанға килә һәм Өфө, Ағиҙел, Нефтекама һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларында була.

# Ельцин Борис Николаевич
## Бүләктәр

СССР һәм РСФСР Юғары Советтары депутаты. СССР-ҙың Ленин (1981), ике тапҡыр Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1974), «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары, Рәсәйҙең 1‑се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» (2001) ордены, шулай уҡ сит дәүләттәрҙең һәм сиркәү ордендары менән бүләкләнгән.
# Адаб (ҡала)

Адаб (хәҙ. Бисмая) — Боронғо Месопотамияның көньяғындағы ҡала һәм ном.
Адаб Шумер тарихында мөһим урын биләп тормай, шулай ҙа Ниппур менән Лагаш араһындағы был ҡала ярайһы уҡ бай була. Беҙҙең эраға тиклем III мең йыллыҡтың беренсе яртыһына Адабтың иң ныҡ сәскә атҡан мәле тура килә. Бында мөһим сауҙа һәм стратегик әһәмиәткә эйә юлдар киҫешә. Дингирмах Адаб ҡалаһының йәмәғәт алиһәһе була.
# Озёрная (Катунь ҡушылдығы)

Озёрная — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 600 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Озёрная (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003144
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100314
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ирәүән

?Ирәүән :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡәнәфер сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Ҡарабойҙай һымаҡтар |
| Ырыу: | Ирәүән |
Латинса исеме :
Rheum L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 21318 NCBI 3620 |
Ирәүән, ревень үләне (рус. Реве́нь, лат. Rhéum) — ҡара бойҙай һымаҡтар ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 2-3 м тирәһе. Июнь айында алһыу сәскә ата, орлоғо июлдә өлгөрә.

# Ирәүән
## Таралыуы

Ирәүәндән тыуған иле Ҡытай, Азия, Себер, Европаға таралған.
# Хәнбәли мәҙһәб

Хәнбәли мәҙһәб (ғәр. المذهب الحنبلي‎; мәҙһәб яҡлылар хәнбәлиҙәр тип атала, ғәр. الحنابلة‎; рус. Ханбали́тский мазха́б) — ортодоксаль сөнни исламдағы дүрт хоҡуҡи каноник мәктәптең (мәҙһәб) береһе. Мәҙһәбкә нигеҙ һалыусы — Әхмәт ибн Хәнбәл — хәҙистәр буйынса иң билдәле белгестәрҙең береһе.

# Хәнбәли мәҙһәб
## Тарихы

Ираҡта барлыҡҡа килеп, хәнбәли мәҙһәбе был мәктәптең «икенсе тыуған төйәгенә» әүерелгән Левант территорияһында таралыу ала. Леванттан хәнбәлилек, власты шиғый-исмәғилиҙәр биләгән, ә хоҡуҡ мәктәбе булып шәфиғи мәҙһәб өҫтөнлөк иткән Мысырға үтеп инә. Монголия илбаҫарҙарын ҡабул итмәү арҡаһында хәнбәлиҙәр ислам донъяһында үҙ йоғонтоһон юғалта.
Әхмәт ибн Хәнбәл иҫән сағында фиҡһ буйынса бер генә хеҙмәт яҙа, ә уның тәғлимәтен үҫтереү менән улдары һәм уға иң яҡын торған шәкерттәре шөғөлләнә. Хәнбәли мәзһәбе яҡлылар араһында исламдың күренекле белгестәре күп була, улар араһында Әбү Бәкер әл-Хәлләл, Ибн Ғәҡил, Ибн әл-Жәүзи, Ибн Тәймиә һ. б.$^$ Хәнбәли мәзһәбе сөнниҙәрҙең дүрт мәҙһәбе араһында иң әҙ һанлы һанала.
Хәнбәлилектең догматик-хоҡуҡи мәктәбе рәсми рәүештә Сәғүд Ғәрәбстанында һәм Катарҙа теркәлгән, хәнбәлиҙәрҙең күпселеге Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәрендә, Оман солтанатында һәм Фарсы ҡултығының башҡа дәүләттәрендә йәшәй. Хәнбәли йәмәғәттәре Ираҡ, Сүриә, Мысыр, Фәләстин һәм Афғанстанда бар.
# Хергисдорф

Хергисдорф (нем. Hergisdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1706 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,54 км². Диңгеҙ кимәленән 185 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6313 һәм автомобиль коды — MSH.
# Устрём

Устрём — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 59 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628155, ОКАТО коды — 71112932003.

# Устрём
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 59 |

# Устрём
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Австрия Эрцгерцоглығы

Австрия Эрцгерцоглығы (нем. Erzherzogtum Österreich) — Изге Рим империяһы сиктәрендәге иң мөһим дәүләттәрҙең береһе, Габсбургтар монархияһы үҙәге һәм Австрия империяһынан алдараҡ булдырылған дәүләт. Хәҙерге Австрия федераль ере Түбәнге Австрия һәм шулай уҡ Үрге Австрия еренең бер өлөшө булған эрцгерцоглыҡтың үҙәгендә баш ҡалаһы Вена менән яҡынса 700 йыл эсендә ул маркграфлыҡтан империя үҙәгенә әүерелә.

# Австрия Эрцгерцоглығы
## Көнсығыш марка

Тәүге осорҙағы Урта быуат дәүерендәге Эрцгерцоглыҡ булған Австрия территорияһы Көнсығыш марка исеме аҫтында билдәле була. Этник немец мигранттары IX һәм X быуаттарҙа урындағы славян халҡын ҡыҫырыҡлап сығара. 955 йылда Лех йылғаһы янындағы алышта был төбәк Изге Рим империяһының маркаһы булып китә һәм 960 йылда маркграфлыҡ статусын ала. 976 йылдан алып төбәк Бабенбергтар династияһы хакимлығы аҫтында була.

# Австрия Эрцгерцоглығы
## Австрия Герцоглығы

1156 йылда марграфлыҡ статусы Изге Рим империяһы императоры Фридрих I сығарған Privilegium Minus ярҙамында герцоглыҡ статусына тиклем күтәрелә. 1278 йылда Рудольф I Пржемысл Отакар II еңә һәм Герцоглыҡта Габсбургтар хакимлығын булдыра.

# Австрия Эрцгерцоглығы
## Австрия Эрцгерцоглығы

1359 йылда яһалма Privilegium Minus герцог Рудольф IV тарафынан герцоглыҡ статусын эрцгерцоглыҡ статусына тиклем күтәрер өсөн ҡулланыла, әммә был аҙымды Изге Рим империяһы ҡабул итмәй. Беренсе булып эрцгерцог титулын Эрнст ала.1453 йылда Фридрих III етәкселегендә Габсбургтар Изге Рим империяһы императоры өҫтөнән контроль урынлаштырғанға тиклем, эрцгерцоглыҡ рәсми рәүештә танылмай. Австрия эрцгерцоглыҡ статусы булған берҙән — бер дәүләт була.
XVI быуаттан эрцгерцог титуллы Габсбургтар башҡа Европа король династияларының принц йәки принцессаларына тиңләштерәләр. 1512 йылдан алып эрцгерцоглыҡ шулай уҡ Изге Рим империяһының башлыса Габсбургтарҙың мираҫҡа ҡалған ерҙәренән торған Австрия округы үҙәге була.

# Австрия Эрцгерцоглығы
## Габсбургтар империяһы

1804 йылда Наполеон Бонапарт баҫымы аҫтында һуңғы император Франц II Изге Рим империяһы тәхетенән баш тарта һәм Франц I исеме аҫтында Габсбургтар биләмәләре нигеҙендә булдырылған Австрия империяһы императоры була. Изге Рим империяҙы ерҙәре күп һанлы ирекле дәүләттәргә һәм ҡалаларға тарҡала. Австрия эрцгерцоглығы империя сиктәрендә Үрге һәм Түбәнге ерҙәргә бүленһә лә, таж ере булараҡ тереклек итеүен дауам итә. Эрцгерцог титулын император ғаиләһе ағзалары ҡулланыуын дауам итә һәм эрцгерцоглыҡ тик 1918 йылда, Австро-Венгрия емерелгәндән һуң һәм өр — яңы Австрия Республикаһында Үрге һәм Түбәнге Австрия айырым федераль ерҙәр ойошторолғандан һуң, туҡтатыла.
# Сулонга (Сямжена ҡушылдығы)

Сулонга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сямжена йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сулонга (Сямжена ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005702
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000570
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡошҡар-ата

Ҡошҡар-ата (ҡаҙ. Қошқар Ата, үзб. Qo`chqor-Ota / Қўчқор-Ота, ҡырғ. Кочкор-Ата; XII быуат, Мәүәрәннәһер) — суфый, Әхмәт Хужа Йәсәүиҙең уҡыусыһы. Хәҙерге Ҡаҙағстанда һәм Урта Азияның башҡа илдәрендә уның хөрмәтенә бер нисә объект аталған.

# Ҡошҡар-ата
## Биографияһы

Ҡошҡар-ата тормошо тураһында мәғлүмәттәр бик аҙ һаҡланған. Билдәле булыуынса, ул төркмән ҡәбиләләренән сыҡҡан. Әхмәт Хужа Йәсәүи буласаҡ суфыйҙың уҡытыусыһы була.
Ҡошҡар-ата аҡыл эйәһе һәм Ҡөрьән һәм хәҙистәр белгесе тип һаналған. Риүәйәттәр буйынса, бының өсөн судья — ҡаҙый итеп һайлана, һәм был вазифала ябай халыҡ өсөн сығыш яһауҙан ҡурҡмаған ғәҙел судья булараҡ дан ҡаҙана. Халыҡта Ҡошҡар-ата изге булараҡ хөрмәт ителә. Легендалар уны мөғжизәле һәләттәргә эйә тип тасуирлай. Атап әйткәндә, суфый хайуандар телен аңлаған тип раҫлана, Моғайын, уның ҡушаматы ошоға бәйле (төрки телдәрҙә «кошкар» һүҙе һарыҡты аңлата).
Ҡошкар-атаның уҡыусылары араһында суфыйҙың вариҫы тип һаналған һәм шулай уҡ изге тип арҙаҡланған Хәлифә билдәлелек ала. Легенда буйынса Хәлифә Калипан некрополена нигеҙ һала. Әммә хәҙерге тикшеренеүселәр фекеренсә, Калипанға X быуатта уҡ нигеҙ һалынған.
Бер фараз буйынса, Ҡошкар-ата Чимкентта вафат була (хәҙерге Шымкент) һәм ҡала буйлап аҡҡан йылғаның инеше янында ерләнә, хәҙер ул Ҡошкарата исемен йөрөтә. Икенсе фараз буйынса, суфый карауан менән Устюрт яйлаһы буйлап сәйәхәт иткәндә эҫелектән һәләк була. Шул уҡ ваҡытта ул вафат булған ваҡытта оло йәшкә етеп өлгөрмәй, сөнки легендала улының үлгән урынына әсәһенең килеүе тураһында бәйән ителә.

# Ҡошҡар-ата
## Ҡошҡар-ата культының барлыҡҡа килеү сығанаҡтары

Ҡошҡар-ата культы Үҙәк Азияла исламға тиклемге осорҙа йәшәгән боронғо һарыҡ культын үҙ эсенә алған тип фараз ителә. Һарыҡ Фарна — ут менән бәйле боронғо иран илаһы символы тип һаналған. Согдиана аша һарыҡ культы Урта Азия төбәгенә таралған, унда уның ҡалдыҡтары ислам ҡабул ителгәндән һуң ярайһы уҡ оҙаҡ һаҡлана. Мәҫәлән, Фирғәнә үҙәнендә һәм хәҙерге Үзбәкстандың башҡа ҡайһы бер төбәктәрендә, Кучкор-мозор йәки хатта Кучкор-Ота тип аталған, Ҡорбан байрамында традицион һарыҡтарҙы ҡорбан итеү урындары булған.

# Ҡошҡар-ата
## Хәтер

Ҡошҡар-ата иҫтәлегенә өс мавзолей төҙөлә. Уларҙың береһе хәҙерге Шымкент территорияһында урынлашҡан.. Икенсеһе Төркөстан өлкәһенең Ҡаҙығорт районы Турбаты ауылында Исмәғил-ата архитектура комплексы составына инә. Өсөнсөһө һуңынан шулай уҡ Ҡошҡар-Ата исеме алған некрополь составына инә. Некрополь Маңғыстау өлкәһенең Тупҡараған районы Аҡшукур ауылынан алыҫ түгел урынлашҡан.
Хәҙерге Ҡаҙағстанда бер нисә географик объект суфый хөрмәтенә Ҡошҡарата исеме йөрөтә. Бынан тыш, Ҡырғыҙстанда Ҡошҡар-Ата ҡалаһы һәм Жалал-Абад өлкәһенең Ноокен районында Кочкор-Ата ауылы бар, шулай уҡ Ош өлкәһенең Өзгөн районында Кочкор-Ата ауылы бар.
# Малғабәк

Малғабәк (ингуш. МагӀалбике — Мағалбике); рус. Малгобек — Рәсәй Федерацияһы Ингушетия Республикаһындағы ҡала.
Малғабәк муниципаль районы административ үҙәге, әммә үҙе унда инмәй. Республика әһәмиәтендәге ҡала.

# Малғабәк
## Этимологияһы

«Малгобек» топонимы Терек һыртының көнбайыш өлөшө өсөн беренсел һанала һәм бер фараз буйынса ҡабарҙы теленән сығарыла. Үҙенсәлекле ҡабарҙы-черкес лөғәтендә — мэл — «һарыҡ», префикс- каузатив гъэ-(ғә) һәм бэг (үләндән шешенгән, ағыуланған) ҡылымынан торған ҡушма һүҙ. Икенсе версия буйынса, ҡала исеме Магиал-Бек төбәге исеменән килеп сыҡҡан (уның урынында, йәнәһе лә ҡала барлыҡҡа килгән). Ингуш теленән был топоним «ғәскәрҙең юғары башлығы» тип тәржемә ителә һәм был ерҙәрҙең элекке хужаһы титулына бәйле тип һанала. 1927 йылдағы ингушса-урыҫса һүҙлектә Moghilbike - Моздок янындағы ер.

# Малғабәк
## Тарихы

1934 йылда Вознесенское ауылы Малғабәк ҡала тибындағы ҡасабаһына үҙгәртеп ҡорола. 1939 йылдан — ҡала.
Бөйөк Ватан һуғышы барышында (1942 йылдың 12 сентябре) ҡала немец-фашист ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. 1943 йылдың 3 ғинуарында азат ителә
2007 йылда ҡалаға "Хәрби дан ҡалаһы"почетлы исем бирелә.

# Малғабәк
## Халҡы

2002 йылғы һәм 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса:

# Малғабәк
## Халҡы
### Малгобекта тыуғандар

* Аушев Мөхәрбәк Измаил улы — икенсе һәм дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты.
* Серебряков Борис Ефимович — совет осоро сериялы маньяк-үлтереүсеһе.
* Шестопалов Владимир Алексеевич — 2004—2006 йылдарҙа Пятигорск ҡалаһы мэры.

# Малғабәк
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Брест
# Теволга

Теволга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Теволга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032618
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203261
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәйет

Сәйет — ир-ат исеме, топоним.

# Сәйет
## Исемдәрҙә

* Сәйет Йәғәфәров (Сәйет батыр, Сәфәр хан) — 1681—1684 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Башҡорт старшинаһы, мулла.
* Сәйет Исмәғилев, әҙәби псевдонимы Йәрми Сәйете (29 сентябрь 1884 — 19 октябрь 1972) —— Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944).
* Сәйет улы Ғабдулхай Сәйетов (3 апрель 1924 йыл — 27 июль 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, сержант. Советтар Союзы Геройы (1945).
* Сәйет улы Фәнил Фәйзуллин (20 май 1942) — ғалим-философ, социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1983), профессор (1984). Башҡортостан Фәндәр Академияһы академигы (1991). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1985), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003).
* Сәйетов Илдар Ширҡәт улы (25 ғинуар 1957 йыл) — театр һәм кино актёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2002) артисы.
* Сәйетов Уйылдан Ғилман улы (17 ноябрь 1951 йыл) — комсомол, партия, матбуғат һәм дәүләт эшмәкәре. Ғалим-философ. Философия фәндәре кандидаты (1991).
* Сәйетов Эрнст Миңләхмәт улы (2 июнь 1936 йыл — 4 март 2004 йыл) — рәссам-график, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Профессор (1997).
* Сәйетбатталов Ғәлей Ғәлей улы (17 декабрь 1928 йыл — 31 июль 2010 йыл) — башҡорт теле белгесе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1969), профессор (1971). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1988) һәм мәғариф отличнигы (1988), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1998).

# Сәйет
## Мәҡәләләр

* Сәйет (Арғаяш районы) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл.
* Сәйет (Кушнаренко районы) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл.
* Сәйет (Мәләүез районы) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл.
* Сәйет (Татарстан) — Татарстандың Туҡай районындағы ауыл.
# Потхил-Юган

Потхил-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Атлым йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Потхил-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019375
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301937
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лохья

Лохья — Финляндияла ҡала һәм муниципалитет, Көньяҡ Финляндия төбәгендә Уусимаа провиницяһы. Халҡы өҫтөнлөклө фин телле, аҙсылығы швед телле

# Лохья
## Ҡала тарихы

Лохья XIV быуат башында Уусимаа провиницяһының көнсығышында тораҡ һәм сауҙа үҙәге булған. Урта быуаттарҙа Лохья сауҙа үҙәге булараҡ билдәле була. Финляндия территорияһында урындағы халыҡ беренсе булып тау эше һәм етештереүҙе үҫтерә башлай. Лохьяның баҡсасылыҡ һәм йәшелсә үҫтереү буйынса боронғо традициялары булған. Был йолалар хәҙерге заман Лохья символикаһында күрһәтелгән: эзбизташ һәм алма.

# Лохья
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Лохья Ҙур Хельсинки эргәһендә уңайлы урынлашҡан һәм үҫешкән автомобиль юлдары селтәренә эйә. Хельсинкинан Лохьяға тиклем юлға бер сәғәттән әҙерәк ваҡыт китә.
Лохья пейзажында баҡсалар һәм усадьбалар иғтибарға лайыҡ. Лохьяны Лохья теҙмәһе бүлә, ул Көньяҡ Финляндияның эре күл сиситемаһының һыу айырғысын булдыра.
Үҙәк өлөшөндә урта быуаттарҙа төҙөлгән Изге Лаврентий сиркәүе урынлашҡан. Ҡалған үҙәк өлөшө башлыса 1960 йылдарҙа һәм һуңыраҡ төҙөлгән төрлө төҙөлөштәрҙән тора. 2005 йылда асылған яңы китапхана бинаһы — ҡаланың иң үҙәгендәге заманса бина.
Лохья муниципалитеты ҡала менән 1997 йылда берләштерелә. 2009 йыл башында Самматти муниципалитеты ҡушыла. 2013 йылда Карьялохья муниципалитетын берләштереү көтөлә.

# Лохья
## Билдәле кешеләре

* Хенрик Хенрикинпойка Ванберг (1630—1709) — швед хакимлығы осоронда Финляндия крәҫтиәндәре араһында юғары вазифалар биләгән крәҫтиән, риксдаг депутаты (швед парламентының); риксдаг тарихында берҙән-бер финн, ул Швед короллегендә крәҫтиән ҡатламының рәйесе итеп һайланған (1680).
* Кёсси Каатра (1882—1928) — фин яҙыусыһы һәм шағиры.

# Лохья
## Туғандаш ҡалалар

* Можайск, Рәсәй
* Шаторальяуйхей, Венгрия
* Щелково, Россия

# Лохья
## Галереяһы

* Лохьяньярви күле яғынан Лохьяға күренеш
* Лохья үҙәгендә Лауринкату урамы, 2005 йылдың йәйе
* 2005 йылда асылған яңы китапхана бинаһы
* Лохьяла Изге Лаврентий сиркәүе
# Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улы

Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улы(1904 - 12 февраль1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы, 62-се гвардия кавалерия полкының ҡул пулеметы тоҫҡаусыһы, ҡылыссыһы була.

# Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улы
## Биографияһы

Рәхимйән Ғирфан улы Ғирфанов 1904 йылда Башҡортостандың хәҙерге Миәкә районы Сафар ауылында крәҫтиән ғаиләһендә донъяға килә. Атаһы - Шәйгәрҙанов Ғирфан Шәйгәрҙан улы, әсәһе - Мәрхәбьямал исемле була. Ғаиләлә өс ул тәрбиәләнә: Мәхийән, Рәхимйән, Фазылйән. Өсөһө лә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, тик береһенә лә тыуған ерҙәренә иҫән-һау әйләнеп ҡайтырға насип булмай. Һуғышҡа тиклем, Ғирфан ябай колхозсы була, һунарсылыҡ менән шөғөлләнә.

# Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улы
## Ғаилә хәле

Өйләнгән. Ҡатыны Минеямал исемле. Балалары: Шәмсиямал(1929 йылғы),Асия(1936 йылғы),Азия(1939 йылғы).

# Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улы
## Хәрби хеҙмәте

Миәкә районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында ҡул пулеметы тоҫҡаусыһы, ҡыллыссы булып хеҙмәт итә. 1944 йылдың 12 февралендә һуғыш яланында вафат була. Полесье өлкәһе Замошье ауылында ерләнә.

# Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улы
## Хәтер

Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улының исеме БР-ҙың Миәкә районы Йәнәби ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған таҡтаташтағы исемлеккә индерелгән.