yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Йомшаҡ тәндәр

Йомшаҡ тәндәр (лат. Cantharidae, (рус. Мягкоте́лки ) — ҡанаттары булмаған йәки йомшаҡ ҡанаттары ғына була торған, тәндәре хитин менән ҡапланмаған ҡуңыҙҙар ғаиләһе; төрлө аҙыҡ менән туҡланыусылар аҫ отрядынан ҡуңыҙҙар ғаиләһе.
Кәүҙә оҙонлоғо 15 мм-ға ҡәҙәр, яҫыланған, төксәләр менән ҡапланған. Кәүҙәнең тышҡы ҡапламы йомшак (исеме шунан). Төҫө ҡара, ҡыҙғылт-көрән йәки металл һымаҡ йәшел. Ҡайһы бер төрҙәрҙең инә заттарында өҫкө ҡанатлары юҡ. Мыйыҡтары еп һымаҡ йәки бысҡы һымаҡ. 3 меңдән артыҡ төрө билдәле, Рәсәйҙә — 200 гә яҡын. Айырыуса ҡоңғорт йомшаҡ тәндәр (Con¬tha¬ris fusca) йыш осорай. Кәүҙә оҙонлоғо 11—15 мм, ҡара төҫтә; башының алғы өлөшө, майыҡ урыны һәм ҡорһаҡ өлөшө һары-ҡыҙыл; ғәҙәттә, арҡаһының ян ҡыры уртаһында ҡара тап бар; аяҡтары тоташ ҡара. Ҡуңыҙҙар йәй башында күренә башлай, сәскәләрҙә йыш осорай; ҡорттары тупраҡта, һирәк кенә ағас ҡайыры аҫтында йәшәйҙәр. Йыртҡыстар. Бөжәктәр менән туҡланалар. Ҡорбандарын ҡаҙналыҡтары менәнт уратып алалар ҙа туҡымаларҙы эретә торған ферменттар керетәләр, һуңынан шайыҡ аҙыҡты һуралар. Элек был ғаиләгә утлы ҡуңыҙҙар ҙа керетелгән.
# Чёрный Нарчуг

Чёрный Нарчуг — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нарчуг йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чёрный Нарчуг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024747
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002474
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кыргай

Кыргай (Степной) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/546/22 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Кыргай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010398
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201039
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шадруха

Шадруха — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 561 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шадруха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200010238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201023
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алтынташ (Силәбе өлкәһе)

Алтынташ (рус. Алтынташ) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районындағы ауыл. Филимоново ауыл биләмәһе составына инә.

# Алтынташ (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса урыҫтар (50 %), башҡорттар (40 %) йәшәй.
# Ушма (Тальма ҡушылдығы)

Ушма (Тумпа) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тальма йылғаһының уң ярына тамағынан 2,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Ушма (Тальма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009496
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200949
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пыхтунья

Пыхтунья — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пыхтунья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041981
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004198
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нин-Еган

Нин-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кыртып-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Нин-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204185
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Берберҙар

Берберҙар (грек. βάρβαροι, лат. barbari; исем әмәзәғ, амахаг — «ирекле ир»; кабил. Imaziɣen) — төньяҡ Африканың VII быуатта ислам динен ҡабул иткән ерле халҡы. Улар йәшәгән биләмәләр көнсығышта Египеттың көнбайыш сиктәренән (Сива оазисынан) башланып, көнбайышта Атлантик океанға тиклем һуҙылһа, көньяҡта — Нигер йылғаһына саҡлы, төньяҡта иһәе Урта диңгеҙгә тиклем территорияны алып тора. Афрозия макроғаиләһенең бербер-ливан телдәрендә һөйләшәләр. Дин буйынса — күпселеге сөннәтле мосолмандар.
Төньяҡ Африканы мосолмандар баҫып алғандан һуң, Мәғриб халҡына ғәрәп мәҙәниәте ныҡ йоғонто яһай. Халыҡтың күпселеге мигриб — ғәрәп телен белә. Халыҡтың бер өлөшө XIX—XX быуаттарҙағы колониаль осорҙа таралған француз һәм испан телдәрен белә.
Шулай уҡ берберҙарҙың ҙур ғына диаспораһы Францияла бар. Был диаспоранан күренекле шәхестәр сыҡҡан. Берберҙар этник һәм лингвистик яҡтан бер төрлө түгел, улар ғәрәптәр менән аралашып йәшәйҙәр.
Телдәрен аңламаған өсөн «бербер» тигән исемде европалылар, варвар һүҙенә оҡшатып биргән. Был атама экзоним булып тора, йәғни бербер халҡы үҙе был атаманы ҡулланмай.

# Берберҙар
## Халыҡтар

Күп һанлы бербер халҡы араһында төп халыҡтар:
* Амацирга — материктың төньяҡ-көнсығыш ярынан алып Атлас тауҙарына тиклем Телла провинцияһында йәшәгән Марокко халҡы. Диңгеҙ юлбаҫарҙары булараҡ Риф пираттары исеме менән билдәле халыҡ.
* Шилла — Ум-эр-Ребиа һәм Тензифт тигеҙлегендә, Атлас тауҙарынан көньяҡҡа табан Атлантик океанға тиклем ерҙәрҙә йәшәгән Марокко халҡы.
* Кабил — Алжирҙа йәшәгән халыҡ.
* Шауйя — Алжирҙа йәшәгән халыҡ.
* Сахара берберҙары — сүллектә йәшәгән, бик ҙур территориялар биләгән халыҡ. Иң билдәлеләре: туарегов, бени-мезаб, сокну, аудшилу, сива. Канар утрауҙарының испандар тарафынан өлөшләтә ассимиляцияланған Гуанчи халҡының берберҙарға инеүе асыҡланмаған.

# Берберҙар
## Тарихы

Египеттан көнбайышҡараҡ йәшәгән берберҙарҙың ливан ата-бабалары боронғо мысыр яҙмаларында телгә алына.
# Брита Хагберг

Брита Хагберг (швед. Brita Hagberg, тыумыштан Nilsdotter, тулы исеме Hagberg Brita Christina, шулай уҡ булараҡ билдәле Hagberg Petter; 1756—1825) — XX быуатта ҡатын-кыҙҙар армия хеҙмәтенә рөхсәт ителгәнгә тиклем швед флот яугире, хәрби флотта хеҙмәт итеүсе тәүге ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе һәм диңгеҙ һуғышында батырлығы өсөн швед хәрби наградаһы (För tapperhet i fält миҙалы) менән бүләкләнеүсе ҡатын-ҡыҙҙарҙың икенсеһе (беренсеһе — Анна Энгстен).

# Брита Хагберг
## Биографияһы

Брита Хагберг 1756 йылда Финнеродья (Finnerödja) ҡалаһында тыуған (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — Стокгольм ҡалаһында).
1777 йылда Стокгольмға килә, 1785 йылда шунда Андерс Хагберг Питерға (Peter Hagberg Anders, 1753-1816), король гвардия хәрби хеҙмәткәренә кейәүгә сыға, ул армияла 1788 йылдан була. Бер ниндәй ҙә хәбәре булмаған ирен табыу өсөн, Брита үҙен Петтер Хагберг тип атап үҙен ир кеше итеп күрһәтә һәм хәрби хеҙмәткә инә.
Брита 1788—1790 йылдарҙа Рус-швед һуғышында ҡатнаша, Роченсальм һәм Выборг алыштарында диңгеҙ һалдаты сифатында ҡатнаша. Styrbjörn карабында флотта үҙ ире менән бергә хеҙмәт итә. Björkö Sund янындағы алышта ҡатнаша, уның барышында яралана, лазаретҡа эләгә һәм ҡатын-ҡыҙ заты икәнлеге асыҡлана. Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн хәрби хеҙмәт тыйылыуға ҡарамаҫтан, уға йылына өс риксдалер күләмендә хәрби пенсия тәғәйенләнә, был ҡатын-ҡыҙҙар өсөн бик һирәк күренеш була. Брита Хагберг өсөн пенсияны швед вице-адмиралы Карл Олаф Кронстедт хәстәрләй.
Һуғыштан һуң Хагберг аҙыҡ-түлек (1793 йылда алып) һатыу буйынса шәхси хоҡуҡҡа эйә була (ҡатын-ҡыҙ өсөн һирәк осраҡ); уға Сткогольм ҡалаһында Oxtorget майҙанында (1802 йылда) урын бүлеп бирелә. 1816 йылда уның ире вафат була, был ваҡытта Британың ике балаһы ҡала (1792 йылда тыуған ҡыҙы һәм 1797 йылда тыуған улы).
Стокгольмда 1825 йылдың 19 мартында вафат була.

# Брита Хагберг
## Хәтер

1828 йылда Брита Хагберг швед шағирәһе Юлия Найбергтәң Frukt-Månglerskan med Tapperhetsmedalj поэмаһында һүрәтләнә.
1864 йылда Хагберг Швецияның иң билдәле ҡатын-ҡыҙҙары белешмәһендә телгә алына, унда «Стендта ҡасандыр ирен табыу өсөн ирҙәр кейеме кейеп хәрби хеҙмәткә киткән Стокгольмдың Oxtorget майҙанында күкрәгендә батырлыҡ миҙалы менән имбирле печенье һатып тороусы оло ғына ҡатынды күрергә мөмкин» тип яҙыла.
# Сарт-Игль

Сарт-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кол-Кочен-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сарт-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048595
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204859
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һарыбейә күле

Һарыбейә күле (рус. Урочище Попковские озера, Урочище Поповские озера) — Волга буйы федераль округы Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районындағы күл. төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы, ғилми һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтенә эйә.

# Һарыбейә күле
## Һүрәтләмә

Һаҡланған тәбиғәт биләмәһенең ағымдағы статусы: Ғәмәлдәге
Һаҡланған тәбиғәт категорияһы: Тәбиғәт ҡомартҡыһы
Махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәһенең әһәмиәте: Төбәк
Эш йүнәлеше : Ботаника
Ойоштороу датаһы: Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2003 йылдың 19 июнендәге 146-сы ҡарары нигеҙендә
Административ-территориаль бүленеш структураһында махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәһенең урынлашыуы: Волга буйы федераль округы Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы
Дөйөм һаҡланған тәбиғәт биләмәләре: 10,0 гектар
Тәбиғәт ҡомартҡыһы ғилми һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәткә эйә.
Төп ҡурсау объекттарының исемлеге: Залесский ҡылғаны, сатраш сыбар сәскә, гибрид пион, себер ирисе һәм башҡа һирәк осрай торған һәм юғалып барған үҫемлектәр популяцияһы.
Географик урыны: Воздвиженка ауылынан (боронғо Ҡашҡар ауылы урынынан) 2 саҡрым төньяҡҡа
Сиктәрҙең тасуирламаһы: Степное участка урман хужалығы, 12-се квартал
Был урын ташлы һәм ҡыуаҡлы (селек, май гөлйемеше һәм башҡалар), болондар, далалар, уҫаҡлыҡтар менән уратып алынған ике бейек күлдән тора. Күлдәр яйлап кибә бара.
Бында үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре үҫә: Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән Залесский ҡылғаны, сатраш сыбар сәскә, гибрид пион, себер ирисе.
Шулай уҡ һирәк осраған һәм һаҡлауға мохтаж булған башҡа үҫемлек төрҙәре лә күп: Гмелин татырланы, Андев ҡәнәфере , кетермәкле меңьяпрак , күп япраҡлы спаржа, Ледебур быумагөлө, ваҡ сәскәле соссюрея. Ҡөлһыу тал, май розаһы, селек осрай.
Башҡортостан Республикаһында һирәк осрай торған реликт - Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән дөр-дөр сәскә ( пион уклоняющийся)үҫә.
Дөр-дөр сәскә (пион Марьин корень) Республикала бик һирәк үҫә. Уның бөтәһе дүрт популяцияһы билдәле. Ғәҙәттә ул урманда, урман-дала зонаһында йәки тайга зонаһында осрай. Әммә Хәйбулла районында Яңы Воздвиженка ( элекке Ҡашҡар ауылы) ауылынан алыҫ түгел, Һарыбейә ( Попковка ) күлдәре төбәгендә далала үҫкән популяцияһы ла бар. Дөр-дөр сәскәләре бында ҡыуаҡтар, уҫаҡлыҡтар араһында үҫә. Йыл һайын сәскә ата һәм орлоҡ бирә.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы биләмәһендә ғалимдар пиондың иҫәбен яһалма арттырыу буйынса эштәр алып бара.
Шулай уҡ, бында бурһыҡтар колонияһы бар. Ташлы урындарҙа бесәнсе ҡомаҡ ( пищуха малая) тереклек итә.

# Һарыбейә күле
## Төбәктең тарихы

Һарыбейә күлен урыҫтар Попковские озера («Поповские озера») тип атайҙар. Ул хәҙерге Ново-Воздвиженка-Кашкаровка (боронғо Ҡашҡар ауылы урынынан) ауылы эргәһендә, унан 2 саҡрым алыҫлыҡта ята.
Борон был ерҙәрҙә Ҡашҡар ауылы кешеләре —түңгәүер башҡорттары йәйләгән. XIX быуат аҙаҡтарында-ХХ-се быуат баштарында был ерҙәрҙе бушлай тиерлек тартып алғандар. Ситтән килеүселәр һарыбейә күлен үҙҙәренсә «Поповские озера» атамаһына алыштырғандар.
Һарыбейә күле (Попковские озера) төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы (2003). Майҙаны 10 гектар.
# Мапс-Я

Мапс-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Воль-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Мапс-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025335
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302533
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Варнгэ-Яха (йылға)

Варнгэ-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға 3-сө Ярро-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Варнгэ-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303731
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Брезен (Германия)

Брезен (Германия) (нем. Bräsen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 165 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,75 км². Диңгеҙ кимәленән 100 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6862 һәм автомобиль коды — WB.
# Айытбаев

Айытбаев — башҡорт ир-ат фамилияһы. Айытбай исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Айытбаева — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Айытбаев
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Айытбаев Ғәлиәхмәт Ямалетдин улы — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт мәркәз шураһы һәм Кесе Ҡоролтай ағзаһы.
* Айытбаев Хәбетдин Хәбрахман улы 1910—5 август 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
* Айытбаев Вәли Мөхәммәт улы (1908 йыл — 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Айытбаев Мөхәмәт Мортаҙа улы (1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
# Горевка (Лупья ҡушылдығы)

Горевка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупья йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Горевка (Лупья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000740
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100074
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кумай (Колва ҡушылдығы)

Кумай — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 326 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кумай (Колва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100565
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Өршәкбаш-Ҡарамалы ауыл Советы (Миәкә районы)

Өршәкбаш-Ҡарамалы ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Өршәкбаш-Ҡарамалы ауылы.

# Өршәкбаш-Ҡарамалы ауыл Советы (Миәкә районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Утемка

Утемка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лоза йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Утемка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032677
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103267
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Буҙа

Буҙа — туҡлыҡлы эсемлек, ҡымыҙ һымаҡ уҡ башҡорт милли аш-һыуы булып һанала. Ул шыттырылған һәм төйөлгән арпанан, һуңғараҡ ҡурылған һәм онталған һоло ҡушылған бойҙайҙан әҙерләнгән. Ҡайһы ваҡыт күбекләнеп торһон өсөн туң май йәки эс майы ҡушҡандар. Ғәҙәттә байрам табынына итле һыйҙан һуң биргәндәр. Башлыса Башҡортостандың көньяҡ-көнсығышында һәм Урал аръяғында әҙерләгәндәр. Ҡайһы бер төрки халыҡтарҙың аш-һыуында ла осрай.

# Буҙа
## Әҙерләү

Буҙаны һолонан (шулай уҡ «Геркулес» ярмаһынан) эшләйҙәр. Һолоноҡо ҡарараҡ төҫтә килеп сыға, ә тәмендә айырма юҡ. Уны тәүҙә табала, йәки эҫе мейестә бер аҙ киптереп алырға кәрәк. Шул саҡта әскелтем тәме юғала. Ҡаҙанда малдың эс майы иретеп алыу мөһим. Уға ит турағыс аша үткәрелгән геркулес онон һалып, әкрен генә утта бер сәғәт тирәһе ҡайнатып алаһың. Бер килограмм онға 8 литр һыу иҫәбе менән эшләйҙәр. Бер стакан бойҙай оно ла (талҡан булһа ла ярай) ҡушырға кәрәк. Һуңынан килеп сыҡҡан массаны махсус һауытҡа ҡояһың, тиҙ өлгөрөп етһен өсөн бер аҙ әсетке һәм 1-2 стакан шәкәр өҫтәргә кәрәк. Бер-ике көнгә йылы урынға ҡалдырыу мөһим. Ләкин эҫе ҡояш нурҙары төшөргә тейеш түгел. Даими болғатып тороу мотлаҡ. Әсеп сыҡҡас, иләк аша бер-нисә тапҡыр һөҙөп алаһың. Әгәр ҡуйы булһа, уға һыу өҫтәргә лә мөмкин. Бер стакан шыйыҡ ҡаймаҡ ҡушһаң, тәме тағы ла яҡшыра. Буҙаны оҙаҡ һаҡлап булмай.

# Буҙа
## Файҙаһы

Буҙа һыуһынды ғына ҡандырып ҡалмай, шифалы яғы менән дә баһалана. Ашҡаҙан, бөйөр, бауыр, нервы системаһы эшмәкәрлеген яҡшырта.

# Буҙа
## Буҙа менән бәйле саралар

* Сибай ҡалаһы эшҡыуары Гөлназ Азатова, махсус цех асып, буҙаны һатыуға етештерә: бында аҙна һайын эшләп сығарылған 700 литр шифалы эсемлек Өфө ҡалаһының 60, Сибайҙың һәм Баймаҡ районының 80-гә яҡын магазинына оҙатыла.
* Белорет районының Сосновка ауылында «Буҙа байрамы» үткәрелде. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 212 март.
* Учалы районының Миндәк ауылы мәҙәниәт һарайында шифалы эсемлеккә арналған байрам биш ауыл ағинәйҙәрен берләштерҙе. Башҡортостан юлдаш телевидениеһы, 2015, 23 октябрь.
* Баймаҡ районының Ярат ауылында буҙа ҡойоу мәктәбе эшләй. «Һаҡмар» гәзите, 2013, 19 июнь.
# Надеждинка (Ҡурған өлкәһе)

Надеждинка (рус. Надеждинка ,башҡортса Ҡуян Ҡыуағы ) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Надеждинка ауыл советы составына керә.

# Надеждинка (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Революцияға тиклем Надеждинка ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1922 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Надеждинка ауылы Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Надеждинка ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Надеждинка (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (75 %) йәшәй.

# Надеждинка (Ҡурған өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда мәктәп, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.