yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Закиров Ринат Закир улы

Закиров Ринат Закир улы (рус. Закиров Ринат Закирович; 7 июль 1947 йыл) — ғалим-зоотехник, ауыл хужалығы, партия һәм финанс органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт

# Закиров Ринат Закир улы
## Биографияһы

Ринат Закир улы Закиров 1947 йылдың 7 июлендә Башҡорт АССР-ының Тәтешле районында Кәлтәү ауылында тыуған.
1978 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, 1984 йылда Свердловск юғары партия мәктәбен тамамлай. 1995 йылда, ситтән тороп уҡып, Бөтә Рәсәй финанс-иҡтисад институты дипломын ала.
1964 йылда хеҙмәт юлын Урал вагон эшләү заводында токарь булып башлай.
1978-1984 йылдарҙа — Тәтешле районы ауыл хужалығы идаралығында зоотехник, артабан колхоз рәйесе.
1984-1991 йылдарҙа — КПСС-тың Тәтешле район комитетының — икенсе, аҙаҡ беренсе секретары булып эшләй.
1991-1993 йылдарҙа — Башҡортостандың ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрының беренсе урынбаҫары.
1993-1996 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Милли банкы рәйесенең беренсе урынбаҫары
1996 йылдан — Башҡортостан сәнәғәт банкыһы вице-президенты.
1997 йылдан — Иглин хисаплашыу-касса үҙәге начальнигы.
1997 — 2009 йылдарҙа — Хакасия Республикаһының милли банкыһы рәйесе.
2009 — 2014 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы милли банкыһы рәйесе урынбаҫары.
2014 йылдың сентябренән — Рәсәй Банкы Урал Дәүләт идаралығы Башҡортостан Республикаһы буйынса милли банкыһының бүлексә идарасыһы урынбаҫары.

# Закиров Ринат Закир улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* 12-се саҡырылыш Юғары Советына Тәтешле районы, 254-се Күрҙем һайлау округынан халыҡ депутаты итеп һайланған

# Закиров Ринат Закир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы (2008)
* Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1991)
* Башҡортостан «Халыҡтар дуҫлығы» ордены (2017)
* Рәсәй банкы отличнигы, 2014
# Светлая (Олма ҡушылдығы)

Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олма йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Светлая (Олма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000041784
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004178
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ветлянка (Сарбай ҡушылдығы)

Ветлянка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарбай йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ветлянка (Сарбай ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008593
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100859
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Горюхин Юрий Александрович

Горюхин Юрий Александрович (28 февраль 1966 йыл) — Башҡортостанда тыуып һәм йәшәп рус телендә ижад итеүсе яҙыусы һәм журналист, 1999 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы, «Бельские просторы» журналының баш мөхәррире. Степан Злобин исемендәге әҙәби премия лауреаты (2009).

# Горюхин Юрий Александрович
## Биографияһы

Юрий Александрович Горюхин 1966 йылдың 28 февралендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1983 йылда Өфө авиация институтына уҡырға инә, 1987 йылда Мәскәү технология институтының Өфө филиалына күсә һәм уны 1990 йылда тамамлай. 1998 йылға тиклем финанс-юридик колледжында инженер-программист, инженер-метролог, артабан әҙәбиәт һәм информатика уҡытыусыһы булып эшләй. 1995—2000 йылдарҙа ситтән тороп А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында уҡый. 1998—2001 йылдарҙа Башҡортостанда рус телендә нәшер ителә башлаған «Бельские просторы» ижтимағи-сәйәси һәм әҙәби-нәфис журналының проза бүлеге мөхәррире була. 2001—2002 йылдарҙа «Учительская газетаның» махсус хәбәрсеһе һәм редакциялағы (Мәскәү) бүлектә мөхәррир урынбаҫары вазифаларын башҡара. 2002 йылдан «Бельские просторы» журналында эшләй: башта яуаплы сәркәтип була, 2007 йылдан — баҫманың баш мөхәррире.

# Горюхин Юрий Александрович
## Әҙәби ижады

Юрий Горюхин ижад менән уҙған быуаттың 90-сы йылдарында әүҙем шөғөлләнә башлай. Уның «Крайний подъезд справа» исемле тәүге повесы 1998 йылда Мәскәүҙә сыҡҡан «Соло» журналында баҫыла. Шунан бирле уның әҫәрҙәре Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең төрлө әҙәби журналдарында даими донъя күрә. Финалист Национальной литературной премии Ивана Петровича Белкина (лучшая повесть года, 2002). Финалист премии имени Юрия Казакова (лучший рассказ года, 2003, 2005). Шорт-лист Всероссийской литературной премии имени Бажова (2012). Шорт-лист Международного литературного Чеховского конкурса «Краткость — сестра таланта»(2013).

# Горюхин Юрий Александрович
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының идара ағзаһы.
* Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының рус яҙыусылары берләшмәһе рәйесе.
* Башҡортостан рустары Соборы башҡарма комитетының бюро ағзаһы.
* «Молоко» (Мәскәү) и «Гипертекст» (Өфө) журналдарының редколлегия ағзаһы.

# Горюхин Юрий Александрович
## Әҙип тураһында

* Романов В. Видные представители литературы Башкортостана: Юрий Горюхин (К 50-летию писателя). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 28 февраль.

# Горюхин Юрий Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Степан Злобин исемендәге әҙәби премия лауреаты (2009).
# Яан Теэмант

Яан Теэмант (эст. Jaan Teemant; 24 сентябрь 1872 йыл — 24 июль (башҡа мәғлүмәттәргә ярашлы, 3 июль) 1941 йыл) — Эстонияның дәүләт эшмәкәре. Тарту университетының почётлы хоҡуҡ докторы (1932).

# Яан Теэмант
## Биографияһы

1872 йылдың 24 сентябрендә Вигала улусында тыуған. Хуго Треффнер шәхси гимназияһын, 1901 йылда Петербург университетының юридик факультетын тамамлай.
Ревелдә (хәҙерге — Таллин) присяжный ярҙамсыһы булып эшләй. 1904—1905 йылдарҙа — Рефель ҡала думаһы гласныйы. 1905 йылда революция ваҡиғаларында әүҙем ҡатнаша, 1905 йылдың декабрендә Тартула Бөтә эстон халыҡ вәкилдәре йыйылышының етәксеһе итеп һайлана. Швейцарияға эмиграцияға китергә мәжбүр була, хәрби положение шарттарында үлем язаһына хөкөм ителгән. Хәрби положение бөтөрөлөп үлем хөкөмө кире алынғас, 1908 йылда туған яғына әйләнеп ҡайта. 1,5 йылға төрмәгә ябыла. Иреккә сыҡҡас, 1911—1913 йылдарҙа Архангельск губернаһында һөргөндә була.
1913/1914 — 1940 йылдарҙа Таллинда адвокат булып эшләй, 1919—1925 йылдарҙа адвокаттар коллегияһы рәйесе була. 1917—1919 йылдарҙа Эстония ваҡытлы земство советы ағзаһы, 1917 йылда — ошо совет рәйесенең беренсе урынбаҫары була.
1918—1919 йылдарҙа Эстония Республикаһының генераль прокуроры вазифаһын үтәй. 1919—1920 йылдарҙа Ойоштороусылар йыйылышы ағзаһы була. Эстония парламенты — Рийгикогуның 2-5 саҡырылыш депутаты була.
1925 йылдың 15 декабренән 1927 йылдың 9 декабренә тиклем һәм 1932 йылдың 19 февраленән 1932 йылдың 19 июленә ҡәҙәр Эстонияның дәүләт аҡһаҡалы (дәүләт башлығы) вазифаһын башҡара.
1934 йылда сәйәси түңкәрелеш һөҙөмтәһендә урынлаштырылған Пятс диктатураһына тәнҡит менән ҡарай. 1939—1940 йылдарҙа Германия опека идаралығында (был осорҙа Германияға күскән немецтарҙың милке өҫтөндә попечителлек итеү өсөн ойошторолған орган) эстон вәкиле.
1940 йылдың 23 июлендә НКВД органдары тарафынан ҡулға алына. Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, 1941 йылда Таллин үҙәк төрмәһендә үлгән йәғни атылған.
# Саяндар

Саяндар (лат. Scorpiones) — быуынтығаяҡлылар тибы үрмәксе һымаҡтар (Arachnida) класына ҡараған отряд. Фәҡәт ҡоро ерҙә йәшәүсе хайуандар һәм эҫе илдәрҙә генә тереклек итәләр..
Барлығы 1750 төрө бар, шуларҙың 50-һе кеше өсөн хәүефле. Улар араһында иң ҙуры император саяны, оҙонлоғо 20 см-ға етә, һәм бәләкәйерәктәре — 13 мм.
Саяндар йылы йәки эҫе климатлы илдәрҙә йәшәй. Улар сүлдәрҙә лә, дымлы урмандарҙа ла, хата тауҙарҙа ла осрай. Рәсәйҙә саяндар Волганың түбәнге өлөшөндә, Кавказда осрай. Саяндар һунарға төнөн сыға. Ағыулы саяндар ҡорбанын сағып хәрәкәтһеҙләндерә һәм үлтерә. Ағыуы кеше өсөн дә хәүефле.
Төрлө бөжәктәр һәм ваҡ кимереүселәр, кәҫәрткеләр менән туҡланалар.
Формалашҡан яралғыһы булған йомортҡа һалыусы саяндар, шулай уҡ тере балалар тыуҙырыусы саяндар бар.
# Жердь (Мезень ҡушылдығы)

Жердь — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Жердь (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000048968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004896
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Түбәнге Уйылға (станция)

Түбәнге Уйылға (рус. Нижнеувельская (станция)) — Көньяҡ Урал тимер юлы станцияһы, Силәбе өлкәһенең Уйылға ҡасабаһында урынлашҡан. Яманйылға — Золотая Сопка участкаһының 70-се километрындағы 3-сө класлы станция. Станцияға Формачёво һәм Упрун станцияларынан 2 юллы, 3 кВ ҡеүәтле даими электр тогы үткән перегондар килеп тоташа.

# Түбәнге Уйылға (станция)
## Тарихы

1912 йылда Полетаево — Троицк тимер юл бәйләнеше төҙөлөшөн тамамлаған ваҡытта (Троицк тимер юлы) Кичигин станцияһы асыла, 1918 йылға тиклемге арауыҡта әле уға Түбәнге Уйылға исеме бирелә.
Станция төрлө йылдарҙа бәйлелек йәһәтенән илдең төрлө тимер юлдары составында була: 1924 йылға тиклем — Троицк тимер юлы, 1930 йылға тиклем Һамар — Златоуст тимер юлы, 1934 тиклем — Пермь тимер юлы, 1946 йылға тиклем — Көньяҡ Урал тимер юлы, артабан 2011 йылға тиклем Көньяҡ Урал тимер юлының төрлө бүлексәләренә ҡарай. 2011 йылдың 1 ғинуарынан Көньяҡ-Урал тимер юлының Силәбе төбәге составында.

# Түбәнге Уйылға (станция)
## Тасуирлама

Арҡыры типтағы станция, электр менән тәьмин ителгән 7 юлы бар. 1-се һәм 2-се юлдар араһында 300 метр оҙонлоҡтағы пассажирҙар платформаһы урынлашҡан. 3-сө юл янында ҡабырғанан 200 метр оҙонлоҡтағы тағы ла бер тәпәш пассажир платформаһы, шулай уҡ бер ҡатлы пассажир бинаһы һәм ике ҡатлы ЭЦ посы бар. Тимер юлдар өҫтөнән платформа утраусығына сығыу өсөн йәйәүлеләр күпере һалынған.
Станциянан ҡасабаның төрлө предприятиеларына: яндырыу заводына, икмәк комбинаты һәм элеваторға, «Силәбе руда идаралығы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенә, «Челябвтормет» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә һәм Уйылға юл хужалығы идаралығына илткән юлдар һалынған.
Станция электр менән үҙәкләштерелеп тәьмин ителә. 1-се һәм 2-се төп юлдар буйынса хәрәкәт тиҙлеге билдәләнгән — пассажир поездары өсөн сәғәтенә 100 километр һәм йөк машиналары өсөн сәғәтенән 80 километр, ҡабырғалағы ҡабул итеү-оҙатыу юлдары һәм стрелкаларҙы күсереү йүнәлештәре буйынса 40 километр тиҙлек тәғәйенләнгән.

# Түбәнге Уйылға (станция)
## Пассажир поездары хәрәкәте
### Ҡала янында

Станция аша Силәбе (Үҙәк) — Кәртәле-1 маршруты буйынса электропоездар йөрөй. Көнгә 2 пар поезд уҙа.

# Түбәнге Уйылға (станция)
## Пассажир поездары хәрәкәте
### Алыҫ йүнәлештә

2021 йылдың февраленә ҡарата станция аша алыҫ юлға йөрөгән поездар йүнәлеше:
| № поезд | Хәрәкәт маршрутын | № поезд | Хәрәкәт маршрутын |
| 121 | Екатеринбург — Ырымбур | 122 | Ырымбур — Екатеринбург |
| 341 | Нижневартовск — Ырымбурҙа | 342 | Ырымбур — Нижневартовск |
| 379 | Яңы Уренгой — Ырымбурҙа | 380 | Ырымбур — Яңы Уренгой |
# Пупу-Ю

Пупу-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Пупу-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026325
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302632
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рухани Пирр Бретский сиркәүе

Рухани Пирр Бретский сиркәүе— грузин архитектураһы ҡомартҡыһы, Карел муниципалитетының Брети ауылында урынлашҡан. Монастырь VI быуатта изге Пирр тарафынан төҙөлгән, изге мәйете уның ошо уҡ сиркәүҙә ерләнгән. Бында элек туғандаш ҡәберҙәр булған. Рухани Пирр сиркәүе яңынан ҡорола, ул Изге Георгий сиркәүе менән берләштерелә. Әлеге Изге Геогий сиркәүе VIII-IX быуаттарға ҡарай, әммә ул ҡапыл төҙөлмәгән. Уның төньяҡ өлөшө башта рухани Пирр сиркәүе була. Был ҙур булмаған бер нефлы бина емерелә. Сиркәү эсендә яҙылған ҡәбер таштары менән баҫҡыс бар. Феодалдәүере аҙағында сиркәү яңынан төҙөлә. Манараһы бинаның көньяҡ-көнбайыш мөйөшөндә төҙөлә. Сиркәү XIX быуатта йүнәтелә.
Совет осоронда ғибәҙәттәр туҡтатыла, һәм ҡорамды аҙыҡ-түлек келәтенә әйләндерәләр. XX быуат аҙағында сиркәүҙе реконструкциялайҙар. Ҡомартҡы үҙенең баштағы ҡиәфәтен ала.
Көньяҡ яғында тик бер ишек була, ул бөгөнгө көндә лә инеп-сығыу урыны булып хеҙмәт итә. Изге урынында тар тәҙрәһе бар. Манараһы кирбестән төҙөлә, ҡыйығы пирамида формаһында. Брети ауылында монахтар тормошо дауам итә.
# Ермишь (йылға)

Ермишь — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/121 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Ермишь (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028180
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002818
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сегонды

Сегонды — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чурбига йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 130 км.

# Сегонды
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202635
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Святица (Виги ҡушылдығы)

Святица — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вига йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Святица (Виги ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001520
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төймә (мәғәнәләр)

Төймә — ҡаптырма төрө. Кейем детале булараҡ киң таралған. Төйнәү һүҙенән килеп сыҡҡан.
* Төймә — ҙур булмаған, берәй ҡаты йә тығыҙ материалдан эшләнгән, тишекле йәки ҡолаҡлы кейем, көнкүреш әйберҙәре ҡаптырғысы, һиҙәп.
* Төймә — уртанан тишеп, епкәме, сымғамы теҙеп йыйыла торған йоморсаҡ.Тиҫбе төймәһе. Счет төймәһе.
* Төймә — электр ҡорамалдарында функцияны ебәреү йәки туҡтатыу өсөн файҙаланылған баҫмаҡ. Выключатель төймәһе.

# Төймә (мәғәнәләр)
## Төймә һүҙе менән яһалған ботаник төшөнсәләр

* Төймәбаш (лат. Erígeron, рус. Мелколепестник) — йондоҙсәскәләр (астралар) ғаиләһенә ҡараған үҫемлек
* Төймәләк — бәләкәй генә йомроҡас, ҡайһы бер төбәктәрҙә бәрәңгенең емешен шулай атайҙар.
* Төймәсек (диал.) — ҡайһы бер һөйләштәрҙә , лат. Antennária dióica ) — [[ бесәйтабандар ]] (Antennaria) ырыуына ҡараған бесәйтабан (рус. Коша́чья ла́пка двудо́мная) үләнен шулай атайҙар
# Камышлейка (Алтата ҡушылдығы)

Ҡалыш лейка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алтата йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Камышлейка (Алтата ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Үҙән. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кесе һәм Оло Узень йылғалары бассейны (бассейндарҙың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12020000212112200000473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200047
* Бассейн коды — 12.02.00.002
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рытыв-Вож (Коньяҡ Мылва ҡушылдығы)

Рытыв-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Мылва йылғаһының уң ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Рытыв-Вож (Коньяҡ Мылва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014374
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001437
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бурдж-Хәлифә

«Бурдж-Хәлифә» («ғәр. برج خليفة‎» — «Хәлиф башняһы», 2010 йылда «Бурдж Дубай» исеме бирелә) — Дубайҙа 828 метр бейеклегендәге бейек йорт, донъяла иң бейек бина. Формаһы менән сталагмитты хәтерләтә. Тантаналы асыу 2010 йылдың 4 ғинуарында үтә.

# Бурдж-Хәлифә
## Бина үҙенселектәре

Үтә бейек йортто төҙөү 2004 йылда башлана һәм аҙнаһына 1-2 ҡат төҙөлә. Төҙөлөшкә көн һайын 12 000 эшсе йәлеп ителә. Уны төҙөү өсөн 320 мең кубометр бетон һәм 60 мең тоннанан артыҡ ҡорос арматура китә. Бетон эштәре 160 -сы ҡатта туҡтатыла, артабан 180 метрлы шпильдең металл конструкцияһын йыйыу башлана. Елдән һелкенеүҙе кәметеү өсөн бина формаһы асимметриялы. Бина эсендә кондиционерҙар ҡулланыу кәрәклеген кәметеү һәм йылынмаһын өсөн тоноҡландырылған быяла термопанельдәр ҡулланылған (Дубай һауа температураһы 50 °C-тан юғарыраҡ була).
Нью-Йорк үтә бейек йорттарынан айырмалы булараҡ Бурдж-Хәлифә ҡая грунтына беркетелмәген. Бинаның нигеҙендә 45 м 1,5 м диаметрлы эленмәле свайҙар ҡулланылған. Барлығы 200 свай.
Төрлө сығанаҡтарҙа бинала донъяла 18 м/с тиҙлек менән иң тиҙ йөрөүсе лифт тип телгә алалар, әммә бинаның рәсми сайтында һәм лифтты этештереүсе сайтында лифт тиҙлеге 10 м/с тип бирелә. Ысынында иһә иң тиҙ йөрөүсе лифттар Тайбэй 101 үтә бейек йортонда, уларҙың тиҙлеге — 16,83 м/с.

# Бурдж-Хәлифә
## Рекордтар

* Донъяла иң бейектәге мәсет урынлашҡан, 158-се ҡатта.
# Мураловка (тораҡ)

Мураловка — Аҙау янында һуңғы палеолит торағы. Ростов өлкәһенең Неклиновский районы Носов ауылы эргәһендә Миусс лиманынан алыҫ түгел урынлашҡан

# Мураловка (тораҡ)
## Тарихы

Беҙҙең эраға тиклем 18000-17000 йылдарға ҡарай. Уның барлыҡҡа килеүен һыуытыу һөҙөмтәһендә халыҡтың төньяҡтан күсеп килеүе менән бәйле.
Ҡаҙылма эштәре һөҙөмтәһендә бында уртаһында усаҡ менән таш менән түшәлгән ер өҫтө торағы табылған. Саҡматаштан һәм һөйәктән ҡоралдар табылған. Һөйәк әйберҙәр араһында һырлама менән биҙәлгән фрагменттар билдәләнә.
Мураловка торағы инвентарҙарын анализлау барышында археолог А.К. Филиппов үҙенсәлекле ҡырғыс һәм тырнаҡ йышҡы серияһын айыра, улар сифатында ваҡ пластиналар һәм тигеҙ булмаған ҡырҙары менән ырғаҡтар ҡулланыла. Ҡоралдарҙың таушалыуы буйынса ғалим тораҡта йәшәүселәрҙең ваҡ йәнлектәҙең тиреләрен эшкәртеү өсөн ҡырғыс кеүек микролиттарҙы ҡулланыуы тураһында әйтә. Филиппов шулай уҡ телгес төркөмдәрен дә —ҙур һәм нәҙек телгестәрҙә нуклеустар һәм ҡырғыс-тыраҡ йышҡыларҙы айыра
# Кёлледа

Кёлледа (нем. Kolleda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5498 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,28 км². Диңгеҙ кимәленән 145 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99625 һәм автомобиль коды — SOM.