yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сыбаркүл (күл, Силәбе өлкәһе)

Сыбаркүл — Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районындағы күл. Уның янында Сыбаркүл ҡалаһы ҡалҡып сыҡҡан.Күлдең майҙаны 19,8 км², бассейны майҙаны — 169 км². Күлдең атамаһы башҡорт теленән ингән, сыбар (разношёрстный, пёстрый) аңлата..Быны күлдең өҫтө ваҡ тулҡынлы булып тороуы менән дә, төбөндәге батҡаҡтың төрлө төҫтә булыуы менән дә, урауҙар менән сыбарланып тороуы менән дә аңлаталар.
Күлдә күп һанлы урман менән ҡапланған утрауҙар бар.Ярымутрауҙар — Крутик, Марьин, Сосновый, Семерик, Букаевка һәм бер нисә утрау (арал) — Голец, Кораблик, Копейка, Два Брата (два острова), Липовый. Күл буйында ял йорттары, шифаханалар бар.
Көньяҡ Уралда Сыбаркүл тигән күлдәр бер нисә, быныһы - иң ҙуры һәм Сыбаркүл күлдәр системаһына исем биргән.
Көньяҡ Урал тауының көнсығышҡа ҡараған итәгендә 319,9 метр бейеклектә урынлашҡанҺыу кимәле күтәрелеүе 1,25 метрҙан ашмай, ноябрь баштарында туңа, май баштарында асыла. Һыуы яуым-төшөм, төбөнән сыҡҡан шишмәләр иҫәбенә тулылана. Минералләшеүе — литрына 0,3679 грамм.
Күлгә Еловка, Кудряшевка, Ҡондорша йылғалары ҡоя. Күлдән Ҡойылға ағып сыға (Обь бассейны). В озере и на берегу есть действующие источники с родниковой водой.
Сыбаркүлдә төрлө балыҡ күп, шуға бында йылдың ҡайһы ваҡытында ла балыҡсыларҙы күрергә була.

# Сыбаркүл (күл, Силәбе өлкәһе)
## Метеорит

2013 йылдың 15 февралендә күлгә метеорит төшә.
Метеорит ямғырынан ярҙан саҡрым ярым алыҫлыҡта боҙҙа 8 метр диаметрлы уйым барлыҡҡа килә. Полиция был тирәне уратып ала.2013 йылдың 16 февралендә килгән МЧС водолаздары һыу төбөндәге ҡалын батҡаҡ аҫтында бер ни ҙә таба алмай.
16 февралдә Сыбаркүлгә Ураль федераль университетынан Метеориттар буйынса Рәсәй Фәндәр академияһы йүнәлтеүе буйынса киләләр Полиция ебәрмәй тороуға ҡарамаҫтан, Ларионов төркөмө уратылған зонанан тышта 53 метеорит һынығы табалар. Артабан водолаздар күл төбөндә ҙур киҫәк һәм вағыраҡтарын таба.
2013 йылдың 16 октябрендә күлдән 570 кг тартҡан иң ҙур метеорит киҫәген күтәрәләр, ул Силәбенең Крайҙы өйрәнеү музейында һаҡлана.

# Сыбаркүл (күл, Силәбе өлкәһе)
## Шулай уҡ ҡара

* Кунашак (метеорит)
# Словактарға һәйкәл

Словактарға һәйкәл— Икенсе донъя һуғышында һәләк булған словак яугирҙарына Липовецта ҡуйылған һәйкәл. Винница өлкәһенең урындағы әһәмиәткә эйә тарихи һәйкәле.

# Словактарға һәйкәл
## Һүрәтләнеше

Алты метрлы, үҙенсәлекле конструкциялы гранит обелиск Липовец ҡалаһына ингән урынға ҡуйылған һәм Украина территорияһындағы шундай берҙән-бер монумент.

# Словактарға һәйкәл
## Тарихы

1941 йылдың 22 июлендә Липовецкта Ҡыҙыл армияның вермахтҡа ҡаршы беренсе контрһөжүме була. Операция барышында СССР Ҡыҙыл Армияһының 12-се һәм 6-сы армияһы частары Өсөнсө рейх армияһы составында һуғышҡан словак мотобригадаһын ҡыйрата. Ошо ваҡиғанан һуң словактар Ҡыҙыл Армия яғына сыға һәм Чехословакия айырым бригадаһын төҙөй. Словак һалдаттары совет һәм немец ғәскәрҙәренең ҡапма-ҡаршы ут ямғыры аҫтында ҡала һәм күп юғалтыуҙар кисерә. Был словак һалдаттарының һуғыш осоронда бер көндә генә иң ҙур юғалтыуы була. Икенсе көнөнә советтарҙың контрһөжүме кире ҡағыла. Һәләк булған словак һалдаттары һуңғы алыш урынында Туғандар ҡәберендә ерләнә.

# Словактарға һәйкәл
## Примітки

* ↑ Перелік пам’яток історії місцевого значення Вінницької області 2013 йыл 30 октябрь архивланған.
* ↑ Вінницький інформаційний портал. «Липовецький район»
* ↑ «Панахида за загиблими радянськими та словацькими солдатами». Офіційний сайт Липовецької районної державної адміністрації. 22 липня 2011 2011 йыл 30 сентябрь архивланған.
* ↑ История боевых действий частей Красной Армии против словацких войск в годы Великой Отечественной войны. 1941—1944 гг.. (рус.)
# Шәүүәл

Шәүүәл (ғәр. شوال‎) — һижри иҫәп менән йылдың унынсы айы. Изге Рамаҙан айынан һуң килгән ай. Беренсе көндәре ураҙа ғәйете итеп үткәрелә. Был көндәрҙә йәтимдәргә, ярлыларға хәйер-саҙаҡалар таратыла, туғандар иҫкә төшөрөлә.
# Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы

Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы (рус. Абдуллин Мухаметгали Усманович) (1922—1987) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы. 62-се гвардия кавалерия полкы разведчигы, полк батареяһының ат йөрөтөүсеһе, 1-се эскадрондың посыльныйы. Гвардия кесе сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы
## Биографияһы

Мөхәмәтғәли (Мөхәмәтйән) Усман (Ҡоман) улы 1922 йылдың 18 авгусында Өфө губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы) Бишауыл-Уңғар ауылында тыуған.
1941 йылдың 1 октябрендә Ҡырмыҫҡалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.
Гвардия кесе сержанты Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә. 62-се гвардия кавалерия полкы разведчигы, полк батареяһының ат йөрөтөүсеһе, 1-се эскадрондың посыльныйы була.
Ҡыйыу яугир Мөхәмәтғәли Усман улы Абдуллиндың батырлығы тураһында командирының фекере:
* 1942 йылдың 24 апрелендә формалашҡандан башлап, 62-се полкта Абдуллин иптәш разведчик булып хеҙмәт итте. 1942 йылдың 1 декабрендә яраланғандан һуң, хәрби хеҙмәткә сикләнгән яраҡлы булғанлыҡтан, эскадрондың связнойы булды, ҡыйыу яугир булараҡ командованиеның бойороҡтарын теүәл башҡарҙы.
* 1943 йылдың 19 сентябрендә дошман аяуһыҙ көслө бомбаға тотҡанда, ҡаты яраланған полк парторгы гвардия өлкән лейтенанты Хәсәновты хәүефһеҙ урынға күтәреп алып сығып, тәүге медицина ярҙамы күрһәтте. Бынан тыш, парторг ҡулында булған полктың бөтә партия документтарын һаҡлап алып ҡалды.
* 1943 йылдың 25 сентябренән 26 сентябренә ҡаршы төндә уға 10 йөк боеприпасты алғы һыҙыҡҡа дошмандан тулыһынса таҙартылмаған территория буйынса оҙатып алып барыу бурысы ҡуйылды. Абдуллин, шәхсән үҙе юлды разведкалап, башы яралнһа ла, боеприпастарҙы имен-аман алып барып тапшырҙы.
* Госпиталгә ятыуҙан баш тартты, әле лә һуғышып йөрөй. Бурыстарын намыҫлы үтәй, егәрле.

# Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985).

# Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улы
## Хәтер

Абдуллин Мөхәмәтғәли Усман улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы Бишауыл-Уңғар ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Сүриә флагы

Сүриәнең хәҙерге флагы 1980 йылда ҡабаттан индерелгән. Элек был флаг Берләшкән Ғәрәп Республикаһы тарафынан 1958—1971 йылдарҙа ҡулланылған.

# Сүриә флагы
## Тасуирламаһы

Ике йондоҙ баштан уҡ Берләшкән Ғәрәп Республикаһына ингән ике ил — Мысыр һәм Сүриәне символлаштыра. Әле улар Сүриәнең ғәрәп берҙәмлегенә бирелгәнлеген күрһәтеү өсөн һаҡланған. Йәшел төҫө — фатимиҙар, аҡ — өмәүиҙәр, ҡара — ғәббәсиҙәр һәм ҡыҙыл — һашимиҙар династияһы төҫө (шәриф Хөсәйен 1916 йылда Ғәрәп ихтилалына ҡушылған саҡта өҫтәлә).

# Сүриә флагы
## Тарихы

Ғәрәп ихтилалы флагы 1918 йылдың 30 сентябрендә Ғосман империяһынан бойондороҡһоҙлоҡ иғлан ителгәндән һуң хәҙерге Сүриә территорияһында ҡулланылған беренсе флаг була.
Ошо флаг нигеҙендә 1920 йылда Сүриә Короллегенең флагы әҙерләнә һәм ҡабул ителә. Ҡыҙыл өсмөйөш эсендә төшөрөлгән йондоҙ Сүриәнең ғәрәп төҫтәрен ҡулланыусы тәүге ил булыуын символлаштыра.
Флагтың тарихы бай, ул күп үҙгәрештәр кисерә. 1980 йылда хәҙерге флаг ҡабул ителә, ул 1958 йылғы флагҡа оҡшаш.
* Флагы Ғосман империяһына тиклем 30 сентябрь 1918
* Ғәрәп ихтилалы флагы - ғәрәп дәүләте (Сүриә) флагы булараҡ 30 сентябрь 1918 — 8 март 1920
* Сүриә Короллектәре флагы8 март 1920 — 24 июль 1920
* Сүриәлә һәм Ливанда француз мандаты флагы24 июль 1920 — 1 сентябрь 1920
* Сүриә дәүләттәре Союзы флагы (1925 йылдан-Сүриә Дәүләте) 28 июнь 1922 — 1 ғинуар 1932
* Сүриә Республикаһы флагы 1 ғинуар 1932 — 22 февраль 1958
* Берләшкән Ғәрәп Республикаһы флагы22 февраль 1958 — 28 сентябрь 1961
* Сүриә Ғәрәп Республикаһы флагы 28 сентябрь 1961 — 8 март 1963
* Сүриә Ғәрәп Республикаһы флагы 8 март 1963 — 31 декабрь 1971
* Сүриә Ғәрәп Республикаһы флагы 1 ғинуар 1972 — 29 март 1980 Флагы Ғәрәп Республикалары Федерациялары 1972—1977
* Сүриә Ғәрәп Республикаһы флагы с 29 март 1980
* Ҡулланылған флаг оппозиция2011—
* Сүриә төркмәндәренең флагы
* Сүриә курдтары флагы
* Сүриә Короле штандарты 1920
* Сүриә Президенты штандарты 1972—1980
* Сүриә Президенты штандарты 1980

# Сүриә флагы
## Француз Сүриә дәүләттәре флагтары

Француз Сүриәһендәге һәр дәүләттең (Францияның мандатлы территорияһы) үҙ флагы була.
* Хәлеб дәүләте флагы1 сентябрь 1920 — 25 ғинуар 1925
* Нүсәйриҙәрҙең автономиялы территорияһы флагы (1925 йылдан — Нүсәйриҙәр дәүләте, 1930 йылдан - Латакия санжағы) 1 сентябрь 1920 — 1 март 1937
* Дамаск дәүләте флагы1 сентябрь 1920 — 25 ғинуар 1925
* Жәбәл әл-Друз дәүләте флагы март 1921 — 1924
* Жәбәл Друз дәүләте флагы 1924 — 1 март 1937
* Жәбәл Друз дәүләте флагы 1921 — 2 декабрь 1936
* Бөйөк Ливан флагы (1926 йылдан алып) — Ливан Республикаһы) 1 сентябрь 1920 — 7 декабрь 1943
* Хатай дәүләт флагы5 сентябрь 1938 — 23 июль 1939
# Хасре-Се

Хасре-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Няву-Яха өзенінен 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Хасре-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307945
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы

Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы (23 август 1957 йыл) — бейеүсе, 1974—1994 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).

# Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы
## Биографияһы

Римма Фәрит ҡыҙы Шәмсетдинова 1957 йылдың 23 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған. 1974—1994 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы. 1997—2012 йылдарҙа Өфө яуаплылығы сикләнгән «Респект» йәмғиәтендә эшләй. Башҡорт АССР-ы әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендә 1976 йылда Ҡарағалпаҡстан, 1978 йылда Яҡут АССР-ы, 1989 йылда Татарстан, 1981 йылда Сыуашстан, 1986 йылда Галле ҡалаһы сәхнәләрендә сығыш яһай. Донъяның 20 иле буйлап гастролдәрҙә була, нәзәкәтле башҡарыу манераһы һәм виртоуз әйләнештәре менән тамашасы һөйөүен яулай.

# Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы
## Репертуары

«Бөрйән ҡыҙҙары», «Гопак», «Ете ҡыҙ», «Кадриль», «Кейәү» («Жених»), «Сиртаки», «Шаян ҡыҙҙар», «Яҙғы ташҡын» бейеүҙәрҙә яңғыҙ партиялар башҡара.

# Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы
## Маҡтаулы мсемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989);
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
# Баҙар майҙаны (Ротенбург-об-дер-Таубер)

Баҙар майҙаны (нем. Marktplatz) — Германияның Ротенбург-об-дер-Тауберҙағы майҙандарының береһе.

# Баҙар майҙаны (Ротенбург-об-дер-Таубер)
## Тарихы

Ротенбургтағы баҙар майҙаны эшлекле әүҙемлек тупланған урын. Бында аҙнаға бер баҙар, ҡала буйынса экскурсия ойошторола, традицион көтөүсе бейеүе күрһәтелә, ҡала фестивале байрамы ваҡытында фейерверктар осоралар. Баҙар майҙанында Ратуша урынлашҡан булып, һәм уның баҫҡыстары урындағы халыҡтың һәм туристарҙың осрашаыу һәм ял итеү урыны булып тора. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Баҙар майҙаны, күрәһең, ратуша урынлашыу менән бәйле, Ратуша майҙаны булараҡ телгә алына.
Баҙар майҙанының Тимерлек урамы сатында ике фахверковый йорт урынлашҡан, уларҙың береһендә бургомистр Йагстгеймер йорто, икенсеһендә бейеү өсөн залы булған ит цехы урынлашҡан. Ратуша янында Кәңәшсе әфәнделәр трактирының алһыу бинаһы төҙөлгән.
* 1901 йылда Баҙар майҙаны
* 1960 йыл
* Баҙар майҙанында тарихи бейеүҙәр
* Баҙар майҙаны урта быуат ҡоролмаһы менән уратып алынған
* Мәҙәни ваҡиғалар йыш ҡына Ротенбургтағы Баҙар майҙанында бара
* 2015 йыл
* Баҙар майҙанда Раштыуа йәрминкәһе
Баҙар майҙанын патрициан йорттары уратып алған. Ошо урындан күренә кеүек, һәр сәғәт, иртәнге сәғәт 10-да башланып, киске сәғәт 10-да тамамланып, Кәңәшсе (нем. Ratstrinkstube) Тавернаһындағы сәғәт бургомистра Нуштың «Оҫталарса йотом» «Мастерском глотке» тураһында ҡала легендаһы буйынса сәхнә күрһәтә. Элекке бургомистр ҡаланы империя ғәскәрҙәре генералы Тиллиҙың баҫып алып емеререүенән ҡотҡарып алып ҡалған тигән боронғо ырым йәшәй. 1631 йылдың октябрендә 3 ¼ литр франкон шарабын эсеп, ул бәхәстә пари отҡан. Шул уҡ Баҙар майҙанында ул ваҡытта Ротенбургтың ҡатын-ҡыҙҙары һәм балалары йыйылған, һәм улар генералдан ҡаланы юҡ итмәүен һораған.
1632 йылда Баҙар майҙанында Швеция короле Густав-Адольф армияһы туҡтаған, ә король үҙе ратушала төн ҡунған.
1525 йылдың июнендә Баҙар майҙанында маркграф Казимир Бранденбург-Кульмбахский крәҫтиән ихтилалының 17 лидерын язалаған.
Кистәрен Баҙар майҙанында туристарға һәм ҡала халҡына төрлө легендалар һәм тарихтар һөйләүсе һәм шул уҡ ваҡытта, фонарь тотоп, биләмәләрҙе урап ҡарап йөрөүсе ҡарауылсы килә.
Баҙар майҙанында Ратстринкштубе (нем. Ratstrinkstube) — элекке замандарҙа ҡала советы ағзалары өсөн тәғәйенләнгән трактир булған, хәҙер унда туристик мәғлүмәт үҙәге урынлашҡан. Майҙандың көньяҡ өлөшөндә Георг ҡоҙоғо — ҡаланың тағы ла бер иҫтәлекле урын төҙөлгән.Ҡоҙоҡтоң тәрәнлеге 8 метр тәшкил итә, һыйҙырышлығы — 100 000 литр һыу. Был ҡалалағы иң ҙур ҡоҙоҡ. Георг ҡоҙоғоноң артында Хофбронненгассе тыҡрығы урынлашҡан.
Баҙар майҙанынан экскурсовод оҙатыуында ҡала буйлап турҙар башлана. Улар 1 апрелдән 31 октябргә тиклем үткәрелә, раштыуа йәрминкәләре осоронда сәғәт 11-ҙән 14 сәғәткә тиклем немец телендә алып барыла, 14 сәғәттән инглиз телендәге экскурсиялар башлана. 1 апрелдән 30 декабргә тиклем төнгө ҡарауылсы менән экскурсия ойошторола. Экскурсия киске сәғәт 8-ҙә инглиз телендә, һәм 21:30 сәғәттә немец телендә үтә.
# Хольцвайссиг

Хольцвайссиг (нем. Holzweißig, башҡ. Һольцвайссиг) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 3225 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,88 км². Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6808 һәм автомобиль коды — BTF.
# Зеггерде

Зеггерде (нем. Seggerde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 102 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,36 км². Диңгеҙ кимәленән 86 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39356 һәм автомобиль коды — BK.
# Хассель (Штендаль)

Хассель (Штендаль) (нем. Hassel (bei Stendal)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 948 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,99 км². Диңгеҙ кимәленән 35 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
# Бад-Берка

Бад-Берка (нем. Bad Berka) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7637 кеше йәшәй. Майҙаны — 51,59 км². Диңгеҙ кимәленән 275 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99438 һәм автомобиль коды — AP.
# Ы

Ыы [ы] — Башҡорт алфавитының утыҙ етенсе хәрефе.

# Ы
## Башҡорт алфавитында

Һуҙынҡы хәрефтәргә инә: а, е, ё, и, о, ө, у, ү, ы, э, ә, ю, я.

# Ы
## Кодтар таблицаһы

HTML-да баш хәреф коды Ы Ы йәки Ы, ә бәләкәй хәреф ы — ы йәки ы.
* Был яҙмалар йә хәреф тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Сепия (Колва ҡушылдығы)

Сепия — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сепия (Колва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006550
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100655
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эрдуран Айла

Эрдуран Айла (төр. Ayla Erduran; 22 сентябрь 1934(19340922)) — төрөк скрипкасыһы.
Уны Лондон филармонияһы, Берлин немец симфоник оркестры, Президент симфоник һәм Чех филармонияһы оркестры кеүек донъяның алдынғы оркестрҙары менән сығыш яһай. Ул күп, шул иҫәптән Эрнест Ансерме, Пауль Клецки, Жан Фурне, Мишель Плассон һәм башҡа дирижерҙар менән эшләй. Яңғыҙ концерт менән Көньяҡ Кореяла, АҠШ-та, Канадала, Яҡын Көнсығышта, Һиндостанда, Африкала, Рәсәйҙә, Әзербайжанда һәм Төркиәлә сығыш яһай. Сығыштары радио аша Англияла, Германияла, Бразилияла, Болгарияла, Рәсәйҙә, Польшала, АҠШ-та һәм Нидерландтарҙа тапшырыла.

# Эрдуран Айла
## Биографияһы
### Белеме

Айла Эрдуран 1934 йылдың 22 сентябрендә Стамбулда тыуа. Скрипкала уйнарға Карл Бергерҙан өйрәнә, 10 йәшендә тәүге концертын бирә. 1946—1951 йылдарҙа белемен Париж консерваторияһында Бенедетти Бенвенути етәкселегендә камиллаштыра . Һуңынан ул АҠШ-ҡа юллана һәм унда 1955 йылға тиклем ҡала, уның педагогтары Иван Галамян һәм Зино Франческатти була. 1957—1958 йылдарҙа Эрдуран Мәскәү консерваторияһында Давид Ойстрах класында уҡый.

# Эрдуран Айла
## Биографияһы
### Карьераһы

Айла Эрдуран 1973—1990 йылдарҙа Швейцарияла скрипка кафедраһы профессоры булып эшләй, шул уҡ ваҡытта Лозанна консерваторияһында магистратурала эшләй.
Концерт эшмәкәрлеген Эрдуран Европала Глазуновтың скрипка концертынВаршава филармония оркестры оҙатыуында Польшанан башлай. Давид Ойстрахтың уҡыусыһы булараҡ, 1957 йылда 120 скрипкасы ҡатнашҡан Винявский исемендәге конкурстың алты еңеүсеһенең береһе була. 1958 йылда уның Брюсселдә Ульви Джемаль Эркин оркестры менән Скрипка өсөн концерт премьераһында ҡатнашыуы күптәрҙе, шул иҫәптән Бельгия королеваһы Елизаветаны әсир итә.
Европалағыһәм АҠШ-тағы концерттарынан тыш Эрдуран 1961—1962 йылдарҙа Канада буйлап гастроль турын башлай, 160 концертта ҡатнаша. Артабан Яҡын Көнсығыш буйлап Төркиәнең Президент симфоник оркестры менән турнеға сыға, шулай уҡ Анатолияның төрлө төбәктәрендә сығыш яһай. Үҙенең Митхат Фенмен аккомпаниаторлығында Лондондағы тәүге яңғыҙ концертынан һуң 1964 йылда Эрдуран Харриет Коэн-Ольга Верней премияһына лайыҡ була.
1965 йылда уның Брамстың «Скрипка өсөн концертын» Лондондың Альберт-холында башҡарыуы Би-би-сиҙа тура эфирҙа күрһәтелә. 1968 йылда төрөк пианисы Верда Эрман менән Африка турынан һуң, Эрдуранға 1970 йылда Нидерландта Бетховен премияһы тапшырыла.
Айла Эрдуран билдәле музыканттар Иегуди Менухин, Игорь Ойстрах һәм башҡалар менән бергә сығыш яһай.

# Эрдуран Айла
## Биографияһы
### Дискографияһы

* (2003) Ayla Erduran Plays Brahms & Bruch.
* (2004) Ayla Erduran Plays Brahms.
* (2008) Ayla Erduran Archive Series 5: Live Recordings, 1958—2004.

# Эрдуран Айла
## Наградалары һәм премиялары

*Төркиә Дәүләт артисы (1971 йыл).
* Хенрик Винявский исемендәге конкурста бишенсе урын (1957 йыл).
* Харриет Коэн-Ольга Верней премияһы (1964 йыл).
* Бетховен премияһы (Нидерланд, 1970 йыл).
# Әйүп Солтан мәсете

Әйүп Солтан мәсете (төр. Eyüp Sultan Camii) Истанбулдын Әйүп районында урынлашҡан мәсет. Османдар Константинопольды баҫып алғас беренсе төҙөлгән мәсет. 1458 йылда төҙөлгән. Мәсеттә Абу Айюб аль-Ансари ҡәбере, Мөхәммәдтен әйверҙәре һаҡлана.
# Бөгөлмә (Татарстан)

Бөгөлмә — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Бөгөлмә районының үҙәге.

# Бөгөлмә (Татарстан)
## Билдәле шәхестәре

* Алһыу (27.06.1983), Рәсәй йырсыһы, телевидение тапшырыуҙарын алып барыусы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2018), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған (2000) һәм халыҡ (2010) артисы, ЮНЕСКО-ның тыныслыҡ өсөн артисы (2011). Бөгөлмәнең почётлы гражданы (2000).
* Атрощенко Валерий Владимирович (9.12.1950), ғалим-инженер-электромеханик. 1974 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1993 йылдан иретеп йәбештереү ҡорамалдары һәм технологияһы кафедраһы мөдире. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2004), техник фәндәр докторы (1991), профессор (1993). СССР-ҙың (1985) һәм Башҡортостан Республикаһының (2002) атҡаҙанған уйлап табыусыһы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған нефтсеһе (2000).
* Брусянин Василий Васильевич (1.09.(13.09).1867—30.07.1919), Рәсәй империяһының демократ яҙыусыһы. Өфө ҡалаһында үҫә һәм уҡый, Өфө ер үлсәү уилищеһын тамамлай. 1887 йылдан башлап «Уфимские губернские ведомости» гәзитендә баҫыла. Әҫәрҙәрендә революцияға тиклемге Башҡортостан тормошон, башҡорттарҙың көнкүрешен һәм йолаларын һүрәтләй.
* Юлмәтова Суфия Фәтих ҡыҙы (2.01.1919), әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1961—1996 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1962—1990 йылдарҙа сит ил әҙәбиәте кафедраһы мөдире. Филология фәндәре докторы (1981), профессор (1984). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991).

# Бөгөлмә (Татарстан)
## Климат

* Йыллыҡ уртаса һауа температураһы — 3,5 °C
* Йыллыҡ уртаса һауаның дымлылығы — 74,4 %
* Йыллыҡ уртаса ел тиҙлеге — 4,2 м/с
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса температура, °C | −11,5 | −11,1 | −5,3 | 4,7 | 12,3 | 17,3 | 18,8 | 16,2 | 10,9 | 3,6 | −5,2 | −10 | 3,5 |
| Сығанаҡ: NASA. База данных RETScreen ||||||||||||||
# Шаткурга

Шаткурга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 234 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Шаткурга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030226
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003022
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урюпин йорто

Урюпин йорто (укр. Будинок Урюпіна) — Харьков ҡалаһында бер ҡатлы бина. Ҡалала һаҡланып ҡалған иң боронғо торлаҡ бина булып тора. Урындағы әһәмиәткә эйә булған архитектура һәм ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы.
Йорт Рымарский, 4. урамында урынлашҡан.

# Урюпин йорто
## Тарихы

Йорт ХVIII быуат аҙағында төҙөлгән. 1799 йылдан 1805 йылға тиклем бинаның хужаһы булып Харьков ҡалаһы башлығы Урюпин Егор торған. Әммә, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, йорт Харьков ҡалаһы башлығына ҡарамаған. XIX быуаттың икенсе яртыһында йәшәгән йортта статский советник Кульчицкий йәшәгән. 1902 йылдан, иренең вафатынан һуң, бинаға Е.В.Кульчицкая хужа була. 1913 йылда йортто коллеж сәркәтибе М. Н. Починков, ә 1916 йылда — хоҡуҡ кандидаты Матеуш Маркович Морухович һатып ала. 1918 йылдың 15 февралендә йорт Беренсе рәсәй страховкалау йәмғиәтенә күсә.
1998 йылда бина Харьков производство оҫтаханаһына тапшырыла. 2000 йылдар башында бинаның аҫҡы өлөшө керамик плиткалар менән ҡаплана, тәҙрә киңәйтелә, шулай уҡ йорттоң тышҡы яғын бик күп рекламалар ҡаплай.
2004 йылдың 20 авгусында Харьков ҡалаһының 350-йыллыҡ байрамы ваҡытында йорттоң фасадына Урюпин Егор хөрмәтенә мемориаль таҡта ҡуйыла. Таҡтаның скульпторы В. С. Кочмар була.
2018 йылдың 31 майында Харьков ҡала Советы бинаның фасадына украин философы Григорий Сковорода хөрмәтенә иҫтәлекле мемориаль таҡтаташ ҡуйырға ҡарар ҡабул итә.