yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Донецк

Донецк (укр. Донецьк) — Украиналағы ҡала. Донецк өлкәһенең административ үҙәге.

# Донецк
## Эске бүленеш

Ҡала 9 районға бүленә:
* Будёновский районы
* Ворошилов районы
* Калинин районы
* Киев районы
* Киров районы
* Куйбышев районы
* Ленин районы
* Петровский районы
* Пролетарский районы
* ↑ http://gorod-donetsk.com/glava-administratsii/10678-biografiya
# Чанка (Наҡыҙ ҡушылдығы)

Чанка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Накыз йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чанка (Наҡыҙ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005927
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200592
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Беренсе донъя һуғышы геройҙары һәйкәле (Дондағы Ростов)

2014
Беренсе донъя һуғышы геройҙары һәйкәле ― Беренсе донъя һуғышында ҡатнашҡан Урыҫ император армияһы һалдаттарына һәм офицерҙарына арналған Дондағы Ростов ҡалаһы монументтарының береһе. 2014 йылда ҡуйылған. Красноармейская урамы менән Халтуринский тыҡрығы киҫешкән ерҙә скверҙа урынлашҡан.

# Беренсе донъя һуғышы геройҙары һәйкәле (Дондағы Ростов)
## Һәйкәлде асыу

2014 йыл Беренсе донъя һуғышы башланыуының йөҙ йыллығы. Был һуғышта Рәсәй Антанта яғында ҡатнашты, уның армияһы Көнсығыш фронтта хәрби хәрәкәттәр алып барҙы. 1917 йылда, иң беренсе сиратта революция менән бәйле ил эсендәге тетрәнеүҙәр арҡаһында, фронтта хәлдәр (Приказ № 1) Рәсәй өсөн киҫкенләште. 1918 йылдың мартында власҡа килгән большевиктәр, шарттары буйынса Рәсәй өсөн сиктән тыш ауыр Брест килешеүе төҙөнөләр. СССР-ҙа һуғыш «империалистик» һәм ғәҙел түгел тип аталды, шуға күрә был һуғыш ваҡиғаларына властәр яғынан бик әҙ иғтибар бүленде.
Был ваҡиғаның йөҙ йыллығы Рәсәйҙә һуғыш тураһында иҫтәлектәрҙе мәңгеләштереүгә йәмғиәттә ҡыҙыҡһыныу уянды. 2014 йылда бөтә ил буйынса был тематикаға арналған мәҙәни һәм фәнни саралар үтте.
Дондағы Ростовта һәйкәлдәр ҡуйыу буйынса махсус комиссия һәйкәл эскизының өс вариантын ҡарай.. Һөҙөмтәлә Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы Исаков Сергей Михайловичтың эше һайлап алына. Һәйкәлде эшләү һәм урынлаштырыу буйынса сығымдарҙы Ростов өлкәһенең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы үҙ өҫтөнә ала.
Беренсе донъя һуғышы геройҙарына һәйкәл Дондағы Ростовта 2014 йылдың 1 авгусында, Рәсәй һуғышҡа ингән көндә асыла. Һәйкәлде тантаналы асыу ҡала мэры, ҡала администрацияһы вәкилдәре, урындағы казактар ҡатнашлығында үтә.
Монумент 3,5-метр бейеклектәге, хәрби форма кейгән, яурынына винтовка аҫҡан һалдаттың бронза һынынан ғибәрәт.
Ростов өлкәһендә Беренсе донъя һуғышы геройҙарына арналған һәйкәлдәр тағы ла бер нисә урында ҡуйыла: : Шахты, Новочеркасск, Батайск ҡалаларында һәм тағы ла бер нисә тораҡ пунктта.
# Техас

Техас (ингл. Texas) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 2. 1845 йылдың 29 декабрендә төҙөлгән. Элек республика Техас исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Яңғыҙ йондоҙ штаты.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Техас штатында ▲25 674 681 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 36,88 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 2.
Майҙаны 696 241 кв.км, шуның 2,5 % һыу майҙаны.
# Павленко Михаил Павлович

Павленко Михаил Павлович (21 ноябрь 1910 йыл — 17 октябрь 1980 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкының разведка взводы командиры. Гвардия старшинаһы. Дан орденының тулы кавалеры.

# Павленко Михаил Павлович
## Биографияһы

Михаил Павлович Павленко 1910 йылдың 21 ноябрендә Ставрополь крайы Сотниковское ауылында (хәҙер- Благодарненск районы) тыуған.
Ҡыҙыл Армияла - 1941 йылдың ноябренән. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында — 1942 йылдың ноябренән.
1944 йылдың 12 апрелендә Владимир-Волынский ҡалаһы (Украина, Волынь өлкәһе) өсөн алышта шәхси ҡоралдан ундан ашыу немецты юҡ итә. Яугирҙарҙың бер төркөмө менән Михаил Павленко дошман атакаһын кире ҡаға һәм уларҙы полк команда пунктына яҡынайтмай. Алыштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн 1944 йылдың 14 майында гвадия старшина 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1944 йылдың 12 авгусында Подстолице, Клбыльница тораҡ пункттары тирәһендә (Польша, Ласкажев ҡалаһынан 12-15 километр алыҫлыҡта) Висла йылғаһы аша сыға һәм бер нисә п немецты әсирлеккә ала. Алыштарҙа гвардия старшинаһы Павленко М. П. бер нисә ауыр яраланған яугирҙы һуғыш яланынан алып сыға. Үҙе яраланған булыуына ҡарамаҫтан, сафта ҡала. 1944 йылдың 7 декабрендә 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 20-29 апрелендә разведчиктар етәксеһе булараҡ бер нисә тапҡыр Ораниенбург һәм Бранденбург ҡалалары районында (Германия) дошман торған урынға йәшерен рәүештә инә һәм бик күп һалдаты һәм офицерҙы юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945йылдың 31 майындағы Указына ярашлы немец илбаҫарҙары менән алыштарҙа командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн старшина Михаил Павлович Павленко 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә һәм Дан орденының тулы кавалеры була.
1980 йылдың 17 октябрендә вафат була.
# Полковушка (Вязовка ҡушылдығы)

Полковушка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязовка йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Полковушка (Вязовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200465
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рассоха-Левина

Рассоха-Левина — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пышенца йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Рассоха-Левина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035916
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003591
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Котрикадзе Александр Парменович

Котрикадзе Александр Парменович (3 декабрь 1930 йыл — 1999 йыл; Тифлис, Грузия ССР-ы) — СССР футболсыһы, һөжүмсе, тренер. СССР-ҙың спорт мастеры (1959), Грузин СССР-ының атҡаҙанған тренеры (1966).

# Котрикадзе Александр Парменович
## Биографияһы

Өлкән ағаһы Сергей Котрикадзе. Тбилиси ҡалаһының 35 -се футбол мәктәбе тренеры А. Кикнадзе тәрбиәләнеүсеһе. 1951 йылда «Спартак» (Тбилиси) өсөн биш матч үткәрә, һуңынан «Динамо» ға (Тбилиси) күсә, һәм 1952—1959 йылдарҙа СССР-ҙың 117 чемпионатында 11 туп индерә.
«Динамо» Тбилиси командаһында (1961, 1962—1965, 1984—1986 — тренеры, 1966, 1973 — өлкән тренер, 1985 — өлкән тренеры вазифаһын башҡарыусы) булып эшләй. «Дила» Гори (1961 — өлкән тренеры), «Металлург» Рустави (1968—1969 — өлкән тренеры), «Торпедо» Кутаиси (1970 — өлкән тренеры), «Гурия» Ланчхути (1980—1981, 1987 — өлкән тренеры), «Шевардени» Тбилиси (1988—1989 — өлкән тренеры).
1999 йылда вафат була.
# Моратов Юлай Хәким улы

Моратов Юлай Хәким улы (21 май 1949 йыл — 4 октябрь 2015 йыл) — уҡытыусы, үҙешмәкәр композитор, йырсы. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1986), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992). Үҙешмәкәр композиторҙарҙың асыҡ фестиваль-конкурсы лауреаты (2002).

# Моратов Юлай Хәким улы
## Биографияһы

* Юлай Хәким улы Моратов 1949 йылдың 21 майында БАССР-ҙың Баймаҡ районы 1-се Этҡол ауылында тыуған.
* Сибай педагогия училищеһын (1968), ситтән тороп уҡыу дәүләт сәнғәт университетын (Мәскәү, 1969), Стәрлетамаҡ педагогия институтын (1973), Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтын (1999) тамамлаған.
* 1983 йылдан Сибай мәктәп-интернатында, 1996—2010 йылдарҙа Сибай педагогия колледжының баян һәм музыкала компьютер технологиялары класында уҡытыусы була.
* Тыуған яғына, мөхәбәткә бағышланған ике йөҙҙән ашыу йыр авторы: «Ҡоштар китә», «Тирмән быуалары» (Р.Сурағол һүҙ.), «Төштәремә инһәң» (Р. Ураҡсина һүҙ.), һ.б.
* Йырҙарын Айҙар Ғәлимов, Азамат Тимеров, Фәрүәз Урманшин, Алһыу Бәхтиева, Фәнис Сирбаев, Й. Нәҙершин, Гөлсөм Бикбулатова башҡара.
* Сибай «Сулпан» балалар драма театрында ҡуйылған З. Фәйзуллинаның «Шалтай мажаралары», В. Н. Афониндың «Һәпрүш», Мирхәйҙәр Фәйзиҙең «Аҡ ҡалфаҡ» спектаклдәренә көй яҙған.
* Республика һәм район гәзиттәрендә донъя күргән бихисап мәҡәләләр авторы.
Ҡатыны Айһылыу Солтан ҡыҙы менән 10 бала үҫтереп, бөтәһенә лә музыкаль белем бирәләр.
2015 йылдың 4 октябрендә Сибай ҡалаһында үлеп ҡала.

# Моратов Юлай Хәким улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1986)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992)
* Күмертау ҡалаһында үткән Үҙешмәкәр композиторҙарҙың асыҡ фестиваль-конкурсы лауреаты (2002).

# Моратов Юлай Хәким улы
## Хеҙмәттәре

* Баймаҡ — Сибай юлдары. Сибай, 1992
* Тыуған яҡ. Учалы, 1996
* Һыулүҙәккәй буйы. Өфө, 2004
* Шат йырғанаҡ. Өфө, 2007.
# Кәлимуллин Ләбип Сәхиулла улы

Кәлимуллин Ләбип Сәхиулла улы (27 июль 1939 йыл — 2 июль 2012 йыл) — иҡтисадсы, партия һәм дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1975). Илеш районының почётлы гражданы (2005).

# Кәлимуллин Ләбип Сәхиулла улы
## Биографияһы

Ләбип Сәхиулла улы Кәлимуллин 1939 йылдың 27 июлендә Башҡорт АССР-ының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы) Илеш районы Ишҡар ауылында тыуған.
1957 йылда Өфө авиация техникумын, 1970 йылдан ситтән тороп Өфө авиация институтын (хәҙерге ваҡытта Өфө дәүләт авиация техник университеты) тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1957 йылда Өфө моторҙар эшләү заводында (хәҙерге Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе) токарь булып башлай, план-иҡтисад бүлеге начальнигы вазифаһына тиклем күтәрелә.
1972—1975 йылдарҙа Өфө моторҙар заводы партия комитетының завод хакимиәте эшмәкәрлегенә күҙәтеү комиссияһы рәйесе булып эшләй.
1975 йылда КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты оборона сәнәғәте бүлеге инструкторы вазифаһына эшкә саҡырыла.
1978 йылда КПСС-тың Өфө ҡалаһы Калинин район комитетының икенсе секретаре итеп һайлана.
1980 йылда Башҡорт АССР-ының Дәүләт планы (Госплан) рәйесенең беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1984 йылдан Башҡорт АССР-ының яғыулыҡ сәнәғәте министры, 1988 йылдан Башҡорт АССР-ының финанс министры вазифаларында эшләй.
1988—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Президиумы ағзаһы булып тора.
1990 йылда Башҡортостан Республикаһы буйынса дәүләт һалым инспекицияһы начальнигы итеп тәғәйенләнә һәм 1997 йылда хаҡлы ялға киткәнсе шул вазифала эшләй.
Ләбип Сәхиулла улы Кәлимуллин 2012 йылдың 2 июлендә Өфө ҡалаһында вафат була.

# Кәлимуллин Ләбип Сәхиулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1964, 1989)
* Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1975)
* Илеш районының почётлы гражданы (2005)
# Мөҙәрисов Рушат Сәлих улы

Мөҙәрисов Рушат Сәлих улы (1974 йылдың 24 феврале, СССР, РСФСР, БАССР, Бүздәк районы, Сабай) — драма актеры, Өфө дәүләт «Нур» татар театры актеры (1993 елдан), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2019), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008),.

# Мөҙәрисов Рушат Сәлих улы
## Биографияһы

1974 йылдың 24 февралендә БАССР Бүздәк районы Сабай ауылында өс балалы ғаиләлә төпсөк бала булып тыуған. Апаһы, абыйы бар. Атаһы Сәлих йырларға яратҡан, әсәһе оҫта итеп гармунда уйнаған. Рушат бәләкәйҙән үк йырларға ярата, мәктәптең үҙешмәкәр театр түңәрәгендә иң актив ҡатнашыусыларҙың береһе була. Районда, ауылда үткәрелгән барлыҡ мәҙәни сараларҙа, концертларҙа, төрлө смотр-конкурстарҙа ҡатнаша. Рушат мәктәпте тамамлаған йылда яңы асылған «Нур» театры өсөн махсус курс йыялар. Өфө дәүләт сәнғәт институты театр факультетының актерлыҡ бүлегендә беренсе махсус төркөмдө, беренсе татар телле курсты тамамлаған (педагогтары Фәрдүнә Ҡасимова, Байрас Ибраһимов). Икенсе курстан (1993 йыл) спектакльләрҙә күмәк күренешләрҙә ҡатнаша башлай. Шул уҡ йылда театр штатына артист итеп алына һәм 1993 йылдан Өфө дәүләт «Нур» татар театрында хеҙмәт итә. Беренсе тапҡыр сәхнәгә Фатих Сәйфи-Ҡазанлының «Йәмһеҙ тормош» драмаһында күмәк күренештә сыга. 1994 йылда Хәй Вахитның «Берҙәнберем — бәхет гөлөм» спектаклендә, һуңыраҡ Ғөзәйер Хаҗибәковтың «Аршин мал алан» («Рәхмәт һиңә, Сөләйман!») музыкаль комедияһында төп рольдәрҙе башҡара.

# Мөҙәрисов Рушат Сәлих улы
## Иҗады

Р. С. Мөҙәрисов театрда эшләгән йылдарында сәхнә образдарының ҙур галереяһын булдыра. Бөгөнгө көндә Р. С. Мөҙәрисов — театрҙың әйҙәп барыусы артистарының береһе һәм уның иҗади йөҙөн формалаштырған «беренсе ҡарлуғастар» когортаһына инә. Йәш коллективты үҫтереүгә һәм аяҡҡа баҫтырыуға ҙур өлөш индерә. Режиссерларҙан Ә. Ә. Әбүшахманов, Б. Н. Ибраһимов, Б. Н. Манджиев, И. Р. Сакхаев, Ә. К. Сафиуллин һ. б. менән эшләй.

# Мөҙәрисов Рушат Сәлих улы
## Уйнаған ҡайһы бер ролдәре

* Самсон — «Ромео һәм Джульетта» Уильям Шекспир
* Җамалетдин — «Банкрот» Ғәлиәсҡәр Камал
* Исмәгыйль — «Ғәлиәбаныу» Мирхәйҙәр Фәйзи
* Бакый — «Аҡ ҡалфаҡ» Мирхәйҙәр Фәйзи
* Рәшит — «Наҙлы кейәү» Кәрим Тинчурин
* Егет — «Зөләйха» Ғаяз Исхаҡи
* Официант — «Көҙ» Ғаяз Исхаҡи
* Табиб — «Өс аршын ер» Туфан Миңнуллин
* Рәхмәтулла Хөрмәтуллович — «Алты ҡыҙға бер кейәү» Туфан Миңнуллин
* Нәбиулла — «Игеҙәктәр» Әнғәм Атнабаев
* Сәлах — «Һыу юлы» Нәжиб Асанбаев
* Ислам — «Әнкәемдең аҡ күлмәге» Шәриф Хөсәенов
* Һулай — «Һиҗрәт» Наҡи Иҫәнбәт
* Шәйхулла — «Күңелләрҙә көмөш ҡыңғырау» Данил Сәлихов
* Агроном Ғата — «Күрәҙәсе» Зөлфәт Хәким
* Рәшит — «Гүргә керер сер ине» Рәлиф Кинйәбаев
* Ғафур — «Юғалма, өмөтөм» Хәмит Ирғәлин
* Нури — «Етенсе кейәү» Хәбир Ибраһим һ. б.

# Мөҙәрисов Рушат Сәлих улы
## Бүләктәре, маҡтаулы исемдәре

* 2008 — Башкортстандың атҡаҙанған артисы
* 2019 — Башкортстандың халыҡ артисы

# Мөҙәрисов Рушат Сәлих улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Луиза, балалар баксаһы тәрбиәсеһе.
    оло ҡыҙы Алинә, драма актрисаһы, Әлмәт (2013 йылдан), Камал (2015 йылдан) театрҙары артисы.
    икенсе ҡыҙы Раушания, бейеүсе.
    өсөнсө ҡыҙы Йәмилә.
    улы Бәхтийәр.
# Мәғлүмәти үҙбилдәләнеш

Мәғлүмәти үҙбилдәләнеш термины беренсе тапҡыр 1983 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу барышында йыйылған шәхси мәғлүмәткә ҡарата Германияның Конституцион суды сығарған ҡарар контексында ҡулланыла. Был мәсьәлә буйынса суд былай ти:
   — BVerfGE 65, 1
Мәғлүмәти үҙбилдәләнеш бик йыш шәхси тормошҡа хоҡуҡ кеүек ҡарала, әммә уның Ҡушма Штаттар традицияларында шәхси тормошҡа хоҡуҡтан айырыусы үҙенсәлекле ҡылыҡһырламалары бар. Мәғлүмәти үҙбилдәләнеш шәхес силекте Уэстин билдәләүендә сағыла: «Кеше үҙе тураһында башҡаларға ниндәй мәғлүмәт һәм ниндәй шарттарҙа тапшырылырға тейешлеген үҙе хәл итеү хоҡуғына эйә» (Westin, A., freedom and Privacy, New York: Atheneum, 1970). Был билдәләмәгә ҡаршы, «шәхси тормошҡа хоҡуҡ» Ҡушма Штаттарҙың юридик традицияларында, ғәҙәттә, иғтибар үҙәгендә «яңғыҙлыҡҡа» хоҡуҡ («тыныслыҡта ҡалдырыу») ҡуйылған Уоррен һәм Брэндейс статьяһы һәм Конституцияның, кешеләрҙе һәм уларҙың милеген рөхсәтһеҙ тентеүҙән һаҡлаусы Дүртенсе төҙәтеүгә барып тоташа, тип һанала.
# Гущин Лев Никитович

Лев Никитович Гущин (5 июль 1944 йыл) — СССР һәм Рәсәй журналисы, «Московский комсомолец» (1977-1983) гәзитенең, «Огонек» журналының (1991-1997) һәм «Литературная газета» ла (1999-2001) баш мөхәррир.

# Гущин Лев Никитович
## Биография

1944 йылда тыуған.
* Типография эшсеһе.
* Совет армияһында хеҙмәт итә.
* 1967 йылдан бөтә союз ғилми-тикшеренеү электротехник институтында эшләй.
* 1968 йылда ситтән тороп бөтә союз финанс-иҡтисади институтында «иҡтисадсы» һөнәрен үҙләштерә.
* 1977 йылдан 1983 йылға тиклем «Московский комсомолец» гәзитен етәкләй.
* 1983 йылдан алып 1984 йылға тиклем «Совет Рәсәйе» гәзитенең бүлек мөхәррире.
* 1984 йылдан 1987 йылға тиклем «Комсомольская правда» гәзитендә баш мөхәррир урынбаҫары.
* 1987 йылдан — «Огонек» журналында баш мөхәррирҙең беренсе урынбаҫары.
* 1991-1997 — «Огонек» журналының баш мөхәррире.
* 1999-2001 — «Литературная газета»ла баш мөхәррир.
* 1998 йылдың мартында ЗАО « „Метрополис“ реклама һәм нәшриәт төркөмөндә» президент вазифаһын биләй.

# Гущин Лев Никитович
## Наградалар

* Почет ордены (16 декабрь 1999 йыл) — Журналдың беренсе һаны сығыуға 100 йыл тулыу уңайынан матбуғат һәм элемтә өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн.
* «Почет билдәһе» ике орден менән бүләкләнә.
* Рәсәй Федерацияһы Президентының рәхмәт хаты (25 июль 1996 йыл) — 1996 йылда Рәсәй Федерацияһы Президенты һайлауҙары кампанияһын ойоштороуҙа һәм үткәреүҙә әүҙем ҡатнашҡан өсөн.
* Беҙ (телесериал)
# Ете йыллыҡ һуғыш

Ете йыллыҡ һуғыш (1756—1763) — XVIII быуаттың иң ҙур хәрби низағы, Яңы ваҡыттың иң ҙур низағтарының береһе. Ете йыллыҡ һуғыш Европала ла, Океан аръяғында ла: Төньяҡ Америкала, Кариб бассейны илдәрендә, Һиндостанда һәм Филиппинда була. Һуғышта Европаның ул ваҡыттағы барлыҡ бөйөк державалары, шулай уҡ урта һәм бәләкәй дәүләттәрҙең күпселеге, хатта ҡайһы бер индий ҡәбиләләре ҡатнаша. Уинстон Черчилль һуғышты «беренсе донъя һуғышы» тип атай. Уны колониаль һуғыш тип иҫәпләйҙәр, сөнки унда Бөйөк Британияның, Францияның, Португалия һәм Испанияның колониаль мәнфәғәттәре бәрелешә, шулай уҡ беренсе окоп һуғышы була — һуғышта бик күп редуттар һәм башҡа тиҙ ҡорола торған нығытмалар ҡулланыла; тәүге артиллерия һуғышы була — унда пушкалар һаны 1756 йылдан — 1000 штыкка 2, 1759 йылдан — 1000 штыкка 3-4, 1761 йылда 1000 штыкка 5-6 пушка була.
Европала төп ҡаршы тороу Силезия арҡаһында Австрия һәм Пруссия араһында була. Уны Австрия алдағы Силезия һуғыштарында юғалта. Шуға ла Ете йыллыҡ һуғышты өсөнсө Силезия һуғышы тип тә атайҙар. Беренсе Силезия һуғышы (1740—1742) һәм Икенсе Силезия һуғышы (1744—1748) Австрия мираҫы өсөн һуғыштың бер өлөшө булып тора. Швед һуғыш тарихы йылъяҙмаһында ул Померан һуғышы (швед. Pommerska kriget) булараҡ билдәле, Канадала — «баҫып алыу һуғышы» (ингл. The War of the Conquest) һәм Һиндостанда — «Өсөнсө Карнатик һуғышы» (ингл. The Third Carnatic War). Ете йыллыҡ һуғыштың Америка театры «француздар һәм индеецтар менән һуғыш» (ингл. Indian French and War) йәки «баҫып алыу һуғышы» (франц. Guerre de la Conquête) исеме аҫтында билдәле
«Ете йыллыҡ» билдәләмәһен һуғыш 1780 йылдарҙа ала, шуға тиклем уның тураһында тураһында «күптән түгел булған һуғыш» тип һөйләйҙәр.

# Ете йыллыҡ һуғыш
## Башҡорттар Ете йыллыҡ һуғышта

Сенаттың 1756 йылдың 1 сентябрендәге указына ярашлы, 1757 йылда 531 башҡорт, 519 мишәр, 516 ҡалмыҡ һәм 500 Ҡазан татарынан торған («дүрт милләтле») команда төҙөлә. Башҡорттар менән — баш старшина Ҡыҙрас Муллаҡаев, мишәрҙәр менәнн старшина Әлкәй Мөслимов командалыҡ итә. Башҡорттар һәм мишәрҙәрҙең хәрби кейеме — йәшел, ҡалмыҡтарҙыҡы — ҡыҙыл, татарҙарҙыҡы зәңгәр кафтан була. «Дүрт милләтле команда» август—сентябрҙә Пруссия ерендә һуғыштарҙа ҡатнаша, көҙгөһөн ноябрҙән алып — Новгород губернаһында, 1758 йылдың октябренән башлап Ырымбур сик һыҙығында була. Команда 1759 йылда таратыла.
# Полк канцелярияһы йорто (Чернигов)

Полк канцелярияһы йорто — Черниговта урынлашҡан 17 быуат граждандар архитектура ҡомартҡыһы
Чернигов полкының полк канцелярияһы йорто — 17 быуат ҡомартҡыһы. Казак полктары канцелярияһының беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған административ биналарының береһе булып тора. Икенсе һаҡланғаны — Козелецта Киев полкының полк канцелярияһы йорто.
Бина нығытманың территорияһында 1690 йылда кирбестән украин бароккоһы стилендә Чернигов полковнигы Лизогуб Яков Кондратьевич тарафынан төҙөлә. Башта төҙөүсегә, уның вафатынан һуң 1698 йылда гетман Иван Мазепаға ҡарай. Бында 18 быуатта Чернигов казактары полкының полк канцелярияһы була, ә 18 быуат аҙағынан 20 быуат башына тиклем архив урынлаша.
Башта йорт ташттан ике ҡатлы була. 1718 һәм 1750 йылдарҙа янғындан зыян күрә. 18 быуаттың икенсе яртыһында төньяҡ фасадына семәрле фронтон менән тамбур — подвалға ихатаға яғынан инеү урыны төҙөлә. Көмбәҙенең береһенән сарҙаҡҡа сығыу өсөн люк уйыла. Башта подвалға һәм икенсе ҡатҡа йөрөү урыны эске арҡыры стенаның ҡатламында урынлаша. 19-сы быуатта йорттоң мейестәре һүтеп алына, көнбайыш һәм көнсығыш фасадтарында яңы тәҙрә уйыла. 1954 һәм 1969 йылдарҙа реставрациялана.

# Полк канцелярияһы йорто (Чернигов)
## Галереяһы

* 2011
* 2014
# Чинья-Ворык

Чинья-Ворык — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ропча йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Чинья-Ворык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022156
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002215
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юкельберг

Юкельберг (нем. Juckelberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 321 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,96 км². Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4618 һәм автомобиль коды ABG.
# Ляба-Яха (Лабахэй-Яха ҡушылдығы)

Ляба-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лабахэй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ляба-Яха (Лабахэй-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038617
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303861
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кундель

Кундель — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кундель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009929
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200992
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тәтер-Арыҫлан ауыл Советы (Стәрлебаш районы)

Тәтер-Арыҫлан ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Тәтер-Арыҫлан ауылы

# Тәтер-Арыҫлан ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
## Тарихы

Тәтер-Арыҫлан ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.