yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Һул Богучарка

Һул Богучарка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Богучарка йылғаһының уң ярына тамағынан 8,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Һул Богучарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010101212107000004751
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000475
* Бассейн коды — 05.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Плебания (Несвиж)

Плебания (бел. Плябание) —Белоруссияның Минск өлкәһе Несвиж ҡалаһындағы католик руханийы йорто, классицизм элементтары менән барокко стилендәге архитектура ҡомартҡыһы, XVIII быуат торлаҡ архитектураһы өлгөһө. Плебания бинаһы Божье Тело костёлы эргәһендә урынлашҡан Мицкевич урамы, 5 адресы буйынса урынлашҡан. Беларусь Республикаһының тарихи-мәҙәни ҡиммәттәренең исемлегенә инә.

# Плебания (Несвиж)
## Тарихы

Ксендздың мәхәллә йорто комплексы XVI—XVII быуаттарҙа төҙөлә. Ул торлаҡ йорттан һәм хужалыҡ ҡаралтыларынан торған. XVIII—XIX быуаттарҙа йорт үҙгәртеп ҡорола.
Нәҡ ошо бинала, 1750—1790 йылдарҙа Несвиж типографияһы урынлаша. 1800 йылда плебания ҡаршыһында урынлашҡан иезуит коллегиумының элекке биналары хәрби ведомстволарға бирелә. 1800—1820 йылдарҙа ксендз менән килешеү буйынса плебанияның өҫкө ҡаты юғары чиндағы хәрбиҙәргә торлаҡ итеп бирелә.
1972 йылда бинала Симон Будныйға мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. 1982 йылда бина янында Будный Симон һәйкәле ҡуйыла (скульпторы С. Горбунова, архитекторы Ю. Казаков).
Плебания бинаһында оҙаҡ ваҡыт район гәзите типографияһы урынлаша. 2004 йылда типография башҡа бинаға күсерелә, ә 2007 йылда плебания Католик сиркәүенә кире ҡайтарыла.

# Плебания (Несвиж)
## Архитектураһы

1822 йылғы архив документында плебания йорто ике ҡатлы таш йорт булараҡ телгә алына. Бөтәһе 30 тәҙрә иҫәпләнгән. Эсендә 15 бүлмә, 2 коридор, 4 кладовка, 9 мейес һәм 2 камин булған. Бина аҫтында ике ҙур подвал булған. Төп күтәрмә өҫтөндә балкон эшләнгән.
Плебания ихатаһында (хәҙерге Ленин урамы буйынса) аш-һыу бүлмәһе айырым урынлашҡан. Ул штукатурланған бер ҡатлы таш йорттан торған. Бинала һигеҙ тәҙрә бар. XIX быуаттың икенсе яртыһында тура мөйөшлө плебанияға Г -ҡиәфәтле мөйөш торлаҡ ҡабырға өҫтәп төҙөлә, ул торлаҡ йортто аш-һыу бүлмәһе менән тоташтыра. Хужалыҡ биналары ағастан була. Емеш-еләк баҡсаһы менән ихата бер яҡтан таш ҡойма менән менән, ҡалған яҡтарҙан ағас ҡойма менән уратып алына.
Плебания йорто күп тапҡырҙар үҙгәртеп ҡороуҙар һөҙөмтәһендә барокко стиленән классицизм һыҙаттарын алған.
Плебанияның ике ҡатлы бинаһы дүрт яҡлы ҡыйыҡтан тора. Фасады тура мөйөшлө тәҙрә уйымдары менән бүлгеләнгән. Сиркәүгә инеү урыны төп фасадтың уртаһында һәм өс мөйөшлө фронтон менән ике яҡлы ҡыйыҡ аҫтындағы ике колонналы портик менән айырыла.
Фасадының икенсе ҡатында ҙур ярым түңәрәк арка нишаларының фрагменттары һаҡланып ҡалған, улар ренессанс аркадаһын хәтерләтә, уйымдары бинаны үҙгәртеп ҡорғанда һалынған. Аркалар галереяһына бөтә бүлмәләр сыға. Нишалар араһында икенсе ҡаттың бөтә бейеклеге буйлап пилястралар үтә. Ҡыйыҡта стенаның үҙәк өлөшө бәләкәй түңәрәк тәҙрәле өс мөйөшлө фронтон менән бүленә. Плебанияның эске планировкаһы үҙгәртелгән.
# Әшрәпов Әсхәт Тажетдин улы

Әшрәпов Әсхәт Тажетдин улы (15 апрель 1931 йыл — 19 апрель 2008 йыл) — кинооператор һәм кинорежиссёр; Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979) һәм ике тапҡыр Дәүләт премияһы лауреаты (1967, 1970). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971).

# Әшрәпов Әсхәт Тажетдин улы
## Биография

Әсхәт Тазетдин улы Әшрәпов 1931 йылдың 15 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ҡыяуыҡ ауылында тыуған.
1950 йылда ВГИК-тың кинооператорҙар факультетын тамамлаған (Э. К.Тиссе һәм А. В. Гальперин оҫтаханаһы). 1955 йылдан «Казахфильм» студияһында ҡораусы-оператор булып эшләй.
1991 йылда «Башҡортостан» киностудияһын ойоштроуҙа ҡатнаша. 1990 йылдарҙа Ҡаҙағстандың Кинематографистар союзы кинофондының директоры һәм ошо уҡ союздың сәркәтибе, «Эдельвейс» һәм «Альянс» киностудиялары директоры була.

# Әшрәпов Әсхәт Тажетдин улы
## Биография
### Ғаиләһе

Ҡатыны — Лола Абдукаримова, кино актрисаһы;
* ҡыҙы,
* улы — Тимур, клипмейкер.

# Әшрәпов Әсхәт Тажетдин улы
## Ижады

15 документаль һәм 17 нәфис фильм төшөрә.

# Әшрәпов Әсхәт Тажетдин улы
## Наградалары

* Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* миҙалдар.
# Түбәнге Ловпуа

Түбәнге Ловпуа — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының һул ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Түбәнге Ловпуа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014688
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001468
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Восточная Ослянка

Восточная Ослянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ослянка йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Восточная Ослянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100312111100008645
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100864
* Бассейн коды — 10.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тәбриз

Тәбриз (фарс. تبریز, әйтел. [tæbˈriːz] Tabriz, әзерб. Təbriz) — Ирандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала. Көнсығыш Әзербайжандың административ үҙәге.
# Зиннурова ( Вәлиәхмәтова) Сания Вәлиәхмәт ҡыҙы

Зиннурова ( Вәлиәхмәтова) Сания Вәлиәхмәт ҡыҙы (20 июль 1932 йыл –30 май 2018 йыл) -ветеран-уҡытыусы, хеҙмәт ветераны.

# Биографияһы

1932 йылдың 20 июлендә Мәсетле районы Әбдрәхим ауылында тыуған. 1941 йылда Әбдрәхим ете йыллыҡ мәктәбенә уҡырға бара. 1948 йылда Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбенең 8 – се класында уҡыуын дауам итә. 1951 йылда аттестат ала. 1952 йылда Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә өлкән пионервожатый булып эш башлай. 1970 йылда Мәсәғүт педагогия училищеһын тамамлай. Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә башланғыс кластар уҡытыусыһы, тәрбиәсе булып эшләй. Төрлө йылдарҙа актив агитатор, ҡатын – ҡыҙҙар советы ағзаһы була. Юғары ( Верховный) советҡа заседатель итеп һайлана. “Мәсетле тормошо” район гәзитендә штаттан тыш хәбәрсе була. Намыҫлы хеҙмәте өсөн район мәғариф бүлегенең Маҡтау ҡағыҙҙарына, «Хеҙмәт ветераны» миҙалына лайыҡ була. 1987 йылда хаҡлы ялға сыға. Эш стажы – 35 йыл.

# Маҡтау ҡағыҙҙары һәм бүләктәре

* Мәсетле районы мәғариф бүлегенең күп һанлы Маҡтау ҡағыҙҙары
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы

# Уҡытыусылар династияһы

Үҙе (шәхес)- Зиннурова ( Вәлиәхмәтова) Сания Вәлиәхмәт ҡыҙы
Ҡыҙы- Йәндүрина (Зиннурова) Гөлназ Радик ҡыҙы
Ейәнсәре- Ғатауллина (Йәндүрина) Лариса Фәнил ҡыҙы

# Сания Вәлиәхмәт ҡыҙының  төрлө йылдарҙа уҡытҡан уҡыусылары

* Хәйбуллина Гөлшат Ризван ҡыҙы – башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Каева Юлиә Данис ҡыҙы – рус теле уҡытыусыһы
* Лоҡманова Ильгизә – китапханасы
* Диникаев Ирек Усман улы – табип
* Зарипов Айрат Янсур улы – философия фәндәре докторы
* Ҡолмөхәмәтов Фәрит Фазыльян улы –уҡытыусы
* Ғәлимов Азамат Әнүәр улы – тарих уҡытыусыһы
* Абдрахманов Илдар - инженер
* Ғималов Наил Юрис улы - уҡытыусы
* Камалова Резеда Нәғим ҡыҙы – уҡытыусы
* Мөхәмәтова Мәрйәм Рәхимьйән ҡыҙы - уҡытыусы
* Низамов Рифат - табип, Башҡорт Дәүләт медицина университетын тамамлаған
* Зиннурова Кимая Радик ҡыҙы- Златоуст индустриальный техникум
* Хафизова Мөршиҙә Рим ҡыҙы- Шәфҡәт туташы, Стерлетамаҡ мед. училищеһы
# Гавалов Сергей Михайлович

Гавалов Сергей Михайлович (10 апрель 1924 йыл, Тифлис — 12 март 2018 йыл, Новосибирск) — СССР һәм Рәсәй табип-педиатры, Рәсәй Медицина фәндәре академияһы ағза-корреспонденты, медицина фәндәре докторы, профессор. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре.

# Гавалов Сергей Михайлович
## Биографияһы

Сергей Михайлович Гавалов 1924 йылда Тифлис ҡалаһында тыуған. 1948 йылда 1-се Мәскәү медицина институтын тамамлай, бюллама буйынса Ҡаҙағстанға эшкә ебәрелә.
1950 йылда 2-се Мәскәү медицина институтының аспирантураһына уҡырға инә, унда педиатрия йүнәлешен һайлай.
1954 йылда аспирантураны тамамлап, фән кандидаты дәрәжәһен алыу менән, ул Ҡырым медицина институтына балалар инфекцияһы бүлеге мөдире булып эшләргә китә. Бында ул балалар пульмонологияһы мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Эшенең һөҙөмтәһе булып «Хронические неспецифические пневмонии у детей и их этапное лечение» монографияһы була, уның нигеҙендә, ул 1962 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1962 йылда Ереванға күсенә, бында Ереван медицина институтының педиатрия факультеты деканы вазифаһын башҡара. Юғары уҡыу йортонда балалар пульмонологияһының фәнни мәктәбен ойоштора.
1971 йылда СССР Фәндәр академияһының саҡырыуын ҡабул итә һәм Новосибирск ҡалаһына күсенә, бында СССР Фәндәр академияһы Себер бүлеге цитология һәм генетика институты ҡарамағында педиатрия лабораторияһы һәм клиника бүлеге мөдире була. Гавалов исеме менән Новосибирск ҡалаһында балалар пульмонологияһы мәктәбе төҙөлөү бәйле.
1976 йылда Гавалов етәкселегендә ғалимдар коллективы киҫкен респиратор ауырыу кисергән балаларҙа бронхы-үпкә «рецидивы» генезында төп патофизиологик механизмдарҙың береһе булып бронхыларҙың ҡуҙғыуы тора, тип тәүге тапҡыр СССР-ҙа беренселәрҙән булып иҫбатлай.
1981 йылда туранан-тура Гавалов ҡатнашлығында Новосибирскиҙа балаларҙы профилактик дауалауҙа яңы йүнәлеш — ғаилә диспансеризацияһы һәм оҙайлы ауырыусы балаларҙы реабилитациялау ҡулланыла башлай.
Үҙенең хеҙмәттәрендә профессор балаларҙа бронхы-үпкә ауырыуҙары хронизацияһының патологофизиологик нигеҙҙәрен (БЛЗ), йөклө ҡатындарҙың әүҙем тәмәке тартыу йоғонтоһоноң хәүеф факторын, бронхыларҙың гиперактивлығы, үпкә туҡымаһының тоташтырғыс дисплазияһын өйрәнеүгә ҙур иғтибар бүлә.
С.М. Гавалов 270-тән ашыу баҫма хеҙмәт авторы, улар араһында 7 монография, табиптар өсөн 4 ҡулланма, сит телдәргә тәржемә ителгән һәм донъяның бер нисә илдәрендә баҫып сығарылған «Детские болезни» дәреслеге бар (1967, 1968, 1970, 1971, 1974, 1976 йылғы баҫмалар).
1994 йылда Рәсәй Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты булып һайлана.
С.М. Гавалов 2018 йылдың 12 мартында Новосибирскиҙа вафат була.

# Гавалов Сергей Михайлович
## Хеҙмәттәре

* Гавалов С. М. Хронические неспецифические пневмонии у детей и их этапное лечение / С. М. Гавалов. – М. : Медгиз, 1961. – 205 с.
* Гавалов С. М. Острые пневмонии у детей / С. М. Гавалов. – Новосибирск : Изд-во НГУ, 1990. – 263 с.
* Гавалов С. М. Часто и длительно болеющие дети / С. М. Гавалов. – Новосибирск : Изд-во НГУ, 1993. – 284 с.
* Гавалов С. М. Детские болезни : учебник / С. М. Гавалов. – М. : Медгиз, 1968 ; 1970. – 543 с.
# Һоро өйрәк

?Һоро өйрәк :
Серая утка (Anas strepera) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ҡаҙ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Өйрәктәр |
| Ырыу: | Йылға өйрәктәре |
| Төр: | Һоро өйрәк |
Латинса исеме :
Anas strepera Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175073 NCBI 75861 |
Һоро өйрәк- өйрәктәр ғаиләһендәге йылғаларҙа көн итеүсе һыу ҡошо.

# Һоро өйрәк
## Ҡылыҡһырлама

Диалекттарҙа сысҡаҡ һуна тип тә йөрөтөлә. Йорт өйрәге ҙурлығында. Эңерҙә һәм төндә туҡланыусы бик һаҡ ҡош. Дөйөм төҫө ерәнһыу һоро. Йорт өйрәгенә оҡшаған.Ҡауырһындары ерән һәм аҡ таптар менән сыбарланған. Түше, ҡорһағы һәм ҡанаттарындағы көҙгөләре аҡ. суҡышы ҡара көрән. Һуна өйрәктән төҫө һәм көҙгөһөнөң аҡ булыуы менән айырыла. Йорт өйрәктәре кеүек бажҡылдай.

# Һоро өйрәк
## Йәшәүе

Үләнле һәм томбойоҡло күлдәрҙә, яй аға торған, үҫемлеккә бай йылғаларҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһын ерҙә, үлән араларында, ҡыуаҡтар араһында яһай. 8-12 бөртөк һорғолт һары йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.

# Һоро өйрәк
## Туҡланыуы

Һыу бөжәктәре һәм үҫемлектәре, үлән орлоҡтары, иген, ләм менән туҡлана.
# Эппендорф

Эппендорф (нем. Eppendorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4538 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,69 км². Диңгеҙ кимәленән 460 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9575 һәм автомобиль коды FG.
# Ыйыҡ (Рәүҙе ҡушылдығы)

Ыйыҡ (рус. Ик) — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһендәге йылға. Рәүҙе йылғаһының һул ҡушылдығы. Оҙонлоғо 13 км, һыу йыйыу майҙаны 76,5 км².
Үрге ағымында Оло Ыйыҡ тип йөрөтөлгән йылға, Шунут тау массивы менән Медяковка һәм Ҡараул тауҙары араһындағы уйпат буйлап башлыса төньяҡҡа, һуңынан төньяҡ-көнсығышҡа табан аға. Байтаҡ ҡушылдыҡтарын, шул иҫәптән Кесе Ыйыҡ ҡушылдыҡтарын, ҡабул итә. Кесе Ыйыҡ ҡойғандан һуң Ыйыҡ тип атала башлай. Дәүләт һыу реестрында Оло Ыйыҡ исеме бөтә йылғаға бирелгән. Рәүҙе йылғаһына тамағынан 43 км алыҫлыҡта, Краснояр ауылынан 2,5 км үрҙәрәк ҡоя.

# Ыйыҡ (Рәүҙе ҡушылдығы)
## Дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре

Дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы:
* Һыу объектының колы: 10010100412111100010203.
* Бассей округы: Кама бассейны округы.
* Йылға бассейны: Кама.
# Извоз (тау)

Извоз — Силәбе өлкәһе Верхнеурал районындағы тау. Тәбиғәт ҡомартҡыһы (1987).

# Извоз (тау)
## Географияһы

Түбәһендә - ҡая-таштар. Тирә-яғында типик урманлы дала, сауҡалыҡтар йылға буйҙары буйлап ғына таралған. Извоз тауы үҙенең бейеклеге менән генә түгел, ә XX быуаттың 60-сы йылдары башында ултыртылған ҡараңғы-йәшел ҡарағай урманы менән яҡын тирәләге урындарҙан айырып тора. Түбәнең бер битләүендә ағастар менән "Ленин" тип яҙылған.

# Извоз (тау)
## Этимологияһы

Үткән быуаттарҙа крәҫтиәндәр ылау менән Магнит тауынан Белорет ҡалаһына мәғдән ташығанда ошо тау буйында ял иткәндәр. Извоз рус теленән тәржемә иткәндә ылау була.

# Извоз (тау)
## Извоз тауы тарихта

1774 йылдың май айында Е. И. Пугачевтың көрәштәштәре был тауҙа туҡталған. Һуңынан Извоз тауы түбәһендә часовня төҙөлә. Йыл һайын май айында бында Верхнеурал ҡалаһынан тәре һәм иконалар күтәреп, православныйҙарҙың тантаналы йөрөшө үткәрелер булған. Тағы бер часовня Табын Божья Матерь иконаһы хөрмәтенә ҡуйылған. 1918 йылда Верхнеурал өйәҙендә А. И. Дутовтың ҡораллы формированиелары менән ҡыҙылдар араһында ҡаты һуғыштар була. Иң ҡанлыһы 1918 йылдың 29 июлендә була. Һуңынан алыш булған урында ағастан пирамида ҡуйыла.
# Иҫке Сәсҡаб балалар баҡсаһы

Иҫке Чәчкаб балалар баҡсаһы (рус. Чечкабский детский сад) — Татарстандың Ҡайбыҫ муниципаль районы Иҫке Сәсҡаб ауылында урынлашҡан балалар баҡсаһы.

# Иҫке Сәсҡаб балалар баҡсаһы
## Тарихы

Иҫке Сәсҡаб ауылында балалар баҡсаһы 1968 йылдың 29 ноябренән эшләй башлай. Балалар баҡсаһы Иҫке Сәсҡаб ауылы, Үҙәк урам, 57-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. Хәҙерге исеме астында рәсми рәүештә 2002 йылдың 27 декабрендә теркәлгән. 2008 йылдан «Татарстан республикаһы, Ҡайбыҫ районы Сәсҡаб балалар баҡсаһы» исемендә йөрөй.
1997 йылдан яңы урында «Альфа» сауҙа фирмаһы тарафынан 108 кешелек яңы ике ҡатлы бина һалына. Бында, был мәктәп, балалар баҡсаһы урынлаша. Мәктәпкәсә учреждение 12 урынга исәпләнгән. Хәҙерге ваҡытта балалар баҡсаһына 15 бала йөрөй.
Балалар баҡсаһында балаларҙың сәләмәтлеген һаҡлауҙы һәм нығытыуҙы гарантиялаусы тулы ҡанлы үҫеше өсөн барлыҡ шарттар тыуҙырылған. Балалар баҡсаһы йорто санитар-гигиена, эпидемияға ҡаршы талаптарға һәм янғын һүндереү куркынычсызлыгын ҡағиҙәләренә яуап бирә.
Бөгөнгө көндә бында бер генә идара итеү һәм ике тәрбиәсе эшләй. Етәксеһе Утеева Светлана Владимировна. Балалар баҡсаһының төп маҡсаты: балалар сәләмәтлеген һаҡлау һәм һау-сәләмәт йәшәү рәуеше формалаштырыу.
Төрлө йәштәге бер балалар төркөмдә шөғөлләнәләр. Тәрбиә һәм уҡыу-уҡытыу эштәре татар телендә алып барыла.
# Вәлиуллин Рифғәт Абдулла улы

Вәлиуллин Рифғәт Абдулла улы (20 сентябрь 1935 йыл — 3 ғинуар 2007 йыл) — режиссёр. Рәсәй Федерацияһының (1996) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1966).

# Вәлиуллин Рифғәт Абдулла улы
## Биографияһы

Вәлиуллин Рифғәт Абдулла улы 1935 йылдың 20 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Үрге Бишенде ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Вәлиуллиндарҙың бөтә өс ир-ат һәм ике ҡыҙ туғандары лайыҡлы белем ала һәм билдәле кешеләр булып китә. Рәссам һәм педагог Ренат Вәлиуллин, профессор Рим Вәлиуллиндың ағаһы.
Рифғәт тыуған ауылында башланғыс мәктәпте тамамлай. Һуңынан ғаилә Октябрьский ҡалаһына күсенеп килә. Бында урта мәктәпте тамамлай һәм нефть техникумына (хәҙер С. И. Кувыкин исемендәге Октябрьский нефть колледжы) уҡырға инә. Мәктәптә үк театр менән ҡыҙыҡһына башлай, драма түңәрәктәрендә ҡатнаша, үҙешмәкәр сәнғәттә йырлай. 1955 йылда Рифғәт Вәлиуллин Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәре декадаһында йырсы булараҡ ҡатнаша.
Декаданан һуң Вәлиуллин Рифғәт П. И. Чайковский исемендәге Свердловск музыка училищеһына уҡырға инә. Училищены уңышлы тамамлағас, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында хор артисы булып эшләй башлай. Тиҙҙән Рифғәтте Мәскәүгә ГИТИС-тың режиссер бүлегенә уҡырға ебәрәләр, уны 1966 йылда уңышлы тамамлай (Л.Баратов һәм И.Туманов класы). Дүртенсе курста уҡыған сағында уҡуны М. Йәлил исемендәге Татар опера һәм балет академия театрына режиссер итеп эшкә саҡыралар. 1966 йылда Татар опера һәм балет театры сәхнәһендә Дж. Пуччиниҙың «Тоска» операһы менән тәүге тапҡыр сығыш яһай. 1966 йылдан алып Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында режиссер булып эшләй. Ул күберәк монументаль‑эпик жанрҙа ижад иткән универсаль режиссёр. Вәлиуллин сәнғәтенә реализм, әҫәрҙең идея йөкмәткеһен тулыһынса асыу, композитор тексының үҙенсәлеген һаҡлауға ынтылыш хас. 40‑тан ашыу постановка, шул иҫәптән «Ағиҙел тулҡындары», «Аҡмулла», М. Т. Түлебаевтың «Бирйән менән Сара», М. П. Мусоргскийҙың «Борис Годунов», Дж. Вердиҙың «Дон Карлос», Г.Доницеттиҙың «Дон Паскуале», С.Ә.Низаметдиновтың «Ҡара һыуҙар», «Ҡаһым түрә», П. И. Чайковскийҙың «Мазепа», Х. Ф.Әхмәтовтың «Нәркәс» операларын сәхнәләштерә. СССР‑ҙа тәүгеләрҙән булып Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә Ю. С. Мейтустың «Бер туған Ульяновтар» («Братья Ульяновы»), А. Н. Холминовтың «Оптимистик трагедия» («Оптимистическая трагедия»; икеһе лә — 1967), В. А. Успенскийҙың «Саламандраларға ҡаршы һуғыш» («Война с саламандрами»; 1968) спектаклдәрен ҡуя. Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында (1955), Башҡортостан көндәрендә (1997) ҡатнаша.
Вәлиуллин Рифғәт Абдулла улы 2007 йылдың 3 ғинуарында вафат була.

# Вәлиуллин Рифғәт Абдулла улы
## Наградалары һәм маҡтаулы исемдәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1996)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989).
# Бланьяк монастыры

Бланьяк монастыры (франц. Monastère de Notre Dame des Sept-douleurs et de Sainte-Catherine de Sienne) — ҡатын-ҡыҙҙар өсөн элекке доминикандар (траппистар) монастыры. Доминикан орденына ҡараған был монастырь Францияның Тулуза ҡалаһының янында торған Бланьяк коммунаһы территорияһында урынлашҡан. Бланьяк ҡалаһы Бланьяк коммунаһының административ үҙәге булып тора. Унда 21 меңдән ашыу халыҡ йәшәй. Үрге Гаронна департаменты составында тора. Бланьяк монастыры 1852—1939 йылдарҙа эшләүсе монастырь булған. Монастырь башта XVII быуаттың урталарында Мийо аристократтары ырыуынан сыҡҡан барон Ж.' Ми Альдегье тарафынан неоготика стилендә төҙөлгән һарайҙа урынлашҡан була һәм эшләй. 1852 йылда монастырға нигеҙ һалынған. Артабан ул дини эштәрҙе үҙ бинаһында башҡарған. Бланьяк монастырының эше 1939 йылда туҡтатылған.

# Бланьяк монастыры
## Тасуирлау һәм тарихы

Бланьяк монастыры 1852—1939 йылдарҙа эшләүсе монастырь булған. Монастырь башта XVII быуаттың урталарында Мийо аристократтары ырыуынан сыҡҡан барон Ж.' Ми Альдегье тарафынан неоготика стилендә төҙөлгән һарайҙа урынлашҡан була һәм эшләй. 1852 йылда монастырға нигеҙ һалынған. Артабан ул дини эштәрҙе үҙ бинаһында башҡарған. Бланьяк монастырының эше 1939 йылда туҡтатылған.
# Кандарла

Кандарла — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегарка йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кандарла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013510
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201351
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2