yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Николаева Вера Семёновна

Николаева Вера Семеновна (9 октябрь 1925 йыл, Бжицкая ауылы, Юрга районы, Себер крайы, СССР — 21 июль, 2011 йыл, Туринск, Свердловск өлкәһе, Рәсәй) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969), Свердловск өлкәһе Туринск районының район үҙәк дауаханаһы баш табибы.

# Николаева Вера Семёновна
## Биографияһы

1925 йылдың 9 октябрендә Себер крайының Томск округы Бжицкая ауылында (хәҙер Кемерово өлкәһенең Юрга районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1942 йылда Новосибирск өлкәһенең (хәҙер Кемерово өлкәһе) Топки ҡалаһында ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай. Артабан 8 ай дауамында ФЗО мәктәбендә «тимер юлсы» һөнәре буйынса уҡый.
Үҙенең хеҙмәт эшмәкәрлеген Томск тимер юлының Болотная станцияһында йөрөп юл ҡараусы булып башлай. 1943 йылдың сентябрендә Донбассты аяҡҡа баҫтырыу өсөн, Сталин өлкәһе Көньяҡ-Донецк тимер юлының Ясиноватая станцияһына юл ремонтлау эшсеһе итеп ебәрелә.
8 айлыҡ медицина курсы тамамлай. 1945 йылдың авгусынан 1947 йылдың сентябренә тиклем шәфҡәт туташы булып эшләй. Киске эшсе йәштәр мәктәбен (урта мәктәптең 9 һәм 10 кластары) тамамлай. 1948 йылда М. Горький исемендәге Сталин медицина институтына уҡырға инә, уны 1954 йылда «дауалау эше» һөнәре буйынса тамамлай. Бүлеү буйынса Свердловск өлкәһенең Туринск район үҙәк дауаханаһына табип-хирург итеп ебәрелә. 1954—1959 йылдарҙа Свердловск өлкәһе Туринск район үҙәк дауаханаһының хирургия бүлегендә табип булып эшләй, 1959 йылдың июленән 1974 йылға тиклем — дауахананың баш табибы һәм табип-хирург. 1974—1994 йылдарҙа Туринскта Свердловск өлкә суд-медицина бюроһының суд-медицина эксперты. 1994 йылда хаҡлы ялға сыға.
Вера Семеновна КПСС ағзаһы, Свердловск өлкә һәм Туринск район хеҙмәтсәндәр депутаттары Советы депутаты, Туринск район Советы башҡарма комитеты ағзаһы була.
2011 йылдың 21 июлендә вафат була. Туринск ҡала зыяратында ерләнгән.

# Николаева Вера Семёновна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Бар ҡаҙаныштары өсөн бүләкләнә:
- 02.12.1966 — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
- 08.04.1971 — «совет халҡы һаулығын һаҡлау өлкәһендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн» Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме,«Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы менән Ленин ордены.
# Радайка

Радайка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Радайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034886
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203488
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Е. А. Лебедев исемендәге Балаково драма театры

Е. А. Лебедев исемендәге Балаково драма театры (2001 йылдың 27 февраленә тиклем — «Ковчег» театры) — Балаково драма театры, 1997 йылдың 30 декабрендә нигеҙләнгән һәм 2015 йылда ябылған.

# Е. А. Лебедев исемендәге Балаково драма театры
## Театр тарихы

Балаково ҡалаһында театр булдырыу идеяһы күптән барлыҡҡа килгән. Ҡала бик тиҙ үҫә һәм ҡалала химиктарҙың һәм төҙөүселәрҙең матур һарайҙары барлыҡҡа килә.
Театрға Ҡостанай рус драма театрынан килгән бер төркөм артистар һәм театр эшмәкәрҙәр нигеҙ һалған. Шуның нигеҙендә Балаково муниципаль драма театры барлыҡҡа килгән.
16 ноябрь, 1997 йылда Балаково драма театры барлыҡҡа килә. Балаковский округының мәҙәниәт идаралығы — муниципаль театрҙы ойоштороусы
Театр Никита Вороновтың «Страсти по Торчалову» спектакленең премьераһы менән асыла.
1999 йылдың 4 авгусынан театр «Ковчег» тип атала, ә 2001 йылдың 27 февраленән театрға Балаково ҡалаһында тыуған СССР-ҙың халыҡ артисы Евгений Лебедев исеме бирелә.

# Е. А. Лебедев исемендәге Балаково драма театры
## Театр труппаһы

Театр труппаһына илдең төрлө ҡалаларынан килгән артистар инә. Труппаның нигеҙен Костанай драма театрынан килгән артистар тәшкил итә, уларҙан тыш Иркутск, Баку, Таганрогтан артистар ҙа труппала тора.
* Баш режиссеры — Сергиенко Виктор Владимирович
* Баш рәссам — Зюков, Сергей Григорьевич
* Ҡаҙағстандың атҡаҙанған артисы — Прядко Олег Борисович
* Ҡаҙағстандың атҡаҙанған артисы — Бакаева Людмила Александровна
* Карелина Юлия Георгиевна
* Прядко Клавдия Васильевна
* Прядко Марианна Олеговна
* Прядко Борис Олегович
* Фирсов Александр Дмитриевич
* Соколов Валентин Александрович
* Гриднева Нина Ивановна Гриднева
* Чернов Владимир Иванович
* Базаров Александр Николаевич
* Романовский Олег Анатольевич
* Ткач Алла Владимировна
* Рогова Диана Игоревна
* Анастасия Георгиевна Царева
* Адылова Марина Хайдаровна
* Епифанова Екатерина Леонидовна

# Е. А. Лебедев исемендәге Балаково драма театры
## Репертуарында

* «Люти». А.Дударев
* «Неугомонный дух». Ноэль Коуард
* «Мнимый больной». Ж.-Б.Мольер
* «Браво, Лауренсия». Надежда Птушкина
* «Плачу вперед». Надежда Птушкина
* «Вождь краснокожих». О.Генри
* «Лесные приключении». Е.Карелин
* «Две Бабы Яги». Т.Карелин, Р.Сеф
* «Ослиная шкура». Г.Мордвинцев
* «Капризная принцесса» С.&nbsp;Я.&nbsp;Маршак
* «Любовь и ненависть»
* «Ким». А. Дударев
* «Самоубийца». Николай Эрдман
* «Золотой цыпленок». В. Орлов
* «Золотой ключик» А. Толстой
* «Все мыши любят сыр» .Д. Урбан
* «Кот в сапогах». С.Прокофьев, Г.Сапгир
* «Милый Друг». Ги де Мопассан
* «Прибайкальская кадриль». В. Гуркин
* «Не всё коту масленица». А Орловский
* «Фантазии мадам Дюмюр». М. Митуа
* «Чужая жена и муж под кроватью». Ф. М. Достоевский
* «Принц-актёр». Л.Титов, А.Староторжский
# Сочонбожа

Сочонбожа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сельзя йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сочонбожа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048358
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004835
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Черь-Вычегодская

Черь-Вычегодская — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 963 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 113 км.

# Черь-Вычегодская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000013704
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001370
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кәримов Салауат Ғайса улы

Кәримов Салауат Ғайса улы, ижади псевдонимы Салауат Кәрим; 3 ғинуар 1960 йыл) — журналист, яҙыусы, тәржемәсе. 2007 йылдан «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналының баш мөхәррире. 2002 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы профессоры (2014). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).

# Кәримов Салауат Ғайса улы
## Биографияһы

Салауат Ғайса улы Кәримов 1960 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Ғүмәр ауылында тыуған.
2021 йылдың мартында Салауат Кәримов Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде.

# Кәримов Салауат Ғайса улы
## Ижады

Яҙыусының тәүге әҫәрҙәре республика матбуғаты биттәрендә үткән быуаттың 80-се йылдарында донъя күрә башлай. Поэзия менән проза жанрҙары өлкәһендә эшләй. Юмористик һәм сатирик хикәйәләр ижад итә. Ижади һәләте мәктәпкәсә һәм кесе йәштәге мәктәп балалары өсөн хикәйәләр ижад итеүҙә ныҡлы асыла, шул йүнәлештә тиҫтәнән ашыу китап яҙып баҫтыра.
Әҙиптең хикәйәләре балалар өсөн донъяны, тирә-яҡ мөхитте, тәбиғәтте танып-белеү йүнәлешендә ижад ителгән.

# Кәримов Салауат Ғайса улы
## Китаптары

* Урман аҡланында. Хикәйәләр. — Өфө, 1997;
* Сәйер төш. — Өфө, 2000;
* Тамсыҡай. — Өфө, 2001;
* Йырсы сыйырсыҡ. — Өфө, 2006;
* Мин уҡырға яратам. — Өфө, 2008;
* Күңел йылыһы. Повесть һәм хикәйләр. — Өфө, 2010.

# Кәримов Салауат Ғайса улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре
* Рәсәй Федерацияһының почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре
* Салауат Юлаев ордены (2021).
# Аҡташ

Аҡташ — күп мәғәнәле һүҙ.

# Аҡташ
## Мәҡәләләр

* Аҡташ (Ғафури районы) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл.
* Аҡташ (Дала Зәйе ҡушылдығы) — Татарстандағы йылға.
* Аҡташ (Хәйбулла районы) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.
# Сахрай

{{Река
Сахрай — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дах йылғаһының һул ярына тамағынан 8,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Сахрай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004502
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100450
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грезля (йылға)

Грезля (укр. Грезля) — Украиналағы йылға. Житомир өлкәһенең Овруч һәм Народичи райондары һәм Киев өлкәһенең Полесье районы буйлап көньяҡҡа табан аға. Уж йылғаһының һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай.
Оҙонлоғо — 33 километр. Бассейн майҙаны 612 км².
# Па-де-Кале

Па-де-Кале́ (Дувр боғаҙы; франц. Pas de Calais, МФА (фр.):; ингл. Strait of Dover) — Бөйөк Британия һәм Европаның материк өлөшө араһындағы боғаҙ, Ла-Манштың иң тар урыны.

# Па-де-Кале
## География

Оҙонлоғо — 37 км, иң бәләкәй киңлеге — 33,3 км, уртаса тәрәнлеге — 30 м, иң ҙур тәрәнлеге — 68 м. Төп порттар: Дувр (Бөйөк Британия), Кале, Дюнкерк (икеһе лә — Франция). Па-де-Кале аҫтынан Евротоннель үтә.
Борон Галл боғаҙы тип аталған.
# Кесе Урюп

Кесе Урюп — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урюп йылғаһының һул ярына тамағынан 196 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Урюп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015507
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201550
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Поперечка (Тяжин ҡушылдығы)

Поперечка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының уң ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Поперечка (Тяжин ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018941
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201894
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Рабог

Кесе Рабог — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопь-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Рабог
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018952
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001895
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәвкилев Сәлимгәрәй Шәңгәрәй улы

Тәвкилев Сәлимгәрәй Шәңгәрәй улы (1805 — 2 ғинуар 1885) — Ҡасим нәҫеленән Тәвкилевтар мырҙаһы, мөфтөй (1865—1885).

# Тәвкилев Сәлимгәрәй Шәңгәрәй улы
## Биографияһы

Сәлимгәрәй Шәңгәрәй улы Тәвкилев үҙенең карьераһын хәрби хеҙмәттә башлай. 1826—1833 йылдарҙа Павлоград гусар полкы штаб-ротмистры , 1828—1829 йылдарҙа Урыҫ — төрөк һуғышында, 1830—1831 йылдарҙа поляк ихтилалын баҫтырырыуҙа ҡатнаша. Николай I штаб-ротмистрҙы «Virtuti militari» поляк ордены менән бүләкләй.
Армиянан ҡайтҡас, алпауыт хужалығы менән шөғөлләнә, уның Ырымбур губернаһында 3 мең десятинанан артыҡ ере була. 1848—1851 йылдарҙа Ырымбур губернаһының Бөгөлмә өйәҙе дворяндары башлығы була. 1852 йылда Мәккәгә хаж ҡыла.
1865 йылдың 28 апрелендә Александр II указына ярашлы мөфтөй посына һәм Ырымбур мосолман диниә йыйылышы рәйесе итеп тәғәйенләнә. Тырыш хеҙмәте өсөн 1-се дәрәжә Изге Станислав , 1-се дәрәжә Изге Анна, 1-се дәрәжә Изге Владимир ордендары менән наградлана.
Бер нисә губерна попечителлек комитеттары ағзаһы һәм директоры була. Мәрхәмәтлелек менән шөғөлләнә. Уның аҡсаһына Ырымбур өйәҙенең Ураҡбаш ауылында йәшәүселәре 1862—1870 йылдарҙа яңы мәсет төҙәләр. Сәлимгәрәй Тәвкелевтың нәҫеле булмай, шуға күрә ул үҙенең мөлкәтен туғандарына тарата һәм бик күп аҡсаһын мәсет һәм мәктәптәр төҙөүгә мираҫ итеп ҡалдыра. Ошо уҡ ваҡытта 2 мең десятина ере ваҡуф итеп Өфөлә асылған мосолман приютына һәм ҡарт-ҡоролар (ғәриптәр) йортона тапшырыла.
Өфөнөң Беренсе йәмиғ мәсете биләмәһендә ерләнгән.

# Тәвкилев Сәлимгәрәй Шәңгәрәй улы
## Наградалары

7 орден, шул иҫәптән, 1-, 2-, 3-, 4-се дәрәжә Изге Анна ордены менән наградлана.
# Әхәт йәмиғ мәсете

1999
Әхәт йәмиғ мәсете (рус. Аха́ть Джами́) — Донецк ҡалаһы Куйбышев районында урынлашҡан йәмиғ мәсете. Донбасстағы беренсе мәсет.

# Әхәт йәмиғ мәсете
## Тарихы

1993 йылда Донецкиҙа «Пәйғәмбәр Йондоҙо» мосолман йәмәғәте төҙөлә. 1994 йылда был йәмәғәт төбәктә тәүге «Ибн Фаҙлан» мәсетенә (яҙыусы Әхмәт ибн Фаҙлан хөрмәтенә аталған) нигеҙ һала. Истанбул мәсеттәренең береһенең проекты нигеҙ итеп алына Бағыусыларҙың береһе Әхәт Брагин исеме бирелә.
"Әхәт йәмиғ мәсете"н рәсми асыу тантанаһы 1999 йылдың 3 сентябрендә үтә.
Мәсет Донецк мосолмандарының күмәкләп Ҡорбан байрамын билдәләү урыны булып тора.
2014 йылдың 16 авгусында Донбасста хәрби ҡаршылыҡ һөҙөмтәһендә Донецк йәмиғ мәсете көмбәҙенә артиллерия снаряды эләгә. «Өммәт» назараты мөфтөй Сәйет Исмәғилев, зарарланыу сәбәпле, көмбәҙҙе тулыһынса алмаштырырға тура киләсәк, тип фаразлай.
2022 йылдың 12 мартында утҡа тотоу һөҙөмтәһендә мәсет зыян күрә.
# Хворова Ирина Васильевна

Хворова Ирина Васильевна (20 февраль (5 март), 1913 йыл — 25 декабрь, 2003 йыл) — ғалим-геолог, палеонтолог, стратиграф, литолог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980), Н. С. Шатский исемендәге премия лауреаты (1988). СССР фәндәр академияһы Геология институтының Литология бүлегенең вулканоген-ултырма формация лабораторияһы мөдире.

# Хворова Ирина Васильевна
## Биографияһы

Хворова Ирина Васильевна 1913 йылдың 20 февралендә Красноярск табибы һәм уҡытыусы ғаиләһендә тыуа.
1934 йылда Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтының геология-разведка факультетын тамамлай.
Йүнәлтмә буйынса «Востокнефть» тресында геолог булып эш башлай.
1937 йылда Мәскәү ҡалаһына күсеп килә һәм ВИМС (артабан Бөтә союз геология һәм инженер гидрогеологияһы институты итеп үҙгәртелә (ВСЕГИНГЕО) ҡармағындағы "Бюро палеозоя"ла эшләй.
1940—1953 йылдарҙа Палеонтология институтында палеонтолог (карбон ылымыҡтары) булып эшләй.
1941 йылда "Ленин районы истребителдәр батальоны"нда Мәскәүҙе обороналауҙа ҡатнаша. 1941 йылдың аҙағында ғилми хеҙмәткәр булараҡ демобилизациялана.
1942—1943 йылдарҙа Өфөлә Башҡортостан нефть экспедицияһында эшләй.
1945 йылда — кандидатлыҡ, 1951 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Һуңынан СССР Фәндәр академияһы Геология институтының Литология бүлегенә күсә:
* 1953 йылда — өлкән ғилми хеҙмәткәр
* 1958йылда — вулканоген-ултырма формация лабораторияһы мөдире
* 1986 — төп ғилми хеҙмәткәр
* 1987 — баш ғилми хеҙмәткәр.
1971 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә.
1981 йылда СССР Фәндәр академияһының мөхбир-ағазылығына кандидат итеп тәҡдим ителә.
Ултырма формациялар һәм боронғо һәм хәҙерге карбонат, кремнийлы, вулканоге-ултырма комплекстар тураһында фәнгә нигеҙ һалыусыларҙың береһе булып тора. Уның иң ҙур ҡаҙанышы — ултырмалар тупланыуын вулканизм менән бәйләп өйрәнеүҙә.
«Витязь» (1970) һәм «Дмитрий Менделеев» (рейс 25, 1980) СССР судноларында Тымыҡ һәм Һинд океандарын тикшереү экспедицияларында ҡатнаша.
«Литология и полезные ископаемые», «Sedimentology» ғилми журналдары редколлегияһы.
1993 йылда хаҡлы ялға сыға.
2003 йылдың 25 декабрендә Мәскәүҙә вафат була.

# Хворова Ирина Васильевна
## Ғаиләһе

Ире — Руженцев Василий Ермолаевич (1899—1978), 1934 йылдан палеонтолог.
* Улы — Руженцев Сергей Васильевич (1935—2012), геолог һәм палеонтолог.

# Хворова Ирина Васильевна
## Наградалары, премиялары һәм маҡтаулы исемдәре

* 1944 —«Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы
* 1945 — «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн» миҙалы
* 1963 — «Почёт Билдәһе» ордены
* 1986 — Халыҡтар Дуҫлығы ордены
* 1980 — РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре
* 1980 — «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
* 1985 — «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 40 йыл» юбилей миҙалы
* 1988 — Н. С. Шатский исемендәге премия (С. В. Руженцев, Т. Н. Хераскова менән бергә, 1988 йыл өсөн)

# Хворова Ирина Васильевна
## Библиография

120-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән
* Атлас карбонатных пород среднего и верхнего карбона Русской платформы. М., 1958
* Флишевая и нижнемолассовая формации Южного Урала. М., 1961
* Формации Сакмарского аллохтона (Юж. Урал). М., 1978 (соавт.) китаптары авторы.
# Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы

Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы (20.02.1936—2.05.2014) — нефтсе-инженер, техник фәндәр кандидаты (1968), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1996), «СССР уйлап табыусыһы» билдәһенә лайыҡ (1970).

# Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы
## Биографияһы

Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы Дәүләтбаев 1936 йылдың 20 февралендә БАССР-ҙың Хәйбулла районы Аҡъяр ауылында ябай крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урта мәктәпте отличие менән тамамлаған Мөхәмәтйән Дәүләтбаев 1953 йылда Өфө нефть институтының «Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү» һөнәре буйынса уҡырға инә һәм 1958 йылда уҡыу йортон тамамлай.

# Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1958-1959 йылдарҙа «Башвостокнефтеразведка» тресында быраулаусы ярҙамсыһы, быраулау мастеры була.
1959-1964 йылдарҙа Стәрлетамаҡ газ эшкәртеү комплексында (ГПК) мастер, техник етәксе, өлкән инженер булып эшләй.
1965 йылда «Ишембайнефть» НПУ-һында өлкән инженер. Башҡортостандағы күп нефть һәм газ ятҡылыҡтарҙы асыусыларҙың берһе.
1965—1968 йылдарҙа Өфө ғилми-тикшеренеү институтының (УфНИИ) аспирантураһында уҡый. Һуңғараҡ был институттың исеме БашНИПИнефть тип үҙгәртелә. Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы БашНИПИнефттең өлкән инженеры, сектор мөдире вазифаһын башҡара. Һуңғараҡ лаборатрия мөдире,
1991—2001 йылдарҙа БашНИПИнефттең техника һәм скважиналар төҙөү бүлеге мөдире эшен башҡара. 7-се быраулау бүлеге мөдире булып эшләгән ваҡытында Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы Дәүләтбаев үҙенең участкаһын артта ҡалғандар рәтенән ғилми яҡтан да, финанс күрһәткестәре яғынан алдынғы бүлек итеп танытты.
БашНИПИнефть институтында 38 йыл хеҙмәт итә.
Ғилми тикшеренеү һөҙөмтәләре буйынса 100-ҙән артыҡ ғилми хеҙмәт, 20 уйлап табыу авторы. Алмас стабилизаторҙар һәм бырауҙар проектлау методикаһын ғилми яҡтан нигеҙләй.
Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы 2014 йылдың 2 майында Өфө ҡалаһында вафат була.

# Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы
## Ғаиләһе

Мөхәмәтйән Ғәлимйән улының ҡатыны Дәүләтбаева Венера Ғилемхан ҡыҙы — юғары категориялы нейроофтальмолог, иридодиагност. Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы. Балалар офтальмологы.
Өлкән улы Мансур — электр элемтәһе инженеры һәм иҡтисадсы. Өс юғары уҡыу йортон, шул иҫәптән БДУ-ны, БАГСУ-ны, тамамлаған.
Кинйә улы Таһир УКСИВТ һәм Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлаған. Хисаплау машиналары, комплекстары, селтәрҙәре һәм радиоэлектрон техника буйынса юғары квалификациялы белгес. Электр элемтәһе инженеры.

# Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* техник фәндәр кандидаты (1968)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1996)
* «СССР уйлап табыусыһы» билдәһе (1970).
* СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең көмөш миҙалы
* Нефть сәнәғәте Почёт Грамотаһы

# Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы
## Ваҡытлы матбуғатта

* Вечерняя Уфа, 18 февраль 2011, 14 с. С юбилеем Вас, Мухамедьян Галимьянович!
* Вечерняя Уфа, 7 май 2014 Печалью сердце отзовется…
* Вечерняя Уфа, 29 апрель 2015, 4 с. От тех, кого помним и любим. Мансур Давлетбаев.
# Романова Зоя Георгиевна

Романова Зоя Георгиевна (1907—1987) — СССР спортсыһы, СССР рекордсыһы, тренер, спорт функционеры. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1942). Мәскәү физик культура институтын тамамлаусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Романова Зоя Георгиевна
## Биографияһы

1921 йылда Орша ҡалаһында спорт менән шөғөлләнә башлай. 15 йылдан ашыу «Динамо» (Мәскәү) клубы өсөн сығыш яһай. Гимнастика, баскетбол, еңел атлетика буйынса ярыштарҙа ҡатнаша. 1935 йылда ҡолға менән һикереү буйынса донъяла был миҙгелдәге иң яҡшы һөҙөмтә күрһәтә — 253,5 см. Бер нисә ил рекорды ҡуя.
1934 йылда илдә беренсе еңел атлетика буйынса балалар спорт мәктәбе ойоштора. Ленин орденлы Үҙәк дәүләт физик культура институтында (ГЦОЛИФК) уҡытыусы булып эшләй. 10 йылдан ашыу «Йәш динамовсы» коллективы менән етәкселек итә. Мәскәү үҫмерҙәр йыйылма командаһының өлкән тренеры булып эшләй, уның етәкселегендә улар туғыҙ тапҡыр Бөтә Союз ярыштары еңеүсеһе була. Уның уҡыусылары 120-нән ашыу Бөтә Союз үҫмерҙәр рекорды ҡуя.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эске эштәр министрлығы өсөн физруктар курсында армия өсөн бер нисә мең белгес әҙерләй. 1951—1968 йылдарҙа Еңел атлетика Федерацияларының Халыҡ-ара Ассоциацияһы (ИААФ) ҡатын-ҡыҙҙар комиссияһы рәйесе булып эшләй. 1952—1965 йылдарҙа СССР Спорт комитетының уҡыусы йәштәрҙе физик тәрбиәләү Идараһы етәксеһе була.

# Романова Зоя Георгиевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
- миҙалдар,
- «ИААФ ветераны» почет билдәһе,
- СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1942),
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.