yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Урьевский Еган

Кесе Урьевский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Урьевский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кесе Урьевский Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204201
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шмидт виллаһы

Шмидт виллаһы (1953 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — 27-се балалар баҡсаһы) — Кенигсбергта Амалиенау районындағы виллаларҙың береһе. 1903 йылда төҙөлгән. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Шмидт виллаһы
## Төҙөлөш тасуирламаһы

Вилла тулыһынса уға замандаш модерн эпохаһы рухында төҙөлгән һәм югендстилдың сағыу өлгөһө булып тора. Асимметрик форма XIX—XX быуаттар сигенә хас романтизм тураһында һөйләй. Шуға ҡарамаҫтан, архитектор ялған тарихилыҡтан да, хәҙерге заман өлгөләрен һуҡырҙарса ҡабатлауҙан да һаҡланып ҡалған. Бина декорация буйынса тотанаҡлы, деталдәрен эшләү нәзәкәтле һәм ышаныслы башҡарылған Өҫтәге урта тәҙрә янындағы «1903 йылда төҙөлгән» тигән яҙыу буйынса даталана.
Әлеге ваҡытта вилла яҡшы торошта. 1945 йылдан һуң эсендә үҙгәртеп ҡоролған һәм балалар баҡсаһы итеп ҡулланыла.

# Шмидт виллаһы
## Адресы

Калининград, Еңеү проспекты, 24 йорт (1945 йылға тиклем — 30 Lawsker Allee)

# Шмидт виллаһы
## 27-се балалар баҡсаһы

27-се балалар баҡсаһы 1949 йылдың сентябрендә Калининград ҡалаһының Сталинград районында асыла. Башта хәҙерге Уҡытыусылар Йорто бинаһында урынлаша. 1953 йылдың апрелендә Шмидт виллаһы бинаһына күсерелә һәм әле лә шунда эшләүен дауам итә.
1983 йылдан күреү һәләте боҙолған балалар өсөн компенсация төрөндә балалар баҡсаһына әйләнә.
2013 йылдың ноябрендә 13-сө балалар баҡсаһы менән ҡушыла һәм ҡатнаш типтағы балалар баҡсаһы итеп үҙгәртелә (учреждениеның профиле һаҡлана).
# Вайсвассер (Үрге Лужица)

Вайсвассер (Үрге Лужица) (нем. Wei?wasser/Oberlausitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 19055 кеше йәшәй. Майҙаны — 63,6 км². Диңгеҙ кимәленән 140 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2943 һәм автомобиль коды GR.
# Лиска

Лиска — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянское, зал. Чирский һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.

# Лиска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300912107000010042
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001004
* Бассейн коды — 05.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ушков Геннадий Александрович

Ушков Геннадий Александрович (14 ноябрь 1931 йыл — 7 апрель 1994 йыл) — спортсы, тренер. Еңел атлетика буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1987) һәм республика категориялы судья (1963). БАССР-ҙың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1987).

# Ушков Геннадий Александрович
## Биографияһы

Геннадий Александрович Ушков 1931 йылдың 14 ноябрендә БАССР-ҙың Шишмә районы Языков ауылында (Башҡортостандың Благовар районы) тыуған.
1959 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физик культура институтын тамамлай. Өфөлә спорт менән бәйле төрлө учреждениеларҙа эшләй. Башта Башҡортостан физик культура техникумында уҡыта, артабан, 1961 йылдан алып, Республика йәштәр спорт мәктәбенә күсә. 1964 йылдан — Башҡортостан өлкә советы «Хеҙмәт» ДСО-һында, 1971 йылда — Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы ДЮСШ-нда, 1983 йылдан башлап Башҡортостан Республикаһының Юғары спорт оҫталығы мәктәбендә эшләй. 1965 йылдан алып Башҡортостан Республикаһы Еңел атлетика федерацияһының тренерҙар советы рәйесе.

# Ушков Геннадий Александрович
## Спорт ҡаҙаныштары

1500 метрға йүгереүҙә, швед еңел атлетика эстафетаһы (1953—1954) буйынса Башҡортостан чемпионы һәм рекордсмены. 1958—1959 йылдарҙа Ленинград йәштәр йыйылма командаһына инә. Республикала 35 йыллыҡ тренерлыҡ эше дауамында (1959—1994) халыҡ-ара класлы спорт мастеры Л. Матвееваны, яҡынса 20 спорт мастерын, донъя, СССР, РСФСР чемпиондарын әҙерләй. 1961—1994 БАССР йыйылма командаһы тренеры. 1971—1994 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы тренеры. Шулай уҡ 1980-сы йылғы Олимпиадала СССР йыйылма командаһы тренерҙарының береһе була.
1994 йылдың 7 апрелендә Өфөлә вафат була.
# Ҡәйепҡол (Ырымбур өлкәһе)

Ҡәйепҡол (рус. Каяпкулово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Александровка районындағы ауыл. Георгиевка ауыл биләмәһе составына инә.

# Ҡәйепҡол (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Туҡ йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Ҡәйепҡол (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Тәүге тапҡыр 1764 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Йомран-Табын улусы ҡарамағында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 9-сы башҡорт кантонының 33-сө йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Туҡ-Соран кантоны составына инә. 1923 йылдан республиканың Бәләбәй кантоны ҡарамағында була.
ВЦИК ҡарарына ярашлы, 1924 йылдың 21 октябрендә Ҡаҙаҡ АССР-ы составына бирелә. 1934 йылдан — Ырымбур өлкәһе составында.

# Ҡәйепҡол (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 | 1920 |
| 78 | 212 | 331 | 466 | 526 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (92 %) йәшәй.

# Ҡәйепҡол (Ырымбур өлкәһе)
## Билдәле шәхестәр

* Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы (15.01.1934—6.03.2008), башҡорт театр актёры, кинорежиссёр, сценарист. «Башҡортостан» киностудияһын ойоштороусы һәм уның беренсе директоры. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1997 йылдан Рәсәй Кинематографсылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2006) һәм Зәйнәб Биишева исемендәге премия (2010, үлгәндән һуң) лауреаты.
* Ҡәйепҡол Аҫылҡаев, башҡорт старшинаһы, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы.
* Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы (1907–1986), актёр, режиссёр, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы.
# Сытырман (Ашҡаҙар ҡушылдығы)

Сытырман — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ашҡаҙар йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сытырман (Ашҡаҙар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200512111100018212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101821
* Бассейн коды — 10.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Париж (Силәбе өлкәһе)

Париж — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Нуғайбәк районы ауылы, Париж ауыл биләмәһе административ үҙәге.
Ауыл исеме Рәсәй армияһының Париж янындағы еңеүе хөрмәтенә бирелгән. Ауылға туристарҙы ылыҡтырыр өсөн, Эйфель башняһы манараһының бәләкәй моделе рәүешендә элемтә вышкаһы төҙөлгән.

# Париж (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

1842—1843 йылдарҙа, Новолинейный районына кешеләр күсергәндә № 4 иҫәбе бирелгән участка булдырылған, һуңыраҡ ул Париж тип үҙгәртелгән. Рәсәйҙә Граждандар һуғышы ваҡытында В. К. Блюхер етәкселегендә Ҡыҙыл армия ғәскәре Парижда урынлашҡан.

# Париж (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы
### Исеменең килеп сығышы

Ауыл исеме, Көньяҡ Уралдағы европа ҡалалары — Лейпциг, Арси, Берлин, Фершампенуаз исемдәре йөрөткән башҡа ауылдар кеүек,Франция баш ҡалаһы Париждан килә. Был исемдәр 1799 һәм 1813—1814 йылдарҙа Италия, Германия һәм Франциялағы Рәсәй ғәскәрҙәренең еңеүҙәре хөрмәтенә бирелә: ул ваҡытта нуғайбәк казактары Рәсәй армияһында айырым полк тәшкил иткән була.

# Париж (Силәбе өлкәһе)
## Хәҙерге торошо

Ҡасабала яҡынса 800 йорт, урта мәктәп, «Астафьевский» совхозы, урындағы төбәк музейы бар..

# Париж (Силәбе өлкәһе)
## Иҫтәлекле урындары

2005 йыл 24 июнь 2005 йылдың 24 июнендә Париж ауылында Эйфель манараһы рәүешендә яһалған кеҫә телефоны вышкаһы асыла. Көньяҡ Урал «Эйфель манараһы» ысынбарлыҡтағынан алты тапҡыр бәләкәй. Компания сығымдары яҡынса 12 миллион һум тәшкил итә, уртаса элемтә манараһы 8 миллионға төшөр ине.
# Тамушка (Печеньга ҡушылдығы)

Тамушка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Печеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тамушка (Печеньга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030936
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003093
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кроттендорф

Кроттендорф (нем. Crottendorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4272 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,46 км². Диңгеҙ кимәленән 650 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9474 һәм автомобиль коды ANA.
# Дон магистраль каналы

Дон магистраль каналы — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянск һыуһаҡлағысынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 112 км.

# Дон магистраль каналы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300912107000010417
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001041
* Бассейн коды — 05.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ялтыргүл

Ялтыргүл — Дарыулы йылғаһының урта ағымындағы күл, йылғаның уң яғынан, Ирәндек һәм Олоғортау һырттары араһында диңгеҙ кимәленән 467,7 м бейеклектә Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы Хәлил ауыл Советы территорияһы сиктәрендә ята.
Икенсе атамаһы — Яланғаскүл.
Ялтыргүл атамаһы ялтыр һәм күл һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән.
Googlemaps яңы үлсәүҙәр буйынса күл майҙаны 0,301 км² самаһы тәшкил итә. Оҙонлоғо — яҡынса 300 м, киңлеге 200 м.
Тымыҡ (һыуы ағып сыҡмаған) күлдәр иҫәбенә инә. Соҡоро түңәрәк. Туҡланыуы ҡатнаш. Күлдең көнбайыш яры һаҙлыҡлы. Күл тирәләй һирәкләп ҡайын ағасы үҫә. Күл буйында бик ҡыҙыҡлы, ҡатлаулы формалағы таштар күҙ яуын ала. Ял көндәрендә, бигерәк тә йәйгеһен, күл буйына ял итергә, балыҡ ҡармаҡларға төрлө яҡтан халыҡ ағыла.
# Потекаев Николай Сергеевич

Потекаев Николай Сергеевич (17 сентябрь 1924 йыл — 31 октябрь 2021 йыл) — СССР һәм Рәсәй дерматовенерологы, СССР (1988) һәм Рәсәй (1991) Медицина фәндәре академиялары ағза-корреспонденты (1991), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).

# Потекаев Николай Сергеевич
## Биографияһы

Николай Сергеевич Потекаев 1924 йылдың 17 сентябрендә хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Сорочинск районы Һамар ауылында тыуған.
1942 йылда Переволоцкий урта мәктәбен тамамлай, шунан һуң армияла хеҙмәт итә, Краснохолмский хәрби пехота училищеһында уҡый, 1943 йылдың майында хәрби училищены тамамлай һәм кесе лейтенант чинында Көньяҡ-Көнбайыш фронтына танкыға ҡаршы мылтыҡ взводына командир итеп ебәрелә. Ҡаты яралана, хәрби хеҙмәткә яраҡһыҙ тип таныла һәм артабан запас полкта хеҙмәт итә. 1946 йылдың яҙында демобилизациялана.
1952 йылда И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү дәүләт медицина институтының дауалау факультетын отличие менән тамамлай. Бында тире һәм венерик ауырыуҙар кафедраһында эшләй һәм артабан клиника ординаторынан кафедра мөдиренә тиклем юл үтә.
1989 йылдан алып — ошо кафедра профессоры.
1990—2000 йылдарҙа бер үк ваҡытта — Мәскәү дәүләт университетының фундаменталь медицина факультетының профессоры булып эшләй.
1978 йылдан 1998 йылға тиклем — СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының янындағы Дүртенсе баш идаралығында (хәҙер ул — РФ Президенты эштәре идаралығының Медицина үҙәге) баш дерматолог.
1988 йыл — СССР Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, 1992 йыл — Рәсәй Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, 2014 йылда — Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты.
Артабанғы йылдарҙа Мәскәү ҡалаһының дерматовенерология һәм косметология Һаулыҡ һаҡлау Департаменты фәнни-ғәмәли үҙәгендә эшләй.
2021 йылдың 31 октябрендә вафат була.

# Потекаев Николай Сергеевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Дерматовенерология өлкәһе белгесе.
400-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән китаптар, монографиялар, методик тәҡдимдәр, уҡыу әсбаптары, белешмәләрҙең авторы.
Рәсәйҙә тәүге булып яман Дегос папулезын, феогифомикозды һәм СПИД сире клиникаһын асыҡлай.
Донъя практикаһында бьеренсе булып экстракорпораль ысулдарҙы (гемодиализ) fesh дерматоз ваҡытында ҡуллана башлай, ә аҙаҡ уларҙы гиребарий оксигенацияһы һәм плазмоферез ҡулланып дауалау юлын эшләй; дауалау практикаһына Лайма сирен дауалауға рәсәй препараты "Ампиокс"ты индерә.
Рәсәйҙә тире лимфомаһы һәм Капоша саркомаһын электр нурҙары менән дауалау һәм ВИЧ чирлеләрҙең нервы систиемаһы сифилисын юғары доза пеницилин менән дауалауҙың инициаторы.
Үҙенең уҡытыусыһы СССР Медицина фәндәре академияһы ағза-корреспонденты Виктор Александрович Рахманов иҫтәлегенә (1984 йылдан башлап) «Рахманов уҡыуҙары» конференцияларын йыл һайын ойоштороусы.

# Потекаев Николай Сергеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* СССР Министрҙар Советы премияһы (1984) — вируслы дерматоз өлкәһендәге фәнни ҡаҙаныштары өсөн
* И. М. Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академияһының атҡаҙанған прфессоры
# Мыслец

Мыслец — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Мыслец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003922
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ты-Яха (Надым ҡушылдығы)

Ты-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының уң ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Ты-Яха (Надым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305101
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Чабес

Кесе Чабес — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының уң ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кесе Чабес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001518
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100151
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Михеева Виска

Михеева Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Волоковая йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Михеева Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054370
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005437
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәктәп

Мәктәп (боронғо грек телендә σχολή, σχολά — урыҫса досуг, учебное занятие, школа, башҡортса — буш ваҡыт, ял, уҡыу, дәрес, мәктәп) — урта белем биреүсе уҡыу йорто. Һүҙҙең киң мәғәнәһендә теләһә ниндәй белем биреү учреждениеһына ҡарата (музыка мәктәбе, сәнғәт мәктәбе, спорт мәктәбе һәм башҡалар) һәм күсмә мәғәнәлә лә ҡулланыла (оҫталыҡ мәктәбе); йәш быуынға дөйөм белем, тәрбиә бирә торған уҡыу йорто һәм ул урынлашҡан бина; башланғыс йәки урта белем бирә торған уҡыу йорто.

# Мәктәп
## Атама тарихы

Грек телендәге σχολή һүҙе баштараҡ беҙҙеңсә «ял», «буш ваҡытты ирекле үткәреү» («досуг, свободное времяпровождение») мәғәнәләрендә ҡулланылған, һуңыраҡ «буш ваҡыттағы шөғөлдө» аңлата башлаған: мәҫәлән, Платон халыҡты буш ваҡытында йыйған һәм үҙенең тәжрибә һәм белеме менән уртаҡлашҡан. Ә инде Плутарх заманында (беҙҙең эраның 100-се йылдары) был һүҙ «уҡыу», «философтар әңгәмәһе» тигәнде аңлата башлаған. Башҡортсаға «мәктәп» тип тәржемәләнгән «школа» һүҙе урыҫ теленә турана-тура түгел, ә уны латин теленән (лат. schola) үҙләштергән поляк теле (пол. szkoła) аша килеп ингән.

# Мәктәп
## Рәсәйҙәге мәктәп төрҙәре

* Башланғыс мәктәп: I—IV синыфтар. Башланғыс дөйөм белем биреү өсөн тәғәйенләнгән.
* Урта мәктәп: V—IX синыфтар. Төп дөйөм белем бирелә.
* Урта мәктәп: X—XI синыфтар. Урта дөйөм белем бирелә.
* Һөнәри белем мәктәбе: һөнәри училищелар (ПТУ), колледждар (техникумдар), училищелар һәм башҡалар.
* Махсус, шул иҫәптән юғары белем биреү мәктәбе (дини, иҡтисади, юридик һәм башҡалар)

# Мәктәп
## Мәктәптәр тарихынан
### Советтар Союзында

1918 йылда Рәсәй Республикаһы Халыҡ Комиссарҙары Советының "Сиркәүҙе дәүләттән һәм мәктәпте сиркәүҙән айырыу тураһында декрет"ы менән илдә донъяуи (дини булмаған) белем биреү принцибы иғлан индерелә. 1930 йылдан Рәсәй тарихында тәүге тапҡыр дөйөм мәжбүри бушлай уҡыу индерелә. Халыҡтың күпселеген (1897 йылда илдә йәшәүселәрҙең 2/3-тән дә кәм булмаған өлөшө) уҡыу-яҙыуға өйрәтеү маҡсатында СССР халыҡ мәғарифы системаһында 1930-сы йылдарға тиклем наҙанлыҡты бөтөрөү мәктәптәре (урыҫса ликбез — школы ликвидации безграмотности) эшләп килгән.
Советтар Союзында халыҡтың бөтә ҡатламдарын да йәлеп иткән дөйөм белем биреү системаһы булдырыла. Ғәҙәти урта мәктәптәр менән бер рәттән хеҙмәттән айырылмай, уңайлы ваҡытта уҡыу өсөн эшсе йәштәр һәм киске мәктәптәр әүҙем һәм күп ерҙәрҙә эшләп килә.
Мәктәптәрҙә Ленин бүлмәләре була, балалар һәм үҫмерҙәр өсөн йәмәғәт ойошмаларының тәүге ячейкалары: башланғыс синыфтарҙа октябрят йондоҙсоҡтары, IV—VII синыфтарҙа пионер ойошмалары, юғары синыфтарҙа — комсомол ойошмалары эшләй. Күп йылдар уҡыусылар бер төрлө мәктәп формаһы кейә, уның өлгөһө бер нисә тапҡыр үҙгәртелә.
Совет осоронда һәм элекке СССР биләмәләрендә әле лә совет мәктәбе донъяла иң яҡшы булып һанала.
# Чан Кайши

Чан Кайши (ингл. Chiang Kai-shek, ҡыт. ғәҙәти 蔣介石, ябайл. 蒋介石, пиньин: Jiǎng Jièshí, палл.: Цзян Цзеши; 31 октябрь 1887 йыл — 5 апрель 1975 йыл) — Ҡытайҙың хәрби һәм сәйәси эшмәкәре. Сунь Ятсендың вафатынан һуң 1925 йылда Гоминьдан фирҡәһен етәкләй. Ҡытай Республикаһының президенты, маршал һәм генералиссимус