yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Леч

Оло Леч — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Леч йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Оло Леч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020381
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002038
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хойдебер

Хойдебер (нем. Heudeber) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1273 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,06 км². Диңгеҙ кимәленән 189 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38855 һәм автомобиль коды — HZ.
# Пышенца

Пышенца — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 472 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Пышенца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035893
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003589
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пасынок (Монастырка ҡушылдығы)

Пасынок — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Монастырка йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пасынок (Монастырка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011246
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201124
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Каналетто

Джова́нни Анто́нио Кана́ль (итал. Giovanni Antonio Canal), Канале́тто исеме менән дә танылған (итал. Canaletto; 18 октябрь 1697 йыл — 20 апрель 1768 йыл) — итальян рәссамы, ведутистарҙың венециан мәктәбе башлығы, академизм стилендәге ҡала пейзаждары оҫтаһы. «Канелетто» ҡушаматын шулай уҡ Антонио Канальяның туғаны пейзажсы Бернардо Беллотто ла йөрөткән.

# Каналетто
## Биографияһы

Антонио Каналь 1697 йылдың 18 октябрендә Венецияла тыуған. Рәсем сәнғәтенә атаһы театраль рәссам Бернардо Каналдан өйрәнә. Атаһына Венеция театрҙарында спектаклдәр биҙәшергә ярҙам итә.
1719 йылда ул Рим ҡалаһына бара, унда күренекле ведудист Панини Джованни Паолоның ижады менән таныша. Аҙаҡ ул Венецияның күренеше тураһында әҫәрҙәр яҙа башлай. Каналдең ҡултамғаһы менән тәүге билдәле тикшеренеү эше булып «Архитектуралы каприччо» (1723) тора. Ул саҡтағы башҡа рәссамдарҙан айырмалы булараҡ, ул ижадының тәүге этабында рәсем жанры ведутаны үҙенсә яҙа, һәм бер әҙерлекһеҙ тиерлек ҡапыл натураға күсә. Аҙаҡ студияла обскура камераһын файҙаланып яҙа башлай. Был осор пейзаждары өлөшләтә ҡала күренештәренә ҡайтып ҡала. Каналеттоның күп эштәре Венецияға күсеп килгән инглиздәргә уңышлы һатыла.
1746 йылда ул картиналарын һатыу маҡсатында Лондонға бара. Туғыҙ йыл буйы Англияла йәшәй, урындағы дворецтар һәм өйҙәр өсөн картиналар яҙа. Ошо осорҙа уның ижады икенселгә күсә, уның техникаһы заказсыларға оҡшамай башлай. 1755 йылда рәссам кире Венецияға ҡайта. 1763 йылда уны Венеция художество академияһына һайлап ҡуялар.
Каналетто 1768 йылдың 19 апрелендә Венецияла вафат була.

# Каналетто
## Биографияһы
### Һүрәттәре

* «Каприччо емереклектәре менән», 1720-21, Фонд Дж. Чини, Венеция;
* «Венецияла француз илсеһен ҡаршылау», 1724 г., Эрмитаж, Санкт-Петербург;
* «Лондон күренеше», 1746 г., частное собрание, Лондон;
* «Автопортрет», 1746 г., частное собрание, Англия;
* «Палаццо Гримани», 1756 г., Лондон милли галереяһы;
* «Праздник обручения венецианского дожа с Адриатическим морем», около 1763-64, Государственный музей изобразительных искусств имени А. С. Пушкина, Москва;
* «Вид на Кампо Санта Маргерита», 1697—1768 (72х98 холст-масло);
* «Вид Венеции». Әзербайжан милли сәнғәт музейы;
* «Вид на Колизей и арку Константина», 1743 Виндзор ҡәлғәһе.
* Адриатик диңгеҙҙә Венециан байрам
* Венеция күренеше. Әзербайжан милли сәнғәт музейы
# Масса (Карабашка ҡушылдығы)

Масса — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карабашка йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Масса (Карабашка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013172
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201317
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лех Валенса исемендәге Гданьск аэропорты

Лех Валенса исемендәге Гданьск аэропорты(пол. Port Lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsyэлекке пол. Port Lotniczy Gdańsk-Rębiechowo) (IATA: GDN, ICAO: EPGD) — халыҡ-ара аэропорт, Польшаның Гданьск ҡалаһында урынлашҡан. Ул Труймясто: Гданьск (10 км), Сопот (10 км) һәм Гдыня (23 км) ҡала үҙәге агломерацияһынан алыҫ түгел тора.
Аэропорт Польшаның элекке президенты Лех Валенса исемен йөрөтә. Терминалдың тышҡы яҡтағыстенаһында Лех Валенаның стилләштерелгән «W» ҡултамғаһын күрергә мөмкин
2017 йылда Гданьск аэропорты 4 611 714 пассажирҙарҙы хеҙмәтләндергән.

# Лех Валенса исемендәге Гданьск аэропорты
## Тарих

Аэропорт 1974 йылда Рембехово ауылынан алыҫ түгел (пол. Rębiechowo; 1973 йылда асыла, ул элекке Заспелағы аэропортты
алмаштыра. Аэропорт хәҙерге исемен 2004 йылда ала.
Гданьск аэропорты 1993 йылда приватизациялана. 1997 йылда яңы терминал асыла.
2015 йылда аэропорт 3 706 108 пассажирҙарҙы хеҙмәтләндерә, йәғни алдағы йылдар һөҙөмтәһенән 12,7 % күберәк. Air Wizz төп ташыусы булып тора. 2016 йылда 4 миллиондан ашыу пассажир көтөлә, был Ryanair авиакомпанияһының рейстары, шулай уҡ инвестициялар артыуы менән бәйле: ILS системаһы категорияһының артыуы насар һауа шарттарында самолеттарға ергә төшөү мөмкинлеген булдыра, тағы ла Гданьск һәм Гдыня тимер юлының барлыҡҡа килеүе, осоу-ултырыу һыҙатының ремонтланыуы менән бәйле.

# Лех Валенса исемендәге Гданьск аэропорты
## Авиакомпаниялар һәм йүнәлештәр

Хельсинки Ryanair
| Авиакомпания | Тәғәйенләнеш пункттары |
| airBaltic | Рига (аэропорт) |
| Finnair |
| KLM | Схипхол Амстердам |
| LOT | Варшава (Шопен), Краков-Балице (аэропорт)|, Тель-Авив (Бен-Гурион) |
| Lufthansa | Франкфурт-на-Майне (аэропорт), Мюнхен (аэропорт) |
| Norwegian Air Shuttle | Гардермуэн (аэропорт), Хельсинки-Вантаа |
| Элефтериос Венизелос (аэропорт), Аликанте (аэропорт), Векша, Белфаст (аэропорт), Орио-аль-Серио (аэропорт), Англия, Бристоль (аэропорт), Вроцлав (аэропорт), Стокгольм-Скавста, Дублин (аэропорт), Эдинбург (аэропорт), Корк (аэропорт), Краков-Балице, Лидс-Брадфорд (аэропорт), Станстед (аэропорт), Манчестер (аэропорт), Мальта (аэропорт), Неаполь (аэропорт), Ньюкасл (аэропорт), Осло (Саннефьорд), Орхус, Пиза (аэропорт), Тель-Авив (Бен-Гурион), Увда (аэропорт) |
| Scandinavian Airlines System | Каструп (аэропорт), Гардермуэн (аэропорт), Стокгольм-Арланда (аэропорт) |
| Air Wizz | , Гамбург (аэропорт), Гётеборг-Ландветтер, Гронинген, Хеугесунн, Кёльн/Бонн, Жуляны (аэропорт), Кристиансанн, Львов (аэропорт), Ливерпуль, Лутон (аэропорт), Мальмё-Стуруп (аэропорт), Мол, Олесунн, Париж (Бова), Кеблавик (аэропорт), Тромсе, Тронхейм, Турку (аэропорт) |
| easyJet | Тегель (аэропорт) |
| Swiss Air Lines International | Цюрих (аэропорт) |
# Ягла

Ягла — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.

# Ягла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017679
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301767
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Парламентар монархия

Парламентар монархия — монархтың власы конституция һәм парламент менән сикләнгән конституцион монархия төрө. Монархтың бер ниндәй ҙә власы юҡ, тик векәләтлек фунцияһын ғына башҡара.
Бындай дәүләттә монархтың роле бөтөнләй юҡ тип әйтеү дөрөҫ булмай. Дәүләт вәкиле булараҡ ул халыҡ ихтияжын яҡлай, тышҡы сәйәсәттә, көрсөк һәм эске конфликттар ваҡытында төрлө функциялар башҡара.
Дуалистик монархия илдәре: Иордания, Марокко, Кувейт, Берләшкән Ғәрәп Әмирлеге.
Конституцион монархия: Бөйөк Британия, Нидерланд, Бельгия, Дания, Норвегия, Швеция, Испания, Лихтенштейн, Люксембург, Монако, Андорра, Япония, Камбоджа, Малайзия, Таиланд, Бутан, Лесото, Канада, Австралия, Яңы Зеландия, Папуа - Яңы Гвинея, Соломон утрауҙары, Гренада, Ямайка, Сент-Винсент һәм Гренадины, Сент-Китс һәм Невис.
# Аверьино йорто

Аверьино йорто — Таганрог ҡалаһының Грек урамындағы 50-се йорт XIX быуаттың уртаһында урынлашҡан. Ул төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә инә.

# Аверьино йорто
## Тарих

Коммерция тыҡырығы (хәҙер — Украина) һәм Грек урамы мөйөшөндә торған йорт XIX быуат башында тулыһынса коммерсант Аверьино ғаиләһенә ҡарай. Был территорияла бер нисә йорт бар. Шуларҙың иң тәүҙә һалынғаны балюстрадалы ике ҡатлы йорт, ул 1818 йылда төҙөлә. Һуңынан йорт биналары өлөштәргә бүлеп һатыла һәм бында Муссури ғаиләһе күсә. Ике ҡатлы мөйөш йорт (Грек урамы, 50/11) XIX быуаттың беренсе яртыһында төҙөлә. 1855 йылда инглиз-француз эскадраһы ҡаланы утҡа тотҡан саҡта ул етди зыян күрә. Һөҙөмтәлә хужаларға йортто тергеҙергә тура килә. Йорт хужаһы сауҙагәр А. Н. Аверьино була, ә 1890 йылда ул вафат булғас, йорт уның ҡатыны Софья Аверьиноға күсә. 1896 йылда йортто А. Г. Риделю ала, унан һуң унда уның вариҫтары йәшәй. 1915 йылда уны пароходлыҡ хужаһы Ф. К. Звороно һатып ала.
1919 йылда йортта Аҡ Армияның Юғары Главнокомандующийы генерал-лейтенант А. И. Деникиндың ставкаһы тора. 23 октябрҙә Аверьино йортонда рус армияһының ҙур дәрәжәле хәрби етәкселәре хөрмәтенә ҡабул итеү ойошторола, унда уларҙың хәрби союзниктары булған сит ил (Бөйөк Британия, Чехословакия,Польша) вәкилдәре лә ҡатнаша. Совет власы йылдарында йорт хөкүмәткә алына. 1920 йылдарҙа йортта ҡала халыҡ мәғарифы бүлеге, немец интервенттарының балалары өсөн ете йыллыҡ мәктәп, һуңынан 8-се балалар йорто урынлашҡан. 1944—1948 йылдан алып йорттоң икенсе ҡаттағы бүлмәләрендә Пионерҙар һәм уҡыусылар йорто, ә беренсе ҡатта 2000 йылға тиклем П. И. Чайковский исемендәге балалар музыка мәктәбе эшләй.

# Аверьино йорто
## Һүрәтләү

Аверьино йорто классицизм һәм барокко стиле элементтарын ҡулланып төҙөлгән. Фасады рустовка менән биҙәлгән. Тура мөйөшлө тәҙрәләренең сандриктары уҡлы нур һәм өс мөйөшлө формала эшләнгән. Мутуллы кәрнизе бөтә периметры буйынса йөҙлөклө. Ишек алды яғында селтәрле металл рәшәткәле балкон тора, ул дүрт колоннаға ҡуйылған.
# Кесе Янчер

Кесе Янчер — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Янчер йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Янчер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100241
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Африка дәүләттәре

Африка дәүләттәре — Африка ҡитғаһында һәм уның янында урsнлашҡан утрауҙарҙағы дәүләттәр.
# Кушалка

Кушалка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Кушалка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003738
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000373
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Потка (Чёрная ҡушылдығы)

Потка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Потка (Чёрная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015427
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101542
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йәркәй (исем)

Йәркәй — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Йәркәй исеме бар.

# Йәркәй (исем)
## Этимологияһы

Йәркәй исеме башҡорт теленә фарсы теленән ингән: «йәр» — дуҫ, иптәш һүҙенә «кәй» иркәләу ялғауы ҡушылыу юлы менән яһала

# Йәркәй (исем)
## Билдәле кешеләр

Йәркәй Ейәнсурин (Ялан Йәркәй; XVII быуат аҙағы — XVIII быуат башы) — Йылан улусының атаҡлы башҡорто.
Буранбай Йәркәй сәсән (ысын исеме Ҡотошов/Ҡотдосов Буранбай Һөйөндөк улы; Һөйөндөков Буранбай Ҡотдос улы) (1781 йыл?—1868 йыл) — йырсы, ҡурайсы һәм сәсән.
Яҡшыдәүләтов Йәркәй Әнүәр улы (1 ғинуар 1943 йыл — 8 сентябрь 2005 йыл), журналист. БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989). Журналистар союзы ағзаһы (1978).
Йәркәев Антей Йәркәй улы (1903 йыл — март 1942 йыл) — ҡыҙылармеец.
Йәркәев Исхаҡ Шөғйәеп улы (1918 йыл — 6 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

# Йәркәй (исем)
## Йырҙар

Ялан Йәркәй (рус. Ялан Яркей) — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй (моңло, оҙон йыр). Риүәйәт буйынса, йырҙың авторы — Буранбай сәсән. Төрлө варианттары бар.

# Йәркәй (исем)
## Ауылдар

Үрге Йәркәй (рус. Верхнеяркеево) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.
Түбәнге Йәркәй (рус. Нижнеяркеево) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.
Йәркәй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. Административ үҙәге — Аҡкүҙ ауылы.
# Ҡотлогилде Ишемғолов

Ҡотлогилде Ишемғолов (1794—?) — хәрби эшмәкәр, тархан. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Ҡотлогилде Ишемғолов
## Биографияһы

Ҡотлогилде Ишемғолов Ырымбур губернаһы Һыуын-Ҡыпсаҡ улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы) Бикес ауылында йәшәгән. Сығышы менән тархандар нәҫеленән. Атаһы Ишемғол Илембәтов (1761—?) 9-сы башҡорт кантонында зауряд-чиновник булып хеҙмәт иткән.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 9-сы Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 9-сы Башҡорт атлы полкы Яңы Воздвиженка ҡәлғәһендә 9-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 10 октябрендә Һамар аша Түбәнге Новгородҡа бара, 1813 йылдың майында Варшава герцоглығына килеп етә һәм бында Польша армияһы составына индерелә. 1813 йылдың 19 сентябрендә 9-сы Башҡорт полкы Крейц отрядына керә һәм төрлө алыштарҙа, шул иҫәптән 1813 йылдың 28 сентябрендә — Фрайберг, 6 һәм 7 октябрҙә — Лейпциг, 14 октябрҙә — Мадин янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Лейпциг янындағы алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡотлогилде Ишемғолов 3-сө дәрәжәләге Изге Анна ордены менән бүләкләнә.
21 октябрҙә 9-сы полк Төньяҡ армияның кавалериянан генерал барон Винценгероде корпусына ҡушыла, ә 1813 йылдың 27 декабренән 1814 йылдың 15 ғинуарына тиклем генерал-лейтенан Строгановтың отряды составында Гамбург ҡәлғәһен блокадалауҙа, Эрфурт эргәһендәге алышта ҡатнаша. 1813 йылдың декабренә ҡарата, Ҡотлогилде Ишемғолов 9-сы Башҡорт полкы командиры Аҡмәмбәт Ураҙғоловтың ярҙамсыһы булып хеҙмәт иткән.
1814 йылда полк Франция территорияһындағы алыштарҙа ҡатнаша. 13 февралдә — Селдизил, 21 февралдә — Элле, 24, 25 һәм 26 февралдә — Лаон янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 28 февралендә Ҡотлогилде Ишемғолов Павес ҡалаһы янындағы алышта ҡаһармалыҡ күрһәтә. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 9-сы Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.
1824 йылдың 27 декабренән 1825 йылдың 13 сентябренә ҡәҙәр Санкт-Петербургта император Александр I һарайында хеҙмәт итә, 23 сентябрҙә бриллиант йөҙөк һәм 1000 һум аҡса менән бүләкләнә.
1828 һәм 1832 йылдарҙа армияға Рус-төрөк һәм Польша һуғыштарына ебәрергә 1-се һәм 8-се Башҡорт полктарын ойоштороу эшмәкәрлеге өсөн баш түрәләрҙән хуплау ала. 1835 йылда яҡшы хеҙмәте өсөн 4-се дәрәжәләге Изге Станислав ордены менән бүләкләнә.

# Ҡотлогилде Ишемғолов
## Бүләктәре

* 3-сө дәрәжәләге Изге Анна ордены (30.11.1813)
* 4-се дәрәжәләге Изге Станислав ордены (1835)
* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры

# Ҡотлогилде Ишемғолов
## Ғаиләһе

Улы — хорунжий Мөхәмәткирәй, 1827—1830 йылдарҙа Ырымбур губернаторы П. К. Эссендең ординарсыһы булып хеҙмәт итә. 1837 йылда тәхет вариҫы царевич Александрҙы башҡорт полкы менән таныштырыу маҡсатында ойошторолған башҡорт полкын формалашыу өсөн баш түрәләрҙән хуплау ала.
Ейәне — Йыһангир Мөхәмәткирәй Ишемғолов 1845 йылда Ырымбур Неплюев кадет корпусын тамамлай.
# Гижга (Төньяҡ Кондас ҡушылдығы)

Гижга — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Кондас йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Гижга (Төньяҡ Кондас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007567
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100756
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тулья (Ах ҡушылдығы)

Тулья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ах йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Тулья (Ах ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016863
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301686
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Калуга өлкәһе

Калу́га өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Үҙәк федераль округ составына инә.
Калуга өлкәһе 1944 йылда ойошторола. Төньяҡ-көнбайышта — Смоленск өлкәһе, төньяҡ-көнсығышта — Мәскәү ҡалаһы һәм Мәскәү өлкәһе, көнсығышта — Тула өлкәһе, көньяҡта — Брянск һәм Орёл өлкәләре менән сиктәш.

# Калуга өлкәһе
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 1 009 772 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 33.91 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 76.25 % (2015).
Калуга өлкәһендә 1989 йылда — 489, 2002 йылда — 451 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.

# Калуга өлкәһе
## Административ-территориаль бүленеш

2011 йылға ҡарата Калуга өлкәһендә 303 муниципаль берәмек бар, шул иҫәптән:
* 2 ҡала округы
* 24 муниципаль район
* 26 ҡала һәм 251 ауыл биләмәһе

# Калуга өлкәһе
## Билдәле шәхестәре

* Авдошкин Семён Егорович (15.08.1918—9.03.1963), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, пулемёт ротаһы командиры, өлкән лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1944).
* Сначёв Владимир Иванович (1955), ғалим-геолог. 1978 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Геология институты инженеры, 1985 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1993 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр, 1997 йылдан — мәғдән ятҡылыҡтары лабораторияһы мөдире. Геология-минералогия фәндәре докторы (1993), профессор (2012). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001). Людинов ҡалаһынан.
* Спасский Владимир Иосифович (9.05.1874—18.03.1955), ғалим-күҙ табибы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, медицина өлкәһе һәм йәмәғәт эшмәкәре. Медицина фәндере докторы (1947), профессор (1947). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944), «Почёт Билдәһе» (1950) ордендары кавалеры. Сығышы менән Калуга губернаһының Рождество ауылынан.