yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡырым гимны

Ҡырым гимны (Ҡырым Йөмһүриәте Дәүләт гимны / Ҡырым Автономиялы Йөмһүриәте гимны) Ҡырым Автономиялы Республикаһы Юғары Советының 2000 йылдың 18 октябрендәге ҡарары менән раҫлана һәм Ҡырым Республикаһының 2014 йылдың 5 июнендәге законы менән дөрөҫләнә.
Гимедың композиторы — Ҡараманов Әлемдар, ә тексының авторы — Ольга Голубева . Гимндың һүҙҙәрен махсус комиссия республика конкурсы һөҙөмтәләре буйынса һайлап ала. Уның составына музыка авторы ла инә. Был конкурсҡа бөтәһе 60-тан ашыу текст варианты тәҡдим ителә.
Ҡырым гимны тәүге тапҡыр СССР-ҙың халыҡ артисы Богатиков Юрий һәм йырсы Элина Сейфуллина тарафынан башҡарыла.

# Ҡырым гимны
## Һүҙҙәре

Урыҫ телендәге тексы
       Нивы и горы твои волшебны, Родина,
       Солнце и море твои целебны, Родина.
       Эту землю мы сохраним
       И внукам оставим цветущий, как сад, Крым,
       Цветущий, как сад, Крым!
       Зори свободы тебя согрели, Родина,
       Братья-народы тебя воспели, Родина.
       Эту землю мы сохраним
       И вместе, крымчане, прославим в веках Крым,
       Прославим в веках Крым! Славься, Крым! Украинтелендәге тексы
       Ниви і гори твої чарівні, Батьківщино,
       Сонце і море твої цілющі, Батьківщино.
       Цю землю ми збережімо
       І онукам залишімо квітучий, як сад, Крим,
       Квітучий, як сад, Крим!
       Зорі волі тебе зігріли, Батьківщино,
       Брати-народи тебе оспівали, Батьківщино.
       Цю землю ми збережімо
       І разом, кримчани, прославімо в століттях Крим,
       Прославімо в століттях Крим!
       Слався, Криме!
Ҡырым телендәге тексы
    Seniñ tarlalarıñ ve dağlarıñ türkülidir, Vatan,
    Seniñ küneşiñ ve deñiziñ şifalıdır, Vatan,
    Bu topraqnı biz tutarız
    Ve torunlarğa cıyarız bağça kibi çiçek açğan Qırımı,
    Bağça kibi çiçek açğan Qırımı!
    Azatlıq tirleri seni isittı, Vatan,
    Qardaş halqlar seni dediler, Vatan.
    Bu topraqnı biz tutarız
    Be bir yerde, qırımlılar, seni maqtarız yuzyıllarda, Qırım,
    Maqtarız yuzyıllarda Qırımı!
    Meşur ol, Qırım!
# Крефезе

Крефезе (нем. Krevese) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 531 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,15 км². Диңгеҙ кимәленән 39 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Яков Ухсай

Яков Ухсай, Яков Гаврилович Ухсай (төп исеме Никифоров Яков Гаврилович, cыу. Ухсай (Никифоров) Яков Гаврилович 26 ноябрь 1911 йыл — 7 июль 1986 йыл) — Сыуашстандың халыҡ шағиры, яҙыусы, драматург, тәржемәсе.

# Яков Ухсай
## Биографияһы

1911 йылдың 26 ноябендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Ыҫлаҡбаш ауылында тыуған.
«Тӑван Атӑл» («Туған Иҙел») журналының баш мөхәррире була.
1986 йылдың 7 июлендә Чебоксар ҡалаһында вафат була.

# Яков Ухсай
## Әҫәрҙәре

* «Кӗлпук мучи» (Кельбаҡ ҡарт),
* «Ача чухнехи ҫӑлтӑр» (Минең баласаҡ йондоҙо),
* «Хура тӑпра» (Ҡара тупраҡ),
* «Салтак поэмисем» (Һалдат поэмалары).

# Яков Ухсай
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1945 йыл — Сыуаш АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
* 1950 йыл — Сыуашстандың халыҡ шағиры.
* 1971 йыл — К. В. Иванов исемендәге Сыуашстан премияһы бирелә.
* 1972 йыл — А. М. Горький исемендәге РСФСР дәүләт премияһы бирелә.
* Бөйөк Ватан һуғышында 2-се (07.10.1944; 06.04.1985) дәрәжәле орден менән бүләкләнә.
* Әҙәбиәттә эшмәкәрлеге өсөн Ленин, Октябрь Революцияһы, «Почёт Билдәһе» ордендары менән бүләкләнә.
# Важня (Уста ҡушылдығы)

Важня — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Важня (Уста ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043458
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004345
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Питео

Питео (швед. Piteå) — Швецияла, Норрботтен ленында ҡала. Питеэльвен йылғаһы тамағында, Ботник ҡултығы ярында урынлашҡан. Халыҡ һаны 2005 йылға ҡарата 22 650 кеше тәшкил итә. Шул уҡ исемдәге коммунаның үҙәге. 1621 йылдың 12 майынан ҡала статусына эйә.

# Питео
## Географияһы

Утрауҙа урынлашҡан үҙәк өлөшө Хеггхольмен тип атала; ерҙең күтәрелеүе сәбәбе арҡаһында ул материктың өлөшө тиерлек булып китә.
Питео матур архипелаг районында урынлашҡан, шуның арҡаһында ул йәйге, шулай уҡ ҡышҡы туризм үҙәге булып тора. «Ривьера Норрботтен» (йәки «Норрланд») тип аталған пляж курорт зонаһы бар, уның тирә-яғында спа, оҙон ҡомло пляж, ресторан һәм гольф өсөн ялан бар. Шулай уҡ был район әүҙем ял итеү һәм балыҡ тотоу өсөн тап килә. Ҡышын саңғыла шыуыу һәм ҡышҡы һыу инеү кеүек күңел асыуҙар ойошторола.

# Питео
## Тарихы

1621 йылдың 12 майҙында Питео ҡала статусын ала.
1666 йылдың июлендә ҡала янып бөтә, әммә һуңынан тергеҙелә. Шул ваҡыттан янмай ҡалған берҙен-бер бина — сиркәү.
Ҡала майҙанында XVII быуаттан алып үҙенең ҡиәфәтен һаҡлаған ратуша урынлашҡан.
XIX быуаттан башлап халыҡ һаны тиҙ арта башлай. XIX быуаттың 70-се йылдарынан алып XX быуаттың 20-се йылдарында тиклем Питео халҡы 2500 кешенән артмай. Халыҡтың тәүге артыуы 1911 йылда Эльвсбюн-Питео тимер юл тармағының асылыуы, шулай уҡ сәнәғәт предприятиелары һәм гавангә нигеҙ һалыу менән аңлатыла. .
Питеола урман хужалығы тармаҡтары традицион көслө. Бында ҡағыҙ комбинаты һәм ағас бысыу заводтары урынлашҡан. Уның порты ла мөһим әһәмиәткә эйә.

# Питео
## Билдәле шәхестәре

* Бустрём Якоб Кристофер, философ.
* Линдгрен Ларс — отставкалағы НХЛ уйынсыһы
* Марклунд Лиза, яҙыусы.
* Маттеи Петер, швед опера йырсыһы, баритон.
* Перссон Стефан — хоккейсы.
* Ренберг Микаель — отставкалағы НХЛ уйынсыһы.
* Суландер Даниель , Карл Линней уҡыусыһы.
* Хольмстрём Томас — «Детройт Ред Уингз» командаһынан НХЛ уйынсыһы
* Эден Нильс, статс-министр
* Элунд Матиас — Тампа Бэй Лайтинг командаһынан НХЛ уйынсыһы

# Питео
## Туғандаш ҡалалары

Питео түбәндәге ҡалалар менән туғандаш:
* Нагария, Израиль
* Кандалакша, Рәсәй
* Гриндавик, Исландия
* Сен-Бартельми, Франция
# Кесе Бугурусланка

Кесе Бугурусланка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бугурусланка йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Бугурусланка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007992
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100799
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эмилия Һаммаршельд

Эмили Огаста Кристина Һаммаршельд, тыумыштан Һолмберг, (швед. Emelie Holmberg}}; 6 май 1821 йыл — 26 март 1854 йыл) — швед сығышлы Америка композиторы, йырсы, пианист, музыкаль педагог һәм органсы.

# Эмилия Һаммаршельд
## Швециялағы тормошо

Эмили Һолмберг Стокгольмда, Швецияла тыуған. Уның ата-әсәһе сауҙагәр Карл Кристиан Һолмберг (Carl Holmberg Christian) һәм уның ҡатыны Эмили Һеллгрен булған. Музыкаль һәләттәре булған ҡыҙҙы композитор Эдуард Брендлер һәм уның ҡатыны Ульрика (Бук) Брендлер (1803-1841), уҡыта башлай. Шулай уҡ уны музыка грамотаһы буйынса композитор һәм педагог Эрик Дрэйк (1788-1870) һәм композитор һәм органист Йохан Петер Cronhamn (1803-1875) шөғөлләнгән. 1836 йылда Эмили Һолмберг үҙенең тәүге музыкаль композицияһын баҫтырып сығара. 1838 йылда Эмили Һолмберг беренсе тапҡыр пианист һәм йырсы булараҡ сығыш яһаған. 1841 йылда ул Стокгольмда музыка институтына нигеҙ һала. Шул уҡ йылды ул шағирә Юлия Найберг менән Парижға сәфәр ҡыла. Эмили 1841 йылдың 27 майында Эмили Һолмберг Швед Король музыка академияһының ағзаһы итеп һайлана.

# Эмилия Һаммаршельд
## Иммиграцияһы

Эмили хаммаршельд педер яльмар 1844 йылда Эмили Һолмберг Педер Яльмар Һаммаршельдҡа (Peder Hjalmar Hammarskjöld, 1817-1861), Skultuna mässingsbruk литейный заводы хужаһына кейәүгә сыға. Шул уҡ йылдарҙа, кредиторҙарҙан дәғүәләре арҡаһында, ир менән ҡатын Ҡушма Штаттарына күсеп китә. АҠШ-та Эмили Һаммаршельд бик уңышлы таамланған ҙур тур яһай, Вашингтонда, Колумбияла Ҡорал заводында концерт ҡуя. 1845 йылдың февралендә Яңы Орлеанда пианист булараҡ сығыш яһай. Һуңынан Көньяҡ Каролинала, Чарльстонда органсы булып эшләй.
Эмили Хаммаршельдтың өс ҡыҙы була. 1854 йылда дүртенсе бала балаһын тапҡан ваҡытта, Көньяҡ Каролинаның Чарльстон ҡалаһында вафат була.

# Эмилия Һаммаршельд
## Әҫәрҙәре

* Sånger för en eller flera röster med piano (utg 1835). 12 stycken.
* Nya sånger med accompagnement af pianoforte (utg 1839).
* Sånger vid Pianoforte (utg 1841). 9 stycken.
* Nio sånger vid pianoforte (utg 1843).
* Sånger med accompagnement af pianoforte (utan år). 8 stycken.
* Hök och Dufva, text Carl Fredric Dahlgren.
* Göken gal i lunden, text Karl Fredrik Dahlgren.
* Ur stormarna ser jag en aflägsen, text Carl Wilhelm Böttiger.
* Sof, oroliga hjärta, sof, text Johan Ludvig Runeberg.
* Till skogs en liten fågel flög, text Per Daniel Amadeus Atterbom.
# Һормуз боғаҙы

Һормуз боғаҙы (ғәр. مضيق هرمز‎ — Madīq Hurmuz, Һурмуз; фарс. تنگه هرمز — Tangeh-ye Hormoz, Һормоз) — Оман ҡултығын Фарсы ҡултығы менән тоташтырыусы тар, ҙур стратегик әһәмиәткә эйә булған боғаҙ.

# Һормуз боғаҙы
## География

Боғаҙҙың төньяғында Иран яр буйы, көньяғында — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре һәм Оман илдәренең яр буйы урынлашҡан.
Оҙонлоғо 195 километр, иң тар киңлеге — 54 километр. Тәрәнлеге 229 метрға барып етә. Боғаҙ һәр береһенең киңлеге яҡынса 2,5 километр булған ике транспорт каналына бүленгән. Каналдар үҙ-ара 5 километр оҙонлоғондағы буфер зонаһына бүленгән. Хәҙерге ваҡытта Фарсы ҡултығы илдәрендә табылған нефть һәм тәбиғи газды экспортлау өсөн берҙән-бер диңгеҙ юлы боғаҙ аша үтә.
Атамаһы шул уҡ исемдәге утрауҙан барлыҡҡа килә.
# Караалаха

Караалаха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут (Ак-Алаха) йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Караалаха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004400
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100440
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Метлей (Бекшанка ҡушылдығы)

Метлей — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе, Һамар өлкәһе, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бекшанка йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Метлей (Бекшанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сызранка йылғаһы, инештән Сызрань ҡалаһына (ҡаланан юғарыраҡ) тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001312112100008953
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100895
* Бассейн коды — 11.01.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лумбода-Яха

Лумбода-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Лумбода-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307749
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уң Рассоха (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)

Уң Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Шарда йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Уң Рассоха (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037538
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003753
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иманғол (исем)

Иманғол — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ҡулланыла

# Иманғол (исем)
## Этимологияһы

Иманғол башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, башҡортса мәғәнәһе — имам + ғол.

# Иманғол (исем)
## Билдәле кешеләр

Иманғол Йосопов (1780 — ?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Иманғол (исем)
## Фамилияла

Иманғолов Динислам Ислам улы (10 сентябрь 1924 йыл — 22 сентябрь 2014 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1951—1994 йылдарҙа Стәрлетамаҡ сода-цемент комбинаты слесары. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының IX саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1975—1980). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974). Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (1969).
Иманғолова Зөләйха Сәхи ҡыҙы (7 апрель 1948 йыл) — Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, хеҙмәт ветераны.
Иманғолов Сулпан Ғоссам улы (1 ғинуар 1932 йыл — 9 ғинуар 2001 йыл) — башҡорт журналисы һәм сатирик шағиры, СССР Журналистар (1958) һәм Яҙыусылар (1981) союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Шәһит Хоҙайбирҙин (1996) һәм Булат Рафиҡов (2001) исемендәге премиялар лауреаты.
Иманғолов Насибулла Сәйфетдин улы (1902 — ?) — 112-се кавалерия дивизияһы яугиры , 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Иманғол (исем)
## Ауылдар

Иманғол (Туймазы районы) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
Иманғол (Учалы районы) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
1-се Иманғол — Ырымбур өлкәһенең Октябрьский районындағы ауыл. Ете ырыу кантоны үҙәге.
2-се Иманғол — Ырымбур өлкәһенең Октябрьский районындағы ауыл.
Иманғол ауыл Советы (Учалы районы) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
# Хойтен

Хойтен (нем. Heuthen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 763 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,08 км². Диңгеҙ кимәленән 410 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
# Түрйәнов

Түрйәнов — фамилия.
* Түрйәнов Альфрет Хәбиб улы (1940—2016) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. 1987—1995 йылдарҙа Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры.
* Түрйәнов Мэлс Хәбиб улы (1940—2004) — ғалим-табип, инфекционист, йәмәғәтсе.
# Мелехов Иван Степанович

Иван Степанович Мелехов (15 сентябрь 1905 йыл — 6 декабрь 1994 йыл) — ғалим-урмансылыҡ белгесе, ауыл хужалығы фәндәре докторы (1944), профессор (1944), ВАСХНИЛ академигы (1956), РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967). СССР Юғары Советының 5-се саҡырылыш депутаты (1958—1962). СССР Фәндәр академияһының урман һәм урман химия институтын ойоштороусы һәм беренсе директоры.

# Мелехов Иван Степанович
## Биографияһы

Архангельск губернаһының Жаровиха ауылында тыуған.
Ленинград урман-техник академияһын тамамлағандан һуң (1930) Архангел урман-техник институтының урмансылыҡ кабинеты мөдире һәм бер үк ваҡытта ассистент (1930—1932), һуңыраҡ — урмансылыҡ кафедраһы доценты һәм ғилми тикшеренеү секторының өлкән ғилми хеҙмәткәре була (1932—1934).
Бер үк ваҡытта СССР ФА Төньяҡ базаһы урман төркөмө ғилми экспедицияһының ғилми етәксеһе була (1938—1942), Архангельск урман-техник институтының дөйөм урмансылыҡ (1934—1944) һәм урмансылыҡ кафедраһы (1944—1951, 1952—1958) мөдире
1951—1952 йылдарҙа Ленинград урман-техник академияһында урмансылыҡ кафедраһы мөдире —
1957—1958 йылдарҙа — СССР фәндәр академияһы бүлексәһендә Төньяҡ урман институты директоры.
1958—1962 йылдарҙа — СССР ФА урман химияһы һәм урман институтын ойоштороусы һәм беренсе директоры (Архангельск). Бер үк ваҡытта Архангельск өлкәһенән СССР Юғары Советының 5-се саҡырылыш депутаты (1958—1962).
1962—1966 йылдарҙа — СССР Дәүләт планы ҡарамағында урман, целлюлоза-ҡағыҙ, ағас эшкәртеү сәнәғәте һәм урман хужалығы буйынса Дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары. Бер үк ваҡытта Мәскәү урман-техник институтында (1962 йылдан алып) урмансылыҡ кафедраһын етәкләй
1965—1971 йылдарҙа — ВАСХНИЛ-дың агроурман мелиорацияһы һәм урмансылыҡ бүлегенең академигы-секретары.
1971—1992 йылдарҙа — Мәскәү урман-техник институтының урмансылыҡ кафедраһы мөдире, профессор
1994 йылдың 6 декабрендә Мәскәүҙә вафат була. Востряковский зыяратында ерләнә

# Мелехов Иван Степанович
## Төп хеҙмәттәре

* Некоторые труды на сайте Электронной библиотеки «Русский Лес».
* Мелехов И. С. Очерк развития науки о лесе в России. — М.: Изд-во АН СССР, 1957. — 208 с. — (Научно-популярная серия). — 8000 экз.
* Мелехов И. С. Лесоведение и лесоводство: Лекции на фак. повышения квалификации преподавателей лесотехн. вузов. — М.: б.и., 1972. — 178 с.
* Мелехов И. С. Лесоведение. — М.: Лесная промышленность, 1980. — 408 с. — (Для вузов). — 15 000 экз.

# Мелехов Иван Степанович
## Наградалары

* Ленин ордены, Октябрь революцияһы ордены, ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм күп кенә миҙалдары.
* СССР Фәндәр академияһы М.В. Ломоносов исемендәге юбилей миҙалы менән бүләкләй.
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967).
* «Лесоведение» китабы өсөн 1981 йылда ВАСХНИЛ-дың Г.Ф. Морозов исемендәге алтын миҙалы һәм СССР ВДНХ комитетының почет дипломы менән бүләкләнә. менән бүләкләнде. Г. Ф. Ссср вднх дипломы һәм почет комитеты төп морозов.

# Мелехов Иван Степанович
## Хәтер

Архангельскиҙа ғалим йәшәгән йортҡа мемориаль таҡта ҡуйылған. Төбәктә традицион фәнни «Мелехов уҡыуҙары» үткәрелә.
# Крестовка №1

Крестовка №1 — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Крестовка №1
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010626
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201062
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дарвин аркаһы

Дарвин аркаһы (исп. Arco de Darwin, ингл. Darwin's Arch) — геологик ҡатлам, Эквадорға ҡараусы Тымыҡ океанда Галапагос утрауҙарының Кулпеппер утрауынан 1 километрҙа урынлашҡан тәбиғи арка. Байф диңгеҙ фаунаһы һәм тәбиғәт матурлығы арҡаһында туристар араһында популяр булған урын. Уның үрге ҡыйығы, элекке урынында ике бағана ҡалдырып, тәбиғи эрозия арҡаһында 2021 йылдың 17 майында емерелде.

# Дарвин аркаһы
## Тасуирламаһы

Галапагос архипелагындағы (Эквадор) иң төньяҡта тип һаналған вулкан утрауы Кулпепперҙан (Дарвин булараҡ та билдәле) бер километр көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан тәбиғи арка. Ҡаянан торған ойошторма һәм утрау ер шары тирәләй сәйәхәт (1831—1836) ваҡытында эволюция теорияһы буйынса асыш яһаған, һәм архипелагта 1835 йылдың сентябрь-октябрендә булған инглиз натуралисы һәм сәйәхәтсеһе Чарлз Дарвин хөрмәтенә шулай аталған. Галапагос утрауҙарында уҙғарылған тикшеренеүҙәре ошо теория асышына булышлыҡ иткән тип иҫәпләнә .
Тәбиғи арка уны барлыҡҡа килтергән утрауҙың һәм платформаның геологик тәбиғи дауамы тип һанала. Донъя океанының кимәле түбәнерәк булған осорҙа Дарвин аркаһы һәм Кулпепер утрауы ҡоро ер аша тоташҡан була, тип иҫәпләнә. Уның бейеклеге 18 метр, оҙонлоғо — 70 метр һәм киңлеге — 23 метр тәшкил иткән. Галапагос утрауҙарының символдарының береһе булған (уны хатта Париждағы Триумфаль арка менән сағыштырғандар) бай ҡырағай фаунаһы һәм тәбиғи матурлығы арҡаһында круиз лайнерҙарында сәйәхәт итеүсе туристар һәм фотографтар араһында популяр дайвинг урыны булған. Ул урынлашҡан районда диңгеҙ фаунаһы түбәндәге вәкилдәргә: бронза акула-сүкештәргә, манты скаттарға, ҙур күҙле каранкстарға, скумбрияға, һары тунецҡа, дельфиндарға, кит акулаһына (июль башынан оҙонлоғо 14 метрға тиклем) бай. Шулай уҡ бында пелагик балыҡтарҙың төрлө төрҙәрен: мавритан идолдарын, галапагос ебәк һәм оҙон ҡанатлы акулаларын, орляк скатын (йыртҡыс диңгеҙ балығы), бисс һәм йәшел ташбаҡа, барракудтарҙы осратырға мөмкин.

# Дарвин аркаһы
## Емерелеүе

2021 йылдың 17 майында 17:20 UTC (урындағы ваҡыт менән иртәнге 11:20 сәғәттә), элекке урыныда ике бағана барлыҡҡа килтереп, тәбиғәт эрозияһы арҡаһында, емерелеп төштө.. Galapagos Aggressor III бортындағы дайверҙар ошо ваҡиғаның шаһиты булды. Емерелгәндән һуң тороп ҡалған таш бағаналарҙы туризм һәм дайвер өлкәһен хеҙмәтләндергән урындағы халыҡ — «Эволюция терәктәре» (исп. Los Pilares de la Evolución, ингл. The Pillars of Evolution) тип атаны.
# Мезис

Мезис — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Унзас йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мезис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008976
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200897
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аннабург

Аннабург (нем. Annaburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7457 кеше йәшәй. Майҙаны — 120,61 км². Диңгеҙ кимәленән 75 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6925 һәм автомобиль коды — WB.