yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Китерня (Чем ҡушылдығы)

Китерня — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чем йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Китерня (Чем ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200005012
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200501
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дар әс-сүлх

Дар әс-сүлх (солох) (ғәр. دار الصلح‎ — солох биләмәһе‎), йәки дар әл-ғәһед (ғәр. دار العهد‎ — килешеү биләмәһе‎) — мосолман дин белгестәре — фаҡиһтар ҡарашына ярашлы, яулап алынған биләмәлә мосолман хөкүмәте менән мосолмандарҙы һәм зиммиҙәрҙе яҡларға ризалашып килешеү төҙөлгән мосолман булмаған территория.

# Дар әс-сүлх
## Тасуирламаһы

Йыш ҡына солох тураһындағы килешеүҙә жизйә түләү һәм мосолман булмаған кешенең хоҡуҡи хәле (әһел әз-зимми) тураһындағы пункт индерелә. Хәҙерге заман дин әһелдәренең ҡайһы берҙәре Дар әл-сүлхте һуғыш биләмәһенә индермәй, ә уны дуҫ илдәр биләмәһенә тиңләй.
Дар әс-сүлх (әһел әс-сүлх) халҡы ислам дин белгестәре тарафынан зимми тип ҡарала, әммә Дар әс-сүлх сауҙагәрҙәре Дар әл-исламдағы әһел әз-зиммиҙәрҙән ике тапҡырға күберәк сауҙа пошлинаһы түләй. Был положениелар бик яҡынса була, сөнки килешеүҙәр ғәмәлдә булған осорҙа ислам хоҡуҡ теорияһы бик үк эшләнмәгән, ә был положениелар аныҡланғас (VIII б. аҙағында), килешеүҙәр төҙөгән өлкәләрҙең күбеһе туранан-тура Ғәрәп хәлифәлеге составына инә.
Хәлифәлек тарҡалғандан һуң, мосолман династиялары идара иткән барлыҡ өлкәләр ҙә, халыҡ составына ҡарамайынса, Дар әл-ислам тип ҡарала, ә мосолман булмаған дәүләттәр менән төҙөлгән килешеүҙәр ғәҙәти дәүләт-ара килешеүҙәр рәүешендә була
# Мөкмин-Ҡаратай

Мөкмин-Ҡаратай — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Лениногорск районы ауылы. Мөкмин-Ҡаратай ауыл биләмәһе составына керә.

# Мөкмин-Ҡаратай
## География

Ауыл Ҡаратай йылғаһы буйында, Лениногорск ҡалаһынан көнбайыштараҡ 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Мөкмин-Ҡаратай
## Тарих

Мөкмин-Ҡаратай — Юрмый улусы башҡорттарының ауылы. 1785 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Күзекәй улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда мәсет, 2 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны, 1930 йылдан — Шөгөр районы, 1959 йылдан — Лениногорск районына составына инә.

# Мөкмин-Ҡаратай
## Халҡы

Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1889 | 1900 | 1910 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 352 | 554 | 724 | 861 | 978 | 1049 | 752 | 646 | 757 | 681 | 517 | 313 | 342 |

# Мөкмин-Ҡаратай
## Инраструктура

Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар. Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
# Мушковай (Нылга ҡушылдығы)

Мушковай — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нылга йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мушковай (Нылга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039221
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103922
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы

Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы (рус. Кузбеков Рустэм Сулейманович; 27 август 1952 йыл) — табип-терапевт, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Башҡорт АССР-ының Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы
## Биографияһы

Рөстәм Сөләймән улы Күзбәков 1952 йылдың 27 авгусында Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Алайғыр ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт.
Юғары белемле — 1975 йылда Башҡорт дәүләт медицина институты тамамлай.
Хеҙмәт юлын 1972 йылда Өфө ҡалаһының 2-се балалар поликлиникаһында кесе медицина хеҙмәткәре вазифаһында башлай, травмотология бүлегендә, артабан «Тиҙ ярҙам» станцияһында фельдшер булып эшләй.
1976—1991 йылдарҙа ординатор, «Стәрлетамаҡстрой» тресының медицина-санитария бүлегенең бүлексә мөдире, баш табибтың дауалау эше буйынса урынбаҫары була. 1997 йылға тиклем Стәрлетамаҡ ҡала дауаханаһының 2-се терапия бүлеге табип-ординаторы вазифаһынан алып баш табибына тиклем хеҙмәт юлы үтә. 1991 йылдан «Стәрлетамакстрой» тресы дауаханыһының баш табибы.
1997 йылдан — Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең һаулыҡ һаҡлау бүлеге начальнигы булып эшләй.
Стәрлетамаҡ ҡалаһының 131-се Нахимов һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ы ХII саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана, Һаулыҡ һаҡлау, ветерандар һәм инвалидтар эштәре буйынса комиссия ағзаһы була. Тап ошо саҡырылыш депутаттары 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул итә.
Артабан Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы Стәрлетамаҡ НОРИС медицина үҙәгендә табип-терапевт, мануаль терапия табибы булып эшләй.

# Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ҡатыны менән бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.

# Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
# Хирла

Хирла — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бездна йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Хирла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003771
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Синтиг-Еган (Синтиг-Еган ҡушылдығы)

Синтиг-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Синтиг-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Синтиг-Еган (Синтиг-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203960
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тамғалы

Танбалы археологик ландшафтының петроглифтары — Семиречьеның ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр сәнғәтенең иң боронғо һәм сағыу ҡомартҡыларының береһе, 2004 йылдан ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекты булып тора. Бында 1950 йылдар аҙағында ҡаялағы күп һанлы һүрәттәр менән ҙур ғибәҙәтхана табылған, уны өйрәнеү 1970—1980 йылдарҙа башлана. Танбалы ыҙаны Алматы ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 170 км алыҫлыҡта Анракай тауҙарында урынлашҡан.
Петроглифтарҙың күпселеге төп тарлауыҡтың түбәнге өлөшөндә һәм уға көнбайышта йәнәш торған ҡабырғалағы тарлауыҡта, шулай уҡ төп тарлауыҡтан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 7 тар үҙәктә урынлашҡан. Төп тарлауыҡта һүрәттәрҙең дөйөм һаны — яҡынса 2000. Шартлы рәүештә улар 7 төркөмгә бүленә. Төркөмдәрҙең иҫәбе тарлауыҡ тамағынан башлана.
Ҡояш башлы аллаларҙың, суҡмар тотҡан яугирҙәрҙең, никах парҙарының, бала табыусыларҙың, шулай уҡ кеше һәм хайуандар менән күп фигуралы композициялар, хайуандарға һунар күренештәре һәм үгеҙҙәрҙе ҡорбанға килтереү күренештәре осрай. Арбалар менән һүрәт сюжеттары һирәк осрай. Күп һанлы соляр тамғалар билдәле.
Петроглифтарҙың күпселек өлөшө бронза дәүеренә ҡараған. Сак «йәнлек» стилендәге һүрәттәр боронғораҡ петроглифтарҙан айырым урынлаштырылған, әммә ҡайһы бер осраҡта уларҙы тулыландыра һәм хатта ҡаплай. Урта быуат ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр тарлауыҡты уратып алған сусаҡтарҙа һәм уларға йәнәш торған һыуһыҙ тар үҙәктәрҙә осрай. Үҙәк комплекс петроглифтарҙың, шуға ярашлы алтарҙарҙың күплеге менән айырыла, был урындың ҡорбан килтереү өсөн тантаналы тәғәйенләнешенә ишара яһай.
Петроглифтарҙан тыш Танбалыла бик күп боронғо ҡәберлектәр: урта һәм һуңғы бронза быуатының таш йәшник -цисталары, иртә тимер быуат осоронан алып һәм бөгөнгө көнгә тиклем ер һәм таш ҡурғандар табылған.

# Тамғалы
## Фотоһүрәттәр галереяһы

* Ҙур булмаған Тамғалы тарлауығында табылған боронғо таш биҙәктәр (петроглифтар)
* Петрогифтарҙан торған ҙур булмаған йырын
* Боронғо ҡәбиләләр бейеүе һәм хайуандар петроглифтары
* Петроглифтарҙың иң ҙур төркөмө
* Тамғалыла петроглифтар
* Тамғалыла петроглифтар
# «Тыныс атом» һәйкәле (Волгодонск)

«Тыныс атом» һәйкәле — Волгодонскта ҡуйылған монумент ҡалала атом машиналары эшләү һәм энергетика үҫешен символлаштыра. Волгодонсктың төп символдарының береһе булып тора. Скульптор Юрий Владимирович Александровтың эше тәүҙә 1981 йылда Цимлянскта «Волгодонск» аэропорты алдындағы майҙанда урынлаштырыла. Әммә бер нисә айҙан һуң уны Ростов өлкәһе башҡарма комитеты рәйесе М. И. Иваницкий ҡалаға килгәндә монументтың вокзал алды майҙаны һәм аэровокзал бинаһы менән сағыштырғанда бик ҙур булып күренеүе һөҙөмтәһендә күсерергә тура килә. Яңы урынды Курчатов һәм Төҙөүселәр проспекттары киҫелешендә билдәләйҙәр һәм ул бөгөн дә шул урында тора.

# «Тыныс атом» һәйкәле (Волгодонск)
## Һүрәтләнеше

Конструкцияның нигеҙен виноград ботағы менән үрелгән стилләштерелгән атом электроны орбитаһы тәшкил итә. Монументтағы виноград тәлгәштәре шарап эшләү традициялары менән билдәле булған Цимлянский менән бәйләнеште символлаштыра. Ҡала үҙенең виноградтары һәм унан эшләнгән, күргәҙмәләрҙә күп тапҡырҙар бүләктәр алған шараптары менән дан тота. Һәйкәл постаменты ҡабырғалары ауыш диуарҙан ғибәрәт. Тәүҙәге проект буйынса, постамент формаһы навигация башняһы һәм аэровокзал бинаһының ауыш диуарҙары менән ауаздаш була. Александров тәҡдим иткән архитектура композицияһы эскизы Волгодонскты монументаль-художестволы биҙәү концепцияһын әҙерләү буйынса ижади төркөм тарафынан оҙаҡҡа һуҙмайынса раҫлана. Монументтың каркасы, тутламаған ҡорос һәм латунь деталдәре «Атоммаш» заводында эшләнә.
# Масленникова Римма Николаевна

Масленникова Римма Николаевна (3 август 1937 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. Воткинск машиналар төҙөү заводы быраулаусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1982). Удмурт Республикаһының һәм Воткинск ҡалаһының почетлы гражданы.

# Масленникова Римма Николаевна
## Биографияһы

Римма Николаевна Масленникова 1937 йылдың 3 авгусында Удмурт АССР-ының Воткинск ҡалаһында тыуған. 16 йәшендә Воткинск машиналар төҙөү заводына эшкә урынлаша, унда тәүҙә төрлө эштәрҙә эшләй, ә һуңынан станоксы һөнәрен үҙләштерә һәм алты йыл буйы ағас эшкәреү эше менән шөғөлләнә. Заводта балалар коляскалары етештереү буйынса цех асылыу менән ул быраулаусы өйрәнсеге булып күсә һәм даими үҙенең квалификацияһын арттырып, был һөнәрҙе үҙләштерә. Яңы быраулау автоматтары килеү менән хеҙмәтенең етештереүсәнлеген күп тапҡырға арттыра. Римма Николаевнаға шәхси келәймә менән продукция биреү ышанып тапшырыла.
Быраулаусының хеҙмәт ҡаҙаныштары күп тапҡыр билдәләнә. Етештереүҙә юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн уға Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы, «Унынсы биш йыллыҡ ударникгы», «Социалистик ярыш еңеүсеһе» (1979, 1980) билдәләре тапшырыла, «Коммунистик хеҙмәт ударнигы» исеме бирелә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 15 майындағы Указы менән «унынсы биш йыллыҡ план заданиеларын ваҡытынан алда үтәгәне өсөн» Римма Николаевна Масленниковаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Производство эшмәкәрлегенән тыш Римма Николаевна йәмәғәт эшмәкәрлегенә иғтибар бүлә. КПСС ағзаһы (1974 йыл), тармаҡтың профсоюз комитеты ағзаһы итеп һайлана, депутаттарҙың Ҡала советы депутаты, йәшәү урыны буйынса активисы булып тора.
# Рәсих

Рәсих — башҡорт ир-ат исеме.

# Рәсих
## Этимологияһы

Рәсих ғәрәп теленән ныҡлы тигәнде аңлата.

# Рәсих
## Билдәле шәхестәр

* Әхмәтвәлиев Рәсих Хасип улы (27 декабрь 1956 йыл) — рәссам. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2010). 1992 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы, Maison Artistes des ағзаһы, France (2002).
* Ханнанов Рәсих Нурғәли улы (28 октябрь 1931 йыл — 28 сентябрь 2020 йыл) — журналист, шағир һәм яҙыусы. 1957 йылдан СССР Журналистар союзы, 1959 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы, 1960 йылдан — КПСС ағзаһы. 1992—1994 йылдарҙа Ҡыҙыл таң республика гәзите мөхәррире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). Шәһит Хоҙайбирҙин (1994) һәм Әнғәм Атнабаев (2005) исемендәге лауреаты.
* Лоҡманов Рәсих Сәләх улы (1942), хеҙмәт ветераны, журналист, шағир, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 1991—1999 йылдарҙа Учалы районының «Яйыҡ» гәзите мөхәррире. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.
* Рәсих Хәмитов — Башҡортостандың атҡаҙанған металлургы.
# Феррейн дарыуханаһы

Феррейн дарыуханаһы — Мәскәүҙәге элекке шәхси дарыухана. XX быуатҡа тиклем Мәскәүҙә 8 шәхси дарыухана булған. Феррейн дарыуханаһы (совет осоронда — «Аптека № 1») Никольская урамының аҙағында, 19-21 йорттарҙа 1-се ҡоролмала урынлаша.

# Феррейн дарыуханаһы
## Тарихы

1701 йылдың 22 декабрендә Пётр I дарыухана эше тураһында указ индерә.
Даниил Гурчин икенсе льготалы ҡағыҙ ала (беренсеһен Готфрид Иоганн Грегориус ала) һәм 1701 йылдың 28 декабрендә Мясниницкия урамында дарыухана бинаһын төҙөй.
1764 йылда дарыухананы Тобиас Майер, 1765 йылда — Иоахим Даниил Лютый, ә 1773 йылда — Готлиб Гильдебрандт һәм Андрей Линдграф һатып ала. 1832 йылда дарыухананы Карл Иванович Феррейн һатып ала һәм Никольская урамына, сауҙагәр К. К. Шильбахтан һатып алған бинаға күсерә.
1881 йылда предприятие хеҙмәткәрҙәре эшен дәртләндереү өсөн Феррейн яңылыҡ индерә. Ул үҙенең хеҙмәткәрҙәренә компания килеме өлөшөндә ҡатнашыу мөмкинлеге бирә.
1887 йылда Карл Иванович вафат булғандан һуң дарыухана уның улы Феррейн Владимир Карловичкә күсә. Владимир Карлович дарыуханаға клиенттар йәлеп итеү өсөн үҙенсәлекле ысулдар уйлап таба. Яҡшы дарыуҙар әҙерләү өсөн иң яҡшы фармацевтик ингредиент тип айыу майы иҫәпләнә, шуға күрә Владимир Карлович айыу һатып ала. Һәр көн уны ҡала фонтанына һыу эсерергә алып йөрөйҙәр. Айыу үлгәндән һуң уның ҡарасҡыһын дарыухананың икенсе ҡатына ҡуялар.
1902 йылда Владимир Карлович Феррейн «В. К. Феррейн» ширҡәте булдыра.
Ширҡәткә яңы дарыуханалар инә: Арбатта, Серпухов майҙанында, Тверь урамында — химик лаборатория, аналитик лаборатория, химик продукт фабрикаһы, дарыу үләндәре плантацияһы.
1914 йылда В. К. Феррейн фирмаһында 1000-дән ашыу хеҙмәткәр иҫәпләнә, шулар араһынан йөҙҙән ашыу кеше юғары медицина белемгә, ә өс кеше ғилми дәрәжәгә эйә була. Дарыуҙарҙан тыш, хушбуй, одеколон, башҡа парфюмерия-косметика тауарҙары, шулай уҡ «медицина» шараптары: портвейн, малага, херес, мадера етештерелә.
1917 йылда дарыухана национализациялана. Совет осоронда Никольская урамындағы бинала дарыухана эшләүен дауам итә. Бында революцияға тиклемге интерьер һаҡлана. 1990 йылда бина реконструкцияға ябыла, Мәскәү мэры Юрий Лужков мәскәүлеләргә, бында артабан да дарыухана була тип вәғәҙә бирә. Шуға ҡарамаҫтан, реконструкциянан һуң «Аптека № 1» урынына «Баккара» француз гәлсәре бутигы асыла.

# Феррейн дарыуханаһы
## Архитектураһы

1899 йылда архитектор Адольф Эрихсон эклектика рухында бинаны яңынан төҙөй. Никольская урамына сыҡҡан яҡ неоренессанс биҙәк менән биҙәлгән. Дарыухана бинаһының 2 ҡаты бар.
# Коди Кристиан

Коди Аллен Кристиан (инг. Cody Allen Christian; род. 15 апрель 1995, АҠШ) — америка актеры. Иң популяр ролдәре — «Милые обманщицы» телесериалында Майк Монтгомери һәм роль «Волчонок» телесериалында Тео Рэйкен.

# Коди Кристиан
## Карьераһы

Кристиан Аринын Монтгомериның ҡустыһын уйнаған, Майк тип, телесериалда «Милые обманщицы», Freeform каналында күрһәтелә. Ул эпизод рольдарҙы уйнаған телесериалдарҙа «Вернуться к вам», «Настоящая кровь» и «Анатомия страсти». 2011 йылда «Ирландец» тип фильмда төшкән, ә 2013 йылда баш роль алды комеди-фильмда «Очень голодные игры». Коди 5-се сезонда «Волчонок» килеп сыҡты, Тео Рэйкен тип уйнаны.

# Коди Кристиан
## Фильмографияһы
###### Фильмдар

| Йыл | Исеме | Тыуған исеме | Роли | Иҫкәрмәләр |
| 2006 | Томми Кюгларҙын тайналары | The Profound Mysteries of Tommy Kuglar | Йәш Томми Кюглер | Кескәй фильм |
| 2006 | Корн-Дог Толерантности | Corndog of Tolerance | Малай | Кескәй фильм |
| 2009 | Суррогаттар | Surrogates | Малай Кантер | |
| 2011 | Ирландец | Kill the Irishman | Йәш Денни Грин | |
| 2013 | Бик асыҡҡан уйындар | The Starving Games | Питр Меларки | |
| 2015 | Һыу астында | Submerged | Дилан | |
| 2015 | Һайуан үтереү | Killing Animals | Роберто | |
| 2017 | Милләт үтереү | Assassination Nation | | |

# Коди Кристиан
## Фильмографияһы
##### Телевидениеһы

| Йыл | Исеме | Тыуған исеме | Роли | Иҫкәрмәләр |
| 2007 | Күңелден хәле | State of Mind | Адам | |
| 2007 | Һиңә ҡайтырға | Back to You | Ксандер Таккер | "Хулиган Грейси" (season 1, episode 6) |
| 2008 | Ысын Ҡан | True Blood | Кыскырған малай | "Sparks Fly Out" (season 1, episode 5) |
| 2010 | Страстьтың анатомияһы | Grey's Anatomy | Бред Уолкер | "State of Love and Trust"(season 6, episode 13) |
| 2010 | Сибәр Бәләкәй Алдаҡсылар | Pretty Little Liars | Майк Мантгомери | Recurring role (seasons 1–2, 4–6) |
| 2012 | Подопытныйҙар | Lab Rats | Кэван | "Crush, Chop, and Burn, Part I" (season 1, episode 1) |
| 2012 | Матур кешеләр | Beautiful People | Кайл | Unsold television pilot |
| 2012 | Следствие по телу | Body of Proof | Грег Люкс | "Home Invasion" (season 2, episode 16) |
| 2013 | Остин менән Элли | Austin & Ally | Эллиот | "Campers & Complications" (season 2, episode 9) |
| 2013 | Сверхвоины | Supah Ninjas | Флинт Фостер | "Flint Forster" (season 2, episode 2), "Finding Forster" (season 2, episode 9), "Spring Fling" (season 2, episode 12) |
| 2014 | Ох, уж этот папа | See Dad Run | Эван | "See Dad Roast the Toast" (season 2, episode 15) |
| 2015-17 | Волчонок | Teen Wolf | Тео Райкен | Recurring role (seasons 5 and 6) |
# Салар теле

Салар теле (Salırça, سالارچا) — уғыҙ төркөмөнә ҡараған төрки телдәрҙең береһе. Саларҙарҙың милли теле. Ҡытайҙың ҡайһы бер көнбайыш райондарында (башлыса Цинхай провинцияһының Сюньхуа-Салар автономиялы өйәҙендә) таралған.

# Салар теле
## Тарихи

Һөйләшеүселәр һаны — 90 меңгә яҡын кеше (1992). Төрөкмән теленә яҡын. Салгур ҡәбиләләре теленә (XI быуат) барып тоташа тип фараз итәләр. Хәҙерге Салар теле көндәлек аралашыу теле булып тора. Салар теле диалекттарға теүәл итеп тарҡатылмай, көнбайыш, көнсығыш һәм күсә килеүсе һөйләштәргә айырыла. Грамматик һәм лексик системаһына ҡыпсаҡ телдәре, монгол телдәре һәм ҡытай‑тибет телдәре йоғонто яһаған.

# Салар теле
## Фонетикаһы

Фонетикаһында тартынҡыларҙың һаңғыраулыҡ һәм яңғыраулыҡ оппозицияһы әһәмиәтле түгел; тартынҡыларҙың ассимиляцияһы [t]>[n], [x]>[k], [c]>[s], [n]>[f] һ.б.: «anten» (унан) an[t]en — an[n]en, «emex kelegen» (икмәк һораусы) eme[x] kelegen — eme[k] kelegen, «ičsa» (әгәр эсһә) i[č]sa — i[s]sa; [a]/[e] һуҙынҡыларының сиратлашыуы: «ара» (атай) — «apem» (минең атайым), «pafa» (бала) — «pafem» (минең балам) күҙәтелә.

# Салар теле
## Морфологияһы

Морфологияһының үҙенсәлектәре: эйәлек категорияһы берлек һәм күплек һандары өсөн бер үк формала, сағыштыр: саларса «kakam» (минең ағайым һәм беҙҙең ағайыбыҙ) — башҡортса «ағайым» һәм «ағайыбыҙ», «pasin» (һинең башың һәм һеҙҙең башығыҙ) — «башың» һәм «башығыҙ»; -ni/gi аффиксы эйәлек килештең күрһәткесе булып тора, сағыштыр: саларса «gofnigi» (ҡулдар) — башҡортса «ҡулдың», «elni» (илдәр) — «илдең»; ҡылымдың хәҙерге замандағы юҡлыҡ формаһы нигеҙҙең «joxtyr»/«joxar» (юҡ, эйә түгел) һүҙе менән ҡушымтаһынан яһала, сағыштыр: саларса «giljoxtur» (килмәй) — башҡортса «килмәй». Салар теле һүҙлек составы нигеҙендә дөйөм төрки лексикаһы ята; байтаҡ өлөшөн ҡытай теленән, шулай уҡ ғәрәп теле, фарсы теле, монгол һәм тибет телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр тәшкил итә. Салар теле синтаксик төҙөлөшөндә һөйләм киҫәген логик һәм эмоциональ айырып күрһәтеү уны күсереп йөрөтөү менән оҙатыла, мәҫәлән, эйә урынында хәбәр: «nene pu uškurgunȝux kelȝe» (яңынан теге өс күгәрсен осоп килде) һүҙҙәрҙең тура тәртибе; «nene kelȝe pu uškurgunȝux» (яңынан осоп килделәр теге өс күгәрсен) — кире һүҙҙәр тәртибе.

# Салар теле
## Әлифба

| А а | B b | C c | Ç ç | D d | Е е | F f | G g |
| Ğ ğ | H h | I ı | İ i | J j | K k | L l | M m |
| N n | Ñ ñ | O o | Ö ö | Р р | Q q | R r | S s |
| Ş ş | T t | U u | Ü ü | V v | X x | Y y | Z z |
# Соболиная (Куль-Еган ҡушылдығы)

Соболиная — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 313 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Соболиная (Куль-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041320
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204132
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2