# Винт

Винт (нем. Gewinde һүҙенән — һыр, пол. gwint һүҙе аша) — деталдәрҙе тоташтырыу өсөн эске һыры менән йәки улһыҙ беркетеү изделиелары.

# Винт
## Тарих

Винтлы механизм Боронғо Грецияла ла (Архимед винты булараҡ) билдәле булған. Һуңыраҡ винт тураһында грек математигы Архит Тарентлы тауисирлама яҙып ҡалдыра. Б.э.т. I быуатта ағас тапшырғыстар Урта диңгеҙ буйы илдәрендә киң ҡулланылған. XV быуат Европаһында металлик винттар беркетеү изделиелылары рәүешендә бик һирәк булғандар. Ҡул отвёрткалары (оригиналда — франц. tournevis) 1580 йылдан иртәрәк барлыҡҡа килһәләр ҙә, тик XIX быуат башында ғына киң таралыу алалар. Тәүҙә винттар төҙөлөштә беркетеүҙең күп кенә төрҙәренең береһе булып торған, шулай уҡ тимерсе һәм балта оҫтаһы һөнәрҙәрендә ҡулланылған. Артабан металлик винттар күп кенә етешереү тармаҡтарында киң таралыу ала.

# Винт
## Классификация

Билдәләнәше буйынса винттар икегә бүленәләр:
* беркетеү винттары (деталдәрҙе алынмалы тоташтырыу өсөн);
* көйләү винттары (деталдәрҙе үҙ-ара нығытыу өсөн).
Винт төрҙәре :
| Атама | Атама (ингл.) | Ҡулланыу |
| Цилиндрик эшләпәле винт | | Теләһә ниндәй алынмалы ҡушылмалар өсөн. Шайба менән ҡулланылырға мөмкин. Эшләпә батырылған йәки батырылмаған булыуы мөмкин |
| Ҙурайтылған цилиндрик эшләпәле винт | | Чаще используется для крепления каких-либо деталей из цветных сплавов и металлов. Если шайбы не используются, то достаточно большая площадь низа головки предотвращает повреждение детали. |
| Йәшерен эшләпәле винт | Countersunk or flat head screw | Используется, когда необходимо спрятать головку винтов, например, для крепления крышек, для присоединения внешних деталей. Не рекомендуется применять при наличии установочных штифтов |
| Ярым йәшерен эшләпәле винт | Oval or raised head screw | Используется, когда необходимо спрятать головку винтов, например, для крепления крышек, для присоединения внешних деталей. Не рекомендуется применять при наличии установочных штифтов |
| Ярым түңәрәк эшләпәле винт | Round head screw | Может использоваться в случаях, когда толщина соединяемых деталей слишком мала для применения винтов с утоплённой головкой |
| Цилиндрик эшләпәле һәм эске алты ҡырлы тишек менән винт | | Для случаев, когда при завинчивании требуется приложить значительную силу затяжки |
| Цилиндрик эшләпә һәм лыска менән винт | | Йыһаз ҡапҡастарын һәм башҡа изделиеларҙы нығытыу өсөн файҙаланыла |
| Махсус винт | | Предназначен для фиксации или регулировки положения деталей вручную |
| Тигеҙ эшләпәле винт | | Предназначен для фиксации или регулировки положения деталей вручную |
| Сферик йәки цилиндрик эшләпәле винт | | Наряду с применением для крепления деталей, также может использоваться как ось для вращения деталей |
| Ҙур цилиндрик эшләпәле винт | | Применяется, главным образом, для закрепления цилиндрических деталей, а также фиксирует их положение относительно друг друга |
| Ҙур сферик эшләпәле винт | Button or dome head screw | Применяется, главным образом, для закрепления цилиндрических деталей, а также фиксирует их положение относительно друг друга |
| Цилиндрик эшләпәле көйләү винты | Cheese head screw | Бындай винттар шпонка рәүешендә ҡулланылырға мөмкин. Дөйөм алғанда деталдәрҙе беркетеү өсөн файҙаланыла. |
| Йәшерен эшләпәле көйләү винты | | Бындай винттар шпонка рәүешендә ҡулланылырға мөмкин. Дөйөм алғанда деталдәрҙе беркетеү өсөн файҙаланыла. |
| Винт с накатанной плоской головкой | | Служат для предотвращения деталей от проворачивания. Завинчиваются и регулируются от руки |
| Бейек шыма эшләпәле винт | | Служат для предотвращения деталей от проворачивания. Завинчиваются и регулируются от руки |
| Барашка менән винт | | Используются в случаях, когда требуется частое завинчивание и отвинчивание от руки |
| Конус осло көйләү винты | Set screw (grub screw) | Деталдәрҙе көйләү һәм туҡтатыу өсөн |
| Яҫы осло көйләү винты | Set screw (grub screw) | Деталдәрҙе көйләү һәм туҡтатыу өсөн |
| Квадратлы эшләпә һәм цилидрик осо менән винт | Set screw (grub screw) | Деталдәрҙе көйләү һәм туҡтатыу өсөн |
| Эске алты ҡыр менән көйләү винты | Set screw (grub screw) | Деталдәрҙе көйләү һәм туҡтатыу өсөн |
| Цилиндрик һәм баҫҡыслы осо менән винт | Set screw (grub screw) | Деталдәрҙе көйләү һәм туҡтатыу өсөн |
| Тиштерелгән осло винт | Set screw (grub screw) | Деталдәрҙе көйләү һәм туҡтатыу өсөн |

# Винт
## Винт элементтары

Винттың төп элементтары:
* Цилиндрик үҙәк — винттың тишеккә инеүсе йәки материалға бороп индерелеүсе өлөшө. Винттың үҙәге өлөшләтә йәки тулыһынса һырҙар менән ҡапланған. Һрланған өлөштөң оҙонлоғо һәм һырҙың тәрәнлеге винт һәм тоташытырылыусы деталдәр материалдары буйынса билдәләнә һәм шулай уҡ һыр диаметрына ла бәйле.
* Эшләпә — әйләндереү моментын тапшырыу өсөн хеҙмәт иткән винттың өлөшө. Гайка асҡысы өсөн фаскалар йәки отвёртка өсөн шлицтары була. Эшләпәнең һәм шлицтың формалары бик күп төрлө.

# Винт
## Винт элементтары
### Эшләпә формалары

Тәғәйенләнеше буйынса артабанғы төп эшләпә формаларын айыралар:
* Яҫы;
* Ҡабарынҡы;
* Түңәрәк — нигеҙҙә биҙәү маҡсатында;
* Бәшмәкле — сфера формаһында тәпәш эшләпә;
* Йәшерен: яҫы тышҡы йөҙө менән конус рәүешендәге эшләпә, материалға уның өҫтө менән тигеҙләп батырып индерер өсөн тәғәйенләнә, шөрөптәр өсөн киң ҡулланыла;
* Ярым йәшерен: аҫҡы өлөшө — йәшерендеке һымаҡ, әммә өҫтө — яҫы түгел, ә түңәрәтелгән.

# Винт
## Винт элементтары
### Шлиц төрҙәре

| Тура (яҫы) шлиц | Әүернә рәүешендәге шлиц Филлипс (PH) | Әүернә рәүешендәге шлиц Pozidriv/SupaDriv (PZ) | Квадрат эшләпә |
| Робертсон шлицы | Алты ҡырлы эшләпә | Алты ҡырлы шлиц (Аллен) | Ҡурсаулы алты ҡырлы шлиц(pin-in-hex) |
| Torx тибындағы шлиц(T, TX) | Ҡурсаулы Torx (TR) | Tri-Wing шлицы | Torq-set шлицы |
| Саталы асҡыс өсөн эшләпә(Snake-eye) | Triple square, XZN шлицы (12 нурлы йондоҙ) | Spline шлицы (12 нурлы йондоҙ) | Double hex шлицы (12 ҡырлы) |
| Polydrive шлицы | One-way шлицы | Бристоль шлицы | Pentalobe шлицы(Apple изделиеларында ҡулланыла) |