# Иң ҙур дәүләттәр исемлеге
## Теҙмә

Ҡоро ерҙең дөйөм майҙаны 148.939.063,133 кв. км.
Тарихи дәүерҙәр:
* Боронғо заман — 476 йылға тиклем (Көнбайыш Рим империяһы тарҡала)
* Урта быуаттар — 477 йылдан — 1453 йылға тиклем (Истанбул ҡолай)
* Яңы дәүер — 1454 йылдан — 1945 йылғаса (Икенсе бөтә донъя һуғышы тамам)
| Урын | center|upright"|Исеме | млн км² | center|upright"|Иң бейек сәскә атыуы | Сәскә атҡан осоро. | Ҡыҙыҡлы факттар |
| 1 | Британия империяһы | 33,67 | | 1922 | Британия империяһы кешелек тарихындағы иң ҙур империя булып һанала. |
| 2 | Монгол империяһы | 33,0 | | 1270—1368 | 1206 йылда Сыңғыҙхан нигеҙләгән дәүләт, үҙ эсенә Япон диңгеҙенән алып Дунайға хәтле һәм Бөйөк Новгородтан алып Камбоджаға ҡәҙәре территорияларҙы ала. |
| 3 | Рәсәй империяһы | 24.195 | | 1867 | Европала, Азияла, Төньяҡ Америкала үҙ биләмәләре була. |
| 4 | Советтар Союзы | 22.4 | | 1945 — 1991 | |
| 5 | Испания империяһы | 20,0 | | 1790 | Португалия империяһы менән берлектә майҙаны буйынса 4-се урында торған империя. |
| 6 | Рус батшалығы | 19.0 | | 1721 | Яуыз Иван батша титулы алғас нигеҙләнә. |
| 7 | Цин династияһы | 14,7 | | 1790 | Ҡытайҙың һуңғы династияһы. |
| 8 | Юань династияһы | 14,0 | | 1310 | 1351-68 йылдарҙа тарҡала. |
| 9 | Өмәүиҙәр хәлифәлеге | 13,0 | | 720—750 | |
| 10 | Француз колониаль империяһы | 13 | | 1938 | |
| 11 | Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге | 11,1 | | 750 | Төрөктәр баҫымы аҫтында тарҡала. |
| 12 | Португалия колониаль империяһы | 10,4 | | 1815 | 1975 йылға тиклем ғүмер иткән империя. |
| 13 | Америка колониаль империяһы | 9,8 | | 1899 | |
| 14 | Бразилия империяһы | 8,5 | | 1880 | 1889 йылдан республика статусына күсә. |
| 15 | Әһәмәниҙәр империяһы | 8,0 | | -480 б.э.т. | Әрмән – фарсы империяһы. |
| 16—17 | Сәсәниҙәр империяһы | 7,4 | | 620 | |
| 16—17 | Япон империяһы | 7,4 | | 1942 | |
| 18 | Ғәрәп хәлифәлеге | 6,7 | | 661 | |
| 19—21 | Рим империяһы | 6,5 | | 117 | |
| 19—21 | Хань династияһы | 6,5 | | 100 | Ҡытайҙағы иң оҙон ғүмерле империя. |
| 19—21 | Мин империяһы | 6,5 | | 1450 | Ҡытайҙар идара иткән һуңғы династия. |
| 22—23 | Төрки ҡағанлығы | 6,0 | | 557 | 603 йылға хәтле бар була. |
| 22—23 | Алтын Урҙа | 6,0 | | 1310 | Икенсе исеме- Джүчи Улусы |
| 24 | Уйғыр ҡағанлығы | 5,5 | | 800 | |
| 25 | Тан династияһы | 5,4 | | 715 | |
| 26 | Боронғо Македония | 5,2 | | -323 б.э.т. | Искәндәр Зөлҡәрнәй идара иткән осор. |
| 27 | Ғосман империяһы | 5,2 | | 1683, 1829—1850 | |
| 28 | Фатимиҙар хәлифәлеге | 5,1 | | 969 | |
| 29—30 | Маурьялар империяһы | 5,0 | | -250 б.э.т. | |
| 29—30 | Постимпериаль Монголия | 5,0 | | 1550 | |
| 29 — 30 | Беренсе Мексика империяһы | 4,9 | | 1822 | XIX быуатта барлыҡҡа килгән империя. |
| 31 | Синь династияһы | 4,7 | | 10 |
| 32—35 | Тибет империяһы | 4,6 | | 800 | Урта быуаттарҙа булған. |
| 32—35 | Пала | 4,6 | | 850 | Бөгөнгө Бенгалияла урынлашҡан империя. |
| 32—35 | Тимур дәүләте | 4,6 | | 1405 | Икенсе исеме- Аҡһаҡ Тимер империяһы. |
| 32—35 | Бөйөк Моголдар империяһы | 4,6 | | 1690 | Төркиҙәр идара иткән Һиндостан иле. |
| 36 | Һундар дәүләте | 4,03 | | -176 б.э.т. | |
| 37—42 | Һундар империяһы | 4,0 | | 441 | Аттила идара иткән империя. |
| 37—42 | Эфталиттар дәүләте | 4,0 | | 490 | |
| 37—42 | Көнсығыш Төрки ҡағанлығы | 4,0 | | 624 | |
| 37—42 | Афшаридтар империяһы | 4,0 | | 1747 | |
| 37—42 | Көнбайыш Төрки ҡағанлығы | 4,0 | | 630 | |
| 37—42 | Джуджан ханлығы | 4,0 | | 405 | |
| 43—44 | Селевкидтар империяһы | 3,9 | (территория һары төҫ менән күрһәтелгән) | -301 б.э.т. | |
| 43—44 | Сәлжүк империяһы | 3,9 | | 1080 | |
| 45—46 | Италия колониаль империяһы | 3,8 | | 1940 | Италия 1946 йылға хәтле империя булып тора. |
| 45—46 | Ҡушан батшалығы | 3,8 | | 200 | |
| 47 | Хулагуидтар дәүләте | 3,75 | | 1310 | Хәҙерге Иранда урынлашҡан дәүләт. |
| 48 | Нидерланд колониаль империяһы | 3,7 | | 1940 | 1945 йылға тиклем йәшәй. |
| 49—51 | Чола | 3,6 | | 1050 | |
| 49—51 | Хәрәзм дәүләте | 3,6 | | 1218 | |
| 49—51 | Өсөнсө рейх | 3,6 | | 1942 | Гитлер етәкләгән Германия. |
| 52—60 | Гупттар империяһы | 3,5 | | 400 | |
| 52—60 | Сығатай улусы | 3,5 | | 1310—1350 | Улусты 1370 йылда Аҡһаҡ Тимер юҡҡа сығара. |
| 52—60 | Сафауттар дәүләте | 3,5 | | 1512 | |
| 52—60 | Герман колониаль империяһы | 3,5 | | 1914 | |
| 52—60 | Цзинь (265—420) | 3,5 | | 300 | |
| 52—60 | Шәйбаниҙар | 3,5 | | 1510 | Бохара ханлығы. |
| 52—60 | Византия империяһы | 3,5 | | 555 | Әрмән- грек дәүләте. |
| 52—60 | Һун империяһы | 3,5 | | 1100 | |
| 61—62 | Ғәзнәүиҙәр дәүләте | 3,4 | | 1029 | Төрки дәүләт булып торған. |
| 61—62 | Беренсе француз колониаль империяһы | 3,4 | | 1670 | |
| 63 | Әл-Мурабиттар | 3,3 | | 1147 | |
| 64—65 | Туғалаҡтар династияһы | 3,2 | | 1320 | Һиндстандағы ислам дәүләте. |
| 64—65 | Гурид дәүләте | 3,2 | | 1200 | |
| 66 | Суй династияһы | 3,1 | | 610 | |
| 67—72 | Хазар ҡағанлығы | 3,0 | | 850 | |
| 66—72 | Кальмар унияһы | 3,0 | | 1397 | Дат унияһы. |
| 66—72 | Караханид ханлығы | 3,0 | | 1025 | 1402 йылда тарҡала. |
| 66—72 | Каджар династияһы | 3,0 | | 1796 | |
| 66—72 | Дат короллеге | 3,0 | | 1800 | |
| 66-72 | Мәскәү кенәзлеге | 3.0 | | 1547 | |
| 73 | Саманидтар | 2,85 | | 928 | |
| 74—79 | Мидия империяһы | 2,8 | | -585 б.э.т. | Ассирия. |
| 74—79 | Цинь династияһы | 2,8 | | -206 б.э.т. | |
| 73—79 | Аршакидтар династияһы | 2,8 | | 1 | Борынғо Парфия династияһы. |
| 73—79 | Цзинь (265—420) | 2,8 | (территория сары белән күрсәтелгән) | 347 | |
| 73—79 | Лю Сун | 2,8 | | 420 | |
| 73—79 | Көнсығыш Рим империяһы | 2,8 | | 450 | |
| 80—82 | Khilji dynasty | 2,7 | | 1312—1320 | Быны ла ҡарап алығыҙ: en:Khilji dynasty |
| 80—82 | Әйүбидтар династияһы | 2,7 | | 1190 |
| 80—82 | Маджапахит империяһы | 2,7 | Файл:Маджапахит.jpg | 1389 | |
| 83 | Ляо династияһы | 2,6 | | 947 | Ҡытай династияһы. |
| 84—90 | Һинд-грек батшалығы | 2,5 | | -150 б.э.т. |
| 84—90 | Грек-бактрий батшалығы | 2,5 | | -184 б.э.т. | |
| 84—90 | Чжао | 2,5 | | 329 | Ҡытайлылар дәүләте. |
| 84—90 | Маратхтар иле | 2,5 | | 1760 | |
| 84—90 | Бельгия колониаль империяһы | 2,5 | | 1914 | |
| 84—90 | Ҡара ҡытай ханлығы | 2,5 | | 1210 | 1218 йыдан Монгол Империяһында. |
| 84—90 | Ҡаҙаҡ ханлығы | 2,5 | | 1511 | 1868 йыдан Рәсәй империяһында. |
| 91—92 | Цзинь (1115—1234) династияһы (1115—1234) | 2,3 | (территория ҡәнәфер төҫ менән күрһәтелгән) | 1126 | |
| 91—92 | Көньяҡ Ци | 2,3 | | 502 | |
| 93—96 | Көньяҡ Һун | 2,1 | (территория ҡуйы ҡыҙыл менән күрһәтелгән) | 1100 | |
| 93—96 | Мәмлүк солтанлығы | 2,1 | | 1300 | |
| 93—95 | Мәмлүк солтанлығы | 2,1 | | 1400 | |
| 93—96 | Беренсе француз империяһы | 2,1 | | 1813 | Наполеон Бонапарт осоро. |
| 97—106 | Вэй | 2,0 | (территория канәфер белән күрсәтелгән) | 263 | |
| 97—106 | Төньяҡ Хань | 2,0 | | 316 | |
| 97—106 | Цинь | 2,0 | | 376 | |
| 97—106 | Көнбайыш Рим империяһы | 2,0 | | 395 | |
| 97—106 | Төньяҡ Вэй | 2,0 | | 450 | |
| 97—106 | Саффаридтар | 2,0 | | 900 | |
| 97—106 | Әлмөхәдтәр | 2,0 | | 1200 | |
| 97—106 | Сатавахана | 2,0 | | 90 | |
| 97—106 | Раятарангиндар | 2,0 | | 750 | |
| 97—106 | Инка империяһы | 2,0 | Файл:Inca-expansion2-ru.png | 1527 | |
| 107—108 | Гурджара-Пратихара | 1,8 | | 860 | |
| 107—108 | Себер ханлығы | 1,8 | | 1520 | Төрки феодаль ханлығы. |
| 109 | Раштракуттар | 1,7 | | 805 | |
| 110—111 | Буидтар | 1,6 | | 980 | |
| 110—111 | Дели солтанлығы | 1,6 | | 1228 | |
| 112—119 | Һинд-парфян батшалығы | 1,5 | | 50 | |
| 112—119 | У батшалығы | 1,5 | (территория яшел белән күрсәтелгән) | 221 |
| 112—119 | Төньяҡ Чжоу | 1,5 | | 577 | |
| 112—119 | Нанда династияһы | 1,5 | | -350—321 б.э.т. | Магадха батшалығы вариҫы. |
| 112—119 | Һинд-скиф батшалығы | 1,5 | | -100 б.э.т. | |
| 112—119 | Тулунидтар | 1,5 | | 900 | Хәлифәттән бәйһеҙ беренсе мысыр династияһы. |
| 112—119 | Идрисидтар | 1,5 | | 828 | |
| 112—119 | Сури династияһы | 1,5 | | 1545 | Быны ла ҡарағыҙ: en:Suri dynasty |
| 120—121 | Ассирия | 1,4 | | -670 б.э.т. | Донья тарихындағы иң беренсе империя. |
| 120—121 | Сонгаи империяһы | 1,4 | | 1500 | |
| 122—123 | Византия империяһы (Македония династияһы) | 1,35 | | 1025 | |
| 122—123 | Харша | 1,35 | | 625—648 | Феодал дәүләт. |
| 124—128 | Киев Русе | 1.3 | | 1054 | |
| 124—128 | Лян династияһы | 1,3 | | 502—549 | |
| 124—128 | Көнбайыш Вэй | 1,3 | | 557 | |
| 124—128 | Һуңғы Лян (907—923) | 1,3 | | 923 | |
| 124—128 | Һуңғы Тан | 1,3 | | 923 | |
| 129 | Мали империяһы | 1,29 | | 1312 | 13-15 быуаттарҙа Африкала урынлашҡан империя. |
| 130—132 | Шан династияһы | 1,25 | | -1122 б.э.т. | |
| 130—132 | Көнбайыш Чжоу | 1,25 | | -1122 б.э.т. | |
| 130—132 | Аксум батшалығы | 1,25 | | 350 | |
| 133—137 | Бөйөк Карл Империяһы | 1,2 | | 814 | Франктар дәүләте. |
| 133—137 | Речь Посполитая | 1,2 | | 1650 | |
| 133—137 | Шривиджая | 1,2 | | 1200 | Боронғо Малайзия батшалығы. |
| 133—137 | Шунга империяһы | 1,2 | | -150 б.э.т. | |
| 133—137 | Ҡуш батшалығы | 1,2 | (-400 б.э.т.) | -700 б.э.т. | |
| 138 | Раттанакосин | 1,12 | | 1782 | Бөгөнгө Таиланд. |
| 139—141 | Чалукья | 1,1 | | 636 | |
| 139—141 | Швеция | 1,1 | | 1658 | |
| 139—141 | Дели солтанлығы | 1,1 | (уңда) | 1517 | |
| 142—154 | Боронғо Мысыр | 1,0 | | -1450 б.э.т. | |
| 142—154 | Яңы батшалыҡ | 1,0 | | -1300 б.э.т. | Яңы Египт батшалығы. |
| 142—154 | Эллиндар Мысыры | 1,0 | (территория зәңгәр менән күрһәтелгән) | -301 б.э.т. | |
| 142—154 | Көнсығыш Вэй | 1,0 | | 550 | |
| 142—154 | Ци | 1,0 | | 550 | |
| 142—154 | Таһиридтар | 1,0 | | 800 | |
| 142—154 | Kalachuri | 1,0 | | 1050 | Тулырак: en:Kalachuri |
| 142—154 | Изге Рим империяһы | 1,0 | | 1050 | |
| 142—154 | Си Ся | 1,0 | (территория кызыл белән күрсәтелгән) | 1100 | Си Ся вә Тангутс батшалығы . |
| 142—154 | Чалукья империяһы | 1,0 | | 1121 | Тулыраҡ: en:Western Chalukya Empire |
| 142—154 | Камбуджадеша | 1,0 | | 1290 | |
| 142—154 | Авар ҡағанлығы | 1,0 | (территория ҡыҙыл менән күрһәтелгән) | 600 | |
| 142—154 | Канем-Борно | 1,0 | | 1200 | Африка иле. |
| 155—156 | Калинга | 0,9 | | -10 до н. э. | |
| 155—156 | Конбаун | 0,9 | | 1800 | Илдең баш ҡалаһы бер нисә тапҡыр филдәр ярҙамында урынынан күсерелгән. |
| 157—158 | Волга буйы Болғары | 0,9 | | 1100 | |
| 157—158 | Бөйөк Литва кенәзлеге | 0,9 | Файл:Duchies of Mamai.jpg | 1430 | |
| 159-166 | Бөйөк Әрмәнстан | 0,8 | | -83 б.э.т. | |
| 159—166 | Аккад | 0,8 | (территория яшел белән күрсәтелгән) | -2250 б.э.т. | |
| 159—166 | Һуңғы Цзинь (936—947) | 0,8 | | 936 | |
| 159—166 | Гана империяһы | 0,8 | | 1067 | |
| 159—166 | Паган | 0,8 | | 1200 | |
| 159—166 | Көнбайыш Кшатраптар | 0,8 | | 100 | |
| 159—166 | Химьяр | 0,8 | | 400 | Химьяр |
| 159—166 | Бохай | 0,8 | | 830 | |
| 167—174 | Ҡазан ханлығы | 0,7 | | 1540 | Иҙел буйы төрки дәүләте. |
| 167—174 | Меровинглар | 0,7 | | 558 | |
| 167—174 | Беренсе Болгар батшалығы | 0,7 | | 900 | |
| 167—174 | Шу батшалығы | 0,7 | (территория канәфер белән күрсәтелгән) | 221 | |
| 167—174 | Яҙауҙар | 0,7 | | 1250 | |
| 167—174 | Парамара | 0,7 | | 1050 | Тулыраҡ: en:Paramara) |
| 167—174 | Дали | 0,7 | (территория шәмәхә белән күрсәтелгән) | 1200 | |
| 167—174 | Виджаянагар империяһы | 0,7 | | 1529 | |
| 167—174 | Наньчжао | 0,7 | | 830 | |
| 175 | Австро-Венгрия | 0,67 | | 1913 | |
| 176—178 | Боронғо Мысыр | 0,65 | | -1650 б.э.т. | |
| 176—178 | Һуң Боронғо Мысыр батшалығы | 0,65 | | -550 б.э.т. | |
| 176—178 | Вакатака династияһы | 0,65 | | 450 | Шулай уҡ ҡарағыҙ: en:Vakataka dynasty |
| 179—184 | Вестготлао | 0,6 | Файл:Visigoth Kingdom 2.gif | 580 | |
| 179—184 | Курдтар хәлифәлеге | 0,6 | | 1000 | |
| 179—184 | Рай династияһы | 0,6 | | 675 | Тулыраҡ: en:Rai Dynasty |
| 179—184 | Маукхари династияһы | 0,6 | | 600 | |
| 179—184 | Бахмани | 0,6 | | 1470 | |
| 179—184 | Низам | 0,6 | | 1740 | Тулыраҡ: en:Nizam |
| 185 | Сикхтар батшалығы | 0,56 | | 1845 | |
| 186—195 | Урта Боронғо Мысыр батшалығы | 0,5 | | -1850 б.э.т. | |
| 186—195 | Лидия | 0,5 | | -585 б.э.т. | |
| 186—195 | Вавилон | 0,5 | | -562 б.э.т. | |
| 186—195 | Кошала | 0,5 | | -543 б.э.т. | |
| 186—195 | Магадха (Шишунага династияһы) | 0,5 | | - б.э.т. | |
| 186—195 | Чу батшалығы | 0,5 | | -350 б.э.т. | |
| 186—195 | Пандья | 0,5 | | 1251 | |
| 186—195 | Һуңғы Хань | 0,5 | | 947 | |
| 186—195 | Кангүй | 0,5 | | -100 б.э.т. | |
| 186—195 | Остготтар короллеге | 0,5 | | 510 | |
| 196—198 | Когурү | 0,45 | | 476 | |
| 196—198 | Ся династияһы | 0,45 | | -1800 б.э.т. | |
| 196—198 | Яңы Боронго Мысыр батшалығы | 0,45 | | -1250-1220 б.э.т. | |
| 199—201 | Ҡырым ханлығы | 0,4 | | 1500 | |
| 199—201 | Боронғо Мысыр батшалығы | 0,4 | | -2400 б.э.т. | |
| 199—201 | Ассирия | 0,4 | | -1080 б.э.т. | |
| 202 | Латин империяһы | 0,35 | | 1204 | |
| 203—206 | Һинд цивилизацияһы | 0,3 | | -1800 б.э.т. | |
| 203—206 | Митанни | 0,3 | | -1450 б.э.т.. | |
| 203—206 | Карфаген | 0,3 | | -220 б.э.т. | |
| 203—206 | Палеологтар (1260—1453) | 0,3 | | 1300 | Тулыраҡ: en:Byzantium under the Palaiologoi |
| 207-209 | Урарту | 0,25 | | -743 б.э.т. | |
| 207—209 | Беренсе вавилон династияһы | 0,25 | | -1690 б.э.т. | Шулай уҡ ҡара: en:First Babylonian Dynasty |
| 207—209 | Галич-Волын кенәзлеге | 0,25 | | 1392 | |
| 210 | Серб батшалығы | 0,25 | | 1350 | |
| 211 | Ацтектар империяһы | 0,22 | | 1520 | |
| 212—215 | Элам | 0,2 | | -1160 б.э.т. | |
| 212—215 | Исин | 0,2 | | -1130 б.э.т. | |
| 212—215 | Византия (Аморий династияһы осоронда) (820—867) | 0,2 | | 750 | Тулыраҡ: en:Phrygian Dynasty |
| 212—215 | Гетманщина | 0,2 | Файл:Ukrainian Cossack state Zaporizhian Host 1649 1653.jpg | 1654 | |
| 216—217 | Ассирия | 0,15 | | -1730 б.э.т. | |
| 216—217 | Көнсығыш Чжоу | 0,15 | | -770 б.э.т. | |