yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Златоуст

Златоу́ст (башҡ. Алтынтамаҡ) — Силәбе өлкәһенең өлкә әһәмиәтендәге ҡалаһы. Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалаһы.
1865 йылдан «ҡала» статусына эйә, 1811—1918 йылдарҙа Златоуст тау округының, 1865—1923 йылдарҙа Златоуст өйәҙенең үҙәге.

# Златоуст
## Этимологияһы

1836 йылда инглиз математигы һәм физигы Вильям Споттисвуд хәҙерге Златоуст төбәгендә булып китә һәм башҡорттарҙан был тирәлә алтын булыуын ишетә.Силәбе өлкәһенең төбәкте өйрәнеүсеһе Ф.Н. Яблонский Мейәс йылғаһының алтынлы урыны Алтынтамаҡ тип аталыуын фараз итә, һәм ошо атама урыҫ теленә тәржемә ителеп, Златоустҡа әйләнә тип һанай

# Златоуст
## Билдәле шәхестәре

* Камалетдинов Мансур Фәтхинур улы (7.01.1926—19.04.2012), СССР һәм АҠШ-тың балет бейеүсеһе, уҡытыусы, балетмейстер һәм хореограф.
* Порсев Михаил Владимирович (2.11.1923—6.10.2005), хеҙмәт алдынғыһы, 1940—1985 йылдарҙа «Златоуст машиналар эшләү заводы» берекмәһенең слесарь‑лекалолар яһаусыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977).

# Златоуст
## Етәкселәр

* Лукашевич Леонид Николаевич, первый секретарь горкома КПСС (1958—1963)
* Гинько Владимир Николаевич, первый секретарь горкома КПСС (1964—1966)
* Макаров Виктор Михайлович, первый секретарь горкома КПСС (1990—1991)
* Мальцев Василий Петрович, мэр (1991—2000)
* Мигашкин Пётр Семёнович, мэр (2000—2004)
* Мигашкин Дмитрий Петрович, мэр (2004—2009)
* Караваев Александр Николаевич, мэр (2009—2012)
* Жилин Вячеслав Анатольевич, мэр (2012 — )

# Златоуст
## Радиостанциялар

* 71,69 УКВ — Радио России / Радио Южный Урал
* 87,7 FM — Юмор FM
* 88,1 FM — Русское радио
* 88,5 FM — LOVE RADIO
* 88,9 FM — DFM
* 90,3 FM — Business FM
* 91,0 FM — Дорожное радио
* 101,4 FM — Милицейская волна
* 101,8 FM — Хит FM
* 102,7 FM — Радио Континенталь
* 103,4 FM — Пионер FM
* 104,2 FM — Радио Шансон
* 104,7 FM — Европа плюс
* 105.6 FM — Интерволна
* 106,0 FM — Авторадио
* 106,4 FM — Радио Романтика
* 107,9 FM — Ретро FM

# Златоуст
## Климат

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 5,1 | 7,3 | 13,7 | 30,0 | 34,1 | 36,7 | 38,4 | 38,1 | 33,4 | 23,1 | 13,1 | 6,2 | 38,4 |
| Уртаса температура, °C | −13,7 | −13 | −7,1 | 2,5 | 11,7 | 17,7 | 19,0 | 16,0 | 9,9 | 2,1 | −7,8 | −13,2 | 2,1 |
| Абсолют минимум, °C | −48,1 | −46,7 | −36,8 | −29,4 | −13,4 | −4,1 | −3,1 | −5,3 | −14,1 | −26,1 | −38,4 | −47,4 | −48,1 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | | | | | | | 103 | | | | | | 588 |
| Сығанаҡ: NASA. База данных RETScreen ||||||||||||||

# Златоуст
## Видео

* Башкирское происхождение названия города Златоуст( Алтын Тамак)

# Златоуст
## Һүрәт теҙмәһе

* И. Н. Бушуев һәйкәле. Скульптор В. П. Жариков.
* Златоуст ҡорал фабрикаһы. 1850 йыл.
* Златоуст, 1909 йыл. Прокудин-Горский Сергей Михайлович фотоһы.
* Златоуст, 2011 йыл.
# Роман-Йоль

Роман-Йоль (Роман-Ёль) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кочмес йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Роман-Йоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068590
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006859
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Агрн-Еган

Агрн-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аган йылғаһының уң ярына тамағынан 351 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Агрн-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043782
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204378
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Өйәҙетамаҡ

Өйәҙетамаҡ (рус. Уязытамак) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 409 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Өйәҙетамаҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028077
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102807
— Бассейн коды — 10.01.01.013
— ГӨ буйынса томы — 11
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бретниг-Хаусвальде

Бретниг-Хаусвальде (нем. Bretnig-Hauswalde) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3086 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,4 км². Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1900 һәм автомобиль коды BZ.
# Колемасс

Колемасс — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сердоба йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Колемасс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005360
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000536
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мерхляй

Мерхляй — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инница йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мерхляй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027667
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002766
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Назаров Михаил Семёнович

Назаров Михаил Семенович (17 ноябрь 1897 йыл — 17 апрель 1978 йыл) — СССР-ҙың хәрби начальнигы, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, генерал-майор (1944).

# Назаров Михаил Семёнович
## Биографияһы

Михаил Семенович Назаров 1897 йылдың 17 ноябрендә Орел губернаһы Болхов ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған. 12 йәшенән күн заводында эшләй башлай.
РККА-ла 1918 йылдың октябренән. 1919 йылдың 4 ғинуарынан Көнбайыш фронтында Орел 4-се артдивизионы разведчигы. Кавалерия курсын тамамлағандан һуң, полк хәрби комиссары итеп тәғәйенләнә. Поляк һәм Төркөстан фронттарында һуғыша. 1933 йылда Фрунзе исемендәге РККА Хәрби академияһын, артабан, 1941 йылда, К. Е. Ворошилов исемендәге Ҡыҙыл Армия Генераль штабы академияһын тамамлай.
1941 йылдың 1 июленән 1942 йылдың 31 ғинуарына тиклем 182-се уҡсылар дивизияһы командиры була. 1942 йылдың 17 февраленән1942 йылды 8 майына тиклем 163-се уҡсылар дивизияһы менән командалыҡ итә. Яралана. Госпиталгә эләгә. 1942 йылдың ноябрь айында , һауыҡҡандан һуң, Өфө пехота училищеһы начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1944 йылдың 17 ғинуарында уға «генерал-майор» дәрәжәһе бирелә. 1956 йылда училище тарҡатылғанға тиклем хеҙмәт итә. 1957 йылдың апрель айынана запаста.
Михаил Семенович Назаров Башҡорт АССР-ы Юғары советы 2, 3 һәм 4 саҡырылыш депутаты .
1978 йылда Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнгән.

# Назаров Михаил Семёнович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (21.02.1945).
* Өс Ҡыҙыл Байраҡ ордены (03.11.1944, ...).
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (22.02.1944).
* СССР миҙалдары.

# Назаров Михаил Семёнович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
### Хәтер

1993 йылда Өфө ҡала Советы ҡарары буйынса Ленин урамындағы 51 йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. Уның тексы: «Был йортта 1942-1955 йылдарҙа Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, Өфө пехота училищеһының начальнигы генерал-майор Назаров Михаил Семенович йәшәгән».
# Үрге Сузун

Үрге Сузун — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 3245 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 93 км.

# Үрге Сузун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003681
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200368
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Липпыг-Инк-Игол

Липпыг-Инк-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Глубокий Сабун йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Липпыг-Инк-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039184
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203918
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Керкаюг

Керкаюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Керкаюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012549
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001254
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Волосница(Летка ҡушылдығы)

Волосница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Летка йылғаһының уң ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Волосница(Летка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031662
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103166
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Суфиянов Суфый Хажи улы

Суфиянов Суфый Хажи улы (29 декабрь 1914 йыл — 24 ғинуар 1999 йыл — 79‑сы гвардия уҡсылар полкы рота командиры (26‑сы уҡсылар дивизияһы, 11‑се гвардия армияһы, 3-сө Белоруссия фронты), Советтар Союзы Геройы (1945).

# Суфиянов Суфый Хажи улы
## Биографияһы

1914 йылдың 29 декабрендә Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Айһай-Мөрсәләй ауылында тыуған. 1933—1940 йылдарҙа Күгәрсен районының К. Маркс исемендәге колхозында эшләй башлай. 1936—1938 һәм 1942—1946 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла. 1942 йылда Мәскәү пехота училищеһын тамамлай.

# Суфиянов Суфый Хажи улы
## Батырлығы

1942 йылдың июль башында Воронеж, 3-сө Белоруссия фронттарында хеҙмәт итә.
Советтар Союзы Геройы исеме 1945 йылдың 24 мартында бирелә.

# Суфиянов Суфый Хажи улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (24.03.1945)
* Ленин ордены (24.03.1945)
* Александр Невский ордены (26.10.1944)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (25.07.1944; 27.04.1945)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (05.02.1945; 06.04.1985)
# Мокрый Мичкас Первомайское ауылы янында

Мокрый Мичкас Первомайское ауылы янында — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/540/30/27 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мокрый Мичкас Первомайское ауылы янында
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027032
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002703
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Авзалов Рузил Хәкимйән улы

Авзалов Рузил Хәкимйән улы (1 ғинуар 1957 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-зооинженеры. Биология фәндәре докторы (2004), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008).

# Авзалов Рузил Хәкимйән улы
## Биографияһы

Рузил Хәкимйән улы Авзалов 1957 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Теләкәй ауылында тыуа.
1975—1977 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1983 йылда Өфөлә Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай һәм шунда уҡ эшләй башлай: 1993 йылдан уҡытыусы, 1995—2004 йылдарҙа һәм 2010 йылдан уҡыу‑уҡытыу эштәре буйынса проректор, 2004—2010 йылдарҙа инновацион эш буйынса проректор вазифаларын башҡара. Йорт хайуандары физиологияһы, биохимияһы һәм ашатыу кафедраһының профессоры.
2004 йылда «биология фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай, ике йылдан һуң профессор вазифаһына һайлана.
2008 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» исеменә лайыҡ була.
Рузил Хәкимйән улының ғилми эшмәкәрлеге ауыл хужалығы малдарының йәшәү урынына күнегеү биоритмдарын һәм механизмдарын тикшереүгә бағышланған.
Авзалов 80‑дән ашыу фәнни хеҙмәт һәм ике уйлап табыу авторы.

# Авзалов Рузил Хәкимйән улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Низкочастотные биоритмы у сельскохозяйственных птиц. Өфө, 2004 (авторҙ.).

# Авзалов Рузил Хәкимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008)
* РФ Ауыл хужалығы министрлығының Почёт грамотаһы.
# Иҡтисади глобалләшеү

Иҡтисади глобалләшеү — бөтә донъяла милли дәүләттәр иҡтисадтарының бер-береһенә бойондороҡло бәйләнешенең көсәйеүе, ул тауарҙар, хеҙмәттәр, технологиялар һәм капиталдарҙың дәүләт сиктәре аша хәрәкәт итеү тиҙлеге һәм уларҙың күләмдәре артыуына бәйләнгән. Илдәр араһында иҡтисади интеграцияның көсәйеүе айырым баҙарҙарҙың бер бөтөн донъя баҙары булып ойошоуына килтерә. Иҡтисади глобалләшеүҙең ыңғай яҡтары ла, кире яҡтары ла бар.
Иҡтисади глобалләшеүгә етештереү ҡеүәттәренең, баҙарҙарҙың, конкуренцияларҙың, технологияларҙың, корпорацияларҙың һәм тармаҡтарҙың глобалләшеүе инә.
Иҡтисади глобалләшеү билдәләре халыҡ-ара сауҙа барлыҡҡа килгәндән алып бер нисә мең йыл һуҙымында күҙәтелә. Ләкин һуңғы 20-30 йылда был күренештең тиҙлеге йылдам арта. Был алдынғы илдәр иҡтисадының үҫештәге илдәр иҡтисадтары менән ҡушыла барыуының һөҙөмтәһе булып тора. Сит илдәрҙән туранан-тура инвестициялар индерелеү, сауҙа юлындағы кәртәләрҙең кәмеүе һәм үҫештәге илдәр иҡтисадтарының модернизацияланыуы ла ошоға этәрә.
# Ғәҙелшин

Ғәҙелшин — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғәҙелша исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Ғәҙелшин — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғәҙелшин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғәҙелшин Кәшфелғилем Фәйруша улы (1918—2017) — режиссёр.
* Ғәҙелшин Рөстәм Рәшит улы (1955—2016) — математик.
* Ғәҙелшин Хәмит Ғабдулла улы (1923—2000) — хәрби хеҙмәткәр. Советтар Союзы Геройы.
* Ғәҙелшин Шәрифйән Хәйбрахман улы (1921—2012) — педагог, дәүләт эшмәкәре, партия һәм совет етәксеһе.
* Ғәҙелшин Әбделғәлләм (1782—?) — хәрби эшмәкәр.
* Ғәҙелшина Мөнирә Зәкир ҡыҙы (1954—2015) — уҡытыусы,
# Күсем (исем)

Күсем — башҡорт ир-ат исеме.

# Күсем (исем)
## Этимологияһы

Күсем исеме күсеп йөрөгәндә тыуған тигәнде аңлата.

# Күсем (исем)
## Билдәле шәхестәр

Күсем Түләкәев (?—?) — 1710—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Тамъян ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шәғәле Шаҡман вариҫы, Аҡай Күсемовтың атаһы. Нуғай даруғаһы Тамъян улусы башҡорто. Батыр.
Күсем-хан — Себер ханлығының хакимы.

# Күсем (исем)
## Ауылдар

Күсем руднигы (рус. Кусимовского Рудника) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
Күсем (Шишмә районы) (рус. Кучумово) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл.
Күсем (Әбйәлил районы) (рус. Кусимово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
Арыҫлан (Наҙы-Петровск районы) (боронғо атамаһы — Күсем) — Силәбе өлкәһенең Наҙы-Петровск районындағы ауыл.
# Обергуриг

Обергуриг (нем. Obergurig<br />Hornja Horka) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2128 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,84 км². Диңгеҙ кимәленән 240 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2692 һәм автомобиль коды BZ.
# Эльба

Э́льба (Ла́ба; чех Labe, нем. Elbe, т.-нем. Elv, үр.-луж. һәм т.-луж. Łobjo, лат. Albis) — Үҙәк Европалағы йылға. Төньяҡ диңгеҙ бассейнына ҡарай. Чехияла башлана, төп өлөшө Германия территорияһы буйлап үтә. Йылғаның оҙонлоғо — 1165 км. Һыу йыйыу бассейнының майҙаны — 148 000 км². Диңгеҙгә ҡойғанда уртаса һыу күләме — 861 м³/с.
Эльбаның Дрезден үҙәне данлыҡлы Брюль һикәлтәләре менән үтә матур булғаны өсөн 2004—2009 йылдарҙа кешелектең Бөтә донъя мираҫына индерелгән була.

# Эльба
## География

Тәүге тапҡыр латин яҙмаларында — Albis (albus «асыҡ» латин сифатына оҡшаш) формаһында телгә алына.
Оҙонлоғо — 1165 км, бассейн майҙаны — 148 268 км².
Чехияла Исполин тауҙарында Польша сигенән алыҫ булмаған урында башлана. Башлыса төньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә Чехия һәм Германия территориялары буйлап аға. Төньяҡ диңгеҙгә ҡултыҡ барлыҡҡа килтереп ҡоя.
Эльба буйындағы ҡалалар:
* Чехия — Шпиндлерув-Млин, Двур-Кралове-над-Лабем, Яромерж, Градец-Кралове, Пардубице, Пршелоуч, Колин, Подебрады, Нимбурк, Лиса-над-Лабем, Челаковице, Брандис-над-Лабем-Стара-Болеслав, Нератовице, Мельник, Штети, Роуднице-над-Лабем, Литомержице, Ловосице, Усти-над-Лабем, Дечин.
* Германия — Пирна, Майсен, Дрезден, Торгау, Виттенберг, Дессау, Магдебург, Гамбург, Куксхафен.

# Эльба
## Тарих

Тарихи яҡтан ҡарағанда Эльба һәр ваҡыт Европа географияһында мөһим сик булып тора. Римляндар йылғаны Альбис (Albis) тип атай; әммә тик бер тапҡыр ғына империяның көнсығыш сиген Рейндан Эльбаға күсерергә тырышып ҡарайҙар һәм беҙҙең эраның 9 йылында Тевтобург Урманындағы һуғышта еңеләләр. Урта быуатта Бөйөк Карл империяһының көнсығыш сиге йылға буйлап үтә. Ганзей союзы уңышы өсөн йылғаның суднолар йөрөй торған өлөшө бик мөһим роль уйнай.
1945 йылда, Икенсе донъя һуғышы тамамланырҙан бер аҙ алда, Өсөнсө рейх ғәскәре көнбайыштан һөжүм менән килгән союздаштар һәм көнсығыштан хәрәкәт иткән совет армиялары араһында ҡала. 25 апрелдә был ике көс Эльбала Торгау эргәһендә осраша. Был ваҡиға Эльбала осрашыу тип атала башлай.
Һуғыш тамамланғандан һуң Эльба ағымы буйлап Германияның көнсығыш һәм көнбайыш өлөштәре араһында сик үтә.
2002 йылдың авгусында Эльбаның үрге ағымында көслө һыу баҫыу була. Тиҫтәләгән мең кеше эвакуациялана, яҡынса 30 000 йорт һыуҙан зыян күрә йәки бөтөнләй емерелә. 20 кеше һәләк була; яҡынса 750 км урам, 540 км тимер юлдары һәм 180 күпер тулыһынса емерелә. 2002 йылдың 17 авгусында Дрезденда йылға кимәле ғәҙәти кимәлдән 9,40 метрға юғарыраҡ була.
# Уртьма

Уртьма — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярань йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Уртьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036993
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103699
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1