yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Медвежий (Заостренная ҡушылдығы)

Медвежий — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Заостренная йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Медвежий (Заостренная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007093
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мырҙағолова Бикә Сәләхетдин ҡыҙы

Мырҙағолова Бикә Сәләхетдин ҡыҙы (3 март 1923 йыл — 16 ғинуар 2010 йыл) — уҡытыусы, хеҙмәт һәм тыл ветераны. Башҡортостандың халыҡ мәғарифы алдынғыһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.

# Мырҙағолова Бикә Сәләхетдин ҡыҙы
## Биографияһы

Бикә Сәләхетдин ҡыҙы Мырҙағолова 1923 йылда 3 мартында Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы (Йылайыр кантоны Ҡарағай-Ҡыпсаҡ волосы) Байназар ауылында указлы мулла Мырҙағолов Сәләхетдин Йәләлитдин улы ғаиләһендә тыуған.
Мырҙағолов Сәләхетдин Йәләлитдин улы репрессияға эләгә (1931—1937). 1938 йылда ҡатыны Иҫке Монасип ауылына күсә. Тол иргә, колхозсы Кираметдин Үтәбаевҡа тормошҡа сыға. Шулай итеп, балаларын артабан эҙәрләүҙәрҙән һаҡлап алып ҡала.
Мырҙағолов Сәләхетдин Йәләлитдин улы бик уҡымышлы башҡорт зыялыларының береһе була. Уның тарафынан төҙөлгән Ҡарағай-ҡыпсаҡ ырыуы шәжәрәһе мөғжизә менән генә юҡ ителмәй ҡала. Ғүмерен, балаларының яҙмышын үлем ҡурҡынына ҡуйып, ҡатыны был шәжәрәне һаҡлап алып ҡала.
1959 йылда Сәғитов Мөхтәр Мофаззал улы шәжәрәнең фотокопияһы эшләй һәм СССР Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына тапшыра. Шәжәрә «Башҡорт шәжәрәләре» («Башкирские шежере»; 1960) йыйынтығында баҫылған.
Мырҙағолова Бикә Сәләхетдин ҡыҙы 1940 йылда Сәрмән педучилищеһын тамамлай. Шул уҡ йылда Иҫке Монасип мәктәбенә эшкә ебәрәләр.
1942 йылда Бөйөк Ватан һуғышынан яраланып ҡайтҡан Сәғитов Булат Хызыр улына тормошҡа сыға һәм Иҫке Собханғол мәктәбендә башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләп алып китә.
1948—1951 йылдарҙа Хәйбулла районына күсәләр. Сәғитов Булат Хызыр улы райком секретары итеп тәғәйенләнә.
1951 йылда кире тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайталар. Шул уҡ йылда Бикә Сәләхетдин ҡыҙы К.А Тимирязев исемендәге уҡытыусылар институтының башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлегенә ситтән тороп уҡырға инә һәм 1957 йылда уңышлы тамамлай.
Тормош иптәше Сәғитов Булат Хызыр улы менән 4 бала үҫтерәләр.
1978 йылда хаҡлы ялға сыға. 2010 йылдың 16 ғинуарында мәрхүм була. Иҫке Собханғол ауылында ерләнгән.

# Мырҙағолова Бикә Сәләхетдин ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәрен

* 1947 йылда «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (№ 256513 вручено 18 февраля 1947 г.)
* 1954 йылда «Хеҙмәттәге уңыштар өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (Удостоверение № 96 3559 от 28 окт 1954 г.)
* 1966 йылда «Халыҡ мәғарифы алдынғыһы» исеме бирелә (решение № 192 от 22 августа 1966 года)
* 1967 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ була (Указом президиума ВС СССР от 30 сентября 1966 года, №ордена 445227, удостоверение № 053178 от 04.01.1967г.).

# Мырҙағолова Бикә Сәләхетдин ҡыҙы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Мәктәптә һәм районда әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге алып бара. Мәктәп коллективы менән концерттар һәм спектаклдәр ҡуялар. Агитатор, уҡытыусы-остаз була.
Күп тапҡырҙар ауыл һәм район советтарына депутат итеп һайлана. БАССР-ҙың Юғары судында халыҡ заседателе була.
Пенсияға сыҡҡас та Иҫке Собханғол ауылы фольклор ансамбле составында сығыш яһай.
# Павлов Пётр Егорович

Петр Егорович Павлов (14 июль 1925 йыл — 8 сентябрь 1958 йыл) — 1341-се уҡсылар полкы уҡсыһы (3-сө Белорус фронты, 43-сө армия, 319-сы уҡсылар дивизияһы), ҡыҙылармеец, Советтар Союзы Геройы.

# Павлов Пётр Егорович
## Биографияһы

Петр Егорович Павлов 1925 йылдың 14 июлендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр районы Петровка ауылында тыуа. Атаһы Егор Дмитриевич, колхозда балта оҫтаһы булып эшләй, ә әсәһе, Евдокия Ильинична, мәктәптә йыйыштырыусы була.
1932 йылда Петр Егорович Петровка ете йыллыҡ мәктәбенең 1-се класына уҡырға инә. Мәктәпте тамамлағас, 1939 йылда Свердловск ҡалаһында профтехучилищела (ФЗО) уҡый. Экскаваторщик һәм шофер һөнәре ала, училищены тамамлағандан һуң һөнәре буйынса эшләй.
1943 йылдың ғинуарында Свердловск өлкәһенең Карпинский райвоенкоматы таарфынан Ҡыҙыл армияға саҡырыла. 1943 йылдың февраленән ғәмәлдәге армияла.
Ҡыҙылармеец П. Е. Павлов. 1945 йылдың 7 апрелендә Кенигсберг өсөн алышта гитлерсыларҙың оборонаһын өҙөүҙә айырылып тора.
Кенигсберг өсөн алыштарҙың береһендә ҡаты яралана. Табиптарға уның йөрәге эргәһендәге снаряд ярсығын алыу мөмкин булмай. Ул ошо ярсыҡ менән 13 йыл тиерлек йәшәй.
1945 йылда инвалидлыҡ буйынса демобилизациялана. Табиптар уны физик эштәрҙән тыя.
Петр Егорович тыуған ауылына ҡайта. Клуб мөдире булып эшләй. Һуңынан Силәбе ҡалаһына күсенә. Силәбе трактор заводында эшләй.
Петр Егорович 1958 йылдың 8 сентябрендә Сумы өлкәһенең Бахмач станцияһында дауаланыуға китеп барғанда юлда вафат була. Силәбе ҡалаһында ерләнә.
1945 йылдың 19 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм батырлыҡ, ҡаһарманлыҡ күрһәткәне өсөн ҡыҙылармеец Петр Егорович Павловҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә, Ленин ордены, «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 8749) тапшырыла.

# Павлов Пётр Егорович
## Наградалары

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы, (19.04.1945).
* Ленин ордены (19.04.1945).
* III дәрәжә Дан ордены (10.03.1945).
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (22.02.1945).
* Миҙалдар.

# Павлов Пётр Егорович
## Хәтер

* Калининград ҡалаһында бер урам Герой исемен йөрөтә.
* 1962 йылда Силәбе ҡалаһында Советтар Союзы Геройы Петр Егорович Павловҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
# Кесе Амелич

Кесе Амелич — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Амелич йылғаһының һул ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Кесе Амелич
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029284
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202928
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Христос Раштыуаһы сиркәүе (Волгодонск)

Христос Раштыуаһының кафедраль соборы —Ростов өлкәһенең Волгодонск ҡалаһында Волгодонск епархияһының кафедраль соборы. Биләмәләге ғибәҙәтхана комплексы Феодор Ушаков сиркәүе менән бергә Христос Раштыуаһы мәхәлләһе барлыҡҡа килтерә
Христос Раштыуаһы соборы Волгодонск ҡалаһының төп ғибәҙәтханаһы булараҡ 2001 йылдың 7 мартында асыла.
Артабан ҡорам төҙөү бер нисә йылға туҡтап ҡала. 2008 йылдың 15 октябрендә төҙөлөш эштәре яңынан башлана. 2008 —2011 йылдарҙа төҙөлөп ятҡан ғибәҙәтхана территорияһында изге Феодор Ушаков сиркәүе төҙөлә, ҡорам өсөн 13 ҡыңғырау һатып алына. 2010 йылдың 1 авгусында соборҙың аҫҡы төкәтмәһендә – Серафим Саровский ғибәҙәтханаһында изгеләндереү йолалары үтә. 2011 йылдың аҙағында ҡорамға дүрт ҡабырға көмбәҙе, 2011 йылдың аҙағына үҙәк көмбәҙ ҡуйыла. Һөҙөмтәлә ғибәҙәтхана бинаһының дөйөм бейеклеге 56 метр, ә үҙәк көмбәҙ һәм тәреләр менән 58 метр тәшкил итә.
Ғибәҙәтханан менән бергә 8 гектарлыҡ майҙанда йәкшәмбе мәктәбен, хәйриә ашханаһын, икона яҙыу оҫтаханаларын, нәшриәт үҙәген, балалар майҙансығын, ҡунаҡхана һәм православие гимназияһын үҙ эсенә алған комплекс төҙөү планлаштырыла
2011 йылда төҙөлөп ятҡан ғибәҙәтхана яңы барлыҡҡа килгән Волгодонск епархияһының кафедраль соборы.статусын ала.
# Бәғәҫ

Ғәрәп социалистик яңырыу фирҡәһе (партияһы) (ғәр. حزب البعث العربي الاشتراكي‎, Хизб әл-Бәғәҫ әл-Ғәрәби әл-Иштирәки; рус. Партия арабского социалистического возрождения - Баас) — 1947 йылда Сүриәлә Мишель Әфләҡ, Сәләх әд-дин Битәр һәм Зәки Әрсузи нигеҙ һалған сәйәси фирҡә. Фирҡә идеологияһы — Ғәрәп социализмы һәм панғәрәбилек ҡатнашлығынан торған бәғәҫилек.

# Бәғәҫ
## Тарихы

Фирҡәнең күп кенә ғәрәп илдәрендә йоғонтоһо булған. 1963 йылда бәғәҫиҙәр Ираҡта хәрби түңкәрелеш һөҙөмтәһендә власты баҫып ала алған, әммә бер нисә айҙан уларҙың режимы ҡыйратылған. Шул уҡ йылда бәғәҫиҙәр 8 марттағы революция барышында Сүриәлә партияның оҙайлы идара итеүенә башланғыс һалған власты үҙ ҡулына ала.
1966 йылда, Сүриәләге түңкәрелеш барышында Бәғәҫтең Милли етәкселеге властан ситләтелә, фирҡә ғәмәлдә Сүриә тарафлы һәм Ираҡ тарафлы фракцияларҙан торған ике үҙаллы ойошмаға тарҡала. Уларҙың һәр береһе үҙен төп партияның законлы вариҫы итеп күрһәтә һәм төрлө илдәрҙә бүлексәләре бар. Беренсе фирҡә Сүриә менән әлеге ваҡытта ла идара итә, ә Ираҡ тармағы 2003 йылда властан ситләтелә, әммә Ираҡ оппозицияһы сифатында йоғонтоһон һаҡлап ҡала.
Бәғәҫтең Сүриә төбәге генераль секретары булып (الأمين العام لحزب) үҙенең үлеменә тиклем Хафиҙ Әсәд була ((10 июнь, 2000) . 2000 йылдан фирҡәнең Сүриә төбәк етәкселеге секретары (الممين المتريננري) булып президент Бәшәр Әсәд эшләй.
Фирҡәнең дөйөм ғәрәп етәкселегенең генераль секретары булып (Ираҡ тармағы буйынса) 1989 йылдың 23 июнендә вафат булғанға тиклем партияға нигеҙ һалыусы Мишель Әфләҡ тора.
1979 йылдан фирҡәнең Ираҡ төбәк етәкселегенең генераль секретары (נمينנر) булып Сәддам Хөсәйен тора. 2007 йылдың 17 ғинуарында Ираҡ ҡаршылыҡ хәрәкәте albasrah.net сайтында төбәк етәкселегенең генераль секретары итеп Иззат Ибраһим һайланыуы тураһында ҡарар баҫылып сыға.

# Бәғәҫ
## Төбәктәрҙә эшмәкәрлеге

Фирҡә Йеменда , Ливанда , Фәләстиндә һәм башҡа ғәрәп илдәрендә эшләй.
# Зелёная Роща (Ырымбур өлкәһе)

Зелёная Роща (Йәшел Сауҡаулыҡ; рус. Зелёная Роща) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Александровка районындағы ауыл. Зелёная Роща ауыл биләмәһе составына инә.

# Зелёная Роща (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (34 %) йәшәй.
# Оло Күҙйылға

Оло Күҙйылға (рус. Большая Кузъелга) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостандың Белорет районы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Инйәргә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Күҙйылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101963
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Болансы

Болансы (рус. Буланцы) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аҡбаш ауыл биләмәһе составына инә.

# Болансы
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (66 %) йәшәй.
# Милькома

Милькома — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соденьга йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Милькома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030653
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003065
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куматырь

Куматырь — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Анапа йылғаһының уйһыу яры ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Куматырь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Палагия морононан Джанхот йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000112109100000051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100005
* Бассейн коды — 06.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Помпиду үҙәге

Помпиду үҙәге - Париждың 4-се округының Бобур районында урынлашҡан күппрофильле мәҙәни үҙәк. Les Halles , rue Montorgueil һәм Marais округтарҙан йыраҡ түгел урынлашҡан. Ричард Роджерс, Ренцо Пиано, Жанфранко Франчини архитекторҙар хеҙмәттәшлек эше. Хай-тек архитектураһы стилендә эшләнгән.
Унда әҙәбиәт китапханаһы (Public Information Library), киң йәмәғәт китапханаһы, Европала заманса сәнғәттең иң эре музейы (Musée National D ' Art Moderne), IRCAM музыкаль һәм акустик тикшеренеүҙәр үҙәге эшләй.
Үҙенең Бобур районында урынлашыу ярҙамында Бобур булараҡ билдәле.
Күппрофильле мәҙәни үҙәк 1969 йылдан 1974 йылға тиклем Франция президенты Жорж Помпиду хөрмәтенә атала һәм 1977 йылдың 31 ғинуарында Президент Валери Жискар Д ' Эстен менән рәсми рәүештә асыла . Помпиду үҙәгенә 2006 йылға 1977 йылдан бирле 180 миллиондан артыҡ кеше килгән.
2013 йылда 5 209 678 кеше килгән, шул иҫәптән Европа заманса сәнғәт музейға 3746 899 кеше килгән.

# Помпиду үҙәге
## "Тиҫкәре, эске яҡтан" дизайн

Помпиду үҙәге архитектура тарихында бинаның инженерлык, канализация, механик һәм вентиляция системалары тышҡы яҡтан ҡуйылған беренсе үрнәк булды. Башта, бинаның бөтә функциональ структур элементтары төрлө төҫтәге булды: сантехника йәшел торбалар, климат - контроль өсөн ҡулланылған күк, электр - һары төҫле төҙөлгән, ә циркуляция элементтары һәм хәүеф-хәүефһеҙлек айланмалар (мәҫәлән, ут һүндергес) Ҡыҙыл.
Архитектор Ренцо Пиано һүҙҙәренә ҡарағанда, күппрофильле мәҙәни үҙәк «йорт түгел, ә ҡала булырға тейеш, унда һеҙ - ланч, иҫ киткес сәнғәт, китапхана, бик яҡшы музыка, барыһын да таба алаһыз».
National Geographic дизайнға реакцияны «икенсе ҡараштан һуң мөхәббәт» тип тасуирлаған. Le Figaro мәҡәләһендә «Парижда Лох-Несс кеүек үк үҙ монстры бар" тип, тиелә (1987). Тик 20 йылдан һуң, Ричард Роджерс 2007 йылда Притцкер премияһын алыуы тураһында хәбәр итеп, The New York Times Помпиду үҙәге дизайны «дөнья архитектураһын башынан аяҡҡа әйләндерғән» һәм Ричард Роджерс әфәнде 1977 йылда Помпиду үҙәге тамамланыуы менән Хай-тек архитектураһы икона яҡлаусы репутацияһын яулай. Притцкер премияһы жюри "Помпиду үҙәге музейҙарҙа революцияны яһаны, улар касандыр элиталы һәйкәлдәр тип һаналған, бөгөн улар социаль һәм мәҙәни популяр урындарына, ҡала йөрәгенә үрелгән", тип белдерҙе.
# Претцир

Претцир (нем. Pretzier) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1275 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,26 км². Диңгеҙ кимәленән 32 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
# Шайтанка (Кеть ҡушылдығы)

Шfйтанка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 1208 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Шайтанка (Кеть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200024633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202463
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кроппенштедт

Кроппенштедт (нем. Kroppenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1538 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,65 км². Диңгеҙ кимәленән 99 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39397 һәм автомобиль коды — BK.
# Зәйнәб бинт Хүзәймә

Зәйнәб бинт Хүзәймә (ғәр. زينب بنت خزيمة‎‎) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең (с.ғ.с.) хәләл ефеттәренең береһе, хаҡ мосолмандар Инәһе.

# Зәйнәб бинт Хүзәймә
## Биографияһы

Зәйнәб бинт Хүзәймә Әмир ибн Сасә ырыуынан булған. Фәҡирҙәргә һәм меҫкендәргә рәхимлелеге, шәфҡәтлелеге өсөн уға Үмм Мискин (меҫкендәр инәһе) тигән ҡушамат биргәндәр. Тәүге ире Түфәйл ибн Хәриҫ исемле булған. Түфәйл менән айырылышҡас, Зәйнәб Үбәйд ибн Харисҡа сыҡҡан, ул ире Бәҙер һуғышында һәләк булған.
Һижрәнең 3-сө йылында Әмир ибн Сасә ырыуы Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең яҡындарын ҡырған, шул арҡала уларҙың мосолмандар менән мөнәсәбәттәре ныҡ киҫкенләшкән. Ҡан ҡойошто туҡтатыр өсөн Мәхәммәд Пәйғәмбәр ошо ырыуҙан Зәйнәбте хәләл ефетлеккә алырға ҡарар иткән. Уларҙың никахы Һижрәнең 4-се йылында уҡылған. Туйҙан һуң бер нисә ай үтеүгә Зәйнәб донъя ҡуйған. Игелекле, тәҡүә был ҡатын күп ваҡытын ғибәҙәттәргә бағышлаған, хәйер-саҙаҡаға йомарт булған..
# Яйҙаҡтар

?Яйҙаҡтар :
Peristenus digoneutis :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Отряд: | Яры ҡанатлылар |
| Подотряд: | Һабаҡ һымаҡ ҡорһаҡлылар |
| Инфраотряд: | Яйҙаҡтар |
Латинса исеме :
Parasitica Hartig, 1837 =Terebrantes Haliday, 1836 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә | ITIS 709252 |
Яйҙаҡтар, яйҙаҡ-себендәр (лат. Parasitica, рус. Наездники ) − ер йөҙөнә киң таралған, башҡа бөжәктәрҙең ҡорттарына — ҡарышлауыҡтарына күкәй һала һәм шуның менән ҡоротҡос бөжәктәрҙе ҡыра торған файҙалы себендәр; элпәҡанатлылар отрядынан һабаҡ һымаҡ ҡорһаҡлы паразит бөжәктәр.
Кәүҙә оҙонлоғо 0,21-45 мм. Күкәйен башҡа бөҗәкләрҙең кәүҙәһенә һалалар, йыш ҡына ҡорбанына атланып (исеме шунан), уларға личинкаларын йәки күкәйҙәрен тышҡы яҡтан беркетәләр. Личинкалары тәңкә ҡанатлылар, элпә ҡанатлылар, ҡаты ҡанатлыларҙа һ.б. бөжәктәрҙә, шулай уҡ үрмәкселәрҙә паразитлыҡ итәләр. Яйҙаҡтар араһында айырым бер төргә генә яйлашҡан паразиттар осорай. Ҡайһы берҙәре башҡа яйҙаҡтарҙың паразиттары булып тора.
Яйҙаҡтар личинкалары ауыл хужалығы үҫентеләре ҡортоҡостарында паразитлыҡк итә, уларҙың һанын көйләүсе булып тора һәм үҫемлектәрҙе биологик һаҡлауҙа файҙаланыла. Трихограмма (Tricho¬gramma) ырыуының ҡайһы бер төрҙәре йәшелсә һәм еләк-емеш культуралары ҡортоҡостарына ҡаршы ҡулланыу маҡсатыннан яһалма рәүештә үрсетелә.
# Талота-Яха

Талота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Талота-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300035937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303593
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Арказен-озень

Арказен-озень (Дженгутай) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Параул-озень йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Арказен-озень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001648
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300164
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҙур көйөлдө

Ҙур көйөлдө — һаралйындар ғаиләһенән ҡош төрө (рус.большой кроншнеп)

# Ҙур көйөлдө
## Тышҡы күренеше

Ҙур көйөлдө 50 һәм 60 сантиметрға тиклем етә, ауырлығы 600 г алып 1000 г тиклем тарта. Ҡанаттарының ҡоласы 80 см алып 100 см тәшкил итә. Улар һаралйындар ғаиләһенең иң эре вәкилдәре һәм Европала йыш осраусы көйөлдөләр булып тора. Ҙур көйөлдөнөң үҙенсәлекле һыҙаты булып уның оҙон һәм аҫҡа һонолған суҡышы тора. Инә ҡош, ҡағиҙә булараҡ, ата ҡоштан бер аҙға ҙурыраҡ, ә уның суҡышы тағы ла оҙонораҡ һәм нығыраҡ бөгөлгән. Бынан тыш, ике енес араһында тышҡы айырма юҡ. Ҙур көйөлдөнөң төҫө башлыса ябай, ҡауырһыны төрлө һыҙыҡтар һәм тимгелдәр менән аҡһыл көрән төҫтән һоро-көрән төҫкә тиклем үҙгәрә. Тауышы оҙон, һағышлы тиерлек, «кури-ли» кеүек яңғырай. Күберәк ата ҡоштар йырлай, уның ярҙамында улар үҙҙәренең оялау участкаларын билдәләйҙәр.

# Ҙур көйөлдө
## Таралыуы

Ҙур көйөлдө һаҙлыҡлы һәм башҡа дымлы урындарҙа оя ҡора. Ҡышын улар яр буйҙарында һәм кипкән һаҙлыҡтарҙа, ҡитға эсендә —баҫыуҙарҙа һәм һыубаҫар туғайҙарҙа йәшәй. Уларҙың төп таралыу ареалы булып Төньяҡ һәм Үҙәк Европа, шулай уҡ Британия утрауҙары тора. Ҡышҡы осорҙа был ҡоштар Көнбайыш һәм Көньяҡ Европа яры буйҙарына осош яһай. Ҙур көйөлдөләр шулай уҡ Азияның күп өлөшөндә осрай, уларҙың ареалы көнсығышта Байкал күле һәм Манчжурияға тиклем, көньяҡта Ҡырғыҙстанға тиклем етә.

# Ҙур көйөлдө
## Туҡланыуы

Көйөлдөнөң аҙығы булып бөжәктәр, селәүсендәр, моллюскылар тора, уларҙы ерҙән оҙон суҡышы менән йыя. Шул уҡ ваҡытта ҡаты тышлыҡтың эсенән ҡусҡарҙары сығарып алыу өсөн суҡышын пинцет сифатында ла ҡуллана.

# Ҙур көйөлдө
## Үрсеүе

Ояһын ерҙә яҫы уйымда төҙөй, унда үлән һала. Бер тапҡыр ятҡанда дүртешәр йомортҡа һала.

# Ҙур көйөлдө
## Төрсәләре

Ҙур көйөлдөнөң ике төрсәһе бар. Numenius arquata arquata Европала осрай, ә Волга-Урал һыҙатынан көнсығыштараҡ Numenius arquata orientalis төрө тереклек итә. Дөйөм алғанда, ҡоштоң һуңғы төрсәһе асығыраҡ, ә ҡауырһынындағы ҡарағусҡыл штрихтар күпкә вағыраҡ. Суҡышы бер аҙ оҙонораҡ, шулай уҡ ҡанаттары ла оҙонораҡ. Ике төрсә лә Волга һәм Уралда береһе икенсеһенә талғын күсә һәм тышҡы күренеше буйынса һиҙелмәй тиерлек.
# Аратка

Аратка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы/Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ежатьйылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Аратка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039562
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003956
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡураййылға (Ыҡ ҡушылдығы)

Ҡураййылға (рус. Кураелга) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһының Аҙнаҡай районы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 270 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ҡураййылға (Ыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028572
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102857
- Бассейн коды — 10.01.01.013
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1