yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әбдиев Сәлимйән Билал улы

Әбдиев Сәлимйән Билал улы (рус. Абдеев Салимзян Билалович) (30 декабрь 1916 йыл — 16 декабрь 2011 йыл) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Әбдиев Сәлимйән Билал улы
## Биографияһы

Сәлимйән Билал улы Әбдиев 1916 йылдың 30 декабрендә Рәсәй империяһы Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙер — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районы) Боҙаяҙ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

# Әбдиев Сәлимйән Билал улы
## Хәрби хеҙмәте

1942 йылдың 10 февралендә БАССР-ҙың Боҙаяҙ район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
2011 йылдың 16 декабрендә вафат була. Боҙаяҙ ауылында ерләнгән.

# Әбдиев Сәлимйән Билал улы
## Наградалары

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

# Әбдиев Сәлимйән Билал улы
## Хәтер

Әбдиев Сәлимйән Билал улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы Боҙаяҙ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Хыльчую

Хыльчую (Иевка, Хыль-Чоу) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печорская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 139 км.

# Хыльчую
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085217
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008521
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәрәфәт

Ғәрәфәт (ғәр. عرفات‎) — Мәккәнән 20 км алыҫлыҡтағы тау. Тап ошо тауҙа Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм үҙенең һуңғы вәғәзен һөйләгән. Ғәрәфәт тауының ҡайһы урынында доға ҡылһаң да ярай, әммәМөхәммәт Пәйғәмбәр саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм үҙе Рәхмәт тауы ҡаялары өҫтөндә вәғәз һөйләгән.

# Ғәрәфәт
## Риүәйәте

Мосолман риүәйәттәре буйынса йәннәттән ҡыуылған Әҙәм менән Һауа Ғәрәфә тауы янында осраша..

# Ғәрәфәт
## Риүәйәте
### Тасуирлама

Оҙонлоғо 11 км самаһы, ә киңлеге – 6,5 км. Үҙәндең уртаһында 70 метр бейеклектәге Ғәрәфәт тауы ҡалҡып тора. Артыҡ бейек булмаһа ла, был урын өсөн ярайһы ҡалҡыу, уның түбәһенән бар тирә-яҡ күренеп тора. Тап шуның өсөн дә уны ғәрәпсә "әрәфә" һүҙе менән атағандар, был һүҙ "күҙәтеү", "таныу" мәғәнәһендә ҡулланыла.
Төньяҡтан Ғәрәфәт тау һырттары менән сиктәш. Ул яҡтан килер өсөн хажиҙарға Мәзәмәйн тигән тарлауыҡ аша үтергә кәрәк.

# Ғәрәфәт
## Әҙәбиәттә

Хаж юлъяҙмаларында Ғәрәфәт тауы мотлаҡ телгә алына, сөнки унда тороу - хаждың иң мөһим көнө, тажы.
* Ихрам хәлендәге кеше, йәғни мөхрим, теленән тәлбиәне төшөрмәҫкә тейеш. «Ләббәйкә Аллаһүмә ләббәйкә! Ләббәйкә лә шәрикә ләкә ләббәйкә! Иннәл-хәмдү вән-ниғмәтә ләкә үәл мүлк! Лә шәрикә ләк!» - юлда ла, Ҡәғбәтулла янында ла, Ғәрәфәттә торғанда ла, шайтанға таш атырға барғанда ла ошо һүҙҙәр төрлө раса, төрлө милләт кешеләре ауыҙынан яңғырап торҙо.
* Беҙ сиктәре һары һыҙат менән билдәләнгән ғәләмәт киң үҙәнгә мегаполис булып теҙелгән сатырҙарҙың береһе эсендә намаҙ уҡыйбыҙ, вәғәз тыңлайбыҙ. Һыҙаттан тышта ҡалыу - ғәфү ителмәҫ хата, сөнки ул тарафтар Ғәрәфәт тауына инмәй. Ошо тауҙа тороу иһә хаждың иң мөһим ғәмәлдәренең береһе.Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҙә: «Хаж - ул Ғәрәфәт тауында ғибәҙәт ҡылыу», - тип әйткән. Сиккә тура килгән бер мәсет тә бар икән бында, уның бер яғындағы хаж ғибәҙәте дөрөҫ була, һыҙаттан тышта ҡалғанында - юҡ!
* Ғәрәфәт тауының ҡайһы урынында доға ҡылһаң да ярай, әммә Мөхәммәт Пәйғәмбәр саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм үҙе Рәхмәт тауы ҡаялары өҫтөндә вәғәз һөйләгән.
# Басыров Фәнил Миңлеғәле улы

Басыров Фәнил Миңлеғәле улы (12 февраль 1961 йыл) — еңел атлетика буйынса спорт мастеры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы, имам-хатиб, Ғафури районы имам-мөхтасибы (2021 йыл)

# Басыров Фәнил Миңлеғәле улы
## Биографияһы

Фәнил Миңлеғәле улы Басыров 1961 йылдың 12 февралендә БАССР-ҙың Ғафури районының Һабай ауылында күп балалы ғаиләлә тыуған. 1975—1978 йылдарҙа Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернатында уҡый һәм Өфө авиация институтына уҡырға инә. 1983 йылда уҡыуын тамамлағандан һуң, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә мастер ярҙамсыһы, инженер-көйләүсе, инженер, ағастан модель эшләүсе була.
1990 йылдан Басыров Ф. М. Ҡырғыҙ ССР-ының балалар спорт мәктәптәрендә еңел атлетика уҡытыусыһы булып эшләй. 1994 йылдан Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Ғәлиәкбәр урта мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы була. 1995—2009 йылдарҙа — Ғафури районының балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенең өҫтәмә белем биреү уҡытыусыһы.
Хәҙерге ваҡытта тыуған Ғафури районында йәшәй һәм эшләй, ауыл хужалығы продукцияһын етештереү буйынса шәхси эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә. Ҡазандағы «Мөхәмәҙиә» юғары мәҙрәсәһен тамамлаған. Ҡауарҙы (2005 йылдан) һәм Һабай (2008 йылдан) ауылдары имам-хатибы

# Басыров Фәнил Миңлеғәле улы
## Спорт карьераһы

Басыров Ф. М. мәктәп-интернатта уҡығанда физик культура уҡытыусыһы Кәримов Р. Г. етәкселегендә еңел атлетика менән шөғөлләнә. Өфө авиация институтында уҡыған йылдарында Арефьев В. С. етәкселегендә күнекмәләр үтә һәм бер нисә тапҡыр «Буревестник» йәмғиәтенең бөтә Союз ярыштарында еңеүсе була. Спорт карьераһын Н. Гастелло исемендәге спорт клубында тренерҙары Абдуллин М. Г. һәм Мөниров Р. А. менән дауам итә. 1987 йылда спорт мастеры нормативын үтәй. Фәнил Миниғәле улы Башҡортостан йыйылма командаһы составында экиденда ике тапҡыр СССР чемпионаты еңеүсеһе. 1989 йылда СССР чемпионатында марафон дистанцияһын 2 сәғәт 15 минут 10 секундта үтә (шәхси рекорд) һәм 6-сы урынды биләй.

# Басыров Фәнил Миңлеғәле улы
## Спорттағы уңыштары

* Төрлө дистанцияларҙа БАССР-ҙың 12 тапҡыр чемпионы (1978—1990)
* 1986 йылда асыҡ Мәскәү халыҡ-ара марафонында еңеүсе
* 1987 йылда Горький ҡалаһында марафонда 2 сәғәт 16 минут 45 секунд һөҙөмтә менән Рәсәй чемпионатында 3-сө урын
* БАССР йыйылма командаһы составында СССР Кубогын яулаусы (1988, 1989)
* Йүгереү буйынса Донъя асыҡ марафоны еңеүсеһе (Фрунзе, 1989)
* Еңел атлетика буйынса донъя чемпионатында ҡатнашыусы (Греция, 1993)
* Венгрия, Никарагуа, Ҡытай һәм Төркиәлә халыҡ-ара марафондарҙа, Токиола, Грецияла экиден буйынса үткән донъя чемпионаттарында ҡатнаша

# Басыров Фәнил Миңлеғәле улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Еңел атлетика буйынса спорт мастеры
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (2002)

# Басыров Фәнил Миңлеғәле улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Фәнил Миңлеғәле улы Басыров тыуған ауылында бағымсылыҡ күрһәтеүселәр ярҙамында мәсет төҙөй. 3 тапҡыр урындағы муниципаль һайлауҙа депутат итеп һайлана. Төрлө ярыштар үткәреүҙә бағымсылыҡ күрһәтә, үҙе лә ҡатнаша
# Гемоспоридиялар

Гемоспоридиялар — ҡан споровиктары (Haemosporidia), споровиктар класына ҡараған иң ябайҙар ярым отряды.

# Гемоспоридиялар
## Йәшәйеше

5 заты, 100‑ҙән ашыу төрө билдәле, бөтә ерҙә лә, башлыса тропиктарҙа һәм субтропиктарҙа таралған. Башҡортостанда Plasmodium затына ҡараған 3 төрө бар.

# Гемоспоридиялар
## Йәшәү циклы

Тереклек итеү циклы хужа алмаштырыу менән барған паразит. Аралыҡ хужа (кеше) гемоспоридиялар спорозоиты менән анофелес заты серәкәйе (төп хужа) тешләгәндә зарарлана. Паразиттар аралыҡ хужа организмында (эске ағзаларҙа һәм эритроциттарҙа) күп тапҡыр бүленеү (шизогония) юлы менән үрсей. Енси процесс төп хужа ашҡаҙанында бара. Хәрәкәтсән зигота (оокинета) ашҡаҙан көбө аша үтә һәм ооцистаға (уның эсендә киләсәктә серәкәйҙең шайыҡ биҙҙәренә үтеп инеүсе күп спорозоит барлыҡҡа килә) әүерелә..Башҡортостан Республикаһында осраған гемоспоридиялар төрҙәре кеше тапмаһын тыуҙырыусы (Plasmodium vivax — өс көнлөк, Plasmodium malariae — дүрт көнлөк, Plasmodium falciparum — тропик тапмаһы) булып тора.
# Баҡал (Силәбе өлкәһе)

Баҡал — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Һатҡы районында урынлашҡан ҡала, Баҡал ҡала биләмәһенең административ үҙәге. Моноҡалалар исемлегендә.

# Баҡал (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Ҡала Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүендә, Һилейә һәм Оло Һуҡа һырттары араһында Силәбенән 258 км көнбайыштараҡ урынлашҡан. Климаты уртаса .

# Баҡал (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Ҡаланың исеме гидронимдан алып — Баҡал (Оло Баҡал) йылғаһы буйында урынлашҡан булғанлыҡтан ҡушылған. П. С. Паллас Баҡал тауҙарын «Бакал аркассе» тип атай, һәм үҙе үк «каменистая длинная и крутая горы грива», йәғни был Баҡал йылғаһы буйынан һуҙылған тау һырты, арҡа тип атай. Йылғаның исеме иһә ер-һыу йән эйәһе «баҡа» күп булғанлыҡтан бирелгән.

# Баҡал (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

1757 йылда Баҡал буйында табылған тимер мәғдәне табылған урында ҡасабаға нигеҙ һалынған. Шул йылы уҡ мәғдән сығарыу башлана. 1928 йылда Баҡалға ҡала тибындағы ҡасаба статусы бирелә. Баҡал рудниктары бөйөк Ватан һуғышы йылдарында тулы ҡеүәткә эшләп, йылына 760 мең тонна мәғдән сығара. 1951 йылда бер нисә ҡасабаны ҡушып, Баҡал ҡалаһы ойошторола булдырыла

# Баҡал (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була

# Баҡал (Силәбе өлкәһе)
## Иҡтисады

Ҡалала тимер рудаһы сығарыла һәм байытыла. Уны асыҡ ысул менән сығаралар, әкренләп шахта ысулына күсәләр. Экскаватор өлөштәре етештереү, мәғдән байытыу ҡорамалдарын ремонтлау предприятиеһы бар. Златоуст (Алтынтамаҡ) тегеү фабрикаһы филиалы эшләй. Ҡырсынташ етештерелә.

# Баҡал (Силәбе өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Кәлимуллин Сәмиғулла Мәсифулла улы (25.08.1914—19.09.1989), рәссам-сәхнә биҙәүсе. 1946—1974 йылдарҙа Башҡорт дәүләт академия драма театры рәссамы. 1954 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар, 1947 йылдан — Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1947). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1955).
* Сәғитов Ришат Рәфҡәт улы (27 декабрь 1962 йыл) — композитор, баянсы, уҡытыусы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2007), сәнғәт фәндәре кандидаты (2018), 2019 йылдан Урта махсус музыка колледжы директоры.

# Баҡал (Силәбе өлкәһе)
## Транспорт

Ҡала аша «Бирҙәүеш — Баҡал» тимер юлы үтә, бында 2004 йылдан пассажирҙар ғәмәлдә йөрөмәй. Автостанция эшләй.

# Баҡал (Силәбе өлкәһе)
## Мәғлүмәт саралары

1930 йылдан «Горняк Бакала» гәзите сыға.
# Асҡын районы гербы

Асҡын районы гербы — Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районы символдарының береһе.
Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 10 июлендәге 94-се һанлы ҡарары менән раҫланған.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт символика регистрына 037 регистрацион номер бирелеп индерелгән. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына 2951 регистрацион номер бирелеп индерелгән.
Гербтың авторы — Айрат Усманов.

# Асҡын районы гербы
## Тасуирламаһы

Гербта йәшел яландың уртаһында алтын төҫөндә ҡулса урынлашҡан, ул ҡояш йөрөшөнә ҡаршы йүгергән тулҡындар сифатындағы орнаменттың йәшел ҡулсаһы менән биҙәлгән. Ҡулса эсендә уртаһы тишелгән ромб формаһында алтын тамға төшөрөлгән, ул юғарыға табан ике түңәрәйтелгән үҫентеләр менән тамамлана.

# Асҡын районы гербы
## Символиканың нигеҙҙәре

Асҡын районының гербы — район географияһын, иҡтисадын, тарихи үҫешен һәм тормошоноң рухи даирәһен стилләштереү аша сағылдырған рәсми айырым билдә. Район иҡтисады аграр һәм урман сәнәғәте йүнәлешле. Район урман һәм ауыл хужалығы биләмәләренең, тәбиғи ресурстарының байлығы менән айырыла һәм республикала экологик яҡтан иң таҙаларының береһе булып тора. Шунлыҡтан гербтың төп төҫө йәшел булып тора. Шул уҡ ваҡытта йәшел төҫ — муллыҡтың, өмөттөң, иректең һәм мәңгелек тормоштоң символы.
Гербтың үҙәгендә — соляр орнаменталь түңәрәк һәм уның эсендәге ырыу билдәһе тамға. Алтын тамға символик рәүештә хәҙерге район территорияһында борондан йәшәгән халыҡтарҙың тарихын символик рәүештә сағылдыра. Бер үк ваҡытта был соляр түңәрәк үҙәгендә урынлашҡан билдә райондың элекке, хәҙерге һәм киләсәк быуындарының бәйләнешен символлаштыра. Гербтағы түңәрәк шулай уҡ районда йәшәгән һәм үҙҙәрен асҡындар тип ғорур атаған халыҡтың дуҫлығын, сплоченность, күп милләтлеген символлаштыра.
Башҡорт милли орнаменты халыҡтар тормош-көкүрешенең игенселек нигеҙен символлаштыра һәм гербта ғүмерҙең һәм муллыҡтың идеограммаһы булып тора. Дөйөм алғанда үҙәк фигура райондың тарихи үҫешен, тормоштоң мәңгелеген һәм алға хәрәкәтте сағылдыра. Герб элементтарының алтын төҫө байлыҡты, муллыҡты һәм сәскә атыуҙы символлаштыра.
# Лопа

Лопа — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унд күле-күл-Ундоша йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Лопа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001427
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000142
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡабыҡҡыуыш ауыл Советы (Стәрлебаш районы)

Ҡабыҡҡыуыш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

# Ҡабыҡҡыуыш ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Елец (Уҫы ҡушылдығы)

Елец — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 489 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Елец (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065940
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006594
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Веденовка

Веденовка (рус. Веденовка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 89 кеше. Почта индексы — 453142, ОКАТО коды — 80249816003.

# Веденовка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Федоровка): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 25 км
# Маврокордато йорто (Таганрог)

Маврокордато йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы бер ярым ҡатлы йорт. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. 301-се ҡарар 18.11.92.
Адрес: Таганрог ҡалаһы, Грек урамы, 101.

# Маврокордато йорто (Таганрог)
## Тарих

Таганрог ҡалаһының Грек урамындағы бер ярым ҡатлы, урамға ал яғы менән ҡараған биш тәҙрәле, өҫтө пилястрҙар менән биҙәлгән ярым колонналы ишекле йорт 1830-сы йылдарҙа һалына. Йорт семәрләп һылап эшләнәгән биҙәкле, пилястрлы, зәңгәр төҫкә буялған, ә бәләкәй архитектур биҙәү деталдары аҡ төҫтә.
1870 йылдан алып бинаның хужаһы Таганрог сәүҙәгәре Антон Сарандинаки, һуңынан — грек гражданы Екатерина Михайловна Кальвокореси. 19 йәшлек Екатерина Михайловна 35 йәшлек ире грек Михаил Иванович менән Грек сиркәүендә никахлаша.
ХХ быуат башында йортто грек гражданы Матвей Стоматьевич Маврокордато һатып ала.
Үҙ йортонда хужалар фатир тоталар һәм контораға 1890-сы йылдарҙа бында присяжный поверенный Иван Иванович Корсун йәшәгән, быға тиклем агентур-комиссион контораһы эшҡыуарҙары Стондың һәм Векслерҙың контораһы урынлашҡан. Таганрог кешеһе Пузанов үҙ мебелле бүлмәләрендә еңел холҡло ҡыҙҙарҙы тотҡан.
Совет власы ваҡытында 1925 йылда йорт сауҙагәр М. А. һәм Я. М. Берковичтәрҙең ҡарамағында була.
Хәҙерге ваҡытта приваизациялы күп фатирлы торлаҡ йорт, төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Маврокордато йорто (Таганрог)
## Әҙәбиәте

* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.
# Нияз (исем)

Нияз — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Нияз (исем)
## Этимологияһы

Нияз — фарсы теленән — нияз (бүләк)+ҡол, бүләк бала..

# Нияз (исем)
## Билдәле кешеләр

Нияз Абдулхаҡ улы Мәжитов (20 август 1933 йыл — 11 октябрь 2015 йыл) — тарихсы-ғалим, археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2006) һәм 2006—2012 йылдарҙа уның вице-президенты. Тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2013).
Ниязбай Булатбай улы Сәлимов (27 сентябрь 1958 йыл) — журналист, яҙыусы, шағир, ғалим, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Жәлил Кейекбаев исемендәге премия лауреаты (1992).>

# Нияз (исем)
## Фамилия

Ниязбаев Ғәбделрәүеф Хәким улы (12 февраль 1884 йыл — 18 апрель 1920 йыл) — драматург, мәғариф хеҙмәткәре. Милләте — башҡорт.

# Нияз (исем)
## Ауылдар

* Ниязғол (рус. Ниязгулово) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Ишбирҙе ауыл Советы биләмәһенә тура килгән ауыл. 1934 йылда Исмаҡай ауылы башҡорттары тарафынан булдырылған[1]. 1960-сы йылдарҙа ауылдар исемлегенән төшөп ҡалған.
* Ниязғол (рус. Ниязгулово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453391, ОКАТО коды — 80226804006.
Нияҙғол (рус. Ниязгулово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 168 кеше[1]. Почта индексы — 453612, ОКАТО коды — 80201834004.

# Нияз (исем)
## Әҙәбиәттә

Ниязғол — Һәҙиә Дәүләтшинаның «Ырғыҙ» романында Ниязғол бай. Башҡорт яҙыусыһы «Ырғыҙ» романын тамамлай һәм шуның менән ил алдында оло ихтирам яулай. Һәҙиә Дәүләтшинаның киң билдәле әҫәре «Ырғыҙ» (1942—1952) йылдарҙа яҙыла. Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1967).
# Ҡаранай

Ҡаранай

# Ҡаранай
## Башҡортостан ауылдары

* Ҡаранай (Бүздәк районы)
* Ҡаранай (Мәсетле районы)
* Ҡаранай (Стәрлебаш районы)
# Кукуйка

Кукуйка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 265 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Кукуйка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100992
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Урта Висим

Урта Висим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Висим йылғаһының уң ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Урта Висим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024758
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302475
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лекма (Чепца ҡушылдығы)

Лекма — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 226 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 127 км.

# Лекма (Чепца ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033339
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103333
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Киргисла

Киргисла — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Китат йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Киргисла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021049
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202104
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чимжуль

Чимжуль — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1458 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чимжуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015071
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201507
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2