yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Барсукова Софья Алексеевна

Барсукова Софья Алексеевна ( 25 ноябрь 1929 йыл) — СССР һәм Рәсәй физигы, СССР Дәүләт премияһы лауреаты, техник фәндәр кандидаты.

# Барсукова Софья Алексеевна
## Биографияһы

Софья Алексеевна Барсукова 1929 йылдың 25 ноябрендә Силәбе өлкәһе Копейск ҡалаһында тыуған.
1947 йылда Урал дәүләт университетының физика факультетына уҡырға инә. 1950 йылда Мәскәү дәүләт университетының шул уҡ факультетына күсә, уны 1952 йылдың декабрендә «Радиотулҡындар таралыу» кафедраһы буйынса тамамлай.
1953—2008 йылдарҙа СССР Радиосәнәғәт министрлығының Мәскәү ғилми-тикшеренеү институтында (НИЭМИ, хәҙер «Алмаз — Антей») эшләй: инженер, өлкән инженер, баш конструктор, лаборатория етәксеһе, сектор начальнигы, фәнни-тикшеренеү бүлеге начальнигы (30-сы бүлек, «антенна бүлеге»), техник йүнәлеш буйынса баш конструктор, Мәскәү ғилми-тикшеренеү институтының күпселек эре асыштары буйынса баш конструктор урынбаҫары (шул иҫәптән «С-300В» һәм «ТОР» ПВО системалары), бер нисә фәнни-тикшеренеү эшенең фәнни етәксеһе.
Барсукова Софья Алексеевна 2008 йылдан хаҡлы ялда.
Техник фәндәр кандидаты, өлкән ғилми хеҙмәткәр.

# Барсукова Софья Алексеевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1978),
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машиналар төҙөүсеһе,
* СССР-ҙың почетлы радисы,
* Ленин ордены,
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены.

# Барсукова Софья Алексеевна
## Шәхси тормошо

Ире — Смирнов Василий Александрович, улы — Алексей.
# Шлайфе

Шлайфе (нем. Schleife (Sachsen)) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2697 кеше йәшәй. Майҙаны — 41,87 км². Диңгеҙ кимәленән 129 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2959 һәм автомобиль коды NOL.
# Маюшка (Суланда ҡушылдығы)

Маюшка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суланда йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Маюшка (Суланда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031667
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003166
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хайна (Южная Тюрингия)

Хайна (Южная Тюрингия) (нем. Haina (Sudthuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1004 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,71 км². Диңгеҙ кимәленән 315 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98631 һәм автомобиль коды — HBN.
# Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы

Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы (1 июль 1938 йыл — 22 апрель 2021 йыл) — мәҙәниәт хеҙмәткәре, үҙешмәкәр композитор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (Кишинёв, 1987).

# Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы
## Биографияһы

Мөфтәдин Мәғәүи улы Ғиләжев 1938 йылдың 1 июлендә Башҡорт АССР-ының Дүртөйлө районы Түбәнге Аташ ауылында тыуған. 1964 йылда Мәскәү халыҡ сәнғәт университетын тамамлай. 1958 йылдан алып — Кушнаренко, 1966 йылдан башлап — Саҡмағош, 1975 йылдан Илеш район мәҙәниәт йорттарының баянсы-аккомпаниаторы, 1976—1999 йылдарҙа Дүртөйлө ҡалаһы Мәҙәниәт һәм техника һарайының художество етәксеһе. 1960 йылдарҙа йырҙар яҙа башлай. Биш йыр китабы донъя күрә.
Үҙешмәкәр композитор 2021 йылдың 22 апрелендә Дүртөйлө ҡалаһында вафат булды.

# Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы
## Ижады

400-ҙән ашыу йыр, романс авторы. Вил Ҡазыханов һүҙҙәренә «Сарманай», Риф Мифтахов һүҙҙәренә «Һағындыра тыуған яҡ», Роберт Миңнуллин һүҙҙәренә «Әрем еҫе, әрем тәме», үҙенең һүҙҙәренә «Мин әсәйемде төшөмдә күрҙем», «Минең ҡәҙерлеләрем» һәм башҡа йырҙары халыҡ араһында киң популярлыҡ яулаған.
Мөфтәдин Ғиләжев илебеҙҙең бик күп төбәктәрендә сығыш яһай. Мәскәүҙә Съездар һарайында, СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә, Колонналар залында, Ленинград, Ульяновск, Кишинёв, Нижневартовск, Мурманск, Ҡазан һәм башҡа ҡалаларҙа сығыш яһай. Ике тапҡыр киножурналға төшә.
Үҙешмәкәр композиторҙың йырҙарын танылған йырсылар Илфаҡ Смаҡов, Зәки Мәхмүтов, Фән Вәлиәхмәтов, Зөһрә Сәхәбиева, Фәнүнә Сиражетдинова, Асия Смаҡова, Салауат Фәтхетдинов, Рөстәм Асаевтар башҡара.

# Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы
## Ижады
### Китаптары

* Сарманай: йырҙар. Өфө, 1993.
* Күңелем моңдары: иҫтәлектәр, йырҙар, шиғырҙар. Өфө, 2007.
* Әл дә дуслар бар әле: җырлар. Уфа, 1993.

# Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре 1993
* Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (Кишинёв, 1987).

# Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы
## Хәтер

* 2022 йылдың июль башында ижадсының тыуған ауылында уның музейы асылды.
# Зарифуллин Рәмил Рәлиф улы

Зарифуллин Рәмил Рәлиф улы (6 ноябрь 1991 йыл, Өфө) — Рәсәй спортсыһы, саңғы менән трамплиндан һикереү буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. Рәсәйҙең спорт мастеры (саңғыла трамплиндан һикереү буйынса).
Өфө ҡалаһында тыуған һәм йәшәй.
«Башҡортостан-1» йыйылма командаһы составында (Рәмил Зарифуллин, Григорий Леонтьев, Ильмир Хазетдинов, Дмитрий Васильев) К-125 трамплинында саңғы менән трамплиндан һикереү буйынса Рәсәй йәйге асыҡ чемпионаты призеры була..
Өфө юғары спорт оҫталығы мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. Беренсе тренеры — Никулин Владимир Андреевич, әлеге ваҡытта — Рәмил Рәжәп улы Абраров.
Спорт клубы: Олимпия резервындағы махсус балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе (СДЮШОР), юғары спорт оҫталығы мәктәбе (ШВСМ) «Локомотив».
FIS Code: 6040
# Харисов

Харисов — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Харисов Мәлих Харис улы (Мәлих Харис) (1915—1944), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған шағир.
* Харисов Фираз Фәхрәз улы (1952 т.) — педагог. Педагогия фәндәре докторы (2001), профессор (2004).
* Харисов Фәррүх Харис улы (1918—1945) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Дан ордены тулы кавалеры.
* Харисов Әхнәф Ибраһим улы (1914—1977) — башҡорт яҙыусы, филология фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре.
# Романченко Валентина Мефодьевна

Романченко Валентина Мефодьевна (1920—2014) — совет ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Романченко Валентина Мефодьевна
## Биографияһы

Валентина Мефодьевна Романченко 1920 йылдың 14 декабрендә Таганрог округының, хәҙер Ростов өлкәһе Неклиновский районыныда тыуған.
Ун дүрт йәшенән колхозда эшләй. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Таганрог районы «Ҡыҙыл партизан» колхозының баҫыусылыҡ бригадаһында звено башлаығы була. 1946 йылда Валентина Романченко звеноһы һәр гектарҙан 35 центнер ужым бойҙайы, 28 буйынса центнер арпа, 18 центнер көнбағыш йыйып тапшыра, был шул йылдар өсөн көтөлмәгән ҡаҙаныш була.
СССР Юғары Советы Президиумының 1947 йылдың 19 мартындағы указы менән 18 гектар майҙанда 35 центнер ужым бойҙай уңышы алғаны өсөн Романченко Валентина Мефодьевнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Түбәндәге эштәр авторы:
* В борьбе за высокий урожай. // «Молот». Ростов н/Д, 1947. 29 марта. С. 2.
* В содружестве с наукой. // «Блокнот агитатора». Ростов н/Д, 1948. № 5. С. 13-15.
* Книга «35 центнеров озимой пшеницы с гектара», изданная в Москве в 1947 году, была переведена на болгарский язык.
1975 йылдан Валентина Мефодьевна хаҡлы ялда, әммә пенсияла булһа ла Ростов өлкәһенең Неклиновский районы Покровское ауылындағы йәмәғәт эштәрендә ҡатнаша, һәм бында 2014 йылдың 24 ғинуарында вафат була.

# Романченко Валентина Мефодьевна
## Ҡаҙаныштары

* «Герой-әсә» ордены һәм миҙал менән бүләкләнә, шул иҫәптән «Хеҙмәт батырлығы өсөн» (1951) һәм СССР ВДНХ-ның ике миҙалы бар.
* 2010 йылда Ростов өлкәһе хакимиәтенең Почет грамотаһы менән бүләкләнә.
* Неклиновский районының почетлы гражданы (2000).
# Билгеләр

Билгеләр — шул уҡ исемле карстлы күл һәм һаҙлыҡты үҙ эсенә алған комплекстан торған төбәк, тәбиғәт ҡомартҡыһы.

# Билгеләр
## Исеме

Билгеләр күлен изге тип атайҙар. «Билге» һүҙе «тамға», «билге», «билдә», «ин», «инәү» кеүек башҡорт теленән.

# Билгеләр
## Тасуирламаһы

Билгеләр күле һәм шул уҡ исемле һаҙлыҡ Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегенең төньяҡ өлөшөндә, Нуриман районы Нимесләр ауылынан көнбайышҡа табан 1,8 км алыҫлыҡта, Иҫтерек ауылы эргәһендә урынлашҡан. Күлдең оҙонлоғо яҡынса 15-17 метр. Дөйөм майҙаны — 36,7 га. Күл дөрөҫ булмаған груша формаһында, тымыҡ. Ҡатнаш, күбеһенсә ер аҫты һәм атмосфера һыуҙары менән туйына. Тирә-яғындағы ландшафтар бөтөрөлгән киң япраҡлы урмандар урынындағы ауыл хужалығы ерҙәренән тора. Билгеләр күле һәм һаҙлығы юғары биотөрлөлөккә эйә булған һыу-һаҙлыҡ комплексы тип танылған, унда һирәк осрай торған хайуандар йәшәй һәм үҫемлектәр үҫә. Яр буйҙарын таллы (аҡ тал), ҡара ерекле (ҡара ерек, шыма ҡарама), күрәнле-мүкле-ҡайынлы (тәлгәш ҡайын), күрәнле-үләнле һ.б. һаҙлыҡтар, һирәгерәк болондар биләй. Үҫемлектәрҙең Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк төрҙәре үҫә: себер һыу сәтләүеге, һаҙ мунсағы, аҡ күрәнүлән, мүк еләге, ысыҡ үләне. Күл Башҡортостанда бәләкәй диңгеҙ наядаһы үҫкән берҙән-бер урын булып тора. Унда Упҡанкүлдәге кеүек себер һыу сәтләүеге үҫә. Һоро торна йәшәй. Шуға күрә уның территорияһында хужалыҡ эшмәкәрлектәре, һыу ятҡылығын бысратыу, торф сығарыу тыйылған.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2011 йылдың 30 декабрендәге «Ғафури, Нуриман, Мәләүез райондарының тәбиғәт объекттарын һәм комплекстарын республика әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡылары исемлегенә индереү тураһындағы» 514-се ҡарарына ярашлы Билгеләр комплексы тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә.
# Сент-Андре-де-Корси

Сент-Андре-де-Корси (франц. Saint-André-de-Corcy) — Франциялағы коммуна, Рона-Альп төбәгендә урынлашҡан. Департаменты — Эн. Коммуна Рерье кантонына ҡарай. Коммунаның округы — Бурк-ан-Брес.
Коммунаның INSEE коды — 01333.

# Сент-Андре-де-Корси
## Географияһы

Коммуна Париждан яҡынса көньяҡ-көнсығышта 380 км-ҙа, Лиондың төньяҡ-көнсығышында 21 км-ҙа, Бурк-ан-Брес ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышта 38 километрҙа урынлашҡан.

# Сент-Андре-де-Корси
## Климат

Ярым континенталь климатлы, бында йәйен йылы, ә ҡышын һалҡын. Ямғырҙар һирәк була һәм башлыса йәй яуа.

# Сент-Андре-де-Корси
## Халыҡ

2010 йылда коммуна халҡы 2991 кеше тәшкил иткән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ: INSEE) :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2010 |
| 731 | 780 | 900 | 2131 | 2547 | 3098 | 2991 |

# Сент-Андре-де-Корси
## Иҡтисад

2010 йылда йылда эшкә яраҡлы (15 йәштән алып 64 йәшкә тиклем) 1937 кеше араһында араһында иҡтисади яҡтан әүҙем 1437 кеше, әүҙемһеҙ кешеләр — 500 (әүҙемлек күрһәткесе — 74,2 %, 1999 йылда 74,2 %) була. 1437 әүҙем халыҡтың даими эшләүселәренең һаны 1368 кеше (шуларҙың 699-ы ир-аттар һәм 669-ы ҡатын-ҡыҙҙар), улар араһында 69 кеше эшһеҙ була (34 ир-аттар һәм 35 ҡатын-ҡыҙҙар). 500 әүҙемһеҙ кеше араһынан 201 кеше уҡыусы йәки студент, 224 кеше — пенсионерҙар, башҡа сәбәптәр буйынса 75 әүҙемһеҙ була.

# Сент-Андре-де-Корси
## Иҫтәлекле урындары

* Феодаль мот (XI быуат). 1989 йылдан алып тарихи ҡомартҡы.
* Замок Монриблу (XVIII быуат).
* Сюр һарайы (замогы)

# Сент-Андре-де-Корси
## Фотогалерея

* Изге Андрей сиркәүе
* Замок Монриблу
* Мэрия
* Хәрби мемориал
* Вокзал
* Юл буйындағы тәре
# Ишкәкле ҡандалалар

?Ишкәкле ҡандалалар :
Corixa punctata :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Суб-класс: | Асыҡ яңаҡ һөйәклеләр |
| Инфракласс: | Ҡанатлы бөжәктәр |
| Отряд: | Ярым ҡаты ҡанатлылар |
| Подотряд: | Ҡандалалар |
| Супер- ғаилә: | Corixoidea |
| Ғаилә: | Ишкәкселәр |
Латинса исеме :
Corixidae Leach, 1815 :
Аҫҡы ғаилә :
Corixinae
Cymatiainae
Micronectinae :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 103364 NCBI 236405 |
Ишкәкле ҡандалалар (лат. Corixidae, (рус. Гребляки) — һыу ҡандалалары ғаиләһендәге бөжәктәр; һәр ерҙә сөсө һыуҙа йәшәй, салҡан ятып йөҙә, һыу хайуандарына һәм балыҡтарға ябырыла торған зарарлы йыртҡыс бөжәк.
Фауна донъяһында 800-гә яҡын төрө билдәле, Кәүҙәһенең оҙонлоғо 1,5-16 (йыш ҡына 5—7) мм. Һыуҙа йәшәй. Яҡшы йөҙәләр һәм осалар, төндә йыш ҡына утҡа осоп киләләр. Үҫемлек һәм хайуан аҙығы менән туҡланалар. Үҫемлек менән туҡланыусы төрҙәрҙең кескенә көрәк рәвешендәге алғы аяҡтары һыу аҫты һыу үҫемлектәрен ҡырыу өсөн яйлашҡан.
# Грабежная

Грабёжная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Грабежная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054080
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005408
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Тыкотлова

Кесе Тыкотлова — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тыкотлова йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кесе Тыкотлова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302578
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ямалетдинов Нәүфәт Нәбиулла улы

Ямалетдинов Нәүфәт Нәбиулла улы (1901 йыл — 1940 йыл) — комсомол һәм дәүләт органдары эшмәкәре. 1920—1921 йылдарҙа РКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы секретары (һуңғараҡ был вазифа — беренсе секретарь тип үҙгәртелә), бюро ағзаһы; 1928—1930 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының юстиция халыҡ комиссары.

# Ямалетдинов Нәүфәт Нәбиулла улы
## Биографияһы

Нәүфәт Нәбиулла улы Ямалетдинов 1901 йылда Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Мырҙалар улусы (хәҙерге Салауат районы) Миәшәгәр ауылында тыуған. 1919 йылдан ВКП (б) ағзаһы.

# Ямалетдинов Нәүфәт Нәбиулла улы
## Хеҙмәт юлы

1920 йылдың авгусынан 1921 йылдың ғинуарына саҡлы ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетына яуаплы секретарь (һуңғараҡ был вазифа — беренсе секретарь тип йөрөтөлә), бюро ағзаһы була. Икенсе эшкә күсерелеү сәбәпле вазифаһынан бушатыла.
1928—1930 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының юстиция халыҡ комиссары.
# Хоҙайбирҙе ауыл биләмәһе

Хоҙайбирҙе ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Арғаяш районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Хоҙайбирҙе ҡасабаһы.

# Хоҙайбирҙе ауыл биләмәһе
## Исеменең килеп сығышы

Атамаһы ике һүҙҙән тора: Хоҙай — 1. (йәки Хоҙай тәғәлә) Дин буйынса бөтә донъяны яратҡан, уға идара иткән юғары зат; Алла, Тәңре. Хоҙайға табыныу. Хоҙайҙан өмөт итеү һәм бирҙе — ҡулға тапшырыу, тоттороу. Башҡорттар араһында киң таралған ирҙәр исеме (антропо́ним).

# Хоҙайбирҙе ауыл биләмәһе
## Тарихы

Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре 2004 йылдың 12 ноябрендәге 292-ЗО-се «Арғаяш муниципаль районы һәм уның составындағы ауыл биләмәләренең статусы һәм сиктәре тураһында» исемле Силәбе өлкәһе Законына ярашлы билдәләнгән
# Олағас

Олағас (рус. Улага́ч - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы күл.

# Олағас
## Географияһы

Олағас Озёрский ҡала округының көньяғында, Арғаяш районы сигендә , Мешәлек йылғаһы башланған ерҙә урынлашҡан. Көнбайыш ярында Новогорный ҡасабаһы, көньяҡтан — Бүжәлек ҡасабаһы һәм Һеләүһен ауылы урынлашҡан. Күлдең көнбайыш яры буйында Аҡакүл һәм Тәтеш күлдәре ята.
Күл буйында бер нисә тораҡ пункт: Новогорный (иң ҙуры), Горный, Һеләүһен, Бүжәлек урынлашҡан. Новогорныйҙа ТЭЦ эшләй, күл һыуын ҡорамалдарҙы һыуытыу өсөн ҡуллана.
Координаттары: 55°37′38.05″N (55.627235), 60°44′58.23″E (60.749509)

# Олағас
## Тасуирламаһы

Уртаса тәрәнлеге: 3-4м.
Максималь тәрәнлеге: 6м
Максималь киңлеге һәм оҙонлоғо (км): 6км -3,2 км
Һыуының үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: һыуы саф, үтә күренмәле.
Һыу сығанағы: атмосфера яуым-төшөм иҫәбенә туҡлана.
Унан ағып сыҡҡан йылға: Мешәлек.
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 245м
Майҙаны: 10,75км2
Күл сөсө һыулы. Төбө — тигеҙһеҙ, ташлы урындары бар.

# Олағас
## Флораһы һәм фаунаһы

Олағас ятыуҙарында һәм яр буйҙарында екән, ҡыяҡлы ҡамыш, бөртөклө ҡамыштар күп булып үҫә.
Күлдә табан, сабаҡ, алабуға, суртан,карп, ҡорман, ҡарабалыҡ тереклек итә.

# Олағас
## Этимологияһы

Олағас (рус. Улагач) гидронимы Силәбе өлкәһендәге күпселек топонимдар кеүек башҡорт һүҙҙәре: «оло» («оҙон», «ҙур») һәм «ағас» («урман») тигәндән барлыҡҡа килгән. Олағас - Улагач тигәнгә аңлатма тура килә — «оҙон урманлы күл» - үҙ исемен тулыһынса аҡлай: төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнбайыштан ул тар дуға кеүек һуҙылып киткәнд. Силәбе өлкәһе топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә лә ошо уҡ фекерҙе раҫлай һәм урыҫ телендәге "Ул-Агач" тигән вариантты ла килтерә.
# 1965 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1965 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1965 MCMLXV |
| Юлиан стилендә | 1964 — 1965 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2717 — 2718 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7473 — 7474 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5725 — 5726 ה'תשכ"ה — ה'תשכ"ו |
| Мосолман календары | 1385 — 1386 |
| Боронғо әрмән календары | 1414 ԹՎ ՌՆԺԴ |
| Ҡытай календары | 4661 — 4662 (с 1 февраль) 甲辰 — 乙巳 синий дракон — синяя змея |
| Эфиопа календары | 1957 — 1958 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2021 — 2022 |
| - Шака самват | 1887 — 1888 |
| Иран календары | 1343 — 1344 |
1965 (бер мең туғыҙ йөҙ алтмыш бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1965 йылы, 2 мең йыллыҡтың 965 йылы, XX быуаттың 65 йылы, XX быуаттың 7 ун йыллығының 5 йылы, 1960 йылдарҙың 6 йылы.

# 1965 йыл
## Тыуғандар

* Шиһапов Зиннур Хәйҙәр улы, башҡорт ғалимы, генетик, биология фәндәре докторы (2006), профессор, 1998 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Ботаника баҡсаһы—институты директоры һәм бер үк ваҡытта 2006 йылдан — Өфө ғилми үҙәгенең рәйес урынбаҫары.
# Чаусова Елена Ефимовна

Чаусова Елена Ефимовна (30 июль 1957 йыл) — СССР баскетболсыһы. Донъя чемпионы, биш тапҡыр Европа чемпионы, ике тапҡыр Универсиада еңеүсеһе. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1976). Баскетбол буйынса тренер.

# Чаусова Елена Ефимовна
## Биографияһы

Елена Ефимовна Чаусова 1957 йылдың 30 июлендә Мәскәү ҡалаһында тыуған. 185 сантиметр буйлы ҡыҙ 1-се спорт мәктәбендә баскетболға өйрәнә башлай. Был мәктәп спорт һөйөүселәр һәм спорт даирәләре араһында «Куйбышев» спорт мәктәбе булараҡ билдәле була, артабан ул 56-сы СДЮШОР-ға әйләнеп китә.
1972 йылдан алып артабан ун йыл дауамында Чаусова Елена Ефимовна Мәскәү ҡалаһының борондан бик билдәле «Спартак» баскетбол ҡатын-ҡыҙҙар клубы составында уйнай.
Елена Чаусова Мәскәү халыҡ хужалығы институтында уҡый һәм уны уңышлы тамамлай. 1977 йылда үҙе уҡыған юғары уҡыу йортоноң ҡатын-ҡыҙҙар баскетбол командаһы составында Софияла үткән Универсиадала ҡатнаша, был команда еңеүсе була. Дүрт йылдан һуң команда составында шулай уҡ Бухарест ҡалаһындағы ярышта еңеүсе була.
Европа чемпионаттарында 1978 йылдан башлап биш тапҡыр континент чемпионы була.
1982 йылда Елена Чаусова Мәскәүҙең ЦСКА баскетбол командаһы өсөн уйнай башлай. Ике тапҡыр СССР чемпионы була, СССР чемпионаттарында өс тапҡыр көмөш һәм ике тапҡыр бронза призер була.
1983 йылда Бразилияла донъя чемпионатында СССР-ҙың йыйылма командаһы донъя чемпионы була, һәм шулай итеп үҙенең спорт карьераһында Елена Чаусова иң юғары һөҙөмтәгә өлгәшә.
Уйынсы карьераһын ул 1989 йылда тамамлай. Артабан Е. Чаусова «Спартак» ДЮСШ-ға тренерлыҡ эшенә күсә. 2007 йылдан алып «Юность Москвы» исемле БҮОРСМ (СДЮШОР)-ҙа тренер.

# Чаусова Елена Ефимовна
## Ҡаҙаныштары

* 1983 Донъя чемпионы
* Европа чемпионы 1978, 1980, 1981, 1983, 1985
* Универсиада чемпионы 1977, 1981
* СССР чемпионы, 1985, 1989.
# Угрюмова Маргарита Николаевна

Угрюмова Маргарита Николаевна (29 ғинуар 1927 йыл — 11 июнь 2008 йыл) — СССР-ҙың хеҙмәт алдынғыһы. 1943—1989 йылдарҙа Төмән машиналар эшләү заводы токаре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960), СССР-ҙың VI саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XXI съезы делегаты.

# Угрюмова Маргарита Николаевна
## Биографияһы

Маргарита Николаевна Угрюмова РСФСР Урал өлкәһе Төмән округының Шатров районы Шатрово ауыл советының Шатрово ауылында (хәҙер ауыл советы һәм район Ҡурған өлкәһе составына инә) 1927 йылдың 29 ғинуарында тыуған, урыҫ.
1943 йылдың 2 ғинуарында 766-сы заводта токарь өйрәнсеге (һуңынан «Төмән төҙөлөш машиналары заводы», хәҙер ООО «Строймаш») булып ҡабул ителә. 2 көн эсендә уҡыу курсын тамамлап, токарь булып эшләй башлай, фронт өсөн сменаһында 2000 -әр дана 82 мм калибрындағы миномет минаһыстабилизаторҙары етештерә.
1944 йылда «Барыһы ла Еңеү өсөн» комсомол бригадаларының социалистик ярыш еңеүсеһе була. Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң был заводта токарь булып эшләүен дауам итә, бында бетон бутағыс һәм иретмә бутағыстыр сығарыу яйға һалына. Ул үҙ эшенең профессионалы, йәш белгестәр өсөн яҡшы остаз була.
СССР Юғары Советы Президиумының 1960 йылдың 7 мартындағы Указы менән Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө уңайы менән машиналар эшләү өлкәһендә юғары производство ҡаҙаныштары өсөн Төмән совет ауыл хужалығы Төмән машиналар эшләү заводының токаре Урюмова Маргарита Николаевнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы»]] исеме бирелә.
КПСС-тың XXI съезы делегаты итеп һайлана (1959), СССР-ҙың VI саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1962—1966), КПСС-тың Төмән өлкә комитеты ағзаһы
Хаҡлы ялға киткәнгә тиклем токарь булып эшләй. Хеҙмәт стажы 46 йыл.
Төмән өлкәһе Төмән ҡалаһында йәшәй
Маргарита Николаевна Угрюмова 2008 йылдың 11 июнендә вафат була.

# Угрюмова Маргарита Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы, 7 март 1960 йыл
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы
* Ленин ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены, 30 май 1977 йыл
* миҙалдар
* Төмән ҡалаһының почётлы гражданы, 15 май 1975 йыл

# Угрюмова Маргарита Николаевна
## Хәтер

Төмән ҡалаһы Үҙәк административ округының Березняковский ҡасабаһында урам Маргарита Угрюмова исемен йөрөтә.