yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Веттерцойбе

Веттерцойбе (нем. Wetterzeube) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1922 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,08 км². Диңгеҙ кимәленән 264 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6722 һәм автомобиль коды — BLK.
# Охлым

Охлым — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1094 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 93 км.

# Охлым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301836
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Единис

Единис — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотой Китат йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Единис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020660
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202066
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Варзенка

Түбәнге Варзенка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 275 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Түбәнге Варзенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015402
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001540
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сулай

Сулай — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопва йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сулай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002539
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100253
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әсеботаҡ (Ур ҡушылдығы)

Әсеботаҡ рус. Ащибутак (Тута) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ур йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Әсеботаҡ (Ур ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Ерекле һыуһаҡлағысынан Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003901
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200390
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Әсеботаҡ (Ур ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Атама төрки "әсе" һәм "ботаҡ" һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән. Ҡаҙаҡ телендәге "ащы" - әсе, тоҙло һәм "ботаҡ" - ҡушылдыҡ, тармаҡ тигәндән килеп сыҡҡан. Атама йылға һыуының тоҙло икәнен күрһәтеп тора
# Картвелология

Картвелология йәки картвелистика, Грузияны өйрәнеү ғилеме (груз. ქართველოლოგია) — Грузияны комплекслы өйрәнеү йүнәлешендәге дисциплина-ара төбәктәрҙе өйрәнеүсе фән, Грузия тураһындағы фән. Картвелистика — Кавказды өйрәнеү ғилеменең мөһим өлөшө. Тар мәғәнәлә — картвел телдәрен өйрәнеү йүнәлешендә лингвистик махсуслашыу. Картвелолог — Грузиялағы эксперт махсуслашыуы.

# Картвелология
## Картвелологтар

* Давид Чубинашвили (1814—1891)
* Броссе Марий Иванович (1802—1880)
* Хаханов Александр Соломонович
* Джавахишвили Иван Александрович
* Меликишвили Георгий Александрович
* Дюмезиль Жорж
* Туманов Кирилл Львович
* Лэнг Дэвид Маршалл
* Климов Георгий Андреевич
* Жгенти Сергей Михайлович
* Алиева Диляра Алекпер ҡыҙы (1929—1991)

# Картвелология
## Картвелология үҙәктәре

* Грузия милли ҡулъяҙмалар үҙәге
* Мәскәү дәүләт лингвистика университетының грузин теле кафедраһы (Мәскәү)
* Ереван дәүләт университетының грузин теле кафедраһы (Әрмәнстан)
# Кумыль-Сын

Кумыль-Сын — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/25/164/4 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кумыль-Сын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032700
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203270
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ивано Балич

Ивано Балич (хорв. Ivano Balić; 1 апрель 1979 йыл, Сплит, Хорватия, Югославия) — хорват гандболсыһы (элекке баскетболсы). Хорватия йыйылма командаһы составында — 2004 йылда Олимпия уйындары чемпионы һәм 2003 йылда донъя чемпионы.
Халыҡ-ара гандбол федерация версияһына ярашлы, (www.ihf.info сайтына 11000 инеүсенән һорау алыу һөҙөмтәләре буйынса) — тарихта бөйөк гандболсы.
Биш тапҡыр МФХ эгидаһында халыҡ-ара ярыштарында иң ҡиммәтле призды яулаусы.
2008 йылда Пекиндағы йәйге Олимпия уйындары 2008 тантаналы асыу парадында хорват милли командаһының байраҡсыһы.
Иҫ киткес сығышы менән «гандболь Джорданы», «гандболь Моцарты» һәм «гандболь Роналдиньоһы» ҡушаматтарын алған.

# Ивано Балич
## Карьераһы
### Клубта

Ивано башта профессиональ баскетбол уйнау менән шөғөлләнә һәм бер дәүер «Сплит» баскетбол командаһында сығыш яһай.
Гандболға күскәндән һуң да «Сплит» командаһында уйнауын дауам итә.
2001 йылда «Меткович» командаһының составына, ә 2004 йылда Сан-Антонионан Испанияға «Портленд» командаһына күсә.
2008 йылда Хорватияға «Загребта» командаһы составында ҡайта.
2012 йылдың йәйенән алып Мадрид өсөн "Атлетико"ла сығыш яһай.
2013 йылда Ивано Балич немец Ветцлар клубына күсә. Унда ике миҙгелде үткәреп, шунан һуң уйын карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итә.

# Ивано Балич
## Карьераһы
### Йыйылма командала

Хорватия йыйылма командаһы составында 2004 йылда Афиналағы Олимпия уйындарында, 2003 йылда Португалиялағы донъя чемпионатында һәм 2001 йылда Тунистағы Урта диңгеҙ уйындарында еңеүгә өлгәшә.
Шулай уҡ, Ивано иҫәбендә 2012 йылдағы Лондон Олимпиадаһынан «бронза», Тунистағы (2005) һәм Хорватиялағы (2009) донъя чемпионаттарынан көмөш миҙалдар, 2008 һәм 2010 йылғы Европа чемпионаттарынан ике «көмөш» һәм 2012 йылда Сербиялағы Европа чемпионатынан бронза миҙал.
.2003 йылдағы донъя чемпионаты һәм 2006 йылдағы Европа чемпионаты һөҙөмтәһендә шул йылдарҙың иң яҡшы гандболист исемен ала.
2008 йылда Европа чемпионатында 44 гол менән иң яҡшы бомбардир исеменә лайыҡ була һәм турнирҙың символик йыйылма командаһына инә .

# Ивано Балич
## Статистика

| Миҙгел | Клуб | Лига | Матч | Голдар | 7-метрлыҡ | Голдар |
| 2013/14 | Ветцлар | Бундеслигаһына | 23 | 40 | 0 | 40 |
| 2014/15 | Ветцлар | Бундеслигаһына | 31 | 58 | 2 | 56 |
| 2013—2015 | Йәмғеһе | Бундеслигаһына | 54 | 98 | 2 | 96 |
# Егән (мәмерйә)

Егән (башҡортса атамаһы Ваҡ-Ҡарағай-Ҡаршы, Айыу тауы) — Башҡортостандың Ишембай районындағы мәмерйә, Киндерле ҡотоғо һәм Бәреш йылғаһы араһындағы тәбиғәт ҡомартҡыһы, ул ҡорой башлаған Көнғүб йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. Һуңғы голоцен фаунаһының ҡаҙылма ҡалдыҡтары бар (һөйрәлеүселәр).
Мәмерйәгә инеү урыны эзбизле ярҙың аҫтындағы убылған соҡорҙа урынлашҡан. Бейеклеге ике метр һәм киңлеге биш метр — был карст мәмерйәһенә инеү ярығының ҙурлығы. Ҡыуыш эсендә киңлек — 70-кә 40 метр булған зал бар. Залдың иҙәне яйлап өҫкә менә һәм бәләкәй залға алып килә, ә ул горизонталь туннелгә китә.
Урынлашыуы: Ғүмәр ауылы, Маҡар урман хужалығы, Шихан урмансылығы, 52-се квартал. Теүәл урынлашыуы: Егән йылғаһы үҙәненең уң битләүендә, Көнғүбә йылғаһы тамағынан 1 км өҫтә урынлашҡан.
1985 йылдан алып тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә. Һаҡланыусы биләмәнең майҙаны 100 гектар. Һаҡлау нәмәһе:
* Киң япраҡлы һәм ҡарағай урманы менән уратып алынған эзбизле мәмерйә.
* Һирәк осраған хайуан һәм үҫемлектәрҙең әйләнә -тирәләге йәшәү урыны.
Туризм урыны. Яҡында Салауат мәмерйәһе һәм Ҡуҡрауыҡ шарлауығы. Бүжә тауынан йәйәүле туристар һуҡмағы бара.
Егән мәмерйәһе- руссанан туранан-тура тәржемә. Егән- йылға исеме.
# Сальня

Сальня — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теза йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сальня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033402
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003340
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дудорин Юрий Дмитриевич

Дудорин Юрий Дмитриевич (21 сентябрь 1932 йыл — 6 февраль 1997 йыл) — СССР мотоуҙышсыһы һәм тренеры. Мотоспорт буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1968). 1958—1973 йылдарҙа мотоспорт буйынса СССР йыйылма командаһы ағзаһы.

# Дудорин Юрий Дмитриевич
## Биографияһы

Дудорин Юрий 1932 йылдың 21 сентябрендә Өфөлә тыуған. Уның атаһы Дмитрий Дудорин, фронтта һәләк була.
Мәктәптең 7 синыфын тамамлай. Өфөнөң «Башавтомотоклуб» спорт клубында шөғөлләнә, тренеры С.Г. Устьянцев. Армия хеҙмәтендә булып 1954 йылда Мәскәү янында СССР Ҡораллы Көстәренең беренселегендә спорт мастеры нормативын үтәй. Мотоциклда уҙышының үҙенсәлеге булып ҙур тиҙлек менән йөрөү түгел, ә һәр ваҡытта тиҙлектең ҙур запасын ҡалдырыу була.
Алты тапҡыр донъя чемпионы Ғабдрахман Ҡадировтың баш тренеры була
1997 йылдың 6 февралендә вафат була. Өфө көньяҡ зыяратында ерләнгән

# Дудорин Юрий Дмитриевич
## Ҡаҙаныштары

СССР (1962-65, 1967) һәм РСФСР (1962 — 66) чемпионы
СССР чемпионаттарының көмөш (1966, 1970) призёры
Ипподром мотоуҙышы буйынса СССР чемпионатының бронза призёры (1968, 1971) һәм РСФСР (1970) ;
СССР чемпионаттарының (1960, 1962, 1965) һәм РСФСР (2 тапҡыр, 1962; 1966, 1967, 1970) көмөш призёры
Боҙҙа мотоуҙыш буйынса Европа чемпионатының бронза призёры (1964), СССР (1962, 1964) һәм РСФСР (1965, 1971);
Мотокросс буйынса РСФСР (1958) чемпионы
Эндуро буйынса (күп көнлөк ярыш) донъя команда чемпионаттары еңеүсеһе (1958, 1959)
# Нуғай ҡаласыҡтары

Нуғай ҡаласыҡтары (рус. Нагаевские городища) — Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһының Октябрь районы Нуғай ауылы эргәһендә урынлашҡан иртә тимер быуат археологик ҡомартҡылары

# Нуғай ҡаласыҡтары
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Нуғай ҡаласыҡтары Өфө ҡалаһының Октябрь районы Нуғай ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан Ағиҙел йылғаһының уң ярында йәнәш морондарҙа урынлашҡан.

# Нуғай ҡаласыҡтары
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Нуғай ҡаласыҡтары ике ерҙә табылған. Уларҙа археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙыныу эштәре үткәрелгән.
Нуғай ҡаласығы I — оҙонлоғо 450 м, киңлеге 20—50 м, б.э.т. IV—II быуаттарға ҡарай. Оҙонлоғо 85 м, киңлеге 33 м, бейеклеге 4 м ур менән нығытылған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында көршәккә оҡшаш балсыҡ һауыттар табылған, улар Ҡара Абыҙ мәҙәниәтенә ҡарай: ауыҙы тирәләй соҡорло биҙәк баҫылған, түңәрәк төплө. Тимер тәңкә менән биҙәлгән бил ҡайышы һәм хайуан һөйәктәре табылған.
Нуғай ҡаласығы II — оҙонлоғо 250 м, киңлеге 30—40 м, б.э. III—V ббыуаттарға ҡарай. Уны һаҡлаған урҙың оҙонлоғо 28 м, киңлеге 6 м, бейеклеге 0,65 м.
Бында табылған балсыҡ һауыттар Имәндәш тибындағы, өсмөйөш баҫып биҙәлгән, түңәрәк төплө көршәккә оҡшаш һауыттарҙан ғибәрәт. Бронза биҙәүестәр табылған.
Ҡаласыҡ халҡы малсылыҡ, һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгән.
Ҡомартҡы материалдары Башҡорт дәүләт университеты фондында һаҡлана.

# Нуғай ҡаласыҡтары
## Асыш тарихы

1983 йылда тарих фәндәре кандидаты, әлеге ваҡытта дөйөм тарих кафедраһы доценты Илдар Мөдәрис улы Аҡбулатов һәм Рәсәй һәм Башҡортостандың тарихсы-археологы, Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты археология бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре, тарих фәндәре кандидаты Г. Н. Гарустович тарафынан асыла һәм өйрәнелә.
1993 йылда СССР һәм Рәсәй археологы, тарих фәндәре докторы, профессор М. Ф. Обыдённов, 1998 йылда тарих фәндәре кандидаты,Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының археологик тикшеренеүҙәр бүлеге хеҙмәткәре Овсянников Владимир Владиславович тикшерә
# Үрге Этогол

Үрге Этогол — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының һул ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Үрге Этогол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100007934
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100793
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Павлошка

Павлошка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Павлошка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002240
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000224
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1987 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1987 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1987 MCMLXXXVII |
| Юлиан стилендә | 1986 — 1987 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2739 — 2740 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7495 — 7496 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5747 — 5748 ה'תשמ"ז — ה'תשמ"ח |
| Мосолман календары | 1408 — 1409 |
| Боронғо әрмән календары | 1436 ԹՎ ՌՆԼԶ |
| Ҡытай календары | 4683 — 4684 (с 29 январь) 丙寅 — 丁卯 красный тигр — красный заяц |
| Эфиопа календары | 1979 — 1980 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2043 — 2044 |
| - Шака самват | 1909 — 1910 |
| Иран календары | 1365 — 1366 |
1987 (бер мең туғыҙ йөҙ һикһән етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1987 йылы, 2 мең йыллыҡтың 987 йылы, XX быуаттың 87 йылы, XX быуаттың 9 ун йыллығының 7 йылы, 1980 йылдарҙың 8 йылы.

# 1987 йыл
## Вафат булғандар

* 17 сентябрь — Гәрәев Муса Ғaйса улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (23.02.1945; 19.04.1945), гвардия полковнигы (1956).
# Йүрелек

?Йүрелек :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғаф һымаҡтар |
| Подотряд: | Һайраусы турғайҙар |
| Ғаилә: | Һабан турғайҙары |
| Ырыу: | Йүрелектәр |
| Төр: | Йүрелек |
Латинса исеме :
Lullula arborea Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 560894 NCBI 215315 |
Йүрелек (Лесной жаворонок) (Lullula arborea L).

# Йүрелек
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлыҡ. Башлыса ерҙә йөрөүсе ҡош. Ағастар¬ға, ҡыуаҡтарға ла ҡуна. Ағас башына ултырып йәки һа¬уала һайрай, һырты буй ҡара таптар менән сыбарланған ҡара-көрән. Түше көрәнһыу таплы һорғолт һары, ҡорһағы аҡ. Күҙҙәре өҫтөндә аҡ ҡаштары бар. Башында буй һыҙыҡлы бәләкәй генә бүрке күренә, һабан турғайынан аҡ ҡашы һәм бәләкәйерәк булыуы менән айырыла.

# Йүрелек
## Тауышы

Тауышы ҡыҫҡа ғына: «тир-рит», һайрауы яңғырауыҡлы һыҙғырыуҙарҙан тора: «йүрли-йүрли-йүрли-йүрли-йүрли-йүлү».

# Йүрелек
## Йәшәү рәүеше

Урман ситтәрендә, ҡыуаҡлы асыҡ урындарҙа йәшәй. Бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. һирәк осрай. Ояһы ерҙә була. Көрән йәки ҡыҙыл таплы 5—6 бөртөк аҡ төҫтәге йомортҡа һала.
# Кирин Иван Семёнович

Иван Семенович Кирин (26 ғинуар 1912—1974) — совет химигы, техник фәндәр кандидаты (1950).
1912 йылдың 26 ғинуарында Һамар губернаһының Кинель-Черкассы ауылында тыуған.
1938 йылда Ленинград дәүләт университетын тамамлай.
1938 йылдан алып 1948 йыл буйынса тәүҙә Дәүләт оптика институтында (ДОИ), һуңынан ғилми-тикшеренеү институты-13-тә эшләй, 1946 йылдан кесе ғилми хеҙмәткәр.
Техник фәндәре кандидаты (1950), диссертация темаһы «Химико-термическая обработка быстрорежущих сталей». Өлкән ғилми хеҙмәткәр.
1958 йылдың октябренән 1948 йылдың декабренә тиклем КБ-11-ҙә ғилми хеҙмәткәр, лаборатория начальнигы, өлкән ғилми хеҙмәткәр,бүлек начальнигы вазифаһын башҡарыусы, бүлек начальнигы булып эшләй.
1958 йылдың декабрендә СССР Фәндәр академияһының Физика-техник институтының Ленинград филиалына (буласаҡ Ленинград ядро физикаһы институты, Орлова Роща, Гатчина янында) ебәрелә. Дөйөм радиохимия лабораторияһына етәкселек итә (1975 йылда лаборатория СССР Фәндәр академияһының Радий институтына тапшырыла.
1974 йылда үпкә яман шешенән вафат була.
1976 йылда затлы газдар берләшмәләрен синтезлағаны һәм физик-химик үҙенсәлектәрен тикшергәне өсөн СССР Дәүләт премияһына лайыҡ була.
«1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән фиҙакәр хеҙмәт өсөн» (27.04.46), «Хеҙмәт батырлығы өсөн» (06.02.1954) миҙалдары, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (14.11.1956) менән бүләкләнә.
# Мағазов Сәйетгәрәй Сәйетйәғәфәр улы

Мағазов Сәйетгәрәй Сәйетйәғәфәр улы (? — 1921) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт Хөкүмәте ағзаһы. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы.
Ғимран Мағазовтың туғаны.

# Мағазов Сәйетгәрәй Сәйетйәғәфәр улы
## Биографияһы

Мағазов Сәйетгәрәй Сәйетйәғәфәр улы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Асҡар (хәҙерге Әлмән районы, Ҡурған өлкәһе) ауылында тыуған.
1918 йылда Башҡорт ғәскәрн ойоштороуҙа ҡатнаша. Июндән алып Башҡорт хәрби шураһында секретарь, июлдән — Өфө губернаһы буйынса вәкил, август айында — Силәбе өйәҙендә, Верхнеурал өйәҙендә һәм Златоуст өйәҙендә башҡорт хәрби көстәрен ойоштороу буйынса махсус вәкил.
1919 йылдың 16 февраленән Тамьян-Ҡатай кантонында Башҡорт ғәскәре штабының махсус вәкиле, 22 февраленән — Башҡортостан Хәрби-революцион комитеты ағзаһы, Башревкомдың агитация-информация бүлеге мөдире, АСБР ғәскәрҙәренең сәйәси идаралығы начальнигы.
1920 йылдың июнендә Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты менән РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советының «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында» декреты сыҡҡас, ризаһыҙлыҡ йөҙөнән Башревкомдың башҡа ағзалары менән бергә вазифаһын ҡалдырып, Ф. М.Сөләймәнов, Н. Т. Таһиров һәм башҡалар менән Урта Азияға сығып китә. 1921 йылда Асығыусыларға ярҙам комиссияһы делегацияһы составында була.
1921 йылда вафат була, Һамар губернаһы Кинель ҡалаһында ерләнгән.
# Держа (Волга ҡушылдығы)

Держа — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 3225 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 89 км.

# Держа (Волга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000151
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чуйка (Улу-Юла ҡушылдығы)

Чуйка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улу-Юл йылғаһының уң ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Чуйка (Улу-Юла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200022046
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202204
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Овраг Чугуновский

Овраг Чугуновский — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Миусс йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Овраг Чугуновский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы Сулак һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001712112100010129
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101012
* Бассейн коды — 11.01.00.017
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1