yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Роман-Яга

Роман-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Торавей -йылға Песчанка йылғаһы уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Роман-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008630
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сопротья

Сопротья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сопротья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016733
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301673
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хановей-Яха (Сабколянг-Яха ҡушылдығы)

Хановей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабколянг-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Хановей-Яха (Сабколянг-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043075
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304307
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чёрная Терехта

Чёрная Терехта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Терехта йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Чёрная Терехта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003953
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100395
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яйыҡ

һәм Урал (мәғәнәләр)
Яйыҡ (нуғ. Яйык, ҡаҙ. Жайық, рус. Урал) — Көнсығыш Европалағы йылға.

# Яйыҡ
## Исеме

Боронғо исем (1775 йылға тиклем) - Яйыҡ. Гидроним боронғо-иран теленән *Daiks исеме менән Клавдий Птолемейҙың II быуаттағы картаһында күрһәтелгән. Хәҙерге ваҡытта рәсми рәүештә «Яйыҡ» исеме Ҡаҙағстанда ҡулланыла. Рәсәйҙә — Урал. Башҡорт телендә йылғаны «Яйыҡ» һәм «Урал» исемдәре менән йөрөтәләр (мәҫәлән, Учалы районы Уральск ҡасабаһы янында юл таҡтаһы). Александр Пушкин «Пугачёв тарихында» түбәндәгеләрҙе яҙа:
* Екатерина II указы буйынса Яйыҡтың исеме алмаштырылған, яңы исеме йөрөткән тауҙарҙан сыға
Оҙонлоҡ буйынса Европала өсөнсө урында (Волга ,Дунайҙан һуң).
Боронғо Европа карталарында йылға Rhymnus fluvius исемен йөрөтә. 1140 йылда беренсе тапҡыр урыҫ йылъяҙмаларында осрай:
* Мстислав загна Половци за Дон за Волгу за Яик.
Емельян Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиән һуғышынан һуң 1775 йылда Екатерина II үҙенең указы менән Яйыҡтың исемен Уралға алмаштырған.
# Пищаев Павел Михайлович

Пищаев Павел Михайлович (24 октябрь 1925 йыл — 21 сентябрь 2004 йыл) — Салауат нефть химияһы комбинатының көкөрт кислотаһы һәм катализаторҙар заводы директоры, Салауат ҡалаһының почетлы гражданы.

# Пищаев Павел Михайлович
## Биография

Павел Михайлович Пищаев 1925 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы Ергән ҡасабаһында тыуған.
Һуғыш ваҡытында ғаиләһе Мурманск ҡалаһына, аҙаҡ Ишембайға күсә. Павел Михайлович Ишембай ҡалаһындағы нефть техникумын тамамлағас машиналар эшләү заводында эшләй башлай, снарядтар яһай.
1952 йылда И. М. Губкин исемендәге Рәсәй дәүләт нефть һәм газ университетын нефть һәм газ эшкәртеү һөнәре буйынса тамамлай. Институтты тамамлағандан һуң Салауат ҡалаһына эшкә йүнәлтмә ала. Салауат ҡалаһында 18-се комбинатта монтаж бүлеге инженеры булып эшләй башлай. 1953 йылдан Павел Михайлович — техник бүлектең өлкән инженеры.
1953-1956 йылдарҙа төҙөлөп ятҡан Ишембай нефть эшкәртеү заводының баш инженеры вазифаһын башҡара.
1956 йылда Павел Михайлович — Ишембай нефть эшкәртеү заводының производство-техник бүлеге начальнигы.
1957 −1959 йылдарҙа 18-се комбинаттың баш диспетчеры булып эшләй. 1959 йылдан — нефть эшкәртеү заводының тауар-сеймал цехы начальнигы, һуңынан — МЭК цехы начальнигы, 1964 йылдың октябренән — төҙөлөш комбинаты дирекцияһының баш инженер урынбаҫары.
1965 йылда Урта-Волга буйы иҡтисади районы халыҡ хужалығы Советы бойороғо менән Павел Михайлович Салауат нефть химияһы комбинатының көкөрт кислотаһы һәм катализаторҙар заводы директоры итеп тәғәйенләнә.
Артабан П. М. Пищаев комбинаттың перспективалы планлаштырыу идаралығы бүлеге начальнигы, производство-диспетчер бүлеге начальнигы урынбаҫары, тәбиғәтте һаҡлау буйынса комбинаттың баш инженеры урынбаҫары, ә һуңынан яңынан производство-диспетчер бүлеге начальнигы урынбаҫары булып эшләй.
1997 йылдан — «Нефтепереработчик» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры.
П. М. Пищаев ҡатнашлығында заводта дитолилметан, метилэтилкетон, диэтиленгликоль, көкөрт етештереү буйынса ҡоролмалар эшләй башлай.
Төп эшенән тыш, Павел Михайлович марксизм-ленинизм университетында лекциялар уҡый, йәмәғәт эштәре менән шөғөлләнә. Уның, ағайы — йырсы Геннадий Михайловичтыҡы кеүек, тауышы матур була, дуҫтары араһында опера йырсыһы кеүек йырлай.
2004 йылда Салауат ҡалаһында вафат була, урындағы зыяратта ерләнгән.

# Пищаев Павел Михайлович
## Ғаиләһе

Атаһы — Михаил Степанович Пищаев. Әсәһе — Пищаева (Макарова) Клавдия Петровна.
Ағайы — атаҡлы тенор Пищаев Геннадий Михайлович.
Павел Михайловичтың тәүге никахынан булған ике ҡыҙы Евгения һәм Тамара.
Павел Михайлович һәм Людмила Серафимовна ул үҫтергәндәр, Дмитрий.

# Пищаев Павел Михайлович
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* П. М. Пищаев намыҫлы хеҙмәте өсөн Маҡтау ҡағыҙҙары һәм Рәхмәт хаттары менән бүләкләнә
* «СССР‑ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы» билдәһе менән бүләкләнә,
* «Берекмәнең атҡаҙанған хеҙмәт ветераны» һәм «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы».
* 1998 йылда П. М. Пищаевҡа «Салауат ҡалаһының почетлы гражданины» исеме бирелә.
# Любушка

Любушка — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вазуза йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Любушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000000978
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000097
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куевода

Куевода — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Карама йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Куевода
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008320
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100832
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кизес

Кизес — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кизес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200883
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әд-Дәрғиә

Әд-Дәрғиә (ғәр. الدرعية‎, рус. Эд-Диръи́я) — Сәғүд Ғәрәбстанындағы ҡала,Әр-Риядтың көнбайыш биҫтәһе. Әр-Рияд провинцияһында ошо уҡ исемдәге мөхәфаҙа үҙәге.

# Әд-Дәрғиә
## Тасуирламаһы

Сәғүд Ғәрәбстанының идара итеүсе династияһы — Сәғүдиҙәр килеп сығыуы менән билдәле. 1744—1818 йылдарҙа Әд-Дәрғиә Беренсе Сәғүд дәүләтенең баш ҡалаһы була.
Халҡы 2004 йыл мәғлүмәттәре буйынса — 33 213 кеше.
2010 йылдың 31 июлендә Әд-Дәрғиәнең үҙәк районы — Әт-Түрәйф (ғәр. الطريف‎) ЮНЕСКО тарафынан Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.
# Пуджелга

Пуджелга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Пуджелга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034428
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203442
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әхмәт Йәсәүи

Әхмәт Хужа Йәсәүи (ҡаҙ. Қожа Ахмет Ясауи,үзб. Xoja Ahmad Yassaviy, төркм. Hoja Ahmet Ýasawiy, шулай уҡ халыҡта Солтан Хәҙрәт булараҡ билдәле. үзб. Ҳазрат Султон, ҡаҙ. Әзірет Сұлтан; 1103, Сайра — 1166, Төркөстан) — суфыйсы шағир, төрөк телле донъяла тәүге суфый мистиктәренең береһе. Сығышы буйынса төрөк тип иҫәпләнә. Ул шағатай (иҫке узбәк) телендә яҙған. «Хикмәттәр китабы» («Дивани хиҡмәт», (Диуан — лирик шиғырҙар йыйынтығы) «Книга мудрости») шиғырҙар циклы авторы.
Хужаған тәриҡәтенең өсөнсө хәлифе, Йәсәүиә тәриҡәтен нигеҙләүсе.

# Әхмәт Йәсәүи
## Биографияһы

Уның ысын биографияһы билдәһеҙ, әммә уның тураһында күп легендалар бар. 1103 йылда хәҙерге Ҡаҙағстан биләмәһендә Сайрам ҡалаһында тыуған. Уның атаһы шәйех Ибраһим, ул малай ғына саҡта вафат була, һәм уларҙың ғаиләһе Яс ҡалаһына (хәҙерге Төркөстан ҡалаһы) күсеп китә. Унда Арыстанбаб Әхмәт Хужа Йәсәүиҙең уҡытыусыһы була. Уҡытыусыһы вафат булғас, ул Бохараға килә һәм Йософ Хәмәдани уҡыусыһы булып китә.
Ул Яс ҡалаһына әйләнеп ҡайтҡан ваҡытта, был ҡала Дәште Ҡыпсаҡ далаһында мөһим ғилем һәм мәҙәниәт үҙәгенә әйләнгән була. Әхмәт Хужа Йәсәүи, үҙенең һуңғы көндәренә тиклем подвалда хөжрәгә бикләнеп, был донъянан 63 йәшендә, Мөхәммәт пәйғәмбәр йәшендә китергә ҡарар итә, сөнки ул берәү ҙә Мөхәммәт пәйғәмбәрҙән юғары була алмай, һәм ярашлы рәүештә, ул, ислам тәғлимәтенә тоғро кеше булараҡ, артабан ҡояшты күрергә тейеш түгел тип иҫәпләй.
Йәсәүи изге кеүек ерләнә. Ул Үҙәк Азияла йәшәгән бөтә төрки халыҡтарының милли изгеһе тип һанала. Уның ҡәберендә Ҡарахан күрһәтеүе буйынса төҙөлгән кәшәнә монголдар походы ваҡытында емерелгән. Ә ул үлгәндән һуң 223 йыл үткәс, әмир Аҡһаҡ Тимерҙең шәхси күрһәтмәһе буйынса, Әхмәт Хужа Йәсәүиҙең абруйын таныу сифатында, шулай уҡ далала йәшәүсе күсмә халыҡтар араһында үҙ позицияларын нығытыуға йүнәлтелгән сәйәси аҙым итеп, уның ҡәбере өҫтөндә «Хәҙрәт солтан» мавзолейы төҙөлә. Мавзолей 1396 йылда, Аҡһаҡ Тимерҙең Алтын Урҙа ханы Туҡтамышҡа ҡаршы еңеүле походынан һуң шунда уҡ төҙөлә башлай. Ул нигеҙ һалған тәғлимәт Йәсәүиә тәриҡәте тигән исем ала. Был мәктәптең шәйехтәре Бохарала XIX быуатта әмирҙәр һарайында почетлы урынды биләйҙәр.

# Әхмәт Йәсәүи
## Әхмәт Хужа Йәсәүи легендалары

Риүәйәттәр Арыстанбабты Әхмәт Хужа Йәсәүиҙең рухи остазы һәм уҡытыусыһы тип атай. Тап Арыстанбаб, үлер алдынан Йәсәүигә хөрмә һөйәге эсенә һалынған аманатты тапшыра. Легенда буйынса Арыстанбаб Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең сәхәбәләре була. Бер ваҡыт Мөхәммәт пәйғәмбәр һәм уның сәхәбәләре хөрмә ашап ултырғандар. Бер емеш һәр ваҡыт табаҡтан төшөр булған, һәм пәйғәмбәр яңылыҡ ишетә: «Был хөрмә һеҙҙән 400 йыл һуңыраҡ тыуасаҡ мосолман Әхмәт өсөн тәғәйенләнгән». Пәйғәмбәр сәхәбәләренән, кем был хөрмәне буласаҡ хужаһына тапшырыр тип һорай. Бер кем дә өндәшмәй. Пәйғәмбәр үҙенең һорауын ҡабатлай, һәм шул саҡта Арыстанбаб яуап бирә: «Әгәр Һеҙ алланан 400 йыл ғүмер һорап алып бирһәгеҙ, мин хөрмәне тапшырам».
Яҙма сығанаҡтарға һәм халыҡ риүәйәттәренә ярашлы («Рисолаи Сарем-Исфижоб» һәм Куприлозад китабы), Арыстанбаб Әхмәт Хужаға ысынлап та 400 йылдан һуң хөрмә һөйәген тапшыра һәм уның остазы була.

# Әхмәт Йәсәүи
## Хәтер

* Әхмәт Хужа Йәсәүи исемендәге Халыҡ-ара ҡаҙаҡ-төрөк университеты
# Гатчина һарайы (Фаберже йомортҡаһы)

Ҡалып:Карточка Яйца Фаберже
«Гатчина һарайы» йомортҡаһы — ювелир йомортҡа, илле дана император пасха йомортҡаларының береһе, Карл Фаберже фирмаһы тарафынан рус император ғаиләһе өсөн эшләнелгән. Ул 1901 йылда Николай II-нең әсәһенә, тол император ҡатын Мария Федоровнаға яһаған бүләге. Уолтерс Художество музейында (АҠШ һаҡлана.

# Гатчина һарайы (Фаберже йомортҡаһы)
## Дизайн

Ике бүлекле асылмалы алтын йомортҡаның өҫтө һөт төҫөндәге эмаль менән ҡапланған һәм ун ике буй ынйы менән һыҙатланған, улары гирляндаларҙың, банттарҙың һәм сәскәле кәрзиндәрҙең һәм башҡа төр биҙәүестәрҙең күркәм биҙәктәре менән биҙәлгән. Ике яҫы бриллиант йомортҡаның ике башына ҡуйылған. Моғайын, уларҙың аҫтында император ҡатыны Мария Федоровнаның йәше һәм монограммаһы яҙылған булған, һуңынан улар юйылған.
Эске биҙәлеше — аҡ бәрхәт.
1903 йылда ювелир эше оҫтаһы Михаил Перхин урыҫ эшҡыуары Александр Фердинандович Кельхтың заказы буйынса «Бонбоньерка» пасха йомортҡаһын эшләй, уның тышҡы күренешенә «Гатчина һарайы»ның күсермәһен яһап ҡуйған була. Был күсермәне Перхин 1901 йылда уҡ эшләгән булған, әммә был юлы оҫта сюрприз итеп йомортҡаға кескәй генә кулонлы агат футляр ҙа эшләгән.

# Гатчина һарайы (Фаберже йомортҡаһы)
## Дизайн
### Сюрприз

Ювелир пасха йомортҡаһының ҡапҡасын бороп асҡандан һуң, беҙҙең алға кескәй генә Гатчина һарайының (Мария Федоровнаның Санкт-Петербург ҡалаһынан ситтәге резиденцияһының) моделе килеп баҫа. Моделдең күсермәһе бар ваҡ нескәлектәре менән эшләнгән: унда пушкаларҙы, Беренсе Павел статуяһын һәм пейзаждың башҡа элементтарын, хатта үҫемлек һәм ағастарына тиклем күрергә мөмкин.
Был сюрприз йомортҡа эсенән алынмаған бик аҙ ғына сюрприздарҙың береһе.

# Гатчина һарайы (Фаберже йомортҡаһы)
## Хужалары

«Гатчина һарайы» Пасха йомортҡаһы 1901 йылдың 1 апрелендә ювелир-оҫта Михаил Перхин тарафынан батша Икенсе Николайҙың әсәһе өсөн эшләнә һәм 1901 йылдың 1 апрелендә әсәгә бүләк ителә. Шул ваҡытта уның хаҡы 5000 һумға баһалана. Йомортҡа Аничков һарайында һаҡлана һәм Октябрь революцияһынан һуң, 1920 йылда Парижда рус эмигранттарының береһе булған Александр Половцов тарафынан һатып алына. 1930 йылда йомортҡаны Балтиморҙан (АҠШ) Генри Уолтерс (инг.)баш. һатып ала, һуңынан йомортҡа хужаһының васыяты буйынса Уолтерс Художество музейына күсә. 1952 йылдан алып йомортҡа — был музейҙың даими экспозицияһында тора.

# Гатчина һарайы (Фаберже йомортҡаһы)
## Иҫкәрмә

* ↑ http://faberge.gatchina3000.ru/00/index.htm
* ↑ Mieks: Faberge Eggs (ингл.). Gatchina Palace Egg, 1901. mieks.com. Дата обращения: 5 июль 2014. Архивировано 25 март 2014 года. 2014 йыл 25 март архивланған.
* ↑ Коллекция яиц Фаберже (билдәһеҙ). «Гатчинский дворец», 1901. equal.lv. Дата обращения: 5 июль 2014.
* ↑ Яйцо «Гатчинский дворец»(недоступная ссылка)
* ↑ Mieks: Fabergé (ингл.). Fabergé "Look-Alike" Eggs. mieks.com. Дата обращения: 12 июль 2014. Архивировано 24 март 2014 года. 2014 йыл 24 март архивланған.
* ↑ История приобретения Императорского яйца «Гатчинский дворец»
# Саламин янындағы һуғыш

Саламин һуғышы — б. э. т. 480 йылдың 28 сентябрендә Грек-фарсы һуғышы барышында грек һәм фарсы флоты араһында Афинанан алыҫ булмаған Эгей диңгеҙенең Сароникос ҡултығында (Саронико́с) Саламин утрауҙары янында булған диңгеҙ һуғышы.
Алыш алдынан һуғыштың артабанғы барышына ныҡ йоғонто яһарлыҡ бер нисә ваҡиға булған. Фарсы ғәскәрҙәре Афина ҡалаһын биләй һәм емерә. Ҡала халҡы алдараҡ яҡындағы Саламин утрауына эвакуацияланған. Утрау менн материк араһындағы тар боғаҙҙарҙа бөтә грек союз флоты (Эсхилға ярашлы — 311 карап, Геродот буйынса — яҡынса 380) тупланған була. Эллиндар араһында етди килешмәүсәнлек барлыҡҡа килгән. Хәрби начальниктарҙың күпселеге Саламиндан китергә һәм көстәрҙе Коринф муйынын һаҡлауға йүнәлтергә тигән тәҡдим яһаған. Афина стратегы Фемистокл фәҡәт тар боғаҙ шарттарында ғына гректарҙың суднолар һаны буйынса ла, моряктарҙың әҙерлек сифаты яғынан да өҫтөн торған фарсы флотын еңеү мөмкин булыуын аңлатҡан. Башҡа ғәскәр башлыҡтарының ҡарарына тәьҫир итә алмауын белгәнлектән, Фемистокл хәйләле юл һайлаған. Фарсы батшаһы Ксеркс I-гә ышаныслы атсабары аша гректарҙың ҡасырға йыйынғанын һәм, әгәр батша грек флотын юҡ итергә теләһә, уға шунда уҡ һуғыш башларға кәрәклеген еткерергә бойороҡ бирә.
Гректар өсөн тәүәккәл диңгеҙ еңеүенең берҙән-бер мөмкинлеге — дошман һаны тигеҙләнгән һәм тар арауыҡта алыш. Материк менән Саламин араһындағы боғаҙҙарға ингәс, фарсылар үҙҙәрен өҫтөнлөктән мәхрүм иткән. Саламин янындағы һуғыш башланыуы улар өсөн хәл иткес стратегик хатаға әүерелгән, ул һуғыш һөҙөмтәһен һәм һуғыштың артабанғы барышын билдәләй.
# Юра (Кия ҡушылдығы)

Юра — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының уң ярына тамағынан 276 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Юра (Кия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018682
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201868
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кармала (Сура ҡушылдығы)

Кармала — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 254 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кармала (Сура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000038909
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003890
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Панов Александр Константинович

Панов Александр Константинович (1 май 1940 йыл — 28 ғинуар 2015 йыл) — инженер-механик, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәр докторы (1988), профессор (1990), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1990).

# Панов Александр Константинович
## Биографияһы

Александр Константинович Панов 1940 йыл 1 майында Ырымбур өлкәһенең Соль-Илецк районының Григорьевка утарында тыуа.
1967 йылда Ҡазан химия-технология институтын тамамлай.
Эш урындары: 1958 йылдан — «Башкируголь» комбинатының Күмертау күмер разрезы мастеры, «Кумертаустрой» тресы хеҙмәткәре (1962—1963); Стәрлетамаҡ «Авангард» заводының механигы, цех начальнигы (1967—1970), махсус конструкторлыҡ-техник бюроһы лабораторияһы начальнигы (1973—1975); 1975 йылдан Өфө нефть институтының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы, 1988—2004 йылдарҙа кафедра мөдире. 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Стәрлетамаҡ филиалының ғилми хеҙмәткәре. 2009 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Ғәмәли тикшеренеүҙәр институтының бүлек мөдире (Стәрлетамаҡ ҡалаһы).
Александр Константинович Пановтың ғилми эшмәкәрлек даирәһе: химик технологиялар һәм аппараттар. Уның тарафынан технология аппараттарының юғары һөҙөмтәле конструкциялары һәм уларҙы хисаплау, моделдәрен эшләү ысулдары, полимерҙарҙың экструзияһын интенсивлаштырыу ҡорамалдары уйлап сығарылған.
Панов 2 фән докторы һәм 19 фән кандидаты әҙерләгән.
2015 йылдың 28 ғинуарында Стәрлетамаҡ ҡалаһында вафат була.

# Панов Александр Константинович
## Хеҙмәттәре

Панов Александр Константинович — 360 ғилми-методик хеҙмәт, шул иҫәптән 4 монография, уйлап сығарыуҙарға 37 авторлыҡ танытмаһы һәм патент авторы.
* Гидродинамика потоков аномально-вязких полимерных систем в формующих каналах. Уфа: УГНТУ, 1994 (соавтор).
* Аэродинамика дисперсных потоков в низконапорных аппаратах вихревого типа. Уфа: Гилем, 1997 (соавтор).
* Основы расчета гидродинамических характеристик потоков неньютоновских сред в каналах машин и аппаратов химических технологий. Уфа, 1984.

# Панов Александр Константинович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Өфө дәүләт нефть техник университетының көмөш билдәһе (2003).
# Хора (Ендырь ҡушылдығы)

Хора — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ендырь йылғаһының уң ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Хора (Ендырь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019047
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301904
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3