yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Цёрнигалль

Цёрнигалль (нем. Zörnigall) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 949 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,57 км². Диңгеҙ кимәленән 76 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6888 һәм автомобиль коды — WB.
# Студентҡа һәйкәл (Донецк)

«Студент һәйкәле» — скульптура композицияһы, Донецк һәйкәлдәренең береһе.
Һәйкәлде төҙөү Донецк милли университетына нигеҙ һалыныуҙың 70-йыллығына һәм иҡтисади-хоҡуҡи факультет асылыуҙың 25 йыллығына тап килтерелә.
Һәйкәлдең авторҙары Горловканан скульпторҙар Николай Новиков һәм Дмитрий Илюхин. Проект етәксеһе Петр Антипин. Скульптура Донецксталь ябыҡ акционерҙар йәмғиәтендә ҡойолған.
Скульптура композицияһының бер нисә варианты эшләнә, шулар араһынан студенттар тауыш биреү юлы менән ахырғы вариантты һайлап ала.
Һәйкәл 2007 йылдың 6 сентябрендә Донецк милли университеты иҡтисади-хоҡуҡи факультетының яңы бинаһының эске ихатаһында асыла. Һәйкәлде асыу тантанаһында уның авторы Николай Новиков, проект етәксеһе Петр Антипин, Донецк милли университеты ректоры Владимир Шевченко, иҡтисади-хоҡуҡи факультет деканы Вячеслав Волков ҡатнашалар.
Һәйкәл эскәмйә янында баҫып торған студенттың тулы һынынан ғибәрәт. Студент эскәмйәгә ҡулы һәм тубығы менән таянған. Эскәмйәнең икенсе яғында Украинаның универсаль һәм конституцион хоҡуҡтары буйынса дәреслек, мантия һәм конфедератка ята.
Студентҡа һәйкәл шулай уҡ Харьков ҡалаһында Харьков милли радиоэлектроника университетына үҙәк инеү урыны эргәһендә ҡуйылған. Был скульптура композицияһы рәсми рәүештә «Студент» тип атала, ләкин киң мәғлүмәт сараларында һәм интернетта уны йыш ҡына «Программист һәйкәле», йәки «Студент-программист һәйкәле» тип атайҙар.
# Тегус

Тегус — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 928 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 139 км.

# Тегус
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301410
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ла-Ферьер

Лаферьер цитаделе (франц. Citadelle Laferrière, шулай уҡ Кристоф Анри ҡәлғәһе) — король Анри Кристоф бойороғо буйынса Гаитиҙың төньяҡ яры буйында 1000- метр бейеклегендәге тау түбәһендә 1804—17 йылдарҙа төҙөлгән Көнбайыш ярымшарҙағы эре фортификация ҡоролмаһы.

# Ла-Ферьер
## Тарихы

Ҡәлғәне төҙөү тирә-яҡ үҙәндәрҙе күҙәтеү һәм француз баҫҡынсыларына ҡаршы тороу өсөн тәғәйенләнгән, был король подданныйҙарынан ғәйәт ҙур тырышлыҡ талап итә. Төҙөлөш эштәрендә 20 меңгә тиклем ҡол эшләй. Ҡәлғә 365 артиллерия орудиһы менән йыһазландырыла, һәм әлеге көнгә тиклем цитаделдең мөйөштәрендә пушка йәҙрәләре өйөлөп ята. Төҙөлөшө ваҡытынан форт күп һанлы ер тетрәүҙәр кисерә. Ҡәлғә диуарҙары тау түбәһенән 40 м өҫкә күтәрелә, йәнәш тирә-яҡ территорияны иҫәпкә алмағанда, бөтә комплекс 10 000 кв.м. майҙанды биләй.
Ҡәлғәлә ҙур резервуарҙар һәм келәттәр бер йылға тиклем ваҡыт менән 5000 һаҡсыға етерлек аҙыҡ һәм һыу һаҡлауға иҫәпләнгән.
Ҡәлғәлә король һәм уның ғаиләһе өсөн апартаменттар, мунсалар һәм икмәк бешереү урындары була. Француздар йәки Петион һөжүм иткән осраҡта король-диктатор үртәлгән ер тактикаһын ҡулланып, яҡындағы Сан-Суси һарайын ҡалдырып, ҡәлғәнең ҡеүәтле диуарҙары артында йәшеренергә ниәтләй. Был маҡсат өсөн цитадель эсендә король булмәләре урынлаша. 1820 йылда Кристоф үҙ-үҙенә ҡул һалғандан һуң уның яҡлылар кәүҙәһен йәшерен бында ерләй.
Цитадель ҡиәфәте менән тау түбәһенән сығып торған таш карап моронон хәтерләтә. Уның төҙөлөшө мөйөшлө, һәм күҙәтеү урынанан ҡарап, төрлөсә күренә. Ҡәлғәнең ҡайһы бер мөйөштәре һөжүм осрағында пушка йәҙрәләрен кире ҡағыу өсөн ҡоролған. Ҡоролманың күп өлөшөндә ҡыйыҡ булмаһа ла (эске түбәлектәре йөрөү өсөн рәшәткәле таш юл булып тора), ҡайһы бер ауыш өлөштәре сағыу-ҡыҙыл плитка менән биҙәлгән. Ҡәлғә төҙөлөш ваҡытынан алып бер нисә тапҡыр реставрацияланған.

# Ла-Ферьер
## Туризм

Лаферьер ҡәлғәһе — Гаитиҙың төп иҫтәлекле урындарының береһе һәм ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы. Гаити Республикаһы — донъяла иң үҫешмәгән илдәрҙең береһе һанала, шуға күрә цитадель илдә туризмды үҫтереүҙә мөһим роль уйнай. Ла-Ферьер илдең милли символы булып тора, шуға күрә уның һүрәте аҡса берәмектәрендә, почта һәм дәүләт маркаларында, шулай уҡ күп кенә туристик плакаттарҙа урынлашҡан.
1842 йылда көслө ер тетрәү ваҡытында ҡәлғә ғәмәлдә емерелмәй тиерлек һәм үҙенең баштағы ҡиәфәтен һаҡлап ҡала. Унда барып етеү өсөн, юлсыға мул өҫтөндә үргә табан ике сәғәт дауамында күтәрелергә кәрәк. Асыҡ көндәрҙә ҡәлғә ҡыйығынан Кап-Аитьенды ғына түгел, Атлантик океандың иң яҡын ярын һәм көнбайышҡа ҡарай 140 саҡрым алыҫлыҡтағы Куба ярҙарын да күрергә мөмкин тип һөйләйҙәр
# Үрге Бишенде ауыл Советы (Туймазы районы)

Үрге Бишенде ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Үрге Бишенде ауылы.

# Үрге Бишенде ауыл Советы (Туймазы районы)
## Тарихы

Үрге Бишенде ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Үрге Бишенде ауыл Советы (Туймазы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Вәлиуллин Ренат Абдулла улы (20 сентябрь 1947) — СССР һәм Рәсәй рәссамы,Рәсәй Федерацияһының рәссамдар союзы ағзаһы (1993), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1997).
* Ихин Илбәк Ғимазетдин улы (5 март 1931) — «Башнефть» производство берекмәһе Нефтекама быраулау эштәре идаралығының вышкомонтажлы цехында бригадир, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған энергетигы (1970), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1976), СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1981), РСФСР-ҙың X саҡырылыш юғары советы депутаты (1980-1985).
* Фәррәхов, Йосоп Тимербай улы (1935 йыл 20апрель— 2001 31 ғинуар) — урмансы, СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1983).
# Лызовка

Лызовка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Лызовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006697
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100669
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хабаровск

Хабаровск (рус. Хабаровск) — Рәсәйҙең Амур йылғаһы буйындағы ҡалаһы. Хабаровск крайының административ үҙәге.
# Тюнь

Тюнь — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тюнь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100457
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аукштайтия милли паркы

Аукштайтия милли паркы (лит. Aukštaitijos nacionalinis parkas) — Литваның төньяҡ-көнсығышында, Вильнюстан төньяҡҡа табан 100 км алыҫлыҡта урынлашҡан милли парк. 1974 йылда нигеҙләнгән, илдең иң тәүге милли паркы булып тора. Башта Литва ССР-ының милли паркы тип атала. 1991 йылда тағы ла 4 парк ойошторола, бөтә парктарға Литваның этнографик төбәктәренең атамалары бирелә — Литва ССР-ының милли паркы Аукштайтия исемен ала.
Милли парктың территорияһы 405,7 км² тәшкил итә, ошо майҙандың яҡынса яртыһы Игналина районына тура килә. Утена һәм Швенчёна райондарының һәр береһе парк биләмәләренең яҡынса ¼ өлөшөнә эйә. Территорияның яҡынса 2,1 % ҡәтғи һаҡланыусы зона биләй, был урынға тик парк хемәткәре оҙатыуы менән генә барырға мөмкин. Паркта Литваның Ҡыҙыл китабына кергән үҫемлектәрҙең 64 төрө, бәшмәктәрҙең 8 төрө, ҡоштарҙың 48 төрө осрай. Милли парк үҙенең биотөрлөлөгө менән айырылып тора, ил территорияһының 1 % аҙыраҡ биләгәүгә ҡарамаҫтан, бында Литвала осраған үҫемлектәрҙең 59 % табырға мөмкин.

# Аукштайтия милли паркы
## Тәбиғәте

Урмандар һәм убалар араһында 126 күл бар, уларҙың күбеһе шишмәләр һәм бәләкәй йылғалар менән үҙ-ара тоташҡандар. Күлдәр һыу туризмы өсөн популяр булып тора, туризм инфраструктураһы бында үҫешкән. Күлдәр паркт территорияһының 59,30 км² (йәғни 15,5 %) биләй. Улар араһында Литваның иң ҙур күле — Кретуонас (майҙаны 8,29 км²), һәм иң тәрән күле — Таурагнас (максималь тәрәнлеге 60,5 м) бар. 14 күлдең һәр береһенең майҙаны 1 квадрат километрҙан ашыу, 6 күлдең майҙаны — 0,5 һәм 1 км² араһында, тағы ла 35 күлдең майҙаны — 50 һәм 5 гектар араһында. Ҡалған күлдәрҙең майҙандары 5 гектарҙан кәмерәк, уларҙың ҡайһылары әкренләп һаҙлыҡтарға күсә.
Балуошас күлендә 7 утрау урынлашҡан, шуларҙың береһендә үҙ күле бар. Бәләкәй генә шишмә был күлдән Балуошасҡа ҡоя — был Литвала берҙән-бер күл эсендәге күл булып тора. Парктағы иң ҙур йылға — Жеймяна, уның оҙонлоғоноң 22 км парк биләмәләре аша үтә (йылғаның дөйөм оҙонлоғо 114 км тәшкил итә). Милли парктың барлыҡ йылғалары һәм күлдәре Жеймяна бассейнына ҡарай.
Милли парк биләмәләрендә Ладакальнис убаһы урынлашҡан, ул тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора.

# Аукштайтия милли паркы
## Тораҡ пункттар

Паркта 116 ауыл иҫәпләнә, уларҙа яҡынса 2300 кеше йәшәй. Тәүге ауылдар XIV быуатта телгә алына.
# Седмурча

Седмурча — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вала йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Седмурча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103953
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Щигры (Косоржа ҡушылдығы)

Щигры (Щигорчик, Щигор) — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Косоржа йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Щигры (Косоржа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001142
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000114
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Голъганъель

Голъганъёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының уң ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Голъганъель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071644
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007164
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Коломыя

Коломыя (укр. Коломия) — Украинаның Ивано-Франковск өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Коломыя районының административ үҙәге.
2012 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 61 429 кеше йәшәй.
# Карза (Лепша ҡушылдығы)

Карза (Кирза) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лепша йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Карза (Лепша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000256
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Богданов Радик Ғарифулла улы

Богданов Радик Ғарифулла улы (22 июль 1939 йыл — 22 сентябрь 2009 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре, йәмәғәтсе. 1965—1967 йылдарҙа Балтас, 1967—1978 йылдарҙа Дәүләкән район үҙәк дауаханаларының баш табибы. 1989—1991 йылдарҙа СССР Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1976). СССР-ҙың Граждандар оборонаһы отличнигы.

# Богданов Радик Ғарифулла улы
## Биографияһы

Радик Ғарифулла улы Богданов Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Спирт заводы ҡасабаһында эшсе ғаиләһендә тыуған.
* 1946 йылдан 1956 йылға тиклем Ҡырмыҫҡалы урта мәктәбендә уҡый.
* 1956 йылдан 1958 йылға тиклем Ҡырмыҫҡалы спирт заводы бухгалтерияһында бухгалтер булып эшләй.
* 1958 йылда Башҡортостан дәүләт медицина институтына (хәҙер Башҡорт дәүләт медицина университеты) уҡырға инә.
* 1964 йылдан Ҡырмыҫҡалы районы дауаханаһының табип-терапевы, баш врач урынбаҫары, Ҡырмыҫҡалы туберкулезға ҡаршы диспансерҙың баш табибы.
* 1965—1967 йылдарҙа Балтас районы дауаханаһының баш табибы.
* 1967—1978 йылдарҙа Дәүләкән районы дауаханаһын етәкләй. Был осорҙа кардиология бүлеге бинаһы (1971), инфекция бүлеге корпусы (1974), 240 урынлыҡ дауахана бинаһы һәм поликлиника (1975) төҙөлә.
* 1980 йылдың авгусында Өфөлә яңы төҙөлөүсе күп профилле 21-се дауаханаһына баш табип итеп күсерелә һәм 1983 йылда был дауахана комплексын төҙөп бөтә, дауахана хеҙмәткәрҙәре өсөн 76 фатирлы торлаҡ йорт, 300 урынлы ятаҡ төҙөтә.
* 1989—1991 йылдарҙа СССР Юғары Советы депутаты.

# Богданов Радик Ғарифулла улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

* Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә микрохирургия, яңаҡ-йөҙ хирургияһы, проктология йүнәлештәрен үҫтереүсе.
* Яңы дауалау ысулдарын, бригада ысулын индереүсе, көндөҙгө стационар эшен ойоштороусы.
* 40 ғилми эш һәм биш рационализаторлыҡ тәҡдиме авторы.

# Богданов Радик Ғарифулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың Граждандар оборонаһы отличнигы
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған врачы (1976)
* РСФСР-ҙың «Ҡыҙыл тәре» йәмғиәтенең Маҡтау ҡағыҙы

# Богданов Радик Ғарифулла улы
## Ғаиләһе

* Ҡатыны - Лена Әхнәф ҡыҙы, акушер-гинеколог.
* Улы - Богданов Ринат, медицина фәндәре докторы, анестезология-рениматология профессоры
* Ҡыҙы -Гүзәл Исхаҡова, инглиз теле уҡытыусыһы.
# Чигель

Чигёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вангыр йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чигель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068873
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006887
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пачелга

Пачелга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чертала йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 124 км.

# Пачелга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030324
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203032
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Агишев Иҙел Миһран улы

Агишев Иҙел Миһран улы (4 февраль 1928 йыл — 2008 йыл) — башҡорт телсеһе, лексиколог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985)

# Агишев Иҙел Миһран улы
## Биографияһы

Иҙел Миһран улы Агишев 1928 йылдың 4 февралендә Башҡортостан АССР-ы Йылайыр кантоны Шырмай ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы бөткән Түбәнге Ғәҙелбай ауылында) тыуған. Атаһы, Миһран Лоҡман улы Агишев, сығышы менән Туҡ буйы башҡорто. Ул Әхмәтзәки Вәлиди башҡорт халҡының хоҡуҡтары һәм азатлығы өсөн көрәшкән йылдарҙа Йылайырҙа милиция начальнигы булып эшләй. Эҙерләү, репрессия йылдарында Бөрйән районының Әтек, Ғәлиәкбәр,Ҡотан, Ырғыҙлы, Кейекбай ауылдарында йәшәй.
1943 йылда Иҫке Собханғолға килеп төпләнә. 1934 йылда Иҙел Миһран улы Әтектә уҡый башлай. 1937 йылда Ғәлиәкбәр ауылына күсеп, башланғыс синыфты тамамлай. 7-се синыфты тамамлағас, Иҫке Монасип, Яңы Собханғол мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй. 1944 йылда ата-әсәһенең тыуған яғы Туҡсоранға ҡайта. Ҡотлөмбәт ауыл советы рәйесе булып эшләгән апаһы Мөьминә башланғыс мәктәптә уҡытыусы итеп ҡалдыра.
1947 йылда Одесса пехота училищеһына уҡырға инә. Унда инглиз телен үҙләштерә. Мәскәү сит илдәр институтына уҡырға инергә тәҡдим ителә, ләкин армияға хеҙмәт итергә алына.
Армиянанан ҡайтҡас, Өфө физик культура техникумында уҡый. Уны тамамлағас, Баймаҡ баҡыр иретеү комбинатында физкультура буйынса инструктор булып эшләй башлай. Өфөгә күсә. Кизе-мамыҡ комбинатында физкультуранан инструктор булып бер йыл эшләгәндән һуң, Черниковкалағы 55-се, 56-сы татар-башҡорт мәктәптәренә физкультура уҡытыусыһы була. 1958—1964 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының башҡорт бүлегендә уҡый.
1964—1991 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының лексикография бүлегендә ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.

# Агишев Иҙел Миһран улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

* Ике томда «Русса-башҡортса һүҙлек» төҙөүҙә ҡатнаша
* «Башҡорт теленең һүҙлеге» I,IIт. (1998)
* Т. Х. Аслаевтың тиҫтәләгән методик хеҙмәтенең, М.Ғ.Ғималованың "Башҡорт әҙәбиәте методикаһы"ның редакторы
* И.Ғ.Ғәләүетдиновтың «Башҡорт халыҡ уйындары» китабын руссаға тәржемә итә.
* 1998 йылда «Милләт-ара мөнәсәбәттәрҙең үҫеш концепцияһы йәки ысын федерализмға юл» хеҙмәтен яҙа.
* Ғилми хеҙмәттәрҙе башҡортсаға тәржемә итә.

# Агишев Иҙел Миһран улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Өфөлә башҡорт балалары өсөн айырым мәктәп асыу мәсьәләһен күтәрә. 1970 йылда 20-се башҡорт мәктәбен (хәҙер Фатима Мостафина исемендәге гимназия) асыуға ирешә. Мәктәп беренсе көндән үк 555 уҡыусы менән комплектлана, 120-һе мәктәп эргәһендәге интернатҡа урынлаштырыла. Иҙел Миһран улы интернат советы рәйесе вазифаһын башҡара.
* 1998 йылдан Башҡорт мәҙәниәт клубы етәксеһе, «Урал» башҡорт халыҡ үҙәге итеп үҙгәртелгәс, администраторы булып 1991 йылға тиклем эшләй.
* 2000—2006 йылдарҙа «Аҡтамыр» башҡорт үҙәгенең рәйесе. «Аҡтамыр» ҡатнашлығы менән Өфөлә, Салауатта, Күмертауҙа башҡорт мәктәптәре һәм балалар баҡсалары асыла.

# Агишев Иҙел Миһран улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998)
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1985)
# Калиопи

Калиопи (28 декабрь 1966(19661228), Охрид) — йырсыһы.

# Калиопи
## Йырсының дискографияһы

* 2000: «Обои ме»
* 2001: «Ако денот ми е ноќ»
* 2004: «Не ми го зевай времето»
* 2008: «Želim ti reći»
* 2009: «Oblivion»
* 2010: «Порака» і «Порука»
* 2013: «Мелем»
# Салхино баҡсаһы

Салхино баҡсаһы - (груз. სალხინოს ბაღი) - Грузияның Мартвили муниципалитетындағы Салхино ауылындағы баҡса. Цачкури йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан.

# Салхино баҡсаһы
## Тарихы

Баҡсаны Самегрело, Дадиани кенәздәр XVIII-XIX быуаттарҙа үҫтерә башлаған. Баҡса менән бер рәттән Салхино комплексында Дева Мария сиркәүе, Дадиани һәм Марани һарайҙары иғтибарҙы йәлеп итә.Хәҙерге ваҡытта бында монастырь урынлашҡан.
2006 йылдың 7 ноябрендә Грузия президентының указына ярашлы Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән
# Чангыль-Кы (Худосей ҡушылдығы)

Чангыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының уң ярына тамағынан 304 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Чангыль-Кы (Худосей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306887
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Янбаш һөйәге

Янбаш һөйәге (лат. os coxae/os ilium, рус. тазовая кость) — таздың (янбаш билбауының, cingulum membri inferioris) бер өлөшө. Өс һөйәктән тора:
* бағым һөйәгенән (подвдошная кость, os ilium),
* ултырыш һөйәгенән (седалищная кость, os ischii),
* түмһәкәй һөйәгенән (лобковая кость, os pubis).
14-16 йәшкә тиклем был һөйәктәр айырым була. Араларын кимерсәк тоташтырып тора. Аҙаҡ улар үҙ-ара ҡушылып үҫеп, берҙәм янбаш һөйәген төҙөй.
# Өпәйле

Өпәйле — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 853 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Өпәйле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, инештән Долгобродск һыуһаҡлағысына тиклеи. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200812111100020175
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102017
* Бассейн коды — 10.01.02.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Өпәйле
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә, Уфалей, река, правый приток Уфы; Уфалейка, Большая и Малая речки, истоки Уфалея. Название составлено именованием реки Уфы и частицей -лей, не получившей достоверного разъяснения. Ее обычно принимают за мордовское лей — «река». Но эта принадлежность не подтверждается историко-этнографическими данными. Вероятнее всего, -лей — словообразовательная частица в говоре восточных башкир. тип яҙа.