yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әмиров Йыһангәрәй Ғилман улы

Йыһангәрәй Ғилман улы Әмиров — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.

# Әмиров Йыһангәрәй Ғилман улы
## Биографияһы

А. Ш. Ярмуллин буйынса, Әмиров Йыһангәрәй Ғилман улы сығышы менән Пермь губернаһынан булырға тейеш.
1917 йылдың 20–27 июлендә Ырымбурҙа уҙғарылған I Бөтә башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша. Башҡорт үҙәк шураһының башҡарма комитеты ағзаларының ярҙамсыһы итеп һайлана. Һуңыраҡ иҡтисад бүлегенең мөдире булып эшләй. 1917 йылдың 15 ноябрендә Башҡортостан автономияһын иғлан иткән Башҡорт үҙәк шураһының 2-се һанлы Фарманын әҙерләүҙә ҡатнаша.
1917 йылдың 8–20 декабрендә Ырымбурҙа уҙғарылған III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайында ҡатнаша. Ҡоролтай барышында Башҡортостан автономияһының Кесе Ҡоролтайына (предпарламентҡа) ағза итеп һайлана.
1918 йылдың ғинуарында Пермь губернаһы башҡорттарынан вәкил булараҡ Өфөлә төрки-татарҙарҙың Милли мәжлесе съезында ҡатнаша, башҡорт делегацияһы составында Әмиров Башҡортостан автономияһы мәнәғәттәрен яҡлап сығыш яһай.
1918 йылдың йәйендә Башҡорт хөкүмәтенең Финанс бүлеге мөдире урынбаҫары вазифаһын башҡара. Һуңынан Башҡорт хөкүмәтенең махсус йомоштар үтәүсе чиновнигы булып хеҙмәт итә. Шул йылдың октябрендә хөкүмәт тарафынан Орск ҡалаһына Орск өйәҙе земствоһын бөтөрөү буйынса комиссияла ҡатнашыу өсөн ебәрелә.
Башҡорт АССР-ы Мәғариф халыҡ комиссариаты коллегияһы ағзаһы була. Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитетының 1922 йылдың 16 февралендәге ҡарарына ярашлы Мәғариф халыҡ комиссариатының фәнни бүлеге эргәһендә Башҡортостан көнкүрешен, мәҙәниәтен һәм тарихын өйрәнеү буйынса йәмғиәт ойошторола, уның ағзаһы итеп Әмиров һайлана.
1927 йылда Башҡорт АССР-ының Мәскәүҙәге сауҙа вәкиллегендә эшләй. Шул уҡ йылдың майында Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе Әҡсән Мөхәмәтҡоловтың тәҡдиме буйынса, республиканың Госпланына эшкә күсерелә.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Солоновка (Язевка ҡушылдығы)

Солоновка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Язевка йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Солоновка (Язевка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000720
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200072
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бадья-Лек-Шор

Бадья-Лёк-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Бадья-Лек-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067357
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006735
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Андушка

Оло Андушка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Совза йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Андушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000437
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000043
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тлиптли-Игль

Тлиптли-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 929 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тлиптли-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204722
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ислам мәҙәниәте

Ислам мәҙәниәте (ғәр. الثقافة الإسلامية‎‎ — әс-сәҡәфәтү-л-исламийя) — күп ҡырлы термин, тар мәғәнәлә урта быуат мәҙәниәтен һәм Яҡын һәм Урта Көнсығыш, Урта Азия Төньяҡ-Көнбайыш Һиндостан, Төньяҡ Африка һәм Көньяҡ-Көнбайыш Европала исламлаштырыуға дусар ителгән илдәрҙең традицияларын аңлата. Киңерәк мәғәнәлә — ислам таралған территорияларҙа ошо динде тотоусы халыҡтарҙың классик һәм заманса мәҙәниәте. «Ике мәғәнәлә лә (айырыуса икенсе мәғәнәлә) ул шартлы төшөнсә, йыш ҡына — динде һәм мәҙәниәтте тиңләштереү һөҙөмтәһе булып тора»..

# Ислам мәҙәниәте
## Терминды ҡулланыу

Исламдың билдәле тарихсыһы Маршалл Ходжсон үҙенең өс томлыҡ "Ислам Тарихы: тыуғандан алып беҙҙең көндәргә тиклем ислам цивилизацияһы " тикшеренеүендә «ислам» һәм «мосолман» һүҙҙәрен, академик ҡулланыуҙан айырмалы рәүештә, дини ҡулланыуҙың ауырлығын билдәләй. Ул был һүҙҙәрҙе тик дини күренештәр өсөн генә ҡулланырға, ә мосолман халыҡтарының бөтә культурологик аспекттарын билдәләү сифатында «ислам донъяһы» терминын ҡулланырға тәҡдим итә. Әммә уның билдәләмәһе ҡабул ителмәй һәм был терминдарҙа буталсыҡ әле лә ҡала бирә.
# Михайлов Кирилл Андреевич

Михайлов Кирилл Андреевич (2 апрель 1983 йыл) — Рәсәй биатлонсыһы һәм саңғысыһы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. 2006, 2010, 2014 йылдарҙағы Ҡышҡы паралимпия уйындары призеры.

# Михайлов Кирилл Андреевич
## Биографияһы

Кирилл Михайлов Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Ҡайраҡ ауылында тыуған. Спорт менән 1993 йылда шөғөлләнә башлай. Мишкә районы Балалар-үҫмер спорт мәктәбенең (ДЮСШ) тәрбиәләнеүсеһе (тренеры В. Н. Байметов).
* 2005 йылдан — саңғы ярыштары буйынса Рәсәй спорт мастеры, Рәсәй йыйылма паралимпия командаһы ағзаһы.
* 2006 йылдан — Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.
* 2005 йылдан Башҡортостан юғары спорт оҫталығы мәктәбе өсөн сығыш яһай (тренеры — Ғүмәров Әмир Әбүбәкер улы, артабан — Ғүмәрова Надежда Григорьевна).
Ведомство ҡарамағы: Бөтә Рәсәй инвалидтар йәмғиәте (ВОИ). Рәсәй йыйылма командаларының Федераль дәүләт учреждениеһы «Спорт әҙерлеге үҙәге» ндә спортсы-инструктор.

# Михайлов Кирилл Андреевич
## Спорт ҡаҙаныштары

* 1 Алтын —Ҡышҡы паралимпия уйындары — 2006 — 20 километрлыҡ саңғы ярыштары;
* 3 Бронза — Ҡышҡы паралимпия уйындары — 2006 — 10 километрлыҡ саңғы ярыштары;
* 1 Алтын — Рәсәй чемпионаты — 2009 (5 км);
* 2 Көмөш — Донъя чемпионаты — 2009;
* 1 Алтын — Ҡышҡы паралимпия уйындары — 2010 — 3 километрлыҡ биатлон индивидуаль эҙәрлекләү ярышы;
* 1 Алтын — Ҡышҡы паралимпия уйындары — 2010 — 20 километрлыҡ саңғы ярыштары;
* 2 Көмөш — Ҡышҡы паралимпия уйындары — 2010 — 10 километрлыҡ саңғы ярыштары;
* 1 Алтын — Ҡышҡы паралимпия уйындары — 2010 — 3 * 5 километрлыҡ эстафета;
* 1 Алтын — Ҡышҡы паралимпия уйындары — 2014 — 1 километрлыҡ саңғы ярыштары.

# Михайлов Кирилл Андреевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены (26 март, 2010 йыл) — физик культура һәм спорт үҫешенә ҙур өлөш индергәне, 2010 йылда Ванкувер ҡалаһындағы (Канада) X ҡышҡы Паралимпия уйындарында юғары спорт ҡаҙаныштары өсөн.
* Дуҫлыҡ ордены (2014 йыл).
* II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордендың миҙалы (30 января 2008 йыл) — физик культура һәм спортты үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн
* «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены (2010 йыл)
* Салауат Юлаев ордены (25 апрель 2006 йыл, Башҡортостан) — 2006 йылда IX Ҡышҡы Паралимпия уйындарында күрһәткән юғары спорт һөҙөмтәләре өсөн
* Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры

# Михайлов Кирилл Андреевич
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ике улы бар — Даниил һәм Корнил
# Абултай

Абултай (рус. Абултаево) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Һөлөклө ауыл советы составына керә.

# Абултай
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1790 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Абултай ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡалмаҡ улусы составында була.

# Абултай
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 158 | 98 | 170 | — |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (91 %) йәшәй.

# Абултай
## Инфраструктура

Ауылда төп белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
# Хайн (Лойбаталь)

Хайн (Лойбаталь) (нем. Hain (Leubatal)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 70 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,72 км². Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7957 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Ҡыҙылъяр мәмерйәһе

Ҡыҙылъяр мәмерйәһе (рус. Кызылъяровская пещера) — атаҡлы спелеолог-ғалим Г. А. Максимович исемендәге мәмерйә, Башҡортостан Республикаһының тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Был тау ҡыуышы Уралдың — иң ҙур, Башҡортостан Республикаһының иң оҙон мәмерйәһе, боронғо протозерой ҡатламдарында барлыҡҡа килгән.

# Ҡыҙылъяр мәмерйәһе
## Тасуирламаһы

Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы биләмәһенә инә.
Мәмерйә Башҡортостан Республикаһының Белорет районы Инйәр ауылынан төньяҡҡа табан 22 км алыҫлыҡта Инйәр йылғаһы үҙәненең һул битләүендә урынлашҡан.
Мәмерйә ауыҙы бәләкәй генә оҙонса түңәрәк, киңлеге 0,4 м, бейеклеге 0,8 м. Оло Инйәр йылғаһы үҙәненең уң яҡ битенең урта өлөшөндә, йылға кимәленең абсолют һаны 362 м тәңгәленән 13 м бейеклектә ята. Йылғаның даға рәүешле бөгөлгән урынында карст ҡатламында хасил булған.
Мәмерйә Минйәр свитаһы эзбизташтарында барлыҡҡа килгән. Рәшәткә рәүешендә, лабиринттар хасил иткән. Оҙонлоғо 2217 м, киңлеге 3 м, бейеклеге 5,6 м, тәрәнлеге 13 м, амплитудаһы 25 м, майҙаны 6,8 мең м², күләме 30,6 мең м³.
Иҙәне балсыҡ менән ҡапланған, кальцит һарҡындылары һәм ҙур таш киҫәктәре өйөмдәре осрай. Стеналарында гелектит һәм кальцит кристалдары бар. Уйһыу урындарында һыу йыйылған. Ғәҙәттә яҙғы ташҡын ваҡытында һыу баҫа. Мәмерйәлә һирәк осрай торған быуа ярғанаты йәшәй.
Был мәмерйәлә сталгнаттар осрай.

# Ҡыҙылъяр мәмерйәһе
## Тарихы

Беренсе булып мәмерйәне Пермь гидрографик партияһы тикшереүсе-белгестәре өйрәнгән һәм уның уникаль ҡомартҡы икәнен асыҡлаған. 1965 йылдың 17 авгусында БАССР Министрҙар Советының № 465 ҡарары менән мәмерйәгә «Тәбиғәт ҡомартҡыһы» статусы бирелгән

# Ҡыҙылъяр мәмерйәһе
## Тарихы
### Статусына бәйле тыйыуҙар

2018 йылдың 11 апрелендәге Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте 163-сө ҡарары менән территорияла хужалыҡ итеү режимы һәм зоналау билдәләгән. Мәмерйәлә һәм тәбиғәттән файҙаланыуҙа тыйылған ғәмәлдәр:
* мәмерйәлә асыҡ ут ҡулланыу;
* һарҡындыларҙан хасил булған сталактит-сталагмиттарҙы һындырыу;
* мәмерйә үрнәктәрен алып сығыу;
* территорияны ҡыйлау;
* таштарға яҙыу;
* тәжрибәле спелеологтар һәм махсус йыһаздар алмай мәмерйәгә инеү;
* төҙөлөш материалдары алыу;
* тәбиғәт ҡомартҡыһы торошона кире йоғонто яһарлыҡ теләһә ниндәй башҡа ғәмәлдәр.
# Финау

Финау (нем. Vienau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 399 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,67 км². Диңгеҙ кимәленән 44 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
# Бобек

Бобек (нем. Bobeck) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 292 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,11 км². Диңгеҙ кимәленән 360 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
# Килдейәров Миңлейәр Сәғәрйәр улы

Килдейәров Миңлейәр Сәғәрйәр улы (21 ғинуар 1911 йыл — 17 декабрь 1944 йыл хәбәрһеҙ юғалған) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 101-се атлы-артиллерия дивизионы ездовойы."Хәрби хеҙмәттәре өсөн" миҙалы (1942) менән бүләкләнгән.

# Килдейәров Миңлейәр Сәғәрйәр улы
## Биографияһы

Миңлейәр Сәғәрйәр улы Килдейәров 1911 йылдың 21 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы Ҡаҙанғол ауылында тыуған. Һуғышҡа тиклем колхозда ат ҡараусыһы булып эшләгән,ғаиләһе, балалары булған.
* 1942 йылда Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.
* 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының атлы-артиллерия дивизионында ездовой, разведка бүлеге батареяһы командиры булып хеҙмәт итә.
* 1944 йылдың 12 декабрендә хәбәрһеҙ юғала

# Килдейәров Миңлейәр Сәғәрйәр улы
## Батырлығы

1942 йылдың 9 июлендә батарея дошманға өҙлөкһөҙ ут аса. Дошман ут пунктын (оп) һәм аттар урынлашҡан бүлекте утҡа тота башлай. Килдейәров яралана, шуға ҡарамаҫтан ул көслө ут аҫтында аттарҙы хәүефһеҙерәк урынға күсереп өлгөрә. Батарея командаһы уның аттары ярҙамында ут пунктын арттан килгән пехота алдынан ваҡытында үҙгәртеп тора. Дошман менән ошо алышта күрһәткән тәүәккәллеге, батырлығы өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә

# Килдейәров Миңлейәр Сәғәрйәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942)
# Флорес диңгеҙе

Флорес диңгеҙе (ингл. Flores) — Тымыҡ океан диңгеҙе.

# Флорес диңгеҙе
## География

Төньяҡтан Сулавеси утрауы, ә көньяҡтан Кабиа, Сумбава һәм Флорес утрауҙары менән сикләнгән. Майҙаны 115 мең км². Уртаса тәрәнлеге 1522 м, максималь тәрәнлеге 5234 м. Һыу температураһы 26 °С-тан (август, сентябрь) 28,8 °С-ҡа (ноябрь) ҡәҙәр үҙгәрә. Тоҙлолоғо 32,0-34,6 ‰, ямғырҙар осоронда 32-33 ‰.
Ағымдар көньяҡҡа йәки көнбайышҡа йүнәлгән. Дөрөҫ булмаған ярым тәүлекле һыу артымдарының бейеклеге 2,3 метрға барып етә. Диңгеҙҙең көнбайышында мәрйен рифтары менән һыу аҫты платоһы урынлашҡан. Әүҙем сейсмик район. Сангеанг утрауында Апи-Слау — Индонезияның иң әүҙем янар вулкандарҙың береһе урынлашҡан, уның бейеклеге 1949 м.
Диңгеҙҙә балыҡ тотоу үҫешкән. Төп порттары: Бонтайн (Сулавеси утрауы), Сумбава (Сумбава утрауы).
# Гроспоствиц (Үрге Лужица)

Гроспоствиц (Үрге Лужица) (нем. Gro?postwitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2856 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,42 км². Диңгеҙ кимәленән 241 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2692 һәм автомобиль коды BZ.
# .рф

.рф (punycode: .xn--p1ai; Рәсәй Федерацияһы) — Рәсәй өсөн юғары кимәлдәге милли домен. Интернетта кириллицала беренсе домен. Элгәре индерелгән «.ru» доменынан айырмалы, «.рф» доменында икенсе кимәлдең бөтә исемдәре тик кириллицала яҙыла.

# .рф
## Тарихы
### Фекер алышыу һәм рәсми саралар

Рәсәй Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы делегацияһы башлығы Владимир Васильев әйтеүе буйынса, Париждағы 32-се ICANN конференцияһында яңы доменды индереү ниәте тыуа.
ICANN-дың Ҡаһирәлә 2008 йылдың 2—7 ноябрендә үткән 33-сө конференцияһында Рәсәйгә кириллицала юғары кимәлдәге «.рф» доменын биреү тураһында ҡарар сығарыла.
Домен менән таныштырыу сараһы 2009 йылдың 30 октябрендә Сеулда була.
2009 йылдың 16 ноябрендә RU доменының координациялау үҙәге ICANN-ға «.рф» доменын делегатлауға тапшыра.
2018 йылда «Ростелеком» .ru һәм .рф домендары реестры операторы булып китә.
# Сәйетбай Әлкәлин

Сәйетбай Әлкәлин — 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.

# Сәйетбай Әлкәлин
## Биографияһы

Сәйетбай Әлкәлин сығышы менән Нуғай даруғаһы Тамъян улусы башҡорттарынан. Тамъян улусының старшинаһы.
1737 йылдың мартында өс Ҡыҙыл йылғалары бассейнында Нуғай һәм Ҡазан даруғалары вәкилдәренең съезы була, бында Сәйетбай Әлкәлин, Көҫәп Солтанғолов, Рысай Иғембәтов, Солтанморат Дүскәев һ.б. әүҙем баш күтәреүселәр ҡатнаша. Съезда улар яңынан ихтилалға күтәрергә, Урта жүз ҡаҙаҡтарынан ярҙам һорарға килешәләр.
1737 йылдың яҙында Килмәк Нурышев, Көҫәп Солтанғолов һәм Рысай Иғембәтов менән берлектә Нуғай һәм Себер даруғаларында ихтилалға етәкселек итә.
1738 йылдың июнендә Рысай Иғембәтов менән бергә Табын ҡәлғәһенә Л. Я. Соймоновҡа ғәйебен танып килә.
1739 йылдың яҙында яңы ихтилал ойоштороуға тотона, Урта жүз ҡаҙаҡтарына ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. 1740 йылдың мартында В. А. Урусовтың саҡырыуы буйынса Алдар менән бергә ихтилалсыларҙың баш һалып килеү шарттары хаҡында һөйләшеү өсөн Һамар ҡалаһына килә. Ҡулға алынып, Минзәлә ҡаласығына Л. Я. Соймоновҡа ебәрелә.
1740 йылдың 16 майында Өфө провинцияһы Минзәлә ҡаласығында язалап үлтерелә.
# Нови-Сад (община)

Нови-Сад (сер. Нови Сад) — Сербияның Көньяҡ-Бачский округы составындағы общинаһы.
Нови-Сад общинаһының халҡы 319 259 кеше (2007 йылдағы мәғлүмәттәр буйынса) тәшкил итә, бер квадрат километрға халыҡ тығыҙлығы 457 кеше/км2. Нови-Сад общинаһы 699 квадрат километр майҙанды биләй, шуларҙың 71,5 % сәнәғәт маҡсатында ҡулланыла.
Община административ үҙәге — Нови-Сад ҡалаһы. Нови-Сад общинаһы 16 тораҡ пунктынан тора, Нови-Сад общинаһындағы тораҡ пунктарының уртаса майҙаны яҡынса 43,7 квадрат километр..

# Нови-Сад (община)
## Община халҡының статистикаһы

| Йыл | Халыҡ, кеше |
| 1991* | 268 198 |
| 2001 | 295 557 |
| 2002* | 300 831 |
| 2003 | 303 745 |
| 2004 | 306 853 |
| 2005 | 310 185 |
| 2006 | 314 192 |
| 2007 | 319 259 |
| 2011* | 341 625 |
# Индонезияла ислам

Ислам Индонезия архипелагының хәҙерге халҡы араһында сағыштырмаса яңы, өҫтөнлөк иткән дин булып тора. Ил халҡының 88 %-ҡа тиклеме (яҡынса 202 миллион кеше) был динде тота, хәҙерге формаһында голланд колонизация сәйәсәте һөҙөмтәһе булып тора. Шулай итеп, Индонезия — халҡының күпселеген мосолмандар тәшкил иткән ил.

# Индонезияла ислам
## Тарихы

Тарихи яҡтан иртәрәк дәүерҙә утрау дәүләттәренең халҡы буддизм, эске райондарҙа — анимизм, шаманлыҡ һ. б. д. таралған. Индонезия халыҡтары араһында ислам XIII—XV быуаттарҙа ғәрәп һәм мосолман сауҙагәрҙәре һәм вәғәзселәре эшмәкәрлеге арҡаһында әүҙем тарала башлай. XVI—XIX быуаттарҙа исламдың архипелагтың көнбайышынан көнсығышына табан таралыуы португал һәм голланд колониалистарының миссионерлыҡ эшмәкәрлеге арҡаһында бер ни тиклем әкренәйә. Шул уҡ ваҡытта ҙур утрауҙарҙа нығынып өлгөргән ислам институттары (Ява, Суматра), ерле халыҡҡа голландтарҙың иҙеүенә ҡаршы көрәшергә ярҙам итә. XX быуатта демографик шартлау, шулай уҡ трансмиграция программаһы илдең бөтә төбәктәрендә лә мосолмандар һанының ҡырҡа артыуына килтерә. Илдә йәшәгән мосолман халҡының радикализм дәрәжәһе төрлөсә. Көнбайыш утрауҙарҙа, шулай уҡ боронғо христиан халҡы менән яңы килгән мосолмандар араһында конфликттар барған төбәктәрҙә ул юғарыраҡ.
2012 йылдың июлендә Яңы Гвинея утрауындағы Папуа округында мосолмандарҙың Ураҙа байрамы ҡаршы христиандарҙың протест митингыһы үтә. Һөжүм һөҙөмтәһендә бер мосолман үлтерелә, ә 12 кеше яралана. Һөжүмдән һуң бер аҙна үткәс, христиандар менән зыян күргән мосолмандар араһында татыулыҡ урынлаша.
# Амосов

Амосов — урыҫ ир-ат фамилияһы. Амос исеменән барлыҡҡа килгән. Топоним булып та ҡулланыла.
Амосова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Амосов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Амосов Николай Михайлович 6 декабрь 1913 йыл — 12 декабрь 2002 йыл) — СССР һәм Украинаның торакаль хирургы, ғалим-медик, кибернетик, әҙип.
# Курык-Юган

Курык-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Моур-Вош-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Курык-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020258
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302025
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы

Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы (рус. Сахиев Арслан Мирзаг(н)алиевич 1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты, һуңынан гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (ике тапҡыр 1944 йылда).

# Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы
## Биографияһы

Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дәүләкән районы Яппар ауылында тыуа. 1941 йылдың 5 декабрендә Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 62-се гвардия кавалерия полкында 45-мм пушкалар батареяһының орудие командиры булып хеҙмәт итә. Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы яугирҙарҙы һәм командирҙарҙы даими яҡшы аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙән тыш, яуаплы участкаларға барып, йыш ҡына үҙе һуғышҡа инә. Мәҫәлән, Владимировка ауылы районында рейдтан сығышлай, немецтар Сәхиев Арыҫлан да ингән яугирҙар төркөмөн уратып алып юҡ итергә маташа. Сәхиев фашистар менән беренсе булып алышҡа инә һәм ете дошман һалдатын юҡ итә. Бының менән башҡа ҡыҙылармеецтарҙы ла алышҡа йәлеп итә. 1943 йылдың 18 июнендә подразделениеның 138/н бойороғо менән ул «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.
Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы полк барлыҡҡа килгәндән алып хәрби хәрәкәттәр осоронда үҙен ныҡлы, энергиялы һәм ҡыйыу яугир, һалдат һәм офицерҙар араһында ялҡынлы агитатор итеп күрһәтә. Һуғыштың киҫкен минуттарында һалдаттар араһында булып, үл үҙенең миҫалында батареяның шәхси составын ҡаһарманлыҡҡа әйҙәй. Үҙенең взводында юғары дисциплина тота, ҡоралланыу һәм аттар составы һәр ваҡыт яҡшы торошта була. Шуға күрә лә взводы һуғыштарҙа батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ өлгөләре күрһәтә. 1944 йылдың 16 ғинуарынан алып 19 ғинуарына тиклем үҙенең взводы менән бер блиндажды юҡ итә, дошмандың ике һөжүмен кире ҡаға һәм ундан артыҡ һалдат һәм офицерын юҡ итә.
1944 йылдың 29 февралендә подразделениеның 8/н бойороғо менән гвардия өлкән сержанты Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
1944 йылдың 12 апрелендә һуғышта Владимир-Волынсктан 3 километр көнбайыштараҡ тимер һәм шоссе юлын өҙөү буйынса хәрби бурысын үтәүҙә гвардия старшинаһы Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы үҙенең орудиеһы менән командалыҡ итеп һәм расчет менән йәнәшә тороп дошмандың тимер юлы составы паровозының пар ҡаҙанына беренсе атыуҙа уҡ эләгә. Паровоз 76 мм орудие снарядтары тарафынан яндырыла һәм 60 вагоны менән туҡтатыла. Ошо уҡ һуғышта дошмандың флангылы урап үтергә маташыуында Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы дошмандың 25-кә яҡын һалдат һәм офицерын юҡ итә. СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы исеменән 1944 йылдың 30 апрелендә подразделениеның 9/н бойороғо менән гвардия старшинаһы Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улының һуғыштан һуңғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

# Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (февраль 1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (апрель 1944)