yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Учетвож

Учетвож — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шервож йылғаһының уң ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Учетвож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007840
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100784
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Солоновка (Барнаулка ҡушылдығы)

Солоновка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Барнаулка йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Солоновка (Барнаулка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200128
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хацапетовка һауынсыһы

Хацапетовка һауынсыһы (рус. Доярка из Хацапетовки) – 2007 йыл экрандарға сығарылған Украина-Рәсәй телесериалы. Композиторҙары Мирослав Скорик менән Олег Скрипка.

# Хацапетовка һауынсыһы
## Сюжеты

Катя Мәскәүгә Хацапетовканан килә. Уның хыялы – институтҡа инеү һәм күренекле ресторандың шеф-повары булыу. Ул имтихандар аша үтә алмай һәм ҙур ҡалала бер үҙе ҡала.
Бер саҡ Дима Булычёвты осрата. Ул – сәмле типтерергә яратыусы кеше, олатаһы уға үҙенең миллиондарын мираҫ итеп ҡалдырған. Берҙән-бер шарты шул булған: бер ай эсендә ейәне өйләнергә тейеш, юғиһә аҡсаһы Тәбиғәт Фондына күсәсәк. Йәш кешеләрҙең осрашыуы алдағы яҙмыштары өсөн яҡшы була. Дима Катяны ЗАГС-ҡа алып килә… Йәштәрҙән башҡа, никахтың фиктив икәнен, береһе лә белмәй.
Заманса Золушка үҙенең эгоист ирен яңынан тәрбиәләй, ә уның, ҡулына ниндәй хазина килеп эләккәнен белеп ҡалғас, Диманың үҙ ҡатынына һөйөүе асыла.

# Хацапетовка һауынсыһы
## Ролдәрҙә

* Евгения Осипова (рус.)баш. — Катя Матвеева
* Кирилл Жандаров (рус.)баш. — Дима Булычёв
* Владимир Стержаков — Александр Егорович Булычёв, Диманың атаһы
* Татьяна Назарова — Людмила Сергеевна Булычёва, Диманың әсәһе
* Наталья Гудкова — Анна Петровна
* Валентина Ананьина — Нина Никитична, йорт эшсеһе
* Владимир Жеребцов (рус.)баш. — Вася
* Наталья Калатай — Даша Булычёва, Диманың һеңлеһе
* Алексей Кашников — Семён Притыкин
* Эвклид Кюрдзидис — Жерар Дюбуа, француз повары
* Дмитрий Лаленков — Павел, һаҡсылар отряды башлығы
* Леонид Неведомский — Егор Кузьмич
* Дмитрий Персин — нотариус
* Юрий Комиссаров — Фомич
* Галина Опанасенко — Вера апа
* Ольга Когут — эпизодта
* Олег Скрипка — эпизодта
# Вершина (Лабута ҡушылдығы)

Вершина — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лабута йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Вершина (Лабута ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013318
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201331
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зыдачит

Зыдачит — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кестанты йылғаһының һул ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.

# Зыдачит
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек йылғаһыҙ . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000712108200004604
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200460
* Бассейн коды — 07.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кросс-Айленд

Кросс-Айленд (ингл. Cross Island) — Һинд океанында Мумбаи (Һиндостан) гаванендәге кеше йәшәмәгән утрау

# Кросс-Айленд
## Тасуирлама

Был кеше йәшәмәгән утрау Мумбаи гаванендә яр буйы һәм Гхарапури утрауы араһында урынлашҡан. Утрауҙа нефть эшкәртеү заводы һәм бер нисә газ һаҡлау урыны бар.
Форт емереклектәре менән Кросс-Айленд Мумбаи көнсығыш яры буйындағы паром причалынан яҡынса 400 метрҙа урынлашҡан. Утрау шулай уҡ Текди Чинал булараҡ билдәле.
Тәбиғи сөсө һыу сығанаҡтары булмаһа ла утрауҙа әленән-әле балыҡсылар туҡтай. Форт нигеҙендә ҡайһы бер кирбес конструкциялар ярым емерек хәлдә. Хәҙерге ваҡытта утрау менән даими пассажирҙар бәйләнеше юҡ. Утрауға ташыуҙы урындағы балыҡсылар паром пристаненән алты кәмәлә тормошҡа ашыра.
Форт бөтә утрауҙы тиерлек биләй һәм, бәлки, португалдар, ә һуңынан британлы күскенселәре тарафынан төҙөлгән. Фортта бер нисә пушка, шул иҫәптән бер эре калибрлы пушка бар. Форттың түбәһе бер ҙур ағас менән өйөмгә оҡшаған.
Климат экваториаль. Уртаса йыллыҡ температура 26 °С. Иң йылы ай — май (32 °С), иң һалҡын ай — июль (21 °С). Яуым-төшөм күләме йылына уртаса 2412 мм. Июлдә уртаса яуым-төшөм 908 мм, ә апрелдә барлығы 1 мм.
# Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы

Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы (18 сентябрь 1935 йыл) — почта элемтәһе алдынғыһы. 1955—90 йылдарҙа Өфө почтамты почтальоны, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған элемтәсеһе (1974). СССР-ҙың элемтә мастеры (1969).
Советтар Союзында «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ булған өс почтальондың береһе (Төкөлдөшев Касымалы һәм Исабабаева Гәсәр Муштак ҡыҙы менән бергә).

# Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы
## Биографияһы

Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы Дәүләтҡолова1935 йылдың 18 сентябрендә БАССР-ҙың Благовар районы Иҫке Һынны ауылында тыуған. Төп белем биреү мәктәбенең 8 класын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1952 йылда Благовар районының «Марат» колхозында хисапсы булып башлай. Һуңынан Өфө почтамында эшләй: 1955 йылдың ғинуар айынан — элемтә бүлексәһе почтальоны, 1964 йылдан — почтальондар бригадиры.
Әнүзә Дәүләтҡолова почтальон һөнәрен бөтә камиллығы менән үҙләштерә, даими рәүештә илдең иң яҡшы почтальондарының алдынғы эш алымдарын индерә. Бәләкәй генә, 6 кешенән торған бригада коллективы, социалистик йөкләмәләрҙе йыл һайын 110—115 процентҡа үтәй. Бригада шәхси секторҙың 5 участкаһын хеҙмәтләндерә (1150-гә яҡын торлаҡ йорт), көн һайын 1 000-дән ашыу дана гәзит, журнал, 500 хат һәм перевод тарата.
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы, уң ҡулының ҡул суғы булмауға ҡарамаҫтан, үҙ эшендә юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә. Ун туғыҙынсы биш йыллыҡ йөкләмәһен (1971—1975) 1974 йылдың 5 июненә тамамлай, йәғни 18 ай ваҡытынан алда тормошҡа ашыра, 5220 һумлыҡ һәм тағы ла биш йыллыҡ аҙағына тиклем 3 300 һум суммаға почта продукцияһын һата.
Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы йәштәргә хәстәрлек күрһәтә, улар менән үҙенең бай тәжрибәһе менән уртаҡлаша, үҙенең эшләү дәүерендә 96 почтальонды һөнәргә өйрәтә.
Туғыҙынсы биш йыллыҡ заданиеһын һәм социалистик йөкләмәләрен үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, 1976 йылдың 5 мартында СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙына Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1977 йылдан алып Өфө почтамында (43-сө, 50-се, 71-се элемтә бүлектәре) хаттар һәм матбуғат таратыу участка бригадиры булып эшләй. 1990 йылда хаҡлы ялға сыға.
Әлеге ваҡытта Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы Өфө ҡалаһында йәшәй.
Ғаиләһе: ире, ҡыҙы Эльвира, улдары Радик, ӨДАТУ-ын тамамлаған.

# Дәүләтҡолова Әнүзә Шәрифулла ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976)
* Ленин ордены (1971, 1976)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған элемтәсеһе (1974).
* СССР-ҙың элемтә мастеры (1969).
# Билл Дрейтон

Уильям Билл Дрейтон (ингл. William "Bill" Drayton; тыуҙы 1943 йыл, Нью-Йорк, АҠШ) — социаль эшҡыуар һәм менеджер, «Ашока: Йәмәғәт өсөн инновациялар» (ингл. Ashoka: Innovators for the Public) компанияһының ойоштороусыһы һәм рәйесе. Был компания социаль эшҡыуарҙарҙы эҙләү һәм уларҙы спонсорлау менән шөғөлләнә. Дрейтор шулай уҡ «Йәшелдәр берләшмәһе» (ингл. Community Greens), «Ашока: Йәштәр йәмәғәте өсөн инновациялар» (ингл. Ashoka: Innovators for the Public Youth Venture), ингл. «Get America Working!" компаниялырының рәйесе.
2005 йылда U.S. News & World Report америка журналы Билл Дрейтонды «иң бөйөк 25 америка лидеры» (ингл. America's 25 Best Leaders) исемлегенә керетә. Шулай уҡ ул башҡа наградалар һәм почётлы исемдәр яулаусыһы.
Билл Дрейтонды социаль эшҡыуарлыҡ терминын ҡулланышҡа индереү һәм уны популяризациялауҙа ҙур роле бар тип һанайҙар.
Дрейтон ошондай һүҙҙәр менән һүрәтләй социаль эшҡыуарҙарҙы:
* Социаль эшҡыуарҙар балыҡты биреү йә уны тотоп өйрәнеү менән генә ҡәнәғәтләнмәй. Балыҡсылыҡ сәнәғәтендә революция үткәрмәйенсә, улар тынысланмай.

# Билл Дрейтон
## Биографияһы

Уильям Дрейтон 1943 йылда Нью-Йорк ҡалаһында тыуа. Уның әсәһе Австралиянан, эмигрант. Атаһы Америка Ҡушма штаттарында тыуған.
Дрейтон Андоверҙағы Филлипс Академияһын тамамлай, унан һуң Гарвард университетына уҡырға керә, ҡайҙа ул 1965 бакалавр дәрәжәһен ала. 1967 йылда Оксфордтағы Баллиол-колледжда магистр дәрәжәһен ала. 1970 йылда Йель университетында хоҡуҡ мәктәбендә доктор дәрәжәһенә лайыҡ була. Уҡыу ваҡытында бер нисә күренекле социаль инициатива менән билдәләнде.
Уҡып бөткәс Билл Дрейтон McKinsey & Company исемле халыҡ-ара консалтинг организацияһына керә. Шунда ул ун йыл тиерлек эшләй.
Джимми Картер АҠШ президенты булған ваҡытта (1977—1981), Дрейтон тирә-яҡты һаҡлау буйынса ойоманың администраторының ярҙамсыһы ине. Шунда ул ташландыҡтарға квоталарҙы һатыуҙы башлай.
Билл Дрейтон шулай уҡ Гарвардта һәм Стэнфордта саҡырылған профессор булараҡ эшләй.
1980 йылдың 3 июнендә Билл Дрейтондың «Ашока: Йәмәғәт өсөн инновациялар» (ингл. Ashoka: Innovators for the Public) исемле фонд барлыҡҡа килә һәм ул беренселәрҙән башлап социаль эшҡыуарҙарға финанс яҡтан ярҙам күрһәтә.
# Иори

Иори (иҫкесә Иора) (груз. იორი, әзерб. Qabırlı, цахур телендә Къарби) — Кавказ аръяғындағы йылға (көнсығыш Грузияла һәм Әзербайжанда), ул Оло Кавказ һыртынан башланып, Иор яҫы таулығы аша үтә һәм Мингечевир һыуһаҡлағысына (һыуһаҡлағыс төҙөлгәнгә ҡәҙәр Алазаниға уң яҡтан барып ҡушылған була). Оҙонлоғо 320 км, бассейнының майҙаны 4650 км² .
Үрге ағымы — тарлауыҡтар буйлап үтә, урта ағымы — Самгор соҡоро аша. Ямғыр һәм ҡар иҫәбенә тулылана. Салахла ауылы эргәһендәге уртаса йыллыҡ һыу сығымы (тамағынан 43 км алыҫлыҡта) 11,6 м.³/с
Иори һыуының бер өлөшө Самгор каналы аша Тбилиси һыуһаҡлағысына алып барып еткерелә. Иори йылғаһында һәм Самгор каналында дүрт бәләкәй ГЭС-тан Самгор каскад ҡороп ҡуйылған.
1800 йылдың 7 ноябрендә Иори йылғаһы янындағы алышта генералдар Василий Гуляков һәм Иван Лазаревтың рус отряды көс буйынса үҙҙәренән күпкә өҫтөн булған Умм-хан IV авар ғәскәрен тар-мар итәләр, әлеге еңеү, үҙ сиратында, картли-кахетин батшаһы Георгий XII үлер алдынан ҡабул иткән теләге буйынса, был дәүләттең Рәсәй подданствоһын ҡабул итеүенә йоғонто яһай.
# Йөн (материал)

Йөн (рус. Шерсть) — хайуандарҙың (һарыҡтар, кәзә, дөйәләр һ. б.) тиреһендәге эшкәртеү өсөн йыйылған төктәр япмаһы. Сәнәғәттә эшкәртелгән йөндөң төп өлөшөн һарыҡ йөнө тәшкил итә.

# Йөн (материал)
## Йөн төрҙәре

* дебет (мамыҡ) (иң ҡиммәтле нәҙек, йомшаҡ, ҡулсаланып торған сүс)
* ябай йөн (дебеттән йыуаныраҡ, ҡатыраҡ һәм уға ҡарағанда турараҡ)
* ҡыл, шырт (сыҙамһыҙ һәм ҡаты).

# Йөн (материал)
## Составы һәм төҙөлөшө

Төп өлөштәрҙең береһе — күп күләмле көкөрт ингән аҡһым кератины.

# Йөн (материал)
## Сүстәрҙең физик-химик үҙенсәлектәре

Йөндөң термик сыҙамлылығы юғары түгел: киптереүҙең сикке температураһы 60—70 °С; 100—105 °С температурала йөн дымын юғалта, сүс ҡаты һәм һыныусан була башлай, ә 120 °С булғанда йөн һарғая һәм тарҡала башлай. Йөндөң йылы үткәреүсәнлеге түбән, шуға күрә йөн туҡыманың йылы һаҡлау сифаты юғары. Янған ваҡытында йөн көйгән сәс еҫе сығара.
Йөн ағартыу өсөн составында хлор булған берләшмәләрҙе ҡулланырға ярамай, хлорҙан йөн ҡарағусҡыллана, сүстәрҙең ныҡлығы ныҡ кәмей; йөндө натрий перекисе, натрий пербораты, натрий гидросульфиты йәки ронгалит менән ағартырға кәңәш ителә. Йөн таптарын сығарыу өсөн теләһә ниндәй иреткестәрҡулланырға мөмкин, сөнки улар йөнгә зыян килтермәй.

# Йөн (материал)
## Алыу ысулдары

Хайуандарҙың йөнөн, ҡағиҙә булараҡ, ҡырҡып, һирәгерәк тарап алалар (мәҫәлән, кәзә дебетен).
Ангора — ҡуян йөнөнән, кашемир һәм мохер — кәзә йөнөнән, альпака — альпака йөнөнән эшләнгән ептәр.

# Йөн (материал)
## Ҡулланыу

Йөндән еп эшләп сығарыла, артабан уны туҡымаға һәм трикотажға әйләндерәләр. Башлыса һарыҡ йөнөнән эшләнгән йөн туҡымалар бобрик, бостон, букле, велюр, габардин, саржа, драп, коверкот, хәтфә (плюш), ратин, фай, шевиот, шотландка һ.б. исемдәр менән һатыуға сығарыла.
Йөндән шулай уҡ махсус технология буйынса баҫып, кейеҙ әйберҙәр эшләп сығаралар (кейеҙ, быйма, тула ойоҡ).

# Йөн (материал)
## Иҡтисадта

2017 йылда халыҡ-ара йөн баҙары 4,31 миллиард АҠШ доллары менән баһалана. Төп экспортер — Австралия, уның өлөшөнә донъя баҙарында һатылған йөндөң 60 проценттан ашыуы тура килә, артабан Көньяҡ Африка Республикаһы (8,7 %), Яңы Зеландия (8,5 %), Уругвай (2,1 %) һәм Бөйөк Британия (1,9 %) килә. Төп импортер — Ҡытай (65 %), артабан Италия (5,8 %), Чехия (4,9 %), Һиндостан (4,8 %) килә.
Австралия, Ҡытай, АҠШ һәм Яңы Зеландия төп йөн етештереүселәр булып тора
# Түнел

Түнел (төрөк. Tünel) — ике генә станциялы иҫке бәләкәй метро линияһы, Истанбулдың Европа өлөшөндә урынлашҡан. 1875 йылда асылған.
Түнел донъяла иң бәләкәй һәм иң ҡыҫҡа метро линияларының береһе булып тора.

# Түнел
## Тарихы

Түнелде француз инженеры Эжен Анри Гаван проектлай һәм ул инглиздәр ҡатнашлығында 1871—1875 йылдарҙа төҙөлә. Түнелде рәсми асыу тантанаһы 1875 йылдың 17 ғинуарында була. Башта халыҡ ер аҫтынан һалынған юлдан йөрөргә хәүефләнә. Был мәсьәләне хәл итеү өсөн мал-тыуар тейәлгән өҫтәмә вагон тағыла. Һөҙөмтәлә был сара транспорттың хәүефһеҙ икәнлеген күрһәтә.
1910 йылда Түнел электрлаштырыла, уға тиклем вагондарҙы аттар һөйрәп йөрөтә.
1939 йылда Түнел национализациялана һәм ҡаланың IETT тиҙлекле транспорт системаһының (İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel) бер өлөшө ителә.
1971 йылда Түнел ремонтлана һәм модернизациялана, иҫке ағас вагондары яңыларға алмаштырыла.
Әлеге ваҡытта Түнель 2000 йылда асылған төп метрополитендан (ҡара: Истанбул метрополитены) һәм 1989 йылда барлыҡҡа килгән еңел метронан бойондороҡһоҙ үҙенә башҡа эшләп тора.

# Түнел
## Тасуирламаһы

Линияның оҙонлоғо — 573 метр, линияла ике вагон йөрөй. Ҡоролошо буйынса был транспорт ер аҫты фуникулёры булып тора. Вагондарҙың йөрөү интервалы — 3−5 минут. Түнел көн һайын 15 000 кешене ташый, йыл эсендә вагондар 37 066 километр юл үтә.
Йөрөү хаҡы — 4 төрөк лираһы, ә Истанбулдың транспорт картаһы буйынса — 2,15 төрөк лираһы.
Трамвайҙан Түнелгә күсеп ултырғас, тағы түләргә тура килгәнлектән Түнел ерле халыҡ араһында ҙур һорау менән файҙаланмай.

# Түнел
## Ҡазалы ваҡиғалар

* 1943 йылдың 6 июлендә электр кабеле сафтан сыҡҡанлыҡтан 1 кеше һәләк була һәм 6 кеше яралана.
# Үҫемлек майы

Үҫемлек майы —үҫемлектәрҙән алынған май. Үҫемлек майы аҙыҡ-түлектә һәм кулинар маҡсаттарҙа ҡулланыла. Үҫемлек майы етештереү өсөн ҡулланылған иң мөһим үҫемлектәр булып соя, пальма майы, рапс, зәйтүн һәм көнбағыш, шулай уҡ арахис (арахис майы) тора.

# Үҫемлек майы
## Сығанаҡ

* ↑ , DOI 10.1002/14356007.a10_173
# Әзербайжан уҡытыусылар институты

Әзербайжан уҡытыусылар институты (әзерб. Azərbaycan müəllimlər institutu) — уҡытыусыларҙы әҙерләү, белемен күтәреү, яңынан әҙерләүсе юғары уҡыу йорто.

# Әзербайжан уҡытыусылар институты
## Тарихы

1920 йылда Халыҡ мәғарифе комиссариаты мәктәп уҡытусыларын әҙерләү өсөн ҡыҫҡа ваҡытлы курстар (2-6 айлыҡ) ойоштора. 1927 йылда Халыҡ мәғарифы комиссариаты өйҙә уҡыу педагогик техникумдарын ойоштора, 1500 уҡытыусы эшкә алына. Был курстарҙың маҡсаты — ситтән тороп урта махсус белемле уҡытучылар әҙерләү. Шулай уҡ уҡытусылар кадрҙарын яңыдан әҙерләүгә лә ҙур иғтибар бирелде.
1929 йылдың 1 октябрендә Әзербайжан ССР-ы халыҡ мәғарифы комиссариаты коллегияһы ҡарары нигеҙендә, 1929 йылдың 13 июлендә Халыҡ мәғарифы кадрҙарының квалификацияһын күтәреү буйынса Азәрбайжан институты асыла. Институт составына өй педагогика техникумдары, элекке педагогик факультет һәм ситтән тороп уҡыу методик курстары инә. Башта институт ситтән тороп (юғары һәм урта) һәм ҡыҫҡа вакытлы курстар аша алып барылған педагогик кадрҙарҙы яңынан әҙерләү эше менән генә мәшғүл булған. Яңыдан әҙерләүгә барлыҡ категория мәғариф хеҙмәткәрҙәре йәлеп ителгән.
1939 йылда Халыҡ мәғарифы кадрҙарының квалификацияһын күтәреү институтының исеме Республика уҡытусыларҙың квалификацияһын күтәреү институты тип алмаштырыла.
1972 йылда Республика уҡытусыларҙың квалификацияһын күтәреү институты исеме Уҡытыусыларҙың квалификацияһын күтәреү Үҙәк институты тип үҙгәртелә. Халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү системаһын яҡшыртыу маҡсатларында 1989 йылыдң 4 октябрендә Әзербайжан ССР-ы Министрҙар Советы ҡарары нигеҙендә Әзербайжан уҡытусылар квалификацияһын күтәреү үҙәк институты педагогик кадрҙырҙың квалификацияһын күтәреү һәм яңынан әҙерләү буйынса Баш институт итеп үҙгәртелә. Институтҡа I категориялы юғары мәктәп статусы бирелә. Институт кафедраль системаға күсә, квалификацияны күтәреүҙе ойоштороу өсөн кафедралар асыла.
2000 йылда Әзербайжан Республикаһы Президентының 349-сы Указы нигеҙендә, педагогик кадрҙарҙың квалификацияһын күтәреү институты базаһында Әзербайжан институты (Нахчиван, Гәнжә, Сумҡайыт, Мингәчеуар, Ҡаҙаҡ, Шәмәхә, Кубатлы, Сәлмән, Жәлилабад, Агжәбеди, Шеки, Закаталы һәм Ләнкәран уҡытыу-консультатив пункты булған 12 филиал) ойошторола. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Нахчыванский филиалы үҙаллы уҡытусылар институтына әүерелә.

# Әзербайжан уҡытыусылар институты
## Дөйөм мәғлүмәт

Әзербайжан уҡытыусылар институтының һәм уның филиалдарының функциялары:
1. Педагогик кадрҙар әҙерләү (бакалавр дәрәжәһе)
2. Педагогик кадрҙарҙың квалификацияһын күтәреү
3. Педагогик кадрларҙы яңынан әҙерләү
4. Уҡытыусыоарҙың белемен камиллаштырыу.
Хәҙерге ваҡытты педагогик кадрҙар әҙерләү магистратура дәрәжәһендә әҙерләнә.
Филиалдарҙа барлығы 1079 хеҙмәткәр эшләй, шуларҙың 533-ө профессор-уҡытыусылар. База институтында 260 хеҙмәткәр эшләй, шул иҫәптән 119 уҡытыучсы профессор.
Институтта 3 факультет, 12 кафедра, китапхана, компьютер үҙәге эшләй.
# Кесе Сива

Кесе Сива — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/780/134/52 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кесе Сива
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009370
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100937
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ева Экеблад

Графиня Ева Экеблад (швед. Eva Ekeblad, тыумыштан Делагарди; 10 июль 1724 — 15 май 1786) — швед ғалимы, агроном, уйлап табыусы; Швед Король фәндәр академияһына һайланған беренсе ҡатын-ҡыҙ була.

# Ева Экеблад
## Биографияһы

Ева Экеблад Коммерц-коллегия президенты Магнус Юлиус Делагарди ғаиләһендә тыуған. 1740 йылда граф Клас Экебладҡа кейәүгә сыға һәм артабан ете бала әсәһе булып китә.
1746 йылда Ева үҙенең иң танылған уйлап табыуын — бәрәңгенән он һәм алкоголь етештереү технологияһын булдыра. Уның асышы киләһе йылдарҙа аслыҡты кәметеүгә ярҙам итә. 1748 йылда ул Швед Король фәндәр академияһына һайланған беренсе ҡатын-ҡыҙ була. Шул уҡ хөрмәткә эйә булған киләһе ҡатын-ҡыҙ тик 203 йылдан һуң ғына лайыҡ була..
1751 йылда Ева шулай уҡ кизе-мамыҡтан туҡыманы һәм иләнгән епте һабын менән ағартыу ысулын уйлап таба. Бер йылдан һуң шул ваҡытта косметикала ҡулланылған хәүефле ингредиенттарҙы бәрәңге бүлбеһенән яһалған он менән алмаштырыу ысулын эшләй. Имеш-мимештәр буйынса, Экеблад үҫемлектең сәскәләрен сәсте биҙәү өсөн ҡулланып, бәрәңгене рекламалай.

# Ева Экеблад
## Туғанлыҡ бәйләнештәре

Уның ҡустыһы Понтус Фредрик Делагарди фаворитка Хедвига Ульрика Таубеның ҡайнағаһы була.
Кесе һеңлеһенең (Хедвига Катарина Делагарди) (1732—1800) — улы Ханс Аксель фон Ферзен, эре дипломат һәм хәрби начальник була.
Ева Экебладтың улы — Клаес Юлиус Экеблад хәрби була һәм королева Луиза Ульрике Прусскаяның фрейлинаһы Брита Хорнға өйләнә.
# Пустая (Песчанка ҡушылдығы)

Пустая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пустая (Песчанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091931
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009193
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Саҙрисламов Мырҙахан Саҙрислам улы

Саҙрисламов Мырҙахан Саҙрислам улы (рус. Садрисламов Мирзахан Садрисламович 1912 йыл (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 1904 йыл) —?), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Саҙрисламов Мырҙахан Саҙрислам улы
## Биографияһы

Саҙрисламов Мырҙахан Саҙрислам улы 1912 йылда хәҙерге Башҡортостандың Яңауыл районы Иҫке Көйөк ауылында тыуа. 1941 йылда Яңауыл район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.
2-се эскадрон ҡылыссыһы гвардия ҡыҙылармеецы Саҙрисламов Мырҙахан Саҙрислам улы Новоселки ауылы өсөн барған һуғышта алға ҡыйыу барып ике гитлерсы менән һуғыша, уларҙы сигенергә мәжбүр итә, был һуғышта Саҙрисламов ҡаты яралана. 1944 йылдың 12 авгусында ул «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Саҙрисламов Мырҙахан Саҙрислам улы 1945 йылда демобилизациялана.

# Саҙрисламов Мырҙахан Саҙрислам улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)