yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Навье (мемориаль парк)

Навье (слов.Navje) — Люблянала күренекле словен кешеләренең ҡәберлектәре менән мемориаль парк.
1930 йылдар аҙағында ҡала ситендә төҙөлгән, 1779 йылдарҙан алып 1906 йылдарға тиклем ғәмәлдә булған, хәҙер һаҡланмаған изге Криштоф зыяраты урынында төҙөлгән парк. XX быуат уртаһында парк боронғо славян Навье исемен ала. Ҡала үҙәгенән төньяҡҡа ҡарай, Любляна тимер юлы вокзалына яҡын урынлашҡан.

# Навье (мемориаль парк)
## Тарихы

Зыярат изге Криштоф сиркәүе янында 1779 йылда барлыҡҡа килгән (XX быуаттың икенсе яртыһында һүтеп алына). 1830—1850 йылдарға антик сәнғәте элементтары менән таштан декоратив һәйкәлдәр: ваза, урна, обелиск, колонна, саркофагтар ҡарай. Урта быуат урталарында урта быуат сәнғәте элементтары, шул иҫәптән роман стиле өҫтәлә. 1860 йылдарҙа неоготик һәм неороман стилдәрендә, 1880 йылда — неоренессанс стилендә, XX быуат башында неоклассицизм стилендә ҡәбер таштары барлыҡҡа килә. Ҡәбер таштарында яҙыуҙар словен телендә, шулай уҡ немец, латин, поляк һәм чех телендә башҡарыла.
XIX быуат уртаһында зыяраттың көнсығыш өлөшөндә классик стилдә аркада төҙөлә. XIX быуат буйына ҡаланың ҙур ерләү урыны булған. 1906 йылда изге Криз сиркәүе янындағы яңы зыярат асылыу менән бәйле (хәҙер Жале зыяраты) ябыла. Һуңынан ул ташландыҡ хәлдә була, унда ҡала төҙөлөштәре башлана.
1930 йылдар аҙағында зыярат өлөшө архитекторҙар Йоже Плечник, Ива Спинчич, баҡсасы Антон Лах проекты буйынса мемориаль паркҡа әүерелә. 2009 йылда парк милли әһәмиәттәге ҡомартҡы исемлеге индерелә.
# Уба (Бачат ҡушылдығы)

Уба — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бачат йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Уба (Бачат ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200561
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рос-Ега

Рос-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин йылғаһының һул ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Рос-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046829
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204682
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Илеша

Оло Илеша (Илеша, Кесе Илеша, Оло Илаша) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 619 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 204 км.

# Оло Илеша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035084
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003508
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лубны

Лубны (укр. Лубни) — Украинаның Полтава өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 46 161 кеше йәшәй.
# Касьма

Касьма — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 465 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 99 км.

# Касьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005752
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200575
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ярушка

Ярушка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 269 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ярушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023585
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202358
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Татарка (Мокрый Карамык ҡушылдығы)

Татарка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мокрый Карамык йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Татарка (Мокрый Карамык ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Отказненск һыуһаҡлағысынан Зеленокумс ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000712108200002054
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200205
* Бассейн коды — 07.01.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сибская

Сибская — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сибская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000006136
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000613
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Илек районы

Иле́к районы — Ырымбур өлкәһе муниципаль районы. Район Ташлы, Ырымбур, Соль-Илецк, Новосергиевка, Переволоцк райондары һәм көньяҡта Ҡаҙағстан менән сиктәш.

# Илек районы
## Билдәле шәхестәре

* Громов Владимир Борисович (22.04.1961), инженер-төҙөүсе, хужалыҡ эшмәкәре, муниципаль хеҙмәткәр һәм йәмәғәтсе. 1990 йылдан «Нефтекамскстройзаказчик» муниципаль предприятиеһының баш инженеры, 1998 йылдан (өҙөклөк менән) — директоры; 2010—2011 йылдарҙа Нефтекама ҡала хакимиәте башлығы. 2005—2010 йылдарҙа Нефтекама ҡала Советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2005). Илек ауылынан.

# Илек районы
## Билдәле шәхестәре
### Ҡоролош

* Димитровский ауыл Советы
* Затонновский ауыл Советы
* Илек ауыл Советы
* Кардаил ауыл Советы
* Красноярский ауыл Советы
* Мухрановский ауыл Советы
* Нижнеозернинский ауыл Советы
* Озёрский ауыл Советы
* Подстёпкинский ауыл Советы
* Привольный ауыл Советы
* Рассыпнянский ауыл Советы
* Сладковский ауыл Советы
* Студёновский ауыл Советы
* Сухореченский ауыл Советы
* Яманский ауыл Советы
# Оло Бадажи

Оло Бадажи — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердлов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Урғалы йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12,00 км.

# Оло Бадажи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама бассейн округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021757
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102175
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ам-Уть-Ях

Ам-Уть-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ам-Уть-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051465
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205146
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Раушвиц

Раушвиц (нем. Rauschwitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 218 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,76 км². Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7616 һәм автомобиль коды — SHK.
# Бенгюташ Сабиһа

Сабиһа Зия Бенгюташ (төр. Sabiha Ziya Bengütaş; 1904, Истанбул — 2 октябрь 1992, Анкара) — беренсе төрөк ҡатын-ҡыҙ скульпторы.

# Бенгюташ Сабиһа
## Биографияһы

Сабиһа Зия 1904 йылда Истанбулда тыуа. Уның апаһы һәм ағаһы була. Сабиһа Әйүпсолтан Нумуне мәктәбендә уҡый, хәҙер был уҡыу йорто Әйүптәге Анатолиия урта мәктәбе исемен йөрөтә. Артабан ул дүрт йыл атаһы хәрби хеҙмәттә булған Дамаскта йәшәй (Сүриә, ул заманда Ғосман империяһының бер өлөшө була). Унда Сабиһа Зия уҡыуын дауам итә, бер йыл буйы француз католик мәктәбенә йөрөй. Төркиәгә ҡайтҡас, уларҙың ғаиләһе Бююкада утрауында йәшәй башлай, ошонда ул Көпрөлө Фуат-паша мәктәбендә урта белем ала. 1920 йылда Сабиһа Истанбул Нәфис сәнғәттәр академияһының (ғосман. Sanayi-i Nefise Mektebi, хәҙерге Мимар Синан университеты) һынлы сәнғәт һәм скульптура департаментында сәнғәтте өйрәнә башлай. Ул — үҙе уҡыған класта тәүге ҡатын-ҡыҙ студент. Уның уҡытыусылары араһында рәссам Фейхаман Дуран була. 1924 йылда Сабиһа Римдә (Италия Нәфис сәнғәттәр скульптор Эрменеджильдо Луппи (1877—1937) оҫтаханаһында тәжрибә туплай.
Һуңғараҡ Сабиһа Зия дипломат һәм шағир Абдулхаҡ Хәмит Тархандың ейәне Шакир Әмин Бенгюташҡа кейәүгә сыға. Ул ире менән бергә йыш ҡына сит илдәрҙә була. Ире пенсияға сыҡҡандан һуң уларҙың ғаиләһе Анкараның Малтепе биҫтәһендә йәшәй. Сабиһа аҙаҡ үҙенең яңғыҙлығын биҙәүсе Нурол исемле ҡыҙ таба.

# Бенгюташ Сабиһа
## Сәнғәт

1925 йылда Истанбулдың Галатаһарай биҫтәһендәге күргәҙмәгә Сабиһа Зия эшләгән өс бюст ҡуйыла. Киләһе йылына уның тағы өс бюсы шул уҡ күргәҙмәлә күрһәтелә. Сабиһа эштәренең бер өлөшө танылған кешеләр: шағир Әхмәт Һашим (1884?-1933), драматург һәм шағир Абдулхаҡ Хәмит Тархан (1852—1937), беренсе мосолман актрисаһы Бедиа Муваһһит (1897—1994), генерал һәм дәүләт эшмәкәре Ғәли Фуат Джебесой (1882—1968), Төркиәнең беренсе туташы Мевһибе Инён (1897—1992) һәм сәйәсмән Хәсән Ғәли Юджелгә (1897—1961) арнала.
1938 йылда Сабиһа хәҙерге Төркиәгә нигеҙ һалыусы Мостафа Кәмал Ататөрккә (1881—1938) һәм генерал һәм дәүләт эшмәкәре Исмәт Инёнгә (1884—1973) арналған скульптураларҙың ике ярышында төп призды ота. Ататөрк статуяһы элекке президенттың Чанкая һарайы баҡсаһына, ә Инён статуяһы Муданье солохо (1922) тураһындағы иҫтәлек итеп Муданьела урынлаштырыла. Сабиһа итальян скульпторы Пьетро Каноникиға 1928 йылда Истанбулдың Таксим майҙанына ҡуйылған Республика Монументын эшләүҙә ярҙам итә.
# Хәрби Дан мемориалы (Заветное)

1969
Хәрби Дан мемориалы — Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ростов өлкәһенең Заветинский районы Заветное ауылын азат иткәндә һәләк булған һуғышсыларға мемориал.

# Хәрби Дан мемориалы (Заветное)
## История

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Заветинский районы биләмәһен немецтар баҫып ала. 1942 йылдың авгусынан 29 декабргә тиклем Заветинский районының Заветное ауылында Анхара йырыны эргәһендә «Асыулы Дон» партизандар отряды хәрәкәт итә. Подпольелә бик күп урындағы халыҡ һуғыша. Район ер бүлеге агрономы Борис Федорович Коротков та отрядта һуғышсы була. Немец-румын ғәскәре бында үҙен хужа итеп тоя алмай. Оккупанттар тәғәйенләп ҡуйған староста, тәғәйенләнеп бер аҙна үткәс тә үлтерелә. Ярты йылдан һуң оккупанттар ауыл һәм район биләмәһенән ҡыуып сығарыла. Заветное ауылын азат итеү өсөн барған, 1942 йылдың 28 декабрендә тамамланған һуғыштарҙа, 26-сы танк бригадаһының 3-сө гвардиясы Сталинград механизацияланған корпусы командиры Н. А. Дорошкевич, 256-сы танк бригадаһы командиры К. Л. Панченко һәм башҡа һуғышсылар батырҙарса һәләк булалар.
Заветное район үҙәгендә, уларҙың ерләнгән урынында, мемориал асыла. Заветное ауылы урамдары геройҙарҙың исеме менән аталған.
Заветное ауылы КПСС район комитеты кәңәшмәһендә, ауыл халҡы инициативаһы буйынса, азат итеүсе яугирҙәргә һәйкәл төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Ставрополь ҡалаһында архитектор Г. Д. Ломановтың сәнғәт оҫтаханаһында скульптор Ф. И. Перетятько монументтың гипс макетын эшләй һәм уны дөйөм күҙәтеүгә тәҡдим итә. Заветное ауылы халҡы макетты хуплай.
Хәрби Дан мемориалы ауыл халҡы йыйған аҡсаға эшләнә һәм 1969 йылдың яҙына эшләп бөтөлә. Мемориал ауыл уртаһында, пионерҙар Йорто эргәһендәге аллеяла, 9 майҙа, Бөйөк Еңеүҙең 34-йыллығын байрам иткән көндә асыла. Мемориалда ике стела тора, улар менән йәнәшә ҡулына автомат ҡыҫып тотҡан яугир һәйкәле ҡуйылған. Стеланың икенсе яғында боронғо урыҫ яугире скульптураһы урынлаштырылған.
Фундаменттың стеналағы уйымында киләсәк быуынға, 2017 йыл кешеләренә, яҙма мөрәжәғәт көпләп ҡалдырылған. 1973 йылдың 9 майында Заветное ауылында Хәрби Дан мемориалы туғандар ҡәберлегенә, башҡа туғандар ҡәберлектәренән, тағы 34 яугир күсереп ерләнә. Һәр яугирҙең шәхесе асыҡланған.
Мемориал эргәһендәге плитала ауылды азат итеү өсөн һәләк булған яугирҙәрҙең фамилиялары соҡоп яҙылған. Улар араһында: Панченко Константин Лукьянович, Старков Владимир Павлович, подполсы Коротков Борис Федорович, гвардия майоры Дорошкевич Николай Антонович һәм башҡалар.
# Туймазытехуглерод

«Туймазытехуглерод» асыҡ акционерҙар йәмғиәте — Башҡортостан Республикаһының Туймазы ҡалаһында урынлашҡан нефть химияһы предприятиеһы. Бындай предприятиелар Рәсәйҙә ни бары ете генә. Ярты быуат дауамында бында синтетик каучук ингеҙендә резина эшләгәндә тултырыусы һәм көсәйтеүсе сифатында ҡулланылған техник углерод сығарыла. Эшләй башлаған 1958 йылдан алып бөгөнгәсә «Туймазытехуглерод» асыҡ акционерҙар йәмғиәте миллион ярым тоннанан ашыу техник углерод сығарған.
Техник углерод шыйыҡ углеводород сеймалы — нефть һәм һәм таш күмер эшкәртеү продукттарының юғары температурала тарҡалыуынан барлыҡҡа килә. Техник углерод эшләү өсөн технологик ағым эсенә вертикаль реакторҙарҙы, һыуытҡыс — быуландырғыс һәм электрофильтрҙарҙы инә. Алынған техник углеродтың транспорт һәм технологик үҙенсәлектәрен яҡшыртыу өсөн уны өҫтәмә рәүештә эшәкртергә — гранулларға мөмкин. Экспортҡа күпселек осраҡта шундай продукция оҙатыла. Предприятиела техник углерод эшләү процесы тулыһынса автоматлаштырылған һәм механизизациялаштырылған. Продукцияны Рәсәй Федерацияһының 40-тан ашыу предприятиеһы (Санкт-Петербург, Мәскәү, Тамбов, Тула, Волжск, Краснодар, Саранск, Өфө, Екатеринбург, Омск, Барнаул ҡалаларындағы резино- һәм асбетехник изделиелар эшләүселәр), Германия, Польша, Украина һәм Үзбәкстан ҡуллана. Техник углерод ҡулланып алынған резина һығылмалылылығы һәм ныҡлығы менән айырылып тора.
Производство һөҙөмтәлелеген һәм эш сифатын күтәргәне өсөн «Туймазытехуглерод» асыҡ акционерҙар йәмғиәте төрлө наградаларға лайыҡ була:
* Производство һөҙөмтәлелеген һәм эш сифатын күтәргәне, сауҙа эшмәкәрлеген киңәйткәне өсөн «Алтын пальма» (Канны) халыҡ-ара призы.
* Тышҡы баҙарҙа һөҙөмтәле хеҙмәте өсөн — «Сәнәғәткә ярҙам итеү ассоциацияһының» алтын миҙалы (Париж).
* Сәнәғәттең химия тармағындағы «Яҡшы эшлекле репутацияһы өсөн» Рәсәй-Швейцария бизнес-клубының алтын миҙалы (Мәскәү).
* «Сифат өсөн» Сауҙа клубы лидерҙарының халыҡ-ара призы (Мадрид).
* Башҡортостан Республикаһының тышҡы сауҙа бәйленештәрен үҫтереүгә индергән өлөшө, юғары профессионаллек һәм 2003—2006 йылдарҙағы экспорт операцияларын тормошҡа ашырыуҙағы ҡаҙаныштары өсөн Башҡортостан Республикаһы Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығының дипломдары
# Үрге Шортомец

Үрге Шортомец — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лужма йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Үрге Шортомец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002769
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000276
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мапаси-Я

Мапаси-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 619 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мапаси-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024093
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302409
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Самощенко Иван Сергеевич

Самощенко Иван Сергеевич ( 29 октябрь 1925 йыл — 17 июнь 1992 йыл) — юрист, юридик фәндәр докторы, профессор, РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы. Ҡыҙыл Йонодоҙ ордены һәм III дәрәжә Дан ордены кавалеры.

# Самощенко Иван Сергеевич
## Биографияһы

Иван Сергеевич Самощенко 1925 йылдың 29 октябрендә Гуляй-Борисовка (Ростов өлкәһе, Мечетинский районы) станицаһында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы— хәрби ҡаҙаныштары өсөнҠыҙыл Йондоҙ ордены, III дәрәжә Дан ордены һәм ике дәрәжәлә Ватан һуғышы ордендары, шулай уҡ — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм «Почёт Билдәһе» ордены, бер нисә рәт миҙалдар менән бүләкләнә. Һуғыштан һуң, 1952 йылда, Мәскәү юридик институтын ҡыҙыл диплом менән тамамлай. Өс йылдан һуң, 1955 йылда, М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында (МДУ) профессор Николай Александров етәкселеге аҫтында юридик фәндәр кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Правоохранительная деятельность советского государства как важнейшее средство обеспечения социалистической законности» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
1956 йылда Иван Самощенко «Советское государство и право» журналында эшләй башлай; ә 1960 йылдан 1978 йылға тиклем Бөтә Союз юридик институтында эшләй (һуңыраҡ — совет закондарын сығарыу ВНИИ). Карьераһын өлкән ғилми хеҙмәткәр булып башлай, ә институт директоры булып тамамлай. 1964 йылда МДУ-ның юридик факультетында «Понятие правонарушения по советскому законодательству» темаһына диссертацияһын уңышлы яҡлай — юридик фәндәр докторы булып китә. 1978 йылда СССР юстиция министрының урынбаҫары була, ә һуңыраҡ — юстиция министрының беренсе урынбаҫары. «РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре» маҡтаулы исеменә лайыҡ була; Сағыштырыу хоҡуғының халыҡ-ара академигы Иван Сергеевич Самощенко 1992 йылдың 17 июнендә вафат була.

# Самощенко Иван Сергеевич
## Эштәре

Иван Сергеевич Самощенко 150-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы һәм авторҙашы булып тора, шул иҫәптән, бер нисә монографияһы бар; хоҡуҡ философияһы, дәүләт һәм хоҡуҡ дөйөм теорияһы менән бәйле мәсьәләләр менән шөғөлләнә; совет закондар сығарыу эшмәкәрлеген мәғлүмәтләштереү (компьютерлаштырыу) һәм системалаштырыу мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Уның етәкселегендә СССР закондар йыйынтығы нәшер ителә:
* «Охрана режима законности Советским государством» (М., 1960);
* «Понятие правонарушения по советскому законодательству» (М., 1963);
* «Ответственность по советскому законодательству» (М., 1971) (в соавт. с М. Х. Фарукшиным);
* «Теоретические вопросы систематизации советского законодательства» (М., 1962);
* «Общая теория советского права» (М., 1966);
* «Подготовка и издание систематических собраний действующего законодательства» (М., 1969);
* «Становление основ общесоюзного законодательства» (М., 1972);
* «Свод законов Советского государства» (М., 1981).
# Ҡуййылға

Ҡойылға - (рус. Коелга) — Силәбе өлкәһенең Эткүл районы составына ингән ауыл.Ҡойылға ауыл биләмәһе үҙәге.

# Ҡуййылға
## Этимологияһы

Атамаһы Ҡуййылға йылғаһынан алынған. Карталарҙа атама 1735 йылдан Коель, Койижилга һәм башҡа исемдәр менән осрай. Фараз ителеүенсә, йылғаның атамаһы "ҡойо" һәм "йылға" тигән башҡортса һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килгән.Силәбе өлкәһе топонимдар белгесе Н.И. Шувалов иһә үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә атама "ҡуй" һүҙе менән бәйле булыуы ихтимал тип яҙа.

# Ҡуййылға
## Климаты

Климаты уртаса континенталь. Бында һауа торошо бик үзгәреүсән, төп сәбәбе булып Урал тауҙары тора. Бейек булмаһа ла, Рәсәйҙең Европа өлешөнән килгән һауа массаларын керетмәй, шуға ла бында һалкын Арктика һауаһы ла, эҫе Урта Азия һауа массалары ла еңел үтә. Шуның һөҙөмтәһе булып, бында һауа торошоноң кинәт үҙгәреше йыш күҙәтелә.

# Ҡуййылға
## Халҡы

Халыҡ һаны динамикаһы:

# Ҡуййылға
## Иҡтисады

Ауыл янында аҡ мәрмәр ятҡылығы бар. Уны «Коелгамрамор» ЯАЙ-ы эшкәртә. Бында мәрмәр 1924 йылда сығарыла башлаған. Бөгөн бынан бөтә Урал регионы сығарған мәрмәрҙең 45 % оҙатыла. Ҡойылғаның ап-аҡ мәрмәре Греция һәм Италия мәрмәрҙәренә көнәркәшлек тыуҙыра . Унан эшләнгән әйберҙәр Белоруссияға, Ҡаҙағстанға, Болгарияға, Германияға, Ҡытайға, Польшаға, АҠШ-ҡа оҙатыла. Ҡойылға мәрмәре менән илдәге бик күп күренекле биналар биҙәлгән.
# Күзбәков

Күзбәков — фамилия.
* Күзбәков Рөстәм Сөләймән улы (1952) — табип-терапевт, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
* Күзбәков Фәнил Тимерйән улы (1952) — башҡорт тарихсыһы, шағир, әҙәби тәнҡитсе һәм ғалим-педагог. Профессор (2007), тарих фәндәре кандидаты (1983), филология фәндәре докторы (2001).