yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бүрелек (Һайылмыш ҡушылдығы)

Бурлюк — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе Октябрь районы биләмәләрендә аға. Йылға башы Һайылмыш йылғаһының уң яры буйлап 81 км алыҫлыҡта ята. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Казанка һыртынан төньяҡтағы урман, сабынлыҡ һәм бәләкәй йылға Бурлюк атамаһы менән йөрөтөлә. Элекке йорт урындары ла күренә. Ейәнсура тыуған яҡты өйрәнеүсеһе Марат Түләбаев фекеренсә, бында бурлыҡ менән шөғөлләнгән кешеләр йәшәүе ихтимал. Эргәләге мәмерйәлә лә кешеләр йәшәгәне билдәле. Был урын тауҙар менән уратылған, үҙ ваҡытында ҡайын урманы ла булған, бынан Һаҡмар буйына, Йылайыр районына юл үтә.

# Бүрелек (Һайылмыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы тамағынан Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем, Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәүлүмәттәренә ярашлы:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006817
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200681
* Бассейн коды — 12.01.00.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Белая Теба

Белая Теба -Аҡ Түбә — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Теба йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Белая Теба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200766
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Харланова

Харланова — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нязя йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Харланова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020445
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102044
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәмбәт (исем)

Мәмбәт — башҡорт ир-ат исеме.

# Мәмбәт (исем)
## Этимологияһы

Мәмбәт — башҡорттарға ғәрәп теленән килеп ингән ир-ат исеме. Маҡтауға лайыҡ тигәнде аңлата. Мөхәмәт исеменән ҡыҫҡартылған.

# Мәмбәт (исем)
## Фамилияла

Мәмбәтҡолов Бәҙри Мөжәүир улы (1 май 1911 йыл — 20 сентябрь 1999 йыл) — педагог. 1963—1972 йылдарҙа Сибай педагогия училищеһы директоры. 1939—40 йылдарҙағы совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Ленин (1960), 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1942, 1943, 1963) ордендары кавалеры. Сибай ҡалаһы, Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районының почётлы гражданы.
Мәмбәтов Рәфҡәт Әхмәтхан улы (1938 йыл) — ауыл хужалығы ветераны. 1957—1995 йылдарҙа Хәйбулла районының Маҡан совхозы тракторсыһы. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.

# Мәмбәт (исем)
## Башҡа төрки халыҡтарҙа

Джан Мәмбәт бей (1776 йыл) — абруйлы нуғай мырҙаһы.
Мәмбәт Булгаков (1704 йыл—1769 йыл) — Әбелхәйер хан осоронда йәшәгән ҡаҙаҡ бейе.
Мәмбәт Койгелдиев (1947 йыл) — ҡаҙаҡ тарихсыһы.
Мәмбәт Чокморов (1896 йыл—1973 йыл) — ҡырғыҙ манассыһы.
Мәмбәт Мамакеев (1927 йыл) — ҡырғыҙ хирургы.

# Мәмбәт (исем)
## Ауылдар

Үрге Мәмбәт (рус. Верхнемамбетово) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
Мәмбәт (рус. Мамбетово) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.
# Нырмаехый-Кикя

Нырмаёхый-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кыка-Кыталь-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нырмаехый-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066083
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306608
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һары бәшмәк

Һары бәшмәк йәки селтәр бәшмәк(рус. Лиси́чка') (лат. Cantharellus) — бәшмәктәр ырыуы - базидиомицеттар. Ғаиләлеге Һары бәшмәк һымаҡтар (Cantharellaceae). Ырыуҙың ғилми исеме лат. «cantharus» һүҙенән килеп сыҡҡан, тамыры бор. грек. «κάνθαρος» — «канфар»,бәшмәк, ҡайһы бер төрҙәре буранка(воронка) һымаҡ булғанға күрә, шулай аталған..
Был бәшмәктең эшләпәһенең ситтәре ҡабарыңҡырап тора, уртаһы эскә баҫылған кеүек. Пластинкалары ҡалын, аяҡсаһы йыуан. Ул тулыһынса сағыу һары төҫтә була, оҙонлоғо 12 сантиметрға етә. Ылыҫлы һәм япраҡлы ағастар үҫкән урмандарҙа июндән сентябргә тиклем үҫә. Һары бәшмәк әкрен өлгөрә. Уны ҡыҙҙырып ашарға, маринадларға мөмкин.
# Усть-Горная

Усть-Горная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кыртымья йылғаһының уң ярына тамағынан 5,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Усть-Горная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012694
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201269
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғатаулла Алтынғужин

Ғатаулла Алтынғужин (?—1865) — башҡорт дин әһеле. Каруанһарай мәсете имам-хатибы (1846—1865).

# Ғатаулла Алтынғужин
## Биографияһы

1831 йылдың авгусында Ырымбур губернаһы идаралығы указына ярашлы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Аллағыуат ауылы йәмиғ мәсетендә имам-хатип һәм мөҙәрис итеп раҫлана.
1846 йылдың йәйендә Ырымбурҙағы яңы төҙөлгән Каруанһарай мәсетендә мулла вазифаһын башҡарырға рөхсәт ала. 1847 йылдың 4 ноябрендәге указға ярашлы яңы мәхәлләгә рәсми рәүештә күсерелгән.
1850 йылдың 4 мартыдағы Ырымбур губернаһы идаралағы указына ярашлы Башҡорт-мишәр ғәскәренең өлкән ахуны дәрәжәһендә раҫлана. Төп бурыстарынан башҡа, Ғатаулла Алтынғужин хәрби ведомствоһы мәктәбендә, 1-се һәм 2-се өйәҙ мәхәлләһе училищеларында, Каруанһарай мәктәбендә башҡорт балаларына төрки теле һәм ислам тәғлимәте буйынса дәрестәр бирә. Шулай уҡ Ырымбур мосолман диниә назараты йомоштары буйынса тәфтишселек эштәрен алып бара, Ырымбур ҡала төрмәһенә тотҡондарға дини йолаларҙы үтәр өсөн барып йөрөй.
Ырымбур мосолман диниә назараты мөфтөйө Ғәбделвәхит Сөләймәнов вафат булғандан һуң, 1862—1864 йылдарҙа был юғары шәйех-әл-ислам вазифаһына кандидат булараҡ ҡарала.
# Голая (Куртлака ҡушылдығы)

Голая — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куртлак йылғаһының уң ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Голая (Куртлака ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300812107000009818
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000981
* Бассейн коды — 05.01.03.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Түбән Искилде

Түбән Искилде — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Печмень ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 618164, ОКАТО коды — 57204837004.
Ауыл район үҙәге Барҙы ауылынан яҡынса 26 км көнсығыштараҡ урынлашҡан.

# Түбән Искилде
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 138 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 69 ир һәм 69 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда ауылда 170 кеше йәшәгән.

# Түбән Искилде
## Климат

Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.
# Сабатина Джеймс

Сабатина Джеймс шулай уҡ Сабатини (1982 йылда тыуған; Дхадар, Пакистан) — Австрия - Пакистан яҙыусыһы. Уның әҫәрҙәре автобиографик нигеҙҙә һәм уның исламдан католицизм диненә күсүе тураһында тасуирлап яҙылған.

# Сабатина Джеймс
## Бала сағы

Сабатина Джеймс үҙенең ғаиләһе менән Дхадар (Пакистан) йәшәгән яшәгән, ун йәше тулғас Австрияға Линцк ҡалаһына күсеп киләләр. Австриялә Сабатина тиҙ интеграциялана һәм Австрия йәмғиәте ассимиляцияһына бирешә. Уның ата-әсәһе бының менән ҡәнәғәт булмай, сөнки улар Австрияны ваҡытлыса йәшәү урыны итеп ҡабул иткәләр. Ҡыҙҙарына ҡарата сикләүҙәр башҡа эшләмәгәнлектән, ғаилә Сабатинаны Лахорга ебәрергә мәжбүр булалар, ул унда ике туған энеһенә кейәүгә сығырға тейеш булған. Ата-әсәһе уны Пакистанда ҡалдыралар, ул унда мәҙрәсәгә йөрөргә тейеш булған. Джеймс башта Австрияға ҡайтыу өсөн туғаны менән никахлаша. Австрияға килгәс, ул уға кейәүгә сығырға баш тарта. Уның ғаиләһе уны үлтерергә янай башлай, шуға күрә ул касп, яңы исем алырга мәжбүр була. Был хәл ғаилә менән айырылыуға килтерә.

# Сабатина Джеймс
## Ҡысыу

Ул приютта ҡунып йөрөй һәм Линцтағы урындағы кафела эшләй һәм шуның өсөн иҫән ҡала. Ата-әсәһе уны бөтә ердә эҙәрлекләй, уны табалар һәм кейәүгә сығарға мәжбүр итәләр. Джеймска Венаға ҡасырға дуҫтары ярҙам иткә. Унда ул, исемен алыштыра һәм католик диненә күсеп яңы тормош башлай. Джеймс китаптарыда үҙ тәжрибәһе турында яҙа, бының өсөн уның ата-әсәһе яла яғыу тип судҡа бирә. Суд Джеймс файҙаҙына ҡарар сығара. 2003 йылда уның эске мөғәләмәһенә ышанған католик руханийының кескенә барокко сиркәүендә суҡына.

# Сабатина Джеймс
## Карьераһы

Джеймс ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡлтарын якҡлау буйынса "Terre des Femmes" ойошмаһының илсеһе була һәм католицизмды ҡабул итә. 2006 йылдан башлап уның ойошмаһы мосолман ҡатын-ҡыҙҙарының тигеҙ хоҡуҡлылығы өсөн көрәшә.

# Сабатина Джеймс
## Хезмәттәре

* Сабатина Д. Исламдан христиан диненә — үлем хөкөмө, 2003 йыл.
* Һин үҙ бәхетең өсөн үләсәкһең. Ике донья араһында тотолған, 2004 йыл.
* Йәшле туй, 2006 ел.
* Минең иман һәм азатлыҡ өсөн көрәш, 2010, ISBN 9781607477181.
* Бары тик хәҡиҡәт кенә беҙҙе ирекле итә: минең ислам һәм христиан дине араһындағы тормошом, Паттлох 2011 елның 12 сентябрендә, ISBN 3629023088.
# Ҡомарҙы

Ҡомарҙы (рус. Каморза) — Рәсәй йылғаһы.

# Ҡомарҙы
## Географияһы

Ҡомарҙы йылғаһы Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының уң ярына тамағынан 389 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ҡомарҙы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000737
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200073
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡомарҙы
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә Ҡомарҙы (Каморза) атамаһының килеп сығыуы былай аңлата:Камарза, река, правый приток Уя, бассейн Тобола, Уйский район. От распространенного у башкир древнего тюркского мужского имени Камарзы — «жадный», «пристрастный».
Н. И. Шуваловтың атама ир-ат исеменән килеп сыҡҡан тигәне ысынбарлыҡҡа тап килмәүе ихтимал, әммә уның гидроним башҡорт телендәге ҡомар тигән һүҙҙән икәнен күрһәтеүе ҡиммәт.
«Башҡорт теленең һүҙлеге» ошондай аңлатма бирә:
* Ҡомар :
** нимәгә ҡараталыр ярһыу теләк, дәрт, мауыҡ;
** нимә менәндер ныҡ мауыҡҡан, әүәҫ (кеше);
** мал өсөн, байлыҡ өсөн бөтә көстө һалыу, нәфсе
# Люк-Колен-Еган

Люк-Колен-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Люк-Колен-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040920
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204092
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Крючков Анатолий Иванович

Крючков Анатолий Иванович (10 октябрь 1947 йыл — 11 июль 2020 йыл) — зоотехник, ауыл хужалығы, партия һәм совет органдары хеҙмәткәре. 1987—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Мәсетле районы Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, рәйесе.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Йәштәр эштәре, физик культура һәм туризм буйынса комиссия рәйесе.

# Крючков Анатолий Иванович
## Биографияһы

Анатолий Иванович Крючков 1947 йылдың 10 октябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Оло Ыҡтамаҡ ауылында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1970 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1970 йылда Мәсетле районы ауыл хужалығы идаралығының тоҡомсолоҡ буйынса зоотехнигы булып башлай, артабан шунда уҡ агроном була.
1979 йылдан Мәсетле районы буйынса ауыл хужалығы продукцияһын һатыу алыуҙар һәм сифаты буйынса баш дәүләт инспекторы булып эшләй.
1982 йылдан КПСС-тың Мәсетле район комитетының ауыл хужалығы бүлеге мөдире, 1984 йылдан ауыл хужалығы идараһы начальнигы, РАПО советы рәйесе.
1987—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Мәсетле районы Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, рәйесе.
1992 йылдан Башсбербанктың Мәсетле бүлексәһе идарасыһы. .
Мәсетле районы, 238-се Оло Ыҡтамаҡ һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының йәштәр эштәре, физик культура һәм туризм буйынса комиссия рәйесе.
2020 йылдың 11 июлендә вафат була.

# Крючков Анатолий Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
# Кесе Чернам

Кесе Чернам — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 331 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Чернам
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020510
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002051
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Колтымак (Тойма ҡушылдығы)

Колтымак — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тойма йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Колтымак (Тойма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029133
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102913
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тормошто һәм мәғарифты яҡшыртыу Ассоциацияһы

Тормошто́ һәм Мәғарифты́ Яҡшырты́у Ассоциа́цияһы (ингл. The Association for Better Living and Education, ABLE) - табыш өсөн сауҙа итмәгән ойошма. Штаб-квартираһы Лос-Анджелес ҡалаһында урынлашҡан. Кешеләрҙең һәйбәтерәк киләсәге булһын өсөн Саентология Сиркәүе 1988 йылда был ассоциацияны барлыҡҡа килтерә.

# Тормошто һәм мәғарифты яҡшыртыу Ассоциацияһы
## Йүнәлештәре

* Ғәмәли Мәғариф - Рон Хаббардтың уҡытыу технологияһында нигеҙләнгән белем биреү программалар
* Криминон - енәйәт эшләүселәрҙе дөрөҫ юлға баҫтырыусы эшмәкәрлек
* Нарконон - наркомандарҙы аяҡҡа баҫтырыу өсөн ойошма
* Бәхеткә юл - йәмғиәттең әхләҡ кимәлен күтәреү өсөн фонд
# Мюнстер

Мю́нстер (нем. Münster, лат. Monasterium Westphalorum) — Германияла ҡала, Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерҙә. Бер иң боронғо ҡала төньяҡ Германияла булып тора. Мюнстер велосипедсы бик күп һанменаң һәм тарихи үҙәкменаң шөһрәтле булыу.
# 1775 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1775 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1775 MDCCLXXV |
| Юлиан стилендә | 1774 — 1775 ( 12 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2527 — 2528 ( 2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7283 — 7284 ( 12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5535 — 5536 ה'תקל"ה — ה'תקל"ו |
| Мосолман календары | 1189 — 1190 |
| Боронғо әрмән календары | 1224 ԹՎ ՌՄԻԴ |
| Ҡытай календары | 4471 — 4472 (с 14 февраля) 甲午 — 乙未 синий конь — синяя овца |
| Эфиопа календары | 1767 — 1768 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1831 — 1832 |
| - Шака самват | 1697 — 1698 |
| Иран календары | 1153 — 1154 |
1775 йыл — Йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1775 йыл
## Ваҡиғалар

* Американ колонияр Англияменаң бойондороҡһоҙлоҡ һуғыш башланылар.
* Екатерина II Запорожская Сечь ябылды.
* 10 май — Икенсе Континенталь конгресс башланы.

# 1775 йыл
## Тыуған шәхестәр

* 23 апрель — Уильям Тёрнер, инглиз рәссам.
* 16 декабрь — Джейн Ости, инглиз яҙыусы.

# 1775 йыл
## Вафат булған шәхестәр

* 15 ғинуар — Джованни Баттиста Саммартини, италиан композитор.
* 21 ғинуар — Емельян Пугачёв, ҡораллы күтәрелеш юлбашсы.
# Үрге Маза

Үрге Маза — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Матреночка йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Үрге Маза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Битюг. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100912107000003903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000390
* Бассейн коды — 05.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кижинг-Соим

Кижинг-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лахсын йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кижинг-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022245
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302224
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йәғфүриҙәр

Йәғфүриҙәр рус. Яфуриты — исламда тарихи секта. Уларҙы шиғыйҙарға индерәләр һәм ҡайһы берҙә мөғәммәриҙәр тип тә атайҙар. Реинкарнацияға һәм Мөғәммәр әл-Күфи тигән кешенең илаһилығына ышанғандар.

# Йәғфүриҙәр
## Инаныстары

Ошоларға ышанғандар:
* Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән һуң имамдар (хронологик тәртиптә) : Али ибн Әбү Талип, Хәсән ибн Али, Хөсәйен ибн Али, Зәйн әл-Ғәбидин, Мөхәммәт әл-Бәкир булған, уларҙан һуң киләһе имамдарҙың исемдәрен белмәйҙәр.
* Донъяла һәр ваҡыт имам бар. Уларҙың береһен генә лә инҡар иткән һәм кире ҡаҡҡан кешеләрҙе - иманһыҙҙар, бөтәһенең исемдәрен таныған һәм белгәндәр — иманлы, исемдәрен белмәгәндәр — береһе лә түгел тип иҫәпләйҙәр.
* Мөғәммәр әл-Күфи илаһ булған. Улар иртән һәм кис уға табынған, ә уның үлеменән һуң уның тураһында һөйләгәндәре христиандар Ғайса тураһында һөйләгәндәргә оҡшаған.
* Метемпсихозға (Реинкарнация) ышанғандар. Донъя мәңгелек, ә ожмах һәм тамуҡ кеше был донъяла үҙенә кәрәк тип һанаған нәмәләрҙән тора (йәки киреһенсә), тип ышанғандар.
* Шарап, күңел асыу, адюльтер һәм исламда тыйылған башҡа нәмәләр рөхсәт ителә. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең уларҙы тыйыуы мосолмандарҙың күберәк изге эштәр башҡарыуы һәм насар реинкарнацияларҙан (һөйрәлеүселәргә, бөжәктәргә һ. б. әйләнеүҙән) һаҡланыуы тураһында хәстәрлек күреүе менән аңлата.
# Нерота-Яха

Нерота-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яптоко-Шуга йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Нерота-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300035620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303562
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3