# Лондон

Лондон (инг. London) — Англияның һәм Бөйөк Британияның баш ҡалаһы һәм иң эре ҡалаһы. Темза йылғаһы ярында, римляндар менән яҡынса 43 йылда Лондиниум тип нигеҙләнғән, ике быуат ваҡытында ул эре тораҡ пункты. Лондондын боронғо ядроһы Лондон Сити 2,9 км² майҙанында урынлашҡан һәм 2011 йылда унда 7,375 кеше йәшәғән. 19 быуаттан башлап Лондон термины — боронғо ядро уратып алған метрополиялар исеме. Был конурбацияның ҙур өлөшө Ҙур Лондон (майҙаны — 1572 км²), Англияның регионы; Лондон мэры һәм Лондон Ассамблеяһы менән идара ителә. Конурбацияға тағы ла ике округтар инә: Лондон Сити һәм Бөйөк Лондон, ләкин тарихтан улар Сити, Мидлсекс, Эссекс, Суррей, Кент һәм Хардфордшир графлыҡтар араһында бүленде.
Лондон алдынғы глобаль ҡалаһы. Сәнғәт, коммерция, мәғариф, күңел асыу, мода, финанс, һаулыҡ һаҡлау, матбуғат, махсус хеҙмәтләштереү, фән тикшеренеүҙәр, туризм, транспорт яҡтан көслө һәм был яҡшы яҡтар уны бик данлыҡлы ҡала тип эшләйҙәр. Донъяның беренсе финанс үҙәге, Эске тулайы продукт буйынса башҡалалар араһында иҫәпләү ысулы буйынса 5-се ләкин 6-сы урында тора. Лондон донъя мәҙәниәт үҙәге. Донъяла иң күп туристар йыйған ҡала һәм донъяла иң ҙур аэропорт системаһы эргәһендә ҡала. Инвестициялар бирелғән буйынса донъяла иң алдынғы урын, донъяның топ-10 ритейлдары һәм шәхси бизнесмендар бында. Лондонда 43 университет бар. Программалар төҙөү сәнәғәтенең донъя лидеры. 2012 йылда Лондонда өсөнсө тапҡыр Йәйге Олимпия уйындары үткәрелде.
Лондонда куп спектрлы милләттәр йәшәғән ҡалаһы. Ҙур Лондонда 300 телдәрҙә һөйләшәләр. Милли статистика офисы мәғлүмәте буйынса 2014 йылда Лондондын халҡы- 8,538,689, Европа Берләшмәһенең халыҡ һаны буйынса иң эре муниципалитет, һәм Бөйөк Британияның 12,5 % халҡы. Лондон ҡалаһы халыҡ һаны буйынса Европа Берлешмәһендә икенсе урында тора, Париждан һуң (конурбация 9,787,426 кеше). Ҙур Лондон 13,879,757 халҡы менән Европа Берләшмәһендә иң эре конурбация. 1831—1925 йылдарҙа Лондон халыҡ һаны буйынса донъяла иң эре ҡала булды.
Лондонда дүрт бөтә донъя мираҫы объекттары бар: Тауэр; Королева ботаник баҡсалары; Вестминистер графлығы: Вестминстер һарайы, Вестминстер аббатлығы һәм Изге Маргарита сиркәүе индерә; Гринвич (Гринвич Королева Обсерваторияһы беренсе 0° Гринвич меридианы үткән урын). Башҡа иҫтәлекле урындар Букингем Һарайы, Лондон күҙе, Пикадилли майҙаны, Изге Павел Соборы, Тауэр күпере, Трафальгар майҙаны, Шард бейек йорты,Британ Музейы, Милли Галлерея, Вест Энд театрҙары, Тейт Модерн һәм Британ китапханаһы. Лондон метрополитены донъяның беренсе булып төҙөлдө.
London исеме этимологияһы куп спектрлы, күп вариантлы. Был боронғо исем 2-се быуатта сығанаҡтарҙа табылды. Ул 121 йылда Лондиниум тип йөрөтөлә, роман-британ сығышы менән. Был иң беренсе аңлатма Гальфрид Монмутский менән Historia Regum Britanniae эшендә бирелде. Ошо версия буйынса ҡаланы Люд короле баҫты һәм уға Kaerlud исемен бирҙе.. 1898 йылдан ҡала исеме *Londinos бер кельт кеше буйынса бирелде тип аңлатма йөрөй башланы.

# Лондон
## Лондондын ҙурая барыуын туҡтатыу

Лондондын ҙурая барыуын туҡтатыу өсөн Икенсе донъя һуышындан һуӊ Л. Аберкромби проекты буйынса Лондондын йәшел поясы (ингл. Metropolitan Green Belt, London’s Green Belt) төҙөлә. Хәҙер ул Ҙур Лондонда (10 %) һәм сиктәш графлыҡтарҙа (90 %) урынлашҡан. Майҙан — 554,7 меӊ га (2011 йыл), Лондондын территорияһынан өс тапҡырға ҙурырраҡ.

# Лондон
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1801 | 1 011 157 |
| 1811 | 1 197 673 |
| 1821 | 1 450 122 |
| 1831 | 1 729 949 |
| 1841 | 1 917 013 |
| 1851 | 2 286 609 |
| 1861 | 3 094 391 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1871 | 3 902 178 |
| 1881 | 4 709 960 |
| 1891 | 5 565 856 |
| 1901 | 6 226 494 |
| 1911 | 7 157 875 |
| 1921 | 7 553 526 |
| 1931 | 8 098 942 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1941 | 7 987 936 |
| 1951 | 8 164 416 |
| 1961 | 7 781 342 |
| 1971 | 7 449 184 |
| 1981 | 6 608 513 |
| 1991 | 6 887 280 |
| 2001 | 7 172 036 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2013 | 8 416 535 |
| 2016 | 8 787 892 |
| 2018 | 8 908 081 |
| 2021 | 8 799 728 |