yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Струга шиғриәт кисәләре

Струга шиғриәт кисәләре (макед. Струшките вечери на поезијата) — Струга ҡалаһында (Македония Республикаһында) үткәрелә торған, Европала иң эреләрҙән булған халыҡ-ара әҙәби фестиваль.
Струга ҡалаһында тыуған македон шиғриәтенә нигеҙ һалыусы Константин Миладинов иҫтәлегенә 1962 йылда ойошторолған. 1966 йылда милли фестиваль халыҡ-ара фестиваль итеп үҙгәртелә, шул уҡ ваҡытта фестивалдең иң юғары наградаһы — «Алтын таж» (макед. Златен венец) булдырыла, уның беренсе лауреаты Роберт Рождественский була. Премия лауреаттары араһында Уистен Хью Оден, Пабло Неруда, Иосиф Бродский, Булат Окуджава, Махмуд Дарвиш һәм башҡа шағирҙар бар.
2004 йылда был премияға икенсеһе өҫтәлә — «Струга күперҙәре» (макед. Мостови на Струга), иң яҡшы дебют шиғри китап өсөн бирелә (2006 йылда был наградаға рус шағирәһе Марианна Гейде лайыҡ була).
Фестиваль сиктәрендә нәшриәт программаһы киң йәйелдерелгән. Һәр йыл фестивалгә ниндәй ҙә булһа милли шиғриәттең антологияһы һәм төрлө илдәрҙән бер нисә шағирҙың автор йыйынтығы македон теленә тәржемә ителеп, македон шиғриәте тематик антологияһы инглиз теленә тәржемә ителеп сығарыла. Фестиваль ваҡытында Халыҡ-ара шиғриәт китапханаһы эшләй, уның составына фестивалдә ҡатнашыусы шағирҙар китаптары, һәм ҡулъяҙмалар, фотоһүрәттәр һәм башҡа материалдар ингән Халыҡ-ара шиғри архивтар инә.
2011 йылда ЮНЕСКО Македония хөкүмәте менән бергә фестивалдең 50-йыллығын билдәләне.
# Хепбёрн

Хе́пбёрн (ингл. Hepburn, әйтелеше /ˈhebən/ или /ˈhebə:n/) — инлиз фамилияһы.
* Кэтрин Хепбёрн (1907—2003) — Американың ун ике тапҡыр «Оскар» премияһына күрһәтелеп, уға дүрт мәртәбә лайыҡ булған актёры.
* Одри Хепбёрн (1929—1993) — Британия актёры, фотомодель һәм гуманитар эшмәкәр. «Оскар» премияһы лауреаты (1954).
# Оло Яраур

Оло Яраур — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бровка йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Яраур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201363
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Өфөләге фенол һәләкәте

Өфөләге фенол һәләкәте — Өфө тарихында иң ҙур техноген һәләкәт. Фенол ағыуы ҡала халҡының күпләп ағыуланыуына килтерә. 1989 йылдың 22 ноябренән 1990 йылдың 23 апреленә Өфө халҡының яртыһынан ашыуына крандағы һыуҙы эсеү ҡулланыу тыйыла. 1990 йылдың 23 апрелендә СЭС һыуҙың эсергә яраҡлылығы тураһында иғлан итә..

# Өфөләге фенол һәләкәте
## Ваҡиғалар хронологияһы

«Уфахимпром» сәнәғәт берекмәһендә техноген авария һөҙөмтәһендә Өфө ҡалаһының хужалыҡ һәм эсер һыу сығанағы булған Ҡариҙел йылғаһына ҡойоусы Шөгөр йылғаһына ҙур күләмдә фенол аға. Көньяҡ һыу алғысы районында һыуҙың бысраныу кимәле ПДК-нан 100 тапҡырға артып китә.
1990 йылдың 23 апрелендә СЭС һыуҙың эсергә яраҡлылығы тураһында иғлан итә.
Һуңынан предприятие банкрот тип иғлан ителә, әммә санация үткәрелмәй.
«„Уфахимпром асыҡ акционерҙар йәмғиәте“ территорияһында бысранған территорияны санациялау һәм зарарлы произзводствоны бөтөрөү, ГТС-ты консервациялау буйынса ойоштороу саралары планы» на ярашлы, «Уфахимпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен санациялау буйынса эш проектын тормошҡа ашырыу күҙаллана, әммә әлегә тиклем был сара үтәлмәгән.

# Өфөләге фенол һәләкәте
## Хәүеф

Эсәр һыуҙың фенол менән бысраныуы хәүефе шунда: һыуҙы таҙартыу өсөн хлор ҡулланыла, ә ул фенол менән бәйләнешкә инеп, хлорфенолдар ҡатышмаһы — тағы ла хәүефдерәк ағыулы матдәләр (ҡайһы берҙәре фенолдан 100—250 тапҡыр ағыулыраҡ) барлыҡҡа килтерә. Өфө халҡына торбаларҙан килгән һыуҙы эсеү хәүефе тураһында хәбәр ителә. Көньяҡ һыу алғыстың фенол менән бысранған һыуын ҡулланыусыларҙың дөйөм һаны 876 672 кеше тәшкил итә.
# Шиш-Ега

Шиш-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ендырь йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Шиш-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301906
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Луговской (Ырымбур өлкәһе)

Луговской — Рәсәй Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ҡасаба.

# Луговской (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Луговской ауылы Новоуральск ауылынан 4 кенә км алыҫлыҡта, Ҡыҙылаҙырсай йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Луговской (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Климаты

Луговской ауылы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.

# Луговской (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Луговской ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Луговской (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ауылда кете ырыуы ҡаҙаҡтары көн итә. Элгәре Аул № 2 тип йөрөтөлһә, 1960 йылғы исемлектәрҙә — «Приуральский» совхозының 4-се фермаһы.
1966 йылдың 17 октябрендә РСФСР-ҙың Юғары Советы Президиумы «Ырымбур өлкәһенең ҡайһы бер тораҡ пункттарының исемен үҙгәртеү тураһында» Указ ҡабул итә. Указ шул йылда «Ведомости Верховного Совета РСФСР» журналының 42-се һанында баҫылып сыға (20 октябрь). Шул Указға ярашлы, «Приуральский» совхозының 3-сө фермаһы Залужье тип атала башлай.

# Луговской (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, элгәре торама Аул № 2 тип йөрөтөлһә, һуңғараҡ 1960 йылда, «Приуральский» совхозының 4-се фермаһы тип атала. 1966 йылдың 17 октябренән Луговой тип атап йөрөтөлә. Был исем уның Бурлы йылғаһы туғайҙары тәбиғәтенән сығып бирелгән. Ҡаҙаҡтар ауылды Ҡыҙылаҙыр тип йөрөтә.
# Пёльсфельд

Пёльсфельд (нем. Pölsfeld) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 427 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,59 км². Диңгеҙ кимәленән 285 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6528 һәм автомобиль коды — MSH.
# Пельмес

Пельмес — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кондас йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пельмес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007628
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100762
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Джеймс Мейс

Джеймс Мейс (ингл. James Mace, укр. Джеймс Мейс; 18 февраль 1952 йыл — 3 май 2004 йыл) — Америка һәм Украин тарихсыһы, политолог, Роберт Конвесттың ассистенты, Украиналағы аслыҡты (голодомор) геноцид тип таныу яҡлы.

# Джеймс Мейс
## Биографияһы

АҠШ-та Оклахомала тыуған.
1981 йылда Мичиган университетында "Коммунизм һәм милли-азатлыҡ дилеммалары: 1918—1933 йылдарҙағы совет Украинаһында милли коммунизм" темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Был хеҙмәтендә ул милли-патриотик идеяларҙың һәләкәтенең һәм украинлаштырыу процесының коммунистик идеологияға тап килмәү сәбәптәрен аңлата.
Диссертация яҡлағандан һуң Мичиган университетының Үҙәк һәм Көнсығыш Европа тарихы профессоры Роман Шпорлюк (тикшеренеүсенең ғилми остазы) уны аслыҡты үҙ елкәһендә татыған иммигранттар менән таныштыра.
1982 йылда Тель-Авивта Европа йәһүдлегенең һәләкәтенә арналған халыҡ-ара конференцияла Мейс түбәндәгеләрҙе белдерә: «Хакимлыҡты тулыһынса Сталиндың ҡулында үҙәкләштереү өсөн украин крәҫтиәнен, украин интеллигенцияһын, украин телен, … украин тарихын, Украинаның үҙен юҡҡа сығарыр кәрәк ине. Калькуляция бик ябай һәм примитив: халыҡ юҡ, тимәк, айырым ил юҡ, ә һөҙөмтәлә — проблемалар юҡ». Дж. Мейстың был сығышы украин тәржемәһендә 2007 йылда "Українськї історичнї журнал"дың 2-се һанында баҫылып сыға.
1983 йылда Мейс «Коммунизм һәм милли азатлыҡтың дилеммалары: 1918—1933 йылдарҙа Совет Украинаһында национал-коммунизм» исемле монографияһын баҫтыра.
1983 йылдың 2 октябрендә Вашингтонда СССР илселеге алдында украин диаспораһының «украиндарҙы ҡырыу эшен туҡтатырға» лозунгы аҫтында үткәргән демонстрацияһында ҡатнаша.
1986—1987 йылдарҙа Джеймс Мейс АҠШ Конгресы ҡарамағындағы тикшереү комиссияһының башҡарма директоры итеп тәғәйенләнә. Комиссия алдына 1932—1933 йылдарҙа Украиналағы ваҡиғаларға баһа биреү бурысы ҡуйыла. Уның тикшеренеүҙәре, нигеҙҙә, төрлө ваҡытта СССР-ҙан Канадаға һәм АҠШ-ҡа күсенгән кешеләрҙең шаһитлыҡ күрһәтмәләрен йыйыуға ҡайтып ҡала
1993 йылда Мейс Украинаға күсеп ҡайта. Киев -Могилян академияһының политология кафедраһында уҡыта . Джеймс Мейс «геноцидтан һуңғы украин йәмғиәте» теорияһын тәҡдим итә. Теория «ҡыҙғылт революцияның аҙағына барып етмәүенең сәбәптәре тураһында» тигән һорауға яуап бирә.
2004 йылдың 3 майында вафат була, Киевта ерләнә. 2005 йылдың 26 ноябрендә Украина Президенты Виктор Ющенко уны үлгәндән һуң II дәрәжә кенәз Ярослав Мудрый ордены менән бүләкләй, ә 2005 йылдың 2 декабрендә Мейстың исемен мәңгеләштереү тураһында ҡарарға ҡул ҡуя. 2011 йылда Мейс хөрмәтенә Киевтағы Юрий Коцюбенко урамының исемен үҙгәртеп, Мейстың исемен бирергә тигән тәҡдим була (элекке Новопавловск урамы). Әлеге көндә был урам компартияның тәүге етәкселәренең береһе, большевик Юрий Коцюбинский исемен йөрөтә; бынан тыш был урамда 2012 йылға тиклем Украиналағы АҠШ илселеге урынлашҡан була. Киев ҡала советы депутаттары ҡарарҙы ҡабул итмәй. 2016 йылда Киевта ҡала башлығы Виталий Кличко күрһәтмәһе буйынса, Мейс хөрмәтенә элекке Коллективлаштырыу урамының исеме Мейс урамы тип үҙгәртелә.
# Вьюг

Вьюг — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лахость йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вьюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011023
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001102
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әрмәнстан гимны

Әрмәнстан Республикаһының Дәүләт гимны-"Мер һайрених"(Микаел Надбандян һүҙ. Берсег Каначян муз.) композицияһынан тора һәм Әрмән Республикаһының дәүләт символы. Ул композиция 1991 й. 1 июнендә ӘР Юғары Советы Бойороғо менән ҡабул ителде.
# Кувады

Кувады — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мелекеска йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кувады
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029089
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102908
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ягум-Ях

Ягум-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ягум-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050208
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205020
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡайынлыҡ

Ҡайынлыҡ — топоним. Ҡайын урманы йәки сауҡаулығы тип аңлатыла.

# Ҡайынлыҡ
## Мәҡәләләр

* Ҡайынлыҡ (Борай районы) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.
* Ҡайынлыҡ (Илеш районы) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.
# Рожкова Татьяна Ивановна

Рожкова Татьяна Ивановна — фольклорсы, филология фәндәр докторы (2006), Рәсәй Федерацияның почётлы юғары профессионал белем биреү хеҙмәткәре (2003).

# Рожкова Татьяна Ивановна
## Биографияһы

Рожкова Татьяна Ивановна 1955 йылдың 15 октябрендә Силәбе өлкәһе Уйылға районы Крутобережье ауылында тыуған. 1974-1978 йылдарҙа Магнитогорск дәүләт педагогия институты, рус теле һәм әҙәбиәте факультетында уҡый. 1983-1986 йылдарҙа А.И.Герцен исемендәге Ленинград педагогия университетының көндөҙгө аспирантураһында рус әҙәбиәте кафедраһында уҡый. Филология фәндәре докторы профессор В.А.Западов фәнни етәксеһе була. 1993 йылдан Г.И.Носов исемендәге Магнитогорск техник университетының халыҡ мәҙәниәте лабораторияһын ойоштороу инициаторы һәм 2016 йылдан етәксеһе була.
1886 йылда Ленинградта филология фәндәре кандидатыны исеменә «Себерҙең тәүге ваҡытлы баҫмаһы Иртыш» тигән диссертация яҡлай. Диссертация А.И.Герцен исемендәге Лениград педагогия институтының Рус әҙәбиәте кафедраһында башҡарыла. Фәнни етәксеһе В.А.Западнов.
Филология фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеүгә ««Һуңғы тиҫтә йылдар дауамында һаҡланып килгән XVIII быуаттарҙың әҙәби процесында беллетристик китап»» («Беллетристическая книга в литературном процессе последних десятилетий XVIII века») диссертацияһын яҡлай. Ғилми хеҙмәт «Магнитогорск дәүләт университеты» юғары профессиональ белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеһының рус классик әҙәбиәте кафедраһында башҡарылған. Етәксеһе филология фәндәре докторы, профессор Е.А. Костюхин.
Фәнни тикшеренеүҙәре Башҡортостан һәм Көньяҡ Урал урыҫ тау сәнәғәте ауылдарының календарь-йола, туй фольклорын өйрәнеүгә арналған. 70-тән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. "Башҡортостан тау сәнәғәте ауылдарның урыҫ туй йырҙары" (Русские свадняя песни горнозаводской сел Башкирии” 2000), “Календарндарь-рядное фольклор Южного Урала” (2000) һәм башҡа фольклор тураһында хеҙмәттәр яҙа.
# Черкассы

Черкассы (укр. Черкаси) — Украиналағы ҡала. Черкассы өлкәһенең административ үҙәге.

# Черкассы
## Эске бүленеш

Ҡала 2 районға бүленә:
* Сосновский районы
* Приднепровский районы

# Черкассы
## Билдәле шәхестәр

* Орёл Савва Лукич (12.01.1904—29.06.1981), хужалыҡ эшмәкәре. 1945—1970 йылдарҙа Өфө химия заводы директоры. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған химигы (1968). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1953, 1965).
# Чучега

Чучега — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суланда йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Чучега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031674
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003167
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Унтербрайцбах

Унтербрайцбах (нем. Unterbreizbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3790 кеше йәшәй. Майҙаны — 30 км². Диңгеҙ кимәленән 240 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36414 һәм автомобиль коды — WAK.
# Ырымбур өйәҙе

| Губерна | Ырымбур губернаһы |
| Үҙәге | Ырымбур |
| Барлыҡҡа килгән | 1782 |
| Бөтөрөлгән | 1928 |
| Майҙаны | 32 691,1 верста², 30 551 км² (1926) йыл |
| Халҡы | 555 653 (1897) |
Ырымбур өйәҙе, 1781 йылда Өфө наместниклығы составында ойошторола.
Административ уҙәге — Ырымбур ҡалаһы.

# Ырымбур өйәҙе
## Тарих

Өйәҙгә Өфө провинцияһының көньяҡ өлөшө инә. 1796 йылда алып Ырымбур губернаһы составында. Административ уҙәге — Ырымбур ҡалаһы. 1919 йылда 9 улус Ете ырыу кантоны, 5 улус — Ҡыпсаҡ кантоны, 1 улус Туҡ-Соран кантоны — АСБР составына инә. Өйәҙ 1928 йылда бөтөрөлә, территорияһы Үрге Урал өлкәһе составына инә.

# Ырымбур өйәҙе
## География

XVIII быуат аҙағында өйәҙе төньяҡ‑көнбайышта — Боғорослан һәм Бәләбәй өйәҙҙәренә, төньяҡта — Стәрлетамаҡ өйәҙенә, көнсығышта — Урта жузда, көньяҡта — Кесе жузда, көнбайышта — Быҙаулыҡ өйәҙенә менән сиктәш була. Майҙаны — 32 691,1 верста² (1897), 30 551 км² (1926).

# Ырымбур өйәҙе
## Халҡы

XVIII быуат аҙағында 58 325 кеше (шул иҫәптән башҡорттар 19 048), 1897 йылда — 555 653 (башҡорттар — 56 576, йәһүдтәр — 1 218, мордвалар — 26 180, татарҙар — 47 989, типтәрҙәр — 2 656, урыҫтар — 380 094, украиндар — 29 942, немецтар — 4 884 һәм башҡа). XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 370 968 крәҫтиән иҫәпләнә, мещандар — 74376, дворяндар — 6963 һәм башҡа; мосолмандар — 108 472, православие динендәгеләр — 439 895 (шул иҫәптән 17 720 старообрядсы) һәм башҡа.
| Милләт | Халыҡ, кеш. | % |
| Башҡорттар | 56 576 | 10,18 |
| Урыҫтар | 380 094 | 68,40 |
| Татарҙар | 47 989 | 8,64 |
| Типтәрҙәр | 2 656 | 0,48 |
| Йәһүдтәр | 1 218 | 0,22 |
| Мордвалар | 26 180 | 4,71 |
| Немецтар | 4 884 | 0,88 |
| Украиндар | 29 942 | 5,39 |
| Бөтәһе | 555 653 | 100,00 |

# Ырымбур өйәҙе
## Иҡтисад

Халыҡтың төп өлөшө игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. XX быуатта башында суйыниретеү заводы, 5 шарапҡыуыу заводы, 2 һыра ҡайнатыу, 10 кирбес һуғыу, 10 тире иләү заводы һәм башҡа предприятиелар эшләй. Өйәҙҙә 7 ҙур йәрминкәләр үткәрелгән. 1877 йылда өйәҙ аша Ырымбур тимер юлы (Ырымбур — Батраки участкаһы), 1913 йылда Троицк тимер юлы (Ырымбур — Орск) үтә. 122 мәсет, 97 сиркәү һәм 4 часовня (1866) иҫәпләнгән.
# Мизиц

Мизиц (нем. Miesitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 299 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,42 км². Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7819 һәм автомобиль коды — SOK.
# Британия Һиндостаны

Британия Һиндостаны (ингл. British Raj) — 1757—1947 йылдарҙа Бөйөк Британияның Көньяҡ Азияла колониаль территорияһының исеме.
Хәҙерге Һиндостан, Пакистан, Бангладеш, Бирма ерендә урынлашҡан.
Баш ҡалаһы — беренсе форт Уильям, артабан — Калькутта һәм Дели). Шулай уҡ илден икенсе «йәйге» башҡалалар булды: Мурри (1864 йылға тиклем), Шимла (1864—1934).

# Британия Һиндостаны
## Тарих

1934 Британия Һиндостаны контролдән Бирма сыҡты. Ул 1939-1945 йылдарҙа Япония протекторатта булды.
1947 йылда Британия Һиндостанға Азатлыҡ бирелде. Ил ике доминионға бүленә: Һиндостан һәм Пакистан.
1971 Пакистан ике илғә бүленә: Бангладеш һәм Пакистан.
# Елаш (Паденьг ҡушылдығы)

Елаш — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паденьга йылғаһының һул ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Елаш (Паденьг ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031896
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003189
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сарғасҡаев Сансызбай

Һанһыҙбай Һарғашҡаев (ҡаҙ. Сансызбай Сарғасқаев) - (29 апрель 1925, Ҡордай, Сылутөр ауылы – 25 июль 1995, Алматы) – яҙыусы.

# Сарғасҡаев Сансызбай
## Биографияһы

Һанһыҙбай Һарғашҡаев Ҡаҙаҡ АССР-ының Ҡордай районы Сылутөр ауылында донъяға килгән 1955 йылда Абай исемендәге Ҡаҙаҡ милли педагогик институтын (Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті) тамамлаған.
1942 – 45 йылдарҙа Икенсе донъя һуғышында ҡатнашҡан.
1946 – 49 йылдарҙа «Красногоршы» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр, яуаплы секретарь.
1949 – 60 йылдарҙа «Қазақстан пионері» гәзитендә бүлек мөдире, баш мөхәррир.
1960 – 68 йылдарҙа «Лениншіл жас» гәзитендә, «Жұлдыз» журналында яуаплы секретарь.
1995 йылдың 25 июлендә Алматы ҡалаһында вафат булған

# Сарғасҡаев Сансызбай
## Әҫәрҙәре

* Достар. Повестер мен әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, 1953;
* Бір отрядта. Повестер, әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, 1956;
* Сәуленің жаңа достары. Достар. Повестер мен әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, 1959;
* Ақиқат. Әңгіме, повес-тер. А., ҚМКӘБ, 1963;
* Көңілді балалар. Повестер. А., «Жазушы», 1966;
* Бір көшен ің балалары. А., «Жазушы», 1970;
* Биіктен биікке. Повесть, әңгімелер. А., «Жазушы», 1972;
* Тәмпіш танау. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1974;
* Алғашқы асулар. Повестер, әңгімелер. А., «Жазушы», 1975;
* Ұстаз. Роман. А., «Жазушы», 1979;
* Сулутөр. Роман. А., «Жазушы», 1983.

# Сарғасҡаев Сансызбай
## Шулай уҡ ҡара

* Ҡаҙаҡ әҙәбиәте
# Караган (Неня ҡушылдығы)

Караган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Неня йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Караган (Неня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001219
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100121
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1