yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# 13-сө лицей (Дондағы Ростов)

13-сө лицей — Дондағы ростовтың муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы. Мәктәп бинаһы 1892 йылда архитектор Н. Н. Дурбах проекты буйынса төҙөлә. Тәүҙә унда Дондағы Нахичевань ҡалаһының Екатерина ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы урынлаша. Мәктәп бинаһы урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# 13-сө лицей (Дондағы Ростов)
## Тарихы

XIX быуат аҙағында Дондағы Нахичевандә ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһына нигеҙ һалына. Уның ҡаланы нигеҙләүсе батшабикә Екатерина II хөрмәтенә Екатерина гимназияһы тип атала. Гимназия 1892 йылда архитектор Н. Н. Дурбах проекты буйынса төҙөлә. Башта ул ике ҡатлы була.
Екатерина исемендәге ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы элиталы уҡыу йорто тип һанала. Унда Аллаһы Тәғәлә ҡанундары, француз, урыҫ телдәре, география, тарих, ҡул эштәре, рәсем уҡытыла. Тәүҙә гимназияла уҡыу ваҡыты 8 йыл тәшкил итә, 1910 йылдан 9 йыл була.
1921 йылда гимназияла С. Д. Марков исемендәге Беренсе совет хеҙмәт мәктәбе асыла. 1930 йылда бында Карл Маркс исемендәге мәктәп була. 1943—1944 йылдарҙа мәктәп бинаһында госпиталь, ә 1947 йылға тиклем хәрби учреждениелар урынлаша. Һуңынан бина ремонтлана һәм 1952 йылда 13-сө мәктәп асыла.

# 13-сө лицей (Дондағы Ростов)
## Архитектураһы һәм биҙәлеше

Өс ҡатлы кирбес бинаның ҡыйығы күп яҡлы. Фасадтары штукатурланған. Төп симметриялы фасадта өс ҙур ризалит сығып тора. Үҙәктә төп ишек урынлашҡан. Көнсығыш һәм көнбайыш фасадтар сығынты менән декорланған. Фасадтарҙың пилястралар, әүәләнгән һындар, геральдика, веноктар, картуш һәм медальондар менән биҙәлгән.
Бина ҡатмарлы конфигурацияға эйә. Уның үҙәк өлөшөндә төп баҫҡыс бар. Үҙәк оҙонса коридорҙың ике яғынан кластар һәм ярҙамсы биналар урынлашҡан. Тамаша залы — икенсе ҡатта.

# 13-сө лицей (Дондағы Ростов)
## Билдәле уҡыусылары

1902—1903 йылдарҙа гимназияла яҙыусы М. С. Шагинян уҡый. 1986 йылда был хаҡта мәктәптең фасадына иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла: «1902-1903 йылдарҙа ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһында Мариэтта Сергеевна Шагинян — яҙыусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Ленин, Дәүләт премиялары лауреаты (1888—1982 гг.) уҡый».
1904 йылда гимназияны Сабина Николаевна Шпильрейн (Шефтель) — Рәсәй һәм совет психоаналитигы, педагогы отличие менән тамамлай.
# Острожня

Острожня — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Острожня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006689
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000668
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Распопова Нина Максимовна

Распопова Нина Максимовна (31 декабрь 1913 йыл — 2 июль 2009 йыл) — 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкының звено командиры (325-се төнгө бомбардировка авиация дивизияһы, 4-се һауа армияһы 2-се Белорус фронты), гвардия өлкән лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1946).

# Распопова Нина Максимовна
## Биографияһы

Нина Распопова 1913 йылдың 31 декабрендә Приморье өлкәһенең Магдагачи ауылында (хәҙер Амур өлкәһенең Магдагачин районы үҙәге) ябай эшсе ғаиләһендә тыуған. Урыҫ.
Тау сәнәғәте училищеһын, Хабаровск осоу мәктәбен һәм Мәскәүҙә Үҙәк аэроклуб янында команда составын камиллаштырыу курстарын тамамлай. Геолог, Омск һәм Мәскәү өлкәһенең Мытищи ҡалаһы аэроклубтарында инструктор-осоусы булып эшләй.
Ҡыҙыл армияла 1941 йылдан. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1942 йылдың майынан. 1942 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.
46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкының (325-се төнгө бомбардировка авиадивизияһы, 4-се һауа армияһы, 2-се Белорус фронты) звено командиры, гвардия өлкән лейтенанты Распопова һуғыш аҙағына дошмандың тере көсөнә һәм техникаһына ҙур зыян килтереп, 805 хәрби осош яһай
Һуғыштан һуң ҡыйыу осоусы запаста, ә аҙаҡ отставкаға китә. «Белем» йәмғиәтенең Мытищи район бүлегенең яуаплы секретары булып эшләй. Әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге алып бара. Мытищи ҡалаһында йәшәй.
Нина Максимовна Распопова 2009 йылдың 2 июлендә 96-сы йәшендә вафат була. Мытищиҙа Волков зыяратында ерләнә.
2010 йылдың 9 сентябрендә Мытищиҙа Нина Распоповаға арналған мемориаль комплекс асыла

# Распопова Нина Максимовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының указы 1946 йылдың 15 майындағы указы менән командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн гвардия өлкән лейтенанты Распопова Нина Максимовнаға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 9011) таршырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (7 апрель 1994 йыл).
* Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1942, 1944).
* Өс беренсе дәрәжә Ватан һуғышы ордены (?, ?, 1985).
* Миҙалдар
* Мәскәү өлкәһе Мытищи районының почетлы гражданы (1997).
# Субась (Пучкома ҡушылдығы)

Субась — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пучкома йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Субась (Пучкома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004766
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Транспорт һалымы

Транспорт һалымы — теркәлгән транспорт саралары хужаларынан алына торған һалым.

# Транспорт һалымы
## Рәсәй

Транспорт һалымы төбәк һалымдарына инә. Һалымдың дәүмәлен, уны түләү тәртибен һәм мөҙҙәтен, хисаплама формаларын һәм һалым льготаларын Рәсәй Федерацияһы субъекттарының закон сығарыу органдары билдәләй. Федераль ҡануниәте һалым объектын, һалым осорон, һалымды иҫәпләү тәртибен һәм һалым ставкаларының сиктәрен билдәләй.

# Транспорт һалымы
## Рәсәй
### Һалым һалыу объекты

Автомобилдәр, мотоциклдар, мотороллерҙар, автобустар һәм башҡа пневматик һәм сылбырлы тәгәрмәсле үҙйөрөшлө машиналар һәм механизмдар, самолёттар, вертолёттар, теплоходтар, яхталар, елкәнле суднолар, катерҙар, ҡарйөрөгөстәр, мотосаналар, гидроциклдар, үҙйөрөшһөҙ (буксирлана торған суднолар) һәм Рәсәй Федерацияһы ҡануниәтенә ярашлы теркәлгән башҡа һыу һәм һауа транспорт саралары һалым һалыу объекты булып тора.

# Транспорт һалымы
## Рәсәй
### Еңел автомобилдәргә һалым ставкалары

Һалым ставкалары Рәсәй Федерацияһы субъекттарының закондары менән двигателдең ҡеүәтенә, реактив двигателдең тартыу көсөнә йәки транспорт сараларының тулайым һыйҙырышлылығына, транспорт сараһының двигателе ҡеүәтен бер ат көсөнә, реактив двигателдең тартыу көсөн бер килограмм-көскә күсереп иҫәпләгәндәге категорияһына, транспорт сараһының бер регистр тоннаһына ярашлы һәм башҡа үлсәмдәрҙә билдәләнә.
Ставкалар Рәсәй Федерацияһы субъекттары закондары менән арттырыла (кәметелә) ала, әммә 10 тапҡырҙан да күберәккә түгел. Бынан тыш, Рәсәй Федерацияһы субъекттары закондары менән транспорт сараларының һәр категорияһына ҡарата, шулай уҡ транспорт сараларының мәнфәғәтле файҙаланыу мөҙҙәтен иҫәпкә алып, айырмалы һалым ставкалары билдәләнә ала.
| Еңел автомобилдең двигатель ҡеүәте, һәр ат көсөнән (ат к.) һум (Мәскәү) | 01.04.1999 — 31.07.2000 | 01.08.2000 — 2002 | 2003—2005 | 2006—2008 | 2009—2012 | 2013—2015 |
| 100 ат к. тиклем (73,55 кВт-ға тиклем) | 2 | 3 | 5 | 7 | 7 | 12 |
| 101 — 125 ат к.(73,55 — 91,94 кВт) | 4 | 10 | 15 | 20 | 20 | 25 |
| 126 — 150 ат к.(91,94 — 110,33 кВт) | 4 | 10 | 15 | 20 | 30 | 35 |
| 151 — 175 ат к.(110,33 — 128,7 кВт) | 4 | 10 | 20 | 30 | 38 | 45 |
| 176 — 200 ат к. (128,7 — 147,1 кВт) | 4 | 10 | 20 | 30 | 45 | 50 |
| 201 — 225 ат к. (147,1 — 165,5 кВт) | 4 | 10 | 25 | 50 | 60 | 65 |
| 226 — 250 ат к.(165,5 — 183,9 кВт) | 4 | 10 | 25 | 50 | 75 | 75 |
| 251 һәм күберәк ат к. (183,9 кВт-нан артыҡ) | 4 | 10 | 35 | 100 | 150 | 150 |

# Транспорт һалымы
## АҠШ

Федераль транспорт һалымы юҡ, ләкин бөтә штаттарҙа ла транспорт сараһын теркәгән өсөн йыл һайын түләнә торған йыйым бар. Бынан тыш, ҡайһы бер штаттарҙа транспорт сараһына эйә булыуға өҫтәмә һалым һалына.

# Транспорт һалымы
## Башҡа илдәр

Күп илдәрҙә берҙәм транспорт һалымы юҡ. Уның урынына түбәндәге һалымдар булыуы ихтимал:
* мөлкәткә һалым — автомобиль хаҡына туранан-тура йә ситләтеп бәйле булған һалым;
* юл һалымы — был һалымдан йыйылған аҡса автотрассаларҙы йүнәтеүгә һәм төҙөүгә тотонола;
* экологик һалым — һауаны әҙерәк бысрата торған автомобиль алырға тырышыуҙы дәртләндерә торған һалым.
# Симрынь-Я

Симрынь-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 265 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Симрынь-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302774
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ай-Нятлонга-Ягун

Ай-Нятлонга-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нятлонга-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 157 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Ай-Нятлонга-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042389
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204238
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Филинов Борис Владимирович

Филинов Борис Владимирович (23 март 1954 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы, график, Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы, «Евразия Художество Союзы» ағзаһы.

# Филинов Борис Владимирович
## Биографияһы

Борис Владимирович Филинов 1954 йылдың 23 мартында Өфө ҡалаһында тыуа. Бала сағынан һынлы сәнғәт менән мауыға. 1975 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай, һөнәре буйынса рәссам-биҙәүсе. Хәрби хеҙмәттән һуң автовокзалдар берекмәһендә рәссам-биҙәүсе булып эшләй. 1982 йылда Башпотребсоюздың реклама комбинатында бригадир булып эшләй, унда магазин, универмаг, кафе һәм ресторандар биҙәү эштәрен башҡара. 1986—1987 йылдарҙа һаңғырау балалар өсөн интернат-мәктәптә рәсем уҡытыусыһы булып эшләй. 1987 йылдан 1989 йылға тиклем «Мир» производство берекмәһендә сәнәғәт эстетикаһы бюроһының өлкән рәссамы булып эшләй.
1989 йылдан алып күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. 1990 йылда «Сағылыш» художество төркөмөн ойоштора.
Республика, төбәк, Бөтә Рәсәй, халыҡ-ара, шулай уҡ сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша.

# Филинов Борис Владимирович
## Рәссамдың эштәре

Рәссамдың эштәре Өфө, Мәскәү, Санкт-Петербург, Германия, Финляндия, Польша, Израиль, Латвия, Украинаның шәхси коллекцияларында һаҡлана. «Иҫке Өфө» график серияһы Санкт-Петербургта Башҡортостан Республикаһы вәкиллегендә һаҡлана. «Аленький цветочек» картинаһы рәссам тарафынан Өфөләге С. Т. Аксаков йорт-музейына тапшырыла.

# Филинов Борис Владимирович
## Ижади биографияһы
### Мәҙәни әһәмиәтле проекттарҙа ҡатнашыуы

2012—2013 йй. — «Урал Батыр» (реж. Булат Йосопов) циклынан башҡорт ҡобайырҙары тураһында документаль фильмының рәссамы-иллюстраторы
2013 й. — «Визит» тарихи нәфис фильмдың рәссамы (реж. Булат Йосопов), 2017 йыл — «Беренсе Республика» (реж. Булат Йосопов) «Бабич» тарихи нәфис фильмдың рәссамы-иллюстраторы (реж. Булат Йосопов)

# Филинов Борис Владимирович
## Ижади биографияһы
### Каталогтары һәм баҫмалары

1. 2011г. VI Международный фестиваль монотипии — Санкт-Петербург, галерея Центр книги и графики. 2."Новые лица в Искусстве"(участники конкурса живописи, Том 3)Москва 2011-2014г. 3."Новые лица в Искусстве"(участники конкурса графики, Том 2) Москва 2011-2014г. 4. 2014 г. «Золотой век русской литературы» в РЦНК в Берлине с 26 ноября по 10 декабря 2014г.
# Аҡ сәскәләр (әҫәр)

Аҡ сәскәләр (татар. Ак чәчәкләр) — Ғабдрахман Әпсәләмовтың 1965 йылда ижад ителгән романы.

# Аҡ сәскәләр (әҫәр)
## Тарихы

Роман беренсе тапҡыр «Ҡазан утлары» журналының 1965 йылғы 11-се һанында баҫыла. Һуңынан Татарстан китап нәшриәтендә айырым китап булып донъя күрә. 1989 йылда 100 меңлек тираж менән баҫылып сыға. Һуңғы тапҡыр 2019 йылда өс мең данала баҫыла.
Ғабрахман Әпсәләмовҡа 1965 йылда, инфаркт кисереп, бик күп тапҡырҙар дауаханала ятырға тура килә «Аҡ сәсәктәр» романы авторҙың дауаханала ауырып ятҡанда күргәндәренә нигеҙләнеп яҙыла

# Аҡ сәскәләр (әҫәр)
## Сюжеты

«Аҡ сәскәләр» романы медицина хеҙмәткәрҙәре, табиптар тормошон яҡтырта. Әҫәрҙең үҙәгендә табиптар образдары. Романдың төп геройҙары — татарҙарҙың беренсе табибы булып һурәтләнгән Әбүзәр Таһиров һәм йәш белгестәр Гөлшәһиҙә менән Мансур. Таһировтың прототибы булып татарҙар араһында тәүге медицина профессоры Әбүбәкер Тереғолов тора. Гөлшәһиҙә образы — Ғабдрахман Әпсәләмовтың күршеһе, терапевт булып эшләүсе Зөмәрә Зарипова.

# Аҡ сәскәләр (әҫәр)
## Экранлаштырыу

* Роман буйынса беренсе фильм 1970 йылда төшөрөлә, ләкин ул һаҡланмаған, архивтан юғалған.
* «Аҡ сәсәктәр» романы буйынса 2015 йылда Ҡаҙанда «Татарстан Республикаһы телдәрен һаҡлау дәүләт программаһы» сиктәрендә, Удмурт фән һәм мәғариф министрлығы ярҙамы менән, «Татарстан — Яңы Быуат» студияһында «Аҡ сәсәктәр» фильмы төшөрөлә.
# 1-се Иманғол

1-се Иманғол (рус. Первое Имангулово) — Ырымбур өлкәһе Октябрьский районы ауылы. Иманғол ауыл биләмәһенә керә.

# 1-се Иманғол
## Тарих

Ҡыпсаҡ ырыуы башҡорттары тарфынан нигеҙләнгән.
Тәүге тапҡыр 1765 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Иманғол ауылы Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Бөрйән һәм Ҡыпсаҡ улусы ҡарамағында була.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһы Ете ырыу кантоны составында, уның үҙәге. 1919 йылдың июненән — Башҡортостан АССР-ы Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантоны, ә 1922 йылдан Йылайыр кантоны составында. 1924 йылда Ҡаҙаҡ АССР-ы составына бирелә. 1925 йылдан — Ырымбур губернаһы, 1928 йылдан — Урта Волга крайы, 1934 йылдан Ырымбур өлкәһе составында.

# 1-се Иманғол
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 360 | 549 | 1080 | 799 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса (60 %) башҡорттар йәшәй.

# 1-се Иманғол
## Билдәле шәхестәре

* Дәүләтшин Абдулла Дәүләтша улы (1813 — яҡынса 1883) — кантон башлығы, подполковник (1856). Хиуа походында (1839—1840) ҡатнашыусы.
* Вәлиулла Мортазин-Иманский (5.01.1885—10.07.1938)— актёр, режиссёр, театр эшмәкәре, БАССР-ҙың халыҡ (1922) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1935) артисы.
* Иҫәнсурин Әхмәт Рыҫмөхәмәт улы (1897—1938) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре.
* Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы (05.02.1897—19.08.1918) — Башҡортостанда революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы.
* Шәфиев Гәрәй Гәрәй улы (1920—1996) — мәғариф хеҙмәткәре.
# Антонов Юрий Яковлевич

Антонов Юрий Яковлевич (11 июль 1940 йыл, Молотов) — совет инженер-металлургы, Инкар ассоциацияһы директоры (хәҙер — «ОДК-СТАР» ААЙ), РСФСР-ҙың халыҡ депутаты (1990—1993).

# Антонов Юрий Яковлевич
## Биографияһы

1940 йылдың 11 июлендә РСФСР-ҙың Пермь ҡалаһында тыуған.
Мәктәптән һуң Славянов исемендәге механика техникумында уҡый, һуңынан Пермь политехник институтына уҡырға инә.
1968 йылда Пермь агрегат конструкторлыҡ бюроһында эшләй башлай, унда тәүҙә баш металлург, һуңынан баш инженер урынбаҫары була. 1982 йылда Антонов Пермь агрегат конструкторлыҡ бюроһы заводы директоры итеп тәғәйенләнә; 1988 йылдан — Пермь ҡалаһы «ИНКАР» ААЙ-ның агрегат ассоциацияһының генераль директоры. 1993 йылда «ИНКАР» асыҡ йәмғиәтенең генераль директоры була.
Юрий Антонов Ту-134, Ту-154, Ил-62, Ил-76, граждандар һәм хәрби-транспорт авиацияһы самолеттары өсөн «Д30», «Д30КП», «Д30КУ» двигателдәренең яңы быуынына авиация яғыулығын көйләүсе агрегаттар эшләү һәм көйләү менән етәкселек итә.
Шулай уҡ алыҫ араға осоусы МИГ31 истребителдәре өсөн «Д30фб» двигателдәре агрегаттарын, Рәсәйҙә етештерелгән бөтә вертолеттар өсөн агрегаттар эшләү менән етәкселек итә. Т-80 танкыһының «ТВД1000», «ТВД1200» двигателдәре өсөн яғыулыҡ етештереү ҡорамалдары эшләй. Предприятиеның яңы иҡтисади программаһын тормошҡа ашыра, был етештереү күләмен һәм хеҙмәткәрҙәр һанын арттырырға мөмкинлек бирә.
СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Халыҡ хужалығы академияһын тамамлай. Юрий Антонов — 4 уйлап табыу таныҡлығы авторы. 32 баҫма әҫәр яҙған.
Антонов электр бысҡыһы корпустарын эшкәртеүсе агрегаттарҙы эшләтеп ебәреү, ГТ гидравлик этәрелеүсенең өлөштәрен штамплауҙың технологик линияһын файҙаланыуға биреү; үҙәкһеҙ һәм эске шымартыу өсөн юғары етештереүсәнле ҡорамалдар комплексын сафҡа индереү менән етәкселек итә. Уның етәкселегендә заводта һаҡлағыс атмосферала гидравлик этәрелеү деталдәрен химик-термик таҙартыу өсөн автоматлаштырылған линия ҡуйыла һәм ебәрелә; юғары аныҡлыҡ һәм юғары етештереүсәнлекле лазер менән яндырыу процесы, күп урынлы престарҙа юғары аныҡлыҡтағы маркалы әҙерләмәләр алыу технологияһы индерелгән. Был гидравлик этәреүселәр етештереүҙе йылына 3 миллион данаға тиклем арттырырға мөмкинлек бирә. ИСО-9000 халыҡ-ара сифат системаһы индерелә, бөтә төр продукцияға тап килеү тураһында халыҡ-ара сертификаттар алына.
1990 йылда РСФСР-ҙың халыҡ депутаты итеп һайлана, 1991—1993 йылдарҙа РСФСР Юғары Советы ағзаһы була. 2005 йылда «Пермь өлкәһенең почетлы гражданы» исеменә лайыҡ була.

# Антонов Юрий Яковлевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почет Билдәһе» ордены (1999)
* III дәрәжә Сергий Радонежский ордены (2000)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* Рәсәй авиация-космос агентлығы «Зәңгәр планета йондоҙо» миҙалы
* ике тапҡыр Рәсәй космонавтика федерацияһы миҙалы
* Рәсәй авиация-космос агентлығының Почет грамотаһы
* СССР авиация сәнәғәте министрлығының сифат отличнигы (1980)
* РСФСР-ҙың почетлы авиатөҙөүсеһе (1990)

# Антонов Юрий Яковлевич
## Иҫкәрмә

* ↑ Архивы Прикамья. Юрий Яковлевич Антонов(недоступная ссылка)
# Вәлиев Самат Фәттәх улы

Вәлиев Самат Фәттәх улы (3 декабрь 1904 йыл — 15 октябрь 1986 йыл) — дәүләт эшмәкәре. 1948—1971 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының финанс министры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының IV—VI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ике Ленин (1959, 1966) һәм «Почёт Билдәһе» (1949) ордендары кавалеры.

# Вәлиев Самат Фәттәх улы
## Биографияһы

Вәлиев Самат Фәттәх улы 1904 йылдың 3 декабрендә Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе Өлкөндө ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы) тыуған.
1930 йылда Мәскәү сәнәғәт‑иҡтисад ғәмәли институтын тамамлағандан һуң БАССР Финанс халыҡ комиссариатында эшләй (1932 йылдан алып бүлек начальнигы). 1938 йылдан алып БАССР Дәүләт планының финанстар һәм тауар әйләнеше секторы начальнигы, 1945 йылдан — БАССР финанс министры урынбаҫары, бер үк ваҡытта бюджет бүлеге начальнигы, 1948—1971 йылдарҙа БАССР финанс министры. БАССР Юғары Советының 4—6‑сы саҡырылыш депутаты. Ленин (1959, 1966), «Почёт Билдәһе» (1949) ордендары менән бүләкләнгән. 1986 йылдың 15 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Вәлиев Самат Фәттәх улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* ике Ленин ордены (1959, 1966)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1949)
# Кудренок

Кудренок — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кудриха йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кудренок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100866
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Енакиево

Енакиево (рус. Енакиево, укр. Єнакієве) — Донецк өлкәһендә урынлашҡан өлкә буйһоноуындағы ҡала.
«Донецк Халыҡ Республикаһы>» хакимлығы аҫтында.

# Енакиево
## Этимологияһы

1895 йылда инженерҙар Ф.Е. Енакиев менән Б. А. Яловицкий һәм бер нисә Бельгия эшҡыуары тарафынан Рус-Бельгия металлургия йәмғиәте ойошторола, ул 1897 йылға Фёдоровка ауылы тирәләй яңы Петровский суйын етештереү заводын төҙөй. Быуат аҙағында унда 2665 кеше эшләгән. Завод эргәһендә таш күмер рудниктары асыла. Предприятиелар тирәләй ҡасабалар барлыҡҡа килә, улар 1898 й. «Енакиево» урыҫ-бельгия йәмғиәтенә нигеҙ һалыусы инженер-юл хеҙмәткәре Ф. Е. Енакиев исеме менән аталған бер ҡасабаға берләшә.. Урындағы тимер юл станцияһына ла шундай уҡ исем бирелә. .

# Енакиево
## Халҡы

Милли составы (2001): урыҫтар — 51,4%, украиндар — 45,3%, белорустар — 1,1%.

# Енакиево
## Әҙәбиәттә

1896 йылда заводта хеҙмәт иткән яҙыусы А.И. Куприн «Молох» повесында эшселәр ҡасабаһының тормошон һүрәтләй.
# Лёвка (йылға)

Лёвка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының уң ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Лёвка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301671
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һатыусин Сәғит Сәлимгәрәй улы

Һатыусин Сәғит Сәлимгәрәй улы (рус. Сатучин Сагит Салимгареевич; 1 ғинуар 1914 йыл — 12 октябрь 1990 йыл) — совет дипломаты. 1939 йылда Халхин‑Гол йылғаһы янындағы совет‑япон хәрби бәрелешендә һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1948) һәм «Почёт Билдәһе» ордендары (1966) кавалеры.

# Һатыусин Сәғит Сәлимгәрәй улы
## Биографияһы

Сәғит Сәлимгәрәй улы Һатыусин 1914 йылдың 1 ғинуарында Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Новосергиевка районының) Мерәҫ ауылында тыуған.
1932—1933 йылдарҙа Ырымбур башҡорт педагогия техникумында уҡыта.
1935 йылда Ырымбур педагогия институтын тамамлай.
Артабан Темәс башҡорт педагогия училищеһында уҡыта. 1938—1939 йылдарҙа Темәс башҡорт педагогия училищеһының директор урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1939 йылда Халхин-Гол йылғаһы буйындағы совет-япон ғәскәрҙәре араһындағы ҡораллы алыштарҙа, артабан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1942—1943 йылдарҙа Дәүләкән педагогия училищеһында эшләй. 1946 йылда СССР Сит ил эштәре министрлығының юғары дипломатик мәктәбен тамамлай.
1946—1975 йылдарҙа СССР Сит ил эштәре министрлығында хеҙмәт итә:
* Йәмәндәге илселектә дипломат;
* Венгриялағы илселектә 1954—1959 йылдарҙа беренсе сәркәтип, ә 1967—1972 йылдарҙа кәңәшсе;
* Кипр Республикаһындағы илселектә 1964—1965 йылдарҙа кәңәшсе вазифаларын үтәй.