yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Коптанка

Кесе Коптанка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урна йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кесе Коптанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014279
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301427
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Таганрог радиотехник институтының «А» корпусы

Таганрог радиотехник институтының «А» корпусы — Чехов урамы, 22 адресы буйынса урынлашҡан уҡыу-административ бинаһы

# Таганрог радиотехник институтының «А» корпусы
## Бина тарихы

Таганрог радиотехник институтының «А» корпусы — боронғо корпус. Был бина 1916 йылда архитектор А.Гинзбург проекты буйынса Алексеев ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы өсөн төҙөлгән. 1914 йылдың 10 июлендә бинаға нигеҙ ташы һалына. Бинаны төҙөгәндә элекке Троица ҡәлғәһенең нығытмаларының бейек тупраҡ валын ҡаҙырға тура килә. Ер эштәре ваҡытында төҙөүселәр боронғо дары мөгәрәптәренең ҡалдыҡтарын таба.
Алексеев ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы бинаһы оҙаҡ булмай. Тәүҙә бина хәрби госпиталь итеп тапшырыла, Граждандар һуғышы йылдарында бинаны А.И. Деникиндың Ирекле армияһы штабы бүлектәренең береһе биләй. Совет осоронда бинала сиратлап мәктәп, балалар йорто, ауыл хужалығы училищеһы урынлаша.
1925 йылда Профессиональ ауыл хужалығы мәктәбе базаһында (Агрономия) 1920 —1921 йылдарҙа ҡарауһыҙ үҫмерҙәр өсөн Таганрогта Алексеев ҡатын-ҡыҙҙар бинаһында урынлашҡан ауыл хужалығы техникумы ойошторола. Бинаның уң ҡабырғаһында дөйөм ятаҡ, һул яғында уҡыу кластары урынлаша. 1930 йылда техникум Таганрог ауыл хужалығы ауыл хужалығын механизациялау һәм электрлаштырыу институты итеп үҙгәртелә (ТИМСХ). Таганрог радиотехник институты асылыу менән Таганрог ауыл хужалығы ауыл хужалығын механизациялау һәм электрлаштырыу институты 1952 йылда бөтөрөлә.
1988 йылдан алып 2010 йылға тиклем «А» корпусының төрлө аудиторияларында Таганрог радиотехник институтының юғары математика хеҙмәткәрҙәре ойошторған Таганрог лицейы дәрестәре үтә.
Әлеге ваҡытта «А» корпусы бинаһында «А» Көньяҡ федераль университеттың инженер-технология академияһын урынлашҡан.

# Таганрог радиотехник институтының «А» корпусы
## Архитектура үҙенсәлектәре

Алексеев ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһының рус теле уҡытыусыһы, Митрофаний сиркәүенең, ә һуңынан Пресвятая Богородица Раштыуаһы сиркәүе руханийы Александр Баландин бинаның архитектура ҡиәфәтен быдай һүрәтләй: «Икенсе ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы: гекзостиль — алты ҙур колоннаһы ҡыҙыл кирбестән, бейек һәм оҙон цемент порталы сағыштырмаса ҙур булмаған ишек-тамбурға алып бара. Төп фронтоны — ҙур ҡыҙыл өсмөйөш, тиҙ-тиҙ генә һалынған кирбестән һалынып, емерелергә торған һымаҡ, ике ҡабырға фронтоны ла шулай уҡ. Былар бөтәһе лә фасады менән ныҡ пропорцияһыҙлыҡта һәм күңелһеҙ. Икенсе ҡаттың венециан тәҙрәләре генә бинаға бер ни тиклем йәнлелек бирә».
# Тоҡбуға

Тоҡбуға (рус. Баджир Тук-Буга, Бадчкыр Токбуга; ? — 1313 йыл) — Алтын Урҙаның дәүләт һәм хәрби эшмәкәре. Алтын Урҙа хакимы (1312—1313).

# Тоҡбуға
## Биографияһы

Тоҡбуға сығышы менән башҡорттарҙан. Бөйөк бей була.
Тоҡтағу (Тоҡта) хан хакимлығы осоронда Һырдаръя буйында диктатор итеп тәғәйенләнә.
«Сыңғыҙнамә»гә ярашлы, 1312 йылда Тоҡтағу (Тоҡта) хан вафат булғас, Алтын Урҙа тәхетен Тоҡбуға биләй.
Уның исеме Үтәмеш Хажиның «Сыңғыҙнамә»һендә «Баджир Туҡбуға», Хажи Абдулғафарҙың «Умдет әл-Тәуарих»ында «Баджар Туҡбуға», ә Ғәли Желайырҙың «Жами әл-Тауарих» әҫәрендә «Бадчҡыр Туҡбуға» тип яҙылған. Был боронғо әҫәрҙәрҙә ырыу-ҡәбиләгә бәйлелек шәхси исем алдына ҡуйылған һәм бөтә исемдең бер өлөшө булып тора.
Туҡбуға өлкән бей, әмир була. Көнсығыш сығанаҡтар хәбәр итеүенсә ул Тоҡтағу хан кеүек мәжүси булып, боттарға табынған. «Та’рих ал-Бирзали» әҫәренә ярашлы, был заманда «уйғыр» һүҙенең «буддист» мәғәнәһендә ҡулланылған.
«Сыңғыҙнамә»гә ярашлы, Алтын Урҙа юлбашсылары Ҡыйат Исәтәй менән Сиджут Алатай йәш Үзбәкте алып ҡайтып, 1313 йылда уны тәхеткә ултырталар, ә Тоҡбуғаны үлтерәләр. Артабан улар күп кенә әмир һәм аҡһөйәктәрҙе, буддистарҙы юҡ иткәндәр. Һуңынан ислам динен дәүләт дине булараҡ ҡабул ителгән. Шул уҡ ваҡытта башҡа көнсығыш сығанаҡтар буйынса, Тоҡтағу хандың улы Илбаҫар мосолман булған, әммә ул атаһынан иртәрәк вафат булған һәм хан үҙенең тәхетен ейәненә — Илбаҫарҙың улына мираҫ итеп ҡалдырған. Был осраҡта Тоҡбуға бәләкәй хан эргәһендә регент ролен үтәгән. Ә Үзбәк хан һәм уның ярандары хан тәхетен баҫып алыуҙы аҡлау өсөн күптәрҙе кафыр тип иғлан итеп, уларҙы юҡ иткәндәр.

# Тоҡбуға
## Тарихта роле

Сыңғыҙхан нәҫеленән бумаған Баджир Тоҡбуғаның Алтын Урҙа ханы тип иғлан итеү — был дәүләт тарихында берҙән-бер билдәле прецедент. В. П. Юдин билдәләүенсә, Волга һәм Яйыҡ йылғалары араһында башҡорттарҙың мөһим роль уйнаған. Шулай итеп, башҡорттарҙың вәкиле ҡыҫҡа ваҡытҡа булһа ла Алтын Урҙа ханы була.
Үзбәк хан хакимлығынан һуң (1313—1341) Башҡортостанда берҙән-бер хаким йөҙөндәге власть вертикале булыуы тураһында бер ниндәй ҙә хәбәр юҡ, ә һуңыраҡ башҡорт ҡәбиләләренең бейҙәре генә теркәлә. Әйтергә кәрәк, Алтын Урҙа ҡеүәтенең иң юғары нөктәһенә еткән хан Башҡортостанда урындағы династияны юҡҡа сығарған.
# Печеньга (Сить ҡушылдығы)

Печеньга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сить йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Печеньга (Сить ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000006051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000605
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ямбей-Шор

Ямбей-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеум-То-Сё йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Ямбей-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303419
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Күкйөн

?Күкйөн :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡылсыҡлы балыҡтар |
| Отряд: | Сазан һымаҡтар |
| Ғаилә: | Сазандар |
| Ырыу: | Ҡорман балыҡтар |
| Төр: | Күкйөн |
Латинса исеме :
Abramis ballerus (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 639435 NCBI 155074 |
Күкйөн ((лат. Ballerus ballerus, рус. Синец) — ҡорман балыҡтар ғаиләһенә ҡараған йәшел һыртлы йоҡа ғына йылтыр йылға балығы.

# Күкйөн
## Яҙма

Был балыҡ эркеүен сөсө һыулы һыу ятҡылыҡтарында осратырға мөмкин. Улар шәп йөҙә, әле бер яҡҡа , әле икенсе яҡҡа тайшвнып, һәр ваҡыт ҡайҙалыр ашыға. Төп аҙыҡтары — себендәр, серәкәйҙәр, ваҡ ләпәктәр. Уларҙың аҙығы һауала. Серәкәйҙәр һәм ләпәктәр һыу өҫтөндә көтөүе менән осоп йөрөгәндә, күкйондәр көмөш нур кеүек бер-бер артлы һыуҙан һикереп сығалар ҙа, аҙыҡтарын эләктереп, һыу сәсрәтеп кире һыуға сумалар.
# Колбайкай

Колбайкай — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кызылбайка йылғаһының һул ярына тамағынан 5,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Колбайкай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501112111200003897
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200389
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Т-50

Т-50 (перспектив авиация комплексы фронт авиацияһы, ПАК ФА) — рәсәй күп-маҡсатлы бишенсе быуын истребитель, Сухой ОКБменаң эшкәрте.
Беренсе осоу 29 ғинуар 2010 йылда эшлене. Су-27 алмаштырға cығара. Экспорт тапшырыуға FGFA модификация төҙөле.
# Тоип-Пауль-Я

Тоип-Пауль-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ялбын-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тоип-Пауль-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302788
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хәлил Паша

Хәлил Паша́ (төр. Halil Paşa; 1857—1939) — Төркиә рәссамы.

# Хәлил Паша
## Биографияһы

1857 йылда Ғосман империяһының баш ҡалаһы Истанбулда хәрби училищеһы уҡытыусыһы Сәлим-паша ғаиләһендә тыуған. Истанбул техник университетын тамамлай. Хәрби училищеһында һүрәт төшөрөргә өйрәтә.
Артабан һынлы сәнғәтте өйрәнеү маҡсатында атаһы тарафынан Парижға ебәрелә, бында 8 йыл дауамында йәшәй. Рәссам һәм шәрҡиәтсе Жан-Леон Жеромдың оҫтаханаһында белем ала. 1889 йылғы Париж салонында «Ханым Х» (рус. «Мадам Х») картинаһы өсөн бронза миҙалына лайыҡ була.
Туған яғына ҡайтҡас хәрби училищеһында уҡыта, 1906 йылда «Паша» званиеһын ала. Ике йылдан һуң запас полковнигы чинында отставкаға китә һәм күп йылдар буйы илдең төрлө мәктәптәрендә һүрәт төшөрөү буйынса дәрестәр биреүҙе дауам итә. Уның уҡыусылары араһында төрөк ҡатын-ҡыҙҙарынан тәүге профессиональ рәссам Мюфиде Кадри ла була.
1914 йылдан һуң Усман Хәмди бей тарафынан нигеҙләнгән Нәфис сәнғәт мәктәбендә уҡыта, 1917—1918 йылдарҙа ошо мәктәптең директоры була.
Ғәббәс II Хәлим саҡырыуы буйынса 1920-се йылдарҙа Мысырға бара. Артабан йыш ҡына уның Истанбулдағы һарайында ҡунаҡ була, хәҙер бында Сакып Сабанджиның музейы урынлашҡан.
1939 йылда Исианбулда вафат була.

# Хәлил Паша
## Картиналары

Сакып Сабанджи музейында Хәлил Пашаның өс билдәле картиналары һаҡлана:
* «Алһыу кейемдәге ханымдың портреты», 1904
* «Дөр-дөрҙәр менән ханым», 1898
* «Ханым Х», 1889
2009 йылдың 18 ғинуарында «Күкһыу йылғаһы» (рус. «Река Гёксу») картинаһы шәхси коллекцияға 621,188 АҠШ доллларына һатылған.
# Вылыс-Се

Вылыс-Сё — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Вылыс-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072047
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007204
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Море-Ю

Море-Ю (Хайпудыра) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хайпудырская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 272 км.

# Море-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086726
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008672
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кенәз Михаил урамы

Кенәз Михаил урамы (серб. Кнез Михаилова улица) — Сербияның баш ҡалаһы Белградтың төп йәйәүлеләр урамы. Стари-Град муниципалитетында урынлашҡан. Сербия Республикаһының мөһим әһәмиәттәге ҡомартҡы исемлегенә индерелгән, биналарҙың күп өлөшө архитектура әһәмиәтенә эйә, сөнки улар 1870 йылда төҙөлгән Белградтың эре сауҙа зонаһы.

# Кенәз Михаил урамы
## Урынлашыуы

Урам Калемегдандан (төньяҡ-көнбайышта) Республика майҙанына тиклем һуҙыла (көньяҡ-көнсығышта).

# Кенәз Михаил урамы
## Тарихы

Бында боронғо рим Сингидунум ҡалаһының үҙәге урынлашҡан тип һанала, ә ғосман төрөктәре ваҡытында был районда баҡсалар, фонтандар һәм мәсеттәр менән урамдар булған. 1867 йылда Белград төҙөлөшө планын эшләгәндән һуң, урам бөгөнгө ҡиәфәтен ала. 1870 йылда ҡала идаралығы урамға рәсми исем бирә, урам Михаил Обренович хөрмәтенә кенәз Михаил урамы тип атала. 1950 йылдарға тиклем кенәз Михаил урамындағы күп йорттар Белградтың ике иң бай ғаиләһенә ҡарай. Коммунизм осоронда был биналар дәүләт милкенә күсә

# Кенәз Михаил урамы
## Биналар

* Kruna Srpska» ҡунаҡханаһы, кенәз Михаил урамы, 56. 1869 йылда романтизм ситлендә төҙөлгән. 1945 йылдан 1970 йылға тиклем унда Сербияның милли китапханаһы урынлаша, хәҙер — Белград ҡала китапханаһы.
* Марко Стоянович йорто, кенәз Михаил урамы, 53-55. 1889 йылда адвокат Марко Стоянович тарафынан ренессанс стилендә төҙөлгән. Элек унда 1937 йылда нигеҙләнгән сәнғәт академияһы урынлаша, әммә әлеге ваҡытта бында Академия галереяһы урынлашҡан.
* Ҡала төҙөлөшө кварталы, кенәз Михаил урамы, 50, 46 һәм 48. 1870 йылда төҙөлгән, «балҡан» традицияларына модерн стиле элементтары өҫтәлеү араһы. Бөтә биналар бер үк стилдә — традицион романтизмдан ренессансҡа тиклем:
** Христина Кумануди йорто, 50.
** Кристина Механ йорто, 48.
** Велико Савич йорто, 46.
* Сербия фәндәр һәм сәнғәттәр академияһы бинаһы, кенәз Михаил урамы, 35. 1923—1924 йылдарҙа академик стилдә төҙөлгән.
* Никола Спасич фонды (задужбина) , кенәз Михаил урамы, 33. Бина сауҙагәр Николай Спасич тарафынан 1889 йылда ренессанс стилендә төҙөлгән.
* Никола Спасич пассажы, кенәз Михаил урамы, 19. 1912 йылда модерн стилендә төҙөлгән.
* «Kralica Grčka» рестораны, кенәз Михаил урамы, 51. 1835 йылда академик стилдә төҙөлгән
* «Rusija» ҡунаҡханаһы, кенәз Михаил урамы, 38. 1870 йылда төҙөлгән
# Шудья (Янчер ҡушылдығы)

Шудья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Янчер йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Шудья (Янчер ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002409
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100240
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Щугор

Оло Щугор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/958/149 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Оло Щугор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004792
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100479
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көньяҡ Лангур

Көньяҡ Лангур — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лангур йылғаһының уң ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Көньяҡ Лангур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010189
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201018
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иргиш

Иргиш — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Иргиш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014851
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101485
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Усман Хөсни

Усман Хусни (ысын исеме — Хөснөтдинов Усман Хөснөтдин улы; 1895, Иҫке Һынны ауылы, Өфө губернаһы — 30 ноябрь 1948({{padleft:1948|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:30|2|0}}), Өфө) — совет тел белгесе.

# Усман Хөсни
## Биографияһы

Хөснөтдинов Усман Хөснөтдин улы 1895 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Илсенбәт ауылында (әлеге Башҡортостан Республикаһы Благовар районы Иҫке Һынны ауылы) тыуа.
1910—1913 йылдарҙа ул Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Боҙаяҙ ауылының (әлеге Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районы) мәҙрәсәһендә шәкерт булып уҡый.
1921 йылдан алып Усман Хөсни Өфө педагогика техникумында уҡыта.
1934 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогика институтын тамамлай.
Киләһе йылдан алып 1948 йылға тиклем К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогика институтында уҡытыусы булып эшләй.
Хөсни Усман башҡорт теленең ғилеме мәсьәләләренә, башҡорт телен уҡытыу методикаһына бағышланған ғилми хеҙмәттәр, шул иҫәптән урта мәктәптәр менән юғары уҡыу йорттарында уҡытыу өсөн дәреслектәр һәм уҡытыу-методик әсбаптар авторы кеүек билдәле.

# Усман Хөсни
## Төп хеҙмәттәре

* Тел терминдары. — Өфө, 1935. (авторҙ.)
* Башҡорт теле. Грамматика һәм дөрөҫ яҙыу. — Өфө, 1938. (авторҙ.)
# Перкавож

Перкавож — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сертынь-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Перкавож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026967
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302696
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ежать

Ежать — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 338 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Ежать
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039531
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003953
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сыртланов Хафиз Вәли улы

Сыртланов Хафиз Вәли улы (рус. Сыртланов Хафиз Валеевич; 14 май 1902 йыл — 2 ғинуар 1984 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

# Сыртланов Хафиз Вәли улы
## Биографияһы

Хафиз Вәли улы Сыртланов 1902 йылдың 14 майында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Сыртлан ауылында тыуа.
1941 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының финанс часында писарь булып хеҙмәт итә. Ауыр шарттарҙа Днепр аша сығыусы полкты һуғыш кәрәк-яраҡтары менән тәьмин итә. 1943 йылдың 27 сентябрендә дошмандың көслө уты аҫтында Днепр аша һал менән ун ете рейс яһай. 1943 йылдың 30 сентябрендә дошмандың бомбаға тотоуына ҡарамаҫтан һалҡын һыуҙа өс сәғәттәй булып, һай ерҙә тотҡарланған һәм ярсыҡтан зыян күргән борамды йүнәтә. 1943 йылдың 27 октябрендә был ҡаһарманлығы өсөн ул Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.
1943 йылда «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 1945 йылдың 14 ғинуарынан алып 1945 йылдың 1 майына тиклем һуғыш операциялары барышында гвардия старшинаһы Сыртланов Хафиз Вәли улы йәшерен финанс документтарының һаҡланғанлығын тәьмин итә һәм теләһә ниндәй шарттарҙа бөтә шәхси составҡа вклад документтарын төҙөй. 1945 йылдың 15 июлендә подразделениеның 13/н бойороғо менән уға «Батырлыҡ өсөн» миҙалы бирелә.
# Серва (Лолог ҡушылдығы)

Серва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лолог йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Серва (Лолог ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100290
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1