yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Үрге Печеньга

Үрге Печеньга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының уң ярына тамағынан 242 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Үрге Печеньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005405
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000540
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡҡош күле (Ереван)

Аҡҡош күле (әрм. Կարապի լիճ) — Еревандың үҙәгендә, Азатлыҡ майҙанында урынлашҡан декоратив һыу сығанағы.
Күлдең майҙаны 2490 квадрат метр тәшкил итә.
Халыҡтың күңел асыу, төрлө саралар үткәреү урыны. Ҡышын күлдең бер өлөшө һырғалаҡ булараҡ файҙаланыла.

# Аҡҡош күле (Ереван)
## Тарихы

1963 йылда архитектор Геворг Мушегян проекты буйынса, майҙандыреконструкциялау барышында иҫке торлаҡ урынында булдырылы. Шул уҡ ваҡытта тәбиғи рельеф һаҡлана, ярҙарына бер нисә бөҙрә тал ултыртыла, яр буйы йыһазландырыла һәм декоратив яҡтылыҡ булдырыла. Опера һәм балет театры>на яҡын булғанлыҡтан П. И. Чайковскийҙың ошо атамалағы балетынан алына. Формаһы Севан күленә оҡшаған.
Советтар ваҡытта күлдә төйәкләнгән аҡ һәм ҡара аҡҡоштар 1990 йылдар башында юҡҡа сыға.
2003 йылда күл ярына композитор Арно Бабаджанянға үҙенсәлекле һәйкәл ҡуйыла.
2009 йылда Ереван мэры Ереван зоопаркына күлгә аҡҡоштарҙы ҡайтарыу бурысын йөкмәтә.

# Аҡҡош күле (Ереван)
## Фильмография

«Ереван эскиздары» (1968) «Ереван хыялыйҙары» (1983)
# Кесе Коленсал

Кесе Коленсал — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының уң ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Коленсал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031857
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203185
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Алчедат

Кесе Алчедат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алчедат йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Алчедат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020714
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202071
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ай-Игол (Поколька ҡушылдығы)

Ай-Игол — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Поколька йылғаһының уң ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ай-Игол (Поколька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306441
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кильмова

Кильмова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илисара йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кильмова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035343
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003534
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Харчунчай

Харчунчай — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кули (Виралю) йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Харчунчай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300001251
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300125
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нурда (Кесе Кокшага ҡушылдығы)

Нурда — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кокшага йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Нурда (Кесе Кокшага ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100141
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы

Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы (6 сентябрь 1908 йыл — 17 апрель 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт ротаһы командиры, гвардия лейтенанты. 1932 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң). Салауат районының почётлы гражданы.

# Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы
## Биографияһы

Абдрахман Зәйнулла улы Ғәйфуллин 1908 йылдың 6 сентябрендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Яубүләк ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Башҡорт.
1932 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Өфө ҡалаһында комвуз тамамлағандан һуң, Салауат районының Арҡауыл Машина-трактор станцияһында (МТС) директорҙың сәйәсәт буйынса урынбаҫары була.
1935 йылда Өфөлә Башҡортостан коммунистик ауыл хужалығы юғры мәктәбен тамамлай. 1930-сы йылдарҙың икенсе яртыһынан БАССР-ҙың Миәкә һәм Малаяҙ райондарында партия эшендә хеҙмәт итә.
Ҡыҙыл Армия сафында 1930 — 1932 йылдарҙа, 1940 йылда һәм 1941 йылдың 5 июленән була. БАССР-ҙың Салауат район хәрби комиссариаты тарафынан саҡыртыла. Команда составын камиллаштырыу курстарын тамамлай.
1941 йылдың июленән фронтта һуғыша. 1-се Белорус фронты 61-се армияһының 12-се гвардия уҡсылар дивизияһының 37-се гвардия уҡсылар полкында пулемёт ротаһы командиры, гвардия лейтенанты А. З. Ғәйфуллин немец илбаҫарҙары менән алышта айырыуса ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәтә.
1945 йылдың 17 апреленә ҡараған төндә дошман көслө ут яуҙырғанда, ҡул аҫтында булған нәмәләр ярҙамында ул үҙенең ротаһы менән беренселәрҙән булып Германияның Врицен ҡалаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан Нойглитцен һәм Хоэнвутцен ҡасабалары районыныда Одер йылғаһын аша сыға. Пулеметтарҙан ут асып, А. Ғәйфуллиндың ротаһы дошмандың 6 атакаһын кире ҡаға, бик күп тере көсөн юҡ итә. Һөҙөмтәлә башҡа подразделениелар йылғаны уңышлы сығыуға өлгәшә.
Одер йылғаһы һул яры буйындағы плацдармды киңәйткән ваҡытта ҡул һуғышында һәләк була.

# Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы
## Батырлығы

1945 йылдың 17 апрелендә дошман алты тапҡыр контрһөжүм яһап ҡарай. Гитлеровсылар төркөмө А. Ғәйфуллин ротаһы нығынған траншеяға инә. Ҡул һуғышында уға дүрт немец һалдаты һөжүм итә, уларҙың икеһен ул бысаҡ менән сәнсә, ҡалғандарын пистолеттан атып үлтерә. Алыштың иң көсөргәнешле мәлендә гвардия лейтенанты Ғәйфуллин яугирҙарҙы штык контрһөжүменә күтәрә. Уның етәкселегендәге рота дошманды траншеянан бәреп сығара һәм плацдармды киңәйтә. Был алышта А. З. Ғәйфуллин батырҙарса һәләк була. Алыш урынында — Хоэнвутцен ҡасабаһында ерләнә.
1945 йылдың 31 майындағы СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән командованиеның хәрби заданиеһын өлгөлө үтәүе һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия лейтенанты Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улына үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (31.05.1945)
* Ленин ордены (31.05.1945)
* I, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары (08.03.1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (07.11.1944)
* Миҙалдар

# Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы
## Хәтер

* Герой ҡәберенә обелиск ҡуйылған.
* Салауат районының Арҡауыл ауылында Геройҙың бюсы ҡуйылған һәм бер урамға уның исмеме бирелгән.
* Салауат районының почетлы гражданы.
# Мамыт

Мамыт (Мамык) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ур йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.

# Мамыт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Ерекле һыуһаҡлағысынан Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003727
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200372
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғабдуллин Таһир Хажмөхәмәт улы

Ғабдуллин Таһир Хажмөхәмәт улы (рус. ) (1 май 1940 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республиканың социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Ғабдуллин Таһир Хажмөхәмәт улы
## Биографияһы

Ғабдуллин Таһир Хажмөхәмәт улы 1940 йылдың 1 майында Башҡорт АССР-ы Әбйәлил районы Байым ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1963 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай. тамамлаған.
Хеҙмәт юлын Башҡорт АССР-ы Әбйәлил районының Шайморатов исемендәге колхозда колхоссы булып башлай. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлап ҡатҡас, ошо уҡ колхоздың баш ветерениар врачы булып эшләй.
1970 йылдан 1982 йылға тиклем Әбйәлил районы XXII партсъезд рәйесе булып эшләй. 1983— 1991 йылдарҙа КПСС-тың Әбйәлил районы башҡарма комитеты рәйесе. 1992 йылдан Әбйәлил районы ауыл хужалығы идараһы начальнигы. Әбйәлил районы, 150-се Әлмөхәмәт һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана.
Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республиканың социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе.
Өйләнгән, ғаиләһендә ике ҡыҙ үҫтергәндәр.
# Урта диңгеҙ Антантаһы

Урта диңгеҙ Антантаһы — Англия, Италия һәм Австро-Венгрия сәйәси берлеге, 1887 йылда был илдәр араһындағы йәшерен килешеүҙәр нигеҙендә барлыҡҡа килә.

# Урта диңгеҙ Антантаһы
## Тарихы

Беренсе килешеү Италия менән Англияның 1887 йылдың 12 февралендәге һәм Австро-Венгрия менән Англияныңшул уҡ йылдың 24 мартындағы ноталар алмашыуына нигеҙләнә. Ул Урта диңгеҙ, Ҡара диңгеҙ, Эгей һәм Адриатик диңгеҙ бассейндарында һәм Төньяҡ Африка яр буйҙарында статус-кво һаҡланыуын күҙҙә тота.
Икенсе килешеү Австро-Венгрия һәм Англия хөкүмәттәре араһында 1887 йылдың 12 декабрендәге һәм Англия менән Италия хөкүмәттәре араһында шул уҡ йылдың 16 декабрендәге ноталарға таяна. Был икенсе килешеүҙә хеҙмәттәшлек күпкә тәрәнәйә һәм Ҡара диңгеҙ боғаҙҙарында, Кесе Азияла, айырыуса Болгарияла шул мәлгә булған хәлде һаҡлап ҡалыу өсөн берлектәге сәйәси-дипломатик көрәште күҙҙә тота.
Ике килешеү ҙә Рәсәй менән Францияның хәл-торошон көсһөҙләндереү маҡсатын ҡуя һәм ғәмәлдә Англияның — Мысырҙа, Италияның — Триполитания һәм Киренаикала, Австро-Венгрияның Балҡандағы хакимлығын нығытыуға хеҙмәт итә. Урта диңгеҙ Антантаһы килешеүҙәренә Италия менән Испания араһындағы 1887 йыл 4 май килешеүе лә берегә, ул Италия менән Испанияның Төньяҡ Африкала Францияға ҡаршы берлектә эш итеүен күҙаллай.
Урта диңгеҙ Антантаһын ойоштороу Германия канцлеры Отто фон Бисмарк күҙәтеүе аҫтында үтә. Бисмарк Англияны Өс яҡлы берлеккә йәлеп итергә һәм, ошо рәүешле был берлекте нығытып, Италия менән Францияның үҙ-ара яҡынлашыуына юл ҡуймаҫҡа теләй. Әммә план тормошҡа ашмай. Урта диңгеҙ Антантаһы көсһөҙ булып сыға, уның һәр ҡатнашыусыһы үҙ мәнфәғәтен генә ҡайғырта. Тиҙҙән берлек әһәмиәтен юғалта. 1895—1896 йылдарҙа уны тергеҙергә тырышыу барып сыҡмай.
# Дойцен

Дойцен (нем. Deutzen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1853 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,61 км². Диңгеҙ кимәленән 143 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4574 һәм автомобиль коды L (элек: BNA).
# Ирекле сауҙа (фритредерлыҡ)

Фритредерлыҡ (ингл. free trade — ирекле сауҙа), манчестерлыҡ (Манчестер мәктәбе атамаһынан) — иҡтисад теорияһында, сәйәсәттә һәм хужалыҡ итеүҙә сауҙа иркен һәм шәхси эшҡыуарлыҡҡа дәүләттең ҡыҫылмауын алға һөрөүсе йүнәлеш.
Ғәҙәттә сауҙа ирке юғары экспорт һәм импорт пошлиналарының, сауҙаға монетар булмаған сикләүҙәрҙең, мәҫәлән, теге йәки был тауарҙы импортлауға квоталарҙың һәм урындағы етештереүселәргә субсидиялар булмауын күҙҙә тота. Либераль партиялар һәм ағымдар ирекле сауҙаны яҡлай, ә һул партияларҙың һәм хәрәкәттәрҙең күпселеге, кеше хоҡуҡтарын һәм тирә-яҡ мөхитте яҡлаусылар, шулай уҡ профсоюздар уға ҡаршы сыға.
Европала XVI быуатта барлыҡҡа килгән меркантилизм иртә сауҙа теорияларының береһе була. XVIII быуатта ирекле сауҙаның теоретик нигеҙен хасил иткән тәғлимәттең авторы Адам Смит тарафынан протекционизм ҡаты тәнҡитләнә. XIX быуатта Смиттың ҡараштары Давид Рикардо хеҙмәттәрендә үҫтерелә. Иҡтисади либерализм концепцияһын Манчестер мәктәбе бөгөнгө шарттарға яраҡлаштыра.

# Ирекле сауҙа (фритредерлыҡ)
## Оппозиция

Ирекле сауҙаның социаль эҙемтәләре тураһында ғалимдар, хөкүмәттәр һәм башҡа ҡыҙыҡһынған төркөмдәр баш вата.
Ирекле сауҙа битлек кейгән колониализм һәм империализм тип ҡарала. Әхләҡи категория түбәндәге проблемаларҙы эсенә ала: табыштарҙың тиң түгеллеге, тирә-яҡ мөхиттең боҙолоуы, балаларҙы эшләтеү, ауыр эш шарттары, йән аҫрау өсөн көрәш, ялланма ҡоллоҡ, фәҡир илдәрҙә ярлылыҡ көсәйеү, милли оборонаға зыян килеү, мәҙәни үҙгәрештәргә дусар булыу. Рациональ һайлау теорияһына ярашлы, кешеләр йыш ҡына тик үҙҙәренең сығымдарын ғына һанай, ә башҡаларға төшә торған сығымдарҙы иҫәпкә лә алмай.
# Сураева Светлана Рөстәм ҡыҙы

Сураева Светлана Рөстәм ҡыҙы (13 июнь 1970 йыл) — Башҡортостанда йәшәп, рус телендә ижад итеүсе прозаик, драматург, публицист һәм шағир, тәржемәсе. Рәсәй һәм Башҡортостандың Яҙыусылар Союздары ағзаһы. Степан Злобин исемендәге әҙәби премия лауреаты (2017).

# Сураева Светлана Рөстәм ҡыҙы
## Биографияһы

* 1970 йылдың 13 июнендә Новосибирск Академҡаласығында тыуған;
* Өфө ҡалаһының 91-се гимназияһын 1987 йылда тамамлай;
* Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының рус теле һәм әҙәбиәте бүлеген тамамлаған;
* Республиканың төрлө баҫмаларында журналист, реклама бүлеге белгесе булып эшләгән;
* Бөгөнгө көндә «Бельские просторы» ижтимағи-сәйәси һәм әҙәби-нәфис республика журналының баш мөхәррир урынбаҫары.

# Сураева Светлана Рөстәм ҡыҙы
## Әҙәби ижады
### Китаптары

* Юматово: повесть. Уфа: Белая река,2004.
* Ниже неба: повесть. Уфа: Китап, 2006.
* Янгантау: чудотворная гора. Уфа: Уфимский полиграфкомбинат, 2012.

# Сураева Светлана Рөстәм ҡыҙы
## Әҙәби ижады
### Тәржемә китаптары

* Чаныш А. зори моей юности. Уфа: Китап, 1992.
* Асянов Ф. Повести и рассказы. Уфа: Китап, 1995.

# Сураева Светлана Рөстәм ҡыҙы
## Әҙәби ижады
### Ваҡытлы матбуғаттағы прозаһы

* Если бы судьбой была я…Роман(Соавт. В.Богданов)//Бельские просторы.2000;2001.
* Последний апостол: Повесть//Октябрь.2003.№ 6.
* Ниже неба: Повесть//Бельские просторы.2005.№ 1.

# Сураева Светлана Рөстәм ҡыҙы
## Ҡаҙаныштары

* «Ниже неба» повесы («Бельские просторы» журналында баҫыла, № 1, 2005) премияға лайыҡ була;
* Шул уҡ повесть «Дружба народов» журналында баҫыла (2007, № 10)
* Повесть айырым китап булып сыға һәм «Исламский прорыв» (2006) премияһын яулай;
* Борис Соколов исемендәге конкурс премияһына лайыҡ була (2005);
* «Сады лицея» конкурсында еңеү яулай (2006);
* Башҡортостан Республикаһының дәүләт Гимны һүҙҙәренең авторҙарының береһе;
* Тиҫтәнән ашыу әҙәбиәт, драматургия буйынса Башҡортостан һәм Рәсәй Федерацияһы даирәһендә уҙғарылған ижади конкурстар лауреаты;
* Рәсәйҙең тәүге йәш яҙыусылар форумдарында ҡатнашҡан;
# Әләзән

Әләзән — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кадада йылғаһының һул ярына тамағынан 8,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Әләзән
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035437
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003543
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хосият Рөстәм

Хосият Рөстәм (Хосият Рөстәмова; 19 март 1971, Чуст районы, Үзбәк ССР-ы), шағир, тәржемәсе, күп сценарийҙар авторы. Хосият Рөстәм "kitob dunyosi" гәзитенең баш мөхәррире булып тора. 2022 йылдан Ул үзбәкстанда бөтә донъя колумбия шағирҙары хәрәкәте координаторы булып тора. 2015 йылдың 18 ноябрендә Лондонда hertfordshire Press Awards әҙәби премияһын тапшырыу тантанаһында Хосият Рөстәмованың "Rangli koʻz yoshlar" шиғыры "TCritics' Choice" наградаһына лайыҡ була.

# Хосият Рөстәм
## Биографияһы

1971 йылда Наманган өлкәһе Чуст районы Олмос ауылында тыуған. 1993 йылда Ташкент дәүләт университетының (Хәҙерге Үзбәкстан милли университеты) журналистика факультетын тамамлай.
2003 йылда Үзбәкстан Милли университетының үзбәк филология факультетының юғары әҙәбиәт факультетында уҡый. 2021 йылдан Айова Университетында Халыҡ-ара яҙыусыларҙың Америка программаһы вәкиле булып тора.

# Хосият Рөстәм
## Наградалары

Хосият Рөстәм 2004 йылда Үзбәкстан Республикаһы Президенты Тарафынан "Shuhrat" (Дан) миҙалы менән бүләкләнә. Ул төрлө халыҡ-ара шиғриәт фестивалдәрендә ҡатнаша һәм 2012 йылда Бурсала үткән халыҡ-ара шиғриәт конкурсында беренсе урынды яулай. 2015 йылда Ул Әзербайжан Микаил Мушфик премияһына, 2020 йылда Халыҡ - ара Нурангиз ГУН шиғри премияһына, ә 2021 йылда Халыҡ - ара Рәсүл Реза премияһына лайыҡ була.
НИЗАМИ Гәнжәүи исемендәге дека әҙәбиәт институты 2017 йылда Хосият Рөстәмде "Әзербайжан һәм Үзбәкстан араһында фәнни һәм әҙәби мөнәсәбәттәр өлкәһендәге эшмәкәрлеге өсөн "Почет Ордены менән бүләкләй. 2018 йылда Таиландта халыҡ-ара әҙәби фестивалендә юғары шиғри награда ала. 2003 йылда Ул Үзбәкстан Яҙыусылар союзы ағзаһы, ә 2019 йылдан - Әзербайжан яҙыусылар Союзы ағзаһы.
2021 йылда Наджи нааман халыҡ-ара премияһы лауреаты.
2021 йылда Рәсәй яҙыусылар Союзының алтын витязь престижлы премияһына лайыҡ була.
2022 Наджи Наамандың Мәҙәни фонды (FGC), Ливанда урынлашҡан халыҡ-ара ойошма, хосият Рөстәмде мәҙәниәт буйынса илсе тип иғлан итә.

# Хосият Рөстәм
## Ул ҡатнашҡан саралар

Шиғырҙарҙан тыш, Хосият Рөстәм яҙыусы һәм драматург булараҡ бик күп хикәйәләр, пьесалар һәм сценарийҙар яҙа. 2015 йылда Үзбәкстандың иң ҙур театрҙарының береһе Булған Мукими исемендәге академия музыкаль-драма театрында режиссер, Үзбәкстандың Халыҡ артисы мирза Азизовтың "күктә һыймай Торған Ҡош" пьесаһы ҡуйыла.
Режиссер Хилал Насимов 2016 йылда "Гилам" хикәйәһе мотивтары буйынса яҙылған "Аджал джодуси"сценарийын төшөрә. Тәржемәсе сифатында Ул Үзбәк теленә Марина Цветаева, Евгений Евтушенко, Анна Әхмәтова, Борис Пастернак, Рәмиз Ревшан, Нигор Рефибейли, Реза Хәлил, Нәжип Фазил Кисакюрек, Фазил хюсни дагларжа һәм башҡа күп кенә донъя шағирҙарының шиғырҙарын тәржемә итә. 2015 йылдан Ул "Kitob dunyosi"журналының баш мөхәррире булып тора. Хосият Рөстәмдең шиғырҙары 30-ҙан ашыу телгә тәржемә ителгән, ә уның китаптары күп кенә сит илдәрҙә баҫылған.
# Кавказ алды

Кавказ алды (рус. Предкавка́зье) — тарихи-географик өлкә, башлыса Оло Кавказ итәгенән төньяҡҡа табан Кума-Маныч уйпатлығы, Сальск-Маныч тауҙары теҙмәһе, көнбайыштан Аҙау диңгеҙе һәм Керчь боғаҙы, көнсығыштан Каспий диңгеҙе менән сикләнгән тигеҙлек биләмәһе..
Тау алды көнбайыш-төньяҡ-көнбайыштан көнсығыш-көньяҡ-көнсығышҡа оҙонлоғо 900 км ашыу, меридиан менән киҫелеше (төньяҡ сигенән көньяҡ сигенә тиклем алыҫлыҡ) — 300 км-ға тиклем.

# Кавказ алды
## Физик-географик районланыуы

Орография йәһәтенән Кавказ алды бүленеше:
* Көнбайыш Кавказ алды
** Кубань-Аҙау буйы уйһыулығы (Кубандән төньяҡтараҡ)
** Кубань буйы ауыш тигеҙлеге (түбәнге Кубандән көньяҡҡараҡ)
** Кубань дельтаһы һәм уның менән йәнәш Тамань ярымутрауы (Аҙау буйы дельта уйһыулығы)
* Урта Кавказ алды
** Ставрополь ҡалҡыулығы (831 м тиклем)
** Антиклиналь Сунжа (926 м тиклем) һәм Терек (593 (690? м) һырттары Терек-Сунжа ҡалҡыулығы (Терек-Сунжа йылғалары араһы) менән
** улар араһында (ҡалҡыулыҡтар араһында), көньяҡта — тигеҙлектәр араһында көмбәҙ һымаҡ күтәрелгән Минераль Һыуҙар төркөмө тау-лакколиттары :
*** Машуҡ — 992 м
*** Биштау — 1402 м
*** Тимер (тау) — 852 м
*** Развалка — 926 м
*** Змейка — 994 м һ. б.)
* Көнсығыш Кавказ алды
** Терек-Кума уйһыулығы
** Нуғай далаһы
** Каспий буйы уйһыулығы (Ҡара ерҙәр)

# Кавказ алды
## Төбәктең иҡтисади географияһы

Көнбайыш һәм Урта Кавказ Алды — мөһим игенселек районы, Көнсығыш Кавказ алдында урынлашҡан ярымсүл көтөүлектәр. Кавказ алды райондарының күбеһендә нефть (Русский Хутор, Малғабәк-Вознесенский һ. б.) һәм газ (Төньяҡ Ставрополь, Майкоп, Ленинград һ. б.) ятҡылыҡтары билдәле.

# Кавказ алды
## Сәйәси бүленеш

Кавказ алды территорияһында Көньяҡ һәм Төньяҡ-Кавказ федераль округы урынлашҡан. Кавказ алды биләмәләрендә тулыһынса тиерлек Ставрополь крайы, Краснодар крайының һәм Адыгеяның төньяҡ-көнсығыш өлөшө, шулай уҡ Ростов өлкәһенең көньяҡ-көнбайыш өлөшө һәм Ҡарасай-Черкес, Ҡабарҙы-Балҡар, Төньяҡ Осетия, Ингушетия, Чечня һәм Дағстандың төньяҡ тигеҙлек райондары урынлашҡан.