yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Эт ҡарағаты ырыуы

?Эт ҡарағаты һымаҡтар :
Solanum sodomeum :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Эт ҡарағаты сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Эт ҡарағаты һымаҡтар |
| Ырыу: | Эт ҡарағаты һымаҡтар |
Латинса исеме :
Solanum L. 1753 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 30412 NCBI 4107 |
Эт ҡарағаты (рус. Паслён чёрный, лат. Solánum nígrum) — эт ҡарағаты һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған, шундай уҡ ырыуҙан булған үҫемлектәр , 900-гә яҡын төрө бар, йылы һәм уртаса климатлы төбәктәрҙә үҫә.
Был төрҙә ауыл хужалығы культуралары (картуф, баклажан, томат), һәм дә дарыу үләндәре (әсе эт ҡарағаты һәм ҡара эт ҡарағаты) бар.

# Эт ҡарағаты ырыуы
## Таралыуы

Үҫемлек Евразияла таралған, Төньяҡ Америка һәм Автралияға күсереп таратылған. Эт ҡарағаты баҡсаларҙа, йырғанаҡтарҙа, йылға-күл ярҙарында үҫә. Башҡортостанда киң таралған.

# Эт ҡарағаты ырыуы
## Ҡайһы бер төрҙәре

* Solanum aculeastrum
* Solanum adscendens
* Solanum aethiopicum
* Solanum americanum
* Solanum arcanum
* Solanum aviculare
* Solanum bahamense
* Solanum bulbocastanum
* Solanum burbankii
* Solanum campechiense
* Solanum canasense
* Solanum capsicastrum
* Solanum capsicoides
* Solanum cardiophyllum
* Solanum carolinense
* Solanum centrale
* Solanum cheesmaniae
* Solanum chenopodioides
* Solanum chrysotrichum
* Solanum citrullifolium
* Solanum cleistogamum
* Solanum clokeyi
* Solanum commersonii
* Solanum conocarpum
* Solanum crispum
* Solanum davisensen
* Solanum demissum
* Solanum dimidiatum
* Solanum diphyllum
* Solanum donianum
* Solanum douglasii
* Solanum drymophilum
* Паслён сладко-горький (Solanum dulcamara)
* Solanum elaeagnifolium
* Solanum ellipticum
* Solanum erianthum
* Solanum fendleri
* Solanum ferox
* Solanum furcatum
* Solanum galapagense
* Solanum gayanum
* Solanum gilo
* Solanum glaucum
* Solanum glaucophyllum
* Solanum gracilius
* Solanum haleakalense
* Solanum heterodoxum
* Solanum hindsianum
* Solanum huaylasense
* S. hyporhodium — синоним S. sessiliflorum
* Solanum imcompletum
* Паслён седой (Solanum incanum)
* Solanum incompletum
* Solanum integrifolium
* Solanum interius
* Solanum jamaicense
* Solanum jamesii
* Solanum jasminoides
* Solanum khasianum
* Solanum leptosepalum
* Solanum linnaeanum
* Solanum lumholtzianum
* Solanum lycocarpum
* Solanum lycopersicoides
* Томат (Solanum lycopersicum) (syn. Lycopersicon lycopersicum)
# Ялпылдаҡ

?Ялпылдаҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Һабан турғайҙары |
| Ырыу: | Ялпылдаҡ |
Латинса исеме :
Calandrella brachydactyla (Leisler, 1814) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 558980 NCBI 670336 |
Ялпылдаҡ(Малый жаворонок) (лат. Calandrella brachydactyla) — һабан турғайҙары ғаиләһенән бәләкәй генә һайраусы ҡош.

# Ялпылдаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлығында. Парлашып йәки күмәкләшеп ерҙә йөрөйҙәр. Ғәҙәттә, талпынып-талпынып, юғарыға үрләй-үрләй һайрай. Ҡара һәм аҡ таптар менән сыбарланған ерәнһыу көрән һыртлы. Кәүҙәһенең аҫ яғы һарғылт аҡ. Түшенең ике яғында киң генә арҡыры һыҙыҡ бар. Ҡойроҡ ситтәренән аҡ һыҙыҡ үтә. һабан турғайынан бәләкә¬йерәк булыуы һәм түшендәге ике һыҙығы менән айырыла.

# Ялпылдаҡ
## Тауышы

Тауышы тоноҡ ҡына: «тир-ли-тир-ли». һайрауы яңғырауыҡлы: «бит-бит-ти-бит-ти-бит-тит-ири-тит-ти-тии».

# Ялпылдаҡ
## Йәшәү рәүеше

Яландарҙа, баҫыуҙарҙа йәшәй. Бөжәктәр, үлән орлоҡтары ме¬нән туҡлана. Күсмә ҡош. һирәк осрай. Ояһы ерҙә була. Ҡара һипкелле 4—5 бөртөк аҡһыл һоро йомортҡаһы була.
# 1817 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1817 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1817 MDCCCXVII |
| Юлиан стилендә | 1816—1817 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2569—2570 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7325—7326 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5577—5578 ה'תקע"ז — ה'תקע"ח |
| Мосолман календары | 1232—1233 |
| Боронғо әрмән календары | 1266 ԹՎ ՌՄԿԶ |
| Ҡытай календары | 4513—4514 丙子—丁丑 красная мышь — красная корова |
| Эфиопа календары | 1809—1810 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1873—1874 |
| - Шака самват | 1739—1740 |
| - Кали-юга | 4918—4919 |
| Иран календары | 1195—1196 |
1817 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Тарса

Тарса — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Исса йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тарса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027452
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002745
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Биҙгәләк

Биҙгәләк (рус. Стрепет) — Европала, Азияла, Африканың төньяҡ-көнбайышында йәшәүсе, үҫемлек менән туҡлана торған торған күсмә ҡош. Ояһын далала ҡора, сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштерә башлағас һирәк осраусы төрҙәр рәтенә керә.

# Биҙгәләк
## Ҡылыҡһырлама

Ҙурлығы өйрәктәй. Оҙон ғына аяҡлы һәм муйынлы ҡош. Осҡанда өйрәктәргә оҡшаған. Башы, муйыны, түшенең аҫҡы һәм өҫкө яғы ҡара. Елкәһенән муйынының алғы яғына төшкән дүңгәләк, түшенең уртаһы, ҡорһағы, ҡанаттарының сите аҡ. Һырты һары, йыш һәм нәҙек ҡара көрән тулҡынлы һыҙыҡтар менән ҡапланған. Ҡойроғо аҡ һәм ҡара арҡыры буй ала. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел. Ите өсөн аулайҙар.

# Биҙгәләк
## Туҡланыуы

Бөжәктәр, үлән орлоҡтары һәм йәш үҫентеләре менән туҡлана. Йыш ҡына таш йота.

# Биҙгәләк
## Тауышы

Пырхылдап көлөүгә оҡшаған тоноҡ тауышлы.

# Биҙгәләк
## Йәшәүе

Һөрөлмәгән яландарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ояһы ерҙә була. 3-4 бөртөк көрәнһыу һоро йәки йәшкелт йомортҡа һала.
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Донец (Дон ҡушылдығы)

Донец — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының һул ярына тамағынан 1840 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Донец (Дон ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000199
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000019
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уран (элемент)

Уран (лат. Uranium, U) — Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се осор элементы. Тәртип номеры — 92.
Атом массаһы — 238,029; актиноидтарға ҡарай. Уранда радиоактив элементтар аҙ, тотороҡло изотоптары юҡ. Уның иң киң таралған изотобы уран-238 (146 нейтронлы, тәбиғи уранда 99,3 % тәшкил итә) һәм уран-235 (143 нейтронлы, тәбиғи уранда миҡдары 0,7204 %).

# Уран (элемент)
## Символы

Уран элементының символы — U (Уран тип уҡыла).

# Уран (элемент)
## Тарихы

Уран 1789 йылда Клапрот Мартин Генрих тарафынан асыла.
Боронғо заманда уҡ тәбиғи уран окисы һары һауыт-һаба яһау өсөн ҡулланылған. Мәҫәлән, Неаполь янында һары быяла ярсығы табылған, унда 1 % уран оксиды бар булып сыҡҡан, быяла беҙҙең эраның 79-сы йылында эшләнгән булған Уран тарихында беренсе мөһим дата — 1789 йылда немец натурфилософы, химик Мартин Генрих Клапрот Саксония настуран мәғдәнен ҡаҙып алып, алтынһыу-һары «тупраҡтан» металға оҡшаш ҡара матдә тергеҙеүе. Клапрот уны яңы элемент тип иҫәпләп, Уран планетаһы хөрмәтенә шундай исем бирә.
Уран илле йыл металл тип иҫәпләнеп йөрөй. 1841 йылда ғына француз химигы Эжен Пелиго (1811—1890) металға оҡшаш ялтырауыҡлы булһа ла, Клапрот уран элемент түгел, UO₂ оксиды тип иҫбатлай. 1840 йылда Пелиго ябай матдә уранды айырып ала һәм уның атом ауырлығын билдәләй.
Уранды өйрәнеүҙә киләһе мөһим аҙымды 1874 йылда Д. И. Менделеев яһай. Ул үҙе эшләгән периодик системаһына таянып, уранды таблицаһының иң алыҫ шаҡмағына урынлаштырған. Элек урандың атом ауырлығын 120-гә тигеҙ тип һанағандар. Менделеев был миҡдарҙы ике тапҡыр арттыра. 12 йылдан һуң уның фекере немец химигы Циммерман (J. Zimmermann) тәжрибәләре менән раҫлана.
1896 йылда, уран тикшергәндә, француз ғалимы Антуан Анри Беккерель осраҡлы рәүештә радиоактив тарҡалыуҙы (радиоактивный распад) аса.

# Уран (элемент)
## Тәбиғәттә

Уран — күп һанда осрай торған иң ҙур номерлы элемент. Ер ҡабығы йөкмәткеһенең 0,00027 % (ауырлығы) тәшкил итә, диңгеҙ һыуында концентрацияһы — 3,2 мкг/л (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 3,3·10-7 %). Литосферала уран миҡдары 3 йәки 4 ·10⁻⁴% тип баһалана .

# Уран (элемент)
## Уран сығарған илдәр

| № | Исеме ятҡылығы | Илдә | Запасы, т | Оператор ятҡылығы | эшләй башлаған |
| 1 | Төньяҡ Хорасан | Ҡаҙағстан | 200 000 | Казатомпром | 2008 |
| 2 | Мак-Артур-Ривер | Австралия | 160 000 | Cameco | 1999 |
| 3 | Сигара-Лейк | Канада | 135 000 | Cameco | |
| 4 | Көньяҡ Эльконское | Рәсәй Федерацияһы | 600 112 | Атомредметзолото | |
| 5 | Инкай | Ҡаҙағстан | 900 75 | Казатомпром | 2007 |
| 6 | Стрельцовский | Рәсәй Федерацияһы | 50 000 | Атомредметзолото | |
| 7 | Зоовч Овоо | Монголия | 50 000 | AREVA | |
| 8 | Моинкум | Ҡаҙағстан | 700 43 | Казатомпром, AREVA | |
| 9 | Мардая | Монголия | 22 000 | Resources Khan, Атомредметзолото, Монголия Хөкүмәт | |
| 10 | Ирколь | Ҡаҙағстан | 18 900 | Казатомпром, China Guangdong Nuclear Power Co | 2009 |
| 11 | Һары Һыу | Украина | 12 000 | ВостГок | 1959 |
| 12 | Олимп-Дэм | Австралия | | | 1988 |
| 13 | Россинг | Намибия | | | 1976 |
| 13 | Доминион | КАР | | | 2007 |
| 13 | Рейнджерс | Австралия | | | 1980 |
# Абдуллин Марат Ибраһим улы

Абдуллин Марат Ибраһим улы — (16 октябрь 1948 йыл, СССР, РСФСР, БАССР, Шаран районы, Шаран) — химик, БДУ профессоры (1989), РФ Технология фәндәре Академияһы ағза-корреспонденты, химия фәндәре докторы (1988), Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001) һәм мәғариф отличнигы (2004), РФ Юғары һөнәри мәғарифының почетлы хеҙмәткәре (2001), СССР уйлап табыусыһы (1981).

# Абдуллин Марат Ибраһим улы
## Биографияһы

Башҡорт АССР-ның Шаран районы үҙәге Шаран ауылында тыуған. 1971 йылда Башҡорт дәүләт университетының химия факультетын тамамлай. 1974 йылдар алып ошо юғары уҡыу йортонда эшләй. 1986 1989 йылдарҙа химия факультеты деканы вазифаһын атҡара. 1996 йылдан башлап техник химия фәндәре кафедраһы мөдире була. 2000—2011 йылдарҙа химия-технология факультеты деканы.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, драматург Ибраһим Абдуллиндың улы.

# Абдуллин Марат Ибраһим улы
## Ғилми хеҙмәттәре

300‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 50 уйлап табыу авторы. Фәнни хеҙмәттәре юғары молекуляр берләшмәләр химияһы һәм технологияһы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә, сәнәғәттең электротехника, автомобиль, төҙөлөш һәм башҡа тармаҡтары өсөн полимер материалдар эшләүгә арналған.
30‑ҙан ашыу полимер композициялы материал, шулай уҡ уларға химикат‑өҫтәмәләр эшләй, уларҙың 20‑һе «Авангард», «Каустик», «Уфимкабель» предприятиеларында етештереүгә индерелгән.
# 1887 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1887 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1887 MDCCCLXXXVII |
| Юлиан стилендә | 1886—1887 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2639—2640 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7395—7396 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5647—5648 ה'תרמ"ז — ה'תרמ"ח |
| Мосолман календары | 1304—1305 |
| Боронғо әрмән календары | 1336 ԹՎ ՌՅԼԶ |
| Ҡытай календары | 4583—4584 丙戌—丁亥 красная собака — красная свинья |
| Эфиопа календары | 1879—1880 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1943—1944 |
| - Шака самват | 1809—1810 |
| - Кали-юга | 4988—4989 |
| Иран календары | 1265—1266 |
1887 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1887 йыл
## Тыуғандар

* Фәррәх Дәүләтшин — Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944).
* 12 март — Ибраһимов Ғәлимйән Ғирфан улы, яҙыусы, революционер. Хеҙмәт Геройы (1932).
* 11 апрель — Дәүләткилдиев Ҡасим Сәлиәсҡәр улы, башҡорт совет рәссамы, СССР художниктар Союзы ағзаһы, башҡорт рәссам сәнғәтенә нигеҙ алыусы.
* 22 август — Солтанов Вәсим Хафиз улы, XX быуат башы яҙыусыһы.
# Лох-Я

Лох-Я — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының һул ярына тамағынан 177 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Лох-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017587
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301758
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Зубочистенка

Кесе Зубочистенка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Зубочистенка йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Зубочистенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200007399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200739
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вежога

Вежога — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Низьма йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Вежога
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045234
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004523
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Паюта-Яха-Епоко

Паюта-Яха-Ёпоко — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арка-Адлюдр-Епоко йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Паюта-Яха-Епоко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053474
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305347
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Анда (Пьян ҡушылдығы)

Анда — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы/Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Анда (Пьян ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000040056
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004005
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ханега

Ханега — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воже күле - Свидь йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ханега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000161
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000016
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сугрюм

Сугрюм — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сугрюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043885
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004388
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нядейта-Яха

Нядейта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сую-Нгэва-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Нядейта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304206
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Панюшиха

Панюшиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Панюшиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000805
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200080
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зырянское (Томск өлкәһе)

Зыря́нское (Зыря́нка) — Рәсәйҙәге ауыл, Зырянский районының һәм Томск өлкәһе Зырянка ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Халҡы — 5150 кеше (2016) тәшкил итә.

# Зырянское (Томск өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл өлкә үҙәгенән — Томск ҡалаһынан 130 км алыҫлыҡта Чулым йылғаһы (Обь ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.
Зырянское ауылында климат уртаса-һыуыҡ. Йыл дауамында яуым-төшөмдөң байтаҡ өлөшө хатта ҡоро айҙарҙа ла була. Кёппен климаттарын классификациялау буйынса — йылы йәйле һәм йыл буйына тигеҙ дымлы континенталь климат.
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | −13,5 | −11,1 | −2,1 | 6,7 | 15,5 | 22,5 | 25,1 | 21,5 | 14,9 | 4,6 | −5,5 | −11,4 | 5,7 |
| Уртаса температура, °C | −17,9 | −16,3 | −7,9 | 1,2 | 9,3 | 16,2 | 19,1 | 16,0 | 9,8 | 1,0 | −9,4 | −15,7 | 0,5 |
| Уртаса минимум, °C | −22,2 | −21,5 | −13,6 | −4,2 | 3,2 | 10,0 | 13,2 | 10,5 | 4,8 | −2,5 | −13,2 | −20 | −3,9 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 27 | 18 | 20 | 32 | 48 | 65 | 66 | 71 | 48 | 52 | 44 | 32 | 523 |
| Сығанаҡ: Климат Зырянского ||||||||||||||

# Зырянское (Томск өлкәһе)
## Киң мәғлүмәт саралары
### Гәзиттәр

"Сельская правда"

# Зырянское (Томск өлкәһе)
## Киң мәғлүмәт саралары
### Радиостанциялар

* 104,1 МГц — Радио России / ГТРК Томск

# Зырянское (Томск өлкәһе)
## Киң мәғлүмәт саралары
### Телевидение

Кабель телевидениеһын IPTV технологияһы буйынса «Ростелеком» асыҡ акционерҙар йәмғиәте провайдеры тәҡдим итә.
Һанлы эфир тапшырыу
* Рәсәй һанлы телевидениеһының беренсе һанлы мультиплексы («РТРС-1» һанлы телеканалдар пакеты)
* Рәсәй һанлы телевидениеһының икенсе мультиплексы («РТРС-2» һанлы телеканалдар пакеты)

# Зырянское (Томск өлкәһе)
## Урыҫ православие сиркәүе

Святитель Николай Чудотворец ҡорамы.

# Зырянское (Томск өлкәһе)
## Билдәле кешеләре

* Степичев, Яков Арсентьевич (1918—1992) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы,.
* Егоров, Гаврил Иосифович — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы,, .
# Сольва

Сольва (Оло Сольва) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 599 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сольва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200009688
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200968
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Залезинка

Залезинка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мелеча йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Залезинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000542
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0