yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нафиҡов Марат Зәки улы

Нафиҡов Марат Зәки улы (22 февраль 1948 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2010), профессор.

# Нафиҡов Марат Зәки улы
## Биографияһы

Марат Зәки улы Нафиҡов 1948 йылдың 22 февралендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. 1966 йылда Өфөнөң 11-се урта мәктәбен көмөш миҙал менән тамамлай. Йәш сағында спорт менән шөғөлләнә, самбо көрәше буйынса Башҡортостан чемпионы була.
1971 йылда Өфө авиация институтын (хәҙер Өфө дәүләт авиация техник университеты) тамамлаған. Юғары уҡыу йортон тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетына (БДУ) эшкә йүнәлтмә ала, һәм әлеге көнгә тиклем шунда эшләй. Аспирантурала уҡый, 1982 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 2010 йылда «Автотрактор деталдәрен электроконтакт ярҙамында иретеп металл йүгертеп тергеҙеү техник сараларын эшләү һәм технологик процестарҙы нигеҙләү» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Техник фәндәр докторы ғилми дәрәжәһе ала. Профессор.
2012—2015 йылдарҙа теоретик һәм ғәмәли механика кафедраһы мөдире вазифаһын биләй.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: металдарҙы иретеп йәбештереү (ямау), иретеп тоташтырыу, машиналарҙың һәм ҡорамалдарҙың туҙған деталдәрен иретеп металл йүгертеп тергеҙеү. Нафиҡов Марат Зәки улы ҡатнашлығында университетта Башҡортостан Республикаһының агросервис предприятиеләренә индерелгән технологик процестар һәм ҡулайламалар эшләнгән.
Марат Зәки улы Нафиҡов 35 уйлап табыу, 170-кә яҡын фәнни хеҙмәттәр авторы булып тора. Уның етәкселегендә университетта өс кандидатлыҡ диссертацияһы әҙерләнә һәм яҡлана (И. И. Заһиров һәм А. А. Зәйнуллин һәм башҡалар).

# Нафиҡов Марат Зәки улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

«СССР-ҙың уйлап табыусыһы» тамғаһы

# Нафиҡов Марат Зәки улы
## Хеҙмәттәре

* Нафиков М. З. Параметры электроконтактной наплавки Текст. / М. З. Нафиков // Технология металлов. 2005. № 7. С. 29-31.
* Нафиков М. З. Влияние износа ролика-электрода на качество сварного соединения при электроконтактной наплавке Текст. / М. З. Нафиков, И. И. Загиров // Ремонт, модернизация, восстановление. 2006. № 5. С. 30-31.
* Нафиков М. З. Разборные образцы для исследования электроконтактной наплавки. / М. З. Нафиков, И. И. Загаров, Р. Н. Сайфуллин // Ремонт, восстановление, модернизация. 2008. № 5. С. 41.
* Нафиков М. З. Формирование сплошного металлопокрытия при электроконтактной наплавке валов. / М. З. Нафиков // Упрочняющие технологии и покрытия. 2006. № 9. С. 24-29.
* Нафиков М. З. Электроконтактная наплавка эффективный способ восстановления валов. / М. З. Нафиков // Упрочняющие технологии и покрытия. 2007. № 11. С. 21-24.
* Нафиков М. З. Защита шпоночных пазов при восстановлении изношенных валов Текст. / М. З. Нафиков, Н. С. Юдин // Механизация и электрификация сельского хозяйства. 1990. № 4. С. 52.
# Нахимов миҙалы

Нахимов миҙалы — СССР-ҙың дәүләт наградаһы. СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 3 мартындағы «Хәрби миҙалдаҙры булдырыу тураһында: Ушаков миҙалы һәм Нахимов миҙалы» исемле Указына ярашлы булдырыла. Рәсәй Федерацияһы Президентының 1994 йылдың 2 мартындағы «Рәсәй федерацияһының дәүләт наградалары тураһында» 442-се Указы көскә ингәнгә тиклем Рәсәй Федерацияһы Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 2 мартындағы 2424-1-се Указына ярашлы миҙал Рәсәй федерацияһының наградалар системаһында ҡалдырыла.
Миҙал архитектор М. А. Шепилевскийҙың проекты буйынса башҡарылған.

# Нахимов миҙалы
## Нахимов миҙалы тураһында Положение

Нахимов миҙалы менән Хәрби-Диңгеҙ флотының һәм сик буйы ғәскәрҙәренең диңгеҙ частары һалдаттары һәм матростары, сержанттары һәм старшиналары, мичмандары һәм прапорщиктары бүләкләнә.
Нахимов миҙалы менән диңгеҙ театрҙарында караптарҙың һәм частарҙың хәрби бурыстарҙы үтәүгә булышлыҡ иткән оҫта, тәүәккәл һәм ҡыйыу ғәмәлдәре өсөн; СССР-ҙың дәүләт диңгеҙ сик буйын һаҡлауҙа күрһәткән батырлыҡ өсөн; хәрби хеҙмәтте үтәгән саҡта ғүмере өсөн хәүеф менән бәйле шарттарҙа күрһәткән фиҙакәрлеге йәки башҡа ҡаҙаныштары өсөн бүләкләнәләр.
Нахимов миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм СССР-ҙың башҡа миҙалдары булған осраҡта «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалынан һуң урынлаштырыла.
Нахимов миҙалы менән барыһы 13 000 бүләкләү башҡарыла.
Миҙал тураһында Положение 1947 һәм 1980 йылдарҙа үҙгәтелә.

# Нахимов миҙалы
## Тасуирламаһы

Нахимов миҙалы 36 мм диаметрлы түңәрәктән ғибәрәт, ике баҡыр өлөштән эшләнгән. Проект һүрәтенең авторҙары — А. Л. Диоров, Б. М. Хомич, Н. А. Волков. Миҙалдың бер генә төрө бар. Элмәге миҙалға иретеп йәбештерелгән.
Һул яғында — Нахимовтың профилдә төшөрөлгән рельефлы һүрәте. Миҙал ситтәренән — «Адмирал Нахимов» яҙыуы. Нахимов профиленән аҫтараҡ — ике лавр ботағы, улар ҡушылған урында — биш мөйөшлө йондоҙ. Миҙал ҡабарынҡы нөктәләр менән ҡаймаланған.
Миҙалдың артҡы яғында — елкәнле караптың ҡабарынҡы һүрәте, һүрәт ике арҡыс-торҡос ятҡан якорь өҫтөнә трос түңәрәге һалынған. Ҡарап менән якорь һүрәте сынйыр менән ҡаймаланған. Миҙал ситтәрененән — ҡабарынҡы нөктәләр.
Миҙалдың өҫкө өлөшөндәге элмәк ярҙамында миҙал биш мөйөшлө тимер ҡалыпҡа беркетелә. Ҡалыптың артҡы яғында миҙалды кейемгә беркетә торған ҡулайлама бар. Ҡалып ебәк муар таҫма менән уратылған, таҫма күк төҫтә, өс аҡ буйлы, буйҙарҙың һәр береһенең киңлеге — 3 мм. Буйҙарҙың араһы — 2 мм, аҡ буйҙан таҫма ситенә тиклем — 5, 5 мм. Таҫманың дөйөм киңлеге — 24 мм.
# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия

Степан Злобин исемендәге әҙәби премия — Башҡортостан Республикаһы премияһы. Яҙыусылары союзы тарафынан 1996 йылда булдырылған. Урыҫ телендә ижад итеүсе әҙиптәргә тыуған яҡҡа арналған иң яҡшы әҫәр һәм юғары һөнәри оҫталыҡ өсөн бирелә. Баштараҡ премия ике йылға бер тапҡыр тапшырылһа, хәҙер уның лауреаттары йыл һайын билдәләнә.

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары

* Морат Рәхимҡолов
* Александр Филиппов
* Роберт Паль
* Леонид Лушников
* Юрий Андрианов
* Ильяс Вәлиев‎
* Камил Йыһаншин
* Марсель Ғәфүров
* Йәмил Мостафин
* Рим Әхмәдов
* Георгий Кацерик
* Владимир Денисов
* Юрий Горюхин
* Алла Докучаева
* Михаил Ерилин
* Сергей Матюшин
* Игорь Максимов
* Николай Грахов
* Светлана Сураева

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2017

* Светлана Сураева, прозаик, публицист, шағир һәм тәржемәсе.

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2014

* Николай Грахов, балалар шағиры һәм яҙыусыһы, йырсы-шағир (бард), журналист һәм тәржемәсе.

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2013

* Игорь Максимов, республиканың иң өлкән урыҫ яҙыусыларының береһе, ижади союзда тормай. Белорет районында йәшәй, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2012

* Сергей Матюшин (үлгәндән һуң)

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2010

* Алла Докучаева
* Михаил Ерилин

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2009

* Юрий Горюхин, яҙыусы һәм журналист

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2009

* Владимир Денисов

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2007

* Георгий Кацерик, яҙыусы, шағир һәм журналист. «Знахарь» повесы өсөн.

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2003

* Марсель Ғәфүров
* Рим Әхмәдов
* Йәмил Мостафин

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2002

* Камил Йыһаншин

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 2000

* Юрий Андрианов
* Вәлиев Ильяс Иштуған улы — «Патриотизм һәм халыҡтар» монографияһы өсөн

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 1999

* Леонид Лушников

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 1998

* Роберт Паль

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 1997

* Александр Филиппов

# Степан Злобин исемендәге әҙәби премия
## Премия лауреаттары
### 1996

* Морат Рәхимҡолов
# Розенбах (ҡала)

Розенбах (ҡала) (нем. Rosenbach) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1664 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,5 км². Диңгеҙ кимәленән 237-350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2708 һәм автомобиль коды ZI.
# Самотейкин Михаил Алексеевич

Самотейкин Михаил Алексеевич (4 апрель 1926 йыл — 19 сентябрь 1987 йыл) — патологоанатом, медицина фәндәре докторы, профессор (1967).

# Самотейкин Михаил Алексеевич
## Биографияһы

Михаил Алексеевич Самотейкин 1926 йылдың 4 апрелендә тыуған. 1951 йылда Һарытау медицина институтын (хәҙер Һарытау дәүләт медицина университеты) уңышлы тамамлай. Институттың патологик анатомия кафедраһында аспирантурала уҡый.
1954 йылда тему «О влиянии повышенного кровяного давления на кровеносные сосуды легких» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай (1954). 1966 йылда Благовещен медицина институтында «Бронхоспастический ателектаз легких и его роль в развитии пневмоний у детей раннего возраста» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (ғилми етәксеһе СССР Медицина фәндәре академияһының академигы Анатолий Иванович Струков).
1954–1956 йылдарҙа ассистент,
1956–-1968 йылдарҙа Благовещен медицина институтының патологик анатомия кафедраһы (хәҙер Амур дәүләт медицина академияһы) мөдире;
1968–-1983 йылдарҙа Новосибирск медицина институтының (хәҙер Новосибирск дәүләт медицина университеты) патологик анатомия кафедраһы мөдире;
1968-–1971 йылдарҙа дауалау факультеты деканы,
1971–-1978 йылда Новосибирск медицина институтында уҡыу эштәре буйынса проректор.
Шулай уҡ патологоанатомдарҙың Бөтә Союз ғилми йәмғиәтенең патологоанатом йәмғиәтенең идара ағзаһы, «Архив патологии» журналының мөхәрририәт советы ағзаһы, патологоанатомдарҙың Новосибирск ғилми йәмғиәте рәйесе.
Самотейкин етәкселегендә 20 кандидатлыҡ һәм 6 докторлыҡ диссертацияһы әҙерләнә һәм яҡлана.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: йөрәктә, бөйөрҙәрҙә һәм баш мейеһендә микроциркуляция патологияһын өйрәнеү, бронхо-үпкә патологияһы һәм башҡалар.
М.А. Самотейкин патологик анатомия һәм микроциркулятор йүнәлешендәге патология мәсьәләләре буйынса 160-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт авторы
Михаил Алексеевич Самотейкин 1987 йылдың 19 сентябрендә Новосибирскиҙа ҡаты ауырыуҙан һуң вафат булып ҡала, Новосибирскиҙа Заельцов зыяратында ерләнгән.
# Варваци йорттары

Варваци йорттары—  үҙ ваҡытында грек милләтле рәсәй дворяны Иван Андреевич һәм уның ғаиләһенең Таганрогтағы йорттары .
Комнино-Варваци ғаиләһе төрлө ваҡытта Таганрог ҡалаһындағы төрлө йорттарҙа ошо адрестар буйынса: Петр, 46; Грек, 62; Грек, 59; Итальян тыҡырығы, 58; Николаев, 53, һ. б.-йәшәгәндәр. Ҡайһы бер йортто ғаилә ағзалары һатып алып ,үҙҙәренә уңайлап төҙөгәндәр, ҡайһы берҙәре уларҙың ҡатнашлығында төҙөлгән. Иван Андреевич Варваци (ысын фамилияһы ― Леонтидис) Таганрогта 1814 йылдан алып йәшәгән.
Варваци фамилияһы уның менән бергә төрөктәргә ҡаршы көрәшкән дуҫтары биргән «Варвакис» ҡушаматынан килеп сыҡҡан. Варваци ҡыйыу көрәшсе генә булып ҡалмаған, ә хеҙмәт һөйөүсән, намыҫлы эшҡыуар булараҡ та дан ҡаҙанған. Ул мәрхәмәтлек яһауы менән дә бик данлыҡлы кеше булған. Уның аҡсаларына Иерусалимский грек е монастыры төҙөлгән, уны төҙөү өсөн Варваци 600 мең һум аҡса, эсен йыһазландырыу өсөн тағы 60 мең бүләк иткән. Уның аҡсаһына Таганрогтағы ярлылар өсөн 12 койкалыҡ йорт һәм 8 кешегә иҫәпләнгән мәрхәмәтлек йорто эшләгән.
Ваҡыт менән урамдарҙағы Варваци йорттарының адрестары үҙгәргән.
* Грек урамы,7 йәки Шмидт урамы,19. Был йортто Ҡырым һуғышы сағында стеналарына дошман пулялары һәм снаряд ярсыҡтары инеп тороп ҡалғанлыҡтан һәм ҡаланы обороналаусылар иҫтәлегенә шулай тип атағандар. Йорт йәнәшәһендә Грек урамына сығып торған баҡса булған. 1903 йыл — 1910 йылдарҙа йортта Коммерция училищеһы урынлашҡан булған. Хәҙер был йорт юҡ.
* Петр урамы, 153-сө йорт . 1812 йылда йортто ере менән И. А. Варваци алпауыт ҡатын Екатерина Федоровна Шауфустан һатып алған. 1820 йылда, Грецияға китер алдынан был йортон ул ҡалаға ҡала больницаһы һәм мәрхәмәтлек йорто итеп хәйергә тапшырған. Йорт янында ун биш дисәтинә ер булып, унда емеш-еләк баҡсаһы, тирмән һәм ҡоҙоҡ торған. 1837 йылдың 18 октябрендә йортта дауахана асҡандар. Дауахана комплексының адресы йыш ҡына үҙгәреп торған. Бында бер юлы 100 ауырыу кеше өсөн палаталар булған, унан тыш йоғошло сирлеләр өсөн 70 кешелек 2 ирҙәр палатаһы һәм 30 урынға иҫәпләнгән ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 2 палата булдырылған. 1935 йылдан алып дауахана ҡатын-кыҙҙар дауаханаһы һәм бала табыу йортона әйләндерелгән.
* Вся Донская область и Северный Кавказ на 1904 г. Ростов-на-Дону, 1904 г., стб.235
* Вся Донская область и Северный Кавказ на 1905 г. Ростов-на-Дону, 1905 г., стб. 202
* Вся Область Войска Донского на 1907 г. Ростов-на-Дону, 1907 г., стб. 218
* Вся Донская область и Северный Кавказ на 1909 г. Ростов-на-Дону, 1909. г.. стб 244
* Энциклопедия Таганрога. Таганрог: Антон, 1998. 624 с. ISBN 5-88040-017-4.
* Гаврюшкин О. В. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000 г., сс. 259—262.
# Радомля

Радомля — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/665 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Радомля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы башынан Пирогово һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300312110000031171
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003117
* Бассейн коды — 09.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Радомышль районы

Радомышль районы (укр. Радомишльський район) — Житомир өлкәһендәге район. Район үҙәге — Радомышль ҡалаһы.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 37 093 кеше йәшәй.
# Оло Романиха

Оло Романиха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Романиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004860
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100486
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тамға

Тамға — төрки халыҡтарҙың нәҫелдән-нәҫелгә күсеп килгән ырыу билдәһе. Ҡарасай, балҡар, башҡорт, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, осетин, ноғай, татар халыҡтарында киң таралған. Тамға малды, солоҡ ағастарын, ыҙандарҙы һ. б. билдәләгәндә, рәсми документтарға ҡул ҡуйғанда файҙаланылған.
Башҡорттарҙа тамға бер йәки бер нисә һыҙыҡҡа ҡарата симметриялы геометрик һүрәтте сағылдыра. Ырыу бүлексәләренең (аймаҡ, ара, түбә) тамғаһы ырыу тамғаһы уртаҡ элементын һаҡлаған:
үҫәргән ҡәбиләһе тамғаһы —
үҫәргән ҡәбиләһенең бишәй ырыуы тамғаһы —
бишәй ырыуының ибанай араһы тамғаһы —
ибанай араһының ғаилә тамғаһы —
Башҡортостандың көнсығыш-да ҡайһы бер ҡәбилә һәм ырыуҙарҙа бер тамға бөтөн ырыу бүлексәһе йәки ауыл өсөн уртаҡ булған. Көнбайыш Башҡортостанда ғаилә тамғаһы күп төрлөрәк. Уларҙың төп тамғаһын тик шартлы рәүештә генә билдәләргә мөмкин.
# Рогозина (Сандивей ҡушылдығы)

Рогозина — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Рогозина (Сандивей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007251
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сиверскодонецк

Сиверскодонецк (укр. Сіверськодонецьк) — Украинаның Луганск өлкәһендәге ҡала. Сиверскодонецк ҡала громадаһының һәм Сиверскодонецк районының административ үҙәге.
2016 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса халҡының һаны 107 167 кеше.
# Себен (йондоҙлоҡ)

Себен (йондоҙлоҡ) (лат. Musca) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — α Mus, яҡтылығы 2,69 була. Майҙаны буйынса урыны — 77.
# Һыу туризмы

Һыу туризмы — һыу өҫтөнән һалынған маршрут буйлап үтеүгә бәйле спорт туризмы.Һыу туризмы бер нисә төр: йылға буйлап ағып төшөү, рафтинг, паруслы туризм йәки яхтинг, диңгеҙ кайыҡ спорты (каякинг).

# Һыу туризмы
## Һыу туризмы суднолары

Һыу туризмы менән шөғөлләнеү өсөн каркаслы, каркаслы-һауа тултырыулы, һауа тултырыулы спорт суднолары ҡулланыла. Коммерциялы йөҙөү маршруттары өсөн донъяла иң күп файҙаланылған судно - рафт
* Катамаран — ике корпуслы судно; судноның корпустары өҫ яҡтан рама менән ҡушып беркетелә:
** йылға катамарандары.
** паруслы катамаран — (диңгеҙҙә һәм океанда ла ҡулланып була).
* Байдарка һәм ҡайыҡ — палубаһыҙ еңел бәләкәй суднолар, уларҙы ғәҙәттә кешенең мускул көсө менән хәрәкәт иттерәләр.
* Һалдар — башлыса һыу ыңғайына аға торған төрлө конструкциялы, тиҙлеге ҙур булмаған суднолар:
** ағас һалдар;
** һауа тултырылған элементтары булған суднолар;
*** честер — ишеү ысулы һәм ишкәкселәрҙең бер-береһенә ҡара-ҡаршы ултырыуҙары менән айырылып торған суднолар;
** һауа тултырылған (рафт);
** бубликтар — иң юғары ҡатмарлыҡлы йылғаларҙа ҡулланыла торған бик тотороҡло судно.
Ҡатмарлы булмаған маршруттарҙа һауа тултырылған резина кәмә менән йөҙөргә мөмкин.
Өрөп тултырылған матрастар менән диңгеҙҙә йөҙөү тик көндөҙгө ваҡытта ғына һәм, ғәҙәттә, ярға яҡын ғына итеп башҡарыла, сөнки асыҡ диңгеҙгә тартып алып китеү ихтималы бар. Туристар әйберҙәрен полиэтиленға төрөп, матрастарға һалалар ҙа, үҙҙәре уға ултырмай, артынан этеп кенә йөҙөп баралар.

# Һыу туризмы
## Һыуҙа актив ял

Ял ваҡытын һыу буйлап сәйәхәттә үткәреү спорт туризмынан айырыла, ул төрлө ауырлыҡтарҙы еңеп сығыу менән бәйле яҡшы кәйеф тыуҙыра. Шуға күрә был шөғөл менән мауығыусылар арта бара
# Нойенхофе

Нойенхофе (нем. Neuenhofe) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 774 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,97 км². Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39345 һәм автомобиль коды — BK.
# Трибушинка

Трибушинка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уҫылы йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Трибушинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024588
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102458
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сара-ор

Сара-ор — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хзан-ор йылғаһының һул ярына тамағынан 0,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сара-ор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000902
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300090
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы

Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы (3 октябрь 1918 йыл — 7 март 1988 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, журналист. 1948 йылдан КПСС, 1956 йылдан —СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы
## Биографияһы

* Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы 1918 йылдың 3 октябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Күсәрбай ауылында тыуған.
* Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Свердловск ҡалаһындағы «Уралмаш» заводында эшләй.
* 1945 йылдан башлап «Ҡыҙыл таң» гәзитенең әҙәби хеҙмәткәре, яуаплы секретары.
* 1952 йылдан — Башҡортостан дәүләт нәшриәте хеҙмәткәре.
* 1957—1978 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) «Һәнәк» журналы хеҙмәткәре.
* 1988 йылдың 7 мартында Өфөлә вафат була.

# Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы
## Ижады

«Яңы билдәләр» тип аталған тәүге хикәйәләр йыйынтығы 1951 йылда сыға. «Ҡаңғылдашып ҡаҙҙар киткәндә» (1961), «Төш алдынан» (1963) повестарында кешенең рухи донъяһының формалашыуы проблемалары күтәрелә. Р. Ғабдрахманов — башҡорт балалар прозаһын формалаштырыуға һәм үҫтереүгә ҙур өлөш индергән башҡорт яҙыусыларының береһе. Балалар өсөн «Ауыл малайы» (1956), «Мажаралы юл» (1958), «Биш батырҙың алты ейәне»(1964) повестары авторы.

# Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы
## Китаптары

* Имән миндек: сатирик һәм юмористик хикәйәләр. — Өфө, 1983.
* Эҙҙәр: повестар. — Өфө, 1985.
* Аралар: повесть. — Өфө, 1990.
* Аҡ томандар артында.: Повесть. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1976. — 128 бит.
* «Киләсәк-I»" экипажы: Повесть һәм хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1966. — 105 бит.
* Аманат: Хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1959. — 104 бит.
* Аҫыл таш: Балалар өсөн пьесалар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1957. — 71 бит.
* Ауыл малайы: Урта йәштәге мәктәп балалары өсөн хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1956. — 132 бит.