yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иоанн Богослов сиркәүе

1915
Иоанн Богослов сиркәүе ― Ростов өлкәһе (Рәсәй Федерацияһы) Усть-Донецк районы Мостовой утарындағы православие ғибәҙәтханаһы. Волгодонск һәм Сельск епархияһы Усть-Донецкое благочиниеһына ҡарай. 1915 йылда төҙөлгән.

# Иоанн Богослов сиркәүе
## Тарих

Мостовой утарында 15 апрелдә сиркәү төҙөү өсөн урын изгеләндерелә. Станица казактары бының өсөн 40 500 һум аҡса йыйғандар. 1914 йылда сиркәү йортоноң башына тәреләр мендереп ҡуйғандар. Киләһе йылдың 9 октябрендә сиркәү изгеләндерелә һәм рәсми рәүештә Раздор благочиниеһына беркетелә. Сиркәүҙең эске биҙәү эштәре тағы бер нисә тиҫтә йылдар буйына бара һәм бары тик 1946 йылда тамам эшләнеп бөтә.
1930-сы йылда Мостовой ауыл советы сиркәүҙе ябыу тураһында ҡарар сығара. Был ҡарарҙы ауыл халҡы хупламағанлыҡтан, башта сиркәүҙе япһалар ҙа, уны ҡайтанан асырға мәжбүр булғандар. Ул арала 1938 йылда ғибәҙәтхана руханийы Николай Степанович Попов НКВД тарафынан ҡулға алына һәм бар мөлкәте тартып алынып, үҙе атып үлтерелә. Шул йылдарҙағы Икенсе бөтә донъя һуғышы һәм немец оккупацияһы ваҡытында сиркәү эшләүен дауам итә.
Һуғыш тамамланғандан һуң. фронтовик рәссам Иван Семенович Лагутин cиркәү стеналарына һүрәттәр яһау менән шөғөлләнә. Май айында 1947 йылдың март башында биҙәү эштәрен тамамлағас, ул фронтта алған яраларынан вафат була.
1963 йылда Никита Хрущев осорондағы дингә ҡаршы көрәш ваҡытында сиркәү ябыла, уның ҡыңғырауҙары ергә атып бәрелә, иконостасы ватыла һәм утҡа тотола. Шуға ҡарамаҫтан, урындағы халыҡ сиркәү реликвияларының бер өлөшөн үҙ йорттарында һаҡлап алып ҡала. Сиркәү йорто хакимиәт тарафынан ашлыҡ һаҡлағысҡа, һуңыраҡ химикаттар складына әүерелдерелә. Янғындан һуң сиркәүҙе бөтөнләй ташлайҙар.
1970 йылда Мостовой ауылы халҡы һәм күрше станица кешеләре Михаил Александрович Шолоховҡа хакимиәт хатаһын төҙәтеүҙә һәм сиркәүҙе яңынан тергеҙеүҙә ярзам һорап үтенес хаты яҙалар. Улар сиркәүҙең колхозға ла, ауыл кешеләренә лә зыянһыҙ икәнлеген аңлаталар һәм сиркәүҙең урындағы халыҡ өсөн иң изге әйбер икәнлеге тураһында яҙалар.
   Иоанн Богослов сиркәүен төҙөү өсөн халыҡ бер кемдән дә аҡса һорамай һәм үҙ көстәре менән, уның һаҡланып ҡалған әйберҙәрен кире сиркәүгә ҡайтарып , ғибәҙәтхананы аяҡҡа баҫтырырға теләүҙәре тураһында яҙалар.
Әммә Шолохов, хатта М. И. Калининға таянып эш итһә лә ,сиркәүҙе ҡайтанан тергеҙҙерергә ҡулынан килмәй.
2000-се йылдарҙа сиркәү тергеҙелә башлай. Утар халҡы йыйған аҡсаға сиркәүҙең көмбәҙҙәре тимер менән ҡаплана, ҡыңғырау манараһы тергеҙелә, бина эсендә ремонт үткәрелә. 2013 йылда хоҙайға ышаныусылар өсөн сиркәү яңынан асыла. Унда төҙөкләндереү эштәре дауам итә, шулай уҡ йорт аҙ керемле ғаиләләргә ярҙам күрһәтә.
# Кирхберг (Саксония)

Кирхберг (Саксония) (нем. Kirchberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8800 кеше йәшәй. Майҙаны — 39,58 км². Диңгеҙ кимәленән 349 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8107 һәм автомобиль коды Z.
# Усын-Я (Туруп-Я ҡушылдығы)

Усын-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Туруп-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Усын-Я (Туруп-Я ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026912
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302691
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Калитвенка 1

Калитвенка 1 — Ростов өлкәһенең Каменск районында Калитвенец һәм Төньяҡ Донец йылғалары ҡойған ерҙәге территорияла урынлашҡан һуңғы палеолит торағы. Калитвенка 1а, Калитвенка 1б һәм Калитвенка 1в майҙансыҡтарын айыралар. Шулай уҡ палеолитик оҫтахана тип тә йөрөтөлә. 45-40 мең йылдар элек булған урта палеолиттың һуңғы осорона ҡарай. Бигерәк тә Калитвенец йылғаһына сыҡҡан, Төньяҡ Донецҡа ҡойғанға тиклем 500 метрҙа булған «Кесе ҡомло» балкаһындағы оҫтаханалар ҡыҙыҡлы.

# Калитвенка 1
## Тарихы

1973 йылда Л. Я. Крижевский тарафынан асыла. Балканың уң яҡ бортында, икенсе туғайҙағы террасала урынлашҡан. Тораҡ майҙаны 1500 квадрат метр тәшкил итә, балка төбөнән бейеклеге — 15 метр. Баҫыу эштәре миҙгелендә бында өс ҡаҙыныу эше алып барыла һәм бер нисә шурф яһала. Ҡатламдарҙың дөйөм ҡеүәте 2-6 ҡатламға етә, 13 литологик горизонт айырыла. 2-6-сы горизонттарҙа 10 нуклеус һәм нуклеустарҙан һындырып алынған ике йөҙләп өлөш табыла. Табыштарҙың күп өлөшө 8-9-сы горизонттарға тура килә.Туғыҙынсы горизонттың 4-кә 5 метрлыҡ участкаһында бик күп нуклевид әйберҙәр, шулай уҡ таҡта, ярсыҡтар һәм ҡабырсаҡтар табылыуы кварцитты беренсел эшкәртеү башҡарылған етештереү участкаһы тураһында һөйләй. Барлығы 93 дана нуклеус табыла — 18-е һигеҙенсе горизонтта һәм 75-е туғыҙынсыла. табылған ярсыҡтарҙың 202-һе — һигеҙенсе, һәм 629-ы туғыҙынсы горизонтҡа тура килә. Был ике горизонтта шулай уҡ 27 ҡорамал, шул иҫәптән 2 дана чоппинг, бер бифас һәм сабыу ҡоралдары табыла.
Төньяҡ Донец бассейнында оҫтаханалары булған башҡа тораҡтар билдәле түгел, калитвенкалар — Урыҫ тигеҙлегендә бындай берҙән-бер палеоли һәйкәлдәре.

# Калитвенка 1
## Библиография

* А. Е. Матюхин. О характере связи сырья, типологии и технологии домустьерских и мустьерских памятников Русской равнины.
# Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы

Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы (10 июнь 1946 йыл, Ҡардаръя, Үзбәк ССР-ы) — СССР һәм Рәсәйҙең ҡурсаҡ театры артисы. Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. «Незнайка на луне» мультсериалында Незнайка ролен тауышландырыу арҡаһында киң билдәлелек ала.

# Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы
## Биографияһы

Венера Тимерхан ҡыҙы Рәхимова 1946 йылдың 10 июнендә Үзбәк ССР-нда тыуған. 1967 йылда Стәрлетамаҡ мәҙәни-ағартыу училищеһын тамамлай һәм Башҡортостан ҡурсаҡ театры (БТК) эшләй башлай, шунда уҡ 1986 йылға тиклем эшләй. Бер йылдан Мәскәү ҡурсаҡ театрында эшләй башлай.

# Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ыны атҡаҙанған (1977) һәм халыҡ (1985) артисы.
* Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984) — С. Т. Айтматовтың «Аҡ пароход» повесы буйынса «Аҡ пароход» спектаклендә Малай образы, М. Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса «Ғәлимә» спектаклендә — Ғәлимә, |А. А. Толстойҙың «Буратино мажаралары» әкиәте буйынса Башҡорт ҡурсаҡ театрында ҡуйылған «Буратино мажаралары» спектаклендә — Буратино образдары өсөн

# Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
### Фильмографияһы

* «Лукоморье» телетапшырыуы (Пугало) — 1996—2000
* Карпов. Өсөнсө миҙгел (28 серия, Зина апай) — 2014

# Рәхимова Венера Тимерхан ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
### Йәнһүрәттәрҙе тауышландырыу

* 1989 — Тылсымлы һыбыҙғы — Уаигтың әсәһе
* 1997-1999 — Незнайка на луне — Незнайка
* 2010 — Бесәй балаһы һәм уның дуҫтарының мажаралары
# Крупняков Сергей Аркадьевич

Крупнякóв Серге́й Арка́дьевич (6 апрель 1950 йыл, Бөгөлмә, Татар АССР-ы, СССР) — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, драматург, журналист, Рәсәй һәм Украинаның милли Яҙыусылар берлеге ағзаһы. СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, Мари АССР-ының халыҡ яҙыусыһы, МАССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты А. С. Крупняковтың улы (1919—1994).

# Крупняков Сергей Аркадьевич
## Биографияһы

Серге́й Арка́дьевич Крупнякóв 1950 йылдың 6 апрелендә Татар АССР-ының Бөгөлмә ҡалаһында тыуа. 1965 йылда Белогорск ҡалаһында (Ҡырым) мәктәп тамамлай, ғаиләһе менән Йошкар-Олаға килә һәм Н. К. Крупская исемендәге Мари дәүләт педагогия институтына уҡырға инә. Уны «инглиз теле, тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү уҡытыусыһы» һөнәре буйынса тамамлай. Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
Демобилизацияланғандан һуң Йошкар-Олаға ҡайта, «Сельская новь» һәм «Марийская правда» гәзиттәрендә хәбәрсе, Мари АССР-ының Республика рус драма театрының әҙәби бүлеге мөдире булып эшләй.
1986 йылда Украина АССР-ының Севастополь ҡалаһына күскәндән һуң ҡаланың балалар-үҫмерҙәр киностудияһына етәкселек итә.
Әлеге ваҡытта Севастополь ҡалаһында йәшәй. «Гикия» каравеллаһында — үҙенсәлекле караптағы тетарҙа диңгеҙҙә йөҙә. Был идея 15 йыл «Гикия» яхтаһында шкипер сифатында эшләү һөҙөмтәһендә тыуа. Шулай итеп «Гикия. Героиня Херсонеса», «Девочка и пират», «Зимний переход» («Мои пиратские похождения» серияһынан) пьесалары тыуа. Бард йырҙары менән ҡыҙыҡһына, карапта бард-үҙәк — бард йырҙарын яратыусылар, автор йырҙары концерттары өсөн майҙансыҡ булдыра. Севастополдең көнүҙәк мәсьәләләре буйынса фекер алышыу майҙансығы булған бәхәс клубын ойоштора һәм алып бара. Шулай уҡ шарап етештереү һәм боронғо грек амфорҙарын етештереү менән шөғөлләнә.

# Крупняков Сергей Аркадьевич
## Ғаиләһе

Атаһы — Крупняков Аркадий Степанович, билдәле СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, Мари АССР-ының халыҡ яҙыусыһы, МАССР-ҙың дәүләт премиһы лауреаты.
Әсәһе — Елизавета Михайловна Крупнякова (ҡыҙ фамилияһы — Царегородцева).
Өйләнгән, ҡатыны — Валентина Викторовна, ҡыҙы — Дарья.

# Крупняков Сергей Аркадьевич
## Төп әҫәрҙәре

Түбәндә — С. А. Крупняковтың төп әҫәрҙәренең исемлеге:
* «Зимний переход» — повесть («Графская пристань» сайты)
* «Когда проснутся боги» — балалар һәм үҫмерҙәр өсөн фантастик повесть
* «Дети Тари» — балалар һәм үҫмерҙәр өсөн фантастик повесть
* «Гикия» — пьеса
* «Ботик» — балалар өсөн пьеса
* «Птица счастье и птица совесть» — балалар өсөн пьеса
* «Девочка и пират» — балалар өсөн пьеса
* «Морской Орёл» — Рус Тавридаһы өсөн яңы әкиәттәр
* «Калхас» — тарихи роман
* «По следам Листригонов» — автобиографик повесть
* «Гикия. Жизнь и подвиги последних амазонок Тавриды» — тарихи роман

# Крупняков Сергей Аркадьевич
## Баҫылған төп әҫәрҙәре

* Крупняков А., Крупняков С. Амазонки. — М.: «Уникум», 1996. — 864 с.
* Крупняков С. Амазонки Таврийские. — М.: «Уникум», 1996.
* Крупняков С. Крылья Киприды. — М.: «Вече», 2007. — 320 с.
* Крупняков С. Крылья Киприды. — М., 2016. — 280 с.
* Крупняков С. Морской орёл. Новые сказки Русской Тавриды. — М., 2016. — 140 с.
* Крупняков С. По следам Листригонов [Электронный ресурс] // Графская пристань, Севастополь. — URL:http://grafskaya.com/?p=4344.
# Карты-Кат-Игый

Карты-Кат-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Карты-Кат-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048311
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204831
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пурежка

Пурежка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лух йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Пурежка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033860
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003386
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гиппократ

Гиппократ — (грекса Ἱπποκράτης, Hippokrates) боронғо грек табибы, фәлсәфәнән айырылып сыҡҡан медицинаға нигеҙ һалыусы.

# Гиппократ
## Биографияһы

Гиппократ беҙҙең эраға тиклем 460—370 йылдарҙа Кос утрауында тыуған. Уны медицинаға нигеҙ һалыусы тип йөрөтәләр. Гиппократтың 18 быуын нәҫеле ауырыуҙы дауалаусы булған.

# Гиппократ
## Медициналағы өлөшө

Гиппократ ғүмер буйы сәйәхәт итә. Меңләгән хеҙмәт яҙа, меңләгән кешене терелтә, шул ваҡыттарҙа уҡ ғәйәт ҡатмарлы операциялар эшләй. Ул ауырыуҙы түгел, кешене дауаларға кәрәклегенә баҫым яһай, кеше рухының иң хәл иткес көс икәнлеген аңлата, кешеләрҙе холоҡ-фиғелдәре буйынса дүрт төргә бүлеп, һәр бер төргә билдәләмә бирә (холерик, флегматик, сангвиник, меланхолик темпераментындағы кешеләр). Уның был билдәләмәһе хәҙер ҙә үҙ көсөндә.
Гиппократ ауырыуҙарҙы дауалауҙың дүрт нигеҙен билдәләй: беренсеһе — зыян килтермәҫкә, икенсеһе — ҡапма-ҡаршылыҡ ысулы менән дауаларға, өсөнсөһө — кешегә ауырыу менән көрәшергә ярҙам итергә, дүртенсеһе — ауырыу кешенең хәленә керергә, ҡыҙғанырға.
Табиптың хеҙмәттәренең иң мөһиме — «Гиппократ анты»лыр, моғайын. Унда табиптарҙың ауырыуҙарға тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында ярҙам итергә, сер һаҡларға, белемен һәм тәжрибәләрен башҡаларға ла өйрәтергә тейешлеге әйтелә. Хәҙер әлеге антты табиптарҙың һәр ҡайһыһы бирә. Улар биргән анттарына ғүмерҙәре буйы тоғро ҡалырға тейеш.
* Был Боронғо Греция тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Канехлог-Игол

Канехлог-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Глубокий Сабун йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Канехлог-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203914
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Прус теле

Прус теле́ — прустар һөйләшкән үле тел. Шулай уҡ боронғо прус теле (нем. Altpreußische Sprache, ингл. Old Prussian) тип атала.
Был тел йәки тел белеме тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Силантьев Иван Матвеевич

Силантьев Иван Матвеевич (28 ғинуар 1918 йыл — 7 июль 1958 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, танкист, механик-водитель, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1943).

# Силантьев Иван Матвеевич
## Биографияһы

Иван Матвеевич Силантьев 1918 йылдың 28 ғинуарында Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Ҡалтыман ауылында тыуған
Иглин районының Свердлов исемендәге колхозында трактор бригадаһы бригадиры булып эшләй.
1938 йылдың октябрендә Иглин районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 1942 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
Гвардия өлкән сержанты И. М. Силантьев 1943 йылдың 18 июлендә, Төньяҡ Донец йылғаһының уң яҡ ярында дошман оборонаһын өҙгәндә, 150 немец автоматсыһын юҡ итеп, батырлыҡ күрһәтә.
Һуғыштан һуң тыуған Ҡалтыман ауылында йәшәй, Свердлов исемендәге колхозда механизатор булып эшләй.
1958 йылдың 7 июлендә вафат була.

# Силантьев Иван Матвеевич
## Батырлығы

«Көньяҡ-Көнбайыш фронттың 1-се гвардия механизацияланған корпусы 9-сы гвардия танк бригадаһының танк механик-водителе гвардия өлкән сержанты И. М. Силантьев 1943 йылдың 18 июлендә Төньяҡ Донец йылғаһының уң яҡ ярында дошман оборонаһын өҙөүҙә ҙур батырлыҡ күрһәтә. Йылғаның уң яҡ ярында, тар тәрән йырындар йырғылаған, мина яландары һәм танкка ҡаршы соҡорҙар менән уратып алынған, күп һанлы дзоттар, танкка ҡаршы орудиелар һәм ергә күмеп ҡуйылған танктар менән тултырылған ҙур яланғас бейеклектәрҙә, немецтар яҡын бара алмаҫлыҡ оборона ҡора. Унан ҡаршы ярҙағы йылғаның уйһыу һыубаҫар яры һәм уның эргәһендәге бөтә урын утҡа тотола.
И. М. Силантьев, һуғыш яланында маневр яһап, алға шыуыша. Немец снаряды башняға эләгә, икенсе снаряд моторҙы емерә, һәм танк туҡтап ҡала. Дауыллы ут булыуға ҡарамаҫтан, танкты төҙәтә һәм һуғыш яланынан алып сыға. Хәрби алышта 150 немец автоматсыһын юҡ итә».
Иван Силантьевҡа 1943 йылдың 26 октябрендә «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

# Силантьев Иван Матвеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1943)
* Ленин ордены (1943)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (1943)

# Силантьев Иван Матвеевич
## Хәтер

* Иглин һәм Ҡалтыман ауылдарында Геройға бюст ҡуйылған.
# Симониха (Кама ҡушылдығы)

Симониха — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 281 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Симониха (Кама ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015816
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101581
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сиртя-Яга

Сиртя-Яга (Сирта-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печор диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Сиртя-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008885
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡырғауыл тауы

Ҡырғауыл тауы (рус. Чесноковская гора) — Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфө янында, Чесноковка ауылы эргәһендәге тау.

# Ҡырғауыл тауы
## Урынлашыуы

Тау итәге эргәһенән Ағиҙел йылғаһы аға, уға элек Чесноковка тип йөрөтөлгән Бәрҫеүән килеп ҡушыла, ул Ҡырғауыл тауынан йыраҡ түгел аға. Ҡырғауыл тауының бейеклеге 175,4 метр.

# Ҡырғауыл тауы
## Тарихы

1624 йылда уҡ батша Михаил Федоровичҡа поп Антоней менән дин ҡәрҙәштәре монастырь өсөн ер һораған. Уларҙың һорауы буйынса Ҡырғауыл тауы һәм уның тирәһендә 50 сирек һөрөнтө ер һәм сабынлыҡтар (82 гектар) бүленгән, башҡорттарға үҙ биләмәһендә һунар һәм балыҡ тотоу ҡалған.
Әммә монахтар, башҡорт ерҙәренә инеү тыйылған булһа ла, баҫыша башлаған. Шулай уҡ Чесноковка ауылы кешеләре лә башҡорт биләмәләренә инеп, зыян һала. 1690 йылда Табын улусы башҡорто Өмөтбай Мырҙашевтың батшаға яҙған ялыуы һаҡланған.
Башҡорттарҙың Өфө тирәһенән ҡыҫырыҡлана барыуы тураһында 1886 йылда башҡорт мəғрифəтсе-шағиры, тәржемәсе, филолог, тарихсы, этнограф, йəмəғəт эшмəкəре, публицист Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев та яҙған.
Башҡорттар өсөн Ҡырғауыл тауы уның итәгендәге атаҡлы Хажи мәсете менән ҡәҙерле булған.
Ҡырғауыл тауы һәм Бәрҫеүән йылғаһы ҡала сиген генә түгел, ике хакимиәт үҙәге — Рәсәй хакимиәте һәм башҡорт йыйыны осрашҡан сик тә була. XVIII быуаттың 30-сы йылдары аҙағына тиклем бында төбәк яҙмышын билдәләүсе мөһим мәсьәләләр хәл ителә.
Мәктәп дәреслектәре аша Ҡырғауыл тауы 1774 йылда Өфө ҡалаһын яуларға тырышҡан Чика Зарубин етәкселегендәге Пугачев ғәскәре урынлашыуы менән дә билдәле

# Ҡырғауыл тауы
## Ҡырғауылдың бөгөнгөһө

Ҡырғауыл тауында хәҙер Өфө ҡалаһының Киров районына ҡараған Чесноковка коттедж ҡаласығы барлыҡҡа килгән.
# Дойчнойдорф

Дойчнойдорф (нем. Deutschneudorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1120 кеше йәшәй. Майҙаны — 12 км². Диңгеҙ кимәленән 664 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9548 һәм автомобиль коды MEK (элек: MAB).
# Тынгэва-Паюта-Яха

Тынгэва-Паюта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Анти-Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 177 км.

# Тынгэва-Паюта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074483
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307448
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яңы Покровка (Ҡыуандыҡ районы)

Яңы Покровка (рус. Новопокровка)— Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Яңы Покровка (Ҡыуандыҡ районы)
## Географияһы

Ауыл округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан туранан яҡынса 35 километр алыҫлыҡта көнсығыш-төньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан. Ауыл янынан Ярғайыш (рус. Дергаиш) йылғаһы ағып ята

# Яңы Покровка (Ҡыуандыҡ районы)
## Климаты

Ҡыуандыҡ районына хас булғанса, климаты уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Яңы Покровка (Ҡыуандыҡ районы)
## Тарихы

1875 йылда башҡорт төбәгенә Курск, Воронеж, Тамбов, Һарытау губерналарынан күсеп килгән крәҫтиәндәр тарафынан булдырылған. Тәүҙә ауылдың эргәнән аҡҡан йылға исеменән Дергаиш тип атайҙар. 1901 йылда — Яңы Покровка ауылы. 2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районы Яңы Покровка ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙарҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында ҡалған.

# Яңы Покровка (Ҡыуандыҡ районы)
## Халҡы

2002 йылда даими рәүештә йәшәүселәр 672 кеше тәшкил иткән (урыҫтар 76 %) , 2010 йылда — 543.
# Дзёля-Ю (Ёлва ҡушылдығы)

Дзёля-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ёлва йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Дзёля-Ю (Ёлва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021746
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002174
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Стыр

Стыр (укр. Стир, бел. Стыр) — Европалағы йылға. Ике дәүләт — Украина һәм Беларусь биләмәләренән аға. Припяттың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 483 километр.