# Иҙәш Ҡусҡары

Иҙәш Ҡусҡары (рус. Идяш-Кускарово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 203 кеше. Почта индексы — 453614, ОКАТО коды — 80201819003.

# Иҙәш Ҡусҡары
## Халыҡ һаны
### Милли составы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 тәшкил итә.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) | | | | | |
| 1900 йыл | 340 | | | | |
| 1920 йыл 26 август | 126 | | | | |
| 1926 йыл 17 декабрь | | | | | |
| 1939 йыл 17 ғинуар | 115 | | | | |
| 1959 йыл 15 ғинуар | 119 | | | | |
| 1970 йыл 15 ғинуар | | | | | |
| 1979 йыл 17 ғинуар | | | | | |
| 1989 йыл 12 ғинуар | 60 | | | | |
| 2002 йыл 9 октябрь | 165 | | | | |
| 2010 йыл 14 октябрь | 203 | 98 | 105 | 48,3 | 51,7 |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
    1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
    1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
* 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
       Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
* 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
       Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
* 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
       Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
* 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
       Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
* 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
       Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
* 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
* 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
* Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
       1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.

# Иҙәш Ҡусҡары
## Урамдары

* Иҙәш (урамы (рус. Идяш (улица))
* Йәштәр (урамы (рус. Молодежная (улица))
* Мостай Кәрим урамы (рус. Мустая Карима (улица))
* Яңы урам (рус. Новая (улица))
* Баҡса урамы (рус. Садовая (улица))
* Салауат Юлаев урамы (рус. Салавата Юлаева (улица))
* Үҙәк урам (рус. Центральная (улица))
* Шоссе урамы (рус. Шоссейная (улица))

# Иҙәш Ҡусҡары
## Тарихы

Ауылға Тамъян улусы башҡорттары нигеҙ һала. Верхнеурал өйәҙендә (тәүге төпләнеүсе хорунжий Ҡусҡар Мәхмүтов исеменән) үҙ ерҙәрендә 1789 йылдан алып билдәле. Шулай уҡ Көсҡар булараҡ теркәлгән. 1795 йылда 17 йортта 100 кеше йәшәгән, 1866 йылда 39 йортта — 332 кеше. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 20 быуаттың 20-се йылдарында 3 ауыл күрһәтелгән: 1-се Кусҡар (Иҙәштамаҡ, хәҙерге Иҙәш Ҡусҡары); 2-се Ҡусҡар (Талморон, хәҙерге Талҡусҡар); ХӨКҮСӘР (Урһыҡтамаҡ/Урһыҡҡусҡар, 20 быуаттың 70-се йылдарында юҡҡа сыға). 20 быуаттың 30-сы йылдарынан хәҙерге исемен йөрөтә.

# Иҙәш Ҡусҡары
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 12 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Гусев): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 59 км

# Иҙәш Ҡусҡары
## Ер-һыу тарихы

* Әбйәлил районы Иҙәш-Ҡусҡар ауылы тауҙарының тарихы
* «Ҡыҙ баҫҡан» ташы