# Сан-Паулу

Сан-Паулу (порт. Сан-Паулу (IPA) — Бразилияның көньяҡ-көнсығышындағы ҡала, шул уҡ исемле штаттың баш ҡалаһы. Континенттың, португал телле общинаның һәм бөтә Көньяҡ ярымшарының, ил эсендә ҡалаларҙың иң күп халыҡлыһы. Тиете йылғаһы үҙәнендә Атлантик океаны ярынан 70 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ҡала апостол Павел исемен йөрөтә, 1554 йылдың 25 ғинуарында (Изге Павел көнө) иезуиттар индейҙарҙың тораҡ пункты урынында нигеҙ һалған.
Ҡала майҙаны 1523 км² һәм халҡы 11,3 миллион кеше тәшкил итә (2011 йылға IBGE мәғлүмәттәре буйынса), был көнбайыш ярымшарҙа халыҡ һаны буйынса өсөнсө урында тора.
Ҡаланың архитектура образы төрлө дәүерҙәрҙең һәм стиль элементтарының ҡатнашмаһынан тора. Сан-Паулу ҡалаһында байтаҡ боронғо биналар, музейҙар һәм сиркәүҙәр һаҡланған. Шул уҡ ваҡытта Сан-Паулу — иң заманса ҡалаларҙың береһе, уның төп өлөшө быяланан һәм металдан бик бейек (мәҫәлән, Паулиста авенидаһы), шул иҫәптән Бразилияла бейеклеге буйынса 11-се — Миранти-ду-Вали төҙөлгән. Стилдәрҙең бындай аралашыуы ят һәм яһалма булып күренмәй — киреһенсә, боронғо сиркәү хәҙерге иң заманса бина фонында ла гармониялы күренә ала.
Гербтағы девиз: латинса: NON DVCOR DVCO — «Минең менән идара итмәйҙәр, ә мин идара итәм».

# Сан-Паулу
### Ҡалаға нигеҙ һалыныу

Сан-Паулуға (ул саҡта Сан-Паулу-Кампус-ди-Пиратинга) 1554 йылдың 25 ғинуарында Мануэль да Нобрега һәм Жозе-де-Аншиета етәкселегендәге иезуит миссионерҙары төркөмө нигеҙ һала. Улар Колежиу-ди-Сан-Паоло-де-Пиратининга (порт. Colégio de São Paulo de Piratininga) тип аталған урында тупи-гуарани индейҙарын католиктарға әйләндереү маҡсатында миссия булдыра. Ҡаласыҡ Серра-ду-Мар тау һырты итәгендә Тите йылғаһы буйында, ҡултыҡҡа ҡаратып порт ҡалаһы Сантус төҙөлә, көньяҡ-көнсығыш ярҙан көнбайыштағы киң һәм уңдырышлы яйлаға сыҡҡан урында тигеҙлектә урынлашҡан, һуңынан был ерҙәр Сан-Паулу штаты биләмәһенә инә.
XVII һәм XVIII быуаттарҙа үҙҙәрен бандейрант тип атаған сәйәхәтселәр төркөмө алтын, алмас, башҡа тәбиғи ресурстар һәм ҡолдар эҙләп Көньяҡ Американың урмандарын һәм яңы территорияларын киҫеп үтә. Улар тәү сиратта Бразилияның Тордесильяс һыҙатынан көнбайыштараҡ территория киңәйеүенә, шулай уҡ бик күп ҡиммәтле металдар һәм таш ятҡылыҡтарын асыу өсөн яуаплы булған тип иҫәпләнә. Хәҙер ҡалала ҡала үҫешенә индергән өлөшөн билдәләүсе бер нисә һәйкәл бар, атап әйткәндә, Сан-Паулу ҡалаһының иҫтәлекле урындарының береһе булған Монументу-ас-Бандейрас.
Сан-Паулу рәсми рәүештә 1711 йылда ҡала статусын ала. XIX быуатта ҡала башлыса ҡәһүә экспортлау арҡаһында иҡтисади сәскә атыу осорона аяҡ баҫа, ҡәһүә күрше Сантос ҡалаһынан сит илдәргә ебәрелә. 1881 йылдан һуң дәүләткә һәм ҡалаларға Италия, Португалия, Испания, Германия һәм башҡа илдәрҙән иммиграция башлана, иммигранттар яңы ерҙәргә йәлеп ителә һәм дәүләттең ғәйәт ҙур ҡәһүә плантацияларында эшләй. XX быуат башында ҡәһүә экспортлауҙан килгән килем ҡырҡа кәмей, был тәү сиратта донъя иҡтисади көрсөгө һәм хаҡтарҙың төшөүе менән бәйле. Һөҙөмтәлә урындағы эшҡыуарҙарҙың инвестициялар ағымы Сан-Паулу сәнәғәтен үҫтереүгә йүнәлеш ала, ҡалаға, башлыса Италиянан, иммигранттарҙың яңы тулҡындары йәлеп ителә. Европалыларҙан тыш, ХХ быуаттың беренсе яртыһында ҡалаға күпләп япондар һәм ғәрәптәр күсеп килә. ХХ быуат дауамында ҡаланың сәскә атҡан иҡтисады Бразилияның ярлы төбәктәренән, бигерәк тә Төньяҡ-Көнсығыштан, бик күп иммигранттарҙы йәлеп итә.
Әммә XX быуат аҙағында Бразилияның башҡа ҡалалары менән конкуренция арҡаһында ҡайһы берҙә сәнәғәт компаниялары өсөн яҡшыраҡ һалым шарттары тәҡдим ителә, Сан-Паулуның төп хужалыҡ эшмәкәрлеге яйлап сәнәғәт йүнәлешен хеҙмәтләндереү өлкәһенә яраҡлаштырыла. Хәҙер ҡалала күп һанлы урындағы һәм халыҡ-ара банктарҙың, юридик фирмаларҙың, төрлө хеҙмәттәр тәҡдим иткән күп милләтле компанияларҙың һәм корпорацияларҙың офистары урынлашҡан.
Тағы ла бер мөһим тарихи ваҡиға — Ларго Сан-Франсиску юридик мәктәбенә (хәҙер Сан-Паулу университетының факультеты) нигеҙ һалыу, ул, Ресифе юридик мәктәбе һәм Амазонас штатының Федераль университеты менән бергә, Бразилияла тәүге өс уҡыу йортоноң береһе була. Император указы менән 1828 йылдың 1 мартында нигеҙ һалынған был уҡыу йорто, Бразилия империяһына нигеҙ һалынғандан һуң юристарға һәм сәйәсмәндәргә ихтыяж артыу сәбәпле, тәүҙә монастырь бинаһында асыла. Бай бразилиялылар белем алыу, бигерәк тә юридик белем алыу маҡстында, йыш ҡына Европаға уҡталғанлыҡтан, император Педро I милли юридик мәктәп булдырырға кәрәк тигән ҡарар сығара. Бөтә илдән студенттар йәлеп ителә башлай, был ҡаланың богема элитаһын булдырыуҙа мөһим фактор булып тора.
Ҡайһы бер иҡтисади проблемаларға ҡарамаҫтан, Сан-Паулу Латин Америкаһының эре бизнес-үҙәге булып ҡала. Агломерацияның ғәйәт ҙур баҙары (20 миллиондан ашыу кеше) сит ил компанияларын йәлеп итә. Халыҡ-ара сәнғәт биенналеһы (Bienal International de Arte) кеүек мәҙәни саралар арҡаһында, ҡала мәҙәни үҙәк булараҡ, бигерәк тә музыка һәм сәнғәт өлкәһендә, билдәлелек ала. Иҡтисад үҫеүе һәм экспорт яйлап ҡалала эшһеҙлек кимәлен кәметә бара, шулай уҡ урындағы яман билдәлелек алған енәйәтселек тә тиҙ кәмеүгә бара. Ҡаланың үҫеше күп өлкәләрҙә күренә, тарихи үҙәк дәүләт учреждениеларын һәм шәхси университеттарҙы йәлеп итә, бизнес структуралары Итайн Биби, Вила Олимпия һәм Беррини кеүек яңы өлкәләргә күсә. Эшлекле визиттар, һуңғы быуаттағы төп конкуренты Рио-де-Жанейроға ҡарағанда, килеүселәрҙе Сан-Паулуға күберәк йәлеп итә.

# Сан-Паулу
## Географияһы
### Урынлашыуы

Сан-Паулу Серра-ду-Мар составына ингән яҫы таулыҡта урынлашҡан, ул Серра-ду-Мар (португалса Serra do Mar). Ул үҙ сиратында Бразилия таулығы булараҡ билдәле булған ҙур төбәктең бер өлөшө булып тора. Атлантик океандан ни бары 70 км ғына урынлашһа ла, яҫытаулыҡтың диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 800 м. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: ҡаланы Кәзәмөгөҙ тропигы киҫеп үтә. Ҡаланың иң бейек нөктәһе — Жарагуа тауы, ул бөтә штаттың , шулай уҡ Серра-да-Кантарейра һыртының иң бейек түбәһе. Район тектоник яҡтан бик тотороҡло, бында сейсмик әүҙемлек күҙәтелмәй.
Тиете йылғаһы ҡасандыр ҡаланың төп сөсө һыу сығанағы һәм унда йәшәүселәрҙең ял итеү урыны булған. Әммә XX быуаттың икенсе яртыһында йылғаны сәнәғәт предприятиеларының, шулай уҡ Пиньейрус йылғаһының ҡушылдығы һыуҙары бысрата. Ике йылғаны ла таҙартыу буйынса әүҙем программа тормошҡа ашырыла, уны Япония халыҡ-ара хеҙмәттәшлек банкы кеүек халыҡ-ара үҫеш банктары. финанслай. Ҡала эсендә суднолар йөрөрлөк йылғалар юҡ, әммә Тиете йылғаһында, бигерәк тә көньяҡтараҡ һәм Парана йылғаһында һыу транспортының әһәмиәте арта бара, сөнки Тиете — Ла-Плата бассейнының бер өлөшө.
Ҡалала тәбиғи күлдәр юҡ, әммә ике һыуһаҡлағыс, Гуарапиранга һәм Биллингс бар, улар электр энергияһы етештереү, сөсө һыуҙы һаҡлау һәм ҡала халҡын ял иттереү өсөн ҡулланыла. Флора киң япраҡлы мәңге йәшел үҫемлектәрҙән торған. Ҡалаға күп кенә үҫемлектәр индерелгән, сөнки йомшаҡ климат һәм яуым-төшөмдөң күплеге тропик, субтропик һәм уртаса бүлкәттәр төрҙәрен үҫтерергә мөмкинлек бирә, мәҫәлән, эвкалипт ултыртмалары күп таралған.

# Сан-Паулу
## Географияһы
### Климаты

Сан-Паулуҙа субэкваториаль климат тропик климатҡа күсә, декабрҙән февралгә тиклем ҡоро миҙгел һәм йылдың ҡалған көндәрендә ямғырҙар миҙгеле. Шуның менән бергә ямғырҙар миҙгелендә температура һирәк кенә 30 °C етә, ә ҡоро миҙгелгә йылы көндәр һәм һалҡын төндәр хас. Сан-Паулу түбән киңлектәрҙә урынлашыуына ҡарамаҫтан (Кәзәмөгөҙ тропигы киңлегендә тиерлек), көньяҡтан һалҡын һауа массаларының баҫып инеүе ваҡытында етди һыуытыуы мөмкин, хатта ҡар бураны ла була (рәсми рәүештә ул бер тапҡыр ғына, 1918 йылдың 25 июнендә теркәлә). Ямғырҙар ярайһы уҡ көслө, бигерәк тә йылы айҙарҙа, июль һәм август айҙарында улар бөтөнләй тиерлек булмай тиерлек. Сан-Паулуға ла, уның тирә-яғындағы диңгеҙ ярҙарына ла бер ҡасан да тропик циклондар эләкмәй, бер ҡасан да ҡойон булмай тиерлек. Һуңғы ваҡытта август, ҡышҡы ай булыуға ҡарамаҫтан, ҡоро һәм эҫе — температура ҡайһы берҙә 28 °C-ҡа етә. Был күренеште «веранико» (португалса — «бәләкәй йәй») тип атайҙар.
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 33 | 37 | 38 | 32 | 29 | 28 | 28 | 33 | 35 | 34 | 35 | 32 | 38 |
| Уртаса максимум, °C | 27,1 | 28,2 | 27,8 | 25,9 | 22,9 | 23,0 | 22,4 | 24,0 | 24,4 | 25,3 | 25,9 | 26,7 | 25,3 |
| Уртаса температура, °C | 22,8 | 23,1 | 22,4 | 20,9 | 18,3 | 17,2 | 16,6 | 17,7 | 18,0 | 19,7 | 20,9 | 21,9 | 20,0 |
| Уртаса минимум, °C | 20,0 | 20,2 | 20,0 | 18,6 | 15,5 | 14,5 | 13,7 | 14,3 | 15,2 | 16,5 | 17,8 | 18,9 | 17,1 |
| Абсолют минимум, °C | 12 | 13 | 12 | 8 | 2 | 2 | 2 | 3 | 3 | 7 | 10 | 12 | 2 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 226 | 213 | 163 | 68 | 64 | 50 | 31 | 29 | 71 | 92 | 108 | 172 | 1285 |
| Сығанаҡ: Погода и Климат, Weatherbase ||||||||||||||

# Сан-Паулу
## Географияһы
### Агломерация

Сан-Паулу рәсми рәүештә «Grande São Paulo» («Ҙур Сан-Паулу») тип аталған ҙур агломерация составына инә. Агломерация составында 19 миллиондан ашыу кеше йәшәгән 39 муниципалитет бар (2005 йылғы IBGE мәғлүмәттәре буйынса).
Сан-Паулу бик киң булғанға күрә, уның агломерацияһын билдәләүҙең ике ысулы бар. Үҙенең «Дөйөм статистик зонаһы» (Comsecleto Mentolo Seanido) мәғлүмәттәре буйынса, ҙурлығы буйынса донъяла 29 миллион кеше йәшәгән икенсе ҡала. Ҙур Сан-Паулуның (Região Metropolitana de São Paulo) тарыраҡ билдәләмәһе — Кампинас, Байшада, Сантиста һәм башҡа күрше райондар индерелмәгән территория тип ҡарағанда; районда яҡынса 19,7 миллион кеше йәшәй (2006 йыл буйынса), был ҙурлығы буйынса донъяла бишенсе агломерация булып тора.

# Сан-Паулу
## Географияһы
### Ҡала райондары

Сан-Паулу ҡалаһы субпрефектура (subprefeituras) тип аталған 31 ҡала округына бүленә. Һәр субпрефект бер нисә районға бүленә (күп осраҡта ике-өс район). Иң күп районлы субпрефектура — Си (португалса Subprefeitura da Sé), һигеҙ округлы тарихи-эшлекле үҙәктә урынлашҡан. Административ бүленеш менән бер рәттән, 2007 йылда мэр Жилберто Кассаб ойошторған географик радиаль бүленеш бар. Шулай итеп, ҡала ун районға бүленә (тарихи үҙәк, киңәйтелгән үҙәк, төньяҡ, көньяҡ, көнбайыш, төньяҡ-көнсығыш, төньяҡ-көнбайыш, көньяҡ-көнбайыш, көньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ-көнбайыш), һәр береһенең үҙенә хас автобустары һәм урам яҙыуҙары бар. Был бүленештең субпрефектураларға һәм райондарға бер ниндәй ҙә ҡағылышы юҡ, ҡайһы бер осраҡтарҙа бер үк өлкә ике йәки унан да күберәк географик өлкәгә ҡарауы ихтимал. Субпрефектура етәкселеге урынлашҡан районға ла, М’Бой-Миримдан башҡа, субпрефектураның исеме бирелә.

# Сан-Паулу
## Демографияһы
### Этник төрлөлөгө һәм халыҡ һаны

Сан-Паулуҙа йәшәүселәр Бразилияның бөтә ҡалаларына ҡарағанда этник яҡтан иң күп төрлө. 1850 йылда Бразилияла ҡолдар менән сауҙа итеү тыйылғандан һуң, дәүләттең алпауыттары ҡәһүә плантацияларында эшләү өсөн Африка эшсе көстәрен иммигранттарға алмаштыра. Был практиканы сенатор Николау Вергуейро башлай, ул үҙенең плантациялары өҫтөндә эшләү өсөн Европанан немецтарҙы, швейцариялыларҙы һәм португалдарҙы йәлеп итә.
1888 йылда ҡоллоҡ бөтөрөлгәс, Сан-Паулу ҡалаһына бик күп иммигранттар килә, уларҙың күпселеге Италиянан була. 1897 йылда итальяндар халыҡтың яртыһын тәшкил итә. Тағы күпләп португалдар, испандар, немецтар, йәһүдтәр һәм ғәрәптәр килә. 1908 йылдан 1950 йылға тиклем шулай уҡ күп япон иммигранттары килә.
Бөтә Бразилиялағы кеүек үк, Сан-Паулу халҡы төрлө этник төркөмдәр ҡатнашмаһы булып тора, ул күп милләтле йәмғиәтте барлыҡҡа килтерә. Бөгөнгө көндә 100-ҙән ашыу этник төркөм вәкилдәре ҡаланы үҙ йорто тип һанай. Иң ҙур этник төркөмдәр:
* 6 000 000 итальян (атап әйткәндә, башҡа төркөмдәрҙәге кеүек, иммигранттарҙың вариҫтары). Сан-Паулу ҡалаһында итальян сығышлы халыҡ донъяның башҡа ҡалаларына, шул иҫәптән Милан һәм Римға ҡарағанда күберәк
* португалдар 3 миллион .
* 3 миллион африкалы.
* 1 000 000 ғәрәп.
* немецтар 400 000.
* япондар 326 000. Япониянан ситтә иң ҙур япон общинаһы булып тора..
* ҡытайҙар 120 000.
* боливиялылар 60 000.
* гректар 50 000.
* кореялылар 50 000.
* йәһүдтәр 40 000.
* әрмәндәр 25 000.
Сан-Паулу халҡы раса билдәләре буйынса (рәсми терминология һәм статистика мәғлүмәттәренән) 8 миллион аҡ тәнле, 2,6 млн метис, 527 000 Африканан сығыусы, 456 000 азиат һәм 18 000 индейҙан тора.
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1872 | 31 385 |
| 1890 | 64 934 |
| 1900 | 239 820 |
| 1920 | 579 033 |
| 1940 | 1 326 261 |
| 1950 | 2 199 096 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1960 | 3 781 446 |
| 1970 | 5 924 615 |
| 1980 | 8 493 226 |
| 1991 | 9 646 185 |
| 1996 | 9 800 000 |
| 2000 | 10 434 252 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2007 | 10 886 534 |
| 2010 | 11 253 503 |
| 2011 | 11 316 149 |
| 2014 | 11 895 893 |
| 2015 | 11 967 825 |
| 2017 | 12 106 920 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2020 | 12 325 232 |
| 2021 | 12 396 372 |
| 2022 | 11 451 245 |

# Сан-Паулу
## Демографияһы
### Телдәр

Бразилияның башҡа территорияһындағы кеүек үк, күпселек халыҡ һөйләшкән тел — португал теле. Италиянан килгән иммигранттарҙың күпләп килеүе арҡаһында был ҡаланың португал теленә итальян теле, бигерәк тә уның неаполитан һәм венеция диалекттары ҙур йоғонто яһай. Итальяндар диалекттары ҡалала провинциаль кайпира диалекты менән ҡатнаша; беренсенән, бөтәһенән элек ҡала диалекты XX быуат башында Неаполь ҡалаһынан һәм яҡын-тирәләге райондарҙан килгән иммигранттар йәшәгән Моок ҡалаһында барлыҡҡа килгән.
Ҡалала, башлыса иммигранттар араһында, һөйләшкән башҡа телдәр — донъялағы иң ҙур япон диаспораһы урынлашҡан Либердади районында һөйләшкән япон теле. Япон сығышлы бразилиялыларҙың күпселеге тик португал телендә генә һөйләшһә лә, ҡайһы берҙәре ата-бабаларының традицияларын һәм телен һаҡлай. Шулай уҡ Ҡытайҙан һәм Кореянан килгән иммигранттарҙың билдәле бер өлөшө, был пропорция әҙ булһа ла, үҙ телдәрендә һөйләшә.
Төп сит тел булараҡ мәктәптәрҙә инглиз һәм испан телдәре уҡытыла, әммә ҡалала йәшәүселәрҙең бик аҙы ғына иркен ҡуллана ала.

# Сан-Паулу
## Иҡтисады

Сан-Паулуның йән башына килеме 2012 йылда йылына 43 839 реал тәшкил итә һәм, 2020 йылға донъяла 13-сө урынға сығыр, тип көтөлә. IBGE мәғлүмәттәре буйынса, 2012 йылда ЭТП $499,4 млрд йәки 174,4 млрд АҠШ доллары тәшкил итә, был Бразилия эске тулайым продуктының яҡынса 12 процентын һәм Сан-Паулуның 36 процентын тәшкил итә. Ҡала Бразилияның иң эре финанс үҙәге һәм донъяла иң эреләрҙең береһе булып тора, ҡала иҡтисадының был секторы йылдам үҫә. Тарихи яҡтан ҡалала сәнәғәт секторы ҙур була, әммә хәҙер иҡтисад хеҙмәтләндереү өлкәһенә күсә, бөтә илдең бизнесын хеҙмәтләндерә. Етди социаль проблемалар арҡаһында был үҫеш әкренәйһә лә, күп кенә баһаламалар,ҡаланың глобаль иҡтисадта әһәмиәте арта барыуын күрһәтә. Финанс хеҙмәттәренән тыш, ҡала иҡтисады иҡтисадтың башҡа тармаҡтарының күпселеген һаҡлап ҡалыуын дауам итә
Сан-Паулу — Меркосур иҡтисадының иң эре финанс үҙәге. Ҡала бик күп мөһим иҡтисади форумдарҙы һәм конференцияларҙы йәлеп итә, был уны иҡтисади ғына түгел, төбәктең мәҙәни-фәнни үҙәге лә итә. Унда ҙур булмаған осрашыуҙарҙан алып эре халыҡ-ара күргәҙмәләргә тиклем саралар, тәүлегенә 200-ҙән ашыу халыҡ-ара саралар үтә, ҡунаҡханалар майҙанын иҫәпкә алмағанда, павильондарҙа һәм конференц-үҙәктәрҙә яҡынса 250 мең м2 майҙанды биләй, был тағы ла 70 мең м2 өҫтәй, клубтар, мәҙәни һәм эшлекле өлкәләр менән берлектә был һан 430 мең м2-гә етә. Ҡала шулай уҡ гастрономиянан алып мәҙәниәт учреждениеларына тиклем күп һанлы туристик урындар менән маҡтана ала. Атап әйткәндә, ҡалала 12 мең ресторан эшләй, унда 40-тан ашыу төрлө аш-һыу урыны, 70 музей, 200-ҙән ашыу кинотеатр, 50-гә яҡын театр һәм галерея бар.
Әгәр Сан-Паулу ҡалаһы ил булһа, уның ЭТП-һы донъяла 47-се урынға сығыр ине. ЭТП-һы Египеттан күберәк, Яңы Зеландия, Израиль, Украина менән яҡынса бер күләмдә, Америка Ҡушма штаттарының яртыһынан күберәге, Израиль йәки Украинаныҡына тиң. Ҡалала яҡынса 30 мең миллионер йәшәй, был Бразилия миллионерҙарының 60 проценты. 2005 йылда R $90 млрд һалым йыйыла һәм уның бюджеты R $15 млрд тәшкил итә. Ҡалала 1500 банк һәм уларҙың филиалдары, 70 сауҙа үҙәге эшләй. Бразилияла офистары булған халыҡ-ара корпорацияларҙың 63 проценты ошо ҡалала урынлашҡан. Ә «Mystery Shopping International» мәғлүмәттәре буйынса, Оскар Фрейр урамы донъяның иң матур урамдары араһында һигеҙенсе урынды биләй. BM&F Bovespa — Бразилияның төп финанс һәм тауар биржаһы, Латин Америкаһында иң ҙур биржа һәм ҙурлығы буйынса донъяла өсөнсө урында тора, сауҙа күләме буйынса әйләнеше көнөнә R $6 млрд етә.

# Сан-Паулу
## Транспорт
### Автомобиль юлдары

Сан-Паулу ҡалаһы аша Бразилияның 10 мөһим юлы үтә, автомобилдәр ҡалала һәм уның тирә-яҡтарында төп транспорт сараһы булып ҡала. Төп юлдары:
* Президент Дутра шоссеһы (Rodovia Presidente Dutra, BR-116) — Сан-Паулу ҡалаһын илдең көнсығыш һәм төньяҡ-көнсығыш райондары менән бәйләй, уның төп йүнәлеше — Рио-де-Жанейро.
* Режис Биттенкорт шоссеһы (Rodovia Régis Bittencourt, BR-116) Сан-Паулу ҡалаһын илдең көньяҡ райондары менән тоташтыра, уның төп йүнәлештәре булып Куритиба һәм Порту-Алегри тора.
* Фернан Диаз шоссеһы (Rodovia Fernão Dias, BR-381) — ҡаланы илдең төньяҡ райондары менән бәйләй, уның төп тәғәйенләнеше — Белу-Оризонти.
* Аншиета шоссеһы ((Rodovia Anchieta, SP-150) — ҡаланы океан яры менән тоташтыра һәм башлыса Сантус портынан йөк ташыу өсөн ҡулланыла.
* Иммигранттар шоссеһы (Rodovia dos Imigrantes, SP-150) — ҡаланы океан яры менән бәйләй һәм башлыса эске туризм өсөн ҡулланыла, төп йүнәлештәре — Сантус, Сан-Висенте, Гуаружа һәм Прая-Гранде.
* Кастелу Бранку шоссеһы (Rodovia Castelo Branco, SP-280) ҡаланы илдең көнбайыш һәм төньяҡ-көнбайыш райондары менән тоташтыра, уның төп йүнәлештәре — Озаску, Сорокаба, Бауру һәм Кампу-Гранде.
* Рапозу Тавариса шоссеһы (Rodovia Raposo Tavares, SP-270) — ҡаланы илдең көнбайыш райондары менән бәйләй, уның төп йүнәлештәре — Котия, Сорокаба, Президенти-Пруденти.
* Аньянгуэра шоссеһы (Rodovia Anhangüera, SP-330) — ҡаланы илдең төньяҡ-көнбайыш райондары менән бәйләй, уның төп йүнәлештәре — Бразилиа, Кампинас, Рибейран-Прето.
* Бандейранттар шоссеһы (Rodovia dos Bandeirantes, SP-348) — ҡаланы илдең төньяҡ-көнбайыш райондары менән бәйләй һәм дәүләттең һәм, бәлки, илдең иң яҡшы юлы тип һанала, уның төп йүнәлештәре — Кампинас, Рибейран-Прету, Пирасикаба һәм Сан-Жозе-ду-Риу-Прету.
* Айртон Сенна шоссеһы (Rodovia Ayrton Senna, SP-70) ҡаланы штаттың көнсығыш өлөштәре һәм уның төньяҡ яры менән тоташтыра, уның төп йүнәлештәре булып Сан-Паулу/Гуарульос Сан-Жозе-дос-Кампус халыҡ-ара аэропорты һәм Карагуататуба тора.
Күп кенә юлдар тейешле планлаштырылмаған осорҙа, 1940-се йылдарҙан алып 1980-се йылдарҙа, Сан-Паулу бик тиҙ үҫә. Һөҙөмтәлә ҡаланың төп юлдары автомобилдәр менән туп-тулы була, ә ҡалала юл тығындары ғәҙәти күренешкә әйләнә. Быға юл ҡуймаҫ өсөн элекке губернатор Марио Ковас хөкүмәте ҡала тирәләй ҡулса юлын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә; ул Rodoanel Mario Covas (Rodoanel Mario Covas), тип атала; был эште DERSA компанияһыалып бара.
Элекке хөкүмәт был булдырмау өсөн юлдар ҡала губернаторы тирәләй түңәрәк ковас мариу төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителде, тип атала ҡулса юлы Мариу Ковас (Covas Rodoanel Mario) был эште үҙ өҫтөнә алыу компанияһына DERSA.

# Сан-Паулу
## Транспорт
### Тимер юлдар

Илдең магистраль тимер юл селтәре насар үҫешкән булһа ла, тиҙ йөрөшлө тимер юл төҙөү проекты бар, ул Сан-Паулу һәм Рио-де-Жанейро ҡалаларын тоташтырырға тейеш. Линия поездарының тиҙлеге сәғәтенә 280 километрға етә, ә бөтә юл 1 сәғәт 30 минут самаһы ваҡытты ала. Был проект ил хөкүмәте тарафынан рәсми рәүештә иғлан ителмәгән, ул уның өсөн өҫтәмә инвесторҙар табырға маташа.
Тағы ла бер мөһим тимер юл проекты — «Бандейрант Экспресс» (Expresso Bandeirantes), ул Сан-Паулуҙы Кампинас менән бәйләйәсәк һәм юл ваҡытын ғәмәлдәге 1,5 сәғәттән 50 минутҡа тиклем ҡыҫҡартырға мөмкинлек биргән уртаса тиҙлекле линия булырға тейеш, шулай уҡ ул Жундиаи һәм Кампинас аэропортын хеҙмәтләндерәсәк. Был линия Сан-Паулу ҡалаһы үҙәген Гуарулхус аэропорты менән тоташтырыусы селтәргә берләштерелә. Бынан тыш, ҡала үҙәген 2007 йылда башланған Гуарулхус һәм Конгонхас аэропорттары менән тоташтырыу буйынса эштәр алып барыла, һәм был линиялар Бразилияның бөтә тимер юл селтәрен үҫтереүҙә мөһим буласаҡ.

# Сан-Паулу
## Транспорт
### Аэропорттар

Сан-Паулу ҡалаһында өс аэропорт бар. Уларҙың икәүһе — мөһим халыҡ-ара аэропорттар, Улар— Сан-Паулу-Гуарулхос халыҡ-ара аэропорты (GRU коды) һәм халыҡ-ара, шулай уҡ эске рейстарҙы хеҙмәтләндереүсе Конгонхас Сан-Паулу халыҡ-ара аэропорты (CGH коды). Шулай уҡ ҡалала ҡала үҙәгенән төньяҡтараҡ ҙур булмаған Кампу-ди-Марти аэропорты урынлашҡан, ул башлыса шәхси реактив самолеттар һәм вертолеттар өсөн ҡулланыла. Унда шулай уҡ Goodyear Blimp дирижаблдәр командаһы бар.
Конгоньхас аэропорты башлыса урындағы һәм эске рейстарҙы ҡабул итә, атап әйткәндә, Рио-де-Жанейро, Белу-Горизонт һәм Бразилиа ҡалаларына. Гуарулхос аэропорты — ҡаланың төп халыҡ-ара шлюзы, ул Сан-Паулу үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 25 км алыҫлыҡта Гуарулхос ҡалаһында урынлашҡан.

# Сан-Паулу
## Транспорт
### Метро һәм ҡала яны тимер юлдары

Сан-Паулу метрополитенының селтәр оҙонлоғо 61,3 км тәшкил итә, шуларҙың 34,6 км ер аҫтында урынлашҡан һәм «метро» (Metro) булараҡ билдәле. Селтәрҙә 4 линия һәм 55 станция эшләй. Бынан тыш, ҡала һәм ҡала яны райондарын 261,7 км оҙонлоғондағы CPTM ҡала яны поездары селтәре хеҙмәтләндерә. Ике система ла эш көнөндә 5 миллион кешене ташый, ә киләһе йылдарҙа сафҡа индереү планлаштырылған яңы линиялар был һанды 7 миллионға тиклем арттырырға тейеш.
XX быуаттың беренсе яртыһында был транспорт төрө популяр булһа ла, Сан-Паулу ҡалаһында трамвай линиялары ҡалмай. Әммә метро системаһы ярайһы уҡ заманса, хәүефһеҙ һәм һөҙөмтәле, NBR ISO 9001 мәғлүмәттәре буйынса донъяла иң яҡшыларҙың береһе һанала. Системала 4 эксплуатациялау линияһы бар, әлеге ваҡытта тағы бер линия төҙөлә, был линияларҙың CPTM системаһы менән уңайлы бәйләнеше бар. Метро линиялары:
1. 1 һыҙат — күк: 1-се линия зәңгәр төҫтә: ҡаланың төньяҡ һәм көньяҡ райондарын тоташтырыусы беренсе метро линияһы. Линияла 2, 3, 4 һәм CPTM поездарына күсеп ултырыу станциялары бар, шулай уҡ линияла Тиете һәм Жабакуара автобус терминалдары тора. 2. 2 Линия — йәшел: был линия, нигеҙҙә, Ипиранга һәм Вила-Мадалена райондарын тоташтырып, Паулиста авенидаһы аҫтынан үтә һәм 1-се һәм 4-се линиялар өсөн күсеп ултырыу станциялары бар. Был асылыу ваҡыты буйынса ҡалала метроһының өсөнсө линияһы. 3. 3 Линия — ҡыҙыл: метрополитендың иң тығыҙ линияһы, ҡаланың көнсығыш һәм көнбайыш райондарын тоташтыра. Был асылыу ваҡыты буйынса ҡалала метроһының икенсе линияһы. 1-се һәм 4-се линияларға һәм CPTM,-ға күсереү станциялары бар, шулай уҡ линияла Барра-фунд. автобус терминалы урынлашҡан. 4. 4 Линия — һары (төҙөлә): был линияны 2009 йылда асыу планлаштырыла һәм ҡала үҙәгендәге Луз станцияһын көнбайыш райондар менән тоташтырасаҡ. Линияға 1, 2, 3 һәм CPTM линияларындағы күсеп ултырыу станциялары инәсәк. 5. 5 Линия — алһыу төҫтә: был линия көнбайышта айырым участкаларҙы хеҙмәтләндереү өсөн төҙөлә, ләкин хәҙер уның башҡа системалар менән тап килмәгән бәләкәй генә өлөшө эшләй; тоташтырғыс участка бер нисә йылдан асыласаҡ. Санту-Амару станцияһында CPTM күсеп ултырыу станциялары бар. 6. 6-се линия — ҡыҙғылт һары (планлаштырыла): линияны төҙөү тураһында 2008 йылда иғлан ителә, уны асыу 2012 йылға планлаштырыла, был линия Фрегезия-ду-О районын ҡала үҙәге менән тоташтырасаҡ. Линияла 1, 4-се һәм CPTM-ға тиклемге линияларға күсеп ултырыу станциялары буласаҡ.
Ҡала яны CPTM поездарының системаһында ер өҫтө поездары хеҙмәтләндергән түбәндәге линиялар бар:
7. 7 Линия — рубин: элек Сан-Паулу тимер юлдары составына ингән, ҡала үҙәгендәге Луз станцияһын Франсиску-Морату ҡалаһы менән тоташтыра, Сан-Паулу ҡалаһының төньяҡ-көнсығыш райондарын киҫеп үтә. Линияның тағы бер участкаһы Жундиаи ҡалаһына барып тоташа. Был иң оҙон CPTM линияһы. 8. 8 Линия — гәүһәр: элек Сорокабан тимер юлдары составына ингән, Жулиу Престис станцияһын Сан-Паулу райондарын киҫеп үткән Итапеви ҡалаһы менән тоташтыра. Линияны оҙайтыуҙа Сан-Рок янындағы Амадор Буэна станцияһына тиклем тағы 4 станция бар. 9. Линия 9 — зөбәржәт: шулай уҡ элекке Сорокабан тимер юлының бер өлөшө, был линия Берләшкән Милләттәр проспекты буйлап Озаску ҡалаһына тиклем һуҙыла, 5-се метро линияһына тиклем сиселешле станциялары бар. 10. 10-сы линия — нефрит: элек Сан-Паулу тимер юлдарының көньяҡ өлөшө, хәҙер АВС өлкәһенә метро линияһының 7-се линияһының дауамы. 11. 11 Линия — мәрйен: ҡаланың көнсығыш райондары аша Гуаянасис районына тиклем бара, һәм уның дауамы Можи-дас-Крузистағы университет кампусына күсә. 12. 12 Линия — сапфир: ҡаланың төньяҡ-көнсығыш райондарын Браз станцияһынан Итакечетоуба ҡалаһына тиклем киҫеп үтә.

# Сан-Паулу
## Транспорт
### Автобус һәм троллейбус

Автобус селтәре Сан-Паулу йәмәғәт транспортының нигеҙе булып тора; дәүләт һәм шәхси компаниялар хеҙмәтләндерә, Busscar фирмаһының яҡынса 17 000 автобусы бар. Busscar — ҡалала троллейбустар һәм автобустар етештереүсе берҙән-бер компания булып тора; компанияла шулай уҡ 210-ға яҡын троллейбус бар, улар үҙҙәре хеҙмәтләндергән ҡала районына ҡарап буяла (мәҫәлән, асыҡ йәшел — көнбайыш район, ҡара-күк — төньяҡ). Ҡалала башлыса Маркополо Турино (Marcopolo Tourino) троллейбустарының моделдәре эшләй.
Һуңғы йылдарҙа ҡалала рәсми булмаған шәхси маршрут таксиҙары йыш була, әммә хәҙер уларҙың барыһы ла рәсми рәүештә рәсми рәүештә теркәлгән; рәсми төҫкә буялған һәм рәсми транспорт системаһы составына индерелде.
Сан-Паулу ҡалаһында автобус хәрәкәте бының өсөн тәғәйенләнгән үҙәктәрҙән контролдә тотола, күп кенә заманса технологиялар ҡулланыла, мәҫәлән, компьютер симуляцияһы, автобустарҙың торошон күҙәтеү өсөн глобаль позициялау системаһын һәм юл хаҡын электрон йыйыу системаларын ҡулланыу. Ҡалала шулай уҡ водород двигателдәре менән эшләүсе экологик яҡтан таҙа автобустар йөрөй, бигерәк тә тығыҙ линияларҙа.
Ҡалала шулай уҡ бер нисә эре автовокзал бар, атап әйткәндә, Tieté терминалы ҙурлығы буйынса донъяла икенсе автовокзал булып һанала. Унан автобустар илдең күпселек штаттарында, төньяҡ төбәктәренән башҡа, 565 ҡаланы, хатта Уругвай, Парагвай, Аргентина, Чили һәм Боливия кеүек башҡа илдәрҙе хеҙмәтләндерә. Айырым линиялар ҡала аэропорттарына бара.

# Сан-Паулу
## Транспорт
### Вертолеттар

Сан-Паулу шулай уҡ йән башы тура килгән вертолеттар менән билдәле. Ҡалала 400-гә яҡын вертолет оса, улар йылына яҡынса 70 мең осош башҡара Уларҙы хеҙмәтләндереү өсөн ҡалала йөҙгә яҡын ултырыу урыны бар, был ҡаланың бай халҡына юлдарҙа йыш ҡына юл хәрәкәте проблемаларын булдырмаҫҡа мөмкинлек бирә Ҡаланың күп кенә компанияларының үҙ вертолеттары бар, икенселәре уларҙы ваҡытлыса ҡуртымға ала, ә башҡалары авиатакси хеҙмәте менән файҙалана.

# Сан-Паулу
## Туризм

Сан-Паулу үҙенең төнгө тормошо менән дан тота. Белешмәләрҙә 13 000 ресторан, төрлө стилдә биҙәлгән 15 000 бар һәм төнгө клуб бар, унда урындағы халыҡ һәм килеүселәр ваҡыт үткәрә.
Башҡа туристик урындар — Rua Oscar Freire [ингл.] сауҙа урамы һәм бик күп архитектура һәйкәлдәре, шул иҫәптән ҡаланың үҙәгендә урынлашҡан Изге Бенедикт монастыры.
Сан-Паулу ҡалаһында тире һатыу 2014 йылда тыйыла Тире изделиелары менән сауҙа итеү тыйыла.

# Сан-Паулу
## Мәғариф һәм фән
### Статистика

Ҡалала 2725 башланғыс мәктәп, 2998 мәктәпкәсә учреждение, 1199 урта мәктәп һәм 146 юғары уҡыу йорто бар, был ҡаланы илдең иң ҙур белем биреү үҙәге итә. Ҡалала төрлө кимәлдәге 2850 133 студент һәм мәктәп уҡыусыһы һәм 153 284 уҡытыусы бар.
Сан-Паулу уҡыу йорттары статистикаһы :
| Кимәлдә | Уҡыусылар/студенттар һаны | Дәүләт учреждениеларының проценты (%) | Уҡытыусы | Уҡыу йорттары һаны | Дәүләт учреждениеларының проценты | Йыл |
| Мәктәпкәсә учреждение | 371 838 | 72,75 | 878 17 | 998 2 | 24,25 | 2007 |
| Башланғыс мәктәп | 591 1 536 | 82,11 | 569 71 | 725 2 | 55,27 | 2007 |
| Урта мәктәптәр | 680 457 | 84,15 | 28 009 | 199 1 | 51,96 | 2007 |
| Юғары уҡыу йорттары | 079 429 | 11,22 | 828 35 | Ҡырҡ алты йөҙ | 4,11 | 2005 |
2000 йылда муниципалитетта белем биреү факторы Кеше потенциалы үҫеше индексы составында 0,919 тәшкил итә — сағыштырмаса юғары, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Үҫеш программаһы (PNUD) арҡаһында 2007 йылда IBGE халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса наҙандарҙың (уҡый алмаусылар) өлөшө 4,9 процентҡа тиклем түбәнәйә, тик Куритиба, Порту-Аллегри, Флорианополис, Рио-де-Жанейро, Витория һәм Белу-Оризонти ҡалаларында ғына юғарыраҡ була.Шулай итеп, 2007 йылда Кеше потенциалы үҫеше индексы индексы буйынса Сан-Паулу Бразилияның штаттары араһында туғыҙынсы урынды биләй. 2007 йылғы Урта белем биреү милли имтиханы (ENIO) һөҙөмтәләре буйынса ҡаланың өс мәктәбе илдең иң яҡшы егерме мәктәбе иҫәбенә инә, атап әйткәндә, Коледжо Вертис, Коледжо Бандейрантес һәм Мобиле, улар ярашлы рәүештә өсөнсө, унынсы һәм егерменсе урында тора Әммә ҡаланың төрлө райондары араһында ҙур социаль айырмалар булғанлыҡтан, ҡайһы бер ярлы райондарҙа мәктәп һәм уларҙың ресурстары булмау сәбәпле уҡыуы ауыр. Был өлкәләрҙә яңы мәктәптәр төҙөү йыш ҡына енәйәтселектең һәм көс ҡулланыуҙың юғары кимәле арҡаһында ҡатмарлаша.

# Сан-Паулу
## Мәғариф һәм фән
### Юғары уҡыу йорттары

Белем биреү бары тик португал телендә генә алып барыла, был илдең рәсми теле. Инглиз һәм испан телдәре лә өйрәнеү өсөн мотлаҡ һанала.
Ҡалала бер нисә юғары уҡыу йорто һәм түбәнге кимәлдәге юғары уҡыу йорттары бар, атап әйткәндә, уларҙың иң ҙурҙары:
* Сан-Паулу университеты (Universidade de São Paulo, USP);
* Сан-Паулу католик университеты (Pontifícia Universidade Catolica de São Paulo, PUC-Sp);
* Сан-Паулу штаты университеты Сан-Паулу Жулиу ди Мескита Филью (Universidade Estadual Paulista Júlio de Mesquita Filho, Unesp);
* Маккензиның Пресвитериан университеты (Universidade Presbiteriana Mackenzie, Mackenzie);
* Сан-Паулу Федераль университеты (Universidade Federal de São Paulo, UNIFESP);
* Сан-Паулу методист университеты (Universidade Metodista de Сан-Паулу, UMESP);
* Юғары реклама һәм маркетинг мәктәбе (Escola Superior de Propaganda e Marketing, ESPM-Sp);
* Жетулиу Варгаса фонды (Fundação Getúlio Vargas, FGV-SP)
* Арманду Алварес Пентиаду фонды (Fundação Armando Alvares Penteado, FAAP);
* Анхемби Морумби университеты (Universidade Anhembi Morumbi);
* Бразилия фонд баҙары институты (Instituto Brasilailo de Mercado de Capitais, Ibmec-SP);
* Сан-Паулу технология факультеты (Faculdade de Tecnologia do Estado de São Paulo, FATEC);
* Каспер Либеру исемендәге социаль элемтә колледжы (Faculdade de Comunicação Social Cásper Líbero).

# Сан-Паулу
## Мәғариф һәм фән
### Фән

Сан-Паулу — Латин Америкаһының иң эре фәнни-тикшеренеү һәм яңы технологик эшләнмәләр үҙәктәренең береһе, XXI быуат башында шәхси компанияларҙың был маҡсат3а сығымдары арта. Ҡаланың ғилми-тикшеренеү учреждениеларын булдырыуҙы йәлеп итеүгә билдәле юғары уҡыу йорттарының һәм йәмәғәт лабораторияларының булыуы булышлыҡ итә, улар тикшеренеүҙәр өсөн кәрәкле инфраструктураның булыуын һәм квалификациялы хеҙмәткәрҙәрҙең булыу-булмауын тәьмин итә. Ғилми-тикшеренеү учреждениеларының булыуына шулай уҡ дәүләт власының тикшеренеүҙәргә ҙур аҡса бүлеүе лә булышлыҡ итә, тәү сиратта Сан-Паулу тикшеренеү ярҙамы фонды аша (Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado de São Paulo — Fapesp) — илдең иң эре фәнни нигеҙҙәренең береһе.
Баш ҡаланың төп ғилми учреждениелары булып тора.:
* Технология тикшеренеүҙәре институты (Instituto de Pesquisas Tecnológicas, IPT) Арманду-де-Саллес Оливейра университеты ҡаласығында кампуста 240 мең м² майҙанда урынлашҡан, Латин Америкаһының иң эре ғилми учреждениеларының береһен тәшкил итә, 13 махсус бинаһы һәм 30 лабораторияһы бар. Институт металлургия, энергетика, ғәмәли геология, химия һәм башҡа машиналар эшләү өлкәләрендә яңы технологиялар, һынауҙар һәм анализдар өлкәһендә тикшеренеүҙәр алып бара, шулай уҡ институт техника өлкәһендә яңы предприятиелар инкубаторы булып тора.
* Энергетика һәм ядро тикшеренеүҙәре институты (Instituto de Pesquisas Energéticas e Nuclees, IPEN) 1956 йылда Сан-Паулу университеты составындағы «Атом энергияһы институты» исеме аҫтында асыла. Әлеге ваҡытта институт атом энергетикаһы буйынса милли комиссияға (CNEN) административ буйһона. Институт бинаһы Арманду-де-Саллес-Оливейра университеты кампусында (CUASO) 500 мең м² майҙанды биләй. Бында атом энергетикаһы өсөн материалдарҙы һәм ҡорамалдарҙы тикшереү һәм технологик эшкәртеү алып барыла, ядро реакторҙары, хәүефһеҙлек һәм радиациянан һаҡланыу процедуралары тикшерелә. Сан-Паулу университеты менән берлектә институтта аспирантура һәм докторлыҡ программалары эшләй.
* Бутантан институты (Instituto Butantan) — биомедицина тикшеренеүҙәре үҙәге, 1901 йылда нигеҙләнгән Бутантан фазендаһында нигеҙләнә; хәҙер Сан-Паулу һаулыҡ һаҡлау органына буйһона. Бында төрлө антигендар һәм вакциналар етештерелә, был илдәге ҡан сывороткаларының төп етештереүсеһе, үҙәк ағыулы хайуандарҙы тикшереүе менән халыҡ-ара билдәлелек ала. Институт составында 14 лаборатория һәм биотехнологик тикшеренеүҙәр үҙәге эшләй
* Биология институты (Instituto Biológico) — 1927 йылда дәүләттең ҡәһүә сәнәғәтенә ярҙам итеү маҡсатында ойошторолған ғилми-тикшеренеү институты, хәҙер биологик хәүефһеҙлекте үҫтереүгә һәм тикшереүгә, фито һәм зоопарк стандарттарын булдырыуға арналған Бында шулай уҡ вакциналар һәм антигендар лаборатор тикшереү һәм етештереү үткәрелә. Шулай уҡ институт хеҙмәткәрҙәре бик күп фундаменталь ғилми тикшеренеүҙәр һәм патоген микроорганизмдар тупланмаһын алып бара
* Пастер институты — Был институт Сан-Паулу һаулыҡ һаҡлау Сектетариаты менән бәйле һәм ҡотороу сирҙәрен һәм хайуандарҙың башҡа ауырыуҙарын фәнни тикшереүҙәргә арналған. Институтҡа 1903 йылда нигеҙ һалына, бактериология һәм зоопатология буйынса бик күп тикшеренеүҙәр алып бара, Латин Америкаһында был өлкәлә иң билдәле учреждениеларҙың береһе булып тора.
* Сан-Паулу тропик медицина институты (Instituto de Medicina Tropical de São Paulo, IMTSP) — 1959 йылда Сан-Паулу университетының медицина факультеты бүлексәһе булараҡ нигеҙ һалынған ғилми-тикшеренеү институты, 1959 йылда Сан-Паулу университетының медицина факультетында тропик ауырыуҙарҙы һәм эндемдарҙы диагностикалау, дауалау, контролдә тотоу һәм иҫкәртеү буйынса тикшеренеү программаһына һәм технологияларына бағыусылыҡ итеү маҡсатында бүлек булараҡ ойошторола, 2000 йылда тулы эске автономиялы махсуслаштырылған учреждение итеп үҙгәртелә. Институт ғилми-тикшеренеүҙең төрлө өлкәләренә ҙур өлөш индерә һәм дәүләттең төрлө махсус хеҙмәттәрен эшләү, камиллаштырыу һәм тормошҡа ашырыу үҙәге булып тора.
* Урман хужалығы институты (Instituto Florestal) — 1896 йылда «Сан-Паулу ботаника баҡсаһы» исеме аҫтында ойошторолған ғилми-тикшеренеү институты. Институт шулай уҡ ҡырағай төрҙәрҙе һаҡлауға, урмандарҙы тергеҙеүгә һәм урман хужалығының рациональ ысулдарына, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау программаларына йүнәлтелгән тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә. Институт күп парктар һәм ҡурсаулыҡ менән идара итә с целью сохранения в этом районе родных видов растений. Также институт занимается исследованиями, направленными на сохранение диких видов, восстановление лесов и рациональными методами лесного хозяйства, программами защиты окружающей среды. Институт руководит многими парками и заповедниками.