yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ямбо-Яха (Ямбо-Яха ҡушылдығы)

Ямбо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ямбо-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 28км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ямбо-Яха (Ямбо-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090653
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009065
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чевачья

Чевачья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чевачья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034411
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203441
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Көньяҡ Гидра (йондоҙлоҡ)

Көньяҡ Гидра (йондоҙлоҡ) (лат. Hydrus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — α Hyi, яҡтылығы 2,86 була. Майҙаны буйынса урыны — 61.
# Тоит-Юган

Тоит-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының уң ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 122 км.

# Тоит-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022737
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302273
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шнеллин

Шнеллин (нем. Schnellin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 318 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,3 км². Диңгеҙ кимәленән 69 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6901 һәм автомобиль коды — WB.
# Шаһит

Шаһит — ниндәйҙер енәйәт, административ, гражданлыҡ йәки арбитраж эше буйынса мәғлүмәттәр биреү өсөн йәлеп ителгән шәхес. Ғәҙәттә «шаһит» төшөнсәһен судҡа саҡырылған кешегә ҡарата ҡулланалар, әммә уның мәғәнәһе киңерәк. Ул ниндәйҙер эш-хәлде күреп белгән һәм шуның буйынса мәғлүмәттәр бирергә әҙер кеше

# Шаһит
## Хөкөм эшендә

Шаһиттар гражданлыҡ, енәйәтте тикшереү, арбитраж һәм административ хоҡуҡ боҙоуҙар буйынса эш процесына йәлеп ителә һәм уларҙың хоҡуҡтары, бурыстары һәм яуаплылыҡтары ярашлы норматив-хоҡуҡи документтарҙа раҫланған. Шулай уҡ был документтарҙа балиғлыҡ йәшенә етмәгән үҫмерҙәрҙең шаһит булыуына ҡағылышлы статьялар ҙа бар.

# Шаһит
## Дини мәғәнәһе

Ғәрәп телендә шәһәҙәт (ғәр. شهادة, төр. Şehadet — таныу, шаһитлыҡ) башҡортса «шаһитлыҡ» һүҙенә тап килә. Шәһәҙәт һүҙенең тамырында ғәрәп теленән башҡорт теленә лә килеп ингән «шаһит» һүҙе ята. Бер үк мәғәнәле төшөнсәнән килеп инһә лә, башҡорт телендә шаһит һәм шәһит һүҙҙәре мәғәнәһе буйынса айырыла. Шаһит — нимәнелер рәсми рәүештә дөрөҫләү өсөн эш-ваҡиғала ҡатнашҡан кеше, ә шәһит Аллаһ юлында яуҙа динен, ватанын, иманын, ғаиләһен яҡлап ҡорбан булыусыларға ҡарата ҡулланыла.
# Чихиртма

Чихиртма (груз. ჩიხირთმა) — грузин милли ризығы, сығышы менән Көнсығыш Грузиянан, тауыҡ йәки йәш һарыҡ ите нигеҙендә тупланған итле бульоны тәмләткестәр менән байытылған, он һәм йомортҡа-кислота менән ҡуйыртылған һурпа. Чихиртмала йәшелсә йәки ярма гарнирҙары юҡ. Чихиртманың тәмле еҫе һәм тәме башҡа грузин һурпаларынан ҡырҡа айырыла. Грузин һурпаһының «чихиртма» тип аталған рецептын 1875 йылда «Полная поваренная книга русской опытной хозяйки» баҫмаһында билдәле кулинарка Е. А. Авдеева килтерә.
Туғып күпертелгән йомортҡа һарыһына бер аҙ он, йылы бульон һәм лимон, гранат һуты йәки йөҙөм уксусы ҡушып әҙерләнгән йомортҡа-әселек тәмләткесен ондан һуң һарҡытылған бульонға өҫтәйҙәр. Йомортҡа ҡатнашмаһындағы кислота аҡһым йәмһеҙ һоро төҫтәге төйөндәр булып эремәһен өсөн кәрәк. В. В. Похлёбкинмәғлүмәттәре буйынса, бындай кулинар алым беҙҙең эраға тиклем бер нисә быуат элек хәҙерге Иран, Кавказ Аръяғы һәм Төркиә территорияһында һурпа бешергәндә ҡулланылған. Һуңғы этапта чихиртмаға ҡыҙҙырылған һуған һәм күп һанлы тәмләткестәр өҫтәлә, уларҙан айырыуса имеретин шафраны төнәтмәһе, бөтнөк (мята) һәм тклапи айырылып тора. Хмели-сунелиҙы чихиртмаға өҫтәмәйҙәр. Ҡайһы бер рецепттарҙа аҡ майҙа пассерланған һуған онло аҡ соус, йомортҡа тәмләткесен (запрака) ҡырҡылған йәшелсәгә ҡайнатылған уксус ҡушылып, бульонға һалына. Чихиртманы туралған ит менән бирәләр. Уны сухариктар менән ашайҙар, тәрилкәгә бер нисә тамсы лимон һуты ла өҫтәргә мөмкин.
# Пегас (Том ҡушылдығы)

Пегас (Томский) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 452 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пегас (Том ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011074
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201107
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тематик өҙөмтә индексы

Тематик өҙөмтә индексы (рус. Тематический индекс цитирования, ТИЦ) — «Яндекс» эҙләү машинаһы технологияһы, сифат характеристикаларын иҫәпкә алып, интернет-ресурстарҙың абруйын билдәләүҙән — уларға башҡа сайттарҙан һылтанмалар яһауҙан тора. Ғилми-тикшеренеү һәм проект-конструкторлыҡ үҙәге әҙерләнгән махсус алгоритм буйынса иҫәпләнә, унда ресурстың һәм уға һылтанма яһалған сайттарҙың тематик яҡынлығына ҙур әһәмиәт бирелә. Был күрһәткес тәү сиратта «Яндекс» каталогы рубрикаларында ресурстарҙың урынлашыу тәртибен билдәләү өсөн файҙаланыла. Һылтанма яһалған бөтә сайттар ҙа «Яндекс» менән индексацияланырға тейеш. Шул уҡ ваҡытта каталогтың тейешле биттәрендә түңәрәкләнгән һандар буйынса күрһәтелә, улар бүлек ресурстарының абруйын яҡынса билдәләүгә ярҙам итә.
Тематик өҙөмтә индексы интернет-ресурсҡа һылатаныусы сайттарҙың дөйөм күләме менән билдәләнә.
Тематик өҙөмтә индексына түбәндәге осраҡтар иҫәпкә алынмай:
* Интернет-ресурс хаким рөхсәтенән тыш һылтанма ҡуйып булған сайттар,
* Интернет-ресурстың үҙенең эске һылтанмалары,
* Түләүһеҙ хостингта урынлашҡан сайттар (Яндекс. Катологта булған сайттарҙан башҡалары).
Тематик өҙөмтә индексы ғәҙәттә 2-3 айға бер тапҡыр яңыртыла.

# Тематик өҙөмтә индексы
## Ҡулланыуҙы туҡтатыу

2018 йылдың 31 авгусында Яндекс тематик өҙөмтә индексын барлыҡ ресурстар өсөн иҫәпләүҙе һәм сағылдырыуҙы туҡтатты һәм яңы баһалау күрһәткесе — «Сайт сифаты индексы» индерҙе. Сайт сифаты индексы интернет-ресурстар абруйын тематик өҙөмтә индексын һәм башҡа сифат күрһәткестәре менән берлектә иҫәпләй.
# Татош

Татош — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2520 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 119 км.

# Татош
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022557
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202255
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сарчема

Сарчема — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 656 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сарчема
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003501
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Таҫтар

Таҫтар - башҡорттарҙа ырыуҙан ҡалған йәки олораҡ йәштәге ҡатын-ҡыҙҙың башына урай торған, бер осо сигеүле оҙон аҡ митҡал йәки башҡа кизе-мамыҡ туҡыма. 40–45 йәштәрҙә, ғәҙәттә, аҡ төҫтәге туҡыманан эшләгән таҫтар ябынғандар. Таҫтар яулыҡтан ҙурыраҡ, оҙонса булған. Көнсығыш башҡорттарындағы таҫтарҙарҙың оҙонлоғо борон өс метрға тиклем булған. Таҫтарҙы маңлайҙы ҡаплап торған биҙәкле таҫма – һарауыс менән бергә ябыныр булғандар. Урта һәм көньяҡ Башҡортостанда таҫтарҙы асыҡ төҫтәге ике метр оҙонлоҡтағы ситса туҡыманан эшләгәндәр. Төньяҡ-көнбайыш башҡорттарында был баш кейеме ҡыйыҡса тип аталған. Ул өсмөйөш рәүешендә булған.

# Таҫтар
## Әҙәбиәттә

   Әбей йәштәрҙең ойпалауынан һүтелеп киткән таҫтарын йүнәтеп, осон эйәк аҫтына ҡыҫтырып, ... көлә-көлә ҡыуанды. Һәҙиә Дәүләтшина. "Ырғыҙ"

# Таҫтар
## Башҡа мәғәнәләре

* Ҡыҙҙы ҡушҡан еңгәгә кейәү биргән бүләк
* Кендек инәһенә бирелә торған бүләк - кендек таҫтары.
# Шумья

Шумья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының уң ярына тамағынан 199 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Шумья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017570
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301757
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Белякова Лидия Ивановна

Белякова Лидия Ивановна (18 ғинуар 1929 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-логопеды, табип, педагог, медицина фәндәре докторы (1982), Мәскәү дәүләт педагогия университетының дефектология факультетында логопедия кафедраһы профессоры (1987). Мәскәү дәүләт педагогия университетының Почетлы профессоры, «Хеҙмәт ветераны», «Мәскәүҙең 850-йыллығына» миҙалдары менән бүләкләнгән.

# Белякова Лидия Ивановна
## Биографияһы

Лидия Ивановна Белякова Татар АССР-ы Зеленодольск (Йәшел үҙән) ҡалаһында 1929 йылдың 18 ғинуарында тыуған.
1952 йылда И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтын «дауалау эше» һөнәре буйынса тамамлай. 1952—1955 йылдарҙа Авиация медицинаһы институтының психология бүлегендә эшләй. 1956—1960 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһының Юғары нервы эшмәкәрлеге институтының аспирантураһына уҡырға инә. 1962 йылда «Сравнительное исследование действия люминала и гексамидина на высшую нервную деятельность детей, больных эпилепсией» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Лидия Ивановна Белякова СССР Медицина фәндәре академияһының Балаларҙың һәм үҫмерҙәрҙең юғары нервы эшмәкәрлеге лабораторияһында оҙаҡ йылдар буйынса хеҙмәт итә. Ул шулай уҡ Алжирҙың Оран ҡалаһында табип-психиатр булып та эшләй..

# Белякова Лидия Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы,
* «Мәскәүҙең 850-йыллығына» миҙалы.
# Чечора (Сож ҡушылдығы)

Чечора (бел. Чачора) — Беларусьлағы йылға. Гомель өлкәһе аша көньяҡ йүнәлештә аға. Сож йылғаһының уң ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 56 километр.
# Кесе Несь

Кесе Несь — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Несь йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Несь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051134
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005113
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ташлы (Төйлөгән районы)

Ташлы — (рус. Ташла) Рәсәйҙә Ырымбур өлкәһенең Төйлөгән районындағы ауыл. Ташлы ауыл Советын барлыҡҡа килтерә

# Ташлы (Төйлөгән районы)
## Географияһы

Ташлы ҙур булмаған үҙәндә Ямантау тауынан (596,1 м) барлыҡҡа килгән Кесе Наҡаҫ һыртының көньяғында урынлашҡан, һырттың бейеклеге 509,7 м. Ауылдың үҙәге диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә урынлашҡан. Ауылдан көнбайыштараҡ Ташлы йылғаһы (Оло Эйек йылғаһының ҡушылдығы) башлана. Тораҡ пунктта уға беренсе ҡушылдыҡтар — шишмәләр һәм ҙур булмаған Гремучий Ключ йылғаһы ҡоя.

# Ташлы (Төйлөгән районы)
## Исеменең килеп сығышы

1866 йылда ауылдың исеме Ташлы булараҡ теркәлә (Покровское). Тәү сиратта Ташлы йылғаһының исеме төрки телдәренә барып тоташа (мәҫәлән, башҡорт, татар телдәрендә) ташлы — рус телендә каменистый.
Ауыл тарихы Тимашевтар нәҫеле —ауылдың үҙенә һәм дворян усадьбаһына нигеҙ һалыусылар тарихы менән менән тығыҙ бәйләнгән. Ташлы ауылына 1763 йылда надворный советник Иван Лаврентьевич Тимашев (1755 йылдан сираттағы башҡорт ихтилалы тамамлағандан һуң -Ырымбур сик таможняһы директоры) Бөрйән һәм Үҫәргән улустары башҡорттарынан 1500 һумға һатып алған ерҙәрҙә нигеҙ һала. Әлеге ваҡытҡа тиклем усадьбаның төкәтмәһе һаҡланған.
Ташлыла спорт базаһы бар, тау саңғыһы күтәргесе эшләй. Спорт ярыштары үтә (ҡатын-ҡыҙҙарҙың «Ырымбур сударыняһы» спорт фестивалдәре, һәм башҡалар).
Ташлы ауылында Изге Георгий Победоносец хөрмәтенә храм төҙөлгән
# Кесе Рәүҙәк

Кесе Рәүҙәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рәүҙәк йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Рәүҙәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101852
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хедерслебен (Зельке)

Хедерслебен (Зельке) (нем. Hedersleben (Selke)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1540 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,46 км². Диңгеҙ кимәленән 101 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6458 һәм автомобиль коды — HZ.
# Хәбиров

Хәбиров — башҡорт фамилияһы.
* Хәбиров Илдус (Индус) Хәйбулла улы — (10 октябрь 1935 йыл) балет артисы, балетмейстер, педагог, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы.
* Хəбиров Радий Фəрит улы (20 март 1964 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, сәйәсмән. Хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Юридик фәндәр кандидаты (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2008). 2018 йылдың 11 октябренән Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы
* Хәбиров Фәрит Барый улы — (1 ғинуар 1930 йыл — 29 июнь 2003 йыл) — педагог, дәүләт хеҙмәткәре. БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1986), РСФСР-ҙың атҡаҙанған һөнәри‑техник белем биреү уҡытыусыһы (1991), Луначарский исемендәге премия лауреаты (1991). «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн», «Хеҙмәт ветераны» миҙалдары менән бүләкләнгән (1995).
* Хәбирова Разия Исхаҡ ҡыҙы — (26 ғинуар 1933 йыл — 14 февраль 2015 йыл) — педагог, дәүләт хеҙмәткәре. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.
* Хәбирова Светлана Әсхәт ҡыҙы — (12 март 1978 йыл) — спортсы. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1994), ауыр атлетика буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2000), Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995).
# Тәндәк (Кесе Өйҙөрәк ҡушылдығы)

Тәндәк (рус. Дундук) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Өйҙөрәк йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тәндәк (Кесе Өйҙөрәк ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024922
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102492
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Тәндәк (Кесе Өйҙөрәк ҡушылдығы)
## Исеме

Яңыраҡ "Башҡорт энциклопедияһы"ның башҡорт вариантын мөхәррирләүсе хеҙмәткәрҙәр алдында, күп кенә бүтән атамалар менән бер рәттән, Дәүләкән районындағы Дундук тигән бәләкәй генә йылғаның исемен башҡортса нисек яҙырға тигән ћорау килеп тыуҙы. Мин, үҙемдең Дим буйы топонимияһына арналған хеҙмәтем өсөн материалдар йыйғанда саҡта, Ҡоръятмаҫ ауылында булһа кәрәк, уның башҡортса Тәндәк тип әйтелеүен дәфтәремә теркәп ҡуйғайным. Аҙаҡ, ысынлап та, был дөрөҫкә сыҡты. "Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге"ндә Мәләүез һәм Дыуан райондарында Тәндәк тигән йылғалар теркәлгән. Ошондай аңлатма ла биргәнбеҙ: от диал. тәндәк «дурная, шальная» (йәғни әҙәби телдә был тинтәк була). Ышандыра, сөнки топонимияла, әйтәйек, әллә күпме тиле, тинтәк, иҫерек ћ.б. йылға, урман атамаһы булғанлығы яҡшы билдәле.
# Вячеслав Черновол һәйкәле (Львов)

Вячеслав Черновол һәйкәле (укр. Чорновол ятник яті В'ячеслав) — Львовта украин сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәре, «Украина халыҡ партияһына» нигеҙ һалыусы Вячеслав Черновол хөрмәтенә монумент.
Билдәле эшмәкәр һәйкәле Львов өлкә советы бинаһы алдында 2002 йылдың 30 декабрендә ҡуйыла. Сара барышында 20-се быуаттың күренекле украин сәйәсмәне, диссиденты, 90-сы йылдарҙа беренсе демократик юл менән һайланған Львов өлкә советы рәйесе Вячеслав Чорноволды хөрмәтләп иҫкә алалар.

# Вячеслав Черновол һәйкәле (Львов)
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Вячеслав Черновол вафат булғандан һуң Львовта уның образын мәңгеләштереү тураһында идея барлыҡҡа килә, шуға күрә иң яҡшы һәйкәлгә конкурс үткәрелә. Урындағы матбуғат проектты совет монументализмы стилендә башҡарылғанға күрә уңышһыҙ тип иҫәпләһә лә, конкурста Иван Самотос коллективы еңеп сыға. Монументтың авторҙары: скульптор Иван Самотос һәм архитектор Василий Каменщик.
Авторҙың ниәте буйынса Вячеслав Черноволдың күтәрелгән уң ҡулы менән бронза скульптураһы ғәҙелһеҙлек, коррупция һәм властарҙың башбаштаҡлығына ҡаршы көрәшкә өндәй. Ә тауға ҡарай күтәрелгән өс бармағы Украинының символы- өс теште кәүҙәләндерә.
# Соболев Феликс Михайлович

Соболев Феликс Михайлович (25 июль 1931— 20 апрель 1984) — документаль киноның СССР режиссёры, «Киев ғилми кино мәктәбен» ойоштороусыларҙың береһе һәм лидеры. УССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1970). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1971). 1956 йылдан алып КПСС ағзаһы.

# Соболев Феликс Михайлович
## Биографияһы һәм карьераһы

Феликс Михайлович Соболев 1953 йылда актерлыҡ факультетын, 1959 йылда Карпенко-Карой исемендәге Киев дәүләт театр сәнғәте институтының режиссёрлыҡ факультетын тамамлай.
1953—1956 йылдарҙа — Николаев ҡалаһында Йәш тамашасы театры актеры.
1960 йылда — «Киевнаучфильм» киностудияһы режиссеры.
1973 йылдан алып — Карпенко-Карой исемендәге Киев дәүләт театр сәнғәте институтының ғилми кино оҫтаханаһының художество етәксеһе.
Феликс Соболев 1984 йылдың 20 апрелендә кинәт вафат була. Берковец зыяратында ерләнә.

# Соболев Феликс Михайлович
## Ижады

1960 йылдар уртаһында Феликс Соболев фәнни-популяр кинематография тураһында күҙаллауҙы ярайһы ныҡ үҙгәртә. Соболевтың «Язык животных», «Думают ли животные», «Семь шагов за горизонт» фильмдары тамашасылар сенсацияһына әүерелде, кинотеатрҙарҙа тулы залдар йыйҙы. Соболевтың ижади асыштарының береһе - «киноэксперимент» йәки «Кадрҙа эксперимент»: режиссер тамашасыны ғалимдар ҡуйған ғилми эксперименттың шаһиты итә. Шулай итеп, үҙ ваҡыты өсөн радикаль «Я и другие» фильмы төшөрөлдө, ул төркөм баҫымының конформлы тәртибе һәм феномены хаҡында һөйләне.
«Биосфера! Час осознания» тапшырыуы режиссер ижадында яңы йүнәлеште - визуаль образ эҙләүҙе билдәләне. Ун минутлыҡ «Батырлыҡ» таҫмаһы яҡын эстетикала төшөрөлдө.
Ике фильм да ҡатнаш төшөрөүҙәр ҡулланып төшөрөлгән һәм үҙ ваҡытында уйын булмаған кино үҫешенә ҙур йоғонто яһаған.
Артист темпераменты һәм үҙенә, ижади төркөм ағзаларына ҡарата юғары талапсан булған режиссер Феликс Соболев театр сәнғәте институтында үҙенең студенттарына ғына түгел, шул иҫәптән Александр Роднянскийға, шулай уҡ 1970-1980 йылдарҙа «Киевнаучфильм» студияһында эшләгән йәш режиссерҙарға: Анатолий Борсюкҡа, Виктор Олендерға, Иосиф Пастернакҡа, Андрей Загданскийға ла йоғонто яһаны.
1998 йылда Виктор Олендер үҙенең уҡытыусыһы тураһында 10 сериялы «Феликс Соболев. Прерванная миссия» исемле документаль фильм төшөрҙө. Фильм Украинаның 1+1 телеканалында күрһәтелде.

# Соболев Феликс Михайлович
## Фильмографияһы

* 1960 — На полях семилетки
* 1961 — Моё отречение
* 1962 — Нашему тренеру
* 1962 — Певец народа
* 1963 — Задачу решит кибернетика
* 1964 — О грозе, тётке Марфе, грозозащите и Дремайло
* 1964 — Загадочный 102
* 1965 — Религия и XX век
* 1965 — Взорванный рассвет
* 1967 — Язык животных
* 1968 — Семь шагов за горизонт
* 1970 — Думают ли животные
* 1970 — Прилежные ученики
* 1971 — Я и другие
* 1972 — Добрый и злой
* 1973 — Этюды о нравственности
* 1973 — Идущие в пламя
* 1974 — Институт надежд
* 1974 — Биосфера! Время осознания
* 1975 — Подвиг
* 1976 — У истоков человечества
* 1978 — Дерзайте, вы талантливы
* 1980 — Когда исчезают барьеры
* 1982 — Киевская симфония
* 1982 — Голоса Киева (совместно с Иосифом Пастернаком)
* 1984 — На прицеле ваш мозг (закончен Виктором Олендером)