yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алёхин

Алёхин — урыҫ ир-ат фамилияһы. Башҡа славян халыҡтарында ла ҡулланыла. «Алёхин» ай кратеры бар.
Алёхина — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Алёхин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Алёхин Тихон Егорович (21 май 1913 йыл — 27 май 1970 йыл) — трактор бригадаһы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).
* Алёхин Евгений Константинович (1942—2020) — СССР һәм Рәсәй ғалим-фармакологы һәм иммунофармакологы.
* Алёхин Алексей Петрович (17 май 1930 йыл — 18 май 2018 йыл) — юрист, хоҡуҡ белгесе.

# Алёхин
## Топоним

* Алёхин — Курск өлкәһе Щигровск районындағы ауыл.
# Гутмансхаузен

Гутмансхаузен (нем. Guthmannshausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 819 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,04 км². Диңгеҙ кимәленән 164 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99628 һәм автомобиль коды — SOM.
# Сухменка

Сухменка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Калуга өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нара йылғаһының уң ярына тамағынан 1,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сухменка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нара башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100712110000022508
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002250
* Бассейн коды — 09.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Каталония

Катало́ния (кат. Catalunya, исп. Cataluña, окс. Catalonha) — Испанияла урынлашҡан тарихи регион һәм автономиялы берлек. Пиреней ярымутрауының төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Баш ҡалаһы — Барселона ҡалаһы. Рәсми телдәре — испан, аран һәм каталан теле.
Региондың майҙаны — 31,950 км².
# Сәс

Сәс — кешенең башында үҫә торған мөгөҙ матдәнән ғибәрәт нәҙек кенә еп һымаҡ төктәр шәлкеме; һаҡлау ҡатламы составында булған өлөшө, һөтимәрҙәрың тире ҡатламы эпидермис сығарылма. Хайуаның ҡуйы сәс ҡатламы йөнө йә тиреһе атала.

# Сәс
## Мифологияла

Сәс кеше тәненең үлемһеҙ өлөшө булып тора; ул кеше үлгәс тә үҫеүен бауам итә, шуға күрә кеше тәненең иң мифологик өлөшө булып тора. Сәс менән төрлө йола, ырым, тыйыуҙар бәйләнгән. Сәс — юлға сығыу, уңыш юрау, теге донъяға оҙатыу символы булып тора.
* Сәсте теләһә ҡайҙа ташларға ярамай, баш ауырый.
* Төшөңдә сәс күрһәң, бәхеткә.
* Сәс йолҡоу — нимәгәлер үкенеп, үҙеңде үҙең өҙгөләү.
* Сәскә сәс бәйләнеү — кейәүгә сығыу, өйләнешеү, бергә булыу.
* Сәс менән иҙән һепереү — ярарарға тырышып бөтә нәмәне эшләргә әҙер булыу.
* Сәс үрә тороу — ҡапыл бик ныҡ ҡурҡыу, аптырап ҡалыу.

# Сәс
## Тышҡы һылтанмалар

* Причёски, типы волос, уход за волосами.
# Сизма (Чепца ҡушылдығы)

Сизма — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сизма (Чепца ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033834
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103383
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ейва

Ейва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лангур йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ейва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010219
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201021
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Турат

Турат (рус. Туратка (Каныкабак) - Рәсәй йылғаһы.

# Турат
## Географияһы

Турат йылғаһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы менән Башҡортостан Республикаһы сиге буйлап, аҙаҡ Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы биләмәләрендә аға. Йылға Таналыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Турат
## Ҡушылдыҡтары

* 19 км: Ҡолбирҙе
* 26 км: Баҡа

# Турат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002882
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200288
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Турат
## Этимологияһы

"Башҡорт АССР-ы топонимдары һүҙлеге"ндә гидроним тураһында ошолай бәйән ителә:Турат (Туратка) — речка, правый приток Таналыка в Хайбуллинском районе. От турат (гнедой конь). Здесь бытует легенда о гнедом коне и народная мелодия «Турат сағылы» («Скала гнедого коня»)
# Эстонияла мәғариф

Эстонияла мәктәп белеме тарихы XIII—XIV быуаттарҙа барлыҡҡа килгән тәүге монастырь һәм собор мәктәптәренән башлана.
Эстон телендә тәүге әлифба 1575 йылда нәшер ителә. Швеция короле Густав II Адольф тарафынан 1632 йылда нигеҙләнгән Тарту университеты — Эстонияның иң боронғо университеты булып тора. 1919 йылда университет курстары беренсе тапҡыр эстон телендә уҡыла башлай.
Эстонияның хәҙерге мәғарифы төп, һөнәри һәм өҫтөмә белемгә бүленгән. Мәғариф системаһы үҙ эсенә мәктәпкә тиклемге, башланғыс, урта һәм юғары белемле дүрт кимәлдәге системала нигеҙләнгән. Мәктәптәрҙең һәм институттарҙың киң селтәре бар. Эстония мәғариф системаһы дәүләт, муниципаль, публик һәм шәхси уҡыу йорттарынан тора.
Хәҙерге ваҡытта Эстонияла 589 мәктәп иҫәпләнә.

# Эстонияла мәғариф
## Юғары белем

Эстонияла юғары академик белем өс кимәлгә бүленә: бакалавриат, магистратура һәм докторантура. Ҡайһы бер һөнәрҙәрҙә (төп медицина белеме, ветеринария, фармацевтика, стоматология, инженерия архитектураһы һәм мәктәп уҡытыусыһы программаһы) бакалавр һәм магистр дәрәжәләре бер дәрәжәгә берләшкән. Эстонияның асыҡ (публик) университеттары прикладной юғары уҡыу йорттарынан айырмалы рәүештә ҙур үҙ аллылыҡҡа эйә. Университеттар яңы уҡыу программаларын төҙөү, ҡағиҙәләр һәм шарттар раҫлаү, бюджетты раҫлау, үҫеш планын раҫлау, ректор һайлау һәм активтарға бәйле һорауҙарҙы сикләү хоҡуҡтарына эйә. Эстонияла бер нисә асыҡ һәм шәхси университет бар. Илдең иң ҙур асыҡ университеттары: Тарту университеты, Таллин техник университеты, Таллин университеты, Ғүмер тураһында фән Эстония университеты, Эстония художестволы академияһы. Audentes халыҡ-ара университеты — иң ҙур шәхси университет булып тора.
Эстония Фәндәр академияһы дәүләт ҡарамағында тора. 1950-се йылдар аҙағында Тарту һәм Таллинда тәүге компьютер үҙәктәре асылғас Эстонияла IT-индустрия барлыҡҡа килә
# Сухая речка (Кенга ҡушылдығы)

Сухая речка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 209 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сухая речка (Кенга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028706
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202870
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Наҙарғол (Күгәрсен районы)

Наҙарғол (Күгәрсен районы) — Күгәрсен районындағы бөткән ауыл.

# Наҙарғол (Күгәрсен районы)
## Тарихы

Назарғол ауылына XVIII быуаттың 80-се йылдарында нигеҙ һалына. 1795 йылда ауылда 6, утарҙа — 2 йорт була, бөтәһе 29 кеше йәшәй.
X ревизияла 19 йорт һәм 124 кеше күрһәтелгән. 1920 йылда 37 ихатала 178 башҡорт йәшәгән.
1838 йылда хәрби топограф тасуирламаһы буйынса Назарғол ауылы икенсе исемгә эйә була — Сайыр. Ул Мәтәүтамаҡ күле буйында бер урам булып урынлаша. 14 хужалыҡҡа 190 йылҡы тура килгән, һыйыр малы — 90, һарыҡ — 160 баш. Шул уҡ ваҡытта 69 кешегә 288 бот яҙғы иген сәселгән.
Ауыл Назарғол Ғәлин исемен йөрөтә (1728—1813). Уның 1782 йылғы улы Аллағыуат, Аллағыуаттың балалары: Теләүбирҙе, Йәрмөхәмәт, Динмөхәмәт.

# Наҙарғол (Күгәрсен районы)
## Топонимикаһы

* Башҡарҙы: Ишкинин Данис, етәксеһе: Ишкинина Филүзә Тимерхан ҡыҙы. Наҙарғол ауылының ер-һыу атамалары.
# Небраска

Небраска (ингл. Nebraska) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 16. 1867 йылдың 1 мартында төҙөлгән. Элек Айдахо территорияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Кукурузсылар штаты.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Небраска штатында ▲1 842 641 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 9,19 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 38.
Майҙаны 200 520 кв.км, шуның 0,62 % һыу майҙаны.
# Нильссон Ида

Ида Гётильда Нильссон (швед. Ida Göthilda Nilsson; 7 февраль 1840 йыл, Лунд— 24 декабрь 1920 йыл шунда уҡ) — швед рәссамы, скульптор һәм мәҡәлдәр йыйыусы.

# Нильссон Ида
## Биографияһы һәм ижады

Ида Нильссон 1840 йылда Лундта тыуған. Уның атаһы — зоология уҡытыусыһы Свен Нильссон, Лунд университетында зоологиянан уҡыта, һәм әсәһе — Элизабет Сесилия Берг. Ида Нильссондың баҫылмаған ҡулъяҙмаһы һаҡланып ҡалған, унда ул ата-әсәһе йортондағы бала сағын ентекле һүрәтләй.
Ида Лундтағы мәктәптә уҡый, шулай уҡ телдәр, музыка һәм рәсем буйынса шәхси дәрестәр ала. Ҡатын-ҡыҙ булараҡ юғары уҡыу йортона уҡырға инә алмай, әммә үҙен иң ныҡ йәлеп иткән сәнғәтте һәм археологияны үҙаллы өйрәнә. Атаһы арҡаһында ул ғилми конференцияларҙа булыу мөмкинлегенә эйә була, шул иҫәптән Англияла, Ирландияла, Германияла, Францияла һәм Данияла, шулай уҡ музейҙарға һәм тарихи һәйкәлдәргә бара ала.
Ида Нильссон һәм уның ғаиләһе Стокгольмда йәшәгән ваҡытта Ида яҙыусы Фредрика Бремер менән яҡындан таныша һәм уның салонында даими рәүештә була. Ида Фредрикаға һоҡлана һәм, бәлки, уның йоғонтоһо аҫтында, азатлығын һәм бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡалыр өсөн, кейәүгә сыҡмайҙыр. Бремер, үҙ сиратында, Иданың интеллектын баһалай.
1870-се йылдарҙа Ида Нильссон скульптура сәнғәте менән ҡыҙыҡһына һәм Копенгагенда Дат король академияһында Йенс Йерихауҙан дәрестәр ала башлай. Уның эштәре араһында атаһының һәм әхирәте Анна Йерта-Ретциустың портрет бюстары бар. Ида эшләгән бөтә скульптуралар ҙа һаҡланмаған: атап әйткәндә, Фредрика Бремер бюсы тик яҙма дәлилдәрҙән генә билдәле..
19 − 20-се быуаттар сигендә Ида Нильссон Сконе провинцияһында халыҡ мәҡәлдәрен һәм әйтемдәрен йыя башлай. Йыйылған материалды ул алфавит принцибы буйынса ойошторолған тематик төркөмдәргә бүлә (һөтимәрҙәр, ҡоштар, амфибиялар, бөжәктәр буйынса төркөмдәр). Бынан тыш, ул килеп сығышын теүәл күрһәтә. Үҙе менән бергә эшләгән ҡатын-ҡыҙҙарҙың документлаштырылырға тейешле традицион лексик хазина йөрөтөүселәр булыуын аңлай. Ул йөкмәтке менән төбәк араһындағы сағыштырыуҙарҙы еңеләйтеү өсөн әйтемдәрҙе тәртипкә һала. Был эштә уның халыҡ менән яҡын танышыуы һәм ябай фәнни ысулдар менән эшләй белеүе күренә.
Ида Нильссон 1920 йылдың 24 декабрендә Раштыуа байрамы алдынан вафат була. Лунд зыяратында яҡындары менән йәнәш ерләнә.
# Шершни һыуһаҡлағысы

Шершни һыуһаҡлағысы (рус. Шершнёвское водохрани́лище) — яһалма һыу ятҡылығы, 1963-1969 йылдарҙа Силәбе ҡалаһы һәм Силәбе өлкәһенең Сосновка районы биләмәһендә Полетаево һәм Шершни ҡасабалары араһында Мейәс йылғаһын быуып төҙөлгән.
Шершни һыуһаҡлағысы Силәбе ҡалаһының, шулай уҡ уның юлдаштары: Копейск, Коркин, Яманйылға ҡалаларының төп һыу менән тәьмин итеү сығанағы булараҡ файҙаланыла. Шершни һыуһаҡлағысы ағым буйынса өҫтәрәк урынлашҡан Арғужа һыуһаҡлағысы менән каскад режимында ҡулланыла.

# Шершни һыуһаҡлағысы
## Тасуирламаһы

Һыуһаҡлағыстың оҙонлоғо 18 км, киңлеге: иң киң урыны — 4 км, уртаса — 1,6 км, һыу көҙгөһө майҙаны — 39 км2, һыу күләме — 176 млн м3, тәрәнлеге: максималь — 14 м, уртаса — 4,5 м, һыу йыйғыс майҙаны — 5460 км2. Һыуындағы минералдар— 400—500 мг/л тиклем. Төбө — ләмле, ҡомло, быуғанда һыу аҫтында күмелеп ҡалған болон ере, ҡара тупраҡ.

# Шершни һыуһаҡлағысы
## Тарихы

Һыуһаҡлағыс 1960-сы йылдар башында төҙөлә башлаған. 1965—1969 йылдарҙа быуаға һыу тултырыла. Һыу тултырғанда уның аҫтында Митрофановка совхозы (Митрофановка ҡасабаһы), Кисели, Черняки, Михайловка ҡасабалары, өлөшләтә Сосновка, Смолин, Бутаки ҡасабалары ерҙәре тороп ҡала. Дөйөм алғанда 2959 гектар ауыл хужалығы ерҙәрен (уларҙан 959 гектар — һөрөнтө, 2000 гектар сабынлыҡтар), 300 гектар урманды һыу баҫа.
2012 йылға ҡарата Силәбе ҡалаһы янында Шершни һыуһаҡлағысының һыу сифаты торошо 3 кластың «б» разрядына(«бик бысраҡ») ҡарай тип баһалана, ә 2017 йылға 3 «а» («бысраҡ») тип билдәләнә.
# Таганрог автомобилдәр заводы

Таганрог автомобиль заводы (ТагАЗ) — Рәсәй Федерацияһы Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында урынлашҡан автомобилдәр йыйыү предприятиеһы. «ААЙ Таганрог комбайны заводы» аффилирланған предприятиеһы.
2014 йылдың 24 апрелендә банкрот тип танылған.

# Таганрог автомобилдәр заводы
## Тарих

* 1997 йыл — Көньяҡ Кореяның Daewoo Motors лицензияһы һәм технологияһы буйынса Таганрог автомобилдәр заводы төҙөлә. Төҙөлөш тулыһынса ФПГ «Донинвестың» (Doninvest Finance & Industry Group) 260 млн $ артыҡ инвестицияһы аҡсаһына алып барыла. Завод төҙөлөшөн «Таганрог комбайн заводындағы» универсаль конвейерын файҙаланып бик тиҙ генә автомобилдәр йыйыүҙы ҡорорға уйлап башлайҙар. Завод проекты Ростов конструкторҙары тарафынан эшләнелә. Завод төҙөү ваҡыты бер йыл ете ай тәшкил итә.
* 12 сентябрь,1998 йыл. Был көндә завод тантаналы асыла. Заводта өс корея Daewoo Leganza, Nubira һәм Lanos моделдәре асылырға тейеш була, уларҙың русса исеме: «Кондор», «Орион», «Ассоль». Заводты асыү Рәсәйҙәге иң ауыр иҡтисад көрсөге (1198 йылдың 17 авгусындағы дефолт)ваҡытына тура килеү сәбәпле, заводты баштан уҡ резервация режимына күсерәләр. Бынан һуңғы ике йылда заводтың барлыҡ ҡорамалдары эшсәнлеген юғалтмаһын өсөн буш килеш ваҡыт-ваҡыт эшләп тора. Автомобилдәр отвертка менән ҡулдан бороп бик бәләкәй генә сериялар менән сығарыла.
* 1999 йылда «Орион» автомобилдәре бәләкәй генә серия менән генә һынау өсөн сығарыла, тик «Daewoo» концерны комплектлау йыһаздарын даими рәүештә заводҡа килтерә алмай., ТагАЗ, бер нисә йөҙ машина йыйғандан һуң, ябыла.
* 2000 йылдың апрелендә PSA концерны менән Таганрогта Citroen Berlingo автомобилдәрен сығарыу тураһында контрактҡа ҡул ҡуйыла. Июнь башында 5 урынлы Citroën Berlingo MkI пикабы «Орион-М» маркаһы аҫтында Citroen лицензияһы буйынса бензин менән эшләүсе двигатель ҡуйып сығарыла. Шулай уҡ завод менән Hyundai Motor Company компаниеһы араһында Таганрогта Hyundai Accent автомобилдәрен лицензия буйынса етештереү тураһында килешеү төҙөлә.
# Орхан Вәли Ҡаныҡ

Орхан Вәли Ҡаныҡ (13.04.1914-1950) — күренекле төрөк шағиры.Мәлих Андай, Октай Рифат менән Орхан Вәли Ҡаныҡ 20 быуатта Төркиә шәғриәтенә иң көслө йоғонто яһаусылар иҫәбенә инә.

# Орхан Вәли Ҡаныҡ
## Биографияһы

Орхан Вәли 1950 йылдың 13 апрелендә Меһмед Вәли менән Фатима Нигәр ханым ғаиләһендә Истанбул провинцияһы Бейкоз ҡалаһында тыуған, уларҙың тағы Айше, Аднан, Фирузан исемле балалары була. Улы Орхан тыуғанда Меһмед Вәли хәрби оркестрҙа кларнетист булып хеҙмәт итә, һуңыраҡ оркестрҙың дирижеры, Анкара радиоһы директоры, һуңыраҡ Истанбул консерваторияһының ғилми советында, бер үк ваҡытта Истанбул радиоһында эшләй.
Анкарала лицей тамамлағандан һуң, 1932—1935 йылдарҙа Орхан Вәли университетының философия факультетында уҡый, тик уҡыуын ташлай. Төркиә Телеграф һәм почта милли хеҙмәтендә эшләй. Бында ул үҙенең элекке дуҫтарын Мәлих Андай менән Рифат Октайҙы осрата. Улар «Өс таған» исемле шиғри төркөм булып, бер стилдәге шиғырҙар яҙа башлай. Орхан Вәлиҙең тәүге шиғырҙары 1936 йылда «Верлик» исемле журналда баҫылып сыға. Орхан Вәлиҙең шиғырҙары Мәһмәт Али Сел исеме аҫтында донья күрә башлай.1936- 1942 йылдарҙа уның шиғырҙары «Инсан», «Сес»,"Күллүк", «Инҡилапчи Джерчлик», «Варлик» журналдарында баҫтырыла. Ул лирик шағир булараҡ таныла.
Ләкин 1937 йылдан ул дуҫтары кеүек яңы стилдә шиғырҙар яҙа башлай. 1942—1945 йылдарҙа ул хәрби хеҙмәттә була, унан лейтенант дәрәжәһендә ҡайта. Бер аҙ ваҡыт Төркиә мәғариф министрлығының тәржемә бүлегендә эшләй, француз теленән тәржемәләр менән шөғөлләнә. Был осорҙа ул «Ғарип» тигән шиғырҙар йыйынтығының икенсе китабын сығара. Гәзиттәр өсөн мәҡәләләр яҙа башлай.Мәғариф министрлығында етәкселек алмашыныу менән тәржемә бүлеге лә ябыла.
1948 йылдың аҙағында дуҫтары менән бергә «Япраҡ» тигән журнал сығара башлай, уның баш редакторы, нәшер итеүсеһе була. Журналда Октай Рифат менән Мәлих Жәүдәт Андайҙың социаль йүнәлештәге шиғырҙары баҫылып сыға. Өс шағир: Орхан Вәли, Октай Рифат һәм Мәлих Жәүдәт Андай революционер- яҙыусы Назим Хикмәтте төрмәнән азат итеүҙе талап итеп, өс көнлөк ас тороу ойоштора. Бер аҙҙан башҡа тотҡондар менән Назим Хикмәт тә амнистия буйынса төрмәнән сыға һәм Төркиәнән Советтар Союзына китә.
1949 йылда журналда Хужа Насретдин тураһында әкиәттәрҙе шиғри юлдар менән бирә. Уның һуңғы «Карси» исемле йыйынтығы сыға, шулай уҡ Шекспирҙың ҡайһы бер әҫәрҙәрен төрөк теленә тәржемә итә.
«Япраҡ» журналы ябылғандан һуң Орхан Вәли Истанбулға ҡайта. Анкараға барған сағында урамда эшселәр асыҡ ҡалдырған соҡорға йығылып төшә. Бер аҙҙан уның хәле насарая башлай. Орхан Вәлиҙе алкоголизмдан дауалай башлайҙар, ә ысынында ул баш мейеһе аневризмаһынан вафат була.

# Орхан Вәли Ҡаныҡ
## Әҫәрҙәре

* Garip (Together with Oktay Rifat and Melih Cevdet, 1941)
* Garip (1945)
* Vazgeçemediğim (1945)
* Destan Gibi (1946)
* Yenisi (1947)
* Karşı (1949)
* Collected Poems (1951, 1975)

# Орхан Вәли Ҡаныҡ
## Tәржемәләре

Güneş/Sol, Leonardo da Fonseca (trad.), (n.t.) Revista Literária em Tradução, nº 2 (mar/2011), Fpolis/Brasil, ISSN 2177-5141
# Равенсберг (графлыҡ)

Равенсберг графлығы (нем. Grafschaft Ravensberg) — Германияла 1140 йылдарға тиклем булған феодаль кенәзлек.
Баш ҡалаһы — Равенсберг, 1250 йылдарҙан алып — Билефельд.
Графлыҡ үҙ эсенә Херфорд һәм Билефельд ҡалаларын һәм 4 амтты (биләмә) алған, амттар фогтлыҡтарға бүленгән:
* Равенсберг амты — Халле, Боргхольцхаузен һәм Ферсмольд фогтлыҡтары;
* Шпарренберг амты — Вертер, Хепен, Шильдеше, Брокхаген, Энгер һәм Браквеге фогтлыҡтары;
* Лимберг амты — Ольдендорф һәм Бюнде фогтлыҡтары;
* Флото амты — Верендорф һәм Флото фогтлыҡтары.
1346 йылда графлыҡ герцог Бергҡа күсә, ә ул, үҙ сиратында, 1423 йылда Юлих-Берг герцоглығының өлөшөнә әйләнә (1521 йылдан алып — Юлих-Клеве-Берг герцоглығы).
Юлих мираҫы өсөн һуғыш һөҙөмтәһендә 1614 йылда Равенсберг графлығы Бранденбургҡа күсә.

# Равенсберг (графлыҡ)
### Кальвелаге-Равенсберг йортонан сыҡҡан Равенсберг графтары

** 1140 йылдар тирәһе Герман I фон Кальвелаге
** 1140—1170 йылдар тирәһе [Оттон I]
** 1160—1180 йылдар [Генрих]
** 1175—1220 йылдар [Герман II]
** 1220−1244 йылдар [Оттон II]
** 1220−1249 йылдар тирәһе [Людвиг]
** 1249—1306 йылдар [Оттон III]
** 1306—1328 йылдар [Оттон IV]
** 1328—1346 йылдар[Бернхард].
** 1346—1368 йылдар [Маргарета], 1344 йылдан алып Герхард Юлихскийҙың ҡатыны.

# Равенсберг (графлыҡ)
## Сығанағы

* Sebastian Sigler, Friedrich Korte: Ravensberg Bielefeld Grafen die und von. 1346 Die Gründungsepoche von bis 1214. Hans Verlag Gieselmann, 2014 Bielefeld. ISBN 978-3-923830-89-3.
* SAXON NOBILITY
# Ховтъя

Ховтъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 499 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ховтъя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011871
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201187
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лёк-Кэм

Лёк-Кэм — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воль йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Лёк-Кэм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000013889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001388
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Жученковтар йорто

Жученков йорт — . Старочеркасская станицаһыда боронғо йорт, XVIII быуат торлаҡ архитектураһы ҡомартҡыһы. Йорт-ҡәлғә. Тәҙрәләрендә тимер рәшәткәләр ҡуйылған, беренсе ҡатында тәҙрәләр күләме буйынса бәләкәйерәк. Йорт эсендә төҫлө кафелдәр менән һалынған голланд мейесе булған. Мейес бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланмаған.

# Жученковтар йорто
## Тарихы

Жученковтарҙың беренсе вәкиле Петр Ефимович Жученков нуғай кенәздәренән ер участкаһы менән йорт һатып ала, был урында, риүәйәт буйынса, Черкасск ҡалаһына нигеҙ һалына. Дон тарихсы Е. Савельев "Старочеркасская станицаһы казагы Петр Ефимович Жученковтың 1517 йылда Черкасск станында бер татар кенәзенән ҡәлғә һатып алыуы тураһында татар һәм рус телендәге акты булған" тип яҙа.
Һуңынан йорт Прибылянская станицаһынан бай казактар нәҫеле Степан һәм Федор Жученковтарға ҡарай.
1671 йылда Степан Разинды Мәскәүгә ебәрер алдынан ябылып ҡуйыуы менән йорт билдәле. XIX быуатта йорттоң хужаһы Петр Жученков була.
Үткән быуатта был йортта ҡала полицияһы урынлаша. Революцияға тиклем бында станица Советы булған. Әлеге көндә йортта Старочеркасская станицаһы музей-ҡурсаулығының бер экспозицияһы урынлаша.

# Жученковтар йорто
## Архитектураһы

Йорт XVIII быуаттағы казак торлаҡ йортоноң архитектураһы өлгөһө булып тора. Үҙенең йәшәйешендә күп тапҡырҙар яңыртып төҙөлә. Әлеге ваҡытта ул дүрт яҡлы ҡыйыҡлы һәм подвал менән ике ҡатлы таш бинанан ғибәрәт. Йорт бейек фундаментта ҡоролған. Әгәр яҙ көндәре Дон ярҙарынан сыҡһа, кешеләр икенсе ҡатта йәшәгән, ишек яндауырҙарына кәмәләрҙе бәйләп ҡуйған.
Йорт тыштан ҡәлғәне хәтерләтә. Тәҙрәләренә сөгөн рәшәткәләр ҡуйылған, беренсе ҡатта тәҙрәләре эскә ҡарай ҡырынайтылған. Стеналары ҡалын булған, йорт ихатаһында хужалыҡ ҡаралтылары урынлашҡан. Йорт кирбес һәм таш менән һалынған көмбәҙле ауыр түшәмдәр менән, тәҙрәләрҙә ауыр тимер рәшәткәләр ҡуйылған. Инеү урынында ағас балкон кирбес колонналарға таянған. XX быуатҡа йорт үҙенең архитектура йыһаздарын мәскәү бароккоһында һаҡлап ҡалған.
Йортта традицион көнкүреш предметтары һаҡланып ҡалған. Бындай йорттар Черкасскта 28 иҫәпләнә.
Тыштан йорт ҡойма менән уратып алынған һәм ғәскәри старшиналарға һөжүм итеүселәрҙән һаҡланыу сараһы булып хеҙмәт иткән. Ҡайһы саҡта ундай һаҡлауҙар ышанысһыҙ булған: бындай йорт-ҡәлғәнең береһенән 1708 йылда казак старшиналарын ғәскәри атаман Кондратий Булавин ҡыуып сығарған.
# Кранихфельд

Кранихфельд (нем. Kranichfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3535 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,08 км². Диңгеҙ кимәленән 301 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99446-99448 һәм автомобиль коды — AP.