yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Калалы

Калалы — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының һул ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 111 км.

# Калалы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500612107000017062
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001706
* Бассейн коды — 05.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Асатрян Гегам Магносович

Асатрян Гегам Магносович (әрм. Գեղամ Մագնոսի Ասատրյան; 27 ноябрь 1920 йыл — 16 декабрь 1995 йыл) — СССР-ҙың театр һәм кино рәссамы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1953 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Әрмән ССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1967).

# Асатрян Гегам Магносович
## Биографияһы

1920 йылдың 27 ноябрендә Ереванда тыуған.
1939 йылда отличие менән Ереван художество-сәнәғәт училищеһын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
1946—1951 йылдарҙа Ереван художество-театр институтында уҡый. Вуздан һуң институтта педагог итеп ҡалдырыла, бында 1959 йылға тиклем эшләй. Гегам Асатряндың остаздары — әрмән оҫталары: Гюрджян Габриэль, Мартирос Сарьян, Ваграм Гайфеджян, Степан Агаджанян, Седрак Аракелян.
1951 йылда төрлө күргәҙмәләрҙә ҡатнаша, 200-ҙән ашыу фильм һәм спектаклдәрҙе биҙәй.
1953 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.
1967 йылда уға «Әрмәнстандың атҡаҙанған рәссамы» исеме бирелә.
Үҙенә ҡарата үтә талапсанлығы һөҙөмтәһендә бер ваҡытта ла эштәрен күрһәтергә йөрьәт итмәй. Бары тик үҙе вафат булғас ҡына 1996, 2004, 2011 йылдарҙа Әрмәнстан рәссамдарының Үҙәк йортонда уның шәхси күргәҙмәләре ойошторола. Рәссамдың эштәре Әрмәнстан Республикaһының тетар йәмғиәте, Мәҙәниәт министрлығының художество фондтарында, шулай уҡ шәхси тупланмаларҙа һаҡлана.

# Асатрян Гегам Магносович
## Ижады
### Һүрәттәре

* «Һары баҫыу»
* «Арабкирҙа яҙ»
* «Севан күле»
* «Арарат»
* «Тауҙар бейеүе»
* «Бейеклек»
* «Беҙҙең тауҙар»
* «Көтөүсе»
* «Ҡарт Ереван»
* «Зәңгәр вазалағы сәскәләр»
* «Ауырыу күҙле ҡарт»
* «Рндамалға юл»
* «Көҙгө кис»

# Асатрян Гегам Магносович
## Ижады
### Постановкалары

* «Скала» В.Папазян, реж. А.Кочарян, 1952 й.
* «Медведь» А.Чехов, реж. В.Ачемьян, 1952 й.
* «Иван Рибаков» Гусев, реж. Субинин, 1954 й.
* «Ради чести» Ширванзаде, реж. А.Гулакян, 1956 й.
* «Встреча в поезде», реж. Л.Калантар, 1957 й.
* «Обыкновенное письмо», реж. К.Арзуманян, 1959 й.
* «Невидимый Димка» Носов, реж. О.Мелик-Вртанесян, 1960 й.
* «Родник Эгнар» М.Армен, реж. М.Мариносян, 1962 й.
* О.Генри мотивтары буйынса, реж. Х.Хахвердян, 1962 й.
* «У колодца» Ст. Зорьян, реж. Ж.Аветисян (телефильм) , 1970 й.
* «Льстец» А.Паронян, 1984 й.
* «Царь Мампре» М.Галшоян, 1986 й.

# Асатрян Гегам Магносович
## Альбомдары

Гегам Асатряндың 90 йәшенә бағышланған альбом; Ереван, 2010 й.
# Зеландия (утрау)

Зела́ндия (дан. Sjælland) — Балтик диңгеҙендә иң ҙур утрау. Дания короллеге территорияһында ҙурлығы буйынса өсөнсө утрау (Гренландия һәм Диско утрауҙарынан һуң).

# Зеландия (утрау)
## Этимология

Фараз буйынса утрауҙың атамаһы Sæl (тюлень, нерпа) һәм land (ер) тигән дат һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән, сөнки Зеландия яр буйҙарында тюлендәрҙең ҙур популяцияһы йәшәгән. Хәҙерге атамаһы дан. Sjælland — диңгеҙ ере тип аңлатыла (дан. sjo — диңгеҙ; шул уҡ исемдәге Нидерланд провиницияһы менән сағыштырығыҙ: нидерл. Zeeland — диңгеҙ ере, бында нидерл. zee — диңгеҙ).

# Зеландия (утрау)
## География

Майҙаны — 7031 км². Утрау Каттегат боғаҙы һәм Балтик диңгеҙе араһында урынлашҡан. Скандинавия ярымутрауынан (Швециянан) Эресунн боғаҙы менән, ә Фюн утрауынан — Ҙур Бельт боғаҙы менән айырылған. Ҙур Бельт күпере утрауҙы Фюн утрауы; Стурстрём һәм Фарё күперҙәре — Фальстер утрауы; Эресунн күпере — Швецияның Мальмё ҡалаһы менән тоташтыра.
Зеландия ярҙары башлыса уйһыулы, Исе-фьорд, Сайерё-Бугт һ.б. ҡултыҡтар менән ныҡ йырғыланған. Утрау эзбизташтан һәм балсыҡтан яһалған.
Утрауҙа бихисап күлдәр, шул иҫәптән Даниялағы иң ҙур күл — Арресё урынлашҡан. Сусо йылғаһы — Зеландиялағы иң ҙур йылға, уның оҙонлоғо 82 км тәшкил итә. XX быуат башында утрауҙы бук һәм имән урмандары менән ҡаплаған, әммә хәҙерге ваҡытта уларҙың майҙаны ныҡ ҡыҫҡарған.
Зеландияның көнсығыш яр буйында һәм яҡындағы Амагер утрауында Данияның баш ҡалаһы Копенгаген урынлашҡан. Утрауҙағы башҡа ҡалалар — Фредериксберг, Хельсингёр, Хиллерёд, Хольбек, Кёге, Нествед, Престё, Роскилле, Слагельсе, Слангеруп, Сорё, Вордингборг, Валленсбек.
Утрау буйлап Даннесшелод, Есром, Фредериксверк каналдары һуҙылған.
# Клетштедт

Клетштедт (нем. Klettstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 212 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,69 км². Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99955 һәм автомобиль коды — UH.
# Арша (Тирлән ҡушылдығы)

Арша — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тирлән (Тирлян быуаһы) йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Арша (Тирлән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200112111100016878
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101687
* Бассейн коды — 10.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аджиҡабул (күл)

Аджиҡабул йәки Аджиҡабул күл, республика буйһоноуындағы Ширван ҡалаһы һәм Аджиҡабул районы сигендә урынлашҡан.
Кура йылғаһының түбәнге ағымының һул яҡ ярында, Баҡынан 120 км көньяҡ-көнбайышҡа табан урынлашҡан. Күлдең көнсығыш яры буйлап тимер юл үтә. Майҙаны 1668 гектар самаһы, оҙонлоғо 6 км, максималь киңлеге — 3 км, тәрәнлеге 5 метрға тиклем. Күл махсус каналдар буйлап Кураны һыу менән тәьмин итә. Һыу температураһы −5° тиклем 28,5° үҙгәреп тора, һыуҙың үтә күренеүсәнлеге 0,06—2,5 м сиктәрендә. Мыйыҡлы балыҡ, һаҙан, йәйен, суртан, һыла, аҡ амур — промысла балыҡтары. Һыу үҫемлектәре араһында екән, ҡамыш, күл ҡамышы, һыу лютигы, роголистник осрай.
Күл Ширван тигеҙлегенең көнсығыш ситендә урынлашҡан. {{нет АИ 2| Билдәле бер геологик осорҙа Каспий диңгеҙе тәбиғи рәүештә ярҙарынан сигенә башлауы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Кура йылғаһы яҙын ташҡанда күлдең майҙаны ла киңәйә.
Ҡышын туңмай. Күсмә ҡоштар ҡышлай торған урын булараҡ бик ҙур әһәмиәткә эйә.
# Пөркөлт

Пөркөлт (мадьярса pörkölt) — итте быҡтырып бешереүҙең венгрса бер ысулы. Паприкаштан айырмалы уны әҙерләгәндә ҡаймаҡ ҡулланмайҙар. Һөйәгенән айырып алынған итте (һыйыр, сусҡа, һарыҡ, тауыҡ,бауыр ҡайһы бер саҡта оло ҡарын) бер аҙ ҡыҙҙырып алырға, шунан татлы паприка, ҡыҙҙырылған һуған, сусҡа майы (сало) менән быҡтырыла, ҡайһы ваҡытта һарымһаҡ һәм йәшел борос та өҫтәйҙәр. Ни тиклем ит һалынһа, шул тиклем һыу өҫтәлә. Пөркөлт янына картуф та бирәләр; ҡайһы ваҡыт был ризыҡты әҙерләгәндә үк картуф өҫтәп ебәрәләр. Пөркөлткә күп ваҡыт тархоня ла өҫтәйҙәр.

# Пөркөлт
## Пөркөлтте әҙерләү

Пөркөлтте әҙерләү рецебы:
600—700 г һыйыр ите
1-2 эре башлы һуған
50 г май (иретелгән сусҡа майы)
1 татлы борос
5-6 тырнаҡ һарымһаҡ
2-3 шт.үҙ һутындағы томат, йәки яңы өлгөргән помидор
1 аш ҡалағы тмин
1-2 лавр япрағы
тоҙ (0,5 аш ҡалағы)
төйөлгән ҡара борос - бал ҡалағының 1/4, йәки тәменә ҡарап
1 аш ҡалағы паприка
Пөркөлттө икмәк йәки картуф менән ашарға була. Йыш ҡына уны ыумас менән бирәләр. Ыумас әҙерләү өсөн ярты килограмм онға ике-өс йомортҡа һытып, бер аҙ тоҙ өҫтәргә: яҡшылап болғатырға, 200 мл тирәһе йылы һыу өҫтәргә, ҡамыр ҡаймаҡ кеүегерәк ҡуйылыҡта булырға тейеш. Шунан тәрилкәгә һалып, бысаҡ менән бәләкәй генә киҫәктәр алып, ҡайнап торған һыуға һалып барырға. Ыумас киҫәктәре бешеп сыҡҡас, өҫкә ҡалҡа. Уларҙы һөҙөп алып, тәрилкәләргә һалырға, пөркөлт ыумас өҫтәнә һалына.
# Дрогниц

Дрогниц (нем. Drognitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 697 кеше йәшәй. Майҙаны — 24 км². Диңгеҙ кимәленән 510 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7338 һәм автомобиль коды — SLF.
# Узун-Оюк (Чулышман ҡушылдығы)

Узун-Оюк — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының уң ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Узун-Оюк (Чулышман ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100161
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Элнать

Элнать — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Элнать
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012632
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001263
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Глобус

Гло́бус (лат. globus, «шар») — өс үлсәмле Ер шары, йәки башҡа планета моделе, шулай уҡ күк көмбәҙе моделе; Ер шарының йәки башҡа күк есеменең үҙ күсәре тирәһендә әйләнмәле итеп эшләнгән бәләкәй моделе.
Беренсе глобусты б. э. т. 150 йылда Кратет Малльский эшләгән булған.
Географик карталарҙан айырмалы булараҡ глобуста боҙоп күрһәтеү һәм өҙөклөктәр юҡ, шуға күрә глобус ҡитғаларҙың һәм океандарҙың урынлашыуын күҙаллау өсөн уңайлы. Шул уҡ ваҡытты глобустың масштабы бик бәләкәй, ниндәйҙер урынды ентекләп күрһәтеү өсөн бик уңайһыҙ.
Глобус буйынса Ерҙең формаһын, уның үҙ күсәре тирәләй әйләнеүен, материк һәм океандарҙың һыҙаттарын күҙ алдына килтереп була. Глобустың барлыҡ өлөштәренә бер үк масштаб һаҡлана, шуға күрә аралыҡ һәм майҙан бөтә өлөштәрендә лә бер төрлө. Ерҙең өҫкө өҙөн глобуста өйрәнеү үңышлыраҡ.
Хәҙерге заманда глобустарҙы төрлөсә эшләйҙәр. Мәҫәлән, АҠШ-та һанлы глобус эшләнгән, Германияла интеактив (Мультитач) глобус эшләгәндәр.
# Уряжушка

Уряжушка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 633 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Уряжушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000007996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000799
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ялшан (Үрләҙе ҡушылдығы)

Ялшан (рус. Ялшанка) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үрләҙе йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ялшан (Үрләҙе ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инешенән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000112112200001573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200157
* Бассейн коды — 12.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мань-Саран-Шор

Мань-Саран-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Народа йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мань-Саран-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026448
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302644
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мыга

Мыга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/25/180 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мыга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032687
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203268
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Күксар

Күксар — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/856/26 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Күксар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан Салауатҡа тиклем, Нөгөш йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200412111100017742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101774
* Бассейн коды — 10.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сангарцик

Сангарцик — Рәсәй йылғаһы. Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ялмата балкасының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сангарцик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Дон һәм Волга йылғаларының ағымһыҙ тармаҡтары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек бассейнынан РФ сигенә тиклем Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07040000112108200000439
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200043
* Бассейн коды — 07.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Арғужа һыуһаҡлағысы

Арғужа һыуһаҡлағысы — рус. Аргази́нское водохрани́лище - яһалма һыу ятҡылығы, 1939—1946 йылдарҙа Мейәс йылғаһында Арғужа һыуһаҡлағысы өсөн плотина төҙөгәндә барлыҡҡа килгән. Һыуһаҡлағыс Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районында төҙөлгән. Силәбе өлкәһенең иң ҙур һыуһаҡлағысы. Һыу баҫтырған ваҡытта Арғужа күле һыуһаҡлағыс эсенә инеп ҡалған.

# Арғужа һыуһаҡлағысы
## Тасуирламаһы

Һыу өҫтө майҙаны — 84,4 км². Һыуҙың тулы күләме — 0,9661 км³. Һыуйыйғыс бассейны майҙаны — 2800 км². Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 270 м.
Һыуһаҡлағыс күп йылдарға көйләнә. Яр һыҙаты тотороҡло түгел, сөнки һыу кимәле алмашынып торе до 6 метров), бормалы , ҡултыҡтары күп, ярҙарына бик яҡын булып ҡарағай һәм ҡайын урмандары үҫә. Утрауҙары күп.

# Арғужа һыуһаҡлағысы
## Файҙаланылыуы

Силәбе ҡалаһы өсөн төп эсәр һыу сығанағы булып хеҙмәт итә.
Рекреация әһәмиәтенә эйә: һыуһаҡлағыс ярҙарында ял йорттары урынлашҡан.
Балыҡ тотоу өсөн популяр урын. Һыуһаҡлағыста төрлө балыҡтар тереклек итә: суртан, опто, себер сабағы (сабаҡ), алабуға, шамбы,алабалыҡ, ҡорман, ҡарабалыҡ, һыла, этеш. Арғужа һыуһаҡлағысы рипус үрсетеү буйынса төп һыу ятҡылығы булып тора.Һирәкләп карп, бикре, йәйғорло бағыр һәм кумжа (Оло Ҡыялым йылғаһынан инә, ул һыуһаҡлағыстан саҡ ҡына өҫтәрәк Мейәс йылғаһына ҡоя).

# Арғужа һыуһаҡлағысы
## Тораҡ пункттар

Һыуһаҡлағыс ярҙарында урынлашҡан ауылдар:
* Байҙаш
* Карасёво
* Туракаева/Аракаева
* Арғужа
* Чишма
* Хәлит
* Байрамғол

# Арғужа һыуһаҡлағысы
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса Арғужа тигән ир-ат исеменән килеп сыҡҡан тип яҙа. "Ар" (арыу, яҡшы) һәм хужа (ғужа) тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан тигән аңлатма бирә..

# Арғужа һыуһаҡлағысы
## Атама мәҙәниәттә

Башҡорт халыҡ йыры "Арғужа" (башҡ. Арғужа ) хәҙерге заманда һыуһаҡлағысҡа әйләнгән ошо атамалы күл тураһында.
| Башҡортса | Урыҫса | Инглизсә |
| Арғужа ла буйы, ай, һары тал, Юнып ҡына алған ук кеүек. Уйлаган да уйҙар, ай, юҡ кеүек, Эскенәйем яна ут кеүек. Арғужа ла буйлап йөрөгәнемдә, Ятып ҡалды ҡайыш дилбегәм. Дилбегәм дә өсөн ҡайғырмайым - Ятып ҡалды тыуған илгенәм. Арғужа ла буйлап йөрөгәнемдә Исемемде яҙҙым ташына. Ағай ҙа эне һүҙен тыңламайса, Еттем, буғай, ғәзиз башыма. | Вдоль Аргужи, ай, жёлтый тальник, Выструганным стрелам подобен. Обдумываемых мыслей, ай, нет вроде бы, Душа моя горит огню подобно. Вдоль Аргужи когда ходил я, Лежать остались мои ременные вожжи. Из-за вожжей моих я не горюю - Лежать осталась родная моя страна. Вдоль Аргужи когда ходил я, Имя мое написал я на камне. Старших и младших (родственников) слов не послушав, Погубил я, кажется, свою дорогую голову | Along Arguzhi, ah, yellow willow, Planed arrows similar. Ponders the thought, ah, do not like, My soul burns like fire. Arguzhi along when I went, Lie left my belt reins. Due to the reins of my I do not grieve - Lie left my dear country. Arguzhi along when I went, I wrote my name in stone. Senior and junior (relatives) words are not listened to, I ruined it seems his dear head |
# Кесе Караганды

Кесе Караганды (Караганды) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кумак йылғаһының уң ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Караганды
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200322
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Саза (Антроп ҡушылдығы)

Саза — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Антроп йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Саза (Антроп ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009646
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200964
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кузыр

Кузыр — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 744 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кузыр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200029915
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202991
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Шүлейә

Оло Шүлейә (рус. Большая Шилея (Большая Шлея)) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уфалейка йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.(сағ.: Шүлейә)

# Оло Шүлейә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, инештән Долгобродск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200812111100020212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102021
* Бассейн коды — 10.01.02.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1