yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Пеженга (Юза ҡушылдығы)

Оло Пеженга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юза йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Пеженга (Юза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014757
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001475
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хайнихен (Тюрингия)

Хайнихен (Тюрингия) (нем. Hainichen (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 183 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,31 км². Диңгеҙ кимәленән 328 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7778 һәм автомобиль коды — SHK.
# Джурджулешты (порт)

Джурджулешты халыҡ-ара ирекле порты — Ҡара диңгеҙҙән 133,8 км алыҫлыҡта, Прут һәм Дунай йылғаларының һул яҡ ярында, Молдавияның Румыния һәм Украина менән сиге эргәһендә урынлашҡан. Молдова Республикаһының Ҡара диңгеҙгә сығыу юлы булған берҙән-бер порты. Джурджулешты портының бөтә территорияһы 2030 йылға тиклем ирекле иҡтисади зона статусына эйә. Порттың ирекле иҡтисади зонаһы милли һәм халыҡ-ара инвесторҙарға инвестициялар һәм бизнес өсөн уңайлы шарттар тыуҙыра. Порт Европа Союзы менән сиктә региональ логистика үҙәге булып тора.

# Джурджулешты (порт)
## Тарихы

Джурджулешты портына Дунайҙың 480 м яр буйы керә, был ерҙе Молдова Украинанан Молдованың Штефан-Водский районы Паланка ауылы эргәһендәге автомобиль юлы участкаһына алмаштырып ала.
1996 йылда ауылға яҡын ерҙә нефть ташый торған терминал төҙөлә башлай. Төҙөлөш 2006 йылда тамамлана. Терминал үҙ эсенә нефть танкерҙарын ҡабул итә торған причалды, дөйөм һыйҙырышлылығы 52 мең тонна булған 8 резервуарҙы, нефть продукттарын диңгеҙ цистерналарынан резервуарҙарға ҡыуҙыра торған комплекслы системаны индерә. Нефть продукттары терминалдарға танкерҙарҙа килтерелә һәм артабан автомобиль һәм тимер юл транспорты ҡулланыусыларына еткерелә. 2007 йылда Джурджулештыла йөк һәм пассажирҙәр порты төҙөлә башлай, улар 2009 йылда файҙаланыуға тапшырылалар. 2008 йылда Кагул ҡалаһынан Джурджулешты портына тиклем тимер юл тармағы асыла. 2010 йылда йөк әйләнеше 375 мең тоннаға етә, ә 2011 йылда Стамбул менән даими диңгеҙ йөк бәйләнеш эшләй башлай. Украинаның «Дунай — Ҡара диңгеҙ» каналы төҙөлгәс, суднолар Джурджулешты портына, инеү урыны көндөҙгө 14 сәғәттә ябылған румын тармағы Сулинское гирло аша түгел, ә диңгеҙ каналы һәм Быстрое гирло аша йөрөй башлайҙар. 2015 йылға ҡарата икенсе иген терминалы төҙөлөү стадияһында.
# Кесе Быковка

Кесе Быковка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Быковка йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кесе Быковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200010191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112201019
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ушня

Ушня — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Нурминка йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ушня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004385
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100438
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Татыр-Үҙәк ауыл Советы (Хәйбулла районы)

Татыр-Үҙәк ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Татыр-Үҙәк ауылы.

# Татыр-Үҙәк ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Татыр-Үҙәк ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Татыр-Үҙәк ауылы,
* Юлбарыҫ ауылы,
* Яковлевка ауылы,
* Байғусҡар ауылы,
* Переволочан ауылы.
1981 йылға тиклем Ишмөхәмәт ауылы ла Татыр-Үҙәк ауыл Советы составына ингән булған. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 12.02.1981 йылдағы 6-2/66-сы «Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәтенән алып ташлау тураһындағы» Указында былай тип әйтелә:
   — http://bashkortostan.news-city.info/docs/sistemao/dok_keqijo.htm
# Лысутей-Яга

Лысутей-Яга — Рәсәй йылғаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Лысутей-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056749
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005674
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лыглан-Еган

Лыглан-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Глубокий Сабун йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Лыглан-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039115
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203911
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Окана

Окана — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 328 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Окана
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100005648
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100564
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ялта (ҡала округы)

Ялта ҡала округы (укр. міський округ Ялта, ҡырымтат. Yalta şeer bölgesi, Ялта шеэр больгеси) — Рәсәй Федерацияһының Ҡырым Республикаһы муниципаль берәмеге. Ҡырым Республикаһы территорияһындағы, республика әһәмиәтле үҙенең тирә-йүнендәге биләмәләре буйһонған Ялта ҡалаһы административ-территориаль берәмеге.
Округтың административ үҙәге — Ялта.

# Ялта (ҡала округы)
## Халыҡ

Халыҡ динамикаһы (2014 йылда — булған халыҡ, 2001 һәм 2014 йылдарҙа — даими йәшәгән халыҡ)
Ҡырым федераль округы халыҡ иҫәбе һөҙөмтәләре буйынса 2014 йылдың 14 отябрендә даими халыҡ һаны 133 675 кеше тәшкил итә, шуларҙың 63,23 проценты — ҡала, 36,77 % — ауыл халҡы).
2014 йылдың 1 ғинуарына ҡала советына ҡараған тораҡ пункттары халҡы менән ҡала халҡы бергә 137 300 кеше тәшкил итә, 1 июль, 2014 йылың 1 июлендә бында булған халыҡ 142 137 кеше тәшкил итә.

# Ялта (ҡала округы)
## Халыҡ
### Милли составы

Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 2001 һәм 2014 йылдарҙа:
| милләте | 2001, всего, кеше | % от все- го | 2014 всего, кеше | % от все- го | % от указав- ших |
| милләтен күрһәтеүселәр | | | 121424 | 90,84 % | 100,00 % |
| Урыҫтар | 91408 | 65,49 % | 89902 | 67,25 % | 74,04 % |
| Украиндар | 38604 | 27,66 % | 23403 | 17,51 % | 19,27 % |
| Ҡырым татарҙары | 1877 | 1,34 % | 2121 | 1,59 % | 1,75 % |
| Татарҙар | 476 | 0,34 % | 1029 | 0,77 % | 0,85 % |
| Белорустар | 2204 | 1,58 % | 1288 | 0,96 % | 1,06 % |
| Әрмәндәр | 813 | 0,58 % | 839 | 0,63 % | 0,69 % |
| Әзербайжандар | 368 | 0,26 % | 420 | 0,31 % | 0,35 % |
| Йәһүдтәр | 424 | 0,30 % | 209 | 0,16 % | 0,17 % |
| Гректар | 142 | 0,10 % | 195 | 0,15 % | 0,16 % |
| Молдавдар | 273 | 0,20 % | 184 | 0,14 % | 0,15 % |
| Поляктар | 286 | 0,20 % | 174 | 0,13 % | 0,14 % |
| Грузиндар | 223 | 0,16 % | 166 | 0,12 % | 0,14 % |
| Үзбәктәр | | | 131 | 0,10 % | 0,11 % |
| Осетиндар | 153 | 0,11 % | 111 | 0,08 % | 0,09 % |
| Мордвалар | | | 97 | 0,07 % | 0,08 % |
| Болғарҙар | 113 | 0,08 % | 90 | 0,07 % | 0,07 % |
| Немецтар | 108 | 0,08 % | 87 | 0,07 % | 0,07 % |
| Сыуаштар | | | 79 | 0,06 % | 0,07 % |
| башҡалар | 2112 | 1,51 % | 899 | 0,67 % | 0,74 % |
| милләтен күрһәтмәгәндәр | | | 12251 | 9,16 % | |
| барлығы | 139584 | 100,00 % | 133675 | 100,00 % | |

# Ялта (ҡала округы)
## Ҡала округы составы

Ҡала округына 32 тораҡ пункттары ингән (уларҙың: 2-һе ҡала, 21- ҡала тибындағы ҡасаба, 8-е ҡасаба, 1-һе ауыл). Ялта территорияһында 7 территориаль орган (2014 ьйылға тиклем ҡасаба һәм ҡала советтары), округ биләмәһендә поссовет Ливадий ҡасаба советы туранан-тура округ составына инә.
# Дресвянка (Ангурепа ҡушылдығы)

Дресвянка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ангуреп йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Дресвянка (Ангурепа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200211
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ивановский Георгий Иванович

Ивановский Георгий Иванович (19 ноябрь 1906 йыл, Дон ғәскәре өлкәһенең Таганрог ҡалаһы, хәҙерге Рәсәйҙең Ростов өлкәһе ҡалаһы — 25 февраль 1985 йыл, Мәскәү ҡалаһы) — хужалыҡ эшмәкәре, УССР Юғары Советының 5 саҡырылыш депутаты. СССР Юғары Советының 1-се саҡырылыш депутаты. 1938–1940 йылдарҙа Украинаның Коммунистар партияһы Үҙәк Комитеты ағзаһы (б) була. 1960—1961 йылдарҙа Украина Коммунистар партияһы ревизия комиссияһы ағзаһы.

# Ивановский Георгий Иванович
## Биографияһы

1920 йылдан алып Таганрог металлургия заводының домна цехында эшләй. 1924–1928 йылдарҙа — Таганрог механика-металлургия техникумында уҡый.
1927 йылда ВКП(б) ағзаһы булып китә.
1928 йылда инженер, домна цехы начальнигы урынбаҫары, домна мейестәре начальнигы, Ф. Э. Дзержинский исемендәге Днепропетровск металлургия заводында «Доменстрой» начальнигы булып эшләй. Днепродзержинский металлургия институтын тамамлаған.
1937–1939 йылдарҙа — төҙөлөш начальнигы, Криворог металлургия заводы директоры. 1939—1940 йылдарҙа — С. М. Киров исемендәге Макеевский металлургия заводы директоры.
1940–1941 йылдарҙа — СССР дәүләт контроле халыҡ комиссары урынбаҫары. 1941—1942 йылдарҙа — СССР боеприпастары халыҡ комиссарының 1-се урынбаҫары. 1941 йылда — һуғыш припастары һәм башҡа хәрби техника етештергән заводтарҙы күсереү буйынса СССР оборона Дәүләт комитеты вәкиле. 1942 йылдан — СССР боеприпастар халыҡ комиссариатының 179-сы комбинат директоры. 1943 йылда — СССР-ҙың көньяҡ райондарында боеприпастар етештергән заводтарҙы тергеҙеү буйынса СССР Дәүләт оборона комитеты вәкиле.
Һуңынан СССР ауыр индустрия предприятиелары төҙөлөшө министры урынбаҫары булып эшләй. 1951—1953 йылдарҙа — СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы дәүләт матди резервтар Баш идаралығы начальнигы.
1957 йылдың май айы–1960 йыл — Запорожье иҡтисади административ районы халыҡ хужалығы советы рәйесе.
1965–1973 йылдарҙа — халыҡ хужалығын матди-техник тәьмин итеү буйынса СССР Министрҙар Советы Дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары.
Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнгән.

# Ивановский Георгий Иванович
## Исеме

* инженер-артиллерия хеҙмәтенең генерал-майоры (18.11.1944)

# Ивановский Георгий Иванович
## Наградалары

* ике Ленин ордены
* Октябрь Революцияһы Ордены
* 2-се дәрәжә Кутузов ордены
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* дүрт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (шул иҫәптән 05.08.1944; 27.11.1956)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* миҙалдар
# Куранто

Куранто (мапуч теленән kurantu — исп. pedregal) — мең йыллыҡ традицион ысул менән Чилоэ архипелагында соҡорҙа ҡыҙыу таштарҙы ҡулланып әҙерләнгән ашамлыҡ, таштарҙың археологик ҡалдыҡтары, шулай уҡ барлыҡҡа килгән ашамлыҡ 11 525 ± 90 калибрланмаған йыл элек ваҡытҡа ҡарай. Чили аш-һыуына инә, Чилиҙың бөтә көньяҡ өлөшөндә таралған. Был ризыҡ составына диңгеҙ аҙыҡтары, ит, картуф һәм йәшелсә инә.

# Куранто
## Тасуирламаһы

Аш-һыу составына панцирлы диңгеҙ аҙыҡтары, ҡайһы берҙә балыҡтың төрлө төрҙәре, ит, чили лонганизаһы, картуф, картуфтан аҙыҡтар: милькао (картуф ҡоймағы) һәм чапалеле (картуф ыумасы), борсаҡ һәм фасоль кеүек ингредиенттар инә. Диңгеҙ аҙыҡтарын ҡулланыу үҙгәрә, әммә almejas (ингл. clams, ҡуш ҡапҡаслы моллюскылар), cholgas (Aulacomya atra, һырлы мидия) һәм picorocos (Austromegabalanus psittacus, ҙур мыйығаяҡтар) төп ингредиент булып тора. Урынына ҡарап әҙерләүҙең дөйөм ысулын һаҡлағанда ингредиенттарҙың һиҙелерлек айырмаһы булырға мөмкин. Ингредиенттарҙың нисбәттәре аныҡ билдәләнмәгән, төп принцип — барыһы ла булырға тейеш, ләкин әҙләп.
Чилоэ аш-һыуында традицион куранто асыҡ һауала яҡынса 1,5 метр тәрәнлектә ҡаҙылған махсус соҡорҙа әҙерләйҙәр. Соҡор төбөнә утта ҡыҙарғансы ҡыҙҙырылған таш түшәлә. Был ысул «curanto en hoyo» — соҡорҙа куранто тип атала. Ингредиенттарының һәр ҡатламына pangue, йәки nalca (чили ирәүәне) япраҡтары, ә ул булмаған осраҡта фикус йәки күсәнле кәбеҫтә япраҡтары һалына. Аҙаҡтан дымлы тоҡ ябыла, артабан — ер һәм кәҫ һалына, был ғәйәт ҙур тиҙ бешергес эффектын булдыра, унда продукттар төтөн һәм парҙа әҙерләнә; бешеү өсөн сәғәт тирәһе ваҡыт китә. «Соҡорҙа бешкән курантоны» әҙерләү өсөн ваҡыт күп кәрәк, ул, әгәр биш йәки унан да күберәк кешенең ҡатнашлығын иҫәпкә алғанда, үҙе бөтөн бер ваҡиға булып тора. Алдан ҡаҙып ҡуйырға кәрәк булған соҡор өҫтәүенә, ҙур булмаған таштарҙы табып йыуырға, pangue япраҡтарын киҫергә, диңгеҙ ағыҡтарын, милькао һәм чапалеле әҙерләргә кәрәк. Таштар ҡыҙһа, курантоны йыйыу башлана. Таштар һыуынып өлгөрмәһен өсөн, быны тиҙ арала эшләр кәрәк.
Әҙерләүҙең башҡа формаһы «curanto en olla» тип атала — көршәктә куранто, уны олла көршәгендә әҙерләйҙәр (йәки аш һәм стью әҙерләү өсөн ҙур керамик көршәк), уны усаҡ өҫтөнә, гриль йәки тиҙ бешергескә урынлаштыралар. Был ысул ябай, бынан тыш ашамлыҡ бешергәндәге йыйылған һурпа һауытта курантоға ҡушып бирелергә мөмкин. Чилиҙың үҙәк төбәктәрендә курантоның был төрөн шул уҡ исемле Чилоте ашы менән оҡшашлығы арҡаһында «pulmay» тип атайҙар.

# Куранто
## Тарихы

Ашамлыҡтың әҙерләү ысулы был территорияларҙан күсерелгән чоно халыҡтарынан килә, һәм көньяҡ халыҡтары һәм испан конкистадорҙары килеү менән ашамлыҡтың рецебында яңы ингредиенттар барлыҡҡа килә, ул хәҙерге куранто ҡиәфәтен ала тип һанайҙар.

# Куранто
## Галереяһы

* Гуннера ағасы япраҡтары.
* Таштарҙы ҡыҙҙыралар.
* Чапалеле.
* Гуннера япраҡтары әҙер.
* Куранто тупраҡ менән ҡапланған.
* Курантоны аса башлайҙар.
* Һәр ҡатламын сығаралар (чапалеле).
* Милькао.
* Һуңғы ҡатламы, ғәҙәттә диңгеҙ аыҡтарынын һәм иттән тора.
# Хәлит (Арғаяш районы)

Хәлит (рус. Халитова) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Яратҡол ауыл биләмәһенә керә.

# Хәлит (Арғаяш районы)
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 214 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 105 ир-ат һәм 109 ҡатын-ҡыҙ. 2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (94 %) йәшәй.

# Хәлит (Арғаяш районы)
## Ауыл инфраструктураһы

Ауылда фельдшер-акушер пункты, мәктәп бар.
# Ер һалымы

Ер һалымы — ойошмалар һәм ер участкаһына ҡарата милек хоҡуғына, даими (мөҙҙәтһеҙ) файҙаланыу хоҡуғына йә ғүмерлек мираҫ биләмәһе хоҡуғына эйә булған физик шәхестәр түләй торған һалым.
Ер һалымы (Land tax) ерҙән алынған табышҡа һалына.
# Оло Ҡояш

Оло Ҡояш (рус. Большой Куяш) - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.Урыҫ телендә Огневское тигән икенсе атамаһы ла бар.

# Оло Ҡояш
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса ҡояш тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тип иҫбатлай.

# Оло Ҡояш
## Географияһы

Координаталары: 56°8′34″N 61°32′59″E
Күл Кәҫле районының көнсығышында, Бәйнәүеш күленән ике саҡрым көнбайыштараҡ урынлашҡан. Йыраҡ түгел Кесе Ҡояш күле.
Көньяҡ-көнбайышында — Огневский , төньяҡ-көнсығышта Клепалово тораҡ пункттары урынлашҡан.
Силәбегә тиклем араһы – 142 км, Екатеринбургҡа – 132 км.

# Оло Ҡояш
## Тасуирламаһы

Оло Ҡояш күле төньяҡтан көньяҡҡа- 6,5 километрға, көнбайыштан көнсығышҡа табан 5 километрға һуҙылған. Һыу көҙгөһө майҙаны – 23 кв. км. Уртаса тәрәнлеге – 2 м, максималь тәрәнлеге — 4 м тиклем. Полднево юлы яғынан тәрәнлеге яғынан ҙур түгел - 2,5 метрға тиклем. Күлде урмандар уратып алған. Төбө урыны менән ҡомло, урыны менән ләмле. Коряга күп Көнбайыш ярында ағас төпһәләре һәм һыуға батҡан ҡыуаҡлыҡтар күп.
Көньяҡтан күлде ҙур булмаған аралыҡ Кесе Ҡояш күленән айырып тора. Бәләкәй күленең диаметры яҡынса 1 км.
# Туркуллдар-Комелло һарайы (Львов)

Граф Генрих Дидушицкий һарайы, Комелло һарайы, Туркуллдар-Комелло һарайы — Львов (Украина) ҡалаһында иртә тарихилыҡ архитектураһы ҡомартҡыһы, тәүге неоготика ҡомартҡыһы. Пекарский урамында урынлашҡан
Бина 1840—1843 йылдарҙа төҙөлгән, ул кирбестән, штукатурланған, ике ҡатлы, планында тура мөйөшлө формала. Төп фасады көньяҡҡа, сквер яғына ҡарай, уртаһында неоготик портиклы ризалит менән айырылып тора. Фасады өҫтөндә ныҡ сығып торған кәрнизе бар. Бейек ҡыйығы ике рәт люкарнаға эйә. Беренсе ҡатында тәҙрәләре тура мөйөшлө, икенсе ҡатында ослайып бөткән аркалар менән тамамланған. Эске планлаштырыуы коридорлы һәм зал төрөндә.
XX быуаттың 20—30-се йылдарында һарай Батицкий ғаиләһенә ҡарай, бында беренсе «Miss Polonia» (1930) — актриса София Батицкая (Zofia Batycka) йәшәгән. Хәҙер Львов зооветеринар академияһы корпустарының береһе булараҡ ҡулланыла.

# Туркуллдар-Комелло һарайы (Львов)
## Галереяһы

* Баҡса ҡалдыҡтары
* Фәасад тәҙрәләре
* Туркуллалар-Комелло һарайы
* Элекке төп инеү урыны, хәҙер көпләнгән.
# Томаров Сергей Александрович

Томаров Сергей Александрович (25 май 1982 йыл) — спортсы, тренер, ғалим-педагог. 2009 йылдан (өҙөклөк менән) Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (2011).

# Томаров Сергей Александрович
## Биографияһы

Сергей Александрович Томаров Башҡорт АССР-ының Мәләүез ҡалаһында тыуған. Тыуған ҡалаһында футбол менән шөғөлләнә башлай, тәүге тренеры Виктор Филиппович Нуйкин була. 1999—2004 йылдарҙа Өфө дәүләт авиация техник университетында «Защита в чрезвычайных ситуациях» һөнәре буйынса уҡып инженер була. Мини-футбол буйынса университеттың йыйылма командаһы составында уйнай. Һәүәҫкәр кимәлендә урындағы футбол клубтары «Строитель» (Өфө), «Белоречье» (Кушнаренко), «Химик» (Мәләүез), «Нефтемаш» (Ишембай), «Мираж» (Благовещенск), «Колос» (Дәүләкән) өсөн сығыш яһай. 2004 йыл миҙгелендә Икенсе дивизионда Өфө ҡалаһының «Нефтсе» футбол клубы өсөн бер нисә матч уйнай. Мини-футбол клубтары: 2004/2005 йылдар сезонында «БНЗС-Педуниверситет» МФК өсөн Беренсе лигала, 2006—2009 йылдарҙа — президенты «Өфө» футбол клубының буласаҡ генераль директоры Шамил Ғәзизов булған «Динамо-Тималь» МФК өсөн Юғары лигала һәм Суперлигала сығыш яһай. Шулай уҡ 2008/2009 йылдар миҙгелендә БДПУ МФК — фарм-клубы өсөн Юғары лигала бер нисә матч үткәрә.
«Динамо-Тималь» мини футбол клубы тарҡалғандан һуң 2009 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетына физик культура уҡытыусыһы булып эшкә урынлаша, университеттың йыйылма командаһын мини-футбол буйынса өйрәтә. 2011 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик культура, спорт һәм сәләмәтлек университетында, «педагогия фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Эффективность различных вариантов организации и содержания учебных занятий по физическому воспитанию студентов (на примере мини-футбола)» темаһына диссертация яҡлай. 2014 йылда иҡтисад бакалавры дипломы ала. 2019 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетының физик тәрбиә кафедраһында профессор була.
2010 йылдың декабренән «Өфө» тренерҙар штабына инә. 2016 йылдың майында Евгений Перевертайло отставкаға киткәндән һуң баш тренер вазифаһын башҡарыусы сифатында команданы майҙанға алып сыға. Уның етәкселегендә һуңғы турҙа «Өфө» Ҡазандың «Спартак» командаһын 3:1 иҫәбе менән еңә. Был еңеү стыковой уйындан ҡотолорға мөмкинлек бирә. 2018 йылдың июнендә клубтың баш тренеры итеп раҫлана. 2018 йылдың 7 ноябрендә отставкаға сыға.
2018 йылдың декабрендә «Өфө» клубының аналитика бүлеген етәкләй. 2019 йылдың ғинуарында «Өфө» футбол клубы мәктәбенең өлкән тренеры итеп тәғәйенләнә. 2019 йылдың апрелендә «Өфө» тренерҙар штабына кире ҡайта. 2019 йылдың 23 авгусында «Өфө» футбол клубының өлкән тренеры посын ҡалдыра.
# Мәүлә

Мәүлә (ғәр. مولى‎,күпл. мәүәли; рус. Мавла) — исламға тиклемге Ғәрәбстанда башлыса азатлыҡ алған һәм, ҡағиҙә булараҡ, үҙенең элекке хужаһының (патронының) ҡурсалауынан файҙаланған ҡол йәки хәрби әсир, шулай уҡ ниндәй ҙә булһа ғәрәп ҡәбиләһенең (клиентының) ҡурсалауынан файҙаланған ирекле хәлле кеше.

# Мәүлә
## Ҡулланылышы

Термин шулай уҡ әйләнештә сәйет синонимы булараҡ, монархтар (мәҫәлән, Мароккола — мәүлә, мулай), дини дәрәжәле абруйлы кешеләр (шунан — мулла) титулатураһында ҡулланыла.
Әл-Мәүлә исеме Аллаһтың бер исемен дә аңлатыуы мөмкин: «Хужа», «Ярҙамсы һәм һаҡсы хаким» тип тәржемә ителә.
Хәлифәлектең башланғыс осоронда мәүлә — ҡол йәки элекке хужаһының ҡурсалауынан файҙаланып, иреккә сығарылған ғәрәп булмаған хәрби әсир. Был термин шулай уҡ ғәрәптәр яулап алған халыҡтарҙың ислам динен ҡабул иткән һәм ниндәй ҙә булһа ғәрәп ҡәбиләһе ҡурсалауы аҫтына ингән ирекле кешеһенә ҡарата ҡулланыла.

# Мәүлә
## Әҙәбиәттә

Мосолмандарҙың тарихи әҙәбиәтендә термин ҡурсалаусы, патрон, шулай уҡ ҡурсыуға алынған клиент тигәнде аңлата. Юридик әҙәбиәттә беренсеһе «мәүлә әл-ғәлә» (юғары дәрәжәле мәүлә), икенсеһе «мәүлә әл-әсфәл» (түбән дәрәжәле мәүлә) тип билдәләнә.