yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы

Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы (28 сентябрь 1951 йыл) — ғалим-химик. 1975 йылдан Органик химия институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1995 йылдан — лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 2008 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1993), профессор (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003). А. Н. Несмеянов исемендәге премия лауреаты (1999). 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2023).

# Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы
## Биографияһы

Ғүмәр Йосоп улы Ишморатов 1951 йылдың 28 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Октябрьский ҡалаһында тыуған.
1974 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1975 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем Органик химия институтында эшләй, унда инженерҙан алып лаборотория мөдиренә тиклемге юл үтә (1995 йыл).
1983 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, темаһы: «Бөжәктәр феромонының олигомер һәм соолигомер бутадиены нигеҙенгәндәге синтезы».
1993 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, темаһы: «Бөжәктәр һәм ювеноидтар феромондары продукттарының органик синтезына һәм тәбиғәттәге берләшмәһе нигеҙләндәге синтезы».
1997 йылда профессор дәрәжәһе бирелә.
2008 йылдан БДУ-ла уҡыта.
Рәсәй Федерацияһы Президентының 2023 йылдың 26 ғинуарындағы Указы менән ғалим 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнде.

# Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы
## Фәнни һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге

Фәнни хеҙмәттәре бөжәктәрҙең органик синтез продукттарына һәм тәбиғәттәге берләшмәһенә нигеҙләнгән түбән молекуляр биорегуляторҙары синтезын һәм уларҙың препаратив формаларын булдырыуға йүнәлтелгән өлкәне өйрәнеүгә ҡоролған.
60-тан ашыу төр бөжәк, гидропрен һәм метопрен ювеноиды, бер нисә хитин биосинтезы ингибиторы феромондары синтезы алымдарын уйлап таба.
Ғүмәр Йосоп улы Ишморатов етәкселегендә умартасылыҡ өсөн бал биреүсе бал ҡорттарының синтетик метоболиттары нигеҙендә (бал ҡорттарының холҡон, йәшәү эшмәкәрлеген сәләмәтләндереү һәм көйләү) һәм ветеринария препараттары булдырыла.
Уның етәкселегендә 17 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.
400-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 45 уйлап табыу авторы.

# Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы
## Хеҙмәттәре

* Иген һәм уны эшкәртеү продукттары һәм бөжәктәр һәм яҡлап үҫеү һәм үҫеше регуляторы семиохемик клещи. Өфө, 2005 йыл (соавт.)
* Химия әүҙем оптически монотерпеноид. феромон бөжәк. М., 2012 (соавт.)

# Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2023).
* Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003)
* А. Н. Несмеянов исемендәге премия лауреаты (1999 йыл өсөн, Г. А. Толстиков, А. В. Кучин менән берлектә) — «Алюминий органик синтезы» хеҙмәте өсөн.

# Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы
## Өҫтәлмә мәғлүмәт

* Ҡатыны — Ишморатова Наилә Мәүлитйән ҡыҙы (28.09.1954), ғалим-химик. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2007). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2010).
# Архангел ауыл Советы (Ғафури районы)

Архангел ауыл Советы — Ғафури районы составындағы ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлгән административно-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453075. ОКАТО коды — 80221804000. Табын ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.

# Архангел ауыл Советы (Ғафури районы)
## Ауыл Советы составы

Архангел ауылы, Әхмәт, Героевка, Победа ауылдары

# Архангел ауыл Советы (Ғафури районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә::
   Ғафури районы буйынса: Табын һәм Архангел ауыл Советтарын, «Табын» атамаһын һаҡлап, берләштерергә, административ үҙәкте Табын ауылында урынлаштырырға. Архангел ауыл Советының Архангел, Әхмәт, Героевка, Победа ауылдарын Табын ауыл Советы составына индерергә. Табын ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға
2008 йылда Ауырғазы районы, Бурлы ауыл Советы, Табын ауыл советы, Аҡкүл ауыл советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з (19.11.2008 ред.) һанлы Законы»).
# Төньяҡ Видземе биосфера ҡурсаулығы

Төньяҡ Видземе биосфера ҡурсаулығы (латыш. Ziemeļvidzemes biosfēras rezervāts) — Латвияның бындай төрҙәге берҙән-бер һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе. Видземе тарихи төбәгендә урынлашҡан.

# Төньяҡ Видземе биосфера ҡурсаулығы
## Тарихы

1990 йылдың мартында Латвия хөкүмәте тарафынан илдең төньяғында хәҙерге биосфера ҡурсаулығы сиктәрендә Төньяҡ Видземе төбәк тәбиғәтте һаҡлау комплексын булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Төньяҡ Видземе биосфера ҡурсаулығы рәсми рәүештә 1997 йылдың 11 декабрендә булдырыла һәм 15 декабрҙә үк ЮНЕСКО-ның «Кеше һәм биосфера» программаһы сиктәрендә халыҡ-ара әһәмиәтендәге һаҡланыусы территория тип таныла.
# Мань-Хобе-Ю

Мань-Хобе-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хобе-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Мань-Хобе-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026370
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302637
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Потяж

Оло Потяж — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Серебряная йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Потяж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101090
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Баҡай ауыл Советы (Кушнаренко районы)

Баҡай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Баҡай ауылы.

# Баҡай ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Баҡай ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Билдәле шәхестәре

* Вәлиев Абдулла Хәбибулла улы (1922 — 24 ғинуар 1944) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Советтар Союзы Геройы.

# Баҡай ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Иҫтәлекле урындары

* 2014 йылдың 13 сентябрендә ауылдан көнбайышҡа табан 1,5 км алыҫлыҡта Башҡортостан дөйөм республика берләшмәһе «102» модераторҙары тарафынан географик координаттары төньяҡ киңлектең 55°00’00" көнсығыш оҙонлоҡтоң 55°00’00" булған нөктәлә иҫтәлекле билдә ҡуйылған. Ул ШОС һәм БРИКС халыҡ-ара альянстарына ингән илдәрҙең баш ҡалаларына йүнәлештәр һәм уларға тиклем алыҫлыҡтар күрһәткесе рәүешендә эшләнгән. Был илдәрҙең лидерҙарының осрашыуы Өфөлә 2015 йылдың июлендә уҙа.
# Ялан-Шишмә ауыл Советы (Йәрмәкәй районы

Ялан-Шишмә ауыл Советы — Йәрмәкәй районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452194. ОКАТО коды — 80225806000. Һыуыҡҡул ауыл Советы менән берләштерелә.

# Ялан-Шишмә ауыл Советы (Йәрмәкәй районы
## Ауыл Советы составы

Ялан-Шишмә ауылы— административ үҙәге, Райман ауылы.

# Ялан-Шишмә ауыл Советы (Йәрмәкәй районы
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
   Ялан-Шишмә ауыл Советының Ялан-Шишмә, Райман ауылдарын Һыуыҡҡул ауыл Советы составына индерергә. Һыуыҡҡул ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

# Ялан-Шишмә ауыл Советы (Йәрмәкәй районы
## Географик урыны

2008 год йылға Бәләбәй районы, Семен-Маҡар ауыл Советы, Йәрмәкәй ауыл Советы. Һыуыҡҡул ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
# Фрауэнвальд

Фрауэнвальд (нем. Frauenwald) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1010 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,11 км². Диңгеҙ кимәленән 750 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98711 һәм автомобиль коды — IK.
# Фәлсәфәүи психология

Фәлсәфәүи психология — кеше «психе»һын (бор. грек ψυχή — душа) һәм шәхесен эмпирик, клиник һәм теоретик ҡарашҡа нигеҙләнеп, төрлө яҡлы өйрәнеү. Был дисциплина, танып белеүҙең был формалары нигеҙендә ятҡан этик һәм дини традицияларын да үҙ эсенә алып, Фәлсәфәүи антропологиия һәм теологик антропология элементтарын берләштерә. Фәлсәфәүи психологияны 1963 йылда булдырылған һәм хәҙерге ваҡытта 500-ҙән ашыу ағзанан торған «Теоретик һәм фәлсәфәүи психология йәмғиәте» исеме аҫтындағы Америка Психология Ассоциацияһының 24-се бүлеге (Society for Theoretical and Philosophical Psychology) үҫтерә. Был дисциплина сиктәрендә психологик теориялар, шулай уҡ фән һәм фәлсәфәнең үҙ-ара йоғонтоһо менән бәйле мәсьәләләр өйрәнелә һәм тикшерелә. Америка Психология Ассоциацияһының 24-се бүлегенә төрлө психологик субдисциплиналар вәкилдәре инә. Уларҙы фән фәлсәфәһенә һәм психологияға ҡыҙыҡһыныу берләштерә. Теоретик һәм фәлсәфәүи психология йәмғиәте кварталға бер үҙенең «The Journal of Theoretical and Philosophical Psychology» фәнни журналын сығара. Был журналдағы баҫмалар психология сиктәрендә онтологик эпистемологик, этик һәм тәнҡит темаларына ҡағылалар. Фәлсәфә һәм психология фәненең үҙ-ара йоғонтоһона бәйле мәсьәләләр, шулай уҡ дисциплина-ара «Philosophical Psychology» (йылына 6 тапҡыр сыға) журналында яҡтыртыла. Психологтар һәм фәлсәфәселәрҙән тыш, уның авторҙары һәм уҡысылары булып лингвисттар, биологтар, социологтар, антропологтар, психиатрҙар, иҫәпләү техникаһы һәм нейрофән.белгестәре тора
# Веркос-Вож

Веркос-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Грубе-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Веркос-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066985
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006698
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дебиторлыҡ бурысы

Дебиторлыҡ бурысы (ингл. Accounts receivable (A/R)) — предприятие, фирма, компания үҙенә бурыслы булған предприятиеларҙан, фирмаларҙан, компанияларҙан, граждандарҙан, йәғни дебиторҙарҙан, алырға тейешле бурыстар суммаһы, был бухгалтер хисабы буйынса халыҡ-ара һәм Рәсәй стандарттарына тап килә.
Дебиторлыҡ бурысы, финанс хисапламалығының халыҡ-ара стандарттарына ярашлы, компанияның һатып алыусыларҙан (дебиторҙарҙан) алаһы суммаһы тип билдәләнә.
Дебиторлыҡ бурысы уның ҡайтарылыу мөҙҙәтенә бәйһеҙ рәүештә компанияның әйләнештәге активтарына инә.

# Дебиторлыҡ бурысы
## Дебиторлыҡ бурысының әйләнеүсәнлеге

Дебиторлыҡ бурысының әйләнеүсәнлеге (receivables turnover ratio — RTR) — реализациялауҙан алынған төшөмдөң алынаһы иҫәптәрҙең уртаса суммаһынан шикле позицияларға тәғәйенләнгән резервтарҙы алғандан ҡалғанға нисбәте.
RTR = (кредитҡа һатыу йә төшөм) / (уртаса дебиторлыҡ бурысы).

# Дебиторлыҡ бурысы
## Дебиторлыҡ бурысына идара итеү

Дебиторлыҡ бурысына идара итеү — финанс менеджментының айырым функцияһы, уның төп бурысы булып компанияның табышын иҡтисади ҡорал булараҡ дебиторлыҡ бурысын һөҙөмтәле файҙаланыу иҫәбенә арттырыу тора.

# Дебиторлыҡ бурысы
## Дебиторлыҡ бурысына идара итеү
### Төп бурыстары

* башланғыс этапта дебиторҙы комплекслы тикшереү
* килешеүҙәрҙе юридик оҙатыу
* дебиторлыҡ бурысын финанслау
* дебиторлыҡ бурысын хисаплау, контроллек итеү, һөҙөмтәлелеген баһалау
* мөҙҙәте үткән бурысты түләттереү
* талаптарҙы үтәмәгән дебиторҙар менән дәғүәләшеү эше
* дәүләттең предприятиелар менән барлыҡҡа килгән иҡтисади мөнәсәбәттәрен сағылдырыу.

# Дебиторлыҡ бурысы
## Дебиторлыҡ бурысына идара итеү
### Функциялары

* файҙаланыу (финанс һәм идара итеү маҡсаттарын билдәләү)
* ойоштороу (планлаштырылған маҡсаттарға өлгәшеүҙе тәьмин итеү)
* дәртләндереү (дебиторлыҡ бурысына идара итеүҙә ҡатнашҡн хеҙмәткәрҙәрҙе дәртләндереү системаһын раҫлау)
* контроллек итеү
* һөҙөмтәләрҙе анализлау һәм кире бәйләнеш

# Дебиторлыҡ бурысы
## Дебиторлыҡ бурысына идара итеү
### Ҡатнашыусылары

Заманса коммерция ойошмаһында идара итеүгә түбәндәгеләр ҡатнаша:
* Генераль директор
* Коммерция бүлеге һәм һатыуҙар бүлеге (коммерция директоры, һатыуҙар бүлеге етәксеһе, һатыуҙар буйынса менеджерҙар)
* Финанс бүлеге (финанс директоры, финанс менеджеры)
* Юридик бүлек һәм хәүефһеҙлек хеҙмәте

# Дебиторлыҡ бурысы
## Дебиторлыҡ бурысына идара итеү
### Барышы

Дебиторлыҡ бурысының ликвидлығы һәр ойошма өсөн тиерлек төп мәсьәләгә әйләнә. Үҙ сиратында ул бер нисә мәсьәләгә бүленә: ҡулай күләм, әйләнеүсәнлек, дебиторлыҡ бурысының сифаты.
Был мәсьәләләрҙе хәл итеү дебиторлыҡ бурысына квалификациялы идараны талап итә. Дебиторлыҡ бурысын ҡайтарып алыу сараларын тормошҡа ашырыу предприятиеның эске резервтары иҫәбенә һөҙөмтәлелекте күтәреү юлы булып тора.
# Табип Фидлер йорто

Табип Фидлер йорто — Алматылағы бина, Верный ҡалаһының билдәле табибы — Лев Николаевич Фидлер өсөн төҙөлгән.

# Табип Фидлер йорто
## Тарихы

Йорт Верный ҡалаһының билдәле табибы, Семиречье педиатрияһы һәм офтальмологияһына нигеҙ һалыусы Лев Николаевич Фидлер өсөн махсус һалына. Уның йортонда бушлай күҙ дауаханаһы эшләгән. Табиптың исеме һәм эшмәкәрлеге Мөхтәр Әүәзовтың «Абай юлы» романы биттәрендә телгә алына.
1917 йылда бина национализациялана.
Д. А. Фурмановтың «Фетнә» романында бинала Семиречье өлкәһенең ғәҙәттән тыш комиссияһы урынлашҡан, тип телгә алына.
Совет осоронан һуң, беренсе Республика офтальмология фәнни-тикшеренеү институты урынлаша, шәфҡәт туташтары курстары үтә, ә унан һуңыраҡ осорҙа Республика медицина училищеһы филиалы урынлаша
1993 йылда бина Монголияға илселеген урынлаштырыу өсөн ҡуртымға тапшырыла. Бина үҙгәртеп ҡорола, шунлыҡтан уның тарихи йөҙө үҙгәрә
2014 йыл мәғлүмәттәре буйынса бинала Евразия банкы урынлаша.

# Табип Фидлер йорто
## Архитектураһы

Фидлер йорто ҡаланың тарихи өлөшөнөң ХХ быуат башындағы төҙөлөш өлгөһө булып тора. Бина тянь-шянь ҡарағай бүрәнәләренән һалынған, диуарҙары штукатурланған һәм ағартылған. Был бер ҡатлы, кирбес цоколдән торған ҡоролма. Тәҙрәләре ҡыҫанланған. Кәрнизе ябай, тура мөйөш формаһында.

# Табип Фидлер йорто
## Һәйкәле статусы

2010 йылдың 10 ноябрендә Алматы ҡалаһы әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларының яңы Дәүләт исемлеге раҫлана, шул ул ваҡытта ошо сәбәп менән алдағы бөтә булған ҡарарҙар көсөн юғалтҡан тип таныла. Был ҡарарҙа Фидлер йорто урындағы әһәмиәттәге ҡомартҡы статусын һаҡлап ҡала. 2014 йылда һаҡлау зоналары сиге раҫлана.
# Л. Н. Толстой исемедәге китапхана (Минск)

Л. Н. Толстой исемендәге 1-се китапхана филиалы— Үҙәкләштерелгән китапхана системаһының беренсе филиалы (Минск, Беларусь)
Минск халҡын һәм сит ҡаланан булған китап уҡыусыларҙы хеҙмәтләндерә (уҡыу залы).

# Л. Н. Толстой исемедәге китапхана (Минск)
## Тарихы

Уның барлыҡҡа килеү тарихы Минск интеллигенцияһы менән бәйле, улар Л. Н. Толстой тураһында иҫтәлектәрҙе мәңгеләштерергә ҡарар итә һәм бының өсөн ҡала думаһына ғариза менән мөрәжәғәт итәләр. 1911 йыл аҙағына тиклем дума ғаризаны ҡарай һәм, ниһәйәт, Толстой исемедәге китапхана асыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Китапхана асыу уңайынан тантанаға Софья Андреевна (Толстойҙың ҡатыны) килә. Ул үҙе менән 40 китап алып килә (һуғыш йылдарында юғала). Бөтәһе китапхананың китап фондында 630 китап иҫәпләнгән. Бынан тыш ваҡытлы матбуғат баҫмалары фонды була — гәзиттәр һәм журналдар, урыҫ, белорус, литва, поляк, украин, иврит һәм иҙиш телдәрендә баҫмалар килә.
Китапхана Ново-Московская (хәҙер — Московская) урамында вокзалдан алыҫ түгел өс бүлмәле фатирҙа барлыҡҡа килә. Уның төп уҡыусылары йәш кешеләр була, улар китап уҡырға ғына килмәйҙәр, ә бында аралашалар. 1912 йылда, һаҡланған документтарға ярашлы, китапханаға хужабикәләр йөрөй башлай.
Китапхана ул ваҡытта түләүле нигеҙҙә эшләй (инеү бер тин тора), ә китапхана киске сәғәт етегә тиклем эшләй.
1915 йылда китапхана Мәскәү урамы буйынса Вержбовская йортонда урынлаша.
1930-сы йылдарға тиклемге осорҙа — (мәғлүмәт юҡ тиерлек) күпмелер ваҡыт китапхана иҫке сиркәү бинаһында урынлашҡан.
1946 йыл — (Минск ҡала башҡарма комитеты ҡарары буйынса) «публичка» яңыртыла.
Артабанғы ваҡиғалар хронологияһы:
* Китапхана Обувная урамындағы бинала асыла (3-сө ҡатты биләй).
* Молочный тыҡрығына күсә (балалар баҡсаһы бинаһы).
* 1-се урта мәктәп вестибюленә күсерелә.
1956 йыл — хәҙерге адресын ала (Московская, 18).

# Л. Н. Толстой исемедәге китапхана (Минск)
## Хакимиәте

Китапхана мөдире: Матковская Татьяна Владимировна.
# Тарнова

Тарнова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Удьес йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тарнова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032305
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003230
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ёль (Лём-Ю ҡушылдығы)

Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лём-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ёль (Лём-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016583
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001658
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әҙип

Әҙип — әҙәби ижад менән шөғөлләнеүселәрҙең барыһын да: шағирҙарҙы, прозаиктарҙы, драматургтарҙы һәм әҙәбиәт ғилеме ғалимдарын ололап, ҙурлап әйтелә торған уртаҡ исем. Ул ғәрәп телендә белемле, ижадсы тигәнде аңлата.
# Паль-Соим

Паль-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ялбын-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Паль-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027940
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302794
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Булухта

Оло Булухта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға ТюгҮрек йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Булухта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100386
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чупаевка

Чупаевка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кичуй йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Чупаевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шешма йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003792
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100379
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы

Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы (8 февраль 1965 йыл) — башҡорт журналисы, ғалим. 1995 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1999). Башҡортостан Республикаһының матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары атҡаҙанған хеҙмәткәре (2004). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы (2022).

# Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы
## Биографияһы

* Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы Мәһәҙиева Баймаҡ районы Һаҡмар ауылында тыуған.
* Мәскәү дәүләт университетын тамамлаған.
* 1988 йылдан алып «Башҡортостан пионеры» гәзитенең бүлек мөдире.
* 1990 йылдан алып «Йәшлек» гәзитенең бүлек мөдире, 1991 йылдан баш мөхәррир урынбаҫары.
* 2001 йылдан «Аҙна» гәзитенең баш мөхәррире.
* 2006 йылдан «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһының телевидение студияһы баш мөхәррире.
* Башҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының электрон киң мәғлүмәт саралары секторын етәксеһе.
* 2016 йылдан — Башҡорт дәүләт университетының журналистика кафедраһы мөдире.
* 02.2017 йыл — Ватандаш журналының баш мөхәррире.

# Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

Башҡортостан Республикаһы йәштәр матбуғаты тураһында мәҡәләләр, балалар өсөн «Аҡбай ҡалаға бармай» (2006) әкиәттәр китабы авторы.

# Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1999).
* Башҡортостан Республикаһының матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары атҡаҙанған хеҙмәткәре (2004).
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы (2022)