yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Смолич Николай Васильевич

Смолич Николай Васильевич (укр. Микола Васильович Смолич; 24 июнь 1888 йыл Санкт-Петербург — 31 июль 1968 йыл) — СССР актеры, театр режиссеры, педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1944).
1938—1947 йылдарҙа Т. Шевченко исемендәге Киев опера һәм балет театрының художество етәксеһе. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда театр Өфө ҡалаһында эвакуацияла була.

# Смолич Николай Васильевич
## Биографияһы

Николай Васильевич Смолич 1888 йылдың 24 июнендә (ҡәберлек ташында 28 июнь тип яҙылғанкария хаҡы мавсол тыуыу датаһын күрһәтергә һәйкәл — 28 июндә 1888). Санкт-Петербургта тыуған.
1905—1908 йылдарҙа Санкт-петербург университетының тарих-филология факультетында уҡыған 1911 йылда Санкт-Петербургта Император театр училищеһының (хәҙер Санкт-петербург дәүләт театр сәнғәте академияһы) драматик курсын тамамлай (педагогтары С. И. Яковлев, В. Н. Давыдов).
1911—1917 йылдарҙа — актер, 1916 йылдан алып — Александрин театры режиссеры. 1917 йылдан һуң театрҙы етәклән Ваҡытлы комитетҡа инә. 1920 йылда художество бүлегенең етәксеһе итеп тәғәйенләнә. 1922 йылдан алып бер үк ваҡытта дәүләт опера һәм балет театрында (хәҙер Мариин театры) опера режиссеры булып хеҙмәт итә.
1924—1930 йылдарҙа Бәләкәй опера театрының директоры һәм художество етәксеһе — (хәҙерге Михайлов театры) (барыһы ла — Санкт-Петербургта).
1930—1938 йылдарҙа — баш режиссер, 1947—1948 йылдарҙа — Ҙур театр режиссеры (Мәскәү).
1938—1947 йылда — Т. Шевченко исеммендәге Киев опера һәм балет театры баш режиссеры, художество етәксеһе һәм директоры. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында театр Өфө ҡалаһында эвакуацияла була, һуңынан Иркутск ҡалаһына күсерелә.
Витебск өлгөлө, Ленинград музыкаль комедия , Мәскәү оперетта , Грузин опера һәм балет (Тбилиси), Әрмән опера һәм балет (Ереван), Карел АССР-ының Музыкаль-драма (Петрозаводск) театрҙарында спектаклдәр ҡуя.
1961—1963 йылдарҙаП. Чайковский исемендәге Мәскәү консерваторияһында уҡыта.
1946 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Н. В..Смолич 1968 йылдың 31 июлендә Мәскәүҙә вафат була. Киевтағы Байков зыяратында улы янында ерләнгән.

# Смолич Николай Васильевич
## Биографияһы
### Ғаиләһе

* Улы — Дмитрий Николаевич Смолич (1919—1987) — опера режиссеры. СССР-ҙың халыҡ артисы (1979).

# Смолич Николай Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Украин ССР-ының халыҡ артисы
* СССР-ҙың халыҡ артисы (1944)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (22.09.1959)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* башҡа миҙалдар

# Смолич Николай Васильевич
## Хәтер

* 1992 йылда Киевта йәшәгән йортонда (Пушкинская урамы, 20) бронза мемориаль таҡтаташ ҡуйылған (барельеф; скульпторы О. Родионов, архитекторы Д. Антонюк).
# Мәҫәле ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Мәҫәле ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан республикаһының Ауырғазы районындағы муниципаль берәмеге. Ауырғазы районы

# Мәҫәле ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Согласно «Башҡортостан республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Березов (Немнюга ҡушылдығы)

Березов — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немнюга йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Березов (Немнюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042040
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004204
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сандиба

Сандиба — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 109 км.

# Сандиба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305225
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бандау

Бандау (нем. Bandau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 511 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,17 км². Диңгеҙ кимәленән 45 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38486 һәм автомобиль коды — SAW.
# Навыем

Навыем — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Самсоновская йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Навыем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050024
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205002
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ошкотывис

Ошкотывис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Урер-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ошкотывис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085798
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008579
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ускоперть

Ускоперть — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Порша йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ускоперть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030394
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003039
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кюнтюштук-су

Кюнтюштук-су — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чульча йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кюнтюштук-су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002187
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100218
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Сукчар

Кесе Сукчар — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сукчар йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Сукчар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065574
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306557
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бристоль (ҡунаҡхана, Таганрог)

«Бристоль» ҡунаҡханаһы — Таганрог ҡалаһында боронғо ике ҡатлы йорт. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Бристоль (ҡунаҡхана, Таганрог)
## Тарихы

«Бристоль» ҡунаҡханаһының ике ҡатлы бинаһы Петровская урамы, 64 адремы буйынса урынлашҡан. Ул XIX быуаттың беренсе яртыһында сауҙагәр П. Ф. Перушкин аҡсаһына рус классицизмы стилендә төҙөлә.
Төрлө ваҡытта бинаға саууҙагәр Перушкин (1873—1880), сауҙагәр Хандринар (1890—1898), бер туған сауҙагәрҙәр Мелкум һәм Григорий Багдасаровтар хужа була (1906—1915).
П. Ф. Перушкин бында бакалея, шарап һәм гастроном магазиндарын тота. Һуңыраҡ йорт уның туғаны И. И. Глобинға күсә, аҙаҡ инде бурыстары иҫәбенә сауҙагәр З. А. Хандрин тартып ала.
1903 йылда йортто үҙгәртеп ҡороуҙан һуң бер туған Багдасаровтар унда «Бристоль» ҡунаҡханаһын аса. Ҡунаҡхананың беренсе ҡатында ресторан була. 1910 йылдарҙа бинала И. В. Кафериҙың «Колбаса тауарҙары» һәм Флакстың «Алтын һәм көмөш әйберҙәр» магазины урынлаша.
1918 йылда Украинаны Германия-австрия ғәскәрҙәре оккупациялау барышында Донецк-Кривой Рог республикаһы хөкүмәте, немецтар Харьковты алғас, Луганскка күсенә, ә унан — Таганрогҡа. Был осорҙа «Бристоль» ҡунаҡханаһында большевиктарҙың кәңәшмәһе уҙа, унда Украина Коммунистар партияһын ойоштороу тураһында мәсьәлә ҡарала. 1918 йылдар аҙағында, немецтар ҡаланы ҡалдырғас, ҡунаҡхананың икенсе ҡатын генерал Деникин армияһының төп идаралығы биләй.
1920 йылда ҡунаҡхана дәүләткә тапшырыла һәм исеме «Үҙәк» тип алмаштырыла. Бинаның беренсе ҡатын ВКП(б)-ның Үҙәк ревизия комиссияһы (ЦРК) ашханаһы алып тора
1925 йылда бинала эшселәр ашханаһы, һуңыраҡ — «Үҙәк эшселәр кооперативы» (ЦРК) магазины асыла. 1934 йылдан башлап бында йәмәғәт туҡланыуы рестораны эшләй, ә 1938 йылдан — 1-се Ресторан. Ул «Тулҡын» тип аталып, бөгөн дә ғәмәлдә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ҡала немецтар тарафынан 1941 йылда оккупацияланған ваҡытта бинала «Прима» кафе-ашханаһы була. Залда бер туған баянист Сурковтарҙың триоһы сығыш яһай.
Әлеге ваҡытта бинаның икенсе ҡатында «Үҙәк» ҡунаҡханаһы, беренсе ҡатта — «Тулҡын» рестораны, ювелир әйберҙәр һәм аҙыҡ-түлек магазины урынлашҡан.

# Бристоль (ҡунаҡхана, Таганрог)
## Архитектура үҙенсәлектәре

Тәүге рәүешендә хәҙерге ҡунаҡхана бинаһы беренсе ҡатында кибеттәр булған ике ҡатлы аҡ таш йорт була. Бинаға өс ерҙән инәләр. Ишек баштарында ҡояштан ышыҡлап тороусы япма эленә. Ишек һәм тәҙрә өҫтөндә йоҙаҡ таштары тора. Ҡаттар кәрниз менән айырыла. Икенсе ҡаттың фасадында ете тәҙрә була, мөйөштәгеләре кронштейнлы кәрниздәр һәм биҙәктәр менән биҙәлә. Ете тәҙрә өҫтөндә барельефтар ҡуйылған уйымдар бар. Икенсе ҡатта торлаҡ бүлмәләр урынлаша.
1902 йылдағы проектҡа ярашлы, бинаның бельведеры өҫтөнә икенсе ҡат төҙөлә һәм метал бағаналы япма менән балкон эшләнә. Багдасаровтар йәшәгәндә урам яғандағы ишектәрҙе тәҙрә итәләр. Һул яҡтағы ишек төп инең урыны була. октябрь революцияһынан һуң бина бер ни тиклем үҙгәртелә, һөҙөмтәлә мөйөштәге башня, ишек башындағы балкон алына. Йорттоң уң мөйөшө ҡырҡыла һәм ресторанға инеү өсөн ишек эшләнә. 1980 йылдарҙа бинаның мөйөшө ҡабат тергеҙелә, ә ресторанға инеү Тургенев тыҡырыҡы яғынан асыла.
# СНП күпере (Братислава)

СНП күпере (словак. Most SNP, Яңы күпер, словак. Nový most) — Дунай йылғаһы аша күпер, Братислава ҡалаһында урынлашҡан.
СНП күпере — веер дизайнлы бер пилонлы ҡорос күпер. Был Братиславаның дунай йылғаһында бер ниндәй таяуһыҙ берҙән-бер иң ҙур күпере. Был күпер төҙөлөшө 2001 йылда Словакияла быуат төҙөлөшө тип иғлан ителә. Күпер Бөтә донъя федерацияһының иң бейек башняларына ҡарай, шулар араһында 28-се урында тора һәм Федерация төҙөлөшөнөң иң түбән ҡоролмаһы −100 метр- булып тора. Әлеге мәлдә Яңы күпер — берҙән-бер бер таяулы ҡоролма, ул таяу күпер терәге булып тора.

# СНП күпере (Братислава)
## Тарих

Күпер 1967—1972 йылдарҙа «Допрастать Братислава» һәм «Гутне монтаже Острава» ойошмалары тарафынан архитекторҙар Йозеф Лацко, Ладислав Кушнир, Иван Сламеня, Йозеф Звара һәм Арпад Тесар проекты буйынса төҙөлә Файҙаланыуға 1972 йылдың 26 авгусында тапшырыла. Уны төҙөү өсөн Братиславаның Подградьяһының байтаҡ өлөшө биналары, атап әйткәндә, бөтөн йәһүд кварталдары биналары тиерлек емерелә, был Братислава кешеләре араһында ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Шуға ҡарамаҫтан, транспорт хәле күпкә яҡшыра. 2005—2006 йылдарҙа күперҙең йәйәүлеләр һәм велосипед юлдары артыҡ бысраныу сәбәпле улар яһалма һаҡлағыс япма менән ҡаплана. 2006 йылда шулай уҡ бындағы таяуҙар ҙа һаҡлағыс япма менән ҡаплана.

# СНП күпере (Братислава)
## Параметрҙары

Ҡорос күпер, ул бер 84,6 метр бейеклегендәге бер таяулы аҫылмалы күпер. Күперҙең дөйөм оҙонлоғо бер 430,8 метр, массаһы — 7537 тонна. Дөйөм нигеҙенән түбәһенә тиклем бейеклеге — 95 м көмбәҙҙең диаметры — 32 м.. Шулай итеп, күперҙең дөйөм һыҙат киңлеге 21 метр тәшкил итә, был автотранспорт хәрәкәте өсөн дүрт юл булдыра, күперҙең ике яғында ла йәйәүлеләр юлы һәм велосипед юлы урынлашҡан. Тротуарҙарҙың киңлеге — 3,2 м. СНП күпере 1972 йылда асыла һәм аҫылмалы күперҙәр араһында донъяла 4-се урынды биләй. .
# Асылдытамаҡ

Асылдытамаҡ - рус. Асельдитамак - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы күл.

# Асылдытамаҡ
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды былай тип аңлата:
   Асельдитамак - в переводе с башкирского означает «озеро, имеющее открытое горло (протоку)», где асылды — «открыть», тамак — «горло», «протока» -ды — словообразовательный аффикс. Название указывает на то, что прежде озеро имело протоку, по которой вода стекала из озера. Теперь в связи с усыханием протока исчезла. О ее существовании напоминают очертания берегов озера с участками заболоченности..
Төбәк топонимикаһын оҙаҡ йылдар төптән өйрәнгән топонимист күлдең ҡылымығы булыуын тасирлай һәм уның инде һаҙамыҡҡа әйләнеүен яҙған. Хәҙерге ваҡытта күл үҙе лә иғтибар үҙәгенән юғалған, уның тураһында Силәбе өлкәһе күлдәре исемлегендә атамаһынан башҡа мәғлүмәт юҡ.

# Асылдытамаҡ
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Николаевка ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

Николаевка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Константиновка ауылы.

# Николаевка ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Николаевка ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Башҡарма власы

Николаевка ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Константиновка ауылы, Кооператив урамы.
# Ворыква

Ворыква — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 319 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 170 км.

# Ворыква
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020817
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002081
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ольшанка (Десна ҡушылдығы)

Ольшанка, Вильшанка (укр. Вільшанка, Ольшанка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Липовец районы аша көньяҡҡа табан аға. Деснаның (Көньяҡ Буг) һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 29 километр. Бассейн майҙаны — 219 км².
# Нәжми

Нәжми — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

# Нәжми
## Этимологияһы

Нәжми — «йондоҙ», «йондоҙ кеүек» мәғәнә аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

# Нәжми
## Билдәле шәхестәр

Нәжми Назар (тулы исеме — Хәбибназар Нәжметдин улы Нәжметдинов, 5 февраль 1918 йыл — 6 сентябрь 1999 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (1993), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының VI һәм VII саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР‑ҙың М. Горький исемендәге дәүләт премияһы (1982), БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1972) лауреаты. Октябрь Революцияһы (1978), I (1985) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы (1945), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955, 1968), Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) һәм Почёт (1999) ордендары кавалеры.

# Нәжми
## Фамилияла

Нәжмиев Тимерхан Сафуан улы (18 июнь 1923 йыл — 18 май 2004 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1947—1951 һәм 1954—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Илеш районының «Искра» колхозы рәйесе. БАССР-ҙың 6-сы сығарылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). БАССР‑ҙың атҡаҙанған агрономы (1967).

# Нәжми
## Топоним

Нәжми һырты — Силәбе өлкәһендә, Златоустан төньяҡта урынлашҡан тау һырты. Күп өлөшө (көньяҡ өлөшөнән башҡа) Тағанай милли паркы зонаһында урынлашҡан.
# Даими

Даими, йә константа (лат. constantaconstanta — даими, үҙгәрешһеҙ) — ҡаралған процесс сиктәрендә үҙенең ҡиммәтен үҙгәртмәүсе ниндәйҙер дәүмәл.
Математикала, әгәр $C$ дәүмәле даими булып торһа, уны ғәҙәттә $C=\operatorname {const}$ тип тамғалайҙар.

# Даими
## Миҫал

* Аполлоний түңәрәге: бирелгән ике нөктәгә тиклем алыҫлыҡтар сағыштырмаһы
* Гипербола: бирелгән ике нөктәгә тиклем алыҫлыҡтар айырмаһы (e > 1)
* Эллипс: бирелгән ике нөктәгә тиклем алыҫлыҡтар суммаһы (e < 1)
* Парабола: e = 1
* Түңәрәк: e = 0
* Лемниската: Һәр нөктәнән бирелгән n нөктәгә тиклем алыҫлыҡтар ҡабатландығы
# Янэй

Янэй (Яней) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мадаха йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Янэй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000051867
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005186
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Левдымская

Левдымская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының уң ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Левдымская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301756
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шәрмәйет

Шәрмәйет — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тунтор йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Шәрмәйет
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014950
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101495
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кийзак (Тутуяс ҡушылдығы)

Кийзак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тутуяс йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кийзак (Тутуяс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200009256
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200925
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Евелю

Евелю — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сумульта йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Евелю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006541
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100654
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Усковка

Усковка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 2733 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Усковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200007236
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200723
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һалдат

Һалдат (лат. Soldus, Solidus — тәңкә, аҡса йәки итал. Soldo — тәңкә, эш хаҡы) — армияла хеҙмәт итеүсе иң түбән хәрби дәрәжәләге хеҙмәткәр.
* Рядовой бик күп дәүләттәр армияһында беренсе, иң түбән хәрби хәрби дәрәжә.
* Хәрби бурыслылар категорияһы (Рәсәйҙә).
* Тарихи яҡтан — һаҡсы, ҡарауылсы, хәрби хеҙмәтсе булып ялланған кеше тигән һүҙ.