yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Краснова Клавдия Фёдоровна

Краснова Клавдия Федоровна (2 май 1925 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).

# Краснова Клавдия Фёдоровна
## Биографияһы

Клавдия Федоровна Краснова Алтай крайының Глинка ауылында 1925 йылдың 2 майында тыуған. 1930 йылда биш йәшендә етем ҡала һәм балалар йортонда тәрбиәләнә, шунда башланғыс белем ала.
1942 йылдан һуғыш осоронда Совет районының В. И. Ленин исемендәге колхозда хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай —махорка плантацияларында колхозсы була, һуңынан икмәк үҫтерә һәм һауынсы булып эшләй. 1948 йылда иген үҫтереү буйынса звеноны етәкләй, 27 гектар майҙанда һәр гектарынан 29,7 центнер бойҙай һәм 22 гектар майҙанда һәр гектарынан 29 центнер арыш ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1949 йылдың 20 майындағы указы менән «1948 йылда арыш һәм бойҙайҙан юғары уңыш алыу өсөн» Краснова Клавдия Федоровнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1953 йылдан край еткәсе кадрҙар әҙерләүҙең 3-йыллыҡ ауыл хужалығы мәктәбен тамамлағандан һуң, агроном һөнәрен алып, «Коммунизмға юл» колхозында баҡсасылыҡ бригадаһы бригадиры була, ә 1961 йылдан — «Донъя һағында» колхозында эшләй.
Алтай крайы халыҡ депутаттары советы депутаты итеп һайлана. Хаҡлы йылға сыҡҡандан һуң Томск өлкәһенең Северск ҡалаһында йәшәй.

# Краснова Клавдия Фёдоровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (20.05.1949)
* Ленин ордены (1949)
* «1941 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
# Грибушин йорто

Грибушин йорто — Пермь ҡалаһында модерн элементтары менән барокко стилендәге йорт, архитектура ҡомартҡыһы. Исемен бина хужаһы сауҙагәр Сергей Михайлович Грибушин исеменән ала. Ленин урамы, 13а адресы буйынса урынлашҡан.

# Грибушин йорто
## Тарихы

Сауҙагәр Грибушин Сергей Михайлович йорто 1895—1897 йылда Пермь архитекторы А. Турчевич тарафынан модерн стилендә төҙөлгән. Айырым йорт 1895—1897 йылдарҙа чиновник Кашперов ғаиләһе өсөн төҙөлә, 1899 йылда уны миллионер улы Поклевский-Козелл һатып ала. 1905 йылда йортто Сергей Михайлович Грибушин һатып ала һәм үҙенсә яңынан үҙәгртеп төҙөй. Нәҡ унда 1915 йылға вафатына тиклем йәшәй һәм йорт тол ҡатыны Грибушина Анна Никитична милегенә күсә. 1919 йылда Грибушина сит илгә эмиграцияға китә.
1919 йылдың 3 мартынан алып йортта офицерҙар кибете, һуңынан — хәрби госпиталь урынлаша. 1921 йылдан ҡала туберкулез диспансерының балалар бүлексәһе урынлаша. Ә 1922 йылдан алып бында балалар өсөн дауахана асыла, 1988 йылдан Рәсәй фәндәр академияһының Пермь фәнни үҙәге урынлаша. Әлеге ваҡытта ла бында Рәсәй фәндәр академияһының Пермь фәнни үҙәге урынлашҡан.
1987—1995 йылдарҙа йорт яңынан тергеҙелә, әммә аҡса етмәү сәбәпле, тик бинаның фасады ғына буяла, өҫтәүенә, хәйриә ярҙамы буяуҙарына ғына. Шуға күрә, 2008 йылда бина аҡһыл күк төҫтә була
2009 йылда бинаның фасадтарын яңынан реконструкциялау башлана.
Нәҡ ошо йорт Борис Пастернактың «Доктор Живаго» романында «фигуралар менән йорт» булараҡ һүрәтләнә.

# Грибушин йорто
## Архитектураһы

* Фасад үҙәге
* Һылап яһалған биҙәктәре
* Һылап яһалған биҙәктәре
* Ҡыйыҡтағы скульптуралары
Грибушин йорто бинаһы аҡһыл ҙәңгәр төҫтәрҙә, фасадтары колонналар менән бүленгән. Пермь ҡалаһында иң матур бина. Бинаның стеналары ҡатлаулы һәм эске ҡатламы кирбестән, ә уртаһында — ҡарағас олондары. Йорт фасадтарында ла, бүлмәләрендә лә һылап биҙәлгән. Һылап биҙәүҙе үҙөйрәнсек рәссам Петр Агафьин башҡарған. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың йөҙҙәре Грибушиндарҙың ғаилә альбомындағы фотоһүрәттәрҙән алып үтәлгән

# Грибушин йорто
## Мәҙәни эшмәкәрлеге

1992 йылдан Рәсәй фәндәр академияһының Пермь фәнни үҙәге бинаһында элекке хужалары Грибушиндар ваҡытында булған мәҙәни традицияларҙы тергеҙеү башлана. Шул саҡта ҡунаҡтар бүлмәһендә драма сәнғәтенең һәүәҫкәрҙәр түңәрәгенең постановкалары булған. Йорт хужалары бында урындағы зыялыйҙарҙы музыкаль кисәләргә йыйған.
Хәҙер ҡала берләшмәһенең фәнни һәм мәҙәни тормошона ҡунаҡ бүлмәһендә ай һайын классик камера музыка концерттары инә
# Атанғолов Хәбир Ғәлиәхмәт улы

Атанғолов Хәбир Ғәлиәхмәт улы — БАССР-ҙың атҡаҙанған табибы, «Почет билдәһе», «Хеҙмәт батырлығы өсөн» ордендары менән бүләкләнеүсе
# Лаптатывис

Лаптатывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Лаптатывис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072696
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007269
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һыу айырғыс

Һыу айырғыс (рус. Водораздел) — Ер өҫтөндә ике йәки бер нисә йылға, күл, диңгеҙ йәки океан һыу йыйғысын (бассейнын) айырған шартлы топографик һыҙат, ул атмосфера яуым-төшөмдәре ағымын ике ҡапма-ҡаршы битләүгә йүнәлдерә.

# Һыу айырғыс
## Тасуирламаһы

Һыу айырыу һыҙаты тирәһендәге урындар һыу айырғыс территория тип атала.
Һыу айырғыстың төрлө яҡтарында Ер өҫтө рельефының һарҡыуҙары һәм ауышлыҡтары урынлаша. Таулы төбәктәрҙә һыу айырғыстар ғәҙәттә тау һырттары буйлап уҙа, тигеҙлектәрҙә — убалар йәки хатта уйһыулыҡтар һыу бассейнын айырыуы мөмкин. Тигеҙлектәрҙәге рельефта һыу айырғыстар ғәҙәттә артыҡ һиҙелмәй һәм һыу айырыр яҫылыҡҡа әүерелә, унда һыу ағымы үҙгәреп тороуы мөмкин. Ҡайһы берҙә һыу айырғыс территориялар (йәки ҡалҡыуҙар) шулай уҡ һыу айырғыс тип атала..
Ҡитғаның төрлө океан бассейндарын айырып торған йәки ағымһыҙ ҙур өлкәләрҙе аймаған төп һыу айырыу һыҙаты континенталь һыу айырғыс тип атала.
Тымыҡ (Тымыҡ һәм Һинд океандарына ҡоя торған йылғалар) һәм Атлантик океан (Атлантик һәм Төньяҡ Боҙло океанға ҡоя торған йылғалар) битләүҙәрен сикләгән һыҙатты Ерҙең төп һыу айырғысы тип атайҙар.
Рәсәйҙең, Көнсығыш Европа тигеҙлегенең Европа өлөшөндәге үҙәк һыу айырғысы — Валдай ҡалҡыулығы, Төньяҡ Увалдар һәм бер нисә ҙур булмаған ҡалҡыулыҡ. Убалар араһында ятҡан урындағы күлдәр һәм һаҙлыҡтарҙан Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге төп йылғалар — Волга (Каспий диңгеҙе), Днепр (Ҡара диңгеҙ), Көнбайыш Двина (Балтик диңгеҙе) — баш ала, улар төрлө диңгеҙ бассейндарында урынлашҡан.
Йылға бассейнына ер өҫтө һәм ер аҫты йылғалары инә. Шуға күрә өҫкө һәм ер аҫты һыу айырғыстары ла билдәләнә .

# Һыу айырғыс
## Башҡортостандың һыу айырғыстары

Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә Ағиҙел һәм Яйыҡ йылғалары һыу айырғыстары Көньяҡ Уралдың Уралтау һырты һәм Йылайыр яйлаһының төньяғы буйлап үтә.
Яйыҡ һәм Обь йылғаларының һыу айырғыстары Алабейә һырты буйынан бара.
# Лозовская

Лозовская — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының һул ярына тамағынан 6,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Лозовская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы Терса йылғаһы менән ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300312107000009073
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000907
* Бассейн коды — 05.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нюрюг (Ветлуга ҡушылдығы)

Нюрюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 558 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Нюрюг (Ветлуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041677
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004167
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбдиев Йәмғәфир Сәйетғәли улы

Әбдиев Йәмғәфир Сәйетғәли улы (рус. Абдеев Ямгафир Саитгалеевич) (1910-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән (1985).

# Әбдиев Йәмғәфир Сәйетғәли улы
## Биографияһы

Әбдиев Йәмғәфир Сәйетғәли улы 1910 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең (артабан — Башҡорт АССР-ы Ҡырмыҫҡалы районы) Боҙаяҙ ауылында тыуған. Боҙаяҙ районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәт итергә саҡыра. 1941 йылдың 24 авгусында 119-сы һанлы таныҡлыҡ менән хәрби хеҙмәткә яраҡһыҙ тип комиссовать ителә

# Әбдиев Йәмғәфир Сәйетғәли улы
## Наградалары

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

# Әбдиев Йәмғәфир Сәйетғәли улы
## Хәтер

Әбдиев Йәмғәфир Сәйетғәли улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы Боҙаяҙ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Мортаҙа (йылға)

Мортаҙа (рус. Мартаза) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кенәле йылғаһының һул ярына тамағынан 407 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Мортаҙа йылғаһы Волга ҡушылдығы Һамар йылғаһына ҡоя, һәм ахырҙа уның һыуҙары Каспий диңгеҙенә барып етә. Йылға өс болаҡ ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән: Үрге Мортаҙа, Урта Мортаҙа һәм Еүеш Мортаҙа бергә килеп ҡушылып бер йылға хасил итә.

# Мортаҙа (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кенәле башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007664
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100766
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Мортаҙа (йылға)
## Этимологияһы

Йылғаның һәм уны хасил иткән тармаҡтарының атамаһы антропонимдан, йәғни Мортаҙа тигән ир-ат исеменән барлыҡҡа килгән.
# Һарытау өлкәһе халыҡтарының милли ауылы

«һарытау өлкәһе халыҡтарының милли ауылдары» этнография комплексы — һарытау ҡалаһының Еңеү паркында урынлашҡан асыҡ һауалағы музей, «милли традициялары һәм йолалары менән танышыу мөмкинлеген биргән, көнкүреш, йорт төҙөү үҙенсәлектәре, өлкәнең күренекле кешеләр тураһында белем биреүсе һәм халыҡтарҙың милли традициялары һәм йолалары менән танышыу мөмкинлеген биргән» музей.
Был комплекс Һарытау өлкәһе халҡының милли составы билдәләү маҡсатында эшләнгән, сөнки был өлкәлә 135 милләте йәшәй (2010 йыл).
Милли ауыл осрашыу урыны һәм төрлө мәҙәни саралар, концерттар, милли байрамдар үткәреү урыны булып тора. Бының өсөн сәхнәле махсус майҙансыҡбар. Байрам көндәрендә бик күп ихаталар ҡунаҡтар өсөн үҙ ишектәрен аса. Был көндәрҙә өйҙөң эске биҙәүе һәм милли аш-һыуы менән танышырға мөмкин. Ғәҙәти көндәрҙә ауыл комплексы килеүселәргә милли ризыҡтарын тәҡдим итә.

# Һарытау өлкәһе халыҡтарының милли ауылы
## Тарих

2003 йылда төбәктең милли — мәҙәни берләшмәләре етәкселәре Һарытауҙың Еңеү паркында Соколов тауындағы Дәүләт хәрби дан музейы янында"һарытау өлкәһе халыҡтарының милли ауылын" булдырырға тәҡдим итәләр. 2003 йылдың 9 майында милли ауылдың презентацияһы үтә. Был көндө ауылды бер урамы асыла, унда ашта алты йорт ҡына була. 2006 йылда милли ауыл статусы менән бәйле юридик мәсьәләләр арҡаһында төҙөлөш туҡтатыла. 2007 йылда төҙөлөш эштәре тергеҙелә, әммә бюджет көрсөккә бәйле булыуы арҡаһында ҡыҫҡартыла.2012 йылда этнографик комплекста 15 милли ихата булдырыла, улар 3 урамда урынлашҡан.
* Урыҫ ихатаһы. Бындағы ауыл өйө һәм мунса өлкәнең Воскресенский районынан килтерелгән
* Башҡорт тирмәһе.
* Ҡаҙаҡ тирмәһе.
* Мордва ихатаһында «Кудо» усадьбаһы.
* Грузин ихатаһында ике ҡатлы «Ода» йорто
* Әрмән ихатаһында «Хрчит» крәҫтиән йорто.
* Украин хуторын «Свитанка».
* Корея «Корея таш баҡса» ихатаһында пагода.
* Әзербайжан ихатаһында "Ҡыҙҙар башняһы"на оҡшаш манара күсермәһе. Уның бейеклеге 16 м тәшкил итә.
* Дағстан «замогы». Уны төҙөгәндә Дағстандан килтерелгән таштарҡулланыла.
* Татар ихатаһы.
* Үзбәк ихатаһында «Согдиана» сәйханаһы.
* Белорус ихатаһындағы хата.
* Волга буйы немецтары ихатаһы.
«Төҙөлөшөн тамамлау планлаштырыла чечено-ингуш милли-мәҙәни комплексы, Сыуаш „Ентеш“ ихатаһы һәм чечен-ингуш ихатаһы төҙөлөп бөтөү алдында тора.
# Кесе Евва

Кесе Евва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Евва йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Кесе Евва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009359
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200935
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғәләүетдинов

Ғәләүетдинов — төрки фамилия.
* Ғәләүетдинов Ишмөхәмәт Ғилметдин улы (1948 т.) — башҡорт теле белгесе, профессор, шәрҡиәтсе.
* Ғәләүетдинов Фәтхелислам Ғәйнислам улы (1920—1995) — актёр, режиссёр, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1980), БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957).
* Ғәләүетдинова Наилә Ғизетдин ҡыҙы (1946 т.) — диктор, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020).
* Ғәләүетдинова Светлана Ишбулды ҡыҙы (1949 т.) — ғалим, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре.
# Дат боғаҙы

Дат боғаҙы — Гренландия һәм Исландия утрауҙары араһындағы боғаҙ. Гренланд диңгеҙен Атлантик океан менән тоташтыра. Киңлеге яҡынса 260 километр. Фарватерҙың иң һай урыны 227 метр. Исландия яр буйҙары буйлап Ирмингер йылы ағымының бер тармағы үтә. Гренландия яр буйҙары буйлап төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай Көнсығыш Гренландия ағымы үтә, ул йыл әйләнәһенә боҙҙар килтерә.
Был боғаҙҙа 1941 йылдың майында британ флотының сик крейсеры «Худ» менән немец линкоры «Бисмарк» араһында алыш була. Һөҙөмтәлә «Худ» крейсеры батырыла.
# Армазисхеви

Армазисхевиҙа (груз. არმაზისხევი)- боронғо баш ҡаланың көнбайыш өлөшөндә беҙҙең эраның беренсе быуаттарында бында Картли хакимдарының һарай ҡоролмалары комплексы урынлашҡан булған. Археологик ҡаҙыныу эштәре ваҡытында бында 1937-1946 йылдарҙа үтә. Некрополдә һуңғы бронза быуаты- иртә тимер быуаты саркофаг һәм мавзолей тибындағы ҡәберлектәре һәм феодал таш кәшәнәләре, шулай уҡ һарай комплексына ҡараған емереклектәр, мунсалар, оҫтаханалар һәм мөгәрәптәр табылған.
Бигерәк тә хакимдарҙың кәшәнәләре бай булған (II-III бб.). Алтын билбау, алтын ҡындар, мунсаҡтар, беләҙектәр, алҡалар, йөҙөктәр, һәм зәңгәр яҡут, зөбәржәт, нефрит, сапфир, аметист, халцедон, малахит, зәңгәрһыу оникс, гәүһәр һәм башҡа башИз того же материала выделяются: золотой пояс, золотые ножны подзатыльников (корон), ожерелья, браслеты, серьги, кольца, браслеты и другие золотые изделия, украшенные альмандинами, изумрудами, нефритами, сапфирами, аметисҡиммәтле таштар менән биҙәлгән алтын әйберҙәр табылған. Уларҙа йыш ҡына һүрәттәр һәм яҙыуҙар сағылған.
Ксангтың ҙур короле Берт һәм башҡа хакимдар тураһында асыҡлана. Армазисхевиҙың археологик ҡомартҡылары әлеге ваҡытта сикләнгән һәм музей ойошторола.
2014 йылда Армазисхевиға Грузияның хөкүмәте указына ярашлы милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы статусы бирелә
# «Bashkort 2.0»

«Bashkort 2.0» — сығышы менән Башҡортостан Республикаһынан булған һәм Ер шарының төрлө мөйөштәрендә йәшәгән йәштәр һәм уларҙың үҫешен яҡтыртҡан проект.

# «Bashkort 2.0»
## Тарихы

«Bashkort 2.0» Санкт-Петербургта «Аманат» Башҡорт йәштәре ассоциацияһын ойоштороусы (2009), етәксеһе (2013—2016), Санкт-Петербург һәм Ленинград өлкәһе башҡорттары конгресын (Ҡоролтайы) ойоштороусы һәм рәйес урынбаҫары Эльвира Моталованың авторлыҡ проекты булып 2014 йылдың ғинуарында барлыҡҡа килә. Уның төп маҡсаты булып уҡыусыларҙы әүҙемлеккә, һөҙөмтәлелеккә, һәм уңышҡа илһамландырыу; яңы исемдәр асыу, проект геройҙары менән таныштырыу һәм уларға ярҙам итеү; алдынғы ҡарашлы башҡорт йәштәре имиджын булдырыу һәм пропагандалау; бөтә донъялағы милләттәштәрҙе берләштереү тора. Бөгөн проекттың сайтында һәм социаль селтәрҙәрҙә башҡорт һәм рус телдәрендә 100 самаһы мәҡәлә донъя күргән. Уларҙың геройҙары — Башҡортостанда, Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта һәм Рәсәйҙең башҡа ҡалаларында, шулай уҡ Австралияла, Бразилияла, АҠШ-та, Мексикала, Угандала, Германияла, Чехияла, Ҡытайҙа һәм башҡа илдәрҙә йәшәүсе милләттәштәребеҙ. Бөгөн «Bashkort 2.0» проекты эшен Инстаграм, YouTube социаль селтәрҙәрендә тура эфирҙа алып бара. Шулай уҡ төрлө киң мәғлүмәт сараларында проект геройҙары тураһында мәҡәләләр донъя күрә.

# «Bashkort 2.0»
## «Bashkort 2.0» китабы

2018 йылдың октябрендә иң уңышлы әңгәмәләр «Bashkort 2.0» исеме аҫтында тупланып, китап булып сыға. Ул — уңышлы башҡорт йәштәре тураһындағы беренсе тупланма һәм үҙенсәлекле энциклопедия, киң ҡырлы үҫешкән шәхес булыу өмөн ҡулланма булып тора. Китапҡа тулы интервью форматында 33 геройҙың, ҡыҫҡа әңгәмә булараҡ 13 геройҙың тарихы ингән. Уларҙың 18-е — Башҡортостанда, 10-һы Рәсәйҙең башҡа ҡалаларында, 7-һе — Азия илдәрендә, 5-е — Европала, 5-е Төньяҡ Америкала, 1-һе Австралияла йәшәй. Шул уҡ йылдың 15 октябрендә Өфөлә «Президент отель» ҡунаҡхана комплексында китаптың исем туйы үтә. 16 декабрҙә шундай уҡ сара Санкт-Петербург һәм Мәскәү халҡы өсөн Мәскәүҙә, Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә ойошторола.

# «Bashkort 2.0»
## «Bashkort 2.0» клубы

2019 йылдың 9 октябрендә Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Республика Башҡорт гимназия-интернатында «Bashkort 2.0» клубы асыла. Уның эшмәкәрлеге уҡыу йортон төрлө йылдарҙа тамамлаған гимназистар менән осрашыуҙар ойоштороу йүнәлешендә алып барыла. Бындай саралар уҡыусыларға ыңғай йоғонто яһай, уларға һөнәр һайлауҙа этәргес була. Санкт-Петербургта ла «Bashkort 2.0» клубы эшләй.
# Ханжи-Уть-Ях

Ханжи-Уть-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының уң ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ханжи-Уть-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051441
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205144
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Ханмей

Оло Ханмей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ханмей йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Оло Ханмей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031661
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303166
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Васильевский банк

Васильевский банк — Рәсәйҙәге йылға. Әстерхан өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙенә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.

# Васильевский банк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга ( дельта ) Үрге Лебяжье һыу үлсәү посынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002512112100012436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101243
* Бассейн коды — 11.01.00.025
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кат-Той-Нярсин-Ягун

Кат-Той-Нярсин-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нярсин-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кат-Той-Нярсин-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042662
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204266
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Сибирка

Оло Сибирка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының һул ярына тамағынан 347 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Сибирка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010447
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101044
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Седка

Седка (Сетка) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 385 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Седка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012150
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001215
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0