yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зәйнуллин Хәмит Хисмәтулла улы

Зәйнуллин Хәмит Хисмәтулла улы (15 апрель 1931 йыл — 1 ноябрь 2000 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1958—1988 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Саҡмағош районының М. В. Фрунзе исемендәге колхоз тракторсыһы, 1973—1977 йылдарҙа комплекслы бригада бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Зәйнуллин Хәмит Хисмәтулла улы
## Биографияһы

Хәмит Хисмәтулла улы Зәйнуллин 1931 йылдың 15 апрелендә БАССР-ҙың Саҡмағош районы Яңы Ихсан ауылында тыуа. Тулы булмаған урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1946 йылда Саҡмағош районының «Ерак тау» колхозында башлай. 1947 йылдың октябренән тракторсылар курсында уҡый. 1948 йылдың февралендә Саҡмағош машина-трактор станцияһына тракторсы итеп ҡабул ителә. 1952 йылдың майынан Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Демобилизациянан һуң, 1955 йылдың ноябренән Саҡмағош МТС-ында тракторсы булып эшләй, 1958 йылдың июленән — «Сәрмәсән» колхозы тракторсыһы (1960 йылда Фрунзе исемендәге колхозға ҡушыла).
Ауыл хужалығы алдынғыларының тәжрибәһен ҡулланып, техниканың юғары етештереүсәнлеген, агротехника ҡағиҙәләрен ҡәтғи үтәүҙе тәьмин итеп, X. X. Зайнуллин беренсе класлы белгес булып китә, йыл һайын иген һәм ҡуҙаҡлылар культураларынан тотороҡло юғары уңыш алыуға өлгәшә. 1966 йылда 1 241 гектар йомшаҡ ерҙе һөрөп, планды 138 процентҡа үтәй, ә 1970 йылда пландағы 1000 гектар урынына 1580 гектар һөрә, норманы 158 процентҡа үтәй.1966 йылда Х. Х. Зәйнуллин эшкәрткән 390 гектарҙа гектарынан 18,1 центнер уңыш алына, 1970 йылда 492 гектар майҙандан гектарынан 29,6 центнер иген алына. X. X. Зәйнуллин эшкәрткән айырым участкаларҙа һөҙөмтә юғарыраҡ була. 1970 йылда 123 гектарҙа «харьков — 46» сорт бойҙай уңышы гектарынан 37 центнер тәшкил итә, 187 гектарҙағы «һарытау-33» сортының төшөмө — 34,9 центнер.
Х. Х. Зәйнуллин 17 йәш колхозсыны тракторист һөнәренә өйрәтә. Техникаға, яғыулыҡ-майлау материалдарына һаҡсыл ҡарай. 1966—1970 йылдарҙа алмашсыһы менән 10 987 килограмм яғыулыҡ һәм 287 запас частар экономиялай. Был планға ҡарата 10,4 һәм 13,7 процент тәшкил итә.
1966—1970 йылдарҙа Фрунзе исемендәге колхоз иген етештереү планын — 122,5, дәүләткә һатыу планын 148,1 процентҡа үтәй. Колхоз ҡаҙанышында Х. Х. Зәйнуллиндың өлөшө лә ҙур.
Ауыл хужалығын продукттарын етештереүҙе үҫтереү һәм дәүләткә игенселек, малсылыҡ продукттарын һатыуҙағы ҡаҙаныштары өсөн 1971 йылдың 8 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән X. X. Зайнуллинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1973 йылдан алып 1988 йылда пенсияға киткәнсе Саҡмағош районы Фрунзе исемендәге колхозда бригадирҙың техника буйынса ярҙамсыһы, комплекслы бригада бригадиры булып эшләй.
Хеҙмәт ветераны 2000 йылдың 1 ноябрендә вафат була.

# Зәйнуллин Хәмит Хисмәтулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены
# Кузнецова Валентина Георгиевна

Кузнецова Валентина Георгиевна (8 февраль 1949 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең керамика оҫтаһы, биҙәү-ҡулланма сәнғәте рәссамы. 1983 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Рәсәй Художество академияһының мөхбир ағзаһы (2012). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1997).

# Кузнецова Валентина Георгиевна
## Биографияһы

Валентина Георгиевна Кузнецова 1949 йылдың 8 февралендә Башҡорт АССР-ының Воскресенск районы Воскресенское ауылында тыуған.
1968 йылда Өфө сәнғәт училищеһының һынлы сәнғәт бүлеген тамамлай, 1975 йылдарҙа — И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура институтының теория һәм сәнғәт тарихы факультетын тамамлай.
1968 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында балалар сәнғәт мәктәбендә уҡыта. 1979—1988 йылдарҙа — Өфөлә М. И. Калинин исемендәге мәҙәниәт йортоноң һынлы сәнғәт студияһы етәксеһе. 2000 йылдан алып Мәскәүҙә йәшәй, һынлы сәнғәт студияларында уҡытыусы булып эшләй.
Валентина Георгиевна (балсыҡ, шамот, фаянс), керамик скульптуралар, вазалар, һауыттар, эшләй, монументаль биҙәк төшөрөү менән шөғөлләнә.
Уның эштәре Башҡортостан дәүләт һынлы сәнғәт музейы коллекцияларында, Воскресенское картина галереяһында, «Мираҫ», «Урал» галереяларында, Третьяков галереяһында, Бөтә Рәсәй биҙәү-ҡулланма музейында һәм Мәскәүҙә халыҡ сәнғәте музейында, шәхси тупланмаларҙа һаҡлана.

# Кузнецова Валентина Георгиевна
## Эштәре

Бәләкәй скульптура пластика эштәре «Салима апай-ҡыҙ менән» (1985); «Галина. Йәй», (2003), «Иң ҡәҙерле», (1997); «Әсәлек. Баҫа тороусы», (1999), «Минең ата-әсә», «Әсәйем», «Автопортрет», «Йәй», «Тыныслыҡ килтереүсе ҡатындар», «Петр һәм Февронья».
Мифологик һәм фантастик образдар циклы: «Вила-батшабикә», «Һыбайлы яҙ» һ. б. «Воскресенскоелағы тормош» эштәр серияһы.
Башҡортостан һәм Рәсәй ҡалаларындағы йәмғиәт биналары өсөн монументаль-декоратив әҫәрҙәр.

# Кузнецова Валентина Георгиевна
## Күргәҙмәләре

Кузнецова Валентина Георгиевна — республика, зона, төбәк, төбәк-ара, бөтә Рәсәй, бөтә Союз һәм сит ил күргәҙмәләрендә 1977 йылдан алып ҡатнаша, бөтәһе 200 тирәһе күргәҙмә үткәрелгән.
* Бөйөк Октябрҙың 60- йыллығына арналған бөтә союз йәштәр күргәҙмәһе (1977)
* «Бөйөк октябрҙең 60 йыллығына арналған» бөтә рәсәй күргәҙмәһе (1977)
* «Советы иленең йәш гвардияһы» бөтә союз күргәҙмәһе (1978)
* "Рәсәйҙең йәш рәссамдары бөтә рәсәй күргәҙмәһе (1978)
* «Социалистик Урал» зона күргәҙмәһе (1979)
* Йәш рәссамдар бөтә союз күргәҙмәһе (1980)
* «Совет Рәсәйе −6» күргәҙмәһе(1980)
* «Тыуған ил буйлап» бөтә рәсәй күргәҙмәһе (1981)
* «Тыуған ил буйлап» бөтә рәсәй күсмә күргәҙмәһе(1982)
* «Совет Рәсәйе-7» күргәҙмәһе(1985)
* «Социалистик Урал» зона күргәҙмәһе(1985)
* «Тыуған ил буйлап» бөтә рәсәй күргәҙмәһе (1987) һ. б.
Шәхси күргәҙмәләре Стәрлетамаҡ (1979, 1994), Өфө (1992, 1996, 1997, 1998), Салауат (1993—1994), Мәскәү (1994, 1996, 1997, 1998, 2001, 2006, 2007), Прага (1998), Екатеринбург (1999), Липецк (2005) ҡалаларында үтә.

# Кузнецова Валентина Георгиевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1998).
* Рәсәй Һынлы сәнғәт академияһы дипломы (1998).
* Рәсәй Һынлы сәнғәт академияһының көмөш миҙалы (2007).
# Слогавка

Слогавка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохонка йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Слогавка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300612110000031567
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003156
* Бассейн коды — 09.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кельбес

Кельбес — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының уң ярына тамағынан 263 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Кельбес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020479
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202047
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тайлеп

Тайлеп — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кинерка йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Тайлеп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200010093
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201009
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Амбар талпандары

?Амбар талпандары :
Acarus siro :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Үрмәксе һымаҡтар |
| Суб-класс: | Талпандар |
| Надотряд: | Акариформные талпандар |
| Отряд: | Astigmata |
| Подотряд: | Acaridia |
| Супер- ғаилә: | Амбар талпандары |
Латинса исеме :
Acaroidea :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр | ITIS 1234 NCBI 83155 |
Амбар талпандары (лат. Acaroidea, Tyroglyphoidea, (рус. Амбарные талпандар) — акариформалылар отрядының талпандар ғаиләһенән, амбар ҡоротҡостарының ғәйәт киң комплексы, 200 гә яҡын төрө бар.
Иң зарарлы ҡоротҡостар: он талпаны, оҙонса талпан, Радионов талпаны, ҡара аяҡлы, төклө, ябай талпанднар. Оҙонлоғо 0,2-0,6 мм, баш-күкрәк һәм ҡорһаҡ өлөштәренә бүленә. Етлеккән талпан − 4, ҡорттары − 3 пар аяҡлы. Ауыҙ аппараттары кимерә торған. Тупраҡта, йәнлек өндәре һәм ояларында, үҫемлек тамырҙары араһында һәм йәшел һабак-япраҡтарында йәшәйҙәр. Амбарҙарға ҡырҙан яңы уңышҡа эйәреп ҡайталар. Ашлыҡ, он һ.б. аҙыҡ-түлекте зарарлайҙар (бигрәк тә ашлыҡтың дымлылығы 14% тан артканда). Он талпанының үҫеш циклы: күкәй, ҡорт, нимфа 1, нимфа 2, етлеккән талпан. Ашлыҡ дымлылығы 13%, ондоң дымлылығы 12% -тан кәмерәк булған шарттар талпандар өсөн уңайһыҙһанала. 50 °C температурала талпандар үлә. Ашлыҡҡа кескенә ярыктар аша үтеп керәләр.
Талпандар зарарлаған он һәм ашлыҡтан күгәрек эҫе килә. Көрәш саралары: профилактика, физик-механик һәм химик ысулдлар менән юҡ итеү. Фураж ашлығы − хлорпикрин һәм бромлы метил, сәсеүлек орлоҡ дихлорэтан һәм металлилхрод менән төтенләп эшкәртелә.
# Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы

Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы (31 декабрь 1928 йыл — 8 август 2014 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, йәмәғәт эшмәкәре, уйлап табыусы. Техник фәндәр докторы (1965), профессор (1967). СССР Министрҙар Советы премияһы (1981) һәм Ҡаҙағстан Дәүләт премияһы (1984), ике тапҡыр И. М. Губкин исемендәге премия (1969, 1981) лауреаты.

# Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
## Биографияһы

Ғәҙел Ғәләүетдин улы Вәхитов 1928 йылдың 31 декабрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
1951 йылда Өфө нефть институтын отличие менән тамамлай һәм 1953 йылға тиклем Ишембайҙа эшләй. «Ишембайнефть» нефть промыслаһы идаралығының Кинйәбулат промыслаһы тау инженеры, Ишембай нефть техникумында уҡытыусы (1951—1953).
1953 йылдан Мәскәүҙә.
1953—1956 йылдарҙа Бөтә Союз нефть һәм газ ғилми-тикшеренеү институтының аспиранты һәм ғилми хеҙмәткәре.
1956—1971 йылдарҙа Татарстан Нефть эшкәртеү сәнәғәтенең ғилми-тикшеренеү һәм проект институты директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары, институт директоры.
1971—1986 йылдарҙа Бөтә Союз нефть һәм газ ғилми-тикшеренеү институтының директоры.
1986—1990 йылдарҙа «Нефтеотдача» Бөтә Союз тармаҡ‑ара ғилми‑техник комплексының генераль директор урынбаҫары.
1990 йылдан «Вьетсовпетро» уртаҡ совет-вьетнам предприятиеһында нефть һәм газ ресурстарын үҙләштереү мәсьәләләре буйынса ғилми‑тикшеренеү һәм проект‑тикшеренеү институтының фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары.
1995—2003 йылдарҙа ««Лукойл» нефть компанияһы Ғилми‑инженерҙар үҙәге» ЯСЙ-ның нефть ятҡылыҡтарында нефть сығарыу һәм ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу бүлеге начальнигы булып эшләй
2003 йылдан — И. М. Губкин исемендәге Рәсәй дәүләт нефть һәм газ университеты профессоры.
Рәсәй, Ҡаҙағстан, Алжир, Вьетнам, Ираҡ нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеүҙә ҡатнаша.
Техник фәндәр докторы (1965), профессор (1967).
1967—1971 йылдарҙа Татар АССР-ының Юғары Советы депутаты, Татар АССР-ының Юғары Советы рәйесе урынбаҫары. 1980 йылдан алып 1989 йылға тиклем — фән һәм техника өлкәһендә Ленин һәм Дәүләт премиялары буйынса Комитет ағзаһы.
Мәскәүҙә мосолман зыяратында ерләнгән.

# Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* 1965 — Татар АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре,
* 1969 — И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты,
* 1981 — И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты,
* 1981 — СССР Министрҙар Советы Премияһы лауреаты,
* 1984 — Ҡаҙаҡ ССР-ының Дәүләт премияһы.
* Ленин ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* ВДНХ-ның алтын миҙалы.

# Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
## Ойошмаларҙа ағзалыҡтары

* «Халыҡ-ара информатизация академияһы» йәмәғәт ойошмаһы ағзаһы,
* 1997 — Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһы ағзаһы (РАЕН),
* 1998 — Халыҡ-ара фән һәм сәнғәт академияһы ағзаһы (МАНИ),
* 1999 — Татарстан Республикаһы фәндәр академияһының почетлы ағзаһы.

# Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
## Библиография

300-ҙән ашыу фәнни мәҡәлә, 15 монография, авторлыҡ таныҡлығы һәм патенты булған 80 уйлап табыу авторы. Уның етәкселегендә 38 кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары яҡланған.
# Баязит (Ҡурған өлкәһе)

Баязит (рус. Баязитово) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Һарт-Әбдрәш ауыл советы составына керә.

# Баязит (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Баязит ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Һалйот улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1924 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Баязит ауылы Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Баязит ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Баязит (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| — | 179 | 190 | 263 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (86 %) йәшәй.

# Баязит (Ҡурған өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто бар.
# Калвин Кулидж

Джон Ка́лвин Ку́лидж-кесе (ингл. John Calvin Coolidge Jr.; 4 июль 1872 — 5 ғинуар 1933) — 30-сы АҠШ Президенты (1923 - 1929). АҠШ Республика партияһынан.
# Параджанов һәйкәле (Тбилиси)

Параджанов һәйкәле — Тбилисиҙа совет кинорежиссёры Сергей Параджановҡа (1924—1990), ерле тбилиси кешеһе иҫтәлегенә ҡуйылған. Иҫке ҡаланың Ватный Мамыҡ урамында, 7-се йорттоң арҡыры яғында (Манташевский сауҙа рәттәре) урынлашҡан. Ҡаланың иҫтәлекле урындарыың береһе.

# Параджанов һәйкәле (Тбилиси)
## Тарихы

Һәйкәл Параджановтың 80 йәше тулыу уңайынан булдырылған. Һәйкәл Италияла яһалған. 2004 йылдың 6 ноябрендә һәйкәлде асыуҙа грузин мәҙәни элита вәкилдәре ҡатнашты, Әрмәнстандан, Рәсәйҙән һәм Украинанан ҡунаҡтар килде.
Юрий Мечитовтың Параджанов Махарадзе урамы (Арсен Одзелашвили урамы мөйөшө) аша һикергән саҡта эшләгән «Осоу ваҡыты» фотоһүрәтен ҡулланып, скульптор Важа Микаберидзе кинорежиссёрҙың «осоусы» образын тыуҙырған.
# Патраков Александр Фёдорович

Патраков Александр Фёдорович (3 июль 1910 йыл — 15 июль 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар дивизияһы айырым сапер батальонының взвод командиры, кесе лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).

# Патраков Александр Фёдорович
## Биографияһы

Александр Федорович Патраков 1910 йылдың 3 июлендә Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы Нөгөш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Милләте рус. 1943 йылдан — ВКП(б) ағзаһы. Аллағуз совхозының Миҙәт участкаһында ветеринар булып, һуңынан Силәбе өлкәһенең Ункурда станцияһындағы «Заготзерно» контораһында эшләй.
1932—1935 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. 1941 йылдың июлендә Силәбе өлкәһенең Наҙы-Петровск районы хәрби комиссариаты тарафынан хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 1941 йылдың декабренән ғәмәлдәге армияла.
1943 йылдың 15 июлендә Үҙәк фронттың 60-сы армияһы 322-се уҡсылар дивизияһының 603-сө айырым саперҙар батальонының взвод командиры, кесе лейтенант Александр Федорович Патраков алыштарҙың береһендә батырҙарса һәләк була. Курск өлкәһенең Степановка ауылында ерләнгән.

# Патраков Александр Фёдорович
## Батырлығы

«603-сө айырым саперҙар батальонының взвод командиры (322-се уҡсылар дивизияһы, 60 армия, Үҙәк фронт) кесе лейтенант А. Ф. Патраков күп тапҡыр дошман тылына сығып, тимер юлдарын һәм күперҙәрҙе шартлатыу буйынса хәрби заданиеларҙы уңышлы үтәй.
Ул үҙе шәхсән совет ғәскәрҙәренең алғы һыҙығында дошман уты аҫтында биш мең мина ҡуйыуҙа, шулай уҡ ике мең тирәһе дошман миналарын юҡҡа сығарыуҙа ҡатнаша. А. Ф. Патраковтың йылғалар аша кисеүҙәр урынлаштырыуҙа бик ҙур тәжрибәһе булғанға күрә, ул алыштар ваҡытында оҫталығы һәм тәүәккәллеге менән айырылып торған. Мәҫәлән, Жиздра йылғаһы һәм уның ҡушылдырығы Рессета йылғаһы аша дивизияны үткәргәндә, ул күп тапҡыр дошман уты аҫтында күперҙең емерелгән өлөштәрен тергеҙеү менән бик оҫта етәкселек иткән.
1943 йылдың июлендә Курск өлкәһенең Рыльск районындағы Степановка ауылы янында кесе лейтенант Патраков А. Ф. тәүлек буйы үҙенең взводы менән Сейм йылғаһының күперендә үткәрә һәм дошман утынан килтерелгән зыянды юҡҡа сығарып, дивизияның частарын йылға аша уңышлы үткәреүгә өлгәшә».
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы 1943 йылдың 16 октябрендәге Указы менән командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алыштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн кесе лейтенант Патраков Александр Федорович үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.

# Патраков Александр Фёдорович
## Замандаштарының хәтирәләре

   — Советтар Союзы Геройы, армия генералы П. Н. Лащенко. Из боя — в бой. — М.: Воениздат, 1972. — С. 94.

# Патраков Александр Фёдорович
## Хәтер

* Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы Нөгөш ауылында һәм Силәбе өлкәһенең Наҙы-Петровск ҡалаһындағы урамдарға Геройҙың исеме бирелгән.

# Патраков Александр Фёдорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (16.10.1943).
* Ленин ордены (16.10.1943).
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943).
# Фәрғәнә

Фәрғәнә (Фирғәнә; үзб. Farg‘ona / Фарғона) — ҡала Үзбәкстандың көнсығышында, Фирғәнә үҙәнендә урынлашҡан. Фәрғәнә өлкәһенең административ үҙәге.
# Яңы Собханғол ауыл Советы (Бөрйән районы)

Яңы Собханғол ауыл Советы — Бөрйән районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453584. ОКАТО коды — 80219821000. Иҫке Собханғол ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелгән. 1992 йылда ойошторолған.

# Яңы Собханғол ауыл Советы (Бөрйән районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 17 апрелендәге 6-2/190 һанлы «Бөрйән районында Яңы Собханғол ауыл Советы ойошторолоуы тураһындағы» указы белдерә:
   2. Яңы Собханғол һәм Иҫке Мөсәт ауылдарын Иҫке Собханғол ауыл Советынан алып ташлап, Яңы Собханғол ауыл Советы составына индерергә
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
Яңы Собханғол ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға 2008 йылға «Шүлгәнташ» дәүләт ҡурсаулығы, Иҫке Монасип ауыл Советы, Тимер ауыл Советы, Байғаҙы ауыл Советы, Иҫке Собханғол ауыл Советы, Кейекбай ауыл Советы, Ғәлиәкбәр ауыл Советы, Аҫҡар ауыл Советы менән сиктәш була. («Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
# Кесе Юнко

Кесе Юнко — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шойна йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кесе Юнко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051516
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005151
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шоча (Койда ҡушылдығы)

Шоча — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Койда йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Шоча (Койда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000041197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004119
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ишмөхәмәтов Ғайса Харис улы

Ишмөхәмәтов Ғайса Харис улы (22 май 1966 йыл) — уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2005).

# Ишмөхәмәтов Ғайса Харис улы
## Биографияһы

Ғайса Харис улы Ишмөхәмәтов 1966 йылда Ейәнсура районы Саҙалы ауылында тыуған. 1990 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.
Хеҙмәт юлын 1990 йылда Яңыбай урта мәктәбендә мәктәп директоры булып башлай. Был вазифала 1996 йылға тиклем эшләй. Артабан хеҙмәт юлын ошо мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып дауам итә.
«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы» 2005 еңеүсеһе.
Республика, район матбуғатында сығыш яһай.

# Ишмөхәмәтов Ғайса Харис улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы 2005)
* Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусылар конкурсы премияһы еңеүсеһе (2008)
# Волохов Федор Сергеевич

Волохов Федор Сергеевич (20 июль 1912 йыл — 1986 йыл, Оло Троицк ауылы Курск губернаһы, хәҙер Белгород өлкәһе Губкин районы) — рус совет яҙыусыһы, драматург.

# Волохов Федор Сергеевич
## Биографияһы

Федор Сергеевич Волохов 1912 йылдың 20 июлендә Курск губернаһы (хәҙер Белгород өлкәһе Губкин районы) Оло Троицк ауылында фельдшер ғаиләһендә тыуа. Тыуған ауылында крәҫтиән йәштәре мәктәбен тамамлай. 1935 йылдан алып Воронеж ауыл хужалығы институтын тамамлай. Себерҙә агроном булып эшләй. Тәүге әҫәрҙәре 1938 йылдан алып баҫыла. Ә 1941 йылда Воронежда «Саған япраҡтары» хикәйәләр йыйынтығы баҫып сығарыла. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1940 йылдан алып Коммунистар партияһы ағзаһы. Күп йылдар ул «Подъём» журналының баш мөхәррире була.

# Волохов Федор Сергеевич
## Әҫәрҙәре

«Шаулама һин, арыш» (1954)
«Күренекһеҙ кеше» (1957)
«Воронежда» повесы, тарихи повесть (1956) В. К. Карпов менән берлектә). Петр I тарафынан урыҫ флотын төҙөүгә арнала
«Сал сәсле егет» тарихи-революцион романы (1966)
«Беҙ артабан барабыҙ», пьесаһы (1951)
«Йәш сағыбыҙҙа», пьесаһы, (1958)
«Һандуғастар, һандуғастар …» пьесаһы (1961)
«Һәр ерҙә тормош» йыйынтығы. Повесть һәм хикәйәләр, Воронеж, 1964
«Балта һәм тәре» пьесаһы
# Черёмушка (Яуза ҡушылдығы)

Черёмушка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яуза йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Черёмушка (Яуза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Рублёво гидроузеленән Заозерье ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем, Пахра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101712110000023915
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002391
* Бассейн коды — 09.01.01.017
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0