yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Йомағужа мәктәбе (Йылайыр районы)

Йомағужа мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы Ҡәнзәфәр ауыл Советына ҡараған Йомағужа ауылында урынлашҡан уҡыу йорто

# Йомағужа мәктәбе (Йылайыр районы)
## Тарихы

Йомағужа ауылында мосолман мәктәбе 1835 йылда асыла. Мәктәп-мәҙрәсә 1925 йылға тиклем эшләй. Мәсеттең иҫке бинаһында уҡығандар, бер үк ваҡытта дини белем дә биргәндәр. Был осорҙа Хәсәнов Шәрәфетдин уҡыта.
1924 йылда башланғыс мәктәп асыла, ете йыллыҡ итеп 1939 йылда үҙгәртеп ҡорола (ЦГИА РБ. Фонд Р-798, Оп. З, Д.2274, ЛЛ 1-5).
1959 йылда 7 йыллыҡ мәктәп нигеҙендә һигеҙ йыллыҡ мәктәп асыла. Уҡыусылар айырым урынлашҡан 4 бәләкәй бинала белем алды. Һәр бина 2 — 3 бәләкәй класс бүлмәһенән тора.
1974 йылда яңы бина төҙөлгәс, урта дөйөм белем биреү мәктәбенә үҙгәртелә. Яңы мәктәп 2009 йылда төҙөлә бөтә

# Йомағужа мәктәбе (Йылайыр районы)
## Етәкселәре

* Иҫәнтаев Әхәт Шәрифулла улы
* Хәйбуллин Сәмиғулла (Ейәнсура районынан),
* Йәнғәлин Муса (Ейәнсура районынан)
* Ғәйетҡолова Хәҙисә
* Солтангәрәев Сәйфулла(1943 — 1944г)
* Рәмов Абдулла Әбделвәли улы (1945 — 1949г)
* Мөхәмәтйәнов Тәлғәт Хөсәйен улы (1950—1954)
* Хәмитов Хәйбулла (1954—1957)
* Мәхийәнов Мәхмүтйән Хәлиулла улы (1957—1966)
* Аҡҡужин Дәүләтша Зәйнулла улы (1966—1978)
* Хәмитов Камил Ғәлимйән улы (1978—1980)
* Аллабирҙин Рауил Сәйфулла улы (1980—1982) — ҡара:Һабыр мәктәбе
* Ҡасҡынов Рауил Ҡыяметдин улы (1982, сентябрь)
* Юнысбаев Фәүҡәт Мөхәмәҙи улы (1982—1988)
* Ғәниев Айбулат Ғәйнулла улы (1988—1995)
* Ҡотоева Йәмилә Ибраһим ҡыҙы (1995—2002)
* Мортаева Роза Алла ҡыҙы (2002—2009)
* Әбделмәнова Венера Ғәли ҡыҙы (2009—2011)
* Йомағолова Гөлнур Рамаҙан ҡыҙы (2011—2016)
* Һөйөндөков Р. К. (2016, сентябрь — октябрь)
* Асаинов А. Ш. (2016, ноябрь — 2019)
* Ғәниев А. Г. (2019—2020)
* Буканов Илнур Илдар улы (2020 йылдан)
* Музафаров Салауат Йәнғәле улы

# Йомағужа мәктәбе (Йылайыр районы)
## Уҡытыусылары

* Ыласынов Нотфулла (Аралбай ауылынан)
* Хәйбуллин Мансур (Баймаҡ районынан)
* Исламғолов Хәсән (Яңы Яҡуп ауылынан)
* Аҡҡужина Сәкина Ильяс ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Аҡҡужина Фәрихә Ғәтиәт ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Аҡҡужина Фатиха Фәтих ҡыҙы — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Атанбаева Минзилә Шамсетдин ҡыҙы — тәрбиәсе
* Булатова Зөлфия Әхмәтзыя ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Вәхитова Ғилмия Дәүләткирәй ҡыҙы — тәрбиәсе
* Ғәниева Зөһрә Мөким ҡыҙы — сит тел уҡытыусыһы
* Иҫәнбаева Мөнирә Марат ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Таһирова Зөлфирә Рауил ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Шәһиғәлина Айгул Вәхит ҡыҙы — физкультура уҡытыусыһы
* Йомағолова Гөлнур Рамаҙан ҡыҙы — химия һәм биология уҡытыусыһы
* Мозафаров Салауат Йәнғәли улы — педагог-ойоштороусы
# Ҡаҙаҡ Википедияһы

Ҡаҙаҡ Википедияһы — Википедияның ҡаҙаҡ телендәге бүлеге. 2002 йылдың 3 июненән эшләй.

# Ҡаҙаҡ Википедияһы
## Тарихы

* 2007 йыл — 1000 мәҡәлә
* 2011 йыл 7 апрель — 10 000 мәҡәлә
* 2011 йыл 9 июль — 50 000 мәҡәлә
* 2011 йыл 26 октябрь — 100 000 мәҡәлә.
* 2012 йыл 6 август — 150 000 мәҡәлә.
* 2012 йыл 29 ноябрь — 200 000 мәҡәлә.
* 2013 йыл 19 август — 2 000 000 төҙәтеү.

# Ҡаҙаҡ Википедияһы
## Логотиптар

* perrow="5"
* бүлек логотибы
* 100 000 мәҡәлә
* 200 000 мәҡәлә
# Новь

Новь — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ләмәҙе йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Новь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101939
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы

Рәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы (12 май 1967 йыл) — ҡурайсы, мәҙәниәт хеҙмәткәре. Нефтекама дәүләт филармонияһының художество етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014),

# Рәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы
## Биографияһы

Айбулат Дәүләтбай улы Рәхмәтуллин 1967 йылдың 12 майында Башҡорт АССР-ының (1993 йылдан Башҡортостан Республикаһы) Бөрйән районы Нәби ауылында күренекле ҡурайсы һәм танылған йырсы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Дәүләтбай Абдрахман улы Рәхмәтуллин (1937) ғаиләһендә тыуған.
Бала сағынан башҡорт халыҡ йырҙарын һәм үҙенсәлекле ҡурай моңдарын тыңлап үҫә. Атаһы өлгөһөндә ҡурайҙа уйнарға өйрәнә, мәктәп йылдарында төрлө сәхнәләрҙә даими сығыш яһай.
Билдәле көйҙәрҙән башлап аҙ башҡарылғандарына тиклем ҡурайҙа яңғырата, йылдан-йылға үҙенең оҫталығын арттыра һәм шымарта бара. Шуға ла киләсәктә «кем булырға» тигән уй уның башына ла инеп сыҡмай.
Нәби мәктәбендә һигеҙенсе синыфты тамамлағас та Өфө сәнғәт училищеһына юллана. Уның «ҡурай» класын 1986 йылда тамамлағас, Бөрйән районы мәҙәниәт йортоноң ҡурайсылар ансамбле етәксеһе булып үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.
1994 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай.
* 1986—1988 йылдар — Совет Армияһында сафында хәрби хеҙмәттә була. Монголия Халыҡ Республикаһы территорияһында урынлашҡан ғәскәри подразделениеның хәрби оркестрында өлкән музыкант.
* 1988—1993 йылдар — Бөрйән районы балалар музыка мәктәбендә, Өфө дәүләт сәнғәт институты ҡарамағындағы урта махсус музыка мәктәбендә, Нариман Сабитов исемендәге балалар музыка мәктәбендә уҡытыусы.
* 1993—1998 йылдар — Учалы музыка мәктәбе уҡытыусыһы, башҡорт фольклоры бүлегендә комиссия мөдире.
* 1998 йылдан — Нефтекама дәүләт филармонияһының солист—ҡурайсыһы, директорҙың концерт эшмәкәрлеге буйынса урынбаҫары, филармонияның художество етәксеһе.
Айбулат Рәхмәтуллин — ҡурайсыларҙың төрлө кимәлдә үткәрелгән бәйге—конкурстарының әүҙем ҡатнашыусыһы. Рәсәйҙең төрлө төбәктәре һәм бик күп ҡалаларынан тыш Испания, Төркиә, Италия һәм Украинала уңышлы сығыш яһай. Уның репертуарында башҡорт халҡының 200-гә яҡын оҙон һәм бейеү көйҙәре бар.

# Рәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡурайсы, ҡумыҙсы, думбырасы һәм өҙләүселәрҙең Йомабай Иҫәнбаев исемендәге III республика конкурсы лауреаты (1984).
* Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына арналған «Ҡурай байрамы» республика бәйгеһендә Гран-при яулаусы һәм лауреат (1995).
* Һөнәрмән ҡурайсыларҙың Ғата Сөләймәнов исемендәге республика конкурсы лауреаты (1997).
* Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының Маҡтау грамотаһы (1997, 2003).
* Ҡурайсы, ҡумыҙсы, думбырасы һәм өҙләүселәрҙең Йомабай Иҫәнбаев исемендәге IX республика конкурсында Гран-при яулаусы һәм лауреат (1999).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1999).
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014).

# Рәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы
## Ваҡытлы матбуғатта

* Ҡурайсы, Башҡортостандың халыҡ артисы Айбулат Рәхмәтуллин: «Бөрйән балын ғына ашайым». «Йәшлек» гәзите, 6 март 2019 йыл.
* Айбулат Рахматуллин
* Ғүмерҙәрҙе һүнмәҫ йыр итәйек! 2016 йыл 9 март архивланған.
# Дәүләкән интернат-лицейы

Дәүләкән интернат-лицейы (тулы атамаһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән муниципаль районы Дәүләкән районы дөйөм белем биреү лицей-интернаты муниципаль бюджет учреждениеһы, рус. Муниципальное общеобразовательное бюджетное учреждение лицей-интернат муниципального района Давлекановский район Республики Башкортостан) — Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән ҡалаһындағы уҡыу йорто

# Дәүләкән интернат-лицейы
## Тарихы

Дәүләкән мәктәп-интернаты 1965 йылдың июлендә асыла, уҡытыу процесы 1966 йылдың ғинуарында башлана. Беренсе директоры — Сөләймәнов Ш. С. Интернатта Башҡортостандың 21 районынан һәм Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалаларынан 10 милләт балалары уҡый. Дөйөм алғанда, интернатҡа етем, ярым етем, ата-әсә ҡарауынан ҡалған, күп балалы ғаилә балалары туплана.
1968/1969 уҡыу йылына тиклем уҡытыу башҡорт һәм рус телдәрендә параллель кластарҙа алып барыла. Башҡорт телендә уҡытыуға күсеү эҙмә-эҙ бара һәм 1975 йылда рус телендә белем алған һуңғы класс сығарыла. 1994/1995 уҡыу йылында уҡыу йорто урта (тулы) дөйөм белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә.
2006 йылда интернаты булған уҡыу йорттары араһында республика конкурсында 3-сө урын яулай. 2009 йылда, эксприменталь майҙансыҡ уңышлы тамамланғас, инновацион уҡыу йорто статусы — лицей-интернат статусы бирелә.
Мәктәп Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы менән хеҙмәттәшлек алып бара.

# Дәүләкән интернат-лицейы
## Етәкселәре

* Сөләймәнов Ш. С.
* Аҡҡулова Рәсимә Әхтәм ҡыҙы (2000—2016)
* Солтанов Артур Шәйғәрдән улы (2016 йылдан)

# Дәүләкән интернат-лицейы
## Уҡытыусылары

* Дәүләкән интернат-лицейы уҡытыусылары
* Уҡытыусылар тураһында тулыраҡ мәғлүмәт бында: Руководство. Педагогический (научно-педагогический) состав

# Дәүләкән интернат-лицейы
## Ҡаҙаныштары

* Мәктәп сайтынан ҡарағыҙ Наши достижения
# Хут-Юган

Хут-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Русь-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Хут-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019894
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301989
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Яжма

Оло Яжма — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яжма йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Оло Яжма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051196
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005119
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Сундырка

Оло Сундырка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сундырь йылғаһының һул ярына тамағынан 4,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Оло Сундырка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000044164
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004416
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Березовый (Крутец ҡушылдығы)

Берёзовый — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Крутец йылғаһының һул ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Березовый (Крутец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005216
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000521
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Котос

Котос — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Булач №307 йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Котос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003086
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100308
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Джеймс Фергюсон

Джеймс Фергусон (25 апрель 1710 йыл — 17 ноябрь 1776 йыл) — Шотландия астрономы һәм XVIII быуатта проборҙар төҙөүсө.
Фергусон 1710 йылдың 25 апрелендә Банффширҙа ябай кешеләр ғаиләһендә тыуа: уның атаһы Джон Фергусон (John Ferguson) ҙур булмаған ерҙә ҡуртымға алып эшкәрткән, әсәһе Эспет Лоббан (Elspet Lobban) алты бала үҫтергән, шулар араһында Джон икенсе бала була. Үҙенең автобиографияһы буйынса уҡырға ул атаһы өлкән ағаһын өйрәткәнен тыңлап ултырып өйрәнән һәм уҡырға төшкәнгә тиклем өлкән йәштәге үатып ярҙамы менән өйрәнгән. Атаһы уҡырға өйрәткәс, ете йәш өс айлыҡ сағында уны Кейт (Keith) грамота мәктәбенә ебәрәләр. Туғыҙ йәшлек сағында, атаһы рычаг ярҙамында туҙған ҡыйыҡты емереүен күреп ҡалып, ул рычагтың эш прицибын аңлап ҡына ҡалмай, уны тәгәрмәс һәм ярымкүсәрҙә файҙалана. Бер күршеһе уның уйлауы дөрөҫ икәнен дәлилләгән китап күрһәтә.
1720 йылда Фергусон эшләй башлай, 14 йәшенә тиклем һарыҡ көтә. Шул уҡ ваҡытта ул токарь станогы һәм бәке ярҙамында механик моделдар эшләй, төнөн йондоҙҙар өйрәнә. Уҡытыусыһы Джеймс Глашан (James Glashan)уның шөғөлөнә ыңғай ҡарай һәм малайға буш ваҡыт бүлә. 1728 йылда Глашан менән килешеү ваҡыты уҙа, һәм Фергусон Томас Гранд (Thomas Grant) йортонда уҡый башлай. 1730йылда Гранд киткәс, Фергусон өйөнә ҡайта. Был ваҡытта ул глобус һәм ағас сәғәт эшләй.
1734 йылда Эдинбургҡа күсеп килә һәм портрет миниатюраһы менән шөғөлләнә башлай, артабан ул Инвернессҡа күсеп килә, 1743—1744 йылдарҙа Лондонда күсеп килә һәм ғүмеренең һуңғы көнөнә тиклем бында йәшәй. 1763 йылдың ноябендә Лондон король йәмғиәтенә ағза булып керә, астрономик һәм механик моделдәр эшләй, 1748 йылда эксперименталь физика буйынса лекциялар уҡый. Ғүмеренең һуңғы йылдарында ул 50 фунт стерлинг күләмендә пенсия ала; 1776 йылдың ноябрендә вафат була Дева Мария сиркәүе янында ерләнә.
Джозеф Райттың «Ҡояш системаһы моделен аңлатыусы философ» картинаһында Фергусон һүрәтләнгән типгән фараз бар. Шул уҡ ваҡытта Райт биографияһын өйрәнеүсе Бенедикт Николсон 1968 йылда уҡытыусы Джон Уайтхерст һүрәтләнгән тип раҫлай. Икенсе комментатор картиналағы фигура "Годфри Кнеллера төшөргән Исаак Ньютонға оҡшаған тип белдерә.

# Джеймс Фергюсон
## Фергусондың нәшер ителгән мөһим хеҙмәттәре

* Astronomical Tables (1763)
* Lectures on Select Subjects (первая редакция, 1761, с правками сира Дэвида Брюстера в 1805 году)
* Astronomy explained upon Sir Isaac Newton’s Principles (1756, с правками сира Дэвида Брюстера в 1811 году)
* Select Mechanical Exercises, with a Short Account of the Life of the Author, written by himself(1773).
# Өмөтбай (исем)

Өмөтбай (исем) — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

# Өмөтбай (исем)
## Этимологияһы

Өмөтбай — фарсы һәм башҡорт һүҙҙәре ҡушып яһалған исем, өмөт итеп көтөп алған бала тигәнде аңлата. Исемдән Өмөтбаев фамилияһы барлыҡҡа килгән

# Өмөтбай (исем)
## Билдәле кешеләр

Өмөтбай Мырҙашев — башҡорт нәҫеле Өмөтбаевтарҙың нәҫеленә нигеҙ һалыусыһы — 1683 йылда ул батшанан Йомран Табын улусы ерҙәренә «владельный грамота» ала. Үҙенең улусының аманаты була.
Өмөтбай Көҫәпҡолов (1764 йыл — 1831 йыл) — Юрматы ырыуы Аҙнай түбәһе Көҫәпҡол ауылының (хәҙер Ишембай ҡалаһы составына ингән) йорт старшинаһы. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышында баш күтәреүселәр отряды командиры Көҫәпҡол Азатбаевтың өлкән улы.

# Өмөтбай (исем)
## Фамилия

Өмөтбаев Мөхәмәтсәлим Ишмөхәмәт улы (21 август 1841 йыл — 28 июнь 1907 йыл) — башҡорт мəғрифəтсе-шағиры, тәржемәсе, филолог, тарихсы, этнограф, йəмəғəт эшмəкəре, публицист.
Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы (7 апрель 1924 йыл — 24 август 1997 йыл) — совет партия-дәүләт эшмәкәре, ғалим-иҡтисады, яҙыусы.
Өмөтбаев Вил Ғайса улы (18 февраль 1938 йыл — 12 декабрь 2020 йыл) — ғалим-тау инженеры. Техник фәндәр докторы (1997), профессор (2003).

# Өмөтбай (исем)
## Ауылдар

Өмөтбай (рус. Уметбаево) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 643 кеше
Өмөтбай (рус. Уметбаево) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 32 кеше
Өмөтбай (рус. Уметбаево; башҡа атамалары Ҡалмаҡ; Яхъя) — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 113 кеше булған
# Франкенхайн

Франкенхайн (нем. Frankenhain) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 775 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,27 км². Диңгеҙ кимәленән 480 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99330 һәм автомобиль коды — IK.
# Кривая Лука (йылға)

Кривая Лука — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 2521 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кривая Лука (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022540
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202254
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мёнхпфиффель-Николаусрит

Мёнхпфиффель-Николаусрит (нем. Monchpfiffel-Nikolausrieth) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 386 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,15 км². Диңгеҙ кимәленән 123 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6556 һәм автомобиль коды — KYF.
# Бишҡайын мәмерйәһе

Бишҡайын мәмерйәһе — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Бишҡайын ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан бер саҡрым алыҫлыҡта ятҡан «Аҡкүл» станцияһы йүнәлешендә. Ағиҙел йылғаһы бассейенына ингән Аҡташ инешенең һул ярында урынлашҡан. Тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965).

# Бишҡайын мәмерйәһе
## Тасуирламаһы

Бишҡайын мәмерйәһе аҫҡы пермь көңгөр ярусы гипстарында барлыҡҡа килгән. Карст мәмерйәлеренә инә.Гипс үҙенсәлекле. Аҡ, һоро-аҡ төҫтә,тығыҙ, ваҡ бөртөклө. Шәкәр рәүешендә , таҙа эре киҫәкле. Тоҡҡа оҡшаған сикләнгән ике залдан тора. Беренсе залдың оҙонлоғо 10 метр,ә киңлеге 8 метр, бейеклеге 3,5 метр. Икенсе залдың оҙонлоғо — 11 метр, киңлеге −7 метр, бейеклеге −8 метр. Мәмерйә үҙенең эске микроклиматы буйынса һалҡын.Ҡояш ҡыҙҙырған урында урынлашҡан. Тәрәнлеге 5 метр. Йәйге эҫе көндәрҙә лә һәр саҡ боҙ һалҡынлығын һаҡлай. Мәмерйә эсендәге температура −4° була.Ҡышын стеналары һәм иҙәне туңа, йыл буйы иремәй. Шуға ла халыҡ уны «серле» мәмерйә, тип йөрөтә.Спелеология менән мауығыусылар өсөн дә ул әһәмиәтле. Мәмерйә 1770 йылда ғалим-энциклопедист, сәйәхәтсе, академик Лепёхин Иван Иванович тарафынан асыла. Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының "Башҡорт АССР-ының тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау " 1965 йылдың 17 авгусындағы Ҡарары № 465 менән Бишҡайын мәмерйәһе тәбиғәт ҡомартҡыһы булып иҫәпләнә
# Шәшке

?Европа шәшкеһе :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Һөтимәрҙәр |
| Отряд: | Йыртҡыстар |
| Ғаилә: | Һыуһарҙар |
| Ырыу: | Көҙәндәр |
| Төр: | Европа шәшкеһе |
Латинса исеме :
Mustela lutreola (Linnaeus, 1761) :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 621951 NCBI 9666 |
Ҡалып:Халыҡ - ара ҡыҙыл китап
Шәшке (лат. Mustela lutreola) — һыуһарҙар ғаиләһенә ҡараған затлы тиреле йылтыр көрән йөнлө, ҡыҫҡа аяҡлы йәнлек; бармаҡ араларында йөҙөү ярылары булыуы менән характерлы.

# Шәшке
## Һаҡлау саралары

Европа шәшкеһе төрө МСОП-тың Ҡыҙыл китабына, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының? Коми Республикаһының, Ямал -Ненең Автономиялы өлкәһенең, Ырымбур өлкәһенең, Свердловск өлкәһенең Ҡыҙыл китаптарына ла индерелгән. Положение о Красной книге Свердловской области (билдәһеҙ). Союз охраны птиц России. Дата обращения: 6 март 2011. Архивировано 24 август 2011 года. </ref> и Челябинской областей. Төрҙәше Кавказ европа шәшкеһе (Mustela lutreola turovi) РәсәйФедерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Төрҙәше Урта Рәсәй европа шәшкеһе (Mustela lutreola novikovi) шулай уҡзанесён в Красный список МСОП-тың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Флессау

Флессау (нем. Flessau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1003 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,29 км². Диңгеҙ кимәленән 27 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Азалия (исем)

Азалия — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Донъяның күп халыҡтарында ҡулланыла.

# Азалия (исем)
## Этимология

Сәскә исеменән алынған. Азалия исеме ғәрәп сығышына эйә һәм «даими», «мәңгелек» тигәнде аңлата. Был исемдең икенсе версияһы ла бар. Азалия «азалеос» грек һүҙҙәренән «киптерелгән» тигәнде аңлата, тип иҫәпләнә. Өсөнсө вариантҡа ярашлы, исем «сәскә атыусы ҡыуаҡлыҡ» тип тәржемә ителә. Рәсәй биләмәһендә уны, башлыса, мосолман ғаиләләренән ҡыҙҙарға ҡушалар.

# Азалия (исем)
## Билдәле кешеләр

Сәғитова Азалия Наил ҡыҙы (2 ғинуар 1997 йыл) — Рәсәй спортсыһы, шашкасы. 2013 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса етеҙ программала Рәсәй Кубогы бронза призеры. 2008 йылдан Рәсәй йыйылма командаһы составына инә (йәштәр составына).
Илембәтова Азалия Фәттәх ҡыҙы (1 ғинуар 1978 йыл) — ғалим-этнограф, шәрҡиәтсе. Тарих фәндәре кандидаты (2006).
Азалия Вәлиева — йырсы, Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылынан.
Игги Азалия (Аметист Амелия Келли; 7 июнь 1990 йыл) — хип-хоп башҡарыусы. Тәүге тапҡыр ул ғауғалы «Pu доллар» һәм «Two Times» йырҙарын видеоға һалған саҡта танылыу ала. 2011 йылдың 27 сентябрендә Азалия «Ignorant Art» исемле тәүге микстейп сығара.
# Декабрь

Декабрь (Аҡъюлай-аҡ юлдар айы, бөтә юлдар ҡар менән ҡапланған.)

# Декабрь
## Байрамдар, тантаналар
### Халыҡ-ара

* 1 декабрь - Бөтә Донъя СПИД-ҡа ҡаршы көрәш көнө.
* 3 декабрь - Халыҡ-ара инвалидтар көнө.
* 10 декабрь - Кеше хоҡуҡтары көнө.
* 19 декабрь - Халыҡ-ара тәьминәтселәр көнө.

# Декабрь
## Байрамдар, тантаналар
### Рәсәй

* 12 декабрь - Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы көнө.
* 16 декабрь - Энергетиктар көнө.
* 17 декабрь - Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре көнө.
* 20 декабрь - Рәсәй Федерацияһы именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.
* 27 декабрь - Рәсәй Федерацияһы ҡотҡарыусылар көнө.

# Декабрь
## Байрамдар, тантаналар
### Башҡортостан

* 12 декабрь - Башҡортостан Республикаһының тәүге Президенты Мортаза Рәхимовты һайлаған көн (1993).
* 24 декабрь - Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы көнө.

# Декабрь
## Байрамдар, тантаналар
### Мосолман

* 19 декабрь - Ғәрәфә көнө (2007).
* 20 декабрь - Ҡорбан байрамы (2007).