yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Журавлиха (йылға)

Журавлиха — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Иргиз йылғаһының һул ярына тамағынан 585 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Журавлиха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009636
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100963
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ерёменко Андрей Иванович

Еременко Андрей Иванович (2 (14) октябрь 1892 йыл — 19 ноябрь 1970 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың хәрби етәксеһе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Маршалы (1955), Советтар Союзы Геройы (1944), КПСС Үҙәк Комитетыны ағзалыҡҡа кандидат (1956—1970). 1918 йылдан Совет Армияһында.

# Ерёменко Андрей Иванович
## Йәшлеге

Андрей Иванович Еремнеко Марковка слободаһында (хәҙер Луганск өлкәһенең Марковка районы) ярлы крәҫтиән Еременко Иван Иванович (1872—1902) менән Еременко Мария Ивановна ғаиләһендә тыуа.
Ғаилә күп балалы була, Андрей һигеҙ баланың иң өлкәне (ҡустылары — Семен, Гавриил, Иван һәм Петр, һеңлеләре — Полина, Прасковья һәм Мария/Марфа).
Төрлө сығанаҡтарҙа рус йәки украиндар тип күрһәтелә.

# Ерёменко Андрей Иванович
## 1914—1920 йылдарҙа фронтта
### Беренсе донъя һуғышы

1913 йылдың ноябрендә Рус император армияһына алына. 168-се Миргород пехота полкында рядовой булып хеҙмәт итә, уның составына Беренсе донъя һуғышына инә. Көньяҡ-Көнбайыш һәм Румыния фронттарында һуғыша, 1914 йылда Галиция һуғышында айырылып тора. 1915 йылдың февралендә шул уҡ фронттың 3-сө пехота дивизияһының 12-се Великолуцк пехота полкына ефрейтор итеп күсерелә, Перемышляны ҡамауҙа һәм алыуҙа ҡатнаша. 1917 йылда унтер-офицер дәрәжәһендә полктың атлы разведкаһы командаһына күсерелә.
# Аҡбирҙин Нәжметдин Сәләхетдин улы

Аҡбирҙин Нәжметдин Сәләхетдин улы (11 декабрь 1951 йыл) — ауыл хужалығы механизаторы. СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1984). III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры.

# Аҡбирҙин Нәжметдин Сәләхетдин улы
## Биографияһы

Нәжметдин Сәләхетдин улы Аҡбирҙин 1951 йылдың 11 декабрендә Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы Бәләкәй Моҡас ауылында тыуған.
1968 йылдан башлап Мәләүез районының М. Ғафури исемендәге колхозында эшләй: 1976 йылдан алып механизацияланған звено етәксеһе, 1988 йылдан алып бүлек идарасыһы, 2001-2008 йылдарҙа механик.
1983 йылда Нәжметдин Аҡбирҙин звеноһы гектарынан 442 центнер шәкәр сөгөлдөрө ала. СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1984). III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры.
# Зәйнәкәй

Зәйнәкәй (рус. Зеникай) — Рәсәй Федерацияһының Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Казенное ауыл Советы керә. Ауылдың икенсе (ҡыҫҡартылмаған) атамаһы Зәйнәғәбдин

# Зәйнәкәй
## Тарих

Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составында була. 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, ауыл Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына индерелә. 1940 йылда ауыл яңы ойошторолған Әлмән районына керә, ә үҙ сиратында был район 1943 йылда Ҡурған өлкәһе составына бирелә.

# Зәйнәкәй
## Халҡы

2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (99 %) йәшәй.
# Ғәйфуллин Андрей Юрьевич

Ғәйфуллин Андрей Юрьевич (27 октябрь 1974 йыл) — социолог. Социология Фәндәре кандидаты (2000). Доцент (2010).

# Ғәйфуллин Андрей Юрьевич
## Биографияһы

Андрей Юрьевич Ғәйфуллин 1974 йылдың 27 октябрендә Башҡорт АССР-ының Дыуан районы Мәсәғүт ауылында тыуа. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң белем алыуын Башҡорт дәүләт университетының Иҡтисад факультетында дауам итә һәм 1997 йылда «Социология» һөнәре буйынса диплом ала. Уҡыуын артабан дауам итеп аспирантураға инә һәм уны 2000 йылда тамамлай. 2001—2006 йылдарҙа Өфө ҡалаһының Киров районы хакимиәтендә мәғлүмәт-аналитика бүлеге менән етәкселек итә. Бер үк ваҡытта БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында уҡый һәм уны 2005 йылда тамамлай. 2006 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Социаль-хоҡуҡи тикшеренеүҙәр секторы мөдире. Әлеге ваҡытта Башҡорт дәүләт университетының Философия һәм социология факультетының Социология һәм йәштәр менән эшләү кафедраһы мөдире.

# Ғәйфуллин Андрей Юрьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

«Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу буйынса күрһәткән ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (2002) Башҡортостан Республикаһы Президентының Рәхмәт хаты (2003) Рәсәй Муниципаль академияһы президентының Рәхмәт хаты (2004) Өфө ҡала хакимиәтенең Рәхмәт хаты (2005, 2011) Өфө ҡалаһы хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеттың Рәхмәт хаты (2010) Өфө ҡалаһы хакимиәтенең маҡтау ҡығыҙы (2011).

# Ғәйфуллин Андрей Юрьевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Андрей Юрьевич фәнни эшмәкәрлегендә социаль идара итеү, идара итеү процестарын мәғлүмәт-аналитика йәһәтенән тәьмин итеү, йәмәғәт фекерен өйрәнеү һәм йәштәр социологияһына өҫтөнлөк бирә. 60-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы.

# Ғәйфуллин Андрей Юрьевич
## Хеҙмәттәре

* Электорат Башкортостана: Монография./ Подред. Дж. М. Гилязитдинова. – Уфа: УОПУ ЮИ МВД РФ, 1999. – 175 с.
* Молодёжь Башкортостана на рубеже тысячелетий: Монография/ Под ред. Дж. М. Гилязитдинова, К. Ж. Давлетовой, Ю. Н. Дорожкина и др. – Уфа: УЮИ МВД РФ, 2001. – 211 с.
* Молодёжь Башкортостана: социально-экономический портрет: Монография. – Уфа: Гилем, 2006. – 148 с. / Под. ред. Дж.М. Гилязитдинова, Ф.С. Файзулина, С. В. Егорышева и др. – Уфа: Гилем, 2003. – 160 с.
* Насибуллин Р. Т., Гайфуллин А. Ю., Ильясов Ю. Т. и др. Молодёжь Башкортостана: социально-экономический портрет: Монография. – Уфа: Гилем, 2006. – 148 с.
* Гайнанов Д. А., Кириллова С. А., Печаткин В. В., Гайфуллин А. Ю., и др. Комплексная программа социально-экономического развития городского округа г. Уфа Республики Башкортостан на 2011 – 2015 годы. Часть I. – Уфа: Издательство «Слово», 2011. – 140 с.
* Гайнанов Д. А., Кириллова С. А., Печаткин В. В., Гайфуллин А. Ю., и др. Среднесрочная комплексная программа социально-экономического развития северо-восточных районов Республики Башкортостанна 2011-2015 годы. – Москва: Экономика, 2012. – 392 с.
# Нагаев Матвей Назарович

Нагаев Матвей Назарович (22 сентябрь 1892 йыл — 28 февраль 1984 йыл) — Башҡортостанда йәшәп ижад иткән рус яҙыусыһы. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы.

# Нагаев Матвей Назарович
## Биографияһы

Матвей Назарович Нагаев 1892 йылдың 22 сентябрендә Пермь губернаһының Осинцево ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Бәләкәйҙән байҙарға ялланып эшләй. Беренсе бөтә донъя һуғышында,Граждандар һуғышында ҡатнаша. 1919 йылда Коммунистар партияһы сафына инә, 1921 йылда шул партияның Көңгөр өйәҙ комитеты ағзаһы итеп һайлана. Матвей Нагаев байтаҡ йылдар Көңгөр өйәҙ ер идаралығы начальнигы булып эшләй. Үткән быуаттың 30-сы йылдарында ауыл хужалығын коллективлаштырыу эштәрендә әүҙем ҡатнаша. 1932 йылда Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөгә йәшәргә күсеп килә.Тәүҙә Башжилдорстрой идаралығында инспектор, аҙаҡ Башсоюзпушнинаның кадрҙар бүлеге мөдире булып эшләй. 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Мәләүез районының «Арыҫлан» совхозында, Көйөргәҙе районы үҙәге Ермолаево ауылындағы йылҡысылыҡ заводында хужалыҡ, партия вазифалары эштәрен башҡара. М. Нагаев пенсияға сыҡҡас ҡалған ғүмерен әҙәби ижад эшенә арнай. 1984 йылдың февралендә Өфөлә вафат була.

# Нагаев Матвей Назарович
## Ижады

Матвей Нагаев үткән быуаттың 20-се йылдары аҙағында проза өлкәҙендә ижад итә башлай. Уның төп әҫәре — «Урал армыттарында» («На отрогах Урала») романы ауылда барған социаль-иҡтисади үҙгәрештәр хаҡында. Уның «Ике ғүмер» («Две жизни»), «Көслө тулҡындар аша» («Через бурные волны») повестары граждандар һуғышы, колхоздар ойоштороу ваҡиғаларын образлы сағылдыра.

# Нагаев Матвей Назарович
## Китаптары

* Через бурные волны. Две жизни: Повести. Уфа: Башкнигоиздат, 1968. 322 с.
* На отрогах Урала: Роман. Уфа: Башкнигоиздат, 1978. 384 с.
# Иҫке Ғүмәр ауыл Советы (Кушнаренко районы)

Иҫке Ғүмәр ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Ғүмәр ауылы.

# Иҫке Ғүмәр ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Иҫке Ғүмәр ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Билдәле шәхестәре

* Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы (1912 22 октябрь — 12 октябрь 1970) — Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы өлкән лейтенанты, совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Советтар Союзы Геройы.

# Иҫке Ғүмәр ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Етәкселәре
### Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары

* Сәлимуллин Рәсил Мәхмүт улы
# Оныл (Оныл №195 ҡушылдығы)

Оныл — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оныл №195 йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оныл (Оныл №195 ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001969
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100196
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бороушка

Бороушка (Боровушка) — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мостовая йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Бороушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002791
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200279
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Боровушка (Белая ҡушылдығы)

Боровушка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Боровушка (Белая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009990
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100999
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рудольштадт

Рудольштадт (нем. Rudolstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 23762 кеше йәшәй. Майҙаны — 55,38 км². Диңгеҙ кимәленән 195 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7407 һәм автомобиль коды — SLF (элек: RU).
# Акуша (йылға)

Акуша — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Казикумухское Койсу йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Акуша (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300001305
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300130
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Килдин Салауат Әмирхан улы

Килдин Салауат Әмирхан улы (16 июнь 1952 йыл) — дәүләт хеҙмәте ветераны. 1981 йылдан Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Эштәр идаралығының яуаплы хеҙмәткәре; 1988 йылдан — Башҡорт АССР-ының Телевидение һәм радио тапшырыуҙары буйынса дәүләт комитеты рәйесе һәм Башҡортостан телерадиокомпанияһының генераль директоры; 1997 йылдан хәҙерге Элемтә өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралыҡ етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2007).

# Килдин Салауат Әмирхан улы
## Биографияһы

Салауат Әмирхан улы Килдин 1952 йылдың 16 июнендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Мораҙым ауылында тыуған. 1969 йылда Өфөнөң 1-се мәктәп-интернатын, Башҡорт дәүләт университетын (1975), Свердловск Юғары партия мәктәбен, Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһын тамамлай. 1975 йылдан Ауырғазы районы Ҡорманай урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1976 йылдан Өфө автотранспорт техникумының физика уҡытыусыһы, комсомол комитеты секретары. 1981 йылдан кадрҙар секторы инструкторы, ойоштороу-инструктор бүлеге начальнигы урынбаҫары. Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының мәҙәниәт, сәнғәт һәм матбуғат бүлеге мөдире. 1988 йылдан Башҡорт АССР-ының дәүләт телевидениеһы һәм радиоһы рәйесе, Башҡортостан ГТРК-һының генераль директоры, 1995 йылдан "Фирма «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры урынбаҫары. 1997—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһында элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң элемтәне күҙәтеү федераль хеҙмәте идаралығы начальнигы.

# Килдин Салауат Әмирхан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994);
* Салауат Юлаев ордены (2007);
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (2002);
* Башҡортостан Республиканың Почёт грамотаһы (2002)

# Килдин Салауат Әмирхан улы
## Китаптары

* Килдин С.Ә., Ярмуллин С.Ш.,Ғайсина Ф.Ф. «Башҡортостан — әүлиәләр иле». — Өфө: «Китап», 2012 й. — С. 334.
# Абыҙгилдина Венера Хәмит ҡыҙы

Абыҙгилдина Венера Хәмит ҡыҙы (18 март 1939 йыл, Башҡорт АССР-ы Маҡар районы (хәҙерге Ишембай) Йәнырыҫ ауылы — 5 май 2006 йыл, Өфө ҡалаһы) — табип-офтальмолог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1991), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1981).

# Абыҙгилдина Венера Хәмит ҡыҙы
## Биографияһы

1964 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң Өфөлә 18-се ҡала больницаһында участка терапевты,1966 йылдан 10-сы ҡала больницаһында окулист булып эшләй.
1968 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының күҙ ауырыуҙары кафедраһында ординатураға уҡырға инә.
1970 йылдан башлап, Өфө күҙ ауырыуҙары фәнни-тикшеренеү институтында эшләй. 1974 йылдан- глаукома кабинеты мөдире, шул уҡ саҡта Башҡорт АССР-ы һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш глаукоматологы вазифаларында эшләй. Венера Хәмит ҡыҙы республика табиптары менән берлектә глаукома сирен киҫәтеү, уны башланған осорҙа диагнозлап, кешеләрҙең күреү һәләтен һаҡлап ҡалыу өсөн көрәшә.
1987-1998 йылдарҙа консультация- поликлиника бүлеге мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге 40 йәштән уҙғандар араһында глаукоманы башланған осоронда уҡ табып, сирлеләрҙе диспансеризациялауға арналған. Венера Хәмит ҡыҙы Абыҙгилдина- 7 фәнни хеҙмәт авторы.

# Абыҙгилдина Венера Хәмит ҡыҙы
## Ғаиләһе

Тормош иптәше Юнир Миңлеғәли улы Абыҙгилдин -профессор, техник фәндәр докторы, 1986- 2004 йылдарҙа Өфө дәүләт нефть-техник университет проректоры. Улы- Айрат Юнир улы Абыҙгилдин, техник фәндәр докторы, Өфө дәүләт нефть-техник университетының инженерлыҡ графика кафедраһы мөдире.
# Ураҙмәт (Татарстан)

Ураҙмәт — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Ураҙмәт ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Ураҙмәт (Татарстан)
## Географик урынлашыуы

Ауыл Сикия йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ураҙмәт (Татарстан)
## Тарихы

Ураҙмәт — Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы башҡорттарының ауылы. XVIII быуаттың 1-се яртыһында нигеҙләнгән. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда мәсет, мәктәп, һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.

# Ураҙмәт (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 140 башҡорт, 235 типтәр; 1834 йылда — 167 башҡорт, 75 типтәр; 1902 йылда — 828 башҡорт һәм типтәр йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1897 | 1906 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 578 | 668 | 758 | 892 | 1117 | 994 | 938 | 694 | 678 | 711 | 524 | 358 | 318 | 278 |

# Ураҙмәт (Татарстан)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
# Шаталька-Игол

Шаталька-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кыс-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Шаталька-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037722
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203772
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вершина (йылға)

Вершина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Умытья йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Вершина (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300015972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301597
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тойю (Коин ҡушылдығы)

Тойю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коин йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Тойю (Коин ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002147
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Живоначальная Троица сиркәүе (Батайск)

2013
Живоначальная Троица сиркәүе (Изге Троица ғибәҙәтханаһы , Троицкий ғибәҙәтханаһы) — Ростов өлкәһе Батайск ҡалаһындағы православие ғибәҙәтханаһы; ҡанунлаштырылған тәре көмбәҙ стилендә төҙөлгән.

# Живоначальная Троица сиркәүе (Батайск)
## Тарих

1854 йылда Батайск ҡалаһындағы Азов урамында (хәҙерге Октябрҙең 50 йыллығы урамы) мөһәбәт биш башлы Одигитрия сиркәүе (Изге Одигитрия ғибәҙәтханаһы) төҙөлгән. Ул үҙенең масштабы буйынса хәҙерге көндәге Ростов кафедраль соборынан бер ҙә ҡалышмай. Сиркәү ишек алдында ике мәктәп, ҡарт-ҡоролар һәм ғәриптәр өсөн мәрхәмәтлек йорто (богадельня), аш табыны бүлмәһе биналары булған. 1937 йылда ғибәҙәтхана ҡыйратылған. Һуғыш алдынан сиркәү йортоноң ҡалдыҡтарында төрмә урынлашҡан. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Батайск немецтар тарафынан баҫып алынған. Ҡыйралған сиркәү йорто урынында хәрби әсирҙәр өсөн сәнскеле тимер сымдар менән уратылған лагерь урынлашҡан булған.
Һуғыш тамамланғандан һуң сиркәү йортоноң таш нигеҙендә лицей бинаһы төҙөгәндәр, ә уның янында кинотеатр бинаһы торған. 1980-се йылдар аҙағында СССР-ҙа үҙгәртеп ҡороу башланғас элекке сиркәү территорияһында яңы ғибәҙәтхана төҙөргә ҡарар иткәндәр. Батайск халҡы ҡала хакимиәтенә кинотеатр бинаһын сиркәү итеп ҡулланырға биреүҙе һорап мөрәжәғәт иткән. Рөхсәт алынғас, сиркәү мәхәлләһе кинотеатр бинаһын православие сиркәүе итеп яңынан ҡорған. Бына шулай 1991 йылда сиркәүҙе аяҡҡа баҫтыра башлағандар һәм уны Изге Троица сиркәүе тип атап, уның бер тәхетенә Одигитрия тәхете атамаһын биргәндәр.
Изге Троица сиркәүе 2000 йылдың сентябрендә төҙөлә башлаған. 2003 йылда уның ике көмбәҙе эшләнеп бөтөп, өҫтөнә тәреләр ҡуйылған. Башняһында сәғәт торған. 2003 йылдың 27 сентябрендә төҙөлөп ятҡан сиркәү майҙанында Изге апостол Андрей Первозванныйға һәйкәл асҡандар. Һәйкәлдең авторы — РФ атҡаҙанған рәссамы, һынсы С. М. Исаков. Һәйкәл Святитель Николай Чудотворец Хәйриә Фондының аҡсаһына төҙөлгән. Һәйкәлде изгеләндереү церемонияһын Ростов һәм Новочеркасск архиепискобы Пантелеимон үткәргән.
2006 йылда сиркәү менән бер үк ваҡытта яңы мәктәп бинаһын да төҙөгәндәр. 2008 йылда сиркәүҙең стеналары һәм көмбәҙҙәре штукатурланған, сиркәү территорияһы ҡойма менән уратып алынған. 2009 йылда сиркәүҙең эске яғын йыһазлау эштәре барған.
Тулыһынса Троица ғибәҙәтханаһы 2013 йылда төҙөлөп бөткән һәм ҡаланы матурлап тора башлаған. Ставрополь ҡалаһында үткәрелгән «Прометей-2007» архитектура конкурсында ул Рәсәй көньяғында төҙөлөп ятҡан иң матур культ бинаһы тип танылған.
Адресы: 346880, Ростов өлкәһе, Батайск ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы , 152-се йорт (Андрей Первозванный майҙаны , 1-се һанлы йорт).
* Рәсемдәр галереяһы