yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пыктыган-Еган (Нин-Кан-Еган ҡушылдығы)

Пыктыган-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кулын-Игол йылғаһының һул ярына тамағынан 284 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Пыктыган-Еган (Нин-Кан-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038217
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203821
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вострецов ауыл Советы (Борай районы)

Вострецов ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Борай районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Вострецов ауылы

# Вострецов ауыл Советы (Борай районы)
## История

Вострецов ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ризуанов Наил Мәсәлим улы

Ризуанов Наил Мәсәлим улы (15 сентябрь 1929(19290915) — 6 апрель 2012) — тау инженеры. Техник фәндәре кандидаты (1983). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1993), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1972), Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ‑энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (1999). Октябрь Революцияһы (1986), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976, 1981) ордендары кавалеры. «Башнефть легендаһы» коропоратив премияһының беренсе лауреаты (2010).

# Ризуанов Наил Мәсәлим улы
## Биографияһы

Ризуанов Наил Мәсәлим улы 1929 йылдың 15 сентябрендә Башҡортостан АССР-ы Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районы) Уҫман ауылында тыуған.
1952 йылда Өфө дәүләт нефть институтын тамамлаған.
1952 йылдан «Башвостокнефтеразведка» тресында эшләй. Башта Ҡолтүбә быраулау контораһы производство‑техник бүлегенең өлкән инженеры була. 1954 йылдан Ҡалтасы быраулау контораһының производство‑техник бүлеге начальнигы вазифаһын үтәй, ә 1956 йылдан ошо уҡ контораның баш инженеры була.
1962 йылдың майынан «Башвостокнефтеразведка» тресының баш инженеры, ә 1968 йылдан трестың идарасыһы вазифаларын башҡара.
1970 йылдан Бөрө быраулау эштәре идаралығы начальнигы була.
1972 — 1995 йылдарҙа «Башнефть» ойошмаһында генераль директорының быраулау буйынса урынбаҫары, 1995—2002 йылдарҙа генераль директор советнигы вазифаларын үтәй.
2012 йылдың 6 апрелендә Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Ризуанов Наил Мәсәлим улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Башҡортостан Республикаһының 50 нефть ятҡылығын, шул иҫәптән Арлан нефть ятҡылығын, асыуҙа ҡатнаша. Бынан тыш Көнбайыш Себерҙә, Ҡаҙағстанда Йәмән Республикаһында нефть ятҡылыҡтарын асыуҙа ҡатнаша. 35 фәнни хеҙмәт һәм 10 уйлап табыу авторы.
# Ай-Вис

Ай-Вис — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ай-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021460
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302146
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әйкәттәр

Әйкәттәр (ғәр. أصحاب الأيكة‎, рус. Айкиты) — Шөғәйеп пәйғәмбәрҙе ҡабул итмәй, ялған пәйғәмбәр тип иғлан иткән халыҡ. Ҡөрьәндең 26-сы сүрәһенең 176-184-се аяттарында телгә алына.

# Әйкәттәр
## Тарихы

Ҡөрьәнгә ярашлы , Шөғәйеп диндарҙар төркөмө менән бер төркөм мидйәндәргә килгән язанан ҡотолоп ҡала һәм яҡында йәшәгән әйкәт халҡына дәғүәт алып бара башлай. Әйкәттәр поттарға табынғандар, кеше талау һәм сауҙала алдау менән шөғөлләнгәндәр. Пәйғәмбәр Шөғәйеп уларҙы Аллаһ диненә ышанырға саҡыра, әммә әйкәттәр уны кире ҡаға һәм унан пәйғәмбәрлеген мөғжизәләр рәүешендә иҫбатлауҙы талап итә. Пәйғәмбәр уларға мөғжизәләрҙе күрһәткәндән һуң, әйкәттәрҙең бер өлөшө иман килтергән, ә күпселек өлөшө элеккесә көфөрлөктә ҡалған. Шул саҡта Аллаһ уларға ҡоролоҡ ебәрә һәм уңышһыҙ ҡалдыра. Ҡоролоҡ та быларҙы иманға килтермәй, Аллаһ уларға ут сәсеүсе болоттар ебәрә һәм әйкәттәрҙе тулыһынса юҡ итә.
Әйкәттәр юҡ ителгәндән һуң Шөғәйеп пәйғәмбәр) диндар мидйәндәр һәм әйкәттәр менән бергә Мидйәнгә ҡайта. Унда ул өйләнә һәм ике ҡыҙы тыуа. Ҡыҙҙарының береһе Муса пәйғәмбәрҙең ҡатыны була.
# Ҡалтыман ауыл Советы (Иглин районы)

Ҡалтыман ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Ҡалтыман ауыл Советы (Иглин районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Галинарова Мартина

Галинарова Мартина, фамилияһы — Яшицова, шулай уҡ тәүге иренең фамилияһы аҫтында билдәле Шварцбахерова (1973 йылдың 22 апрелендә тыуған, Долны Кубин, Словакия) — Словакия спортсыһы. Донъя вице-чемпионы, ҡышҡы Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы. Донъя кубогы этабы еңеүсеһе, ике тапҡыр Европа чемпионы, Европа вице-чемпионы, Словакия чемпионы.

# Галинарова Мартина
## Спорт карьераһы

«Дукла» (Банск-Быстрица) Спорт клубтары ағзаһы.
Галинарова үҙенең биатлон карьераһын 1992 йылғы Ҡышҡы олимпия уйындары бөткәс үк башлай. Ике йылдан һуң Лиллерхаммерҙа олимпия миҙалы өсөн көрәште, унда алтынсы була.
Дөйөм алғанда, Словакия намыҫын биш Олимпиадала яҡлаған. Донъя кубогында 19 миҙгел үткәрҙе.
1992 йылдың декабрендә Поклюкала Донъя кубогы этабында дебюты була. Тәүге ярыш һөҙөмтәләре буйынса 15 километрға шәхси ярышта ул хатта немец олимпия чемпионы Антье Харвиҙы уҙып, туғыҙынсы урынды алды. Антье Харви 17-се генә урында ҡала. Һуңынан Эстерсунд һәм Лахтиҙа Донъя кубогы этаптарында еңеү яулай. Һөҙөмтәлә беренсе биатлон миҙгелен спортсы Донъя кубогының дөйөм иҫәбендә 9-сы урын менән тамамлай. Был уның бөтә спорт карьераһында иң яҡшыһы булды.
1998 йылда Нонзаваонсена (Нагано, Япония) Мартина беренсе этапта сығыш яһаған словак эстафета командаһы дүртенсе урынды алды. Спортсының һуңғы олимпиадаһы Ванкуверҙағы ярыштар булды: бында Мартина эстафетала 13-сө урын яуланы, уның составында ул беренсе этапта йүгерә.
1999 йылда Финляндияның Контилахти ҡалаһында барған донъя чемпионатында ул үҙенең ил өсөн тәүге миҙалын яуланы, эҙәрлекләү ярышында етенсе булып киткән Мартина икенсе урынды яулай.
2011 йылдың 25 майында рәсми рәүештә спорт карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итә. Ул «Дукла» клубында илдең йәштәр йыйылма командаһы менән шөғөлләнәсәк.
Кейәүҙә, улы бар.

# Галинарова Мартина
## Кейем

2011 йылдың 1 апреленә ҡарата
* Винтовка — Anschütz
* Саңғы таяғы — Swix
* Күҙлек — Project Rudy
* Кейем — Sportful
# Оло Лонг-Юган

Оло Лонг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НАДЫМ/131/243 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 107 км.

# Оло Лонг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305035
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Болтан

Болтан — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иска йылғаһының уң ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Болтан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200008498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200849
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эльчин Сәфәрле

Эльчи́н Сәфәрле (әзерб.Elçin Səfərli; 12 март 1984 йыл, Баҡы) — яҙыусы, журналист. Әҫәрҙәре көнсығыш йолалары, мәҙәниәте, йәшәйеше һәм һөйөүе тураһында.

# Эльчин Сәфәрле
## Биография

12 йәшенән псевдоним менән йәштәр гәзиттәрендә әҫәрҙәрен баҫтыра башлай. 16 йәшенән киң мәғлүмәт саралары менән тығыҙ бәйләнештә эшләй. Әзербайжан халыҡ-ара университетына уҡырға инә. Һуңғы бер нисә йыл тележурналистика менән шөғөлләнә.
Сәфәрли — профессиональ журналист, йәштәр әҙәби конкурстары лауреаты.
Оҙаҡ йылдар Истанбулда йәшәй, шуға күрә тәүге романдар ваҡиғалары был ҡалаға бәйле. Беренсе «Сладкая соль Босфора» китабын сығарыу менән «икенсе Орхан Памуҡ» тигән даны тарала.
2011 йылда Сәфәрле тураһында ҡыҫҡа метражлы «Наедине со всеми» фильмы төшөрөлә (режиссеры Сергей Сараханов).

# Эльчин Сәфәрле
## Әҫәрҙәре

* 2008 — «Сладкая соль Босфора» — Мәскәү, «АСТ». ISBN 978-5-17-048497-3, 978-5-271-18912-8
* 2008 — «Туда без обратно» — Мәскәү, «АСТ».
* 2009 — «Я вернусь» — Мәскәү, «АСТ».
* 2010 — «Мне тебя обещали» — Мәскәү, «АСТ».
* 2010 — «…Нет воспоминаний без тебя» — Мәскәү, «АСТ». ISBN 978-5-17-062397-6, 978-5-271-25423-9
* 2010 — «Тысяча и две ночи: Наши на Востоке» (хикәйәләр йыйынтығы) — Мәскәү, «АСТ» ISBN 978-5-17-064990-7, 978-5-271-26790-1, 978-5-226-02064-3
** «Там, где должна быть» хикәйәһе
** «Запрет на себя» повесы
* 2010 — «Контурные карты для взрослых» йыйынтығында «Угол её круглого дома» хикәйәһе (тәҙәүсеһе Алмат Малатов) — АСТ, Астрель, ВКТ
* 2012 — «Легенды Босфора» — Мәскәү, «АСТ».
* 2012 — «Если бы ты знал…» — Мәскәү, «АСТ». ISBN 978-5-17-079939-8, 978-5-17-079940-4
* 2013 — «Рецепты счастья» — Мәскәү, «АСТ».
* 2012 — «Когда я без тебя» (автор йыйынтығы) Я. Шакунова менән — Мәскәү, «Астрель». ISBN 978-5-271-44772-3
* 2015 — «Я хочу домой»
# Түбәнге Тайжасу

Түбәнге Тайжасу — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бельсу йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Түбәнге Тайжасу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007726
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200772
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Соялка

Соялка (Сойла, Сояльская) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының һул ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Соялка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038757
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003875
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йырмыш

Йырмыш (рус. Ермыш (Правый Ермыш)) — Рәсәй йылғаһы.

# Йырмыш
## Географияһы

Йырмыш йылғаһы Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бисерть йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Йырмыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100021244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102124
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Йырмыш
## Этимологияһы

Атама башҡорт телендәге йырыу һүҙенән барлыҡҡа килгән, йәғни, йылға йомшаҡ ер тоҡомдарын йырып аға. Силәбе өлкәһендә йәнә шуға оҡшаш гидроним — Йырғалаш (рус. Ергалаш (Ергаляш)) бар. Ул да Наҙы-Петровск районына инә. Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович был гидронимды шулай уҡ йырыу һүҙенә тамырҙаш «йырғылау» сифаты булыу менән аңлата..
# Сумысь-Я-Хулюм

Сумысь-Я-Хулюм — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сумысь-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сумысь-Я-Хулюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302801
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сюткин Пётр Иванович

Сюткин Пётр Иванович (31 декабрь 1915 йыл — 14 август 1954 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, танк бригадаһының взвод командиры, гвардия лейтенанты, артабан гвардия майоры. Советтар Союзы Геройы (1946).

# Сюткин Пётр Иванович
## Биографияһы

Пётр Иванович Сюткин хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районы биләмәлендә булған Армянинов ауылында 1915 йылдың 31 декабрендә тыуған. Һуғыш алдынан Ҡалтасы районы Күтерем ауылында уҡытыусы булып эшләй. 1941 йылда Яңауыл районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла, 1942 йылда ВКП(б) ағзаһы була, ә фронтҡа 1944 йылдың сентябрендә эләгә.
41-се гвардия танк бригадаһының танк взводы командиры (2-се Украина фронтының 7-се механизацияланған корпусы) гвардия лейтенанты Сюткин Петр 1945 йылдың 17-18 апрелендә алыштарҙа батырлыҡ күрһәтә.
1945 йылдың 17 апрелендә Брно ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ, Войковице ауылына беренселәрҙән булып барып инә. Артабан, П. И. Сюткин взводы Свитив йылғаһы аша кисеүҙе эләктерә һәм төп көстәр килгәнгә тиклем уны ысҡындырмай, шул уҡ ваҡытта дошмандың бер нисә контратакаһын кире ҡаға. Икенсе көнөнә, шул уҡ юҫыҡта эш итеп, взвод Босоноги ауылы эргәһендәге юл сатына эйә була, бының менән дошмандың Брнонан сигенеү юлын ҡаплай.
   СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 15 майында сыҡҡан указы менән командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта ҡаһарманлыҡ һәм батырсылыҡ күрһәткәне өсөн гвардия лейтенанты Сюткин Петр Ивановичҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы ташырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә (№ 6329).
Һуғыштан һуң П. И. Сюткин Ставрополь суворов училищеһында офицер-тәрбиәсе булып хеҙмәт итә.
1953 йылда Хәрби-сәйәси академияны тамамлай.
1954 йылдың 14 авгусында майор П. И. Сюткин автомобиль һәләкәтендә фәжиғәле һәләк була. Ҡалтасы районында Холодный Кдюч ауылында ерләнә.

# Сюткин Пётр Иванович
## Бүләктәре

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы (15.05.1946);
* Ленин ордены (15.05.1946);
* 2-се дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены (16.05.1945).

# Сюткин Пётр Иванович
## Хәтер

* Башҡортостандың Ҡалтасы районы Калегин ауылында геройға һәйкәл ҡуйылған.
# Усекай

Усекай (Оло Усекай) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аспа йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Усекай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101330
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бергас-Иоль

Бергас-Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зырянская Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Бергас-Иоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048037
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004803
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Медведград

Медведград — яҡшы нығытылған урта быуат һарайы, Хорватияның баш ҡалаһы Загребтан алыҫ түгел Медведница тауының көньяҡ битләүендә урынлашҡан.
Һарай яҡында фортификациялы файҙаға эйә булған Малы-Плазур ҡалҡыулығы түбәһендә төҙөлгән. Был уба Загреб өҫтөнән күтәрелгән Медведница тауы һыртының армытынан ғибәрәт. Аяҙ көндә ҡала замогы алыҫтан күренә, бигерәк тә уның төп бейек манараһы асыҡ күренә. Төп башняның итәгендә 1991—1995 йылдарҙа бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғышта һәләк булған хорват һалдаттарына арналған Oltar domovine мемориалы урынлашҡан.

# Медведград
## Тарихы

Медведград һарайы XIII быуатта папа Иннокентий IV ҡарары буйынса төҙөлгән, сөнки Батый ғәскәрҙәре Загреб сиктәрен талай, Градец ҡалаһын емерә. Медведградтың күҙәтеү майҙанынан, 500 метр бейеклектән Загребҡа матур күренеш асыла. Төҙөлөш менән 1249—1254 йылдарҙа Филипп Тюрье, епископ Загребский шөғөлләнгән. Һуңғараҡ Медведград славон бандары (Степан Шубичтың) биләмәһенә күсә. 1590 йылда ҡәлғә ер тетрәү ваҡытында ныҡ емерелә һәм ташлап ҡуйыла. XX быуатта ҡәлгә тергеҙелә һәм унда күҙәтеү майҙансығы урынлаштырыла, унан — 500 метрҙан ашыу бейеклектән — ҡаланың мөғжизәле күренеше асыла.
1472 йылдың 27 мартында Медведград һарайында билдәле хорват һәм венгр шағиры, славон бады Янус Паннониус (Иван Чешмицкий) вафат була.
# Конч

Конч — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы,Ингушетия/Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сурхохи йылғаһының уң ярына тамағынан 1,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Конч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005475
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200547
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хәйбуллин Ишморат Нәзир улы

Хәйбуллин Ишморат Нәзир улы, шулай уҡ Ишморат хәҙрәт булараҡ билдәле (4 декабрь 1977 йыл) — дин әһеле, психолог, ғәрәп теле белгесе, тәржемәсе. Рәсәй мосолмандары араһында ғәрәп теле буйынса хеҙмәттәре, ислам нигеҙҙәре буйынса аудиолекциялары менән билдәле.

# Хәйбуллин Ишморат Нәзир улы
## Биографияһы

Ишморат Нәзир улы Хәйбуллин 1977 йылдың 4 декабрендә Башҡорт АССР-ы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы) Учалы районының Мәҫкәү ауылында тыуған.
1985 йылдан Учалы районының Урал, 1988 йылдан — Озерный урта мәктәптәрендә, 1993—1995 йылдарҙа Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында уҡый.
1995—2004 йылдарҙа Мысырҙың Ҡаһирә ҡалаһында «Әл-Әзһәр» Халыҡ-ара ислам университетында уҡый, педагогия факультетының ғәрәп теле бүлеген тамамлай. Шулай уҡ Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының психология факультеты магистратураһын тамамлаған.
2004—2005 йылдарҙа Күгәрсен районы Тәүәкән ауылы мәсетендә имам-хатиб булып эшләй.
2005—2009 йылдарҙа Өфө ҡалаһының «Фәләк» төбәк йәмәғәт ойошмаһының имам-хатибы.
2013—2019 йылдарҙа — «Ваҡыт!» гәзите мөхәррире.
2019 йылдан китаптар тәржемә итеү, мөхәрриләү, интернет селтәре аша онлайн дәрестәр биреү менән шөғөлләнә.

# Хәйбуллин Ишморат Нәзир улы
## Китаптары

* Ғәрәп теле грамматикаһы. Ҡыҫҡаса аңлатма (рус.)
* Ғәрәп теленең стилистикаһы (рус.)
* Ғәрәпсә нисек һөйләшергә (рус.)
* Тажвид. Ҡыҫҡаса аңлатма (рус.)
* Йәджүж һәм Мәджүж. Ер йөҙөнән килеүселәр, 2014, 121 бит. (рус.)
* Иман дәрестәре (яңы башлаусыларға Ислам тураһында рус, башҡорт, татар телендә китап)
* Йома вәғәздәре (башҡорт һәм татар телендә китап)
# Янг-Ёган

Янг-Ёган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сими-Ёган йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Янг-Ёган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300047699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304769
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡануниәт

Ҡануниәт — закондар сығарыу; шулай уҡ закондар йыйылмаһы. Дәүләттә сығарылған бөтә норматив-хоҡуҡи акттар.

# Ҡануниәт
## Норматив акттар йыйылмаһы булараҡ ҡануниәт

* Ҡануниәт — закондар сығарыу (вәкиллекле) органы йә туранан-тура халыҡ тарафынан сығарылған һәм илдең территорияһында эш иткән закон акттары системаһы.
* Ҡануниәт киң мәғәнәлә — закон акттарын ғына түгел, законға нигеҙләнгән норматив акттарҙы ла индереп, илдә эш иткән норматив хоҡуҡи акттар системаһы.
* Ҡануниәт — ниндәй ҙә булһа тармаҡта эш иткән һәм (йәки) ижтимағи мөнәсәбәттәрҙең ниндәй ҙә булһа өлкәһен көйләгән норматив акттар системаһы.

# Ҡануниәт
## Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте

Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына нигеҙләнә, үҙ эсенә халыҡ-ара хоҡуҡтың дөйөм танылған принциптарын һәм нормаларын, федераль конституцион закондарҙы, федераль закондарҙы (федераль ҡануниәт), Рәсәй Федерацияһы субъекттарының конституцияларын (уставтарын) һәм закондарын (Рәсәй Федерацияһы субъекттарының ҡануниәтен) индерә.
* Рәсәй Федерацияһының Граждан кодексы
* Рәсәй Федерацияһының Ғаилә кодексы
* Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексы
* Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында кодекс
* Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы
* Рәсәй Федерацияһының Һалым кодексы
* Рәсәй Федерацияһының Ҡала төҙөлөшө кодексы
* Рәсәй Федерацияһының Енәйәт-процессуаль ҡануниәте
* Рәсәй Федерацияһының Енәйәт-хөкөм язаһы башҡарыу ҡануниәте
* Рәсәй Федерацияһының Миграция ҡануниәте
* Рәсәй дәүләт наградалары өлкәһен хоҡуҡи көйләү