yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Көньяҡ-Пльзень

Көньяҡ-Пльзень (чех Okres Plzeň-jih) — Чех Республикаһының Пльзень крайындағы 7 ҡала-райондың береһе. Административ үҙәге — Пльзень ҡалаһы (район составына инмәй). Майҙаны — 990,04 кв. км, халҡының һаны 61 923 кеше тәшкил итә. Районда 90 муниципалитет иҫәпләнә, шуларҙың 7-һе — ҡала муниципалитеты.

# Көньяҡ-Пльзень
## Географияһы

Район Пльзень крайының көнсығышында урынлашҡан. Ул Пльзен крайының Пльзень ҡалаһы, Төньяҡ-Пльзень, Клатови, Ракицани ҡалалары менән һәм Урта Чехия крайының Пршибрам һәм Көньяҡ Чехия крайының Страконице райондары менән сиктәш тора.

# Көньяҡ-Пльзень
## Ҡалалары һәм халҡы

2009 йыл мәғлүмәттәре буйынса
Стари-Пльзенец ҡалаһы 2007 йылдан алып Пльзень ҡала-районының бер өлөшө булып тора, быға тиклем ул Ҡөньяҡ-Пльзень районы составында торған була.
Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 62,55 кеше/км²; райондың 47,06 % халҡы ҡалаларҙа йәшәй.

# Көньяҡ-Пльзень
## Сығанағы

* ЧР Эске эштәр министрлығының мәғлүмәте
* ↑ Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích – k 1. 1. 2024 (чеш.) — Praha: ČSÚ, 2024.
* 1 2 Český statistický úřad https://www.czso.cz/csu/czso/vysledky-scitani-2021-otevrena-data (чеш.)
* ↑ https://www.czso.cz/documents/11288/152567798/csu_uzemni_zmeny21_t1_moravskoslezsky_kraj.xlsx
* ↑ https://www.czso.cz/csu/czso/okresy-ceske-republiky-2016 — 1969.
* ↑ Kódování okresů pro SPZ (1960 – 2002)
# Ропча (Весляна ҡушылдығы)

Ропча — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының уң ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 136 км.

# Ропча (Весляна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022057
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002205
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мусюр-Шор

Мусюр-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Мусюр-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072689
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007268
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нагорная (Быстрая ҡушылдығы)

Нагорная (Таулы) йылғаһы Рәсәйҙең Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға ; Быстрая йылғаһының уң ҡушылдығы. Быстрая йылғаһы тамағынан 185 км өҫтәрәк ҡоя. Йылға оҙонлоғо 21 км, һыу йыйыу бассейнының майҙаны — 180 км2, карталарҙа кибеүсе йылға тип билдәләнгән.

# Нагорная (Быстрая ҡушылдығы)
## Тасуирлама

Йылға Морозов районының Грузиндар утары янында башлана. Уның исеме менән йылға аҡҡан йырын аталған. Шулай уҡ йылға исеме менән Грузиндар утары янындағы ҡурғандар төркөмө ("Нагорный I") һәм Козинка ("Нагорный II") аталған. Был ҡурғандар төркөмө дәүләт һаҡлауы аҫтында тора.

# Нагорная (Быстрая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Сухая йылғаһы Дон һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Северский Донец йылғаһы. Йылғаның бассейны — Дон йылғаһы (һыу бассейнының Рәсәйҙәге өлөшө).

# Нагорная (Быстрая ҡушылдығы)
## Иҫкәрмә

* ↑ Список памятников археологии Морозовского района, состоящих на государственной охране
* ↑ Государственный водный реестр РФ: Река Нагорная (Нагольная) (билдәһеҙ).
# Ғурабиҙәр

Ғурабиҙәр (ғәр. غرابية‎; рус. Гурабиты) — шиғыйҙарҙың иртә осорондағы фирҡәләрҙең береһе.

# Ғурабиҙәр
## Этимологияһы

«Ғурабиҙәр» төркөмөнөң исеме ғәрәпсә «ҡоҙғондар» тигәнде аңлата. Был фирҡәгә атама хәҙрәте Али ибн Әбү Талип менән Мөхәммәт Пәйғәмбәр бер-береһенә «ике ҡоҙғон кеүек» бик оҡшаш булған, тип раҫлағанға бирелгән.

# Ғурабиҙәр
## Инаныуҙары

Ғурабиҙәр шиғый инаныуҙарына сиктән тыш бирелгән булалар. У лар Али ибн Әбү Талип илаһилаштыралар һәм уны Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән юғарыраҡ күтәрәләр. Улар фекеренсә, Ябраил фәрештә Мөхәммәт Пәйғәмбәргә хаталыҡ менән үәхи килтергән, ул хәҙрәте Алиға тапшырырға тейеш булған.Уларса, имамат Али тоҡомдарынан ғына торорға тейеш
# 1873 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1873 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1873 MDCCCLXXIII |
| Юлиан стилендә | 1872—1873 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2625—2626 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7381—7382 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5633—5634 ה'תרל"ג — ה'תרל"ד |
| Мосолман календары | 1290—1291 |
| Боронғо әрмән календары | 1322 ԹՎ ՌՅԻԲ |
| Ҡытай календары | 4569—4570 壬申—癸酉 чёрная обезьяна — чёрная курица |
| Эфиопа календары | 1865—1866 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1929—1930 |
| - Шака самват | 1795—1796 |
| - Кали-юга | 4974—4975 |
| Иран календары | 1251—1252 |
1873 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1873 йыл
## Тыуғандар

* 8 февраль — Ҡулаев Мөхәмәтхан Сәхипгәрәй улы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, телсе, табип. Башҡорт Хөкүмәте рәйесе.
# Кесе Шоча

Кесе Шоча — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шоча йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кесе Шоча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035725
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003572
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йенни Риссведс

Йе́нни Кла́ра Кристи́на Ри́ссведс (швед. Jenny Klara Kristina Rissveds; 6 июнь 1994 йыл, Фалун) — швед велосипедта ярышыусыһы, Олимпия уйындары чемпионы.

# Йенни Риссведс
## Биографияһы

2012 йылда Европа чемпионатында үҫмер спортсылар зачеты еңеүсеһе. Шул уҡ йылдан донъя чемпионатында һәм маунтинбайк (тау велосипеды) буйынса Донъя кубогында ҡатнаша. 2014 йылда Донъя кубогының элиминатор зачетында икенсе урынды биләй. Киләһе йылда Риссведс донъя чемпионатында 23 йәшкә тиклемгеләр араһында зачетта өсөнсө булған. Шул уҡ йылда "Европа уйындары"нда ул һигеҙенсе була. 2016 йылда Риссведс донъя кубогының өлкәндәр зачетында дүртенсе, йәштәр зачетында донъя чемпионаты еңеүсеһе була. Рио-де-Жанейролағы Олимпия уйындарында Йенни Риссведс велосипед спортында Швецияға тарихта беренсе ҡатын-ҡыҙ алтын миҙалын килтерә.
# Әхмәтғәлиев Арыҫланғәле Әхмәтғәли улы

Әхмәтғәлиев Арыҫланғәле Әхмәтғәли улы ( ? 1907 йыл — 1 апрель 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, ҡыҙылармеец, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы уҡсыһы.

# Әхмәтғәлиев Арыҫланғәле Әхмәтғәли улы
## Биографияһы

Арыҫланғәле Әхмәтвәғәли улы Әхмәтғәлиев Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Башҡортостан Республикаһы Буранғол ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында уҡсы булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 1 апрелендә яраларынан вафат була. Рәсәй Федерацияһы Һарытау (Саратов) өлкәһе Репное ауылында ерләнгән

# Әхмәтғәлиев Арыҫланғәле Әхмәтғәли улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән. Биш бала атаһы була, ейән-ейәнсәрҙәре нәҫелен дауам итә.
# Ҡаты ҡанатлылар

Ҡаты ҡанатлылар, йәки ҡуңыҙҙар (лат. Coleoptera) — алғы ҡанаттары ҡаты булған, артҡы ҡанаттары ярынан торған, бөтә ер йөҙөнә таралған, төрлө ҙурлыҡта була һәм 200 меңгә яҡын төргә бүленә торған бөжәктәр. Бөжәктәрҙең иң ҙур отряды. 350 меңдән артыҡ төрө иҫәпләне. Рәсәйҙә ҡуңыҙҙарҙың 20 мен төрө булыуы билдәле.

# Ҡаты ҡанатлылар
## Ҡылыҡһырлама

Ҡаты ҡанатлыларҙың тәүге ике ҡанаты ҡаты ҡанат япҡысына әүерелгән. Икенсе йоҡа ярылы ике ҡанаты осоу өсөн тәғәйенләнгән. Ҡуңыҙҙарҙың барыһы ла осмай, әммә бараһының да ҡанат япҡымы бар. Ҡыңыҙҙар сағыу һорғолт йәшел, ҡара һәм һоро төстә булыуы мөмкин. Күп төрҙәрҙең ҡанат япҡысында йә иһә башында үҫентеләре була.
Баш өлөшөнде ҡатмарлы күҙҙәре, мыйыҡтары, ике көслө яңаҡлы кимереүсе ауыҙ ағзалары була. Ҡуңыҙҙар йомортҡа һалалар. Йомортҡаларҙан төрлөсә йәшәү рәүеше алып барған личинкалар сыға. Ҡайһы берҙәре үҫемлек япраҡтарында, икенселәре — тупраҡ өҫтөндә, өсөнсөләре — тупраҡта, дүртенселәре — һыуҙа, бишенселәре үҫемлектәр туҡымаларында һәм башҡа ерҙә йәшәйҙәр.
Личинкалары төҫө һәм формаһы буйынса бик күп төрлө булалар. Личинкалар күп тапҡыр төләй. Был процеес бер нисә айҙан 10,5 айға тиклем һуҙылырға мөмкин. Ҡуңыҙҙарҙың үҫешендә тулы әүрелеш башҡарыла: йомортҡа → личинка→ ҡурсаҡ → үҫеп еткән бөжәк.

# Ҡаты ҡанатлылар
## Йәшәү мөхите

Ҡаты ҡанатлылар барлыҡ йәшәү мөхитен дә үҙләштергән. Ер өҫтәндә йәшәүсе төрҙәре ифрат та күп. Урмандарҙа, туғайҙарҙа, сүллектәрҙә, һаҙлыҡтарҙа, үҙәндәрҙә, тауҙарҙа, һыу ятҡылыҡтарында йәшәҙәр.
Туҡланыуы күп төрлө: япраҡ, үҫемлек тамырҙары, ҡайыр, ағас, тиреҫ, аҙыҡ-түлек, органик ҡалдыҡтар һәм башҡа күп нәмәләр.
Дошмандарҙан һакланыу өсөн бик әһәмиәтле яйланмалары була. Ҡуңыҙ төҫөн алыштырырға мөмкин, дошманын ҡурҡытыу өсөн ағыулы матдәләр бүлеп сығарарға мөмкин. Ҡамҡалар, колорадо ҡуңыҙҙары зәһәр шыйыҡлыҡ бүлеп сығаралар. Ҡайһы бер ҡуңыҙҙар ҡатап ҡалып ысын бумаған үлем күрһәтәләр.

# Ҡаты ҡанатлылар
## Ҡуңыҙҙарҙың әһәмиәте

Күп кенә ҡуңыҙҙар баҡса һәм йәшелсә ҡоротҡостарын, уларҙың личинкаларын, тиреҫ, үләкһә ҡалдыҡтарын ашап кешегә файҙа килтерәләр. Күп кенә төрҙәре балыҡ ыуылдырығын, үлән тамырын, орлоғон, сәскәһен ашап ҙур зыян килтерәлер.
# Кокшага (Вятка ҡушылдығы)

Кокшага — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 428 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кокшага (Вятка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036337
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103633
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мышка (Меза ҡушылдығы)

Мышка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Меза йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мышка (Меза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000013158
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001315
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәлимйәнов Баһданур Сәлимйән улы

Сәлимйәнов Баһданур Сәлимйән улы (рус. Салимьянов Багданур (Богданур) Салимьянович февраль 1897 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Сәлимйәнов Баһданур Сәлимйән улы
## Биографияһы

Сәлимйәнов Баһданур Сәлимйән улы 1897 йылдың февралендә хәҙерге Башҡортостандың Ҡыйғы районы Түбәнге Ҡыйғы ауылында тыуа. 1942 йылдың февралендә Башҡортостандың Дүртөйлө районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалери дивизияһы штабы взводының ат ҡараусыһы булып хеҙмәт итә.
Сәлимйәнов 9-сы Көнбайыш Кавказ полкынан 275-се Кавказ полкының 3-сө эскадроны ҡылыссылар взводын тулыландырып, 1942 йылдың 19 ғинуарында полк менән бергә Блиновское утарында һөжүм итеү һуғышында ҡатнаша. 1942 йылдың 25 ноябрендә Чугунки утары янында еңелсә яралана. Госпиталгә бармай, частта ҡала, 1943 йылдың 1 ғинуарына тиклем һөжүм итеү һуғыштарында ҡатнаша. 1943 йылдың 8 ғинуарында Яюлони утары янында яу яланынан яралы штаб начальнигын алып сыға һәм ҡайтышлай өс тапҡыр еңелсә яралана, эскадрондың медицина-санитар часына ебәрелә.
1943 йылдың мартында һауығып сығыу менән егеүле транспортҡа ат ҡараусы булып ебәрелә. Һуғыштарҙа ҡатнашыуы буйынса күрһәтелгән осорҙа Сәлимйәнов Баһданур Сәлимйән улы үҙен ҡыйыу яугир итеп күрһәткәне өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Дивизия штабының комендант взвод коноводы вазифаһында Сәлимйәнов 1942 йылдың ноябренән була. Дивизияның Одер йылғаһы янында Берлин ҡалаһын уратып алыу һәм Бранденбург ҡалаһын яулау буйынса Һөжүм итеү барышында батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Үҙенең туранан-тура коновод бурыстарынан тыш Сәлимйәнов 1945 йылдың 5 апреленән 3 майына тиклем бер нисә тапҡыр тар-мар ителгән немец ғәскәрҙәренең йәшеренеп ҡалған тарҡау төркөмдәрен юҡ итеү буйынса ҡатнаша. Үҙенең аттарын бик яҡшы тәрбиәләй һәм дивизияның оҙайлы ауыр марштарына ҡарамаҫтан уның аттары һәр саҡ һәйбәт торошта була. 1945 йылдың 22 июлендә Сәлимйәнов Баһданур Сәлимйән улы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.

# Сәлимйәнов Баһданур Сәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы (1945)
# Ҡамай гидростанцияһы

Ҡамай гидростанцияһы — Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы Ҡамай ауылында Бөрө йылғаһы ярҙарында урынлашҡан электр станцияһы.

# Ҡамай гидростанцияһы
## Тарихы

Мишкә районы электрификация тарихы ҡыҙыҡлы һәм бай. Районда иң ҙур йылға Бөрө йылғаһы. Шуға күрә лә электростанцияны тик Ҡамай ауылында Бөрө ярҙарында төҙөү дөрөҫ була. Тик тәжрибәле төҙөүселәр, ҡоролмалар юҡ, ҡыҫҡаһы бер ниндәй шарттар булмай. Башҡортостанда 1940 йылға бәләкәй электростанциялар һаны ике йөҙгә барып етә. Ҡамай гидроэлектростанцияһын 1937 йылда төҙөй башлайҙар. Төҙөлөш эштәре 3,5 йыл бара. Гидротурбиналарҙы урындарҙа үҙ көстәре менән эшләйҙәр, сөнки бәләкәй электростанциялар өсөн заводтарҙа улар етештерелмәй. Ҡамай ауылы гидростанцияһына беренсе турбина тулыһынса ағастан эшләнә. Ҡамай гидростанцияһын эшләүҙә ҙур өлөш индереүселәр: Павел Леонтьевич Швецов һәм Павел Алексеевич Мошкин. Павел Швецов энергетика техникум тамамлап электростанциялар эшләү буйынса тәжрибә туплап өлгөргән йәш белгес. Һуңынан уны станцияның директоры итеп тәғәйенләйҙәр. Ул 1947 йылға тиклем эшләй. Павел Мошкин Мишкә районы Яңы Троицк ауылынан килгән оҫта. Ҡамай ГЭС төҙөү бар район өсөн ҙур ваҡиға була.

# Ҡамай гидростанцияһы
## Бөгөнгөһө

Әлеге ваҡытта элекке гидроэлектростанция урынында заманса һыуһаҡлағыс төҙөлә. 2006 йылда төҙөлөш эштәре башлана. Башҡортостан Республикаһы президенты Мортаза Рәхимов Ҡамай ауылы һыуһаҡлағысына килә һәм тантаналы сарала ҡатнаша. Төҙөлөш эштәре оҙаҡҡа һуҙылһа ла, яйлап бара.
# Мөхәммәт (исем)

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Мөхәммәт» :
Мөхәммәт, Мөхәммәд йәки Мүхәммәд (ғәр. مُحَمَّدٌ‎ (i)) — киң таралған ир-егеттәрҙең шәхси исеме, башлыса мосолман донъяһында. "Маҡтам, маҡтаулы" мәғәнәһе бар. Ҡағиҙә булараҡ, Мөхәммәт Пәйғәмбәр ﷺ хөрмәтенә бирелә, ул - кешеләрҙең иң яҡшыһы. Аллаһ был кешене күп илаһтарға табыныусы ғәрәптәргә тәүхид таратыу өсөн ебәрҙе.
Төрки мосолмандар араһында шулай уҡ Мәмәд, Мехмет, Мәмәт, Мәхмәт, Мәмбәт, Мәмет, Мөхәмбәт, Мөкәнбәт һәм башҡалар исем варианттары таралған.
Шулай уҡ исемдең романлаштырылған варианттары ла бар: итальян теле — Маометто, испан теле — Маома, португал теле — Маоме һәм латин теле — Маомет.
Африка мосолмандары араһында, атап әйткәндә, Гамбияла Момодо йәки Мәмәдо исем варианты таралған.

# Мөхәммәт (исем)
## Статистика

Мөхәммәт исеме донъяла иң киң таралған исем тип һанала.

# Мөхәммәт (исем)
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Мөхәммәт (570—632) — Аллаһтың Рәсүле ﷺ.
* Мөхәммәт ибн Муса әл-Хәрәзми (яҡынса 780 — яҡынса 850) — фарсы математигы, астрономы һәм географы, IX быуаттың мәшһүр ғалимдарының береһе. Уның исеме «алгоритм» һүҙенең нигеҙендә ята.
* Ғәләүетдин Мөхәммәт II (билдәһеҙ — 1220) — харәҙмшаһ.
* Мүхәммәд ибн Ғәбдел-Үәһһәб (1703—1792) — динде тергеҙеүсе, хәҙерге замандың иң яҡшы шәйехтәренең береһе.
* Мөхәммәт Аллаяр улы Хәйҙәров (1915—1999) — башҡорт журналисы, прозаик һәм драматург.
* Мөхәммәт Сөнәғәт улы Мәһәҙиев (1930—1995) — Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы, әҙәби тәнҡитсе.
* Мөхәммәт Али (1942—2016) — Америка боксеры, бокс тарихында иң яҡшыларҙың береһе.

# Мөхәммәт (исем)
## Бер тамырлы исемдәр

Шул уҡ ғәрәп тамырынан (Х-М-Д 'маҡтау') шулай уҡ исемдәр килеп сыға:
* Әхмәт (Әхмәд, Әхмет һ.б.)
* Гәмид (Хәмит һ.б.)
* Мәхмуд (Мәхмүт)
* Мәхәмбәт
* Мәмбәт
* Мөхәмәт
* Мөхәмәтша

# Мөхәммәт (исем)
## Фамилиялар

* Мәхмүтов
* Магомедов
* Магометов
* Мөхәммәтов
* Мәмәтов
* Мухамбетов
* Мәмбәтов
* Мөхәмәтйәнов
# Рудня

Рудня — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алатырь йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.

# Рудня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038024
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003802
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Архипов Геннадий Иванович

Геннадий Иванович Архипов (12 декабрь 1945 йыл — 14 март 2013 йыл) — СССР һәм Рәсәй математигы. А. А. Марков исемендәге премия лауреаты (1992).

# Архипов Геннадий Иванович
## Биографияһы

1945 йылдың 12 декабрендә Липецк өлкәһенең Елец ҡалаһында тыуған. 1953 йылдан 1963 йылға тиклем Г. И. Архипов Орел ҡалаһының 24-се урта мәктәбендә иҫ киткес яҡшы уҡый, математика һәм физика буйынса өлкә олимпиадаларында еңеү яулай, Бөтә Рәсәй математика олимпиадаларында Орел өлкәһе исеменән сығыш яһай. 1964 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика-математика профиленең 18-се махсуслаштырылған интернат-мәктәбен тамамлай. 6-сы Халыҡ-ара математика олимпиадаһы ҡатнашыусыһы, унда 42 мәрәйҙән 39 мәрәй йыя, алтын миҙал яулай һәм Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына уҡырға алына.
Мәскәү дәүләт университетын 1969 йылда тамамлай. 1972 йылда Стеклов математика институтының аспирантураһын тамамлай, унда 1975 йылда физика-математика фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә «Кратные тригонометрические суммы и приложения» темаһы буйынса диссертация яҡлай. ә 1984 йылда физика-математика фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай, уның темаһы: «Исследования по проблемы Гильберта-Камке». Профессор.
Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетының математик анализ кафедраһында, шулай уҡ Рәсәй Фәндәр академияһының Стеклов математика институтының һандар теорияһы бүлегендә эшләй. Хеҙмәттәре һандар теорияһы һәм математик анализ өлкәһендә. Геннадий Иванович Архипов Варинг-Гольдбах, Гильберт—Камке проблемалары, Ингамдың бүлеүселәр проблемаһы буйынса, Римандың дзета функцияһы теорияһы буйынса тикшеренеүҙәргә ҙур фәнни өлөш индерә. Тәүге фундаменталь һөҙөмтәләр алынған тапҡырлы тригонометрик суммалар теорияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе була. Шулай уҡ «Математик анализ буйынса лекциялар» дәреслегенең авторҙашы (1999), 2013 йылға тиклем биш тапҡыр баҫылып сыға, 2000 йылда Рәсәй китап нәшер итеүселәр ассоциацияһының дипломына лайыҡ була һәм ҡытай теленә тәржемә ителә.
Геннадий Иванович оригиналь монографияларҙың авторҙашы булып тора. «Кратные тригонометрические суммы»(1980), «Теория кратных тригонометрических сумм»(1987), «Тригонометрические суммы в теории чисел и анализе»(2004), улар Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә аналитик һандар теорияһы буйынса белгестәр өсөн эш өҫтәле ҡулланмаһы булып китәләр.
Студент йылдарында һәм аспирантурала саҡта Г. И. Архипов 179-сы мәктәптең математика класында эшләй. Уҡыусыларҙың Мәскәү математика олимпиадаларының ойоштороу комитеттары ағзаһы, әҙерлек мәсьәләләре йыйынтығы төҙөүсе була.
2013 йылдың 14 мартында вафат була. Мәскәүҙә Митин зыяратында ерләнгән. Математиктың ҡәбер ташының артҡы яғында Риман дзета функцияһының формулаһы һүрәтләнгән.

# Архипов Геннадий Иванович
## Бүләктәре

А. А. Марков исемендәге премия (1992) — «Гильберт-Камке проблемаһы» эштәр циклы өсөн.
# Иманғол ауыл Советы (Учалы районы)

Иманғол ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иманғол ауылы.

# Иманғол ауыл Советы (Учалы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Иманғол ауыл Советы (Учалы районы)
## Ауыл советы составы

* Иманғол ауылы,
* Ҡоҙаш ауылы,
* Рәсүл ауылы,
* Урал ауылы.
2004 йылда Көбәк ауылы Ҡунаҡбай ауыл Советы ауыл биләмәһе составына күсерелә.

# Иманғол ауыл Советы (Учалы районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәрен үҙгәртеү һәм үҙгәртеп ҡороу» тураһындағы Законы, 1 статья. «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр», п. 88, 110, былай тип әйтелә:
   88. Учалы районының Ҡунаҡбай һәм Иманғол ауыл Советтары сиктәрен килтерелгән схематик картаға ярашлы үҙгәртергә, Учалы районы Ҡунаҡбай ауыл Советының майҙаны 2056 гектар булған биләмәһен Учалы районының Иманғол ауыл Советы биләмәһе составына күсерергә.
   110. Учалы районы Иманғол ауыл Советының Көбәк ауылын Учалы районының Ҡунаҡбай ауыл Советы биләмәһе составына күсереп, Учалы районының Ҡунаҡбай һәм Иманғол ауыл Советтары сиктәрен килтерелгән схематик картаға ярашлы үҙгәртергә.
# Кенас

Кенас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терменьга йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кенас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028353
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002835
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0