yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Байрамов Мүлке

Мүлке Байрамов (12 ноябрь 1909 йыл — 11 июнь 1965 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 2-се эскадрон командиры. Советтар Союзы Геройы (15.01.1944), гвардия өлкән лейтенанты.

# Байрамов Мүлке
## Биографияһы

Мүлке Байрамов Төркмәнстанда Марый өлкәһе Мөлөк ауылында 1909 йылдың 30 октябрендә (12 ноябрь) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса төркмән. 1942 йылдан — ВКП(б) ағзаһы. Тулы булмаған урта мәктәпте — 1930 йылда һәм 1931 йылда уҡытыусылар курсын тамамлаған.
1932—1938 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә. 1935 йылда Ташкент кавалерия училищеһын тамамлай. 1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
60-сы гвардия кавалерия полкы 2-се эскадрон командиры (Үҙәк фронты, 61-се армия, 7-се гвардия кавалерия корпусы, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы) гвардия өлкән лейтенанты Мүлке Байрамов 1943 йылдың 19 сентябренән алып 2 октябргә тиклем уның кавалерия эскадроны Украинаның Чернигов өлкәһендәге Березна, Лопатино, «1 Май» совхозы өсөн алыштарҙа ҡаһарманлыҡ өлгөләре күрһәтә. Яугир-гвардеецтар күп тапҡыр дошман танкылары һөжүмдәрен кире ҡағалар, ҡул һуғышында 340 гитлер һалдатын һәм офицерын юҡ итәләр.
1943 йылдың 27 сентябрендә Белоруссиялағы Гомель өлкәһе Нивки ауылы янында Днепр йылғаһы аша сыҡҡан саҡта гвардия өлкән лейтенанты Байрамов йылға аша сығыуҙы бик оҫта ойоштора. Уның етәкселеге аҫтында эскадрон беренселәрҙән булып Днепрҙың уң ярына сыға, шундуҡ һуғышҡа инә, 70 кешенән торған дошман төркөмөн ҡыйрата һәм 60-сы гвардия кавалерия полкының башҡа эскадрондарына йылға аша сығыуҙы тәьмин итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән лейтенанты Байрамов Мүлке «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (3007-се) тапшырыла (2782-се).
1945 йылдан алып Байрамов М. Б. — запаста. Мары ҡалаһында йәшәй, хужалыҡ вазифаларын биләй. 1965 йылдың 11 июнендә вафат була.

# Байрамов Мүлке
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (2782-се)
* Ленин ордены
* III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* Миҙалдар.
* Үлгәндән һуң Төркмәнстандан юғары наградаһына «Төркмәнстан Геройы» исеменә лайыҡ була.

# Байрамов Мүлке
## Хәтер

* М. Б. Байрамовтың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған.
# Лянки-Игол

Лянки-Игол — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Поколька йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Лянки-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064409
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306440
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Деизм

Деи́зм (лат. deus — Илаһ) — алланың ғаләмде барлыҡҡа килтереүен, ләкин тәбиғәткә һәм йәмғиәт тормошона йоғонто яһай алмауын раҫлаусы дини-фәлсәфәүи тәғлимәт; ғаләмде барлыҡҡа килтереүсе — алла, ләкин ул тәбиғәткә һәм йәмғиәткә йоғонто яһамай тип раҫлаған тәғлимәт.
Илаһты доньяның йәшәү ҡанундары нигеҙҙәрен тыуҙырған доньяүи аң, аҡыл тип таный, әмма доньялағы хәлдәрҙең үҙгәрешенә ҡатнашмай тигән фекерҙе алға һөрә. Деизмға нигеҙ һалыусы булып инглиз философы лорд Чербери (XVII быуат) һанала. Әлеге тәғлимәт Мәғрифәтселек осорондағы фекер эйәләре араһында киң тарала.

# Деизм
## Күренекле деистар

* Герберт Чербери
* Вольтер
* Жан-Жак Руссо
* Томас Пейн
* Томас Джефферсон
* Джон Толанд
* Энтони Эшли Купер Шефтсбери
* Исаак Ньютон
* Жан Батист Ламарк
* Бенджамин Франклин.
* Герман Самуил Реймарус
* Джон Энтони Коллинз
* Ломоносов Михаил Васильевич
* Фонвизин Денис Иванович
* Радищев Александр Николаевич
# Граклиани

Граклиани (груз. გრაკლიანი) — Грузиялағы тау һәм милли әһәмиәткә эйә булған археология һәйкәле. Шида-Картли крайының Касп муниципалитетына ҡараған Игоети ауылы эргәһенән аҡҡан Лехур йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Граклиани
## Тарихы

Тбилиси — Сенаки — Леселидзе (груз.)баш. (груз.)баш. автомагистрален төҙөгән ваҡытта, 2007 йылда Граклиани тауында беренсе археологик табышҡа тап булалар. Шул ваҡыттан алып бында профессор Вахтанг Личель етәкселегендәге Тбилиси университетының археологик экспедицияһы эшләп килә.
Ҡаҙыныу эштәре барышында ауыл, ғибәҙәтхана комплексы һәм ике ҡәбер табыла. Бында табылған әйберҙәр араһында Кавказ төбәктәре өсөн уникаль булған һәм беҙҙең эраға тиклем IV быуатҡа ҡараған Көньяҡ Месопотамия балдаҡтары, шулай уҡ түшкә тағылмалы бронза һәм алтын түңәрәктәр, таштан ҡырҡылған балалар уйынсыҡтары, фарсы керамикаһына оҡшатып эшләнгән әйберҙәр, көнкүреш кәрәк-яраҡтары, ғибәҙәт ҡылыу әйберҙәре, хәрби, дарыуҙар әҙерләүгә тәғәйен нәмәләр һәм башҡалар табыла.
Эҙләнеүҙәр барышында таш ғибәҙәтханаларҙың береһендә төрлө диндәрҙе бутау күренештәре: бында фарсы зороастрий алтары ла, кавказдарҙың традицион диненән һынлы һүрәттәр ҙә булыуы асыҡлана.
2014 йылдың сентябрендә Граклиани тауындағы археологик объекттар тарихи әһәмиәткә эйә булған рәсми статус ала, шул йылдың көҙөндә Грузияның Мәҙәниәт һәм һәйкәлдәрҙе һаҡлау министрлығы асыҡ һауа аҫтында музей булдырыу тураһында ҡарар ҡабул итә.
2015 йылда ҡаҙыныу эштәре барышында уңыш алиһәһенә бағышланған Граклиани ғибәҙәтханаларының береһендә алтарь нигеҙендә беҙҙең эраға тиклем яҡынса VII быуаттыҡы тип билдәләнгән аңлайышһыҙ телдәге яҙыуҙарға юлығалар. 2016 йылда «Beta Analytic» (Майами, АҠШ) лабораторияһы үткәргән радиоуглерод анализы яҙыуҙың беҙҙең эраға тиклем XI быуат аҙағында — X быуат башында яҙылғанан асыҡланы. Шулай итеп, был яҙыу Кавказда бынан элегерәк табылғандарҙан меңәр йылға өлкәнерәк булып сыға. Вахтанг Личель был яҙыуҙың хәрефтәре грек һәм арамей хәрефтәренә оҡшаш булыу ихтималлығын билдәләй, әммә әлегә улар быға тиклем билдәле булған яҙмаларҙың береһенә лә тап килмәй. Шулай уҡ икенсе алтарҙың мөйөштәренең береһендә балсыҡтан ҡырҡып алынған өс хәреф табыла, улар әле иҫкә алынған яҙыуҙарҙан айырыла, — бер үк ғибәҙәтханала төрлө телдәрҙәге яҙыуҙарҙың ғәҙәти булмаған күршелегенә әлегә аңлатма табылмаған.
Күп һанлы мәҙәни ҡатламдар, ә уларҙың ун бере ҡаҙып алынған, таш быуаттан башлап, 300 мең йыл эсендә был төбәктә кеше эшмәкәрлегенең тарихын күрһәтә.
# Ылаҡты 2-се

Ылаҡты 2-се (рус. Ашкарка 2-я) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 1167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ылаҡты 2-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017256
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101725
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Ылаҡты 2-се
## Этимологияһы

Бөрйән районы Мәһәҙей ауылынан Фәнүзә Ишбаева урыҫса Ашкарка тип йөрөтөлгән Ылаҡты йылғаһының атамаһын ошолай аңлата:
   Башҡорттар — Ылаҡты, урыҫтар Ашкарка тип йөрөткән йылға Мәһәҙейҙе үтеп, Белорет районына сыҡҡас (оло юлды киҫеп, күпере бар), күп тә бармай, Ағиҙелгә ҡоя. Ҡыр кәзәһе мәһәҙейҙәрсә — илек, бәрәсе — ылаҡ. Ылаҡтары менән илектәр төйәге булды ул йылға буйы,- ти торғайны һунарсы атайым. Урындағы һөйләштә Ылаҡты йылғаһы булып йөрөй. Беҙҙең Түңгәүер-Мәһәҙей ауылының тәүге урыны ошо Ағиҙел ҡушылдығы Ылаҡлы буйында булырға тейеш, ололар һөйләүе буйынса
Урыҫса Ашкарка 2-я тип йөрөтөлгән йылға ла Бөрйән районының Мәһәҙей ауылынан 7 км ғына алыҫлыҡта ята, Ҡыраҡа тауынан баш ала, атамаһы ла ошо йәнлектәр төйәге булараҡ килеп сыҡҡан.
# Мерку-Се

Мерку-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 207 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мерку-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307799
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дикая Утка

Дикая Утка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 433 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Дикая Утка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012272
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101227
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Исыл

Исыл — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Исыл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008342
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100834
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бер туған Мартындар йорто

1893
Бер туған Мартындар йорто (Ҡыҙыл йорт) — Дондағы Ростовта, Оло Баҡса урамы менән Крепостной тыҡырығы киҫешкән ерҙә ултырған йорт. 893 йылда архитектор Н. М. Соколов проекты буйынса төҙөлә. Беренсе хужаһы Британия подданныйы Иван Романович Мартын була. Бер туған Мартындар йорто федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Бер туған Мартындар йорто
## Тарихы

Ҡыҙыл кирбестән төҙөлгән ике ҡатлы йорт 1893 йылда Ростов архитекторы Николай Матвеевич Соколов проекты буйынса төҙөлә. Ул эклектиканың ялған готика рухында эшләнә, унда рус һәм немец төҙөләшә элементтары сағылыш таба. Йорттоң мөйөшөндәге өлөшөндә осло башлы башлы эркер айырылып тора. Башта йортҡа Британия подданныйы Иван Романович Мартын, унан һуң — ҡатыны — П. И. Мартын хужа була. Һуң йорт уларҙың улдары Василий, Георгий, Иванға ҡала. Дондағы Ростовта Мартындар ғаиләһе йорт эргәһендә урынлашҡан «Джон Мартын һәм Кº» ҡойоу-механика заводын тота. 1910 йылдарҙа Георгий Марты иле АҠШ консулы була, ә йорто ҡабул итеү бинаһына әйләнә.
1920 йылдарҙа бина дәүләткә бирелә. Уның беренсе ҡатында — төрлө учреждениелар, ә икенсе ҡатта коммуналь фатирҙар урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң, йортҡа ремонт үткәрелде, уның барышында түбәләге тәҙрәләр бөтөрөлә. 1980—1990 йылдарҙа бында Рәссамдар йорто урынлаша, унда магазин салоны, күргәҙмә-вернисаж һәм антиквар кибете урынлаша.
2007 йылда бина М. А. Шолоховтың дәүләт музей-ҡурсаулығы балансына тапшырыла һәм унда реставрация эштәре башлана. Ремонт эштәре тамамланғандан һуң Бер туған Мартындар йортонда музей филиалын асыу күҙаллана.
# Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)

Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Органик химия институты (РФА ӨФҮ ОХИ) — Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ҡалаһындағы ғилми-тикшеренеү институты. 1995 йылда штаты 370 кешенән тора, уларҙың 190-ы ғилми хеҙмәткәр була. Институт эргәһендә Д 002.004.01 «Органик химия», «Физик химия», «Юғары молекуляр берләшмәләр» һәм «Биоорганик химия» специальностары буйынса ғилми совет эшләй.

# Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
## Тарихы

* 1951 йыл — СССР Фәндәр академияһының яңы ойошторолған Башҡортостан филиалы составындағы Химия секторы булараҡ асыла. Тикшеренеүҙәр үҙәгендә — көкөртлө нефттәрҙе эшкәртеү.
* 1953 йыл — Р. Д. Оболенцев етәкселегендәге Химия бүлеге итеп үҙгәртелә, аспирантура асыла.
* 1961 йыл — Органик химия институты итеп үҙгәртелә, РСФСР Ғилми-тикшеренеү эштәрен координациялау дәүләт комитеты ҡарамағына тапшырыла.
* 1967 йыл — СССР Фәндәр академияһының ҡабат асылған Башҡортостан филиалы ҡарамағына ҡайтарыла.

# Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
## Тикшеренеүҙәренең төп йүнәлештәре

* Органик синтез
   * Бирелгән үҙенсәлектәргә эйә органик молекулаларҙы дизайнлау һәм синтезлау;
   * Гетероциклдарҙы синтезлауҙың яңы ысулдары ;
   * Полимерҙарҙы каталитик синтезлау һәм модификациялау;
* Окисланыу процестарының кинетикаһы һәм механизмы
* Молекулаларҙың һәм металдар комплекстарының ҡуҙғыулы хәлдәр химияһы һәм яҡтылыҡ сығарыу менән барған реакциялар
* Үҫемлек матдәләренең химияһы һәм биологик әүҙемлеге
* Литий-көкөрт аккумуляторҙары өсөн көкөрт-органик берләшмәләр нигеҙендәге электролит системалары
* Металдар һәм фармакондар менән комплекстар барлыҡҡа килтереүҙә гомо- һәм гетерофункциональ берләшмәләр

# Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
## Институт составындағы лабораториялар

Органик һәм биоорганик химия бүлеге
* Тәбиғи берләшмәләр лабораторияһы
* Нуклеозидтарҙы синтезлау лабораторияһы
* Металл-органик синтез һәм катализ лабораторияһы
* Нескә органик синтез лабораторияһы
* Түбән молекуляр биокөйләүселәр лабораторияһы
* Бөжәктәрҙең феромондарын синтезлау лабораторияһы
* Яңы дарыу средстволары лабораторияһы
* Тикшеренеүҙең спектр ысулдары лабораторияһы
* Хроматография лабораторияһы
* Икенсел метаболиттарҙы синтезлау лабораторияһы
Физик химия бүлеге
* Химик физика лабораторияһы
* Координациялы берләшмәләр лабораторияһы
* Окислашыу процестары лабораторияһы
* Химик кинетика лабораторияһы
* Электрохимия лабораторияһы
* Электрон-молекуляр тәьҫир итешеүҙәр лабораторияһы
* Көкөрт-органик берләшмәләр лабораторияһы
* Органик берләшмәләр экстракцияһы төркөмө
Юғары молекуляр берләшмәләр химияһы бүлеге
* Стереокөйләүсе полимерҙар лабораторияһы
* Радикаль полимерлашыу лабораторияһы
* Поликонденсация төркөмө
* Полимерҙарҙы өйрәнеү төркөмө

# Органик химия институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге)
## Билдәле ғалимдар

* Рафиҡов Сәғит Рәүеф улы — РФА-ның мөхбир ағзаһы
* Толстиков Генрих Александрович — РФА академигы
* Монаков Юрий Борисович — РФА академигы
* Юнысов Марат Сабир улы — РФА академигы, институт директоры
* Казаков Валерий Петрович — РФА мөхбир ағзаһы
# Иң эре йондоҙҙар исемлеге

Түбәндәге исемлеккә билдәле йондоҙҙар ҙурлығына ҡарап индерелде. Йондоҙ радиусын үлсәү берәмеге итеп Ҡояштың экваториаль радиусы алынды — 695 500 км.
# Хижәз тимер юлы

Хижәз тимер юлы (рус. Хиджа́зская железная дорога, ғәр. خط حديد الحجاز‎) — XX быуат башында Ғосман империяһы солтаны Ғәбделхәмит II ярҙамы менән төҙөлгән тимер юл.

# Хижәз тимер юлы
## Тарихы

Юл Дамаск һәм Мәккә ҡалаларын тоташтырырға тейеш булған. Төньяҡтан Истанбул-Бағдад тимер юлы менән тоташтырыу күҙҙә тотолған. 1050 мм киңлектәге тар колеялы юл булған. Атамаһы Хижәз төбәгендә булыуы айҡанлы алынған. Солтан Ғәбделхәмит II-нең Мөхәммәт Пәйғәмбәр йөрөгән ерҙәрҙә мөмкин тиклем тынлыҡ һаҡлауҙы талап итеүе арҡаһында рельстар аҫтына кейеҙ түшәп ҡалдырғандар
Тимер юлды 1900 йылда һала башлағандар. Эш бик ауыр шарттарҙа барған: бәҙәүиҙәр һөжүм иткән, һауа шарттары ауыр булған, һыу етмәгән. Бик күп ҡоҙоҡтар ҡаҙылған, ямғыр һыуы йыйырға цистерналар ҡуйылған. 1908 йылда юл Мәҙинәгә барып еткән.
Ғосман империяһы тарҡалғандан һуң юл бер нисә бойондороҡһоҙ дәүләт биләмәһендә ҡалған һәм уны тейешле кимәлдә тота алмаған.
Әлеге ваҡытта юлдың айырым участкалары ғына эшләп килә: Дамаск ҡалаһынан Амманға һәм фосфат ятҡылыҡтары булған Маандан Ғәкәбә ҡултығына тиклем.
# Восток (Желонья ҡушылдығы)

Восток — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Желонья йылғаһының һул ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Восток (Желонья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002110
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шилекша (Унжа ҡушылдығы)

Шилекша — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 258 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шилекша (Унжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001545
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# C2C

C2C (от ингл. Consumer-to-consumer, һүҙмә-һүҙ — «Ҡулланыусы ҡулланыусы өсөн») — һуңғы ҡулланыусы (consumer) менән һуңғы ҡулланыусының электрон сауҙаһын аңлатҡан термин, йәғни һатыусы ла, һатып алыусы ла юридик мәғәнәләге эшҡыуар түгел.
Ғәҙәттә, бындай коммерция мөнәсәбәттәрендә өсөнсө яҡ булараҡ аралашсы ҡатнаша, ул сауҙа майҙансығын, мәҫәлән, интернет-аукциондарҙы, һатыу/һатып алыу иғландары сайтын һ. б. ойоштора. Аралашсы шулай уҡ түләүҙең үтеүен башҡарыусы йә гарантиялаусы булырға мөмкин. Аралашсы тауарҙың алыныуын гарантияламай, әммә ҡайһы бер осраҡтарҙа бәхәстәрҙе хәл итеүҙә ҡатнаша. Шулай уҡ аралашсы тауарҙың һатылыуын әүҙемләштереүҙә ҡатнашмай, бының менән һатыусы үҙе шөғөлләнә. С2С схемаһының үҙенсәлектәренә трансакция сығымдарының бәләкәй булыуын, тауар хаҡының сағыштырмаса арзанлығын индерергә була. Кире яғы — мутлашыуҙар ихтималлығы. Улар менән көрәш сараһы итеп майҙансыҡтар абруй (репутация) системаһын индерә.

# C2C
## Миҫалдар

C2C моделен уңышлы ҡулланыу миҫалдары: онлайн аукциондар (EBay), ҡулланыусылар иғландары сайттары (мәҫәлән, Craigslist һәм Gumtree).
# Кулун-Сап

Кулун-Сап — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кулун-Сап
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041368
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204136
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Салжек

Салжек (Солмек) — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Салжек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100244
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вискау

Вискау (нем. Wieskau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 314 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,8 км². Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6388 һәм автомобиль коды — ABI.
# Бәрҙе (Ырымбур)

Бәрҙе (рус. Берды) — Ырымбур ҡалаһынын тарихи районы. Административ яҡтан Төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Ҡаланың төньяҡ-көнсығышында, Һаҡмар йылғаһы ярында урынлашҡан.
Исем Бәрҙе йылға буйынса бирелгән. Башҡорт телендә бәрҙе — балыҡ төрө. Ошо урында 1742 йылдан Бердская станица урынлашҡан.
Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡытында ошо урында Емельян Пугачёв штабы урынлашҡан.
Станицала «Капитан ҡыҙы» романы өсөн мәғлүмәт әҙләгән ваҡыттында А. С. Пушкин булған.
1960-сы йылдарҙа Ырымбур ҡалаһы составына индерелә.
Районда Салауат Юлаев исемендәге урам бар.
Районда 1920 йылдарҙа Ҡыҙыл татарҙарға һәм башҡорттарға һәйкәл ҡуйыла.
# Аҡбулат Сөләймәнов

Аҡбулат Сөләймәнов (документтарҙа: рус. Акбулат Селеменов, Иселеманов) — кенәз, тархан.

# Аҡбулат Сөләймәнов
## Биографияһы

Ҡарый(Ҡара)-Ҡыпсаҡ улусының кенәзе. Ҡазан даруғаһының Байлар улусында йәшәгән. Башҡорт тарханы Киләй Монашевтың ике туған ҡустыһы.
Рәсәй дәүләтенең көньяҡ-көнсығыш сиктәрен ҡалмыҡтар һәм нуғайҙар ябырылыуынан обороналауҙы ойоштороусыларҙың береһе.
1645 йылда Мәскәүгә батша Алексей Михайлович башҡорттарҙың подданлығын раҫлау өсөн илселекте етәкләгән. Батша Алексей Михайловичтың грамотаһында былай тиелә: «А башкирские челобитчики, тархан, князь Акбулат Селеменов… с товарыщи, которые… были на Москве, били нам челом вместо всех уфинских тарханов и ясачных людей».
Ҡалмыҡ тайшаһы Дайчин Башҡортостанды үҙенә ҡушырға нитләй һәм 5 меңлек ғәскәр ебәрә. Әммә башҡорттар буйһонорға теләмәгән һәм ғәскәр туплағандар, уны менән Аҡбулат тархан командалыҡ итә. 1648 йылда Аҡбулат Сөләймәнов етәкселегендәге башҡорт ғәскәре Өфө һәм Ҡазан өйәҙҙәренә ҡалмыҡтарҙың һөжүмдәрен кире ҡаҡҡан. Нуғай даруғаһы Тоҙ ҡайнатыу (Соловарный) острогы (хәҙер Ғафури районы Табын ауылы) тирәһендә Әрмет йылғаһы буйындағы алышта Ҡыпсаҡ, Мең, Табын, Әйле һәм башҡа улустар башҡорттары ҡатнаша. Уның барышында Чакула тайша башлығындағы ҡалмыҡ отряды тар-мар ителә: «И на той де речке Армыте, перепустя тех калмыков с половину, ударили на них всеми людьми, и на той де речке учели с ними, башкирцы, те калмыки битися… А ушли де всех калмыков в свои улусы немногие люди».
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Берльштедт

Берльштедт (нем. Berlstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1848 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,94 км². Диңгеҙ кимәленән 228 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99439 һәм автомобиль коды — AP.