yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡудси хәҙис

Ҡудси хәҙис (ғәр. حديث قدسي‎; рус. Хадис Кудси) — исламда: башҡаларҙан Аллаһтан туранан-тура иңеүе менән айырылып торған илаһи хәҙистәр. Ҡудси хәҙис шулай уҡ илаһи хәҙис һәм раббани тигән исемдәргә эйә.

# Ҡудси хәҙис
## Хәҙистәрҙән айырмаһы

Мәғәнәһен Мөхәммәт (Пәйғәмбәр) үҙ һүҙҙәре менән әйткән, әммә улар Аллаһтан килгән хәҙистәр. Ҡөрьән аяттары кеүек үк, ҡудси хәҙистәр ҙә илаһи асылыш — үәхи һөҙөмтәһе булған, әммә Аллаһтың ниәте буйынса, улар баштан уҡ Ҡөрьән составына индерелмәгән.
Ҡудси хәҙистәрҙе намаҙҙа уҡымайҙар һәм уларҙың яҙмаларына тәһәрәтһеҙ ҡағылырға мөмкин.
# Ишкинин

Ишкинин — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Ишкинин Ғилман Ғирфан улы (1965—2011) — башҡорт шағиры.
* Ишкинин Ишмәй Иштубай улы (1914—1964) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* Ишкинин Таһир Хабрахман улы (1964) — журналист.
# Салариҙар

Салариҙар (әзерб. Salarilər) — Әзербайжан тарихында дәүләт.

# Салариҙар
## Тарихы

Салариҙар (йәки Мосафириҙар) Иранда хакимлыҡ итеүсе мосолман ырыуы була, ул 942—979 йылдарҙа Иран Әзербайжаны һәм Әрмәнстандың бер өлөшөндә идара итә.
Салариҙар хакимлығы Иран тарихында «Иран Интермеццоһы» тигән атама ала һәм IX—XI быуаттар дауамына һуҙыла. Ерле иран ырыуҙарының власҡа килеүе уның төп үҙенсәлеге була. 971 йылда Салариҙарҙың наместнигы Гәнжәнән урындағы халыҡ ярҙамында ҡурд юлбашсыһы Мөхәммәт ибн Шәддәдтең улы Фадл ибн Мөхәммәт тарафынан ҡыуып ебәрелә.
# Эскедень

Эскедень — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Цивиль йылғаһының һул ярына тамағынан 157 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Эскедень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400412112100000056
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100005
* Бассейн коды — 08.01.04.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Коростелин Сергей Илларионович

Коростелин Сергей Илларионович (21 сентябрь 1906 йыл − ?) — комсомол органдары эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, капитан. 1937 йылдың октябренән 1938 йылдың ғинуарына тиклем ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

# Коростелин Сергей Илларионович
## Биографияһы

Сергей Илларионович Коростелин 1906 йылдың 21 сентябрендә Тамбов губернаһы Лебедянь өйәҙе Васильевка ауылында тыуған.
Милләте урыҫ. Башланғыс белемле.
1929 йылда Коммунистар партияһы сафына инә. Әүҙем, ныҡыш егет комсомол эшенең төрлө этаптарын үтә. 1926—1928 йылдарҙа егерме йәшлек Сергей Коростелин Йәш пионерҙар бюроһы рәйесе булып эшләй, һуңынан ВЛКСМ-дың Лебедянск район комитетының секретары итеп һайлана. 1932—1935 йылдарҙа — Мәскәү аппарат заводының ВКП(б) ячейкаһы секретары, артабан Дәүләкән МТС-ы политбүлек начальнигының партия-мәҙәни эше буйынса урынбаҫары вазифаһын биләй.
1935 йылдан ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының политик уҡыу секторы, эшсе йәштәр бүлеге мөдире, 1937 йылдың октябренән 1938 йылдың ғинуарына тиклем — беренсе секретары.
1938 йылдың 11 июлендә нахаҡ ошаҡ буйынса ҡулға алына. Ҡулға алынған ваҡытта Өфө моторҙар эшләү заводында партком секретары була. Коростелин Сергей Илларионович 58-10, 58-11 статьялары буйынса ғәйепләнә һәм 10 йылға иректән мәхрүм ителә.
1939 йылдың 22 сентябрендә реабилитациялана.
Музейный комплекс «Дорога памяти» сайты мәғлүмәттәренән күренеүенсә, Сергей Коростелин 1942 йылдың 25 апрелендә Өфө ҡалаһының Жданов район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Ленинград, Карел һәм Балтик буйы фронтарында һуғыша, башта өлкән лейтенант, артабан капитан була. Ҡаһарманлыҡтары өсөн II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, «Хәрби хеҙмәттәре өсөн», «Совет Заполярьеһын обороналаған өсөн» һәм «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә.
Һуңғы миҙал менән бүләкләнеү фактына таянып, яугирҙың һуғыш аҙағынаса тиклем барып етеүен һәм Еңеү көнөн тере килеш ҡаршылауын фаразларға була.
Сергей Коростелиндың артабанғы яҙмышы тураһында башҡа мәғлүмәт юҡ.

# Коростелин Сергей Илларионович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Совет Заполярьеһын обороналаған өсөн» миҙалы
# Убалы (Башҡортостан)

Убалы (башҡ. Убалы) — Башҡортостан Республикаһы Архангел районы Инйәр ауыл советының 2005 йылда бөтөрөлгән ҡасабаһы.

# Убалы (Башҡортостан)
## Тарихы

1952 йылдың 1 июнендә Убалы ҡасабаһы теркәлмәгән.
1969 йылдың 1 ғинуарында, 1972 йылдың 1 июлендә, 1981 йылдың 1 сентябрендә Убалы ҡасабаһы Инйәр ауыл советына инә, халыҡтың күпселеге - башҡорттар.
2005 йылдың 20 июлендәге 211-з һанлы «Тораҡ пункттарын булдырыу, берләштереү, бөтөрөү һәм статусын үҙгәртеүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законда түбәндәге юлдар бар:
   4-се статья. Түбәндәге тораҡ пункттарын бөтөрөргә:
   2) Архангел районында
   е) Инйәр ауыл советының Убалы ҡасабаһын

# Убалы (Башҡортостан)
## Географияһы

Ҡасаба Инйәр йылғаһы янында урманлы урында урынлашҡан була.

# Убалы (Башҡортостан)
## Географик урыны

1981 йылдың 1 сентябренә ҡарата алыҫлыҡ :
* район үҙәгенә тиклем (Архангел): 12 км
* ауыл советы үҙәгенә тиклем (Валентиновка): 9 км
* яҡындағы тимер юл станцияһына тиклем (Приуралье): 18 км
# Ам-Гроссен-Брух

Ам-Гроссен-Брух (нем. Am Großen Bruch) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2321 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,94 км². Диңгеҙ кимәленән 99 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39393 һәм автомобиль коды — BK.
# Баранджак

Баранджак — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Июс йылғаһының һул ярына тамағынан 172 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Баранджак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200013886
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201388
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уң ПАй-Ёра

Уң ПАй-Ёра — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Һул ПАй-Ёра йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Уң ПАй-Ёра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031081
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303108
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чунджелька

Чунджелька — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Когода ҡылымығына 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 109 км.

# Чунджелька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033049
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203304
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гера ҡалаһы ратушаһы

Гера ҡалаһы ратушаһы (нем. Geraer Rathaus) ― Гера ҡала советы һәм хакимиәте резиденцияһы. Иген баҙары менән ҡала баҙары араһында бер-береһе менән тоташҡан бер нисә бинала урынлашҡан.

# Гера ҡалаһы ратушаһы
## Тарих

Урта быуаттағы хроника мәғлүмәттәре буйынса, Герала ратуша 1254 йылда уҡ булған. 1425 йылдың 30 мартында уның тураһында беренсе тапҡыр яҙыла. 1450 йылда Саксониялағы феодалдарҙың бер низағы ваҡытында бина емерелгән, әммә 1487 йылда ул тергеҙеллгән.
Хәҙерге күренешле ратуша бинаһы 1573—1575 йылда Яңырыу архитектураһы стилендә төҙөлә. Альтенбург ратуша бинаһына ныҡ оҡшаш булғанлыҡтан, тарихты тикшереүселәр бина Торгауҙан архитектор Николаус Громан проекты буйынса төҙөлгән тип иҫәпләйҙәр. 1575 йылдың 14 октябрендә манара шпиле тантаналы рәүештә баҫтырылып ҡуйыла. Элек ратуша менән йәнәш «Икмәк банкыһы» (хәҙер бында ресторан) урынлашҡан, ә уның ҡаршыһында ― иҫке хурлыҡ бағанаһы торған. 1754 йылдан алып ул әлеге көндәге күренешендә бында тора.
1780 йылда ҡалала сыҡҡан янғын ваҡытында ратуша бинаһы етди зыян күрә, әммә уның стеналары уттан зарарланмаған, шуға күрә 1783—1784 йылдарҙа ул үҙенең үҙенсәлекле проектына ярашлы баштағы хәленә килтереп тергеҙелә; берҙән-бер етди үҙгәреш булып баҙар яғындағы фронтон ғына тора. 1793 йылда ратушаның Иген баҙарына ҡараған артҡы өлөшөнә ике ҡатлы төкәтмә өҫтәлә.
1911—1912 йылдарҙа ратуша тағы ла бер бина менән киңәйтелә. Был йорт Яңы ратуша тип атала һәм ул да шулай уҡ Иген баҙары янында урынлашҡан. Барлыҡ биналар бер-береһе менән тоташып тора.
1973 йылда ратуша подвалында «Фетнэпхен» кабареһы асыла.

# Гера ҡалаһы ратушаһы
## Тарих
### Портал

Ратуша порталы 1573—1576 йылдарҙа Лобед архитекторы Никола Тейнер һәм ике ташсы ҡатнашлығында төҙөлә. Портал фронтонында Изге Рим империяһының ике башлы бөркөтө һәм шулай уҡ Рейсс һәм Зольмс династияларының гербы төшөрөлгән. Зольмс гербының бында ҡуйылыу сәбәбе балиғ булмаған улы Генрих II Постум янында регент булған Доротея фон Зольмс-Зонненвальд хакимлыҡ иткән саҡта порталдың төҙөлөүендә.
Шулай уҡ бында данлыҡлы йорттарҙың гербтары менән бер рәттән ҡала гербы ла бар. Ҡала гербы латин телендәге ике яҙма менән уратылған. Аркалағы өс ир фигураһы портал төҙөлгән ваҡытта ҡала менән идара итеүсе өс бюргермейстерҙы һүрәтләй. Ул йылдарҙа Герала өс кеше советы ултырышы булған һәм бюргермейстер һәр йыл һайын һайлап ҡуйылған Портал ишегенең һыртында боронғо рим алиһәһе Юстиция һырлап төшөрөлгән. Алиһә үҙ атрибуттары: күҙҙәрен ҡаплаусы сепрәк, үлсәү һәм ике ҡыры ла үткерләнгән ҡылыс — менән төшөрөлгән. Порталдың уң яғында гера терһәге үлсәүе (0,572 м) төшөрөлгән.

# Гера ҡалаһы ратушаһы
## Тарих
### Ҡарауыл башнялары

1936—1939 йылдарҙа ратушала кешеләр һуңғы тапҡыр йәшәй. Әлеге ваҡытта бында бинаның кескенә фатирында йәшәгән иң һуңғы кеше әйберҙәренең даими экспозицияһы урынлашҡан.
# Абдулатипов Рамазан Гаджимурад улы

Абдулатипов Рамазан Гаджимурад улы (4 август 1946 йыл , Гебгуда, Тлярата районы, Дағстан АССР-ы, РСФСР) — Рәсәй сәйәсмәне.

# Абдулатипов Рамазан Гаджимурад улы
## Биографияһы

Рамаза́н Гаджимура́д улы Абдулати́пов 1946 йылдың 4 авгусында таулы Тлярата районында тыуған.
1963—1966 йылдарҙа Буйнаҡ медицина техникумында уҡый.
1966—1970 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә, 1970-1975 йылда Дағстан дәүләт университетында уҡый.
1975—1978 йылдарҙа Санкт-Петербург дәүләт университетының аспирантураһында уҡый, кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1978—1987 йылдарҙа Мурманск дәүләт техник университетында уҡыта.
1987—1988 йылдарҙа Дағстан педагогия университеты фәлсәфә кафедраһы мөдире.
1988—1990 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитеты консультанты.
1990—1993 йылдарҙа Рәсәй Юғары Советының Милләттәр Советы рәйесе.
1993—1995 йылдарҙа Федерация Советы ағзаһы.
1995—1997 йылдарҙа Дәүләт Думаһы депутаты.
1997—1998 йылдарҙа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары.
1998—1999 йылдарҙа Рәсәй милли сәйәсәте министры.
2000—2005 йылдарҙа Һарытау өлкәһенән Федерация Советы ағзаһы.
2005—2009 йылдарҙа Рәсәйҙең Тажикстандағы тулы хоҡуҡлы вәкиле.
2009—2011 йылдарҙа Мәскәү дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт университеты ректоры.
2011—2013 йылдарҙа Дәүләт Думаһы депутаты.
2013—2017 йылдарҙа Дағстан Президенты (Башлығы).
* Был сәйәси эшмәкәр тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Кушинко

Кушинко — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пшеха йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кушинко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004823
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100482
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хедерслебен (Мансфельд)

Хедерслебен (Мансфельд) (нем. Hedersleben (Mansfelder Land)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 990 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,05 км². Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6295 һәм автомобиль коды — MSH.
# Ярлыҡапов

Ярлыҡапов — фамилия.
* Искәндәр Ярлыҡапов (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
* Ярлыҡапов Абрар Бәҙретдин улы (1942) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре докторы (1997), профессор (2007).
# Тыня

Тыня — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1232 Оло Вагильский Туман йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Тыня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011529
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201152
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ағыр

Ағыр (башында Кесе Ағыр) (рус. Агыр) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының уң ярына тамағынан 411 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Ағыр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000683
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200068
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иль (йылға)

Иль — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Крюков ҡултығында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Иль (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Крюковск гидроузеле һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001812108100005724
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100572
* Бассейн коды — 06.02.00.018
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Айыт ауыл Советы (Бишбүләк районы)

Айыт ауыл Советы — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы муниципаль берәмек.

# Айыт ауыл Советы (Бишбүләк районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з, 2006 йылдың 21 июнендә сыҡҡан 329-з һәм 2006 йылдың 404-з һанлы закондарына ярашлы ауыл биләмәһестатусына эйә.
# Вижайка (Яйва ҡушылдығы)

Вижайка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының уң ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Вижайка (Яйва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007307
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100730
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Изге Валентин көнө

Ғашиҡтар көнө (Изге Валентин көнө) — 14 февралдә бөтә донъяла үткәрелгән ғашиҡтар көнө. Был көндә яратҡан һәм ҡәҙерле кешеләргә йөрәк формаһындағы открыткалар — валентинкалар бүләк итеү ҡабул ителгән. Валентинкалар етештереүсе компаниялар үткәргән маркетинг сәйәсәте был байрамды Рәсәйгә бөтә доняъға таратты. Уның тарихы романтик мөхәббәткә бәйле.
Беҙҙең эраның 269 йылында Рим императоры Клавдий өйләнешеүҙе тыйыусы Указ сығара. Ғаилә ирҙәрҙе өйгә бәйләй, ә улар яҡшы һалдат булыу өсөн яратылған, тип иҫәпләй ул. Валентин исемле йәш христиан руханийы указды тыңламай, бер-береһен һөйгән йәрҙәрҙе йәшереп йәрәштерә. «Законһыҙ өйләнешеүҙәр» тураһында белеп ҡалған император уны язаларға һәм үлтерергә ҡуша.
Тотҡонда Валентин ваҡыт үткәреү өсөн төрмә начальнигының ҡыҙына мөхәббәт хаттары яҙа. Ауыр мәлдәр һәм үлем яҡынлашып килеүенә ҡарамаҫтан, йәштәр араһында ҡайнар мөхәббәт хистәре уяна. Хөкөм алдынан, 270 йылдың февралендә, егет ҡыҙға «Валентиндан» тип кенә яҙылған хушлашыу ҡағыҙы ебәрә. Ул аҙаҡ ғүмерлек мөхәббәт һәм тоғролоҡ символы булып китә. Күп йылдар үтеү менән Валентиндың көлөн Римдәге Изге Плаксидис сиркәүенә ерләйҙәр, ә ҡапҡаларын «Валентин — ҡапҡалары» тип атай башлайҙар. Һуңғараҡ сиркәү уны изгеләр рәтенә индерә, ә ғашиҡтар үҙҙәренең яҡлаусыһы сифатында ҡабул итә.
Был көн бөгөн дә онотолмаған, киреһенсә, халык, бигерәк тә йәштәр араһында киң тарала. Ғашиҡтар көнөндә, йола буйынса, бер-береһен һөйгәндәр бүләктәр бирешә, "валентинка"лар менән алмаша.
Изге Валентин байрамының сәскә эмблемаһы — ҡыҙыл рауза. Сөнки, антик легенда буйынса, ҡыҙыл рауза мөхәббәт аллаһы Афродита арҡаһында барлыҡҡа килгән, имеш. Алиһә үҙенең яраланған һөйгәне янына йүгергәндә, аҡ рауза ҡыуағына баҫа һәм энәләренә аяғын йәрәхәтләй. Уның илаһи ҡаны сәскәне ҡыҙыл төҫкә буяй.

# Изге Валентин көнө
## Һылтанма

* Всемирный Самый большой Валентин 2011 йыл 1 февраль архивланған.
* Символы и традиции дня святого Валентина.
* Әлфиә Әйүпова әҙерләгән материал ҡулланылды.
# Эсхин

Эсхин (бор. грек. Αἰσχίνης; б.э.т. 389 — б.э.т. 314 йылдар) — боронғо грек дәүләт эшмәкәре, ун аттик ораторҙың береһе.

# Эсхин
## Биографияһы

Афинала тыуа, ата-әсәһе бай булмаһа ла, абруйлы кешеләр була. Атаһы Атромет таҙа яҙыу фәнен уҡыта, әсәһе Глаукотеа фәҡирҙәр өсөн дини йолаларҙа ярҙамлаша. Башта Эсхин мәктәптә атаһының ярҙамсыһы була, шунан актёрлыҡта һәләттәрен һынап ҡарай, артабан армияла хеҙмәт итә, хеҙмәткәр була. Бер нисә хәрби кампанияла ҡатнаша, үҙен шәп ойоштороусы һәм оратор итеп таныта. Олинфты ҡамағандан һуң Пелопоннеста илселек составында була, Филипп Македонскийға ҡаршы кампания ойоштора.
Б.э.т. 347 йылдың яҙында Эсхин Аркадияла Мегалополистағы ун мең кешелек йыйын алдындағы сығышы менән уларҙы Филиппҡа ҡаршы берләшергә күндерә. Б.э.т. 347 йылдың йәйендә Филиппҡа барған тыныс илселек ҡатнашыусыһы була һәм уны илселәрҙең тәҡдимдәрен ҡабул итергә күндерә. Икенсе илселек ваҡытында (б.э.т. 346 йыл), солох килешеүен ратификациялағанда, уның һүлпәнлеге Демосфен менән Тимархты сығырҙан сығара һәм хыянатта ғәйепләүгә нигеҙ бирә. Эсхин үҙен оҫта оратор итеп күрһәтә һәм Демосфен таҡҡан бөтә ғәйептәрҙе кире ҡаға. Б.э.т. 343 йылда Демосфен уға һөжүмде яңырта, һәм Эсхин йәнә сағыу телмәр менән яуап бирә.
Үҙ сиратында Эсхин Демосфенға ҡаршы бер нисә етди ғәйепләү ҡуя, әммә был юлы Демосфен еңә. Ҙур штраф түләүҙән ҡотолоу өсөн Эсхин Родосҡа һөргөнгә китә, унда риторика мәктәбе аса, һуңыраҡ Самосҡа күсә, ошонда етмеш дүрт йәшендә вафат була.
Эсхиндың өс телмәре һаҡланған, борон уларҙы «Өс грация» тип атағандар.
Шулай уҡ Эсхиндың 12 фиктив хаты йыйынтығы ла һаҡланған, йыйынтыҡ һуңғы антиклыҡ осоронда төҙөлгән.
# Афродита

Афроди́та (бор. грек. Ἀφροδίτη, элекке замандарҙа сығышы менән ἀφρός (урыҫса «пена») һүҙенән алынған тип фекер йөрөткәндәр) — боронғо грек мифологияһында матурлыҡ һәм мөхәббәт (яратыу, ғишыҡ тотоу) аллаһы, ун ике бөйөк олимпия аллаларының береһе. Ул шулай уҡ уңдырышлылыҡ, мәңгелек яҙ һәм тормош (ғүмер) аллаһы ла. Афродита — никахтар, хатта бәпесләү (бала табыу) аллаһы, шулай уҡ «балаларҙы туйҙырыусы, туҡландырыусы» (урыҫса «детопитательница»). Афродитаның мөхәббәт көсөнә аллалар ҙа, кешеләр ҙә бойһонған. Уға бары һуғыш, хәрби стратегия һәм оҫталыҡ аллаһы Афина, ерҙәге бөтә тереклекте ҡурсалаусы алла Артемида һәм ғаилә усағы аллаһы Гестияға ғына баш бирмәгән. Мөхәббәтте кире ҡағыусыларға аяуһыҙ булған. Ут аллаһы һәм оҫта тимерсе Гефестың, һуңыраҡ һуғыш аллаһы Арестың ҡатыны.
# Манюку Яха

Манюку Яха — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сира-Ты-Вис йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Манюку Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006572
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0