yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әбү Һөрәйрә

Ғәбдер — Рахма́н ибн Сахр әд-Дәүси әл-Йәмәни, Әбү Һөрәйрә (ғәр. أبو هريرة‎; 599, Йәмән — 676, Мәҙинә) — Мөхәммәт Пәйғәмбәр сәхәбәләренең иң танылғандарының береһе.

# Әбү Һөрәйрә
## Биографияһы

Әбү Һөрәйрә тыумышы менән Йәмәндәге Дәүс әл-Әзди ырыуынан була. Ырыу мәжүси булған, үҙҙәренең яҡлаусыһы итеп Зүл-Хулсаны иҫәпләгән. Тыуғанында уға әтә-әсәһе Ғәбд әш-Шәмс («Ҡояш ҡоло») тип исем биргән булған. Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм иһә уға Әбү Һөрәйрә (Бесәйҙәр атаһы) тип шаярта торған булған, сөнки арҡалашы бесәй балалары тураһында хәстәрлек күреүе менән даны сыҡҡан булған.. Ислам ҡабул иткәс, Рәсүлүллаһ Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм уға Ғәбдер-Рахман ибн Сахр исемен ҡуша. Ул танылған шәхес, иң күп хәҙистәр тапшырған сәхабә. Һарыҡ көтөп йөрөгәндә ул ҡырағай бесәй балаларын таба. Уларҙың бер нисәһен өйөнә алып ҡайткас, ғаиләсе уны Әбү Һөрәйрә («бесәй атаһы») тип йөрөтә башлай.
Ырыуҙың хөрмәтле кешеләренең береһе — Туфәйл ибн Ғәмер Мәккәлә Ислам ҡабул итеп ҡайткас, уның йоғонтоһонда Әбү Һөрәйрә лә Ислам кабул итә, был дин тураһында күберәк белер өсөн Мәҙинәгә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм янына күсә.
Ул әс-Суффәлә — Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм мәсете янында урынлаша. Әбу Һөрәйрә үҙе тураһында: «Мин етем булып үҫтем һәм һижрәтте фәҡир килеш кылдым» , — тип әйткән. Бында мәсеттән башҡа һыйыныр урындары булмаған ярлы мөһәжирҙәр йәшәгән. Уның хәлендәге кешеләрҙе «Әһел әл-Сүффә» тип атағандар.
Әбу Һөрәйрә көсөн тулыһынса Ҡөрьәнде өйрәнеүгә, ғибәҙәттәргә бағышлай. Ул Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмды бик яратҡан һәм гел уға оҡшарға тырышҡан. Һижрәттән һуң Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм менән барлыҡ һуғыштарҙа ҡатнашҡан.
Әбү Бәкер хәлифәлеге ваҡытында ла яуҙарҙа ҡатнаша. Әбу Бәкер уны Бәһрәйн әмиренең яҙамсыһы, шунан әмире итеп тәғәйенләй.
Усман ибн Әффан осоронда ул Мәккә ҡазыйы булған. Хәлифә Мүәвиә килгәс, Мәҙинә әмире итеп тәғәйнләнгән булған.
Әбү Һөрәйрә 78 йәшендә, һижри 57-се йылда вафат була.

# Әбү Һөрәйрә
## Хәҙиссе

Әбү Һөрәйрәнең хәтере бик яҡшы булған һәм һәм иң билдәле хәҙисселәрҙең береһе булған. Ул 5000-дән ашыу хәҙис әйтеп ҡалдырған. Ул башҡаларҙың хәҙистәрен дә тапшырып барған. Әл-Бохари әйтеп ҡалдырыуынса, унда 800-ләп сәхәбә һәм тәбғин уҡыған. Әбү Һөрәйрә хәҙистәре сөнни алты төп хәҙистәр йыйынтығына инеп ҡалған.
Әйтеүҙәренсә, Мәрүән ибн әл -Хәкәм уның хәтерен тикшерер өсөн шаршау артында кәтиб (секретарь) ултыртып ҡуйып, Әбү Һөрәйрә әйткән бар нәмәне лә яҙып алырға ҡушҡан. Бер йылдан Мәрүән уны яңынан саҡырып алған да шул һөйләгәндәрен ҡабатларға ҡушҡан. Әбү Һөрәйрә былтыр һөйләгәндәрен һүҙмә-һүҙ, бер нәмәне лә төшөрөп ҡалдырмай, ҡабатлап сыҡҡан.
# Тимашев Сергей Михайлович

Тимашев Сергей Михайлович (16 ғинуар) 28 ғинуар 1866 йыл — 27 ноябрь 1922 йыл) — Рәсәй империяһы һәм Совет Рәсәйенең ғалим-терапевы, педиатр. 1897—1922 йылдарҙа Томск университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1907 йылдан кафедра етәксеһе. Медицина фәндәре докторы (1896), профессор (1901).

# Тимашев Сергей Михайлович
## Биографияһы

Сергей Михайлович Тимашев 1866 йылдың 16 (28) ғинуарында Өфөлә рухани ғаиләһендә тыуған. Өфө дин училищеһын тамамлай. 1881—1887 йылдарҙа Өфө дини семинарияһында уҡый. 1888 йылда Томск университетының медицина факультетына уҡырға инә һәм уны 1893 йылда лекарь дәрәжәһендә отличие менән тамамлай.
1894 йылда госпиталь терапевтик клиникаһына ординатор итеп тәғәйенләнә. 1895 йылда Санкт-Петербург ҡалаһына Тәжрибә медицина институтына ебәрелә. 1896 йылдың ғинуарынан факультет ҡарамағындағы балалар клиникаһында штаттан тыш ординатор була. Шул уҡ йылда Томск университетында «Үпкә туберкулезы ваҡытында икенсел зарарланыу» темаһына диссертация яҡлай һәм «медицина докторы» дәрәжәһен ала..
1897 йылда Томск университетының балалар ауырыуҙары кафедраһы буйынса приват-доцент итеп тәғәйенләнә. 1901 йылда шул уҡ кафедрала — экстраординар, 1907 йылда ординар профессор була. Вафат булғанға тиклем ошо кафедраны етәкләй.
Балалар клиникаһы мөдире була, яңы корпус төҙөү тураһындағы мәсьәләне күп тапҡырҙар күтәрә. Уның инициативаһы буйынса Томскиҙа беренсе балалар яслеләре асыла. 1902 йылда «Ясли» йәмғиәтен ойоштора. Педиатрия, аныҡлап әйткәндә, йоғошло сирҙәрҙе дауалау буйынса хеҙмәттәр авторы.
# Әхмәт Зыя Өсҡайнаҡ

Әхмәт Зыя Өсҡайнаҡ (Зыя Ураҙов; 1904—1967) — Төркиә уҡытыусыһы, профессор.

# Әхмәт Зыя Өсҡайнаҡ
## Биографияһы

1904 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районының Байыш (Ураҙ) ауылыда тыуған. Атаһы иртә үлгән, әсәһе Сәхибә улы Зыя һәм ҡыҙы Хөбәйбә менән яңғыҙы тороп ҡалған.
Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы йылдарында Төркиәгә эмиграциялаған.
1923 йылда паспорт алғанда үҙенә Өсҡай­наҡ тигән фамилия ала, Трабзон ҡалаһында йәшәгәндә тулы хоҡуҡлы Төркиә гражданины булып китә, паспорт алғанда тыуған ерем тип шул Трабзон ҡалаһын яҙҙыра.
Яҡынса 1925 йылда Анкаралағы Ғази институтына уҡырға инә һәм тарихсы дәрәжәһен алып тамамлай.
1930 йылдан алып төрлө урта һәм юғары уҡыу йорттарында уҡытыусы булып эшләй башлай, әкренләп фән донъяһына ла юл аса.
1930-сы йылдар уртаһында Төркиәнең мәғариф һәм фән етәкселәре тарафынан ике йылға Венгрияға ғилми команди­ровкаға ебәрелә. Бында мадьяр һәм төрки халыҡтарының сағыштырмаса тарихын төплө өйрәнә.
1938 йылда Трабзон ҡалаһында йәшәгән һәм эшләгән сағында өйләнә. Бер-ике йылдан ғаилә бөтөн­ләйгә Зонгулдак ҡалаһына йәшәргә һәм эшләргә күсә. Ирле-ҡатынлы Өсҡайнаҡтар, икәүләп, ундағы бер лицейҙа уҡыта башлай. Бер нисә йылдан Зыя Өсҡайнаҡ шул уҡ ҡалалағы юғары уҡыу йорттарында ла дәрес бирә.
Икенсе донъя һуғышы башланғас, уны Төркиә ғәскәренә алалар. Яралана, яраһы уңала бир­гәс, тағы һуғышҡа алып китә­ләр. Икенсе тапҡыр яраланып, лейтенант Зыя Өсҡайнаҡ 1944 йылда тулыһынса демобилизациялана.
Артабан ул ғүмере буйы Зонгул­дактағы ауыл хужалығы институтында, башҡа урта һәм юғары уҡыу йорттарында тарихтан уҡыта, профессор булып китә. Музейҙа ла эшләп ала. Зәки Вәлиди менән дуҫ булған.
1967 йылда Зонгулдакта вафат була.

# Әхмәт Зыя Өсҡайнаҡ
## Ғаиләһе

* улы Исыҡ Өсҡайнаҡ (1945 тыуа) АҠШ-та юғары белемле ҙур белгес, инженер-электроник.
* ҡыҙы Исәләй (1949 тыуа)
# Кесе Убинка

Кесе Убинка — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Убинка йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Убинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Афипс йылғаһы, шул иҫәптән Шапсуг һыуһаҡлағысы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001512108100005642
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100564
* Бассейн коды — 06.02.00.015
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе (Олымья ҡушылдығы)

Кесе — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Олымья йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе (Олымья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016443
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301644
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вәлиев Әлфәт Мирсәйет улы

Вәлиев Әлфәт Мирсәйет улы (3 декабрь 1938 йыл) — кинооператор. 1997 йылдан Рәсәй Фоторəссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мəҙəниəт хеҙмәткәре (1983).

# Вәлиев Әлфәт Мирсәйет улы
## Биографияһы

Әлфәт Мирсәйет улы Вәлиев 1938 йылдың 3 декабрендә Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Яңы Туҡмаҡлы ауылында тыуған. 1988 йылда «Мосфильм» киностудияһы эргəһендəге оператор оҫталығы курстарын (етəксеһе П. Н. Кузнецов) тамамлаған. 1957 йылдан алып «Башлес» берекмәһенең Өфө ремонт-механика заводында, 1960—1997 йылдарҙа Өфө агрегат производство берекмəһендә эшләй, бер үк ваҡытта 1974 йылдан — берекмəнең «Авангард» мəҙəниəт һарайы ҡарамағындағы «Авангард» киностудияһы, 1997—2003 йылдарҙа «Ағиҙел» кинофотоклубы операторы.

# Вәлиев Әлфәт Мирсәйет улы
## Ижади хеҙмәттәре

Республикала тəүге анимация фильмы — «Петя Петрушин мажаралары» («Приключения Пети Петрушина») авторы (1967;). 70‑тəн ашыу фильм, шул иҫәптән «Өй төҙөү беҙгə бер нəмə лə түгел» («Что нам стоит дом построить») мультипликацион фильмы (1988; Бөтə Союз һəүəҫкəр фильмдар смотр‑конкурсы лауреаты, Волгоград ҡалаһы, 1990); «Хəтер» («Память», 1975, Мәскәү, Бөтə Союз һəүəҫкəр фильмдар фестивале лауреаты), «Ямғырҙар, ямғырҙар…» ("Дожди, дожди…", 1978; «Лиепая көҙө» («Лиепайская осень») кинофестивале лауреаты, Лиепая ҡалаһы, 1980), «Яңы йыл детективы» («Новогодний детектив»; 1982) ҡыҫҡа метражлы нəфис фильмдары; «Тəүге аҙымдар» («Первые шаги», 1974; Бөтə Рəсəй һəүəҫкəр фильмдар фестивале лауреаты, Мəскəү, 1974), «Ҡарға бутҡаһы» (1982, Халыҡ‑ара фольклор фестивале лауреаты, Кишинёв, 1984), «Еңеү яҙы шаңдауы» ("Эхо победной весны", 1994; «Ер һəм кешелəр» («Земля и люди») Бөтə Рəсəй һəүəҫкəр фильмдар фестивале лауреаты, Мəлəүез ҡалаһы, 1995; бөтəһе лə «Авангард» киностудияһында төшөрөлгəн), «Хайран ҡалған мосафир» ("Очарованный странник", 2002; «Ватан» («Отечество») Бөтə Рəсəй һəүəҫкəр фильмдар фестивале лауреаты, Санкт-Петербург, 2002; «Ағиҙел» кинофотоклубы) документаль фильмдарын төшөрə.

# Вәлиев Әлфәт Мирсәйет улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған мəҙəниəт хеҙмәткәре (1983)
# Кара-Изюк

Кара-Изюк — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чакрым йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кара-Изюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100196
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йонос ауыл Советы (Мәсетле районы)

Йонос ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Йонос ауылы. Йонос ауыл Советы көньяҡтан өлөшләтә Яңы Мишәр, Яңы Яуыш, төньяҡтан Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советтары, көнсығыштан Балаҡатай районы менән сиктәш.

# Йонос ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Тарихы

Йонос ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Йонос ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Невозможно определить количество столбцов
# Швед теле

Швед теле (швед. svenska) — төньяҡ-герман төркөмсәһенең теле, Швецияның һәм Финляндияның милли теле. Яҙмаһы — латин әлифбаһы.
# Грёберн

Грёберн (нем. Gröbern) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 642 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,45 км². Диңгеҙ кимәленән 107 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6773 һәм автомобиль коды — ABI (элек: BTF).
# Карасу (Козуль ҡушылдығы)

Карасу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Козуль йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Карасу (Козуль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008962
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100896
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы

Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы (рус. Нигматул(л)ин Сафий, Сафы, Сафа (16 декабрь 1913 йыл — 19?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 313 кавалерия полкының миномётсылар взводы командиры. Лейтенант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры(1942)

# Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы
## Биографияһы

Сафый Ниғмәтуллин 1913 йылдың 16 декабрендә Ҡариҙел районы Бурунгут ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Белеме- 8 класс. Брянск фронтының кесе лейтенанттар курсын тамамлаған (1942). 1937—1940 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт иткән. 1942 йылда Ҡариҙел РВК-һы тарафынан яңынан армияға алынған. 1942—1944 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Ғариф Макаев етәкселегендәге 313-се кавалерия полкының миномётсылар взводы командиры.
1942 йылдың 17 декабрендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән. Наградной листа 1942 йылдың 24 ноябрендә Сафый Ниғмәтуллин взводы дошмандың һалдаттары ултырған 4 автомашинаны, орудиелы ике тягачты, 2 танкты юҡ итте, взвод дошман пехотаһының контраатакаһын кире ҡаҡты, шулай итеп взвод полк яугирҙарының алға барыуын тәьмин итте тип яҙылған.
1944 йылдың 17 июнендә 13-е уҡсылар дивизияһының 92-се запас уҡсылар полкында хеҙмәтен дауам итә. Икенсе донъя һуғышының аҙағында милитаристик Японияға ҡаршы һуғышта ҡатнаша.
1946 йылдың 10 сентябрендә демобилизациялана.

# Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы
## Бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (17.12.1942)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (09.05.1945)
* «Японияны еңгән өсөн» миҙалы (30.09.1945)
# Сәйфетдинов Шаһыбал Сәхәүетдин улы

Сәйфетдинов Шаһыбал Сәхәүетдин улы (1847—1917) — мираҫ буйынса почётлы граждан, Ырымбур губернаһында йәшәгән башҡорттар исеменән икенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһы. рустар уға «почетлы башҡорт гражданы» тигән исем бирә.

# Сәйфетдинов Шаһыбал Сәхәүетдин улы
## Биографияһы

Шаһыбал Сәхәүетдин улы Сәйфетдинов 1847 йылда Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы) Муса ауылында тыуған. Йортта белем алған. Ер биләүсе. Верхнеуральскиҙа (Үрге Яйыҡ) өйәҙ судьяһы булып эшләй.
Ырымбур губернаһынан депутат булған Шаһыбал Сәйфетдинов башҡорттар исеменән 2-се саҡырылыш Дәүләт Думаһының аграр комиссияһына мөрәжәғәт индерә, унда башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы тарихын, XX быуат башында башҡорт ер биләүселегенең торошон аса. Башҡорт ерҙәрен талау мәсьәләһенә ҡағылып, ул XIX быуат аҙағы закондарына (1894 йылдың 6 июнендәге һәм 1898 йылдың 20 апрелендәге закондар) баһа бирә. Мөрәжәғәттә 7 пункттан торған тәҡдим була, унда был ғәҙел булмаған закондарҙы юҡҡа сығарыу һәм яңы закон положениелары сығарыу зарурлығы нигеҙләнә:
   1. Башҡорт аҫабаларының һәм керҙәштәренең бөтә урмандарын ҡаҙна ҡарамағына алдырған 1894 йыл 6 июнь законын ғәмәлдән сығарырға, аҫабаларҙың һәм керҙәштәрҙең үҙҙәренә урмандарҙы билдәләнгән нормалар буйынса һаҡларға һәм файҙаланырға [хоҡуҡ] бирергә.
   2. Х ревизия буйынса йән башына ер бүлемдәре биреүҙе дауам иткән 1898 йыл 20 апрель законын урындағы шарттарға тап килмәгән һәм башҡорттарҙың үҫешкән хужалығын бөлдөрөүгә һәм малдарын ҡыҫҡартыуға тура нигеҙ булыу сәбәпле ғәмәлдән сығарырға.
   3. Башҡорттар өсөн, уларҙың ере, ихтыяж тыуа икән, булған йәндәр иҫәбенә ҡарап бүленерлек яңы закон положениеһы сығарырға…
   6. Урындағы властар һәм йоғонтоло кешеләр баҫымы аҫтында арзан ғына хаҡҡа һәм башҡорттарҙың мәнфәғәтен күҙәтмәйенсә ҡуртымға бирелгән ерҙәрҙе ҡайтарырға һәм договорҙарҙы ғәмәлдә түгел тип табырға.
# Илгань

Илгань — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Снигиревка йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Илгань
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034792
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103479
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Паравы-Се

Паравы-Сё — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хе-Ягайылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Паравы-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007260
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәхмүт Ғәли

Мәхмүт Ғәли (Мәхмүт бине Ғәли бине Ғүмәр әл-Болғари әс-Сараи әл-Ҡәрдәри) — XIII—XIV быуаттарҙа йәшәп ижад иткән төрки шағиры.
Мәхмүт Ғәли — дини-дидактик характерҙағы «Нәһж әл-фәрадис» әҫәре авторы. Әл-Ҡәрдәри псевдонимы Мәхмүт Ғәлиҙең Ҡәрдәр (хәҙерге Харәзм)ҡалаһында тыуыуын, белем алыуын, йәки сығышы менән ҡәрдәр ҡаҙаҡ ырыуынан булыуын белдереүе мөмкин. Һарай ҡалаларының береһендә, фаразланыуынса, Һарай-Бәркәлә йәшәгән. Әҫәр йөкмәткеһенән авторҙың дин, фәлсәфә һәм көнсығыш әҙәбиәте өлкәһендә уҡымышлы кеше булыуы күҙаллана. Төрки, ғәрәп һәм фарсы телдәрен камиллыҡта белгән.
«Нәһж әл-фәрадистың» 1360 йылғы иң иртә яҙылған күсермәһендә Мәхмүт Ғәлиҙең шул уҡ йылдың 22 мартында вафат булыуы теркәлгән.
# Кекин йорто

Кекин йорто — Ҡаҙанда Горький урамындағы бина (8/9 йорт). Ҡаланың иҫтәлекле урыны булып тора. Бина эклектик стилдә төҙөлгән: модерн һәм готика стилдәрен берләштерә. Бинаның элементтарында мавритан мотивтарын табырға мөмкин.

# Кекин йорто
## Тарихы

Бина 1903—1905 йылдарҙа архитектор Генрих Рушь (1855—1905) тарафынан төҙөлә һәм уның һуңғы проекты була. Сауҙагәр-миллионер Леонтий Владимирович Кекин заказсы булып тора, ул Ҡаҙанда яңы йорттан башҡа бер нисә бина эйәһе булған була инде.
Бина килем йорто итеп файҙаланыла. 1910 йылдан 1914 йылға тиклем бында В. И. Ряхинаның шәхси гимназияһы, белем таратыу педагогия йәмғиәтенең гимназияһы, Н. А. Беневскаяның әҙерлек училищеһы, Ҡаҙан бәйләнеш юлдары округының идараһы, С. Я. Пальчинская китапханаһы, Л. Ф. Гросс типографияһы, П. В. Шаталовтың яҙыу ҡағыҙы һәм китап магазины, А. В. Афанасьевтың шарап-бакалея магазины, М. Р. Тухватуллиндың энә-галантерея магазины урынлаша.
Совет власы заманында Кекин йорто дәүләт милкенә күсерелә. Төрлө ваҡыттарҙа унда Ҡаҙан хәрби комиссариаты, һыу транспорты район идараһы, Горький тимер юлының граждандар ҡоролмалары дистанцияһы, ашхана № 1 эшләй.
XX быуат аҙағында бина авария хәленә килә. 1998 йылдан алып ул ҡулланылмай, йылытыу туҡтатыла, шуның арҡаһында конструкциялар емерелә башлай. 2005 йылда тышҡы күренешен һаҡлап һәм хәҙерге инфраструктура, шул иҫәптән ер аҫты гаражы өҫтәп, бина тергеҙелә. Реставрацияланған бина сауҙа-офис ҡулланылышы өсөн тәғәйенләнә.
# Шмиль

Шмиль — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2311 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шмиль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000017115
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001711
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чепъю

Чепъю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ирва йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Чепъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004374
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ингирь (Кильна ҡушылдығы)

Ингирь — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кильня йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ингирь (Кильна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016430
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001643
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0