yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғәлә әд-Дин мәсете (Синоп)

Ғәлә әд-Дин мәсете (төр. Alâeddin Camii) — Синоптағы (Төркиә) тарихи мәсет, сәлжүк осороноңТөньяҡ Анатолиялағы иң ҙур мәсете. Шулай уҡ Ғәрәп мәсете йәки Ҙур мәсеттигән атамалар менән билдәле.

# Ғәлә әд-Дин мәсете (Синоп)
## Урынлашыуы

Мәсет Синоптың тарихи үҙәгендә урынлашҡан. Ул XIII быуат башында Синоп ярымутрауының уртаһында төҙөлгән. Мәсеттән төньяҡта тағы бер тарихи бина, Перване мәҙрәсәһе урынлашҡан.

# Ғәлә әд-Дин мәсете (Синоп)
## Тарихы

Урта быуаттарҙа Синоп Ҡара диңгеҙҙең мөһим порты булған. 1214 йылда ҡаланы төрөк-сәлжүктәрҙең Конья солтанлығы хакимы Кайкаус баҫып алған. 1220-се йылдарҙа Ғәлә әд-Диндең ағаһы Кейкубат I мәсетте сафҡа индергәнлектән, мәсет уның исемен йөрөтә. Дәүләт түңкәрелешенән һуң ҡасып килгән һәм сәлжүктәрҙә йәшеренгән Анатолий бейлеге вәзире Атабәк Эседюддин Айас мәсет бинаһын ҡурсалаған. Әммә Мануил I Синопты кире яулап алғандан һуң, мәсеттең күп өлөшө емертелгән.
Төрөк-сәлжүктәр 1264 йылдан ҡалала үҙ контролен яңынан булдырған, ә сәлжүктәр вәзире Перване 1267 йылда мәсетте тергеҙгән. Ҡаланы Исфендиярогуллар<u>ы</u> баҫып алған, һәм 1340-сө йылдарҙа Ибраһим Исфәндияроғуллы мәсет ихатаһының төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә кәшәнә төҙөгән. 1385 йылда Баязит Жәләл әд-Дин мәсетте киңәйткән. Исфәндияроғуллыларҙың башҡа ерҙәре кеүек, 1460-сы йылдарҙа Синопты ла Ғосман империяһы баҫып алған. Ғосман хакимлығы осоронда мәсеткә бер нисә тапҡыр ремонт үткәрелгән. 1850-се йылдарҙа Синоптың ғосман губернаторы Туфан паша мәсеттең ер тетрәүҙән зыян күргән көмбәҙен.тергеҙгән.
2008—2009 йылдарҙа мәсеткә реставрация үткәрелгән.

# Ғәлә әд-Дин мәсете (Синоп)
## Мәсет бинаһы

Мәсет биләмәһе квадраттан ғибәрәт, уларҙың өстән бер өлөшөн — 66 х 22 м² — мәсет бинаһы, ә өстән ике өлөшөн — 66 х 44 м² — ихата биләй. Мәсет бинаһының тура мөйөшлө планы унан һуңғы ғосман мәсетенән айырыла. Мәсет ихатаһы 12 метрлыҡ стена менән уратып алынған. Көнбайышта, төньяҡта һәм көнсығышта өс сығыу урыны бар. Тәһәрәт өсөн фонтан ихата уртаһында урынлашҡан.
Мәсеттең өс төп һәм ике бәләкәй көмбәҙе бар. 1853 йылғы ер тетрәүҙән биналар етди зыян күргән, 1860-сы йылдарҙағы реставрация ваҡытында үҙенсәлекле мәрмәр минбар Истанбулға.ебәрелгән. Бинаға ҡуйылған ағас минбар һуңғы өҫтәмә булып тора.
# Клайнбодунген

Клайнбодунген (нем. Kleinbodungen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 381 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,22 км². Диңгеҙ кимәленән 248 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99752 һәм автомобиль коды — NDH.
# 1960 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1960 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1960 MCMLX |
| Юлиан стилендә | 1959 — 1960 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2712 — 2713 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7468 — 7469 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5720 — 5721 ה'תש"ך — ה'תשכ"א |
| Мосолман календары | 1380 — 1381 |
| Боронғо әрмән календары | 1409 ԹՎ ՌՆԹ |
| Ҡытай календары | 4656 — 4657 (с 28 январь) 己亥 — 庚子 жёлтая свинья — белая мышь |
| Эфиопа календары | 1952 — 1953 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2016 — 2017 |
| - Шака самват | 1882 — 1883 |
| Иран календары | 1338 — 1339 |
1960 (бер мең туғыҙ йөҙ алмышынсы) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1960 йылы, 2 мең йыллыҡтың 960 йылы, XX быуаттың 60 йылы, XX быуаттың 6 ун йыллығының 10 йылы, 1960 йылдарҙың 1 йылы.

# 1960 йыл
## Тыуғандар

* 1 февраль — Фәрзәнә Аҡбулатова, журналист һәм яҙыусы, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
* 22 май — Әмир Ишемғолов, умартасылыҡ буйынса Рәсәйҙә танылған белгес, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2003), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010).
# Башҡортостан хөкүмәтенең теле

Башҡортостан хөкүмәтенең теле — Башҡорт хөкүмәтенең Ырымбур хәрби бюроһы гәзите. Силәбе ҡалаһында аҙнаһына ике тапҡыр иҫке башҡорт телендә (материалдарҙың бер өлөшө — урыҫ телендә) сыға.
1918 йылдың 20 авгусында Ырымбур ҡалаһында нәшер ителә башлай. 1918 йылда «Яңы ваҡыт» типографияһында «Хеҙмәтсәндәр төҙөгән йәмғиәт йәшәһен!», «Башҡорт автономияһы йәшәһен!» тигән лозунгтар менән баҫыла. Гәзиттә Башҡорт хөкүмәтенең ҡарарҙарына, бойороҡтарына, большевиктарға ҡаршы материалдарға ла урын бирелә.
Башҡорт хөкүмәте Силәбенән Ырымбурға күскәс, «Башҡорт» һәм «Башҡорт тауышы» гәзиттәрен берләштергән яңы башҡорт милли матбуғат баҫмаһы булараҡ донъя күрә.
Гәзиттә Башҡорт хөкүмәтенең бойороҡтары, ҡарарҙары, большевиктарға ҡаршы мәҡәләләр донъя күрә.
Гәзиттең ябылыу ваҡыты билдәһеҙ.
Мөхәррирҙәре — Х. Ғәбитов, Ғ. Фәхретдинов.
# Полноват-Соим

Полноват-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полноватка йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Полноват-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302019
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ужлеп

Ужлеп — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чапша йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ужлеп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007401
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100740
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сэмюэл Беккет

Сэмюэл Беккет (ингл. Samuel Beckett) (13 апрель 1906 йыл — 22 декабрь 1989 йыл) — ирланд яҙыусыһы, шағир һәм драматург. Инглиз һәм француз телендә яҙған. Әҙәби тәржемәсе булараҡ та танылған. Эжен Ионеско менән бергә «Абсурд театры»на нигеҙ һалған. 1969 йылда әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаты.
Сэмюэл Беккет Ирландияның баш ҡалаһы Дублинда 1906 йылда тыуған. 1937 йылда Парижға күсә; Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Францияның Ҡаршылыҡ хәрәкәтенә ҡатнаша. Ҡатыны Сюзанна менән һуңғы көндәренә хәтлем Парижда тора.
Иң билдәле пьесаhы «Годоны көткәндә» (франц. En attendant Godot) тип атала; ул күп тапҡыр сәхнәлә ҡуйылған һәм телевидениела күрһәтелгән. Сэмюэл Беккеттың әҫәрәренә яңы заманса әҙәби алымдар, фәлсәфәүи ҡараш, минимализм һәм пессимизм хас.
1958 йылда «Крепптың һуңғы яҙған таҫмаһы» (ингл. Krapp’s Last Tape) тигән пьесаһы донъя күрә. Был пьесала Бэккетт яңғыҙлыҡ, ҡартайыу һәм үлем темаларын тасуирлай.
Сэмюэл Беккет 1989 йылдың 22 декабрендә үлә. Бөгөн ул донъяның киң танылған драматургтарының береhе булып hанала.
{{|es}} {{|tr}}
# Дин вә мәғишәт (журнал)

«Дин вә мәғишәт» — төрки телендә донъя күреүсе дини, сәйәси һәм әҙәби ислам дине журналы. 1906 йылдың 31 декабренән Ырымбур ҡалаһында сыға башлай һәм 1918 йылдың башында, февралдә, туҡтай. Нәшер итеүсеһе Мәхмүт Хөсәйенов, мөхәррире башта З. Хәйруллин, һуңынан Ф. Дауытов.
Журнал нигеҙҙә ислам дине мәсьәләләрен сағылдыра һәм дин әһелдәренә төбәлеп сығарыла. Төп яҙышыусылары башҡорт мәктәп-мәҙрәсәләрендәге йәдитселек хәрәкәтенә кире ҡарашта тора. Шул уҡ ваҡытта был журнал биттәрендә ислам тарихына, ислам фәлсәфәһенә һәм дини әҙәп-әхлаҡ мәсьәләләренә арналған мәҡәләләр урын ала. Журнал Урал-Волга буйы, ғөмүмән, Рәсәй төркиҙәренең әхлаҡи йөҙө, әхлаҡһыҙлыҡ ҡурҡынысы мәсьәләләрен күтәрә, уҡытыу-тәрбиә эштәрендәге йәдитселекте яҡлаусыларға, хуплаусыларға ҡаршы була, йәғни ҡәҙимселек сиктәрендә бикләнеп ҡала. Күпселек мәҡәләләр псевдоним менән баҫыла. Был журнал радикаль ҡарашлы интеллигенция вәкилдәре тарафынан ҡаты тәнҡитләнә.
# Король һарайы (Стокгольм)

Стокгольмдағы Король һарайы (швед. Kungliga slottet) — Стокгольм үҙәгендә Стадхольмен уртауының яр буйында урынлашҡан швед монархтарының рәсми резиденцияһы.
Урта быуаттарҙа һарай урынында Балтиканан Меларенға барған һыу юлын һаҡлау өсөн Биргер Ярл төҙөткән Стокгольм замогы торған. Ошо төҙөлөштән һуң Стокгольм ҡалаһы тарихы башлана.
Юхан III идара иткәндә, ҡотһоҙ замок ренессанс рухында эшләнгән элегант резиденцияға әүерелә. XVII быуат аҙағында ул иҫкергән тип һанала һәм 1690—1697 Кесе Тессин проекты буйынса уның урынында барокко һарайы төҙөлә. Яңы ваҡытҡа тиклем король һарайында уның ғаиләһе генә түгел, хатта Швеция хөкүмәте ғаиләһе йәшәгән урын булып хеҙмәт итә.
1697 йылдың 7 майында яңы ғына төҙөлөп бөткән һарай янып бөтә һәм Тессин хәҙергәсә һаҡланған, фасады 120 метр булған, 600 бүлмәле бина төҙөүгә тотона. Шуныһы ҡыҙыҡлы, король ғаиләһе һәләк була яҙған һәм янғынға тиклем вафат булған король Карл XI мәйете яныу хәүефе аҫтында ҡалған 1697 йылдағы янғын һарайҙың янғын хәүефһеҙлеге өсөн яуаплы брандмейстер бүлмәһенән башлана.
Иҡтисади ауырлыҡтар арҡаһында һарайҙың яңы бинаһын төҙөү 1754 йылға тиклем һуҙыла, ә уның төньяҡ-көнбайыш ҡанаты 1760 йылда ғына тамамлана. Мадридтағы король һарайы кеүек үк, швед короле резиденцияһы, уның симметриялы ауыр массалары, үҙенең йөҙө менән Барберини палаццоһының тормошҡа ашмаған бернини проектына бурыслы.
# Тереза Саксен-Альтенбургская

Тереза Саксен-Альтенбургская (нем. Therese Amalie Karoline Josephine Antoinette von Sachsen-Altenburg, 21 декабрь 1836 йыл — 9 ноябрь 1914 йыл) — Саксен-Альтенбург принцессаһы, никахта — Швеция һәм Норвегия принцессаһы.

# Тереза Саксен-Альтенбургская
## Биографияһы

Тереза — принц Эдуард Саксен-Альтенбургский һәм уның беренсе ҡатыны принцесса Амалия Гогенцоллерн-Зигмарингендең беренсе балаһы. Уның ҡустылары — Людвиг һәм Иоганн, шулай уҡ һеңлеһе Антуанетта Шарлотта. Әсәләре кесе улдары тыуғас вафат була. Киләһе йылда атаһы икенсе никахҡа инә, ул никахтан ике балаһы була.
Тереза атаһы хәрби хеҙмәттә булған Мюнхен һәм Бамбергта үҫә. Уның вафатынан һуң 1852 йылда Тереза тәүҙә ике туған һеңлеһе Мария һарайында йәшәй, шунан әсәһе яғынан бабаһы Карл Антон Гогенцоллерн-Зигмарингендарға күсенә.
Шул уҡ 1852 йылда ул тәүге тапҡыр үҙенең буласаҡ ирен принц Август Шведский, герцог Даларнскийҙы осрата. Танышҡандан һуң ун ике йыл үткәс, Дюссельдорфта ул уға кейәүгә сығырға тәҡдим итә, һәм Тереза ризалаша. 1864 йылдың 16 апрелендә йәштәр Альтенбургта өйләнешә. Улар араһында оло мөхәббәт булмай, әммә улар бик яҡшы дуҫтар булып китә. Никахта улар бәхетле була, тик балалары булмай. Принцессаны мөләйем сырайлы, бәләкәй нәфис ҡыҙ тип һүрәтләйҙәр. Никахҡа ингән сағында уға 27 йәш, Августҡа 33 йәш була. Яңы герцогиня ҡыҙыу ҡанлы һәм ҡыҙыу холоҡло кеше була. Ире ҡатынын иркәләп "min lilla hoppetossa " (минең тиктормаҫым) тип атай һәм өйҙә һирәк була.
Швецияла Терезаны принцесса Тереза тип атайҙар. Ул үҙенең ҡәйенһеңлеһе Евгения менән бик тиҙ уртаҡ тел таба, уның менән йыш ҡына Готландта ял итә. Тереза музыканы бик ярата һәм йыш ҡына швед музыка академияһының король ғаиләһе ложаһында ултыра.
1873 йылда аҙ ауырыуҙан һуң Август вафат була. Король Терезаға опекун итеп барон Луи де Геерҙы тәғәйенләй. Тол ҡалған герцогиня башҡалар авантюрист тип иҫәпләгән Охан Демиржиан менән хат алыша. Уның герцогиняға кейәүгә сығырға тәҡдим яһауы ғауға ҡуптара. Швед һарайы, герцогиня аҡылдан яҙған, тип иғлан итә. Терезены графиня Дальшёльд исеме аҫтында Швейцарияға дауаланыуға ебәрәләр. Унда Тереза вилла һатып ала һәм оҙаҡ йылдар Невшателдә йәшәй.
Швецияға ул 1890 йылда ҡайта һәм Хага һарайында яңғыҙы ғына йәшәй. Бында герцогиня музыка яҙа һәм мәрхәмәтлелек менән шөғөлләнә. Уны йыш ҡына герцогиня Хага тип атайҙар. Король ғаиләһенән ул кесе йәштәге һәм эпилепсия менән ауырыған принц Эрик Густав менән генә дуҫ була. Принцесса виллаһы үҙенең бик яҡшы кухняһы менән таныла. Шуға ла һуңғы йылдарында герцогиня артыҡ ауырлыҡтан яфалана.
1914 йылдың 9 ноябрендә герцогиня Тереза 77 йәшендә вафат була. Ул ире янында Риддархольм сиркәүендә ерләнә.
# Черневка

Черневка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Плоское күле -Плоская йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7 км.

# Черневка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001489
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000148
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы

Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы (15 май 1944 йыл — 12 декабрь 2016 йыл), хужалыҡ эшмәкәре. 1972—2008 йылдарҙа Өфөнәң Электр транспорты идаралығында яуаплы вазифаларҙа. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы транспорт хеҙмәткәре (2000).
# Нюрум-Соим (Ить-Ях ҡушылдығы)

Нюрум-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ить-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нюрум-Соим (Ить-Ях ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051557
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205155
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Корнеевка ауыл Советы (Мәләүез районы)

Корнеевка ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Корнеевка ауылы.

# Корнеевка ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Тарихы

Корнеевка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Корнеевка ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Ауыл биләмәһе составы

1979 йылда ауыл Советынан Күсеп ултырған Ҡарайсы ауылы төшөрөп ҡалдырыла.
1979 йылда Даниловка ауылы составына Краснояр (Красноярская), Потешкин (Йылға урамы) ауылдары инә.
1979 йылда Корнеевка ауылы составына Бобринка ауылы инә.
1987 йылда ауыл Советынан күсеп ултырған Крадено-Михайловка төшөрөп ҡалдырыла.

# Корнеевка ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Билдәле шәхестәре

* Залыгин Сергей Павлович (23.11.1913—19.04.2000), СССР яҙыусыһы. 1986—1998 йылдарҙа «Новый мир» журналының баш мөхәррире, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1988), Рәсәй фәндәр академияһы академигы (1991).
* Иҫәнғолова Гөлсөм Сабир ҡыҙы (10.06.1938), Ғ. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актёры. Татар АССР-ының (1988) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).
* Кузнецов Григорий Тимофеевич (7.01.1916—13.02.1947), совет-фин һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, сержант, Дан орденының тулы кавалеры.
* Милосердов Петр Григорьевич (1922—21.09.1944, Румыния), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, кесе лейтенант, уҡсылар полкының взвод командиры.
* Шакшин Анатолий Дмитриевич (13.01.1929—22.11.2010), СССР-ҙың нефть сәнәғәте алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1980).
# Сөйәкәй

Сөйәкәй (Сөйәркәй; татар. Сөякәй, рус. Суекеево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.

# Сөйәкәй
## География

Ауыл Ҡалмиә йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан көнсығышҡа табан 34 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Сөйәкәй
## Тарих

Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Һуңыраҡ ауылда керҙәш булып башҡорттарҙың йәнәй ырыуы вәкилдәре төпләнә. 1795 йылдан билдәле. Ауыл Бүләр улусының Бүләр түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй улусы составына керә.
1870 йылда ауылда һыу тирмәне, мәсет, мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составында була.

# Сөйәкәй
## Халҡы

1816 йылда ауылда 46 башҡорт (ир затлы), 5 типтәр һәм 4 яһаҡлы татар, 1834 йылда — 114 башҡорт һәм 7 типтәр, 1912 йылда — 285 аҫаба башҡорт, 296 керҙәш башҡорт һәм типтәр, 31 дәүләт крәҫтиәндәренән сыҡҡан типтәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 182 | 224 | 645 | 558 | 405 | 435 | 368 | 338 | 348 | 262 | 177 | 144 | 130 |
# Учатью

Учатью — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сочь йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Учатью
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002140
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100214
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сальск ипподромы

Сальск ипподромы ― Сальск ҡалаһында 1935 йылда төҙөлгән ипподром.
Адресы: Ростов өлкәһе, Сальск ҡалаһы, Чернышевский урамы, 32/к. Директоры — Гладкий Роман Сергеевич.

# Сальск ипподромы
## Тарихы

1935 йылда Сальск дәүләт тоҡом малы үрсеткес тәүге дон һәм инглиз-дон аттарын үрсетеүсе булды. Шул уҡ йылда уның янында даими эшләүсе ипподром төҙөлә. Иң юғары күрһәткестәр 1970 йылдан 1991 йылға тиклем күҙәтелә. Сальск ипподромы хеҙмәте менән файҙаланыусы хужалыҡтар составында даими рәүештә 19 ферма һәм 2 ат заводы иҫәпләнә (Зимовниковский һәм С. М. Буденный исемендәге). Был йылдарҙа һынау үткән аттарҙың һаны 200-ҙән 350-гә тиклем тирбәлә. СССР тарҡалғандан һуң, был күрһәткестәр ныҡ кәмей. Мәҫәлән, 2012 йылда ипподромда бары бер генә сабыш көнө булған.
Ипподром 39,9 гектар майҙан биләй. Түңәрәк ябай, кәртәләнмәгән. Сабыш юлы оҙонлоғо — 1609 метр. Старт боксы юҡ. Старт, сабыш ҡатнашыусылары тигеҙләнеп баҫҡас, старт сигналын биреүсе флагты һелтәү буйынса башҡарыла. Сальск ипподромы территорияһында ат һарайы, спорт манежы, аттар өсөн ялан кәртә, ҙур булмаған ҡунаҡхана бар. Сальск ипподромы, Дәүләт завод атлыҡса (ГЗК — конюшня) функцияһын бергә алып барыуҙы дауам итә. Унда менге ат һәм екке ат тоҡомдарын үрсетеүсе нәҫел айғырҙары бар, уларҙы башҡа йылҡыларҙы ла ҡасырыу өсөн икенсе хужалыҡтарға ла биреп торалар.
2000-се йылдарҙа ат һарайының иң билдәле вәкиле булып 2011 йылда Ростов ипподромындағы сабыштарҙың береһендә 7-се урынды алыусы саф тоҡомло инглиз туры айғыры Пилигрим (2007 йылда тыуған) һанала.
1997 йылдан 2011 йылға тиклем «Сальская» дәүләт завод атлыҡсаһы Рәсәй Ауыл хужалығы министырлығы ҡарамағында була. 2012 йылда «Сальская» дәүләт завод атлыҡсаһы эшмәкәрлеген яңынан башлай.
2011 йылда ипподромда урындағы матбуғатта ҙур яңғыраш алыусы үлтереш була.
Ипподромда йыш ҡына байрам саралары үтә, мәҫәлән, 2012 йылда Сальсктың 200 йыллығын һәм 2013 йылда Сальск ҡалаһының ҡала көнөн байрам итәләр.
# Ҡарабалыҡ (күл, Силәбе өлкәһе)

Ҡарабалыҡ - рус. Карабалык, Линевое озеро - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы күл.

# Ҡарабалыҡ (күл, Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең киң билдәле географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: Карабалык, озеро, Аргаяшский район. Так башкиры называют линя, отсюда — Линевое озеро.
Ысынлап та, күлгә исем үҙендә иң күп осраған балыҡ - ҡарабалыҡтан бирелгән булған.

# Ҡарабалыҡ (күл, Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Ҡарабалыҡ - ҙур булмаған күл, Арғаяш районының Ҡарабаш ҡалаһынан көньяҡтараҡ, Арғужа һыуһаҡлағысынан көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Силәбегә тиклем аралыҡ – 85 км, Екатеринбургҡа – 200 км, Мейәскә – 70 км
Географик координаттары: оҙонлоғо - 60°17′2.84″E (60.284123), киңлеге - 55°21′15.13″N (55.354202).
Эргәһендәге һыу ятҡылыҡтары: Тәрәнкүл, Арғужа һыуһаҡлағысы, Сереккүл, Кәрәмәткүл.

# Ҡарабалыҡ (күл, Силәбе өлкәһе)
## Тасуирламаһы

* Уртаса тәрәнлеге: 1,5 м
* Максималь тәрәнлеге: 2,5 м
* Максималь оҙонлоғо һәм киңлеге (км): 1*0,4 км
* Һыу сығанағы: башлыса ер аҫты һыуҙарынан туҡлана. Көньяғынан бер шишмә ҡоя,төньяғынан ағып сыға һәм Арғужа һыуһаҡлағысына ҡоя
* Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 293м
* Майҙаны: 0,4км2
* Һыу ятҡылығының хасил булыуы: эрозия-тектоник ҡуҙғалыштан барлыҡҡа килгән.
* Күл буйындағы тораҡ пункттар: Ҡарабалыҡ ауылы
* Күл төбө: ләмле, ташлы..

# Ҡарабалыҡ (күл, Силәбе өлкәһе)
## Флораһы һәм фаунаһы

Ярҙарын урмандар ҡаплаған, башлыса ҡарағай ҡатнаш ҡайынлыҡтар.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күлгә исем биргән балыҡ - ҡарабалыҡ бында юҡҡа сыҡҡан. Күл менән файҙаланыусы ойошма даими рәүештә селбәрә ебәреп торған, әммә һуңғы йылдарҙа бынан баштартырға булғандар. Һуңғы тапҡыр күлгә балыҡ 2009 году йылда ебәрелгән (табан балыҡ, карп). Ротан менән гольян бар.

# Ҡарабалыҡ (күл, Силәбе өлкәһе)
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Оло Седью

Оло Седью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Седью йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Оло Седью
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020800
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002080
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Муравей (Стәрлетамаҡ районы)

Муравей (рус. Муравей) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 218 кеше. Почта индексы — 453151, ОКАТО коды — 80249836007.

# Муравей (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Барятин): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 11 км