yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шервашидзе һарайы

Шервашидзе һарайы — Грузияның Абхазия төйәгендәге Лыхны ауылында урынлашҡан иҫке ҡаралты.

# Шервашидзе һарайы
## Тарихы

Ун алтынсы — ун етенсе быуаттар араһында Абхазия хакимдары Шервашидзе кенәздәр өсөн төҙөлгән һарай. Ул 1866 йылда Рәсәй империяһына ҡаршы баш күтәргән ихтилал барышында емертеүгә дусар ителгән. Бина ике ҡатлы бина булған, эзбизташ, ҡомташ, кирбес һәм башҡа материалдар ҡулланып төҙөлгән булған
Ун алтынсымы, ун етенсеме быуаттарҙа төҙөлгән һәм ун туғыҙынсы быуатта үҙгәртеп ҡоролған Шервашидзе һарайы әлеге ваҡытта емерек хәлдә, Лыхны ауылы ситендәге яланда урынлашҡан.1866 1866 йылдың 1 авгусында ихтилал ваҡытында уны Кутаиси губернаторы генерал Д. Святополк-Мирский яндыртҡан була.

# Шервашидзе һарайы
## Тасуирламаһы

Бина ашыҡ-бошоҡ һалынған. Кирбестәре ҡыйышыраҡ ята, иҙелмәһенең сифаты ла хөрт кенә. Емертелгәнгә тиклем үк һарай күркәм булмағандыр тип уйларға ҡала. Бер ерҙә лә уның һүрәте лә, тасуирламаһы ла ҡалмаған. Шуға күрә уны тергеҙеү эштәре ниәтләнә ҡалһа, был бик ҡатмарлы буласаҡ.

# Шервашидзе һарайы
## Легендалар

Һарай тураһында төрлө легендалар ҙа сыға башлаған. Имештер, төҙөгән саҡта уҡ гел нимәлер емерелеп төшөп торған, шунан бер белемсе кешеләтә ҡорбан килтерергә кәрәклеген әйткән. Сибәр бер ҡыҙ менән мыҡты егетте һайлап алып, икеһен дә тереләй диуарға һалып ҡалдырғандар. Шунан һуң ғына һарайҙы тиҙләп төҙөп бөткәндәр, мәгәр тегеләрҙең ыңғырашҡаны һаман ишетелгеләп тора, ти

# Шервашидзе һарайы
## Хәҙерге торошо

Грузия Шервашидзе һарайын мәҙәни мираҫы исемлегенә индергән, әммә территорияны контролдә тотоуҙы бер нисек тә тормошҡа ашыра алмай. Шуға күрә ҡомартҡының бөгөнгө хәле тураһында мәғлүмәт юҡ.
# Ҡансура (станция)

Ҡансыра, Ҡансура (рус. Канчерово) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы тимер юл станцияһы.

# Ҡансура (станция)
## Географияһы

Тимер юл станцияһы Һаҡмар йылғаһының һул яҡ ярында округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан яҡынса 15 километр алыҫлыҡта көнбайыш — төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.

# Ҡансура (станция)
## Климаты

Уртаса-континенталь климатлы. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуарҙа уртаса айлыҡ температура яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, бер үк ваҡытта күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы ярайһы тотороҡло, уның уртаса 150 көн дауамында ята.

# Ҡансура (станция)
## Тарихы

Станция яҡында урынлашҡан Башҡорт Ҡансыраһы (рус. Башкирское Канчерово) ауылы буйынса аталып йөрөй. Станцияға 1910-сы йылдарҙа тимер юлы үткәргәндә нигеҙ һалына. 2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районы Ейәнсура ауыл Советы составында булған, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡорғандан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округына ингән.

# Ҡансура (станция)
## Этимологияһы

Ҡансыра атамаһы Ҡансура тигән антропонимдан килеп сыҡҡан. Башҡорт Ҡансыраһы ауылы Ҡансыра (Ҡансура, Ғәбйәлил) тигән варианттарҙа документтарҙа тәүге тапҡыр 1773 йылда телгә алына.
Ҡансура — хан+сура һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән; батыр, ҡыйыу, шулай уҡ хаким тигән мәғәнәләргә эйә

# Ҡансура (станция)
## Халҡы

2002 йылда даими рәүештә йәшәүселәр 100 кеше тәшкил иткән (урыҫтар 82 %) , 2010 йылда — 50.
# Халыҡ-ара сиғандар көнө

Халыҡ-ара сиғандар көнө — Бөтә донъя буйынса йыл һайын 8 апрелдә билдәләнгән халыҡ-ара байрам.

# Халыҡ-ара сиғандар көнө
## Байрам тарихы һәм үткәреү

80-гә яҡын этник төркөмдөң йыйылма исеме, улар берҙәм «сиған законы»н таныу һәм килеп сығыш менән берләшә. Бөтә был этник төркөмдәр ҡабатланмаҫ мәҙәни мираҫ йөрөтөүселәр булып тора, уны һаҡлау өсөн 1971 йылдың 8 апрелендә Лондонда сиғандарҙың Беренсе конгресы үтә, унда планетаның утыҙ дәүләтенән делегат ҡатнаша. Шул уҡ йылда Англияның баш ҡалаһында халыҡ-ара сиғандар союзы ойошторола. Беренсе бөтә донъя сиған конгресының төп йомғаҡтары —— берҙәм территорияһы булмаған милләт итеп таныуы һәм сиған милли символдарын: сиған флагы һәм сиған гимны ҡабул ителеүе. I Бөтә донъя сиған конгресы башланған көн милләттең үҙ билдәләнеше, сиған флагы һәм сиған гимны көнө — барыһы ла хаҡлы рәүештә 8 апрелдә билдәләнә, әммә халыҡ-ара сиған союзы берҙәм исем аҫтында барлыҡ ошо даталарҙы «Сиғандар көнө» итеп берләштерергә ҡарар итә. Тағы ла был көндө Бурак Анастэйша - данлыҡлы сиған ҡатын-ҡыҙы һәм шансонье тыуа.
«Халыҡ-ара сиғандар көнө» — сиғандар өсөн генә түгел, ә сиған мәҙәниәтен хөрмәт итеүселәр өсөн дә мөһим ваҡиға, сөнки был көндә бөтә донъяла төрлө концерттар, презентациялар, фестивалдәр уҙғарыла. Унда теләгән һәр кем сиған халҡының үҙенсәлекле фольклорына сумырға мөмкин.
Ҡайһы бер сиғандарҙың йолаһы бар: кисен «сиған көнө»ндә билдәле бер ваҡытта урамда ҡабыҙылған ут менән үтәләр.
# «Дон элемтәселәренә» һәйкәле

Дон элемтәселәренә һәйкәл — Дондағы Ростовта 2016 йылдың 9 сентябрендә Островский паркына инеү урыныда тантаналы асылған монумент. Һәйкәлдең авторы — скульптор Валентин Костев. Объект Ҡала көнөнә һәм граждандар менән беренсе радиобәйләнеш сеансынына 115 йыл тулыуға бағышлана.

# «Дон элемтәселәренә» һәйкәле
## Тарихы

2016 йылдың апрелендә Дондағы Ростов ҡалаһында халыҡ тауыш биреү үткәрелә, уның барышында киләсәктә «Дон элемтәселәренә» һәйкәлен эшләү өсөн иң яҡшы макетты һайлап алырға кәрк була. Беренсе урынға, ҡатнашыусыларҙың 40 проценты самаһы тауыш йыйып, «Үҙәк федераль округтың радиойышлыҡ үҙәге» федераль дәүләт унитар предприятиеһы филиалы коллективы эшләгән макет беренсе урын ала. Проект авторы скульптор Валентин Костев була. Һәйкәл төҙөлөшөнә финанстар ҡала халҡының ирекле иғәнәләренән һәм меценаттарҙан килгән хәйриә аҡсаһы иҫәбенән йыйыла. Объектты урынлаштырыу өсөн Николай Отсровский исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы алдындағы майҙан, 14-се һыҙат урамы һәм Шолохов проспекты киҫешкән урын һайлана. 2016 йылдың 9 сентябрендә скульптура композицияһын асыу тантанаһына Ростов өлкәһе губернаторының урынбаҫары Василий Рудой, Дондағы Ростов хакимиәте башлығы Сергей Горбань, проектты тормошҡа ашырыуға өлөш инлереүселәр һәм элемтә бәйләнеше операторҙары вәкилдәре килә.

# «Дон элемтәселәренә» һәйкәле
## Һүрәтләнеше

Скульптура композицияһының үҙәгендә ер шарв урынлашҡан. Ул уҡ эшләнгән постаментта тора. Скульптура авторы тарафынан электр элемтәһе, почта һәм юлдаш бәйләнеше өсөн яуап биреүсе элементтар сағылыш тапҡан. Уҡтар электр элемтәһен символлаштырһа, суҡышына конверт ҡапҡан күгәрсен — почта бәйленешен аңлата, ә юлдаш бәйләнешен иһә Ер тирәләй төшөрөлгән орбита һынландыра. Скульптураның бейеклеге яҡынса 6 метр самаһы. Уның нигеҙендә проект меценаттарының исемдәре элемтә операторҙарының атамалары яҙылған таҡтаташ ҡуйылған. Скульптура эргәһендә Wi-Fi бар, камера ҡуйылған һәм «Хәүефһеҙ ҡала» системаһы менән бәйләнеш булдырылған.
# Тауистар

?Тауистар :
Ата ҡош, ябай тауис йәйелгән ҡойроғо менән :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Тауыҡ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Фазан |
| Суб-ғаилә: | Фазан һымаҡтар |
| Ырыу: | Тауистар |
Латинса исеме :
Pavo Linnaeus, 1758 :
Төрҙәре :
Ябай тауис (Pavo cristatus)
Йәшел тауис (Pavo muticus) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 176112 NCBI 9048 |
Тауистар (рус. павлины, Pavo Linnaeus, 1758) — эре ҡоштар ырыуы, аҫ ырыу Фазан һымаҡтар (лат. Phasianinae), фазандар ғаиләһе(лат. Phasianidae), тауыҡ һымаҡтар отряды (лат. Galliformes). Ҡойроҡтары оҙон, күбеһенең ҡойроғо ҡыйыҡ һымаҡ.
Ҡойроғоноң сағыу һәм матур булыуы арҡаһында, тауыҡтар араһында иң матур ҡош булараҡ билдәлелек алған.

# Тауистар
## Дөйөм ҡылыҡһырлама

Ата тауистың характерлы билдәһе булып ҡойроҡто өҫтән ҡаплаусы ҡауырһындарының ныҡлы үҫешеүе тора.
Азия тауисының ике төрө бар: ябай һәм йәшел. Был ике төрҙөң (P. cristatus и P. muticus) йәшәү урындары киҫешмәһә лә, тотҡонлоҡта йыш ҡына уларҙың гибридтары барлыҡҡа килә һәм уларҙы «сполдинг» (ингл. Spalding) тип атайҙар.
Николаев зоопаркында уларҙың 10-дан ашыу төҫөн күрергә мөмкин: ынйы, алмас, алтын һәм башҡалар.
Ябай тауисты кеше ҡулға эйәләштергән.
# Алтата

Алтата — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Үҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 541 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 142 км.

# Алтата
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Үҙән. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кесе һәм Оло Узень йылғалары бассейны (бассейндарҙың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12020000212112200000411
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200041
* Бассейн коды — 12.02.00.002
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Я. П. Бакланов һәйкәле

Я. П. Бакланов һәйкәле — Новочеркасскта Кавказ һуғышы ветераны, генерал Яков Петрович Бакланов хөрмәтенә ҡуйылған монумент. Архитекторы һәм скульпторы — Н. В. Набоков. Һәйкәл тәүҙә Санкт-Петербургта, Воскрксенск ҡатын-ҡыҙҙар Смольный монастырендә, Яков Петрович ҡәберендә, иркеле хәйриә ҡуйыла, ләкин 1909 йылда, бөйөк полководецтың тыуыуына йөҙ йыл тулыу билдәләнгәндә, уның ҡалдыҡтарын Дондың баш ҡалаһында ерләү тураһында ҡарар ҡабул ителә. 1911 йылда Ғәскәри Вознесенск кафедраль собор усыпальницаһында ҡайтанан ерләү менән бер рәттән скульптура, нигеҙенә һәм пьедесталына бер аҙ үҙгәрештәр индерелеп, Новочерскасскка, Ермак майҙанында күсерелә. Монумент Вознесенск соборының һул яғында урынлаша. Һәйкәл 1911 йылдың 5 октябрендә тантаналы асыла.

# Я. П. Бакланов һәйкәле
## Тарихы

Я. П. Бакланова вафат булғандан һуң, 1873 йылда ғәскәр атаманы М. И.Черткова юллауы буйынса һәйкәл өсөн аҡса йыйыуға рөхсәт бирелә. 1875 йыл башына 314 һум 2 тип средство йыйыла. Ғәскәр атаманы Н. А. Краснокутский проектты эшләүҙе ойоштороу буйынса ике офицерҙы бирә. Бакланов һәйкәленең эскиз проектын эшләүҙә Н. В. Набоковтың эше еңеп сыға һәм Новочеркасск Дворяндар йыйылышы залында күрһәтеү өсөн ҡуйыла. Дон етәкселеге тарафынан хуплау тапҡан проектты тормошҡа ашырыу баш ҡаланың әйҙәүсе оҫталарына йөкмәтелә. Гранит ҡаяны эшкәртеү һәм ҡәбер кәшәнәһен биҙәүгә Петербург оҫтаһы Ефимов тотона. Бронза ҡойолмаға бәйле эштәрҙе сәнғәт ҡойоуы буйынса Европала танылған белгесе Феликс Шопен башҡара. Улар икеһе лә эскизды һыҙмалары буйынса ғына эшкә тотонорға йөрьәт итмәй, шуға күрә скульптура моделен тәбиғи дәүмәлдә гипстан эшләргә ҡарар ителә. Скульптор Дылеевтың варианты берәүҙе лә ҡәнәғәтләндермәй (ҡая фрагментынан башҡа), шуға һәйкәлсе Гавриловтың моделендә туҡталалар. 1877 йылдың яҙына ул әҙер була.
Йыйылған сумма етмәү сәбәпле, ҡоймаға сылбыр менән тоташтырылған суйын пушкалар гранит шарҙар менән алмаштырыла. 1911 йылда һәйкәл Новочеркасска килтерелә. 1930 йылдарҙа бронзанан торған һәм алтын ялатылған өлөштәре ҡуптарылып алынып, төҫлө металға тапшырыла. 1995 йылдың 4 июнендә, Новочеркасска нигеҙ һалыныуҙың 190 йыллығын байрам иткәндә скульптор А. В. Тарасенко тарафынан реставрацияланған һәйкәл тәүге рәүешендә ҡабат асыла.

# Я. П. Бакланов һәйкәле
## Һүрәтләнеше

Монумент гранит ҡаянан ғибәрәт. Уның өҫтөндә хәрби байраҡ һәм казак буркаһы ята. Хәрби генералдың шашкаһы ла күренә. Ҡоролманы бронза папаха тамамлай, ә ҡабырғаларында Баклановтың һоҡланғыс еңеүҙәр яулаған ерҙәре соҡоп яҙылған. Һәйкәлдең алғы яғында уйымға: «Дон ғәскәрҙәре генерал-лейтенанты Яков Петрович Бакланов, тыуған йылы −1809, үлгән йылы — 1873, 18 октябрь» тип яҙылған бронза медальон ҡуйылған.
# Нижегородка (Өфө)

Нижегородка (Өфө районы) менән бутамаҫҡа.
Нижегородка — Өфө ҡалаһының көнбайыш өлөшөндәге торлаҡ районы, бында башлыса шәхси йорттар төҙөлгән. Күпселек өлөшө Ленин районына, ҙур булмаған өлөшө Совет районына ҡарай. Район Өфө үҙәгенән 1-2 км алыҫлыҡта ята.
Нижегородка Ағиҙел йылғаһының бөгөлгән урынында урынлашҡан. Ул өс яҡтан йылға менән уратылған, шуға күрә яҙғы ташҡын ваҡытында районды һыу баҫа. Нижегородканың уртаһында Долгое күле ята.
2 мәктәп, балалар баҡсаһы, 1 университет (РГСУ), Рәсәй православие сиркәүе Өфө епархияһының Крестодвиженск сиркәүе бар. Бында Уң Ағиҙел (Правая Белая) тимер юлы туҡталыш платформаһы, райондан бик алыҫ түгел Өфө тимер юлы вокзалы урынлашҡан.

# Нижегородка (Өфө)
## Тарихы

XVIII быуаттың икенсе яртыһында Өфөгә Нижегород губернаһындағы Шереметьев графтарҙың вотчина ерҙәренән 50 крепостной крәҫтиән - күскенселәр килә. Башта улар Сутолока йылғаһының һул ярында йәшәй башлайҙар, һуңынан үҙҙәренең оҫтаханаларын ҡаланың ҡапма-ҡаршы яғына күсерәләр.Шулай итеп, Нижегород биҫтәһе барлыҡҡа килә. Ҡала хакимдары килмешәктәр менән оҙаҡ ҡына судлашалар, әммә артабан Өфө ҡала думаһы биҫтәлә төпләнеү хоҡуғын һәм ошо ерҙәрҙә кәсеп итеүҙе таный.
Күскенселәр күн һәм итек эштәре менән шөғөлләнәләр, Долгое күлендә тире ебетәләр. Ваҡыт үтеү менән ҡасабала көршәк әүәләү, ҡалай әйберҙәре, тире эшкәртеү, ағас һәм балта эштәре менән шөғөлләнә башлайҙар.
XIX быуаттың 80-се йылдарында Нижегородкала мәсет төҙөлә. 1893 йылда хәҙерге көнгә тиклем ғәмәлдә булған Крестовоздвиженск сиркәүе төҙөлә. Шулай уҡ Нижегородкала "Мөнирә" мәсете эшләп килә.

# Нижегородка (Өфө)
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Нижегорордка микрорайоны территорияһы диңгеҙ кимәленән 87-91 метр бейеклектә урынлашҡан, һәр ун йыл һайын яҙғы ташҡында Ағиҙел 90,4 - 90,7 метр билдәһенә күтәрелә. 100 йылға бер мәртәбә йылғаның кимәле 92 метрға барып етә һәм ер тулыһынса һыу аҫтында ҡала. Был проблеманы сисер өсөн Ағиҙел йылғаһы яры буйлап дөйөм оҙонлоғо 9 километр булған дамба төҙөлөүе ҡаралған.
# Ыджыд-Сава-Ёль

Ыджыд-Сава-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кузоб-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ыджыд-Сава-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016330
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001633
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Никитиха (Юга ҡушылдығы)

Никитиха — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 346 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Никитиха (Юга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010262
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001026
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Светлик

Светлик — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ёлва-Мезенская йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Светлик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043414
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004341
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пуронга

Пуронга (Пуранга, Пуронка) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ухта йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пуронга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212103000004137
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000413
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вансор-Игай

Вансор-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 280 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Вансор-Игай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048724
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204872
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лангенапель

Лангенапель (нем. Langenapel) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 252 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,55 км². Диңгеҙ кимәленән 32 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29413 һәм автомобиль коды — SAW.
# Сама (йылға)

Сама — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1264 Пашня йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сама (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012625
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201262
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Карыпсан-Юган

Карыпсан-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Иш-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Карыпсан-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302154
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Покап

Покап (Оло Покап) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ис йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Покап
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004541
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200454
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ишембай районы (1937—1940)

Ишембай районы — Башҡорт АССР-ында 1937 йылдың 20 мартында ойошторола һәм 1940 йылдың 10 февралендә бөтөрөлә.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының «Башҡорт АССР-ында яңы райондарҙың төҙөлөүе тураһында» 1937 йылдың 20 мартындағы ҡарары нигеҙендә Башҡортостанда 6 район ойошторола: Байҡыбаш, Воскресенск, Ишембай, Ҡандра, Матрай һәм Покровка райондары.
Ишембай районына Маҡар районы (Көҫәпҡол ауыл советы, Байғужа ауыл советы (Ишембай районы) һәм Стәрлетамаҡ районынан айырылған Науым ауыл советының ерҙәре күсә. Яңы район үҙәге булып Ишембай эшселәр ҡасабаһы билдәләнә.
1936 йылда, беренсе саҡырылыш һайлауҙары үткәс, БАССР Юғары Советына Ишембай районынан ике кеше һайлана: Аллағыуат округынан Андрианов Семён Михайлович һәм Ишембай округынан Астафьев Константин Иванович.
РСФСР Юғары Советы Президиумының 1940 йылдың 10 февралендәге «Башҡорт АССР-ының Ишембай районын бөтөрөү һәм Ишембай эшселәр ҡасабаһын ҡалаға әйләндереү тураһындағы» Указы нигеҙендә Ишембай районы бөтөрөлә, Ишембай эшселәр ҡасабаһы республика ҡарамағындағы ҡалаға, Көҫәпҡол яңы ҡаланың бер биҫтәһенә әйләнә, район территорияһы элекке администрация идаралығына күсә.
# Адавие Эфендиева

Адавие́ Эфе́ндиева (ҡырымтат. Adaviye Efendiyeva, Адавие Эфендиева; 1879, Евпатория — 1944, Сәмәрҡәнд эргәһендә, Үзбәкстан) — ҡырым татар рәссам-орнаменталисы.

# Адавие Эфендиева
## Биографияһы

Адавие Эфендиева 1879 йылда Таврида губернияһының Евпатория ҡалаһында тыуған. Иртә йәштән өләсәһенән сигеү һәм туҡыу сәнғәтенә өйрәнә. Сигеү өсөн станокка тәүге тапҡыр 12 йәшендә ултыра, ә 4 йылдан һуң атаһы уға туҡыу станогын һатып ала һәм уны өйрәтеү өсөн туҡыусылыҡ оҫтаһын яллай.
1928 йылда Адавие Евпатория музейының милли сигеү түңәрәген етәкләй, сигеү техникаһына өйрәтә. 1930 йылда артель эшсеһе, артабан «Эски Орнек» («Иҫке биҙәк») артелендә сигеү инструкторы була. 1937 йылға ҡәҙәр 500-ән ашыу орнаменттар яһай. 1944 йылда ҡырым татарҙарын депортацилау ваҡытында Сәмәрҡәнд ҡалаһы эргәһендә вафат була. Аҡлана.

# Адавие Эфендиева
## Ижады

1935 йылдан Адавие художестволы күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Тәүге һүрәттәре Мәскәүҙә уҙғарылған Ҡырым татарҙары һәм ҡарайымдары халыҡ сәнғәте оҫталарының күргәҙмәһендә, шулай уҡ I Бөтә Рәсәй һынлы сәнғәттә үҙешмекәрлек күргәҙмәһендә күрһәтелә. Уның орнаменты менән биҙәкләнгән изделиелар Европала һәм АҠШ-та күрһәтелә. Адавие Эфендиева 200-ҙән ашыу орнаменталь композицияның авторы булып тора. Уның әҫәрҙәре араһында — ашъяулыҡ, никах таҫтамалдары, биҙәкле билбауҙар бар. Сәнғәт ғилеме белгесе Исмет Заатов буйынса, уның ижадына һүрәттең аңлайышлығы, үҙенә бер төрлө генә булған композиция хас. Адавие Эфендиева үҙенең композициялары тураһында былай тип һөйләй: «Минең орнаменттарым — минең уйҙарым». Уның «Промшвей» артеле уҡыусылары араһында Алиева, Бекирова һ.б. бар. Эскиздары һәм һүрәттәре Таврида үҙәк музейы фодтарында (Симферополь) һаҡлана.
* Композиция (июнь 1943)
* Вырезка (май 1943)
# Клайнбрембах

Клайнбрембах (нем. Kleinbrembach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 320 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,13 км². Диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99610 һәм автомобиль коды — SOM.