yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Исҡужин Таһир Сәлим улы

Таһир Исҡужин, Таһир Сәлим улы Исҡужин (1956—19.09.2015) — башҡорт хоҡуҡ белеме ғалимы, юридик фәндәр кандидаты (1997), 2004—2015 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты Хоҡуҡ институтының кафедра мөдире. «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.

# Исҡужин Таһир Сәлим улы
## Биографияһы

Исҡужин Таһир Сәлим улы 1956 йылда Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Аралбай ауылында тыуған.
* 1983 йылда Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай һәм шунда уҡытыу эшенә ҡалдырыла.
* 1979 йылда «юридик фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
* 2004 йылдан дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы һәм тарихы кафедраһы мөдире булып эшләне.

# Исҡужин Таһир Сәлим улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Таһир Сәлим улы Исҡужиндың фәнни тикшеренеүҙәре дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы мәсьәләренә арналды. Уның 1997 йылда яҡланған кандидатлыҡ диссертацияһы «Локальное правовое регулирование аграрных отношений» тип атала. Ғалим 20-нән артыҡ ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән «Башҡортостандың дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы» уҡыу ҡулланмаһы авторы.

# Исҡужин Таһир Сәлим улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Таһир Исҡужин ғүмере барышында әүҙем йәмәғәтсе булды. Башҡорт дәүләт университетында уҡыған йылдарҙа юридик факультет студенттарының тәүге партия ойошмаһы секретары итеп һайланды, артабан студент төҙөлөш отрядтарының зона штабында баш инженер булды.
* Дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы һәм тарихы кафедраһында эшләү дәүерендә хоҡуҡи пропаганда буйынса республика координация-методик советы, Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Милләт-ара дуҫлыҡ һәм татыулыҡты нығытыуға булышлыҡ итеү мәсьәләре буйынса совет һәм Фән, юғары һәм махсус һөнәри белем буйынса дәүләт комитеты ҡарамағындағы эксперт советы ағзаһы булды.
* Ғалим-уҡытыусы шулай уҡ «Правовое государство: теория и практика» исемле ижтимағи-сәйәси һәм фәнни-хоҡуҡи журналдың редколлегия ағзаһы һәм баш мөхәррир урынбаҫары ла булды.

# Исҡужин Таһир Сәлим улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Башҡортостандың дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы (уҡыу ҡулланмаһы)

# Исҡужин Таһир Сәлим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы
# Лозунга

Лозунга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Лозунга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032991
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203299
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Широкий һәм Жуково тәбиғи ыҙаны

Широкий һәм Жуково тәбиғи ыҙаны — комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы. Ростов өлкәһе Кашарский районында урынлашҡан. Һаҡланыусы тәбиғәт, ғилми һәм ағартыу әһәмиәткә эйә.

# Широкий һәм Жуково тәбиғи ыҙаны
## Тасуирламаһы

Широкий һәм Жуково тәбиғи ыҙаны комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы йырын битләүҙәрендә урынлашҡан урман массивтарынан ғибәрәт. Урындағы әһәмиәткә эйә булған тәбиғәттең комплекслы ҡомартҡыһы заказник режимы менән Кашарский районы башҡарма комитетының 14.09.79 йылдағы 233-сө ҡарарына, Өлкә башҡарма комитетының 23.08.85 йылдың 313-сө ҡарарына, Ростов урман хужалығы идаралығының 17.09.95 йылдағы 111-се бойороғона ярашлы төҙөлә..
Широкий һәм Жуково тәбиғи ыҙаны Ростов өлкәһе Кашарский районының Новопавловка ауылынан төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Тәбиғәт ҡомартҡыһы Кашарский территориаль урмансылығының 10 һәм 13-сө кварталдарын биләй.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы «Широкий һәм Жуково» тәбиғи ыҙаны хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһына бай булыуы менән характерлана. Күп төрлө умыртҡалылар һәм умыртҡаһыҙҙар урман ситтәрендә һәм ҡыуаҡлыҡ үҫентеләрендә урынлаша. Тәбиғи ыҙанда осраған бөжәктәрҙән махаон, поликсен, ҡуңыҙ-болан һ. б. Ростов өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгән. Тәбиғи ыҙан шулай уҡ Ҡыҙыл китапҡа ингән һирәк ярғанаттарҙың - ҙур һәм бәләкәй эңер ярғанатының йәшәү урыны булып тора.
Тәбиғәт ҡомартҡыһының дөйөм майҙаны 254,0 гектар тәшкил итә. Тәбиғи ыҙан рекреацион әһәмиәткә һәм мәҙәни, һыу һәм тупраҡ һаҡлау ҡиммәттәренә эйә. Тәбиғи ыҙандың торошо ҡәнәғәтләнерлек.
Комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлауҙы тәьмин итеү өсөн Ростов өлкәһе экология һәм Тәбиғәт ресурстары министрлығы яуаплы.
# Нгарка-Монгота-Яха

Нгарка-Монгота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малыгина боғаҙы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Нгарка-Монгота-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300041897
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304189
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дейеү

Дейеү — башҡорт мифологияларында яуыз йән эйәһе, күп башлы ғифрит.
Дейеү күп халыҡтарҙың мифологияһында осрай. Иран мифологияһындағы дэв образына барып тоташа. «Урал батыр», «Аҡбуҙат», «Заятүләк менән Һыуһылыу» эпостары, «Киҫекбаш китабы» дастаны, «Ҡыҙ, егет, дейеү», «Ҡарт менән дейеү», «Һаламбай» әкиәттәре персонажы. Кешеләргә ир-егет булып, һирәгерәк ҡатын-ҡыҙ ҡиәфәтендә күренә. Дейеү батшалығы Ҡафтау аръяғында, күктә, ер йәки һыу аҫтында урынлашҡан. «Урал батыр» эпосы мифтары буйынса дейеү пәрейҙәре ер аҫтында, диңгеҙ, күл төптәрендә үҙ ҡалаларында йәшәгән. Күп осраҡта һанһыҙ байлыҡҡа эйә. Дауылға, әбейгә, энәгә әйләнә ала. Кешеләрҙе ашай йәки әсирҙә тота, мал-тыуарын талап алып китә. Ҡыҙҙарҙы урлап, уларға өйләнгәндәр. Башҡорт мифологияһында өс, алты, ете, туғыҙ, ун ике башлы дейеүҙәр осрай. Һәм көсө башы һанына бәйле.
Ер өҫтөндә улар күренмәү һәләтенә эйә булғандар, ә кешеләргә кеше, башҡа хайуандар ҡиәфәтендә генә күренгәндәр. Шулай итеп, сибәр ҡыҙға әйләнеп улар кешеләргә кейәүгә сыға, йәки өйләнә алғандар.
Шулай уҡ, улар кешеләрҙе төрлө тәм-томдар менән һыйлағандар, тик был аҙыҡты бисмилла менән ҡапһаң, имеш, дейеү бәрейе ризығы ат тиҙәгенә әүерелгән.
Ҡайһы бер мифтар буйынса дейеү-бәрейҙәре ике төргә бүленә: дейеү һәм бәрей.
Фәҡәт ҡаһарман батыр ғына, дейеүҙең башын киҫеп, уны юҡ итә ала. Дейеүҙең йәне тәненән айырым, мәҫәлән, бейә эсендәге һандыҡҡа йәшерелгән күгәрсендә булыуы мөмкин. Аждаһа, бәрей, шүрәле, ялмауыҙ дейеүҙең сифаттарына эйә.
# Няр-Ротыпь

Няр-Ротыпь — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ротыпь-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Няр-Ротыпь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027995
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302799
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Буҙйегет ҡиссаһы

Үткән быуаттарҙа төрки халыҡтарында Буҙйегет-Ҡарасәс сюжетына ҡараған фольклор һәм яҙма әҙәбиәт әҫәрҙәре ярайһы ғына таралып киткән. Шулай уҡ башҡорт халҡында ла шундай әҫәрҙәр яҙылған. Уны 1842 йылда Өфөлә Баһауи исемле шағир ижад иткән. Ул «Буҙйегет ҡиссаһы» тип атала. Хәҙерге ваҡытта төп нөсхәһе Рәсәй Фәндәр академияһының Санкт-Петербург филиалы фондында һаҡлана. Ул Н. Т. Зарипов тырышлығы менән Ағиҙел журналының 1979 йылдың декабрь һанында баҫтырыла. Аҙаҡ Башҡорт халыҡ ижады серияһының «Эпос. Өсөнсө китап» баҫмаһында донъя күрҙе.

# Буҙйегет ҡиссаһы
## Әҫәрҙең йөкмәткеһе

Буҙйегет менән Ҡарасәс бер-береһен төштәрендә күреп ғашиҡ була. Аҙаҡ бер-береһен табыу өсөн төрлө ҡаршылыҡтарға юлығып, ауырлыҡ менән осрашалар. Тик бергә йәшәп китә алмайҙар.Ҡара көстәр арҡаһында фажиғәле рәүештә һәләк булалар.
# Шихан-Ишембай биләне

Шихан-Ишембай биләне — Урал алды бөгөлө беренсе тәртиптәге тектоник структура . Н. С. Шатский айырымлап билдәләй (1945).
9 нефть һәм тәбиғи газ ятҡылығы асылған.

# Шихан-Ишембай биләне
## Сиктәре

Төньяҡтан — Ағиҙел уйпатлығы, көньяҡтан Мораҡ уйпатлығы менән сиктәш.

# Шихан-Ишембай биләне
## Формалашыуы

Шихан-Ишембай биләне Урал алды бөгөлөнөң Көньяҡ-Татар көмбәҙенең көньяҡ-көнсығыш осонда формалашҡан. Билән сиктәрендә Урал алды бөгөлөнә хас булған субкиңлек һәм субмеридиональ тектоник зоналлек һаҡлана.
# Оберурзель

Оберурзель (нем. Oberursel) — Германиялағы ҡала, Гессен ерендә. Дармштадт административ округына буйһона. Үрге Таунус районы составына инә. Халыҡ һаны — 741 43 кеше (2010 йылдың 31 декабре). 45,31 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 06 4 34 008.
Ҡала 4 ҡала районына бүленә. — Рәсәйҙең Ломоносов ҡалаһы менән туғанлашҡан.
Ғәмәлдә, ҡала Франкфурт менән ҡушылған һәм еңел метро линияһы менән тоташҡан. Икенсе яҡтан — ҡала Бад-Хомбургҡа тоташҡан. Ҡала һуҙылып ята һәм төньяҡтан Таунус тау-тайгаһына барып инә.

# Оберурзель
## Тарихы

«Урселла» торлаҡ пункты тәүге тапҡыр 791 йылда, ул Лорш монастыренә тапшырылған ваҡытта телгә алына.
Утыҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында ҡала ике тапҡыр — 1622 һәм 1645 йылдарҙа емерелә һәм яндырыла. 1806 йылда Нассау герцоглығы власҡа килә. 1860 йылда тимер юл һалына, әммә пассажирҙар хәрәкәте тик XIX быуат аҙағында ғына башлана. Австро-Пруссия һуғышынан һуң ҡала Пруссияның ҡул аҫтында ҡала.
Ҡырҡынсы йыл башынан XX быуаттың 40-сы йылдары башында хәрби Оберурзель ҡалаһында хәрби әсирҙәр лагеры була, унда британ һәм американ летчиктары тотола.1945 йылдың март айы аҙағында ҡалаға Америка ғәскәрҙәре инә.
ГФР ойошторолоу менән уға Гессен ере лә индерелә. Гессен ерендә инә.
2011 йылдың июнь уртаһында ҡала йыл һайын Гессентаг ер байрамын үткәрә.

# Оберурзель
## Транспорты

Франкфурт метрополитенында U3 линияһы эшләй. Бер нисә автобус маршруты бар. 1899 йылдан ҡалала пассажир тимер юлы сафҡа индерелә.

# Оберурзель
## Ҡыҙыҡлы факттар

Оберурзель ҡалаһында II бөтә донъя һуғышынан һуң фильтр аша үткәреү лагеры урынлаша, унда нацист енәйәтселәре Нюрнберг трибуналы алдынан Нюрнбергҡа суд ултырышына оҙатыу өсөн йыйыла.
# Харвута (Манго-Юрибей ҡушылдығы)

Харвута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Манго-Юрибей йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Харвута (Манго-Юрибей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054716
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305471
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Невестинка

Невестинка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 327,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Невестинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020583
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002058
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шутишка

Шутишка — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теча йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Шутишка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тинес. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500712111200003214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200321
* Бассейн коды — 14.01.05.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рыцарь Ордендары

Ры́царь О́рдены - урта быуаттарҙан башлап барлыҡҡа килгән рыцарьҙарҙын ойошмаһы. Католик динен таратыу һәм яҡлау маҡсаты менән ойошторолғандар.

# Рыцарь Ордендары
## Ордендың төҙөлөшө

Ордендарҙа иерархия төҙөлөшө булған. Орден менән бөйөк магистр (гроссмейстер) етәкселек иткән. Уны папа раҫлаған.

# Рыцарь Ордендары
## Ордендарҙың исемлеге

Йәйәләрҙә барлыҡҡа килгән йыл.
* Госпитальерҙар (1080)
* Ливон ордены
* Тамплиерҙар (1118 тирәһе)
* Тевтон ордены (1190)
# Гореловка (йылға)

Гореловка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Гореловка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201070
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лихута

Лихута — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерехта йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лихута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001139
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡоро Аргаш

Сухой Аргаш — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аргаш йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ҡоро Аргаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036852
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003685
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Виндорф (Анхальт)

Виндорф (Анхальт) (нем. Wiendorf (Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 330 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,65 км². Диңгеҙ кимәленән 68 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6420 һәм автомобиль коды — SLK.
# Балбан-Ю (Хулга ҡушылдығы)

Балбан-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының уң ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Балбан-Ю (Хулга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302586
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шаһиев Марс Хызыр улы

Шаһиев Марс Хызыр улы (рус. Шагиев Марс Хзырович; 5 октябрь 1946 йыл) — партия органдары, муниципаль һәм дәүләт хеҙмәте ветераны. 1977 йылдан Ишембай район Советы башҡарма комитеты рәйесе; 1987 йылдан КПСС-тың Хәйбулла районы комитетының беренсе секретары, халыҡ депутаттарының район Советы рәйесе, район хакимиәте башлығы; 1993 йылдан «Башкирптицепром» берекмәһенең генераль директоры, 1997 йылдан Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министры урынбаҫары.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.

# Шаһиев Марс Хызыр улы
## Биографияһы

Марс Хызыр улы Шаһиев 1946 йылдың 5 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Кинйәбулат ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1972 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
Хеҙмәт юлын Ишембай районының «Ударник» колхозында башлап ебәргән. 1967—1970 йылдарҙа — Ишембай районының «Ударник» колхозында баш ветеринар табип булып эшләгән, колхозда һыйырҙарҙы машина менән һауыуҙы ойошторған.
1970—1973 йылдарҙа — Ишембай районының «Ударник» колхозы рәйесе.
1973—1975 йылдарҙа — Ишембай район Советы башҡарма комитетының ауыл хужалығы идаралығы начальнигы.
1975—1977 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитете ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбе тыңлаусыһы.
1977—1987 йылдарҙа Ишембай район Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1987 йылда КПСС-тың Хәйбулла районы комитетының беренсе секретары итеп һайлана.
1990 йылда халыҡ депутаттарының Хәйбулла район Советы рәйесе.
1992 йылдан Хәйбулла районы хакимиәте башлығы.
1993—1997 йылдарҙа «Башкирптицепром» берекмәһенең генераль директоры.
1997 йылдан Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министры урынбаҫары.
1990 йылда Хәйбулла районындағы 268-се Бүребай һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы.
2004 йылдан 2005 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Дин эштәре буйынса советҡа М. Шаһиев етәкселек итә.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған ауылы Кинйәбулат тормошонда әүҙем ҡатнаша. Уның етәкселегендә һәм бағыусылар ярҙамы 2009 йылда унда мәсет төҙөлгән.

# Шаһиев Марс Хызыр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
* «Почёт Билдәһе» ордены.
* «Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы.
* Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы.
# Тузлукколь

Тузлукколь (Тузлук-Куль) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1500 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Тузлукколь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004447
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200444
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Суйга (Оло Мудринская ҡушылдығы)

Суйга — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мудринская йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Суйга (Оло Мудринская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200022466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202246
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дилбат

Дилбат (әле Телль-Делем, Ираҡ) — Месопотамиялағы шумер ҡалаһы, Бабилдан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай Евфраттың көнсығыш ярында урынлашҡан.

# Дилбат
## Тарихы

Дилбатты шумерҙар беҙҙең эраға тиклем 2700 йыл тирәһендә, Иртә династия осороноң II этабында (б.э.т. яҡ. 2615—2500 йылдар) нигеҙләй. Шуныһы билдәле: ҡала иртә ислам осорона тиклем йәшәй. Дилбат ауыл хужалығы үҙәге була, унда бойҙай игәләр, ҡамыштан кәрәк-яраҡ эшләйҙәр. Ҡала Арахтум каналында ултырған була. Гилгәмеш тураһындағы эпоста Ураш исемле ер алиһәһенә бағышланған E-Ибе-Ану зиккураты телгә алынған. Был зиккурат Дилбат уртаһында торған һәм был алиһәнең төп ғибәҙәтханаһы булған, ҡаланың бөтә ғибәҙәтханалары араһында ул иң матуры, иң мөһабәте булған.
Беҙҙең эраға тиклем II мең йыллыҡтан башлап Дилбат Бабил дәүләтенә инә.
Әлеге ваҡытта ҡаланың буш харабалары Телль-Делем тип атап йөрөтөлә.
# Комсомольское (Силәбе өлкәһе)

Комсомольское — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ауыл. Петропавловск ауыл биләмәһе составына инә.

# Комсомольское (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

1963 йылда Силәбе (ауыл) район эшсе депутаттар советы башҡарма комитеты ҡарары менән Петропавловск совхозының Комсомол бүлексәһендә — Комсомольское ауылы тораҡ пункты теркәлә.
# Порша (Волюга ҡушылдығы)

Порша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волюга йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Порша (Волюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030370
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003037
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рытыв-Вож (Носим-Ю ҡушылдығы)

Рытыв-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Носим-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Рытыв-Вож (Носим-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016200
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001620
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0