yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пушкин халыҡ йорто

Пушкин халыҡ йорто — Вологдала йәмәғәт учреждениеһы, XX быуат башында эшләгән. Башта йорт «Ярҙам» ағартыу йәмғиәте ҡарамағында булған, аҙаҡ дәүләт милкенә күсә.

# Пушкин халыҡ йорто
## Тарихы
### Төҙөлөшө һәм эштәренең беренсе йылдары

Вологда Халыҡ йорто төҙөлөшө йәмәғәт аҡсаһына алып барыла — аҡсаны Вологданың бай кешеләре генә түгел, шулай уҡ ябай кешеләр ҙә индерә. Бөтәһе 10 мең һум аҡса йыйыла (земствонан субсидия менән бергә), империя финанс министрлығы шулай уҡ 10 мең һум аҡса бүлә. Архитекторы Г. И. Попов була.
Пушкин Халыҡ йортон төҙөү идеяһы 1899 йылда, шағирҙың тыуыуының 100-йыллығына арналған байрам ваҡытында тыуа. Төҙөлөш 1903 йылдың 5 майында башлана. Йыл ярым үткәс, 1904 йылдың 10 октябрендә Пушкин халыҡ йорто асыла. Бина Дворян бульвары уртаһында төҙөлә. Йортто асыу барышында бина күп һанлы тамашасылар алдында изгеләндерелә.
Бина алдында А.С. Пушкин бюсы ҡуйыла. Һуңыраҡ емерелә һәм тергеҙелә. Совет осоронда күпләп сығарылған бюст менән алмаштырыла (скульпторы В. Н. Домогацкий). 1985 йылда һәйкәл реставрациялана һәм хәҙерге урынына ҡуйыла (Пушкин урамы скверы).
Бина ҙур мәҙәни-ағартыу эштәре үҙғарыла: лекциялар уҡыла, һәүәҫкәр спектаклдәр ойошторола, китапхана эшләй.

# Пушкин халыҡ йорто
## Тарихы
### 1905 йыл революцияһы һәм сыуалыштар

1905 йылда Пушкин халыҡ йорто социал-демократтарҙың сәйәси агитация үҙәге булып тора. Бинала сәйәси әҙәбиәт һатыла. 1905 йылдың көҙөндә бинала сәйәси митингтар ойошторола. Митингта бер нисә тапҡыр Т.Н.Шаламов сығыш яһай. 1905 йылғы революция ваҡытында Вологдала хәрби дружиналар ойошторола (милиция) һәм Вологда ҡала милицияһының патрондар келәте урынлаша.
1906 йылдың 1 майында черносотенлылар бинала сыуалыштар ойоштора, сәхнә ҡорамалдарын, декорация, музыка ҡоралдарын, китапханалағы 10 меңдән ашыу китапты юҡ итә. Ҡырыу, үлтерештән һуң дауаханаға ике үлгән һәм илленән ашыу яраланған кешене алып баралар. 1908 йылда ғәйеплеләр өҫтөнән суд үтә, ул йәлеп ителгәндәрҙең барыһын да аҡлау менән тамамлана, йәнәһе лә улар «тәрән патриотизм тойғоһонан эш иткән».
Сыуалышты В. И. Ленин үҙенең мәҡәләһендә Рәсәйҙә синфи көрәш тарихында мөһим ваҡиға кеүек һүрәтләй. Ысынында, Ленин сыуалышты ойоштороуҙа полицияны ғәйепләй. Шул уҡ ваҡытта, В.Т. Шаламов, "Вологда - ҡара йөҙлө ҡала", тип телгә ала.
Сыуалыш һәм артабанғы янғын һөҙөмтәһендә йорт тулыһынса янып юҡҡа сыға; уның стеналары ғына тороп ҡала.

# Пушкин халыҡ йорто
## Тарихы
### Ҡыйралыштарҙан һуң бинаны файҙаланыу

Бина Октябрь революцияһынан һуң ғына тергеҙелә. 1918 йылдың 7 ноябрендә ремонт эштәренән һуң уны асыу тантанаһы уҙа. Бынан һуң йорт Революция йорто исемен ала. Бинала губерна советтары съездары һәм партия үтә. 1920 йылдарҙа бинала М.И. Калинин сығыш яһай. 1933 йылда бина Драмтеатрға тапшырыла. Хәҙер бинала Вологданың ТЮЗ-ы урынлаша.
# Левый Копкес

Левый Копкес — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Россомаха йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Левый Копкес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033605
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203360
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡыҙыл Шишмә ауыл Советы (Нуриман районы)

Ҡыҙыл Шишмә ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡыҙыл Шишмә ауылы.

# Ҡыҙыл Шишмә ауыл Советы (Нуриман районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2010 йылдың октябрь айында ауыл Советы составына ике яңы барлыҡҡа килгән ауыл индерелә — Кировка һәм Пушкино.

# Ҡыҙыл Шишмә ауыл Советы (Нуриман районы)
## Билдәле шәхестәре

* Сотников Сергей Михайлович (5 февраль 1958) — Ижма вертолет майҙансығы начальнигы, унда Ту-154 самолеты авария хәлендә ергә ултыра.

# Ҡыҙыл Шишмә ауыл Советы (Нуриман районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Эҫем тар колеялы тимер юлы — урман ташыу тимер юлдары, 2001—2006 йылдарҙа бөтөрөлгән, Көньяҡ Уралдан һыуға ағас ташыу өсөн тәғәйенләнгән була.
* Яманйылға тар колеялы тимер юлы — урман ташыу тимер юлдары, 2010 йылда бөтөрөлә, Көньяҡ Уралдан һыуға ағас ташыу өсөн тәғәйенләнгән була.
# Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы

Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы (27 ғинуар 1941 йыл — 31 июль 1993 йыл) — Башҡортостанда йәшәгән билдәле совет спортсыһы, мотоциклда боҙҙа уҙышыу буйынса алты тапҡыр донъя чемпионы. Мотоспорт буйынса СССР‑ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1965), халыҡ‑ара категориялы судья (1991). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1993). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1991). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1969).

# Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы
## Биографияһы

Ғабдрахман Фәйзрахман улы Ҡадиров 1941 йылдың 27 ғинуарында Мәскәү өлкәһенең Шатура ҡалаһында тыуған. Уның атаһы Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк була. Әсәһе ғүмер буйы ташсы-төҙөүсе булып эшләй, улар 1946 йылдан Архангельск өлкәһе «Ҡыҙыл маяҡ» балыҡсылыҡ колхозында, артабан Башҡортостандың Туймазы районы Илсембәт ауылында, 1948 йылдан Белорет ҡалаһында йәшәй.
1951 йылдан Ғабдрахман Ҡадиров Өфөлә йәшәй. 7-се, 27-се һәм 23-сө мәктәптә, Өфө авиация техникумында уҡый. Юғары белемде Ленинградтағы П. Лесгафт исемендәге физик культура институтында ала.
Донъя чемпионы исемдәрен ул 1966 йылда — Мәскәү, 1968 йылда — Өфө, 1969 һәм 1971 йылдарҙа — Инцель (Германия), 1970 һәм 1974 йылдарҙа Несше (Швеция) ҡалаларында яулай. Ер йөҙөндә спортта бындай юғары ҡаҙаныштарға башҡа бер кемдең дә өлгәшкәне юҡ.
Артабанғы йылдарҙа Ғабдрахман Ҡадиров үҙен яҡшы тренер һөм ярыштар судьяһы итеп тә күрһәтә. Боҙҙа мотоциклда уҙышыу буйынса халыҡ-ара ярыштарҙа Башҡортостандан берҙән-бер судья ул булған.
Мотоцикл спортын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары һәм шәхси уңыштары өсөн мотоуҙышсы «Почёт Билдәһе» ордены һәм «Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы менән наградлана.
1993 йылдың 31 июлендә вафат була, Өфөлә ерләнгән.
Спортсының ҡатыны — Башҡортостандың популяр эстрада йырсыһы Нәзифә Ҡадирова.

# Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Мотоспорт буйынса СССР‑ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1965)
* Халыҡ‑ара категориялы судья (1991)
* Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1993)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1991)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1969)

# Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы
## Китаптары

* Я выбираю лёд. Уфа, 1974;
* Трудные кольца спидвея. М., 1976.

# Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы
## Хәтер

* Выдающемуся спортсмену Башкортостана Габдрахману Кадырову сегодня исполнилось бы 80 лет. ИА «Башинформ», 27 января 2021 года (рус.) (Тикшерелеү көнө: 27 ғинуар 2021)
* 2016 йылдан «Башҡортостан» киностудияһында режиссёр Радик Килмәмәтов билдәле совет мотоуҙышсыһына арналған ҡыҫҡа метражлы фильм төшөргән. Уның «Башҡортостандың йөҙ исеме» проекты сиктәрендәге презентацияһы 2019 йылдың 29 ғинуарында Башҡорт дәүләт филармонияһында уҙа.
* Өфөлә Ғабдрахман Ҡадиров исемендәге спортклуб (техник спорт төрҙәре үҙәге) эшләй.
* 1993—1997 йылдарҙа Өфөлә спидвей буйынса Ҡадиров мемориалы үткәрелә.
* Өфөлә спортсы йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* Ҡадиров исеме Өфө урамдарының береһенә бирелгән.
# Ильясов

Ильясов — фамилия.
* Ильясов Ғәзим Ғәлим улы (1967) — йырсы, Башҡортостандың халыҡ артисы (2012) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997).
* Ильясов Йәүҙәт Хәсән улы (1929—1982) — яҙыусы.
* Ильясов Йәүҙәт Шәүкәт улы (1959) — математик, физика‑математика фәндәре докторы (2000), профессор.
* Ильясов Рәхим Фәтих улы (1946) — башҡорт фольклорсы ғалимы.
* Ильясова Зөһрә Хәмит ҡыҙы (1950) — балет артисы, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1984) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1980) артисы.
* Ильясова Йомабикә Сәләхетдин ҡыҙы (1957) — дәүләт һәм матбуғат эшмәкәре, журналист һәм шағир.
* Ильясова Роза Хәмит ҡыҙы (1947) — башҡорт ғалиме, сәнғәт фәндәре кандидаты (1982), профессор (2013).
# Захарьиха (Сова ҡушылдығы)

Захарьиха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сова йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Захарьиха (Сова ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042187
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004218
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Этока (йылға)

Этока — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Теплушка каналының уң ярына 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Этока (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000612108200001935
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200193
* Бассейн коды — 07.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ленин проспекты (метро станцияһы, Санкт-Петербург)

Ленин проспекты (метро станцияһы, Санкт-Петербург) «Ле́нин проспе́кты» — Петербург метрополитены станцияһы. Киров-Выборг юлына инә. «Автово» һәм « Ветерандар проспекты» араһында урынлашҡан.
Поездар 5.10.1977 көндә йөрөй башланы.

# Ленин проспекты (метро станцияһы, Санкт-Петербург)
## Тышҡы ҡоролма

Павильондар, эскалаторҙар юҡ.

# Ленин проспекты (метро станцияһы, Санкт-Петербург)
## Ер аҫты ҡоролмалар

«Ленин проспекты» — колонналар менән, ваҡ тәрәнле станция (тәрәнлеғе≈ 8 м). Ер аҫты залы А. С. Гецкина, Е. И. Валя и инженера А. Н. Яковлева архитекторҙар проекты буйынса төҙөлдө. Биҙәкләү Ленин мавзолейында һымаҡ. Колонналар ҡыҙыл гранит менән биҙәкләнғән, юлдарҙа аҡ мрамор.

# Ленин проспекты (метро станцияһы, Санкт-Петербург)
## Ер аҫты ҡоролмалар
### Топонимика

* 1990-сы йылдарға тиклем станция исемендә Ленин исеме 4 тапҙыр яҙылған («Ленинградский ордена Ленина метрополитен имени В. И. Ленина. Станция „Ленинский проспект“»).
# Румынияла 2007 йылғы референдум

2007 йылда Румынияла Траян Бэсескуны Президент вазифаһынан бушатыу тураһында референдум үткәрелде.

# Румынияла 2007 йылғы референдум
## Тарихы

2007 йылдың 12 февралендә Социаль-Демократ Фирҡәһе (рум. Partidul Social Democrat) депутаттарының инициатив төркөмө Румынияның Конституция судына Траян әфәнде Бэсескуға импичмент тураһында дәғүә яҙҙы. 27 февралдә импичмент Румыния Парламенты тарафынан раҫланған. Парламент ағзаларының 258-е риза, 76-һы ҡаршы булды, ә 21-ы икеләнгән.
Румыния конституцияһы буйынса, парламент тарафынан раҫланғандан һуң, импичмент халыҡ тарафынан, йәғни референдум аша, раҫланырға тейеш. Шуның өсөн, 2007 йылдың 19 майында Траян әфәнде Басескуны Президент вазифаһынан бушатыу тураһында референдум ойошторолдо.

# Румынияла 2007 йылғы референдум
## Һорау

Референдумда тауыш биреүселәргә ошо һорау бирелде:
   Sunteţi de acord cu demiterea Preşedintelui României, domnul Traian Băsescu?
йәғни башҡортса:
   Һеҙ Траян әфәнде Бэсескуны Румыния Президенты вазифаһынан бушатырға ризамы?

# Румынияла 2007 йылғы референдум
## Референдум һөҙөмтәләре

| Вариант | Тауыштар һаны | % |
| Юҡ | 6,059,315 | 74.48 |
| Эйе | 2,013,099 | 24.75 |
| Яраҡһыҙ бюллетендәр | 62,858 | 0.77 |
| Барыһы ла | 8,135,272 | 100.00 |
| Тауыш бирә алған кешеләр һаны (уларҙан 44,45 % тауыш биргән) | 18,301,309 | |
| Сығанаҡ: Румыния Һайлау Комиссияһының рәсми белдереүе |||
# Яузяк (Вагай ҡушылдығы)

Яузяк — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагай йылғаһының һул ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Яузяк (Вагай ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012779
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301277
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тамджа

Тамджа — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чурбига йылғаһының һул ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тамджа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026323
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202632
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡымыҙтүбә

Ҡымыҙтүбә — (рус. Кумустобе (Кумус-Тюбе)) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Джуса йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ҡымыҙтүбә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002721
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200272
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡымыҙтүбә
## Этимологияһы

Гидроним башҡорт телендәге «ҡымыҙ» һәм «түбә» тигән ҡушма һүҙҙән тора
# Пальта

Пальта — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаҡлығысы уң ярына 631 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Пальта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014103
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101410
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Скопье)

Хәҙерге заман сәнғәте музейы (макед. Музеј на современата уметност) Македония Республикаһының баш ҡалаһы Скопьела урынлашҡан.

# Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Скопье)
## Тарихы

1963 йылда ҡаланың байтаҡ өлөшө ер тетрәү һөҙөмтәһендә емерелгәндән һуң, бөтөн донъя халыҡтары Скопьены тергеҙеү эшенә ярҙам иткән. Ҡалаға үҙ эштәрен бүләк иткән рәссамдар ҙа был эшкә үҙ өлөшөн индергән (улар араһында Джузеппе Сантомазо, Петар Лубарда булған). Эскерһеҙ (наивное) сәнғәтте йыйыусы (коллекционер) Герхард Ледич үҙенең йыйынтығын ҡалаға бүләк иткән. Рәссамдарҙың халыҡ-ара ассоциацияһы (AIAP) үҙҙәренең октябрҙәге съезында коллегаларының башланғысын хуплаған, һәм емерелгән ҡала өсөн төрлө илдәрҙән сәнғәт әҫәрҙәрен һатып алыу сараларын ойошторған. 1964 йылдың 11 февралендә Скопье администрацияһы бүләккә бирелгән эштәрҙән Хәҙерге заман сәнғәте музейын ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул иткән.
1966 йылда «Юлбарыҫтар» варшава архитекторҙары төркөмө (Вацлав Клышевский, Эугениуш Вежбицкий һәм Ежи Мокжинский) яңы музей бинаһын проектлау конкурсында еңеп сыҡҡан. Музей төҙөлөшө 1969 йылдың 5 апрелендә башланған, һәм 1970 йылдың 13 ноябрендә инде уны тантаналы асыу ойошторолған.

# Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Скопье)
## Коллекцияһы

Коллекция ике бүлеккә бүленгән: ватан һәм сит ил сәнғәте. Коллекцияның күп өлөшө XX быуаттың 50-се, 60-сы һәм 70-се йылдарында ижад ителгән эштәрҙән тора, шулай уҡ унда йөҙҙән артыҡ иртә модерн әҫәрҙәре күрһәтелгән.

# Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Скопье)
## Коллекцияһы
### Сит ил оҫталары

Музейҙа Пабло Пикассо, Ханс Хартунг, Виктор Вазарели, Александр Колдер, Пьер Сулаж, Генрик Стажевский, Альберто Бурри, Кристо һәм Жан-Клод, Энрико Бай, Роберт Якобсен, Этьенн Айду, Золтан Кемени, Эмилио Ведова, Антони Клаве, Георг Базелиц, Андре Массон, Фернан Леже, Франтишек Музика, Эмиль Филла, Джаспер Джонс, Дэвид Хокни, Бернар Бюффе, Пьер Алешинский, Душан Джамоня, Ян Штурса кеүек һ. б. сит ил һынлы сәнғәт оҫталары (живописцы) һәм скульпторҙары эштәре күрһәтелгән.

# Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Скопье)
## Коллекцияһы
### Македон оҫталары

Музейҙа македон сәнғәте эшмәкәрҙәре Димитар Пандилов, Лазар Личеноски, Никола Мартиноски, Димо Тодоровски, Димитар Кондовски, Ристо Лозаноски, Петар Мазев, Душан Перчинков, Родолюб Анастасов, Танас Луловски, Йордан Грабулоски, Анета Светиева, Димитар Манев, Глигор Стефанов, Петре Николоски, Благоя Маневски, Йован Шумковски һ. б. эштәре лә ҡуйылған.

# Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Скопье)
## Бинаһы

Биш мең квадрат метр майҙанлы бина бер-береһе менән тоташҡан өс корпустан торған һәм Һуңғы модернизм архитектураһы стилендә төҙөлгән. «Юлбарыҫтар» поляк архитекторҙары төркөмө проект авторҙары булып сығыш яһаған. Даими экспозициялар залы һәм ваҡытлыса күргәҙмәләрҙән башҡа, бында лекторий, 120 урынлыҡ кинотеатр, китапхана, архив, һаҡлағыс, ярҙамсы һәм административ биналар, шулай уҡ музей магазины һәм буфет ҡаралған булған.
# Сулпан (йылға)

Сулпан (рус. Сыльна) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәнәүез йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сулпан (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102467
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Елән

Елән (урыҫса зилян) — Ирҙәр ҙә, ҡатын-ҡыҙ ҙа кейгән. Еңле, мамыҡ һалмай тегелгән эслекле, киң таралған оҙон кейем. Бишмәт, кәзәкей, камзул, күлдәк өҫтөнән елбәгәй йә ҡаптырма менән эләктереп кейгәндәр. Ғәҙәттә кешелеккә, байрамдарға кейә торған кейем, ҡалымға ла һалғандар. Мари, татар, сыуаш халыҡтарында ла булған.

# Елән
## Тегелеше

Ирҙәр өсөн билһеҙ итеп, тура төшөрөп, ҡараһыу, кер күтәрмәле төҫтәрҙәге мамыҡ, ебәк, бәрхәт, атлас туҡымаларҙан теккәндәр. Еңдәрен, итәген, салғыйын уҡа менән ситләгәндәр, ҡыҙыл, ҡомас төҫлө туҡыманан биҙәк һалғандар.
Ҡатын-ҡыҙ еләне билләп, итәге аҫҡа табан киңәйтеп тегелгән. Асыҡ төҫтәге бәрхәттән, ебәктән, ҡара сатиндан теккәндәр. Түш-яурынына, бөйөрҙәренә уҡа-суҡ, тәңкә-мәрйен таҡҡандар. Еңенә, итәгенә, салғыйына ҡыҙыл, йәшел, күк төҫтәге туҡымаларҙан семәрләп биҙәк һалғандар, уҡа, тәңкә теккәндәр. Өсмөйөшләп яурынса беркетеп, ҡабырсаҡ менән биҙәгәндәр.

# Елән
## Елән төрҙәре

* Атлас елән
* Батышай елән
* Бәрхәт елән
* Ебәк елән
* Ҡытат елән
* Уҡалы елән
* Әҙрәс елән
* Фәхретдин Өмөтбаев (1831—?) — башҡорт-мишәр ғәскәре сотнигы. Уның өҫтөндә елән.
* Фәхретдин Өмөтбаев Император Николай Икенсенең тәхеткә ултырыу тантанаһында. Зичи М.А. 1856
* Император Александр Икенсенең тәхеткә ултырыу тантанаһында башҡорттар ыласын һунары күрһәтә. Ф. Рубо. 1880-се йылдар
* Елән кейгән ҡатын
# Зирау

Зирау (нем. Syrau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1 599 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,66 км². Диңгеҙ кимәленән 443 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8548 һәм автомобиль коды V.
# Зарипов Наил Ғарифйән улы

Зарипов Наил Ғарифйән улы (18 февраль 1957 йыл) — инженер-механик, ғалим, педагог. Техник фәндәр докторы (2002), профессор (2002).

# Зарипов Наил Ғарифйән улы
## Биографияһы

Наил Ғарифйән улы Зарипов 1957 йылдың 18 февралендә Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Баҡай ауылында тыуған.
1979 йылда инженер-механик һөнәре алып Өфө авиация институтын (ӨАИ, хәҙерге Өфө дәүләт авиация техник университеты, ӨДАТУ) тамамлай.
Институтты тамамлағандан һуң Өфө авиация институты ҡарамағындағы «Тантал» (Өфө) махсус конструкторлыҡ-технология бюроһында эшләй: инженер, өлкән һәм әйҙәүсе инженер. 1986 йылдан алып Рәсәй Фәндәр академияһының Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтында: кесе ғилми хеҙмәткәр, 1995 йылдан башлап өлкән ғилми хеҙмәткәр, әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәр, ауыр деформацияланыусы материалдарҙың үтә һығылмалылығы лабораторияһы мөдире урынбаҫары, 2000 йылдан - фән буйынса директор урынбаҫары.
1997 йылдан алып Өфө дәүләт авиация техник университетында: доцент, профессор. 2006 йылдан алып материалдарҙы өйрәнеү һәм металдар физикаһы кафедраһы мөдире, 2015 йылдан алып уҡытыу эштәре буйынса проректор.
Металдарҙың ныҡлығы һәм һығылмалылығы физикаһы өлкәһендә белгес.

# Зарипов Наил Ғарифйән улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни хеҙмәттәре материалдарҙың үтә һығылмалылығы проблемаларына арналған. Зарипов Наил Ғарифйән улы ҡатнашлығында металдарҙа, иретмәләрҙә, керамик һәм металл-керамик материалдарҙа үтә һығылмалы деформациялар ваҡытындағы физик-химик һәм структур үҙгәрештәр тикшерелгән. Интерметаллидтар һәм керамика алыу технологияһын эшләүҙә, бирелгән үҙенсәлектәре булған функциональ материалдар эшләүҙә ҡатнаша. Асыштары Башҡортостандың һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәренең сәнәғәт предприятиеларында индерелгән. 75-тән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 14 уйлап табыу авторы.