yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Үҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы

Үҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы (2 ғинуар 1953 йыл) — башҡорт эстрада йырсыһы (сопрано), юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1994) артисы.

# Үҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы
## Биографияһы

Тәнзилә Хәмит ҡыҙы Үҙәнбаева 1953 йылдың 2 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Мәләүез районы Түләк ауылында тыуа.
1960—1970 йылдарҙа Мәләүез ҡалаһының 2-се мәктәбендә белем ала.
1971 йылда «Йыр беҙгә йәшәргә һәм төҙөргә ярҙам итә» совет һәм халыҡ йырҙарын башҡарыу башҡарыусылар конкурсында I дәрәжәле диплом яулай.
1971—1975 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһының яңғыҙ йыр бүлегендә уҡый. Уны ҡыҙыл дипломға тамамлай.
1973 йылда Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика йәш йырсылар конкурсында лауреат исемен яулай.
1975—1980 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтының вокал бүлегендә уҡып, уны шулай уҡ ҡыҙыл дипломға тамамлай (Мәжит Алкин класы).
1980 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһына эшкә килә. 1981—2006 йылдарҙа филармонияның «Йәдкәр» фольклор-эстрада төркөмөндә солист була.
1985 йылда «Йәдкәр» ансамбле менән менән бергә Мәскәү ҡалаһында үткән XII Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивалендә ҡатнаша һәм диплом менән бүләкләнә.
1987 йылда 1991 йылға тиклем Өфө ҡала Советы депутаты була.
Хәҙерге көндә үҙе уҡып сыҡҡан Өфө сәнғәт училищеһында буласаҡ йырсыларҙы уҡыта.
Тәнзилә Үҙәнбаева — Тамъян ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шәғәли Шаҡман вариҫы.

# Үҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы
## Ижады

Уның концерт репертуарында башҡорт композиторҙарының йырҙары, романстары, һирәк башҡарылыусы «Сәлимәкәй», «Урал бәйете», «Ҡурай бәйете» кеүек башҡорт халыҡ йырҙары урын ала. Уларҙың төрлөһөн: ҡыҫҡа-оҙонон да, таҡмағын да берҙәй башҡара. Тәнзилә Үҙәнбаеваның вокал оҫтаһы булараҡ маһирлығы — тауышының барлыҡ мөмкинлектәрен дә профессиональ йәһәттән уңайлы, дөрөҫ файҙаланып та, һис ҡасан саманы юғалтмауҙа, техниканы музыкаға, моңға буйһондора белеүҙә.
Уның бай ижады менән Башҡортостан, күрше өлкәләр, республикалар халҡы ғына түгел, Монголия, Чехословакия, Һиндостан, Япония, Германия, Төркиә тамашасылары ла яҡындан таныш.

# Үҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2004);
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1986);
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994);
* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (1997).
# Руч-Ёль

Руч-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Руч-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Руч-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001635
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөнирова Римма Мирас ҡыҙы

Мөнирова Римма Мирас ҡыҙы (24 октябрь 1948 йыл — 23 сентябрь 1998 йыл) — уҡытыусы, совет органдары хеҙмәткәре, Үрге Өпәле ҡалаһының почётлы гражданы (1998, үлгәндән һуң).

# Мөнирова Римма Мирас ҡыҙы
## Биографияһы

Римма Мирас ҡыҙы Мөнирова 1948 йылдың 24 октябрендә Татар АССР-ы Аҡтаныш районының Аҡкүҙ ауылында тыуған. 1966 йылда Полдневая урта мәктәбен тамамлағандан һуң 1972—1977 йылдарҙа Силәбе дәүләт педагогия институтының филология факультетында уҡый, бер үк ваҡытта 1966 йылдан рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй.
1978 йылдан Этҡол ауылының 7-се тулы булмаған урта мәктәбе директоры.
1984 йылда халыҡ депутаттарының Этҡол ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана. Был яуаплы вазифала ул Этҡол ауыл Советы тораҡ пункттары — Дауыт, Ключи (1996 йылда Снежинск ҡалаһына ҡушыла) Этҡол ауылдарының иҡтисади, мәҙәни һәм социаль үҫеше өсөн күп эшләй. Теләһә ниндәй рангтағы етәкселәрҙең күңел асҡысын таба белде, уға Екатеринбург, Полевский, Снежинск ҡалалары ярҙам итте. Ул етәкселек иткән осорҙа мәктәптәр, клуб төҙөлә; тиҫтәләгән километр юлға асфальт түшәлә, 1985 йылда Этҡол ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яҡташтарға һәйкәл ҡуйыла. Үрге Өпәлегә уҡыусыларҙың экскурсияларын, Этҡол халҡының байрамдарға, күргәҙмәләргә, спектаклдәргә барыуҙарын ойошторҙо. Мөнирова ауыл хакимиәте биләмәһендә башҡорттарҙың милли култураны тергеҙеүҙә булышлыҡ итә: Этҡол күле ярҙары янында археологик ҡаҙыныу эштәре алып барыуҙа ярҙам күрһәртә; башҡорт халҡының ғөрөф-ғәҙәттәре һәм ауыл тарихы менән бәйле материалдар йыя.
Римма Мирас ҡыҙы Мөнирова 1998 йылдың 23 сентябрендә юл-транспорт фажиғәһендә һәләк була.

# Мөнирова Римма Мирас ҡыҙы
## Хәтер

2004 йылдың июлендә Этҡол ауылында Римма Мөнирова йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
# Бингемтон

Бингемтон (ингл. Binghamton) ҡалаһында урынлашасаҡ, штатҡа көньяҡ өлөшөндә , Нью-Йорк штатында . АҠШ-тың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан ҡала. Революцияға тиклемге урыҫ телле сығанаҡтарҙың ҡайһы берҙәрендә ҡала Бингэмтон тип атала
Ҡала Пенсильвания штаты сигендә Саскуэханн һәм Ченанго йылғалары ҡушылған үҙәндә урынлашҡан. Бингемтон ҡалаһы Брум округының төп ҡалаһы һәм мәҙәниәт үҙәге булып тора. Бингемтон өлкәһендә сирек миллион кеше йәшәй Ҡаланың үҙ халҡы 47380 кеше тәшкил итә (2000 йыл халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса).

# Бингемтон
## Тарих

Ҡала исеме Уильям Бингем (1752—1804) хөрмәтенә уның исеме менән аталған, ул Филадельфияныңиң бай кешеһе, 1792 йылда буласаҡ ҡала янындағы ерҙәрҙе һатып алған. Быға тиклем билдәле Европа кешеләренән беренсе булып был ерҙәргә 1779 йылда Салливан экспедицияһы Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш барған саҡта килә.
Тимер юл төҙөлгәндән һуң Бингемтон тимер юл төйөнө һәм тәмәке, аяҡ кейеме һәм юғары технология продукцияһы етештереү үҙәге була. IBM төбәктә төҙөлә, был электроника һәм оборона фирмалары тупланыуға килтерә, һәм был бөгөнгө көнгәсә дауам итә. 20 быуаттың икенсе яртыһында ҡала яны халҡы ныҡ кәмей. Оборона сәнәғәте төбәктә «һалҡын һуғыш» тамамланыу арҡаһында ныҡ түбәнәйә.
Хәҙерге ваҡытта Оло Бингемтонда университет урынлашҡан, шулай уҡ юғары технология фирмалары, шул иҫәптән Lockheed Martin, IBM, BAE Systems, Rockwell Collins эшләй.

# Бингемтон
## Бингемтон производство үҙәге булараҡ

XХ быуат башында Бингемтонды уның бөхтә,матур йорттары өсөн Parlor City тип атайҙар.
XIX быуат аҙағында һәм ХХ быуат башында бында күп кенә өлкәләрҙән иммигранттар күсеп килә, сөнки ҡалала эш урындары күп була, шуға күрә Бингемтонды мөмкинлек үҙәне тип атайҙар. Элек Бингемтон АҠШ-тың сигаралар етештереү үҙәге була. 1920 йылда төбәктә эш биреүсе Эндикотт Джонсон була һәм ул аяҡ кейеме етештереү менән шөғөлләнә. Был халыҡтың Бингемтонға күпләп күсеп килеүен башлай.
IBM-ға нигеҙ һалынғандан һуң ҡалала юғары технологиялар өлкәһе тиҙ үҫешә башлай. Link һәм Ansco инженерҙарҙы популяр итә.

# Бингемтон
## Билдәле шәхестәр

* Олмстед, Марли — иң йәш рәссам-абстракционистка, 2005 йылда уның тирәләй ғауға ҡуба.
# Вильһельм I Яулап алыусы

Вильге́льм I Яулап алыусы (Вильгельм Нормандиянан йәки Вильгельм Законға ярашлы тыумаған); (ингл. William I the Conqueror, William the Bastard, франц. Guillaume le Conquérant, Guillaume le Bâtard; 1027/1028,Фалез — 9 сентябрь 1087) — Нормандия герцогы, (1035 йылдан) һәм 1066 йылдан Англия короле.
Норманд Яулап алыуын ойоштороусы, Европаның XI быуаттағы иң эре сәйәси эшмәкәре.
* Был монарх, династия йә һинең вәкилдең тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Һыбыҙғы

Һыбыҙғы (башҡ. һыбыҙғы, ҡарас.-балҡ. сыбызгъы, нуғ. һыбыҙғы, ҡаҙ. сыбызғы, татар. сыбызгы) — ҡайһы бер төрки халыҡтарҙың ауыҙға ҡабып уйнай торған эсе ҡыуыш, тынлы музыка ҡоралы. Асыҡ, буй флейта төрө, башҡорт ҡурайына оҡшаған. Оҙонлоғо 600—650 мм. Һыбыҙғының тауыш сығара торған тишектәре ике төрлө. 4 тишеклеһе: d1 — е1 — fis1 — g1 — а1; 6 тишеклеһе: с1 — d1 — е1 — f1 — g 1 — а1 — h1. Хәҙер һирәк осрай.

# Һыбыҙғы
## Ҡаҙаҡ һыбыҙғыһы

Ҡаҙағстанда ике төрлө һыбыҙғы бар, уларҙа көйҙө төрлө ысул менән сығаралар. Мәҫәлән, көнсығыш һыбыҙғы конус һымағыраҡ, бер осо киңәйеп бөтә, көнбайыш төрөнә ҡарағанда ҡыҫҡараҡ та, бәләкәйерәк тә. Ҡаҙаҡтар һыбыҙғыны ҡыуыш талдан яһаған, өс тишек уйған. Ҡыу үләндән, ағастан, ҡайһы саҡ еҙҙән дә яһағандар.Ниндәй материалдан эшләнеүенә ҡарамаҫтан, һауа сығып тормаһын өсөн һыбыҙғыға нәҙек кенә һарыҡ йә кәзә эсәге (өнеш) кейҙерелә. Һыбыҙғы Ҡаҙағстанда XVIII быуатҡа тиклем был уйын ҡоралы киң таралған булған, уның менән бәйле легендалары, риүәйәттәре бик күп. Борон батырҙар, һунарсылар һәм яугирҙәр мотлаҡ һыбыҙғы йөрөтөргә тейеш булған. Был уйын ҡоралы ябай ғына эшләнелһә лә, башҡарыу ҡатмарлығы менән алдыра.
Һыбыҙғыны көтөүселәр уйын ҡоралы тип һанаусандар. Мәгәр музыка белгесе Омарова Г.Н. һыбыҙғыла башҡарыла торған борондан килгән көйҙәр булыуын билдәләй. «Был көй-легендалар күберәк көнсығыш һәм көньяҡ-көнсығыш Ҡаҙағстанда башҡарғандар, улар әле лә Алтай, Монголия һәм Ҡытай ҡаҙаҡтарында осрай. Уларҙың башҡарылыш үҙенсәлектәренән сығып, ошолай төркөмләп була: 1. Изге һаналған кейек-ҡоштар образы (тотем) тауыштарына оҡшатып уйнау; 2. Арбау өсөн ҡулланылған көйҙәр (яман көстәрҙе, йылан, аждаһаларҙы арбау; хайуандарға һәм кешеләргә тәьҫир итеү )».

# Һыбыҙғы
## Төркмән һыбыҙғыһы ғарғы төйҙөк (гаргы туйдук)

Ғарғы төйҙөк б.э.т. үк булған тип фараз итәләр. Көнсығыш халыҡтарында киң таралған был уйын ҡоралы беҙҙең көндәргәсә үҙгәрмәй килеп еткән. Ғарғы төйҙөк ҡурай үләненән, ҡамыштан эшләнә. Унда 5-6 тишек уйыла. Был тынлы уйын ҡоралы. Төрлө ҙурлыҡта эшләнә. Берәүҙәре соло өсөн генә ҡулланылһа, икенселәрен аккомпанемент өсөн файҙаланалар. Оҙонлоғон йырсының тауышына яраштырып һайлайҙар.

# Һыбыҙғы
## Башҡа халыҡтарҙа һыбыҙғы кеүек уйын ҡоралдары

Һыбыҙғыға оҡшаған музыка ҡоралдары байтаҡ евразия халыҡтарында осрай: кавал (ҡауал) — венгрҙа, молдаванда һәм болгарҙа, ҡурай — башҡортта, гаргы тюйдук — төркмәндә, цоор — монголда, шоор — алтайҙарҙа, чоор — ҡырғыҙҙа һәм башҡа күп халыҡтарҙа. Хәҙерге заманда һыбыҙғы барлыҡ ҡаҙаҡ музыка-этнографик коллективтарында ла ҡулланыла.

# Һыбыҙғы
## Һыбыҙғы һүҙе әҙәбиәттә

Юғары оста сыбыртҡы шартлауы, мөгөҙ һыбыҙғы тауышы, һыйырҙар мөңрәүе, һарыҡтар баҡырыуы ишетелә (И. Көҫәпҡол) -
Был һөйләмдән күренеүенсә, башҡорттар һыбыҙғыны төрлө материалдан, шул иҫәптән, мөгөҙҙән дә эшләгән.

# Һыбыҙғы
## Башҡорт телендә һыбыҙғының икенсе мәғәнәләре

Башҡорт телендә һыбыҙғы тип һыҙғыртҡысты атаған урындар ҙа бар. Шулай уҡ бушбоғаҙ, һүҙендә тормаҫ, шапыртыусан кешеләргә лә «һыбыҙғы» тигән ҡушамат биреүсәндәр.
# Молчаниха (Берёзовка ҡушылдығы)

Молчаниха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Молчаниха (Берёзовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100989
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шайтанка (Иска ҡушылдығы)

Шайтанка — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иска йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шайтанка (Иска ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200008504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200850
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тага-Кожух

Тага-Кожух — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шалтырь-Кожух йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тага-Кожух
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018392
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201839
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әсхәт

Әсхәт — төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

# Әсхәт
## Этимологияһы

Әсхәт (Әсҡәт) — «иң бәхетле» мәғәнәле мосолман ир-ат исеме. Был исемдең «Әсҡәт» варианты ла бар.

# Әсхәт
## Билдәле шәхестәр

Әсхәт Мәсғүт улы Мирзаһитов (13 октябрь 1928 йыл — 24 ноябрь 1989 йыл) — башҡорт драматургы, актёр, режиссёр һәм тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре. 1973—1988 йылдарҙа БАССР Яҙыусылар союзы идараһы председателе, 1976—1988 йылдарҙа СССР Яҙыусылар союзы секретары. Башҡорт АССР-ының IХ, Х һәм ХI саҡырылыш Юғары Советы депутаты һәм Юғары Совет рәйесе. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1978) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1984) ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (1976) һәм республика комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге (1969) премиялар лауреаты.
Әсхәт Ғиниәт улы Басиров (11 ноябрь 1927 йыл — 3 октябрь 2012 йыл) — нефтсе, СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977). БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1972), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почетлы нефтсеһе (1994).
Әсхәт Тажетдин улы Әшрәпов (15 апрель 1931 йыл — 19 апрель 2008 йыл) — кинооператор һәм кинорежиссёр; Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979) һәм ике тапҡыр Дәүләт премияһы лауреаты (1967, 1970). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971).
Әсхәт Урал улы Рәхмәтуллин (16 май 1978 йыл, Өфө, СССР) — Рәсәй хоккейсыһы, һөжүмсе. «Салауат Юлаев» СДЮШОР тренеры. Рәсәйҙең спорт мастеры.
Әсхәт Хәтмулла улы Моҡатанов (10 апрель 1936 йыл — 3 август 2010 йыл) — ғалим-тупраҡ белгесе. Биология фәндәре докторы (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1996) һәм Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2001).
# Оло Чабес

Оло Чабес — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының уң ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Оло Чабес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001495
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100149
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы

Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы (17 декабрь 1928 йыл — 27 декабрь 2000 йыл) — нефтсе. 1952—1987 йылдарҙа «Ишембайнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында быраулаусы, мастер. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Ишембай ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (1998).

# Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы
## Биографияһы

Әҡсән Абдрахман улы Хәмиҙуллин 1928 йылдың 17 декабрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны Смаҡай ауылында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1942 йылда Ишембай районы «Тәйрүк» сәнәғәт артелендә ат менән әйбер ташыусы булып башлай. 1948—1951 йылдарҙа Советы Армияһы сафында хеҙмәт итә. Демобилизацияланғандан һуң 1952—1985 йылдарҙа һөнәре буйынса эшләй: быраулау эшсеһе, быраулаусы ярҙамсыһы, верховой, быраулаусы, «Башнефть» производство берекмәһе «Ишембайнефть» НГДУ-һы мастеры.
Казанковка, Введеновка ятҡылыҡтарында скважинаға икенсе олон быраулау технологияһын эшкәртеүҙә һәм практикаға индереүҙә әүҙем ҡатнаша.
Һигеҙенсе биш йыллыҡ осоронда Хәмиҙуллиндың бригадаһы 50 бик ҡатмарлы скважинаны ремонтлай, уларҙың һәр береһе артабан тәүлегенә 40-50 тонна нефть бирә башлай.
Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1971—1975) (66-сы Промысла һайлау округы, Ишембай ҡалаһы).
Әҡсән Абдрахман улы Хәмиҙуллин 1987 йылда пенсияға сыға.
2000 йылдың 27 декабрендә Ишембай ҡалаһында вафат була.

# Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы
## Ғаиләһе

Ғүмере буйына ғаиләһе менән Смаҡай ауылында йәшәй. Ҡатыны — Фәриҙә, биш улы бар.

# Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Нефть сығарыу буйынса биш йыллыҡ заданиеларын үтәүҙә күрһәткән тырыш хеҙмәте һәм эштә юғары техник-иҡтисади ҡаҙаныштарға өлгәшкәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 30 мартындағы Указы менән Ә. А. Хәмиҙуллинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
* Ленин (1971), «Почёт Билдәһе» ордендары, (1966), миҙалдар менән бүләкләнә.
* Ишембай ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (1998).

# Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы
## Хәтер

* Ишембай ҡалаһының Кузьминовка биҫтәһендәге урам Ә. А. Хәмиҙуллин исемен йөрөтә.
# Ябто-Яха (Хонде-Яха ҡушылдығы)

Ябто-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хонде-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Ябто-Яха (Хонде-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040023
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304002
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Горняк (футбол клубы, Учалы)

Ҡалып:Футбольный клуб
«Горняк» — Учалы ҡалаһының Рәсәй футбол клубы (Башҡортостан). 2008—2013 йылдарҙа Рәсәй беренселегендә профессиональ кимәлдә сығыш яһай.

# Горняк (футбол клубы, Учалы)
## Тарихы

2007 йылда ЛФЛ-дың «Урал һәм Көнбайыш Себер» зонаһында ярыштарҙа еңеүсе була һәм шулай итеп 2008 йыл миҙгелендә «Урал-Волга буйы» зонаһында ПФЛ-дың икенсе дивизионында сығыш яһау хоҡуғына эйә була. 2007 йылда ЛФЛ уйындарынан тыш, «Таусы» Башҡортостан республикаһы беренселегендә лә уйнаны, унда икенсе урын яуланы.
Команда хужаһы — Учалы Тау-байыҡтырыу комбинаты.
2007 йыл миҙгелендәге өйҙәге уйындарҙы Команда Учалынан 40 км алыҫлыҡтағы Уральск ҡасабаһында үткәрә. Әлеге ваҡытта ҡаланың «Горняк» стадионы реконструкцияланған. Реконструкциянан һуң унда йорт уйындарын үткәреү планлаштырыла, 2008 йылдың июнендә стадион ҡабул итеү комиссияһы тарафынан ҡабул ителә.
Баҫыуға йылытылған яһалма газон һалынған; 3,8 мең тамашасы өсөн заманса трибуналар ҡуйылған. 2 мең урынлыҡ өҫтәмә трибуна төҙөү планлаштырыла. Учалы Тау-байыҡтырыу комбинаты стадионды реконструкциялауға 37 миллион һум бүлгән. «Таусы» футбол клубы эргәһендә 6 йәштән 16 йәшкә тиклемге балалар өсөн алты төркөм булдырылған, улар шулай уҡ стадионда шөғөлләнә.
2010/11 Рәсәй Кубогында клуб 1/8 финалға етә; 14 июлдә 1/16 финалда Мәскәүҙең «Локомотив» клубынан еңелә (1:0, Максим Токарев гол индерә), 1/8 финалда «Таусы» 22 сентябрҙә «Алания» клубынан ҡалыша (0:0; 4:5 пен.)

# Горняк (футбол клубы, Учалы)
## Ҡаҙаныштары

* Икенсе дивизиондың көмөш призеры: 2009 («Урал-Волга буйы» зонаһы)
* КФК араһында Рәсәй Беренселеге еңеүсеһе: 2007 («Урал һәм Көнбайыш Себер» зонаһы)
* Башҡортостан Чемпионы: 2014
* Башҡортостан чемпионатының көмөш призеры: 2006
* Башҡортостан чемпионатының бронза призеры: 2015
* Башҡортостан Кубогын Яулаусы: 2006
* Башҡортостан Кубогы Финалсыһы: 2014
* Башҡортостан Суперкубогы Эйәһе: 2014
# Оло Кулкас

Оло Кулкас — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Имгыт йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Оло Кулкас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014590
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301459
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рыть-Юган

Рыть-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вогулка йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Рыть-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029159
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302915
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Христос сиркәүе (Люденшайд)

Христос сиркәүе (нем.Christuskirche) — Люденшайд ҡалаһы үҙәгендә протестант сиркәүе, 1902 йылда төҙөлгән; 1200 урыны менән Меркиш районында иң ҙур ҡорам булып һанала.

# Христос сиркәүе (Люденшайд)
## Тарихы һәм тасуирламаһы

1827 йылда — урындағы Изге Тәре сиркәүе католик общинаһына тапшырылғандан һуң — Люденшайд ҡалаһының бөгөнгө Штернплатц районында тиҫтә йылдарға берҙән-бер протестант сиркәүе булып Христос Сиркәүе ҡала, ул шул осорға «Stadtkirche» («ҡала сиркәүе») тип кенә атала. XIX быуат аҙағында һәм XX быуат башында ҡала халҡының артыуы общинаға яңы бина төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итеүгә мәжбүр итә: 1900—1902 йылдарҙа архитектор Густав Адольф Фишер проекты буйынса яңы бина төҙөлә. Изгеләндереү уңайынан яңы сиркәү яңы исем ала. Бина Икенсе донъя һуғышы ваҡытында ныҡ зыян күрә— бигерәк тә 1945 йылдағы бомбаға тотолоуҙан; киләһе йылда яйлап тергеҙелә. 1986 йылдың 7 июлендә Христос сиркәүе Люденшайд архитектураһы ҡомартҡыһы исемлегенә индерелә.
Сиркәү манараһы, үҙенсәлекле осло таш шпиле менән Люденшайдта иң бейеге була: уның бейеклеге 61,5 метр тәшкил итә. Ҡала үҙәгенең көп өлөшөнән ул өҫтөнлөк итә. неоготик бинала юғары готиканың күп элементтары ҡулланылған: өлгө өсөн Шарлоттенбургтағы Троицкий сиркәүе алынған (нем. Trinitatis-Kirche). Ҡорамдың органы шулай уҡ 1902 йылда төҙөлгән һәм 1957 йылда йүнәтелгән: 2008 йылда инструмент төҙөлөшө байтаҡ кимәлдә үҙенең баштағы хәленә ҡайтарыла.
# Лебин

Лебин (нем. Lebien) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 348 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,74 км². Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6922 һәм автомобиль коды — WB.