yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡоро Карабулак

Сухой Карабулак — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карабулак йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ҡоро Карабулак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001912112100010769
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101076
* Бассейн коды — 11.01.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хоҙайбирҙе МТС-ы

Хоҙайбирҙе МТС-ы ҡасабаһы — Башҡорт АССР-ының Йомағужа районы Йомағужа ауыл Советы составындағы бөтөрөлгән ҡасаба. Хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районының Йомағужа ауыл Советы биләмәһендә урынлашҡан була.
Хәҙер — Йомағужа ауылының Хоҙайбирҙе урамы.

# Хоҙайбирҙе МТС-ы
## Географияһы

Иртөбәк йылғаһы ярында, ул Ағиҙелгә ҡойған ерҙә урынлашҡан.

# Хоҙайбирҙе МТС-ы
## Тарихы

Ҡасаба 1930-сы йылдарҙа асылған машина-трактор станцияһы эргәһендә барлыҡҡа килә.
1960 йылдың 29 сентябрендәге ҡарар менән Йомағужа ауылы һәм Йомағужа ауыл Советының Хоҙайбирҙе МТС-ы ҡасабаһы бер Йомағужа ауылына берләштерелә.

# Хоҙайбирҙе МТС-ы
## Билдәле кешеләре

- Сайранов Садиҡ Уйылдан улы (1917—1976), Советтар Союзы Геройы (1945 йылдың 24 мартында бирелә). 1935 йылдың сентябренән 1938 йылдың сентябренә тиклем «Урал» колхозының Йомағужа ауылы Хоҙайбирҙе МТС-ында тракторсы булып эшләй.
- Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы (1899—1947), дәүләт эшмәкәре. 1933 йылдан 1937 йылда ҡулға алынғанға тиклем политбүлек начальнигы, һуңыраҡ БАССР-ҙың Йомағужа районы Хоҙайбирҙе МТС-ы директоры. - Мәсәғүтов Ғүмәр Ибәт улы (1908—1993), 1938—1942 йылдарҙа 1-се Йомағужа урта мәктәбенең беренсе директоры, марксизм-ленинизм классиктары хеҙмәттәрен урыҫ теленән башҡорт теленә тәржемә итеү буйынса Ленин комиссияһында тәржемәселәрҙең береһе, Хоҙайбирҙе МТС-ы партия комитеты секретары була.

# Хоҙайбирҙе МТС-ы
## Инфраструктураһы

Машина-трактор станцияһы. Уның янында 1935 йылда уҡ, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында тракторсылар курсы үткәрелә
# Шклея

Шклея — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Шклея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000043969
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004396
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Истобница

Истобница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 590 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Истобница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034914
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103491
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чаусатхи Йогини Мандир, Хирапур

Чаусатхи Йогини Мандир, Хирапур (64 Йогини Ғибәҙәтханаһы) (Орисса телендә:ଚଉଷଠି ଯୋଗିନୀ ମନ୍ଦିର, ହୀରାପୁର, "'ଚଉଷଠି ଯୋଗିନୀ ମନ୍ଦିର, ହୀରାପୁର"') Хирапур тигән ауылда урынлашҡан, хәҙерге Һиндостандә, Орисса штатының баш ҡалаһы Бхубанешвардан 20 км ҙа урынлашҡан. Ышаныу буйынса йорт Брахма династияһы батшабикәһе Хирани тарафынан 9-нсы быуатта төҙөлгән булған. Ул түңәрәк итеп төҙөлгән, дөйөмеһе лә ҡомташ кирбестәренән яһалған. Түңәрәк стенаның эсендә ҡыуышлыҡтар бар, һәрбереһендә Алиһә муртиһы бар. Бындай поттар 56 тирәһе, улар ҡара граниттан яһалған, ҡыуышлыҡтарҙа яҙмалар бар, үҙәгендә төп пот булып Кали Алиһәһе тора, ул аҡылдың йөрәк өҫтөнән символы булған кеше башында тора. Ғибәҙәтханала үҙәк алтарь бар (Чанди Мандап), уның дүрт яғында ҡалған 8 Алиһә пото. Ҡайһы бер тарихсылар ышаныуынса Санди Мандапала Маһа Бхайрава пото ҡушыла. 64 Йогини Мандир тантрик мандир булып тора, уның гипер архитектураһына доға булараҡ тантрик "бһумандала" инә (тәбиғәттең 5 элементынан торған тирә-яҡ - ут, һыу, ер, күк һәм эфир). Биреләге ҡаһиндар һөйләгән риүәйәт буйынса Дурга Алиһәһе шайтанды еңәр өсөн 64 ярым - Алиһә формаһын алған. Һуғыштан һуң64 Алиһә (Йогини) Дургады йорт ҡоролмаһында иҫтәлектәрен ҡалдырырға һораған. Йогини поттар ғөмүмән алғанда хайуанда, шайтанда кеше йәки башында баҫып тороусы ҡатын-ҡыҙ фигураһын сағылдыра, был Шакти (ҡатын-ҡыҙ көсөнең) еңеүен һүрәтләй. Поттар ярһыу, моңланыу, тыныслыҡ һәм шатлыҡҡа тиклем халәттәрҙе сағылдыра. Бындай ғибәҙәтханалар шулай уҡ Одишаның Балангир районының Ранипур - Жхариал ҙа һәм Һиндостандың башҡа урындарында ла бар. 64 һаны Индуизм риүәйәттәрендә сағылышын таба, атап уҡ әйткәндә, ваҡыт өсөн Кала, сәнғәт менән шөғөлләнеү өсөн Кала. Мандир комплексын Һиндостан Археологик Өйрәнеүе тәьмин итә.

# Чаусатхи Йогини Мандир, Хирапур
## Шулай уҡ ҡарарға мөмкин

* en:Chausath Yogini Temple, Jabalpur
# Тунелька-Ягырт

Тунелька-Ягырт — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тунелька йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тунелька-Ягырт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306439
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үтәбай

Үтәбай (рус. Утябаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.

# Үтәбай
## Тарихы

Үтәбай — әйле башҡорттарының ауылы. Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 2-се башҡорт кантонының 3-сө йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Үтәбай
## Халҡы

| 1834 | 1904 | 1920 |
| 13 | 46 | 63 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (86 %) йәшәй.
# Саврань (йылға)

Саврань, Савранка (укр. Саврань, Савранка) — Украиналағы йылға. Винница һәм Одесса өлкәһенең аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 96 километр. Бассейн майҙаны — 1767 км².
# Көйгәнәк

?Көйгәнәк :
* Самка (вверху), самец (внизу).
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ыласындар |
| Ғаилә: | Ҡарсыға һымаҡтар |
| Суб-ғаилә: | Көйгәнәк һымаҡтар |
| Ырыу: | Көйгәнәктәр |
| Төр: | Көйгәнәк |
Латинса исеме :
Circus pygargus (Linnaeus, 1758) :
Ареал :
Оя ҡороу урыны
     Ҡышҡы миграция :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175439 |
Көйгәнәк, торомбай (рус. Лугово́й лу́нь, лат. Circus pygargus) — ҡарсығалар ғаиләһенә ҡараған, күгәрсен ҙурлығындағы йыртҡыс ҡош. Киң таралған күсмә ҡош, тропик Азияла һәм Сахаранан көньяҡтараҡ Африкала ҡышлай. Оя ҡороу өсөн дымлы ландшафты — йылға үҙәндәрен, һаҙлы урындарҙы, бейек үләнле болондарҙы, күл буйҙарын һайлай. Ҙур булмаған кимереүселәргә, кәҫәрткеләргә, ваҡ ҡоштарға һунар итә.
Башҡорт һөйләштәрендә баҫыу көйгәнәге, һаҙ көйгәнәге, ялан көйгәнәге, бейеүсе көйгәнәк тигән вариаттары осрай.
Кәүҙәһенең оҙонлоғо — 41-52 см, ҡанат йәйеме — 97-120 см.
Ҡанаттарын йәйеп осҡанда оҙон ҡойроғо күҙгә ташлана. Ата ҡоштоң ҡанат остары ҡара, түбәһе һәм ҡойроғо күкһел һоро. Арҡаһы ерән, ҡорһаҡ яғы асығыраҡ, уҡ башағына оҡшаған ҡара таптар менән сыбарланған. Инә һәм йәш ҡоштарҙың һырты ҡара таплы көрәнһыу ерән, кәүҙәләренең аҫ яғы буй-буй өҙөк һыҙыҡлы. Тауышы яңғырауыҡлы: «кли-кли-кли».
# Гюнтер Бениш

Гюнтер Бениш (нем. Günter Behnisch; 12 июнь 1922(19220612), Дрезден — 12 июль 2010, Штутгарт) Германия архитекторы, архитектура профессоры, Икенсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Мюнхенда Олимпия паркы төҙөлөшө (1967—1972) арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек ала.

# Гюнтер Бениш
## Биографияһы

Гюнтер Бениш Дрезденда тыуып үҫкән. 1934 йылда уның ғаиләһе Хемницҡа күсә. 18 йәше тулмаған Гюнтер 1939 йылда вермахтҡа хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Икенсе донъя һуғышы осоронда Бениш U-2337 һыу аҫты кәмәһе менән командалыҡ итә һәм һуғыш тамамланғас, британдарға әсирлеккә эләгә.
1947 йылда Англиянан ҡайтҡас, Бениш Штутгарттың юғары техник мәктәбенә уҡырға инә, унда 1947-1951 йылдарҙа архитектураны өйрәнә. Уҡыуын тамамлағандан һуң, 1951-1952 йылдарҙа Штутгартта Рольф Гутбродтың архитектура бюроһында эшләй.
1952 йылда Бруно Ламбарт менән берлектә Штутгартта үҙенең архитектура бюроһын аса. 1966 йылда Behnisch & Partner архитектура төркөмө нигеҙләнә. 1989 йылда Гюнтер Беништың улы Штефан Штутгартта филиал аса, тиҙҙән ул 1991 йыл үҙ аллы Behnisch Architekten бюроһына әүрелгән. 1967-1987 йылдарҙа Бениш Дармштадт техник университеты һәм бер үк ваҡытта урындағы стандарттар институты менән етәкселек итә.
1982 йылда Бениш Берлин сәнғәт академияһына ағзалыҡҡа ҡабул ителә, ә 1984 йылда Штутгарт университетының почетлы доктор исемен ала. В 1996 йыл Бениш Саксония сәнғәт академияһын ойоштороусы ағзаларының береһе була, унда 2000 йылға тиклем архитектура класын алып бара.
Гюнтер Бениш оҙайлы ауырыуҙан һуң 88 йәшендә Штутгартта вафат була.

# Гюнтер Бениш
## Ижады

Гюнтер Бениш Германияла модерн архитектураһының иң билдәле вәкилдәренең береһе һәм «бер ниндәй ҙә статуслы һәм власть символикаһы булмаған демократик төҙөлөш яҡлы» тип һанала һәм «демократия төҙөүсеһе» ҡушаматы ала. Бениш төҙөгән «быяла-һауа формаларында азатлыҡ» донъяла ГФР образын билдәләй, һәм был йәһәттән Мюнхендағы Олимпия паркы айырым роль уйнай 1972 йылғы йәйге Олимпия уйындары һәм Бонндағы Германия бундестагының пленар ултырыштар залы бинаһы. Берлинда Сәнғәт академияһы бинаһы өсөн Бениш бинаның бик ҡыйыу һәм прогрессив проектын төҙөй.
# Ивица (Ней ҡушылдығы)

Ивица — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ивица (Ней ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016331
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001633
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Салпада-Яха (Нурма-Яха ҡушылдығы)

Салпада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нурма-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Салпада-Яха (Нурма-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046236
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304623
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Солтанов Артур Хәбибрахман улы

Солтанов Артур Хәбибрахман улы (23 февраль 1948 йыл — 22 март 2010 йыл) — ветеринария табибы, ауыл хужалығы һәм муниципаль орган хеҙмәткәре. 2001—2004 йылдарҙа Салауат районы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары — ауыл хужалығы идаралығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2003), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1982).

# Солтанов Артур Хәбибрахман улы
## Биографияһы

Артур Хәбибрахман улы Солтанов 1948 йылдың 23 февралендә Башҡорт АССР-ы Салауат районы Лаҡлы ауылында күп балалы Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы Солтанов Хәбибрахман менән Нура ғаиләһендә тыуған. Аталары иртә вафат була, дүрт бала әсә тәрбиәһендә ҡала.
1971 йылда Өфөлә Башҡортостан ауыл хужалығы институтының ветеринария факультетын тамамлай.

# Солтанов Артур Хәбибрахман улы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

Уҡыу йортонан һуң Салауат районы Ҡалмаҡҡол ауылы ветеринар участкаһына эшкә килә.
1973—1975 йылдарҙа үҙәге Салауат районы Әлкә ауылында урынлашҡан Салауат исемендәге колхоздың баш зоотехнигы.
1975 йылдың аҙағынан 1978 йылға саҡлы «Һарғамыш» совхозының баш ветврачы.
1978 йылдың октябренә йәш коммунист XXI партсъезд исемендәге колхоз рәйесе итеп һайлана. Был эшендә 1986 йылға тиклем ҡала.
Артабан район агро-сәнәғәт берекмәһенә (РАПО) эшкә күсерелә һәм тыуған ауылы Лаҡлыға Хамматов исемендәге колхоз рәйесе итеп һайлана.
1990—1994 йылдарҙа Салауат төҙөлөш материалдары директоры урынбаҫары.
1994—1997 йылдарҙа Силәбе өлкәһе сик контроль ветеринар пунктының ветеринар врачы.
1997 йылда ауылдаштары Артур Солтановты ҡабат Хамматов исемендәге колхоз рәйесе итеп һайлай.
2001—2004 йылдарҙа район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары — ауыл хужалығы идаралығы начальнигы.
2004 йылдан алып хаҡлы ялға сыҡҡансы, Салауат районының баш дәүләт ветеринар инспекторы — район ветстанцияһы начальнигы.
Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1982 йылғы Указына ярашлы «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә. 2003 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән исем бирелә. Шулай уҡ күп Почёт грамоталары һәм Рәхмәт хаттары менән бүләкләнгән.
Артур Хәбибрахман улы Солтанов 2010 йылдың 22 мартында вафат булды. Малаяҙ ауылында ерләнгән.

# Солтанов Артур Хәбибрахман улы
## Ғаиләһе

Артур Хәбибрахман улы тормош иптәше Жәннә Йомаҙил ҡыҙы менән өс бала тәрбиәләп үҫтерҙе. Альбина Санкт-Петербург ҡплаһында йәшәй, стоматолог. Улдары Игорь менән Рөстәм ғаиләләре менән Мәскәү ҡалаһында йәшәй һәм эшләй.

# Солтанов Артур Хәбибрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1982)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2003)

# Солтанов Артур Хәбибрахман улы
## Ваҡытлы матбуғатта

* «На земле Салавата», № 18 от 22.02.2003. «Вся его жизнь посвящается селу», Н. Валеев.
* «Республика Башкортостан», № 56 от 24.03.2010 г. Султанов Артур Хабибрахманович
# Барсук (йылға)

Барсук — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Старица ҡушылдығынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Барсук (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011637
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301163
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лазарев Николай Иванович

Лазарев Николай Иванович (18 июль 1926 йыл — 28 ғинуар 1998 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Танк бригадаһының автоматсылар батальоны автоматсыһы, өлкән сержант (1945). Советтар Союзы Геройы (1990).
Башҡорт ерендә тыуған аҙаҡҡы Советтар Союзы Геройы.

# Лазарев Николай Иванович
## Биографияһы

Николай Иванович Лазарев 1926 йылдың 18 июлендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Ҡарама утарында рус крәҫтиәне ғаиләһендә тыуған. 1931 йылда ғаилә раскулачить ителә һәм Себергә һөргөнгә Кемерово өлкәһенең Новокузнецк ҡалаһы эргәһендәге Толзос биләмәһенә һөрөлә.
1943 йылдың сентябренән Ҡыҙыл Армия сафына алына, Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында — 1944 йылдың июленән алып.
1944 йылдың 18 сентябрендә 24-се танк бригадаһының моторлаштырылған батальонының автоматсыһы (2-се Балтик буйы фронты, 3-сө удар армия, 5-се танк корпусы,) Латыш ССР-ндағы Скудрес торама пункты өсөн алышта дошмандың ауыр танкылар ярҙамында үткәрелгән контратакаһын кире ҡағып, танкыға ҡаршы граната менән алда килгән «Тигр»ҙы сафтан сығара һәм батальондың уңышын тәьмин итә. 1944 йылдың ноябрендә Советтар Союзы Геройы исеменә тәҡдим ителә, әммә 3-сө дәрәжә Дан ордены менән наградлана (16 ноябрь 1944).
1945 йылда өлкән сержант званиеһында демобилизациялана һәм Новокузнецк ҡалаһындағы «Коммунар» кинотеатрында (1947—1948) эшләй. Металлургия техникумын тамамлағандан һуң, Новокузнецк Металл эшкәртеү, Көнбайыш-Себер Металл эшкәртеү заводтарында эшләй.
1953 йылдан — КПСС ағзаһы.
Һуңғы йылдарҙа Мәскәү өлкәһенең Подольск райoны Шишкин Лес ҡасабаһында йәшәй. 1985 йылдан — СССР Министрҙар Агросәнәғәт комплексы Советы ҡарамағындағы комиссияла өлкән инженер (Мәскәү өлкәһе).
1990 йылдың 5 майында СССР Президенты указы менән 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн Лазарев Николай Ивановичҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены (460046-сы һанлы) һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (11606-сы һанлы) тапшырыла.
Шишкин Лес ҡасабаһында вафат була. Мәскәү өлкәһенең Подольск ҡалаһында ерләнгән.

# Лазарев Николай Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* Советтар Союзы Геройы (1990);
* Ленин ордены (1990);
* ике 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945, 1985);
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945);
* 3-сө дәрәжә Дан ордены (16 ноябрь 1944);
* миҙалдар.

# Лазарев Николай Иванович
## Хәтер

* Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы Йылайыр ауылында Тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейында Советтар Союзы Геройы Лазарев Николай Ивановичҡа стендтарҙың береһе арналған.
# Ҡаялы гавань

«Ҡаялы гавань» (ингл. Rock Haven) – беренсе мөхәббәт ҡыйынлыҡтары, ҙурайыу һәм шәхси тойғо һәм дини ҡараштарҙың ярашыуҙары тураһында фильм.

# Ҡаялы гавань
## Сюжеты

Брэди – 18 йәше тулған, йәш кеше, ул әсәһе менән, Сан-Франсисконан йыраҡ булмаған, төньяҡ Калифорнияның ауыл ерендә йәшәй. Ул ябай, бер аҙ балаларға хас һәм бигерәк динсел егет. Дин уның ғаиләһендә төп урынды биләй, йорт интерьерының ҙур өлөшө христиан тематикаһына бағышланған, предметтары менән йыһазландырылған. Буш ваҡытында ул урындағы сиркәүгә ярҙам итә һәм христиан колледжына инергә әҙерләнә. Ул, һәр ваҡыт бер кемдә булмаған, яҡындағы пляжға йөрөргә ярата, был урын бигерәк аулаҡ һәм ҡаялар менән уратылып алынған, бында ул библия уҡырға һәм ҡояштың батҡанын ҡарарға ярата.
Бер мәл пляжда күрше егетен осрата – Клиффорд, ул, был танышыуҙың сәбәбе булып йәшерен мауығыу булғанына төшөнмәйенсә, уның менән таныша. Клиффорд – асыҡ гей, ләкин Бреди, уның әсәһе кеүек үк, яңы иптәше менән таныштырғандан һуң, белмәй. Уның әсәһе – Марта, шулай уҡ динсел христиан, ул улын Пегги менән таныштырып ҡарай, йәш ҡыҙ, шулай уҡ христиан ғаиләһенән, ләкин Бреди уға бер ниндәй ҡыҙыҡһыныу күрһәтмәй. Һуңынан Пегги сәйер ҡыланышының сәбәбен аңлай һәм Брединың яңы мөнәсәбәттәрен хуплай. Шул ваҡытта, Брединың йәнендә, уның дини ҡараштары һәм Клиффордҡа мауығыуы арҡаһында, эске конфликт барлыҡҡа килә. Мөнәсәбәттәренең дауамын теләп, Бред Клиффордҡа, дин аша уртаҡ тел табыу хәленән, Библия баҫмаһын бүләк итә.
Шулайҙа хис-тойғоһо үҙен ала, Бреди ҡаршы тора алмай һәм Клиффорд менән үбешә. Ул Клиффордтың, улы тураһында бөтәһендә белгән һәм төрлө яҡлап уны хуплаған, әсәһе – Энжи менән таныша. Ул Бреди менән һөйләшә, әсәһенә бер нимә лә һөйләмәҫен белдереп тынысландыра һәм уның үҙенсәлекле булыуын ҡабул итеүен һорай, һәм дин быға мәшәҡәтләмәгәнен белдерә. Бреди сиркәүҙәге хеҙмәтенә бармай ҡала һәм Клиффорд менән сексҡа баҙнат итә, унан һуң ул тулыһынса үҙенең кем икәнен аңлай. Бының турала ул әсәһенә һөйләй, һәм әсәһе уны «гомосексуализмды дауалау» христиан лагерына барырға ышандыра, ул Клиффорд менән бәйләнештәрен өҙөргә тырыша һәм юл сәфәренә йыйына. Клиффорд быға ҡаршы тора алмай һәм атаһының әргәһенә Барселонаға барырға план тота. Бының алдынан, сиркәүҙә осрашыу теләге менән, Пегги аша ҡулъяҙма бирә. Осрашыу ваҡытында улар хушлашалар, һәм Бреди Клиффордҡа үҙенең түшендәге тәреһен бүләк итә. Ул уның ҡалыуын һорай, ләкин Клиффорд, Бредиға асыуланмағанын әйтеп, һәм: «Мин, һинең ышанысың көслөҙөр тип, уйланым» – тиҙә, күҙ йәштәре менән сығып китә. Клиффордтың киткәненән һуң Бреди священник менән һөйләшә һәм диндең тойғоһона ҡаршы килмәгәнен аңлай. Ул әсәһенә бер ҡайҙала бармағанын һәм уны бер нимәлә дауаламаҫын әйтә. Һуңында улар бер-береһен аңлайҙар.

# Ҡаялы гавань
## Рольдәрҙә

* Шон Хогланд — Бреди
* Оуэн Алабадо — Клиффорд
* Лаура Джейн Коулз — Марта
* Кэтрин Хехт — Энжи
* Эрин Дейли — Пэгги
* Джонни Йоно — Дуг
* Дэвид Льюис — Преподобный Браун
# Каналейка

Каналейка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карабулак йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Каналейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001912112100010745
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101074
* Бассейн коды — 11.01.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тюлем

Тюлем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лебедь йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Тюлем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000656
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100065
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1