yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аҡбулат (Ырымбур өлкәһе)

Аҡбулат (рус. Акбулатово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Аҡбулат (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Аҡбулат (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Аҡбулат (Түбəнге Бишəй, Туҡ Бишəйе) ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була. Тәүге тапҡыр документтарҙа 1795 йылда телгә алына.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә

# Аҡбулат (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1795 | 1816 | 1834 | 1859 | 1866 | 1889 | 1892 | 1900 | 1920 | 1926 |
| 144 | 195 | 218 | 375 | 281 | 181 | 199 | 221 | 148 | 141 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 62 % тәшкил итә.

# Аҡбулат (Ырымбур өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Яубаҫаров Хәсән Хәйретдин улы (1900—1998) — граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарынданда ҡатнашыусы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
# Сиэтл (ырыу башлығы)

Сиэтл (ингл. Chief Seattle) — суквомиш һәм дувамиш ырыуҙар башлығы.
1853 йылда Девид Мэйнард Нью-Йорк Алки ҡасабаны урындағы ырыуҙар батшаһын тәбрик итеп Сиэтл тип атарға тәҡдим бирҙе.
* Был АҠШ шәхестәре тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Трактор (журнал)

«Трактор» журналы — «Һабан» журналының дауамы булып, 1929 йылдың ғинуарынан Өфөлә нәшер ителә башлай. Дүрт-биш табаҡ күләмендә айына бер тапҡыр сыға.
«Трактор» журналында крәҫтиән хужалығын күтәреү юлындағы бөтә мәсьәләләр яҡтыртыла: ауыл хужалығын машиналаштырыу, күмәкләштереү, ауылды производство яғынан кооперативлаштырыу, ауылға етәкселек итеү, игенселек һәм малсылыҡты күтәреү һ.б.
# Яҡтыкүл (күл)

Яҡтыкүл, (рус. Банное, башҡ. Яҡтыкүл, — «яҡты күл»; Мауыҙҙы, Мауыҙлы күле — «убыр күле») — Башҡортостандың Әбйәлил районының төньяғындағы Ташбулат ауыл Советына ҡараған территориялағы тектоник сығышлы күл, Яйыҡ (Урал) йылғаһы бассейнына ҡарай. 1965 йылдан алып региональ әһәмиәтле Гидрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы булып һанала. Башҡортостандың иң тәрән һыулы күле.

# Яҡтыкүл (күл)
## Тасуирлау

Күлдең майҙаны — 7,7 км²; оҙонлоғо — 4170 м, уртаса киңлеге — 1880 м; максималь тәрәнлеге 28 м, уртаса — 10,6 м, һыу күләме — 81,7 млн м³, һыу йыйыу майҙаны — 36,3 км².
Яҡтыкүл Башҡорт Урал артының урта өлөшөндә Ҡотоҡай (664 м), Ҡаранъялыҡ (620 м) түбәләре һәм Яманҡай һырттары итәгендә ята, Башҡортостандың Әбйәлил район үҙәге Асҡарҙан төньяҡ-көнсығышҡа 28, Магнитогорскиҙан төньяҡҡа 45 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.
Күл тектоник сығышлы. Яҡтыкүл Урал артында ғына түгел, ғөмүмән, Башҡортостанда иң тәрән һыу сығанағы. Күлдең һыуы сөсө, үтә күренмәле. Ярҙары текә, урыны менән ишелеүсән, көнбайыш яғында — һөҙәк. Күлдән Яйыҡтың (Урал) уң ҡушылдығы Йәнгел йылғаһы ағып сыға.

# Яҡтыкүл (күл)
## Атамаһы

Легенда буйынса, Мунсалы (Банное) атамаһы 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы етәксеһе Емельян Иванович Пугачёв исеме менән бәйле, тиҙәр. Яҡтыкүлдең һелтеле, йомшаҡ һыуында ул ғәскәренә «мунса инергә» («баниться») бойорған.
Банное тип йөрөтөү тик көнкүрештә генә ҡулланыла, тип иҫәпләргә кәрәк, ә күлдең тарихи исеме — Яҡтыкүл.
Мауыҙҙы атамаһы (башҡ. Мауыҙҙы) төрки халыҡтарҙың ауыҙ-тел ижадында «төпһөҙ, бирән» мәғәнәһен аңлатҡан мифик йән эйәһе Мауыҙ менән бәйләнгән.
Әбйәлил районы сәсәне — Мирхәйҙәр-сәсәндән ишеткәнен уның улы Марсель Мирхәйҙәров «Ашҡаҙар» радиоһына биргән интервьюһында ошолайтып еткерә: Мирхәйҙәр сәсәнгә Рәхмәтуллин Ғибәҙәт ҡарт Мауыҙҙы күле атамаһы Мул ауыҙлы һүҙбәйләнешенән барлыҡҡа килгән, тип әйткән, сөнки күл күп йылғалар менән туҡланған.

# Яҡтыкүл (күл)
## Рекреация

Күл һәм уның тирә-яғы — халыҡтың яратҡан ял урыны. Күл тирәләй шифаханалар һәм ял итеү базалары урынлашҡан, тау саңғыһы үҙәге бар.
# Сьюча

Сьюча — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волчина йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сьюча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000581
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эз

Эз (франц. Èze, окс. Esa) — Францияның көньяҡ-көнсығышындағы коммуна. Был коммуна Прованс — Альп — Зәңгәрһыу Яр (Лазурный берег) төбәгендәге Диңгеҙ буйы Альпы департаментының Ницца округында урынлашҡан. Коммуна Босоль кантонына ҡарай. 2015 йылдың мартына тиклем коммуна бөтөрөлгән Вильфранш-сюр-Мер кантоны составында торған (Ницца округы).

# Эз
## Географик урыны

Коммуна Ниццанан көнсығышҡа табан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халыҡ һаны — яҡынса 3 мең кеше (2006 йыл). Зәңгәрһыу Яр курорттарының береһе булып тора. (Француз Ривьераһы).
Коммунаның майҙаны — 9,47 км2, халҡы — 2932 кеше (2006) кәмеү тенденцияһы менән: 2535 кеше (2012), халыҡ тығыҙлығы — 267,7 кеше/км2.

# Эз
## Топоним

Бер теорияға ярашлы, ҡалаға Эз исеме боронғо Мысыр алиһәһе Изиданың исеменән алынған. Йәнәһе, был крайҙы колонизациялаған финикийлылар тап Изида хөрмәтенә боронғо ҡорамды изгеләндергән.

# Эз
## Тарих

Эз районында тәүге кешеләрҙең эҙҙәрҙе б. э. тиклемге XX—XXI быуатта күренә башлаған. Һуңғы ваҡытта был территория римляндар һәм маврҙарға (яҡынса 80 йыл буйына, 973 йылда уларҙы Гийом I Прованский ҡыуып сығарғанға тиклем) ҡараған.
1383 йылда Эз Савоя династияһы хакимлығы аҫтына эләгә. Ҡала Ниццаға яҡын торғанлыҡтан был династия ҡаланы нығыта, фортификация ҡоролмалары төҙөй.
Эз бер нисә быуаттар дауамында ҙур ҡыйралыштарға дусар була: XVI быуатта ул француздарҙан төрөктәр ҡулына күсә, 1706 йылда Испания мираҫы өсөн һуғышта Людовик XIV үҙ ғәскәре ҡамап торған ҡәлғәнең диуарҙарын тулыһынса ҡыйрата. Бары тик 1860 йылда Эз ҡалаһы рәсми рәүештә ҡала халҡының бер тауыштан ҡабул иткән ҡарары буйынса Францияның бер өлөшөнә әүерелә.

# Эз
## Халыҡ

2011 йылда халыҡ — 2550 кеше, ә 2012 йылда — 2535 кеше.

# Эз
## Транспорт

Ницца һәм Монаконан Эзға тиклем төрлө юлдар менән барырға мөмкин: автомобилдә, автобуста, поезда һәм вертолетта.

# Эз
## Иҫтәлекле урын (фотогалерея)

* Мәрйәм Ана сиркәүе
* Сиркәү манараһы
* Сиркәүҙең эске биҙәүе
* Урта быуаттар урамы
* Коммуна.
# Бабуханян Айк Борисович

Бабуханян Айк Борисович (әрм. Հայկ Բորիսի Բաբուխանյան, 22 октябрь 1964 йыл — Ереван) — әрмән сәйәси эшмәкәре.

# Бабуханян Айк Борисович
## Биографияһы

* 1981—1986 — Ереван политехник институтында белем ала. Инженер-системотехник.
* 1986—1988 — Ереван политехник институтының иҡтисад системаларын компьютер оптималләштереүе буйынса аспиранты. 15-тән ашыу ғилми эш авторы. Әрмәнстан, АҠШ, Германия һәм башҡа илдәр матбуғатында 300-ҙән ашыу эше баҫыла.
* 1986—1993 — Ереван политехник институтының хисаплау техникаһы факультеты уҡытыусыһы.
* 1990—1995 — Ереван ҡала советы депутаты.
* 1992—1993 — «Анрапетакан» гәзитенең, ә 1993—1999 йылдарҙа «Иравунк» гәзитенең баш мөхәррире.
* 1988 йылдан — Әрмәнстан «Конституция хоҡуғы» союзы идараһы ағзаһы, ә 1993 йылдан — рәйес урынбаҫары. Әрмәнстандың бойондороҡһоҙлоғо тураһында декларация әҙерләү буйынса парламент комиссияһы ағзаһы (1990).
* 1999—2003 — парламент депутаты. Дәүләт-хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса даими комиссия ағзаһы.
* 1999 йылдан — эксперт БМО-ның милли эксперты, БДБ-ның парламент-ара ассоциацияһының мәҙәниәт, мәғлүмәт, спорт һәм туризм буйынса комиссия рәйесе урынбаҫары (2002). МАНПО академигы (2003).
* 6 май 2012 йыл — Әрмәнстан Республика партияһынан пропорциональ һайлау системаһы буйынса Милли йыйылыш депутаты итеп һайлана.

# Бабуханян Айк Борисович
## Наградалары

* 2003 йыл — БДБ-ның парламент-ара ассамблеяһының иҫтәлекле миҙалы.
* 2004 йыл — « Аҡ тәре» ордены.
* 2009 йыл — «Почёт Билдәһе» ордены.
* 2011 йыл — Европа тәбиғи фәндәр академияһының Отто фон Бисмарк миҙалы.
* 2014 йыл — Мовсес Хоренаци миҙалы.
* 2016 йыл — «Намыҫ һәм ҡаһарманлыҡ» миҙалы.
# Эпистоляр әҙәбиәт

Эпистоляр әҙәбиәт (грекса epistole — хат) — яҙыусыларҙың, сәнғәт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренең, ғалимдарының ижтимағи-эстетик әһәмиәткә эйә хаттарынан торған йыйынтыҡ һәм китаптар. Башҡорт әҙәбиәтендә Мәжит Ғафуриҙең, Сәғит Агиштың, Зәйнәб Биишеваның, Мостай Кәримдең һ.б. хаттары әҫәрҙәр томдарында, йыйынтыҡтарында донъя күрҙе. Уларҙың хаттары үҙ тормоштарын, донъяға ҡараштарын сағылдырған шәхси пландағы документ булыуҙары менән әһәмиәтле.
# Ваньковская Пурная

Ваньковская Пурная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шоча йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ваньковская Пурная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003578
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сусимкина

Сусимкина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Поделга йылғаһының һул ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Сусимкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033902
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203390
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пижанка (Вятка ҡушылдығы)

Пижанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пижанка (Вятка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100040005
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104000
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фетнэпхен

Фетнэпхен (нем. Das Fettnäppchen) ― Германия, Тюрингияның Гера ҡалаһындағы кабареһы.

# Фетнэпхен
## Тарих

Германия Демократик Республикаһының һәр бер округтың административ үҙәгендә кабаре булдырыу кәрәклеге тураһындағы ҡарарына ярашлы кабаре 1973 йылда төҙөлгән.
1989—1990 йылдарҙа Фетнэпхен кабареһе Гераның район хакимиәте контроле аҫтында була. 1991 йылдың 31 июлендә яңы федераль ерҙәр территорияларында беренсе шәхси предприятие булып приватизациялана.
Приватизация ГДР территорияһында быға тиклем сикләнеп килгән ижади азатлыҡтың һәм шул уҡ ваҡытта иҡтисади үҙаллылыҡтың барлыҡҡа килеүен аңлата. Кабарены дәүләт тарафынан финанслау туҡтатыла, һәм килемдең төп сығанағы булып кешеләрҙең кабареға килеү өсөн түләүе тора. Гералағы кабаре хәҙер Көнсығыш Тюрингиялағы берҙән-бер кабаре.

# Фетнэпхен
## Программалары

Кабаре электән үк мәғрифәтселек идеялары менән бәйләнгән немец традицияларына ғына хас киҫкен сатира һәм юмор менән һуғарылған спектаклдәр ҡуйыуы менән билдәле. Ғәҙәттә сәхнәлә ябай кешеләрҙең тормошо, шансон йырлау, пародия номерҙары һәм тәрән фекерле мотивтар менән һуғарылған комедиялар йыш ҡына күрһәтелә торған була.
Шулай уҡ кабаре ГДР осоронда рәсми киң мәғлүмәт саралары яҡтыртмаған йәмәғәт тормошоноң төрлө яҡтарын күрһәтергә тырыша.
Кабаре ҙур уңыштарға өлгәшә: уның ике майҙансығына йыл һайын яҡынса 40 000 кеше килә.

# Фетнэпхен
## Ансамбль

Фетнэпхен ― даими составлы кабаре ансамбле. Төркөмгә Ева-Фастенау Мария (1978 йылдан алып), Марко Шейдт (2012 йылдан алып), Гиза Юрке (2012 йылдан алып), Майкл Зеебот (2016 йылдан алып), Сюзанна Райсс (2015 йылдан алып) инә. Уларҙың сығышында ҡайһы бер саҡта Таня Аренберг (2016 йылдан алып) һәм Валентин Ольбрих (2016 йылдан алып) ҡатнаша. Фетнэпхен ― бөтә Тюрингияның иң ҙур сатира театры.
Һәр бер программала башлыса артистар дуэты сығыш яһай, шунлыҡтан ансамбль ағзалары бер үк ваҡытта биш төрлө сараларҙа ҡатнаша ала. Ева-Мария Фестенау ғына яңғыҙ номерҙар башҡара.

# Фетнэпхен
## Майҙансыҡтары

Фетнэпхен ― элекке ГДР-ҙа берҙән-бер кабареһы, уның даими эшләүсе ике майҙансығы бар.
1973 йылда кабаре ойошторолғас та уның беренсе майҙансығы барлыҡҡа килә. Ул ҡала ратушаһы подвалында урынлаша.
1995 йылда Капеллендорфтың бер трактирында кабареның икенсе майҙансығы асыла.
2008 йылдың яҙында Фетнэпхендың тағы ла бер асыҡ һауалағы майҙансығы «Хофгут» барлыҡҡа килә. Ул Унтермхаус кварталында урынлашҡан һәм Бундесгартеншау сәскә фестивале майҙансығы менән таш замок араһында бер рәттә тора. Майҙансыҡ йылдың апреленән октябргә тиклем эшләй: бында урындағы халыҡ ҡала байрамдарын, туй һәм юбилейҙар үткәрә. Әммә 2017 йылдың июлендә урындағы халыҡтың байрамдар ваҡытында кешеләрҙең шау-шыуынан, көслө музыка тауышынан ҡәнәғәтһеҙлек күрһәтеп ялыу яҙыуҙары арҡаһында ябыла.
Кабаре кәмитселәре башлыса бөтә Тюрингияның театрҙарында, мәҙәниәт йорттарында һәм ресторандарында сығыш яһай. Капеллендорф майҙансығы июль-август эшләмәй, шуға күрә артистар уның тирә-йүнендә сығыш яһай.
# Санто-Доминго (Чили)

Санто-Доминго (исп. Santo Domingo) — Чилиҙағы ҡала. Шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала халҡы — 4583 кеше (2002 йыл мәғлүмәттәре буйынса). Ҡала һәм коммуна Валпараисо өлкәһенең Сан-Антонио провинцияһы составына инә.
Коммунаның майҙаны — 535,4 км². Халыҡ һаны — 10 900 кеше (2017 йыл мәғлүмәттәре буйынса). Халыҡ тығыҙлығы — 20,36 кеше/км².

# Санто-Доминго (Чили)
## Урынлашыуы

Ҡала Валпараисо өлкәһенең үҙәк ҡалаһынан көньяҡҡа табан 66 км алыҫлыҡта һәм Сан-Антонио провинцияһының административ үҙәге ҡалаһынан көньяҡҡа табан 4 км салыҫлыҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡ-көнсығышта — Сан-Антонио коммунаһы
* көньяҡ-көнсығышта — Сан-Педро коммунаһы
* көньяҡта — Навидад коммунаһы
Көнбайышта Тымыҡ океан яр буйы

# Санто-Доминго (Чили)
## Демография

2012 йыл барышында Милли статистика институтының (INE) халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса (INE), коммуна халҡы түбәндәгесә:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 8914 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 6115 | Ҡала халҡы проценты, % | 68,6 |
| | Ауыл халҡы | 2799 | Ауыл халҡы проценты, % | 31,4 |
| | Ир-ат халҡы | 4436 | Ир-ат, % | 49,76 |
| | Ҡатын-ҡыҙ халҡы | 4478 | Ҡатын-ҡыҙ, % | 50,24 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 16,65 |
| Коммуна халҡы был % | Коммуна халҡы был % | Коммуна халҡы был % | Коммуна халҡы был % | Коммуна халҡы был % | 0,51 |
Коммунала халыҡ һаны үҙгәреүе динамикаһы :
| 1992 | 2002 | 2012 | 2017 |
| 6218 | 7418▲ | 8914▲ | 10900▲ |

# Санто-Доминго (Чили)
## Мөһим тораҡ пункттары

| № | Тораҡ пункты | Йәшәү (исп.) | Категория | Халыҡ кеше (2002) | Картаһы |
| 1 | Санто-Доминго | Santo Domingo | ҡала | 4583 | 33°38′26″ ю. ш. 71°37′45″ з. д. |
| 2 | Лас-Брисас | Las Brisas | ҡасабаһы | 154 | 33°41′45″ ю. ш. 71°38′34″ з. д. |
| 3 | Лас-Касас-дель-Конвенто | Casas Convento del Las | ҡасабаһы | 153 | 33°46′18″ ю. ш. 71°37′08″ з. д. |
| 4 | Лас-Салинас-дель-Конвенто | Salinas Convento del Las | ҡасабаһы | 63 | 33°47′09″ ю. ш. 71°42′50″ з. д. |
# Мэн-цзы

Мэн-цзы (ҡыт. 孟子; б. э. т. 372(-372)
—б. э. т. 289) — ҡытай философы, конфуций традициялары вәкиле.

# Мэн-цзы
## Биографияһы

Тарихи һәм мәҙәни яҡтан Лу батшалығы (Шаньдун провинцияһы) менән бәйле булған һәм Конфуций сыҡҡан Цзоу биләмәһендә (хәҙерге Шаньдун повинцияһының Цюйфу янындағы Цзоучэн ҡалаһында) тыуған. Мэн-цзы — лу аҡһөйәктәре Мэнсунь нәҫеленән. Ци батшалығында кәңәшсе булып хеҙмәт итә. Был вазифаны шул иҫәптән Янь батшалығына һөжүм иткәндә башҡара, был уның тәхеттән баш тартыу тәжрибәһенә булған ҡарашында сағыла).
Мэн-цзы конфуцианлыҡтың дүрт әхлаҡ нормаһын дөйөмләштерә: «жэнь» 仁 (кешелеклек), «һәм» 義 (ғәҙеллек), «ли» 禮 (ғөрөф-ғәҙәт), «чжан» 智 (тәрән аҡыллылыҡ). Уның фекеренсә, был дүрт норманың иң мөһиме — тәүге икеһе.
Ике уҡыусыһы була — Гуньсунь Чоу һәм Вань Чжан, «Мэнцзы» трактатының икенсе һәм бишенсе бүлектәре уларҙың исемдәре менән аталған.
Мэн-цзы тәғлимәте неоконфуцианлыҡ системаһында, бигерәк тә Ван Янминда киң ҡулланыу ала.
Мэн-цзы тәғлимәте менән хәҙерге ҡыҙыҡһыныуҙың яңы тулҡыны ХХ быуаттың икенсе яртыһында «Усин» 五行 тексының ике версияһын табыу менән бәйле. Был табылдыҡтар Цзысы һәм Мэн-цзыла булған (ҡытай академик традициялары ошо философтарҙы берҙәм йүнәлешкә берләштерә 思孟學派) ҡайһы бер төшөнсәләрҙе яңыса аңлатырға мөмкинлек бирә.

# Мэн-цзы
## Әҫәрҙәре

* «Мэн-цзы» (Избранные места) / Пер. Л. И. Думана // Древнекитайская философия: Собрание текстов в двух томах. Т.1.М.: Мысль,1972 (Сер."Философское наследие").
* Попов П. С. Китайский философ Мэн-цзы. М., 1998.
* Мэн-цзы. Предисл. Л. Н. Меньшикова. Пер. с китайского, указ. В. С. Колоколова / Под ред. Л. Н. Меньшикова. СПб.: «Петербургское востоковедение», 1999.-272 с.(«Памятники культуры Востока»).
# Яшинка

Яшинка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юловка йылғаһының һул ярына тамағынан 4,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Яшинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003661
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ярмуллин

Ярмуллин — фамилия.
* Ярмуллин Азат Шакирйән улы (1975) — журналист.
* Ярмуллин Сәлмән Шакирйән улы (1969) — журналист, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
# Шайтан ултырғысы

Шайтан ултырғысы — ҡаялы урҙа, геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы, Ҙур Ваара тауының көньяҡ-көнсығыш битләүендә — элекке вулканда ята. Петрозаводск ҡалаһы эсендә, Соломенный районында Онега күленең Петрозаводск ҡултығы яры буйында урынлашҡан.

# Шайтан ултырғысы
## Тасуирлама

Шайтан ултырғысы — таш массив, «ултырыу урыны» - яланы һәм «арты» - диңгеҙ кимәленән 122 метрлыҡ текә ҡаяһы формаһы ултырғысты хәтерләтә. Массивтың ҡаялы сығыу урындары түбәнге протерозойҙың (суйсар ваҡыты) ҙур вулкан ҡоролмалары фрагменттарынан ғибәрәт. Ҡаялар вулкандың урғылған продукттарынан: яҡшы һаҡланған структуралары һәм текстуралары менән шар лаваларынан барлыҡҡа килгән, юғарыраҡ агломерат туфтары, өҫкө өлөшөндә вариолит структуралар менән лава ағымдары ята.
Шайтан ултырғысы — ҡала кешеләренең һәм килгән туристарҙың традицион ял итеү урыны.
# Фәтихова Лилиә Ғәрифулла ҡыҙы

Фәтихова Лилиә Ғарифулла ҡыҙы (3 ғинуар 1954 йыл) — эстрада артисы. 1975—2014 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының нәфис һүҙ оҫтаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012).

# Фәтихова Лилиә Ғәрифулла ҡыҙы
## Биографияһы

Лилиә Ғарифулла ҡыҙы Фәтихова 1954 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Солтанморат ауылында тыуған.
«Сәнғәткә һөйөү миңә ата-әсәйемдән килде, атайым заманында ‎Ауырғазы колхоз-совхоз театрында эшләгән. Өс йәшемдән ултырғысҡа баҫып шиғыр һөйләй торғайным. Артистар менән аралашып үҫтем», — тип хәтерләй бала сағын Лилиә Фәтихова. Урта мәктәптән һуң Стәрлетамаҡ культура ағартыу училищеһында уҡый.
Өфө сәнғәт училищеһын тамамлағас, Башҡорт дәүләт академия драма театрында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.
Артабан Лилиә Фәтихова оҙаҡ йылдар филармонияла эшләй, үҙ һәләтен эстрадала аса. Йәш артист мәшһүр Кәтүк — Әхәт Уразмәтов етәкселегендә һөнәр серҙәренә өйрәнә.
Эстрада оҫтаһы булараҡ, күбеһенсә юмористик һәм сатирик көләмәстәр һөйләй, тамашасыны берсә шатландыра, берсә уйландыра. Тормош иптәше виртуоз баянсы Хәлит Фәтихов менән Илшат һәм Айнур исемле улдар үҫтерә. Улар ҙа сәнғәт юлын һайлаған.
# Хәреф

Хәреф — ниндәй ҙә булһа алфавиттың символы, графема, монограф.
Күпселек осраҡта телмәрҙәге өнгә тура килә, әммә был мотлаҡ түгел (мәҫәлән: рус, башҡорт телдәрендәге ь, ъ, британ инглиз телендәге r).
Хәреф бер нисә төрлө яҙылырға мөмкин, улар хәрефтең әйтелешенә һәм мәғәнәһенә йоғонто яһамай.
Алфавитта хәрефтәр һаны ғәҙәттә 50-нән артмай, әммә иҫкәрмәләр бар (мәҫәлән, кхмер теле).
Ҡайһы бер математик символдар, ғәмәлдәр һәм функциялар төрлө телдәрҙең хәрефтәре ярҙамында яһалған, мәҫәлән: синус (латин хәрефтәренән), дельта (боронғо грек алфавитынан), әлеф (йәһүд алфавитынан).
# Ушкота

Ушкота — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Камсак йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ушкота
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003833
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200383
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Китат-Чедат

Китат-Чедат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/339/90 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 135 км.

# Китат-Чедат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020905
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202090
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2