yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мутная (Вильва ҡушылдығы)

Мутная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Вильва йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мутная (Вильва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008885
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100888
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы

Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы (рус. Акубаков Ганафий Закирович; 1910-?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалелерия полкы 2-се эскадронының отделение командиры. Сержант. 1943 йылдан ― 82-се гвардия уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә.

# Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы
## Биографияһы

Ғәнәфи Закир улы Аҡкөбәков 1910 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Ҡауарҙы ауыл Советы) Һабай ауылында тыуған.
1941 йылда Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Сержант Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы Көньяҡ-Көнбайыш фронтында һуғышҡан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалелерия полкы 2-се эскадронының отделение командиры була.
1943 йылдан ― 82-се гвардия уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә.
1942 йылда күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн:
* 2-се эскадрондың отделение командиры сержант Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы отделениеһы яуҙа дошмандың 30 һалдатын, ә командир үҙе - өс дошманды юҡ итте. Шуның менән үҙенең оҫта һәм ҡыйыу командир икәнен күрһәтте.

# Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1942)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)

# Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы
## Хәтер

Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ғафури районы Һабай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Шухомка

Шухомка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шача йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шухомка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013407
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001340
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Патрасуй

Патрасуй — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 2 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628145, ОКАТО коды — 71112928005.

# Патрасуй
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 2 |

# Патрасуй
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Пирина

Пирина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 677 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Пирина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025951
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202595
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ричард Мейер

Ричард Мейер (ингл. Richard Meier, 12 октябрь 1934 йыл) — АҠШ архитекторы, Нью-Йорк авангардының алдынғы вәкиле, Притцкер премияһы лауреаты.

# Ричард Мейер
## Биографияһы

Архитектура белемен Корнелл университетында ала. Архитектура-пуристарының «Нью-Йорк бишәүе» иҫәбенә инә, башҡаларҙан бигерәк пурист идеалдарына яҡынлаша. 1956—1963 йылдарҙа «Скидмор, Оуингс һәм Мэррилл», «Дэвис, Броди һәм Вишневски» һәм «Марсель Брейер энд Ассощиэйтс» фирмаларында эшләй. 1963 йылда Нью-Йоркта үҙ фирмаһын аса.
Архитекторҙың хрестоматиялы ҡоролмаларының береһе — Майндағы Франкфуртта Биҙәү-Ҡулланма сәнғәте музейы (1985), унда уның абстракт стиле иң ҙур өлгөрөүгә өлгәшә. Был ҡоролма 1990-сы йылдар архитектураһы үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Һуңғы проекттары араһында Гетти-үҙәге (1997) һәм Тыныслыҡ Алтары музейы (2006) билдәле.
Уның биналарында яһалма мөхит хаосына ҡаршы ҡуйылған тәртип һәм аныҡлыҡ метафораһы ҡулланыла. Мейер романтик моденизмы йүнәлешен (уны башлап ебәреүсеһе Ле Корбюзье булған) дауам иткән тип иҫәпләнә.

# Ричард Мейер
## Ричард Мейерҙың эштәре

* Бодрумдағы йорттар, Бодрум, Төркиә, 2010—2014
* Бөйөк Армия майҙаны, Бруклин, Нью-Йорк, 20032008
* Ара Пачис Мюзем (Тыныслыҡ Алтары музейы), Рим, Италия, 2006
* ECM City Tower, Прага, Чехия, 2004—2007
* Сан-Хосе Сити Холл, Сан-Хосе, Калифорния, 2004—2007
* Фәнни технологиялар институты бинаһы, Итака, Нью-Йорк, 2007
* Фридер Бурда музейы, Баден Баден, Германия, 2004
* Скрентон университеты, Connolly Hall, 2007
* Юбилей сиркәүе, Рим, Италия, 2003
* Сендра Окконор резиденцияһы, Феникс, Аризона, 2000
* Камден медицина үҙәге, Сингапур, 1998
* Гетти үҙәге, Лос-Анджелес, Калифорния, 1997
* Рахоффски Хауз, Даллас, Техас, 1996
* Телевидение һәм Радио музейы, Беверли Хиллз, Калифорния, 1996
* Эдинбург паркы проекты, 1995
* Хәҙерге заман сәнғәте музейы, Барселона, Испания, 1995
* Сити Холл һәм Үҙәк Китапхана, Гаага, Нидерланд, 1995
* Штадтхауз, Ульм, Германия, 1994
* Даймлер-Крайслер үҙәге, Ульм, Германия, 1992
* Юғары Сәнғәт музейы, Атланта, Джорджия, 1983
* Хартфорд семинарияһы, Хартфорд, Коннектикут, 1981
* Тикшеренеү үҙәге, Бронкс, Нью-Йорк, 1976
* Дуглас Хауз, Харбор Спрингс, Мичиган, 1973
* Смитс Хауз, Дариен, Коннектикут, 19651967
# Булатов Салауат Ғабдулла улы

Булатов Салауат Ғабдулла улы (рус. Булатов Салават Габдуллович) — 4 октябрь 1946) - партия һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Милләте — башҡорт

# Булатов Салауат Ғабдулла улы
## Биографияһы

Салауат Ғабдулла улы Булатов 1946 йылдың 4 октябрендә БАССР-ҙың Миәкә районы Елдәр ауылында донъяға килгән.
1969 йылда - Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, ә 1992 йылда Урал социаль-сәйәси институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшсәнлеген 1969 йылда Мәләүез районының Ергән ветеринар участкаһы мөдире сифатында башлай.
Совет Армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, колхозда баш зоотехник булып эшләй.
1977 - 1980 йылдарҙа Ишембай районында малсылыҡ комплексында бүлек етәксеһе, район ауыл хужалығы идаралығының баш зоотехнигы.
1980 - 1986 йылдарҙа ошо уҡ районда "Искра" колхозы рәйесе, артабан РАПО рәйесе итеп тәғәйеләнә.
1987 йылда - халыҡ депутаттарының Ишембай район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1991 йылдан - рәйес урынбаҫары.
1992 йылдан - Ишембайҙағы "Башресурсы" коммерция акционер берекмәһе директоры.
Башҡортостандың Ишембай районы, 214-се Петровский һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана.

# Булатов Салауат Ғабдулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
# Шәйәхмәтов Фазулла Зәйнулла улы

Шәйәхмәтов Фазулла Зәйнулла улы (22 апрель 1929 йыл — 10 ноябрь 2002 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1959—1989 йылдарҙа Учалы районы «Коммунар» колхозының тракторсылар бригадаһы етәксеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Шәйәхмәтов Фазулла Зәйнулла улы
## Биографияһы

Фазулла Зәйнулла улы Шәйәхмәтов 1929 йылдың 22 апрелендә Башҡорт АССР-ының Тамъян-Ҡатай кантоны Ишкен ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1945 йылдан «Коммунар» колхозында эшләй башлай. Башта колхозда тракторсы, ә 1949 йылдан — иген культураларын эшкәртеү буйынса механизацияланған отряд начальнигы, 1959—1989 йылдарҙа — трактор бригадаһы бригадиры булып эшләй. Тулайым иген йыйыу эшендә ҙур уңыштарға өлгәшә.
1959—1965 йылдарҙа Шәйәхмәтов бригадаһы 923 тонна иген әҙерләй, иген культураларының уңышы гектарынан 17,6 ц, шул иҫәптән бойҙайҙыҡы 19,1 ц тәшкил итә. Ул 1965 йылда план буйынса 700 гектар урынына 1250 гектар һөрөнтө ер эшкәртә.
Ғүмер буйы колхоз баҫыуында эшләй. Ҡатыны Әсмә Мөхәмәҙей ҡыҙы менән бергә 10 бала тәрбиәләп үҫтерәләр: 5 ҡыҙ һәм 5 ул. 1994 йылдан хаҡлы ялда.
Башҡортостандың Учалы районындағы Рәсүл ауылында йәшәй. 2002 йылдың 10 ноябрендә вафат була.

# Шәйәхмәтов Фазулла Зәйнулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966),
* Ленин ордены,
* миҙалдар.
# Оло Терехта

Оло Терехта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 475 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Оло Терехта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003946
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100394
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кокаль-Кы

Кокаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 890 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Кокаль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064522
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306452
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чуйкин Сергей Васильевич

Чуйкин Сергей Васильевич (1 ноябрь 1950 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-стоматологы. 1983 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1990 йылдан балалар стоматологияһы кафедраһы мөдире, 1995 йылдан — Башҡорт дәүләт медицина университетының стоматология факультеты деканы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы (2005), медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1993). Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1998) атҡаҙанған табибы.

# Чуйкин Сергей Васильевич
## Биографияһы

Сергей Васильевич Чуйкин 1950 йылдың 1 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Күмертау эшселәр ҡасабаһында, хәҙерге Күмертау ҡалаһында тыуған. 1975 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай, уҡып бөткәс Рәсәй балалар клиник дауаханаһында, ә 1976 йылдан — Шишмә район дауаханаһында эшләй. 1983 йылда Өфөгә, медицина институтына эшкә күсә, унда 1990 йылдан балалар стоматологияһы кафедраһы мөдире, ә 1995 йылдан — Башҡорт дәүләт медицина университетының стоматология факультеты деканы була.
Фәнни эшмәкәрлеге стоматологик һәм шешеү ауырыуҙарын һәм шулай уҡ яңаҡ-йөҙ өлкәһендә яңы барлыҡҡа килгән һәм тыумыштан килгән үҫеш кәмселектәрен өйрәнеүгә арналған. Чуйкин яңаҡ-бит өлкәһендәге эренлле шештәрҙең үҙәк нервы системаһына патогенетик тәьҫир итеү механизмдарын асыҡлай һәм баш мейеһен уларҙан һаҡлау ысулдарын эшләй. Ете йөҙҙән артыҡ фәнни хеҙмәт авторы һәм ике тиҫтәнән ашыу патент эйәһе; Стоматология буйынса белем биреү ассоциацияһы, Башҡортостан Республикаһы балалар стоматологтары ассоциацияһы президенты вазифаһын биләй.

# Чуйкин Сергей Васильевич
## Ғилми хеҙмәттәре

* Лимфадениты челюстно‑лицевой области у детей. Уфа, 2006 (соавт.);
* Состояние гематосаливарного барьера при стресс‑индуцированных изменениях пародонта. Уфа, 2007 (соавт.);
* Чуйкин С. В., Топольницкий О. З. Лечение врождённой расщелины губы и нёба. — М.: Московский издательский дом, 2017. — 584 c. ISBN 5-85167-025-8.
* Чуйкин С. В., Давлетшин Н. А. Врожденная расщелина верхней губы и неба. — М. : МИА, 2008. — 368 с.

# Чуйкин Сергей Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998).
* Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1999).
* Рәсәй стоматологтар ассоциацияһының I дәрәжә «Стоматология алдынғыһы» миҙалы (1999).
* I дәрәжә «За заслуги перед Стоматологией» ордены (СТАР, 2002).
* Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы (2005).
* Академияның Нобель лауреаты Мечников исемендәге «Милләт һаулығын нығытыуға индергән практик өлөшө өсөн» Почет миҙалы (2006).
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2008).
* Уйлап табыу эшмәкәрлегендәге ҡаҙаныштары өсөн А. Нобель миҙалы (2012).
* Ирен һәм аңҡау ярығы Бөтә донъя фондының халыҡ-ара гуманитар премияһы лауреаты (2015) — тыумыштан ирен һәм аңҡауы ярыҡ балаларҙы дауалауға һәм иҫкәртеүгә индергән фәнни өлөшө өсөн.
# Йәғәфәров

Йәғәфәров — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы (1886—1922) — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* Йәғәфәров Роберт Миҙхәт улы (1948—2011) — рәссам, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2012).
* Йәғәфәров Сабит Фәтих улы (1935—1981) — нефтсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975).
* Йәғәфәров Сәйет — 1681—1684 йй. башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Башҡорт старшинаһы, мулла.
# Һары томбойоҡ

?Һары томбойоҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Томбойоҡ сәскәлеләр — APG III системаһында (2009). APG II системаһында (2003) тәртип билдәләнмәгән |
| Ғаилә: | Томбойоҡтар |
| Ырыу: | Томбойоҡ |
| Төр: | Һары томбойоҡ |
Латинса исеме :
Nuphar lutea (L.) Sm. (1809) :
syn. :
Nuphar luteum (L.) Sibth. & Sm. (1809) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 503968 NCBI 77113 |
Һары томбойоҡ (рус. Кубы́шка жёлтая, (лат. Núphar lútea) — күп йыллыҡ, һыуҙа үҫкән ағыулы үлән үҫемлек. Тамырһабағының оҙонлоғо 10 метрға етә. Июнь- июль айҙарында һары сәскә ата, август- сентябрҙә орлоҡтары өлгөрә. Һары томбойоҡ күл, быуаларҙа, бик әкрен аҡҡан йылғаларҙа үҫә. Башҡортостанда киң таралған үҫемлек.
* К. А. М. Линдман, «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926 китабынан ботаник иллюстрация

# Һары томбойоҡ
## Халыҡ медицинаһы

Дауалау өсөн һары томбойоҡтоң тамырһабағы, япрағы һәм сәскәһе ҡулланыла. Уларҙың составында алкалоидтар, танин, минераль тоҙҙар һәм башҡа биологик актив матдәләр бар.Сәскәһендә бынан тыш гликозид табылған.
# Фиҡһ ысулы

Фиҡһ ысулы (ғәр. أصول الفقه‎ — «фиҡһ нигеҙҙәре»; рус. Усу́ль аль-фикх) — юриспруденция теорияһы һәм методологияһының сығанаҡтарын, нигеҙҙәрен системаға һалыусы ислам хоҡуғы (фиҡһ) дисциплинаһы; дүрт «ысул» йыйылмаһы булып тора: Ҡөрьән, сөннәт, ижмә һәм ҡыяс. Шәриғәт терминологияһында «'үсүл әл-фиҡһ» термины "фиҡһтың дөйөм дәлилдәрен, уларҙы файҙаланыу ысулдарын һәм (уларҙан) файҙа алыусының (мөжтәһид) тотҡан урынын өйрәнгән фән"де аңлата

# Фиҡһ ысулы
## Фиҡһ ысулы сығанаҡтары

Ҡөрьән һәм Сөннәт (Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең һүҙҙәре һәм ғәмәлдәре тураһында риүәйәттәр) — '«үсүл әл-фиҡһ» йәһәтенән хоҡуҡтың классик сығанаҡтары. Ҡөрьән һәм Сөннәт көйләмәгән мәсьәләләр килеп сыҡҡанда әһәмиәтлелек йәһәтенән өсөнсө сығанаҡ ижмә — абруйлы имам-мөжтәһидтәрҙең бер тауыштан әйткән фекере. Дүртенсе сығанаҡ — ҡыяс — оҡшашлыҡ ысулы буйынса фекер йөрөтөү.
Тәүге ике сығанаҡтың интерпретацияһында мосолман хоҡуҡ белгестәре-фаҡиһтар башлыса бер үк фекерҙә булһалар, һуңғы икеһенә ҡарата фекер айырымлыҡтары бар. Мәҫәлән, мәликиҙәр ижмә тигәндә Мәҙинә ҡалаһы халҡын ғына күҙ уңында тота, ә ҙаһириҙар һәм ҡайһы бер хәнбәлиҙәр ижмә сифатында сәхәбәләрҙең берҙәм фекерен генә ҡарай.
Шиғый жәғәфәриҙәр Ҡөрьәндән тыш ун ике имам фекеренә хоҡуҡ сығанағы сифатында мөрәжәғәт итә һәм ҡыясты фиҡһ сығанағы сифатында танымайҙар. Хәнәфиҙәр рациональ ысул булараҡ — истихсанды, ә мәликиҙәр — истислахты киң файҙалана.
# Ифта

Ифта (нем. Ifta) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1213 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,59 км². Диңгеҙ кимәленән 235 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99831 һәм автомобиль коды — WAK.
# Булавин Николай Александрович

Николай Александрович Булавин (1931 йылдың 21 ғинуары Төньяҡ-Кавказ крайының Сальский районы Сандата ауылы — 1987 йылдың 7 ноябрендә Ростов өлкәһе Шолохов районы Вёшенская станицаһы) — КПСС-тың Вёшенский район комитетының беренсе секретары, М. А. Шолохов Дәүләт музей-ҡурсаулығының беренсе директоры. Вёшенская станицаһының почётлы йәшәүсеһе (2009), Шолохов районының почётлы гражданы (2012), өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм ике Почёт Билдәһе ордены кавалеры.

# Булавин Николай Александрович
## Биографияһы

1951 йылда Николай Булавин Зимовниковский урта мәктәбен «Алтын миҙал» менән тамамлай һәм Ростов инженер-төҙөлөш институтына уҡырға инә, әммә күреү һәләте ҡамасаулағанлытан, 1952 йылда Аҙау-Ҡара диңгеҙ ауыл хужалығы институтына күсә һәм уны 1957 йылда тамамлай. Николай Александрович Ростов өлкәһе Вёшенский районы «Кружилинский» совхозында агроном булып эшләй, 1962 йылда уның директоры итеп тәғәйенләнә. 1969 йылда Вёшенский район советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана.
1970-1984 йылдарҙа өлкәлә иң яҡшыларҙан булған район партия ойошмаһын етәкләй.
Булавин КПСС-тың 26-сы съезына Ростов өлкәһенән делегат, өлкә һәм район хеҙмәтсәндәр депутаттары советының халыҡ депутаты була, КПСС өлкә комитеты ағзаһы, өлкә партия ойошмаһының ревизия комиссияһы ағзаһы, партия конференцияһына делегат итеп һайлана.
Николай Александрович Булавин менән Шолохов Михаил Александрович араһында дуҫтарса мөнәсәбәт барлыҡҡа килә, һәм ул яҙыусының тыуған яҡты хәстәрләү буйынса күп кенә инициативаларын һәм башланғыстарын яҡлап сыға. Яҙыусы вафат булғандан һуң Булавин Н. А. яҙыусыны вафатынан һуң, М. А. Шолохов Дәүләт музей-ҡурсаулығы төҙөү инициаторы һәм уның тәүге директоры (1984-1987) була. Үҙенең фекерҙәштәренә, М.А. Шолохов Дәүләт музей-ҡурсаулығы коллективына мөрәжәғәт итеп, Николай Александрович Булавин былай тип әйтә:
* Яҙыусының тормошо һәм ижады, дәүер һәм арауыҡ берләшерлек, әйләнә-тирәләге мөхит яҙыусының ижади лабораторияһын асып бирерлек үҙенә генә бер төрлө уникаль әҙәби-мемориаль музей булдырырға тейешбеҙ.
М.А. Шолоховтың ейәне Александр Михайлович Шолохов әйтеүенсә:
* музей үҫешенә Николай Александрович һалған импульсты беҙ тулы көйө бөгөн тоябыҙ.
Намыҫлы хеҙмәте өсөн, юғары һөнәри оҫталығы профессионализм өсөн Булавин Николай Александрович өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, ике Почёт Билдәһе ордены, миҙалдар менән бүләкләнгән. 2009 йылда «Вёшенская станицаһының Почётлы йәшәүсеһе» исеме бирелә. 2012 йылда «Шолохов районы Почётлы гражданы» исеме бирелә.

# Булавин Николай Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены
* Вёшенская станицаһының почётлы йәшәүсеһе
* Шолохов районының почётлы гражданы
# Бәрәнсе (йылға)

Бәрәнсе (рус. Баранча́) — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһе биләмәһендә аҡҡан йылға.

# Бәрәнсе (йылға)
## Географияһы

Бәрәнсе Свердловск өлкәһе биләмәһендә Урал тауҙарының көнсығыш өлөшөндә аҡҡан йылға, Тагил йылғаһына тамағынан 288 км урынында һул яҡтан барып ҡоя.

# Бәрәнсе (йылға)
## Ҡушылдыҡтары

(тамағынан км )
* 7,3 км: Волчевка (уң)
* Мостовка (һул)
* Сухая (һул)
* 16 км: Большая Гаревая (уң)
* Орулиха (һул)
* Песьянка (һул)
* Шумиха (уң)
* Бельничка (уң)
* Каменка (уң)
* Софьянка (һул)
* йылға 3-сө (уң)
* йылға 2-се(уң)
* йылға 1-се (уң)
* Чёрная (һул)
* 39 км: Боровка (һул)
* 40 км: Аҡ Тай (уң)
* Журавлик (уң)
* Липовая (уң)
* Татарка (һул)
* Чернушка (һул)

# Бәрәнсе (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһы (бассейндың Рәсәй өлөшө). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005316
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200531
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Бәрәнсе (йылға)
## Этимологияһы

Йылғаның атамаһы төрки телдәрҙәге бәрән һәм -се һүҙ яһаусы аффиксы ҡушып яһалған. Шулай уҡ Бәрәнсе тигән андронимдан булыуы ихтимал.
# Песковка (Вятка ҡушылдығы)

Песковка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 1160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Песковка (Вятка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103010
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Балаклея

Балаклея (укр. Балаклія) — Украинаның Харьков өлкәһендәге ҡала. Изюм районына инә.
1923 йылдың мартынан 2020 йылдың июленә тиклем ҡала Харьков өлкәһендә иң ҙуры булған һәм хәҙерге көндә бөтөрөлгән Балаклея районының административ үҙәге булған.

# Балаклея
## Исеменең килеп сығышы

Ҡала үҙ исемен Балаклейка йылғаһынан алған (астионимдың гидронимик версияһы), был төрки телдә «балыҡлы йылға» тигәнде аңлата .

# Балаклея
## Тарихы

XVI быуаттың беренсе яртыһында Ҡырым татарҙарынан һаҡланыу өсөн, Мәскәү дәүләтенең көньяҡ сигендә ҡарауыл постары һәм оборона линиялары төҙөлгән. 1571 йылда, тарихи сығанаҡтарҙа беренсе тапҡыр, Балаклея Рәсәйҙең татарҙарға ҡаршы торған өсөнсө заставаһы булараҡ телгә алына; 1617 йылда Балаклея ерҙәре тураһында беренсе яҙма "Белгород ҡалаһы буйынса яҙма китап"та осрай.
Хәҙерге торлаҡ пунктының тарихы 1663 йылда башлана. Атаман Яков Черниговец элекке Балаклея татар биҫтәһен нығытылған торлаҡ пунктҡа әйләндерә һәм шулай уҡ нығытмалар төҙөтә.1670 йылда Балаклея слобода казак полкы барлыҡҡа килә, ләкин 1677 йылда ул Харьков полкының бер өлөшө булып китә.
1938 йылда Балаклеяға ҡала статусы бирелә ; унда 27000 кеше йәшәй, ҡалала 2500 торлаҡ йорт була.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, 1941 йылдың 10 декабрендә, 44-се Германия пехота дивизияһы частары район үҙәген яулап ала . Балаклея 1943 йылдың 5 февралендә Көньяҡ-Көнбайыш фронттың 6-сы армияһы Николай Ватутин етәкселегендә азат ителә. Балаклеяла йәшәгән 500 кешегә немец баҫып алыусыларына ҡаршы көрәш өсөн дәүләт бүләктәре бирелә.

# Балаклея
## Географияһы

Балаклея ҡалаһы Харьковтан 84 км йыраҡлыҡта, Северский Донец йылғаһының һул ярында, Балаклейка йылғаһы Крайняя Балаклейка, Средняя Балаклейка һәм Волосская Балаклейка йылғалары менән ҡушылып, Северский Донец йылғаһына ҡойған урында урынлашҡан. Ҡаланы урмандар (ҡатнаш урмандар) уратып алған.