yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кистега (Горьковское ҡушылдығы)

Кистега — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2451 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Кистега (Горьковское ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013568
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001356
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Домбаровка

Домбаровка (Домбар-Бутак) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Камсак йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Домбаровка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003888
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200388
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дағстан дәүләт университеты

Дағстан дәүләт университеты — Дағстанла иң эре юғары уҡыу йорттарының береһе, ҙур фәнни һәм мәҙәни үҙәк. 1931 йылда Дағстан дәүләт педагогия институты булараҡ нигеҙ һалына, 1957 йылға тиклем Дағстандың халыҡ шағиры Сөләймән Стальский исемен йөрөтә.
ДДУ үҙ эсенә 16 фәнни-белем биреү үҙәген, 18 факультетты, 97 кафедра, 4 филиалы, 2 музей (биологик һәм тарихи), фундаменталь китапхананы, биологик станцияны һәм планетарийҙы ала. Коллективта яҡынса 3000 уҡытыусы һәм хеҙмәткәр эшләй.

# Дағстан дәүләт университеты
## Тарихы

1931 йылдың 8 октябрендә ДАССР Халыҡ Комиссарҙары Советы «Дағстан агро-педагогика институтын асыу тураһында» ҡарар ҡабул итә. Институтты асыу тантанаһы Октябрь революцияһының 14 йыллығына арналған була.
1931 йылдың ноябрендә институтында педагогика дәрестәр башлана. Институттың беренсе курсына 75 студент ҡабул ителгән, уларҙы 10 штаттағы уҡытыусы уҡытҡан. 1931 йылда институтта 3 бүлек, социаль-әҙәби, химия-биология үҙәге һәм физик-техник бүлеге асыла.
Ауыр матди шарттарға, уҡыу майҙандары һәм дөйөм торлаҡ булмауға ҡарамаҫтан, күпселек студенттар беренсе уҡыу йылын уңышлы тамамлаған. Студенттар имтихандарҙы тапшырып республика райондары буйынса конкрет эш менән ауылдарҙа институтҡа яңы студенттар туплау буйынса әүҙем эш алып барырға таралышалар.
1935 йылда беренсе уҡыуҙы тамамлай торған була. Дағстан юғары белемле 39 уҡытыусы алған. Ул ваҡытта университетта 260 студент белем ала.
1954 йылда институт акттар һәм спорт залдары, яҡты аудиториялар һәм кабинеттар булған 6 мең м² артыҡ майҙанда корпус ала. Дәрестәр бер сменала үткәрелә башлай. Үткән уҡыу корпусы дөйөм торлаҡ өсөн күсерелә.
1957 йылда педагогик институт Дағстан дәүләт университеты итеп үҙгәртелә. Стационар бүлектә тарих-филология, физика-математика, тәбиғәт белеме, сит телдәр, инженер-техник факультеттары раҫлана.
1964 йылда күпселек факультеттарҙың структураһы үҙгәртелә, яңы кафедралар булдырыла. Эшсе ҡулдар урынына яңы ғына 8 факультет эшләй башлай. Студенттар контингенты 4691 кеше тәшкил итә.
1967 йылда университетҡа өлкә партия мәктәбе йорто тапшырыла, ҙур спорт залы һәм дөйөм торлаҡ төҙөлөшө тамамлана. 1971 йылда университет планетарий төҙөү эштәре тамамланған. 1970 йылда Дағстан политехник институтының инженер факультеттары базаһында ойоштороу тураһында ҡарар сыға. 1972 йылда университетта иҡтисади-хоҡуҡи факультет ойошторола, ул 1973 йылда иҡтисад һәм юридик факультеттарына бүленә.
1974 йылдан Совет сауҙа факультеты асыла. Яңы бина файҙаланыуға тапшырыла.
1980 йылда университетта 7487 кеше белем ала. Шул ваҡытҡа университет китапханаһының китап фонды 993864 том тәшкил итә, университетта 11 факультет һәм 49 кафедра эшләй.

# Дағстан дәүләт университеты
## Кафедра мөдирҙәре

* Мәхмүтова Светлана Муса ҡыҙы (28 июнь1960 йыл) — филология фәндәре докторы профессор, Дағстан дәүләт университетының дағстан телдәре кафедраһы мөдире, рутул телендәге «Рутул яңылыҡтары» республика гәзитендә рутул теле бүлеге мөхәррире
# Мадмас (Ус ҡушылдығы)

Мадмас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ус йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мадмас (Ус ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044114
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004411
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сюрась-Рузь

Сюрась-Рузь — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пелингичный йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сюрась-Рузь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069276
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006927
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сиреү (мәғәнәләр)

* Сиреү (и. иҫкесә) — ойошҡан хәрби халыҡ; ғәскәр.
* Сиреү (ҡ. диалект) — тиреү. Емеш тиреү.
Шулай уҡ һөйләштә ҡырым сиреүе, ҡырҡ сиреү тигән идиомалар ҙа ҡулланыла — бик күп халыҡ тигән мәғәнә бирә.

# Сиреү (мәғәнәләр)
## Исем һәм фамилияларҙа

Сиреү һүҙе исемдәргә лә инеп киткән, улар топоним булып һаҡланған (Сирбай — ҡыҫҡартылған Сиреүбай), шулай уҡ хәҙер фамилия булараҡ осрай. Мәҫәлән, Сирбаев, Сирусин (Сиреүсин), Сирғәлин.
Сирбай (рус. Сюрбаево) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл.
Сирусин фамилияһының этимологияһын Һамар өлкәһенең Үтәкәй ауылы тарихынан уҡып белеп була:
   Деревня Утекаево основал Утекай в 80-х гг. XVIII в., сыновья и внуки которого перечисляются VIII ревизией 1834 г. Старший из них Сируса Утекаев (1760—1822). По его имени образовалась группа родственных семей Сирусиных — ара, или тоҡом, или нәҫел, которую называли сируса — сиреүселәр(сиреү — войско)
Мәҡәләнән күренеүенсә «сиреүселәр» тигән ара ла булған
# Ғимат

Ғимат — рус. ИматкаРәсәй йылғаһы.

# Ғимат
## Географияһы

Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 368 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ғимат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000768
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200076
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ғимат
## Этимологияһы

Географ, топонимист Шувалов Николай Иванович Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән һәм үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә был гидронимға шундай аңлатма бирә: Иматка, речка, левый приток Уя, Уйский район.От распространенного в прошлом у башкир древнего тюркского мужского имен Имат, Иматяс..
Гидроним башҡорт телендәге Ғимат-Имат (Ғимай, Ғимаҙи, Ғималетдин исемдәрен халыҡсан әйтеү варианттары) исеменән килеп сыҡҡан һәм йыш ҡына осрағанса, тәүге "Ғ" өнө төшөп ҡалған.
# Мыгы-Тын

Мыгы-Тын — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назинская йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Мыгы-Тын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035661
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203566
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Урғаҙа

Кесе Урғаҙа (рус. Малая Уртазымка, Малая Ургаза - Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Кваркен районы һәм Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Урғаҙа йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Кесе Урғаҙа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002431
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200243
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Кесе Урғаҙа
## Этимологияһы

"Словарь топонимов Башкирской АССР" белешмәһендә был йылға тураһында ошондай аңлатма яҙылған: Урғаҙа (Уртазымка) — река, правый приток Урала в Баймакском, Хайбуллинском районах.В верхнем течении Оло Урғаҙа, Кесе Урғаҙа. Возможно от диал. ур - ров, канава и древнетюрк. угуз - р е к а.
"Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә Ур һүҙенә шундай аңлатмалар бирелгән: 1.Тәрән итеп ҡаҙылған тар, оҙон соҡор. 2. Тупрағын алдына өйөп, тәрән, тар итеп ҡаҙылған хәрби нығытма
Башҡортостанда -ғаҙы ҡушымтаһы менән яһалған гидронимдар йыш осрай.
# Вена-Юган

Вена-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ить-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Вена-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051526
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205152
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Куприянов Иван Дмитриевич

Куприянов Иван Дмитриевич (2 сентябрь (15 сентябрь) 1910 йыл — 20 апрель 1962 йыл) — нефтсе-геолог. Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Куприянов Иван Дмитриевич
## Биографияһы

Иван Дмитриевич Куприянов 1910 йылдың 2 сентябрендә Тинбай ауылында (хәҙер Татарстан Республикаһының Быуа районы). Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1929 йылда Үрге Чусовскийҙа кочегар булып башлай. 1930 йылда Үрге Чусовский уҡыу комбинатына быраулаусылар курсына уҡырға ебәрелә, уны тамамлағас, 1931 йылда Кизелгә (Пермь өлкәһе) нефть разведкаһы барыулаусыһы ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә. Һөнәри үҫеше «Ишембайнефть» (1933—1943) тресының быраулау контораһы быраулаусыһы вазифаһынан башлана; һуңынан «Башнефть» берекмәһенең яңы асылған Ишембай нефть ятҡылында «Туймазабурнефть» тресының 1-се быраулау контораһының буровой мастеры (1943—1961). 1943 йылдың сентябрендә Туймазы ятҡылығында нефть сығарыуҙы киңәйтеүгә бәйле, Октябрьскийға, «Башнефть» берекмәһенең «Туймазанефть» тресының 1-се быраулау контораһына күсерелә. СССР‑ҙа тәүге тапҡыр быраулауҙың турбиналы ысулын, турбина менәнн быраулағанда скважиналарҙың төп үҙәген һыу менәнн йыуҙырыу аша тиҙләтелгән режим ҡуллана.
Юғары хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 3 майындағы Указы менән И. Д. Куприяновҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1962 йылға тиклем «Башнефть» берекмәһе системаһында эшләй.
«И. В. Сталин иптәштең тыуыуына 70 йыл тулыуға бәйле комитетҡа» инә.

# Куприянов Иван Дмитриевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948 йыл 8 май)
* Ленин ордены (1948)
* Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1950)
* миҙалдар.
# Налимная (Ягыл-Ях ҡушылдығы)

Налимная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Налимная (Ягыл-Ях ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030577
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203057
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Парзи (Сепыча ҡушылдығы)

Парзи — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сепыч йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Парзи (Сепыча ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033087
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103308
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дараба Хаджа Саран

Дараба Хаджа Саран (1945(1945), Гвинея) — Мано йылғаһы дәүләттәре союзының ҡатын-ҡыҙҙарының тыныслыҡ өсөн берләшмәһенә нигеҙ һалыусы (REFMAP).

# Дараба Хаджа Саран
## Биографияһы

Дараба Хаджа Саран 1945 йылда Гвинеяла тыуа. Атаһы Гаджи Әхмәт Секо Туре командованиеһы һалдаты була.
Дараба Хаджа Саран Германияла Лейпциг һәм Галле ҡалаларында фармакологияны өйрәнә. 1970 йылда Хаджа Гвинеяға ҡайта һәм Тышҡы сауҙа министрлығының экспорт буйынса директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнгәнгә тиклем Гаджи Мафори Бангуры колледжында уҡыта. 1996 йылда ҡатын-ҡыҙҙарға һәм балаларға ярҙам социаль мәсьәләләр министры вазифаһын биләй.
2010 йылда Хаджа Саран Дараба Гвинея президенты вазифаһына дәғүә иткән 24 кандидат араһында берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ була. 2010—2017 йылдарҙа ул REFMAP генераль секретары вазифаһын биләй.
# Ҡотлогилде Төмин

Ҡотлогилде Төмин (1789—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Ҡотлогилде Төмин
## Биографияһы

Ҡотлогилде Төмин Ырымбур губернаһы Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) Туҡтар ауылында йәшәгән. Старшина писары булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 13-сө Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 13-сө Башҡорт атлы полкы 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 22 октябрендә Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылдың майында Түбәнге Новгород ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына керә. 1813 йылдың 5 авгусынан Глогауҙы блокадалауҙа ҡатнаша һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 13-сө Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Ҡотлогилде Төмин
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Мартыниха

Мартыниха — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Салда йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мартыниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200547
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Исток (Иҫәт ҡушылдығы)

Исток — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының һул ярына тамағынан 555 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Исток (Иҫәт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы башынан Екатеринбург ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500512111200002776
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200277
* Бассейн коды — 14.01.05.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ауыл (гәзит)

«Ауыл» — ижтимағи-сәйәси гәзит. Һамар губернаһы башҡарма комитеты эргәһендәге асығыусыларға ярҙам бүлеге һәм башҡорт-татар бюроһы, 1923 йылдан алып РКП(б)-ның Һамар губерна комитеты эргәһендәге башҡорт-татар бюроһы һәм губерна халыҡ мәғарифы бүлеге эргәһендәге татар-башҡорт секцияһы органы. 1922 йылдың мартынан башлап 1924 йылдың июненә тиклем Һамар ҡалаһында төрки телендә нәшер ителә. 1922 йылда 18 һаны сыға, 1923 йылда — 27, 1924 йылда — 6. «Ауылда» совет хөкүмәте документтары, ил һәм сит илдәр яңылыҡтары баҫтырыла, ауыл халҡының тормошон яҡшыртыу мәсьәләләре яҡтыртыла, әҙәби әҫәрҙәрҙән өҙөктәр бирелә.
# Чеснок (Кондинское районы)

Чеснок — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628217, ОКАТО коды — 71116000000.

# Чеснок (Кондинское районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Чеснок (Кондинское районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Азаматов кантон (йыр)

«Азаматов кантон», «Мирхәй кантон» — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

# Азаматов кантон (йыр)
## Тарихы

Легендаһын һәм поэтик тексын тәүге тапҡыр ХХ быуаттың 20-се йылдарында С.Сәлимов яҙып ала һәм «Башҡорт аймағы» йыйынтығында (1929, 7-се һан) баҫтыра. «Азаматов кантон» көй структураһы үҫешкән ике музыкаль төҙөлөштән тора. Юғары регистрҙа көсөргәнешле яңғыраусы тәүге фраза көйгә айырыуса сағыулыҡ һәм драматизм өҫтәй. Йыр лирик-эпик йүнәлешле.

# Азаматов кантон (йыр)
## Легендаһы

Легенда буйынса, йыр кантон начальнигы Мирхәйҙәр Азаматовтың (ҡара: Азаматовтар) үлер алдынан әйткән васыяты буйынса сығарыла. Мирхәйҙәр Азаматов 1810 йылда тыуған, зауряд-сотник (1853). 1836—1842 йылдарҙа — кантон начальнигы ярҙамсыһы, 1847 йылдан — 3-сө, 1851 йылдан — 6-сы башҡорт кантондары начальнигы.
Башҡарыусылар араһында халыҡ йырсылары С. М. Ильясов, Ғ.Н.Нәбиуллин, М.Ә.Шаимова.
# Чепца 1-се

Чепца 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Очер йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Чепца 1-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014400
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101440
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аҙнабаев

Аҙнабаев — башҡорт фамилияһы.
* Аҙнабаев Булат Марат улы (1964) — офтальмолог.
* Аҙнабаев Булат Әхмәр улы (1966) — башҡорт ғалимы һәм тарихсыһы, тарих фәндәре докторы (2007).
* Аҙнабаев Ҡасим Ҡотлобирҙе улы (1905—1996) — журналист.
* Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы (1939) — башҡорт офтальмологы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1995), медицина фәндәре докторы (1987), профессор (1989).
* Аҙнабаев Рауил Әхмәтйән улы (1959) — башҡорт офтальмологы, медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2011), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001).
* Аҙнабаев Тәлғәт Әхмәтғәлим улы
* Аҙнабаев Әхмәр Мөхәмәтдин улы (1934) — башҡорт ғалимы, башҡорт теле белгесе, педагог-методист һәм дәүләт эшмәкәре, педагогия фәндәре кандидаты (1967), профессор (1994).
* Аҙнабаева Зилә Рамаҙан ҡыҙы (1954) — мәҙәниәт хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003). Ике тапҡыр Бөтә башҡорттары ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа» тигән миҙалы менән бүләкләнгән. I—IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (Конгресы) делегаты.
* Аҙнабаева Лариса Алексеевна (1941) — тел белгесе.
* Аҙнабаева Лилиә Фәрит ҡыҙы (1963) — иммунолог, уҡытыусы, медицина фәндәре докторы (2003), профессор (2012). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2013).
* Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы (1937) — педагог-методист, педагогия фәндәре кандидаты (1988).
# Тэгыбыль-Толька

Тэгыбыль-Толька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Толька йылғаһының уң ярына тамағынан 379 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тэгыбыль-Толька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066243
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306624
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3