yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғиндуллин Фәрит Хөрмәтулла улы

Ғиндуллин Фәрит Хөрмәтулла улы (13.08.1965) — шәхси эшҡыуар, ойоштороусы, директор. Башҡортостан Республикаһының 6-сы саҡырылыш (2018—2023) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың «Берҙәм Рәсәй» бөтә Рәсәй сәйәси партияһы фракцияһы депутаты, Сәнәғәт, инновацион үҫеш, сауҙа, эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса комитеты составында. Йәмәғәт эшмәкәре.

# Ғиндуллин Фәрит Хөрмәтулла улы
## Бографияһы

Фәрит Хөрмәтулла улы Ғиндуллин 1965 йылдың 13 авгусында Башҡортостан Республикаһы Саҡмағош районы Күсәкәй ауылында тыуған.
1988 йылда «Автоматик электрон бәйләнеш» һөнәре буйынса Өфө радиоэлектроника приборҙары төҙөү техникумын тамамлай.
2002 йылда — Бөтә Рәсәй финанс-иҡтисад ситтән тороп уҡыу институтының финанстар һәм кредит факультетын тамамлай
2012 — Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһында «стратегик дәүләт идаралығы» һөнәренә эйә була.

# Ғиндуллин Фәрит Хөрмәтулла улы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

Хеҙмәт юлын 1988 йылда Өфө коммутацион аппаратура заводында радиоэлектрон аппаратура көйләүсеһе булып башлай.
1993 йылда «Сталкер-эскорт» ТОО ПК шәхси предприятиеһын ойоштороусы һәм директоры.
1997—2002 йылдарҙа «АиФ» ЯСЙ-те етәкләй. 1999 йылдан алып шәхси эшҡыуар.
2005 йылдан «АиФ» ЯСЙ-ен ойоштороусы һәм директоры, 2019 йылдың сентябренән «АиФ» ЯСЙ-ен ойоштороусы.
Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡала Советының өс саҡырылышы: I — 2006—2008 йй., II — 2008—2012 йй., III — 2012—2016 йй. депутаты итеп һайлана.

# Ғиндуллин Фәрит Хөрмәтулла улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

2017 йылдан алып әлеге көнгә тиклем Башҡорт сауҙа Ассоциацияһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһы Бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм уға ярҙам итеү фондын ойоштороусы. Өфө ҡалаһының Эшҡыуарҙар союзы советы ағзаһы.
2018—2019 йылдарҙа Өфө ҡала округының Йәмәғәт палатаһы ағзаһы.

# Ғиндуллин Фәрит Хөрмәтулла улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, хәләл ефете менән өс бала тәрбиәләй.

# Ғиндуллин Фәрит Хөрмәтулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* РФ Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығының Почёт грамотаһы.
* Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының Почёт грамотаһы
* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы—Ҡоролтайҙың «Башҡортостан Республикаһы ҡануниәтен үҫтереүгә айырыуса ҙур өлөш индергәне өсөн» Почётлы билдәһе
* Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округының Почёт грамотаһы
* «Өфө ҡалаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» күкрәккә таға торған билдә
* Башҡортостан Республикаһы Башлығының Рәхмәт хаты
* Башҡортостан Республикаһының Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтары яҡлау буйынса дәүләт комитетының Рәхмәт хаты
# Кирете

Кирете (рус. Киреты - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.

# Кирете
## Географияһы

Кирете күле Кәҫле районында, Кәҫле ҡалаһының төньяҡ ситенән йыраҡ түгел урынлашҡан.
Силәбегә тиклем араһы - 130 км, Екатеринбургҡа – 120 км.
Географик координаттары: оҙонлоғо - 60°44′30.54″E (60.741816), киңлеге - 55°55′57.29″N (55.93258).
Ярындағы тораҡ пункттар: Кәҫле ҡалаһы.
Кәҫле күлдәре төркөмөнә инә. Был төркөмгә Һуңкүл, Илашты , Кесе һәм Оло Киҫегәс (Кәҫле районы), Ирташ, Оло Алаҡай һәм Оло Кәҫле инә.

# Кирете
## Тасуирламаһы

* Уртаса тәрәнлеге: 3,7 м
* Максималь тәрәнлеге: 6м
* Максималь оҙонлоғо һәм киңлеге (км): 5,5*2,5 км
* Һыуҙың үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: үтәҙеклеге 2 метр самаһы.
* Һыу сығанағы: атмосфера яуым-төшөмө иҫәбенә туҡлана, шулай уҡ башҡа күлдәрҙән һыу инә.
* Ағып сығыусы йылғалар: һыуы икенсе күлдәргә ҡылымыҡтар һәм каналдар китә.
* Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 230м
* Майҙаны: 7,45км2
Күл ҡылымыҡ аша Һуңкүл һәм Оло Кәҫле күлдәре менән тоташа. Ҡылымыҡ өҫтөнән Кирете күпере һалынған.
Күл үҙгәреп тороусан, сөнки төньяҡ-көнсығыш елдәре йоғонтоһо көслө.
Һыуы сөсө. Төбө ләмле.

# Кирете
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса "кире" (тиҫкәре) һүҙе менән бәйләй: Киреты, озеро, Каслинский район.Из всех озер Каслинской группы наиболее сильно подвержено воздействию северо-западных ветров и является наиболее бурным и непостоянным. По-видимому, отсюда и его башкирское название Киреты — «упрямое», «своенравное». Возможно, и от тюркского мужского имени Киреты.
Әҙәби телдә "киреле" (тиҫкәре) тигән сифат Мейәс һөйләшендә "кирете" тип ҡулланыла."Тейешле йә төп тарафҡа ҡаршы" тип аңлатыла "кире" һүҙе "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә

# Кирете
## Флораһы һәм фаунаһы

Ярҙарында ҡатнаш урмандар үҫә: ҡарағай, ҡайын, муйыл, ерек, тал һәм энәлек йыш осрай. Ярҙары һөҙәк, урыны менән ташлы; күрән, ҡамыш ҡаплағанБерега отлогие, местами покрыты камнями и заросшие осокой и тростником.
Күлдә табан балыҡ, алабуға, ҡарабалыҡ, шырт балыҡ, сабаҡ, опто, суртан, алабалыҡ тереклек итә.
Һыу ятҡылығына яҡын ғына селән оя ҡора, урмандарҙа терпе күп.

# Кирете
## Утрауҙары

Кирете күлендә яҡынса егерме утрау бар. Күл уртаһындағы Тимерутрау (остров Железный) урынлашҡан, уны ҡаялы өс бәләкәй утрау уратып алған. Күлдең иң матур урындарының береһе — Микешин ярымутрауы.

# Кирете
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Орск өйәҙе

| Өйәҙ үҙәге гербы | Губерна гербы |
| Герб уездного центра | Герб губернии |
| Губерна | Ырымбур губернаһы |
| Үҙәге | Орск |
| Барлыҡҡа килгән | 1782 |
| Бөтөрөлгән | 1928 |
| Майҙаны | 40 440,0 кв. |
| Халҡы | 206 944 (1897) |
Орск өйәҙе — 1865 йылдаң Ырымбур губернаһы составында ойошторола. Өйәҙгә Ырымбур өйәҙенең көнсығыш, Верхнеурал өйәҙенең көньяҡ; өлөшө инә.
XIX быуат аҙағында төньяҡ-көнбайышта Өфө губернаһы, төньяҡта һәм көнсығышта — Верхнеурал өйәҙе, көньяҡ-көнсығышта һәм көньяҡта — Турғай өлкәһе, көнбайышта — Ырымбур өйәҙе менән сиктәш була. Административ уҙәге — Орск ҡалаһы (Яман-ҡала).

# Орск өйәҙе
## Тарих

1782 йылда нигеҙләнгән. 1865 йылдаң Ырымбур губернаһы составында ойошторола. Өйәҙ 1928 йылда бөтөрөлә.

# Орск өйәҙе
## География

Майҙаны — 46440 км² (1897). 1866 йылда өйәҙ территорияһында 305 торама пункт, 3 стан була. 1890 йылда 12 улус (Александровка, 1-се Бөрйән, 2-се Бөрйән, 3-сө Бөрйән, Ҡананикольский, Ҡарағай-Ҡыпсаҡ, Преображенка, Түңгәүер, 1-се Уҫәргән, 2-се Уҫәргән, 3-сө Уҫәргән, 4-се Уҫәргән) һәм 6 станица (Воздвиженка, Гирьял, Ильинка, Кваркен, Орск, Таналыҡ), 1917 йылда 21 улус теркәлгән. Халҡы, нигеҙҙә, игенселек, малсылык менән шөғөлләнгән. 20 быуат башында Преображенск заводы эшләй. 5 йәрминкә уткәрелә (1866). 1913 йылда Троицк тимер юлын (Ырымбур — Орск, Троицк-Орск участкаларын) төҙөү башлана. 131 мәсет, 17 сиркәу, 4 часовня була (1866). 1919 йылда Орск өйәҙҙә 12 улусы Бөрйән-Түңгәүер кантоны, 16 улусы Уҫәргән кантоны составына индерелә.
Административ уҙәге — Орск ҡалаһы (Яман-ҡала).

# Орск өйәҙе
## Халҡы

1897 йылда — 206944 кеше (башҡорттар —88506, белорустар — 1694, мордвалар — 7626, урыҫтар — 83419, татарҙар — 14040, украиндар — 8963, сыуаштар — 2095 һәм башҡалар). XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 138929 крәҫтиән, 24618 мещан, 610 дворян һәм башҡалар иҫәпләнә; мосолмандар — 102881, православие динендәгеләр — 103904 (шул иҫәптән 4731 старообрядсы) һәм башҡалар.
# Ун-Халаев-Юган

Ун-Халаев-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Халаев-Лор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ун-Халаев-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022508
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302250
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сыров Харлампий Павлович

Сыров Харлампий Павлович (10 февраль 1911 йыл — 15 декабрь 1972 йыл) — СССР геологы, нефть ятҡылыҡтарын беренсе асыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1941—1942 йылдарҙа СССР Нефть сәнәғәте халыҡ комиссариатының өлкән геологы, 1942–1950 һәм 1952–1959 йылдарҙа Ишембайнефть нефть промыслаһы идаралығының ғилми тикшеренеү һәм етештереү эштәре цехында баш геолог урынбаҫары, 1960–1969 йылдарҙа өлкән геолог, 1950–1952 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең, 1959–1960 йылдарҙа «Алькеевнефть» нефть промыслаһы идаралығының баш геологы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957). Ленин (1952), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1948) һәм Почёт Билдәһе (1944) ордендары кавалеры.

# Сыров Харлампий Павлович
## Биографияһы

Харлампий Павлович Сыров 1911 йылдың 10 февралендә Һарытау губернаһының Бәләкәй Озерки ауылында тыуған.
1934 йылда Баҡы ҡалаһында Әзербайжан индустриаль институтын «инженер-нефтсе» һөнәре буйынса тамамлай һәм ул саҡтағы «Башнефть» тресына эшкә ебәрелә. Артабанғы хеҙмәт эшмәкәрлеге:
* 1934—1940 — геолог, өлкән геолог, «Башнефть» тресының Ишембай промыслаһында баш геолог;
* 1940—1941 — Башнефтекомбинатта баш геолог урынбаҫары, баш геолог ;
* 1941—1942 — нефть сәнәғәте  халыҡ комиссариатының өлкән геологы,
* 1942—1950 һәм 1952—1959 — «Ишембайнефть» тресының баш геолог урынбаҫары, баш геолог;
* 1950—1952 — «Башнефть» производство берекмәһенең баш геологы,
* 1959—1960 — «Татнефть» берекмәһенең «Алькеевнефть» нефть промысла идаралығының баш геологы;
* 1960—1969 — «Башюгнефтеразведка» тресының «Ишембайнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының өлкән геологы.
Рифтарҙың геологик төҙөлөшө моделен тәҡдим итә, риф ятҡылыҡтарын разведкалау методикаһын эшләй, ул түбәнге пермь йәшендәге риф массивтарына ҡарата нефть ятҡылыҡтарын эҙләүҙә ҡулланыла. Был Башҡортостан Урал алды территорияларында яңы нефть ятҡылыҡтарын асыу мөмкинлеген бирә.
Сыров Харлампий Павлович 1972 йылдың 15 декабрендә Ишембай ҡалаһында вафат була.

# Сыров Харлампий Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957)
* Ленин ордены (1952),
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1948)
* Почёт Билдәһе ордены (1944)
* миҙалдар
# Куранду

Куранду — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Юнгур йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Куранду
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004882
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100488
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ходченкова Светлана Викторовна

Ходченкова Светлана Викторовна (21 ғинуар 1983 йыл) — Рәсәй театр, кино һәм телевидение актёры.

# Ходченкова Светлана Викторовна
## Биографияһы

Светлана Викторовна Ходченкова (кейәүҙә — Яглыч) 1983 йылдың 21 ғинуарында Мәскәүҙә тыуған. Оҙаҡ ваҡыт әсәһе менән Железнодорожный ҡалаһында йәшәгән. 16 йәшендә күпмелер ваҡыт модель агентлығында эшләп алған.
Кинолағы дебюты — Станислав Говорухиндың «Благословите женщину» фильмында роль (2003). Был роль өсөн ул «Ника» кинопремияһына күрһәтелә. Карьераһын «Талисман любви» тарихи телесериалында күрәҙәсе Кассандра роле менән дауам итә (2005).
2005 йылда Борис Щукин исемендәге театр институтын, М. Борисов курсын тамамлай. Шул уҡ йылда режиссёр Станислав Говорухиндың «Не хлебом единым» таҫмаһында Надежда Дроздова ролен башҡара. 2007 йылда Ходченкова режиссёр Павел Санаевтың «Нулевой километр» фильмында төшә. 2009 — 2013 йй. режиссёр Марюс Вайсберг менән эшләй: йырсы Вера Брежнева һәм актриса Анастасия Задорожная менән бергә «Любовь в большом городе» трилогияһында уйнай.
2011 йылда актрисаның Голливудта дебюты була — «Шпион, выйди вон!» картинаһын Светлана үҙенең америка коллегалары Гэри Олдмен, Колин Фёрт һ.б. менән на Венеция кинофестивалендә күрһәтә.
Ходченкова һуңынан тағы бер америка картинаһы «Росомаха: Бессмертный» фильмында уҫал Ҡара йылан ролен башҡара.
Шунан «Василиса», «Чемпионы», «Кровавая леди Батори» фильмдарында уйнай.
2016 йылдың 29 декабрендә экрандарға «Викинг» тарихи фильмы сыҡты, унда Ходченкова төп ролдәрҙең береһен башҡара.
«Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы. Рәсәй кинематографистары берлеге ағзаһы.
# Лаҡлы (Әй ҡушылдығы)

Лаҡлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әй йылғаһының һул ярына тамағынан 265 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Лаҡлы (Әй ҡушылдығы)
## Тарихы

Урындағы риүәйәт буйынса, Лаҡлыға килеп ингән ерҙә ташлы ҡаялар күп, Лаҡлы мәмерйәһе урынлашҡан Сүлмәктау тора. Лаҡлы йылғаһы ағып ятҡан ошо тау-таш араһында ҡыр кәзәләре йәки ҡоралайҙар күп үрсегән. Шуға йылғаны Ылаҡлы йылға тип йөрөткәндәр.
Икенсе фараз буйынса: элек Алтауыл Түбәләҫ ауылдарын һәм Әй буйындағы Тырнаҡлы ырыуы башҡорттарын үҙ-ара бәйләп торған ат юлында аттарҙы эсереп китеү маҡсатында, Лаҡлы йылғаһында улаҡ төҙөп ҡуйғандар, һәм йылғаны Улаҡлы йылға тип йөрөткәндәр.

# Лаҡлы (Әй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102220
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәүлитбай (исем)

Мәүлитбай — ғәрәп, башҡорт сығанаҡлы һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ла ҡулланылған ир-ат исеме.

# Мәүлитбай (исем)
## Этимологияһы

Мәүлитбай (Мәүлетбай) — ҡушма исем, ике үҙ аллы «бай» һәм «мәүлет» — «тыуған ер», «тыуған ил», «тыуған көн», «байрам» мәғәнәләрен аңлатҡан һүҙҙәрҙән тора.

# Мәүлитбай (исем)
## Билдәле шәхестәр

Ямалетдинов Мәүлитбай Байгилде улы (5 март 1947 йыл — 8 ноябрь 2020 йыл) — уҡытыусы, шағир, яҙыусы, тәржемәсе, ҡурайсы һәм йәмәғәтсе. 1983 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Республика үҙешмәкәр сәнғәт смотры дипломанты (Өфө, 1977). Муса Мортазин исемендәге (1991), Фәтих Кәрим исемендәге (2007), Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2009) һәм Мөхәмәтша Буранғолов исемендәге (2017) премиялар лауреаты.
Мәүлетбай Сөләймән улы Ғәйнетдинов — (14 май 1938 йыл — 6 июнь 2014 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
Хәлилов Мәүлитбай Рамаҙан улы — (2 декабрь 1952 йыл) — СССР һәм Рәсәй скульпторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2003).
Мәүлитбай Миңтаһир улы Абдуллин — (2 декабрь 1952 йыл) — агроном, ғалим, университет уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре, уйлап табыусы. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (2000), Башҡорт дәүләт аграр университет доценты (2003)
# Жигулёва Антонина Михайловна

Жигулёва Антонина Михайловна (15 март 1918 йыл — 13 июль 2001 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Удмурт АССР-ының Малопургинский районы Удмурт АССР-ының 10-йыллығы совхозының һауынсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Жигулёва Антонина Михайловна
## Биографияһы

Антонина Михайловна Жигулёва Удмурт АССР-ының Сарапул районы Отуниха ауылында 1918 йылда урыҫ крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
1929 йылдан алып 1939 йылға тиклем Свердловск өлкәһенең Фокинский районында ата-әсәһе менән бергә йәшәй. Шундағы мәктәптең 4-се класын тамамлағас, урындағы колхозда хеҙмәт юлын башлай. 1936 йылда ғаиләләре Удмурт АССР-ына күсенә. 1936 йылдан алып 1938 йыл тамамланғансы «Комсомол» совхозында миҙгелле эштәрҙә йөрөй, һуңынан фермала даими хеҙмәт башлай.
1939—1973 йылдарҙа Удмурт АССР-ның 10 йыллығы исемендәге совхозда һауынсы булып эшләй. 25 йыл хеҙмәтендә 1 000 320 килограмм һөт һауып ала. 1952 йылда уны республиканың иң яҡшы һауынсыһы булып таныйҙар. Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә даими ҡатнаша.
1966 йылдың 22 мартында СССР Юғары Советы Президиумының Указына менә ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә ирешкәне һәм һыйырҙарҙан рекордлы күләмдә һөт һауғаны өсөн Жигулёва Антонина Михайловнаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
1973 йылдан хаҡлы ялда, Яган-Докья ауылында йәшәй. 2001 йылдың 13 июлендәндә вафат була.

# Жигулёва Антонина Михайловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (22.03.1966)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (22.03.1966)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* башҡа миҙалдар.
# Лысенко Данил Сергеевич

Лысенко Данил Сергеевич (19 май 1997 йыл) — Рәсәй еңел атлеты, бейеклеккә һикереүҙә махсуслашҡан. 2018 йылда биналағы ярыштарҙа донъя чемпионы. 2017 йылда донъя чемпионатының көмөш призеры. 2017 йылда Рәсәй чемпионы. Бинала 2018 йылда Рәсәй чемпионы. Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2016).

# Лысенко Данил Сергеевич
## Биографияһы

Данил Сергеевич Лысенко 1997 йылдың 19 майында Башҡортостан Республикаһының Бөрө ҡалаһында тыуған. Еңел атлетика менән урындағы «Юность» балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә Ковальский Николай Михайлович етәкселегендә шөғөлләнә башлай. Ул шулай уҡ һуңғараҡ Загорулько Евгений Петровичта шөғөлләнә.
2013 йылда халыҡ-ара аренала сығыш яһай. 2014 йылда үҫмерҙәр Олимпия уйындары чемпионы. 2017 йылда бер туған Знаменскийҙар мемориалы еңеүсеһе.
2017 йылда Лондонда донъя чемпионатында 2,32 м һөҙөмтә менән көмөш миҙал яулай, һуңыраҡ Эберштадт турнирында шәхси рекорд ҡуя — 2,38 м.

# Лысенко Данил Сергеевич
## Төп һөҙөмтәләре
### Халыҡ-ара

| Йыл | Ярыштар | Үткәреү урыны | Урын | Һөҙөмтә |
| 2013 | Европа йәштәр Олимпия фестивалы | Утрехт, Нидерланды | 1 ! | 2,08 м |
| 2014 | Үҫмерҙәр араһында донъя чемпионаты | Юджин, АҠШ | 6 | 2,22 м |
| 2014 | Йәйге үҫмерҙәр Олимпия уйындары | Нанкин, Ҡытай | 1 ! | 2,20 м |
| 2015 | Үҫмерҙәр араһында Европа чемпионаты | Эскильстуна, Швеция | 5 | 2,17 м |
| 2017 | Донъя чемпионаты | Лондон, Бөйөк Британия | 2 ! | 2,32 м |
| 2018 | Бинала донъя чемпионаты | Бирмингем, Бөйөк Британия | 1 ! | 2,36 м |
# Кесе Харь-Юган

Кесе Харь-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Харь-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Харь-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303237
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уфтрунген

Уфтрунген (нем. Uftrungen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1108 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,65 км². Диңгеҙ кимәленән 221 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6548 һәм автомобиль коды — MSH.
# Ҡорйылға

Ҡорйылға (рус. Курелга) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирәүес йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ҡорйылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кенәле башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһы башынан Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007794
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100779
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Ҡорйылға
## Этимологияһы

Һамар дәүләт унивеситеты менән Һамар муниципаль идара итеү институты, В.И.Ленин ис. өлкә фәнни китапханаһы берлектә әҙерләгән "Урта Волга буйы тарихы" тигән белешмәлә аңлатылыуынса, гидроним был йылғаның ныҡ һайығыусан булыуынан сығып бирелгән, йәғни, ҡоро һәм йылға һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән
# Мейес

Мейес — төрлө биналарҙы (мәҫәлән, йортто, мунсаны) йылытыу өсөн ҡоролған һәм шулай уҡ технологик процеста (икмәк бешереү, керамика яндырыу, металдарҙы термик эшкәртеү, лаборатор тикшереүҙәр) өсөн юғары температуралар алыу өсөн ҡоролма; Өй йылытыу йәки бешеренеү өсөн кирбес йәки тимерҙән яһалған ҡоролма. Икмәк мейесе. Мейес ҡашағаһы. Мейес сығарыу. Мейескә яғыу. 2. Ҡыҙҙырып, төрлө материалдар эшкәртә торған ҡоролма. Домна мейесе. Эзбиз мейесе.
Рәсәйҙә иң таралған мейестәр:
* Буржуйка
* Голландка
* Кухня плитәһе
* Урыҫ мейесе
* Тандыр
* Сыуал
Хәҙерге заманда төрлө тәғәйенләнештәге һәм конструкциялағы сәнәғәт мейестәре бар.
Конструкцияһына ярашлы мейестә ҡаты яғыулыҡ (утын, таш күмер, торф), шыйыҡ яғыулыҡ (кәрәсин, мазут, нефть), газ (тәбиғи газ) яғырға мөмкин. Электр менән эшләүсе мейестәр ҙә була.

# Мейес
## Индукция мейестәре

Индукция мейестәре ҡоросто йылытыу һәм иретеү өсөн тәғәйенләнгән. Металлургия заводтарында металл ҡойоу цехтарында һәм цехтарҙа юғары сифатлы ҡорос ҡойолмалар ҡойоуҙа ҡулланыла. Графит тиглдарҙа төҫлө металдар иретеү өсөн файҙаланыла. Индукция мейестәре трансформатор принцибында эшләй. Индукторҙа барлыҡҡа килгән электромагнит тәьҫирендә барлыҡҡа килгән электр тогы үткәндә, йылылыҡ бүленеп сыға.

# Мейес
## Башҡорт мифологияһында

Башҡорт мифологияһында йорттағы мейес, йыһандың, торлаҡтың ут культы менән бәйле, ныҡ мифлаштырылған урын. Йәшәйеш, көс, йылылыҡ биреүсе символ булып тора. Башҡорт мәҙәниәтендә усаҡ менән бәйле йолалар күп. Мәҫәлән, яңы өйләнешкәндәр ғаилә усағын яндыра, килен беренсе тапҡыр өйгә ингәндә, мейескә ҡулын ҡуйып, ҡурсалауын һорай. Шулай уҡ мейес, усаҡ менән бәйле төрлө ышаныуҙар йәшәп килә.
* Мейестәге утты һыу һибеп һүндерергә ярамай, уның янып бөткәнен көтөргә кәрәк.
* Мейестең кәрнизен таҙа тоторға кәрәк, аҙна кис әруахтар ҡайтып, кәрнискә ултыра икән.
Башҡорт мәҙәниәтендә усаҡтың көлө, күмере, торомбашы, төтөнө, ташы ла тылсымлы көскә эйә тип һанала.
# Коломийцев һәйкәле

Иван Осипович Коломийцев һәйкәле — Совет Рәсәйенең Персиялағы (Иран) дипломатик вәкиле Коломийцев һәйкәле 1988 йылдың 18 сентябрендә Сальск ҡалаһында (Ростов өлкәһе) ҡуйылған. Төбәк әһәмиәтендәге ҡомартҡы булып тора (№611510377310005).

# Коломийцев һәйкәле
## Тарихы

Персиялағы Совет Рәсәйенең беренсе дипломатик вәкиле Коломийцев Иван Осиповичҡа һәйкәл ҡуйыу уның Воронцов-Николаев ауылында (хәҙер Сальск ҡалаһының өлөшө) тыуыуы менән бәйле.
Сальск ҡалаһы етәкселеге менән Коломийцевҡа һәйкәлде дипломаттың йәш сағы үткән Ленин һәм Киров урамдары киҫелешендә сквер янындағы 29-сы йорт эргәһенә ҡуйыу тураһындағы ҡарар ҡабул ителә. Күрһәтелгән йортта 1966 йылда Коломийцев хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Һәйкәлдең авторы скульптор Делов Михаил Алексеевич.
Һәйкәлдең постаменты гранитта эшләнгән, Коломийцевтың һыны бронзанан ҡойолған.

# Коломийцев һәйкәле
## Һәйкәлде асыу

Һәйкәл асыу тантанаһы 1988 йылдың 18 сентябрендә "Сальск ҡалаһы көнө" байрамы сиктәрендә үтә. Һәйкәлде Сальск ҡала советы башҡарма комитеты рәйесе Сиденко Г.А. һәм СССР сит эштәр министрлығының тарихи-дипломатик идаралығы начальнигы Р. И. Постнов аса
Коломийцев һәйкәлен асыу тантанаһына Сальск ҡалаһына Иван Осиповичтың ейәнсәре, техник фәндәр кандидаты, ҡорос һәм иретмәләр институты хеҙмәткәре Надежда Юрьевна Коломийцева килә.