yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дөмәй Ишкәев

Дөмәй Ишкәев (? — 1706) — 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.

# Дөмәй Ишкәев
## Биография

Дөмәй Ишкәев сығышы менән Өфө өйәҙе Ҡазан даруғаһы Байлар улусы башҡорттарынан булған. XVII быуаттың икенсе яртыһында Минзәлә буйында Дөмәй Тарлауы (Димитарлау, Дөмәй Утары) ауылына нигеҙ һала.
1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе булараҡ билдәле. Ихтилал башҡорт ерҙәрен тартып алыу, һалымдар һәм йөкләмәләрҙең артыуы, христианлаштырыу сәйәсәте һәм чиновниктарҙың башбаштаҡлығы арҡаһында барлыҡҡа килә. Дөмәй Ишкәевтең ауылы шулай уҡ ҡазан чиновниктары тарафынан бөлдөрөүгә һәм талауға дусар була. Бигерәктә ҡазан комиссары А. С. Сергеев үҙенең карателдәре менән ҙур аяуһыҙлыҡ күрһәтә, ул Минзәлә буйындағы Дөмәй ауылын талай һәм күп кенә байлыҡтарын һәм әсирҙәрҙе алып китә.
1705 йылдың яҙында Дөмәй Ҡазан даруғаһы башҡорттарының ихтилалына етәксеһе булып китә. Шул уҡ йылдың йәйендә уның етәкселегендәге баш күтәреүселәр хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы Кама аръяғы нығытмалары тирәһендә һуғыш алып бара. Хәл ҡатмарланғас, батша хөкүмәте мәсьәләне тыныс юл менән сисеү маҡсатында генерал-фельдмаршал Б. П. Шереметевты ихтилал тоҡанған районға ебәрә. 1705 йылдың декабрендә Ҡазанға килеп, генерал-фельдмаршал Сергеев тарафынан әсиргә алынған башҡорттарҙы азат итергә бойора һәм баш күтәреүселәр мөрәжәғәте буйынса Өфө воеводаһы итеп А. Аничковты тәғәйенләй. Әммә аҙаҡ, ҡазан чиновнигы Н. А. Кудрявцев эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә, был саралар тулыһынса тиерлек юҡҡа сыға.
1706 йылдың яҙында һәм йәйендә Дөмәй Ишкәев батша властары менән һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша. Шул уҡ йылдың мартында 8 кешенән торған башҡорт делегацияһы составында Әстерхан ҡалаһына Б. П. Шереметевҡа килә, Шереметев үҙ сиратында уларҙы һөйләшеүҙәр алып барыу сөсөн Мәскәүгә ебәрә. Баш ҡалала Дөмәй Ишкәев башҡа башҡорт вәкилдәре менән бергә ҡулға алына һәм Н. А. Кудрявцев һорауы буйынса 1706 йылдың 3 авгусында Ҡазанға килтерелә. Күп язаларҙан һуң Дөмәй Ишкәев аҫыла.
# Аракүл (Силәбе өлкәһе)

Аракүл — (рус. Ара́куль) - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге күл.

# Аракүл (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы башҡорт теленән килеп сыҡҡанлығы күренеп тора - ул ысынлап та тауҙар араһында урынлашҡан, шуға күрә "аралыҡтағы күл" мәғәнәһендә бирелгән.Силәбе өлкәһе топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса «ара» һәм «күл» һүҙҙәре ҡушылыуҙан килеп сыҡҡан тип яҙа. Шулай уҡ ул атама Араҡол тигән башҡорт ир-ат исеменән алынған булыуы ла мөмкин тип һанай.

# Аракүл (Силәбе өлкәһе)
## Тасуирламаһы

Силәбе өлкәһенең төньяғында, Үрге Өпәле ҡалаһынан һәм Вишневогорск (Сейәлетау) ҡасабаһынан йыраҡ түгел урынлашҡан.
Тектоник үҙгәрештәр һөҙөмтәһендә хасил булған
Күлдең майҙаны 3 км², уртаса тәрәнлеге — 5,3 м, иң тәрән урыны — 12 м. Күлдәге һыу күләме - 21,9 млн м³, минераллылығы — 240 мг/л, химик составы буйынса гидрокарбонатлы-кальцийлы типҡа инә.
Күлгә Каған (рус. Каганка) һәм Ольховка тигән бәләкәй генә йылғалар төшә.Күлдең үҙенән Аракүл йылғаһы ағып сыға һәм Илашты күле һәм Кәҫле күлдәре системаһы менән бәйләй.
Күлгә бик күп саф шишмәләр ҡоя, шуға һыуы таҙа, үтә күренмәле, шул уҡ ваҡытта һалҡын. Йәйгеһен һыу инерлек температураға бик оҙаҡ етмәй тора. Төбө ҡомло һәм ташлы.
1960-сы йылдарҙан Аракүл һыуы Вишневогорск (Сейәлетау) ҡасабаһын һыу менән тәьмин итеү өсөн файҙаланыла. Һуңғы йылдарҙа күл һайыға, ярҙары төпкәрәк инә бара.

# Аракүл (Силәбе өлкәһе)
## Тереклеге

Аракүлдә сабаҡ, алабуға, шырт балыҡ, алабалыҡ, һары табан, ҡарабалыҡ тереклек итә.Ҡыҫалалар бар.
Күл тирәһендәге урмандарҙа тейен, терпе, ҡуян, мышы, һирәкләп һеләүһен һәм айыу осрай, әммә улар күлгә яҡын килмәй.
1969 йылда Аракүл тәбиғәт ҡомартҡыһы тип танылған.

# Аракүл (Силәбе өлкәһе)
## Тереклеге
### Аракүл Шихандары

Бындағы иң иҫтәлекле урын — Аракүл Шихандары тип аталған ҡаялы массив.
Аракүл һәм уның ярындағы ҡаялы бейеклектәр - Шихандар илдең төрлө төбәктәренән генә түгел, сит илдәрҙән дә сәйәхәтселәрҙең иғтибарын йыш йәлеп итә.
Бронза һәм иртә тимер быуат осоро боронғо кешеләре йәшәгән урындар, ялғашты хәтерләткән тау уйымдары, ел һәм һыу быуаттар буйы "ижад иткән" хайран ҡалырлыҡ рельефтар - Шиханды хасил итә.
Көнсығыш, текәрәк өлөшөн тау спортсылары күнегеүҙәр һәм ярыштар өсөн файҙалана.
# Ишембай ауыл советы (Салауат районы)

Ишембай ауыл Советы — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Ишембай.ауылы.

# Ишембай ауыл советы (Салауат районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе.статусына эйә.

# Ишембай ауыл советы (Салауат районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Ауыл Советы составына Яхъя разъезы ингән.
# Иҫке Собханғол

Иҫке Собханғол — күп мәғәнәле һүҙ.

# Иҫке Собханғол
## Мәҡәләләр

* Иҫке Собханғол (Бөрйән районы) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.
* Иҫке Собханғол (Туймазы районы) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
# Бартулдак

Бартулдак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бартулдак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004851
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100485
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юнко-Вож (Лыа-Ю ҡушылдығы)

Юнко-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыа-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Юнко-Вож (Лыа-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007022
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кильня

Кильня — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нельша йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Кильня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001641
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Велин-Еган

Велин-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Глубокий Сабун йылғаһының уң ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Велин-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203908
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Комбарс

Комбарс — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 115 км.

# Комбарс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029147
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202914
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лапландия университетының Арктика үҙәге

Арктика үҙәге — был Арктиканы өйрәнеү менән шөғөлләнеүсе Лапландия университетының халыҡ-ара тикшеренеү институты һәм ғилми үҙәге. Ул Арктика мөхите, йәмғиәте һәм климатының үҙгәреүе тураһында дисциплина-ара тикшереүҙәр үткәрә. «Арктикум» үҙәгенең бер өлөшө булып тора.

# Лапландия университетының Арктика үҙәге
## Тарихы

1989 йылда нигеҙ һалынған Арктика үҙәге Рованиеми ҡалаһында Арктикум бинаһында урынлашҡан. Бина Лапландияның тәбиғи ресурстарын ҡулланып төҙөлгән. Быяла ҡыйыҡлы Арктикумдың 172 метрлыҡ коридоры комплекстың төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм төрлө тикшеренеүҙәр өсөн платформа булып тора. Арктикумда ғилми күргәҙмә һәм Арктика үҙәгендә китапхана һәм Лапландия Өлкә музейы урынлашҡан.

# Лапландия университетының Арктика үҙәге
## Тикшеренеүҙәр

Арктика үҙәге Лапландия ландшафтына туристик үҙәктәрҙең, Ямал ярымутрауындағы һәм Себерҙәге үҫешкән нефть һәм газ сәнәғәтенең төбәктең үҫемлектәр донъяһына һәм бигерәк тә болансылыҡҡа йоғонтоһон өйрәнә. Тикшеренеү сиктәрендә халыҡ-ара тикшеренеүселәр төркөмө Шпицберген утрауында боҙлоҡ керндарын быраулау юлы менән йыйған бер нисә мең йыл дауамындағы булған европа климаты тураһында мәғлүмәттәр ала.
Арктика үҙәге шулай уҡ заказ буйынса тикшереүҙәр үткәрә. Компаниялар, фирмалар һәм муниципалитеттар Арктика үҙәгенең, шулай уҡ Үҙәктең төп халыҡ-ара тикшеренеүселәренең экология мәсьәләләре буйынса методологик һәм юридик экспертизаларын ҡуллана.

# Лапландия университетының Арктика үҙәге
## Етәкселеге

2016 йылдан алып 2020 йылға тиклем биш йыл осорға Арктика үҙәге менән Койвуров Тимор идара итә.
# Сафия бинт Һүәй

Сафия́ бинт Һүәй ғәр. صفية بنت حيي‎; ) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәләл ефеттәренең береһе, йәһүҙи Бәни Нәдир ҡәбиләһе башлығы һәм уның ҡатыны Бәни Ҡурайза ҡәбиләһе башлығы ҡыҙының ҡыҙы. Атаһы Һүәй ибн Әхтәб исемле булған.

# Сафия бинт Һүәй
## Биографияһы

Атаһы Һүәй ибн Әхтәб</ref> Мөхәммәт Пәйғәмбәргә дошманлыҡтың сигенә сыҡҡан, ансарҙар менән мөһәжирҙәрҙе үҙ-ара талаштырырға яйын эҙләп кенә торған кеше булған. Ҡорайыштар менән һүҙ беректереп яманлыҡтар ҡылған. Йәш сағында Сафия бик сибәр булған, тыуған ҡалаһы Мәҙинәлә уға өйләнергә теләүселәр бик күп булған. Тәүге ире ҡәбиләнең билдәле шағиры Сәлләм бин Мишкәм әл Ҡурайза, тик никахтары оҙаҡҡа бармаған. Икенсе ире - Кинан ибн әр-Раби Бәни Нәдир ҡәбиләһендә юғары дәрәджәле кеше булған.

# Сафия бинт Һүәй
## Хәйбәр янындағы яу

Йәһүдиҙәрҙең Бәни Ҡайнуҡа, Бәни Нәдир, Бәни Ҡурайза тигән ҡәбиләләре мосолмандар менән килешеүҙе боҙғас, уларҙы ҡаланан ҡыуалар һәм улар Хәйбәргә барып урынлашалар. Ҡыуылғас та Сафияның атаһы Мөхәммәт Пәйғәмбәр менән дошманлашыуын ҡуймаған, бер ғәрәп ҡәбиләләре менән һүҙ беркетеп, Мәҙинәгә һөжүм итергә булған. Мосолмандар хаслыҡ тураһында белеп ҡалған һәм Хәйбәргә үҙҙәре алдан барып еткән. Яу мәлендә Сафияның атаһы менән ире үлтерелә, ә ҡатын үҙе әсирлеккә эләгә.
Сафияны күргәс, Мөхәммәт Пәйғәмбәр уны башта кәнизәк итеп ала һәм артабан ҡоллоҡтан азат итә. Ирек бирелгәс, уға үҙ динендә ҡалып, теләгән еренә китергә йәки Мөхәммәт Пәйғәмбәр менән ҡалырға тәҡдим ителә.Сафия Мөхәммәт с.ғ.с. менән ҡалырға ҡарар итә. Уларҙың никахына ҡунаҡтар ашамлыҡтар тотоп килә.. Сафияға был ваҡытта 17 йәш була.

# Сафия бинт Һүәй
## Ғүмеренең һуңғы йылдары

Усман ибн Аффан идара иткән осорҙа фетнәләр килеп сыҡҡас, Сафия хәлифте яҡлап сыға һәм уны ҡурсырға тырыша. Сафия бинт Һүәй Һижрәнең 50-се йылында баҡыйлыҡҡа күсә һәм Мәҙинәләге Йәннәт әл-Баҡый зыяратында ерләнә.
# Ремлюга

Ремлюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пюла йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Ремлюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036210
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003621
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Киреева Зоя Михайловна

Киреева Зоя Михайловна (28 октябрь 1947 йыл) — театр актёры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы.

# Киреева Зоя Михайловна
## Биографияһы

Зоя Михайловна Киреева 1947 йылдың 28 октябрендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
Ҡазан театр училищеһын тамамлай.
1979 йылдан алып Стәрлетамаҡ рус драма театрында эшләй, шиғриәт һөйөүселәрҙең ижади кисәләрендә шиғырҙар уҡый.

# Киреева Зоя Михайловна
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Маша — «Чайка»;
* Леди Торренс — «Орфей спускается в ад»;
* Елена — «Последняя попытка»;
* Паола — «Дама без камелий»;
* Мирандолина — «Трактирщица»;
* Незнакомка — «Великий обольститель»;
* Анна — «Маленькие трагедии»;
* Тәңкәбикә — «Ай тотолған төндә»;
* Ольга Вальд-Гейм — «История одной страсти»;
* Вислоухая — «Тринадцатая звезда»;
* Елизавета II — «рус халыҡ почтаһы»;
* Миссис Бейкер — «Был ирекле күбәләктәр»;
* Лили-Белл — «Странная миссис Сэвидж»;
* Алһыу ханым — «Оскар һәм Алһыу ханым»;
* Өлкән әсәй — «Ике хат»;
* Ида — «Девинчик над вечным покоем»;
* Пелагея Зыбкина — «Дөрөҫлөк-яҡшы, ә бәхет яҡшыраҡ»;
* Ариана Кларенс — «Блэз»;
* Фрейлина — «Һаумы, Принцесса!».

# Киреева Зоя Михайловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы
# Пивикова Вера Васильевна

Пивикова Вера Васильевна (1916 — 6 март 2000) — совет аҙыҡ-түлек сәнәғәте алдынғыһы, РСФСР ит һәм һөт сәнәғәте министрлығының Алтай крайы Барнаул ит комбинаты эшселәре бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Пивикова Вера Васильевна
## Биографияһы

1916 йылда Пенза өлкәһенең Башмаково ауылында урыҫ крәҫтиәне ғаиләһендә тыуған. Мәктәпте тамамлағандан һуң фабрика-завод мәктәбендә уҡый.
1937 йылда йүнәлтмә буйынса Алтай крайының Славгород ҡалаһына ҡош фабрикаһына ебәрелә. 1940 йылға тиклем йомортҡа сортлаусы булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ҡош ҡараусы булып, һуңынан хәрби госпиталдә санитарка булып эшләй. Госпиталдың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана, донор була.
1946 йылдан Барнаул ит комбинатында эшләй. Тәүҙә ҡош сортлаусы, һуңынан бригадир була. Йәш белгестәрҙең яҡшы остазы була. 1950 йылдан КПСС ағзаһы.
1971 йылдың 26 апрелендәге СССР Юғары Советы Президиумы указы менән, аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә юғары һөҙөмтәләргә ирешкәне һәм яҡшы производство күрһәткестәре өсөн, Вера Васильевна Пивиковаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Ит комбинатында эшләүен дауам итә. Барнаул ҡалаһының Ленин район Советы депутаты итеп һайлана.
Барнаул ҡалаһында йәшәй. 2000 йылдың 6 мартында вафат була.

# Пивикова Вера Васильевна
## Бүләктәре

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:
- «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙо (26.04.1971)
- Ленин ордены (26.04.1971)
- Социалистик Хеҙмәт Геройы (26.04.1971)
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
- Халыҡтар Дуҫлығы ордены
- башҡа миҙалдар.
# Әжми

Әжми — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәллә йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Әжми
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028640
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102864
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гроскорбета

Гроскорбета (нем. Großkorbetha) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2008 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,68 км². Диңгеҙ кимәленән 108 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6688 һәм автомобиль коды — WSF.
# Герсдорф (Хемниц)

Герсдорф (Хемниц) (нем. Gersdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4247 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,7 км². Диңгеҙ кимәленән 315 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9355 һәм автомобиль коды Z (элек: GC; HOT).
# Озера (Колпенка ҡушылдығы)

Озёра — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колпенка йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Озера (Колпенка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001005
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000100
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лондон университеты

Лондон университеты (ингл. University of London; неформ. London University, сокр. Lond. йәки, һирәгерәк, Londin) — Бөйөк Брита́нияның студенттар һаны буйынса икенсе университеты.

# Лондон университеты
## Тарихы һәм эшмәкәрлеге

1836 йылда ойошторола һәм ҡатмарлы структураға эйә. 18 колледжды һәм 11 институтты үҙ эсенә ала: Лондон эшҡыуарлыҡ мәктәбен, Лондон иҡтисад һәм сәйәсәт фәндәре мәктәбен, Лондон университеты колледжын һәм бер нисә үҙәк органдарҙы. Академик университет Лондонда ҙурлығы буйынса икенсе медицина мәктәбе булып тора. Англияның ҙурлығы буйынса өсөнсө урында торған университеты исеменә Дарема университеты менән дәғүәләшә. 1900 йылда Лондон университеты федераль структураны үтеп китә.
Лондон университеты колледжына (University College London) 1826 йылда, Оксфорд һәм Кембридж дини университеттарына донъяуи альтернатива сифатында, «Лондон Университеты» исеме аҫтында нигеҙ һалына.
Иң абруйлы технология колледжы — Лондон Империяһы колледжы — 2007 йылда үҙ аллы университет булып бүленә.
Дәрестәр 160 бинала алып барыла, уларҙың күп өлөшө Блумсбериҙың Лондон районында тупланған. Парижда бүлеге бар.
Бөтә донъянан студенттар уҡытыла.

# Лондон университеты
## Составы

Лондон университеты составына ошондай уҡыу йорттары инә:
* Биркбек (Birkbeck, University of London)
* Голдсмитс (Goldsmiths, University of London)
* Лондон король колледжы (king ' s College London)
* Лондон ҡала университеты (City, University of London)
* Лондон бизнес мәктәбе (London Business School)
* Лондон королева Мария университеты (London University of Queen Mary)
* Лондон университеты колледжы (University College London, UCL)
* Royal Holloway, University of London
* School of Oriental and African Studies (SOAS University of London)
* Hospital St George’Medical School ' s
# Тында

Тында — Рәсәйҙең Амур өлкәһендәге ҡала, Тында районының административ үҙәге.
2021 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 32 894 кеше йәшәй.
# Мефодий Моравский

Мефодий Моравский (Мефодий Солунский; 815, Фессалоники (Салоники), Византия империяһы — 6 апрель 885, Велеград, Бөйөк Моравия) — апостолдарға тиң, Византия миссионеры, Моравия архиепископы. Энеһе Кирилл менән ул славян алфавитын булдырыусы. Апостолдарға тиңдәр һәм словен уҡытыусыһы булараҡ ҙурлана.

# Мефодий Моравский
## Биографияһы

Солун хәрби лидеры Друнгария Лев ғаиләһенән. Атаһы тыумышы болгар славяны, Солун стратигы (хәрби генерал-губернатор) ярҙамсыларының береһе.
Ғалимдар Мефодий исеменең һуға сумылдырыу үткәнендәме йәки тонзур ваҡытында бирелгәнме икәнен белмәйҙәр. Уның донъяуи исеме Михаил тигән версия бар.
Ғаиләнең дуҫы һәм ҡурсалаусыһы, олуғ евнух Феоктист ярҙамы менән, ул славяндар йәшәгән Македонияла урынлашҡан Византия провинцияһы Славинияла хәрби-административ карьера эшләй. Ул үҙенең славян подданныйҙарының телен белгән.
Бәләкәй Олимп тип аталған һәм Кесе Азияла урынлашҡан постниктар монастырендә Мефодий монахлыҡ ҡабул итә, һуңыраҡ бер туған Константин да уға ҡушыла.

# Мефодий Моравский
## Биографияһы
### Моравия миссияһы

862 йылда Бөйөк Моравия кенәзе Ростислав илселәре Константинополгә уҡытыусылар саҡырып килә. Император һәм патриарх, был икәүҙе саҡырып алып, Моравияға ебәрәләр.
Христиандарҙы Рим йолаларына күсереү өсөн Моравияға килгән француз епископтары Мефодийҙы ҡулға алалар һәм төрмәгә ултырталар. Уның хаҡында бер кем дә белмәй, һәм Папа уның яҙмышын белгәнсе, Герман Людвигына азат итергә бойороҡ биргәнсе өс йыл самаһы ваҡыт үтә.
# Шолья (йылға)

Шолья — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/259 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Шолья (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015892
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101589
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сеуль

Сеуль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/957/5/155/25 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 254 км.

# Сеуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301881
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3