yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лоҡманов Хәлил Хәмит улы

Лоҡманов Хәлил Хәмит улы (29 ғинуар 1959 йыл — 10 ғинуар 2018 йыл) — СССР боксёры, СССР һәм Рәсәйҙең бокс буйынса тренеры. Ҙур халыҡ-ара турнирҙар, бөтә Союз һәм бөтә Рәсәй беренселектәре призеры, СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2003).

# Лоҡманов Хәлил Хәмит улы
## Биографияһы

Лоҡманов Хәлил Хәмит улы 1959 йылдың 29 ғинуарында Силәбе ҡалаһында тыуған. Иртә йәштән бокс менән әүҙем шөғөлләнә башлай, 1977 йылдан тренер Е. Л. Удачин етәкселегендә Силәбе металлургия заводы ҡарамағындағы спорт клубында әҙерлек үтә.
1975 йылда Ҡазанда юниорҙар араһында СССР чемпионатында еңеү яулай. 1976 йылда Ригала ошо ҡаҙаныштын ҡабатлай һәм Ташкентта бөтә Союз йәштәр уйындарында еңеү яулай. СССР спорт мастеры нормативын үтәй. 1978 йылда Липецк ҡалаһында СССР беренселегендә еңә, артабан Дублинда уҙған юниорҙар араһында Европа чемпионатында еңеү яулай һәм Берлинда халыҡ-ара туранирҙа бронза миҙалына эйә була. Был ваҡытта уға СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры дәрәжәһе бирелә.
1979 йылдан өлкәндәр кимәлендә СССР милли йыйылмаһы составында сығыш яһай. Алма-Атала халыҡ-ара турнирҙа бронза миҙалын яулай. Мәскәүҙә һәм Берлинда уҙған халыҡ-ара турнирҙарҙа ҡатнаша. Иваново ҡалаһында уҙған РСФСР беренселегендә икенсе урын яулай.
1980 йылда Дондағы Ростовта СССР чемпионатында ҡатнаша. 1982 йылда Болгарияла «Странджа» халыҡ-ара турнирында уңышлы сығыш яһай. 1982 йылда Донецкиҙа СССР чемпионатында бронза миҙалын яулай.
1981 йылда Силәбе дәүләт физик культура институтын тамамлай.
Спорт карьераһы тамамлағандан һуң тренер эшмәкәрлеген менән шөғөлләнә. 1984 йылдан Силәбе Махсуслашҡан олимпия резервы балалар һәм үҫмерҙәр мәктәбендә тренер-уҡытыусы булып эшләй. Һуңыраҡ Силәбе өлкәһе Төбәк бокс буйынс олимпия әҙерләү уҡыу үҙәге уҡытыусыһы була, Силәбе өлкәһенең бокс буйынса йыйылма командаһының тренерлыҡ составына инә. 2002—2008 йылдарҙа — бокс буйынса Рәсәй йыйылма командаһының тренерлыҡ составы ағзаһы.
Күп кенә һәләтле спортсылар әҙерләй, улар араһында Рәсәй чемпиондары, донъя чемпионаттары призерҙары (Сергей Ғәликәев һәм башҡалар) бар. Тренер эшмәкәрлегендә юғары ҡаҙаныштары өсөн 200З йылда Хәлил Лоҡманов Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры исеменә лайыҡ була.
Судья булараҡ бокс буйынса күп кенә ярыштарҙа ҡатнаша. АИБА халыҡ-ара категориялы судья.
2018 йылдың 10 ғинуарында Һатҡы ҡалаһында юниорҙар араһында Урал федераль округының беренселеге барышында вафат булған.
# Әбү Бәйһәс

Әбү Бәйһәс Һайсам ибн Жәбир (ғәр. أبو بيهس هيصم بن جابر‎, аҡыл. в 713 в Мәҙинә) Абу́ Ба́йхас Ха́йсам ибн Джа́бир — ислам дин әһеле, бәйһәсиҙәр фирҡәһе эпонимы

# Әбү Бәйһәс
## Инаныстары

Ул ҡол ҡыҙҙарҙы кафырҙарға һатҡан өсөн Ибраһим менән Мәймүн ибн Хәлитте (мәймүниҙәр) көфөрлөктә ғәйепләп сыға. Ул шулай уҡ, гонаһ ҡылыуы тураһында белмәй гонаһҡа батҡан мосолманға тәкфир эшләмәгәндәре өсөн, вакифиҙарҙы динһеҙ тип һанаған
Әл-Вәлид I хәлифә идара иткән осорҙа Хәжәж ибн Йософ тарафынан эҙәрлекләнә һәм Мәҙинәлә йәшенә, әммә тиҙҙән ҡулға алына һәм зинданға ултыртылаа. Әбү Бәйһәстең һуңғы теләге — Мәҙинәләге кескәй ҡыҙын ғаиләһенә ҡайтарыуҙарын һорай. Әл-Вәлидтең бойороғо буйынса Әбү Бәйһәстең ҡулдарын һәм аяҡтарын ҡырҡалар, һуңынан үлтерәләр.
# Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге оло ҡарағас

Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге оло ҡарағас — төбәк әһәмиәтендәге ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы. Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге реликт йөҙйәшәр ҡарағас.

# Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге оло ҡарағас
## Тасуирламаһы

Ерәнағас йылғаһының (Таналыҡтың уң ҡушылдығы) таулы һул яры буйлап ташлы далала яңғыҙ үҫкән Сукачев ҡарт ҡарағасы. Ағастың бейеклеге яҡынса 13 м, диаметры күкрәк тәгәлендә 72 см, ҡоласы 225 см. Көньяҡ Урал аръяғы далаларында иң ҡарт ағас булып һанала — 170 йәш тирәһе. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2003 йылдың 19 июнендәге No146 «Тәбиғәт объекттарын һәм комплекстарын республика әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡылары тип иғлан итеү тураһында» ҡарары менән төбәк әһәмиәтендәге ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә. Айырыуса һаҡланыусы тәбиғәт ҡомартҡыһының дөйөм майҙаны 0,1 га. Гөлсинә Мәғәфүрова был тәбиғәт ҡомартҡыһы ҡарағас тураһында «Башҡортостан» республика гәзитендә (02 май 2017 йыл номерында) ошолай тип яҙа:
* ... Юлбарыҫ ауылынан биш саҡрым алыҫлыҡтағы меңйәшәр ҡарағас – ауылыбыҙҙың йөҙөк ҡашы. ... Меңйәшәр ҡарағасҡа кеше күп килә, уның янында туҡталып, теләк теләйҙәр. Ауырыуҙарға – дауаһын, аҙашҡандарға юл күрһәткән маяҡ, шанлы һәм данлы тарихыбыҙҙың тере хәтере, рухи көс биргән илаһи бер мөғжизәгә тиң меңйәшәр ҡарағас янында барыһы ла нисектер таҙарынып, яман уйҙарҙан арынып, үҙҙәренә көс һәм рух алғандай тойола...»

# Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге оло ҡарағас
## Этимологияһы

Беҙҙең республикала ҡарағастар бик күп ултыртылған. Ағасты немец әсирҙәре ултыртҡан тип әйтәләр. Моғайын шул ҡарағастарҙан немец әсирҙәре үҙҙәренә карта яһағандыр тигән фараз бар, сөнки Хәйбулла, Йылыйыр һәм Баймаҡ райондарында бер үк йылғы шундай ағастар үҫә. Икенсе фаразлау ошолай. 1769 йылда Екатерина II указы менән Башҡортостанға немец ғалимы Петр Симон Паллас экспедицияһы ебәрелә. Уның төп маҡсаты еребеҙҙең файҙалы ҡаҙылмаларын, тәбиғәтен өйрәнеү, еребеҙҙе тасуирлау була. Экспедиция ваҡытында ер аҫтындағы файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтарын ҡоролоҡҡа бирешмәгән, күп йыл йәшәгән бер ағас менән билдәләгәндәр. Ағасты тәрбиәләп үҫтереү өсөн Паллас кеше яллаған. Өсөнсө фаразлау буйынса был ылыҫлы ағас юлсыларға маяҡ ролен үтәгән. Юлсылар шуларға ҡарап юл тотҡандар

# Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге оло ҡарағас
## Әһәмиәте

Ҡарт ҡарағас Урал аръяғында ылыҫлы урмандарҙың дендрохронологияһы һәм фитогеографияһы өсөн ҙур ғилми ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Был ҡарағастың үҫеүе, шулай уҡ был тоҡомдоң дала зонаһындағы тағы бер нисә пунктта (Ирәндек һыртының көньяҡ армыттары) үҫеүе тарихи осорҙа утрау ҡарағастарының көньяҡ сиге уларҙың хәҙерге таралыуына ҡарағанда күпкә көньяҡтараҡ үтеүен күрһәтә. Урал аръяғы дала зонаһының ҡоро климаты шарттарында ҡарағастың уңышлы үҫә алыу мөмкинлеге тураһындағы һығымта ошонан килә лә инде. Тәбиғәт ҡомартҡыһы ғилми-танып белеү һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтенә эйә.
# Спетиҙа Ҡотҡарыусы Ғайса сиркәүе

Спетиҙа Ҡотҡарыусы Ғайса сиркәүе (грузин: სპეთის მაცხოვრის სახელობის ეკლესია), көнбайыш Грузияла Имерети төбәгендәге урта быуат грузин православ сиркәүе. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.

# Спетиҙа Ҡотҡарыусы Ғайса сиркәүе
## Тарихы

Ҡотҡарыусы Ғайса сиркәүе Квирила йылғаһы үҙәнендәге Квирике тауының түбәһендә Спети ауылынан алыҫ түгел урынлашҡан. Имерети төбәгенең Бахере ҡалаһынан көнсығышҡа ҡарай 16 саҡрым алыҫлыҡта ята. Сиркәү шулай уҡ Ҡотҡарыусы Ҡайса Пәйғәмбәр сиркәүе булараҡ билдәле, шуға күрә ҡалала шул уҡ исемле һуңғы урта быуат сиркәүе лә бар. 1920 йылда ошо төбәкте өйрәнеүсе Эквтиме Такаишвили сиркәүҙең ярым емерек хәлдә булыуын билдәләй. Сиркәү 1938 йылда байтаҡ йүнәтелә.

# Спетиҙа Ҡотҡарыусы Ғайса сиркәүе
## Архитектураһы

Сиркәү эре ҡомташ плиталарҙан төҙөлгән. Был ҙур булмаған сиркәү тышҡы тура мөйөштә урынлашҡан ярым түңәрәк абцисс менән. Сиркәүҙең көньяҡ һәм көнбайыш фасадында ҡапҡаһы бар. Бер тәҙрәһе көнбайыш яҡҡа, икенсеһе көньяҡ яҡҡа ҡарай, тәҙрәнең семәрле биҙәктәре зыян күргән. Көнсығыш тәҙрәнең ике яғында урта быуат алфавиты менән яҙылған саҡ беленерлек кенән яҙыуҙар бар.
Сиркәү өс арка ярҙамында торған көмбәҙ менән ҡапланған. Бейек иконостасын һаҡлау маҡсатында Тбилисиҙағы Милли музейға алғандар. Иконостасы үлән орнаменты менән биҙәлгән, әммә дымлылыҡ арҡаһында уның төҫө юҡҡа сыҡҡан. Ҡапҡа алдында тура мөйөшлө таш пьедестал өҫтөндә ҙур ағас тәре урынлашҡан, ул ҡасандыр көмөш япраҡтар менән ҡапланған булған. Сиркәү күп һунарсыларҙың хөрмәт итеү урыны булған, бинала шуға күрә күп болан мөгөҙҙәре ҡуйылған.
# Нядэ-Юган

Нядэ-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лонгот-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Нядэ-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034050
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303405
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Смаҡов

Смаҡов — фамилия.
* Буҙан Смаҡов — йөҙ башлығы. 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.
* Смаҡов Илфаҡ Мөзип улы (1940—1993) — йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1985), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1989).
* Смаҡов Муса Ғәтиәтулла улы (1885 — ?) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, Тамъян ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шағәле Шаҡман вариҫы.
# Алине-Нярый-Тиби-Кикя

Алине-Нярый-Тиби-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Луслака-Кикя йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Алине-Нярый-Тиби-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064720
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306472
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Меева

Меева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хорса йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Меева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036784
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003678
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Кумена

Оло Кумена — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Быстрица йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Оло Кумена
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034594
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103459
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Каз

Оло Каз — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/585/102/2/36 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6 км.

# Оло Каз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009844
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200984
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фалькенау (Саксония)

Фалькенау (Саксония) (нем. Falkenau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1 953 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,08 км². Диңгеҙ кимәленән 321 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9569 һәм автомобиль коды FG.
# Штанау

Штанау (нем. Stanau) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 141 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,25 км². Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7806 һәм автомобиль коды — SOK.
# Оло Сусай

Оло Сусай — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 334 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Сусай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100563
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мачек (Маныч ҡушылдығы)

Мачек — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Маныч йылғаһының һул ярына тамағынан 316 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мачек (Маныч ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500712107000016361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001636
* Бассейн коды — 05.01.05.007
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эшһеҙлек

Үҙегеҙгә эш талап итегеҙ! Эш бирмәһәләр икмәк һорағыҙ! Икмәк бирмәһәләр үҙегеҙ алағыҙ!
Эшһеҙлек — илдәге эшкә һәләтле кешеләрҙең бер өлөшөнөң үҙенә яраҡлы эш таба алмауы; социаль-экономик бәлә. Йәше буйынса эшкә һәләтле кешеләрҙең (ғәҙәттә 15-18 йәштән 60-65 йәшкә тиклем) эшһеҙ булыуы. Улар эш хаҡы алмай. Ҡайһы бер илдәрҙә эшһеҙҙәрҙе яҡлаусы социаль селтәрҙәр бар.
Эшһеҙлек кимәлен биләләү өсөн илдәге йәше буйынса эшһеҙҙәр һанын шул йәштәге дөйөм кешеләр һанына бүлергә кәрәк. Эшһеҙлек кимәле бик күп күренештәргә бәйле, шул иҫәптен хөкүмәттең урта йәштәге кешеләргә мөнәсәбәтенән. Эшһеҙлек йәмғиәттә насар күренеш.
Ниндәйҙер кимәлдәге эшһеҙлек тәбиғи күренеш. Тулы мәшғүллек бөтә кеше лә эшләй тигәнде аңлатмай. Хөкүмәт эш урындары булдырырға тырыша.
Элекке СССР-ҙа 1930 йылда уҡ беҙҙә эшһеҙлек бөтөрөлдө тип иғлан ителһә лә, миллионлаған кеше нахаҡҡа лагерҙарға ебәрәлеүенә, төрлө «бөйөк төҙөлөштәргә» алыныуына ҡарамаҫтан, был идеологик лозунг хәҡиҡәткә тура килмәй.
Эшһеҙлек ауыл ерҙәрендә, йәштәр араһында күп.
# Борнштедт (Айслебен)

Борнштедт (Айслебен) (нем. Bornstedt (bei Eisleben)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 851 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,3 км². Диңгеҙ кимәленән 217 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6295 һәм автомобиль коды — MSH.
# Беренсе Май урамы (Өфө)

Май урамы — Өфө ҡалаһының Орджоникидзе һәм Калинин райондары биләмәһендә урынлашҡан һәм Черниковка биҫтәһенең үҙәк урамы булып тора. Урам көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай Еңеү паркынан алып Машиналар төҙөү урамына тиклем һуҙыла.

# Беренсе Май урамы (Өфө)
## Тарихы

Беренсе май урамы, Черниковск ҡалаһының (Черниковка) көнбайыш һәм көнсығыш өлөштәрен тотоштырған магистраль кеүек, төҙөлөштән буш урында барлыҡҡа килгән.
«Яңы» тип аталған урам Өфө районының картуф баҫыуында төҙөлә. Ул 1940 йылдар аҙағында ике йортто төҙөү менән башлана (хәҙер Беренсе май адресы буйынса урынлашҡан 38, 40-сы һанлы йорттар) һәм бер үк ваҡытта ҡапма-ҡаршы яғында ла төҙөлөштәр бара. Көнбайыш (үрге) өлөшө Сталин проспекты тип йөрөтөлә һәм унда типик булған «сталинка» торлаҡтар һалына, улар дәүерҙең мәҙәни мираҫы тип таныла.
Урамда Орджоникидзе һарайы (архитектор Н. Шабаров), шулай уҡ данлыҡлы «Һигеҙ ҡатлы» бина (архитекторҙар М. Лысогорский, В. Голосов һ. б.) — 1949 йылда төҙөлгән ҡалала ике тәүге бейек йорт бар. Аҫтараҡ немец хәрби әсирҙәре ҡулы менән төҙөлгән «Еңеү» кинотеатры (архитектор М. С. Яшвин) урынлаша. . Шул ваҡытта уҡ урам И. Сталин хөрмәтенә атала. Власҡа Никита Хрущев килгәс, урам яңынан Беренсе май урамы тип үҙгәртелә.
Урамдың көнсығыш (аҫҡы) өлөшөндә бер төрлө үҙенсәлекһеҙ «хрущевкалар» төҙөлә. Дөйөм алғанда, урам етди төҙөкләндереүгә дусар булмай һәм дөйөм һыҙаттарында илле йыл элекке йөҙөн һаҡлай.

# Беренсе Май урамы (Өфө)
## Транспорт

Беренсе май урамы троллейбус, автобус һәм маршрут таксиҙары менән тәьмин ителә.

# Беренсе Май урамы (Өфө)
## Биналар һәм ҡоролмалар

* Өфө дәүләт нефть техник университетының Йәштәр Һарайы
* Һигеҙ ҡатлы бина
* «Еңеү» кинотеатры
* Химиктар мәҙәниәте һарайы
* «Черниковка» сауҙа комплексы
* «Беренсе май» мәҙәниәт һәм ял паркы
* «Май» универмагы (элек — Калинин универмагы)

# Беренсе Май урамы (Өфө)
## Һәйкәлдәр

* Серго Орджоникидзе Һәйкәле
* Бөйөк Ватан һуғышы һалдатына һәйкәл
# Бозор ауыл Советы (Баҡалы районы)

Бозор ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Бозор ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Ауыл биләмәһенең составы

Ауыл биләмәһе состаавына 4 тораҡ пункты инә:
# Грузияның дәүләт музейы

Грузияның Симон Джанашиа ис. музейы - (рус. Музей Грузии им. Симона Джанашиа, груз. სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი) - элгәре Грузияның Дәүләт тарих музейы булараҡ билдәле ине, унда бик мөһим археологик табылдыҡтар һаҡлана.

# Грузияның дәүләт музейы
## Тарихы

Музей 1852 йылдың 10 майында Кавказдағы Рәсәй географик йәмғиәтенең департаменты тарафынан ойошторолған һәм по немец ғилми хеҙмәткәре Густава Радде инициативаһы менән 1867 йылда Кавказ музейы тип үҙгәртелгән. Грузия бойондороҡһоҙ республикаға әүерелгәс (1918), 1919 йылда музей Грузия Музейы тип атала башлай.
Коллекцияһының төп өлөшө, 1921 йылда большевиктар власҡа килгәс, Европаға оҙатылған була һәм Грузия Совет Социалистик Республикаһына (Совет Грузияһы) эмиграциялағы грузин ғалимы Эквтиме Такаишвили тырышлығы менән 1945 йылда ҡайтартып алына.
1947 йылда музей грузин тарихсыһы Симон Джанашия исемен йөрөтә башлай.
1981 йылда Мәскәүҙә грузин колонияһы булған ваҡыттан ҡалған XVIII быуат башы бинаһында Грузия Музейы филиалы асыла (адресы - Большая Грузинская урамы, 5 се йорт
Музей советтан һуңғы 1990-сы йылдарҙа бик ныҡ бөлөнә. 1991—1992 йылдарҙағы хәрби түңкәрелеш осоронда зыян күрә, һуңғараҡ коллекцияһының бер өлөшөн янғын юҡҡа сығара.
2004 йыл ахырында Грузияның сәнғәттәр музейы берҙәм музейҙар системаһына инә (Грузин милли музейы).
Музей Тбилиси ҡалаһы үҙәгендә бер нисә бинаны биләй, төп экспозиция Руставели проспектында урынлашҡан. Музейҙың төп бинаһы 1910 йылда Николая Северов проекты буйынса элекке туҙған бина урынында төҙөлгән. Ҡоролманың биҙәлешендә урта быуат грузин декоры элементтары ҡулланылған.
# Мостовая (Сива ҡушылдығы)

Мостовая — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мостовая (Сива ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015489
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101548
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һарыстан (Силәбе өлкәһе)

Һарыстан (рус. Сыростан)—Силәбе өлкәһе Мейәс ҡала округындағы ауыл.

# Һарыстан (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Ауылдың майҙаны 254 гектар тәшкил итә. Территорияның бер өлөшөндә торлаҡ һәм сәнәғәт төҙөлөшө урынлашҡан. Ҡалған майҙанын ҡайын сауҡалыҡтары, ваҡ ҡыуаҡлыҡ, һаҙлыҡлы урындар һәм тәпәш тау битләүҙәре биләй.
Ауылдан төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан Һарыстан йылғаһы аға. Ауыл биләмәһендә ҙур булмаған быуалар бар. Көнбайыштан йылғаға ике шишмә ҡушыла. Шишмәнең береһе Батькин Покос төбәгенән башлана, ә икенсеһе ҡар ирегән һәм ҡойма ямғырҙар яуған осорҙа ғына аға.
Төньяҡ-көнсығыштараҡ, бер саҡрым алыҫлыҡта, шул уҡ атамалы тимер юл станцияһы һәм станция ҡасабаһы урынлашҡан. Көнсығышта, өс километр алыҫлыҡта, Известная тауы менән «Солнечная долина» тау саңғыһы үҙәге урынлашҡан.

# Һарыстан (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

1756 йылда ауылға иҫке Себер трактында почта станцияһы булараҡ нигеҙ һалынған. Һарыстан аша Александр I, Александр II, В. А. Жуковский һәм башҡа сәйәхәтселәр уҙып киткәндәр. Һуңыраҡ Һарыстанда оҙатыу пункты барлыҡҡа килә. Граждандар һуғышы ваҡытында бында һуғыш хәрәкәттәре була. 1918 йылдың 18 июнендә аҡтар тарафынан баҫып алына, ә 22 июндә Уралда Ҡыҙыл армияны ойоштороусыларҙың береһе булған Иван Михайлович Малышевты иптәштәре менән бергә аталар.

# Һарыстан (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Ауылдың атамаһы башҡортса һары лагерь тигәнде аңлата.

# Һарыстан (Силәбе өлкәһе)
## Халыҡ һаны

Һарыстан халҡы йылдан- йыл кәмей, сөнки кешеләр башҡа ерҙәргә күсенәләр.

# Һарыстан (Силәбе өлкәһе)
## Билдәле шәхестәр

Был ауылда совет ғалимы, металлург Бояршинов Михаил Иванович (1904—1988) тыуған.
# Әбделсәлих Әбделмәнов

Әбделсәлих Әбделмәнов (1793—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Әбделсәлих Әбделмәнов
## Биографияһы

Әбделсәлих Әбделмәнов (Әбделсәлих Әбделмән улы Дүскәев) Ырымбур губернаһы Бүләр улусы (хәҙерге Татарстан Республикаһының Минзәлә районы) Мышыға ауылында йәшәгән. Зауряд-сотник булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.

# Әбделсәлих Әбделмәнов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры

# Әбделсәлих Әбделмәнов
## Ғаиләһе

Улдары — Шаһингәрәй (1827—?), Мөхәмәтгәрәй (1832—?)