yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Америка тәбиғәт тарихы музейы

Америка тәбиғәт тарихы музейы (ингл. American Museum of Natural History) — Манхеттенда (Нью-Йорк, АҠШ) урынлашҡан донъялағы иң ҙур музейҙарҙың береһе.
Парк зонаһы менән музейҙың 46 экспозиция залы булған 25 бергә тоташҡан бинаһы, тикшереүҙәр үткәрә тоған лабораторияһы, китапханаһы бар.
Музейҙың 32 миллиондан артыҡ экспонаты бар, уларҙың тик аҙ өлөшө генә бер юлы күрһәтелә ала . Музейҙа 200-ҙән артыҡ кеше эшләй, музей йыл һайын 100-ҙән артыҡ экспедицияны спонсорлай.

# Америка тәбиғәт тарихы музейы
## Башҡа сайттар

* AMNH American Museum of Natural History main website
* History of the AMNH 2007 йыл 11 ноябрь архивланған.
* Library collection is searchable online.
* ↑ No. 7 American Museum of Natural History, New York City (билдәһеҙ). World's Most-Visited Museums. Дата обращения: 20 май 2012. Архивировано 20 май 2012 года.
* ↑ http://www.amnh.org/about/programs.php
# Кесе Решемка

Кесе Решемка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2413,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Решемка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013773
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001377
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бурһыҡ (мәғәнәләр)

Бурһыҡ — йәнлек атамаһы. Топоним булараҡта таралған.

# Бурһыҡ (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Бурһыҡ — йәнлек.
* Бурһыҡ (Ҡалтасы районы) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.
* Бурһыҡ (Татарстан) — Татарстандың Аҡтаныш районындағы ауыл.
* Бурһыҡ (Шаран районы) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл.
# Анница

Анница (Кочуга) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Анница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016584
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001658
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мария Бакалова

Мария Бакалова (болг. Мария Бакалова, 4 июнь 1996 йыл) — Болгария актрисаһы. «Борат 2» псевдодокументаль комедия фильмында уйҙырма ҡаҙаҡ репортеры Борат Сагдиевтың ҡыҙы Тутар Сагдиева ролен башҡарыусы булараҡ билдәле. Был фильм арҡаһында Мария «Оскар», «Алтын глобус», «BAFTA», киноактерҙарҙың Америка Гильдияһы бүләктәренә һәм Critics' Choice Movie Award "Икенсе пландағы иң яҡшы актриса номинацияһында премияға лайыҡ булған беренсе болгар актрисаһы булып тора.

# Мария Бакалова
## Биографияһы

Мария Бакалова алты йәшендә йыр һәм һыбыҙғыла уйнау дәрестәрен ала башлай.
Бургаста Милли сәнғәт мәктәбен «драма» һөнәре буйынса тамамлай. Һуңғараҡ Крастьо Сарафов исемендәге театр һәм кино сәнғәтенең Милли академияһында драма сәнғәте курсын тамамлай һәм 2019 йылда уҡыуын тамамлай

# Мария Бакалова
## Актёрлыҡ карьераһы

Болгар фильмдарҙа төшөп, актерлыҡ карьераһын башлай, «Трансгрессия» (2018) һәм «Һуңғы ҡыңғырау» (2020) фильмдарында төшә. Билдәлелекте «Борат 2» фильмында Тутар Сагдиева ролен башҡарып ала. Республика сәйәси эшмәкәре Руди Джулианиға интим шарттарҙа ул интервью алырға тәҡдим иткән эпизод уға бөтә донъяға танылыу килтерә. Бакалованың уйыны тәнҡитселәр тарафынан юғары баһалана: IGN журналы фильмда актрисаһының күренеүен «фантастик табыш» тип иҫәпләй, ә LA Times тип уның башҡарыуын «иҫ киткес» тип баһалай. Мария «Оскар», «Алтын глобус», «BAFTA», киноактерҙарҙың Америка Гильдияһы бүләктәренә һәм Critics' Choice Movie Award "Икенсе пландағы иң яҡшы актриса номинацияһында премияға лайыҡ булған беренсе болгар актрисаһы булып тора.
2020 йылдың ноябрендә Бакалова Creative Artists Agency менән контракт төҙөй.

# Мария Бакалова
## Фильмографияһы

| Йыл | Фильмдың исем | Ролдәр | Режиссёр |
| 2017 | XIIa | Милена | Магдалина Ралчева |
| 2018 | Ангел | Анжела | Лечезар Петров |
| 2018 | Трансгрессия | Яна | Вал Тодор |
| 2019 | Көтөлмәгән хәл арҡаһында | Таксилағы ҡыҙ | Петр Чивийский |
| 2019 | Хыял ҡыҙы | Хыял ҡыҙы | Петр Чивийский |
| 2019 | Атай | Валентина | Кристина Грозева Петр Вальчанов |
| 2020 | Һуңғы ҡыңғырау | Александра | Ивайло Пенчева |
| 2020 | Борат 2 | Тутар Сагдиева | Джейсон Волинер |
# Гриша (хикәйә)

Гриша — А. П. Чехов хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған, ошо йылдың 18 апрелендә Осколки журналының ун дүртенсе һанында тәүге тапҡыр баҫылған.

# Гриша (хикәйә)
## Баҫмалар

Хикәйәнең сюжетын Чеховҡа Виктор Билибин тәҡдим иткән, ул 1886 йылдың 14 мартындағы хатында яҙыусыға былай тип яҙған : «Мин Һеҙгә мәҡәләләрегеҙ өсөн һирәк-һаяҡ темалар ебәргеләрмен…» (ГБЛ). 1886 йылдың 14 мартындағы хатында ул Чеховҡа вәғәҙә иткән бер теманы тәҡдим итә: «Бәләкәй бала Федяның (2—3—4 йәштәр тирәһе) психологияһы. (хикәйә)».
Тәүге тапҡыр хикәйә 1886 йылдың 18 апрелендә юмористик әҙәби-нәфис Осколки аҙналыҡ журналында баҫыла. Әҙ генә үҙгәртелгән версияһы Чехов тарафынан 1899—1901 йылдарҙа нәшерсе Адольф Маркс баҫтырған яҙыусының әҫәрҙәр йыйынтығының беренсе томына индерелә.
Чехов тере саҡта был хикәйә венгр, немец, серб-хорват, чех телдәренә тәржемә ителә.

# Гриша (хикәйә)
## Сюжет

Ике йәш тә һигеҙ айлыҡ Гриша тигән малай тирә-яҡ донъяға үҙенең тәүге аҙымдарын әҙерәк үҙ һүҙле холоҡло ҡараусыһы компанияһында яһай, хатта ҡараусыһынан бер йотом алкоголь дә ҡабул итә. Кискеһен Гриша әсәһенә ҡайҙа булыуы һәм ниҙәр күреүе тураһында һөйләй. Уның һаулығы әҙ генә зыян күргәнлектән, әсәһе уны касторка майы менән дауалай.
Гришаның прототибы булып яҙыусы Н. А. Лейкиндың тәрбиәгә алынған улы Федя тора. 1884 йылда Федя яҙыусының өйөнә килтереп ташлана һәм 1886 йылдың июнендә малай яҙыусы тарафынан уллыҡҡа ҡабул ителә. Лейкин Чеховҡа бер нисә тапҡыр малайҙың тормошо тураһында яҙған була. Чехов 1885 йылда Лейкиндарҙа була һәм малайҙы гелән иҫкә төшөрә.
# Орда (йылға)

Орда — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Новосибирск һыу һаклағысы (Обь) йылғаһының һул ярына тамағынан 3081 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Орда (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004183
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200418
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Арҙаҡты (һырт)

Арҙаҡты (Әрҙәкте) — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.

# Арҙаҡты (һырт)
## Ҡылыҡһырлама

Бөрйән районы буйлап Кесе Нөгөш йылғаһы тамағынан Берәтәк йылғаһы (Нөгөш йылғаһы ҡушылдығы) тамағына тиклем меридиональ йүнәлештә һуҙылған.
Оҙонлоғо 30 км, көньяҡ өлөшөнөң киңлеге 8 км, абсолют бейеклеге 762 м (Ҡарағай Маяҡ тауы). Һыртта бейеклеге 500—762 м булған 9 түбә айырылып тора. Төньяҡ өлөшө тар, битләүҙәре текә, яҫы түбәле Маяҡ тауы (абсолют бейеклеге 757 м) айырыла. Көньяҡ өлөшө оҙонлоғо 2—6 км, бейеклеге 300 м ашыу булған 5 ваҡ һырттан тора.
Рельефының йырғыланыу тәрәнлеге төньяҡ өлөшөндә яҡынса 300 м, үҙәк өлөшөндә — 350 м, көньяҡ өлөшөндә — 250 м. Йылға үҙәндәре (тәрәнлеге яҡынса 200 м) А. меридиональ һәм киңлек йүнәлешендә киҫә, сикләнгән тәрән соҡорҙары бар. Өҫкө рифейҙың елмәрҙәк свитаһының кварцитлы ҡомташтары, алевролиттары һәм һәүерташтарынан тора.
Ландшафтарҙың бейеклек бүлкәтлеге күҙәтелә: көнбайыш битләү итәктәрен киң япраҡлы имән һәм йүкә, көнсығышын — ҡарағай ҡатыш ҡайын, саған, йыла урмандары биләй, ҡарағас осрай. Үҙәк өлөшөндә йыла‑йүкә, өҫкө өлөшөндә имән-йүкә-ҡайын урмандары үҫә.
Һырттың көньяҡ өлөшө “Алтын Солоҡ” заказнигына инә. Исеме “арҙаҡлы” һүҙенән алынған.
# Барели

Барели, ҡайһы берҙә Барейли (һинд बरेली, урду بریلی‎, ингл. Bareilly i/ — Һиндостандың Уттар-Прадеш штатының төньяҡ өлөшөндәге ҡала. Шул исемдәге округтың административ үҙәге.

# Барели
## Географияһы

Абсолют бейеклеге диңгеҙ кимәленән 165 метр. Рамганга йылғаһы буйында, Лакхнауҙан төньяҡҡа 252 км һәм Нью-Делиҙан көнсығышҡа табан 250 км алыҫлыҡта, Уттаракханд штаты сигендә урынлашҡан. Гималай һырттары ҡаланан төньяҡҡа табан 40 саҡрым алыҫлыҡта башлана.

# Барели
## Халҡы

2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡала халҡы 979 933 кеше тәшкил итә. Халыҡтың грамоталылыҡ кимәле: 84 % (2011 йылға), 2001 йылда был күрһәткес 81 % тәшкил итә. Һиндуизм инаныслылар 52 %, мосолмандар — 34 %, сикхтар — 10 %, башҡа диндәр — 4 % тәшкил итә. Төп телдәргә һинд , инглиз, урду һәм пәнжәби телдәре инә.
Йылдар буйынса ҡала халҡының һаны динамикаһы:
| 1991 | 2011 | 2013 |
| 587 211 | 720 315 | 864 270 |
Сығанағы:

# Барели
## Транспорты

Барели аша № 24 (Дели — Барели — Лакнау) һәм № 74 һанлы милли шосселар үтә (Дехрадун — Барели). Илдең төньяғындағы ҙур ҡалалар менән тимер юл бәйләнеше бар, ҡаланы 6 тимер юл станцияһы хеҙмәтләндерә. Яҡындағы аэропорттар Дели һәм Лакнауҙа урынлашҡан (икеһенә лә алыҫлығы яҡынса 250 км).
# Россь-Юган

Россь-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Россь-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028602
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302860
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Таганрог хәрби-тарих музейы

Таганрог хәрби-тарих музейы — Таганрог ҡалаһындағы дәүләткә ҡарамаған беренсе музей, ҡаланың йәмле үҙәк районында, диңгеҙ ярына яҡын ғына, «ЮГ — Художестолы сүкеү» предприятиеһы администрация корпусының тәүге ҡатында урынлашҡан.

# Таганрог хәрби-тарих музейы
## Музей тарихы

Музей коллекцияһын йыйыу 2004 йылдың 9 майында башлана: «Авто-Ретро Таганрог» клубы барлыҡҡа килә. Артабанғы осорҙа бер нисә берәмек авто- һәм мототехника булдырыла һәм яңыртыла, элекке хәленә ҡайтарыла. 2008 йылдан клуб эшмәкәрлеге концепцияһы хәрби-тарихи йүнәлеш ала. 2010 йылдың 6 майында даими эшләүсе экспозиция асыла. Был ваҡытта экспозиция иҫәбендә бер нисә мең экспонат була. 2012 йылдың июлендә «Таганрог хәрби-тарих музейы» исеме рәсми статус ала.
Музей янында хәрби-тарихи клуб эшләй, был клуб Дондағы Ростов, Воронеж, Волгоград, Новочеркасск, Киев, Одесса, Брест, Берлин һәм башҡа ҡалаларҙа хәрби баталияларҙы яңыртыуҙа ҡатнаша.
2014 йылдың 25 октябрь төнөндә «ЮГ — Художестволы сүкеү» предприятиеһының музей урынлашҡан өс ҡатлы администрация бинаһы тулыһынса янып юҡҡа сыға. Янған музейға ярҙам итеү өсөн 2014 йылдың ноябрендә ҡала мәҙәниәт Һарайында шәфҡәтлек концерты үткәрелә, ә 2 декабрҙә Таганрог йәштәр үҙәгендә Нонна Малыгинаның йәштәр театры спектакле премьераһы була.

# Таганрог хәрби-тарих музейы
## Музей экспозицияһы
### Авто- һәм мототехника

* Йөк машинаһы ГАЗ_АА
* Еңел внедорожник (бөтә ерҙән дә үтә алыуға эйә автомобиль) ГАЗ-67Б, ГАЗ-67 ,ГАЗ_АА
* Бронялы автомобиль БА-64
* Автомобиль Opel P4
* Автомобиль Opel Olympia
* Мотоцикл ТИЗ-АМ-600
* Мотоцикл ИМЗ_М-72
* Мотоцикл BMW R12
* Мотоцикл Victoria Aero
* Мотоцикл NSU 251OSL

# Таганрог хәрби-тарих музейы
## Музей экспозицияһы
### Ҡорал макеттары

* Шпагин пистолет-пулемёты (ППШ-41)
* Судаев пистолет-пулемёты (ППС-42, ППС-43)
* Токаревтың үҙе зарядланыусы винтовка (СВТ-40)
* Томпсон пистолет-пулемёты
* Мосин винтовкаһы
* Наган системаһы револьверы
* Пистолет ТТ-30, ТТ-33
* Макаров пистолеты
* Авиация пушкаһы ВЯ-23
* Дегтярёв пехота пулемёты (ДП-27)
* Дегтярёв танк пулемёты (ДТ)
* Дегтярёв танкка ҡаршы мылтығы (ПТРД)
* Симонов танкка ҡаршы мылтығы (ПТРС)
* Пулемёт MG-34
* Пистолет-пулемёт MP-40
* Винтовка Mauser 98k
* Пистолет Mauser C96
* Пистолет Walther P38
* Пистолет Parabellum

# Таганрог хәрби-тарих музейы
## Музей экспозицияһы
### Башҡа экспонаттар

Һуғыш припастары макеттары, һалҡын ҡорал, форма, документтар, фронт көнкүреше әйберҙәре һәм башҡа ҡомартҡылар.
# Северная Уньша

Северная Уньша — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 289 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Северная Уньша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009236
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200923
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мокр. Черновка

Мокр. Черновка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1398/44/88/2 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мокр. Черновка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008456
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100845
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡотлогилдин Мырҙабай Мырҙагилде улы

Ҡотлогилдин Мырҙабай Мырҙагилде улы (10 июнь 1918 йыл — 10 июль 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының айырым элемтә эскадроны телефонисы, гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

# Ҡотлогилдин Мырҙабай Мырҙагилде улы
## Биографияһы

Мырҙабай Мырҙагилде улы Ҡотлогилдин 1918 йылдың 10 июнендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1916 йылдың 3 сентябрендә) Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы) Хөсәйен ауылында тыуған.
* 1939 йылда Дәүләкән комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Тәүҙә пулемётсы, һуңыраҡ 21-се айырым химик һаҡлау взводының отделение командиры, 15-се айырым элемтә гвардия эскадроны телефонисы булып хеҙмәт итә.
* 1946 йылда демоблизацияланғандан һуң Дәүләкән районы «Өршәк» колхозында эшләй

# Ҡотлогилдин Мырҙабай Мырҙагилде улы
## Батырлығы

Гвардия сержанты Ҡотлогилдин Мырҙабай Берлин йүнәлешендә һөжүм итеүсе полк штабы менән дивизияның авангард полк штабы араһында телефон элемтәһен өҙлөкһөҙ тәьмин итә. Дошмандың көслө ут аҫтында оператив элемтә линияһында булған зыянды бөтөрә. Арыу-талыу белмәй, ялһыҙ, батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтеп, дивизия штабын һөжүм итеүсе ғәскәр менән етәкселек итеүҙә булышлыҡ итә. Был батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була

# Ҡотлогилдин Мырҙабай Мырҙагилде улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
# Мейәс ҡала округы

Мейәс ҡала округы — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе составындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Мейәс ҡалаһы. Тура Мейәс ҡалаһы административ-территориаль берәмегенә тура килә (райондар составына индерелмәгән).

# Мейәс ҡала округы
## Тарихы

Ҡала округы статусы һәм сиктәре Силәбе өлкәһенең 2004 йылдың 26 авгусында ҡабул ителгән № 261-ЗО ҡарары нигеҙендә «Мейәс ҡала округы статусы һәм сиктәре тураһында» законы менән билдәләнгән.

# Мейәс ҡала округы
## Халҡы

Башҡорттар — 5752 кеше (2010 йыл)

# Мейәс ҡала округы
## Ҡала округы составы

Ҡала округы составына 29 тораҡ пункт инә:
# Могучаковка

Могучаковка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дуванка ҡылымығының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Могучаковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301389
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лағыр торҡаһы

Лағыр торҡаһы — башҡорт яугирының Лағыр ауылында табылған баш кейеме.

# Лағыр торҡаһы
## Тарихы

1972 йылда билдәле археолог Нияз Мәжитов Салауат районы Лағыр ауылының көньяҡ-көнсығыш сигендә урынлашҡан ҡәберлектең 31-се ҡурғанын тикшергәндә табылған торҡа.
Ғалим уның яҡынса датаһын IX—X быуаттар менән билдәләй. В. В. Овсянников фекеренсә, был комплекстың ваҡыт сиктәрен VIII быуат — IX быуаттың беренсе яртыһы тип билдәләргә мөмкин, ә В. А. Иванов уны VII—IX быуаттар арауығы тип күҙаллай. Торҡаның эшләнеү тарихы буйынса В. В. Овсянников уны Көнбыйыш Себер һәм Минусинск котловинаһы һәйкәлдәре өлгөләре менән оҡшаш булыуын белдерә. Шулай уҡ уның Кубандә табылған 9-сы быуаттағы хазар торҡаһы менән оҡшашлығы ла бар. В. Н. Каминский бармицаны төркиҙәр ҡулланыуын билдәләй.
Әлеге ваҡытта торҡа Өфө ҡалаһында Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәге Археология һәм этнография музейы экспозицияһында һаҡлана.

# Лағыр торҡаһы
## Һүрәтләнеше

Торҡа 8 сүкелгән тимер фигураны берләштергән конус рәүешендә. Пластиналар аҫҡы яҡтан тотош бер билдек менән нығытыла, ул еҙ клепкалар менән нығытыла. Конустың осонда дүңгәләк тора. Ул дүңгәләк аша ҡайыш үткәрелеү һәм торҡаның билбауға йәки эйәргә нығытылыу ихтималлығы менән аңлатыла.
# Ай-Вать-Еган

Ай-Вать-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Колик-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 213 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ай-Вать-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204032
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Камзас (Балыксу ҡушылдығы)

Камзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Балыксу йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Камзас (Балыксу ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200752
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Романов Виктор Иванович

Романов Виктор Иванович (14 сентябрь 1928 йыл — 16 август 2018 йыл (https://novosti-n.org/news/read/149713.html))— ғалим-инженер, йәмәғәтсе. СССР-ҙың сәнәғәт тармағы эшмәкәре — Николаев ҡалаһында «Машпроект» проект бюроһы баш конструкторы. Техник фәндәр докторы. Украина инженер фәндәре академияһы академигы (1992), Украина суднолар төҙөү фәндәре академияһы академигы (1997), Америка инженер-механиктар йәмғиәте ағзаһы. УССР-ҙың 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Романов Виктор Иванович
## Биографияһы

Виктор Иванович Романов 1928 йылдың 14 сентябрендә РСФСР-ҙың Түбәнге Новгород өлкәһе Ардатовский районы Кологреево ауылында (хәҙер Стексовский ауыл советы) тыуған. Ун дүрт йәшенән торф сығарыу эшендә эшләй. 1944 йылда ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай һәм имтиханһыҙ Горький ҡалаһындағы авиация техникумына һәм аэроклубҡа уҡырға инә. 1948 йылда Горький авиация техникумын тамамлай.
1948 йылдан — Башҡорт АССР-ының Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенда техник-конструктор.
1949 йылдан алып ВКП(б) ағзаһы.
Юғары белемле. 1952 йылда Өфө авиация институтының киске бүлеген тамамлай.
1954 йылдан — редукторҙар, турбиналар бүлегендә инженер-конструктор; 1959 йылдан — Николаев ҡалаһында Көньяҡ турбина заводының махсус конструкторлыҡ бюроһында турбиналар конструкторҙары бүлеге етәксеһе.
1967—1968 йылдарҙа — Николаев ҡалаһында «Машпроект» проект бюроһының эксплуатация буйынса баш конструктор урынбаҫары.
1968—2001 йылдарҙа —Николаев өлкәһенең Николаев ҡалаһындағы «Машпроект» проект бюроһы начальнигы, баш конструкторы.
25-тән ашыу ғилми уйлап табыу авторы.
2001 йылда хаҡлы ялға сыға, Николаев өлкәһенең Николаев ҡалаһында йәшәй. 2018 йылдың 16 авгусында Николаев ҡалаһында вафат була.

# Романов Виктор Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ленин ордены (1966)
* Октябрь Революцияһы ордены (1971)
* 3 дәрәжә Ҡаҙаныштары өсөн» ордены (1998)
* миҙалдар
* ике тапҡыр СССР дәүләт премияһы лауреаты (1974; 1985)
* Украина СССР-ының атҡаҙанған конструкторы (1988)
* Николаев ҡалаһының почетлы гражданы (4.11.1998)
# Куприянская

Куприянская — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кишкинский Исток йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Куприянская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003865
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200386
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2