yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әнжәләй

Әнжәләй (рус. Анжелы) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.

# Әнжәләй
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә ошондай фаразды килтерә: «Анжелы, озеро, Каслинский район. От распространенного прежде у башкир тюркского мужского имени Анжелы».
Башҡорт телендә Йәләй, Жәләй исеме бар (мәҫәлән, Мәжитов Хөсәйен Йәләй улы. Күрәһең, заманында ул Әнйәләй — Әнжәләй вариантында ла булған. Силәбе башҡорттарының һөйләшендә Йәләй — Жәләй рәүешендә лә ҡулланылыуы билдәле.

# Әнжәләй
## Географияһы

Әнжәләй Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағыСинара күлдәре төркөмөнә ингән һыу ятҡылығы.
Географик координаттары: киңлеге — 56°8′56.41″N (56.149004), оҙонлоғо — 60°56′7.23″E (60.935342).
Ярындағы тораҡ пункттар: көньяғында — Клеопино, төньяғында Григорьевка ауылдары.
Иң яҡын һыу ятҡылыҡтары: Оло Ям, Кесе Ям, Травяное, Ҡарағош, Сиркәшкүл күлдәре һәм Щербаковка йылғаһы.
Ярымтигеҙлек һыҙатында, Урал аръяғы пенепленында урынлашҡан.
Екатеринбургҡа тиклем араһы — 90 км, Силәбегә — 120 км. Трассанан күлгә тиклем — 1,3 км

# Әнжәләй
## Тасуирламаһы

* Максималь тәрәнлеге: 2м
* Максималь оҙонлоғо һәм киңлеге (км): 1,85*1,65 км
* Һыуҙың үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: һыуы болғансыҡ.
* Күлдән ағып сыға: һыуы Щербаковка йылғаһына төшә.
* Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 242м
* Майҙаны: 2,44км2
Күл төҙөк тиерлек түңәрәк һыҙатлы. Урманлы далала урынлашҡан. Ныҡ һаҙлыҡлы.
Төбө ҡомло, ылымыҡ менән ҡапланған

# Әнжәләй
## Флораһы һәм фаунаһы

Төбө ылымыҡлы. Ярҙарындағы үҫемлектәр урман-дала һыҙатына хас.
Күлдә ротан, табан балыҡ, карп бар. Элек табан балыҡ менән карп күп булған, әммә ротан килеп сығып, уларҙы бик ныҡ кәметкән тигән мәғлүмәт бар Шул уҡ ваҡытта был күлдә тотолған балыҡта радиоактив матдәләр булыуы бар тиҙәр

# Әнжәләй
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Ландер Ольга Александровна

Ландер Ольга Александровна (1909—1996) — Рәсәй фотодокументалисы, фотограф, журналист.

# Ландер Ольга Александровна
## Биографияһы

Ландер Ольга Александровна 1909 йылда йәһүд фотографы ғаиләһендә тыуа. Моисей Наппельбаум Муса һәм Давид Штернбергтың уҡыусыһы. Мәскәүҙә ҡулланма сәнғәт курстарын тамамлай. 30-сы йылдар башында Урта Азияла кино төшөргән төркөмдә эшләй. Экспедициянан ҡайтҡас, матбуғатҡа күсә. «Комсомольская правда» гәзитенең фотохәбәрсеһе. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фронт хәбәрсеһе була. Бик күп һүрәттәре алыш урынында төшөрөлгән. Лейтенант.
Хәрби фотохәбәрсе Курск алышында, Одессаны, Киевты, Балҡан ярымутрауы илдәрен азат итеүҙә ҡатнаша. Еңеү көнөн Венала ҡаршылай.
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, II дәрәжә Ватан һуғышы орденыны кавалеры, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн»,«Будапештты алған өсөн», «Венаны алған өсөн», «Белградты азат иткән өсөн», «Батырлыҡ өсөн» миҙалдары менән наградлана. Һуғыштан һуң Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә (ВДНХ) һәм «Советская Россия» гәзитендә эшләй.
Бөйөк Еңеүҙең 30 йыллығын ҡаршылағанда бер гәзиттә эшләгән фронт дуҫтары осраша. Улар Ҡораллы Көстәр музейында йыйыла. Ольга Александровна уларҙы Еңеү Байрағы эргәһендә фотоға төшөрөп, мәңгеләштерә. Һуңынан улар - яҙыусылар Николай Атаров, Дмитрий Гребенщиков, Владимир С. Лакшин, шағир Мостай Кәрим бер табын артына йыйыла.

# Ландер Ольга Александровна
## Билдәле фотоһүрәттәре

* Фотокорреспонденттар Д. Бальтерманц менән М. Редькин Одессала.
* 1945 — Вена районында совет танкылары.
* 1945 — Еңеү байрамы уңайынан Вены урамында бейеүҙәр.
# Лонгот-Юган

Лонгот-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харбейская ҡылымығының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 200 км.

# Лонгот-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033848
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303384
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Касапу Фёдор Михайлович

Федор (Тудор) Михайлович Касапу (18 сентябрь 1963 йыл, Минджир ауылы Котов районы Молдавия ССР-ы) — совет һәм молдавия ауыр атлеты, ярымурта ауырлыҡтағы донъя чемпионы (1990), олимпия чемпионы (1992), СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1990).
Әлеге ваҡытта — Молдавияның Ауыр атлетика федерацияһы президенты.
# Эбета

Эбета — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Талота-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Эбета
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089497
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008949
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Теплая (Сандайка ҡушылдығы)

Тёплая — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сандайка йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Теплая (Сандайка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201906
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ишбулды ауыл Советы (Яңауыл районы)

Ишбулды ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге - Ишбулды ауылы.

# Ишбулды ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Географик урыны

Ишбулды ауыл Советы көньяҡ-көнбайышта Ҡалтасы районы, көнбайышта Зайцев ауыл Советы, төньяҡта Орловка ауыл Советы менән сиктәш.
Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл) - 27 км

# Ишбулды ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Ишбулды ауылы - административ үҙәк
* Иҫәнбай ауылы
* Атлығас ауылы
* Яңы Троицк ауылы

# Ишбулды ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Тарихы

Ишбулды ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Яңауыл районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә
# Лебская Рассоха

Лебская Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лэба йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Лебская Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045098
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004509
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ма Цзюнь

Ма Цзюнь (ҡыт. 马军, ингл. Mǎ Jūn, 1968 йылда тыуа) — Ҡытай журналисы, яҙыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре, тирә-яҡты һаҡлаусыһы, экологика буйынса консультант; Пекинда урынлашҡан, тотороҡло үҫешеүҙең программаларын һәм моделдәрен Ҡытайҙа индергән һәм иң үҫешкән, экологик, дәүләттеке булмаған ойошмаларҙың береһе Йәмәғәт һәм экологика эштәре институтының ойоштороусыһы һәм етәксеһе.

# Ма Цзюнь
## Биографияһы

1968 йылда Циндао ҡалаһында тыуа, оҙағламай ғаилә Пекинға, әсәһенең тыуған яғына, күсә. 1993 йылда Ма «South China Morning Post» гонконг гәзитендә эшләй башлай һәм ул Ҡытайҙа иң тәүгеләрҙән булып экологик темаларға яҙған хәбәрселәрҙең береһе булыуы менән билдәләнә. 1999 йылда ил буйлап күп сәйәхәт ҡылған Ма Цзюнь «Ҡытайҙа һыу кризисы» (China’s Water Crisis, Zhongguo shui weiji) китабын баҫтыра. Шул китап Ҡытайҙың экологик торошо тураһында булған тәүге иң мөһим баҫтырылып сыҡҡан әҫәр була (уны йыш Рэйчел Карсондың «Тып-тын яҙ» китабы менән сағыштыралар).
2004 йылда Ма «Yale World Fellow» кеүек Америка Ҡушма Штаттарында экология ҡануниәтен һәм башҡа оҡшаш дисциплиналарҙы өйрәнә. 2006 йылда Пекинда, Ҡытайҙың баш ҡалаһында, коммерциялы булмаған Йәмәғәт һәм экология эштәре институты ойошмаһын нигеҙләй. Шул уҡ йылда «Time» АҠШ журналы уны 100 иң абруйлы кешеләрҙең исемлегенә керетә (уның турала мәҡәләне актёр Эдвард Нортон яҙа). 2008 йылда «Wal-Mart Stores» магазиндары институттың мәғлүмәттәр базаһынд булған, АҠШ-тың тәүге ҙур корпорацияһына әүерелә.
2009 йылда Ма престиж булған Ramon Magsaysay Award (Нобель премияһының азият эквиваленты) буләген ала. 2010 йылда Ма инициативаһы буйынса Ҡытайҙа тирә-яҡты бысратҡан ҙур технологик компанияларға ҡаршы компания башлана. 2011 йылда институттың отчётында «Apple» компанияһының Ҡытайҙағы насар эшмәкәрлеге яҡтыртыла. 2012 йылда Ма Goldman Environmental Prize еңеүсеһе була.
2015 йылда Сколл фондынан социаль эшҡыуарлыҡ өсөн премия ала.
# Пыела

Пыела — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Пыела
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024785
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002478
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крутая (Оло Губистая ҡушылдығы)

Крутая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Губистая йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Крутая (Оло Губистая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005259
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пайцдорф

Пайцдорф (нем. Paitzdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 392 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,68 км². Диңгеҙ кимәленән 275 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7580 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Александр майҙаны (Таганрог)

Александр майҙаны — Таганрог үҙәгендәге майҙан, Александр урамы һәм Лермонтов тыҡрығы киҫешкән урында барлыҡҡа килгән, XIX быуат башында формалашҡан. Майҙандың уртаһында тергеҙелгән император Александр I һәйкәле тора, тәүгеһе 1932 йылда аҡтарып алынған һәм иретелгән була. Һәйкәлде Дәүләт банкының урындағы бүлексәһе, Таганрог таможняһы һәм торлаҡ йорттар биналары уратып алған. Майҙан яҡынса 20 а территорияны биләп тора.

# Александр майҙаны (Таганрог)
## Майҙан ансамбле

Банк майҙанының төп архитектура идеяһын тәүҙә, 1814 йылда нигеҙ һалынған Александр-Невский исемендәге Иерусалим грек ирҙәр монастыры билдәләне, Монастырь сиркәүе грек архитекторҙары проекты буйынса Византия стилендә төҙөлгән булған.
1825 йылда Таганрог ҡалаһында Александр I ҡапыл вафат була. Уның бальзамланған кәүҙәһе 2 декабрҙән 29 декабргә тиклем монастырға урынлаштырыла. 1831 йылда таганроглылар үтенесе буйынса монастырь алдындағы майҙанда Александр I һәйкәле урынлаштырыла. 11 октябрҙә асыу тантанаһы үтә. Һәйкәлдән уны ҡаплаусы япма төшкәндән һуң, артиллерия орудиелары залпы яңғырай. Бөтәһе 101 атыу яңғырай, өҫтәүенә, гавандә торған хәрби суднолар 31 залп менән салют бирәләр. Тантананың йомғаҡлау этабы булып Таганрог гарнизоны ғәскәрҙәре парады тора, өс тапҡыр «ура» ҡысҡырғандан һуң, оркестр тауыштары аҫтында, һәйкәл эргәһенән тантаналы марш менән үтәләр. 1837 йылда һәйкәл тирәләй суйын тумбалар ҡуйыла һәм сынйыр менән уратып алына. 1855 йылда монумент тирәһендәге сквер төҙөлә.
Майҙандың башҡа өс мөйөшөндә шәхси айырым йорттар урынлашҡан була. Һуңыраҡ уларҙың урындарында төрлө ваҡыттарҙа Ҡала Йәмәғәт банкы (1863), Петербург иҫәп-ссуда банкының Таганрог бүлексәһе (1895) һәм биржа йәмғиәте (1910 йыл) биналары төҙөлә. 1920-се йылдарҙа монастырь ябыла һәм һүтелә.
1932 йылда Александр I һәйкәле һүтеп алына һәм иретелә, ә уның пьедесталы иҫке ҡала зыяратында урынлаштырылған «Революция көрәшселәренә» монументы өсөн ҡулланыла. Быға тиклем скульптура оҙаҡ ваҡыт ағас йәшниктәр менән ҡапланған килеш тора. Император һәйкәлен һүтеп алғандан һуң, уның урынында граждандар һуғышында ҡатнашыусы Т. И. Дышловой ҡәбере төҙөкләндерелә, аҙаҡ ҡәбер зыяратҡа күсереп ерләнә, ә сүкеп яһалған тимер рәшәткәле сквер юҡ ителә. Ҡалған тарихи биналар хәҙерге көнгә тиклем һаҡланып ҡалған. Ике ҡатлы кирбес бинаны таможня биләй. Дәүләт банкының Таганрог бүлексәһе ҡаршылағы бинала урынлашҡан. Күршеләге бинала Таганрог Һалым полицияһы бүлеге урынлашҡан. 1998 йылда, Таганрогтың 300-йыллығына, император һәйкәле ҙур булмаған үҙгәрештәр менән тергеҙелә һәм тарихи урынына ҡайтарып ҡуйыла.
* Александр I Һәйкәле
* Майҙан һәм монастырь күренеше
* Александр-Невский грек монастыры
# Беленгутская

Беленгутская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ятантор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Беленгутская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300018003
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301800
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ай-Таур-Игль

Ай-Таур-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кол-Кочен-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ай-Таур-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048564
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204856
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Әүжән

Кесе Әүжән — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Әүжән йылғаһының һул ярына тамағынан 7,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Әүжән
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017249
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101724
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Алтын

Кесе Алтын — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Алтын йылғаһының уң ярына тамағынан 3,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Алтын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009356
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100935
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ут (Сылва ҡушылдығы)

Ут — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының һул ярына тамағынан 187 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Ут (Сылва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012630
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101263
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 2-се Барҙыбаш

2-се Барҙыбаш (Барҙабаш, Бардабаш) — Пермь крайының Барҙы районындағы ауыл, Бисер ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618156, ОКАТО коды — 57204813003.
Ауыл район үҙәге Барҙа ауылынан яҡынса 23 км көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.

# 2-се Барҙыбаш
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 45 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 25 ир һәм 20 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда ауылда 48 кеше йәшәгән.
# Шеварднадзе Эдуард Амвросиевич

Шеварднадзе Эдуард Амвросиевич (груз. ედუარდ ამბროსის ძე შევარდნაძე, Эдуа́рд Амбро́сис дзе Шевардна́дзе; 25 ғинуар 1928 йыл — 7 июль 2014 йыл) — СССР һәм Грузияның дәүләт эшмәкәре һәм сәйәсмәне. Грузия Ленинсы Коммунистик Йәштәр Союзы (ЛКСМ Грузии) Үҙәк Комитетының 1-се секретары (1957—1961), Грузин ССР-ы Эске эштәр министры (1965—1972), Грузия Комммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары (1972—1985), СССР-ҙың Сит ил эштәре (1985—1990) һәм Тышҡы бәйләнештәр министры (19 ноябрь — 26 декабрь 1991). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981). КПСС Үҙәк Комитетының Политбюро ағзаһы (1985—1990), М. С. Горбачёвтың яҡын соратнигы, Грузия Президенты (1995—2003).

# Шеварднадзе Эдуард Амвросиевич
## Биографияһы

Эдуард Амвросиевич Шеварднадзе 1928 йылдың 25 ғинуарында Грузин ССР-ының (хәҙерге Грузияның) Гурия өлкәһе Лахчут районы Мамати ауылында педагог ғаиләһендә тыуған. Уның оло ағаһы Акакий 1941 йылда Брест крепосын обороналағанда батырҙарса һәләк була, хәҙерге ваҡытта «Герой-крепость Брест» мемоиаль комплексында ерләнгән. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1946 йылда ВЛКСМ-дың Тбилиси ҡалаһы Орджоникидзе район комитетында инструктор булып башлай, артабан кадрҙар һәм ойоштороу-инструктор эштәре бүлеге мөдире була. 1949—1951 йылдарҙа Эдуард Амвросиевич Грузияның ВКП (б) Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы ике йыллыҡ партия мәктәбе тыңлаусыһы. Уны таманлағандан һуң Грузия Ленинсы Коммунистик Йәштәр Союзы (ЛКСМ Грузии) Үҙәк Комитеты инструкторы итеп үрләтелә. 1952 йылда Шеварднадзе комсомолдың Кутаиси өлкә комитеты секретары, шунан икенсе секретары, ә алдағы йылда — беренсе секретары итеп һайлана.
Тбилиси медицина техникумын, 1959 йылда «тарих» һөнәре буйынса — А. Цулукидзе исемендәге Кутаиси педагогия институтын тамамлай.
1956—1957 йылдарҙа — Грузия Ленинсы Коммунистик Йәштәр Союзы Үҙәк Комитетының (ЦК ЛКСМ Грузии) икенсе, 1957—1961 йылдарҙа — беренсе секретары. 1958 йылдың апрелендә ВЛКСМ-дың ХІІІ съезында Михаил Горбачёв менән таныша.
1961—1963 йылдарҙа — Грузия Коммунистар партияһы Мцхет район комитетының беренсе секретары, 1963—1964 йылдарҙа — партияның Тбилиси ҡалаһы Беренсе май район комитетының беренсе секретары. 1964—1965 йылдарҙа — Грузин ССР-ы Йәмәғәт тәртибен һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары, 1965—1968 йылдарҙа — Йәмәғәт тәртибен һаҡлау министры. 1968—1972 йылдарҙа — Грузин ССР-ы Эске эштәр министры. Махсус дәрәжәһе — Эске хеҙмәт генерал-майоры.
1972 йылда Грузин ССР-ы Коммунистар партияһының Тбилиси ҡала комитетының беренсе секретары була.
# Шушпанка (Лесной Воронеж ҡушылдығы)

Шушпанка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лесной Воронеж йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Шушпанка (Лесной Воронеж ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100512107000002467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000246
* Бассейн коды — 05.01.01.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Биети монастыры

Биети монастыры (грузин телендә: ბიეთიაასტერი) -Көньяҡ Осетияның бәхәсле биләмәһендә тарихи Шида Картли төбәгенең Биети ауылынан алыҫ түгел урынлашҡан грузин православ сиркәүенең урта быуат харабалары. Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән. Көньяҡ Грузияның Самцхе төбәгендәге Биети сиркәүе булараҡ билдәле булған тағы бер урта быуат грузин бинаһы бар.

# Биети монастыры
## Урынлашыуы

Монастырь урманлы ҡаяла, Меюд үҙәне түбәһендә урынлашҡан. Архитектура үҙенсәлектәре һәм сиркәүҙең палеография яҙмаларына ярашлы бина туғыҙынсы быуатҡа ҡарай. 1745 йылда Кенәз Вахушти үҙенең тасуирламаһында уны эшләп килгән монастырь кеүек телгә ала.

# Биети монастыры
## Тасуирламаһы

Биети монастыры эзбизташтан төҙөлгән һәм таш һәм ҡом плита менән ҡапланған. Сиркәүҙең төньяҡ өлөшө ҡаяла уйылған. Төкәтмәһе оҙон, тар, ә көньяҡ яғындағы ҙур бүлмәһе урта быуат аҙағының бинаһынан тора. Йәнәшәлә монахтарҙың хөжрәләре урынлашҡан. Көнсығыш фасадында урта быуат грузин алфавитында Бакур Канчаелиҙың улы Иоаннға арналған "Был изге сиркәүҙең ҡурсалаусыһы" тигән яҙыу бар. Икенсе яҙыуҙа шулай уҡ Канчаели ғаиләһенең ағзалары тураһында телгә алына. Ике яҙыу ҙа 1912 йылда Тбилисиҙың Милли музейына һаҡлауға тапшырыла.