yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лымбад-Яха (йылға)

Лымбад-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Лымбад-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046144
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304614
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Котансу

Котансу — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кумак йылғаһының уң ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Котансу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200002966
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200296
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ингрид Рагнвальдсдоттир

Ингрид Рагнвальдсдоттир (швед. Ingrid Ragnvaldsdotter, һ. б.-сканд. Ingiríðr Rögnvaldsdóttir) — Стенкилдәр династияһынан швед принцессаһы, Швеция короле Оло Инганың ейәнсәре, Норвегия короле Харальд IV Гиллиҙың ҡатыны, Швеция короле Магнус Хенриксендең һәм Норвегия короле Инга Горбундың әсәһе.

# Ингрид Рагнвальдсдоттир
## Биографияһы

Ингрид Швеция короле Оло Инганың берҙән-бер улы Рагнвальдтың ҡыҙы. Уның атаһы швед короле Оло Инга тере саҡта уҡ вафат булған.
Ингридты инәһе, Маргарита Фредкулла, иренең туғаны, Дания короле Нильстың энеһе, Скаделор Хенрикҡа кейәүгә бирә. Никахта бер нисә улы тыуыуына ҡарамаҫтан, никах бәхетһеҙ булып сыға. Ингрид һөйәркәһе менән бергә иренән ҡасырға маташа, әммә тотола. Хенрик ҡатынының ҡасырға маташыуында туғаны, король Эрик I улы Кнуд Лавардты ғәйепләй. 1131 йылда Хенрик Скаделор Кнуд Лавардты үлтереүҙә ҡатнаша. Был енәйәт король Нильсҡа ҡаршы баш күтәреүгә килтерә, ихтилалды Кнуд Лавардтың бер туған ҡустыһы Эрик Эмуне күтәрә. 1134 йылдың июнь айында хәл иткес алыш була, унда Эрик Эмуне король Нильс улы Көслө Магнус ғәскәрен ҡыйрата. Алышта Хенрик Скаделор һәм Магнус һәләк була.
Тол ҡатын Ингридты Эрик Эмуненың союздашы Харальд Галли ҡатынлыҡҡа ала. 1135 йылда уларҙың улы Инге тыуа. Бер үк ваҡытта Харальд Галли Тора Гуттормсдоттир менән дә йәшәй. 1136 йылдың декабрендә Тора янында төн үткәргән король власть өсөн дәғүәсе көндәше Сигурд Слембе тарафынан үлтерелә. Яңы королдәр итеп сабый Инге, Ингридтың улы һәм уның энеһе Тораның өс йәшлек улы Сигурд иғлан ителә.
Ингридтың өсөнсө ире — Арней Иварссон Стодрейм була, ул сагала Ингеның «конунгтың» үгәй атаһы тип атала. Унан башҡа Ингридтың Ивар Пруттан законһыҙ тыуған улы була. Король әсәһе булараҡ, Ингрид улының власть өсөн көндәштәренә ҡаршы алып барған көрәшендә әүҙем ҡатнаша. Һуңғараҡ Ингридтың Хенрик Скаделорҙан тапҡан өлкән улы Магнус ҡыҫҡа ғына ваҡыт Швеция короле булып тора. Әммә 1161 йылдың февралендә Инге һәм Магнус, береһе Норвегияла, икенсеһе Швецияла үлтерелә. Ингридтың артабанғы яҙмышы тураһында бер нәмә лә билдәле түгел.

# Ингрид Рагнвальдсдоттир
## Никахтары һәм балалары

* Хенрик Скаделор (үлә 1134), ейәне Дания короле Свен II ейәне. Балалары:
** Магнус (үлә 1161), Швеция короле (1160—1161)
** Рагнвальд (үлә 1161)
** Кнуд (үлә 1162)
** Бурис (үлә 1167), Ютландияла ярлы булып
** Йохан (үлә 1161)
* IV Харальд Гилли (үлә 1136), Норвегия короле (1130—1136). Улы:
** Инге Горбун (1135—1161), Норвегия короле (1136—1161)
* Арне Иварссон Стодрейм. Балалары:
** Инге
** Николас (үлә 1225), Осло епискобы
** Филипп
** Маргарита, Филипп Симонссондың әсәһе
Ивар Прут менән бәйләнештә — Иварссон Орм улы Орм Иварссон.
# Ид-Яха (Пюнга-Лохо ҡушылдығы)

Ид-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пюнга-Лохо йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Ид-Яха (Пюнга-Лохо ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300052143
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305214
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡурташ (йыр)

Ҡурташ — башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй.
Ҡурташ — Башҡортостандың Белорет районындағы тау. Белорет ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 9 км алыҫлыҡта ята. Битләүҙәре текә, түбәһендә ҡаялы тау ҡалдыҡтары бар. Тау биттәрен ҡарағас ҡатыш ҡарағай урмандары ҡаплаған. Йырҙың эстәлегенән күренеүенсә, текә битләүле Ҡурташ тауы баҫҡынсыларҙан батырҙарын ышаныслы һаҡлаған. Дошман килгәндә Ҡурташ ҡаялары ҡаһармандарға ҡышын да йәшеренер урын булған.

# Ҡурташ (йыр)
## Йырҙың тексы

Ҡурташ.
Һин минең Ҡурташым,
Иҙел башы ҡуш ташым.
Ятһам, түшәк булған таш,
Ҡышын төйәк булған таш.
Тик мин мендем башыңа,
Һыйындым мин ташыңа,
Дошманымдан һаҡлаған,
Төйәк, тинем, башыма.
Дошман килһә, меналмаҫ,
Аша сабып уҙалмаҫ.
Менеп, еген табалмаҫ,
Мине һаҡлар ҡуш ташым.
Дошман килеп ҡамағас,
Тирәмде ут ялмағас,
Уҡ та булдың, Ҡурташым,
Һаҡ та булдың, Ҡурташым.
Дошман башын юймайсы,
Инде килмәм ташыңа.
Үс алмаһам дошмандан,
Антым етһен башыма.
# Лебесовка

Лебесовка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Внина йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Лебесовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000007174
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000717
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гончаровка ауыл Советы (Фёдоровка районы)

Гончаровка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә

# Гончаровка ауыл Советы (Фёдоровка районы)
## Составы

Гончаровка ауылы,
Алёшкин ауылы.
# Рогачёв Александр Александрович

Рогачёв Александр Александрович (7 ноябрь 1915 йыл — 9 июль 1984 йыл) — рус совет шағиры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Рогачёв Александр Александрович
## Биографияһы

Александр Александрович Рогачёв 1915 йылдың 7 ноябрендә ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ул бәләкәй саҡта ғаиләләре Дондағы Ростовҡа күсә. Бында ул ете йыллыҡ мәктәпте, һуңынан кинотехникумды тамамлай һәм Ҡырғыҙ ССР-ына эшкә китә.
Бөйөк Ватан һуғышы алдынан Фрунзе ҡалаһында пехота училищеһын тамамлай һәм ил азатлығы өсөн барған алыштың тәүге көндәрендә үк фронтҡа китә. Подразделение командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылда ҡаты яралана. Госпиталдән һуң Новосибирск һәм Камень-на Оби ҡалаларының хәрби комиссариаттарында хеҙмәт итә.
1984 йылдың 9 июлендә Дондағы Ростовта вафат була.

# Рогачёв Александр Александрович
## Ижады

Александр Рогачёв 1944 йылда Новосибирскиҙа «Родина» исемле коллектив йыйынтыҡта шиғырҙары сыҡҡандан һуң әүҙем баҫыла башлай. Демобилизацияланғандан һуң Дондағы Ростовҡа ҡайтып китә, унда урындағы «Красное знамя» һәм «Молот» гәзиттәрендә, «Дон» журналында эшләй. Был осорҙа уның шиғырҙары матбуғатта йыш сыға, ә «Орехов цвет» тип аталған тәүге китабы 1948 йылда нәшер ителә.
Төрлө йылдарҙа әҙиптең «Знаменосцы мира» (1948—1950), «Любя и веря» (1958), «Лирическик строки» (1961), «Стихи. Поэмы» (1965), «Избранная лирика» (1966), «Никаких золотых середин» (1970), «Малиновый снегирь» (1974), «Откровенность» (1975) һәм башҡа шиғри йыйынтыҡтары донъя күрә. Оло йәшендә ул башлыса эпик әҫәрҙәр — поэмалар, балладалар яҙа.
Шағирҙың уға ғына хас шәхси сифаттары: ғәҙеллек, изгелек һәм принципиаллек- уның уҡыусыһы, шағир Кудрявцев И. Н. тарафынан билдәләнеп үтелә.

# Рогачёв Александр Александрович
## Хәтер

* Дондағы Ростовтың Буденный проспектындағы 56-сы йорт стенаһына иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған, унда: «Был йортта 1963−1984 йылдарҙа яҙыусы Александр Александрович Рогачёв (1915—1984 йәшәне һәм эшләне» тип яҙылған.

# Рогачёв Александр Александрович
## Китаптары

* Лирические версты. Ростов-на-Дону. Книжн. издательство. 1982.
* Избранная лирика. М. Молодая гвардия. 1966.
* Знаменосцы мира. Стихи. Ростов-на-Дону. Росиздат. 1951.
* Баллады и поэмы. М. Изд. Современник. 1986.
* Стихотворения и поэмы. М. Изд. Советская Россия. 1983.
# Манжур (йыр)

«Манжур» (урыҫ. Маньчжурия) (башҡ. Манжур) — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй (оҙон моңло йыр).

# Манжур (йыр)
## Тарихы

Иртә лә томан, ай, кис томан, Томан ҡырауҙарҙы иретә.
Ҡушымта: Эй, нужа килһә, тартып ала, Илтеп Манжурға һала. Бик ауыр хәл сит илдәрҙә, Ил ташлауы биг(е)рәк ерһетә.
Ризыҡ менән, ай, тәҡдирҙәр Ғәзиз башҡайҙарҙы йөрөтә.
Ҡушымта:
Менгән дә атым, ай, бәйләнем Алмағасҡай төбө һалҡынға.
Ҡушымта:
Уф та тиһәм, йөрәгем яна Күкрәгемдән сыҡҡан ялҡынға.
Магнит таҫмаһына 1961 йылда Куйбышев өлкәһе Оло Чернигов районының Диңгеҙбай ауылында йәшәгән Мәғрифә Йәрмөхәмәтованан яҙып алына. Нотаһын Камил Рәхимов яҙа — Ғилми архив, ф. 3, оп. 23/6, л. 40. Йырҙың тексы: Башҡорт халыҡ ижады, 1974 йыл, 147-се бит.

# Манжур (йыр)
## Йөкмәткеһе

Башҡарыусының һүҙҙәренсә, «Манжур» йырын уның туғаны, 1905 йылғы урыҫ-япон һуғышында ҡатнашҡан Р. Йәрмөхәмәтов ижад иткән, ижадсының үҙен аҙаҡ «Япон» тип тә йөрөткәндәр. Йырҙың йөкмәткеһендә һалдаттарҙың ауыр тормошо һәм уларҙың тыуған илдәрен, тыуған ерҙәрен һағыныуы сағылыш тапҡан.

# Манжур (йыр)
## Характеристикаһы

«Манжур» йырының шиғыры 9—8 ижекле юлдарҙан тора. Ул ҡушымта менән башҡарыла. Оҙон һәм һәлмәк башҡарылған көйҙәргә ҡарай. Әммә йырлағанда темпты үҙгәртеүҙәр хас.

# Манжур (йыр)
## Башҡарыусылар

Киләсәктә был тарихи йыр ҙа халыҡ йырын өҫтөн күргән йырсыларыбыҙ репертуарында урын алыр, тигән ышаныс бар.
# Башмакова Лидия Ивановна

Лидия Ивановна Башмакова (1926—2012) — һауынсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958).

# Башмакова Лидия Ивановна
## Биографияһы

Лидия Ивановна Башмакова 1926 йылдың авгусында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 19 август) авгусында Лешково ауылында (хәҙер — Смоленск өлкәһе, Гагарин районы). 1941 йылда тулы булмаға урта мәктәптең алты синыфын тамамлай; шул уҡ йылда оккупацияла була.
Гжатск районы азат ителгәндән һуң ауыл хужалығын тергеҙеүҙә ҡатнаша, прицепщик булып эшләй; тракторсылар курсын тамамлай.
Тыуған ауылына ҡайтып, көтөүсе булып эшләй, артабан «Передовик» колхозында һауынсы, һуңынан Радищев исемендәге колхозда һауынсы булып эшләй. 1953 йылдан алып 1957 йылға тиклем алдынғы ысулдар индереү һөҙөмтәһендә үҙенә беркетелгән һәр һыйырҙан һөт һауып алыуҙы 1600 килограмдан алып 5875 килограмға тиклем арттыра.
СССР Юғары Советы Президиумының 1958 йылдың 10 мартындағы указы менән Лидия Башмаковаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1964 йылда КПСС сафына инә. 1969—1981 йылдарҙа Радищев исемендәге колхоз ашханаһында эшләй.
1981 йылда пенсияға сыға; Гагарин районының Никольское ауылында йәшәй, һуңыраҡ Смоленск өлкәһенең Смоленск районы Богородицкий ауылына күсеп килә, 2012 йылдың 9 авгусында Богородицкий ауылы зыяратында ерләнә.
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн. В.И.Лениндың 100 йыллығы айҡанлы» миҙалы менән бүләкләнә.
# Райга

Райга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лисица йылғаһының уң ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 158 км.

# Райга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026873
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202687
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Баһауетдинова Миңлехана Ишмөхәмәт ҡыҙы

Баһауетдинова Миңлехана Ишмөхәмәт ҡыҙы (10 сентябрь 1953 йыл) — педагог, филология фәндәре кандидаты (1997), Башҡортостан Республикаһының халыҡ уҡытыусыһы (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1988), Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреү почетлы хеҙмәткәре (2005); Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2007).

# Баһауетдинова Миңлехана Ишмөхәмәт ҡыҙы
## Биографияһы

Миңлехана Ишмөхәмәт ҡыҙы Баһауетдинова 1953 йылдың 10 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Юлыҡ ауылында тыуған.
1961 йылдан Юлыҡ урта мәктәбендә, 1969—1971 йылдарҙа Ишембайҙың 2-се интернат-гимназияһында уҡый. 1976 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлай.
1976-79 йылдарҙа Башҡортостандың Стәрлебаш районы Ҡалҡаш урта мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, директорҙың уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары булып эшләй.
1980 йылдан Стәрлебаш ауылының 1-се мәктәбендә уҡыта, 1986 йылда директорҙың тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1993 йылдан — мәктәп директоры.
2008 йылдан алып Өфөлә БР‑ҙың Мәғарифты үҫтереү институтының экспертиза һәм аттестация бүлеге мөдире вазифаһында, бер үк ваҡытта 2008 йылдан ошо институтта, 2011 йылдан — Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр.

# Баһауетдинова Миңлехана Ишмөхәмәт ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Баһауетдинова Миңлехана Ишмөхәмәт ҡыҙы 47 фәнни мәҡәлә, 15 уҡытыу-методик әсбап авторы. «Мәҙәниәттәр диалогы» нигеҙендә башҡорт телен уҡытыуға айырым иғтибар бирә. Ижади фекерләүҙе үҫтереү кеүек төшөнсәләрҙе үҙләштереүҙе нигеҙҙә асыҡ реаль мәғәнәләрҙә бирә.
Уҡыусыларҙың этнолингвокультурологик компетенцияһын формалаштырыу буйынса үҙенең фәнни эшмәкәрлеге бар. Баһауетдинова 25 йылдан артыҡ уҡыусылары менән бергә Стәрлебаш районы фольклорын, тыуған яҡ топонимикаһын өйрәнә һәм йыя.
Рәсәй мәҙәниәте программаһы сиктәрендә нәшер ителгән «Башҡорт теленең этнографик лексикаһы» монографияһы, «Башҡортса-русса һүҙлек», «Башкорт теле һем әҙәбиәте буйынса традицион булмаған дәрестәр» методик ҡулланмаһы — күп йыллыҡ хеҙмәт емеше.
# Матросова Федосья Евгеньевна

Матросова Федосья Евгеньевна (24 июнь 1924 йыл — 29 май 1987 йыл) — төҙөлөш тармағы алдынғыһы, СССР Төҙөлөш министрлығының Мордва АССР-ындағы «Саранскжилстрой» тресы 10-сы төҙөлөш идаралығында штукатурҙар бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Матросова Федосья Евгеньевна
## Биографияһы

Федосья Евгеньевна Матросова 1924 йылда хәҙерге Татарстан Республикаһының Лениногорск районы Ивановка ауылында тыуған. Мордва (эрзя).
Башланғыс белем ала. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән 1941 йылда урындағы колхозда трактористка булып эшләй башлай.
1945 йылда Кама йылғаһы буйлап һал ағыҙыуҙа, һуңынан Горький ҡалаһы янында торф сығарыуҙа эшләй.
1954 йылдан алып Саранск ҡалаһында йәшәй, штукатур булып эшләй. 1964 йылда «Отделстрой» идаралығының төҙөүселәр бригадиры итеп тәғәйенләйҙәр.
Мордовияның баш ҡалаһында уның бригадаһы электролампалар заводында, шулай уҡ бер нисә мәктәп һәм торлаҡ массивтарын биҙәүҙә эшләй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 5 апрелендәге указы менән, төҙөлөштә юғары күрһәткестәргә ирешкәне өсөн Федосья Евгеньевна Матросоваға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Саранск ҡала советы депутаты итеп һайлана.
1983 йылда хаҡлы ялға сыға.
Саранск ҡалаһында йәшәй. 1987 йылдың 29 майында вафат була.

# Матросова Федосья Евгеньевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены (05.04.1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (11.08.1966)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (05.04.1971)
* башҡа миҙалдар.
# Нагаев

Нагаев — фамилия.
* Нагаев Валерий Сәлим улы (1949 й.) — ғалим-педагог.
* Нагаев Матвей Назарович (1892—1984) — Башҡортостанда йәшәп ижад иткән рус яҙыусыһы. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы.
* Нагаев Мөғин Кәрим улы (1918—2020) — совет хәрби хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Нагаева Зифа Вәли ҡыҙы (1.03.1956) — шағир, композитор, йырсы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003), Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2011).
* Нагаева Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы (1907—1995) — педагог. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945) кавалеры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944).
* Нагаева Шәмсиә Миҙхәт ҡыҙы (4.04.1940) — эстрада йырсыһы, музыка (вокал) уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976).
# Байбулатов Валерий Тимиргалиевич

Байбулатов Валерий Тимиргалиевич (13 февраль 1959 йыл) — ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәре, педагог, 1992 йылдан Мишкә районы үҙәге Мишкә ауылындағы 150-се һөнәри училищеның (артабан һөнәри лицей, хәҙер агросәнәғәт колледжы) директоры. 2008—2016 йылдарҙа Бөтә мари Советы — Мер Канашта Башҡортостан Республикаһынан Совет рәйесе урынбаҫары һәм президиум ағзаһы. 1982 йылдан Мишкә район Советы депутаты, 2012—2014 йылдарҙа район Советы рәйесе. 2003-2016 йылдарҙа «Мишкә» республика мари тарихи-мәҙәни үҙәге мөдире, 2016 йылдан көнсығыш мариҙарҙың милли-мәҙәи автономияһы рәйесе. Рәсәй Федерацияһының почётлы башланғыс һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф (2009) һәм ауыл хужалығы (2013) хеҙмәткәре. Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2019). Мишкә районының почётлы гражданы.

# Байбулатов Валерий Тимиргалиевич
## Биографияһы

Валерий Тимиргалиевич Байбулатов 1959 йылдың 13 февралендә Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Тигермән ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1966 йылда Тигермән башланғыс мәктәбенең беренсе синыфына бара, 1970—1976 йылдарҙа күрше Баймырҙа ауылындағы урта мәктәптә уҡый.
1976 йылда өлгөргәнлек аттестаты алғас, Башҡортостан ауыл хужалығы институтының агрономия факультетына уҡырға инә.
Юғары белемле йәш белгес үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген 1981 йылдың ноябрендә Мишкә районының Мичурин исемендәге колхозында комплекслы бригада етәксеһе булып башлай.
1982 йылдың майында ВЛКСМ-дың Мишкә район комитетына ойоштороу бүлеге мөдире итеп үрләтелә, ә бер айҙан ВОКСМ район комиетының беренсе секретары итеп һайлана.
1984 йылдың июненән 1986 йылдың октябренә тиклем райондың «Заря» умартасылыҡ совхозы директоры булып эшләй һәм хужалыҡтың үҙәртелеп-ҡоролоуы сәбәпле «Мишкә» совхозына орлоҡсо агроном итеп күсерелә.
1987 йылда «Дружба» колхозы идараһы рәйесе итеп һайлана.
1990—1991 йылдарҙа Свердловск Юғары партия мәктәбендә (аҙаҡтан Свердловск социаль-сәйәси институты) уҡый һәм уны тамамлағандан һуң Мишкә район хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса бүлек мөдире була.
1992 йылдың октябрендә Мишкәләге 150-се һөнәри училище директоры итеп күсерелә һәм бөгөнгө көндә лә шул уҡ вазифала — агросәнәғәт колледжы етәксеһе булып эшләй.
2019 йылда Валерий Байбулатов Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләнде.

# Байбулатов Валерий Тимиргалиевич
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Бөтә мари Советы — Мер Канашта Башҡортостан Республикаһынан Совет рәйесе урынбаҫары һәм президиум ағзаһы (2008—2016)
* Мишкә район Советы депутаты (1982 йылдан)
* Мишкә район Советы рәйесе (2012—2014)
* «Мишкә» республика мари тарихи-мәҙәни үҙәге мөдире (2003-2016)
* Көнсығыш мариҙарҙың милли-мәҙәи автономияһы рәйесе (2016 йылдан)

# Байбулатов Валерий Тимиргалиевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2019).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2013)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2009)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы башланғыс һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006)
* Саңғы спорты буйынса СССР-ҙың спорт мастерлығына кандидат.
* Мишкә районының почётлы гражданы.
# Люттингоф йорто

Люттингоф йорто (нем. Haus Lüttinghof) — һыу өҫтөндәге замок, Гельзенкирхен (Германия) ҡалаһының иң боронғо иҫтәлекле урындарының береһе. Гельзенкирхен-Буэрҙан төньяҡҡа ҡарай Хассель районында Марль ҡалаһы сигендә урынлашҡан

# Люттингоф йорто
## Ҡыҫҡаса мәғлүмәттәр

Замок XIV быуат башында Кельн архиепископтары инициативаһы менән төҙөлә. Замок, феодаль ер булараҡ, үҙ исемен беренсе хужаларынан — Люттингоф ғаиләһенән ала, әммә айырым йорттоң киләһе хужалары артабанғы быуаттарҙа йыш алмашынып тора. Бер нисә быуат дауамында һыу өҫтөндәге ҡоролманың эске һәм тышҡы ҡиәфәте үҙгәрә, әммә бөгөнгө көнгә тиклем урта быуат замогы комплексының ҙурөлөшө һаҡланған. 1700 йылдарҙа ҙур баҡса төҙөлә башлай. Ул яҡынса ике спорт майҙансығы ҙурлығында һәм төп замоктың төньяҡ-көнсығышында утрауҙа урынлашҡан.
XX быуат аҙағына Люттингоф йорто тулыһынса тергеҙелә. 1994 йылда ул Төньяҡ Рейн-Вестфалияһында өлгөлө ҡоролма» исеменә лайыҡ була.
XIX быуат уртаһынан замок ҡаланың архитектура ҡоролмаһы булып тора, һәм хәҙерге ваҡытта иҫтәлекле урындарҙың береһе булып һанала

# Люттингоф йорто
## Ҡыҙыҡлы факттар

Бина өс утрауҙа урынлашҡан.
Урта быуаттартарҙа Лютингоф йорто рыцарҙарҙың табыны өсөн иң билдәле урыны булған
Замок эргәһендә оҙаҡ ваҡыт тирмән урынлашҡан, тик 1945 йылдың яҙында ул бомба һөжүме ваҡытында юҡҡа сыҡҡан
# Тозловка

Тозловка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бездна йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тозловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037774
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003777
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Малала Юсуфзай

Малала Юсуфзай (12 июль 1997 йыл, Мингора) — Пакистан хоҡуҡ яҡлаусыһы, бөтә донъяла ҡатын-ҡыҙҙарҙың белем алыуы өсөн сығыш яһай. 2012 йылдың 9 октябрендә хоҡуҡ яҡлау эшмәкәрлеге өсөн «Техрик-и-Талибан Пакистан» террористик хәрәкәте боевиктары уны ауыр яралай. Тыныслыҡ өсөн Нобель премияһы лауреаты (2014).

# Малала Юсуфзай
## Блогы

2009 йыл башында 11 йәшендә Юсуфзай Би-би-си өсөн алып барған блогы менән донъяла билдәлелек ала. Блогында ул талиптар режимы ваҡытында нисек йәшәүе, уларҙың Сват үҙәнен үҙ контроле аҫтына алырға тырышыуы, ҡыҙҙарҙың белем алыуын үҫтереүгә ҡағылышлы ҡараштарын яҙа. 2009 йылдың аҙағында Пакистан хәрбиҙәре боевиктарға ҡаршы көрәш башлай, һөҙөмтәлә талиптар Сват үҙәненән ҡыуыла. Был ваҡиғаларҙы блогында тасуирлағаны өсөн Малала Юсуфзай йыл һайын бирелә торған Милли Пакистан йәштәр тыныслыҡ премияһына дәғүәселәр араһында беренсе урынды ала.
Халыҡ-ара марксистик тенденция яҡлы, 2012 йылда Сватта был ойошма үткәргән йәйге мәктәп ҡатнашыусыһы.