yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кутейников (утар)

Кутейников — Ростов өлкәһе Милютин районындағы утар.
Ростов өлкәһе Селивановское ауыл биләмәһенә инә.

# Кутейников (утар)
## Географияһы
### Урамдар

| Бережновка урамы, Бригада урамы, Гараж урамы, Заправка урамы, Запрудная урамы, Йылға аръяғы урамы, Колхоз урамы, | Ливада урамы, Йәштәр урамы, Күпер урамы, Дала урамы, Үҙәк урамы, мәктәп урамы, Бәләкәй урамы. |

# Кутейников (утар)
## Иҫтәлекле урын

Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп.Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора.
Милютин районы Кутейников утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археология ҡомартҡылары бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарар һәм 25.06.2002 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған.
* Ҡурған төркөмө «Кутейников» (11 ҡурған). Кутейников утарынан төньяҡ- көнбайыштаяҡынса 1,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Малышкин». Кутейников утарынан төньяҡтараҡ 1,7 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Круглый». Кутейников утарынан көньяҡ-көнсығышта яҡынса 0,5 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Арбузный». Кутейников утарынан төньяҡ-көнбайышта 1,0 км алыҫлыҡта тора.
* Торған урыны «1-P». Кутейников утарынан көньяҡ-көнбайышта 0,3 км алыҫлыҡта тора.
* Торған урыны «1-А».Кутейников утарынан көньяҡта яҡынса 0,4 км алыҫлыҡта тора.
* Местонахождение «2-А» Кутейников утарынан 1,5 км алыҫлыҡта тора.
# Павел-Очаков мороно

Павел-Очаков мороно — һыу ағыҙып килтергән ҡомло-ҡабырсаҡлы морон. Диңгеҙ эсенә бер нисә километрға инеп торған морондоң дауамы булып тора. Формаһы менән дуғаны хәтерләтә. Аҙау диңгеҙенең Рәсәй яр буйында, Таганрог ҡултығында, Аҙау ҡалаһынан яҡынса 35 км көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Административ бүленеш буйынса Павел-Очаков мороно Ростов өлкәһенең Аҙау районы составына инә.
Морондоң төрлө исемдәре ҡулланыла. Интернетта, әҙәбиәттә һәм аралашҡанда иң таралған атамаһы «Павел-Очаков мороно». Картала «Очаков мороно» атамаһы ҡулланыла. Юл күрһәткесендә «ПАВЛООЧАКОВСКАЯ КОСА» тигән яҙыу тора.
Морон менән диңгеҙ араһында бухта-ҡолаҡ бар. Ул кайтсёрфингты яратыусылар араһында бик популяр.
Морон буйындағы диңгеҙ тәрәнлеге (0,5-1,4 метр), уны һыу инеү өсөн, винд- һәм кайтсёрфинг өсөн уңайлы урын итә.
Морондоң һыу өҫтөндәге һәм һыу аҫтындағы өлөштәре буйлап ял итеүселәр диңгеҙгә һәм кире күңелле ял итеп йөрөп киләләр. Павел-Очаков морононоң көнсығыш ярында уңайлыҡтары булған пляж урынлашҡан.
Интернетта, Павел-Очаков мороно кайтсёрфингтың донъя үҙәктәренең береһе, тигән фекер әйтелә.

# Павел-Очаков мороно
## Туризм

Ҙур пляждар, һөҙәк соҡорһоҙ ҡомло төбө, күп һандағы ял итеү базалары һәм балалар һауыҡтырыу лагерҙары һәр сезонда күп ял итеүселәрҙе йәлеп итә.
Һыу инеү сезоны бында майҙан сентябргә тиклем һуҙыла (диңгеҙ һыуының температураһы +18…+25 °C).
Морон эргәһенән Аҙау — Ейск трассаһы үтә. Пляждар эргәһендә түләүле автопарковка ҡоролған.
Ҙурыраҡ ял базалары («Навигатор», «Эдем», «Оазис») бер юлы тиҫтәләгән, ваҡытлыса фатирҙа тороусыны ҡабул итә.
Ә бер нисә корпус биләгән «Аҙау диңгеҙ буйы» ял итеү базаһы үҙендә 280-гә тиклем ял итеүсене урынлаштырырға мөмкин.
Моронда ҡомло-ҡабырсаҡлы типтағы ике пляж зонаһы урынлашҡан: төньяҡ һәм көнсығыш. Бында Рәсәйҙең көньяғы өсөн ғәҙәти булған күңел асыу саралары йыйылмаһы бар: батуттар, өрөп тултырмалы тау, ҡуртымға гидроциклдар һәм катамарандар һәм «банандарҙа» йөҙөү.
Пляждарҙың дөйөм оҙонлоғо яҡынса 1 км тәшкил итә. Төньяҡ пляж һайыраҡ һәм һәр ваҡыт ел булғанға яҡында һыу тоноҡ. Шуға күрә, был урын һыу инеүселәргә ҡарағанда виндсёрферҙар һәм крайтсёрферҙар араһында ҙурыраҡ популярлек менән файҙалана.
Морондоң үҙендә был паруслы спорт төрөнә өйрәтеүсе базалар бар. Павел-Очаков мороно эргәһендә даими рәүештә винд- һәм крайтсёрферҙарҙың ярыштары үтеп тора. 2015 йылдың йәйге осоронда Павел-Очаков морононда 18 мең кеше ял иткән.
# Чепеченка

Чепеченка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чепец йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Чепеченка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003550
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100355
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ватьяр-Ты-Вис

Ватьяр-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының уң ярына тамағынан 239 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ватьяр-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070302
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007030
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сельница (Медведица ҡушылдығы)

Сельница — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Сельница (Медведица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003707
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000370
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бикбаев Илдар Зиннур улы

Бикбаев Илдар Зиннур улы (15 февраль 1959 йыл) — «Берҙәм Рәсәй» партияһынан VII саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты, Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе, Башҡортостан Республикаһы эҙәрмәндәр отрядтарының республика йәмәғәт фонды советы рәйесе, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты төбәк штабы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре.

# Бикбаев Илдар Зиннур улы
## Биографияһы

Илдар Зиннур улы Бикбаев 1959 йылдың 15 февралендә Башҡорт АССР-ының Иглин районы Урман хәрби ҡаласығында хәрби хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуған.
1974 йылдан 1980 йылға тиклем Өфө һығылмалы валдар заводында төрлө эштәрҙә эшләй.
1980 йылда Мәскәү ҡалаһында Ленин орденлы Үҙәк дәүләт физик культура институтын «физик культура һәм спорт» һөнәре буйынса тамамлай.
1980—1983 йылдарҙа ошо институтта «физик культура һәм спорт» һөнәре буйынса биомеханика бүлегенең Проблемалы лаборатория аспиранты.
1981—1983 йылдарҙа И. А. Семашко исемендәге Мәскәү медицина стоматология институтында уҡытыусы.
1985—1986 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында өлкән уҡытыусы.
2002 йылдан — Башҡортостан Республикаһы эҙәрмәндәр отрядтарының төбәк йәмәғәт фонды советы рәйесе.
2009 йылдан алып 2013 йылға тиклем — Башҡортостан Республикаһының I һәм II состав Йәмәғәт палатаһы составына инә.
2013 йылдың 22 мартында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең указы менән Илдар Бикбаевты Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе итеп тәғәйенләне
2014 йылдың 22 июнендә «Рәсәй патриоттары» сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе Бикбаев Илдарҙы Башҡортостан Президенты вазифаһына кандидат итеп күрһәтә. 2014 йылдың 18 июлендә Бикбаев кандидаттарҙан беренсе булып муниципаль фильтр үтә һәм Башҡортостан үҙәк һайлау комиссияһына үҙенә ярҙамға 479 депутат ҡултамғаһын тапшыра. Һөҙөмтәлә Башҡортостан Президентын һайлауҙа еңеү яулаған «Берҙәм Рәсәй» партияһының кандидаты Рөстәм Хәмитов 81,71 % тауыш йыйҙы, ә Илдар Бикбаев 2,62 процент тауыш йыйған.
2015 йылдан — Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ағзаһы.
2016 йылдың сентябрендә Благовещен бер мандатлы 4-се һайлау округы буйынса Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының етенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайлана. Дәүләт Думаһының бюджет һәм һалымдар буйынса комитет ағзаһы.

# Бикбаев Илдар Зиннур улы
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Ике ул һәм ике ҡыҙ тәрбиәләй.

# Бикбаев Илдар Зиннур улы
## Биографияһы
### Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы
* 1 дәрәжә «Өлгөлө хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
* 1 дәрәжә «Хәрби ҡыйыулыҡ өсөн» миҙалы
* 2-се дәрәжә «Хәрби ҡыйыулыҡ өсөн» миҙалы
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре
* СССР мәҙәниәт министры грамоталары
* Башҡортостан Республикаһы Президентының Почёт грамоталары
* Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы миҙалдары
# Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы

Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы — хеҙмәт тураһында кодифициялы закон акты (кодекс), 2001 йылдың 30 декабрендә сыҡҡан 197-ФЗ һанлы Федераль закон. 2002 йылдың 1 февраленән уға тиклем 1971 йылдан бирле эш иткән РСФСР Хеҙмәт тураһындағы закондар кодексы (РСФСР КЗоТ-ы) урынына ғәмәлгә индерелгән. Кодекс хеҙмәткәрҙәр менән эш биреүселәр араһындағы хеҙмәт мөнәсәбәттәрен билдәләй һәм хеҙмәт мөнәсәбәттәренә ҡағылышлы бүтән федераль закондарға, РФ Президенты Указдарына, РФ Хөкүмәте Ҡарарҙарына һәм башҡаларға ҡарата өҫтөнлөклө әһәмиәткә эйә.
Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы, атап әйткәндә, хеҙмәткәр менән эш биреүсенең хоҡуҡтарын һәм бурыстарын раҫлай, хеҙмәтте һаҡлау, һөнәргә әҙерлек, һөнәргә ҡайтанан әҙерләү һәм квалификацияны күтәреү, эшкә урынлашыу, социаль партнерлыҡ мәсьәләләрен көйләй. Хеҙмәткә түләү һәм хеҙмәт нормалары ҡағиҙәләре, хеҙмәт бәхәстәрен хәл итеү тәртибе нығытыла. Айырым бүлектәр граждандарҙың ҡайһы бер категорияларының (бәлиғ булмағандарҙың, педагогтарҙың, тренерҙарҙың һәм спортсыларҙың, йортта эшләүселәрҙең, вахта ысулы менән эшләүселәрҙең һәм башҡаларҙың) хеҙмәтен хоҡуҡи көйләү үҙенсәлектәренә арнала.

# Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы
## Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының киҫәктәре

* I киҫәк. Дөйөм положениелар
* II киҫәк. Хеҙмәт өлкәһендә социаль партнерлыҡ
* III киҫәк. Хеҙмәт договоры
* IV киҫәк. Эш ваҡыты
* V киҫәк. Ял ваҡыты
* VI киҫәк. Хеҙмәткә түләү һәм хеҙмәт нормалары
* VII киҫәк. Гарантиялар һәм компенсациялар
* VIII киҫәк. Хеҙмәт тәртибе, хеҙмәт дисциплинаһы
* IX киҫәк. Хеҙмәткәрҙәрҙең һөнәргә әҙерлеге, һөнәргә ҡайтанан әҙерләү һәм квалификацияларын күтәреү
* X киҫәк. Хеҙмәтте һаҡлау
* XI киҫәк. Хеҙмәт договоры яҡтарының матди яуаплылығы
* XII киҫәк. Хеҙмәткәрҙәрҙең айырым категорияларының хеҙмәтен көйләү үҙенсәлектәре
* XIII киҫәк. Хеҙмәт хоҡуҡтарын һәм азатлыҡтарын яҡлау. Хеҙмәт бәхәстәрен ҡарау һәм хәл итеү. Хеҙмәт ҡануниәтен һәм хеҙмәт хоҡуҡиәте нормаларына ҡағылған башҡа акттарҙы боҙған өсөн яуаплылыҡ
* XIV киҫәк. Йомғаҡлау положениелары

# Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы
## Ғәмәлдәге Хеҙмәт кодексы

Ғәмәлдәге Хеҙмәт кодексы 2001 йылда ҡабул ителә һәм 2002 йылда көсөнә инә.
Кодексҡа әүәлге хеҙмәт ҡануниәтендә булмаған «дистанциялы эш» һәм «дистанциялы хеҙмәткәрҙәр» тигән төшөнсәләр индерелә. Шулай уҡ бындай хеҙмәткәрҙәр менән хеҙмәт договорына ҡул ҡуйыуҙы еңелләштереү өсөн Электрон ҡултамға тураһындағы законға үҙгәрештәр индерелә.

# Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы
## Рәсәй Федерацияһының ғәмәлдәге Хеҙмәт кодексындағы төп төшөнсәләр

* Коллектив договор һәм килешеүҙәр
* хеҙмәт договоры
* мөҙҙәтле договор
* эш ваҡыты
* ял ваҡыты
* хеҙмәткә түләү һәм хеҙмәт нормалары
* хеҙмәт хоҡуғы мөнәсәбәттәренең субъекттары
* хеҙмәткәр
* эш биреүсе
* хеҙмәт кенәгәһе
* бер юлы бер нисә урында эшләү
* бер нисә вазифаны башҡарыу.
# Ойер (йылға)

Ойер — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Телецкое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ойер (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001371
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100137
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хопёр ҡурсаулығы

Хопёр ҡурсаулығы (рус. Хопёрский заповедник) — Воронеж өлкәһендә урынлашҡан дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы.

# Хопёр ҡурсаулығы
## Тарихы

Хопёр дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы 1935 йылдың 10 февралендә ойошторола. Ҡурсаулыҡтың бурысы булып йофарҙы һәм РСФСР территорияһында ул йәшәгән һыу объекттарын, шулай уҡ Хопер йылғаһының һыубаҫар туғайы биосфераһын һаҡлау тора. 1953 йылда ҡурсаулыҡта уларҙың һаны арта, хатта уны аулай һәм ҡурсаулыҡтан ситтәге һыуһаҡлағыстарға күсереп ултырта башлайҙар. 1966 йылдың яҙына Хопёр йофары РСФСР-ҙың биш өлкәһендә, Белорус ССР-ының һәм Литва ССР-ының һыу ятҡылыҡтарын төйәк итә.
1955 йылдан ҡурсаулыҡта ҡасандыр Хопер йылғаһы буйында йәшәгән зубрҙы ҡайтанан климатлаштырыу буйынса эштәр алып барыла. Был маҡсатта Беловежье шырлығы (милли парк)ынан һәм Ока яны-Террас ҡурсаулығынан бер нисә ҡатнаш тоҡомло (зубр менән эре мөгөҙлө малды ҡасырыу юлы менән алынған) зубр килтерелә. Әммә 1982 йылда был идея ҡурсаулыҡтың реаль бурыстарына тап килмәүе һәм зубрҙың сәсеүлектәргә һәм урман плантацияларына зыян килтерә башлауы арҡаһында туҡтатыла. 1968 йылда Калиново ауылы янында булдырылған бизон паркы бөтөрөлә.

# Хопёр ҡурсаулығы
## Хәҙерге статусы

Уның дөйөм майҙаны 16 178 гектар тәшкил итә, Хопер йылғаһы буйлап төньяҡтан көньяҡҡа табан 50 км һуҙыла, һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләренең киңлеге — 1,5 км-ҙан 9 км-ға тиклем. Ҡурсаулыҡ тирәләй дөйөм майҙаны 29,8 мең гектар булған 0,5 километрҙан 4 км-ға тиклем киңлеге булған буфер зонаһы булдырыла.
Климаты уртаса континенталь, ҡышы ярайһы уҡ ҡырыҫ һәм йәйе эҫе. Уртаса йыллыҡ һауа — температураһы — +5,8 °C. Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ күләме — 531,2 мм. Һыуыҡ булмаған осорҙоң уртаса оҙайлығы — 183 көн.

# Хопёр ҡурсаулығы
## Флора һәм фауна

Майҙанының 80 % -ҡа яҡыны урмандар менән ҡапланған, имәнлектәр һыубаҫар туғайҙарҙа үҫә. Яҙғы ташҡын ваҡытында территорияның 80 % -ын һыу баҫа, 400-гә яҡын күл һәм иҫке үҙән бар.
Флора 1200-гә яҡын төр юғары үҫемлектәрҙе үҙ эсенә ала. Ҡурсаулыҡ биләмәһендә 109 төр үҫемлектәр менән бай һыу үҫемлектәре урынлашҡан.
Фаунаһы төрлө: яҡынса 45 төр һөтимәрҙәр (шул иҫәптән һирәк осрай торған йофарҙар) ҡырағай ҡабан, бүре, төлкө, урман һыуһары һәм климатҡа яраҡлаштырылған ала-сыбар болан, ҡоштарҙың 184 төрө (һирәк осрай торған көсөгән, һунағара, бөркөт, диңгеҙ бөркөтө, кәлмәргән, бөркөт ябалағы һ. б.), 8 төр һөйрәлеүселәр, 8 төр ер-һыу хайуандары, 35 төр балыҡ (шул иҫәптән Ҡыҙыл китапҡа индерелгән уҡбалыҡ) йәшәй.
# Санькина

Санькина — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ратта йылғаһының уң ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Санькина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064010
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306401
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Куйды-Юган

Куйды-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шеркальская йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Куйды-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019917
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301991
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Волосница (Великая ҡушылдығы)

Волосница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Волосница (Великая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034280
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103428
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лойна

Лойна (нем. Leuna) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 14471 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,71 км². Диңгеҙ кимәленән 99 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6237 һәм автомобиль коды — SK (элек MER, MQ).
# Әссәләмү ғәләйкүм

Әссәләмү ғәләйкүм (ғәр. ٱلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ‎ — именлек һеҙгә‎) — исламда төрлө милләт мосолмандарының ғәрәпсә сәләмләү һүҙе, уны шулай уҡ насрани ғәрәптәр ҙә, ғәрәп йәһүдтәре лә ҡуллана. Былай сәләмләүгә үә-ғәләйкүм әс-сәләм тип яуаплайҙар (ғәр. ‏وَعَلَيْكُمُ ٱلسَّلَامُ‎ — һеҙгә лә именлек). «Сәләм» төшөнсәһе «ислам» һүҙе менән тамырҙаш, башта тик дини тәғәйенләнешле генә булған һәм «Аллаһ менән именлек» тигән мәғәнәлә ҡулланылған.

# Әссәләмү ғәләйкүм
## Ҡөрьәндә һәм Сөннәттә сәләмләү

Ҡөрьәнгә ярашлы, мосолман тәүләп сәләмләгән кешенән кәмерәк һүҙҙәр ҡулланып сәләмләргә тейеш түгел:
   — (Ҡөрьән, 4:86)
Мөхәммәт Пәйғәмбәр Сөннәтенә ярашлы был сәләмләшеү булмаған Китап әһелдәре араһында ла ҡулланыла. Бер хәҙистә Пәйғәмбәр былай ти: «Китап әһелдәре һеҙгә Әссәмү ғәләйкүм (Әссәләмү ғәләйкүм урынына) тип сәләм бирһә, үә-ғәләйкүм тип кенә яуаплағыҙ».
Хәҙистә әйтелгәнсә, бер йәһүд Ғәйшә р.ғ. алдында Мөхәммәт Пәйғәмбәргә Әссәмү ғәләйкүм (Әссәләмү ғәләйкүм урынына) тип сәләм биргән. Сәм һүҙе «тиҙ үлем» тигән мәғәнәгә эйә, һәм Ғәйшә тегегә тауышлана башлай, мәгәр Мөхәммәт с.ғ.с. уға ҡысҡырынмаҫҡа, бары тик «үҙеңә лә» (үә-ғәләйкүм ) тип яуапларға ҡуша.

# Әссәләмү ғәләйкүм
## Икенсе төрлө сәләмләүҙәр

Әссәләмү ғәләйкүм үә рәхмәтуЛлаһи үә бәрәкәтүһү!
# Левжа

Левжа — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсар йылғаһының һул ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Левжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038369
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003836
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абелия сиркәүе

Абелияның Троица сиркәүе (грузин: ეკლესია სამების აბელიის), көньяҡ Грузияла Квемо Картли төбәгендә грузин православ сиркәүе. Ябай төҙөлөшлө һәм бер нефлы сиркәү бөгөнгө көндә Абелиана булараҡ билдәле тарихи ауыл Абелияның ситендә урынлашҡан. Сиркәүҙәге яҙыуға ярашлы ул 1250 һәм 1259 йылдар араһында төҙөлгән. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән

# Абелия сиркәүе
## Урынлашыуы

Абелия сиркәүе Квемо Картли төбәгенең Самеба тауы итәгендә урынлашҡан. Тәүге тапҡыр 1580 йылдарҙағы документтарҙа телгә алына. 1950 йылдарҙа ҡвҙыныу эштәре алып барыла. Бында б.э. тиклемге 5-3 быуаттар некрополе табыла. Бынан тыш бронзанан, тимерҙән һәм быяланан артефакттар табыла. Тулыһынса ташланылған сиркәү һәм уның майҙаны 18 быуатта тергеҙелә һәи грузин ғалимы Эдвин Такайшвили тарафынан 1900 йылдар башында тасуирлана.

# Абелия сиркәүе
## Архитектураһы

Aбелия ҙур булмаған бер нефлы сиркәү, байтаҡ өлөшөндә үҙенең баштағы архитектура үҙенсәлектәрен һаҡлап ҡалған. Ваҡланған ҡырсынташтан эшләнгән һаҡлағысынан тыш ул эре һоро таштарҙан төҙөлгән һәм таш менән көпләнгән. Сиркәүгә берҙән-бер инеү урыны көньяҡ яҡта һәм фасадынан тыш һәр стенаһында берәр тәҙрә бар. Сиркәүҙә 2006 йылда реставрация эштәре алып барыла

# Абелия сиркәүе
## Яҙыу

Көньяҡ фасадын 23 юллыҡ урта быуат грузин алфавиты менән яҙылған яҙыу биҙәй. Яҙыу Манглиси архиепискобы Арсен Мшуидайсдзе исеменән башҡарылған. Яҙыуҙа грузин батшалары телгә алына. Һуңыраҡ ул яҙыуҙа короллекте татарҙар баҫып алғандан һуң сиркәү төҙөүселәре алдында торған бурыстарға иғтибарҙы йүнәлтә
# Пфафшвенде

Пфафшвенде (нем. Pfaffschwende) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 350 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,03 км². Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
# Лезга

Лезга — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе, Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Багаряк йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8,5 км.

# Лезга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Теча йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500612111200003017
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200301
* Бассейн коды — 14.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2