yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Коль-Кыкке

Коль-Кыкке — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оглат йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Коль-Кыкке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032816
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203281
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һатҡы

Һатҡы (рус. Сатка) — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһендә урынлашҡан ҡала.
Халыҡ һаны — 42 437 кеше. (2016).

# Һатҡы
## Этимологияһы

Һатҡы тигән топонимдың килеп сығышы тураһында төрлө версиялар бар.
1756 йылда Себер даруғаһының Әйле һәм Ҡыуаҡан улусы башҡорттарынан һатып алынған ерҙәрҙә нигеҙ һалынған. Шуға күрә ҡаланың атамаһы «һатылған» тигән башҡорт һүҙенән килеп сыҡҡан тигән фараз бар. Шулай уҡ «сат», «сата», «сатҡы» тигән башҡорт һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән тигән фараздар ҙа осрай. Шувалов Н. И. фекеренсә, «һатҡы» тигән башҡорт этнонимынан да килеп сыҡҡан булыуы ихтимал, был ара ҡыуаҡан ырыуына ингәнлеге XVIII быуат документтарында күренә.

# Һатҡы
## Географияһы

Ҡала Оло Һатҡы йылғаһы буйында, Силәбенән 176 км алыҫлыҡта Силәбе өлкәһе биләмәһендә урынлашҡан. Һатҡы — Көньяҡ Урал тимер юлының Бирҙәүеш — Баҡал тармағындағы тимер юлы станцияһы.

# Һатҡы
## Тарихы

Ҡала тибындағы ҡасаба статусын 1928 йылдан, ҡала статусын — 1937 йылдан йөрөтә.

# Һатҡы
## Билдәле шәхестәре

* Әхмәтзарипов Марат Әғзәм улы (21.021.1956), дирижёр, музыкант. 1996 йылдан (өҙөклөк менән) Башҡорт опера һәм балет театры дирижёры, бер үк ваҡытта 2002 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, 2002—2010 йылдарҙа Милли симфоник оркестр (Өфө) дирижёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2011).

# Һатҡы
## Халҡы

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була
# Оло Сыв-Иоль

Оло Сыв-Иоль — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Сыв-Иоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038337
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003833
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ирәндек (йыр)

«Ирәндек» — башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй.

# Ирәндек (йыр)
## Тарихы

«Ирәндек» йыры дәртле бейеү көйө булараҡ башҡарылыусы боронғо һунарсы йыры.
«Ирәндек» йырын тәүге тапҡыр композитор Солтан Ғәбәши яҙып ала һәм 1935 йылда «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығында баҫтыра.
Артабан был йырҙы төрлө йылдарҙа төрлө сығанаҡтарҙан Л. Н. Лебединский, И. В. Салтыков, Ғ.З. Сөләймәнов, Хөсәйен Әхмәтов яҙып алған. Йырҙың варианттарын һәм инструменталь көйөн К. М. Дияровтан Ф. Х. Камаев яҙып ала. Легендаларҙың береһе буйынса, «Ирәндек» йырын XVIII быуат уртаһында Ирәндек һырты матурлығына хайран ҡалған һунарсы Болғаир ижад иткән.
«Ирәндек» йырын тауыш һәм фортепиано өсөн — М. М. Вәлиев, Х.Ә. Әхмәтов, хор (a capella) өсөн — С. Ғәбәши, Салауат Низаметдинов, М. П. Фоменков, хор һәм симфоник оркестр өсөн И. В. Салтыков эшкәртә. Йырҙың көйө «Сыңрау торна» балетында, М.М. Вәлиевтың «Һаҡмар» операһында, Н.Ғ. Сабитовтың Скрипка менән оркестр өсөн беренсе концертында, Х.Ф. Мостаев ҡуйған шул уҡ исемле бейеүҙә ҡулланыла.

# Ирәндек (йыр)
## Йырҙың тексы

Һай!.. Иртәнсәккәй тороп, бер ҡараһам, Уң ҡулында көмөш йөҙөк, Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө, Һай!.. Саңҡ-саңҡ итә Ирәндек бөркөтө. Өмөт өҙмәң, дуҫтар, был донъянан, Уң ҡулында көмөш йөҙөк, Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, Байрам булып китер бер көндө, Һай!.. Байрам булып китер бер көндө.
Һай!.. Ат башҡайы менән ир башҡайы, Уң ҡулында көмөш йөҙөк, Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, Эсер һыуы бөтмәһә, бер ҡайта. Һай!..Эсер һыуы бөтмәһә, бер ҡайта. Ҡыҙ балаҡай китһә, һис ҡайта алмай, Уң ҡулында көмөш йөҙөк, Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, Ят ерҙәрҙә башын ҡартайта, Һай!..Ят ерҙәрҙә башын ҡартайта.
Һай!.. Иркәләрмен, тинем, кис килермен, тинем, Уң ҡулында көмөш йөҙөк, Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти. Һай!..Ҡарттар күрер, ярамай, йәнем, ти. Һай!.. Һул битенән үҙен һурып үптем, Уң ҡулында көмөш йөҙөк, Ҡуш беләҙек, билкәй нәҙек, Ҡарттар беҙгә ҡарамай, йәнем, тип, Һай!..Ҡарттар беҙгә ҡарамай, йәнем, тип..

# Ирәндек (йыр)
## Башҡарыусылар

«Ирәндек» башҡорт халыҡ йырын Р. Ә. Гәрәев, Ф. Ф. Гәрәев, А. Ғ. Ғәлимов, Ф. З. Сәлихов, Ғ. С. Хәбибуллин, Флүрә Килдейәрова башҡара.
# Кесе Таловка (Кайгера ҡушылдығы)

Кесе Таловка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кайгер йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Таловка (Кайгера ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020349
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202034
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Андалиен

Андалиен (исп. Río Andalién) — Чилиҙың Био-Био өлкәһенең Консепсьон провинцияһында аҡҡан йылға.

# Андалиен
## Географияһы

Йылғаның башы Флорида ҡасабаһынан төньяҡтараҡ башлана. Иң тәүҙә Андалиен йылғаһы көнбайышҡа ағып, Консепсьон ҡалаһы аша үтеп, төньяҡҡа боролоп, Талькауано һәм Пенко коммуналары аша үтеп, Пенко ҡалаһынан көнбайышта Консепсьон ҡултығына барып тоташа.
# Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы

Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы — аҫаба башҡорттарҙың ер биләү, ерҙе файҙаланыу һәм ергә хужа булыу тәртибен көйләүсе хоҡуҡи нормалар йыйылмаһы. Боронғо йола хоҡуғы нормаларына барып тоташа.

# Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы
## Тарихы

Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы башҡорт йәмғиәте эсендә, аҫаба башҡорттар менән дәүләт, аҫаба башҡорттар менән төрлө категориялы күсеп килеүселәр араһындағы ер мөнәсәбәттәрен көйләй. Башҡорт общинаһы (тәүҙә ырыу-ҡәбилә берләшмәһе, һуңынан территориаль берләшмә) ерҙең коллектив хужаһы була. Формаль рәүештә общинаның һәр ағзаһы община (биләмә, улус, ауыл) ерҙәрен биләүгә һәм унан файҙаланыуға тиң хоҡуҡҡа эйә була, ғәмәлдә күсмә хужалыҡ шарттарында ер биләү һәм ерҙе файҙаланыу мал һанына бәйле була, һәм ырыу-ҡәбилә аҡһөйәктәре (бейҙәр, кенәздәр, мырҙалар, тархандар, хандар) тарафынан көйләнә. Ергә милекселек хоҡуғы йәйләү, көтөүлек маршруттарына етәкселек итеү формаһында үҫешә. Община ер биләүселеге сиктәрендә сәсеүлек, урман, айырыуса солоҡ, балыҡ тотоу һәм башҡа биләмәләр менән индивидуаль файҙаланыу барлыҡҡа килә. Яһаҡ түләү (яһаҡ түләүҙе башҡорттар үҙҙәренең ергә хоҡуҡтарының гарантияһы тип иҫәпләй) һәм хәрби хеҙмәт башҡорттарҙың аҫаба хоҡуғы шарты һанала.
XIII быуатта — XVI быуаттың тәүге яртыһында башҡорттар үҙҙәре ингән дәүләт берләшмәләре (Алтын Урҙа, Нуғай Урҙаһы, Ҡазан ханлығы, Себер ханлығы) файҙаһына яһаҡ түләй һәм хәрби хеҙмәт үтәй. Риүәйәттәргә, шәжәрәләргә һәм башҡа тарихи сығанаҡтарға ярашлы, башҡорттар Алтын Урҙа хакимдарынан айырым башҡорт ҡәбиләләренең һәм ырыуҙарының аҫаба ерҙәренең һаҡланыуын гарантиялаған ярлыҡтар ала. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы юридик яҡтан жалованная грамоталарҙа нығытыла.
XVIII—XIX быуаттарҙа башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы ҡануниәт акттарында (Собор уложениеһы, 1664 й., 1694 й., һ.б. Өфө воеводаларына наказдар, 1734 йылдың 31 майындағы, 1735 йылдың 20 апрелендәге, 1736 йылдың 11 февралендәге, 1739 йылдың 20 авгусындағы, 1754 йылдың 16 мартындағы, 1755 йылдың 1 сентябрендәге, 1869 йылдың 10 февралендәге, 1832 йылдың 10 апрелендәге указдар һәм башҡалар) бер нисә тапҡыр раҫлана. Генераль ыҙанлау һәм Махсус ыҙанлау барышында башҡорт аҫаба ерҙәрен ыҙанлау башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын иҫәпкә алып үткәрелә.
Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы 1917 йылдың 27 октябрендә Ер тураһында декрет менән бөтөрөлә. Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын һаҡлап ҡалыу һәм уны 1917 йылда тартып алынған аҫаба ерҙәрен ҡайтарып биреү зарурлығы 1917-1921 йылдарҙағы Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте идеологияһының төп фекере була, Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары резолюцияларында иғлан ителә.
# Эдинбург йәмиғ мәсете

1998
Эдинбург йәмиғ мәсете (ингл. Edinburgh Central Mosque, рәсми исеме: Король Фахд һәм Эдинбург ислам үҙәге мәсете, King Fahd Mosque and Islamic Centre of Edinburgh) — Эдинбургтың төп месете (Шотландия), Эдинбург университеты һәм Шотландияның милли музейынан йыраҡ түгел урынлашҡан.
Мәсет һәм ислам үҙәген архитектор Базил әл-Байяти төҙөгән. Төҙөлөш алты йыл дауам итә һәм төҙөлөш сығымы 3,5 миллион фунт стерлинг талап итә. Төп зал 1 меңдән артыҡ кешене һыйҙыра.
# Юредей-Яха

Юредей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нямбой-То ҡушылдығының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 227 км.

# Юредей-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071155
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307115
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аҡ көләпәрә

Аҡ көләпәрә (лат. Agaricus, рус. шампиньон) — пластинкалы бәшмәктәр тәртибенең аҡ көләпәрә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған бәшмәктәр заты.

# Аҡ көләпәрә
## Ҡыҫҡаса белешмә

Яҡынса 70 төрө (Башҡортостанда 5‑тән ашыу төрө) билдәле, киң таралған. Эшләпәһенең диаметры 1—25 см, аҡһыл, һирәгерәк һорғолт йәки асыҡ көрән, ярым шар формаһында, итләс, тығыҙ, шыма өҫлө йәки сүсле, тәңкәле. Япмаһы айырым, бәшмәк өлгөргән ваҡытта һабында аныҡ беленеүсе балдаҡ рәүешендә. Гименофоры йәш емешлек тәндәрендә аҡ, спораларҙың өлгөрөү дәрәжәһенә ҡарап — алһыу, аҡрынлап көрәнәйә барған, һуңынан көрән-шәмәхә төҫтәге айырым пластинкалы (аҡ көләпәрәне ағыулы бәшмәктәрҙән айырыусы билдә). Һабы үҙәктә, тигеҙ, тығыҙ, һирәгерәк бушаҡ йәки ҡыуыш. Итсәһе башлыса аҡ, һынған ерендә һарғайыусан йәки ҡыҙарыусан, йыш ҡына бәшмәк йәки әнис еҫле. Спораһы йомро, эллипс формаһында йәки бөртөк һымаҡ, төҫө аҡтан ҡараға тиклем. Сапротрофтар (микоризаға инмәй).

# Аҡ көләпәрә
## Таралышы

Үҫеү урындарына ярашлы башлыса урмандарҙа (һары тиресәле аҡ көләпәрә); үҫемлектәр менән ҡапланмаған асыҡ урында (ике споралы аҡ көләпәрә), болонда (гумус гербофилдары; ябай аҡ көләпәрә һ.б.); урман, болон, көтөүлектәрҙең һ.б. асыҡ урындарында (ҡыр аҡ көләпәрәһе); татырлы тупраҡта (Бернард аҡ көләпәрәһе) һ.б. үҫеүсе аҡ көләпәрә айырып йөрөтөлә. Республиканың бөтә биләмәһендә лә үҫә, май—октябрҙә осрай. Аҡ көләпәрәнең емешлек тәне составында антибиотиктар, үҙләштерелеүсе аҡһым бар. Ашарға яраҡлы бәшмәктәр (һары тиресәле аҡ көләпәрә һәм сыбар аҡ көләпәрә башҡа), ике споралы аҡ көләпәрә күп үҫтерелә.
# Садиҡова Мөкәрәмә Хафиз ҡыҙы

Садиҡова Мөкәрәмә Хафиз ҡыҙы (25 май 1931 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, драматург, шағир һәм журналист. 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). Бәләбәй районының Фәтих Кәрим исемендәге премияһы лауреаты (2011).

# Садиҡова Мөкәрәмә Хафиз ҡыҙы
## Биографияһы

Мөкәрәмә Хафиз ҡыҙы Садиҡова 1931 йылдың 25 майында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй районы Йәрмәкәй ауылында тыуған. Бәләкәй сағынан уҡ йәтим ҡала. Тәүҙә Бәләбәй, унан һуң Өфөләге балалар йорттарында тәрбиәләнә, белем ала. 1947—1949 йылдарҙа ағас эшкәртеү заводында эшләй. 1949—1953 йылдарҙа театр училищеһында уҡый, бер үк ваҡытта Башҡортостан радиоһы крмитетында эшләй. Һуңғараҡ ситтән тороп М. Горький исемендәге әҙәбиәт иниститутында ьбелем ала. Күп йылдар «Башҡортостан пионеры» гәзитендә эшләй. Яҙыусылар союзында әҙәбиәтте пропагандалау бүлеге мөдире вазифаһын башҡара.
Мөкәрәмә Садиҡованың беренсе шиғырҙары һәм хикәйәләре 1951 йылдан матбуғат биттәрендә баҫыла башлай. Бер-бер артлы ун биш китабы донъя күрә.
1985 йылда режиссёр Лек Вәлиев тарафынан Башҡорт Дәүләт академия театры сәхнәһендә уның «Һауалағы торна» комедияһы ҡуйыла. (Сәхнә әҫәре булараҡ исеме"Бергенәм-Гөлгөнәм" тип аталған). Шулай уҡ Татарстан сәхнәләрендә лә уның әҫәрҙәре буйынса спектакелдәр ҡуйыла. Сибай театрында ҡуйылған спектакеле телевизион фильм итеп тә төшөрөлә.

# Садиҡова Мөкәрәмә Хафиз ҡыҙы
## Китаптары

«Бәхет эҙләгәндә», «Ерән сәс», «Был йөрәккә нимә кәрәк?», «Гөлгөнәм — бергенәм» («Һауалағы торна»), «Аҙашма юлдарыңда»
# Вой-Пемданъю (Косью ҡушылдығы)

Вой-Пемданъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Вой-Пемданъю (Косью ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006903
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Овраг Воловский

Овраг Воловский — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1342 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Овраг Воловский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100008821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100882
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Толька

Толька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 723 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 391 км.

# Толька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306621
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Янгора-Яха

Янгора-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пядуй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Янгора-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074629
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307462
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рәүҙеле

Рәүҙеле (рус. Ревдель (Оло Ревдель)) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барҙым йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Рәүҙеле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102072
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Коньков (Боков районы)

Коньков — Ростов өлкәһе Боков районындағы утар.
Ростов өлкәһе Боков ауыл биләмәһе составына инә.

# Коньков (Боков районы)
## Географияһы

Коньков утары Ростов өлкәһенең төньяғында Ильинка йылғаһының Чир йылғаһына ҡойған урынында Боковская станицаһынан төньяҡтараҡ 3 км алыҫлыҡта урынлашҡан .

# Коньков (Боков районы)
## Географияһы
### Урамдар

* Коммуна урамы
* Коньков урамы.

# Коньков (Боков районы)
## Тарих

Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Коньков утары янында дошман позицияларына һөжүм иткәндә осоусы Нуркен Абдирович Абдиров — Советтар Союзы Геройы һәләк була.

# Коньков (Боков районы)
## Халыҡ

Утар халҡы 378 кеше (2011 йылдың 1 ғинуарына), иҫәптә 119 йорт хужалығы бар.

# Коньков (Боков районы)
## Инфраструктураһы

Утарҙа Коммуна Һәм Коньковурамдары, Чкалов тыҡрығы бар. Закрыта Коньков башланғыс дөйөм белем биреү мәктәбе(Коньков урамы, 34а йорт) ябылған. Был йортто ауыл биләмәһе хакимиәте бер нисек тә һата алмай.Ауылда аҙыҡ палаткаһы, ике артезиан скважинаһы бар. Ауылға газ индереү ҡаралған.

# Коньков (Боков районы)
## Иҫтәлекле урын

* Ике һәйкәл бар.
Ростов өлкәһе территорияһында неолитосоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп.Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора. Боков районы Коньков утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археологик ҡомартҡылар бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарарына һәм 25.06.2002 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған.
Коньков утары янында 17 ҡурған тора. Улар Ростов өлкәһе (21.02.1997)51-се ҡарарына ярашлы рәүештә археология һәйкәлдәренә ҡарай һәм дәүләт һаҡлауы аҫтында тора. Улар араһында бар:
* Ҡурған «Коньков I». Коньков утарынан көнбайыштараҡ 120 метр алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Коньков II». Коньков утарынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 1,6 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Коньков IV». Коньков утарынан 3,25 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Коньков V». Коньков утарынан 4,3 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Коньков VI». Коньков утарынан 5,9 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Коньков VIII». Коньков утарынан 9,75 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Коньков IX». Коньков утарынан 10,75 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Коньков III» (2 ҡурған). Утарҙан 2,1 алыҫлыҡта тора.
# Фәйезов Рөстәм Шәриф улы

Фәйезов Рөстәм Шәриф улы (4 ноябрь 1950 йыл) — СССР һәм Рәсәй спортсыһы һәм бобслей буйынса тренеры. 1994 йылдан Башҡортостан Республикаһының Юғары спорт оҫталығы мәктәбенең өлкән тренеры, бер үк ваҡытта РСФСР (1987—1991), Рәсәй (1992 йылдан) йыйылма командалары тренеры һәм Рәсәй үҫмерҙәр йыйылма командаһының (2010 йылдан) өлкән тренеры; 2009 йылдан — Өфө ҡалаһындағы 15-се Олимпия резервы балалар һәм үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбенең бобслей буйынса тренеры. СССР-ҙың спорт мастеры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған тренеры (2001), бөтә Рәсәй категорияһындағы судья. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1998) һәм Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2006).

# Фәйезов Рөстәм Шәриф улы
## Биографияһы

Рөстәм Шәриф улы Фәйезов 1950 йылдың 4 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Өфө ҡалаһында тыуған. Баш ҡаланың 45-се мәктәбендә уҡый.
1979 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. 1981—1986 йылдарҙа эске эштәр органдарының транпорт милицияһының енәйәтте тикшереү бүлегендә эшләй.
1986 йылдан «Спартак» ДСО‑һының Башҡортостан өлкә советы тренеры, 1987 йылдан — Башҡортостан профсоюздары спорт йәмғиәтенең өлкән тренеры була.
1994 йылдан Башҡортостан Республикаһы юғары спорт оҫталығы мәктәбенең өлкән тренеры булып эшләй.
2009 йылдан — Өфө ҡалаһындағы 15-се Олимпия резервы балалар һәм үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбендә бобслей]] буйынса тренер.
Бер үк ваҡытта 1987—1991 йылдарҙа бобслей буйынса РСФСР-ҙың, 1992 йылдан — Рәсәй Федерацияһының йыйылма командалары тренеры вазифаһын башҡара.
1998, 2002, 2006 йылдарҙағы Ҡышҡы Олимпия уйындарында бобслей буйынса Рәсәй Федерацияһы йыйылма командаһы тренеры.
2010 йылдан бобслей буйынса Рәсәй Федерацияһы үҫмерҙәр йыйылма командаһының өлкән тренеры вазифаһын үтәй.
Уның уҡыусылары биш ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашҡан. Тәрбиәләнеүселәре араһында С. В. Голубев, А. Ю. Зубков, В. А. Любовицкий, О. Н. Некрасова, О. Ю. Петров, А. Н. Селивёрстов, Т. А. Трапезникова, Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры И. И. Хужин, шулай уҡ 20‑нән ашыу СССР һәм Рәсәй спорт мастеры.
# Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы

Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы (03.11. 1951, БАССР‑ҙың Нуриман районы Павловка ауылы) — инженер‑электромеханик, техник фәндәр докторы (2004), профессор (2006).

# Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы
## Биографияһы

Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы 1951 йылдың 3 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Нуриман районы Павловка ауылында тыуған. 1974 йылда Өфө авиация институтын тамамлай. Диплом алғандан һуң 2008 йылға тиклем шунда уҡ эшләй.

# Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙының фәнни хеҙмәттәре ҡатмарлы динамик системалар менән идара итеү проблемаларына арналған. Роза Ғүмәр ҡыҙы ҡатнашлығында производство менән интеллектуаль идара итеү системаларының алгоритмдары, математика һәм программа менән тәьмин итеү уйлап табыла (ӨАПБ‑ға, «БЭТО»‑ға һәм башҡа индерелгән). 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 1 уйлап табыу авторы.

# Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы
## Фәнни ҡаҙаныштары

* Техник фәндәр докторы (2004), профессор (2006).

# Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Моделирование производственно-рыночных систем. Өфө, 1995 (авторҙаш);
* Интеллектуальное управление производственными системами. М., 2001 (авторҙаш).
# Смаҡай мәмерйәһе

Смаҡай мәмерйәһе (урыҫса: Смакаевская пещера) — Ишембай ҡалаһы янындағы Ҡарауыл сағылы тауындағы урындағы әһәмиәттәге тәбиғәт ҡомартҡыһы. Смаҡай ҡасабаһынан 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Смаҡай мәмерйәһе
## Тасуирламаһы

Мәмерйә һоро гипс тау тоҡомонда хасил булған. Мәмерйә ауыҙы бик бәләкәй (0,5 м х 0,5м), инеү урыны 1 метр оҙонлоғонда. Уның аша ҙур булмаған зал урынлашҡан, һул яҡта 1,5 метр оҙонлоғондағы коридорҙан төрлө яҡҡа бер нисә инеү урыны күренә. Улар бер ни тиклем аранан һуң ҙурыраҡ залға табан юлланған коридорҙа бергә тоташа. Залдың иҙәне ҡырсынташ менән ҡапланған. Һул яҡта иҙәне боҙ менән ҡапланған ҙур булмаған өң (грот). Залдың ҡап уртаһында — ҙур-ҙур таш киҫәктәре өйөмө. Ошо өйөм өҫтөндә тар ғына (0,5 м х 1 м үлсәмендә) инеү урыны бар. Ул 3 метрға һуҙыла. Артабан тар ғына ярыҡ аша ҙур булмаған залға үтергә була. Уның аша тағы бер зал урынлашҡан (үлсәме 1,5 м х 3 м), уның стеналары ла, иҙәне лә балсыҡ менән ҡапланған. Мәмерйәнең оҙонлоғо — 50 метр. Мәмерйәнән Ишембай ҡалаһы яғына ла, Смаҡай ҡасабаһы яғына сығырға мөмкин. Ике яҡҡа ла 2-шәр км тирәһе.