yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)

Әлмән (рус. Альменево) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районының административ үҙәге. Әлмән ауыл советы составына инә.
Халҡы — 3928 кеше (2015).

# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)
## Топоним

Ауылдың атамаһы күл буйында тәүгеләрҙән булып йорт һалыусы балыҡсы Әлмәндең исеменән барлыҡҡа килгән.

# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)
## География

Ауыл Урал аръяғында, Ҡурғандан 207 км көньяҡ-көнбайыштараҡ, Шумиханан 49 км көньяҡтараҡ һәм Силәбенән 180 км көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан.

# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына инә. 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы ҡарамағына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, ауыл Ялан-Ҡатай районына күсерелә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһенә, 1940 йылда ауыл яңы ойошторолған Әлмән районына инеп, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составын тулыландыра.

# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы
### Милли составы

2010 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса урыҫтар (48 %), татарҙар (36 %) һәм башҡорттар (13 %) йәшәй.

# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)
## Иҡтисад
### Транспорт

* Р328 Шумиха—Усть-Уйское автомобиль юлы
Көн һайын автовокзалдан ҡала-ара автобустар юлға сыға:
* № 108 Шумиха—Әлмән
* № 580 Ҡортамыш—Целинное—Әлмән—Шумиха—Силәбе
* № 715 Ҡурған—Шумиха—Әлмән

# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)
## Иҡтисад
### Сәнәғәт

* «Альменевская АгроХимия МУП»
* «Альменевское ремонтно-техническое предприятие»
* «Альменевское ДРСП»

# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда район дауаханаһы, урта мәктәп, аграр-технология техникумы, мәҙәниәт йорто, «Дружба» тарихи крайҙы өйрәнеүсе музей, музыка мәктәбе, район китпаханаһы, балалар ижады йорто, мәсет һәм сиркәү бар. Әлмәндә «Трибуна» район гәзите редакцияһы урынлашҡан.

# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)
## Спорт

Ауылда артабанғы спорт ҡоролмалары урынлашҡан — «Колос» стадионы, хоккей корты, бала-үҫмерҙәр спорт мәктәбе.
* «Колос» футбол командаһы
* «Торпедо» хоккей командаһы
* «Альменевец» хоккей командаһы
* Волейбол командаһы

# Әлмән (Ҡурған өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Йомаев Ямалетдин Ғималетдин улы (1892—?) — башҡорт шағиры, мәғрифәтсе.
* Лощенкова Римма Хәлиулла ҡыҙы (15 июнь 1955 йыл) — педагог‑методист. Философия фәндәре кандидаты (2010), профессор (2011). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2001).
# Танаис (кинотеатр)

Танаис — Ростов өлкәһенең Новочеркасск ҡалаһындағы кинотеатр. Ҡаланың иң боронғо кинотеатры. Урындағы әһәмиәткә эйә архитектура ҡомартҡыһы.

# Танаис (кинотеатр)
## Тарихы

1903 йылда Новочеркасск ҡалаһындағы Платовский проспектында Кондратова йортонда «Патэ» кинотеатры асыла, ул Париждан килтерелгән «Ф. и Э. Патэ» француз компанияһы техникаһы менән йыһазландырылған була. Кинотеатр тәүге исемен ошо кампания хөрмәтенә ала ла инде. Урындағы казак ҡатын Евдокия Петровна Кондратова бинаны махсус рәүештә кинотеатр өсөн төҙөтә. Был бина ҡалала тик кинотеатр бинаһы итеп төҙөлгән беренсе йорт була, уның тарихи әһәмиәте лә шунда.
1914 йылдың йәйендә һәм көҙөндә кинола хәрби тематика бик популяр була, урындағы матбуғатта йыш ҡына ошондай белдереүҙәр осрай: «Патэ» электро-биографында «билдәле кинемо-артист В. Гаррисон ҡатнашлығында „Демон менән көрәш“ картинаһы бара», йәки, «Патэ» — «Спартак, гладиаторҙар юлбашсыһы», «Клеопатра һәм Антоний» кеүек ҙур тарихи картиналар күрһәтеп", Новочеркасскта уңышлы конкурентлыҡ итә.
Иң тәүҙә кинотеатр бинаһы эргәһендә балкон була. Беренсе ҡатта һул яҡтан галантерея магазины була, ә уң яҡтан — бөҙрәхана. Подвалында шарап мөгәрәбе урынлашҡан була. Бөтә XX быуат дауамында бина туранан тура тәғәйенләнеше буйынса ҡулланыла, унда башҡа бер ниндәй ҙә магазиндар булмай. Кинотеатрҙың бары тик исеме генә үҙгәрә — 1927 йылда «Патэ» кинотеатры «Темп» тип үҙгәртелә, артабан — «III Интернационал», «Советский», «Комсомолец» һәм инде 90-сы йылдарҙа — «Танаис».
2000-се йылда бина ремонтҡа ябыла, ә 2010 йыл башында һатыуға ҡуйыла.
# Ҡазан дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы

Н. Э. Бауман исемендәге Ҡазан дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы— Ҡазан ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто, Татарстан, Рәсәйҙең ветеринария йүнәлешендәге уҡыу йорттарының иң боронғоһо.

# Ҡазан дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Академия 1873 йылда Ҡазан ветеринария институты булараҡ барлыҡҡа килә. Академия структураһы 3 факультетты, 26 кафедраны, шулай уҡ дауалау-консультация үҙәген үҙ эсенә ала.
Түбәндәге йүнәлештәр буйынса әҙерлек алып барыла: Зоотехния, ауыл хужалығы продукцияһы етештереү һәм эшкәртеү технологияһы, Метрология һәм стандартлаштырыу, Ветеринар санитар экспертиза. 113 уҡытыусы иҫәпләнә.
Адресы: Ҡазан, Себер тракты, 35. Рәсәй Федерацияһы ауыл хужалығы министрлығына буйһона. Тулы атамаһы: Юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «Н. Э. Бауман исемендәге Ҡазан дәүләт ветеринар медицинаһы академияһы», ҡыҫҡаса: ФГБОУ ВО Казанская ГАВМ.

# Ҡазан дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
## Тарихы

Институтта ветеринар табиптарҙы уҡытыу 1874 йылда башлана. 1930 йылда институт бер факультеттан тора. 1931 йылда Бөтә Союз эпизоотик тресҡа тапшырыла һәм дүрт факультеттан тора (эпизоотологик, санитар-клиник, зоотехник һәм эшселәр факультеты). Киләһе йылда трест бөтөрөлә, әммә дүрт факультеттан торған ветеринария институты 1936 йылға тиклем йәшәй һәм СССР Ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағында була. Һуңынан ике факультеты — ветеринария һәм зоотехник — берләштерелә. 1984 йылда академияның фәнни секторынан Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү ветеринария институты (Ҡазан) ойоштороусылар.
1995 йылда Ҡазан ветеринария институты Ҡазан дәүләт ветеринар медицинаһы академияһы итеп үҙгәртелә. Юғары уҡыу йорто үҙе эшләгән йылдарҙа 22 меңдән ашыу зооинженерҙар һәм ветеринария табиптары әҙерләй.
# Кездурка

Кездурка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лып йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кездурка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103259
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Европеоид раса

Европео́ид ра́са (шулай уҡ евразия расаһы йәки кавказоид раса) — Бөйөк географик асыштарға тиклем Европала, Алғы Азияла, Төньяҡ Африкала, өлөшләтә Урта Азияла һәм Һиндостанда табылған; һуңғараҡ — барлыҡ ҡитғаларҙа ла асыҡланған раса. Европеоидтар бигерәк тә Төньяҡ Америкала һәм Көньяҡ Америкала, Көньяҡ Африкала һәм Австралияла киң таралған. Ер йөҙөндәге иң күп һанлы раса (планета халҡының 40%-ы).

# Европеоид раса
## Үҙенсәлекле билдәләре

Үҙенсәлекле билдәләренә, барыһынан алда, ортогнат йөҙ инә, биттәре горизонталь яҫылыҡта ныҡ ҡына алға сығып тора. Сәстәре тура йәки тулҡынлы, ҡағиҙә булараҡ, йомшаҡ (атап әйткәндә, төньяҡ төркөмдәрҙә), күҙҙәре киң генә, мәгәр ҙур түгел, танауҙары бейек билле, уртаса ҙурлыҡта йәки ҙур, ирендәре йоҡа йәки уртаса ҡалынлыҡта, йөҙөндә һәм тәнендә төктәр ныҡ йәки уртаса үҫә. Ҡулдары һәм аяҡтары яҫы. Тән тиреһе, сәс һәм күҙ төҫтәре төрлө: төньяҡ төркөмдәрҙә зәңгәрһыуҙан башлап, көньяҡ һәм көнсығыш популяцияларҙа ҡараға тиклем осрай.

# Европеоид раса
## Барлыҡҡа килеүе

Фараз итеүҙәренсә, европеоид раса көньяҡ-көнбайыш Азия, Көньяҡ Европа һәм төньяҡ Африканы эсенә алған ҙур майҙанда барлыҡҡа килгән. Протоевропеоидтар ареалына, ихтимал, Алғы Азияның тауҙарға тиклемге өлөшө, шулай уҡ Урта диңгеҙ төбәктәре ингән булыуы мөмкин. Шунан инде улар Европаға һәм төньяҡ Африкаға таралып киткәндәрҙер
Мезолит осоронда уҡ Европала йәшәүселәрҙә зәңгәр күҙҙәр осраған, мәгәр бронза быуатында ғына 100 % йышлыҡ менән нығынған.
Европеоидтар ике — төньяҡ һәм көньяҡ — тармаҡтарға бүленә. Улар башлыса тән тиреһе, күҙ һәм сәс пигментацияһы менән генә айырыла. Был ике тармаҡ араһында урталыҡта торған халыҡтар бар. Совет этнографы һәм тарих фәндәре докторы Н. Н. Чебоксаров 1930-сы йылдарҙа уҡ көньяҡ европеоидтар баштағы типҡа яҡыныраҡ, улар төньяҡҡа күсә бара депигментацияға бирелгән, тип белдергән булған

# Европеоид раса
## Башҡорт антропологияһында

Башҡорттар европеоид һәм монголоид раса аралығындағы һыҙаттарға эйә. Антропологик тикшеренеүҙәр башҡорттарҙың дүрт төп антропологик тибы араһында аҡ йөҙлө европеоид төрсә лә булыуын асыҡлаған.
# Кесе Бардзяул

Кесе Бардзяул — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лобовка йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кесе Бардзяул
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100024008
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102400
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Червоная

Червоная — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лосьминка йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Червоная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020873
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002087
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сунцзян мәсете

Сунцзян мәсете (ҡыт. ябайл. 松江清真寺, пиньин: Sōngjiāng Qīngzhēnsì) — Шанхайҙағы (ҠХР) иң боронғо мәсет. Сунцзян районында урынлашҡан.

# Сунцзян мәсете
## Тасуирлама

Сунцзяндағы мәсеткә һәм мосолмандар мәхлләһенә Гао Кэгундың тоҡомдары нигеҙ һалған. Мәсет төҙөлөшө 1364—1367 йылдарҙа Юань империяһы ахырында башлана. Аҙаҡ ул 1391 йылда Мин империяһы заманында яңынан төҙөлгән. Бина Цин империяһы осоронда бер нисә реконструкцияны кисергән.
Шанхай Хөкүмәте Сунцзян мәсетен 1908 йылдың 26 авгусында махсус ҡурсалау аҫтында мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлегенә индерҙе. 1985 йылда мәсет төп мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелде. 1989 йылда мәсет халыҡ өсөн яңынан асыла.
Мәсет биләмәһенең майҙаны — 4900 м². Бинаның архитектураһында традицион ғәрәп һәм ҡытай мотивтары берләшкән. Мәсеттең фасады төньяҡҡа ҡарай, ул төп залдан, ғибәҙәтхананан, коридорҙан, вәғәздәр һәм ванна бүлмәһенән тора. Мәсеттең көнсығыш өлөшөндә ғәрәп стилендә эшләнгән арҡыры һырлы һәм көмбәҙле башня урынлашҡан. Намаҙ уҡыу залы мәсеттең көнбайыш өлөшөндәге башня ҡаршыһында урынлашҡан. Ул Юань һәм Мин дәүерҙәре архитектураһын сағылдырған ике өлөштән тора.
# Әзраҡиҙәр

Әзраҡиҙәр (ғәр. أزارقة‎‎; рус. Азракиты) - Исламдың хәрижи ағымының VII быуат аҙағында барлыҡҡа килгән һыйышмаҫ тармағы тарафдарҙары. Был мәҙһәбкә нигеҙ һалыусы - Әбү Рәшит Нәфиғ ибн әл-Әзраҡ.

# Әзраҡиҙәр
## Тарихы

VII быуаттың 80-се йылдарында Нәфиғ ибн әл-Әзраҡ һәм уның хәрби етәкселәре 30 меңлек ғәскәр менән Ираҡта ҡеүәтле ихтилал башлай, ул өмәүиҙәргә лә, шиғыйҙарға ла ҡаршы йүнәлтелә. Баш күтәреүселәргә Оман һәм Йәмәмә хәрижиҙәре ҡушыла.
Бер-бер артлы еңелеүҙәр әзраҡиҙарҙың хәрби рухын ҡаҡшата; юлбашсыға йәшерен ризаһыҙлыҡ асыҡтан-асыҡ ғәйепләүҙәргә һәм буйһонмаусанлыҡҡа әйләнә..
VIII-IX быуаттарҙа әзраҡиҙәрҙең Иранда (869 - 883) сығыштары дауам итә, VIII быуаттан уларҙың үҙәге Систанда була. Түбәнге Ираҡта һәм Хузистанда 14 йыл дауамында ҡара ҡолдар-зинжиҙәр ихтилалы дауам итә, уның башлығы әзраҡи Ғәли ибн Мөхәммәт була. Бөгөнгө көндә был ағымдың эйәрсендәре юҡ һәм ул юҡҡа сыҡҡан тип иҫәпләнелә.

# Әзраҡиҙәр
## Тәғлимәте

Әзраҡилек яҡлылар законһыҙ хакимдарға ҡаршы ҡораллы көрәштә ҡатнашырға мәжбүр ителә, ә был бурыстан ҡасҡандарҙы улар кафыр тип иғлан итә — һәм уларҙы үлтерергә рөхсәт итә. Нәфиғ ибн әл-Әзраҡ хатта үҙенең дошмандарының балаларын һәм ҡатын-ҡыҙҙарын үлтерергә рөхсәт итә. Шул уҡ ваҡытта әзраҡиҙәрҙең «иманһыҙҙарҙы» үлтереү принцибы христиандарға һәм йәһүдтәргә ҡағылмай, сөнки улар Ғайса һәм Муса пәйғәмбәрҙәренең тәғлимәтенә хыянат итмәгән тип иҫәпләйҙәр.
Бөтә хәрижиҙәр кеүек, улар ҙа ҙур гонаһтар ҡылған мосолмандарҙы иманһыҙ тип иғлан итә (әл-ҡабаир), һәм улар мәңге тамуҡ утында янасаҡ тип иҫбатлай. Әзраҡиҙәр «иманды һаҡланып йәшереү " принцибын кире ҡаға (тәҡиә). Улар имамлыҡҡа «иң лайыҡлыһы " тип ҡулына ҡорал тотоп сығыш яһаусы һәм кешеләрҙе «иманһыҙҙар» менән көрәшергә саҡырыусы ғына дәғүә итә ала тип таный. Ошоноң нигеҙендә улар хәлифә Али ибн Әбү Талипты, Усман ибн Әффанды һәм уларҙың фекерҙәштәрен иманһыҙ тип иғлан итә.
Үҙ контроле аҫтында булмаған территорияларҙы әзраҡиҙәр "һуғыш иле» тип иҫәпләй (Дар әл-хәрб), ә уның халҡы юҡ ителергә тейеш була. Әзраҡиҙар үҙҙәренә күсеп килгәндәрҙе берәй ҡолдо үлтерергә тәҡдим итеүҙәре менән һынап ҡарай. Баш тартҡандың үҙен мөнафиҡ һәм мөшрик тип, үлтергәндәр.
# Хасаре-Яха (Пензева-Яха ҡушылдығы)

Хасаре-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пензевы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Хасаре-Яха (Пензева-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043440
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304344
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Исхакова Гөлфиә Заһит ҡыҙы

Исхакова Гөлфиә Заһит ҡыҙы (Вәлиева) (15 февраль 1957 йыл, ТАССР, Әлмәт районы, Кәләй) – мәҙәниәт хеҙмәткәре, ансамбль етәксеһе, шағирә, Удмуртияла (Воткинск) йәшәп, татар телендә ижад итә. Татарстан (2007) һәм Удмурт Республикаһы (2007) яҙыусылар, РФ журналистар (2014) союзы ағзаһы. Сәжидә Сөләймәнова (2016), Риза Шәфи (2008) исемендәге премиялар лауреаты.

# Исхакова Гөлфиә Заһит ҡыҙы
## Биографияһы

Исхакова Гөлфиә Заһит ҡыҙы 1957 йылдың 15 февралендә Татарстан АССР-ы Әлмәт районы Кәләй (вариант: Һабансы) ауылында тыуған. Лениногорск районы Мөкмин-Ҡаратай ауылында үҫкән, Иҫке Ҡыуаҡ ауылы мәктәбен (1974), В. Г. Садовников исемендәге Воткинск машина төҙөү техникумын (1984), Ижевскта Удмурт республикаһы мәҙәниәт техникумын (2004) тамамлаған. Ике тиҫтә йыл Воткинск машина төҙөү заводында технолог булып эшләй. Бер нисә йыл тыуған яғы Әлмәттә эшләп ҡайта. Воткинск ҡалаһында милли «Дуҫлыҡ», «һабан турғайы» (халыҡ ансамбле) ансамблдәрен ойоштора. 2001-2004 йылдарҙа Воткинск радиоһында татарса «Серҙәш» тапшырыуҙарын әҙерләй һәм алып бара. «Яңарыш» гәзитенең (Ижевск) Воткинск ҡалаһында хәбәрсеһе була. Воткинскта П. И. Чайковский исемендәге баҡса («Дуҫлыҡ» клубы) хеҙмәткәре.

# Исхакова Гөлфиә Заһит ҡыҙы
## Ижады

Шиғырҙарҙы мәктәп йылдарында уҡ яҙа башлай. 1994 йылдан хикәйәләре, лирик шиғырҙары Татарстан Удмурт Республикаһы гәзит-журналдарында («Яңарыш», «Мәдәни җомга», «Ватаным Татарстан», «Хәзинә», «Воткинские вести», «Әлмәт таңнары», «Яшьләр заманы», «Тормыш кыры», «Казан утлары», «Мәйдан», «Ялкын»), «Язмышлар авазы» йыйынтығында (1998, Ижевск) баҫылып сыға. «Язларыма кайтам» (2002), «Ак моң алып каеннардан» (2007), балалар өсөн «Президент булам» (2012), «Сукыр мәхәббәт» (Казан, 2012), «Изге теләкләр юллыйм» (2013, Төмән), «Күңелем фасыллары» (2017) китаптары нәшер ителгән. Шиғырҙарына көй яҙылып, йырға әйләнгән, ҡайһы бер йырсылар (мәҫәлән, Салауат) репертуарында ла бар. Удмурт яҙыусылары әҫәрҙәрен татарсаға тәржемә итә. Үҙенең шиғырҙарын урыҫсаға Сергей Вострокнутов тәржемә иткән.

# Исхакова Гөлфиә Заһит ҡыҙы
## Бүләктәре, маҡтаулы исемдәре

* 2008 Риза Шәфи исемендәге премия
* 2016 Сажидә Сөләймәнова премияһы — «Сукыр мәхәббәт» китабы (Ҡазан, 2012) өсөн дәртләндереү премияһы.

# Исхакова Гөлфиә Заһит ҡыҙы
## Ғаиләһе

Атаһы Заһит, әсәһе Мәғмүрә.Ире Дуварис Исхаҡов, Ҡазан авиация институтын тамамлағас, Воткинск машина төҙөү заводына эшкә юллама менән ебәрелгән.Балалары: ҡыҙҙары Гөлназ (Сөнәғәтуллина), хисапсы, ҡыҙҙары Гүзәл (Максимова), Удмурт Республикаһы яҙыусылар союзы ағзаһы.
# Биндорф (Анхальт)

Биндорф (Анхальт) (нем. Biendorf (Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 820 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,75 км². Диңгеҙ кимәленән 79 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6408 һәм автомобиль коды — SLK.
# Йорданов йорто (Таганрог)

Йорданов йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Грек урамындағы 46-сы йорт. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты(18.11.92 йыл) 301 ҡарары буйынса.

# Йорданов йорто (Таганрог)
## Тарих

Успенский тыҡрығы һәм Грек урамы киҫешкән урындағы ике ҡатлы бина ХIХ быуат башында төҙөлгән. ХIХ быуаттың икенсе яртыһында бинаға ҡаланың билдәле кешеләре хужа булған. 1870 -се йылдарҙа 3 -сө гильдия сауҙагәре Федор Петрович Йорданов йортто һатып ала. Был сауҙагәр Таганрогта 1820-се йылдарҙа төпләнгән. Ул бакалея тауарҙары менән сауҙа иткән һәм уның ике макарон фабрикаһы була. 1843 йылда 36 йәшендә сауҙагәр Грек сиркәүендә бай сауҙагәр Анастасий Лициндың 17 йәшлек ҡыҙы София менән никахлаша. 1850 йылда София вафат була. Таганрог православие зыяратында уның ҡәберендә ҡыҙы граниттан эшләнгән эпитафия яҙылған һәйкәл тора. Һәйкәл ҡара таш постаментҡа баҫтырылған. Сауҙагәрҙең икенсе ҡатыны Ольга Павловна биш бала таба: София (1853), Петр (1855), Мария (1856), Павел (1858) һәм Пантелеймон (1862).
Федор Петрович үҙ заманында Таганрог портын төҙөү комиссияһы составында була. Уның улы Павел, тайный советник һәм министр, Дәүләт думаһында Таганрог портын төҙөү мәсьәләһен хәл итә. 1872 йылда федор Петрович 64 йәшендә вафат була. Уның йорто мираҫ буйынса икенсе ҡатыны Ольга Павловнаға күсә. Артабан, 1925 йылда, уларҙың балалары йортта хужа булып тора. 1890—1891 йылдарҙа бинала Н. К. Чубенко макарон фабрикаһы эшләй.
Совет власы йылдарында йорт милли милеккә әйләнә. 1918 йылда бында диңгеҙселәр клубы була,әлеге ваҡытта был торлаҡ йорт.

# Йорданов йорто (Таганрог)
## Тасуирлама

Грек урамы һәм Добролюбов тыҡрығында урынлашҡан был ике ҡатлы йорт кирбестән һалынған. Уның фасадында ете тәҙрә. Йорттоң һул яғында ҡунаҡ күтәрмәһе. Беренсе ҡат тәҙрәләре һәм ҡунаҡ ишеге күркәм йоҙаҡ таштар менән биҙәлгән. Икенсе ҡаттың тәҙрәләре тура мөйөшлө сандриклы һәм матурлап һылап эшләнгән. Йорттоң ике ҡаты араһында кәрниз ҡуйылған. Фасадының өҫтөндә шулай уҡ кәрниз тора. Бина мөйөштәрендә аҫҡа табан түбәнәйеп тора, икенсе ҡатында балкон бар.
Бина һары төҫкә буялған, ваҡ архитектура элементтары аҡ төҫтә. Йорт ишек алдына һул яҡтан металл ҡапҡа аша инәһең. Бина төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объектына ҡарай (Ҡарар № 301 18.11.92 йылдан алып).
# Гашун

Гашун (Гашун-Сала) — Рәсәй йылғаһы. Ҡалмыҡ Республикаһы,Волгоград өлкәһе,Әстерхан өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кегульта йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Гашун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Дон һәм Волга йылғаларының ағымһыҙ тармаҡтары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек бассейнынан РФ сигенә тиклем Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07040000112108200000361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200036
* Бассейн коды — 07.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лырин-Игол

Лырин-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Пылинская йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лырин-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040876
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204087
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Козлянка

Козлянка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лобань йылғаһының уң ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Козлянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039726
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103972
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көкөрт

| 16 | Көкөрт |
| S32,066 ||
| 3s²3p⁴ ||
Көкөрт — Менделеевтың периодик таблицаһында 6-сы төркөм, 16-сы химик элемент. Атом массаһы 32,064. Һары төҫтәге тиҙ тоҡаныусан матдә. Техника, медицина һәм ауыл хужалығында ҡулланыла.

# Көкөрт
## Окислатыу үҙенсәлектәре

* Металдар менән ҡушылыуы. Йылытҡанда көкөрт күпселек металдар менән, алтын, платина һәм иридийҙан башҡа, реакцияға инә.
* Водород менән ҡушылыу (йылытҡанда):
H₂+ S= H₂S — көкөртводород.
# Яжма

Яжма — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4 км.

# Яжма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051165
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005116
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бетерә (йылға)

Бетерә — Рәсәйҙәге йылға, Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Йылға тамағынан Талашты йылғаһының һул яҡ яры буйлап 7,7 км алыҫлыҡта ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км тәшкил итә.

# Бетерә (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәренә ярашлы:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200004839
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200483
— Бассейн коды — 12.01.00.005
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Бетерә (йылға)
## Иҫкәрмләр

* ↑ Государственный водный реестр РФ: Бетра (билдәһеҙ). Архивировано 20 август 2012 года.