yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Майзас (Том ҡушылдығы)

Майзас (Оло Майзас) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 669 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Майзас (Том ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007764
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200776
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ев-Юган (йылға)

Ев-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Ханмей йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ев-Юган (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031708
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303170
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мәтәл

Мәтәл (рус. Метелева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡамышлы ауыл биләмәһе составына инә.

# Мәтәл
## Географик урынлашыуы

Үҙәнйылға (Мейәстең һул ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.

# Мәтәл
## Тарихы

Мәтәл (Бохара) — әйле башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 6-сы йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Мәтәл
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 | 1916 | 1920 |
| 217 | 300 | 364 | 448 | 675 | 562 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (96 %) йәшәй.

# Мәтәл
## Билдәле шәхестәр

* Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы (1935) — телсе ғалим. Филология фәндәре кандидаты.
* Зәйнуллина Лилиә Марат ҡыҙы (1960—2016) — тел белгесе, филология фәндәре докторы (2005), профессор.
* Ихсанов Зәйнулла Әмин улы (1906—1997) — физиолог, медицина фәндәре докторы (1958), профессор (1964).
* Ҡуҙыев Рамаҙан Усман улы (1906—1981) — тарихсы. Тарих фәндәре кандидаты.
* Талхина Динә Азат ҡыҙы (1952—2007) — башҡорт шағиры.
* Хафизов Динмөхәмәт Сәмәхужа улы (1883—1966) — педагог, РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Хафизова Мәрхәбә Динмөхәмәт ҡыҙы (1909—?) — Башҡортостан Республикаһында ҡатын-ҡыҙҙарҙан беренсе хирург.
* Әбдиев Әхмәтйән Әбделғәлләм улы — табип. Башҡорттарҙан тәүге медицина докторы (1862).
# Мәғәфүрова Флүрә Фаат ҡыҙы

Мәғәфүрова Флүрә Фаат ҡыҙы (8 август 1952 йыл) — ғалим-селекционер, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (2006).

# Мәғәфүрова Флүрә Фаат ҡыҙы
## Биографияһы

Мәғәфүрова Флүрә Фаат ҡыҙы 1952 йылдың 8 августында БАССР-ҙың Ғафури районы Бурлы ауылында тыуған, урындағы урта мәҡтәптән һуң 1975 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1972—1976 йылдарҙа Әбйәлил районының Байым урта мәктәбендә эшләй.
1976 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтында (БНИИСХ) эшләй. 1999 йылда өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, 2012 йылдан лаборатирия мөдире вазифаларын башҡара.
2006 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетында «ауыл хужалығы фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. Фәнни тикшеренеүҙәре Башҡортостандың Урал алды далаларында минераль ашламалар тәьҫирендә ҡарабойҙай һәм тары культураларын формалаштырыуға арналған.

# Мәғәфүрова Флүрә Фаат ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге ярма культуралары селекцияһына арналған. Мәғәфүрова тарафынан ҡарабойҙайҙың Агидель, Башкирская красностебельная, Илишевская, Инзерская, Светлана, Уфимская сорттары сығарыла, Башҡортостанда ярма культураларын үҫтереү буйынса тәҡдимдәр яһала.
Мәғәфүрова Флүрә Фаат ҡыҙы 20‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 8 уйлап табыу авторы.
# Нидзь

Нидзь — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Нидзь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018259
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001825
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Австрия әҙәбиәте

Австрия әҙәбиәтен ике төп бүлектәрҙән тора: XX быуаттың уртаһына тиклемге осор әҙәбиәте һәм Австро-Венгрия һәм Германия империяһы үҙенең йәшәйешен юғалтҡандан һуңғы осор әҙәбиәте. Австрия иң бөйөк Европа державаһынан бәләкәй генә дәүләткә әйләнде. Бынан тыш, Австрияныҡы булмаһа ла, унда яҙылып сыҡҡан әҙәбиәт тә булған..
Австрия бөйөк рәссамдар, шағирҙар. яҙыусылар иле. Ул Артур Шницлер, Стефан Цвейг, Томас Бернхард, Роберт Музиль, Георг Тракль, Франц Верфел, Франц Грильпарцер, Райнер Мария Рильке һәм Адальберт Штифтерҙәр өсөн һәм таныҡлы хәҙерге заман Австрия драматургтары һәм яҙыусылары, шул иҫәптән Эльфрида Елинек һәм Петер Хандкеның Тыуған ил булып торған.
# Омшанка

Омшанка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Илеть йылғаһының уң ярына тамағынан 185 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Омшанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001531
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100153
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҫке Байсар

Иҫке Байсар — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Иҫке Байсар ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Иҫке Байсар
## География

Ауыл Сөн йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 30 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Иҫке Байсар
## Тарих

Иҫке Байсар — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуатта нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Бүләр түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә һәм уның административ үҙәге була.
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда ауыл халҡы Е. И. Пугачёв яғында әүҙем сығыш яһай.
1848 йылдан ауылда 2 мәсет, тирмән; 1870 йылда 16 кибет, тирмән; XX быуат башында 4 мәсет, ҡыҙҙар һәм малайҙар өсөн мәктәптәр, икмәк магазины теркәлгән, шәмбе һайын баҙар уҙғарылан.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.

# Иҫке Байсар
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 71 аҫаба башҡорт (бүләр ырыуынан), 330 керҙәш башҡорт (йәнәй ырыуынан), 78 типтәр; 1816 йылда — 418 башҡорт; 1834 йылда — 575 башҡорт; 1859 йылда — 1331 башҡорт, 84 типтәр; 1870 йылда — 807 башҡорт; 1912 йылда — 2038 башҡорт һәм типтәр йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 1165 | 807 | 1712 | 1909 | 2034 | 2038 | 2169 | 1885 | 1198 | 752 | 1073 | 1046 | 947 | 717 | 663 | 676 |

# Иҫке Байсар
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
# Созинов Алексей Станиславович

Созинов Алексей Станиславович (31 декабрь 1963 йыл) — ғалим-табип. 2009 йылдан Ҡазан дәүләт медицина университеты ректоры. Татарстан Республикаһының V һәм VI саҡырылыш Дәүләт Советы депутаты. Медицина фәндәре докторы (2004), профессор (2005).

# Созинов Алексей Станиславович
## Биографияһы

Алексей Станиславович Созинов 1963 йылдың 31 декабрендә Татар АССР-ының Чистай ҡалаһында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуған. 1981 йылда урта мәктәпте тамамлаған. 1987 йылда «Дауалау эше» һөнәре буйынса исемендәге Ҡазан дәүләт медицина институтын отличие билдәһе менән тамамлай. 1987 йылдан 1989 йылға тиклем ординатурала уҡый, 1989—1992 йылдарҙа КГМИ йоғошло ауырыуҙар кафедраһында аспирантурала уҡый.
1992 йылда Санкт-Петербург дәүләт санитар-гигиена институтында «Грипптың һәм башҡа киҫкен респиратор ауырыуҙарының бактериаль ҡатмарланыуын прогнозлау» темаһына медицина фәндәре кандидаты исемен алыуға диссертация яҡлай.
1993 йылда Яр Саллы ҡалаһында Ҡазан дәүләт медицина институты филиалы директоры итеп тәғәйенләнә.
2003 йылда КДМУ-ның биомедэтика һәм медицина хоҡуҡи кафедраһы мөдире итеп һайлана. 2005 йылда «профессор» ғилми дәрәжәһе бирелә.
2004 йылда И. И. Мечников исемендәге Санкт-петербург дәүләт академияһында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2007 йылдан Бәйһеҙ Дәүләттәр Берҙәмлеге илдәре этик комитеттары форумы рәйесе.
2008 йылдың 26 декабрендә коллективтың дөйөм йыйылышында Ҡазан дәүләт медицина университеты ректоры итеп һайланған..
2014 йылдың 14 сентябрендә V сағырылыш Татарстан Республикаһы Дәүләт Советына депутаттар һайлауҙарында «Берҙәм Рәсәй» партияһынан һайлана.
2019 йылдың 8 сентябрендә VI саҡылылыш ТР Дәүләт Советына депутат итеп һайлана. Социаль сәйәсәт комитетына, Татарстан Республикаһы Дәүләт Советы Президиумы ағзаһы.
«Биоэтика», «Ҡазан медицина журналы», «Медицина хоҡуҡы», «Хәҙерге заман клиник медицинаһы хәбәрҙәре» журналдарының редакция советына керә.

# Созинов Алексей Станиславович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Өлгөлө хеҙмәте өсөн» миҙалы (1986)
* Татарстан Республикаһы һаулыҡ һаҡлау министрлығының почет грамотаһы
* Н. П. Кравков исемендәге ғилми йәмғиәте, Рәсәй фармакологияһы миҙалы.

# Созинов Алексей Станиславович
## Китаптары һәм баҫмалары

** Роль Казанской окружной лечебницы в развитии психиатрической службы России во второй половине XIX века / Созинов А. С., Зиганшин Ф. Г., Митрофанов И. А. — Практическая медицина. 2019. Т. 17. № 3. С. 11-18.
** История Казанской психиатрии в лицах / Созинов А. С., Менделевич Д. М. — Казань, 2012. Том Книга I XIX век.
** Педиатры 64 / Созинов А. С. — Практическая медицина. 2012. № 7-1 (62). С. 174—177.
** Безопасность жизни человека — важная медико-биологическая проблема / Созинов А. С. — Вестник НЦБЖД. 2011. № 1 (7). С. 5.
** Семь рождений, семь матерей и семь ипостасей биоэтики / Созинов А. С. — Практическая медицина. 2008. № 8 (32). С. 24-30.
# Хаутерода

Хаутерода (нем. Hauteroda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 558 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,65 км². Диңгеҙ кимәленән 180 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6577 һәм автомобиль коды — KYF.
# Старица (Обь ҡушылдығы)

Старица — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 2935 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Старица (Обь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200659
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# H системаһы

H системаһы (эспер. H-sistemo, ho-sistemo) – эсперанто телендә яҙыу системаларынан береһе. Был системала эсперантоның диакритик тамғалы хәрефтәрҙең урынында тура килгән диакритикаһыҙ хәреф һәм h хәрефенән торған диграфтар ҡулланыла. X системаһы йышыраҡ ҡулланыла, әммә H системаһын Людвиг Заменһоф тәҡдим иткән, шулай итеп ул Эсперанто Академияһы тарафынан рәсми тип иҫәпләнә.
| Диакритикалы хәреф (ĉapela litero) | h-системаһында яҙыу |
| ĉ | ch |
| ĝ | gh |
| ĥ | hh |
| ĵ | jh |
| ŝ | sh |
| ŭ | u(*) |
(*) Был системала au/eu диграфтары aŭ/eŭ тип билдәләй (башҡа хәрефтәрҙән һуң ŭ хәрефе ҡулланылмай) , шуға күрә uh тип яҙырға кәрәк түгел.
# Кесе Сенькина

Кесе Сенькина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Верхняя Сенькина йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Кесе Сенькина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202939
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Липецк өлкәһе

Ли́пецк өлкәһе — Рәсәйҙәге өлкә. Үҙәге — Липецк ҡалаһы. Халыҡ һаны — 1 159 866 кеше.

# Липецк өлкәһе
## Иҡтисады һәм инфраструктураһы

Липецк өлкәһе донор төбәктәр төркөмөнә инә.

# Липецк өлкәһе
## Иҡтисады һәм инфраструктураһы
### Сәнәғәт

Сәнәғәт эске тулайым региональ продуктының 65 процентын тәшкил итә. Өлкә илдә туңдырғыс һәм һыуытҡыстар етештереү буйынса беренсе урында тора (Рәсәйҙә сығарылғандың 40 %), ҡорос етештереү буйынса 4-се урында (ил күләменең 14 %).
Эре ойошмалар:
* Новолипецк металлургия комбинаты (НЛМК) — Рәсәй металлургия компанияһы. Ҡеүәте буйынса илдә 3-сө урында.
Курск магнит аномалияһы һәм Донецк күмер бассейны яҡтылыҡтарҙы эшкәртә. Компания илдең 21 % ҡоросон сығара. Рәсәйҙең иң эре компаниялары исемлегендә 15-се урында (2012 йыл).
* «Индезит Интернешнл»
* «Липецкэнерго», «Липецкхлебмакаронпром», «Липчанка», «Росинка» йәмғиәте, «Липецкий хладокомбинат», «Липецкцемент», «Липецкстрой» тресы, «Черкизово» йәмғиәте
* «Лебедя́нский» (ММВБ: LBDO, РТС: LEKZ) — Рәсәйҙәге аҙыҡ компанияһы. Һуттар етештереү буйынса илдә беренсе урында. Штаб-фатир Липецк өлкәһенең Лебядянь ҡалаһында.

# Липецк өлкәһе
## Билдәле шәхестәре

* Семашко Николай Александрович (20.09.1874—18.05.1949), дәүләт эшмәкәре, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы. 1918—1921 йылдарҙа РСФСР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары. 1941—1942 йылдарҙа Өфөлә эвакуацияла булған ваҡытында Башҡорт АССР-ы Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатының Госпиталь советы хеҙмәткәре. СССР Медицина фәндәре академияһы (1944) һәм РСФСР Педагогия фәндәре академияһы (1945) академигы. Ленин (1944) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1943) ордендары кавалеры. Задонский районы Ливенская ауылынан.
# Акем

Акем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каракол йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Акем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006282
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100628
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Саҙаҡ (йылға)

Саҙаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/475/407 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Саҙаҡ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024328
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102432
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡырым-Һарай (ауыл)

Ҡырым-Һарай — Башҡортостан Республикаһы Нефтекама ҡалаһы ҡала округындағы ауыл.

# Ҡырым-Һарай (ауыл)
## Географияһы

Ауыл Ҡайынлыҡ йылғаһы (Каманың һул ҡушылдығы) буйында, Нефтекама ҡалаһынан 6 км көньяҡта урынлашҡан. Өфөгә тиклем алыҫлыҡ 187 км.

# Ҡырым-Һарай (ауыл)
## Тарихы

1782—1796 йылдарҙа Өфө наместниклығының Өфө өлкәһе Бөрө өйәҙендәге ауыл. 1796—1865 йылдарҙа Ырымбур губернаһы составында. XIX быуатта Бөрө өйәҙенең Касев олоҫона ингән. 1865 йылда Ырымбур губернаһының бер өлөшөнән Өфө губернаһы төҙөлә, Бөрө өйәҙендәге Ҡырым-Һарай уның ҡарамағына күсә. 1922—1930 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Бөрө кантонының Калегин олоҫона ҡарай. 1930 йылда яңы бүленеш буйынса Краснокама районына инә. 1932 йылда был район Ҡалтасы районына ҡушыла. 1935 йылда район ҡабат Ҡалтасы һәм Краснокама райондарына бүленә, 1962 йылда икенсе тапҡыр берләштерелә. 1972 йылда Краснокама районы тағы тергеҙелә һәм Ҡырым-Һарай ауылы ла унда инә. 2006 йылда ауыл Нефтекама ҡалаһы ҡала округына индерелә.

# Ҡырым-Һарай (ауыл)
## Халҡы

1969 йылда Ҡырым-Һарай ауылы халҡы 433 кешенән торған.
# Әбделкәрим ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Әбделкәрим ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# Әбделкәрим ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

1930 йылдың 20 авгусында барлыҡҡа килгән. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. 1956 йылдың 29 ноябрендәге БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумының указына ярашлы Алғаҙы ауыл Советының үҙәге Ҡыуаттан Әбделкәрим ауылына күсерелә һәм Әбделкәрим ауыл Советы тип үҙгәртелә.

# Әбделкәрим ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы
### Советтың беренсе ойоштороусылары һәм рәйестәре

Сәйетов, М., Хәлитов Н. В.; Мостафин Г., Мостафин Х., Һөйөндөкөв Р., Ғәбитов Х., Булатов К., Йомағолов М., Моратов М., Кәримова З., Йәнсурин Р., Кәримов Х.

# Әбделкәрим ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Әсәлек даны миҙалы менән бүләкләнеүселәр

* Моратова Бибинур Һиҙиәт ҡыҙы (1972)
* Урманова Миңлебикә Ғөбәйҙулла ҡыҙы (1961)
# Яңы Зеландия һыҙғырсыҡтары

Яңы зеландия һыҙғырсыҡтары, йәки пиопио (рус. новозеландские свистуны, лат. Turnagra) — Turnagridae монотип ғаиләһенә ҡараған ҡоштарҙың юҡҡа сыҡҡан заты, ике юҡҡа сыҡҡан төрөн үҙ эсенә ала. Ҡайһы берҙә яңы зеландия барҡылдаҡтары тип тасуирланған пиопионар барҡылдаҡтар ғаиләһенә осраҡлы, бер аҙ ғына оҡшашлығы билдәләнә.

# Яңы Зеландия һыҙғырсыҡтары
## Юҡҡа сыҡҡан төрҙәре

Ырыуында юҡҡа сыҡҡан ике төрө бар:
* † Төньяҡ утрауҙың пиопиоһы (Turnagra tanagra)
* † Көньяҡ утрауҙың пиопиоһы (Turnagra capensis)
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Ай-Саз (Чертала ҡушылдығы)

Ай-Саз — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чертала йылғаһының һул ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.

# Ай-Саз (Чертала ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203010
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кислая (Лобва ҡушылдығы)

Кислая — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобва йылғаһының һул ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кислая (Лобва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200010997
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201099
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2