yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рәхмәтуллин Шамил Рахман улы

Рәхмәтуллин Шамил Рахман улы (1 сентябрь 1930 йыл — 22 апрель 2001 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр актёры, драматург. РСФСР-ҙың (1991), Башҡорт АССР-ының (1976) һәм Татарстан Республикаһының (2000) халыҡ артисы.

# Рәхмәтуллин Шамил Рахман улы
## Биографияһы

Шамил Рахман улы Рәхмәтуллин 1930 йылдың 1 сентябрендә Төмән өлкәһенең Каргасок районы Һөрөнтө ауылында тыуған.
1952 йылда Башҡорт дәүләт музыка училищеһының театр бүлеген (педагогы Х. Г. Бухарский) тамамлай, 1959 йылда — А. В. Луначарский исемендәге ГИТИС-ты (Б. В. Бибиков класы) тамамлай. Башҡортостан театрҙарында: 1952—1954 йылдарҙа — Ауырғазы колхоз-совхоз театрында, 1959 йылдан — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында эшләй. Драматург булараҡ, Башҡорт академия драма театры, Салауат драма театры, Башҡортостан Республикаһының Милли йәштәр театры сәхнәләрендә «Үлер алдынан» комедияһын (1967), «Түгелмә, шатлығым!» драмаһын (1985), «Алмағастар сәскә атты …» (1990), «Уйынлы-ысынлы» водевилын(1994) ҡуйҙы. Режиссёр булараҡ, Кирәй Мәргән, Ибраһим Абдуллин, Нәжиб Асанбаев, Мөхәммәт Хәйҙәров, Илдар Юзеев, В. Терентьев һәм башҡа яҙыусыларҙың әҫәрҙәре буйынса пьесалар ҡуйҙы. Радио- һәм телеспектаклдәрҙә уйнай. 1981 йылда «Чио-чио-сан» («Молдовафильм») фильм-операһында киноға төшә.

# Рәхмәтуллин Шамил Рахман улы
## Театрҙағы ролдәре

Хужа Насретдин («Хужа Насретдин» комедияһы, Нәҡи Иҫәнбәт), Низами («Кейәү», Хәбибулла Ибраһимов), Әбләй Әүәлбаев («Бажалар», Ибраһим Абдуллин), Талип («Яҙмыштан уҙмыш бар!», Мостай Кәрим — Рифҡәт Исрафилов), Диуана («Ай тотолған төндә», Мостай Кәрим), Ярлыҡапов («Йырланмаған йыр», Мостай Кәрим), Гермес («Ташлама утты, Прометей!», Мостай Кәрим), Аким («Ҡараңғылыҡ хакимлығы», Лев Толстой), Фаюнин («Баҫып инеү», Леонид Леонов), Ҙур сумаҙанлы кеше («Юғалған бер көн», Аяз Ғиләжев), Һатыбал («Мөхәббәткә кәртә юҡ», Наил Ғәитбаев).

# Рәхмәтуллин Шамил Рахман улы
## Хәтер

* Өфө ҡалаһында Шамил Рәхмәтуллин йәшәгән йортҡа мемориаль таҡта ҡуйылған.
# Түбәнге Ҡарач (Татарстан)

Түбән Ҡарач (татар. Түбән Карач, рус. Нижнее Карачево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.

# Түбәнге Ҡарач (Татарстан)
## География

Ауыл Шәбеҙ йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Түбәнге Ҡарач (Татарстан)
## Тарих

Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Бүләр улусының Бүләр түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Семиострово (Ушар) улусы составына керә.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.

# Түбәнге Ҡарач (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 74 башҡорт, 1859 йылда — 79 башҡорт (ир затлы), 1870 йылда — 104 башҡорт, 1902 йылда — 209 башҡорт иҫәпләнгән.
# Светлая (Пачуга ҡушылдығы)

Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пачуга йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Светлая (Пачуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004257
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Онолва

Онолва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Онолва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002621
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100262
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Һарғая (Ағиҙел ҡушылдығы)

Оло Һарғая (рус. Большая Саргая) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 1269 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Һарғая (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101702
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мотокурка

Мотокурка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 513 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Мотокурка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035848
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003584
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Красный Тенеш

Красный Тенеш — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрный Тенеш йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Красный Тенеш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009790
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200979
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡара Абыҙ археологик ҡомартҡыһы

Благовещен ҡалаһынан 2 км алыҫлыҡта, Ағиҙелдең уң яҡ ярында беҙҙең эраға тиклем IV — VII быуаттарға ҡараған археологик ҡомартҡы — Ҡара Абыҙ ҡаласығы урынлашҡан. Уға ошо күлдең исеме бирелгән. Ҡаласыҡ тураһындағы тәүге мәғлүмәт 1769-70-се йылдарҙа Н. П. Рычков тарафынан ҡалдырыла.
Артабын был ҡомартҡы 1894 йылда Ф. Д. Нефедов, 1928 йылда А. В. Шмидт, 1952 йылда Н. А. Мәжитов, 1977 йылда В. А. Иванов хеҙмәттәрендә сағылыш таба. Майҙаны 4 000 квадрат метрға еткән ҡаласыҡ ике ур һәм соҡорҙар менән һаҡланған. Боронғо кешеләр тышҡы урҙы, таш менән бурап, балсыҡ менән һылап ҡуйған. Ҡара Абыҙ мәҙәниәтенә ҡараған керамика бар — табаҡҡа оҡшаған һауыттың ситтәренә биҙәктәр һәм һырҙар төшөрөлгән, уның төбө түңәрәк.
Экспонаттар араһында Бахмут мәҙәниәтенә ҡараған керамик изделиелар ҙа осрай. Шулай уҡ бронзанан эшләнгән уҡ башаҡтары һәм кельт-балта, балсыҡ һәм таштан орсоҡ баштары, тимер бысаҡтар, тире иләү өсөн ҡулайламалар, шулай уҡ XV быуатҡа ҡараған урыҫ тәңкәһе табылған. Күрәһең, был ерҙәрҙә көн иткән халыҡ һыйыр малдары һәм йылҡы аҫрағандыр. Игенселеккә ҡағылышлы әйберҙәр ҙә осрай. Улар һөйәктән әйберҙәр яһау, балыҡсылыҡ, һунарсылыҡ менән шөғөлләнгән. Ҡомартҡы материалдары Археология һәм этнография музейына ҡуйылған..
2011 йылдаБлаговещен районы биләмәһендә Башҡортостан Республикаһының Археология йәмғиәте һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия унверситетының берлектәге экспедицияһы эшләй. Был ғилми берлек боронғо Ҡара Абыҙ ҡаласығында археологик ҡаҙыныу эштәрен алып бара.Һөҙөмтәлә быға тиклем билдәле булмаған ҡәберлектәр табыла. 50-70 сантиметр тәрәнлектә 30 ҡәберлек булыуы асыҡлана. Уларға ҡатын-ҡыҙҙар, балалар, яугирҙәр ерләнгән. Ҡаҙылманың майҙаны — 300 кв. метр. Бронза уҡ башаҡтары һәм һөңгө остары, тиҫтәләгән ҡула биҙәүестәр табыла. Шунда уҡ ҙур булмаған балсыҡ һауыт та килеп сыға.
Был ҡәберлек беҙҙең эраға тиклем III -I быуаттарға, иртә тимер быуатына ҡарай. Ғалимдар шундай һығымта яһай: Ҡара Абыҙ ҡаласығы өс тарихи осрҙо үҙ эсенә ала — иртә тимер дәүерен, иртә урта быуат (беҙҙең эраның V — VII быуаттары), Алтын Урҙа дәүерен (беҙҙең эраның XIII — XIV быуаттары).
Благовещен районы биләмәһендәге яңы мәҙәни мираҫ объекты "Ҡара Абыҙ-2 тупраҡ ҡәберлек" тип теркәлә.
# Кәлимуллин Иҙрис Батыршәйех улы

Кәлимуллин Иҙрис Батыршәйех улы (30 март 1965 йыл) — йырсы, актёр
. 1997 йылдан «Сәйәр» эстрада театры етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2011), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы, эстрада артистарының Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаты.

# Кәлимуллин Иҙрис Батыршәйех улы
## Биографияһы

Иҙрис Батыршәйех улы Кәлимуллин 1965 йылдың 30 мартында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Шәммәт ауылында тыуған.
1982 йылда, урта белем алғандан һуң, Өфө дәүләт сәнғәт институтының (хәҙер Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты) актёрҙар әҙерләү бүлегенә уҡырға инә.
Юғары һөнәри белем алған йәш артист 1989 йылда Өфөлә яңы асылған Йәш тамашасы театрында (бөгөнгө көндә Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры эш башлай һәм 1991 йылға тиклем труппаның әйҙәүсе актёрҙарының береһенә әйләнә.
1991 йылда Иҙрис Кәлимуллин, бынан өс йыл алда яңынан тергеҙелеп, әле генә «дәүләт театры» статусы алған бөгөнгө Өфө «Нур» татар дәүләт театрына эшкә күсә. 1997 йылға тиклем дауамдағы сәхнә эшмәкәрлеге барышында актёр 20-нән артыҡ үҙенсәлекле образ тыуҙыра. Улар араһында тәү сиратта бар донъяға танылған Уильям Шекспирҙың киң билдәле «Ромео менән Джульетта» трагедияһында төп герой Ромео, шулай татар драматургтары Мирхәйҙәр Фәйзиҙең «Аҡ ҡалпаҡ» әҫәре буйынса ҡуйылған спектаклдә Баҡый, Илдар Юзиевтың «Ҡыр ҡаҙҙары артынан» драмаһында Малик, Ғаяз Исхаҡиҙың «Зөләйхә»һендә Сәлимйән ролдәрен атарға була.
1997 йылда Иҙрис Кәлимуллин, театрҙағы актёрлыҡ эшен ҡалдырып, «Сәйәр» эстрада театрын ойоштора һәм бөгөн дә уның менән уңышлы етәкселек итә. Хәҙер был коллективтың рәсми атамаһы — Башҡортостан Республикаһының «Сәйәр» йәштәр ижад үҙәге.
2011 йылдың июлендә Иҙрис Кәлимуллинға «Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем бирелде.

# Кәлимуллин Иҙрис Батыршәйех улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2011)
* Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы
* Эстрада артистарының Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаты.
# Лимари (йылға)

Лимари́ (исп. Limarí) — Чилиҙың Кокимбо өлкәһенән аҡҡан йылға. Овалье ҡалаһынан 4 км көнсығышта, Уртадо менән Рио-Гранде йылғалары ҡушылып — Лимари йылғаһын тыуҙыра. Бассейн майҙаны — 11 696 км², оҙонлоғо — 64 км.
Лимары бассейнында чили юбеяһы үҫә. Чилиҙың урта өлөшөндә халыҡ үҫеше юғары булғас, был төрҙөң кәмеүе ихтимал.
Иң ҙур ҡушылдыҡтары:
* уң яҡтан: Инхенио йылғаһы;
* һул яҡтан: Пунитаки йылғаһы;
# Тарасов Евгений Михайлович (ғалим)

Тарасов Евгений Михайлович (22 февраль 1953 йыл) — ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2004), профессор (2005).

# Тарасов Евгений Михайлович (ғалим)
## Биографияһы

Евгений Михайлович Тарасов 1953 йылдың 22 февралендә Башҡорт АССР-ының Бишбүләк районы Киҫтәнле-Ивановка ауылында тыуа.
1971 йылда Ырымбур өлкәһе Абдулла ҡалаһының 6-сы урта мәктәбен тамамлай. 1971 йылда Электровоз һәм тепловоз машинисы ярҙамсыһы аттестатын алғандан һуң Кинел станцияһында машинист ярҙамсыһы булып эшләй. 1980 йылда Куйбышев тимер юл транспорты инженерҙары институтын тамамлай. Уҡыуы менән бер рәттән тотороҡһоҙ факторҙарҙың йоғонтоһо байтаҡ булған шарттарҙа поезд хәрәкәте менәнн интерваллап идара итеүҙең вариант системалары торошон билдәләү ысулдарын уйлап табыу менән шөғөлләнә. 1975—1979 йылдарҙа йәйҙәрен студент отряды составында Байкал-Амур магистрален төҙөүҙә ҡатнаша, 1980 йылда Төньяҡ тимер юлында кабель селтәре төҙөлөшөндә була.
Институтты тамамлағандан һуң шунда уҡ ғилми-тикшеренеү секторына кесе ғилми хеҙмәткәр вазифаһына тәғәйенләнә. 1989 йылда Мәскәү тимер юл транспорты инженерҙары аспирантураһын тамамлай, «техник фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. 1990 йылдан тимер юл транспортында автоматика, телемеханика һәм элемтә кафедраһы доценты. 1991—1999 йылдарҙа — электротехника факультеты деканы. 1999—2007 йылдарҙа — фәнни эштәр буйынса проректор. 2004 йылдан — техник фәндәр докторы. 2005 йылдан тимер юл транспортында автоматика, телемеханика һәм элемтә кафедраһы профессоры. 2014 йылдың 1 сентябренән Һамар дәүләт тимер юлдары университеты проректоры. Асыштары Куйбышев, Волга буйы һәм Көньяҡ‑Көнсығыш тимер юлдарында индерелгән.

# Тарасов Евгений Михайлович (ғалим)
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Ҡатыны — Тарасова Елена Викторовна, уҡытыусы. Ҡыҙҙары бар.

# Тарасов Евгений Михайлович (ғалим)
## Мауығыуҙары

XIX быуаттың классик әҙәбиәте. Радиоһәүәҫкәр.

# Тарасов Евгений Михайлович (ғалим)
## Фәнни һәм ғилми-нәшриәт эшмәкәрлеге

240-тан ашыу фәнни һәм методик хеҙмәт, шул иҫәптән — 35 уйлап табыу, 4 монография һәм 28 уҡыу-методик эшләнмә авторы. Уның етәкселегендә 1 техник фәндәр докторы һәм 9 техник фәндәр кандидаты әҙерләнә. Халыҡ-ара транспорт, Халыҡ-ара экологик һәм йәшәү именлеге, Социаль технологиялар һәм урындағы үҙидаралыҡ академияларының мөхбир ағзаһы.

# Тарасов Евгений Михайлович (ғалим)
## Төп фәнни хеҙмәттәре
### Монографиялары

* Тарасов Е. М., Носырев Д. Я., Левченко А. С., Мохонько В. П. Научные основы контроля диагностирования тепловозных дизелей по параметрам рабочих процессов. (монография). — Самара, СамГУПС, 2001.
* Тарасов Е. М. Инвариантные системы контроля состояний рельсовых линий. (монография). — Самара, СамГУПС, 2002.
* Тарасов Е. М. Математическое моделирование рельсовых цепей с распределенными параметрами рельсовых линий. — Самара: Изд-во «СамГАПС», 2003. — 118 с. (с грифом УМО).
* Тарасов Е. М. Принципы распознавания в классификаторах состояний рельсовых линий. (монография). — М., Маршрут, 2004.
# Ҡара Абыҙ мәҙәниәте

Ҡара Абыҙ мәҙәниәте — иртә тимер быуат археологик ҡомартҡыһы.

# Ҡара Абыҙ мәҙәниәте
## Ҡыҫҡаса белешмә

Беҙҙең эраға тиклемге IV б. — III б. ҡарай. Ҡара Абыҙ ҡаласығы исеме менән аталған. Башҡортостанда Ҡара Абыҙ мәҙәниәте ҡомартҡылары (30-ға яҡын) Ағиҙел йылға үҙәк ағымы бассейн тупланған (Биктимер археологик комплексы, Бөрө ҡаласығы, Нуғай ҡаласыҡтары, Охлебинин археологик комплексы, Өфө ҡәберлеге, Табын ҡаласығы, Шайтан ҡаласығы, Шипов археологик комплексы һ. б.).

# Ҡара Абыҙ мәҙәниәте
## Ҡара Абыҙ мәҙәниәтен өйрәнеүселәр

* И. М. Аҡбулатов
* В. В. Гольмстен
* Һ. В. Йосопов
* В. В. Овсянников
* А. Х. Пшеничнюк
* А. В. Шмидт

# Ҡара Абыҙ мәҙәниәте
## Сығанаҡ

* Ҡара Абыҙ мәҙәниәте // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9.
# Абдуллин Әзһәр Хәниф улы

Абдуллин Әзһәр Хәниф улы (20 октябрь 1923 йыл — 30 август 1993 йыл) — дирижер, композитор, музыка белгесе, педагог. Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Абдуллин Әзһәр Хәниф улы
## Биографияһы

Әзһәр Хәниф улы Абдуллин 1923 йылдың 20 октябрендә ТАССР-ҙың Минзәлә өйәҙе Байлар районы Подгорный ауылында тыуған. Атаһы урта мәктәп директоры була.
1952 йылда — Ҡазан консерваторияһының дирижерлыҡ-хор факультетын (С. А. Казачков класы), 1955 йылда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһы аспирантураһын тамамлай.
Сәнғәт фәне кандидаты (1971) (диссертация темаһы — «Татар халыҡ йыры: тематика, жанрҙар һәм халыҡ башҡарыуындағы ҡайһы бер үҙенсәлектәр»).
1955 йылдан 1993 йылға тиклем Ҡазан консерваторияһында уҡыта.
1957 йылдан 1967 йылға тиклем — Татар академия театры дирижеры.
1958—1959 йылдарҙа — Татар опера һәм балет театры дирижеры һәм хормейстеры.
1967—1968 йылдарҙа — Татар АССР-ы Йыр һәм бейеү ансамбленең художество етәксеһе.
1959—1975 йылдарҙа — Татар АССР-ы Хор йәмғиәте идараһы рәйесе.
1983 йылдан алып хор дирижерлығы кафедраһы профессоры.
1992 йылдан татар музыкаһы кафедраһы профессоры.
Татар халыҡ йырҙарын хор өсөн эшкәртеү, татар музыкаль фольклорына арналған эштәр, драма спектаклдәренә музыка авторы, репертуар йыйынтыҡтарын төҙөүсе һәм мөхәррире.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
1993 йылда Ҡазанда вафат була.

# Абдуллин Әзһәр Хәниф улы
## Биографияһы
### Уҡыусылары

Рәсәй Федерацияһының һәм Татар Республикаһының халыҡ артисы В. Гәрәева, Н. Емельянов, М. Кәшипов; РСФСР-ҙың халыҡ артисы А. Мамонтов, В Чепкасов, А Щербакова.

# Абдуллин Әзһәр Хәниф улы
## Биографияһы
### Хеҙмәттәре

* Татарское народное музыкальное творчество // Муз. культура Сов. Татарии. М., 1959;
* Татарские народные песни. М., 1963; Тематика и жанры татарской дореволюционной песни // Вопр. тат. музыки. Казань, 1967 и др.

# Абдуллин Әзһәр Хәниф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Татар АССР- ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «Японияны еңгән өсөн» миҙалы
# Вано Сараджишвили исемендәге Тбилиси дәүләт консерваторияһы

Тбилиси консерваторияһы — Грузияның баш ҡалаһы Тбилисиҙағы юғары музыка уҡыу йорто.

# Вано Сараджишвили исемендәге Тбилиси дәүләт консерваторияһы
## Тарихы

Консерватория 1917 йылдың 1 майында асыла. 1924 йылда консерватория дәүләт консерваторияһы статусын ала. 1947 йылда консерваторияға Вано Сараджишвили исеме бирелә.
Төрлө ваҡытта консерваторияға мәшһүр грузин һәм Рәсәй музыканттары етәкселек итә:
* Николай Николаев (1917—1918)
* Николай Черепнин (1919—1922)
* Михаил Ипполитов-Иванов (1924—1925)
* Захарий Палиашвили (1918—1919; 1922—1923; 1930—1931)
* Димитрий Аракишвили (1926—1929)
* Григорий Киладзе (1945—1952)
* Иона Туския (1952—1961)
* Отар Тактакишвили (1962—1964)
* Сулхан Цинцадзе (1965—1984),
* Нодар Габуния (1984—2000)
Әле консерваторияның ректоры — профессор Резо Кикнадзе.
Консерватория урынлашҡан бина Грузияның архитектура ҡомартҡыһы булып тора. Ул 1917 йылда төҙөлөп бөткән. Консерваторияның 500, 200 һәм 80 урынлыҡ өс концерт залы бар.
Консерватория Грузияның музыкаль тормошо үҙәгенә әүерелгән. Унда музыка фестивалдәре, халыҡ-ара музыка конкурстары, оҫталыҡ дәрестәре, консерваторияның опера студияһында концерттар һәм студенттарҙың опера спектаклдәре үтә.

# Вано Сараджишвили исемендәге Тбилиси дәүләт консерваторияһы
## Уҡытыусылары

* Медея Амиранашвили
* Тенгиз Амирэджиби
* Валерий Ачба
* Давид Андгуладзе
* Темур Матурели
* Светлана Егорова
* Нодар Андгуладзе
* Давид Бадридзе
* Андрей Баланчивадзе
* Ольга Бахуташвили-Шульгина
* Евгений Вронский
* Сандро Инашвили
* Отар Тактакишвили
* Давид Торадзе
* Анна Тулашвили
* Владимир Щербачёв
* Джабраил Кубатиевич Хаупа.

# Вано Сараджишвили исемендәге Тбилиси дәүләт консерваторияһы
## Консерваторияны тамамлаған мәшһүр оҫталар
### Композиторҙар

* Андрей Баланчивадзе
* Гия Канчели
* Вано Мурадели
* Отар Тактакишвили
* Микаэл Таривердиев

# Вано Сараджишвили исемендәге Тбилиси дәүләт консерваторияһы
## Консерваторияны тамамлаған мәшһүр оҫталар
### Дирижёрҙар

* Самуил Самосуд
* Одиссей Димитриади
* Джансуг Кахидзе
* Гоги Чичинадзе

# Вано Сараджишвили исемендәге Тбилиси дәүләт консерваторияһы
## Консерваторияны тамамлаған мәшһүр оҫталар
### Пианистар

* Керер Рудольф Рихардович
* Вирсаладзе Елисо
* Башкиров Дмитрий
* Власенко Лев
* Торадзе Алексей
* Корсантия Александр
* Ачба Тамара
* Георгий Лацабидзе

# Вано Сараджишвили исемендәге Тбилиси дәүләт консерваторияһы
## Консерваторияны тамамлаған мәшһүр оҫталар
### Вокалсылар

* Медея Петровна Амиранашвили
* Нани Брегвадзе
* Стелла Григорян — меццо-сопрано, Вена операһы солисткаһы
* Нино Мачаидзе — сопрано, «Ла Скала» солисткаһы
* Касьян Анна Оганесовна — сопрано, Париж
* Кикнадзе Анна — меццо-сопрано, Мария театры солисткаһы
# Әберсен ояһы

«Әберсен ояһы» (укр. Гніздо горлиці) — Режиссёр Тарас Ткаченконың 2016 йылғы украин драмаһы. 2016 йылдың 10 ноябрендә Украинала фильм премьераһы үтте.

# Әберсен ояһы
## Сюжеты

Әгәр ул ҡартайған синьораның улы Алессандро булмаһа, Даринаның итальян ғаиләһендәге хеҙмәте түҙеп торғоһоҙ булыр ине. Уларҙың һәр береһенең ысҡынып китеүе еңел булмаған үткән ғүмере бар, әммә уларҙы бер-береһенә йылылыҡ һәм ихлас йәлеп итә. Украинаға ире һәм ҡыҙы янына ҡайтҡас, Даринаға үҙе белгән элекке торомошо менән хәҙерге ваҡытта үҙе менән «килтергән» тормош араһында һайлау еңелдән булмаған.

# Әберсен ояһы
## Фильмды булдырыусылар
### Ижади төркөм

* Режиссёры — Ткаченко Тарас
* Операторҙары — Земляной Александр
* Сценарий авторы — Мельник Василий, Ткаченко Тарас
* Композитор — Лентини Стефано
* Продюсеры — Филппов Владимир

# Әберсен ояһы
## Фильмды булдырыусылар
### Ролдәрҙә

* Римма Зюбина — Дарина
* Виталий Линецкий — Дмитрий
* Александр Сизоненко — Мирослава
* Николай Боклан — Юрко
* Наталья Васько — Галя
* Пьер Фереро — Галяның һөйәркәһе
* Максим Канюка — Михаил
* Чиприани Мауро — Алесандро
* Рубиный Сильвия — Алессандроның ҡатыны
* Лина Бернарди — Виттория

# Әберсен ояһы
## Төшөрөү

Фильм башлыса Украинала, Вижница ҡаласығында, Виженка ауылында, ҡала Черновцы ҡалаһында, шулай уҡ Генуяла (Италия) төшөрөлгән. 2014 йылда финанс проблемалары менән бәйле, йыл ярымға яҡын арауыҡҡа фильм төшөрөү туҡталып тора. Төшөрөү яңынан башланған саҡта, төп ролде башҡарған Виталий Линецкий һәләк булыу сәбәпле, картинаның финалы тулыһынса күсереп яҙыла.

# Әберсен ояһы
## Наградалар һәм номинациялар

Нагороди та номінації фільму «Гніздо горлиці» :
| Год | Кинопремия / Кинофестиваль | Категория / Награда | Номинант | Һөҙөмтә |
| 2016 | Одесса халыҡ-ара кинофестивалы | Гран-при | «Әберсен ояһы» | Номинация |
| 2016 | Одесса халыҡ-ара кинофестивалы | Иң яҡшы тулы метражлы украин фильмы | «Әберсен ояһы» | Еңеү |
| 2016 | Мангейм — Гейдельберг халыҡ-ара кинофестивалы | Экуменистик жюри призы | «Әберсен ояһы» | Еңеү |
| 2016 | Мангейм — Гейдельберг халыҡ-ара кинофестивалы | Special Achievement Award | Рима Зюбина | Еңеү |
| 2017 | «Золота дзиґа» | Иң яҡшы фильм | «Әберсен ояһы» | Еңеү |
| 2017 | «Золота дзиґа» | Иң яҡшы режиссёр | Тарас Ткаченко | Еңеү |
| 2017 | «Золота дзиґа» | Иң яҡшы актёр | Виталий Линецкий (посмертно) | Еңеү |
| 2017 | «Золота дзиґа» | Иң яҡшы актриса | Римма Зюбина | Еңеү |
| 2017 | «Золота дзиґа» | Иң яҡшы икенсе план актёры | Микола Боклан | Еңеү |
| 2017 | «Золота дзиґа» | Иң яяҡшы икенсе план актрисаһы | Наталья Васько | Еңеү |
| 2017 | «Золота дзиґа» | Иң яҡшы сценарий | Тарас Ткаченко | Номинация |
| 2017 | «Золота дзиґа» | Иң яҡшы ҡуйыусы-рәссам | Игорь Филиппов | Номинация |
# Носсен

Носсен (нем. Nossen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7162 кеше йәшәй. Майҙаны — 50,5 км². Диңгеҙ кимәленән 259 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 01681–01683, 8255 һәм автомобиль коды MEI.