yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Харута

Кесе Харута — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының уң ярына тамағынан 321 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Харута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034371
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303437
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Косвиг (Анхальт)

Косвиг (Анхальт) (нем. Coswig ) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 13287 кеше йәшәй. Майҙаны — 54,52 км². Диңгеҙ кимәленән 83 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6869 һәм автомобиль коды — WB.
# Суворов ордены

Суворов ордены (урыҫса Орден Суворова) — Советтар Союзының Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында (1942 йылдың 29 июлендә) булдырылған ордены. Уның менән айырым хәрби алыштарҙы бик яҡшы ойошторғандары һәм алып барғандары өсөн батальон командирынан алып унан юғарыраҡ хәрби етәкселәр бүләкләнгән. Ордендың өс дәрәжәһе бар:
* I дәрәжә — фронт һәм армия командующийҙары, уларҙың урынбаҫары, штаб башлыҡтары, оператив идаралыҡтарҙың һәм бүлексәләрҙең башлыҡтары, ғәскәр төрҙәренең башлыҡтары (тупсылар, һауа көстәре һәм башҡалар) бүләкләнгән;
* II дәрәжә — корпус, дивизия и бригада командирҙары, уларҙың урынбаҫарҙары, корпус, дивизия һәм бригада штабтары башлыҡтары бүләкләнгән;
* III дәрәжә — полк, батальон командирҙары һәм полк штабы башлыҡтары бүләкләнгән.
* I дәрәжә Суворов ордены
* II дәрәжә Суворов ордены
* III дәрәжә Суворов ордены
# Сыктывкар

Сыктывкар (Сыктывҡар; коми Сыктывкар, рус. Сыктывкар) — Рәсәй Федерацияһындағы Коми Республикаһының баш ҡалаһы. Сысола йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Ҡалала аэропорт, тимер юл вокзалы һәм автовокзал эшләй.

# Сыктывкар
## Географияһы

Мәскәүҙән 1003 км алыҫлыҡта урынлашҡан, автомобиль юлының оҙонлоғо - 1331 км.
Сыктывдинский һәм Корткеросский райондары менән сиктәш.

# Сыктывкар
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 3,8 | 3,8 | 13,2 | 26,7 | 31,8 | 35,3 | 34,4 | 34,6 | 27,5 | 20,4 | 10,6 | 5 | 35,3 |
| Уртаса максимум, °C | −10,8 | −8,6 | −0,5 | 7,1 | 14,6 | 20,6 | 23,2 | 18,8 | 12,3 | 4,3 | −4,2 | −8,6 | 5,7 |
| Уртаса температура, °C | −14,2 | −12,4 | −5,1 | 1,8 | 8,5 | 14,8 | 17,5 | 13,7 | 8,1 | 1,7 | −6,8 | −11,7 | 1,3 |
| Уртаса минимум, °C | −17,8 | −16,1 | −9,3 | −2,8 | 3,3 | 9,4 | 12,4 | 9,3 | 4,7 | −0,6 | −9,5 | −15 | −2,7 |
| Абсолют минимум, °C | −46,6 | −45,4 | −38,8 | −27,3 | −15 | −5 | −0,3 | −2,1 | −8,6 | −29,6 | −43,5 | −46 | −46,6 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 41 | 31 | 31 | 33 | 49 | 74 | 73 | 75 | 57 | 59 | 52 | 46 | 621 |
| Сығанаҡ: Погода и климат ||||||||||||||
# Коровья (Васюган ҡушылдығы)

Коровья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 896 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Коровья (Васюган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200029755
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202975
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сыз

Сыз — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сыз йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сыз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001898
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әл-Фатиха сүрәһе

Әл-Фатиха сүрәһе (ғәр. الفاتحة‎, Китапты асыу ), башҡорт телендә Әл-Фәтихә исеме менән дә осрай. — Ҡөрьән Кәримдең 1 сүрәһе. Мәккәлә бишенсе булып һәм бар аяттары ла бер ваҡытта иңгән беренсе сүрә. 7 аяттан, 29 һүҙҙән, 139 / 142 өндән (хәреф) тора.
Иң киң таралған сүрә, һәр намаҙҙа мотлаҡ уҡыла.

# Әл-Фатиха сүрәһе
## Сүрә

Был бүлектә сүрәнең ғәрәп телендә яҙылышы, кирил һәм латин хәрефтәрендә башҡорт теленә транскрипцияһы, башҡорт телендә тәфсире бирелә.
1:1 بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمـَنِ الرَّحِيم
    * Бисмилләәһир-Рахмәәнир-Рахиим
    * Мәрхәмәтле һәм Рәхимле Аллаһ исеме менән (башлайым).
1:2 الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِين
    * Әл-хәмдү лилләәһи раббил-ғәләмиин
    * Ғәләмдәр Раббыһы Аллаһҡа маҡтау !
1:3 الرَّحْمـنِ الرَّحِيم
    * Әр-Рахмәәнир-Рахиим
    * Мәрхәмәтлегә, Рәхимлегә.
1:4 مَـالِكِ يَوْمِ الدِّين
    * Мәәлики йәүмид-диин
    * Хөкөм көнөнөң батшаһына.
1:5 إِيَّاك نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِين
    * Иййәәкә нәғбүдү үә иййәәкә настәғиин
    * Һиңә генә ғибәҙәт ҡылабыҙ һәм Һинән генә ярҙам һорайбыҙ.
1:6 اهدِنَــــا الصِّرَاطَ المُستَقِيمَ
    * Иһдинә-ссыираат-аль-мүстәҡиим
    * Беҙҙе тура юлдан алып бар — Узең ниғмәт күрһәткәндәрҙең юлынан.
1:7 صِرَاطَ الَّذِينَ أَنعَمتَ عَلَيهِمْ غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّين
    * Сыраат-әл-ләҙиинә әнғәмтә ғәләйһим ғайри-әл-мағдууби ғәләйһим үә ләәд-дааальлииин
    * Һинең асыуға торғандар һәм аҙашҡандар юлынан түгел.
# Күмәс (һырт)

Күмәс — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт.
Учалы районы буйлап Илсеғол ауылы киңлегенән алып Ҡорама ауылының киңлегенә тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 14 км, киңлеге 2 км, абсолют бейеклеге 708 м. 5 түбәһе асыҡ күренә. Көньяҡ өлөшөнөң көнсығыш битләүендә бер нисә ҡалҡыу урын бар. Аҫҡы һәм урта девон ҡатламдарынан тора.
Ландшафы һоро тау‑урман тупрағындағы һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы ҡайын урманы үҫкән таулы урман‑далаларҙан һәм төрлө үлән, ҡыяҡлылар үҫкән далаларҙан ғибәрәт.
# Малвавож

Малвавож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малваю йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Малвавож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007084
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яг-Вож

Яг-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопь-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Яг-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014565
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001456
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Белая Калитва (станция)

Белая Калитва — Ростов төбәгендә Төньяҡ-Кавказ тимер юлының ике аралыҡтағы тимер юлы станцияһы, Ростов өлкәһенең Белая Калитва ҡалаһында урынлашҡан.
Белая Калитва станцияһы Ростов төбәгендә Рәсәй тимер юлдарының Төньяҡ-Кавказ тимер юлдары составына инә һәм Лихая-Волгоград электрлаштырылмаған тимер юлы һыҙығындағы тимер юлы станцияһы.

# Белая Калитва (станция)
## Эшмәкәрлеге

Белая Калитва станцияһы аша йөк поездары, алыҫ юлға йөрөү поездары һәм ҡала яны поездары йөрөй. Станцияла маневр эштәре, шулай уҡ поезд составтарын инеү урынына биреү өсөн эштәр башҡарыла.
Станция аша йөк поездары хәрәкәте 2ТЭ116 тепловоздары менән башҡарыла.
Белая Калитва станцияһында тимер юлы вокзалының ике ҡатлы бинаһы бар, унда билет һатыу кассалары, пассажирҙар өсөн көтөү залы, шулай уҡ станцияның тимер юлдары аша йәйәүлеләр өсөн ер өҫтө үтеү урыны бар.

# Белая Калитва (станция)
## Станция буйлап тимер юл бәйләнеше
### Ҡала яны бәйләнеше

Белая Калитва станцияһы буйлап рельс автобустары РА-1 йәки РА-2 составтары менән ҡала яны поездары йөрөй. Рельс автобустарының маршруты Лихая — Морозовская.

# Белая Калитва (станция)
## Станция буйлап тимер юл бәйләнеше
### Алыҫ тимер юл бәйләнеше

2018 йылдың декабренә ҡарата станция аша алыҫ юлға. түбәндәге поездар йөрөй:
Поездарҙың йыл әйләнәһенә хәрәкәте :
| Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты | Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты |
| 339 | Түбәнге Новгород — Новороссийск | 340 | Новороссийск — Түбәнге Новгород |
Поездарҙың миҙгелле хәрәкәте :
| № поезд | Хәрәкәт маршруты | Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты |
| 213 | Һарытау — Дондағы Ростов | 214 | Дондағы Ростов— Һарытау |
| 241 | Иркутск — Адлер | 242 | Адлер — Иркутск |
| 251 | Барнаул — Адлер | 252 | Адлер — Барнаул |
| 269 | Чита — Адлер | 270 | Адлер — Чита |
| 273 | Северобайкальск — Адлер | 274 | Адлер — Северобайкальск |
| 469 | Һарытау — Новороссийск | 470 | Новороссийск — Һарытау |
| 477 | Силәбе — Адлер | 478 | Адлер— Силәбе |
| 515 | Ижевск — Анапа | 516 | Анапа — Ижевск |
| 525 | Һарытау — Анапа | 526 | Анапа — Һарытау |
# Сафия

Сафия — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Күп төрки халыҡтарҙа осрай торған ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Сафия
## Этимологияһы

Сафия исеме башҡорт теленә ислам дини йоғонтоһонда ингән, ғәрәп телендә — саф, эскерһеҙ тигән мәғәнәгә эйә. София тигән боронғо грек формаһы башҡа европа халыҡтарында ла таралған. Әммә был осраҡта исемдең мәғәнәһе мосолман формаһына тулыһынса тап килмәй. Мәғәнәһе «тәжрибәле», «төплө аҡылы», «фәһемле» тип тәржемә ителә. Төрлө илдәрҙә Софияға оҡшаш: Англияла — Софиа, Германияла — Зофия, Францияла — Софи, Венгрия — Жофия кеүек исемдәр таралған. Мосолмандарҙа Сафи (Сафа), Сафия исеме «сафлыҡ», «ғиффәтлек» «аңлайышлылыҡ», «һайлап алынған» тигәнде аңлата. Бынан башҡа, «тыныс», «ихлас», «ысын» тип тә тәржемәләйҙәр. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡатынының исеме — Сафия бинт Һүәй. Был исем бер аҙ үҙгәртелеп Азия илдәрендә лә ҡулланыла. Дағстанда, мәҫәлән, ҡыҙҙарға Сапият тигән исем бирәләр. Сафина тигән варианты ла осрай.
Сафия исемен йөрөтөүсе ҡатын-ҡыҙ тоғро, теләһә ниндәй ғәйбәтте һәм интригаларҙы ҡабул итмәй, таҙа намыҫлы һәм тураһын әйтә алыусы кеше. Сафия эшлекле, һөнәри оҫталығы менән абруй ҡаҙаныусы. Ижади шәхес, фантазияға һәм хыялға бай

# Сафия
## Билдәле шәхестәр

Сафия бинт Һүәй ғәр. صفية بنت حيي‎) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәләл ефеттәренең береһе, йәһүҙи Бәни Нәдир ҡәбиләһе башлығы һәм уның ҡатыны Бәни Ҡурайза ҡәбиләһе башлығы ҡыҙының ҡыҙы. Атаһы Һүәй ибн Әхтәб исемле булған.
Сафия — 1813—1814 йылдарҙа сит ил походтарында ҡатнашҡан рус армияһында башҡорт полкы командирының Ҡаһым түрә ҡатыны. Ҡаһым түрә (опера) әҫәрендә урын алған Сафия образы.
София Шведская (швед. Sofia Vilhelmina Katarina Maria Lovisa Charlotta Anna av Sverige, нем. Sophie Wilhelmine Katherine Marie Luise Charlotte Anne von Schweden; 21 май 1801 йыл — 6 июль 1865 йыл) — швед принцессаһы, никахта бөйөк герцогиня Баденская. Бөйөк княгиня Ольги Федоровнаның әсәһе.
София Һелин (швед. Sofia Margareta Götschenhjelm Helin; 25 апрель 1972 йыл) — швед театр һәм кино актёры.

# Сафия
## Мәҙәниәттә

Сафия — Хәбибулла Ибраһимовтың «Еҙнәкәй» спектаклендәге герой.
Сафия — Хәбибулла Ибраһимовтың «Кейәүкәй» спектаклендәге герой.
# Бурэдан-Ю

Бурэдан-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Воркута йылғаһының һул ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Бурэдан-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066251
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006625
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Губа-Куш

Губа-Куш — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Окос йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Губа-Куш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001532
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ларья (Лох-Я ҡушылдығы)

Ларья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лох-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ларья (Лох-Я ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017600
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301760
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Изге Апостол Андрей Первозванный сиркәүе (Арзамас)

Изге Апостол Андрей Первозванный сиркәүе Урыҫ православие ссиркәүенең Новгород епархияһындағы Арзамас ҡалаһы сиркәүе / Арзамаста Владимир урамында урынлашҡан. Уның эргәһендә Илия Пәйғәмбәр сиркәүе урынлашҡан.

# Изге Апостол Андрей Первозванный сиркәүе (Арзамас)
## Тарих

1793 йылда Арзамас ҡалаһында ҙур булмаған сиркәү төҙөгәндәр, ул Андрей Первозванный хөрмәтенә изгеләндерелә. Сиркәүҙең ике ҡанаты бар: беренсеһе изге Анна һәм изге Симеон хөрмәтенә һәм икенсеһе Андрей Первозванный хөрмәтенә эшләнгән. 1870 йылда сауҙагәр Рукавишников ярҙамы менән ҡорамға таш төкәтмә өҫтәлә, һөҙөмтәлә сиркәү күпкә һыйҙырышлыраҡҡа әйләнә. Егерменсе быуат башында сиркәү ремонтлана һәм уға яңы ҡойма төҙөлә. Бик ғәҙәти булмаған сиркәү миһрабы — ике апсидлы, был сиркәүҙе башҡаларҙан күпкә айырып тора. Быны 20-се быуат уртаһында сиркәүҙе тикшергән архитектор-реставраторҙар раҫлай. Ҡорам эстән бик матур биҙәлгән.
1934 йылда Андреевский сиркәүе ябыла. Башта ғибәҙәтханала пионерҙар клубы, ә һуңғараҡ автомобиль клубы урынлаша.
2004 йылда Андрей Первозванный сиркәүен Урыҫ Православие сиркәүенә тапшыралар. Унда ремонт һәм тергеҙеү эштәре башлана. Был эштәрҙән һуң сиркәү үҙенең баштағы күркәмлегенә кире ҡайта. 2005 йылда ҡорам изгеләндерелә.
Хәҙерге ваҡытта ғибәҙәтхана ишектәре дин тотоусы мәхәллә кешеләре өсөн асыҡ, унда һәр көн һайын ғибәҙәт ҡылыуҙар үтә.
# Иснәд

Иснәд (ғәр. إسناد‎; рус. Иснад) — хәҙистәрҙе өйрәнеү ғилеме — Мөхәммәт пәйғәмбәр хәҙистәре йыйынтыҡтарында хикәйәләүселәргә һылтанмалар йыйылмаһы. Иснәд мосолман уҡытыу системаһының мөһим үҙенсәлеге булып тора. Быуаттар дауамында мосолмандар иснәд принцибын остаздан уҡыусыға белем тапшырғанда файҙаланған.

# Иснәд
## Этимологияһы

Ғәрәп телендә иснәд һүҙе түбәндәге мәғәнәләрҙә ҡулланыла:
* Әйтелгәндең кем һүҙе икәнен белдереү;
* Берәй нәмәгә таянып, уны терәк сифатында ҡулланыу.
Терминологияла был һүҙ түбәндәге мәғәнәләргә эйә:
* Башҡа кешегә (мәҫәлән, ауырыу кешегә) берәй нәмәгә таянырға һ. б. ярҙам итеү; берәй нәмәгә арҡа терәү;
* Суд дәғүәһенә килтерелгән нигеҙләү;
* Яраҡлаштырыу, нимәгәлер бәйле итеп күрһәтеү;
* Хәҙис тексына барып тоташҡан юл.
Суфыйлыҡта суфый шәйехенең абруйы күп осраҡта уның ышаныслы иснәде булыуына бәйле (силсилә), шуға күрә иснәд ҙур урын тота.
# Тушемелька

Тушемелька — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чагодоща йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Тушемелька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006726
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000672
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вэнуйседа-Яха

Вэнуйседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярасюрмы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Вэнуйседа-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044409
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304440
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йәнгүзәл (йыр)

Йәнгүзәл - башҡорт халыҡ йыры.
Көйө менән бергә 1964 йылда Әлшәй районы Аҡҡолай ауылында 79 йәшлек Мөхәмәҙиә Садиҡовтан фольклорсы-ғалим С. Галин яҙып алған. Һүҙҙәре Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының (РФА Өфө фәнни үҙәге) Ғилми архивында ф. 3, оп.47/1 бүлемендә (109-сы бит); көйө - МФ, инв.№198/1 һаны аҫтында һаҡлана.
Салауат Галин йырҙы 18 томлыҡ "Башҡорт халыҡ ижады" баҫмаһындағы "Йырҙар" тигән тупланмаһының (Өфө, 1974) "Мөхәббәт йырҙары" тигән төркөмөнә индергән.

# Йәнгүзәл (йыр)
## Йырҙың һүҙҙәре

| Башҡортса | Урыҫса |
| Елбер генә елбер йөрөгәнемдә, Елдәр аса минең ҡуйынымды, Ай, Йәнгүзәл! Ҡушымта: Йәнгүзәл китте һыу буйлап, Уҙған ғүмерен уйлап. Янып ҡына көйөп йөрөгәнемдә, Дуҫ-иш аса минең күңелемде, Ай, Йәнгүзәл! Ҡушымта. Бара ғына инем юл буйлап, Юлғынайым китте һыу буйлап, Ай, Йәнгүзәл! Ҡушымта. Уйһыҙ ғына егет түгел инем, Уйғынайым бөттө, һине уйлап. Ай, Йәнгүзәл! Ҡушымта: Йәнгүзәл китте һыу буйлап, Уҙған ғүмерен уйлап. | Когда я быстро скачу, Ветры открывают мне грудь, Ай, Янгузель! Припев: Янгузель ушла вдоль реки, О прошедшей жизни думая. Когда я горю и печалюсь, Друзья-товарищи развлекают мою душу, Ай, Янгузель! Припев. Шел я по дороге, Путь мой ушел вдоль реки, Ай, Янгузель! Припев. Бездумным джигитом не был я, Думы мои кончились, как стал о тебе думать. Ай, Янгузель! Припев. Янгузель ушла вдоль реки, О прошедшей жизни думая. |

# Йәнгүзәл (йыр)
## Йәнгүзәл исеме - бөгөн

Йәнгүзәл исеме бөгөн дә йәшәүен дауам итә, ҡыҙ балаларға йыш ҡына ҡушалар, шулай уҡ төрлө үҙешмәкәр төркөмдәргә, этно-фольк төркөмдәргә бирелә.

# Йәнгүзәл (йыр)
## Видео

* YouTube сайтында Видео Сулпан Кейекбердина - Йәнгүзәл
* YouTube сайтында Видео Этно-фольк группа "Янгузель"
# Братислава паркы

Братислава паркы — Мәскәүҙең Көньяҡ-Көнсығыш административ округының Марьино районындағы биш парктың береһе. Новомарьино һәм Мячков булвары киҫелешендә урынлашҡан.

# Братислава паркы
## Тарих

1995 йылда Марьино урамында Братислава паркы барлыҡҡа килә, ул Мәскәүгә Словакияның , иң юғары вазифалы кешеләре сәфәргә килгәненән һуң Словакия дәүләтенең баш ҡалаһы хөрмәтенә булдырыла. Бер йылдан һуң районда был исемле метро станцияһы асыла, ә 1998 йылда — Словакия һәм Рәсәй дуҫлығын символлаштырыусы Братислава паркы булдырыла.. Уның биләмәһендә иҫтәлекле таш ҡуйылған, унда парк төҙөү инициаторы-Словакияның мәҙәниәт министрлығы, тип яҙылған.
Братислава урамы көнөн 2011 йылдың 2 сентябрендә байрам иткән саҡта Словакия баш ҡалаһы мэры Милан Фтачник Милан Братислава паркында йүкә ултырта. 2012 йылдың 1 сентябренән бында «Аҡҡош» эскәмйәләре ҡуйылған — был Словакия халҡының Мәскәү халҡына бүләге була..

# Братислава паркы
## Реконструкция һәм ландшафт

Братислава паркы 5,6 гектар майҙанды биләй. Унда 2000 ағас һәм ҡыуаҡ үҫә . Парктың йәшеллек майҙанының. дөйөм һаны 35 меңдән ашыу квадрат метр тәшкил итә, шуларҙың яҡынса 300-ө — клумбалар.
Парк биләмәһе тимер рәшәткәле ҡойма менән торлаҡ йорттрҙан айырылып тора, уның дүрт ҡапҡаһы бар. Парк уртаһында оҙонса утраулы яһалма быуаурынлашҡан (2018 йылда реконструкцияланған) һәм ташып күтәртелгән тау яһалған, тау башын ослап беседка-ротонда тора.
27 июндә, 2017 йылда, парк етәкселеге парктың ваҡытлыса реконструкцияға ябылыуы тураһында хәбәр итә, йәшел зонала реконструкция алып барыла, футбол яланы булдырыла, быуа янында ял итеү урыны тәртипкә килтерелә. Мәғлүмәттәр буйынса, Братислава паркын тергеҙергә яҡынса141,8 миллион һум аҡса бүленгән. 2017 йылдың икенсе яртыһында реконструкция эштәре башҡарыла.
Реконструкцияның техник -иҡтисади параметрҙары:
** Юл-һуҡмаҡ селтәре: 39 815 м².
* Балалар һәм спорт майҙансыҡтары: 11/12 дана.
* Велосипед юлы: 620 м².
* Стена терәүҙәре: 220 дана.
* Баҫҡыстар: 195 м².
* Тәбиғи газон: 5045 м².
* Яһалма газон: 5400 м².
* Ағас һәм ҡыуаҡ ултыртыу :18/ 510 дана.
* Тышҡы яҡтыртыу терәге: 117 дана.

# Братислава паркы
## Ял

Братислава ҡала паркында Марьино районының байрамдары, мәҙәниәт, саралары һәм акциялар үткәрелә. Парк балалар һәм өлкәндәр өсөн спорт-уйын комплекстары менән йыһазландырылған. Бында «Боҙ һарайы» һәм футбол яланы, төрлө аттракциондар бар. Кафе һәм һырғалаҡ ҡышын эшләй, шулай уҡ ҡышын фигуралы шыуыу һәм хоккей мәктәбе эшләй.

# Братислава паркы
## Фотоһүрәттәр

* Көньяҡ-көнсығыш паркы ингән.
* Быуа һәм братислава көмбәҙ рәүешендә беседка
* Клумбалар
* Яһалма утрауҙар
* Балалар уйын майҙансығы
* Аттракцион паркында баланы (балаларҙы уйын майҙансығы хәҙер бында)

# Братислава паркы
## Нисек барырға

* Марьино ?әм Братислава метро станцияһының 10 минут самаһы йәйәү.
* Марьино метро станцияһынан С9 (7:50 тиклем 19:30), 55 (кире генә), 81, 326, 413, 619, 762 (тик кире) автобустарында «3-сө м/р-н Марьин Парк» туҡталышына тиклем.