yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Камерн

Камерн (нем. Kamern) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1307 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,83 км². Диңгеҙ кимәленән 25 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39524 һәм автомобиль коды — SDL.
# 1736 йылдың 11 февралендәге Указдар

1736 йылдың 11 февралендәге Указдар — 1735—1736 йй. башҡорт ихтилалдарын баҫтырыу сараларын билдәләүсе һәм Ырымбур экспедицияһы (1734—1744) эшмәкәрлеген яйға һалыусы норматив-хоҡуҡи акттар.

# 1736 йылдың 11 февралендәге Указдар
## Тасуирлау

1736 йылдың 11 (22) февраль Указдары Ырымбур экспедицияһы начальнигы И. К. Кирилов һәм Башҡорт эштәре комиссияһы начальнигы А. И. Румянцев тәҡдиме менән әҙерләнгән, һәм уларға императрица Анна Иоанновна ҡул ҡуйған.
Указдар баш күтәреүселәрҙе язалау сараларын күҙ уңында тотҡан:
* етәкселәр өсөн (Аҡай Күсемов, Бәпәнәй Төрөпбирҙин, Килмәк Нурышев, Солтан Морат һәм башҡалар) — үлем язаһы;
* башҡаларға — артыҡ әүҙем ихтилалсыларға һөргөн, аттар менән мәжбүри штраф, өҫтәлмә ашлыҡ оброгы, уларҙың биләмәләрен йомош үтәүсе (служилый) мишәрҙәргә бушлай биреү.
Яуаплылыҡҡа тарттырылған ихтилалда ҡатнашыусыларҙың ғаилә ағзаларын Тарихи Башҡортостандан ситкә оҙатырға, ҡоллоҡҡа һатырға һәм көсләп суҡындырырға тейеш булғандар.
Мишәрҙәр, типтәрҙәр һәм бобылдар ихтилалда ҡатнашҡан башҡорттарға ер өсөн оброк түләүҙән тулыһынса азат ителгән. Баш күтәреүсе башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы мишәрҙәргә бирелергә тейеш булған. Дворяндар, мишәрҙәр һәм офицерҙар башҡорт общиналары ерҙәрен һатып алырға хоҡуҡлы булған. Указдарға ярашлы, Ырымбур комиссияһы начальнигы Башҡортостандағы ерҙәр менән иркенләп тотона алған: редуттар һәм форпостарға нигеҙ һалған, уларҙа гарнизондар урынлаштырған, тау заводтары һәм ҡәлғәләре төҙөткән, күсеп килеүселәргә таратып биргән.
Бынан башлап батша администрацияһы рөхсәтенән башҡа йыйындар үткәреү тыйылған. Башҡорт улыстарындағы старосталар урыҫ администрацияһына тоғро старшиналар менән алмаштырылырға тейеш булған.
Указдарға ярашлы, башҡорттарға тимерлектәр тотоу һәм ҡорал һатып алыу тыйылған. Шулай уҡ уларҙы ҡоралһыҙландырырға ҡушылған.
Указдарға ярашлы, мәсет һәм мәҙрәсәләр төҙөүгә сикләүҙәр индерелгән. Башҡортостанда ахундар һаны даруғалар һанына (Нуғай даруғаһы, Себер даруғаһы, Ҡазан даруғаһы һәм Уҫы даруғаһы) ҡарап дүрткә саҡлы ҡыҫҡартылған. Ахундар урындағы властар хуплауынан сығып ҡына тәғәйенләнергә тейеш булған.
Указдар буйынса, Ҡаҙан губернаторы рөхсәтенән тыш Ҡаҙан татарҙары менән никахлашыу тыйылған.
1736 йылдың 11 феврале Указдары Башҡортостанға килгән дворяндарҙың, керҙәштәрҙең һәм башҡа күсеп килеүселәрҙең ергә хоҡуҡтарын киңәйткән һәм шул уҡ ваҡытта аҫаба халыҡтың хоҡуҡтарын сикләгән.
Указдарҙа һанап үтелгән ҡайһы бер пункттар 1737 йылдан Ырымбур комиссияһы начальнигы В. Н. Татищев тарафынан тормошҡа ашырылған.
# Толстой майҙаны (Дондағы Ростов)

Толстой майҙаны — Дондағы Ростовта майҙандарҙың береһе, ҡаланың Пролетар районында урынлашҡан
Толстой майҙаны — Нахичеван баҙарын уратып алған дүрт майҙандың береһе. Ул уға терәлеп торған Азатлыҡ майҙанынан төньяҡ-көнбайыш йүнәлештә 26 -сы һыҙыҡ урамына тиклем уның оҙонлоғо 350 м тәшкил итә. Нахичеван баҙары тирәләй шулай уҡ Карл Маркс һәм Баҙар майҙаны урынлашҡан.

# Толстой майҙаны (Дондағы Ростов)
## Тарихы

1908 йылға тиклем Полиция майҙаны тип атала, 1908 йылдан хәҙерге исемен йөрөтә һәм Нахичеван ҡала Думаһы инициативаһы менән яҙыусының һикһән йыллығына атала.
Майҙанда изге кенәз Александр Невский сиркәүе — 1896 йылда төҙөлгән һәм 1937 йылда емерелгән православие ғибәҙәтханаһы урынлашҡан.

# Толстой майҙаны (Дондағы Ростов)
## Иҫтәлекле урындары

Майҙанда урынлашҡан:
* Сурб Арутюн әрмән сиркәүе (2В йорто).
* 1915 йылдан алып 1920 йылға тиклем рәссам А.А. Арцатбанян йәшәгән (№ 3).
* Когбетлиевтың килем йорто (шулай уҡ Азатлыҡ майҙанына ҡарай).
Толстой майҙаны һәм Карл Маркс майҙаны араһында сквер, Мәңгелек ут һәм спортсы-көрәшсе Вартерес Самургашев һәйкәле урынлашҡан
# Бурундучья

Бурундучья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лымжа йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Бурундучья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035760
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203576
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Федераль тикшереүҙәр бюроһы

Федераль Тикшереүҙәр Бюроһы (ингл. The Federal Bureau of Investigation, FBI) — Америка Ҡушма Штаттарының эске разведка органы һәм бер үк ваҡытта илдең федераль хоҡуҡ һаҡлау структураһы. АҠШ Юстиция министрлығы һәм АҠШ-тың Разведка берләшмәһе составына инә. АҠШ территорияһында контрразведканың һәм террорға ҡаршы эшмәкәрлектең етәксе органы.
Ойошма федераль башҡарма власының органы булараҡ индеецтарҙың резервацияларҙа енәйәттәр тикшереү һәм дәүләт именлеген тәьмин итеү менән шөғөлләнә ..төп закон боҙоуҙарға ярашлы. Федераль тикшеренеүҙәр бюроһы 200 категория федераль енәйәт законын боҙоуҙарҙы тикшерә.
Ойошма 1908 йылда Тикшеренеүҙәр Бюроһы тип төҙөлә. 1935 йылда исеме «Тикшеренеүҙәр Федераль Бюроһы» итеп үҙгәртелә.
Бюро сит илдәрҙә лә эшләй.
АҠШ-тын граждандар Бюро менән дәүләт хеҙмәтенә ингән ваҡытта күрешә. Сөнки Бюро дәүләт хеҙмәткәрҙәренең анкеталарҙы тикшерә.
# Чәһел Сүтун һарайы

Чәһел Сүтун һарайы (фарсыса Ҡырҡ колонна һарайы) — Исфаһан (Иран) ҡалаһында фарсы шаһы Ғәббәс II һарайы, XVII быуат фарсы архитектураһының атаҡлы ҡоролмаһы. Объект составындағы Фарсы баҡсалары ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә инә.
Павильон 1647 йылда Ғәббәс II тарафынан ял итеү урыны сифатында төҙөлә.
XVII быуат француз сәйәхәтсеһе Жан-Батист Тавернье үҙенең яҙмаларында бында үткән тантаналы ҡабул итеүҙәрҙе бер нисә тапҡыр телгә ала. 1707 йылда һарай янғын кисерә, 1870 йылда реконструкциялана. Хәҙерге ваҡытта бында археология музейы экспозицияһы урынлашҡан, унда боронғо керамик әйберҙәр һәм келәмдәр ҡуйылған.
Үҙ ваҡытында һарайҙы тарихи ваҡиғалар темаһына керамик паннолар биҙәгән, әммә улар бөтә донъя буйлап таратылған; күбеһе хәҙер Европа музейҙарында һаҡлана.
# Сыглэг

Сыглэг — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сем-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сыглэг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026776
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302677
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Батаушка

Батаушка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарбаголь күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6,900 км.

# Батаушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200053318
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205331
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лядухэй-Яха

Лядухэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Лядухэй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042290
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304229
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Орсас-Ель

Оло Орсас-Ель — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Летка йылғаһының һул ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Орсас-Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031631
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103163
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ялта зоопаркы

Ялтаның «Әкиәт» зоопаркы (рус. Ялтинский зоопарк,укр. Ялтинський зоопарк «Казка») — Ҡырымдағы ғына түгел, БДБ илдәре территорияһындағы беренсе шәхси зоопарк. Ялтанан алыҫ түгел ерҙә урынлашҡан.

# Ялта зоопаркы
## Тарихы

«Әкиәт» зоопаркы 1990 йылда Украина комсомолы Үҙәк комитеты инициативаһы буйынса ойошторолған «Әкиәттәр яланы» кооператив зоомөйөшөнән үҫеп сыға. Унда был ваҡытта төбәк өсөн һирәк күренеш булған як, тауис ҡошо, айыу, тейендәр һәм башҡа ҡайһы бер хайуандар менән танышырға мөмкин була.
1995 йылда зоомөйөштө уның элекке етәксеһенән элекке офицер-сәйәси эшмәкәр Олег Зубков һатып ала. 10 йыл эсендә зоомөйөш тулы зоопаркка әйләнеп, Ҡырымда билдәлелек ала. Һуңыраҡ Олег Зубков эшмәкәрлеген киңәйтеү маҡсатында «Тайган» арыҫландар паркын аса.
2017 йылда «Әкиәт» зоопаркы һалым органдары талаптары буйынса өс айға ябыла, әммә етәкселек ҡарар менән килешмәйенсә судҡа бирә һәм зоопарк эше тергеҙелә.
Әлеге ваҡытта бында дөйөм һаны 1500-ҙән ашыу булған 100-ҙән ашыу төр хайуан һәм ҡош йәшәй.

# Ялта зоопаркы
## Хайуандарҙың ағыуланыуы

2009 йылдың март аҙағында һәм апрель башында зоопаркта хайуандар вафат була башлай. Тәүҙә зоопарк символы булған шимпанзе Чарлик, һеләүһендәр, пума, Гималай айыуҙары, төлкө, бүре — барлығы 11 эре хайуан үлә. Улар йәш һәм һау-сәләмәт була. Ярғандан һуң уларҙың көслө йоғонтоло ағыу менән ағыуланғаны асыҡлана. Киң күләмле ағыулауҙарҙан һуң енәйәтсене тотоуға награда — йөҙ мең гривна билдәләнә. Ҡайһы бер зоопарктар «Әкиәт» менән хайуандарын бүлешергә ҡарар итә. Мәҫәлән, Харьков зоопаркы апрель уртаһында Ялта зоопаркына Матвей исемле айыуҙы бүләк итә.

# Ялта зоопаркы
## Тигрюля юлбарыҫы

2009 йылдың көҙөндә Украинаның ул саҡтағы премьер-министры Юлия Тимошенко 2010 йыл — Көнсығыш календары буйынса Аҡ Юлбарыҫ йылы, шулай уҡ һайлау йылы башланыу хөрмәтенә Тигрюля исемле аҡ юлбарыҫ бүләк итә. Тигрюля уның һайлау алды кампанияһының пиар-символы була (плакаттар, значоктар, постерҙар, урта мәктәп уҡыусылары өсөн дәфтәрҙәр сығарыла). Тигрюля 2019 йылдың 15 февралендә вафат була.

# Ялта зоопаркы
## Юлбарыҫ Алекс

Алекс исемле юлбарыҫ «Әкиәт» зоопаркы менән бәйле янъял геройҙарының береһе булып тора. Олег Зубков белдереүенсә, юлбарыҫтарҙы күсергәндә хайуандарҙың береһе юғала. Уның инициативаһы буйынса енәйәт эштәре ҡуҙғатыла, шулай уҡ шәхси тикшереү башлана. Һөҙөмтәлә юлбарыҫтың ҡайҙалығы асыҡлана һәм уны Симферополь ҡалаһында урынлашҡан Ветдепартаментҡа тапшырылыуы тураһында акт алына.
# Пуночная

Пуночная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Пуночная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009185
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ун-Соим (Лыхма ҡушылдығы)

Ун-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының һул ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ун-Соим (Лыхма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021958
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302195
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Иҫке Вәрәш (Татарстан)

Иҫке Вәрәш — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Вәрәшбаш ауыл биләмәһе составына керә.

# Иҫке Вәрәш (Татарстан)
## Географик урынлашыуы

Ауыл Вәрәш йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡҡа табан 6 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Иҫке Вәрәш (Татарстан)
## Тарихы

Иҫке Вәрәш (Шилселе Ҡарантамаҡ) ауылы XVII быуаттың 2-се яртыһында нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Ирәкте улусы составында була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә.
1848 һәм 1870 йылдарҙа мәсет, мәктәп, 2 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.

# Иҫке Вәрәш (Татарстан)
## Халҡы

1859 йылда 190 башҡорт, мишәр, татар; 1870 йылда — 205 башҡорт, 25 татар; 1912 йылда — 50 башҡорт, 413 типтәр йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 230 | 464 | 505 | 497 | 524 | 561 | 493 | 540 | 485 | 438 | 378 | 386 |

# Иҫке Вәрәш (Татарстан)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
# Гоголь (Красивая Меча ҡушылдығы)

Гоголь — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Красивая Меча йылғаһының уң ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Гоголь (Красивая Меча ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100112107000000610
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000061
* Бассейн коды — 05.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бёрнихен (Мәғдән тауҙары)

Бёрнихен (Мәғдән тауҙары) (нем. Bornichen/Erzgeb.) — Германияның Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1031 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,48 км². Диңгеҙ кимәленән 517 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы — 9437, автомобиль коды — MEK.
# Һеләүһен Кинйин

Һеләүһен Кинйин — 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.

# Һеләүһен Кинйин
## Биографияһы

Сығышы менән Нуғай даруғаһы Бошман-Ҡыпсаҡ улусы башҡорттарынан. Абыҙ Кинйә Арыҫлановтың улы, Арыҫлановтар нәҫеленән.
1773 йылда Е. И. Пугачёвтың етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, шул уҡ йылдың октябрендә атаһы Кинйә Арыҫланов менән бергә ихтилалға ҡушыла, Ырымбур ҡалаһын ҡамауҙа ҡатнаша. Ҡотлогилде Абдрахманов менән бергә Нуғай даруғаһы башҡорттары араһында ихтилал мөрәжәғәтнамәләрен таратыуҙа ҡатнаша. 1774 йылдың яҙында ихтилал яҡлы булған Нуғай даруғаһы халҡын, аҙаҡ Әй йылғаһы буйы башҡорттарын мобилизациялай.
Салауат Юлаев, Туҡтамыш Ишбулатов, Ҡәнзәфәр Усаев һәм башҡалар етәкселегендәге отрядтар менән бергәләп Өфөнө яулап алырға ниәтләйҙәр, әммә был ниәт тормошҡа ашырылмай ҡала. Һеләүһен Кинйин көньяҡҡа йүнәлә һәм 1774 йылдың йәйендә Ҡотлогилде Абдрахманов менән бергә Өфө провинцияһы Бөгөлсән ауылы һәм Һаҡмар ҡаласығы тирәһендә хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. Төп ғәскәр Волга артына киткәс, 1774 йылдың ноябрендә Әлибай Мырҙағолов тарафынан Кинйә ауылында ҡулға алына һәм Ҡазан йәшерен комиссияһына, ә артабан Мәскәүгә ебәрелә. 1775 йылдың 9 апрелендә Салауат Юлаев һәм Юлай Аҙналин менән бергә Ырымбурға килтерелә. Тикшереүсе комиссия уны ҡустыһы Сөләймән менән бутай һәм 1775 йылдың 23 апрелендә иреккә сығарыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Башҡорт яҙыусыһы, өс томлыҡ «Кинйә» тарихи романының авторы Ғәли Ибраһимовтың фаразы буйынса, Һеләүһен Кинйин иреккә сыҡҡас Ырғыҙ-Кәмәлек башҡорттары араһында йәшәй.
# Тутанкина

Тутанкина — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тутанкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025544
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102554
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Алеф (йәһүд хәрефе)

А́леф, йәһ. אָלֶף‎ - семит (йәһүд, ғәрәп һ.б.) әлифбаһының беренсе хәрефе. Иҫке йәһүд телендә алеф - [ʔ] өнө өсөн ҡулланылған.
Боронғо йәһүд әлифбаһында алеф хәрефе тамаҡ төбө менән әйтелгән өн булған. Хәҙерге заман Израиль ивритендә Алеф хәрефе әйтелмәй. Хәрефтең исеме үгеҙҙе аңлатҡан һүҙҙән килеп сыҡҡан.
Ивриттә бөтә хәрефтәрҙең дә һан мәғәнәһе бар. Элек йәһүдтәр, башҡа ҡайһы бер халыҡтар кеүек, иҫәп өсөн махсус символдар — цифрҙарҙы белмәгән, һан урынына хәрефтәр ҡулланған. Дини текстарҙа, календарҙа, иврит һөйләшендә әле лә һан хәреф менән алмаштырыла. Алеф хәрефенең һан ҡиммәте — 1. Мистик символикала алеф бөтә йәшәйештең берҙәмлеген кәүҙәләндерә.
Каббалала (йәһүдтәрҙең мистик ғөрөф-ғәҙәте) был хәреф Эйн-софты (йәһ. אינסוף‎, алланың исеме) — сикһеҙлек, ғәжәр матур илаһилыҡты белдерә; шулай уҡ күккә һәм ергә күрһәтеп торған кеше ҡиәфәтендә тип әйтелә; күплек теорияһында алеф хәрефе сикһеҙлектең ҡеүәтен сағылдыра.
# Ляохэ

Ляохэ (ҡыт. ғәҙәти 遼河, ябайл. 辽河, пиньин: Liáohé) — Ҡытайҙағы йылға. Көньяҡ Маньчжуриялағы иң ҙур йылға.

# Ляохэ
## География

Ляонин провинцияһы Телин ҡала округының Чанту өйәҙендә Дунляохэ һәм Силяохэ йылғалары ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Һары диңгеҙгә ҡоя.
Оҙонлоғо — 1345 км, бассейн майҙаны 231 мең км². Уртаса һыу сығымы 500 м³/сек. Башлыса йылға ямғыр һыуҙары менән тулылана. Декабрҙә туңа, апрелдә боҙҙан асыла. Ташҡындар ваҡытында Ляохе бассйенын йыш ҡына һыу баҫа.

# Ляохэ
## Ҡушылдыҡтары

* Сутайхэ (苏台河)
* Цинхэ (清河)
* (柴河)
* (泛河)
* Сюшуйхэ (秀水河)
* (养息牧河)
* Люхэ (柳河)
# Мыча-Иоль

Мыча-Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зырянская Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мыча-Иоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048082
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004808
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Понга (Унжа ҡушылдығы)

Понга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 330,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Понга (Унжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015259
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001525
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0