yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Марджанидзелар йорт-залы

Марджанидзелар йорт-залы - Грузияның Каспи муниципалитетындағы архитектура ҡомартҡыһы.

# Марджанидзелар йорт-залы
## Географияһы

Марджанидзелар йорт-залы Грузияның Каспи муниципалитетындағы Инари ауылында, иҫке биҫтәләге Дева Мария сиркәүенән алыҫ түгел урынлашҡан.

# Марджанидзелар йорт-залы
## Тасуирламаһы

Йорт XVIII-XIX быуаттарҙа суйырташтарҙан төҙөлгән. Залдың фасады көньяҡҡа сыға, башҡа диуарҙары ер аҫтында ҡалған. Торлаҡ бүлмәләре дүрткел (6,2х6 м), көнсығыш ҡабырғаһы ишек менән тоташҡан (3,85х3,8 м). Ҡунаҡ бүлмәһенә ишек көньяҡтан. Инер урынға тиклем ҙур булмаған коридор бар.
Бындағы зал Картли залының өлгөһө.
Марджанидзелар йорт-залы 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелгән.
# Букава

Букава — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Карсунка йылғаһының уң ярына тамағынан 6,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Букава
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003729
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Наньчан

Наньчан (ҡыт. ябайл. 南昌, пиньин: Nánchāng) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының ҡала округы, Цзянси провинцияһының административ үҙәге.
Гань йылғаһындағы Янцзы йылғаһынан 60 километр алыҫлыҡта, Поянху күле эргәһендә урынлашҡан.
Халҡы — 5 миллиондан ашыу.

# Наньчан
## Тарихы

Ҡала беҙҙең эраға тиклем 201 йылда Гань (ҡыт. ябайл. 赣, пиньин: Gàn, палл.: Гань) атамаһы менән барлыҡҡа килгән.
589 йылда Хунчжоу тип үҙгәртелә (洪州).
653 йылда Тэнван павильоны (ҡыт. ябайл. 滕王阁, пиньин: Téngwáng Gé, палл.: тэнван-гэ) төҙөлә, был хаҡта 675 йылда билдәле шағир Ван Бо (王勃) — (647—675) үҙенең «Тэнван-гэ сю» шиғырҙарында яҙа. Павильон һәм күп тапҡырҙар емерелә һәм ҡабаттан төҙөлә.
1927 — коммунистарҙың Гоминьданға ҡаршы Наньчан ихтилалы (南昌起义).
1939 — Наньчан операцияһы.

# Наньчан
## Административ-территориаль бүленеше

Наньчан ҡала округы 5 районға, 4 өйәҙгә бүленә:
* Ваньли районы (湾里区)
* Дунху районы (东湖区)
* Сиху район (西湖区)
* Циншаньху районы (青山湖区)
* Циньюньпу районы (青云谱区)
* Аньи өйәҙе (安义县)
* Наньчан өйәҙе (南昌县)
* Синьцзянь өйәҙе (新建县)
* Цзиньсянь өйәҙе (进贤县)

# Наньчан
## Транспорты

* Наньчан-Чанбэй аэропорты (南昌昌北国际机场)
* Пекин-Цзюлунск тимер юлы (京九铁路)
* Шанхай-Кунминск тимер юлы (沪昆铁路)
* Наньчан метрополитены (2015 йылда асылған)

# Наньчан
## Иҫтәлекле урындары

Ҡала боронғо Тэнван павильоны һәм күләме буйынса Пекиндағы Тяньаньмэнь майҙаны менән сағыштырырға мөмкин булған ҙур Баи майҙаны аша билдәле. Шулай уҡ 2006 йылдан ҡалала бейеклеге буйынса донъяла өсөнсө урында торған 160 метрлыҡ «Наньчан йондоҙо» күҙәтеү ҡулсаһы эшләй.

# Наньчан
## Климаты

Наньчана климаты :
| Күрһәткес | Ғин. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | 8,9 | 9,8 | 14,8 | 21,0 | 26,1 | 29,3 | 33,8 | 33,6 | 28,9 | 23,6 | 17,5 | 11,7 | 21,5 |
| Уртаса температура, °C | 5,1 | 6,3 | 10,9 | 17,0 | 22,2 | 25,6 | 29,5 | 29,2 | 24,7 | 19,3 | 13,2 | 7,5 | 17,5 |
| Уртаса минимум, °C | 2,4 | 3,8 | 8,1 | 14,0 | 19,2 | 22,7 | 26,0 | 25,8 | 21,7 | 16,1 | 10,1 | 4,3 | 14,5 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 56 | 101 | 150 | 224 | 253 | 282 | 122 | 103 | 75 | 57 | 54 | 40 | 1517 |
| Сығанаҡ: World Climate ||||||||||||||

# Наньчан
## Туғандаш ҡалалары һәм улар менән бәйләнештәре

Наньчан түбәндәге ҡалалар менән туғандаш:
* Скопье, Македония Республикаһы — 1984
* Такамацу, Япония — 1984
* Валкеакосок, Финляндия — 1984
* Акаа, Финляндия — 1984
* Дижонды, Франция — 1984
* Наджа, Корея Республикаһы — 1984
* Сорокаба, Бразилия — 1984
* Толук-Лердо, Мексика — 1988
* Өфө, Рәсәй Федерацияһы — 2015
2020 йылдың октябрендә Наньчан бушлай Өфөгә 20 мең медицина битлеге ебәрҙе.

# Наньчан
## Фотогалерея

* Тэнван павильоны
* Shengjin пагодаһы
* Эшлекле үҙәк
* «Наньчан йондоҙо» күҙәтеү ҡулсаһы
* Үҙәк вокзал
* Небоскреб
* Баи майҙаны
* Xu Ruzi кәшәнәһе
* Youmin Si ҡорамы
* Яр буйы
* Даунтаун
* Цзянси провинцияһы музейы
* Цзянси провинцияһының күргәҙмәләр үҙәге
* Наньчандан алыҫ булмаған ауылда
# Карнаухова-Хәсәнова Эльмира Рәмил ҡыҙы

Карнаухова-Хәсәнова Эльмира Рәмил ҡыҙы (10 июль 1985 йыл) — Рәсәй шахматсыһы, ҡатын-ҡыҙҙар араһында гроссмейстер (2007), Башҡортостандан шахмат буйынса икенсе гроссмейстер (беренсеһе — Денис Хисмәтуллин).

# Карнаухова-Хәсәнова Эльмира Рәмил ҡыҙы
## Биографияһы

Эльмира Рәмил ҡыҙы Карнаухова (Хәсәнова) 1985 йылдың 10 июлендә Баймаҡ ҡалаһында тыуған. 4,5 йәшлек сағында шахмат уйнай башлай. Ҡыҙының һәләтен үҫтереүгә әсәһе бар яҡлап ярҙам итә.

# Карнаухова-Хәсәнова Эльмира Рәмил ҡыҙы
## Спорт карьераһы

* 9 йәшендә тәүге ҙур уңыш ҡаҙана: Төмәндә үткән шахмат буйынса Урал беренселегендә еңеүсе була;
* Күп тапҡырҙар Өфө ҡалаһы һәм Башҡортостан Республикаһы чемпионы;
* Бөтөн шахмат регалияларын яулай: ФИДЕ мастеры, Рәсәйҙең спорт мастеры, халыҡ-ара мастер (2001), халыҡ-ара гроссмейстер (2008);
* VI Бөтә Донъя балалар шахмат олимпиадаһы чемпионы (1998; Истанбул);
* Европа чемпионаттарының бронза призеры (1999, 2000, 2003);
* 20 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында Рәсәй чемпионы (2002) һ. б.;
* 1999 йылда Испанияла донъя чемпионатында вице-чемпион Эльмира Карнаухова үҙенең барлыҡ дәғүәселәрен еңеп, 11 мөмкинлектән 8,5 мәрәй йыйып Ҡытайҙың иң көслө шахматсыһы Се Жунды еңә;
* Шулай уҡ ул 2005 йылда Венгрияла «Еlekes Memorial» Халыҡ-ара турнирында халыҡ-ара класлы мастерлыҡтың икенсе ирҙәр балын йыя;
* Студенткалар араһында Шахмат буйынса III Бөтә Рәсәй йәйге Универсиадаһы еңеүсеһе (Өфө, 2012);
* Ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса Рәсәй кубогының III этабы еңеүсеһе (Һатҡы ҡалаһы, 2012);
* Өфө ҡалаһында һәм Башҡортостан Республикаһында ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса беренсе һәм берҙән-бер халыҡ-ара гроссмейстер;
* Халыҡ-ара белгестәр фекеренсә, Эльмира универсаль стилгә, яҡшы тактик күреүгә, һоҡланғыс спортсы сифаттарына эйә.

# Карнаухова-Хәсәнова Эльмира Рәмил ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2001 й. — Ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса халыҡ-ара мастер.
* 2002 й. — Рәсәйҙең спорт мастеры.
* 2008 й. — Ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса халыҡ-ара гроссмейстер.

# Карнаухова-Хәсәнова Эльмира Рәмил ҡыҙы
## Белеме

* Өфө дәүләт нефть техник университетында (УГНТУ), инженер-программист һөнәрен ала.

# Карнаухова-Хәсәнова Эльмира Рәмил ҡыҙы
## Ҡыҙыҡһыныуҙары

* Ҙур теннис
* Экстремаль спорт төрҙәре
* Автомобилдәр
* Сәйәхәт итеү
# Серпель

Серпель — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дингуль йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Серпель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012792
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001279
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нядэй-Се

Нядэй-Сё — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 522 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Нядэй-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071873
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007187
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Калиновка (Ҡыуандыҡ районы)

Калиновка — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Калиновка (Ҡыуандыҡ районы)
## Географияһы

Ауыл Ырымбур өлкәһенең үҙәк өлөшөнөң көнсығыш яғында, райондың административ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан көньяҡ-көньяҡ-көнсығыш (SSE) тарафта яҡынса 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 288 метр.

# Калиновка (Ҡыуандыҡ районы)
## Географияһы
### Климаты

Калиновка ауылы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.

# Калиновка (Ҡыуандыҡ районы)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Калиновка ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Калиновка (Ҡыуандыҡ районы)
## Тарихы

2016 йылдың 1 ғинуарында Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмегенә, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә Калиновка 2015 йылдың 1 майына тиклем хәҙер инде бөтөрөлгән Беренсе Май ауыл Советы составына ингән була.

# Калиновка (Ҡыуандыҡ районы)
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында, ауыл атамаһы янындағы баланлыҡтар менән бәйле, тип бәйән итә. Ауылдың иҫке атамаһы Пудовкин тигән кеше фамилияһы менән йөрөтөлөүен дә телгә ала.

# Калиновка (Ҡыуандыҡ районы)
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 50 % , ҡатын-ҡыҙҙар 50 % процент тәшкил иткән.

# Калиновка (Ҡыуандыҡ районы)
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 8 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 87 процент урыҫтар тәшкил иткән
# Мияссы

Мияссы — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мияссы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013240
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201324
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы

Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы (26 февраль 1937 йыл) — опера йырсыһы, 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1986).

# Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы
## Биографияһы

1937 йылдың 26 февралендә Хәйбулла районы Айыулы ауылында тыуған.
1950—54 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 1-се мәктәп интернатын, 1962 йылда Өфө музыка училищеһын, 1969 йылда Урал дәүләт консерваторияһын (Свердловск ҡалаһы) тамамлай. 1962—1963 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләй, 30 йылға яҡын (1968—1996) Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының солисы була. 1985 йылдарҙа 2-се музыка-педагогик колледжында балаларға белем бирә.

# Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы
## Ижады

Зәйтүнә Ғәзизованың ижади арсеналы бик бай. Ул Рәсәй һәм сит ил классиктарының, башҡорт композиторҙарының 50-нән ашыу опера партияларын оҫта башҡарып, тамашасы күңелен яуланы.
Улар араһында:
* Эболи (Дж. Верди «Дон Карлос»)
* Ольга (П. И. Чайковский «Евгений Онегин»)
* Кончаковна (А. П. Бородин «Князь Игорь»)
* Лаура (П. И. Чайковский, «Йоланта»)
* Княгиня (А. С. Даргомыжский «Русалка»)
* Полина (П. И. Чайковский «Пиковая дама»)
* Сузуки (Дж. Пуччини «Чио Чио Сан»)
* Зибель (Ш. Гуно «Фауст»)
* Рихард Зоргеның әсәһе (Ю.Мейтус «Зорге»)
* Варвара (К. Листов «Куба ҡыҙы»)
* Көнбикә (З. Исмәғилев «Салауат Юлаев»)
* Яубикә (З. Исмәғилев «Шәүрә»)
* Ҡуйһылыу (З. Исмәғилев «Урал илселәре»)
* Шәмсиә (З. Исмәғилев «Ҡоҙаса»)
* Биржандың әсәһе (М. Түләбаев «Биржан и Сара»)
* Зөһрә (Х. Әхмәтов «Замандаштар»)
* Хаят и Яланбикә (Р. Мортазин «Дауыл»).
Бөтә илгә танылған опера йырсылары Тамара Милашкина, Борис Штоколов, Булат Минжилкиев, билдәле дирижерҙар Ярослав Вощак, Лев Морозовский, Равиль Мартынов, Илмар Лапиньш менән бергә эшләй.
Зәйтүнә Ғәзизова башҡорт музыка сәнғәтен үҫтереүгә тос өлөш индерә: йырсының репертуарында тиҫтәләгән башҡорт халыҡ йырҙары, башҡорт композиторҙарының һирәк башҡарылған йырҙары иҫәпләнә. «Мелодия» Бөтә союз грампластинкалар фирмаһы тарафынан сығарылған «Башҡорт йырҙары» дискыһына (1972 й.) уның башҡарыуында бер нисә халыҡ йыры индерелгән. Зәйтүнә Сабир ҡыҙы кеше күңелдәренең ҡылдарын тирбәтерлек матур шиғырҙар ҙа ижад итә.
1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.

# Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1986).
* Хеҙмәт ветераны (1997).
# Серафимовка нефть ятҡылығы

Серафимовка нефть ятҡылығы 1949 йылда асыла. Ятҡылыҡтың майҙаны 36 мең гектар. Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы территорияһында урынлашҡан.
1949 йылдан эшкәртелә башлай һәм 289 скважина быраулана. Ятҡылыҡта 123 нефть ятҡылығы асыҡланған.

# Серафимовка нефть ятҡылығы
## Ятҡылыҡтың тасуирламаһы

Серафимовка ятҡылығы запастары Көньяҡ Татар көмбәҙенең төньяҡ-көнбайыш киңлектәге антиклиналь ҡалҡыулығына тура килә а.
Ятыштары көмбәҙле, структуралы, структуралы-литологик. Бобрик горизонтының терриген ҡатламдарында, турней ярусында, фамен ярусының карбонатлы ултырмаларында нефть бар. Нефть яҡынса яҡынса 330 м тәрәнлектә ята. Девондың терриген ҡатламдарының тәрәнлеге 1730 метр самаһы. Серафимовка ятҡылығының төп запастары (96,8 %) девон терриген ҡатламдарында ята.
Нефть уртаса сифатлы (тығыҙлығы 0,777—0,866 г/см³), түбән йәбешкәклекле (2 МПа•с), әҙ көкөртлө (яҡынса 1,5 %), парафинлы, газлы (60 м³/т). Уртаса дебиты тәүлегенә 1,04 т — 417,9 т тәшкил итә.
«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһының «Башнефть—Өфө» филиалы үҙләштерә. 606 скважина бырауланған, 73 миллион тоннанан ашыу нефть сығарылған.
Запастарҙың 60 проценттан ашыуы сығарылған.
# Щепин Владимир Олегович

Щепин Владимир Олегович (31 июль 1957 йыл) — Рәсәй ғалимы, йәмәғәт һаулығы өлкәһендә белгес, Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (2004), РФА ағза-корреспонденты (2014).

# Щепин Владимир Олегович
## Биографияһы

1957 йылдың 31 июлдә тыуған.
1984 йылда 2-се Мәскәү медицина институтының дауалау факультетын, ә 1986 йылда клиник ординатураны тамамлай.
1986 йылдан алып 1988 йылға тиклем — Н.А. Семашко исемендәге һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороу һәм социаль гигиена Бөтә союз ғилми-тикшеренеү институтының кесе ғилми хеҙмәткәре.
1988 йылдан алып 1990 йылға тиклем — РСФСР Һаулыҡ һаҡлау ҡарамағындағы Дүртенсе Һаулыҡ һаҡлау министрлығының табип-инспекторы.
1990 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — Н.А. Семашко исемендәге йәмәғәт һаулыҡ һаҡлауҙың милли ғилми-тикшеренеү институтында ҡабаттан эшләй, унда ғилми хеҙмәткәрҙән алып фәнни эш буйынса директор урынбаҫарына тиклем юл үтә.
1993 йылда кандидатлыҡ, ә 1997 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2000 йылда профессор дәрәжәһе бирелә.
2004 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.
2014 йыл — РФА ағза-корреспонденты
1998 йылдан Сеченов университеты табибтарҙың юғары уҡыу йортонан һуң профессиональ белеме факультетының йәмғиәт һаулығы һәм һаулыҡ һаҡлау кафедраһы мөдире

# Щепин Владимир Олегович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Һаулыҡ һаҡлау һәм йәмәғәт һаулығының фундаменталь проблемаларын өйрәнеү һәм анализлау буйынса ғилми эш алып бара
200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптә 14 монография һәм китаптары бар.
Уның етәкселегендә 20-нән ашыу кандидатлыҡ һәм 10 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана.

# Щепин Владимир Олегович
## Наградалары

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007)
* «Мәскәүҙең 850-йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы
* РМФА Президиумы Почёт грамотаһы
* Н.А. Семашко исемендәге РМФА премияһы дипломы
* «Һаулыҡ һаҡлау отличнигына» почёт билдәһе
# Үҙәк Африка

Үҙә́к А́фрика — Африка ҡитғаһында урынлашҡан географик регион.

# Үҙәк Африка
## Үҙәк Африка илдәре

* Габон (баш ҡалаһы Либревиль)
* Камерун (баш ҡалаһы Яунде)
* Конго Демократик Республикаһы (баш ҡалаһы Киншаса)
* Конго Республикаһы (баш ҡалаһы Браззавиль)
* Сан-Томе һәм Принсипи (баш ҡалаһы Сан-Томе)
* Үҙәк Африка Республикаһы (баш ҡалаһы Банги)
* Чад (баш ҡалаһы Нджамена)
* Экваториаль Гвинея (баш ҡалаһы Малабо)
# Ҡадиров Сабир Рәхим улы

Ҡадиров Сабир Рәхим улы (7 март 1906 йыл — 13 декабрь 1984 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының политбүлек начальнигы урынбаҫары, гвардия подполковнигы. Башҡорт АССР-ының 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Өс Ҡыҙыл Байраҡ, 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.

# Ҡадиров Сабир Рәхим улы
## Биографияһы

Сабир Рәхим улы Ҡадиров 1906 йылдың 7 мартында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы) Туҙлыҡыуыш ауылында тыуған.
1917 йылда Туҙлыҡыуыш земство башҡорт-урыҫ мәктәбен тамамлай.
1925 йылда Бәләбәй педагогия техникумын тамамлай.
1925—1926 йылдарҙа мәктәптә уҡытыусы булып эшләй.
1927—1929 йылдарҙа Бәләбәйҙә крәҫтиән йәштәре мәктәбе директоры була.
1929—1931 йылдарҙа Туймазы район халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире вазифаһын башҡара. 1931 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
1931—1938 йылдарҙа Өфө сәнғәт техникумы директоры булып эшләй. Бер үк ваҡытта К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтының киске бүлегендә уҡып, 1933 йылда уның тарих факультетын тамамлай.
1938—1939 йылдарҙа — ВКП (б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының лекторы.
1939—1941 йылдарҙа Башҡорт опера театры директоры вазифаһын башҡара.
1941 йылдың 23 июненән Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә, 17-се бригада политбүлегенең өлкән инструкторы була. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһын ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша.
1941 йылдың 20 ноябренән — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының политбүлек башлығы урынбаҫары. Бөйөк Ватан һуғышында яралана, контузия алған. Артабан 62-се кавалерия полкы командиры. 1944 йылдың мартынан — 14-се Мозырь кавалерия дивизияһының 52-се кавалерия полкы командиры урынбаҫары. Еңеүҙе Эльба ярында АҠШ ғәскәрҙәре менән осрашып ҡаршылай.
Һуғыштан һуң Миңлеғәле Шайморатов тураһында «Урал бөркөтө» тигән китап яҙа.
Өфө ҡалаһы буйынса 3-сө Аксаков һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
1984 йылдың 13 декабрендә Өфөлә вафат була, Туҙлыҡыуыш ауылында ерләнгән.

# Ҡадиров Сабир Рәхим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* өс Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
# Иҙәш (Ҡаҫмарт ҡушылдығы)

Иҙәш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡаҫмарт йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Иҙәш (Ҡаҫмарт ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Был атаманы венгр топонимист-ғалимы венгр телендәге «тәмле, татлы» тигән сифаттан килеп сыҡҡан тип иҫәпләй.
Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә «иҙәү» — «ҡул болғау» тигән ҡылымдан яһалған исем ҡылым -«иҙәш» булыуы ла ихтимал

# Иҙәш (Ҡаҫмарт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем, Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө)
РФ территорияһы буйынса Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән мәғлүмәттәр:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005638
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200563
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* Гө буйынса томы — 12
* Гө буйынса сығарылыш — 2

# Иҙәш (Ҡаҫмарт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре
### Ҡушылдыҡтары (тамағынан км алыҫлыҡта)

* 26 км: Ғәҙәш йылғаһы (һул)
# Бармаҡ

1. Бармаҡтар — дүрт аяҡлыларҙың кәүҙә өлөшөндә урынлашҡан тойоу,тотоу, хәрәкәттәр яһауға хеҙмәт иткән ослоҡтар (бигерәк тә приматтарҙа).
2. Бармаҡтар (ингл. digits) — диңгеҙҙәге Halechiniscidae, Batillipedidae, Renaudarctidae и Neostygarctidae (класс Heterotardigrada, отряд Arthrotardigrada) ғаиләләре йән эйәләренең кутикуляр ослоҡтары.

# Бармаҡ
## Кеше бармаҡтары

Кешенең, полидактилия һәм гиподактилия осраҡтарынан тыш, ҡул-аяҡтарында бишәр бармаҡ була.
Һәр бармаҡтың атамаһы бар. Башҡорт телендә ҡайһы бер бармаҡтар бер нисә атамалы.
* Баш бармаҡ (рус. Большой палец)(pollex)
* Һуҡ бармаҡ йәки Имән бармаҡ (рус. Указательный палец) (index)
* Урта бармаҡ (рус. Средний палец) (medius)
* Сығанаҡ бармаҡ йәки Атһыҙ бармаҡ (рус. Безымянный палец) (annularis) палец (anularius)
* Сәтәкәй бармаҡ йәки Бәпес бармаҡ йәки Сәнтәй бармаҡ йәки Сыңғарсай бармаҡ рус. Мизинец (digitus minimus)

# Бармаҡ
## Фольклорҙа

Баш бармаҡ бау ишә,
имән бармаҡ имән киҫә,
урта бармаҡ утын яра,
атһыҙ бармаҡ ат ҡыуа,
сәтәкәй бармаҡ сәй эсә
# Нимесләр

Нимесләр (рус. Нимислярово) — Башҡортостан Республикаһының Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 691 кеше булған. Почта индексы — 452448, ОКАТО коды — 80245835004.

# Нимесләр
## Этимологияһы

Ауылдың исеме «Нимис», «Нимисбай» антропонимдарынан алынған тип һанала

# Нимесләр
## Тарихынан

1795 йылда бында 11 башҡорт һәм 171 типтәр йәшәгән; 1816 йылда - 278, 1834 йылда - 396, 1859 йылда - 795, 1859 йылда-1429, 1905 йылда - 1625, 1920 йылда - 2030 типтәр йәшәгән.
Хәрби топографтар мәғлүмәттәре буйынса, 1843 йылда 2 Нимесләр ауылы булып, улар бер-береһенән 3 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан булған. Икеһендә лә мәсет булған.
XIX быуат аҙағында ауылда 2 мәсет, 4 кибет, тимерлек булған; шаршамбы көндәрҙә баҙар үткәрелгән, 8 ноябрҙән бер аҙналыҡ йәрминкә ойошторолған.

# Нимесләр
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Ҡыҙылъяр): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Иглин): 33 км

# Нимесләр
## Билдәле шәхестәр

* Исмәғилев Ришат Сәлих улы (15.04.1920), уҡытыусы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Почёт Билдәһе ордендары кавалеры, бик күп миҙалдар (шул иҫәптән ВДНХ-ныҡы) менән бүләкләнгән.
* Исмәғилев Флүр Рәшит улы (10.10.1944, ғалим-инженер‑электромеханик, юғары мәктәп эшмәкәре. 1973—1979 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының административ‑хужалыҡ эштәре буйынса проректоры. 1982 йылдан Өфө авиация институты һәм артабан Өфө дәүләт авиация техник университетында эшләй, шул иҫәптән 2003—2009 йылдарҙа — уҡыу‑уҡытыу эштәре буйынса, 2009—2013 йылдарҙа — ойоштороу‑хоҡуҡ мәсьәләләре буйынса проректор. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1997), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2007) һәм почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2002).
* Шәймөхәмәтов Мөфтәхетдин Бәҙретдин улы (27.07.1911—14.09.1979), 1937—1963 йылдарҙа Өфө нефть эшкәртеү заводы операторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).
* Шәмғолов Мәҙийәр (1874—1939) — мосолман дин әһеле. Японияның Кобе ҡалаһы мәсетенең беренсе имамы (1935—1938).