yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# А. М. Штромдың табыш йорто (Дондағы Ростов)

А. М. Штромдың табыш йорто — төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Дондағы Ростовта Оло Баҡса урамы, 89 адресы буйынса урынлашҡан. XX быуат башында ҡаланың тарихи өлөшөндә архитектор Л. Ф. Эберг проекты буйынса төҙөлгән.

# А. М. Штромдың табыш йорто (Дондағы Ростов)
## Тарихы

1910-сы йылдарҙа архитектор Леонид Федорович Эберг үҙенең профессиональ эшмәкәрлеген башлаған ғына була. Ул 1911 йылда Мәскәү һынлы сәнғәт, архитектура һәм һәйкәл ҡойоу сәнғәте училищеһын тамамлай һәм Дондағы Ростов ҡала идараһы янындағы төҙөлөш эштәре мөдире вазифаһына эшкә саҡырыла. Шул ваҡытта ул хәлле Ростов банкиры Штром Александр Михайлович менән таныша. Тап шул ваҡытта Александр Михайлович табыш йорто төҙөү өсөн проект эшләтергә архитектор эҙләү менән мәшғүл булған була. Ул проект төҙөтөү өсөн Л. Ф. Эбергты һайлай. Йәш архитектор биш ҡатлы табыш йортон планлаштырыу һәм төҙөү менән шөғөлләнә башлай. Ике йылда проектты эшләп бөтә, 1912 йыл мәғлүмәттәре буйынса биш ҡатлы йорт төҙөлөп бөткән була, ә йорт төҙөү өсөн алынған кредит түләнеп бөтә. Табыш йортоноң фасадында мемориаль таҡтаташ ҡуйыла, ундағы яҙыу был йорттоң Романовтар Йортоноң 300-йыллығына төҙөлөп бөтөүен хәбәр итә. Таҡтаташ йорттоң фасадында 1950-се йылдарға тиклем тора. Штромдың табыш йортон төҙөп бөтөүгә, Леонид Эбергтың Дондағы Ростовта башҡа заказдары барлыҡҡа килә.
# Распутин Григорий Ефимович

Распутин Григорий Ефимович (9 ғинуар (21 ғинуар 1869 йыл — 17 декабрь (30 декабрь 1916 йыл) — Тобольск губернаһы Покровское ауылы крәҫтиәне. Рәсәй императоры Николай II ғаиләһенең дуҫы булараҡ бөтә донъяла билдәлелек яулай. 1910 йылдарҙа Петербург йәмғиәтенең билдәле даирәләрендә «батша дуҫы», «ҡарт», күрәҙә һәм бағымсы абруйына эйә була. Кире образы революция, һуңыраҡ совет пропагандаһында ҡулланыла. Әлегә тиклем Распутиндың шәхесе, уның Рәсәй империяһы яҙмышына йоғонто яһауы тураһында бәхәстәр тынмай.

# Распутин Григорий Ефимович
## Биографияһы
### Ата-бабалары һәм фамилияһының этимологияһы

Распутиндарҙың ырыу башында «Федор улы Изосим тора». Покровское ауылының 1662 йылғы иҫәп китабында уның ҡатыны һәм өс улы — Семен, Насон һәм Евсей — менән бынан егерме йыл элек Покровка слободаһына Яренск өйәҙенән килгән һәм «һөрөнтө ергә торған» тиелә. Һуңынан Насон улы «Роспута» ҡушаматын ала. Унан Роспутиндар китә һәм XIX быуат башында Распутиндар булып китәләр. 1858 йылғы йорт иҫәбен алыу буйынса Покровскоела 30-ҙан ашыу Распутин фамилияһын йөрөткән ашыу крәҫтиән, шул иҫәптән Григорийҙың атаһы Ефим да була. Фамилия «распутье», «распутица», "перепутье"нан килеп сыҡҡан.

# Распутин Григорий Ефимович
## Биографияһы
### Тыуыуы

Григорий Ефимович Распутин 1869 йылдың 9 (21) ғинуарында Тобольск губернаһы Төмән өйәҙенең Покровское ауылында ямщик Ефим Яковлевич Распутин (1841—1916) һәм Анна Васильевна (1839—1906; ҡыҙ фамилияһы — Паршукова) ғаиләһендә тыуа. 10 ғинуарҙа суҡындырыла. Изге йола буйынса сабыйға тыуған йәки суҡындырылған көндә тыуған изге йәндең исеме ҡушыла. Григорий Распутин суҡындырылған көн — 10 ғинуар — Григори й Нисский тыуған көн.
Распутин үҙе тыуыуы тураһында ҡапма-ҡаршылыҡлы мәғлүмәттәр бирә. Биографтар фекеренсә, ул үҙенең йәшен арттырып күрһәтергә һәм «ҡарт» образына тура киле ргә тырышҡан. Сығынаҡтар уның тыуыу датаһын 1864 һәм 1872 йылдар араһы тип билдәләй. Тарихсылар К. Ф. Шацилло Ҙур совет энциклопедияһында Распутин тураһындағы мәҡәләлә уны 1864—1865 йылда тыуған тип белдерә.
# Пырь-Яха

Пырь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пырья-Тысынян-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Пырь-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067608
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306760
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Когу-Игый

Когу-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Липк-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Когу-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204812
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вестволл Хансен Гюда

Гюда Вестволл Хансен (норв. Gyda Westvold Hansen; тыу. 20 апрель 2002 20 апрель 2002({{padleft:2002|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:20|2|0}}) (22 йәш), Тронхейм) — Норвегияның саңғысыһы, саңғы буйынса икебәйгелә сығыш яһай. 2021 йылда донъя чемпионы, Үҫмерҙәр Олимпия уйындары-2020 чемпионы. IL Nansen клубы өсөн сығыш яһай.
2021 йылда тарихта беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында саңғы икебәйгеһе буйынса донъя чемпионы була. Ул шулай уҡ шәхси ярышта 2021 йылда юниорҙар араһында донъя чемпионы, 2019 һәм 2020 йылдарҙа ошо турнирҙа көмөш призер. Вестволл Хансен шулай уҡ норвегия йыйылма командаһы составына инә , ҡатнаш командаһы алтын миҙал яулаһа, ярыштарҙы 2020 йылда Ҡышҡы үҫмерҙәр Олимпия уйындарында ҡатнаш команда ярыштарында алтын миҙал яулаған Норвегия командаһы составында була.
Ул — саңғысы Йохауг Терезаның ике туған һеңлеһе.

# Вестволл Хансен Гюда
## Карьераһы

Вестволл Хансен Рамзауҙа 2020 йылдың 18 декабрендә беренсе һәм әлегә берҙән-бер ҡатын-ҡыҙҙар араһында саңғы икебәйгеһе буйынса донъя кубогы ярыштарында ҡатнаша. Ул HS98 трамплинынан һикергәндән һуң алға сыға, ләкин Тара Герати-Моутс 5 километрға йүгереүҙә уны уҙып китә. Һөҙөмтәлә Гюда финишҡа икенсе булып килә.
Вестволл Хансен иҫәбендә тағы ла 5 шәхси еңеү һәм саңғы икебәйгеһе буйынса Континенталь кубокта 15 подиум. Ул шулай уҡ трамплиндан һикереү буйынса махсус ярыштарҙа ҡатнаша һәм 2 Контененталь кубок ярыштарында еңә.

# Вестволл Хансен Гюда
## Һөҙөмтәләре

Һөҙөмтәләрҙең сығанағы булып Саңғы спортының Халыҡ-ара федерацияһы (FIS) тора.

# Вестволл Хансен Гюда
## Һөҙөмтәләре
### Донъя чемпионаты

* 1 миҙал (1 алтын)
| Йыл | Йәше | NH-ТӨРКӨМДӘРЕ |
| 2021 | 18 | Алтын |
# Тыбь-Ю

Тыбь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 232 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Тыбь-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019225
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001922
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарағанды (Һөйөндөк ҡушылдығы)

Ҡарағанды (Ҡарағанлы) (рус. Караганка (Караганды)) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һөйөндөк йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ҡарағанды (Һөйөндөк ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002745
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200274
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Арыҫлан (йондоҙлоҡ)

Арыҫлан (йондоҙлоҡ) (лат. Leo) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Альгенуби, яҡтылығы 2,97 була. Майҙаны буйынса урыны — 12.
# Кома-Шор (Сейда ҡушылдығы)

Кома-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сейда йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кома-Шор (Сейда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066572
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006657
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гәрәй (исем)

Гәрәй — башҡорт ир-ат исеме.

# Гәрәй (исем)
## Этимология

Гәрәй башҡорт теленә фарсы теленән ингән исем. Ынтылыш, теләк, көслө, ҡөҙрәтле, эйәреүсе, дауам итеүсе тигән мәғәнәләргә эйә. Ир-ат исемдәре ялғауы булып та йөрөй.

# Гәрәй (исем)
## Билдәле кешеләр

Ҡарамышев Гәрәй Батыргәрәй улы (8 июль 1888 йыл — сентябрь 1922 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. 1919—1922 йылдарҙа Башҡортостан Хәрби-революцион комитеты рәйесе урынбаҫары һәм Башҡортостан Халыҡ хужалығы Советы рәйесе. Ҡарамышевтар нәҫеленән.
Шәфиев Гәрәй Гәрәй улы (10 июнь 1920 йыл — 1996 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985) мәғариф хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Күгәрсен районының 1972—1978 йылдарҙағы халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире.
Нафиҡов Гәрәй Абдулла улы (25 август 1907 йыл — 10 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се полкы командиры. Майор. Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.
Исхаҡов Гәрәй Усман улы (25 ноябрь 1931 йыл — 24 июнь 1997 йыл) — башҡорт журналисы, яҙыусы-драматург. 1972 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы, 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.

# Гәрәй (исем)
## Фамилия

Йософ Гәрәй, Гәрәев Йософ Ибраһим улы (7 март 1904 йыл — 22 март 1988) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. 1936 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1937—1939 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһының яуаплы секретары.

# Гәрәй (исем)
## Ауылдар

Гәрәй (Балтас районы) (рус. Гарейка) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл.
Гәрәй (Ҡалтасы районы) (рус. Гареевка) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.
Юғары Гәрәй — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Чалманарат ауыл биләмәһе составына инә.
Түбәнге Гәрәй (Иҫке Гәрәй; татар. Түбән Гәрәй, рус. Верхнее Карачево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.
# Булинский Александр Вадимович

Булинский Александр Вадимович (5 ноябрь 1952 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй математигы, А. Н. Колмогоров исемендәге премия лауреаты (2021).

# Булинский Александр Вадимович
## Биографияһы

Булинский Вадим Александровичтың (24.01.1911—2006) улы, Александр Людвигович Булинскийҙың (11.05.1880—10.09.1966) ейәне.
Мәскәү университетының механика-математика факультетын тик яҡшы билдәләргә генә тамамлай (1974), шунда уҡ аспирантураны ла тамамлай (1977), А. Н. Колмогоровтың уҡыусыһы. Фән кандидаты (1977), диссертацияһының темаһы «Некоторые предельные теоремы для случайных процессов и полей с перемешиванием».
1977 йылдан МДУ-ның механика-математика факультетында эшләй, 1996 йылдан — ихтималлыҡ теорияһы кафедраһы профессоры. 1990 йылда «Предельные теоремы для случайных процессов и полей и их статистические приложения» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.

# Булинский Александр Вадимович
## Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе

Осраҡлы процестар һәм уларҙың ҡушымталары өлкәһендә фундаменталь һөҙөмтәләргә өлгәшә. Үҙәк сикке теоремала; осраҡлы башланғыс мәғлүмәттәр булғанда Бюргерстың күп үлсәмле тигеҙләмәләрен тикшереүҙә; Ньюмен проблемаһында; ҡабатланған логарифмдың функциональ законында яңы һөҙөмтәләр ала; Колмогоров-Петровский-Эрдеш-Феллер интеграль критерийының функциональ аналогын, Штрассен шарына йыйылыусанлыҡ тиҙлеген; тығыҙлыҡты ядро баһалауҙың асимптотик үҙсәнлектәрен һ. б. таба.
«Предельные теоремы для случайных процессов и полей» махсус семинар етәксеһе.
«Фундаменталь һәм ғәмәли математика» журналы редколлегияһында хеҙмәттәшлек итә.
Халыҡ-ара Бернулли Йәмғиәтенең ихтималлыҡ теорияһы һәм математик статистика буйынса Европа Комитеты ағзаһы. Америка математика йәмғиәте ағзаһы. Мәскәү математика йәмғиәте идараһы ағзаһы. Сорос профессоры (2000).
8 фән кандидаты әҙерләй. 110-дан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Булинский Александр Вадимович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* РФА-ның А. Н. Колмогоров исемендәге премияһы (2021) — «Предельные теоремы и их приложения» эштәр циклы өсөн
* II дәрәжә фәнни эшмәкәрлек өсөн М. В. Ломоносов исемендәге премия (2009) (А. П. Шашкин менән бергә) «Предельные теоремы для ассоциированных случайных полей и родственных систем» монографияһы өсөн

# Булинский Александр Вадимович
## Библиография

* «Предельные теоремы для случайных процессов и полей» (1981)
* «Предельные теоремы в условиях слабой зависимости» (1989) ISBN 5-211-01334-4
* «Теория вероятностей» (1994) (учебное пособие)
* «Теория случайных процессов» (2003) (учебник, в соавт. с А.&nbsp;Н.&nbsp;Ширяевым)
# Ҡаһарманов Латиф Абдрахман улы

Ҡаһарманов Латиф Абдрахман улы (2 апрель 1936 йыл — 29 декабрь 1999 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре. 1972—1977 һәм 1980—1997 йылдарҙа Бөрйән район халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.

# Ҡаһарманов Латиф Абдрахман улы
## Биографияһы

Ҡаһарманов Латиф Абдрахман улы 1936 йылдың 2 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған.
Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлағандан һуң 1958 йылда Иҫке Собханғол урта мәктәбендә физика һәм математика уҡытыусыһы булып эшләй башлай. 1959—1962 йылдарҙа хәрби хеҙмәт үтә. Армиянан ҡайтҡас, 1962 йылдан 1967 йылға тиклем Иҫке Собханғол урта мәктәбе директоры урынбаҫары, ә 1967—1972 йылдарҙа Байназар урта мәктәбе директоры булып эшләй. Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн уға «БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы» исеме бирелә. 1972 йылдан алып 1977 йылға тиклем Латиф Абдрахман улы Ҡаһарманов район халыҡ мәғарифы бүлеген етәкләй. 1977—1978 йылдарҙа — Иҫке Собханғол урта мәктәбе директоры, ә 1978—1980 йылдарҙа Ағиҙел һигеҙ йыллыҡ мәктәбе директоры була. 1980—1997 йылдарҙа ҡайтанан район халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире булып эшләй. Ул эшләгән осорҙа Бөрйән районында район халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире вазифаһында 22 мәктәп һәм 18 балалар баҡсаһы төҙөлә. Ҡаһарманов Л. А. йәмәғәт эшендә әүҙем ҡатнаша: 1968 йылда Бөтә Рәсәй уҡытыусылар съезы делегаты була, бер нисә тапҡыр район Советы депутаты итеп һайлана, район Советы рәйесе урынбаҫары була.
1999 йылдың 29 декабрендә вафат була, Иҫке Собханғол ауылында ерләнә.

# Ҡаһарманов Латиф Абдрахман улы
## Хәтер

БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы Ҡаһарманов Латип Абдрахман улы иҫтәлегенә 2014 йылда мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
# Аннинск баҡыр иретеү заводы

Аннинск (шулай уҡ Бабкинск) баҡыр иретеү заводы — 1758—1806 йылдарҙа Пермь крайы территорияһында эшләгән баҡыр иретеү заводы.

# Аннинск баҡыр иретеү заводы
## Төҙөлөү тарихы

Пермь крайы һәм Башҡортостан территорияһы файҙалы ҡаҙылмаларға, шул иҫәптән баҡыр запастарына бай. Баҡыр ятҡылыҡтары бында йылы диңгеҙ төбөндә диңгеҙ һыуына ҡушылған гидротермаль иретмәләрҙән формалашҡан.
Аннинск баҡыр иретеү заводы 1758 йылда граф И. Г. Чернышев тарафынан Бабка йылғаһы (Сылва йылғаһының ҡушылдығы) буйында Уса даруғаһы Гәйнә улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә нигеҙләнә. И. Г Чернышев заводтың хужаһы була, 1770 йылда заводты ҡаҙна һатып ала.
Аннинск (Бабкинск) атамаһы баҡыр иретеү заводына нигеҙ һалыусының Анна исемле ҡыҙының (177?—1817) исеменән йәки урындағы Анна-Успение ағас сиркәүе (тәүге ғибәҙәтхана 1764 йылда, икенсеһе 1847 йылда төҙөлгән) атамаһынан алынған. Бабкинск тигән икенсе атамаһы — йылға исеменән.
Завод 1760 йылда продукция бирә башлай. XVIII быуат аҙағына 12 баҡыр иретеү мейесе, 1 шплейзофен һәм 2 яндырыу горны эшләй. Аннинск заводында өс быуа ҡорола. 1772 йылда заводта 225 крепостной һәм 6408 беркетелгән крәҫтиән эшләй. Завод эшләгән йылдарҙа 77 178 бот саф баҡыр иретелә (йылына 400—10400 бот). 1789—1797 йылдарҙа завод аҡса һуғыу йорто булараҡ эшләй. 1806 йылда рудниктарҙың ярлыланыуы арҡаһында завод ябыла. Әлеге ваҡытта завод биләмәһе урынында Пермь крайының Анниск ҡасабаһы тора.
Элекке завод эргәһендә рудниктар һаҡланған. Заводтың шлак өйөмдәрендә 150 мең тонна самаһы шлак, уның составында 1 350 тонна баҡыр, 130 тонна ванадий, 10 тонна никель, 4 тонна кобальт, 3 тонна көмөш, 0,5 тонна германий һәм 1 тонна самаһы иттрий булырға мөмкин [225 сығанағы көн күрһәтелмәгән].
# Хотан-Питинг-Я

Хотан-Питинг-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лоуси-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Хотан-Питинг-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024550
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302455
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Молоссия

Республика Молоссия - (ҡитға исеме) лағы дәүләт. Вируталь дәүләт. Дәүләттә 4 кеше йәшәй.
# Сказ (Кусейка ҡушылдығы)

Сказ — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кусейка йылғаһының уң ярына тамағынан 7,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сказ (Кусейка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020612
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102061
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Панчаткы

Панчаткы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға 248 йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Таз ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Панчаткы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070134
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307013
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сәғәҙиев Һиҙиәт Сибәғәт улы

Сәғәҙиев Һиҙиәт Сибәғәт улы (27 июль 1887 йыл — 9 октябрь 1937 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары (1921—1923), Башҡортостан Баш суды ағзаһы (1923—1930). Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашыусы.

# Сәғәҙиев Һиҙиәт Сибәғәт улы
## Биографияһы

1887 йылдың 27 июлендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Тирмәнйылға ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Ишембай ҡалаһы составында) тыуған.
1911 йылда Ҡазанда «Мөхәмәҙиә» мәҙрәсәһен тамамлай.
1912 йылдан алып, 1917 йылға тиклем Стәрлетамаҡ өйәҙенең Ергән ауылы мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1917 йылда Һиҙиәт Сәғәҙиев сәйәси эшмәкәрлеккә бирелә һәм Юрматы кантоны округының шура ағзаһы итеп һайлана. 1919 йылда Стәрлетамаҡ өйәҙе комитетының секретары була.
1919 йылда Мәскәүҙә Я. М. Свердлов исемендәге Коммунистик университетты тамамлай.
1919 йылдың октябренән Петроград янындағы Башҡорт ғәскәре төркөмөнә ингән Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы сәйәси бүлегенең мөдире. Петроградты обороналауҙағы ауыр һуғыштарҙа һәм генерал Юденичтың төньяҡ-көнбайыш армияһын ҡыйратыуҙа ҡатнаша.
1920 йылдың мартынан, ул ваҡытта РСФСР-ҙың Финляндия һәм Латвия менән дәүләт сиген һаҡлаған Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһының хәрби комиссары була.
1920 йылдың ноябрендә Һиҙиәт Сәғәҙиев тыуған иленә ҡайта һәм Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһының халыҡ мәғариф комиссариаты коллегияһы ағзаһы булып эшләй.
1921 йылдың июленән РКП(б)-ның Башҡортостанөлкә комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире.
1921 йылдың декабрендә Башҡортостан АССР-ының Мәғариф халыҡ комиссары итеп һайлана һәм ошо вазифала 1923 йылдың ғинуарына тиклем эшләй.
1923 йылдың ғинуарында ул үҙ эшмәкәрлеген Башҡортостан Баш суды ағзаһы булып дауам итә. Һуңғараҡ ВКП(б) Башҡортостан өлкә комитетының инструкторы була.
1929 йылда Һиҙиәт Сәғәҙиев һөнәрселек сәнәғәтенең Башҡортостан республика союзының инструкторы була.
1930 йылда эшсе һәм инженер-техник кадрҙар әҙерләү буйынса Тоҡмаҡ (Ҡырғыҙстан) эшселәр факультетының директоры итеп тәғәйенләнә.
1936 йылдың июнендә Һиҙиәт Cәғәҙиевты ҡулға алалар. Бер йылдан һуң иреккә сығарыла һәм элекке вазифаһына кире ҡайтарыла. 1937 йылда тағы ла ҡулға алына һәм атыуға хөкөм ителә. 1957 йылда аҡлана.
Хөкөм эшенән:
# Әкәүәҙ

Әкәүәҙ (рус. Акаваз) — йылға. Башҡортостандың Күгәрсен районы биләмәләре аша аға. Ағиҙелдең һул ҡушылдығы.

# Әкәүәҙ
## Географияһы

Йылға оҙонлоғо 13 км (Ҡоро Әкәүәҙ башынан). Йомағужа һыуһаҡлағысынан көньяҡтараҡ урмандар биләмәләрендә аға. Ямантауҙың көнбайыш битләүендә (Көньяҡ Урал тауҙары алды), Бикбулат ауылынан төньяҡҡа табан 11 км алыҫлыҡта баш ала. Төньяҡ-төньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә ағып, Йомағужа ГЭС-ынан 16 км өҫтәрәк Йомағужа һыуһаҡлағысына ҡушыла (Ағиҙел тамағынан 965 км алыҫлыҡта).
Түбәнге ағымы «Башҡортостан» милли паркы территорияһы аша тамағы эргәһендә йылға кимәленән 200 метр бейеклектә ярлауҙары булған тәрән үҙәндән аға. Йылға бассейнында ауылдар юҡ.
Төп ҡушылдығы (һул ярҙан): Кәмиә.

# Әкәүәҙ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Кама бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел Йомағужа һыуһаҡлағысынан Арский ташы һыу үлсәү посына тиклем, бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел. Йылға бассейны — Кама.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212211100017635.