# Ҡумыҡ аш-һыуы

Ҡумыҡ аш-һыуы ( рус. кумыкская кухня, ҡум. къумукъ аш уьй) — ҡумыҡтарҙың ҡәҙимге милли аш-һыуы.
Бөтә ислам доньяһындағы кеүек үк, ҡумыҡтарҙың да аш-һыу әҙерләгәндә айырым тыйыуҙары бар - харам (ярамаған) һәм хәләл (рөхсәтле) ҡағиҙәләренә буйһоналар. Һуғымға салған хайуандарыҙы "Бисмил-ләһи Аллаһу әкбәр", тип, боғаҙлап ашайҙар.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Тарихы

Ҡумыҡ аш-һыуы быуаттар дауамында үҫешә һәм үҙ сығанаҡтарын төрки ҡәбиләләрҙең аш-һыу традицияларынан ала, уларға, үҙ сиратында, шулай уҡ Кавказ һәм башҡа төрки ҡәүемдәрҙең (һундар, хазарҙар һ.б.) аҙыҡ-түлек әҙерләү ысулдары ҙур йоғонто яһай.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Икмәк

Икмәк (ҡум. Этмек) — ҡумыҡтарҙың милли икмәге. Уны бешереүҙең тиҫтәләгән ысулы бар.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Күмәстәр (сүрәктәр)

Күмәстәрҙе (ҡум. Чурек), ҡумыҡтар бойҙай йәки кукуруз ононан баҫылған ҡамырҙы ҡуй майында ҡыҙҙырып бешерә. Сусҡа майы, харам һаналғанлыҡтан, ҡулланылмай.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Аштар

Аш (һурпа) (ҡум. Шорпа) — ҡумыҡ аштарының дөйөм атамаһы. Улар төрлөсә бешерелә: ит, йәшелсә һалып, шулай уҡ һөтлө аш та әҙерләйҙәр.
Фасоль ашы (ҡум. Бурчакъ шорпа) — ҡумыҡтарҙың яратҡан аштарының береһе, уны һарыҡ ите һурпаһына фасоль, бәрәңге һәм туҡмас һалып бешерәләр.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Хинкал

Хинкал — Дағстандағы башҡа халыҡтарҙыҡы кеүек үк, ҡумыҡтарҙың төп ризыҡтарының береһе. Уны ит һурпаһына ҡамыр киҫәктәре һалып бешерәләр.
Халпама — ҡумыҡ хинкалы, кукуруз ононан әҙерләнә. Ғәҙәттә тултырма (колбаса) бешереп алынған һурпала бешереп алалар.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Кюрза

Кюрза (ҡум. Кюрза) — ҡумыҡ билмәне.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Долма

Долма (ҡум. Долма) — аналогы рус. голубцы, көнсығыш традицион ашамлығы, йөҙөм япрағына ит фаршы төрөп бешерәләр. Ойоған һөткә һарымһаҡ иҙеп эшләнгән соус менән бирелә.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Былау

Пилав — ҡумыҡ былауы. Кишер менән һарымһаҡ һалып бешерелгән традицион һәм киптерелгән емеш (киш-миш, күрәгә) менән бешерелгән аҡ былау төрҙәре бар.
Аш — дөгөнән былау кеүегерәк бешерелгән ризыҡ.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Шешлек

Чишмик — ҡумыҡ шешлеге.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Бутҡалар

Чилав — дөгө, кукуруз һәм бойҙайҙан бешерелгән бутҡа. Уны һыуҙа ла, шулайуҡ һөттә лә бешерәләр.
Тахана — бойҙай онон аҡ майҙа ҡыҙҙыралар һәм һыу өҫтәп шыйығайталарң

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Турамалар

Ҡумыҡ турамалары (рус. салаттар) сей йәшелсәнән (помидор, ҡыяр, борос) һәм йәшел тәмләткес үләндәрҙән тора. Ғәҙәттә, ҡаймаҡ һалып бирәләр.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Пиццалар

Чуду — төрлө эслек менән йоҡа көлсә (күмәс).

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Милли аш-һыу
### Тултырмалар

Сохта — һарыҡ бауыры, һуған, йөҙөм йәки күрәгә һалып эшләнгән йыуан тултырма. толстая колбаса из бараньей печени с луком и изюмом или курагой.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Тәмле-татлы

Галива — ҡумыҡ хәлүәһе, уны айырыуса теләп файҙаланалар. Хәлүәнең рецептары бик күп.
Гүләмә — хәлүә һалып бешерелгән печенье.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Һөт ризыҡтары

Ҡумыҡтар һөттө киң ҡуллана, һаумал килеш тә, ойотоп та файҙаланалар, эремсек һәм йогурттан тыш, аҡ май, ҡатыҡ, ҡорот, ҡаймаҡ етештерелә.

# Ҡумыҡ аш-һыуы
## Эсемлектәр

Цикнай — йөҙөм һутынан эшләнгән эсемлек.