yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Крамник Владимир Борисович

Владимир Борисович Крамник (25 июнь 1975 йыл) — Рәсәй шахматсыһы, 2000—2006 йылдарҙа «классик» донъя чемпионы, шахмат буйынса донъяның 14-се чемпионы (2006—2007) Донъя кубогы эйәһе (2013). Рәсәй йыйылма командаһы составында өс тапҡыр Бөтә донъя шахмат олимпиадаһы еңеүсеһе (1992, 1994, 1996), Европаның (1992) һәм донъяның (2013) команда чемпионаты еңеүсеһе. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.

# Крамник Владимир Борисович
## Биографияһы

Владимир Борисович Крамник 1975 йылдың 25 июнендә Краснодар крайының Туапсе ҡалаһында тыуа. 11 йәшендә Ботвинник-Каспаров шахмат мәктәбенә инә.
Халыҡ-ара гроссмейстер (1991 йыл). 16 һәм 18 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр араһында донъя чемпионы. Донъя беренселегенең дәғүәселәр ярыштарында ҡатнаша (1993 йылдан). Халыҡ-ара ҙур турнирҙар һәм матчтар еңеүсеһе.
2000 йыл Крамник Лондонда Гарри Каспаровты еңеп «классик» донъя чемпионы була. 2004 йылда был исемде Петер Леко менән уйнап яҡлай. 2006 йылда берләштереү уйындарында ФИДЕ-ның донъя чемпионы Веселин Топаловты еңә. «Классик шахмат» һәм ФИДЕ буйынса донъя чемпионы исемен яулап, шахмат буйынса донъяның 14-се чемпионы була. 2007 йылда Мехикола Ананд Вишиҙан еңелеп, чемпион титулын юғалта. 2008 йылда Боннда үткән донъя беренселегендә Анандтан еңелә.
2011 йылдың майында Ҡазанда Владимир Крамник шахмат буйынса донъя чемпионы титулына дәғүә итеүсләр турнирында ҡатнаша. «Классикала» көсөргәнешле алыштан һуң сирек 1/4 турнирҙа Теймур Раджабовты тай-брейкта еңә (төп партияларҙан һуң иҫәп 2:2, рапид 2:2, блиц 2½:1½). Әммә ярымфиналда — һәм тағы тай-брейкта — Рәсәйҙең икенсе шахматсыһы Александр Грищуктан еңелә (төп партиянан һуң иҫәп 2:2 (дүрт тигеҙ иҫәп), рапид — 2:2 (дүрт тигеҙ иҫәп), блиц — 0½:1½ (аҡтар менән уйнағанда еңелә, ҡаралар менән тигеҙ иҫәпкә уйнай).
2013 йылда Крамник дәғүәселәр турнирында Карлсен Магнус менән1-2-се урындарҙы бүлешә, әммә өҫтәмә күрһәткестәр буйынса (еңеүҙәр һаны) донъя беренселеге уйындарында Ананд менән уйнау хоҡуғын юғалта.
2019 йылдың 29 ғинуарында карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итә.
# Чёрная Маза

Чёрная Маза — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2134 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Чёрная Маза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000035025
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003502
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һуна өйрәк

Һуна өйрәк (лат. Anas platyrhynchos) ҡаҙ һымаҡтар отрядының өйрәктәр ғаиләһенә ҡараған ҡош. Был билдәле һәм киң таралған ҡырағай өйрәк. Ата һуна өйрәктең оҙонлоғо 62 см тирәһе, инәнеке - 57 см тирәһе, ауырлығы 1 – 1,5 кг-ға етә. Ата өйрәктең башы һәм муйыны йәшел, боғағы һәм түше ҡыҙғылт-көрән, арҡаһы һәм ҡорһаҡ яны һоро төҫтә (арҡыры таптар менән). Инә өйрәктең төҫө ҡыҙғылт-көрән һәм ҡарараҡ таптар менән ҡапланған. Ҡорһағы һорғолт-көрән (булы таптар менән). Ата һәм инә өйрәктең ҡанаты күкһел-фиолет булып ялтырап тора.
Ҡайһы ваҡыт ҡышларға йылы яҡҡа осмайҙар. Аҙ тоҙло йәки сөсө һыуҙарҙа йәшәй. Һуңғы ваҡытта байтаҡ ҡоштар ҙур ҡалалар тирәһендәге туңмаған һыуһаҡлағыстарҙа ҡышлайҙар. Һуна өйрәккә кәсеп һунар һәм спорт һунары объекты булып тора. . Һуна өйрәктән селекция ярҙамында әлеге выҡытта киң таралған өй өйрәктәре породаларын сығарғандар, ҡалғандары мускус өйрәгенән.

# Һуна өйрәк
## Систематика

Беренсе тапҡыр һуна өйрәкте 1758 йылда швед табибы һәм натуралисы Кард Линней «Тәбиғәт системалары» баҫылмаһында фәнни рәүештә тасурилаған. Линней яңылыш ата өйрәкте Anas boscas төрөнә («A. rectricibus intermediis (maris) recurvatis, rostro recto»), ә инә өйрәкте Anas platyrhynchos төрөнә («A. macula alari purpurea utrinque nigra albaque, pectore rufescente») индергән.

# Һуна өйрәк
## Тасурилама
### Тышҡы ҡиәфәте

Ҙур ныҡ кәүҙәле, ҙур башлы һәм ҡыҫҡаҡ ҡойроҡло һыу ҡошо. Оҙонлоғо 51 – 62 см., ҡанат йәйеме 80 – 100 см, ата өйрәктең ҡанаты 27,5 - 30,6 см, инәнеке 25,2 – 28,5 см, ауырлығы 0.75 – 1.5 кг. Томшоғо киң, яҫы, ситендә мөгөҙсә пластиналар ныҡ үҫешкән. Ата һәм инә өйрәктең томшоғо төҫтәре менән айрыла. Ата өйрәктең (күгәлдең) нәҫел ҡалдырыу периодында томшоҡ төбө охра-оливка төсөндә, осонда – ҡуйы охра төҫө йәки һары, иң осонда яҫы ҡара «тырнаҡ» бар. Үҫеп ҙурайған һуна өйрәктәрҙең томшоҡ төҫө оливка төҫөнән алып ҡара-һоро була (сите оранжевый), әммә ҡайһы берҙә бөтөнләй оранжевый була ала. Инә өйрәктең томшоҡ төбөндә тиктәлә бер-нисә бәләкәс ҡара таптар була.
# Йосоп Арыҡов

Йосоп Арыҡов — 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе. Себер даруғаһы Ҡара-Табын улусы старшинаһы. Дыуан улусы батыры. Мулла.
Хәҙерге Ҡыйғы районы Йосоп ауылы уның исемен йөрөтә.

# Йосоп Арыҡов
## Биографияһы

1735 йылдың авгусында Дыуан ырыуы батыры Йосоп Арыҡов һәм Түбәләҫ ырыуы батыры Байрас Йәнырыҫов отрядтары Теча биҫтәһенән Ырымбур ҡәлғәһенә йүнәлгән аҙыҡ-түлек ылауына һөжүм итә. Отряды менән Верхнеурал ҡәлғәһен уратып алған, һәм гарнизонды уны ҡалдырырға мәжбүр иткән..
Бәпәнәй Төрөпбирҙин менән берлектә Себер даруғаһындағы ихтилалды етәкләй.
1736 йылдың 12 ғинуарында полковник Арсеньев етәкселек иткән Себер драгун полкын ҡыйрата, ҡәлғәне баҫып ала.
1736 йылдың ғинуар-февралендә Төлкөсура Алдағолов менән берлектә А. И. Тәвкилев һәм полковник П. Мартаков етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша.
Октябрь башында һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн Ҡыҙылташ ҡәлғәһенә В. Н. Татищевҡа килә, һәм шунда ҡулға алына.
1736 йыл уртаһында ул Бәпәнәй Төрөпбирҙин, Төлкөсура Алдағолов кеүек баш күтәреүселәрҙең юлбашсылары менән бергә әсирлеккә эләгә һәм Өфөлә һаҡ аҫтында тотола. «Еребеҙҙә Ырымбур төҙөлөшө башланыуы» ихтилалға сәбәпсе булды тип яҙған улар мөрәжәғәтнамәләрендә. Баш күтәреүселәр ҡәлғә «төҙөлөшөн туҡтатырға һәм Илек тоҙон алдырмауға» ынтылған. Башҡорт старшиналары, әгәр «Өфө ҡалаһынан баш күтәреүселәрҙең юлбашсыларын ҡайтармаһағыҙ, штраф аттарын да бирмәйәсәкбеҙ, яһаҡ та түләмәйәсәкбеҙ» тип белдергән.
Йосоп Арыҡовтың һаҡ аҫтынан азат ителеүе тураһында документтар табылмаған. Шулай уҡ Арыҡовтың Себер даруғаһындағы 1737—1739 йылғы ихтилалға етәкселек иткәнлеге билдәле.
Екатеринбург һәм Минзәлә ҡәлғәләрендә тотола.
1738 йылда Санкт-Петербургҡа ебәрелә.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

# Йосоп Арыҡов
## Тарихи әһәмиәте

Йосоп Арыҡов Ырымбур комиссияһы начальнигы В. Н. Татищевҡа 1736 йылдың 2 авгусындағы мөрәжәғәтендә башҡорттарҙың Рәсәй подданныйлығы шарттарын боҙоу тураһында һүҙ алып барыуы менән дә билдәле. Хатта, ошо көнгәсә «уларға бер ниндәй ҙә ҡыҫым булмаған, ерҙәрендә бер ниндәй ҙә ҡалалар төҙөлмәгән, һәм үҙҙәрен дә ҡылыс менән тотҡарламағандар». Шул уҡ ваҡытта, Йосоп Арыҡов, быға тиклем 50 тапҡыр сыбыртҡы менән һуғылған һәм сәғәт буйы «дыбала» эленеп торғанын белдерә. Подданныйлыҡ шарттары бөтөнләй икенсе булған: «Беҙ, башҡорт халыҡтары, атай-олатайҙарыбыҙ, ҡарт олатайҙарыбыҙ подданныйлыҡҡа, хандарыбыҙҙы ҡалдырып, үҙ ихтыяры менән килгән, ә бөйөк батшалар, ҡылыс аҫтында тотмаған, беҙҙең үҙ ихтыярыбыҙ менән йәшәүебеҙҙе хуплаған. Һәм яһаҡ түләү шарты менән, беҙгә үҙ ерҙәребеҙ бирелгәйне… Әгәр элеккесә йәшәү мөмкинлеге булмаһа, үлемде ҡабул итергә әҙербеҙ. Беҙҙең бүтән барыр еребеҙ юҡ».
# Санго-Шор

Санго-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нярма-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Санго-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009056
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шумкой

Шумкой (Шумной, Шумная) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шумкой
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005581
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Безменец

Кесе Безменец — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Безменец йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кесе Безменец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003457
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иртәнге намаҙ

Иртәнге намаҙ (ғәр. فجر‎ — фәдҗер) — исламда: таң атҡандан һуң уҡыла торған намаҙ. Исламда биш фарыз ғәмәлдең икенсеһе булған көндәлек мотлаҡ биш намаҙҙың беренсеһе булып тора. Фәджер ғәрәпсәнән «таң» тип тәржемә ителә.
Иртәнге намаҙҙы мосолмандар иң сауаплы тип иҫәпләй һәм уны мәсеттә уҡырға кәңәш ителә. Ике хәҙистә иртәнге намаҙҙың ул ваҡытта кешеләрҙең йоҡо ваҡыты булыуы сәбәпле сауаплыраҡ тип аңалтыла.
Иртәнге намаҙ дүрт рәҡәғәттән: ике рәҡәғат фарыз һәм ике рәҡәғәт сөннәт уҡыла. Йәмәғәт менән уҡығанда, имам Ҡөрьән сүрәләрен ҡысҡырып уҡый.
Иртәнге намаҙҙы үтәү ваҡыты — таң атҡандан алып ҡояш сыҡҡанға тиклем булған ара.
Рамаҙан айында иртәнге намаҙға аҙан, ураҙа башланғанын белдерә.
# Татарка (Кума ҡушылдығы)

Татарка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының һул ярына тамағынан 508 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Татарка (Кума ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017297
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301729
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Белорет районы муниципаль берәмектәре

Белорет районы муниципаль берәмеге
* Белорет ҡлаһы ҡала биләмәһе
* Абҙаҡ ауыл Советы
* Әзекәй ауыл Советы
* Асы ауыл Советы
* Үрге Әүжән ауыл Советы
* Тимер юл ауыл Советы
* Егәҙе ауыл Советы
* Зөйәк ауыл Советы
* Инйәр ауыл Советы
* Ишле ауыл Советы
* Ҡағы ауыл Советы
* Ломовка ауыл Советы
* Николаевка ауыл Советы
* Нура ауыл Советы
* Сермән ауыл Советы
* Сосновка ауыл Советы
* Тирлән ауыл Советы
* Туҡан ауыл Советы
* Үҙән ауыл Советы
* Шығай ауыл Советы
# Росвайн

Росвайн (нем. Ro?wein) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6923 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,14 км². Диңгеҙ кимәленән 204 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4741 һәм автомобиль коды DL.
# Балталы

Балталы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ашҡаҙар йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Балталы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200512111100018182
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101818
* Бассейн коды — 10.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Меос Владислав Эдуардович

Меос Владислав Эдуардович (6 май 1940 йыл — 19 октябрь 2020 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы. 1980 йылдан СССР Рәссамдар союзы, 1995 йылдан — Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы (2007).

# Меос Владислав Эдуардович
## Биографияһы

Владислав Эдуардович Меос Силәбе ҡалаһында тыуған. Кесе йәштән ата-әсәһе менән Өфөгә күсеп килә. 25-се мәктәптә уҡый. 1957-1961 йылдарҙа Ленинград художество-графика педагогия училищеһында белем ала.
1964 йылда рәссамдың картиналары тәүге тапҡыр М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейындағы күргәҙмәгә ҡуйыла. Шунан һуңғы ижади эшмәкәрлеге осоронда ул картиналары менән республика, Бөтә Рәсәй күргәҙмәләрендә, Япония, Германия, АҠШ, Финляндия һәм башҡа илдәрҙә ойошторолған күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.
Владислав Меос ижадының төп темаһы — тыуған яҡ тәбиғәте. Уның картиналарында республикабыҙҙың гүзәллеге, уның хеҙмәт һөйгән кешеләре, тарихи ҡомартҡылары һүрәтләнә. Уларҙан тыуған яҡтың күп төрлө тауыштары моң булып ишетелгәндәй.
Рәссам 2020 йылдың 19 октябрендә Өфө ҡалаһында көтмәгәндә вафат булды.
# Бөйөк Владимир һәйкәле (Батайск)

Бөйөк Владимир һәйкәле — Ростов өлкәһенең Батайск ҡалаһында яңы үҫешеп килгән «Йәйғор» биҫтәһендәге 2015 йылда ҡуйылған һәйкәл. Авторы — скульптор Сергей Исаков.

# Бөйөк Владимир һәйкәле (Батайск)
## Тарихы

Монументты төҙөү буйынса эште башлар алдынан, күҙәтеү майҙансығы менән ҡурған булдырыла. Кенәз Владимир һәйкәле менән йәнәш Кенәз Владимир ғиәбҙәтханаһы ла төҙөлә. 2015 йылдың 13 июнендә тантаналы шарттарҙа нигеҙгә тәүге таш һалына. Урындағы Батайск йолаларына ярашлы ғибәҙәтхана төҙөр алдынан һәйкәл ҡуйыр кәрәк, был юлы ла йолаға эйәрергә ҡарар итәләр.
Батайск ҡалаһында һәйкәл асыу тантанаһы 2015 йылдың 16 октябрендә үтә. Тантанала Батайск ҡалаһы башлығы Валерий Путилин, ҡала халҡы һәм руханиҙар ҡатнаша. Кенәз Владимир һәйкәлен Батайсктағы Дон митрополияһы башлығы Меркурий изгеләндерә.

# Бөйөк Владимир һәйкәле (Батайск)
## Тасуирламаһы

Һәйкәлдең бейеклеге 4 метр тәшкил итә, ул өс метр бейеклектәге постаменҡа ҡуйылған. Төҙөлгән постамент периметрында ике башҡа скульптура — 5 изге урынлашҡан: изгеләндереүсе Владимир Феодоры, Кронштадтан ғәҙел Иоанн , княгиня Ольга, Сергий Радонежский һәм Мәскәү Матронаһы.
# Клюден

Клюден (нем. Klüden) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 299 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,25 км². Диңгеҙ кимәленән 69 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — BK.
# Свитлица

Свитлица — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урдома йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Свитлица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010484
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001048
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йозеф Кайнц

Йозеф Игнац Кайнц (нем. Josef Ignaz Kainz; 2 ғинуар 1858(18580102), Визельбург — 20 сентябрь 1910, Вена) — XIX–XX быуаттар сигендә Германия һәм Австрияның иң билдәле актёрҙарҙың береһе.

# Йозеф Кайнц
## Тормошо һәм ижады

Йозеф Кайнц тимер юл хеҙмәткәре, элекке актёр ғаиләһендә тыуған. 15 йәшендә үк ул беренсе тапҡыр сәхнәгә сыға. Ул профессиональ актёрлыҡ карьераһын Венала башлай. Шуның менән бергә ул бер нисә йыл Германияның провинция театрҙарында эшләй. 1878 йылда Л. Кронының Менингит театрының популяр труппаһына ҡушыла. Бында ул бер нисә ҡыҙыҡлы роль уйнай, улар араһында Генрих фон Клеистың шул уҡ исемдәге пьесала принц Гамбург роле. 1880 йылдарҙа Мюнхенла, унан һуң Берлинда сығыш яһай.
Берлинда үткән йылдар Йозеф Кайнцтың ижад карьераһында иң яҡшыһы була. Башта Ирекле Сәхнәлә, һуңынан Л'Арронждың Дойче театрында, һуңынан Отто Брамда эшләй, Кайнц классик материалға нигеҙләнгән иҫ киткес образдар галереяһын булдыра — Мольерҙың Тартюф һәм Альцесты, Шиллерҙың "Юлбаҫарҙар" әҫәренән Фердинанд һәм Франц Моор, Шекспирҙың "Король Лир" драмаһынан клоун, Ромео, Гауптман драмаһында оҫта Генрих һәм туҡыусы Беккер. Ибсендың «Өрәктәр» әҫәренән Освальдты 1894 йылда Брауншвейгта, һуңынан 1903 йылда Вена Бургтетарында уйнай. Уның актёрлыҡ оҫталығының иң юғары нөктәһе Гамлет ролен башҡарыу ине (беренсе тапҡыр 1891 йылда). Мастер үҙ уйыны менән Шекспир образын кешелеклерәк, ябайыраҡ итә: уның Гамлеты ҡулдарын кеҫәлә тота, өҫтәлдә ултыра, ә атаҡлы «Булырға йә булмаҫҡа» монологын баҡсалағы эскәмйәгә ятып әйтә.
Бурттетарҙа беренсе актёр булып, ғүмеренең аҙағында Кайнц Венаға ҡайта. Бында ул беренсе булып Александр Мессиҙың һәләтен аса һәм уға сәхнәлә үҙен күрһәтергә булыша. Йозеф Кайнц 1910 йылда Венала вафат була
* Йозеф Ҡайт. 1900

# Йозеф Кайнц
## Хәтер

* Австрияла Кайнцтың театр миҙалы бар, уның менән иң яҡшы башҡарыусыларҙы бүләкләйҙәр.
* Лукино Висконтиның «Людвиг» фильмында Кайнц ролен Фолькер Бонет башҡарған.
# Нисевич Нина Ивановна

Нисевич Нина Ивановна (16 декабрь 1911(19111216), Ярославль — 30 октябрь 2008, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй педиатры, медицина фәндәре докторы, СССР һәм Рәсәй Медицина фәндәре академияһы академигы (1974) .

# Нисевич Нина Ивановна
## Биографияһы

1934 йылда 2-се Мәскәү дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң Свердловск өлкәһендә, Орехово-Зуевола, Ярославлдә табип-педиатр булып эшләй.
1943-1989 йылдарҙа — 2-се Мәскәү дәүләт медицина институтында уҡытыусы, ассистент, доцент, профессор, педиатрия факультеты деканы, балалар инфекция ауырыуҙары кафедраһы мөдире (1952-1989).
Ул бер нисә йыл дауамында СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Баш педиатры, СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының 4-се Баш идаралығы Баш педиатры, «Вопросы охраны материнства и детства» журналының баш мөхәррире, ВАК пленумы ағзаһы, совет ҡатын-ҡыҙҙары Комитеты ағзаһы була.
Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнгән.

# Нисевич Нина Ивановна
## Ғилми хеҙмәттәре

300-гә яҡын ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 16 монография авторы. Иң әһәмиәтлеләре булып торалар:
* Руководство по желудочно-кишечным заболеваниям у детей (1969)
* Круп у детей (1973)
* Инфекционный мононуклеоз у детей (1975)
* Математические методы в клинической практике (1980)
* Болезни печени у детей (1981)
* Тяжелые и злокачественные формы вирусного гепатита у детей (1982)
* Учебник «Инфекционные болезни у детей» (1985, 1990, 2006)
* Вирусные гепатиты (1994)
* Вирусные гепатиты от А до TTV (2003)

# Нисевич Нина Ивановна
## Бүләктәре

- «Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
- ике «Почёт Билдәһе» ордены (1961, 1978)
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
- Ленин ордены (1986)
- «Рәсәй Федерацияһы Президенты Эштәр менән идара итеү Медицина үҙәге ҡаҙаныштары өсөн» почет билдәһе (2001)
- «Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 60 йыл» миҙалы
- «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәте өсөн» орден миҙалы.
# Кальвинкель

Кальвинкель (нем. Kahlwinkel) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 358 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,8 км². Диңгеҙ кимәленән 274 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6647 һәм автомобиль коды — BLK.
# Ганеша

Ганеша — индуизм илаһтарының береһе. Шулай уҡ Ганапати, Винаяка, Пиллаяр һәм Бинаяк булараҡ мәғлүм. Уның һүрәтен Таиланд, Непал, Һиндостанда, Шри-Ланкала йыш күреп була.
* Индонезияла, Балила Ганеша ғибаҙатханаһы.
* Ганеша, Мадхья Прадеш.
* Ганешаның XIII быуат һыны, Хойсала империяһе стиле, Карнатака.
Барлыҡ индуизм ағымдарында ла Ганешаға табыныу бар. Ганешаны киртәләрне юҡ итеүсе булараҡ хөрмәт итәләр. Шулай уҡ ул сәнғәттәр һәм фәндәр яҡлаусыһы һәм зирәклек Дэваһы (Илаһы). Ганеша тураһында төп тексттар Ганеша Пурана, Мудгала Пурана һәм Ганапати Атхарвавирша. Башлаулар Илаһы булараҡ уңа ритуалдар һәм церемонияләр башында ихтирам күрсәтәләр. Ганеша йыш сысҡанға, ертишкескә яки күсегә атланған итеп һүрәтләнә.
# Коим-Игый

Коим-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 210 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Коим-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048854
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204885
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2