yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Карманов Афанасий Георгиевич

Карманов Афанасий Георгиевич (18 ғинуар 1907 йыл — 23 июнь 1941 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, 1939—40 йылдарҙағы совет‑фин һуғышында ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған осоусы, эскадрилья командиры, капитан. Советтар Союзы Геройы (1942, үлгәндән һуң).

# Карманов Афанасий Георгиевич
## Биографияһы

Афанасий Георгиевич Карманов 1907 йылдың 18 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Иҫке Кәстәй ауылында тыуған.
Туймазы районының Арҙат ауылында биш класты тамамлай.
Армияға тиклем ауыл хужалығында эшләй. 1929 йылдан Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә. Өфө аэроклубында шөғөлләнә, 1933 йылда Ырымбур осоусылар мәктәбен тамамлай. 1938 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.
Совет-фин һуғышында ҡатнаша, унда 50-нән ашыу хәрби осош яһай. Осоштарҙың береһендә үҙе менән бер парҙа осоусы хәрби дуҫын — осоусы Морозовты ҡотҡара. Фин саңғысылары Морозовтың бәреп төшөрөлгән самолетына яҡынлаша башлағанда, Карманов үҙенең И-16 самолеты менән йәнәш ултыра һәм дуҫын алып һауаға күтәрелә. Совет-фин һуғышындағы батырлыҡтары өсөн А. Г. Карманов Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда А. Г. Карманов Молдавияла хеҙмәт итә, унда 4-се истребителдәр авиаполкының эскадрилья командиры була. 22 июндә һауа һөжүме тураһында сигналдан һуң, 10 МиГ-3 совет истребителе һауаға күтәрелә. Уларға 85 немец бомбардировщигы ҡаршы килә. Карманов эскадрильяһын атакаға йүнәлтә. Иртәнге яҡынса 04:30 сәғәттә Карманов беренсе самолетты, шунан тағы өс бомбардировщикты бәреп төшөрә. Паникаға бирелеп, немец самолеттары бер береһенә ҡарай осоп, һауала өс тапҡыр бәрелеш яһай.
23 июндә Карманов командалығындағы эскадрилья «Мессершмиттар» оҙатыуында 20 Ю-87 бомбардировщигына ҡаршы осрай. Карманов был һуғышта ике Мессершмитты бәреп төшөрә, ә патрондары бөткәс — өсөнсөһөн таранлай һәм һәләк була. 1941 йылдың 17 июлендә Советтар Союзы Геройы исеме менән бүләкләү ҡағыҙы төҙөлә, ә исем үҙе үлгәндән һуң, 1942 йылдың 27 мартында бирелә.
А. Г. Кармановтың ҡәбере Кишинёв ҡалаһында, «Eternitate» мемориаль комплексы составына ингән хәрби зыяратта урынлашҡан.

# Карманов Афанасий Георгиевич
## Хәтер

* 1964 йылда Кишинёв ҡалаһының Рышкановка районындағы бер урам (элекке Школьная) Карманов исеме менән атала. 2000 йылдан ул Думитру Рышкану урамы тип үҙгәртелә. 14-се йортта А. Г. Кармановҡа бағышланған мемориаль таҡтаташ урынлаштырыла.
* 2005 йылдың 6 майында,Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 60 йыллығында, Туймазы ҡалаһында Советтар Союзы Геройҙары аллеяһы асыла, унда А. Г. Кармановҡа бюст ҡуйыла.

# Карманов Афанасий Георгиевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының 1942 йылдың 27 мартындағы Указы менән командованиеның заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткән өсөн Карманов Афанасий Георгиевичҡа үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
* Ленин ордены менән бүләкләнгән (1942 йылда, үлгәндән һуң),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1940 йылдың марты).
# Аҡ Дрин каньоны

Аҡ Дрин каньоны йәки Аҡ Дрин тарлауығын (алб. Gryka e Drinit të Bardhë; сер. Кањон Белог Дрима) — өлөшләтә танылған Косово Республикаһының көньяҡ-көнбайышындағы әллә ни ҙур булмаған тар тәрән үҙәк. Каньонда Аҡ Дрин йылғаһы аға. Каньон сағыштырмаса ҡыҫҡа ғына, ни бары 900 метр оҙонлоҡта һәм уның тәрәнлеге 45 метр. Каньонға инер урында Ғосман империяһы заманынан тороп ҡалған иҫке Швань күпере бар, ул Балҡандың төрлө тарафтарынан һыуға сумыусыларҙы үҙенә йәлеп итә. Аҡ Дрин йылғаһының каньоны, үҙенең гидрологик һәм геоморфологик әһәмиәте йәһәтенән, 1986 йылдан тәбиғәт ҡомартҡыһы сифатында дәүләт һаҡлауы аҫтына алына.

# Аҡ Дрин каньоны
## Географияһы

Аҡ Дрин каньоны Эрзе ауылы эргәһендә (Ораховац муниципаль берәмеге), Швань күпере янындағы Джяковица — Призрен юлында урынлашҡан. Каньон неоген осоронда барлыҡҡа килә. Уның барлыҡҡа килеүенә күп кенә тектоник процестар сәбәпсе була. Был тарлауыҡ каньондарға хас бөтә үҙенсәлектәргә эйә һәм унда карбонат ҡатламдары бар.

# Аҡ Дрин каньоны
## Туризм

Оҙайлы геоморфологик процестар арҡаһында Аҡ Дрин ике эзбизле ҡая араһында каньон барлыҡҡа килтерә, хәҙерге көндә ул тикшеренеүселәрҙе һәм туристарҙы үҙенә ылыҡтыра. Джяковицаны һәм Призренде тоташтырыусы төп юлда урынлашҡанлыҡтан, күп кенә сит ил туристары һәм урындағы халыҡ Аҡ Дрин тарлауығын ҡарарға килә. Каньон аша һалынған бер аркалы Швань күпере туристар өсөн был яҡтарҙың тағы бер мөһим иҫтәлекле урын булып тора. Күперҙән ырғыусы спортсылар ярышы йыл да үткәрелә, унда төбәктең бик күп спортсылары ҡатнаша. 1986 йылдан күпер ҙә, каньон да дәүләт һаҡлауы аҫтында. Ҡурсаулыҡ зонаһы 199 гектар майҙанды биләй, ул Ораховац (124,96 гектар) һәм Джяковица (г 73,86) муниципалитеттары биләмәһендә урынлашҡан. Каньондың өҫкө өлөшөндә ресторан эшләй, унда Аҡ Дринда тотолған балыҡ тәҡдим итәләр.
# Свишня

Свишня — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосна йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Свишня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001852
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000185
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тытыимь-Ега

Тытыимь-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Качкар йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тытыимь-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015153
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301515
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бүре утрауы

Бүре утрауы (укр. Бирю́чий О́стрів) — көньяҡта, Федотов морононоң киңәйтелгән өлөшөндә, Азов диңгеҙенең көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Федотов морононоң тар төньяҡ өлөшө менән бергә Бүре утрауы Утлюк ҡултығын барлыҡҡа килтерә. 1929 йылда Федотов морононоң төньяҡ өлөшөнән тар боғаҙ менән айырыла.
Ҡоро ерҙән өлкәнең төп территорияһы менән тура бәйләнеше булмаһа ла, Украинаның Херсон өлкәһенә ҡарай, уларҙы Утлюк ҡултығы айырып тора.
Морон оҙонлоғо яҡынса 20 км (11 диңгеҙ миле), иң ҙур киңлеге — 5 км. Морондоң төньяҡ-көнбайыш һәм көнбайыш ярҙарында бер нисә һай бухта һәм лиман урынлашҡан. Ҙур булмаған суднолар йыш ҡына морондоң көньяҡ-көнбайыш осонда бухталарҙа — Рыбачий бухтаһында (төньяҡ бухта) һәм Маячный (көньяҡ) бухтаһында туҡтай, ул судноларға төньяҡ-көнсығыш елдәренән.иң яҡшы ышыҡ урын булып тора.
Морондоң көнбайыш һәм төньяҡ-көнбайыш яры буйлап тәрәнлеге 5 метрҙан кәм булған һай урындар ята.

# Бүре утрауы
## Иҫтәлекле урындары

Морон территорияһында Аҙау-Сивашский милли тәбиғәт паркы (элекке Аҙау-Сивашский ҡурсаулығы) урынлашҡан.
Көньяҡ-көнбайыш морондоң осонда Бүре маягы төҙөлгән.

# Бүре утрауы
## Тарихы

Күп кенә табыштар буйынса ғалимдар ҡасандыр был морон әйләнә тирәһендә батша скифтары йәшәгән тип иҫәпләй. Бәлки, тап ошо морон беҙҙең эраға тиклем 1-се мең йыллыҡта ҡайһы бер скиф тәңкәләрендә һүрәтләнгән.
Атамаһы (рус телендә «Волчий остров») «Бүре утрауы» тип тәржемә ителә.

# Бүре утрауы
## Топографик карталар

* Лист карты L-36-71 Новый Азов. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1987 год. Издание 1990 г.
* Лист карты L-36-70 Геническ. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1987 год. Издание 1991 г.
# Мәүлитов Рифат Рәхмәтулла улы

Мәүлитов Рыфат Рәхмәтулла улы (20 март 1926 йыл — 26 март 2000 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, инженер-технолог, юғары мәктәп эшмәкәре. Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир-ағзаһы (1991), техник фәндәр докторы, профессор (1975). 1961—1991 йылдарҙа Өфө авиация институты ректоры. РСФСР‑ҙың (1990) һәм Башҡорт АССР‑ының (1972) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1981) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1967, 1976) ордендары кавалеры.

# Мәүлитов Рифат Рәхмәтулла улы
## Биографияһы

Рыфат Рәхмәтулла улы Мәүлитов 1949 йылда Өфө авиация институтын отличие менән тамамлай. Кандидатлыҡ диссертацияһын МАТИ (1953), докторлыҡ диссертацияһын — КАИ-ла (1975) яҡлай.
УАИ лабораторияһында инженер булып эшләй (1949); аспирантурала уҡый һәм Мәскәү авиация институтында ассистент (1949…1953) булып эшләй. Артабанғы йылдарҙа УАИ-ӨДАТУ-да: өлкән уҡытыусы (1957—1953), доцент (1957—1960); 1960 йылдан алып институттың уҡыу-уҡытыу һәм ғилми эштәр буйынса проректоры, профессор (1960—1961); институт ректоры (1961—1992). Материалдар ҡаршылығы кафедраһы мөдире (1994—1973). Рәсәй Фәндәр академияһының механика институты директоры 1992 йылдан 1998 йылға тиклем. Милләте — татар.
Өфө ҡала советының бер нисә саҡырылыш депутаты.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары — деформацияланған ҡаты есем механикаһы өлкәһе, авиация конструкцияларының һығылмалы пластик деформация һәм көсөргәнеш концентрациялары шарттарында ныҡлы һәм ышаныслы булыуы.
Мәүлетов Р. Р. — 100-ҙән ашыу ғилми публикация авторы. Улар араһында ике монография: Һыр ныҡлығын һәм ышаныслылығын арттырыу.- М.: Машиналар эшләү, 1979; Авиация конструкциялары элементтарындағы көсөргәнеш концентрацияһы. — М.: Наука, 1981. Дөйөм күләме - 100-ҙән ашыу автор баҫма биттәре.
Уның үткәргән тикшеренеүҙәре Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара программаларға индерелгән; һөҙөмтәләре киң танылыу алған, бер нисә дәүләт стандарттарына ингән.
Инженерлыҡ юғары уҡыу йорттарында ныҡлыҡ теорияһы өлкәһендә студенттар әҙерләү проблемаһы ваҡытлы матбуғатта, 20-нән ашыу уҡыу әсбаптары һәм методик эштәрҙә дөйөмләштерелгән. Улар араһында «Материалдар ҡаршылығы»: М.: Наука, 1986 уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәр бар.
Дүрт фән докторы һәм 10-дан ашыу фән кандидатын әҙерләгән һәм консультациялаған.

# Мәүлитов Рифат Рәхмәтулла улы
## Китаптары

* Р. Р. Мавлютов «Высшая школа глазами ректора» . — Уфа.: Изд-во уфимского авиационного института, 1992. ISBN 5-7035-0518-6
* Р. Р. Мавлютов «Дорога жизни» — Уфа.: Изд-во уфимского авиационного университета, 2001. (издано посмертно)
* Биргер И. А., Мавлютов Р. Р. «Сопротивление материалов», 1994 (дәреслек)

# Мәүлитов Рифат Рәхмәтулла улы
## Хәтер

* 2000 йылда Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Р. Р. Мәүлитов исемендәге премия булдыра.
* Рыфат Мәүлитов хөрмәтенә Өфө дәүләт авиация техник университетының беренсе корпусына ингән урында мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* Өфө дәүләт авиация техник университетында йыл һайын Бөтә Рәсәй йәштәре өсөн «Мәүлетов уҡыуҙары» фәнни конференцияһы үткәрелә.
# Мурка-Соим

Мурка-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ить-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мурка-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051519
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205151
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нежилой-Ахк

Нежилой-Ахк — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шаро-Аргун йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Нежилой-Ахк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Грозный ҡалаһынан Аргун йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001212108200006051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200605
* Бассейн коды — 07.02.00.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кордемка

Кордемка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кокшага йылғаһының һул ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кордемка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001050
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100105
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кастро Эктор

Эктор Кастро (исп. Héctor Castro; 29 ноябрь 1904 йыл, Монтевидео — 15 сентябрь 1960 йыл) — Уругвай футболсыһы һәм тренеры.

# Кастро Эктор
## Биографияһы

13 йәшендә Эктор Кастро электр бысҡыһынан йәрәхәтләнә, һөҙөмтәлә уң ҡул суғынан яҙа. Шуның өсөн уға El manco (һыңар ҡул) ҡушаматы йәбешә.
1928 йылғы Олимпия чемпионы. 1930 йылда — Донъя чемпионы (футбол тарихында берҙән-бер сулаҡ Донъя чемпионы). Донъя чемпионаттарында Кастро Уругвай йыйылма командаһы өсөн беренсе һәм еңеү голын индерә. Ике тапҡыр Көньяҡ Америка чемпионы. Уйынсы булараҡ өс тапҡыр Урагвай чемпионатында еңеү яулай.
1924 — 1936 йылдарҙа Монтевидеоның «Насьонале» өсөн сығыш яһай (бер миҙгел өҙөклөгө менән). Шулай уҡ «Лито» һәм Аргентинаның «Эстудиантесы» өсөн уйнай. «Лито» Уругвай йыйылма командаһына Хосе Насасси, Педро Сеа һәм Сингоне Педро кеүек йондоҙҙарҙы бирә.
Футболсы карьераһын тамалағас, тренер булып эшләй. Уның етәкселегендә «Насьональ» 5 тапҡыр ил чемпионатында еңеү яулай, 1939 йылда Кастро баш тренеры ярҙамсыһы вазифаһында эшләгәндә «Насьональ» шулай уҡ чемпион титулына эйә була.

# Кастро Эктор
## Титулдары

Уйынсы:
* Донъя чемпионы: 1930
* Олимпия чемпионы: 1928
* Көньяҡ Америка чемпионы (2): 1926, 1935
* Уругвай чемпионы (3): 1924, 1933, 1934
Тренер:
* Уругвай чемпионы (5): 1940, 1941, 1942, 1943, 1952
* Команданың баш тренеры ярҙамсыһы сифатында Уругвай чемпионы: 1939
# Әбүлхәсән Әләкбәрзадә

Әбүлхәсән Әлибаба оглу Әләкбәрзадә ( әзерб. Əbülhəsən Əlibaba oğlu Ələkbərzadə 12 март, 1904 - 1986 ) - әзербайжан һәм совет яҙыусыһы, журналист. Совет Азербайджанының беренсе романы авторы. 1934 йылдан Әзербайжан ССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Әзербайжан халыҡ яҙыусыһы ( 1979 ) . Ул Почет билдәһе ордены менән бүләкләнгән .

# Әбүлхәсән Әләкбәрзадә
## Биографияһы

Әбүлхәсән Әләкбәрзадә Шемаха районы Баскал ауылында 1906 йылдың 12 мартында тыуған . Баскалда ул 4 йыллыҡ урыҫ-татар мәктәбендә уҡыған, һуңынан өс айлыҡ уҡытыусылар курсын тамамлаған. 1921 йылда ул Баҡы уҡытыусылар семинарияһына уҡырға инә, артабан Дербентта уҡыта башлай. 1932 йылда ул Баҡы педагогия институтын тамамлай.
Ул Әзербайжан кинематография комитетының баш мөхәррире була, ике тапҡыр төрлө ваҡытта "Әзербайжан" журналының баш мөхәррире булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашкан .
Хәрби һәм әҙәби эшмәкәрлеге өсөн ул өс тапҡыр Хеҙмәт Ҡыҙыл Байрағы ордены (1966, 1971, 1976), Маҡтау грамоталары һәм хәрби миҙалдар менән бүләкләнгән.

# Әбүлхәсән Әләкбәрзадә
## Ижад юлы

Әбелхәсән Әләкбәрзадә әҙәби ижадының беренсе йылдарында күберәк шиғриәт менән шөғөлләнгән. 1925-27 йылдарҙа «Мариф йолу» журналында уның беренсе шиғырҙары баҫыла. Был әҫәрҙәр лирик характерҙа һәм, дөйөм алғанда, тәбиғәт күренештәренә бағышлауҙарҙан тора.
Хәҙерге әзербайжан романының беренсе үрнәге - "Күтәрелеш"те Әбүлхәсән Әләкбәрзадә яҙған. Роман ауылдағы дөйөм хәрәкәткә арналған. 1930 йылда сыҡҡан «Күтәрелеш»тең беренсе өлөшө 1933 һәм 1938 йылдарҙа автор тарафынан эшләп бөтөрөлә. Яҙыусы роман өҫтөндә ижади эшен дауам итә һәм 1962 йылда әҫәрҙең икенсе өлөшөн баҫтыра.
1933 йылда яҙылған «Донъя емерелә» романында Әзербайжан эшселәренең яулап алыу һәм революцион дәүләт төҙөү процессы тасуирлана. «Донъя емерелә» - авторҙың да, ул саҡтағы әзербайжан прозаһының ла оло ҡаҙанышы була, был әҫәр шулай уҡ бер нисә тапҡыр өр-яңынан эшкәртелеп, яҡшыртыла. 1980 йылда ул уны «Өс йылдан һуң» тигән исем менән баҫтыра.

# Әбүлхәсән Әләкбәрзадә
## Вафаты

Әбүлхәсән Әләкбәрзадә 1986 йылда Баҡыла вафат булған.
# Изге Николай сиркәүе (Люнебург)

Изге Николай сиркәүе (нем. Sankt Nicolai) — ганзей ҡалаһы Люнебург (Түбәнге Саксония ере) үҙәгендәге сиркәү; ҡаланың төп сиркәүҙәре араһында иң йәше һәм бик ҙур булмағаны; 1440 һәм 1407 йылдары араһында төҙөлгән өс нефлы готик ҡорам, йөҙ йылда 1530 йылда тәүге протестант хеҙмәттәрен үткәреү урыны; архитектура ҡомартҡыһы (кирбес готикаһы) булып тора.
# Лазарцева

Лазарцева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васильевка йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.

# Лазарцева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030721
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003072
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алмашыу (иҡтисад)

Иҡтисадта алмашыу — движение тауарҙың бер хужанан икенсеһенә хәрәкәте. Кешеләр араһында эшмәкәрлек менән алмашыу, ул хеҙмәт продукттары менән алмашыу йәки туранан-тура алмашыу рәүешендә бара..
Ул көс ҡулланып йәки ҡулланмай (ирекле рәүештә) барыуы мөмкин.
Ирекле алмашыуҙың бер төрө булып сауҙа тора. Һәр яҡ алмашыу ғәҙел һәм бәрәбәр тип һанаһын өсөн бындай алмашыу әйберҙең төр, сифат, форма һәм тәғәйенләнеш йәһәтенән баһаланылыуы талап ителә. Был бер үк нигеҙ, эквивалентлылыҡ үлсәме булған тауар хаҡы менән билдәләнә.
Алмашыу башҡа тауарға йәки хеҙмәт күрһәтеүгә «тауар-тауар» (бартер) рәүешендә, йәки аҡсаға «тауар-аҡса-тауар» (һатыу-һатып алыу) схемаһы буйынса башҡарыла.
Көс күрһәтеү юлы менән алмашыуҙы йыш ҡына бер яҡ ғәҙелһеҙ, бәрәбәр булмаған, талап алыу тип һанай. Көс ҡулланмай (йәки ҡулланырға янау булмай) тороп был ирекле рәүештә эшләнмәҫ ине.
# Полуденка (Койва ҡушылдығы)

Полуденка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Койва йылғаһының һул ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Полуденка (Койва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011184
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101118
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шорья

Шорья — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юронга йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шорья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043625
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004362
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иллипех

Иллипех — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назинская йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Иллипех
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035685
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203568
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Левочка

Левочка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кобожа йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Левочка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000650
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ир (Воктым ҡушылдығы)

Ир — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воктым йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Ир (Воктым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018815
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001881
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0