yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Өфө кантоны

Өфө кантоны (рус. Уфимский кантон) — 1922 йылдың 5 октябренән 1930 йылдың 20 авгусына тиклем Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһы составында булған административ-территориаль берәмек. Үҙәге — Өфө ҡалаһы.

# Өфө кантоны
## Тарихы

1922 йылдың 5 октябрендә БАССР составында ойошторола. Кантонға Өфө өйәҙенең — 37, Көҙәй кантонының — 2, Табын кантонының 2 улусы инә. Административ үҙәге — Өфө ҡалаһы. Майҙаны — 16931,1 км² (1928). 1922 йылда Өфө кантоны Стәрлетамаҡ кантонының Кәлсер‑Табын, Меркетле улустарынан 11 ауыл, 1924 йылда — Дыуан‑Табын, Ҡырмыҫҡалы, Тирәкле улустары ҡушыла. БашҮБК Президиумының 1923 йылдың 13 апрелендәге ҡарары менән Өфө кантоны территорияһында 17 улус ойошторола. Башлыса ауыл хужалығы үҫешкән була. 1927 йылда һөрөнтө ер майҙаны (мең га) — 402,2, шул иҫәптән арыш сәсеүлеге 156,4, һоло — 87, бойҙай — 44,9, ҡарабойҙай — 31,9, тары — 29,2, картуф — 19,2, етен — 2,7, киндер — 1,9, арпа — 0,9; һыйыр малы һаны — 189433 баш, йылҡы — 122720, һарыҡ — 434544, кәзә — 11420, сусҡа – 62190. Благовещен ауыл хужалығы машиналары заводы, Өфө һыра ҡайнатыу заводы, 1‑се Өфө суйын ҡойоу заводы һәм башҡалар предприятиелар эшләй. 47 баҙар эшләй. 1‑се баҫҡыс 488 мәктәп була (1926; шуларҙың 60‑ында уҡытыу башҡорт, 4‑һендә — латыш, 4‑һендә — мари, 3‑һөндә — мордва, 4‑һендә — немец, 1‑һендә — сыуаш, 150‑һендә — татар, 1‑һендә — удмурт, 255‑ендә урыҫ телендә алып барыла).
Өфө кантоны 1930 йылдың 20 авгусында бөтөрөлә, уның территорияһы Архангел (Архангел, Иглин, Ҡырмыҫҡалы, Оло‑Теләк улустарының бер өлөшө), Благовещен (Благовещен, Бүләкәй‑Көҙәй, Надеждин, Степановка, Удельно‑Дыуанай улустарының бер өлөшө), Бөрө (Удельно‑Дыуанай улусының бер өлөшө), Бүздәк (Новосёловка улусының бер өлөшө), Иҫке Күл (Бүләкәй‑Көҙәй, Иглин, Надеждин, Оло‑Теләк улустарының бер өлөшө), Ҡырмыҫҡалы (Булгаков, Ҡырмыҫҡалы улустарының бер өлөшө), Мишкә (Надеждин һәм Удельно‑Дыуанай улустарының бер өлөшө), Өфө (Петровка, Булгаков, Дмитриевка, Иглин, Ҡырмыҫҡалы, Степановка, Оло‑Теләк улустарының бер өлөшө), Саҡмағош (Топорнин улусының бер өлөшө), Топорнин (Дмитриевка, Новосёловка, Топорнин, Шәрип улустарының бер өлөшө), Шишмә (Абрай, Шишмә, Булгаков, Дмитриевка, Новосёловка улустарының бер өлөшө), Яңы Ҡарамалы (Ҡырмыҫҡалы улусының бер өлөшө) административ райондары составына инә.

# Өфө кантоны
## Халҡы

Халҡы 1926 йылда — 568494 кеше (башҡорттар — 57552, белорустар — 13628, йәһүдтәр — 1749, латыштар — 6643, мариҙар— 5314, мишәрҙәр— 40493, мордвалар— 4567, немецтар — 2543, урыҫтар — 309068, татарҙар — 92434, типтәрҙәр— 6472, украиндар — 17008, сыуаштар — 8313 һәм башҡалар).

# Өфө кантоны
## География

Майҙаны — 16931,1 км² (1928). Төньяҡта — Бөрө кантоны, төньяҡ‑көнсығышта – Мәсәғүт кантоны, көнсығышта – Урал өлкәһе, көньяҡ‑көнсығышта — Тамьян-Ҡатай кантоны, көньяҡта — Стәрлетамаҡ кантоны, көнбайышта Бәләбәй кантоны менән сиктәш була.
# Модоев

Модоев — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сивинь йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Модоев
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027704
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002770
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нюрих (Конда ҡушылдығы)

Нюрих — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының уң ярына тамағынан 992 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.

# Нюрих (Конда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300015668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301566
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Төньяҡ Чус

Төньяҡ Чус — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чус йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Төньяҡ Чус
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100046
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рыбная Солянка

Рыбная Солянка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солянка йылғаһының уң ярына тамағынан 1,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Рыбная Солянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100011319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101131
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тары

Тары — тары культураһы (Panicum) емештәрен ярма ярғыста ҡабығынан таҙартып алынған ярма.
Кёнига мәғлүмәте буйынса составы:
Көлөндә бик аҙ миҡдарҙа калий һәм күберәк кремний бар. Бөртөктәренән, ғәҙәттә, он тартылмай, ярма сифатында ғына ҡулланыла. Туҡлыҡлы һәм сәләмәк аҙыҡ булып тора. Икмәк кеүек күп һайын ҡулланғанда ла ялҡытмай.

# Тары
## Туҡлыҡлылығы

Тары ярмаһында аҡһым ауырлығынан 11 % алып тора, был юғары күһәткес бойҙайға яҡын. Тары В1, В2, В5 витаминдарына, бигерәк тә РР витаминына бай. Организм өсөн мөһим булған, тимер, фтор, магний, марганец, кремний, баҡыр, кальций, калий, цинк кеүек макро- һәм миктоэлементтар бар.
# Бакса

Бакса — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегарка йылғаһының уң ярына тамағынан 213 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 206 км.

# Бакса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013329
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201332
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Ичежа

Түбәнге Ичежа — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 267 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Түбәнге Ичежа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015426
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001542
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Халкида (Сирия)

Халкида (боронғо кириллица: Χαλΰίς, лат. : Chalcis) — Сүриәнең боронғо ҡалаһы, Итуреяның баш ҡалаһы. Бер фараз буйынса , ул хәҙерге Алеппонан көньяҡ-көнбайышҡа табан яҡынса 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан булған, хәҙерге Киннасрин ҡалаһы районында, икенсеһе — хәҙерге Анджара ҡалаһы урынында.

# Халкида (Сирия)
## Яҙма сығанаҡтары

Халкида Птолемей тарафынан Халкидиканың төп ҡалаһы булараҡ телгә алына (грек. ⒋αΰίΰήή) — Сүриәнең берәмеге.
Страбон Цецилий Басс фетнәһен хуплаған Меннейҙың улы Итуреа Птолемейға ҡараған ҡалалар араһында Халкиданы атай.
Өлкән Плинийҙың «Тәбиғи тарих»ында Халкида Сүриә ҡалаһы булараҡ телгә алына, төбәктең үҙәге Халкидена (лат. Calcidene) тип атала, Плиний уны «Сүриәнең иң уңдырышлы төбәге» тип ҡылыҡһырлай.
Халкида шулай уҡ Пейтингер картаһында Антиохиянан 53 рим миле һәм Бероянан 29 миль алыҫлыҡта урынлашҡан ҡала булараҡ билдәләнгән.

# Халкида (Сирия)
## Тарихы

Буласаҡ Халкида урынында тораҡ пункты бронза быуатында беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыллыҡтар сигендә барлыҡҡа килә, Халкидаға эллин дәүерендә селевкидтар нигеҙ һала. Шул ваҡыттан алып Чалчис Сүриәне парфиялыларҙың, ә һуңыраҡ фарсыларҙың баҫып инеүенән һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән оборона һыҙығы, терәк пункттарының береһе була. Шулай уҡ ҡала, Антиохиянан Евфратҡа тиклем юлда нығытылған нөктә булараҡ та эшләй.
Һуңғы рим осоронда Халкида, күрәһең, сик буйы ҡәлғәһе генә түгел, ә Рим Көнсығышының мәҙәни үҙәктәренең береһе булғандыр. Нәҡ Халкида Сүриә неоплатонизмының иң эре вәкилдәренең береһе булған Ямвлиханың тыуған ере була.
Беҙҙең эраның 540 йылында Халкида Византия биләмәләренә сираттағы баҫып инеүе ваҡытында Хосров Ануширван ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына.
554 йылдың июнендә Халкида янында хассанидтарҙың ғәрәп ғәскәрҙәре менән лахмидтар араһында алыш бара, улар Византияның союздаштары була, һәм һуңғыһы Зассанид Иранды яҡлай; был алышта билдәле ғәрәп хәрби эшмәкәре, Лахмид батшалығы хакимы әл-Мунзир III үлтерелә.
Яҡын Көнсығышты ғәрәптәрҙең баҫып алыуы барышында Халкида 637 йылда византиялылар һәм ғәрәптәр араһында килешеүгә ҡул ҡуйыу урыны була, уға ярашлы византия яғы Сүриәнән халыҡты һәм армияны ҡаршылыҡһыҙ эвакуациялау мөмкинлегенә эйә була.
# Задар университеты

Задар университеты (хорв. Sveučilište u Zadru, лат. Universitas Studiorum Jadertina) — Хорватияның Задар ҡалаһындағы университет. Тәүге университет 1396 йылда нигеҙләнгән, ә хәҙергеһе — 2003 йылда асылған.

# Задар университеты
## Тарихы

Ҡайһы бер мәғлүмәттәргә ярашлы 1396 йылда Задар ҡалаһында доминикандар тарафынан Studium generale тибындағы юғары дини-фәлсәфәүи мәктәп асыла. 1553 йылда был уҡыу йорто Universitas Jadertina (Задар университеты) тип атала башлай һәм фәнни дәрәжәләр биреүгә хоҡуҡ ала . 1806—1807 йылдарҙа, Наполеон осоронда юғары мәктәп лицей тип үҙгәртелә. 1955 йылда бында фәлсәфә факультеты асыла. 2002 йылдың 4 июлендә Хорватия парламенты Задар ҡалаһында университет ойоштороу ҡарарын ҡабул итә. 2003 йылдың 25 мартында университет советының тәүге ултырышы уҙа, бында юғары уҡыу йортоноң уставы раҫлана.

# Задар университеты
## Структураһы

Задар университеты 21 департаменттан (бүлектән) тора:
* Инглистика департаменты
* Археология департаменты
* Библиотековедение департаменты
* Антропология һәм социаль-мәҙәни антропология департаменты
* Франкороманистика департаменты
* География департаменты
* Германистика департаменты
* Тарихи департаменты
* Информация һәм коммуникацион фәндәре департаменты
* Итальянистика департаменты
* Классик филология департаменты
* Хорватистика һәм славистика департаменты
* Сәнғәт тарихы департаменты
* Лингвистика департаменты
* Диңгеҙ эштәре департаменты
* Урта диңгеҙ аквакультураһы департаменты
* Педагогика департаменты
* Фәлсәфә департаменты
* Психология департаменты
* Мәғариф һәм башланғыс белем биреү департаменты
* Социология департаменты
* Иҡтисад департаменты
# Ҡупшы турғай

?Ҡупшы турғай :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Вьюрковые |
| Ырыу: | Ҡупшыҡайҙар |
| Төр: | Ҡупшы турғай |
Латинса исеме :
Carduelis carduelis (Linnaeus, 1758) :
Ҡупшы турғайҙар ареалы :
Ҡупшы турғай      летом      весь год Аҡ башлы ҡупшы турғай      летом      весь год :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179226 |
Ҡупшы турғай (Щегол )- Европала, Азияның көньяғында һәм Төньяҡ Африкала йәшәй торған, аҡ, ҡара, көрән-ҡыҙыл, аҡһыл-көрән һәм һары төҫтәр ҡатыш ала булған һайраусы турғай

# Ҡупшы турғай
## Ҡылыҡһырлама

Ҡупшыҡай, ала турғай, көйәҙ турғай. Турғай ҙурлыҡ. Дегәнәк араларында күмәкләшеп йөрөйҙәр, һайраған саҡта ян-яғына борғолана. Түбәһе, ҡанаттары, ҡойроғо ҡара, аҡ таптары бар. Арҡаһы, түшенең ике яғы, ҡанаттарының уртаһы асыҡ һарғылт көрән. Суҡышы тирәләп сағыу ҡыҙыл тап бар. Сикәләре, түше, ҡорһағы аҡ. Башҡа ҡоштар менән бутап булмай.

# Ҡупшы турғай
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «пит-лили-пит». Сырылдап һайрай.

# Ҡупшы турғай
## Йәшәйеше

Һирәк ағаслы урмандарҙа, ауыл һәм ҡалаларҙағы ағастарҙа йәшәй. Үлән орлоҡтары, бөжәктәр менән туйына. Йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йәшәй. Киң генә таралған. Ояһын ағастарҙа ҡора. Ҡыҙыл көрән таплы 4—5 бөртөк зәңгәр йомортҡаһы була.
# Мескита

Мескита (исп. mezquita, һүҙмә-һүҙ «мәсет»), Мәскитә— рим-католик соборы (элекке мәсет). Испанияның Әл-Әндәлүстәге Кордова ҡалаһында урынлаша. Урта быуаттарҙа донъяла ҙурлығы буйынса икенсе урында булған мәсет (Өмәүиҙәр мәсетенән һуң). Был Өмәүиҙәр династияһының иң һоҡланғыс ҡомартҡыһы. Мосолман архитектураһы Мавритан стиленең иң бейек нөктәһе.

# Мескита
## Тарих

785 йылда Кордовала төҙөлә башланған Бөйөк мәсет (хәҙер Мескита булараҡ билдәле) Пиреней ярымутрауында һәм Төньяҡ Африкала ислам архитектураһының башланғысын күрһәткән. Гранадалағы күркәм Әл-Хәмрә ҡәлғәһе төҙөлгәндә, мавритан архитектураһы үҙенең иң бейек нөктәһенә күтәрелгән.
Реконкистанан һуң католик сиркәүе итеп үҙгәртелә, ә ҡайһы бер интерьер деталдәре, арка һәм колонналар кеүек, византия стилистик деталдәренә алмаштырып була.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Саклинг-Сос

Саклинг-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лепля йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Саклинг-Сос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023690
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302369
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мол

Мол - башҡорттарҙың Ғәйнә ҡәбиләһенә ҡараған ырыу.

# Мол
## Аралар

ар, бай, бисер, истәк, ишбулат, казанбай, ҡусҡар, ҡыпсаҡ, кәрий, максәй, мышар, мурашей, мәмәт, нуҡшы, сабир, саҡай, сараш-баш, сирмеш, собханғол, сыбар йыйын, таймас, тараз, тау-баш, тимган, турғай, усай, шабай, эскәре йыйын, әйзүәк, әрәмәс.
# Сивас (фильм)

Сивас (төр. Sivas) — 2014 йылғы төрөк фильмы.

# Сивас (фильм)
## Сюжет

Төп герой — 11 йәшлек Аслан исемле малай. Бер көн ул Сивас кличкалы этте таба. Сивас эт көрәштәрендә ҡатнаша, әммә ауыр йәрәхәт алып еңелә. Сивастың хужалары, ул барыбер үлә тип, уны ташлайҙар. Эттең иҫән икәнен күреп Аслан этте ҡотҡара. Аслан Сивасты алып ҡайта, әммә яҙмыш уларға яңы һынау әҙерләй.

# Сивас (фильм)
## Тәнҡит

Фильм Төркиәнән Оскар, өсөн ебәрелгән, әммә шорлистка инмәгән. Шулай уҡ «Алтын глобус» премияһына тәҡдим ителә.
«Сивас» данлыҡлы Мәскәү халыҡ-ара кинофестивале, Абу-Даби кинофестивале, шулай уҡ төрөк кинофестивалендә ҡатнаша.

# Сивас (фильм)
## Тәнҡит
### Наградалар

* Венеция кинофестивалендә «Иң яҡшы ирҙәр роле» номинацияһында премия, шулай уҡ махсус жюри призы
# Кесе Сосновка

Кесе Сосновка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Латрык йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Сосновка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000851
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Еңеүҙең 40 йыллығы проспекты

Еңеүҙең 40 йыллығы проспекты — Дондағы Ростов ҡалаһы проспекттарының береһе.

# Еңеүҙең 40 йыллығы проспекты
## Географияһы

Пролетар районының Александровка биҫтәһендә урынлашҡан һәм уның төп транспорт магистрале. Черевичкин һәм Сарьян урамдарының ҡушылған урынында башлана, күп өлөшөндә көнсығыш йүнәлештә бара, биҫтәнең аҙағында төньяҡ-көнсығышҡа борола һәм артабан Кобяков йырынына ауышҡанда, М4 менән тамамланып, төньяҡҡа ҡарай йүнәлеш ала.
Йорттар һаны көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай арта.

# Еңеүҙең 40 йыллығы проспекты
## Транспорт

Проспект райондың ғына түгел, ҡаланың да төп транспорт артерияһы, ул транспортты өлкәнең төп автомобилдәр магистраленә генә түгел, шулай уҡ Дон йылғаһының һул ярының рекреацион зонаһына һәм Аҡсайға сығыуҙы тәьмин итә. Проспекттың күпселек өлөшө буйлап 54-се, 70-се, 80-се маршрут автобустары, 22-се маршрут троллейбусы һәм байтаҡ маршрут таксиҙары йөрөй.

# Еңеүҙең 40 йыллығы проспекты
## Тарихы

Проспект Александровка биҫтәһе Дондағы Ростовҡа ҡушылғандан һуң 1961 йылда формалаша башлай. Проспектты элекке Аҡсайға булған юлдың трассаһы буйлап станицаның төньяҡ ситенән һалалар. Хәҙерге көнгә тиклем проспекттың йоп (көньяҡ) яғында әҙ ҡатлы шәхси йорттар, ә таҡ яғында күп ҡатлы күп фатирлы йорттар өҫтөнлөк итә. 1985 йылға тиклем проспект «Аҡсай урамы» тип аталған. 80-се йылдар аҙағына тиклем проспекттың көнсығыш осондағы көньяҡ яғы буйлап төҙөлөштәр («Геофизика» ҡасабаһы), проспект үҙе Ростов территорияһына инһә лә. административ рәүештә Аҡсай ҡалаһына ҡарай.
1985 йылда проспекттың исемен үҙгәртеү менән бергә уның осонда Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 40 йыллығы иҫтәлегенә билдә ҡуйыла. 2000 йылдарҙа авария хәлендә булыуы менән бәйле билдә һүтеп алына.
# Даниловка (Чет ҡушылдығы)

Даниловка (Аргутат) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Четь йылғаһының һул ярына тамағынан 350 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Даниловка (Чет ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019580
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201958
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Россошь (Цимлянское ҡушылдығы)

Россошь — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянское, зал. Цимлянский һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Россошь (Цимлянское ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300912107000010271
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001027
* Бассейн коды — 05.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Футбол клубы

Футбол клубы — футбол буйынса ярыштарҙа ҡатнашҡан спорт ойошмаһы. Спортсы-футболсыларҙан тыш, клуб составына тренер һәм уның ярҙамсылары, клуб менеджерҙары, табиптар һәм башҡа хеҙмәтләндереүсе персонал инә. Төп команда егерме һәм унан күберәк уйынсынан тора.
Бер клубҡа төрлө дивизиондарҙа сығыш яһаусы бер нисә команда, үҫмерҙәр командаһы, спорт мәктәптәре, стадион һәм күнекмәләр базаһы ҡарай ала.

# Футбол клубы
## Рәсәйҙә

Рәсәйҙә һәр спорт клубының эшмәкәрлеге «Рәсәй федерацияһында физик культура һәм спорт Тураһындағы федераль закон менән көйләнә. Спорт клубтарын юридик һәм физик шәхестәр ойоштора ала. Шул уҡ ваҡытта клубтарға төрлө кимәлдәге башҡарма власть органдары ярҙам күрһәтә ала:
* Спорт ҡоролмаларын һәм башҡа спорт объекттарын төҙөү, реконструкциялау, ремонтлау;
* Рәсәй Федерацияһы йәки Рәсәй Федерацияһы субъекттары милке булған биналар, биналар, ҡоролмалар, бушлай ҡулланыуға йәки оҙайлы ваҡытҡа ҡуртымға тапшырыу;
* (спорт инвентары һәм ҡорамалдар менән тәьмин итеү);
* Федераль башҡарма власть органдарының норматив хоҡуҡи акттары, Рәсәй Федерацияһы субъекттары дәүләт власы органдарының норматив хоҡуҡ акттары йәки муниципаль хоҡуҡи акттар менән билдәләнгән тәртиптә һәм осраҡтарҙа башҡа ярҙам күрһәтеү.

# Футбол клубы
## Ҡарағыҙ. Шулай уҡ

* Донъяның иң бай футбол клубтары
# Ҡыҙыл-Таш (йылға)

Ҡыҙыл-Таш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының уң ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ҡыҙыл-Таш (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005650
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100565
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1