yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Симоненко Владимир Борисович

Симоненко Владимир Борисович (25 август 1948 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, хәрби-ялан терапияһы өлкәһендә белгес, медицина хеҙмәтенең генерал-майоры (1995), Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (2005), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).

# Симоненко Владимир Борисович
## Биографияһы

1948 йылдың 25 авгусында Ленинград ҡалаһында тыуған.
1972 йылда С.М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһын ҡыҙыл дипломға тамалай.
1972 йылдан 1973 йылға тиклем армияла хеҙмәт итә, Балтик флотының ғәскәри частарында медицина хеҙмәте начальнигы.
1973 йылдан алып 1989 йылға тиклем — С.М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияла эшләй, унда хәрби-диңгеҙ һәм госпиталь терапияһы кафедраһы янында адъюнкттан алып хәрби-диңгеҙ һәм госпиталь терапияһы кафедраһының өлкән уҡытыусыһы булып эшләй.
1976 йылда кандидатлыҡ, ә 1987 йылда — докторлылыҡ диссертацияларын яҡлай.
1989 йылдан 1994 йылға тиклем — П.В. Мандрык Үҙәк хәрби клиник госпиталдең баш терапевты — СССР Оборона министрлығының баш терапевты урынбаҫары.
1994 йылдан 2012 йылға тиклем — П. В. Мандрык исемендәге Үҙәк хәрби клиник госпиталь начальнигы, 2012 йылдан 2014 йылға тиклем — П.В. Мандрык исемендәге Медицина уҡыу-ғилми үҙәгенең начальнигы
1995 йылдан — терапия кафедраһы профессоры, Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының табиптарҙың белемен камиллаштырыу буйынса Дәүләт институтында терапия буйынса табиптарҙың белемен камиллаштырыу кафедраһы начальнигы (хәрби-диңгеҙ терапия курсы менән) (2003—2011).
1998 йылдан алып — Хәрби-диңгеҙ флотының баш терапевты-консультанты, 2003 йылдан 2008 йылға тиклем — РФ Оборона министрлығының баш кардиологы.
1999 йылда — Рәсәй ракета һәм артиллерия фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
2005 йылда — Рәсәй медицина фәндәре акаедмияһының ағза-корреспонденты булып һайлана.
2014 йылда — Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (Рәсәй Фәндәр академияһына Рәсәй медицина фәндәре академияһының һәм Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының берләшеүе сиктәрендә).
2015 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — С.М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһы филиалында ашығыс тороштар терапияһы кафедраһы профессоры

# Симоненко Владимир Борисович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: хәрби һәм көндәлек эшмәкәрлек шарттарында яраланған һәм ауырыған кешеләргә ярҙамдың рациональ формаларын күрһәтеүҙе практикаға индереү һәм фәнни нигеҙләү .
Хәрби ваҡыттарҙа организмға зыянлы факторҙарҙың тәьҫир итеүе менән бәйле сирҙәрҙең патогенезын һәм клиникаһын өйрәнеүҙе алып бара.
675 фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 32 монографи авторы.
Уның етәкселегендә 38 кандидатлыҡ һәм 14 докторлыҡ диссертациялары яҡлана.
«Клиническая медицина» журналының баш мөхәррире, «Сердце», «Сердечная недостаточность», «Клиническая геронтология», «Военно-медицинский журнал» журналдарының мөхәррирәт коллегияһы ағзаһы

# Симоненко Владимир Борисович
## Наградалары

* IV дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены (2008)
* Почет ордены (2001)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (1994)
* РФ МО награда ҡоралы (1996)
# Әбдей Абдуллов

Әбдей Абдуллов — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы. Мулла.

# Әбдей Абдуллов
## Биографияһы

Әбдей Абдуллов сығышы менән Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы Елпачиха (Үдик) ауылы башҡорттарынан.
1773 йылдың көҙөндә-ҡышында Әҙел Әшмәнев, Батырҡай Иткинин һәм Сәйфулла Сәйҙәшев менән берлектә Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында хәрәкәт иткән баш күтәреүселәрҙең етәкселәренең береһе була.
1773 йылдың 14 декабрендә, Уҫы даруғаһының башҡорт старшиналары, йөҙбаштары һәм рядовой общинниктар төркөмө составында, Әбдей Абдуллов Емельян Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ихтилал үҙәктәренең береһе булған Чесноковкаға килә. И. Н. Зарубин (Чика) Әбдей Абдулловҡа «пугачёв полковнигы» чинын бирә һәм кире Уҫы даруғаһына ҡайтара.
1773 йылдың декабренең икенсе яртыһынан Әбдей Абдуллов, Әҙел Әшмәнев, Батырҡай Иткинин һәм Сәйфулла Сәйҙәшевтең отрядтары Уҫы ҡалаһы янын, Сарапул һәм Каракулино һарай ауылдарын, Юговский ҡаҙна, Аннинский, Рождественский, Башап, Шермяитский һәм башҡа заводтарҙы баҫып алалар. 1773 йылдың декабрь аҙағында ихтилалсыларҙың отрядтары Уҫы ҡалаһы янында туплана. Баш күтәреүселәр Көңгөр һәм Соликамск ҡалаларына, ә унан һуң Ҡазанға юлланырға ниәтләйҙәр. Әбдей Абдулловтың отряды Кама йылғаһы буйлап Көңгөргә барып Батырҡай Иткининдең отрядына ҡушылыпға тейеш була. Әбдей Абдуллов Башҡултай һәм Белявский ауылдарын, Көньяҡ Кама заводын баҫып ала. Үрге Мулла ауылында завод идарасылары 1700 кешенән торған каратель командаһын йыйырға ирешә. Әбдей Абдулов каратель отрядының етәксеһе һәм сәнәғәтсе Исмәғил Тасимов менән осраша. Һөҙөмтәлә Әбдей Абдулов алышҡа инмәйенсә, Уҫы ҡалаһы яғына сигенә.
1774 йылдың февраль—мартында тау заводтарында, Кама буйындағы башҡорт һәм рус тораҡ пункттарында ихтилал яғындағыларҙы мобилизациялай. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Һыбыҙғы (хикәйә)

Һыбыҙғы — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылдың 29 авгусында «Новое время» гәзитенең 4130-сы һанында «Ан. Чехов» ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.

# Һыбыҙғы (хикәйә)
## Баҫмалар

«Һыбыҙғы» хикәйәһе 1888 йылда А. Ф. Маркс сығарған «Рассказы» йыйынтығына индерелә.
Чехов тере саҡта хикәйә венгр, словак, француз һәм чех телдәренә тәржемә ителә.

# Һыбыҙғы (хикәйә)
## Тәнҡит

Тәнҡитсе И. Л. Леонтьев хикәйә менән бик ныҡ һоҡлана, үҙенең яҙылмай ҡалған бер хикәйәһен иҫкә алып: «...Әгәр Чехов яҙһа, унан бына тигән «Ведьма» һәм «Свирель» хикәйәләре кеүек нәфис гәүһәр килеп сыҡҡан булыр ине» - ти.
К. К. Арсеньев «Һыбыҙғы» («Свирель») хикәйәһен Чехов әҫәрҙәре араһындағы «яҡшы» хикәйәләр иҫәбенә индерә.
П. Краснов «Свирель» тураһында былай тип яҙа: «Йәмғиәттәге әҙәпһеҙлек дөйөм урыҫ хәйерселеге, уның юҡҡа сығыуы менән тәрәнәйә. «Һыбыҙғы (Свирель)» хикәйәһендәге Лука Бедный беҙҙе тирә -яҡты урап алған ысынбарлыҡтың вағайыуына ышаныуын белдерә». Хикәйә тураһындағы фекерҙәрен тәнҡитсе А. А. Александров, Г. Качерец, Е. Ляцкий һәм башҡалар ҙа яҙа.

# Һыбыҙғы (хикәйә)
## Персонаждар

* Мелитон Шишкин, Дементьев утары приказчигы.
* Лука Бедный, һыбыҙғыла уйнаусы көтөүсе.

# Һыбыҙғы (хикәйә)
## Сюжет

Бер ваҡыт Дементьев утарының приказчигы Мелитон Шишкин этен эйәртеп урманда һунар иткән. Ул урман ситенә сыҡҡанда һыбыҙғыла уйнаған көтөүсе Лука Бедныйҙы осрата. Көтөүсе менән приказчик һауа торошо тураһында, элек һунарға йөрөгәндәре тураһында иҫтәренә төшөрөп һөйләшеп торалар. Уларҙың уйынса, хәҙер бөтә нимә лә насарыраҡ — балыҡ та элеккесә шәп түгел, йыртҡыс хайуандар, һунар ҡоштары ла юҡҡа сыҡҡан тигәндәй, йылғалар ҙа һайыҡҡан, урмандар ҙа ҡырҡылып бөтөп бара. Уларҙың икеһе лә ярлы йәшәй. Приказчик ғаиләһендә һигеҙ бала, ҡатыны һәм әсәһе бар, ә эш хаҡы айына бары ун һум ғына. Ярлылыҡтан уның ҡатыны «шайтанға оҡшаған», ә үҙе эсә башлаған. Приказчикҡа көтөүсе : «Йәл, туған! Эй, хоҙайым, шул тиклем йәл! Ер, урман, күк йөҙө… төрлө йән эйәһе — барыһы ла бит тормош өсөн барлыҡҡа килгән, ҡулайланған, барыһы ла аҡыл менән барлыҡҡа килтерелгән. Ә шуларҙың барыһы ла бер тин көмөш тә тормай. Ә иң йәл булғаны-кеше».
Ямғыр яуа башлағас, әңгәмәселәр һаубуллаша һәм приказчик үҙ юлы менән китә. Китеп барған сағында Мелитон Шишкин көтөүсенең һыбыҙғыла күкте, ерҙе, ҡояшты, урманды һәм үҙенең этен йәлләп һаман уйнағанын ишетеп бара.
# Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы

Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы — Рәсәй электроэнергетика объекты. Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районының үҙәге Стәрлебаш ауылында урынлашҡан. 2020 йылда асылған.

# Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы
## Географик урынлашыуы

«Стәрлебаш» ҡояш электр станцияһы Стәрлебаш ауылының көньяғында, Стәрлебаш — Хәлекәй трассаһы буйында урынлашҡан.

# Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы
## Тарихы

2014 йылдың мартынан был эшкә Рәсәйҙә ҡояш энергетикаһын үҫтереү өсөн төҙөлгән «Солар Системс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ҡушылды. «Солар Системс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ағымдағы йылдан Стәрлебаш районында ҡояш электр станцияһын (СЭС) төҙөй башлай. Бының өсөн Стәрлебаш подстанцияһы артында урынлашҡан ер участкаһы һайлап алынды.
Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы ҡеүәте 25 МВт. Был станция тирә-яҡ райондарҙы, хатта Стәрлетамаҡ ҡалаһын да электр менән тәьмин итә аласаҡ. Проект буйынса инвестиция күләме 3,4 млрд. һум тәшкил итә.
Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы ҡояш нурҙары энергияһын 1365 махсус терәк конструкцияларҙа ҡоролған монокремний фотоэлектр модулдәр ярҙамында электр тогына әйләндерә. Ҡояш электр станцияһын 27 октябрҙә Өфөлә ХХ Рәсәй энергетика форумы һәм ХХVI «Урал энергетикаһы» махсуслашҡан күргәҙмәһе сиктәрендә тантаналы рәүештә телекүпер форматында Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте етәксеһе Александр Сидякин асты. Электр станцияны эксплуатациялау өсөн эш урындары булдырылған. Дөйөм алғанда бында районда йәшәүселәр эшләй.
# Аҡ мәсет (Силәбе)

Аҡ мәсет (рус. Белая мечеть, Силәбе ҡалаһының 129-сы йәмиғ мәсете) — Силәбе ҡалаһының Үҙәк районында урынлашҡан мәсет. Ул 1890—1899 йылдарҙа төҙөлә. Елькин урамы, 16 адресы буйынса урынлашҡан. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Аҡ мәсет (Силәбе)
## Тарихы

1863—1894 йылдарҙа Силәбелә мосолмандар һаны яҡынса 5 тапҡырға артҡан. Был Азия урамында (хәҙер Елькин урамы) компактлы йәшәгән башҡорттарҙың һәм татарҙарҙың һаны артыуы иҫәбенә булған. Шуға бәйле мулланы тәғәйенләү һәм ҡалала мәсет төҙөү мәсьәләһе тыуған. 1883 йылдың 30 мартында мосолмандар М. М. Сәлимовты имам итеп һайлай, ә 1884 йылдың 30 апрелендә диндарҙар Йәмиғ мәсетен төҙөргә рөхсәт һорап мөрәжәғәт итә. Силәбе полиция идаралығы губерна идаралығына планды ҡарауға тапшырмайынса һәм мосолмандар төҙөлөшкә ер участкаһы бүлеүгә өлгәшмәйенсә төҙөлөш эштәренең рөхсәт ителмәүе хаҡында иғлан иткән. Силәбе эшҡыуары Закир Ғәлиев ҡала думаһы ойошторған махсус комиссиянан рөхсәт алғандан һуң 1890 йылда башланған мәсет төҙөлөшөнә Азия урамында үҙ участкаһын биргән. 1894—1896 йылдарҙа диндарҙар ваҡытлыса төҙөлгән ағас мәсеттә намаҙ уҡый.
Төҙөлөш 1899 йылда тамамлана. Беренсе мәзин итеп Исхаҡ Хөсәйенов һайлана. Мәсет эргәһендә мәктәп өсөн өс бина ҡалҡып сыға. Һуңыраҡ уларҙа мәҙрәсә урынлаша. 1906 йылда мәсет эргәһендә китапхана асыла (хәҙерге Шәйехзада Бабич исемендәге башҡорт һәм татар әҙәбиәте китапханаһы).
Октябрь революцияһынан һуң мәсет дәүләт милке тип иғлан ителә. Уны теркәлгән мосолмандар ойошмаһына ваҡытлыса ҡулланыуға тапшырғандар. Диндарҙар совет власы менән мөнәсәбәттәр булдырырға маташа. 1922 йылда Силәбе губерна асығыусыларға ярҙам итеү мосолман комиссияһы ойошторола. Шул уҡ йылдың 25 мартында улар тарафынан «Аслыҡ мәжбүр итте» хәйриә спектакле менән сығыш яһай. Имам-ахун Сәлимйән Урманов асығыусыларға ярҙамға аҡса йыйырға саҡыра. Байтаҡ аҡса йыйыла. Әммә 1924 йылда Урманов 4 йылға хөкөм ителә, сөнки ул зәҡәт рәүешендә алынған һалымдарҙы түләмәгән. Аҡ мәсет Силәбелә дингә ҡаршы пропаганда үҙәктәренең береһенә әүерелгән. 1928 йылда мулла Исмәғилев вазифаһынан бушатыла. Мәсетте ябыу тураһында мәсьәлә йышыраҡ күтәрелә башлай.
1930 йылдың 21 февралендә мәсет ябылыуы раҫлана. Мосолмандар ойошмаһы үҙ-үҙен таратыу тураһында ҡарар ҡабул итә. Бина «нацмендар клубына» тапшырылған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында мәсеттә Өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейы, Башҡорт һәм татар әҙәбиәте китапханаһы фондтары урынлашҡан. 1980 йылдар уртаһына тиклем мәсет бинаһы хужалыҡ ихтыяждары өсөн ҡулланылған. Уны тейешле кимәлдә тәрбиәләмәгәндәр, һөҙөмтәлә көмбәҙе һәм манараһының ҡайһы бер өлөштәре емерелгән. Әммә һуңынан бина Өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейына тапшырыла, мәсеттең тәүге ҡиәфәте тергеҙелә. Унда Көньяҡ Урал халыҡтары музейы бинаһын урынлаштырыу планлаштырылған.
1988 йылдың 16 авгусында ҡала башҡарма комитеты мосолман ойошмаһын теркәүҙе һорап мөрәжәғәт итә. 1989 йылдың яҙында мәсет бинаһы мосолмандарға кире ҡайтарыла. Мәсеттең имамы — Бирдәүә Заһретдинов була.
2005 йылда Ринат хәҙрәт Раев мәсеттең баш имам-хатибы итеп һайлана.
# Бойондороҡһоҙлоҡ буйынса Македония референдумы (1991)

Бойондороҡһоҙлоҡ буйынса Македония референдумы 1991 йылдың 8 сентябрендә Югославия социалистик федератив республикаһынан Македонияның бойондороҡһоҙ булыуын иғлан ителеүен хуплау өсөн үткәрелә. Һайлаусыларҙың күпселеге, һайлауға килгәндәрҙең 76%-ы, бойондороҡһоҙлоҡ өсөн тауыш бирә (96,4 %).
Эре милли диаспоралар йәшәгән АҠШ, Канада һәм Австралияла алдан тауыш биреүҙәр үткәрелә. Македонияның бөтә сәйәси лидерҙары тауыш биреүгә саҡыра. Шуға ҡарамаҫтан албан милләтенән булғандар, үҙҙәрен ҡыйырһытылған аҙ һанлы халыҡ тип иҫәпләп, референдумға бойкот иғлан итә.

# Бойондороҡһоҙлоҡ буйынса Македония референдумы (1991)
## Һөҙөмтәләр

1991 йылдың 8 сентябрендә, тауыш биреү көнөндә кис менән, Македонияның баш ҡалаһы Скопьеның Иосип Броз Тито майҙанында (хәҙер площадь Македонии (англ.) референдумдың һайлау комиссияһы рәйесе тәүге һөҙөмтәләрҙе иғлан итә һәм Македонияның бойондороҡһоҙлоҡ өсөн тауыш биреүен белдерә. Президент Киро Глигоров граждандарҙы азат, мөстәҡил һәм бойондороҡһоҙ Македония менән ҡотлап сығыш яһай.
# Нестерова (йылға)

Нестерова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/174/33 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Нестерова (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031970
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203197
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алдар (фольклор персонажы)

Алдар («алдаҡсы» һүҙенән) — башҡорт фольклоры персонажы, көнкүреш әкиәттәре геройы.

# Алдар (фольклор персонажы)
## Ҡылыҡһырлама

Башҡорт әкиәттәренең персонажы Алдар «Алдар менән Ямар», «Алдар менән сәсән», «Пеләш Алдар һәм муллалар», «Алдар һәм Зөһрә» һәм башҡа башҡорт халыҡ әкиәттәрендә осрай.
Зирәк Алдар образы — алдаҡсы, хәйләкәр һәм йылғырҙарҙың йыйылма образы ул.
Алдар — үҙендә халыҡ аҡылын туплаусы ла. Алдар образы наҙанлыҡты, һаранлыҡты сағылдырыусы образдарға ҡапма-ҡаршы ҡуйыла.
Башҡорт әкиәттәрендә Алдар хан, мулла йәки һатыусы менән осраша. Ғәҙәттә, бындай осрашыуҙар уларҙың Алдарҙан алданыуы менән тамамлана. Алдар йә кешенең атын урлап, хәйлә тоғо артынан өйөнә ҡайтып китә, йә, йәнәһе лә, кәкре ҡайынды терәп торорға ҡушып, ҡасып китә, шул рәүешле язанан ҡасып ҡала («Хан менән Алдар», «Алдар менән һатыусы малайҙары», «Алдар менән шайтан» һәм башҡа башҡорт халыҡ әкиәттәре).
Алдар хәрәкәт иткән әкиәттәр өсөн афористик һығымтаһы булған тамамланыу хас.
Алдар персонажы башҡа төрки телле халыҡтар әкиәтендә лә популярлыҡ яулаған (ҡаҙаҡтарҙың «Алдар Косе тураһында әкиәттәре», осетиндарҙың «Алдар һәм көтөүсе» һәм башҡалар). Башҡорт әкиәттәрендә Алдар образына таҙ образы яҡын тора. Рус халыҡ әкиәттәрендә лә Алдарға оҡшаған образ бар, әммә уның исеме аталмай, бары йылғыр һәм зирәк крәҫтиән тип алына.
# Юнейяга

Юнейяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Юнейяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056404
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005640
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәфәровтар

Сәфәровтар — башҡорт дворяндары нәҫеле. Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы) Шәмшәҙе улусының Мәскәү ауылы башҡорттарынан.

# Сәфәровтар
## Дөйөм характеристика

Сәфәровтар нәҫелен башлап ебәреүсе Йәғәфәр Сәфәров була. Уның улы Әбделвәхит Йәғәфәр улы Сәфәров (1764—1848) Башҡорт-мишәр ғәскәрендә йорт старшинаһы булып хеҙмәт итә. Уның улдары:
* Әбделхәким Әбделвәхит улы Сәфәров (1795—1857) — поход старшинаһы. Улдары — Әхмәҙей, Әбделзаһир, Әбделғәлим, Юныс.
* Әбделбасир Әбделвәхит улы Сәфәров (1800—1839) — зауряд‑яҫауыл (1824). 1814 йылдан Башҡорт-мишәр ғәскәрендә хеҙмәт итә. 1828 йылдан йорт старшинаһы була. 1832—1839 йылдарҙа 10-сы башҡорт кантоны башлығы вазифаһын үтәй. 1832 йылда Ырымбур хәрби губернаторы В. А. Перовскийҙан рәхмәт ала.
* Әбделнасир Әбделвәхит улы Сәфәров (1808—1850). Писарь булып хеҙмәт итә. 1847 йылда шәхси хеҙмәттәре өсөн йөкләмәләрҙән азат ителә. Улы — Әбделғәзиз.
* Әбделъяппар Әбделвәхит ул Сәфәров (1808—?). Улы — Абдрахман.
* Әбделмөсәүир Әбделвәхит улы Сәфәров (1810—?) — зауряд‑хорунжий. 1839—1840 йылдарҙағы Хиуа походында ҡатнашҡан. 1847 йылда йөкләмәләрҙән азат ителә. Улы — Әбделғафар.
Әбделбасир Сәфәровтың улдары:
* Әбделхаҡ Әбделбасир улы Сәфәров (1820—?) — зауряд‑хорунжий.
* Абдулла
* Ғатаулла
* Сибәғәтулла.
Сәфәровтарҙың нәҫеле XIX быуаттың 2‑се яртыһында Өфө губернаһының дворян нәҫел тарихы китабына яҙылған.
# Окситан теле

Окситан теле.
Окситан теле — Францияның көньяҡ-көнсығышында, күрше Испания һәм Италия райондарында йәшәгән ерле халыҡ теле.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
{{|ca}}
# Темнокса

Темнокса — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двинская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Темнокса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004774
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000477
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Астахов Фёдор Алексеевич

Астахов Федор Алексеевич (27 ғинуар (8 февраль) 1892 йыл — 9 октябрь 1966 йыл, Мәскәү) — совет хәрби начальнигы, авиация маршалы (1944).

# Астахов Фёдор Алексеевич
## Йәшлеге

Фёдор Алексее́вич Аста́хов 1892 йылдың 27 ғинуарында (8 февраль) Тула губернаһы Кашир өйәҙе (хәҙер Мәскәү өлкәһенең Кашир районы) Ледовые Выселки ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1910 йылда Каширҙа реаль училище тамамлай һәм Мәскәү предприятиеларында эшләй. 1913 йылда Рәсәй армияһына саҡырыла, һауала осоу ротаһында хеҙмәт итә. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. 1915 йылда — 3-сө Мәскәү прапорщиктар мәктәбен 1916 йылда Севастополь хәрби авиация мәктәбен тамамлай. Астахов мәктәптә инструктор итеп ҡалдырыла һәм унда 1918 йылға тиклем хеҙмәт итә, прапорщик була.

# Астахов Фёдор Алексеевич
## Граждандар һуғышы

Ҡыҙыл армияла 1918 йылдан. Граждандар һуғышын Көнсығыш фронтта үтә, А. В. Колчак армияһына, Алыҫ Көнсығышта япон интервенттарына һәм күп һанлы аҡ формированиеларға ҡаршы һуғыша. 1918 йылдан 5-се армияла, 1-се Тула һәм 1-се Калуга авиагруппаларында подразделениелар менән командалыҡ итә, 1919 йылда авиаотряд командиры һәм Көнсығыш фронттың 1-се Себер авиация төркөмөнөң авиация начальнигы була. 1920 йылдан — Себер авиацияһы, авиация һәм 5-се һауала осоу армияһы начальнигы ярҙамсыһы.
# Мәхәтхир Мөхәмәт

Мәхәтхир Мөхәмәт (джави; 10 июль 1925 йыл) — Малайзияның дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, 1981—2003 йылдарҙа һәм 2018—2020 йылдарҙа Малайзия премьер-министры.

# Мәхәтхир Мөхәмәт
## Биографияһы

Мәхәтхир 1925 йылдың 10 июлендә Британ Малайяһының Алор-Сетар ҡалаһында мәктәп уҡытыусыһы Мөхәмәт бин Искәндәр ғаиләһендә тыуған. Белеме буйынса табип: 1953 йылда Сингапурҙағы Малайя университетының медицина факультетын тамамлай. Медицина практикаһын алып бара.
1946 йылда яңы ғына нигеҙләнгән Берләшкән малай милли ойошмаһы (БММО) составына инә. 1964 йылда БММО-нан ил парламенты ағзаһы булып китә. 1969 йылда Малайзия премьер-министры Абдул Рахмандың сәйәсәтен тәнҡитләгәне өсөн БММО составынан сығарыла. «Малай дилеммаһы» китабын яҙа, ул сыҡҡандан мәлдән үк илә тыйылған була.
1972 йылда, Хөсәйен Абдул Разак премьер-министр булғанда, БММО-ла ағзалығы тергеҙелә һәм бер йылдан һуң Мәхәтхир Мөхәмәт сенатор итеп тәғәйенләнә. 1976—1981 йылдарҙа — премьер-министрҙың урынбаҫары. 1981—2003 йылдарҙа БММО президенты һәм Малайзия премьер-министры.
2008 йылдың 19 майында, премьер-министр Абдулла Әхмәт Бадавиға йоғонто яһау һәм уны вазифаһын урынбаҫары Нәжип Разак файҙаһына ташлап китеүен мәжбүр итеү ниәте менән БММО-нан сығыуын белдерә. Партияға Нәжип Разак премьер-министр вазифаһын биләй башлағас ҡайта.

# Мәхәтхир Мөхәмәт
## Биографияһы
### Дәүләт эшмәкәрлеге

Мәхәтхир Мөхәмәт осоронда Малайзия насар үҫешкән аграр иҡтисадлы илдән "азия юлбарыҫтары"ның береһенә әүерелә. Көнбайыш хазиналарына ҡаршы итеп «азия хазиналарын» пропогандалай. Халыҡ-ара Ҡушылмау хәрәкәтен етәкләй.
Малайзияны 2020 йылға ҡарата индустриаль үҫешкән дәүләткә әйләндереүҙе маҡсат итеп ҡуйған «Кәүҙәләнеш 2020» концепцияһының авторы. Мәхәтхир Мөхәмәттең ҙур ҡаҙаныштары иҫәбенә 1998 йылғы финанс көрсөгөнән үҙ көстәренә нигеҙләнеп сығыу булып тора.
# Голубков Николай Николаевич

Голубков Николай Николаевич (25 апрель 1920 йыл — 9 август 1945 йыл) — СССР Хәрби-Диңгеҙ флотының совет-япон һуғышында һәләк булған яугире. Йөҙөүсе зенит батареяһының отделение командиры, 1-се статья старшинаһы. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

# Голубков Николай Николаевич
## Биографияһы

Николай Николаевич Голубков 1920 йылдың 25 апрелендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы) Дмитриевка ауылында тыуған.
Урта белем алған, Абдуллино станцияһында «Заготзерно» контораһында эшләгән. 1940 йылда Николай Голубков СССР Хәрби-Диңгеҙ флотына хеҙмәткә саҡырыла. Уҡыу отрядынан һуң алыҫлыҡты үлсәүсе, Амур хәрби флотилияһы 67-се айырым артиллерия дивизионының радистар отделениеһы командиры, отделение командиры, һуңынан шул уҡ флотилияның «ПВО-1232» йөҙөүсе зенит батареяһы комендор-зенитсылар отделениеһының командиры булып хеҙмәт итә. Совет-япон һуғышында батырлыҡ күрһәтә.
1945 йылдың 9 авгусында Фуюань ҡалаһына десант барышында Голубковтың отделениеһы дзоттарҙа һәм ҡала биналарында урынлашып алған дошмандың көслө ҡаршылығына тап була. Голубков беренсе булып дошман дзотына барып инә һәм унда булғандарға гранаталар ташлай, әммә үҙе лә үлемесле яралана СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 14 сентябрендәге Указы менән 1-се статья старшинаһы Николай Голубков үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була. Шулай уҡ Ленин ордены һәм I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. Карап экипажы исемлегенә мәңгелеккә индерелә.
# Медвежья (Берёзовка ҡушылдығы)

Медвежья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Медвежья (Берёзовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200028235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202823
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2