yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Маликов Рөстәм Илкәм улы

Маликов Рөстәм Илкәм улы (2 апрель 1959 — СССР һәм Рәсәй иҡтисадсыһы һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2007) һәм профессор (2008). Башҡортостандың атҡағаҙанған фән эшмәкәре (2013). Рәсәйҙең почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2010).

# Маликов Рөстәм Илкәм улы
## Биографияһы

Маликов Рөстәм Илкәм улы 1959 йылдың 2 апрелендә Башҡорт АССР-ының Октябрьский ҡалаһында тыуған.
1981 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлай.

# Маликов Рөстәм Илкәм улы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* 1983 йылға тиклем Мәскәүҙә СССР Фәндәр академияһының Иҡтисад институты
* 1987 йылдан — Рөстәм Илкәм улы Иҡтисад һәм социология институтында бүлек мөдире
* 1996 йылдан — Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетында (әлеге ӨДНТУ-ла) иҡтисад һәм менеджмент кафедраһы мөдире
* 2008 йылдан — Иҡтисад һәм идара итеү ғилми тикшеренеүҙәр институты директоры

# Маликов Рөстәм Илкәм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Иҡтисад фәндәре докторы (2007 йыл)
* Профессор (2008)
* Рәсәйҙең почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2010 йыл)
* Башҡортостандың атҡағаҙанған фән эшмәкәре (2013 йыл)

# Маликов Рөстәм Илкәм улы
## Ғилми хеҙмәттәре

Рөстәм Илкәм улы Маликов, эшҡыуарлыҡ мөхитен һөҙөмтәле үҫтереү мәсьәләһен, предприятиеларҙың йәшерен иҡтисад эшмәкәрлеген өйрәнеп, Рәсәй Федерацияһы төбәктәрендә эшҡыуарлыҡ хәлен тикшереп, ғилми хеҙмәттәр яҙа. Уның 200 самаһы фәнни хеҙмәте бар.
* Экономические парадоксы или парадоксальная экономика?! Мәскәү, 2005 (авторҙаш)
* Институциональное проектирование деловой предпринимательской среды. Мурманск; Өфө, 2006Маликов, Рустам Илькамович — Институциональное проектирование деловой предпринимательской среды : монография
* Региональные факторы формирования эффективной предпринимательской среды. Өфө, 2006 (авторҙаш)Региональные факторы формирования эффективной предпринимательской среды : (монография)

# Маликов Рөстәм Илкәм улы
## Наградалары һәм исемдәре

* Рәсәйҙең почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2010)
* Башҡортостандың атҡағаҙанған фән эшмәкәре (2013)
# Непрейка

Непрейка — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/1203/187 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Непрейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000019199
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001919
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аракелоц монастыры

Аракелоц монастыры (әрм. Առաքելոց վանք) — Әрмән апостол сиркәүенә ҡараған монастырь. Әрмәнстандың Тавуш районындағы Киранц ауылынан 3 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Аракелоц монастырына, күршеһендәге Киранц монастырындағы кеүек үк, нигеҙ Урта быуаттар осоронда, XIII быуатта, һалынған. Монастырь Әрмәнстан апостол сиркәүе ҡарамағында тора. Монастырь бинаһы Урта быуаттарҙағы әрмән архитектураһы стилендә XIII быуатта эре таштан һәм кирбестән төҙөлгән, улары ҡом-балсыҡ иҙмәһе менән тоташтырылып төҙөлгән. Монастырь бинаһының ҡыйығы көмбәҙ рәүешендә эшләнгән, уның манараһы цилиндар формаһында, ҡыйығының осона тәре ҡуйылған. Бөгөнгө көндә монастырь ярым емерек хәлдә тора. Ул эшләмәгән монастырҙар иҫәбенә ингән. Был монастырға Әрмәнстандың һәм башҡа илдәрҙең туристары күпләп килә һәм дини ҡомартҡы урынын хөрмәт менән иҫкә ала.
# Зин-Йоль

Зин-Йоль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 400 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Зин-Йоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066671
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006667
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хар-Сорт-Ай-Хетта

Хар-Сорт-Ай-Хетта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Һул Хетта йылғаһының һул ярына тамағынан 341 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Хар-Сорт-Ай-Хетта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300049105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304910
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Костино

Костино (рус. Костино) — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы ҡасаба, Краснооктябрьский ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 446276.

# Костино
## Халыҡ һаны

2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда 239 кеше теркәлгән.
# Рябиновый (Хант-Манси автономиялы округы)

Рябиновый — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628452, ОКАТО коды — 71126908006.

# Рябиновый (Хант-Манси автономиялы округы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Рябиновый (Хант-Манси автономиялы округы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Ғәзизов Искәндәр Хәниф улы

Ғәзизов Искәндәр Хәниф улы (8 август 1984 йыл) — йырсы, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2022).

# Ғәзизов Искәндәр Хәниф улы
## Биографияһы

Искәндәр Хәниф улы Ғәзизов Башҡорт АССР-ы Белорет районының Йөйәк ауылында 1983 йылдың 8 авгусында тыуған.
2005 йылда Өфө сәнғәт училищеһын, 2010 йылда — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай. Студент сағында уҡ йырсы булараҡ республикала таныла башлай.
Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләй.
«Дуҫлыҡ моңо», «Урал моңо», «Ирәндек моңдары», «Гәлсәр һандуғас», «Башҡорт йыры» кеүек мәртәбәле бәйгеләр лауреаты
2022 йылдың 25 мартында йырсыға «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы» тигән маҡтаулы исем бирелде

# Ғәзизов Искәндәр Хәниф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2022)
* «Йәштәргә патриотик тәрбиә биреүҙәге хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (2016)
* «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы
# Скуратово (станция)

Скуратово — Мәскәү тимер юлдарының Тула төбәгендәге Курск йүнәлешенең тимер юл станцияһы. Тула өлкәһе Чернский районының Скуратово ҡасабаһында урынлашҡан.

# Скуратово (станция)
## Тарих

Мәскәү тимер юлдарының иң боронғо Скуратово станцияһы 1868 йылда асыла. 1869 йылда станцияла земство дауаханаһын, 1889 йылда — Мәскәү тимер юлдарындағы беренсе тимер юл мәктәбен асалар. 1882 йылда Скуратово станцияһынан 33 километр алыҫлыҡта Кукуй һәләкәте була (унда 40 кеше һәләк була).
Скуратово станцияһында поездар оҙаҡ туҡтап паровоздар алмаштырған. XX быуаттың 90-сы йылдарына тиклем Мәскәү , Харьковҡа барған поездарҙың оҙаҡ туҡтап тороуы локомотив бригадаһының алмашыныуына бәйле була. Әлеге ваҡытта станцияла поездар улай оҙаҡ туҡтап тормай.
Вокзал бинаһы архитектор Федор Карлович Кнорре проекты буйынса эклектик стилдә төҙөлгән, шундай уҡ стилдә Серпухов станцияһының вокзал бинаһы ла төҙөлгән.

# Скуратово (станция)
## Иҫтәлекле урындар

Скуратово станцияһының музей комплексы территорияһында өс һәйкәл ҡуйылған. Вокзал бинаһы алдында данлыҡлы диңгеҙсе А. И. Скуратов һәйкәле тора.
Вокзал бинаһындағы музейҙа.В. И. Ленин һәм И. В. Сталинға һәйкәл тергеҙелгән.
Мәңгелек туҡталышта элекке дәүерҙең символы булған Л-3036 паровоз-вагоны тора.
Вокзал янында Воздвижение Честного Креста Господня сиркәүе урынлашҡан. Сиркәү 2003 йылда XIX быуат аҙағындағы тимер юл станциялары составына ингән һыу күтәреү башняһының реконструкцияланған түбәнге ҡатында урынлашҡан. Сиркәү Кукуй тимер юл һәләкәте ҡорбандары иҫтәлегенә төҙөлгән.

# Скуратово (станция)
## Пассажирҙар хәрәкәте

Станцияла ҡала яны поездары һәм алыҫҡа йөрөүсе поездар хәрәкәт теҙмәһе буйынса йөрөй.

# Скуратово (станция)
## Пассажирҙар хәрәкәте
### Расписание һәм ташыусылар

| Ташыусы | Юл | Теҙмә |
| Рәсәй тимер юлдары | Алыҫ | |
| Үҙәк яны пассажирҙар компанияһы | Төбәк-ара һәм ҡала яны бәйләнеше | |
# Янга (Унжа ҡушылдығы)

Янга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Янга (Унжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015815
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001581
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Сырьга

Кесе Сырьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сырьга йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Сырьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002059
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000205
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хетишбург

Хетишбург (нем. Hetschburg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 231 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,71 км². Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99438 һәм автомобиль коды — AP.
# Әрзинжан (провинция)

Эрзинджа́н (төр. Erzincan) — Төркиә Йөмһүриәтенең провинцияһы.

# Әрзинжан (провинция)
## География

Әрзинжан Эрзурум, Сивас, Тунджели, Бингөл, Малатья, Элязыг, Гюмюшхане, Байбурт, Гиресун провинциялары менән сиктәш.
Халҡы — 316 841 кеше.

# Әрзинжан (провинция)
## Административ ҡоролош

9 район:
* Чайырлы (Çayırlı)
* Әрзинжан (Erzincan)
* Илич (İliç)
* Кемах (Kemah)
* Кемалие (Kemaliye)
* Отлукбели (Otlukbeli)
* Рефахие (Refahiye)
* Терджан (Tercan)
* Узюмлю (Üzümlü)

# Әрзинжан (провинция)
## Иҫтәлекле урындар

* Әрзинжан, Кемаха, Ширинли кәлғәләре
* Мерьем Аны (Св. Девы Марии), Исы Ворича сиркәүҙәр
* Гюлаби бей мәсете
* Тугай Хатун, Мелик Гази, Бехрам Шах, Гюльджю Баба, Мама Хатун кәшәнәләре
* Бек, Чадырджи, Гюлаби Бек
* Мама Хатун
* Кётюр күпере
* Экшису
# Ю-Ил

Ю-Ил — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кылтым-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ю-Ил
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000020078
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002007
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Имелбаева Эльвира Арҡам ҡыҙы

Имелбаева Эльвира Арҡам ҡыҙы (2 ғинуар 1955 йыл) — ғалим-биолог. 1980 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1999), профессор (2002).

# Имелбаева Эльвира Арҡам ҡыҙы
## Биографияһы

Эльвира Арҡам ҡыҙы Имелбаева 1955 йылдың 2 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Йәрмәкәй районы Йәрмәкәй ауылында тыуған. 1977 йылда Башҡорт дәүләт университетын һәм 2003 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлаған. 1980 йылдан алып Башҡорт дәүләт медицина институтында: 1988—1990 йылдарҙа һәм 1996—1998 йылдарҙа үҙәк ғилми‑тикшеренеү лабораторияһында (1996 йылдан башлап өлкән ғилми хеҙмәткәр), 1999 йылдан — дипломдан һуң белем биреү институтында.

# Имелбаева Эльвира Арҡам ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Имелбаева Эльвира Арҡам ҡыҙының фәнни тикшеренеүҙәре иммунологияның экологик аспекттарына, гинекология, дерматовенерология, стоматология һәм клиник цитологияла иммунопатология проблемаларына арналған. Эльвира Арҡам ҡыҙы ҡатнашлығында республика дауалау практикаһына серологик скрининг һәм йөклөлөктөң 1‑се һәм 2‑се триместрҙарында тыумыштан булған үҫеш кәмселектәрен диагностикалау ысулдары индерелә, гинекологик һәм башҡа ауырыуҙарҙы цитологик диагностикалау үҫтерелә. 330‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Имелбаева Эльвира Арҡам ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Иммунотропные эффекты феноксигербицидов. Өфө, 2000 (авторҙаш)

# Имелбаева Эльвира Арҡам ҡыҙы
## Фәнни ҡаҙаныштары

* Биология фәндәре докторы (1999), профессор (2002)
# Яманйылға районы

Яманйылға районы — Силәбе өлкәһендә район.
Районда 51,5 мең кеше йәшәй (2005).

# Яманйылға районы
## География

Район Этҡол районы анклавы. Район үҙәге – Яманйылға ҡалаһы, Силәбе агломерацияһына инә. Майҙан — 129 км².

# Яманйылға районы
## Ҡоролош

Районда 3 берекмә 7 тораҡ пункты берләштерә:
| № п/п | Муниципаль берекмә | үҙәк | тораҡ пункттар һаны | Халыҡ (2002), кеше |
| 1 | Яманйылға ҡала биләмәһе | Яманйылға ҡалаһы | 3 | 31 089 |
| 2 | Зауральский ҡала биләмәһе | Зауральский ҡасабаһы | — | 7834 |
| 3 | Красногорский ҡала биләмәһе | Красногорский ҡасабаһы | 1 | 14 105 |
Сәнәғәт — күмер эшкәртеү.
# Кётен

Кётен (нем. Köthen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 28243 кеше йәшәй. Майҙаны — 78,42 км². Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6366 һәм автомобиль коды — ABI.
# Арыгем

Арыгем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каракол йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Арыгем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006299
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100629
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Слободчиков Иван Фёдорович

Слободчиков Иван Фёдорович (27 март 1905 йыл — 5 июль 1994 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе; хужалыҡ һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1965 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1937—1959 йылдарҙа Учалы урман хужалығы директоры, хеҙмәтсәндәр депутаттарының Учалы район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, Йылайыр район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1957—1959 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының финанс төркөмө начальнигы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Слободчиков Иван Фёдорович
## Биографияһы

Иван Фёдорович Слободчиков 1905 йылдың 27 мартында Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙе Слободчиков ауылында тыуған.
1921 йылда комсомол сафына алына һәм йәштәр ойошмаһы юлламаһы буйынса Сарапул ауыл хужалығы техникумына урмансыға уҡырға инә.
Белем алып, 1937 йылда Башҡортостанға лесничий булып эшкә китә. БАССР-ҙың Учалы районында таксатор, инженер, лесхоз директоры, район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, БАССР-ҙың Йылайыр район Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Байкал аръяғы хәрби округында хеҙмәт итә, Япония менән һуғышта ҡатнаша. Демобилизациянан һуң Башҡортостанға ҡайта һәм пенсияға сыҡанға тиклем Йылайыр район Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләй.
Үҙенең беренсе шиғырҙарын 20-се йылдарҙа «На смену» һәм «Красное Прикамье» сарапул гәзиттәрендә, һуңыраҡ «Комсомольская правда» гәзитендә, Мәскәүҙә һәм Ленинградта коллектив йыйынтыҡтарҙа баҫтырып сығара.
«Горят костры» тәүге хикәйәләр китабы 1962 йылда нәшер ителә. Һуңыраҡ «Подснежники» хикәйәләр китабын, «Кош-Елга», «Самородный ключик», «Дом с зелеными ставнями», «Июнь — пора горячая» повестарын, «Большие поляны», «Время надежды» романдарын яҙа. Һуңғы китабы булып «Облака над Суренью» тора(1988).

# Слободчиков Иван Фёдорович
## Китаптары

* «Первая ступень» (1980),
* «Разговор о счастье» (1982)
* «Такое светлое утро» (1985)
* «Время надежды» Роман.
* «Большие Поляны». Роман. Москва. Изд. «Современник», 1980
# Кожушка

Кожушка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кожа йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кожушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001004
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100100
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Петра-Вож

Петра-Вож — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тыкотлова йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Петра-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025779
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302577
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кереч

Кереч — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кереч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103053
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Няризь (Пильва ҡушылдығы)

Няризь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Няризь (Пильва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003734
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100373
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бад-Кёзен

Бад-Кёзен (нем. Bad Kösen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5360 кеше йәшәй. Майҙаны — 35,72 км². Диңгеҙ кимәленән 115 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6628 һәм автомобиль коды — BLK.
# Чурум

Чурум — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 361 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Чурум
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046583
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004658
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Монар көпшәһе

Монар көпшәһе (рус. Болиголов, лат. Cónium) — сатыр һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Монар көпшәһе
## Таралышы

4 төрө билдәле, Евразияла һәм Төньяҡ Африкала таралған. Башҡортостанда бөрсөклө монар көпшәһе үҫә. Ике йыллыҡ үлән. Урман ситтәрендә, ташландыҡ ерҙәрҙә, баҫыуҙарҙа, торлаҡ янында үҫә; республиканың бөтә биләмәһендә осрай. Ҡый үләне, ҡырҡыу сысҡан еҫе аңҡытҡан ағыулы үҫемлек. Составында алкалоидтар бар.

# Монар көпшәһе
## Ботаник яҙма

* Бөрсөклө монар көпшәһенең сәскә атҡан осоро
Һабағы нескә бураҙналы, төҙ, тармаҡлы, буҙ төҫтәге ҡуныҡ һәм ҡыҙғылт‑көрән төҫтәге таптар менән ҡаплпнған, бейеклеге 60—200 см. Аҫҡы япраҡтары ҡыуыш һаплы өс ҡауырһынлы; урта һәм өҫкөләре — вағыраҡ, ултырма тиерлек, тар еңсәле. Сәскәләре аҡ төҫтә, сәскәлеге — урамалары һәм ваҡ урамалары булған овал‑ланцет формалағы ҡатмарлы сатыр. Июнь—августа сәскә ата. Емеше — боролмалы ҡырлы һалынҡы емеш, июль — сентябрҙә өлгөрә.

# Монар көпшәһе
## Токсикология

Ағыуланғанда дөйөм хәлһеҙлек күҙәтелә, кәүҙә торошо тотороҡһоҙлана, аяҡ-ҡулдар тартыша, ауыр тын алыу ауырлаша. Ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса, Сократ тап ошо үҫемлек менән ағыуланған.

# Монар көпшәһе
## Төрҙәре

Ырыуҙың 4 төрө иҫәпкә алынған , шуларҙың ҡайһы берҙәре:
* Conium chaerophylloides (Thunb.) Sond. — Болиголов бутеневидный
* Conium maculatum L. — Бөрсөклө монар көпшәһе
* Conium sphaerocarpum Hilliard & B.L.Burtt