yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Имн-Еган

Имн-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Имн-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045007
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204500
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Өлкөндө карслы һаҙлыҡтар комплексы

Өлкөндө карслы һаҙлыҡтар комплексы — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы Өлкөндө ауылында урынлашҡан тәбиғәт ҡомартҡыһы.

# Өлкөндө карслы һаҙлыҡтар комплексы
## Тасуирламаһы

Өлкөндө карслы һаҙлыҡтар комплексы — Башҡортостан Республикаһының Йүрүҙән йылғаһы бассейнында, Дыуан районының Өлкөндө һәм Митрофановка ауылдары эргәһендә урынлашҡан.
Майҙаны — 267,5 га.
300-ҙән ашыу уйһыу һаҙлыҡты һәм күлде үҙ эсенә ала. Яуым-төшөм менән туйына.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2005 йылдың 21 июлендәге 673-р һанлы бойороғо менән махсус һаҡланыусы тәбәк тәбиғәт биләмәһе тип таныла.

# Өлкөндө карслы һаҙлыҡтар комплексы
## Флораһы һәм фаунаһы

Өлкөндө карслы һаҙлыҡтар комплексында үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре: һаҙ мүк еләге, төҙ мамыҡбаш күрән, инглиз ысыҡ үләне, түңәрәк япраҡлы ысыҡ үләне, һаҙ хаммарбияһы үҫә.
Өйрәктәр төйәкләнә, ҡайһы берҙә аҡҡоштар ҙа осрай. Мулла күлендә тал ҡыуаҡтары үҫкән «йөҙөп йөрөүсе утрауҙар» күҙәтелә.
# Курганка (Олым ҡушылдығы)

Курганка — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олым йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Курганка (Олым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001753
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000175
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пинчук Сергей Иванович

Сергей Иванович Пинчук (28 апрель 1948 йыл) — Рәсәй математигы, физика-математика фәндәре докторы, (1980), профессор (1982).
1971 йылда Мәскәү дәүләт институтының механика-математика факультетын тамамлай, 1974 йылда Шабат етәкселегендә кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1974 йылдан Силәбе политехник институтында эшләй: өлкән уҡытыусы, доцент була. 1982 йылдан 1995 йылға тиклем Башҡорт дәүләт университетының физика-математика факультетында юғары алгебра һәм геометрия кафедраһы мөдире була.
1995 йылдан — Көньяҡ-Урал университеты (Силәбе) профессоры, бер үк ваҡытта Индиана штаты университеты (Блумингтон, АҠШ) профессоры.
1974 йыл һөҙөмтәһе Пинчук теоремаһы — бер нисә комплекслы үҙгәреүсәндәрҙең голоморфлы функцияһы өсөн сик берлеге теоремаһы булараҡ билдәле. Леви— Пинчук симметрияһы принцибы һәм Пинчук тартылыуы ысулы авторы. Боголюбовтың «острие клина» тураһындағы теоремаһын матди һәм күп төрлөлөк тыуҙырыусы математик формулаға - $\mathbb {C} ^{n}$ тарата. Якобиан проблемаһының матди вариантына ҡәтғи бирелешле ҡаршы миҫал таба.
# Мудьюга (йылға)

Мудьюга (Верховка) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ (Сухое диңгеҙе) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.

# Мудьюга (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004022
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Финк Йодок

Йодок Финк (нем. Jodok Fink; 1853—1929) — Австрия фермеры, шулай уҡ дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, Австрияның беренсе вице-канцлеры.

# Финк Йодок
## Биографияһы

1853 йылдың 19 февралендә Андельсбух коммунаһында крәҫтиән ғаиләһендә туғыҙынсы бала булып тыуған. Уның өлкән ағалары һәм һеңлеләре үлә, тик Йодок менән ҡустыһы Алоиз балиғ булалар. Уның атаһы Йодокка дүрт йәш булғанда үлә. Әсәһе икенсе тапҡыр кейәүгә сыға.
15 йәшендә Финк, Бриксендағы гимназияһында яҡшы баһа алып уҡыуына ҡарамаҫтан, уны ташлай, сөнки ата-әсәнең ҙур хужалығында эшләргә кәрәк була.
1879 йылда Финк үҙенең сәйәси карьераһын муниципаль йыйылыш ағзаһы булып (Gemeindeausschuss) Андельсбухта башлай һәм 1888 йылдан 1897 йылға тиклем мэр вазифаһын биләй. Ул 1890 йылда Ландтага Федераль еренең ассамблеяһына ҡушыла һәм 1893 йылда яңы ойошторолған Христиан-социаль партияһы ағзаһы итеп тәғәйенләнә. Ул 1897 йылда Австрия империяһы советы (Рейхсрат) депутаты итеп һайлана.
Дәүләт һәм сәйәси эшмәкәрлек менән бер рәттән Финк 1888 йылда Андельсбухта малсылыҡ кооперативына нигеҙ һалыусы, шулай уҡ емеш ағастарын үрсетеү өсөн махсус баҡса һәм иген үҫтереү өсөн яһалма туғай булдырған алдынғы ҡарашлы фермер була. 1890 йылдан алып ул «Katholisch-Konservativen Kasino für Egg und Umgebung» компанияһында идара ағзаһы һәм һуңынан уның етәксеһе булып эшләй. Ул емеш-еләк үҫтереүҙә заманса алымдар буйынса лекциялар уҡый, ә 1928 йылда үҙенең улы Антон (1890—1966) менән бергә Alma кооперативына нигеҙ һала.
Беренсе донъя һуғышы аҙағында Австро-Венгрия империяһы ваҡытта, Финк 1918 йылдың 21 октябрендә немец Австрияһының ваҡытлы милли йыйылышының (Provisische Nationalversammlung Düfeutschich) тигеҙ хоҡуҡлы өс президентының береһе итеп һайлана. Австрияның Конституция йыйылышына һайлауҙан һуң, 1919 йылдың 15 мартында, Финк Реннер Карл етәкселегендәге Австрия һул-демократик партияһына ҡаршы ҙур коалиция әҙерләй ала.
1920 йылдың 7 июлендә коалицион хөкүмәт тарҡалғас, 17-се парламент һайлауҙарынан һуң, 1920 йылдың октябрендә, Майр Михаил Германияның уң Халыҡ партияһы (Grodeutsche Volkspartei) ярҙамы менән Йодок Финкты алмаштырып, әҙселек хөкүмәте төҙөй. Финк үҙе бүтән хөкүмәт вазифалары алмай, әммә сәйәсәттә ҡалған.
1929 йылдың 1 июлендә Андельсбух коммуннаһында вафат була. Уның ҡәбер ташын Андельсбуха ҡалаһында тыуып үҫкән яҡташы архитектор Альфонс Фриц [de] эшләй.

# Финк Йодок
## Биографияһы
### Ғаиләһе

1886 йылда Финк Йодок Мойсбургер Мария Катаринаға (Maria Katharina Meusburger) өйләнә. Уларҙың никахынан ун ике бала тыуа, бишәүһе ваҡытынан алда вафат була.

# Финк Йодок
## Ҡаҙаныштары

* Таж менән «Ҡаҙаныштар өсөн» алтын билдәһе (1900).
* Бизау ҡалаһы Почетный гражданины (1904), Андельсбуха ҡалаһы Почетный гражданины (1913), Инсбрук университетында Почетлы доктор дәрәжәһе (1925).
* III класлы Тимер таж ордены менән бүләкләнгән (1906), Франца Иосифа ордендары (1913, Командор тәре) и (1917, йондоҙло Командор тәреһе).

# Финк Йодок
## Хәтер

* Венала иҫтәлекле таҡтаташ
* Йодок Финк миҙалы
# Сәхәүетдинов Барый Мөхәмәт улы

Сәхәүетдинов Барый Мөхәмәт улы (27 март 1900 йыл — 7 май 1969 йыл) — ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1937), профессор (1960). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1957).

# Сәхәүетдинов Барый Мөхәмәт улы
## Биографияһы

Барый Мөхәмәт улы Сәхәүетдинов 1900 йылдың 27 мартында Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы) Үрге Ҡыйғы ауылында тыуған.
1920 йылдан Башҡортостан АССР-ының Дыуан-Ҡошсо кантонының ер идаралығы мөдире вазифаһын үтәй.
1921—1922 йылдарҙа Мәскәү ҡалаһында РСФСР‑ҙың Игенселек халыҡ комиссариаты эргәһендәге вәкил була.
1925 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһын тамамлай.
1925 йылдан Башҡортостан АССР‑ының Игенселек халыҡ комиссариатының ауыл хужалығы идаралығында баш агроном һәм начальник урынбаҫары вазифаларын башҡара.
1929—1931 йылдарҙа Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты ағзаһы була.
1935—1966 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының үҫемлектәр физиологияһы һәм биохимияһы кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1959 йылға ҡәҙәр шул уҡ институттың агрономия факультеты деканы вазифаһын үтәй.
1969 йылдың 7 майында Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Сәхәүетдинов Барый Мөхәмәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Барый Сәхәүетдинов 40‑тан ашыу фәнни хеҙмәт яҙған, фәнни тикшеренеүҙәре соя, ҡыҙыл клевер, шәкәр сөгөлдөрө, күк һағыҙ һәм кукуруздың биологияһын, агротехникаһын өйрәнеүгә арналған.

# Сәхәүетдинов Барый Мөхәмәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Хеҙмәттәре

* Влияние микроэлементов на урожай и сахаристость корней сахарной свёклы //Химизация сельского хозяйства Башкирии. 1961. Вып.3 (авторҙаш)

# Сәхәүетдинов Барый Мөхәмәт улы
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1949)
* Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1957)
# Нокалакеви

Нокалакеви - (грузинса:ნოქალაქევი) — һүҙмә-һүҙ ҡала булған ер; бор. грек. ἀρχαῖος πόλις — иҫке ҡала) — көнбайыш Грузияның ташландыҡ ҡала-нығытмаһы.

# Нокалакеви
## Географияһы

Нокалакеви - Грузияның Самегрело төбәгендәге Сенаки муниципалитетына ингән боронғо ҡала. Ул Эгриси батшалығының баш ҡалаһы булған, риүәйәттәр буйынса, аргонавтар шунда килгән.

# Нокалакеви
## Тарихы

Элек-электән был урында грузин ҡалаһы урынлашҡан була. Грек авторҙары уны Археополис тип атай, тик унан алдараҡ яҙылған грузин хроникаларында "Цихе Годжи" исеме аҫтында билдәле булып ҡалған. Тарихи йылъяҙмаларға ярашлы, ҡалаға нигеҙҙе беҙҙең эраға тиклем III быуатта Эгриси эриставы Куджи һалған. Цихе Годжи беҙҙең эраның IV - VIII быуаттарында Эгрисиҙың баш ҡалаһы булған.
Византией менән фарсылар араһындағы һуғыштар башлыса ошо баш ҡала янында барған. Һуғыш ваҡытында ҡала ике ҡабат ҡамауҙа ҡала, әммә өсөнсө тапҡырында фарсылар уны яулап ала (554). Византия-эгриси ғәскәре берләшеп, тиҙҙән ҡаланы кире ҡайтара.
697 йылда Эгрисиҙа төп ғәрәпгарнизондары урынлаша. 737-738 йылдарҙа ғәрәп хәрби начальнигы Мәрүән II ҡаланы баҫып ала һәм уны емертә, халҡын ҡыра йәки төньяҡҡа ҡасып китергә мәжбүр итә. Күпселек халыҡ Ингури йылғаһы буйҙарына күсенә. Ғәрәп ябырылыуҙарынан һуң ҡала элекке әһәмиәтен юғалта һәм тиҙҙән ҙур булмаған ауылға әйләнә. Ауылдың икенсе үҫеш этабы башлана XVI—XVIII быуаттарҙа, бында Одиши хаким үҙенең резиденцияһы иткәс башлана.
# Меуден-Яун

Меуден-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Моховая йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Меуден-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045298
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204529
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ирали

Ирали — рус. Ералка - Рәсәй йылғаһы.

# Ирали
## Географияһы

Ирали йылғаһы Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Эҫем йылғаһына уң ярынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ирали
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101906
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Ирали
## Этимологияһы

Географ, топонимист Шувалов Николай Иванович Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән һәм үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: Ералка, речка, правый приток Сима. От распространенного у мусульманских народов арабского мужского имени Ерали, где ер, яр, ир — «друг», «мужчина», «герой» и али — возвышенный»..
"Башҡорт исемдәре" һүҙлегендә Ирали исеме шулай уҡ бар һәм ғәрәпсәнән "Батыр ир" тип тип тәржемә ителеүен хәбәр итә
# Качуг (Пичуга ҡушылдығы)

Качуг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пичуг йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Качуг (Пичуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010682
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001068
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Белград ҡәлғәһе

Белград ҡәлғәһе (рус. Белградская крепость, сер. Београдска тврђава) — Сербияның баш ҡалаһы Белградтағы тарихи-мәҙәни ҡомартҡы. Сава һәм Дунай йылғалары тамағында, уларҙың ҡушылған ерендә ҡоролған. Уға Үрге ҡала менән Түбәнге ҡала, шулай уҡ Калемегдан паркы (Оло һәм Кесе) инә. Белградтың Стари-Град тигән биҫтәһендә урынлашҡан.

# Белград ҡәлғәһе
## Тарихы

Хәҙерге заман Белградта табылған мустьер мәҙәниәтенә ҡараған иң боронғо таш ҡоралдар был урындар кешеләр йәшәгәнен күрһәтә. Ҡала урынында даими кеше йәшәгән урындар неолит осоронда барлыҡҡа килгән. Улар игенселек һәм төрлө кәсепселек менән шөғөлләнгән.
# Ҡыя йорттар (Алматы)

«Ҡыя йорттар» — Алматының Панфилов — Ҡорманғаҙы — Абылай хан — Шевченко урамдары квадратындағы торлаҡ йорттар.

# Ҡыя йорттар (Алматы)
## Тарих
### Төҙөү

Ҡаланың көнсығыш һәм көнбайышындағы Ҡаскелен, Красноармейская, Артиллерия һәм Лагерь урамдары квадраты араһындағы микрорайон Петр Мартынович Вильгельмзон проекты буйынса 1934—1937 йылдарҙа кварталды үрге һәм түбәнгегә бүлеп төҙөлә. Микрорайондың «Белгестәр йорто» тип аталған 11 ҡатлы ике корпусына күренекле фән һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре, күренекле дәүләт чиновниктары күсә, уларҙың күпселеге — хәҙерге иҫәпләүҙәр буйынса 109 кеше — 1937-38 йылдарҙа репрессияланған булған. Тәүге микрорайондың үҙенсәлеге булып йорттарҙың урам фронтондарына ҡарата мөйөшләп урынлаштырыу була, шунлыҡтан квартал «Ҡыя йорттар» исемен ала. Торлаҡ йорттар «Алтын квадрат» тип йөрөтөлгән урында тора.

# Ҡыя йорттар (Алматы)
## Тарих
### Һүтеү

2001 йылда йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡыя йорттарҙы архитектура мираҫы исемлегенә индереү үтенесе менән Президентҡа мөрәжәғәт итә. Йорттарҙы һүтеү тураһындағы ҡарарҙы Алматы хәкиме Виктор Храпунов сығара.
2004 йылда микрорайонды һаҡлау һәм биналар комплексы объекттарын дәүләт һаҡлауы аҫтына ҡуйыуҙы булдырыу йәмәғәт ойошмаһы барлыҡҡа килә, улар шулай уҡ ҡаланың тарихи объекттарын да дәүләт һаҡлауы аҫтына ҡуйыуҙы талап итә.
Оҙайлы суд тикшереүҙәренән һуң, 2007 йылда булған бөтә йорттар һүтелә.

# Ҡыя йорттар (Алматы)
## Тарих
### Хәҙерге торошо

Буш урындағы участкалар 2009 йылда ҡуртымға тапшырыла, әммә финанс мәсьәләләре арҡаһында ер участкалары йәмәғәт ҡулланылыуында ҡала.
2013 йыл мәғлүмәттәре буйынса, Алматы ҡалаһында конструктивизм стилендәге бер «ҡыя йорт» һаҡланып ҡала. Ул 1935 йылда төҙөлгән һәм торлаҡ йорт булмаған. Ул Бөгенбай батыр урамы (Киров) һәм Досмөхәмәдов (Мичурин) урамдары мөйөшөндә урынлашҡан һәм спорт мәктәпбенә ҡарай.

# Ҡыя йорттар (Алматы)
## Билдәле кешеләре

«Ҡыя йортта» Ҡаҙаҡ ССР-ының билдәле сәнғәт һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре йәшәгән. Улар араһында Байсәитова Күләш, Әхмәт Жубанов, Иван Панфилов, Си Синхай, Евгений Брусиловский һәм башҡа күптәр.
# Бадья (Угдым-Ю ҡушылдығы)

Бадья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Угдым-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Бадья (Угдым-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017450
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001745
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Герман Наталья Мирчевна

Наталья Мирчевна Герман (молд. Natalia Gherman; 20 март 1969, Кишинёв, Молдова ССР-ы, СССР) — Молдавия дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. 2017 тйылдан Үҙәк Азия буйынса БМО-ның генераль секретарының махсус вәкиле.
Беренсе вице-премьер-министр, 2013 йылдың 30 майынан 2016 йылдың 20 ғинуарына тиклем Молдованың сит ил эштәре һәм Европа интеграцияһы министры. 2015 йылдың 21 июненән 21 июленә тиклем Молдова Республикаһының Премьер-министры.
Молдавияның беренсе президенты Мирча Снегурҙың ҡыҙы.

# Герман Наталья Мирчевна
## Биографияһы

Наталья Мирчевна Герман 1969 йылдың 20 мартында Кишинёв ҡалаһында тыуған. Молдова дәүләт университетында инглиз һәм немец телдәренең филология факультетын тамамлай. 1992 йылда Бухареста сәйәси һәм административ тикшеренеүҙәрҙең милли мәктәбен тамамлай.
Австрияла илсе вазифаһын биләй, ОБСЕ ҡарамағында даими вәкил һәм Венала башҡа халыҡ-ара ойошималарҙа даими вәкил (2002—2006), Швеция, Норвегия һәм Финляндияла (2006—2009 йылдарҙа илсе вазифаларын биләй.
2009 йылдың 29 июнендә Герман Наталья министр Андрей Стратан тәҡдиме буйынса Европа интеграцияһы һәм сит ил эштәре министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә һәм Молдавия менән Европа Союзы араһында ассоциация тураһында килешеү төҙөү буйынса баш һөйләшеүсе итеп тәғәйенләнә.
2013 йылдың 30 майында Герман Наталья Юрий Лянкэ хөкүмәтендә беренсе вице-премьер-министр, Европа интеграцияһы һәм сит ил эштәре министры итеп төғәйенләнә.
2017 йылдың сентябрь айында Ашхабадта резиденцияһы менән Үҙәк Азияның превентив дипломатия буйынса Төбәк үҙәктең махсус вәкиле һәм етьәксеһе итеп тәғәйенләнә.
Молдованың евроинтеграцияһы һәм ЕАЭС Таможня союзына интеграцияға ҡаршы сығыш яһай, Молдавияла Рәсәй телеканалдарын ретрансляциялауҙы тыйыу яҡлы булып тора.

# Герман Наталья Мирчевна
## Сит телдәрҙе белеүе

Молдаван теленән тыш, румын, урыҫ, француз һәм немец телдәрендә һөйләшә.

# Герман Наталья Мирчевна
## Наградалары

* Республика ордены (2014 йыл)
* Поляр йондоҙоноң 1 класлы Командор ордены (Швеция, 2010 йыл)
* «Төрөкмәнстандың нейтралитетына 25 йыл» юбилей миҙалы (2020, Төркмәнстан)
# Мурабаха

Мурабаха — сауҙа килешеүе, һатыусы үҙе һатҡан тауарҙарға тотонолған сығымдарҙы туранан-тура күрһәтеп, беренсе хаҡын алдан белгән һатып алыусыға уларҙы өҫтәмә менән һатыуы.

# Мурабаха
## Рибаһыҙ килешеү

Был — ислам илдәрендә банктарҙың процентһыҙ килешеүҙәр үткәреү өсөн ҡулланған иң киң таралған ысулдарының береһе (ислам законы риба эшләүҙе тыя, ссуда проценттарына аҡса алыу-биреүҙе тыя).

# Мурабаха
## Мурабаха һәм ҡулланыусылар ссудаһын сағыштырыу

Ҡулланыусылар ссудаһы саф килеш риба булып һанала. Ссудала көнбайыш банкыларының маҡсаты — тауар түгел, ә аҡса артыуы, шуға күрә ссуданы ҡулланыуҙың теләһә ниндәй төрөнә, ҡулланыу тауарҙарына бирәләр.
Ислам банкының маҡсаты — тауар, аҡса бары тик инструмент ҡына. Тауар әхлаҡи талаптарға яуап бирергә тейеш. Шуға күрә ислам банкылары финанслаған тауарҙар даирәһе көнбайыш ссуда банкылары тарафынан финансланған тауарҙар даирәһенән байтаҡҡа тарыраҡ.
Тағы бер мөһим айырма — ислам банкыһы тауарҙы үҙ аҡсаһына, резервында булған аҡсаға ғына һатып ала.
Көнбайыш банк яңы аҡса булдырыуға дәүләт банк лицензияһы хоҡуғынан файҙалана һәм ссуда биргәндә (ваҡытлыса, ссуданы ҡаплағанға тиклем) әйләнешкә өлөшләтә резервлау ҡағиҙәһенә ярашлы яңы ҡулаҡсаһыҙ аҡса сығара.
# Дәүләкән (археологик ҡомартҡылар)

Дәүләкән — Дәүләкән ҡалаһында табылған таш һәм тимер быуат археологик ҡомартҡыларының дөйөм атамаһы. Был ҡомартҡының төҙөлөү ваҡыты — б.э.т. 12 меңенән алып б.э.т. 17-16 меңенә тиклем. Дәүләкәндең төньяҡ-көнсығыш ситендә, Дим йылғаһының һул ярында урынлашҡан.

# Дәүләкән (археологик ҡомартҡылар)
## Ҡомартҡыны асыу

1962 йылда Г. И. Матвеева аса. 1962—1969 йылдарҙа Г. Н. Матюшин, В. С. Стоколос һәм Э. А. Федорова-Давыдовалар өйрәнгән. 589 м² майҙаны ҡаҙып асыла. Үҙ эсенә 5 туҡталҡа индергән күп ҡатлы ултыраҡтан ғибәрәт.

# Дәүләкән (археологик ҡомартҡылар)
## Табыштар

Ҡаланың төньяҡ-көнсығыш ситендә палеолит һәм мезолит һәм неолит дәүере (Дим йылғаһының һул ярындағы Дәүләкән II) тораҡтары асыла. 1962—1963 йылдарҙа Геральд Матюшин Дәүләкән II ултырағында 96 м² майҙан урынды аса. Дәүләкән II ҡомартҡыһында б.э.т. V—IV меңйыллығында йәшәгән монголоид һыҙаты бер ни тиклем тойолоп торған неолит осоро европеоид кешеһе ҡәберлеге табылған. Б.э.т. VII—VI меңенсе йылдар менән билдәләнгән ағиҙел буйы мәҙәниәте Мулла II һәм Дәүләкән II тораҡтарында эйәләштерелгән аттың иң боронғо ҡалдыҡтары табылған. Тораҡтың өсөнсө ҡатламы бура мәҙәниәтенең керамикаһы аша бирелгән.

# Дәүләкән (археологик ҡомартҡылар)
## Табыштар
### Д-I

Мезолит осоро торағы. Һөйәк гарпундар, уҡ башаҡтары, беҙҙәр, бысаҡҡа оҡшаған пластиналар табыла.

# Дәүләкән (археологик ҡомартҡылар)
## Табыштар
### Д-II

Неолит осоро торағы (ағиҙел буйы мәҙәниәте). 4 усаҡтан торған торлаҡтың нигеҙ соҡоро. Керамика тараҡлы биҙәкле осло төплө һауыттар ярҙамында күҙ алдына баҫа. Ике яғы ла эшкәртелгән саҡматаш эш ҡоралдары, йорт хайуандары (эре мөгөҙлө һәм ваҡ мал, ат) һөйәктәре йорт (эре мөгөҙлө һәм ваҡ мал, ат) һәм балыҡ һөйәктәре табылған. Тораҡтың көнсығыш өлөшөндә ир-ат ҡәбере табылған. Мәрхүмде уң яғына ятҡырып ерләгәндәр.
1968 йылда М. М. Герасимов ерләү материалдары буйынса неолит дәүерендә йәшәгән Көньяҡ Урал халҡының антропологик тибын яңынан тергеҙә.

# Дәүләкән (археологик ҡомартҡылар)
## Табыштар
### Д-III

Энеолит торағы. Керамика ағиҙел мәҙәниәте һауыттары аша (түңәрәк төплө яғаға оҡшаған тажлы һәм яға ҙурлыҡ) күҙ алдына килә.

# Дәүләкән (археологик ҡомартҡылар)
## Табыштар
### Д-IV

Палеолит бронза быуаты. Керамика абаш мәҙәниәте (геометрик биҙәкле ҡыңғырау рәүешле) һәм бура мәҙәниәте (түңәрәк ҡабырғалы һауыт формалы, горизонталь һыҙаттар һәм зигзагтар менән биҙәлгән) һауыттары аша күҙ алдына килә.

# Дәүләкән (археологик ҡомартҡылар)
## Табыштар
### Д-V

Тимер быуат торағы. Тораҡтың түбәнге ҡатламында һуңғы палеолитҡа ҡараған һөйәктән эшләнгән әйберҙәр, ә үрҙәге ҡатламда — кушнаренко мәҙәниәте керамикаһы (горизонталь һыҙыҡтар һәм тешле штамптың баҫылған күсермәләре менән биҙәлгән нәҙек ҡалынлыҡтағы һауыттар) табыла. Дәүләкән материалдары РФА Археология институты фондында (Мәскәү) һәм БДУ-ла һаҡлана.