# Эзра Паунд

Эзра Уэстон Лумис Паунд (ингл. Ezra Weston Loomis Pound; 30 октябрь 1885 йыл, Хэйли, Айдахо, АҠШ — 1 ноябрь 1972 йыл, Венеция, Италия) — АҠШ шағиры, тәржемәсе, әҙәби тәнҡитсе. Инглиз модерн әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

# Эзра Паунд
## Биографияһы

Эзра Паунд 1885 йылдың 30 октябрендә Айдахо штаты Хэйли ҡалаһында тыуған. 1901 йылда, 15 йәшендә, Пенсильвания университетының ирекле сәнғәттәр колледжына ҡабул ителә. Шунда ул Хильда Дулитлҙы осрата һәм шулай итеп уның тормошонда беренсе етди роман башлана (әҙәбиәт белгесе Айра Наделға ярашлы). 1903 йылда Нью-Йорк штатының Клинтондағы Гамильтон колледжына күсә, күрәһең, насар баһалары өсөн. Унда ул провансаль диалектын һәм боронғо инглиз телен өйрәнә, Дантены уҡый. 1905 йылда колледжды тамамлап, Пенсильвания университетына роман телдәрен өйрәнеү өсөн уҡырға инә инә; 1906 йылдың яҙында магистр дәрәжәһен ала. 1907 йылдың көҙөндә Паунд Индиана штатының консерватив Крофордсвиллындағы Вабаш колледжында роман телдәрен уҡыта башлай. Шундай уҡ консерватив колледж уны аңлы рәүештә колледж властарына ҡотҡо һалыуы өсөн эштән бушата. Бер миҫал: тартыу тыйыла, әммә ул юрый президент кабинетынан алыҫ түгел үҙ кабинетында сигарилла тарта.
1908 йылдың ҡышында унан колледжы ҡалдырыуҙы һорайҙар. Шул уҡ йылда Лондонға күсә, унда У. Б. Йейтс менән таныша һәм күпмелер ваҡытта уның секретары була.
Тиҙҙән үҙенең тәүге шиғырҙарын һәм итальян, ҡытай һәм япон шағирҙарынан тәржемәләр баҫтыра башлай (Гвидо Кавальканти). 1915 йылда «Катай» тигән исем аҫтында айырым китап булып сыҡҡан Пундтың ҡытай шиғриәтенән нәҡ ирекле тәржемәләре инглиз -АҠШ шиғриәте өсөн верлибр, йәки «ирекле шиғыр» тип аталған өлгөһөн ала. Паунд тәржемә теорияһы реформаторы тип иҫәпләнә
Паунд — имажизм тип аталған шиғри йүнәлештәрҙең төп вәкилдәренең береһе. 1915 йылда «Des Imagistes» китабын сығара, ул имажизм теорияһы һәм шиғриәте антологияһы була.
1920 йылдарҙан башлап, Паунд шиғриәтте төрлө телдәрҙән тәржемә итә, бер үк ваҡытта үҙ шиғырҙарын цитаталар һәм аллюзиялар байыта (модернистик «Кантос» («Йырҙар») эпосына барып тоташа һәм һәм 1917 йылдан алып 1970 тиклем баҫтырылып сыға).
Бер үк ваҡытта Паунд матбуғатта тәнҡитсе булараҡ сығыш яһай, үҙенең замандаштары Т.С. Элиот, Джеймс Джойс, Роберт Фрост, Д.Г. Лоуренс һәм Эрнест Хемингуэйҙың әҫәрҙәрен анализлай. 1916 йылдан Джейн Хип һәм Маргарет Андерсон нигеҙ һалған АҠШ «Литтл Ревью» әҙәби журналында нәшер ителә.
1920 йылдан Паунд Парижда, 1925 йылдан итальян ҡалаһы Рапаллола йәшәй. Донъя һуғыштарын «ростовщиктар һәм кем намыҫлы хеҙмәт итергә теләй, шулар араһындағы» конфликт тип атай, Муссолиниҙың фашист режимын хуплай. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында итальян радиоһында инглиз телендә программалар алып бара, шул иҫәптән Америкаға ҡаршы һәм антисемитик характерҙағы программаларҙы, СССР-ға ҡаршы һуғышты хуплай, Франклин Рузвельттың тышҡы сәйәси курсын тәнҡитләй, уны Өсөнсө рейх яғына күсергә саҡыра.
1943 йылда Муссолини властан ситләтелгәндән һуң Паунд уның яҡлы булып ҡала, уны Сало Республикаһында оҙатып йөрөй. 1943 йылдың 26 июлендә Вашингтонг суды Паундты дәүләткә хыянат итеүҙә ғәйепле тип таный. Хатта шул ваҡытта ла 1945 йылда Паунд итальяндарҙы Британия-АҠШ союздаштары көстәренә ҡаршы көрәшкә саҡыра.
1945 йылдың майында Паунд итальян партизандары тарафынан ҡулға алына һәм Генуяла АҠШ властарына тапшырыла. Унан һорау алалар һәм бер аҙҙан ебәрәләр, шул уҡ ваҡытта Федераль тикшереүҙәр бюроһы агенттары уның яҙма тапшырыуҙарын, хаттарын, ҡараламаларын, мәҡәләләрен өйрәнә. Бер нисә аҙнанан һуң Паунд яңынан ҡулға алына, ғәйепләнә һәм Пизалағы хәрби төрмәгә күсерелә. Төрмәлә Паунд башта Конфуцийҙы инглиз теленә тәржемәләү менән шөғөлләнә һәм «Пиза йырҙарын» яҙа. Әммә бер айҙан һуң уның өйәнәге була, һәм ул кешеләрҙе таныуҙан туҡтай, хәтерен юғалта башлай һәм ризыҡтан баш тарта.
1945 йылдан 1948 йылға тиклем Паунд Пизала хәрби әсирҙәр өсөн лагерҙа була, 1948 йылда Вашингтонға ебәрелә һәм фашизмды пропагандалауы өсөн судҡа бирелә, ләкин юридик һәләтһеҙ кеше тип таныла һәм Вашингтондың Изге Елизавета дауаханаһына урынлаштырыла.
1949 йылда Паунд «Пизанские песни» китабы өсөн Конгресс китапханаһының Боллинген премияһына лайыҡ була, ул АҠШ әҙәби даирәләрендә ысын мәғәнәһендә бүленеүгә килтерә. Мәҫәлән, Владимир Набоков Паундтың ижады тураһында кире фекер әйтә. Оҙайлы бәхәстәрҙән һуң, Паундтың фашистик ҡараштары һәм коллаборационизмына ҡарамаҫтан, премияны уға ҡалдыралар, әммә артабанғы йылдарҙа был тапшырыу хоҡуғын Йель университетына ҡалдыралар.
Дауаханаға бикләнеүе ваҡытында Паунд «Шицзин» (Конфуцийҙыҡы тип иҫәпләнгән «Йырҙар китабын»), шулай уҡ Софоклдың ике пьесаһын тәржемә итә. Дауаханаға килгән әҙәби йәштәр Роберт Лоуэлл, Аллен Гинзберг, Юстас Муллинс һәм башҡалар менән күп аралаша.
1958 йылда билдәле яҙыусылар тарафынан (хатта Нобель премияһын алыусы антифашист Эрнест Хемигуэй, уны Паунд алырға тейеш һәм шағирҙы азат итер кәрәк тип әйтә) ярлыҡау тураһында күп һанлы үтенестәрҙән һуң Паунд дауаханан сыға һәм Италияға ҡайта. Һуңғы йылдарын ул тынлыҡта үткәрә; 1967 йылда уға шағир-битник Аллен Гинзберг килә, Паунд үҙе һәм үҙенең ижады тураһында саманан тыш кәмһетеп һөйләй. Паунд Эзра 87 йәше тулып ике көн үткәс Венецияла вафат була һәм билдәле Сан-Микель зыяратында ерләнә.

# Эзра Паунд
## Әҫәрҙәре

* «Песни» (инг.)баш. (The Cantos, 1917—1970); Паундтың төп һәм тамамланмаған хеҙмәте, уның өлөшө — «Пизанские песни» (The Pisan Cantos, 1948)
* «Восторги» (1909)
* «Маски» (1912)
* «Старый Китай» (1915)
* «Lustra» (1916)
* «Хью Селвин Моберли» (1920)

# Эзра Паунд
## Әҫәрҙәре
### Тәржемәләре

* Ezra Pound: Translations. With an introduction of Hugh Kenner. N.Y.: New Directions, 1926 (многие репринты). 8th ed. N.Y., 1963.

# Эзра Паунд
## Әҫәрҙәре
### Рус телендәге тәржемә

* Паунд Э. Поднебесная. Стихи по мотивам классической китайской поэзии. Перевод А. Кистяковского. Примечания В. В. Малявина. // Восток-Запад. Исследования. Переводы. Публикации. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1982. — С. 278—290.
* Паунд Э. Из стихов 1908—1912 годов // Иностранная литература. — 1991. — № 2.
* Паунд Э. Стихотворения и избранные Cantos. Под ред. Я. Пробштейна / Издательство Владимир Даль, 2003. — 887 с.
* Паунд Э. Кантос. Перевод, вступительная статья и комментарии А. В. Бронникова. — СПб.: Наука, 2018.