# Лукитс Теодор

Николай Теодор Лукитс (ингл. Theodore Nikolai Lukits; 26 ноябрь 1897 йыл — 20 ғинуар 1992 йыл) — АҠШ-тың румын сығышлы рәссамы, портретсы һәм пейзажсы. Уға телһеҙ кино ҡыҙҙарының портреттары тәүге билдәлелекте килтерә. Ул вафат булғандан һуң, сәнғәт һөйөүселәрҙең иғтибарын рәссамдың Азия, испан Калифорнияһы һүрәттәре һәм пастель төҫтәге пейзаждары йәлеп итә.
Үҫмер сағынан уҡ Лукитс иллюстратор сифатында профессиональ карьераһын башлай. Ул натюрморт рәссамы, рәссам-монументалист һәм Лос-Анджелестағы нәфис сәнғәт академияһына нигеҙ һалыусы. Ул сей пигменттарҙан буяу яһау оҫтаһы булып таныла. Ул үҙе бумала һәм палитралар яһай, картиналар өсөн рамдарҙы проектлай һәм эшләй. АҠШ-та Лукитс «Beaux-Arts» француз академия системаһы методтарын ҡуллана, уның бер нисә студенты күренекле карьера яһай. Уның әҫәрҙәре күп дәүләттәрҙең коллекцияһында тора. Лукитс сәнғәт эшгмәкәрҙәренең байтаҡ профессиональ ойошмаларында ағза булып тора һәм төрлө конкурстарҙа төрлө наградаларға лайыҡ була. Лукитс үлгәс, уның күп шәхси күргәҙмәләре үткәрелә. Шулай уҡ уның эштәре тонализм һәм америка импрессионизмына арналған күргәҙмәләргә ҡуйыла.

# Лукитс Теодор
## Бала сағы һәм йәшлек йылдары

Лукитс Австро-Венгрия империяһының өлөшө булған Трансильванияның Тимишоара ҡалаһында тыуа . Уның атаһы ит ҡырҡыусы, әсәһе — хужабикә. АҠШ-ҡа ул ике йәшлек сағында, ғаиләләренең 1899 йылда иммиграцияға күсеүе арҡаһында, килә. Бала сағы Миссури штатының Сент-Луис ҡалаһында үтә.Лукитс Вашингтондың Сент-Луис университетындағы нәфис сәнғәт мәктәбендә ун ике йәшендә уҡый башлай, уның беренсе уҡытыусыһы Эдмунд Х. Вюрпель (1866-1958) була. Сент-Луиста ул шулай уҡ Живерня сәнғәт колонияһынан ҡайтышлай Лукитстың ата-әсәләрендә туҡтаған Ричард Миллерҙа ла (1875-1943) уҡый.. Лукитс, 8-сы класты тамамлағас,рәссам карьераһын дауам итер өсөн, мәктәптә уҡыуҙан туҡтай. Ул бик йәшләй башта йомошсо булып, ә һуңынан кеше тиреһенә ҡатын-ҡыҙҙар портретын төшөрөүсе рәссам-аэрограф булып эшләй.

# Лукитс Теодор
## Чикагола уҡыуы

Лукитс ун биш йәшендә Чикаго сәнғәт академияһына һәм Чикаго сәнғәт институтына уҡырға керер өсөн был ҡалаға килә.Чикаго академияһында ул рәссам, иллюстратор һәм сәйәхәтсе Карл Вернтцта (1874-1944) уҡый. Шулай уҡ уның уҡытыусыһы Уильям Виктор Хиггинс (1884-1949) була..
Башта Чикаго ҡалаһына барып, Лукитс сәнғәт институтында кис һәм ял, каникул көндэрендэ уҡып йөрөй, ун һигеҙ йәше тулмағанлыҡтан көндөҙгө студент булараҡ теркәлә алмайынса, шулай укып йорой. Институтта Лукитс куп уҡытыусыларҙа уҡый, әммә унын төп уҡытыусыһы булып америка импрессионисы Карл Альберт Буэр (1866-1952), портретсы Веллингтон ДЖ. Рейнольдс (1866-1949), фигуративсы Гарри Миллс Уолкотт (1877-1930) була. Күпмелер ваҡыт Лукитс Эдвин Блашфельд (1848-1936) етәкселеге аҫтында эшләй. Лукитс бында уҡыған сағында сәнғәт институтына ваҡытлыса уҡытырға саҡырылган рәссам-реалист Роберт Генри (1865-1929), Чарльз Вебстер Хоторн 1872-1930) һәм Джордж Беллоузда (1882-1925) уҡый.
Рәссам Лукитс ижадына шулай уҡ Овсеп Пушман (1877-1966) йоғонто яһай. Был уның әрмән рәссамы менән тәүге тапҡыр 1916 йылда Чикагола осрашыуы була.
Студент йылдарында Лукитс швед рәссамы Кристиан фон Шнейдау (1893-1976) менән бер студияла эшлэй. Һуңыраҡ улар Калифорния һәм Чикагола дуҫтар булып, унда кино йондоҙҙарының портретын төшөрә.
Сәнғәт институтында уҡығанда Лукитс институттын төп премияларын, шул иҫәптән Брайан Латроп стипендияһын да ала. Уҡыу өсөн түләүҙе ул Cosmopolitan һәм Post Saturday The Evening эре баҫмаларына иллюстрациялар төшөрөп туләй.1918 йылда уҡыуын тамамлағас, ул бер йылдан һуң аспирантурала уҡырға инә, унда Карл Бауэр етәкселегендә уҡый.
Лукитс шулай уҡ медицина колледжына уҡырға инә һәм кеше анатомияһын өйрәнә.

# Лукитс Теодор
## Профессиональ карьераһы

Калифорнияға күсеп килгәс ул Голливуд актрисалары Теда Бара, Пола Негри, Мэй Мюррей һәм Алла Назимоваларҙың портреттарын төшөрә. Лукис төшөргән Мексика актрисаһы Долорес дель Рио портреты данлыҡлы бер фильмдың премьераһында күрһәтелә һәм Лос-Анджелес һәм Мехико гәзиттәрендә баҫылып сыға.
1924 йыл башында рәссам үҙе исемендәге Лукитс академияһынаса һәм бында туҡһан йәше тулғансы буласаҡ рәссамдарҙы уҡыта. Ул Сьерра-Невада, Үлем үҙәне (Долина смерти), Мохава сүлендә, Калифорния яр буйында, Гранд-Каньонда үткәрелгән плэнэрҙарҙа иң билдәле рәссам була. 1930 йылдар башында Лукитс вакерос һәм бейеүселәргә арналған, хәҙерге ваҡытта Fiesta Suite тип аталған картиналар серияһын төшөрә. Был майлы буяу һәм пастель менән яһаған серияларында ул Голливудҡ төшөргән фильмдарҙа ҡатнашҡан латин америкаһы актрисаларының һәм һыбайлыларҙың образдарын тыуҙыра.
Лукитстың ижади әйберҙәре Калифорния штатының Пасадендағы Азия-Тымыҡ океан төбәге музейында, Окснардтағы Карнеги художество музейында, Фуллертондағы Мукентхаллер мәҙәни үҙәгендә һәм Сан Хуан Капистрано миссияһында ретроспектив күргәҙмәлә күрһәтелә.
Студент-рәссамдарҙан башҡа Голливуд грим яһаусыларын да Лукитс уҡыта. Билдәле грим һалыусы Луис Хиппе (1909—1967) Лукитста белем ала, ул рәссамдан кеше башы формаларын һәм структураларын өйрәнә һәм уның яһалма яҡтылыҡта нисек күренәсәген өйрәнә. Быны белеп ҡалған башҡа күп кенә грим яһаусылар ҙа 1930-1940 Лукитсҡа уҡырға килә.

# Лукитс Теодор
## Күргәҙмәләр

1920-1930 йылдарҙа Көньяҡ Калифорнияла Лукитстың шәхси күргәҙмәләре үткәрелә. 1926 йылдың көҙө уның иң тос, уңышлы осоро була. Сотбиҙың Ларчмонт бульварындағы салонында 23 сентябрҙә асылған күргәҙмәһе бик күп халыҡты йыя. унда Лукитс Этель Уэйдтың портретын күрһәтә. Ноябрҙә Голливудтың Montmetre Cafe ресторанында Лукитстың төшөргән портреттары, пейзаждары күрһәтелә.
Лукитстың әҫәрҙәре Лос- Анджелестың иң шәп галереяларына ҡуйыла. 1931 йылдың февралендә Палм-Спрингстағы Desert Gallery күргәҙмәһе үтә. Июнь айында Стендаль галереяһындағы күргәҙмәлә рәссамдың пейзаж, натюрморт һәм портреттары күрһәтелә. 1935 йылда уның шәхси күргәҙмәләре Санта-Барбарала, 1937 йылда Палм-спрингстың Harriet галереяһында егерме рәссам, шул иҫәптән Браун Морис, Хансон Путафф, Мейнард Диксондарҙың картиналары менән ҡуйыла. .

# Лукитс Теодор
## Никахтары

1931 йылда Лукитс уға уҡырға килгән, яңы ғына актриса һәм рәссам юлына баҫҡан Элинор Мерриам (1909-1948)менән таныша. Элинор Лукитстың иң яратҡан моделдәренең береһе була. 1932 йылда ул пастель менән актрисаның портретын яҙа, был портрет 1934 йылдан алып йыш ҡына күргәҙмәләрҙә ҡуйыла, ә — 1936 йылда рәссам Элинорҙың портретын майлы буяуҙар менән яҙа. 1937 йылда улар Санта-Барбараҙа күсеп киләләр һәм бында өйләнешәләр. 1940 йылда улар Лос-Анджелеста, Ситрус -Авенюҙа испан стилендәге бик уңайлы йорт һатып ала
Элинор Мерриам Лукитс ире менән бергә эшләй, һәм иренең йоғонтоһо уның ижадында сағыла. 1930-1940 йылдарҙа уларҙың икеһенең бергә бер нисә күргәҙмәһе үтә. 1948 йылда, улар бензинды бер һауыттан икенсеһенә бушатҡан саҡта подвалда ут ҡабынып, бензин яна. Улар икеһе лә ныҡ яна, шунлыҡтан Элинор вафат була.
Бер нисә йыл үткәс, Лукитс Дисней аниматоры булып эшләгән үҙенең уҡыусыһы Люсиль Грейтхауз менән осраша башлай. 1952 йылда улар өйләнешә.. Шулай икенсе ҡатыны менән уртаҡ Лукитс күргәҙмәләр ойоштора, 1952-1960 йылдарҙа улар Калифорнияның төрлө сәнғәт ойошмаларында үткәрелгән күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. 1952-1990 йылдарҙа Люсиль Лукитстың уҡытыу йортонда идаралыҡ һәм бизнес алып бара. Ире вафат булғандан һуң Люсиль Лукитс рәссамдың эштәре һәм мөлкәте менән идаралыҡ итә, аҙаҡтан был яуаплылыҡты Лукитстың уҡыусылары ҡарамағына тапшыра. 1997 йылда Люсиль Паркинсон ауырыуы эҙемтәләрен һиҙенеп, Юта штатына, ғаиләһенә яҡыныраҡ булыу өсөн, күсә, 2003 йылда ул туҡһан дүрт йәшендә Ютала вафат була. Лукитстың ике никахында ла балалары булмай.

# Лукитс Теодор
## Һуңғы карьераһы

Лукитс Теодор 1970-1990 йылдарҙа уҡытҡан һуңғы быуын студенттары араһынан бик күп күренекле рәссамдар сыға, шул иҫәптән пленэр оҫтаһы пастелсе Арни Карл (1940-2000) Лукитста 1968 йылдан 1978 йылға тиклем уҡый. Пленэр оҫтаһы һәм фигуратив рәссам Петер Зейц Адамс (1950 йылда тыуған) рәссам Лукитста 1970-1977 йылдарҙа ете йыл буйына уҡый. Көнбайыш пленэр оҫтаһы пейзаждар төшөрөүсе Том Соллидей(тыуған 1952й.) Лукитста биш йыл дауамында белем ала.
Люсиль һәм һаулығы насарлана башлаған Теодор Лукитс 1990 йылда Лос -Анджелестың Джонатан сәнғәт фондына ҙур сәнғәт коллекцияһына иғәнә итә. Рәссам вафат булғандан һуң, уның бик күп пастель эштәре, портрет әҫәрҙәре музейҙарҙағы күргәҙмәләргә ҡуртымға тапшырыла.

# Лукитс Теодор
## Үлгәндән һуң ойошторолған күргәҙмәләре

1992 йылда вафат булғандан һуң Теодор Лукитстың картиналары Калифорния музейҙарында рәссамдың шәхси күргәҙмәләренә ҡуйыла. 1998 йылда Калифорния сәнғәт клубы эгидаһы аҫтында Теодор Н. Лукитс: америка ориенталисы исеме аҫтында күсмә күргәҙмә ойошторола. Азияға бағышланған эштәре күргәҙмәнең төп өлөшөн алып тора.
Лукитс, мексика һәм мексика-америка натураларына ҡарап, бик күп портреттар яҙа. Был портреттар Сан Хуан Капистрано миссияһында 1998 һәм 1999 йылдарҙа ике тапҡыр күргәҙмәгә ҡуйыла. Икенсе күргәҙмә "Лукитс: иҫке рухи Калифорния рухы", тип атала һәм унда Говард Хьюз өсөн төшөрөлгән Фиеста Suite, картиналар серияһы ҡуйыла. Ул тиҫтәнән ашыу фигуратив әҫәрҙәр, пастель һәм 1920-се йылдарҙа миссия территорияһындағы пленэрҙа төшөрөлгән картиналарҙы үҙ эсенә ала.
Теодор Лукитс пленэр пастель әҫәрҙәре Көньяҡ Аллеген музейының иҫ киткес коллекцияһы булып тора.Рәссамдың эштәре ике күргәҙмәнең төп урынын биләп тора. 1999 йылдағы күргәҙмәһе пастель пейзажына арнала, ә 2008 йылдың күргәҙмәһендә акварелдәр һәм пастель менән төшөрөлгән картиналары күрһәтелә.
Сан Хуан Капистрано миссияһында 2001 йылда Лукистың "Романс о миссии" тигән күргәҙмәһе хәйриә киске ашы менән бергә үткәрелә.