yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шәйхлисламов Зәйнулла Ғүмәр улы

Шәйхлисламов Зәйнулла Ғүмәр улы (2 ғинуар 1938 йыл) — рәссам. 1990 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1998).

# Шәйхлисламов Зәйнулла Ғүмәр улы
## Биографияһы

Зәйнулла Ғүмәр улы Шәйхлисламов 1938 йылдың 2 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Байҡыбаш районы Татар Үреше ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районы) тыуған. Ун дүрт йәшендә Өфөгә килә, унда эшләй, киске мәктәптә уҡый.
1966 йылда Өфө сәнғәт училищеһының художество-биҙәү бүлеген (һынлы сәнғәт бүлеге)(уҡытыусылары Г. А. Зырин, Р. У. Ишбулатов) тамамлай.
1970—1990 йылдарҙа Башҡортостан ижади-производство комбинатында рәссам булып эшләй. Әлеге ваҡытта рәссам Өфө ҡалаһында йәшәй һәм эшләй.
Рәссамдың әҫәрҙәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө), «Academia» сәнғәт галереяһында (Өфө, УГАЭС), «Урал» (Өфө), «Алтын Урҙа» (Ҡаҙан) галереяларында, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана.

# Шәйхлисламов Зәйнулла Ғүмәр улы
## Эштәре

...« Красота удивляет, восхищает и заставляет жить, а для меня жить — это творить и через своё творчество показать людям окружающий нас мир. Мир прекрасного, чистого, светлого, доброго, именно того чего в наше время не хватает. Конечно же, красота это еще и гармония. Именно она помогает обрести смысл жизни».
«Өс ағас» (1979), «Ҡояш» (1994), «Көҙ» (1999). Иҫке Өфөнөң архитектура пейзаждары һағыныу романтикаһы менән һуғарылған: «Окраина» (1971), «Старая Уфа» (1978), «Старая церковь» (1993), «Соборная мечеть» (1997). Натюрморттар: «Хризантемалар», «Ромашкалар» (икеһе лә — 1988), «Астралар» (2000), фәлсәфәүи-мистик эштәре: «Века», «Гора духов» (1997), «В далёком прошлом» (1999) һәм башҡалар.

# Шәйхлисламов Зәйнулла Ғүмәр улы
## Күргәҙмәләре

Шәйхлисламов Зәйнулла Ғүмәр улы 1964 йылдан алып республика, зона, төбәк, Бөтә Рәсәй һәм сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
Шәхси күргәҙмәләре Өфө (1988, 2001, 2002, 2013), Нефтекама, Бәләбәй, Ҡаҙан (2007) ҡалаларында үткән.
# Уймуж (мәғәнәләр)

Уймуж — күп мәғәнәле һүҙ.

# Уймуж (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Уймуж — Пермь крайы Барҙы районындағы ауыл.
* Уймуж (Кесе Әмже ҡушылдығы) — Пермь крайындағы йылға.
* Уймуж (Оло Әмже ҡушылдығы) — Пермь крайындағы йылға.
# Күҙемйәр

Күҙемйәр (Байауыл, Күҙмә) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Березники ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618153, ОКАТО коды — 57204810003 .
Ауыл район үҙәге Барҙы ауылынан яҡынса 11 км көньяҡтараҡ урынлашҡан.

# Күҙемйәр
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 433 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 208 ир һәм 225 ҡатын. 2005 йылда ауылда 588 кеше йәшәгән.

# Күҙемйәр
## Тарихы

Ревизия мәғлүмәттәре буйынса 1816 йылда ауылдың 79 йортонда 203 ир һәм 174 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1834 йылда 102 йортта 289 ир һәм 256 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнгән.
1868 йылда ауылдың йәмиғ мәсете эргәһендәге «200 йылдан ашыу» эшләп килгән мосолман мәктәбендә 50 малай һәм 35 ҡыҙ белем алған.

# Күҙемйәр
## Климат

Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.
# Пугачева (Калитва ҡушылдығы)

Пугачева — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калитва йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пугачева (Калитва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калитва йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Северский Донец (бассейндың рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400612107000014286
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001428
* Бассейн коды — 05.01.04.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мюмдя-Хэвы-Яха

Мюмдя-Хэвы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Мюмдя-Хэвы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038549
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303854
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ә

Әә (ә) -- башҡорт алфавитының ҡырҡынсы хәрефе.

# Ә
## Башҡорт алфавитында

Һуҙынҡы хәрефтәргә инә: а, е, ё, и, о, ө, у, ү, ы, э, ә, ю, я.
Ә -- теркәүес. Бер-береһенә ҡаршы ҡуйылған һөйләмдәрҙе йәки һөйләмдең киҫәктәрен теркәү өсөн ҡулланыла.Миҫал: Сәғәт ун тулды, ә ул һаман юҡ.
Ә -- киҫәксә. 1. Һүҙ йәки һөйләм алдында баҫым менән әйтелеп, иғтибарҙы йәлеп итеү, тәьҫирлекте көсәйтеү өсөн ҡулланыла.. Миҫал: Ә бар ине бит шәп саҡтар! 2. Ишетмәй ҡалған нәмәне ҡабатлап һорағанда ҡулланыла. миҫал: Ә? Нимә тинең? 3. Һөйләм аҙағында килеп, ғәжәпләнеүҙе, аптырауҙы, һоҡланыуҙы көсәйтеү өсөн ҡулланыла. Миҫал: Шәп бит, ә!
Ә (ә-ә-ә) -- ымлыҡ. 1. Нимәнелер иҫкә төшөргәндә, һиҙенгәндә, аптырағанда әйтелә. Миҫал: Ә-ә, шулаймы ни? 2. Асыу ҡатыш ризаһыҙлыҡ белдергәндә әйтелә. Миҫал: Ә-ә, һин әле шулай һөйләшәһеңме?
# Верешим

Верешим — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чардым йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Верешим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035802
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003580
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Немыльня (йылға)

Немыльня (бел. Нямыльня, укр. Немильня) — көнсығыш Европалағы йылға. Ике дәүләт — Беларусь һәм Украина биләмәләренән, тәүгеһенең Гомель, икенсеһенең — Чернигов өлкәһе аша көньяҡ йүнәлештә аға. Сож йылғаһының уң ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 37 километр.
# Отра (йылға)

Отра — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/855/44 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Отра (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһынан Заозерье ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Коломна ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101812110000024249
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002424
* Бассейн коды — 09.01.01.018
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Афанасий Никитин һәйкәле (Тверь)

Афанасий Никитин һәйкәле Тверь өлкәһе Тверь ҡалаһында (сәйәхәтсе тыуған ҡалала) Яр буйында, Волга йылғаһының һул яҡ ярында (Заволжский районында) урынлашҡан. Афанасий Никитин һәйкәле гранит постаментҡа баҫтырылған дүрт метрлы бронза һындан ғибәрәт. Һәйкәл түңәрәк суйын майҙансыҡта ат башлы ҙур кәмәлә урынлаштырылған. Сәйәхәтсе Афанасий Никитин һәйкәле скульпторҙар С. М. Орлов һәм А. П. Завьяловтар тарафынан архитектор А. П. Завалов проекты буйынса эшләнгән. Был һәйкәл 1955 йылдың июнендә асылған. Һәйкәл асыу тантанаһында Һиндостандың СССР-ҙағы илсеһе К. П. Ш. Менон ҡатнаша. Афанасий Никитин һәйкәле артында Вознесение Христово сиркәүе (Трех исповедников сиркәүе) урынлашҡан.
# Оло Кемпаж

Оло Кемпаж — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляпин йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 289 км.

# Оло Кемпаж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027087
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302708
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Горишни Плавни

Горишни Плавни (укр. Горішні Плавні, 1972—2016 — Комсомольск) — Украинаның Полтава өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.
2014 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 51 958 кеше йәшәй.
# Йәғәфәров Алик Ҡәйүм улы

Йәғәфәров Алик Ҡәйүм улы (21 февраль 1941 йыл) — геология-минералогия фәндәре докторы, Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы, РСФСР-ҙың Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1987), Рәсәйҙең атҡаҙанған геологы (1997).
# Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улы

Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улы (рус. Сунагатуллин Закир Гибадуллич 1909 йыл — 6 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улы
## Биографияһы

Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улы 1909 йылда элекке Башҡортостандың Ҡандра районы (хәҙер Туймазы районы) Сарҙыҡ ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ҡандра районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се гвардия кавалерия дивизияһы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында һаҡлаусы эскадрон ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.
1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһендә барған аяуһыҙ һуғышта батырҙарса һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһе) Тербун районы Николаевка ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән. Юғалтыуҙар исемлегендә ҡыҙылармеец Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улының Ҡандра районы Сарҙыҡ ауылында йәшәгән ҡатыны Сөнәғәтуллина күрһәтелгән.
# Ике ҡатлы Ахалшени күпере

Ике ҡатлы Ахалшени күпере — ысын мәғәнәһендә Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы. Цалка муниципалитетының Ахалшени ауылында урынлашҡан.
Күпер ике ҡаттан тора. Ул яҫы таштан төҙөлгән. Күпер уртаһында ҙур тәпәш пирс урынлашҡан. Йылғаның ҡаршы яғында конус һымаҡ контрфорстар бар. Күперҙең йөрөй торған өлөшө һуйырташ менән түшәлгән.
Ахалшени күперенә 2006 йылдың 30 мартында Грузияның мәҙәниәт, спорт һәм ҡомартҡыларҙы һаҡлау министрлығы тарафынан мәҙәни ҡомартҡы статусы, ә шул уҡ йылдың 7 ноябрендә Грузия президентының 665-се указына ярашлы милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡылар категорияһы бирелә.
# Федяевская Вера Константиновна

Федяевская Вера Константиновна (8 сентябрь 1911 йыл — 7 декабрь 2007 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй рәссамы, графигы, китап иллюстраторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы (1994).

# Федяевская Вера Константиновна
## Биографияһы

Вера Константиновна Федявская боронғо дворяндар ғаиләһенән Санкт-Петербург ҡалаһында тыуған.
Уның ҡартатаһы — Федяевский Константин Васильевич (1835, Тамбов — 1919, Воронеж), мәҙәни һәм йәмәғәт эшмәкәре, медицина фәндәре докторы (1862), Воронеж губерна земство дауаханаһы янында беренсе фельдшерлыҡ мәктәбенә нигеҙ һалыусы. Федяевский исеме Воронеждың 2-се клиник дауаханаһына бирелгән (1966), шулай уҡ Воронеж урамдарының береһе уның исемен йөрөтә (1999). Атаһы — Федяевский Константин Константинович (1867—1943), иҡтисадсы, тыуған яҡты өйрәнеүсе, мемуар яҙыусы. Ағаһы Константин (1903—1970) — судно гидродинамикаһы һәм карап теорияһы өлкәһендә совет ғалимы, фән докторы, Сталин премияһы лауреаты (1948).
1921 йылдың февралендә Федяевскийҙар ғаиләһе Мәскәүгә күсеп килә.
1929—1930 йылдарҙа Мәскәүҙә Павлинов Павел студияһында уҡый.
1931—1933 йылдарҙа Мәскәү полиграфия институтының художество-графика факультетында Константин Истомин, Павел Павлинов һәм Михаил Родионовта уҡый.
1933 —1938 йылдарҙа Мәскәү һынлы сәнғәт институтында Владимир Фаворский һәм Андрей Гончаровта уҡый.
1938 йылдан алып күргәҙмәләрҙә ҡатнаша, Мәскәү Рәссамдар союзы ағзаһы
ВХУТЕМАС-Вхутеин монументаль оҫтаханаһында Лев Бруни етәкселеге аҫтында эшләй. Ольга Эйгес, Дора Бродская, Лидия Чага, Надежда Эльконина һәм Тамара Рейн менән берлектә «Ҡатын-ҡыҙҙар» бригадаһына инә, улар менән Монументаль оҫтаханала һуғыштан һуңғы төп заказ өҫтөндә — Ермолаев тыҡрығындағы Оборона министрлығының торлаҡ йортон биҙәүҙә ҡатнаша.
Үҙенең график эштәре, шулай уҡ Саади, Коненков, Анна Ахматова, Николай Некрасов китаптарына иллюстрациялар менән менән билдәле. Рәссамдың эштәренең күп өлөшө серияһы Урта Азияға арналған, ул Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында эвакуацияла була; уның ҡала күренештәре ҡыҙыҡлы.
1994 йылда Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы исемен ала
Мәскәүҙә вафат була. Иваново зыяратында ерләнгән.
Уның әҫәрҙәре Рәсәйҙең күп музейҙарында: А.С. Пушкин исемендәге Дәүләт һынлы сәнғәт музейында, «Остафьево» музей-усадьбаһында, «Зарайский кремле» музейында, Воронеж сәнғәт музейында, «Сталинград һуғышы» музейында һ.б. һаҡлана..

# Федяевская Вера Константиновна
## Ғаиләһе

Беренсе ире — рәссам Иван Безин (1911—1943), ВХУТЕМАС буйынса Константин Истомин һәм Владимир Фаворскийҙың уҡыусыһы, һуғышта һәләк була.
Икенсе ире — Ясиновский Давид Самойлович (1900—1975), фронт журналисы.
Улы — Константин Давидович Константин (04.08.1947) — рәссам, график, монументаль-декоратив сәнғәт рәссамы, техник фәндәр кандидаты (1977).
# Бүртә районы

Бүртә районы — рус. Буртинский район — Ырымбур губернаһы, Урта Волга өлкәһе, Урта Волга крайы, Ырымбур һәм Чкалов өлкәләре составында 1927—1963 йылдарға тиклем административ-территориаль берәмек була. Башта административ үҙәге — Крючковка ауылында, аҙағыраҡ — Беляевка ауылында була.

# Бүртә районы
## Тарихы

Бүртә районы 1927 йылда Ырымбур губернаһы составында ойошторола. 1928 йылда Ырымбур губернаһы бөтөрөлә һәм район Ырымбур округы составына инә. 1930 йылда, округтар бөтөрөлгәс, туранан-тура Урта Волга крайына буйһондорола.
1934 йылдың 7 декабрендә Ырымбур өлкәһе составына инә (1938—1957 йылдарҙа — Чкалов өлкәһе) .
1945 йыл мәғлүмәттәре буйынса районға 21 ауыл советы ингән була.
1959 йылдың 21 июлендә бөтөрөлгән Ейәнсура районы территорияһы өлөшләтә Бүртә районына ҡушыла. 1960 йылдарҙағы мәғлүмәттәре буйынса райондың 14 ауыл советы булған.
1963 йылдың 1 февралендә Бүртә районы бөтөрөлә, уның территорияһы Һарыҡташ һәм Соль-Илецк ҡала округы Соль-Илецк районы араһында бүлеп алынған.

# Бүртә районы
## Этимологияһы

Райондың исеме географик урынлашыуы менән бәйле — шул төбәктә аҡҡан, Яйыҡтың һул ҡушылдығы Бүртә йылғаһы һәм Бүртә далаһы атамалары айҡанлы бирелгән. Бүртә йылғаһының үҙенә атама башҡорт телендәге аҡ менән ҡара ҡатнаш йылҡы төҫөнән алып ҡушылған тигән фекер бар. Бынан тыш атама Ырымбур өлкәһе далаһына ла бирелгән, ә 1927—1963 өлкәнең районы ла шул исемде йөрөтә.
Бүртә йылғаһының үҙенә атама башҡорт телендәге аҡ менән ҡара ҡатнаш йылҡы төҫөнән алып ҡушылған тигән фараз бар. Бынан тыш атама Ырымбур өлкәһе далаһына ла бирелгән.
Мәгәр ысынбарлыҡта 18-се быуатта башҡорт ерҙәренә күпләп күсеп ултыра башлаған ҡырғыҙ-ҡайсаҡтар башҡорт телендәге атамаларҙы үҙҙәренекенә үҙгәртеп бөткән. Ҡаҙаҡ телендә йылғаның атамаһы Бур+тә тип әйтелә, был ағарта торған аҡ төҫтәге йомшаҡ эзбизташ тигән мәғәнәлә алынған. Башҡорттар йылғаға биргән атама Бирҙе булған}}.
# Ольдислебен

Ольдислебен (нем. Oldisleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2278 кеше йәшәй. Майҙаны — 32,47 км². Диңгеҙ кимәленән 130 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6578 һәм автомобиль коды — KYF.
# Ете Ҡойо районы

Ете Ҡойо районы (ҡырымтат. Yedi Quyu rayonı, Еди Къую районы), 1944 йылдан бирле урыҫса рәсми исеме Ленино районы (укр. Ленінський район, рус. Ленинский район) — Ҡырым АР территорияһында урынлашҡан 14 райондың береһе. Райондың административ үҙәге — Ете Ҡойо ауылы (1944 йылдан бирле урыҫса рәсми исеме Ленино.
Райондың майҙаны — 2919 км². Халыҡ тығыҙлығы — 23.85 кеше/км².
Телефон коды — +380 6557.

# Ете Ҡойо районы
## Халыҡ

2012 йылда бында 63 191 кешенең йәшәүе мәғлүм.
2001 йылғы Украина йән иҫәбен алыу буйынса милли составы : * урыҫтар — 54,8 % * ҡырым татарҙары — 29,2 % * украиндар — 15,5 % * белорустар — 1,3 % * молдавандар — 0,3 %.
# Ураш

Ураш — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1054 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ураш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300008038
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300803
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 1891 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1891 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1891 MDCCCXCI |
| Юлиан стилендә | 1890—1891 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2643—2644 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7399—7400 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5651—5652 ה'תרנ"א — ה'תרנ"ב |
| Мосолман календары | 1308—1309 |
| Боронғо әрмән календары | 1340 ԹՎ ՌՅԽ |
| Ҡытай календары | 4587—4588 庚寅—辛卯 белый тигр — белый заяц |
| Эфиопа календары | 1883—1884 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1947—1948 |
| - Шака самват | 1813—1814 |
| - Кали-юга | 4992—4993 |
| Иран календары | 1269—1270 |
1891 (бер мең һигеҙ йөҙ туҡһан беренсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1891 йылы, 2 мең йыллыҡтың 891 йылы, XIX быуаттың 91 йылы, XIX быуаттың 10 ун йыллығының 1 йылы, 1890 йылдарҙың 2 йылы.

# 1891 йыл
## Тыуғандар

* 3 ғинуар — Харис Йомағолов, 1919—1920 йылдарҙа Башҡорт Совет Республикаһының Ваҡытлы хәрби революцион комитеты етәксеһе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 19 октябрь — Мирхәйҙәр Фәйзи, башҡорт һәм татар яҙыусыһы, драматург һәм журналист.
# 1908 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1908 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1908 MCMVIII |
| Юлиан стилендә | 1907 — 1908 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2660 — 2661 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7416 — 7417 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5668 — 5669 ה'תרס"ח — ה'תרס"ט |
| Мосолман календары | 1326 — 1327 |
| Боронғо әрмән календары | 1357 ԹՎ ՌՅԾԷ |
| Ҡытай календары | 4604 — 4605 (с 2 февраль) 丁未 — 戊申 красная овца — жёлтая обезьяна |
| Эфиопа календары | 1900 — 1901 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1964 — 1965 |
| - Шака самват | 1830 — 1831 |
| Иран календары | 1286 — 1287 |
1908 (бер мең туғыҙ йөҙ һигеҙенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1908 йылы, 2 мең йыллыҡтың 908 йылы, XX быуаттың 8 йылы, XX быуаттың 1 ун йыллығының 8 йылы, 1900 йылдарҙың 9 йылы.

# 1908 йыл
## Тыуғандар

* 15 ғинуар — Зәйнәб Биишева, башҡорт яҙыусыһы, шағир, тәржемәсе, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты.
* 8 май — Ғайсин Хәсән Назар улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 10 июнь — Зәйтүнә Бикбулатова, башҡорт актёры, СССР халыҡ артисы.
* 10 август — Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы (Әкрәм Вәли), шағир, балалар яҙыусыһы, тәржемәсе.
* 22 август — Сыртланов Рим Солтан улы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1955), Башҡорт АССР-ҙың халыҡ (1954) артисы.
* 6 сентябрь — Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы (1908—1945), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 15 декабрь — Арыҫлан Мөбәрәков, башҡорт совет актёры, театр режиссёры, драматург. СССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
* 24 декабрь — Әхтәм Ихсан, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры һәм яҙыусыһы, тәржемәсе. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1935).
# Ленин һәйкәлдәре (Шахты)

Шахта ҡалаһында Ленин һәйкәлдәре — совет сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре, бөтә донъя тарихында беренсе социалистик дәүләткә нигеҙ һалыусы В.И.Ленин һәйкәлдәре.

# Ленин һәйкәлдәре (Шахты)
## Тарихы

Совет власы осоронда СССР-ҙың күп ҡалаларында В.И.Ленин һәйкәлдәре ҡуйыла. Уларҙың бер өлөшө мәҙәни мираҫ объекты булып таныла. Шахты ҡалаһында нисә һәйкәл ҡуйыла
Ҡалала һәм уның тирәһендәге ҡасабаларҙа В.И. Лениндың алты һәйкәле төҙөлә: ҡала паркындағы һәйкәл, дауахана бинаһы янында, Совет урамында, Машиналар төҙөү заводының элекке биләмәһендә (2012 йылдың октябрь айында юғала), Аютинский ҡасабаһында, поселке Майский.
Беренсе һәйкәл 1936 йылда төҙөлә. Һәйкәлдең авторы архитектор Андреев, рәссамдар Листопадов һәм Попов. Лениндың бронза скульптураһы гранит постаментҡа ҡуйыла. Скульптураның бейеклеге 5,5 метр самаһы тәшкил итә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, 1942 йылда немецтар юлбашсының һәйкәлен шартлата, әммә һәйкәлдең архитектура ансамбле зыян күрмәй.
1945 йылда Шахты ҡала башҡарма комитеты Мәскәү ҡалаһына емерелгән һәйкәлдең тергеҙеү проектына заказ бирә. Скульпторҙар Попов һәм Шульц скульптураның эскизын әҙерләй, ул СССР Хөкүмәте тарафынан раҫлана.
Яңы һәйкәл ҡаланың Үҙәк майҙанында — Ленин исемендәге майҙанда урынлаштырыла. Яңы һәйкәл ике тапҡыр урынын алыштыра.
1948 йылда Ленин исемендәге майҙанда яңы эскиз буйынса төҙөлгән һәйкәлде асыу тантанаһы үтә. Яңы бронза һәйкәлдә юлбашсы һуғыштан алдағы һәйкәлдән айырмалы рәүештә күтәргән уң ҡулын төшөргән килеш һүрәтләнә.
Бронза һәйкәл һуғыштан алдағы һәйкәлдең постаментына урынлаштырыла. Йөҙө менән юлбашсы «Аврора» кинотеатры яғына боролған. Әммә был һәйкәл дә һуңғы скульптура варианты булмай.
1957 йылда Шахты ҡалаһы Каменская өлкәһенең үҙәге булғас, уның төп майҙанында Советтар Йортоноң ҙур бинаһын төҙөйҙәр. Советтар Йорто алдынада майҙанды төҙөкләндерәләр, шул ваҡытта Ленин һәйкәлен Совет урамына күсерәләр, шулай уҡ йөҙөн 95 градусҡа бороп ҡуялар. Элекке архитектура ансамбле һүтелә һәм ҡала паркына күсерелә.
2015 йылдың 12 ноябрендә Шахты тыуған яҡты өйрәнеү хакимиәте янған «Күмер сәнәғәте тарихы музейының» бинаһы биләмәһенән ҡала музейы ихатаһына экспонатты — В. И. Ленин һәйкәлен сығара.
# Асҡаров

Асҡаров — фамилияһы.
* Асҡаров Айнур Юлай улы (1987 йыл) — режиссёр, продюсер, сценарист. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — «Еңмеш» нәфис фильмы өсөн (2012).
* Асҡаров Салауат Әхмәт улы (11 апрель 1946 йыл) — башҡорт опера йырсыһы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Башҡорт АССР-ының (1984) һәм Рәсәй Федерацияһының (2011) халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992)
* Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы (12 декабрь 1936 йыл — 8 март 1991 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1960—1991 йылдарҙа Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводы эшләй: аппаратсы, смена начальнигы, инженер-технолог, 1979—1987 йылдарҙа бүлек начальнигы була. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).
* Асҡарова Гөлсөм Зәйнулла ҡыҙы (20 ғинуар 1942 йыл) — хеҙмәт ветераны, 1966—1998 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районының Салауат исемендәге колхозы һауынсыһы. СССР-ҙың Х саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1979—1984).
* Асҡарова Сулпан Рәил ҡыҙы (03.11.1973, Баймаҡ ҡалаһы) — хореограф, эстрада художество етәксеһе, Стәрлетамаҡ мәҙәниәт техникумын тамамлаған. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы.