yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сякыль-Кыке

Сякыль-Кыке — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лимп-Питыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сякыль-Кыке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069138
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306913
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Big Society Capital

Big Society Capital (BSC; инглиз теленән «ҙур йәмғиәттең капиталы») — берҙәм етәкселек аҫтында ирекле булған Бөйөк Британия компаниялар, фондтар һәм трастар төркөмө, ул күпләп социаль инвестициялар яһай.

# Big Society Capital
## Инвесторҙар

Big Society Capital 2012 йылдың 4 апрелендә Бөйөк Британия хөкүмәте хәл итеүе буйынса Британия аҡса һалыусыларының 15 йыл буйы актив булмаған счеттарында булған 400 миллион фунт стерлингы һәм Barclays, HSBC, Lloyds Banking Group һәм RBS Бөйөк Британияның дүрт иң ҙур банкылары биргән 200 миллион фунт стерлингы аҡсаһына нигеҙләнә.
«Мерлин проекты» (ингл. Project Merlin) буйынса, ирекле банкылар BSC капиталына 40 % тиклем тигеҙ өлөштә капитал һала ала, әммә улар 20 % тауыш менән миноритар акционеры булып ҡала. Улай булһа ла, улар ойошманың бөтөрөүө сағында өҫтөнлөк хоҡуғына эйә булалар.

# Big Society Capital
## Структураһы

Big Society Capital төркөмөнөң нигеҙендә ошо ойошмалар тора:
* The Big Society Trust — үҙ эшмәкәрлегендә төркөм миссияһы, бирелгән формат буйынса социаль мәсьәләләрҙе сисеү, менән сикләнгән траст.
* Big Society Capital Limited — төркөмдөң етәкләү компанияһы.
* The Big Society Foundation — хәйриә иғәнәләр алған һәм BSC төркөмө миссияларына ярҙам иткән гранттар программаһын үҫтергән фонд.
The Big Society Trust (TBST) «Big Society Capital Limited» компанияһының мажоритар хужаһы (60 % капиатал — 80 % тауыштар), ә был — ойошманың эшмәкәрлегенең профилен үҙгәртеүен тыя.

# Big Society Capital
## Эшмәкәрлеге

Big Society Capital хәйриә ойошмаларына һәм социаль предприятияларға булған инвестицияларҙа ҡатнашмай, әммә инвестицияларҙы аҙағына еткергән финанс аралашсыларға ярҙам итә.
Big Society Capital тотороҡло һәм план буйынса үҫешеү маҡсатында үҙенең төп эшмәкәрлегендә гранттар бирмәй, ә финанс ярҙамды кире ҡайтарыу нигеҙендә күрһәтә. Фонд барлыҡҡа килгән саҡта уҡ уның аҡсаларының төп алыусылары социаль предприятилар була, сөнки хәйриә ойошмалары уларған биргән аҡсаларҙы күп осраҡта ҡайтара алмаясаҡ.
BSC ҡулланған инстументтары араһында:
* Компанияларҙың докапитализацияһы (мәҫәлән, Charity Bank банкының 38,72 % BSC хужа була).
* Теүәккәл һәм оборот капитал биреү.
* Социаль облигацияларҙы сығарыуҙа ҡатнаша.
* Инфраструктура проектарына инвестициялар, социаль инвестицияларҙың проект арандеррайтингында ҡатнашыу.
* Консультациялар һәм ярҙам күрһәтеү.
BSC бер проектҡа 500 меңдән башлап 15 миллион фунт стерлингка тиклем аҡса бирә ала.
Big Society Capital күп осраҡта Бөйөк Британиялағы социаль мәсьәләләрҙе хәл иткән ойошмаларға инвестициялар күсерә.

# Big Society Capital
## Эшмәкәрлегенең күрһәткесе

2013 йылдың аҙағына ҡарата Big Society Capital йөкләмәләрҙең киң спектрына 149 миллион фунт стерлинг инвестициялар күсерә, улар араһында йәштәр араһында булған эшһеҙлек һәм оло кешеләрҙең изоляцияһын бөтөрөү кеүек социаль проблемаларҙы хәл итеү.
# Үрге Нүнйылға

Үрге Нүнйылға, (Верхняя Нюнельга, (рус.)) — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 725 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Үрге Нүнйылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033476
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203347
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Позднеевка (Миллерово районы)

Позднеевка — Ростов өлкәһе Миллерово районынындағы ҡасаба. Ростов өлкәһе Криворожское ауыл биләмәһе составына инә.

# Позднеевка (Миллерово районы)
## Географияһы

Позднеевка ҡасабаһы Ольховая йылғаһы янында урынлашҡан. Был йылға тарасов районы Белогорка ауылы янында Калитва йылғаһына ҡоя.

# Позднеевка (Миллерово районы)
## Географияһы
### Урамдар

| Көнсығыш урамы, Йылға аръяғы урамы, Йәшел урамы, Комсомол урамы, Болон урамы, Йәштәр урамы, Яр буйы урамы, Баҡса урамы, Күл урамы, Ерекле урамы, Йәшелсә баҡсаһы урамы, Совет урамы, Белгестәр урамы, Украина урамы, Киң урамы, | Курорт тыҡрығы, Тыныс тыҡрығы, Партизан тыҡрығы, Ҡомло тыҡрығы, Тау аҫты тыҡрығы, Шым тыҡрығы, Тирәк тыҡрығы, Сиркәү тыҡрығы, Шоссе тыҡрығы. |

# Позднеевка (Миллерово районы)
## Тарих

Һөйләүҙәр буйынса ауылда Поздеев фамилиялы пан йәшәгән. Уның хөрмәтенә ауылды Позднеевка тип атағандар («н» хәрефе өҫтәп). Унан һуң бында бай алпауыт ҡатын йәшәй. Уның йәшәү осоронда Позднеевкаға Украинанан, Екатеринославль ҡалаһынан кешеләр күсеп килә. Бай ҡатын уларға үҙ еренең көнсығыш өлөшөн бүлеп бирә, шунан ул утарҙы Весёловка тип, утар кешеләрен «бовтяктар» тип атайҙар. Позднеевка ҡасабаһы кешеләрен «позднеевкалылар», тип, ә йылға аръяғында йәшәгәндәрен — «бочандар» тип атағандар. Һуңғараҡ был ҡушаматтар онотолған һәм ҡулланыуҙан сыҡҡан.

# Позднеевка (Миллерово районы)
## Иҫтәлекле урын

Ҡасабала Михаил Архангел сиркәүе бар. Ул 1890 йылда Иерусалим сиркәүенә оҡшатып төҙөлгән

# Позднеевка (Миллерово районы)
## Иҫтәлекле урын
### Археологик ҡомартҡылар

Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп.Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора.
Миллерово районы Позднеевка утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археология ҡомартҡылары бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарарына һәм 25.06.2002 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған.
* Ҡурған «Позднеевка YII». Позднеевка ҡасабаһынан төньяҡ-көнбайышта 0,2 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Позднеевка I» (3 ҡурған). Позднеевка ҡасабаһынан 2,2 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Позднеевка II» (7 ҡурған). Позднеевка ҡасабаһынан көньяҡ-көнсығышта 1,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Позднеевка III» (5 ҡурған). Позднеевка ҡасабаһынан төньяҡ-көнсығышта 2,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Позднеевка IY» (3 ҡурған). Позднеевка ҡасабаһынан төньяҡ-көнсығыштараҡ 3,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Позднеевка Y» 2 ҡурған. Позднеевка ҡасабаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ 2,3 км алыҫлыҡта тора.
# Драглайн

Драгла́йн (ингл. dragline) — һығылмалы канат элемтә һәм ковш менән бер сүмесле экскаватор. Ер ҡаҙыу эштәрҙә ҡулланыла.
Кран көйәнтәһе оҙонлоғо 10 метрға, сүмес һыйҙырлығы 168 м³ тиклем етә. Йыш ваҡыт аҙым йөрөтлө (күптән тәгәрмәс сылбыры менән йығаҙланған). Карьерҙарҙа, гидротехник һәм мелиорация төҙөлөштә ҡулланыла.

# Драглайн
## Конструктив яҡтары

Сүместен һығылмалы элеүе һәм драглайндын рәшәткә көйәнтәһе ер ҡаҙыуҙа иң ҙур тәрәнлекте һәм йөктө бушатыу бейеклеғен тьәминь итә.Драглайндарҙын юғары етештереүсәнлеғе бар. Ләкин һығылмалы элеүе үткер тәрәнлеғен һәм йөк бушатыу бейеклеғен бирмәй. Драйглайн менән тупраҡты транспортҡа бушатыу ҡыйын. Драглайн тупраҡты беренсенән отвалдарға бушата. Арабан отвалдан мехлопата һәм погрузчик менән тупраҡ транспортҡа күсереп бушатыла. Драглайндын сүмесе күтәреү һәм тартыу канаттарға бығауҙар менән эленә.
* Был төҙөлөш тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Вәхитов Салауат Венер улы

Вәхитов Салауат Венер улы (6 июнь 1961) — Башҡортостан Республикаһыда йәшәп, урыҫ телендә ижад итеүсе журналист, шағир һәм яҙыусы. Телсе-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы, филология фәндәре кандидаты (1994), доцент (2000). Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Вәхитов Салауат Венер улы
## Биографияһы

Салауат Венер улы Вәхитов 1961 йылдың 6 июнендә Красноярск крайы Ачинск ҡалаһында тыуған.
Башҡорт дәүләт университетының «Урыс теле һәм әҙәбиәте» факультетын тамамлаған (1987). 1987—1991 йылдарҙа — мәктәптәрҙә, 1991 йылдан юғары уҡыу йорттарында уҡытыусы булып эшләй).
Филология фәндәре кандидаты (1994). Диссертацияһының темаһы — «Производные наименования со значением лица в русском языке XI—XII вв. (мотивационный аспект)» (1994).
1995 йылдан — өлкән уҡытыусы, 2000 йылдан — Башҡорт дәүләт университетының урыҫ теле кафедраһы доценты.
2001—2011 йылдарҙа — М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының «Вагант» нәшриәт-полиграфия комплексы директоры.
2012 йылдан — «Бельские просторы» журналының яуаплы секретары (Башҡортостан).
Төрлө нәшриәттәрҙә баҫылған әҙәби әҫәрҙәр авторы. Төп фәнни ҡыҙыҡһыныу өлкәһе — лексикография һәм жаргонология.
Өфөлә йәшәй.

# Вәхитов Салауат Венер улы
## Китаптар авторы

* «Прощай, рубиновое небо…» (2007)
* «Люби меня всегда» (2007)
* «Пушкин 37-го года» (2010)
* «Разбитое сердце Адель» (2013)
* «Хорошие люди» (2014)
* «Любовь 24 часа» (2015)
* «Страсти по Борхесу и другие истории» (2016).

# Вәхитов Салауат Венер улы
## Фәнни хеҙмәттәре

* «Наименование камня» (1998)
* «Словарь наименований драгоценных и поделочных камней» (1999)
* «Словарь устойчивых выражений уфимского сленга» (2001, ике тапҡыр ҡабаттан нәшер ителә — 2003 һәм 2004 йылдарҙа)
* «Музыка от Трахтенберга» (2003)
* «Карточная терминология и жаргон XIX в.» (2007)
* «Словарь уфимского сленга начала XXI в.» (2010)

# Вәхитов Салауат Венер улы
## Наградалары

* Бөтә Рәсәй «ЛиФФт» фестиваленең Көмөш миҙалы (2016).
* "Собака. RU"журналы премияһы («Искусство» номинацияһы, 2011).
* Бөтә Рәсәй «Чеховский дар» китап премияһы («Необыкновенный рассказчик» номинацияһы).
# Абрамов бюсы (Семикаракорск)

Абрамов бюсы — Ростов өлкәһендәге Семикаракорск ҡалаһында ҡуйылған балыҡсылыҡ колхозы рәйесе Иван Васильевич Абрамов бюсы.

# Абрамов бюсы (Семикаракорск)
## Тарихы

Семикаракорск ҡалаһында ҡаланың һәм райондың бер нисә билдәле кешеләренә бюст ҡуйылған: яҙыусы В. А. Закруткинға, яҙыусы Б. Н. Куликовҡа, төҙөүсе А. А. Араканцевҡа, балыҡсылыҡ хужалығы етәксеһе И. В. Абрамовҡа. Был бюстарҙың авторы Семикаракорск скульпторы, рәссам Иван Иванович Масличенко.
Абрамов Иван Васильевич бюсы ҡалала Абрамов проспекты һәм Атаман проспекты сатында ҡуйылған.
Абрамов Иван Васильевич 1922 йылда Ростов өлкәһе Семикаракорский районындағы Мостовский утарында тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һуғышта ҡатнаша. Ҡыҙыл Байраҡ ордены, ике Ватан һуғышы ордены, миҙалдар менән бүләкләнә. Һуғыштан һуң, 1961 йылдан алып «Заветы Ильича» балыҡ тотоу эше менән шөғөлләнеүсе колхоз рәйесе булып эшләй. Колхоз быуала һаҙан, аҡ амур, толстолобик һәм башҡа балыҡтары үҫтерә. Уның инициативаһы буйынса колхозда йылына 50 миллион балыҡ селбәрәһе етештереүсе инкубация цехы төҙөлә.
Колхоз үҙенең хеҙмәткәрҙәре өсөн китапханаһы, спорт залы булған 400 урынлыҡ мәҙәниәт Һарайы, «Алтын балыҡ» балалар баҡсаһы төҙөй.
Абрамов хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн Октябрь Революцияһы ордены, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. Абрамовҡа «РСФСР-ҙың атҡаҙанған балыҡ үрсетеүсеһе» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Абрамов И. В. 1985 йылдың 9 октябрендә вафат була. Балыҡсылыҡ хужалығы етәксеһе И. В. Абрамовтың исеме Семикаракорсктағы тыҡрыҡҡа һәм балыҡсылыҡ колхозына бирелә.

# Абрамов бюсы (Семикаракорск)
## Һүрәтләнеш

Балыҡсылыҡ колхозына нигеҙ һалыусы Иван Васильевич Абрамовҡа бюст бейек булмаған түңәрәк постаментҡа ҡуйылған. Һәйкәлдең ике яғында сәскә түтәле урынлашҡан. Һәйкәл эргәһендәге биләмә төҙөкләндерелгән.
# Мюэнь

Мюэнь — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чибитка йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мюэнь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100020288
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115102028
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Чернигов районы

Оло Чернигов районы (рус. Большечерниговский район) — Һамар өлкәһенең көньяғында урынлашҡан муниципаль район.
Административ үҙәге — Оло Чернигов ауылы.

# Оло Чернигов районы
## География

Район Һамар өлкәһенең көньяғындағы дала зонаһында урынлашҡан. Ҡаҙағстан, Һарытау өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһенең Оло Глушица, Пестравск райондары менән сиктәш.
Майҙаны — 2980 км². Төп йылға — Оло Ырғыҙ.

# Оло Чернигов районы
## Тарих

Район 1935 йылда барлыҡҡа килгән.

# Оло Чернигов районы
## Халыҡ һаны

Официаль статистика буйынса 2014 йылдың 1 ғинуарына ҡарата районда 18 380 кеше теркәлгән.
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса районда 19 153 кеше иҫәпләнгән.
Районда бөтәһе 34 торлаҡ пункты бар.
Милли состав (2010): урыҫтар — 65,4 %, ҡаҙаҡтар — 10,3 %, башҡорттар — 9,5 %, сыуаштар — 5,4 %, татарҙар — 2,3 %, мордвалар — 1,8 %, украиндар — 1,8 %.
Оло Чернигов районында башҡорттар күпләп йәшәй. Уларҙың күпселеге Диңгеҙбай, Хәсән, Имәләй (Ҡыпсаҡ), Ҡасҡын (Таллы), Кинйәғол, Үтәкәй (Бөрйән) исемле тарихи башҡорт ауылдарында һәм Ырғыҙ, Костино ҡасабаларында йәшәй. 1999 йылда башҡорттарҙың милли-мәҙәни берләшмәһе — Оло Чернигов район йәмәғәт ойошмаһы «Ырғыҙ» башҡорт мәҙәни үҙәге булдырылған.

# Оло Чернигов районы
## Административ бүленеш

Оло Чернигов районы составына 9 ауыл биләмәһе керә:
* Августовка ауыл биләмәһе (Августовка, Кесе Черниговка, Паньшино, Пекилянка)
* Оло Чернигов ауыл биләмәһе (Оло Чернигов, Гусиха, Ҡасҡын (Таллы), Шумовский)
* Восточный ауыл биләмәһе (Өҫкө Росташи, Восточный, Полянский, Устряловский)
* Глушицкий ауыл биләмәһе (Благодатовка, Глушицкий, Торшиловский)
* Краснооктябрьский ауыл биләмәһе (Исток, Кинйәғол, Костино, Краснооктябрьский, Фитали, Хәсән)
* Пензено ауыл биләмәһе (Яңы Кәмәлек, Пензено)
* Петровский ауыл биләмәһе (Аверьяновский, Петровский, Сестры)
* Поляков ауыл биләмәһе (Алексеевский, Кошкин, Поляков)
* Украинка ауыл биләмәһе (Украинка, Ырғыҙ, Диңгеҙбай, Имәләй (Ҡыпсаҡ), Үтәкәй (Бөрйән))

# Оло Чернигов районы
## Күренекле кешеләр

* Йомағолов Харис Йомағол улы (1891—1937) — 1919—1920 йылдарҙа Башҡорт Совет республикаһының ваҡытлыса хәрби революцион комитеты етәксеһе, башҡорт милли хәрәкәте лидерҙарының береһе, партия һәм дәүләт эшмәкәре (Хәсән ауылынан);
* Хәсән Бәшәр (1901—1938) — башҡорт совет яҙыусыһы (Үтәкәй (Бөрйән) ауылынан);
* Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы (1905—1954) — башҡорт совет яҙыусыһы (Хәсән ауылынан);
* Ниғмәтуллин Рәшит Ниғмәтулла улы (Рәшит Ниғмәти) (1909—1959) — башҡорт совет яҙыусыһы, шағир, драматург, балалар яҙыусыһы, тәржемәсе, Башҡортостандың халыҡ шағиры (Диңгеҙбай ауылынан);
* Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы (1913—1998) — педагог, партия һәм дәүләт эшмәкәре, фәлсәфә фәндәре кандидаты, РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, 1936—1944 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡорт обкомы беренсе секретаре, 1951—1955 йылдарҙа КПСС-тың Башҡорт обкомының фән һәм уҡытыу ойошмалары булеге мөдире, 1955—1971 йылдарҙа БАССР-ҙың мәғариф министры (Диңгеҙбай ауылынан);
* Рем Вяхирев (1934—2013) — СССР һәм Рәсәй дәүләт эшмәкәре һәм идарасыһы, «Газпром» компанияһының элекке башлығы (Оло Чернигов ауылынан).
# Һалам

Һалам — башаҡлы һәм ҡуҙаҡлылар иген культураларын урғанда һәм һуҡҡанда тороп ҡалған ҡоро һабаҡтар, шулай уҡ етен, тарма, кенаф кеүек үҫемлектәрҙең япраҡтары, сәскәләре, орлоҡтары алынған һабаҡтары.Һаламды ташыу, һаҡлау һәм артабан ҡулланыу өсөн рулон йәки блок итеп преслана.

# Һалам
## Һалам төрҙәре

Һаламдың ужым һәм яҙғы, башаҡлы һәм ҡуҙаҡлылар үҫемлектәрҙән алынғаны, ә үҫемлектәр буйынса — бойҙай, арыш, арпа, етен, тарма һәм башҡа төрҙәре була. Яҡшы сифатлы башаҡлы төр һалам — ялтырап тора, һығылмалы;оҙаҡ ятҡаны — һыныусан, туҙанлы,үҙгәргән еҫле була.

# Һалам
## Составы

Химик составы һәм туҡлыҡлы булыуы үҫемлектәрҙең төрҙәре климат, урып-йыйыу ысулдары,игенде урыу һәм һаҡлау шарттары менән бәйле, башҡа факторҙар ҙа бар.

# Һалам
## Шулай уҡ ҡара

* Сено
* Соломенное домостроение
* Соломенный цвет (палевый цвет)
# Нярги-Юган (Казым ҡушылдығы)

Нярги-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Казым йылғаһының һул ярына тамағынан 244 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Нярги-Юган (Казым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302082
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гижгит

Гижгит — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Баксан йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Гижгит
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек йылғаһыҙ . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000712108200004581
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200458
* Бассейн коды — 07.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Буркхардтсдорф

Буркхардтсдорф (нем. Burkhardtsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 6424 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,19 км². Диңгеҙ кимәленән 400–520 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9235 һәм автомобиль коды ERZ.
# Түләк (исем)

Түләк — боронғо башҡорт ир-ат исеме.

# Түләк (исем)
## Этимологияһы

Түләк — «баҫалҡы», «яҙғы бәрәс» тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан башҡорт ир-ат исеме.

# Түләк (исем)
## Шәхестәр

Ғирфанов Түләк Хәбибрахман улы (1939, Башҡорт АССР-ның Миәкә районы Әбеш ауылы) — журналист, совет-партия хеҙмәткәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе, шағир, прозаик. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияһы лауреаты — Аҡмулла исемен матбуғат биттәрендә яҡтыртҡан өсөн (2008)

# Түләк (исем)
## Фамилияларҙа

Түләков Рәйес Ғөссәм улы (псевдонимы Рәйес Түләк; 14 октябрь 1959 йыл — 31 март 2007 йыл) — башҡорт шағиры, уҡытыусы, журналист. 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1995).
Түләкәев Күсем Түләкәй улы (?—?) — 1710—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Тамъян ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шәғәле Шаҡман вариҫы, Аҡай Күсемовтың атаһы.

# Түләк (исем)
## Атаһының исеме

Иҙрисова Лиә Түләк ҡыҙы (24 май 1963) — табип-ғалим, невролог, физиотерапевт, юғары мәктәп уҡытыусыһы.

# Түләк (исем)
## Топонимдарҙа

Оло Түләк (рус. Большая Тюлякова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Үрәкүл ауыл биләмәһе составына керә.
Түләк (рус. Тюляково) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл.
Заятүләк ташы (Түләк ташы) — Дәүләкән районындағы Асылыкүл буйында.

# Түләк (исем)
## Халыҡ ижадында

«Түләк тураһында башҡорт легендаһы» — «Башкирская легенда о Туляке» (Р. Г. Игнатьев) Заятүләк менән Һыуһылыу
«Заятүләк менән һыуһылыу» эпосынан (Түләк йыры)
* Эй Түләгем, Түләгем,
* Юҡтыр һиңә бүләгем;
* Ҡулымдағы көмөш йөҙөк
* Бына һиңә бүләгем!
# Дар әл-хәрб

Дар әл-хәрб (ғәр. دار الحرب‎ — хәрбилек территорияһы‎; рус. Дар аль-харб, дар аль-куфр — хәрбилек территорияһы, көфөрлөк территорияһы) — башлыҡтары ислам динен ҡабул итергә саҡырылған Дар әл-ислам (Ислам биләмәһе) менән сиктәш биләмәләрҙе билдәләү. Дар әл-хәрбкә мосолмандарҙың һөжүм итмәү һәм тыныслыҡ (солох) тураһында килешеүе булған территориялар, йәғни Дәр әс-сүлх (ғәр. ‎ — «Дар әл-әхед»‎- «тыныслыҡ биләмәһе») инмәй.

# Дар әл-хәрб
## Тарихы

Хоҡуҡ белгестәре (фаҡиһтар) Мөхәммәт Пәйғәмбәр заманынан алып Дар әл-хәрб концепцияһын күҙәтә, Ул фарсы, абиссин һәм византия императорҙарына ислам ҡабул итеү йәки һуғыш (хәрб) араһында һайлау талабы менән хәбәрҙәр ебәргән булған.
Дар әл-хәрб лидерҙары ислам динен ҡабул иткәндән һуң, уларҙың территорияһы ислам законы өҫтөнлөк иткән Дар әл-Ислам өлөшөнә әүерелә. Күпселек мосолман дин белгестәре фекеренсә, ислам территорияһында ислам хоҡуғы мосолман булмағанға алмаштырылһа, ул һуғыш территорияһына әүерелә.
Башҡа классик хоҡуҡи концепциялар кеүек үк, Дар әл-хәрб төшөнсәһен индереү тарихи үҙгәрештәр менән бәйле. Был концепция бөгөн етди әһәмиәткә эйә түгел.

# Дар әл-хәрб
## Ҡулланылышы

Колониаль осорҙа колониялға әүерелгән территорияларҙың статусы тураһында бәхәстәр булған. Һиндостан мосолмандары Британия Һиндостаны Дар әл-хәрбтең бер өлөшө, шуға күрә инглиздәргә ҡаршы йыһат алып барылырға тейеш, тип һанаған. Ислам тәғлимәтселәре колонияға әйләнгән Алжирҙы Дар әл-хәрб тип һанаған, шуға күрә Дар әл-исламға һижрәт тураһында фекерҙәр булған.
Хәҙерге ваҡытта «дар әл-ислам» термины күбеһенсә мосолмандар йәшәгән донъяуи дәүләттәргә ҡарата ла ҡулланыла".
# Тыгымсы-Еган

Тыгымсы-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Новый Вах ҡылымығының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 127 км.

# Тыгымсы-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038910
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203891
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2