yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы

Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы (30 август 1958 йыл) — иҡтисадсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2006), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015).

# Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы
## Биографияһы

Әҙеһәм Әғзәм улы Барлыбаев 1958 йылдың 30 авгусында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Йомаш ауылында тыуған. Йомаш урта мәктәбендә белем ала. Бик әүҙем була, спорт менән етди шөғөлләнә. Еңел атлетика буйынса күп тапҡыр район призеры була.
1981 йылда Ростов университетын тамамлай һәм 1994 йылға тиклем республика юғары уҡыу йорттарында уҡыта: Өфө авиация институтында — политэкономия кафедраһы уҡытыусыһы (1981—1984), Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында — политэкономия кафедраһы ассистенты, өлкән уҡытыусыһы (1984—1987, 1990—1994). 1990 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. СДПИ-ла эшләгән ваҡытта, 1987—1990 йылдарҙа, көндөҙгө бүлектә Мәскәү өлкә пединститутында аспирантурала уҡый.
Артабан БДУ-ның Сибай институтында эшләй: 1998 йылдан алып уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары, 2000 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 2000 йылдан — менеджмент һәм иҡтисад теорияһы кафедраһы мөдире, профессор, доцент. 2006—2009 йылдарҙа — иҡтисад факультеты деканы.
Әҙеһәм Әғзәм улы Барлыбаев бер үк ваҡытта 2005 йылдан башлап — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының Төбәк тикшеренеүҙәр институты лабораторияһы мөдире, 2009 йылдан — Өфө дәүләт авиация техник университетының Урал аръяғы филиалы (икеһе лә — Сибай ҡалаһында) директор урынбаҫары.
Фәнни эшмәкәрлеге ауыл хужалығын реформалауға, индивидуаль‑ғаилә секторын һәм ауыл ерендә эшҡыуарлыҡты үҫтереү проблемаларына бәйле. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән 4 монография, Рәсәй Федерацияһының Юғары аттестацион комиссияһы тәҡдим иткән баҫмаларҙа 17 мәҡәлә баҫтырған.

# Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы
## Биографияһы
### Төп хеҙмәттәре

* Институциональная эволюция агрохозяйственной системы современной России и индивидуально‑семейные хозяйства. Уфа, 2005;
* Инвестиционные ресурсы устойчивого сельского развития: формирование, использование, управление. Уфа, 2010 (авторҙаш).

# Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015)
# Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы

Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы (20 сентябрь 1972 йыл) — ғалим-тел белгесе. 2000 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡыытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2007).

# Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы
## Биографияһы

Лариса Айрат ҡыҙы Кәлимуллина 1972 йылдың 20 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй ҡалаһының Аксаков ҡала тибындағы эшселәр ҡасабаһында (хәҙерге Бәләбәй районы Аксаков ауылы) тыуған.
1996 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. 2000 йылдан бирле Башҡорт дәүләт университетында уҡыта.

# Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы фәнни тикшеренеүҙәре система һәм функциональ семантика проблемаларына, тарихи лексикологияға, контраст лексикаға (рус, болгар, поляк, чех телдәре материалында), текст теорияһына бағышланған. 150-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы ул.

# Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1999)

# Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы
## Фәнни хеҙмәттәре

* История эмотивной лексики и фразеологии русского языка. Уфа, 2004;
* Социо- и психолингвистический портрет носителя языка в условиях полиязычного Башкортостана. Уфа, 2007 (соавт.)
* Динамические процессы в сфере лексики: системный и функциональный аспекты (на материале памятников русского языка ХV-ХVII вв.). Уфа, 2014 (соавт.).
# Мальков Виктор Леонидович

Ҡалып:ФИО
Мальков Виктор Леонидович (2 ноябрь 1930 йыл — 15 ноябрь 2021 йыл) — ғалим-тарихсы, АҠШ-тың иң яңы тарихы белгесе ; СССР Сит ил эштәре министрлығының Мәскәү Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын тамамлаусы(1953), тарих фәндәре докторы; һәм Мәскәү дәүләт университеты уҡытыусыһы; РФ атҡаҙанған фән эшмәкәре, РАЕН академигы, СССР дәүләт премияһы лауреаты, БРЭ мәҡәләләре авторы. Рәсәй ФА-ның дөйөм тарих Институты Һалҡын һуғыш осорон өйрәнеү үҙәгенең төп ғилми хеҙмәткәре.

# Мальков Виктор Леонидович
## Биографияһы

Виктор Леонидович Малков 1930 йылдың 2 ноябрендә Мәскәүҙә тыуған; 1953 йылда СССР Сит ил эштәре министрлығының Мәскәү Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын тамамлай һәм СССР ФА Тарих институтының аспирантураһына уҡырға инә. 1956 йылда ул АҠШ-тағы Бөйөк депрессия ваҡытындағы эшселәр хәрәкәте проблемалары буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, шунан һуң ФА Тарих институтының кесе ғилми хеҙмәткәре була (тарих секторы АҠШ һәм Канада тарихы секторында). Рәсәй Беренсе донъя һуғышы тарихы тарихсылары ассоциацияһын ойоштороуҙың инициаторы һәм ассоциацияның рәйесе була.
Мальков шулай уҡ СССР ФА президиумының эшсе һәм милли-азатлыҡ хәрәкәте тарихы буйынса фәнни советы рәйесе урынбаҫары һәм яуаплы секретары була. Бер нисә Мәскәү юғары уҡыу йорттарында уҡыта, шул иҫәптән М, В. Ломоносов исемендәге Мәскә дәүләт университетынданда һәм һәм Мәскәү Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтында. Мальков РФ-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре, РАЕН академигы һәм СССР Дәүләт премияһы лауреаты. 2019 йыл мәғлүмәттәре буйынса, Мальков-Рәсәй ФА-ның дөйөм тарих Институты Һалҡын һуғыш осорон өйрәнеү үҙәгенең төп ғилми хеҙмәткәре.

# Мальков Виктор Леонидович
## Хеҙмәттәре

Виктор Мальков өс йөҙҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы һәм авторҙашы булып тора; ул Төньяҡ Америка илдәренең яңы тарихы менән шөғөлләнә, (барыһынан элегерәк — АҠШ тарихы менән), шулай уҡ — халыҡ-ара мөнәсәбәттәр тарихын өйрәнә.
* Великий Рузвельт. Лис в львиной шкуре. М., «Эксмо», 2011. 556 с.
* «„Новый курс“ в США. Социальные движения и социальная политика» (1973);
* «Первая мировая война. Пролог ХХ века.» (отв. редактор; 1999);
* «Переходные эпохи в социальном измерении. История и современность» (отв. редактор; 2002);
* «Путь к имперству. Америка в первой половине ХХ века» (2004);
* «Россия и США в ХХ веке. Очерки истории международных отношений в социокультурном контексте» (2009);
# Ванс (Германия)

Ванс (Германия) (нем. Wahns) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 454 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,01 км². Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98634 һәм автомобиль коды — SM.
# Мутайылға (Көтмәҫ ҡушылдығы)

Мутайылға — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көтмәҫ йылғаһының һул ярына тамағынан 1,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мутайылға (Көтмәҫ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025827
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102582
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Овраг Сухая Овсянка

Овраг Сухая Овсянка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Иргиз йылғаһының һул ярына тамағынан 472 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Овраг Сухая Овсянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100972
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сарбын-Сесь

Сарбын-Сесь — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кунде-Сесь йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сарбын-Сесь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064829
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306482
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хәмзә (исем)

Хәмзә — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

# Хәмзә (исем)
## Этимологияһы

Хәмзә — «яндырусы», «көйҙөргөс»; «дарыу үләне» мәғәнәләрен аңлатҡан ир балаларға ҡуышылған мосолман исеме.

# Хәмзә (исем)
## Билдәле шәхестәр

Хәмзә Хәкимзаде Ниязи (үзб. Hamza Hakimzoda Niyoziy; 22 февраль (6 март) 1889 йыл — 18 март 1929 йыл) — үзбәк шағиры, драматургы, йәмәғәт эшмәкәре, Үзбәк ССР-ының халыҡ шағиры (1926). Үзбәк совет әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусы.
Хәмзә Ғәббәс улы Дәүләтшин (9 сентябрь 1912 йыл — 16 июль 1999 йыл) — инженер-механик. Техник фәндәре докторы (1964), профессор (1965).
Хәмзә Искәндәр улы Ғәлләмов (2 апрель 1931 йыл — 16 июнь 2015 йыл) — Рәсәй Үҙәк Диниә назараты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы мосолмандарының төбәк диниә назараты рәйесе, мөфтөй, Өфө ҡалаһындағы «Хәмзә-Хажи» мәсете етәксеһе, «Имам хәҙрәт Хәмзә хажи» хәйриә фонды етәксеһе.
Хәмзә Фәтих улы Усманов (24 апрель 1923 йыл — 13 ғинуар 2009 йыл) — тарихсы, Башҡортостан Фәндәр академияһының почётлы академигы (1998), тарих фәндәре докторы (1978), профессор (1994). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1981).
Хәмзә Әғләм улы Садиҡов (рус. Садыков Хамза Ахлямович 1922 йыл — ?) — 112 -се Башҡорт каваерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Хәмзә Зәки улы Әбдрәшитов (5 июнь 1954 йыл) — СССР һәм Рәсәй хирургы, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы, уйлап табыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1991). 1997 йылдан — Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш хирургы. Фәнни тикшеренеүҙәре ашҡаҙан һәм бөйән эсәге сей яра ауырыуҙарын хирургик дауалау ысулдарын камиллаштырыуға, анастомоз зоналарында ҡан микроциркуляцияһын өйрәнеүгә (ашҡаҙан-эсәк соустье) арналған. Мини-лапаротомия ысулдарын дауалау практикаһына индереү инициаторҙарының береһе.
Хәмзә Ильяс улы Абдуллин(7 ғинуар 1918 йыл — 31 июль 2008 йыл) — педагог. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1971).
Хәмзә Рәис улы Әхмәтов (3 июль 1958 йыл — 13 октябрь 2007 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының Вәкилдәр Палатаһы депутаты, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Башҡортостан Республикаһының 3-сө класлы Действительный дәүләт кәңәшсеһе, Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең запастағы подполковнигы.

# Хәмзә (исем)
## Фамилияларҙа

Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы (12 июнь 1950 йыл — 15 ноябрь 2009 йыл) — башҡорт йырсыһы, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы (8 сентябрь 1923 йыл — 3 ноябрь 2003 йыл) — авар шағиры, прозаик, публицист, СССР һәм Рәсәйҙең йәмәғәт һәм сәйәсәт эшмәкәре, тәржемәсе. Сталин (1952) һәм Ленин (1963) премиялары лауреаты, Дағстан АССР-ының халыҡ шағиры (1959), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974).

# Хәмзә (исем)
## Архитектурала

Хәмзә мәсете— Өфөләге мосолман дини ойошмаһы (Башҡортостан Республикаһы). Мәсет Һупайлы биҫтәһендә урынлашҡан. Мәсет Хәмзә хажи Ғәлләмовтың шәхси аҡсаһына төҙөлгән. Проект авторы — Хәмзә хажи Ғәлләмов.
# Кариан

Кариан — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/386 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Кариан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, тамағынан Тамбов ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200212110000028731
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002873
* Бассейн коды — 09.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡәҙер ҡурғандары

Ҡәҙер ҡурғандары (рус. Кадыровские курганы)— иртә тимер быуаты осоро мәҙәниәте йәки Горохов мәҙәниәте археологик ҡомартҡылар төркөмө. Б. э. т. IV быуаттың 2-се яртыһына ҡарай. Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Ҡәҙер ауылы эргәһендә Әй йылғаһының уң ярында урынлашҡан.

# Ҡәҙер ҡурғандары
## Тасуирламаһы

Ҡәҙер ҡурғандар төркөмө — б. э. т. IV быуаттың 2-се яртыһында барлыҡҡа килгән иртә тимер быуаты осоро йәки Горохов мәҙәниәтен билдәләүсе археологик ҡомартҡы.

# Ҡәҙер ҡурғандары
## Тасуирламаһы
### Асыш тарихы

Ҡәҙер ҡурғандары 1964 йылда Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы тарафынан асыла һәм өйрәнелә. Артабан ҡомартҡыны 1987 йылда А.И.Лебедев, 1988—1992 йылдарҙа Г.Н.Гарустович тикшерә. Тупраҡ өйөп яһалған ҡурғанлы ҡәберлектәргә (диаметры 5-8 м, бейеклеге 0,2 - 0,4 м) ҡарай. Өйрәнелгән ҡурғандарҙың күпселегендә берәр ҡәбер табылған

# Ҡәҙер ҡурғандары
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Ҡәҙер пуылы эргәһендә Әй йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Барлығы 50-нән ашыу тупраҡ өйөп яһалған ҡурған теркәлгән, һәм күпселек ҡурғандарҙа берәр ҡәбер табылған.
Ҡәҙер-8 ҡурғанлы ҡәберлеге ауылдан көнбайышҡа табан 2 км алыҫлыҡта, Әйҙең уң ярының бейек киртләс ситендә ҡайынлыҡта, һуңғы урта быуат Ҡәҙер ҡәберлегенән көньяҡ-көнбайышҡа табан 0,3 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡәҙер ҡурғаны II, IV, VI тип билдәләнгәндәре яҡшыраҡ өйрәнелгән. Мәйеттәр оҙонса йәки тура мөйөшлө ҡәбер соҡорҙарына салҡан ятҡырып, баштары менән төньяҡҡа йәки төньяҡ‐көнбайышҡа ҡаратып ерләнгән. Ҡайһы бер ҡурғандарҙа буш ҡәберҙәр (кенотафтар) бар һәм ҡорбан салыу‐иҫкә алыу комплексы булып тора

# Ҡәҙер ҡурғандары
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Көлдөксәләр, яндырылған балсыҡ ҡатламы, күмер, бағана соҡорҙары, таш өйөмдәре, утты яғыу өсөн таштан эшләнгән (диаметры 0,3—0,5 м, үҙәгендә ҙур булмаған соҡорло) майҙансыҡтар табылған. Керамика тальк ҡушып балсыҡтан яһалған түңәрәк төплө банка һәм көршәк рәүешендәге һауыттарҙан ғибәрәт.
Ҡәбергә бронза муйынсаҡтар, сикә сулпылары, һырғалар, уҡ башаҡтары, бысаҡтар, балсыҡ орсоҡбаштар, тимер бысаҡтар, ауыҙлыҡтар һәм уны ат ауыҙында нығытып ҡуйыу өсөн ҡулланылған ике вертикаль үҙәк, таш һәм быяла муйынсаҡтар һалынған.
Ҡомартҡы Көньяҡ Уралға көньяҡ һәм көньяҡ-көнсығыш далаларҙың күсмә ҡәбиләләре күсеп ултырыу процесын сағылдыра. Ҡәҙер ҡаласығы материалдары Археология һәм этнография музейында, Милли музейҙа һаҡлана.
# Альмира

Альмира — ҡатын-ҡыҙҙар исеме.

# Альмира
## Этимологияһы

Альмира (Әлмира) исеме неологизм, Испаниялағы Әлмерия тигән ер-һыу атамаһынан килеп сыҡҡан.

# Альмира
## Билдәле шәхестәр

Сафиуллина Альмира Морат ҡыҙы (5 октябрь 1940 йыл — 25 сентябрь 2016 йыл) — инженер, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының ХII саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты (1991—1995), Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы.
Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы (22 октябрь 1929 йыл — 22 сентябрь 2013 йыл) — ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре. Химия фәндәре докторы (1991), профессор (1995). Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы һәм Президиумы ағзаһы, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1996—2013 йылдарҙа «Күп милләтле Санкт‑Петербург» яҙыусылар союзы рәйесе, 1995—2013 йылдарҙа Санкт-Петербургтағы Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы рәйесе. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009).
Йәнбухтина Әлмира Ғәйнулла ҡыҙы (28 июль 1938 йыл) — СССР һәм Рәсәй сәнғәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре докторы (2004), профессор (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006).
Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы (30 октябрь 1957) — театр һәм кино актёры, режиссёр. 1983 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2004).
# Щеткор-Юган

Щеткор-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Бобровка йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Щеткор-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029548
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302954
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Торғон (Туҡ ҡушылдығы)

Торғон — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Пономаревск, Александровск һәм Красногвардейск райондары биләмәләрендә. Туҡ йылғаһына уң яҡтан тамағынан 172 км алыҫлыҡта ҡушыла. Йылға оҙонлоғо — 50 км.
Ҡушылдыҡтары:
Юласка, Таволга һәм Һаҙйылға.

# Торғон (Туҡ ҡушылдығы)
## Исеменең килеп сығышы

Сығышы буйынса версиялар төрлөсә: береһе буйынса — атамаһы башҡортса «торғон» һүҙенән алынған («оҙаҡ тик торған» мәғәнәлә), икенсе версия буйынса, монголса түргән һүҙенән алынған (мәғәнәһе ҡыҫҡа, етеҙ)

# Торғон (Туҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск гидроузелынан Елшанка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Волга Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәренә ярашлы:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100006921
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112100692
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Португал телле илдәр берләшмәһе

Португал телле илдәр берләшмәһе (порт. Comunidade dos Países de Língua Portuguesa, CPLP) — 1996 йылдың 17 июлендә төҙөлгән һәм португал теле рәсми булған илдәрҙе берләштергән халыҡ-ара ойошма.
Берләшмәгә Португалия һәм уның элекке колониялары — Ангола, Бразилия, Гвинея-Бисау, Кабо-Верде, Мозамбик, Сан-Томе һәм Принсипи керә. 2002 йылда бойондороҡһоҙлоҡ иғлан иткәндән һуң берләшмәгә Көнсығыш Тимор ҡушыла. Бынан башҡа ойошмаға күҙәтеүсе булараҡ Экваториаль Гвинея, Маврикий һәм Макао инә.
2005 йылда Берләшмәнең ағзал-илдәре Анголаның баш ҡалаһы Луандала, 5 май көнөн Бөтә донъя портуал теле һәм мәҙәниәте көнө тип ҡабул итте.
# Кулымская

Кулымская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лымжа йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кулымская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035777
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203577
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Видемар

Видемар (нем. Wiedemar) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2094 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,39 км². Диңгеҙ кимәленән 115 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4509 һәм автомобиль коды DZ.
# Екатеринбург операцияһы

Екатеринбург операцияһы — 1919 йылдың июлендә үткән РККА-ның Көнсығыш фронтының 2-се һәм 3-сө армияларының Себер армияһы көстәренә ҡаршы ҡаршы һөжүм операцияһы. Көнсығыш фронты контрһөжүменең бер өлөшө.
Ҡыҙыл армияһының һөжүме 5 июлдә, уның өсөн уңышлы тамамланған Пермь операцияһынан һуң, башлана. 3-сө армия Кама һәм Сылва йылғалары буйлап рубеждарҙа тора, ә 2-се армия Сылва һәм Өфө һыу айырғысын биләй. 2-се армияның туранан-тура һөжүмдәрен аҡтарҙың Удар корпусының ҡаты ҡаршылығы туҡтата. Ул саҡта РККА-ның 28-се уҡсылар дивизияһы отрядтары уларҙың позицияларын тау юлдарынан урап үтә һәм тылдан һөжүм итә. Ошо ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһендә Себер армияһы отрядтары ҡамауҙа ҡала һәм ҡыйратыла. 15 июлдә РККА Екатеринбургка инә.
3-сө армия (Н. Д. Томин етәкселегендәге 2 мең ҡылыслы кавалерия отряды) ғәскәрҙәре аҡтарҙың төп позицияларын тау юлдарынан урап үтеп, тылдан һөжүм итәләр. Был ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһендә Себер армияһы ҙур юғалтыуҙар кисерә. Уның ҡалдыҡтары Ялуторовск — Тобольск рубежына сигенә.
Хәрби ғәмәлдәрҙең төп һөҙөмтәһе: РККА частары Уралдың төп ҡалаларын һәм заводтарын — Рәсәйҙең мөһим сәнәғәт районын — баҫып алыу.
# Ишмырҙин Әүхәҙи Ғәләүетдин улы

Әүхәҙи Ғәләүетдин улы Ишмырҙин (1890—1923) — хәрби эшмәкәр, Рәсәйҙәге Граждандар һуғышының һәм Башҡорт милли хәрәкәтенең актив ҡатнашыусыһы, штабс-ротмистр.

# Ишмырҙин Әүхәҙи Ғәләүетдин улы
## Биографияһы

Әүхәҙи Ғәләүетдин улы Ишмырҙин 1890 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Кинйәбулат ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районында) тыуған. Ҡазан ҡалаһында уҡытыусылар мәктәбен, ә 1914 йылда — кесе офицерҙар әҙерләй торған хәрби мәктәпте тамамлай.
1914—1917 йылдарҙа Рәсәй армияһында хеҙмәт итә, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. Подпоручик дәрәжәһе ала.
1917 йылда Бөтә башҡорттар ҡоролтайында (съезында) ҡатнаша.
1918 йылдың февралендә Башҡорт хөкүмәтенең большевик ағзалары тарафынан ҡулға алынғандан һуң, Әүхәҙи Ишмырҙин инициативаһы менән Юрматы кантоны башҡорттары съезы саҡырыла. Съезда Ырымбур революцион комитеттың эшмәкәрлегенә ҡаршы протест белдереп һәм Башҡорт хөкүмәте ағзаларын азат итеүҙе талап итеп, В. И. Ленинға телеграмма ебәрергә ҡарар ителә.
1918—1919 йылдарҙа Башҡорт армияһында хеҙмәт итә, 1918 йылда штабс-ротмистр дәрәжәһенә күтәрелә.
1918 йылдың октябренән Башҡорт армияһының 6-сы Башҡорт уҡсылар полкы командиры, шул уҡ ваҡытта Юрматы кантоны ирекле отрядының башлығы ла була. Башҡорт хәрби советы ағзаһы.
1919 йылдың февраленән 1-се Башҡорт уҡсылар дивизияһының командующийы итеп ҡуйыла. Башревком составына инә.
1919 йылдың апреленән Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһының хәрби комиссары урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Был вазифаһында ул РККА (Айырым Башҡорт уҡсы бригаданың) башҡорт частарын ойоштороу менән шөғөлләнә.
1919 йылдың сентябрендә Петроград фронтының Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмөн төҙөүҙә ҡатнаша.
1920 йылдан башлап автономиялы республиканың кантондарында советтар ойоштороу менән мәшғүл була.
РСФСР Үҙәк башҡарма комитеты һәм Халыҡ комиссарҙары советының 1920 йылдың 19 майында «Автономиялы Совет Башҡортостан Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында» декреты сыҡҡандан һуң, протест йөҙөнән Башревкомдың башҡа ағзалары менән бергә отставкаға китә.
Әхмәтзәки Вәлиди Туған менән бергә Урта Азияла «баҫмасылар хәрәкәтендә» ҡатнаша.
1922 йылдың апрелендә ҡыҙылдарға әсирлеккә эләгә һәм язалап үлтерелә.

# Ишмырҙин Әүхәҙи Ғәләүетдин улы
## Ғаиләһе
### Ир туғандары

* Ишбулды (1887—?) — кулак тип һөрөлә.
* Ишмырҙин Сөләймән Ғәләүетдин улы (1893—1937) — Башҡорт милли хәрәкәттә ҡатнашыусы, штабс-капитан, Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты ағзаһы. 1937 йылда репрессиялана.
* Йосоп (1896—?) — репрессиялана: 1937 йылда ҡулға алына һәм 10 йылға иркенән мәхрүм ителә.
* Яҡуп (1902—1964) — РККА сафында хеҙмәт итә, бригаданың замполиты була.