yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡараболаҡ

Ҡараболаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Синара йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Ҡараболаҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Тинес йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500612111200002997
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200299
* Бассейн коды — 14.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡараболаҡ
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды Кара-Булак, речка, правый приток Ильяски, бассейн Урала, поселок, Кизильский район; Кара-Бутак, речка, правый приток Боровской, бассейн Урала: кара — древний тюркский термин, означающий здесь не цвет «черный», а землю, и указывает на источник питания из земли, т. е. на питание грунтовыми водами, булак, бутак — «источник», «ветвь», «протока», «рукав реки», иногда «река». Означают «река, выходящая из земли», тип аңлата..
# Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы

Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы (25 июль 1905 йыл — 26 октябрь 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы һәм рәйесе (1939—1941).

# Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы
## Биографияһы

Низам Ҡәрип улы Ҡәрипов 1905 йылдың 25 июлендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Хәлил ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Башланғыс белемде ул тыуған ауылында ала. Тиҙҙән уны комсомол ячейкаһы секретары итеп һайлайҙар. ВЛКСМ-дың Мәсәғүт канткомы янындағы курсты тамамлағандан һуң Низам Ҡәрипов Мәсетле волкомы аппаратына эшкә алына, ә инде 1925 йылда волком секретары итен һайлана.
1929 йылда Низам Ҡәрипов Ҡазанға рабфакка уҡырға китә. Аҙаҡ Татарстан коммунистик университетының журналистика бүлегендә уҡый. Ләкин университетсы тамамларға тура килмәй. III курсынан уҡ Башҡортостандың Ейәнсура МТС-ыпа политбүлек начальнигы итеп ебәрелә, Шул уҡ районда ул район газетаһы редакторы вазифаһын да үтәй. Унан Һуң — Маҡар районы газетаһы редакторы.
1935 йылда Низам Ҡәрипов «Башҡортостан» газетаһының партия бүлеге мөдире итеп күсерелә.
1939 йылда ул Башҡортостан Яҙыусылар союзының беренсе секретары (хәҙерге идара рәйесе) итеп һайлана һәм Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем шул вазифала эшләй. 1941 йылда фронтҡа китеп, Сталинград өсөн барған дәһшәтле алыштарҙа ҡатнаша. 1942 йылда батальон политругы Низам Ҡәрипов батырҙарса һәләк була.
Низам Ҡәрипов башҡорт әҙәбиәтенә очерктар, хикәйәләр һәм драматургик әҫәрҙәре менән һиҙелерлек өлөш индерҙе. Уйың айырыуса «Сәлим ҡарт», «Алма», «һалдаттар ҡайтҡас», «Алмашсылар» кеүек пьесалары драматургия үҫешендә популярлыҡ яуланылар. Шулай уҡ балалар өсөн яҙылған « менән Ғәли», «Ҡуяндар» пьесалары. «Күгәрсендәр» һ. б. хикәйәләре лә уҡыусыларға яҡшы таныш.

# Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы
## Китаптары һәм матбуғатта баҫылған әҫәрҙәре

* Һайланма әҫәрҙәр. — Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1957. — 169 бит.

# Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы
## Әҙип тураһында

* Ханнанова З. Дыуанымдың данлы улы. «Ағиҙел» журналы.

# Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы
## Хәтер

* Әҙиптең исеме уның тыуған ауылындағы бер урамға бирелгән.
* Низап Ҡәрип йәшәгән йортҡа таҡтаташ ҡуйылған.
# Николай Чудотворец сиркәүе (Новочеркасск)

1812
Николай Чудотворец сиркәүе— элекке Дон Ғәскәре өлкәһендәге Новочеркасск ҡалаһы православие сиркәүе, шулай уҡ Николаевский сиркәүе тип тә билдәле.
Новочеркасскиҙәге Почта урамында бер-береһенән 300 метр йыраҡлығында ике Николаевский сиркәүе торған, уларҙың береһе — Никольский майҙанындағы православие сиркәүе (хәҙерге Левск майҙаны), икенсеһе — Александр баҡсаһы янындағы иҫке обряд сиркәүе.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Новочеркасск)
## Тарих

Николаевский сиркәүенең ағас йорто тантаналы рәүештә 1810 йылда 14 авгусында төҙөлә башлаған, ә 1812 йылда төҙөлөп бөткән. Был сиркәү атаман Платовтың күрһәтмәһе буйынса Новочеркасск ҡалаһына көсләп күсерелгән Черкасск Николай сиркәүенә йөрөүселәрҙең талабы буйынса төҙөлгән. Сиркәүҙе инженер-подполковник Ефимов ҡарап төҙөткән, ә рухани Иоанн Долотин 1812 йылдың 22 июлендә сиркәүҙе изгеләндергән.
Таш сиркәү 1821—1829 йылдарҙа төҙөлгән, һуңынан изгеләндерелгән. Сиркәүҙең ике төкәтмәһе-ҡанаты булған: уң яғы — күп ыҙалар сигеүсе Изге Варвара,ә һул яғы Хоҙай әсәһенең Успениеһына бағышланған. Проект авторы- архитектор Амвросимов, ул сиркәүҙе ампир стилендә төҙөгән. Сиркәү бер ҡатлы, бер көмбәҙле булған, уның бинаһы һәм сиркәүгә төкәтеп һалынған ҡыңғырауҙар манараһы аҡ таштан һалынған.
Сиркәү 1935 йылда ябылған, ә 1939 йылда уның урынында сквер булдырғандар. Хәҙерге ваҡытта бында Левски майҙаны. Майҙанда 1995 йылдың 19 ноябрендә юҡҡа сыҡҡан Николай сиркәүе урынында башта ҙур ағас тәре, һуңыраҡ металдан яһалған тәре ҡуйғандар.
# Нута

Нута (нем. Nutha) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 292 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,42 км². Диңгеҙ кимәленән 55 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
* Был Германия географияһы буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Пестан-Вож

Пестан-Вож — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пестан-Шор йылғаһының уң ярына тамағынан 0,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пестан-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087853
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008785
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хәүза

Хәүза (рус. Хауза) — традицион шиғый ислам академияһы, дини семинария. Унда ислам дисциплиналары: Жәғәфәри мәҙһәб фиҡһы, тәфсир һәм башҡа Ҡөрьән фәндәре, логика (мантиҡ), ислам тарихы, хәҙис фәне (ғилм әл-хәҙис), хәҙистәрҙе тапшырыусылар тураһындағы фән (илм ар-рижәл), теология (ғаҡидә һәм кәләм), ғәрәпсә һәм башҡа телдәр, ислам фәлсәфәһе һәм ғирфан өйрәнелә.

# Хәүза
## Тарихы

Хәүза институтына нигеҙ һалыусы — күренекле шиғый ғалимы Әбү Жәғәфәр әт-Түси (995—1067 йй.). Ул хәүзаны Ираҡтағы ән-Нәжәф ҡалаһында (ғәр. النجف‎) аса, ул 1000 йыл дауамында шиғыйлыҡ белеме үҙәге булып тора, артабан алдынғылыҡ Ҡом (фарс. قم) ҡалаһы хәүзаһына күсә. Күбеһенсә уны яңы заманда күтәреүгә Хөмәйни имамдың эшмәкәрлеге булышлыҡ итә.

# Хәүза
## Хәҙерге торошо

Әлеге ваҡытта Ҡом һәм Нәжәф ҡалалары хәүзалары шиғыйлыҡ буйынса ике көнәркәшлек үҙәге булып тора. Был ике мәктәп тә төп шиғый текстарҙы (Ҡөрьән тәфсирен һәм хәҙистәрҙе) һәм Жәғәфәри фиҡһты (юриспруденция) тәрән өйрәнеүгә нигеҙләнгән.
Ҡом һәм Нәжәфтәге ике ҙур хәүзанан тыш, уҡыу йорттары Ливанда, Сүриәлә , Британияла эшләп килә.

# Хәүза
## Ҡулланылған сығанаҡтар

* Hawza — Advanced Islamic Studies — www.al-islam.org
* Был ислам тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Юдьма

Юдьма (Кадрека) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нименьга йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Юдьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212102000007766
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 102000776
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 02
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөфәссир

Мөфәссир (ғәр. مُفسر‎) — Ҡөрьәнгә, аят-сүрәләренә аңлатма биреүсе белгес, тәфсирсе.

# Мөфәссир
## Мөфәссиргә талаптар

Тәфсирсенән Ҡөрьәнде тәфсирләп аңлатҡанда билдәле бер фәнни һәм теоретик әҙерлек талап ителә, шуның өсөн ҡатмарлы эштәрҙән һанала. Традицион Исламда мөфәссиргә түбәндәгесә талаптар ҡуйыла:
* Ғәрәп телен камил белеү;
* Теге йәки был аяттың иңеү тарихын белеү;
* Мөхәммәт пәйғәмбәр биографияһын белеү;
* Аналитик фекерләү һәләте булыу;
* Үҙе йәшәгән йәмғиәттәге барлыҡ социаль проблемаларҙы белеү.
Тәүге билдәле мөфәссирҙәр:
* Абдуллах ибн Масуд ( 653 йылда вафат булған)
* Ибн Аббас|Абдуллах ибн Аббас ( 687 йылда вафат булған)
* Убайй ибн Каб (яҡынса. 650 йылда вафат булған)
* Зейд ибн Сабит ( 665 йылда вафат булған)
* Абу Муса аль-Ашари ( 666 йылда вафат булған)
* Абдуллах ибн аз-Зубайр ( 692 йылда вафат булған)
Абдулла ибн Ғәббәс, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ике туған энеһе, Мәккәлә беренсе булып Ҡөрьән тәфсире буйынса мәктәпкә нигеҙ һалған. Уның уҡыусылары араһында киң билдәле билдәле тәфсирселәр Мөжәһит ибн Жәбер булыуынса (721 йылда вафат), Ата ибн Әбү Рабаһ (733 йылда вафат), Иҡримә әл-Бәрбәри ( 723 йылда вафат), Сәйет ибн Жөбәйер (714 йылда вафат), Тавус ибн Ҡайсан (724 йылда вафат). Мәккәләге Ибн Ғәббәстең мәктәбенән тыш та яңылары асылған. Мәҫәлән, Абдуллаһ ибн Мәсуд - Ираҡта, а Зәйед ибн Әсләм Мәҙинәлә мәктәп асҡан. Зәйедтең уҡыусыһы Мәлик ибн Әнәс булған.
# Поскакуха

Поскакуха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Поскакуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007548
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100754
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бургвальде

Бургвальде (нем. Burgwalde) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 229 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,96 км². Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Каменск-Уральский

Каменск-Уральский (рус. Каменск-Уральский) — Свердловск өлкәһендағы ҡала. Халыҡ һаны буйынса Екатеринбургтан һуң өлкәлә өсөнсө урында тора.

# Каменск-Уральский
## Географияһы

Иҫәт йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Каменск-Уральский
## Иҡтисад

* Синар торба заводы
* Каменск-Уральский металлургия заводы
* Каменск-Уральский төҫлө металдар эшкәртеү заводы
# Байрамғол (Силәбе өлкәһе)

Байрамғол (рус. Байрамгулово) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Байрамғол ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Байрамғол (Силәбе өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Мейәс йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Байрамғол (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Байрамғол — табын башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара Табын улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Байрамғол (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 | 1916 |
| 162 | 305 | 457 | 605 | 694 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (62 %) йәшәй.
# Тундушка (Антибес ҡушылдығы)

Тундушка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға 60 йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк Антибес ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тундушка (Антибес ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201890
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тиволи

Тиволи (итал. Tivoli) — Италия ҡалаһы. Был ҡала Италияның Лацио төбәгендәге Рим провинцияһында урынлашҡан. Ҡала Анио йылғаһы буйында, Римдан төньяҡ-көнсығышҡа табан 24 км алыҫлыҡта тора. Тиволи ҡалаһында 57 мең самаһы кеше йәшәй. Төп иҫтәлекле урындары: боронғо рим Адриан виллаһы, папа II Пий замогы(1458—1461), атаҡлы д’Эсте виллаһы (XVI быуат) һәм Григориан виллаһы (XIX быуат).
Ҡаланың ҡурсалаусылары — изге Лаврентий һәм Симфороз, улар хөрмәтенә Тиволи ҡалаһында йыл һайын 10 августа байрам үткәрелә.

# Тиволи
## Урынлашыуы

Ҡасандыр римллеләрҙең күҙен ҡыҙырып торған ҡала Икенсе бөтә донъя һуғышы барышында создаштар ташлаған бомбаларҙан үҙенең күркәмлеген юғалтҡан . Шулай ҙа ҡала торған Сабин тауҙарының көнбайыш битләүенән ҡарағанда икһеҙ-сикһеҙ Кампаньяның матур күренеше, ҡала янындағы Анио йылғаһының ҙур шарлауыҡтары туристарҙы үҙенә йәлеп итә. Быға дәлил булып «Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге» тора.

# Тиволи
## Тарих

Борон Тиволи ҡалаһы Тибур тип аталған һәм ул Рим менән Тибуртин юлы менән тоташҡан. Тибур аша Римдан Италияның бөтә көнсығышына юл үткән. Риүәйәт буйынса, Тибур беҙҙең эраға тиклем XIII быуатта , Троя һуғышынан алда, Амфиарайҙың ике улымы, ейәнеме булған Катилл һәм Корас тарафынан нигеҙләнгән. Уларҙың ағаһы Тибурт хөрмәтенә уның исеме менән аталған. Икенсе риүәйәт буйынса, ул сикулалар йәки сиканалар тарафынан нигеҙләнгән, һуңынан пеласгтар хакимлығына буйһона һәм, ниһайәт, латиндар ҡулына күсә.
Латиндар хакимлығы ваҡытында ҡала Латин союзының эре ҡалаларының береһе булараҡ, бер аҙ ваҡыт Римдың үҙе менән ярышҡан. Б. э. тиклемге 90 йылда Тибур халҡы римгражданлығына эйә була. Тибур ҡалаһы Октавиан Август батшалыҡ иткән саҡта Италияның иң модалы һәм матур урындарының береһе була.
Тибур тирәһендәге хәлле римлеләр бында бай виллаларын төҙөгән. Августың үҙенән башҡа, Меценат, Гораций, Секст Проперций һәм Гай Валерий Катулл йәшәгән.
X быуатҡа ҡарата ғына варварҙар тарафынан таланған Тиволи үҙ байлығын һәм именлеген кире ҡайтарған. Императорҙан байтаҡ хоҡуҡтар алған һәм 1816 йылға тиклем ирекле ҡала булып торған. XVI быуатта ҡала д’Эсте йорто ҡулында булған.

# Тиволи
## Төҙөлөш сәнғәте

Архитектура тарихына Тиволи исеме алтын хәрефтәр менән яҙып ҡуйылған. Уның антик емереклектәре Италияла бик мөһим тип иҫәпләнә. Боронғо виллаларҙы XVI быуатта уҡ ҡаҙый башлағандар һәм ҡаҙыуҙар әле лә дауам итә. Бик күп антик һындар императорҙарҙың иң ҙур һәм бай Адриан виллаһында табылған. Шулай уҡ бик бай ҡомартҡылар Геркулес ҡорамында һәм Горацийҙарҙың Сабин округында табылған.
1549 йылда кардинал Ипполито II д' Эсте Лигорио Пирроға Тиволи ҡалаһында фонтандарға бай вилла төҙөргә ҡушҡан. Был вилла баҡсаһы хәҙерге ваҡытта бер аҙ ташландыҡ хәлендә булыуға ҡарамаҫтан, Яңырыу дәүеренең һәйкәле булараҡ, бЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән. 1920-се йылдарҙа һәм артабан Икенсе донъя һуғышынан һуң бомбаларҙан зыянланған виллала ҙур күләмле реставрация үткәрелә. Вилланың паркы 2007 йылда «Европаның иң матур паркы» бүләген ала.
# Рапат (йылға)

Рапат — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡалмаш йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Рапат (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһыӨфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102535
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кашкен

Кашкен — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының һул ярына тамағынан 342 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кашкен
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009417
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200941
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡатралы

Ҡатралы (рус. Катрала) — Рәсәй йылғаһы, Башҡортостан Республикаһы Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Тамағы Һаҡмар йылғаһының һул яры буйлап 432 километрҙа. Йылға оҙонлоғо 43 км тәшкил итә.

# Ҡатралы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса, һыу Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән алып Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһындағы һыу хужалығы геоинформация системаһының мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005393
* Гидрологик яҡтан өйрәнеү буйынса коды (ГИ) — 112200539
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГИ буйынса том һаны — 12
* ГИ буйынса сығарылышы — 2
# Йәйәнән атыу

Йәйәнән атыу — алыҫлыҡҡа йәки мәргәнлеккә уҡ һәм ян ҡулланып сәпкә атыу буйынса сәнғәт йәки спорт төрө.
Ярыш ҡағиҙәләренә ярашлы иң күп мәрәй йыйған команда йәки спортсы еңеүсе тип билдәләнә.

# Йәйәнән атыу
## Тарихы

Йәйәнән атыу сәнғәте һуңғы палеолит йәки тәүге осор мезолит дәүерендә барлыҡҡа килә.
Йәйәнән атыу менән бәйле боронғо табылдыҡтар беҙҙең эраға тиклем VIII—IX быуаттарға ҡарай.
Тарихи яҡтан йәйәнән атыу һунар һәм хәрби һуғыштарҙа ҡулланыла. Йәйә ул маҡсатта көн һайын тиерлек ҡулланылған.
Йәйәнән атыу сәнғәте берҙән-бер төбәк Австралия һәм Океанияла XIX быуатҡа тиклем билдәһеҙ була. Эре хәрби алыштарҙа йәйәнән атыу һуңғы тапҡыр XIX быуат башында ҡулланыла.
Хәҙерге ваҡытта йәйәнән атыу спорт төрө булып һанала. Ҡайһы бер илдәрҙә, йәйәнән атыу хәүефле булыуға ҡарамаҫтан, шаҡтай киң таралған ял итеү төрө һәм күңел асыу сараһы булараҡ ҡулланыла.
Махсус йыһазландырылған атыу урындарында пресланған һаламдан сәптәр урынлаштыралар.
Атыуға алыҫлыҡ өсөн регламент ҡуйылмай, әммә йәйәнән атыусы һөнәри һунарсыларҙың ҡабул ителгән 20 ярд аралығын файҙалана ала.
Йәйәнән атыу урыны өс яҡтан киңлеге 20 м кәм булмаған хәүефһеҙлек һыҙаттары менән кәртәләнергә тейеш, унда төрлө аралыҡтан атыу өсөн айырым билдәләр ҡуйыла

# Йәйәнән атыу
## Ҡорамалдар

Хәҙерге заман йәйәләре, уҡ һәм һаҙаҡтар ағас һәм синтетик материалдар ҡулланып металлдан яһала.
Уҡсы кейемен керештән һаҡлау өсөн күкрәксә, ә һул ҡушар һөйәген һаҡлау өсөн яға — крага кейә. Уҡтар билбау ҡайышына беркетелгән һаҙаҡтарҙа һаҡлана.

# Йәйәнән атыу
## Ҡағиҙәләре

Йәйәнән атыу хәүефһеҙлек сараларына тап килгән махсус урындарҙа уҙғарыла.
Спортсылар үҙәгендә һары түңәрәк булған сәпкә атып тейҙерергә тейештәр. Ир-егеттәр 30, 50, 70, 90 м аралыҡтан, ҡатын-ҡыҙҙар — 30, 50, 60, 70 м.
Мәрәйҙәр иҫәбе «эләгә — эләкмәй» принцибына ҡорола.

# Йәйәнән атыу
## Үҫеше

Йәйәнән атыу буйынса халыҡ-ара федерацияһы 1931 йылда ойошторола. Әммә йәйәнән атыу буйынса ярыштар байтаҡ алда уҙғарыла. Хатта 1920 йылғы Уйындарға тиклем олимпия турниры программаһына инә.
Оҙаҡ ҡына был уйын туҡтап тора һәм Мюнхендағы Олимпия уйындарынан һуң (1972) олимпия уйындарының программаһына инеп китә.
Беҙҙең илдә йәйәнән атыу спорты 1957 йылдан киң танылыу ала. Тәүге рәсми ярыштар1958 йылда үтә.
1963 йылдан алып чемпионаттар үтә. 1971 йылда тәүге тапҡыр донъя чемпионы Эмма Гапченко.
Ә бер йылдан һуң ир- егеттәр араһынан Виктор Сидорук Европа чемпионы була.
# Пабьянице

Пабьяни́це (пол. Pabianice) — Лодзь воеводалығының Пабьянице повятындағы ҡала, воеводалыҡ үҙәгенә (Лодзь ҡалаһына) тиклем 3 км. Лодзь агломерацияһында халыҡ һаны буйынса икенсе ҡала.
Пабьянице ҡалаһы Поляк Ҡалалары Берләшмәһенә керә.
2007 йыл мәғлүмәттәре буйынса Пабьяницела 69 842 кеше йәшәгән. Ҡала майҙаны 32,98 км².

# Пабьянице
## Тарих

Ҡалаға 10-сы быуатта нигеҙ һалынған, 1350 йылда ҡала статусын ала.

# Пабьянице
## Ҡәрҙәш ҡалалары

Пабьяниценың ҡәрҙәш ҡалалары:
* Рокишкис, (Литва),
* Прато, (Италия),
* Балаково, (Рәсәй),
* Гусев, (Рәсәй),
* Плауэн, (Германия).
# Гавриил Архангел (Ябраил фәрештә)

Ябраил фәрештә (рус. Арха́нгел Гаврии́л) — ибраһими диндәрҙәге фәрештәләрҙең береһе. Йәһүдилектә (Гавриил (йәһ. גַּבְרִיאֵל‎)) һәм христианлыҡта (грек. Αρχάγγελος Γαβριήλ), шулай уҡ Исламда - Джәбраил (Ябраил - башҡ.). Был исем һүҙмә-һүҙ алғанда «Аллаһ — ҡөҙрәтем» тигәнде аңлата.

# Гавриил Архангел (Ябраил фәрештә)
## Йәһүдилектә

Йәһүдилектә Габриэль — Аллаһ тәхетенең дүрт яғынан һаҡлап тороусы дүрт архангелдың береһе (Габриэль, Михаэль, Уриэль и Рафаэль)
Бынан тыш Габриэль - үлем фәрештәһе.

# Гавриил Архангел (Ябраил фәрештә)
## Христианлыҡта

Иҫке Ғәһедтә архангел Гавриил аша Даниил пәйғәмбәргә киләсәктә күрәсәктәр асыла тип яҙылған. Шулай уҡ архангел Гавриил изге Захарияға (Зәкәриә) ошоғаса түлһеҙ һаналған ҡатынының ул табасағын хәбәр итә. Был бала киләсәктә Иоанн Предтеча тип таныласаҡ.
Ниһайәт, архангел Гавриил Ғайса пәйғәмбәрҙең әсәһе Мәрйәм Инәгә улы тыуасағын хәбәр итә һәм уға үлеме алдынан шулай уҡ йәннәткә элгәсәген әйтә

# Гавриил Архангел (Ябраил фәрештә)
## Исламда

Ябраил (Джибриль) ике боронғо семит һүҙенән — джибр («ҡол», «хеҙмәтсе») һәм ил («Илаһ») тора, һәм Аллаһ ҡоло тигәнде аңлата.
Исламда Ябраил фәрештә Аллаһы тәғәләгә иң яҡын дүрт фәрештә «мүкәррәбүн» мәләктәрҙән (фәрештәләрҙән). Ябраил Аллаһ менән пәйғәмбәрҙәр, шул иҫәптән Мөхәммәт Пәйғәмбәр араһында аралашсы. Ҡөрьән Кәрим дә Ябраил фәрештә аша Мөхәммәт Пәйғәмбәргә иңгән.
Мөфәссирҙәр (Ҡөрьәнде шәрехләүселәр, аңлатма биреүселәр) Ябраилде «рух» (әр-рух (ғәр. روح‎ — дух‎) тип билдәләй, «изге рух» (рух әл-ҡутдус), «тәҡүә рух» (әр-pyx әл-әмин), «Аллаһ әмере рухы» (рух мин әмр Аллаһ) тип атай. Шундай уҡ төшөнсәләр Ғайса пәйғәмбәр һәм уның әсәһе Мәрйәм Инә тураһында ла ҡулланыла; Ҡөрьән уларҙы ла Ябраил фәрештә менән бәйләй тип һанала.

# Гавриил Архангел (Ябраил фәрештә)
## Шулай уҡ ҡара

* Фәрештәләр
* Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)
* Ҡөрьән