yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Таганрог Павел сиркәүе (Матвей Ҡурғаны)

2015
Таганрог Павел сиркәүе — Ростов өлкәһе Матвей Ҡурғаны районы Матвей Ҡурған ауылындағы сиркәү. Урыҫ Православие сиркәүенең Ростов һәм Новочеркасск епархияһы Матвей Ҡурғаны мәнфәғәтенә ҡараусы сиркәү.
Адресы: Рәсәй, 346970, Ростов өлкәһе, Матвей Ҡурғаны районы , Матвей Ҡурғаны ҡасабаһы, Баҡса урамы, 2-се йорт, В ҡоролмаһы.

# Таганрог Павел сиркәүе (Матвей Ҡурғаны)
## Тарих

1999 йылда Матвей Ҡурғаны ауылы кешеләре Ростов архиепискобы Пантелеимонға (Долганов) мәхәллә ойоштороу тураһында йыйылыш үткәреүҙе һорап мөрәжәғәт иткәндәр. Фатиха алынғас, шул уҡ йылда Матвей Ҡурғаны округы протоиерейы Николай Чернявский ауылда мәхәллә ойоштороу тураһында йыйылыш үткәргән.
Мәхәлләнең ҡурсалаусыһы итеп Урыҫ Православие Сиркәүенең Таганрог данлыҡлы дәрүише Павел тәғәйенләнгән. Ул ваҡытта ғибәҙәт ҡылыуҙар, башҡа буш йорт булмағанлыҡтан, элекке йәйге кинотеатр бинаһында үткәрелгән. Кинотеатрҙы табыныу йорто итеп йыһазлағандар.
2000 йылда архиепископ Пантелеимон Матвей Ҡурғаны ауылы Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары үтенесе буйынса сиркәүҙе Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Көньяҡ фронтта һәләк булған 800 мең яугир хөрмәтенә Миус-фронт тип атарға булған.
2003 йылда Матвей Ҡурғаны, Куйбышев, Неклинов райондар ветеран ойошмалары һәм Матвей Ҡурғаны аймағы казактары берләшеү йыйылышы үткәреп, иҫтәлекле сиркәү төҙөү мәсәьәләләре менән булышасаҡ инициатив төркөмдө ойошторғандар. Шул уҡ йылда сиркәүҙең проекты эшләнгән һәм сиркәү Дәүләт ведомствоһынан тыш экспертиза үткән. Йортто төҙөү 2003 йылда башланған.
Төҙөлөш эштәре ауыл халҡы, эшҡыуарҙар, күрше райондар, Дондағы Ростов өлкәһе ҡалалары һәм Таганрог ҡалаһы кешеләренең тырышлығы менән төҙөлгән. Сиркәү оҙаҡ төҙөлгән. Төҙөлөш барышында сиркәүгә газ индерелгән, ҡорамдың цоколь ҡаты төҙөлгән. 2011 йылда стеналары матурлап һүрәттәр менән биҙәлгән, һыу ағыҙыу системаһы эшләнгән. 2015 йылдың 1 майында йорт өҫтөнә көмбәҙ һәм тәреләр баҫтырғандар.
Ростовтың яңы митрополиты Меркурий (Иванов) сиркәү стенаһына һуғышта һәләк булғандарҙың исеме яҙылған таҡта таш ҡуйырға үҙ фатихаһын биргән. Сиркәү территорияһында һуғышта һәләк булған яугирҙәрҙең һөйәк ҡалдыҡтарын күмергә бәләкәй сиркәү-кәшәнә төҙөргә ҡушҡан, сөнки йыл һайын Ростов өлкәһендәге ялан һәм баҫыуҙарында эҙләүселәр отрядтары 300—500 яугирҙәрҙең һөйәктәрен ерҙән ҡаҙып сығаралар.
2016 йылдың 14 февралендә Ростов митрополиты Меркурий сиркәүҙе Таганрог дәрүише Павел хөрмәтенә изгеләндергән.
Хәҙерге ваҡытта сиркәүҙә йәкшәмбе мәктәбе ойошторолған, "Слово " мәхәллә гәзите сығарыла.

# Таганрог Павел сиркәүе (Матвей Ҡурғаны)
## Дин әһелдәре

Иерей Сергий Леонидович Митасов, иерей Николай Викторович Гуров.
# Садкуловка

Садкуловка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Багышевка йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Садкуловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006114
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200611
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Атнабаев

Атнабаев — башҡорт ир-ат фамилияһы. Аҙнабай исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Атнабаева — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Атнабаев
## Фамилия

* Атнабаев Әнғәм Ҡасим улы (1928—1999) — драматург, Башҡортостандың халыҡ шағиры.
* Атнабаева Зинира Ҡасим ҡыҙы (1934—2013) — актриса, Башҡорт АССР-ының (1977) һәм Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы.
# Туралы

Туралы (Кондейка, Кыци) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Чулым ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Туралы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017975
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201797
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғабдрахман әл-Әүзағи

Әбү Ғәмер Ғабдрахман ибн Ғәмер әл-Әүзағи (ғәр. أبو عمرو عبد الرحمن بن عمرو الأوزاعي‎; рус. Абу́ А́мр Абдуррахма́н ибн Амр аль-Ауза́и;704, Баальбек, Өмәүиҙәр хәлифәлеге - 774, Бәйрүт, Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге) - ислам дин ғалимы, тәбиғиндәрҙең шәкерттәре быуынынан сыҡҡан фаҡиһ һәм Шамдағы бөтә замандарҙан иң абруйлы дин белгестәренең береһе. Әүзағи мәҙһәбкә нигеҙ һалыусы һәм уның эпонимы.

# Ғабдрахман әл-Әүзағи
## Биографияһы

Әл-Әүзағиҙың дини мираҫы мосолман хоҡуҡтары буйынса хеҙмәттәрҙә киң яҡтыртыла. Заманында ғалимдың ҡараштары үҙ аллы мәҙһәб барлыҡҡа килтергән, шәкерттәре Шамда һәм Андалусияла булған. Шамда һәм Төньяҡ Африкала мәлики мәҙһәб таралғанға тиклем әл-Әүзағи мәҙһәбе иң өҫтөнлөклө булған. Һуңынан был мәҙһәб юғала, ләкин уның фекере бөгөн дә дүрт сөнни имамдың фекере менән бер рәттән ҡарала. Ғүмеренең аҙағында әл-Әүзағи Бәйрүткә күсеп китә, унда уға ҡаҙый вазифаһы тәҡдим ителә. Ләкин ул баш тарта һәм, ғүмеренең аҙағына тиклем, дин тәғлимәтен уҡытыуын дауам иткән.

# Ғабдрахман әл-Әүзағи
## Биографияһы
### Вафаты

Әбү Ғәмер әл-Әүзағи Бейрутта 774 йылда сәфәр айында вафат була. Ғалимды ерләүгә бик күп кеше йыйыла. Ғүмер буйы кешеләргә мәрхәмәт күрәткән ғалимға рәхмәт йөҙөнән һуңғы юлға оҙатырға Бәйрүттең дүрт йәмәғәте лә: мосолмандар, христиандар, йәһүдиҙәр һәм копттар сыға.
# Самуська

Самуська — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк (Кижиров ҡушылдығы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Самуська
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200013022
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201302
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Барынтабын (ырыу)

Барын — башҡорттарҙың табын ҡәбиләһе составындағы ырыуы.
Башҡорттарҙан башҡа, 'барын' ('баарын' формаһында) ҡырғыҙҙарҙың этнонимияһында теркәлгән: баарын багыш ҡәбилә төркөмөнә инә. Ҡырғыҙ барындарының тамғаһы —башҡорт барындары тамғаһы менән тиңләшә. Барындар шулай уҡ ҡырым татарҙарында һаҡланған.

# Барынтабын (ырыу)
## Ырыу бүленештәре

Барын (ырыу бүленештәре: бурус, бәрәкән, бутис, дәржимэн, дәүләтбай, ҡаҙаҡ, ҡалмаҡ, ҡараелкә, ҡара угеҙ, ҡолой, көҙән, ҡуй-һары, ҡостанай, ҡызылбаш, ҡырғыҙ, кәрим, кәсәк, мышар, мостафа, өрөк, соҡор, сүбәй, сүтәк, сысҡан, табын, туҡтағол, толоптар, төркмән, туңғатар, тәкә, төпәй, уңғар, һайыҫҡан, сәпәш, һарт, хөппөс, һыҙғы, шуран, әйле, аҡкүнсүк, алаҡай, буранғол, илек аймағы, имел, иҫәнғол, ҡаҙаҡ, ҡалмаҡ, ҡатай, сыуаш, таҙ, татар, тауыҡ, торна, исмәғил, юлыш).

# Барынтабын (ырыу)
## Тораҡ пункттар

Дер. Суюндуково (Учалинский район Республики Башкортостан), д. Бакаево, д. Куйсаново Курганской области и другие.

# Барынтабын (ырыу)
## Этноним

Этноним 'барын' связан с названием монгольского племени бааринов.

# Барынтабын (ырыу)
## Этник тарихы

Барын, баарын (по Г. Е. Грумм-Гржимайло — барин, байрин) — ерле монголдар. XIII быуат аҙағында монголырыуы баарин бассейне Селенга йылғаһы бассейнында күсмә тормош көткән.
Рәшит әд-Дин «дурбан ҡәбиләһенә яҡын» һәм «уларҙың тамырҙарына барып тоташҡан» баарын ҡәбиләһен ентекле һүрәтләй. Сыңғыҙхан менән Йәмуханың ҡаршы тороуында баарындар башта һуңғыһы яҡлы инеләр, әммә Рәшит әд-Дин яҙмаларынан билдәле булыуынса, «Сыңғыҙханға хеҙмәт итергә» күсәләр. Һуңыраҡ баарын «монгол ҡәбиләһе»нән «Сыңғыҙханға яҡын» бик күп әмирҙәр сыға. Шулай уҡ барын-табындарҙың монгол сығышлы икәне уларҙың һуңғы генеалогияһы, Аҡ Урҙаның XIV быуаттағы идара итеүсе династияһының ғәйрәтле сыңғыҙиҙарының береһе - Туҡтамыштың атаһынан - Барын һәм Дулиҙан (Тули) башланыуы аша һүрәтләнә.
Барындарҙың көнбайышҡа күсеп китеүе һәм Табын төркөмөнә инеүе, күрәһең, XII-XIII быуаттарҙа булғандыр. Сыңғыҙхан, 1206 йылда Йәнәсәй ҡырғыҙҙарын яулап, уларҙы баарын Хорчи биләмәһенә бирә. Сыңғыҙхан менән Йәмуханың көрәш осоронда баарындарҙың бер өлөшө ҡара-ҡытайҙарға ҡушыла; был юл йәйләүсе баариндарға электән таныш була. Етеһыу буйында баарындар ҡара-ҡытәйҙар, наймандар, шулай уҡ көнбайыш далаларына күсенгән табындар менән тығыҙ бәйләнешен юғалтмаған дулат һәм усундәрҙең этник мөхитендә ҡалғандар.
Баарындарҙың бер өлөшө көслө табын берләшмәһе йәнәшендә, икенсе өлөшө Етеһыуҙа ҡалған, ә һуңғараҡ Тянь-Шань ҡырғыҙҙарына ҡушылған.

# Барынтабын (ырыу)
## Таралыу территорияһы

Башҡорт барындары күбеһенсә Урал йылғаһыныың үрге ағымында, Урал аръяғында йәшәй. Башҡортостандың Учалы районы территорияһында, өлөшләтә Силәбе өлкәһенең Арғаяш, Сыбаркүл, Сосновка, Уй райондары ауылдарында, Сафакүл районының ҡайһы бер ауылдарында барындар йәшәй.
Ҡырым барындары Гәрәй нәҫеле вәкилдәренең береһен, мотлаҡ Сыңғыҙиҙы, аҡ кейеҙ өҫтөнә ултыртып, Ҡырым ханы итеп һайлап ҡуйған дүрт дәрәжәле ырыуҙың береһе һанала.
# Ус һөйәктәре

Ус һөйәктәре (лат. ossa metacarpi, рус. пястные кости) — ҡул суғының шаушаҡ һәм бармаҡтар араһындағы ҡыҫҡа биш көншәле һөйәктәр.
# Нуриев Марс Ғималетдин улы

Нуриев Марс Ғималетдин улы (15 июнь 1941 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, публицист, педагог, Тамъян ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шағәле Шаҡман вариҫы.

# Нуриев Марс Ғималетдин улы
## Биографияһы

Марс Ғималетдин улы Нуриев 1941 йылдың 15 июнендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Илкәнәй ауылында тыуған. 1957—1960 йылдарҙа Өфөләге 1-се интернат-мәктәптә уҡый.
1963—1966 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
Көйөргәҙе, Күгәрсен, Ҡырмыҫҡалы райондарында уҡытыусы, урта мәктәптәр директоры, мәғариф бүлеге инспекторы, район гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр вазифаларын башҡара.
Марс Нуриев һуңғы йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһының Реаль мәктәбендә башҡорт теле уҡытыусыһы булып эшләй. Хәҙер хаҡлы ялда. Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәй.

# Нуриев Марс Ғималетдин улы
## Ижады

Марс Нуриев проза, поэзия өлкәһендә ижад итә. Публицистика менән шөғөлләнә. Төрлө жанрҙарҙа көсөн һынап ҡарай. Улар тематик йәһәттән дә күп төрлө һәм йәшәйешебеҙҙең көн ҡаҙағына һуҡҡан мәсьәләләренә арнала.
Марс Нуриев — «Яланайыр» романы, республика баҫмаларында донъя күргән ике повесть авторы.
«Яланайыр» романында үткән быуаттың башынан алып 70-се йылдарға тиклемге башҡорт йәмғиәтендә бер нәҫелгә, йәғни Хәким Сәхиуллин менән уның һөйгәне Гөлзифаға, уларҙың балалары, ейәндәренә ҡағылышлы бер нисә быуындың йәшәү рәүеше, тормош коллизиялары, көнкүреше, социаль-иҡтисади, драматик, хатта трагик ситуацияларҙа баҙыҡ, аныҡ образдар аша асып бирелә.
М. Нуриев — «Атығыҙ таңдарым» (2004 й.), «Салауат рухы» (2004 й.), «Эй, ғәзиз тормош» (2004), «Китмә яҙым» (2005 й.), «Нур тарала» (2008 й.) исемле шиғри йыйынтыҡтарҙың авторы. 1995 йылда «Мөхәммәт Пәйғәмбәребеҙгә мәҙхиә» поэмаһы менән Төркиәлә халыҡ-ара әҙәби конурста ҡатнашып, иң юғары призға лайыҡ була һәм лауреат исемен ала.
Үҙен әйләндереп алған донъя менән туғанлыҡ, берҙәмлек, һәр кемдең яҙмышы өсөн яуаплылыҡ тойғоһо М. Нуриев лирикаһының төп асылын тәшкил итә.

# Нуриев Марс Ғималетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Төркиә халыҡ-ара әҙәби конкурсы лауреаты (1995).

# Нуриев Марс Ғималетдин улы
## Китаптары

* Яланайыр (роман). Өфө, «Китап», 1997 й.;
* Атығыҙ таңдарым. Стәрлетамаҡ, 2004 й.;
* Салауат рухы. Стәрлетамаҡ, 2004.;
* Эй, ғәзиз тормош. Стәрлетамаҡ, 2004.;
* Китмә яҙым. Өфө, «Китап» нәшриәте, 2005 й.;
* Нур тарала.Өфө, Зәнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте, 2008 й.
# Семченка

Семченка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Семченка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014350
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001435
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Арыҫланов Айнур Нурғәле улы

Арыҫланов Айнур Нурғәле улы -Башҡортостан Республикаһы мосолмандарының Диниә назараты үҙәкләштерелгән дини ойошмаһы рәйесенең беренсе урынбаҫары.

# Арыҫланов Айнур Нурғәле улы
## Биографияһы

Айнур Нурғәле улы Арыҫланов 1985 йылда Баймаҡ районының Ишмөхәмәт ауылында тыуған. 2002 йылда Сибай гимназия-интернатын тамамлай. Артабан, Ҡаҙандағы «Мөхәмәҙиә» мәҙрәсәһендә уҡый. 2004 йылда Өфөләге Рәсәй Ислам университетының «Теология» факультетына 3-сө курсҡа ситтән тороп уҡыу бүлегенә күсә. Бер үк ваҡытта Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы бүлегендә белем ала. 2006 йылда Египеттың Ҡаһир ҡалаһындағы ғәрәп телен өйрәнеүсе «Фаджр» үҙәгендә белем ала. Бөгөн М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының психология факультетында ситтән тороп уҡый.

# Арыҫланов Айнур Нурғәле улы
## Биографияһы
### Йәмәғәт эшмәкәрелеге

* 3-сө курста уҡығанда факультетта студенттар советын
* 2005 йылдан «Наркотиктарһыҙ ҡала» тигән ирекмәндәр ойошмаһын етәкләй.
# Төньяҡ Пильва

Төньяҡ Пильва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының һул ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Төньяҡ Пильва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100359
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шер-Вож (Кемысь ҡушылдығы)

Шер-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемысь йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Шер-Вож (Кемысь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002136
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Анемия

Анемия — (грекса an- — кире приставка һәм haima — ҡан), аҙ ҡанлылыҡ, ҡан күләме берәмегендә гемоглобин һәм (йәки) эритроциттарҙың кәмеүе.

# Анемия
## Классификациялырҙың үҙенсәлеге

Постгеморрагик (ҡан юғалтыуҙан барлыҡҡа килә), тимер дефицитлы (организмда тимеретешмәгәндә), фолий ҡытлығы (B12 витамины етешмәгәндә), нәҫелдән килгән гемолитик (эритроциттарҙа генетик боҙолоу булғанда) һәм тормошта барлыҡҡа килгән (эритроциттарҙың бөтөүенә булышлыҡ итеүсе ҡайһы бер дарыу препараттары һәм химик матдәләр тәьҫире булғанда) һ.б. анемияға айыралар. Киҫкен һәм хроник формаларҙа үтә.

# Анемия
## Патогенез

Төп симптомдары: тиҙ арыусанлыҡ, тын ҡыҫылыу, физик көсөргәнеш ваҡытында йөрәктең йыш тибеүе, тире ҡатламының ағарыныуы, баш әйләнеү, күҙ алды сыбарланыуы, күреү һәләтенең кәмеүе. Диагностика өсөн клиник һәм лаб. тикшереү мәғлүмәттәрен ҡулланалар.

# Анемия
## Дауалау

Дауалау медикаментоз (составында тимер, микроэлементтар булған дарыу препараттары), хирургик (елек күҙәнәктәрен күсереп ултыртыу), диетотерапия, ҡан препараттарын ебәреү. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: ҡан ағыу, йөрәк-ҡан тамырҙары етешмәүсәнлеге һ.б.

# Анемия
## Иҫкәртеү

Анемиябарлыҡҡа килеүенә булышлыҡ иткән сәбәптәрҙе бөтөрөү. Башҡортостанда 2005 й. 100 мең кешегә А. м‑н дөйөм ауырыусанлыҡ 2979,3 тәшкил итә, тәүләп асыҡланған — 1172,6; шуға ярашлы 2007 йыл — 3418,1 һәм 1381,6; 2009 йыл — 3238,1 һәм 1137,1. Анемияны диагностикалау, дауалау һәм иҫкәртеү буйныса фәнни тикшеренеүҙәр Медицина университетында алып барыла (Ә.Б.Бәкеров, В. И. Никуличева, Г. Ш. Сафуанова һ.б.). «Иммунопрепарат» пртиеһында анемияның төрлө формаларын дауалау өсөн церулоплазмин дарыу препаратын алыу технологияһы эшләнә һәм етештереүгә индерелә (А.Ғ.Исрафилов, С.Ә.Йәнекәева).
# Тайминя Дайна

Дайна Тайминя Яновна (латыш. Daina Taimiņa, ингл. Daina Taimina; 19 август 1954 йыл, Рига) — латыш сығышлы америка математигы. Математика фәндәре докторы.

# Тайминя Дайна
## Биографияһы

Дайна Тайминя Ригала 1954 йылда тыуған. Рига гимназияһын һәм Латвия дәүләт университетының физика-математика факультетын тамамлаған (1977). 1990 йылда Белоруссия Фәндәр академияһының математика институтында «Behavior of Different Types of Automata and Turing Machines on Infinite Words» кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1992 йыл Латвия университетында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Латвия университетында һәм Ригалағы Уҡытыусыларҙы уҡытыу институтында уҡыта.. 1992 йылдан 1996 йылға тиклем «Zvaigzne» и «Mācību grāmata»ғилми нәшриәттәрендә мөхәррир булып эшләй. 1997 йылдан 2006 йылға тиклем Корнелль университетында ассоциацияланған профессор.
2007 йылдан Дайна Таймина Нью-Йоркта Корнелла Университетында профессор сифатында математиканан уҡыта. 2010 йылда Diagram премияһы лауреаты була, премияны Британия журналы The Bookseller йыл һайын китаптың сәйер атамаһы өсөн бирә. Дайн Тайминяның китабы «Вязальные приключения с гиперболическими плоскостями» («Crocheting Adventures with Hyperbolic Planes») тип атала, һәм премия жюрийы был атаманы «тулыһынса аҡылһыҙлыҡ» тип атай.

# Тайминя Дайна
## Фәнни эшмәкәрлеге

Дайна Тайминя Евклидтыҡы булмаған геометрияның гиперболик яҫылыҡтарҙы күҙ алдына килтереү буйынса йөҙ йыллыҡ проблемаһын хәл итә. Гиперболик яҫылыҡтар Евклидтыҡы булмаған геометрияға ҡағыла, уны ғәҙәттә күҙ алдына килтереүе ауыр. Дайна Таймина бәйләнгән туҡымаларҙы файҙаланып быны эшләй алған. Студия курсында Невклидтыҡы булмаған геометрияны ҡулланыу өсөн, гиперболик яҫылыҡтың беренсе моделен ул 1997 йылда ырғаҡ менән бәйләгән. Шул ваҡыттан алып ул йөҙҙән ашыу геометрик модель бәйләгән.

# Тайминя Дайна
## Баҫмалары

Китап авторы:
* «Вязальные приключения с гиперболическими плоскостями» («Crocheting Adventures with Hyperbolic Planes») (AK Peters, 2009)
* Experiencing Geometry: Euclidean and Non-Euclidean with History (co-author with David Henderson, 3rd edition, Pearson Prentice Hall, 2005)
* «История математики» (1990 г.)
* «Математика античности», Mathematics in antiquity (Латвия), рига: University Press, 1981
һ.б.
Рус, латыш һәм инглиз телдәрендә барлығы 47 баҫма.
# Юрья (Салда ҡушылдығы)

Юрья (Юра) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Салда йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Юрья (Салда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004855
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200485
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Усайка

Усайка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гөбөрлө йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Усайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200402
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Семкина (Оеш ҡушылдығы)

Семкина — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оеш йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Семкина (Оеш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006659
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200665
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сяртын-Сос

Сяртын-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюрум-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сяртын-Сос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024437
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302443
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3