yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Күсбикә (йыр)

Күсбикә — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй. 1925 йылда Кәрим Дияров йырҙы һәм уның тарихын Баймаҡ районы Ишбирҙе ауылынан Мырҙағәленән һәм Иҫәнбәттән Ғөбәйт Ибраһим улы Һибәтулииндан яҙып ала. Улар икеһе лә Кәрим Дияровҡа йырҙың тарихын һөйләп, йырлап ишеттерә.
Йырҙа мөхәббәт темаһы тәрән лиризм менән һуғарылған.

# Күсбикә (йыр)
## Тарихы

Ваҡиға Ирәндек тауҙары буйында, бер-береһенән дүрт-биш саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Иҫәнбәт һәм Ишбирҙе ауылдарында бара. Иҫәнбәттә төҫкә сибәр, эшкә егәрле ҡыҙ Күсбикә үҫкән, ә Ишбирҙе лә төҫкә матур, эшкә батыр, йырсы, мыҡты кәүҙәле Әбделфәрит буй еткән. Фәриттең ата-әсәһе ғүмер буйы урман ҡарауылсыһы булып эшләй, егет тә улар кеүек урман һаҡлаған, ҡәҙерләгән. Емеш-еләк йыйған ҡыҙҙарҙан сабынлыҡтарҙы тапаттырмаған, муйыл ботаҡтарын һындыртмаған. Иҫәнбәт ауылынан еләк йыйып йөрөгән ҡыҙҙар Фәриткә тап була. Егеттең күҙе шул ҡыҙҙар араһынан һылыу бер ҡыҙға төшә. Күсбикә лә Фәриткә һирпелеп ҡарап, күҙ һала. Ошо көндән һуң ҡыҙҙар көн дә еләккә килгән, Фәрит тә улар менән бергә йөрөгән. Фәриттең йырсы булыуы ла ҡыҙҙарға хәбәрҙәр булған. Бер көн ҡыҙҙар егеттең йырлауын һорай, Фәрит ошо йырҙы йырлап күрһәтә:
Ирәндекәй тауҙай, ай тау ҡайҙа,
Төйәләҫкәй һыуындай һыу ҡайҙа,
Күп ерҙәре йөрөп, күпте күрҙем,
Күсбикәләй һылыу, шул ҡыҙ ҡайҙа.
Мөхәббәт тигән төшөнсәнең бөйөклөгөн аңлаған лирик геройҙың юғарылығы, хистәренең сикһеҙ тәрәнлеге йырҙа бына нисек итеп әйтеп бирелә:
Уйташҡай ҙа менән Ирәмәлгә
Ат уйнатып менгән дә бар микән?
Күсбикәләй һылыу был донъяла
Берәй һылыу тағы ла бар микән?
Көндөҙҙәрен баҡһа, көн ояла,
Төндәрендә йондоҙ нур ала.
Әсәләрҙән ҡыҙҙар күп тыуа ла,
Күсбикәләй кем һуң була ала?
Күсбикәне һоратып Фәрит ике-өс тапҡыр яусы ебәрә, ләкин Күсбикәнең ата-әсәһе яусыны кире ҡаға. Күп тә үтмәй ҡыҙҙы бер бай малайына биреп ебәрәләр. Фәрит ғүмер буйы Күсбикәне онота алмаған, уға арнап сығарған йырын йырлап йөрөр булған. 1924 йылда үс тотоп йөрөгән бай ҡуштандары бер мәжлестә шарапҡа ағып ҡушып эсереп үлтерәләр.
# Үҙәкләштереү

Үҙәкләштереү — иерархик система эсендәге процестарҙың бер өлөшө иерархияның юғарыраҡ (тамырға яҡын) кимәленә күсерелеүе; ә үҙәкләштереүҙән киткәндә түбәнерәк кимәлгә (тамырҙан алыҫҡараҡ) күсеү бара.
Мәҫәлән, менеджментта үҙәкләштереү ҡарар сығарыу вәкәләттәренең һәм бурыстарҙың бер өлөшө ҡул аҫтындағыларҙан етәксегә күсеүен аңлата.
Политологияла үҙәкләштереү тигәндә дәүләт власының ниндәйҙер үҙәктә тупланыуын аңлайҙар (мәҫәлән, федерализация — дәүләт власының бер өлөшө (вәкәләттәр һәм уларҙы файҙаланыу буйынса яуаплылыҡ) төбәктәрҙән үҙәк хөкүмәткә күсә).
Информатикала (анығыраҡ итеп әйткәндә, мәғлүмәт тапшырыу теорияһында) үҙәкләштереү тигәндә селтәрҙә сервер бүлеү күҙҙә тотола, ә үҙәкләштереүҙән китеү серверҙа ихтыяж бөтөүҙе һәм селтәрҙә ҡатнашыусыларҙың бер рангта булыуын аңлата. Миҫалға популяр интранет-чаттарҙы килтерергә була, уларҙың ҡайһы берҙәре үҙәкләштереүгә мохтаж (чаттағы ағымдағы процестар тураһындағы мәғлүмәтте һаҡлау һәм клиенттар менән мәғлүмәт алмашыуҙы тәьмин итеү өсөн айырым сервер кәрәк була), ә ҡайһы берҙәре үҙәкләштереүҙән китеүгә эйәрә (сервер юҡ, ағымдағы процестар тураһында мәғлүмәт өлөш-өлөш булып клиенттарҙың машиналарында һаҡлана һәм, ҡағиҙә булараҡ, киң тапшырыулы хәбәр рәүешендә таратыла).
# Яманһаҙ мәктәбе (Йылайыр районы)

Яманһаҙ мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы Яманһаҙ ауыл Советы биләмәһендәге уҡыу йорто. Яманһаҙ ауылы, Үҙәк урам, 4 адресы буйынса урынлашҡан

# Яманһаҙ мәктәбе (Йылайыр районы)
## Тарихы

1930 йылда Яманһаҙ ауылында башланғыс мәктәп асыла. 30-сы йылдар аҙағында ул ете йыллыҡ итеп үҙгәртелә. Тәүге директорҙар Анохин П. С., Стасеев Ғ.К. була.
50-се йылдар уртаһында мәктәп һигеҙ йыллыҡ итеп үҙгәртелә. Уҡытыу ике сменала урыҫ һәм башҡорт телдәрендә алып барыла. Яманһаҙ мәктәбе районда иң ҙур мәктәптәрҙең була, унда400-гә тиклем бала уҡый.
1979 йылда Яманһаҙҙа ике ҡатлы заманса бина төҙөлә. 2013 йылда мәктәп ҡарамағында мәктәпкәсә төркөм ойошторола.

# Яманһаҙ мәктәбе (Йылайыр районы)
## Мәктәптең ҡаҙаныштары

* «Йәшел планета-2006» Дөйөм Рәсәй конкурсында Дөйөм Рәсәй балалар экологик хәрәкәте йәмғиәтенең Почет грамотаһы
* 2007 йылғы Республика хәйриә акцияһында БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы грамотаһы

# Яманһаҙ мәктәбе (Йылайыр районы)
## Етәкселәре

* Анохин П. С.
* Стасеев Г. К.
* Мәктәп директоры — Сөләймәнова Фирүзә Йәдкәр ҡыҙы, Башҡортостан Республиканың мәғариф отличнигы.

# Яманһаҙ мәктәбе (Йылайыр районы)
## Уҡытыусылары

* Ҡасимов Миниғәле Ирғәле улы — директорҙың уҡытыу-тәрбиә эше буйынса урынбаҫары
* Иғдәүләтова Н. С. — РСФСР мәғарифы алдынғыһы
* Наҙарғолова Р. А. — Рәсәй Федерацияның дөйөм белем биреү Почётлы хеҙмәткәре
* Чекалов В. К. — Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған уҡытыусыһы
* Мущелёв С. И. — Башҡортостан Республиканың мәғариф алдынғыһы
* Сөләймәнов Ф. Я. — Башҡортостан Республиканың мәғариф алдынғыһы
* Таһирова М. Я.- Башҡортостан Республиканың мәғариф алдынғыһы
* Чекалов В. К. — Башҡортостан Республиканың мәғариф алдынғыһы.

# Яманһаҙ мәктәбе (Йылайыр районы)
## Мәктәпте тамамлаусы билдәле шәхестәр

* Камалов Азат Әхмәҙулла улы — филология фәндәре докторы, профессор.
* Солтангәрәев Миҙхәт Сәйфулла улы — цирк артисы. БАССР-ҙың халыҡ һәм атҡаҙанған артисы.
# Кевда

Кевда — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Атмисс йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Кевда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000026943
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002694
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы

Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы — Башҡорт АССР-ы, Башҡорт ССР-ы, Башҡортостан Республикаһының маҡтаулы исеме.

# Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы
## Тарихы

1939 йылдың 22 октябрендә Башҡорт АССР-ның Юғары Советы Президиумы «Башҡорт АССР-ның халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исем булдырыу тураһында "ғы указды раҫлай. 1996 йылдың 18 апрелендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән «Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем тураһында положение" раҫланды. Указға ярашлы, "әүҙем ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлек алып барған халыҡта ҙур популярлыҡ яулаған, юғары художестволы әҫәрҙәр тупланған башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүҙәге айырым ҡаҙаныштары булған күренекле яҙыусыларға" маҡтаулы исем бирелә.

# Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы
## Бүләкләү өсөн нигеҙләмә

Рәсми тәҡдимде ҡарағандан һуң Башҡортостан Республикаһы Президенты тарафынан «Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исем һәм билдәләнгән өлгөләге награда бирелә. Маҡтаулы исемгә лайыҡ булған кешеләргә «Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исем һәм күкрәккә таға торған билдәне биреү тураһында Башҡортостан Республикаһының Грамотаһы тапшырыла.
Башҡортостандың халыҡ яҙыусылары
* Зәйнәб Биишева (1990)
* Әхиәр Хәкимов (2001)
* Ноғман Мусин (2001)
* Нәжиб Асанбаев (2006)
* Ғайса Хөсәйенов (2008)
* Талха Ғиниәтуллин (2010)
* Суфиян Поварисов (2011)
* Флорид Бүләков (2013)
* Азат Абдуллин (2014)
* Таңсулпан Ғарипова (2018)
* Марсель Сәлимов (2021)
* Михаил Чванов (2021)
* Ғәлимов Флүр Миншәриф улы (2022)
* Йыһаншин Камил Фәрухша улы (2022)
* Әминев Әмир Мөхәмәт улы (2022)
* Ринат Камал (2022)
# Баһауетдинов Рәшит Ишбулды улы

Баһауетдинов Рәшит Ишбулды улы (1 ғинуар 1963 йыл) — Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, эшҡыуар. «Рассвет» компаниялар төркөмөнөң генераль директоры.

# Баһауетдинов Рәшит Ишбулды улы
## Биографияһы

Рәшит Ишбулды улы Баһауетдинов 1963 йылдың 1 ғинуарында тыуған. Юғары белемле. Юридик шәхестәрҙең берҙәм дәүләт реестрына ярашлы, унлаған ойошмаға нигеҙ һалыусы һәм етәксе булған. Шуныһы ҡыҙыҡ: уларҙың күпселегенең устав капиталы 10 мең һумдан да артмаған.
Ҡайһы берҙәре әүҙем эшмәкәрлек башҡара: «Таң» Компаниялар Төркөмө - үҙенең проекттары менән киң билдәле төҙөүсе. Шулар араһында «Көмөш инеш» һәм «Имәнлек» торлаҡ комплекстары. Барлығы ойоша иҫәбендә ярты миллиондан артыҡ торлаҡ, административ, коммерция, социаль күсемһеҙ милек тупланған.

# Баһауетдинов Рәшит Ишбулды улы
## Эшмәкәрлегендә бәхәсле мәсьәләләр

Шулай уҡ «Крона», «Мегастройсервис» ЯСЙ-е. Ҡайһы бере яңы асылды, ә бәғзеләре банкротҡа әйләнгән: 1-се «Монолитстрой», 2-се «Монолитстрой», 3-сө төҙөлөш-монтаж идаралыҡтары (551 433, 76 һум ҡапланмаған бурысы ҡалған), йәки 2013 йылда фәнни-етештереү берекмәһен «Лакоста» ЯСЙ-е мәскәү компанияһы «Рамина» (ул да шулай уҡ 125 156, 84 һум ҡалған бурысы менән бөтөрөлөү стадияһында тора) менән ҡушылып үҙгәртеп ҡоролған, «Мегасройсервис» ЯСЙ-е 2014 йылда юҡҡа сығарылған һәм «Аспект» мәскәү ЯСЙ-енә ҡушылған.
2013-2017 йй. - Мәскәү янындағы бәхәсле «Достоевский», «Томилино», «Гоголя-2», «Фламинго» торлаҡ комплекстары етәксеһе. Шулай уҡ Өфө ҡалаһы Дим биҫтәһендәге «Көмөш инеш» торлаҡ комплексы проекты, һәм 2014 йылдан бирле халыҡ торлаҡ көтә. Торлаҡ көтөүселәр «Крона» ЯСЙ генераль директоры Баһауетдинов Рәшит Ишбулды улына енәйәт эше асыу тәҡдиме менән сыҡҡан.
# Мифтахетдин Аҡмулла һәйкәле

Аҡмуллаға һәйкәл Өфө ҡалаһында М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ҡаршыһында ҡуйылған.

# Мифтахетдин Аҡмулла һәйкәле
## Тарих

Мифтахетдин Аҡмуллаға һәйкәл 2008 йылдың 8 октябрында ҡуйылған. Һәйкәлде булдырыу өсөн 2006 йылда, шағир-гуманистың 175 йыллығына арнап, конкурс иғлан ителә. Конкурсҡа бөтәһе 16 эш тәҡдим ителә. Һөҙөмтәлә иң яҡшы эскиз тип архитектор Дамир Мәғәфүровтың һәм скульптор Владимир Дворниктың проекты таныла.
Һәйкәлде төрөк мәғрифәтсеһенең исемен йөрөткән педагогия университетының ҡаршыһына ҡуялар. Монумент тамашасылар менән бер кимәлдә булырлыҡ һәм ярышлап ултырғанда тамашасы композиция солғанышында булырлыҡ итеп эшләнгән. Скульптор Владимир Дворниктың һүҙҙәре буйынса:
   Һәйкәлдең идеяһы шундай: Аҡмулла оҙайлы юлдан һуң ауылға килә. Унда ул шишмә күрә һәм йонсотҡос юлдан һуң ял итергә, һыуһынын ҡандырырға тип һалҡын шишмәгә йүнәлә. Шул саҡ уның янына малай менән ҡыҙ килә. Акмулла китабын ала һәм һөйләй башлай, ә балалар таң ҡалып мәғрифәтсене тыңлайҙар. Ошо мәлде теүәл тергеҙеү өсөн һәйкәл эргәһенә талдар ултырттыҡ һәм шишмә яһаныҡ
# Хәлимә - Пәйғәмбәрҙең Һөт Инәһе

Хәлимә бинт Әбү Зүәйб, - Хәлимә әс-Садия исеме менән дә билдәле зат (ғәр. حليمة السعدية‎) — Пәйғәмбәр Мөхәммәт с.ғ.с.-дең Һөт Инәһе. Малайҙы ул дүрт йәшенә тиклем имеҙгән, сөнки баланың әсәһе вафат булып ҡалған. Хәлимә менән уның хәләл ефете әл-Харис ғәрәптәрҙең хауазин ырыуынан Сад ибн Бәкр араһынан булған.

# Хәлимә - Пәйғәмбәрҙең Һөт Инәһе
## Биографияһы

Мөхәммәт с.ғ.с. донъяға килгән йылы Сад ибн Бәкр араһы вәкилдәре имеҙергә бала алыр өсөн Мәккәгә килә. Балаларҙы хәлле, атайлы ғаиләләрҙән алырға тырышалар. Риүәйәттәргә ҡарағанда, Хәлимәгә етем Мөхәммәт кенә тороп ҡала, баланың атаһы ул донъя күргәнсе үк баҡыйлыҡҡа күскән булһа ла ҡатын буш ҡайтырға теләмәй, уны ала.Бәйән ителеүенсә, ул йылы ныҡ ҡоролоҡ була, аслыҡтан Хәлимәнең хатта үҙ балаһына ла һөтө етмәгән була. Мәгәр Мөхәммәтте ҡулына алыу менән уға һөт төшә башлай, ике балаға ла туйғансы имеҙергә етә.
Сад ибн Бәкр араһы башта Худайбиәлә, артабан Мәҙинәлә йәшәй. Мөхәммәткә ике йәш булғас, Хәлимә баланы кире ҡайтарырға уйлай, тик уның әсәһе Әминә бинт Ваһб тағы күпмелер ваҡытҡа уны ҡалдырып тороуын үтенә.
Мөхәммәт с.ғ.с Хәҙисәгә (Хәдиджә р.ғ)өйләнгән була инде, Хәлимә Уға ауыр хәлдә йәшәүҙәрен әйтә. Мөхәммәт с.ғ.с ҡатынынан уға 40 һарыҡ биреүҙе һорай. Рәсүллек иңгәс, Хәлимә менән ире уның янына килеп шәһәҙәт әйтә, Ислам ҡабул итә. Һәләкәтле еңелеү була яҙған урындан еңеүгә килтергән Хүнәйнә һуғышы булараҡ тарихта ҡалған көндә Һөт Инәһе уларға килгәс, Пәйғәмбәр с.ғ.с өҫтөндәге сапанын сисеп аҫтына түшәп ултырта.
Хәлимәнең өс балаһы булған: улы Абдуллаһ, ҡыҙҙары Әнисә һәм Һизәфә.
# Проездная Мульта

Проездная Мульта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Крепкая йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Проездная Мульта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004004
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100400
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әбдрәшитов

Әбдрәшитов — башҡорт һәм татар фамилияһы. Мәғәнәһә ғәр. ‎ Рәшитов — тура юлдан ба­рыусы; батыр, ҡыйыу, зирәк кеше тигәнде аңлата
* Әбдрәшитов Рәил Абдулла улы (5 декабрь 1938 йыл) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре.
* Әбдрәшитов Йәғәфәр Мөхәрәм улы (1949 т.) — инженер-техник, техник фәндәр докторы.
* Әбдрәшитов Хәмзә Зәки улы (1954 т.) — хирург, медицина фәндәре докторы (2001), профессор (2003), БАССР-ҙың атҡаҙанған табибы (1992)
# Оло Навыш

Оло Навыш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡуҫа йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Навыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021658
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102165
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Высож

Высож — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вол йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Высож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042475
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004247
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кольчагуа (провинция)

Кольчагуа провинцияһы (исп. Provincia de Colchagua) — Чилиҙың О’Хиггинс өлкәһенә ингән провинция. Административ үҙәге — Сан-Фернандо.
Үҙенә 10 коммуна берләштерә.
Майҙаны — 5 678 км². Халыҡ һаны — 196 566 кеше. Халыҡ тығыҙлығы — 34,62 кеше/kм².

# Кольчагуа (провинция)
## Географик урыны

Провинцияның сиктәштәре:
* төньяҡта — Качапоаль провинцияһы;
* көнсығышта — Мендоса провинцияһы (Аргентина);
* көньяҡта — Курико провинцияһы;
* көнбайышта — Карденаль-Каро провинцияһы.

# Кольчагуа (провинция)
## Административ бүленеш

Үҙенә 10 коммуна берләштерә:
* Чепика . Админ. үҙәге — Чепика.
* Чимбаронго . Админ. үҙәге — Чимбаронго.
* Лололь . Админ. үҙәге — Лололь.
* Нанкагуа . Админ. үҙәге — Нанкагуа.
* Палмилья . Админ. үҙәге — Палмилья.
* Пералильо . Админ. үҙәге — Пералильо.
* Пласилья . Админ. үҙәге — Пласилья.
* Пуманке . Админ. үҙәге — Пуманке.
* Сан-Фернандо . Админ. үҙәге — Сан-Фернандо.
* Санта-Крус . Админ. үҙәге — Санта-Крус.
# Стрежная (Тунальки-Еган ҡушылдығы)

Стрежная — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тунальки-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Стрежная (Тунальки-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065505
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306550
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Атымъятоип

Атымъятоип — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Атымъя йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Атымъятоип
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012045
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201204
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ушгулиҙың Божья Матерь сиркәүе

Ушгулиҙа Божья Матерь сиркәүе (груз. უშგულის ღვთისმშობილის სახელობის ეკლესია), халыҡ телендә Ушгулиҙың ламар сиркәүе (უშგულის ლამარია), урта быуат православ сиркәүе Грузияның Үрге Сванетия ауылында урынлашҡан. Был ябай сиркәүҙең интерьерында ике ҡат урта быуат фрескалары бар, улар аламаланыу торошонда. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелгән

# Ушгулиҙың Божья Матерь сиркәүе
## Урынлашыуы

Сиркәү Местиа муниципалитеты Ушгули территориаль берәмегенең таулы Жибиани ауылы ситендә урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән 2100 м бейеклектә тора. Бина тәпәш таш диуарҙар менән уратып алынған һәм көнбайыш өлөшөндә Сван башняһы менән һаҡлана

# Ушгулиҙың Божья Матерь сиркәүе
## Тарихы

Ламарияның сиркәүе тарихи яҙмаларҙа юҡ. Архитектура үҙенсәлектәренә ҡарағанда ул IX йәки X быуатҡа ҡарай, Божья Матерь Успениеһына арналған. "Ламария" - Сван тау халҡы тарафынан Ғайсаның әсәһе Марияға бирелгән исем
Ламарияла тиҫтәләгән сиркәү әйберҙәре коллекцияһы (ҡулъяҙмалар, иконалар, тәреләр һәм төрлө кәрәк -яраҡтар) бар, уларҙы ғалим Эквтиме Такаишвили 1910 йылда Сванетияға булған экспедицияһы ваҡытында каталогҡа индерә. Сиркәү әлеге ваҡытта Местияның һәм Земо-Сванетияның православ епископлығы өсөн штаб-фатир булып хеҙмәт итә.

# Ушгулиҙың Божья Матерь сиркәүе
## Тасуирламаһы

Сиркәү ентекле эшкәртелгән эзбизташ блоктарҙан төҙөлгән. Ике ишеге бар, береһе көньяҡта, икенсеһе көнбайыш өлөштә нефҡа алып бара. Апсида нефтан өс арканан торған үҙенсәлекле иконостас менән айырыла.
Сиркәү ике тәҙрә менән яҡтыртыла, тәҙрәнең береһе апсидала, икенсеһе көнбайыш диуарҙа урынлашҡан. Эске диуарҙары ла, шулай уҡ иконостас та ике ҡат төҫһөҙләнгән фрескалар менән ҡапланған. Алдағы ҡаттағы фрескалар X быуатҡа, ә икенсе буялған ҡаты XIII быуатҡа ҡарай. Экстерьеры шулай уҡ фрескалар менән биҙәлгән, әммә тик XIII быуат картиналарының франменттары һаҡланып ҡалған. Тыш яҡта һирәк декоратив таштар бар. Көнбайыш фасадта рельефлы скульптура тәреһе һәм XI быуатҡа ҡараған дүрт юллыҡ грузин урта быуат яҙыуы урынлашҡан. Сиркәүҙә шулай уҡ X-XVIII быуаттарҙан алып бер нисә граффити бар
# 1956 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1956 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1956 MCMLVI |
| Юлиан стилендә | 1955 — 1956 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2708 — 2709 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7464 — 7465 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5716 — 5717 ה'תשט"ז — ה'תשי"ז |
| Мосолман календары | 1376 — 1377 |
| Боронғо әрмән календары | 1405 ԹՎ ՌՆԵ |
| Ҡытай календары | 4652 — 4653 (с 11 февраль) 乙未 — 丙申 синяя овца — красная обезьяна |
| Эфиопа календары | 1948 — 1949 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2012 — 2013 |
| - Шака самват | 1878 — 1879 |
| Иран календары | 1334 — 1335 |
1956 (бер мең туғыҙ йөҙ илле алтынсы) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1956 йылы, 2 мең йыллыҡтың 956 йылы, XX быуаттың 56 йылы, XX быуаттың 6 ун йыллығының 6 йылы, 1950 йылдарҙың 7 йылы.

# 1956 йыл
## Тыуғандар

* 12 ғинуар — Николай Носков — Рәсәй музыканты
* 25 апрель — Илдус Тимерханов — башҡорт балалар яҙыусыһы, журналист, тыуған яҡты өйрәнеүсе. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2012).
* 3 июнь — Әлфис Ғаязов, Башҡортостандың дәүләт эшмәкәре, ғалим һәм яҙыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре.

# 1956 йыл
## Вафат булғандар

* 2 ғинуар — Мәсәлим Вәлиев, композитор, дирижёр, башҡорт профессионал музыка сәнғәтенә нигеҙ һалыусы. Беренсе башҡорт операһын яҙыусы.
* 12 ғинуар — Фәррәх Дәүләтшин, Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944).
# Луганск ҡалаһының тарих һәм мәҙәниәт музейы

Лугансктың тарих һәм мәҙәниәт музейы — Луганск ҡалаһындағы музей, 1990 йылдың 14 декабрендә барлыҡҡа килгән.

# Луганск ҡалаһының тарих һәм мәҙәниәт музейы
## Музей бинаһы

Музей бинаһы 1880 йылдарҙа төҙөлгән. Проекттың авторы билдәһеҙ, әммә йорт, билдәле булыуынса, ҡала башлығы Владимир Вербовский өсөн төҙөлгән. 1919 йылға бина Ҡала Думаһы һәм Идаралыҡ бинаһы булараҡ хеҙмәт итә.
Бинаның беренсе ҡаты магазинға һәм типографияға ҡуртымға бирелә, икенсе ҡатта күргәҙмә залдары урынлаша. Бинаның фасады, ҡыйығындағы янғын вышкаһынан тыш беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып килгән. Интерьеры бер нисә тапҡыр үҙгәрә.
1933—1938 йылдарҙа бинала төҙөлөш техникумы урынлаша, унда билдәле шағир Михаил Матусовский уҡыған (музейҙа уның исемендәге зал бар)). Һуғыштан һуң бина тыуған яҡты өйрәнеү музейына тапшырыла.
2014 йылдың июлендә музей бинаһы украин ғәскәрҙәренең атыуы һәм икенсе ҡаттың тәҙрәһенә снаряд эләгеүе һөҙөмтәһендә зыян күрә. Фасад һәм эске бүлмәләр шартлауҙан зыян күрә.

# Луганск ҡалаһының тарих һәм мәҙәниәт музейы
## Музейҙың тарихы

Музей 1980 йылда Климент Ворошилов музейы булараҡ барлыҡҡа килгән. Коллекцияла Ворошиловтар ғаиләһенә ҡараған 36 мең экспонат, принадлежавших семье Ворошиловых.
1990 йылдың 14 декабрендә Ворошилов музейы Лугансктың тарих һәм мәҙәниәте музейы итеп үҙәгртелә. Музейҙың ике филиалы бар: Владимир Дальдың әҙәби музейы һәм Владислав Титовтың
Хәҙер музейҙың коллекцияһында 50 меңдән ашыу предмет иҫәпләнә.

# Луганск ҡалаһының тарих һәм мәҙәниәт музейы
## Экспозиция

«Боронғо Луганск» исеме аҫтындағы төп экспозиция ҡаланың барлыҡҡа килеү ваҡытынан (1795) алып 1917 йылғы Октябрь революцияһына тиклем ваҡытты үҙ эсенә ала. Ул Луганск суйын завод продукцияһы, XIX — XX быуат башындағы көнкүреш әйберҙәре, ҡаланың революцияға тиклемге уникаль документтары һәм фотоһүрәттәренән ғибәрәт.
Советтар Союзы маршалы Климент Ворошиловҡа арналған экспозицияла уның шәхси әйберҙәре һәм 12 мең том иҫәпләгән уникаль китапханаһы, уның араһында Бөйөк Британия королеваһы Елизавета II бүләк иткән Британия энциклопедияһы һәм күренекле шәхестәрҙең автографтары менән китаптар бар Бынан тыш, музейҙа Лугансктың беренсе мэры Николай Холодилинға һәм шағир Михаил Матусовскийға арналған экспозициялар бар.