yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Круторечка

Круторечка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрмет йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Круторечка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200022404
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202240
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Илдегиҙиҙәр дәүләте

Илдегиҙиҙәр дәүләте (рус. Госуда́рство Ильдегизи́дов) — төркиҙәр (ҡыпсаҡ) династияһы идара иткән тарихи дәүләт, 1136 йылдан 1225-кә тиклем йәшәгән, Ирандың төньяҡ-көнбайыш өлөшөндәге Әзербайжан өлкәһен, шулай уҡ Кавказ аръяғындағы Аррандың бер өлөшөн биләп торған.
Сәлжүк монархияһы көсһөҙләнгәс, уның биләмәләрендә үҙ аллы дәүләттәр барлыҡҡа килгән, шулар араһында Бөйөк Атабәктәр титулы йөрөткән Илдегиҙиҙәр дәүләте барлыҡҡа килгән
Был дәүләт 90 йыл торған, һәм уны төрки хорезмшаһы Ялалетдин (рус. Джелал ад-Дин Манкбурны) яулап алған, һуңынан үҙе лә монгол илбаҫарҙарының ҡорбанына әйләнгән. Илдегиҙиҙәрҙең баш ҡалаһы Нахичевань, Тәбриз, Әрдәбил һәм Хамадан булған (1175).

# Илдегиҙиҙәр дәүләте
## Атабәктәр

* Атабәк Шәмсетдин Илдегиҙ (1140—1172)
* Мөхәммәт Йыһан Бәһлеүән (рус. Мухаммед Джахан Пехлеван) (1172—1186)
* Атабәк Ҡыҙыл Арыҫлан (рус. Гызыл Арслан) (1186—1191)
* Атабәк Әбүбәкер (рус. Абубакр) (1191—1210)
* Атабәк Үзбәк (1210—1225)
# Дозмера (Төньяҡ Кельма ҡушылдығы)

Дозмера — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Кельтма йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Дозмера (Төньяҡ Кельма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015241
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001524
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тауаҫты Тәкермән

Тауаҫты Тәкермән (Түбән Тәкермән) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы. Юғары Тәкермән ауыл биләмәһе составына керә.

# Тауаҫты Тәкермән
## География

Ауыл Урғуҙа буйында, Минзәлә ҡалаһынан көнбайыштараҡ 28 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Тауаҫты Тәкермән
## Тарих

Тауаҫты Тәкермән (Түбән Тәкермән) — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. 1748 йылдан билдәле тип иҫәпләнә. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусы Салағош түбәһенә ҡарай. 11-се башҡорт кантоны составында була. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс Күсәкәй улусы составына керә.
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда ауыл кешеләре ихтиласыларҙың яғында әүҙем сығыш яһай.
ХХ быуат башында ауылда 2 мәсет булған, 3 мәктәп теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Минзәлә районы составында була.

# Тауаҫты Тәкермән
## Халҡы

1795 йылда ауылда ир енесле 144 йән башҡорт һәм 18 типтәр; 1816 йылда — 251 башҡорт (шуларҙың 5-һе — ике ҡатынлы) һәм 18 типтәр; 1834 йылда — 405 башҡорт (шуларҙың 2-һе — ике ҡатынлы, 1-һе — өс ҡатынлы) һәм 32 типтәр; 1859 йылда — 408 башҡорт һәм 55 типтәр; 1870 йылда — 938 башҡорт һәм 110 типтәр; 1902 йылда — 864 башҡорт һәм типтәр йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 928 | 1048 | 1325 | 1515 | 1770 | 1752 | 1123 | 1246 | 1023 | 846 | 919 | 730 | 434 | 367 |

# Тауаҫты Тәкермән
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда клуб, китапхана, мәсет бар.
# Кожа (Онега ҡушылдығы)

Кожа — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.

# Кожа (Онега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003124
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000312
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тамсурка

Тамсурка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Когит йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тамсурка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007307
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300730
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Саркисов Александр Александрович

Саркисов Александр Александрович (19 май 1936 йыл, Мәскәү — 13 ғинуар 2019 йыл, Санкт-Петербург), СССР һәм Рәсәй ғалимы һәм конструкторы, авиация двигателдәре төҙөү өлкәһендә белгес, етештереү ойоштороусыһы. Генераль конструктор, техник фәндәр докторы, профессор. Ленин премияһы лауреаты.

# Саркисов Александр Александрович
## Биографияһы

* 1959: Өфө авиация институтын «Осоусы аппараттар двигателдәре» һөнәре буйынса тамамлай;
* 1959— 1972: СССР Авиация сәнәғәте министрлығының Өфө тәжрибә-конструкторлыҡ бюроһында (УМКБ «Союз») эшләй: инженер-конструктор, конструкторҙар төркөмө етәксеһе, әйҙәүсе конструктор;
* 1972— 1982, шунда уҡ: баш конструктор урынбаҫары — ойошма етәксеһе урынбаҫары;
* 1978 — 1983: төп эше менән бер үк ваҡытта Өфө авиация институтында уҡыта;
* 1983 — 1987: Авиация сәнәғәте министрлығының 3-сө баш идаралығы начальнигы урынбаҫары — баш инженеры;
* 1988 — 2003: генераль конструктор — Федераль дәүләт унитар предприятие (ФГУП) «В. Я. Климов исемендәге завод» етәксеһе;
* 1990 йылдан:Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты профессоры;
* 1991: техник фәндәр докторы.
Хәрби һәм граждандар самолеттары (Су-15, Су-25, МиГ-21БИС, МиГ-29, Ил-114, Ан-140, вертолеттар (Ми-8, Ми-24, Ми-28, Ка-32, Ка-50, Ка-52), пилотһыҙ осоу аппараттары өсөн тәғәйенләнгән юғары эффективлы газ турбиналы авиация двигателдәре (ГТД) эшләп сығарыуға ҙур өлөш индерә. Уның етәкселегендә двигателдәрҙе эксплуатациялауҙың ышаныслылығын һәм файҙалылығын һиҙелерлек арттырыусы цифрлы автоматик идара итеү һәм контролләү системаһы (БАРК — блок автоматического регулирования и контроля) эшләнә. Авиация двигателдәре базаһында халыҡ хужалығында киң ҡулланыу тапҡан мобиль энергия ҡулайламалары булдырыла: электр станциялары, иҫке нефть скважиналарын тергеҙеү, нефть ҡатламын һыу ярҙамында гидравлик өҙөү өсөн насос станциялары, магистраль нефть үткәргес торбаларҙы таҙартыу өсөн приводтар. «Конструкция и проектирование авиационных ГТД» юғары уҡыу йорто дәреслеге авторы (1989). Авиация һәм һауала осоу фәндәре академияһы вице-президенты. Бер нисә тармаҡ академияһыны мөхбир ағзаһы.

# Саркисов Александр Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1971: Октябрь Революцияһы ордены;
* 1976: Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
* 1984: Ленин премияһы;
* 1996: Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре
# Магна Һунгария

Магна Һунгария (лат. Magna Hungaria, Hungaria maior, мадьярса Nagy-Magyarorszag, рус. Великая или Древняя Венгрия ) — Плано Карпиниҙың (XIII быуат) юл отчетында иҫкә алынған этно-территориаль төшөнсә. Сығанаҡтарҙа аныҡ мәғлүмәттәрҙең булмауы венгр ҡәбиләләренең Көнсығыш Европала төйәкләнеүе тураһында һәм «Магна Һунгария» реаль йәшәүе хаҡында күп һанлы гипотезалар тыуҙырған. Дискуссияла Рәсәй һәм Венгрия лингвистарының, тарихсыларының, этнографтарының һәм археологтарының бер нисә быуыны ҡатнашты. «Магна Һунгария» Төньяҡ Кавказда (Б. Мункачи), Түбәнге Волга буйында (А. П. Смирнов), Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының көнбайыш ипкенендә (Р. Ғ. Кузеев, Т. М. Ғарипов), Урта Волга буйының урман-дала райондарында (П. Д. Степанов) урынлашыуы тураһында фекерҙәр әйтелде. Хәҙерге заманда тарихи-археологик әҙәбиәттә ике ҡараш өҫтөнлөк итә. Е. А. Халиҡова, А. Х. Халиҡов, Е. П. Казаков, В. А. Иванов һәм башҡалар фекере буйынса, «Магна Һунгария» хәҙерге Башҡортостандың урман-дала райондарында боронғо венгр-мадьярҙар ҡалдырған Кушнаренко һәм Ҡараяҡуп мәҙәниәттәре таралған урында булған. Н. А. Мәжитов был ҡомартҡыларҙы боронғо башҡорттар менән бәйле тип иҫәпләй, ә күп тапҡырҙар тап килгән башҡорт-венгр лингвистик параллелдәренең [хәҙерге Венгрия территорияһында Башҡортостандағы «Һаҡмар», «Таҙлар», «Туҡсаба», «Уриал», «Дим» һәм башҡа ер-һыу атамаларының ҡабатланыуы, «дьярмат» (башҡортса «юрматы»), «ене» (башҡортса «йәнәй»), «тарҡан» (башҡортса «тархан»), «кеси» (башҡортса «кесе») һәм башҡа этнонимдарҙың] булыуын боронғо башҡорттарҙың бәшнәктәр менән ҡәбиләләр союзына инеп, XI быуат уртаһында Паннония территорияһына күсенеүе менын аңлата.
# Ойвож (Чожуга ҡушылдығы)

Ойвож — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чожуга йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ойвож (Чожуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004502
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пятая (Косец ҡушылдығы)

Пятая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Пятая (Косец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034312
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203431
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Юрич (Нердва ҡушылдығы)

Юрич — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нердва йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Юрич (Нердва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009776
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100977
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ипрари сиркәүе

Ипрари сиркәүе (груз. იფრარის მთავარანგელოზზის ეკლესია), Самегрело — Земо Сванети төбәгенең Местия муниципалитетындағы XI быуат сиркәүе. Ауыл бейек тауҙағы тарихи һәм мәҙәни төбәк Сванетияның өлөшө булып тора. Архитектура яғынан әҙ билдәле булған Ипрари сиркәүендә 1096 йылда Теодор төшөргән фрескалар бар, ул урта быуат грузин монументаль һынлы сәнғәтенең өлөшө булып тора. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелгән.

# Ипрари сиркәүе
## Архитектура

Ипрари тура мөйөшлө һәм 4.75 × 2.6 м² үлсәмле ябай йорт, көнсығышҡа ҡарай апсидалар менән тамамлана. Квадрат блоктарҙан төҙөлгән. Фасады ярлы һәм ябай. Берҙән-бер инеү урыны көнбайыштан. Интерьеры ике тәҙрә менән яҡтыртыла, береһе апсидала, икенсеһе инеү урыны өҫтөндә. Алтары залдан өс аркалы тишекле таш алтарь менән айырыла. Сиркәүҙең диуарҙары ябай. Эске диуарҙары XI быуаттан XV быуатҡа тиклем эшләнгән мемориаль граффитинан тора.

# Ипрари сиркәүе
## Фрескалары

Архитектураһы әһәмиәткә эйә түгел, ләкин Ипрари сиркәүенең интерьеры юғары сифатлы фрескалаға эйә, уларҙы урындағы община 1096 йылда король рәссамы Теодорға заказ бирә, Теодорҙың Сванетиялағы тағы ике сиркәү өсөн фрескалар эшләгәне билдәле.
Фрескалары интерьерҙа архитектура үҙенсәлектәренә тап килһен өсөн ойошторола, төрлө декоратив мотивтар стена композицияларын ҡаймалау һәм демаркациялау өсөн ҡулланыла. Тышҡы апсиданың өҫкө һәм түбәнге кимәлдәрендә сиркәү иерархтары төркөмө, изгеләрҙең һүрәттәре күрһәтелгән. Түшәмдәге һәм стеналағы фрескалар шулай уҡ ике кимәлдә урынлашҡан, улар Иисусты суҡындырыуҙы һәм уның алдында тубыҡланып торған Изге Георгийҙы, Архангел Михаилды, Иисус Навинды төньяҡ стенала һүрәтләй, көньяҡ стенала Иисустың Раштыуаһын, Архангел Гавриилды, Теодор Стрателатты, Изге Аннаны һүрәтләй.
Көнбайыш стеналағы фрескаларын билдәһеҙ рәссам башҡарған, улар бпйтаҡ кимәлдә юҡҡа сыҡҡан

# Ипрари сиркәүе
## Иконаһы

Сванетиялағы башҡа урта быуат сиркәүҙәре кеүек үк Ипрари сиркәүе христиан сәнғәте әйберҙәренең хәүефһеҙ һаҡлау урыны була. 1910 йылда грузин ғалимы Тагашвили бик күп боронғо сиркәү әйберҙәре тураһында хәбәр итә. Ипрари иконостасында Архангел Михаилды һүрәтләгән XII-XIII быуаттар иконаһы һаҡланған
# Ворониха (Яйва ҡушылдығы)

Ворониха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының уң ярына тамағынан 211 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ворониха (Яйва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007130
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100713
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гальперин Давид Самойлович

Гальперин Давид Самойлович (7 июль 1925 йыл, Умань — 1993 йыл, Өфө) — СССР журналисы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Атаһы Самуил Ефимович (Шмил Хаимович) Гальперин бухгалтер була; әсәһе Песя (Поля) Давидовна Рабинович сығышы менән Украинаның Винница өлкәһендәге Теплик ҡасабаһынан. Әсәһенең ағаһы, 1 ранг хәрби инженер Яков Давидович Рабинович (1900—1937), Ленинград хәрби округының төҙөлөш-фатирҙар бүлеге начальнигы, 1937 йылда атыла.
Давид Гальперин Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Тыныс осорҙа Ырымбур хәрби округы гәзитендә эшләй, 1958 йылдан — Өфөлә. «Ленинец» гәзитендә яуаплы-секретарь-баш мөхәррир урынбаҫары, 1970-80-се йылдарҙа Башҡортостан Журналистар союзы идараһының яуаплы секретары була. Был вазифаны вафатына тиклем башҡара.
Улы — журналист Иосиф Давидович Гальперин (1950).
# Кесе Шора

Кесе Шора — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Шора йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Шора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200738
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Шешма

Кесе Шешма — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шешма йылғаһының һул ярына тамағынан 5,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Шешма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000001494
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000149
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Варес Эвальд Янович

Варес Эвальд Янович (укр. Евальд Янович Варес; 1925—2010) — совет һәм украин табип-стоматологы, ғалим, медицина фәндәре докторы (1968), профессор (1968).
Яҡынса 150 ғилми эш, шул иҫәптән 10 монография авторы, шулай уҡ бер нисә патент эйәһе.

# Варес Эвальд Янович
## Биографияһы

Ленинградта 1925 йылдың 17 июнендә интеллигент ғаиләһендә тыуа, уның атаһы билдәле архитектор була.
Бөйөк Ватан һуғышы алдынан ғаиләләре Эстонияға күсеп килә. Бында Эвальд Тарту университетының медицина бүлегенә уҡырға инә. Немец ғәскәрҙәре Эстон ССР-ы сиктәренә еткәс, уларҙың ғаиләһе, Ҡазанға эвакуациялана. Бында Эвальд Ҡазан университетының медицина факультетында уҡыуын дауам итә, ләкин РККА-ға саҡырыла һәм 1949 йылда ғына университетты отличие менән тамамлай.
Университетын тамамлағас, 1950—1953 йылдарҙа Омск теш табибы мәктәбендә уҡытыусыы булып эшләй. Артабан аспирантурала белем ала, 1955 йылда 1-се Мәскәү медицина институтында «Реакция соединительной ткани на полиметилметакрилат и реакция тканей пародонта на имплантацию зубов» темаһына медицина фәндәре кандидатлығына диссертация яҡлай. 1955—1959 йылдарҙа 2-се Мәскәү медицина институтында (хәҙер Н. И. Пирогов исемендәге Рәсәй милли тикшеренеү медицина университеты) өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Одесса стоматология Ғилми-тикшеренеү институтының ортодонтия булегендә 1959—1965 йылдарҙа мөдирбулып эшләй. 1965—1971 йылдарҙа — Донецк медицина институтының ортопедик стоматология кафедраһы мөдире (хәҙерге Донецк Милли медицина университеты). 1968 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлағандан һуң, ошо уҡ йылда профессор дәрәжәһен ала. 1972 йылда Львов медицина университетында (хәҙерге Данила Галицкий исемендәге Львов Милли ниверситеты) ортопедия стоматология кафедраһы мөдире(1972—1982), теш протезы технологиялары лабораторияһы мөдире (1983—1993), һәм хирургик, ортопедик стоматология кафедраһы профессоры (1993—1995).
2010 йылдың 10 декабрендә Львов ҡалаһында вафат була.
1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә (1985 йыл).
Варес Эвальд Янович йырсы Аида Ведищева башҡарған «Солдатский котелок» йырының һүҙҙәрен яҙған.
# Артынка

Артынка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/1575 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Артынка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005341
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300534
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Овраг Голый

Овраг Голый — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Богучарка йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Овраг Голый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010101212107000004676
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000467
* Бассейн коды — 05.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Асия бинт Музаһим

Асия бинт Музаһим (ғәр. آسيا بنت مزاحم‎, рус. Асия бинт Муза́хим) — Ҡөрьән персонажы, Муса пәйғәмбәр заманында идара иткән Фирғәүен ҡатыны. Мосолмандар уны бөйөк ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе булараҡ хөрмәт итә. Ислам риүәйәттәрендә Мөхәммәт пәйғәмбәр Асияны ислам тарихында дүрт бөйөк ҡатын-ҡыҙ араһында телгә алған, тиелә. Улар: Мәрйәм Инә (Ғайса пәйғәмбәр әсәһе), Мөхәммәттең беренсе ҡатыны Хәҙисә бинт Хүвәйлид һәм уның ҡыҙы Фатима.

# Асия бинт Музаһим
## Тарихы

Асия Фирғәүен ҡатыны була. Иренән айырмалы рәүештә, ул диндар һәм тәҡүә ҡатын булған. Байлығына ҡарамаҫтан, ул ире кеүек тәкәббер булмай. Бер ваҡыт Асия үҙенең хеҙмәтселәре менән Нил буйына килә һәм йылғала йөҙөп барған кәрзинде күрә. Асия кисекмәҫтән йылғанан кәрзинде алып сығырға бойора, һәм хеҙмәтселәр уның эсендә ятҡан малайҙы табалар. Асия иренә бала тураһында һөйләй һәм уны тәрбиәгә алырға күндерә. Шунан һуң Асия Мусаға, ҡатын баланың ысын әсәһе икәнен белмәйенсә, һөт инәһе тәғәйенләй. Ислам риүәйәтендә иренең язаһынан ҡурҡып, Асияның йәшерен рәүештә Аллаһҡа табыныуы, һәм ире уның ғибәҙәт ҡылыуын күргәс, язалаған ваҡытында вафат булыуы тураһында бәйән ителә.
Мөхәммәт пәйғәмбәр хәҙистәрендә, Асия ожмахҡа индерелгән тәүге ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе буласаҡ, тип әйтелә. Ҡөрьәндә Асия бөтә мосолмандар өсөн дә өлгө сифатында телгә алына.