yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Поска-Шор (Хулга ҡушылдығы)

Поска-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Поска-Шор (Хулга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026097
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302609
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Очея

Очея — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яренга йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Очея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002346
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# ЮХЛ беренселеге плей-оффтарында иң күп осрашҡан командалар исемлеге

Юғары хоккей лигаһы беренселегенең бар тарихында плей-оффта иң йыш осраған командалар исемлеге.

# ЮХЛ беренселеге плей-оффтарында иң күп осрашҡан командалар исемлеге
## Исемлек

| Сериялар | Командалар | Командалар | Иҫәп | Миҙгелдәр |
| 3 | Мордовия (Саранск) | Тамбов | 1 : 2 | 2016, 2017*, 2018 |
| 2 | Ростов | Славутич (Смоленск) | 2 : 0 | 2016, 2017 |
| 2 | Славутич (Смоленск) | ЦСК ВВС (Һамар) | 2 : 0 | 2016, 2017 |
| 2 | Ростов | Тамбов | 1 : 1 | 2016, 2017 |
| 2 | Чебоксар | Челны (Яр Саллы) | 2 : 0 | 2018, 2019 |
| 2 | Мордовия (Саранск) | Чебоксар | 2 : 0 | 2017, 2019 |
| 2 | Ростов | Мордовия (Саранск) | 1 : 1 | 2018*, 2019 |
| 1 | Тамбов | Чебоксар | 1 : 0 | 2018 |
| 1 | Ростов | Чебоксар | 0 : 1 | 2018 |
| 1 | Тамбов | Юниор (Ҡурған) | 1 : 0 | 2018 |
| 1 | Мордовия (Саранск) | Кристалл (Һарытау) | 1 : 0 | 2018 |
| 1 | Ростов | Алтай (Барнаул) | 1 : 0 | 2018 |
| 1 | Мордовия (Саранск) | Славутич (Смоленск) | 0 : 1 | 2017 |
| 1 | Тамбов | Челны (Яр Саллы) | 1 : 0 | 2017 |
| 1 | Ростов | Юниор-Спутник (Түбәнге Тагил) | 1 : 0 | 2017 |
| 1 | Тамбов | Алтай (Барнаул) | 1 : 0 | 2016 |
| 1 | Ростов | Красноярские Рыси (Красноярск) | 1 : 0 | 2019 |
| 1 | Мордовия | Алтай (Барнаул) | 1 : 0 | 2019 |
| 1 | Кристалл | Юниор (Ҡурған) | 0 : 1 | 2019 |
| 1 | Ростов | Юниор (Ҡурған) | 1 : 0 | 2019 |
* — командалар өсөнсө урын өсөн серияла осраша
# Баскунчак

Баскунчак — тоҙло күл . Ахтубинский районы (Әстерхан өлкәһе). Майҙаны — яҡынса 106 км² каспий диңгеҙенән яҡынса 270 км төньяҡта һәм көнсығышҡа табан Волганан.50 км алыҫлыҡта, Богдинско-Баскун чакский ҡурсаулығы территорияһында урынлашҡан. Майҙаны — 467 км².

# Баскунчак
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Күл эргәһендә Үрге Баскунчак, Урта Баскунчак һәм Түбәнге Баскунчак ҡасабалары тора. Күлгә тиклем Ахтубинскийҙан автобуста йә маршрут таксиһында барырға мөмкин.
Һыу киҫелеше кимәле диңгеҙ кимәленән 21 түбән. Күл өлөшләтә кибә торған Гоькая Речка һыуы менән тулылана, һыу өҫтө майҙаны 11 км² тәшкил итә һәм 25 шишмәнең һыуын йыя. Тоҙлолоғо — яҡынса 300 г/л, күл буйындағы тоҙ ятҡылығының тәрәнлеге 10-18 метр. Тоҙ сығарыу һөҙөмтәһендә 8 метрға еткән соҡорҙар барлыҡҡа килгән. Тоҙ ятҡылығы тәрәнлеге 6 км. Рап күләме яҙын һәм көҙөн максималь 1 метрға тиклем етә. Рапта бактериялар ғына йәшәй, улартоҙҙо өҫкә сығаралар. Күлдең рапаһы 37 процентлы тоҙҙан тора.
VIII быуаттан алып күл тоҙон сығарғандар һәм уны Ебәк юлы буйынса башҡа урындарға ебәргәндәр Беренсе Баскунчак күл 1627 йылда "Ҙур һыҙма китабы"нда — тәүге Рәсәй географик тасуирламаһында телгә , «унда таҙа тоҙҙо боҙ кеүек һындыралар» тип телгә алына. Артабан да тоҙ сығарыу дауам ителә һәм бының өсөн Баскунчак тимер юлы һалына.
Күлдең көньяҡ яры буйында Оло Богдо тауы — Каспий буйындағы берҙән-бер тәбиғи сығышлы тау тора.
Күл уникаль Богдинско-Бас кунчакский тәбиғәт комплексы составына инә.1997 йылда Богдинско-Баскунчакский тәбиғәт комплексы тәбиғәт ҡурсаулығы итеп иғлан ителә), уның 53,7 мең гектар майҙанында тәбиғәтте һаҡлауҙың махсус режимы булдырылған.

# Баскунчак
## Шифалы үҙенсәлектәре

Яр буйында дауалау балсыҡ ятҡылыҡтары бар. Июнь-август айҙарында бында туристар күпләп килә, һыу инә, балсыҡ менән дауалана.
Тоҙло күл буйында ЯСЙ «Санаторий-профилакторий „Баскунчак“» урынлашҡан.

# Баскунчак
## Галереяһы

* Күлгә табан юлда
* Боҙ менән ҡапланған бағана
* Тоҙло ярҙар
* Күлдең бәләкәй бер өлөшө (Богдо тауынан ҡарағандағы күренеш)
# Татарка (Ница ҡушылдығы)

Татарка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ница йылғаһының һул ярына тамағынан 222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Татарка (Ница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200006913
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200691
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чолман

«Чолман» (Кама)— Башҡортостанда мари телендә нәшер ителгән республика ижтимағи-сәйәси гәзите. Баҫма Башҡортостан мари диаспораһы тормошондағы ижтимағи-сәйәси, социаль, иҡтисади һәм мәҙәни ваҡиғаларҙы яҡтырта, уның биттәрендә мари халҡының мәҙәниәте һәм тарихы буйынса материалдар, әҙәби әҫәрҙәр донъя күрә. Гәзитте ойоштороусы — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте.
«Чолман» Нефтекама ҡалаһында аҙнаһына 1 тапҡыр А3 форматлы дүрт биттә сыға. Тиражы — 4000 дананан ашыу (2010 йыл).

# Чолман
## Тарихы

Гәзиттең беренсе һаны 1991 йылдың 24 апрелендә баҫтырылып сыға. 1991 йылдың ноябрь башынан ноябрь аҙағына тиклем баҫмаһының баш мөхәррире И. И. Губаев була. Һуңынан редакцияны В. М. Шәйҙуллин, Ф. И. Ибатов етәкләй. 2001 йылдың июленән И. И. Губаев ҡабаттан редакцияға етәкселек итә башлай.
Башта «Чолман» Нефтекама ҡалаһының мари телендәге гәзите була. 1993 йылда Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы ҡарары нигеҙендә «республика ижтимағи-сәйәси гәзите» статусын ала. 2009 йылдан алып — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, 2016 йылдан — Башҡортостан Республикаһының матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы ҡарамағында.

# Чолман
## Таралыуы

Гәзит республикала мариҙар күпләп йәшәгән райондарҙа таратыла (Башҡортостан — Рәсәйҙә Марий Элдан һуң мариҙар һаны буйынса икенсе төбәк, бында 100 меңдән ашыу мари йәшәй), шулай уҡ Марий Эл, Татарстан һәм Удмурт республикаларында, Пермь крайы, Свердловск өлкәһендә — яҙылыу буйынса.
# Минһажетдинов Марат Хәләф улы

Минһажетдинов Марат Хәләф улы (18 май 1934 йыл — 2 июль 1972 йыл) — башҡорт совет фольклорсыһы һәм әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1964).

# Минһажетдинов Марат Хәләф улы
## Биографияһы

Марат Хәләф улы Минһажетдинов 1934 йылдың 18 майында Башҡорт АССР‑ының Учалы районы Ҡобағош ауылында Минһажетдинов Хәләф менән Минһажетдинова Мәүзифа ғаиләһендә тыуған. Ғаиләһендә башҡорт йолаларын белеп, туған телде ҡәҙерләргә өйрәнеп үҫә ул. Әсәһе танылған әкиәт һөйләү оҫтаһы, атаһы ла һөнәр-кәсеп белгән кеше була.
Өс томлыҡ «Башҡорт халыҡ ижады» әкиәттәр йыйынтығын төҙөүсе «Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы» (2-се киҫәк, Өфө, 1966) китабының авторҙашы, бер нисә уҡыу программалары, юғары уҡыу йорттары һәм мәктәптәр өсөн башҡорт әҙәбиәте курсы китаптарының авторҙашы.
1977 йылда Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына дәғүә итеүгә тәҡдим ителгән, тик уны ала алмай.
1962 йылдан алып 1972 йылда вафат булғанына тиклем Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы булып эшләй.

# Минһажетдинов Марат Хәләф улы
## Белеме

* 1959 — Башҡорт дәүләт университетының тарих-филология факультетын тамамлаған.

# Минһажетдинов Марат Хәләф улы
## Хәтер

1994 йылда Учалы районы һәм Башҡортостандың Учалы ҡала хакимиәте ҡарары буйынса иң яҡшы уҡытыусы өсөн М. Х. Минһажетдинов исемендәге йыл һайын тапшырылыусы премия булдырыла
# Мань-Ан-Я

Мань-Ан-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Яны-Ан-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Мань-Ан-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028176
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302817
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Иткүл ҡаласығы I

Иткүл ҡаласығы I (рус. Иткульское городище I) — Силәбе өлкәһенең Дауыт ауылы эргәһендә урынлашҡан б.э.т. VII—VI быуаттарға ҡараған Иткүл мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы

# Иткүл ҡаласығы I
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Иткүл ҡаласығы I Силәбе өлкәһенең Үрге Өпәле ҡала округы Дауыт ауылы эргәһендә, Иткүлдең төньяҡ ярында урынлашҡан.

# Иткүл ҡаласығы I
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Иткүл ҡаласығы I майҙаны 2 мең м². Ул ур һәм соҡор менән уратып алынған.
Майҙаны 21×24 м тәшкил иткән тура мөйөшлө 2 торлаҡ табылған, улар ер өҫтөндә төҙөлгән булған.
Мәғдәнселек менән шөғөлләнгәндәр — иретеү мейестәренең нигеҙҙәре һаҡланған 1 м диаметрлы балсыҡ ҡатыш майҙансыҡтар, хужалыҡ соҡорҙары табылған.
Ҡаҙыныу барышында табылған балсыҡ һауыттар киң муйынлы, түңәрәк төплө көршәк рәүешендә, тальк, слюда ҡушып эшләнгән һәм өҫкө өлөшө тешле йәки шыма мөһөр баҫып биҙәлгән.
Түбәнге ҡатламдарҙа Межа мәҙәниәте керамикаһы осрай.
Ҡаласыҡта табылған артефакттарҙы ошолай төркөмләп була:
бронзанан һәм баҡырҙан — кәйлә, ҡаҙан, балға, уҡ башаҡтары, сулпы, төйгөстәр, шлак;
балсыҡтан — шыналар, һыҙғыртҡыс һыныҡтары, орсоҡбаштар;
тимерҙән — булавкалар, бысаҡтар, беҙҙәр;
таштан — батырғыстар, сүкештәр, ҡайраҡтар, ҡырғыстар;
һөйәктән — уҡ башаҡтары, ат ҡырғыстары;
тальктан — ҡойоу формалары.
Ҡаласыҡ халҡы баҡыр ҡойоу һәм тимер етештереү, малсылыҡ һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгән. Ваҡ мал һәм һыйыр малы, йылҡы аҫрағандар.
Ҡомартҡы материалдары Силәбе өлкәһенең тыуған яҡты өйрәнеү музейында һаҡлана.

# Иткүл ҡаласығы I
## Асыш тарихы

ХХ быуат башында рәсәй һәм совет ғалимы, археолог, Уралдағы археология ҡомартҡыларын тәүгеләрҙән булып өйрәнә башлаған В. Я. Толмачёв тарафынан асыла.
1953 йылда археолог, Түбәнге Тагил музейы хеҙмәткәре Кипарисова Нина Павловна тикшеренеү эштәре үткәрә.
1954 йылда ғалим-археолог, Көньяҡ Уралды тикшереүсе, тарих фәндәре докторы К. В. Сальников тарафынан өйрәнелә.
# Плесовая

Плесовая — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Мег-Тыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Плесовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038743
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203874
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тунжик

Тунжик — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының уң ярына тамағынан 460 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Тунжик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032168
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203216
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сулу диңгеҙе

Сулу (тагал Dagat Sulu, мал. Laut Sulu) — Тымыҡ океан диңгеҙе.

# Сулу диңгеҙе
## География

Сулу диңгеҙе төньяҡ-көнсығыш һәм көнсығыштан Филиппин архипелагы, төньяҡ-көнбайыштан оҙон Палаван утрауы, көньяҡ-көнбайыштан Калимантан утрауы һәм көньяҡ-көнсығыштан Сулу архипелагы менән сикләнгән. Сулу диңгеҙен башҡалар менән тоташтырыусы утрауҙар араһындағы боғаҙҙар тар һәм һай. Мәҫәлән, Сулу диңгеҙен Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе менән тоташтырыусы Миндоро боғаҙының тәрәнлеге яҡынса тик 450 м тәшкил итә, ә Сулавеси һәм Минданао диңгеҙҙәре менән тоташтырыусы боғаҙҙар тағы ла һайыраҡ. Диңгеҙҙең максималь тәрәнлеге 5576 м.
Һыу температураһы ҡышын 25,5 °С, ә йәйен 29°С. Тоҙлолоғо 33-34,5‰.
Диңгеҙҙең көньяҡ өлөшөндә мәрйен рифтары таралған. Туббатаха аттолы диңгеҙ ҡурсаулығы булып тора һәм ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы иҫәбенә инә.

# Сулу диңгеҙе
## Хужалыҡта әһәмиәте

Яр буйы халҡы араһында балыҡсылыҡ үҫешкән. Төп порттары — Илоило (Панай утрауы), Замбоанга (Минданао утрауы), Сандакан (Калимантан утрауы) һәм Пуэрто-Принсеса (Палаван утрауы).
# 1807 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1807 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1807 MDCCCVII |
| Юлиан стилендә | 1806—1807 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2559—2560 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7315—7316 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5567—5568 ה'תקס"ז — ה'תקס"ח |
| Мосолман календары | 1222—1223 |
| Боронғо әрмән календары | 1256 ԹՎ ՌՄԾԶ |
| Ҡытай календары | 4503—4504 丙寅—丁卯 красный тигр — красный заяц |
| Эфиопа календары | 1799—1800 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1863—1864 |
| - Шака самват | 1729—1730 |
| - Кали-юга | 4908—4909 |
| Иран календары | 1185—1186 |
1807 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Ковач (Алатырь ҡушылдығы)

Ковач — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алатырь йылғаһының һул ярына тамағынан 190,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ковач (Алатырь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000037997
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003799
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Петропавловка (Архангел районы)

Петропавловка (рус. Петропавловка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 453039, ОКАТО коды — 80203816008.
# Дебыр-Ель

Дебыр-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Деб йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Дебыр-Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012501
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001250
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ай-Негус-Ях

Ай-Негус-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Энтль-Негус-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Ай-Негус-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041429
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204142
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Ширгайта

Түбәнге Ширгайта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының уң ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Түбәнге Ширгайта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100007880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100788
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Карымкарская

Оло Карымкарская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 1002 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Оло Карымкарская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018507
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301850
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Талья (йылға)

Талья — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/351/287/448/103 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.

# Талья (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025229
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302522
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡоро Күндерәк

Ҡоро Күндерәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Күндерәк йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ҡоро Күндерәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200512111100018274
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101827
* Бассейн коды — 10.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ташкисеү

Ташкисеү — топоним.

# Ташкисеү
## Мәҡәләләр

* Ташкисеү (Буҙат ҡушылдығы) — Башҡортостан биләмәләрендәге йылға.
* Ташкисеү (Илеш районы) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.
* Ташкисеү (Туймазы районы) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
* Ташкисеү (Әлшәй районы) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.
* Ташкисеү (Ютазы районы) — Татарстандың Ютазы районындағы ауыл.
# Кинйә

Кинйә:
* Башҡорт исеме.
* Бер үк ваҡытта татарҙар ҙа иң кесе улын, йәки ҡыҙын ваҡытлыса «кинйә» тип атай.
Шулай уҡ был атаманың диалект варианттары ла бар:
* Ул — Кинтя, Кинча — Богатство, Ценность (Антрополексема).
* Ҡыҙ — Кинча, Кинтя — Богатство, Ценность (Антрополексема).

# Кинйә
## Ваҡытлыса ҡушылған башҡорт исеме

«Кинйә» термины сабый тыуғас та ваҡытлыса бирелә торған башҡорт исемдәрендә, шулай уҡ бәғзе бер төрки халыҡтарҙа ҡулланыла һәм башҡорт антропонимдары төркөмөнә ҡарай.
Башҡорттар бала тыуғас та уны ендәрҙән, яман көстәрҙән һаҡлау өсөн ваҡытлыса, йәғни 40 көнлөк булғансы ваҡытлыса исем ҡушҡандар.
Башҡорттарҙа яңы тыуған сабыйға тәүге исемде «кендек әбейе» ҡушҡан. Мәҫәлән, ҡыҙ балаларҙан һуң тәүге ир бала тыуһа, «кендек әбейе» атаһын ҡыуандырайым тип, балаға Ишбулды, тип исем ҡуша. Атаһына исем оҡшаһа һәм 40 көнлөк булғансы сабый ауырымаһа, шәп булһа, мулла шул исемде ҡысҡырған. Күпселек осраҡта «кендек әбейе» ҡушҡан «йүргәк исеме» үҫмерлек ҡорона еткәнсе онотолмай, баланы оҙата килгән.
Башҡорттар балаға исем ҡушыуға борондан бик етди ҡараған. «Кинйә» тип ғаиләлә тыуған «төпсөк малай»ға өндәшһәләр, «оя төбө»нә , йәғни иң бәләкәс ҡыҙҙарына иркәләтеп «кинйәкәй» тип атағандар. «Кинйә» ваҡытлыса ҡушылған исем түгел, ә ҡушамат була. Ә «кендек әбейе» ҡушҡан «йүргәк исеме» ваҡытлыса ҡушылған исем булһа ла, был төркөмгә ҡарамай. Сөнки йүргәк исеме ҡушыуҙың маҡсаты бөтөнләй икенсе төрлө. Бында төрки халыҡтарында киң таралған ен-пәрейгә, ырымдарға ышаныу, асылда иһә, сабыйҙы һаҡлап алып ҡалыу, уның сәләмәтлеген хәстәрләү, ғүмерен оҙайтыу кеүек изге ниәт торған.
Кинйәләргә күп осраҡта исемде лә ошо тамырҙан алып ҡушҡандар. Мәҫәлән, ҡыҙҙарға Кинйәбикә, Кинйәкәй, Кинйәбаныу тип исем ҡушҡандар. Малайҙарға Кинйәғол, Кинйәбай, Кинйәбулат тигән исемдәр килешкән һәм уларҙың исеме үк ғаиләлә был баланың кинйә булып тыуыуын күрһәткән.

# Кинйә
## Исем

* Кинйә Арыҫланов (Кинйә-абыҙ — Кинйә-хәлфә) — волость старшинаһы, общиник, баш күтәреүсе (бунт күтәреүсе), Е. И. Пугачевтың арҡаҙашы.