# Айып

Айып (рус. Аюпово) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Йонос ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 342 кеше. Почта индексы — 452563, ОКАТО коды — 80242850002.

# Айып
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Йонос): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 159 км
Айып ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Оло Ыҡтамаҡ ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 11 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 159 километрҙа урынлашҡан.

# Айып
## Тарихы

Айып ауылына Себер даруғаһы Оло Ҡошсо улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. 1765 йылда ауыл тураһында тәүге мәғлүмәт теркәлгән.
1795 йылда Айып ауылының 15 йортонда 83 кеше йәшәгән. 1816 йылғы йәниҫәп әғлүмәте буйынса йорт һәм халыҡ һаны шул көйө ҡалған.
1834 йылда 24 йортта 119 кеше йәшәгән.
Ауылдың барлыҡҡа килеү ваҡыты тураһында туранан-тура мәғлүмәттәр юҡ. Шуның менән бергә XVIII быуаттың 30-сы йылдарының икенсе яртыһындағы ҡот осҡос ваҡиғаларҙа зыян күргән был төбәктең башҡорт ауылдары бөтәһе лә тиерлек 1740—1741 йылдарҙа тергеҙелгән.
1816 йылғы, 1834 йылғы һәм артабанғы халыҡ иҫәбен алыуҙар исемлегендә тәүге ғаилә ағзалары ғәҙәттә ауылға нигеҙ һалыусының улдары, ейән-ейәнсәрҙәре һәм бүләләре булған, тигән фаразды әйтеп була. Ошо күҙәтеүҙәрҙән сығып: 1759 һәм 1760 йылдарҙа донъяға килгән Ҡолсора Ҡаҙаҡаев (уның улдары Хисаметдин, Сәйфетдин, Хөснөтдин, Мөхәрәм) һәм Шәрип Кинйәкәев (уның улдары Рәхимғол, Рәхмәтулла, Илсеғол) тәүге төпләнеүсе Айыптың ейәндәре булған.
Ауыл тирмәндәр ҡороу өсөн яраҡлы Әй йылғаһы буйында урынлашҡан, яҙын иһә урман ағыҙыу өсөн файҙаланылған. Ер биләмәләре өс урында булған. Баҫыусылыҡ системаһыҙ алып барылған. Һөрөү барышында 2 атлы һабандар ҡулланылған. 1842 йылда 135 кешегә 50 сирек ужым һәм 232 сирек яҙғы иген, шулай уҡ 5 сирек картуф сәселгән. Быуат аҙағында берешәр ашлыҡ һуҡҡыс һәм елгәргес булған. 1917 йылғы ауыл хужалығы иҫәбен алыу йомғаҡтары буйынса (июнь, июль) 99 йорт хужаһының 27-һе ат тотмаған, 29 хужалыҡта — 1-әр, 20-һендә — 2-шәр, 10 хужалыҡта — 3-әр, 2 хужалыҡта — 4-әр, 6 ихатала — 5-әр, 3 ихатала — 7-шәр, 1 хужалыҡта — 10, 1 йорт хужаһы- 11 ат тотҡан.

# Айып
## Биләмә берәмектәренә инеүе

| Теркәү йылы | Улус, ауыл советы | Өйәҙ, кантон, район | Губерна, Республика | Дәүләт |
| 1757 | Дыуан улусы | Троицк өйәҙе | Ырымбур губернаһы | Рәсәй Империяһы |
| 1816 | -се йорт | 4-се Башҡорт кантоны | Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1834 | -се йорт | 4-се Башҡорт кантоны | Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1847 | -се йорт | 4-се Башҡорт кантоны | Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1859 | -се йорт | 4-се Башҡорт кантоны | Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1895 | Ҡошсо улусы | Златоуст өйәҙе | Өфө губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1920 | биләмәһе | Үрге Ҡыйғы өйәҙе | Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) | РСФСР |
| 1926 | Ҡошсо улусы | Мәсәғүт кантоны | Автономлы Башҡорт ССР-ы | СССР |
| 1935 | Йонос ауыл Советы | Мәсетле районы | Башҡорт АССР-ы | СССР |
| 1941 | Йонос ауыл Советы | Мәсетле районы | Башҡорт АССР-ы | СССР |
| 1990 | Йонос ауыл Советы | Мәсетле районы | Башҡортостан Республикаһы | Рәсәй Федерацияһы |

# Айып
## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше

1859 йылда 30 йортта 181 кеше теркәлгән. 1865 йылда 31 йортта 210 кеше йәшәгән. Игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.
1895 йылда 58 йортта 359 кеше йәшәгән.

# Айып
## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше

1906 йылда мәсет (1901 йылда төҙөлгән) теркәлгән.
1920 йылда 90 йортта 426 кеше йәшәгән.
Әлеге ваҡытта Айып ауылында башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

# Айып
## Халҡы

Айып ауылында башҡорттар йәшәй (2002)

# Айып
## Билдәле кешеләре

* Шәйхисламов Фәнүр Рәфис улы (14 ноябрь 1980) — юрист, дәүләт эшмәкәре. Тәтешле районы хакимиәт башлығы.
* Мөхәмәтйәнов Искәндәр Илгиз улы (05 май 2009) — Башҡорт балалар йәмғиәт ойошмаһы ның авторы, актер, «Тамыр» ансамбле йондоҙо(2018—2022)
* Вәлиев Вәдит Вәли улы, (1930),СССР-ҙың иң юғары наградаһы Ленин орденының кавалеры

# Айып
## Урамдары

* Абзал Таһиров урамы (рус. Абзала Тагирова (улица)
* Әй урамы (рус. Айская (улица)
* Башҡортостан урамы (рус. Башкортостан (улица)
* Яр урамы (рус. Береговая (улица)
* Йәштәр урамы (рус. Молодёжная (улица)
* Мәктәп урамы (рус. Школьная (улица)

# Айып
## Тирә-яҡ мөхит

Ер-һыу атамалары Тауҙар:
Урмандар:
Йылғалар:
* Әй
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Тәбиғәт һәйкәлдәре: