# Күсемһеҙ мөлкәт

Күсемһеҙ мөлкәт — закон нигеҙендә күсемһеҙ тип танылған мөлкәт төрө.
Сығышы буйынса күсемһеҙ мөлкәткә ер участкалары, ер аҫты участкалары, ер менән ныҡлы бәйләнгән бөтә нәмә, йәғни тәғәйенләнешенә зыян килтермәйенсә күсереп йөрөтөү мөмкин булмаған объекттар, шул иҫәптән биналар, ҡоролмалар, төҙөлөп бөтмәгән объекттар инә.
Сығышы буйынса күсемһеҙ мөлкәттән тыш, Рәсәйҙә «закон буйынса күсемһеҙ мөлкәт» бар. Уға дәүләт теркәүе үтергә тейешле һауа һәм һыу суднолары, эске йөҙөү суднолары, космос объекттары инә.
Күсемһеҙ мөлкәт лизинг объекты ла була ала. Күсемһеҙ мөлкәтте залогҡа һалыуҙы, шулай уҡ күсемһеҙ мөлкәт залогына кредит алыуҙы ипотека тип атау ҡабул ителгән.

# Күсемһеҙ мөлкәт
## Күсемһеҙ мөлкәт буйынса килешеүҙәр
### Рәсәй Федерацияһында

Ғәмәлдәге Рәсәй хоҡуҡиәтенә ярашлы, күсемһеҙ мөлкәт буйынса килешеүҙәр мотлаҡ дәүләт теркәүе үтергә тейеш һәм шундай теркәүе булһа ғына был килешеүҙәр төҙөлгән тип һанала. Теркәүсе орган Күсемһеҙ мөлкәткә хоҡуҡтарҙың һәм улар менән килешеүҙәрҙең берҙәм дәүләт реестрына (ЕГРП) тейешле яҙманы индерә. Дәүләт теркәүе булмаһа, күсемһеҙ мөлкәт буйынса килешеү (хосусилаштырыу, алмашыу, бүләк итеү, васыят итеү, һатыу-һатып алыу, рента) төҙөлмәгән тип иҫәпләнә һәм хоҡуҡи эҙемтәләргә эйә булмай. Төҙөлгән договор буйынса милек хоҡуғының күсеүе теркәлеү зарур. Рәсәйҙә күсемһеҙ мөлкәт буйынса килешеүҙәрҙе махсус дәүләт органы — Дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография федераль хеҙмәте теркәй. Килешеүҙәрҙе төҙөүҙең ике төрө бар — нотариаль һәм ҡулдан яҙылған ябай төр, улар икеһе лә бер үк төрлө юридик көскә эйә.

# Күсемһеҙ мөлкәт
## Торлаҡ күсемһеҙ милек

Торлаҡ күсемһеҙ милек, йәшәү, йәшәү өсөн йәки коммерцияға ҡарамаған маҡсаттар өсөн яраҡлы, жеке ғаилә йәки күп фатирлы йорт була ала.
Торлаҡ йорттарҙы, күрше торлаҡ йорттар һәм ер участкаһы менән нисек бәйләнгән булыуына ҡарап, классификацияларға мөмкин. Бер үк физик торлаҡ төрөнә төрлө милек төрҙәре ҡулланыла ала. Мәҫәлән, тоташ торлаҡ йорттар бер юридик шәхескә ҡарауы һәм арендаға бирелеүе йәки фатирҙар һәм дөйөм урындар, зоналар араһындағы мөнәсәбәттәрҙе көйләүсе килешеү буйынса айырым кешеләргә ҡарауы мөмкин.

# Күсемһеҙ мөлкәт
## Торлаҡ күсемһеҙ милек
### Төп категориялар

* Тоташтырылған / күп фатирлы торлаҡ йорттар
** Фатир йәки бүлмә — күп фатирлы йорттағы айырым урын. Фатирҙың сиге, ғәҙәттә, бикләнгән йәки бикләнә торған ишек периметры менән билдәләнә. Күп ҡатлы торлаҡ йорттарҙа йыш осрай.
** Күп фатирлы йорт — йыш ҡына айырым тора торған, күп ҡатлы биналарҙа осрай, бының һәр ҡатында айырым фатир йәки урын.
** Бер рәтле йорт — бер ҡатлы йәки күп ҡатлы биналарҙың рәте, бик яҡын ҡуйылған һәм берләшә торған стеналары булған.
** Кондоминиум — күп фатирлы йортҡа оҡшаған, шәхси кешеләргә ҡараған бина йәки комплекс. Комплекстың дөйөм территориялары һәм урындары киң милектәр булып тора.
* Ике фатирлы торлаҡ йорттар
** Дуплекс – бер дөйөм стенаһы булған ике фатир.
* Айырым тора торған торлаҡ йорттар
** Бунгало
** Ике кимәлле йорт
** Особняктар
** Виллалар

# Күсемһеҙ мөлкәт
## Күсемһеҙ милек һәм тирә-яҡ мөхит

Күсемһеҙ милек тирә-яҡ мөхиттең емерелеү дәрәжәһенә ҡарап баһаланырға йәки баһаланмаҫҡа мөмкин. Тирә-яҡ мөхиттең емерелеүе һаулыҡ һәм именлек өсөн етди хәүеф тыуҙырыуы мөмкин.
Экологик тикшеренеүҙәрҙең белгестәре тарафынан үткәрелгән экологик тикшеренеүҙәр күсемһеҙ милек үҫешенә йоғонто яһаған тирә-яҡ мөхит факторҙарын, шулай уҡ тирә-яҡ мөхиткә йоғонто яһаған күсемһеҙ милек үсеше йоғонтоһон өйрәнә.