yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Прозиг

Прозиг (нем. Prosigk) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 752 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,08 км². Диңгеҙ кимәленән 81 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
# Алумян Самвел Сумбатович

Самвел Алумян (арм. Սամվել Սմբատի Ալումյան; 3 май 1941 йыл, Ереван — 7 сентябрь 1987 йыл, Бухарест) — СССР һәм Әрмәнстан пианисы, уҡытыусы.

# Алумян Самвел Сумбатович
## Биографияһы

Самвел Сумбатович Алумян 1941 йылдың 3 майында Ереванда инженерҙар ғаиләһендә тыуған. 1948 йылда ул Еревандағы Чайковский музыка мәктәбенә С.А. Апоян классына уҡырға инә, һуңынан А. В. Айказян класында уҡыуын дауам итә. 1959-1964 йылдарҙа ул Яков Владимирович Флиерҙың фортепиано класында Мәскәү консерваторияһында уҡыған. 1966-сы йылда уның етәкселегендә аспирантураны тамамлай.
1966-1968 йылдарҙа Ереван консерваторияһында эшләй. Унан һуң 1968-се йылда, Яков Флиер саҡырыуы буйынса, ул Мәскәүгә күсенә һәм унда Мәскәү консерваторияһында уҡыта башлай. Ул М.Плетнев һәм Н.Коган кеүек пианистарҙың формалашыуына үҙ өлөшөн иңдерә. 1973 йылдан ул үҙ синыфын уҡыта һәм шул уҡ ваҡытта Флиер ярдәмчесе булып эшләй. Ул 30 ашыу студент өсөн уҡытыусы була, улар араһында А. Балакаускас, Д. Григорян, В. Дяченко, И. Ермилова, А. Иванов, К. Кнорре, В. Лихперова, А. Лушин, Д. Мамбетова, Л. Мартинес, М. Никешичев, Ю. Оганесов, А. Резник, А. Романова, М. Султанова, С. Татубаева, Э. Теплухина, А. Токарев, А. Турянская, Д. Хакимова, Е. Чемберджи кеүек билдәле музыканттар була.
Ул солист һәм ансамблсы булып сығыштар яһай, һәм 1967 йылдан сит илдәрҙә гастролдәрҙә була. "Фортепиано фантазиялары" концерт циклының инициаторы булып өлгөрә.
Б. Сметана исемендәге "Прага яҙы" халыҡ-ара пианистар конкурстары лауреаты (Прага, 1963, 3-сө премия), Дж. Неск (Бухарест, 1967, 1-се премия) һәм башҡалар.
# Түбәнге Исҡуш ауыл Советы (Балаҡатай районы)

Түбәнге Исҡуш ауыл Советы — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы муниципаль берәмек.

# Түбәнге Исҡуш ауыл Советы (Балаҡатай районы)
## Тарихы

1981 йылда күсерелгән Әткә ауылы ауыл Советы исемлегенән төшөрөлгән.
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Чед-Ю

Чед-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Певк йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3 км.

# Чед-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018150
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001815
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Өзләү

Өзләү — башҡорт вокаль сәнғәтенең бер төрө, башҡа төрки һәм монгол халыҡтарында ла (тыва, хакас, шор, алтай, монгол һ. б.) таралған. Мосолман дине тоткан халыҡтар араһында ти башҡорттарҙа ғына һаҡланған. Өзләүҙең башҡа локаль атамалары: һоҙҙау (Белорет районы), ҡайҙау (Арғаяш яҡтары), тамаҡ-ҡурай.

# Өзләү
## Өзләү төрҙәре

Өзләүҙең төп ике төрө бар:
* Соло өзләү — кеше бер үҙе, йә думбыра йәки ҡыл-ҡумыҙ аккомпанементы менән башҡара.
* Ҡурай йәки ҡумыҙҙа уйнағанда өҙләү ҡүшыу.
Соло өзләү, үҙ сиратында, өс өлөшкә бүленә:
* Ҡара өзләү йәки Түбән өзләү;
* Юғары өзләү;
* Бала өзләү һәм Ҡатын өзләү

# Өзләү
## Өзләү төрҙәре
### Репертуар

Өзләү сәнғәте ярҙамында байтаҡ йырҙар һәм муызкаль әҫәрҙәр башҡарыла: оҙон көй, халыҡ марштары һәм бейеү көйҙәре, ҡош һйрауы һәм йәнлектәр тауышы. Шулай уҡ өҙләүҙе төрлө йырҙарға ҡушып ебәрәләр, ҡобайыр, эпостар башҡарғанда ҡулланалар.
Өзләргә өйрәнеү еңел түгел, ул тәжрибәле остаз менән байтаҡ шөғөлләнеүҙе талап итә.

# Өзләү
## Өзләү төрҙәре
### Тарих

Борон өҙләу башҡорт халҡында киң таралған булған һәм йола башҡарыуҙарҙа ҡулланылған, ул — исламға тиклемге дини ышаныуҙарҙың шаңдауы. Өзләүҙе боронғо баҡсылар (шамандар) ҡулланған. Халыҡ араһында ислам таралып, баҡсылар роле кәмегәс, өзләү ҙә юғала башлай. XIX быуат уртаһында уҡ ул башҡорттар араһыда онотолоп барған сәнғәткә әйләнгән.
Әммә, ҡыуанысҡа ҡаршы, өзләуҙе быуындан-быуынға һаҡлап килеүселәр булған. XX быуатта Башҡортостанда С. Юлмөхәмәтов, Р. Заһретдинов, М. Сәләмәтов өзләүҙәре менән билдәле булһа, Белорет районынан Бибизада Сөләймәнова башҡорт ҡатын-ҡыҙҙры араһында берҙән-бер өзләүсе генә түгел, ә башҡа донъяла һис ишетелмәгән өҙләү төрө һаҡлаусыһы ла була.
Өзләү тураһында беренсе тапҡыр С. Г. Рыбаков XIX быуатта яҙып сыға, ә Л. Н. Лебединский һәм Х. С. Ихтисамов уны нотаға һала һәм өйрәнә.
Бөгөнгө көндә башҡорт сәхнәһендә өзләүҙе билдәле ҡурайсы Рәйес Низаметдинов башҡара, бығаса ҡулланылмаған боронғо төрҙәрен тергеҙә.
# Лучехалета-Се

Лучехалета-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тиутей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Лучехалета-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040641
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304064
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ядьва

Ядьва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Исыл йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ядьва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100837
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Угольница

Угольница — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подлесная йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Угольница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000007353
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000735
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Археология һәм этнография музейы (Өфө)

Археология һәм этнография музейы (Өфө) — Рәсәй Фәндәр Академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Р. Ғ. Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институты эргәһендәге ғилми музей. 1976 й. Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты эргәһендә ойошторолған. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан.

# Археология һәм этнография музейы (Өфө)
## Тарихы

Өфөлә археология һәм этнография академия музейын ойоштороу инициаторы — танылған ғалим-этнолог, тарих фәндәре докторы, РФА ағзаһы Рәил Кузеев. Уны ойоштороу тураһында ҡарар 1976 йылдың 20 ғинуарында ҡабул ителде, һәм тағы ла бер нисә йылдан, 1980 йылда, музей үҙенең ишектәрен асты. Академия музейы үҙенең фондтары менән таң ҡалдыра: ул фәнни экспедициялар ваҡытында йыйылған археология, этнография һәм антропология коллекцияларының иң ҙур һаҡлағыстарының береһе. Бында Көньяҡ Уралдың боронғо һәм урта быуат тарихының бөтә осорҙары буйынса материал тупланған, шул иҫәптән киң билдәле Филипп ҡурғандарының "Сармат алтыны" коллекцияһы, төбәктә йәшәгән халыҡтарҙың мәҙәниәте һәм көнкүреше буйынса ҡиммәтле мәғлүмәттәр йыйылған.

# Археология һәм этнография музейы (Өфө)
## Музей фонды

Археология һәм этнография музейы Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Р.Ғ. Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институты составында эш итә.
2012 йылдан Музей экспозицияһы Р.Ғ. Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институтының (РФА ӨФҮ ikuzeev.ru) рәсми сайты 3D форматта интернет — файҙаланыусылары өсөн тулыһынса асыҡ.
Музей коллекциялары фундаменталь археологик һәм этнологик тикшеренеүҙәр үткәреү өсөн нигеҙ булып тора.
# Собок

Собок (укр. Сібок, Собок) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Немиров, Липовец һәм Ильинцы райондары аша көньяҡҡа табан аға. Собтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 33 километр. Бассейн майҙаны - 352 км².
# Антонова Нина Васильевна

Антонова Нина Васильевна (2 декабрь 1935 йыл) — СССР һәм Украинаның кино актёры. Украина ССР-ының атҡаҙанған артисы (1980).

# Антонова Нина Васильевна
## Биографияһы

Нина Васильевна Антонова 1935 йылдың 2 декабрендә Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы Баҡалы ауылында дүрт балалы ғаиләлә тыуған. Әсәһе йорт хужабикәһе, атаһы хәрби кеше була.
1941 йылда, Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, ғаилә Мәскәүгә күсенә.
Октябрьскийҙә мәктәптә уҡығанда, мәҙәниәт йортындағы драма түңәрәгенә лә йөрөй. Вера Марецкая уйнаған фильмдәрҙе оҡшата. Мәскәүгә барғас, Б. В. Щукин исемендәге театр училищеһына уҡырға инә (Иосиф Матвей улы Рапопорт курсы). Һуңғы курста уҡығанда, Ялта киностудияһында Аркадий Гайдарҙың «Хәрби сер» (рус. Военная тайна) китабы буйынса төшөрөлгән картинала пионервожатый Настя роленә саҡырыу ала. Киноға төшкәндә, үҙенең буласаҡ ирен — актёрҙар буйынса режиссёр ассистенты Анатолий Сергееевич Буковскийҙы (1925—2006) осрата, уға кейәүгә сыға.
1958—1963 йылдарҙа — «Ленфильм» киностудияһы, 1964 йылдан — А. П. Довженко исемендәге Киев киностудияһы артисы.
Ғаиләһе:
* Ире Анатолий Сергеевич Буковский — Украина кинорежиссеры.
* Улы Сергей Буковский — Украинаның документаль кино режиссёры, Украинаның халыҡ артисы (2008).
* Ейәнсәре Анастасия Буковская — Украина режиссёры һәм продюсеры.

# Антонова Нина Васильевна
## Фильмографияһы

* 1958 — Военная тайна — Натка Шагалова
* 1959 — Неоплаченный долг — Леля Конюшкова
* 1961 — За двумя зайцами — хеҙмәтсе ҡыҙ
* 1962 — Среди добрых людей — Ярошко
* 1964 — Сумка, полная сердец — уҡытыусы Луиза Калашникова
* 1966 — Бурьян — Христя Мотузка
* 1969 — Варькина земля — Варя Кравец
* 1971 — Лада из страны берендеев — принцесса Маггот
* 1974 — Голубой патруль — Толя Симагиндың әсәһе
* 1975 — Вы Петьку не видели? — Солнышко әсәһе
* 1976 — Аты-баты, шли солдаты — Люся, буфетсы
* 1978 — Подпольный обком действует — Мария Филипповна Бесараб
* 1979 — Вижу цель — Варвара Николаевна Клокова, подполковниктың ҡатыны
* 1983 — Провал операции «Большая Медведица» — уҡытыусы Мария Григорьевна Шевчук
* 1984 — Володькина жизнь — Екатерина Плесова
* 1987 — Возвращение — Екатерина Васильевна Рогачёва
* 1987 — Исполнить всякую правду — Зинаида Дмитриевна Зимина
* 1989 — Зелёный огонь козы — оләсәй
* 1991 — Личное оружие — Наталья Валерьяновна Разинская, өлкә башҡарма комитет рәйесе
* 1992 — Игра всерьёз — Степанида
* 1995 — Осторожно! Красная ртуть! — күрше ҡатын
* 1997 — Святое семейство
* 2006 — Мосты сердечные — Зоя әбей
* 2010 — Когда на юг улетят журавли… — Катя инәй, фельдшер
* 2011 — Баллада о бомбере — Мартыновка ауылында оләсәй
* 2013 — Чёрные кошки — Ганя, медсестра
* 2013 — Нюхач — Зуевка ауылы кешеһе
* 2014 — Поддубный — ҡарт санитар ҡатын

# Антонова Нина Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Украина ССР-ының атҡаҙанған артисы (1980)
# Нечкаменсейяга

Нёчкаменсейяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Месна йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нечкаменсейяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051660
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005166
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1785 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1785 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1785 MDCCLXXXV |
| Юлиан стилендә | 1784—1785 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2537—2538 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7293—7294 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5545—5546 ה'תקמ"ה — ה'תקמ"ו |
| Мосолман календары | 1199—1200 |
| Боронғо әрмән календары | 1234 ԹՎ ՌՄԼԴ |
| Ҡытай календары | 4481—4482 甲辰—乙巳 синий дракон — синяя змея |
| Эфиопа календары | 1777—1778 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1841—1842 |
| - Шака самват | 1707—1708 |
| - Кали-юга | 4886—4887 |
| Иран календары | 1163—1164 |
1785 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Түбәнге Кама милли паркы

«Түбәнге Кама» милли паркы"' — Рәсәй субъекты Татарстан Республикаһы территорияһында урынлашҡан милли парк. 1991 йылдың 20 апрелендә нигеҙләнгән.

# Түбәнге Кама милли паркы
## Географияһы

Милли парк Татарстан, төньяҡ-көнсығышында, Кама һәм уның ҡушылдыҡтары (Туйма, Криуша, Танайка, Шильна) буйында урынлашҡан. Административ йәһәттән парк ерҙәре Татарстандың Алабуға һәм Саллы райондарына ҡарай.

# Түбәнге Кама милли паркы
## Йәнлектәр донъяһы

Милли паркта имеҙеүселәрҙең 41 төрө: (мышы, ҡоралай, ҡабан, һеләүһен, бурһыҡ, урман һыуһары, тейен, йәтсә, ҡондоҙ, ондатра, ҡама, янут һымаҡ эт, һ.б.), ҡоштарҙың 180 төрө (ҡара төйлөгән, көртлөк ҡарсыға, ҡыр өйрәге, һоро селән, ҙур тумыртҡа, күл аҡсарлағы, һоро ябалаҡ, суҡ турғай), ер-һыу хайуандарының 10 төрө, һөйрәлеүселәрҙең 6 төрө (ҡара йылан, еҙ йылан, һ.б.), балыҡтарҙың 16 төрө (суртан, һаҙан, шырт балыҡ, алабалыҡ, ҡорман, балыҡ, шамбы, йәйен һ.б.), умыртҡаһыҙҙарҙың меңдән артыҡ төрө йәшәй..

# Түбәнге Кама милли паркы
## Флораһы

Парк өс тәбиғәт климаты киҫешкән сиктә урынлашыуы тәбиғәт-ландшафт комплекстары һәм парк флораһының (бында япраҡлы, ылыҫлы урмандар, болон далалары үҫемлектәре үрсей) күп төрлөлөгөнә шарт тыуҙырған.
# Н. Э. Бауман һәйкәле (Мәскәү, Елохово майҙаны)

Н. Э. Бауман һәйкәле. Мәскәүҙә Елохово майҙанында Рәсәй революционеры Николай Эрнестович Бауман иҫтәлегенә Пушкин скверында ҡуйылған. 1931 йылдың 31 октябрендә 1931 года. Объект культурного наследия регионального значения асылған.

# Н. Э. Бауман һәйкәле (Мәскәү, Елохово майҙаны)
## Тарихы

Н. Э. Бауман һәйкәлен төҙөү тураһында ҡарар 1925 йылда Мәскәүҙә ҡабул ителә. Конкурста биш скульптор ҡатнаша: Б. Д. Королёв, В. Лишев, М. Г. Манизер, С. Г. Маграчев һәм И. А. Менделевич. Борис Данилович Королевтың эше иң яҡшыһы тип таныла.

# Н. Э. Бауман һәйкәле (Мәскәү, Елохово майҙаны)
## Һәйкәлдең тасуирламаһы

Һәйкәлдең скульптураһы бронзанан, ә пьедесталы — граниттан эшләнгән.
Николай Эрнестович Бауман һәйкәлдең постаментында баҫып торған итеп һынландырылған. Һул ҡулы пальтоға йәшерелгән; уң ҡулында — күкрәгенә ҡыҫылған йәшерен «Искра» гәзите төргәге, төрөлгән төргәгенең арҡырыһына эре итеп яҙылған исеме күренә.
Һәйкәлдең ҡабырға яҡтарында өс бронза барельеф Н. Э. Баумандың тормош этаптарын кәүҙәләндерә: Вятка губернаһында һөргөндән ҡасыу, Киев төрмәһенән ҡасыу һәм үлтерелеүе. Барельефтар аҫтында — аңлатма яҙмалар:
* Алғы яғы: «Николай Эрнестович Бауман. 1873-1905». Аҫта — В. И. Лениндың һүҙҙәре яҙылған: «Пусть послужат почести, оказанные восставшим народом его праху, залогом полной победы восстания и полного уничтожения проклятого царизма».
* Артҡы яғы: «Н. Э. Бауман әүҙем революцион эшмәкәрлеге өсөн Петербургта 1897 йылда ҡулға алынған һәм егерме ике ай Петропавловск ҡәлғәһендә тотҡонлоҡта булған».
* Һул яғы: «Т. Бауман 1902 йылда «Искра» гәзитен ойоштороу эше буйынса ҡулға алынған һәм Киев төрмәһенән ун иптәше менән бергә ҡасҡан».
* Уң яғы: «Иптәш Баумандың үлтерелеүе 17 октябрҙәге батша манифесының ҡапҡан булыуын асыҡ күрһәтә. Власть һәм ҡораллы көс хөкүмәт ҡулында булғанда бөтә был азатлыҡ вәғәҙәләре бер ни тормай».
Бынан тыш, һәйкәлдә уны эшләүселәр тураһында мәғлүмәт бар: «Һәйкәл 1931 йылда Райсовет заданиһы буйынса Мәскәү рәссамдары йәмғиәте (ОМХА) тарафынан төҙөлгән. Башҡарыусы скульптор Б Д. Королев. Артель „Гранит“. „Технолог“ заводы».
# Валлабхаи Патель

Валлабхаи Патель (ингл. Vallabhbhai Patel, шулай уҡ Сарҙар Патель; 31 октябрь 1875 йыл — 15 декабрь 1950 йыл) — адвокат, сәйәсмән, Һиндостандың милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Һиндостан милли конгресы лидерҙарының, Һиндостан Конституцияһы авторҙарының һәм илдең сәйәси ҡоролошон ойоштороусыларҙың береһе. Джавахарлал Нерунан айырмалы Һиндостан милли конгресының уң, консерватив өлөшөнөң сағыу вәкиле. 1947—1950 йылдарҙа Һиндостандың тәүге вице-премьер-министры һәм тәүге эске эштәр министры.

# Валлабхаи Патель
## Биографияһы

Валлабхаи Патель 1875 йылдың 31 октябрендә ул саҡтағы Британия Һиндостанының ҙур булмаған Надиада ҡалаһында тыуған. Урта белем алғандан һуң, юридик колледжға уҡырға инә һәм унда адвокат һөнәре үҙләштерә.
1900—1910 йылдарҙа Годхра һәм Балсад ҡалаларында енәйәт эштәре буйынса адвокат булып эшләй, был осорҙа Патель Британ Һиндостанының иң билдәле һәм уңышлы адвокаттарының береһенә әйләнә.

# Валлабхаи Патель
## Хәтер

2018 йылдың 31 октябрендә уға ҡуйылған һәм рәсми нигеҙҙә «Берҙәмлек һәйкәле» тип аталған статуя бөгөнгә көндә донъялағы иң ҙуры: уның бейеклеге 182 метр, постаменты менән дөйөм бейеклеге — 240 метр. Ул Нью-Йорктағы Азатлыҡ статуяһынан (бейеклеге 46 метр, ә постаменты менән бергә — 93 метр) дүрт тапҡырға тиерлек юғарыраҡ.
# Бортом

Бортом — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тимшор йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Бортом
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003512
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100351
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҙур эт (йондоҙлоҡ)

Ҙур эт (йондоҙлоҡ) (лат. Canis Major) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Алудра, яҡтылығы 2,45 була. Майҙаны буйынса урыны — 43.
# Кассар Джироламо

Кассар Джироламо (1520 йыл тирәһе — 1586 һәм 1592 йылдар араһында) — Мальта архитекторы һәм хәрби инженеры, уның проектары буйынса хәҙерге баш ҡала Ла-Валлетта ҡалаһында бик күп биналар төҙөлә. Мальтаның Биргу ҡалаһында тыуыуы дөрөҫтөр (Гирджа тыуған төйәге булыуы ихтимал). Ул ғаиләһе менән Сицилиянан яҡынса 1440 йылдар тирәһендә күсеп китә. 1560 йылда Дьерба утрауы янындағы алышта ҡатнаша, ә 1565 йылда, Мальтаны Бөйөк ҡамау ваҡытында, утрау ғосман ғәскәрҙәре тарафынан ҡамауға алынғас, архитектор Франческо Лапарелли менән берлектә һәм уның етәкселеге аҫтында эшләй. Ул утрауға Италия һәм Испаниянан ҡамау ваҡытында госпитальерҙар яғында һуғышырға килгән була. Уның етәкселегендә ғосмандар һөжүме һөҙөмтәһендә емерелгән нығытмалар тергеҙелә һәм бер нисә хәрби машина төҙөлә, әммә уның индергән өлөшө тураһында тулыһынса билдәле түгел. Ҡамауҙан һуң госпитальерҙар Скиберрас ярымутрауының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә нығытылған яңы баш ҡала төҙөргә ҡарар итә. Кассар ҡаланы планлаштырыу һәм төҙөү мәсьәләләре менән шөғөлләнә һәм 1569 йылда Лапарелли Мальтанан киткәс, проекттың баш архитекторы була. Был ваҡытҡа ҡаланың нығытмалары төҙөлөшө тамамланған тиерлек була, һәм Кассар эшенең күп өлөшөн йәмәғәт биналарын төҙөүгә йүнәлтә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, уның донъяуи һәм дини биналарҙы проектлауҙа һәм төҙөүҙә тәжрибәһе булмау сәбәпле, был өлкәлә белем ала алһын өсөн, Италияға ебәрергә хәл итәләр. Кассарҙың утрауҙан ысынлап та китеүе тураһында яҙмалар һаҡланып ҡалмай, әммә китеүе ихтимал, сөнки Валлетта ла ул ваҡытта Италияла хакимлыҡ иткән архитектура стиленә оҡшашлыҡ бар. Әгәр ул Италияла 1569 йылдың апрель аҙағына тиклем булған хәлдә лә, Мальтаға шул йылда уҡ ҡайта. 1592 йылда Мальтала вафат булған, тип иҫәпләнә, ләкин был 1586 йылдан 1592 йылға тиклемге осорҙа ла булыуы мөмкин (йыш ҡына 1589 йылдың ғинуары үлем көнө итеп күрһәтелә)).
# Шеньга (Вага ҡушылдығы)

Шеньга (Ивеньга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 94 км.

# Шеньга (Вага ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032053
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003205
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Козьял

Оло Козьял — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының һул ярына тамағынан 295 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оло Козьял
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012449
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101244
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Харючей-Яга (Море-Ю ҡушылдығы)

Харючей-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Море-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Харючей-Яга (Море-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087075
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008707
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0