yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы

«Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы 1942 йылдың 22 декабрендәге СССР Юғары Советы Президиумы указына ярашлы булдырылған. Миҙал һүрәтенең авторы — рәссам Н. И. Москалев.

# «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы
## Тарихы

«Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы менән Сталинградты обороналауҙа ҡатнашҡан бөтә яугирҙар бүләкләнә — Ҡыҙыл Армия хәрбиҙәре, Хәрби-Диңгеҙ Флоты һәм НКВД ғәскәрҙәре, шулай уҡ туранан-тура оборалауҙа ҡатнашҡан граждандар. 1942 йылдың 12 июленән алып 19 ноябргә тиклемге осор Сталинградты обороналаған осор тип һанала.
«Ленинградты обороналаған өсөн», «Одессаны обороналаған өсөн», «Севастополде обороналаған өсөн» һәм «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалдары биш мөйөшлө ҡалыпта йөрөтөү өсөн раҫланған тәүге совет наградалары бүла. наградаһына беренсе булып совет, пятиугольный на колоде йөрөтөү өсөн ойошторола. Башта уларҙы күкрәктең уң яғында йөрөтөү ҡаралған була, һуңынан, 1943 йылдың 19 июнендәге Указға ярашлы ҡалаларҙы обороналаған өсөн миҙалдар күкрәктең һул яғында, башҡа наградалар менән бер рәттән, йөрөтөү ҡарала. «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы күкрәктең һул яғында, «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалынан һуң, йөрөтөлә.
00001 -се һанлы танытма менән «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы 64-се армия командующийы М. С. Шумиловҡа тапшырыла. Шулай уҡ тәүгеләрҙән булып 1943 йылдың 1 июнендә партия һәм совет хеҙмәткәрҙәре бүләкләнә: 00014-се һанлы миҙал менән — Сталинград ҡала башҡарма комитеты рәйесе Д. М. Пигалев, 00022-се һанлы миҙал менән — Сталинград өлкә башҡарма комитеты рәйесе И. Ф. Зименков, 00026-ы һанлы миҙал менән — ВКП(б) өлкә комитеты секретары И. И. Бондарь бүләкләнәләр.
1995 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙал менән яҡынса 759 560 кеше бүләкләнгән.

# «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы
## Миҙалдың тасуирламаһы

«Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалды булдырған саҡта уны тутыҡмаусы ҡоростан эшләргә тейеш булғандар, әммә 1943 йылдың 27 мартындағы ҡарар менән әлеге материал еҙгә алмаштырыла. Миҙал 32 мм диаметрлы түңәрәк формала.
Миҙалдың алғы яғында — винтовкаларҙы алға эйеп тотҡан бер төркөм һалдаттар һүрәте. Төркөм өҫтөндә, миҙалдың уң яғынан, елберләп торған байраҡ , ә һул яҡтан танкылар һәм бер-бер артлы осоп барыусы самолеттар һүрәте. Миҙалдың өҫкө өлөшөндә, яугирҙар төркөмө өҫтөндә — биш осло йондоҙ һәм миҙал тирәләй «ЗА ОБОРОНУ СТАЛИНГРАДА» яҙыуы. Миҙалдың алғы яғы ҡабарынҡы күтәрмә менән ҡаймаланған.
Миҙалдың кире яғында — «ЗА НАШУ СОВЕТСКУЮ РОДИНУ» яҙыуы. Яҙыу өҫтөндә ураҡ менән сүкеш һүрәтләнгән.
Миҙалдағы бөтә яҙыуҙар һәм һүрәттәр баҙыҡ һүрәтләнешле.
Миҙал биш мөйөшлө ҡалыпҡа элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында тоташтырыла. Ҡалып киңлеге 24 мм булған ебәк муар таҫма менән уратылған. Башта таҫма уртаһынан 8 мм-лыҡ ҡыҙыл буй үткән буҙ төҫтә булырға тейеш тип раҫлана, әмәм 1943 йылдың 19 июнендәге Указға ярашлы таҫманың төҫө үҙгәртелә, яңы таҫманың төҫө һарғылт-йәшел (зәйтүн) төҫөндә, уның уртыһанан киңлеге 2 мм булған ҡыҙыл буй үтә.

# «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы
## Иллюстрациялар

* Миҙалдың реверсы
* СССР Почта маркаһы, 1944 йыл
* Таҫманың 1-се варианты
# Лягушья

Лягушья — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 465 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Лягушья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011036
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201103
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Баймырҙин Ринат Маргиз улы

Баймырҙин Ринат Маргис улы (17 декабрь 1981 йыл) — артист. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2017), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2022).

# Баймырҙин Ринат Маргиз улы
## Биографияһы

Ринат Маргис улы Баймырҙин 1981 йылдың 17 декабрендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған.
1987—1997 йылдарҙа Әбйәлил районының Буранғол ауылындағы урта мәктәптә белем ала. Таштимер һөнәрселек училищеһын (1997—1999 йылдар) тамамлағас, Амангилде совхозында эшләй. 2000 йылда Сибай сәнғәт училищеһына уҡырға инә. 2002—2007 йылдарҙа М. С. Щепкин исемендәге юғары театр училищеһында кино актеры һөнәренә уҡый. Уны тамамлағас, шул уҡ йылда М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры труппаһына ҡабул ителә.
Ринат Маргис улы Баймырҙин 2008—2009 йылдарҙа хәрби бурысын үтәп ҡайтҡас, шул уҡ театрҙа эшлә-ен дауам итә.

# Баймырҙин Ринат Маргиз улы
## Спектаклдәрҙә уйнаған ролдәре

* Маҡтымһылыу, Әбләй һәм ҡара юрға: Моҡаш
* Ай тотолған төндә: Күмәк сәхнәләрҙә
* Серле көршәк: Язалаусы
* Эдип батша: Эдип һуҡырайғанға саҡлы, Эдипҡа тиклемге хаким Лай
* Ҡара йөҙҙәр: Ғәйфулла
* Итекле бесәй: Өлкән ағай , ҡала кешеһе, һаҡсы
* Ҡаһым түрә: Аҡъегет
* Йософ һәм Зөләйха: Райан
* Хыялға ҡаршы: Саша, 2-се малай, 2-се ҡыҙ
* Баллы, тирәкле Балтирәк: Илья
* Алтын асҡыс — Rемаке: Карабас-Барабас
* Сыңғыҙхандың аҡ болото: Мөсөк
* …Ат уйнатып алдан бара…: Таһир Күсимов
* Амеля: Исхаҡ, Батыр
* Зөләйха күҙҙәрен аса: Мортаза Вәлиев
* Урал батыр: Урал
* Иң бәхетле төн: Сит кеше, Актёр
* Прометей: Күмәк сәхнәләрҙә
* Мираликундия. Серле гиппопотам: Жираф
* Ҡоҙаса: Әхмәт

# Баймырҙин Ринат Маргиз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2017)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2022)
# Каткова Тамара Ларионовна

Каткова Тамара Ларионовна (6 июль 1937 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1956—2001 йылдарҙа Бәләбәй һөт заводының яуаплы хеҙмәткәре: мастер ярҙамсыһы, 1966 йылдан өлкән мастер, 1975 йылдан — цех начальнигы. Башҡорт АССР-ының унынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974). Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы (1987).

# Каткова Тамара Ларионовна
## Биографияһы

Тамара Ларионовна Каткова Башҡорт АССР-ы Бөрө районы Ҡуян ауылында 1929 йылдың 6 июнендә тыуған. Белеме — урта махсус, 1974 йылда Мәләүез һөт сәнәғәте техникумын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1956 йылда Бәләбәй ҡала һөт заводында эшләй башлай, һуңынан эшен мастер ярҙамсыһы булып дауам итә, 1966 йылдан алып — өлкән май етештереүсе мастер.
Л. Т. Каткова етәкселегендәге бригада май етештереүҙе камиллаштырыуға, уны әҙерләүҙе арттырыуға, сифатын яҡшыртыуға өлгәшә. Һигеҙенсе биш йыллыҡтың заданиеларын (1966—1970) ул етәкләгән бригада ваҡытынан 6 айға алда — 1970 йылдың 28 июненә үтәй. Пландан тыш майҙы 812 мең һумға етештерә, хеҙмәт етештереүсәнлеген 40 процентҡа арттыра. 1971 йылда бригада майҙы өҙлөкһөҙ линияла етештереүҙең иң прогрессив алымын үҙләштерә- сәғәтенә 800 кг май етештерелә. Алым үҙләштереүҙең беренсе йылында бригада май әҙерләүҙе 62,5 процентҡа арттыра, хеҙмәт етештереүсәнлеге 36 процентҡа арта. Йыл һайын май сығарыу 30-33 процентҡа, хеҙмәт етештереүсәнлеге — 8-9 процентҡа арта. 1975 йылдың нормаһы — 1 600 тоннаны бригада 1972 йылда үтәй. 1973 йылда — 2 200 тонна май етештерә, 1970 йылдың кимәленән 2,7 тапҡырға артығыраҡ, етештереүсәнлек 89 процентҡа артҡан.
Т. Л. Каткова продукт сифатын яҡшыртыу буйынса даими эш үткәрә. 1971 йылда 99,7 процент май юғары сортлы сығарыла, 1972 йылда — 99,8 процент, 1973 йылда 100 процент май юғары сортҡа тап килә.
Туғыҙынсы биш йыллыҡтың тәүге өс йылында (1971—1975) Т. Л. Каткова бригадаһы план буйынса 3 953 тонна урынына 5 169 тонна май етештерә. Был биш йыллыҡтың аҙағына планлаштырған кимәлдән 38 процентҡа юғары.
1973 йылда планды үтәүҙә һәм ҡабул ителгән социалистик йөкләмәләрҙе арттырып үтәүҙә ҙур уңыштары өсөн, юғары хеҙмәт етештереүсәнлеге һәм юғары сифатлы продукция етештереүҙә ҡаҙаныштары өсөн Т. Л. Катковаға СССР Юғары Советы Президиумының 1974 йылдың 16 ғинуарындағы Указы менән «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1975 йылдан 2001 йылда хаҡлы ялға киткәнгә тиклем Тамара Ларионовна май эшләү цехы начальнигы була.
Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы (1987).
Башҡорт АССР-ы Юғары Советының унынсы саҡырылыш депутаты (1980—1985).
Каткова Тамара Ларионовна Бәләбәй ҡалаһында йәшәй.

# Каткова Тамара Ларионовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973)
* Ленин ордены (1971, 1974), миҙалдар,
* Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1966).
# Молни-Юган

Молни-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лесми-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Молни-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030664
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303066
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шой (Лека ҡушылдығы)

Шой — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лек йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шой (Лека ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012784
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101278
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фәҡир (дәрүиш)

Фәҡир (ғәр. فقیر‎ — ярлы; рус. Факир) — башта суфыйлыҡ инанысындағы кеше булған, һуңыраҡ термин (һөйләштә) индуизмда өйһөҙ аскетты аңлата башлаған. Фәҡирҙәр шулай уҡ Һиндостандағы суфый дини фәҡирҙәр, берәҙәк монахтар — дәрүиштәр төрө.

# Фәҡир (дәрүиш)
## Хәҙерге күҙаллау

Хәҙерге заман телмәрендә фәҡир (факир) — фокус күрһәтеүсе, йог, хайуандарҙы дрессировкалаусы, ауырыуҙарҙы дауалаусы, төш юраусы. Күсмә мәғәнәлә — ғөмүмән, теләгән бер фокуссы, күҙ бәйләүсе, маг.

# Фәҡир (дәрүиш)
## Башҡорт телендә

Башҡорт теленә ғәрәпсәнән мохтажлыҡта йәшәгән, ярлы кешене аңлатҡан һүҙ булып ингән, һәм, һүҙлектәрҙән күренеүенсә, фокуссы, күҙ бәйләүсе, маг мәғәнәһендә ҡулланылмай (ундайҙар өсөн «факир» термины телгә ингән). Шулай уҡ түбәнселек менән һөйләгәндә «мин фәҡирегеҙ» тигән һүҙбәйләнеш бар. Ул «мин» тигәнде белдерә
# Ҡыуай (Ырымбур өлкәһе)

Ҡыуай(Ҡыуайыр) — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе Переволоцкий һәм Новосергиевский райондары ерҙәре буйлап аға. Йылғаның оҙонлоғо 64 км. Һыу бассейны майҙаны— 821 км².
Ырымбур өлкәһе Абрамовка ауылынан төньяҡ-көнсығыштараҡ башлана. Асыҡ ерҙән көнбайышҡа табан 3-5 метрға еткән бейек текә ярлы йырын буйлап көнбайышҡа ҡарай аға. Горный, Мерәҫ, Ҡыуай, Васильевка ауылдары аша үтә, шунан көньяҡ-көнбайышҡа табан борола. Уйһыу ерҙәрҙә йылға ярҙарында урмандар осрай. Йылға Новосергиевка ауылы янында Һамар йылғаһының 476-се км уң яҡтан барып ҡушыла .

# Ҡыуай (Ырымбур өлкәһе)
## Ҡушылдыҡтары

Йылғалар Ҡыуай тамағынан башына табан тәртиптә бирелгән
* Казачка (уң ҡушылдыҡ)
* 16 км: Хуторка (уң ҡушылдыҡ)
* 24 км: Солянка (уң ҡушылдыҡ)
* 38 км: Западная (һул)
* Ерекле (уң)
* 42 км: Адамовка (һул)
* 45 км: Моховая (һул)
* Липки (уң)

# Ҡыуай (Ырымбур өлкәһе)
## Атамаһының килеп сығышы

XIX быуаттағы сығанаҡта йылғаның атамаһы «Ҡыуайыр» тиелгән, был йылғаның ысын атамаһылыр. Башҡортса «ҡыу» — «ҡороған; кипкән», «айыр» — «ҡушылдыҡ,тармаҡ», йәки «ҡоро ҡушылдыҡ».
Ҡыуайыр йылғаһы буйындағы Мерәҫ ауылы элек Ҡыуайыр тип аталған. Был ауылда Сәғит Мерәҫев, Кәрим Иҙелғужин тыуған. Кинйә Арыҫланов улы Һеләүһен 1773—1775 йылғы ихтилалдан һуң бында төпләнгән.
«Башҡорт иленең сигендә»
Эй, Ҡыуайыр, Ҡыуайыр.
Ҡыуайырға бер дан булып
Ҡалһын ошо ҡобайыр.(Р.Бикбаев. Ҡыуайырға-ҡобайыр)

# Ҡыуай (Ырымбур өлкәһе)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры буйынса йылға Түбәнге Волга бассейн округына, Сорочинск гидроузелынан Емшанка (Быҙаулыҡ районы) ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем тиклем Һамар һыу хужалығы участкаһына ҡарай. Йылға бассейны — Куйбышев һыуһаҡлағысынан алып Каспийға тиклем Волга йылғаһы бассейны..
Дәүләт һыу реестрында объекттың коды— 11010000912112100006222.
# Хальмер-Яха (Байдарата-Яха ҡушылдығы)

Хальмер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Хальмер-Яха (Байдарата-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036385
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303638
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Керазинг-Юган

Керазинг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хув-Логи-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Керазинг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022607
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302260
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хашелдой-Ахк

Хашелдой-Ахк — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шаро-Аргун йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Хашелдой-Ахк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Грозный ҡалаһынан Аргун йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001212108200006013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200601
* Бассейн коды — 07.02.00.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әтлек

?Әтлек :
Үҫемлек йәй айҙарында :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Эвдикоты |
| Суб-класс: | Астериды |
| Тәртип: | Астроцветные |
| Ғаилә: | Колокольчиковые |
| Ырыу: | Бубенчик |
| Төр: | Бубенчик лилиелистный |
Латинса исеме :
Adenophora liliifolia (L.) A.DC. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр |
Әтлек (рус. бубенчик лилиелистный, лат. Adenophora liliifóliaлатинса) — ашарға яраҡлы үҫемлектәрҙең береһе. Бына ошо үҫемлек йыш ҡына ҡотҡарған да инде асҡа үлеүҙән. Шул уҡ ваҡытта дауа ла булған. Ҡәҙимге «ҡыңғырау сәскә» тип йыйып йөрөгән үҫемлек булараҡ беләләр. Урыҫса «бубенчик лилиелистный» тип атала икән.
Әтлек — күк ҡыңғырау сәскәле үлән, уның һары төҫтәге йыуан тамыры ашарға яраҡлы. Уның тамырын йыуып, мейестә киптергәндәр ҙә ҡул тирмәнендә тартып он яһағандар. Шунан күмәс бешергәндәр. Сейләй ашап булмай.
Әтлек тамырында вирустарҙы үлтерә торған матдәләр тапҡандар. Шәреҡ табиблығында уның үпкә ауырыуын дауалау өсөн ҡулланылыуы билдәле. Төрлө үңәҙҙәргә, бактерияларға ҡаршы файҙаланыла, ашҡаҙан яраһын, йәрәхәтте йүнәлтә, иммунитетты нығыта, кальций, тимер, фосфорҙы үҙләштерергә ярҙам итә.
Хәҙерге көндә медицинала әтлек препараттарын һыуыҡ тейгәнде, йүткереүҙе, коклюшты, эс ауырыуҙарын, быуманы, гипертонияны, нервы ауырыуҙарын дауалау өсөн ҡулланалар.
# Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы

Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы — Башҡортостан Республикаһының маҡтаулы исеме, дәүләт наградаһы. 1954 йылдың 27 ноябрендә «Башҡорт АССР-ның халыҡ рәссамы» исемендә рәсми индерелгән. 1990 йылдың 13 октябренән «Башҡорт ССР-ның халыҡ рәссамы» исеменә үҙгәртелгән. Хәҙерге исеме 1992 йылдың 9 сентябрендә бирелгән, 1996 йылдың 18 апрелендәге «Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградалары тураһында»ғы N УП-228 указ нигеҙендә ҡабаттан рәсми раҫланған..
Башҡорт Википедияһында мотлаҡ булырға тейеш мәҡәлә!
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.

# Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы
## Халыҡ рәссамдары

А
* Арыҫланов Рифхәт Мөхәмәт улы
Б
* Басиров Зилфәт Рәүеф улы
Ғ
* Ғаянов Зөфәр Ғаян улы
З
* Зәйнетдинов Рәшит Сәй­фетдин улы
И
* Имашева Ғәлиә Шакир ҡыҙы
К
* Калитов Георгий Ғәйниәхмәт улы
* Кащеев Фёдор Александрович
* Килмәмәтов Рәмил Исмәғил улы
* Краснов Сергей Борисович
М
* Меос Владислав Эдуардович
С
* Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы
У
* Урядов Иван Иванович
Ш
* Штабель Альфред Артурович
# Лаванти (кантон)

Лаванти (франц. Laventie) — Францияның ғәмәлдән сығарылған кантоны, Нор-Па-де-Кале төбәге, Па-де-Кале департаменты. Бетюн округы составына ингән була .
Кантон составына ингән коммуналар (Милли статистика институты биргән халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, 2008 йыл):
* Лаванти (4 790 кеше)
* Лестрем (4 147 кеше)
* Лоржи (1 603 кеше)
* Нев-Шапель (1 391 кеше)
* Сайи-сюр-ла-Лис (4 066 кеше)
* Флербе (2 684 кеше)

# Лаванти (кантон)
## Иҡтисад

Халыҡ мәшғүллеге структураһы:
* ауыл хужалығы — 3,1 %
* сәнәғәт — 48,8%
* төҙөлөш — 6,9 %
* сауҙа, транспорт һәм халыҡты хеҙмәтләндереү өлкәһендә — 26,4 %
* дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр — 14,8 %

# Лаванти (кантон)
## Сәйәсәт

2012 йылдағы президент һайлауҙарында Николя Саркози өсөн 1-се турҙа кантон халҡының 32,7 % , ә Франсуа Олланд өсөн 22,0 % һәм 21,5 % янында Марин Ле Пен өсөн 21,5 % тауыш бирә , 2 турҙа еңеүсе Саркози өсөн кантон халҡының 59,7 % тауыш бирә. Милли йыйылышҡа һайлауҙар буйынса 2012 йылда Па-де-Кале департаментының 9-сы департаменты һайлау округы буйынса уларҙың 37,2 проценты Халыҡ хәрәкәте Союзы ағзаһы Андре Флажоле өсөн тауыш бирә.
2008 йылда кантон һайлауҙары (2 тур) :
| Кандидат | Партия | % тауыш |
| Роже Дуэ | Халыҡ хәрәкәте союзы | 46,44 |
| Жан-Филипп Боонаэр | Уң партия | 32,56 |
| Моника Дамбрюн | Социалистик партия | 21,00 |
# Ердва

Ердва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Леман йылғаһының һул ярына тамағынан 1,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Ердва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000153
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100015
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вежаю (Коин ҡушылдығы)

Вежаю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коин йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вежаю (Коин ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021500
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002150
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Паневежис (футбол клубы)

«Паневежис» (лит. Futbolo klubas Panevėžys) — Литваның футбол клубы. Паневежис ҡалаһында урынлашҡан. 2015 йылда барлыҡҡа килгән.

# Паневежис (футбол клубы)
## Ҡаҙаныштары

* Литва Чемпионы (1): 2023
* Литва вице-чемпионы (0):
* Литва чемпионатының бронза призеры (1): 2022
* Литва кубогы эйәһе (1): 2020.
* Литва кубогы финалсыһы (0):

# Паневежис (футбол клубы)
## Сығыштар статистикаһы (2015—2024)

| Миҙгел | Кимәл | Лига | Урын |
| 2015 | 2. | I лига | 8. |
| 2016 | 2. | I лига | 5. |
| 2017 | 2. | I лига | 10. |
| 2018 | 2. | I лига | 1. |
| 2019 | 1. | А лига | 5. |
| 2020 | 1. | А лига | 5. |
| 2021 | 1. | А лига | 4. |
| 2022 | 1. | А лига | 3. |
| 2023 | 1. | А лига | 1. |
| 2024 | 1. | А лига | . |

# Паневежис (футбол клубы)
## Ағымдағы составы

2019 йылдың 14 сентябренә ҡарата <...>

# Паневежис (футбол клубы)
## Билдәле уйынсылар

* Мантас Савенас
* Александр Еркин
# Бөйөк Ватан һуғышы осоронда әсирлеккә эләккән юғары совет офицерҙары исемлеге

Исемлеккә 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында хәрби ғәмәлдәр барышында әсирлеккә эләккән юғары командирҙар һәм начальниктар политсоставы вәкилдәре, уларҙың званиелары, әсирлеккә эләгеү сәбәптәре һәм артабанғы яҙмыштары индерелгән.

# Бөйөк Ватан һуғышы осоронда әсирлеккә эләккән юғары совет офицерҙары исемлеге
## Статистика

2017 йылдың 24 авгусына ҡарата әлеге исемлектә 79 кеше бар:
* яҙмышы асыҡланмаған — 3 кеше;
* әсирлектән ҡасҡан — 6 кеше;
* әсирлектә һәләк булған — 26 кеше;
* хоҡуҡтарында тергеҙелгән — 22 кеше;
* ҡулға алынған һәм хөкөм итегән — 22 кеше (5 — «власовсылар» эше буйынса аҫып үлтерелгән, 13 кеше — Ставканың 1941 йылдың 16 авгусындағы 270-се бойороғона ярашлы атып үлтерелгән, 2 — төрмәлә вафат булған, 2 — төрмәнән һуң хоҡуҡтарында тергеҙелгәндәр).
Хәрби званиелар буйынса бүленеше:
* Генерал-лейтенант — 4
* Артиллерия генерал-лейтенанты — 1
* Инженер ғәскәрҙәре генерал-лейтенанты — 1
* Генерал-майор — 54
* Авиация генерал-майоры — 2
* Артиллерия генерал-майоры — 3
* Яр буйы хеҙмәте генерал-майоры — 1
* Интендант хеҙмәте генерал-майоры — 2
* Генерал-майор танк ғәскәрҙәре — 5
* Техник ғәскәрҙәре генерал-майоыр — 2
* Корпус комиссары — 1
* Дивизия комиссары — 2
* Комдив — 1
Йылдар буйынса бүленеше:
* 1941 йыл — 62 кеше
* 1942 йыл — 12 кеше
* 1943 йыл — 4 кеше
* 1944 йыл — 1 кеше
# Асыввож

Асыввож — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының һул ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Асыввож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001471
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100147
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1