yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гальперн Самарий Александрович

Самарий Александрович Гальперн (4 май 1904 йыл, Белосток — 15 февраль 1977 йыл, Мәскәү) — совет математигы, физика-математика фәндәре докторы (1961), профессор (1962).

# Гальперн Самарий Александрович
## Биографияһы

Инженер Шабтай Гешелевич Гальперн һәм Сара-Лея Симоновна Соловей ғаиләһендә тыуған. 1905 йылда уларҙың ғаиләһе Мәскәүгә күсеп килә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эвакуацияланған йылдарҙан башҡа, Самарий Гальперндың ғүмеренең ҡалған өлөшө шунда үтә. Октябрь революцияһынан һуң хеҙмәт мәктәбе итеп үҙгәртелгән 8-се Мәскәү гимназияһында уҡый башлай. Математиканы Мәскәү университетын тамамлаған Б. M. Астафьевта өйрәнә, ул уҡыусының математикаға һәләтен аса.
1920 йылда Мәскәү университетының физика-математика факультетының математика бүлегенә уҡырға инә. 1924 йылда Мәскәү университетын тамамлай һәм Мәскәү дәүләт университетының кесе ғилми хеҙмәткәре вазифаһына ҡабул ителә. Шул уҡ ваҡытта математика бүлегенең беренсе курс студенттарын математик анализдан уҡыта башлай. Бер йылдан Мәскәү дәүләт университетының аспирантураһына уҡырға инә, унда уның ғилми етәксеһе И. И. Привалов була.
1929 йылда аспирантураны тамамлағандан һуң, Гальперн Ломоносов ауыл хужалығы машиналары төҙөү институтында уҡыта башлай, унда 1931 йылдан 1932 йылға тиклем юғары математика кафедраһын етәкләй. 1932 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына күсә, башта доцент, ә 1962 йылдан — профессор. 1937 йылдан дифференциаль тигеҙләмәләр кафедраһында. Фән кандидаты (1937). Фән докторы (1961).
С. А. Гальперн — дифференциаль тигеҙләмәләр (ябай һәм өлөшләтә сығарылмалы) теорияһы белгесе.
Уның уҡыусылары араһында билдәле математиктар күп, шул иҫәптән, В.&nbsp;А.&nbsp;Кондратьев, Б. Р. Вайнберг, Ю. С. Сидоров, В. Е. Кондратов, А. А. Локшин, В. М. Леонтович.һәм башҡалар.
# Воронгаз

Воронгаз — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 307 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Воронгаз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029862
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002986
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сыгдер-Яха

Сыгдер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мудуй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.

# Сыгдер-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300073462
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307346
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гавличкув-Брод

Гавличкув-Брод (чех Havlíčkův Brod), 1945 йыл тиклем Немец брод (чех Německý Brod), Дойчброд (нем. Deutschbrod) — Чехия ҡалаһы, Высочина Чехия крайындағы Сазава йылғаһы буйында, Богема-Моравия ҡалҡыулығы өҫтөндә урынлашҡан.
Гавлискув-Брод ҡалаһында 24,3 мең кеше йәшәй. (2003 йылдың мәғлүмәттәре буйынса). Ҡаланың майҙаны 64,9 квадрат километр тәшкил итә.
Машиналар эшләү, аҙыҡ-түлек сәнәғәте һәм туҡымалар сәнәғәте бар.

# Гавличкув-Брод
## Тарих

Гавлискув-Брод ҡалаһы беренсе тапҡыр телгә XII быуатта бындағы Сезава йылғаһы буйында көмөш ятҡылығы табылыу һөҙөмтәһендә алынған. асыуҙан үҫеш ала. 1257 йылдан алып ҡала хоҡуғына эйә. Ҡала халҡы XIII — ХХ быуат башында немецтар булған һәм 1310 йылдан алып Немец Брод ҡалаһы булараҡ билдәле.
Гуситтар һуғышы ваҡытында ҡала халҡы Сигизмунд яҡлы булған, шунлыҡтан 22 ғинуарҙа, 1422 йылда, ҡала Ян Жижка тарафынан емерелә (яңынан төҙөлә 1429 йылда).
XVI—XVII быуаттарҙа Гавлискув-Брод ҡалаһы — мәҙәни үҙәк була; унда сәнәғәт (башлыса — туҡыу) XIX быуатта үҫеш ала. Шул уҡ ваҡытта ҡала ҙур тимер юл үҙәгенә әйләнә. Ҡаланың бөтә немец халҡы 1945 йылда ҡаланан сығарып ебәрелә. Шул уҡ йылда XIX быуат яҙыусыһы Карел Гавличек-Боровский хөрмәтенә ҡала хәҙерге исемен ала.
Ҡалала — ғилми-тикшеренеү институтының картуф үҫтереү селекцияһы институты бар.

# Гавличкув-Брод
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Брилла, Нидерланд — 1985.
* Бриксен, Италия — 1992.
* Спишска-Нова-Вес, Словакия — 1995.

# Гавличкув-Брод
## Ҡала менән бәйле кешеләр

* Стамиц Ян Вацлав Антонин — чех композиторы (1717—1757), Немец Брод ҡалаһында тыуған.
* Клофач Вацлав Ярослав (1868—1942) — чех сәйәси эшмәкәре, Гавличкув-Бродта тыуған.
* Курц Вилем-кинйә (чех Vilém Kurz; 23 декабрҙә 1872 Немец Бродта — 25 май, 1945, Прага) — пианист һәм музыка педагогы. .
* Вашичек Йозеф — хоккейсы, Ярославлдең «Локомотив» һәм Чехия йыйылма командаһы уйынсыһы (12.09.1980—07.09.2011), Гавличкув Брод ҡалаһында тыуған.
* Радек Мартинек — хоккей буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы, Нью-Йорк Айлендерс командаһы уйынсыһы.
# АҠШ-ты нигеҙләүсе бөйөк шәхестәр

АҠШ-тың ата нигеҙләүселәре (ингл. Founding Fathers) — АҠШ-тың азатлығын яулау өсөн күп эшләгән сәйәсмәндәр төркөмө, АҠШ нигеҙләүселәре.
# Ҡур (мәғәнәләр)

Ҡур һүҙе түбәндәге мәғәнәләрҙә ҡулланыла:
* Ҡур - Эсемлек (ҡымыҙ, бал) әсеткеһе
* Ҡур (күсмә мәғнәлә) - Мал-мөлкәт башланғысы аҡса ҡуры, мал ҡуры.
* Ҡур - Ниндәйҙер ваҡиғанан ҡалған эҙемтә - Ҡыйшыҡ уҡ атҡан менән тура китмәҫ, күңелдән яман һүҙҙең ҡуры китмәҫ
* Ҡур - Балыҡ аулай торған оҙон тотҡалы ҙур сүмес, ау. Ғәҙәттә яҙғыһын болғансыҡ һыуҙа балыҡ тотор өсөн ҡулланыла
* Ҡур (иҫкесә)- һалым, яһаҡ.
* Ҡур (иҫкесә) - ҡуҙ. Ҡартайған көнөндә ҡарт бабаңдың ҡурҙай ҡыҙыл күҙен сығарҙың ("Иҙеүкәй менән Мораҙым")
# Перекоп (күнекмә корабы)

«Перекоп» хәрби күнекмә карабы — 1 рангалы карап.
Карап 887-се проект буйынса («Смольный») төҙөлгән. Һыуға Польшаның Щецин суднолар верфендә 1976 йылдың 11 декабрендә СССР Хәрби диңгеҙ флоты көнөндә төшөрөлгән. Хәҙерге радиотехника һәм навигация ҡорамалдары менән ҡоралландырылған. Шулай уҡ хәрби ҡоралдары ла бар. Карапта уҡыу өсөн хәрби кластар, уҡыу аудиториялары, астрономик палуба, алты ишкәкле ял (кәмә), караптың тормошо өсөн кәрәшкә әҙерләү отсегы бар.
2015 йылдың 14 сентябренә ҡарата торошо буйынса, Болгарияның Варна портында төҙөкләндереү эшендә тора.
# Нюрапи-Я

Нюрапи-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 539 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Нюрапи-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024918
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302491
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кефферхаузен

Кефферхаузен (нем. Kefferhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 778 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,39 км². Диңгеҙ кимәленән 375 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37351 һәм автомобиль коды — EIC.
# Түбәнге Новгород йәмиғ мәсете

1915
Түбәнге Новгород йәмиғ мәсете — Түбәнге Новгород мосолмандарының төп ғибәҙәтханаһы. 1915 йылда Ҡазан яры урамында урынлашҡан. Мәсет ҡаланың татар мәхәлләһенә ҡарай һәм 5000 кеше һыйҙыра.
# Яңы замок (Баден-Баден)

Яңы һарай (нем.Neues Schloss Baden-Baden). Немец ҡалаһы Баден-Баденда Флорентия тауында XV быуаттың аҙағынан XVII быуатҡа тиклем маркграф Бадендың һәм 1535 йылдан — Баден-Баден маркграфтарының резиденцияһы була. Хәҙерге заман ҡоролмаһы урта быуат замогының нигеҙендә төҙөлгән һәм күп тапҡыр үҙгәртеп ҡоролған һәм киңәйтелгән. 2003 йылдан дәүләт яҡлауы аҫтында булған ҡоролма Күвейт инвесторҙары милеге булып тора, һәм хәҙерге ваҡытта биш йондоҙло ҡунаҡхана ихтыяждарында яраҡлаша

# Яңы замок (Баден-Баден)
## Тарихи очерктары

Замок 1370 йылдар тирәһендә Баҙар майҙаны өҫтөндә тауҙа ҡала хоҡуҡтарын күптән түгел алған Баденда төҙөлгән. Фундаменты булып элекке төҙөлөштөң нигеҙе ҡулланылған.
1479 йылда Кристоф I теләге буйынса замок яңынан үҙгәртеп ҡорола һәм резиденция статусын ала, был ролендә ул Баден йортоноң нәҫелдән күсеп килгән Хоэнбаденды алмаштыра, ул шул ваҡыттан «Иҫке һарай» тип атала башлай.
1529 йылдан Яңы замокта шулай уҡ маркграфтарҙың архивы урынлаша.
XVIII быуаттағы исланд мираҫы өсөн һуғышта ҡала менән замоктың емерелеүе менән бәйле, Людвиг Вильгельм резиденцияны Раштаттҡа күсерә, унда һарай барокко стилендә төҙөлә
XIX быуатта Яңы замок Баден хакимдарына — шул мәлгә бөйөк герцогтарға — йәйге резиденцияһы сифатында хеҙмәт итә. 1843—1847 йылдарҙа Карлсруэнан архитектор Фридрих Теодор Фишер (1803—1867) етәкселеге аҫтында яңынан тергеҙелә; бынан тыш тарихилыҡ (неоренессанс) стилендә йыһазландырылған ҡайһы бер күркәм биналар төҙөлә.
1918 йылда монархияһын ҡолатҡандан һуң замок элекке Баден йорто милегендә ҡала, һәм тиҙҙән унда башҡа резиденцияларҙан һәм Церинген музейынан күп һанлы сәнғәт предметтары күсерелә.
Икенсе донъя һуғышы тамамланыу менән баден мәғариф һәм мәҙәниәт министрлығы тарафынан 1946 йылда замокта Бертольд Баденский ярҙамында Бадендың Тарих музейы асыла (нем.Badisches Historisches Museum). 1960 йылда бында яңы Церинген музейы ойошторола, ул 1981 йылға тиклем эшләй.
1995 йылда финанс ҡатмарлыҡтары кисергән Баден йорто үҙенең ҙур өлөшөн һәм замоктың эске йыһаздарын Сотбис аукционында һата.
2003 йылда Яңы замок үҙе һатыла. Яңы замокты ҡунаҡхана бизнесы менән шөғөллән кувейт «Әл -Хассави Төркөмө» (Al-Hassawi Group) ғаилә компанияһы һатып ала, ул замокты биш йондоҙло ҡунаҡхана ихтыяждарына реставрациялауҙы һәм өлөшләтә үҙгәртеп ҡороуҙы планлаштыра

# Яңы замок (Баден-Баден)
## Хәҙерге заманда ҡулланылышы

2010 йылда төҙөлөш эштәренә рөхсәт бирелә, һәм план буйынса, ҡунаҡхана 2013 йылдың беренсе яртыһында уҡ асылырға тейеш була. Шул уҡ ваҡытта финанслау һәм проектлау ҡатмарлыҡтары менән бәйле ҡунаҡхана комплексын асыу 2018 йылға күсерелә.
# Михайловка ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Михайловка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Михайловка ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы билдәләнелә.
# Үрге Ужа

Үрге Ужа — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нөгөш йылғаһының уң ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Үрге Ужа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100017873
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101787
- Бассейн коды — 10.01.02.003
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фартуков Иван Иванович

Фартуков Иван Иванович (28 июль 1948 йыл) — рәссам, йәмәғәтсе. 1987—1989 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Рәссамдар союзы идараһы рәйесе. 1983 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2017) һәм атҡаҙанған рәссамы (2002).

# Фартуков Иван Иванович
## Биографияһы

Иван Иванович Фартуков 1948 йылдың 28 июлендә Белорус ССР-ының Скориничи ауылында тыуған.
1969 йылдан Өфөлә йәшәй һәм эшләй. 1977 йылда Тагил педагогия институтын (хәҙерге Түбәнге Тагил дәүләт социаль-педагогия академияһы) тамамлай.
Фартуков Иван Иванович акварель техникаһында рәссам булып, скульптура, монументаль сәнғәт, графика өлкәһендә, пейзаж, портрет, натюрморт жанрында эшләй; күп фигуралы тормошҡа бәйле һынлы сәнғәт композицияларына һәм Инжил темаһына картиналарға өҫтөнлөк бирә («Владыко Андрей», «В светлый день Воскресения», «Крестный ход на Урале»).
Фартуков Иван Иванович 2004 йылдан алып Халыҡ-ара графика Академияһы ағзаһы (Санкт-Петербург ҡалаһы).
Рәссамдың эштәре Өфөлә М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, Татарстан Республикаһы һынлы сәнғәт музейында (Ҡаҙан), Красноярск, Сыуаш художество музейҙарында, «Урал» галереяһында (Өфө), Новосибирск, Магнитогорск художество галереялары коллекцияларында, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана.

# Фартуков Иван Иванович
## Күргәҙмәләре

Иван Иванович Фартуков — 1972 йылдан республика сәнғәт күргәҙмәләрендә, 1994 йылдан алып халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.
Шәхси күргәҙмәләре Өфөлә (1984, 1996, 1998, 2008), Гамбургта (1995, 1997; Германия), Күмертауҙа, Салауатта (1996), Нефтекамала (1997) үтә.

# Фартуков Иван Иванович
## Төп эштәре

«Карский диңгеҙенә табан», 1984; «Век уходящий», 1998; «Тәүбә итеү», 1992—1996; «Фатиха алыу», 1993; «Баҫҡынсылыҡ», 2008; «Рамаҙан айында изге эштәр», диптих, 1997; «Йома. Пятница», 1998; архиепископ Софроний портреты (1999), рәссам С. А. Лебедев портреты (2006), «Флорида» портреты, 2002.

# Фартуков Иван Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2002).
* «Белые Интерночи» икенсе бойондороҡһоҙ халыҡ-ара графика Биеннале дипломы
* А. М. Петухов исемедәге премия (2004; Санкт-Петербург).
# Харбей-Ты-Вис

Харбей-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сейда йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Харбей-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006658
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Арка-Парны-Яха

Арка-Парны-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арка-Пойлово-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Арка-Парны-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305419
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кремний

Кре́мний — Менделеевтың периодик таблицаһында 14-се элемент. Атом һаны — 14, сағыштырмаса атом массаһы — 28,086.
# Кесе Балыҡлы

Кесе Балыҡлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/743/94 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Кесе Балыҡлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200512111100018229
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101822
* Бассейн коды — 10.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ярославль йәмиғ мәсете

1914
Ярославль йәмиғ мәсете — Ярославль мосолмандары ғибәҙәтханаһы. Ярославль ҡалаһында Еңеү урамында урынлашҡан. Мәсеттә намаҙҙар, йома намаҙы, тәрәүих уҡытыла.
# Вольфмансхаузен

Вольфмансхаузен (нем. ) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан .
# Кальмиус

Кальмиус, Калмөгөҙ йәки Мөгөҙ һыу (укр. Кальміус) — Украиналағы йылға. Донецк өлкәһенең аша көньяҡҡа табан аға. Азов диңгеҙене ҡоя. Оҙонлоғо — 209 километр. Бассейн майҙаны — 5070 км².
# Кушма

Кушма — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 6,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кушма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә Силәбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501012111200003775
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200377
* Бассейн коды — 14.01.05.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иткла

Иткла — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Благовещенское күле Порозовица йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Иткла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000510
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хангилдин Васиҡ Хәйҙәр улы

Хангилдин Васиҡ Хәйҙәр улы (12 май 1907 йыл — 15 июнь 1998 йыл) — Башҡортостандың селекция фәненә нигеҙ һалыусы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының почетлы академигы (1992), ауыл хужалығы фәндәре докторы (1974), профессор (1961), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1963), РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1957). Ленин (1971), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957, 1966) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1982) ордендары кавалеры.

# Хангилдин Васиҡ Хәйҙәр улы
## Биографияһы

Васиҡ Хәйҙәр улы Хангилдин 1907 йылдың 12 майында Бүздәк улусының Иҫке Һынны ауылында тыуған.
1931 йылда Һарытау ауыл хужалығы институтын тамамлай һәм артабан Шишмә селекция станцияһында лаборатория мөдире (1939—1949), бүлек мөдире (1949—1960) булып эшләй.
1961 йылдан — Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты директоры, бер үк ваҡытта БАССР ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары; Башҡортостан ер эшкәртеү һәм игенселек культуралары ғилми-тикшеренеү институтының Шишмә селекция үҙәгендә лаборатория мөдире булып эшләй (1971—1993).

# Хангилдин Васиҡ Хәйҙәр улы
## Хеҙмәттәре

Хангилдин ғилми эштәренең йүнәлеше: селекция һәм орлоҡ сығарыу. Уның тарафынан ҙур урожайлы Шишмә 171 майлы мәк сорты; тиҙ өлгөрөүсән Шишмә 1, Шишмә 7, Шишмә 8 сортлы кукурузды орлоҡҡа үҫтереү һәм силос өсөн — Шишмә 3, Шишмә 24, Шишмә 26 гибрид сорты, 20-нән ашыу борсаҡ сорты, улар араһында иртә өлгөрөүсән Шишмә, Шишмә 210, Шишмә 229, Шишмә 242 эшкәртелеп табыла.
1970—1993 йылдарҙа Хангилдин етәкселегендә юғары аҡһымлы,ҡойолмай торған орлоҡло борсаҡтың (Дола, Шихан, Шишмә 75, Шишмә 80 , Шишмә 95) сорттарын селекция юлы менән үҫтереп алалар. Мал аҙығына тәғәйенләнгән йәшел массаны һәм орлоҡтоң урожайын күп бирә торған өс сорт — Мелкосемянный 2, Мелкосемянный 3 һәм Ирэндек борсағы булдырыла.

# Хангилдин Васиҡ Хәйҙәр улы
## Хеҙмәттәре
### Ғилми баҫмалары

* Республикала кукуруз үҫтереү. Өфө, 1954.
* Кукуруз. Өфө, 1958.
* Борсаҡты интенсив технология буйынса үҫтереү. Өфө, 1991.

# Хангилдин Васиҡ Хәйҙәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (1971),
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1957, 1966),
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены(1982),
* СССР миҙалдары;
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1957),
* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1963).

# Хангилдин Васиҡ Хәйҙәр улы
## Хәтер

* Ғалимдың 100 йыллыҡ юбилейына ул эшләгән институт бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
* Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты сығарған йығылмай торған «Хангилдин иҫтәлегенә» борсаҡ сорты 2010 йылда Госреестрға индерелгән.
# Кисец

Кисец — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сангилька йылғаһының һул ярына тамағынан 223 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Кисец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034763
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203476
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Көнһылыу

Көнһылыу — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Көнһылыу
## Этимологияһы

Көнһылыу боронғо төрки тамырлы ҡатын-ҡыҙ исеме. Көн (ҡояш) + һылыу һүҙҙәрен ҡушып яһалған. Ҡояштай матур тигән мәғәнәлә.

# Көнһылыу
## Билдәле шәхестәр

Ҡотлобаева Көнһылыу Зәки ҡыҙы (13 март 1956 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны. Юғары категориялы биология уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2004) һәм мәғариф алдынғыһы (1998), «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты гранты конкурсы еңеүсеһе (2011). 2015 йылдан Башҡорт Википедияһының әүҙем мөхәррире, 2016 йылдан Бөрйән вики-клубы етәксеһе.
Хатмуллина Көнһылыу Ғүмәр ҡыҙы (26 февраль 1985 йыл) — ғалим, химия фәндәре кандидаты, Рәсәй фәндәр академияһының Химия-физика проблемалары институтында ғилми хеҙмәткәр.
Әйүпова Көнһылыу Рамаҙан ҡыҙы (24 октябрь 1958 йыл — 30 сентябрь) — Силәбе ҡалаһындағы Ш. Бабич исемендәге башҡорт һәм татар китапханаһы мөдире, Силәбе өлкәһе Башҡорт Ҡоролтайы ағзаһы, Силәбе ҡалаһы Башҡорт Ҡоролтайы ағзаһы, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары хәрәкәте рәйесе.