yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғарипов

Ғарипов — башҡорт фамилияһы. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Ғарипова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғарипов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғарипов Рәми Йәғәфәр улы (1932—1977) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992).
* Ғарипов Талмас Мәғсүм улы (1928 т.) — тел белгесе, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының академигы.
* Ғарипов Әхмәтшәриф Хәләф улы - Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры, 1949—1984 йылдарҙа Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының экскаватор машинисы.
* Ғарипов Миңсадиҡ Ғариф улы (1946—1998) — Рәсәй рәссамы, график, иллюстратор.
* Ғарипова Таңсулпан Хизбулла ҡыҙы (1947 т.) — прозаик, драматург.
# Ғәскәров

Ғәскәров — башҡорт ир-ат фамилияһы.
Ғәскәрова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғәскәров
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғәскәров Айрат Рафиҡ улы (1963) — иҡтисадсы, банкир,
* Ғәскәров Фәйзи Әҙһәм улы (1912—1984) — башҡорт бейеүсеһе, хореограф һәм балетмейстер.
# Личинка

Личи́нка — ҡайһы бер хайуандарҙың йәшәү циклының бер фазаһы. Хайуандарҙың — күпселек умыртҡаһыҙ һәм ер-һыу хайуандарының, ҡайһы бер балыҡтарҙың — үҙ аллы йәшәй алған эмбриональ стадиянан һуңғы беренсе үҫеш фазаһы.
Күпселек диңгеҙ һәм сөсө һыуҙа йәшәүсе умыртҡаһыҙҙар (мәҫәлән, балдаҡлы селәүсендәр, моллюскылар, энәтирелеләр), тулы әүерелешле бөжәктәр, ҡайһы бер умыртҡалылар (балыҡтар һәм амфибиялар) личинка фазаһы аша үҫәләр. Күпселек личинкаларҙың үҙалла исемдәре бар. Элегерәк үҫешкән организм личинкаһына оҡшамаған өсөн личинканы айарым организм тип һанағандар, шуға күпселек личинкаларҙың үҙ исеме бар.
Мәҫәлән:
* Сүмесбаш — ер-һыу хайуандары личинкаһы
* Ҡарышлауыҡ — күбәләк личинкаһы.
* Зоеа — ҡыҫала личинкаһы
# U.S. News & World Report Best Global University Ranking

U. S. News & World Report Global University Ranking ― университеттарҙың йыл һайын US News & World Report журналы баҫтырған глобаль рейтингы.
2014 йылдың 28 октябрендә Америка университеттарының рейтингтарын 1983 йылда уҡ баҫтыра башлаған US News журналы беренсе тапҡыр глобаль рейтинг сығара, унда 49 илдең 500 университеты баһалана. Донъяның иң яҡшы университеттары рейтингының был беренсе өлөшө алдан береһен дә иҫкәртмәйенсә баҫыла. Һуңынан News US асыҡлыҡ индерә: ул йылдың рейтингы донъя буйынса университеттарҙы баһалау өлкәһенә инеп ҡарау өсөн һынау ғына була. 2016 йылда, рейтингтарҙы алдан иғлан иткәндән һуң, баҫма үҙенең йыллыҡ даими программаһы сиктәрендә университеттарҙың глоаль рейтингын баҫтырыуҙы формалләштерә. Рейтингтың методология асыҡлығы уның ун төрлө күрһәткескә нигеҙләнеүен күрһәтә, улар академик өлгәште һәм университеттарҙың репутацияһын баһалай. Шул ваҡыттан алып рейтинг ҡабаттан ҡарала һәм ул 81 илдән 1 500 учреждениеға тиклем киңәйтелә, биш төбәк һәм 28 предмет рейтингын үҙ эсенә ала. 13 күрһәткес ҡулланған US News глобаль рейтингы, нигеҙҙә, Clarivate мәғлүмәттәренә нигеҙләнә. Ул методологияһы буйынса Америка уҡыу йорттары рейтингынан айырылып тора: сит ил университеттары тикшеренеү репутацияһы, академик баҫмалар һәм йыш мөрәжәғәт ителгән һәм өҙөмтәләре ҡулланылған мәҡәләләр һаны кеүек факторҙарҙы файҙаланып баһалана.
2014 йылда Inside Higher Ed, US News «донъя университтары рейтингының өс төп рейтингы»: Times Higher Education World University Rankings , Academic Ranking of World Universities һәмQS World University Rankings өҫтөнлөк иткән колледждар һәм университеттарҙың халыҡ-ара рейтингы өлкәһенә инә, тип билдәләй. News US-тың баш стратегы Морс Роберт: «беҙ академик рейтинг төҙөү өлкәһендә яҡшы билдәле, шуға күрә беҙ быға тиклем эшләп килгән рейтингтарҙың тәбиғи дауамын ғына эшләйбеҙ», — тип белдерә. Морс, News US ― «глобаль рейтингтар киңлегенә ингән беренсе америка нәшриәте», сөнки Higher Education Times һәм QS — Британия проекты, ә Academic Universities of World Ranking ― Ҡытайҙыҡы.

# U.S. News & World Report Best Global University Ranking
## Илдәр буйынса субрейтинг

U.S. News Best Global Universities дөйөм рейтинг эсендә айырым рейтингтар рейтингтар ҙа булдыра ала, мәҫәлән, илдәр буйынса рейтинг. Был йомғаҡлау рейтингына биш вуздан да кәм булмаған уҡыу йорто ингән илдәр өсөн мөмкин.

# U.S. News & World Report Best Global University Ranking
## Рейтингта Рәсәй вуздары

Best Global Universities Rankings 2021 йыл рейтингында Рәсәйҙән 24 вуз ҡатнаша, әммә уларҙың 19-ы ғына дәғүәселек һәләтенә эйә, сөнки 5 юғары уҡыу йорто рангһыҙ ҡатнаша. Юғары позицияны М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты (285-се урын) биләй, уның артынна МТФИ (385-се урын), МИФИ (402-се урын) һәм башҡалар килә.
# Сарбулатов Минсаяф Сөйөш улы

Сарбулатов Минсаяф Сөйөш улы (1786—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Сарбулатов Минсаяф Сөйөш улы
## Биографияһы

Минсаяф (Әбделманнаф, Әбделмәних) Сөйөш улы Сарбулатов Ырымбур губернаһы Бүләр улусы (хәҙерге Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районы) Оло Имән ауылында йәшәгән. Обер-офицер, 14-се класлы поход старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.
1834 йылда шәхси дворянлыҡ хоҡуғын алған.

# Сарбулатов Минсаяф Сөйөш улы
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры

# Сарбулатов Минсаяф Сөйөш улы
## Ғаиләһе

Ике ҡатынан улдары: Әбделвәли, Шаһимарҙан, Шаһиәхмәт, Сәхибгәрәй.
# Ғирфанов Камил Вәли улы

Ғирфанов Камил Вәли улы (18 сентябрь 1926 йыл) — ғалим-педагог, журналист. 1967 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), доцент; Башҡорт дәүләт университетының почетлы профессоры (2006). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре һәм мәғариф отличнигы.

# Ғирфанов Камил Вәли улы
## Биографияһы

Ғирфанов Камил Вәли улы 1926 йылдың 18 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны (хәҙерге Салауат районы) Таймый ауылында тыуа. Билдәле ғалим һәм дәүләт эшмәкәре Вәкил Ғирфановтың ҡустыһы, яҙыусы Агиш Ғирфановтың яҡын ғына туғаны. 1941 йылға тиклем тыуған ауылында тулы булмаған урта мәктәптә уҡый һәм уны тик яҡшы билдәләренә генә тамамлай. Артабан Мәсәғүт педагогия училищеһында белем ала. Яҙмыш уны Урта Азияға алып сығып китә һәм ул Тажик СССР-ының Сталинабад дәүләт педагогия институтының тарих факультетында уҡый. 1958 йылда "Учительская газета"ның Башҡортостан буйынса үҙ хәбәрсеһе була. 1960 йылда — «Ҡыҙыл таң» гәзитенең махсус хәбәрсеһе, 1961 йылдан — Башҡортостан Журналистар союзы идараһы секретары. 1963 йылдан ҡабат педагогик эшмәкәрлеккә ҡайта. 1967 йылда Мәскәүҙә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм Башҡорт дәүләт университетына «педагогия фәндәре кандидаты» дәрәжәһендә ҡайта.

# Ғирфанов Камил Вәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
* Рәсәй халыҡ мәғарифы отличнигы
* «Эшендәге яҡшы уңыштары өсөн» билдәһе
* Рәсәйҙең почётлы юғары белем биреү хеҙмәткәре
# Бартевка

Бартевка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нытва (пруд Нытвинский) йылғаһының уң ярына тамағынан 1,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 2,8 км.

# Бартевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014301
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101430
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сохонто-Се

Сохонто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Сохонто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037962
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303796
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лабрадор диңгеҙе

Лабрадор диңгеҙе — Лабрадор ярымутрауы, Ньюфаундленд һәм Гренландия араһында урынлашҡан Атлантик океандың бер өлөшө. Майҙаны — 840 мең км², тәрәнлеге — 4316 м. Координаталары: 60°00′ с. ш. 55°00′ з. д..
Лабрадор диңгеҙе яҡынса 40 миллион йыл элек барлыҡҡа килгән.
# Зыбкыланъель

Зыбкыланъёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Зыбкыланъель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006876
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дауытов Нияз Ҡурамша улы

Дауытов Нияз Ҡурамша улы (23 сентябрь 1913, Ҡаҙан — 16 апрель 1986, Ҡаҙан) — йырсы, режиссер, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1954). РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1957). Ғабдулла Туҡай исемендәге республика премияһы лауреаты (1958).

# Дауытов Нияз Ҡурамша улы
## Биографияһы

1913 йылда Ҡаҙан ҡалаһында тыуған.
1938 йылда Мәскәү консерваторияһы ҡарамағындағы Татар опера студияһын тамамлай.
1939—1943 йылдарҙа Мәскәү консерваторияһында шөғөлләнә.
1953 йылда Урал консерваторияһын тамамлай.
1943—1956, 1960—1964 йылдарҙа — Свердловск опера һәм балет театры солисы һәм режиссеры.
1965—1975 йылдарҙа Силәбе опера һәм балет театрының баш режиссеры.
1956—1960 йылдарҙа һәм 1975—1986 йылдарҙа —Татар опера һәм балет театры солисы һәм баш режиссеры..
1975—1986 йылдарҙа — Н. Ғ. Жиһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһыныңң опера әҙерлеге кафедраһы мөдире (1982 йылдан — профессоры).

# Дауытов Нияз Ҡурамша улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Нияз Дауытовтың тәүге ҙур роле — Чайковскийҙың «Евгений Онегин»ында Ленский. Артабан Гуноның «Ромео һәм Джульетта» операһында Ромео, Вердиҙың «Травиата»һында Альфред, һәм Гуноның шулай уҡ исемле операларында Дубровский һәм Фауст була. Һоҡланғыс тауышы һәм актёрлыҡ һәләте йырсыға Свердловск, Силәбе, Татарстандың опера сәхнәләрендә уңыш килтерә. Ә Свердловск кинематографистары төшөргән «Сильва» фильмы Нияз Дауытовты Бөтә Союз кимәлендә таныта..
1956—1960 йылдарҙа, һуңынан 1975—1986 йылдарҙа Нияз Дауытов Муса Йәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры солисы һәм баш режиссёры. Нияз Дауытов илдең төрлө ҡалаларында опералар ҡуя. Уның постановкалары араһында — донъя опера классикаһы әҫәрҙәре «Кармен», «Чио-Чио-сан», «Богема», «Пиковая дама», «Отелло», «Борис Годунов». Утыҙ йыл режиссер булып эшләгәндә ул 80-гә яҡын спектакль ҡуя. Татар композиторҙары Н. Йыһановтың «Алтынсәс», Х. Вәлиуллиндың «Самат», Р. Ғөбәйҙуллиндың «Джигангир», Б. Мөлөковтың «Кара за любви» һәм башҡа опералар уның ижадында айырым бит булып торалар.
Режиссер постановкаларының төрлөлөгө актёр репертуарынан бер ҙә ҡалышмай: ул ҡуйған операларҙың ҡайһы берҙәрендә Н. Дауытов үҙәк партияларҙы иҫ киткес башҡара. Дауытов үҙенең режиссерлыҡ эшендә тасуири мизансәхнә, сағыу тамаша һәм театраллекте ярата: романтик стилде, художестволы образлы символиканы үҙ итә. Ошо йылдар дауамында уның ижади тормошо Ҡазан консерваторияһы менән бәйле, унда ул доцент, ә 1982 йылдан — профессор, шул уҡ ваҡытта опера әҙерлеге кафедраһын етәкләй. Татарстандың күп кенә күренекле вокалсылары был кешене рәхмәт йөҙөнән иҫкә ала, уны үҙҙәренең уҡытыусыһы һәм остазы тип атай.
Нияз Дауытов 1986 йылда, театрҙың Мәскәүгә гастролдәре алдынан, ҡапыл вафат була.

# Дауытов Нияз Ҡурамша улы
## Кино

* Сильва (фильм, 1944)

# Дауытов Нияз Ҡурамша улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1983)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1954)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1957)
* Ғабдулла Туҡай исемендәге республика премияһы (1958)
# Хисмәтуллин Ғарифйән Рәхимйән улы

Хисмәтуллин Ғарифйән Рәхимйән улы (9 август 1932 йыл — 15 ноябрь 2004 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1948—1992 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районының «Первомайский» совхозы механизаторы, трактор бригадаһы бригадиры. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1971—1975). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (1972).

# Хисмәтуллин Ғарифйән Рәхимйән улы
## Биографияһы

Ғарифйән Рәхимйән улы Хисмәтуллин 1932 йылдың 9 авгусында Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Түбәнге Бәгәнәш ауылында тыуған.
Урта белемле. Хеҙмәт юлын 1945 йылда Стәрлетамаҡ районы Әлшәй совхозының Бәгәнәш бүлексәһендә башлай. 1949—1950 йылдарҙа Әлшәй совхозының механизаторҙар мәктәбендә, Стәрлетамаҡ районының 21-се һөнәрселек-техник училищеһында уҡый. 1950—1951 йылдарҙа Первомайский совхозында тракторсы булып эшләй. 1951—1954 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. 1954 йылдан алып — Первомайский иген совхозында тракторсы-машинист, комбайнсы.
1966 йылда комбайнсы Хисмәтуллин СК-4 комбайнында 228 майҙандың бөртөклөләрен урып-йыя һәм 12 эш көнөндә 4 626 центнер иген һуға. 1970 йылда 21 эш көнө эсендә, 279 гектар майҙандан урып-һуғып, 6709 центнер иген йыя.
Һигеҙенсе биш йыллыҡта (1966—1970) Ғ. Р. Хисмәтуллин 1451 гектар майҙанда үҫтерелгән 33203 центнер бөртөклөләрҙе йыйып ала, һәр бер гектарҙан уртаса 22,8 центнер иген сыға, ә совхоз буйынса уртаса уңыш 20,3 центнер тәшкил иткән була.
Иген йыйыуҙан тыш ваҡытта Ғ. Р. Хисмәтуллин ДТ-75 тракторында эшләй. Был сезон ваҡытында ул 1966 йылда 1412 гектар, 1967 йылда — 1 308, 1968 йылда — 1 492, 1969 йылда — 1450, 1970 йылда — 1 480 гектар ерҙе йомшартып һөрә.
Биш йыллыҡ эсендә ул 1 140 килограмм яғыулыҡты, техниканы ремонтлауға бүленгән аҡсаның 260 һумын экономлай.
Ауыл хужалығы продукттарын етештереү һәм дәүләткә һатыу планын үтәүҙә ҙур уңыштарға өлгәшкәне өсөн 1971 йылдың 8 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Ғ. Р. Хисмәтуллинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исемен бирә.
Хисмәтуллин Ғарифйән Рәхимйән улы 1982 йылда хаҡлы ялға киткәнсе Первомайский иген совхозының Бәгәнәш бүлексәһендә тракторсылар бригадаһында бригадир булып эшләй.
2004 йылдың 15 ноябрендә вафат була.

# Хисмәтуллин Ғарифйән Рәхимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены (1971)
# Көнсығыш марка

Көнсығыш марка (нем. Ostmark; лат. Marchia orientalis), шулай уҡ Бавария көнсығыш маркаһы исеме аҫтында билдәле) — IX—XII быуаттарҙа көньяҡ-көнсығыш Германияла булдырылған һәм Австрия герцоглығына тиклем ойошторолған тәүге осорҙағы феодаль дәүләт (марка). X быуат аҙағынан башлап был дәүләт өсөн Көнсығыш марка һәм Австрия маркграфлығы исемдәре тиң дәрәжәлә ҡуллана.

# Көнсығыш марка
## Тарих

Тәүге тапҡыр славян ерҙәре сиктәрендә буфер маркграфлығын булдырыу ниәте IX быуат башында башҡарыла. Карл Бөйөктөң аварҙар менән һуғыштарынан һуң франктарҙың сиктәре көнсығышҡа табан күсерелә. Дунай буйлап Вена урманына тиклем халыҡтарҙың бөйөк күсенеүенән һуң күбеһенсә славяндар көн күргән территория Бавария герцоглығы составына инә. Был ерҙәрҙә Бавариялы көнсығыш марка формалаша, төп маҡсаты уның немец колонизациялауы, христианлаштырыу һәм славян халыҡтары барымталарынан сиктәрҙе һаҡлау. Көнсығыш марканан көньяҡҡа шулай уҡ маркалар һәм кенәзлектәр — Штирия герцоглығы, Каринтия герцоглығы, Крайна һәм Истрия — булдырылалар, улар Германия һәм көньяҡ славяндар араһында буфер зонаһы булып хеҙмәт итәләр. 870 йылдарҙа Бавариялы һәм башҡа маркалар 896 йылда Изге Рим империяһы императоры булған Арнульф Каринтийский хакимлығы аҫтында берләштереләләр. 892 йылда Урта Дунай буйына империяға славяндарға ҡарағанда етди ҡурҡыныс тыуҙырған венгрҙар күсенә. 907 йылда Пресбург аҫтындағы алышта (хәҙер Братислава) немец ғәсҡәрҙәре венгрҙар армия тарафынан тар-мар ителәләр. Венгрҙар Энса тиклем территорияны баҫыа алалар һәм Бавария маркаһы ҡолатылыуына килтерә. Венгрҙар барымталары X быуаттың уртаһына тиклем дауам итәләр. Тик 955 йылда ғына Лех йылғаһындағы алышта Германия императоры Оттон I Бөйөк хәл иткес еңеү яулай һәм Австрия территорияһын азат итә.
Яҡынса 960 йылда Бавария составынан Көнсығыш марка ҡабаттан бүленеп сығарыла. Был ваҡытта уның территорияһы хәҙерге Түбәнге Австрия көнбайыш өлөшөн һәм Үрге Австрияның көнсығыш өлөшөн биләй. Германия сиктәрен Венгрия ерҙәре менән һөҙөмтәле оборонаһын ойоштороу маҡсатында кенәзлектәр булдырыла.
976 йылда Көнсығыш марка маркграфы 1246 йылға тиклем Австрияла идара иткән Бабенбергтар династияһына нигеҙ һалыусы Леопольд I була. Уның вариҫтары булған саҡта марка территорияһы көнсығыш йүнәлешендә Лейта йылғаһына тиклем венгрҙарҙан тартып алынған ерҙәр иҫәбенә киңәйә. 996 йылда беренсе мәртәбә марканың боронғо немец атамаһы иҫкә алына Ostarrîchi. Ошо һүҙҙән хәҙерге Австрия (нем. Österreich) исеме килеп сыҡҡан.
Көнсығыш маркаһы йәки Австрия макграфы 1156 йылға тиклем император Фридрих I Барбаросса дәүләткә герцоглыҡ статусын һәм Бавариянан иреклек бүләк иткәнгә тиклем Баварияның номиналь сюзеренитеты аҫтында ҡала. Ошо мәлдән Көнсығыш марка исеме Австрияға ҡарата башҡа ҡулланмай.
«Көнсығыш марка» йәки «Остмарк» терминдары Өсөнсө рейхта Австрияға ҡарата 1938 йылдағы аншлюстан һуң ҡуллана, һуңыраҡ Альпы һәм Дунай рейхсгауҙарына алмаштырыла.
# Ҡыҙыл борос

?Ҡыҙыл борос :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Эт ҡарағата сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Эт ҡарағаты һымактар |
| Ырыу: | Capsicum |
| Төр: | Ҡыҙыл борос |
Латинса исеме :
Capsicum annuum L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 30492 NCBI 4072 |
Ҡыҙыл борос (рус. Пе́рец овощно́й, пе́рец сла́дкий, пе́рец стручко́вый, па́прика, лат. Capsicum annuum) — эт ҡарағаты һымактар ғаиләһенән бер йыллыҡ үлән үҫемлек. Ауыл хужалығы күльтураһы булараҡ сәсеп үҫтерелә. Төрлө сорттары булыуы билдәле, мәҫәлән болгар боросо.
# Хершдорф

Хершдорф (нем. Herschdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 948 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,54 км². Диңгеҙ кимәленән 625 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
# Преображение Господня сиркәүе (Каяани)

1959
Преображение Господня сиркәүе (фин.Kajaanin kirkko Kristuksen kirkastumisen) — Финляндия православие сиркәүенең Оулу митрополияһы православие ғибәҙәтханаһы, Каяани ҡалаһында урынлашҡан.

# Преображение Господня сиркәүе (Каяани)
## Тарихы

Преображение Господня хөрмәтенә бағышланған ғибәҙәтхана Каяани ҡалаһында 1959 йылда архитектор Илмари Ахонен проекты буйынса төҙөлгән. Сиркәүҙең эске йыһазы византия ғибәҙәтханаһы йолалары стилендә башҡарылған, иҙәндән алып көмбәҙгә тикле диуарҙарын фрескалар биҙәй. Сиркәүҙе биҙәүҙә 17 йылдан ашыу, 1987 йылдан алып 2005 йылға тиклем Финляндияның билдәле икона яҙыусы рәссамы Петрос Сасаки һәм киприот Алкивиад Келолис эшләй. Был сиркәүҙе ҡайһы берҙә «Византия ынйыһы» тип тайҙар һәм Финляндияла иң матуры тип һанайҙар.
Ғибәҙәтхана мәхәлләһе Кайнуу провинцияһында берҙән-бер булып һанала һәм Оулу митрополияһының айырым мәхәллә-сиркәүен тәшкил итә. Сиркәүҙең епискобы, шул уҡ ваҡытта башлығы ла Юрки Пенттонен була.
2009 йылғы мәғлүмәттәр буйынса Каяаниның православие общинаһында 1850 ағза иҫәпләнгән. 2017 йылға ҡарата православие общинаһы 1576 кешегә тиклем кәмей. Был рус телле халыҡтың аҡрынлап Финляндияның көньяғына күсеүе менән бәйле.
# Ибәтуллин Урал Ғәли улы

Ибәтуллин Урал Ғәли улы (5 март 1948 йыл) — ғалим-химик-технолог. химия фәндәре докторы (1991), профессор (1991). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003).

# Ибәтуллин Урал Ғәли улы
## Биографияһы

Урал Ғәли улы Ибәтуллин 1948 йылдың 5 мартында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Малаяҙ ауылында тыуған.
Урта мәктәпте тамамлай һәм Өфө нефть институтына уҡырға инә. 1971 йылда, юғары һөнәри белем алғандан һуң, ошо уҡыу йортонда хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.
1978 йылдан — Башҡортостан нефть ятҡылыҡтарын разведкалау ғилим-тикшеренеү һәм проект институтында, 1980 йылдан — Өфө нефть институтында, 1981 йылдан Башҡорт дәүләт университетында эшләй.
1996 йылдан БР Йәшәү эшмәкәрлеге хәүефһеҙлеге фәнни-тикшеренеү институтының директор урынбаҫары,
2009 йылдан БДУ-ның Химия-технология факультетының декан урынбаҫары,
2011 йылдан Башҡортостан хеҙмәтте һаҡлау, экология һәм производство хәүефһеҙлеге тармаҡ-ара институтының проректоры.
350-нән артыҡ фәнни хеҙмәт авторы һәм 53 төрлө СССР, Рәсәй уйлап табыу танытмаһына һәм патентына эйә, 6 монография һәм әсбап авторы. Ғилми жеҙмәттәре химия өлкәһендә гетероциклик берләшмәләрҙе тикшереүгә, сәнәғәт экологияһы, экологик менежмент, тәбиғәттән файҙаланыу иҡтисадына һәм хеҙмәт иҡтисадына бағышланған.

# Ибәтуллин Урал Ғәли улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны — Ибәтуллина София Мөхәммәт ҡыҙы, техник фәндәр кандидаты. Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының информатика кафедраһы мөдире.

# Ибәтуллин Урал Ғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003)

# Ибәтуллин Урал Ғәли улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Обращение с отходами производства и потребления. Уфа, 2005 (соавт.);
* Экологическая безопасность региона: аспекты управления. Екатеринбург, 2008 (соавт.);
* Методы оценки и управления профессиональными рисками. Уфа, 2012 (соавт.).
# Хемштедт

Хемштедт (нем. Hemstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 294 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,76 км². Диңгеҙ кимәленән 46 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Унтервелленборн

Унтервелленборн (нем. Unterwellenborn) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 6371 кеше йәшәй. Майҙаны — 56,08 км². Диңгеҙ кимәленән 265 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 07333, 07334, 07336, 07387 һәм автомобиль коды — SLF.
# Ҡанбулат Юлдашев

Ҡанбулат Юлдашев — 1773—1775 йылдарҙағы Емельян Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы. Нуғай даруғаһы Тамъян улусы старшинаһы. Поход старшинаһы.
* Ҡанбулат Юлдашев ихтилалға 1773 йылдың ноябрендә Ырымбур ҡалаһы янында ҡушыла.
* Ҡаранай Моратов һәм Ҡасҡын Һамаров менән берлектә Өфө провинцияһына ебрелә.
* Ноябрь—декабрҙә Стәрлетамаҡ пристанен, Богоявленск заводын, Табын ҡәлғәһен һ. б. баҫып алыуҙа ҡатнаша.
* Ҡасҡвн Һамаров һәм Турай Ишәлин менән Өфөнө ҡамауға, һуңыраҡ Чесноковка баш күтәреүселәр үҙәгенә етәкселек итә.
* 1774 йылдың йәйендә А. Я. Якубович етәкселегендә хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы Өфө тирәһендәге һуғыштарҙа, Стәрлетамаҡ пристанен ҡамауҙа ҡатнаша.
* Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.