yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дуңғыҙ (Яйыҡ ҡушылдығы)

Донгуз — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1251 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.

# Дуңғыҙ (Яйыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200007191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200719
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Социалистик урам (Таганрог)

Социалистик урам — Таганрогтың тарихи үҙәк өлөшөн Бабушкин урамы районы менән тоташтырған урам.

# Социалистик урам (Таганрог)
## Географияһы

Социалистик урам Петр урамы һәм Желябов урамы араһында урынлашҡан. Оҙонлоғо 3 970 метр. Өйҙәргә номерҙар ҡуйыу Петр урамынан башлана.
90-сы һәм 92-се йорттар тирәһендә (1-се Күн тыҡрығы) Социалистик урамды Малая Черепаха йылғаһы киҫеп үтә.

# Социалистик урам (Таганрог)
## Тарихы

Социалистик урамдың элекке исемдәре — Камышанский урамы, һуңынан Броневский урамы, революционер В. А. Броневский (1858—1928) хөрмәтенә. 1952 йылда Социалистик урам тип үҙгәртелгән.

# Социалистик урам (Таганрог)
## Социалистик урамда урынлашҡандар

* Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял итеү паркы — Петр урамы һәм Оло Баҡса тыҡрығы араһындағы участка.
* Көнкүреш йорто — Социалистик урам, 2.
* Малая Большая йылғаһы — № 90 һәм № 92 йорттар районында Социалистик урамын күпер аҫтында киҫеп үтә.
* Таганрог металлургия заводы — Парк тыҡрығы һәм Желябов урамы араһындағы участка.
* «Аҙау буйы» ҡунаҡханаһы — Социалистик урам, 168.
* Большая Черепаха йылғаһы — Социалистик урамын «Аҙау буйы» ҡунаҡханаһы районында ер аҫты коллекторҙары аша киҫеп үтә.
# Циммерн (Тюрингия)

Циммерн (Тюрингия) (нем. Zimmern (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 192 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,91 км². Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7778 һәм автомобиль коды — SHK.
# Азов хәрби флотилияһы моряктарына һәйкәл

1975
Аҙау хәрби флотилияһы моряктарына һәйкәл — Ростов өлкәһенең Аҙау ҡалаһындағы һәйкәл. 1975 йылдың май айында йылға вокзалы янында ҡуйылған. Регион әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.

# Азов хәрби флотилияһы моряктарына һәйкәл
## Тарихы

Аҙау хәрби флотилияһы моряктарына һәйкәл Аҙау ҡалаһының тарихи Үҙәк районында диңгеҙ вокзалы янында ҡуйылған. Һәйкәл постаментҡа ҡуйылған торпедалы катерҙан ғибәрәт. Был монумент халыҡ депутаттары ҡала Советының башҡарма комитеты ҡарары буйынса ҡуйылған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Таганрог ҡалаһы 680 көн немец баҫҡынсылары ҡулында булды. 1941 йылдың октябренән алып 1942 йылдың июль айына тиклем Азов ҡалаһында Аҙау хәрби флотилияһының айырым Дон отряды урынлашҡан була. Отряд Дон тамағын һәм Таганрог ҡултығының яр буйын һаҡлай. Дон отряды составында 10-сы һанлы «Тыуған ил өсөн» бронепоезды, йылға тупсы кәмәләре, ҡарауылсы катерҙар дивизионы, 661-се яр буйы батареяһы, 40-сы айырым артиллерия дивизионы була. Айырым Дон отряды моряктары араһында Советтәр Союзы Геройы Цезарь Куников була. Аҙау хәрби флотилияһы хәрбиҙәре 1943 йылдың 30 авгусында Таганрог районында хәрби диңгеҙ десанты төшөрәләр. Моряктар, Дон дельтаһы ҡылымыҡтары буйлап оккупацияланған территориялар эргәһендә еңел караптарҙа хәрәкәт итеп, үҙҙәренең һуғыш хәрәкәттәре менән ҡаланы азат итеүгә ярҙам итәләр. Аҙау һәм Аҙау районын немецтәр оккупациялағандан һуң, Аҙау хәрби флотилияһын Ҡара диңгеҙ яр буйына Новороссийск ҡалаһы янына күсерәләр. Бында Станички районында (Мысхако мороно) «Кесе ер» плацдармы өсөн һуғыштар барған була.
Һуғыш йылдарында Аҙау хәрби флотилияһының 1500-кә яҡын морягы ордендар һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Улар араһында Советтар Союзы Геройҙары була. Һуғыштан һуң 3-сө Аҙау мәктәбенең ихатаһында Советтар Союзы Геройы Куников Цезарь Львовичтың бюсы ҡуйыла.
Аҙау хәрби флотилияһының айырым Дон отряды маряктары батырлығы хөрмәтенә монумент 1975 йылдың 7 майында асыла.

# Азов хәрби флотилияһы моряктарына һәйкәл
## Һүрәтләмә

Һәйкәл бейек бетон постаментҡа ҡуйылған ысын торпедалы катерҙан ғибәрәт. Бындай катерҙарҙа Аҙау хәрби флотилияһының Дон отряды моряктары һуғыша. Һәйкәлдең авторҙары — архитекторҙар А. Иванов һәм Г. Стульцев. Һәйкәлдең постаментында яҙыу яһалған: «Тымыҡ Дон яр буйына мәңгелек якорға һин Аҙау хәрби флотилияһының 1941—1942 йылдарҙағы дәһшәтле, ҡаты һуғыштары иҫтәлегенә ҡуйылғанһың».
# Ольховый Рог (Ростов өлкәһе)

Ольхо́вый Рог (элекке исеме Балоба́новка) — Ростов өлкәһе Миллерово районындағы ауыл. Ольхово-Рогское ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Ольховый Рог (Ростов өлкәһе)
## Географияһы
### Урамдар

| Вокзал урамы, Гагарин урамы, Дуҫлыҡ урамы, Йылға аръяғы урамы, Лозовая урамы, Болон урамы, Тыныслыҡ урамы, Йәштәр урамы, Яр буйы урамы, | Ерекле урамы, Күл яны урамы, Йылға урамы, Баҡса урамы, Ҡояш урамы, Ҡарағай урамы, Стадион урамы, Дала урамы, Титов урамы. |

# Ольховый Рог (Ростов өлкәһе)
## Тарих

XVII быуатта утар Балобановка тип аталған, уның күп өлөшөндә немецтар йәшәгән.Утар пан Балобановтыҡы булған. XVIII быуатта утар пан Виноградовтыҡы иҫәпләнгән.Әлеге көнгә тиклем Калитва йылғаһының икенсе ярында пан Виноградовтан ҡалған баҡсала груша, алма, сәтләүек үҫә. 1946 йылда немецтар Себергә күсерелгәс , утарҙы Ольховый Рог тип атайҙар.
1763 йылда старшина Максим Федотовтың ике утарында - Поганый Лес һәм Ольховый Рог утарында барлығы 129 ир-ат булған. 1822–1832 йылдарҙың иҫәпкә алыуы буйынса Ольховый Рог ауылында 102 крәҫтиән йорто һәм һыу тирмәне була.

# Ольховый Рог (Ростов өлкәһе)
## Иҫтәлекле урын

Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән[2]. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп.Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора.
Миллерово районы Сулин утары утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археология ҡомартҡылары бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарар һәм 25.06.2004 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған.
* Ҡурған "Глиняный". Ольховый Рог ауылынан 0,7 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған "Россоватый". Ольховый Рог ауылынан 3,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө "Ближний яр I" (2 ҡурған). Ольховый Рог ауылынан 2,3 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө "Ближний яр II" (2 ҡурған). Ольховый Рог ауылынан төньяҡ-көнсығыштараҡ 6,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө "Ольховый рог I" (5 ҡурған). Ольховый Рог ауылынан көнбайышта бер км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө "Ольховый рог II" (9 ҡурған). Ольховый Рог ауылынан көнбайыштараҡ 1,75 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө "Ольховый рог III" (2 ҡурған). Ольховый Рог ауылынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 2,0 км алыҫлыҡта тора.
# Толстой Александр Петрович (1863)

Граф Александр Петрович Толстой (25 март 1863 йыл — 1917 йылдан һуң) — урыҫ яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Өфө губернаһынан III саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһы, һайлауҙар буйынса Дәүләт Советы ағзаһы.

# Толстой Александр Петрович (1863)
## Биографияһы

Православие динле. Иң боронғо дворяндар нәҫеленән. Өфө губернаһының ер биләүсеһе — 4000 дисәтинә ергә хужа була.
Штабс-ротмистр граф Петр Николаевич Толстой һәм ағаһы Н. М. Языков исеме менән бәйле Языково имениеһы вариҫы Екатерина Александровна Языкованың улы. Кесе ҡустыһы Петр — земство эшмәкәре, Өфө губернаһынан I саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһы.
Сембер гимназияһын (1882) һәм Ҡазан университеты физика-математика факультетының тәбиғи бүлеген тамамлай (1887).
Университетын тамамлағас, Өфө губернаһында үҙенең имениеһында йәшәй. Ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. Участка мир судьяһы (1887—1896), Өфө өйәҙе (1887—?) губерна земствоһы гласныйы, почетлы мир судьяһы итеп һайлана. Губернала земство начальниктары институты индерелгәс, ошо вазифаға тәғәйенләнә, әммә вице-губернатор Богданович менән низағы арҡаһында отставкаға сыға һәм хужалығын алып барыуға, ер эшкәртеүгә иғтибар йүнәлтә. Губерна ер ҡоролошо комиссияһы ағзаһы булып тора.
1907 йылда Өфө губернаһынан Дәүләт Думаһына депутат итеп һайлана. Прогрессистар фракцияһына инә, фракциясекретары була. Аҙыҡ-түлек комиссияһы рәйесе урынбаҫары була, ауыл хужалығы комиссияһында — докладсы, шулай уҡ: күскенселәр, ауыл хужалығы, һунарсылыҡ, урындағы үҙидаралыҡ мәсьәләләре буйынса комитеттарҙа ағза була.
1912—1914 йылдарҙа прогрессистар партияһының үҙәк комитетына инә. 1912 йылдың 20 авгусында Өфө земствоһынан Дәүләт Советына ағза итеп һайлана. Һулдар төркөмөнә инә. 1915 йылда ҡайтанан һайлана.
Беренсе донъя һуғышы йылдарында Ауырыу һәм яралы яугирҙарға Бөтә Рәсәй ярҙам союзының Баш комитет уполномоченныйы була. 1917 йылдың авгусында Мәскәүҙә Дәүләт кәңәшмәһендә ҡатнаша.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Буйҙаҡ була.
# B (латин хәрефе)

B, b – латин хәрефе, латин әлифбаларының 2-се хәрефе. Грек бета хәрефенән килә., айырым осраҡтарҙа [p], [v] һәм башҡа өндәр өсөн ҡулланыла.

# B (латин хәрефе)
## Ҡулланыу

* Химияла B — бор символы.
* Медицинала B тигән ҡан төркөмө һәм витамин ғаиләһе бар.
* Физикала — магнит индукцияһы векторы.
* Математикала $B_{0},B_{1},B_{2}$ һ.б. — Бернулли һандары.
# Цехановецкий Болеслав Павлович

Цехановецкий Болеслав Павлович (1857 йыл — 1917 йыл) — ғәмәли статский советник, Иркутск вице-губернаторы, Пермь вице-губернаторы (1901—1904), Смоленск вице-губернаторы, Өфө губернаторы (1905 йылдың 27 июненән ноябрға тиклем).

# Цехановецкий Болеслав Павлович
## Биографияһы

Болеслав Павлович Цехановецкий сығышы менән Витебск губернаһы дворяндарынан. Император хоҡуҡ белеме училищеһы курсын тамамлағандан һуң, титуляр советник чинында юстиция министрлығы департаментына хеҙмәткә ебәрелә һәм 1878 йылдаң майында Хөкүмәт Сенатының өсөнсө департаментының беренсе бүлегенә йүнәлтелә. Киләһе йылда Финанстар министрлығына күсерелә һәм артабан министрлыҡатың юрисконсультына командировкалана. 1881 йылда Финанс министрлығының махсус йөкләмәләр чиновнигы булып тора. 1883 йылдың 7 майынан Полоцк дворяндарының өйәҙ етәксеһе һәм Полоцк өйәҙенең крәҫтиәндәр эше присутствиеһы буйынса рәйес, шулай уҡ Лепель округының почетлы мир судьяһы була. 1892 йылдың 13 авгусында Б. П. Цехановецкий Таврия губерна присутствиеһының мотлаҡ ағзаһы итеп тәғәйенләнә, 1897 йылдың 12 июленә тиклем ошо вазифала тора һәм артабан Юғары бойороҡҡа ярашлы Иркутск вице-губернаторы булып китә. Оҙайлы ваҡыт Иркутск губернаторы вазифаһын башҡара; 1898 йылдың декабрендә өс йылға Иркутск округ судының почетлы мир судьяһы итеп тәғәйенләнә; 1901 йылдың 1 ғинуарында статский советник чины бирелә.
1901 йылдың 21 сентябрендә Пермь вице-губернаторы итеп күсерелә. Ошо вазифаһын үтәгәндә бер нисә тапҡыр губернатор вазифаһын башҡара. 1902 йылдың 14 июлендә Ҡыҙыл Тәре ойошмаһының Пермь бүлексәһе ағзалары йыйылышында урындағы бүлексә рәйесе итеп һайлана.
1903 йылдың 27 ноябрендә дәүләт крәҫтиәндәрен ергә урынлаштырғаны өсөн отличие билдәһе йөрөтөү хоҡуғы ала; 1901 йылдың 1 ғинуарында 3-сө дәрәжә Изге Владимир ордены менән бүләкләнә.
1904 йылдың 20 ғинуарынан — Смоленск вице-губернаторы. Рәсәй буйынса хайуандарҙы яҡлау йәмғиәтенең Смоленск бүлексәһенең 1904 йылдың 4 апрелендәге дөйөм йыйылышында бүлек рәйесе итеп һайлана.
1904 йылдың 16 апреленән Лепель өйәҙенең мир судьяһы итеп ҡалдырыла. 1905 йылдың 27 июненән Өфө губернаһы губернаторы итеп тәғәйенләнә. 1905—1907 йылдарҙағы революция осоронда Өфө тимер юлы оҫтаханаларының баш күтәргән эшселәре алдында сығыш яһай, һуңыраҡ унда ғәскәр индерә. Тәфтиш аҫтында булмаған сәйәси тотҡондарҙы азат итә. Революция хәрәкәте эшмәкәрҙәре менән һөйләшеүҙәр алып бара, демонстрацияларҙа ҡатнаша.

# Цехановецкий Болеслав Павлович
## Хеҙмәттәре

* Ciechanowiecki. Episodes de la Crise Revolutionnaire Russe. 1921.
# Ивашка (Пьян ҡушылдығы)

Ивашка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының уң ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Ивашка (Пьян ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003996
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Янисъярви

Янисъярви (Оло Янисъярви) (фин. Jänisjärvi — һүҙмә-һүҙ «ҡуян күле») — Карелия Республикаһы Сортавал районындағы күл, Ладога күле бассейнына ҡарай

# Янисъярви
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Күл оҙонса формала, көньяҡтан төньяҡҡа һуҙылған. Утрауҙар һаны — 43 дөйөм майҙаны 1,5 км², күлдең уртаһында ятҡан өс утрауҙан тыш, башлыса ярҙарға яҡын урынлашҡан.
Ярҙары ҡалҡыу, ташлы, ылыҫлы урман менән ҡапланған. Йылғаға яҡынса 20 күл һәм шишмә ҡоя, шул иҫәптән Юуванйок, Вельяканйок, Саркайок, Соанйок, Леппяоя инештәре. Төп ҡушылдыҡ төньяҡтараҡ ятҡан Кесе Янисъярви күленән һай Луопауссалми боғаҙы аша башҡарыла. Көньяҡ өлөшөндә күлдән Янисйоки йылғаһы ағып сыға
Күл соҡоро ике уйпатлыҡтан тора, улар төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан һуҙылған һәм һыу аҫты һырты менән бүленгән. Көньяҡ соҡоро 57 метр тәрәнлектә, төньяҡ — 37 м. Күл төбө майҙанының яртыһынан ашыуын ләм зонаһы биләй.
Һыу үҫемлектәре ҡамыштан ғибәрәт, ул башлыса ҡултыҡтарҙа үҫә. Күлдә шамбы, алабалыҡ, алабуға, күл сабағы, суртан, сабаҡ, ҡыҙылгүҙ, шырт балыҡ, һыла тереклек итә.
Ноябрь уртаһында күл туңа, май урталарында әрселә.

# Янисъярви
## Сығышы

Күлдең метеорит төшөүҙән кратер урынында барлыҡҡа килеүе дөрөҫ иҫбатланған тип һанала
Хәҙерге ваҡытта күлде уратып алған рельефта бәрелеү эҙемтәләре бер нисек тә сағылыш тапмай, кртареҙың барлығы һәм уның бәрелеү тәбиғәте геофизик ысулдары менән (гравитация һәм магнит яланы аномалияһы), бәрелеү метаморфизмының билдәләре барлығы (емерелеү конустары һәм быяла иреү) һәм үҙенсәлекле импактлы барлыҡҡа килеүҙәр (тагамиттар һәм аллогенлы брекчиялар) буйынса теркәлә.
Янисъярви астроблемаһының йәшен тикшеренеүселәр 700 алып 770 миллион йылдарға тиклем баһалай.

# Янисъярви
## Янисъярви бассейны

Күлгә йылғалар ағып төшә:
Киекуанйок (бер күлдән һыу алған Валкеанлампи, Киекуанъярви, Кухиласлампи)
Янисйоки (Ала-Миэлунъярви, Вуотсиярви, Гнилое, Иля-Миэлунъярви, Корпиярви, Мутанен күлдәренән һыуҙарын ала).
* Улмосенйоки инеше (һыуын Койтонъярви, Сариярви, Саркаярви, Суйстамонъярви, Яймяярви күлдәренән ала).
* Киекуанйоки ингеше (һыуын Валкеанлампи, Киекуанъярви, Кухиласлампи күлдәренән ала).
* Лохьянпуро инеше.
* Соанйоки (һыуын Пертинъярви, Соанъярви күлдәренән ала).
* Леппяоя инеше
Шулай уҡ күлгә Вахваярви, Леппялампи, Руоколампи, Хияярви, Юлялампи күлдәре ҡоя
# Воронич

Воронич йәки Воронач — Рәсәйҙең Псков өлкәһендәге ауылы һәм ҡаласыҡ. Шулай уҡ революцияға тиклемге сығанаҡтарҙа Вороночь, Вороначь һәм Вороничь.
Район үҙәге булған Пушкинские Горы ҡасабаһынан 3 километр төньяҡ-көнбайышта, Сороть йылғаһы ярында урынлашҡан.
Ауыл "Пушкиногорье" ҡала биләмәһе составына инә.

# Воронич
## Тарих

Воронич XIV-XVIбыуаттарҙағы нығытмалы ҡаласыҡ булған, Псков яны биҫтәһе. Псковты көньяҡ-көнбайыш сиктәрен һаҡлаусы нығытма була. XV быуат башында унда дүрт йөҙҙән ашыу йорт иҫәпләнә. Унда шулай уҡ бер нисә сиркәү һәм монастырҙар була. XVI быуаттарҙа ҡаланың сәскә атҡан осоро була.
1581 йылда Ливония һуғышында Польша короле Стефан Батория ғәскәрҙәре тарафынан тулыһынса емерелә һәм һуңынан тергеҙелмәй. Вороничтың сиркәү һәм монастырь аҫабалығы ерҙәре XVII быуатта батша аҫабалығына күсә.
1610 йылда Воронич ҡәлғәһендә Александр Лисовский етәкселеге аҫтындағы польша-литва отрядтары тора, шунан улар Псков ерҙәренә сапҡындар яһай торған булған.
1719 йылда Воронич Опочкаға биҫтә сифатында тапшырыла.
Воронич ҡаласығында күршеһендәге Тригорскийҙың хужаларының зыяраты урынлашҡан, зыяраттың көнсығыш яғындағы Изге Георгий сиркәүенең миһрабы диуары буйында А. М. Вындомский, А. Н. Вульф ҡәберҙәре тора (уларҙың ҡәберенә дөйөм ҡәбер һәйкәле ҡуйылған — аҡ мәрмәр тәре тора). Ошонда уҡ П. А. Осипованың ире И. С. Осиповтың ҡәбере. Уның янында Тригорскийҙың хужабикәһе Прасковья Александровна Осипованың ҡәбере урынлашҡан.
Михайловскийға килгән саҡтарында Пушкин Александр Сергеевич Вороничта ла була. «Борис Годунов» трагедияһының башына Пушкин былай тип яҙған:
«Писано бысть Алексашкою Пушкиным, В лето 7333 На городище Ворониче».
2007 йылда Изге Георгий сиркәүе тергеҙелә. Сиркәү эргәһендә С. С. Гейченко һәм С. В. Ямщиков ерләнгән.
1936 йылдан алып Воронич ҡаласығы А. С. Пушкиндың «Михайловский» музей-ҡурсаулығы составына инә.
Ҡаласыҡ янында Псков өлкәһенең Воронич ауылы, шулай уҡ Тригорский — А. С. Пушкин дуҫтарының музей-усадьбаһы тора.

# Воронич
## Иҫкәрмә

* ↑ Численность населения населённых пунктов Псковской области по данным Всероссийской переписи населения 2010 года
* ↑ Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960
* 1 2 Вороночь // Военная энциклопедия : в 18 т. / под ред. В. Ф. Новицкого и др.. — СПб. : Товарищество И. Д. Сытина, 1911—1915.
* 1 2 Маляков Л. И. Достопримечательности Псковской области. — Л., Лениздат, 1977. — С. 198
# Киото университеты

Киото университеты (япон. 京都大学кё:то дайгаку$^?$) — Японияның иң мөһим милли университеттарының береһе. Киото ҡалаһында урынлашҡан. Элегерәк император университеттары рәтенә ингән. Токио университетынан һуң илдең икенсе иң боронғо университеттарының береһе Киото университетында яҡынса 22 мең студент уҡый.
3 кампусы бар, иң төп кампусы — Ёсида. Токио университеты менән бергә Японияның ике иң яҡшы университеттары тип иҫәпләнә.

# Киото университеты
## Тарихы

Университеттан алда 1869 йылда Осакала нигеҙләнгән Химия мәктәбе (япон. 舎密局сэймикёку$^?$) эшләгән. Һуңыраҡ 1886 йылда уның урынында Өсөнсө юғары мәктәп (япон. 第三髙等學校дайсан ко:то: гакко:$^?$) асылған, шул уҡ йылда был мәктәп хәҙерге университеттың төп кампусына күсерелгән.
1897 йылда Өсөнсө юғары мәктәп бинаһында император университеттары системаһының бер өлөшө булараҡ Киото император университеты асылған, фән һәм техника колледжына нигеҙ һалынған. 1899 йылда юридик һәм медицина колледждары, 1906 йылда — әҙәбиәт колледжы барлыҡҡа килгән.
2004 йылдан яңы законға ярашлы Киото университеты илдең милли университеттары системаһына индерелгән.
Уҡыу йортоның Геофизика департаменты һәм шулай уҡ тәбиғи афәтте иҫкәртеү буйынса тикшеренеү институты Ер тетрәүҙәрҙе күҙаллау буйынса милли комитетының вәкиле булып тора

# Киото университеты
## Президенттары

Университет тарихында 25 президент булған, шулай уҡ 5 кеше был вазифаһны биләмәйенсә уны ваҡытлыса башҡарған. Хәҙерге президент Хироси Мацумото вазифаһын 2008 йылдың 1 октябренән биләй.
* Кикути Дайроку (1908—1912)
* Косаку Хамада (1937—1938)
# Талдыҡорған

Талдыҡорған (ҡаҙ. Талдықорған — «Таллыҡ ҡурған»), рус. Талды-Курган, Талдыкорган) — Ҡаҙағстандаң көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан ҡала. Алматы өлкәһенең үҙәге.

# Талдыҡорған
## Билдәле шәхестәре

* Янина Ирина Юрьевна (27.11.1966—31.08.1999), Рәсәй Эске эштәр министрлығының контракт буйынса хеҙмәткәре, шәфҡәт туташы, сержант. Рәсәй Федерацияһы Геройы (1999, үлгәндән һуң).
# Кыпа-Пюльомтыль-Кы

Кыпа-Пюльомтыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пюльомтыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кыпа-Пюльомтыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067318
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306731
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡоломбәтов Вәлиулла Фәйзулла улы

Ҡоломбәтов Вәлиулла Фәйзулла улы (20 август 1881 йыл — 1964 йыл) — башҡорт импровизатор-шағиры, сәсән.

# Ҡоломбәтов Вәлиулла Фәйзулла улы
## Биографияһы

Вәлиулла Фәйзулла улы Ҡоломбәтов 1881 йылдың 20 авгусында Өфө губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙе Яҡтыкүл ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы) тыуған.
Ҡыйышҡы ауылындағы, «Рәсүлиә», «Ғәлиә» мәҙрәсәләрендә белем алған.
Яҡтыкүл ауылында мөғәллимлек иткән.
1920 йылдарҙа Башҡортостан АССР-ы Табын кантоны халыҡ мәғарифы бүлеге етәксеһе була.

# Ҡоломбәтов Вәлиулла Фәйзулла улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Вәлиулла Ҡоломбәтов «Иптәшкә», «Үткер балта», «Ялҡау Мотой менән тараҡандар» шиғырҙары, шулай уҡ йырҙар авторы. Сәсәндең әҫәрҙәре коллективлаштырыуға, Бөйөк Ватан һуғышына, әҙәп һәм социаль мөнәсәбәттәргә бағышланғана. Балалар өсөн әкиәттәр һәм Мәжит Ғафури тураһында иҫтәлектәр яҙа.
Вәлиулла Фәйзулла улы башҡорт фольклоры һәм этнографияһы буйынса материалдар йыя, шул иҫәптән Салауат Юлаев тураһында риүәйәттәр — «Салауаттың ҡатынына йыры», «Боғрахан (Карахан)», уның «Бүгәсәүгә ҡушылып, кушма ирбатырға булып…» ҡобайыры, Аҡмулла шиғырҙарын һәм башҡалар.
Сәсәндең ҡайһы бер әҫәрҙәре һәм ул яҙып алған риүәйәттәре «Башҡорт халыҡ ижады» йыйынтығына индерелде. Уның әҫәрҙәренең байтаҡ өлөшө юғалған. Вәлиулла Ҡоломбәтовтың ҡулъяҙмалары РФА Өфө фәнни үҙәгенең Фәнни архивында һаҡлана.
1964 йылда вафат булған, Ғафури районының Яҡтыкүл ауылында ерләнгән.
Тыуған ауылында барельеф ҡуйылған (2016).

# Ҡоломбәтов Вәлиулла Фәйзулла улы
## Баҫмалары

* Башҡорт халыҡ ижады. Әкиәттәр, риүәйәттәр, хәтирәләр, сәсәндәр ижады: совет осоро. 2-се китап. Өфө, 1982.
# Георгиев (Ейәнсура районы)

Георгиев (рус. Георгиевский) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы утар.
Почта индексы — 453396, ОКАТО коды — 80226843007.

# Георгиев (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 456 | |
| 1959 | 220 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 138 | |
| 1979 | 14 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 11 | |
| 2002 | 9 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 8 | |
| 2010 | 3 | |

# Георгиев (Ейәнсура районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 111 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡужанаҡ): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 26 км
# Ась-Ель

Ась-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ловля йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ась-Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012037
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001203
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0