yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Порфирий (Соколовский)

Епископ Порфирий (донъяла Соколовский Павел Иванович; 1811 Нижегород губернаһы Лукьяновск өйәҙе, Пелихановское ауылы — 3 (15) июнь 1865, Төмән)— рус православие сиркәүенең епископы, Томск һәм Семипалатинск епископы.

# Порфирий (Соколовский)
## Биографияһы

1811 йылда Новгород губернаһында дин әһеле ғаиләһендә тыуған.
Башта Новгород дини семинарияһында белем ала.
1832 йылда Мәскәү дини академияһына уҡырға инә.
1835 йылдың 14 сентябрендә монахлыҡҡа сәс ҡырҡтыра; 26 сентябрҙә иеродиакон; 1836 йылдың 8 июлендә — иеромонах дәрәжәһенә күтәрелә.
1836 йылдың 15 авгусында магистр дәрәжәһен алып, дини академия курсын тамамлағандан һуң Ырымбур дини семинарияһына инспектор итеп тәғәйенләнә.
1837 йылдан алып — Ырымбур дини консисторияһы ағзаһы.
1845 йылдың 22 майында архимандрит дәрәжәһенә күтәрелә.
1846 йылдың 10 октябренән алып — Сембер дини семинарияһының инспекторы.
1849 йылдың 16 апрелендә Тамбов дини семинарияһына инспектор итеп күсерелә.
1851 йылдың 13 июлендә Тубыл дини семинарияһы ректоры һәм Тубыл Знаменск монастыры башлығы (настоятеле) итеп билдәләнә.
1854 йылдың 4 майында Кострома дини семинарияһы ректоры һәм Богородица Игрицк монастырының башлығы итеп күсерелә.
1858 йылдың 21 ноябрендә Мәскәү епархияһы викарийының Дмитровский епископы дәрәжәһенә күтәрелә.
Епископ Порфирий тәжрибәле юрист һәм донъяуи властарының динлелекте ҡыйырһытыуҙарына ҡаршы көрәшеүсе булараҡ билдәле.
1859 йылдың 21 мартынан Өфө һәм Минзәлә епископы.
1860 йылдың 13 сентябрендә Томск һәм Енисей епископы итеп тәғәйенләнә. 1861 йылда 25 майынан, Енисей епархияһы ойошторолғандан һуң, Томск һәм Семипалатинск епископы тип атала башлай.
Миссионерлыҡ эшенә иғтибарҙы күп бүлә, бигерәк тә Алтайҙа. Ул Томскиҙа ҡатын-ҡыҙҙар монастырына нигеҙ һала.
Бер ваҡыт Изгеләрҙән изге (святейший) Синод тарафынан преосвященный Порфирийға йәшерен рәүештә Томск дини семинарияһында ревизия үткәрергә ҡушыла. Ул ҙур тырышлыҡ менән йөкмәтелгән эшкә тотона, тикшереү алып бара, яңы урындарға тәғәйенләнгән семинарияның ректорын һәм инспекторын оҙайлы ваҡытҡа тотҡарлай, улар преосвященный Порфирийҙың ғәмәлдәрен ғәҙелһеҙ тип ялыу яҙалар. Ошо һәм Синодҡа килгән башҡа ялыуҙар нигеҙендә епархияла ревизия үткәрелә, ревизиянан һуң 1864 йылдың 14 ноябрендә ул пенсияға ебәрелә.
1865 йылдың 3 июнендә инсульттан вафат була.
# Мырныяга

Мырныяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мырныяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056527
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005652
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Байназар (исем)

Байназар — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

# Байназар (исем)
## Этимологияһы

Байназар башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән — бай + назар (уй, иғтибар; ярҙам); иғтибарлы, ярҙамсыл бай (хужа), изге назар тигәнде аңлата

# Байназар (исем)
## Билдәле шәхестәр

Байназар (тархан) — Златоуст өйәҙе Мырҙалар волосы (хәҙерге Салауат районы Арҡауыл ауыл советы биләмәһе) тарханы, Айҙар Байыҡ сәсәндең атаһы.

# Байназар (исем)
## Фамилияла

Байназаров Ғәлиулла Хәйрулла улы (1919 — 20. 08. 1943), 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой.
Байназаров Булат Байназар улы (1902 йыл (башҡа сығанаҡтар буйынса 1923 йыл — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец (башҡа сығанаҡтар буйынса сержант).
Байназаров Баязит Рәмзи улы — 1980 йылдың 17 ғинуарында Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Яумбай ауылында тыуған. 1997 йылда Өфө сәнғәт училищеһының Сибай филиалына вокал сәнғәте класына уҡырға инә. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Камил Абдрахман улы Вәлиевта уҡый. Беренсе курсты тамамлағандан һуң, 1998 йылда Сибай дәүләт филармонияһына артист-вокалсы булып урынлаша. 2001 йылда училищены тамамлай. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2009г.)

# Байназар (исем)
## Ауылдар

Байназар (рус. Байназарово) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.
Байназар (рус. Байназарово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы бөткән ауыл.
# Падозерка

Падозерка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Березовка йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Падозерка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040956
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004095
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тыним

Тыним — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тавинский Сор куленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тыним
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301793
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Исмәғилев Абдулла Ғиниәт улы

Исмәғилев Абдулла Ғиниәт улы (10 март 1929 йыл — 21 декабрь 2010 йыл) — журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1966—1986 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзите мөхәррире. Башҡорт АССР-ының VII—XI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1966 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Тарих фәндәре кандидаты (1966). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1999). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971).

# Исмәғилев Абдулла Ғиниәт улы
## Биографияһы

Абдулла Ғиниәт улы Исмәғилев 1929 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Мәзит ауылында (хәҙерге Ейәнсура районына ҡарай) тыуған. Мәктәптән һуң 1947 йыл да БАССР-ҙың Абзан районы Мөхәмәтйән ауылының һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1952 йылда Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтын, 1957 йылда Орск педагогия институтын, 1965 йылда — Мәскәү ҡалаһындағы КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Йәмәғәт фәндәре Академияһын тамамлай. Академияла тарих фәндәре докторы Борис Михайлович Морозов етәкселегендә кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Абдулла Исмәғилев 1953 йылдан — Өмбәт урта мәктәбе директоры. 1955 йылдан — Абзан районында, һуңынан Ейәнсура районы партия комитетында бүлек мөдире, 1957 йылдан — Ейәнсура район партия комитеты секретары, 1966 йылдан алып 1986 йылға саҡлы — «Совет Башҡортостаны» (хәҙер «Башҡортостан») гәзитенең баш мөхәррире булып эшләй. Бер үк ваҡытта 1966 — 1969 йылдарҙа БАССР Журналистар союзы рәйесе вазифаһын башҡара.
Башҡорт АССР-ының 7-11 саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1999 — 2000 йылдарҙа — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет рәйесе урынбаҫары. 1990 — 1991 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында КПСС тарихы буйынса лекциялар уҡый.
2010 йылдың 21 декабрендә Өфөлә вафат була.

# Исмәғилев Абдулла Ғиниәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1999)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы.

# Исмәғилев Абдулла Ғиниәт улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Фәүзиә Зәкәрйә ҡыҙы Һарығолова, ҡыҙҙары Зөһрә һәм Гөлфара.
# Яҫы һөйәк

Яҫы һөйәк (лат. os planum, рус. Плоские кости) — майҙаны ҡалынлығынан күпкә ҙүрыраҡ булған кеше һөлдәһе һөйәктәре. Баш һөйәктәре, ҡалаҡ һөйәге, күкрәк һөйәктәре яҫы һөйәктәр рәтенә керә.
# Талатарбак

Талатарбак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ушпа йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Талатарбак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000915
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100091
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дунька клубы

Дунька клубы — Дондағы Ростовта көнкүреш хеҙмәте хеҙмәткәрҙәренең мәҙәниәт һарайы, Ростов зыялыйҙарының яратҡан ял итеү урындарының береһе.

# Дунька клубы
## Исеменең тарихы

Мәҙәниәт йорто директоры Людмила Лисицина фекеренсә, «Дунька клубы» исеме килеп сығыуҙың иғтибарға лайыҡ өс версияһы бар: 1945 йылдың сентябрендә, клуб асылғанда, тирә яҡта емереклектәр була. Ә мәҙәниәт йортонда ҡалала беренсе бейеү кисәләре ойошторола башлай. Ир-аттар аҙ була, нигеҙҙә уйынға ҡатын-кыҙҙар, ябай халыҡса әйткәндә «дунькалар» килә. Шулай ошо исем нығынып ҡала. Икенсе бер риүәйәт буйынса һуғышта ирен юғалтҡан һәм ҡайғынан бер аҙ аҡылы инәле-сығалы Дуня, туҡтауһыҙ клубҡа килеп ирен эҙләй, уның үлеменә ышанмай. Өсөнсө версия үткән быуаттың 20-се йылдарына ҡарай. Ул саҡта был бинаның ҡала почтаһының үҙәк бүлеге менән бәйләнеше була. Уның хеҙмәткәрҙәре бында кистәрен ял итәләр. Айседора Дунканды яратыусылар уның исемендәге клуб ойошторалар. Ҡулланылышта Дункан «Дунька» булып китә.
Ҡала халҡы араһында элекке ваҡыттарҙа «Дунька клубы» фәхешхана булған, уның исемен аҙаҡ мәҙәниәт Йорто тип үҙгәрткәндәр тигән фараз киң таралған булған. Танылған режиссёр Кирилл Серебренников та ошо фараз яҡлы.

# Дунька клубы
## Мәҙәниәт Һарайы тариы

1860-сы йылдарҙа Дунька клубы сауҙагәр Антимоновтың табыш йорто була. Икенсе ҡатта һәр ваҡыт уйын-көлкө үткәрелә.
ХХ быуатта Антимонов айырым йортонда түбәндәге ойошмалар урынлашты:
* 1937 йылға тиклем, — элемтә хеҙмәткәрҙәре Клубы;
* 1937 йылдан алып— авиация хеҙмәткәрҙәре Клубы;
* 1946 йылдан һуң — промыслалар кооперацияһы ҡала Советы мәҙәниәт Йорто;
* 1958 йылдан һуң — промыслалар кооперацияһы өлкә Советы мәҙәниәт Йорто;
* 1961 йылдан һуң — урындағы сәнәғәт мәҙәниәт Йорто;
* 1966 йылдан һуң — көнкүреш хеҙмәте хеҙмәткәрҙәренең мәҙәниәт Йорто;
* 1994 йылдан башлап— «Ростовэлектротранс» мәҙәниәт Йорто;
* 1998 йылдан һуң — Муниципаль унитар предприятие «Ҡала Ижад Йорто»;
* 2003 йылдан алып — «Ҡала Ижад Йорто» муниципаль учреждениеһы.
Мәҙәниәт һарайында Геннадий Тростянецкийҙың «Зәңгәр троллейбус» үҙешмәкәр театры эшләгән.
Заманында мәҙәниәт һарайында тауыш яҙҙырыу студияһы булған, унда 2003 йылдың май айында Николай Константинов «Буги-Холестерин» яңғыҙ башҡарылған йырҙар альбомы яҙҙырған.
# Лашма (Мокша ҡушылдығы)

Лашма — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының һул ярына тамағынан 420 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Лашма (Мокша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027537
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002753
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Святичка

Святичка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Галичское куленә (Вексы йылғаһы башы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Святичка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012427
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001242
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Медьма

Медьма — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызеп йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Медьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032912
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103291
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шошка

Шошка (Чаушка) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1662 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Шошка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200003952
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200395
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы

Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы (15 ғинуар 1937 йыл — 3 июнь 2008 йыл) — металлург. СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977). БАССР-ҙың атҡаҙанған металлургы (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1977) һәм III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары (1975) кавалеры

# Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы
## Биографияһы

Исмәғил Хәмит улы Әхтәмов 1937 йылдың 15 ғинуарында Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Бөрйән районы Мәндәғол ауылында тыуған.
1944 йылда Күгәрсен районының Юлдыбай ауылында беренсе класҡа уҡырға бара. 1952—1953 йылдарҙа Бөрйән районы Иҫке Собханғол урта мәктәбендә уҡый.
Эшләгән урындары: 1955 йылдан 1959 йылға тиклем — Мораҡ МТС-ы комбайнёры, 1962—1966 йылдарҙа — Күгәрсен районында СПТУ мастеры, 1966—2000 йылдарҙа — Белорет металлургия комбинатында волочильщик.

# Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Дәүләт премияһы (1977) — сәнәғәт ҡеүәтен срогынан алда үҙләштереүгә нигеҙләнеп, металлургия производствоһын һиҙелерлек күтәргән өсөн; яңы техника һәм технологияларҙы, инициативаны индереп, һәр эш урынында резервтарҙы тулы ҡулланыу һәм ярышып эшләүҙе үҫтергән өсөн.
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1977)
* III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены (1975).

# Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы
## Хәтер

СССР Дәүләт премияһы лауреаты Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы иҫтәлегенә ул уҡып киткән Иҫке Собханғол урта мәктәбе бинаһы фасадында мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
# Ҡарабалыҡ

Ҡарабалыҡ, Ҡара балыҡ (лат. Tinca tinca, рус. линь) — ҡылсыҡлы йылға балығы. Европаның йылға-күлдәрендә йыш осрай, Башҡортостанда ярайһы уҡ киң танылған, Уралдын көнсығышҡа һирәгерәк осрай. Йәшәү ареалы Йәнәсәй (Енисей), Байкал ға тиклем барып етә.
Ҡарабалыҡтың ҡалын кәүҙәһе тығыҙ ваҡ тәңкәләр менән ҡапланған. Арҡа өлөшө ҡара йәшел, ныҡ лайлалы һәм ике яҡ ҡабырғаһы алтынһыу сағылышлы ҡарағусҡыл төҫтә.
Ҡарабалыҡ йылғаларҙа, ағым күлдәрҙә һәм төбөнә ләм ултырған мәтеле, ҡуйы үлән ҡатыш ҡамыш үҫкән быуаларҙа тереклек итә. Ҡарабалыҡ аҙыҡты ләмдән соҡсоноп таба — ул ҡыҙыл ҡорт, ямғыр һәм тиреҫ селәүсендәрен, төрлө бөжәктәрҙең ҡарышлауыҡтарын ашай. Май айында, быуаларҙа һыу ҡайтҡас, ҡарабалыҡҡа ҡармаҡ һалыу башлана. Йәй урталарында ул әллә ни ҡапмай, әммә август айында сиртеүе яҡшыра төшә. Ул ҡыҫала итенә, себен ҡортона арыу ҡаба. Әммә балыҡты алдатыу өсөн иң яҡшыһы — селәүсен. Ҡарабалыҡты, емде үлән араһындағы һыуға һалып, ярҙан тоталар. Был төр балыҡ һыуға ауған ботаҡ-сатаҡлы ағастар аҫтында ял итергә ярата. Ҡамыш, үлән баҫҡан күлдәрҙә һәм быуаларҙа кәмәнән ҡармаҡларга була. Бының өсөн һыу үҫемлектәре баҫмаған иркен урынды һайлайҙар.
# Ширау

Ширау (нем. Schierau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 839 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,82 км². Диңгеҙ кимәленән 65 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6779 һәм автомобиль коды — ABI.
# Көньяҡ ауыл Советы (Бишбүләк районы)

Көньяҡ ауыл Советы — Бишбүләк районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлә. Почта индексы — 452059. ОКАТО коды — 80212847000. Объединён с сельским поселением Дим ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1985 йылда ойошторолған була.

# Көньяҡ ауыл Советы (Бишбүләк районы)
## Ауыл Советы составында

Набережный — административ үҙәк, Хомутовка, Боголюбовка ауылдары.

# Көньяҡ ауыл Советы (Бишбүләк районы)
## Тарихы

Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1985 йылдың 27 сентябрендәге 6-2/296-сы һанлы «Бишбүләк районы составында Көньяҡ ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Указы ҡарар итә:
Ауыл Советында 1993 йылда совет топонимдары ҡолаҡҡа ятышлы атамаларға алмаштырыла.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1993 йылдың 29 мартындағы 6-2/117-се һанлы «Бишбүләк районы Көньяҡ ауыл Советының ҡайһы бер тораҡ пункттарының исемдәрен алмаштырыу тураһындағы» Указы менән тораҡ пункттарының исемдәрен алмаштырыу буйынса эш урындағы хакимиәткә йөкмәтелә:
   1. Артабан Дим совхозының 4-се фермаһы ҡасабаһын Набережный ҡасабаһы, Дим совхозының 5-се фермаһы ҡасабаһын Хомутовка ҡасабаһы тип атарға.
2008 йылда Көньяҡ ауыл Советы яңы атамалар ҡушылған тораҡ пункттары менән киренән Дим ауыл Советына ҡайтарыла.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортосьан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законында, ст.1. п 10) түбәндәге юлдар бар:
   «Дим» атамаһын һаҡлап, Дим һәм Көньяҡ ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәкте Дим ауылында урынлаштырырға. Көньяҡ ауыл Советының Боголюбовка, Набережный, Хомутовка тораҡ пункттарын Дим ауыл Советы составына индерергә. Дим ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
2008 год түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: ("Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы (ред. 19.11.2008) ").
# Каян-Юган

Каян-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хат-Горт-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Каян-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300023222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302322
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пионерка (Волга ҡушылдығы)

Пионерка — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 593 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Пионерка (Волга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Волгоград һыуһаклағысынан Светлый Яр һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002312112100011974
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101197
* Бассейн коды — 11.01.00.023
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡолсоғаҙы

Ҡолсоғаҙы (рус. Кулсугады) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, биләмәләрендә аға.

# Ҡолсоғаҙы
## Географияһы

Ҡолсоғаҙы йылғаһы Белорет районының Ҡолсоғаҙыташ ҡаялары янынан аға һәм шул ҡаяларға исем дә биргән. Кесе Ҡыҙыл йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ҡолсоғаҙы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Верхнеурал һыуһаҡлағысынан Магнитогорск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000212112200001671
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200167
* Бассейн коды — 12.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡолсоғаҙы
## Этимологияһы

Ғаҙы һүҙе - боронғо башҡорт телендә йылға тигәнде аңлатҡан Тәүге өлөшө ҡолсо һүҙенән дә, ҡулса һүҙенән дә булыуы ихтимал. Аныҡ ҡына легендаһы юҡ.
Кемдеңдер ҡоло ҡоллоҡтан ҡасҡан,ҡасып барғанда шул йылға башланған ерҙә ҙур таштарҙы ҡалҡытып һыу сығарған тигән риүәйәт тә матбуғатта күренеп ҡалған. Йәнәһе, атама "ҡол сығарҙы" тигән һүҙҙәрҙән хасил булған..
Йәғни, халыҡ хәтере гидронимды башлыса ҡол һүҙе менән бәйләй.
Урыҫ телле сығанаҡтарҙа "Йоҡосо һылыуҡай - Спящая крсавица" тигәндән килеп сыҡҡан тигән версиялар ҙа бар, ихтимал, Йоҡосоғаҙы тигән вариантты күҙҙә тоталарҙыр

# Ҡолсоғаҙы
## Видео

Был видеоларҙа ҡаялар төшөрөлһә лә, йылға үҙәне лә күренеп ҡала. Ошондай матур ерҙәрҙә аға ул Ҡолсоғаҙы!
* YouTube сайтында Видео Кульсугадыташ (Синие скалы)
* YouTube сайтында Видео Кульсугадыташ или Синие скалы
# Кебеса-Ты-Вис

Кебеса-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сава-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кебеса-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087655
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008765
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0