yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Якшанга (Ветлуга ҡушылдығы)

Якшанга — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 662 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Якшанга (Ветлуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041431
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004143
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пятнадцатая

Пятнадцатая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тридцатая йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пятнадцатая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033834
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203383
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Еда (Черёмуха ҡушылдығы)

Еда — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черёмуха йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Еда (Черёмуха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001037
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ай-Карыпсан-Юган

Ай-Карыпсан-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Карыпсан-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ай-Карыпсан-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021569
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302156
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Абыҙгилдин Айрат Юнир улы

Абыҙгилдин Айрат Юнир улы (15 июнь 1962 йыл — 22 октябрь 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, инженер-технолог һәм уҡытыусы. Техник фәндәр докторы (1998).

# Абыҙгилдин Айрат Юнир улы
## Биографияһы

Айрат Юнир улы Абыҙгилдин 1962 йылдың 15 июнендә Ишембайҙа тыуа. Атаһы — Абыҙгилдин Юнир Миңлеғәле улы, техник фәндәр докторы һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
1984 йылда Айрат Юнир улы И.М.Губкин ис. Мәскәү нефтехимия һәм газ сәнәғәте институтын тамамлай.
Шул уҡ йылда ул Өфө нефть институтында уҡыта башлай. 2002 йылдан алып инженер графикаһы кафедраһы мөдире.
Айрат Юнир улының ғилми хеҙмәттәре нефть эшкәртеү технологияларын уйлап табыуға һәм углеводород сеймалын эшкәртеү юлдарының технологик схемаларын анализлауға бағышланған. Абыҙгилдин тарафынан газ конденсаттарын меркаптандарҙан таҙартыу ысулдары уйлап сығарылған, нефтехимия производстволарының төп технологик процестарының график моделдәре төҙөлгән.
1998 йылда Техник фәндәр докторы исемен яҡлай.
Айрат Абыҙгилдин 200‑ҙән ашыу ғилми хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы кеүек билдәле.
2016 йылдың 22 октябрендә Өфөлә вафат була.

# Абыҙгилдин Айрат Юнир улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Линейные изображения схем установки риформинга //Химия и технология топлив и масел. 1995. № 6
* Информационные технологии и современные методы обучения //Горный вестник. 1997. № 3.
# Зинина Клавдия Васильевна

Зинина Клавдия Васильевна (11 декабрь 1929 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Зинина Клавдия Васильевна
## Биографияһы

Клавдия Васильевна Зинина (ҡыҙ фамилияһы Болдырева) 1929 йылдың 11 декабрендә Пенза өлкәһе Никольское ауылында тыуған. Биш йәштән әсәһеҙ ҡалған.
Шигоны ауылында алтынсы синыфты тамамлай. Ун дүрт йәштән Куйбышев өлкәһенең (хәҙерге Һамар өлкәһе) Шигор районының «Пионер» совхозында эшләй башлай. Башта алмаш эшсе, һуңынан сусҡа ҡараусы буа. Механизация юҡлыҡтан, сускаларҙы һәм уларҙың бәрәстәрен ашатыу, таҙартыу ҡулдан башҡарыла. 1960-сы йылдан Клавдия Васильевна тулыһынса сусҡа һимертеү эшенә күсә. 1962 йылда ул эшләгән совхоз ҡул хеҙмәтен талап иткән эштәрҙе механизациялау процессына күскәс, сусҡа һимертеү аҙбары тулыһынса реконструкциялана. Клавдия ире менән шунда эшләй. Был хаҡта төбәк гәзите былай тип яҙа: «Улар, биш мең сусҡаны һимертеп, дәүләткә тапшырған иттең ауырлығы 4638 центнер булды. Был аҙмы, әллә күпме? Сағыштырыу өсөн башҡа һандарға мөрәжәғәт итәйек. Хужалыҡ үткән йылда 9,760 центнер, шул иҫәптән 6 мең центнер сусҡа ите тапшырҙы. Тапшырылған продукцияның яртыһы улар ҡулынан үтте.» 9 760 центнеров мяса, в том числе 6 тысяч центнеров свинины. Выходит, что половина сданной продукции прошла через их руки». 8-се биш йыллыҡта (1966-1970) Клавдия Васильевна 21 мең 546 сусҡа һимертә, дөйөм ауырлығы 21 мең 796 центнер тәшкил итә. СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге Указы менән Зинина Клавдия Васильевна Ленин ордены һәм «Ураҡ менән Сүкеш» алтын миҙалы менән наградлана, ауыл хужалығын үҫтереүҙә һәм малсылыҡ продукцияһын һатыуҙа биш йллыҡ планды тормошҡа ашырыуҙа ирешкән уңыштары өсөн ул «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була.
К. В. Зинина СССР Халыҡ Ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша, «Малсылыҡта РСФСР социалистик ярыш отличнигы» почётлы исеме бирелә.
«Пионер» совхозында утыҙ йыл эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас, Һамар өлкәһе Шигор районы Яңы Белоключье ауылында, артабан Шигон ауылында йәшәй. Герой ҡатын ауылдаштары араһында абруйлы кеше. Уны йыш ҡына йәштәр менән осрашыуға саҡыралар, осрашыуҙарҙа ул үҙенең хеҙмәт йыодары тураһында һөйләй.
Шигон районы вәкилдәре йыйылышында Зинина Клавдия Васильеваға «Шигон муниципаль районының почетлы гражданины» тигән исем бирергә ҡарар ителә.

# Зинина Клавдия Васильевна
## Библиография

* Трудовая слава Самары. Альманах. Выпуск 3. — Самара, 2014. — С. 33-34.
# Нәдим

Әхмәд Нәдим Әфәнде (1681—1730) — XVIII быуат Ғосман империяһының төрөк шағиры, солтан Әхмәт III һарай шағиры, Бөйөк Вәзир Нәүшәһәрле Дамат Ибраһим пашаға яҡын булған.
Әхмәд Нәдим шиғриәтен төрөк шәғриәтен фарсы шиғриәте йоғонтоһонан арындырып, төрки халыҡтары шиғриәтенә кире ҡайтарыу менән бәйләйҙәр. Төрөк шағирҙарынан тәүге булып, ул халыҡ араһында киң таралған йырҙар — шарҡылар рухында шиғырҙар яҙа башлай. Уның шиғырҙары стиле һәм үлсәме буйынса төрөк халыҡ йырҙары — түркүгә оҡшаш. 1681 йылда Истанбулда тыуған. Белемле кеше булған, үҙ заманының классик фәндәрен белгән. Вәзирҙең шәхси китапханаһын ҡараусы итеп тәғәйенләнгән.
# Ергонго-Яун

Ергонго-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кирилл-Выс-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Ергонго-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043126
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204312
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рәми Ғарипов музейы

Рәми Ғарипов музейы — Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Йәғәфәр улы Ғариповтың Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Арҡауыл ауылында урынлашҡан йорт-музейы (тулы атамаһы — Башҡортостан Республикаһы Салауат районы муниципаль районының «Р. Ғарипов музейы» мәҙәниәт һәм сәнғәт муниципаль учреждениеһы)

# Рәми Ғарипов музейы
## Тарихы һәм һүрәтләү

1988 йылда, үлгәндән һуң Рәми Ғариповҡа Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелә, ә 1989 йылда тыуған ауылы Арҡауылда, тыуған йорто урынында йорт-музейы асыла. Унда шағирҙың шәхси әйберҙәре, стена газеталары, портреттары һаҡлана.
Йорт эргәһендә бюсы ҡуйылған.
Рәми Ғарипов музейының төп маҡсаты — килем алыу түгел, ә киңерәк ҡатлам халыҡты уның тормош юлы, ижады менән яҡынданыраҡ таныштырыу.
# Хала-Горк

Хала-Горк — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Губден-озень йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Хала-Горк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001716
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300171
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Халлунген

Халлунген (нем. Hallungen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 228 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,93 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99826 һәм автомобиль коды — WAK.
# Үҫәргән кантоны

Үҫәргән кантоны (рус. Усерганский кантон) — Башҡортостан кантоны.
Административ үҙәге — Ейәнсура ауылы.

# Үҫәргән кантоны
## Тарихы

1917 йылдың декабрендә III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы «Башҡортостандың автономиялы идараһы тураһында» ҡарарын ҡабул итә, уға ярашлы Башҡортостан мөхтәриәте туғыҙ кантондан тора: Барын-Табын, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Иҫкен-Ҡатай, Ҡыпсаҡ, Ҡыуаҡан, Тамъян, Туҡ-Соран һәм Үҫәргән. 1919 йылдың башына ҡарата Башҡортостан мөхтәриәте 13 кантондан тора: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Дыуан, Ете ырыу, Көҙәй, Ҡошсо, Ҡыпсаҡ, Табын, Тамъян-Ҡатай, Туҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан.
1919 йылдың 20 мартындағы «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү»гә ярашлы республика территорияһы 13 кантондан тора, уның араһында Үҫәргән кантоны ла була.
Административ үҙәге — Ейәнсура ауылы.
Кантон составына Орск өйәҙенең Демократик, Ҡансыра, Ҡороюл, Ҡыуандыҡ, Поимка, Сәлих, Үҫәргән-Хәйбулла, 1‑се, 2-се, 3-сө, 4-се, 5-се, 6-сы Үҫәргән, Фёдоровка, Һамар һәм Чеботарёвка улустары инә.
1922 йылда 5 октябрҙә кантон бөтөрөлә, уның территорияһы Йылайыр кантоны составына инә.

# Үҫәргән кантоны
## Халҡы

1920 йылда — 99 071 кеше (1920).

# Үҫәргән кантоны
## География

Майҙаны — 9 838 км² (1922). Төньяҡта — Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантоны һәм Бөрйән-Түңгәүер кантоны, көньяҡта Орск өйәҙе менән сиктәш була.

# Үҫәргән кантоны
## Кантон башҡармаһы (ревкомы) рәйестәре

* Ҡыуатов Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы (1918)
* Ишмырҙин Сөләймән Ғәләүетдин улы (1920)
# Курба (Немда ҡушылдығы)

Курба — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Курба (Немда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037396
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103739
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Борий

| 107 | Борий |
| Bh(267) ||
| 5f¹⁴6d⁵7s² ||
Борий (лат. Bohrium, билдәләнгән символы . Bh, элек Уннилсептий, Unnilseptium, Uns, йәки эка-рений) — тотороҡһоҙ радиоактив элемент, атом номеры 107. Масса һаны 261 - 272 тиклем булған изотоптары билдәле. Иң тотороҡло изотобы — борий-267, ярым тарҡалыш осоро 17 с.

# Борий
## Символы

Борий элементының символы - Bh (Борий тип уҡыла).

# Борий
## Тарихы

107-се элементты синтезлау тураһында беренсе тапҡыр 1976 йылда Дубна Берләштерелгән ядро тикшеренеүҙәре институтында эшләгән Юрий Оганесян төркөмө хәбәр итә.
1981 йылда Ауыр иондар институтында (нем. Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI) эшләгән немец ғалимдары төркөмө Дармштадт ҡалаһында, ҡулланыу методикаһын камиллаштырып, шул уҡ реакция продукттарын ²⁰⁹Bi+⁵⁴Ц тикшерә, һәм уның нуклид параметрҙарын билдәләй.
Артабанғы тикшереүҙәр күрһәтеүенсә ²⁶¹107 изотобы оҙайлыраҡ ваҡыт торорға һәләтле, хәҙерге баһаһы буйынса 12 мс тәшкил итә, был 1976 йыл һөҙөмтәләренә ҡарағанда юғарыраҡ булып сыға.

# Борий
## Исеме

1992 йылдың сентябрендә Дармштадт һәм Дубна ғалимдары араһында 107-се элементты Дания физигы Нильс Бор хөрмәтенә "нильсборий" тип атарға килешелгән, ә тәүге осорҙа совет ғалимдары был исемде 105-се элемент өсөн планлаштырған булған (хәҙерге дубний ). 1993 йылда IUPAC 107-се элементты идентификациялауҙа немец төркөмөнөң өҫтөнлөгөн таный, ә 1994 йылда үҙ рекомендацияһында "борий" исемен тәҡдим итә, сөнки химик элементтарҙың исемдәре бер ҡасан да ғалимдың исеменән һәм фамилияһынан тормаған. Был тәҡдим 1997 йылда дания химиктары менән консультациянан һуң, тулыһынса килешелеп, раҫлана.
# Тәкә (Мәсетле районы)

Тәкә (рус. Такино) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Ростов ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 331 кеше. Почта индексы — 452561, ОКАТО коды — 80242845003.

# Тәкә (Мәсетле районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 28 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Теләш): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимск): 136 км

# Тәкә (Мәсетле районы)
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Тыныслыҡ (урамы) — рус. Мира ( улица )
* башҡ. Юбилей (урамы) — рус. Юбилейная ( улица )

# Тәкә (Мәсетле районы)
## Билдәле кешеләр
### Тәкә ауылы һуғыш ветерандары исемлеге

* Носратов Шархимулла
* Ғәлләмов Хисам
* Ғәлимов Ғәффәр Йәғәфәр улы
* Сафин Фәхрәзей Ямал улы
* Искәндәров Сәбиғийәр Әсләмдийәр улы
* Ҡазыханов Вәхит
* Әхмәтшин Вәхит
* Ҡазыханов Барый
* Ғәлимов Миҙхәт
* Ғәлләмов Ҡасим
* Ғәлимов Рәүил
* Ибраһимов Мәүей
# Вахринка

Вахринка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вахринка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015465
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101546
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кассайга

Кассайга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 760 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Кассайга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025715
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202571
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ёдмадмас

Ёдмадмас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ёд йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ёдмадмас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043971
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004397
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үтәй

Үтәй — күп мәғәнәле һүҙ.

# Үтәй
## Мәҡәләләр

* Үтәй (Бәләбәй районы) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл.
* Үтәй (Мәнәүез ҡушылдығы) — Башҡортостандағы йылға.
* Үтәй (Оло Нюню ҡушылдығы) — Пермь крайындағы йылға.
* Үтәй (Пермь крайы) — Пермь крайы Барҙы районындағы ауыл.
* Үтәй (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл Гвардия районындағы ауыл.
# Гәнжә

Гәнжә (әзерб. Gəncə) — Әзербайжан Республикаһының ҡалаһы.
# Венгрия гербы

Венгрия гербы — икегә бүленгән ҡалҡан; ҡалҡандың геральдика буйынса уң (күҙәтеүсегә һул) яғы ете тапҡыр ҡыҙыл һәм көмөш төҫтәргә бүленгән; ҡалҡандың һул яғында ҡыҙыл фонда остары айырсалы көмөш патриарх тәреһе өс түбәле йәшел тауҙың өҫтөндәге алтын тажға ҡуйылған. Ҡалҡандың өҫтөндә Изге Стефан тажы.

# Венгрия гербы
## Герб тарихы

IX һәм X быуатта киң таралған хайуандар (грифон, бүре һ.б.) төшөрөлгән геральдика мотивтары венгр иконографияһы һәм геральдик символдары өсөн һирәк күренеш. Ләкин ҡарсыға, йәки турул (мадьярса Turul), шаманлыҡ төшөнсәләре буйынса тормош ағасында ултыра, ер, ер аҫтын һәм күкте тоташтыра тип иҫәпләнгән, шуға күрә венгр хакимдәренең атрибуты булып оҙаҡ ваҡыт һаҡлана.
| Арпад һыҙыҡтары Полосы Арпадов (венг.)баш. геральдика һәм вексиллологик комбинацияла ; IX быуат аҙағынан 1301 йылға тиклем хаким иткән венгрҙарҙың Арпадтар династияһы хөрмәтенә ҡушылған исем. XIII быуаттан башлап, «Арпад һыҙыҡтары» венгр геральдикаһында даими ҡулланыла, мәҫәлән, дәүләт гербтарында. Хәҙерге осорҙа улар Венгрия гербының уң (күҙәтеүсе өсөн һул) яғында урынлашҡан. | |
| Ике ҡатлы тәре (1000/1001 йылдарҙан һуң) Венгр гербының тағы бер боронғо өлөшө- ике ҡатлы тәре. Уны, Рим папаһы Сильвестр II 997 йылдан башлап кенәз булып торған Изге Иштванға биргән тип иҫәпләнә. Рим папаһы Сильвестр II ебәргән легат Астрик 1000 (йәки 1001) йылда кенәз Иштванды тәхеткә ултырта. Иштван Беренсе Венгрияның короле һәм апостолы тип иғлан ителә, 1038 йылға хәтле хакимлыҡ иткән королгә 10 епархияла король һәм дини етәксе хоҡуғы, шулай уҡ динде ирекле таратыу һәм Венгрияла сиркәү менән автоном рәүештә етәкселек итеү мөмкинлеге бирелә. Ошо арҡала ил папа ҡулы аҫтына эләкмәй ҡала. Ул осорҙағы гербтың һүрәте һаҡланмаған. | Король св. Иштван I (1001—1038). Chronicon Pictum (венг.)баш., 1360. |
| Венгрия Халыҡ Республикаһының 1949 — 1957 йылдарҙағы гербы 1949—1957 йылдарҙа, Венгрия Халыҡ Республикаһы иғлан ителгәс (20.08. 1949), СССР гербына оҡшатып эшләнгән герб раҫлана. 1949 йылғы Конституция буйынса, зәңгәр ерлектә башаҡтар менән уратып алынған алтын төҫөндәге ураҡ менән сүкеш, гербтың өҫкө өлөшөндә ҡыҙыл йондоҙ, унан алтын нурҙар тарала, башаҡтар түбәнге өлөшөндә милли төҫтәрҙәге таҫмалар менән биҙәлгән. | |
| Венгрия Халыҡ Республикаһының 1957 — 1989 йылдарҙағы гербы 1957—1989 йылдарҙа 1957 йылдың 15 майындағы күтәрелеш баҫтырылғас , 1957 йылдың 1 октябрендә идеология яғынан нейтраль герб раҫлана, унда ураҡ менән сүкеш милли флаг төҫөндәге геральдик ҡалҡанға алмаштырыла. (автор Ш. Легради) | |
# Волос тимер юл станцияһы

Волос тимер юл станцияһы (грек. Σιδηροδρομικός Σταθμός Βόλου) ―Греция, Волос тимер юл станцияһы. Ҡаланың үҙендә (портҡа яҡын) урынлашҡан. 1884 йылдың 22 апрелендә Фессалия тимер юл компанияһы тарафынан асыла (хәҙер Греция Тимер юлы ойошмаһының бер өлөшө булып тора). Бөгөн TrainOSE Ларисаға көнөнә өс рейс ойоштора. Фессалия тимер юлдарына элегерәк Милеаи һәм Волос араһындағы ҙур булмаған участка ғына ҡараған, әммә хәҙер тимер юл тармағы Ано Лехония ауылына (Волостан 12 км алыҫлыҡта) тиклем һалынған.

# Волос тимер юл станцияһы
## Тарихы

1884 йылдың 22 апрелендә станция тантаналы асылған. Тантанала король Георг I үҙе лә булған.
Вокзал бинаһының (тимер юлдың үҙе кеүек) проектын, Грецияның үҙәк өлкәләрен ғосман власынан азат иткәндән һуң, итальян архитекторы Эваристо де Кирико (Джорджо де Кириконың атаһы) төҙөгән. 1884 йылғы матур төҙөлөш элеккесә вокзалдың бер өлөшөн тәшкил итә. Уның менән йәнәшә Фессалия Тимер юл компанияһының штаб-фатиры булып хеҙмәт иткән 1900 һәм 1903 йылдар араһында неоклассик стилдә төҙөлгән бина урынлашҡан. Уның архитекторы шулай уҡ Эваристо де Кирико булған. Бина хәҙер ҙә тулыһынса тиерлек үҙенең тәүге торошонда һәм 1950-се йылдарҙа Волосҡа ябырылған ер тетрәүҙән һаҡланып ҡалған төҙөлмәләрҙең һирәк төрө булып тора. Ҡыйығы ҡайын менән ябылған һәм ағас контурлы. Станция янында итальян скульпторы И. Превисандың Афина алиһә һыны тора.
1960 йылда тармаҡ Лариса ― Волос тармағы стандарт колея итеп үҙгәртелгән һәм Ларисала Афина ― Салоники тармағы менән тоташтырылған, һәм был TrainOSE-ға Волостан Афина һәм Салоникиға туранан-тура рейс ойоштороуға мөмкинлек бирә. Волос станцияһында икенсе перрон төҙөлгән, һәм был поездарҙы ике тармаҡтан бергә ҡабул итеү мөмкинлеген бирә.
Бөгөн станция бинаһының беренсе ҡатында музей урынлашҡан.