yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Польшала туризм

Польшала туризм илдең дөйөм иҡтисадына үҙ өлөшөн индерә. Краков, Варшава, Вроцлав, Гданьск, Познань, Щецин, Люблин, Торунь, Закопане ҡалалары, Величколағы тоҙ шахтаһы һәм Освенцимдағы тарихи урын Освенцим — немец нацистарының концентрацион лагеры туристар өсөн иң популяр урындар булып ҡала. Польшаның Мазура Күлдәр крайы, Балтик диңгеҙенең яр буйҙары, Татра (Карпаттағы иң бейек тау һырты), Судета һәм Беловеж урманы иң яҡшы ял итеү урындары булып тора. Польшала туристарға төп тәҡдим ителгән урындар ҡалаларҙағы иҫтәлекле урынлар һәм ҡала ситтәрендәге тарихи һәйкәлдәрҙе ҡарауҙан башлана, эшлекле сәйәхәт, квалификациялы туризм, агротуризм, тауға сәйәхәт (трекинг) һәм альпинизм туристар ҡарамағына тәүдим ителә. Бөтә донъя туристик ойошманың (UNWTO) 2012 йыл рейтингына ярашлы Польша донъяла туристар ағымы буйынса 17-се урынды биләй.

# Польшала туризм
## Илдәр буйынса туристар

| Урын | Ил | 2010 | Урын | Ил | 2014 |
| 1 | Германия | 4,520,000 | 1 | Германия | ▼ 1,385,922 |
| 2 | Украина | 1,350,000 | 2 | Бөйөк Британия | ▼ 367,346 |
| 3 | Беларусь | 970,000 | 3 | Рәсәй Федерацияһы | ▼ 345,760 |
| 4 | Литва | 620,000 | 4 | Украина | ▼ 274,476 |
| 5 | Бөйөк Британия | 485,000 | 5 | АҠШ | ▼ 235,705 |
| 6 | Рәсәй Федерацияһы | 400,000 | 6 | Беларусь | ▼225,503 |
| 7 | Нидерланд | 335,000 | 7 | Италия | ▼ 222,090 |
| 8 | Австрия | 310,000 | 8 | Франция | ▼ 208,810 |
| 9 | Латвия | 270,000 | 9 | Норвегия | 179,305 |
| 10 | Италия | 265,000 | 10 | Испания | 176,094 |
| 11 | АҠШ | 240,000 | 11 | Израиль | 164,470 |
| 12 | Франция | 225,000 | 12 | Швеция | 143,750 |
| Всего за 2010 | Всего за 2010 | 12,470,000 | Бөтәһе 2014 | Бөтәһе 2014 | |
# Кашубия

Кашубия - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Чекала

Чекала (рус. Чекала, Среднее Аверкино) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңел йылғаһының һул ярына тамағынан 209 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чекала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008159
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100815
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Сельменьга

Кесе Сельменьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Сельменьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031360
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003136
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ванчухина Любовь Ильинична

Ванчухина Любовь Ильинична (1 сентябрь 1952 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2000), профессор (2013), Рәсәй иҡтисад фәндәре һәм эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге Академияһының мөхбир ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2008), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1998).

# Ванчухина Любовь Ильинична
## Биографияһы

Любовь Ильинична Ванчухина 1952 йылдың 1 сентябрендә Өфө ҡалаһында тыуған.
Өфө нефть институтында уҡый һәм уның иҡтисад факультетын 1974 йылда тамамлай. Шул уҡ йылда институтта хеҙмәт юлын башлай. 1978 йылдан алып бүлек начальнигы булып, 1980 йылдан алып — баш бухгалтер, бер үк ваҡытта 1998 йылдан алып Өфө дәүләт нефть техник университетының бухгалтер иҫәбе һәм аудит кафедраһы мөдире булып хеҙмәт итә.
Ванчухина Любовь Ильиничнаның фәнни тикшеренеүҙәре юғары мәктәп иҡтисадына, ҡатмарлы иҡтисад системалары менән идара итеүҙә финанс сараларының роленә арналған.
230‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Ванчухина Любовь Ильинична
## Фәнни хеҙмәттәре

* Россия на пути к рынку: экономика, государство, безопасность и качество. М., 2001 (авторҙаш);
* Основы внешнеэкономической деятельности. СПб., 2011 (авторҙаш);
* Формирование и реализация механизмов инновационного развития на нефтедобывающих предприятиях. Уфа, 2013 (авторҙаш).
# Тирасполь

Тира́споль, шулай уҡ Тираспол (молд. Тираспол, Tiraspol; укр. Тирасполь) — Днестр йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Танылмаған Днестр буйы Молдова Республикаһының баш ҡалаһы; халыҡ һаны буйынса Молдавия биләмәләрендә Кишинёв һәм Бельцынан һуң өсөнсө, ә Днестр буйы Молдова Республикаһында иң ҙур ҡала.

# Тирасполь
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | 0,7 | 2,3 | 7,8 | 16,5 | 22,5 | 25,8 | 27,4 | 27,3 | 23 | 16,1 | 8,6 | 3,3 | 15,1 |
| Уртаса минимум, °C | −6,1 | −4,3 | −0,7 | 5,1 | 10,3 | 13,8 | 15,5 | 14,7 | 10,3 | 5,3 | 1,3 | −2,8 | 4,7 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 33 | 35 | 28 | 35 | 52 | 72 | 63 | 49 | 38 | 26 | 36 | 38 | 504 |
| Сығанаҡ: worldweather.org ||||||||||||||

# Тирасполь
## Билдәле шәхестәре

* Шустер Лёва Шмульевич (1936) — ғалим-инженер. 1962 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1976—1984 йылдарҙа һәм 1990 йылдан машина деталдәре һәм механизмдар теорияһы кафедраһы, 1992—2001 йылдарҙа механизм һәм машиналар ҡороу нигеҙҙәре кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1991), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1997), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1981).
# Сэха

Сэха — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сейда йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сэха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066619
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006661
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бәйеттәр (ауыҙ-тел ижады)

Бәйет менән бутамаҫҡа. Бәйеттәр (әзерб. Bayatı) — әзербайжан халҡының лирик шиғыр формаһындағы ауыҙ-тел ижадының бер төрө. Дүрт юллыҡ шиғыр юлынан тора. Әзербайжанда барлыҡ шиғри фиғылдағы ауыҙ тел ижады өлгөләре араһында иң киң таралғаны — бәйеттәр.

# Бәйеттәр (ауыҙ-тел ижады)
## Этимология

«Бәйет» — бик боронғо һүҙ. Бөгөнгө көндә әһәмиәте юғалған. Был төшөнсәнең бер нисә аңлатмаһы бар. Уның тәүге мәғәнәһе — «иҫке», «боронғо» тигәнде аңлата тип һанайҙар. Ысынлап та, бәйет төрки халыҡтарҙа шиғри жанрҙың иң тәүге формаларының береһе булып тора. Был жанр килеп сығышы буйынса уғыҙҙарҙың бәйет исемле ҡәбиләһенә бәйле тигән фараз бар.

# Бәйеттәр (ауыҙ-тел ижады)
## Темалар

Әлегә һаҡланып ҡалған, яҙып алынған, баҫылған бәйеттәрҙең эстәлегенә, теленә ҡарағанда, бик борон ижад ителгән өлгөләре беҙҙең көндәргә килеп етмәгән.
Һаҡланғандары араһында иң боронғолары хеҙмәт тураһындағылар.
Ҡайһы бер бәйеттәрҙә әзербайжан халҡы тарихының ауаздары сағылыш таба.
Мәҫәлән, 1584 йылда кырым татарҙары Мөхәммәт-гәрәй хан етәкселегендә Әзербайжанға баҫып итәләр. Карабах өлкәһен талап, бик күп халҡын, бигерәк тә, йәш ҡыҙ һәм егеттәрҙе ҡоллоҡҡа алып китәләр. Ҡырым баҙарҙарында һаталар. Унан һуңғы дәүерҙәрҙә улар тарафынан башҡа бәреп инеүҙәр булмай.
Профессор Гамид Араслы фаразлауынса, ҡайһы бер бәйеттәр шул баҫҡын осороныҡы булырға тейеш:
* Злой татарин бьёт меня, Он в полон ведёт меня. Где бы я ни очутилась, Верный друг найдёт меня.Перевод Владимира Кафарова
Күп быуаттар эсендә тел бик ныҡ үҙгәргән. Бәйеттең был варианттарында архаизм элементтары булмаһа ла, һис шикһеҙ, эстәлеге билдәле бер тарихи ваҡиғаларҙа барып тоташа.
Бәйеттәрҙең иң күбеһе лирик формала ижад ителә. Мөхәббәт, һөйөү кеүек темаға арнала.
Шулай уҡ ғаилә һәм халыҡ, хеҙмәт һәм ял, тыуған ил һәм сит ил,һуғыш һәм тыныслыҡ, тоғролоҡ һәм хыянат, тыуым һәм үлем кеүек тормош күренештәренә ҡарата ла бәйеттәр бик ныҡ таралған.
Шулай итеп, тематика буйынса тарихи бәйеттәр, сәйәси бәйеттәр, шаян бәйеттәр, йола бәйеттәре, лирик бәйеттәр, һөйөү, ғаилә, бала көтөүгә бәйле бәйеттәрҙе айырырға була.

# Бәйеттәр (ауыҙ-тел ижады)
## Формаһы

Әзербайжан халҡының бөтә ауыҙ-тел ижады төрҙәре кеүекк, бәйеттәре лә шиғри-музыкаль формала ижад ителә. Һәм тәү сиратта йырлау өсөн тәғәйенләнә.
Шулай уҡ бәйетте шиғыр итеп уҡырға ла мөмкин. Һәр бәйет тулыһынса шиғыр сифаттарына эйә: билдәле ритм һәм рифма менән билдәле бер ҙурлыҡта була.
Әзербайжан бәйеттәре ете ижекле дүрт юлдан тора. Өсөнсө юлы — ирекле. Ҡалған юлдар үҙ-ара рифмалаша. Бәйеттең төп фекере һуңғы ике юлында бәйән ителә.
# Перцовский Марк Наумович

Перцовский Марк Наумович (9 сентябрь 1906 йыл — 26 февраль 1993 йыл) — театр һәм кино актеры. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (28.03.1980). Сталин премияһы лауреаты (1951).

# Перцовский Марк Наумович
## Биография

Марк Наумович Перцовский 1906 йылдың 27 августында (9 сентябрь) Харьков ҡалаһында тыуған. 1922-1926 йылдарҙа Тифлиста Ҡыҙыл Армия йорто эргәһендәгә театрҙа уйнай. 1926-1927 йылдарҙа Мәскәүҙә Ю.А. Завадский студияһында уҡый. 1927-1930 йылдарҙа Баку драма театры актеры, 1930-1932 йылдарҙа Баку эшселәр театры актеры. 1932 йылдан Совет армияһының үҙәк академик театры актеры.
М. Н. Перцовский 1993 йылдың 26 февралендә вафат була. Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнгән.

# Перцовский Марк Наумович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (28.03.1980)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (07.07.1965)
* Сталин премияһы лауреаты (1951)
# Кастора

Кастора — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олым йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кастора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001609
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000160
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Һатҡы

Оло Һатҡы — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Әй йылғаһы ҡушылдығы. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Оло Һатҡы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102184
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хайдерсдорф

Хайдерсдорф (нем. Heidersdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 866 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,49 км². Диңгеҙ кимәленән 593 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9526 һәм автомобиль коды MEK.
# Зап. Камбальница

Зап. Камбальница — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Зап. Камбальница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005159
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Елнать (йылға)

Елнать — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький (Елнать йылғаһы ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2390 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Елнать (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013865
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001386
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Табунная

Табунная — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Быстрая йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Табунная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009358
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100935
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы

Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы (1941 йыл — 2012 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тарих фәндәре кандидаты, Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры.

# Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы
## Биографияһы

Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы 1941 йылда Башҡорт АССР-ы Әлшәй районының бәләкәй генә башҡорт ауылы Мырҙағолда тыуа. Бик иртә етем ҡала, атаһы фронтта һәләк була, ағалары ла һуғыштан әйләнеп ҡайтмай, әсәһе вафат булғанда малайға ун йәш тә тулмай ҡала. Аслыҡ йылдарын, балалар йорттарын үтергә тура килә уға.
Урта мәктәпте алтын миҙалға тамамлап, 1959 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетына уҡырға инә. КПСС Үҙәк комитеты ҡарамғындағы ижтимағи фәндәр академияһының аспирантураһында уҡый.
Әхнәф Мөҙәрис улы оҙаҡ йылдар партия һәм комсомол органдарында эшләй, ВЛКСМ-дың район һәм ҡала комитеттарын етәкләй, КПСС-тың Өфө ҡалаһы Киров райкомында беренсе секретарь булып эшләй, һуңынан мөғариф, фән һәм мәҙәниәт мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе партияның Башҡорт өлкә комитеты секретары һәм бүлек мөдире итеп тәғәйенләнә. Һуңғараҡ бер нисә йыл рәттән «Нефтегазстрой» акционерҙар фирмаһын уңышлы етәкләй, Өфөнөң Киров районы буйынса Федераль һалым хеҙмәте етәксеһе, Өфө энергетика колледжы директоры була.
Әхнәф Дилмөхәмәтов — гражданлыҡ йәмғиәтен формалаштырыу һәм тергеҙеү, милләт-ара мөнәсәбәттәр, йәш быуынды уҡытыу һәм тәрбиәләү мәсьәләләре буйынса фәнни баҫмалар һәм публицистик мәҡәләләр авторы. Бер нисә саҡырылыштың Өфө ҡала һәм Киров районы Советтарының депутаты була, республиканың ун беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Әхнәф Мөҙәрис улы 2012 йылда 71-се йәшендә Өфөлә вафат була.

# Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Әҙилә менән 46 йыл ғүмер итә, ҡыҙ һәм ул (Айрат Дилмөхәмәтов) үҫтерә.

# Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Халыҡтар дуҫлығы ордены
* Рәсәй Федерацияһының почетлы энергетигы
* миҙалдар
# Ольковичи (Минск өлкәһе)

Ольковичи (бел. Альковічы) — Белоруссияның]] Минск өлкәһе Вилей районындағы ауыл, Илья ауыл советы составында тора. Халҡы — 28 кеше (2009 йыл мәғлүмәттәре буйынса).

# Ольковичи (Минск өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл агро ҡала Илья ауыл советы үҙәгенән Логойский районы сигенә тиклем 12 км төньяҡ-көнсығышҡа табан, район үҙәге Вилейка ҡалаһынан көнсығышҡа табан 33 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ольковичи ауылынан 10 км төньяҡ-көнбайышта Вилейка һыуһаҡлағысы урынлашҡан, ауылдан 3 км төньяҡҡа табан Вилия йылғаһының ҡушылдығы Кобылянка йылғаһы аға. Ольковичи ауылы тирә-яҡтағы Юнцевичи, Овсяники, Стайки, Матьковцы ауылдары менән урындағы юлдар менән тоташҡан. Яҡындағы тимер юл станцияһы — Вилейка ҡалаһы станцияһы.

# Ольковичи (Минск өлкәһе)
## Тарих

Ауыл XVII быуаттан уҡ билдәле булған, бында 1699 йылда католик ағас часовняһы төҙөлгән, унда Дева Мария иконаһы ҡуйылған. 1722 йылда ауылдың хужаһы, епископ Александр Гараин, үҙ аҡсаһына Богородица Раштыуаһы ағас костелын төҙөтә. XVIII быуаттың икенсе яртыһында Ольковичи мәхәлләһе үҙаллылыҡ статусын ала.
1793 йылда Речь Посполитая икенсе тапҡыр бүленгәс, Ольковичи, бөтә Вилейщина кеүек үк, Рәсәй империяһы составына инә. Артабан Минск губернаһының Вилейка өйәҙе составында тора, ә 1843 йылдан алып Вилен губернаһы составында була.
XIX быуатта бындағы католик ғибәҙәтханаһы неоклассицизм стилендә яңынан ағас сиркәү итеп төҙөлә. Ул алты колонналы портиклы, ике ҡатлы манаралы итеп һалынған. 1897—1905 йылдарҙа уның янында йәнәш неоготика стилендә таш ҡорам күтәртелә. Был ҡорам Посещение Пресвятой Девы хөрмәтенә иҙгеләндерелгән. Иҫке ағас ҡорам һаҡланмаған.
Рига тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң (1921) Ольковичи һуғыштар араһындағы Польша составында була, өҫтәүенә, ил сиге ауыл янында үтә. 1939 йылдан алып Ольковичи БССР составында тора.1940 — 2013 йылдарҙа Ольковичи ауыл советы үҙәге була. 1941 йылдың июненән 1944 йылдың июленә тиклем Ольковичи Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында немец оккупацияһы аҫтында тора.
1989 йылда католик ҡорамы реставрациялана һәм хәҙерге көндә эшләй. Был ҡорам Ольковичи ауылы һәм тирә-яҡ ауылдары өсөн мәхәллә сиркәүе булып тора.
2013 йылда Ольковичи ауыл советы бөтөрөлә, Ольковичи ауылы һәм уның тирәһендәге башҡа тораҡ пункттар Илья ауыл советы составына инә.

# Ольковичи (Минск өлкәһе)
## Иҫтәлекле урын

* Посещение Девы Мария католик ғибәҙәтханаһы (неоготика, 1905 йыл)
# Варсын-Тан-Юган

Варсын-Тан-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вась-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Варсын-Тан-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046430
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204643
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Краснознаменка (Ырымбур өлкәһе)

Краснознаменка—Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Краснознаменка (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл Ырымбур өлкәһенең һәм райондың үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан көньяҡ—көнсығыш тарафта туранан яҡынса 12 километр алыҫлыҡта, Аҡһаҡал йылғаһының ҡушылдығы Амплейка буйында урынлашҡан.

# Краснознаменка (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Краснознаменка ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Краснознаменка (Ырымбур өлкәһе)
## Климаты

Ауылдың климаты, Ҡыуандыҡ районына хас булғанса, уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуарҙа уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Краснознаменка (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Революцияға тиклем Курск һәм башҡа губерналарҙан күсеп килеүселәр нигеҙ һалған, 1901 йылғы сығанаҡта Аҡһаҡал йылғаһы исеме буйынса Аҡһаҡал утары (Аксакальский хутор) булараҡ билдәләнгән. Борон бер янғын килеп сыҡҡан да, ауыл әле йәшәп ятҡан урынға күсенгән.
Совет осоронда «Красное знамя» («Ҡыҙыл байраҡ») колхозы буйынса Краснознаменка тип үҙгәртелә. Халыҡ телендә Знаменка тип йөрөтөлә.
2016 йылдың 1 ғинуарында Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмегенә, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә 2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районының Краснознаменка ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында раҫланған.

# Краснознаменка (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Октябрь революцияһына тиклем Аҡһаҡал утары (рус. хутор Аксакальский), халыҡ араһында Аксакалка йәки хатта Сакалка тип атап йөрөтөлгән. Совет осоронда Октябрь революцияһы символы - ҡыҙыл байраҡ башта колхозға, шунан инде уның буйынса янындағы торамаға ла күсеп, Краснознаменка булып киткән.

# Краснознаменка (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбе буйынса даими рәүештә 537 кеше (урыҫтар 75%) , 2010 йылда - 457 йәшәгән.
# Босния һәм Герцеговина федерацияһы

Босния һәм Герцеговина федерацияһы - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Изясь-Ю

Изясь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чуб йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Изясь-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022606
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002260
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0