yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шланлыкүл (йылға)

Шланлыкүл (рус. Шланлыкургы) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 174 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шланлыкүл (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025187
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102518
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мичурин шыршыһы һәм ҡарт ҡарағас ултыртмалары

Мичурин шыршыһы һәм ҡарт ҡарағас ултыртмалары (рус. Мичуринская ель и старовозрастные посадки лиственницы в Белебее) — төбәк әһәмиәтендәге Бәләбәй ҡалаһындағы дендрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы (2005).

# Мичурин шыршыһы һәм ҡарт ҡарағас ултыртмалары
## Тасуирламаһы

Ултыртылған ағастар Төньяҡ Америка шыршыһының ике ағасынан (зәңгәр йәки «күк шыршы» формаһы), Сукачев ҡарағасынан тора. Шыршыны ағалы-энеле баҡсасылыҡ менән шөғөлләнгән Максимовтар йәшәгән йорт ихатаһына урыҫ селекционеры Мичурин Вениамин Николаевич иҫтәлеккә ултыртҡан, тип фаразлана. Ул 1907 йылда Башҡортостанға селекция эшендә кәрәкле ҡырағай сейә һөйәктәрен эҙләп килә. Әлеге ваҡытта ағастың бейеклеге 19 метр, олононоң диаметры 30 сантиметр самаһы. Уның эргәһендә яҡынса шундай уҡ йәштәге 2 ҡарағас үҫә. Уларҙың бейеклеге 18 метр, олонононоң диаметры 50 сантиметр. Майҙаны — 0,005 га. Һаҡланған ағастар Бәләбәй ҡалаһы үҙәгендә, Чапаев урамы, 43 һәм Шапошников урамы, 54 адрестары буйынса шәхси ихаталарҙа урынлашҡан.
Шыршы һәм ҡарағас ултыртмалары фәнни һәм тарихи әһәмиәткә эйә.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2018 йылдың 11 апрелендәге 161-се Ҡарары менән ағастарҙы ҡырҡыу һәм уларҙың үҫеү шарттарын насарайтыусы хужалыҡ эшмәкәрлек төрҙәре тыйыла.
# Пестыгуяр

Пестыгуяр — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Куньяк йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Пестыгуяр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014842
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301484
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пинджа

Пинджа — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Пинджа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029109
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202910
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кунчугурка

Кунчугурка (Каменка) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урюп йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Кунчугурка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015842
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201584
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Нюдз

Түбәнге Нюдз — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының һул ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Түбәнге Нюдз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001771
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уртйылға

Уртйылға — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үләй йылғаһының һул ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Уртйылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200512111100018311
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101831
* Бассейн коды — 10.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Артыш (мәғәнәләр)

Артыш — күп мәғәнәле һүҙ.
* Артыш — кипаристар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек.
* Артыш вульпицидаһы — пармелия һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған лишайник төрө.
* Артыш (ижади берекмә) — Өфөлә ижади берекмә.
* Артыш (йылға) — Алтай крайындағы йылға.
# Колы-Хулюм

Колы-Хулюм — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Колы-Хулюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028831
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302883
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аҡбүләкарҡа

Аҡбүләкарҡа — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.

# Аҡбүләкарҡа
## Ҡылыҡһырлама

Белорет районы буйлап Рау һәм Соҡаяҙ йылғалары (Инйәр йылғаһы ҡушылдыҡтары) башынан меридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 12 км, көньяҡ өлөшөнөң киңлеге 3 км, төньяҡ өлөшөнөң — 5 км; һырттың абсолют бейеклеге 583 һәм 575 м еткән 2 түбәһе бар. Төньяғында төньяҡ, төньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ-көнбайыш йүнәлештәрҙәге 3 эре уйһыулыҡ, ҡоролоҡло йылдарҙа ваҡытлы һәм юғалыусы йылғаларҙың ҡоро үҙәндәре айырылып тора. Көнсығыш битләүҙәре буйлап оҙонлоғо 400 м һәм киңлеге яҡынса 200 м булған тигеҙләнгән уйһыулыҡ һуҙыла. Өҫкө рифейҙың ҡытау, инйәр һәм минйәр свиталары алевролиттары, эзбизташтары, доломиттары, ҡомташтары һәм һәүерташтарынан ғибәрәт. Ландшафтары серемтәле‑карбонатлы тупраҡтағы ҡайын‑ҡарағай урмандарынан тора. Итәктәрен һәм тигеҙләнгән биләмәләрен төрлө үләнгә бай болондар ҡаплаған.
# Кнов

Кнов — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының һул ярына тамағынан 384 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кнов
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007338
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300733
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡораласыҡ ауыл Советы (Фёдоровка районы)

Ҡораласыҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ҡораласыҡ ауыл Советы (Фёдоровка районы)
## Ауыл советы составында

Ҡораласыҡ ауылы (Фёдоровка районы),
Балыҡлыбаш ауылы (Фёдоровка районы)

# Ҡораласыҡ ауыл Советы (Фёдоровка районы)
## Тарихы

1997 йылда ойошторолған. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы Фёдоровка районының Ҡораласыҡ ауыл Советын ойоштороу тарһындағы» Законы, № 77-з, түбәндәге юлдар бар:
   Статья 1. Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районында Башҡортостан Республикаһы Фёдоровка районының Балыҡлы ауыл Советын бүлеү юлы менән Ҡораласыҡ ауыл Советын ойошторорға, администртив үҙәген Ҡораласыҡ ауылда урынлаштырырға.
   Статья 2. Башҡортостан Республикаһы Фёдоровка районының Ҡораласыҡ ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
# Айүкә (йыр)

Айүкә — башҡорт халыҡ йыры.
Ҡурайсылар араһында Айүкә йырының килеп сығышы буйынса бер нисә вариантта тигән төрлө фекер йөрөй.

# Айүкә (йыр)
### 1-се вариант

1662-1664 йылдарҙа ҡалмыҡ ханы Айүкә Дайщин үҙенең ғәскәре менән башҡорттар яғында йөрөй. Бар башҡорттар мосолмандар. Улар Мәскәү ҡул аҫтында яфа сиккән. Өс халыҡ башҡорттар(иштәктәр),ҡарағалпаҡтар, ҡырғыҙ-ҡайсаҡтар Айүкә хан менән берлектә 15 йылға берләшеү төҙөп, бергәләп мәскәү дәүләтенә ябырылырға ҡарар сығаралар. Айүкә ярҙам итә. Иштәк халҡы был ғәскәрҙәрҙе ҡулына ҡорал алып ҡаршылай. Урыҫ армияһы, иштәктәргә ҡаршы тора алмай, Терек (Итил) йылғаһына ебәрә. Әммә аҙаҡтан рус хөкүмәте ҡалмыҡтарҙы башҡорт күтәрелештәрен баҫтырыу өсөн файҙалана. Айүкә ғәскәре арт яҡтан(тылдан) һөжүм итә. 1715 йылда ҡалмыҡ ханы Петр батшаға бына нимәләр яҙа."Башҡорттар, ҡырымлылар, кубанлылар, ҡарағалпаҡтар — барыһы ла минең дошмандарым. Әгәр рус ғәскәре ярҙам итмәһә, Волга менән Яйыҡ араһында беҙгә, ҡалмыҡтарға йәшәү мөмкинселеге булмаясаҡ". Быға яуап итеп, Петр Айүкәгә билдәле татар бейе йөҙбашы Бахметевҡа 1600 һалдат биреп, ярҙамға ебәрә.
Материал Әхмәтзәки Вәлиди Туғандың "Башҡорт тарихы" китабынан алынды (Ахметзаки Валиди Тоган "История Башкир").

# Айүкә (йыр)
### 2-се вариант

Урал тауҙары янында ятҡан ерҙәр тигеҙлек шулай атап йөрөтөлгән. Сөнки был тарафтарҙа айыуҙар бик күп булған. Ай үкә яйлап халыҡ телендә әйүкә тип тә әйтелә башлаған.Бар халыҡ был тирәләге матурлыҡҡа һоҡланып бөтә алмаған. Шундай матур урын булған был тип-тигеҙ ятҡан уйһыулыҡ. Башҡорттоң зирәк сәсәндәре һәм йыраусылары йырҙар сығарғандар һәм йырлағандар, ҡурай тартҡандар. Көйҙө яҙып алыусылар ошо турала яҙып ҡалдырған.

# Айүкә (йыр)
### 3-сө вариант

Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса көй тарихы ошо вариантта ҡурайсы Хәмит Әхмәтов тырышлығы менән килеп еткән. Яҙма Башҡортостан радио фондында һаҡлана. Юлай Ғәйнетдинов Кәрим Дияровҡа барған сағында уға был көйҙө өйрәткән. Аҙаҡтан Кәрим Дияров был көйҙә ҡурайҙа Айүкә — Ай Үкә буйҙары тип уйнай башлаған. Көйҙөң авторлығын Ишмөхәмәт Мырҙаҡаевҡа бәйләйҙәр. Ул ун туғыҙынсы быуатта йәшәгән һәм бының ҡалмыҡ ханы Айүкәгә бағышланыуы шикле. Сөнки ул ҡалмыҡ ханы ун етенсе быуатта йәшәгәне билдәле. Күптәр был йыр ерлеккә бәйле икәненә ризалығын белдергән.

# Айүкә (йыр)
## Текст

   * Айүкәнең, ай, бүреһе,
   * Күк һырт ҡына икән шул уның да күбеһе.
   * Дуҫ-ишмен дә тип үк йөрөгәндәрҙең
   * Дошман булған икән дә уларҙың күбеһе.
# Ерегәҙе

Ерегәҙе — Башҡортостандың Ишембай районындағы йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Шишмәһе Ишембай районындағы Ҡәҙерәле һыртының көнбайыш итәгенән ағып сыға.
Йылға Үрек йылғаһының һул ярынан ағып барып, тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.Бассейны- 70 кв.км.
Йылғаның һоро урман, көлһыу һәм ҡара тупраҡлы ярҙарында ҡайын һәм уҫаҡ, ҡарағай һәм шыршы ҡатнаш урмандар үҫә.

# Ерегәҙе
## Ҡушылдыҡтары

Уң яҡ ҡушылдығы- «Ҫөлөклө» (әҙәби телдә «Һөлөклө», русса Силекле тип яҙғандар). Һул ҡушылдығы- Оло Ергәҙе, Оло Ҡондоҙло.

# Ерегәҙе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100018009
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101800
- Бассейн коды — 10.01.02.003
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Райхмансдорф

Райхмансдорф (нем. Reichmannsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 803 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,01 км². Диңгеҙ кимәленән 710 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98739 һәм автомобиль коды — SLF.
# Тршинец (хоккей клубы)

"Оцеларжи Тршинец " (чех Oceláři Třinec, урыҫ. Сталелитейщик) — Тршинец ҡалаһының хоккей клубы, Чехияның экстра лигаһында сығыш яһай. 2010/11 йылдар миҙгелендә команда Экстралигала үҙ тарихында беренсе тапҡыр еңеүсе була, ә 2018/19 йылдар миҙгелендә — икенсе урынды яулай.

# Тршинец (хоккей клубы)
## Тарих

ХШайбалы хоккей Тршинецҡа ҡыш 1929-30йылдарҙың ҡышында килә, хоккейсылар башта боҙо туңған быуала уйнай башлай. Клубҡа нигеҙ «SK Třinec» тип һалына, ул шулай уҡ «SK Železárny Třinec», «KS Zaolzik», «SK Železárny Třinec», «TŽ VŘSR Třinec», «TŽ Třinec» һәм «HC Železárny Třinec» исемдәрен йөрөтә, ағымдағы исемен 1999 йылда ала.
Тик 1967 йылда ғына клубтың беренсе хоккей стадионы барлыҡҡа килә, ә 1976 йылда ул ҡыйыҡ менән ябыла. 1979 йылда команда беренсе тапҡыр икенсе дивизионда уйнай һәм башҡа командаларға конкурент булып тора.
1995 йылда, команда өсөн яңы стадион төҙөлөүгә 11 йыл үткәндән һуң, Тршинец клубы командаһы Чехияның юғары лигаһына инә. 1998 йылда клуб экстралиганың финалына сыға.
# Миҡат

Ми́ҡа́т (ғәр. ميقات‎) — ихрам халәтенә инер өсөн махсус билдәләнгән урындар. Мәккәгә донъяның төрлө яҡтарынан килгән динлеләргә ихрамһыҙ Мәккәгә инергә рөхсәт бирелмәй. 5 миҡат бар:
* Зүл-Хүләйфә, (ғәр. ﺫﻭ ﺍﻟﺣﻠﻴﻔﻪ‎) — Мәккәнән 450 км алыҫлыҡта ятҡан Мәҙинә ҡалаһы кешеләре өсөн, был иң алыҫ миҡат;
* Джүғфә, (ғәр. ﺟﺤﻔﻪ‎) — Суриә һәм Мысыр кешеләре өсөн, Мәккәнән 187 км алыҫлыҡта;
* Яламлам тауы, (ғәр. يلملم‎) — Йәмән кешеләре өсөн миҡат, Мәккәнән 54 км алыҫлыҡта;
* Ҡарн әл-Мәнәзил тауы (ғәр. ﻗﺮﻦ ﺍﻠﻣﻨﺎﺯﻝ‎) — Ҡүвәйт һәм Нәдж кешеләре өсөн миҡат, Мәккәнән 94 км алыҫлыҡта;
* Зат-үл-Ғирк, (ғәр. ﺫﺍﺕ ﻋﺮﻕ‎) — Ғираҡ кешеләре өсөн миҡат, Мәккәнән 94 км алыҫлыҡта.
Мәккәнекеләр үҙҙәрендә ихрам кейә. Рәсәй һәм БДБ илдәре хаж ҡылыусылары ихрамға Зүл-Хүләйфәлә инә.

# Миҡат
## Мәккәлә йәшәүселәр миҡаты - әл-Хәрәм мәсете

Хаж ҡылыу ғәмәлен башлар алдынан кеше ихрам халәтенә инә, быны миҡат тип аталған махсус урындарҙа башҡара. Хаж ҡылыусы ниәт намаҙын уҡый, тулы ғөсөл ала, махсус кейем - ихрам кейә. Ирҙәрҙең аяҡ кейеменә энә тейгән булырға тейеш түгел. Ҡатындар ғәҙәттә аҡтан кейенә, ә ир-ат киң оҙон таҫтамал рәүешле ике бөркәнсек ябына. Улар булавка ярҙамында ғына беркетелә.
Мәккәлә йәшәгәндәр өсөн әл-Хәрәм мәсете миҡат булып тора .
   Кистән бер-ике сәғәт кенә серем итеп алдыҡ та Мәккә ситенә - Ғәйшә раҙыйаллаһу ғәнһә мәсетенә юлландыҡ. Такси яллар өсөн ҡунаҡхана хеҙмәткәрен саҡырып сығарҙыҡ - төнө менән мәхрәмһеҙ йөрөп ятҡан ҡатындарҙы еңел холоҡло тип уйлап, әллә ни хәл ҡылыуҙарынан да шөрләйбеҙ. Ғәйшә мәсете - нурлы мәсет. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт саллалаһу ғәләйһи үә сәлләмдең һөйөклө ҡатыны, йәшләй генә тол ҡалып, изге заттың тормош сәхифәләрен фәһемле хәҙистәр рәүешендә теркәлеп ҡалыуы өсөн ҙур хеҙмәттәр күрһәткән зирәк аҡыллы Ғәйшә раҙыйаллаһу ғәнһәнең нуры иңгән уға. Күреү менән күңелем байрам кисерҙе. Ете төн уртаһы булғас, кеше аҙ. Апайҙар юлды онота төшкән, ғибәҙәтхананың оло юлға ҡараған яғынан уҙа башлағайныҡ, туҡталыштағы микроавтобустар эргәһендәге ирҙәрҙең, харам да харам, тип һөрән һалыуҙарынан йөрәгем ярыла яҙҙы.
   - Харам мәсеткә пассажирҙар йыялар, - тип тынысландыра һалды мине Нура апай.
# Тугиян-Юган

Тугиян-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 742 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тугиян-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020135
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302013
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡамаева Ғәйшә Нурғәли ҡыҙы

Ҡамаева Ғәйшә Нурғәли ҡыҙы (23 декабрь 1912 йыл — ?) — йырсы. 1930—1941 һәм 1944—1948 йылдарҙа Татарстан радиоһы солисы.

# Ҡамаева Ғәйшә Нурғәли ҡыҙы
## Биографияһы

Ғәйшә Нурғәли ҡыҙы Ҡамаева 1912 йылдың 23 декабрендә Ҡазан губернаһы Лайыш өйәҙе Алексеевск волосте Еүеш Көрнәле (хәҙерге Татарстан Республикаһының Алексеевск районы инә) ауылында тыуған.
1930—1941 йылдарҙа, шулай уҡ 1944-1948 йылдарҙа Татар АССР-ы радиоһы солисы була. 1949 йылда Мәскәү ҡалаһына күсенә.

# Ҡамаева Ғәйшә Нурғәли ҡыҙы
## Ижады

Ғәйшә Ҡамаеваның киң репертуары татар һәм башҡорт халыҡ йырҙары, татар һәм башҡорт композиторҙары әҫәрҙәрен үҙ эсенә ала.
Европа һәм урыҫ композиторҙарының вокаль музыкаһын пропагандалауға ҙур өлөш индерә.
Концерт эшмәкәрлеге алып бара.
# Пальяново

Пальяново — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628117, ОКАТО коды — 71121927001.

# Пальяново
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Пальяново
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Педруга

Педруга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суланда йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Педруга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031650
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003165
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әрәмәле

Әрәмәле рус. Арамилка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының уң ярына тамағынан 551 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км. Йылға Шабровский биҫтәһенән көнбяҡ-көнбайыштараҡ кипкән һаҙлығтан ағып сыға. Йылға тамағы Иҫәт йылғаһының уң уҡ ярында Арамиль ҡалаһы янында. 10 километрҙан ҡыҫҡараҡ ҡушылдыҡтары һаны — 8, уларҙың дөйөм оҙонлоғо 12 км. Йылға ла бер нисә быуа ҡоролған.

# Әрәмәле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Исеть йылғаһы башынан Екатеринбург ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500512111200002783
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200278
* Бассейн коды — 14.01.05.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Әрәмәле
## Исеменең килеп сығышы

Йылға буйында ҡуйы әрәмәлек ҡыуаҡтары үҫә, шуға йылғаны Әрәмәле тип атағандар.

# Әрәмәле
## Промысл әһәмиәте

Йылғаның тирән урындағы юҡ тийәрлек, шуға промысел әһәмиәте лә юҡ. Һәүәҫкәр балыҡсыларҙың яратҡан балыҡ тотоу урыны. Алабуға, сабаҡ, табан балыҡ, аҡ сабаҡ кеүек балыҡтар тереклек итә.
# Торағай балсыҡ вулканы

Торағай балсыҡ вулканы(әз.Torağay palçıq vulkanı)- Әзербайжандағы иң ҙур батҡаҡ вулкандарының береһе. Баҡы ҡалаһы Ҡарадағ районы Ҡобустан ҡасабаһынан 28 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Был вулкан Чеилдағ ҡасабаһынан 12 км ситтәрәк ята. Уның кратерының диаметры 900 метр тирәһе. Бейеклеге— 402 метр. Ул әле лә әүҙем ҡала.

# Торағай балсыҡ вулканы
## Характеристикаһы

Лайлалы Торагай вулканы — Әзербайжандағы иң ҙур һәм иң матур вулкандарҙың береһе. Был вулкан әүҙемлеге 1841 йылдан башлап теркәлә, ә һуңғы бысраҡ атылыу 1988 йылда күҙәтелә, ә 1984—1988 йылдарҙа иң көсөргәнешле эшмәкәрлек осоро була, ул дүрт тапҡыр атыла. Вулкан дөйөм Кавказ һәм Кавказға ҡаршы ер ярылған урында урынлашҡан.
Вулкан конус формаһында, нигеҙенә табан киңәйә, вертикаль диуарҙар барлыҡҡа килә. Конустың өҫкө өлөшөндә- 500 квадрат метр ҙурлыҡтағы кратер.Батҡаҡ биш-ете ер ярығынан ара-тирә урғыла. Батҡаҡ башлыса көньяҡ-көнбайыш йүнәлештә ағып төшә. Вулкан нигеҙе — 10 квадрат км, батҡаҡтың уртаса ҡалынлығы, ә атылыуҙың дөйөм күләме — 350 млн. кубик.м. Ҡайһы ваҡыт көслө шартлау, ер аҫтынан көслө ут атылыуы күҙәтелә, уның бейеклеге 300 м тиклем етә.
# Таловая (Паньшинка ҡушылдығы)

Таловая — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паньшинка йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Таловая (Паньшинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Хопёр йылғаһы ҡушылған урынған алып Калач-на-Дону ҡалаһына тиклем, Хопёр, Медведица һәм Иловля йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300512107000009491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000949
* Бассейн коды — 05.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Базытамаҡ ауыл Советы (Илеш районы)

Базытамаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

# Базытамаҡ ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Административ үҙәге — Базытамаҡ ауылы.