yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гельминтоз

Гельминтоз (лат. helminthosis, бор. грек. ἕλμινς йәки ἕλμινθος — паразитм селәү+ -osis) — паразит гельминт селәүҙәр тыуҙырған кешенең, хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең паразитар ауырыуы; паразит селәүсендәр-гельминттар йоғоуҙан барлыҡҡа килгән ауырыу; үҫеп еткән, енси етлеккән селәүсендәрҙең (гельминттар) йә иһә уларҙың личинкаларының кеше ағзаларында һәм организм системаларында паразитлыҡ итүе менән бәйле ауырыуҙар. Гельминтоздар күп таралған ауырыуҙарҙың һанала. Гельминттарның 250-нән артыҡ төрө тасүирланған. Улар 3 типка бүленә: биогельминттар, геогельминттар, контактлы гельминттар. Гельминттарҙы гельминтология фәне өйренә.
# Ғәлимйәнов

Ғәлимйәнов — фамилия.
* Ғәлимйәнов Сәлимйән Ғәлимйән улы (1915—2005}), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* Ғәлимйәнов Флүр Ғәлимйән улы (1932—2010) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
# 2-се Башҡорт уҡсылар полкы

2-се Башҡорт уҡсылар полкы (1918 йылдың 25 октябренә тиклем — 2-се Башҡорт пехота полкы) — Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осорондағы Башҡорт армияһының хәрби формированиеһы.

# 2-се Башҡорт уҡсылар полкы
## Тарихы

1918 йылдың 18 июнендә Башҡорт хәрби шураһы тарафынан әҙерләнгән планға ярашлы, Башҡортостан автономияһында йәшәгән башҡорттарҙан ете пехота һәм ат полкы, шулай уҡ бер артиллерия бригадаһын, шул иҫәптән 2-се пехота полкын ойоштороу күҙаллана. 6-сы пехота полкы Силәбелә формалашып, бынан тыш уның составына Бәләбәй өйәҙе башҡорттарын йәлеп итергә ниәтләгәндәр.
Башҡорт хәрби шураһының 1918 йылдың 23 июнендәге приказына ярашлы Силәбе ҡалаһында 2-се Башҡорт пехота полкы булараҡ ойошторола. Полктың составының 60 процентын Айырым Башҡорт легионы (быға тиклем РККА составында булған) тәшкил иткән, ҡалғандары — Пермь губернаһының Екатеринбург һәм Шадринск өйәҙҙәре, Ырымбур губернаһының Силәбе һәм Троицк өйәҙҙәре башҡорттарынан формалашҡан. 1918 йыллдың 24 июнендә Башҡорт хәрби советы (шураһы) тарафынан подпоручик Ғәбделхаҡ Ғәбитов 2-се Башҡорт пехота полкы командиры итеп тәғәйенләнә. Меңгә яҡын яугирҙан торған 2-се полктың частары ҡыҙылдар менән һуғыштарҙа ҙур батырлыҡтар күрһәтә. Июль аҙағында Екатеринбург ҡалаһын азат итеүҙә ҡатнаша. Ҡала халҡы башҡорт полкына рәхмәт йөҙөнән «Итәғәтле ҡотҡарыусыларға Екатеринбург шәһәрендән тәшәкер (рәхмәт)» («Доблестным освободителям — благодарный Екатеринбург») тигән яҙыу менән байраҡ бүләк итә.
1918 йылдың авгусынан 1-се Башҡорт уҡсылар дивизияһы составына инә. Екатеринбургты азат иткәндән һуң, полк Стәрлетамаҡ һәм Аҡтүбә фронттарында ҡыҙылдарҙың 1-се армия частарына ҡаршы һуғыша. Ғинуар аҙағына ҡарай полк составында 700 кеше иҫәпләнә, улар 10 пулемет, 500 граната, 535 мылтыҡ менән ҡоралланған.
1918 йылдың 14 декабрендә Башҡорт хәрби шураһы Әхмәтзәки Вәлиди 2-се полк командиры Ибраһим Исхаҡов менән 2-се полктың муллаһы Нуриәғзәм Таһировҡа йәшерен хат ебәрә. Хатында фронтҡа һибелгән башҡорт полктарын Башҡортостан автономияһы территорияһында, бер урынға тупларға тигән йәшерен фарман бирә. Исхаҡовҡа ошо фарманды башҡорт ғәскәрҙәренә таратырға ҡуша. Декабрҙең аҙағына башҡорт полктары бер урынға йыйыла башлай. Ибраһим Исхаҡов та үҙенең полкын Аҡтүбә фронтынан Башҡортостанға алып килә.
Башҡорт хөкүмәте һәм армияһы ҡыҙылдар яғына күскәс, 1919 йылдың 18-20 февралендә 5-се һәм 6-сы уҡсылар полктары, һуңынан 1-се һәм 2-се уҡсылар полктары фронт һыҙығы аша тәүгеләрҙән булып үтә. 1919 йылдың февралендә Башҡорт хөкүмәте һәм армияһы Совет власы яғына күскәндән һуң полк таратыла.

# 2-се Башҡорт уҡсылар полкы
## Командирҙары

* Ғ. Ғәбитов (1918 йылдың июненән)
* И. Е. Исхаҡов (1918 йылдың ноябренән)
Полк муллаһы — Н. Т. Таһиров (1918 йылдың октябренән 1919 йылдың февраленә тиклем).
# Салтычай

Салтычай — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара Койсу йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Салтычай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300001183
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300118
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Булатова Сәғдиә Хәсән ҡыҙы

Булатова Сәғдиә Хәсән ҡыҙы (татар. Сәгъдия Булатова; 1884-1950гг.) — күренекле татар йәмәғәт эшмәкәре, мөғәллим, ВКП(б) ағзаһы (1920).

# Булатова Сәғдиә Хәсән ҡыҙы
## Биографияһы

Булатова Сәғдиә Хәсән ҡыҙы 1882 йылда Ҡасим ҡалаһында тыуған. Уның атаһы Ҡасим ҡалаһында уҡытыусы булып эшләй. Атаһы бик иртә үлә, ул ваҡытта уғы ни бары һигеҙ йәш була. Туғандары һәм таныштары ғаиләгә ярҙам итә. 16 йәшендә уҡытыусы булып эшләгән, атаһының элекке уҡыусыһы Булат Хәсәновҡа кейәүгә сыға. Сәғдиә белемде өйҙә ала һәм мөғәлимә булып китә. Ул Ҡасим мәҙрәсәһе тормошонда ҙур роль уйнай, ҡыҙҙар өсөн беренсе мәктәп аса.
191011912 йылдарҙа уҡыусы йәштәр менән театр түңәрәге ойоштора. Ул ваҡытта татар йәшәренә театрҙа ҡатнашыу тыйылған булған, шулай ҙа ҡайһы бер йәштәр йәшерен рәүештә ҡатнашҡан. Ул ауылдар буйлап йөрөп кулак һәм капиталистарҙы мыҫҡыл итә торған пьессалар ҡуя. Барлыҡ спектакльдәҙә ул үҙе һәм уның Зәкиә һәм Нажия исемле ҡыҙҙары ҡатнаша.Театр өсөн бөтә кәрәк-яраҡты үҙҙәре эшләй: сценарий яҙалар, костюмдар тегәләр.
Постановкалар бик уңышлы килеп сыға, Октябрь революцияһынан һуң труппа Ҡасим мәҙрәсәһендә «Сулпан» татар драма театры исеме менән эшләй башлай.
1917-1921 йылдарҙа татар мәктәптәре, изба-читальнялар, «Салғы» татар гәзитен асыуҙа ҡатнаша.
1924 йылда Мәскәүгә эшкә күсерелә.
1939 йылда низахҡа репрессиялана, 1955 йылда аҡлана.
# Мәжит Ғафури

Мәжит Ғафури (Абдулғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы; 20 июль 1880 йыл — 28 октябрь 1934 йыл) — яҙыусы. Башҡортостандың халыҡ шағиры (1923).

# Мәжит Ғафури
## Биографияһы

Ғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы 1880 йылдың 20 июлендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Еҙем-Ҡаран ауылында хәлфә ғаиләһендә тыуған. Сығышы менән кәлсер-табын ырыуы башҡорттарынан.
Ете йәштә Еҙем-Ҡаран ауыл мәҙрәсәһенә уҡырға бара.
Еҙем-Ҡарандан алыҫ түгел Үтәш ауылы мәҙрәсәһендә уҡый.
1898 йылда Троицк ҡалаһында Зәйнулла Рәсүлевтың «Рәсүлиә» мәҙрәсәһенә уҡырға инә. Уҡыған ваҡытта халыҡ тормошон ныҡлап өйрәнә, төрлө заводтарҙа, Рәмиевтың алтын приискыларында эшләп, уҡыуын дауам итә. Ҡаҙаҡ далаларында балалар уҡыта, ҡаҙаҡ халҡының фольклорын өйрәнә, рус әҙәбиәте менән дә ҡыҙыҡһына башлай.
1904 йылда Ҡазанда «Мөхәмәҙиә» мәҙрәсәһенә уҡырға инә.
1906—1909 Өфөлә «Ғәлиә» мәҙрәсәһендә уҡый.
«Ҡыҙыл Башҡортостан», «Коммуна» гәзиттәре редакцияһында эшләй.
1934 йылдың 28 октябрендә үпкә ауырыуынан Өфөлә вафат була.

# Мәжит Ғафури
## Хәтер

* Халыҡ шағирының исемен уның тыуған районы — Ғафури районы йөрөтә.
* Уның исеме Башҡорт дәүләт академия драма театрына бирелгән, уның алдындағы майҙансыҡҡа әҙиптең һәйкәле ҡуйылған.
* 1948 йылдан Өфөлә Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы эшләй.
* 2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итә.

# Мәжит Ғафури
## Әҫәрҙәре
### Шиғырҙар

* «Ишан шәкерттәренә», 1902
* «Себер тимер юлы»
* «Башҡа мәмләкәттәрҙә мосолмандарҙың хәле»
* «Ғилем»
* «Йәш ғүмер»
* «Ваҡыт етте», 1905
* «Шатлыҡ йыры», 1905
* «Хөрриәт дәүерендә», 1905
* «Бай кеше», 1905 («Бай», 1907)
* «Ике ҡош», 1906
* «1906 йылдың 1907 йылға васыяты»,
* «Етенсе йылдың яуабы»
* «Беҙҙең көндәр», 1907
* «Үҙем һәм халҡым», 1912
* «Мин ҡайҙа?», 1912
* «Бир ҡулыңды», 1920
* «Һарыҡты кем ашаған?»

# Мәжит Ғафури
## Әҫәрҙәре
### Хикәйәләр

* «Фәҡирлектә үткән тереклек», 1904
* «Аслыҡ йыл йәки һатлыҡ ҡыҙ»
* «Ярлылар, йәки өйҙәш ҡатын»
* «Үгәй балалар»
* «Онотолған енәйәт»
* «Һалдат ҡатыны Хәмиҙә»

# Мәжит Ғафури
## Әҫәрҙәре
### Повестар

* «Ҡара йөҙҙәр», 1926
* «Шағирҙың алтын приискыһында», 1930
* «Тормош баҫҡыстары».

# Мәжит Ғафури
## Әҫәрҙәре
### Поэмалар

* «Эшсе», 1921

# Мәжит Ғафури
## Әҫәрҙәре
### Драмалар

* «Ҡыҙыл йондоҙ», 1925

# Мәжит Ғафури
## Китаптары

* «Себер тимер юлы йәки әхүәле милләт», Ырымбур.
# Аубурн Галиполи мәсете

1999
Аубурндағы Галиполи мәсете — Австралиялағы иң ҙур мәсет. Яңы Көньяҡ Уэльс штатында Аубурн ҡалаһында урынлашҡан .
Астралия төрөктәре мәхәлләһе ниәте буйынса төҙөлөш башланған.
# Яманҡая һырты

Яманкая һырты (насар ҡая) ― Көньяҡ Уралда, Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан тау һырты.

# Яманҡая һырты
## Этимологияһы

Башҡорттар , ғәҙәттә, яманаты сыҡҡан тауҙарға исеменә “яман” һүҙен ҡушып атама биргәндәр. Был, бәлки, көнбайыш яғы ҡаялары ишелеп сығып торған текә арҡаларҙан ғибрәт булып, көнсығышын ҡуйы урман ҡаплап торғанға шулай аталалыр.
Был 6 километрға һуҙылған һырт дүрт түбәнән тора. Икәүһе —урындағы башҡорт халҡы тарафынан электән Кесе Ҡарауыл-таш (Замок, 890 метр) һәм Ҙур Ҡарауыл-таш ( Башмаҡ) тип аталып йөрөтөлгән. Бында баҫҡынсылар яҡынлаша башлаһа, сигнал уттары ҡабыҙылған.
Сигнал Оло-Отасы-тауынан (хәҙерге Магнит тауы), Ҡырһа (Кирса), Мулдаҡ тауҙары аша "этап буйынса" Яманҡаяның Ҡарауыл тауҙарына тапшырылған.
«Магнитная гора по башкирскому названию Атачи именуется», — тип яҙған П. И. Рычков «Топографии Оренбургской губернии» тигән китабында.
Немец этнографы, тәбиғи фәндәр ғалимы Гмелин И. Г. (рус. Иога́нн Гео́рг Гме́лин нем. Johann Georg Gmelin) 1743 йылда үҙенең яҙмаларында был тауҙы Улу-Утассе-Тау тип яҙып алған, был атаманы уға юл күрһәтеп йөрөгән башҡорттар әйткән.

# Яманҡая һырты
## Һүрәтләмә

Яманкая һырты - ҡеүәтле Ҡырҡты һыртының бер армыты булып тора. Яҡтыкүлдән көнбайыштараҡ урынлашҡан. Тауҙың көнбайыш яғынан түбәһе һирәк осрай торған көртмәлеле ваҡ ағаслыҡ менән ҡапланған. Ә көнсығышт яғынан 40 метрлыҡ Кесе Ҡарауыл-таш түбәһе (Замок, Куропатка) менән тура ҡырҡылып төшә.
Икенсе тау түбәһе — Ҙур Ҡарауыл- таш (942,8) түбәндә, һырт буйлап төньяғыраҡ ситендә урынлашҡан. Яҡтыкүл яғынан өҫкә ҡараһаң ҡая башмаҡты хәтерләтә. Шуға хәҙер был түбә Башмаҡ ҡаяһы тип атала.Был ҡая аҫтында канат юлы менән тау саңғыһы трассаһы төҙөлгән. Т
үбәләрҙең икеһе бергә Башҡорт артылышы (Башкирский Перевал )тип йөрөтөлә. Яманҡаяның төньяҡ осонда тағын ике исемһеҙ түбәһе бар.
Тауҙа уртаса бейеклек— 800-900 метр. Юғары нөктә уның төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, бейеклеге - 1004 метр.
Көньяҡ битләүҙәре (арҡа ) дала үләндәре һәм ваҡ ҡыуаҡлыҡтар менән ҡапланған. Бында шулай уҡ ҡая тоҡомдарының сығыу юлдары бар. Һырт буйлап таштарына аҡ буяу менән билге һалынған һуҡмаҡ бара. Был һуҡмаҡта һуңғы йылдарҙа, июнь айында түбәгә йүгереш уҙғарыла. Трассаның оҙонлоғо 1,5 км, бейеклеге 320 метр.Тау түбәһенә табан юлдың яртыһында Кесе Ҡарауыл-таш түбәһе (Замок, Куропатка ) урынлашҡан.
Яманкая Ҡырҡтытауҙан Ҡорүҙәк йылғаһы барлыҡҡа килтергән тәрән уя( Горное Ущелье) айырып тора.
Уяның һәм Яманкаяның битләүҙәре магнит альпинизмы, тау туризмы, ҡаяға үрмәләү һәм спелеотуризм полигоны булып тора.
# Елга (Вятка ҡушылдығы)

Елга — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 1013 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Елга (Вятка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030320
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103032
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Огайо (йылға)

Огайо (ингл. Ohio River) — АҠШ-тың көнсығышындағы йылға, Миссисипи йылғаһының һул һәм иң мул һыулы ҡушылдығы.

# Огайо (йылға)
## Гидрология

Бассейн майҙаны 528,1 мең км². Метрополис ҡалаһы янындағы һыу сығымы яҡынса 8000 м³/сек, йыл дауамында ағып төшкән һыу күләме яҡынса 250 км³. Иң ҙур һыу күтәрелеше урындары: Питсбург (10‒12 м), Цинциннати (17‒20 м), тамағында (14‒16 м). Ваҡыты менән көслө һыу баҫыуҙары күҙәтелә; 1887, 1913, 1927, 1937 йылдарҙа улар ҙур һәләкәткә килтерә. Огайо һыуҙары сәнәғәт предприятиеларының ҡалдыҡтары тарафынан ныҡ бысранған.
Огайо йылғаһы Аппалач тауҙарында башланған Аллегени һәм Мононгахела йылғаларының Питтсбургта ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Оҙонлоғо 1579 км (Аллегейни йылғаһы менән бергә — 2102 км). Луисвилл ҡалаһына тиклем Огайо йылғаһы Аппалач платоһы, ә артабан — Үҙәк тигеҙлектәр буйлап аға.
Йылға буйында урынлашҡан иң ҙур ҡалалар: Питтсбург, Хантингтон, Портсмут, Цинциннати, Ковингтон, Луисвилл, Уилинг, Эвансвилл һәм Метрополис.
Эре ҡушылдыҡтары: Аллегейни, Мононгахела, Бивер, Уилинг-Крик, Литл-Маскингум, Дак-Крик, Маскингум, Литл-Канова, Хокинг, Канова, Гайандотт, Биг-Сэнди, Литл-Сэнди, Сайото, Литл-Сайото, Литл-Майами, Ликинг, Майами-Ривер, Солт, Кентукки, Грин-Ривер, Уобаш, Камберленд, Теннесси.

# Огайо (йылға)
## Хужалыҡта әһәмиәте

Йылғаның барлыҡ оҙонлоғонда суднолар йөрөй ала (суднолар йөрөшөнөң гарантиялы тәрәнлеге 2,7 м). Суднолар йөрөшө тәрәнлеген тәьмин итеү өсөн Огайола гидроузелдар каскады төҙөлгән. Йылға бассейнындағы һыу юлдарының дөйөм оҙонлоғо яҡынса 4000 км. Луисвилл ҡалаһы янындағы тупһаларҙы уратып каналдар яһалған. Йылға бассейнында эре ГЭС-тар бар, уларҙың күбеһе Теннесси йылғаһында урынлашҡан.
# Ҡарлыхан ауыл Советы (Балаҡатай районы)

Ҡарлыхан ауыл Советы — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы муниципаль берәмек.

# Ҡарлыхан ауыл Советы (Балаҡатай районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Кор-Еган

Кор-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Асес-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кор-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037340
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203734
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ильфельд (Тюрингия)

Ильфельд (Тюрингия) (нем. Ilfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2954 кеше йәшәй. Майҙаны — 62,33 км². Диңгеҙ кимәленән 240–332 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99768 һәм автомобиль коды — NDH.
# Чемондаевка

Чемондаевка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягодная йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Чемондаевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022892
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202289
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аштамангала Шива Ғибәҙәтханаһы

Аштамангала Шива Ғибәҙәтханаһы Тһриссур ҡалаһында, Тһриссур районында, Аштамангаламда урынлашҡан. Ғибәҙәтхананың баш Хоҙайы булып sanctum sanctorium-да урынлашҡан, көнсығышҡа ҡараған итеп торған Хоҙай Шива тора. Инаныу буйынса был ғибәҙәтхана Кераланың 108 Шива ғибәҙәтханаларының береһе һәм Хоҙай Шиваға бағышланып оло фекер ияһы Парашурама тарафынан ҡоролған булған. Ғибәҙәтхана Карьяттукара янында Латур юлында урынлашҡан. Ғибәҙәтханада Шиваратри байрамы Малаялам Кумба айында (Февраль-Март) үткәрелә.
# Покъю

Покъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 351 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Покъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020718
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002071
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бирюкса (Катунь ҡушылдығы)

Бирюкса — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 548 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Бирюкса (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003335
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100333
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Камзас

Кесе Камзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Камзас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010688
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201068
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ямбуто-Яха

Ямбуто-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лумпада-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ямбуто-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307910
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сырда

Сырда — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивкина йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сырда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034693
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103469
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кули (Казикумухское Койсу ҡушылдығы)

Кули (Лагизури, Виралю) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Казикумухское Койсу йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Кули (Казикумухское Койсу ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300001244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300124
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Абдрахманов Ильяс Әхмәт улы

Абдрахманов Ильяс Әхмәт улы (21 октябрь 1951 йыл) — хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. Техник фәндәр кандидаты (2009). Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (1999) атҡаҙанған металлургы. Рәсәй Хөкүмәте премияһы лауреаты (2003). 2‑се дәрәжә Изге Станислав (2002), Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2002) һәм Салауат Юлаев (2008) ордендары кавалеры.

# Абдрахманов Ильяс Әхмәт улы
## Биографияһы

Ильяс Әхмәт улы Абдрахманов 1951 йылдың 21 октябрендә БАССР-ҙың Учалы районы Бәләкәй Учалы ҡасабаһында (хәҙер Учалы ҡалаһы) тыуған.
1969 йылдан Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында эшләгән: 1976 йылдан — цех начачальнигы, 1977 йылдан — лаборатория начальнигы, 1993 йылдан — генераль директор урынбаҫары, 1998 йылдан — генераль директор. 2010—2011 йылдарҙа «УГМК‑Холдинг» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең (Учалы) коммерция директоры урынбаҫары. Уның етәкселегендә Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында баҡыр колчеданы ятҡылыҡтарын комплекслы үҙләштереүҙең берләштерелгән технологиялары индерелә. Бер уйлап табыу авторы.
2002 йылда Халыҡ‑ара иҡтисад һәм хоҡуҡ институттың Белореттағы филиалын, 2004 йылда Магнитогорск дәүләт техник университетын тамамлаған.
Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Абдрахманов Ильяс Әхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған металлургы (1999)
* Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2002)
* Рәсәй Хөкүмәте премияһы лауреаты (2003)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған металлургы (2007)
* Салауат Юлаев ордены (2008)

# Абдрахманов Ильяс Әхмәт улы
## Хеҙмәттәре

* Учалинский горно-обогатительный комбинат на рубеже XXI века. — Уфа, 2000 (авторҙ.).