yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әл-Мәсәд сүрәһе

әл-Мәсәд сүрәһе (ғәр. سورة المسد‎) (Пальма сүсе икенсе төрлө Бау тип тә атала), Ҡөрьән Кәримдең 111-се сүрәһе, 5 аяттан тора. Мәккәлә иңгән сүрә.

# Әл-Мәсәд сүрәһе
## Риүәйәте

Әбү Ләһәб Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ﷺ атаһы менән бер туған ҡәрҙәше булған. Ул бик яуыз мөшрик булып, үҙе лә, ҡатыны ла Пәйғәмбәргә бик күп яуызлыҡ ҡылғандар. Аллаһы Тәғәлә улар тураһында ошо сүрәне үәхи ҡылған. Пәйғәмбәр ﷺ Аллаһ әмере менән туғандары араһында Исламға өндәй башлағас, Әбү Йәһил (ҡушаматы): «Әгәр ҡустымдың улының әйткән һүҙе дөрөҫ булһа, иман килтермәгән өсөн ғазап булһа, мин малымды һәм балаларымды фиҙа ҡылып ҡотолормон», — тигән. Аллаһы Тәғәлә: «Уның малы ла, балалары ла файҙа бирмәҫ» — тигән аят ебәргән. Әбү Йәһелдең улы Ғүтбәне Шам юлында арыҫлан күтәреп алып киткән. Ә Әбү Йәһелдең үҙенә бик яман бер йәрәхәт сығып, һаҫыҡлығынан бер кем янына килә алмаған, күп ғазаптар менән вафат булған. Бер нисә көн күмелмәйсә һаҫып ятҡан. Һуңынан ҡолдар яллап күмгәндәр ("Тибйән"дән).

# Әл-Мәсәд сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ

# Әл-Мәсәд сүрәһе
## Транскрипцияһы

БисмиЛләһи-Ррахмәни-Ррахиим! 1 Тәббәт йәдәә әбии ләһәбиү-үә тәбб 2 Мә әғнәә ғәнһү мәәлүһү үә мәә кәсәб 3 Сәйасләә нәәрәң ҙәәтә ләһәб 4 Үәмрәьәтүһү хәммәәләтәл хәтаб 5 Фии жиидиһәә хәблүм-мим-мәсәд

# Әл-Мәсәд сүрәһе
## Тәржемәһе

БисмиЛләһи-Ррахмәни-Ррахиим!
* Әбү Ләһәбтең ике ҡулы ла ҡороһон! Үҙе лә һәләк булһын.
* Уның малы ла, кәсебе лә (балалары ла) һәләк булыуҙан ҡотҡарманы.
* Тиҙҙән ул ялҡын эйәһе булған утҡа керер.
* Ҡатыны ла утын ташыусы булып(йәғни гонаһтарын өҫтөнә күтәреп), тамуҡҡа керер.
* Ул ҡатындың муйынында пальма сүсенән ишелгән арҡан булыр.
# Юх-Еган (йылға)

Юх-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ватинский Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Юх-Еган (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041740
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204174
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡаһарманов Нурулла Фәрит улы

Ҡаһарманов Нурулла Фәрит улы (10 февраль 1928 йыл — 9 октябрь 1996 йыл) — тау инженеры, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәр докторы (1984), профессор (1986), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1978), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ-энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1967). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1982) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

# Ҡаһарманов Нурулла Фәрит улы
## Биографияһы

Нурулла Фәрит улы Ҡаһарманов 1928 йылдың 10 февралендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны Ыҫлаҡ ауылында тыуған.
1952 йылда Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң «БашНИПИнефть» ғилми-тикшеренеү һәм проектлау институтында инженер, өлкән инженер, өлкән ғилми хеҙмәткәр, лабораториялар мөдире булып эшләй. 1970—1980 йылдарҙа — директорҙың ғилми эштәр буйынса урынбаҫары, 1980—1984 йылдарҙа директор.
Ҡаһарманов Нурулла Фәрит улының фәнни эштәре йүнәлештәре: скважиналарҙы быраулау ваҡытында тау тоҡомдарының емерелеү механикаһы, скважиналар быраулау техникаһы һәм технологиялары.
Уның етәкселегендә илдә тәүге тапҡыр нефть скважиналарын быраулау өсөн алмас бырау эшләнә (1959), горизонталь скважиналарҙы быраулау технологиялары, шул иҫәптән «сумма-быраулау роботы» — горизонталь скважиналарҙы быраулау өсөн роботлаштырылған аппараттар эшләнә.
Ҡаһармановтың асыштары Урал-Волга буйы, Көнбайыш Себер предприятиеларына индерелгән.
Нурулла Фәрит улы тарафынан ғалим-быраулаусылар мәктәбе булдырыла. Уның уҡыусылары араһында тиҫтәләгән фән докторҙары һәм кандидаттары бар.
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), ул Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының нефть һәм газ бүлексәһендә иҫәптә тора.

# Ҡаһарманов Нурулла Фәрит улы
## Хеҙмәттәре

Ҡаһарманов Н. Ф. 450-нән артыҡ фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 10 монография, уйлап табыуға 100 авторлыҡ танытмаһы авторы.
* Алмазное бурение нефтяных скважин. Уфа: Башкнигоиздат, 1962 (авторҙаш).
* Индустриально-комплексный метод разработки нефтяных месторождений. Уфа: Башкнигоиздат, 1980 (авторҙаш).
* Новые методы бурения скважин в Башкирии. Уфа, 1982 (авторҙаш).

# Ҡаһарманов Нурулла Фәрит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1978)
* Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ-энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1967)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1982)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
# Кидюга

Кидюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 367 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Кидюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029558
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002955
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хановай-Яха (Поерянг ҡушылдығы)

Хановай-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Поерянг йылғаһының һул ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Хановай-Яха (Поерянг ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054570
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305457
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яңы Муса (Көйөргәҙе районы)

Яңы Муса (рус. Новомусино) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл.

# Яңы Муса (Көйөргәҙе районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек татарҙар (40 %) һәм башҡорттар (36 %) йәшәй.

# Яңы Муса (Көйөргәҙе районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Ермолаевка): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Илкәнәй): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Карагайка): 12 км

# Яңы Муса (Көйөргәҙе районы)
## Урамдары

* Йылға аръяғы урамы (рус. Заречная (улица))
* Яр буйы урамы (рус. Набережная (улица))
* Яңы урам (рус. Новая (улица))
* Тау аҫты урамы (рус. Подгорная (улица))
* Үҙәк урамы (рус. Центральная (улица))
* Киң урам (рус. Широкая (улица))
* Мәктәп урамы (рус. Школьная (улица))

# Яңы Муса (Көйөргәҙе районы)
## Тарихы

Яңы Муса — Тамъян улусы аҫаба башҡорттары (Мәләүез, Нөгөш, Ағиҙел йылғалары буйлап) мишәр ауылдары Ҡарағош һәм Халкәйҙән күсенеүселәр торамаһы. Был ауыл 1816, 1834, 1850, 1859 йылдарҙағы ревизияларҙа теркәлмәгән. Әммә 1859 йыл һәм 1864 йыл араһында уны Тамъян керҙәштәре ауылдары араһында табырға мөмкин. Тимәк, ул XIX быуаттың 50-се йылдар аҙағында — 60-сы йылдар башында барлыҡҡа килә. 1920 йылда яңы мусалылар 971 кеше иҫәпләнә, ихаталары — 178.
# Кузговка

Кузговка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кузговка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100956
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Данилов-Чалдун Максим Николаевич

Данилов-Чалдун Максим Николаевич (18 ғинуар 1894 йыл — 2 март 1944 йыл) — Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашҡан, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. Сыуаш яҙыусыһы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Данилов-Чалдун Максим Николаевич
## Биографияһы

Максим Николаевич Данилов-Чалдун Өфө губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙе Уҫылыбаш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Башланғыс мәктәптең өсөнсө синыфын тамамлағандан һуң, атаһы менән бергә (әсәһе иртә вафат булған) Себергә эшкә китә. Кемерово янындағы Бирюли ҡасабаһында йәшәй, батраклыҡта эшләй, һуңынан «Крохоловскя» шахтаһында крепильщик һәм забойсы булып эшләй.
1914 йылдан Беренсе донъя һуғышында була, ҡаты яралана. Госпиталдән һуң үҙ ирке менән Ҡыҙыл гвардия сафына инә. 1920 йылдан ВКП (б) ағзаһы
Томск совет партия мәктәбен тамамлай (1921) һәм 1922 йылдан алып ун йылдан ашыу партия эшендә була.
1934 йылда Данилов-Чалдун Чебоксар ҡалаһына күсенә, Сыуаш АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, «Чаваш коммуни» гәзите мөхәрририәте һәм Сыуаш АССР-ы Совнаркомы янында радиоинформация комитеты хеҙмәткәре була. Шул уҡ йылда Сыуашстан яҙыусылар ойошмаһынан Совет яҙыусыларының беренсе съезында делегат булараҡ ҡатнаша.
1941 йылдың декабрендә үҙ теләге менән фронтҡа китә, Калинин, Брянск һәм 2-се Балтика буйы фронтында һуғыша.
548-се миномет полкының 13-сө айырым миномет РГК бригадаһы парторгы (Икенсе Балтика буйы фронты), гвардия кесе лейтенанты Данилов-Чалдун фронтта ҡаты яралана һәм Калинин өлкәһенең (хәҙер Тверь өлкәһе) Кувшиновка ҡалаһындағы хәрби госпиталдә 1944 йылдың 2 мартында вафат була. Кувшиновка ҡала зыяратының туғандаш ҡәберлегендә ерләнгән.

# Данилов-Чалдун Максим Николаевич
## Ижады

Данилов-Чалдундың тәүге шиғырҙары 1922 йылда яҙылған, 1924 йылда «Чувашский крестьянин» гәзитендә баҫылып сыға
1929 йылда Мәскәүҙә беренсе «Тайгара» («В тайге») китабын — пьесаһын сығара
Үҙ хикәйәләрендә Октябрь революцияһы һәм Граждандар һуғышы ваҡытында эшселәр синыфының һәм хеҙмәтсән крәҫтиәндәрҙең хеҙмәт батырлығын сағылдыра.
14 китап авторы. Төп матбуғат баҫмалары: «Ҫулӑм витӗр» («Сквозь огонь»), «калавӗсем Вӑрҫӑ» («Хәрби хикәйәләр»), «вӑй Икӗ» («Ике көс»), «Революци ҫулӑмӗ» («Революция ялҡыны»), «ҫӗлӗк Ҫӑлтӑрлӑ» («Йондоҙло кәпәс»).
   Фронт хикәйәләре һәм очерктары М. Чалдундың тормош һәм ижади юлын сағыу яҡтырта. Туранан-тура яугир тарафынан яҙылған әҫәрҙәр ҡыҫҡа һәм тулы. Был әҫәрҙәр яҙыусы һәләтенең иң яҡшы һыҙаттарын үҙ эсенә ала
   М. Чалдун йыш ҡына үҙенең сюжеттарын уйлап еткермәй. Әҫәрҙе яҙып, ҡабаттан уҡымай, уны төҙәтмәй… Әҫәрҙәренең етешһеҙлеге булып геройҙар өсөн көтөлмәгән хәл-тороштар. киҫкен ваҡиғалар, осрашыуҙар тора. Ҡайһы берҙә Чалдун ирекһеҙҙән мажаралы хәл-тороштарға мәржәғәт итә, сөнки сюжет барышын алдан уйламай: шул саҡта геройы тупикта ҡала. Ҡайһы саҡта автор, уҡыусыны ҡыҙыҡһындырыр өсөн мажараларға урынлы мөрәжәғәт итә. Нисек кенә булмаһын, улар күп осраҡта Чалдундың хикәйәләрен боҙа

# Данилов-Чалдун Максим Николаевич
## Хәтер

* Уҫылыбаш мәктәбе бинаһында Максим Данилов-Чалдунға мемориаль таҡтаташ ҡуйылған, мәктәптә стенд-музейы ойошторолған.
# Ҡолой ауыл биләмәһе

Ҡолой ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында муниципаль берәмек. Юридик адресы: 456894, Силәбе өлкәһе, Арғаяш районы, Ҡолой ауылы, Чапаев урамы, 19 Административ үҙәге — Ҡолой ауылы. Ҡолой ауылы муниципаль берәмегенә яҡын ауылдар — Ҡәҙер, Һәйбәт, Берёзовка һәм Ялтыр ауылдары. Ҡолой ауыл биләмәһе үҙәге «Силәбе — Яратҡол» юлында урынлашҡан. Был ауыл аша Мейәс, Ҡуянбай, Һырғайҙы йылғалары аға.

# Ҡолой ауыл биләмәһе
## Тарихы һәм һүрәтләү

Ҡолой ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре 2004 йылдың 12 ноябрендә Силәбе өлкәһе «Арғаяш муниципаль районының һәм уның составындағы ауыл биләмәләренең статусы һәм сиктәре тураһындағы» 292-ЗО Законы менән билдәләнгән.
Ҡолой ауыл биләмәһенә 13 ауыл ҡарай, халҡы 6631 кеше. Биләмәлә 5 ауыл хужалығы предприятиеһы һәм крәҫтиән-фермерлыҡ хужалығы эшләй, улар 1000 гектарҙан ашыу ерҙе эшкәртә.
4 дөйөм белем биреү мәктәбе, 8 төрҙәге бер мәктәп, 1 балалар йорто, 4 балалар баҡсаһы эшләй. Дөйөм практикалы табиптарҙың 2 үҙәге, тиҙ ярҙам, 1 аптека бар. Рәсәй Һаҡлыҡ банкы бүлексәһе эшләй. Ҡолой ауыл биләмәһендә дүрт «Арғаяш районының почетлы гражданы»: Хәйруллин Рамаҙан Фәтҡулла улы, Ғарипов Насир Һиҙиәт улы, Фәхретдинов Әсҡәт Фәхрислам улы, Хәйруллина Зәйтунә Ҡәйүм ҡыҙы йәшәй.
Ҡолой ауыл биләмәһендә 1954 йылда төҙөлгән ауыл мәҙәниәт йорто, биш ауыл клубы, филиалдары менән Павленков китапханаһы, хореография һәм художество һәм һынлы сәнғәт бүлектәре менән сәнғәт мәктәбе филиалы эшләй.
Башҡорт халыҡ коллективы «Ҡолой моңдары» өлкәнән ситтә киң танылыу алған.

# Ҡолой ауыл биләмәһе
## Иҫтәлекле урындары

Ҡолой ауылында архитектура ҡомартҡыһы — боронғо мәсет урынлашҡан

# Ҡолой ауыл биләмәһе
## Билдәле һәм арҙаҡлы шәхестәре

* Көсөковтар — Ҡолой ауыл биләмәһенә ҡараған Оло Иҫәнгилде ауылынан кантон башлыҡтары, башҡорт дворяндары нәҫеле.
* Сиражетдинов Харис Мөхәмәтжән улы (15.09.1918 — 10.10.2006) — Ҡолой ауылы мәсәте имам-хатибы.
* Байғаҙы Ҡоҙамышев — 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёв полковнигы. Себер даруғаһы Әйле улусы старшинаһы.
* Йәләлетдинов Вәкил Әхәр улы — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2002) һәм атҡаҙанған (1995) артисы.
* Көсөков Раил Фазыл улы — опера йырсыһы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың халыҡ артисы, Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты.
# Шәмсетдин Зәки

Шәмсетдин Зәки (төп исеме — Шәмсетдин Йәрмөхәмәт улы Ғөбәйҙуллин; 1822—1865) — башҡорт мәғрифәтсеһе, философ, шағир, дин белгесе.

# Шәмсетдин Зәки
## Биографияһы

Ғөбәйҙуллин Шәмсетдин Йәрмөхәмәт улы 1822 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе 10-сы Башҡорт кантоныны Бөрйән улусының (хәҙерге Башҡортостандың Көйөргәҙе районы) Иҙәк утарында мулла ғаиләһендә тыуған.
Ул тыумыштан һуҡыр була (башҡа мәғлүмәттәр буйынса бала саҡта һуҡырая). Балыҡлы ауылы мәҙрәсәһендә, Ҡазандағы Мөхәмәткәрим мәҙрәсәһендә белем ала.
Ауылдашы З. Мөхәмәтрәхими теркәүенсә, «ун өс йәшлек малай мәҙрәсәлә ҡыш сыҡҡансы, башҡаларға эйәреп һәм бары ишетеү буйынса, сарыф менән нәхеү дәрестәрен, фарсы телен үҙләштерә. Икенсе йылға ул ХIII быуаттың данлыҡлы фарсы шағирҙары — суфый Ф. Ғаттарҙың айырым әҫәрҙәрен, Сәғди Ширазиҙың атаҡлы «Бостан», «Гөлбостан» китаптарын яттан уҡый, шулар өлгөһөндә ижади илһам тоҡана үҫмер йөрәгендә».
Һуңынан ул Таймаҫ ауылында шәкерттәргә белем бирә. Нәҡшбәндиә тәриҡәте юлына баҫҡас, Стәрлебаш мәҙрәсәһендә уҡыта башлай. Шәмсетдин Зәкиҙе бөрйән ырыуының аҫаба башҡорто һәм шағир, Аҡмулланың уҡытыусыһы итеп кенә түгел, шулай уҡ Нәҡшбәндиә тәриҡәте юлындағы йөҙҙәрсә суфыйҙарҙың мөршиде итеп тә беләләр. Тап суфыйҙар XX быуат башында үҙ халҡын ойоштороп, III Башҡорт ҡоролтайында Башҡортостан Республикаһын төҙөүгә өлгәшә.
1865 йылдың сентябрендә Таганрог ҡалаһында вафат булған.
Шағирҙың төрки, фарсы, ғәрәп телдәрендә яҙылған ҡулъяҙмалары һаҡланған. «Булғай-булмағай», «Өйрәнмәк кәрәк» шиғырҙарында васыят һүҙҙәре суфыйсылыҡ юлын һайлаған тәҡүәләр өсөн генә түгел, ә барлыҡ әҙәми заттар өсөн дә әһәмиәтле икәне бәхәсһеҙ.
# Гумперда

Гумперда (нем. Gumperda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 372 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,27 км². Диңгеҙ кимәленән 216 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7768 һәм автомобиль коды — SHK.
# Урмияҙ ауыл Советы (Асҡын районы)

Урмияҙ ауыл советы — административно-территориальная единица и муниципальное образование в Аскинском районе Республики Башкортостан Российской Федерации.
Законом «О границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан» муниципальное образование наделено статусом сельского поселения.

# Урмияҙ ауыл Советы (Асҡын районы)
## Тарих

Закон Республики Башкортостан от 19.11.2008 № 49-з, № 50-з «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Республики Башкортостан в связи с объединением отдельных сельсоветов и передачей населённых пунктов», ст.1 п.4б гласит:
   "Внести следующие изменения в административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: б) объединить Урмиязовский и Уршадинский сельсоветы с сохранением наименования «Урмиязовский» с административным центром в селе Урмиязы.
   Включить деревни Дульцевка, Уршады Уршадинского сельсовета в состав Урмиязовского сельсовета. Утвердить границы Урмиязовского сельсовета согласно представленной схематической карте.
   Исключить из учётных данных Уршадинский сельсовет;
# Әбдрәхим Әбдекәев

Әбдрәхим Әбдекәев (1780—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Әбдрәхим Әбдекәев
## Биографияһы

Әбдрәхим Әбдекәев (Әбдрәхим Әбдекәй улы Иштемәсов) Ырымбур губернаһы Дыуан улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы) Бурансы ауылында йәшәгән.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 11-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 11-се Башҡорт атлы полкы башлыса 8-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 5 октябрҙә Түбәнге Новгородҡа бара. Артабан Украинаға генерал-лейтенант граф П. А. Толстойҙың ополчение корпусы составына ебәрелә. Рус армияһының сит илгә походтары барышында, 1813 йылдың майында полк Пенза ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына индерелә. 21 сентябрҙә Богемия армияһының кавалериянан генерал граф М. И. Платовтың корпусы составына күсерелә, октябрь-ноябрҙә Платов корпусы составында Саксонияла, Баварияла, Францияла, шул иҫәптән 4 һәм 6 октябрҙә Лейпциг янындағы хәрби алыштарҙа ҡатнаша. 3 ноябрҙә полк Волконскийҙың отряды менән бергә Витгенштейн корпусына керә, 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Рус армияһының сит илгә походтары барышында Лейпциг һәм Дрезден янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1813 йылдың декабрендә Богемия армияһының Төп фатиры ҡарамағында хеҙмәт итә. 1814 йылдың 1 ғинуарынан Гамбургты блокадалауҙа һәм штурмлауҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 11-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Әбдрәхим Әбдекәев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Уромка

Уромка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Уромка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033629
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103362
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ташевка

Ташевка (Ташлинка) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртек йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Ташевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200009966
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200996
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Берка (Верра)

Берка (Верра) (нем. Berka/Werra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4377 кеше йәшәй. Майҙаны — 56,93 км². Диңгеҙ кимәленән 193 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99837 һәм автомобиль коды — WAK.
# Кьянчано-Терме

Кьянчано-Терме (итал. Chianciano Terme) — коммуна, курорт ҡала. Италияла урынлашҡан. Тоскана төбәгенең Сиена провинцияһы составында тора.
Кьянчано-Терме ҡалаһының халҡы 7253 кеше тәшкил итә (2008 йыл мәғлүмәттәре буйынса) Ҡаланың майҙаны 37 квадрат километрға тигеҙ, халыҡ тығыҙлығы — 199 кеше/км². Ҡала мэры — Габриэлла Ферранти. Кьянчано-Терме ҡалаһының почта индексы — 53042. Телефон коды — 0578.
Коммуна ҡурсалаусыһы изге Иоанн Креститель (San Battista Giovanni), байрамы — 24 июндә. Кьянчано-Терме ҡалаһы урындағы термаль сығанаҡтары булыуы арҡаһында билдәле. Бында Рим боронғо Рим дәүерендә император Август термаль һыуҙар менән дауаланған. Кьянчано-Терме ҡалаһының төп кәсебе — бауыр һәм үт сығарыу юлдарын бальнеологик ысул менән дауалау һәм иҫкәртеү. Кьянчано-Терме шифаханаһының тағы ла бер шифалы үҙенсәлеге — термаль сығанаҡтарҙың һыуы менән шәкәр диабетын дауалау.

# Кьянчано-Терме
## Коммуна хакимиәте

* Телефон: 0578 6521
* Электрон почта: sindaco@comune.chianciano-terme.siena.it
* Рәсми сайт: http://www.comune.chianciano-terme.siena.it
# Лукас-Еган (йылға)

Лукас-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Мег-Тыг-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лукас-Еган (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203872
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лып (йылға)

Лып — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/329/72 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Лып (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015496
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101549
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1