yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бронюк Виктор Владимирович

Бронюк Виктор Владимирович (24 март 1979 йыл, Винница өлкәһе Хмельницкий районы Соколов ауылы) — украин музыканты, ТіК төркөмө лидеры

# Бронюк Виктор Владимирович
## Белеме

Виктор Владимирович Бронюк ике белем ала. Барское педагогия училищеһын һәм Винница педагогия университетының тарих факультетын тамамлай.

# Бронюк Виктор Владимирович
## Карьераһы

Виктор Бронюк 2005 йылда ТиК (Трезвость и Культура-Мәҙәниәт һәм Айыҡлыҡ) исеме аҫтында төркөм ойоштора. Ошо уҡ йылда Виктор Бронюк төркөмдөң репетицияһына буласаҡ продюсер Олег Збаращукты саҡыра. Уны дөйөм ҡабул ителгән музыкаль стиле ҡалыптарына оҡшамаған яңылыҡ ҡыҙыҡһындыра.
2005 йылдың 1 июнендә Винница ҡалаһында төркөм мең кешелек аудитория алдында үҙенең ижадын тәҡдим итә.
Тәүге сығыш уңышлы була, һәм тап ошо 2 июнь көнө ТиК төркөмөнөң тыуған көнө булып иҫәпләнә. Шул ваҡыттан алып төркөмдөң емешле эшмәкәрлеге башлана.
2006 йылда ТиК «Ляпис Трубецкая» төркөмө менән дуэт яҙҙыра. Виктор Бронюк автор булған «Боландар» композицияһы Украина радиостанцияларының иң юғары баҫҡысына күтәрелә һәм ТиК төркөмөнә популярлыҡ килтерә.
Шул уҡ йылдың 11 мартында Винницала «ТиК» төркөмөнөң «Байки про оленей» бөтә Украина туры башлана. Ике ай эсендә Украинаның 27 ҡалаһында 35 концерт менән сығыш яһайҙар, триумфаль турнеһын тик бер көндә — 20 мартта туҡтаталар. Был көндә Виктор «2007 йылдың иң яҡшы дебют» исеме аҫтында музыкаль Джем-FM-Непопса премияһының һигеҙ номинацияһының береһендә музыкаль призға лайыҡ була.
2008 йылдан Виктор Бронюк «Подольск общинаһы» хәйриә фонды идаралығының рәйесе була, ул Украинаның иң яҡшы хәйриә фонды тип иҫәпләнә.
2009 йылдың 16 мартында ҙур концерт менән Киев спорт һарайында өсөнсө бөтә Украина «Халыҡ туры» башлана. Ә 2011 йылдың 21 февралендә ТиК төркөмө Дмитрий Антонюк етәкселеге аҫтында Украинаның Ҡораллы көстәренең йыр һәм бейеү ансамбле ҡатнашлығында ҙур эстрада-симфоник концерт бирә. Сәхнәлә бер үк ваҡытта 97 артист сығыш яһай.
2011 йылдың йәйендә Виктор Бронюк «Не целуй» композицияһын яҙа, уны украин йырсыһы Ирина Билык менән башҡара. Шул уҡ йылдың ғинуар айында Виктор төркөмдәге коллегалары менән бергә «Ржевский против Наполеона» кинотаҫмаһында төшә.
2012 йылдың апрелендә Виктор Бронюк «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» интеллектуаль уйынының ҡатнашыусыһы була. Ул өс тапҡыр иң яҡшы уйынсы тип таныла. Шул уҡ йылдың сентябрь айында Виктор Бронюкҡа казак чины бирелә.
2013 йылдың 26 мартында ТиК төркөмө һәм Ирина Билык башҡарыуында «Иң яҡшы украин хиты» туры старт ала. Артистар 30 көн эсендә 24 концерт менән сығыш яһай, шуның өсөн «Украинаның рекордтар китабына» инә.

# Бронюк Виктор Владимирович
## Ғаиләһе

Татьяна Бронюк менән никахта. Ике балаһы бар — ҡыҙы Ева һәм улы Даниил.

# Бронюк Виктор Владимирович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2015 йылдың 28 авгусында «Винница ҡалаһының почетлы гражданы» тигән исем бирелә.
* «Украинаға һөйөүе һәм фиҙа ҡылыуы өсөнм» сиркәү миҙалы(20 октябрь, 2015).
# Понил

Понил — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 144 км.

# Понил
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009397
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200939
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Урта Ель

Урта Ель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Лупья йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Урта Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024129
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002412
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йонсдорф

Йонсдорф (нем. Jonsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1768 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,08 км². Диңгеҙ кимәленән 549 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2796 һәм автомобиль коды ZI.
# Тоҡомбәтов Мәхмүт Исхаҡ улы

Тоҡомбәтов Мәхмүт Исхаҡ улы (8 февраль 1916 йыл — 25 май 1989 йыл) — ғалим-ауыл хужалығы иҡтисадсыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (1971), профессор (1974). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1968). Ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1966, 1975).

# Тоҡомбәтов Мәхмүт Исхаҡ улы
## Биографияһы

Мәхмүт Исхаҡ улы Тоҡомбәтов 1916 йылдың 8 февралендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы) Күҙәй ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
1936 йылда Ташкент ҡалаһындағы Урта Азия план институтын тамамлай.
1936—1937 йылдарҙа Төркмән ССР-ы Дәүләт план комитетының иҡтисади тикшеренеүҙәр институтында эшләй. 1939—1941 йылдарҙа Приморье крайпланында сектор мөдире була.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1946—1949 йылдарҙа СССР Дәүләт план комитетының Грозный өлкәһе буйынса уполномочийы урынбаҫары. 1949—1953 йылдарҙа Бохара өлкәһендә Статистика идаралығында һәм КПСС өлкә комитетында эшләй.
1956—1986 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы ғилми хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1963 йылдан сектор мөдире, 1971—1985 йылдарҙа Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлеге мөдире.
Ғалимдың фәнни тикшеренеүҙәренең төп йүнәлеше — ауыл хужалығында хужалыҡ иҫәбе алып барыу һәм материаль стимулдар ҡулланыу, етештереүсәнлекте арттырыу, иҡтисад мөнәсәбәттәрен камиллаштырыу юлдары. 1957—1959 йылдарҙа ул колхоздарҙа гарантиялы хеҙмәт хаҡы түләү юлдарын табыу методикаһын эшләй һәм эксперименттар үткәрә, 1958—1965 йылдарҙа эске хужалыҡ иҫәбен индереү, 1963 −1965 йылдарҙа хеҙмәт хаҡын йыл һөҙөмтәһе буйынса түләү, 1966—1968 йылдарҙа ер һөрөү һәм бесән әҙерләү сифатын иҫәпләп хеҙмәт хаҡын түләү ысулдарын ғәмәлгә индерә.
Иҡтисадсының колхоз милкен дәүләт тарафынан страховкалау һәм подоходный налог системаһын яҡшыртыу тәҡдимдәре СССР Финанс министрлығы тарафынан хуплана һәм тормошҡа ашырыла.
Мәхмүт Исхаҡ улы Тоҡомбәтов 1989 йылдың 25 майында Өфө ҡалаһында вафат була һәм Көньяҡ мосолман зыяратынла ерләнә.

# Тоҡомбәтов Мәхмүт Исхаҡ улы
## Хеҙмәттәре

* Хозяйственный расчет и денежная оплата труда в колхозах. Уфа, 1959.
* Вопросы планирования себестоимости колхозной продукции. Уфа, 1960.
* Воспроизводство валового продукта в сельском хозяйстве. М., 1974 (соавт.)

# Тоҡомбәтов Мәхмүт Исхаҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ике «Почёт Билдәһе» ордены (1966, 1975).
# Хохловка (Андерма ҡушылдығы)

Хохловка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәһендә аға. Йылға Андарма йылғаһының һул ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хохловка (Андерма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023400
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202340
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нойенгённа

Нойенгённа (нем. Neuengonna) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 686 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,17 км². Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7778 һәм автомобиль коды — SHK.
# Рәмиев Сәғит Лотфулла улы

Рәмиев Сәғит Лотфулла улы (12 февраль 1880 йыл — 16 март 1926 йыл) — уҡытыусы, журналист, партия һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре, шағир, тәржемәсе. 1922—1926 йылдарҙа Башҡорт АССР‑ының Игенселек Халыҡ комиссариатында нәшриәт бүлеге мөдире.

# Рәмиев Сәғит Лотфулла улы
## Биографияһы

Сәғит Лотфулла улы Рәмиев 1880 йылдың 12 февралендә Аҡман ауылында тыуған. Белемде Ырымбур ҡалаһындағы Хөсәйениә мәҙрәсәһендә ала. 1902 йылдан 1906 йылға тиклем уҡытыусы булып эшләй, шунан һуң Ҡазан ҡалаһына күсә һәм «Таң йолдызы» гәзитендә эшләй башлай. 1912-13 йылдарҙа Әстерханда эшләй. 1922 йылдан Өфөлә йәшәй.
«Таң ваҡыты» тип аталған прозалағы шиғырында, «Һин», «Ул», «Бер кеше» лирик шиғырҙарында, «Низамлы мәҙрәсә» (Өлгөлө мәҙрәсә), «Йәшә, Зөбәйҙә, йәшәйем мин» кеүек әҫәрҙәрендә Рәмиевтың халыҡ яҙмышы өсөн борсолоуы һүрәтләнә. Рәмиев шулай уҡ тәржемәләр менән дә шөғөлләнгән: ул Лев Толстой, Николай Некрасов, Демьян Бедный, Р. Джованьоли әҫәрҙәрен, шулай уҡ "Марсельеза"ны татар теленә тәржемә итә.
# Дим ауыл Советы (Бишбүләк районы)

Дим ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл биләмәһе

# Дим ауыл Советы (Бишбүләк районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Көньяҡ ауыл Советы Дим ауыл Советына кире ҡайтарыла.
# Наурыҙ ауыл Советы (Учалы районы)

Наурыҙ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Наурыҙ ауылы.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Наурыҙ ауыл Советы (Учалы районы)
## Ауыл советы составы

* Наурыҙ ауылы,
* Ғәҙелша ауылы,
* Мишкә ауылы,
* Мәҫкәү ауылы,
* Йәһүҙә ауылы.
# Алекс Фергюсон

Сэр Александр Чепмен Фергюсон (ингл. Sir Alexander Chapman Ferguson; 31 декабрь 1941 йыл), Алекс Фергюсон булараҡ билдәле (ингл. Alex Ferguson, английское произношение: [ˈfɜːɡəsən ˈælɪks]) — шотланд футболсыһы һәм футбол тренеры. 1986 - 2013 йылдарҙа «Манчестер Юнайтед» инглиз клубының баш тренеры. Британия футболы тарихында иң титуллы тренер булып тора. Донъя футболы тарихында иң бөйөк тренер тип һанала. The Times гәзите версияһы буйынса һуғыштан һуңғы осор иң яҡшы тренерҙар исемлегендә дүртенсе урынды биләй, шулай уҡ World Soccer һәм FC ESPN версияһы буйынса бөтә замандарҙа барлыҡ халыҡтарҙың иң яҡшы тренерҙарҙы исемлегендә беренсе урында. 1954 йылда УЕФА барлыҡҡа килгәндән алып Европа фцтболф үҫешенә иң ҙур йоғонто яһаған 10 тренер исемлегенә инә.
Фергюсон «Ист Стерлингшир» һәм «Сент-Миррен» шотланд клубтарының баш тренеры һуңынан «Абердин» клубының тренеры була, клубы менән ҙур уңыштарға өлгәшә. Ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа Джок Стейт вафат булғандан һуң Шотландия милли йыйылма командаһын етәкләй, һуңынан, 1986 йылдың ноябрендә «Манчестер Юнайтед»тың баш тренеры итеп тәғәйенләнә.
«Манчестер Юнайтед» 26 йыл дауамында етәкләй, ошо ваҡытта рекордлы еңеүҙәр яулай, шул иҫәптән Премьер-лигала 13 еңеү һәм Чемпиондар лигаһында - икәү. Фергюсон етәкселегендә «Юнайтед» алдағы йөҙ йыллыҡ тарихы эсендәгегә ҡарағанда күберәк трофейҙар яулай. 2010 йылдың 19 декабрендә Фергюсон сэр Мэтт Басбиҙың клубтың баш тренеры вазифаһында булыу оҙайлығы буйынса рекордын үтеп китә.
1999 йылда Фергюсонды Елизавета II рыцарь дәрәжәһенә күтәрә. 2002 йылда ул Инглиз футболының Дан залына индерелә. Шулай уҡ «Абердин» футбол клубының баш тренер булараҡ яулаған ҡаҙаныштары өсө Абердин ҡалаһының почетлы гражданы итеп ҡабул ителә.
# Байрамғолов Юлай Ейәнғәле улы

Байрамғолов Юлай Ейәнғәле (Жыянғале) улы (15 декабрь 1937 йыл) — 2015 йыл — ғалим-инженер-механик, уйлап табыусы. Техник фәндәр докторы (1993), профессор (1994), Башҡортостан Республикаһының инженерҙар академияһы академигы (1995). СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1978), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1999).

# Байрамғолов Юлай Ейәнғәле улы
## Биографияһы

Юлай Ейәнғәле улы Байрамғолов 1937 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ы Мәсетле районы Тимерәк ауылында тыуған (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы Йонос ауыл Советына ҡарай).
1965 йылда Силәбе политехник институтын (хәҙерге Көньяҡ Урал дәүләт университеты) тамамлаған. Йәш белгес булараҡ Брянск автомобиль заводына эшкә ебәрелә.
1966 йылда Өфөгә ҡайта һәм Өфө моторҙар эшләү заводында эш башлай.
1970 йылдан Өфө авиация техникумында, 1973 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институтында (хәҙергә Башҡорт дәүләт аграр университеты) уҡыта.
1983—1993 йылдарҙа хеҙмәтте һаҡлау, 1995 йылдан — ауыл хужалығын электрлаштырыу һәм автоматлаштырыу, 1998—2005 йылдарҙы электр энергияһы менән тәьмин итеү һәм электр энергияһын ауыл хужалығында ҡулланыу кафедралары мөдире.

# Байрамғолов Юлай Ейәнғәле улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Юлай Байрамғолов 120-нән ашыу фәнни хеҙмәт нәшер иткән, 40 уйлап табыуға авторлыҡ танытмаһы алған.
Ғилми эҙләнеүҙәре электр энергияһын тапшырыу һауа линияларының ауыл ерендә ышаныслылығын арттырыуға, бәләкәй йылғаларҙа гидроэлектростанциялар төҙөүҙе нигеҙләүгә арналған.
Ғалим уйлап тапҡан ҡоролмалар һәм яйламалар Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһы төбәктәре һәм Берләшкән дәүләттәр берләшмәһе илдәре предприятиеларында ҡулланыла.

# Байрамғолов Юлай Ейәнғәле улы
## Ғилми эшмәкәрлеге
### Хеҙмәттәре

* Теоретическаая основа электротехники — электрические цепи постоянного тока. Ч.1,2. Уфа, 1999 (авторҙ.);
* Электрические источники оптического излучения. Уфа, 2003 (авторҙ.).

# Байрамғолов Юлай Ейәнғәле улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1978)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1999)
# Яхронка

Яхронка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Яхронка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016089
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001608
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Исхаҡ (Баймаҡ районы)

Исхаҡ (рус. Исхаково) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Ниғәмәт ауылы тирәһендә урынлашҡан. 1765 йылда тәүге тапҡыр Ырымбур губернаһы Бөрйән улусы составында телгә алына, 1792 йылда Таулыҡай ауылы башҡорттары утар урынында Исхаҡ ауылын нигеҙләй.

# Исхаҡ (Баймаҡ районы)
## Исеменең килеп сығышы

Исхаҡ антропонимынан алынған. Ауыл тәүге төпләнеүсе Исхаҡ Солтановтың исемен йөрөткән.

# Исхаҡ (Баймаҡ районы)
## Географик урыны

Таулы йылғаһына (Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы) Сыбалайыр һәм Саҡмағош йылғасыҡтары ҡойған урында урынлашҡан була. Хәҙерге район үҙәге Баймаҡтан — 33 км, Ниғәмәт ауылынан көнбайышҡа табан 3 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Исхаҡ (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Тәүге тапҡыр был ауыл 1765 йылда Ырымбур губернаһы Бөрйән улусы составында телгә алына. 1792 йылда Таулыҡай ауылынан бер нисә ғаилә әлеге утарға күсеп ултыра. Исхаҡ Солтанов менән бергә уның улдары Хоҙайназар, Байназар, Ҡотлобирҙе, Сәлим, Сырлыбай, шулай уҡ Әхмәр һәм Әхмәт Хәмитовтар, Сәлих Ҡотлобирҙин улы Ғәлимйән (башҡа мәғлүмәт буйынса Имелбай) менән һәм Кейекбай Игебаев күсенәләр. Таулыҡай ауылы халҡы ошо осорҙа яңы ауылдарға нигеҙ һалыуы билдәле. VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 89 кеше йәшәгән, X ревизияға ярашлы — 150 кеше. Мал көтөү өсөн ер ҡытлығы һәм төрлө үҙ-ара дәғүәләр арҡаһында ауыл халҡы Таулыҡайға әйләнеп ҡайта башлай. Исхаҡ ауылы колхоз үҙәге Ниғәмәт ауылына ҡушыла.
# Мор-Се

Мор-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лакер-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мор-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089541
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008954
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сөмгөл

Сөмгөл (сөңгөл, сөңкәл, сөмбәй, зөмбәй) - ( рус. омут ) — йылғаларҙа ағымдарҙың ҡаршы килеүе һөҙөмтәһендә хасил булған соҡорло, өйөрмәле тәрән урын. Йылға, күл төбөндә тәрән соҡор.

# Сөмгөл
## Тасуирламаһы

Сөмгөл төбөндә һыу өйөрөмәһе өңөүе арҡаһында соҡор барлыҡҡа килә.
Йылға йырҙаһы фәне өсөн ғәҙәттә ғәҙәттә ятыу термины ҡулланыла, был күренеш генезисын һәм йырҙаның икенсе морфологик объекттары (шаршы) менән үҙ-ара бәйләнешен тасуирлау өсөн хеҙмәт итә. Ҡайһы саҡ ятыуҙарҙың иң тәрән урынын сөмгөл тип атайҙар; был осраҡта ятыуҙа сөңгөлдәр бер нисә булыуы мөмкин.
Сөмгөлдәрҙә ғәҙәттә балыҡ тоталар, мәҫәлән, шамбылар сөмгөлдә йәшәүҙе хуп күрә.

# Сөмгөл
## Урындағы атамалар

Башҡорт телендә был тәбиғәт күренеше әҙәби телдә "сөмгөл" тип атала, йыш ҡына "сөңгөл" тигән варианты ла ҡулланыла. Бынан тыш сөңкәл, сөмбәй, зөмбәй тип атап йөрөткән төбәктәр ҙә бар.
Урыҫ телендә сөмгөл һүҙе, башҡорт телендәге кеүек үк, төрлө урында төрлөсә атала: бочаг , богота , бучать, балуда , букалище һәм башҡалар .
Әйтем дә бар: рус. «В тихом омуте черти водятся», башҡортса варианты - «Тымыҡ күлдә ҡорт уйнай».
# Мегень-Игол

Мегень-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Глубокий Сабун йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мегень-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203917
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әсәҙуллин Ильяс Рәйес улы

Әсәҙуллин Ильяс Рәис улы (1975 йыл — 18 июнь 1995 йыл) — Рәсәй Сик буйы ғәскәрҙәренең хәрби хеҙмәткәре, Батырлыҡ ордены кавалеры (үлгәндән һуң).

# Әсәҙуллин Ильяс Рәйес улы
## Биографияһы

Ильяс Рәис улы Әсәҙуллин 1975 йылда Башҡорт АССР-ының Шишмә районында тыуған.
Сик буйындағы хеҙмәткә 1994 йылдың ғинуарында саҡырыла һәм Кавказ айырым сик буйы округының 487-се Махсус тәғәйенләнештәге сик буйы отрядына (в\ч 3810, Железноводск ҡалаһы) ебәрелә. Хәрби хеҙмәтен 3-сө мотоманевр төркөмөнең артабан Дағстан Республикаһының Ботлихск районында йәйелдерелгән һәм Чечен Республикаһы менән Дағстандың административ сигендә урынлашҡан 1-се сик буйы заставаһында башлай.
1995 йылдың 18 июнендә кәмендә 100 кешенән торған чечен боевиктарының бандиттар төркөмө застава урынлашҡан ергә һөжүм итә. Уларҙың атакаһына яҡындағы ҡалҡыулыҡтарға ҡуйылған өс пулемёт ярҙам итә.
Застава «Көрәшкә» тигән команда буйынса кутәрелде. Был ваҡытта Ефрейтор Ильяс Әсәҙуллин, уҙенең окобында хәрби һаҡлауҙа була һәм беренсе атыуҙарҙа уҡ тигеҙ булмаған дуэльға инә. Был отошһоҙ позицияла, тигеҙ булмаган дуэльда, өс пулемёттың уты аҫтында, Ильяс, дошман буйлап ут асты. Үҙенең хәрәкәттәре менән дошманды үҙенә әурәтә, шуның менән ҡалған шәхси составҡа хәрби позициялар алырға мөмкинлек бирҙе. Ярты сәғәт эсендә, боевиктарҙың ут нөктәһен баҫа һәм снайперҙы юҡ итә. Был оҙаҡ ваҡыт алған бәрелештә пулемётчик кулына һәм аяғына ике утлы яра ала, ләкин позицияһын ташламай. Интенсив ут алып барған яраланған сик һаҡсыһы, террористарҙың, тулыһынса боевиктар менән уратып алынған, застава биләмәһенә инеүенә кәртә ҡуйған. Погранзаставаға сираттағы һөжүм ваҡытында өсөнсө пуля пулемёттың прикладын ҡырайта һәм ефрейтер И.Әсәҙулин өсөнсө, үлемесле, кукрәгенә яра ала, һәм кулында ҡорал тотоп үлеп ҡала.
1995 йылдың 21 июнендә Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Түбәнге Хәжәт ауылында ерләнә.

# Әсәҙуллин Ильяс Рәйес улы
## Хәтер

* 1995 йылдың 18 июнендә күрһәткән батырлығы өсөн ефрейтор Ильяс Әсәҙуллин үлгәндән һуң Батырлыҡ ордены менән бүләкләнә.
* Рәсәйҙең Федераль Сик буйы хеҙмәте директорының 1995 йылдың 24 июнендәге 294-се бойроғона ярашлы Железноводский Махсус тәғәйенләнештәге сик һаҡлау отрядынының 1-се заставаһына Ильяс Әсәҙуллин исеме бирелә.
* Шишмә районының Шишмә ауылындағы урам Ильяс Әсәҙуллин исемен йөрөтә.
# Зиннуров Өлфәт Ғаяз улы

Зиннуров Өлфәт Ғаяз улы — (1950), ғалим-иҡтисадсы. 1970 йылдан (өҙөклөк менән) Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Ураҙ ауылынан.

# Зиннуров Өлфәт Ғаяз улы
## Биографияһы

Өлфәт Ғаяз улы Зиннуров 1950 йылдың 1 ғинуарында БАССР‑ҙың Учалы районы Ураҙ ауылында тыуған, иҡтисадсы.
1973 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған. Махсуслашыуы: машиналар төҙөү сәнәғәте иҡтисады һәм уның ойошторолоуы

# Зиннуров Өлфәт Ғаяз улы
## Хеҙмәт юлы

1968 йылдан алып Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлегендә эшләй.
1970 йылдан алып (өҙөклөк м‑н) Өфө авиация институтында (дәүләт авиация техник университеты) эшләй:
1982—85 йылдарҙа лаборатория мөдире,
1996 йылдан — менеджмент һәм маркетинг кафедраһы мөдире.
1985—1986 йылдарҙа Татар АССР-ы Яр Саллы ҡалаһында Кама политехник институтында уҡыта.
Фәнни тикшеренеүҙәре иҡтисад һәм интеллектуаль милек, инновацион эшмәкәрлек м‑н идара итеү мәсьәләләренә, менеджмент һәм маркетингыға арналған.
Зиннуров баҙар иҡтисады шарттарында вуздар менән маркетинг идара итеүҙең теоретик нигеҙҙәрен эшләй.
200‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы. Зиннуров Ө. Ғ. етәкселегендә 29 аспирант ғилми дәрәжә яҡлаған.
Ғилми йүнәлеше: эшмәкәрлектең төрлө тармаҡтарында маркетинг теорияһы һәм тәжрибәһе, эшҡыуарлыҡ иҡтисады һәм уның менән идара итеү
Зиннуров Ө. Ғ. уҡытҡан дисциплиналар: маркетинг, стратегик маркетинг, халыҡ-ара менеджмент.

# Зиннуров Өлфәт Ғаяз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* 1994 - иҡтисад фәндәре докторы
* 1997 - профессор
* 2002 - Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре
# Шомокса

Шомокса (Шемокса, Шемокс) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға 727 йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Северная Двина ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Шомокса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000013477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001347
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0