yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Көнсығыш Диңгеҙе

Көнсығыш Диңгеҙе (лат. Mare Orientale) — айҙағы диңгеҙ, Айҙың Ерҙән күренгән ярымшарының көнбайыш сигендә урынлашҡан.

# Көнсығыш Диңгеҙе
## Килеп сығышы

Көнсығыш Диңгеҙе күп ҡулсалы удар бассейнда — ҙур тиҙлектә һәм ғәйәт ҙур көс менән астероид килеп төшөүҙән хасил булған гигант кратерҙа ята. Был бассейдың төп ҡулсаһының диаметры — 930 километр самаһы, үҙәгенең координаттары — 19°54′ ю. ш. 94°42′ з. д.﻿ / ﻿19,9° ю. ш. 94,7° з. д.﻿ / -19.9; -94.7. Уның йәше аныҡ ҡына билдәле түгел, әммә ул Ямғырҙар Диңгеҙе бассейнынан һуңыраҡ, йәғни 3,85 млрд йыл элек барлыҡҡа килгән, тип фаразлана. Иртә имбрий һәм һуңғы имбрий дәүерҙәренең сиктәре Көнсығыш Диңгеҙе хасил булған мәлдән алып иҫәпләнелә (бассейндың үҙен һәм уның өҫтөнән сығып ятҡан ташламаларҙы беренсе осор менән бәйләйҙәр).

# Көнсығыш Диңгеҙе
## Рельефы

Ай диңгеҙҙәренең күпселегендәге бассейндарҙан айырмалы рәүештә Көнсығыш Диңгеҙе бассейны ҡатҡан базальт лаваһы менән бер аҙ ҡапланған, шуға ла уның морфологик структураһын күҙәтергә мөмкин. Диңгеҙҙең үҙәк өлөшө йоҡа ғына базальт ҡатламы менән көплө (ҡалынлығы яҡынса 1 км тирәһе), йәғни ерҙән күренгән ярымшарҙағы башҡа ай диңгеҙҙәренә ҡарағанда ҡеүәте түбәнерәк. Диңгеҙ бассейнын барлыҡҡа килтергән бәрелеү ай ҡабығында өс үҙәктәш йыйырсыҡлы ҡатламдарҙың хасил булыуына сәбәпсе була. Ғәйәт ҙур удар кратерҙың эске теҙмәләре Рук тауҙарынан ғибәрәт, диаметры 930 км булған тышҡы сылбыр Кордильер тауҙарын барлыҡҡа килтерә. Бәрелеш һөҙөмтәһендә тышҡа сығарылған тау тоҡомдары тупаҫ һуйырташтарҙан тора һәм, Кордильерҙың тышҡы битләүҙәрендә башланып, төрлө тарафҡа 500 км тиклем алыҫлыҡҡа барып етә, диңгеҙ үҙәгенә йыйылған нур рәүешендәге һыҙаттар хасил була.
Ай өҫтөндә диңгеҙ ҡапма-ҡаршы урынлашҡан нөктәлә Край Диңгеҙе урынлашҡан.
Көнсығыш Диңгеҙе бассейнындә шулай уҡ Яҙ Күле бар, уны айҙағы базаны төҙөү урындарының береһе тип ҡарарға мөмкин.

# Көнсығыш Диңгеҙе
## Атамаһы

Диңгеҙҙең хәҙерге атамаһын немец астрономы Юлиус Генрих Франц Der Mond (1906) китабында тәҡдим итә. Әммә инглиз һәүәҫкәр астрономы Патрик Мур аҙағыраҡ On the Moon китабында был атаманы 1946 йылда тәҡдим итеүе хаҡында белдерә. 1960-сы йылдарҙа был төбәктәең фотографик һүрәте алына, уның буйынса Көнсығыш Диңгеҙе Айҙың киҫкен рәүештә икенсе бер күк есеменә барелеүе һөҙөмтәһендә хасил булған кратерҙа ята тип фаразлау мөмкинлеген бирә.
Диңгеҙгә исем бирелгән йылдарҙа астрономияла Айға ҡағылышлы исемдәр биреүҙә икенсе төрлө система ҡулланыла. Әммә һуңыраҡ, 1961 йылда Халыҡ-ара астрономия союзы ҡабул иткән ҡарарға ярашлы Көнсығыш Диңгеҙе Айҙың күренгән ярымшарының көнбайыш сигендә урынлашҡан тип таныла.

# Көнсығыш Диңгеҙе
## Фотогалерея

* Көнсығыш Диңгеҙенең «Лунар орбитер-4» космик аппараты төшөргән фотоһүрәттәре, 1967
* Көнсығыш Диңгеҙенең «Галилео» космик аппараты төшөргән фотоһүрәттәре, 1990
# Оло Тайтым

Оло Тайтым — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының уң ярына тамағынан 231 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Оло Тайтым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007550
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300755
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Машка (Чира ҡушылдығы)

Машка — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чир йылғаһының һул ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Машка (Чира ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300812107000009955
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000995
* Бассейн коды — 05.01.03.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Камжела

Камжела (Приезжая Камжела) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барзас йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Камжела
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020370
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202037
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Манолиу Лия

Лия Манолиу (рум. Lia ManoliuLia Manoliu, 25 апрель 1932 йыл — 9 ғинуар 1998 йыл) — румын еңел атлеты, олимпия чемпионы.

# Манолиу Лия
## Биографияһы

Ул саҡта Румыния тарафынан оккупацияланған биләмәлә урынлашҡан Кишинёвта тыуған. 1952 йылда Хельсинки ҡалаһында Олимпия уйындарында ҡатнаша. Дискыны 42 м 64 см-ға ырғытып, 6-сы урынды биләй. 1956 йылда Мельбурндағы Олимпия уйындарында ул һөҙөмтәһен 43 м 90 см-ға тиклем яҡшырта, әммә шул уҡ ваҡытта 9-сы ғына урынды ала. 1960 йылда Рим ҡалаһындағы Олимпия уйындарында, дискыны 52 м 36 см-ға ырғытып, бронза миҙалға лайыҡ була. 1964 йылда Токиолағы Олимпия уйындарында дүртенсегә ырғытҡандан һуң дүртенсе урында була, әммә бишенсе тапҡыр дискыны 56 м. 96 см-ға ырғыта, был уға бронза миҙал килтерә.
1968 йылда Румыния еңел атлетика федерацияһы, спортсы Олимпия уйындарында ҡатнашыу өсөн ҡарт, тип иҫәпләй, әммә Лия Манолиу тағы ла тырышыңҡырап күнекмәләр яһай башлай, һәм Мехико Олимпия уйындарында, дискыны 58 м 28 см-ға һелтәп, чемпион була. 1972 йылда ул тағы ла Олимпиадала ҡатнаша — был юлы Мюнхенда, әммә дискыны 58 м 50 см-ға һелтәһә лә, был уға тик 9-сы ғына урынды килтерә.
1990 йылдан алып Лия Манолиу Румынияның Олимпия комитетын етәкләй, һәм үҙенең был посында вафатына тиклем ҡала. 1992-1996 йылдарҙа Румыния Сенаты ағзаһы була. Әлеге ваҡытта Лия Манолиу хөрмәтенә Бухарест стадионы уның исемен йөрөтә.
# Мәләүез ауыл Советы (Мәләүез районы)

Мәләүез ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Ҡаран ауылы.

# Мәләүез ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Тарихы

Ҡаран ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Мәләүез ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Туғайлы — Мәләүез районының Мәләүез ауыл Советы составындағы бөтөрөлгән тораҡ пункт (башта ҡасаба, аҙаҡ — ауыл). Хәҙер Туғайлы Мәләүез ҡалаһының биҫтәһе.

# Мәләүез ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Билдәле шәхестәре

* Аҡбирҙин Нәжметдин Сәләхетдин улы (1951 йыл, 11 декабрь) — тракторсы, СССР Дәүләт премияһы лауреаты.
* Фәзлиәхмәтова Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы ( 1931 йыл, 28 декабрь — 1996 йыл, 29 декабрь) — БАССР-ҙың Мәләүез районы Мәжит Ғафури исемендәге колхоздың быҙау ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
# Вырья (Мель ҡушылдығы)

Вырья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мель йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Вырья (Мель ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005201
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100520
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иван Матвеич (хикәйә)

Иван Матвеич — А. П. Чеховтың хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр Петербург гәзитендә (№ 60) 1886 йылдың 3 мартында баҫыла

# Иван Матвеич (хикәйә)
## Баҫмалар

Иван Матвеич хикәйәһе тәүге тапҡыр Петербург гәзитендә (№ 60) 1886 йылдың 3 мартында А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫылған.
Хикәйәнең мөхәррирләнгән версияһы Пестрые рассказы йыйынтығында баҫыла. 1899 йылдың 24 мартында Петр Перцов, Чехов әҫәрҙәре йыйынтығы сығыу тураһында белеп ҡалғас, Чеховҡа был йыйынтығына Пестрые рассказы йыйылмаһындағы ҡайһы бер хикәйәләрен баҫтырырға кәңәш иткән. Шулар иҫәбендә ул «Иван Матвеичты» ла маҡтап әйтеп үткән. Чехов, моғайын, уның теләгенә ҡаршы килмәй, был хикәйәне Адольф Маркс 1899—1901 йылдарҙа баҫтырған әҫәрҙәр йыйынтығының беренсе томына индергән.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, немец һәм серб-хорват телдәренә тәржемә ителгән.

# Иван Матвеич (хикәйә)
## Фон

Иван Матвеич хикәйәһендәге ваҡиғалар А. П. Чеховтың үҙ тормошонда булған хәлдәргә таянып яҙылған. Михаил Чехов былай тип иҫләй: «Хикәйәләге герой Иван Матвеич минең ағайым Ивандың күсермәһе. Ул уҡытыусы булып эшләй башлағансы, аҡсаға мохтажлыҡ кисергәнлектән, бөтә Мәскәүҙе йәйәү үтеп, Сокольникиҙә йәшәгән яҙыусы П. Д. Боборыкинға уның әйткәнен яҙыу өсөн барып йөрөгән».

# Иван Матвеич (хикәйә)
## Сюжет

Билдәле ғалим (оригиналында яҙыусы) уға йәш күсереп яҙыусыны тәҡдим итеүсе Петр Данилычҡа бик ныҡ асыуы килә, сөнки әйткәнде яҙыусы Иван Матвеич йыш ҡына ғалим янына ике-өс сәғәткә һуңлап килә. Ғалим Иван Матвеичты пыр туҙҙырып әрләргә һәм, уға бер тин дә түләмәйенсә,эштән ҡыуып сығарырға була. Йәш кеше үҙенең һуңға ҡалыуын бынан алты саҡрым алыҫлыҡта йәшәгән апаһының тыуған көнөндә булғанлығы арҡаһында килеп сыҡты тип аңлата. Ғалим Иван Матвеичҡа сәй эсерә лә, уны яҙырға ултырта.
# Оло Наужи

Оло Наужи — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аше йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Оло Наужи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000312109100000479
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100047
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фортопианка

Фортопианка — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Фортопианка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004731
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100473
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сопь-Ю (Сысола ҡушылдығы)

Сопь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сопь-Ю (Сысола ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000020023
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002002
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уди

Уди — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юс йылғаһының уң ярына тамағынан 7,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Уди
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103257
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тондорф (Тюрингия)

Тондорф (Тюрингия) (нем. Tonndorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 671 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,12 км². Диңгеҙ кимәленән 318 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99438 һәм автомобиль коды — AP.
# Айленбург

Айленбург (нем. Eilenburg) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 16594 кеше йәшәй. Майҙаны — 46,84 км². Диңгеҙ кимәленән 106 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4838 һәм автомобиль коды TDO (элек EB, DZ).
# Верхняя Карманга

Үрге Карманга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе (Плесецкий район) биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Карм күле - күл - Карманга йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3 км.

# Верхняя Карманга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003612
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000361
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Карагужа

Карагужа (Суходол йырыны, Карагужинка йырыны) — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терешка йылғаһының һул ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Карагужа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001912112100010349
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101034
* Бассейн коды — 11.01.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Варнава (Мокша ҡушылдығы)

Варнава — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы/ Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының уң ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Варнава (Мокша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028104
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002810
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡасимов Ғәзим Ҡасим улы

Ҡасимов Ғәзим Ҡасим улы (1891 – 19 август 1937 йыл) — дәүләт һәм партия эшмәкәре. Башҡортостан АССР-ының мәғариф һәм юстиция халыҡ комиссары.

# Ҡасимов Ғәзим Ҡасим улы
## Биографияһы

Ҡасимов Ғәзим Ҡасим улы 1891 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Бикташ ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бишбүләк районы Яңы Бикташ ауылы) тыуған. Милләте — татар.
1917 йылда Ҡазан университетын тамамлай. 1917 йылда һул эсерҙар партияһы сафына инә. 1917 йылдан Бәләбәй ҡалаһында уҡытыусы булып эшләй.
1918 йылдан Бәләбәй революцион комитеты рәйесе урынбаҫары, бер үк ваҡытта «Ярлы тауышы» гәзитенең мөхәррире була.
1919 йылдан — ВКП(б) ағзаһы. 1919 йылдан Үҙәк мосолман комиссариатының бүлек мөдире һәм «Чулпан» («Сулпан») гәзите мөхәррире, Бәләбәй өйәҙ башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, рәйесе вазифаларын башҡара. «Татар-Башҡорт Совет Республикаһы проекты» өсөн пропаганда эше менән шөғөлләнә.
1920 йылдан Өфө губерна революцион трибуналында эшләй. 1921 йылдан Өфө губерна асығыусыларға ярҙам комитеты рәйесе була, учреждение Башҡортостанда аслыҡ менән көрәшеү өсөн ойошторола.
1922 йылдың ғинуарынан РКП(б)‑ның Өфө губерна комитеты ҡарамағындағы татар‑башҡорт секцияһының «Урал» гәзите мөхәррире була. Артабан Башҡортостан революцион трибуналы, 1923 йылдан Башҡортостан АССР-ының Баш суды рәйесе вазифаларын үтәй.
1924—1926 йылдарҙа Башҡортостан АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары була.
1926—1928 йылдарҙа Башҡортостан АССР-ының юстиция халыҡ комиссары, бер үк ваҡытта Башҡортостан АССР-ының прокуроры вазифаларын башҡара.
1928 йылда Ҡазан ҡалаһына күсә. 1929 йылдан ВКП(б)‑ның Татарстан өлкә комитеты хеҙмәткәре була.
1931—1933 һәм 1935—1936 йылдарҙа — Ҡазан дәүләт педагогия институты ректоры.
1933 йыдан Татар АССР‑ының игенселек халыҡ комиссары урынбаҫары, ә 1934—1935 йылдарҙа Татар АССР‑ының коммуналь хужалыҡ халыҡ комиссары вазифаларын үтәй.
1936 йылдың 30 декабрендә репрессияға тарттырылып ҡулға алына. «Милли троцкист ойошмаһында ҡатнашыуҙа» ғәйепләнә. 1937 йылдың 19 авгусында атыла. 1958 йылдың 14 ғинуарында аҡлана.

# Ҡасимов Ғәзим Ҡасим улы
## Әҫәрҙәре

* Касимов Г. К. Татарско-Башкирская Советская Республика (Первая книга) / Центральный мусульманский комиссариат . – Москва : Типография «Восточная печать» , 1918 . – XVI , 60 с. (тат.)
* Касимов Г. Поэтическому творчеству рабоче-крестьянского поэта М. Гафури — 20 лет // Башкортостан. 5 апреля 1923. (баш.)
# Оксфорд университеты

Оксфорд университеты (ингл. University of Oxford) — Британияның Оксфорд ҡалаһындағы университеты, Англия. Донъяның боронғо университеттарының береһе, Британия утрауҙарында беренсе инглиз телле университет. Нигеҙләнеүенең аныҡ датаһы билдәле булмаһа ла, уҡыу 1096 йылда башланған тигән мәғлүмәт бар. Бөйөк Британия һәм Ирландияның «боронғо университеттары» төркөмөнә, шулай уҡ Бөйөк Британияның иң яҡшы 24 университеты «Рассел» төркөмөнә керә. Уҡыу түләүле. Донъяның абруйлы университеттары рейтингында алдынғы урын биләй , 2016—2020 йылдарҙа The World University Ranking рейтингында университет донъяла беренсе урын ала.

# Оксфорд университеты
## Тарихы

Париж университетынан 1167 йылда сит ил граждандарын ҡыуыу (Генрих II Плантагенеттың реформаһы һөҙөмтәһендә инглиз студенттарына Сорбоннала уҡыу тыйыла) бик күп инглиз уҡыусыларын Франциянан китеп, Окесфордта туҡталырға мәжбүр итә. Тарихсы Джерард Уэльский 1188 йылда уҡ студенттарға лекциялар уҡый, ә 1190 йылда документтар буйынса беренсе сит ил студенты «Emo of Friesland» була. Университет башлығы булып канцлер тора. Инглиз булмаған британ-студенттар төньяҡ (шотландтар) һәм көньяҡҡа (ирландтар һәм валлийҙар) бүленә. Артабанғы быуаттарҙа географик урынлашыу, колледж һәм ятаҡтар менән дуҫлашыу ғәҙәткә ингәс, бик күп студенттарға йоғонто яһай башлай. Күп кенә монах ордендары ағзалары — доминикансылар, францискандар, кармелиттар, августиндар — Оксфордта XIII быуат урталарында төпләнә; улар студенттар йорттарына йоғонто яһай һәм һәр яҡлап ярҙам итә. Шул уҡ ваҡытта шәхси бағыусылар тарафынан айырым уҡыусылар йәмғиәте сифатында колледждар булдырыла. Улар араһында 1249 йылда Университеты колледжын (Оксфорд) (ингл. University College) нигеҙләгән Уильям Дар һәм Шотландияның буласаҡ короленең атаһы Иоанн I де Баллиол тора. Баллиол колледжы уның хөрмәтенә аталған (ингл. Balliol College). Инглиз лорд-канцлеры һәм Мертон колледжына нигеҙ һалыусы (ингл. Merton College) Вальтер де Мертон колледждар өсөн ҡағиҙәләр эшләй. Мертон колледжы Оксфордтың һәм Кембридждың башҡа колледждары өсөн өлгө булып тора. Ошонан һуң күп студенттар дини йорттарҙағы, ятаҡтағы тормошон ҡалдырып, колледждарға күсә.
# Балтика мифологияһы

Балтика мифологияһы — балт (летт-литва) ҡәбиләләренең мәжүси инаныуҙарына барып тоташҡан һәм Төньяҡ тәре походтары барышында христианлашҡандан һуң артабан инде балтика фольклорында үҫешкән мифтар йыйылмаһы. Уртаҡ праһинд-европа мифологияһынан килеп сыҡҡан. Балтика төбәге Европала христианлыҡ таралыуға дусар булған һуңғы төбәктәрҙең береһе була, был процесс XV быуатта башлана һәм һәр хәлдә йөҙ йыл дауам итә. Урында мәжүси осорҙа балтик халыҡтарының мифологияһын ентекле тасуирлаған бер ниндәй ҙә текстар һаҡланмаһа ла, бындай ышаныуҙар тураһында мәғлүмәттәрҙе рус йылъяҙмаларынан һәм немец хроникаларынан, һуңғыраҡ фольклорҙан, шулай уҡ сағыштырма мифология тикшеренеү материалдарынан алырға мөмкин.

# Балтика мифологияһы
## Төп илаһтар

Диевас (Дьевс) — аяҙ күк илаһы, төп алла, ысынбарлыҡ донъяның атаһы, боронғо заманда үҙен алла асылы итеп таныған Күк илаһы. Алла-тыуҙырыусы, барлыҡҡа килтереүсе илаһ. Әммә тулыһынса тыуҙырыу өсөн Дьевсҡа тәүҙә үҙенең икенсе яртыһын, ҡатын-ҡыҙ башланғысын, Мараны, булдырыу талап ителә. Латыш мифологияһында ул «һөйкөмлө Мара» тип атала һәм ғаилә өсөн яуаплы төп алиһә булып тора.
Юмис — уңдырышлылыҡ илаһы. «Юмис» исеме «ҡуш» йәки «игеҙәк» тигәнде аңлата. Шуға күрә борон ике башаҡ йәки ике быҙау тыуыуы уңдырышлылыҡ илаһы фатихаһы тип һаналған. Халыҡ традицияһында барлыҡҡа килгән Юмис символы ҡыйыҡ осона оҡшаған. Төҙөлөштә лә, яңы йорт атлама аҫтына килтерелгәндә лә, тап Юмис хөрмәтенә атлама байрамын символлаштырған таж ҡуйыла.
Жемина — уңдырышлылыҡ, ҡатын-ҡыҙҙар һәм ер алиһәһе.
Вяльнас, Велс — хтоник хоҙай, мал ҡурсалаусы.
Лайма, Декла һәм Карта — яҙмыш менән бәйле өс алиһә.
Аустра йәки Аушрине — Венера планетаһы менән бәйләнгән таң алиһәһе.
Медейна — урман хайуандары алиһәһе.
Совий — мәйетте яндырыу һәм уны әхирәткә оҙатыу йолаһына нигеҙ һалыусы.
Усиньш — аттарҙы ҡурсалаусы алла.

# Балтика мифологияһы
## Төп илаһтар
### Мара һәм Дьевстың балалары

Перкунас (лит.) йәки Перконс (лат.) — өлкән улдары. Исеме славян Перуны менән ауаздаш. Күк күкрәтеүсе, ғәҙеллек өсөн көрәшсе, балт пантеонының төп аллаларының береһе.
Сауле — ҡояш алиһәһе, Менесстың ҡатыны. Латыштарҙың ышаныуҙары буйынса, Сауле йәш сағында үтә үҙ һүҙле була һәм саҡ ерҙе яндырмай ҡала. Перкунасҡа уны туғыҙ көн буйы тыйырға тура килә. Һуңыраҡ ағалы-һеңлеле үҙ-ара татыулаша һәм Перконс һеңлеһенә алтын кәмәне үҙ ҡулы менән сүкеп яһай. Ошо кәмәлә Сауле көн һайын күккә йөҙөп күтәрелә.
Менулис, Менесс (лат.) йәки Mėnuo (лит.) — ай, муж Сауленың ире.
Лайма (лат.) йәки Лайме (лит.) — күктәге парҙың өлкән ҡыҙы. Боронғо балттар мифологияһында бәхет һәм яҙмыш алиһәһе. Бәпесләгән ҡатындың йөктән имен-һау булыуы өсөн яуаплы, яңы тыуған сабыйға ыңғай яҙмыш бүләк итә. Шунан һуң уны Декла менән Картаға, ҡыҙ туғандарына, тәрбиәгә тапшыра.

# Балтика мифологияһы
## Рухтар һәм йән эйәләре

дейв-иләүселәр
ер аҫты хазинаһын һаҡлап торған кәрләләр (гном)-бардзуктар
вилкатис — әүермән бүреләр
айтварас — йышыраҡ сағыу һаҙағай уты образында күренгән осоусы рух
каукас — славян өй эйәһе аналогы.