yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бөрйән районы премиялары

Бөрйән районы премиялары — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы администрацияһы наградалары.

# Бөрйән районы премиялары
## Сәғитов З. Х. исемендәге премия

Сәғитов З. Х. исемендәге премия 2010 йылда уҡытыусы Сәғитов Зәки Хаммат улының исемен мәңгеләштереү маҡсатында булдырыла. Уҡытыусыларға йыл һайын педагогик эшмәкәрлектәге юғары һөҙөмтәләре өсөн тапшырыла. Лауреаттары: Хәкимова Ф. Ә. (2010), Боҫҡонов З. Ғ. (2011), Мөхәмәтйәнов Ф. Ғ. (2014), Ғиззәтуллин Ф. Б. (2017).

# Бөрйән районы премиялары
## Ғәбиҙуллин С. М. исемендәге премия

Ғәбиҙуллин С. М. исемендәге премия 2010 йылда шағир Ғәбиҙуллин Самат Мәһәҙи улының исемен мәңгеләштереү, яңы таланттарҙы асыу һәм уларҙың ижадын пропагандалау маҡсатында булдырыла һәм йыл һайын бирелә. Беренсе премия 2011 йылда Иҫке Собханғол урта мәктәбе уҡыусыһы Толомғужин Айҙарға тапшырыла. Лауреаттар: Алтынбаева А. Г. (2015), Ғәләүетдинов С. Ә., (2016), Ғарифуллина А. Р..

# Бөрйән районы премиялары
## Мөхәмәтҡолов С. М. исемендәге премия

Мөхәмәтҡолов С. М. исемендәге премия 1994 йылда сәсән Мөхәмәтҡолов Сабирйән Мөхәмәтзакир улының исемен мәңгеләштереү һәм әҙәбиәт, сәнғәт, мәҙәниәт өлкәһендә ижадты пропагандалау маҡсатында булдырыла. Иң тәүге премияға 1995 йылдың 17 февралендә Ғәбиҙуллин С. М. лайыҡ була.
# Сивеж (Куножа ҡушылдығы)

Сивеж — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кунож йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Сивеж (Куножа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001490
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уйкарташ

Уйкарташ — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чебдар йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Уйкарташ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002866
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100286
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һамар (мәғәнәләр)

Һамар һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.

# Һамар (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Һамар — Рәсәйҙәге ҡала, Һамар өлкәһенең административ үҙәге.
* Һамар (Волга ҡушылдығы) — йылға. Волга ҡушылдығы.
* Һамар (Мәләүез районы) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл.
* Һамар (Хәйбулла районы) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.
* Һамар (Әбйәлил районы) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
# Урта Сардык

Урта Сардык — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кильмезь йылғаһының уң ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Урта Сардык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038804
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103880
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зольпке

Зольпке (нем. Solpke) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 589 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,87 км². Диңгеҙ кимәленән 59 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Исхаҡов

Исхаҡов — фамилия.
* Исхаҡов Вәзих Мөхәмәтша улы (1927—1985) — яҙыусы, 1966 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981), Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты.
* Исхаҡов Гәрәй Усман улы (1931—1997) — журналист, яҙыусы-драматург. 1972 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы, 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.
* Исхаҡов Ибраһим Ғата улы (1892—1985) — уҡытыусы, Ленин ордены кавалеры (1952), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1953).
* Исхаҡов Ибраһим Ейәнбай улы (1891—1921) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашҡан башҡорт офицерҙарының береһе, Беренсе донъя һуғышында (1914—1917) һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, Әхмәтзәки Вәлидиҙең шәхси адьютанты.
* Исхаҡов Мөхәммәтлатиф (1848—1906) — башҡорт дин әһеле.
# Малышев Иван Михайлович

Иван Михайлович Малышев ( 28 август [9 сентябрь] 1889, Верхотурье, Пермь губернаһы - 22 июнь, 1918 йыл, Тулуш станцияһы, Өфө губернаһы) - Рәсәй революционеры, Екатеринбургтағы революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы.

# Малышев Иван Михайлович
## Хәтер

Иван Михайлович Малышев тимер юл хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуған. Ул Тау мәктәбен һәм Пермь уҡытыусылар курсын тамамлай. Агафуров ҡәрҙәштәр мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1905 йылда ул РСДРП (б) ға инә, Урал заводтарында революцион агитация алып бара. 1905 йылда Мотовилиха эшселәре күтәрелешендә ҡатнашыуы өсөн төрмәгә ултыртыла. Ул язаһын Пермь губернаһы, Түбәнге Түрәлә Николаев ремонт төрмәһендә үткәрә. Беренсе Бөтә донъя һуғышы ваҡытында ул армияла хеҙмәт итә. Ул Верх-Исет металлургия заводында (ВИЗ) эшләй, унда ул медицина кассаһы менән идара итә. Октябрь революцияһынан һуң, Уралда Совет хакимиәтен булдырыуҙа әүҙем ҡатнаша. Ул Екатеринбург ҡала комитетының беренсе рәйесе һәм Урал төбәк партия комитеты, Урал Советтарының төбәк башҡарма комитеты ағзаһы итеп һайлана. Ул Урал профсоюздары ойоштороусы һәм Урал өлкәһенең беренсе хеҙмәт комиссары ине.
Ҡыҙыл Гвардия отрядтәре башында ул Троицк янындағы Аҡ казак А.И. Дутовты еңеүҙә ҡатнашҡан. Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы тарихында беренсе сәйәси комиссарҙарының береһе. Силәбе-Златоуст юнәлешендәге фронттың комиссары һәм командующийы итеп билдәләнә. 1918 йылда чехословак легионерҙары һөжүм иткән ваҡытта хәрби операцияларҙы шәхсән үҙе етәкләй. Һуғыштарҙың береһендә Тургояк разъезы янында яралана. 18 июнь көндө аҡ гвардиясылар тарафынан ҡулға алына һәм 1918 йылдың 22 июнендә Сыростан ауылында язалап үлтерелә һәм Златоуст ҡалаһының тыуған яҡты өйрәнеү музейы алдында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

# Малышев Иван Михайлович
## Хәтер

* 3-сө Урал дивизияһының Коммунистик батальоны Малышев исеме менән аталған
* Екатеринбургтың үҙәк урамдарының береһе Малышев исеме менән аталған. 1977 йылда скульптор В. Э. Егорова һәйкәл эшләгән
* Малышев исемен Свердловск өлкәһендәге ауыл йөрөтә
* Мейәстә И.M. Малышев исемендәге урам (Почта тыҡрығы 1977 йылда үҙгәртелде). Өйҙәрҙең береһендә уға арналған мемориаль таҡта бар.
* Уның тыуған ҡалаһы Верхотурье ҡалаһында урамға Малышев исеме бирелгән
* Первоуральскта Малышев урамы
* Троицк ҡалаһында Малышев урамы (Силәбе өлкәһе. )
* Түбәнге Түрелә Малышев урамы
* Төмәндә Малышев урамы
* Пермдә Малышев урамы
* Кемилва Малышев урамы (Карелия)
* Невьянскта Малышев урамы
# Данир

Данир - был ир-ат исеме == Этимология == <ДАНИР неол. — 1) «Да здравствует мир» тигән лозунгынан ҡыҫҡартылған; 2) «тимер» һүҙенең боронғо төрки формаһы «димер» һүҙенән тигән ҡараш бар

# Данир
## Билдәле кешеләр

ЙОСОПОВ Данир Рифхәт улы (18.7.1980, Өфө), спортсы. Кикбоксинг б‑са Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000). БР‑ҙың күренекле спортсыһы (2008). ӨДАТУ‑ны тамамлаған (2007). 22‑се ДЮСШ тәрбиәләнеүсеһе (тренеры М.А.Арсентьева). Рәсәй чемп. (1999, 2002—07, 2009—10), Донъя (2009—10) һәм Рәсәй (1998, 2003—06, 2011) кубоктарын яулаусы, донъя (2004—05) һәм Европа (2006) чемпионаттарының көмөш призёры; кикбоксинг б‑са профессионалдар араһында донъя чемп. (2004). Сават б‑са Рәсәй чемп. (2003, 2005, 2007—08), донъя чемпионатының көмөш призёры (2005). Үҫмер спортсылар араһында кикбоксинг б‑са донъя (1999) һәм Рәсәй (1998—99) беренселектәре еңеүсеһе. Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы (1998—99, 2002—10). Әхмәтйәнов Рифҡәт Ғәзизйән улы (10 июль 1933 йыл), БАССР-ҙың Өфө районы Яңы Юрмаш (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Иглин районы Турбаҫлы ауылында тыуған) — телсе, төркиәтсе, филология фәндәре докторы (1994). Татар теленең аңлатмалы һүҙлегенең 3-сө томын төҙөүселәренең береһе (1977—1981), татар-төрөк (1997) һәм төрөк-татар (1998) һүҙлектәрен, татар теленең ҡыҫҡаса тарихи-этимологик һүҙлеген (2001) төҙөүсе[2].
# Драгенсдорф

Драгенсдорф (нем. Dragensdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 67 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,07 км². Диңгеҙ кимәленән 455 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7907 һәм автомобиль коды — SOK.
# Ямалиев Сәлих Ямалетдин улы

Ямалиев Сәлих Ямалетдин улы (8 апрель 1889 йыл — 1 июль 1938 йыл) — педагог, мәғариф эшмәкәре. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. 1923—1930 йылдарҙа Бәләбәй педагогия техникумы директоры, 1936—1937 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары урынбаҫары. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Ямалиев Сәлих Ямалетдин улы
## Биографияһы

Сәләх (Башҡорт энциклопедияһы буйынса Сәлих) Ямалетдин улы Ямалиев 1889 йылдың 8 апрелендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙеИсмәғил ауылында дин әһеле ғаиләһендә тыуған.
Атаһында һәм ауыл мәҙрәсәһендә уҡырға-яҙырға өйрәнгәс, 1903 йылда Сәлихте Бәләбәй мосолман мәҙрәсәһенә уҡырға бирәләр. Унда 1911 йылға хәтлем уҡый, бер үк ваҡытта түбән һәм урта синыфтарҙа мөғәллим булып эшләй.
1915—1917 йылдарҙа С. Я. Ямалиев батша армияһында хеҙмәт итә, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. Уҡытыусы булыу сәбәпле, ул хәрби хеҙмәттән ҡайтарып ебәрелә, 1917/18 уҡыу йылында Бәләбәйҙә балалар уҡыта, 1918—1922 йылдарҙа Бәләбәй уҡытыусылар семинарияһында һәм уның ҡарамағындағы педагогик курстарҙа эшләй. 1922 йылда һәләтле педагог Бәләбәй педагогия техникумының идара бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә. Тәүге осорҙа техникумда уҡытыу-тәрбиә эшенә етәкселек итеү, һәләтле уҡытыусыларҙы ылыҡтырыу, уларҙың белемен күтәреү курстары ойоштороу, семинарҙар үткәреү туранан-тура С. Я. Ямалиевтың эшмәкәрлеге менән бәйле. 1923 йылда ул педагогия техникумы директоры итеп тәғәйенләнә һәм бында 1930 йылға тиклем эшләй.
1928/29 уҡыу йылында С. Я. Ямалиев квалификация күтәреү маҡсатында Ҡазанда командировкала була, туған тел, әҙәбиәт һәм методика буйынса махсус белем ала.
1930 йылда Сәләх Ямалетдин улы Ямалиев Башҡортостан Мәғариф Халыҡ Комиссариатына эшкә саҡырыла. Ул кадрҙар бүлеге, башланғыс һәм урта мәктәптәр идаралығы башлығы, мәғариф халыҡ комиссары урынбаҫары кеүек яуаплы вазифалар башҡара. Уның етәкселегендә башҡорт һәм рус мәктәптәренең төрлө типтары өсөн уҡытыу пландары, дәреслектәр төҙөлә.
Мәғариф халыҡ комиссары урынбаҫары педагогик кадрҙар әҙерләү, мәктәп уҡытыусыларының методик оҫталығын күтәреү буйынса эшлекле саралар күрә. Башҡорт дәүләт педагогия институты, педагогия техникумдары менән бәйләнеш тотоу ошо мөһим бурыстарҙы үтәүгә йүнәлтелә.
С. Я. Ямалиев алдынғы мәктәптәр һәм уҡытыусыларҙың тәжри-бәһен өйрәнеүгә, уны таратыуға ҙур иғтибар бирә. Уның был темаларға бағышланған һәм матбуғат биттәрендә баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәре алдынғы педагогик тәжрибәне дөйөмләштерергә ярҙам итә, мәғариф эштәрен яңы баҫҡысҡа күтәрергә мөмкинлек бирә.
Сәләх Ямалетдин улы Ямалиев башланғыс һәм урта мәктәптәрҙә, педагогия техникумында уҡытыу, Мәғариф Халыҡ Комиссариатында төрлө вазифаларҙа оҙаҡ йылдар эшләү осоронда туған тел һәм әҙәбиәт уҡытыу мәсьәләләре буйынса күҙәтеүҙәр алып бара, уҡытыу методтары һәм алымдары тураһында системалы дөйөмләштереүҙәр яһай. Был тәжрибә уға республика мәғарифына уңышлы етәкселек итергә, мәктәптәрҙә уҡытыу-тәрбиә эшен яҡшыртырға һәм уҡытыусыларға педагогик ярҙам күрһәтеүҙе көсәйтергә булышлыҡ итә.
Мәғариф халыҡ комиссары урынбаҫары С. Я. Ямалиев республиканың мәҙәниәт тормошо мәсьәләләре менән дә тәрән ҡыҙыҡһына, айырыуса Башҡортостан Яҙыусылар союзы эшендә әүҙем ҡатнаша, әҙәби әҫәрҙәргә рецензиялар яҙа.
# Ҡорбанғәлиевтар

Ҡорбанғәлиевтар (рус. Курмангалиевы) — дин һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре нәҫеле.

# Ҡорбанғәлиевтар
## Дөйөм ҡылыҡһырлама

Ҡорбанғәлиевтар сығышы менән Арғаяш башҡорттарына ҡарай. Эшҡыуарлыҡ, сауҙа, ер эшкәртеү һәм дини эшмәкәрлек менән шөғөлләнгәндәр. Уларҙың нәҫеленә нигеҙ һалыусыларҙың береһе — Хәмит Бурһыҡаев (1737—?) башҡорттарҙың ҡатай ырыуынан. Ул Ырымбур губернаһының Силәбе өйәҙе Исмәғил ауылында указлы мулла булған. Хәмиттең Ҡорманғәле (1780—?) тигән улының исеменә ярашлы, был нәҫел Ҡорманғәлиевтар/Ҡорбанғәлиевтар тип йөрөтөлә башланған. Ҡорманғәленең Ғәбделхәким, Сөнәғәтулла, Ғәбделхәлим, Ғосаметдин, Мөхәмәтшәрәфетдин тигән улдары бар икәнлеге билдәле.
Ҡорбанғәлиевтарҙың танылыу яулаған вәкилдәре:
* Ғәбделхәким Ҡорбанғәлиев (1809—1872) — мулла, ишан. 1809 йылда Силәбе өйәҙе Исмәғил ауылында Ҡорманғәле Хәмитов тигән указлы мулла ғаиләһендә тыуа. 1860 йылда үҙе иҫәбенә Силәбе өйәҙе Мәҙиәк ауылының мәсете эргәһендә мәктәп һалдыра. Ырымбур губернаһының төньяҡ-көнсығыш өйәҙҙәрендә абруй ҡаҙана. 1870 йылда Ғәбделхәким Ҡорбанғәлиев үҙенең элекке шәкерте З. Рәсүлев тарафынан мосолмандарҙың йола практикаһына индерелгән ҡысҡырып зекер әйтеүҙе һәм башҡа мистицизм элементтарын тәнҡитләп сыға, Башҡа консерватив ҡарашлы муллалар менән уның өҫтөнән шикәйәт яҙа һәм уның һөргөнгә ебәрелеүенә өлгәшә.
* Мөхәмәтшәрәфетдин Ҡорбанғәлиев (?—?) — мулла, ишан. Силәбе өйәҙе Исмәғил ауылында Ҡорманғәле Хәмитов тигән указлы мулла ғаиләһендә тыуа. 1895 йылдың 31 майында Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙенең Яратҡол ауылы мәсетенә указлы мулла итеп тәғәйенләнә.
* Ҡорбанғәлиев Ғәбиҙулла Ғәбделхәким улы (1859—1919) — дин, сәйәсәт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Үҙе артынан күпләп эйәреүселәре (мөриттәре) булған, абруйлы дини лидер. 1883 йылдан Мәҙиәк ауылында имам-хатип булып тора, ә 1885 йылда мәҙрәсә эргәһендә Миҙиәк мәҙрәсәһен аса. Улы Мөхәмәтғәбделхәй менән берлектә Башҡорт ғәскәрен булдырыуҙа ҡатнаша. Башҡорт хөкүмәтенең большевиктар яғына сығыуын ҡабул итмәй. Себерҙә Колчак яғында көрәшкән «Мөхәммәт полкы» тигән атлы полк ойоштора. Петропавловск эргәһендә пленға эләгә, артабан 16 йәшлек улы Ғәбделвәли менән Стәрлетамаҡ ҡалаһы төрмәһенең ихатаһында атып үлтерелә.
* Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы (1889—1972) — мәғрифәтсе, XX быуаттың беренсе яртыһында билдәле дин, сәйәсәт һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Мөхәмәтһарун Ҡорбанғәлиев (1892—1920) — Аҡтар армияһы капитаны. 3-сө Башҡорт уҡсылар полкының батальоны менән командалыҡ иткән, Омск, Мысовая станцияһы, Петровский заводы һ.б. өсөн барған яуҙарҙа ҡатнаша. 1920 йылдың 8 апрелендә һәләк була.
# Тураҡай

Тураҡай (рус. Туракаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Байрамғол ауыл биләмәһе составына инә.

# Тураҡай
## Географик урынлашыуы

Арғужа һыуһаҡлағысы (элекке күл) буйында урынлашҡан.

# Тураҡай
## Тарихы

Тураҡай (1-се Раҡай, Сәгәй, Әбдрәшит) — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 4-се йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Тураҡай
## Халҡы

| 1811 | 1834 | 1859 | 1900 | 1916 | 1920 |
| 133 | 163 | 281 | 233 | 163 | 130 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (100 %) йәшәй.
# Байлар (мәғәнәләр)

Байлар — этноним. Топоним булараҡ та таралған.

# Байлар (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Байлар — башҡорт ҡәбиләһе.
* Байлар (Әлмәт районы) — Татарстандың Әлмәт районындағы ауыл.
* Байлар (Ютазы районы) — Татарстандың Ютазы районындағы ауыл.
# Үтәй (Мәнәүез ҡушылдығы)

Үтәй (рус. Утейка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәнәүез йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Үтәй (Мәнәүез ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024656
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102465
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мэлово-Яха (Тамбей ҡушылдығы)

Мэлово-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тамбей йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Мэлово-Яха (Тамбей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043525
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304352
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йәйге дауыл

Йәйге дауыл (ингл. Summer Storm) ― фильм. 1944 йылда нуар жанрында төшөрөлгән. Режиссёры ― Дуглас Сирк, сценарисы ― Роулэнд Ли. Ролдәрҙә: Линда Дарнелл, Джордж Сэндерс, Эдвард Эверетт Хортон һәм Анна Ли. Фильмдың сюжеты урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чехов повесына нигеҙләнгән. Фильм $1,250,000 аҡсаны был киноны күрһәтеүҙән йыйған[3]

# Йәйге дауыл
## Сюжет

Филмдың сюжетына Рус революцияһынан һуңғы ваҡиғалар һалынған. Граф Вольский урыҫ китап нәшриәтенең баш мөхәррире Надёна Каленинаға бер ҡулъяҙма тотоп килә. Уны графтың дуҫы һәм Надёнаның элекке кейәү егете, судья Фёдор Петров яҙған була.
Надёна үҙенең Фёдор менән мөхәббәте тураһындағы ҡулъяҙманы уҡый. Башта Фёдор Наденаны яратам тип уға өйләнергә уйлай, ләкин оҙаҡламай уға Вольскийҙарҙың йортондағы йәш хеҙмәтсе ҡыҙ Ольга ныҡ оҡшай башлай. Ҡыҙ ҙа уға ихласлыҡ күрһәтә. Ольга аҡсаһыҙлыҡтан интеккәнгә күрә генә, үҙе теләмәй Урбенинға кейәүгә сыға. Урбенин шулай уҡ Вольскийҙар йортонда эшләй, үҙе ҡыҙҙан байтаҡҡа өлкән йәштә була, һәм ҡыҙ уға ҡарата бер ниндәй ҙә яратыу хисе кисермәй.
Ольганың туйы көнөндә Фёдор менән Ольга, тойғоларын йәшерә алмайынса, үбешәләр. Быны Надёна күреп ҡала һәм Фёдорға кейәүгә сығыуҙан баш тарта. Ольга Фёдор менән Америкаға ҡасып китергә була, тик тегеһе үҙен Надёна менән Урбенин алдында ғәйепле һанауҙан быға ризалашмай.
Артабан Ольга граф Вольский менән яҡын мөнәсәбәткә инә. Ул, хатта Урбениндан айырылып, Вольскийға кейәүгә сығырға ла риза. Фёдор был турала белеп ҡала һәм бик ныҡ ярһый. Ольга Фёдорҙы яратһа ла уның менән бергә булмаясағы, оҙаҡламай Вольскийға кейәүгә сығасағы, ә Фёдор менән былай ғына йөрөп тороға ризалығы тураһында әйтә. Фёдор ҡыҙып китә һәм Ольганы үлтерә. Үлгән сағында Ольга Фёдорҙы ғәфү итә һәм һаман да уны яратыуы тураһында әйтеп өлгөрә. Ошоно әйткән саҡта ул «күктәге электрҙы», йәғни үҙенең әсәһен атып үлтергән йәшен утын күрә. Урбенинды ҡатынын үлтереүҙә ғәйепләйҙәр һәм уны Себергә каторгаға ебәрәләр.
Ҡулъяҙманы уҡығас, Надёна нишләргә лә белмәй, башта был ҡулъяҙманы полицияға бирергә ҡарар итә. Фёдор Надёнаның уҡып сыҡҡанын белә һәм уның кабинетына килеп инә. Надёна ҡулъяҙманы полицияға тапшырырға көсө етмәгәне һәм һаман да Фёдорҙы яратыуы тураһында әйтә һәм ул үҙ ғәйебен полицияға барып танырға тейеш тип белдерә. Фёдор ҡулъяҙманы полицияға ебәрә, ләкин быға бик ныҡ үкенә һәм, ҡулъяҙмаһын тартып алыр өсөн, почтальонға һөжүм итә. Быны күргән милиционерҙар Фёдорға ата һәм уны үлтерә. Үлгән саҡта Фёдор «күк электрын»-йәшенде күреп ҡалыуын әйтә.

# Йәйге дауыл
## Ролдәрҙә

* Джордж Сандерс ― Фёдор Петро
* Линда Дарнелл ― Ольга Кузьминична Урбенина
* Эдвард Эверетт Хортон ― граф Вольский
* Анна Ли ― Надёна Каленина
* Гуго Гаас ― Антон Урбенин
# Кванцо

Кванцо — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кванцо
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023714
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202371
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сойда

Сойда — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кема күле (Кема йылғаһының бастауы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Сойда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009374
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000937
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мойменьга

Мойменьга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мойменьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000560
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Көньяҡ Лозыльга

Көньяҡ Лозыльга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозыльга йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Көньяҡ Лозыльга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032601
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203260
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2