yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Калининград өлкәһе

Калинингра́д өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ составына инә.
Административ үҙәк — Калининград ҡалаһы.
Европа Берләшмәһе менән сиктәш: Польша менән көньяҡта, Литва менән төньяҡта һәм көнсығышта. Көнбайышта Калининград өлкәһе ерҙәре Балтик диңгеҙе һыуҙары менән йыуыла.

# Калининград өлкәһе
## География

Калининград өлкәһе — Рәсәй Федерацияһының Үҙәк Европала урынлашҡан иң көнбайыш субъекты. Ул Рәсәйҙең башҡа субъектарынан сит дәүләт территориялары менән айырылған, әммә Балтик диңгеҙе аша тоташа, шулай итеп, ул ярым экслав булып тора.

# Калининград өлкәһе
## Билдәле шәхестәре

* Хәбибуллин Алик Ғәлимйән улы (21.07.1954), ғалим—хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1989—2003 йылдарҙа Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтының кафедра начальнигы. Юридик фәндәр докторы (1997), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2001). Полиция генерал‑лейтенанты. (2011). Приморье ҡасабаһынан.

# Калининград өлкәһе
## Өлкәләге власть

Өлкә Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

# Калининград өлкәһе
## Өлкәләге власть
### Башҡарма власть

Калининград өлкәһе Губернаторы — өлкәләге иң юғары вазифа.

# Калининград өлкәһе
## Өлкәләге власть
### Суд власы

Калининград өлкәһе суд системаһы составында:
* Калининград өлкәһе өлкә суды — Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
* Калининград өлкәһе арбитраж суды — Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды

# Калининград өлкәһе
## Өлкәләге власть
### Закондар сығарыу власы

Калининград өлкәһенең Закондар сығарыу йыйылышы — Калининград өлкәһенең юғары закондар сығарыу органы.

# Калининград өлкәһе
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы976 439 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 64.56 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 77.07 % (2015).

# Калининград өлкәһе
## Халҡы
### Милли состав

2010 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәренә ярашлы (милләтен күрһәткәндәрҙең өлөшө):
* Урыҫтар — 772 534 кеше (86,4 %)
* Украиндар — 32 771 кеше (3,7 %)
* Белорустар — 32 497 кеше (3,6 %)
* Литвалар — 9769 кеше (1,1 %)
* Әрмәндәр — 9226 кеше (1,0 %)
* Немецтар — 7349 кеше (0,8 %)
* Татарҙар — 4534 кеше (0,5 %)
* Башҡа милләт вәкилдәре — 25 172 кеше (2,8 %)
Калининград өлкәһендә 1989 йылда — 503, 2002 йылда — 562 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.

# Калининград өлкәһе
## Административ-территориаль бүленеш

2007 йылға ҡарата Калининград өлкәһендә 22 муниципаль берәмек бар:
* 11 ҡала округы,
* 11 муниципаль район.
# Оло Черг

Оло Черг — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 337 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Черг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028669
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202866
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Доминика Республикаһы

Доминика Республикаһы — (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Вячеслав Бутусов

Бутусов Вячеслав Геннадьевич (15 октябрь 1961 йыл, Красноярск крайы, Бугач ҡасабаһы) — СССР һәм Рәсәй рок-музыканты, Nautilus Pompilius һәм «Ю-Питер» рок-төркөмдәренең лидеры һәм йырсыһы, яҙыусы.

# Вячеслав Бутусов
## Биографияһы

1961 йылдың 15 октябрендә Красноярск крайының Бугач ҡасабаһында тыуған. Атаһының һөнәре арҡаһында ғаиләләре йыш ҡына урындан урынға күсенеп йөрөй, Вячеславҡа Себерҙең төрлө ҡалаларында йәшәргә һәм уҡырға тура килә.
9-сы класта уҡығанда, ғаиләләре Сведловскиға күсеп килә, шунда Свердловск архитектура институтына уҡырға инә. Йәш архитектор Бутусов Свердловск метрополитенын проектлауҙа ҡатнаша. Беренсе курста Бутусов Дмитрий Умецкий менән таныша. Музыка менән мауыҡҡан ике йәш кеше йыш осраша һәм бергә музыка уйнай. 1983 йылда улар «Күсенеү» («Переезд») альбомын яҙҙыра. Шул уҡ йылда Бутусов Илья Кормилцев менән таныша. 1985 йылда уның менән үҙенең тәүге профессиональ альбомын яҙҙыра («Невидимка»).
# Мерхы-Кы

Мерхы-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының уң ярына тамағынан 249 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Мерхы-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064614
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306461
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юх-Еган (Вонтэр-Еган ҡушылдығы)

Юх-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вонтэр-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Юх-Еган (Вонтэр-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204047
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аллилуев Сергей Яковлевич

Аллилуев Сергей Яковлевич (7 октябрь 1866 йыл — 27 июль 1945 йыл) — урыҫ революционеры. Рәсәй эшселәре араһынан тәүге социал-демократтарҙың береһе. Н. С. Аллилуева һәм П. С. Аллилуевтың атаһы, Сталиндың ҡайныһы.

# Аллилуев Сергей Яковлевич
## Биографияһы

Сергей Яковлевич Аллилуев 1866 йылдың 7 октябрендә Воронеж губернаһының Рамонье ауылында тыуған. Атаһы Яков Трофимович (1841—1907), әсәһе Марфа Прокофиевна (1841—1928). Атаһы — күсер, ә әсәһе байҙарға хеҙмәт итә. Сергей Яковлевич Аллилуевтың ейәнсәре Светлана Аллилуева, ул яртылаш сиған булған, тип раҫлай. Атаһының вафатынан һуң әсәһе ҡулында биш бала ҡала. 12 йәшендә Сергей эшкә ялланырға мәжбүр була.
1890 йылдың авгусында Аллилуев бер иптәше менән Владикавказға юллана, унан Хәрби-Грузин юлы буйлап улар Тифлисҡа тиклем барып етәләр, унда Аллилуев тимер юлдары оҫтаханаһына эшкә төшә һәм шунда уҡ Алексей Пешков (Максим Горький) менән таныша.
1896 йылдың июлендә Аллилуев оҫтахананан китә һәм Михайлово станцияһы (хәҙер Хашури) депоһына машинист ярҙамсыһы булып урынлаша.
1899 йылдың яҙында малярия ауырыуы арҡаһында Михайловоны ҡалдырырға мәжбүр була һәм ғаиләһе менән бергә Екатеринослав ҡалаһына күсә, унда ул Г. И. Петровский менән таныша. 1899 йылдың декабрендә Аллилуевтар Тифлисҡа әйләнеп ҡайта. 1900 йылғы маевкала ҡатнаша.
Революцион эшмәкәрлеге өсөн 1903 йылда уға Кавказда йәшәү тыйылғанға күрә, ул — Ростовта, һуңынан (1907—1908) Санкт-Петербургта йәшәй. Ирина Гогуа раҫлауынса, Л. Б. Красин уны Петербургта подстанция начальнигы итеп урынлаштыра.
Уның 10-сы Рождественская урамындағы 17-а фатирын даими рәүештә большевиктар конспиратив осрашыуҙар өсөн ҡуллана. 1917 йылдың февраль ваҡиғаларынан һуң Сталин Турухан һөргөнән ҡайта һәм С. Я. Аллилуевтың фатирында йәшәй. Ошо уҡ фатирҙа 1917 йылдың июлендә күпмелер ваҡыт Ленин да йәшеренә.
1938 йылда фатирҙа музей ойошторола һәм ул «И. В. Сталиндың музей-фатиры» тип исемләнә башлай. Сталин культы фашланғандан һуң «В. И. Лениндың музей-фатиры» тип үҙгәртелә. Хәҙер бында «Аллилуевтар музей-фатиры».
Граждандар һуғышы йылдарында С. Я Аллилуев Украина һәм Ҡырымда йәшерен эш алып бара.
Революциянан һуң электрлаштырыу өлкәһендә эшләй, Шатура ГЭС-ын төҙөй, "Ленэнерго"ла эшләй.
С. Я. Аллилуев 1945 йылда Мәскәүҙә ашҡаҙан яман шешенән вафат була.

# Аллилуев Сергей Яковлевич
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Ҡатыны — Федоренко Ольга Евгеньевна (1877—1951).
Балалары — Павел (1894—1938), Анна (1896—1964), Федор (1898—1955) һәм Надежда (1901—1932).
# Кесе Шуструй

Кесе Шуструй — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виндрей йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кесе Шуструй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002851
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Байегетова Айнаш

Байегетова Айнаш ( 1914 й. — 1997й.) — совет балыҡ сәнәғәте алдынғыһы, Ленин исемендәге Гурьев балыҡ консерваһы комбинатының киҫеүсеһе( резальщица), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).

# Байегетова Айнаш
## Биография

1914 йылда Редут ауылында,хәҙерге Атырау өлкәһе Махамбәт районында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1931 йылда башлай. Тәүҙә балыҡ таҙартыусы булып эшләй.Балыҡтарҙы тоҙлай,ыҫлай.,балыҡ комбинатын төҙөүҙә ярҙамлаша.Консерва цехы төҙөлөп бөтөү менән, резальщица булып эшләй башлай.. 1933 йылдың 6 ноябрендә был аҙыҡ-түлек гиганты үҙенең тәүге продукцияһын бирә. 1936 йылда Стаханов хәрәкәтенең башланғысына нигеҙ һалыусылар булып Гурьев округында балыҡ консерваһы комбинаты эшселәре тора, шулар араһында Айнаш та була. 1938 йылда «СССР балыҡ сәнәғәте Отличнигы»билдәһе менән бүләкләнә..
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында балыҡ комбинатында көн-төн эшләй ,консерваларҙы һуғышҡа оҙаталар.Шул уҡ ваҡытта Айнаш Байегетева эшләгән цех яңы аҙыҡ изделиялары сығарыуҙы үҙләштерә. Һалдаттар өсөн кипкән икмәк,концентраттар етештерә башлайҙар.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа социалистик ярыш еңеүсеһе була, 180 процентҡа ҡуйылған бурысын үтәй..
1960 йылдаың 7 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнөң, 50 йыллығы уңайы менән хеҙмәт һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге айырыуса емешле булғаны өсөн Байегетова Айнашҡа Социалистик Хеҙмәт Ггеройы исеме бирелә, Ленин ордены. «Ураҡ һәм Сүкеш»миҙалы тапшырыла.
. Ярты быуаттан ашыу эшләп, коллективта, тиҫтәләрсә алдынғы эшселәр тәрбиәләй, иң яҡшы остаз исемен ала. Производстваға инициатор тәҡдимдәр индерә.Был эшләп сығарыусанлыҡты 25 процентҡа күтәрә һәм ҙур экономия килтерә.
Район советы һәм өлкә халыҡ Советы депутаты булып һайлана, Ҡаҙағстан компартияһының Балыҡшин райкомы һәм Гурьев обкомы ағзаһы була. . Ҡаҙаҡ ССР-ы Коммунистар партияһының IX съезында делегат.
Бик иртә тормош иптәшен,ҡыҙын,ике улын ерләй.Ауыр ҡайғыларҙы күтәрергә көс таба,әсә мөхәббәтен кесе улына.килененә.ейәндәренә бирә.
Атырау ҡалаһында йәшәй. 1997 йылда вафат була.

# Байегетова Айнаш
## Наградалары

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булды:
* алтын йондоҙ «Ураҡ һәм Сүкеш» (07.03.1960);
* ленин ордены (07.03.1960);
* Октябрь Революцияһы ордены (26.04.1971);
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (26.02.1974, 17.03.1981);
* башҡа миҙалдар.
* тамға «СССР-ҙың балыҡ сәнәғәте отличнигы».
* «Ҡаҙаҡ ССР-ы сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре».
* «Атырау өлкәһенең почетлы гражданы» (2010, үлгәндән һуң).

# Байегетова Айнаш
## Хәтер

* Социалистик Хеҙмәт Геройы исемен Балыҡши ҡасабаһы, Атырау ҡалаһы урамдарының береһенә бирелгән.
# Фетнә

Фетнә (ғәр. فتنة‎ тәртипһеҙлек) — ғәрәп һүҙе: ығы-зығы, тәртипһеҙлек, болғаныш.

# Фетнә
## Тарихы

Башта «фетнә» һүҙе шлакты сығарыу өсөн металл эшкәртеүҙе аңлата. Был һүҙ йыш ҡына 656 йылда хәлифә Усман үлтерелгәндән һуң башланған беренсе ислам граждандар һуғышына ҡарата ҡулланыла. Икенсе фетнә тип ғәҙәттә өмәүиҙәр (683—685) араһында хәлифәт менән идара итеү өсөн талаш атала. Өсөнсө фетнә — ғәббәсиҙәрҙең өмәүиҙәргә ҡаршы революцияһы (744—750). Дүртенсе фетнә — Әл-Әмин менән Әл-Мәмүн араһында граждандар һуғышы (809—827).
Фетнә һүҙе Ҡөрьәндә Әл-Бәҡара сүрәһе сүрәһенең 217-се аятында телгә алына. Аятта харам айҙа мосолмандар «Батан нәхлә» тигән урынға сәйәхәт ҡылғанда ҡорайыш мөшриктәренә тап булып, бер нисә мөшрикте ҡулға алыуы һәм үлтереүе тасуирлана . Тәржемәселәр был һүҙҙе ҡотҡоға бирелеү, күп илаһлылыҡ, вәсүәсә, йәберләү һәм болғаныш тип тәржемә итә .
Ислам эсхатологияһында Дәжжәлдең (антихрист) килеүе — ерҙәге иң ҙур фетнә. Дәжжәл ерҙә идара итәсәк, моғжизәләр эшләйәсәк, кешеләрҙе тамуҡҡа һәм ожмахҡа ебәрәсәк . Дәжжәл үҙен мессия тип атар һәм күп кешеләрҙе үҙе артынан эйәртеп барыр.
Фетнә оялаған урын — донъя (ерҙәге тормош): ахирәттә фетнә юҡ.

# Фетнә
## Аңлатмалар

* ↑ Кулиев Э. Коран. Перевод смыслов
* ↑ Османов М-Н. Коран.
* ↑ Крачковский И. Ю. Коран.
* ↑ Пороховой В. М. Коран
* ↑ Если Даджаль ввергнет человека в рай, то этот человек на самом деле окажется в аду, и наоборот.
# Роттенбах (Тюрингия)

Роттенбах (Тюрингия) (нем. Rottenbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1874 кеше йәшәй. Майҙаны — 52,26 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7422 һәм автомобиль коды — SLF.
# Бабай (һаҙлыҡ)

Бабай һаҙлыгы — Кама йылғаһы бассейнындағы һаҙлыҡ, Краснокама районы Николо-Берёзовка ауылынан көньяҡҡа табан 19 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Күтәренке һаҙлыҡ, дөйөм майҙаны 125 га, торфтың уртаса ҡалынлығы 1,7 м, иң ҡалыны — 2,9 м. Ер өҫтө һыуҙары менән туйына. Ҡайын, ҡарағай, тал, күрән, сөйәл үләне, һаҙ ҡолонғойроғо һ.б. үҫә. Ҡуян, мышы, урман эте, һеләүһен, ябай төлкө, бәләкәй күл боғаһы, мөншөгөр, һоро торна, һуна өйрәк, ябай аҡсарлаҡ һ.б. йәшәй.
# Килька (Тайдон ҡушылдығы)

Килька — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайдон йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Килька (Тайдон ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011241
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201124
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Купава

Купава — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кардаил йылғаһының һул ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Купава
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бузулук. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200412107000007750
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000775
* Бассейн коды — 05.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Матвеев Геннадий Константинович

Геннадий Константинович Матвеев (укр. Геннадій Костянтинович Матвєєв; 1908 йыл—1996 йыл) — совет һәм украин ғалимы, юридик фәндәр докторы (1951), профессор (1953).
Граждандар, ғаилә һәм халыҡ-ара шәхси хоҡуҡ проблемаларын тикшерә. 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән монографиялар авторы.

# Матвеев Геннадий Константинович
## Биографияһы

Матвеев Геннадий Константинович 1908 йылдың 8 авгусында (яңы стиль буйынса 21 август) Вятка губернаһы Пектубай ауылында, хәҙер Марий Эл Республикаһы Новоторъял районында тыуған.
1918 йылда атаһы үлгәндән һуң малай балалар йортона эләгә. 1925 йылда урта мәктәпте тамамлай, күпмелер ваҡыт төрлө эштәрҙә эшләй.

# Матвеев Геннадий Константинович
## Биографияһы
### Белем

1928 йылда Ҡазан университетының юридик факультетына уҡырға инә, уны 1933 йылда тамамлай һәм ошо уҡ университеттың аспирантураһында уҡыуын дауам итә. 1935 йылда аспирантуранан Ҡазан юридик институтының граждандар хоҡуғы кафедраһы эшкә алына (1931 йылда Ҡазан университетының юридик факультеты Совет хоҡуғы институты итеп ойошторола, 1952 йылда тарҡатыла). 1939 йылда Бөтә Союз юридик институтында «Возмещение договорного убытка» темаһына кандидатлыҡ дисертацияһын яҡлай. 1951 йылда СССР Фәндәр академияһы дәүләт һәм хоҡуҡ институтында «Вина как основание гражданско-правовой ответственности по советскому праву» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай

# Матвеев Геннадий Константинович
## Биографияһы
### Эшмәкәрлеге

1938 йылдың сентябрендә Геннадий Константинович Киев дәүләт университетына эшкә күсерелә (хәҙер Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты). Бөйөк Ватан һуғышы сараларында ҡатнаша, унан 1946 йылда демобилизациялана. Ҡайтып Киев университетында эшен дауам итә, юридик факультет деканы була (1949). КПСС ағзаһы. Хаҡлы йылға сыҡҡандан һуң, Киев дәүләт университеты 50 йылдан ашыу ғүмерен биреп, уҡытыу эшмәкәрлеген профессор-консультант вазифаһында дауам итә. Яңы ойошторолған халыҡ-ара хоҡуҡ һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр факультетына күсә, унда сит ил студенттары менән шөғөлләнә. Краков, Прага, Лейпциг, Рим, Флоренция лекциялар һәм докладтар уҡый, Парижда һәм Гаагала халыҡ-ара конференцияларҙа ҡатнаша
Халыҡ-ара шәхси хоҡуҡтың Киев мәктәбенә нигеҙ һалыусы булып тора. СССР союздаш республикаларҙың гражданлыҡ закондар сығарыу нигеҙҙәре проекттарын, Украин ССР Гражданлыҡ кодексын һәм УССР Никах һәм ғаилә кодексын төҙөүҙә ҡатнаша.
Г. К. Матвеев һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге менән дә шөғөлләнә. 1947 йылда Украин ССР-ы Юғары судының граждандар коллегияһы ағзаһы итеп һайлана, уның составында уҡытыу эшмәкәрлеге менән бер рәттән 1952 йылға тиклем эшләй. Миҙалдар менән, шул иҫәптән «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1996 йылдың 23 ғинуарында Киевта вафат була. Улы — Юрий Геннадьевич Матвеев шулай уҡ ғалим-хоҡуҡ белгесе.
# Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы

Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы (17 апрель 1954 йыл) — инженер-механик, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1993 йылдан «Востокнефтезаводмонтаж» акционер компанияһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының III һәм IV саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2019).

# Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы
## Биографияһы

Хәлит Абдулсамат улы Бикмөхәмәтов 1954 йылдың 17 апрелендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. Урта мәктәптән һуң Өфө нефть институтында (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) инженер-механик һөнәрен ала.
1977 йылда институт тамамлағас, СССР Минмонтажспецстройының «Востокнефтезаводмонтаж» тресында хеҙмәт юлын башлай, мастер, прораб, участка начальнигы, трестың монтаж идаралығы начальнигы вазифаларында эшләй. 1993 йылдан — «Востокнефтезаводмонтаж» йәмғиәтенең генераль директоры. Был ойошма Стәрлетамаҡ, Салауат ҡалаларында дәүләт әһәмиәтендәге предприятиелар төҙөгән, уның тулы атамаһы: Публичное акционерное общество «Акционерная компания Востокнефтезаводмонтаж».
«Востокнефтезаводмонтаж» акционер компанияһы" төҙөлөш, эшкәртеү, транспорт, һаҡлау хеҙмәттәре менән шөғөлләнә.
Акционер йәмғиәте ҙур заказсыларға: «Роснефть» нефть компанияһына, «Сода», «Каустик», «УНПЗ», «Өфөнефтехим», «НУНПЗ», «Өфөоргсинтез», «Салауатнефтеоргсинтез» һәм «Башнефть» йәмғиәттәренә, «Өфөводоканал» муниципаль унитар предприятиеһына төрлө хеҙмәттәр күрһәтте һәм һаман да был эште башҡара.
Бынан тыш «Востокнефтезаводмонтаж» акционер компанияһы Башҡортостандың бөтә территорияһында бик күп мәҙәни-ижтимағи тәғәйенләнешле объекттар төҙөй.
2014 йылда, Хәлит Абдулсамат улын 60 йәшлек юбилейы менән ҡотлап, хеҙмәткәрҙәр:
   В эти трудные годы реформ Вы отдаёте много сил и энергии ля эффективной и стабильной работы всего коллектива. Ваше умелое руководство, упорство, настойчивость и необычная работоспособность позволили не только сохранить высокопрофессиональных специалистов, но и увеличить производственный и кадровый потенциал Компании.
   Это обеспечило в дальнейшем своевременный ввод в эксплуатацию всех строящихся объектов нефтехимии и нефтепереработки и первыми среди строителей РБ получить в 2011 году сертификат немецкой фирмы RW TUV, внедрив систему качества ISO 9002:1994

# Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе
* Салауат Юлаев ордены (2019).

# Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Башҡортостан Республикаһының III һәм IV саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Ҡоролтайҙың IV саҡырылышында Бюджет, һалымдар, финанс һәм милек мәсьәләләре буйынса комитет ағзаһы итеп һайлана.
# Һеләүһен (күл)

Һеләүһен — рус. Селезя́н - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Эткүл районындағы күл.

# Һеләүһен (күл)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең географы, топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә рус. Селезя́н (Селезни) күленең атамаһы башҡорттарҙа киң таралған Селезин (Һеләүһен) тигән исемдән килеп сығып, Селезян, Селезни рәүешлегә үҙгәргән тип фараз итә.
Ысынлап та, халҡыбыҙҙа ир балаларға көслө йәнлектәр исеме биреү киң таралған булған. Шулар иҫәбендә Һеләүһен (диал. Селәүсен) исеме лә бар. Мәҫәлән, Һеләүһен Кинйин - 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан Е. И. Пугачёвтың полковнигы.

# Һеләүһен (күл)
## Географияһы

Эткүл районының төньяҡ өлөшөндә, Силәбенән яҡынса 40 км, Копейскиҙан 20 км алыҫлыҡта ята.
Көньяҡ-көнбайыш ярында Һеләүһен ауылы урынлашҡан . Унан йыраҡ түгел - Кесе Һеләүһен һәм Аткүл күлдәре, һуңғыһы менән ул ер аҫты һыуҙары менән тоташҡан. Төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә Сүмләк йылғаһы ҡоя.
# Бисмарк (Альтмарк)

Бисмарк (Альтмарк) (нем. Bismark (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9122 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,18 км². Диңгеҙ кимәленән 55 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39629 һәм автомобиль коды — SDL.
# Фазлетдинов

Фазлетдинов — фамилия.
* Фазлетдинов Игорь Роберт улы (1967) — Рәсәй хәрби начальнигы, генерал-лейтенант.
* Фазлетдинов Илдар Камил улы (1978) − ғалим-филолог, журналист.
* Фазлетдинов Камил Нәжми улы (1949) — яҙыусы, уҡытыусы, мәктәп директоры.
# Соҡалҡа (Оло Ыйыҡ ҡушылдығы)

Соҡалҡа — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ыйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Соҡалҡа (Оло Ыйыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022518
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102251
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1