# Үзбәк һумы

Һум (үзб. сўм, soʻm) — 100 тинлек (үзб.тиин) Үзбәкстандың аҡса берәмеге. Хәрефле коды: ISO 4217 — UZS, цифрлы — 860. Тәүҙә 1993 йылдың 15 ноябрендә ил иҡтисадын артыҡ һум массаһынан һаҡлау өсөн совет һумына йәнәш һум-купон рәүешендә индерелгән валюта. 11994 йылдың 1 июленән — Үзбәкстанда берҙән-бер законлы түләү сараһы.
2016 йылда белорус һумы деноминацияланғандан һуң, сум элекке СССР илдәре араһында иң арзан валюта була (2019 йылдың июль аҙағына яҡын конкурент булған әрмән драмы Рәсәй һумына ҡарата 20 тапҡырға тиерлек ҡиммәтерәк).
2022 йылда һумдың рәсми символы раҫлана.

# Үзбәк һумы
## Тарихы

Министрҙар кабинетының 12 ноябрҙәге 550-се ҡарарына ярашлы, 1993 йылдың 15 ноябренән Үзбәкстан Республикаһы территорияһында эске баҙарҙы һумдың артыҡ массанан һаҡлау, шулай уҡ халыҡҡа ваҡытында аҡса түләүҙе тәьмин итеү өсөн «һум-купондар» индерелә (1992 йылғы һум-купондары өлгөһөндә). Үзбәкстан территорияһында һум-купондар 1961—1992 йылдар өлгөһөндәге һум менән параллель түләү сараһы сифатында 1:1 нисбәтендә ҡулланыла. Бер үк ваҡытта, 1993 йылдың 22 ноябренән ҡулланыусылар баҙарын яҡлау өсөн индерелгән бер тапҡыр ҡуллана торған купондар менән карточкалар ҡулланыу туҡтатыла.
Хәҙерге һум әйләнешкә 1 һум = 1000 һум-купон нисбәтендә 1 июлдән Үзбәкстан Президентының 1994 йылдың 16 июнендәге «Үзбәкстан Республикаһының милли валютаһын индереү тураһында» 1994 йылдың 16 июнендәге УП-870 указы, Үзбәкстан Республикаһы Юғары Советының 1993 йылдың 3 сентябрендәге 952-XII һанлы ҡарарына ярашлы индерелә. 1994 йылдың 1 авгусынан үзбәк һумы Үзбәкстан территорияһында берҙән берҙән-бер законлы түләү сараһы булып тора.
2018 йылдың 2 июлендә әйләнешкә 2018 йыл өлгөһөндәге 50, 100, 200 һәм 500 һумлыҡ тәңкәләр сығарыла, шуның менән бәйле иҫке өлгөләге тәңкәләрҙе һәм банкноталарҙы яйлап әйләнештән сығаралар.
2000—2009 йылдар өлгөһөндәге 50 һәм 100 һум номиналындағы тәңкәләр һәм 1994 йыл өлгөһөндәге 50 һәм 100 һум номиналындағы банкноталар 2019 йылдың 1 июленән тулыһынса әйләнештән сығарыла, ә 200 һәм 500 һум номиналындағы банкноталар 2020 йылдың 1 июленән. 50, 100, 200 һәм 500 тәңкәләр Үҙәк банктың Баш идаралыҡтарының иҫәп-хисап касса үҙәктәре алмашыуға 2022 йылдың 1 ғинуарына тиклем ҡабул ителәсәк.
Ваҡтары 2020 йылдың 1 мартынан әйләнештән сығарыла, 2021 йылдың 1 ғинуарына тиклем иҫәпләү касса үҙәктәре тарафынан ҡабул ителә.
2019 йылдың 15 ғинуарында Олий Мәжлес Сенаты Советы номиналь хаҡы 100 000 һум булған банкнотаның өлгөһөн һәм биҙәлешен раҫлай. 2019 йылдың 25 февралендә әйләнешкә индерелә.
2021 йылдың 14 июнендә әйләнешкә номиналы 2000 һәм 20 000 һум, 2021 йылдың 26 авгусынан 5000 һәм 10 000 һум, ә 2021 йылдың 22 декабренән яңы өлгөләге 50 000 һәм 100 000 һумлыҡ банкноталар әйләнешкә индерелә. Был номиналдағы иҫке өлгөләге банкноталар ҙа аҡса әйләнешендә ҡала.
Валюта сәйәсәтен либералләштереү һөҙөмтәһендә 2017 йылдың 5 сентябренән Үҙәк банктың АҠШ долларына ҡарата курсы 1 АҠШ доллары = 8100 UZS кимәлендә билдәләнә.
2022 йылдың февралендә илдең Үҙәк Банкы милли валюта символын эшләүгә конкурс иғлан итә. Жюри 17 мең эш араһынан Йомағәлиев Сәрүәр әҙерләгән график символды һайлап алды, тип хәбәр итте шул уҡ йылдың июнендә Үҙәк банктың матбуғат хеҙмәте.
2022 йылдың 15 июлендә әйләнешкә 200 000 һумлыҡ банкнота сығарыла.
2022 йылдың 26 декабрендә 1 000 һум номиналындағы тәңкә әйләнешкә сығарыла

# Үзбәк һумы
## Тәңкәләр
### 1994—2000 йылдар сығарылышы

2020 йылдың 1 мартынан әйләнештән сығарылған
| Номиналы | Материалы | Диаметры (мм) | Ҡалынлығы (мм) | Массаһы (г) | гурт | һуғыу йылы | әйләнештән алыу йылы |
| 1 тин | тимер, баҡыр менән | 17 | 1,2 | 1,74 | шыма | 1994 | 2020 йылдың 1 марты |
| 3 тин | тимер, баҡыр менән | 20 | 1,3 | 2,7 | Ҡырлы | 1994 | 2020 йылдың 1 марты |
| 5 тин | тимер, баҡыр менән | 21,5 | 1,4 | 3,4 | Ҡырлы | 1994 | 2020 йылдың 1 марты |
| 10 тин | тимер, никель менән | 18,8 | 1,5 | 2,87 | Ҡырлы | 1994 | 2020 йылдың 1 марты |
| 20 тин | тимер, никель менән | 22 | 1,6 | 4 | шыма Йигирма тийин яҙыулы | 1994 | 2020 йылдың 1 марты |
| 50 тин | тимер, никель менән | 23,9 | 1,6 | 4,75 | шыма Эллик тийин яҙыулы | 1994 | 2020 йылдың 1 марты |
| 1 сум | тимер, никель менән | 19,80 | 1,3 | 2,27 | шыма | 1997 1998 1999 | 2020 йылдың 1 марты |
| 5 һум | тимер, никель менән | 22,20 | 1,6 | 4,00 | шыма | 1997 1998 1999 | 2020 йылдың 1 марты |
| 10 һум | тимер, никель менән | 24,10 | 1,6 | 4,75 | шыма | 1997 1998 1999 2000 | 2020 йылдың 1 марты |

# Үзбәк һумы
## Тәңкәләр
### 2000—2004 йылдар сығарылышы

2001 йылда 50 һумлыҡ һәм 2004 йылда 100 һумлыҡ тәңкәләр, билдәле бер ваҡиғалар (ярашлы рәүештә — бойондороҡһоҙлоҡтоң 10 йыллығы һәм милли валютаның 10 йыллығы) хөрмәтенә сығарылһа ла, Үҙәк банк тарафынан иҫтәлекле тәңкәләр иҫәбенә индерелмәй. 2001—2004 йылдар өлгөһөндәге 50 һәм 100 һум номиналындағы тәңкәләр 2019 йылдың 1 июленән әйләнештән, ә номиналы 1, 5 һәм 10 һумлыҡтары 2020 йылдың 1 мартынан әйләнештән сығарыла.
| Номиналы (һум) | Материалы | Диаметры (мм) | Ҡалынлығы (мм) | Массаһы (г) | Йөҙө | Сығарылған йылдары | Әйләнештән алыу датаһы |
| 1 | тимер, никель менән | 19 | 1,3 | 2,7 | һырлы | 2000 | 2020 йылдың 1 марты |
| 5 | тимер, баҡыр менән | 21 | 1,4 | 3,44 | шыма | 2001 | 2020 йылдың 1 марты |
| 10 | тимер, никель менән | 19 | 1,3 | 2,85 | шыма | 2001 | 2020 йылдың 1 марты |
| 50 | тимер, Cu/Ni иретмә менән | 26 | 2,2 | 8 | өҙөк ҡырлы | 2001 | 2019 йылдың 1 июле |
| 100 | тимер, Cu/Ni иретмә менән | 27,1 | 1,8 | 8 | шыма. O’zbekiston markaziy bankiяҙыулы | 2004 | 2019 йылдың 1 июле |

# Үзбәк һумы
## Тәңкәләр
### 2018—2022 йылдар сығарылышы

50 — 500 һум номиналындағы тәңкәләр әйләнешкә 2018 йылдың 2 июлендә һәм 1000 һум номиналындағы тәңкә 2022 йылдың 26 декабрендә сығарыла.
| Номиналы (һум) | Материалы | Диаметры (мм) | Ҡалынлығы (мм) | Массаһы (г) | Йөҙө | Сығарылған йылдары |
| 50 | тимер, никелле | 18 | 1 | 2 | шыма | 2018 |
| 100 | тимер, никелле | 20 | 1 | 2,5 | шыма | 2018 |
| 200 | тимер, никелле | 22 | 1,1 | 3,3 | шыма | 2018 |
| 500 | тимер, никелле | 24 | 1,1 | 3,9 | шыма | 2018 |
| 1 000 | диск: ҡорос, баҡыр ялатылған балдаҡ: ҡорос, никель менән | 26,27 | 1,6 | 7,3 | шыма | 2022 |

# Үзбәк һумы
## Банкноталар
### 1992 йылғы сығарылыш

Бөтә купюраларҙың алғы яғында — Үзбәкстан гербы һүрәте, номиналы, артҡы яғында Регистан майҙанынан Шердор мәҙрәсәһе төшөрөлгән һәм тейешле номиналдағы һандар күп тапҡыр ҡабатлана.
AB 12345678 (1 — 500 һум) йәки AB 1234567 (500 — 10 000 һум) төрөндәге банкноталарҙың номерҙары алғы яҡта Дәүләт гербы һүрәте аҫтында урынлашҡан.
1993 йылдың 15 ноябрендә әйләнешкә индерелә, 1994 йылдың 1 авгусында сығарыла. Был серия банкноталары Англияның "Harrison & Sons Ltd"типографияһында баҫыла.
| Һүрәт | Һүрәт | Номиналы (һум) | Үлсәме (мм) | Төп төҫтәре | Һыу билдәһе | Даталары | Даталары | Даталары |
| Алғы яғы | Арт яғы | Номиналы (һум) | Үлсәме (мм) | Төп төҫтәре | Һыу билдәһе | ҡулланыуға индереү | баҫыу | әйләнештән сығарыу |
| | | 1 | 120×61 | зәңгәр һоро | бер нисә бәләкәй мамыҡ ҡумтаһы | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 3 | 120×61 | йәшел | бер нисә бәләкәй мамыҡ ҡумтаһы | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 5 | 120×61 | шәмәхә төҫтә | бер нисә бәләкәй мамыҡ ҡумтаһы | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 10 | 120×61 | ҡыҙыл | бер нисә бәләкәй мамыҡ ҡумтаһы | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 25 | 120×61 | йәшел-зәңгәр | бер нисә бәләкәй мамыҡ ҡумтаһы | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 50 | 144×69 | алһыу | мамыҡ сәскәһе | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 100 | 144×69 | ҡара зәңгәр | мамыҡ сәскәһе | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 200 | 144×69 | сирень төҫөндә | мамыҡ сәскәһе | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 500 | 144×69 | ҡыҙғылт-һары | мамыҡ сәскәһе | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 1000 | 144×69 | һоро төҫтә | мамыҡ сәскәһе | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 5000 | 144×69 | зәңгәр | мамыҡ сәскәһе | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| | | 10 000 | 144×69 | ҡыҙғылт-һары | мамыҡ сәскәһе | 1993 йылдың 15 ноябре | 1992 | 1994 йылдың 1 авгусы |
| Һүрәттәрҙең масштабы миллиметрына 1,0 пиксел. |||||||||