yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мәҡсүт мәктәбе

Мәҡсүт мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Ырғыҙлы ауыл Советы биләмәһенә ҡараған Мәҡсүт ауылындағы уҡыу йорто. БР Бөрйән районы Ырғыҙлы урта дөйөм белем биреү мәктәбенең филиалы

# Мәҡсүт мәктәбе
## Тарихы

Мәҡсүт мәктәбе 1940 йылда барлыҡҡа килә. Уҡытыу мәсет бинаһында алып барыла. Тәүге уҡытыусылар — Хәйбуллин. Айытова М., Исмәғилева Р. З., Килсенбаев, Муллағолова М., Р. Сәлихова, С. Фәхретдинова, М. Ямашева һәм башҡалар.
1994 йылда мәктәп яңы бинаға күсә, ә 2005 йылда (ауыл яңы урынға күсерелгәс) хәҙерге бинаһы төҙөлә. 2 кабинеты, спорт залы, ашханаһы бар.
# Вачев 2

Вачев 2 — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/174/59/5 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Вачев 2
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031956
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203195
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡолбәков Шәрәфетдин Әбделғәлим улы

Ҡолбәков Шәрәфетдин Әбделғәлим улы (1849—?) — Өфө губернаһынан Рәсәй империяһының 2-се саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы (1907). Златоуст өйәҙе башҡорто. Рәсәй мосолмандары иттифағы ағзаһы.
Неплюев кадет корпусын тамамлаған. Улус суды рәйесе, 1878—1880 йылдарҙа, 1884—1890 йылдарҙа һәм 1903—1905 йылдарҙа Златоуст земствоһы гласныйы булып хеҙмәт итә. Думала мосолмандар фракцияһы ағзаһы. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Көнсығыш Себер диңгеҙе

Көнсығыш Себер диңгеҙе (саха Илин Сибиирдээҕи байҕал) — Яңы Себер утрауҙары һәм Врангель утрауы араһында урынлашҡан Төньяҡ Боҙло океан диңгеҙе. Майҙаны — 944 600 км². Яр буйы административ рәүештә Рәсәй Федерацияһының Саха Республикаһына һәм Чукот автономиялы округына ҡарай.
Атамаһы Ю. М. Шокальский тәҡдиме менән Рус география йәмғиәте тарафынан бирелгән, 1935 йылдың 27 июнендә СССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты тарафынан раҫлана.

# Көнсығыш Себер диңгеҙе
## География

Диңгеҙ боғаҙҙар аша Чукот диңгеҙе һәм Лаптевтар диңгеҙе менән тоташа.
Уртаса тәрәнлеге — 66 м, иң тәрән урыны — 155 м. Йылдың күп өлөшөндә диңгеҙ боҙ менән ҡаплана. Тоҙлолоғо йылғалар тамағы эргәһендә 5 ‰-дән төньяҡта 30 ‰-гә барып етә.
Йылғаға ҡойоусы ҙур йылғалар: Индигирка, Колыма.
Диңгеҙ ҡултыҡтары: Чаун, Омулях, Хром, Колыма.
Ҙур утрауҙар: Яңы Себер утрауҙары, Ляхов утрауҙары, Де-Лонг утрауҙары, Врангель. Диңгеҙ үҙәгендә утрауҙар юҡ.

# Көнсығыш Себер диңгеҙе
## Хужалыҡта әһәмиәте

Балыҡ тотоу, морж һәм тюлендәрҙе аулау тармаҡтары үҫеш алған. Төп порт — Певек.
# Мөтиғулла Ғатауллин

Мөтиғулла Ғатауллин (Мөтиғулла Ғатай, 1875—1936) — башҡорт дин әһеле. Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назараты мөфтөйө (1924—1936).

# Мөтиғулла Ғатауллин
## Биографияһы

Мөтиғулла Ғатауллин 1875 йылда Пермь губернаһы Шадринск өйәҙенең (хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының) Ҡоншаҡ ауылында мулла ғаиләһендә тыуған.
Троицк ҡалаһындағы «Рәсүлиә» мәҙрәсәһен тамамлағандан һуң, Мөтиғулла Ғатауллин туған ауылының 1-cе мәхәлләһенең имам-хатибы була һәм был вазифаны 1922 йылға тиклем үтәй. М. Ғ. Ҡорбанғәлиев Алыҫ Көнсығыш тарафтарына киткәндән һуң, Мөтиғулла Ғатауллин арғаяш башҡорттарының рухи һәм идеологик лидеры булып китә.
1923 йылдан Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты ҡазыйы вазифаһын башҡара. Шул уҡ йылда уҙғарылған II Башҡортостан дини ҡоролтайында Ғатауллинды Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты мөфтөйө итеп һайлайҙар. 1924 йылда мөфтөй булараҡ «Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назараты» булараҡ Диниә назаратын дәүләт органдарында теркәй һәм уның рәйесе булып китә. Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назараты үҙалылығын һаҡлап ҡалыуҙы һәм Башҡортостандағы бөтә мосолман мәхәлләләрен уның ҡарамағына тапшырыуҙы яҡлап сығыш яһай.
1926 йылда Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назаратының «Дианат» журналының баш мөхәррире булып китә. Был журнал 1926—1928 йылдарҙа Өфөлә сыҡҡан һәм Мәскәү, Одесса һәм Өфө баҫмаханаларында нәшер ителгән. Мөтиғулла Ғатауллин дини темаларға арналған мәҡәләләр яҙа.
# Оло Таз

Оло Таз — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тельбес йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.

# Оло Таз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009868
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200986
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тандета-Яха

Тандета-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыгдер-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Тандета-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300073509
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307350
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Лекма

Кесе Лекма — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лекма йылғаһының һул ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Лекма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103014
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сол Сунзас

Сол Сунзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Базас йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сол Сунзас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200872
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тундушка

Тундушка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әй йылғаһының һул ярына тамағынан 415 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тундушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102157
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аристова Зинаида Николаевна

Зинаида Николаевна Аристова (ҡыҙ фамилияһы — Овчинникова) (1914 — 1955) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Молотов өлкәһе Оханский районының «Новая деревня» колхозы звеньевойы Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Аристова Зинаида Николаевна
## Биографияһы

Зинаида Николаевна Аристова 1914 йылда Пермь губернаһының Кривошеино ауылында урыҫ крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
Зинаида Николаевна Аристова 1930 йылда «Новая деревня» колхозына кереп эшләй башлай, һуңғараҡ «Прикамский» совхозында эшләй. Ваҡыт үтеү менән совхоздың бригадаһын етәкләй, артабан картуф һәм бойҙай үҫтетеүсе бригадаларының звеньевойы булып эшләй. Ул етәкләгән звено бөтә өлкәлә алдынғы эшләүе менән билдәлегә әйләнә. Уның звеноһы иген сәсеү майҙанынан йылына уртаса 30 центнер бойҙай йый ы п ала.
1947 йылда «Прикамский» совхозы хужалығы иң юғары һөҙөмтәгә өлгәшә. Зинаида Николаевна Овчинникова
1948 йылдың 19 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы игендән рекордлы уңыш йыйып алған өсөн һәм ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә ирешкәне өсөн Зинаида Николаевна Овчинниковаға (кейәүҙә — Аристова) Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙ миҙалы тапшырыла.
Зинаида Николаевна Аристова (Овчинникова) тыуған Оханский районында йәшәй. 1955 йылда ул вафат була.

# Аристова Зинаида Николаевна
## Наградалары

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙ миҙалы (19.03.1948)
* Ленин ордены (19.03.1948)
* башҡа миҙалдар.
# Сатог-Еган

Сатог-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Котыг-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Сатог-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039818
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203981
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вәлиев Шамил Зөфәр улы

Вәлиев Шамил Зөфәр улы (26 февраль 1951 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп эшмәкәре. Иҡтисад фәндәре докторы (2003), профессор (2005). Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2006).

# Вәлиев Шамил Зөфәр улы
## Биографияһы

Шамил Зөфәр улы Вәлиев 1951 йылдың 26 февралендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
1973 йылда Өфө авиация институтын тамамлағандан һуң Өфөләге «Союз»машиналар эшләү конструкторҙар бюроһында, 1975—1981 йылдарҙа һәм 1985 йылдан алып (өлкән ғилми хеҙмәткәр) Өфө авиация институтында ла эшләй.
1987 йылдан Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетында: 1990 йылдан — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1995 йылдан — инженерлыҡ графикаһы кафедраһы мөдире; 2003 йылдан — беренсе проректор, 2008 йылдан — мәғариф сәйәсәте буйынса проректор, 2013 йылдан — стратегик үҫеш идаралығы начальнигы, бер үк ваҡытта 2008 йылдан башлап төбәк иҡтисад һәм идара итеү кафедраһы мөдире.

# Вәлиев Шамил Зөфәр улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Вәлиев Шамил Зөфәр улының фәнни эшмәкәрлеге баҙар шарттарында иҡтисад һәм профессиональ белем биреү учреждениелары эше проблемаларына бәйле. 160‑ҡа яҡын фәнни хеҙмәт авторы.

# Вәлиев Шамил Зөфәр улы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Рынок образовательных услуг: теоретические аспекты. Өфө, 2008 (авторҙаш);
* Образовательная услуга — основа формирования финансового портфеля негосударственного вуза. Өфө, 2008 (авторҙаш).

# Вәлиев Шамил Зөфәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2001)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2006)
# Мөхәмәтйәнов Рәшит Абдулла улы

Мөхәмәтйәнов Рәшит Абдулла улы (10 сентябрь 1940 йыл — 6 ғинуар 2019 йыл) — уҡытыусы, журналист, тыуған яҡты өйрәнеүсе. 1-се Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты (1995).

# Мөхәмәтйәнов Рәшит Абдулла улы
## Биографияһы

Рәшит Абдулла улы Мөхәмәтйәнов 1940 йылдың 10 сентябрендә Силәбе өлкәһе Үрге Урал районының Яңы Ахун ауылында тыуған.
Түбәнге Тагил педагогия институтының художество-графика факультетын, 1978 йылда «журналистика» һөнәре буйынса Горький ҡалаһындағы Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
1962 йылда Үрге Урал ҡалаһының 1-се урта мәктәбендә рәсем һәм һыҙма уҡытыусыһы булып эш башлай.
1964 йылдан Үрге Урал район гәзите «Красный уралец» менән хеҙмәттәшлек итә.
1973 йылдан редакция штатына даими эшкә ҡабул ителә. Артабанғы осорҙа журналист мәҡәләләренең төп темалары: тыуған яҡ тарихы, дин, фольклор, башҡорт һәм татар халыҡтарының мәҙәни һәм ғаилә-көнкүреш йолалары. Ул беренселәрҙән булып яҡташтарын райондың күренекле башҡорт һәм татар ғаиләләре, уларҙың фото архивтары менән таныштыра.
1979—1985 йылдарҙа Рәшит Мөхәмәтйәнов Силәбе өлкәһенең Чесма районының «Степные зори» гәзите мөхәррире булып эшләй.
1985—1990 йылдарҙа «Красный уралец» гәзите мөхәррире.
1993 йылға тиклем Үрге Урал район Советы башҡарма комитеты аппаратында, һуңынан Форштадт мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
Рәшит Абдулла улы Мөхәмәтйәнов 2019 йылдың 6 ғинуарында Верхнеуральск ҡалаһында вафат була.

# Мөхәмәтйәнов Рәшит Абдулла улы
## Ижади эшмкәрлеге

Архивтарҙа һәм музейҙарҙа күп йыллыҡ эҙләнеүҙәр менән шөғөлләнә, Көньяҡ Урал яҙыусылары һәм тарихсылары менән хеҙмәттәшлек итә. Һөҙөмтәлә «Урал йылғаһында» исемле белешмә китабы 1999 йылда «Заповедные уголки Южноуралья» серияһында «Рифей» нәшриәте тарафынан баҫып сығарыла. Китапта Верхнеурал һәм район тарихы, археология, мәҙәниәт, тәбиғәт ҡомартҡылары тасуирламалары, күренекле яҡташтар, утарҙарға нигеҙ һалыусылар, шулай уҡ утар һәм предприятие хужалары тураһында бай мәғлүмәт тупланған. Баҫмала «Батырҙар галереяһы», «Верхнеурал ере йылъяҙмаһы», «Биографик һүҙлек» исемле бүлектәр бар.

# Мөхәмәтйәнов Рәшит Абдулла улы
## Ижади эшмкәрлеге
### Китаптары

* На Урал-реке. Заповедные уголки Южноуралья : ист., культ. и природ. достопримечательности Верхнеурал. района / сост.: Р. А. Мухамедьянов, А. П. Моисеев. — Челябинск : Рифей, 1999. — 387 с.
* Победители : Очерки о верхнеуральцах, участниках Великой Отечественной войны. Р. А. Мухамедьянов. — Челябинск : Аркаим, 2005. — 219, (1) c., (8) л. ил. ISBN 5-8029-1180-8
* Каширины. 2018.
* Верхнеуральский край: земля и люди [Текст] / Р. А. Мухамедьянов. — Челябинск : Абрис, 2014. — 335 с., [4] л. цв. ил. : ил., карты, портр.; 24 см; ISBN 978-5-91744-082-8
# Арутунян Анжелика Ервандовна

Анжелика Ервандовна Арутюнян (18 июнь 1926 йыл - 2004 йыл) - әрмән совет йырсыһы (лирик сопрано). Әрмән ССР-ының халыҡ артисы (1977).

# Арутунян Анжелика Ервандовна
## Биографияһы

Анжелика Ервандовна Арутунян 1926 йылдың 18 июнендә Төньяҡ-Кавказ крайының Грозный ҡалаһында тыуған. 1956 йылда Комитас исемендәге Ереван консерваторияһын (уҡытыусыһы Тагуи Шахназарян), һуңынан аспирантураны тамамлай. 1958 йылдан Александр Спендиарян исемендәге опера һәм балет театры солисы була, унда төрлө характерлы партияларҙы башҡара Шулай уҡ концерт йырсыһы булараҡ сығыш яһай. Гастролдәр менән сит илдәргә күп сәйәхәт итә. 1979 йылдан Ереван консерваторияһында уҡыта.
1963 йылдан КПСС ағзаһы. 2004 йылда Әрмәнстандың баш ҡалаһы Ереванда вафат була.
1964 йылда Мусоргский исемендәге Бөтә союз конкурсы лауреаты була.

# Арутунян Анжелика Ервандовна
## Театр эштәре

Партиялары:
* Олимпия (Чухачян «Аршак Б ")
* Шушан (Тигранян «Давид Бек ")
* Жемчуг (Фауст «Гуно»)
* Магда Сорел (Консул " Сенити)
* Венера (Вагнер «Танхойзер ")
* Микаэла (Бизе «Кармен ")
* Марфа (Римский -Корсаков, король кәләше)
* Иоланта (И.П. Чайковский, «Иоланта ")
* Тоска (Пуччини, "Тоска")

# Арутунян Анжелика Ервандовна
## Ҡаҙаныштары

* Әрмән ССР-ының халыҡ артисы
* М.П. Мусоргский исемендәге Бөтә союз йырсылар конкурсы лауреаты

# Арутунян Анжелика Ервандовна
## Бүләктәре

М.П. Мусоргский исемендәге Бөтә союз йырсылары конкурсының 2-се премияһы (1964).

# Арутунян Анжелика Ервандовна
## Библиография

* Вокально-энциклопедический словарь
* Восканян С. Солистка оперы//Комсомолец. Ереван. 1959. 24 мая.
* Егорова О. Первая ласточка//Сов. Татария. Казань. 1963. 20 марта.
* Маркосян К. Певцы//СМ. 1967. № 9. С. 44—49.
* Там же материал о А. Карапетяне, В. Миракян.
* Тер-Исраелян Т. Власть обаяния//Коммунист. Ереван. 1975. 1 июня.
* Арутюнян Анжелика Ервандовна//Муз. энциклопедия.— М., 1982. Т. 6. С. 666.
# Гуттау

Гуттау (нем. Guttau<br />Hucina) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1596 кеше йәшәй. Майҙаны — 41,66 км². Диңгеҙ кимәленән 146 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2694 һәм автомобиль коды BZ.
# Кельчема

Кельчема — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 173 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4 км.

# Кельчема
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000048746
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004874
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Модлона

Модлона (Мадлона) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воже күле - Свидь йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Модлона
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000383
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000038
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Карьят

Оло Карьят — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Салат йылғаһының һул ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Оло Карьят
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032694
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203269
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әртә (йылға)

Әртә — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙелгә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Әртә (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020902
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102090
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мезга (Кобожа ҡушылдығы)

Мезга — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кобожа йылғаһының һул ярына тамағынан 5,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Мезга (Кобожа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006597
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000659
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Елле-Кагал

Елле-Кагал — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының һул ярына тамағынан 268 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 122 км.

# Елле-Кагал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031642
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203164
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дәүләтшин Ғамир Шәйех улы

Дәүләтшин Ғамир Шәйех улы (1923, Башҡорт АССР-ының Саҡмағош районы Яңы Ҡото ауылы — 20 декабрь 1944, Чехословакия, Кошице ҡалаһы) — шағир.

# Дәүләтшин Ғамир Шәйех улы
## Биографияһы

1940 йылда мәктәпте тамамлағандан һуң Өфөләге тарих һәм география уҡытыусыларын әҙерләү ҡыҫҡа сроклы курстарға уҡырға инә. Уҡытыусы булып эшләй.
1941 йылда армияға саҡырыла. 1942 йылдың март айында Сарапул пехота училищеһын тамамлай, кесе лейтенант званиеһында фронтҡа инә. Алыштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн Ғамир Дәүләтшин Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, «Батырлығы өсөн» миҙалы менән наградлана. Капитан дәрәженә тиклем күтәрелә. Батальон командиры Ғ. Дәүләтшин 1944 йылдың 20 декабрендә Чехословакияла Кошице ҡалаһы өсөн алыштарҙа батырҙарса һәләк була.

# Дәүләтшин Ғамир Шәйех улы
## Ижады

Мәктәптә уҡыған саҡта шиғриәт менән мауыға башлай, шиғырҙар яҙа. 1937 йылдан алып, 14 йәшендә, «Йәш төҙөүсе» («Молодой строитель»), «Йәш коммунар» («Молодой коммунар») гәзиттәре биттәрендә баҫыла. 1940 йылда «Пионер» журналында уның беренсе хикәйәһе донъя күрә — «Ғәрәби».Уның ижадында мөхәббәт һәм пейзаж темалары ла үҙ урынын ала («Төн ҡараңғы», «Кискеһен», «Ҡар», «Улар аңлар ине»). Ғамир Дәүләтшиндың әҫәрҙәре кеше тормошоноң яҡты яҡтарын тасуирлай, яҡшылыҡҡа өндәй, Ватанға һөйөүҙе сағылдыра, халыҡтың үткәне өсөн ғорурлыҡ хистәрен уята, тыуған ерҙе данлай.
Башҡортостандағы Саҡмағош районының үҙәге Саҡмағош ауылында Дәүләтшин Ғамир урамы бар.