yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Русе аэропорты

Русе аэропорты (IATA: ROU, ICAO: LBRS) (болг. Летище Русе) ― элекке хәрби һәм пассажирҙар аэропорты Болгарияның Русе ҡалаһынан көньяҡҡа ҡарай 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 2016 йылдың аҙағында ябылған, әммә бәләкәй пассажир һәм йөк самолеттары менән эшләүгә лицензияһы бар.

# Русе аэропорты
## Тарихы

Аэропортҡа Болгарияның һауа көстәре өсөн уҡыу полигоны булараҡ 1967 йылда нигеҙ һалына. «Штрыклево» 11-се авиабазаһы исемен йөрөткән һәм Aero L-29 Delfin самолеттары менән йыһазландырылған. «Балкан» дәүләт авиакомпанияһы тарафынан София аэропортына эске рейстар өсөн ҡулланылған. Болгарияла коммунистар режимы ҡолатылғандан һуң эске рейстар отошһоҙ булып таныла, дәүләт финанслауы туҡтатыла. 1998 йылға тиклем аэропорт күнекмәләр базаһы сифатында хеҙмәт иткәндән һуң, уны тарҡаталар.

# Русе аэропорты
## Үҫеше

Болгария хөкүмәте ҡайһы бер үҙенең хөкүмәт-ара аэропорттарына концессия бирә, әммә 2007 йылдың аҙағында швейцар Фердинанд Приси инвесторҙары һәм болгар компанияһы Приста Ойл яғынан ҡыҙыҡһыныуҙар күрһәтһә лә беренсе процедура уңышҡа ирешмәй Хөкүмәт аэропорт өсөн яңы ставка булдырырға ҡарар итә һәм яңы конкурс 2007 йылдың декабрь уртаһында үткәрелергә тейеш була, әммә тендер һуңынан билдәһеҙ срокка кисектерелә.
2014 йылдың октябрь урталарында Тарнспорт министрлығы Русе аэропортын муниципалитет милегенә биреү тураһында ҡарар ҡабул итә. Муниципаль совет килешеү төҙөү идеяһын хуплай һәм 2014 йылдың ноябрендә килешеү төҙөлә.
Болгар хөкүмәте Штрыклево ауылындағы күсемһеҙ милек хоҡуғын, шулай уҡ Русе аэропортындағы үҙенең өлөшөн 2014 йылдың 17 декабрендә муниципалитетҡа тапшыра. 2015 йылдың 4 февралендә юридик процедуралар тамамлана. Әлеге ваҡытта Русе аэропорты рәсми рәүештә муниципалитет милке булып тора.
# Мәсет намаҙы

Мәсет намаҙы — мәсеткә инеү хаҡы итеп уҡылырға тейеш нәфел намаҙ.
Был намаҙ тәхийәтел-мәсжид намаҙы тип атала һәм ике рәҡәғәт итеп уҡыла.
Әйтеп үтеүебеҙсә, мәсеткә инеү түләүһеҙ түгел. Мәсеткә инеү хаҡы — ике рәҡәғәт намаҙ. Мәсет намаҙы ла — нәфел намаҙ.
Әгәр ҙә мәсеткә ингән мәлдә унда берәй намаҙ үтәлә икән, мәсет намаҙы уҡыу тейешле булмаҫ.
Әгәр мәсеткә биш ваҡыт намаҙҙы уҡыр өсөн ингән осраҡта, мәсет намаҙын уҡыу тейешле һаналмай.
Йома намаҙына ниәтләнеп ингәндә, мәсет намаҙы уҡыла. Ниндәй ҙә булһа берәй мәсетте күреп сығыу өсөн генә инәбеҙ икән, ул сағында мәсет намаҙын уҡыу кәрәк.
# 1 Май исемендәге парк (Дондағы Ростов)

1 май исемендәге парк — Дондағы Ростовтың Киров районындағы мәҙәниәт һәм ял паркы. Федераль әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәни һәйкәл статусына эйә. Элекке Изге Дмитрий Ростовский ҡәлғәһе территорияһында урынлашҡан. 1 май исемендәге парк үҙенең XIX быуаттың икенсе яртыһындағы тарихи планировкаһын һәм ниндәйҙер дәрәжәлә йәшеллеген һаҡлап ҡалған. Парк территорияһында ер аҫты ҡоролмалары урынлашыуға бәйле, ул шулай уҡ, археология һәйкәле лә булып тора.

# 1 Май исемендәге парк (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Элек Изге Дмитрий Ростов ҡәлғәһе урынлашҡан территория 1855 йылда Йәйге Коммерция Клубының милкенә йләнә. Милекселәр заказы буйынса, Санкт-Петербург архитекторы Петерс тарафынан баҡсаны төҙөкләндереү буйынса проект эшләнә. Эш барышында төҙөүселәр ер аҫты казематтарына һәм туннелдәргә юлыға. План төҙөгәндә Петерс уларҙы иҫәпкә ала һәм барлыҡ ҙур төҙөлөштәрҙе ер аҫты ҡоролмалары булмаған урынға урынлаштыра. Шулай итеп ер аҫты туннелдәре өҫтөндә баҡса аллеялары, ә ике ҡатлы ер аҫты бинаһы өҫтөндә фонтан барлыҡҡа килә. Парлтың төп аллеяһы хәҙерге ротонданан сәскәлеккә диагональ һыҙат буйлап үтә. Яңы баҡса территорияһында спорт майҙансыҡтары эшләнелә. Оранжерея булдырыла һәм йүкә ағастары аллеяһы ултыртыла.
1901 йылда бында неоклассицизм стилендә, боронғо ҡәлғә кирбестәрен ҡулланып, 6 колонналы ротонда төҙөлә. Уның архитекторы Николай Александрович Дорошенко була. Ротонда нигеҙе аҫтында ер аҫты бинаһы урынлаша. 1912—1913 йылдарҙа баҡсаның көнбайыш өлөшөндә архитектор Г. Гелат проекты буйынса модерн стилендә өс ҡатлы йорт ҡалҡып сыға. Был Йәйге Коммерция клубы бинаһы була, ә уның тәҙрәләренән фонтанлы ротонда күренеше асыла.
XX быуат башында баҡса Дондағы Ростов һәм Дондағы Нахичевань халҡының яратҡан урынына әүерелә. Йәйгеһен бында оркестр уйнай, спектаклдәр, концерттар ҡуйыла, сығыш яһау өсөн билдәле гастролерҙар саҡырыла. Оранжереяла пальмалар үҫә, ә яҡтылыҡ шәхси подстанциянан тәьмин ителә. Ял итергә килеүселәр араһында ҡаланың йоғонтоло кешеләре, сауҙагәрҙәр, урындағы элита була.
Элегрәк парк ҡойма менән уратылһа, хәҙер ул тергеҙеү талап итә. 1920 йылдарҙа паркта геометрик биҙәктәр менән һырланған баҡса-парк композициялары һаҡлана. Шулай уҡ бында даими яңыртылып торған сәскә календаре була. 1970 сәскә күргәҙмәләре ойошторола. 1986 йылда, янғын арҡаһында, оранжерея зыян күрә, һуңынан уның урынына автостуҡталҡа эшләнә.
Парк территорияһында йүкә аллеяһы бар, уның йәше 120 йылдан ашыу тәшкил итә. 2000 йылда 55 төп йүкә ағасынын яңы аллея ултыртыла. 2005 йылдың майына уларға тағы 5 ағас өҫтәлә күбәйҙе тағы 5 ағас.
2015 йылдың октябрендә парктың йәлеп ителгән тнвесторҙар ярҙамында реконструкцияланасағы тураһында мәғлүмәт пәйҙә була.
# Таҡмаҡ

Таҡмаҡ — халыҡ ижадының иң киң таралған жанрҙарының береһе. Уны яңғыҙ ҙа, күмәкләп тә башҡарып була. Таҡмаҡтар, ғәҙәттә, 6—8, 7—8, 8—7 үлсәменә ҡоролоп, бейеү ритмына тура килеп тора. Башҡорт фольклорында исемле һәм исемһеҙ таҡмаҡтар бар.
# Биктимерова Лилиә Рафаил ҡыҙы

Биктимерова Лилиә Рафаил ҡыҙы (12 ғинуар 1981 йыл) — йырсы. 2001 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солист-вокалсыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2012).

# Биктимерова Лилиә Рафаил ҡыҙы
## Биографияһы

Лилиә Рафаил ҡыҙы Биктимерова 1981 йылдың 12 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Яңауыл ҡалаһында тыуған. 10 йәшенән алып Пермь өлкәһе Барҙы районы Барҙы ауылында инәһе тәрбиәһендә үҫә. Барҙы гимназияһында, баян класы буйынса музыка мәктәбендә уҡый.
2001 йылда ҡыҙыл дипломға Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай, ситтән тороп Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында белем ала. Уҡыу йылдарында төрлө фестивалдәрҙә һәм конкурстарҙа ҡатнаша: «Туған тел» фестивалендә (Өфө) 1-се урын ала «Яғымлы яҙ» (Ҡазан) һәм «Дуҫлыҡ моңо» (Нефтекама) конкурстарында еңеү яулай.
2001 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. Башҡортостандың халыҡ артисы Фәдис Ғәниев етәкселегендәге эстрада төркөмө ағзаһы.
Башҡортостандан тыш, Рәсәй Федерацияһының башҡа субъекттарында, Төркиәлә, Эстонияла гастролдәр менән сығыш яһай. Башҡорт һәм татар телдәрендә лирик йырҙар башҡара. Тәүге музыкаль альбомы — «Мин икән».
2004 йылдан Фәдис Ғәниев менән ижади тандемы (дуэты) Башҡортостан Республикаһында киң танылыу ала, улар бергәләп «Любовный треугольник», «Яҙмышмы, әллә яңылышмы...» һәм башҡа театрлаштырылған шоу-программалар әҙерләй.

# Биктимерова Лилиә Рафаил ҡыҙы
## Ғаиләһе

* Ире — Ғәниев Фәдис Рәхимйән улы, Башҡортостандың халыҡ артисы.
* Ҡыҙы — Асаева Гөлназ Рөстәм ҡыҙы, йырсы.
* Улы- Ғәниев Кәрим Фәдис улы.
# Шверц

Шверц (нем. Schwerz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 541 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,55 км². Диңгеҙ кимәленән 94 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6188 һәм автомобиль коды — SK.
# Оберланд-ам-Ренштайг

Оберланд-ам-Ренштайг (нем. Oberland am Rennsteig) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2358 кеше йәшәй. Майҙаны — 39,27 км². Диңгеҙ кимәленән 580 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 96523 һәм автомобиль коды — SON.
# Гюнтерсдорф

Гюнтерсдорф (нем. Günthersdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1280 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,26 км². Диңгеҙ кимәленән 109 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6254 һәм автомобиль коды — SK (элек MQ, MER).
# Скафандр

Скафа́ндр (грек. σκάφος — кәмә + ανδρός — ανήρ — кеше, һүҙмә-һүҙ — «кәмә кеше») — кешене (йәки хайуанды) тирә-яҡ мөхиттән һаҡлау өсөн ҡулланылған махсус йыһаз. Скафандр тышҡы мөхиттәр (шыйыҡлыҡ, газ, нурланыш) һаҡлай торған тышсанан ғибәрәт. Скафандрҙар водолаздар, авиация, космос осошо өсөн тәғәйенләнә.

# Скафандр
## Этимология

Боронғо Греция «скафандр» тип йөрөтә һәм йөҙөү иң яҡшы сумыусы.
Скафандр терминын 1775 йылда Ла Шапель тәҡдим итә. Traité de la construction théorique et pratique du scaphandre ou du bateau de l’homme тигән китабында бөкөнән эшләнгән махсус костюм һалдаттарға йылғаны кисеп сығырға ярҙам итә тип яҙа.
# Шотландтар

Шотландтар (ингл. Scots, гэл. Albannaich) — Шотландияның төп халҡы. Дөйөм һаны — 28—40 миллион. Милли теле — гэл һәм инглиз-шотланд телдәре.

# Шотландтар
## Айырыу

Күп шотландтар Шотландиянан ситтә йәшәй. Шотландтарың ҙур ғына ойошмалары АҠШ-та (яҡынса 6 006 955 шотландтар һәм 5 393 554 шотланд-ирландтар), Канадала (4 719 850 кеше), Австралияла (1 792 600 кеше), Англияла (795 000 кеше), Төньяҡ Ирландияла (760 620 кеше) һәм Аргентинала (100 000 кеше) йәшәй. Күп һанлы нимес төркөмдәре Чилила (80 000 кеше), Францияла (45 000 кеше), Польшала (15 000 кеше), Яңы Зеландияла (760 620) һәм Мэн утрауыында (2403 кеше) бар.

# Шотландтар
## Дин

Дингә ышаныусылар — протестанттар (пресвитериан сиркәүе) һәм 15-17 % католиктәр.
# Утьва

Утьва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Утьва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100177
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Макаров Пётр Осипович

Петр Осипович Макаров (шулай уҡ Васильевич; 1905—1975) — совет биологы һәм цитологы, СССР Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (1950), И. И. Мечников исемендәге премия лауреаты (1950).

# Макаров Пётр Осипович
## Биографияһы

1928 йылда — Ленинград университетының физика-математика факультетының биология бүлеген тамамлай.
1936 йылдан алып 1941 йыл буйынса — Ленинград университетының биология факультеты доценты.
1939 йылда «О проблеме общего и клеточного наркоза» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1941 йылдан 1944 йылдар буйынса — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша
1942 йылдан КПСС ағзаһы.
1944 йылдан алып 1960 йылдар буйынса — Ленинград санитар-гигиена медицина институтының дөйөм биология кафедраһы мөдире һәм бер үк ваҡытта Ленинград университетының дөйөм һәм сағыштырма физиология кафедраһы профессоры (1945—1948), цитогенетия лабораторияһы мөдире (1948—1960).
1950 йылда — СССР Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.
1960—1967 йылдарҙа — Ленинград университетының цитология һәм гистология кафедраһы мөдире.

# Макаров Пётр Осипович
## Фәнни эшмәкәрлеге

120-нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 2 монография авторы, башлыса күҙәнәк морфологияһы һәм физиологияһы буйынса.
Гистологик препараттарҙа ядроның тере сағындағы төҙөлөшөн һаҡлау методикаһы авторы, газ гангренаһын гистологик диагностикалау ысулы авторы, әммә, киң таралыу алмай.
Уның етәкселегендә 20 самаһы диссертация, шул иҫәптән 2 докторлыҡ диссертацияһы әҙерләнгән.
Ленинград «Белем» йәмғиәтенең идара рәйесе вазифаһын биләй.
1949 йылда Ленинградта, 1949 йылда Ленинград «Белем» йәмғиәте баҫтырып сығарған «Несостоятельность цитологических основ вейсманизма-морганизма» темаһына асыҡ лекция уҡый.
Бөтә Союз анатомдар, гистологтар һәм эмбриологтар йәмғиәте идараһы ағзаһы, СССР Медицина фәндәре академияһы Президиумы янындағы морфология буйынса Комитет ағзаһы.

# Макаров Пётр Осипович
## Хеҙмәттәре

* Проблема общего и клеточного наркоза, Арх. анат., гистол, и эмбриол., т. 19, № 1—2, с. 5, 1938;
* Физико-химические свойства клетки и методы их изучения, Л., 1948;
* Новые данные о строении и свойствах клеточного ядра, Арх. анат., гистол, и эмбриол., т. 35, № 6, с. 3, 1958;
* Авторадиографическое исследование клеток, продуцирующих белок, там же, т. 48, № 4, с. 3, 1965;
* Попытка использования авторадиографии для изучения химического состава клеточных структур, там же, т. 51, № 10, с. 92, 1966.

# Макаров Пётр Осипович
## Библиография

* Богомолова Н. А. и д р. Педагогическая и научная деятельность П. В. Макарова на кафедре общей биологии Ленинградского санитарно-гигиенического медицинского института (1945—1960), Труды Ленингр, о-ва анат., гистол, и эмбриол., в. 1, с. 29, 1969;
* Буцкая Н. А. О творческом пути П. В. Макарова, там же, с. 31;
* Петр Васильевич Макаров (К 60-летию со дня рождения), Арх. анат., гистол, и эмбриол., т. 48, № 4, с. 124, 1965, библиогр.

# Макаров Пётр Осипович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
- И. И. Мечников исемендәге премия (1950) — "Против реакционного морганизма-менделизма"йыйынтығы өсөн.
- миҙадар.
# Иматранкоски (гөрләүек)

Иматранкоски (фин. Imatrankoski) — гөрләүек. Финляндияла, Вуокса йылғаһында, уның Сайм күленән башанған еренән 7 км алыҫлыҡта, Иматра ҡалаһының Иматранкоски районында урынлашҡан.

# Иматранкоски (гөрләүек)
## Гидрология

Һыуҙың төшөү бейеклеге 18 метр (983 метр дауамында). Һыу сығымы яҡынса 600 м³/с. ГЭС төҙөгәндән һуң, 1920 йылдарҙа быға тиклем булған шарлауыҡ бикләнгән.

# Иматранкоски (гөрләүек)
## Һыу ебәреү

Хәҙерге ваҡытта йәйге миҙгелдә гөрләүек һыуы яһалма ебәрелә, был Иматрала ғына түегел, ә, ғөмүмән, бөтә Финляндияла туристар йәлеп итеүҙең төп сараһы булып тора. Быуалағы һыу плотинанан Сибелиус, Darude һәм Nightwish музыкаһы аҫтында плотинанан ағыҙып төшөрөлә. Һәр йылдың июнь аҙағынан алып август аҙағына тиклем шәмбе көндәрендә 30 минут буйына гөрләүек һыуы ағыҙыла, шулай уҡ Раштыуала, 25 декабрҙә һәм 31 декабрь (Яңы йыл байрамында) төндә быуа һыуы гөрләтеп ағыҙыла. Йылдың башҡа ваҡытында һыу ағыҙыу «тантанаһы» үткәрелмәй, әммә ҡайһы саҡ техник сара булараҡ ҡына һыу ағыҙыла
# Әҙеһәмов Илдус Әнәс улы

Әҙеһәмов Илдус Әнәс улы (18 июнь 1951 йыл, Абзай ауылы, Ҡыйғы районы, БАССР) — дәүләт эшмәкәре, ғалим-философ, юғары мәктәптәр уҡытыусыһы, отставкалағы судья.
2000 йылдан 2009 йылдың 28 июленә тиклем Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды рәйесе була. 1996—2000 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Вәкилдәр Палатаһында республика Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле.
Философия фәндәре кандидаты, доцент. Башҡортостан Республикаһының 1-се класлы ғәмәлдәге дәүләт кәңәшсеһе. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың икенсе саҡырылышы депутаты.
Етмештән ашыу социология, хоҡуҡ, сәйәсәт буйынса хеҙмәттәр авторы.

# Әҙеһәмов Илдус Әнәс улы
## Белеме

* Башҡорт АССР-ының Өфө районы Михайловка ауылында урта мәктәпте тамамлай.
* 1972—1977 — Башҡорт дәүләт университетында уҡый.
* 1979—1982 аспирантура, Өфө авиация институты

# Әҙеһәмов Илдус Әнәс улы
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

* 1969—1970 — электромонтёр, Совет Армияһы сафында хеҙмәт итеүе,
* 1977 — БДПИ, ғилми хеҙмәткәр,
* 1982—1994 — уҡытыусы, БДПИ-ла кафедра мөдире,
* 1994 — Башҡортостан Республикаһы Президенты Администрацияһында дәүләт-хоҡуҡ етәкселеге начальнигы,
* 1998—2000 — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт сәркәтибе,
* 2000—2009 — Башҡортостан Республикаһы Конституция суды рәйесе.

# Әҙеһәмов Илдус Әнәс улы
## Маҡтаулы исемдәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы
# Урал океаны

Урал океаны — бынан 500-300 миллион йыл элек хәҙергеУрал тауҙары урынында булған боронғо океан. Океан Фенносарматия (аҙаҡ Лавруссия) һәм Сибирия ҡитғаларының ярҙары менән сикләнгән. Айырым әйткәндә, палеозой дәүерендә океан хәҙерге Башҡортостан территорияһын тулыһынса ҡаплаған. Девон осоронда боғаҙға әүерелә. Таш күмер дәүерендә ҡитғаларҙың ҡушылыуы һөҙөмтәһендә океан юҡҡа сыға, ә ҡитғалар төкөшкән урында Урал тауҙары ҡалҡып сыға.
# Ишбулдин Хәмиҙулла Әбдрәхим улы

Ишбулдин Хәмиҙулла Әбдрәхим улы (23 сентябрь 1946 йыл) — опера йырсыһы. 1978—1981 йылдарҙа һәм 1994 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997).

# Ишбулдин Хәмиҙулла Әбдрәхим улы
## Биографияһы

Хәмиҙулла Әбдрәхим улы Ишбулдин (Хәмит Ишбулдин) 1946 йылдың 23 сентябрендә Үзбәк ССР-ының Брич-Мулла ауылында тыуған.
1978 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын «яңғыҙ йырлау» һөнәре буйынса (Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, профессор Мортазина Миләүшә Ғәли ҡыҙы класы) тамамлай.
1977 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының опера труппаһында стажёр булып эшләй, диплом спектаклендә Заһир Исмәғилевтың «Салауат Юлаев» операһындағы төп партияны башҡара һәм опера театрына солист итеп эшкә алына.
1981—1994 йылдарҙа йырсы Муса Йәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театрында эшләй. 1994 йылда Өфөгә әйләнеп ҡайта.
Хәмит Ишбулдин төрлө концерт программаларында сығыш яһай, бай камерный вокал репертуарға эйә. Дирижёрҙар: В. М. Васильев, А. А. Людмилин, Ф. Ш. Мансуров менән эшләй.

# Ишбулдин Хәмиҙулла Әбдрәхим улы
## Операларҙағы ролдәре

* Эрик (Р. Вагнер, «Летучий Голландец»)
* Альфред (Дж. Верди, «Травиата»)
* Манрико (Дж. Верди, «Трубадур»)
* Старый Фауст (Ш. Гуно, «Фауст»)
* Хозе (Ж. Бизе, «Кармен»)
* Рудольф (Дж. Пуччини, «Богема»)
* Каварадосси (Дж. Пуччини, «Тоска»)
* Пинкертон (Дж. Пуччини, «Чио-Чио-сан»)
* Ленский, Трике (П. Чайковский, «Евгений Онегин»)
* Герман (П. Чайковский, «Пиковая дама»)
* Водемон (П. Чайковский, «Иоланта»)
* Самозванец (М. Мусоргский, «Борис Годунов»)
* Немецкий офицер (Ю. Мейтус, «Рихард Зорге»)
* Матрос (Б. Терентьев, «Максимка»)
* Салауат (З. Исмәғилев, «Салауат Юлаев»)
* Батус-бай (З. Исмәғилев, «Аҡмулла»)
* Юлтый (З. Исмәғилев, «Урал илселәре»)
* Илмырҙа (З. Исмәғилев, «Ҡаһым-түрә»)

# Ишбулдин Хәмиҙулла Әбдрәхим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997)
# Тумская (Берёзовка ҡушылдығы)

Тумская — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Тумская (Берёзовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100639
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Айтыуар (Ырымбур өлкәһе)

Айтыуар (рус. Айтуар) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Айтыуар (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Айтыуар ауылы Яйыҡ йылғаһының һул ҡушылдығы Айтыуар йылғаһы буйында, Маяҡлы ҡасабаһынан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Айтыуар (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса XIX быуат аҙағында уҡ, 1880-се йылдарҙа барлыҡҡа килгән булған.

# Айтыуар (Ырымбур өлкәһе)
## Климаты

Ауылдың климаты уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуарҙа уртаса айлыҡ температура яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Айтыуар (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында атама Айтыуар тигән ҡаҙаҡ андронимынан килеп сыҡҡан тигән аңлатма бирә.
Шул уҡ ваҡытта Т. Кусимова, С. Бикҡолова төҙөгән «Башҡорт исемдәре» белешмәһендә лә Айтыуар исеме бар: Айтыуар — ай+тыуар, ай тыуғанда тыуған, тип аңлатыла был исем
# Көнтүгеш ауыл Советы (Балтас районы)

Көнтүгеш ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Балтас районындағы муниципаль берәмек.

# Көнтүгеш ауыл Советы (Балтас районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәр сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә булған.
# Языковка (Черёмуха ҡушылдығы)

Языковка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черёмуха йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Языковка (Черёмуха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001036
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чирок (Вы ҡушылдығы)

Чирок (Оло Чирок) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чирок (Вы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004831
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200483
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тула (Обь ҡушылдығы)

Тула — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 2821 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Тула (Обь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006987
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200698
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эхзен

Эхзен (нем. Oechsen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 645 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,49 км². Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 36404 һәм автомобиль коды WAK.