yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ману-Шор

Ману-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Пятомбой-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ману-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067876
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006787
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Витязь (рус фольклоры)

Бәһлеүән — ҡыйыу һуғышсы, батыр

# Витязь (рус фольклоры)
## Этимологияһы

Тел белгесе Фасмерҙың этимологияһына ярашлы, «витязь» һүҙе иҫке норвег телендәге "vikingr"тан (викингтар) сыҡҡан. Шул уҡ ваҡытта Фасмер «витязь» дөйөм славян һүҙе булыуын күрһәтә, был скандинав теленән үҙләштереү тураһында фаразды аңлатыуы ауыр. Бынан тыш, скандинав суффиксы-ing боронғо урыҫ телендә язь булараҡ түгел, ә яг булараҡ тапшырылыуын иҫәпкә алырға кәрәк: vaering-варяг, kulfing-колбяг. «З» боронғо рус грамматикаһы ҡағиҙәләре буйынса күплек һанда ғына барлыҡҡа килгән: варяг-варяздар, ятвяг-ятвязь.
Башҡа этимология буйынса, поляк-чех-лужи тикшеренеүселәре А.Брюкнер, К. Махек һәм Х. Шустер-Шевц хронологик һәм фонетик сәбәптәр буйынса һүҙҙе боронғо славян һүҙе тип иҫәпләй.
Өсөнсө этимология буйынса, «витязь» һүҙе «витингас» тигән прус һүҙенән килеп сыға. («Лайыҡлы атлы яугир, рыцарь»). Сағыштырыу өсөн, литва телендә «витис» һүҙенә тап килә (шул уҡ мәғәнәлә — «атлы яугир, рыцарь»).

# Витязь (рус фольклоры)
## Терминды ҡулланыу

Был һүҙҙең беренсе теркәлгән ҡулланылышы 1460-сы йылдарҙа Переяслав йылъяҙмаһы (Повести временных лет) йылъяҙмаһында бирелгән.
Рус теленең XI—XVII быуаттарҙағы һүҙлеге терминдың рус йылъяҙмаларында, атап әйткәндә, Переяслав йылъяҙмаһында «кенәз дружинаһы яугиры, батша һаҡсыһы» мәғәнәһендә ҡулланылыуын күрһәтә. XV—XVII быуаттарҙа «ҡыйыу яугир, батыр» мәғәнәһендә рыцарь романдарын тәржемә иткәндә ҡулланыла. Был һүҙҙе XV быуатта Ефросин Белозерский йыш ҡуллана.
ЭСБЭ иҫкәрмәһе буйынса һүҙ йыш ҡына рус халыҡ әкиәттәрендә «еңеүсе, ҡыйыу, рыцарь, батыр» мәғәнәһендә ҡулланыла. Рус теленең Милли корпусында һүҙҙе ҡулланыуҙың максималь йышлығы XIX быуат башында теркәлә, артабанғы бер аҙ күтәрелеш Пушкин менән Лермонтовтың әҙәби эшмәкәрлеге менән тап килә.
# Половинка (Тяжин ҡушылдығы)

Половинка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Половинка (Тяжин ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019009
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201900
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Войкар

{{Река
Войкар — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға [[Горная Обь]] йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 110 км.

# Войкар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030848
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303084
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хусь-Яха (йылға)

Хусь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НЫДА/50 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 83 км.

# Хусь-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305290
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ния-Ю (Хулга ҡушылдығы)

Ния-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулгайылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Ния-Ю (Хулга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026134
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302613
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Зимняя Тоехта

Зимняя Тоехта — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тоехта йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Зимняя Тоехта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015952
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001595
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вяловка

Вяловка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель ҡылымығының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Вяловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200024124
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202412
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зволле

Зволла (нидерл. Zwolle ) — Нидерландта ҡала һәм община, Оверэйссел провиницяһының баш ҡалаһы. Элек — ганза ҡалаһы. Эварте Ватер һәм Эйссел йылғалары буйында ята. 2012 йылдың 1 февраленә ҡарата халыҡ һаны 121 602 кеше тәшкил итә. Община майҙаны — 119,28$^{км2}$. 2003 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Зволлела 4336 төрлө предприятие һәм фирмалар теркәлгән, эш урындарының дөйөм һаны 75 049 тәшкил иткән.

# Зволле
## Тарихы

Ҡала юғары һаҙлыҡлы урында барлыҡҡа килә. Бындай урындар «soule» тип атала; был һүҙ ауылдың исеме булып китә һәм һуңынан хәҙерге формаһына әүерелә. Ауыл тураһында беренсе тапҡыр 1040 йылда телгә алына. 1230 йылда ауыл биләмәһе ҡала хоҡуғын ала. XV быуатта үҙенең үҫеше ваҡытында, ҡала Ганзаға инә. Иң билдәле бороғо ҡомартҡыларҙың береһе — «борос һауыты» башняһы (нидер. Peperbus), бындай исемде үҙенең формаһы өсөн алған, Sassenpoort ҡапҡалары, шулай уҡ ҡала диуарҙары ҡалдыҡтары, Изге Михаил сиркәүе һәм күп һанлы боронғо йорттар.

# Зволле
## Иҫтәлекле урындары

Ҡалала «De Librije» рестораны бар, был Өс Мишлен йондоҙона эйә булған Нидерландта ике ресторандың береһе. Ресторан элекке доминикан монастырының китапханаһында урынлашыуы менән иғтибарға лайыҡ, уның исеме лә шунан (тәржемәлә «китапханала»). Нидерландтың икенсе өс йондоҙло рестораны Слёйста урынлашҡан.

# Зволле
## Транспорты

Зволла — автомобиль һәм тимер юлдар үҙәге. Бында ҙурлығы буйынса илдең икенсе тимер юлы үҙәге урынлашҡан ( Утрехт). Ҡалалағы бөтә төр транспорттарҙан тик такси һәм автобустар йөрөй.

# Зволле
## Билдәле шәхестәре

Зволлала тыуғандар. (вафат булғандар):
* Эверард Иоганн Потгитер (1808—1875) — яҙыусы һәм тәнҡитсе;
* Томас Иоаннес Стилтьес (1856—1894) — математик;
* Герард Терборх (1617—1681) — рәссам;
* Рудольф Йохан Торбеке (1798—1872) — дәүләт һәм сәйәси эшмәкәр;
* Рейнвис Фейт (1753—1824) — яҙыусы.
* Ян Вэй (1966 йылдың 9 июнендә тыуған) — пианист, композитор, рәссам.
* Михаил Минский (1918—1988) — урыҫ йырсыһы, солист һәм Сергей Жаровтың дон казактары хоры дирижеры

# Зволле
## Туғандаш ҡалалар

* Калининград, Рәсәй
* Вологда, Рәсәй
# Ирпень

Ирпень (укр. Ірпі́нь) —Украинаның Киев өлкәһе буйһоноуындағы ҡалаһы.

# Ирпень
## Географик урыны

Ирпень йылғаһы буйында Киевтан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан (тимер юл буйлап — 9 км, автомобиль юлдары буйлап — 5 км).

# Ирпень
## Тарихы

Ҡала үҙенең барлыҡҡа килеүе менән 1899 йылда төҙөлгән Киев—Ковель тимер юлына бурыслы. Киевтан алыҫ түгел юл эргәһендә, тимер юл эшселәре Ирпень, Буча һәм Ворзель ҡасабаларына нигеҙ һала. Ирпень һәм Буча ҡасабалары исемдәрен үҙҙәре урынлашҡан йылға исеменән ала.
Бөйөк Ватан һуғышы барышында 1941—1943 йылдарҙа ҡасабаны немец ғәскәре оккупациялай.
1956 йылда Ирпень ҡасабаһы Киев-Святошино районы составындағы район ҡарамағындағы ҡала статусын ала.
1962 йылдың 30 декабрендә Ирпень өлкә әһәмиәтендәге ҡала статусын ала.
Совет осоронда бында «Ирпеньмашторф» заводы, "Прогресс" комбинаты, күн галантереяһы һәм мебель фабрикаһы эшләй.
1995 йылдың май айында Украина Министрҙар кабинеты ҡалалағы машиналар төҙөү заводын, "Прогресс" комбинатын һәм "Ремстройматериалдар" ремонт-төҙөлөш идаралығын, .хосусилаштырыу тураһындағы ҡарарҙы раҫлай.

# Ирпень
## Иҡтисады

Ирпень — Киевты йәшелсәләр менән тәьмин итеүсе йәшелсәлектең район үҙәге һәм климатик курорты.
2015 йылда Ирпендә 85 төҙөлөш теркәлгән, был Украинала Киевтан ҡала иң ҙур күрһәткес.

# Ирпень
## Транспорты

Киев — Ковель линияһында Ирпень тимер юл станцияһы.

# Ирпень
## Мәҙәниәте

2003 йылдан башлап йыл һайын альтернатив кинематографияның Ирпень фестивале үтә.
Ҡалала бер нисә ял итеү паркы бар: Алиева паркы (үҙәк баҙар янында һәм Соборная урамында урынлашҡан), Правик паркы (Соборная урамында, паркта Чернобыль АЭС-ының 4-се блогына беренселәрҙән булып янғынға килеп һәләк булған Правик Владимирға һәйкәл тора), Еңеү паркы (2010 йылда асылған, 17-се мәктәп эргәһендә).
Билдәле эшҡыуар И. Чоколовтың элекке дача базаһында 1936 йылда украин яҙыусыларының Ижад йорто булдырыла.
2016 йылда Үҙәк парк асыла, Университет һәм Чехов урамдары сатында урынлашҡан, ҡарағай урманлы участкаһының майҙаны 6 гектар. Бында ҙур балалар майҙансығы, спорт майҙансығы, өҫтәл теннисы өсөн өҫтәлдәр төҙөлгән, велосипед прокатлау һәм велосипед юлдары бар. Үҙәк паркта күп һанлы скульптуралар дөйөм ландшафт дизайнына тура килә. Төп үҙенсәлеге булып бушлай мангалдар менән барбекю зонаһы һәм ҙур булмаған декоратив быуа тора.
«Покровский» ағас скульптуралар паркы ҙур түгел, әммә шаҡтай уңайлы, рәсми рәүештә 2016 йылдың 12 июнендә асыла. «Покровский» паркына инеү урыны Котляревский урамында урынлашҡан. Шулай уҡ паркҡа Полтава урамы яғынан да инергә мөмкин.

# Ирпень
## Мәғарифы

Ҡалала Украинаның дәүләт фискаль хеҙмәте университеты, Украинаның биоресурстар һәм тәбиғәтте файҙаланыу милли университеты, Ирпень иҡтисад һәм хоҡуҡтың дәүләт колледжы, библия семинарияһы эшләй. Иҡтисад һәм хоҡуҡты тәрән өйрәнеү менән 2-се дөйөм белем биреү мәктәбе, сит ил телен тәрән өйрәнеү менән 1-3 баҫҡыслы 12-се мәктәп, художество мәҙәниәтте тәрән өйрәнеү менән 1-3 баҫҡыслы А. С. Макаренко исемендәге 3-сө һәм 17-се һәм дөйөм белем биреү мәктәптәре эшләй.
# Скрипунова (ауыл)

Скрипунова — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 14 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628503, ОКАТО коды — 71129924004.

# Скрипунова (ауыл)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 14 |

# Скрипунова (ауыл)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Урмантау ауыл Советы (Салауат районы)

Урмантау ауыл Советы — Салауат районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмектәр һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452494. ОКАТО коды — 80247870000. ИФНС коды — 0220. Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 16 декабрендә ҡабул ителгән «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе.статусына эйә.
2008 йылда Урмантау ауыл Советы Таймый ауыл Советы биләмәһе менән берләштерелгән.

# Урмантау ауыл Советы (Салауат районы)
## Ауыл советы составы

Урмантау ауылы — административ үҙәк, ауыл Ташауыл, Атаутамаҡ (42п-се ҡушымта);;

# Урмантау ауыл Советы (Салауат районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендә ҡабул ителгән 49-з «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр» Законында былай тип яҙылған:
   38) Салауат районы буйынса: Таймый һәм Урмантау ауыл Советтарын, административ үҙәге Таймый ауылында урынлашҡанлыҡтан, «Таймый» атамаһын һаҡлап, берләштерергә. Таймый ауыл Советы составына Урмантау ауыл Советының Урмантау, Ташауыл, Атаутамаҡ ауылдарын индерергә. Күрһәтелгән схематик картаға ярашлы, Таймый ауыл Советы сиктәрен раҫларға. Урмантау ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәре исемлегенән төшөрөү;

# Урмантау ауыл Советы (Салауат районы)
## Географик урыны

2008 йылға Урмантау ауыл Советы биләмәһе Дыуан районы менән, муниципальным образованием Салауат районы Таймый ауыл Советы менән сиктәш булды («Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» 2004 йылдың 17 декабрҙә ҡабул ителгән 126-з һанлы Законы).
# Әхмәтов Заҡуан Зөфәр улы

Әхмәтов Заҡуан Зөфәр улы (25 апрель 1956 йыл — 10 ноябрь 2021 йыл) — филолог, уҡытыусы, мәғариф һәм муниципаль хеҙмәт ветераны. 1995—2001 йылдарҙа Әлшәй район мәғариф бүлеге етәксеһе; 2004—2016 йылдарҙа район хакимиәте башлығы урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостандың мәғариф отличнигы.

# Әхмәтов Заҡуан Зөфәр улы
## Биографияһы

Заҡуан Зөфәр улы Әхмәтов 1956 йылдың 25 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылында тыуған.
Оҙаҡ һәм ҡаты ауырыуҙан һуң 2021 йылдың 10 ноябрендә вафат булды.

# Әхмәтов Заҡуан Зөфәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре
* Рәсәй Федерацияһы]]ның почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре
* Башҡортостандың мәғариф отличнигы
# Гамелан

Гамела́н (от яв. gamel ‘туҡылдарға, һуғырға’) — традицион Индонезия оркестры һәм инструменталь музыка төрө. Ява утрауында барлыҡҡа килгән, артабан Малай архипелагының башҡа утрауҙарына таралған.
Инструментарий нигеҙендә: ксилофондар гамбанг, металлофондар гендер, сарон, слентем; гонгтар бонанг, барабандар генданг, элмәле гонгтар һәм башҡа һуҡма инструменттар ҡулланыла. Гамбанг һәм гендер кеүек һуҡма инструменттар төп музыкаль теманы башҡара. Гамелен составында, шулай уҡ кечапи һәм целемпунг кеүек ҡыллы сиртмә инструменттар, һыҙғыслы ребаб, буйылы флейта сулинг, төрлө тауыш инструменттары, ҡыйһы саҡта ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар тауыша ҡулланыла. Инструменттар һаны 10-дан 25-кә тиклем булыуы мөмкин.
Гамелен өсөн классик индонезия музыкаһының тауыш рәте ҡулланыла: 5 баҫҡыслы слендро һәм 7 баҫҡыслы пелог. Теманы башҡарған ваҡытта оркестр патет формулаһы менән эш итә.
Беренсе тыңлағанда европалылыарға ҡырағый һәм хаотик булып тойолған гамеландың яңғыоауы һығылмалы булыуы һә үҙенсәлеге менән айырылып тора, был күренешкә тембр буяуҙарының яһяалма ҡышылыуы ла ярҙам итә. Импровизация ҙур роль уйнай. Партияларҙы ятлап алыу, ғәҙәттә музыканы ишетеү һәләтенә бәйле. Теманы башҡарғанда һәр музыкант үҙ инструментының характерын асырға, уның тәьҫир итеү мөмкинлектәрен тулыраҡ күрһәрергә тырыша. Гамелен рупертуарында ғәҙәттә классик темалар һәм халыҡ көйҙәрен имправизацияла башҡарыу ята.
Гамелан драматик, балет, сәхнәләштерелгән йыр-бейеү, тантаналы тамашаларҙа, байрамдарҙа башҡарыла. Халыҡ ҡурсаҡ театры менән тыҡыҙ бәйләнгән. Традицион индонезия гамеланы — бер ауылда йәшәгән һәм оркестр инструменттары дөйөм милек булған община. XX быуатта бер ауыл менән бәйле булмаған акдемик гамлендар, шулай уҡ Индонезиянан ситтә лә, барлыҡҡа килде.
Оркестрҙың «ғәҙәттә тыш» полифоник тауышы 1580 йылда Яваға килеүсе сэр Дрейк Фрэнсисты һәм башҡа европалылырҙа әсир иткән. 20 быуат башында гамелан европа һәм америка тикшеренеүсәләрнең иғтибарын йәлеп итә. К. Дебюсси, Дж. Кейдж, Э. Варез, А. Жоливе кеүек ижади үҙләштергән композиторҙар Көнбайышта йәшәүселәрҙең ҡыҙыҡһыныуын уята..
1912 йылда донъя тирәләй сәйәхәт иткән ваҡытта рус шағиры К. Д. Бальмонт (1867—1942) Ява һәм Суматра утрауыҙарында оркестр тураһында «Гамеланг» тигән шығыр юлдарында яҙа: Гамеланг — как море — без начала, Гамеланг — как ветер — без конца. Стройная яванка танцевала, Не меняя бледного лица.
За горой звенит металл певучий, Срыв глухой и тонкая струна. Гамеланг — как смерть сама — тягучий, Гамеланг — колодец снов, без дна.
# Эллингсхаузен

Эллингсхаузен (нем. Ellingshausen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 254 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,77 км². Диңгеҙ кимәленән 310 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 98617 һәм автомобиль коды SM.
# Пожема-Ю (Харута ҡушылдығы)

Пожема-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Харута йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Пожема-Ю (Харута ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030039
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303003
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Фирғәүен

Фирғәүен – Боронғо Мысыр монархының титулы. Боронғо Мысыр халҡы фирғәүендең Мысыр хакимлығы аллаһы Хор булыуына ышанған.
«Фирғәүен» термины «бөйөк йорт», «һарай» тигән мәғәнәгә эйә, һәм тәүбашлап Мысыр хакимы йәшәгән һарай шулай тип аталған, тип фаразлайҙар. Мысырҙың тәүге фирғәүене - Түбәнге Мысыр менән Үрге Мысырҙы берләштереүсе, Беренсе династияны нигеҙләүсе Мысыр батшаһы Минес. Һуңғыһы иһә – Клеопатра VII.
Тәхеткә ултырыу тантанһында фирғәүенгә ике таж кейҙерәләр: ҡыҙыл – Түбәнге Мысыр тажы һәм аҡ – Үрге Мысыр тажы. Шулай уҡ фирғәүендәр киң билдәле буйлы баш кейеме – менес йөрөтә, ҡайһы берҙә был баш кейемен ике таж менән кейгәндәр. Ҙур тантаналар ваҡытында улар бынан тыш эйәктәренә яһалма һаҡал беркеткән.
# Сирек марафон

Сирек марафон (ингл. Quarter marathon) (QM) (шулай уҡ марафондың 1/4 өлөшө тип тә йөрөтөлә) — марафон (42 км 195 метр) дистанцияһынан дүрт тапҡырға кәмерәк 10,55 км йүгереү дистанцияһы.
Ҡағиҙә булараҡ, ярыштар шоссе юлда үткәрелә. Сирек марафон еңел атлетиканың рәсми дисциплинаһы булып тормай, әммә был арауыҡ 2010 йылдар башынан алып донъяның һәүәҫкәр йүгереүселәренең иғтибарын йәлеп итә. Сирек марафон йүгереүе марафон менән бер рәттән традицион марафон һәм ярыммарафон ярыштары сиктәрендә уҙғарыла. Уның барлыҡҡа килеүе марафон һәм ярыммарафон ярыштарына юлдаш-дистанция сифатында үткәреү тәжрибәһенә бәйле. Ләкин марафон һәм ярыммарафон трассаһын билдәләгәндә 10 км тулы әйләнәгә бүленмәй һәм уны -ткәреүҙе ябайлаштырыу маҡсатында ойоштороусылар был арауыҡты 10,55 км тип билдәләй.
Шул уҡ ваҡытта донъяла яйлап ҡына айырым сирек марафон ярыштары үткәрелә: Таиландтың төньяҡ-көнбайышындағы Сисакет провинцияһында һәр йылдың декабренең өсөнсө йәкшәмбеһендә, Көньяҡ Англияның Баши ҡалаһында һәр йыл июлдә сирек марафон ярыштары үтә. Англияның Конглтон ҡалаһында был ярышты урындағы Конглтон арыҫландары клубы уҙғара. Уның ҡатнашыусылары дистанцияны ярыммарафонсылар менән үтә. Конглтон арыҫландары ярыш үткәреүҙе 2011 йылда туҡтата, әммә Конглтон аусылары (Congleton Harriers) уны һаҡлап ҡала һәм 2012 йылда ярыштар ҡабат уҙғарыла башлай. Вустерширҙағы Бредон ҡалалһында был сара 2012 йылдың сентябренән башлап йыл һайын ойоторола.
# Норфолк (утрау)

Норфолк Утрауы - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Покрышкин Александр Иванович

Александр Иванович Покрышкин (21 февраль (6 март) 1913 йыл — 13 ноябрь 1985 йыл, Мәскәү, СССР) — совет хәрби начальнигы, авиация маршалы (1972), осоусы-ас. Тәүге өс тапҡыр Советтар Союзы Геройы (24.05.1943, 24.08.1943, 19.08.1944). КПСС Үҙәк Комитетына ағзалыҡҡа кандидат (1976—1985). СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы ағзаһы (1979—1984). СССР Юғары Советы депутаты (1946—1984).
А. И. Покрышкин Икенсе донъя һуғышында Гитлерға ҡаршы коалиция илдәренең осоусылары араһында һөҙөмтәлелек буйынса икенсе осоусы-истребитель була (Иван Кожедубтан ҡала).

# Покрышкин Александр Иванович
## Биографияһы

Александр Покрышкин Томск губернаһыНовониколаевск ҡалаһында фабрика эшсеһе ғаиләһендә тыуа. Атаһы Вятка губернаһынан сыҡҡан крәҫтиән була. Ғаилә ҡаланың бик имен булмаған районында фәҡирлектә йәшәй, әммә был Сашаға бала саҡтан уҡыуға ваҡыт бүлеүгә ҡамасауламай.
Покрышкин авиация 12 йәшенән мауыға, беренсе самолет тарҙың осоуын күҙәтә. 1928 йылда, ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, төҙөлөштә эшләй. 1930 йылда, атаһы менән низағлашҡандан һуң, Александр тыуған йортон ташлап сығып китә һәм урындағы техник училищеға уҡырға инә һәм 18 ай слесарь-лекальщикка уҡый. Һуңынан ауыл хужалығы машиналары эшләү киске беүлектә уҡый, бер үк ваҡытта «Сибкомбинатстрой» заводында иске слесарь-ҡорамалсы булып эшләй. 1931 йылда комсомолға инә.
Ҡыҙыл армияла 1932 йылдың 17 июненән, ирекмән. 3-сө Пермь авиатехниктар авиация мәктәбенә ебәрелә һәм уны 1933 йылда тамамлай. Артабан Ленинградта авиатехниктарҙың 1-се хәрби мәктәбе ҡарамағындағы К. Е. Ворошилов исемендәге Ҡыҙыл Армия Хәрби-Һауа көстәренең техник составты камиллаштырыу курстарында уҡый, уны 1934 йылда тамамлай. 1934 йылдың декабрендә Покрышкин Төньяҡ-Кавказ хәрби округы (Краснодар) 74-се уҡсылар дивизияһының бәйленеш буйынса авиазвеноның өлкән авиация технигы була һәм 1938 йылдың ноябренә тиклем ошо вазифала ҡала. Был осорҙа ул ШКАС пулеметын һәм ҡоралланыуҙың башҡа ҡайһы бер элементтарын яҡшыртыу буйынса бер нисә тәҡдим индерә.