yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сантьяго

Сантья́го (йәки Сантьяго-де-Чили, исп. Santiago de Chile) — Чилиҙың баш ҡалаһы. Сантьяго өлкәһенең һәм шулай уҡ шул исемдәге провинцияның административ үҙәге.
Халыҡ һаны — 5,4 млн кеше (2002), йәки илдең 36 % халҡы. Көньяҡ Американың иң ҙур ҡалаларының береһе.
Диңгеҙ кимәленән 540 метр бейеклектәге Анд итәгенең тау-ара соҡоронда урынлашҡан. Ҡаланың ултырған урыны ер тетрәүенә бирешеүсән.
1541 йылда испан конкистадоры Педро де Валдивиа ҡалаға нигеҙ һала.

# Сантьяго
## Тарих

Быға тиклем, хәҙерге ҡаланың урынында Инк ҡәбиләләре йәшәгән була. 1540 йылдың декаберендә Мапочо йылғаһының үҙәненә Перунан Педро де Валдивиа етәкселегендә испан конкистадорҙары килә. 1541 йылдың 12 февралендә Сантьяго-де-Нуэва исемендәге ҡалаға нигеҙ һалына. Уның төҙөлөшөн Педро де Гамбоаға тапшыралар. Һәм ул ҡаланың урамдарын грид системаһы буйынса проектлай.
Бер нисә айҙан һуң Педро де Валдивиа Араукан һуғышына китергә мәжбүр була. Ә 1541 йылдың 11 сентяберендә индейҙар Сантьяго ҡалаһын бөлгөнлөккә төшөрәләр.
1561 йылда Сантьяго кафедраль соборы төҙөлә. 1618 йылда изге Франциско сиркәүе төҙөлә. Ҡала 1575 йылда ер тетрәүен, 1590 йылда — сәсәк киҙеүен һәм 1608 һәм 1618 йылдарҙа Мапочо йылғаһының һыу баҫыуын кисерә. 1647 йылдағы ер тетрәүе 600 кешенең ғүмерен алып китә. 1798 йылда Мапочо йылғаһы аша таш күпере асыла.

# Сантьяго
## Географик урыны

Сантьяго Чилиҙың урта өлөшөндәге Мапочо йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тымыҡ океанға хәтлем 1060 саҡрым (1000 км) тирәһе. Ҡаланың майҙаны оҙонға — төньяҡтан көньяҡҡа 85 саҡрым (80 км) һәм көнбайыштан көнсығышҡа 37 саҡрым (35 км). Майҙаны — 750 км² (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 600 км²).
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 450—900 метр.
# Айҙың ярылыуы

Айҙың бүленеүе (ғәр. اناقاق القمر‎- Шәҡҡүл ҡәмәр; рус. Раскол Луны) — мосолман традицияһында Мөхәммәт Пәйғәмбәр күрһәткән мөғжизә.

# Айҙың ярылыуы
## Хәҙистәрҙә

Тәүге традициялар буйынса һүҙмә-һүҙ аңлатҡан хәҙистәр Мөхәммәттең с.ғ.с. сәхәбәләренән тапшырыла, мәҫәлән: Ибн Ғәббәс, Әнәс ибн Мәлик, Ғабдулла ибне Мәсғүд һәм башҡалар. Ҡөрьәндең Әл-Ҡәмәр сүрәһендәге 1-2-се аяттары (недоступная ссылка) урта быуат мосолман теологтары һәм мосолман философтары араһында күк есемдәренең тейелгеһеҙлеге мәсьәләһе буйынса бәхәстәрҙең бер өлөшө була. Был риүәйәт ҡайһы бер һуңыраҡҡы мосолмандар тарафынан башҡаларҙы Мөхәммәттең пәйғәмбәрлегенә ышандырыу өсөн ҡулланыла. Ул шулай уҡ күп кенә мосолман шағирҙарын, бигерәк тә Һиндостанда, ижадҡа илһамландыра.
* Ҡиәмәт көнө яҡынлашты һәм ай ярылды Әгәр ул (кафырҙар) бер мөғжизә күрһәләр, унан йөҙ сөйөрәләр, инҡар итәләр һәм "был - үтә торған (көслө һәм ялған) сихыр" тиҙәр
* Әл-Ҡәмәр 54:1, 2

# Айҙың ярылыуы
## Ҡөрьән һәм ислам традицияһы

Иртә традициялар һәм риүәйәттәр был аятты Мөхәммәттең ҡайһы бер ҡорайыштарҙың үтенесе буйынса күрһәткән мөғжизә тип аңлата. Иртә һәм урта быуат мосолман шәрехләүселәрҙең күбеһе Айҙың бүленеүе тураһында риүәйәтте тарихи ваҡиға булараҡ таный. Киләһе аят 54: 2:Әгәр ул (кафырҙар) бер мөғжизә күрһәләр, унан йөҙ сөйөрәләр, инҡар итәләр һәм «был — үтә торған (көслө һәм ялған) сихыр» тиҙәр.
Абдуллаһ ибн Мәсүд һүҙҙәренән тапшырылған риүәйәттәрҙә был осраҡ түбәндәгесә һүрәтләнә: «Аллаһ рәсүле саллалаһу ғәләйһиссәләм тере саҡта ай ике өлөшкә бүленгән, һәм тау уның бер өлөшөн йәшереп ҡалдырған, ә икенсеһе тау өҫтөндә булған, һәм шул саҡта Аллаһ рәсүле саллалаһу ғәләйһиссәләм: „Аллаһым, раҫла!“ — тигән.».

# Айҙың ярылыуы
## НАСА фотоһы

2016 йылда НАСА-ның Аполлон 10-дан алған Аридея бураҙнаһы фотоһүрәттәре баҫылып сыҡҡандан һуң (Ай өҫтөндәге 300 км оҙонлоҡтағы һынылыш һыҙығы), мосолмандар ҡайһы бер интернет-сайттарҙа һәм социаль селтәрҙәрҙә, был Ҡөрьәндә телгә алынған бүленеү һөҙөмтәһе, тип белдерә. 2010 йылда НАСА ғалимы Брэд Бейлиҙан был хаҡта һорағас, ул: «Минең кәңәшем — Интернетта уҡыған бөтә нәмәгә лә ышанмау. Рецензияланған мәҡәләләр мәғлүмәттең берҙән-бер фәнни нигеҙләнгән сығанағы булып тора. Әлеге ваҡытта Айҙың ике (йәки унан да күберәк) өлөшкә бүленгәненә, ә һуңынан ниндәйҙер мәлдә яңынан йыйылғанлығына фәнни дәлилдәр юҡ».
# Варбаш

Варбаш — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лопшанга йылғаһының һул ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Варбаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043014
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004301
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сидоровка (Сива ҡушылдығы)

Сидоровка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сидоровка (Сива ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015557
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101555
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Судек Йозеф

Судек Йозеф (чеш. Josef Sudek; 17 март, 1896 йыл, Колин, ул саҡта Австро-Венгрия — 1976 йыл, Прага) — чех фотографы. Субъектив фотоһүрәттәр йүнәлеше вәкиле.

# Судек Йозеф
## Биографияһы

Өс йәшендә атаһын юғалта. 1910 йылда Прагаға килә. 1913 йылдан алып һәүәҫкәр фотография менән шөғөлләнә. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, Италия фронтында һуғыша, етди йәрәхәтләнеүҙән һуң уң ҡулын юғалта. Фото сәнғәтенә Функт Яромиҙа уҡый, пикториализмға яҡын манерала башлай. 1924 йылда Чех фотойәмғиәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе була. 1927—1936 йылдарҙа Družstevní práce. нәшриәтендә эшләй. Уның дуҫтары араһында күренекле рәссамдар Филла Эмиль, Тихий Франтишек була. 1974 йылдан алып сит илдә (Рочестер, Нью-Йорк, Лондон һәм башҡалар) фоторәсемдәре ҡуйыла. 20-нән ашыу альбом сығара.
Судекка некрологты Ярослав Сейферт яҙа .

# Судек Йозеф
## Ижады

Портреттар, натюрморттар һәм, бигерәк тә, Праганың фотоһүрәттәре менән билдәле.

# Судек Йозеф
## Танылыуы

Прага премияһы (1954, 1961). Фотографтың исеме менән 4176 йондоҙлоҡ атала. Йөҙ йыллығы һәм уның үлеменә егерме йыл тулыу уңайынан оҫтаның портреты төшөрөлгән почта маркаһы сығарыла.
1961 йылда атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре исеме бирелә, ә 1966 йылда Хеҙмәт ордены менән бүләкләнә.
2010 йылда Париждағы Сотбис аукционында Судектың 1952 йылғы эше 300 750 евроға һатыла.

# Судек Йозеф
## Ҡыҙыҡлы факттар

Джон Бэнвиллдың «Прага. Тылсымлы һүрәтләмәләр» (2003, 2005) романы Судектың фотолары менән илһамланып яҙылған.
# Нуса

Нуса — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юронга йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нуса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043595
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004359
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шитао

Шита́о (ҡыт. 石涛, ысын исеме Чжу Жоцзи́, ҡыт. 朱若极, монах исеме Даоцзи́, ҡыт. 道濟, 1642, Гуанси — 1707, Янчжоу) — Цин династияһы осорондағы ҡытай рәссамы, каллиграф, баҡса оҫтаһы, һынлы сәнғәт теоретигы. Псевдонимы һүҙгә һүҙ әйткәндә «Ташҡа әүерелгән тулҡын» тип аңлатыла.

# Шитао
## Биографияһы

Шитао сығышы менән 1644 йылда үҙ-ара һуйышта һәләк булған затлы ғаиләнән булған. Иҫән ҡалған хеҙмәтсе баланы буддист ғибәҙәтханаһына тапшыра. 1651 йылда Шитао уны ташлап китә һәм оҙатып йөрөүсе хеҙмәтсе менән бергә ил гиҙергә сығып китә. Ухань, Хунань һәм Аньхой провинцияларында, Нанкин һәм Янчжоу ҡалаларында йәшәгән. 1690 йылда Пекинға килә. 1693 йылда даосизмды ҡабул итә һәм Янчжоуға ҡайта.

# Шитао
## Ижады

Ни Цзань һәм ҡайһы-бер башҡа рәссамдарҙың ижадын юғары баһалаған. Дзэн-буддизм һәм даосизм принциптарына нигеҙләнеп, бер нисә эштәрендә традицион һынлы сәнғәттең сигенә килгән — уның «Ун мең тәртипһеҙ таптар» рәсеме иң яңы Поллоктың абстрактлы экспрессионизмын һ. б. хәтерләтә. «Монах Әсе Ҡабаҡтың һынлы сәнғәт тураһында әңгәмә» трактатында «бер һыҙыҡлы» яҙыу принцибын үҫтерә, унда ул сәнғәттең квинтэссенцияһын күрә.
# Салынли-Яха

Салынли-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Се-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 224 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Салынли-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039324
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303932
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Плетеневка

Плетеневка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Плетеневка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100029966
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102996
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пунга (йылға)

Пунга — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/351/287/148/20 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 222 км.

# Пунга (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028848
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302884
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хальмер-Яга (Талота-Яга ҡушылдығы)

Хальмер-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Талота-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Хальмер-Яга (Талота-Яга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089572
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008957
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маҡсат (ислам)

Маҡасид (ғәр. مقاصد‎; рус. Макасид; башҡ. Маҡсат) — ғәрәп һүҙе, маҡсат йәки ниәт тигәнде аңлата. Ислам хоҡуғында был термин «бурыстар, ниәттәр, төп маҡсаттар, Ислам күрһәтмәләренең айырым мәғәнәләре» шәкелендә ҡулланыла.

# Маҡсат (ислам)
## Төп маҡсаттар

Шәриғәткә килгәндә, хәҙерге мосолман ғалимдары биш төп маҡсатты (маҡасид әш-шәриғә) билдәләй:
* Динде яҡлау (дин)
* Тормошто һаҡлау (нәфес)
* Тоҡомдо һаҡлау (наҫел)
* Аҡылды һаҡлау (аҡыл)
* Мөлкәтте һаҡлау (мал-мөлкәт)

# Маҡсат (ислам)
## Хәҙерге заманда

2014 йылдың 10 июлендә Малайзия премьер-министры Нәжиб Разаҡ шиғыйҙар һәм сөнниҙәр араһындағы конфликтҡа нөктә ҡуйырға саҡырып, телмәр менән сығыш яһай. Ул былай ти: «Малайзия
   башҡа мосолман илдәренә шәриғәттең биш маҡсатына нигеҙләнгән прогрессив һәм үҫешкән милләт булыуҙың нимә аңлатҡанына миҫал булып, иманды, тормошто, интеллектты, тоҡомдо һәм милекте һаҡлау үрнәге булып тора ала».
   «Хөкүмәтебеҙҙең сәйәсәте һәр ваҡыт шәриғәт маҡсаттарының биш принцибына нигеҙләнгән (макасид әш-шәриғә)… әйҙәгеҙ, шәриғәт маҡсаттары нигеҙендә үҫешкән һәм алға киткән мосолман иленең өлгөһө булайыҡ»
# Кармановка

Кармановка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чапчельда йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кармановка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014653
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101465
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ишморат (исем)

Ишморат (исем) — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Ишморат (исем)
## Этимология

Ишморат башҡорт теленә башҡорт һәм ғәрәп һүҙҙәрен ҡушыуҙан килеп ингән исем: иш + морат; теләп алған иш, иптәш тигәнде аңлата.

# Ишморат (исем)
## Билдәле кешеләр

Илбәков Ишморат Ҡәйүм улы (10 февраль 1963 йыл) — ҡурайсы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997).
Абайҙуллин Ишморат Ғәйфулла улы (рус. Абайдуллин Ишмурат Гайфуллович; 21 май 1955 йыл — 2001 йыл) — Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты (1991—1995), Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (1995—1999). Милләте — башҡорт.

# Ишморат (исем)
## Фамилияла

Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы (28 сентябрь 1951 йыл) — ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1993), профессор (1997).Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003). А. Н. Несмеянов исемендәге премия лауреаты (1999).
Ишморатов Хәләф Хәлфетдин улы (2 февраль 1960 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы беренсе, икенсе һәм бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт жеҙмәткәре. ЛХК «Башлеспром» ААЙ-ның директорҙар Советы рәйесе.
Ишморатова Светлана Ирек ҡыҙы (20 апрель 1972 йыл) — биатлонсы, Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. Рәсәй Биатлонсылар союзының идара ағзаһы. 2016 йылдың 5 февраленән Мәскәүҙең ЦСКА футбол клубы етәксеһе урынбаҫары. Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең запастағы подполковнигы.
Ишморатов Хажиәхмәт Вәлиәхмәт улы (1909 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы кавалеры.
Ишморатов Искәндәр Ғөбәйҙулла улы (1908 йыл — 6 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.
Ишморатов Мансур Ғәйзулла улы (1913 йыл — 1 февраль 1945 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.

# Ишморат (исем)
## Ауылдар

Ишморат (рус. Ишмуратово) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл..
Ишморат (Ҡыуандыҡ) (рус. Ишмуратово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡалаһы составындағы ауыл.
# Родисхайн

Родисхайн (нем. ) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан .
# Васильев Петр Клавдиевич

Васильев Пётр Клавдиевич (26 август 1941 йыл) — нефть сәнәғәте ветераны. 1995—2001 йылдарҙа Башнефть берекмәһенең Нефтекама нефть промыслалары ҡорамалдары заводы директоры. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Сәнәғәт, төҙөлөш, транспорт, элемтә, энергетика һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе. Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (2005). Милләте — сыуаш

# Васильев Петр Клавдиевич
## Биографияһы

Петр Клавдиевич Васильев 1941 йылдың 26 авгусында БАССР-ҙың Бәләбәй районы Канаш ауылында тыуған.
1969 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1961 йылда техник училище тамамлағандан һуң Бәләбәй ҡалаһында «Аксаковнефть» предприятиеһында электр һәм газ менән иретеп йәбештереүсе булып башлай.
1961—1964 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт иткән. Запасҡа ҡайтҡас, 1966—1969 йылдарҙа Өфө нефть институтында уҡый.
1969—1979 йылдарҙа — Краснокама районында урынлашҡан «Южарланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында слесарь, мастер, ҡоролма начальнигы, цех начальнигы урынбаҫары, цех начальнигы, баш механик.
1979—1985 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең Нефтекама үҙәк производство тәьминәт базаһының начальник урынбаҫары, 1985 йылдан — предприятие начальнигы.
1995 йылдан 2005 йылда хаҡлы ялға сыҡҡансы Нефтекама нефть промыслалары ҡорамалдары заводы директоры.
1990 йылда Нефтекама ҡалаһы 102-се Нефть һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана

# Васильев Петр Клавдиевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе
* Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы,
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы,

# Васильев Петр Клавдиевич
## Ғаиләһе

Ғаиләһендә ике ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
# Кузьминский (Стәрлетамаҡ районы)

Кузьминский — 1986 йылда юҡҡа сығарылған Башҡорт АССР-ның Стәрлетамаҡ районы Краснояр ауыл Советы составында булған ҡасаба. 36 кеше (1969 йылдың 1 ғинуарына ҡарата) йәшәгән.

# Кузьминский (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

1981 йылдың 1 сентябренә ҡарата тиклем ара: район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ ҡалаһы) — 17 км; ауыл биләмәһе Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Краснояр ауылы) — 3 км; яҡындағы тимер юл станцияһына (Стәрлетамаҡ) — 17 км.

# Кузьминский (Стәрлетамаҡ районы)
## Халыҡ

Күпселекте тәшкил иткән милләттәр: 1981 йылдың 1 сентябренә, 1972 йылдың 1 июленә, 1969 йылдың 1 ғинуарына — урыҫтар.

# Кузьминский (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарих

Ауыл янында, Баланбаш морононда, боронғо Баланбаш тораҡ пункты П. А. Дмитриев һәм К. В. Сальников тарафынан 1934 йылда табылған һәм тикшерелгән. Бында бронза быуаты кешеләре йәшәгән. Табыш Абаш (баланбаш) мәҙәниәтенең төп һәм эпонимлы ҡомартҡыһы тип иҫәпләнә.
1969 йылдың 1 ғинуарына, 1972 йылдың 1 июлендә, Кузьминский ҡасабаһы Михайловка ауыл Советы составына ингән.
1981 йылдың 1 сентябрендә Краснояр ауыл Советына ингән.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2 / 396 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙың иҫәп мәғлүмәттәренән сығарыу тураһында»ғы Указы менән иҫәп мәғлүмәттәрҙән сығарылған.
# Болғар (мәғәнәләр)

Болғар — төрки ҡәбиләләр берләшмәһенең атамаһы. Топоним булараҡ та таралған.
* Болғар — төрки ҡәбиләләр берләшмәһе.
* Болғар (ырыу) — башҡорт ырыуы.
* Болғар (ҡаласыҡ) — Волга буйы Болғарының баш ҡалаһы, һуңыраҡ — Алтын Урҙа составында.
* Болғар (ауыл, Спас районы) — Татарстандың Спас районындағы ауыл.
* Болғар (ҡала, Спас районы) — Татарстан Республикаһындағы ҡала.
* Болғар (Лениногорск районы) — Татарстандың Лениногорск районындағы ауыл.
* Болғар (Саҡмағош районы) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.
* Болғар (Түбәнге Кама районы) — Татарстандың Түбәнге Кама районындағы ауыл.
# Немия (йылға)

Немия (укр. Немія, Немия) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Бар, Мурованые Куриловцы һәм Могылив-Подильский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 64 километр. Бассейн майҙаны — 411 км².
* Немия йылғаһы Озаринцы ауылы янында
* Немия йылғаһы Немия ауылында
# Кырчанка

Кырчанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воя йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кырчанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100038058
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103805
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мурюк

Мурюк — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотой Китат йылғаһының һул ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Мурюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202056
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бикурай

Бикурай — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Обмен йылғаһының һул ярына тамағынан 0,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бикурай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100049
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Н (кириллица)

Нн [эн] — Башҡорт алфавитының ун һигеҙенсе хәрефе.
* Был яҙмалар йә хәреф тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Штайнсдорф

Штайнсдорф (нем. Steinsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 668 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,41 км². Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7570 һәм автомобиль коды — GRZ.