yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хайльбад-Хайлигенштадт

Хайльбад-Хайлигенштадт (нем. Heilbad Heiligenstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 16610 кеше йәшәй. Майҙаны — 61,57 км². Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
# Варен-Еган (Вах ҡушылдығы)

Варен-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 668 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Варен-Еган (Вах ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037661
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203766
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Харбей

Кесе Харбей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харбей йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кесе Харбей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033688
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303368
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Березовка 1

Берёзовка 1 — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ненюшка йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Березовка 1
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031414
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003141
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дыш (Дыш ҡушылдығы)

Дыш — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дыш йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Дыш (Дыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001312108100005477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100547
* Бассейн коды — 06.02.00.013
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бутон (Сылвица ҡушылдығы)

Бутон — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылвица йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Бутон (Сылвица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011054
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101105
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Столбово солохо

Столбово солохо — рус. Столбовский мир — 27 февраль (9 март) 1617 йыл — Столбово (Тихвин янында) ҡул ҡуйылған солох килешеүе, ул 1610—1617 йылдарҙағы рәсәй-швед һуғышына нөктә ҡуя.
Тыныслыҡ солохо Рәсәй батшалығы (батша Михаил Федорович) һәм Швед короллеге (король Густав II Адольф) араһында, инглиз короле Яков I аралашсылығы ярҙамында, төҙөлә. Алдан һөйләшеүҙәрҙе урыҫ яғынан кенәз Данило Мец, швед яғынан Якоб Делагарди үткәрә.

# Столбово солохо
## 1617 йылғы тыныслыҡ килешеүе

1616 йылдың ғинуарында, Рәсәй батшалығы һәм Швеция короллеге араһында хәрби хәрәкәттәр туҡтағандан һуң, Рәсәй һәм Швеция делегациялары Иҫке Руссала тыныслыҡ һөйләшеүҙәре үткәрергә йыйылалар. Аралашсы булып Англия кешеһе Джон Мерик һәм Голландия илселәре сығыш яһай. Әммә ике айҙан һуң, килеп тыуған ҡаршылыҡтар арҡаһында, һөйләшеүҙәр өҙөлә, һәм февраль айында делегация ағзалары үҙ илдәренә ҡайтып китә.Сама менән бер йыл үткәс, 1616 йылдың декабрендә швед яғы инициативаһы буйынса, улар Тихвин янындағы Столбово ауылында яңынан йыйылалар. Был юлы Джон Мерик берҙән-бер аралашсы була.
1617 йылдың ғинуарында ҡыҙыу бәхәстәр менән үткән ике айҙан һуң һөйләшеүҙәр тамамлана, ә шул йылдың 27 февралендә ҡул ҡуйылған документ Столбово трактаты (шартнамәһе) исемен ала.
Шартнамә тексы нигеҙендә Новгород ерҙәре ике дәүләт араһында бүленгән: Смута йылдарында яулап алынған Бөйөк Новгород һәм бөтә Новгород вотчинаһы, шул иҫәптән Иҫке Русса, Ладога, Порхов, Гдов өйәҙҙәре менән, шулай уҡ Сумер улусы (хәҙерге Ленинград өлкәһенең Самро күле районы) һәм шведтар тарафынан был территорияла яулап алынған хөкүмәт һәм сиркәү милке кире ҡайтарыла; Швед короллегенә Ивангород, Ям, Копорье, Корела, тотош Нева һәм Орешек өйәҙҙәре китә. Бынан тыш, Мәскәү шведтарға айына 20 000 көмөш тәңкә түләргә мәжбүр була (XVII быуат башында бер һум 49 грамм көмөш тотҡан, тимәк, 20 000 көмөш тәңкә 980 кг көмөшкә тиң булған). Мәскәү Ливония һәм Карелия ерҙәренә дәғүәләрҙән баш тарта.

# Столбово солохо
## Килешеүҙең әһәмәте

Столбово солохо Рәсәйҙе Балтик диңгеҙенән тулыһынса өҙә, был Густав Адольфҡа Швеция армияһы һәм дипломатияһы өсөн ҙур еңеү тип һанарға мөмкинлек бирә.
XVII быуат башының ҡатмарлы халыҡ-ара һәм ил эсендәгә шарттарында, әле яңы ғына илде милли һәләкәт сигенә ҡуйған Смута ваҡыттының драматик осоро тамамланғас, Столбово солохо яҡшы, әммә Рәсәйҙең төньяҡ-көнбайыш сиктәрендә тотороҡланыуының ваҡытлы этабы була. Шведтар тарафынан яулап алынған урыҫ ерҙәренең яҙмышы хәл ителмәй ҡала әле. Мәгәр король Густав Адольф ваҡытынан алда шатланған. Рәсәйҙең Балтик диңгеҙе ярҙарына сығыу өсөн көрәше башлана ғына әле. Һәм Столбово шартнамәһе был юлда тәүге аҙым була.
# Куваев Владимир Борисович

Куваев Владимир Борисович (1918—2009) — СССР һәм Рәсәй ботанигы. Биология фәндәре докторы, профессор, геоботаника, систематика, флористика өлкәһендә белгес.

# Куваев Владимир Борисович
## Биографияһы

1934 йылда Битцев ауыл хужалығы техникумына уҡырға инә (1943 йылда умартасылыҡ ғилми-тикшеренеү институтына тапшырыла).
1947 йылда М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты биология факультетының геоботаника кафедраһын тамамлай.
1951 йылдан СССР ФА Яҡут филиалында эшләй. 1952 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1955 йылдан алып дарыу һәм хуш еҫле үҫемлектәрҙең Бөтә Рәсәй ғилми-тикшеренеү институында эшләй. 1968 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1970 йылдан алып Томск дәүләт университетының биология һәм биофизика ғилми-тикшеренеү институты ҡарамағында флора һәм үҫемлектәр лабораторияһы мөдире.
1972 йылдан Мәскәү ветеринария академияһының ботаника кафедраһы мөдире. 1973 йылда профессор дәрәжәһен ала.
1976 йылда СССР Ауыл хужалығы министрлығының тәбиғәтте һаҡлау буйынса Үҙәк лабораторияһына эшкә күсә (1979 йылдан Тәбиғәтте һаҡлау буйынса ғилми-тикшеренеү институты тип үҙгәртелә)
1985 йылдан яңынан дарыу һәм хуш еҫле үҫемлектәрҙең Бөтә Рәсәй ғилми-тикшеренеү институында эшләй
1987 йылдан эволюция һәм экология проблемалары институтында ғилми хеҙмәткәр (1994 йылдан алып РФА А.Н. Северцов исемендәге экология һәм эволюция проблемалары институты).

# Куваев Владимир Борисович
## Һайланма хеҙмәттәре

250-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы һәм авторҙашы.
* Куваев В. Б. Высотное распределение растений в горах Путорана / отв. ред. С. К. Черепанов. — Л. : Наука, 1980. — 261 с.
* Куваев В. Б. Холодные гольцовые пустыни в приполярных горах северного полушария / отв. ред. В. Н. Павлов. — М. : Наука, 1985. — 78 с.
* Куваев В. Б. Флора окрестностей Знаменского. Опыт долговременного мониторинга и сохранения урбанизируемой флоры Подмосковья / В. Б. Куваев, М. Л. Шелгунова, Л. К. Константинов. — М. : Наука, 1992. — 358 с. — ISBN 5-02-004101-7.
* Куваев В. Б. Растительный покров острова Сибирякова. Опыт комплексного флористического и геоботанического исследования / В. Б. Куваев, А. Д. Кожевникова, С. В. Гудошников, М. П. Журбенко, Э. Л. Нездойминого. — М. : Аргус, 1994. — 138 с.
* Куваев В. Б. Естественное восстановление сосновых лесов среднего Енисея после рубок (опыт долговременного комплексного мониторинга) / В. Б. Куваев, Д. А. Шахин, А. Н. Роденков, В. М. Телеснина ; отв. ред. Е. Е. Сыроечковский, В. Б. Куваев. — М. : ИПЭЭ РАН, 2001. — 316 с.
* Куваев В. Б. Флора субарктических гор Евразии и высотное распределение её видов / отв. ред. А. К. Скворцов. — М. : Товарищество научных изданий КМК, 2006. — 568 с. — ISBN 5-87317-281-1.

# Куваев Владимир Борисович
## В.Б. Куваев исеме менән аталған үҫемлектәр

* Androsace kuvajevii — Куваев таутишәре
* Papaver kuvajevii — Куваев мәге
* Taraxacum kuvajevii — Куваев бәпембәһе
# Фёдор Достоевский һәйкәле (Люблино)

2007
Фёдор Достоевский һәйкәле — рус әҙәбиәте классигы Федор Достоевский һәйкәле. Яҙыусы Люблино ҡалаһында, Дурасов һарайынан алыҫ түгел ерҙә 1866 йылда йәшәгән. Һәйкәл 1148-се мәктәп ихатаһында урынлашҡан, мәктәп уның исемен йөрөтә. 2007 йылдың 10 ноябрендә монументты асыу тантанаһы үтә, монументтың әҙерләүгә ете йыл ваҡыт киткән. Проект авторы — скульптор Шишков Евгений Петрович.
Бронза бюст шымартылған гранит постаментта урынлаштырылған, уның алғы яғында яҙыусының автографы һәм яҙыу уйып яҙылған «Юғары идеяһыҙ кеше лә, милләт тә йәшәй алмай. Ә юғары идея ерҙә берәү генә, һәм ул тап кеше үлемһеҙлеге тураһындағы идея, сөнки башҡа „юғары“ идеялар тик унан ғына барлыҡҡа килә».
* Он памятник себе воздвиг нерукотворный
* В тени люблинских липовых аллей.
* Теперь зараевский художник
* В граните-бронзе его запечатлел.
* В школьном дворике стоит он величаво,
* Как будто направляя нас,
* В духовные ложбины мирозданья,
* Что нас бессмертием воздаст.
* Спасибо школе и управе,
* За память благодарную ему.
* Заслужил он. Тут ничего не скажешь.
* Все человечество склоняет голову.Н. Н. Лосяков шиғыры һәйкәл асылыуға ҡарата
# Пернашор

Пернашор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кывтан йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Пернашор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072474
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007247
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Холодная (Кесе Кинель ҡушылдығы)

Холодная — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кинель йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Холодная (Кесе Кинель ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100836
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәзин

Мәзин (ғәр. مُؤَذِّن‎, әйтелеше «мүәҙҙин»), моэззин, моззин, мәззин, аҙансы, мунади, билал — исламда мәсет хеҙмәткәре йәки әлеге мәзин хуплаған, мосолмандарҙы намаҙға баҫырға саҡырып аҙан ҡысҡырыусы (аҙансы).

# Мәзин
## Тарихы

Аҙан ҡылымы ғәрәп теленән тәржемә иткәндә «халыҡ араһында ҡысҡырыу» тигәнде аңлата. Тарихсылар фекеренсә, ислам иңгәнгә тиклем ғәрәп ҡәбиләләрендә, мәҫәлән, ҡәбилә ағзаларын хәрби советҡа йыйыу өсөн, айырым ҡысҡырыу йолаһы булған. Кешеләрҙе саҡырырға ҡушылған кешене мүнәҙи йәки мүәҙҙин тип атағандар.
Намаҙға аҙан ҡысҡырыу йолаһы йә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәҙинәгә күсеүенә тиклем (һижрә), йәки ике йыл үткәс барлыҡҡа килгән. Аҙан христиандарҙың ҡыңғырау сыңлатыуына һәм йәһүдтәрҙең борғоһона оҡшатып индерелгән. Беренсе мәзин абиссиниялы Биләл ибн Рабах булған, ул көслө тауышҡа эйә булған, Мәҙинәнең бөтә ерендә ишетелгән. Был вазифаны уға Аллаһ Рәсүле үҙе йөкмәтә. Унан тыш, тәүге мәзиндәрҙең береһе Ғабдуллаһ бин Өммө Мәктүм дә була.
Ҡайһы бер илдәрҙә аҙан магнитофонға яҙылып башҡарыла.

# Мәзин
## Мәзин бурыстары

Баштан уҡ мәзин мәсет имамы ярҙамсыһы булараҡ ҡарала. ИкенсеХаҡ хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттаб (634—644) Әл-Күфә идарасыһына «мәзин һәм вәзир» сифатында ярҙамсы ебәрә.
Өмәүиҙәр хәлифәһе Әбд әл-Мәлик (685—705) заманында мәсеттәрҙә манаралар барлыҡҡа килә башлай, ә аҙан туранан-тура манараның балконынан ҡысҡырыла. Ғәрәп сәйәхәтсеһе Ибн Баттута (1304—1377) хәбәр итеүенсә, Хәрәзм мәзине вазифаһына мосолмандарҙы намаҙға өйҙәренән ҡыуып сығарыу ингән.
Мәзин теүәл аҡыллы, бәлиғ булған мосолман булырға тейеш (мәгәр бәлиғ булмаған малайҙарға ла рөхсәт ителә). Аҙан өсөн мәкруһ һанала:
* тәһәрәтһеҙлек (йөнөб);
* айыҡ булмаған хәлдә;
* ҡатын-ҡыҙ;
* ҙур гонаһтар ҡылған кеше (ҡәбаир) аҙан ҡысҡырыу.
Мәзин көслө, әммә яғымлы тауышҡа эйә булырға тейеш була. Улар аҙанды үҙенсәлекле көйлө итеп йырлайҙар. Йырлау һәләтенә эйә булған балаларҙы аҙан һүҙҙәрен көйлө әйтергә өйрәткәндәр. Мәзиндең функциялары мираҫ буйынса күсеүе мөмкин. Ҡайһы берҙә мәзин итеп һуҡыр малайҙарҙы тәғәйенләйҙәр, улар манараға күтәрелеп, халыҡтың ихаталарында һәм йорттарында нимә барғанын, атап әйткәндә, ҡатын-ҡыҙҙарҙы күрмәй. Ислам дине белгестәренең күпселеге фекеренсә, әгәр мохтажлыҡ кисерһә, мәзин үҙ эше өсөн матди бүләк ала ала.
Аҙандан тыш, мәзиндәр махсус салауат һүҙҙәре башҡара башлай. Ҡайһы берҙә мәзин бурыстарына мәсет төҙөгәндә ҡибла дөрөҫлөктө тикшереү, шулай уҡ намаҙ ваҡытын иҫәпләү инә .
# Барҡылдаҡтар

?Барҡылдаҡтар :
Самец чёрного дрозда (Turdus merula) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умырҡалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Подотряд: | Һайраусы турғайҙар |
| Ғаилә: | Барҡылдаҡтар |
Латинса исеме :
Turdidae :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179751 NCBI Turdidae |
Барҡылдаҡтар, мышар турғайҙары (рус. Дроздовые, лат. Gruiformes) — ер йөҙөнөң бөтә өлөштәрендә йәшәй, төрлө тауыштар сығарып һайрай торған эре турғайҙар ғаиләһе.
# Лукьянов Валериян Михайлович

Лукьянов Валериян Михайлович (7 июль 1960 йыл) - спортсы. Спорт ориентиры буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1988). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2002).

# Лукьянов Валериян Михайлович
## Биографияһы

Лукьянов Валериян Михайлович 1960 йылдың 7 июлендә Татар АССР-ының Алексеевка ауылында тыуған.
1983 йылда Өфө авиация институтын тамамлай. Спорт менән институттың спорт клубында шөғөлләнә (тренеры А. П. Коротков).
Тренер булараҡ, Валериян Михайлович 3 Рәсәй спорт мастерын һәм халыҡ-ара класлы спорт мастеры В. Г. Глухарёвты әҙерләгән . 1985-1986 йылдарҙа «Спартак» ирекле спорт йәмғиәтенең саңғы базаһы инструкторы булып эшләй, спорт ориентиры түңәрәге етәксеһе була, 1995 йылдан алып «Электронефтегаз» спорт клубы директоры булып эшләй.
Хәҙерге ваҡытта ул Башҡортостан Республикаһының Октябрьский ҡалаһында «Спартак» спорт - һауыҡтырыу комплексы директоры булып эшләй.

# Лукьянов Валериян Михайлович
## Ҡаҙаныштары

Хәрби хеҙмәткәрҙәр араһында СССР чемионы һәм донъя чемпионы (1990)
«Социалистик илдәр дуҫлығы Кубогы» халыҡ-ара ярыштар еңеүсеһе (1988).
# Ширвей

Ширвей — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сямженьга йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Ширвей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003673
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мадаевка (Алатырь ҡушылдығы)

Мадаевка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алатырь йылғаһының уң ярына тамағынан 216 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мадаевка (Алатырь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000037911
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003791
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гросфанер

Гросфанер (нем. Großfahner) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 850 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,41 км². Диңгеҙ кимәленән 200 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99100 һәм автомобиль коды — GTH.
# Камай

Камай һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.

# Камай
## Мәҡәләләр

* Камай (Мишкә районы) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл.
* Камай (Баҡалы районы) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл.
# Нәбиуллин

Нәбиуллин — татар фамилияһы.
* Нәбиуллин Вәли Ғәбей улы (1914—1982) — совет дәүләт эшмәкәре. 1939—1947 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Рәйесе.
* Нәбиуллин Рәфил Рауил улы (1952—2002) — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2000) һәм БАССР-ҙың халыҡ (1989) артисы.
# Максимов Василий Юрьевич

Василий Юрьевич Румянцева (1954) — Рәсәй дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, VI һәм VII саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты, «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы ағзаһы, Дәүләт думаһының мәҙәниәт буйынса комитеты ағзаһы.

# Максимов Василий Юрьевич
## Биографияһы

1954 йылдың 28 ғинуарында Һарытауҙа тыуған. 1977 йылда Һарытау дәүләт медицина институтын тамамлап «Дауалау эше» һөнәре буйынса юғары медицина белеме ала. 1980 йылда Һарытау медицина институтында ординатураны тамамлай. 1984 йылдан — «хирургия» һөнәре буйынса медицина фәндәре кандидаты. 1977-1984 йылдарҙа Һарытау медицина институтының клиник кампусында хирург булып эшләй. 1984 йылда һарытау өлкәһе Петровский районы үҙәк район дауаханаһының баш табибы итеп тәғәйенләнә, был вазифала 1995 йылға тиклем эшләй. 1995 йылдан алып 2008 йылға тиклем һарытау өлкәһе өлкә клиник дауаханаһының баш табибы вазифаһында эшләй. 2009 йылдан 2012 йылға тиклем һарытау 8-се ҡала клиник дауаханаһының баш табибы вазифаһын биләй.
2000 йылда 21-се бер мандатлы һайлау округы буйынса Һарытау ҡала думаһының 2-се саҡырылыш депутаты итеп һайлана. 2006 йылда 18-се бер мандатлы һайлау округы буйынса 3-сө саҡырылыш Һарытау ҡала думаһы депутаты итеп һайлана. 2011 йылда «Берҙәм Рәсәй» партияһынан депутат вазифаһына тәҡдим ителә, яңынан 14-се бер мандатлы һайлау округы буйынса Һарытау ҡала думаһының IV саҡырылыш депутаты итеп һайлана.
2011 йылда Берҙәм Рәсәй исемлеге буйынса Дәүләт думаһына тәҡдим ителә, әммә депутат булып үтмәй. 2012 йылдың 20 февралендә, Прокопенко Тимурҙың вакантлы мандатын алып, VI саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты була 2016 йылда «Берҙәм Рәсәй»ҙән VII саҡырылыш Дәүләт Думаһына тәҡдим ителә, 166-сы бер мандатлы һайлау округы буйынса Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайлана.
2018 йылдың 13 апрелендә, 441399-7-се һанлы «Америка Ҡушма Штаттарының һәм (йәки) башҡа сит илдәрҙең дуҫтарса булмаған ғәмәлдәренә йоғонто яһау саралары (контрһөжүм) тураһындағы» закон проектын башлап ебәреүселәрҙең береһе була, икенсе статьяның 15-се абзацында Рәсәй Федерацияһы территорияһына АҠШ-та йәки башҡа сит илдәрҙә етештерелгән дарыуҙарҙы индереүҙе тыйыу йәки сикләү тәҡдим ителә. Закон проекты бер нисә йәмәғәт ойошмалары, социаль сәйәсәт буйынса Федерация Советы комитеты һәм халыҡ-ара эштәр буйынса Дәүләт думаһы комитеты яғынан тәнҡиткә дусар була.

# Максимов Василий Юрьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы.
# Хәлфетдинов Әбделғәфи Рәхәдил улы

Хәлфетдинов Әбделғәфи Рәхәдил улы (рус. Халфетдинов Абдулгафи Рахадилович; 1937 йыл — 1984 йыл) — ҡурайсы-актёр, ҡурайсыларҙың йыйылма ансамбле етәксеһе.

# Хәлфетдинов Әбделғәфи Рәхәдил улы
## Биографияһы

Әбделғәфи Рәхәдил улы Хәлфетдинов 1937 йылда Башҡорт АССР-ының Белорет районының Шығай ауылында тыуған. Атаһы ҡурайсы Рәхәдил, Бөйөк Ватан һуғышында, 1943 йылда, Төньяҡ фронтта снайперҙар ярышында, 136 фашисты юҡ итеп, еңеүсе булып сыға һәм ҡыҫҡа ғына отпуск алыуға өлгөшә. Бына шул ҡыҫҡа ғына осрашыу мәлендә бәләкәй генә Әбднелғәфиҙең күңеленә атаһының ҡурайынан ағылған серле моң һеңеп ҡала. Малайҙың ҡурайға тартылыуын һиҙеп ҡалған ауылдашы, оҫта ҡурайсы Әлмәғужам Баймөхәмәтов уға моң даръяһына табан тәүге аҙымдар яһарға ярҙам итә.
1954 йылда ҡурайсылар бәйгеһендә «Өмөтлө йәш ҡурайсы» призы менән бүләкләнә. Өфө сәнғәт училищеһына уҡырға инә. Флейта класында уҡый һәм композиция менән дә шөғөлләнә. Училищены тамамлағандан һуң йәш быуынға ҡурай серҙәрен өйрәтеү менән шөғөлләнә.
1969 йылдың 23 мартында БАССР-ҙың 50 йыллығы айҡанлы Өфөлә үткәрелгән тантанала Баймаҡ районынан 50 ҡурайсы һәм ошо ваҡиға айҡанлы октябрҙә Ленинградта үткәрелгән «Башҡортостан мәҙәниәте көндәрендә» Баймаҡ, Бөрйән, Белорет райондарынан 50 ҡурайсы сығыш яһай. Был ҡурайсыларҙың сығышын әҙерләүсе һәм уларҙың етәксеһе Әбделғәфи Хәлфетдинов була.
1974 йылда Өфө ҡалаһының 400 йыллығы айҡанлы үткәрелгән тантанала сығыш яһаған Өфө студенттарының йыйылма ансамблен дә Әбделғәфи Хәлфетдинов әҙерләп сөхнөгө сығара. Музыканттар араһында Әбделғәфи виртуоз ҡурайсы булып таныла. Музыка белгестәре уны ҡурайҙа традицион уйнау алымдарын виртуозлыҡ берләштерә белеүен юғары баһалай, ихтирам итә.
Әбделғәфи Рәхәдил улы 1947 йылда вафат була һәм тыуған яғында — Белорет районының Шығай ауылы зыяратына ерләнә.