yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мунай (Сары-Чумыш ҡушылдығы)

Мунай — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сары-Чумыш йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Мунай (Сары-Чумыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200001985
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200198
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Еденьга (Устья ҡушылдығы)

Еденьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Еденьга (Устья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030516
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003051
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урман музейы (Рованиеми)

Лапландияның урман музейы (фин.Lapin metsämuseo) — Рованиеми (Финляндия) ҡалаһында урынлашҡан урман музейы.

# Урман музейы (Рованиеми)
## Тасуирламаһы

1960 йылдан Рованиеми ҡалаһы тирә-яғына урман әҙерләү тарихы менән бәйле Лапландияның төрлө өлөштәренән бер нисә бина һәм ҡоролма күсерелә. Улар барлыҡҡа килгән Лапландия урманы музейы коллекцияһы өсөн нигеҙ булып тора. Музей Рованиеминан яҡынса 3,5 км алыҫлыҡта урынлаша. Иң боронғо биналар XX быуат башына ҡарай, иң яңылары 1950-се йылдарҙа төҙөлә. Музей килеүселәрҙе лапланд урман ҡырҡыусыларының һәм һал ағыҙыусыларының 1900—1950 йылдарҙа ғөрөф-ғәҙәттәре, тормошо һәм эше менән таныштыра.
Музейҙа Лапландияның урман ҡырҡыусыларының ғөрөф-ғәҙәттәре, мәҙәниәте, урман ҡулланыу тарихы менән бәйле материалдар һаҡлана. Музей коллекцияһы үҙенең эшмәкәрлеге осоронда байтаҡ тулыландырыла. Музейҙың төп маҡсаты был әйберҙәрҙе, фотоһүрәттәрҙе, архивты һәм улар менән бәйле булған мәғлүмәттәрҙе өйрәнеү һәм һаҡлау тора. 2010 йылға ҡарата музей коллекцияһында яҡынса 3000 әйбер, 43000 фотоһүрәт, бер нисә рәт архив материалдары бар.
Музей Kantapuu электрон базаһына йәлеп ителгән, Финляндияның төрлө музей комплекстарының музей тупланималары һанартыуы арҡаһында был музей коллекциялары менән ситтән тороп танышырға мөмкинлек бирә.
# Герасимов Александр Петрович

Герасимов Александр Петрович (4 декабрь 1951 йыл) — ғалим-хоҡуҡ белгесе. 2012 йылдан Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1984), юридик фәндәре докторы (2001), профессор (2003).

# Герасимов Александр Петрович
## Биографияһы

Александр Петрович Герасимов 1951 йылдың 4 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1977 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай һәм Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡыта башлай.
1989 йылдан Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтының иҡтисади фәндәре кафедраһы начальнигы булып эшләй, 1996 йылдан — ситтән тороп уҡыу факультеты начальнигы.
2012 йылдан хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһында уҡыта.

# Герасимов Александр Петрович
## Фәнни тикшеренеүҙәре

Фәнни тикшеренеүҙәре Рәсәй иҡтисади хәүефһеҙлегенең хоҡуҡи проблемаларына арналған. 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Төп ғилми хеҙмәте:
* Экономическая безопасность Российской государственности: экономико-правовые аспекты. СПб., 2001.
Ғилми мәҡәләләре: 140 мәҡәлә нәшер ителгән, шул иҫәптән 18 Рәсәй Федерацияһының Юғары аттестацион комиссияһы тәҡдим иткән 18 журналда баҫтырылған:
* К вопросу о понятии нормативного правового акта федерального органа исполнительной власти // Правовое государство: теория и практика. 2011 г. №4.
* К вопросу об исходном понятии «Политико-правовой механизм» // Правовое государство: теория и практика. 2009 г. № 2. С.5-10.
* О правовом мониторинге как об одном из важнейших направлений совершенствования правотворческой деятельности федеральных органов исполнительной власти // Вестник Академии Экономической безопасности МВД РФ. 2010. № 10. С.76-80.
* Проблемы учета износа комплектующих изделий (деталей, узлов, агрегатов) при определении размера страховой выплаты по договору ОСАГО владельцев транспортных средств // Вестник ВЭГУ. 2011 г. № 4. С.8-12.
* Совершенствование санкций, предусмотренных ст.ст. 174, 174.1 УК РФ, как мера дифференциации уголовной ответственности и индивидуализации наказания за легализацию (отмывание) имущества, полученного преступным путем // Вестник академии экономической безопасности МВД РФ. 2011. № 10. С. 34-37.
* К вопросу о понятии нормативного правового акта Федерального органа исполнительной власти // Правовое государство: теория и практика. 2011. № 4. С. 39-44.
* К вопросу о правовой категории «Экономическая безопасность» // Правовое государство: теория и практика. 2012. №3. С. 15-24.
* О термине «экономическая безопасность» его законодательном определении // Правовое государство: теория и практика. 2014. № 1. С. 103—111.
* Юридическая терминология как технико-юридическое средство юридической техники // Правовое государство: теория и практика. 2015. № 4 (42). С. 52-55.
* Психологические аспекты защиты прав и законных интересов граждан // Аграрное и земельное право. 2016. № 5 (137). С. 44-46.
# Симсовда

Симсовда (Симсовая) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паденьга йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Симсовда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031964
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003196
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Балашиха

Балашиха (рус. Балашиха) — Мәскәү өлкәһендәге иң ҙур ҡала.

# Балашиха
## Билдәле шәхестәре

* Пенкин Александр Александрович (20.01.1942), хәрби хеҙмәт ветераны, контр-адмирал (1989). ғалим-инженер. 1991—1997 йылдарҙа Ҡара диңгеҙ флоты командующийының тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары. 1961 йылдан КПСС ағзаһы, партияның ХХVII съезы делегаты (1986). Техник фәндәр кандидаты. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се һәм 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордендары кавалеры.
# Нила (Ҡатай ҡушылдығы)

Нила — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡатай йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Нила (Ҡатай ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023347
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102334
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Литвинова Лидия Михайловна

Литвинова Лидия Михайловна (17 май 1950 йыл) — Белорет металлургия комбинаты сым һуҙыусыһы. СССР-ҙың X һәм XI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры. Белорет районы һәм Белорет ҡалаһының почётлы гражданы (1987).

# Литвинова Лидия Михайловна
## Биографияһы

Лидия Михайловна Литвинова 1950 йылдың 17 майында Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында урыҫ ғаиләһендә тыуған. Унда урта-махсус белем ала. 1967 йылдан М. И. Калинин исемендәге Белорет металлургия комбинатының унынсы цехында ҡыҙҙырыусы, сым һуҙыусы өйрәнсеге, ә 1970 йылдан сым һуҙыусы булып эшләй. Шулай уҡ әҙер продукцияны сорттарға айырыу бригадиры булып эшләй.
1979 һәм 1984 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы 354-се Белорет һайлау округынан СССР Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Партияһыҙ. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың хеҙмәт һәм көнкүреш мәсьәләләре, әсәлек һәм балалыҡты һаҡлау буйынса комиссия составына инә.
1987 йылда Белорет районы һәм Белорет ҡалаһының почётлы гражданы исеменә лайыҡ була. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
# Урак (Лысьва ҡушылдығы)

Урак — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Урак (Лысьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009547
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100954
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Цидовка

Цидовка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Цидовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100667
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыҙылғы (күл)

Ҡыҙылғы (рус. Кызылга, Кызылгы, Казылга) — Ағиҙел йылғаһының боронғо үҙәнендә, Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районының «Һәүәләй ауыл советы» биләмәһе территорияһында урынлашҡан күл.

# Ҡыҙылғы (күл)
## Этимологияһы

Ҡыҙылғы топонимы төрки сығышлы, «ҡыҙыл ер» тигәнде аңлата, (-ҡыҙыл + һүҙ яһаусы ялғау -ғы).

# Ҡыҙылғы (күл)
## Тасуирламаһы

Күл өлөшләтә һаҙлыҡлы, урыны менән урман үҫкән (башлыса ерек, ҡарағай ағастары) |Ағиҙел туғайында урынлашҡан. Ҡыҙылғы күле тирәләй артыҡ ҙур булмаған күлдәрҙән тыш, ҙур ғына, 1,5 километр көнсығыштараҡ, Оло Толпаҡ күле урынлашҡан. Күл диңгеҙ кимәленән 90 метр бейеклектә ята. Һыу өҫтө майҙаны 0,36 километрға тигеҙ. Оҙонлоғо бормаланып һуҙылған формала яҡынса 8 километр тәшкил итә. Көньяҡтан күлгә Ҡыҙылғы йылғаһы ҡоя, ә төньяҡтан ул әленән-әле кибеп торған һыу ағымдары менән Ағиҙелгә тоташа. Тар һәм һайыраҡ бер нисә урындан уны юлдар киҫеп үтә.
Күлгә яҡын Ибраһим ауылы һәм уның көнбайыш яры буйында «Фән» һауыҡтырыу лагеры урынлашҡан, алыҫыраҡ тораҡ пункттарҙан — Ҡабаҡ (адм. ауыл биләмәһе үҙәге «Ҡабаҡ ауыл советы»), Ҡолош һәм Һәүәләй (адм. ауыл биләмәһе үҙәге «Һәүәләй ауыл советы»). 2009 йылдың йәй көнө күл янында «Виктория» спорт-һауыҡтырыу лагеры асылған.
Күл эргәһендә дүрт археологик ҡомартҡы урынлашҡан: Ибраһим ҡәберлеге, I Ибраһим туҡталҡаһы һәм торағы, Ибраһим ауылы һәм II Ибраһим торағы.

# Ҡыҙылғы (күл)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Кама бассейны округына ҡарай, Ағиҙел йылғаһының һыу хужалығы участкаһы — Охлебино һыу үлсәү посынан Өфө, ҡалаһына тиклем, Ҡариҙел йылғаһынан башҡа (инештән алып ҡала тибындағы Шакша ҡасабаһына тиклем) һәм Дим (инештән алып Бочкаревка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем). Йылға бассейны — Кама. Өҫтәмә йылға бассейны — Ағиҙел.
# Мағаш (Һарыһыу ҡушылдығы)

Мағаш (рус. Маш) — Рәсәй йылғаһы.

# Мағаш (Һарыһыу ҡушылдығы)
## Географияһы

Мағаш йылғаһы Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Һарыһыу йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мағаш (Һарыһыу ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100022982
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102298
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Мағаш (Һарыһыу ҡушылдығы)
## Атамаһы

Атамаһы буйынса фараздар төрлө. Атама башҡорт ир-ат исеменән, йәғни Мағаш антропонимынан булыуы ихтимал
Оҡшашлыҡ буйынса Белорет районындағы Машаҡ (Машак) атамаһы менән сағыштырырға була. Башҡорт АССР-ы топонимдары һүҙлеге"ндә: Воз­можно от венг. мағаш — высокий, тип яҙылған.
# Изья-Шор (Оло Уҫы ҡушылдығы)

Изья-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Изья-Шор (Оло Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065551
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006555
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шарлотт Вальстрём

Шарлотт Констанс Вальстрём (швед. Charlotte Constance Wahlström; 17 ноябрь 1849, Сверта, Швеция — 22 февраль 1924, Стокгольм, Швеция) — швед рәссамы.

# Шарлотт Вальстрём
## Биографияһы

Шарлотт Вальстрём 1848 йылдың 17 ноябрендә Сверта мәхәлләһе биләмәһендә, швед провинцияһы Седерманландта тыуған. Ул Адреас Вальстрём һәм Каролина Сеттербергтың ҡыҙы була. Шарлотт Стокгольмда ирекле сәнғәттәрҙең Король академияһында белем ала.
1885 йылда Вальстрём стипендия арҡаһында Париж, Бретань, ә һуңынан — Германия, Нидерланд һәм Бельгияға бара. 1889 йылда ул бер аҙ ваҡыт Барбизонда рәссамдар колонияһында йәшәй. Вальстрём эштәре 1893 йылда Бөтә донъя Колумб күргәҙмәһендә Чикагола Нәфис сәнғәттәр һарайында (Иллинойс штаты, АҠШ) күрһәтелә. 1904 йылда Сент-Луиста (Миссури штаты, АҠШ) Луизианала һатып алыуҙың йөҙ йыллығына арналған Бөтә донъя күргәҙмәһендә ул бронза миҙал менән бүләкләнә. Шарлотт Вальстрём 1924 йылдың 22 февралендә вафат була. Вальстрём Стокгольм ҡалаһының Норра бегравнингсплатсен зыяратында ерләнгән.
Уның эштәре араһында Сконе провинцияһының күренештәре менән пейзаждар айырылып тора. Шарлотт Вальстрём ижады Гетеборг художество музейында һәм Стокгольмда Швецияның милли музейында, шулай уҡ Эстергетланд, Мальмё, Эстерсунд һәм Эребру музейҙарында күрһәтелә.

# Шарлотт Вальстрём
## Галереяһы

* Эңерҙә күл пейзажы, 1887
* Йәйге иртә, Фальстербо
# Рәфис

Рәфис — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Рәфис
## Этимологияһы

Рәфис ғәрәп теленән билдәле, күренекле тигән мәғәнәлә.

# Рәфис
## Билдәле шәхестәр

* Ҡадиров Рәфис Фәйез улы (рус. Кадыров Рафис Фаизович; (7 июнь 1955 йыл) — банк хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1993 йылдан «Восток» Халыҡ-ара коммерция банкының рәйесе.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Юғары Советтың Республика, ҡала һәм райондарҙың социаль һәм иҡтисади үҫеш буйынса комиссия ағзаһы.
* Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы (4 ноябрь 1952 йыл) — тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (2011), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2015), Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2002).
* Батырҡаев Рәфис Хөтип улы (псевдонимы — Батырҡай; 22 май 1951 йыл — 16 август 2014 йыл) — рәссам, керамист, дизайнер.
* Вәлиев Рәфис Шәмсиәхмәт улы (23.03.1942), Краснокама районы педагогы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Хәлимов Рәфис Иҙиәт улы (6.05.1959), мәҙәниәт эшмәкәре. 2003—2011 йылдарҙа һәм 2018 йылдан Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле директоры. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Садиҡов Рәфис Рауил улы (1959), спортсы, дәүләт хеҙмәткәре. 1999—2010 йылдарҙа Өфө ҡалаһының Дим районы хакимиәтенең физик культура, спорт һәм туризм буйынса комитеты рәйесе. Грек‑рим көрәше буйынса СССР‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1981). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1994) һәм атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2003).
* Мөхәрләмов Рәфис Исхаҡ улы (1940—2004), ғалим-инженер-химик. 1970—2004 йылдарҙа Ҡазан химия-технология институтының һәм Ҡазан дәүләт технология университеты уҡытыусыһы. Химия фәндәре кандидаты (1970).
* Исламов Рәфис Усман улы (1944), хужалыҡ эшмәкәре. 1984—2000 йылдарҙа Ҡариҙел районының «Совет» колхозы рәйесе. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
* Рәфис Ишбаев — йырсы.
* Рәфис Мөхәмәтдинов — шағир.
* Сәйәхов Рәфис Фәнис улы (1.01.1969), журналист, «Кызыл таң» республика гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
* Бермөхәмәтов Рәфис Ҡасим улы (1963—2005)- БДУ- ның химия факультетын тамамлаған, «Тарк» машина майын уйлап табыусы, бик күп патент авторы.
# Чехов йорто

Чехов йорто — Таганрогта ҙур булмаған төкәтмәлә (Чехов урамы, 69) урынлашҡан дәүләт мемориаль музейы, унда А. П. Чехов тыуған.

# Чехов йорто
## Тарихы

Төкәтмә 1850 йылда балсыҡ кирбестән төҙөлгән, һыланған һәм ағартылған. Йорттоң майҙаны составляет 30,5 м². Таганрог сауҙагәре А. Д. Гнутовтың элекке йорт биләмәһе территорияһында урынлашҡан. Ул заманда бында 3 төкәтмә, көймә һаҡлау һарайы һәм хужалыҡ ҡаралдылары булған. 3 гильдия сауҙагәре П. Е. Чехов был төкәтмәлә ғаиләһе менән 1859 йыл аҙағынан 1861 йылдың мартына тиклем йәшәгән. Күрәһең, Павел Егорович Чеховты был төкәтмә арзан ҡуртым хаҡы менән, йәнә Петр майҙанына яҡынлығы менән ылыҡтырғандыр. Был майҙанда ул бакалея кибете тотҡан. Ошонда 1860 йылдың 29 ғинуарында Чеховтарҙың өсөнсө улы, буласаҡ бөйөк яҙыусы, Антон тыуған.

# Чехов йорто
## Музейҙы асыу тарихы

Чеховтың тыуыуына илле йыл тулыу уңайынан, 1910 йылда, билдәле яҙыусы В. М. Гаршиндың ҡустыһы Е. М. Гаршин инициативаһы буйынса йорттоң стенаһына иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла. Гаршин был йортта даими музей асыу тәҡдимен дә күтәрә.
1910 йылдың ғинуарында Чехов түңәрәге ултырышында йәмәғәт эшмәкәре һәм тыуған яҡ белгесе М. М. Андреев-Туркин йорт хужаһы Коваленко ханымдың үтә ҡиммәт хаҡ һорауы арҡаһында ҡаланың йортто һатып алыуҙы кисектереп торорға хәл итеүе хаҡында белдерә. Ҡаланың баһалауынса, был урындың хаҡы 4500-5000 һум самаһы булырға тейеш була, ә Коваленко 10000 һум һорай.
Һатып алыу тураһындаға ҡарар 1916 йылда ҡабул ителә, тик тағы дүрт йыл буйы ҡала балансында ул буласаҡ музей тип иҫәпләнһә лә, йорт айырым кешеләргә торлаҡ сифатында ҡуртымға бирелә.
1926 йылда йорт эргәһендә ҡала Советы аҡсаһына алып ултыртылған сейә үҫентеләре сәскә ата. Шул ваҡытта уҡ Антон Павловичтың тормошоноң Таганрог дәүеренә ҡағылышлы тәүге музей экспозицияһы асыла.
# Төп Урал тәрән һынылышы

Төп Урал тәрән тектоник һынылышы рус. Главный Уральский глубинный разлом — геологик ярыҡ, меридиональ йүнәлештә урынлашҡан, оҙонлоғо 2 мең км-ҙан ашыу.

# Төп Урал тәрән һынылышы
## Тасуирламаһы

Көнсығыш Европа платформаһы ситке структураларының һәм Урал тауҙарының көнсығыш яғынан утрауҙар дуғаһы (субдуцион палеоокеаник структуралар) сиге булып тора, ул ике ҙур геологик структураны: Уралтау мегантиклинорийын (Уралтау антиклинорийы) һәм Магнитогорск мегасинклинорийын (Магнитогорск бөгөлө) бүлә.
Һаҡмар йылғаһының үрге һәм урта ағымындағы үҙәне һынылышҡа (меридиональ йүнәлештә) тура килеп, тарлауыҡ яһай.
Һынылыш зонаһы сейсмик йәһәттән актив.
Мейәс йылғаһы һынылыш буйлап аға
# Ғайсин Лоҡман Мәсәлим улы

Ғайсин Лоҡман Мәсәлим улы (8 март 1908 йыл — 14 декабрь 1988 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты

# Ғайсин Лоҡман Мәсәлим улы
## Биографияһы

Лоҡман Мәсәлим улы Ғайсин 1908 йылдың 8 мартында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Көбәк ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан алына.

# Ғайсин Лоҡман Мәсәлим улы
## Хәрби юлы

62-се гвардия кавалерия полкының 76 миллиметрлы пушкалар батареяһының төҙәүсеһе (тоҫҡаусы) булып хеҙмәт итә. 1942 йылда Курск өлкәһенең «Ҡыҙыл Яр» колхозы өсөн алышта, шулай уҡ 1943 йылда Украина ССР-ның Чернигов өлкәһе Клочково ауылы янындағы яуҙа, 1945 йылда Польшаның Радевишт пунктын һәм Германияның Браденбург ҡалаһы янындағы бәрелештәрҙә үҙенең батырлығы, ҡыйыулығы, тиҙлеге менән башҡаларҙан айырыла. Ике тапҡыр еңелсә яралана. 1946 йылда демобилизациялана һәм тыуған ауылында эшләй. 1988 йылдың 14 декабрендә вафат була, тыуған ауылы Көбәктә ерләнә.

# Ғайсин Лоҡман Мәсәлим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Награда тураһында документтары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943 йыл)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943 йыл)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945 йыл)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945, 1985 йылдар)
# Искәндәров Гәрәй Яңыбай улы

Искәндәров Гәрәй Яңыбай улы (15 ғинуар 1911 йыл — 7 декабрь 1996 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

# Искәндәров Гәрәй Яңыбай улы
## Биографияһы

Гәрәй Яңыбай улы Искәндәров 1911 йылдың 15 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Түбәнге Һаҙ ауылында тыуа. 1941 йылда Күгәрсен районы хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа алына.

# Искәндәров Гәрәй Яңыбай улы
## Хәрби юлы

112-се башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Дивизияның 294-се кавалерия полкы командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — өлкән сержант. Сталинград алышында, Курск дуғаһындағы һуғыштарҙа итеүҙә ҡатнаша. Уның батырлығы тураһында архив документтарында ошондай яҙыу бар:
* Товарищ Искандаров Гарей участвовал в боевых действиях в составе 112 кав. Дивизии, 294 кав.полка на Сталинградском фронте в должности помощника командира взвода. На фронте был с 23апреля 1942 года по 21 ноября 1942 года, тоесть 7 месяцев. Неоднократно участвовал в боях. В последнем бою 21.11.42 г., в районе ст. Калач во время атаки на немецкую минометную батарею тов. Искандаров огнем из автомата унижтожил более 10 немецких солдат. И во время ведения огня из немецкого миномета по немецким солдатам был ранен в грудную клетку пулей, после осколками мины ранен в голову и в плечо. Всего имеет 3 ранения (инвалид 3-й группы).

# Искәндәров Гәрәй Яңыбай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы