yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Турхановка (ауыл)

Турхановка — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Боғорослан районындағы ауыл. Михайловка ауыл Советы составына инә.

# Турхановка (ауыл)
## Географияһы

Турхановка Боғорослан ҡала үҙәгенән туралай төньяҡҡараҡ 12 километр алыҫлығында урынлашҡан.

# Турхановка (ауыл)
## Тарихы

1835 йылда ауылға нигеҙ һалына.

# Турхановка (ауыл)
## Халҡы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса 194 кеше (мордвалар 63 %), 2010 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса 138 кеше..

# Турхановка (ауыл)
## Этимологияһы

Ауылдың исеме Тархан (Турханка) йылғаһынан алынған. Гидроним иһә үҙ сиратында башҡорт телендәге тархан һүҙенән барлыҡҡа килгән дә, урыҫса әйтелештә Турханкаға әйләнеп киткән. Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев «Местные названия Оренбургской области. Историкотопонимические очерки» тигән китабында ошолай тип яҙа:
* « Турханка — речка в Бугурусланском районе, протекает через г. Бугуруслан и впадает в реку Кинель справа.
* Название речки первоначально звучало как Тарханка и образовалось от старинного тюркского слова тархан. Тарханы — это знатные башкиры или татары, которые за свою долгую и верную службу русскому царю получали тарханные, или дарственные, грамоты, по которым они наделялись земельными, охотничьими и другими угодьями. Эти угодья давались в пожизненное пользование вместо денежного жалования.Предку казаков Ивановых тархану Килею Монашеву грамотой царя Михаила Федоровича в 1618 году были даны в денежное жалование по реке Кинелю и иным рекам и урочищам бобровые ловли в пожизненное пользование» [175]. Так и по речке Турханке какой-то тархан пользовался угодьями лесными, земельными и охотничьими в соответствии с тарханной грамотой, которую получил от царя. Поэтому речка стала называться Тарханкой (Турханкой).
# Лугофилинская

Лугофилинская — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 62 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628520, ОКАТО коды — 71129906003.

# Лугофилинская
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 62 |

# Лугофилинская
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Парья (Кёшка ҡушылдығы)

Парья — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кёшка йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Парья (Кёшка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013353
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001335
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әр-Рахма

2011
Әр-Рахма (ғәр. الرحمة‎‎ — шәфҡәтлелек) — Киевта беренсе мәсет. Ислам комплексының бер өлөшө булып тора, Әр-Рахма мәсетенән тыш Диниә назараты идаралығы корпусын, мәҙрәсәне һәм манараны үҙ эсенә ала. Щекавица битләүендә Татаркала урынлашҡан һәм 3200 квадрат метр майҙаны менән 2 000 кешегә иҫәпләнгән.

# Әр-Рахма
## Тарихы

1992 йылда Украинаның мөфтөйө шәйех Әхмәт Тамим Украина мосолмандарының Диниә назараты идаралығын етәкләй. Тәү сираттағы бер нисә бурыстар — ислам тураһында белемде таратыу, мәсет төҙөүҙә, мосолман зыяраты өсөн ер участкаһы асыуҙа ярҙам күрһәтеү. 1996 йылдың февралендә Украинаның дәүләт администрацияһы Украина мосолмандарының Диниә назаратына мемориал-ғибәҙәт йортон төҙөү һәм хеҙмәтләндереү өсөн ер участкаһы бүлеп биреү тураһында ҡарар ҡабул итә.
2000 йылда мәсеттең бер өлөшө тамамланыу менән, мәсеттең көмбәҙенә ай урағы ҡуйыла һәм унда доғалар уҡыу башлана.
2004 йылдың аҙағында Киев властары өҫтәмә ер бүлә һәм ислам комплексын төҙөү өсөн рөхсәт бирә, унда «Әр-Рахма» мәсете, Диниә назараты идаралығы корпусы һәм мәҙрәсә инә. Комплекс проектының архитекторы Украинаның атҡаҙанған архитекторы Комаров Александр була.
Әр-Рахма мәсетен рәсми асыу 2011 йылдың 2 декабрендә үтә. Башҡалалағы беренсе мәсетте асыуҙа Украинаның президенты вәкиле, Хөкүмәт вәкиле, Украинаның мәҙәниәт министры, Ҡырым мәҙәниәт министрлығы вәкиле, депутаттар, дини конфессия, дәүләт һәм йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, сит илдәрҙең рәсми вәкилдәре ҡатнаша. Асыу тантанаһы Беренсе милли каналда тура эфирҙа трансляциялана.
Мәсет 2000-гә тиклем доға ҡылыусыны һыйҙыра, унда 3 ҙур зал, 2 ҙур көмбәҙ, 27 метр бейеклегендәге манара бар.
# Парфёнова Светлана Рәфәт ҡыҙы

Парфёнова Светлана Рәфәт ҡыҙы - - (25 октябрь 1960 йыл) — йәмәғәт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының 1-се, 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты. Юридик фәндәр кандидаты, Башҡорт дәүләт университетының философия һәм социология факультетының философия һәм социология кафедраһы доценты. Башҡортостан Республикаһының 1 класлы Дәүләт советнигы.

# Парфёнова Светлана Рәфәт ҡыҙы
## Биографияһы

Парфёнова Светлана Рәфәт ҡыҙы 1960 йылдың 25 октябрендә Өфө ҡалаһында донъяға килгән.
1985-1988 - статистик, ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһындағы төрлө райкомдары комсоргы.
1988-1991 - ВЛКСМ-дың Өфө ҡала комитеты студенттар һәм уҡыусы йәштәр бүлеге мөдире урынбаҫары.
1991-1992 - Өфө ҡала башҡарма комитетының йәштәр эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы.
1992-1995 - Өфө ҡалаһы хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса Баш идаралығы гуманитар мәсьәләләр буйынса начальнигы.
1995-1999 - Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты; мәғариф, фән, мәҙәниәт, туризм һәм йәштәр эштәре буйынса комитеты ағзаһы.
1999-2003 - Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты; урындағы власть мәсьәләләре, милләттәр эштәре, йәмәғәт һәм дини берләшмәләр, киң мәғлүмәт саралары буйынса комитет ағзаһы.
2003 йылдан - Башҡортостан Республикаһы юстиция министры урынбаҫары.
Күп ғилми мәҡәләләр, монографиялар авторы.

# Парфёнова Светлана Рәфәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Почет грамотаһы.
* ВЛКСМ Үҙәк Комитетының "Хеҙмәт батырлығы" билдәһе
* СССР Халыҡ мәғарифы министрлығының почет грамотаһы
* «Башҡортостан Республикаһы төҙөлөүгә 100 йыл» юбилей миҙалы (2019)
# Чимакадзе Арчил Иванович

Арчил Иванович Чимакадзе (груз. არჩილ ივანეს ძე ჩიმაკაძე; 5 март 1919 йыл — 1991 йыл) — грузин композиторы һәм педагогы.

# Чимакадзе Арчил Иванович
## Биографияһы

Арчил Иванович Чимакадзе 1919 йылдың 5 мартында Грузин ССР-ы Чиатура ҡалаһында тыуа. 1940 йылда Тбилиси ҡалаһы университетының математика факультетын тамамлай. 1945 йылда — Тбилиси консерваторияһын Андрей Баланчивадзе класында, ә 1951 йылда Мәскәү консерваторияһы эргәһендәге аспирантураны Анатолий Александров класында тамамлай. 1960—1963 йылдарҙа — Тбилиси дәүләт 1-се музыка училищеһы директоры. 1963—1967 йылдарҙа — Грузин опера һәм балет театры директоры. 1972 йыллан — Грузин радио һәм телевидение тапшырыуҙарының музыкаль художество етәксеһе. 1968 йылда Тбилиси консерваторияһында уҡыта, 1978 йылда был уҡыу йортоноң доценты, ә 1983 йылдан — профессоры була. Фильм һәм спектаклдәргә музыка яҙа. 1964 йылдан КПСС ағзаһы.

# Чимакадзе Арчил Иванович
## Театр
### Шота Руставели исемендәге театр

* «Арагвинец» Апхаидзе А (1958)
* Важи Пшавелдың «Бахтриони» поэмаһы буйынса (1960)
* «Пиросмани» (1961)

# Чимакадзе Арчил Иванович
## Театр
### К. Марджанишвили исемендәге Тбилиси академия театры

* «Медея» (1962)

# Чимакадзе Арчил Иванович
## Ижады

* «Сердце Картли» кантатаһы, сопрано, хор һәм оркестр өсөн (Мириана Абуладзе шиғыры), 1952 й.; «Клятва миру» хор һәм оркестр өсөн кантата (Давид Гагечиладзе шиғыры) 1954 й.
* «Ленину» кантатаһы (С. И. Мачавариани шиғыры) 1970 й.
* «Слава тебе» кантатаһы (1971, Нодар Гурешидзе шиғыры)
* «Инеш» хор, оркестр һәм уҡыу өсөн (1962)
* «Коронация Тинатин» хор һәм оркестр өсөн (1966, ике музыкаль-әҙәби композиция «Витязь в тигровой шкуре»)
* «Девлети» симфоник поэмаһы, (1946 й., «Лашхетский господин» Серго Клдиашвили новеллаһы буйынса)
* «Песня Пиросмани» ирҙәр вокаль квартеты өсөн, симфоник оркестр оҙатыуында.

# Чимакадзе Арчил Иванович
## Наградалары

* «Почёт Билдәһе» ордены (17.04.1958)
* Грузин ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1961)
* Грузин ССР-ының халыҡ артисы (1973)
# Нгарка-Тобан-Тарка-Яха

Нгарка-Тобан-Тарка-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хадыта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Нгарка-Тобан-Тарка-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034913
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303491
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Эсперантия

Эсперантия йәки Эсперантида (тәржемәлә «Эсперанто иле»; эсперанто: Esperantujo, Esperantio йәки Esperanto-lando) — халыҡ-ара ярҙамсы тел булған эсперантола һөйләшеүселәр тарафынан эсперантсылар берләшмәһе һәм уларҙың мәҙәниәте хаҡында һөйләр һәм яҙыр өсөн, шулай уҡ эсперантоны ҡулланған ил бар һымаҡ итеп, шундай урындар һәм учреждениелар тураһында телдән һәм яҙма бәйән итеү өсөн ҡулланылған термин. Эсперантия, әлбиттә, Ер йөҙөндә ниндәйҙер тәғәйен үҙ урынын биләмәһә лә, бөгөн уның даирәләре донъяның 120 иленә таралған.

# Эсперантия
## Тарихы

Бер нисә бәләкәй дәүләт төрлө ваҡытта эсперантоны дәүләт теле итеп файҙаланырға теләк белдерһә лә (Мореснет һәм Роза Утрауы Республикаһы), был биләмәләрҙең береһен дә Эсперантия тип атамайҙар.
Esperantio һүҙен үҙ документтарында ҡулланыу Civito Esperanta халыҡ-ара ойошма ҡуллана, ул үҙен «халыҡ-ара хоҡуҡтар субъекты» тип белдерә һәм дәүләтселектең ҡайһы бер атрибуттарына (конституция, парламент) эйә. Esperanta Civito эшмәкәрлегенең иң көсөргәнешле ваҡыты 2001—2003 йылдарға тура килә. 2007 йылда Esperanta Civito-ға шаяртыу пародияһы кеүек, бер төркөм яҙыусылар һәм шағирҙар Эсперанто Республикаһының төҙөлгәнлеге тураһында иғлан итәләр .

# Эсперантия
## Географик урыны

* Esperantujo.directory 2016 йыл 14 август архивланған.
# Женева

Женева (франц. Genève, франкопров. Geneva, нем. Genf, итал. Ginevra, романш. Genevra) — Швейцариялағы ҡала. Баш ҡалаһы шул уҡ исемдәге Швейцарияның көньяҡ-көнбайыштағы, дәүмәле буйынса икенсе иң эре ҡалаһы. Француз телле Женева кантонының административ үҙәге һәм шул уҡ исемдәге коммуна. Женева күле буйында урынлашҡан.
2017 йылда 201 мең кеше йәшәгән. Сит ил граждандары халыҡтың 48 % тәшкил итә. «Оло Женева» сик буйы агломерацияһы сиктәрендә 915 мең кеше йәшәй. 2014 йылда йәшәү өсөн иң яҡшы ҡала тип таныла.
Ҡалала күп һанлы халыҡ-ара ойошмаларҙың, шул иҫәптән БМО-ның Европа бүлексәһенең, Ҡыҙыл Тәре, ВТО, ВОЗ, ЦЕРН, 1946 йылға тиклем — Милләттәр Лигаһы штаб-фатирҙары урынлашҡан. Женева шулай уҡ донъя финанс үҙәге булып тора. Ҡала янында Оло адронлы коллайдер урынлашҡан. Базель, Нью-Йорк һәм Страсбург менән бер рәттән Женева-абруйлы халыҡ-ара ойошма урынлашҡан һәм ниндәй ҙә булһа илдең баш ҡалаһы булмаған донъяның күп булмаған ҡалаларының береһе.
Рона йылғаһы ҡаланы ике өлөшкә бүлә. Төп иҫтәлекле урын — фонтан бейеклеге 147 метр.
Тәүге тапҡыр Юлий Цезарь кельттарҙың Генава биләмәһе тип б.э.т. I быуатта телгә ала Урта быуаттарҙа төрлө европа дәүләттәре хакимлығы аҫтында була. XVI быуатта Реформация үткәрелә, XVIII—XIX быуаттар сигендә Наполеон Францияһы составында була. 1815 йылдан кантон сифатында Швейцария составына инә.

# Женева
## Этимологияһы

Ҡала латин текстарында (Галлия һуғышы тураһында яҙмалар) Genava әйтелешендә телгә алына, бәлки, genu (бөгөл) тигән һүҙҙән яһалған кельт топонимынан алынғандыр, йәғни, бормалы йылға йәки эстуарий.
Урта быуаттарҙағы Женева графлығы урта быуат латин телендә pagus major Genevensis йәки Comitatus Genevensis (шулай уҡ Gebennensis) булараҡ билдәле. 1400 йылдан һуң Савойяның Женева провинцияһы, Реформациянан һуң урын Женева епархияһы булып китә.

# Женева
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 17,3 | 20,6 | 24,9 | 27,5 | 33,8 | 36,5 | 39,7 | 37,6 | 34,8 | 27,3 | 23,2 | 20,8 | 39,7 |
| Уртаса максимум, °C | 4,5 | 6,4 | 11,3 | 15,1 | 19,9 | 23,7 | 26,7 | 26,0 | 21,0 | 15,5 | 8,9 | 5,4 | 15,4 |
| Уртаса температура, °C | 1,8 | 2,7 | 6,4 | 9,9 | 14,4 | 18,0 | 20,5 | 19,8 | 15,7 | 11,3 | 5,8 | 2,8 | 10,8 |
| Уртаса минимум, °C | −1,2 | −0,9 | 1,7 | 4,7 | 9,1 | 12,2 | 14,3 | 13,9 | 10,7 | 7,4 | 2,5 | 0,2 | 6,2 |
| Абсолют минимум, °C | −19,9 | −20 | −13,3 | −5,2 | −2,2 | 1,3 | 3,0 | 4,8 | 0,2 | −4,7 | −10,9 | −17 | −20 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 71 | 62 | 65 | 64 | 77 | 83 | 74 | 75 | 92 | 94 | 84 | 80 | 919 |
| Сығанаҡ: «Погода и климат» ||||||||||||||
# Кесе Кузьминка

Кесе Кузьминка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузьминка йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кесе Кузьминка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019559
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201955
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кишкинка

Кишкинка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ноля йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кишкинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001221
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йомағолов Харис Йомағол улы

Йомағолов Харис Йомағол улы (3 ғинуар 1891 йыл — 2 ноябрь 1937 йыл) — партия һәм дәүләт, Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Бөтә башҡорт ҡоролтайҙарында ҡатнашыусы. 1917 йылдың июленән Башҡорт мәркәз шураһы ағзаһы. 1919 йылдың майынан — Башревком рәйесе, бер үк ваҡытта сентябрь—ноябрҙә РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты секретары. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Йомағолов Харис Йомағол улы
## Биография

Харис Йомағол (Йәнғол) улы Йомағолов 1891 йылдың 3 ғинуарында (иҫке стиль буйынса 1890 йылдың 22 декабрендә) Һамар губернаһы Николаевск өйәҙенең Хәсән ауылында тыуған
1914 йылда Реаль училищеның VII класын тамамлағандан һуң, Мәскәүгә барып ауыл хужалығы инс­титутына уҡырға инә.
1917 йылдың ғинуары­нда хәрби хеҙмәткә алына. Мәскәү прапорщиктар мәктәбен тамамла­п, прапорщик дәрәжәһе ала. «Полуротный» командир булып хеҙмәт итә. 1917 йылғы Февраль революцияһынан һуң, большевиктар партияһына инә һәм революцион хәрәкәткә ылығып китә.
1917 йылдың йәйендә Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенә ҡушыла. 1917 йылдың 20—27 июлендә Ырымбурҙа үткән I Бөтә башҡорт ҡоролтайында милли хәрәкәттең етәкселек органы — Башҡорт үҙәк шураһы башҡарма комитеты ағзаһы итеп һайлана. 1917 йылдың көҙөндә Һамар губернаһы башҡорттары Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышына (Учредительное Собрание) депутатлыҡҡа кандидат итеп күрһәтә. 1917 йылдың 8—20 декабрендә үткән III Дөйөм Башҡорт ойоштороу ҡоролтайында 15 ноябрҙә иғлан ителгән Башҡортостан автономияһының юғары закон­дар сығарыу органы — Кесе ҡорол­тай (предпарламент) составына индерелә.
1918 йылда Мосолман коммунистарының үҙәк бюроһы ағзаһы, Эске Рәсәй мосолмандары комиссары урынбаҫары, Ҡазанда хәрби комиссар вазифаһын үтәй.
1919 йылдың башында Мәскәүҙә Үҙәк мосолман комиссариаты комиссары Мирсәйет Солтанғәлиевтың урынбаҫары итеп үрләтелә. 1919 йылдың майынан Башҡорт Совет автономияһы хөкүмәте — Башҡортостан Хәрби-Революцион Комитетының рәйесе була. Ғинуар низағы барышында вазифаһынан бушатыла.
1920 йылдың 17 майындағы «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында» декреты менән Үҙәк Совет власы Башҡортостандың автономия хоҡуҡтарын ҡырҡа сикләй. Башревком ағзалары быға протест белдереп, Баш­ҡортостандан сығып китә һәм Зәки Вәлиди кәңәше буйынса Төркөстанға юллана. Әммә Төркөстандағы көрәш уңыш­һыҙлыҡҡа осрағас, Башҡортостанға ҡайтырға ҡарар итә.
1921 йылда Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитетының аслыҡҡа ҡаршы көрәш буйынса уполномоченныйы вазифаһын башҡара.
1922 йылдан ВЦИК Президиумы ҡарамағындағы Башҡортостан вәкиллегендә эшләй.
1926 йылда Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты рәйесе Хафиз Ҡушаевтың тәҡдиме менән Башҡортостандың Мәскәүҙәге сауҙа вәкиллегенә эшкә алына, экономист-консультант вазифаһын башҡара.
30-сы йылдарҙа Харис Йомағолов СССР-ҙың Иген һәм малсылыҡ совхоздары комиссариатында Көнбайыш Себерҙең һөт-ит етештереүсе совхоздары идаралығының иҫәп һәм статиска бүлеге начальнигы булып эшләй.
1935 йылда партиянан сығарыла.
1937 йылдың 27 июлендә, Советтарға ҡаршы милләтселек эшмәкәрлеге алып барыуҙа ғәйепләп, төрмәгә ябыла. 1937 йылдың 2 ноябрендә СССР Юғары Советының Хәрби коллегияһы ҡарары буйынса атыла.
1956 йылдың 10 октябрендә аҡлана.
# Вынош

Вынош — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Княжая йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вынош
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015471
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001547
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юлдашбаева Римма Мөхтәр ҡыҙы

Юлдашбаева Римма Мөхтәр ҡыҙы (1937 йылдың 1 ғинуарында БАССР -ҙың Маҡар (хәҙерге Ишембай) районының Әхмәр ауылында тыуа); тыуғанда Мусина) — башҡорт опера йырсыһы, юғары мәктәп уҡытыусыһы.

# Юлдашбаева Римма Мөхтәр ҡыҙы
## Биографияһы

Ишембай ҡалаһындағы 3-сө башҡорт мәктәбен (хәҙерге Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты) тамалай. Бала саҡтан табип булырға хыяллана, шуның өсөн медицина институтына инергә тырыша, әммә химиянан уңышһыҙ тапшырған имтиханы икенсе уҡыу йортон эҙләргә мәжбүр итә. Һөҙөмтәлә Римма Өфө сәнғәт училищеһын һайлай. Училищенан һуң Мәскәүгә күсеп китә, унда 1970 йылда Гнесиндар исемендәге Дәүләт музыка-педагогия институтын тамамлай (профессор П. Л. Тронина класы).
Өфө дәүләт сәнғәт академияһы профессоры, 1971 йылдан алып вокал сәнғәте кафедраһында эшләй. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

# Юлдашбаева Римма Мөхтәр ҡыҙы
## Уҡыусылары

* Лауреаттар: халыҡ-ара конкурстарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Башҡортостандың халыҡ артисы А. Солтанов, Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Венера Рәхмәтуллина;
* Бөтә Рәсәй конкурстарында — Ишбаев Райман; Башҡорт дәүләт филармонияһы йырсыһы, Рәсәй һәм Башҡортостан халыҡ артисы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Флүрә Килдейәрова; Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Г. Фазуллин;
* Төбәк конкурстарында — Ишморатова Г;
* Республика конкурстарында — Башҡорт дәүләт филармонияһы йырсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Ишбаев Райман, Ишморатова Г., Рәхмәтуллина (Юлгилдина) Венера, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы Хөснөтдинова О.
* Дипломанттар; бөтә рәсәй конкурстарында -Басырова Н.
* Республика конкурстарында — Рәхмәтуллина (Юлгилдина) Венера, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы Волкова А., Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Калинина Е., Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы Муллабаева Ләлә, Рәсәй Федерацияһының 2-се дәрәжәләге Мария миҙалына эйә булыусы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, Татарстан республикаһының атҡаҙанған артисы Хәбибуллина Н.,
# Сейва

Сейва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1244 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сейва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001365
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100136
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кашапов Солтан Ғилметдин улы

Кашапов Солтан Ғилметдин улы (12 июль 1912 йыл — 18 июль 2001 йыл) — СССР-ҙың хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1952) һәм почётлы нефтсеһе (1972), Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы (1967). Өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1948, 1952, 1959).

# Кашапов Солтан Ғилметдин улы
## Биографияһы

Рәсәй империяһы, Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы) Балталы ауылында 1912 йылда тыуған. ВКБ(б) ағзаһы.
1932 йылдан — хужалыҡ эштәрендә, бер үк ваҡытта йәмәғәт эшмәкәрлеге менән дә шөғөлләнә. Сәнәғәт академияһын тамамлаған (Баҡы ҡалаһы, 1941).
1932—1968 йылдар —"Ишембайнефть" тресы иретеп йәбештереүсеһе, төҙөлөш-монтаж контораһы начальнигы, профсоюз комитеты рәйесе, цех начальнигы, коммуналь контора начальнигы, управляющий урынбаҫары, «Туймазынефть» тресы нефть промыслаһы директоры, «Ишембайнефть» тресы идаралығы начальнигы, «Аксаковнефть» НГДУ-һының нефть промыслаһы мөдире.
СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы, СССР-ҙың почетлы нефтсеһе.
Нефть сәнәғәтендә оҙаҡ йылдар эшләгәне, Шкапов нефть ятҡылығын үҙләштерегә индергән тос өлөшө өсөн 1968 йылда «Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы» исеме бирелә
РСФСР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана (1938).
Уның ҡатнашлығында яңы техника индереү, нефть сығарыу технологияһы камиллаштырыла, Башҡортостанда яңы ятҡылыҡтар үҙләштерелә. Нефть ятҡылыҡтарын үҙләштергәндә производство процестарын автоматлаштырыуҙа, диспетчерлаштырыуҙа әүҙем ҡатнаша
Бәләбәй районының Приют ҡасабаһында 2001 йылда вафат була.