yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Яда-Яходы-Яха

Яда-Яходы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 239 км.

# Яда-Яходы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046960
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304696
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 1981 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1981 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1981 MCMLXXXI |
| Юлиан стилендә | 1980 — 1981 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2733 — 2734 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7489 — 7490 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5741 — 5742 ה'תשמ"א — ה'תשמ"ב |
| Мосолман календары | 1401 — 1403 |
| Боронғо әрмән календары | 1430 ԹՎ ՌՆԼ |
| Ҡытай календары | 4677 — 4678 (с 4 февраль) 庚申 — 辛酉 белая обезьяна — белая курица |
| Эфиопа календары | 1973 — 1974 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2037 — 2038 |
| - Шака самват | 1903 — 1904 |
| Иран календары | 1359 — 1360 |
1981 (бер мең туғыҙ йөҙ һикһән беренсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1981 йылы, 2 мең йыллыҡтың 981 йылы, XX быуаттың 81 йылы, XX быуаттың 9 ун йыллығының 1 йылы, 1980 йылдарҙың 2 йылы.

# 1981 йыл
## Вафат булғандар

* 6 ғинуар — Вәлиев Ярулла Носратулла улы, яҙыусы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* 24 июль — Комиссаров Фәтҡулла Абдулла улы, офицер дәрәжәһендә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт журналисы. Ҡыҙыл Йондоҙ һәм Почёт Билдәһе ордендары кавалеры, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
# Итатка (йылға)

Итатка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Красная Курья йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Итатка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021216
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202121
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1942 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1942 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1942 MCMXLII |
| Юлиан стилендә | 1941 — 1942 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2694 — 2695 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7450 — 7451 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5702 — 5703 ה'תש"ב — ה'תש"ג |
| Мосолман календары | 1361 — 1362 |
| Боронғо әрмән календары | 1391 ԹՎ ՌՅՂԱ |
| Ҡытай календары | 4638 — 4639 (с 15 февраль) 辛巳 — 壬午 белая змея — чёрный конь |
| Эфиопа календары | 1934 — 1935 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1998 — 1999 |
| - Шака самват | 1864 — 1865 |
| Иран календары | 1320 — 1321 |
1942 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ икенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1942 йылы, 2 мең йыллыҡтың 942 йылы, XX быуаттың 42 йылы, XX быуаттың 5 ун йыллығының 2 йылы, 1940 йылдарҙың 3 йылы.

# 1942 йыл
## Тыуғандар

* 2 ғинуар — Абдрахманов Илдус Барый улы, химия фәндәре докторы (1990), Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһы академигы.
* 10 май — Рәшиҙә Туйсина — бейеүсе, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1978) һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы (1974), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1974).
* 19 декабрь — Антошкин Николай Тимофеевич, Советтар Союзы Геройы (1986).
# Оло Вадываш

Оло Вадываш — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тулпан йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Оло Вадываш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005775
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100577
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ефремиха

Ефремиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Повалиха йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ефремиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001465
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200146
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Штабка

Штабка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Барнаулка йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Штабка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001328
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200132
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чагырка

Чагырка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 355 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Чагырка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009426
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100942
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дэвид Боуи

Девид Боуи (ингл. David Bowie; ысын исеме Дэ́вид Ро́берт Джонс (ингл. David Robert Jones), 8 ғинуар 1947 йыл — 10 ғинуар 2016 йыл) — Бөйөк Британия рок йырсыһы, йырҙар авторы һәм продюсер, тауыш режиссёры, рәссам һәм актёр.
# Миткирей (№566 Миткирей ҡушылдығы)

Миткирей — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №566 Миткирей йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Миткирей (№566 Миткирей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005674
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000567
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мядловейяга

Мядловейяга (Мядлавэй-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Мядловейяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056497
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005649
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абдусәләмов Солтанморат Әбделмән улы

Абдусәләмов Солтанморат Әбделмән улы (1870 йылдың декабре — 1938 йылдың 16 майы) — совет дәүләт эшмәкәре, сәйәси золом ҡорбаны.

# Абдусәләмов Солтанморат Әбделмән улы
## Биографияһы

Солтанморат Әбделмән улы Абдусәләмов 1870 йылдың декабрендә Яманһары ауылында (хәҙер — Башҡортостандың Көйөргәҙе районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте — башҡорт. Ҡазан уҡытыусылар семинарияһын тамамлаған.
1897—1918 йылдың майына тиклем — Уҫы өйәҙе Ҡарый ауылында урыҫ-башҡорт халыҡ мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1917 йылда. — Уҫы өйәҙ земство идаралығы Милли Шура ағзаһы.
1917 йылдың 22 ноябрендә эсерҙар партияһынан Пермь губерна земство управаһына ағза итеп һайлана, ләкин декабрҙә был вазифанан баш тарта.
1918 йылдың июненән — 1919 йылдың июненә тиклем — Уҫы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары. Уҫы өйәҙе территорияһында ойошторолған «ҡыҙыл террор»ҙа әүҙем ҡатнашҡан. Бер ни тиклем ваҡыт Түбәнге Новгород губернаһындағы Лукоянов ҡалаһында эвакуацияла була, артабан — РКП (б)-ның Ҡазан губерна комитеты ҡулы аҫтында эшләй.
1919 йылдың июле ахырында Уҫы ҡалаһына әйләнеп ҡайта — Уҫы өйәҙ халыҡ мәғарифы бүлегенең мөдир урынбаҫары һәм мөдире булып эшләй.
1923—1924 йылдарҙа Сарапул округ башҡарма комитеты эргәһендәге милли аҙсылыҡ бүлеге мөдире.
1924 йылдан алып 1927 йылдың 1 мартына тиклем — ВКП (б)-ның Барҙы район комитетының яуаплы секретары һәм район башҡарма комитеты президиумы ағзаһы.
Советтарҙың 2 — 6-сы, 9-сы һәм 10-сы Бөтә Рәсәй съездары делегаты.
1930-сы йылдарҙа — Уҫы районы эшсе-крәҫтиән инспекцияһы контроль комиссияһы рәйесе.
1932—1934 йылдарҙа — Уҫы районы Эшсе-Крәҫтиән Инспекцияһы Контроль Комиссияһының партия тәфтишсеһе.
1933 йылдан төбәк әһәмиәтендәге пенсионер, 2-се төркөм инвалиды була.
1937 йылда Свердловск Урҙа (Ордынский) районы Ҡарый ауылына күсә.
1937 йылдың 19 июлендә яҙған ялыуында, диетала булғанлыҡтан, «ярым ас тормош көтәм» ти, 3-4 ай пенсия алмауын белдерә.
1938 йылдың 16 февралендә ҡулға алына. 13 майҙа юғары яза — атыу тураһында хөкөм сығарыла һәм 16 майҙа атып үлтерелә.
«Пермь губернаһы Уҫы өйәҙе башҡорт ауылдары тураһында этнографик яҙмалар» тигән хеҙмәттең авторы.

# Абдусәләмов Солтанморат Әбделмән улы
## Делегат булып һайланыуы

Советтарҙың Бөтә Рәсәй съездарына делегат итеп һайлана:
* II съезға — 1917 йылдың октябрендә
* III съезға — 1918 йылдың ғинуарында
* IV съезға — 1918 йылдың мартында
* V съезға — 1918 йылдың мартында
* VI съезға — 1918 йылдың ноябрендә
* IX съезға — 1921 йылдың декабрендә
* X съезға — 1922 йылдың декабрендә
* Советтарҙың I съезы делегаты
# 1722 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1722 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1722 MDCCXXII |
| Юлиан стилендә | 1721—1722 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2474—2475 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7230—7231 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5482—5483 ה'תפ"ב — ה'תפ"ג |
| Мосолман календары | 1134—1135 |
| Боронғо әрмән календары | 1171 ԹՎ ՌՃՀԱ |
| Ҡытай календары | 4418—4419 辛丑—壬寅 белая корова — чёрный тигр |
| Эфиопа календары | 1714—1715 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1778—1779 |
| - Шака самват | 1644—1645 |
| - Кали-юга | 4823—4824 |
| Иран календары | 1100—1101 |
1722 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Парангосей-Шор

Парангосей-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тукшин йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Парангосей-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030190
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303019
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Коневочка

Коневочка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 631 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Коневочка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008009
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000800
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡоро Ласта

Сухая Ласта — Рәсәй йылғаһы. Ҡалмыҡ Республикаһы,Волгоград өлкәһе,Әстерхан өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Цаца күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ҡоро Ласта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Дон һәм Волга йылғаларының ағымһыҙ тармаҡтары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек бассейнынан РФ сигенә тиклем Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07040000112108200000064
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200006
* Бассейн коды — 07.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рыбнушка

Рыбнушка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Булухта йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Рыбнушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100702
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ушаков миҙалы (СССР)

Ушаков миҙалы — СССР-ҙың дәүләт наградаһы. СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 3 мартындағы «Хәрби миҙалдарҙы булдырыу: Ушаков миҙалы һәм Нахимов миҙалы» исемле Указына ярашлы булдырыла.
Миҙал архитектор М. А. Шепилевский проекты буйынса эшләнгән.

# Ушаков миҙалы (СССР)
## Ушаков миҙалы тураһындағы Положение

Ушаков миҙалы менән Хәрби-Диңгеҙ Флоты һәм сик буйы ғәскәрҙәренең диңгеҙ частары матростары һәм һалдаттары, старшиналары һәм сержанттары, мичмандары һәм прапорщиктары хәрби һәм тыныс ваҡытта диңгеҙ театрҙарында социалистик Ватанды һаҡлауҙа күрһәткән ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ өсөн бүләкләнә.
Ушаков миҙалы менән:
* диңгеҙ театрҙарында социалистик Ватан дошмандары менән алыштарҙа;
* СССР-ҙың диңгеҙ сик буйын һаҡлауҙа;
* Хәрби-Диңгеҙ Флоты һәм сик буйы ғәскәрҙәре частарының һәм караптарҙың хәрби бурыстарҙы үтәгәндә;
* ғүмере өсөн хәүеф менән бәйле шарттарҙа хәрби бурысты үтәгәндә шәхси ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткән өсөн бүләкләнә.
Ушаков миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм СССР-ҙың башҡа миҙалдары булған осраҡта «Батырлыҡ өсөн» миҙалынан һуң тағыла.

# Ушаков миҙалы (СССР)
## Ушаков миҙалының тасуирламаһы

Ушаков миҙалы менән 925 келәймәле көмөштән эшләнгән. Формаһы — ҡабарынҡы күтәрмәле 36 мм диаметрлы түңәрәк, уның уртаһында биленә тиклемге Ушаковтың һүрәте, ул ҡабарынҡы нөктәләр менән ҡаймаланған. Өҫтә, түңәрәк буйлап — ҡабарынҡы хәрефтәр менән «Адмирал Ушаков» яҙыуы. Ушаковтың рельефлы һүрәте аҫтында —үҙ-ара таҫма менән тоташтырылған ике лавр ботағы. Миҙалдың түңәрәге якоргә һалынған. Миҙалдың артҡы яғында һаны күрһәтелгән. Миҙал элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында биш мөйөшлө ҡалыпҡа тоташтырылған. Ҡалып ебәк муар таҫма менән уратылған. Таҫманың төҫө зәңгәр, ситтәренән аҡ һәм күк буйҙар үтә. Таҫманың киңлеге — 24 мм, аҡ буйҙың киңлеге — 2 мм, күк буйҙың киңлеге — 1,5 мм. Таҫма өҫтөнән, ҡалыптың үрге мөйөштәренән миҙалдың элмәккә якорь сынйыры беркетелгән.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында барыһы 14 мең моряк бүләкләнгән.
1980 йылдың 28 мартында миҙал тураһындағы Положениеның яңы редакцияһы ҡабул ителә, уға ярашлы 1980—1991 йылдарҙа миҙал менән яҡынса 1000 кеше бүләкләнгән.
1995 йылға ҡарата барлығы 16080 кеше миҙал менән бүләкләнгән.
# Мөбәрәков

Мөбәрәков — башҡорт фамилияһы.
# Ниғмәтйәнов

Ниғмәтйәнов(а), Ниғәмәтйәнов(а) — фамилия.
* Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы (1911—1989) — БАССР Юғары Советы Президиумы Рәйесе (1946—1950).
* Ниғәмәтйәнов Эмир Әнүәр улы (1950—2006) — хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре.
# Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы

Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы (10 март 1949 йыл) — архитектор. 1997 йылдан Рәсәй Архитекторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының почётлы архитекторы (2002). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1998).

# Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы
## Биографияһы

Вәкил Вәғиз улы Дәүләтшин 1949 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Покровка районының Арҡауыл ауылында тыуған.
1973 йылда Мәскәү архитектура институтын тамамлай.
«Башкиргражданпроект» институты (Өфө) архитекторы; 1976 йылдан алып Түбәнге Варта ҡалаһында эшләй.
1988 йылдан Өфөлә эшләй: «Альтернатива» Бөтә Союз Ғилми-производство берекмәһе, 1989 йылдан — «Коду» проект-производство берекмәһе архитекторы, 1993 йылдан — «Уфагорпроект» предприятиеһының баш архитекторы, 2001 йылдан — «Экопроект „Вакар“» ЯСЙ директоры.
18 ҡатлы монолит торлаҡ йорттар (90-сы йылдар), «Ләлә-Тюльпан» мәсете (1998) һәм Сипайлов микрорайонындағы «Простор» сауҙа-күңел асыу комплексы (2004; бөтәһе лә — Өфө) проекттарының авторы. «Янғантау» шифаханаһын үҙгәртеп ҡороу планын эшләүҙә ҡатнаша (1989, авторҙашлыҡта). Кузнецов Затоны районын планлаштырыу проектының авторы (1990).
Ләлә-Тюльпан мәсете 1998 йылда архитектор Вәкил Дәүләтшин проекты буйынса төҙөлә. Мәсет бик һыйҙырышлы килеп сыға: намаҙ залында яҡынса 300 кеше, балкондарында — тағы ла 200 кеше һыя. Уҡыу кластары 100 кешeгә тәғәйенләнгән. Шулай уҡ мәсет бинаһында йыйылыш залы, ашхана һәм ятаҡхана бар. Вәкил Дәүләтшин мәсетте тюльпан сәскәһе рәүешендә эшләргә тәҡдим итә. Нәҡ шуға ла мәсет исеме үҙенсәлекле булып яңғырай — Ләлә-Тюльпан. Ысынлап та мәсет ошо сәскәгә оҡшаған.
Вәкил Дәүләтшин — Өфөләге «Мөнирә» мәсете проектының авторы. Мәсет 100 кешегә тәғәйенләнгән. Мәсеттең төҙөлөшөндә архитектор айырым иғтибарҙы уның манараһына бүлә, сөнки, уның фекеренсә, революцияға тиклемге башҡорт мәсеттәренең манаралары үҙенсәлекле булған: манара ғәҙәттә ҡыйыҡтың тап уртаһында урынлашҡан.

# Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1998) — Өфөләге «Ләлә-Тюльпан» мәсетенең проекты өсөн.
# Красоулка

Красоулка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тонгул йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Красоулка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200020104
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202010
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Даруға

Даруға — Алтын Урҙа дәүерендә (XIII-XIV быуттарҙа) һәм Ырымбур экспедицияһынан һуң Башҡортостанда административ-территориаль берәмек. Башҡортостан дүрт даруғага бүленгән, һәр даруғала идара башлығы тора. Даруғалар исемдәрен үҙҙәре бойһонған ханлыҡ исеменән алған. Төньяҡ-көнбайыш өлөшө Ҡазан даруғаһы, көньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ-көнбайыш өлөшө Нуғай даруғаһы, төньяҡ-көнсығыш өлөшө Себер даруғаһы, Өфө менән тоташҡан тар ғына өлөшө Уҫы даруғаһы тип аталған. Даруғаларҙың аныҡ билдәләнгән сиге булмай. Даруғалар олостарға (волос) бүленә.
XVIII быуат башына Себер даруғаһында 24, Нуғай даруғаһында 20,Ҡазан даруғаһында 12, Уҫы даруғаһында 3 олос иҫәпләнә.
Даруғаларға бүлеү XVIII быуат аҙағына тиклем һаҡлана.