yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Башҡорттарҙа йылан культы

Башҡорттарҙа йылан культы
921—922 йылдарҙа Бағдад хәлифәһе илсеһе Әхмәт ибн Фаҙлан башҡорттарҙың инаныуҙары тураһында ла яҙып ҡалдырған. Сәйәхәтсе бер төркөм башҡорттарҙың йыланға, икенселәренең балыҡҡа, өсөнсөләренең торналарға табыныуын үҙ күҙҙәре менән күргәнлеге хаҡында яҙа.
Башҡорт мифологияһында йылан образы айырым урын биләй. Унда аҡ йылан (аҡ йәки изге йылан), ҡара йылан, туҙбаш йылан, аждаһа (500 йылға тиклем йәшәгән мифик ғәйәт ҙур йылан), юха (йылан-аждаһа, 1000 йылға тиклем йәшәп, матур ҡыҙға йәки егеткә әйләнә) һ.б. Материалдарға ҡарағанда, йыландарҙың барыһы ла тиерлек кешенең дошманы. Шуға күрә, йыланды осратҡанда башҡорттар ат тире һеңгән сыбыртҡы, ҡамсы менән үлтерергә тырыша.
Ғәҙәттә оло йәштәге башҡорттар: «Йылан — дошман, йыланды үлтермәһәң, ҡәбереңә килә», — тиҙәр. Фольклорҙа кешенең дошмандары булып мифик аждаһа һәм юха һүрәтләнә.
Атап әйткәндә, юха, кешегә кейәүгә сығып, уның көсөн һурып ала башлай. Һөҙөмтәлә ауырыу билдәләре асыҡ булмаған кеше йонсой, ауырлығын юғалта, ахыр сиктә үлә. Информаторҙар һөйләүе буйынса, бөтә йыландар араһынан туҙбаш йылан менән аҡ йыланды үлтерергә ярамай. Атап әйткәндә, аҡ йылан тураһында башҡорттар былай ти: «Аҡ йылан — йыландарҙың батшаhы ул. Аҡ йыланды үлтерергә ярамай. Аҡ йыланды үлтергән кешене, йыландар торған ерендә ашар»,— ти. Башҡорттарҙа шулай уҡ аҡ йылан кешегә бәхет бирә ала, тип иҫәпләйҙәр. Мәҫәлән, «Аҡ йыланға аҡ яулыҡ hалhаң, ул мөгөзөн haлa. Ул кеше бәхетле була, тиҙәр». Йылан мөгөҙөн ырыҫ-ҡот биреүсе, һаҡлаусы амулет итеп ҡәҙерләп тотҡандар, мөгөҙ юғалһа йорттан ҡот киткән.
Туҙбаш йыланды ла үлтергә ярамай. Бындай йыланды үлтергән кешенең йортона бәхетһеҙлек килгәнен ауылдарҙың барыһында тиерлек һөйләйҙәр. Шулай итеп, үрҙә әйтелгән материалдан күренеүенсә, башҡорттарҙа йылан бик ҡапма-ҡаршылыҡлы образ булып тора. Бер яҡтан бөтә йыландар ҙа кешенең дошманы тип иҫәпләнә. Был турала тҡбәндәге мәҡәл дә бар: «Йыландың ҡараhы ла — йылан, ағы ла — йылан». Икенсе яҡтан, аҡ йылан кешегә бәхет килтерә ала, ә йортта йылан булыуы ғаиләнең именлегенә, бәхетенә, уның ағзаларының һаулығына булышлыҡ итә.
Традицион этнологияла йылан ауырыуҙың хәүефле сәбәптәренең береһе булып тора. Йылан кешегә сағыуы менән генә түгел, ҡарашы менән дә тәьҫир итә. Йыландың тешендә лә, күҙҙәрендә лә кешегә үтеп ингән иблис (саҡҡыс ҡаяу ) бар, ул шунда уҡ йөрәгенә (йөрәккә яғыла) тәьҫир итә. Әгәр ен йөрәккә "үтеп" өлгөрһә, кешенең тын алыуы туҡтай, телмәр һәләте юғала, ул шешенә башлай. Йылан арбаусы ваҡытында саҡырылмаһа, сағылған кеше үлә.
Шулай итеп, башҡорттарҙың халыҡ этнологияһында йылан сирҙең иң хәүефле сәбәптәренең береһе булып тора. Башҡорттарҙың фекеренсә, ҡотолоуҙың берҙән-бер юлы — арбау.
# Ошева

Ошева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чурова йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ошева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035503
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003550
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шестая (Сива ҡушылдығы)

Шестая — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Шестая (Сива ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015472
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101547
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Северная Рассоха (Вильва ҡушылдығы)

Северная Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вильва йылғаһының уң ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Северная Рассоха (Вильва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011658
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101165
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәлик (Әрмәнстан)

Мәлик (әрм. Մելիք, груз. მელიქი; рус. малик) — көнсығыш дворян һәм феодал титулы. Мәлик (ғәр. ملك‎) һүҙе ғәрәп теленән ингән — батша тигәнде аңлата. Әрмән дворяндары традицияһында «мәлик» титулы «кенәз» («ишхан») титулына тап килә. Әрмән мәликтәре титулы башта хан дәрәжәһенә , һуңыраҡ грузин титулы — тавади, Кавказ аръяғы мосолмандары өсөн бәк исеменә тап килгән.

# Мәлик (Әрмәнстан)
## Бүленеше

Мәликтәр өс төркөмгә бүленгән.
Улар араһынан үҙ мәликлектәре булған әрмән мәликтәре (Джраберд, Гөлистан, Хачен, Варанда һәм Дизак) иң юғарылары була. Уларҙың хәле, ярым бойондороҡһоҙ хандарҙыҡы кеүек булған, дәрәжә үтәлгән хеҙмәттәргә алмашҡа фарсы шаһтары тарафынан бирелгән. Ваҡыт үтеү менән, сәйәси тетрәнеүҙәр арҡаһында, мәликтар үҙаллылыҡтарын юғалта һәм хандар контроле аҫтына эләгә. Уларҙың хәле лә бәк һәм ағалар хәленә оҡшаш булып ҡала.
Икенсе, түбәнерәк, мәлик төркөмө, әрмәндәр араһынан ислам динен ҡабул иткән мосолмандарҙан торған. Улар ҙа бәктәрҙеке кеүек хоҡуҡтар менән файҙалана.
Өсөнсө төркөм ауыл аҡһаҡалдарынан тора, уларҙы ла ҡайһы берҙә мәлик тип атайҙар.
# Вертолёт мәмерйәһе

Вертолет мәмерйәһе, йәки Әхмәр соҡоро — карст мәмерйәһе, асыҡ-һоро ауыр гипс көңгөр ярустарында барлыҡҡа килгән. Мәмерйә Башҡортостандың Ауырғазы районының Әхмәр ауылынан 1 км алыҫлыҡта, Р-240 Өфө — Ырымбур автомобиль юлынан 7 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Бындай ҙур күләмле тотороҡло ер аҫты барлыҡҡа килеүҙәр гипс тоҡомдарҙа һирәк күренеш, был Вертолет мәмерйәһен туризм өсөн ҡыҙыҡлы итә.

# Вертолёт мәмерйәһе
## Этимологияһы

Мәмерйә исеме уның асылыу ысулы менән бәйле. Осоу барышында вертолет бортынан ерҙә ҙур соҡор табалар һәм уны ул мәмерйәгә яҡын ауыл исеме менән Әхмәр соҡоро тип атайҙар. Был соҡор ғәҙәти булмаған асыш ысулы хөрмәтенә аталған мәмерйә булып сыға

# Вертолёт мәмерйәһе
## Тасуирламаһы

Көнсығыш-Европа тигеҙлегенең спелеология карст илендә урынлаша. Йөрөү юлдарының дөйөм оҙонлоғо 1768 м, амплитудаһы 50 м, майҙаны 21 200 м².
Мәмерйәгә инеү урыны 40 м упҡан соҡорҙа һәм диаметры 80 м тирәһе тәрәнлектә урынлашҡан. Мәмерйә 100 м оҙонлоғонда, 40 метр киңлектә һәм 6 метр бейеклектәге ике төп параллель һөҙәк-ауыш галереянан тора. Унан йөрөү урындары китә, уларҙың бер өлөшө үрге ҡоро ярус булдыра. Галереяның стеналары һәм түбәһе ныҡ ашалған, емерелеп төшөү ҡурҡынысы бар. Иҙәне кибеп ярылған ҡамыр кеүек киҫәкле ҡалын балсыҡ ҡатламы менән ҡапланған, унан һыу һарҡа.
Мәмерйәнең һыу аҫты дауамы бар. Мәмерйәнең көнсығыш өлөшөндә 2 м тиклем тәрәнлектәге күл урынлашҡан. Әлегә 150 метр самаһындағы һыу аҫты лабиринты өйрәнелгән.
Ҡышын һәм иртә яҙ менән мәмерйәлә боҙло сталагмиттар, сталактиттар һәм кристалдар барлыҡҡа килә. Ҡышын температура ер өҫтөндәге кеүек үк тиерлек, йәй көнө 6 °С. Мәмерйә яҙын ирегән һыуҙар аҫтында ҡала, максималь кимәле — 4 метр.
# Ингур (Тапсуй ҡушылдығы)

Ингур — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының һул ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Ингур (Тапсуй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302422
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нюр

Нюр — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва (Широковск һыу һаклығысы) йылғаһының уң ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Нюр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008717
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100871
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үргәнес

Үргәнес йәки Гүргәнж (үзб. Urganch / Урганч) — ҡала Үзбәкстандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Хәрәзем өлкәһенең административ үҙәге.
# Пижанка (Пижма ҡушылдығы)

Пижанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пижанка (Пижма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037266
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103726
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Выруй-Яха

Выруй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Матюй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Выруй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044461
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304446
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Няндома (Нименьга ҡушылдығы)

Няндома — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нименьга йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Няндома (Нименьга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001151
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000115
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөхәммәт Ибн Түмәрт

Әбү Ғабдуллаһ Мөхәммәт ибн Түмәрт (ғәр. أبو عبد الله محمد بن تومرت‎;рус. Мухаммад ибн Тумарт; 1078(1078) — 1130, Марракеш) — мосолман дин белгесе, Әлмөхәдтәр хәрәкәтенә нигеҙ һалыусы. Бербер телендә бер нисә әҫәр авторы.

# Мөхәммәт Ибн Түмәрт
## Биографияһы

Мөхәммәт Ибн Түмәрт йәш сағынан дингә мөкиббәнлеге менән айырылып тора. Тәүҙә ул тыуған яғында, һуңынан Кордовала белем ала. 1107 йылда Ибн Түмәрт Мәккәгә хаж ҡыла, шулай уҡ Ҡаһирәлә һәм Искәндәриәлә йәшәп ала. Бағдадта Низамия мәҙрәсәһенә барып йөрөгән, ихтимал, Әбү Хәмит Әл-Ғазали менән осрашҡандыр.

# Мөхәммәт Ибн Түмәрт
## Дини ҡараштары

Мөхәммәт Ибн Түмәрт Тәүхид (Бер аллаһлыҡ) тезисына тоғро ҡала. Уның эйәрсендәре әл-мүәһһидүн («бер аллаһлылар») йәки әлмөхәдтәр тип атала. 1116 йылда Ибн Түмәрт Мәғрибкә кире ҡайта. Үҙенең вәғәздәрендә, уның фекеренсә, исламды боҙған кешеләр тип әл-Мурабит-хакимдарға ҡаршы сыға. 1120 йылда Марракешта халыҡ алдында сығышынан һуң тауҙарға ҡаса һәм ихтилал күтәрә. Уны ултыраҡ мәсмүттәр — бербер игенсе ҡәбиләләре хуплай. Уның шәкерттәре ибн Түмәртте мессия-мәхди тип иғлан итә

# Мөхәммәт Ибн Түмәрт
## Әлмөхәдтәр дәүләте

Марракештан 75 км алыҫлыҡтағы Тинмәл резиденцияһы әлмөхәдтәрҙең баш ҡалаһы булып китә (1123). Мөхәммәт Ибн Түмәрт төҙөгән теократик дәүләт Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәҙинә йәмәғәте өлгөһө буйынса төҙөлә. Ул үҙе дини һәм донъяуи дәүләт башлығы, ҡануниәтсе һәм ғәскәр командующийы булараҡ сығыш яһай. Уның идараһы ваҡытында диндән баш тартыусыларҙы күпләп язалау башҡарыла. Мөхәммәт Ибн Түмәрт Марракешты уңышһыҙ ҡамауҙа һәләк була. Уның үлемен өс йыл дауамында сер итеп тоталар.
# Албания Әсә (һәйкәл)

Албания Әсәһе - (алб. Nëna Shqipëri) — Албанияның баш ҡалаһы Тирана ҡалаһындағы Шәһиттәр ҡәберстаны янында ҡуйылған һәйкәл.

# Албания Әсә (һәйкәл)
## Тасуирламаһы

Өс метрлыҡ аҫҡуймаға баҫтырылған ун ике метрлыҡ ҡатын һынынан ғибәрәт. Һындың ҡулында дәфнә (лавр) япрағынан үрелгән тәлгәш һәм йондоҙ. 1971 йылда эшләнгән.
Статуя илде әсә һынында тасуирлана, ул үҙен һаҡлап һәләк булған яугирҙарҙы ҡурсалап тороусы булараҡ кәүҙәләндерелгән.
Статуяның аҫҡуймаһында "Ватан шәһиттәренә мәңгелек дан" тип ырып яҙылған
Һәйкәл бетондан ҡойолған

# Албания Әсә (һәйкәл)
## Тарихы

Һәйкәл 1971 йылда ҡуйылған. Һын урынлаштырылған зыяратта 28.000 албан яугир партизан ерләнгән, улар барыһы ла Икенсе донъя һуғышы ваҡытында һәләк булған.
Зыяратта Албанияның сәйәси эшмәкәре Әнүәр Хожа ла ерләнгән булған, һуңғараҡ уның кәүҙәһен икенсе, сәйәсиҙәр өсөн ҡәберлекккә күсергәндәр.
Һәйкәлдең авторҙары - Кристач Рама, Мунтаз Драми һәм Шабан Хадери

# Албания Әсә (һәйкәл)
## Шулай уҡ ҡара

Албания тарихы
# Уэльс принцы утрауы (Канада)

Ҡалып:Необитаемые острова по странам
Уэльс принцы утрауы (ингл. Prince of Wales Island) — Канада Арктика архипелагы составындағы утрау.

# Уэльс принцы утрауы (Канада)
## Географияһы

Бутия ярымутрауынан төньяҡ-көнбайышҡа табан урынлашҡан. Канада территорияһының бер өлөшө булып тора. Уэльс принцы утрауы башлыса эзбизташтарҙан яһалған. Майҙаны 33 339 км². Ҙурлығы буйынса донъяла 40$^{сы}$ һәм Канадала 10$^{сы}$ урынды биләй. Яр буйы һыҙығының оҙонлоғо 2576 км. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 320 метрға тиклем (73°49′ с. ш. 97°50′ з. д.).
Уэльс принцы утрауы Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фонды тарафынан бүленгән Урта арктик тундраһы (ингл. Middle Arctic tundra) төньяҡ америка экологик регионына керә.
# Ипподром

Ипподром - ат ярыштыра торған махсус урын. Бәйге: кесе бәйге; оло бәйге.
Был спорт тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ. Мөмкин булһа был иҫкәрмәне анығырағы менән алыштырыр кәрәк.
# Гастелло (шашка клубы)

Гасте́лло — Өфө ҡалаһының шашка клубы). Рәсәй һәм Башҡортостан чемпионаттарында ҡатнашыусы. Гастелло исемендәге Өфө спорт клубы эргәһендәге шахмат һәм шашка буйынса балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе булып тора.
Рәсәйҙең V ир-егеттәр араһында үткән халыҡ-ара клуб чемпионатында (Өфө ҡалаһы, 24 — 28 апрель 2004) — 4-се урын, 2002 йылда — 8-се урын яулай. Башҡортостан Республикаһының рус шашкаһы буйынса беренсе клуб чемпионатында (2004) — өсөнсө урын.
Команда составы: Марс Фәйзетдинов, Эмиль Ғәлиев (Ғәллиев), Владимир Кобелев, Вячеслав Кобелев, Айдар Ниғмәтуллин, Рим Ишмәтов, Константин Личагин, Айнур Шәйбәков (бөтәһе лә Өфөнән), Андрей Столяров (Тверь), Михаил Брусанов (Калуга).
Атамаһы Гастелло исемендәге Өфө спорт клубы составына ингән Өфө шашка үҙәгенән (Черниковкала) алынған
# Мәҫәле (Йүрүҙән ҡушылдығы)

Мәҫәле — рус. Масаль - Рәсәй йылғаһы.

# Мәҫәле (Йүрүҙән ҡушылдығы)
## Географияһы

Мәҫәле йылғаһы Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Йүрүҙән йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мәҫәле (Йүрүҙән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023507
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102350
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Мәҫәле (Йүрүҙән ҡушылдығы)
## Атамаһы

Тарихи башҡорт төбәктәрендә Мәҫәле (Мәҫәйле) гидронимы, Мәҫәле атамалы ауыл бар. Этимологияһы аныҡ түгел.
# Коляльки

Коляльки — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 654 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Коляльки
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203793
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Межица

Межица — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теза йылғаһының һул ярына тамағынан 159 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Межица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033266
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003326
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әл-Арҡам ибн Әбү әл-Арҡам

Әбү Ғабдуллаһ әл-Арҡами ибн Әбү әл-Арҡам әл-Мәхзүми (ғәр. الأرقم بن أبي الأرقم‎; рус. Аль-Аркам ибн Абу аль-Аркам; вафаты 673 й.) - Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең бик яҡын арҡалашы. Ысын исеме Ғәбд Манаф ибн Әсәд ибн Ғабдуллаһ.

# Әл-Арҡам ибн Әбү әл-Арҡам
## Биографияһы

Мәккәлә тыуған. Бай һәм абруйлы мәккә мәхзүмиҙәре нәҫеленә ҡарай. Сығанаҡтарға ярашлы, ул 80 йәштән уҙып, 673 йәки 675 вафат булған. Тимәк, ул 594 йыл тирәһендә тыуған.
Ғүмере буйына Арҡам һәр ваҡыт көсһөҙҙәрҙе һәм мохтаждарҙы яҡлай, эҙмә-эҙлекле ғәҙеллек яҡлы була. Үҙенең тәҡүәлеге һәм аскетлығы менән айырылып тора. Уның исеме «Изгелеклеләр конфедерацияһы»нда ҡатнашыусылар араһында ла телгә алына. Әл-Арҡамға 17-18 йәш тирәһендә тәүгеләрҙән булып ислам динен ҡабул иткән.
Әл-Арҡамдың Сафа тауының көнсығышындағы йорто (ғәр. دار الأرقم‎ ) Мәккә мосолмандарының беренсе үҙәге була. Бында тәүге мосолмандар үҙҙәренең йыйылыштарына килгән, сүрәләр уҡыған һәм бергәләп доға ҡылған. Мөхәммәт Пәйғәмбәр бында күсеп килгән һәм күпмелер ваҡыт йәшәгән. Мәккә мәжүсиҙәре мосолмандарҙы ҡаты язаларға һәм мыҫҡыллауға дусар иткән осорҙа, Арҡам йорто мосолмандарҙың үҙ мәсьәләләре менән уртаҡлаша алған берҙән-бер урын була. Был йортта Пәйғәмбәрҙең билдәле сәхәбәләре Ғүмәр, Хәмзә, Ғәммәр, Мусаб, Сухәйб һәм башҡалар ислам динен ҡабул иткән. Ғүмәр ислам динен ҡабул иткәндән һуң мосолмандар тәүге тапҡыр Арҡам йортонан сыға һәм асыҡтан-асыҡ Ҡәғбәтулла янында намаҙ уҡый .
Әл-Арҡам Мәҙинәгә һижрәт ҡылған тәүге мосолмандар иҫәбендә була. Унда ул мосолман дәүләтен төҙөүҙә һәм нығытыуҙа ҡатнаша. Бәҙер һуғышы, Үхүд, Хандаке һәм башҡа һуғыштарҙа ҡатнашҡан. Ул шулай уҡ белемле кеше булған һәм пәйғәмбәр сәркәтибе вазифаһында Мөхәммәт пәйғәмбәргә ебәрелгән вәхиҙәрҙе яҙып барған.
# Миргород

Миргород (укр. Миргород) — Украинаның Полтава өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.
2012 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 41 267 кеше йәшәй.