yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Луп-ПАй-Юган

Луп-ПАй-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собь йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Луп-ПАй-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303186
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тюш (Бисерть ҡушылдығы)

Тюш — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бисерть йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Тюш (Бисерть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100021251
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102125
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шелльдорф

Шелльдорф (нем. Schelldorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 130 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,62 км². Диңгеҙ кимәленән 33 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL.
# Сетная

Сетная (Түбәнге Паюта-Яха) — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 101 км.

# Сетная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046496
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304649
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Исток (Синара ҡушылдығы)

Исток — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе, Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Синара йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Исток (Синара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Теча йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500612111200003062
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200306
* Бассейн коды — 14.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Граф Гудович йорто

Граф Гудович йорто — Пушкин ҡалаһында тарихи йорт. 1905—1906 йылдарҙа модерн стилендә төҙөлгән. Парк урамы, 18-се йорт (төп йорт) һәм 18а (төкәтмә) адресы буйынса урынлашҡан. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Граф Гудович йорто
## Тарихы

XIX быуат уртаһында буласаҡ айырым йорт урынында графиня Е.И. Орлова- Денисованың ике ағас йорто һәм баҡсаһы менән усадьбаһы урынлаша. 1900 йылда был участканы граф Василий Васильевич Гудович, артабан император һарайының шталмейстеры, дворянлыҡтың губерна башлығы төҙөлөш өсөн һатып ала. 1900 йылдың 11 июлендә подвалы менән ике ҡатлы таш йорт, шул уҡ бейеклектәге ике таш ярҙамсы флигель һәм өлөшләтә ярҙамсы таш йорт төҙөү өсөн рөхсәт алына. 1900 йылдың авгусында архитектор С.А. Данини башҡарған усадьбаның проекты раҫлана. Төҙөлөш 1901—1903 йылдарҙа алып барыла (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1905—1906 йылдарҙа).
1917 йылда революциянан һуң граф Гудович Эстонияға, ә һуңынан Францияға күсенә. Айырым йортта Луначарский исемендәге хеҙмәт мәктәбе асыла. 1940 йылда бина балалар баҡсаһына бирелә (хәҙер Санкт-Петербургта Пушкин районының 1-се ГБДОУ балалар баҡсаһы), ул хәҙерге ваҡытта ла йортта урынлаша.

# Граф Гудович йорто
## Архитектураһы

Гудовичтың усадьба комплексы йортто (төп йорт), ике ярҙамсы флигелде, шулай уҡ ҡоймалары менән баҡсаны үҙ эсенә ала. Әлеге ваҡытта ярҙамсы флигелдәре яңынан ҡоролған, йорттоң черепица ҡыйығы металл менән алмаштырылған, ләкин дөйөм алғанда уның тышҡы ҡиәфәте ҙур үҙгәрешһеҙ ҡала. Йорттоң фасады инглиз коттеджы рухында биҙәлгән, был уны бөйөк кенәз Борис Владимирович дачаһы менән яҡынайтач (Мәскәү шоссеһы, 11-се йорт), уның төҙөлөшөндә Данини ла ҡатнаша. Шул уҡ стилдә Данини 1906 йылда Император гаражын да проектлай. Гудович йортон төҙөгәндә биҙәлешендә штукатурка менән бер рәттән радом ҡомташ, гранит, көпләү өсөн ҡыҙыл һәм аҡһыл кирбес,фахверкҡа оҡшатып таҡта, керамик черепица ҡулланыла. Гранит колонналарҙа өсләтә арка һәм модерн стиленә хас булған һыҙатлы ҡоймалар менән терраса Петербург архитекторы Р.Ф.Мельцер тарафынан проектлана. Йорттоң эске биҙәлешендә ағастан лаклы панелдәр ҡулланыла (2006 йылда бин капиталь ремонт барышында тергеҙелә).
# Фитрәт (ислам)

Фитрат, фитрәт (ғәр. فِطْرة‎; рус. Фитра) — исламда кешенең тыумыштан бирелгән асылы, тәбиғәте; кешенең иң юғары мөмкинлектәре. Нәфсегә — кеше тәбиғәтендәге хайуани сифатҡа — ҡаршы ҡуйыла. Үҙ фитратына өлгәшкән кешегә суфыйлыҡта, мәҫәлән, «инсан әл-камил», йәғни камил инсан тигән исем бирелә.

# Фитрәт (ислам)
## Хәҙистә

«Һәр кем үҙенең тәбиғи хәлендә (фитрат) тыуа, шунан һуң ғына ата-әсәһе унан йәһүди, христиан йә утҡа табыныусы яһай» (әл-Бохари "Сәхих"е, 2-се том, 23-сө китап, 441-се хәҙис).
Мөхәммәт Пәйғәмбәр хәҙисенә ярашлы, фитрәткә биш нәмә инә: ир-атҡа сөннәтле булыу, сандырҙа һәм ҡултыҡ аҫтындағы төктәрҙе йолҡоу, тырнаҡ ҡырҡыу һәм мыйыҡты төҙәтеү

# Фитрәт (ислам)
## Этимологияһы

Был һүҙ ғәрәп телендәге Ф-Т-Р тигән тамырҙан барлыҡҡа килгән. «Фәтер» — уйлап табыу һүҙе лә ошо уҡ тамырҙан барлыҡҡа килгән; башланғыс. «Фитрат» һүҙенә килгәндә, ул булмыш тигәнде аңлата, икенсе төрлө әйткәндә, «фитрат» — «тәбиғи асыл» хәлендә булыу.
# Ночна (Урга ҡушылдығы)

Ночна — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Урга йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ночна (Урга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000040209
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004020
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тесла моторс

Tesla Motors — Америка автомобиль компанияһы, эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — электромобилдәр етештереү. Бөтә донъяға танылған электротехник һәм физик Никола Тесла исемен йөрөтә.
Tesla компанияһы (башта Tesla Motors булараҡ нигеҙ һалына) 2003 йылдың 1 июлендә Мартин Эберхард һәм Марк Тарпеннинг тарафынан теркәлә. 2004 йылдың февралендә өс нигеҙ һалыусыһы компания өсөн $7,5 млн инвестиция йыя, шул иҫәптән Илон Маск $6,5 млн доллар аҡса һала. Маск директорҙар советы рәйесе була һәм Эберхардты генераль директор итеп тәғәйенләй. Беренсе Tesla автомобиленең прототиптары рәсми рәүештә 2006 йылдың 19 июлендә Санта-Моникала (Калифорния) халыҡҡа күрһәтелә.
2006 йылда Маск компания өсөн 100 миллион доллар аҡса йыйыуға өлгәшә. Һөҙөмтәлә Тесла 2008 йылда үҙенең тәүге Roadster моделен сығара башлай. 2010 йылдың ғинуарында Тесла АҠШ-ның Энергетика Министрлығы тарафынан $465 млн долларлыҡ заём ала, һәм 2013 йылда компания уны ҡайтара.
2010 йылдың май айында Тесла Калифорния штатының Фримонт ҡалаһында Model S. автомобилдәрен сығарыу буйынса фабрика төҙөй башлай
2010 йылдың 29 июнендә Тесла NASDAQ-та беренсел асыҡ акция тәҡдимдәрен (IPO) урынлаштыра башлай һәм һөҙөмтәлә $226 млн доллар ҡаҙана. Шулай итеп, 1956 йылдағы Ford Motor компанияһы тәжрибәһенән һуң, Тесла АҠШ-тың IPO форматында эшләгән беренсе автокомпанияһы була.
2012 йылдың июнендә Тесла Model S. атамалы икенсе модель автомобилен сығара башлай. 2017 йылдың июлендә иһә Тесла Model 3 тип аталған еңел машинаһын һатыуға сығара.
2019 йылдың 14 мартында йәмәғәтселек иғтибарына яңы электромобиль тәҡдим ителә - Tesla Model Y
2020 йылдың ноябрендә Тесла, Убер һәм Американың башҡа 26 компанияһы Эмиссиянан Ирекле Транспорт Ассоциацияһын (ZETA) ойоштора, ул АҠШ-та электромобилдәр һанын арттырыу буйынса лоббилыҡ эштәрен башҡарасаҡ.
2021 йылдың 25 октябрендә компанияның капиталлашыуы 1 триллион долларҙан ашып китте.
# Хмелёвка (Волманга ҡушылдығы)

Хмелёвка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волманга йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Хмелёвка (Волманга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035157
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103515
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Укарма замогы

Укарма ҡәлғәһе (грузин: ციხე უჯარმის) Грузияла, Кахети районының Сагареджо муниципалитетында урта быуат грузин ҡәлғәһе

# Укарма замогы
## Тарихы

Замок ике өлөштән: өҫкө замок (эске замок) һәм аҫҡы ҡаланан тора. Замоктың көнсығыш өлөшөндә ике ҡаттан торған король һарайы урынлашҡан. 10 быуатҡа ҡараған өҫкө замокты ғәрәп баҫҡынсыһы Әбү Ҡасым емерә, әммә 12 быуатта ҡәлғәне хазина кеүек файҙаланған король Георгий III уны тергеҙә.
Грузин тарихсыһы Леонти Мровели һүҙҙәренә ярашлы Укарма ҡәлғәһенең нигеҙ ташы 3-4 быуаттарҙа Иберия короллегенең батшаһы Аспагур тарафынан һалына. Король Вахтанг Горгасали хакимлығы ваҡытында замок киңәйә һәм торлаҡ сифатында ҡулланыла.
914 йылдарҙа ғәрәптәр Кавказ тауҙарына баҫып ингәндән һуң Укарманы улар яулап ала. Элек төбәктә фарсы хакимлығы булған. Бәрелештәр бинаға едти зыян килтерә.
# Рохлиц

Рохлиц (нем. Rochlitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6216 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,71 км². Диңгеҙ кимәленән 163 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9306 һәм автомобиль коды MW.
# Данкмарсхаузен

Данкмарсхаузен (нем. Dankmarshausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1067 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,19 км². Диңгеҙ кимәленән 235 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99837 һәм автомобиль коды — WAK.
# Обсерватория

Обсерватория һүҙе латин телендәге (observatio) «күҙәтәм» тигән һүҙҙән алынған.

# Обсерватория
## Астрономик обсерваториялар

Хәҙерге обсерваторияларҙа, әйләнеп йөрөүсе йәки асылыусы көмбәҙ эсендә, бер йәки бер нисә стационар телескоп ҡуйылған була. Телескоп кеүек ҡорамдар ҡуйылған башҡа биналарҙы ла обсерватория тип атайҙар.

# Обсерватория
## Астрономик обсерваториялар
### Радиоастрономия обсерваториялары

* Аресибо обсерваторияһы — иң билдәле радио обсерватория
* Рәсәй фәндәр академияһының махсус радиотелескоплы астрофизик обсерваторияһы

# Обсерватория
## Вулканология обсерваториялары

Иң билдәле вулканология обсерваториялары Гавай утрауҙарында 1911 йылда төҙөлгән. Был утрау биш вулкандан (Мауна-Кеа, Мауна-Лоа, Килауэа, Хуалалаи, Кохала исемле вулкандар урынында) барлыҡҡа килгән.
Везувий вулканы битендә 1842 йылда иң боронғо вулканология обсерваторияларының береһе булдырыла.
Вулканология обсерваториялары Индонезия һәм, айырыуса, Японияла күп төҙөлгән.

# Обсерватория
## Физик обсерваториялар

* Баксан нейтрин обсерваторияһы (БНО) ИЯИ РАН
* Тифлисс физик обсерваторияһы
* Гравитацияһы ҡырының лазер-интерферометрик обсерваторияһы (LIGO)
# Селесня

Селесня — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лама йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Селесня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100712110000002701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000270
* Бассейн коды — 08.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шиллерҙың йорт-музейы (Лейпциг)

Шиллерҙың йорт-музейы (нем. SchillerhausSchillerhaus) — Саксония федераль ерендәге Лейпциг немец ҡалаһының Голис районындағы (Menckestraße 42) крәҫтиән йорто. 1785 йылдың йәйендә унда Фридрих Шиллер туҡтала. Бында ул «Дон Карлос» драмаһының икенсе актын һәм шул уҡ йылдың көҙөндә Дрезденда баҫылған «К радости» одаһының беренсе версияһын яҙа. Шулай уҡ бина Лейпциг территорияһында һаҡланып ҡалған боронғо крәҫтиән йорто булараҡ тә әһәмиәткә эйә.
1848 йылда асылған музей Лейпцигтың Ҡала тарихы музейы филиалы булып тора.

# Шиллерҙың йорт-музейы (Лейпциг)
## Тарихи очерк

Бина 1717 йылда Лейпциг ситендәге Голис ауылында өс өлөшлө крәҫтиән ихатаһының бер этажлы йорто булараҡ төҙөлә. Башта унда мал-тыуар өсөн утлыҡ та була.
XVIII быуаттың икенсе яртыһында, Голис ҡала халҡының яратҡан ял итеү урынына әйләнгәс, торлаҡ йортҡа өҫтәмә төҙөлә ул йәйгеһен ҡуртымға биреләсәк фатирҙар итеп йыһазландырыла. Тап икенсе ҡаттағы шундай фатирҙарҙың береһендә 1785 йылдың 7 майынан 11 сентябренә тиклем Кернер Кристиан Готтфрид саҡырыуы буйынса килгән 25 йәшлек Фридрих Шиллер туҡтала. Шул уҡ ваҡытта бында билдәле нәшриәтсе Иоахим Гешен Георг та йәшәй(нем. Georg Joachim GöschenGeorg Joachim Göschen).
Голистағы Шиллер йорто 1841 йылда «ҡабаттан асыла» 1841 йыл: Лейпциг театры секретары Роберт Блюма инициативаһы буйынса 11 сентябрҙә бында иҫтәлекле таҡтаташ һәм инеү урынындағы барокко стилендә эшләнгән ҡапҡаларҙы асыу тантанаһы үтә. 1842 йылдың 24 октябрендә Роберт Блюм шулай уҡ 1848 йылда асылған музейҙы йыһазландырыуҙы үҙ өҫтөнә алған Шиллерҙың Лейпциг йәмғиәтен (нем. Leipziger SchillervereinLeipziger Schillerverein) ойоштора.
1856 йылда һатыу һәм һүтеү менән янап, бина Шиллер йәмғиәте тарафынан уның ағзалары йыйған иғәнә иҫәбенә һатып алына (Ер кадастрында йорт 1864 йылда йәмғиәт милке тип нығытыла).
XX быуат башында музейҙың юғалтылған ҡапҡалары 1911 йылда Макс Лангхайнрих проекты буйынса тергеҙелә.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, 1943 йылдың декабрендә бинаның ҡыйығына яндырыусы фугас төшә һәм, бәхеткә күрә, Шиллерҙың элекке йоҡо бүлмәһендә кипсәлеп ҡала һәм артыҡ зыян килтермәй. Һуңынан ҡиммәтле экспонаттар Вурцен соборына эвакуациялана, унан уларҙың бер өлөшө эҙһеҙ юғала.
1949 йылда Шиллер йорто дәүләт милкенә әйләндерелә һәм 1961 йылда Лейпциг ҡалаһының Ҡала тарихы музейына буйһона. 1966—1969 һәм 1985—1989 йылдарҙа башҡарылған, баҡсаға һәм башҡа биналарға ҡағылған реставрация эштәре музейҙың тышҡы йөҙөн тулыһынса үҙгәртә; бынан тыш, стеналарҙың штукатурланған, буялған үҙенсәлеге юғалтыла.
1995 йылда емерелеү хәүефе аҫтында торған музей бинаһы ашығыс реставрация-тергеҙеү эштәрен башҡарыу маҡсатында ябыла һәм 3 йыл үткәс, 1998 йылдың 28 октябрендә асыла. 2002 йылда тарихи өлгөләр буйынса крәҫтиән баҡсаһы булдырыла.
Шиллерҙың яҡынса 100 үҙенсәлекле экспонат булған йорт-музейындағы күргәҙмә, тәү сиратта, уның әҙәби эштәренә һәм ошо әҫәрҙәр буйынса Лейпциг театрында ҡуйылған спектаклдәргә, шулай уҡ «К радости» одаһының яҙылыу тарихына бағышлана. Бынан тыш, Шиллерҙәң Лейпцигтағы йәмғиәте тарихы ла, бина тарихы ла ентекле сағылыш таба. Музейҙа даими рәүештә ваҡытлыса күргәҙмәләр ойошторола.
# Йезевиц

Йезевиц (нем. Jesewitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3070 кеше йәшәй. Майҙаны — 52,27 км². Диңгеҙ кимәленән 139 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4838 һәм автомобиль коды DZ.
# Кесе Промышленная

Кесе Промышленная — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Промышленная йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кесе Промышленная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011982
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201198
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әртәкүл ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Әртәкүл ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Әртәкүл ауылы.

# Әртәкүл ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

Әртәкүл ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә РСФСР Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комите́тының 901 һанлы «Улус һәм ауыл Советтарын яңынан һайлау тәртибе тураһында» ҡарары менән барлыҡҡа килә. 1956 йылға тиклем Байҡыбаш районы составында була, райондарҙы эреләтеү менән бәйле Ҡариҙел районы составына инә.
1977 йылғы Конституцияға ярашлы ауыл Советы халыҡ депутаттарының Әртәкүл ауыл Советы итеп үҙгәртелә, ә 1992 йылдың 24 апреленән Әртәкүл ауыл хакимиәте тип үҙгәртелә. 1998 йылдың 16 октябрендә Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Әртәкүл ауыл Советының беренсе Уставы ҡабул ителә.
2002 йылдың 11 июлендә Әртәкүл ауыл хакимиәте Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Әртәкүл ауыл Советы муниципаль берәмеге тип үҙгәртелә.
2005 йылдың 19 декабрендә Әртәкүл ауыл Советы муниципаль берәмеге Башҡортостан Республикаһы муниципаль район Ҡариҙел районының Әртәкүл ауыл Советы ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Әртәкүл ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Географик урыны

Ауыл биләмәһенең дөйөм майҙаны 107 кв. км. Әртәкүл ауыл Советы Ҡариҙел районының Байҡыбаш һәм Яугилде ауыл Советтары, шулай уҡ Асҡын һәм Балтас райондары менән сиктәш.
# Үтәнеш

Үтәнеш — Көньяҡ Уралдағы тау һырты. Башҡортостандың Мәләүез районында урынлашҡан.

# Үтәнеш
## Үтәнеш һырты тураһында

Үтәнеш һырты Башҡортостандың Мәләүез районында урынлашҡан Башҡорт (Көньяҡ) Урал һырттарына ҡарай.
Һырт Нөгөш һәм Ағиҙел араһында меридиан буйлап һуҙылған. Үтәнеш тауы төньяҡ һәм көньяҡ өлөштәрҙән тора. Төньяҡ өлөшөнөң оҙонлоғо яҡынса 9,5 км, көньяҡ өлөшөнөң — 9 км, киңлектәре яҡынса төнбяҡ өлөшө3,5 һәм көньяҡ өлөшө 3,5—4 км. Тауҙың абсолют бейеклеге — 602 м, 415— 602 метрға еткән ете түбәһе бар. Тау түбәләре яҫы, ә тау битләүҙәре текә. Тауҙың көньяҡ өлөшөндәге ҡалдыҡ тауҙар бар, Ағиҙел йылғаһы яры текә ишелмәле.
Тау тоҡомо вендтың әшә свитаһы ҡомташтарынан, алевролиттарынан, балсыҡлы һәүерташтарҙан тора.
Тау һырты битләүҙәре Уғоя, Үтәш (Нөгөш ҡушылдыҡтары) һәм Ҡарамалы, Ҡыҙылъяр, Һарғай (Ағиҙел ҡушылдыҡтары) йылғаларына башланғыс бирә.
Ландшафы төрлөсә, һоро урман тупрағы менән ҡапланған төньяҡ өлөшөндә киң япраҡлы ағастар урманы үҫә. Тауҙың көньяҡ өлөшө һоро тау‑урман һәм кәҫле көлһыу тупраҡтарҙағы йүкә, имән, саған ҡатыш дала үләнле үҫкән киң япраҡлы урмандарҙан тора.
Үтәнеш һырты Башҡортостан" милли паркы биләмәһендә урынлашҡан.
# Богеншперк

Богеншперк (слов. Grad Bogenšperk) — Словенияла Яңырыу дәүерендәге замок, Литиянан көньяҡ-көнсығышҡа табан Двор ҡасабаһы менән йәнәш ҡалҡыулыҡта урынлашҡан.

# Богеншперк
## Тарихы

1511 йылда ер тетрәү һөҙөмтәһендә Лихтенбеорг менән йәнәшәләге Ваген (слов. Wagen) ғаиләһе ҡәлғәһе емерелә, һәм улар Богеншперк һарайын төҙөй башлай. 1533 йылда замок Ваген ғаиләһе милеге булараҡ телгә алына, ул үҙенең исемен шуларҙан ала. 1672 йыл һарайҙы билдәле словен ғалимы Янез Вайкард Вальвазор һатып ала. Вальвазор һарайҙа бай китапхана булдырыу һәм баҡырҙа гравировкалау буйынса оҫтахана ойоштора. Ул шулай уҡ һарайҙы яңырта, ҡоҙоғон тәрәнәйтә һәм Изге Богоматерь сиркәүен төҙөй. 1692 йылда Вальвазор замок һатырға мәжбүр була, шунан һуң уның хужаһы бер нисә тапҡыр алмашына. Һуңғы хужаһы (1853 йылдан Икенсе донъя һуғышына тиклем) кенәздәр Виндишграц (слов. Windischgraetz) була, һуғыштан һуң һарай хәрби госпиталь итеп файҙаланыла, аҙаҡ унда иезуиттар йәшәй.
1972 йылдан башлап һарай әле-әле реставрациялана. Хәҙерге ваҡытта һарайҙа музей эшләй.

# Богеншперк
## Архитектураһы

Замок Яңырыу дәүере өсөн хас булған XVI быуат архитектураһына эйә. Дүрт мөйөшөндә башнялар урынлашҡан, уларҙың икеһе (көньяҡ-көнбайыш һәм төньяҡ-көнсығыш) түңәрәк формала, ә башҡа ике башня квадрат нигеҙгә эйә. Төньяҡ фасадта 1558 йылғы Ваген гербы һәм Лихтенберг гербы урынлашҡан, көнбайышында — Франческо Рабба стилендә Богоматерь, ә көньяҡта — Галло ғаиләһе гербы. Эске биләмәһе Вальвазор ваҡытында уҡ планлаштырылған. Көньяҡкөнбайыш башняның беренсе ҡатында ҙур булмаған типография менән көнбайышындағы башня булмаған Вальвазор кабинеты урынлашҡан.
# Залазна

Залазна — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Залазна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100029973
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102997
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Степ-Рузь

Степ-Рузь — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хара-Матолоу йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Степ-Рузь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031838
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303183
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3