yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Узьмица

Узьмица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нишма йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Узьмица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005764
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000576
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гәбзә

Гәбзә (тур. Gebze) — Ҡожаэли провинцияһындағы (Төркиә) ҡала һәм район.

# Гәбзә
## Тарихы

1912 йылда ҡала һәм районда йәшәүселәр:
Төрөктәр — 18 900 кеше
Гректар — 12 883 кеше.
Әрмәндәр — 6 889 кеше
1921 йылдың мартында икенсе грек-төрөк һуғышы ваҡытында ҡала гректарҙың һөжүме өсөн тупланыу урыны булараҡ, Инөнү янында икенсе алыш башланыуына сәбәпсе була.

# Гәбзә
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Ҡаракүл (ҡырғ. Каракол) (Ҡырғыҙстан).

# Гәбзә
## Иҫкәрмә

* 1 2 GEOnet Names Server — 2018.
* ↑ George Sotiriadis: An Ethnological Map Illustrating Hellenism in the Balkan Peninsula and Asia Minor, 1918
# Оло Силим

Оло Силим — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бобровка йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Силим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006454
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300645
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Резеда

?Резеда :
Резеда жёлтая (Reseda lutea) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Кәбеҫтә сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Ҡәнәфер һымаҡтар |
| Ырыу: | Резеда |
Латинса исеме :
Reseda L. (1753) :
төрҙәре :
Reseda luteatypus и др. См. раздел Виды :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 23440 NCBI 26963 |
Резеда́ (лат. Reséda) — ҡәнәфер һымаҡтар ғаиләһенә ингән, башаҡланып торған аҡ, һары йәки йәшкелт һары сәскәле түшәлеп үҫкән үҫемлек. Төрөнөң дөйөм иҫәбе 60-ға барып етә..

# Резеда
## Башҡа мәғәнәләре

Резеда — татар һәм башҡорттарҙа ҡатын-ҡыҙҙар исеме.
* Слева — Резеда жёлтенькая (Reseda luteola); справа — Резеда жёлтая (Reseda lutea). Якоб Штурм, «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796 китабынан ботаник иллюстрация

# Резеда
## Таралышы

Ареалы Төньяҡ Африка, Европа һәм Азияның бер өлөшөн (Һиндостанғаса)арауыҡты биләй. Иң күп таралған биләмәһе Урта диңгеҙ буйы.

# Резеда
## Төрҙәре

* аҡ резеда (Reseda alba). Майорка, Испания.
Төрҙәренең дөйөм һаны алтмышҡа барып етә.. Билдәлеләре:
* Reseda alba L. — Аҡ резеда..
* Reseda crystallina Webb & Berthel.
* Reseda inodora L. — Хуш еҫле резеда..
* Reseda lutea L. — Һары редзеда..
* Reseda luteola — Һарғылт резеда..
* Reseda odorata L. — Еҫле резеда..
* Reseda scoparia Brouss. ex Willd.
# Калинники ауыл Советы (Бөрө районы)

Калинники ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль административ-территориаль берәмек.

# Калинники ауыл Советы (Бөрө районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Дүртенсе Башҡорт уҡсылар полкы

Дүртенсе Башҡорт уҡсылар полкы (рус. Четвёртый Башкирский стрелковый полк) — 1918 йылдың июль аҙағында Башҡорт хәрби советы приказы буйынса Ырымбур өйәҙе башҡорттарынан 4-се Башҡорт пехота полкы булараҡ ойошторола.

# Дүртенсе Башҡорт уҡсылар полкы
## Тарихы

1918 йылдың 25 октябренән Дүртенсе Башҡорт уҡсылар полкы, 20 ноябрҙән Верховный главнокомандующий штабының приказы буйынса 39-сы Башҡорт уҡсылар полкы, 1919 йылдың 9 ғинуарынан Башҡорт ғәскәрҙәре штабы приказына ярашлы Дүртенсе Башҡорт уҡсылар полкы тип атала. 1918 йылдың авгусынан Икенсе Башҡорт уҡсылар дивизияһы, 1919 йылдың ноябренән Беренсе Башҡорт уҡсылар дивизияһы составына инә.
Граждандар һуғышы осоронда Орск, Аҡтүбә һәм Стәрлетамаҡ фронттарында барған һуғыштарҙа ҡатнаша. Башҡорт хөкүмәте һәм ғәскәре Совет республикаһы яғына сыҡҡандан һуң полк таратыла. Аҡтар командованиеһы күрһәткән батырлыҡтары өсөн 4 унтер-офицерға, 12 ефрейторға һәм 69 рядовойға наградалар тапшыра. Орск ҡалаһы халҡы рәхмәт йөҙөнән Дүртенсе Башҡорт уҡсылар полкын 1918 йылдың октябрендә байраҡ менән бүләкләй. Рядовой З. Псәншин 4-се дәрәжә Георгий тәреһе менән бүләкләнә. Бүләкләү таныҡлығына ҡул ҡуйғандар: полк командиры полполковник К. Йәнекәйев (1918 йылдың июленән), штабс-капитан Байрпашевский (1919 йылдың февраленән).
# Әл-Миҡдәд ибн әл-Ғәмр

Әл-Миҡдәд ибн Ғәмр, тулы исеме Әл-Миҡдәд ибн Ғәмр әл-Баһрани (ғәр. مقداد بن عمرو البهرائي‎; рус. Аль-Микдад ибн Амр аль-Бахрани; 589(0589) — 653, Мәҙинә) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең көрәштәштәренең береһе. Әл-Миҡдәдте мосолман-шиғыйҙар Али ибн Әбү Талиптың дүрт арҡалашының береһе булараҡ, хөрмәт итә. Ул тәүҙә Эфиопияға, Һуңынан Мәҙинәгә һижрәт ҡыла. Ул шулай уҡ Әбү Бәкергә ант бирмәгән сәхәбәләрҙең береһе.

# Әл-Миҡдәд ибн әл-Ғәмр
## Биографияһы

Әл-Миҡдәд сығышы менән Баһра ҡәбиләһенән. Исламға тиклемге осорҙа ул әл-Асвад әз-Зөһри менән килешеү төҙөй, һуңғыһы уны уллыҡҡа ала.
Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ике туған һеңлеһе Зөбәғәт бинт Зөбәйергә өйләнгән була, унан улы Ғабдулла һәм ҡыҙы Кәримә тыуа.
Ул алтынсы булып ислам динен ҡабул итә һәм йәш мосолман дәүләтенең барлыҡ ҙур ваҡиғаларында ҡатнаша. Бәҙер һуғышындағы алыш ваҡытында һыбайлыларҙың береһе була. Мысырҙы яулауҙа ҡатнаша.

# Әл-Миҡдәд ибн әл-Ғәмр
## Биографияһы
### Вафаты

653 йылда Мәҙинәлә вафат була.
Мәҙинәлә Әл-Баҡый зыяратында ерләнгән.
# Оло Копса

Оло Копса — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Визинга йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Оло Копса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019614
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001961
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Алабушка

Кесе Алабушка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Кесе Алабушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006892
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000689
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ухтома (Северная Двина ҡушылдығы)

Ухтома — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северная Двина йылғаһының уң ярына тамағынан 702 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ухтома (Северная Двина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000013545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001354
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лопыриха

Лопыриха — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лопыриха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016034
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001603
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абдрахман (Салауат районы)

Абдрахман (рус. Абдрахманово) — Себер даруғаһы Ҡыр-Көҙәй улусында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) нигеҙләнгән, хәҙер бөткән ауыл.

# Абдрахман (Салауат районы)
## Тарихы

Абдрахман — аҫаба башҡорттар йәшәгән Ҡыр-Көҙәй улусының XIX быуатта иҫәптә булған ауылдарының береһе. Ергә грамотаны волость башҡорттары 1701 йылда батша Петр Беренсенән ала. Ҡыр-көҙәйҙәр үҙҙәренең ерҙәренә керҙәштәрҙе индермәй. XIX быуатта улустың 9183 дисәтинә ере була.
Башҡорт кантондарының торошо тураһындағы ведомоста билдәләнеүенсә, 1843 йылда Абдрахман ауылы 8-се Башҡорт кантонының 10-сы йортона ҡарай, әммә формуляр исемлектәрҙә был ауылдан 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатаншыусылар теркәлмәгән.
1834 йылда унда 12 хужалыҡта 99 кеше йәшәүе теркәлә. 1859 йылда иһә хужалыҡтар һаны артыуы, әммә шул уҡ ваҡытта йәшәгән кешеләр һанының кәмеүе күҙәтелә — 16 йортта 87 кеше иҫәпкә алына. XIX быуат һуңында эргәһендәге ауылдарҙа йәшәүселәр иҫәпкә алына, Абдрахман ауылы иҫәптә булмай. Бары тик Әнүәр Әсфәндийәровтың «Башҡортостандың һәм уға сиктәш территорияларҙағы ауылдар тарихы» китабында билдәләнеүенсә, 1895 йылда Ишембай (Мусабай) ауылында Абдрахман ауылының бер өлөшө менән бергә 79 хужалыҡта 391 кеше йәшәүе теркәлә, шул уҡ иҫәп алыуҙа Миндеш ауылында, Абдрахман ауылының бер өлөшөн дә индереп, 61 йортта 274 кеше йәшәүе тураһында яҙыла. Йәғни унда йәшәүселәр ике ауыл иҫәбенә керетелә.
1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа ауыл бөтөнләй теркәлмәй.
# Ҡандракүл (тәбиғәт паркы)

Ҡандракүл дәүләт тәбиғәт паркы — Башҡортостан Республикаһы Туймазы районында махсус һаҡланыусы биләмә. Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының төньяҡ‑көнсығышында урынлашҡан. Ҡандракүлде һәм уны уратҡан ерҙе үҙ эсенә ала.
Дөйөм майҙаны — 5174,6 гектар. Тәбиғәт паркының 48,9%‑ы урман менән ҡапланған.

# Ҡандракүл (тәбиғәт паркы)
## Тарихы

1965 йылда Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының «Башҡорт АССР-ының тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау тураһында» («Об охране памятников природы Башкирской АССР») ҡарарына ярашлы Ҡандракүл күленә гидрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелә.
Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты 1995 йылдың 18 ғинуарындағы 17-се һанлы «„Ҡандракүл“ дәүләт тәбиғәт милли паркын ойоштороу тураһында» («О создании Государственного природного национального парка „Кандры-Куль“») ҡарарына ярашлы, Ҡандракүлдең уникаль тәбиғәт комплекстарын, хайуан һәм үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәрен һаҡлау, ял һәм туризм ойоштороу өсөн «Ҡандракүл» дәүләт тәбиғәт паркы булдырыла.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2006 йылдың 29 декабрендәге 392-се һанлы «„Ҡандракүл“ тәбиғәт паркы тураһында» («О природном парке „Кандры-Куль“»).

# Ҡандракүл (тәбиғәт паркы)
## Ҡылыҡһырлама

Тәбиғәт паркы Бәләбәй ҡалҡыулығының төньяҡ‑көнсығышында урынлашҡан. Парктың төп объекты — Ҡандракүл күле. Күлдең дөйөм майҙаны — 1560 гектар. Ул майҙаны буйынса республикала 2-се урынды биләй (Асылыкүлдән һуң). Ҡандаркүлдең оҙонлоғо — 6,55 км, киңлеге — 2,38 км, һыу күләме — 112,7 миллион м³, уртаса тәрәнлеге — 7,2 м (максималь тәрәнлеге — 15,6 м).
Ҡандракүл өс яҡтан тауҙар менән уратылған: төньяҡтан — Ҡыңар-Ҡаҙған тауҙары, төньяҡ-көнбайышта — Туныйман тауы, көньяҡта — Ҡыҙылтау һәм Гөлбикә тауҙары. Күлдең төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, яр буйынан 1 км самаһы алыҫлыҡта Утрау тип исемләнгән утрау бар. Уның майҙаны 4,5 га, утрау урман-туғайҙар менән ҡапланған.
Тәбиғәт паркында киң япраҡлы урман һәм дала зоналары ҡушыла. Бында 450‑гә яҡын үҫемлек төрө иҫәпләнә, шул иҫәптән 10 реликт (гигант бүтәгә, ҙур япраҡлы уймаҡ сәскә, имәнлек айыутабаны, казак артышы, тутыҡ схену, һаҫыҡ биҙгәк үләнес һәм башҡалар) һәм 7 эндемик (башҡорт елемүләне, башҡорт ҡанүләне, Гельм астрагалы, Ипполит ҡыйыҡтажы, Литвинов торна борсағы, урал цицербитаһы, энәле ҡәнәфәр). Бында үҫкән 24 үҫемлек төрө Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына (2001), ә 9-ы — ысын кәкүк ситеге, һылыу ҡылған, дөйә ҡылғаны, эре сәскәле кәкүк ситеге, Лезель липарисы, оҙон әшәлсә, һылыу ҡылған, дөйә ҡылғаны, Разумовский тәңкәғуҙағы, эре сәскәле тәңкәғуҙаҡ, Литвинов торна борсағы шулай уҡ Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына (2008) индерелгән.
# Буҡтыкүл

Буҡтыкүл (рус. Островко) — Рәсәй, Силәбе өлкәһенең Ҡыштым ҡала округы биләмәһендә урынлашҡан.

# Буҡтыкүл
## Географияһы

Буҡтыкүл Силәбе өлкәһенең 1957 йылда нурланыу фажиғәһе менән донъяға билдәле булған Ҡыштым ҡалаһынан саҡ ҡына төньяҡтараҡ, Дальняя дача шифахана ҡасабаһынан йыраҡ түгел, ҡарағай урманы эсендә урынлашҡан.
Координаттары — N 55° 45.213' E 60° 34.521'

# Буҡтыкүл
## Тасуирламаһы

18-се быуатта, «Уралды буйһондороу» тип аталған тарихи осорҙа, сәнәғәтсе Никита Демидов Силәбе йылғалары буйында металлургия заводтары төҙөй. Техник ихтыяждарға һыу күп кәрәк була, шуға күрә йылғаларҙы ғына түгел, күлдәрҙе лә каналдар менән тоташтырып, быуаларға һыу ебәрәләр Түбәнге Ҡыштым быуаһында һыуҙы күтәреү өсөн Буҡтыкүл менән Выпущенное күле араһында ла яһалма ҡылымыҡ ҡаҙылған булған. Каналдың ҡалдығы хәҙер ҙур булмаған күлдә тәрән урыны булыуы менән билдәле.
1877 йылғы карталарҙа күл Буктыкуль атамаһы менән теркәлгән

# Буҡтыкүл
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы башҡортса «буҡлы» һәм «күл» тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан. Силәбе башҡорттары һөйләшендә ул -ты һүҙ яһаусы суффиксы менән барлыҡҡа килгән. Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: Буктыкуль, озеро, территория города Кыштыма. В переводе с башкирского «навозное озеро», где букты — «навозный», кул — «озеро».
Әйткәндәй, Шувалов Н. И. күлдең 1877 йылғы карталарҙа күрһәтелгән боронғо атамаһын теркәп ҡалдырған, сөнки хәҙер күлде Островко тип атап йөрөтәләр. Был атамаһы уның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә ҙур булмаған утрау булғанлығы арҡаһында бирелгән.
# Изотов Алексей Николаевич

Изотов Алексей Николаевич (26 апрель 1973 йыл) — Рәсәй дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, VII саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты, «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы ағзаһы, Дәүләт Думаһының финанс баҙары буйынса комитеты ағзаһы.

# Изотов Алексей Николаевич
## Биографияһы

Алексей Николаевич Изотов 1973 йылдың 26 апрелендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. 1992 йылда Өфө радиоэлектроника колледжын бөтөрә һәм Өфө дәүләт авиация техник университетына уҡырға инә һәм 1997 йылда уны «Менеджмент» һөнәре буйынса тамамлай. 2003 йылда Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһында белемен күтәрә. 1997—1999 йылдарҙа «Башкредитбанк» банкында эшләй. 1999—2000 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Сбербанкының Башҡортостан филиалында кредит бүлеге баш иҡтисадсыһы, кредитлау секторы начальнигы булып эшләй. 2000 йылдан алып 2004 йылға тиклем — «Башкиргазинвест» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең директор урынбаҫары, башҡарма директоры, директоры. 2004 йылда Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводына башҡарма директор, ә 2007 йылда заводтың генераль директоры итеп тәғәйенләнә. 2008 йылдың мартында 28-се бер мандатлы һайлау округы буйынса Дәүләт Йыйылышы — Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайының IV саҡырылыш депутаты итеп һайлана.
2010 йылдың октябрендә, Стәрлетамаҡ ҡалаһы мэры вазифаһына контракт буйынса тәғәйенләнеү менән бәйле, үҙенән заводтың генераль директоры вазифаһын һәм депутат вәкәләттәрен һала. 2012 йылдың ноябрендә ике йыллыҡ контракт ваҡыты үткәндән һуң, А. Н. Изотов Стәрлетамаҡ ҡалаһының ҡала округы советы ҡарары менән йәнә ҡала башлығы итеп тәғәйенләнә.
2016 йылдың сентябрендә VII саҡырылыш Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа үҙенең кандидатураһын ҡуя, һайлау һөҙөмтәләре буйынса Стәрлетамаҡ 8-се бер мандатлы һайлау округы буйынса Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайлана.

# Изотов Алексей Николаевич
## Закондар сығарыу эшмәкәрлеге

2016 йылдан 2019 йылға тиклем VII саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты вәкәләттәрен башҡарыу ваҡытында, 42 закондар сығарыу инициативаһы һәм федераль закон проектына төҙәтмәләр авторҙашы була.

# Изотов Алексей Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

«Ҡала алдындағы ҡаҙаныштары өсөн»
# Кесе Тугры

Кесе Тугры — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тугры йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Тугры
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007383
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300738
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бәкер (Лениногорск районы)

Бәкер — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Лениногорск районы ауылы. Иҫке Иштерәк ауыл биләмәһе составына керә.

# Бәкер (Лениногорск районы)
## География

Ауыл Шишмә йылғаһы буйында, Лениногорск ҡалаһынан көнбайыштараҡ 36 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Бәкер (Лениногорск районы)
## Тарих

Бәкер (Иштерәк) — юрмый ырыуы башҡорттарының һәм типтәрҙәрҙең ауылы. XVIII быуаттың икенсе яртыһында нигеҙләнгән. 12-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Көҙәй улусы составына керә.
1859 йылда ауылда мәсет, ел тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Шөгер районы, 1959 йылдан — Лениногорск районы составында була.
1931 йылда ауылда «Шишмә» колхозы ойошторола, ул 1950 йылда Куйбышев исемендәге колхоз бригадаһы тип үҙгәртелә.

# Бәкер (Лениногорск районы)
## Халҡы

1762 йылда ауылда ир енесле 24 йән башҡорт; 1834 йылда — 37 башҡорт; 1840 йылда — 86 типтәр теркәлгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1897 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 117 | 689 | 673 | 623 | 619 | 649 | 696 | 605 | 642 | 696 |

# Бәкер (Лениногорск районы)
## Инраструктура

Ауылда башланғыс мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, «Бәкер» курорты бар.
# Әсәй (ауыл)

Әсәй (татар. Әсәй, рус. Асеево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Әсәй (ауыл)
## География

Ауыл Стәрле йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан көнсығышҡа табан 14 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Әсәй (ауыл)
## Тарих

Ауылға юрмый ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Юрмый улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Аҙнаҡай административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда 3 һыу тирмәне, 3 мәсет, 3 мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Әсәй (ауыл)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 72 башҡорт һәм 182 типтәр; 1859 йылда — 794 башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 794 | 1450 | 1771 | 1236 | 1299 | 744 | 605 | 687 | 554 | 495 | 546 |
# Нюрум-Я

Нюрум-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Нюрум-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024413
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302441
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ларьяк

Ларьяк — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1076 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628650, ОКАТО коды — 71119920001.

# Ларьяк
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 1076 |

# Ларьяк
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Белорусский (Нижневартовск районы)

Белорусский — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628655, ОКАТО коды — 71119000000.

# Белорусский (Нижневартовск районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Белорусский (Нижневартовск районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Оло Тәләк (йылға)

Оло Тәләк — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Эҫем йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Тәләк (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019256
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101925
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1