yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ибраһим Мерәҫов

Ибраһим Мерәҫов (? — 1788 йыл) — Өршәк-Мең улусы старшинаһы, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёв полковнигы.

# Ибраһим Мерәҫов
## Биографияһы

Ибраһим Мерәҫов сығышы менән Нуғай даруғаһы Өршәк-Мең улусы Мерәҫ ауылы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы Иҫке Мерәҫ ауылы) башҡорттарынан. 1750-се йылдарҙың уртаһынан 1788 йылға тиклем Өршәк-Мең улусы старшинаһы булып тора, Ибраһимовтар нәҫелен башлап ебәреүсе. Атаһы шул уҡ улустың билдәле старшинаһы — Мерәҫ Юлымбәтов.
Е. И. Пугачёв етәкселегендәге ихтилалға 1773 йылдың декабрендә ҡушыла. Өфө ҡалаһын ҡамауҙа ҡатнаша. 1773 йылдың 24 ноябрендә Өфөлә Чесноковка крәҫтиәндәренең баш күтәреүселәрҙе саналарына 4 йөк бешкән икмәк һалып ҡаршы алыуҙары билдәле була. Боласылар Өфөнө уратып, Чесноковкала, Юрмашта, Богородскийҙә урынлашалар. Отрядтарҙың командирҙары Пугачёвтың полковниктары:Ҡанбулат Юлдашев, Ибраһим Мерәҫов, Ибрай Уразбахтин, Ҡотлосура Сәйетмәмбәтов, Ҡаранай Моратовтар була.Баш күтәреүселәр еңеләләр, Ибраһим Мерәҫев, ихтилалдан ситләшә.
1774 йылдың апрель-июнь айҙарында властарға баш күтәреүселәрҙең ғәскәрҙәренең хәрәкәте тураһында хәбәр бирә. Ҡаранай Моратов өҫтөнән ошаҡ (донос) еткереп тора. Июнь аҙаҡтарында, ихтилалдың иң юғары күтәрелеш мәлендә, яңынан уға ҡушыла. Өфө провинцияһы Стәрлетамаҡ пристане һәм Өфө янында П. М. Голицын һәм А. Я. Якубович етәкселек иткән хөкүмәт ғәскәренә Ҡаранай Моратов менән берлектә ҡаршы алыша. Июль аҙаҡлай яңынан йәшерен рәүештә Өфө властары менән килешеп, уларға хеҙмәт итә башлай. Бының менән ул старшина вазифаһын һаҡлап алып ҡала.
# Левинсон-Лессинг Владимир Францевич

Владимир Францевич Левинсон-Лессинг (17 февраль [1 март] 1893 йыл, Юрьев — 27 июнь1972 йыл, Ленинград) — Рәсәй сәнғәт тарихсыһы, уҡытыусы, музей хеҙмәткәре. Левинсон-Лессинг Франц Юльевич улы. Рәсәй фәне белемселегенең төп вәкилдәренең береһе; Көнбайыш Европа сәнғәте буйынса белгес.

# Левинсон-Лессинг Владимир Францевич
## Биографияһы

Владимир Францевич Левинсон-Лессинг Лифлянд губернаһының Юрьев ҡалаһында (хәҙерге Тарту, Эстония) 1893 йылдың 1 мартында тыуған (башҡа сығанаҡтар буйынса — 2 март. 1902 йылда ғаилә Петербургҡа күсенә. Владимир унда Урман һәм Тенишевский училищеһында уҡый. 1903—1913 йылдарҙа атаһы менән Европа илдәрендә була, музей һәм һынлы сәнғәт әҫәрҙәре менән таныша. 1916 йылда Петербург университетының тарих-филология факультетын тамамлай һәм дөйөм тарих кафедраһында профессураға әҙерләү өсөн ҡалдырыла. Һуңынан И.М.Гревс етәкселегендә кафедрала эшләй.
1918 йылдың Левинсон-Лессинг һәм сәнғәт һәм боронғо ҡомартҡыларҙы һаҡлау буйынса комиссияла эшләй (буласаҡ Дәүләт музей фонды); 1919 йылдан 1923 йылға тиклем — Дәүләт рус музейы. 1921 йылдан Эрмитажда картиналар галереяһының ғилми хеҙмәткәре була. 1936 йылдан Көнбайыш Европа сәнғәте бүлеге мөдире, 1956 йылдан алып 1967 йылға тиклем фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары, ә 1967 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем — Эрмитаж дирекцияһы ҡарамағындағы ғилми консультант. Бының менән бер рәттән Левинсон-Лессинг 1924 йылдан алып 1926 йылға тиклем, Ораниенбаумской һарай-музейы һаҡсыһы, 1928 йылдан алып 1933 йылға тиклем «Антиквариат» берекмәһе янында эксперт-һатып алыу комиссияһы ағзаһы, ә 1936 йылдан 1938 йылға тиклем — Ғилми-тикшеренеү институтында Рәсем сәнғәте, графика һәм скульптура сәнғәт академияһының ғилми хеҙмәткәре.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда 1941 йылдан алып 1945 йылға тиклем, Левинсон-Лессинг Свердловск ҡалаһында Эрмитаж директоры була; эрмитаж коллекцияларын эвакуациялау һәм реэвакуациялау менән етәкселек итә. Ленинградҡа ҡайтҡас, Ленинград дәүләт университетының Репин исемендәге институтында һәм сәнғәт академияһында уҡыта.
В. Ф. Левинсон-Лессинг — Нидерланд, Голландия, Германия, Франция сәнғәте буйынса байтаҡ эштәр авторы. Уның мөхәррирлеге аҫтында Көнбайыш Европа һынлы сәнғәтенең эрмитаж йыйылмаһы каталогы баҫтырылып сыға. Уның төп хеҙмәте — «История картинной галереи Эрмитажа», 1977 йылда сыға. Эштәре буйынса фән кандидаты ғилми дәрәжәһен ала. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре исеменә эйә. В.Ф. Левинсон-Лессинг ЮНЕСКО янындағы Халыҡ-ара музейҙар советы ағзаһы һәм мәҙәни ҡиммәттәҙе реставрациялау һәм консервациялау буйынса комиссияһы ағзаһы булып һайлана.
В. Ф. Левинсон-Лессинг 1972 йылда Ленинградта вафат була һәм Әҙәби күпер зыяратында ерләнә. 1993 йылдан Эрмитажда йыл һайын уның иҫтәлегенә арналған фәнни конференциялар үтә.
# Төньяҡ Чортас

Төньяҡ Чортас — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чортас йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Төньяҡ Чортас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001748
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абстракционизм

Абстракционизм (латинсә abstractio — ситләшеү) — XX быуат әҙәбиәтендә, сәнғәтендә тормош күренештәре менән предметтарҙы объектив рәүештә сағылдырыуҙан баш тартҡан, буржуаз мәҙәниәттең сиктән тыш тарҡалыу һәм тәрән көрсөгөн кәүҙәләндереүсе йүнәлеш. Уны предметһыҙ сәнғәт тип тә атайҙар.
Абстракт әҫәрҙәрҙә һүрәтләнгән «образдар» ысынбарлыҡтағы әйберҙәрҙән танымаҫлыҡ рәүештә алыҫ тора. Абстракционистар нәмәләрҙең реаль формаларын боҙоп күрһәтә, картиналарын бер ни ҙә аңлатмай торған һыҙыҡтар, нөктәләр һәм таптар менән тултырып бөтә.
Абстракционизмдың нигеҙен сәнғәтте тормоштан айыра торған субъективизм һәм идеализм тәшкил итә. Абстракционизм кешеләрҙең типик образдарын һәм тормоштағы реаль ваҡиғаларҙы сағылдырыуҙан баш тарта.
Художестволы ижадтың донъяны танып белеүҙәге ролен кире ҡаҡҡан абстракционизм сәнғәте XX быуаттың тәүге ун йыллығында майҙанға сыға, икенсе Бөтә донъя һуғышынан һуң шаҡтай ҙур үҫеш ала. Абстракционистар образлылыҡтан баш тарта, предметһыҙлыҡ культын, формализмды, стихиясылыҡты алға һөрә. Нәфис әҙәбиәттә абстракционизм сәнғәте фәлсәфәһе «яңы роман» (анти роман) яҡлылар ижадында айырыуса асыҡ сағылды. XX быуаттың 80-се йылдарында СССР-ҙың совет сәнғәтендә лә абстракционизм алымдарына мөрәжәғәт итеү күренештәре көсәйҙе. Нәфис әҙәбиәттә абсракционизм күренештәре рус шағиры Велимир Хлебников ижадында сағылыш тапты.
# Каруанһарай (ойошма)

«Каруанһарай» Ырымбур өлкә башҡорттары ҡоролтайы — башҡорт ижтимағи хәрәкәте. Ырымбур ҡалаһында урынлашҡан.

# Каруанһарай (ойошма)
## Тасуирлама

1989 йылда Ырымбур өлкәһенең административ үҙәге Ырымбур ҡалаһында «Каруанһарай» Ырымбур өлкә мәҙәни‑ағартыу йәмғиәте булараҡ ойошторола.
1993 йылда «„Каруанһарай“ Ырымбур өлкә башҡорт үҙәге» тип үҙгәртелә. 1993 йылдан башҡорт һәм урыҫ телдәрендә «Каруанһарай» гәзитен сығара.
1995 йылдан — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы), «Урал» башҡорт халыҡ үҙәге ағзаһы булып тора.
1999 йылда «Каруанһарай» Ырымбур өлкә башҡорттары ҡоролтайы тип атала башлай.
1999 йылда Ырымбур өлкәһе ҡалалары һәм райондарында 13 бүлексәһе рәсми рәүештә теркәлә, улар Гай, Ҡыуандыҡ, Медногорск, Новотроицк, Орск һәм Ырымбур ҡалаларында, Александровка, Яңы Сергиевка, Октябрьское, Плешаново, Һарыҡташ, Переволоцкий, Төйлөгән ауылдарында — район үҙәктәрендә урынлашҡан.
Ойошма ҡарамағында 2002 йылда Ырымбур ҡалаһында «Яңы тулҡын» Ырымбур өлкәһе башҡорт йәштәре иттифағы ойошторола.
Ойошма булышлығы менән 1990—2012 йылдарҙа Ырымбур педагогия университетында һәм 1990—2008 йылдарҙа Ырымбур 2‑се педагогия колледжында башҡорт теле һәм башҡорт әҙәбиәте уҡытыусыларын әҙерләү алып барылған.
Ойошма ярҙамы менән Ҡыҙыл Гвардия районы Плешаново ауылында — «Утренняя звезда» («Таң йондоҙо»), Яңы Сергиевка районы Ҡотош ауылында — «Йәшлек», Төйлөгән районы Төйлөгән ауылында — «Юшатыр», Новотроицк ҡалаһында — «Юлдар» һәм башҡа фольклор коллективтары ойошторола һәм эшләй.
# Шилкина Марина Александровна

Ши́лкина Мари́на Алекса́ндровна (26 март 1976 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары, йәмәғәт эшмәкәре. «Билдинг-баҡса» балалар баҡсалары селтәренең нигеҙләүсеһе.

# Шилкина Марина Александровна
## Биографияһы

Шилкина Марина Александровна 1976 йылдың 26 мартында Куйбышев өлкәһенең Куйбышев ҡалаһында тыуған. Юғары иҡтисади һәм юридик белеме бар. 2008—2009 йылдарҙа Һамар квалификацияны арттырыу институтында «Белем биреү учреждениеһы етәксеһе» һөнәре буйынса, киләһе йылда Һамар дәүләт идаралыҡ институтында «Психолог-коуч» һөнәре буйынса курстарҙы тамамлай.
Марина Шилкина «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһы ағзаһы, Һамар өлкәһенең сауҙа-сәнәғәт палатаһының ағзаһы, 2011 йылдың майынан алып — «Рәсәй тәрбиәселәре» йәмәғәт ойошмаһының Һамар өлкәһе буйынса рәйес, шул уҡ йылдың февраленән алып Дәүләт Думаһының мәктәпкәсә белем биреү буйынса эскперт советы ағзаһы, Дәүләт Думаһы депутаты Е. И. Кузмичёваның ярҙамсыһы, 2011 йылдың сентябренән «Балалар баҡсалары — балаларға» проектының Һамар өлкәһе буйынса координаторы, 2012 йылдың мартынан алып — Белем биреү ойошмалары ассоциацияһының президенты.
2012 йылда Һамар ҡалаһында «Билдинг-баҡса» балалар баҡсаһын ойоштора. Тәүҙә «Билдинг-баҡса» «Филиппок» балалар баҡсаһы була.
2014 йылға тиклем Марина Шилкина Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең төбәктәрҙе үҫтереү министрлығының бюджеттан тыш инвестицион проектар департаментының директоры вазифаһын башҡара.

# Шилкина Марина Александровна
## Ғаиләһе

Марина Александровна Шилкина кейәүҙә, бер ул тәрбиәләй.

# Шилкина Марина Александровна
## Бүләктәре

* «Балалар баҡсаһы — балаларға» беренсе бөтә Рәсәй конкурсының дипломы (2010)
* «Балалар баҡсаһы — балаларға» беренсе бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабыны еңеүсеһе дипломы (2011)
* «Йыл директоры — 2011» төбәк конкурсында «Ҡатын-лидер» номинацияһында еңеүсе
* I дәрәжәләге «Иң яҡшы балалар баҡсаһы» (2012)
* «Яҡшылыҡ импульсы» премияһы лауреаты (2013)
# Ҡарамалы (Ағиҙел ҡушылдығы)

Ҡарамалы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өршәк йылғаһының һул ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ҡарамалы (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Охлебин ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Өфөгә тиклем, Ҡариҙел (инешенән Шаҡша ҡасабаһына тиклем) һәм Дим (инештән Бочкарёво һыу үлсәү посына тиклем) йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201412111100019927
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101992
* Бассейн коды — 10.01.02.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Воктым

Воктым — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 343 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Воктым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018792
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001879
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уденица

Уденица — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ентала йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Уденица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011245
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001124
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кахто-ляр

Кахто-ляр — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аварское Койсу йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кахто-ляр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000988
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300098
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Налобиха (Чумыша ҡушылдығы)

Налобиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 309 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Налобиха (Чумыша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002609
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200260
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Собака (Уҫы ҡушылдығы)

Собака — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Собака (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007832
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200783
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кисть (Виги ҡушылдығы)

Кисть — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вига йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Кисть (Виги ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015037
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001503
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вәлиев Мәсәлим Мөшәрәп улы

Вәлиев Мәсәлим Мөшәрәп улы (26 март 1888 йыл — 2 ғинуар 1956 йыл) — композитор һәм дирижёр, башҡорт профессиональ музыка сәнғәтенә нигеҙ һалыусы. Беренсе башҡорт операһы авторы. «Почёт Билдәһе» ордены (1955) кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1940). БАССР Композиторҙар союзының беренсе рәйесе (1940—1948).

# Вәлиев Мәсәлим Мөшәрәп улы
## Биографияһы

Мәсәлим Мөшәрәп улы Вәлиев 1888 йылдың 26 мартында Ырымбур губернаһы үҙәге Ырымбур ҡалаһында тыуған. Бала сағында атаһынан скрипкала уйнарға өйрәнә. 1914—1917 йылдарҙа урындағы татар мосолман хәйриә йәмғиәтенең музыка мәктәбендә уҡый. 1917—1930 йылдарҙа өҙөклөк менән Ырымбурҙа йәшәй, йыр дәресе уҡытыусыһы була, ә 1920—1921 йылдарҙа Көнсығыш музыка мәктәбендә скрипка һәм хор класында уҡыта.
1919—1920 йылдарҙа — Ырымбурҙа Төркөстан фронтының сәйәси бүлеге оркестры капельмейстеры.
1921—1922 йылдарҙа оркестр менән етәкселек итә һәм Стәрлетамаҡта Башҡорт драма театрында скрипкасы булып хеҙмәт итә. 1922 йылда Сәйфи Кудашевтың драма төркөмө спектаклдәрен музыкаль яҡтан биҙәй.
1930—1931 йылдарҙа Ҡаҙанда драма театры оркестрында скрипкасы була.
1932 йылдан алып вафатына тиклем Өфөлә йәшәй, музыка бүлеге менән етәкселек итә һәм Башҡорт драма театрында оркестр дирижеры була.

# Вәлиев Мәсәлим Мөшәрәп улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Мәсәлим Вәлиев беренсе башҡорт профессиональ хор, симфоник һәм опера музыкаһы авторы.
Улар араһында иң билдәлеләре — «Һаҡмар» («Айһылыу», Н. И. Пейко менән авторлыҡта, тәүге тапҡыр 1941 йылда ҡуйыла) һәм «Шәүрә» (Баязит Бикбай либреттоһы буйынса, тәүге тапҡыр 1946 йылда ҡуйыла) опералары, «Башҡорт увертюраһы» (1940) һәм «Легенда» (1948) симфониялары, «Салауат» (1945) һәм «Бейеү» (1952) сюиталары, ҡыллы квартет (1954), фортепиано, скрипки һәм виолончель өсөн пьесалар.
Вәлеев «Ҡара йөҙҙәр» (Мәжит Ғафури), «Салауат» (Баязит Бикбай) әҫәрҙәре буйынса ҡуйылған драма спектаклдәренә көйҙәр яҙа.
Шулай уҡ ул башҡорт һәм татар шағирҙары шиғырҙарына 50-нан ашыу хор һәм йырҙар авторы. Улар араһында иң популярҙары — «Гөлдәр баҡсаһында» (Мәжит Ғафури һүҙҙәре) «Аҡ ҡайын» (Әхмәт Йәрикәй һүҙҙәре), «Матур Өфө ҡалаhы» Ҡадир Даян), «Fәлимә йыры» Ғәйнан Әмири) һәм башҡа йырҙар.

# Вәлиев Мәсәлим Мөшәрәп улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1940)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1955)
# Тунгус-Яха (Анти-Паюта-Яха ҡушылдығы)

Тунгус-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Анти-Паюта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Тунгус-Яха (Анти-Паюта-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307416
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Братислава (порт)

Братислава порты (словак. Prístav Bratislava) — Рейн-Майн-Дунай каналындағы һәм Дунай йылғаһындағы словак порты; ике өлөштән тора — йөк һәм пассажирҙар порты. Словакияның өс иң эре порты (Комарно һәм Штуровонан тыш) Словакия иҡтисадының төп элементы булып тора. Словакияның өс иң эре порты (Комарно һәм Штуровонан тыш). Транс-европа транспорт селтәре булған Балтик -Адриатик коридорына инә, Вена һәм Будапешт порттары менән йәнәш тора.
Дәүләт идара компанияһы — Verejné prístavy, д.'s. (Ports Public, jsc.). Порт автомобиль һәм тимер юлдары, Slovnaft торба үткәргестәр менән тоташҡан. Порт территорияһын контролдә prístavy Verejné, д.s. компанияһы тота, ә порттың барлыҡ объекттары a Plavba Slovenská Prístavy, д.s. компанияһына ҡарай. Порт Дунай йылғаһының һул ярында 1867,29 һәм 1862 км билдәләре араһында тора.

# Братислава (порт)
## Тарих

XIX быуат аҙағында Братислава (Прессбург) яр буйында үҙгәртеп ҡороуҙар була: 1890 йылда Франц-Иосиф (Иҫке күпер) күпере төҙөлә, һәм тиҙҙән порт төҙөлә башлай. Хәҙерге Словак милли музейы зонаһынан алып Аполлон күперенә тиклем ер 250 йөк караптарын ҡабул итерлек порт төҙөү өсөн бирелә. Коммерция мәнфәғәте булған транспорт компаниялары һәм дәүләт порт төҙөлөшөн финанслай. Ҡышҡы пристандың төньяҡ өлөшө 1897 йылда тимер юл селтәрен киңәйтеү арҡаһында башланып китә. 1907 йылда көньяҡ өлөшө төҙөлә. Ҡышҡы пристань туңмай һәм унда бөтө караптар ҙа туҡтай алған. 1919 йылдан яңы дәүләт, Чехословакия, барлыҡҡа килгәндән һуң, 1922 йылдың июнендә порт Чехословак дунай суднолар компанияһына ҡарай. 1930 йылда порт Европаның иң яҡшы йылға порттарының береһе була. 1922 йылда портта 5 пар буксиры һәм 44 баржа була, 1938 йылда порт составында 167 ҡарап иҫәпләнгән. Хәҙерге ваҡытта портта 221 карап бар.
Беҙҙең көндәргәсә порт тарихи биналары, машиналары һаман да Братиславала тора, 7-й, 14 һәм 17 складтар, иҫке боцман һыу күтәреү насосы йорто, шулай уҡ 2011 йылда бәләкәй катер-буксир «Штурец» милли мәҙәниәт ҡомартҡыһы булып һанала. Был буксирҙың беренсе капитаны Юлиус Турзо булған. 1944 йылда «Штурец» америка авиацияһының Братиславаға һөжүм итеү ваҡытында мөғжизәле иҫән-һау ҡала, ә «Ваянский» һәм «Мойзес» караптары һыуға бата. «Штур» буксирында музей булдырыу, Ҡышҡы пристань янын йәйәүлеләр өсөн юл киңәйтеп һәм үҙгәртеп ҡороу ҡаралған.

# Братислава (порт)
## Структураһы
### Пассажирҙар порты

Братислава үҙәгендә урынлашҡан пассажирҙар порты Яңы һәм Файноров яр буйындағы Иҫке күпер араһындағы 2 йорт. Ул ҙур булмаған бинанан һәм 8 йөк платформаһынан тора. Башҡа порт хеҙмәттәренән тыш, бинала магазиндар, ресторан, туристик агентлыҡ бар. Порт Дунай йылғаһының 1870 км һәм 1867 км билдәләре араһында тора.

# Братислава (порт)
## Структураһы
### Йөк порты

Йөк порты Ҡышҡы гавандан (1897 йылда төҙөлгән), Палениско (1975—1983 йылдарҙа төҙөлә) һәм карап ремонтлау доктарынан тора.
# Иҫке Надеждин ауыл Советы (Благовещен районы)

Иҫке Надеждин ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Иҫке Надеждин ауыл Советы (Благовещен районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Мифтахетдин Аҡмулла музейы

Мифтахетдин Аҡмулла музейы — музей, Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы филиалы. Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы Туҡһанбай ауылында урынлашҡан.

# Мифтахетдин Аҡмулла музейы
## Тарихы

Күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулланың тыуыуына 150 йыл тулыу айҡанлы 1981 йылда асыла. Мүзей Миәкә районының «Башҡортостан» колхозы иҫәбенә төҙөлә һәм 1989 йылға тиклем колхоз ҡарамағында була.
1988 йылда музейға республика статусы бирелә, Башҡортостан Республикаһының Милли музейына беркетелә. 2002 йылға тиклем республиканың төп музейы филиалы була. 2002 йылда Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы филиалы итеп беркетелә.
2015 йылдың июль айында Ҡаҙағстан делегацияһы музейҙа була. Делегацияны яҙыусы, әҙәбиәт тәңҡитсеһе, Ҡаҙағстан яҙыусылар союзы идараһы ағзаһы, Әхмәт Йәсәүи исемендәге Халыҡ-ара ҡаҙаҡ-төрөк университеты вице-президенты, филология фәндәре докторы, профессор Қүлбек Сәрсенулы Ергөбек етәкләй.
2017 йылда музей буйлап виртуаль тур 2020 йыл 7 август архивланған. әҙерләнә һәм Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы сайтына ҡуйыла .

# Мифтахетдин Аҡмулла музейы
## Музей фонды

Музей фондында Милли әҙәбиәт музейы мәғлүмәте буйынса 400-ҙән ашыу, Башҡорт энциклопедияһы буйынса — 500-ҙән ашыу экспонат бар. Шағир үҙе яһаған йыйылмалы ағас ултырғыс иң ҡәҙерле тарихи моноят булып тора.
Экспонттар өс тематик күргәҙмә залында урынлашҡан. 1-се залда Миәкә районы яҙыусылары һәм Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаттарына бағышланған. 2-се залда башҡорттарҙың 19 быуат аҙағы — 20 быуат башындағы традицион торлаҡ интерьеры күрһәтелгән этнографик күргәҙмә урынлашҡан. 3-сө залда Аҡмулланың тормош юлына һәм ижадына арналған экспонаттар урын алған.