yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мәхмүт сәсән

Мәхмүт сәсән (XVII—XVIII быуаттар араһы. Уның ниндәй йылдарҙа йәшәүе хаҡында аныҡ ҡына мәғлүмәт юҡ) — башҡорт сәсәне, ҡурайсы һәм әкиәтсе. Халыҡ хәтерендә тос йөкмәткеле йомаҡ-ҡобайырҙары менән һаҡланып ҡалған.

# Мәхмүт сәсән
## Тормош юлы

Мәхмүт сәсән Башҡортостандың хәҙерге Учалы районының Әүеш күле буйында тыуған һәм Яугүл йәйләүендә үҫкән. Бай булыуына ҡарамаҫтан, улын йылҡы, ә ике ҡыҙынан һарыҡ көтөүенә көтөүсе итеп ебәрә.
Тирә-йүндә Мәхмүт бәләкәйҙән оҫта ҡурайсы, әкиәтсе булып таныла. Үҫә төшкәс, сәсән булараҡ ғәм халыҡ алдында үҙенең йомаҡ-ҡобайырҙары менән сығыш яһай башлай. Старшина мисәтен ҡулына алғас, атаһы, түрәлеген ҡотлатыу өсөн, оло мәжлес йыя. Шул йыйында ғәҙәттәгесә ҡурайсылар, йырсылар, сәсәндәр бәйгеһе лә үткәрелә. Мәхмүт шундағы сәсәндәр бәйгеһендә беҙҙең заманға килеп еткән «Ҡурғаштан да тосораҡ» тип аталған йомаҡ-ҡобайыры менән сығыш яһай һәм үҙе үк был йомаҡҡа түбәндәгесә яуап бирә:
Ҡурғаштан да тосораҡ,
Ҡараңғы төндән дөмөрәк,
Ҡара төҫтән сөмөрәк,
Ил өҫтөндә бей булыр,
Аяҡлы йылан шул булыр;
Тау-таш күрмәҫ аяғын
Өҫтәндә йөрөгәс, ил күрер.
Тура әйтелгән ошо һүҙҙәре өсөн атаһы Мәхмүтте Себергә каторгаға оҙата.
Ижадын ябай халыҡты яҡлауға йүнәлткән Мәхмүт сәсәнде халыҡ, әллә нисә быуат үтеүгә ҡарамаҫтан, һаман да онотмай. Ҡайһы бер сығанаҡтарға ҡарағанда, ул Ҡараһаҡал, Батырша ихтилалдарында ҡатнаша.
# Сосыл

Сосыл — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 383 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Сосыл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046569
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004656
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Няртарка-Яга

Няртарка-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Выер йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Няртарка-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056978
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005697
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Козел-Ил

Козел-Ил — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Фёдоровка йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Козел-Ил
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031143
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103114
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фәтхуллин Харис Ғиниәт улы

Фәтхуллин Харис Ғиниәт улы (21 март 1921 йыл–1 февраль 1993 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы

# Фәтхуллин Харис Ғиниәт улы
## Биографияһы

Харис Ғиниәт улы Фәтхуллин 1921 йылдың 21 мартында хәҙерге Башҡортостандың Әбйәлил районы Ҡушый ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Баймаҡ ауыл хужалығы техникумын тамамлай. 1937–1940 йылдарҙа колхозда эшләй. 1940 йылда Әбйәлил район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Фәтхуллин менән бергә Асҡар ауылынан 112 кеше һәм 100 баштан ашыу ат юллана. Генерал-майор Таһир Кусимов командир булып хеҙмәт иткән 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составына килгәс, икенсе көндө үк уларҙы полктарға, полктарҙы эскадрондарға бүләләр. Лейтенант И. Вәлишин уның эскадрон командиры була, Фәтхуллинды 294-се кавалерия полкына ҡабул итәләр һәм пулеметсыға өйрәтәләр. Дивизия автобронетранспортының өлкән писары булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың февралендә полктан дивизия штабы эргәһендәге яңы ойошторолған Артиллерия паркына күсерелә, шул уҡ көндө унда комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлайҙар. Уның фотоһы дивизия штабтарына хәрби әҙерлек отличнигы һәм комсомол ойошмаһының иң яҡшы секретары булараҡ урынлаштырыла
1942 йылдың апрелендә дивизияны эшелонға тейәйҙәр, Тула өлкәһенең Ефримовка ҡалаһына фронтҡа ебәрәләр. 1942 йылдың 2 июлендә дивизия һуғышҡа инә.
1942 йылдың декабрендә Фәтхуллинды йәнә 294 йылға пулеметсылар полкына күсерәләр.
1943 йылдың 2 ғинуарында Ростов өлкәһе Көньяҡ тимер юлының Морозов станцияһынан сыҡҡанда яралана һәм 3 ай дауамында ялан госпиталендә ята. Һуңынан йәнә үҙ часына ҡайта.
1943 йылдың сентябрендә Чернигов ҡалаһын азат итеү өсөн барған һуғыштарҙа ҡатнаша. 1944 йылдың июлендә һаулыҡ торошо буйынса демобилизациялана. Әммә ул 1945 йылдың майына тиклем хеҙмәт итә. 1944–1952 йылдарҙа төрлө эштәрҙә эшләй, 1953 йылда һөтсөлөк-тауар фермаһы мөдире, 1976—1983 йылдарҙа XXII партсъезд исемендәге колхозда агроном-мелиоратор, 1948 йылда Әбйәлил районының Таҡһыр ауылында колхоз рәйесе, 1966 йылдан — Дәүләт ауыл Советы, 1974—1976 йылдарҙа Хәмит ауыл Советы рәйесе вазифаһын башҡара. 13 йыл депутат итеп һайлана. 1970 йылдың 24-26 ноябрендә Мәскәү ҡалаһында Кремлдә Бөтә Рәсәй башҡарма комитет рәйестәре Советы ҡатнашыусыһы.
1993 йылдың 1 февралендә вафат була. Тыуған яғында ерләнә.

# Фәтхуллин Харис Ғиниәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Ватан һуғышы ордены (1985), «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары, “Батырлыҡ өсөн” (1944), “Фиҙакәр хеҙмәте өсөн. В.И.Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы” (1970), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945), «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» (1957) миҙалдары менән бүләкләнгән.
# Сагиров йорто

Сагиров йорто — Дондағы Ростовта, Азатлыҡ майҙанында урынлашҡан йорт. 1890 йылдарҙа Дондағы Нахичевань ҡалаһының үҙәк майҙанында төҙөлә (хәҙер Дондағы Ростовтың Пролетар районы составында). Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Сагиров йорто
## Тарихы

Проектты Дондағы Нахичевандә йәшәүсе ҡала архитекторы Н. Н. Дурбах эшләгән тиҙәр. Йортонда икмәк сәнәғәтсеһе А. С. Сагиров йәшәй. 1906 йылда уны А. Шелгунова һатып ала. 1910 йылдар башында йортто эшҡыуар Б. А. Камерштейн ҡуртымға алып, унда үҙенең ҡалала иң беренсе «Эльдорадо» — кинематографын аса.
1921 йылда кинотеатр 3-сө интернационал хөрмәтенә атамаһын үҙгәртә. Өс йылдан һуң ул «Казино» тип атала башлай. 1920 йылдар һуңында кинотеатр «Спартак» исемен ала. Һуғыштан һуң инеү урыны өҫтөндәге япманы һәм декорҙың бер өлөшөп юғалта. Ҡорамалдарҙы алмаштырған ваҡытта кинотеатрҙың планировкаһы үҙгәртелә һәм унда яңы инеү урыны барлыҡҡа килә. 1999 йылда ҡала юбилейы алдынан бинала архитектор Г. Шевченко етәкселегендә ремонт үткәрелә. Архитектор һәм реставратор Любовь Волошинова ремонттың сифатын насар тип баһалай: цоколь ваҡ цемент плиткаһы менән йөҙләнә, баштағы төҫтәр ҙә үҙгәртелә, заманса металл япмалар ҡорола.

# Сагиров йорто
## Архитектураһы

Бер ҡат ярымлыҡ йорттоң фасады Азатлыҡ майҙанына ҡарай. Көнсығыштан уға Кечекьян йорто терәләп тора. Сагиров йортоноң биҙәлешендә классицизм һәм барокко элементтары аралаштырыла. Ҡабырғанан айырылып торған сығынтылар өс мөйөшлө фронтон менән тамамлана. Фасадтың үҙәк өлөшөндә биш тура мөйөшлө тәҙрә бар, улар декоратив йөҙлөк менән биҙәлгән. Фасад элек декоратив вазалар торған кәрниз менән тамамлана.
Баштан уҡ йорттоң көньяҡ өлөшөндә вестибюль һәм залы, ә төньяғында — ҡунаҡ һәм йоҡо бүлмәләре урынлаша. Цоколдә хужалыҡ бүлмәләре урынлаша. Зал бағаналар менән бүленә, уларҙың бер пары — кариатидтар, икенселәре атланттар, диуарҙар кәрниз һәм декоратив ҡаймалар менән биҙәлә, түбәлә өс плафон урынлаша.
# Доньиуэ

Доньиуэ (исп. Doñihue) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 7402 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 78,2 км². Халыҡ һаны — 18886 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 241,51 кеше/км².

# Доньиуэ
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 25 саҡрым (23 км) көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡ-көнсығышта — Ранкагуа коммунаһы;
* көньяҡ-көнсығышта — Оливар коммунаһы;
* көньяҡта — Коинко коммунаһы;
* көнбайышта — Кольтауко коммунаһы;
* төньяҡ-көнбайышта — Алуэ коммунаһы.

# Доньиуэ
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 18886 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 17876 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 94.65 |
| | Ауыл халҡы | 1010 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 5.35 |
| | Ир-егеттәр | 9571 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 50.6 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 9315 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 49.3 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 241,51 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 2,22 |

# Доньиуэ
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Ло-Миранда(ҡала) — 8188 кеше
* Доньиуэ (ҡала) — 7402 кеше
# Вена аш-һыуы

Веналылар — берҙән-бер европалылар, уларға француз кондитерҙары үҙҙәренең ижадтарын тәнҡитләүҙе ғәфү итергә ынтылалар, сөнки Венала улар тәмле торт йәки тәмле кейк нимә икәнен аңлайҙар.
Вена аш-һыуы (нем. Wiener Küche) — Венаның ҡала аш-һыуы. Вена аш-һыуы йыш ҡына Австрия аш-һыуына тиңләштерелә, әммә бөтә ил буйынса вена аш-һыуы элементтары таралған булһа ла, ҡайһы бер төбәктәр үҙҙәренең уникаль рецептарын һаҡлап ҡалған. Вена аш-һыуының үҙсәнлеген тәү сиратта кофе мәҙәниәте, «Захер» торты етәкселегендәге иҫ киткес мельшпайзе, һыйыр ите ашамлыҡтары һәм хойригер ризыҡтары тәьмин итә.

# Вена аш-һыуы
## Тарихы

Вена аш-һыуы традицияһы бер нисә сығанаҡтан барлыҡҡа килгән. XVII быуат башынан итальян аш-һыуының йоғонтоһо көслө була (мәҫәлән, билдәле шницель,моғайын, милан сығышлылыр), ә XVIII быуатта француз этикеты һәм теле менән бер рәттән француз аш-һыуы модаға инә. «Вена аш-һыуы» термины (нем. Wiener Küche) тәүге тапҡыр немец ашнаҡсы китаптарында XVIII быуат аҙағында барлыҡҡа килә. XIX быуаттың икенсе яртыһынан ашнаҡсы китаптарына венгр, чех, поляк, итальян, йәһүд, көньяҡ славян аш-һыуы элементтары инә башлай.

# Вена аш-һыуы
## Типик ризыҡтар һәм аҙыҡ-түлек

* Һыйыр ите һурпаһына төрлө ингредиенттар өҫтәлә: фриттатен (йоҡа һыҙаттарға киҫелгән ҡоймаҡтар) — фриттанзуппе йәки фледлезуппе, бакербзе (ваҡ ҡыҙҙырылған ҡамыр киҫәктәре) — бакербзензуппе, бауырҙан кнёдл йәки клецки, фи́шбойшельзуппе (балыҡ һурпаһы).
* Тафельшпиц (тәмләткестәр менән бешерелгән һыйыр ите)
* Картуф салаты менән вена шницеле
* Гуляш
* Бойшель (быҙау үпкәләренән һәм ҡайһы берҙә башҡа эсәктәрҙән эшләнгән рагу)
* Бакхендль (панировкала (икмәк менән уратылған) венса тауыҡ)
* Цвибельростбратен — һуған менән ҡыҙҙырылған һыйыр ите (ростбиф)
* Ваниллеростбратен — атамаһына ҡаршы, һарымһаҡ менән ҡыҙҙырылған ростбиф (һыйыр ите), ваниль менән түгел
* Ҡыҙҙырылған картуф
* Ростбиф төрҙәре(һуған соусы, һарымһаҡ, бекон һәм шампиньондар менән)
* шва́йнебратен (ҡыҙҙырылған сусҡа ите) һәм тоҙланған кәбеҫтә
* Вена сосискалары
* Вена икмәге
* Кайзершмаррн
* Слива менән повидло
* Гермкнёдль — повидло (джэм) менән тултырылған, мак һәм ваниль соусы менән ҡуйылған татлы күмәс
* Алма штруделе
* Нәҙек ҡоймаҡтар
* «Захер» торты
* Керәндән төрлө тәмләткестәр (алма, ваҡланған һәм еүешләнгән күмәстәр һ. б.), мәҫәлән, алма керәне.
# Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы

Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы (10 март 1927 йыл — 26 декабрь 2004 йыл) — Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты руднигы тау мастеры, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы
## Биографияһы

Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы 1927 йылдың 10 мартында Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Иҫәнбәт ауылында тыуған
Белеме — урта махсус, 1976 йылда Учалы тау-металлургия техникумын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1942 йылда Баймаҡ районының Түбә руда идаралығында старатель булып башлай. 1944—1960 йылдарҙа Сибай руднигында забойсы, смена мастеры, быраулау станогы машинисы булып эшләй, 1960—1970 йылдарҙа — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатының экскаватор машинисы ярҙамсыһы, карьерҙан руда сығарыу буйынса быраулау станогы машинисы.
Ә. Ә. Фәтхуллиндың бригадаһы 1966—1970 йылдарҙа СБШ-250 станогының иң юғары етештереүсәнлегенә өлгәшә — рудник буйынса уртаса йылына 28 092 погон метр булғанда, 32 450 погон метр. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы социалистик ярышта ҡатнашып, бригада скважинаны быраулау буйынса һигеҙенсе биш йыллыҡ планды (1966—1970) ваҡытынан алда — 1970 йылдың 16 мартына үтәй. 1967, 1969, 1970 йылдарҙа Ә. Ә. Фәтхуллиндың алдынғы эш алымдары һәм хеҙмәт күрһәткестәре Мәскәүҙә СССР-ҙың Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә күрһәтелә.
Биш йыллыҡ осоронда Әшрәф Әхмәт улы йыллыҡ 8,3 мең һумлыҡ иҡтисади файҙа килтергән туғыҙ рационализаторлыҡ тәҡдиме индерә.
Төҫлө металлургия үҫешендә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, 1971 йылдың 30 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Ә. Ә. Фәтхуллинға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1975—1977 йылдарҙа Әшрәф Әхмәт улы — скважина быраулаусы, Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты руднигы тау мастеры. 1987 йылда пенсияға киткәнгә тиклем, Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатында руда сығарыу буйынса карьер быраулаусы.
Почетлы таусы (1967). Һуңғы йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Сибай ҡалаһында йәшәй.
2004 йылдың 26 декабрендә вафат була.

# Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены (1971)
# Низаметдинов

Низаметдинов — фамилия.
* Низаметдинов Ҡазыхан Низаметдин улы (1892—1937) — батша армияһы поручигы, Башҡорт армияһы штабс-капитаны (1918—1919), полк командиры, Башҡорт команда курстары начальнигы.
* Низаметдинов Салауат Әхмәҙи улы (1957—2013) — композитор. Башҡорт АССР‑ының (1988) һәм Рәсәй Федерацияһының (2003) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
# Подъясово

Подъясово (Бүҙейәс; рус. Подъясово) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Тәңрекүл ауыл советы составына керә.

# Подъясово
## Тарих

Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы составына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, ауыл Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда ауыл яңы ойошторолған Әлмән районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Подъясово
## Халҡы

2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (93%) йәшәй.
# Еңеү паркы (Молодечно)

Еңеү паркы (бел. Парк Перамогі) — Белоруссияның Минск өлкәһе Молодечно ҡалаһындағы паркы. Ҡаланың иң ҙур паркы. Молодечноның үҙәк майҙанында Геленово тарихи өлөшөндә урынлашҡан. Бөйөк Күстәнәс, Машеров, Чкалов һәм Богдан Хмельницкий урамдары менән сикләнгән. Парк майҙаны 45 гектар тәшкил итә. Парк ҡаланың һыу һәм йәшеллек диаметрына инә.

# Еңеү паркы (Молодечно)
## Тарих

1945 йылдың 17 октябрендәге ҡарарға ярашлы Молодечнола парк һалыу өсөн 45 гектар биләмә бүленә. Шулай итеп был парк Беларусь Республикаһындағы ҙурлығы буйынса икенсе урынды биләүсе парк була, ул ҙурлығы буйынса Минск ҡалаһындағы Еңеү паркынан ғына ҡалыша. Еңеү паркына нигеҙ 1946 йыл апрелендә Бөйөк Ватан һуғышында нацистар Германияһын еңеү хөрмәтенә һалына.
Баш ҡаланың еңеү паркында мемориаль комплекс асылды. Молодечно яугир иҫтәлегенә арнап, 1982 йылдың декабрендә Молодечноны немец-фашист илбаҫарҙарынан ҡотҡарыусылар хөрмәтенә мемориаль комплекс асыла (скульпторҙары И. Н. Глебов һәм А. М. Заспицкий, архитекторҙары Ю. И. Казаков һәм Ю. Б. Беланович).
Артабанғы йылдарҙа паркта тағы бер монумент ҡуйылған: иҫтәлекле билдәләр Советтар Союзы геройҙарына иҫтәлекле билдә (2010 й.), яугир-интернационалистарға иҫтәлекле билдә (2010 й.), иҫтәлекле билдә «Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн ыҙа сигеүселәр» иҫтәлекле билдәһе (1990 й.), Минск өлкә башҡарма комитетының Эске эштәр идаралығы хөрмәтенә аллея һалыуҙың 75 йыллығына арналған мемориаль тактаташ ҡуйыла (2014 й.).
2011 йылда Еңеү паркы Молодчнола үтәсәк ауыл хеҙмәтсәндәренең Республика «Дожинки» фестиваль-йәрминкәһенә арнап реконструкциялана үткәрелә. Паркта ике һыу ятҡылығы барлыҡҡа килә, унда төрлө төҫтәге уттар менән яҡтыртылған фонтан эш ләй башлай.

# Еңеү паркы (Молодечно)
## Хәҙерге торошо

Әлеге ваҡытта Еңеү паркы байрам үткәреү урыны булып тора, йәрминкәләр, фестивалдәр һәм спорт саралары үткәрелә. Паркта ике кафе, пляж волейболы майҙансығы, аттракциондар, роликтарҙа саңғыла йөрөү трассаһы, амфитеатр, хакимиәт бинаһы урынлашҡан.
# Нәзифә

Нәзифә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме, төрки телле (татар, абхаз) халыҡтарҙа ла йыш осрай.

# Нәзифә
## Этимологияһы

Нәзифә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе саф, пак тигәнде аңлата.

# Нәзифә
## Билдәле шәхестәр

Нәзифә Ҡадирова (Ҡадирова Нәзифә Жәүәт ҡыҙы) (13 апрель 1954 йыл) — эстрада йырсыһы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1987), Рәсәй Федерацияһының (2005) һәм Татарстан Республикаһының (1996) атҡаҙанған артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1994).
Кәримова Нәзифә Харис ҡыҙы (Кашапова) (22 май 1947 йыл) — яҙыусы һәм журналист. 1993 йылдан Азатлыҡ Радиоһына Мәскәү татарҙары тормошонан хәбәрҙәр ебәреп тора. 1998 йылдан «Татар-информ» мәғлүмәт агентлығының Мәскәүҙәге хәбәрсеһе. 1993 йылдан Мәскәү "Татар зыялылары клубы"н (рәсми исеме — «Клуб интеллектуал») ойоштороусы. 1995 йылдан Татарстан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000).
Ануфриева (Хәбибуллина) Нәзифә Зиннәт ҡыҙы (10 август 1947 йыл) — педагог, йырсы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисткаһы.
Кагиева Нәзифә Магомет ҡыҙы (1935 йыл — 2013 йыл, Ҡарасәй-Черкес Республикаһы) — ғалим- филолог, филология фәндәре кандидаты, СССР журналистары һәм яҙыусылары сюзы ағзаһы.
# Цечет-ляр

Цечет-ляр (Накан-ляр) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аварское Койсу йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Цечет-ляр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300001060
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300106
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Черниковск

Черниковск — БАССР-ҙың республика әһәмиәтендәге ҡала, хәҙерге ваҡытта Өфөнөң Черниковка биҫтәһе. Өфөнөң Сталин районының айырым берәмеге булараҡ, 1944 йылдың 5 декабрендә барлыҡҡа килгән. 1956 йылдың 24 июлендә. Черниковка Өфөгә ҡушыла.
Черниковка атамаһы эре тимер юл станцияһы атамаһынан аланған, ә станция ауыл исемен алған.
1922 йылға тиклем Черниковск Өфө өйәҙенә ҡараған.
1928 йылда, Өфөнән 12 ситтә Черникавка ауылы янында сәнәғәт төҙөлөшө башлана. Ул йылдарҙа урман һәм Ҡариҙел йылғаһының туғайҙары булған. Урман эшкәртеү сәнәғәте предприятиялары, шырпы, ҡағыҙ, фанера фабрикалары, дулиль-экстракт заводы төҙөлә. Предприятиеләр өсөн 4 мең кВт ЦЭС төҙөлә (1928 йылдың 16 сентябрендә файҙаланыуға тапшырыла).
1931 йылдың сентябрендә Өфө моторҙар эшләү заводы төҙөлә башлана.
Инфраструктура формалаша: беренсе айҙан уҡ 5,3 км оҙонлоғонда тимер юл линияһы һуҙыла, 18 км шоссе юлдары төҙөлә, телеграф, почта, телефон станцияһы эшләй башлай. 28 барак, 3 йорт, кантора төҙөлә. 1931 йыл аҙағына төҙөүселәр һаны бер нисә мең иҫәпләнә. 1931 йылдың 23 декабрендә Башҡортостан үҙәк башҡарма комитетының Кесе президиумы Черниковка посёлок Советын ойоштора.
1936 йыл Өфөгә ҡушылыу менән билдәләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ил үҙәгенән күсерелгән сәнәғәт предприятиеләре Черникавкала урынлаша. Хеҙмәтсәндәре менән бик күп сәнәғәт предприятиеләре булған һәм үҙәктән 15-20 км алыҫлыҡта урынлашҡан район Өфө ҡала Советы эшен ауырлаштыра.
1944 йылдың 5 декабрендә РСФСР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы Өфө ҡалаһының Сталин районы республика бойһоноуындағы Черникавка ҡалаһы тип үҙгәртелә.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа сәнәғәт үҫешә, территория киңәйә, халыҡ арта. Идара итеү ауырлашыу сәбәпле райондарға бүлеү зарурлығы килеп сыға.
1952 йылдың 25 февралендә Черниковск өс районға бүленгән була: Сталин, Калинин һәм Орджоникидже райондары. Райондарҙа хеҙмәтсәндәрҙең депутатар советы булдырыла, район башҡорма комитеты һайлана.
1950 йылдарҙа Черниковка киңәйә һәи сиктәре Өфө сиктәренә барып етә, күп кенә инфрструктура объекттары ике ҡала өсөн дә уртаҡ була, ә халыҡ бер ҡаланан икенсе ҡалаға йөрөй башлай. Был шарттар ҡалаларҙы берләштереүҙең кәрәкле һәм маҡсатҡа ярашлы икәнен күрһәткән фактор булып тора.
БАССР-ҙың Юғары Советы Указа нигеҙендә, 1956 йылдың 24 июлендә Өфө һәм Черниковка ҡалалары Өфө ҡалаһына берләшә. Черниковка райондары Өфө райондары булып китә һәм Өфө халҡын өстән бер өлөшкә арттыра.
# Шея (Уста ҡушылдығы)

Шея — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының уң ярына тамағынан 197 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Шея (Уста ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043069
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004306
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хоэндубрау

Хоэндубрау (нем. Hohendubrau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2113 кеше йәшәй. Майҙаны — 45,42 км². Диңгеҙ кимәленән 132 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2906 һәм автомобиль коды NOL.
# Ульва (Уролка ҡушылдығы)

Ульва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уролка йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Ульва (Уролка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100003955
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100395
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хисамитдинов

Хисамитдинов — фамилия.