yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Михайловка (Архангел районы)

Михайловка (рус. Михайловка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 92 кеше. Почта индексы — 453038, ОКАТО коды — 80203819011.

# Михайловка (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 39 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 45 км
# Пичуга

Пичуга — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волгоградское һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 621 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пичуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100011418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101141
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Түбәнге Бикҡужа ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Түбәнге Бикҡужа ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Түбәнге Бикҡужа ауылы.

# Түбәнге Бикҡужа ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Һыу бассейны округтары

Һыу бассейны округтары — Рәсәйҙә һыу объекттарын йылға бассейндарын, улар менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын һәм диңгеҙҙәрҙе файҙаланыу һәм һаҡлау өлкәһендә идара итеүҙең төп берәмеге. Һыу бассейны округтары 2006 йылда Рәсәй Федерацияһының һыу кодексын ҡабул иткәс барлыҡҡа килә.
Рәсәй Федерацияһының һыу кодексының 28-се статьяһына ярашлы 20 һыу бассейны округы билдәләнгән.
* Балтик һыу бассейны округы;
* Баренц-Аҡ диңгеҙ һыу бассейны округы;
* Двина-Печора һыу бассейны округы;
* Днепр һыу бассейны округы;
* Дон һыу бассейны округы;
* Кубань һыу бассейны округы;
* Көнбайыш Каспий һыу бассейны округы;
* Үрге Волга һыу бассейны округы;
* Ока һыу бассейны округы;
* Кама һыу бассейны округы;
* Түбәнге Волга һыу бассейны округы;
* Яйыҡ һыу бассейны округы;
* Үрге Объ һыу бассейны округы;
* Иртыш һыу бассейны округы;
* Түбәнге Объ һыу бассейны округы;
* Ангара-Байкал һыу бассейны округы;
* Енисей һыу бассейны округы;
* Лена һыу бассейны округы;
* Анадырь-Колыма һыу бассейны округы;
* Амур һыу бассейны округы.
# Герцогиня Эстель Эстергётландская

Уның Король Ғали йәнәптәре Эстель Сильвия Ева Мэри, Швеция принцессаһы, герцогиня Эстергетландская (швед. Estelle Silvia Ewa Mary, prinsessa av Sverige, hertiginna av Östergötland, 2012 йылдың 23 февралендә Сольна, Стокгольмда тыуған) — швед тәхете вариҫы кронпринцесса Викторияның һәм уның ире герцог Даниэль Вестлинг Вестергетландскийҙың ҡыҙы.

# Герцогиня Эстель Эстергётландская
## Биографияһы

Принцесса баш ҡаланың Каролинская дауаханнаһында 4:26 сәғәттә донъяға килә. Ҡыҙ тыуғас бер аҙҙан һуң принцессаның атаһы принц Даниэль туранан-тура дауаханала матбуғат-конференцияһында яңы тыуған баланың буйы — 51 сантиметр, ауырлығы — 3 кг. 280 г. тип әйтә.
Король һарайы коммюникеһында короллектең риксмаршалы Линдквист Сванте, әсә һәм бала үҙҙәрен яҡшы тоя, тип иғлан итә. Шул уҡ көндә улар дауахананан сыға һәм өйҙәренә ҡайта.
Эстельдың титулын һәм исемен 24 февралдә министрҙар кәңәшмәһендә уның олатаһы король Карл XVI Густав иғлан итә, шунан һуң һарайҙа рәхмәт ғибәҙәте Te Deum ҡылалар. Эстель исеме элек Бернадот ғаиләһендә бер тапҡыр осрай — ул исем менән Бернадот Эстель (ҡыҙ фамилияһы — Мэнвилл) Карл XVI исем атаған атаһы, билдәле йәмиәғәт эшмәкәре граф Фольке Бернадоттың, ҡатынын атайҙар. Сильвия һәм Ева исемдәре принцессаның оләсәләренә — королева Сильвия Зоммерлатҡа һәм принц Даниэльдың әсәһенә бирелгән була.
1980 йылдан алып Швецияла ғәмәлдәге булған тигеҙ примогенитура законына ярашлы, яңы тыуған принцесса, әсәһенән ҡала, швед тәхетенең вариҫлыҡ хоҡуғына икенсе булып дәғүә итә, унан һуң уның ҡустыһы принц Оскар тора. София Ганноверскаяның нәҫеле булараҡ, ҡыҙ шулай уҡ өсөнсө йөҙлөктө биләп, британия тәхетенә вариҫ булып ҡала.
2012 йылдың 22 майында принцесса Эстель Стокгольмдағы Король һарайы сиркәүендә суҡындырыла. Ҡыҙҙың исем ата-әсәләре булып әсәһе яғынан бабайы Карл-Филипп, атаһы яғынан инәйе Анна Вестлинг һәм принц Виллем-Александр Оранский (2013 йылдан алып Нидерланд короле), Данияның кронпринцессаһы Мэри һәм Норвегияның кронпринцы Хоком була.
# Ригала М. В. Келдыш бюсы

Мстислав Всеволодович Келдыш бюсы 1978 йылда Ригала Латвия университетының төп бинаһы ҡаршыһында ҡуйылған.
Скульптор Лев Буковский һәм архитектор Георг Бауманис тарафынан бронзанан һәм граниттан эшләнгән
Постаментта ошондай яҙыу бар:Социалистик Хеҙмәт Геройы, академик Мстислав Всеволодович Келдыш, фән һәм техника үҫешендә айырым ҡаҙаныштары өсөн, донъяла беренсе «Восток» йыһан карабын эшләгәне һәм бортта кеше менән уны уңышлы осорғаны өсөн СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы указы менән 1961 йылдың 17 июнендә икенсе «Ураҡ һәм сүкеш» Алтын миҙалы менән бүләкләнә (латыш һәм рус телдәрендә).
Постаменттың ситендә 1990 йылдарҙа юғалған «Геройҙың Йондоҙҙары» урынлашҡан.
Башта һәйкәлде Эспланадала (ул саҡта «Коммунарҙар паркы» тип аталған), революция һәм Бөйөк Ватан һуғышы геройҙары бюстары араһында ҡуйыу планлаштырыла, сөнки М.В. Келдыштың бюсының күләме һәм стилистикаһы буйынса уларға оҡшаш була. Әммә комиссия ҡарары буйынса, һуңғы урыны булып Тимм күперенән алыҫ түгел Латвия университеты бинаһы алдындағы Ҡала каналы яры һайлана. Әлеге ваҡытта ла һәйкәл ошонда уҡ урынлашҡан
# Нанг-Юган (йылға)

Нанг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин 3-сө йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 128 км.

# Нанг-Юган (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046584
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204658
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡара ерек

Ҡара ерек (рус. Ольха чёрная, лат. Álnus glutinósa) — ҡайындар ғаиләһе Ҡайын һымаҡтар (Betulaceae) ерек ағасы Ерек (ағас) (Alnus) төрөнә ингән, дымлы урында, яр буйҙарында үҫә торған мурт ағас.

# Ҡара ерек
## Синонимдары

Латин телендә синонимдар:
* Alnus barbata C.A.Mey.
* Betula alnus L.
* Betula glutinosa (L.) Lam.
# Собханҡолов Артур Рәмил улы

Собханҡолов Артур Рәмил улы (1 ғинуар 1992 йыл, Өфө ҡалаһы) — боксёр. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2017). 2015 йылдың бокс буйынса Рәсәй чемпионаты финалисы, Рәсәй чемпионаттары призеры (2013,2016), Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре араһындағы төбәк чемпионаттары призеры (2012, 2013, 2014). Эске эштәр министрлығының территориаль органдары араһында Рәсәй чемпионы (2015,2016,2017). Нефтле илдәр араһындағы донъя кубогы еңеүсеһе (2016).
Тренеры: Мария Юрьевна Карабанова. 60 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай. 15 йәшендә Кәмпо спорт клубында бокс менән шөғөлләнә башлай. Һуңғараҡ тренеры менән бергә Лидер(4 ДЮСШ) боксерҙар клубына күсә.
Өфө ҡалаһы 7-се урта дөйөм белем биреү мәктәбендә уҡый, Башҡорт дәүләт аграр университетының урман хужалығы һәм ер төҙөлөшө факультетына уҡырға инә. 2015 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын ер төҙөлөшө инженеры һөнәре буйынса тамамлай. Механик факультетының «Урман ауыл һәм балыҡ хужалығында механикалаштырыу технологиялары саралары һәм энергетик ҡорамалдар» аспирантураһына уҡырға инә

# Собханҡолов Артур Рәмил улы
## Спорт һөҙөмтәләре

* Динамо беренселеге еңеүсеһе (2010 й, Владимир)
* Башҡортостан Республикаһы чемпионы (2011—2012 йылдар)
* А. Хаматов призына Бөтә Рәсәй «а» класлы турнир еңеүсеһе (2011 йыл, Ҡазан)
* III урын Рәсәй ээм-ы чемпионаты (2012 й., Ижевск)
* Волга буйы федераль округы чемпионаты 2012, 2015 йылда- I урын (11-16.09.2012 йыл, тольятти)
* 2012 йыл РФ чемпионаты - V урын (11-20.11.2012, Сыктывкар)
* 2013 Динамо чемпионатында — I урын (25-31.08.2013, Магнитогорск)
* II урын Рәсәй ээм-ы чемпионаты (2013 йыл, Силәбе өлкәһе)
* Бокс буйынса Рәсәй чемпионаты 2013 йыл — 1 !;
* Рәсәй эске эштәр министрлығы чемпионаты III урын (2014 йыл, Пермь)
* Рәсәй эске эштәр министрлығы идаралыҡтары араһындағы чемпионат — I урын (2015 й., Анапа)
* Бокс буйынса Рәсәй чемпионатында 2015 йыл — 2 !;
* Рәсәй эске эштәр министрлығы идаралыҡтары араһындағы чемпионат- I урын (2016 йыл, Суздаль)
* Бокс буйынса Рәсәй чемпионаты (2016 йыл) — 1 !;
* I урын- Нефтле илдәр араһында донъя кубогы (2016 йыл, Нижневартовск)
* Рәсәй эске эштәр министрлығы идаралыҡтары араһында чемпионат — I урын (2017 йыл, Санкт-Петербург)
* Динамо чемпионаты (2017 йыл, Өфө) - I урын
* Бокс буйынса Рәсәй чемпионаты 2017 йыл — 2 !;
# Ҡара бөрлөгән

?Ҡара бөрлөгән :
Ҡара бөрлөгән емештәре :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Раузалар |
| Суб-ғаилә: | Rosoideae |
| Ырыу: | Рубус |
| Суб-төркөм: | Eubatus |
Латинса исеме :
Eubatus :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Ҡара бөрлөгән, тал бөрлөгәне — Rubus ырыуы Раузалар ғаиләһендәге бер нисә үҫемлек төрө.Башҡортостанда ҡара бөрлөгән һәм тал бөрлөгәне тип тә йөрөтәләр.

# Ҡара бөрлөгән
## Биологик яҙма

Өлгөрөү осоронда бөрлөгән емештәре башта йәшел, йәшел-ҡыҙыл, ә һуңынан ҡыҙыл-ҡара төҫтә булалар. Өлгөргән бөрлөгән емештәре ҡара төҫтә була. Ике төрҙә сәнескеләр менән ҡапланған һабаҡ һәм үрентеләрҙән тораған ярымҡыуаҡ булып тора; һабаҡ үҫентеләрә өҫкә үрләүсән йәки ергә ятып үҫә; Rubus caesius төрөнөң япраҡтары өсәүле, ҡайһы саҡта бишәүле; Rubus fruticosus төрө биш һәм ете япраҡлы. Rubus caesius күҡһел ҡуныҡ (налёт) менән ҡапланған; Rubus fruticosus төрөнөң ҡуныҡ ҡатламы юҡ. Емештәренең һуты ҡара-ҡыҙыл; тәле әскелт, бер аҙ сайырлы. Емештәренән ҡайнатма яһарға мөмкин. Европанан Скандинавияға тиклем, Архангельск өлкәһенең көнбайыш өлөшөнөндә керетеп, уртаса климатлы һәм йылы илдәрҙә ике төрҙә киң таралған. Кавказда, бигерәктә Rubus fruticosus төрө башҡа ҡыуҡтар менән үтеп сыҡмаҫлыҡ әрәмәлек булып үҫә.
* Ҡара бөрлөгән сәскәһеҠара бөрлөгән сәскәһе
* Өлгөргән ҡара бөрлөгән тәлгәше
* Ҡара бөрлөгәндең сәскәһе һем бешмәгән емештәре
* Ҡара бөрлөгән япраҡтары

# Ҡара бөрлөгән
## Культивациялау

Европала ҡара бөрлөгәндең емешселектә әһәмиәте юҡ, әммә Америкала үны баҙар өсөн үҫтерәләр. Америка сорттары: тәпәш буйлы — «Crystal white» (еләктере аҡ), «Golden Cap» (еләктәре һарғылт-ҡара), «Seneca black» һәм «Garden black» (ҡара еләкле); «Philadelphia», «Kirtland», «Arnolds hybride» кеүек башҡа сорттар ҡурай еләге менән ҡатнаш сорт булып тора, иң яҡшы «Lawton» («New Rochelle») сортын Рәсәйҙең көньяғында үҫтерегә тәҡдим итергә була. Ҡурай еләген тәрән балсыҡлы-избесле, серетмә менән бай булмаған тупраҡта ҡояшлы ерҙә орлоҡтарынан, һабаҡсанан, тамыр үҫентелеренән үрсетәләр; һирәкләү һәм һабаҡтарын киҫеү, ваҡытында күтәреп бәләү — тәрбиәләү саралары.

# Ҡара бөрлөгән
## Тарихта һәм мәҙәниәттә ҡара бөрлөгән

* СССР почта маркаһы
* 1964 йылда СССР-ҙа ЦФА № 3135 һанлы ҡара бөрлөгән төшөрөлгән почта маркаһы сығарыла.
# Янасатывис

Янасатывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Янасатывис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072672
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007267
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чумаков Сергей Яковлевич

Чумаков Сергей Яковлевич (28 июль (10 август) 1910 йыл — 6 декабрь 1994 йыл) совет ғалим-химигы, химия фәндәре кандидаты (1955), доцент, Пермь дәүләт педагогия институты ректоры.

# Чумаков Сергей Яковлевич
## Биографияһы

Чумаков Сергей 1910 йылдың 28 июлендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1910 йылдың 11 авгусы) Тубыл губернаһы Ҡурған өйәҙе Ҡурған ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған, хәҙер ҡала Ҡурған өлкәһенең административ үҙәге булып тора.
1931 йылда Ҡурған педагогия техникумын тамамлай.
1931 йылдың июленән 1932 йылдың сентябренә тиклем — Макушино ауылының ете йыллыҡ фабрика-завод станцияһы (хәҙер Ҡурған өлкәһендә) мөдире.
1932 йылда Пермь дәүләт университетының химия факультетына уҡырға инә һәм 1937 йылда тамамлай. Уҡыуын тамамлағас, Пермь ҡалаһының 1-се урта мәктәбендә химия уҡытыусыһы булып эшләй, һуңынан был мәктәптең директоры була. 1940 йылдың 8 мартында Пермь ҡалаһы Молотов тип үҙгәртелә, 1957 йылдың 2 октябрендә ҡала Пермь исеменә кире ҡайтарыла.
1940 йылдан ВКП(б) (1952 йылда партия КПСС тип үҙгәртелә) ағзаһы.
1941 йылда Молотов ҡалаһының Ленин район мәғариф бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә.
1942 йылдың июненән 1944 йылдың сентябренә тиклем Ленин район башҡарма комитеты рәйесе була.
1944 йылдан 1948 йылға тиклем Молотов дәүләт педагогия институты директоры булып эшләй.
1948 йылда Молотов өлкә халыҡ мәғарифы бүлеген етәкләй, был вазифала 1951 йылға тиклем эшләй. Пермь педагогия институтында (1951 йылдың феврале — 1955 йылдың октябре), Пермь университетында (октябрь 1955 — август 1956) һәм Пермь ауыл хужалығы институтында (август 1956 — февраль 1959) уҡыта.
1955 йылда химия фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
1959 йылдың февралендә Пермь дәүләт педагогия институты ректоры итеп тәғәйенләнә һәм 1979 йылдың июненә тиклем етәкселек итә Бер үк ваҡытта университетта биология һәм химия факультетының химия кафедраһын етәкләй (1967—1975).
Дмитрий Менделеев исемендәге Бөтә Союз химия йәмғиәте, Бөтә Союз «Белем» йәмғиәте һәм китап һөйөүселәр йәмғиәте ағзаһы була. 1939—1979 йылдарҙа Пермь өлкәһе, ҡала, Ленин һәм Свердловск район Советтары депутаты итеп һайлана.
Чумаков Сергей Яковлевич 1994 йылдың 6 декабрендә Пермь өлкәһенең Пермь ҡалаһында вафат була, хәҙер ҡала Пермь крайының административ үҙәге булып тора. Пермь ҡалаһының Төньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Чумаков Сергей Яковлевич
## Наградалары

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены 1971 год
* «Почёт Билдәһе» ордены 1961 год
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы
* «СССР-ҙың юғары белем биреү өлкәһендә яҡшы уңыштары өсөн» Почет билдәһе
* «СССР мәғариф алдынғыһы» билдәһе
* «РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы» билдәһе

# Чумаков Сергей Яковлевич
## Иҫкәрмә

* ↑ Чумаков Сергей Яковлевич 2022 йыл 14 май архивланған.
* ↑ Некрополи Перми …и не только. Похороненные на Северном кладбище П-Я.
# Норидж

Норидж (ингл. Norwich; инглиз әйтелеше: i/ˈнɒrɪdʒ, ˈнɒrɪtʃ/) — Уэнсум йылғаһы буйындағы ҡала. Көнсығыш Англияла, Лондондан төньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 165 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Көнсығыш Англияның төбәктәге административ үҙәге һәм Норфолк графлығының төп ҡалаһы.
Урта быуаттарҙан алып сәнәғәт революцияһына тиклем Норидж Англияның Лондондан һуң иң ҙур, иң мөһим ҡалаларының береһе.

# Норидж
## Тарих

Ҡала территорияһында, сакстар баҫып ингәнгә тиклем, кешеләр йәшәгәне тураһында бер ниндәй ҙә мәғлүмәт юҡ. Сакстар ғына был ауылды VII быуатта нигеҙләгәндәр Norðwic («төньяҡ биләмәләр»), уны даттар 1004 йылда талаған.
Беренсе ҡала хартияһы 1158 йылға ҡарай. Урта быуаттарҙа Норидж Бристоль һәм Йорк ҡалалары менән бер рәттән провинциаль Англияның иң сәскә атҡан ҡалаһы булған . Ҡалала һәм уның тирә йүнендә бик күп йөн иләүсе мануфактуралар булған, уларҙа 1336 йылда король Эдуард III саҡырыуы буйынса Норфолкка килгән бик күп фламандтар эшләгән. Ҡалаға Испан Нидерландынан эмигранттарҙың Нидерланд революцияһы ваҡытында килеүе айырыуса көсәйә, шуға күрә 1579 йылда Норидж ҡалаһындағы 16 мең кешенең һәр бер өсөнсө кешеһе сит илдән килеүсе була.
Шул йылдарҙағы иҡтисади именлектең боронғо ҡомартҡылары булып күп һанлы боронғо сиркәүҙәр (уларҙың утыҙға яҡыны һаҡланып ҡалған) һәм Норидж ратуша бинаһы тора, улар XV быуатта Фландрия ҡоролмалары өлгөһөндә төҙөлгән. Норидж Троица соборы Норман баҫып алыуынан һуң төҙөлә башлай, быны Төньяҡ Францияның роман ғибәҙәтханаларына оҡшатып эшләнгән архитектура апсиды һәм неф дәлилләй. Иркен аркада-клуатр (илдә иң ҙурҙарының береһе) һәм XV быуаттың таш шпиле (Англиялағы иң бейек шпиль, уның бейеклеге — 96 м) — готика төҙөлөшөнөң үҙенсәлекле өлгөһө булып тора. Норидж һарайында XII быуатта урындағы музей йыйылмалары тора, ул бигерәк тә Норидж мәктәбенең (XIX быуат) пейзаж төшөрөүсе рәссамдары картиналарына бай .
XVIII быуатта Манчестер, Глазго ҡалаларынының иҡтисади күтәрелеше һәм илдең төньяғында башҡа сәнәғәт үҙәктәренең барлыҡҡа килеүе арҡаһында Норидждың иҡтисади әһәмиәте ҡаҡшай. Әлеге ваҡытта Нориджда аяҡ кейеме сәнәғәте үҫкән. 1964 йылда ҡалала Көнсығыш Англия университеты ойошторола. Мәҙәни учреждениеларҙан Нориджда ҙур булмаған театр эшләй.

# Норидж
## Спорт

Нориджда төпләнгән «Норвич Сити» футбол клубы Премьер-лигала сығыш яһай.

# Норидж
## Иҫтәлекле урындары

Уэнс йылғаһының киң бөгөлөшөндә урынлашҡан Норидж ҡалаһы саксондарҙан даимиһыҙ планлаштырыуҙы мираҫ итеп ала, был эш ҡалала ориентирлашыуҙы ауырлаштыра. Әммә ҡалала төп өс йүнәлеш бар, улар юлды табырға ярҙам итә: бик бейек шпилле собор, бейеклектә урынлашҡан норман замогы, манараһына сәғәт ҡуйылған ҡала ратушаһы бинаһы.
Баш ҡаланың төп иҫтәлекле урындары булып собор һәм бик һәйбәт һуңғы сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияһы ҡуйылған замок тора. Йәкшәмбе көнө был иҫтәлекле урындарҙы, музейҙарҙы ҡарарға мөмкин түгел, сөнки улар ял көнө эшләмәй.

# Норидж
## Туғанлашҡан ҡалалары

Норидж — түбәндәге ҡалаларҙың туғандаш ҡалаһы :
* Нови-Сад, Сербия
* Руан, Франция
* Кобленц, Германия
# Шарлотта Рэмплинг

Шарлотта Рэмплинг (ингл. Tessa Charlotte Rampling; 5 февраль 1946 йыл) — Бөйөк Британия актрисаһы, Британия Ордены кавалеры, бик күп халыҡ-ара һәм милли премиялар лауреаты.

# Шарлотта Рэмплинг
## Биографияһы

Тесса Шарлотта Рэмплинг 1946 йылдың 5 февралендә Бөйөк Британияның Эссекс ҡалаһында тыуған. Уның атаһы Годфри Рэмплинг — 1936 йылда йәйге Олимпия уйындарында 4×400 м эстафетала алтын миҙал алыусы британ офицеры.
# Кесе Каим

Кесе Каим — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Каим йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Каим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100762
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ишембай районы гербы

Ишембай районы гербы — Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы символы. Авторы Рафаэль Ҡадиров.

# Ишембай районы гербы
## Гербтың тасуирламаһы

   Йәшел яландың сите, тышҡа табан бөгөлөп, ике сусаҡлы, көмөш менән ҡапланған тау түбәһен барлыҡҡа килтерә — осоп барған көмөш, ҡара-ҡыҙыл суҡышлы, осҡор күҙле ыласын, түбәндәрәк башҡорт орнаменты стилендә эшләнгән алтын ҡулса менән уратылған ҡара түңәрәк уртаһында Юрматы ырыуының алтын тамғаһы янып тора.

# Ишембай районы гербы
## Мәғәнәһе

Торатау тауы Ишембай районы өсөн төп билдә һәм үтә тәрән мәғәнәне лә үҙ эсенә ала. Гербтағы аҡ һыҙат менән ҡапланған тау түбәһе Торатауҙың символик һынландырышы. Һыҙаттың аҡ булыуы тауҙың уникаль булыуын һәм эзбизташтан тороуын ғына түгел, ә тыныслыҡта һәм үҙ-ара килешеп йәшәгән халыҡтарҙың уйҙарының яҡты, намыҫтарыны таҙа булыуына ишара.
Йәшел ҡылғанлы яланда Юрматы ырыуы башҡорттарының символы — һарғылт-аҡ шоңҡар кәйелеп оса. Ҡош — ирек, азатлыҡ символы ла, уның ирекле осошта ҡанаттарын йәйеп барыуы төбәктең сәскә атыуы, халҡының эшһөйәр һәм ирекле булыуы тураһында һөйләй.
Ишембай ере, башҡорт нефтен беренсе булып аса, оҙаҡ йылдар нефть сығарыуҙа алғы сафта бара. Район гербында тарихыбыҙағы был бит тә сағылыш таба — мәңгелек ҡояшты һынландырған ҡулса эсендә ҡара нефть түңәрәге. Ҡулсалағы орнамент Ишембай ерендә төрлө милләт халыҡтарының дуҫ һәм татыу йәшәүен сағылдыра.
Ҡара түңәрәк эсендә юрматыларҙың ырыу тамғаһы — тарихи үткәндең кәүҙәләнеше, заманаларҙың бер-береһенә бәйлелеге.
Бөтәһенән дә юғарыраҡ — гербтың өҫкө өлөшөндә икһеҙ-сикһеҙ ғәләм, уның алтынлатылған төҫтә булыуы тәбиғәт ресурстарының байлығы һәм күплеге, ерҙең һәм кеше күңеленең йомартлығына ишара.

# Ишембай районы гербы
## Теркәлеү

Ишембай районы гербы Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлдәге 9/129-сы һанлы ҡарары менән раҫлана.
Башҡортостан Республикаһы символдары Дәүләт регистрына 047-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
Рәсәй Федерацияһы Дәүләт геральдика регистрына 2985-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
# Искал-Шурка

Искал-Шурка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Искал-Шурка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027279
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102727
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Борисовица

Борисовица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двиница йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Борисовица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028261
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002826
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тыйылға

Тыйылға — рус. ТыелгаРәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мейәс йылғаһының һул ярына тамағынан 546 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тыйылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә башынан Арғужа һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500812111200003558
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200355
* Бассейн коды — 14.01.05.008
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2