yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Таскаиха

Таскаиха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының уң ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Таскаиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100867
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Балахтон

Балахтон (Балахтонка) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1465 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Балахтон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015026
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201502
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡасҡын (Татарстан)

Ҡасҡын — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Уҫы ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Ҡасҡын (Татарстан)
## География

Ауыл Ҡазан—Өфө (М5) автомобиль юлында, Бәжән йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 53 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡасҡын (Татарстан)
## Тарих

Ҡасҡын — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. 1728 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Мышыға түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Поисево улусы составына керә.
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда ауыл халҡы Е. И. Пугачёв яғында әүҙем сығыш яһай.
1870 йылда ауылда 80 ихата була. Элекке йылдарҙағы кеүек, халыҡтың төп өлөшөн башҡорттар (471 кеше) тәшкил итә. 1902 йылда халыҡ араһында Земство иҫәбен үткәреү 160 ихата булыуын һәм уларҙа, нигеҙҙә, аҫаба башҡорттар йәшәүен теркәй (435 кеше).
ХХ быуат башында ауылда мәсет (тәүге тапҡыр 1831 йылда алына), ҡыҙҙар һәм малайҙар өсөн мәктәптәр, 2 ел тирмәне, тимерлек, бакалея кибете, икмәк магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.

# Ҡасҡын (Татарстан)
## Халҡы

1834 йылда ир енесле 134 башҡорт, 48 типтәр; 1859 йылда — 458 башҡорт; 1870 йылда — 471 башҡорт; 1902 йылда — 435 башҡорт һәм хәрби званиелы керҙәштәр (типтәрҙәр) йәшәй. Керҙәштәр сығышы менән байлар ырыуы башҡорттарынан (Алабуға өйәҙе Байлар улусы Салағош түбәһе).
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1897 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 471 | 755 | 892 | 880 | 649 | 477 | 253 | 282 | 326 | 298 | 237 | 265 |

# Ҡасҡын (Татарстан)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, клуб бар.
# Ивана (йырсы)

Ваня Тодорова Калудова (болг. Ваня Тодрова Калудова) Ивана булараҡ билдәле (болг. Ивана); 31 ғинуар 1969, Айтос, Бургас өлкәһе, Болгария — болгар поп-фолк йырсыһы һәм примадоннаһы.

# Ивана (йырсы)
## Биографияһы

Ивана 1969 йылдың 31 ғинуарында Айтос ҡалаһында музыканттар ғаиләһендә тыуған. Ғаиләлә берҙән-бер бала булған. Атаһы аккордеонсы була. Оләсәһе йырсы булған. Репертуарында беренсе йыры Имала майка едно ми чедо. Атаһы үҙенең төркөмө менән Ҡара диңгеҙ буйында эшләй. Ивана Свиштов ҡалаһында иҡтисадсы һөнәре менән Стопан академияһын тамамлай.

# Ивана (йырсы)
## Биографияһы
### 1999—2001 йылдарҙа: карьераһының башы

Йырсының талантын тауыш яҙҙырыу компанияһы менеджеры Пайнер Митко Димитров күреп ҡала һәм был компания менән контарктҡа ҡул ҡуйырға тәҡдим итә. Беренсе йыры булып Идол тора, Икенсе йыры Коста Марков менән дуэт була. Өсөнсө йыры 100 патрона (болг. 100 пуль) йырсының визит карточкаһы булып китә, ә һуңынан был йыр хөрмәтенә дебют альбомын сығара.

# Ивана (йырсы)
## Биографияһы
### 2005—2008 йыл: уңыштар һәм Индира Радич менән тур

2005 йылдың яҙында Ивана ике видеоклип сығара: Не е ваша работа (рус.Это не ваша работа) и Ах, тези пари (рус.О, деньги). Шул уҡ йылдың йәйендә Ивана Пайнер компанияһы турнеһына инә. Шул уҡ йылда Ивана серб йырсыһы Индира Радич менән биш болгар ҡалаһына гастролгә сыға, ә декабрҙә үҙенең алтынсы Доза любов (рус. Доза любви) альбомын сығара. 2008 йылдың 30 апрелендә Ивана Пловдив ҡалаһында яңғыҙ концертын бирә, ә көҙ сит ил туры сиктәрендә АҠШ-ҡа бара, унда Ивана болгар диаспораһы өсөн АҠШ-тың бөтә ҡалаларында ла сығыш яһай.

# Ивана (йырсы)
## Биографияһы
### 2011 — хәҙерге ваҡыт: Болгария тауышы, халыҡ альбомы

2011 йылдың йәйендә Ивана Болгария тауышы программаһында остаз була, тик уның тәрбиәләнеүсеһе Роксана беренсе миҙгелдә өсөнсө урынды ала, һәм беренсе миҙгелдән һуң Ивана остаз булараҡ ҡатнашыуҙан баш тарта. Ивана шул уҡ йылдың көҙөндә, Пайнер компанияһының башҡа башҡарыусыларынан айырмалы рәүештә, милли тур ойоштора, ул 15 сентябрҙә башлана, һәм Болгарияның бөтә ҡалалары буйлап концерттар бирә. Ивана 2015 йылда унынсы Не давам да се даваме (рус. Я не забочусь, что дано) альбомын сығара, альбомда 13 йыр һәм халыҡ музыкаһы стилендә 4 инструменталь версия бар.
Ивана хәҙер ун беренсе альбомын яҙҙыра.

# Ивана (йырсы)
## Шәхси тормошо

Ҡыҙы Теодора (1993 йылда тыуған)

# Ивана (йырсы)
## Дискографияһы
### Студия альбомдары

* 2000 — 100 патрона / 100 пуль
* 2001 — Ивана live
* 2003 — Мирише на любов / Пахнет любовью
* 2003 — Без граници / Без границ
* 2004 — Няма спиране / Без остановки
* 2005 — Доза любов / Доза любви
* 2006 — Празник всеки ден / Праздник каждый день
* 2008 — Блясък в очите / Блеск в глазах
* 2012 — Обяснения не давам / Я не даю объяснений
* 2015 — Не давам да се даваме / Я не забочусь, что дано

# Ивана (йырсы)
## Дискографияһы
### Йыйынтыҡтары

* 2006 — Single & Best Collection / Иң яҡшы йырҙар тупланмаһы
* 2007 — Hit Collection — mp3 / Йырҙар тупланмаһы
* 2010 — 10 години любов ... и пак любов / 10 йыл мөхәббәт ... һәм мөхәббәт менән
* 2012 — Златните хитове на Ивана / Ивананың алтын хиттары
# Польченга

Польченга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Совза йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Польченга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000413
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000041
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Супра

Супра — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мулымья йылғаһының уң ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 144 км.

# Супра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301630
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оҙонҡул (Ҡарасай-Черкес)

Оҙонҡул '(рус. Узунко́л) — Ҡарасәй-Черкес таулы районы, Кавказ.
Атаманың нигеҙендә «оҙон» һәм «ҡул (үҙән)» (къол) тигән ҡарасай һүҙҙәре ята. Ғәҙәттә уға Төп Кавказ һырты участкаһы һәм уның Мырҙа, Кескенәҡул (Кичкинекол), Оҙонҡул йылғалары бассейнын барлыҡҡа килтереүсе төньяҡ армыттары (тәүге икәүһе — Оҙонҡул ҡушылдыҡтары) инә.
Көнсығышта Эльбрус буйы (Приэльбрусье) менән, көнбайышта Теберда ҡурсаулығының (артынса уҡ Домбай) Дауыт федераль заказнигы менән сиктәш.
Райондың иң бейек нөктәһе — Гвандра (3984 м).

# Оҙонҡул (Ҡарасай-Черкес)
## Район түбәләре

* Төп һырт
** Фильтр (3690 м, 43°13′35″ с. ш. 42°11′51″ в. д.)
** Замок (3930 м, 43°13′06″ с. ш. 42°11′30″ в. д.)
** Двойняшка (3843 м, 43°13′02″ с. ш. 42°10′56″ в. д.)
** Далар (3988 м, 43°13′20″ с. ш. 42°09′42″ в. д.; эргәһендә Далар артылышы(3291 м, 43°13′08″ с. ш. 42°09′06″ в. д.))
** Кирпич (3800 м, 43°13′01″ с. ш. 42°08′23″ в. д.)
** Гвандра (3983 м, 43°12′30″ с. ш. 42°05′04″ в. д.)
* Доломиттар һырты
** Доломит (үҙәк) (43°16′18″ с. ш. 42°12′47″ в. д.)
** Чат-баши (3700 м, 43°17′06″ с. ш. 42°12′47″ в. д.)
* Оҙонкул һырты
** Пик Шоколадный
** Пирамида (43°14′07″ с. ш. 42°09′15″ в. д.)
* Пирамида һырты
** Мырды (3433 м, 43°18′16″ с. ш. 42°08′45″ в. д.)
** Пирамида
** Кругозор Мырды (43°17′10″ с. ш. 42°08′09″ в. д.; унан ары Каршоу (Курша, 43°18′24″ с. ш. 42°06′02″ в. д.), Куршо һырты)
** Пик трезубец (43°17′38″ с. ш. 42°08′38″ в. д.)
# Кесе Кумак

Кесе Кумак (Баузда) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ күл янында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кесе Кумак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200323
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Башанта (Егорлык ҡушылдығы)

Башанта — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы/Ростов өлкәһе,Краснодар крайы/Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Башанта (Егорлык ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500612107000017222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001722
* Бассейн коды — 05.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Октябрьский ҡалаһы ҡала округы

Был мәҡәлә — ҡала округы тураһында. Шулай уҡ ҡарағыҙ Октябрьский (ҡала).
Октябрьский ҡалаһы ҡала округы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Октябрьский ҡалаһы.

# Октябрьский ҡалаһы ҡала округы
## Географияһы

Октябрьский ҡалаһы ҡала округы Башҡортостан Республикаһының көнбайышында урынлашҡан.

# Октябрьский ҡалаһы ҡала округы
## Халҡы

* Халыҡ иҫәбе201020122013201420152016109 474↗110 667↗111 551↗112 249↗112 478↗114 050

# Октябрьский ҡалаһы ҡала округы
## Округтың составы

Ҡала округына бер тораҡ пункты — Октябрьский ҡалаһы инә. Ул Ыҡ йылғаһының уң яҡ ярында, республиканың баш ҡалаһы Өфөнән 188 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Октябрьский ҡалаһы ҡала округы
## Урындағы үҙидара

Ҡала округы советы
Совет рәйестәре
* Иманғолов Айҙар Әҙһәм улы
Хакимиәт башлыҡтары
* 2005—2013 — Молчанов Сергей Александрович
* 2013 йылдан — Шмелёв Алексей Николаевич
# Ҡыялы Бүртә

Ҡыялы Бүртә (Ангур) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1580 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Ҡыялы Бүртә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004164
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200416
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Силасова

Силасова — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирган йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Силасова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026077
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102607
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бөрөжлө (йылға)

Бөрөжлө (Брюзля) — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Нюню йылғаһының һул ярына тамағынан 7,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Бөрөжлө (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014738
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101473
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Первомайский ауыл Советы (Благовар районы)

Первомайский ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Первомайский ауыл Советы (Благовар районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
# Физик антропология

Физик йәки биологик антрополо́гия (грек. ἀνθρωπολογία, ἄνθρωπος — кеше) — кешенең һәм расаның эволюцияһы, физик ойошоуы тураһында тәбиғәт белеме тармағы.
# Төньяҡ һәм Көньяҡ (геосәйәсәт)

Төньяҡ менән көньяҡтың ҡапма-ҡаршылыҡта тороуы — донъяның бай төньяҡ һәм фәҡир көньяҡ илдәргә бүленеше, алдынғы һәм үҫештәге илдәрҙең бер-береһенә глобаль ҡапма-ҡаршылыҡта тороуы.
Донъяның иң бай 20 илендәге йән башына уртаса килем иң фәҡир 20 илдәгенән 37 тапҡырға артығыраҡ, һуңғы 40 йыл эсендә был айырма ике тапҡырға артҡан. БМО-ның Үҫеш программаһы аналитиктары баһаһына ҡарағанда, XXI быуат башына планетаның иң бай 225 кешеһенең байлығы, бөтәһен ҡушып һанағанда, 1 трлн долларҙан артып киткән, был сумма донъя халҡының 47%-ын тәшкил иткән 2,5 млрд фәҡирҙең йыллыҡ килеменә тиң. «Forbes» журналы исемлегендәге иң бай 500 кешенең килемдәре донъялағы иң фәҡир 416 млн кешенең дөйөм килеменән күберәк.
БМО-ның Үҫеш программаһы баһалауынса, иң бай илдәрҙең донъя ЭТП-һындағы өлөшө — 86 %, уртасаларҙың өлөшө — 13 %, ә иң фәҡирҙәрҙең өлөшө 1 % тәшкил итә. Иҡтисади үҫеш тиҙлегенең төрлөлөгө бай һәм ярлы илдәр араһындағы айырманы ҙурайта бара.

# Төньяҡ һәм Көньяҡ (геосәйәсәт)
## Глобаль тиңһеҙлек эҙемтәләре

«Глобаль Төньяҡ» менән «глобаль Көньяҡ» үҫешендәге тигеҙһеҙлек эшсе көстәрҙең Көньяҡтан Төньяҡҡа ағылыуына сәбәпсе.
Тикшеренеүселәрҙең күбеһе антиамериканизм һәм тотош көнбайыш цивилизацияһына нәфрәт үҫеүе, ислам фундаментализмының һәм исламсыл терроризмдың таралыуы сәбәбе тип ошо тигеҙһеҙлекте һанай.
Политолог Ф. И. Гобозов фекеренсә, бай һәм ярлы илдәр араһында упҡындың тәрәнәйә барыуы милләтселек үҫешенә килтерә, ярлы милләттәр, үҙенең милли иҡтисадын күтәреүгә һәм ысын бойондороҡһоҙлоҡ алыуға өмөтләнеп, үҙ дәүләтселеген төҙөргә тырыша, милли айырымланыуға ынтыла.

# Төньяҡ һәм Көньяҡ (геосәйәсәт)
## Ҡайһы бер илдәр эсендәге төньяҡ һәм көньяҡ айырмаһы

Төньяҡ һәм көньяҡ айырмаһы айырым илдәр эсендә лә күҙәтелә. Типик миҫалдар:
* Көньяҡ Ҡаҙағстан һәм Төньяҡ Ҡаҙағстан.
* Көньяҡ Ҡырғыҙстан (Ош) һәм Төньяҡ Ҡырғыҙстан ([ Бешкәк]).
* Рәсәйҙең Төньяҡ-Көнбайышы, Урал һәм Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң ҡалған төбәктәре.
* Көньяҡ Италия һәм Падания.
* Фландрия һәм Валлония.
* Каталония, Басктар иле һәм ҡалған Испания.
* Яңы Англия һәм АҠШ-тың көньяҡ-көнсығыш штаттары.
Шулай уҡ Мексикала, Францияла, Ираҡтаһ.б. илдәрҙә лә төньяҡ һәм көньяҡ төбәктәр араһында айырма күренә. Көньяҡ ярымшарҙа иһә бындай айырма КАР, Аргентина, Австралия һ.б. эсендә бар.

# Төньяҡ һәм Көньяҡ (геосәйәсәт)
## Көнбайыш — Көнсығыш

Төньяҡ менән көньяҡ араһындағы контрастарҙан тыш, иҡтисадсылар көнбайыш-көнсығыш йүнәлешендә лә айырмалар барлығын билдәләй (Көнбайыш һәм Көнсығыш Германия, Көнбайыш һәм Көнсығыш Венгрия, Көнбайыш Белоруссия, Рәсәйҙең Европа өлөшө, СССР һәм БДБ — уларҙың һәр береһендә сағыштырыу көнсығыш файҙаһына түгел. Ә Ҡытай, Парагвай, Бразилия, Австралия һәм Канадала, киреһенсә, илдең көнсығышында халыҡ тығыҙыраҡ ултырған һәм иҡтисад нығыраҡ үҫкән.
# Үрге Ирәмәл һыуһаҡлағысы

Ирәмәл һыуһаҡлағысы - рус. Иремельское водохранилище - йәки Үрге Ирәмәл һыуһаҡлағысы — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең һәм Башҡортостандың Үрге Ирәмәл йылғаһындағы яһалма һыу ятҡылығы

# Үрге Ирәмәл һыуһаҡлағысы
## Географияһы

Мейәскә тиклем араһы – 30 км, Силәбегә – 130 км, Өфөгә – 260 км.
Координаттары: 54°51'16"N 59°52'37"E
Үрге Ирәмәл йылғаһы ҡушылған урында - көньяҡ-көнбайышта бәләкәй генә Красный ҡасабаһы ята, төньяҡта, һыуһаҡлағыс эргәһендә Осьмушка ҡасабаһы һәм дача ҡасабабалары урынлашҡан.
Һыуһаҡлағыс Мейәс йылғаһының һул ҡушылдығы Үрге Ирәмәл (Ирәмәл) йылғаһы ҡойған урында барлыҡҡа килтерелгән. Ул төньяҡ-көнбайышта Үрге Ирәмәл ауылы янында баш ала, Башҡортостан менән Силәбе өлкәһенең сиге буйлап аға һәм Мейәс тамағынан 619 км алыҫлыҡта Ирәмәл һыу ятҡылығына айырым шишмәләр булып тармаҡланып барып ҡоя.

# Үрге Ирәмәл һыуһаҡлағысы
## Тасуирламаһы

Мейәстән 25-30 км өҫтәрәк, көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан һәм ҡаланың төп эсәр һыу сығанағы булып ҡала Һыу көҙгөһө майҙаны — 6,1-6,6 км² (төп өлөшө Мейәс ҡала округына, көньяҡ өлөшө — Учалы районына инә). Һыу күләме — 43,1 млн м³ (382 м нормаль баҫым кимәлендә). Тәрәнлеге 5 метрға тиклем. Үрге Ирәмәл һыуһаҡлағысы төньяҡ-көнсығыштан бейек тупраҡ ур (дамба) менән быуылған. Файҙалы һыу менән тәьмин итеүе - йылына 12.3 млн м³
Һыуы таҙа, үтәҙек, минералдары әҙ.

# Үрге Ирәмәл һыуһаҡлағысы
## Флораһы һәм фаунаһы

Ярҙары урман һәм болон үҫемлектәре менән ҡапланған, тирә-яғын урманлы матур ҡалҡыулыҡтар уратып алған.1991-2013 йылдарҙа төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт һәйкәле статусына эйә булған
Һыу ятҡылығында ҡорман, алабуға, сабаҡ, суртан, ташбаш тереклек итә

# Үрге Ирәмәл һыуһаҡлағысы
## Видео

* YouTube сайтында Видео Верхне-Иремельское водохранилище
* YouTube сайтында Видео Верхне-Иремельское водохранилище 2014г.

# Үрге Ирәмәл һыуһаҡлағысы
## Шулай уҡ ҡара

* Арғужа һыуһаҡлағысы
# Поляновка

Поляновка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 322 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Поляновка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020606
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002060
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Австрия пинчеры

Австрия пинчеры (нем. Österreichischer Pinscher; FCI № 64) — пинчер тоҡомдарының береһе, Австрияла көтөүсе эттәр тоҡомо сифатында, шулай уҡ амбарҙарҙы ҡомаҡтарҙан һаҡлау өсөн сығарылған. Элек айырым «Австрия ҡыҫҡа йөнлө пинчер» тоҡомо булған, әммә ул Австрия пинчеры менән берәүгә берләшкән.

# Австрия пинчеры
## Тышҡы күренеше

Башҡа көтөүсе эттәр кеүек, Австрия пинчеры төрлө тышҡы характеристикаға эйә булырға мөмкин, сөнки ул эттәр шоуында ҡатнашыу өсөн түгел, ә хужалыҡта эш өсөн булдырылған. Был тоҡом эттәре йыш ҡына йөнөн ҡоя, йөнө төрлө төҫтә була, ғәҙәттә күкрәгендә, томшоғонда һәм ҡойроҡ осонда аҡ билдә була.

# Австрия пинчеры
## Тарихы

Австрия пинчеры айырым тоҡом булып 1928 йылда, шуның менән бергә Австрия фермалары эргәһендә табылған иҫке типтағы пинчерҙарҙан сығарылған тип таныла. Был хайуан немец-австрия пинчерҙары һәм урындағы эттәрҙең ҡатышмаһы булып тора.
XIX быуат аҙағында, фермаларҙа эттәрҙең кәрәге бөткәс, Австрия пинчерҙары юҡҡа сыға башлай. XX быуат башында Эмиль Хаук (нем. Emil Hauck), 1843 йылда Х. фон Меер тарафынан (H. Meyer von) «һаҙлыҡ эте» тип аталған, урындағы эттәрҙе эҙләй башлай. Ул Австрия ауылында «һаҙлыҡ этенә» оҡшаған эттәр таба. 1921 йылда ул, эт тоҡомон билдәләү һәм тергеҙеү, уларҙы башҡа урындағы эттәрҙән айырыу өсөн, етди рәүештә эттәр үрсетеү менән шөғөлләнә башлай. Австрия эт аҫраусылыҡ клубы тәүге тапҡыр «Kurzhaarpinscher Österreichischer» (урыҫса Австрия ҡыҫҡа йөнлө пинчер) тоҡомо булараҡ 1928 йылда таный. Тоҡомға исеме уның тоҡомо сыҡҡан урындарҙы билдәләү маҡсатында һәм тоҡомдо ҡаты йөнлө пинчерҙан айырыр өсөн бирелә. Икенсе донъя һуғышынан һуң Австрия пинчеры вәкилдәре юҡҡа сыҡты тиерлек.

# Австрия пинчеры
## Һаулығы

Был тоҡом сәләмәтлеге тураһында әҙ билдәле, был тоҡом эттәре һирәк ауырый.

# Австрия пинчеры
## Һаулығы
### Темперамент

Был тоҡом эттәре бик яҡшы компаньондар, тәбиғәтте яраталар. Тоҡом стандарттары (FCI № 64) тасуирлағанса, был тоҡом эттәре бик уйынсаҡ.
# Крапивка (Рачайня ҡушылдығы)

Крапивка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рачайна йылғаһының һул ярына тамағынан 9,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Крапивка (Рачайня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001828
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000182
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аршын

Аршын — төрөк теленән алынған. Яҡынса 71,12 см-ға тиң. Аршын Төркиәлә, Афғанстанда, Иранда, ә үлсәүҙең метрик системаһы индерелгәнгә тиклем Рәсәйҙә, Болгарияла, Югославияла оҙонлоҡ үлсәү берәмеге итеп ҡулланылған.
Башҡорт телендә "аршын" тип "Ы" хәрефе менән яҙыла.