yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фәхретдинова Дилара Әхәт ҡыҙы

Дилара Әхәт ҡыҙы Фәхретдинова (1923—?) — сәнғәт ғилеме белгесе. Сәнғәт ғилеме докторы (1988). Үзбәкстан Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарынан тәүге булып сәнғәт ғилеме кандидаты дәрәжәһен ала.

# Фәхретдинова Дилара Әхәт ҡыҙы
## Биографияһы

Фәхретдинова Дилара Әхәт (Ғәбделәхәт) ҡыҙы Башҡорт АССР-ы Өфө ҡалаһында тыуған. Ҡартатаһы — күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе Ризаитдин Фәхретдинов (1859—1936). Атаһы — Ғәбделәхәт Ризаитдин улы Фәхретдинов (1889—1938) иҡтисадсы, Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы ағзаһы була, милләте буйынса башҡорт.
1951 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлай.
1951 йылдан Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институтында, Мәскәү туҡыу институтында, Керамика һәм «XVIII быуат Кусково усадьбаһы» музейында эшләй.
Артабан Ташкент ҡалаһына күсә, Үзбәк ССР-ының Сәнғәт музейында, 1961 йылдан Хәмзә исемендәге Сәнғәт белеме ғилми-тикшеренеү институтында эшләй.
1988 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.

# Фәхретдинова Дилара Әхәт ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Дилара Ғәбделәхәт ҡыҙының фәнни хеҙмәттәре Үзбәкстанда биҙәү ҡулланма һәм һынлы сәнғәттең формалашыуы һәм үҫеше проблемаларына бағышланған.

# Фәхретдинова Дилара Әхәт ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Декоративно-прикладное искусство Узбекистана. — Ташкент, 1972.
* Ювелирное искусство Узбекистана. — Ташкент, 1988.
# Сюльзи

Сюльзи — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирган йылғаһының уң ярына тамағынан 0,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Сюльзи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026114
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102611
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грабслебен

Грабслебен (нем. Grabsleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1062 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,83 км². Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
# Силәбе өйәҙе

| Өйәҙ үҙәге гербы | Губерна гербы |
| Герб уездного центра | Герб губернии |
| Губерна | Ырымбур губернаһы |
| Үҙәге | Силәбе |
| Барлыҡҡа килгән | 1782 |
| Бөтөрөлгән | 1923 |
| Майҙаны | 32882,8 км² |
| Халҡы | 413 072 чел. (1897) |
Силәбе өйәҙе — 1782 йылда Өфө наместниклығы составында ойошторола.
Административ уҙәге — Силәбе ҡалаһы.

# Силәбе өйәҙе
## Тарих

1782 йылда Өфө наместниклығы составында ойошторола. Өйәҙгә Иҫәт провинцияһының үҙәк өлөшө инә. 1796 йылда алып Ырымбур губернаһы, 1919 йылда сентябрендә — Силәбе губернаһы составында. Административ уҙәге — Силәбе ҡалаһы. Майҙаны — 32 882,8 км² (1897). 1919 йылда 5 улус — Арғаяш кантоны, 4 улус Ялан кантоны составына инә. 1923 й. өйәҙ Силәбе округы итеп үҙгәртелеп, Урал өлкәһе составына күсә.

# Силәбе өйәҙе
## География

XVIII быуат аҙағында төньяҡта — Пермь, көнсығышта — Тубыл наместниклыҡтары, көньяҡта — Урта ҡаҙаҡ йөҙө, көньяҡ-көнбайышта һәм көнбайышта Троицк өйәҙе менән сиктәш була. Административ үҙәге — Силәбе ҡалаһы. Майҙаны — 32 882,8 км² (1897).

# Силәбе өйәҙе
## Халҡы

XVIII быуат аҙағында — 82 808 кеше (шул иҫәптән башҡорттар 11637), 1897 йылда — 413 072 (башҡорттар — 5 658, ҡаҙаҡтар — 1 031, мишәрҙәр — 2 102, татарҙар — 3 955, украиндар — 1 246, урыҫтар — 351 424 һәм башҡа). XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 328055 крәҫтиән иҫәпләнгән, мещандар — 17084, дворяндар — 1 967 һәм башҡа; мосолмандар — 57694, православие динендәгеләр — 354186 (шул иҫәптән 17512 старообрядсы) һәм башҡа. Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, өйәҙ территорияһында 4‑се башҡорт кантоны ойошторола, 1‑се мишәр кантоныныңбер өлөшө урынлаша.

# Силәбе өйәҙе
## Иҡтисад

1866 йылда Силәбе өйәҙе территорияһында 553 торама пункт иҫәпләнә, өйәҙ 5 станға бүленә. 1890 йылда 31 улус (Андреевка, Белояр, Введенск, Воскресенск, Долговка, Заманиловка, Иванковка, Ичкинск, Каменка, Каминка, Карасевка, Карасинка, Карачельск, Ҡатай, Кипельск, Кислянка, Кочердыкск, Ҡортамыш, Маслейка, Мәтәле, Мөхәмәтҡолой, Окунев, Птиченск, Һарт-Ҡалмаҡ, Становск, Султай, Сухоборка, Таловка, Черлинск, Сүмләк, Шаламовка) һәм 6 станица (Долгодеревенск, Иткүл, Звериноголовский, Мейәс, Уйтамаҡ, Силәбе), 1917 йылда 46 улус теркәлгән. Халҡы, нигеҙҙә, игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. XX быуат башында тимерселек-слесарь, механика ауыл хужалығы заводтары һәм башҡалар эшләй. 32 йәрминкә үткәрелгән (1866). 1891—92 йй. өйәҙ аша Һамар—Златоуст тимер юлы (Златоуст—Силәбе участкаһы), 1896 йылда Пермь тимер юлы (Екатеринбург—Силәбе) үтә. 66 мәсет, 75 сиркәү, 86 часовня иҫәпләнгән (1866).
# Наратаҫты

Наратаҫты — топоним.

# Наратаҫты
## Мәҡәләләр

* Наратаҫты (Башҡортостан) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл.
* Наратаҫты (Мөслим районы) — Татарстандың Мөслим районындағы ауыл.
* Наратаҫты (Сарман районы) — Татарстандың Сарман районындағы ауыл.
# Александр-Мария институты

Александр-Мария институты — рус. Александро-Мариинский институт - Мәскәүҙә генерал ҡатыны В. Е. Чертова ойошторған затлы ҡыҙҙар институты. Институт Мәскәүҙәге батшабикә Мария ведомствоһының Ҡатын-ҡыҙ ярлыларҙы бағыусылыҡ ойошмаһына (Дамское Попечительство о бедных{{lang-ru|) ҡараған.

# Александр-Мария институты
## Тарихы

Ул 1857 йылда Александр-Мария училищеһы - Иң ярлы етем ҡыҙҙар өсөн һыйыныу урыны - приюты булараҡ ойошторолған. В.С. Чертова нигеҙ һалған Мәскәү Ҡатын-ҡыҙҙар Попечителлегенең Пречистенка бүлексәһе булараҡ эшләгән. Ул Долгорукийҙарҙың Пречистенкалағы усадьбаһын подпоручик Н. П. Воейковтан ҡуртымға алып торған булған, һәм бер аҙҙан был милек училище файҙаһына һатып алынған. Уҡыу йорто ихтыяждары өсөн усадьбаны ремонтлау һәм үҙгәртеп ҡороу үткәрелгән, шул иҫәптән Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (рус. Покров Богородицы) йорт сиркәүе лә һалынған.
1899 йылда училище кавалерия ханымы В.Е. Чертова исемендәге Александр-Мария институты тип үҙгәртелә. Институтта Мәскәү хәрби округында хеҙмәт иткән хәрби начальниктарҙың, хәрби чиновниктарҙың һәм медиктарҙың ҡыҙҙары белем алған. Бөйөк кенәзбикә Елизавета Федоровна - институттың попечителе була. Башланғыс белем биреү курсы тамамлаусылар башланғыс училище тәрбиәселәре һәм ғаилә тәрбиәселәре булып эшләй алған, ә тулы курс үткән институт тәрбиәләнеүселәре уҡытыусы белеме алған.
Институттың билдәле тәрбиәләнеүселәре араһында - актриса Е. Н. Гоголева.
Александр-Мария институты 1917 йыл тиклем эшләп килә һәм, башҡа ҡатын-ҡыҙ институттары кеүек үк, Октябрь революцияһынан һуң ябыла.

# Александр-Мария институты
## Бинаһы

Һарай комплексы үҙәгендә - ионик портлы алты колонна ҡуйылған ике ҡатлы бина; ҡабырға флигелдәре, икенсе ҡаттың оҙон лоджиялары менән ҡыйыҡлы үткәүелдәр аша тоташтырылған.Лоджиялар һирәк кенә ҡуйылған коринф колонналары менән биҙәлгән булған. 1812 йылда бина янғындан ныҡ зыян күргән һәм 1847 йылға тиклем тиклем тергеҙеү эштәре барған. Реконструкция барышында үҙәк өлөштең композицияһын тамамлаған бельведер юҡҡа сыҡҡан, флигелдәр декоры өлөшләтә үҙгәргән.
# Эхвеви сиркәүе

Эхвеви Пресвятая Богородица сиркәүе (грузин телендә:ეხვევის ღვთისმშობლის ეკლესია) — көнбайыш Грузияла Имеретия төбәгендәге 11 быуат грузин православ сиркәүе. Сиркәү үҙенең экстерьерҙарында уйып эшләнгән таш биҙәктәре менән билдәле бер нефлы базиликанан ғибәрәт. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.

# Эхвеви сиркәүе
## Урынлашыуы

Эхвеви сиркәүе Квирила йылғаһы үҙәнендәге тау битләүендә, Эхвеви ауылында урынлашҡан. Ул Имерети төбәгенең Бахере ҡалаһынан көнсығышҡа ҡарай 10 км алыҫлыҡта ята.

# Эхвеви сиркәүе
## Архитектураһы

Сиркәү ҙур булмаған бер нефлы базиликанан ғибәрәт. Ҡырҡылған эре таштарҙан төҙөлгән. 1897 йылға ҡарата сиркәүҙән төньяҡ һәм көнбайыш яҡта часовнялар торған; 1920 йылда Эквтиме Такаишвили сиркәүҙе өйрәнергә барғанда часовняларҙың реконструкция проекты ваҡытында юҡҡа сығыуын билдәләй
Сиркәүҙең көмбәҙле ҡыйығы өс аркаға таяна. Фасадтары таш һалынма менән биҙәлгән. Сиркәүгә инеү урыны төньяҡ һәм көньяҡта. Тәҙрә рамдары бормалы-бормалы узорҙар менән биҙәлгән. Көнсығыш һәм көнбайыш фасадында икеләтә бөгөл менән нәҙек колонналар урынлашҡан. Көнсығыш яҡтағы һул колонна аҫтында урта быуат грузин алфавиты менән яҙылған яҙыу бар. Яҙыуҙа сиркәүгә нигеҙ һалыусының ҡыҫҡаса исеме яҙылған.
# Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы

Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы (25 ғинуар 1907 йыл — 9 июль 1986 йыл) — театр актёры, режиссёр. 1931—1939 һәм 1941—1947 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз башҡорт театры, 1939—1941 һәм 1947—1970 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1966). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1947).

# Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы
## Биографияһы

Сәхи Ниғмәт улы Сәйетов 1907 йылдың 25 ғинуарында Ырымбур губернаһы Тоҡ-Соран улусы (хәҙер Ырымбур өлкәһе Александровский районы) Ҡәйепҡол ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1914—1917 йылдарҙа М. Буранғолов исемендәге Ҡәйепҡол мәҙрәсәһендә уҡый.
1922—1924 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы халыҡ мәғарифы институты янындағы Ырымбур ҡалаһындағы курстарҙа уҡый. Бында уҡыған йылдарында М. Буранғоловтың М. Алмашев һәм К. Иҙелғужиндар ҡуйған «Ашҡаҙар» һәм «Дала кешеһе Йәркәй» спектаклдәрендә уйнай. Башҡортостан сәнғәт техникумының В. Г. Мортазин-Иманский класында актёрлыҡ һөнәренә уҡып, техникумдың театр бүлексәһен тамамлай.
Өфө ҡалаһында беренсе тапҡыр Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә Д. Юлтыйҙың «Маҡтымһылыу» исемле трагедияһында Тойғон роле менән сығыш яһай.
1931—1939 һәм 1941—1947 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз театрында актёр, художество етәксеһе, режиссёр була.
1939—1941 йылдарҙа Башҡорт дәүләт академия драма театрының актёры һәм режиссёры булып эшләй.
Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы 100-ҙән ашыу роль башҡара һәм, режиссёр булараҡ, Башҡортостан, Татарстан һәм Ырымбур өлкәһе сәхнәләрендә 50-гә яҡын спектаклдәр ҡуя. Уның репертуарындағы күренекле ролдәр: Д. Юлтыйҙың «Ҡарағол» трагедияһында Ҡарағол, Х. Ибраһимовтың «Башмағым» комедияһында Кәрим бай, М. Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәрендә» Фәхри, Ҡ. Даяндың «Таңсулпанында» Айсыуаҡ һәм Көҫәпҡол, Б. Бикбайҙың «Салауатында» Салауат Юлаев, М. Кәримдең «Ҡыҙ урлауында» Дәүләтбай ролдәре һәм башҡалар.
«Салауат Юлаев» кинофильмында (1940), «В ночь лунного затмения» (1978), «Голос театра» (1979), «Свадьба» (1981) һәм башҡа кинофильмдарҙа төшә. Үҙе 10-дан артыҡ бер шаршаулы пьесалар яҙған.
Режиссура менән булышып, Н. Ҡариповтың «Алма», Б. Бикбайҙың «Ҡаһым түрә», М. Әмирҙең «Тормош йыры», А. Н. Островскийҙың «Женитьба Бальзаминова» пьесаларын сәхнәгә сығара.

# Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы
## Күренекле ролдәре

Д. Юлтый. «Ҡарағол» трагедияһы — Ҡарағол
Х. Ибраһимов. «Башмағым» комедияһы — Кәрим бай
М. Ғафури. «Ҡара йөҙҙәр» — Фәхри
Ҡ. Даян."Таңсулпан"— Айсыуаҡ һәм Көҫәпҡол
Б. Бикбай. «Салауат» — Салауат Юлаев
М. Кәрим. «Ҡыҙ урлау» — Дәүләтбай.

# Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы
## Режиссерлыҡ эштәре

Н. Ҡарипов «Алма»
Б. Бикбай «Ҡаһым түрә»
М. Әмир «Тормош йыры»
А. Н. Островский «Женитьба Бальзаминова»

# Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1947).
* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1966).
# Ларьковка

Ларьковка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оньта йылғаһының һул ярына тамағынан 7,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ларьковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010165
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201016
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шамаева Светлана Сәми ҡыҙы

Шамаева Светлана Сәми ҡыҙы (22 декабрь 1955 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы. 1991 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.

# Шамаева Светлана Сәми ҡыҙы
## Биографияһы

Светлана Сәми ҡыҙы Шамаева 1955 йылдың 22 декабрендә Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Иҫке Арзамат ауылында тыуған. Мәктәптән һуң медицина училищеһында һәм художество мәктәбенең киске бүлегендә уҡый.
1975—1980 йылдарҙа «Ағиҙел» Башҡорт художество берекмәһендә эшләй, бында ағасҡа биҙәктәр һала һәм лаклы миниатюралар менән шөғөлләнә. Мәскәү өлкәһендә Федоскино ауылында лаклы миниатюра сәнғәте фабрикаһында стажировка үтә.
1988 йылда Өфө сәнғәт училищеһының — художество-педагогик бүлеген тамамлай.
Рәссамдың тәүге шәхси күргәҙмәһе 1980 йылда Өфөлә БАССР-ҙың Рәссамдар союзының бәләкәй күргәҙмәләр залында үтә, киләһе күргәҙмә Иҫке Арзамат ауылында була.
1980—2000 йылдарҙа Мишкә ауылында йәшәй, унда Балалар сәнғәт мәктәбендә һынлы сәнғәт класы аса. 1993—1994 йылдарҙа Йошкар-Ола ҡалаһында йәш тамашасының Мари театрында «Тылсымлы көснә» спектакленә декорациялар өҫтөндә эшләй.
Хәҙерге ваҡытта Өфөлә йәшәй. Пейзаж һәм портреттар өҫтөндә эшләй («Обь йылғаһында» (2004), «Март иртәһе» (2005), «Талдар» (2006), «Ауыл мунсаһы. Ҡыш» (2013).
Рәссамдың әҫәрҙәре музей тупланмаларында һәм картина галереяларында һаҡлана: В. М. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт сәнғәт музейында (Өфө), фин-уғыр халыҡтарының этнография музейында (Хельсинки, Финляндия), Марий Эл республика һынлы сәнғәт музейында (Йошкар-Ола), Марий Эл республикаһының Т. Евсеев исемендәге милли музейында, «Быуындар фонды» музейында (Ханты-Мансийск, РФ), Нефтекама ҡалаһының «Мираҫ» картиналар галереяһында, шулай уҡ М. Ғ. Рәхимовтың һәм балетмейстер Ю. Н. Григоровичтың шәхси коллекцияларында һаҡлана.
Ғаиләһе: рәссамдың тормош иптәше — рәссам Леонид Круль.

# Шамаева Светлана Сәми ҡыҙы
## Ижады

Рәссам күп ҡатлы үтә күренмәле рәсемдәр төшөрә, был «Иртә. Оләсәйҙә» (1982), «Автопортрет» (1985), әҫәрҙәренә хас, пейзаждар («Ер тауышы» (2000), «Көҙгө этюд» (2001), «Епшек көн» (2005), «Минең ауылҡайым» (2013), портреттар «Арзамат ауылынан Ярмингина Роза» (1981), «Новотроицк ауылынан һауынсы Томилова» (1983), «Снежана» (1990), «Арзамат ауылынан студентка Рая» (1980), «Көтөү», «Шуматлика әбей», (1981), «Ларисаның портреты» (2010), жанрлы композициялар(«Оләсәйҙә иртәнсәк» (1982), «Вера өсөн гөлләмә»(2011) төшөрә.

# Шамаева Светлана Сәми ҡыҙы
## Күргәҙмәләре

Светлана Шамаева 1979 йылдан алып шәхси (Өфө), республика, зона, төбәк, бөтә рәсәй, сит ил (Хельсинки) күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
# Швепниц

Швепниц (нем. Schwepnitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2614 кеше йәшәй. Майҙаны — 55,5 км². Диңгеҙ кимәленән 147 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1936 һәм автомобиль коды BZ.
# Алекинская

Алекинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Берёзовая ҡылымығының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Алекинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050604
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205060
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәхмәт-бег Капетанович-Любушак

Мәхмәт-бег Капетанович Любушак (босн. Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak; (19 декабрь 1839(18391219), Ғосман империяһы Босния әйәләте Витина ауылы (хәҙерге Босния һәм Герцеговинаның Любушки ҡалаһы) — 28 июль 1902, Австро-Венгрия, Босния һәм Герцеговина кондоминиумы, Сараево) — босний яҙыусыһы, фольклорсы, зыялый. Дәүләт эшмәкәре. Сараево ҡалаһы башлығы (1893—1899).
Босний халыҡының милли идентификация процесына ҙур өлөш индерә.

# Мәхмәт-бег Капетанович-Любушак
## Биографияһы

Боснияның затлы ғаиләһендә тыуған. Любушки ҡалаһы мәҙрәсәһен тамамлаған. Көнсығыш телдәрен өйрәнә. Боснияның бер нисә ҡалаһында чиновник булып хеҙмәт итә.
1878 йылдан Сараевола йәшәй. 1893 йылда Сараевоның ҡала башлығы була. Ҡала инфраструктураһын үҫтереү менән шөғөлләнә. Ул ҡала башлығы вазифаһын үтәгән осорҙа Сараевоны әүҙем электрлаштырыу башлана. 1895 йылдың 1 майында Сараевола май фонарҙары урынына тәүге тапҡыр электр урам яҡтыртыуҙары эшләй башлай. Шул уҡ көндө Сараево Европала электр трамвайҙары файҙаланыла башлаған тәүге ҡалаларҙың береһе була.
1898 йылдың июлендә инсульт кисерә, һаулыҡ менән бәйле проблемалар арҡаһында, 1899 йылдың апрелендә ул мэр вазифаһын ҡалдыра.

# Мәхмәт-бег Капетанович-Любушак
## Ижады

XIX быуат аҙағында Капетанович Босния һәм Герцеговинала һәм күрше төбәктәрҙә фольклор йыйыу менән әүҙем шөғөлләнә.
Бер нисә китап баҫтырып сығара. 1891 йылда «Босняк» («Bošnjak») әһәмиәтле сәйәси журналына нигеҙ һала, уның тирәләй үҙ заманының бер нисә босний зыялыларын йыя.
Бер нисә тарихи һәм публицистик хеҙмәт авторы.
1888 йылда «Халыҡ байлығы» («Narodno blago») исеме аҫтында халыҡ мәҡәлдәре, әйтемдәре һәм йырҙары йыйынтығын баҫтырып сығарғандан һуң билдәлелек ала. Икенсе китабында «Көнсығыш хазинаһы» (1896) яңы төрөк, ғәрәп һәм фарсы мәҡәлдәрен һәм әйтемдәрен йыя һәм тәржемә итә.

# Мәхмәт-бег Капетанович-Любушак
## Һайланма әҫәрҙәре

* Risale-i ahlak (1883)
* Sto misle muhamedanci u Bosni? (1886)
* Narodno Blago (1887)
* Boj pod Banjomlukom 1737 (1888)
* Budućnost ili napredak muhamedanaca u Bosni i Hercegovini (1893)
# Чиндек

Чиндек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 474 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Чиндек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003977
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100397
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гавала йорто

Н. А. Гавала йорто — Дондағы Ростовта, Пушкин урамы, 93 адресы буйынса урынлашҡан бина. Торлаҡ йорт XIX быуат аҙағында төҙөлә.Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Гавала йорто
## Тарихы

Торлаҡ йорттоң беренсе хужаһы — сығышы буйынса грек милләтле Рәсәй биржа йәмғиәте ағзаһы Николай Антонович Гавала. Документтар буйынса, 1913 йылда йорт менән Мария Николаевна Гавала идара итә, күрәһең, ул уның ҡатыны була. Гавала ғаиләһе Ростовтан Граждандар һуғышы йылдарында китә. Совет власы килгәндән һуң, йорт дәүләткә тапшырыла һәм ул коммуналь фатирҙарға бүленә. Һуңынан йорт бер нисә тапҡыр төҙөкләндерелә.

# Гавала йорто
## Архитектураһы

Ике ҡатлы торлаҡ йорт Пушкин урамында урынлашҡан. XIX быуат аҙағындағы башҡа бик күп йорттар кеүек үк, уның архитектураһында төрлө стиль элементтары ҡушылған. Ҡабырғанан ике арка урынлашҡан: һул яҡтан төп инеү урыны һәм уң яҡтан ихатаға сығыу юлы. Инеү ҡапҡаларының ҡойоп эшләнгән рәшәткәләрендә «Н» һәм «Г» хәрефтәре яҙылған. Төп инеү ишегендә лә тәүҙә ике ҙур булмаған ҡойолған рәшәткәләр була, бөгөнгәсә уның береһе генә һаҡланған. Беренсе ҡаттың диуарҙары руст менән биҙәлгән. Тәҙрә уйымдары төрлө йөҙлөктәр менән матурланған. Ҡабырғаларҙағы ҡапҡалар өҫтөндәге икенсе ҡатта тар тәҙрәләр өсәрләп яҡынайтылған. Үҙәк өлөштә икешәрләп яҡынайтыоған ике пар тәҙрә бар. Фасад ярымколонналы парапеттар һәм декоратив кронштейндар менән тамаланған. Мансарда ҡаты ның үҙгәртелгән.
# Фәхрисламов Хәмзә Фәхрислам улы

Фәхрисламов Хәмзә Фәхрислам улы (25 август 1925 йыл — 5 ғинуар 2001 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, кесе сержант, геолог, тау инженеры.

# Фәхрисламов Хәмзә Фәхрислам улы
## Биографияһы

Хәмзә Фәхрислам улы Фәхрисламов 1925 йылдың 25 авгусында хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат районының Башҡорт Илсекәйе ауылында тыуған. Атаһы, хәләл көсө менән килемле хужалыҡ булдырған күп балалы Көҫәпәев Фәхрислам Көҫәпәй улы, сәйәси золом ҡорбаны яҙмышына дусар ителә. Алты баланың икеһе — Зәйнулла менән Рабиға бәләкәй саҡтарында вафат була. Ҡыҙ туғандары — Әминә, Миңдеямал, Мәғүҙә етемлек михнәтен күреп буй еткерә. Хәмзә 13 йәшенән БАССР-ҙың Белорет районындағы Сермән балалар йортонда тәрбиәләнә.
1943 йылдың 23 июнендә Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Бөйөк Ватан һуғышында 1-се Белорус фронты составындағы 33-сө армия 95-се уҡсылар дивизияһы 161-се уҡсылар полкы составында ҡатнаша. Кесе сержант, 76 миллиметрлы пушка орудиеһының тоҫҡаусыһы. Разведка взводы командиры була. Белоруссияны, Польшаны азат итеүҙә ҡатнаша. Берлинға тиклем барып етә. Күреү һәләте насарайыу сәбәпле, демобилизациялана.

# Фәхрисламов Хәмзә Фәхрислам улы
## Биографияһы
### Тарихи белешмә

1944 йылдың 18 октябренән III формирование 95-се Үрге Днепр Суворов, Ҡыҙыл Байраҡ орденлы уҡсылар дивизияһы 1-се Белорус фронтына ҡараған 33-сө армия составында 1945 йылдың майына тиклем дошманды ҡыра. 1945 йылдың 14 ғинуарынан алып 3 февралгә тиклем Варшава- Познань операцияһында ҡатнаша. III формирование 95-се уҡсылар дивизияһы Пулав плацдармынан Шидловец, Опочно, Калган йүнәлешендә һөжүм итә. Операция аҙағында Фюрстенберг һәм Одер йылғаһы буйына сыға.
33-сө армия Польшаның Солец, Илжа, Радом, Лодзь, Калиш, Швибус ҡалаларын азат итә. 1945 йылда Берлин операцияһында, дошман оборонаһын уңышлы өҙгәндән һуң, 1-се Белоруссия һәм 1-се Украина фронттары армиялары менән берлектә, 33-сө армия Берлиндың көньяҡ-көнсығышында немец ғәскәрҙәре төркөмөн тар-мар итеүҙә ҡатнаша. Хәрби хәрәкәттәрҙе 6 майҙа Десау ҡалаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ Эльба йылғаһында тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Тау институтын тамамлай.
Урта Азияла, Тянь-Шань тауҙарында геология-разведка партияһында өлкән мастер була.
Красноярск крайында, Норильск һәм Красноярск ҡалаларында тау инженеры вазифаһында хеҙмәт итә.
Ҡатыны урыҫ милләтенән.
2001 йылдың 5 ғинуарында вафат була, Красноярск ҡалаһының Троицк зыяратында ерләнгән.

# Фәхрисламов Хәмзә Фәхрислам улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (09.03.1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* Ватан һуғышы ордены (1985)