yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Орлик

Санат:Алфавит бойынша елді мекендер Санат:Ортаққордағы санаты жоқ мақалалар Бөркөт- ауыл Индер районы Атырау өлкәһе Үҙәге Орлик ауыл округы.

# Орлик
## Географик урыны

Район үҙәге ҡасабанан яҡынса 33 км көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан Индербор уң яҡта уң фәрештәләр булыр Урал.

# Орлик
## Халҡы

1999 йылда халҡы 2598 кеше тәшкил итә (1318 ир-ат һәм 1280 ҡатын-ҡыҙ), ә в 2009 йыл- 2741 кеше (1393 ир-ат һәм 1348 ҡатын-ҡыҙ).

# Орлик
## Тарихы

Ауыл булған «Передовик» совхозы үҙәге, Унда 1929-1997 Йылдарҙа Караколь һарыҡтары үрсетелә. Совхоз базаһында ОКРУГТЫҢ Орликт Һәм Жига ауылындағы БЕР нисә крәҫтиән хужалығы эшләй. Күтәрелештә-Юғары вольтлы Индер электр селтәре станцияһы, йылытыу системаһы һ. б.Б. предприятиелар бар. Орлик аша Атырау-Уральск автомагистрале үтә.

# Орлик
## Мәҙәни-социаль учреждениелар

Баня ауылында, урта мәктәп, балалар баҡса, кинотеатр, поликлиникаһы һ. б. Б. бар.
* К.Абаканов исемендәге урта мәктәп 1923 йылда ойошторола.Ясле - "
* Болашак"баҡсаһы

# Орлик
## Тораҡ пунктындағы урамдар

* Алтай ШамшиденоваУлица Гил Шахманов урамы (18-се урам)
* Кенесары хан урамы (16-сы урам)
* Кенжегали Ҡолниязов Урамы
* Мөхәнбәт Сарсенғәлиев урамы
* Насыр мулда Кәримов урамы
* Нәби Ғәбдиев урамы (17-се урам)
* Нәсипкәли Кобданов Урамы
* Нәсипкали Кобданов Тыҡрығы
* Подстанция урамы
* Сапаргали Утепов Урамы
* Сапаргали Утепов Тыҡрығы
* Сөнғәт Әзмөхәнбәтов Урамы
* Шманов урамы таштан
* Хәлил имам Ноғманов урамы
* Хәлиолла Үмәрғәлиев урамы
* Шәрип Сарсенбаев Урамы
* Ідіріс Усенов урамы
* Измухан Тогайбеков урамы
# Якуб Колас исемендәге милли академия драма театры

Якуб Колас исемендәге милли академия драма театры (нем. Якуб колас тэатр Нацыянальны драматычный акадэмічны імя) — Витебск (Белоруссия) ҡалаһындағы драма театры

# Якуб Колас исемендәге милли академия драма театры
## Тарихы

Театр 1926 йылдың 21 ноябрендә Витебск ҡалаһында Мәскәүҙә Белоруссия драма студияһын тамалаусыларынан Икенсе Белоруссия Дәүләт театры булараҡ ойошторола. Башта театр репертуары был студия әҙерләгән спектаклдәрҙән тора. Тәүге спектакль — И. Бэндың «В былые времена» спектакле. Студия шулай уҡ театр өсөн А. Ремизов эшкәртеүендә «Царь Максимилиан», Н. Мицкевич эшкәртеүендә У. Шекспирҙың «Сон в летнюю ночь», Е. Жулавскийҙың «Эрот и Психея», Еврипидтың «Вакханка» спектаклдәрен әҙерләй. 1920 йылдар аҙағында театрҙа Б. Лавреневтың «Разлом», В. Вишневскийскийҙың «Первая конная» спектакләдре ҡуйыла. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 1941 йылдан театр Уральск ҡалаһында эшләй, ә һуңынан (1943—1944) — Орехово-Зуево ҡалаһында. 1944 йылдың октябрендә театр Витебск ҡалаһына ҡайта.
1944 йылда театрға Якуб Колас исеме бирелә. 1946 йылда В. Вольскийҙың «Нестерка» спектакле өсөн театрға Сталин премияһы бирелә.1964 йылдан театр Витебсктың Мең йыллығы майҙанындағы бинала эшләй (1958 йылда төҙөлгән, архитекторҙары А. Максимов, И. Рыскина). 1977 йылда театрға академия исеме, 2001 йылда — милли исеме бирелә.

# Якуб Колас исемендәге милли академия драма театры
## Театр бинаһы

Хәҙерге театр бинаһы (архитекторҙары А Максимов һәм И. Рыскина) 1958 йылда төҙөлгән. Төп фасады Витебсктың 1000 йыллығы майҙанына (элек — Театр майҙаны) ҡарап тора. Төп фасады өс мөйөшлө фронтон менән тамамланған һигеҙ колонналы портик рәүешендә. Ҡабырға фасадтары руст, пилястрҙар менән биҙәлгән. Артҡы фасады дүрт колонналы портик рәүешендә. Партер һәм ике балкон менән өс яруслы тамаша залы 758 тамашасыны һыйҙыра .
# Черепахин Сергей Павлович

Черепахин Сергей Павлович (1 октябрь 1923 йыл — 4 февраль 1989 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкының пулемёт расчёты командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Черепахин Сергей Павлович
## Биографияһы

Сергей Павлович Черепахин 1923 йылдың 1 октябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоныБайҡы ауылында тыуған.
Мәктәптә 4 класс тамамлай. Колхозда эшләй.
1942 йылдың мартында Ҡариҙел районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 1942 йылдың июненән хәрәкәт итеүсе армияла. Көньяҡ-Көнбайыш, 3-сө Украина һәм 1-се Белоруссия фронттарында һуғыша.
240-сы гвардия уҡсылар полкының пулемёт расчеты командиры (74-се гвардия уҡсылар дивизияһы, 8-се гвардия армия, 1-се Белоруссия фронты) гвардия сержанты С. П. Черепахин Польшаның Бжезина, Лодзь һәм Познань ҡалаларын азат иткәндә ҡаһарманлыҡ күрһәтә.
1947 йылда демобилизацияланғандан һуң С. П. Черепахин тыуған иленә ҡайта. Йүрүҙән леспромхозында электромеханик булып эшләй. 1989 йылдың 4 февралендә вафат була.

# Черепахин Сергей Павлович
## Батырлығы

«1945 йылдың 19 ғинуарында Бжезины ҡалаһы эргәһендә, уҡсыларҙың беренсе рәтендә ҡыйыу алға барып, ул мәргән уты менән дошмандың 4 пулемётын юҡ итә, боеприпаслы 2 автомашинаһын яндыра, 40 гитлерсыны юҡ итә. Лодзь ҡалаһы районында немец контратакаға күсә. С. П. Черепахин, дошманды яҡын араға яҡын ебәреп, пулемёттың мәргән атылған уты менән дошман сылбырын ҡырып һала һәм 30 фашисты терәп атып үлтерә. Бөтә патрондар тотонолоп бөткәс, ул беренсе булып атакаға ташлана, расчет яугирҙәрен үҙе артынан эйәртә, улъя пулемёты уты менән тағы 15 гитлерсыны юҡ итә.
Познань ҡалаһының ҡорал заводы өсөн алыштарҙа С. П. Черепахин граната менән дошмандың пулемёт расчетын юҡ итә, пулемётты ҡулға төшөрә һәм уның мәргән уты менән немецтарҙы ҡасырға мәжбүр итә. Шулай итеп, батальондың хәрби бурысты үтәүен тәьмин итә. Был һуғышта батальон дошмандың 250 ҡул һәм станоклы пулемётын, 130 автоматын, 1500 винтовкаһын ҡулға төшөрә».
С. П. Черепахинға 1945 йылдың 31 майында «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

# Черепахин Сергей Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (31.05.1945);
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы;
* Ленин ордены (31.05.1945);
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены;
* III дәрәжә Дан ордены (31.01.1945);
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (24.10.1944);
* башҡа миҙалдар.
# Зөбәйҙуллин Әҡсән Ғимран улы

Зөбәйҙуллин Әҡсән Ғимран улы (1915 йыл, Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы Кесе Кәркәле ауылы — 23 февраль 1943 йыл, Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙыларармеецы.

# Зөбәйҙуллин Әҡсән Ғимран улы
## Биографияһы

Зөбәйҙуллин Әҡсән Ғимран улы 1915 йылда, икенсе мәғлүмәт буйынса 1922 йылда Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Кесе Кәркәле ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Миәкә район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкында ҡылыссы (уҡсы) булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 23 февралендә, икенсе мәғлүмәт буйынса 1943 йылдың 23 мартында Украина ССР-ының Ворошиловград өлкәһе (хәҙерге Луганск Халыҡ Республикаһы) Чернухино ауылы эргәһендә барған ҡаты һуғыштарҙа хәбәрһеҙ юғала.
# Нахтерштедт

Нахтерштедт (нем. Nachterstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2097 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,21 км². Диңгеҙ кимәленән 94 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6469 һәм автомобиль коды — SLK.
# Тунис (ҡала)

Туни́с (ғәр. تونس‎, франц. Tunis) — Тунис Республикаһының һәм Тунис провинцияһының баш ҡалаһы. Халҡы 1 200 000 кеше (2008), ҡала яны халҡы менән бергә — 3 980 500.

# Тунис (ҡала)
## Географияһы

Ҡала Урта диңгеҙҙең Тунис ҡултығы ярында, Тунис күле аръяғында урынлашҡан. Радес һәм Хальк-эль-Уэд (Ла-Гулет) порттары менән канал һәм тимер юлы аша тоташҡан. Ҡала яр буйы тигеҙлеге һәм уны уратып торған түбәләр буйлап һуҙылған. Замансараҡ ҡаралтылар (колониаль һәм унан һуңғы замандағы) уртаһында иҫке ҡала — Әл-Мәҙинә урынлашҡан. Ҡала янындағы Карфаген (Картаж) да Тунисҡа инә. Туристар күпләп Боронғо Рим заманы ҡалаһы Карфаген емеректәрен ҡарарға, шулай уҡ Сиди-Бу-Саид, Эль-Марса, Ля-Гуллет ҡаласыҡтарына килә.

# Тунис (ҡала)
## Климаты

Туниста башлыса йәй, Урта диңгеҙҙәгесә, эҫе һәм ҡоро, ә ҡыш — йылы һәм ямғырлы тора.
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | 15,7 | 16,5 | 18,1 | 20,7 | 24,9 | 29 | 32,6 | 32,7 | 29,7 | 25,2 | 20,5 | 16,7 | 23,52 |
| Уртаса температура, °C | 11,5 | 12 | 13,2 | 15,6 | 19,3 | 23,2 | 26,3 | 26,8 | 24,4 | 20,4 | 15,9 | 12,5 | 18,4 |
| Уртаса минимум, °C | 7,2 | 7,4 | 8,3 | 10,4 | 13,7 | 17,3 | 20 | 20,8 | 19 | 15,5 | 11,3 | 8,2 | 13,3 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 59 | 57 | 47 | 38 | 23 | 10 | 3 | 7 | 33 | 66 | 56 | 67 | 466 |

# Тунис (ҡала)
## Тарихы

Ҡала тураһында б. э. т. 814 йылда тәүгә телгә алына, ә һаҡланып ҡалған ҡаралтыларҙың иң иҫкеһе XIII—XV быуаттарға ҡарай.
2011 йылдағы ғәрәп яҙында ҡалала комендант сәғәте индерелә.

# Тунис (ҡала)
## Иҡтисади торошо

Ҡала илдең иҡтисади үҙәге булып һанала. Ҡалала һәм ҡала янында химия, төҙөлөш, текстиль һәм аҙыҡ-түлек етештереү промышленносе үҫешкән.

# Тунис (ҡала)
## Транспорты

Ҡаланы Тунис-Карфаген халыҡ-ара аэропорты хеҙмәтләндерә. Баш ҡала илдең башҡа ҡалалары менән Тунис тимер юлы һәм автотрасса аша тоташҡан. Ҡалала диңгеҙ порты, тимер юлы вокзалы, бер нисә автовокзал бар. Ҡала араһында йөрөгән ҡыҙыл-буйлы маршрут таксиҙары (луаждар) өсөн вокзалдар ҙа бар.
1985 йылдан заманса тиҙ йөрөшлө Тунис трамвайы ла йөрөй. Француз телендә ҡаланың трамвай селтәре «Métro» тип атала. Трамвайҙарҙан тыш ҡала һәм ҡала яны маршруты буйынса ҡала яны поездары бар. Шулай уҡ ҡала буйлап автобустар, күк-буйлы маршрут таксиҙары (луаждар) йөрөп тора.

# Тунис (ҡала)
## Билдәле шәхестәре

* Антонио Корпора (1909—2004) — италиялы рәссам.

# Тунис (ҡала)
## Туғандаш ҡалалар

Тунис һәм түбәндәге ҡалалар араһында туғандашлыҡ булдырылған:
* Амман, Иордания
* Джидда, Сауд Ғәрәбстаны
* Доха, Катар
* Кёльн, Германия
* Әл-Күвәйт, Күвәйт
* Лиссабон, Португалия
* Марсель, Франция
* Маскат, Оман
* Монреаль, Канада
* Мәскәү, Рәсәй
* Париж, Франция
* Прага, Чехия
* Рабат, Марокко
* Рим, Италия
* Истанбул, Төркиә
* Рио-де-Жанейро, Бразилия
* Сантьяго, Чили
* Стокгольм, Швеция
* Ташкент, Үзбәкстан
* Триполи, Ливия
# Чачкари

Чачкари-Грузияла, Аспиндза муниципалитетындағы тарихи ауыл, Вардзиянан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай, Мтквари йылғаһы ярында урынлашҡан. Риүәйәткә ярашлы Чачкариға Вардзияның ауыл хужалығы запастары өҫтәмәләре килгән- ҡаяла шарап һыҡҡыстарынан күп һанлы шарап ҡойолоп торған. Чачкари ауылында зыян күргән террасаларҙан һәм 50-гә яҡын таш шарап һыҡҡыстарҙан тыш дүртенсе быуат виноград тәлгәше һаҡланып ҡалған. Шулай уҡ мәмерйә йәшәү залы, Георгий сиркәүе, балсыҡтан һуғылған йорт залдарының (Месхетия залдары) өлгөләре һ.б. бар.
Чачкари ауылына 2016 йылда ГРузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмтиәтендәге күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы исеме бирелә
# Фазылов Хәтип Сәрүәр улы

Фазылов Хәтип Сәрүәр улы (25 апрель 1960 йыл) — рәссам, йәмәғәтсе. 2004 йылдан «Рәсәй Рәссамдар союзы» Бөтә Рәсәй ижади йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан Республикаһы төбәк бүлексәһе рәйесе. 1990 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Рәсәй Сәнғәт академияһының почётлы ағзаһы (2019). Рәсәй Федерацияһының (2012) һәм Башҡортостан Республикаһының (2001) атҡаҙанған рәссамы, төрлө кимәлдәге ижади конкурс һәм күргәҙмәләр лауреаты.

# Фазылов Хәтип Сәрүәр улы
## Биографияһы

Хәтип Сәрүәр улы Фазылов 1960 йылдың 25 апрелендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Яңауыл ауылында тыуа. 1979 йылда Өфө сәнғәт училищеһының художество бүлексәһен тамамлай.
Рәсәй рәссамдарының ижади төркөмө составында Илья Репин исемендәге Академик дачала (Вышний Волочек, Тверь өлкәһе), шулай уҡ «Төрксой» фонды төрки телле рәссамдарҙың ижади лабораторияһында (Төркиә) ижад итә.
1980 йылдан — республика, төбәк, зона, бөтә Рәсәй, бөтә Союз, халыҡ-ара һәм төркөм күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы. 1990 йылдан Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы.
1995 йылда рәссамдарҙың «Артыш» ижади берекмәһе етәксеһе була. 2001 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Рәссамдар союзы идараһы рәйесе урынбаҫары, 2005 йылдың октябренән — идара рәйесе.
Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2001, 2012). Өфөлә йәшәй.
1995 йылдан «Артыш» ижади берекмәһе етәксеһе.
Фазыловтың әҫәрҙәре Башҡортостан Республикаһының М. В. Нестеров исемендәге Дәүләт художество музейында (Өфө), Магнитогорск картина галереяһында (Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе), Когалым ҡалаһының Күргәҙмәләр залында (Рәсәй Федерацияһының Төмән өлкәһе), «Урал» халыҡ сәнғәте галереяһында (Өфө), Туймазы тарих-тыуған яҡ музейында (Башҡортостан Республикаһының Туймазы ҡалаһы) һаҡлана.

# Фазылов Хәтип Сәрүәр улы
## Төп эштәре

«Башҡорт легендаһы (Ете ҡыҙ)», «Иҫке мейес», «Тормош ағасы. Шәжәрә», «Мөғәллим. Халыҡ уҡытыусыһы», «Сәсән», «Төш», «Тау фонында һыбайлы», «Автопортрет. Дәүерҙәр аша», «Тауҙар йыры», «Рогервик маршы», «Сыңғырлаҡ көн», 2008.

# Фазылов Хәтип Сәрүәр улы
## Күргәҙмәләре

1980 йылдан — республика, төбәк, зона, бөтә Рәсәй, бөтә Союз, халыҡ-ара һәм төркөм күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы.

# Фазылов Хәтип Сәрүәр улы
## Маҡтаулы исемдәр һәм башҡа бүләктәр

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы (2012)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2001)
* Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы секретариатының «Традициялар, рухлылыҡ, оҫталыҡ» көмөш миҙалы (2008).
# Хольдид-Яха

Хольдид-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ты-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Хольдид-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051023
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305102
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ильчук

Ильчук — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиш йылғаһының уң ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ильчук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007062
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300706
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Карштедт

Карштедт (нем. Kahrstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 275 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,48 км². Диңгеҙ кимәленән 63 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
# Синельников Пётр Степанович

Синельников Петр Степанович (22 июнь 1921 йыл — 1985 йылға тиклем) — совет сәйәси эшмәкәре, КССР Коммунистик партияһы Рузаевский район комитетының беренсе секретары. Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Синельников Пётр Степанович
## Биографияһы

Синельников Петр Степанович 1921 йылдың 22 июнендә Воронеж губернаһы Воронцовка ауылында тыуа. 1938 йылда Павловка педагогия училищеһын тамамлай, ярты йыл Воронеж өлкәһе Бутурлинский районының Гвазда ауылында ете йыллыҡ мәктәптә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. 1939 йылдың ғинуарынан ВЛКСМ-дың Воронцов район район комитетының пропаганда буйынса секретары урынбаҫары була.
1939 йылдың октябрендә хәрби хеҙмәткә саҡырыла, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1942 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. «Кавказды обороналаған өсөн» һәм «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән. НКВД-ның Эске ғәскәрҙәренең 22-се дивизияһында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң Грозный ҡалаһында полк комсоргы һәм парторгы булып хеҙмәтен дауам итә. 1946 йылдың авгусында майор дәрәжәһендә запасҡа сығарыла.
Краснодар крайының Лабинск ҡалаһына күсенә. 1946—1948 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Лабинск район комитеты секретары, ә 1948—1950 йылдарҙа Лабинск район партия комитетының икенсе секретары. 1950—1951 йылдарҙа — Краснодар крайының Яңы Титаровский партия район комитетының беренсе секретары.
1951—1954 йылдарҙа Мәскәүҙә ВКП(б) Үҙәк комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбендә юғары белем ала. Партшкола тамамлағандан һуң Ҡаҙаҡ ССР-ына партия эшенә ебәрелә. 1955—1960 йылдарҙа КССР Коммунистар партияһының Күксәтау өлкәһе Рузаевский районы комитетында беренсе секретарь була, «сиҙәм күтәрә». Был районда 395 мең гектар дала һөрөлә һәм 1956 йылда сәсеү майҙанын 1953 йыл менән сағыштырғанда 6,5 тапҡырға арттырыу мөмк инлеген бирә. Сәсеүлек майҙанының киңәйеүе етештереүҙе арттырыуға килтерә. 1955 йылда райондың колхоз һәм совхоздары дәүләткә 8,5 миллион бот иген тапшыра, 1956 йылда был күләм 33 миллион ботҡа етә. СССР Юғары Советы президиумының 1957 йылдың 11 ғинуарындағы Указына ярашлы, «сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙәге айырыуса ҙур уңыштары, юғары уңыш алған өсөн» П. С. Синельников Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була, уға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
1960 йылда Күксәтау ҡалаһына күсә. Бында 1960—1963 йылдарҙа Ҡаҙаҡ ССР-ы дәүләт контроленең Күксәтау өлкәһе буйынса төркөмө менән етәкселек итә. 1963 йылда Күксәтау Өлкә комитетын һәм өлкә башҡарма комитетында дәүләт контроле инструкторы вазифаһын биләй, Күксәтау өлкәһе халыҡ контроле комитеты рәйесе урынбаҫары була.
1985 йылда вафат була, вафат булыу датаһы аныҡ билдәле түгел.

# Синельников Пётр Степанович
## Наградалары

* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (№ 6992 11.01.1957 от)
* Ленин ордены (№ 11.01.1957 302673 от)
* «Почет Билдәһе» ордены (19.02.1981)
* «Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Хеҙмәт отличиеһы өсөн» миҙалы (03.09.1971)
# Имәнлеҡул ауыл Советы (Саҡмағош районы)

Имәнлеҡул ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Имәнлеҡул ауыл Советы (Саҡмағош районы)
## Составы

Имәнлеҡул ауылы,
Үрге Аташ,
Йәмәй ауылы.
# Абля

Абля — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/879/136/86 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Абля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007321
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100732
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нор-Ломовка

Нор-Ломовка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ломовка йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Нор-Ломовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027148
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002714
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҫәргәп

Иҫәргәп (рус. Сергапка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Үҙән йылғаһының уң ярына тамағынан 5,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Иҫәргәп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017096
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101709
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хризантема

?Хризантема :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Астра сәскәләр |
| Ғаилә: | Астралар |
| Ырыу: | Хризантема |
Латинса исеме :
Chrysanthemum L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 35791 NCBI 13422 |
Хризанте́ма (лат. Chrysánthemum, грек. χρῡσανθής, «алтын сәскә» − Ойошма сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған әремдеке кеүек әскелтем еҫле, киртләс япраҡлы, ялбыр сәскәле декоратив емлек; алтын сәскә; ойошма сәскәлеләр ғаиләһендәге бер йыллыҡ, күп йыллыҡ үлән йә иһә ярымҡыуаҡсыҡ үҫемлек. 150 төрҙө уҙ эсенә алған үҫемлек ырыуы; башлыса, Европа, Азия, Африкала; БДБ илдәрендә 70-80 төрө үҫә.
Хризантеманың япраҡтары тоташ йә иһә киҫкәләнгән ситле, ҡуйы йәшел төҫтә. Сәскәләре ябай һәм суҡлы, төрлө формалары (эре сәскәле, вак сәскәле) һәм төҫтәре (аҡ, алһыу, һары, алтынһыу-ҡыҙғылт, ҡыҙыл һ.б.) менән айырылалар. Емеше - орлоҡ. Эре сәскәле сорттары бер ботаҡлы, һирәгерәк 3-4 һабаҡлы ҡыуаҡ төрөндә, вак сәскәлеләре ҡыуаҡ формаһында була. Асылмалы, энәле, батынҡы, көпшә һамаҡ сорттары бик киң таралған. Шулай уҡ сәскәләре түбәнгә таба каскад һамаҡ урынлашҡан алтын сәскә үҫтерелә. Асыҡ грунтта үрсетелә, орлоҡтары көҙҙән, яҙ көнө йә иһә үренте түтәленә сәселә.
Сәскә түтәлдәренә, клумба һәм сүлмәктәргә күсереп ултыртыла һәм киҫелгән килеш сәскә бәйләмдәре яһау өсөн файҙаланыла. Грунтта үҫә торған күп йыллыҡ хризантеманың эре, асыҡ ҡыҙыл, киҫкәләнгән ситле япраҡлы төрҙәре киң таралған, уларҙы ҡыуаҡты айырыу һәм сыбыҡсалар ярҙамында үрсетәләр (орлоҡтан үрсетеү ысулы селекция максаттарында ҡулланыла). 10 меңләгән сорты сығарылған. Августтан декабрьгә тиклем сәскә ата, сәскә атыу ваҡыты буйынса иртә (август - октябрь уртаһы), уртаса (октябрь аҙағы - ноябрь), һуңғы (декабрь) сәскәләргә айырыла.
# «Берлек» (промартель, Бөрйән районы)

"«Берлек» промартеле — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Яңы Мөсәт ауылындағы ойошма.

# «Берлек» (промартель, Бөрйән районы)
## Тарихы

«Берлек» промартеле 1930 йылда Яңы Мөсәт ауылында ойошторола һәм ауыл хужалығы менән шөғөлләнә. Беренсе рәйесе — М. Бүләкбаев. Һуңғараҡ артель «Яңы юл» колхозына инә. 1936 унан сыға һәм 1942 йылға тиклем үҙаллы була.
1942 йылда «Берлек» промартелендә кәсепселек эше йәйелдерелә. Уны Ҡасҡынбаев С. С. етәкләй. Артель ағас ҡырҡыу һәм ағыҙыу, төрлө сеймал әҙерләү, поташ производствоһы, ыҫмала һәм дегет етештереү, күмер үртәү, һалабаш әҙерләү менән шөғөлләнә. Ағасты Алағуян йылғаһы буйлап Ағиҙел йылғаһына тиклем (Иҫке Собханғол эргәһендә) ағыҙалар. Ағас күмерен яндырыу, дегет һәм ыҫмала Иҫке Ыҙма йылғаһы буйында башҡарыла.
1957 йылда «Берлек» промартеле бөтөрөлә һәм Бөрйән урман сәнәғәте хужалығының ағас әҙерләү пунктына әүерелә.

# «Берлек» (промартель, Бөрйән районы)
## Тарихы
### Өҫтәп уҡығыҙ

* Яңы Мөсәт ауылының тарихы

# «Берлек» (промартель, Бөрйән районы)
## Етәкселәре

* Бүләкбаев М.
* Ҡасҡынбаев С. С.