yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шевелёв Марк Иванович

Шевелёв Марк Иванович (24 октябрь 1904 йыл — 6 октябрь 1991 йыл) — Төньяҡ диңгеҙ юлы Баш идаралығының Поляр авиация начальнигы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы, авиация генерал-лейтенанты.

# Шевелёв Марк Иванович
## Биографияһы

Марк Иванович Шевелёв Санкт-Петербургта 1904 йылдың 11 (24) октябрендә хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. Йәһүд. 1921 йылдан КПСС ВКП (б) ағзаһы.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1919 йылда Таганрог металлургия заводында эшсе булып башлай. Таганрогтың беренсе комсомолдары иҫәбендә була. 1921 йылда ВКП (б.) сафына инә. 1921 йылда Ленинградҡа китә һәм бәйләнеш юлдары инженерҙары Институтының һауа бәйләнеше факультетына уҡырға инә.
1920—1921 йылдарҙа, 1928 йылда һәм 1939 йылдан Эшсе-крәҫтиәндәр Ҡыҙыл Армияһында. Граждандар һуғышы нда ҡатнаша. 1925 йылда Ленинград Тимер юл транспорты инженерҙары институтының һауа бәйләнеше факультетын тамамлай.
Төньяҡ диңгеҙ юлы Баш идаралығының Поляр авиация начальнигы булараҡ, М. И. Шевелёв 1937 йылдың май айында, И. Д. Папанин етәкселегендәге экспедицияны Төньяҡ полюс районында төшөрөү һәм «Төньяҡ полюс-1» фәнни станцияһы өсөн ҡорамалдар ташыу менән оҫта етәкселек итә.
Был заданиены уңышлы үтәгәне һәм күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн, Шевелёв Марк Ивановичкә 1937 йылдың 27 июнендә, Ленин ордены тапшырып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә. Махсус айырыу билдәһе булдырылғандан һуң, уға 36-сы «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
1937 йылдың декабрендә ул Төньяҡ Осетиянан СССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында М. И. Шевелёв авиация дивизияһы командиры урынбаҫары, алыҫ Авиация хәрәкәте штаб начальнигы (1944 йылдың 18 апрелендә тиклем), һуңынан Красноярск — Аляска һауа трассаһы начальнигы була. 1943 йылдың 25 мартында уға «авиация генерал-лейтенанты» хәрби дәрәжәһе бирелә.
Һуғыштан һуң 1955 йылда, Генераль штабтың Хәрби академияһы ҡарамағындағы Юғары академия курстарын тамамлай. 1971 йылдан алып — отставкала.
1971—1988 йылдарҙа Төньяҡ диңгеҙ юлының дәүләт инспекторы. 15 юғары киңлек экспедицияһы, шул иҫәптән Мәскәү — Антарктида — Мәскәү осошо етәксеһе. 1977 йылда «Арктика» атом боҙватҡысының Төньяҡ полюсҡа уңышлы үтеп инеүе өсөн стратегик боҙ разведкаһын тәьмин итә.
Мәскәүҙә йәшәй. 1991 йылдың 6 октябрендә вафат була. Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнгән.

# Шевелёв Марк Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы
* ике Ленин ордены,
* 2-се дәрәжәләге Кутузов ордены,
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* өс Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* миҙалдар.
* СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1984).

# Шевелёв Марк Иванович
## Хәтер

Йылға флоты Министрлығы судноһы һәм Екатеринбургтағы урам уның исеме менән аталған.
# Ямғыр селәүсендәре

?Әҙ төклө селәүсендәр :
Ямғыр селәүсене Lumbricus terrestris :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Балдаҡлы селәүсендәр |
| Суб-класс: | Әҙ төклө селәүсендәр |
Латинса исеме :
Oligochaeta :
Отрядтары :
Haplotaxida
Lumbriculida
Moniligastrida :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 68422 NCBI 6381 |
Аҙ төклө селәүсендәр (лат. Oligochaeta) — селәүсендәр класы. Ямғыр селәүсендәре — ерҙең еүеш ҡаталауында йәшәй, еүеш көндәрҙә йәй көнө ерҙең өҫтөнә сыға торған билдәле селәүсендәр.
Ямғыр селәүсендәренең. 3 меңләп төрө билдәле, күбеһенсә тупраҡта тереклек итә, 500-ҙән артығыраҡ төрө сөсө һыуҙарҙа йәшәй. Рәсәй территорияһында 500-ләп төрө билдәле, әмма күбрәк булырға ла мөмкин. Тупраҡта йәшәүселәр: ваҡ аҡһыл, һарғылт һәм алһыу селәүсендәр — энхитреидтар (Enchytraeidae), 30 см-ға ҡәҙәр оҙонлоҡтағы ғәҙәти ҙур ямғыр селәүсене (Lumbriculus terrestris), халыҡта уны «ҙур ҡыҙыл селәүсен» тип йөрөтәләр. Ул ер өҫлөгөнән 2 м -ға һәм унан тәрәнерәккә киткән юлдар ҡаҙа. Ямғырҙан һуң селәүсен өҫкә сыға һәм, ҡойолған япраҡтарҙы йәки кипкән үләндәрҙе ауыҙы менән эләктереп, балсыҡ менән бергә ашай. Кесе ҡыҙыл селәүсен (Lumbricus rubellus) тупраҡтың өҫкө ҡатламында һәм урман түшәмәһендә йәшәй, ә һоро аллолобофора (Allolobophora caliginosa) һөрөнтө ерҙәрҙә, баҡсаларҙа һәм баҫыуҙарҙа иң ғәҙәти төр һанала. Насар еҫле һәм асыҡ ҡыҙыл төҫтәге тиреҫ селәүсене (Eisenia foetida) тиреҫтә, серегән һаламда йәки парниктарҙа йәшәй. Ул ярһыған ваҡытында көслө еҫле һары шыйыҡса бүлеп сығара.
Тупраҡ олигохеттары тупраҡ йотоп туҡланалар. Иҫәпләүҙәр күрһәтүенсә, олигохеттар тәүлек һайын уртаса һәр гектарҙа 250 кг самаһы ер эшкәртәләр (2—3 т га хәтле), шуның менән олигохеттар тупраҡты минераль матдәләр менән байыталар, шулай уҡ аралаштыралар һәм йомшарталар, йәғни тупраҡтың уңдырышлылығын арттыралар.
# Дыуанкүл (ауыл)

Дыуанкүл (рус. Дуванкуль) — Силәбе өлкәһенең Уйылға районы составына ингән ауыл. Рождественское ауыл биләмәһенә инә.

# Дыуанкүл (ауыл)
## Этимологияһы

Ауылда әлеге көндә күпселек урыҫтар йәшәһә лә, атама эргәләге башҡортса дыуан һәм күл һүҙҙәренән яһалған Дыуанкүл гидронимынан алынған. Билдәле булыуынса, дыуан - башҡорт ҡәбиләләренең береһе.

# Дыуанкүл (ауыл)
## Климаты

Климаты уртаса континенталь. Бында һауа торошо бик үҙгәреүсән, сөнки Урал тауҙары Рәсәйҙең Европа өлешөнән килгән һауа массаларын индермәй, шуға күрәбында һалҡын Арктика һауаһы ла, эҫе Урта Азия һауа массалары ла еңел үтә. Һөҙөмтәлә, һава шарттары ҡапыл үҙгәреп тороусан.

# Дыуанкүл (ауыл)
## Халҡы

Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе :
| 1795 | 1873 | 1889 | 1926 | 1970 | 1995 | 2010 |
| 142 | 509 | 639 | 993 | 411 | 485 | 501 |
Халыҡ һаны динамикаһы:
2002 йылғы йәниҫәп буйынса күпселек халҡы: урыҫтар (92%).

# Дыуанкүл (ауыл)
## Географияһы

Уйылға районының төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Өлкә үҙәге Силәбегә тиклем алыҫлығы 99 км, район үҙәге Уйылғаға тиклем 28 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә тиклем (Рождественка) 16 км

# Дыуанкүл (ауыл)
## Географияһы
#### Рельеф

Ярымтигеҙлек майҙандар (Урал аръяғы пенеплены). Ауылдың төньяҡ өлөшөндә шул уҡ исемдәге күл - Дыуанкүл урынлашҡан, көньяҡ-көнбайыш яғында- урмандар, көнсығыш өлөшөндә - урманлы дала. Иң яҡын ҡалҡыулыҡтар диңгеҙ кимәленән 223 һәм 226 метр бейеклектә.

# Дыуанкүл (ауыл)
## Тарихы

18-се быуаттың икенсе яртыһында өлкәнең Кичигин ҡәлғәһенән күсенгән казактар нигеҙ һалған. 1840 йылдан һуң Дыуанкүл Ырымбур казак ғәскәренең Түбәнге Уйылға станицаһына беркетелгән. 1889 йылд ауылда таш сиркәү була, ХХ быуат башында 3 мәктәп асыла һәм тирмән эшләй. 1929 йылда Буденный С.М. исемендәге колхоз ойошторола. Колхоз 4896 гектар ер эшкәртә, 1960-сы йылдарҙа 5-се бүлексәһе булараҡ Рождественский совхоз составына инә.

# Дыуанкүл (ауыл)
## Инфраструктураһы

Дыуанкүлдән күрше ауылдарға шоссе, грунт юлдар һалынған. Ауылда 7 урам., мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто һәм китапхана бар.

# Дыуанкүл (ауыл)
## Шулай уҡ ҡара

* Дыуанкүл
# Таң турғайы

Таң турғайы , сейәбей (урыҫ. зарянка)— себен турғайҙары ғаиләһендәге ҡош.

# Таң турғайы
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бер аҙ-бәләкәйерәк. Ерҙә һәм ағастарҙың аҫҡы ботаҡтарында йөрөүсе ҡош. һайрағанда өҫкә ботаҡтарға күтәрелә, һырты һорғолт көрән, ҡабырғалары һоро. Маңлайы, муйынының аҫ яғы һәм түше ҡыҙғылт һары. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.

# Таң турғайы
## Тауышы

Тауышы киҫкен генә: «тк-тк-тк». һайрауы — яңғырауыҡлы сутылдау.

# Таң турғайы
## Йәшәү рәүеше

Төрлө урмандарҙа йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә, ағас төптәрендә һәм ҡыуыштарында оялай. Ҡыҙғылт көрән һипкелле 5—6 бөртөк алһыу йомортҡаһы була.
# Сәлихов

Сәлихов — фамилия. Ғәрәп теленән алынған, яҡшылыҡ, изгелек ҡылыусы; тәүфиҡлы, ғәҙел тигәнде аңлата.
* Сәлихов Альберт Илдус улы (1962) — дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре.
* Сәлихов Ғарифулла Мөхәмәт улы (1861—1915) — башҡорт мәғрифәтсеһе, тарихсы, дин әһеле.
* Сәлихов Ғәфүр Ғөбәй улы (1959) — ғалим-педагог, философия фәндәре докторы (2011).
* Сәлихов Кев Миңнулла улы (1936) — физика-математика фәндәре докторы,
* Мөхәмәт Сәлихов (?—1893) — дин әһеле.
* Сәлихов Рафаэль Ғирфан улы (1932—2017) — театр актёры.
* Сәлихов Фәнәүи Зиҡаф улы (1957) — опера йырсыһы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Сәлихов Хафиз Мирғазәм улы (1950) — ғалим-физик, дәүләт эшмәкәре.
* Сәлихов Һибәтулла Сәйетбаттал улы (Һибәтулла Ҡарғалы; 1794—1867) — шағир.
* Сәлихов Шәйхелислам Ғүмәр улы (1914—1978) — хәрби хеҙмәткәр. Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Дан орденының тулы кавалеры.
* Сәлихов Яхъя Шәрәф улы (1893—1937) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.
* Сәлихова Гүзәл Салауат ҡыҙы (1975) — журналист.
* Сәлихова Эльвина Әхнәф ҡыҙы (1973) — тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2008).
# Магомаев Абдулмөслим Мөхәммәт оғлы

Магомаев Абдулмөслим Мөхәммәт оғлы (рус. Муслим Магометович Магомаев, Абду́л-Мусли́м Магоме́т оглы Магома́ев, әзерб. Abdul Müslüm Məhəmməd oğlu Maqomayev; 6 (18) сентябрь 1885 — 28 июль 1937 йыл) — әзербайжан, совет композиторы һәм дирижёры, Әзербайжан ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1935), Әзербайжан классик музыкаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, уның исеме Әзербайжан дәүләт филармонияһына бирелгән. Магомаев Мөслим Мөхәммәт оғлының олатаһы. .

# Магомаев Абдулмөслим Мөхәммәт оғлы
## Биографияһы

Абдулмөслим Мөхәммәт оғлы Магомаев 1885 йылдың 6 (яңы иҫәп буйынса 18) сентябрендә Баҡы ҡалаһында тыуа. Музыка менән мауығыуы бала сағынан башлана, мәктәп музыка үҙешмәкәрлегендә ҡатнаша., Кавказ аръяғы уҡытыусылар семинарияһы оркестрында уйнай, шунда Һажибәков Ғөзәйер Әбделхөсәйен улы менән таныша, уның менән ғүмерлеккә дуҫ булып ҡала.
Семинарияны тамамлағас башта Төньяҡ Кавказда, артабан Әзербайжанда уҡытыусы булып эшләй, Тифлис уҡытыусылар институтында экстерн юлы менән имтихандар тапшырғас, Баҡыла төпләнеп ҡала. Башта Һажибәков етәкселегендә музыкант сифатында урындағы опера труппаһы составына инә, һуңғараҡ — театр дирижеры һәм етәксеһе булып китә. Артабан Әзербайжан ССР-ы халыҡ мәғарифы комиссариатында яуаплы вазифалар биләгән.
«Шаһ Исмаил» һәм «Наргиз» тигән ике опера яҙған, һуңғыһы совет тематикаһына тәүге әзербайжан операһы була. Ижадына Әзербайжан милли сәнғәте йоғонтоһо тойола. Ул шулай уҡ әзербайжан бейеү көйҙәре, йырҙары буйынса өс йөҙләп симфоник эшкәртмә авторы булып тора.
1937 йылдың 28 июлендә Нальчике ҡалаһында туберкулёздан үлә..

# Магомаев Абдулмөслим Мөхәммәт оғлы
## Ғаиләһе

Абдулмөслимдең өс ир туғаны һәм ике ҡыҙ туғаны була. Ул опера йырсыһы Хәнәфи Тереғоловтың һәм һеңлеһе Тереғолова Байҙыгөлгә (Ғөзәйер Һажибәковтың балдыҙына) өйләнә. Уларҙың ике улы — Джамалетдин һәм Мөхәммәт була. Баш балаһы 1953—1957 йылдарҙа беренсе Әзербайжан ССР-ы сәнәғәт министры вазифаһын биләй, икенсеһе театр рәссамы һәм аниматоры була, броне булыуына ҡарамаҫтан, Бөйөк Ватан һуғышына китә һәм 1945 йылдың 24 апрелендә, еңеүгә бер нисә генә көн ҡалғанда, Берлинда һәләк була. Актриса Айшет Кинжалованың уның менән никахтан улы — һуңғараҡ таныласаҡ опера һәм эстрада йырсыһы, композитор Мөслим тыуа
# Посная

Посная — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Посная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024976
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002497
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ерепаха-Яха

Ерепаха-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ерепаха-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076395
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307639
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әпәш

Әпәш (рус. Апаша) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тере Танып йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Әпәш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026039
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102603
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кайгарка

Кайгарка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Кайгарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301548
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Комтун-Еган

Комтун-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Мег-Тыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Комтун-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038774
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203877
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Амелиха

Оло Амелиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Амелиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009648
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100964
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Схалтба соборы

Схалтба ҡорамы — грузин архитектураһы ҡомартҡыһы, кирбестән төҙөлгән бер нефлы сиркәү. Схалтба ауылынан көнбайышҡа ҡарай Грузияның Мцхета муниципалитеты ауылында урынлашҡан. Көньяҡ ишеге өҫтөндә яҙыу бар. Ул яҙыуға ярашлы сиркәүҙе 1669 йылда Иван Зедгенидзе һәм уның ҡатыны Тамара төҙөгән. Көньяҡ ҡапҡаларҙың бер бағанаһындағы был яҙыу оҫта Саркар Пурцхванидзе тарафынан телгә алына. Сиркәүҙең көньяҡ фасадында ҡапҡалар орнаменттар һәм тәреләр менән биҙәлгән.
# Кунгурка (Чусовая ҡушылдығы)

Кунгурка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының һул ярына тамағынан 489 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кунгурка (Чусовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, инештән Ревда ҡалаһына тиклем, Ревда йылғаһын һәм Ново-Мариинск һыуһаҡлағысынан сыҡҡан йылғаны индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100512111100010141
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101014
* Бассейн коды — 10.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Левая (Кичуга ҡушылдығы)

Левая — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кичуг йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Левая (Кичуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001148
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лабогей

Лабогей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Войкар йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Лабогей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030909
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303090
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Принстон (Көнбайыш Виргиния)

Принстон (ингл. Princeton) — АҠШ-та Көнбайыш Виргиния штатындағы ҡала. Ул Мерсер округының административ үҙәге. 2010 йылда ҡалала 6432 кеше йәшәгән.

# Принстон (Көнбайыш Виргиния)
## Географик урыны

Принстон Көнбайыш Виргиния штатының көньяғында урынлашҡан һәм Мерсер окурыгының административ үҙәге булып тора. АҠШ дөйөм халыҡтың иҫәбен алыу бюроһы мәғлүмәттәренә ярашлы Принстон ҡалаһының дөйөм майҙаны 7,90 квадарт километр тәшкил итә, уларҙың 7,80 квадрат километрын ҡоро ер һәм 0,10 квадрат километрын һыу биләй.

# Принстон (Көнбайыш Виргиния)
## Халҡы

2010 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Гленвилл халҡы 6432 кеше (шул иҫәптән 46,5 % ир-ат һәм 53,5 % ҡатын-ҡыҙ), 3030 йорт хужалығы һәм 1683 ғаилә тәшкил итә. Раса составы: аҡ тәнлеләр — 90,7 %, афроамерикандар — 6,3 процент, ерле америка халҡы — 0,3 %, ике һәм унан күберәк раса вәкилдәре — 1,8 %
3030 йорт хужалығынан 36,5 % ирле-ҡатынлы булып бергә йәшәгән парҙар, (11,6 проценты 18 йәштән кесе балалар менән ), 14,6 % ҡатын-ҡыҙ ирһеҙ йәшәй, 4,5 % ир-егеттең ҡатыны юҡ, 44,5 % ғаиләһе юҡ. Йорт хужалығын уртаса 2,12 кеше алып бара, ә ғаиләнең уртаса күләме — 2,79 кеше була.
2010 йылдың халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы йәш диапазоны буйынса ҡала халҡы түбәндәгесә бүленә: 19,4 проценты — 18 йәштән кеселәр, 3,4 проценты — 18 һәм 21 йәш араһы, 56,5 % — 21 йәштән алып 65 йәшкә тиклем һәм 20,7 % — 65 йәштән өлкәндәр. Халыҡтың уртаса йәше — 42,6 йәш.
2014 йылда ғаиләгә медиана килеме 48 229 $, йорт хужалығына 30 523.$ иҫәпләнгән. Йән башына килем — 19 021 $.
Халыҡ һаны динамикаһы:

# Принстон (Көнбайыш Виргиния)
## Профессиональ спорт командалары

Принстон нурҙары (инг.), Тампа Рейс Бэй филиалы, аппалач Лигаһы . Команда үҙ P. Hunnicutt H. Field (инг.) стадионында уйнай.

# Принстон (Көнбайыш Виргиния)
## Туғандаш ҡалалар

* Йошкар-Ола (Рәсәй), 2003 йылдың 5 мартына
# Ҡобағошова Рәмилә Сөләймән ҡыҙы

Ҡобағошова Рәмилә Сөләймән ҡыҙы (15 декабрь 1957 йыл) — Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры артисы. 1990 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).

# Ҡобағошова Рәмилә Сөләймән ҡыҙы
## Биографияһы

Рәмилә Сөләймән ҡыҙы Ҡобағошова 1957 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Күмертау ҡалаһында тыуған. 1977 йылда Стәрлетамаҡ мәҙәни-ағартыу училищеһын тамамлаған (Ю. С. Вертлиб курсы).
1978 йылдан алып Өфө ҡалаһының Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында ҡурсаҡ йөрөтөүсе булып эшләй.

# Ҡобағошова Рәмилә Сөләймән ҡыҙы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

Рәмилә Ҡобағошованың төп ролдәре: Ғәли («Ғәлимә», Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса А. Баранов әҫәре), Гөлфирә («Әлдермештән Әлмәндәр», Таһир Миңнуллин), Ҡуянҡай («Тайыштабан йоҡлай алмай», Сафуан Әлибаев), Кендек («Хыял күпере», Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» әҫәре буйынса), Дюймовочка (Х. К. Андерсендың шул уҡ исемле әҫәре буйынса), Зөләйха («Бөркөт балаһы ҡанат йәйә», А. С. Фәтҡуллин һәм Д. А. Рашкин), Дилбәр («Янһарының тылсымлы санаһы», С. Р. Сурина).
«13-сө раунд» кинофильмында Зөлфиә Шәрипова ролен башҡара.
Тыуҙырған образдары ихлас, эскерһеҙ, нескә хисле булыуы менән айырыла, сағыу тормошсанлығы менән йәлеп итә.

# Ҡобағошова Рәмилә Сөләймән ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996);
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1987);
* «Ҡолонсаҡ» Республика балалар өсөн спектаклдәр фестивале дипломанты (Өфө, 2001).
# Еҙем

Рәсәй һыу реестры :
| 10010200712111100018678 ||
| Код бассейна | 10.01.02.007 |
| Код по ГИ | 111101867 |
| Том ГИ | 11 (выпуск 1) |
Еҙем — йылға, Ағиҙел йылғаһының уң ҡушылдығы.
Елмәрҙәк һыртының көнсығыш битләүендә башлана. Белорет районы буйлап төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа, Егәҙе йылғаһының тамағынан төньяҡ-көнбайышҡа табан Белорет, Ғафури һәм Архангел райондары буйлап ағып, Ағиҙел йылғаһына (тамағынан 585 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 215 км, бассейн майҙаны 3280 км², дөйөм түбәнәйеүе 607 м. Башлыса ҡар һыуҙары менән туйына. Йыллыҡ аҡманың 65—85 %‑ы — яҙғы (апрель—май), 10—15 %‑ы — йәйге-көҙгө (июнь—октябрь), 5—10 %‑ы ҡышҡы (ноябрь—март) осорҙарға тура килә. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы — 38,7 м³/с.
Бассейнының рельефы тәпәш таулы, биләмәһе бик күп ҡушылдыҡ үҙәндәре менән йырғыланған. Бассейны әүжән свитаһы, елмәрҙәк свитаһы тау тоҡомдарынан, вендтың әшә серияһынан ғибәрәт. Карст үҫешкән.
Ландшафтары башлыса урман һоро тупрағында һәм кәҫле көлһыу тупраҡта үҫкән киң япраҡлы урмандарҙан тора. Бассейнының 84 %‑ын — урман, 1 %‑ын һаҙлыҡ тәшкил итә. Ҡушылдыҡтары: уң — Манайлы, Оло Рәүәт һ. б., һул — Егәҙе, Оло Шешәнәк һәм Бәләкәй Шешәнәк, Таҡаты, Мәндем һ. б.