yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сүтрә

Сүтрә (ғәр. سترة‎; рус. Сутра) - намаҙ уҡығанда алдан үтеүсенән кәртәләнер өсөн ҡулланылған нәмә.

# Сүтрә
## Ҡулланыу

Ситтән ҡарағанда сүтрә табыныу объекты кеүек күренеүе мөмкин. Сүтрә намаҙ ҡылғанда мотлаҡ предмет түгел, ә доға ҡылған кешеләрҙе үтеп барыусыларҙан ҡурсалау өсөн хеҙмәт итә. Хәнәфи мәҙһәбтә намаҙ ҡылыусы алдында кеше үтһә лә намаҙ ғәмәлдә тип иҫәпләнелә.
Сүтрә сифатында таяҡ, эйәр, стена, бағана файҙаланыла ала. Был маҡсатта ҡәбер таштарын һ. б. файҙаланыу тыйыла
# Монгут-Лор-Юган

Монгут-Лор-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ворт-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Монгут-Лор-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022386
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302238
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Веселевка

Веселевка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белгоза йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Веселевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008221
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000822
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сагыт-Ях

Сагыт-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Сагыт-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050352
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205035
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ташлыйылға

Ташлыйылға — топоним.

# Ташлыйылға
## Мәҡәләләр

* Ташлыйылға (Балтас районы) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл.
* Ташлыйылға (Иглин районы) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл.
# Үрге Лупья

Үрге Лупья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 175 км.

# Үрге Лупья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002401
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Херен

Херен (нем. Heeren) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 570 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,54 км². Диңгеҙ кимәленән 39 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39590 һәм автомобиль коды — SDL.
# Берёзовский алтын ятҡылығы

Берёзовский алтын ятҡылығы —Уралда, Рәсәйҙең Свердловск өлкәһендәге Берёзовский ҡалаһында урынлашҡан алтын ятҡылығы.

# Берёзовский алтын ятҡылығы
## Тарихы

XVIII быуатта асыла, 1745 йылдан башлап эшкәртелә. Уны үҙләштерелә башланыуы Рәсәйҙә алтын мәғдәне сәнәғәте барлыҡҡа килеүенә этәргес булған.
Берёзовский 1748 йылда рудник ҡасабаһы булараҡ барлыҡҡа килә. Үҙенең атамаһын Пышма йылғаһының уң ҡушылдығы — Берёзовка йылғаһынан алған.
Был урында 1745 йылда Шәрәташ ауылы крәҫтиәне Ерофей Марков алтын ятҡылығын аса. Марков күрһәткән урында алтын эҙләү тәүҙә һөҙөмтә бирмәй. Ысын ятҡылыҡты йәшертә тип шикләнәләр һәм уны ғәйепләйҙәр. Алтын асыусы байтаҡ ваҡыт төрмәлә тотола.
Шулай ҙа ике йыл үтеүгә алтын табыла. 1748 йылда бында тәүҙә Шәрәташ руднигы (һуңғараҡ уны Пышма, артабан Первоначальный тип үҙгәртәләр) барлыҡҡа килә. 1752 йылда Берёзово руднигы асыла. Ә 1757 йылда алтын йыуыу заводы эш башлай.

# Берёзовский алтын ятҡылығы
## Характеристикаһы

Мәғдән яланы боронғо габбро һәм гипербазит, герцин гранитоидтарының субмеридиональ ярыҡтары һәм ҙур есемдәре менән сикләнгән Урал-Тубыл антиклинорийының төшөрөлгән блогы сиктәрендә урынлашҡан. Дайкаларҙың оҙонлоғо— 20 километрға тиклем, ҡеүәте 2-40 метр. Алтын (пробаһы — 800—900) йоҡа дисперслы вкрапленность һәм ҙурыраҡ тупланмалар, өҫкө горизонттарҙа ҡайһы берҙә ваҡ самородок рәүешендә һибелгән.

# Берёзовский алтын ятҡылығы
## Эшкәртеү технологияһы

Ятҡылыҡтар ер аҫты ысулы ярҙамында эшкәртелә. Мәғдән байытыу — флотация менән.
# Гиннесстың рекордтар китабы

Гиннесстың рекордтар китабы (ингл. The Guinness Book of Records) — халыҡ-ара рекордтарҙың һәр йыл сығарылған йыйынтығы; кешеләрҙең, хайуандарҙың ҡаҙаныштарын һәм тәбиғи дәүмәлдәрҙе теркәй. Беренсе тапҡыр 1955 йылда Ирландияның «Гиннесс» һыра ҡайнатыу компанияһы заказы буйынса баҫтырыла.

# Гиннесстың рекордтар китабы
## Тағы ҡарағыҙ

* Артур Гиннес
# Эва Ристов

Эва Ристов (мадьярса Éva Risztov, тыу. 30 август 1985 йыл, Ходмезевашархей) — венгр йөҙөүсеһе. Өс Олимпия уйынында ҡатнаша, Асыҡ һыуҙа йөҙөү буйынса Олимпия чемпионы, күп тапҡырҙар донъя һәм Европа чемпионаттары призеры, 58 тапҡыр Венгрия чемпионы.

# Эва Ристов
## Карьераһы

Эва Ристов беренсе тапҡыр 2000 йылда Сиднейҙа Олимпия уйындарында ҡатнаша. Унда программаның өс төрөндә сығыш яһай, әммә тәүге ун кеше исемлегенә алмай. Ул, ике йөҙ метрға баттерфляй стилендә йөҙөп,14-се һөҙөмтәне күрһәтә.
2002 йылда Берлинда Европа чемпионатында Ристов дүрт тапҡыр икенсе урынды яулай, ә Германияла Ризала үткән ҡыҫҡа һыу континенталь беренселегендә өс алтын һәм бер көмөш миҙал яулай.
Барселонала 2003 йылда донъя беренселегендә Ристов өс тапҡыр икенсе урын яулай. 200 метрға баттерфляй менән йөҙөп, ул полька Енджейчактан ни бары 0,1 секундҡа ғына ҡалыша. Шул уҡ йылда Европа чемпионатында ҡыҫҡа бассейнда өс алтын һәм бронза миҙал яулай.
Афинала Олимпиядала венгр спортсыһы программаның өс төрөндә сығыш яһай. 400 метрға ирекле стиль менән ярышта ул старт раундын еңә алмай һәм алтынсы була. Башҡа төр йөҙөүҙәрҙә ул уңышлыраҡ сығыш яһай һәм хәл иткес ярыштарҙа ике тапҡыр ҡатнаша. 200 метрға баттерфляй менән йөҙөүҙә Ристов финалға үтә, әммә һуңғы булып килә, ә 400 метрға комплекслы ярышта дүртенсе һөҙөмтәне күрһәтә.
2005 йылда Ристов спорт карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итә, ә 2009 йылда ҙур спортҡа ҡайта, шул уҡ ваҡытта асыҡ һыуҙа йөҙөүгә етди иғтибар бүлә.
2012 йылда Лондонда Олимпиадала Ристов бассейнда ла, асыҡ һыуҙа ла ярыша. 400 һәм 800 метрға ирекле стилдә йөҙөү дистанцияларында венгр спортсыһы финалға эләкмәй, 16-сы һәм 13-сө булып килә. Венгрия йыйылма командаһы 4х100 метр эстафетаһында тәүге стадияла уҡ ярыштан төшөп ҡала. Уның ҡарауы, 10 километрлы ярышта Ристовҡа етеүсе булмай, һәм ул Олимпияның алтын миҙалын яулай.
Шул уҡ йылда Ева Ристов Европа чемпионатында көмөш һәм бронза миҙал яулай, ә ике йылдан һуң Берлинда континенталь беренселектә 10 километрға йөҙөп, икенсе булып килә.
# 1-Марыль-Кы

1-Марыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Марыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# 1-Марыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066762
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306676
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡорҡот ата

Ҡорҡот ата — башҡорттарҙың һәм башҡа төрки халыҡтарының легендар ата-бабаһы һәм изге ҡурсалаусыһы.

# Ҡорҡот ата
## Ҡылыҡһырлама

Ҡорҡот ата — башҡорттарҙың ғына түгел, байтаҡ башҡа төрки халыҡтарның легендар ата-бабаһы һәм изге ҡурсалаусыһы. «Башҡорттар ҡайҙан килгән» легендаһында бәйән ителгәнсә, Ҡорҡот ата башҡорттарҙы Алтайҙан алып килә һәм уларға хәҙерге йәшәгән урындарын күрһәтә.
Ҡырғыҙ ырыуының шәжәреһенә ярашлы, Ҡорҡот ата уларҙың ырыу башлығы була. Ҡорҡот ата тәүге баҡсы булып иҫәпләнә, уның арбауҙар һәм шамандың мөрәжәғәттәре (камлания) текстарында ярҙам һорап мөрәжәғәт итеү бар (ҡара: Һарнау).
# Болванская

Болванская — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямчина йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Болванская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055223
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005522
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы

Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы (12 июнь 1950 йыл — 15 ноябрь 2009 йыл) — башҡорт йырсыһы, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).

# Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы
## Биографияһы

Ғәли Ғәббәс улы Хәмзин 1950 йылдың 12 июнендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Ҡоҙғон-Әхмәр ауылында тыуған.
Бөтә Рәсәй халыҡ йырҙарын башҡарыусы конкурсын башҡарыусыларҙың беренсе лауреаты (1985), Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге призға үткәрелгән йәш башҡарыусылар конкурсы лауреаты. Халыҡ-ара «Туғанлыҡ» фестивале дипломаты.
1981 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлағандан һуң Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының «Йәдкәр» фольклор ансамбле вокал йырсыһы була, артабан 25 йыл «Йәдкәр» фольклор төркөмөнә етәкселек итә.
Сермән урта мәктәбен тамамлағас, Белоретта профтехучилищела уҡый. Армия сафтарында хеҙмәттә була. Әрменән ҡайтҡас, Белоретта машина йөрөтөүсе булып эшләй. Артабан уны колхоздың комсомол ойошмаһы сәркәтибе итеп һайлап ҡуялар.
Сәнғәт иниститутына гәзит биттәренән иғлан уҡығас, барып ҡарарға йөрьәт итә..
Башҡортостан мәҙәниәтен үҫтереүгә тос өлөш индергәне һәм башҡарыу оҫталығы өсөн Ғәли Хамзинға 1997 йылда Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелде.
Йырсы 2009 йылдың 15 ноябрендә Өфөлә вафат була.).

# Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1986)

# Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы
## Хәтер

* 2013 йылдан Белорет районында Ғәли Хәмзин исемендәге вокалсылар конкурсы үткәрелә.
# Кипр төрөктәре

Кипр төрөктәре' (тур. Kıbrıs Türkleri) — Кипрҙа йәшәгән төрөктәр . Был термин, 1974 йылда утрауға баҫып ингән Төркиә иммигранттарын түгел, ә ошонда тыуып үҫкән кипрлы-төрөктәргә ҡарата ҡулланыла. Уларҙың күпселеге утрауҙың өстән бер өлөшөн алып торған төньяҡ өлөшөндә йәшәй. Шулай уҡ Бөйөк Британияла ла кипрлы-төрөктәрҙең ҙур ғына диаспораһы йәшәй.

# Кипр төрөктәре
## Килеп сығыштарының тарихы

1571 йылда утрауҙы Ғосман империяһы баҫып алғандан һуң Кипрҙың этник һәм мәҙәни составы ҡырҡа үҙгәрә. Утрауҙың ҡасандыр тулыһынса тип әйтерлек гректарҙан торған халҡына күсенеп килгән төрөктәр ҡушыла, улар утрауға үҙҙәренең динен һәм мәҙәниәтен килтерә. Солтан Сәлим II указы буйынса Кесе Азияның көньяҡ яр буйҙарынан 5720 кеше Кипрға күсенеп килә. Уларҙың күбеһе фермерлыҡ менән шөғөлләнә, әммә араларында һөнәрсе, ювелир, тегенсе, итексе һәм башҡа һөнәр вәкилдәре лә була. Бынан тыш, күп кенә хәрби хеҙмәткәрҙәр Кипрға килеп төпләнә, улар араһында 12 000 һалдат, 4000 һыбайлы, 20 000 хәрби хеҙмәткәр һәм уларҙың ғаилә ағзалары була.
Мосолмандарға буйһоноу сәбәпле, утрауҙа йәшәгән һәм православие һәм маронит диндәрен тотҡан байтаҡ гректар, артабан утрауҙа йәшәгәндә ауырлыҡтар кисермәҫ өсөн, ислам динен ҡабул итергә мәжбүр була [3101 сығанағы көн күрһәтелмәгән]. Икенсе дингә күсеү мотлаҡ талап ителмәһә лә һәм Кипр мосолмандары православие динен тотҡан гректарға лояль ҡарашта булһа ла, уларҙың күбеһе нәҡ ошо юлды һайлай. Дини конверсия һөҙөмтәһендә утрауҙа христианлыҡ һәм ислам йолалары берләштергән дини секталар барлыҡҡа килә.
Артабанғы быуаттарҙа Кипрҙағы ике милли община утрау территорияһында яҡындан аралашып йәшәй, шулай булыуға ҡарамаҫтан, уларҙың һәр береһенең үҙ мәҙәниәте һәм йолалары бер-береһенә ҡушылмайынса айырым үҫешә (мәҫәлән, милләт-ара никахтар бик оҙаҡ ваҡыт тыйыла).
Утрауға күсеп килгән төрөк-кипрлыларҙың тәүге ағымы британдар хакимлыҡ иткән осорға (1881 — 1960) тура килә. 1960 йылда Кипр бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң составының 70 проценты гректарҙан һәм, ул мәлдә утрауҙа йәшәүселәрҙең 18 проценты ғына төрөк-кипрлылар булыуына ҡарамаҫтан, 30 проценты төрөк-кипрлыларҙан торған яңы хөкүмәт төҙөргә ҡарар ителә. 1974 йылда Төркиәнең Кипрға хәрби көс ҡулланып баҫып инеүенән һуң ил ике өлөшкә бүленә: төньяғында төрөктәр, ә көньяҡта гректар йәшәй. Илдең көньяғында ҡалған төрөктәр даими рәүештә илдең төньяғына йәки Төркиәгә күсенә, уларҙың ҙур ғына өлөшө Бөйөк Британияла төпләнеүҙе хуп күрә. Төньяҡ Кипрға ҡарата халыҡ-ара эмбаргоның ҡулланылыуы төрөктәрҙең утрауҙан күпләп күсенеүенә сәбәпсе була.
Әлеге ваҡытта төрөк-кипрлылар башлыса Төньяҡ Кипрҙа (179 000), аҙырағы Бөйөк Британияла (150 000), ҡалғандары Төркиәлә (50 000), Австралияла (25 000), Германияла (10 000), Канадала (5000), АҠШ-та (5000) йәшәй. Шул уҡ ваҡытта 2500 тирәһе төрөк Кипрҙың көньяҡ өлөшөндә йәшәүҙе хуп күрә.

# Кипр төрөктәре
## Шулай уҡ ҡара

* Греки-киприоты
* Ниязи Кызылюрек
* Неше Яшин
# Ашмат

Ашмат — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сырчан йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ашмат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103847
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Васичкина

Васичкина — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черта йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Васичкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005530
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200553
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Копердан

Копердан — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Неа йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Копердан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018662
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001866
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башҡалған

Башҡалған — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡороған йылғаһының уң ярына тамағынан өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км .

# Башҡалған
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005430
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200543
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса номеры — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яны-Хулюм (Лосха ҡушылдығы)

Яны-Хулюм — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лосха йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Яны-Хулюм (Лосха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025519
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302551
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Носкова (Васькина ҡушылдығы)

Носкова (Лесная) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васькина йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Носкова (Васькина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012605
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201260
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Муланда

Муланда — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коскара йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Муланда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003247
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарағай-Покровка

Ҡарағай-Покровка (рус. Карагай-Покровка) — Рәсәй Федерацияһы, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ҡасаба.

# Ҡарағай-Покровка
## Географияһы

Ҡасаба Гөбөрлө йылғаһы ярында, округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан туранан төньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 39 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡарағай-Покровка
## Климаты

Климаты уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Ҡарағай-Покровка
## Тарихы

Ауылға XX быуат башында Воронеж губернаһы күскенселәре башҡорттарҙан һатып алынған ерҙәргә нигеҙ һала.. 2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районы Новопокровка ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡорғандан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составына индерелгән.

# Ҡарағай-Покровка
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында атамаға ошондай аңлатма бирә: топонимдың тәүге өлөшөндә башҡорт теленән ингән «ҡарағай» һүҙе бар: ҡасабанан төньяҡ-көнбайышҡа табан бер саҡрым алыҫлыҡта ҡаялы битләүҙәрҙә һәм Гөбөрлө йылғаһы үҙәнендә реликт Ҡарағай урмандары теҙелеп киткән.

# Ҡарағай-Покровка
## Халҡы

2002 йылда даими рәүештә йәшәүселәр 224 кеше тәшкил иткән (урыҫтар 79 %) , 2010 йылда — 153.