yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Магалаант эклесиа

Магалаант эклесиа Каспи муниципалитетының Инрия ауылындағы Магалаант сиркәүе ансамбле, йылғаның һул ярындағы мәмерйәлә урынлашҡан. Сиркәү дворян Магаладзе ырыуының ғаилә кәшәнәһе булып хеҙмәт иткән, исеме лә шунан килеп сыҡҡан
Планында тура мөйөшлө, бер ҡатлы сирк ике баҫҡыслы цоколдә урынлашҡан. Көньяҡ фасады бөтә оҙонлоғо буйына көнсығыш яҡтан ябылған цилиндрик сиреккә эйә. Шундай типтағы сиркәүҙәр Грузияла иң яҡшы миҫалдарҙың береһе булып һанала. Уның пропорциялары еңел һәм гармониялы. Сиркәү ҙур оҫталыҡ менән бай биҙәлгән (композицияһында ялтырап торған порталдары һәм шпилдәре, кәрнизе, тәре һәм ҡоштары, көнбайыш фасады). Интерьерында үҫешкән урта быуат һәм XVII быуат фрескалары һаҡланған. 1716 йылда төҙөлгән бейек сиркәүҙән көньяҡҡа ҡарай манара төҙөлгән. Манараның аҫҡы ҡатында кәртәгә инеү урыны бар (ул хәҙер яртылаш һүтеп алынған). Интерьерында картиналарҙың фрагменттары һаҡланған. Сиркәү һәм башня ансамбле 1679 йылда төҙөлгән "үрге башняға" сыға.
# Веспен (Бёрде)

Веспен (Бёрде) (нем. Wespen (Börde)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 238 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,68 км². Диңгеҙ кимәленән 51 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39249 һәм автомобиль коды — SLK.
# Важня (Суворощь ҡушылдығы)

Важня — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суворощь йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Важня (Суворощь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033990
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003399
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Усландырь

Усландырь — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Цивиль йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Усландырь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400412112100000162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100016
* Бассейн коды — 08.01.04.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Илнур

Илнур — башҡорт һәм татар халҡында киң таралған ир-ат исеме.

# Илнур
## Этимологияһы

Илнур исеме башҡорт теленә ғәрәп теле аша килгән — неологизм, башҡортса, ғәрәпсә — ил нуры тигәнде аңлата.

# Илнур
## Билдәле кешеләр

Лоҡманов Илнур Флүр улы (7 май 1983 йыл) — драма артисы, йырсы, 1996 йылдан Мостай Кәрим исемендәге йәштәр театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2018)
Әбдрәшитов Илнур Риза улы — Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры директоры.
Рамазанов Илнур (1994 йылдың 10 ноябре, Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Илкәнәй ауылы) — тележурналист, йырсы. «Яҙғы тамсы» Республика конкурсында 1 урын, «Ирәндек моңдары-2004» төбәк-ара конкурстарында ҡатнаша. 2014 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында үткән «Европаға тәҙрә» Халыҡ-ара конкурсы дипломанты. «Йәшлек-шоу» эстрада фестивалендә «Йыл асышы» номинацияһы еңеүсеһе (2015). «Юлдаш» радиоһы продюсерҙары менән контракт төҙөй. Илнур башҡарған йырҙар милли хит–парадтың алдынғы урындарын биләне. 2016 йыл — «Йыл йырсыһы» номинацияһы еңеүсеһе. 2017 йыл — «Алтын» премияһында «Иң яҡшы башҡарыусы» номинацияһы еңеүсеһе. 2018 йылдың 17 ноябре — «Иҙел» фестиваль-конкурсының «Башҡорт эстрада йыры» номинацияһында 1-се дәрәжә лауреаты. 2018 йыл — «Бер миҙгел» тип аталған тәүге клибы донъя күрә. Башҡортостандың БСТ, «Ҡурай», «Туған тел» каналдары һәм Татарстан, Ҡаҙағстан Республикалары тамашасылары уның йырҙарын яратып тыңлай.
Шәйҙуллин Илнур — Башҡортостан Республикаһы Ишембай ҡалаһындағы Волга буйы федераль округының Рәсәй Геройы А. В. Доставалов исемендәге Башҡорт кадет корпусын тамамлаусы, универсаль алыш буйынса Рәсәй Беренселеге бронза призёры (2005).
Әхмәтшин Илнур — Белорет ҡалаһы егете, Гала-концертта тарихи башҡорт йыры «Артылыш»ты («Перевал») башҡарып, «Юлдаш йыры — 2020» республика конкурсы лауреаты булды.
Хәйруллин Илнур Зирәк улы — Салауат Юлаев тураһында әҫәрҙәрҙе эстон теленә тәржемә итә, Хәйруллина Флүзә Тимерғәзим ҡыҙының улы. «Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте булышлығы менән 2014 йылда башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың һуңғы төйәге булған Эстония республикаһында Эстонияның аҙ һанлы милләттәре берләшмәһе, Палдиски ҡалаһының ҡала хакимиәте һәм «Урал» мәрхәмәтлек фонды ярҙамында Салауат Юлаев. Эстония хәтерләй китабы донъя күрә.
# Сүлмәш (йылға)

Сүлмәш (рус. Сульмяш) — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тере Таныпҡа ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сүлмәш (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан алып тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102574
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Безымянка (Чёрная ҡушылдығы)

Безымянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Безымянка (Чёрная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001679
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100167
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Коткова Фаина Васильевна

Фаина Васильевна Коткова (6 апрель 1933 йыл, Вязники, Владимир өлкәһе) — Владимир өлкәһендә РСФСР еңел сәнәғәтенең етен туҡымалар производство берекмәһе туҡыусыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980).

# Коткова Фаина Васильевна
## Биографияһы

Фаина Васильевна Коткова Вязники ҡалаһында 3-сө урта мәктәпте тамамлай. 1950 йылда фабрика-завод уҡыу мәктәбен тамамлай, унан һуң Вязники етен комбинатына эшкә урынлаша.
Ике станокта эшләй башлай. Квалификациялы туҡыусы булып китә, йыл һайын производство планын арттырып үтәй. 1975 йылда апалы-һеңлеле Виноградовтар премияһы лауреаты була.
Унынсы биш йыллыҡта (1976—1980) 16 туҡыу станогын хеҙмәтләндерә һәм ике биш йыллыҡтың пландарын үтәй. СССР Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 30 апрелендәге указы менән хеҙмәт ҡаҙаныштары һәм унынсы биш йыллыҡтың заданиеларын ваҡытынан алда башҡарғаны өсөн Фаина Васильевна Котковаға Ленин ордены һәм ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Пенсияға сыҡҡандан һуң Вязники ҡалаһында йәшәй.

# Коткова Фаина Васильевна
## Наградалары

* Ленин ордены
* Октябрь Революцияһы ордены (05.04.1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (20.02.1974)
* «Почёт Билдәһе» ордены (09.06.1966)
* Вязники ҡалаһының почетлы гражданы (1983)
# Карелин Герман Юрьевич

Карелин Герман Юрьевич (1956 йылдың 3 октябрендә Пермь крайының Тауыш ауылы, РСФСР, СССР) Рәсәй — юрисы, адвокат, йәмәғәт эшмәкәре, РФ Федераль Йыйылышының беренсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты (1993 — 1995).

# Карелин Герман Юрьевич
## Биографияһы

1974—1976 йылдарҙа СССР-ҙың сик буйы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. 1974 йылда 49-сы Пермь дәүләт техник училищеһын тамамлай. 1981 йылда Свердловск юридик институтында юғары белем ала. Калуга өлкәһе буйынса Эске эштәр бүлегенең тәфтишсе булып эшләй. Свердловск халыҡ депутаттарының Октябрь район Советы рәйесе була.
1993 йылда Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт думаһы депутаты итеп һайлана. Дәүләт думаһында ҡануниәт һәм суд-хоҡуҡ реформаһы буйынса комитет ағзаһы була, Рәсәй Демократик партияһы фракцияһына инә. 1996 — 1998 йылдарҙа РФ Федераль Йыйылышы Дәүләт думаһы аппаратында эшләй. Бюджет, һалымдар, банк һәм финанстар буйынса комитет ағзаһы була
Әлеге ваҡытта Екатеринбургта адвокат булып эшләй, 2013 йылда Екатеринбург ҡалаһының "Рәсәй Демократик партияһы"нан Екатеринбург мэрына кандидатураһын ҡуя, ләкин һайлауҙарҙа еңелә.
Өйләнгән, биш балаһы бар; шахмат, тарих, философия менән мауыға.
1995 йылда РФ Конституция Судында чечен мәсьәләһе буйынса Дәүләт Думаһы депутаттарының мөрәжәғәтенең инициаторы булып сығыш яһай.
# Чирик (йылға)

Чирик — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Заломная ҡылымығының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Чирик (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115200001108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200110
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хазин (Чулым ҡушылдығы)

Хазин — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 886 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Хазин (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201751
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Люблин замогы

Люблин замогы — Польша ҡалаһы Люблинда архитектура һәм оборона комплексы.
Мөһабәт резиденцияға 1520 йылда король Сигизмунд I нигеҙ һала; 1569 йылда бында Люблин унияһына ҡул ҡуйыла. Артабан комплекс бер нисә тапҡыр яңынан ҡорола, әлеге ваҡытта ул неоготик ҡиәфәт алған.

# Люблин замогы
## Тарихы

Люблин замогы XVI быуаттың беренсе яртыһында Речь Посполитая короле Бөйөк Казимир тарафынан төҙөлә. Чеховтағы замок булараҡ билдәле замок VI—IX быуаттарҙың боронғо ауыл эҙҙәре һаҡланған ҡалҡыулыҡта төҙөлгән.
1473—1476 йылдарҙа замокта «Польша тарихы» авторы, король Казимир Ягеллончиктың улдарының тәрбиәсеһе Ян Длугош йәшәй. 1474 йылда, Казимир Ягеллончик идараһы ваҡытында Люблин яңы барлыҡҡа килгән Люблин воеводлығының баш ҡалаһы була.
1569 йылда Сейм ваҡытында король Сигизмунд Август һарайы Люблин замогы залында илселәр менән осраша. Замокта мөһим сәйәси ҡарарҙар ҡабул ителә, улар һөҙөмтәһендә Поляк-литва унияһының актына ҡул ҡуйыла
1764 йылда бүлмәләрҙең береһендә түшәм емерелеүе арҡаһында дүрт затлы бай вафат була. Замок 1671 йылда ике бина төҙөлөшө иҫәбенә киңәйтелә, өҫтәмә рәүештә мөйөш манара һәм киң подвалдар төҙөлә, түбәнге ҡатта сиркәү урынлаша.
Польша-швед һуғышы ваҡытында замокта Ян II Казимир була.
XVII—XVIII быуаттарҙа Польша алып барған һуғыш ваҡытында замок емерелә. 1824—1826 йылдарҙа төрмә өсөн ҡулланыуға Александр I бойороғо буйынса яңынан тергеҙелә. Замок 1954 йылға тиклем төрмә булараҡ ҡулланыла.
1904 йылда замок биләмәһендә православие ғибәҙәтханаһы төҙөлә
Беҙҙең көндәрҙә замок стеналарында Люблин музейы урынлаша. Төп ҡоролмалары:
* XIII быуат донжоны;
* боронғо рус фрескалары менән Троица сиркәүе (XIII быуат);
* XIV—XVIII быуаттарҙа был урында торған король замогынан ҡалған йәһүд башняһы емереклектәре
* батша ваҡытындағы неоготик диуарҙар.
# 1946 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1946 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1946 MCMXLVI |
| Юлиан стилендә | 1945 — 1946 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2698 — 2699 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7454 — 7455 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5706 — 5707 ה'תש"ו — ה'תש"ז |
| Мосолман календары | 1365 — 1366 |
| Боронғо әрмән календары | 1395 ԹՎ ՌՅՂԵ |
| Ҡытай календары | 4642 — 4643 (с 2 февраль) 乙酉 — 丙戌 синяя курица — красная собака |
| Эфиопа календары | 1938 — 1939 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2002 — 2003 |
| - Шака самват | 1868 — 1869 |
| Иран календары | 1324 — 1325 |
1946 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ алтынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1946 йылы, 2 мең йыллыҡтың 946 йылы, XX быуаттың 46 йылы, XX быуаттың 5 ун йыллығының 6 йылы, 1940 йылдарҙың 7 йылы.

# 1946 йыл
## Тыуғандар

* 18 декабрь — Стивен Спилберг, АҠШ кинорежиссёры, сценарист, продюсер.
# Сирень

Сирень (рус. Сирень обыкновенная, лат. Syringa vulgaris) — зәйтүн ағасы ғаиләһенән ҡыуаҡ. Бейеклеге 2-7 м. Май-июнь айҙарында ҡыҙғылт-миләүшә (һирәк аҡ) төҫтәге сәскә ата, июлдә орлоғо өлгөрә. Декоратив маҡсатта баҡсаларҙа, парктарҙа, өйэргәһендә үҫтерелә.

# Сирень
## Таралыуы

Сирендең тыуған иле — Балҡан ярымутрауы.
* 1963 йылда сирендең «Мадам Лемуан» һәм «Конго» сорттарын ҡушыу һөҙөмтәһендә алынған яңы сорт сиренгә Салауат Юлаев исеме бирелгән.
# Палтаниеми сиркәүе

Палтаниеми сиркәүе (фин. Paltaniemen kuvakirkko) —Палтаниеми ауылында инжил -лютеран ғибәҙәтханаһы, Каяани ҡалаһы (Финляндия).

# Палтаниеми сиркәүе
## Тарихы

Мәхәллә сиркәүе Палтамола 1599 йылда барлыҡҡа килә. ул саҡта беренсе сиркәү бинаһы Палтаниемила төҙөлгән була. Был сиркәү 1626 йылда ер тетрәүҙән емерелә. 1665 йылда тамамланған киләһе 1716 йылда Рус ғәскәрҙәре тарафынан Төньяҡ һуғыш ваҡытында Каяани замогын емергәндән һуң яндырыла.
Хәҙерге сиркәү бинаһы 1726 йылда төҙөлә. Башта элекке иҫке янған сиркәүҙе элекке урынында Киркенеста тергеҙеү планлаштырыла, әммә тупраҡтың ишелеү хәүефе барлыҡҡа килә. Сиркәүҙе Йохан Симонлойк Кнубб етәкселеге аҫтында 24 балта оҫтаһы эшләй. Сиркәү 1727 йылда Сретения Господня байрамына асыла, әммә интерьеры ғәмәлдә 1781 йылда ғына тамамлана.
Маргарета Капсиа эшләгән алтары сиркәүгә 1727 йылда тапшырыла. Сиркәүҙең ҡыйығындағы һәм көмбәҙендәге Эммануил Гранберг картиналары 1778–1781 йылдарҙа яҙыла. Пекка Кфефландер 1851 йылда өс картинаны тергеҙә, ул саҡта улар үҙҙәренең тәүге ҡиәфәттәрен юғалтҡан була.
Иң яҡшы һаҡланған картина - был ишек өҫтөндәге «Һуңғы хөкөм» картинаһы, өҫкө өлөшөндә һауа һәм аҫҡы өлөшөндә тамуҡ ғазаптары һүрәтләнә. Әммә картинаның байтаҡ өлөшө йәшерен, сөнки ул, күрәһең, килеүселәрҙе шаҡ ҡатыра.
1622 һәм 1685 йылдарҙа эшләнгән сиркәү ҡыңғырауҙары тәүге ҡиәфәтендә һаҡланып ҡалған берҙән-бер әйбер була. Сәғәте сиркәүҙең башнялары өсөн артыҡ ауыр була, шуға күрә улар өсөн 1768–1769 йылдарҙа махсус кран төҙөргә тура килә.
Бөгөнгө көндә сиркәүҙә 800 килеүсегә урын бар. Палтаниеми ауылы Каяани составында булһа ла сиркәү һаман да Палтамо мәхәлләһенә ҡарай. Каяани мәхәлләһен сиркәү ҡуртымға алған һәм йәй көндәре һәм Раштыуала ғибәҙәттәр ойоштора. Сиркәүҙә электр һәм йылытыу юҡ.
# Кормиха

Кормиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға 15 км өҫтәрәк батпАғиҙелта ер аҫтына кереп юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 0 км.

# Кормиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кукучевск һәм Кулундинск күлдәрен индермәйенсә, Бурла йылғаһының бассейнының көньяғындағы һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000312115200052011
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205201
* Бассейн коды — 13.02.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Совет районы (Өфө)

Совет районы — Өфө ҡалаһының ете районының береһе, уның тарихи үҙәк өлөшөнән төньяҡҡа табан урынлашҡан.

# Совет районы (Өфө)
## Тарихы

Совет районының ойоштороу датаһы прообразы — 1938 йылдың апрель айы, нәҡ ошо ваҡытта бүленеү иҫәбенә ике яңы район барлыҡҡа килә: Жданов һәм Молотов (1957 йылдан Совет районы).
Күп йыллыҡ тарихы эсендә район сиктәре күп тапҡырҙар үҙгәрә.
Хәҙерге Совет районы территорияһында беренсе ҡаралтылар XVII быуат башында барлыҡҡа килә. Был төҙөлөштәр ҡала ситендәге ҡараул башнялы нығытмалар була, улар Ағиҙел менән Өфө йылғалары араһыда төҙөләләр һәм Өфө нығытмаһына килеп ингән урындары төньяҡтан һәм төньяҡ-көнсығыштан һаҡлайҙар.
Иҡтисади һәм мәҙәни тормоштоң күтәрелешендә бик ҙур ролде Һамар-Златоуст (хәҙер Куйбышев) тимер юлының төҙөлөшө уйнай. Ағиҙел һәм Өфө йылғалары аша күперҙәрҙе төҙөгәндән һуң тимер юлдан хәрәкәт Өфө аша 1888—1890 йылдарҙа асыла.
1888 йылдың август айында Өфөлә Һамар-Златоуст тимер юлының төп оҫтаханалары (хәҙер тепловоздар ремонтлау заводы) сафҡа инә. Пароход, ә, иң мөһиме, тимер юлы бәйләнешен асыу Өфөнө Көньяҡ Уралда эре транспорт узелына әүерелдерә һәм сәнәғәт үҫешенә булышлыҡ итә.
1900-сы йылдар башында хәҙерге район биләмәһендә 15 меңгә яҡын кеше йәшәгән.
Тимер юл оҫтаханалары һәм деполарҙағы эшселәр иҫәбенә марксистик түңәрәктәр, социал-демократик төркөмдәр барлыҡҡа килә. 1905 йылғы революция ваҡиғалары Өфөнө лә, районды ла урап үтмәйҙәр. Забастовщиктар менән эшсе депутаттар советы етәкселек итә. Советтың башында Иван Степанович Якутов тора. 1905 йылдың 9 декабрендә сәйәси забастовка ҡораллы ихтилалға әүерелә, уны полиция менән казактар баҫтыра. Иван Якутовтың ғүмере Өфө төрмәһендә 1907 йылдың 21 ноябрь төнөндә өҙөлә. Уның исеме ҡала балалар паркына бирелә (элекке халыҡ айыҡлығы баҡсаһы).
1930-сы йылдарҙың беренсе яртыһында транспортта ҡала һәм республика өсөн яңы төр тыуа — һауа транспорты. 1932 йылда Өфөгә өс У-2 (ПО-2) самолетттарын алдыралар, 1933 йылдың 15 июлендә беренсе даими авиация линияһы Өфө — Магнитогорск — Белорет — Стәрлетамаҡ — Мәләүез — Мораҡ — Баймаҡ — Архангельск — Өфө түңәрәк маршрут буйынса асыла. Ошоларҙың бөтәһен дә: Рихард Зорге урамын да, беренсе Өфө аэропорты булған бөгөнгө Көньяҡ вокзалы территорияһын да күҙ алдына килтереүе ауыр. «Әтәсле йорт» тип билдәлелек алған йортта аэродром метеохеҙмәте була. Революцияға тиклем йортҡа купец П. Костерин хужа булған һәм ул ҡала ситендәге йорт булараҡ файҙаланған.

# Совет районы (Өфө)
## Сәнәғәт

* ААЙ «Өфө тепловоздар ремонтлау заводы»,
* «Өфөгаз» — ААЙ «Газ-сервис» филиалы,
* ААЙ «УПО „Геофизприбор“»,
* ААЙ «НПФ „Геофизика“»,
* ААЙ «Өфө „Магнетрон“ микроэлектроника заводы»,
* ААЙ «УАП „Гидравлика“»,
* ААЙ «УЗЭМИК»,
* БР ДУП «Өфө полиграфкомбинаты».

# Совет районы (Өфө)
## Социаль сфера

Районда ДКиТ ААЙ «УЗЭМИК», «Железнодорожник» мәҙәниәт йорто, Йәштәр һарайы (элекке «Юбилейный» мәҙәниәт йорто), «Өфө уттары» күңел асыу үҙәге эшләп килә. Бында ике балалар музыка мәктәбе һәм сәнғәт мәктәбе, элекке Пионерҙар һарайы (хәҙер балалар ижады һарайы) бар.
# Николай Чудотворец сиркәүе (Обливская)

1915
Николай Чудотворец сиркәүе (Церковь Николая Чудотворца) — Обливская станицаһындағы Мәскәү Патриархаты Урыҫ Православие Сиркәүенең Шахты һәм Миллерово епархияһы Чернышевский мәнфәғәтенә ҡараған православие сиркәүе. Төбәк әһәмиәтендәге ХХ быуат башы архитектура ҡомартҡыһы реестрына индерелгән.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Обливский районы, Обливская станицаһы, Ленин урамы, 70А.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Обливская)
## Тарих

Изге Никольский мәхәлләһе XIX быуат уртаһында Ростов өлкәһе Обливский районының Обливская станицаһында ағас сиркәү төҙөлгәс барлыҡҡа килгән. Рухани Стратоник Яковлев һәм казак Павел Телегин үҙ ваҡытында сиркәүҙең тасуирламаһын төҙөп ҡалдырғандар. Сиркәү алтын менән ялатылған өс көмбәҙле, йәшел буяуға буялған тимер башлы, ҡыңғырау манаралы, көмбәҙҙәре башына алтын тәреләр ҡуйылған ағас йорттан ғибәрәт булған.
1869 йылда ғибәҙәтханала 33 кешене уҡытырлыҡ училище, 70 уҡыусыны уҡытырлыҡ сиркәү-мәхәллә мәктәбе эшләгән, иҫәпләүҙәр (метрика) китабы булған.
XX быуат башында Обливскийҙа 500- гә яҡын йорт булған һәм уларҙа яҡынса 5000 казак йәшәгән. Мәхәллә үҫешкәнлектән, яңы сиркәү талап ителгән. 1915 йылда таш сиркәү һалынған, уның майҙаны 228 кв. метр тәшкил иткән. Сиркәү урындағы сауҙагәрҙәр һәм мәхәллә кешеләре аҡсаһына төҙөлгән. Яңы сиркәү ҡыҙыл кирбестән төҙөлгән, стеналары төрлө һүрәттәр менән биҙәлгән. Сиркәүҙе төҙөү өсөн 50000 һум аҡса киткән. Сиркәү китапханаһында 145 том китап булған.
Совет власы йылдарында сиркәү ике тапҡыр ябылған, уны талағандар һәм өлөшләтә ҡыйратҡандар. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, 1942 йылда, сиркәү яңынан асылған. 1960-сы йылдарҙа был йортта спорт залы, мебель склады эшләгән.
1989 йылда, халыҡ һорауы буйынса, дини эштәр Советының 1989 йылдың 24 майындағы ҡарары буйынса ғибәҙәтхана йортон бушлай һәм срокһыҙ файҙаланыуға Урыҫ Православие Сиркәүенә тапшырғандар. Сиркәү янында 2600 кв. метр ер биләмәһе булған. Обливский район башҡарма комитетының 1989 йылдың 7 июнь ҡарары менән был ер ҙә мәхәллә файҙаланыуына тапшырылған.
Хәҙерге ваҡытта сиркәүҙә даими рәүештә ғибәҙәт ҡылалар. 2001 йылдан алып бында Йәкшәмбе мәктәбе эшләп килә. Ғибәҙәтхана ХХ быуат башындағы архитектура ҡомартҡыһы булып тора. Ул төбәк әһәмиәтендәге ҡомартҡылар реестрына индерелгән.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Обливская)
## Дин әһелдәре

Никольский сиркәүенең өлкән руханийы — протоиерей Александр Игоревич Брагин