yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пымвашор

Пымва-Шор (Пым-Ва-Ю) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пымвашор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070487
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007048
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Торатау (конгресс-холл)

«Торатау» конгресс-холы, быға тиклем Башҡортостан Республикаһының Конгресс-холы тип атала, объекттың төҙөлөш барышындағы атамаһы — «Халыҡтар дуҫлығы йорто» — Өфөнөң үҙәгендәге, Ағиҙел ярындағы иҫтәлекле урын. Архитекторҙары: Киоказу Араи һәм Ришат Муллагилдин (Салауат Юлаев исемендәге премия.
Заказсы — Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы. Генераль подрядсы: БНЗС тресы. Төҙөлөш осоро: октябрь, 2005 — октябрь, 2007.

# Торатау (конгресс-холл)
## Архитектураһы

«Торатау» конгресс-холы бинаһы «Урал батыр» башҡорт эпосының төп геройы Урал батырҙың ҡатыны — тылсымлы аҡҡош Һомай ҡаурыйы менән ассоциациялана. Конгресс-холл архитектураһы заманса милли архитектураны формалаштырыу өсөн башҡорт мәҙәниәтенең киңлек, форма яһаусы, колористик прототиптарын ҡулланыу менән характерлана. Бындай стилдең кәүҙәләнеше булып Ағиҙел йылғаһына ҡараған башҡорт орнаменты менән биҙәлгән быяла фасады тора (оҙонлоғо 179 м, майҙаны 2377 м²).
Конгресс-холлдың дөйөм майҙаны 36 000 м² тәшкил итә. Бында 774 урынлыҡ концерт залы, ике конференц-зал (94 урынлыҡ бәләкәй һәм 22 урынлыҡ овал), музей-күргәҙмә комплексы, милли аш-һыу рестораны (120 урынлыҡ), ҡышҡы баҡса, сауҙа үҙәге (1000 кешегә иҫәпләнгән), 230 урынлыҡ ер аҫты автомобиль туҡталҡаһы инә. Фонтан бар, ул ҡурай сәскәһе рәүешендәге ике ҡалаҡтан тора, улар йылға менән өс һыу ағымы менән тоташтырылған.
Бинаның фасады янында Салауат Юлаев аллеяһында Башҡортостанда иң ҙур фонтан комплексы урынлашҡан. Фонтандар үҙ-ара тоташҡан ике ҡурай сәскәһен хәтерләтә.

# Торатау (конгресс-холл)
## Халыҡ-ара саралар

2015 йылдың июлендә Конгресс-холда ШОС һәм БРИКС дәүләттәре башлыҡтарының төп осрашыуҙары үтте. Конгресс-холл эргәһендә мең кешегә иҫәпләнгән матбуғат үҙәге эшләне.
# Шендеровтың табыш йорто

С. И. Шендеровтың табыш йорто — Дондағы Ростовтың Ворошилов проспектында урынлашҡан 33-сө йорт. Табыш йорто XIX быуат аҙағында Ростов архитекторы Н. М. Соколов проекты буйынса төҙөлгән. Бина архитектураһы — эклектиканан модерн стиленә күсмә стиль. С. И. Шендеровтың табыш йорто төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Шендеровтың табыш йорто
## Тарихы

Йорт XIX быуат аҙағында Ростов архитекторы Н. М. Соколов проекты буйынса төҙөлгән. Ул икенсе гильдия сауҙагәре Соломон Израилевич Шендеров (1877—?) милке була. Үҙәк өлөшөнөң беренсе ҡаты төрлө сауҙа учреждениеләренә ҡуртымға бирелгән. Икенсе ҡатты С. И. Шендеров торлаҡ булараҡ ҡуллана, шунда уҡ ҡабул итеү залдары урынлаша. Бинаның эргә ҡабырғаларында торлаҡ фатирҙар урынлашҡан.
Совет власы урынлашҡандан һуң килем йорто национализациялана. 1920-се йылдарҙа бинаның беренсе ҡатында сауҙа ойошмалары, ә икенсе ҡатында — коммуналь фатирҙар урынлаша. Йорт Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында зыян күрә, үҙәк сатыр юҡ була. 1950-се йылдарҙа архитекторҙар М. Н. Ишунин һәм Г. А. Петров проекты буйынса бина тергеҙелә. Шул ваҡытта йорттоң яңы төкәтмәләре барлыҡҡа килә.
2000-се йылдар уртаһында бинаға реконструкция үткәрелә, уның барышында үҙәк сатыр тәүге күренешендә тергеҙелә. Хәҙерге ваҡытта бинала Альфа-банк бүлексәһе урынлашҡан.

# Шендеровтың табыш йорто
## Архитектураһы

Ике ҡатлы бина планда П рәүешле. Төп фасады Ворошилов проспектына сыға, эргә ҡабырғалары — Серафимович һәм Темерницкая урамдарына ҡарай. Төп фасадтың үҙәк секцияһы һәм мөйөштәге өлөштәре тура дүртмөйөшлө сатырлы аттик (кәрниз өҫтөндәге биҙәкле стенка) менән ослана. Беренсе ҡат, алғы йөҙө эшкәртелмәгән дүртмөйөшлө таштар менән көпләнгән. Фасадтың тәҙрәләрен биҙәү өсөн күп һылап яһалған биҙәктәр ҡулланылған: ҡатын-ҡыҙ баштары, кеше башы скульптураһы ҡуйылған дүрт ҡырлы бағаналар, үремдәр, веноктар, үҫемлек орнаменттары һ. б. Фасадтың вертикаль бүленешен икенсе ҡаттағы вертикаль сығынтылар һәм эркерҙәр күрһәтеп тора.
# Әлмөхәмәт ауыл Советы (Әбйәлил районы)

Әлмөхәмәт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы муниципаль районындағы ауыл биләмәһе. Административ үҙәге — Сиҙәм ауылы.

# Әлмөхәмәт ауыл Советы (Әбйәлил районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы менән билдәләнелә.
# Вондонга

Вондонга (Вондога, Орлица) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воже күле - Свидь йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Вондонга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000376
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000037
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Коббельсдорф

Коббельсдорф (нем. Cobbelsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 605 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,38 км². Диңгеҙ кимәленән 151 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6869 һәм автомобиль коды — WB.
# Тимотесубани (ҡорам)

Тимотесубани (груз.. ტიმოთესუბანი), рәсми Успение Пресвятая Богородица ғибәҙәтханаһы, Грузияның Боржоми ҡалаһынан 18 саҡрым алыҫлыҡта, Гуджарула йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан. Боржоми-Бакуриан епархияһына ҡарай.
Ҡорам боронғо монастырь емереклектәрендә шул урындың хужаһы, изге ыҙа сигеүсе, Грузияның милли геройы кенәз Шалва Торели-Ахалцихели тарафынан төҙөлгән. Төҙөлөш 1195 йылда башланған һәм 1215 йылда тамаланған.
Монастырь территорияһында әлегә тиклем торлаҡ һәм хужалыҡ ҡаралтылары ҡалдыҡтары һаҡланған. Ғибәҙәтханаға инеү урыны ҡыҙыл кирбестән һалынған аркалы оҙонса төҙөлөштән ғибәрәт. Уның өҫтөндә манара төҙөлгән, ә яҡтарында ике ҡатлы биналар урынлашҡан, улар монастырь комплексының үҙәге булып хеҙмәт иткән.
Төньяҡ террасала Изге Варвараның бер нефлы базиликаһы урынлашҡан, ә ҡорамдан төньяҡ-көнсығышына ҡарай таштан һалынған кәшәнәнең ҡалдыҡтары ята.
Үҙәк ҡорам Успение Богородица хөрмәтенә изгеләндерелгән һәм грузин мәҙәни мираҫының мөһим ҡомартҡыларының береһе булып тора. Ул асыҡ-алһыу кирбестән һалынған һәм үҙәк көмбәҙ төҙөлөш булып тора. Ҡорамдың бейеклеге 28 метр, киңлеге - 19, оҙонлоғо - 11 метр. Төньяҡ стенала тәҙрәләр уйылған һәм төҙөлөш ваҡытында уҡ биҙәлгән. Ҡорам көмбәҙе диаметры буйынса зәңгәрһыу керамик деталдәр менән түшәлгән. Ҡорамдың биҙәге үҙенең дәүере өсөн иң ҡатмарлыларҙың береһе булып тора. Ҡорам 1205—1215 йылдарҙа биҙәлгән. Фрескаларҙың күп өлөшө беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. 2000—2006 йылдарҙа уларҙы консервациялау, таҙартыу буйынса эштәр үтә.
Монастырь ирҙәрҙеке һәм 1994 йылдан унда даими ғибәҙәттәр уҙғарылып тора.
Ҡорамдан көньяҡ-көнбайышта яңы монастырь комплексын төҙөү буйынса эштәр алып барыла.
# Сес

Сес — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Асес-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203741
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Баймиев Алексей Хәниф улы

Баймиев Алексей Хәниф улы (23 апрель 1971 йыл) — молекуляр биолог. Биология фәндәре докторы (2007).

# Баймиев Алексей Хәниф улы
## Биографияһы

Алексей Хәниф улы Баймиев 1971 йылдың 23 апрелендә БАССР-ҙың Тәтешле районы Түбәнге Балтас ауылында тыуған. 1993 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң Биохимия һәм генетика институтында эшләй башлай: 2003 йылдан алып — өлкән, 2008 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр; бер үк ваҡытта 2006 йылдан башлап — Башҡорт педагогия университетында уҡыта. 2008 йылдан алып — Башҡорт дәүләт медицина университетында уҡыта.
Фәнни эшмәкәрлеге ризобияларҙың биологик күп төрлөлөгөн һәм филогенияһын, бүлбе бактерияларының ҡуҙаҡлылар менән үҙ-ара тәьҫир итешеүенең молекуляр нигеҙҙәрен өйрәнеүгә арналған. А. Х. Баймиев 26 төр ҡуҙаҡлыларҙа углевод бәйләүсе лектиндарҙың эҙмә эҙлелеген кодҡа һалыусы ген участкаларын клонлаштыра һәм секвенирлай; бер үк ризобиялар менән симбиозға инеүсе үҫемлектәрҙә структураһы менән углевод бәйләүсе эҙмә-эҙлелеккә һәм үҙенсәлектәре менән ябай шәкәрҙәргә оҡшаш лектиндарҙың булыуын, гибрид лектиндарҙың ҡуҙаҡлыларҙың киҫешеүле инокуляцияһы даирәһен киңәйтеү һәләтен асыҡлай.
А. Х. Баймиев — 98 фәнни хеҙмәт авторы, шулай уҡ ул ике халыҡ-ара уйлап табыу патентына эйә.
Төп ғилми эштәре:
* Влияние природных и гибридных лектинов на взаимодействие бобовых растений с ризобиями //Прикладная биохимия и микробиология. 2008. Т.44. № 6 (авторҙаш);
* Симбиотические реакции корней облепихи, трансгенных по гену лектина гороха посевного //Физиология растений. 2010. Т.57. № 1 (авторҙаш).

# Баймиев Алексей Хәниф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Рәсәй фәндәр академияһы биология фәндәре бүлегенең Рәхмәт хаты (2007).
# Тайгат

Тайгат (Оло Тайгат) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кайзасс йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тайгат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020400
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202040
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уханов Иван Сергеевич

Иван Сергеевич Уханов (20 август, 1940 йыл — 20 сентябрь, 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, публицист һәм мөхәррир, журналист, махсус хәбәрсе, техник-оператор.

# Уханов Иван Сергеевич
## Биографияһы

Уханов Иван Сергеевич крәҫтиән ғаиләһендә тыуып-үҫә. Урта мәктәптә уҡығандан һуң, армияла хеҙмәт иткән, төҙөлөштәрҙә эшләгән.
В. П. Чкалов исемендәге Ырымбур педагогия институтының тарих-филология факультетын тамамлай. Шоссе юлдар төҙөүҙә техник-оператор, «Көньяҡ Урал» өлкә гәзитенең махсус хәбәрсеһе булып эшләй. 1980 йылда Мәскәүгә күсеп китә, унда «Йәш гвардия» журналының баш мөхәррир урынбаҫары була. 1972 йылда Рәсәй Яҙыусылар союзы идараһы һәм секретары итеп һайлана. Мәскәү яҙыусылар ойошмаһының (1995 йылға тиклем) яҙыусылар берләшмәһе рәйесе. «Мәскәү әҙәбиәтсеһе» һәм «Йәш гвардия» журналының редколлегия ағзаһы була.
2002 йылдан ижад эше менән шөғөлләнә. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы булып тора.

# Уханов Иван Сергеевич
## Ижады

1961 йылдың мартында «Комсомольское племя» өлкә гәзитендә баҫылып сыҡҡан «Ҡыйыу ир» хикәйәһе менән яҙыусы булараҡ тәүге тапҡыр сығыш яһай. , Быға тиклем уның һүрәтләмәләре һәм очерктары Алыҫ Көнсығыш хәрби округының «Суворов ҡыҫымы» гәзитендә баҫыла.
Уханов Иван Сергеевичтың байтаҡ повестары, хикәйәләре һәм очерктары үҙәк һәм өлкә журналдарында һәм гәзиттәрҙә баҫыла. Ырымбурҙа, Силәбелә, Мәскәүҙә повесть һәм хикәйәләр баҫылып сыға. Уның күп әҫәрҙәре Ырымбур материалына нигеҙләнгән.

# Уханов Иван Сергеевич
## Һайланма әҫәрҙәре

* «Бала саҡ күге»,
* «Иртәгә бөтәһе лә башҡаса буласаҡ»,
* «Тынлы оркестр уйнай» (1974),
* «Көҙҙөң яҡты көн»,
* «Бер мәртәбә йәшәйбеҙ»,
* «Окалина»,
* «Ҡасыу»,
* «Ҡаршы тороу һәм түҙеү»,
* «Таш билбау» (1974),
* «Ырымбур мамыҡ шәле» (1976),
* «Далала балыҡсы»,
* «Хәтер яҡтыһы» (1981),
* "Асессор Рычков хазинаһы ",
* «Рычков» («Ырымбур Колумбы тураһында») серияһынан китаптар. .
Иван Ухановтың китаптары сит илдә инглиз, испан, немец, поляк һәм ғәрәп телдәрендә донъя күрә.
Уханов ижады тураһында Ю.Бондарев, В. Бондаренко, В. Ганичев, Ю. Зобов, Н. Емельянова, Н. Иванова, Г. Матвиевская, Ю. Нагибин, В. Охитин, В. Потанин, Г. Хомутов, В. Чумаков, Б. Энтин, А. Яхонтов һәм башҡалар мәҡәләләр яҙып ҡалдыра.

# Уханов Иван Сергеевич
## Наградалары

* Халыҡтар дуҫлығы ордены,
* Йәш яҙыусыларҙың «Йылдың иң яҡшы китабы» (1972) китабы өсөн Премия.
* Муса Йәлил исемендәге Татар АССР-ы комсомол премияһы (1974)
* Ленин комсомолы премияһы (1977),
* Бөтә Рәсәй Пушкин «Капитан ҡыҙы» әҙәби премияһы (1998).
* «Мәскәүҙең алтын ҡауырһыны» ның 1 дәрәжәләге диплом (2002),
* Сергей Есениндың исемендәге халыҡ-ара әҙәби премия (2003).
* А. Платонов исемендәге халыҡ-ара конкурс еңеүсеһе.
Ҡаты ауырыуҙан һуң вафат була.
# Альгология

Альгология (лат. аlga — ылымыҡ һәм грек. λογοσ — уҡыу) — икенсе атамаһы фикология. ботаниканың ылымыҡтарҙы өйрәнеүсе бүлеге. Ылымыҡтарҙың морфологияһын физиологияһын, генетикаһын, экологияһын һәм эволюцияһын өйрәнә. Хәҙерге систематиктар ылымыҡ атамаһын таксон итеп ҡарамай. Ә ҡайһы берҙәре ылымыҡтарҙы гетероген экологик төркөм тип һанай.

# Альгология
## Тарихы

20 быуат уртаһынан альгология үҫеше электрон техника, биохимик анализ һәм таҙа культура ысулдары, ылымыҡ штамдары коллекцияларын төҙөүҙе ҡулланыу менән бәйле. Хәҙерге альгология ылымыҡтарға морфологик, физиологик‑биохимик, флористик, экологик һ.б. тикшеренеүҙәр үткәрә. Башҡортостан ылымыҡтары т‑да тәүге мәғлүмәттәр Ю.К.Шелдың фәнни хеҙмәттәрендә килтерелә (1883). 20 быуаттың 40‑сы йылдарында Я.В.Ролл етәкселегендә украин альгологтары Өфө тирәһендә Ағиҙел йылғаһы һәм Ҡандракүлде өйрәнә. 60‑сы йй. аҙ. Башҡорт дәүләт университетында Р.Ғ.Миңлебаев етәкс. дала, урман‑дала тупрағында, Ағиҙел, Дим, Өфө йй. һыубаҫар туғайҙарында таралған ылымыҡтарҙы тикшереү башлана (500‑ҙән ашыу төр табыла). Һуғарылыусы культуралы көтөүлектәрҙең альгоценоздары, тупраҡ альгобергәлектәренең ойошҡанлығы (ылымыҡтарҙың был бергәлектәрҙә таралыу һәм үҫеш законлылыҡтары тасуирлана), эрозиялы тупраҡта үҫеүсе ылымыҡтар һәм уларҙың тупраҡ структураһын яҡшыртыуҙағы роле өйрәнелә. 70‑се йй. аҙ. алып Асылыкүл, Ҡандракүл, Павловка һыуһаҡлағысы, Ағиҙел й. һәм Башҡортостандың башҡа һыу ятҡылыҡтарының фитопланктоны өйрәнелә. Экологик мониторинг үткәреү өсөн фитопланктондың ҙурлыҡ‑морфологик классификацияһы эшләнә. Шифалы ләм һәм бентостың (Ф.Б.Шкундина), экотон бергәлектәрҙең (М.Ю.Шәрипова), ҡала экосистемалары (Н.В.Суханова) ылымыҡтарын өйрәнеү, ылымыҡтарҙы популяцион‑экологик тикшереү (И.Е.Дубовик) алып барыла; экосистемаларҙың альгоценоздарын өйрәнеүгә экологик‑ценотик юлдар эшләнә (Г.Ғ.Ҡужәхмәтов). 90‑сы йй. сәнәғәт экологияһы өлкәһендә альгологик тикшеренеүҙәр башлана: альгоценоздарҙың сәнәғәт кәҫтәрендә эшмәкәрлеген баһалау, төрлө субстраттарҙың, өҫкө йөҙҙә актив матдәләрҙең ағыулы булыуын асыҡлағанда альготестлау (Р.Р.Кәбиров). Түгелгән нефттең тарҡалыу процестарында ылымыҡтарҙың роле асыҡлана, ағынты һыуҙарҙы таҙартыу өсөн хлорелланы үрсетеү б‑са тәҡдимдәр эшләнә (Н.Ә.Кирәева, З.Н.Сәйфуллина һ.б.); һыу алыу ҡоролмалары альгофлораһының сифатын һәм һанын анализлау методикалары тәҡдим ителә (Л.Н.Мартыненкова). Альгология // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9.

# Альгология
## Ҡайһы бер билдәле альгологтар

* Джованни Цанардини
* Людвиг Васильевич (Вильгельмович) Рейнгард
# Бурансы

Бурансы — топоним.
* Бурансы (Ишембай) — Ишембай ҡалаһының Перегонный биҫтәһе биләмәһендә урынлашҡан тарихи урын.
* Бурансы (Мәсетле районы) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл.
* Бурансы (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһенең Беляевка районындағы ауыл.
# Айыу баланы

Айыу баланы(урыҫ.жимолость настоящая)- ҡыҙыл сәскәле, ваҡ ҡына ҡыҙыл емешле ҡыуаҡ үҫемлек.
# Күкҡашҡа (тау)

Күкҡашҡа (тау) (рус. Кукашка) — Рәсәйҙәге тау, Башҡортостандың Белорет районындағы 747 метр бейеклектәге урманлы тауы.

# Күкҡашҡа (тау)
## География

Күкҡашҡа тауы Егәҙе ҡасабаһынан 10 км көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан һәм Юрма-Тау һыртының көнбайыш армыты булып тора. Географик координаталары: 53.7699, 57.451.
Яҡын тауҙар: Сикәште, Баҡан , Яманташ, Саҡыйтау , Ҡараарҡа , Ҡаратау, Ҡашҡартау , Ҡоҙаш , Арҙаҡты , Ҡылысҡыр, Аҡбулат, Биктимер , Ҡарағай-Маяҡ, Аҡморон , Олояр , Маяҡ , Ҡыҙырым , Ҡарантау , Манайлыбаш , Аҡбейек, Бажай , Айбикә, Баҙал , Күкбейә , Оло Юрмаш , Ҡаратәкә, Өлкөн һәм башҡалар.
Яҡын тораҡ пункттар: Инйәр, Үрге Әүжән, Туҡан, Ғәлиәкбәр, Ҡалыуайыры, Иҫке Кәбәс, Иҫке Сәйет, Хәйбулла, Кесе Шешәнәк, Ерекле, Ҡарамалы, Ҡуйлы-Тамаҡ, Баҡый, Шәребаш-Йорт, Толпар, Бикташ, Истамаҡ-Ҡоҙаш, Бутай, Куртаза , Яңы Сәйет, Һуйыр-Айыс, Ҡолмас, Икенсе Шарышка, Куюково, Һарыш, Ҡыҫыҡ, Собханғол, Берәтәк, Химлесхоз.

# Күкҡашҡа (тау)
## Ландшафты

Ландшафты — һоро урман тупрағындағы һәм кәҫле-көлһыу тупраҡтағы ҡатнаш урмандарҙан (йүкә, имән, саған) тора.

# Күкҡашҡа (тау)
## Составы

Һырт өҫкө рифейҙың елмәрҙәк свитаһы ҡомташтарынан, алевролиттарынан һәм һәүерташтарынан тора.
# Урта Утяк

Средний Утяк — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 692 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Урта Утяк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Курган ҡалаһынанЕсет йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500412111200002340
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200234
* Бассейн коды — 14.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кукруй 3-сө

Кукруй 3-сө — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының һул ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кукруй 3-сө
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005965
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200596
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Барзанчай

Барзанчай — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дарвагчай йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Барзанчай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300002034
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300203
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Фәхриев Ғәбделхәй Ғимаҙи улы

Фәхриев Ғәбделхәй Ғимаҙи улы (4 сентябрь 1929 йыл — 31 август 1991 йыл) — башҡорт совет театр актёры. 1970—1991 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы. РСФСР-ҙың (1991) һәм Башҡорт АССР-ының (1974) халыҡ артисы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1976).

# Фәхриев Ғәбделхәй Ғимаҙи улы
## Биографияһы

Ғәбделхәй (Хәй) Ғимаҙи улы Фәхриев 1929 йылдың 4 сентябрендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Өршәкбаш-Ямғырсы ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы Яңғырсы ауылы) тыуған.
1950 йылда Өфө театр-сәнғәт училищеһын (педагогтары Х. Бухарский, Г. С. Саттаров) тамамлай.
Училищены тамамлағас, БАССР-ҙың Ҡыйғы һәм Ауырғазы райондарының колхоз-совхоз театрҙарында эшләй, аҙаҡ БАССР-ҙың Стәрлебаш районы мәҙәниәт бүлегенең художество етәксеһе, Салауат башҡорт дәүләт драма театры, ә 1970 йылдан — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы.
1991 йылдың 31 авгусында Өфө ҡалаһында вафат була.

# Фәхриев Ғәбделхәй Ғимаҙи улы
## Спектаклдәрҙә башҡарған ролдәре

Ғылмийәр («Әсәләр көтәләр улдарын» — «Матери ждут сыновей» Ә.М.Мирзаһитов), Заман («Ҡыңғыраулы дуға» — «Дуга с колокольчиками» Н.Нәжми), Ғәфүр («Бай һәм хеҙмәтсе» — «Бай и батрак» Х.Ниази), Дәрүиш («Ай тотолған төндә»), Краснов («Бәлә кеше башынан йөрөй» — «Грех да беда на кого не живёт» А. Н. Островский), Иван Якутов («Һуңғы алыш» — «Последняя схватка» Т.Бикмаев), Ф. Әбләй («Бажалар» — «Свояки» И. А. Абдуллин), Байтирәк («Ҡыйыу ҡыҙҙар» — «Смелые девушки» Т.Ғиззәт), Кәрим бай («Башмағым»), Бәҙри («Ғәлиәбаныу»).

# Фәхриев Ғәбделхәй Ғимаҙи улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1991).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1979).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1976).
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1974)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1968).

# Фәхриев Ғәбделхәй Ғимаҙи улы
## Хәтер

Өфө ҡалаһында артист йәшәгән йортҡа мемориаль таҡта ҡуйылған. Стәрлебаш ауылында урам уның исеме менән аталған.