yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сергей Званцев

Сергей Званцев (төп исеме Александр Исаакович Шамкович; 2 ноябрь 1893 йыл — 15 июнь 1973 йыл) — рус совет яҙыусыһы, драматург, фельетонист.

# Сергей Званцев
## Биографияһы

1893 йылдың 2 ноябрендә Таганрог табибы, Новороссийск университетында уҡып сыҡҡан Исаак Яковлевич Шамковичтың (1860—1941) һәм акушер-гинеколог Софья Николаевна Лихтермандың (1863—1935) ғаиләһендә тыуған. Яҙыусының атаһы Таганрог гимназияһында А. П. Чехов менән бергә уҡый һәм уның менән бер партала ултыра. Ике тапҡыр Социалистик хеҙмәт геройы (1931 һәм 1936 йылдар), Таганрог табибтар йәмғиәте рәйесенең иптәше (1912), Бөтә Рәсәй туберклез менән көрәш Лигаһының Таганрог бүлексәһе идаралығының ағзаһы, Таганрог табибтары Союзының рәйесе (1916). Уның ғаиләһе Итальян тыҡрығы 31-се йортонда йәшәй.
Таганрог гимназияһын тамамлағас, А. Шамкович Харьков император университетының юридик факультетына уҡырға инә һәм уны 1916 йылда бөтөрөп сыға. Үҙенең беренсе фельетонын А.Шамкович «Приазовский край» гәзитендә 1912 йылда баҫтырып сығара. С. Званцевтың 1939 йылда Ростов китап нәшриәте сығарған китабы — «Депутат Таганрога» очеркы . Ул данлыҡлы металлург Дыгай тураһында. 30 йылдан ашыу С. Званцев «Крокодил» журналы менән хеҙмәттәшлек итә. Уның фельетондары "Литературная газета"ла, «Дон» журналында баҫыла. Граждандар һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышында үҙе теләп һуғышҡа китә. Званцев эстрада өсөн репризалар яҙа (уларҙың ҡайһы берҙәре Аркадий Райкин театрында) башҡарыла, яҙыусы шулай уҡ пьесалар ҙа ижад итә. С. Званцевтың миниатюралары «Фитиль» (баш мөхәррир С. Михалков) журналында сыға. С. Званцев сценарийы буйынса композитор А. Г. Шапошникованың «Белая ночь» опереттаһы Ростов музыкаль комедия театрында сәхнәлә ҡуйыла. С. Званцев революцияға тиклемге Таганрог тураһында бик күп хикәйәләр яҙа. Сергея Званцевтың һуңғы фельетоны 1973 йылдың 18 мартында баҫыла һәм ул «Незнакомец в шляпе с пером» тип атала.

# Сергей Званцев
## Ғаиләһе

Улы — билдәле шахматист, халыҡ-ара гроссмейстер Леонид Шамкович, эмиграцияға Израилгә сыҡҡан.

# Сергей Званцев
## С.Званцевтың төп баҫмалары

* Депутат Таганрога. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1939.
* Каракулевые шкурки (библ. журн. «Крокодил»). — М.: Правда, 1956.
* Рассказы о героях. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1957.
* Разное смешное. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1957
* Дело Вальяно. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1959.
* Клевета. — М.: Госюриздат, 1959.
* Золотая бабушка. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1960.
* Гибель профессии. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1961.
* Рассказы с улыбкой. — М.: Сов. писатель, 1962.
* Никакого шпионажа. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1963.
* САТИРА, ЮМОР. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1963. — 428 с.
* Включаем без предупреждения. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1963.
* Святые заступники. — М.: Политиздат, 1967.
* Миллионное наследство. — М.: Сов. писатель, 1968.
* По личному вопросу. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1970.
* Омоложение доктора Линевича. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 1974.
* Были давние и недавние. — М.: Сов. писатель, 1974.
* Частное лицо (библ. журн. «Крокодил»). — М.: Правда, 1974. — 48 с.
# Уй районы (Силәбе өлкәһе)

Уй районы — Силәбе өлкәһендә район. Майҙан— 194,7 мең га.

# Уй районы (Силәбе өлкәһе)
## Күрше райондар

* Сыбаркүл районы, Силәбе өлкәһе
* Пласт районы, Силәбе өлкәһе
* Троицк районы, Силәбе өлкәһе
* Үрге Урал районы, Силәбе өлкәһе
* Учалы районы, Башҡортостан

# Уй районы (Силәбе өлкәһе)
## Административ ҡоролошо

| № | Берекмә | Үзәк | Пункттар ханы | Халыҡ (2002), ханы |
| 1 | Әмин ауыл берекмәһе | Әмин ауылы | 2 | 1 157 |
| 2 | Белов ауыл берекмәһе | Белово | 2 | 905 |
| 3 | Вандышевка ауыл берекмәһе | Вандышевка | 2 | 999 |
| 4 | Ҡыйҙыш ауыл берекмәһе | Ҡыйҙыш ауылы | 3 | 1 915 |
| 5 | Көмләк ауыл берекмәһе | Көмләк | 1 | 827 |
| 6 | Ларин ауыл берекмәһе | Ларино | 6 | 3 445 |
| 7 | Маслов ауыл берекмәһе | Маслово | 3 | 965 |
| 8 | Нижнеусцелемов ауыл берекмәһе | Нижнеусцелемово | 3 | 1 210 |
| 9 | Петропавловск ауыл берекмәһе | Петропавловка | 1 | 998 |
| 10 | Соколов ауыл берекмәһе | Мирный ҡасабаһы | 12 | 5 499 |
| 11 | Уй ауыл берекмәһе | Уй | 8 | 10 635 |
# Лангенштайн (Гарцфорланд)

Лангенштайн (Гарцфорланд) (нем. Langenstein (Harzvorland)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1929 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,28 км². Диңгеҙ кимәленән 192 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38895 һәм автомобиль коды — HZ.
# Нярпысь-Я

Нярпысь-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Усь-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Нярпысь-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028107
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302810
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Порста

Кесе Порста — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Порста
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002738
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000273
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пресвятая Богородица Успениеһы сиркәүе (Кочетовская)

1743
Пресвятая Богородица Успениеһы сиркәүе (Изге Успение ғибәҙәтханаһы) — Ростов өлкәһе Кочетовская станицаһындағы православие ғибәҙәтханаһы; Волгодонск епархияһы, Семикаракорск благочиниеһы.

# Пресвятая Богородица Успениеһы сиркәүе (Кочетовская)
## Тарих

1743 йылда Божья Матерь Успениеһы яңы ағас сиркәүе һәм уның Николай Чудотворецҡа бағышланған тәкәтмә-ҡанаты төҙөлгән һәм 1744 йылда изгеләндерелгән. 1758 йылда Кочетовская станицаһы халҡы Воронеж консисторияһына сиркәүҙең һауа шарттары арҡаһында зыян күреүе тураһында яҙылған. Өсөнсө ағас сиркәү 1762 йылдың 5 авгусында һалына башлаған, ә 1763 йылда ул изгеләндерелгән. 1816 йылға тиклем сиркәү хеҙмәт иткән, ә шул йылдың октябрендә янғындан юҡҡа сыҡҡан. Уның урынына станица халҡы яңы таш табыныу йорто төҙөгән, һәм уны 1817 йылдың 20 июлендә изгеләндергәндәр. Киләһе йылда ҡыңғырауҙар манаралы яңы таш ғибәҙәтхана һала башлағандар. Яңы Пресвятая Богородица Успениеһы сиркәүе 1825 йылда төҙөлөп бөткән һәм 1827 йылдың 27 сентябрендә изгеләндерелгән. Уның Пресвятая Богородица Успениеһына бағышланған төп тәхете һәм тағы ла Изге Петр менән Павел тәхете һәм Изге Николай тәхеттәре булған.
Был сиркәү Октябрь революцияһын һәм Граждандар һуғышын үткәргән. Ул Семикаракорский районында ябылмай ҡалған берҙән- бер сиркәү булған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла сиркәү эшләгән. 1942 йылда немец бомбаһы ҡыңғырауҙар манараһына төшкән, һуғыш ваҡытында уның ҡыңғырауҙарын да билдәле булмаған хәрби кешеләр ҡайҙалыр алып киткәндәр. 1942 йылдың авгусынан 1943 йылдың ғинуарына тиклемге немец оккупацияһынан азат ителгәс, станицалағы сиркәү яңынан эшләй башлаған. 1963 −1967 йылдарҙа сиркәү ябылған. Ғибәҙәтхананы яңынанан аяҡҡа баҫтырыуға яҙыусы Виталий Закруткин Мәскәүгә хат яҙып ярҙам иткән.
СССР тарҡалғандан һуң Кочетовская станицаһында Пресвятая Богородица Успениеһы сиркәүе тергеҙелә башлаған. Сиркәүгә йөрөүселәр көсө менән бинаның эсе биҙәкләнгән, иконостасы баҫтырылған, миһрабы ремонтланған, яңы тәреләр ҡуйылған, сиркәү территорияһы тәртипкә килтерелеп, ҡойма менән уратып алынған.
Адресы: Ростов өлкәһе, Семикаракорск районы, Кочетовская станицаһы, Яр буйы урамы, 7-се йорт. Руханийы — дин әһеле Артемий Батышев.
# Синька (Тихвинка ҡушылдығы)

Синька — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тихвинка йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Синька (Тихвинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005910
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000591
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Конгар (йылға)

Конгар — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Миля ҡылымығының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Конгар (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034923
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203492
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Маяковский һәйкәле (Мәскәү)

Владимир Маяковский һәйкәле 1958 йылда Мәскәүҙә Маяковский майҙанында (хәҙер был Триумф майҙаны) ҡуйылған. Монументтың авторы — скульптор Александр Кибальников һәм архитекторы Дмитрий Чечулин. Скульптура федераль әһәмиәттәге монументаль сәнғәт ҡомартҡыһы булып тора.
Шағир һәйкәленә Маяковский майҙанында Бөйөк Ватан һуғышы алдынан — 1940 йылдың апрель айында нигеҙ һалына. Скульптура проекты өҫтөндә эш һуғыш менән туҡтатыла. 1950 йылдар башында тағы ла конкурс иғлан ителә, унда скульптор Александр Кибальников, Сергей Коненков, Матвей. Манизер, Евгений Вучетич, Михаил Аникушин һ.б. ҡатнаша. Һәйкәлдәр проекты күргәҙмәһе Мәскәүҙә 1953 йылда Тарих музейында үтә.
Александр Кибальников Маяковский скульптураһы өҫтөндә алты йыл эшләй, һәм ул 1958 йылда әҙер була. Маяковский майҙанында һәйкәлде оптималь урынлаштырыу өсөн, ағастан натураль ҙурлыҡтағы макет әҙерләнә, уны майҙан буйлап күсерәләр.
Һәйкәл асыу тантанаһы 1958 йылдың 28 июлендә, 1930 йылдар уртаһынан Маяковский исемен йөрөткән майҙанда үтә. Һәйкәл асыу тантанаһында халыҡ күп була. Йәмәғәтселек вәкилдәре, яҙыусылар, сәнғәт эшмәкәрҙәре сәхнәгә күтәрелеп телмәрҙәр әйтә. Һуңынан Маяковский һәйкәле шағирҙарҙың традицион осрашыу урыны була.
Бронзанан эшләнгән скульптура гранит постаментҡа ҡуйылған. Маяковский асыҡ пинжәктә шиғыр һөйләүсе позаһында баҫып тора. Уның һул ҡулында — ҡуйын дәфтәре. Монументтың авторы — скульптор А.П. Кибальников — 1959 йылда үҙ эше өсөн Ленин премияһына лайыҡ була. «Маяковскийҙың ҙур кәүҙәһе бейек булмаған постаментҡа ҡуйылған. Шағир тирә- йүндәгеләргә мөрәжәғәт иткән кеүек, хәрәкәттәре тәүәккәл һәм ҡыйыу»
Постаментта Владимир Маяковскийҙың юлдары уйып яҙылған:
* И я,
* как весну человечества,
* рожденную
* в трудах и в бою,
* пою
* мое отечество,
* республику мою!
# Сёрдъёль

Сёрдъёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нившера йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Сёрдъёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001721
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Брысса

Брысса (Брыска) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Брысса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004170
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100417
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Поска-Шор (Хейги-Яха ҡушылдығы)

Поска-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 189 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Поска-Шор (Хейги-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050613
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305061
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нурғәли (исем)

Нурғәли — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарҙа ир-егеттәргә ҡушылған исем.

# Нурғәли (исем)
## Этимологияһы

Нурғәле башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән: нур+ғәли; бөйөк нур тигәнде аңлата.

# Нурғәли (исем)
## Билдәле кешеләр

Рыҫбаев Нурғәли Мырҙағәли улы (рус. Рысбаев Нургалей Мурзагалеевич; 1912 йыл — 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының танкҡа ҡаршы ҡорал расчеты командиры, өлкән сержант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Кейекбирҙин Нурғәле Мирғәле улы (8 ноябрь 1958) — уҡытыусы-ҡурайсы. Профессор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1991).<br
Мөхәрәмов Нурғәли Исмәғил улы (20 июль 1924 йыл — 2018 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, 3-сө дәрәжә Дан ордены (1944), Ҡыҙыл Байраҡ (1943), 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры, Дәүләкән ҡалаһының һәм районының почётлы гражданы (2014).

# Нурғәли (исем)
## Фамилия

Нурғәлин Зиннур Әхмәҙиә улы (4 октябрь 1928 йыл — 10 июнь 2020 йыл) — әҙәбиәт белгесе, театр тәнҡитсеһе, публицист, юғары мәктәп етәксеһе һәм уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (2002), тарих фәндәре кандидаты (1968), филология фәндәре докторы (1984), профессор (1985). 1962 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1978 йылдан — Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1978). Ким Әхмәтйәнов исемендәге премия лауреаты (2003). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2018).
# Кузнецовка (Архангел районы)

Кузнецовка (рус. Кузнецовка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 17 кеше. Почта индексы — 453033, ОКАТО коды — 80203825005.

# Кузнецовка (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡыҙыл Еҙем): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 21 км
# Зөлхизә (исем)

Зөлхизә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Зөлхизә (исем)
## Этимологияһы

Зөлхизә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Һижрә —Ай календарындағы 12-се айҙың исеменән алынған, ошо айҙа тыуған ҡыҙ балаларға ҡушылған.

# Зөлхизә (исем)
## Билдәле шәхестәр

Зөлхизә Илбәкова — күп һандағы халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаты. Өфөлә солист-ҡурайсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Ишморат Ильбәков һәм телевидение режиссеры, шағирә Франгиза Илбәкова ғаиләһендә тыуа. Уның ҡатнашлығында беренсе клип өс йәшендә төшөрөлә. Биш йәшендә «Сулпылар» республика конкурсында Гран-при яулай. Өфө дәүләт сәнғәт академияһын бөтөүгә Зөлхизә Илбәкованың ике яңғыҙ йыр альбомы һәм ике яңғыҙ йыр концерты була. Уның репертуарындағы бөтә йырҙар ҙа тиерлек үҙе һәм әсәһе тарафынан яҙылған.
# Юсык

Юсык — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/106/12 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Юсык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016298
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101629
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Быяла мәсет (Һиндостан)

Мәҙинә мәсете, Быяла мәсет (рус. Мади́на масджи́д, Стекля́нная мече́ть) — был Һиндостандағы беренсе һәм берҙән-бер быяла мәсет.

# Быяла мәсет (Һиндостан)
## Тасуирламаһы

Бынан тыш, Мегхалая штатының баш ҡалаһы Шиллонг ҡалаһында урынлашҡан Мәҙинә Мәсете илдең төньяҡ-көнсығышындағы иң ҙур мәсет булып тора. Шиллонг Мосолман берекмәһе һәм мосолмандарҙың иғәнәһе иҫәбенә төҙөлгән мәсет йыл ярым дауамында һалына. Уны асыу тантанаһы 2012 йылдың 18 октябрендә була.
Ғибәҙәт йортоноң көмбәҙе һәм манаралары тулыһынса быяланан эшләнгән. Мәсет бейеклеге 36 метр (120 фут), киңлеге 18 метр (61 фут) булған дүрт ҡатлы бинанан ғибәрәт. Биналарҙың һыйҙырышлылығы 2000-дән ашыу кеше. Проектлағанда ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн айырым залдар ҡаралған. Мәсеттең үҙенсәлеге булып шулай уҡ төнгө яҡтыртыу тора. Төҙөүселәрҙең ниәте буйынса, бындай биҙәлеш мәсетте мәхәллә кешеләре өсөн генә түгел, яңы туристар өсөн дә ылыҡтырғыс итә.
Мәсет бөтә диндәрҙең берҙәмлеге символы булараҡ төҙөлгән. Биләмәлә дини институт-мәркәз урынлашҡан, унда буласаҡ имамдар белем ала, асыҡ лекциялар һәм дәрестәр үтә. Мәҙинә Мәсетезаманса ислам китапханаһы менән йыһазландырылған. Мәсет комплексына Мехерба исемле етем балалар өсөн приют та инә, унда әле 51 бала тәрбиәләнә.
# Бәҙретдинов Рәмил Рафаил улы

Бәҙретдинов Рәмил Рафаил улы (17 ғинуар 1958 йыл) — курортолог. Медицина фәндәре докторы (2007). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (2006), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2004), Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010).

# Бәҙретдинов Рәмил Рафаил улы
## Биографияһы

Рәмил Рафаил улы Бәҙретдинов 1958 йылдың 17 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Йыланыш ауылында тыуған.
1982 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын, 1996 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1982 йылда Дыуан районының санитария-эпидемиология станцияһында санитар табип булып башлай.
1984 йылдан участка дауаханаһының баш табибы, 1987 йылда — райондың баш табибы, 1993 йылда — Дәүләт санитария-эпидемиология күҙәтеүенең Дыуан территорияһы берекмәһенең баш дәүләт санитар табибы.
1994 йылдан район хакимиәте башлығы урынбаҫары. 2001 йылда — «Янғантау» шифаханаһы, 2012 йылдан алып «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһы директоры, бер үк ваҡытта 2007 йылдан башлап БДМУ-ның дипломдан һуң белем биреү институты уҡытыусыһы булып эшләй. Медицина фәндәре докторы (2007).
Фәнни эшмәкәрлеге Башҡортостан Республикаһының шифахана-курорт комплексы шарттарында һаулыҡты тергеҙеүсе дауалау эшен ойоштороуҙы камиллаштырыуға арналған. Бәҙретдинов ҡатнашлығында терәк-хәрәкәт аппараты, периферик нервы системаһы ауырыуҙарын, умыртҡалыҡ остеохондрозының неврологик күренештәрен, хроник пиелонефритты һ.б. дауалау алымдары эшләнә.
150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 5 уйлап табыу авторы. Башҡортостан Республикаһының 4‑се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың депутаты. Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнгән (2010). Өйләнгән, ғаиләлә ул һәм ҡыҙ тәрбиәләй

# Бәҙретдинов Рәмил Рафаил улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (2006)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2004)
* Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2007)
* Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1992)
* Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010).
# Цимлян ГЭС-ы

Цимлян ГЭС-ы — Ростов өлкәһе Дон йылғаһында , Волгодонск һәм Цимлянск ҡалалары янында урынлашҡан гидроэлектростанция. 1949-1954 йылдарҙа планлаштырылған Волга-Дон йылғаларында суднолар йөрөү ҡоролмаларын башлыса Гулаг ҡул көсө менән төҙөү -«бөйөк коммунизм төҙөлөштәренең» береһе булып тора. Был эш мөһим иҡтисади мәғәнәгә эйә:түбәнге Донда эре тоннажлы судноларҙы йөрөтөү менән бер рәттән Волга-Дон каналы ҙур ҡоро ер массивын һуғарыу эшен, уларҙы һыу менән тәьмин итеү, ташҡындан һаҡлау һәм электр энергияһы етештереү өсөн файҙаланыла. ГЭС ҡоролмаларының милексеһе (суднолар йөрөү өсөн шлюздарҙан тыш) — ООО «Лукойл-Экоэнерго».

# Цимлян ГЭС-ы
## Тәбиғи шарттар

Цимлян ГЭС-ы Дон йылғаһы тамағынан 309 км алыҫлыҡта урынлашҡан, был йылғалағы берҙән-бер гидроэлектростанция . ГЭС -ҡапҡасы янында һыу йыйыу өҫтө майҙаны 255 000 км² тәшкил итә (яҡынса йылға бассейны майҙанының 60 %). ГЭС урынлашҡан райондың климаты континенталь, һыуһаҡлағыс ҡоро дала һәм ярым дала зонаһында тора, уға ҡоролоҡ һәм ҡыуан елдәре хас. Һыуһаҡлағыс көҙгөһөндә һыу парға әйләнеү дәүмәле1000 мм иҫәпләнгәндә уртаса йыллыҡ яуым-төшөм күләме яҡынса 350—400 мм. Дондың һыу режимына яҙғы ташҡын ваҡытында күп күләмдә һыу килеүе хас, был ваҡытта йыллыҡ аҡманың уртаса күләме 72 % тиң. Йыллыҡ һыу сығымы Цимлян ГЭС-ы ҡапҡасы янында — 655 м³/с, уртаса йыллыҡ аҡма — 20,66 км³. Һыу сығымының максималь сығымы (был , 10 000 йылға бер тапҡыр ҡабатланырға мөмкин) 21 532 м³/с тиң баһалана. Барлыҡ күҙәтеүҙәр алып барылған осорҙа һыу сығымы 14 436 м³/с тәшкил икән. Түбәнге Донда Цимлян ГЭС-ынан башҡа үҙ составында ГЭС-һыҙ Николаев, Константиновский һәм Кочетовский һыуһаҡлағыстары урынлашҡан. Уларҙың төп бурысы — суднолар йөрөрлөк тәрәнлекте тәьмин итеү.
Дон йылғаһының уң яҡ яры Цимлян ГЭС-ы ҡапҡасы янында бейек , ә һул яры тәпәш. ГЭС бинаһы һәм һыу бушатыу плотинаһы Дон йылғаһының һул яҡ үҙәнендә (элекке Сусорово күлендә ГЭС плотинаһы өлөшләтә) урынлашҡан. Төҙөлөш проблемаларын хәл иткәндә был тәбиғи мөмкинлек йылға аҡмаһын йүнәлтергә ярҙам иткән, шулай уҡ төҙөлөш котлованын тоташтырыу эштәре күләмен әҙәйткән. Ер менән нығытылған һул яҡ яр плотинаһы башлыса үҙән өҫтө террасаларында тора, ә уң яғы — йылға үҙәнендә урынлаштырылған. ГЭС ҡоролмалары нигеҙендә , һыубаҫар үҙән сиктәрендә һәм йылға ағышында, ваҡ бөртөклө аллювиаль ҡом ята, улар 25-30 метр тәрәнлектәге мергель балсығы ҡатламы менән түшәлгән. Үҙән өҫтөндәге киртләс террасалар ҡом ҡатыш балсыҡлы лессо төрөндәге тоҡомдарҙан тора..
# Гёльниц

Гёльниц (нем. Gollnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 341 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,06 км². Диңгеҙ кимәленән 245 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4626 һәм автомобиль коды — ABG.