yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Смирнов Константин Фёдорович

Константин Федорович Смирнов (28 июль 1917 йыл — 8 октябрь 1980 йыл) — совет археологы, тарих фәндәре докторы, скиф-сармат археологияһы өлкәһендәге белгес.

# Смирнов Константин Фёдорович
## Биографияһы

Константин Федорович Смирнов Тула губернаһының Ненашево ауылында тыуа. 1940 йылда Чернышевский исемендәге Мәскәү Тарих, философия һәм әҙәбиәт институтының Тарих факультетының археология бүлеген тамамлай. «Көньяҡ Урал буйы һәм Волга буйы далаларында сармат ҡурған ҡәберҙәре» (1946 йыл) темаһына — кандидатлыҡ һәм «Савроматтар» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (1965 йыл). 1946 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем СССР Фәндәр академияһы Археология институтының скиф-сармат археологияһы секторы ғилми хеҙмәткәре булып эшләй. 1955 йылда төҙөләсәк Волга ГЭС-ының ыһу аҫтында ҡаласаҡ зонаһында ҡаҙыныу эштәре алып барған Сталинград археология экспедиция етәксеһе итеп тәғәйенләнә.1956—1974 йылдарҙа Түбәнге Волга буйы һәм Урал алды территорияларында бронза дәүере, сармат, савромат мәҙәниәтенн тикшереүсе Көньяҡ Урал археология экспедицияһы етәксеһе.

# Смирнов Константин Фёдорович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: сарматтар һәм савроматтар.
Уның етәкселегендә Быково һәм Политотдельский ауылдарында ҡурған ҡәберлектәре тикшерелә.
Сармат археологияһы проблемаларының күпселеген эшләүгә ҙур өлөш индерә. Оҙайлы ваҡыт дауамында СССР-ҙа фәндең был йүнәлеше буйынса бәхәсһеҙ лидер булып тора. 100-гә яҡын хеҙмәт, шул иҫәптән:
* «Воо­ру­же­ние сав­ро­ма­тов» (М., 1961),
* «Сав­ро­ма­ты. Ран­няя ис­то­рия и куль­ту­ра сар­ма­тов» (М., 1964),
* «Сар­ма­ты на Иле­ке» (М., 1975),
* «Про­ис­хо­ж­де­ние ин­дои­ран­цев в све­те но­вей­ших ар­хео­ло­ги­че­ских от­кры­тий» (М., 1977; Е. Е. Кузь­ми­на менән авторлыҡта);
* «Сар­ма­ты и ут­вер­жде­ние их по­ли­ти­че­ско­го гос­под­ства в Ски­фии» (М., 1984) монографиялары авторы.
# Сәләхетдинова Рилә Ринат ҡыҙы

Сәләхетдинова Рилә Ринат ҡыҙы (12 сентябрь 1975 йыл) — социолог. Социология фәндәре докторы (2011). Доцент (2005)

# Сәләхетдинова Рилә Ринат ҡыҙы
## Биографияһы

Рилә Ринат ҡыҙы Сәләхетдинова 1975 йылдың 12 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуа. 1997 йылда «юриспруденция» һөнәре буйынса Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм ошо уҡ уҡыу йортоноң аспирантураһына инә. 2002 йылдан — Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының гражданлыҡ хоҡуғы кафедраһы доценты.
2011 йылда Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының докторантураһын тамамлай һәм социология фәндәре докторы дәрәжәһен ала.

# Сәләхетдинова Рилә Ринат ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Рилә Ринат ҡыҙының ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре аграр социологияны, хоҡуҡ социологияһын, иҡтисади социологияны үҙ эсенә ала. 60-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Сәләхетдинова Рилә Ринат ҡыҙы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Р. Р. Сәләхетдинова Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһы советының закондар сығарыу эшмәкәрлеге һәм хоҡуҡи эшмәкәрлек буйынса даими комиссияһы ағзаһы; «Иҡтисад һәм идара итеү» фәнни-ғәмәли журналының редколлегия ағзаһы.

# Сәләхетдинова Рилә Ринат ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Башҡортостан Республикаһы Юстиция министрлығының Маҡтау ҡағыҙы (2006) Башҡортостан Республикаһы Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығының Маҡтау ҡағыҙы (2007) Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһының Маҡтау ҡағыҙы (2010) Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының Маҡтау ҡағыҙы (2011).
# Волынкина Тамара Александровна

Волынкина Тамара Александровна (16 июнь 1948 йыл) — СССР һәм Рәсәй театр актёры, режиссёр, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы, 2015 йылға тиклем Мурманск өлкә ҡурсаҡ театрының баш режиссёры

# Волынкина Тамара Александровна
## Биографияһы

Тамара Александровна Волынкина 1948 йылдың 16 июнендә Красноярск крайының Ачинск ҡалаһында тыуған.
Ленинград театр, музыка һәм кинематография институтын тамалай, (ҡурсаҡ театры артистары кафедраһы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Л. А. Головко курсы, 1970).
Бынан һуң үҙенең актёрлыҡ эшмәкәрлеген башлай һәм үҙен оҙаҡ йылдарға Мурманск ҡурсаҡ театры менән бәйләй. Күп ролдәр башҡара.
Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара фестивалдәрендә ҡатнаша (Тверь, Архангельск, Вологда, Иванов, Санкт-Петербург).
1992 йылдан 2015 йылға тиклем Мурманск өлкә ҡурсаҡ театрының баш режиссёры вазифаһында эшләй, эште яйға һала һәм театрҙы көрсөктән сығарыуға өлгәшә.
2001 йылдан — Рәсәй Федерацияһы Театр эшмәкәрҙәре союзының Мурманск төбәк бүлексәһе рәйесе.

# Волынкина Тамара Александровна
## Наградалары

* Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (24.03.2006).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (01.02.1983).

# Волынкина Тамара Александровна
## Театрҙағы эштәре

Мурманск өлкә ҡурсаҡ театры — театр эшмәкәрлеге
* Министр Нежных Чувств («Голый король»)
* Бармалей («Айболит»)
* Буратино («Золотой ключик»)
* Старуха Шапокляк («Мы играем в Чебурашку»)
* Якоб («Карлик Нос»)
* Ева («Божественная комедия»)
Мурманск өлкә ҡурсаҡ театры — постановка эштәре
* «3абыть Герострата»
* «Вторая смерть Жанны д’Арк»
* «Кто устроил балаган?»
* «Сказки в ладошке»
* «Крылья Дюймовочки» (Югославияның Суботица ҡалаһында балалар театрының халыҡ-ара фестивалендә еңеүсе, 2003)

# Волынкина Тамара Александровна
## Фильмографияһы

Тамара Волынкинаның кинола бер эше бар:
* 2004 — Конвой PQ-17 (телесериал), актриса Полина.
# Ютурмаль-Кы (Часелька ҡушылдығы)

Ютурмаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 124 км.

# Ютурмаль-Кы (Часелька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068278
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306827
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пал-НАй-Ай-Юган

Пал-НАй-Ай-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Моур-Вош-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пал-НАй-Ай-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302028
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аллергология

АЛЛЕРГОЛОГИЯ (алло..., гр. ergon — тәьҫир һәм ...логия), аллергия ауырыуҙарының һәм реакцияларының барлыҡҡа килеү сәбәптәрен, үҫеш механизмдарын һәм клиник барышын өйрәнеүсе, уларҙы иҫкәртеү, диагностикалау һәм дауалау алымдарын эшләүсе медицина фәнебүлеге.

# Аллергология
## Тарихы

Башҡортостанда А. б‑са тикшеренеүҙәр 1934 й. БДМИ‑ның патофизиол. каф. асылғандан һуң башлана. Аллергик процестың төрлө аспекттары (сағыштырма патология, анафилаксия, наркоз, анальгетиктар тәьҫире һ.б.) б‑са тәж. үткәрелә (В.А.Самцов). А. проблемалары б‑са системалы тикшеренеүҙәр 60‑сы йй., күп һанлы нефтехимия сәнәғәте һәм химия сәнәғәте пр‑тиелары тупланған Башҡортостанда аллергия ауырыуҙары күбәйгәс, башлана. Аллергияға бәйле анафилактик шок, клиник үлем һ.б. күренештәр өйрәнелә (Д.Ә.Йәнекәев). Вакциналар һәм сывороткалар институтында бер үк ваҡытта һеркә һәм бәшмәк аллергендарын өйрәнеү м‑н бергә иммуноглобулиндың аллергияға ҡаршы үҙенсәлектәрен өйрәнеүҙә күп яҡлы тикшеренеүҙәр алып барыла (С.Ә.Йәнекәева, В.А.Стригин, В.А.Трофимов). 70‑се йй. алып БДМУ‑ла төрлө этиологиялы аллергия ауырыуҙарын иҫкәртеү һәм дауалау сараларын эшләү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә (Х.Х.Ганцева). Был ауырыуҙарҙы медикаментоз булмаған саралар (физиотерапевтик процедуралар, лазер терапияһы һ.б.) м‑н дауалауҙың комплекслы терапияһы тәҡдим ителә. “Иммунопрепарат” пр‑тиеһында бронхиаль астманы, аллергодерматоздарҙы һ.б. дауалау өсөн гистоглобулин һәм иммуноглобулиндың диагностик һәм аллергияға ҡаршы препараттары етештереүгә индерелә. Аллергияға ҡаршы иммуноглобулин — алтын һәм 2 көмөш миҙалға, һеркә аллергендарын тәшкил иткән препараттар СССР ВДНХ‑ның бронза миҙалдарына лайыҡ була (1985). Респ. аллергология‑иммунология хеҙмәте ойошторола, эре ҡалаларҙа махсус кабинеттар асыла. 1996 й. алып БР‑ҙың Аллерголог-иммунологтар ассоциацияһы эшләй.
# Байльроде

Байльроде (нем. Beilrode) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 4488 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,18 км². Диңгеҙ кимәленән 82 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 4886 һәм автомобиль коды TO.
# Юр (Ута ҡушылдығы)

Юр — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ут йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Юр (Ута ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012647
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101264
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мөхәмәтдинов

Мөхәмәтдинов — фамилия.
# Йәмәғәт (ислам)

Йәмәғәт (ғәр. جماعة‎ — «йәмғиәт, коллектив, община»; рус. Джамаат) — мосолмандар төркөмөнөң исламды бергәләп өйрәнеү, дини йолалар башҡарыу, үҙ-ара ярҙам итеү, даими аралашыу маҡсатында берләшеүе

# Йәмәғәт (ислам)
## Тасуирламаһы

Йәмәғәт бер үк мәсеткә йөрөүсе диндарҙарҙы, иҫәбенә ҡарамай, берләштерә ала. Берекмә территориаль принцип буйынса ла, шулай уҡ исламдың төрлө йүнәлештәре вәкилдәренең дини ҡанундарға аңлатма биреү үҙенсәлектәренә нигеҙләнеп тә ойошторола ала.
Йәмәғәткә имам етәкселек итә (ислам йолаларын белгән кеше). Йәмәғәттә диндарҙар һанына бәйле рәүештә имамдарҙың бер йәки бер нисә ярҙамсыһы була ала. Мәсет булмаһа, ағзалары мосолман йолаларын үтәү өсөн теләгән бер таҙа бинала йыйыла ала.
Йәмәғәт термины менән имамдар, ғалим мөжтәһидтәр аталырға мөмкин. Был хаҡта ислам дине белгестәре, атап әйткәндә, имам Тирмизи ошолай әйтеп ҡалдырған: «Ғалимдарҙа йәмәғәт һүҙенең аңлатмаһы — ул фаҡиһтар, ғалимдар, мөхәддистәр».

# Йәмәғәт (ислам)
## БДБ-лағы йәмәғәттәр

1990-сы — 2000-се йылдарҙа башта Чечняла, ә артабан бөтә Төньяҡ Кавказ һәм Волга буйы территорияларында — йәшерен ҡораллы терроризм эшмәкәрлеге алып барыу өсөн булдырылған исламсы территориаль-этник берекмәләрҙе (төркөмдәрҙе, отрядтарҙы) йәмәғәт тип атай башлайҙар. Төньяҡ Кавказ йәмәғәттәре Кавказ әмирлеге (Имарат Кавказ) террористик ойошмаһына инә.
# Шидмозерка

Шидмозерка (Шиндозерка) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подломка йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шидмозерка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003230
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000323
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шариха

Шариха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чик йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Шариха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006697
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200669
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Страхов Иван Владимирович

Страхов Иван Владимирович (1905―1985) ― СССР психологы, психология фәндәре докторы, профессор. К. А. Федин исемендәге Һарытау педагогия институтының психология кафедраһына нигеҙ һалыусы.

# Страхов Иван Владимирович
## Биографияһы

Иван Владимирович Страхов 1905 йылдың 6 (19) сентябрендә Ярославль губернаһының Ильинское ауылында тыуған.
1927 йылда Ярославль педагогия институтының филология факультетын тамамлай. 1927 йылда Мәскәү эксперименталь психология институтының аспирантураһына уҡырға инә, унда уның ғилми етәксеһе профессор Н.К. Корнилов була. Аспирантураны тамамлағандан һуң, 1930 йылда Иркутск педагогия институтының психология кафедраһы мөдире итеп тәғәйенләнә.
1934 йылда Белоруссияға күсенә, унда Гомель педагогия институтының психология кафедраһы мөдире булып эшләй. 1935 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә.
1937 йылда К. А. Федин исемендәге Һарытау педагогия институтының психология кафедраһын ойоштора һәм уның мөдире була, ҡырҡ йылдан ашыу ошо вазифала хеҙмәт итә.
1941 йылдың апрелендә Мәскәү дәүләт педагогия институтында «Эмоциональные компоненты характера школьников в связи с общей характерологией» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
Һуғыш йылдарында Һарытауҙың төрлө юғары уҡыу йорттарында һәм ошо ҡалаға эвакуацияланған Ленинград университетында ла уҡыта.
1958 йылдан 1975 йылға тиклем СССР психологтары йәмғиәтенең Һарытау бүлексәһен етәкләй.
1985 йылдың 20 ноябрендә Һарытауҙа вафат була.

# Страхов Иван Владимирович
## Фәнгә индергән өлөшө

Ижад психологияһы проблемаларын, характер һәм иғтибар психологияһын, мәктәп дәресе психологияһын, юғары мәктәп психологияһын тикшерә. 250 яҡын ғилми хеҙмәт яҙған, шул иҫәптән 53 айырым баҫма авторы.

# Страхов Иван Владимирович
## Наградалары

* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены
* «Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалы

# Страхов Иван Владимирович
## Библиография

* О дружбе школьников (1946)
* Психология литературного творчества (Л.Н. Толстой как психолог) (1947)
* Воспитание внимания школьников (1958)
* Психология педагогического такта (1966)
* Психология внимания (1968)
* Психология творчества (1968)
* Психология характера (1970)
* Психологические основы педагогического такта (1972)
* Психологический анализ в литературном творчестве (1973 – 1976, в 5 частях)
* Психология педагогического общения (1980)
# Грачевка (Кутулук ҡушылдығы)

Грачевка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кутулук йылғаһының һул ярына тамағынан 8,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Грачевка (Кутулук ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100852
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Панчаткыщитчар

Панчаткыщитчар — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға 21 йылғаһының һул ярына тамағынан км өҫтәрәк Панчаткы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 115 км.

# Панчаткыщитчар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070141
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307014
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яҡшығолов Сафуан Суфиян улы

Яҡшығолов Сафуан Суфиян улы (апрель 1871 — июль 1931) —мәғрифәтсе-шағир, мулла һәм уҡытыусы. 1904—1905 йылдарҙағы рус-япон һуғышында ҡатнашыусы.

# Яҡшығолов Сафуан Суфиян улы
## Биографияһы

Сафуан Суфиян улы Яҡшығолов 1871 йылдың апрелендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенә ҡараған (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы) Илсеғол ауылында мулла ғаиләһендә тыуа. Үҙ ауылында мәҙрәсәлә уҡый.
1895 йылда Дәүләкән мәҙрәсәһен тамамлай, Яңы Яппар ауылына мулла итеп тәғәйенләнә. Ауылда мәҙрәсә аса, унда рус теленән белем бирә.

# Яҡшығолов Сафуан Суфиян улы
## Ижады

1904 йылда рус-япон һуғышында ҡатнаша. Был турала яҙған «Порт-Артурҙан» тигән шиғыры бар. 1906 йылдан уның шиғырҙары матбуғатта күренә башлай.
«Мөғәллим Солтангилде әфәнденең мәрҫиәһе»(Ҡаҙан, 1908), «Башҡорт хәлдәре», Стәрлетамаҡ (1911), «Дим буйы» (Ҡаҙан, 1912) шиғри йыйынтыҡтары Сафуан Яҡшығоловтоң ысын мәғәнәһендә мәғрифәтсе шағир булып китеүен таныта, ул башҡорт ерҙәрен талауға һәм тыуған яғын коллонизациялауға ҡаршы сығыш яһай. Ә уның «Күңел ялҡындары»(Өфө, 1916) йыйынтығындағы шиғырҙарында үҙ халҡы яҙмышы тураһындағы филисофик лирика өҫтөнлөк итә.
«Башҡорт хәлдәре» тип аталған йыйынтығына Өфөнөң «Ваҡыт» гәзите шундай баһа бирә:
   — «Ватандаш» журналындағы мәҡәлә
Шиғырҙарында Сафуан Яҡшығолов дин әһелдәрен тәнҡитләй, батшалыҡтың коллониаль сәйәсәтенә ҡаршы сығыш яһай, ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтарын яҡлап сыға. Октябрь ихтилалын сәләмләп, «1917 йылғы Октябрь революцияһы байрамы уңайынан» (1919) тигән шиғырын яҙа.
И. А. Крылов, И. И. Дмитриев, Л. Н. Толстой мәҫәлдәрен башҡортсаға тәржемә итә. Ғүмеренең һуңғы йылдарында, властарҙың эҙәрлекләүҙәренә дусар булғанлыҡтан, ижади эшмәкәрлектән ситләшергә мәжбүр була.
# Гидра (йондоҙлоҡ)

Гидра (лат. Hydra) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Альфард, яҡтылығы 2,0. Майҙаны буйынса урыны — 1.
# Кесе Экипцоко

Кесе Экипцоко — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Экипцоко йылғаһының һул ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Экипцоко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000512108200004248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200424
* Бассейн коды — 07.02.00.005
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дон дельтаһы

Дон дельтаһы (антикала — Меотий һаҙлығы) — ҙурлығы буйынса Азов диңгеҙе яр буйындағы икенсе урындағы дельта. Дон йылғаһының тамағында, Рәсәй Федерацияһы Ростов өлкәһе сиктәре эсендә урынлашҡан. Майҙаны яҡынса 538 км² тәшкил итә. Дон йылғаһының һыу күләме, Кубань йылғаһыныҡына ҡарағанда 1,5—2 тапҡырға артыҡ булыуға ҡарамаҫтан, Кубань йылғаһы дельтаһының 12,5 % күләмен биләй. Дон дельтаһы Азов диңгеҙенең Таганрог ҡултығы менән сиктәш.

# Дон дельтаһы
## Характеристика

Хәҙер Дон дельтаһы майҙаны майҙаны 538 кв. км. Ул Дондағы Ростов ҡалаһынан түбәндәрәк Түбәнге Гнилов станицаһы янында башлана. Бында йылға судно йөрөмәй торған Үлек Донец уң тармағына айырыла. Унан түбәндәрәк Ҙур Каланча, Иҫке Дон, Оло Кутерьма, Переволока, Еүеш Каланча тармаҡтарына һәм төрлө гирлалар, йырындарға, каналдарға, шул иҫәптән Азов магистраль каналына тармаҡлана. Шул итеп хәҙерге Дон дельтаһы әҙ һандағы күлдәре, валдар менән уратылған балыҡ ыуылдырыҡ сәсә торған һыулы урындар, яландар, ҡамыш менән ҡапланған һай һыу ятҡылыҡтары менән бергә яҫы аллювиаль тигеҙлектән ғибәрәт.

# Дон дельтаһы
## Боронғо тарихы

Антика текстарында был төбәк «меотий һаҙлығы» (Palus Maeotis) исеме аҫтында билдәле. Унан алыҫ түгел боронғо Танаис ҡалаһы урынлашҡан.

# Дон дельтаһы
## Флора һәм фауна

Дельта туғай үҫемлектәре , һынған ҡамыш ватыҡтары менән ҡапланған . Климатя- йылы диңгеҙ яны климаты. Ҡар ҡатламы даими ятмай, февраль баштарында иреп бөтә. Дельтала фазандар йәшәй. XXI быуат башында бында сүл бүреләре(шакалдар) эйәләшкән. Ростов өлкәһендә уларға ҡаршы һунар асылған.
# .af

.af — Афғанстан өсөн юғары кимәлдәге милли домен. Төрлө академия һәм мәғариф сайттары өсөн дә ҡулланыла.
# Орловка

Орловка — топоним.
* Орловка (Әлшәй районы) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.
* Орловка (Архангел районы) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл.
* Орловка (Баҡалы районы) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл.
* Орловка (Бәләбәй районы) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл.
* Орловка (Благовещен районы) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл.
* Орловка (Иглин районы) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл.
* Орловка (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Орловка (Учалы районы) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
* Орловка (Яңауыл районы) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл.
* Орловка (Ростов өлкәһе) — Ростов өлкәһенең Азов районындағы ауыл.
* Оло Орловка — Рәсәй йылғаһы.
* Кесе Орловка (Оло Орловка ҡушылдығы) — Рәсәй йылғаһы.
# Молы-Соим

Молы-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Молы-Тув күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Молы-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302878
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғәүер Аҡбулатов

Ғәфүр Аҡбулатов (? — 1662, Өфө) — 1662—1664 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Нуғай даруғаһы башҡорттарынан.

# Ғәүер Аҡбулатов
## Биографияһы

1662 йылда Нуғай һәм Ҡазан даруғалары территорияһында баш күтәреүселәр хәрәкәтен етәкләй. Өфө, Минзәлә һәм Өфө өйәҙенең башҡа торама пункттары эргәһендә хәрәкәт итә. Ярлыҡау һорап килгән баш күтәреүселәр тарафынан Ҡазан воеводаһы кенәз Ф. Ф. Волконскийға тотоп бирелә. Язалап үлтерелә.
# Якса (йылға)

Якса — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Тетёр йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Якса (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301652
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3