# Швеция

Швеция (швед. Sverige (мәғл.), рәсми атамаһы Швеция Короллеге (швед. Konungariket Sverige (мәғл.)) — Төньяҡ Европала Скандинав ярымутрауында урынлашҡан дәүләт. Илдең атамаһы иҫке скандинав теленән алынған: Svea һәм Rige — «Свеялар дәүләте». Баш ҡала — Стокгольм.

# Швеция
## Физик һәм географик характеристикаһы
### Урынлашыуы

Майҙаны (449 964 км²) буйынса Швеция Көнбайыш Европа илдәре араһында өсөнсө урынды биләй, ә бөтә Европа буйынса — бишенсе. Балтик диңгеҙе һәм Төньяҡ диңгеҙе һыуҙары менән йыуыла.

# Швеция
## Физик һәм географик характеристикаһы
### Климаты

Айҙар буйынса уртаса температура (°C) :
| Ҡала | Ғинуар | Февраль | Март | Апрель | Май | Июнь | Июль | Август | Сентябрь | Октябрь | Ноябрь | Декабрь |
| Кируна | −10/-16 | −8/-15 | −4/-13 | 2/-7 | 8/0 | 14/6 | 17/8 | 14/6 | 9/2 | 1/-4 | −5/-10 | −8/-15 |
| Эстерсунд | −5/-10 | −3/-9 | 0/-6 | 5/-2 | 12/3 | 16/8 | 18/10 | 17/10 | 12/6 | 6/2 | 0/-3 | −3/-8 |
| Стокгольм | 1/-2 | 1/-3 | 4/-2 | 11/3 | 16/8 | 20/12 | 23/15 | 22/14 | 17/10 | 10/6 | 5/2 | 1/-1 |
| Гётеборг | 2/-1 | 4/-1 | 6/0 | 11/3 | 16/8 | 19/12 | 22/14 | 22/14 | 18/10 | 12/6 | 7/3 | 3/-1 |
| Висбю | 1/-2 | 1/-3 | 3/-2 | 9/1 | 14/6 | 18/10 | 21/13 | 20/13 | 16/9 | 10/6 | 5/2 | 2/0 |
| Мальме | 3/-1 | 3/-1 | 6/0 | 12/3 | 17/8 | 19/11 | 22/13 | 22/14 | 18/10 | 12/6 | 8/4 | 4/1 |
Уртаса көн оҙонлоғо :
| | Декабрь | Июнь |
| Мальмё | 7 сәғәт | 17 сәғәт |
| Стокгольм | 6 сәғәт | 18 сәғәт |
| Кируна | 0 сәғәт | 24 сәғәт |

# Швеция
## Дәүләт ҡоролошо

Швеция Короллеге Конституцияһына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә. Швеция Короллеге - Конституцион монархия.

# Швеция
## Дәүләт ҡоролошо
### Башҡарма власть

Дәүләт башлығы — король. Әммә Швеция конституциялы монархия булып тора, шуға ла корольдең хакимлеге сикләнгән. Дәүләт менән премьер-министр башлығында хөкүмәт идара итә. Ул парламент — риксдаг менән һайлана.

# Швеция
## Дәүләт ҡоролошо
### Суд власы

Швеция Короллеге юғары суды.

# Швеция
## Дәүләт ҡоролошо
### Закондар сығарыу власы

Ри́ксдаг (швед. riksdag; швед. riks — дәүләт, империя, һәм швед. dag — сейм) — Швеция Короллегенең юғары закондар сығарыу органы. Риксдаг дүрт йылға бер дөйөм тауыш биреүҙәр аша ҡабаттан һайланыла.

# Швеция
## Административ бүленеш

Швеция 21 округтарға — лендарға (län) бүленә, ә һәр бер лен коммуналарҙан (kommun) тора (дөйөм һаны — 290).

# Швеция
## Халыҡ һаны

1750 йылдан 2024 йылға тиклем халыҡ һаны буйынса статистика :
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1750 | 1 780 678 |
| 1775 | 2 020 847 |
| 1800 | 2 347 303 |
| 1825 | 2 771 252 |
| 1850 | 3 482 541 |
| 1875 | 4 383 291 |
| 1900 | 5 136 441 |
| 1925 | 6 053 562 |
| 1950 | 7 041 829 |
| 1960 | 7 484 656 |
| 1961 | 7 519 998 |
| 1962 | 7 561 588 |
| 1963 | 7 604 328 |
| 1964 | 7 661 354 |
| 1965 | 7 733 853 |
| 1966 | 7 807 797 |
| 1967 | 7 867 931 |
| 1968 | 7 912 273 |
| 1969 | 7 968 072 |
| 1970 | 8 042 801 |
| 1971 | 8 098 334 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1972 | 8 122 300 |
| 1973 | 8 136 312 |
| 1974 | 8 159 955 |
| 1975 | 8 192 437 |
| 1976 | 8 222 286 |
| 1977 | 8 251 540 |
| 1978 | 8 275 599 |
| 1979 | 8 293 678 |
| 1980 | 8 310 531 |
| 1981 | 8 320 503 |
| 1982 | 8 325 263 |
| 1983 | 8 329 033 |
| 1984 | 8 336 605 |
| 1985 | 8 350 386 |
| 1986 | 8 369 829 |
| 1987 | 8 397 804 |
| 1988 | 8 436 489 |
| 1989 | 8 492 964 |
| 1990 | 8 558 835 |
| 1991 | 8 617 375 |
| 1992 | 8 668 067 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1993 | 8 718 561 |
| 1994 | 8 780 745 |
| 1995 | 8 826 939 |
| 1996 | 8 840 998 |
| 1997 | 8 846 062 |
| 1998 | 8 850 974 |
| 1999 | 8 857 874 |
| 2000 | 8 872 109 |
| 2001 | 8 895 960 |
| 2002 | 8 924 958 |
| 2003 | 8 958 229 |
| 2004 | 8 993 531 |
| 2005 | 9 029 572 |
| 2006 | 9 080 505 |
| 2007 | 9 148 092 |
| 2008 | 9 219 637 |
| 2009 | 9 298 515 |
| 2010 | 9 378 126 |
| 2011 | 9 449 213 |
| 2012 | 9 519 374 |
| 2013 | 9 600 379 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2014 | 9 747 355 |
| 2015 | 9 804 082 |
| 2016 | 9 954 420 |
| 2017 | 10 000 000 |
| 2017 | 10 161 797 |
| 2017 | 10 053 061 |
| 2017 | 10 120 242 |
| 2018 | 10 171 524 |
| 2019 | 10 313 447 |
| 2019 | 10 327 589 |
| 2020 | 10 343 403 |
| 2020 | 10 352 390 |
| 2020 | 10 373 225 |
| 2020 | 10 379 295 |
| 2021 | 10 389 806 |
| 2023 | 10 548 336 |
| 2023 | 10 551 707 |
| 2024 | 10 576 145 |
| 2024 | 10 582 576 |

# Швеция
## Халыҡ һаны
### Милли состав

Шведтарҙан башҡа илдә 17 меңдән ашыу саам халҡы, 500 меңдән ашыу финдар йәшәй.

# Швеция
## Халыҡ һаны
### Дин

Диндарҙарҙың күпселеге (79 %), йәки халыҡтың 70 % населения, Швеция Сиркәүенә инә. Ул лютеран сиркәүе булып тора һәм 2000 йылда дәүләттән айырыла.
Швецияла 250 меңдән алып 450 меңгә тиклем ислам динен тотоусылар йәшәй. Православиелыларҙың һаны 94 мең кешегә барып етә.

# Швеция
## Ғилем

Швецияның билдәле ғалимдары:
* Карл Линней (1707—1778) — врач, биолог.
* Андерс Йонас Ангстрем (1814—1874) — ғалим-астрофизик.
* Карл Манне Георг Сигбан (1886—1978) — физик, Нобель премияһы лауреаты.
* Петер Артеди (1705—1735) — ғалим-ихтиолог.
* Эрик Ивар Фредгольм (1866—1927) — математик.
* Магнус Гёста Миттаг-Леффлер (1846—1927) — математик.
* Альфред Нобель (1833—1896) — химик, инженер, динамитты уйлап табыусы. Нобель премияһына нигеҙ һалыусы.