yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мостовка (Том ҡушылдығы)

Мостовка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк (Кижиров ҡушылдығы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Мостовка (Том ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200013091
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201309
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бабаханян Аракел Григорьевич

Лео (әрм. Լեո), үҙ исеме Бабаханян Аракел Григорьевич (26 апрель 1860 йыл — 14 ноябрь 1932 йыл) — әрмән тарихсыһы, яҙыусы, публицист, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор.

# Бабаханян Аракел Григорьевич
## Биографияһы

Аракел Григорьевич Бабаханян 1860 йылдың 26 апрелендә Баҡы губернаһының Шуша ҡалаһында тыуған. Мәктәпте тамамлағас, үҙ алдына белем алыу менән шөғөлләнә. Нотариаль писарь, телеграфсы, "Арор" типографияһы идара итеүсеһе (Шуша, Баку) булып эшләй. 1895-1906 йылдарҙа — "Мшак" гәзите хеҙмәткәре, секретары. 1906-1907 йылдарҙа Геворгян (Эчмиадзин) семинарияһында уҡыта. 1924 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем Ереван университетында уҡыта.

# Бабаханян Аракел Григорьевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

XX быуат башына Әрмәнстан тарихының төп проблемалары һәм уның мәҙәниәте буйынса күп тикшеренеүҙәрен баҫтырып сығара. Ул шулай уҡ әрмән китап баҫтырыу тарихына, Рәсәйҙәге әрмән сиркәүе башлығы Иосиф Аргутинскийҙың, XIX быуаттың йәмәғәт эшмәкәрҙәре, публицист һәм тәнҡитселәре Степанос Назарян һәм Григор Арцруни тормошо һәм эшмәкәрлегенә әрналған әрмән телендәге монографиялар авторы.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында күп томлы Әрмәнстан тарихы өҫтөндә эшләй.
Аракел Григорьевич Бабаханян 1932 йылдың 11 ноябрендә Ереван ҡалаһында вафат була.
# Бладенхорст замогы

Бладенхорст замогы (нем. Schloss Bladenhorst) — һыулы соҡорҙар менән уратып алынған замок, Германияның Кастроп-Рауксель ҡалаһы Бладенхорст районында урынлашҡан.

# Бладенхорст замогы
## Тарих

Беренсе тапҡыр замок 1266 йылда телгә алына. Ҡасандыр бында фон Бламхурст рыцарҙары йәшәгән, XIV быуат башында фон Дюнгелен ғаиләһе йәшәй. 1338 йылда Рётгер фон Дюгелен замокты граф Клевскийға тапшыра. Замок менән Рётгерға һуғыш осрағында ҡуллана алған була. 1496 йылда замок Филипп фон Вирмундт († 1528) ҡулына күсә, 1624 — 1881 йылдарҙа Ромбергтарҙа мираҫлыҡта тора.
Башта замок дүрт ҡанатлы булған. Ҡапҡа — замоктың иң иҫке өлөшө, капеллаһы 1332 йылда төҙөлә. Яңыртыу дәүерендә замок яңынан тергеҙелә, был 1530—1584 йылдарҙа була. Замок шәхси милектә тора, шуға күрә уны барып ҡарау мөмкин түгел.
2006 йылың 16 февралендә Вест һаҡлыҡ кассаһы замоктың хужаһы була. Өс йыл мәжбүри идара иткәндән һуң, һаҡлыҡ кассаһы ул замокты 800 000 евроға аукционда һатып ала, Был сумма башта лотҡа ҡуйылған 1,4 миллион евроның барлығы 70 процентын ғына тәшкил итә. Вест һаҡлыҡ кассаһы шулай булыуға ҡарамаҫтан, өҫтәлмә ала, сөнки ул бинаға ҙур инвестициялар индергән була.
2007 йылдың ғинуарында Дортмунд ҡалаһының шәхси кешеләренең милкенә күсә, ул замокты Вест һаҡлыҡ кассаһынан һатып ала.

# Бладенхорст замогы
## Хәле

Замок һаҙлыҡлы урында тора. XIX быуатҡа тиклем замок янында ғына караптар йөрөгән канал төҙөлә. Адресы: Вестринг 346, 44579, Кастроп-Рауксель
# Мордва халҡының Рус дәүләте составына инеүе

Мордва халҡының рус дәүләте составына инеүе — характеры һәм әһәмиәте буйынса күп ҡырлы бер нисә этапҡа бүленгән ҡатмарлы процесс. Башта Түбәнге Новгород, Рязань кенәзлектәре составына ингән Муҡшы буйҙарындағы, Волганың уң яҡ ярындағы һәм Сура йылғаһы буйҙарындағы мордва ерҙәрен Мәскәү дәүләтенә ҡушыуҙың тәүшарттары барлыҡҡа килгән.
Түбәнге Новгород кенәзлеге Владимир-Суздальский кенәзлегенең сәйәси традицияларының вариҫы булып тора. 1328 йылда кенәз Константин Васильевич рус кешеләренә Ока, Волга, Кудьма йылғалары буйындағы мордва ауылдары урынына ултырырға бойорған.
1372 йылда Сура йылғаһының һул ярында Курмыш ҡәлғәһе һалынған. Түбәнге Новгородҡа буйһонған территория Сура йылғаһының һул ярынан Запьяньеға тиклемге мордва ерҙәрен үҙ эсенә алған.
1392.йылдан Бөйөк Мәскәү кенәзе Василий I ала. Урҙанан түбәнге новгород ерҙәрендә кенәзлек итеүгә ярлыҡ алған. 1411 йылда Түбәнге Новгород мәскәү кенәздәренә тулыһынса буйһондоролған.
XIV быуаттың аҙағында инде Урта Цналағы һәм Муҡшы йылғаһының түбәнге ағымы буйындағы мордва "урын"дары Рязань кенәзлеге составына ингән. 1444 йылда мордва, рязань һәм мәскәү ғәскәре менән бергә, баҫҡынсы татарҙарға ҡаршы сыҡҡан. 1402 һәм 1447 йылдарҙа мәскәү һәм рязань кенәздәре араһында мордва "урын"дарында биләмәләрҙе бүлеп алыу тураһында килешелгән.
1480 йылда Мордовия ерҙәренең байтаҡ өлөшө Мәскәү дәүләте составына ингән. Был ваҡытта, Рус дәүләте сиктәрен Сура йылғаһының түбәнге һәм урта, Муҡшы һәм Цна йылғаларының урта ағымдары буйынса билдәләү менән бәйле, мордва халҡының Рәсәйгә инеү мәсьәләһе сәйәси яҡтан хәл ителгән. Мәскәү кенәздәренең ватандаштары араһында мордвалар булыуы Иван III батшаның дини һәм башҡа грамоталары, дипломатик документтарында билдәләнгән.
Ҡаҙан ханлығы (XVI быуат башы) менән мөнәсәбәттәрҙең киҫкенләшеүе менән бәйле, Рус дәүләте үҙенең мордва сиктәрен нығытыу буйынса саралар күргән: ҡала-ҡәлғәләр төҙөлөшө башланған (Темников; 1536). Бер үк ваҡытта мордва халҡының Рус дәүләте составында хоҡуғы юридик акттар менән билдәләнгән һәм 1551 йылға Свияжск анты менән тамамланған (ҡара: 1545—1552 йылдарҙағы Ҡаҙан походтары).
1552 йылда Ҡаҙанды алыу һәм Ҡаҙан ханлығының юҡҡа сығыуы мордва халҡының тарихын ҡырҡа үҙгәрткән — уның Рус дәүләтенә инеүе хәрби-сәйәси һәм хоҡуҡи яҡтан тамамланған. XVI быуаттың 2-се яртыһына ерҙәрҙе үҙләштереү һәм төбәктең рус ҡатлам-вәкиллек монархияһының сәйәси һәм ижтимағи структураһына инеүе хас.
Төбәк тарихнамәһендә мордва ерҙәренең Рус дәүләтенә инеү ваҡытына ҡарата берҙәм фекер юҡ. Ҡайһы бер тарихсылар (Г. Я. Меркушкин, Н. Ф. Мокшин, В. К. Абрамов) процестың тамамланыуын 1551—1552 йылдарҙағы ваҡиғалар һәм Ҡаҙан ханлығы бөтөрөлөү менән бәйләй; башҡалары (А. В. Клеянкин, М. Ф. Жиганов) 1480 йылдар уртаһын атай, өсөнсөләре (Н. В. Заварюхин) — Мәскәүгә Түбәнге Новгород һәм Мещера кенәзлектәре ингән йылдарҙы, 1392—1393 йылдар осорон, атай. Инеүгә баһа ла бер төрлө генә түгел: Г. Я Меркушкин, А. В. Клеянкин, М. Ф. Жиганов һ. б. үҙ ирке менән инеү тигәнде һыҙыҡ өҫтөнә ала; К. Н. Сануков мәжбүри индереүгә иғтибар бирә.
# Шавреньга

Шавреньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Няндома йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Шавреньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001175
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000117
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәлихов Ғәбдрәхим Ғабдулхаҡ улы

Сәлихов Ғәбдрәхим Ғабдулхаҡ улы (рус. САЛИХОВ Габдрахим Габдулхакович (1901 йыл — июль 1986 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ефрейторы.

# Сәлихов Ғәбдрәхим Ғабдулхаҡ улы
## Биографияһы

Сәлихов Ғәбдрәхим Ғабдулхаҡ улы 1901 йылда хәҙерге Башҡортостандың Благовар районы Иҫке Һынны ауылында тыуа. 1919 йылдың сентябренән 1922 йылдың октябренә тиклем Граждандар һуғышында ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышына Благовар район хәрби комиссаритаты тарафынан 1941 йылдың декабрендә саҡырыла. Башҡортостанда ойошоторолоп ятҡан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составына теркәлә (һуңғараҡ 16-сы гвардия Чернигов кавдивизияһы). 19-сы медицина-санитар эскадроны санитары булып хеҙмәт итә. Ошо берләшмә составында бөтә хәрби юл үтә һәм 1945 йылдың авгусында демобилизациялана. Тыуған ауылына ҡайтып йәшәй, емерелгән халыҡ хужалығын тергеҙеүҙә әүҙем ҡатнаша, һигеҙ бала тәбиәләп үҫтерә. Ветеран 1986 июлендә вафат була.
Сәлихов Ғәбдрәхим Ғабдулхаҡ улы 1943 йылда санитарлыҡ эшендә ваҡыты, ауырлығы менән иҫәпләшмәйенсә яралалырға ярҙам күрһәтеүҙә тырышлыҡ, теүәллек күрһәткәне, бойороҡтарҙы ваҡытында үтәгәне өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә
# Мағас

Мағас (ингуш. Мағас) — Рәсәй Федерацияһы, Ингушетия Республикаһының баш ҡалаһы.
Рәсәй Федерацияһы субъектының административ үҙәге булған иң бәләкәй һәм иң йәш тораҡ пункты.
Республика әһәмиәтендәге ҡала, ҡала округы статусына эйә булған шул уҡ исемдәге Магас ҡалаһын уның составында берҙән-бер тораҡ пункты булараҡ барлыҡҡа килтерә.

# Мағас
## Сәғәт поясы

Ҡалала Мәскәү ваҡыты ҡулланыла. Сәғәт бүлкәте — UTC+3.

# Мағас
## Этимологияһы

Ингушетияның яңы баш ҡалаһына « Мағас» атамаһы фәнни- тарихи, археологик һәм лингвистик мәғлүмәттәрҙән, шулай уҡ урындағы топонимиканың географик атамалары нигеҙендә бирелгән. Уларға ярашлы, Төньяҡ Кавказда урта быуат полиэтник дәүләте боронғо Аланияның баш ҡалаһы тап шулай тип аталған.
«Мағас» һүҙе «ер, ҡояш урыны» тип этимологиялаштырыла, ә ҡала исеме булараҡ — «ҡояш ҡалаһы» тигәнде аңлата.

# Мағас
## Халҡы

2010 йылғы бөтә рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса:
* ингуштар — 1961 кеше (78,38 %)
* урыҫтар — 406 кеше (16,23 %)
* аварҙар — 26 кеше (1,04 %)
* башҡалар-109 кеше (4,36 %)

# Мағас
## Фотоһүрәттәр галереяһы

* Мағас, төҙөлөш башы
* Президент Һарайы
* Республика Аллеяһы (һулда — Никита Хрущёв урамы). 2010 йыл
* Республики Аллеяһы ( ингуш дәүләтселегенең 80 йыллығы айҡанлы булдырылған). 2010 йыл
* Ингушетия Хөкүмәте бинаһы. 2010 йыл
* Мағас ҡала хакимиәте бинаһы . 2010 йыл
* Иҙрис Зязиков проспекты күренеше. Мағас
# Петрушиха (Бердь ҡушылдығы)

Петрушиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының һул ярына тамағынан 331 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Петрушиха (Бердь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004459
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200445
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мачеха (Бузулук ҡушылдығы)

Мачеха — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бузулук йылғаһының уң ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Мачеха (Бузулук ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бузулук. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200412107000007606
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000760
* Бассейн коды — 05.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рәхмәтуллин Мөхәммәт Абдрахман улы

Рәхмәтуллин Мөхәммәт Абдрахман улы (рус. Рахматуллин Мухаммат Абдрахманович; 1915 йыл — 1972 йыл) — театр ҡурайсы-актёры, Башҡорт дәүләт филармонияһының ҡурайсыһы.

# Рәхмәтуллин Мөхәммәт Абдрахман улы
## Биографияһы

Мөхәммәт Рәхмәтуллин 1915 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы) Салауат ауылында тыуған. 1921 йылғы аслыҡта йәтим ҡала һәм һарыҡ көтөп тамаҡ туйҙырырға мәжбүр була. Ауылдашы, оҫта ҡурайсы Мотаһар Кәримовтан ҡурайҙа уйнау серҙәренә төшөнә. Тиҙ арала тирә-йүнгә оҫта ҡурайсы булып таныла. 16 йәшлек егетте Өфөгә Башҡорт дәүләт театрына ҡурайсы-актёр итеп эшкә саҡыралар. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостан артистарының фронт бригадаһы составында яугирҙар алдында ҡуйылған концерттарҙа ҡатнаша.
1955 йылда уны Башҡорт дәүләт филармонияһына солист-ҡурайсы итеп эшкә саҡыралар. Ул сәхнәгә башҡорттарҙан беренсе музыкаль белемле скрипкасы Ахун Кучуков менән бергә сыға башлай. Был осрашыу уның яҙмышына хәл иткес йоғонто яһай. Ансамблдә уйнау серҙәрен тап Ахун Кучуковтан үҙләштергәндер, сөнки Мөхәммәт Рәхмәтуллинда ансамлде тойоу бик юғары кимәлдә була.
Төп эшенән тыш йәш быуынға ҡурай серҙәрен өйрәтеү менән әүҙем шөғөлләнә ҡурайсы. 70-се йылдар башында Башҡорт дәүләт медицина университетында ҡурай түңәрәге алып бара. 1970 йылда В. И. Лениндың 100-йыллығына арнап үткәрелгән концертта ҡатнашыусы 100 ҡурайсынан торған ансамбль составында уның шәкерттәре лә ҡатнаша.
Мөхәммәт Рәхмәтуллин 1972 йылда Өфө ҡалаһында вафат була.
# Бешкиль

Бешкиль — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Бешкиль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501112111200004030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200403
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Елена Карлеуша

Елена Карлеуша (сер. Jелена Карлеуша; 17.08.1978, Белград, Югославия Федератив социалистик Республикаһы) — Сербия йырсыһы.

# Елена Карлеуша
## Дискография

* Огледалце (1995)
* Жените се момци (1996)
* Вештице, виле (1997)
* Јелена (1998)
* Гили, гили (1999)
* За своје године (2001)
* Само за твоје очи (2002)
* Магија (2005)
* JK Revolution (2008)
* The Diamond Collection (2009)
* Дива (2012)
# Лаптюжка

Лаптюжка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 748 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Лаптюжка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004078
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Замельничная

Замельничная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының уң ярына тамағынан 185 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Замельничная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007161
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100716
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тайлап

Тайлап — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Талица йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тайлап
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001318
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100131
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оунаскоски күпере

Оунаскоски күпере (фин.Ounaskosken silta) — Финляндияның Рованиеми ҡалаһындағы Кемийоки йылғаһы аша .автомобиль һәм тимер юл күпере

# Оунаскоски күпере
## Тарихы

Кемиярвияның тимер юлы линияһына тиклем ҙур һәм киң күпер кәрәк була, шуға күрә 1934 йылдың июлендә яңы күпер асыла. Ул ун йылдан ашыу файҙаланыла. Лапландия һуғышы ваҡытында 1944 йылдың 10 октябрендә немец ғәскәрҙәре Оунаскоски күперен шартлата, һәм күпер тулыһынса емерелә. 1951 йылда ҡабаттан автомобилдәр һәм тимер юлы өсөн ике яруслы Оунаскоски күпере асыла. Уға тиклем Кемийоки йылғаһын паром, кәмәләр һәм караптар ярҙамында аша сыҡҡандар 1967 йылға тиклем күпер 4-се шоссеның төп өлөшө булған һәм Финляндияның төньяғын көньяҡ менән тоташтырған.
Оунаскоски күпере Рованиеми ҡалаһының иҫтәлекле урындарының береһе булып тора. Туристар йыш ҡына йылғаны һәм ҡаланың йылға буйы күренештәрен фотоға төшөрөү өсөн Кемийоки ҡалаһына килә. 2007 йылдың декабрендә Оунаскоски күпере аша туристарҙы Рованиеми ҡалаһынан Кемиярвиға һәм кирегә иҫке паровоз ташый.
2016 йылдың майында ҡала советнигы Антти Лиикканен күперҙе рәсми рәүештә Оунаскоски тип атау буйынса сығыш яһай

# Оунаскоски күпере
## Конструкцияһы

Күпер ике яруслы, тимер юлы һәм автомобиль транспорты өсөн тәғәйенләнгән. Өҫкө ярус тимер юлы хәрәкәте, ә аҫҡы ярус автомобиль хәрәкәте өсөн ойошторолған. Шулай уҡ йәйәүлеләр һәм велосипед юлдары бар
# Флүрә

Флүрә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Флүрә
## Этимологияһы

Флүрә (неологизм) исеме башҡорт теленә латин теленән килеп ингән. Сәскә (флорист һүҙенән) һәм яҙ батшаһының исеме тигәнде аңлата.

# Флүрә
## Билдәле шәхестәр

Килдейәрова Флүрә Әхмәтша ҡыҙы (15 ғинуар 1952 йыл) — башҡорт опера йырсыһы (сопрано), педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) халыҡ артисы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985).
Әминева Флүрә Мирғәли ҡыҙы (5 июль 1928 йыл — 2011 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, 1947—1968 йылдарҙа Яңауыл районы Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге колхоздың һарыҡ көтөүсеһе. Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1967—1971). III Бөтә союз колхозсылар съезы делегаты (1969). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Ноғоманова Флүрә Ғәлимйән ҡыҙы (18 февраль 1936 йыл — 18 февраль 2021 йыл) — йырсы (меццо-сопрано), юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ (1991), БАССР-ҙың атҡаҙанған (1980) артисы. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1976).
Мәғәфүрова Флүрә Фаат ҡыҙы (8 август 1952 йыл) — ғалим-селекционер, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (2006).
Мурзина Флүрә Ишбулат ҡыҙы (16 май 1960 йыл) — телетапшырыуҙар алып барыусы, 1993 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһының телевидение студияһы дикторы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2017). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2002). Балаҡатай районының почётлы гражданы (2009).
Әхмәрова Флүрә Дәүләтхан ҡыҙы (14 ноябрь 1928 йыл — 20 март 2004 йыл) — педагог-методист, тыуған яҡты өйрәнеүсе, йәмәғәт эшмәкәре. Өфөнөң тыуған яҡты өйрәнеүселәр йәмғиәтен ойоштороусы һәм уның тәүге рәйесе. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1964).
Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы (29 март 1937 йыл) — башҡорт педагог-методисы, педагогия фәндәре кандидаты (1988).
Солтанова Флүрә Мәхмүтйән ҡыҙы (25 ғинуар 1966 йыл) — журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһы лауреаты (2009). Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (1999).
Борханова Флүрә Булат ҡыҙы (10 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре докторы (2006), профессор (2010). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1986).
Ситдиҡова Флүрә Булат ҡыҙы (1 декабрь 1958 йыл) — музыкант-скрипкасы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (2012), профессор (2012). Рәсәй Федерацияһының мәғариф өлкәһенең почётлы хеҙмәткәре (2017), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2009).
Мостафина-Ниғмәтуллина Флүрә Миңлейәр ҡыҙы (1941 йыл) — артист, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1990).
# Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысы

Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысы (рус. Нязепетровское водохранилище) — Ҡариҙел йылғаһында быуылған һыуһаҡлағыс.

# Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысы
## Тарихынан

Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысы 1976 йылда төҙөлә башлаған. Дамба Наҙы-Петровск сиктәрендә урынлашҡан. Һыу тултырғанда Ҡариҙел һәм Ҡуҡаҙар йылғалары буйҙары һыу аҫтында ҡала. Һыу ятҡылғы көҙгөһөнөң майҙаны — 310 м.
* Майҙаны — 24,2 км²
* Оҙонлоғо яҡынса 10 км
* Максималь киңлеге-700 м етә
* Уртаса тәрәнлеге 7,8 м, максималь — 20
* Тулы һыу күләме 0,153 км³, шул иҫәптән файҙалыһы — 0,138 км³.
* Һыу төбө ләмле, урыны менән ташлы.
Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан махсус эшләнгән ҡылымыҡ аша Чусовая йылғаһы тулыландырыла, шулай итеп Екатеринбург ҡалаһы ла өлөшләтә унан һыу ала. Һыу ятҡылығының уң ярында минераль һыу сығанағы бар.
Ихтиофаунаһы: судак, ҡорман, алабуға һәм Урта Уралға хас башҡа балыҡтар тереклек итә.
Ҡалала шулай уҡ айырым Наҙы быуаһы ла бар.
# Ивашъю

Ивашъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Ивашъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071675
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007167
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0