yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Каменная (Печаль-Кы ҡушылдығы)

Каменная — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Печаль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Каменная (Печаль-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067288
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306728
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мансур (Ҡурған өлкәһе)

Мансур (рус. Мансурово) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Мансур ауыл советы составына керә.

# Мансур (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1766 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Мансур ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара-Табын улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1924 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Мансур ауылы Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Мансур ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Мансур (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 | 1916 |
| 42 | 119 | 857 | 876 | 1528 |

# Мансур (Ҡурған өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда урта мәктәп, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто, мәсет, китапхана бар.
# Пежма (Лекшма ҡушылдығы)

Пежма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лекшма йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пежма (Лекшма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000765
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000076
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Новиков Александр Александрович (маршал)

Новиков Александр Александрович (19 ноябрь 1900 йыл — 3 декабрь 1976 йыл, Мәскәү) — совет хәрби етәксеһе, РККА-ның Хәрби-һауа көстәре командующийы (1942—1946). Авиацияның баш маршалы (21 февраль 1944). Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1945, 1945). СССР Юғары Советының 2-се саҡырылыш депутаты.

# Новиков Александр Александрович (маршал)
## Хеҙмәт башы

Алекса́ндр Алекса́ндрович Но́виков 1900 йылдың 19 ноябрендә Кострома губернаһы Нерехетск өйәҙенең Крюково ауылында тыуа (хәҙер Кострома өлкәһенең Нерехтск районы). 1915—1918 йылдарҙа Хренов уҡытыусылар семинарияһында уҡый, уны тамамлағас тыуған ауылы эргәһендәге Пешево ауылында уҡыта.
1919 йылдан Ҡыҙыл Армияла. Граждандар һуғышында ҡатнаша.
1922 йылда «Выстрел» курстарын тамамлай, 1930 йылда — М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияны. 1933 йылдан Хәрби-Һауа көстәрендә хеҙмәт итә. Совет-фин һуғышында ҡатнаша, Төньяҡ-көнбайыш фронттың Хәрби-Һауа көстәре штабы начальнигы. 1940 йылдан Ленинград хәрби округының Хәрби-Һауа көстәре командующийы.

# Новиков Александр Александрович (маршал)
## Бөйөк Ватан һуғышы

Бөйөк Ватан һуғышында Төньяҡ һәм Ленинград фронттарында Хәрби-Һауа көстәре менән командалыҡ итә. 1941 йылдың июнендә РККА Хәрби-Һауа көстәренең Финляндияға ҡаршы операцияһының төп инициаторы һәм етәксеһе.
1942-1943 йылдарҙа СССР-ҙың авиация буйынса Халыҡ комиссары урынбаҫары.
1943 йылдың майынан 1946 йылға тиклем хәрби һауа көстәре командующийы. Баш командование ставкаһы вәкиле булараҡ, төрлө фронттарҙа Сталинград һәм Курск дуғаһында алыштарҙа, Кенигсбергты штурмлауҙа, Берлин операцияһында авиацияның хәрби хәрәкәттәрен координациялай. 1943 йылда А. А. Новиковҡа СССР-ҙа беренсе булып «Авиация маршалы» исеме бирелә, 1944 йыл, шулай уҡ илдә беренсе булып «Авиация баш маршалы» исемен ала, ә 1945 йылдың апрелендә Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. 1945 йылдың сентябрендә «империалистик Японияға ҡаршы һуғышта операцияларҙы уңышлы башҡарған өсөн» уға икенсегә Советтар Союзы Геройы йондоҙо тапшырыла. 1945 йылдың 24 июнендә Еңеү Парады ваҡытында һауа парады менән командалыҡ итергә тейеш була, әммә ямғыр яуыу сәбәпле, һауа парады үткәрелмәй.
# Сылызь

Сылызь — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 442 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сылызь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032455
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103245
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғанди Ҡуйһыуы

Ғанди Ҡуйһыуы (груз. ანდის ყოისუ, авар. Гӏанди гӏор; рус. Андийское Койсу) — Грузия (Кахетия) һәм Рәсәй (Дағстан) йылғаһы, Һыулаҡтың һул өлөшө . Оҙонлоғо-144 км.

# Ғанди Ҡуйһыуы
## Топонимияһы

Ҡуйһыу атамаһы төрки (ҡумыҡ) «куой сув» — ҡуй һыуы һүҙҙәренән алынған.
XX быуат уртаһына тиклем « Къойсу» исемен Һыулаҡ йылғаһы йөрөтә.
Ғандиҙар (үҙатамалары къӏваннал, авар. гӏандисел/ʕandisel/ɢʷanːal) йәшәгән төбәктәге йылға булараҡ ҡушып атала.

# Ғанди Ҡуйһыуы
## Географияһы

Ғанди Ҡуйһыуы йылғаһы (Һыулаҡ йылғаһының һул өлөшө) таулы Пирикити Алазане һәм Тушетия Алазане йылғалары ҡушылған урында барлыҡҡа килә. Был йылғалар таулы Тушетияла (Грузия) башлана. Ул Чирката ауылынан 6 саҡрым көнсығыштараҡ Авар Ҡуйһыуы йылғаһы менән тоташа һәм Һыулаҡ йылғаһын барлыҡҡа килтерә.

# Ғанди Ҡуйһыуы
## Ҡушылдыҡтары

Ғанди Ҡуйһыуы йылғаһы бассейнында дөйөм оҙонлоғо 4020 км булған 874 йылға бар. Йылғаларҙың күпселегенең (828) оҙонлоғо 10 км-ҙан кәмерәк..

# Ғанди Ҡуйһыуы
## Йылғаның һыу хужалығы әһәмиәте

Йылға һыу хужалығы өсөн мөһим әһәмиәткә эйә. Ул эргә-тирәләге ауылдарҙы һәм баҫыуҙарҙы һыу менән тәьмин итеү һәм һуғарыу өсөн ҡулланыла. Ҙур гидроэнергетик потенциалға эйә. Йылғала 8 гидроэлектростанция — Тантар, Игали, Инхой, Ортокалин, Муни, Ботлих, Цумадин һәм Агвалин гидроэлектростанциялары проекттары төҙөлә.
# Ужнор

Ужнор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ужнор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003680
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100368
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Суруров Таһир Сабир улы

Суруров Таһир Сабир улы (рус. Суруров Тагир Сабирович) 1902 йыл ― 24 ноябрь 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Суруров Таһир Сабир улы
## Биографияһы

Суруров Таһир Сабир улы 1902 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дәүләкән районы Яппар-Йәнбәк ауылында тыуа. 1943 йылдың ғинуарында Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 7-се гвардия кавалерия корпусында уҡсы булып хеҙмәт итә.
Ветеринария часының ездовойы гвардия рядовойы Суруров Таһир Сабир улы яралы аттарға ярҙам күрһәтеп, уларҙы лазаретҡа ебәреүҙә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн 1943 йылдың 18 октябрендә подразделениеның 250/н бойороғо менән «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1943 йылдың 24 ноябрендә Белоруссия ерҙәрендә барған аяуһыҙ һуғышта алған яраларынан һәләк була. Белоруссияның Гомель өлкәһе Речица районының Вишневка ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
# Арка-Текуше-Яга

Арка-Текуше-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сими-Ёган йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Арка-Текуше-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300047651
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304765
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ант (төркөм)

Ант — башҡорт фолк-рок музыкаһы төркөмө. Алмас Ғафаров һәм Рәмил Ихсанов 1991 йылдың май айында ойоштора. Беренсе концерттары Әхмәр ауылында үтә. Ант төркөмөнең иң популяр беренсе йыры — ?.
# Мась-Ях

Мась-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сеуль йылғаһының уң ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Мась-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301888
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бадья-Нюр-Соим

Бадья-Нюр-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының һул ярына тамағынан 159 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Бадья-Нюр-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025847
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302584
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Собханғол ауыл Советы (Туймазы районы)

Собханғол ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Собханғол ауылы.

# Собханғол ауыл Советы (Туймазы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда ауыл советы составына Нөркәй ауыл Советы инә. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
   42) Туймазы районы буйынса:
   б) Собханғол ауылында административ үҙәге менән «Собханғол» атамаһын һаҡлап, Собханғол һәм Нөркәй ауыл Советтарын берләштерергә.
   Нөркәй ауыл Советының Иҫке Собханғол, Егетәк, Ҡайынйылға, Нөркәй ауылдарын Собханғол ауыл Советы составына индерергә.

# Собханғол ауыл Советы (Туймазы районы)
## Ауыл биләмәһе составы
### Юҡҡа сыҡҡан тораҡ пункттар

1981 йылда Новогеоргиевка ауылы бөтөрөлә.

# Собханғол ауыл Советы (Туймазы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Әйүпов Рәфғәтдин Талип улы (15.03.1914—19.12.1987), нефтсе, 1949—1978 йылдарҙа Урал‑Себер магистраль нефть үткәргестәре идаралығының «Собханғол» нефтте һурҙырып бушатыу станцияһы машинисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Собханғол ауыл Советы (Туймазы районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Егетәк ауылы мәсете — ағас мәсет, Башҡортостандың архитектура ҡомартҡыһы. 1912—1914 йылдарҙа төҙөлгән. 1936 йылға тиклем хеҙмәт иткән. Һуңынан бында ебәк иләү цехы, иген һаҡлағыс, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында лазарет, ә һуғыштан һуңғы йылдарҙа пионер лагеры урынлашҡан. Беҙҙең көндәргә тиклем мәсеттең манараһы һәм эске йыһаздары һаҡланған. 2012 йылда капиталь ремонт үткәрелә.
# Тетеревятка

Тетеревятка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Добринка йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тетеревятка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008610
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000861
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әйбәт (күл)

Әйбәт - рус. Айбат - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Эткүл районындағы күл.

# Әйбәт (күл)
## Географияһы

Әйбәт күле Силәбе өлкәһе Эткүл районының Уй һәм Мейәс йылғалары араһында, Лебедевка ҡасабаһынан төньяҡ-көнбайышҡа 1,5 километрҙа урынлашҡан.
Силәбенән М-5 трассаһы буйлап килеп, Троицк трактына боролорға, 10 км үткәс, Калачево аша Эткүлгә, артабан һулға боролоп, Печенкино, Журавлево, Селезян, Устьянцево һәм Копытово эргәһенән Ҡурған өлкәһе һәм Оло Солтан ауылы йүнәлешендә барырға. Камышиноға боролған ерҙә ҡапма-ҡаршы яҡҡа боролоп, һыуһаҡлағыстан көнсығышта 5 километрҙа урынлашҡан Покровка ауылына юл тоторға. Артабан йәйәү барырға була. Һауа торошо яҡшы булғанда, Устьянцево ауылынан күлдең көнбайыш ярына сығып була. Өлкә үҙәге Силәбе ҡалаһынан – 100 км тирәһе. Екатеринбургҡа тиклем 320 км. Күл буйында тораҡ пункттар юҡ.
Килгән халыҡ, палаткалар ҡороп, ҡырағай ял ойошторалар, ял итеү базалары юҡ. Кәмәлә йәки ярҙан балыҡ тотоп ял итергә мөмкин.

# Әйбәт (күл)
## Тасуирламаһы

Ярҙары бик һөҙәк, һайлыҡлы, ташылдыҡ ҡомло.
* Күлдең өҫкө йөҙө майҙаны 0,32км (га)
* Максималь тәрәнлеге: 2,5м
* Уртаса тәрәнлеге: 3 метр
* Географик координаталары: Киңлеге: 54°53′13″N (54.886891) Оҙонлоғо: 62°2′48″E (62.046718)
* Һыуының үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: төньяҡ һәм көнсығыш ярҙары һаҙлыҡлы.
* Һыу сығанағы: атмосфера яуым-төшөмө иҫәбенә туҡлана
Әйбәт күле оҙонса түңәрәк, һыуы сөсө, үтә күренмәле, ағымһыҙ йәки тымыҡ күл. Күл тектоник сығышлы. Төбө ҡомло, мәте ҡатламдары осрай.
Кәмә менән төшөр урындары бар..
Әйбәт күлендә карась, сазан балыҡ йәки карп, алабуға, суртан, сабаҡ, чебек балыҡтарын ҡармаҡларға була.
Күлдең яры ҡамыш ҡулсаһына алынған, көньяғы һаҙлыҡлы. Ҡатнаш урман һыуға терәлеп тора. Көнбайыш ярында «Балыҡсы йорто» бар. Йылы миҙгелдә күлдең өҫкө йөҙө тәлмәрйен тәңкәһе менән ҡаплана.

# Әйбәт (күл)
## Флораһы һәм фаунаһы

Күл ҡыуаҡлыҡтар, ҡамыш менән уратып алынған. Күлдең көньяҡ ярҙары һаҙлыҡлы, ылымыҡтар, һаҙ үләндәре үрсегән. Күл буйҙар урман-дала үҫемлектәренә бай. Күл ярының ҡайһы бер урындарында урман да бар. Яҡындағы ауылдарҙа йәшәгән халыҡтың яратҡан шөғөлө — балыҡ ҡармаҡлау.

# Әйбәт (күл)
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы башҡорт телендәге ир-ат исеменән йәғни «Һәйбәт» һүҙен урындағы халыҡ әйтеүенән килеп сыҡҡандыр. Һәйбәт, әйбәт — яҡшы тигәнде аңлата.
Гидронимдың урыҫса әйтелештә килеп сығышы тураһында Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа:
Урыҫ телендә Әйбәтте Айбат тип яҙып йөрөтәләр.

# Әйбәт (күл)
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Изья-Шор (Оло Роговая ҡушылдығы)

Изья-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 295 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Изья-Шор (Оло Роговая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067685
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006768
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дыш (Псекупс ҡушылдығы)

Дыш — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Псекупс йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Дыш (Псекупс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001312108100005460
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100546
* Бассейн коды — 06.02.00.013
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көнбайыш күпер (Дондағы Ростов)

Көнбайыш (Гнилово) күпере — Дондағы Ростовта Дон йылғаһы аша автомобилдәр һәм тимер юлы күпере. Көнбайыш күпер Дондағы Ростовтың Тимер юлы районында урынлашҡан һәм Бөтә Союз урамын Көнбайыш шоссе менән тоташтыра. Дондағы Ростовта берҙән-бер ҡатнаш күпер.

# Көнбайыш күпер (Дондағы Ростов)
## Тарихы

XX быуаттың икенсе яртыһында Дондағы Ростовта Дон йылғаһы аша үтеү өсөн ике тимер юлы күпере төҙөлә. 1963 йылда Йәшел утрау районында (Кизитеринка- Батайск участкаһы) Дон йылғаһының төп үҙәне һәм Нахчиван боғаҙы аша бер йүнәлешле күпер төҙөлә, ә 1983 йылдан Гнилово районында Ростов узелының көнбайыш урау юлында Дон аша ике йүнәлешле күпер төҙөлә.
Революцияға тиклем үк Гнилово станицаһында (хәҙер Дондағы Ростовтың Тимер юлы районы),тимер юл станцияһы һәм күпер булған.
# Ишмырҙин

Ишмырҙин — фамилия, Ишмырҙа ир-ат исеменән барлыҡҡа килгән.

# Ишмырҙин
## Мәҡәләләр

* Ишмырҙин Ғәли Мөхәмәтйән улы (1903—1942) — лётчик-испытатель, майор. Өфө аэроклубының беренсе етәксеһе. Башҡорттарҙан һәм Башҡортостандың беренсе лётчигы.
* Ишмырҙин Сөләймән Ғәләүетдин улы (1893—1937) — хәрби эшмәкәр, Рәсәйҙә Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, Башҡорт милли хәрәкәтеэшмәкәре, штабс-капитан.
* Ишмырҙин Хәйрулла Ғәйнан улы (1870—1947) — шағир-импровизатор.
* Ишмырҙин Әбүбәкер Әхмәҙулла улы (1936 т.) — башҡорт ғалимы, тау инженеры, техник фәндәр докторы (2000).
* Ишмырҙин Әүхәҙи Ғәләүетдин улы (яҡ. 1890—1923) — хәрби эшмәкәр, Рәсәйҙәге Граждандар һуғышының һәм Башҡорт милли хәрәкәтенең актив ҡатнашыусыһы, штабс-ротмистр.
# Лена тамағы ҡурсаулығы

Лена тамағы ҡурсаулығы (рус. Усть-Ле́нский заповедник) — дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, Лена йылғаһы дельтаһында һәм Хараула һыртының төньяҡ көнбайыш битләүендә, Саха (Яҡут) Республикаһының Булун районы территорияһында урынлашҡан.
1985 йылдың 18 декабрендә ойошторола. Һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләренең дөйөм майҙаны — 1433 000 гектар (14 330 км²). Участкалар һаны — 2. Ҡурсаулыҡ территорияһының ҙур өлөшө (13 000 км², йәғни 91 %) Лена дельтаһына тура килә, ә уның дөйөм майҙанының 9 процентын ғына (1300 км²) Хараула тауҙарының төньяҡ армыттары биләй.
Буфер зонаһының майҙаны 1050 000 000 гектар тәшкил итә.

# Лена тамағы ҡурсаулығы
## Климаты

Ҡурсаулыҡ климаты поляр һәм бик ҡаты. Ҡар япмаһы ятҡан осорҙоң оҙайлығы — 250—270 көн. Уның төньяғында һыуыҡ булмаған осорҙоң уртаса оҙайлығы — 40 көн, көньяҡ өлөшөндә — 45 көн. Уртаса тәүлек температураһы 0°-тан юғары булған йылы осорҙоң оҙайлығы — таулы өлөшөндә — 108 көн һәм диңгеҙ буйында — 97 көн. Йылы миҙгелдә тупраҡ 10 см алып 120 см тәрәнлеккә тиклем иреп өлгөрә.

# Лена тамағы ҡурсаулығы
## Географик мәғлүмәттәр

Лена йылғаһы, ҡылымыҡтарға бүленеп, 30 меңдән ашыу күл барлыҡҡа килтерә. Ҡурсаулыҡ участкаһының биштән бер өлөшө уларға тура килә; дүрттән бер өлөшөнән ашыуы — ҡултыҡтар һәм ҡылымыҡтар. Был йәһәттән яртылаш һыу ҡурсаулығы булып тора. Лаптевтар диңгеҙе менән сиктәш, Лена уға ҡоя.
Ҡурсаулыҡтың ҡоро ер майҙаны тундра үҫемлектәре, шулай уҡ тундра һаҙлыҡтары менән ҡапланған. Ҡылымыҡ ярҙары тал, күрән үҫә. «Сокол» участкаһында аҫҡы өлөшөндә — тундраның төрлө төрө, диңгеҙ кимәленән 500 метрҙан юғары — яланғас бүлкәт.

# Лена тамағы ҡурсаулығы
## Флора һәм фаунаһы

Ҡурсаулыҡта көпшәле үҫемлектәрҙең 402 төрө, шул иҫәптән Саха Республикаһы өсөн 20 һирәк осрай торған һәм СССР-ҙың һирәк осраусы үҫемлектәр исемлегенә индерелгән 3 төрө бар. Утрауҙың көнбайыш өлөшөндә, яҡынса 72° киңлектә, бейеклеге 6 м ашмаған Каяндер, йәки Даурия ҡарағастары үҫә.
Балыҡтар — 32 төр, амфибия — 1 төр, ҡоштар — 109 төр, һөтимәрҙәр — 33 төр. Ҡоштар араһында — ҡаҙ һымаҡтар, сарлаҡтар, көйөлдөләр; бәләкәй аҡҡош СССР һәм Рәсәйҙең Ҡыҙыл китаптарына, ә алһыу сарлаҡ СССР-ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән. Шул уҡ документтар менән аҡ айыу һәм морждың лаптев төрсәһе (лаптев моржы) һаҡлана. Һуңғы йылдарҙа был һыуҙарҙа XX быуаттың 40-сы йылдарында уҡ юҡ ителгән Лаптев морждарының яр буйҙарына кире ҡайтыу факттары күҙәтелә. Был районда суднолар йөрөшөнөң дөйөм кәмеүе менән бәйле булыуы мөмкин. Ләкин популяцияның торошо борсолоу тыуҙыра.
Ҡурсаулыҡтың ихтиофаунаһы бай. Уның һыуҙарында нельма, муксун, чира, күл сабағы, бикре, алабалыҡ, пелядь һәм башҡа ҡиммәтле балыҡтарҙы осратырға мөмкин. Ленала уларҙың һаны күпкә кәмей, ә ҡурсаулыҡта - һөмбаш һымаҡтар һәм аҡ балыҡтарҙың традицион ыуылдырыҡ сәсеү урындары булған һаҡланыусы дельтала - көтөүҙе тергеҙеү өсөн тыныслыҡ һәм мөмкинлектәр бар.
Лена тамағы ҡурсаулығы ҙур резерват булып тора, ул Яҡутстандың киң ҙур киңлектәрендә һәм хатта, күсәр ҡоштарҙы күҙ уңында тотҡанда, уның ситендә һунар балыҡтары, ҡоштары һәм һөтимәрҙәр популяцияһының тотороҡло хәлдә ҡалыуына булышлыҡ итә.
# Каравочка

Каравочка — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кардаил йылғаһының һул ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Каравочка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бузулук. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200412107000007736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000773
* Бассейн коды — 05.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0