yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Молодильня

Молодильня — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/855/247/44/21 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Молодильня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Звенигород ҡалаһынан Рублёво гидроузеленә тиклем, Истра (башынанИстра һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101512110000023597
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002359
* Бассейн коды — 09.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яңы Бесәнсе (Көйөргәҙе районы)

Яңы Бесәнсе — хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районына ҡараған биләмәлә Бошман-Ҡыпсаҡ ҡәбиләһе башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән ауыл. Был ауылда башҡорт суфый шағиры Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи тыуып үҫкән.
1816 йылғы ревизия материалдарынан күренеүенсә, был ауыл Ырымбур губернаһы һәм өйәҙе 9-сы башҡорт кантонының 2-се бүлеге 13 класлы кантон ярҙамсыһы старшина Буранбай Бураҡаев командаһына ҡараған. Ул хәҙерге Көйөргәҙе районы Оло Көйөргәҙе йылғаһының һул яғында 1-се Кинйәабыҙ менән Түкән ауылдары араһында урынлашҡан бәләкәй генә утар була. Барлығы ике йорт булып 14 ир һәм 12 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнә.
# Кованга

Кованга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Падома йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кованга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030202
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003020
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Верхосунье

Верхосунье — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Суна №3800 йылғаһының һул ярына тамағынан 3,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Верхосунье
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100038027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103802
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Абдуллин Зиннәтулла Абдулла улы

Абдуллин Зиннәтулла Абдулла улы (рус. Абдуллин Зиннатулла Абдуллович) (1897—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы штабында писарь вазифаһын башҡара. Ҡыҙылармеец

# Абдуллин Зиннәтулла Абдулла улы
## Биографияһы

Зиннәтулла Абдулла улы Абдуллин 1897 йылда Һамар губернасы Бөгөлмә өязе (бүгенге Татарстанның Аҙнаҡай районында) тыуған.
1941 йылда Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы штабында писарь булып хеҙмәт итә.
1943 йылда хәбәрһеҙ юғала.

# Абдуллин Зиннәтулла Абдулла улы
## Хәтер

Абдуллин Зиннәтулла Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм Татарстанда Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Нярыль-Кы

Нярыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тотыдэотта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Нярыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070943
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307094
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Поль-Я

Оло Поль-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Поль-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Оло Поль-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026721
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302672
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әгерже районы

Әгерже районы (татар. Әгерҗе районы, рус. Агрызский район) — Татарстандың төньяҡ-көнсығышындағы район, Удмурт Республикаһы менән сиктәш. Район Татарстандын «анклавы» булып тора (ҡоро ер буйынса).
Майҙаны — 1796,6 км².

# Әгерже районы
## Топономика

Исем Әгержә ир-егет исеменән килә. XVII быуаттарҙа татарҙар яңы ерғә күскәндә, беренселәрҙән Әгерйә булды (район үҙәгенең ниғеҙ һалыусы). Әгержә егет силуэты герб һәм байраҡта һүрәтләнғән.

# Әгерже районы
## Халыҡ

Районда 36423 кеше йәшәй (2010).
Милли состав::
* 59,5 % — татарҙар,
* 25 % — урыҫтар,
* 7,3 % — марийҙар,
* 6,4 % — удмурттар.

# Әгерже районы
## Ҡоролош

* Әгерже ҡалаһы
* ауыл биләмәләре
* Азевск ауыл биләмәһе
* Бимск ауыл биләмәһе
* Девятернинск ауыл биләмәһе — Девятерня
* Иж-Буби ауыл биләмәһе — Иж-Буби
* Иҫәнбай ауыл биләмәһе — Иҫәнбай
* Кадряк ауыл биләмәһе — Кадряк
* Ҡаҙыбаш ауыл биләмәһе — Ҡаҙыбаш
* Кичкетанск ауыл биләмәһе
* Красноборск ауыл биләмәһе
* Крындинск ауыл биләмәһе
* Ҡоҙаш ауыл биләмәһе
* Күлағас ауыл биләмәһе
* Көсөк ауыл биләмәһе
* Новобизякинск ауыл биләмәһе
* Салауш ауыл биләмәһе
* Сарсак-Омгинск ауыл биләмәһе
* Старосляковск ауыл биләмәһе
* Старочекалдинск ауыл биләмәһе
* Табарлинск ауыл биләмәһе
* Терсинск ауыл биләмәһе
* Шаршадинск ауыл биләмәһе

# Әгерже районы
## Ҡоролош
#### Ойошмалар

* «Строительная керамика» ЯСЙ
* «Агрызский лесхоз» ФДУ
* «Агрызагрохимсервис» ЯСЙ
* Локомотивное депо.
* «Агрызское хлебоприемное предприятие» ААЙ
* «Агрофирма» «Ак Барс-Агрыз» ЯСЙ

# Әгерже районы
## Гәзит

Урыҫ һәм татар телендә «Әгерҗе хәбәрләре» — «Агрызские вести» гәзите бар.
# Сорансыҡ

Сорансыҡ (рус. Уранчик) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Сорочинск районы биләмәләрендәге йылға. Сорочинск ҡалаһы янында Һаҡмар йылғаһына ҡоя. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сорансыҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округына ҡарай, Һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы Сорочинск һыуһаҡлағысынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем, Бәләкәй йылға бассейны — өҫтәмә бассейны юҡ. Йылға бассейны — Волга Куйбышев һыуһаҡлағысының үренән Каспийға ҡойғанға тиклем
Рф территорияһы буйынса мәғлүмәт әҙерләү һәмҺыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100006457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100645
* Бассейн коды — 11.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Сорансыҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре
### Климаты

Был төбәк климаты — ҡырҡа континенталь. Йәй эҫе һәм ҡоро. Климат йәйенең оҙайлығы: тулы булмаған дүрт ай. Ҡырау төшмәгән осор оҙонораҡ, уртаса 146 көн. Ҡыш һыуыҡ, ҡар ҡатламының иң юғары бейеклеге февралдә күҙәтелә (28 см). Температура тәүлек миҙгеленә һәм ел йүнәлешенә ҡарап ныҡ тирбәлә. Йәйгеһен +40 °C-ҡа тиклем температураның күтәрелеүе ихтимал, йәки киреһенсә +5 °C-ҡа тиклем төшөүе мөмкин. Көҙ иртә башлана, ғәҙәттә был сентябрҙең тәүге яртыһында килеп сыға, ә ҡыш йышыраҡ ноябрь башында башлана.
Яҙ март аҙағында башлана, ләкин тотороҡһоҙ була, хатта май аҙағында ла һыуыҡтар әйләнеп ҡайтырға мөмкин. Ҡышын һауа торошо уртаса һыуыҡтарҙан алып көслө һыуыҡтарға тиклем тирбәлә, ҡайһы берҙә еңелсә епшетеп алыуы йәки −40 °C-ҡа ҡаты һыуыҡтар булыуы күҙәтелә.

# Сорансыҡ
## Этимологияһы

Ғәжәйеп рәүештә башҡорттар әле Соран тип атап йөрөгән йылға урыҫ телендә Уранға әйләнгән. Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев «Местные названия Оренбургской области. Историко-топонимические очерки» тигән китабында фараз ите-енсә, башҡорт телендәге атаманы уға яңғырашлы, әммә урыҫ телендә булған һүҙ менән алмаштырғандарҙыр. Соран атамаһы борон башҡорт телендә йомшаҡ әйтелгән (урыҫса яҙылышта — Сюрень), артабан урыҫ теле һәм башҡа телдәр йоғонтоһонда һуҙынҡы өндәр ҡалыная барып, башта Соранға, шунан инде Уранға әүерелгән, ти ул.
Төрлө фараздар буйынса фекер йөрөтә торғас, Моисеев атама «тихий, спокойный, медленный, вялый», йәғни һүрән тигән мәғәнәнән сыҡҡан тигән һығымта яһап ҡуя. Нисек булһа ла Һамарға ҡойған, атамаһына был һүҙ ингән өс йылға ла хәҙер Соран тигән вариантта йөрөй — Оло Соран, Кесе Соран, Сорансыҡ
# Сяхлын-Сос

Сяхлын-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Апси-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сяхлын-Сос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023621
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302362
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы

Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы (1886 йыл, Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Беләү-Землянский утары (хәҙерге Медногорск ҡалаһы составындағы) Беләү ауылы) — 1922 йыл 25 февраль 1922 йыл, Мәскәү) — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.

# Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы
## Биографияһы

Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы 1886 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Беләү-Землянский утары (хәҙерге Медногорск ҡалаһы составындағы) Беләү ауылында тыуған.
Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Иҙелбай ауылында (хәҙерге Медногорск составында) 2 класлы рус-башҡорт училищеһын, Орск уҡытыусылар мәктәбен тамамлаған.
1‑се Бөтә Рәсәй Мосолман съезы делегаты. 1917 йылда майынан Башҡорт өлкә бюроһы ағзаһы. 1‑се Бөтә башҡорт ҡоролтайын ойоштороусыларҙың береһе. Декабрҙән алып Кесе ҡоролтай ағзаһы, бер үк ваҡытта Башҡорт хөкүмәтенең Эске эштәр бүлеге мөдире. 1918 йылдаң Башҡортостан автономияһының урындағы власть органдарын ойоштороуҙа ҡатнаша. 1‑се Бөтә башҡорт хәрби съезын ойоштороусыларҙың береһе. 1919 йылда 23 февралдә башлап мәғариф халыҡ комиссары, июндән — Башҡортостан хәрби-революцион комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы, июлдән — АСБР‑ҙың дәүләт контроле халыҡ комиссары. Сентябрҙә Өфө губернаһы властары менән Бәләкәй Башҡортостан составына ингән территория урындағы идара итеү аппаратын республикаһы ҡарамағына биреү тураһында һөйләшеүҙәр алып бара.
   «Положение о БСФ от 22 мая 1920 года, произвело на наших работников убийственное впечатление. Мы создали автономную республику, теперь Центр её ликвидирует. Нам стало ясно, что мы работаем в пустом пространстве».
1920 йылда башлап АСБР‑ҙың Мәғариф халыҡ комиссариатында эшләй, 1921 йылда — Стәрлетамаҡ ҡалаһында Америка ярҙам администрацияһының йәмәғәт туҡланыуы бүлеге мөдире. 1922 йылда 25 февралдә йылда вафат була.
# Капоря

Капоря — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Турея йылғаһының уң ярына тамағынан 5,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Капоря
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020965
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002096
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы

Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы (1898—1974) — совет хирургы, медицина фәндәре докторы (1965), профессор (1965). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, (1967), РСФСР-ҙың (1958) һәм БАССР-ҙың (1948) атҡаҙанған табибы.

# Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы
## Биографияһы

Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы 1898 йылдың 20 авгусында Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Сәфәр улусы Яңы Шишмә ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы) тыуған. 1924 йылда Дәүләтов Әхмәт Томск университетының медицина факультетын тамамлай һәм Республиканың Белорет районы тораҡ пункттарында Тирлән, Белорет, Инйәрҙә һәм башҡа урындарҙа участка врачы һәм хирургы булып эшләй. 1932 йылда Башҡорт медицина институты асылғандан һуң, ул анатомия кафедраһы, ә аҙаҡ дөйөм хирургия кафедраһы ассистенты була. Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында башта Өфөгә эвакуацияланған госпиталдәрҙә баш хирург булараҡ ҡатнаша, ә 1942 йылда командир, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының медик-санитар эскадронының өлкән хирургы булып тәғәйенләнә. Ул I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945), II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944), «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1943), «Сталинградты обороналаған өсөн», «Варшава ҡалаһын азат иткән өсөн», «Берлинды алған өсөн», «Германияны еңгән өсөн», «СССР ҡораллы көстәренә 50 йыл» миҙалдары менән бүләкләнә.
Һуғыштан һуң Дәүләтов Ә.С. Башҡорт медицина институтында эшләй, ә 1951 йылдан институттың хирургия кафедраһы менән етәкселек итә. Фәнни хеҙмәттәре үт ҡыуығы ауырыуҙары ваҡытында хирургик ярҙам ысулдарын эшләүгә, йыуан эсәктең онкологик патологияһын өйрәнеүгә арналған, шулай уҡ Дәүләтов хирург ҡулдарын махсус ысул менән эшкәртеүҙе һәм яра инфекцияһын тоҙ кислотаһының йомшаҡ иретмәһен ҡулланып профилактикалауҙы, паренхиматоз органдарҙың зарарланғанда, елек һөйәге һынғанда ҡан туҡтатыу өсөн плацентар туҡыманың ҡулланыу ысулын тәҡдим итә. Профессор етәкселегендә 5 кандидатлыҡ диссертацияһы, 3 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана. Шулай уҡ Ә. С. Дәүләтов 65 фәнни эш һәм «Профилактика и лечение гнойно-инфицированных ран желудочным соком и соляной кислотой» монографияһы авторы, ул урыҫса-башҡортса-латинса медицина терминдары һүҙлеген төҙөүселәрҙең береһе.
Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы 1974 йылдың 2 ноябрендә вафат була һәм Өфө ҡалаһының мосолман зыяратында ерләнә.

# Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы
## Хәтер

* Башҡортостан Республикаһының 1995 йылдың 12 майындағы 172-се ҡарары менән Өфө ҡалаһының 10-сы Профессиональ лицейына данлыҡлы хирург Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы исеме бирелә.
* Өфөлә Пархоменко, 97 урамы буйынса Дәүләтов йәшәгән йортҡа уның хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
# Зайтенрода

Зайтенрода (нем. Seitenroda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 205 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,05 км². Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7768 һәм автомобиль коды — SHK.
# Пермь татар-башҡорт педагогия техникумы

Пермь татар-башҡорт педагогия техникумы — 1932—1956 йылдарҙа Пермь (Молотов) өлкәһендә (Пермь ҡалаһында, 1942 йылдан Ҡуян ауылында) урынлашҡан педагогия техникумы.

# Пермь татар-башҡорт педагогия техникумы
## Тарихы

1929 йылда Пермь ҡалаһында Свердловскиҙағы Урал педагогия техникумының филиалы булараҡ асыла. 1930 йылдан Пермь педагогия техникумы ҡарамағында татар-башҡорт бүлеге эшләгән.
1932 йылдың 19 ноябрендә бүлек нигеҙендә айырым Пермь татар-башҡорт педагогия техникумы асыла.
Техникум директоры Ғәли Кинйин мәғлүмәттәре буйынса, 1930/31 уҡыу йылында бүлектә 18 кеше уҡыған, ә 1932/33 уҡыу йылында техникумда 141 кеше белем алған. 1933 йылда 1-се баҫҡыс милли мәктәптәре өсөн уҡытыусыларҙың тәүге сығарылышы булған. Уҡытыу көндөҙгө бүлектә башланғыс кластар уҡытыусыһы һөнәре буйынса алып барылған. Техникумдың тел һәм әҙәбиәт, физика һәм математика, география, хәрби кабинеттары, оҫтаханалары, китапханаһы, тамаша залы, ятағы булған.
1940 йылдан Молотов татар‑башҡорт педагогия техникумы исемен йөрөтә. Был ваҡытта уҡыу йортонда 254 студент уҡыған, шуларҙың 77-һе тамамлау тураһында диплом алған. Техникумда 25 педагог эшләгән, шуларҙың 7-һе юғары, 11-е тамамланмаған юғары, ә 7-һе урта белемгә эйә булған.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында уҡыу йорто бинаһында госпиталь урынлаша.
1942 йылдан техникум Молотов өлкәһе Ҡуян ауылына күсерелә һәм Башҡортостан АССР-ы Мәғариф Халыҡ Комиссариаты ҡарамағында була.
Техникум барлығы 800‑ҙән ашыу белгес әҙерләнгән.
1956 йылда Уҫы педагогия училищеһының татар бүлеге тип үҙгәртеп ҡорола һәм ябыла.
# Солоная (Старый Дон ҡушылдығы)

Солоная — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Старый Дон йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Солоная (Старый Дон ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Цимлян һыуһаҡлағысынан Төньяҡ Донец йылғаһына ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010301012107000010505
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001050
* Бассейн коды — 05.01.03.010
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вислуса

Вислуса — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының һул ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Вислуса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037088
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003708
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аммала (Чулым ҡушылдығы)

Аммала (Бобровка) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1487 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Аммала (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014999
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201499
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әбдрәзәков Эльверт Рөстәмхан улы

Әбдрәзәков Эльверт Рөстәмхан улы (20 июнь 1947 йыл) — сәнәғәт хеҙмәте ветераны. 1970 йылдан Бәләбәй «Автонормаль» заводыныңның яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән генераль директорҙың беренсе урынбаҫары; 2000—2008 йылдарҙа — Бәләбәй спирт-араҡы заводы директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған машина эшләүсеһе. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Халыҡтар Дуҫлығы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.

# Әбдрәзәков Эльверт Рөстәмхан улы
## Биографияһы

Эльверт Рөстәмхан улы Әбдрәзәҡов 1947 йылдың 20 июнендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Шланлыкүл ауылында тыуған. 1969 йылда Өфө авиация институтын тамамлай.
1969—1970 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Бәләбәй Автонормаль заводында диплом алды практикаһын үтә, тимерсе булып эшләй.
Артабан Бәләбәй Автонормаль заводында эшләүен дауам итә:
1970-1973 йылдарҙа — мастер,һалҡын килеш ултыртыу цехының өлкән мастеры вазифаһын башҡарыусы;
1973-1974 йылдарҙа — һалҡын килеш ултыртыу һәм эре беркетеү цехының участка мастеры;
1974-1977 йылдарҙа — гайка цехы начальнигы;
1977-1993 йылдарҙа — директорҙың производство буйынса урынбаҫары;
1993-1997 йылдарҙа — генераль директорҙың беренсе урынбаҫары — производство буйынса директор;
1997-2000 йылдарҙа — генераль директор урынбаҫары — төп производство буйынса директор.
2000 йылдың ғинуарынан — «Башспирт» дәүләт унитар предприятиеһы филиалының Бәләбәй спирт-араҡы комбинаты директоры.

# Әбдрәзәков Эльверт Рөстәмхан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почет Билдәһе» ордены (?);
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (?);
* Ххалыҡтар дуҫлығы ордены;
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1983);
* Автосәнәғәт министрлығының һәм Профсоюздар Үҙәк Комитетының Почёт грамотаһы.
# Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)

Мөслим (рус. Муслюмово) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Мөслим ауыл биләмәһенең үҙәге.Халҡы күсерелеп бөтөп бара.

# Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл аша радиактив ҡалдыҡтар менән зарарланған Тинес (Теча) йылғаһы аға. Район үҙәге Ҡоншаҡ ауылынан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан.Эргәһендә элек Туғаняҡ тип аталған Шуғуняҡ күле.

# Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Мөслим – боронғо башҡорт ауылы. Мәғлүмәттәр бер иш кенә түгел. Ауыл 1730-се йылдарҙа барлыҡҡа килеүе билдәле. Кемдер ауылға нигеҙ һалыусы башҡорт старшинаһы Мөслим Әширов; кемдер шулай уҡ башҡорт старшинаһы Абдулмәннән Мөслимов; өсөнсөләр мишәр Мөслим Даушевтарҙан киткән тип һанай.
1919 йылдың июлендә Мөслим ауылы янында Силәбе операцияһы һуғыштарының береһе булған.
1949 йылдан Тинес йылғаһына Маяҡ химик комбинаты бер ниндәй контролһеҙ радиоактив ҡалдыҡтарын түгеп тора. Был комбинат Силәбе өлкәһенең Озёрск ҡалаһында ( ул саҡтағы Силәбе-40) йылғаның үр яғында урынлашҡан. Радиоактив бысраныуҙы 1957 йылдағы «Ҡыштым авария»һы тағы ла нығыраҡ хөртәйтеп ебәрә.
2000-се йылдарҙан йылғалағы радиоактив ултырмаларҙың ауыл кешеләренә йоғонтоһон кәметеү буйынса эштәр алып барыла.2009 йылдан кешеләрҙе «Яңы Мөслим ҡасабаһы»на күсерә башлайҙар. Уны Мөслим ҡасабаһын көнбайышындараҡ, йылға үҙәненән бер нисә км-ға арыраҡ төҙөйҙәр.

# Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда 464 кеше йәшәй.
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса татарҙар һәм башҡорттар йәшәй.

# Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)
## Урамдар

Ауылдың 22 урамы һәм 1 тыҡрығы булған.

# Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)
## Транспорт

Күрше Мөслим ҡасабаһында шундай уҡ атамалы Мөслим станцияһы урынлашҡан.
# Калманка (Чарыш ҡушылдығы)

Калманка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Калманка (Чарыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100010194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115101019
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1