yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вон-Еган (Трайгородская ҡушылдығы)

Вон-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Трайгородская йылғаһының һул ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Вон-Еган (Трайгородская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036460
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203646
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тайтас

Тайтас — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 324 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тайтас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300610
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нименьга (Волошка ҡушылдығы)

Нименьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волошка йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Нименьга (Волошка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001106
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000110
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лопухова Ольга Борисовна

Лопухова Ольга Борисовна (12 июнь 1952 йыл) — театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993). Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1980).

# Лопухова Ольга Борисовна
## Биографияһы

Ольга Борисовна Лопухова 1952 йылдың 12 июнендә Тамбов ҡалаһында тыуған.
1976 йылда Воронеж сәнғәт институтын (педагогы — В. Н. Дубинский) тамамлай һәм Воронеж йәш тамашасылар театрында эшләй башлай.
Артабан түбәндәге театрҙарҙа эшләй:
* 1977 йылдан — Таганрог драма театрында;
* 1980 йылдан — Грозный ҡалаһының республика рус драма театрында;
* 1981 йылдан алып — Өфөлә Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театрында.
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында уҡыта.

# Лопухова Ольга Борисовна
## Спктаклдәрҙәге ролдәре

* Надежда («Последние», М. Горький; дебют, 1976, Воронеж йәш тамашасылар театры)
* Шарлотта («Вишневый сад», А. П. Чехов)
* Елена Андреевна («Дядя Ваня»; А. П. Чехов)
* Агафья Тихоновна («Женитьба», Н. В. Гоголь)
* Коринкина («Без вины виноватые», А. Н. Островский)
* Людмила («Люти», А. Дударев)
* Таня («Группа», А. Галин)
* Софья Коломийцева («Последние», М. Горький)
* Шамраев («Чайка», А. П. Чехов)

# Лопухова Ольга Борисовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1988)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993)
* «За веру и добро» миҙалы (Кемерово өлкәһе губернаторы Аман Тулеев «Театраль артылыш-2012» проекты йомғаҡтары буйынса бүләкләй)
# Яхъя ибн Мөғәйн

Әбү Зәкәрийә Яхъя ибн Мөғәйн әл-Бағдади (ғәр. يحيى بن معين‎; рус. Абу́ Закарийя Я́хья ибн Маи́н аль-Багда́ди;775, әл-Әнбар янында — 847, Мәҙинә) — ислам дине белгесе, традиционалист.

# Яхъя ибн Мөғәйн
## Биографияһы

775 йылда әл-Әнбар янында тыуған. Атаһынан байтаҡ мөлкәт ҡала һәм, әйтеүҙәренсә, барыһын да Мөхәммәт Пәйғәмбәр хәҙистәрен туплауға тотона.
833 йылда хәлифә әл-Мәғмүн Яхъяға, ибн Сәғд әл-Бағдадиға һәм тағы биш дин белгесенә үлтереү менән янап (михнәт), Ҡөрьәндең уйлап сығарылғанын раҫларға бойороҡ бирә, улар хәлифтең бойороғон үтәй.
Бынан һуң Әхмәт ибн Хәнбәл улар менән һөйләшеүҙән бөтөнләй туҡтай.
Ислам хәҙистәрен өйрәнеүселәрҙең дөйөм фекере буйынса, Яхъя ибн Мөғәйн күп һанлы хәҙистәрҙе ялғанға сығара һәм ғилем әл-рижәл буйынса иң мөһим иртә эксперттарҙың береһе булараҡ ҡарала. Хәбәр ителеүенсә, ул үҙенән һуң ҙур китапхана ҡалдыра. Уның ҡайһы бер әҫәрҙәре нәшер ителгән.
847 йылда вафат хажға барғанда Мәҙинәлә була.
# Котбус

Котбус (нем.Cottbus, т-луж.Chóśebuz/, үр-луж.Choćebuz,, пол.Chociebuż) — Германияның көнсығышындағы ҡала, ҙурлығы буйынса Потсдамдан һуң Бранденбург еренең икенсе ҡалаһы.

# Котбус
## Лужицалылар

«Лужицкий ултыраҡ өлкәһе» автономияһының мәҙәни-территориаль составына инә, уның территорияһында лужица телдәрен һәм мәҙәниәтен һаҡлауға булышлыҡ иткән Саксония һәм Бранденбург закон акттары эшләй. Ҡалала лужица (сорб) халҡы 1 % тәшкил итеүгә ҡарамаҫтан, Котбус Түбәнге Лужицала сәйәси һәм мәҙәни үҙәк булып тора. Түбәнге лужица теле Котбуста рәсми тел булып тора.

# Котбус
## Халҡы

Ҡала халҡы һаны 2011 йылдың 31 декабрендәге мәғлүмәттәр буйынса (2011 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләрен иҫәпкә алып) 99 974 кеше тәшкил иткән (әйткәндәй, шул уҡ датаға элек 102 129 кеше иҫәпләнгән). 2000 йылдың 31 декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса ҡалала 108 495 кеше йәшәгән, 1990 йылда — 125 891 кеше , 1970 йылда — 82 896 кеше
* Йыл
* Халыҡ
* 1970
* 896 82
* 1980
* 479 113
* 1990
* 891 125
* 2000
* 495 108
* 2005
* 415 106
* 2010
* 671 101
* 2011
* 974 99

# Котбус
## Тарихы

* Лужица маркаһы 965–1002
* Көнбайыш поляндар кенәзлеге 1002–1025
* Польша короллеге 1025–1032
* Лужица маркаһы 1032–1367
* Богемия короллеге 1367–1445
* Бранденбург маркграфлығы 1445–1618
* Бранденбург-Пруссия 1618–1701
* Пруссия короллеге 1701–1807
* Саксония короллеге 1807–1815
* Пруссия короллеге 1815–1871
* Германия империяһы 1871–1918
* Веймар республикаһы 1918–1933
* Өсөнсө рейх 1933–1945
* Ҡалып:Флагификация/Германия Демократик Республикаһы Германия Демократик Республикаһы 1949–1990
* Германия Федератив Республикаһы от 1990

# Котбус
## Мәғарифы һәм фәне

Бранденбург технология университетына 1991 йылда нигеҙ һалынған. Был Германияла иң йәш техник университет.
Унда хәҙер 6722 студент уҡый, улар араһында 896 сит ил студенттары. 2004 йылда «Херцог и де Мерона» архитектура бюроһы тарафынан университет кампусы территорияһында Мәғлүмәт, коммуникация һәм медиа үҙәгенең заманса бинаһы төҙөлә.

# Котбус
## Спорты

Ҡалала «Энерги Котбус» футбол клубы бар, ул уҙ ваҡытында Бундеслигала уйнаған. Хәҙерге ваҡытта «Төньяҡ-Көнсығыш» төбәк лигала уйнай. .
Котбус спорт клубы өсөн 1976 йылда олимпия чемпионы, бейеклеккә һәм оҙонлоҡҡа һикереү буйынса күп тапҡыр донъя чемпионы Розмари Аккерман сығыш яһаған.
2011 йылда Котбуста янғын һүндереү-ҡотҡарыу спорты буйынса VII донъя чемпионаты үтте.

# Котбус
## Иҫтәлекле урындары

* Браниц ландшафт паркы
* Котбусс «Дизель электростанцияһы» художество музейы
* Котбусс дәүләт театры
* Котбусс зоопаркы
* Бранденбург фармацевтика музейы

# Котбус
## Туғандаш ҡалалар

* Монтрёй (Франция, 1959)
* Гроссето (Италия, 1967 йыл)
* Липецк (Рәсәй, 1974)
* Зелёна-Гура (Польша, 1975)
* Ҡалып:Флагификация/Bulgaria Тырговиште (Болгария, 1975)
* Кошице (Словакия, 1978)
* Саарбрюккен (Германия, 1987)
* Гельзенкирхен (Германия, 1995)
* Ҡалып:Флагификация/the United Kingdom Нанитон-энд-Бедуэрт (Бөйөк Британия, 1999)
# Дуплышко йырыны

Дуплышко йыйыны — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе, Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубра йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Дуплышко йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100009217
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100921
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әликәш Һөйөндөков

Әликәш Һөйөндөков (Әликәй; 1679 — 1755) — башҡорт старшинаһы. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы инициаторҙарының һәм ойоштороусыларының береһе.

# Әликәш Һөйөндөков
## Биографияһы

Әликәш Һөйөндөков сығышы менән Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттарынан. Бөрйән улусы старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1755 йылдың мартында үҙенең улы Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) менән бергә Батырша ахунға ихтилалды әҙерләү эшендә ҡатнашырға саҡырып мөрәжәғәт итеп хат яҙа.
1755 йылдың 15 майында Бөрйән улусында Ялан Этҡол, мулла Хоҙайбирҙе һәм Сураш етәкселегендә ихтилал тоҡана: Талҡаҫ күле буйында башҡорт халҡын йәберләгән өсөн тау‑эҙләнеү эштәре начальнигы Е. Е. Брагинды һәм уның ярҙамсыларын язалана. 18 майҙа баш күтәреүселәр Иҫәт трактының Сапсал ямын һәм Брагиндың ихатаһын талай. Ырымбур губернаһы губернаторы Неплюев Иван Иванович баш күтәреүселәргә ҡаршы подполковник Исаков етәкселегендәге команданы, ә һуңыраҡ бригадир Бахметев командалығындағы 1300 регуляр һалдаттарҙы һәм казактарҙы ебәрә. Карателдәр бөтә халыҡты талай һәм эҙәрлекләй башлай, ҡайһыларын язаға тарттыра.
1755 йылдың май аҙағнда Әликәш Һөйөндөков ғәйебен танып властар ҡулына бирелә, ҡулға алына һәм Ырымбур төрмәһенә ябыла. Күп язалауҙарға дусар ителә, артабан Мәскәүгә ебәрелә һәм юлда Ырымбур губернаһының Шелехмет ауылында һәләк була. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса Ырымбур төрмәһендә үлә.
Ул старшина вазифаһын биләгән осорҙа уның исеме буйынса Бөрйән улусның Әликәш ауылы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Буранбай ауылы) аталған.

# Әликәш Һөйөндөков
## Ғаиләһе

* Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) (?—1755) — Бөрйән улусы старшинаһы. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
* Кинйәбулат Әликәшев — Бөрйән һәм Түңгәүер улустары старшинаһы. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы (500 кешенән торған отряд менән етәкселек итә).
# Хабинтоин-Се

Хабинтоин-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының уң ярына тамағынан 407 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Хабинтоин-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307754
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пюнга-Лохо (Надым ҡушылдығы)

Пюнга-Лохо — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пюнга-Лохо (Надым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305143
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Борисова Вера Никифоровна

Борисова Вера Никифоровна (5 апрель 1938 йыл — 23 март 2008) — совет еңел сәнәғәте алдынғыһы, Украина ССР-ының еңел сәнәғәт министрлығына ҡараған Совет Украинаһының 60 йыллығы исемендәге Феодосия ойоҡ фабрикаһының бәйләүсеһе, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры (1988).

# Борисова Вера Никифоровна
## Биографияһы

Борисова Вера Никифоровна Украина ССР-ы Запорожье өлкәһе Приморье районының Орловка ауылында 1938 йылда тыуған. Мәктәпте тамамлағандан һуң, Феодосия ҡалаһына күсә. Борисова Вера Никифоровна ойоҡ фабрикаһында эшләй башлай. Ике йыллыҡ фабрика-завод мәктәбе тамамлап, ул фабрикала ойоҡ бәйләүсе булып эшләй башлай. Тиҙҙән алдынғы етештереүселәр иҫәбенә инә, бер үк ваҡытта бер нисә станокта эшләй. Борисова Вера Никифоровна йәш белгестәрҙең әүҙем ярҙамсыһы була.
Борисова Вера Никифоровна туғыҙынсы биш йыллыҡ пландарын ваҡытынан алда тамамлаүҙың инициаторы була. Ҡырымдың күп кенә хеҙмәткәрҙәре был башланғысты күтәреп ала.
СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы 1975 йылдың 21 апрелендә Борисова Вера Никифоровна III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
1983 йылдың 2 авгусында СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы Борисова Вера Никифоровна II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
1983 йылда төп эш урынында эшләүен дауам итеп Борисова Вера Никифоровна Харьков механика-технология техникумын тамамлай, трикотаж производствоһының техник-технологы һөнәрен ала.
1988 йылдың 22 ноябрендә СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы эштәге уңыштары, социалистик йөкләмәләрен һәм планды үтәүҙәге уңыштары өсөн һәм көндәлек кәрәкле тауарҙар етештереүҙә яңы технологиялар уйлап табыуға шәхси өлөш индергән өсөн Борисова Вера Никифоровна I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры була.
Ҡырым өлкә партияһы комитеты һәм Феодосия ҡала партия комитеты ағзаһы итеп һайлана. КПСС-тың XXV, XXVI һәм XXVII съездарына делегат итеп һайлана.
Феодосия ҡалаһында йәшәй. Борисова Вера Никифоровна 2008 йылдың 23 мартында вафат була.

# Борисова Вера Никифоровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены (22.11.1988);
* II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены (02.08.1983);
* III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены (21.04.1975);
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (27.08.1971);
* «Почет Билдәһе» ордены (12.05.1977);
* СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1981);
* Феодосия ҡалаһының почетлы гражданы (04.11.1985);
* башҡа миҙалдар
# Ай-Шарь-Ю

Ай-Шарь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Шарь-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ай-Шарь-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021927
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302192
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кара-Су-Балка рский

Кара-Су-Балка рский — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черек Балкарский йылғаһының һул ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кара-Су-Балка рский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000612108200005008
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200500
* Бассейн коды — 07.02.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әл-Ҡадр сүрәһе

Әл-Ҡадр сүрәһе (ғәр. سورة القدر‎, Ҡөҙрәт ) — Ҡөрьән Кәримдең 97-се сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 5 аяттан тора.

# Әл-Ҡадр сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

سورة «القدر» 97
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ1
2. وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْر
3.لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْر
4. تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ
5. سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْر

# Әл-Ҡадр сүрәһе
## Транскрипцияһы

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Иннәә әңзәлнәәһү фии ләйләтил-ҡадр
2. Үә мәә әдраакә мәә ләйләтүл-ҡадр.
3. Ләйләтүл-ҡадри хайрум-мин әлфи шәһр.
4. Тәнәззәлүл-мәләә'икәтүү үә-рруухү фииһәә би'иҙни раббиһим миң күлли әмр.
5. Сәләәмүн һийә хәттәә матләғил-фәджр.

# Әл-Ҡадр сүрәһе
## Мәғәнәһе

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Ысынлап та, Беҙ уны [Ҡөрьәнде] ҡөҙрәт төнөндә Күктән төшөрҙөк.
2. Ҡәҙер төнөнөң нимә икәнен һиңә нимә белдерер?
3. Ҡәҙер төнө ул мең айҙан да изгерәк бит.
4. Ул төндө Раббыларының рөхсәтенән төрлө бойороҡтар менән Күктән фәрештәләр һәм рух төшә.
5. Ул — таң атҡанға тиклем тыныслыҡ.
# Улыс-Ремъёль

Улыс-Ремъёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Улыс-Ремъёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001669
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарауылтау (Свердловск өлкәһе)

Ҡарауылтау төньяҡҡа ҡушылдығы Шайтан ҡырлаһының (иң бейек нөктәһе) төньяғында Подволошный ҡасабаһынан көньяҡтараҡ Урта Урал. Уның бейеклеге 2 м км төньяҡтан көньяҡҡа һөртөлә 486,4
XX быуаттың 30-сы йылдарына тау түбәһендә урманды янғындан һәм рөхсәтһеҙ киҫеүҙән һаҡлау өсөн күҙәтеү вышкаһы торған. Ҡарауыл хеҙмәте атамаһынан Ҡарауылтау исемен алған. Ә күптән түгел тау түбәһенә телекоммуникация вышкаһы ҡуйылды. Ҡаяларҙы эҙләгәндә вышка ориентир ролен үтәй.
Тау ҡуйынында кварцит — динас ҡыҙыу утҡа сыҙамлы изделиелар (кирбес) етештереүҙә ҡулланылған сеймалдың сифатлы ҙур ятҡылығы табыла. 1929 йылда Первоуральск ҡалаһы янында динас заводына нигеҙ һалына. 1932 йылдан тауҙың көнсығыш битләүендә динас заводы, ә тау эсендә —кварцит сығарыу руднигы эшләй башлай. Кварцит тәрән карьерҙа сығарыла.
Эргәһендә Динас ҡасабаһы барлыҡҡа килә. Әлегә тиклем ҡасабала шул дәүерҙән ҡалған иҫке ағас барактарҙы күрергә мөмкин.
Хәҙерге ваҡытта ул «Динур» ААЙ-е булараҡ билдәле
Әйтер кәрәк, «динас» һүҙе Англиялағы (Көньяҡ Уэльста) тау исеменән алынған. 1822 йылда инглиз кешеһе Юнг тәүге тапҡыр шул тауҙағы кварциттан металлургия мейестәренең эске ҡатын көпләүгә яраҡлы ҡыҙыу утҡа сыҙамлы кирбестәр етештерә башлай.
Тау түбәһендә формаһы һәм тоҡомдоң төҫө өсөн Ҡара бармаҡ тип аталған ҡая бар. Уның эргәһендәге башҡа эрерәк ҡаялар исемһеҙ. Уларында оҙонлоғо яҡынса 10 метрлыҡ ҙур булмаған кварцит мәмерйә бар.
Ҡарауылтау һәм башҡа кәҫтаҡталарҙан (отвалы) алыҫ күренештәр асыла. Черемша ауылы күренә. Волчиха тауы яҡшы күренә, эргәлә Чусыу йылғаһы аға. Яҡында экология кире тәьҫире менән билдәле Урта Урал баҡыр иретеү заводы (СУМЗ) урынлашҡан. Шуға ла Ҡарауылтауҙа үлән юҡ тиерлек, фәҡәт сибек ҡайындар ғына тора. Ә тау итәгендә хатта үле участкаларҙы ла күреп була.
Ҡарауылтауҙы ваҡытында Рәсәйҙең бик күп арҙаҡлы кешеләре килеп күрә һәм тәьҫораттарын китапта тасуирлай. 1882 йылдың йәйендә бында граф Сергей Александрович Строганов, ә 1890-сы йылдарҙа П. В. Сюзев килгән.
«Дачаның көньяғында, Белембайҙан 14 саҡрым алыҫлыҡта, мөһабәр Ҡарауылтау һуҙылған. Йыш ҡына 300 футҡа тиклемге аҫылынып торған яланғас кварцит, шулай уҡ ҡайһы берҙә бик хикмәтле формалы ҙур таш һәм ҡая өйөмдәре урынға ҡырағай, шуның менән бергә хикмәтле төҫ бирә. Ҡаялар һәм йәш урмандар араһында ара-тирә күренгән кипкән колонналарҙы хәтерләткән йөҙйәшәр ҡарағастар Уралдың шуға оҡшаш күренештәренең үҙенә генә бер төрлө булыуын күрһәтә. С одной из вершин Караульной горы открывается прелестный вид на огромное пространство, при чем видны заводы: Билимбаевский, Шайтанский и Ревдинский с окружающими их селениями…»
# Урта Вежа

Урта Вежа — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обва йылғаһының уң ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Урта Вежа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100957
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Туғанлыҡ төшөнсәләре

Туғанлыҡ төшөнсәләре
Туғанлыҡ терминдары ҡан ҡәрҙәшлекте белдереп торған һүҙ. Улар бик күп һәм үҙенсәлекле. Башҡорт халҡы туғанлыҡ терминдарын ҡулланыуҙы бик кәрәк тип һанаған. Һәр бер төбәк өсөн, уҙенең яғында булған туғанлыҡ терминдарын ҡулланыу ҡәҙерлерәк, сөнки уны ошо яҡтың ырыуҙаштары, ата-бабалары үҙенең ҡаны яғынан (генетик яҡтан) туғанлыҡты белдереү өсөн атаған. Туғанлыҡ терминдарын йыйыу һәм өйрәнеү, ғаиләлә булған нәҫел-нәсәптең береһенең дә атамаһыҙ тороп ҡалмағанлығын күрһәтә. Һәр диалекттың (һөйләштең) үҙ туғанлыҡ атамалары бар, улар бер-береһенән айырыла, үҙ-ара синонимик рәт барлыҡҡа килтерә.

# Туғанлыҡ төшөнсәләре
## Ҡан туғанлыҡ

Атай — балаларға тормош башланғысы биреүсе, ғаилә башлығы һәм социаль, иҡтисади яҡтан яҡлаусыһы. Ир кеше. Әсәй Олатай Өләсәй Ҡусты Һеңле Апай Ағай Ейән, ейәнсәр Бүлә, бүләсәр Тыуа, тыуасар Тыуаят Һаратан Етеят Туңаяҡ

# Туғанлыҡ төшөнсәләре
## Никах аша туғанлыҡ

Кейәү Килен Ҡайны Ҡәйнә Ҡоҙа Ҡоҙағый Ҡоҙаса Ҡәйнеш Балдыҙ Бикәс Бажа Килендәш, апһын Көндәш Бейем Ҡайнаға Бикә(ҡәйенбикә) Ҡәйен еңгә Ҡәйен еҙнә Кәләш
# Козловская (йылға)

Козловская — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Улуй йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Козловская (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016183
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201618
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2