yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лукьянчикова Любовь Алексеевна

Лукьянчикова Любовь Алексеевна (13 июль 1950 йыл) — банк хеҙмәткәре, 1993 йылда «Олимп» коммерция банкы директоры, 1994 йылдан «Информсвязь» коммерция банкының Стәрлетамаҡ филиалы директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.

# Лукьянчикова Любовь Алексеевна
## Биографияһы

Лукьянчикова Любовь Алексеевна 1950 йылдың 13июлендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1981 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1966 йылда Стәрлетамаҡ станоктар төҙөү заводының механика цехында электромонтажник өйрәнеүсе булып башлай. 1969 йылда ошо уҡ предприятиеның ВЛКСМ комитеты секретары, өлкән машинистка, завод радиоһы мөхәррире, инженер-конструктор, технолог була. 1976 йылда заводтың сәйәси аҡартыу кабинеты мөдире, Стәрлетамаҡ халыҡ депутаттарының ҡала советының социаль тәьминәт бүлеге мөдире. 1992—1993 йылдарҙа «Восток» коммерция банкы юрисы. 1993 йылда «Олимп» коммерция банкы директоры. 1994 йылдан «Информсвязь» коммерция банкының Стәрлетамаҡ филиалы директоры.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы 134-се Станкостроительный һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.

# Лукьянчикова Любовь Алексеевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

«За доблесный труд» һәм «Лениндың 100 йыллығы» миҙалдары.
# Кесе Байдәүләт

Кесе Байдәүләт (рус. Малое Байдавлетово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453382, ОКАТО коды — 80226837006.

# Кесе Байдәүләт
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 78 | |
| 1959 | 79 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 84 | |
| 1979 | 44 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 18 | |
| 2002 | 21 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 20 | |
| 2010 | 15 | |

# Кесе Байдәүләт
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Таҙлар): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 84 км
# Цхинвал

Цхинвал (осет. Цхинвал яңғырашы (мәғл.), рус. Цхинвал, груз. ცხინვალი, «граб еры») — Көньяҡ Осетияның баш ҡалаһы һәм иң боронғо ҡалаһы.
# Полый Исток

Полый Исток — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иловатое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Полый Исток
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200024155
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202415
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ағиҙел ҡалаһы гербы

Ағиҙел ҡалаһы гербы — Башҡортостан Республикаһы Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы символы.
Башҡортостан Республикаһының Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы Советы ҡарары менән 2006 йылдың 13 июлендә 121-сы номер аҫтында раҫланған.
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт символика регистрына 065 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Рәсәй Федерацияһының геральдик регистрына 2946 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Авторы — Салауат Ғиләжетдинов.

# Ағиҙел ҡалаһы гербы
## Тасуирламаһы

Ағиҙел гербы зәңгәрһыу төҫтәге француз геральдик ҡалҡанынан ғибәрәт. Үҙәк элементы — ҡыҙыл ядролы һәм өс аҡ электрон орбиталле атом билдәһе. Атом өҫ яҡтан тоташтырылмаған алтын төҫтәге зәйтүн таж менән уратылған. Ҡалҡандың аҫҡы өлөшөндә өс көмөш тулҡын һүрәтләнгән.

# Ағиҙел ҡалаһы гербы
## Тасуирламаһы
### Символиканы нигеҙләү

Герб ҡаланың тарихи һәм иҡтисади, географик үҙенсәлектәрен сағылдыра. Ағиҙел ҡалаһы Ағиҙел йылғаһының түбәнге ағымында (уң яҡ ярҙа) урынлашҡан. Башҡорт АЭС-ының спутнигы булараҡ төҙөлгән ҡала атом энергикаһынан айырылғыһыҙ. Киләсәктә атом энергетикаһында ҡала иҡтисады нигеҙләнәсәк, шуға күрә гербтың төп фигураһы итеп атом билдәһе һайланған. Атомды айырылған таж менән уратыуы уның хәүефһеҙлеген күрһәтә. Шулай уҡ гербтағы алтын зәйтүн таж ҡаланың үҫешен, данын һәм байлығын билдәләй. Гербтың зәңгәрһыу фоны — камиллыҡ, татыулыҡҡа ынтылыу, йомартлыҡ, шулай уҡ алға ынтылыш, өмөт һәм хыял билдәһе. Гербтағы көмөш төҫө — иман, рухлылыҡ, таҙалыҡ һәм ихласлыҡ символы. Атом билдәһенең ҡыҙыл төҫө йылылыҡты, шулай уҡ тыуған ҡалаға һөйөүҙе, халҡының ҡаһарманлығын, батырлығын һәм киң күңеллеген сағылдыра.
Ҡаланың Ағиҙел һәм Кама йылғалары бассейнында урынлашыуы көмөш тулҡындар аша һүрәтләнә.
# Армич

Армич — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 103 км.

# Армич
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029079
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202907
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фартун Адан

Адан Фартун (сомал. Fartuun Aadan, ғәр. فارتون آدن‎; 1969) — Сомали йәмәғәт активисы.

# Фартун Адан
## Биографияһы

Фартун Адан Сомалиҙа тыуып үҫкән. Урындағы эшҡыуар һәм тыныслыҡ өсөн хәрәкәт активисы Эльман Әли Әхмәттә кейәүҙә булған. Никахынан дүрт ҡыҙы тыуған. 1996 йылда, Сомалиҙа граждандар һуғышы ҡыҙған мәлдә, ире уның йортонан йыраҡ түгел Могадишоның көньяҡ өлөшөндә һәләк була. 1999 йылда Адан Канадаға эмиграцияға китә.
2007 йылда ул тыныслыҡ һәм кеше хоҡуҡтары өсөн көрәшергә Сомалиға ҡайта. 2019 йылдың 20 ноябрендә урындағы властар уның шулай уҡ Сомалиға социаль хеҙмәттәр өсөн ҡайтҡан ҡыҙы Эльман Алмаастың Могадишо аэропортынан алыҫ түгел ерҙә автомобилдә атып үлтерелеүе тураһында хәбәр итә.

# Фартун Адан
## Ижтимағи эшмәкәрлеге

Фартун Адан Могадиштола ире хөрмәтенә аталған хөкүмәткә ҡарамаған «Эльман исемендәге тыныслыҡ һәм кеше хоҡуҡтары үҙәгенең» башҡарма директоры вазифаһын биләй. Уның ҡыҙы Ильвад та уның менән бергә был үҙәктә эшләй.
Был үҙәк ярҙамы менән Адан «Сомали ҡыҙҙары» үҙәгенең — илдә енси көсләү ҡорбандарына беренсе ярҙам программаһының ойоштороусыларының береһе була.

# Фартун Адан
## Бүләктәре

2013 йылда Фартун Адан йыл һайын бирелә торған АҠШ департаменты дәүләт секретарының Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар «Батырлыҡ өсөн» премияһына лайыҡ була. 2014 йылда ул шулай уҡ Германия хөкүмәтенән «Эльман исемендәге тыныслыҡ һәм кеше хоҡуҡтары үҙәгендә» эше өсөн бүләккә лайыҡ була.
Фартун Адан 2017 йылда үҙенең ҡыҙы Ильвад менән бергә гуманизм уятыуы өсөн «Аврора» премияһына номинацияланған финалистар исемлегенә индерелә.
# Мехтерштедт

Мехтерштедт (нем. Mechterstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1132 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,42 км². Диңгеҙ кимәленән 274 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99880 һәм автомобиль коды — GTH.
# Әбү Әйүп әл-Ансари

Әбү Әйүп Хәлит ибн Зәйд әл-Ансари (ғәр. أبو أيوب الأنصاري‎; рус. Абу Айюб Халид ибн Зейд аль-Ансари; 576, Мәҙинә, хәҙ. Сәғүд Ғәрәбстаны — 674, Константинополь, хәҙ. Төркиә) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең көрәштәше, ансар.

# Әбү Әйүп әл-Ансари
## Биографияһы

Әбү Әйүп әл-Ансари 576 йылда Мәҙинәлә (Йәсриб) тыуған. Ул бәнү Нәжәр ырыуынан булған. Тәүге мосолман мөһәжирҙәренең Мәҙинәгә күсенеүҙәренә тиклем ислам динен ҡабул итә, Ғәкәбә эргәһендәге икенсе антта ҡатнаша.
Мөхәммәт Пәйғәмбәр Мәҙинәгә килгәс, ундағы бөтә мосолмандар үҙ өйөндә хөрмәтле ҡунаҡ сифатында ҡабул итеү хөрмәте ҡаҙанырға тырыша. Мөхәммәт ғәләйһиссәләм үҙенең дөйәһе ҡайҙа тубыҡлана, шундағы йортта туҡталасағы тураһында иғлан итә. Шунан ул дөйәне үҙ ыңғайына ҡуя һәм малҡай, бер аҙ ара үтеп, Әбү Әйүп әл-Ансари йорто эргәһендә тубыҡлана. Әбү Әйүп өйөндәге беренсе ҡатта Пәйғәмбәр 7 ай буйы йәшәгән.
Әбү Әйүп Бәҙер, Өхүд, Ур һәм башҡа йыһаттарҙа ҡатнаша. Дүртенсе хәлиф хәҙрәти Али хакимлыҡ иткән осорҙа уның ғәскәрендә хәүәриждәргә ҡаршы һуғыша.
Мысырҙы яулап алыуҙан һуң Фустатҡа күсеп, Ғәмр ибн әл-Әс мәсете янына урынлаша.
Ибн Жәрир әт-Тәбари әйтеүенсә, Әбү Әйүп әл-Ансари, ҡартайғас, Константинополде ҡамауҙа ҡатнашҡан. Әбү Әйүп яраланғас, уны ғәскәр башлығы Йәзид килеп күрә, нимәгә мохтаж икәнен һорай. Әбү Әйүп уға: «мосолмандарға минең сәләмемде еткер һәм уларға әйт: „Әбү Әйүп дошмандың ерен мөмкин тиклем алыҫыраҡ барып алырға һәм тупраҡтарын Константинополь диуарҙары янында аяҡ остарығыҙға һалып ерләргә үҙегеҙ менән алып килергә васыят итә“». Әт-Тәбари һүҙҙәре буйынса, Әбү Әйүп Константинополь стеналары янында ерләнгән.
Константинополде төрөктәр баҫып алғандан һуң Әбү Әйүп әл-Ансари ҡәбере өҫтөндә кәшәнә һәм мәсет төҙөлгән. Әбү Әйүп исемен йөрөткән Истанбул районы төрөктәр өсөн изге урынға әйләнә һәм күп кенә осман түрәләре уларҙы ошо урынға яҡын ерләүҙәрен һорай башлай.
# Калачья

Калачья — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алымка йылғаһының уң ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Калачья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013234
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301323
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Алйылға

Алйылға — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әй йылғаһының уң ярына тамағынан 341 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Алйылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021818
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102181
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ай-Вянть-Яун

Ай-Вянть-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Яун йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ай-Вянть-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043720
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204372
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Додекаэдр

Додекаэдр — эргәләре ун ике биш мөйөштән торған ҡабарынҡы төҙөк күпҡыр.

# Додекаэдр
## Үҙенсәлектәре

* Эргәләре — 12 биш мөйөш.
* Ҡабырғалар һаны — 30.
* Түбәләр һаны — 20.
* Тулы өҫлөк майҙаны: $S_{t}=20,6a^{2}$,
бында $a$ – ҡабырға оҙонлоғо.
* Күләме: $V=7,67a^{3}$.
# Ненеха

Ненеха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ненеха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030559
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103055
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ензор-Яха

Ензор-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 135 км.

# Ензор-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036415
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303641
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Киндюк

Киндюк — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кундыш йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Киндюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000879
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100087
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ямбтарка-Яха

Ямбтарка-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мудуй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Ямбтарка-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300073387
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307338
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ирташ (күл)

Ирташ (рус. Иртя́ш) — Рәсәй Силәбе өлкәһенең Кәҫле һәм Озёрск ҡалалары янындағы һыу һаҡлағыс — күл. Күл тулыһынса тиерлек ошо ҡалалар биләмәләренә инә, бары көньяҡ-көнбайыштағы ҙур булмаған өлөшө генә Ҡыштым ҡала округына инә

# Ирташ (күл)
## Атамаһы

Атама йөкмәткеһе, яңғырашы яғынан да башҡорт телендәге «ир» йәки «ер» һәм «таш» һүҙҙәренән килеп сыҡҡан тип билдәләргә кәрәк, сөнки, ысынлап та, күлдең яры, төбө ташлы. Күл шулай уҡ Иртәй, Иртәкәй, Иртүк тигән ирҙәр исеменән булыуы ла ихтимал тигән фараздар бар.
Рычков Пётр Иванович үҙенең «Топография Оренбургская» тигән китабында Иреляшъ тигән вариантты ла яҙа..

# Ирташ (күл)
## Тасуирламаһы

Дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса күл бассейны майҙаны 53,5 км² тәшкил итә, икенсе сығанаҡтарҙа — 61,8 км². Иң тәрән урыны 18,6 м, уртаса тәрәнлеге — 7,5 м. Ирташ күленә Оло Ҡыштым һәм Бүкәйән йылғалары ҡоя. Кәҫле яғынан күлгә һыу Ҡорғолаҡ (рус. Исток йылғаһынан, шулай уҡ Оло Кәҫле ҡаҙылған каналынан килә. Ирташтан бер йылға - Тинес, Иҫәтйылғаһының уң ҡушылдығы, ағып сыға
Күлдә балыҡ бик күп (этеш,алтын табан, ҡарабалыҡ, шамбы, алабуға, сабаҡ, суртан, опто). Акклиматизацияланған карп, ҡорман, алабалыҡ, пелядь (сабаҡ төрө), судак тереклек итә.
Һыу үҫемлектәренән йәшел ҡамыш, екән, күрән ҡамыш, ҡыяҡлы ҡамыш, томбойоҡ осрай Рычков,.
Утрауҙары бар. Төбө ләмле, урыны менән ҡом һәм ҡырсынташ. Ташлы, хатта таш теҙмәләре урындары осрай.
Рычков Пётр Иванович үҙенең «Топография Оренбургская» тигән китабындағы «Знатные озера в Башкирии» тигән бүлектә былай тип яҙа:
Был күл атамаһы Иредяш яҙылышында монах Долматовскийҙың Мәскәүгә яҙылған хатында телгә алына:
   ...в горе по вершине Уфы, Чадены и Яику реки... и домницы, и ямы в том месте есть... На ту гору проложены дороги великие. Теми дорогами ездят многие башкирцы, этот камень берут и плавят золото и серебро, ту руду они продают в Уфу русским людям по 13 рублей пуд. Есть и город каменный на берегу озера Иредяша в полднище пути, и башни великие и палаты каменные, башкирцы его скрывают, а так же некто служилый человек видел на острове Иртяш – озера этот город в саморостном камени. Вокруг него ров, а за тем городом сделаны домницы исстари, видны плавильная руда и шлак. В длину городище 100 сажень, а поперек 50 сажень”
Күл акваторияһында елкәнле кәмәләр уҙышы үткәрелә, халыҡ-ара елкән спорты ISAF категорияһындағылар ҙа була озера.

# Ирташ (күл)
## Шулай уҡ ҡара

* Морские части национальной гвардии России
# Уртаморон (Ишембай районы)

Уртаморон—Башҡортостандың Ишембай районының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндәге тау. Рәүҙәк менән Көгөш (Ағиҙел ҡушылдығы, рус. Усолка) йылғалары араһында ята. Тауҙан көнсығыштараҡ— Сәйетбашмаҡ тауы (631 м).
Иң бейек нөктәһе- 594 м. Битләүҙәре һөҙәк. Тау тоҡомо һәүерташтарҙан, рифей ҡомташтарынан тора.
«Уртаморон» атамаһы «урта» (средний, срединный) һәм «морон» — тауҙың сығып торған өлөшө (выступ) һүҙҙәренән алынған.

# Уртаморон (Ишембай районы)
## Ландшафт

Тауҙа һоро урман тупрағында иң япраҡлы урмандар үҫә.
# Ень-Ю-Вож

Ень-Ю-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Енью йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ень-Ю-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001662
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғаилә (мәғәнәләр)

* Ғаилә — йәшәгән социаль төркөм.
* Ғаилә (биология) — биологияла тәртиптән түбәнерәк һәм триба менән ырыуҙан бейегерәк таксон.
# Джоли (Фортанга ҡушылдығы)

Джоли — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Фортанга йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Джоли (Фортанга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005567
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200556
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәрмәсән

Сәрмәсән (рус. Чермасан) — Башҡортостан Республикаһындағы йылға, Ағиҙелдең һул ҡушылдығы.

# Сәрмәсән
## Тасуирлама

Йылғаның оҙонлоғо — 186 км, уның һыу йыйылыу бассейнының майҙаны — 3970 км². Йылға ноябрҙә туңа, апрелдә асыла. Сәрмәсән Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында башлана. Башлыса ҡар һыуҙарынан тулылана, 79 проценты яҙғы ташҡын тәшкил итә. Йыллыҡ уртаса һыу сығымы — 10 м³/с.
Төп ҡушылдыҡтары: Иҙәш, Ҡалмаш, Һарыш, Түреш, Ҡарғалы, Оло Ҡыҙаш, Сәғәҙи, Киәҙе.

# Сәрмәсән
## Һыу реестрҙары

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса, Кама бассейнына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы, Бөрө ҡалаһынан алып тамағына тиклем — Ағиҙел бассейнына ҡарай.

# Сәрмәсән
## Гидроним

1391 йылғы Ҡондорса буйындағы яу башҡорт фольклорының бер нисә ҡомартҡыһында сағыла. «Һуңғы Һартай» хикәйәтендә һарт ырыуының, Туҡтамыш сиреүендә түгел, ә үҙ алдына тыуған илен ҡурғап, Тимер менән иң һуңғы кешеһе ҡалғанса һуғышыуы, иҫән ҡалған ҡарт ырыу башының тыуған ил ҡазаһы һәм яуҙа үлгән ырыуҙаштары өсөн һаман туҡтамай дошмандан үс алып йөрөүе хаҡында бәйән ителә. Риүәйәт буйынса, һуғышта һәләк булған Ялыҡ бейҙең улдары — ике батыр хөрмәтенә Ҡармасан һәм Сәрмәсән йылғалары аталған.
# Берках (Тюрингия)

Берках (Тюрингия) (нем. ) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан . йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — 7,55 км². Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98631 һәм автомобиль коды — .
# Кундули

Кундули — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кевсала йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кундули
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000017724
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001772
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шудзя

Шудзя — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пышкец йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Шудзя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033254
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103325
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1