yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Изге Анна ҡәлғәһе

Изге Анна ҡәлғәһе (Анна ҡәлғәһе) — Ростов өлкәһенең Старочеркасская станицаһы янындағы фортификация ҡоролмаһы. Старочеркасск музей-ҡурсаулығының филиалы булып тора. Рәсәй хәрби-оборона төҙөлөшөнөң XVIII быуат ҡомартҡыһы.

# Изге Анна ҡәлғәһе
## Тарихы

Изге Анна ҡәлғәһе 1731 йылда Рәсәй императрицаһы Анна Иоановна бойороғо буйынса төҙөлгән. Ҡәлғә төҙөү буйынса эргәлә урынлашҡан Васильевский ҡурғандары тупрағы ҡулланыла.
Үҙ ваҡытында ҡәлғә рус ғәскәрҙәренең Төркиә менән һуғышы йылдарында (1735–1739) форпост булып хеҙмәт итә. Ҡәлғә гарнизоны Рәсәйҙең көньяҡ сиктәрен күҙәтә һәм казак ғәскәрҙәрен контролдә тота.
Ваҡыт үтеү менән Изге Анна ҡәлғәһенең форпост роле ҡеүәтле һәм нығытылған Дмитрий Ростовский ҡәлғәһенән ҡалыша. Дмитрий Ростовский ҡәлғәһенән Дондағы Ростов ҡалаһы башлана.
Атаман Платов ваҡытында ҡәлғә менән йәнәш Черкасск йәрминкәһе асыла. XIX быуаттың 30-сы йылдарында казактарҙы махау сиренән дауалау өсөн ике өй төҙөлә.

# Изге Анна ҡәлғәһе
## Ҡылыҡһырламалары

Изге Анна ҡәлғәһе мөйөштәрендә алты форт менән алты мөйөшлө фортификация ҡоролмаһынан ғибәрәт. Алтымөйөштөң яҡтары һәр яғы 360 метр оҙонлоҡта. Ҡәлғә 50,2 гектар майҙанды биләй. Ҡәлғә валдарының периметры әйләнәһе 2 км тиерлек тәшкил итә. Кәртәләнгән ҡәлғә биләмәһендә ағастан Покровский сиркәүе, дары мөгәрәптәре, комендант йорто, слобода төҙөлгән. XIX быуатта бөтә ҡаралтылар һүтеп алына. Элекке ҡәлғә биләмәләрен Старочеркасская станицаһы халҡының баҡсалары биләй.
Ҡәлғә XVIII быуатта Рәсәйҙең көньяҡ оборона форпосты булған "украин" оборона тармағына ҡарай. Рәсәйҙең көньяғындағы оборона ҡоролмалары рус ғәскәрҙәренең алдынғы сиктәрен Ҡырымға яҡыныраҡ ҡуйыу иҫәбе менән төҙөлә. Нығытмаларҙың яңы һыҙыҡтарының төҙөлөшө пехота һәм кавалерия полктарын ҡоролған ҡәлғәләргә даими урынлаштырыу, ғәскәрҙәрҙең системалы әҙерлеген булдырыу менән алып барыла. Улар һан яғынан яйлап артып ваҡыт үтеү менән бөтә яҡтан татар һәм төрөк биләмәләрен уратып ала һәм көньяҡ дошмандарға ҡаршы һаҡланыу һыҙығын төҙөй алыу мөмкинлегенә эйә була.
Ҡәлғәнең етешһеҙлеге булып уның Дон тамағынан һәм Аҙау диңгеҙенән алыҫ ятыуы була. Был уның хәрби әһәмиәтен юҡҡа сығара. Даими яҙғы ташҡындар һәм һаҙлыҡлы урында йәшәү арҡаһында гарнизон һалдаттарының ауырыуы өҫтәмә ауырлыҡтар бирә. Рус-төрөк һуғышын тамамлаусы Төркиә менән белград солох килешеүе буйынса Дон йылғаһынан түбәндә нығытмалар төҙөүгә хоҡуҡ алғандан һуң, Рәсәй хөкүмәте 1760 йылда Анна ҡәлғәһен бөтөрә. Ҡәлғә гарнизоны Изге Дмитирий Ростовский ҡәлғәһенә күсерелә.
# Кесе Лоптюга

Кесе Лоптюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 631 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Кесе Лоптюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004381
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Айсыуаҡ Үҙәнбаев

Айсыуаҡ Үҙәнбаев (1767 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. 1788—1790 йылдарҙағы Рус-швед һәм 1807 йылғы Рус-прусс-француз һуғыштарында ҡатнашыусы.

# Айсыуаҡ Үҙәнбаев
## Биографияһы

Айсыуаҡ Үҙәнбай улы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы) Муйнаҡ ауылында йәшәгән.
1785 йылдың 6 февраленән казак булып хеҙмәт итә. Башҡорт полкы составында 1788—1790 йылдарҙағы Рус-швед һуғышында ҡатнаша.
1798 йылдың 15 октябрендә зауряд-есаул званиеһын ала.
1807 йылда 1-се Башҡорт полкы составында Рус-прусс-француз кампанияһында ҡатнаша.
1814 йылда Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт итә. 1824 йылдың 9 февралендә хорунжий званиеһын ала.

# Айсыуаҡ Үҙәнбаев
## Ғаиләһе

Ҡатыны — Мәлихә; ҡыҙҙары — Хәлимә.
# Сартачуль

Сартачуль — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Большое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5,400 км.

# Сартачуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200053325
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205332
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рантье

Рантье (франц. rentier баш rente — рента) — рента, йәғни, ҡағиҙә булараҡ, банк вкладтары, ҡиммәтле ҡағыҙҙар, килемле күсемһеҙ милек, ер, бизнес төрөндә урынлаштырылған капитал, шулай уҡ авторлыҡ хоҡуғы һәм гонорарҙар иҫәбенә йәшәүсе шәхестәр.
Дәүләттең һәр гражданы кире ҡаҡҡыһыҙ төп килемле рантье концепцияһында булыуы мөмкин.
XIX быуат аҙағында — XX быуат башында «рантье» төшөнсәһе киң төҫ ала. Хәҙер рантье — хеҙмәт килеменә түгел, ә законлы килеменә таянып йәшәүсе шәхес. Хеҙмәт килеменән айырмалы рәүештә, рантье килеме даими түгел һәм төрлө булыуы мөмкин. Рантье килеме нигеҙҙә улар капиталдары менән ни тиклем һөҙөмтәлерәк идара итеүенә бәйле. Шул фактты әйтергә кәрәк, рантье килеме уларҙың даими хеҙмәт эшмәкәрлегенән булмауы һәм, уларҙың туранан-тура ҡатнашыуынан тыш, автоматик рәүештә булдырылыуы мөмкин. Мәҫәлән, был хәл күсемһеҙ милекте ҡортомға тапшырыусы фатир рантьеларын статус менән генә тәьмин итеп ҡалмай, ҡортом өсөн айлыҡ түләү рәүешендә тотороҡло килем дә килтерә.
Инвесторҙарҙан айырмалы рәүештә, активтары менән үҙ аллы идара итеү буйынса рантье һирәк шөғөлләнә. Ул йә даими нигеҙҙә пассив табыш булдырыуға һәләтле активтар һатып ала, йә үҙенең аҡсаһы менән идара итеүҙе профессионалдарға ышанып тапшыра.
Иҡтисадсылар рантьеның ролен төрлөсә баһалайҙар. Шулай итеп, Т. Веблен, рантье ысын етештереү өҫтөндә әрәмтамаҡ булып йәшәй тип иҫәпләй. Н. И. Бухарин «Рантьеның сәйәси экономияһы» тигән билдәле китабында был төркөмдөң кредит иҡтисады үҫеше процесындағы ролен һыҙыҡ өҫтөнә ала.
# Яңы Сәйет

Яңы Сәйет — топоним.

# Яңы Сәйет
## Мәҡәләләр

* Яңы Сәйет (Башҡортостан) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл.
* Яңы Сәйет (Татарстан) — Татарстандың Мөслим районындағы ауыл.
# Наувальде

Наувальде (нем. Nauwalde) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1026 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,35 км². Диңгеҙ кимәленән 92 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1609 һәм автомобиль коды RG.
# Мышар барҡылдағы

?Мышар барҡылдағы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Барҡылдаҡтар |
| Ырыу: | Барҡылдаҡтар |
| Төр: | Мышар барҡылдағы |
Латинса исеме :
Turdus pilaris Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Мышар барҡылдағы, мышар турғайы, миләш сыпсығы, шоморт сыпсығы (рус. дрозд-рябинник, лат. Turdus pilaris) — Евразияла таралған ҡош.

# Мышар барҡылдағы
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Күмәкләшеп йөрөйҙәр. Түбәһе, елкәһе, ҡойроҡ төбөнөң өҫ яғы күкһел һоро. Арҡаһы, ҡа¬наттары, ҡойроғо ҡара-көрән. Кәүҙәһенең аҫ яғы ҡара буй таптар менән сыбарланған һарғылт ерән, ҡорһағы аҡ. Башҡа барҡылдаҡтарҙан түбәһендәге, елкәһендәге-һәм ҡойроҡ төбөндәге һорғолт күк төҫө менән айырыла

# Мышар барҡылдағы
## Тауышы

Тауышы көслө генә: «трррҡ-трррҡ». һайрауы сырылдаҡ, тауыштарҙан тора

# Мышар барҡылдағы
## Йәшәү рәүеше

Төрлө урмандарҙа йәшәй. Башлыса мышар һәм балан менән туҡлана, бөжәктәр ҙә аулай. Ҡайһы ваҡыт йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе-урынға күсеп йөрөй. Бик киң таралған. Ояһы ағастарҙа була. Ҡара таплы 4—5 бөртөк зәңгәр төҫтәге йомортҡа һала.
# Сөләймән Ҡармышаҡов

Сөләймән Ҡармышаҡов (Ҡармышев, Ҡарамышев; рус. Сулейман Кармышаков) — Иҫәт провинцияһы Ҡатай улусының старшинаһы, Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы.

# Сөләймән Ҡармышаҡов
## Биографияһы

Иҫәт провинцияһы Ҡатай улусы (хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы) Сөләймән ауылында йәшәгән. Сөләймән (Балсыҡты, Майлыҡ) ауылына нигеҙ һалған. Атаһы Ҡарабаш ауылынан Ҡармышаҡ (Ҡармыш, Ҡарамыш) Ҡарабашев 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарында ҡатнашҡан.
Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, Сөләймән Ҡармышаҡов ихтилал хәрәкәтенә ҡушыла. Иҫәт провинцияһында халыҡты мобилизациялауҙа, фураж һәм аҙыҡ-түлек йыйыуҙа, хөкүмәт ғәскәрҙәре менән бәрелештәрҙә ҡатнаша. 1774 йылдың көҙөнә тиклем ҡаршылыҡ күрһәтеүен дауам итә. 1774 йылдың декабрендә батша хөкүмәтенә тоғролоҡҡа ант итә.
1780-се йылдарҙа Ҡатай улусы башҡорттарының ике командаһы була: старшина Сөләймән Ҡармышаҡов һәм старшина Тереғол Ҡаҙанбаев (Ҡаҙаҡбаев) командалары. 1782 йылда Силәбе өйәҙен Пермь наместниклығынан Өфө наместниклығына күсереү ваҡытында . Старшина Сөләймән Ҡармышаҡов командаһында түбәндәге ауылдар була: Сөләймән — 18 йорт, Айытбай — 8, Ҡуйбаҡ — 26, Айыт (Ғәйет) — 20, бөтәһе 72 йорт. Артабан, тикшеренеүселәр фаразы буйынса, Ҡатай улусының ике командаһы урынына бер команда ойошторола, ә уның старшинаһы 1790-сы йылдар башында Сөләймән Ҡармышаҡов була.
1798 йылда Силәбе өйәҙенең 4-се башҡорт кантоны старшинаһы булып хеҙмәт итә.
# Рифәғилек

Рифәғилек(ғәр. الرفاعية‎; рус. Рифаия) — иң боронғо суфый тәриҡәттәренең береһе, Әхмәт әр-Рифәғи тарафынан XII быуатта нигеҙләнгән. Тәриҡәт ғәрәп Урта Көнсығышында зекер ярҙамында яуыз рухтарҙы экзорцистик ҡыуыу практикаһы аша билдәлелек ала.

# Рифәғилек
## Тарихы

Тәриҡәт үҙенең исемен уның нигеҙ һалыусыһы Әхмәт әр-Рифәғи исеменән ала. Уның эйәрсендәрен ҡайһы берҙә әхмәҙиселәр һәм батаиһиҙар тип атайҙар. Әхмәт әр-Рифәғи (ваф. 578/1182) шәфиғи мәҙһәб хоҡуҡ белгесе була. Ул Ираҡтың көньяғында Батаихта йәшәй. Суфыйлыҡта уның тәүге уҡытыусылары ағаһы Мансур әл-Батаихи (ғәр. منصور البطائحي‎) һәм Ғәли әл-Уасити була.
Әхмәт бер нисә әҫәр яҙа.
Был тәриҡәткә эйәреүселәр Яҡын Көнсығышта, Мысырҙа, Анатолияла, Балҡанда һәм мосолман донъяһының күп кенә төбәктәрендә йәшәй. Рифәғиҙәр тураһында билдәле ғәрәп сәйәхәтсеһе Ибн Баттута хәбәр итә.

# Рифәғилек
## Тәғлимәте

Рифәғиҙәр кешенең етешһеҙлектәре һәм нәфселәре менән зекер ярҙамында көрәшә. Заһитлыҡ һәм бикләнеү практикаһы (Khalwa) уларҙа — ҡырҡ көн, әгәр был мөхәррәм айында булһа - ете көн дауам итә. Яңғыҙлыҡ ваҡытында мөриттәр йыш тәһәрәт>ләнә, ураҙа тота, ит ашамай һәм бер нәмә лә уларҙы ғибәҙәт ҡылыуҙан ситләштерә алмаҫлыҡ тынлыҡ булған ерҙә урынлаша.
Рифәғиҙәр ҡара сәллә кейә, ә йыйылыштарында намаҙлыҡтарҙа ултыра. Улар литавралар һәм барабандар ҡағып, көслө тауышлы зекерҙәр башҡара. Ибн Баттутта шаһитлығы буйынса, зекер ваҡытында улар утҡа бирешмәй, быяла сәйнәй һәм йыландар менән уйнай ала.
Тәриҡәттең бер нисә тармағы бар.
# Йылан (мәғәнәләр)

Йылан — күп мәғәнәле һүҙ.
* Йылан — башҡорт ҡәбиләһе.
* Йыландар — һөйрәлеүселәр подотрядындағы ҡаулы (ҡабырсыҡлы) йәнлек.
* Йылан (йондоҙлоҡ) — йондоҙлоҡ.
# Илсембәт ауыл Советы (Туймазы районы)

Илсембәт ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Илсембәт ауылы.

# Илсембәт ауыл Советы (Туймазы районы)
## Тарихы

Илсембәт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Сәйетов Ғабдулхай Сәйет улы

Сәйетов Ғабдулхай Сәйет улы (3 апрель 1924 йыл — 27 июль 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, сержант. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Сәйетов Ғабдулхай Сәйет улы
## Биографияһы

Ғабдулхай Сәйет улы Сәйетов 1924 йылдың 3 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Текән ауылында тыуған.
1942 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
1943 йылдан башлап Көньяҡ, 3-сө Украина һәм 1-се Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə.
2000 йылдың 27 июлендә Тәтешле районы Сорғолдо ауылында вафат була.

# Сәйетов Ғабдулхай Сәйет улы
## Батырлығы

Советтар Союзы Геройы исеме 1945 йылдың 31 майында бирелә.

# Сәйетов Ғабдулхай Сәйет улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (31.05.1945)
* Ленин ордены (31.05.1945)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985)
* III дәрәжә Дан ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
# Дистрикт

Дистрикт (һуңғы латин: districtus — район) — төрлө дәүләттәрҙә һәм төрлө дәүерҙәрҙәге илдәрҙә административ-территориаль берәмек.

# Дистрикт
## Бөйөк Британия һәм АҠШ

АҠШ һәм Бөйөк Британияла дистрикт — түбәнге административ берәмек атамаһы (суд йәки һайлау округы). АҠШ-тың Колумбия федераль округы (ингл. District of Columbia) — илдең баш ҡалаһын үҙ эсенә алған махсус административ-территориаль берәмек — Вашингтон ҡалаһы айырым осраҡ булып тора.

# Дистрикт
## Франция

Францияла дистрикт - 1790 һәм 1800 йылдар араһындағы департаменттың административ-территориаль берәмеге.

# Дистрикт
## Башҡа дәүләттәрҙә һәм илдәрҙә

Дистрикт (йәки берәмек, шулай тәржемә ителә) түбәндәге дәүләттәрҙең һәм илдәрҙең административ-территориаль берәмектәренең атамаһы:
* Австрия
* Бангладеш
* Шри-Ланка
# Соломенцев Юрий Михайлович

Соломенцев Юрий Михайлович (25 июнь 1939 йыл — 15 сентябрь 2018 йыл) — автоматлаштырыу өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы. Техник фәндәр докторы (1974), профессор (1976), СССР фәндәр Академияһының ағза-корреспонденты (23.12.1987).

# Соломенцев Юрий Михайлович
## Биографияһы

Юрий Михайлович Соломенцев 1939 йылдың 25 июнендә Ленинград ҡалаһында тыуған. СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре Соломенцев Михаил Сергеевичтың (7.11.1913—15.02.2018) улы.
1961 йылда Силәбе политехник институтын «Машиналар төҙөү технологияһы, металл киҫеүсе станоктар һәм инструмент» һөнәре буйынса уҡып тамамлай. 1965 йылда Мәскәү станок-инструмент институты аспирантураһын тамамлай, шул уҡ йылда (срогынан алда) техник фәндәр буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1965—1967 йылдарҙа Ростов ауыл хужалығы машиналары төҙөү институтында уҡыта.
1967 йылдан алып «Станкин» Мәскәү Дәүләт технология университеты хеҙмәткәре, 1974—2007 йылдарҙа ректор, 2008 йылдан алып президент.
Улы Михаил — Мәскәү мэры һәм хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте етәксеһе урынбаҫары. Ҡыҙы Ксения — журналист.

# Соломенцев Юрий Михайлович
## Бүләктәре, премиялары, маҡтаулы исемдәре

* Ленин премияһы лауреаты (1972), СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1986), Рәсәй Федерацияһының белем биреү өлкәһендә Хөкүмәт премияһы (2001), һәм фән һәм техника өлкәһендә премия лауреаты (2003)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1981), Октябрь Революцияһы ордены (1986), «Мәскәүҙең 850-йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы, Георгий Димитров миҙалы (Болгария) һәм башҡалар менән бүләкләнгән.
* «Станкин» Мәскәү Дәүләт технология университетының почётлы докторы, Хемницкий техник университетының почётлы докторы (Германия), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Рәсәй Федерацияһының юғары белем биреү почетлы хеҙмәткәре.
# Тәһәжжүд

Тәһәжжүд намаҙы — төндә йоҡонан уянып нәфел намаҙ ҡылыуға әйтәләр. Тәһәжжүд намаҙы 2, йә 4, йә 6, йә 8, йә 10, йә 12 рәҡәғәтле нәфел намаҙы.

# Тәһәжжүд
## Тәһәжжүд намаҙын ҡылыу

Уртаса алты рәҡәғәтле намаҙ төндә уҡыла. Тәһәжжүд намаҙы ваҡыты төнгө 2-се яртыла, йәғни көндөҙгө өйлә намаҙы ваҡытынан тап 12 сәғәт үткәс башлана һәм имсәк ваҡытына, йәғни, иртәнге намаҙ башланыуға 15 минут ҡалғанға ҡәҙәр дауам итә.
Аллаһ Тәғәлә илсеһен юғары дәрәжәгә күтәрәсәген тәһәжжүд намаҙы әмер иткәндән һуң белдергән.
Тәһәжжүд намаҙы хәҙрәти пәйғәмбәребеҙгә (ғәләйһиссәләм) был аят менән әмер ителгән. «Исра» сүрәсенең һәм 78 сы аяттарында: "Ҡояштың көнбайышҡа йүнәлеүенән төндөң ҡаралыуына тиклем намаҙ ҡыл, таң ваҡытында намаҙ ҡыл, сөнки сәхәр намаҙына фәрештәләр шаһит булыр. «Әй, Мөхәммәд! Төндәрен уянып, артыҡ намаҙҙар ҡыл. Раббың һине маҡтар, юғары дәрәжәгә күтәрер»,—тиелгән.
Был юғары дәрәжә менән тәһәжжүд намаҙы араһында бер бәйләнеш (элемтә) барлығын күрһәтә. Әгәр шулай булһа тәһәжжүд намаҙының әһәмиәте ҙур икәнлеге асыҡлана.
Аллаһу Субхәнәһү Тәғәлә пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмгә әйтә: «Уҡы һин тәһәжжүд намаҙын, „Мәҡамәм мәхмүҙә“ тигән дәрәжәле урынға ирешерһең», — ти. Тәһәжжүд намаҙындағы сауаптар икһеҙ-сикһеҙ күп. Уны даими уҡығандарҙың һәр доғаһы ҡабул ҡылына, дәрәжәләре юғары була, сөнки ул — Рәсүлуллаһ саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләмдең бер ҙә ҡалдырмаған намаҙы.
# Бикбулат Арҡаев

Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) (? — 1755) — башҡорт старшинаһы. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.

# Бикбулат Арҡаев
## Биографияһы

Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) сығышы менән Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттарынан. Бөрйән улусы старшинаһы Әликәш Һөйөндөковтың улы. XVIII быуат уртаһынан Бөрйән улусы старшинаһы вазифаһын биләй.
1755 йылдың мартында атаһы Әликәш Һөйөндөков менән бергә Батырша ахунға ихтилалды әҙерләү эшендә ҡатнашырға саҡырып мөрәжәғәт итеп хат яҙа.
1755 йылдың 15 майында Бөрйән улусында Ялан Этҡол, мулла Хоҙайбирҙе һәм Сураш етәкселегендә ихтилал тоҡана: Талҡаҫ күле буйында башҡорт халҡын йәберләгән өсөн тау‑эҙләнеү эштәре начальнигы Е. Е. Брагинды һәм уның ярҙамсыларын язалана. 18 майҙа баш күтәреүселәр Иҫәт трактының Сапсал ямын һәм Брагиндың ихатаһын талай. Ихтилал барышында старшина Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) үҙенең улдары Ишембәт һәм Байморатты ярҙам һорау мөрәжәғәте менән ҡаҙаҡтарға ебәрә. Шул уҡ ваҡытта Ырымбур губернаһы губернаторы Неплюев Иван Иванович баш күтәреүселәргә ҡаршы подполковник Исаков етәкселегендәге команданы, ә һуңыраҡ бригадир Бахметев командалығындағы 1300 регуляр һалдаттарҙы һәм казактарҙы ебәрә. Карателдәр бөтә халыҡты талай һәм эҙәрлекләй башлай, ҡайһыларын язаға тарттыра.
1755 йылдың май аҙағында Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) ғәйебен танып властар ҡулына бирелә, ҡулға алына һәм Ырымбур төрмәһенә ябыла. Күп язалауҙарға дусар ителә («разложен и несколько раз был сечен кошками») һәм шунда яраларҙан үлә
# Чжуцзян

Чжуцзян (ҡыт. ғәҙәти 珠江, ябайл. 珠江, пиньин: Zhū Jiāng) йәғни Ынйы йылғаһы, йәғни Кантон йылғаһы — Ҡытайҙа оҙонлоғо буйынса өсөнсө йылға (Янцзы һәм Хуанхэнан һуң).

# Чжуцзян
## Гидрография

Оҙонлоғо яҡынса 2200 км. Оҙонлоғо буйынса Ҡытайҙа Янцзы һәм Хуанхэнан һуң өсөнсө, ә һыу күләме буйынса Янцзынан ҡала килә икенсе урынды биләй. Бассейн майҙаны 437 000 км².
Чжуцзян йылғаһы Сицзян («көнбайыш йылға»), Дунцзян («көнсығыш йылға») һәм Бэйцзян («төньяҡ йылға») йылғалары ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Көньяҡ Ҡытай диңгеҙенә ҡойған урында, Гуанчжоуҙан көньяҡтараҡ киң дельта барлыҡҡа килтерә. Дельта яр буйында Фошань, Чжуншань, Шэньчжэнь, Чжухай, ә эстуарийында — Макао һәм Гонконг ҡалалары урынлашҡан.
Гуандун провинцияһында йылға аша 3618 м оҙонлоғондағы аҫылмалы Хумэнь күпере һалынған. Чжуцзян йылғаһында ынйы кәсебе үҫешкән.
Океан караптары үтһен өсөн йылға эстуарийын даими рәүештә таҙарталар.
Ынйы йылғаһы — донъяның иң бысраҡ һыу юлдарының береһе.
# Вож-Юган (Сорум ҡушылдығы)

Вож-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сорум йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Вож-Юган (Сорум ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урындан Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020975
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302097
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Самыш (йылға)

Самыш — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Телецкое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Самыш (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100003016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100301
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Онгузет

Онгузет — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лисица йылғаһының уң ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Онгузет
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202699
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нырзынга

Нырзынга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Няфта йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Нырзынга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050367
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005036
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Березуй

Оло Березуй — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теча йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Оло Березуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002139
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0