yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Китакюсю

Китакю́сю (япон. 北九州市Китакю:сю:-си$^?$, букв. «Северное Кюсю»)— (яп. 北九州市 Китакю:сю:-си, һүҙмә һүҙ «Төньяҡ Кюсю») — Кюсю утрауының төньяғында һәм Симоносеки боғаҙына яҡын урынлашҡан, Япония хөкүмәте указы менән билдәләнгән ҡала. Ҡаланың майҙаны 488,78 км², халҡы 963 598 ( 2014 йылдың 1 авгусына), халыҡ тығыҙлығы 1971,44 кеше/км² тәшкил итә.
Ҡала административ яҡтан 7 районға бүленә.

# Китакюсю
## Географияһы һәм хужалығы

Китакюсю Кюсю утрауының төньяғында, Эске Япон диңгеҙендә, Фукуока префектураһында урынлашҡан, һәм яйлап Фукуока сәнәғәт төбәгенә интеграциялана. Китакюсю ҡалаһы Модзи, Кокура, Тобата, Яхата һәм Вакамацу ҡалалары берләшеү һөҙөмтәһендә 1963 йылда барлыҡҡа килә.
Китакюсю Кюсю утрауында иң ҙур ҡалаларҙың береһе, уның сәнәғәт үҙәге. Был эре ҡорос ҡойоу (Ниппон стил корпорацияһы), электрон һәм электротехник сәнәғәте, роботтар етештереү үҙәге. Ҙур порт, Китакюсю Хонсю һәм Кюсю утрауҙары араһында мөһим бәйләүсе звено булып тора.
Китакюсю менән Фукуоканың киләһе общиналары һәм ҡалалары менән сиктәш: Накама, Ногата, Юкухаси, Асия, Мицумаки, Курате, Фукуси, Канда, Мияко.

# Китакюсю
## Административ бүленеше

* Кокуракита-ку (小倉北区)
* Кокурамина-ку (小倉南区)
* Модзи-ку (門司区)
* Тобата-ку (戸畑区)
* Вакамацу-ку (若松区)
* Яхатахигашать-ку (八幡東区)
* Яхатаниси-ку (八幡西区)

# Китакюсю
## Туғандаш ҡалалар

Китакюсю ҡалаһы түбәндәге ҡалалар менән туғандаш:
* Норфолк, АҠШ (1959);
* Таком, АҠШ (1959);
* Далянь, ҡытай халыҡ (1979);
* Инчхон, Корея Республикаһы (1988).
# Шри Валлабхачарья

Валлабха, Шри Валлабхачарья (1479—1531) — Һиндостан дини фәлсәфәсеһе, Вайшнав Кришнаит дин әһеле, ачарья, Пуштимарга ("Жандың сәскә атыуы юлы") Индуизм Вишнуит ағымы нигеҙләүсеһе. Валлабха Вайшнавизм традицияһында Веданта фәлсәфәһен ҡабул иткән ачарья һәм гуру булараҡ ҡарала. Индуизм фәлсәфәһендә ул йыш Рудра-сампрадайя нигеҙләүсеһе Вишнусвами менән ассоциациялана һәм уның сағылышы булараҡ ҡарала.. Индуизм фәлсәфәһендә ул Кришна һәм уның Аватардарының күп лилалары тасүирланған Бхагавад-пурананың бер нисә комментариялары һәм уналты сутра (трактаттарының) авторы булараҡ билдәле. Валлабхачарья Һиндостан мәҙәниәтендә ғалим, фәлсәфәсе һәм бхакти тәғлимәте дәғүәсеһе булараҡ уникаль урын алып тора. Ул бигерәк тә Бхагавата дине дәғүәсеһе һәм тарафдары булараҡ мәғлүм. Валлабха Райпур янында Чампаранья ауылында хәҙерге Һиндостан Чхаттисгарх штатында тыуған.

# Шри Валлабхачарья
## Хеҙмәттәре

* «Кришна»
* «Сиддхартха Рахасья»
* «Чатухшлоки»
* «Мадхураштакам»
# Кесе Парюг

Кесе Парюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының һул ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Кесе Парюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041103
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004110
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кобе мәсете

Кобе мәсете (япон. 神戸モスク) — 1935 йылдың октябрендә Кобе ҡалаһында нигеҙ һалына. Японияның беренсе мәсете. Тәүге имамы — Мәҙийәр Шәмғолов (1935—1938).

# Кобе мәсете
## Тарихы

Мәсет төҙөлөшө Кобе Ислам комитетының 1928 йылдан 1935 йылға тиклем йыйған иғәнәләр иҫәбенә финанслана. Мәсет 1943 йылда Япония Император флоты тарафынан тартып алына. Әммә был уға бөгөн дә мәсет булырға ҡамасауламай. Уның нигеҙе һәм структураһы 1995 йылғы ер тетрәүҙе лә сыҙай алған.
Мәсет традицион төрөк стилендә Чехия архитекторы Ян Йозеф Швагр (1885-1969) төҙөгән, был архитектор Японияла бик күп дини тәғәйенләнештәге биналарға нигеҙ һалған.
# Һәмән (Ҡөрьән)

Һәмән (ғәр. هامان‎‎, рус. Хаман) — Ҡөрьәндә Фирғәүен менән бергә телгә алынған персонаж. Ҡөрьәндең алты аятында Фирғәүенгә иң яҡын абруйлы кешеләрҙең береһе булараҡ телгә алына.

# Һәмән (Ҡөрьән)
## Ҡөрьәндә

Һәмән Ҡөрьәндә Фирғәүендең йорт ағзаларының береһе булараҡ телгә алына. Һәмән Муса пәйғәмбәрҙең Фирғәүен менән бергә Тәүхидкә (Бер Аллалыҡҡа) һәм йәһүдтәрҙе ҡоллоҡтан иреккә сығарырға саҡырыуын кире ҡаға. Һәмән менән Фирғәүендең армиялары була. Улар йәһүдтәрҙе йәберләй һәм үлтерә, Аллаһ шуның өсөн йәһүдтәрҙе уларҙың власы һәм байлығы вариҫтары итергә вәғәҙә бирә.
Мәдәин-Сәлихтән ҡайтҡандан һуң Муса Фирғәүенгә һәм Һәмәнгә: «Исраил улдарын беҙҙең менән ебәр, уларҙы ғазаплама» — тип мөрәжәғәт итә.. Фирғәүен Һәмәнгә Мусаның Раббыһын күрер ниәттән күккә тейерлек манара төҙөрлөк кирбес эшләү өсөн ут тоҡандырырға бойора .
Ҡайһы бер аяттарҙа Ул ебәргән пәйғәмбәрҙәрҙе кире ҡаҡҡан һәм язаға тарттырылған кешеләр араһында Һәмән менән бергә Ҡарун телгә алына (библ. Корей), Ҡарунды ер йота Һәмән Фирғәүен менән батып үлә.
# Ягвель

Ягвель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ленский Полой ҡылымығының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ягвель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002371
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шуй (Маша ҡушылдығы)

Шуй (Тавда) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Маш йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Шуй (Маша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100022999
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102299
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ханов Закирйән Хан улы

Ханов Закирйән Хан улы (7 февраль 1920 йыл — 9 август 1990 йыл) — театр актёры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1937—1940 йылдарҙа һәм 1946 йылдан Ҡыйғы колхоз-совхоз театры, 1952—1987 йылдарҙа Сибай драма театры актёры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1971) һәм халыҡ (1978) артисы.

# Ханов Закирйән Хан улы
## Биографияһы

Закирйән Хан улы Ханов 1920 йылдың 7 февралендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Салауат районы Лағыр ауылында тыуған.
1935—1937 йылдарҙа Мәсәғүт педагогия училищеһында уҡый.
1937 йылда Ҡыйғы колхоз-совхоз театрына уҡыусы булып алына (1937—1940, 1946—1952).
1952—1987 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз театрында, Сибай драма театрында эшләй.

# Ханов Закирйән Хан улы
## Театрҙағы ролдәре

Закирйән Хановтың сәнғәте халыҡ йола фольклоры традицияларына барып тоташа. Милли сәхнә сәнғәте рус классик театр мәктәбенең һәм башҡорт халыҡ ауыҙ-тел ижадының синтезынан барлыҡҡа килгән. Иң мөһим ролдәрен артист Сибай театры сәхнәһендә башҡарҙы.
Был Ф. Шиллерҙың "Мәкер уй һәм мөхәббәт"ендәге Миллер, Жан-Батист Мольерҙың «Тартюф» пьесаһында Тартюф, Н. В. Гоголдең "Ревизор"ында Сквозник-Дмухановский;
Үҙ заманы темаларына арналған рус совет һәм башҡорт милли ерлеккә бағышланған драма әҫәрҙәрендә: Александр Фадеевтың «Йәш гвардия»һында Сергей Тюленин, Сәғит Мифтаховтың «Һаҡмар» әҫәре буйынса ҡуйылған «Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт» пьесаһында Юлай, С. Джемалдең «Фатима Сабри»һында Хәмид, Әнғәм Атнабаевтың «Ул ҡайтты» пьесаһында Тимербулат, Нәжиб Асанбаевтың «Зәйтүнгөл»өндә Ризуанов, Асанбаев һәм Фәнил Әсәновтың «Ихлас һөйләшеүҙәр» әҫәрендә Борханов, А. Вампиловтың "Өлкән ул"ында Сарафанов ролдәрен уйнаны.
Фольклор-этнографик әҫәрҙәрҙә ырыу аҡһаҡалдары ролдәрен башҡарҙы: Мөхәмәтша Буранғоловтың "Башҡорт туйы"нда Әдил, Мәжит Ғафуриҙың "Ҡыҙыл йондоҙ"ында Ғәлим, Төхфәт Ғиззәттең "Ҡыйыу ҡыҙҙар"ында Бәхтийәр, Джемалдең шундай уҡ атамалы романы буйынса В. Ғәлимов ижад иткән "Ҡара раузалар"ында Сәйедбаба ролдәрен онотолмаҫлыҡ әһаң менән уйнаны.

# Ханов Закирйән Хан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1978)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1971)
* Салауат районының почётлы гражданы.
# 1831 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1831 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1831 MDCCCXXXI |
| Юлиан стилендә | 1830—1831 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2583—2584 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7339—7340 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5591—5592 ה'תקצ"א — ה'תקצ"ב |
| Мосолман календары | 1246—1247 |
| Боронғо әрмән календары | 1280 ԹՎ ՌՄՁ |
| Ҡытай календары | 4527—4528 庚寅—辛卯 белый тигр — белый заяц |
| Эфиопа календары | 1823—1824 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1887—1888 |
| - Шака самват | 1753—1754 |
| - Кали-юга | 4932—4933 |
| Иран календары | 1209—1210 |
1831 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1831 йыл
## Тыуғандар

* 26 декабрь — Мифтахетдин Аҡмулла, күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе.
# Гоголь тыҡрығы (Таганрог)

Гоголь тыҡрығы — Таганрогтың иң йәнле сауҙа тыҡрығы. Ҡаланың үҙәк тарихи өлөшөндә урынлашҡан.

# Гоголь тыҡрығы (Таганрог)
## Географияһы

Петр һәм Ломакин урамдары араһында урынлашҡан. Оҙонлоғо 2340 м. Йорттарға номерҙар ҡуйыу Петр урамынан башлана.

# Гоголь тыҡрығы (Таганрог)
## Тарихы

Йәрминкәләр тыҡрығы Н. В. Гоголь исеме менән 1909 йылда, яҙыусы тыуыуының йөҙ йыллығы хөрмәтенә аталған.
Элекке атамаһын — Йәрминкә тыҡрығы, бөгөнгө көндәге Үҙәк баҙар урынында йәрминкәләр ойошторолоу айҡанлы ала. Александр урамы менән Йәрминкә тыҡрығы мөйөшөндә, Моисеев йортонда, Антон Чеховтың атаһы П. Е. Чеховтың билдәле кибете булған. Әлеге ваҡытта был йортта «Чеховтар кибете» дәүләт музейы урынлашҡан.
Үҙгәртеп ҡороу осоронда тыҡрыҡтың һул яғында, Үҙәк баҙар районында, бик күп һанда кибеттәр төҙөлә.
2015 йылда мэрия был кибеттәрҙе һүтеү тураһында ҡарар ҡабул итә. Был ҡарар, кибеттәрҙең тыҡрыҡтың тышҡы күренешен йәмһеҙләп тороуы һәм ҡала бюджетына бер ниндәй ҙә килем килтермәүе менән аңлатыла. Тыҡрыҡты кибеттәрҙән таҙартыу артынса ҡала хакимиәте, Гоголь тыҡрығындағы боронғо йорттарҙың фасадын тәртипкә килтереү менән шөғөлләнергә ниәт итеүен иғлан итә.

# Гоголь тыҡрығы (Таганрог)
## Гоголь урамында урынлашҡан

* Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы (Петр урамы һәм Гоголь тыҡрығы мөйөшө).
* Йәштәр һарайы (Петр урамы һәм Гоголь тыҡрығы мөйөшө).
* Ҡала төҙөлөшө һәм көнкүреше музейы (Фрунзе урамы һәм Гоголь тыҡрығы мөйөшө).
* «Йәйғор» баҙары (Фрунзе урамы һәм Гоголь тыҡрығы мөйөшө).
* «Кузробот» заводы бинаһы — Таганрог Медиахолдингы : ТНТ, СТС телеканалдары, «Таганрог» һәм «Новый Взгляд» гәзиттәре — Гоголь тыҡрығы, 6.
* «Чеховтар кибете» музейы.
* Ҡаланың үҙәк баҙары.
* Хеҙмәт һөйөүсәнлек йорто, йәһүд ғаиләһенән сыҡҡан балаларҙы уҡытыу өсөн Яков Поляков нигеҙ һалған (Гоголь тыҡрығы, 114).

# Гоголь тыҡрығы (Таганрог)
## Һәйкәл

* Михаил Танич һәйкәле (проект). 2013 йылда буласаҡ һәйкәл урынында мемориал билдәһе ҡуйылған.
* «Меркурий» скульптура композицияһы (скульпторы Дмитрий Лындин, 2012).
* «Йыуан һәм нәҙек» скульптура композицияһы (скульпторы Давид Бегалов, 2011).

# Гоголь тыҡрығы (Таганрог)
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Үҙәк баҙарҙа «Һөт, бал, сало, ҡош» павильоны урынында, элек Митрофаниевский сиркәүе урынлашҡан булған, 1936 йылда һүтелгән.
# Нярун-Яха

Нярун-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Орта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Нярун-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304238
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Либштадт

Либштадт (нем. Liebstadt) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1331 кеше йәшәй. Майҙаны — 37,41 км². Диңгеҙ кимәленән 220–595 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1825 һәм автомобиль коды PIR.
# Гадяч

Гадяч (укр. Гадяч) — Украинаның Полтава өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 23 960 кеше йәшәй.
# Алмағас ҡорто

?Алмағас ҡорто :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Бүлексә: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Отряд: | Тәңкәҡанатлылар |
| Ғаилә: | Япраҡтөргөстәр |
| Ырыу: | Cydia |
| Төр: | Алма ҡорто |
Латинса исеме :
Cydia pomonella L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Алмағас ҡорто йәки күбәләге (лат. Cydia pomonella, рус. Яблонная плодожорка) — алмағасты зарарлаусы япраҡтөргөстәр ғаиләһенән булған күбәләк; алмағастың иң ҡурҡыныс ҡоротҡосо, шулай уҡ груша, слива һ.б. емеш культураларын зарарлай. Ҡанат йәйеме 15-19 мм, май-июльдә оса. Инә заттар күкәйҙәрен (180 -гә тиклем) япраҡтарға йәки өлгөрөп етмәгән емештәргә һала. Берәр аҙнанан күкәйҙәрҙән гусеницалар сыға, емеш йомшағы һәм орлоғо менән туҡланғанда туҡымаларҙы кимереп юлдар яһайҙар.

# Алмағас ҡорто
## Емеш ҡорттары менән көрәшеү ысулдары

Иртә яҙҙа ағас кәүҫәләрен ҡороған ҡайырҙан таҙартыу, емеш ағастарына фосфорорганик препараттар (метатион йәки метафос) һиптерү; слива ҡорттары − баҡсала тупраҡты йәйен йомшартыу, көҙөн эшкәртеү, химик препараттар менән бөркөү; борсаҡ ҡорттары − көҙҙән ерҙе тирән итеп һуҡалау, 2 тапҡыр трихограммалар ебәреү, сәсеүлек майҙанына метафос һиптереү.
# Кесе Светлая (Индига ҡушылдығы)

Кесе Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Индига йылғаһының һул ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кесе Светлая (Индига ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055308
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005530
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы

Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы (рус. Давлетбаев Хидият Сибагатович) (1 ғинуар 1921 йыл — 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

# Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы
## Биографияһы

Һиҙиәт Сибәғәт улы Дәүләтбаев 1921 йылдың 1 ғинуарында Башҡортостандың Баймаҡ районы Үрге Мәмбәт ауылында тыуған. Һуғыш башланғас, 1941 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт юлын үтә, зенит пулеметсыһы була. Һуғыштан тыуған яҡтарына 1948 йылда ҡайта.

# Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Юбилей миҙалдары
# Оло Налиминка

Оло Налиминка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 235 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Оло Налиминка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030454
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203045
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яглова

Яглова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уздра йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Яглова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031544
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003154
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәбдрәхимов Мәүлитйән Сәғитйән улы

Ғәбдрәхимов Мәүлитйән Сәғитйән улы (31 декабрь 1941 йыл) — инженер-механик. Техник фәндәр докторы (1992), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), СССР‑ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1981), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1976), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).

# Ғәбдрәхимов Мәүлитйән Сәғитйән улы
## Биографияһы

Мәүлитйән Сәғитйән улы Ғәбдрәхимов 1941 йылдың 31 декабрендә Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Иҫке Туймазы ауылында тыуған. 1970 йылда Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң был юғары уҡыу йортоноң Октябрьский филиалында эшләй башлай, ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, нефть промыслалары механикаһы кафедраһы профессоры була.
2002 йылдан алып нефть промыслаһы машиналары һәм ҡорамалдары кафедраһы мөдире. Ғәбдрәхимов Мәүлитйән Сәғитйән улының фәнни эшмәкәрлеге энергия һаҡлаусы быраулау һәм нефть промыслалары ҡорамалдарын камиллаштырыуға һәм уйлап табыуға арналған. Ғәбдрәхимов Мәүлитйән Сәғитйән улы етәкселеге аҫтында скважиналарҙы быраулау өсөн вибраторҙар, демпферҙар, бырауҙар, быраулы турбиналар, центраторҙар һ.б. инструменттар, скважиналарҙың һәм ҡатламдарҙың забой алды зоналарына тәьҫир итеү өсөн вибратор-пульсаторҙар, нефть сығарыу өсөн өҫкө приводлы винтлы насос ҡулайламаһы уйлап табыла. Асыштары «Башнефть» акционер нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә һәм Рәсәй Федерацияһының, БДБ илдәренең башҡа нефть сәнәғәте предприятиеларына индерелгән.
Ғәбдрәхимов Мәүлитйән Сәғитйән улы 260‑тан ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 2 монография һәм 89 уйлап табыу танытмаһы һәм патенты авторы.
# Утенбах

Утенбах (нем. Utenbach) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 134 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,08 км². Диңгеҙ кимәленән 205 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK.
# Аҙанташ

Аҙанташ (рус. Азанташ) — юҡҡа сыҡҡан ауыл (утар), Рәсәй Федерацияһының Ырымбур өлкәһе, хәҙерге Ҡыуандыҡ ҡала округының башҡорттар йәшәгән төйәге булған.

# Аҙанташ
## Тарихы

Аҙанташ ауылы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районында бик ҡыҫҡа ғына ғүмерле утар булған. Уны ике исем менән — Аҙанташ һәм Ново-Орловка тип йөрөткәндәр. Сөнки утарҙа уға исем биргән башҡорттар ғына түгел, ситтән килгән кешеләр ҙә йәшәгән.
Ырымбур яҡтарына төрлө халыҡтар күсенә башлауы бер нисә быуат дауамында бара. Был хаҡта «Краевед Оренбуржья» тигән сығанаҡта ла тасуир ителә: Башҡорт ерҙәренән башҡа губерналарҙан- Воронеж, Тамбов, Һарытау һәм Рәсәйҙең башҡа губерналарынан күсеп килеүселәр бында үҙенең икенсе тыуған төйәген таба, утар, ауылдарға нигеҙ һала. Совет осорондағы процестар һуңыраҡ бәләкәй тораҡ пункттарҙы, бигерәк тә утар кеүектәрен, һәләк итеүгә ҙур йоғонто яһаған.
Аҙанташ утары тарихы, уның сәскәле яландары, тауҙары, ауыл тормошо тураһында ошо утарҙа тыуып үҫкән һәм, киләсәкһеҙ тип танылғас, унан күсеп киткән Валентина Чвертко (Попова) «Молитвенный камень» тигән китабында бәйән итә. Әҫәрен ул Ҡыуандыҡ ҡалаһының П. И. Федоров исемендәге китапханаға бүләк иткән.

# Аҙанташ
## Этимологияһы

Аҙанташ ауылы элекке Ҡыуандыҡ районына ингән. Топоним башҡорт телендәге «аҙан» һәм «таш» тигән һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килгән булыуы ихтимал. Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Оренбургской области: Краткий топонимический словарь» тигән китабында, атама аҙан ҡысҡырыу ташы, «ыҙан ташы» йәки Хәсән тигән исемдән сыҡҡан булыуы мөмкин, тигән аңлатма биргән.
# Кесе Баранзас

Кесе Баранзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Баранзас йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Баранзас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200009232
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200923
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡара сәпсәү

Ҡара сэпсәү, ҙурлығы сыйырсыҡтай (черныш) (лат. Tringa ochropus)
Ҡылыҡһырлама
Яңғыҙ ҙа, күмәкләшеп тә йөрөйҙәр, һирәкләп ағасҡа ла ҡуна. Башы, муйыны һарғылт һоро, түше ҡара сыбарлы. Арҡаһы һәм ҡанаттары ваҡ ҡына һары төртөклө ҡара. Кәүҙәһенең аҫҡы өлөшө, ҡойроҡ аҫты аҡ. Ҡойроғоноң осонда арҡыры ҡара һыҙыҡтар бар. Тебеттән ҡара ҡанаттары һәм ҡойроҡ өҫтө аҡ булыуы менән айырыла.
Тауышы
Яңғырауыҡлы һыҙғыра: «тйүүй-тйүүй» йәки «тйүй-титиит-тңүй».
Йәшәү рәүеше
Шарлыҡтарҙа, һаҙлыҡтарҙа, йылға буйҙарында йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күомә ҡош. Киң генә таралған. Ағасҡа оялай. Күберәк башҡа ҡоштарҙың иҫке ояларынан файҙалана. Көрән таплы 4 бөртөк һарғылт һоро йомортҡаһы була.
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Бик-Ҡарамалы ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)

Бик-Ҡарамалы ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Бик-Ҡарамалы ауылы.

# Бик-Ҡарамалы ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.