yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Калева

Калева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының уң ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Калева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003710
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ракитка (Имза ҡушылдығы)

Ракитка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Имзаөзенінің һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ракитка (Имза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000040247
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004024
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғүмәрова Фәхирә Мөхәмәтшәрип ҡыҙы

Ғүмәрова Фәхирә Мөхәмәтшәрип ҡыҙы (3 февраль 1921 йыл — 28 июль 1996 йыл) — малсылыҡ алдынғыһы. 1938—1976 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы «Йәнгел» совхозының быҙау ҡараусыһы. РСФСР-ҙың һигеҙенсе саҡырылыш Юғары Советы һәм БАССР-ҙың етенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Ғүмәрова Фәхирә Мөхәмәтшәрип ҡыҙы
## Биографияһы

Фәхирә Мөхәмәтшәрип ҡыҙы Ғүмәрова 1921 йылдың 3 февралендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән-Түңгәүер кантоныИшбулды ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.
Фәхирә Мөхәмәтшәрип ҡыҙы 13 йәшенән «Йәнгел» игенселек совхозында һарыҡ көтөүсе булып эшләй башлай. 1938 йылдан 1976 йылда хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем шул уҡ хужалыҡтың быҙау ҡараусыһы була.
Һигеҙенсе биш йыллыҡ йылдарында (1966—1970) 1026 быҙауҙы юғалтыуһыҙ үҫтерә һәм өлкән төркөмгә тапшыра. План буйынса тәүлегенә уртаса 560 грамм урынына 912 грамм артым ала. 1970 йылда тулайым артым план буйынса 54,7 центнер урынына 122,9 центнер, быҙауҙарҙың уртаса тәүлек артымы уртаса 944 грамм тәшкил итә. Эшендә алдынғы ысул һәм алымдарҙы ҡулланып, бер центнер артымдың түбән үҙҡиммәтенә өлгәшә. Һигеҙенсе биш йыллыҡта артымдың үҙҡиммәте планда ҡаралған 97 һум урынына 69,75 һум тәшкил итә. Фәхирә Ғүмәроваға беркетелгән быҙауҙарҙың артым үҙҡиммәте кәмеү иҫәбенә совхоз 12 мең һум табыш ала.
1971 йылдың апрелендә «Ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙә һәм игенселек һәм малсылыҡ продукттарын етештереү һәм дәүләткә һатыу буйынса һигеҙенсе биш йыллыҡ план заданиеларын үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн» Фәхирә Ғүмәроваға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1966—1970 йылдарҙа Фәхирә Мөхәмәтшәрип ҡыҙы 1026 быҙау үҫтерә.
Фәхирә Ғүмәрова РСФСР-ҙың һигеҙенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты һәм БАССР-ҙың етенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Фәхирә Мөхәмәтшәрип ҡыҙы 1996 йылдың 28 июлендә вафат була.

# Ғүмәрова Фәхирә Мөхәмәтшәрип ҡыҙы
## Хәтер

Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районының Асҡар һәм Ишбулды ауылдарында Фәхирә Ғүмәрова исемен йөрөткән урам бар.

# Ғүмәрова Фәхирә Мөхәмәтшәрип ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* миҙалдар.
# Хулисса Вильянуэва

Семма Вильянуэва Хулисса (исп. Semma Julissa Villanueva; 12 май 1972 йыл, Тегусигальпа) — Гондурас прокуратураһының суд медицинаһы департаментын етәкләүсе гондурас табибы.

# Хулисса Вильянуэва
## Белеме

Хулисса Вильянуэва Гондурастың баш ҡалаһы Тегусигальпала 1972 йылдың 12 майында тыуған. Атаһының тартышыу ауырыуынан яфа сигеүен күреп, медицина өйрәнергә ҡарар итә. Гондураста квалификациялы суд медицинаһы эксперттары етешмәүен белгәс, Вильянуэва патологияла махсуслашырға була.

# Хулисса Вильянуэва
## Карьераһы

Вильянуэва 2002 йылда суд патологы булып эшләй башлай, 2013 йылда ул Гондурас прокуратураһының суд экспертизаһы департаментының директоры итеп тәғәйенләнә. 2015 йылда ул илдең суд эшмәкәрлеге эшендә фәнни темаларға бағышланған " Revista Científica Forense en Honduras " фәнни журналын булдырыу инициативаһы менән сыға.
Вильянуэва Гондураста көс ҡулланыу енәйәттәренән ҡатын-ҡыҙҙарҙы һәм балаларҙы яҡлау эшенә әүҙем йәлеп ителә. Балаларға ҡаршы енәйәттәр менән бәйле проблемаларҙы хәл итеү маҡсатында Испания белгестәре менән берлектә ул DNA Prokids исеме аҫтында программа әҙерләй. Вильянуэва Гондурас прокуратураһынан сертификациялы суд-медицина эксперттарын әҙерләүгә өлгәшә. Шулай уҡ ул мигранттарҙың кәүҙәләрен таныу өсөн ДНК анализы эшендә АҠШ Дәүләт департаменты менән хеҙмәттәшлек итә. Вильянуэва илдә моргтар өсөн компьютерлаштырылған мәғлүмәт базаһын индерә. Вильянуэва Гондураста Арлингтон (АҠШ, Вирджиния штаты) хәрби зыяраты өлгөһөндә беренсе зыярат төҙөтә, унан кәрәк булмаған йәки танылмаған мәйеттәрҙе эксгумацияларға һәм иҫбатлау сифатында ҡулланырға була. Ул бөтөн ил территорияһында асылмаған үлтереүҙәр буйынса мәғлүмәттәрҙе эшкәртеү өсөн кешеләрҙең идентификацион белешмәләренең дөйөм милли реестрын эшләй. Вильянуэва шулай уҡ Гондураста сексуаль бәйләнеүҙәр йәки рәхимһеҙ мөғәләмә ҡорбандарына үз шәхестәрен асмайынса ғына судта күрһәтмәләр бирергә мөмкинлек биреүсе Гезелл көҙгөләр менән бүлмәләр булдырыуға өлгәшә.
2018 йылда ул АҠШ дәүләт секретарының йыл һайын бирелә торған «Батырлыҡ өсөн» Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар премияһына лайыҡ була уны уға Мелания Трамп тапшыра.
# Бишенде

Бишенде (рус. Бишинды) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләренән аға. Йылға Өҫән йылғаһына ҡушыла. Оҙонлоғо 28 км.

# Бишенде
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса, йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028374
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102837
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы

Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы — Башҡортостан Республикаһының Бөрө ҡалаһында эшләп килгән юғары уҡыу йорто.

# Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы
## Тарихы

Бөрө дәүләт социаль-педагогия академиһына 1939 йылда Бөрө педагогия училищеһы базаһында Уҡытыусылар институты булараҡ асыла. 1952 йылдан башлап педагогия институты тип атала, 2005 йылдан социаль-педагогия академияһы статусын ала. 2012 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығы бойороғо буйынса Башкорт дәүләт университетының Бөрө филиалы тип үҙгәртелә.
Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалында 10 факультет (башланғыс белем педагогикаһы һәм методикаһы, биология‑химия, сит телдәр, тарих, технология һәм эшҡыуарлыҡ, педагогия һәм психология, физик культура, физика‑математика, филолология, художество‑графика) эшләй. Шулай уҡ академия ҡарамағында китапхана, Һ.Л.Дәүләтшина музейы, агробиостанция, дендрарий, «Дуҫлыҡ» һәм «Шәмсетдин» спорт лагерҙары, картиналар галереяһы бар.
1992 йылда Акададемия эргәһендә педоагогия лицейы ойошторолған. Академияны тамамлаусыларға белгес, бакалавр квалификацияһы дипломы бирелә. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә 26 һөнәр буйынсаса алып барыла. 5 һөнәр һәм 2 йүнәлеш буйынса аспирантура эшләй.
2010 йылға торошло, Коллективта эшләгән уҡытыусылар араһында 38 фән докторы һәм 140 кандидаты эшләй. 50 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән. «Гёте» немец мәҙәни үҙәге Германия, Австралия, АҠШ, Бөйөк Британия, Нидерланд вуздары менән хеҙмәттәшлек итә.
Филиалда фәндең төрлө тармаҡтары буйынса аспирантура уңышлы эшләй: физика һәм математика, химия, биология, филология, педагогика (барлығы 12 һөнәр буйынса). Тикшеренеүҙәр өс фәнни лаборатория һәм туғыҙ фәнни мәктәп базаһында үткәрелә. Даими рәүештә студенттар фәнни конференцияләры үткәрелә. Студентларҙың ялы яҡшы ойошторолған. «Биряночка» халыҡ бейеүҙәре ансамбле һәм студенттар театры филиалдың ғорурлығы булып тора. Был коллективтарға «халыҡ ансабле» исеме бирелгән.
Академия биләмәһендә Һәҙиә Дәүләтшинаға һәйкәл ҡуйылған.
# Мәзит

Мәзит (рус. Мазитово) — Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районындағы ауыл. ОКАТО коды — 80226822003.

# Мәзит
## Тарихы

Ауылға 18 быуат аҙағында Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусының Абҙан һәм Этҡол ауылдары башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. 1866 йылда 30 йортта 163 кеше йәшәгән. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

# Мәзит
## Географик урыны

Ауыл Оло Өҫкәлек йылғаһы (Һаҡмар йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 41 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Үрге Муйнак): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 77 км

# Мәзит
## Билдәле шәхестәре

* Ғөбәйҙуллина Фәрзәнә Хәйбулла ҡыҙы (14 октябрь 1945 йыл) — башҡорт балалар яҙыусыһы, тәржемәсе һәм педагог-методист. 1996 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011), Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1993). Башҡортостан Республикаһының Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы (2021) һәм Көйөргәҙе районы хакимиәтенең Баязит Бикбай исемендәге премияһы (2014) лауреаты.
* Исмәғилев Абдулла Ғиниәт улы (10 март 1929 йыл — 21 декабрь 2010 йыл) — журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1966—1986 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзите мөхәррире. Башҡорт АССР-ының VII—XI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1966 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Тарих фәндәре кандидаты (1966). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1999). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971).
* Хәсәнов Нәжметдин Танһыҡҡужа улы (рус. Хасанов Нажметдин Тансыккужаевич; 10 март 1925 йыл — 8 март 2013 йыл) — ҡурайсы. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «Батырлыҡ өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» һәм башҡа миҙалдар кавалеры. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәнит хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Мәзит
## Халыҡ һаны

Халҡы: 1900 йылда — 297 кеше; 1920 йылда 400 кеше иҫәпләнгән. 2009 йылда 269 кеше иҫәпләнгән..
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 368 | |
| 1959 | 180 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 280 | |
| 1979 | 243 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 216 | |
| 2002 | 227 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 269 | |
| 2010 | 212 | |

# Мәзит
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (100 %).

# Мәзит
## Урамдары

* Оло Өҫкәлек урамы (рус. улица Большой Ускалек)
* Йәштәр урамы (рус. Молодежная улица)
* Үҙәк урам (рус. Центральная улица)

# Мәзит
## Тирә-яҡ мөхит

* Өһәйен (Хөсәйен) Ҡарауылы тауы
* Ҡарағайлыайыры йылғаһы
* Асалығул йылғаһы
# Кысурья

Кысурья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 402 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кысурья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005546
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100554
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Корода

Корода — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кудьма йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Корода
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004958
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000495
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Диңгеҙ кәзәһе

Диңгеҙ кәзәһе (ингл. Sea goat) мифик һыу йән эйәһе — яртылаш кәзә, яртылаш балыҡ тип һүрәтләнгән легендар һыу хайуаны.
Кәзәмөгөҙ йондоҙлоғоноң һүрәттәре кеүек, уның зодиак билдәһе лә, ғәҙәттә, диңгеҙ кәзәһенә оҡшатып төшөрөлә.
Бындай традиция Месопотамияның бронза быуатына барып тоташа, вавилондар диңгеҙ кәзәһе образын Энки аллаһының бер символы сифатында ҡуллана.

# Диңгеҙ кәзәһе
## Грек мифологияһында

Диңгеҙ кәзәһенең грек интерпретацияһы Вавилон астрологияһы символынан алына. Боронғо грек мифологияһы системаһында Козерог йондоҙлоғо килеп сығыуын аңлатыр өсөн ике миф файҙаланылған. Тәүгеһе, был йондоҙлоҡ — Амальтея, Зевсты тәрбиәләгән кәзә, тип аңлата. Бала сағында уның хаҡында хәстәрлек күргәне өсөн Зевс уны йондоҙҙар араһында урынлаштыра. Икенсе хәҙистә әйтелгәнсә, диңгеҙ кәзәһе ҡырағай Пан тәбиғәтенең үҙгәргән аллаһы. Мифтың төрлө аңлатыуҙарының береһендә, ҡот осҡос Тифон менән һуғыш барышында Зевстың ҡулындағы һеңерҙәрҙе йолҡоп алып, уларҙы урлай һәм мәмерйәгә йәшерә, уларҙы һаҡлау өсөн аждаһа Дельфинаны ҡуя, тип телгә алына. Гермес ярҙамында Пан мәмерйәнән һеңерҙәрҙе урлай һәм Зевстың аяҡтарын тергеҙеүгә өлгәшә. Ахыр сиктә Зевс өҫкә сыға һәм ғифритте еңә, ә күрһәткән ярҙамы өсөн бүләккә Зевс Панды күккә диңгеҙ кәзәһе рәүешендә урынлаштыра (см. Кәзәмөгөҙ). Ҡайһы берәүҙәр уйлауынса, диңгеҙ кәзәләренең образы монстрҙар батшаһы Тифон хаҡындағы хикәйәнән килеп сыҡҡан. Улар был образды Тифондың аллаларға ташланыуына юл ҡуймаҫ өсөн йылғаға һикергән сатир Пан илаһына ҡайтарып ҡалдыра. Башҡа мифик йән эйәһе, Эгипан — шулай уҡ ҡайһы берҙә грек сәнғәтендә диңгеҙ кәзәһе рәүешендә һүрәтләнә. Башлыса диңгеҙ кәзәләре Хронос (грек мифологияһы) тыуҙырған беренсе диңгеҙ кәзәһе тешлүенән барлыҡҡа килгән. Риүәйәт буйынса, ахырҙа, Кәзәмөгөҙ мифологияһында Эгипанды берҙән-бер диңгеҙ кәзәһе һәм фигураһы итеп ҡалдырып, бөтә диңгеҙ кәзәләре лә ерҙә йәшәй башлай, унда улар дүрт тояҡлы булып китә.

# Диңгеҙ кәзәһе
## Йәһүд сығанаҡтарында

Йәһүд мифологияһында шулай уҡ диңгеҙ кәзәләре телгә алына. Тарихтарҙың береһендә, бер ваҡыт бөтә диңгеҙ хайуандары Левиафанға үҙен ҡорбан итергә тейеш була, тиелә. Башҡаса әйткәндә, моряк диңгеҙ буйындағы диңгеҙ кәзәһен осрата. Икенсе хикәйәттә моряк диңгеҙҙә алыҫта ятҡан диңгеҙ кәзәһен осрата. Ул хайуандың мөгөҙөндә уйып яҙылған һүҙҙәрҙе уҡый, ул былай тип тәржемә ителә: «Бәләкәй диңгеҙ хайуаны булһам да, мин, үҙемде Левиафанға ризыҡҡа бирер өсөн, өс йөҙ фарсангты үттем»..
# Боксберг (Үрге Лужица)

Боксберг (Үрге Лужица) (нем. Boxberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5118 кеше йәшәй. Майҙаны — 217,02 км². Диңгеҙ кимәленән 129 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2943 һәм автомобиль коды NOL.
# Катама

Катама — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Катама
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020547
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202054
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Байыш

Байыш һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.

# Байыш
## Мәҡәләләр

* Байыш (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
* Байыш (Баймаҡ районы) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
* Байыш (Ейәнсура районы) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
# Кесе Ярсидейяга

Кесе Ярсидейяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сеньяга йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Ярсидейяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056251
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005625
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абзалетдинов

Абзалетдинов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Абзалетдин исеменән яһалған. Мәғәнәһе: диндең иң һәйбәт, иң яҡшы ҡоло. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Абзалетдинова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Абзалетдинов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улы — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Абзалетдинов Мөхәмәтзаһир Абзалетдин улы — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
# Вырумаа һөнәри белем биреү үҙәге

Вырумаа һөнәри белем биреү үҙәге (эст. Võrumaa Kutsehariduskeskus, аббревиатураһы VKHK) Вяймела ҡаласығында урынлашҡан уҡыу йорто (Вырумаа, Эстония), уҡыу йорто юғары, урта һөнәри белем биреү һәм белгестәрҙе алдан әҙерләү программаларын тәҡдим итә.
Уҡыу йорто корпустарының майҙаны 6200 м² тәшкил итә.

# Вырумаа һөнәри белем биреү үҙәге
## Тарихы

Мәғариф үҙәгенә 1999 йылдың сентябрендә ике техникумдың ― ауыл хужалығы һәм сәнәғәт техникумының — ҡушылыуы һөҙөмтәһендә нигеҙ һалына. Выруск сәнәғәт техникумы 1925 йылда нигеҙләнә һәм ағас һәм металл эшкәртеү күнекмәләренә өйрәтеүгә махсуслаша. 1920 йылда Выруск ауыл хужалығы мәктәбе базаһында нигеҙләнгән Вяймела ауыл хужалығы техникумы ауыл хужалығы һөнәрҙәре буйынса белем бирә.
1999 йылда мәғариф үҙәгенә 410 студент ҡабул ителә. Бөгөн уларҙың һаны 900-ҙән ашыу кеше тәшкил итә.
2008 йылдың 11 ғинуарында үҙәктә яңы техник лаборатория асыла.

# Вырумаа һөнәри белем биреү үҙәге
## Уҡыу-уҡытыу программалары

Мәғариф үҙәге 16 уҡыу-уҡытыу программаһын тәҡдим итә. Был программаларҙың йүнәлештәре: металл эшкәртеү, мехатроника, ағас эшкәртеү, мәғлүмәт технологиялары, туризм менән идара итеү һәм бизнес менән идара итеү.
2007 йылда Вырумаа профессиональ белем биреү үҙәге халыҡ-ара Arch of Europe наградаһына лайыҡ була .
Вырумаа һөнәри белем биреү үҙәге халыҡ-ара «Эразмус» университет программаһына ҡушыла һәм VANKeR электрон белем биреү программаһында ҡатнаша.
Мәғариф үҙәге 2008 йылдың июненән — Эстония студенттар союзы (EÜL) , ә 2010 йылдың февраленән Балтик академияһы ағзаһы.
# Аҡ күбәләктәр

?Аҡ күбәләктәр :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуантыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Надотряд: | Amphiesmenoptera |
| Отряд: | Күбәләктәр |
| Ғаилә: | Аҡ күбәләктәр |
Латинса исеме :
Pieridae Duponchel, 1835 :
Ярым ғаиләләр :
Coliadinae
Dismorphiinae
Pierinae
Pseudopontiinae :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 117267 NCBI 7114 |
Аҡ күбәләктәр (лат. Pieridae) — көндөҙгө күбәләктәр ғаиләһе; Яңы Зеландиянан башҡа бөтә илдәрҙә йәшәй торған көндөҙгө күбәләктәр. Донъя фаунаһында 500 ләп төрө иҫәпләнә.

# Аҡ күбәләктәр
## Ҡылыҡһырлама

Ҡанат йәйеме 8 см-ға хәтле. Артҡы ҡанаттарында эске уйымта булмауы һәм уларҙа ике аналь һеңерсә булыуы аҡ күбәләктәрҙең үҙенсәлекле билдәһе булып тора. Алғы аяҡтары яҡшы үҫешкән. Төҫтәре күбеһенсә аҡ, һары һәм ҡыҙғылт-һары. Күбәләк ҡарышлауыҡтары йәшел йәки сыбар, ҡыҫҡа төктәр менән ҡапланған. Ҡурсаҡтары баштарын өҫкә ҡаратып урынлаша, ебәк ебенән биле менән субстратка йәбештерелә. Аҡ күбәләктәр һәр ерҙә осорай, Ҡайһы бер төрҙәре күп һанлы. Аҡ күбәләктең айырым ырыуҙарының үҫеше, ҡағиҙә булараҡ, үҫемлектәрҙең билдәле ғаиләләре менән бәйләнгән: аҡ күбәләк (Pieris) әүернә сәскәлерәрҙә, һары күбәләк (Colias) — ҡуҙаклыларҙа, ҡайһы берҙәре раузаларҙа һ.б. йәшәй. Кәбеҫтә күбәләге алғы ҡанаттарының осо ҡара төҫтәге эре аҡ күбәләк, инә күбәләктең 2-шәр түңәрәк ҡара табы бар. Йыш ҡына лимон күбәләге лә осорай. Ҡанаттары осло. Аталары — һары, иналары йәшкелт аҡ төҫтә. Киң таралған төрҙәре: һары ҡыр күбәләге, дүләнә күбәләге, борсаҡ күбәләге, шалҡан күбәләге һәм гәрәнкә күбәләге.

# Аҡ күбәләктәр
## Туҡланыуы

Айырым төрҙәре туҡланыу сылбырында мөһим роль уйнай. Гәрәнкә күбәләге, шалҡан күбәләге, кәбеҫтә күбәләге — әүернә сәскәлеләр; һары күбәләк — ҡуҙаҡлылар, дүләнә күбәләге — төшлө һәм орлоҡло емеш культураларының ҡоротҡостары. Аҡ күбәләктәр менән көрәшеү өсөн механик, химик һәм биологик ысулдар ҡулланыла.
# Саломаковка

Саломаковка — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куртлак йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Саломаковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300812107000009801
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000980
* Бассейн коды — 05.01.03.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0