yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Күсәрбай Ҡотоев

Күсәрбай Ҡотоев (1794—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Күсәрбай Ҡотоев
## Биографияһы

Күсәрбай Ҡотоев Ырымбур губернаһы Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) Аҡҡолай ауылында йәшәгән.
1811 йылда башлыса 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан 2-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, уның составында Күсәрбай Ҡотоев хеҙмәт итә. Майҙа полк майор И. Курбатов командалығында Рыльск ҡалаһына ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлағандан һуң полк Луцк ҡалаһына килә һәм 2-се Көнбайыш армия составына керә. 1812 йылдың майында полк кавалериянан генерал А. П. Тормасовтың 3-се Обсервация армияһы составына индерелә һәм Варшава герцоглығы менән сик буйында кордон хеҙмәтен үтәй. 1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 15 июлдә полк яугирҙары Кобрин янындағы Саксония ғәскәрҙәре менән алышта батырлыҡ күрһәтә. 28 октябрҙә 2-се Башҡорт полкы Урал казак полкы менән берлектә Свислочи торамаһын биләй. 2-се Башҡорт полкы кергән генерал Чаплицтың отряды 1812 йылдың 8 октябрҙә Слонимға килә һәм бында поляк генералы Конопканың полкын тар-мар итә. 1 ноябрҙә 2-се Башҡорт полкы Горностаевцы ауылы янындағы алышта ҡатнаша. Ҡаты алыштарҙа полкта башта булған 530 кешенән 1812 йылдың октябренән ҡарата 408 яугир иҫән ҡалған.
2-се Башҡорт полкы 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ла әүҙем ҡатнаша. 1813 йылдың 27 ғинуарында генерал-лейтенант Волконский корпусы составында полк Варшаваға инә. Майҙа генерал-майор Ланской отрядында (генерал-лейтенант Остен-Сакен корпусы составында) Бреславль тирәһендә һуғыша, ә июль аҙағында Силезия армияһы составына керә. Артабан полк Германиялағы алыштарҙа, шул иҫәптән Дрезденды ҡамауҙа һәм алыуҙа ҡатнаша. 1813 йылдың ноябрь аҙағында Төп армияға һәм әсирҙәрҙе оҙатып йөрөүсе хәрби юлдарҙа юл-комендант хеҙмәтен үтәү өсөн ебәрелә. 1814 йылдың 19 мартында 2-се Башҡорт атлы полкы составының бер өлөшө Парижға инә.

# Күсәрбай Ҡотоев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Юн (Кесе Кия ҡушылдығы)

Юн — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Юн (Кесе Кия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051448
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005144
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шайтан ҡаласығы

Шайтан ҡаласығы (рус. Чёртово городище) — Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөлә эргәһендә урынлашҡан б.э.т. IV—III быуаттарға ҡараған Өфө ҡаласығы I, Ҡара Абыҙ мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһыа

# Шайтан ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Өфө ҡаласығы I — Шайтан ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөлә «Йәшел сауҡалыҡ» (рус. Зеленая роща) шифаханаһы территорияһында Лысая тауында урынлашҡан.

# Шайтан ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Шайтан ҡаласығының 190 м² яҡын ере археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙылған.
Ҡаласыҡ өс яҡтан текә битләүҙәр, көнбайыш яҡтан 2 ур һәм соҡор менән һаҡланған. Тышҡы урҙың оҙонлоғо 97 м, бейеклеге 5 м тиклем.
Ер өйҙәр һәм яртылаш ер өйҙәр торлаҡ булып хеҙмәт иткән, уларҙың 1—1,5 м әйләнәле таш усаҡтары булған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған балсыҡ әйберҙәр — соҡорло һыҙаттар менән биҙәлгән, түңәрәк төплөләр, көршәк һымаҡ һауыттар.
Эш ҡоралдары: балсыҡ орсоҡбаштар, таш орлоҡ онтағыстар, яу йәки һунар ҡоралдары: һөйәк уҡ башаҡтары, тимер бысаҡтар табылған.
Яҡында тарихи Өфө ҡәберлеге урынлашҡан, ул Өфө ҡаласығы I менән бер комплекс булараҡ ҡарала.
Шайтан ҡаласығы материалдары Милли музейҙа һәм Дәүләт тарих музейында (Мәскәү) һаҡлана.

# Шайтан ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Асыш тарихы

Шайтан ҡаласығы XVIII быуатта немец һәм рус энциклопедист ғалимы, XVIII—XIX быуаттарҙың тәбиғәтте өйрәнеүсеһе, географы һәм сәйәхәтсеһе П. С. Паллас тарафынан тасуирланған.
1878 йылда Рәсәй империяһы археологы, этнограф, журналист һәм яҙыусы Башҡортостан тарихын һәм мәҙәниәтен өйрәнгән Ф. А. Нефёдов тикшергән.
1910—12 йылдарҙа В. В. Гольмстен һәм Д. Н. Эдинг, 1973 йылда Ю. А. Морозов өйрәнгән.
# Коковихин Юрий Иванович

Коковихин Юрий Иванович (22 декабрь 1936 йыл) — СССР һәм Украина ғалимы. Техник фәндәр докторы, профессор.
220-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән бер нисә монография, шулай уҡ күп авторлыҡ таныҡлыҡтары һәм патенттары бар.

# Коковихин Юрий Иванович
## Биографияһы

Юрий Иванович Коковихин 1936 йылдың 22 декабрендә Силәбе өлкәһенең Магнитогорск ҡалаһында тыуған.

# Коковихин Юрий Иванович
## Биографияһы
### Белеме

1959 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын (МГМИ, хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) «металдарҙы баҫым менән эшкәртеү» һөнәре буйынса тамамлай. 1966 йылда ошо уҡ юғары уҡыу йортонда «Исследование прокатки проволоки в многовалковых калибрах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1974 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтында «Теория и практика применения роликовых волок в сталепроволочно-канатном производстве» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай 1978 йылда Ю. И. Коковихинға «профессор» ғилми исеме бирелә. Ғалим булараҡ уның үҫешенә техник фәндәр докторҙары, профессорҙар М. И. Бояршинов һәм М. Г. Поляков етди йоғонто яһай.

# Коковихин Юрий Иванович
## Биографияһы
### Эшмәкәрлеге

1962 йылдан алып 1981 йылға тиклем Ю. И. Коковихин Магнитогорск тау-металлургия институтында аспирант булып эшләй, ике диссертация яҡлай, шул уҡ йылда ойошторолған «Машина-автоматтар сым һәм канат етештереүҙә» кафедраһының беренсе мөдире була. 1981 йылда Украина ССР-ына күсеп китә һәм Днепродзержинск индустриаль институтында (хәҙер Днепр дәүләт техник университеты) эшләй, 1988 йылдан алып 1995 йылға тиклем «Металдарҙы өйрәнеүсе фән һәм термик юл менән эшкәртеү» кафедраһының мөдире була Һуңынан бер нисә ойошма директоры булып эшләй. Күп кенә хеҙмәттәр авторы, шулар иҫәбендә:
* Технология сталепроволочного производства. (Учебник, 1995).
* Производство низкоуглеродистой проволоки. (Учебник, 1995, в соавторстве).
* Биметаллы и защитные покрытия. Теория и практика. (1997, в соавторстве).
* Проектирование сталепроволочных цехов. (Учебник, 1999, в соавторстве).
Юрий Иванович Коковихиндың ғилми тикшеренеүҙәре метиз етештереүенең махсус технологияһы өлкәһе менән бәйле моно-биметалл сымын эшләү ысулдары, шулай уҡ әҙ пластикалы материалдарҙан: бериллий һәм уның иретмәләренән, алюмин, баҡыр, титан, цирконий, тутыҡмай торған ҡоростан таҫмалар һәм фольга эшләү. Уның етәкселегендә өс докторлыҡ һәм 20-нән артыҡ кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.
Ул «СССР-ҙың уйлап табыусыһы» билдәһе һәм миҙалдар менән бүләкләнә, улар араһында СССР-ҙың Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең миҙалдары бар.
Әлеге ваҡытта Украинаның Днепродзержинск ҡалаһында йәшәй.
# Толльвиц

Толльвиц (нем. Tollwitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1218 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,92 км². Диңгеҙ кимәленән 102 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6231 һәм автомобиль коды — SK (элек MER, MQ).
# Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы

Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы (14 февраль 1905 йыл — 8 март 1983 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

# Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы
## Биографияһы

Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы 1905 йылдың 14 февралендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Күҙәк ауылында, икенсе мәғлүмәттәр буйынса Стәрлетамаҡ районының Мөҡсин (Муксиново) ауылында тыуған. Бик бәләкәйҙән хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Урман ҡырҡыусы, заводта йөк ташыусы, көтөүсе булып эшләй. 1931 йылда Урал өлкәһенең Аша — Минйәр районы ликбез мәктәбен, 1936 йылда Өфө ҡалаһында ике йыллыҡ профсоюз мәктәбен тамамлай. Аҙаҡ Яңауыл тулы булмаған урта мәктәптәр профсоюзы район комитеты рәйесе итеп ҡуйыла. 1938—1939 йылдарҙа КПСС район комитетының инструктор — пропагандисты. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Яңауыл район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн 1943 йылдың 14 декабрендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (документ номеры: 62), 1944 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (Белоруссия фронтының 7 гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкы буйынса 1944 йылдың 14 июнендәге 6 номерлы бойороҡ), ә 1945 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (16-сы гвардия кавалерия дивизияһы буйынса 1945 йылдың 21 июнендәге 30/н номерлы бойороҡ) менән бүләкләнә.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы һаңғырау-телһеҙҙәр мәктәбе директоры, Ворашилов, Матросов исемендәге колхоз рәйесе, Һандуғас ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1961 йылдан алып 1969 йылда хаҡлы ялға киткәнсе Можға ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләй. Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы, «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы, биш хәрби миҙал менән бүләкләнә. Оҙайлы ауырыуҙан һуң 1983 йылдың 8 мартында вафат була.

# Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы
* «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы
# Исламда уҡыныу

Исламда «уҡыныу» һүҙе ғәҙәттә намаҙ (сәләт) тип тә, доға ҡылыу тип тә аңланыла.

# Исламда уҡыныу
## Намаҙ

Намаҙ бер-береһенән ҡылыныу ваҡыты, рәкәғәттәр һаны менән айырыла. Һәр бер намаҙ алдынан мосолман теге йәки был намаҙға ниәт әйтергә тейеш. Ислам дине буйынса ышаныслы сығанаҡтарҙың береһендә лә ҡысҡырып ниәт әйтеүҙең нигеҙе юҡ.
Исламдың икенсе терәге — тәүлеккә биш фарыз намаҙ ҡылыу.
* Фәжер, сабах, (Иртәнге намаҙ)
* Зүһр, Өйлә намаҙы — төшкө намаҙ
* Аср, Икенде — төштән һуңғы намаҙ
* Мәғриб, Аҡшам намаҙы- киске намаҙ
* Иша, Йәстү намаҙы — төнгө намаҙ
Бынан тыш күмәкләп уҡый торған фарыз намаҙҙар:Йыназа намаҙы, Йома намаҙы һәм Ғәйет-Байрам намаҙҙары. Шулай уҡ мосолмандар ямғыр һорап, ҡояш һәм ай тотолғанда һәм башҡа намаҙҙар ҡыла (ҡар. намаҙ төрҙәре). Сәләт шәхси рәүештә лә, күмәкләп тә башҡарылырға мөмкин , ә сәйәхәт ваҡытында һәм ҡурҡыныс янағанда ҡәсер намаҙы һәм хәүеф намаҙы уҡылыуы мөмкин.

# Исламда уҡыныу
## Доға

Намаҙҙарҙан тыш, мосолмандар доғаларҙы йыш ҡуллана. Доға (ғәр. دعاء‎ — ялбарыу) — был билдәле бер ваҡытҡа, тәһәрәткә бәйле булмаған ирекле доға. Мосолмандар йыш ҡына билдәле бер доғаларҙы төрлө тормош шарттарында, намаҙҙан һуң һәм зекер ваҡытында уҡый. Ҡайһы бер доғаларҙа Мөхәммәт Пәйғәмбәр рисаләте осоронда билдәләгән һүҙҙәр һәм мәғәнә бар. Был доғаларҙың тексы ҡануни һәм уларҙы үҙгәртеү дөрөҫ түгел. Ҡөрьәндә лә «ялбарыу» тип атап була торған аяттар бар. Уларҙың үҙенсәлеге шунда: улар «Йә Аллаһ» тип башлана һәм Аллаһҡа мөрәжәғәт итә, сөнки ислам тәғлимәтенә ярашлы, Ҡөрьән Аллаһтың туранан-тура телмәре булып тора.

# Исламда уҡыныу
## Ҡайһы бер осраҡтағы доғалар

Исламда төрлө ситуацияларҙа әйтелгән доғалар бар. Бына уларҙың ҡайһы берҙәре:
* Бәҙрәфкә ингәндә һәм унан сыҡҡанда;
* Өйгә ингәндә;
* Мәсеткә ингән ерҙә ;
* Ауырыған кеше килгәндә ;
* Ҡәберҙәргә барғанда;
* Ямғыр һорағанда;
* Ямғыр ваҡытында;
* Аш алдынан;
* Ашағандан һуң .

# Исламда уҡыныу
## Ҡайһы бер осраҡтағы доғалар
### Ҡыҫҡа доға кәлимәләре

* Әстәғәҙәт (أَعُوذُ بالله مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ‎ әғүҙү билләһи минә шәйтани ражим) — мосолмандар ниндәй ҙә булһа эш башлар алдынан ҡулланған һүҙҙәр.
* Бисмиллаһ (بِسۡمِ ٱللهِ ٱلرَّحۡمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ‎ (бисми лләһи рахмани рахим)
* Хаж ҡылғанда тәлбиәнән өҙөк (لبّيك اللهمّ لبّيك، لبّيك لا شريك لك لبّيك، إنّ الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك‎) ләббәйкә-ллаһүмә ләббәйкә, ләббәйкә лә шәрикә ләкә ләббәйкә, иннәл-хәмдү вән-ниғмәтә ләкә үәл мүлк, лә шәрикә ләк
* Әт-Тәхиәт(اللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحمَّدٍ، وَعَلى آلِ مُحمَّدٍ‎ аллаһүммә сәлли ғәлә мүхәммәдин үә ғәлә әли мүхәммәт — Мөхәммәт Пәйғәмбәргә һәм уның ғаиләһенә изгелек теләп доға ҡылыу.

# Исламда уҡыныу
## Ҡайһы бер осраҡтағы доғалар
### Ҡөрьән аяттары

Ҡөрьәндә Аллаһҡа ялбарыу ингән аяттар бар, уларҙы динле мосолмандарға тел менән әйтергә кәңәш ителә.

# Исламда уҡыныу
## Ҡайһы бер осраҡтағы доғалар
### Зекер

Зекер (ذكر‎ — «иҫкә алыу») — дини практика, исламда Аллаһы тәғәлә исемен данлап, ҡат-ҡат ҡабатлап салауат әйтеү.Ғәҙәттә, намаҙҙан һуң күпмелер тапҡыр әйтелә (3, 10, 33, 100)
# Яляпи-Яха

Яляпи-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Небя-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Яляпи-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044751
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304475
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үрге Бәйәк

Үрге Бәйәк (рус. Верхний Баяк) — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округындағы ауыл. Бәйәк ауыл советы составына керә.

# Үрге Бәйәк
## Географик урынлашыуы

Бәйәк йылғаһының ике яҡ ярында округ үҙәге Красноуфимск ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 17 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Үрге Бәйәк
## Тарихы

Кесе Ҡошсо улусы составында була.
1834 йылда 8 башҡорт һәм 13 типтәр, 1859 йылда 18 башҡорт һәм 21 типтәр теркәлгән.

# Үрге Бәйәк
## Халҡы

| 1834 | 1869 | 1909 | 1928 |
| 20 | 301 | 405 | 380 |
# Ярҙамлы (ҡала)

Ярҙамлы, Ярдымлы (әзерб. Yardımlı) — Әзербайжандағы ҡала, шул уҡ исемле райондың административ үҙәге.

# Ярҙамлы (ҡала)
## Тарихы

Топонимды төрлөсә аңлаталар..Ярдымлы географик атамаһы Урал һәм Волга йылғаһы араһы территорияһында йәшәгән эрдим йәки эрдем ҡәбиләһе исеменән килеп сыҡҡан тигән фараз бар (VIII быуат аҙағы)
Фараздарҙың береһе буйынса, ул «эртим» һүҙенән килеп сыҡҡан. «Эртим» — бәшнәк ырыуҙарының береһенең исеме. Иҫке төрөк телендә батыр, рыцарь тигәнде аңлата. 1924 йылда археолог И. Азимбеков топонимды төрөк телендәге «ярҙам итеүселәр» тип аңлата. Риүәйәттәрҙең береһе буйынса, бында Али исемле мәшһүр берәү килгән һәм бик ауыр тау шарттарында йәшәгән кешеләргә ярҙам иткән, күп һыу тирмәне төҙөгән, был абруйлы кешенең ваҡытлы резиденцияһын «Ярҙам Али» тип атағандар
«Әзербайжан VII—IX быуаттарҙа» монографияһында әзербайжан тарихсыһы Зыя Буниятов «Ярҙам» ҡалаһының урынын Әрдәбилдән төньяҡта урынлашҡан тип билдәләй.

# Ярҙамлы (ҡала)
## Халҡы

«Кавказ календары» мәғлүмәттәре буйынса, 1912 йылда Ленкоран өйәҙе Баҡы губернаһы Ярҙамлы ауылында 377 кеше йәшәгән, башлыса «татарҙар» (йәғни әзербайжандар). 1915 йылғы «Кавказ календары» Ярҙамлыла 145 кеше, шулай уҡ «татарҙар» (әзербайжандар) типкүрһәтә.
1979 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Ярҙамлыла 3114 кеше йәшәгән, ә 1989 йылғы халыҡ иҫәбен алыу 3,438 кеше. 2010 йылда ҡала халҡы 6700 кеше тәшкил итә.
Келәм туҡыуҙан тыш бында игенселек, йөҙөмсөлөк кеүек тармаҡтар үҫешкән һ. б.
Ҡалала уртаса ғүмер оҙайлығы 80 — 90 йәш.
# Кань-Тять-Лама-Таха

Кань-Тять-Лама-Таха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нишль-Манайн-Майта йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Кань-Тять-Лама-Таха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044161
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204416
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Анзас (Анзас ҡушылдығы)

Анзас — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Анзас йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Анзас (Анзас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009752
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200975
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Еловинская

Еловинская — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Еловинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051370
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005137
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кримла

Кримла (нем. Crimla) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 283 кеше йәшәй. Майҙаны — 1,44 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7557 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Вангута-Яха (Сыда-Яха ҡушылдығы)

Вангута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыды-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Вангута-Яха (Сыда-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075107
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307510
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡарас (Силәбе өлкәһе)

Ҡарас (Кесе Раҡай, рус. Карасёво) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡарабаш ҡала округы ауылы.

# Ҡарас (Силәбе өлкәһе)
## Тарих

Ауылға әйле ырыуы башҡорттары нигеҙ һала.

# Ҡарас (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар йәшәй.
# Райнхольтероде

Райнхольтероде (нем. Reinholterode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 798 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,73 км². Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
# Әминева Эльмира Фәхретдин ҡыҙы

Әминева Эльмира Фәхретдин ҡыҙы (11 ғинуар 1955 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.

# Әминева Эльмира Фәхретдин ҡыҙы
## Биография

Эльмира Фәхретдин ҡыҙы Әминева БАССР-ҙың Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында 1955 йылдың 11 ғинуарында тыуған. Иҫке Собханғол урта мәктәбендә 1962 — 1972 йылдарҙа уҡый.
Әминева Э. Ф. 1973 — 1974 йылдарҙа Ғәлиәкбәр һигеҙ йыллыҡ, Әбделмәмбәт урта мәктәптәрендә эшләй. 1975 — 1980 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтынының филология факультетында ситтән тороп уҡый. 1975 — 1976 йылдарҙа Байназар урта мәктәбендә уҡыта. 1977 — 1999 йылдарҙа Иҫке Собханғол урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре алып бара. Юғары категориялы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы дәрәжәһенә эйә була.
Әминева Эльмира Фәхретдин ҡыҙы 2000 — 2005 йылдарҙа Бөрйән районы мәғариф бүлегенең туған телдәр буйынса методисы, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының әйҙәүсе-етәксеһе. 2005 — 2012 йылдарҙа Иҫке Собханғол урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре алып бара, бер үк ваҡытта уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары вазифаһын башҡара.
2012 йылдан хаҡлы ялда.

# Әминева Эльмира Фәхретдин ҡыҙы
## Ғаиләһе

Тормош иптәше - Әлфир Уйылдан улы Әминев. ике ҡыҙ (Әлфиә, Гөлфиә), ул (Азамат) тәрбиәләп үҫтерә. Улар, һәр береһе юғары белем алып, ғаилә ҡороп, яратҡан һөнәрҙәре буйынса эшләп йөрөйҙәр.

# Әминева Эльмира Фәхретдин ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» (11 июль
* Башҡортостан Республикаһы хөкүмәтенең аҡсалата бүләге
# Крошиловская

Крошиловская — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Крошиловская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043137
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004313
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тбилиси Сәнғәт галереяһы

Сәнғәт галереяһы — (груз. თბილისის სამხატვრო გალერეა) — Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы; Тбилиси ҡалаһында, Руставели проспектында урынлашҡан. Зәңгәр галерея булараҡ та билдәле.

# Тбилиси Сәнғәт галереяһы
## Тарихы

Тбилиси Милли сәнғәт галереяһының быуат тиерлек тарихы бар. Уның фонды билдәле грузин рәссамы һәм йәмәғәт эшмәкәре Дмитрий Шеварднадзе хөрмәтенә уның исеме менән аталған. Был 1920 йылдың иҫтәлекле ваҡиғаларына барып тоташа . Шул ваҡыттан алып Милли галерея грузин һынлы сәнғәтен үҫтереү өҫтөндә эшләй.
Бина 1888 йылда Рәсәй императоры ҡарары буйынса төҙөлә һәм Урыҫ хәрби-тарихи музейы тип аталған бүлеге бар.
1920 йылдың октябрь айында Милли галереяһының тәүге күргәҙмәһе уҙа.
2007 йылда Милли галерея Милли музейға ҡушыла. Галереяға реконструкциялау планлаштырылған, һөҙөмтәлә үҙәк фасад һәм күргәҙмә майҙаны үҙгәрешһеҙ ҡала.
Бина баҡса бинаһы иҫәбенә ҙурайтыла. 30 000 экспонат ҡуйырлыҡ итеп португал архитектура компанияһы Ainda Arquitectura проект әҙерләй.
Галерея бөгөн Милли музейҙың үҙәк күргәҙмәлыренең береһе булып тора, унда грузин һынлы сәнғәт шедеврҙарын күрергә мөмкин.
2006 йылда Тбилиси Сәнғәт галереяһы милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.