yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# «Ватан өсөн һәләк булыусыларға» мемориалы (Аҙау)

1971
«Ватан өсөн һәләк булыусыларға» мемориалы — Ростов өлкәһенең Аҙау ҡалаһындағы мемориаль комплекс. 1971 йылдың 9 майында асылған. Ике гранит стела һәм мәңгелек уттан ғибәрәт.

# «Ватан өсөн һәләк булыусыларға» мемориалы (Аҙау)
## Тарихы

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Аҙау ҡалаһының көньяҡ-көнбайыш ситендә, зыярат артында, концлагерҙа язалап үлтерелгән кешеләр күмелгән урын бар. Шунда уҡ 1942 йылда Аҙауҙы обороналағанда һәләк булған һалдаттарҙы, 3207-се госпиталдә яраларынан үлгәндәрҙе, 1943 йылда Аҙауҙы азат иткәндә һәләк булған 44-се армия һуғышсыларын һәм командирҙарын ерләйҙәр. Яйлап ҡалала туғандар ҡәберлеге барлыҡҡа килә. Һуғыштан һуң был урында ҡулына байраҡ тотҡан һалдат һыны рәүешендә типлаштырылған һәйкәл ҡуйыла.
1969 йылда һәләк булған һуғышсыларға һәйкәлде яңыртырға, яңы майҙанда мемориаль комплекс төҙөргә ҡарар ителә. «Ростовгражданпроект» инженерҙәре Г. В. Иванов һәм Н. А. Хазагерова мемориал проектын әҙерләйҙәр.
Туғандар ҡәберлегенән һуғышсыларҙың мәйеттәрен бында күсереп ерләргә ҡарар итәләр, туғандар ҡәберлеге барлыҡҡа килә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һуғыш барған ерҙәрҙән алынған тупраҡ менән капсуланы урынлаштырыу өсөн һәйкәлдә нишалар эшләйҙәр. Аҙауға Севастополдән, Волгоградтан, Новороссийсктан, Дондағы Ростовтан, Новобатайсктан, Павел-Очаковтан, Аҙау районының Обуховка утарынан, Төньяҡ Кавказдан, 1942 йылда аҙаулылар Л. В. Кондратьев һәм А. П. Кириченко һуғышта ҡатнашҡан 403,3 һәм 429,6 м бейеклектәренән тупраҡ килтерелә.
«Ватан өсөн һәләк булыусыларға» мемориалы яңы Еңеү майҙанында 1971 йылдың 9 майында асыла. Ул ике гранит стеланан ғибәрәт. Һуңғараҡ уларға дүрт яҡтан 1918—1920 һәм 1941—1945 йылдар һуғышсыларының барельефы, ураҡ һәм сүкеш менән винтовка урынлаштырыла. Эргәһендә мәңгелек ут яна. Утлы факел Новочеркасск ҡалаһында тоҡандырыла, аҙаҡ уны бронетранспортерҙа подполковник Г. К. Волков Аҙауға илтә. 1989 йылда Мәңгелек ут янында мемориаль таҡталар ҡуйыла. Ундағы текста Мемориал Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ватан өсөн ғүмерҙәрен биргән 44-се Армия һуғышсыларына, 1943 йылда Аҙау эргәһендә һәләк булған һуғышсыларға, 1918—1920 йылдарҙа Аҙау ҡалаһындағы үлем лагерында язаланған ҡыҙылармеецтар һәм ҡыҙыл гвардиясылар иҫтәлегенә, 1920 йылда ҡаланы азат иткәндә һәләк булған 14-се Инза революцион дивизия һуғышсыларына арналыуы тураһында бәйән ителә.
1983 йылда мемориалға реконструкция үткәрелә, стелалағы аҡ мәрмәр ҡыҙыл-көрән гранит менән, «Мәңгелек ут» алдыры йәшел лавр веноклы йондоҙға алмаштырыла. Стелаларҙа аҡ гипслы барельефтар, ә 1989 йылда иҫтәлекле таҡталар ҡуйыла.
# Ер-һыу аллаһы

Ер-һыу аллаһы — Урта донъяның юғары илаһы.
Был илаһ бөтә тәбиғәттә таралған һәм уның бөтә өлкәләрендә сағылыш тапҡан: һыуҙа, ерҙә, урманда, хайуандарҙа, таштарҙа, кешеләрҙә һәм башҡаларҙа, шулай уҡ хөрмәткә лайыҡ Тыуған ил төшөнсәһе. Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, Ер-Һыу «ер һәм һыу рухтары» конгломератынан (В. Томсен, И. В. Стеблева, М. А. Сейидов һ.б.), тыуған ил тураһында абстракт төшөнсәнән (С. Е. Малов, А. П. Потапов, В. В. Рад­лов һ.б.) ғибәрәт.
Ер-Һыу образы боронғо төрки Орхон-Йәнәсәй руник ҡомартҡыларында, ғәрәп миссионеры Әхмәт ибн Фаҙлан китабында һәм уның 921—922 йылдарҙа Волга буйы болғарҙары батшаһына сәйәхәтендә һ.б. телгә алына. Башҡорттарҙың һамағында Ер-әсәнең боронғолоғо, тупраҡ төҫөнә тап килтереп, ҡыҙыл һаҡаллы итеп һүрәтләнә. Мәҫәлән, «Ер-әсә — ҡыҙыл һаҡал! Быны эс, ошоно аша!». Ошоға оҡшаш мотивтар «Толбуйҙар» башҡорт легендаһында теркәлгән.
Ғ. Ф. Вилданов тарафынан яҙып алынған шифа һамаҡтарында Ер Әсәһе, Һыу Әсәһе, Күк Әсәһе һәм уларҙың төҫ үҙенсәлектәре билдәләнгән:
Ер инәһе — ерән һаҡал, Һыу инәһе — көрән һаҡал, Күк инәһе — күк һаҡал, Ер кендеге бер юл. Ергэ — яулык, Миңә — һаулыҡ, Тот­ҡан булһаң, ебәр, Ергә һалмайым, еңгә һалам! Тфу, тфу, тфу!
«Уралға маҡтау» ҡобайырында тыуған төйәк — ата-бабаларыбыҙҙың изге ере данлана:
Эй изге ер, изге ер! Атам кейәү булган ер, Әсәм килен булған ер, Кендегемде киҫкән ер…
«Уҙаҡ менән Туҙаҡ-балабәшнәк ярсығы» эпосында Ер-Һыу һәм кеше тәненең ҡан яҡынлығы һәм берҙәмлеге идеяһы сағыу фольклорлаштырылған:
Ер-һыу — йөрәк тибешем, Ер-һыу — минең йоп ишем, Атайымдың төҫө ул, Беләгемдең көсө ул, Йөрәгемдең хисе ул, Зиһенемдең көсө ул. Тик шулай ҙа эҙләгәнем — Үҙем ише кеше ул. Ер-һыу менән әҙәм йәне — Мин Уҙаҡтың ише ул.
Ер-Һыуҙы илаһлау кешенең тупраҡтан барлыҡҡа килеүе тураһындағы боронғо инаныуҙарына барып тоташа. Изге Ватан, уның тәбиғәте башҡорт халыҡ йырҙарында данланған.
Ер-Һыуҙы илаһлау төрки халыҡтарҙа киң таралған була.

# Ер-һыу аллаһы
## Мифологияла ер-һыу рухтары

Күп халыҡтар мифологияһында ер һәм һыу илаһтары, эйәләре йәки рухтары бар.
Герман мифологияһында, боронғо грек мифологияһындағы сирена кеүек, алтын сәстәрен тарап ултырыусы һәм йыры менән караптарҙы ҡаяларға татҡан нимфа — Лорелея. Йәки Норвегияла нёкки (Nøkken) иблистәр менән бәйле ҡурҡыныс һәм яуыз заттар тип һынландырыла. Никстарҙы донъяны ендәр менән бәйле ҡурҡыныс, яуыз йән эйәләре итеп һүрәтләйҙәр. Улар һәр ваҡыт һыу янында тора, һәм кешеләрҙе, хайуандарҙы һыуға йәлеп итергә тырыша.
Тағы уҡығыҙ: Йыһат Солтанов «Һарттар», 2-се, 3-сө бүлектәр (5 — 9-сы биттәр)
# Заменһоф Клара Александровна

Заменһоф Клара Александровна (ҡыҙ фамилияһы Зильберник, 5 октябрь 1863({{padleft:1863|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:5|2|0}}), Каунас, Ковно губернаһы, Рәсәй империяһы — 6 декабрь 1924({{padleft:1924|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:6|2|0}}) (61 йәш), Варшава, Польша) — эсперантсы, Людвик Заменһофтың ҡатыны.
Заменһоф Клара Александровна 1863 йылдың 5 октябрендә Ковно ҡаоаһында (хәҙер — Каунас, Литва) һабын заводы хужаһы Александр (Сендер Лейбович) Зильберник ғаиләһендә тыуа.
1886 йылда Людвик Заменһоф менән танышып, 1887 йылда кейәүгә сыға.
Халыҡ-ара эсперанто телен булдырыуҙа ире менән бер фекерҙә була. Уға Unua Libro беренсе эсперанто дәреслеген баҫтырып сығарыуҙа ярҙам итеү өсөн, үҙенең бирнәһен: ун мең һум аҡса бирә.
Ул бөтә ғүмере буйы иренең ярҙамсыһы була, бик йыш шәхси сәркәтип эшен башҡара. Л. Заменһоф вафат булғандан һуң, эсперантоны донъяға таратыу буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып барыуын дауам итә.
1921 Конкордо эсперантсыларының Варшава йәмғиәтен ойоштороу инициаторы була. 1905—1924 йылдарҙа Бөтә донъя эсперанто конгрестарында ҡатнаша.
Уның атаһы Ковно һабын заводы хужаһы, эсперансы Александр Зильберник (1831—1906 йәки 1832—1903) «Первая книга (Unua Libro)» беренсе эсперанто дәреслеген сығарыуҙы финанслай.
Никахында өс балаһы була: Адам (1888—1940), София (1889—1942) һәм Лидия (1904—1942).
# Марета

Марёта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уң Юрибеййылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Марета
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037542
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303754
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гомель өлкәһе

Гомель өлкәһе (бел. Гомельская вобласць, классик орфографияһында Гомельская вобласьць, рус. Гомельская область) — Беларустағы өлкә. Административ үҙәге — Гомель ҡалаһы.

# Гомель өлкәһе
## Тарихы

СССР Конституцияһы (Төп законға) үҙгәртеүҙәр һәм өҫтәмәләр нигеҙендә 1938 йылдың 15 ғинуарында барлыҡҡа килгән.

# Гомель өлкәһе
## Билдәле шәхестәре

* Рутман Григорий Иосифович (22.02.1929—21.06.2001), ғалим-химик-технолог, хужалыҡ эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1983), профессор (1987). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған химигы (1989), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1976). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1978). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

# Гомель өлкәһе
## Географияһы

Гомель өлкәһенең майҙаны — 40,4 мең км² (республикала 1 урында), Беларустың биштән бер өлөшөн алып тора. Белоруссияның Брест, Минск һәм Могилёв өлкәләре, Рәсәйҙең Брянск өлкәһе, шулай уҡ Украинаның Киев, Чернигов, Житомир һәм Ровно өлкәләре менән сиктәш.
Төбәктә йылы йәйле һәм йомшаҡ ҡышлы уртаса континенталь климат. Ғинуарҙың уртаса температураһы — минус 5 — 6 °C, июлдә — плюс 18 — 19 °C. Елдәр ҡышын күберәк көньяҡтан, йәйен көнбайыш һәм төньяҡ-көнбайыштан иҫә. Уртаса ел тиҙлеге 3 м/сек. Йыллыҡ яуым-төшөм миҡдары — 550—650 мм.
Был өлкәлә илдәге иң оҙайлы вегетация осоро — 191—209 көн. Климат шәкәр сөгөлдөрө, кукуруз, тиҙ өлгөрә торған виноград һәм башҡа культуралар өсөн ҡулайлы.
Суднолар йөрөй торған йылғалар — Днепр, Сож, Березина, Припять. Өлкәлә бик күп күлдәр урынлашҡан. Гомель өлкәһенең иң ҙур күле — Червоное (майҙаны 43,6 км²). Территорияның 42 % урман менән ҡапланған.

# Гомель өлкәһе
## Административ ҡоролошо

Райондар:
* Брагин районы
* Буда-Кошелево районы
* Ветка районы
* Гомель районы
* Добруш районы
* Ельск районы
* Житковичи районы
* Жлобин районы
* Калинковичи районы
* Корма районы
* Лельчицы районы
* Лоев районы
* Мозырь районы
* Наровля районы
* Октябрьский районы
* Петриков районы
* Речица районы
* Рогачев районы
* Светлогорск районы
* Хойники районы
* Чечерск районы
Ҡала округы:
* Гомель
# Хрипань (йылға)

Хрипань — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/855/94 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хрипань (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһынан Заозерье ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Коломна ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101812110000024188
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002418
* Бассейн коды — 09.01.01.018
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡыуатов (йыр)

«Ҡыуатов», «Ҡыуатов кантон», «Ҡыуатов сәсән» — башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй.
«Ҡыуатов» көйөнөң варианттары тәүге тапҡыр С. Г. Рыбаков тарафынан 1893 йылда Верхнеурал өйәҙе Ҡаҙаҡҡол ауылы (хәҙер — Учалы районы) ҡурайсы Ислам Моратовтан яҙып алына һәм «Урал мосолмандарының көнкүреш тасуирламалары менән музыкаһы һәм йырҙары» («Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта») китабында баҫтырыла.
Лирик-эпик характерҙағы йыр. 1850—1863 йылдарҙа кантон башлығы булған Әлмөхәмәт Ҡыуатовҡа арналған.
Йырҙың варианттарын шулай уҡ Х. Ф. Әхмәтов, Ю. И. Ғәйнетдинов, З. Ғ. Исмәғилев, Ғ. З. Сөләймәнов яҙып алған һәм өйрәнгән.
«Ҡыуатов» көйөнә һалмаҡ темп хас. Башҡарыусылар араһында К. М. Дияров, Сөләймән Абдуллин булған.
Шул уҡ исемле бейеү характерындағы инструменталь көй бар.

# Ҡыуатов (йыр)
## Тарихы

Әлмөхәмәт Ҡыуатов 1827 йылда Буранғол ауылында тыуған. Яҫауыл-ротмистр, 1849 йылда тел һәм әҙәбиәт ғилеме кандидаты исемен лайыҡ булған. Ҡазан университетының философия факультетын тамамлағандан һуң, Ырымбур генерал-губернаторы канцелярияһында тәржемәсе, 1850—1863 йылдарҙа 7-се, 10-сы, 3-сө, 11-се һәм 4-се башҡорт кантондары башлығы ярҙамсыһы булып хеҙмәт иткән. Башҡорт балалары уҡырлыҡ милли мәктәптәр асыуҙы юллаған, донъяуи мәктәптәр өсөн методик ҡулланмалар, дәреслектәр яҙған. Ырымбур губернаторы Крыжановский исеменә «Башҡорт халҡының ярлыланыу сәбәптәре» тигән хат яҙған. «1853-1856 йылдарҙағы Көнсығыш һуғышы иҫтәлегенә» миҙалы менән бүләкләнгән.
Абруйлы ир азаматы Әлмәхәмәт Ҡыуатовҡа «Ҡыуатов» йыры бағышланған.

# Ҡыуатов (йыр)
## Башҡарыусылар

«Ҡыуатов» йырын К. М. Дияров башҡара.
Х. Әхмәтов тарафынан тауыш һәм фортепиано өсөн эшкәртелгән.
# Бемоль

             Белешмә сольфеджио дәресенән алынған
Бемоль — музыкала: тонды ярым тонға төшөрә торған билдә. Ноталар яҙмаһында $\flat$ кеүек күренә, латин литерҙары менән es кеүек белдерелә. Әммә ҡайһы бер литераларҙың махсус бемольдары бар (си — b, ми — es, ля — as, ре — des, соль — ges). Таҡ тонлыҡтарҙа асҡыс янында баҫыла. Бекар менән ғәмәлдән сығарыла. Бекар һәм диез менән альтерация билдәләренә инә.
* Был музыка тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ. Мөмкин булһа был иҫкәрмәне анығырағы менән алыштырыр кәрәк.
# Гончарова Татьяна Ивановна

Гончарова Татьяна Ивановна (1934—1998) — педагог, методист, СССР-ҙың халыҡ уҡытыусыһы (1982). КПСС-тың XVII съезы делегаты(1986).

# Гончарова Татьяна Ивановна
## Биографияһы

Татьяна Ивановна 1934 йылдың 4 ноябрендә Ленинград ҡалаһында тыуған. А. И. Герцен исемендәге Ленинград дәүләт педагогия институтының тарих факультетын 1962 йылда тамамлай. Институтты тамамлағандан һуң, Татьяна Ивановна Камчаткала 1963 йылда башланғыс мәктәп мөдире булып эшләй. Шунан үҙенең тыуған ҡалаһы Ленинградҡа ҡайта һәм 2-се һанлы нтернат та эшләй. 1965 йылдан алып 536-сы мәктәптә тарих уҡытыусыһы була. Татьяна Ивановна йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә: Ленинград өлкә партия комитетының ревизия комиссияһы ағзаһы , 1986 йылда — КПСС-тың XVII съезы ағзаһы.
Е. И. Гончарованың урта мәктәптә тарих уҡытыу методикаһы һәм уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса методикаһы китабы 1962 йылда баҫыла, ул «Уроки истории — уроки жизни: Из опыта работы учителя» (1986), «Большая перемена» (1987), «Когда учитель — властитель дум» (1991, ире- профессор Иван Федорович Гончаров менән авторҙашлыҡта), «Исторические вечера в школе: Книга для учителя» (1992) китаптарының һәм «Светочи России. Русский национальный пантеон» махсус курсының авторы.
Гончарова Татьяна Ивановна Санкт-Петербургта 1998 йылдың 10 ғинуарында вафат була һәм Богословский зыяратында ерләнә.
1998 йылдың 30 сентябрендә Санкт-Петербургтың 536-сы урта мәктәбенә унда 30 йылдан ашыу эшләгән СССР-ҙың халыҡ уҡытыусыһы Гончарова Татьяна Ивановнаның исеме бирелгән, мәктәп бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
1999 йылда Санкт-Петербургтың 536 -сы урта мәктәбендә СССР-ҙың халыҡ уҡытыусыһы Т. И. Гончароваға арналған музей бүлмәһе асыла, 2007 йылдың 18 майында музей бүлмәһенә музей статусы бирелә. Был музейҙа уның әйберҙәре, фотографиялары, документтары һәм башҡа күп нәмәләре бар.

# Гончарова Татьяна Ивановна
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Т. И. Гончарованың ире — Иван Гончаров Федорович, педагогия фәндәре докторы, А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университеты ЮНЕСКО кафедраһының почетлы профессоры, РФ юғары мәктәптәренең атҡаҙанған хеҙмәткәре, К. Д. Ушинский миҙалы кавалеры.

# Гончарова Татьяна Ивановна
## Иҫкәрмә

* 1 2 3 Гончарова Татьяна Ивановна
* 1 2 3 4 Х юбилейные Гончаровские чтения
* 1 2 Официальный сайт школы № 536. Музей Т. И. Гончаровой
# Базарлы Матаҡ

Базарлы Матаҡ — Татарстан Республикаһындағы Әлки районының үҙәге.
# Ҡадиров

Ҡадиров — фамилия.
* Ҡадиров Ғабдрахман Файзурахман улы (1941) — спортсы, мотоциклда боҙҙа уҙышыу буйынса алты тапҡыр донъя чемпионы.
* Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы (1957) — рәссам.
* Ҡадиров Сабир Рәхим улы (1906—1984) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының политбүлек башлығы урынбаҫары, гвардия подполковнигы.
* Ҡадиров Урал Ғаян улы (1929—2017) — ғалим-ветеринар, патологоанатом, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ветеринария фәндәре докторы (1970), профессор (1972).
# Чемелки

Чемелки — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чемелки
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035546
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103554
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Анохин Виктор Фёдорович

Анохин Виктор Фёдорович (18 июль 1951 йыл) — СССР еңел атлеты, тренер. СССР — Бөйөк Британия, СССР — АҠШ, СССР — Франция еңел атлетика матчтары еңеүсеһе, 800 метрға йүгереү буйынса СССР чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры, СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры.

# Анохин Виктор Фёдорович
## Биографияһы

Виктор Фёдорович Анохин 1951 йылдың 18 июлендә Башҡорт АССР‑ының Архангел районы Ырныҡшы ауылында тыуған. "Урожай" клубы өсөн сығыш яһай. 1976 йылда шәхси рекорд ҡуйҙы: 400 м. — 47,5; 800 — 1:46,0 (1976). 25 йәшендә 1976 йылдағы Олимпия уйындарында ҡатнаша.
Монреалда Олимпия уйындарында Виктор 800 метрға йүгереүҙә ҡатнаша (24 июль - ярымфинал, 1:47.71, 23 июль - сирек финал - 1:46.81) һәм эстафетала 4×400 м (30 июль — ярымфинал, һөҙөмтә 3:07.72)
"Мәскәү өлкәһенең еңел атлетика үҙәге" дәүләт учреждениеһы баш тренеры (Мәскәү өлкәһенең еңел атлетика буйынса баш тренеры)
# Караваева (Мелика ҡушылдығы)

Караваева (Безлесенца) — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мелик йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Караваева (Мелика ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005940
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000594
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крюковка

Крюковка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Колышлей йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Крюковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008054
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000805
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1960 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1960 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Улюсть

Улюсть — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 3136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Улюсть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000171
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Колгута

Колгута — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Камзас йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Колгута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010893
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201089
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Белбаж

Белбаж — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы/ Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керженец йылғаһының уң ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Белбаж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034493
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003449
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Талиновка

Талиновка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чека йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Талиновка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005761
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300576
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Усман

Кесе Усман — Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы ауыл. Аҡбаш ауыл Советы составына инә.
Совет осоронда Оло Усман ауылынан айырылып күсеп ултырған яңы ауыл, ҙур ауылдан бүленеп сыҡҡанға күрә атамаһы ла Кесе Усман. Ауыл «Комбайн» колхозының баҫыу станы ҡарамағында була.

# Кесе Усман
## Географияһы

Арғаяш районының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Район үҙәге Арғаяш ауылына тиклем — 29 км.

# Кесе Усман
## Климаты

Климаты уртаса континенталь. Һауа торошо йыш үҙгәреп тора.

# Кесе Усман
## Халҡы

(1983 — 46, 1970 — 89, 1995 — 30)
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда йәшәүсе халыҡтың күпселеген башҡорттар тәшкил итә (88 %).

# Кесе Усман
## Урамдары

* Күл урамы
# Саянзас

Саянзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайдон йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Саянзас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011258
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201125
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2