yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Молодельня

Молодельня — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мәскәү йылғаһының һул ярына тамағынан 293 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Молодельня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Можайск һыуһаҡлағысынан Звенигород ҡалаһына тиклем, Руза (башынан Руза һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Озерна (башынан Озернинск һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101312110000023445
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002344
* Бассейн коды — 09.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Илмән (Туҡ ҡушылдығы)

Илмән (рус. Ильмень) — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Туҡ йылғаһына һул яғынан тамағынан һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км тәшкил итә. Йылға бтамағы координаттары —52.922022/0/0/N/53.061826/0/0/E. Бассейны майҙаны — 154.

# Илмән (Туҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск гидроузелынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәренә ярашлы:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100007126
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112100712
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тяжинский

Тяжинский — ҡала тибындағы ҡасаба. Рәсәй Федерацияһының Кемерово өлкәһендә урынлашҡан, Тяжинский районы һәм Тяжинский ҡала биләмәһенең административ үҙәге булып тора. Элекке исеме — Тяжин ауылы. Ҡасабала 10 121 кеше йәшәй (2017 йыл мәғлүмәттәре буйынса). Төп халыҡтың милләте — рустар, тотҡан диндәре — православие.

# Тяжинский
## Географияһы

Кемерово өлкәһенең Тяжинский ҡасабаһы Тяжин (Обь бассейны) йылғаһы буйында урынлашҡан.
Тяжинский Новосибирск — Ачинск тимер юл линияһындағы станция булып тора.

# Тяжинский
## Тарих

Кемерово өлкәһенең Тяжинский ҡасабаһына 1894 йылда нигеҙ һалынған. Ҡасаба тимер юлын төҙөү менән бәйле барлыҡҡа килгән.
1958 йылда Тяжин ауылы Тяжинский ҡала тибындағы ҡасабаға әйләндерелә.

# Тяжинский
## Белем

* Балалар баҡсаһы
* Мәктәптәр:
* Тяжинский урта дөйөм белем биреү мәктәбе № 1
* Тяжинский урта дөйөм белем биреү мәктәбе № 2
* Тяжинский урта дөйөм белем биреү мәктәбе № 3
* Тяжинский агросәнәғәт техникумы

# Тяжинский
## Сәнәғәте

* Һөт-консерва заводы
* Ағас эшкәртеү заводы
* Һыра заводы
* Колбаса заводы

# Тяжинский
## Топографик картаһы

* Карта бите O-45-XXXV Тяжинский. Масштаб: 1 : 200 000. Указать дату выпуска/состояния местности.
# Севилья

Севилья (исп. Sevilla) — Испанияның көньяғындағы ҡала, халыҡ һаны яҡынса 700 мең кеше. Гвадалквивир йылғаһының ике ярында ла урынлашҡан. Андалусия һәм Севилья провинцияһының автоном берләшмәһенең баш ҡалаһы булып тора. Легенда буйынса, грек геройы Геракл тарафынан нигеҙ һалына. Ҡала халҡы испанса «севилья́нос» тип атала.
Севилья халыҡ һаны буйынса Испанияла — дүртенсе, эре сәнәғәт һәм сауҙа үҙәге, шулай уҡ туризм үҙәге булып тора. Гвадалквивир йылғаһының ике яғынан да уңдырышлы тигеҙлектә урынлашҡан. Яҡшы үҙләштерелгән тигеҙлектәге йылға буйлап Севильяға тиклем суднолар, шулай уҡ диңгеҙ караптары ла йөрөй. Ҡаланың боронғо өлөшө Гвадалквивирҙың һул ярында урынлашҡан Һәм Лос Умерос, Сестериа, Баратильо, Карретериа, Ресолана, Сан Бернардо, Сан Роке и ла Кальсада, шулай уҡ Макарена ҡалалары сиге менән уратып алынған. 66 манаралы боронғо ҡала диуарынан бөгөн фрагменттар ғына тороп ҡалған. Йылғаның уң ярында Триана районы урынлашҡан.

# Севилья
## Климаты

Севильяла Урта диңгеҙ климаты.
* Уртаса йыллыҡ һауа температураһы-18,6 °C
* Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары-534 мм
* Һауаның сағыштырма дымлылығы — 61 %
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 24,2 | 28,0 | 30,8 | 35,4 | 39,1 | 45,2 | 46,6 | 45,2 | 42,6 | 36,6 | 31,2 | 24,5 | 46,6 |
| Уртаса максимум, °C | 15,9 | 17,9 | 21,2 | 22,7 | 26,4 | 31,0 | 35,3 | 35,0 | 31,6 | 25,6 | 20,1 | 16,6 | 24,9 |
| Уртаса температура, °C | 10,6 | 12,2 | 14,7 | 16,4 | 19,7 | 23,9 | 27,4 | 27,2 | 24,5 | 19,6 | 14,8 | 11,8 | 18,6 |
| Уртаса минимум, °C | 5,2 | 6,7 | 8,2 | 10,1 | 13,1 | 16,7 | 19,4 | 19,5 | 17,5 | 13,5 | 9,3 | 6,9 | 12,2 |
| Абсолют минимум, °C | −4,4 | −5,5 | −2 | 1,0 | 3,8 | 8,4 | 11,4 | 12,0 | 8,6 | 2,0 | −1,4 | −4,8 | −5,5 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 65 | 54 | 38 | 57 | 34 | 13 | 2 | 6 | 23 | 62 | 84 | 95 | 534 |
| Сығанаҡ: Испанское бюро метеорологии ||||||||||||||

# Севилья
## Административ бүленеше

Административ яҡтан Севилья 11 районға бүленгән (исп. distritos): Бельявиста-Ла-Пальмера, Лос-Ремедиос, Макарена, Нервьон, Северный, Сан-Пабло-Санта-Хуста, Серро-Амате, Каско-Антигуо, Триана, Эсте-Алькоса-Торребланка, Көньяҡ: улар, үҙ сиратында, төбәктәргә бүленгән (исп. barrios).

# Севилья
## Ҡала күренештәре

* Алькасар
* Ярым түңәрәк испания майҙаны
* Соборға әйләндерелгән Гиральда мәсете манараһы
* Гвадалквивир аша күпер. Алтын башня.
# Ҡолотай

Ҡолотай — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/1804/177/561/194/3 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ҡолотай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019034
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101903
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Соковиков йорто

Соковиков йорто — Вологда өлкәһенең Вологда ҡалаһында 1830 йылда төҙөлгән торлаҡ йорт. Ағас архитектура стилендә төҙөлгән. Федераль әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы. Әлеге ваҡытта йортта өлкә балалар китапханаһы залдары урынлашҡан.

# Соковиков йорто
## Тарихы

Соковиков йорто федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты һәм ағас архитектураһы ҡомартҡыһы булып тора. 1830 йылда протоиерей Пётр Васильевский торлаҡ йорт төҙөй башлай, ул Иоанн Предтеча сиркәүе ҡаршыһында урынлаша. Тап ошо йортта Григорий Гревенс, Константин Батюшковтың ир туғаны һәм бағыусыһы үҙенең инде ауырыу шағир ағаһынан фатир ала. 1833 йылда Константин Батюшков Вологдаға күсеп килә һәм был айырым йорттоң икенсе ҡатында урынлаша. 1835 йылда бүлмәләрҙең береһендә шағирҙың компаньоны – штаб-ротмистр Львов йәшәй.
XIX быуаттың икенсе яртыһында йорт һатыу-алыу саралары буйынса икенсе гильдия сауҙагәре Иван Соковиковҡа күсә. Артабан нәҡ уның исеме менән был йорттоң исеме бәйле була. Уның вафатынан һуң йорт ҡулдан ҡулға күсә.
1918 йылда айырым йортта Австрия илселеге урынлаша, ә 1919 йылдан торлаҡ йорт булып китә. Һуңғараҡ унда китап магазины ла, балалар баҡсаһы ла һәм драма студияһы ла урынлаша. 1940 йылдарҙа бында теген һәм аяҡ кейеме оҫтаханалары үгҙ эшмәкәрлеген тормошҡа ашыра, 1948 йылда өлкә туберкулез диспансеры урынлаша. 1980 йылдан 1983 йылға тиклем ҡомартҡыны реставрациялау эштәре үткәрелә. Күптән түгел йортта «Содружество» йәштәр үҙәге урынлашҡан була.

# Соковиков йорто
## Архитектураһы

Йорт антресолдәр менән ике ҡатлы ағас айырым йорттан ғибәрәт. Йорт үҙе тура мөйөшлө формала, кәрнизе ныҡ сығып тора, ҡыйығы тимер менән ҡапланған. Фасады йоҡа таҡта менән көпләнгән. Төп инеү урыны ихата яғынан. Бинаның төп фасадында ризалитты күрергә мөмкин, ул икенсе ҡатта дүрт колонналы портик менән һәм тәҙрәһе бормалы-һырмалы семәрле орнамент менән биҙәлгән. Йорттоң периметры буйлап бөтә кәрниз сығынты- дентикулдар менән биҙәлгән..

# Соковиков йорто
## Хәҙерге торошо

2013 йылда бинаға ремонт эштәре үткәрелә – проводка һәм йылылыҡ узелдары алмаштырыла, йылытыу радиаторҙары ҡуйыла, биналарҙа биҙәү эштәре башҡарылға, ҡыйыҡ ремонтлана, тәҙрә уйымдарының ревтаврацияһы башҡарыла. Бина фасадының буяуҙары яңыртыла, күтәрмәләренең реставрацияһы үткәрелә. 2013 йылдың декабрендә бында Вологда өлкә балалар китапханаһы күсә.
# Гришин

Гришин — урыҫ ир-ат фамилияһы. Григорий исеменең ҡыҫҡартылған Гриша вариантынан барлыҡҡа килгән. Топоним булараҡ та ҡулланыла
Гришина — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Гришин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Гришин Евгений Романович (1931—2005) — СССР спортсыһы, конькиҙа уҙышыусы һәм велосипедта ярышыусы, дүрт тапҡыр олимпия чемпионы.
* Гришин Сергей Владимирович (1917—1994) — Совет Армияһы полковнигы, Бөйөк Ватан һуғышы партизаны, Советтар Союзы Геройы (1943).
* Гришина Пелагея Николаевна (1925—1995) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
* Гришина Валентина Дмитриевна (1927—2014) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951).
# Урсай (Аҙнаҡай районы)

Урсай (татар. Урсай, рус. Урсаево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Урсай (Аҙнаҡай районы)
## География

Ауыл Ыҡ йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан төньяҡҡа табан 31 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Урсай (Аҙнаҡай районы)
## Тарих

Ауылға юрмый ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1707 йылдан билдәле. Ауыл Юрмый улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Тымытыҡ административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда 3 мәсет, 2 мәктәп, һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1935 йылдан — Тымытыҡ районы, 1958 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Урсай (Аҙнаҡай районы)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 186 башҡорт, 45 типтәр, 29 яһаҡлы татар һәм 5 хеҙмәтсе татар; 1859 йылда — 350 ир затлы башҡорт һәм 88 ир затлы типтәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1859 | 1897 | 1910 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 186 | 384 | 874 | 1833 | 2407 | 2185 | 1789 | 1652 | 1174 | 1166 | 1329 | 1005 | 775 | 740 | 753 |

# Урсай (Аҙнаҡай районы)
## Билдәле шәхестәре

* Нуғайбәковтар — башҡорт дворян нәҫеле.
# Рогов Виктор Яковлевич

Рогов Виктор Яковлевич (7 ноябрь 1909 йыл, Екатеринбург, Екатеринослав губернаһы, Рәсәй империяһы (хәҙер Днепр, Украина — ?) — совет ғалимы, физика-математика фәндәре кандидаты, доцент, Воронеж дәүләт университеты (1945—1946) һәм Иркутск дәүләт университеты ректоры (1956—1962).

# Рогов Виктор Яковлевич
## Биографияһы

1909 йылдың 7 ноябрендә Екатеринославта тыуған. 1933 йылда — Ярославль педагогия институтының физика-математика факультетын, 1936 йылда А. И. Герцен исемендәге Ленинград дәүләт педагогия институтында аспирантура тамамлаған. Шул уҡ йылда Благовещен агропедагогия институтының физика кафедраһы мөдире һәм физика факультеты деканы була. 1939 йылдан Воронеж педагогия институтының физика кафедра мөдире.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда — рота командиры. 1943—1945 йылдарҙа — Воронеж педагогия институтының директор урынбаҫары (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1941 йылда дөйөм физика кафедраһын етәкләй, Воронеж ҡалаһында оборона ҡоролмаларын төҙөүҙә ҡатнаша, ә 1942 йылдың июлендә институт менән бергә Киров өлкәһенең Уржум ҡалаһына эвакуациялана, унда кафедра менән етәкселек итеүҙән тыш, институт директоры урынбаҫары була. 1944 йылда ҡайтанан институт менән бергә Воронежға килә). 1945—1946 йылдарҙа — Воронеж дәүләт университеты ректоры. Һуңынан шунда уҡ ғилми эштәр буйынса проректор була, 1946—1952 йылдарҙа — теоретик механика һәм физика кафедраһы мөдире.
1952 йылдан 1954 йылға тиклем Корея Халыҡ Демократик Республикаһында кәңәшсе булараҡ командировкала була. Кореяла эшләгәне өсөн Кореяның 2-се дәрәжә «Дәүләт байрағы» ордены менән бүләкләнгән. Кире ҡайтҡас, йәнә Воронеж дәүләт университетының теоретик физика кафедраһын етәкләй.
1956 йылдың ғинуарынан 1962 йылдың февраленә тиклем Иркутск дәүләт университеты ректоры вазифаһына тәғәйенләнә, бер үк ваҡытта физика-математика факультетында (ядро физикаһы курсы) уҡыта, квант электродинамикаһы буйынса семинар алып бара.
1962 йылда Иркутскиҙан Воронежға китә, унда 1962—1967 йылдарҙа Воронеж дәүләт технология институтының физика кафедраһын етәкләй.
Башлыса квант физикаһы өлкәһендәге 30-ҙан ашыу хеҙмәт авторы; авторлыҡ танытмалары бар.

# Рогов Виктор Яковлевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены («белгестәр әҙерләүҙә һәм фәнде үҫтереүҙә ҙур ҡаҙаныштары өсөн») (СССР Юғары Советы Президиумының 1961 йылдың 15 сентябрендәге указы)
* «1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* 2-се дәрәжә Дәүләт Байрағы ордены.
# Дағстан дәүләт техник университеты

Дағстан дәүләт техник университеты — Махачҡала ҡалаһында урынлашҡан юғары уҡыу йорто. 1972 йылда Ленинград караптар төҙөү институты филиалы базаһында асыла.
Университетта 100-ҙән ашыу профессор һәм фән докторы, 300-ҙән ашыу фән кандидаты һәм доцент, барлығы 600-ҙән ашыу юғары квалификациялы уҡытыусылар эшләй, университеттың 24 хеҙмәткәре төрлө академияларҙың ағза-корреспонденты һәм академигы булып тора.

# Дағстан дәүләт техник университеты
## Факультеттары

Компьютер технологиялары, энергетика һәм иҫәпләү техникаһы
Архитектура-төҙөлөш
Инженер-иҡтисад
Мәғлүмәти системалар, аудит һәм финанс
Радиоэлектроника, телекоммуникация һәм мультимедиа технологиялары
Технология
Нефть, газ һәм природообустройство
Транспорт
Квалификация күтәреү һәм белемде камиллаштырыу факультеты (ФПКиП)
Магистрҙар әҙерләү факультеты

# Дағстан дәүләт техник университеты
## Университет етәкселәре

Мөхәмәтов Мөхәмәт-Камил Мөхәмәт улы, ректор (1972—1985)
Әминов, Маил Солтан улы, ректор (1985—2002)
Исмаилов, Таһир Абдурашит улы, ректор (2002—2018)
Суракатов Нурмөхәмәт Сайпула улы, ректор (2018 — хәҙ. тикл.)

# Дағстан дәүләт техник университеты
## Билдәле тамамлаусылары

Ҡорбан-Әли Әмиров — сәйәси эшмәкәр, 4-се саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты
Мәхмүт Мәхмүтов — сәйәси эшмәкәр, 4-се саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты
Нарвик Сирхаев — Рәсәй футболсыһы һәм тренеры.
Сергей Решульский — Рәсәй сәйәси эшмәкәре. икенсе саҡырылыш (1995—1999), өсөнсө (1999—2003) һәм бишенсе саҡырылыш (2007) Дәүләт думаһы депутаты.
Лидия Блохина — Рәсәй йәмәғәт эшмәкәре
Дмитрий Ерохин — «Связьинвест» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры урынбаҫары
Эмин Фатуллаев — Рәсәй шоумены, элекке «Comedy Club» телепроектында ҡатнашыусы

# Дағстан дәүләт техник университеты
## Билдәле студенттары

Сөләймән Кәримов — Рәсәй эшҡыуары, миллиардер.

# Дағстан дәүләт техник университеты
## Билдәле фән кандидаты дәрәжәһенә дәғүә итеүселәр

Рамзан Ҡадиров — Чечня башлығы

# Дағстан дәүләт техник университеты
## Университетта эшләгәндәр

Эдуард Уразаев — Рәсәй дәүләт эшмәкәре
Вазиф Мейланов — социаль философ, математик, «шәхси сәйәсмән», яҙыусы
Гаммацаев, Ҡорбан Рамаҙан улы — «Товароведение һәм экспертиза» кафедраһы профессоры
# Гарнакерьян Ашот Георгиевич

Ашот Георгиевич Гарнакерьян (4 август, 1907, Дондағы Ростов — 26 декабрь, 1977, Дондағы Ростов) — совет шағиры.

# Гарнакерьян Ашот Георгиевич
## Тормош юлы

Ростов педагогия институтының әҙәбиәт факультетында уҡый. 1930-сы йылдарҙа яҙа башлай. 1944 йылдан алып СССР Яҙыусылар союзы, 1940 йылдан алып Советтар Союзы Коммунистар партияһы ағзаһы.
50 йыл ижад итеү дәүерендә 50-нән артыҡ шиғырҙар һәм поэмалар йыйынтыҡтарын баҫтырып сығара. Уның күп шиғырҙары Дон еренә, уның тәбиғәтенә , кешеләренә, рус мәҙәниәте һәм тарихына, шағирҙың ата-бабалары тыуған ергә- Әрмәнстанға- арналған,
Ул Дондың йәш яҙыусылары һәм шағирҙәре, шул иҫәптән Анатолий Гриценко, Алексей Коркищенко һәм башҡалар, тураһында тәнҡит мәҡәләләре яҙа.

# Гарнакерьян Ашот Георгиевич
## Шиғри йыйынтыҡтары

* «Ливни сквозь радугу» (1932);
* «На родной земле» (1938);
* «Стихи» (1940);
* «За Родину» (1941);
* «В бой» (1941);
* «Военные стихи» (1942);
* «За родную землю» (1944);
* «Стихи» (1945);
* «Ливни сквозь радугу» (1946);
* «Стихи и поэмы» (1947);
* «Карталинское сказание» (1948);
* «Весна идет» (1949);
* «Стихи» (1951);
* «Парус под ветром» (1953);
* «Дороги зовут» (1955);
* «Встречи» (1957);
* «Броском вперед» (1958);
* «Лирика» (1958);
* «Жажда» (1960);
* «Распахнутые горизонты» (1961);
* «От земли до звезд» (1963);
* «Лирическое наступление» (1963);
* «Люблю и ненавижу» (1965);
* «Удостоверение личности» (1967);
* «Рассветной свежестью дорог» (1968);
* «Лирика» (1973);
* «Распахнутые горизонты» (1974, дополненное переиздание).
* «Избранное. Стихи и поэмы» (1977)
# Керча-Ты-Вис

Керча-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Коротаиха йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Керча-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088423
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008842
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кыче (Кабырза ҡушылдығы)

Кыче — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кабырза йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кыче (Кабырза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008396
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200839
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# «Корчагин походы дауам итә» композицияһы

1981
Корчагин походы дауам итә — Ростов өлкәһенең Волгодонск ҡалаһындағы архитектура композицияһы. Фонтандан һәм скульптура төркөмөнән ғибәрәт. Урындағы әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# «Корчагин походы дауам итә» композицияһы
## Һүрәтләнеше

80-се йылдарҙың беренсе яртыһында Комсомол майҙанында кинотеатрҙағы кондиционерҙарҙың һыуын һыуытыу өсөн технологик резервуар ҡороу күҙаллана. Кинотеатр эш башлағанға тиклем скульпторҙар В. П. Поляков менән архитектор А. Е. Фролов уны декоратив фонтан итеп үҙгәртә. Объекттың тәбәнерәк яғында, ике күтәртелгән юлдың түңәрәкләтелгән күҙәтеү майҙаны уртаһында, таш подиумда 12 метрлыҡ «Корчагин походы дауам итә» тип аталған скульптура композицияһы урын ала. Ул «Атоммаш»тың йәш төҙөүселәренә бағышлана, яҙмыштары комсомол, яңы төҙөлөштәр менән бәйле кешеләрҙең йәшлек символы булып тора
Композицияны әйләнә буйынса ҡарағанда, ҙур шинель кейгән, ҡулбашына кәйлә һалған буденовкаы корчагинсыны; электросварщикты; геодезистканы күрергә мөмкин. Скульптуралар спираль буйынса ҡуйылған һәм улар үргә ынтылғандай. Композицияның уртаһында ҡулына елберләгән әләм тотҡан эшсе ҡуйылған. Постаменттың бер яғына СССР-ҙың комсомол халыҡ төҙөлөштәренең исемдәре гравировкалап яҙылған: «Амурҙағы Комсомольск», «ДнепроГЭС», «Магнитка», «Турксиб», «Целина», КамАЗ, «Атоммаш», БАМ.
2005 йылдың октябрендә фонтан хйәриә аҡсалары иҫәбенә реконструкциялана. Әлеге ваҡытта скульптура төркөмө менән берлектә эшләнгән бассейн ремонт талап итә, әммә был мәсьәлә бик йыш күтәрелеүгә ҡарамаҫтан, аныҡ эш башҡарылғаны юҡ. Шулай ҙа, 2016 йылдың 27 октябрендә ҡала хужалығы департаменты Александр Шайтан бедереүенсә, 2017 йылда фонтанды ремонтлау планлаштырылған
# Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы

Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы (11 декабрь 1924 йыл) — ғалим-геолог. Геология-минералогия фәндәре кандидаты. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Тажикстан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. Башҡорт милли хəрəкəтендә әүҙем ҡатнашҡан, артабан йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре булып танылған Нуриәғзәм Таһировтың улы.

# Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы
## Биографияһы

Тойғон Нуриәғзәм (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Нереләғзәм, Нуриләғзәм) улы Таһиров 1924 йылда Өфөлә нарком Нуриәғзәм Таһиров ғаиләһендә тыуа. Башҡорт. Атаһы репрессияға эләккәс, ғаиләһе Урта Азияға, Тажик ССР-ының Сталинабад өлкәһенә күсә.
1943 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында, Берлин өсөн алыштарҙа ҡатнаша. 3-сө дәрәжә Дан (12.11.1944), Ҡыҙыл Йондоҙ, ике 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (18.05.1945, 06.04.1985) ордендары һәм ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (10.10.1944, 16.05.1945) менән бүләкләнгән. 1945 йылдың майында контузия ала.
Душанбе геология техникумын тамамлай, Памир тауҙары буйлап геологик эскпедицияларҙа ҡатнаша - бер нисә мөһим ятҡылыҡтарҙы аса. Душанбе университетының геология һөнәрен тамамлай. Геологоразведкаға ҙур өлөш индергән өсөн ордендар һәм миҙалдар менән наградлана, атҡаҙанған геолог исеменә лайыҡ була.
СССР тарҡалып, күп тә үтмәй Тажикстанда граждандар һуғышы башланғас, Тойғон Нуриәғзәм улы ғаиләһе менән Өфөгә ҡайта.

# Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы
## Китаптары

* Суровая проза жизни: воспоминания. - Уфа : Китап, 2004. - 158 с.: ил., портр.; 21 см.; ISBN 5-295-03502-6.

# Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Тажикстан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре
# Тыут-Ях

Тыут-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пыв-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тыут-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050093
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205009
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡортлокүл ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Ҡортлокүл ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡортлокүл ауылы.

# Ҡортлокүл ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ҡортлокүл ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Ауыл биләмәһе составы

1986 йылдың декабренә тиклем, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәтенән төшөрөү тураһында» Указы менән иҫәп мәғлүмәтенән алып ташланған Хисәметдин ауылы ла Ҡортлокүл ауыл Советы составына ингән.