yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Цветкова Матрёна Дмитриевна

Цветкова Матрена Дмитриевна (Лаврентьева) (7 ноябрь 1924 — 7 ноябрь 2014) — совет колхозсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Цветкова Матрёна Дмитриевна
## Биографияһы

Матрёна Дмитриевна Цветкова Сыуаш автономиялы өлкәһенең Янтиково ауылында (хәҙер Сыуаш Республикаһының Яльчик районы), Ҡыҙ фамилияһы Лаврентьева. Кошки-Куликеевский башланғыс һәм ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай.
Колхозда эшләй, 1941 йылдың октябренән 1943 йылдың февраленә тиклем — Яльчик крахмал заводының киптереү цехында бригадир крабулып эшләй.
1943 йылдан — бригадир, Ворошилов исемендәге колхоздың (һуңынан «Еңеү» колхозы) баҫыусылыҡ звеноһында звено башлығы .
1947 йылда уның звеноһы 8 гектар майҙанда 38,12 центнер бойҙай үҫтереп ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 19 мартындағы указы менән 1947 йылда колхоздың дәүләткә мотлаҡ һатыу йөкләмәләрен үтәүҙә юғары уңыш алғаны һәм 1948 йылғы яҙғы сәсеү өсөн иген культуралары орлоғо менән тәьмин ителеше өсөн Матрёна Дмитриевна Лаврентьеваға Ленин ордены һәм ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Матрена Дмитриевна 1948 йылда Иван Дмитриевич Цветковҡа кейәүгә сыға һәм Батыревский районының Кесе Батырево ауылына күсеп килә. Тәүҙә «Ҡыҙыл Батырево» колхозында эшләй, унда башта звено башлығы, ә 1950—1953 йылдарҙа күк һағыҙ үҫтереү буйынса бригадала баҫыусы булып эшләй.
1976 йылдан пенсияла. Матрёна Дмитриевнаның 8 балаһы була.

# Цветкова Матрёна Дмитриевна
## Наградалары

* «Почёт Билдәһе» ордены
* «Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 тулыу айҡанлы» миҙалы
* I һәм II дәрәжә Әсәлек миҙалы
# Эш һөйөүсәнлек йорто (Таганрог)

Эш һөйөүсәнлек йорто — XIX быуат аҙағында Таганрог ҡалаһы, Гоголь тыҡрығы, 114 адресы буйынса төҙөлгән йорт. Бина XXI быуатҡа тиклем һаҡланған, әммә үҙенең тәғәйенләнешен үҙгәрткән һәм хәҙер унда торлаҡ йорт.

# Эш һөйөүсәнлек йорто (Таганрог)
## Тарихы
### Йорт хужаһы

Яков Соломонович Поляков 1832 йылда йәһүд ғаиләһендә тыуған, билдәле банкир, эшҡыуар һәм Аҙау-Дон коммерция банкын асып ебәреүсе булып китә. Тарихта уның ике ағайы телгә алына: уларҙың береһе, Самуил Соломонович Поляков бер нисә тимер юлдың подрядсыһы була, икенсеһе — Лазарь Соломонович Поляков Мәскәү земство банкын ойоштора.

# Эш һөйөүсәнлек йорто (Таганрог)
## Тарихы
### Эш һөйөүсәнлек йортона нигеҙ һалыу

Таганрогта Яков Поляков 1868 йылдан алып йәшәй, ҡала өсөн бик күп эшләй. Ул үҙенең сауҙа йортон асып өлгөрә, ат заводы һәм буксир пароходсылығы контораһына нигеҙ һала. Шәфҡәтлелеккә күп ваҡыт бүлә — Яков Поляков 1898 йылда ҡалала асҡан «Эш һөйөүсәнлек йорто» шуны раҫлаусы факт булып тора. Был бина беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған — хәҙер Гоголь тыҡрығы,114 адресы буйынса торлаҡ йорт урынлашҡан. XIX быуатта Рәсәй империяһы территорияһында «Эш һөйөүсәнлек йорттары» таралыу ала. Уларҙы ойоштороусылар фәҡирлектә йәшәүселәргә хәйер бирмәй, ә эш менән тәьмин итеп, үҙҙәренә йәшәү өсөн аҡса эшләргә мөмкинлек биреү аша ярҙам итергә теләйҙәр. Ҡайһы берҙә ундай атама белем биреү йорттары өсөн дә хас була. Ул осорҙа йәһүд ғаиләһе балалары һөнәри белемде тик һөнәрселек училищеһында ғына ала алалар. Улар төрлө йәһүд ойошмалары һәм айырым кешеләр бүлгән аҡсаға йәшәйҙәр. Яков Поляков Таганрогта тап шундай уҡыу йортон аса.
Училищеның үҙенең етерлек ҙур үлсәмдәге ер участкаһы һәм амбулаторияһы була. Уҡыу йортоноң мөлкәте 20 мең һум менән баһалана. Уҡыусыларҙы тоторға Яков Поляков йыл һайын сама менән 2000 һум аҡса тотона. Был кешенең хеҙмәтен иҫәпкә алып, уға тоҡомдан килгән дворян титулы бирелә һәм тайный советник дәрәжәһе менән бүләкләнә, шулай уҡ уны күп ордендар менән бүләкләйҙәр. Таганрогта Эш һөйөүсәнлек йортон асыусы Яков Поляков 1909 йылда вафат була.
# Антик

Антик — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Антик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202362
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һары станцияһы янындағы һуғыш

Һары станцияһы янындағы һуғыш — Граждандар һуғышы осоронда, 1918 йылда, Көньяҡ-көнбайыш фронттың Орск участкаһында булып үткән хәл иткес һуғыштарҙың береһе.

# Һары станцияһы янындағы һуғыш
## Тарихы

1918 йылдың 27 сентябрендә Орскиҙағы ҡыҙыл арммецтар гарнизоны икегә бүленә. Гарнизондың бер өлөшөнә ҡаланы башҡорт һәм казак ғәскәренән обороналау һәм Аҡтүбәгә сигенеү бурысы ҡуйыла. Икенсе өлөшө дошман көстәрен Орскиға һөжүм итеүҙән туҡтатыу маҡсатында уларҙың иғтибарын ситкә йүнәлдерергә тейеш була (икенсе бер фараз буйынса гарнизаондың икенсе өлөшөнә Ырымбур ҡалаһын баҫып алыу маҡсаты ҡуйыла).
Орск гарнизонының Ырымбур йүнәлешендә хәрәкәт иткән өлөшөнә (4 меңгә яҡын ҡыҙыл армеец) ҡаршы Орск тимер юлының Һары тимер юл станцияһы районында казактар һәм 4-се башҡорт пехота полкының штабс-капитан Громаковский командалыҡ иткән 2-се батальоны һөжүм итә. Асырғанышлы алыш барышында Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы часы ҡыйратыла, ҡыҙыл армеецтарҙың бер өлөшө Аҡтүбә ҡалаһына ҡаса. Һары тимер юл станция янындағы һуғыш еңеү менән тамамланғанға күрә, башҡорт ғәскәре һәм казак ғәскәре частарына әллә ни ҙур булмаған юғалтыуҙар менән Орск ҡалаһын яулап алыу мөмкин була..
Орск фронты командующийы Н. П. Карнаухов, Ырымбур казак ғәскәренең штаб начальнигы генерал-майыр А. Н. Вагин һәм Айырым Башҡорт корпусы командующийы генерал-лейтенант Х. И. Ишбулатов тарафынан 2-се батальондың һалдаттары һәм офицерҙарына яу барышында күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлыҡтары өсөн рәхмәт белдерелә. Күп кенә башҡорт хәрби хеҙмәткәрҙәре аҡтар командованиеһының наградаларына лайыҡ була..
# Овраг Махов

Овраг Махов — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная Калитва йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Овраг Махов
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010101212107000004416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000441
* Бассейн коды — 05.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шеин һәйкәле

2009
Шеин һәйкәле — Ростов өлкәһенең Аҙау ҡалаһында ҡуйылған урыҫ дәүләт һәм хәрби эшмәкәр, баяр (1695 йылдан алып), беренсе урыҫ генералиссимусы (1696) Шеин Алексей Семёновичтың скульптураһы. Алексей Шеин Ҡырым походында ҡатнаша һәм батша бойороғо буйынса стрелецтар болаһын баҫтыра. Аҙау өсөн һуғыштарҙа полководец иң юғара хәрби дәрәжә ала. Һәйкәл 2009 йылдың 12 июнендә асыла. Проекттың авторҙары Рәсәйҙең атҡаҙанған рәссамы М. А. Лушников; Рәсәйҙең атҡаҙанған рәссамы, Рәсәйҙең Художество академияһының ағза-корреспонденты В. П. Мокроусов.
Урынлашҡан ере: Аҙау ҡалаһының тарихи үҙәге, Московская урамындағы 23-сө йорт эргәһендә.

# Шеин һәйкәле
## Һәйкәл

2009 йылдың 12 июнендә Ростов өлкәһенең Аҙау ҡалаһында беренсе урыҫ генералиссимусы, Бөйөк Петрҙың арҡазашы, баяр Алексей Семёнович Шеинға (1652—1700) һәйкәл асыла. Хәрби эшмәкәрҙең бронза һыны Аҙау ҡалаһының тарихи үҙәгендә музей ҡаршыһында постаментҡа ҡуйылған. А. Шеин бер ҡулына ҡылыс тотоп, бер аяғын нығытма ташына терәп баҫып торған итеп һүрәтләнгән. Һәйкәлдең постамент менән бергә бейеклеге яҡынса 5 метр.
Петрҙың Аҙауҙағы һәйкәле, Аҙау нығытмаһы һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы менән бергә ул, Рәсәй дәүләте һәм Аҙау йылъяҙмаһы биттәрен хәтерләтеп тороусы тарихи комплекс барлыҡҡа килтерә. Һәйкәлдәге яҙыу: Алексей Семенович Шеин беренсе Рәсәй генералиссимусы (1652—1700). Бронза һын Аҙау ҡалаһының тарихи үҙәгендә, Ковалёв Йорто һәм Сауҙа Рәттәренең 2-се корпусы араһында урынлашҡан.

# Шеин һәйкәле
## Тарихы

1695 һәм 1696 йылдарҙа Петр I Аҙау походы — Рәсәйҙең Ғосман империяһына ҡаршы хәрби кампанияһын ойоштора. 1696 йылдағы Аҙау походында А. С. Шеин урыҫ ғәскәрҙәре менән етәкселек итә. Һуғыш һөҙөмтәһендә Аҙау гарнизоны һәм Дондың төньяҡ тармағы тамағында урынлашҡан Лютих нығытмаһы урыҫ ғәскәрҙәренә бирелә. Воевода Шеин икенсе Аҙау походындағы данлы эштәре өсөн беренсе урыҫ генералиссимусы булып китә. Аҙауҙы алыу Рәсәйҙең XVII быуатта Ғосман империяһына ҡаршы һуғыштарҙа беренсе ҙур еңеүе була. Был урыҫтарҙың ҙур стратегик уңышы 1700 йылда Константинополь тыныслыҡ тураһындағы килешеү менән нығытыла. Аҙау Төркиә империяһы ынтылыштарының төньяҡ-көнсығыш терәге булыуҙан туҡтай, Рәсәйҙең көньяғында Аҙау диңгеҙенә юл асыла. Уңышлы походтар һөҙөмтәһендә Рәсәй Аҙауҙы уға яҡын ятҡан территориялар һәм яңы төҙөлгән нығытмалар (Таганрог, Павловск, Миус) менән бергә ала, Ҡырым ханына йыл һайын яһаҡ түләүҙән туҡтай.
# Белиз тарихы

Белиз тарихы меңләп йылдар элек башлана. Майя цивилизацияһы б. э. т. 1500 йыл һәм б. э. 200 йылы араһында хәҙерге Белиз территорияһына таралып, яҡынса б. э. 1200 йылына тиклем сәскә ата. Бер нисә ҙур археологик ҡомартҡы, атап әйткәндә, Кахаль Печ, Караколь, Ламанай, Лубаантун, Алтун-Ха, Шунантунич, ул осорҙа халыҡ ныҡ тығыҙ йәшәгән цивилизация булыуын раҫлай. Тәүге теркәлгән Европа торамаһын инглиз моряктары төҙөгән, уларҙың карабы 1638 йылда һәләкәткә осраған. Артабанғы 150 йыл дауамында бик күп инглиз торамалары барлыҡҡа килә. Был осор шулай уҡ юлбаҫарлыҡ, ерле һәм күрше испан торамалары халыҡтарының айырым һөжүмдәре менән билдәле
XVIII быуат аҙағында Бөйөк Британия был төбәккә беренсе булып рәсми вәкилен ебәрә, әммә формаль рәүештә Белизды «Британ Гондурасы» тип 1840 йылға тиклем атамайҙар. 1862 йылда ул британ колонияһына әүерелә. Һуңынан вәкиллекле хөкүмәтте киңәйтеү өсөн бер нисә конституцион үҙгәреш ҡабул ителә. 1964 йылдың ғинуарында тулы эске үҙидара министрлыҡ системаһы сиктәрендә алына. Территорияның рәсми исеме Британ Гондурасы тип 1973 йылдың июнендә үҙгәртелә, ә тулы бойондороҡһоҙлоҡ 1981 йылдың 21 сентябрендә бирелә.

# Белиз тарихы
## Боронғо майя цивилизацияһы

Майя цивилизацияһы кәм тигәндә өс мең йыл элек Юкатан ярымутрауының түбәнге өлөшөндә һәм көньяҡтағы таулы ерҙәрҙә барлыҡҡа килгән — хәҙерге Мексиканың көньяҡ-көнсығышы, Гватемалала, Гондурастың көнбайыш өлөшөндә һәм Белиз территорияһында урынлашҡан. Европала 500 йылға яҡын өҫтөнлөк итеүгә ҡарамаҫтан, бөгөн был культураның күп кенә сағылыштары һаҡланып ҡалған. Б.э.т. яҡынса 2500 йылға тиклем ҡайһы бер һунарсы һәм игенсе ҡәбиләләр бында ҙур булмаған ауылдарҙа төпләнә, улар ауыл хужалығы менән шөғөлләнә. Һуңынан улар кукуруз, фасоль, ҡабаҡ һәм чили боросо кеүек культураларҙы үҙләштерә. Телдәрҙең һәм субкультураларҙың күп төрлөлөгө бында майя мәҙәни үҙәгенең формалашыуына булышлыҡ итә. Был цивилизацияның иң юғары нөктәһе классик осорға тура килә, уның башы яҡынса беҙҙең эраның 250 йылына ҡарай.

# Белиз тарихы
## Палеогенетикаһы

Белиз территорияһындағы таш һыйыныу урындарында 9600 — 7300 йылдарҙа йәшәгән кешеләрҙең ДНК-һын тулы геномлы анализлау хәҙерге көнгә тиклем, уларҙың иртә голоцендың америка ерлеләре нәҫеленән килеп сығыуын һәм хәҙерге мезоамерикандар менән алыҫ туғанлыҡ ҡына булыуын күрһәтә, шул иҫәптән майя телендә һөйләшкән популяциялар ҙа. Белиздағы Мayahak Cab Pek (яҡынса 9,3 мең йыл элек) өлгөһөндә D4h3a митохондриаль гаплотөркөмөн билдәләгәндәр.
Яҡынса 5600 йылдан һуң хәҙерге ваҡытҡа тиклем элек көньяҡтан күсенгән билдәһеҙ кешеләр төбәккә етди демографик йоғонто яһай, ата-баба компоненттарының 50 % — тан ашыуын тәьмин итә. Был Коста-Риканан Колумбияға тиклем йәшәгән чибч телдәрендә һөйләүселәр менән бәйле сығанаҡтан килеп сыға.
# Урж-Дон

Урж-Дон — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Садон йылғаһының һул ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 0 км.

# Урж-Дон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000112108200003214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200321
* Бассейн коды — 07.02.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәлмәнов

Сәлмәнов — фамилия.
* Сәлмәнов Рафиҡ Вафа улы (1917—2003), композитор, РСФСР-ҙың (1989) һәм Башҡорт АССР-ының (1983) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
* Сәлмәнов Салауат Рафиҡ улы (30.04.1952), композитор, педагог.
* Сәлмәнова Айһылыу Рафиҡ ҡыҙы (2.01.1957), композитор һәм педагог, танылған музыкаль династия вәкиле. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
* Сәлмәнова Лилиә Ҡотлоғужа ҡыҙы (20.11.1947), музыка белгесе, фольклорсы. 1989—2013 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).
# Закиров Миңлемөхәмәт Тәфтизан улы

Закиров Миңлемөхәмәт Тәфтизан улы (24 ноябрь 1950 йыл — 22 ноябрь 2014 йыл) — журналист һәм шағир. 2001 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.

# Закиров Миңлемөхәмәт Тәфтизан улы
## Биографияһы

Миңлемөхәмәт (Мөхәмәт) Тәфтизан улы Закиров 1950 йылдың 24 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Ҡариҙел районы Дәүләт ауылында тыуған.
Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Башҡортостан Дәүләт телерадиокомитетында өлкән мөхәррир булып эшләй, артабан «Ҡызыл таң» гәзитенең әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге хәбәрсеһе була.
2001 йылдан — Башҡортостан һәм Рәсәй Яҙыусылар союздары ағзаһы
Мөхәмәт Закиров 2014 йылдың 22 ноябрендә Өфө ҡалаһында вафат була.

# Закиров Миңлемөхәмәт Тәфтизан улы
## Ижады

Шиғырҙарҙы 1970 йылдарҙан алып яҙа. Уның шиғырҙары өсөн хистәрҙең ихласлығы, халыҡ ижадының образдарын һәм мотивтарын ҡулланыу, нескә юмор хас. Шул уҡ ваҡытта уларҙа эске һағыш, бөгөнгө көн, әхлаҡи ориентирҙар юғалыуы өсөн һыҙланыу һиҙелә.
Нәшер ителгән шиғри йыйынтыҡтары:
* Ҡайын яҡтыһы: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1985. — 31 бит.
* Сәскә тулҡыны: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1990.
* Уңалған яра: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1992.
* Беҙ Ҡараиҙелдән: Шиғырҙар. — Өфө: Китап, 2005.
* Ҡылыстағы һандуғас: Шиғырҙар. — Өфө: Китап, 2005.
* Тыуған йорт: Шиғырҙар. — Өфө: Китап, 2010.
# Ровный (Ырымбур өлкәһе)

Ровный —Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ҡасаба.

# Ровный (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Ҡасаба Кейәле Бүртә йылғаһының һул яры буйында элгәре «Ҡыуандыҡ» совхозының үҙәк усадьбаһы тип һаналған, 1966 йылда статусын үҙгәрткән Урал ҡасабаһынан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ровный (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Климаты

Ровный ҡасабаһының климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята..

# Ровный (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Ровный ҡасабаһы ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Ровный (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Бөйөк Ватан һуғышына тиклем тораманы 9-сы ауыл тип атағандар. 1960 йылғы белешмәлә — «Ҡыуандыҡ» совхозының 2-се ферма ҡасабаһы.
1944 йылда «Ҡыуандыҡ» совхозында һәм Ҡыуандыҡ районының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Дәүләт фонды ерҙәренең бер өлөшөндә итселек-һарыҡсылыҡ совхозы ойошторола. Совхоз составына ойошҡан малсылыҡ фермалары ингән, уларҙың ҡышлаған урынында малсылар өсөн ҙур булмаған торамалар барлыҡҡа килгән, һәм улар 2-се Ферма, 3-сө Ферма, 4-се Ферма, 5-се Ферма тип аталған.
Малсыларҙың һәр ҡасабаһында 1949 йылда уҡ башланғыс мәктәп булған.
1966 йылда РСФСР Юғары Советы Президиумы Указы менән «Ҡыуандыҡ» совхозының 2-се ферма ҡасабаһы Ровный тип үҙгәртелә.

# Ровный (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Ҡасабаның Ровный (тигеҙ) тип аталыуы ул урынлашҡан ерҙең рельефы менән бәйле: йылға буйындағы тигеҙ уйһыулыҡ, тауҙар йыраҡта, горизонтта ғына төҫмөрләнә тип яҙа Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында. Ҡаҙаҡтар ҡасабаны Ҡарағаш тип атай икән.
# Туғылым (тимер юл станцияһы)

Туғылым (урыҫ. Тугулым)— Свердловск тимер юлы Богданович — Төмән участкаһындағы тимер юл станцияһы. Ул 1885 йылда асыла. Свердловск тимер юл хәрәкәте идаралығы дирекцияһының Төмән тимер юл станциялары эштәрен ойоштороу үҙәгенә ҡарай. Транссебер магистраленең төп юлының 2078-се километрында, Туғылым ҡасабаһында, Туғылым район үҙәгенән көнбайышҡа табан 5 километр алыҫлыҡта, Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһе Туғылым ҡала округында урынлашҡан.
Был станциянан Себер тракты сығырға мөмкин.

# Туғылым (тимер юл станцияһы)
## Коммерция операциялары

Вагонлап һәм ваҡ-күмәртәләп тейәлгн йөктәрҙе ҡабул итеү һәм оҙатыу туранан-тура тимер юлында һәм дөйөм ҡулланылышта булмаған урындарҙа ғына башҡарыла.
Брутто массаһы 20 һәм 24 тоннаға еткән универсаль контейнерҙарҙағы йөктәр инеү һәм сығыу юлдарында ҡабул ителә һәм тапшырыла.
Бөтә пассажирҙар поездарына билеттар һатыла. Багаждар ҡабул ителә һәм хужаларына тапшырыла.

# Туғылым (тимер юл станцияһы)
## Шулай уҡ ҡара

* Свердловск өлкәһенең Тимер юл станциялары, туҡталҡалар һәм урап үтеү юлдары исемлеге
# Нойхаус-ам-Ренвег

Нойхаус-ам-Ренвег (нем. Neuhaus am Rennweg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6601 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,69 км². Диңгеҙ кимәленән 830 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98724 һәм автомобиль коды — SON.
# Таджилу

Таджилу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Таджилу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005681
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100568
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Кугульта

Оло Кугульта — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының уң ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 112 км.

# Оло Кугульта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500612107000016980
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001698
* Бассейн коды — 05.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сугмутун-Еган (Вах ҡушылдығы)

Сугмутун-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 780 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 122 км.

# Сугмутун-Еган (Вах ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037265
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203726
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Церетели (кенәз ырыуы)

Грузия йылъяҙма сығанаҡтары буйынса Церетели фамилияһы Көнсығыш Грузиянан, атап әйткәндә хәҙерге Горий районының Үрге һәм Түбәнге Церети ауылдарынан сыға. Ваҡыт үтеү менән был фамилияны йөрөтөүселәр Көнбайышҡа, Имеретияға күсә.
Церетели (груз. წერეთელი) — грузин фамилияһы.
Традицион сығанаҡтарға ярашлы, был ғаиләнең ата-бабалары Дағстанда йәки Алания Республикаһында юлбашсы була. 1395 йылда улар тыуған илдәренән Тамерландың исламлаштырыуынан Черкесия аша христиан Грузияһына ҡаса. Имеретия батшаһы Константин (Көнбайыш Грузия) 1392—1401 йылдарҙа уларҙы Сачхеренан ҡыҫырыҡлай һәм кенәз (тавади) дәрәжәһе бирә. Церетелиҙар Сатсеретло (საწერეთლო; «Церетели») тип аталған Үрге Имеретиҙа аҫаба ерҙәргә эйә була, унда улар Модинахта йәшәй, һуңынан Грузияның иң билдәле аҡһөйәктәр ғаиләһенең береһенә әйләнә. Йыш ҡына улар грузин дворяндары менән, хатта Көнбайыш һәм Көнсығыш Грузияла багратиондар батша династияһы менән тармаҡтары менән никахҡа инә.
Кенәз Зурабтың улы кенәз Давид Церетели 1736 йылда Имеретия батшаһы Александр V һеңлеһенә өйләнә. 1782 йылда кенәз Папун Церетели Сөләймән II батша ғәскәрҙәренең баш командующийы була һәм уға ағаһы Дауытты еңергә ярҙам итә. 1810 йылда кенәз Зураб Церетели Имеретияға Рәсәйгә ҡушылырға булышлыҡ итә; уның ҡыҙы, княжна Катеван, һуңғы грузин батшаһы грузин царевичы Иоанн Георгиевичта кейәүҙә була. Церетели ырыуының бер тармағы 1724 йылда батшалар Вахтанг һәм Бакар менән Рәсәйгә сыға; уның кенәз Церетелевтар йәки Церетелевтар тип йөрөтөлә.
# Оло Супра

Оло Супра — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 800 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Оло Супра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012328
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301232
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3