yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мечетка (Ростов өлкәһе)

Мечетка —утар . Азов районы, Ростов өлкәһе. Отрада ауыл биләмәһенә инә.

# Мечетка (Ростов өлкәһе)
## Географияһы

Район үҙәге — Азов ҡалаһынан көньяҡтараҡ 60 саҡрымда (юлдар буйлап) урынлашҡан.
Уның янында Краснодар крайы сиге тора.

# Мечетка (Ростов өлкәһе)
## Инфраструктураһы
### Урам

* Фермер урамы.

# Мечетка (Ростов өлкәһе)
## Иҫтәлекле урын

* Ауылдан 200 метр көньяҡтараҡ археологик ҡомартҡы — «Мечетка-III» ҡурғаны урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклем ике мең йыллыҡ —б. э. XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100345000 коды аҫтында индерелгән.
* Мечетка ауылынан 3 км көньяҡ-көнбайыштараҡ , Ея йылғаһы ярында археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Мечетка-1» (2 өйөм) урынлашҡан. Датаһы- беҙҙең эраға тиклем ике мең йыллыҡ— б. э. XIV быуат арауығы. Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурғанһыҙ ҡәберлек урындағф әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100304000 коды аҫтында индерелгән.
# Илей-Шор

Илей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.

# Илей-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065865
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006586
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лезовая

Лезовая — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Наврас йылғаһының уң ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Лезовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042857
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004285
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөхәмәт (Силәбе өлкәһе)

Мөхәмәт (рус. Мухаметово) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡарабаш ҡала округы ауылы.

# Мөхәмәт (Силәбе өлкәһе)
## Тарих

Ауылға һыҙғы ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә.

# Мөхәмәт (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1816 | 1866 | 1920 |
| 183 | 84 | 172 |
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар йәшәй.
# 1944 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1944 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1944 MCMXLIV |
| Юлиан стилендә | 1943 — 1944 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2696 — 2697 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7452 — 7453 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5704 — 5705 ה'תש"ד — ה'תש"ה |
| Мосолман календары | 1363 — 1364 |
| Боронғо әрмән календары | 1393 ԹՎ ՌՅՂԳ |
| Ҡытай календары | 4640 — 4641 (с 25 январь) 癸未 — 甲申 чёрная овца — синяя обезьяна |
| Эфиопа календары | 1936 — 1937 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2000 — 2001 |
| - Шака самват | 1866 — 1867 |
| Иран календары | 1322 — 1323 |
1944 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ дүртенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1944 йылы, 2 мең йыллыҡтың 944 йылы, XX быуаттың 44 йылы, XX быуаттың 5 ун йыллығының 4 йылы, 1940 йылдарҙың 5 йылы.

# 1944 йыл
## Тыуғандар

* 5 ғинуар — Барлыбаев Хәлил Әбүбәкер улы, иҡтисад һәм фәлсәфә фәндәре докторы, Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһы профессоры.
* 18 май — Бүләков Динис Мөҙәрис улы, башҡорт яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге премияһы лауреаты.
* 1 август — Вилданов Әхәт Ханнан улы, әҙәбиәт белгесе, яҙыусы.
* 1 ноябрь — Назаров Рәшит Сәйетбаттал улы, башҡорт шағиры, Салауат Юлаев исемендәге премияһы лауреаты.

# 1944 йыл
## Вафат булғандар

* 15 ғинуар — Сыртланов Муллайәр Исламгәрәй улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 8 март — Ғөбәйҙуллин Миңлеғәли Хәбибулла улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 14 март — Харисов Мәлих Харис улы (Мәлих Харис), башҡорт шағиры.
* 28 март — Фәрхетдинов Мирғәй Әхмәй улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 30 май — Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 19 июль — Әхмәтғәлин Хәкимйән Рәхимйән улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 25 август — Муса Йәлил, татар яҙыусыһы, совет шағиры, Советтар Союзы Геройы (1956).
* 20 сентябрь — Мөхәмәтйәнов Бәҙретдин Мөхәмәтйән улы (Бәҙрүш Моҡамай), яҙыусы.
* 12 октябрь — Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 10 декабрь — Ишҡолов Ғәтиәт Абдулла улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 18 декабрь — Кинйәкәев Сабир Мөьмин улы, шағир.
# Санго-Ты-Се

Санго-Ты-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нерусовей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Санго-Ты-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090660
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009066
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Солтанов Мөхәмәтйәр Мөхәмәтшәриф улы

Мөхәмәтйәр Мөхәмәтшәриф улы Солтанов (1837—1915) — башҡорт дин әһеле. Ырымбур мосолман Диниә назараты мөфтөйө (1886—1915).

# Солтанов Мөхәмәтйәр Мөхәмәтшәриф улы
## Биографияһы

Солтанов Мөхәмәтйәр Мөхәмәтшәриф улы 1837 йылда билдәле башҡорт дворян нәҫеле Солтановтар ғаиләһендә тыуған. Атаһы Мөхәмәтшәриф Баязит улы (1810—1874) башҡорт кантоны башлығы булып хеҙмәт иткән. Мөхәмәтйәр Солтановтың шәжәрәһе артабанғыса: Тоҡсаба → Шаһҡолой (Шаһвәли) → Тәүкил → Тәңребирҙе (Төркәйбирҙе) → Юлбирҙе → Аҡъюл → Ҡотлош → Күҙәй → Туҡтар → Субан → Мөхәмәт (Мәмәт) → Солтан → Ғәбделйәлил (1750—?) → Баязит (1774—1823) → Мөхәмәтшәриф (1810—1874) → Мөхәмәтйәр (1837—1915).
Ҡазан гимназияһын тамамлай. 1856 йылда Ҡазан университетының хоҡуҡ факультетында уҡый, әммә сирләп китеп уны ташлай.
Минзәлә өйәҙендәге 18-се башҡорт кантонлығында хеҙмәт итеп урядник чинын ала. 1857—1859 йылдарҙа Башҡорт ғәскәре командующийы янындағы канцелярияла һыҙмасы булып хеҙмәт итә, зауряд-хорунжий чинын ала. 1861 йылдан — 20-се башҡорт, ә 1863 йылдан 7-се Минзәлә кантондары башлығы була. 1866 йылда подпоручик чинында отставкаға сыға.
Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы бөтөрөлгәс, 1866—1885 йылдарҙа Өфө губернаһының Бәләбәй һәм Минзәлә өйәҙҙәренең мировой аралашсыһы, мировой судьяһы вазифаларын башҡара.
1885 йылда Ырымбур мосолман Диниә назараты мөфтөйө С. Ш. Тәвкилев вафат булғас, губерна властары императорға мосолмандарҙың яңы етәксеһе итеп Мөхәмәтйәр Солтанов һәм Мирсәлих Биксурин кандидатураларын императорға раҫларға тәҡдим итәләр. Һөҙөмтәлә Солтанов 1886 йылдың 2 ғинуарындағы император Александр III указына ярашлы Ырымбур мосолман диниә назараты мөфтөйө итеп тәғәйенләнә.
1886 йылдан төрмәләр буйынса Өфө губернаһы попечителлек комитеты директоры.
1893 йылда хаж ҡыла. Истанбулда хәлифә һәм Ғосман империяһы солтаны Ғәбделхәмит II менән ҡабул ителә. Бейрут ҡалаһында ислам догматикаһы буйынса курстарҙы тамамлай.
1915 йылдың 12 июнендә Өфөлә вафат була. Беренсе йәмиғ мәсете территорияһында ерләнгән.

# Солтанов Мөхәмәтйәр Мөхәмәтшәриф улы
## Ғаиләһе

    1-се ҡатынынан балалары: Арыҫланғәли, Мәҙинә, Мәрйәм, Искәндәрбәк;
    2-се ҡатыны Мәрйәм Шәйхелислам ҡыҙынан балалары: Сәлимгәрәйбәк, Фатима, Бибизөләйха, Суфия, Баязит.

# Солтанов Мөхәмәтйәр Мөхәмәтшәриф улы
## Бүләктәре

* I дәрәжәләге Изге Станислав ордены (1888).
* II дәрәжәләге «Ғосманиә» ордены (1893).
* I дәрәжәләге Изге Анна ордены (1896).
* Изге апостол Андрей Первозванный ордены (1898).
# Яғалбай

?Яғалбай :
Ата ҡош :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ыласын һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ыласындар |
| Ырыу: | Ыласындар |
| Төр: | Яғалбай |
Латинса исеме :
Falco columbarius Linnaeus, 1758 :
Синонимдары һәм диалектизмдары :
Яғылбай, яғал ҡош
Aesalon columbarius
Falco aesalon :
Ареал :
Бала сығарыу арауығы
     Миграциялары
     Йыл буйы йәшәү :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175613 NCBI 8953 |
Яғалбай (лат. Falco columbarius) — йыртҡыс ҡош, Ер йөҙөндәге иң бәләкәй ыласын.

# Яғалбай
## Ҡылыҡһырлама

Күгәрсендән бәләкәйерәк. Осло оҙон ҡанатлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло ыласын. Һырт яғы нәҙек ҡара өҙөк һыҙыҡтар менән сыбарланған күкһел һоро, ҡорһаҡ яғы шулай уҡ һыҙыҡлы һарғылт ерән. Елкәһендә һәм яуырынында аҡһыл һары таптар бар. Ҡаштары, суҡыш төбө, аяҡтары һары. Ҡыйғырҙың «мыйыҡтары» булмауы менән, кәүҙәһенең аҫ яғы ерән булыуы менән айырыла. Тауышы яңғырауыҡлы «ки-ки-ки». Ваҡ ҡоштарҙы аулай. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ояһы ағас башында, ҡая таш һикәлтәләрендә, һирәкләп түңгәктәрҙә була.
Ерәнһыу көрән таплы, һарғылт ҡабыҡлы; йомортҡаларының һаны 3-4 бөртөк. Элек ауға йөрөү өсөн ҡулға эйәләштергәндәр. Тәбиғәттә йәшәү мөҙҙәте 11 йыл.
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Сальвадор Альенде

Сальвадор Гильермо Альенде Госсенс (исп. Salvador Guillermo Allende Gossens, 26 июнь 1908 йыл — 11 сентябрь 1973 йыл) — Чили сәйәсмәне һәм дәүләт эшмәкәре, 1970 йылдың 3 ноябренән хәрби түңкәрелеш һөҙөмтәһендә һәләк булғанға тиклем Чили президенты.
«Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытҡан өсөн» Халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты (1973).

# Сальвадор Альенде
## Биографияһы

Чили аҡһөйәктәренә ҡараған Альенде ғаиләһе үҙенең либераль ҡарашлы булыуы менән билдәле.
1932 йылда Чили университетының медицина факультетын тамамлай. Бер йылдан һуң Чили социалистик партияһын төҙөүҙө ҡатнаша. Был 1937 йылда Милли конгресс депутаты итеп һайлана, 1945 йылға, сенатор итеп һайланғанға тиклем, унда эшләй. 1938 — 1942 йылдарҙа һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын биләй.
1942 йылда Альенде Чили социалистик партияһының генераль секретары була. Ул саҡта партия оппозицияла була, сөнки 1941 йылдан коммунистар Германия менән СССР араһында һөжүм итмәү тураһындағы килешеүҙе хуплауы һөҙөмтәһендә социалистар идара итеүсе коалициянан сыға һәм радикалдар менән коммунистар идара иткән коалиция ҡала. 1948 йылда социалистар Альенденың фекере меннә иҫәпләшмәйенсә радикалдар менән коалицияға инә һәм коммунистар партияһын тыйыу тураһындағы ҡарарҙы хуплай. Альенде элекке арҡаҙаштары менән араны өҙөп, Халыҡ социалистик партияһын төҙөй. 1952 йылғы президент һайлауҙарында уның партияһы экс-диктатор Карлос Ибаньестың кандидатураһын хуплай, Альенде партиянан сыға һәм ҡабаттан Социалистик партияға ҡайта. Президентлыҡа дәғүә иткән осраҡта ярҙам вәғәҙә иткән коммунистар менән яҡыная. Социалистар тәҡдимде ҡабул итә һәм ике партия «Халыҡ хәрәкәте» альянсын төҙөй һәм Альендены 1952, 1958 һәм 1964 йылдарҙа президент вазифаһына тәҡдим итә.
1966 — 1969 йылдарҙа Альенде Чили сенаты президенты була.
1969 йылда «Халыҡ хәрәкәте» Фронты «Халыҡ берҙәмлеге» тип үҙгәртелә һәм социалистар, коммунистар, христиан демократтары фракцияһынан айырылған Радикаль партия ағзалары коалицияһын барлыҡҡа килтерә. 1970 йылғы президент һайлауҙарында Альенде тауыштар буйынса ҡалған ике кандидатты уҙып китә, әммә абсолют күпселек тауыш йыя алмай, шуға күрә уның кандидатураһын раҫлау өсөн конгресҡа ебәрелә һәм унда демократия принциптарын боҙмаҫҡа вәғәҙә иткәндән һуң, христиан демократтары тарафынан хуплана.
| Кандидат | партия | тауыш | % |
| Сальвадор Альенде Госсенс | «Халыҡ берҙәмлеге» блогы | 334 070 1 | Ҡалып:Percentagem |
| Хорхе Алессандри Родригес | Милли партия | 159 1 031 | Ҡалып:Percentagem |
| Радомиро Томич Ромеро | Христиан-демократик партияһы | 821 801 | Ҡалып:Percentagem |
Президент креслоһы өсөн көрәштә һәм уны артабан һаҡлап ҡалыу теләгендә Альенде Советтар Союзына өс тапҡыр рәсми визит менән килә: 1954 йылда, 1967 йылдың ноябрендә һәм 1972 йылда, һәләк булырҙан ярты йыл алда.
Американдар Альенденың кандидатураһын үткәрмәҫкә һәңынан, кәрәк булғанда, көс ҡулланырға ла планлаштыра, әмәм ике вариант та тормошҡа ашмай.
1970 йылдың 24 октябрендә Сальвадор Альенде Чилиҙың яңы президенты тип рәсми рәүештә иғлан ителә.
# Лысогорка (тәбиғәт һәйкәле)

Лысогорка — Төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт һәйкәле. Ростов өлкәһе өлкәһе Куйбышев районы Лысогорка ауылы янында урынлашҡан. Лысогорка ауылы янындағы аҡбур тауына тәбиғәт һәйкәле статусы Ростов өлкә Хөкүмәте 418-се Ҡарары (19.10.2006 йыл) нигеҙендә бирелгән.
Лысогорка көньяҡ рус ксерофиттарының көньяҡтағы форпостына — тауҙа бейек температураларға һәм оҙаҡҡа һуҙылған ҡоролоҡҡа түҙә торған үҫемлектәр йәшәгән урынға ҡарай. Аҡбур субстраттары менән бәйле ярым ҡыуаҡлыҡтар һәм тәпәш буйлы ярым ҡыуаҡтар бында төп урынды алып тора. Бындағы күп кенә үҫемлектәр Ростов өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгән, шул иҫәптән: ковыль опушеннолистный, полынь солянковидная, василек русский, оносма донская, бурачок голоножковый, двурядник меловой, рогачка меловая, терескен хохолковый .
Ростов өлкәһе территорияһы геология үткәне буйынса тирә-яҡтағы ерҙән күтәрелеп торған йыйырсыҡлы тау һырты булған. Тәбиғи көстәр йоғонтоһонда тау әкренләп емерелгән, уның күтәренке һәм түбәндә торған ерҙәре диңгеҙ менән ҡапланған саҡта ултырма тау тоҡомдары ҡатламы барлыҡҡа килгән. Бындай ҡатламдар уртаса карбон (311 млн йылдар элек), альб ҡатламы (103 млн йылдар элек) һәм Неоген осороноң Бурдигаль ҡатламындарында (18 млн йылдар элек) үҙ эҙҙәрен ҡалдырғандар. Был ваҡытта Лысогорка территорияһында йылы һай диңгеҙ торған.
Кайнозой эраһының дүртенсел осоронда боҙ ҡатламы хәҙерге Ростов өлкәһе территорияһына килеп етмәгән. Боҙлоҡ ирегәс, уның һыуҙары был территорияға эркелеп ингән һәм ерҙе йыуып, тау ултырмаларын яһаған һәм ер рельефын барлыҡҡа килтергән.
Күп кенә тауҙа һәм уның нигеҙе янында үҫкән үҫемлектәр, Ростов өлкәһе Ҡыҙыл китабына индерелгән : ковыль опушеннолистный, полынь солянковидная, василек русский, оносма донская, бурачок голоножковый, двурядник меловой, рогачка меловая, терескен хохолковый һ. б.
Тәбиғәт һәйкәле статусын Лысогорка янындағы аҡбурлы тау Ростов өлкәһе Хөкүмәтенең 418-се Ҡарары (19.10.2006) нигеҙендә алған. Лысогорка тәбиғәт һәйкәле фәнни һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтенә эйә.

# Лысогорка (тәбиғәт һәйкәле)
## Әҙәбиәте

«О памятниках природы Ростовской области». Постановление Администрации Ростовской области от 19 октября 2006 года № 418.
# Мокрая Кадамовка

Мокрая Кадамовка — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тузлов йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Мокрая Кадамовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000016253
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001625
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мараяга

Мараяга (Мары-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мараяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052116
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005211
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Караджич Вук Стефанович

Караджич Вук Стефанович йәки Вук Караджич (серб. Вук Стефановић Караџић / Vuk Stefanović Karadžić; 26 октябрь (6 ноябрь) 1787 йыл, Тршич, Ғосман империяһы — 26 ғинуар (7 февраль) 1864 йыл, Вена) — серб тел белгесе һәм педагогы.
Серб әҙәби теленә реформа үткәрә һәм серб кириллицаһын стандартлаштыра. Серб яҙмаһына нигеҙенә «нисек ишетелә — шулай яҙыла» принцибын һала (серб. «пиши као што говориш, а читај као што је написано»).
Ул серб-хорват теленең берҙәмлеге тураһындағы Вена әҙәби килешеүе инициаторы һәм ҡатнашыусыһы була.

# Караджич Вук Стефанович
## Биографияһы
### Иртә тормошо

Черногорияға килгән Стефан һәм Егда (ҡыҙ фамилияһы — Зрнич) Караджич ғаиләһендә Сербияла, Лозница эргәһендәге Тршичи ауылында тыуа (ул ваҡытта — Ғосман империяһы). Малайға, уға яуыз көстәр зыян итмәһен өсөн Вук (бүре -'волк') исемен ҡушалар.
Ул үҙ аллы белем ала; бер аҙ туғаны уҡыта, һуңынан Троноша монастырендә белем ала, 19 йәшендә — гимназияла (Сремски-Карловци); бер нисә ай Петриньела латин һәм немец телен өйрәнә; Обрадовичта шөғөлләнеүгә өмөтләнеп Белградҡа китә, серб Ядарында Ненадовочта писарь булып хеҙмәт итергә тура килә. Ниһайәт, 1808 йылда Белград юғары мәктәбенең тәүге уҡыусыларының береһе була. Тиҙҙән ул ауырып китә һәм дауаланыу өсөн Нови-Сад һәм Пештҡа юллана, әммә тулыһынса дауалана алмай һәм сатан булып ҡала. Сербияға 1810 йылда ҡайтып, бер ни тиклем ваҡыт Белградта башланғыс мәктәп уҡытыусыһы булып эшләй. 1813 йылда Вена ҡалаһына күсә һәм унда Словения лингвисы Копитар менән осраша. В 1814 и 1815 годах Вук Караджич издал два тома сербских народных песен (впоследствии число их выросло до девяти). В 1814 году он издал также первую сербскую грамматику; в 1818 году, в Вене — Сербский словарь («Српски рјечник»). С февраля по май 1819 йылдың февраленән майғаса Караджич Рәсәйҙә, Тәүрәт йәмғиәте саҡырыуы буйынса Рәсәйҙә булана. Был турала И. Н. Лобойко түбәндәгеләрҙе яҙа:
1861 йылда Караджичҡа Загреб ҡалаһының почетлы гражданы исеме бирелә.
Изге Марк зыяратында ерләнгән. 1897 йылда ҡабаттан Белградтың тарихи соборында Досифей Обрадович эргәһенә ерләнә.

# Караджич Вук Стефанович
## Серб кириллицаһы реформаһы

Караджичтың серб теле — Герцеговина диалекты нигеҙендә эшләнә, уның нигеҙендә һәр өнгә хәреф тура килһен өсөн бер аҙ үҙгәртелгән кириллица яҙмаһы ята. Караджич яҙмаһы XIX быуаттың 60-сы йылдарында киң танылыу ала һәм Сербияла төп яҙма була, уны Воеводинаның, Босния һәм Герцеговинаның Австрия сербтары һәм Черногория халҡы ҡуллана. Тап Караджич теле серб теле өсөн база булып тора.
Боронғо славян алфавитынан Караджич түбәндәге 24 хәрефте ала:
Шул уҡ ваҡытта алты яңы хәрефе өҫтәй:
һәм туғыҙ иҫке хәрефте ала:
# Гадолиний

Гадолиний (яңы лат. Gadolinium), Gd — химик элемент, лантаноид, атом һаны — 64, атом массаһы — 157,25.

# Гадолиний
## Тарихы

Гадолиний 1880 йылда Жан де Мариньяк тарафынан асылған, ул спектроскопик яҡтан тикшереп, һирәк ер элементтары оксидтары ҡатнашмаһында яңы элементтың булыуын иҫбатлай. Элемент фин химигы Юһан Гадолин исеме менән аталған.

# Гадолиний
## Тәбиғәттә

Гадолиний кларкы ер ҡабығында (Тейлор буйынса) — 8 г/т, океан һыуҙарында йөкмәткеһе — 2,4⋅10-6 мг/л4⋅10-6 мг/л.

# Гадолиний
## Тәбиғәттә
### Ятҡылыҡтары

Гадолиний лантаноид мәғдәндәре составына инә.

# Гадолиний
## Сығарып алыу

Элементты гадолиний фторидын йәки хлоридын (GdF₃, GdCl₃) кальций менән тергеҙеп алалар.
Гадолиний ҡушылмаларын һирәк ер металдарының оксидтарын фракцияларға бүлеү юлы менән табалар.

# Гадолиний
## Хаҡы

Сафлығы 99,9 % металлик гадолиний хаҡы 2014 йыл аҙағына 1 кг 132,5 АҠШ долл. тәшкил итә
# Гатчина

Гатчина (фин. Hatsina) — Рәсәйҙәге ҡала (1796 йылдан алып), Ленинград өлкәһенең Гатчина муниципаль районының идара үҙәге, Рәсәйҙең хәрби дан ҡалаһы (2015 й. апреленән). 2021 йылдың 24 мартында Ленинград өлкәһенең Закондар сығарыу йыйылышы ҡабул ителгән законы буйынса- Гатчина Ленинград өлкәһенең баш ҡалаһы итеп иғлан ителде Ҡала өлкәнең көньяҡ-көнсығышында, Санкт-Петербург ҡала сигенән 8 км һәм тарихи үҙәгенән 41 км көньяҡтараҡ урынлашҡан.

# Гатчина
## Билдәле шәхестәре

* Савоненко Нина Иосифовна (1921—02.1996), табип-фтизиопедиатр. 1944 йылдан хәҙерге Гатчина ҡалаһы дауаханалары табибы, шул иҫәптән 1953 йылдан ҡала дауаханаһының балалар бүлеге мөдире, 1957—1960 йылдарҙа баш табип урынбаҫары; 1976—1980 йылдарҙа Ленинград өлкә туберкулёз диспансеры табибы. Балаларҙың туберкулёз менән ауырыуын кәметеү буйынса СССР-ҙың өлгөлө табибы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969).
# Сәхәбетдинов Риф Рәйес улы

Сәхәбетдинов Риф Рәйес улы (9 декабрь 1955 йыл) — хәрби хеҙмәт ветераны, авиация генерал-майоры (2003). Афғанстандағы хәрби хәрәкәттәрҙә, Тажикстандағы тыныслыҡ миссияһында һәм Төньяҡ Кавказдағы террорға ҡаршы операцияларҙа ҡатнашыусы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған хәрби осоусыһы, Рәсәй Геройы (2001).

# Сәхәбетдинов Риф Рәйес улы
## Биографияһы

Риф Рәйес улы Сәхәбетдинов 1955 йылдың 9 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған.
1963—1971 йылдарҙа Риф Рәйес улы Башҡорт АССР-ының Шишмә районы Келәш ауылында һигеҙ йыллыҡ мәктәптә уҡый.
1973 йылда Өфө ҡалаһының 15-се урта мәктәбен тамамлай. 1973 йылдан Ҡораллы Көстәрҙә. Сызрань юғары хәрби авиация лётчиктар училищеһын (1977), Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һауа академияһын (1988) тамамлай.
Монголияла, Карпат яны хәрби округында, Төркөстан хәрби округында, Төньяҡ ғәскәр төркөмөндә, Германиялағы совет ғәскәрҙәре төркөмөндә, Мәскәү хәрби округында, Тажикстанда, Төньяҡ Кавказ хәрби округында, Ленинград хәрби округында хеҙмәт итә. Афғанстанда хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша, Тажикстанда тыныслыҡ миссияһында, Төньяҡ Кавказда террорға ҡаршы операцияла ҡатнаша.
Төньяҡ-Кавказ төбәгендә террорға ҡаршы операция барышында законһыҙ ҡораллы формированиеларҙы юҡ итеүҙә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы, һәм 237 уңышлы хәрби осошо өсөн армия авиацияһы берләшмәһе начальнигы полковник Сәхәбетдинов Риф Рәйес улына «Рәсәй Федерацияһы Геройы» исеме бирелә.
Хәрби һауа көстәрендә авиация начальнигы — 6 А хәрби һауа көстәренең авиация буйынса һәм һауа һөжүменән һаҡланыу командующийы урынбаҫары булып хеҙмәт итә (Санкт-Петербург ҡалаһы).
2007 йылдан запаста. Башҡортостан Республикаһының Санкт-Петербург ҡалаһында Даими Вәкиле булып эшләй.
Афғанстанда хеҙмәт иткән осорҙа, бер хәрби осош ваҡытында, ярҙам тураһында сигнал ҡабул итә. Ергә ултырғандан һуң, уның вертолет бортына (МИ-24) яраланған 12 хәрби хеҙмәткәрҙе тейәйҙәр. «Артыҡ йөк» булыуға ҡарамаҫтан, «самолет һымаҡ» тиҙлек арттырып һәм тарлауыҡҡа «сумып» осоп китергә ҡарар ҡабул итә. Хәүеф ҙур булыуына ҡарамаҫтан, машинаны һауаға күтәрә һәм яралыларҙы дислокация урынына күсерә.

# Сәхәбетдинов Риф Рәйес улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы Геройы
* «Алтын йондоҙ» миҙалы.
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* Өсөнсө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордены
* Батырлыҡ ордены
* 25 миҙал
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған хәрби осоусыһы
* Хәрби лётчик-снайпер