yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Назар (Ейәнсура районы)

Назар (рус. Назарово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Яңы Себенле ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453395, ОКАТО коды — 80226828005.

# Назар (Ейәнсура районы)
## Географик урыны

Назар ауылы Ташлы йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 14 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишемғол): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Төйлөгән): 35 км

# Назар (Ейәнсура районы)
## Тарихы

Назар (Вәлишә) ауылына XVIII быуттың 2‑се яртыһында Нуғай даруғаһы Ҡыпсаҡ улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә, Оло Эйек йылғаһының уң ҡушылдығы Ташлы йылғаһы буйында, нигеҙ һалған. Икенсе атамаһы тәүге төпләнеүсе Вәлиша Ишҡәлин исеменән. XIX быуат уртаһында 1‑се Назар булараҡ (XVIII быуат уртаһында — XX быуаттың 70‑се йылдарында Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттары нигеҙ һалған 2‑се Назар ауылы булған) иҫәпкә алынған. 1866 йылда 20 йортта 124 кеше теркәлгән. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ һыу тирмәне теркәлгән. 70‑се йылдарың башынан хәҙерге исемен йөрөтә.
Әлеге ваҡытта Назар ауылында фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

# Назар (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 148 | |
| 1959 | 106 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 138 | |
| 1979 | 99 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 86 | |
| 2002 | 96 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 104 | |
| 2010 | 69 | |

# Назар (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (89 %).

# Назар (Ейәнсура районы)
## Урамдары

* Йәшел урам (рус. Зеленая улица)

# Назар (Ейәнсура районы)
## Тирә-яҡ мөхит
### Ер-һыу атамалары

Йылғалар:
* Ташлы йылғаһы
* Киҫекбаш йылғаһы

# Назар (Ейәнсура районы)
## Ревизия материалдарында

1816 йыл, 1816, 1850, 1859 йылдарҙа Назар ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
# Пилопи

Пилопи — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 377 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пилопи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012297
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001229
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Явроньга

Явроньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Явроньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003714
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ухтымка

Ухтымка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ухтымка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033636
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103363
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Третьяков Владимир Всеволодович

Третьяков Владимир Всеволодович (6 ғинуар 1890 йыл — 31 ғинуар 1970 йыл) — ғалим-акушер гинеколог. 1946 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1968 йылға тиклем акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы мөдире. 1946—1967 йылдарҙа Башҡортостан акушер-гинекологтар йәмғиәте рәйесе. Медицина фәндәре докторы (1942), профессор (1935). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1957), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1945).

# Третьяков Владимир Всеволодович
## Биографияһы

Владимир Всеволодович Третьяков 1890 йылдың 6 ғинуарында Ҡазан губернаһының Зөйә ауылында (Татарстандың Свияжск ҡалаһы) тыуған.

# Третьяков Владимир Всеволодович
## Хеҙмәт юлы

1915 йылда Ҡазан университетын тамамлаған.
1920 йылдан башлап Томск университетының акушерлыҡ-гинекологик клиникаһында эшләгән.
1924 йылдан башлап Омск медицина институтында уҡытҡан.
1935 йылда - Төрөкмән медицина институтының акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы мөдире (Ашхабад).
1946 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1968 йылға тиклем акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы мөдире.
1946—1967 йылдарҙа Башҡортостан акушер-гинекологтар йәмғиәте рәйесе.
1947 йылдан алып 1968 йылға тиклем Башҡорт медицина институтының акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы мөдире вазифаһында эшләгән.
Ғалимдың фәнни эшмәкәрлеге йөклөлөк патологияһы, бала тыуҙырғандан һуң септик өҙлөгөү, ҡатын-ҡыҙға бала тыуҙырыуҙа рациональ ярҙам күрһәтеү һәм ауыртыуҙы баҫыу, акушерлыҡ ярҙамын, акушерлыҡта һәм гинекологияла операция яһау техникаһын камиллаштырыу, шул иҫәптән кесарева сечения операцияһы проблемамаларына; халыҡҡа медицина ярҙамын ойоштороуға, ҡатын-ҡыҙҙарҙың енси өлкәһенә йоғонто яһарлыҡ хеҙмәт шарттарын өйрәнеүгә һ. б. арналған.
40-тан ашыу ғилми эш авторы. 1942 йылдан - медицина фәндәре докторы, 1935 йылдан - профессор.
Владимир Всеволодович Третьяков 1970 йылдың 31 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат була.

# Третьяков Владимир Всеволодович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1945 - СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы
* 1957 - БАССР-ҙың атҡаҙанған табибы
# Чанкыры (провинция)

Чанкыры (төр. Çankiri) — Төркиәнең провинцияһы.

# Чанкыры (провинция)
## Административ ҡоролош

12 район:
* Аткараджалар (Atkaracalar)
* Байрамёрен (Bayramören)
* Чанкыры (Çankırı)
* Черкеш (Çerkeş)
* Элдивар (Eldivan)
* Ылгаз (Ilgaz)
* Кызылырмак (Kızılırmak)
* Коргун (Korgun)
* Куршунлу (Kurşunlu)
* Орта (Orta)
* Шабанёзю (Şabanözü)
* Япракли (Yapraklı)
# Кайвал

Кайвал — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Антроп йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Кайвал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009660
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200966
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шайморатов ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

Шайморатов ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге
Административ үҙәге — Шайморат ауылы.

# Шайморатов ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Шайморатов ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Башҡарма власы

Шайморатов ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Шайморат ауылы, Миңлеғәле урамы, 44.

# Шайморатов ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Мордва мәғрифәтсеһе А. Ф Юртов музейы.
* М. М Шайморатов һәйкәле, авторы — скульптор Б. Д. Фузеев.

# Шайморатов ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Шайморатов Миңлеғәле Минһажетдин улы (15 август 1899 — 23 февраль 1943) — генерал-майор, 112-се (16-сы гвардия) Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры.
* Юртов Авксентий Филиппович (1854-1916) — мордва мәғрифәтсеһе, педагог, тәүге мордва әлифбаһы авторы, эрзя һәм моҡша телен, этнографияһын һәм фольклорын өйрәнеүсе.
# Нуретдинов

Нуретдинов (Нуртдинов) — фамилия.
* Нуртдинов Руслан Наил улы (1980 т.) — Рәсәй хоккейсыһы, һул һөжүмсе. Өфө хоккейы тәрбиәләнеүсеһе.
* Нуретдинов Әнүәр Нуретдин улы (1916—?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы
# Мана-Мар

Мана-Мар — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Штранга йылғаһының һул ярына тамағынан 3,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мана-Мар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000040377
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004037
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аскаты

Аскаты — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ануй йылғаһының һул ярына тамағынан 275 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Аскаты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100835
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йософ Баласағуни

Йософ Баласағуни — (Тыуған ваҡыты яҡынса 1040-сы йылдар ). Урта Азиялағы Баласағун ҡалаһында тыуып үҫкән. Туған телен, халыҡтың ауыҙ-тел ижадын, йолаларын сикһеҙ яратҡан. Ғәрәп һәм фарсы телдәрен яҡшы белгән. Нәфис һүҙ оҫтаһы һәм фекер эйәһе булараҡ даны таралғас, ҡараханиҙар дәүләте батшаһы Боғра хан мәрмәрһарайына кәңәшсе (хас хажип) итеп ҡуйған. Боғара ханға арнап ул «Ҡутадғу билиг» әҫәрен ижад иткән.
Йософ Баласағуниҙың «Ҡугадғу билиг» («Ҡот килтереүсе белем») әҫәре 1068 — 1069 йылдарҙа Боғра-ханға бағышлап ижад ителгән. Был әҫәр — төрки халыҡтарының беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған иң боронғо уртаҡ поэтик ҡомартҡыларының береһе. Әлеге көндә «Ҡугадғу билиг» әҫәренең өс ҡулъяҙма күсермәһе билдәле. Уларҙың береһе — 1797 йылда Ҡаһирәлә, икенсеһе — XIX быуаттың егерменсе йылдарында Стамбулда һәм өсөнсөһө 1914 йылда Үзбәкстандың Наманган ҡалаһында табылған. Күсермәләр уйғыр һәм ғәрәп графикаһында яҙылған.
Әҫәр 13 меңгә яҡын шиғри юлдан, 73 бүлектән тора. Йөкмәткеһе, сюжеты бик үҙенсәлекле: баштан аҙаҡҡа тиклем Күнтоғды, Айтолды, Өгдүлмиш һәм Үзгүрмиш исемле заттарҙың тормош, ысынбарлыҡ хаҡындағы уйланыуҙарына, үҙ-ара бәхәстәренә ҡоролған. Күнтоғды — ғәҙеллек, Айтолды — дәүләт, Өгдүлмиш — аҡыл һәм Үзгүрмиш ҡәнәғәтлек кәүҙәләнеше. Ошо шартлы геройҙары исеменән автор кеше ғүмере, йәшәү мәғәнәһе, ғаилә татыулығы, ата-әсәләр менән балалар мөнәсәбәте, хеҙмәттең кеше тормошондағы урыны, батшаны мәрхәмәтле итер сифаттар, феодаль дәүләт ҡоролошо, ил менән етәкселек итеү ысулдары, аҡыл, белем, һуғыш, тыныслыҡ һәм башҡалар хаҡында һүҙ йөрөтә. Был мәсьәләләргә үҙ ҡарашын да белдерә бара.
Й. Баласағуни һәр урында уйлап, аҡыл менән эш итеү, ғәҙел һәм кешелекле булыу яҡлы. Ул уҡымышлылыҡты кешенең абруйын, баһаһын күтәрә торған төп сифаттарҙың береһе һанай. Әҫәрҙә боронғо мәҡәлдәр һәм әйтемдәр күп урын алған. Уларҙың байтағы төрки халыҡтарында, шул иҫәптән башҡорттарҙа, әле лә йыш ҡулланыла.
# Вомлесъю

Вомлесъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хоседа-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Вомлесъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070708
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007070
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы

Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы (25 июль 1923 йыл — 15 май 1993 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Миномёт полкының миномёт расчёты командиры, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы
## Биографияһы

1923 йылдың 25 июлендә БАССР Бөрө кантоны Иҫке Ҡаҙансы ауылында тыуған.
1943 йылдан алып 1-се Украина фронтында хеҙмәт итә.

# Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы
## Батырлығы

«Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 10 апрелендә бирелә.

# Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1945)
* «Алтын йондоҙ» миҙалы (10.04.1945)
* Ленин ордены (10.04.1945)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (10.05.1945; 06.04.1985)
* Ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943; 16.01.1944)
# Нягынь-Юган

Нягынь-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вандм-Тор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 120 км.

# Нягынь-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301960
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Казара

Казара — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шулма йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Казара
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000008040
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000804
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Покур

Покур — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 718 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628630, ОКАТО коды — 71119927001.

# Покур
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 718 |

# Покур
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Тарту университетының Вильянди мәҙәниәт академияһы

Тарту университетының Вильянди мәҙәниәт академияһы (эст. Tartu Ülikooli Viljandi Kultuuriakadeemia) — Эстонияның Вильянди ҡалаһында юғары уҡыу йорто.
Академияла 800-гә яҡын студент уҡый. Улар араһында сит ил (шул иҫәптән Рәсәй Федерацияһы) вәкилдәре бар. Вильянди академияһы башҡа юғары уҡыу йортары менән халыҡ-ара хеҙмәттәшлеген үҫтерә, айырым әйткәндә Псков дәүләт педагогия университеты менән хеҙмәттәшлек итеү программаһы бар. 2015 йылдың мартында Вильянди мәҙәниәт академияһында 35-се Халыҡ-ара Ганза көндәре уҙғарылған.

# Тарту университетының Вильянди мәҙәниәт академияһы
## Тарихы

1952 йылда Таллинда Kultuurharidusala Kool (һуңыраҡ — Tallinna Kultuurharidustöö Kool) мәктәбе (училищеһы) асылған, бында китапхана эше белгестәрен һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәрен әҙерләй башлайҙар. 1960-сы йылдарҙа уҡыу йорто Вильянди ҡалаһына күсерелгән. 1978 йылда ул Viljandi Kultuurikool (Вильянди мәҙәниәт училищеһы) тип атала башлай. 1980 йылда училище юғары уҡыу йорто статусын алған. 1991 йылда юғары уҡыу йорто Viljandi Kultuurikolledž (Вильянди мәҙәниәт колледжы) тип атала башлай, бында халыҡ музыкаһы, художестволы декорация, яҡтылыҡ һәм монтажды үҙ эсенә алған һөнәрҙәр буйынса уҡытҡандар. 2003 йылда юғары уҡыу йорто академия тип атала башлай — Viljandi Kultuuriakadeemia, ә 2005 йыл Тарту университеты менән берләшкән һәм уның тулы атамаһы — Тарту университетының Вильянди мәҙәниәт академияһы (Tartu Ülikooli Viljandi Kultuuriakadeemia) булып киткән.

# Тарту университетының Вильянди мәҙәниәт академияһы
## Факультеттары

* мәҙәни белем биреү факультеты (ялды ойоштороу һәм мәҙәниәттә менеджмент һөнәрҙәре);
* башҡарыу сәнғәте факультеты (театр сәнғәте, бейеү сәнғәте, визуаль технологиялар һөнәрҙәре);
* музыка факультеты (традицион музыка, джаз, саунд-инжиниринг һөнәрҙәре);
* халыҡ кәсептәре факультеты (халыҡ туҡыусылығы, халыҡ төҙөлөшө, мираҫ итеп ҡалған кәсептәр һөнәрҙәре).
# Петь-Ега

Петь-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кеум йылғаһының һул ярына тамағынан 261 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Петь-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014965
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301496
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ручей Безымянный

Ручей Безымянный — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/396/93 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6 км.

# Ручей Безымянный
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031801
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003180
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лабхорас

Лабхорас — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лабхорас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302208
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сиртаки

Сирта́ки (грек.|συρτάκι — ҡағылыу) — 1964 йылда «Грек Зорба» тигән фильм өсөн һалынған бейеү. Ул грек халыҡ бейеүе түгел, әммә боронғо яугирҙәр бейеүе булған хасапиконың яй һәм етеҙ версияларының ҡатнашмаһы булып тора. Сиртаки бейеүен һәм грек композиторы Микис Теодоракис яҙған уның музыкаһын «Зорба бейеүе» тип тә йөрөткөләйҙәр. Фильмдың, шулай уҡ картина һуңында Зорба менән Бэзил бейеүенең хореографы Йоргос Провиас була.
Фильм экранға сыҡҡас, сиртаки донъяла иң популяр грек бейеүе булып китә һәм Греция символдарының береһенә әйләнә.

# Сиртаки
## Барлыҡҡа килеү тарихы

«Грек Зорба» фильмында төп ролде уйнаған американ Энтони Куинн хәтирәләренә яҙыуынса, Алексис Зорбаның Бэзилды пляжда бейергә өйрәткән финал күренешен иң һуңғы көндә төшөрөргә тейеш булалар. Ләкин бынан бер көн элек Куинн аяғын һындыра. Бер нисә көндән съёмканы тағы башлайҙар, Куинн гипсһыҙ йөрөй башлаған була, ләкин бейегәндә сценарий ҡушҡанса һиркергеләй алмай. Фильм режиссёры Михалис Какояннис хәсрәткә бата, шулай ҙа Куинн уны кәйефләндерә.
   Һәм мин бейенем. Аяғымды күтәрә-төшөрә алмай инем — түҙгеһеҙ һыҙлай — әммә уны һөйрәлдереү ҡыйын түгеллеген аңлап ҡалдым. Ошолай итеп мин һуҙылып-шыуып йөрөгән аҙымлы ғәҙәти булмаған бейеү уйлап сығарҙым. Мин традицион грек бейеүҙәрендәге кеүек итеп ҡулдарымды йәйҙем һәм аяҡтарымды ҡом буйлап шылдырҙым.
Һуңынан Какояннис унан бейеүҙең ни тип аталыуы тураһында һорай. Куинн былай тип яуап ҡайтара:
   Был сиртаки. Халыҡ бейеүе. Ерле халыҡ араһынан бер кеше өйрәтте.

# Сиртаки
## Исеменең килеп сығышы

Куинн хәтирәләренән бейеү исемен ул уйлап сығарғаны билдәле; бәлки, крит бейеүенең оҡшаш атамаһын алғандыр. «Сиртаки» — «сиртос» тигән грек һүҙенең иркәләп әйтеү формаһы, ул бер нисә крит бейеүе өсөн дөйөм атама булып тора. Сиртос һикереп-ырғып башҡарыу хас булған пидихтос тигән крит бейеү стиленә ҡаршы ҡуйылғылай. Сиртакиҙың яй өлөшөндә — сиртос, етеҙ өлөшөндә пидихтос элементтары бар.

# Сиртаки
## Хореография

Сиртакиҙы бер рәткә теҙелеп баҫып, һирәгерәк — түңәрәк яһап, ҡулдарҙы күршеләрҙең яурынына һалып бейейҙәр. Метры — 4/4, темпы — үҫә барыусан, етеҙ өлөштә метры 2/4-кә алмашынып китә. Сиртаки талғын, һығылмалы хәрәкәттәрҙән башлана, яйлап улар йылдамлана, киҫкенләшә бара, йыш ҡына ырғыу-һикереү хәрәкәттәре лә ҡушыла.

# Сиртаки
## Гиннесс рекорды

2012 йылдың 31 авгусында Грецияның Фессалия районы Волос ҡаласығында сиртаки бейеүен иң күп кеше ҡатнашлығында башҡарыу буйынса Гиннесстың Рекордтар китабына ингән рекорд ҡуйыла. Урындағы муниципалитет был рекордҡа ай буйы әҙерләнә, 6400 кешене теҙеп ҡуйырға йыйыналар, ләкин рәсми рәүештә 5164 кеше генә теркәлә. Төнөн 5 минут буйы ирекмәндәр яр буйында Зорба бейеүен башҡара. Ҡатнашыусылар һаны буйынса 2010 йылда Кипрҙа ҡуйылған элгәрге рекордтан (1672 кеше) 4 тапҡырға тиерлек арттырып ебәрелә.

# Сиртаки
## Перу

Перуҙа сиртаки көйө төрлө кешелә төрлө хистәр уята, сөнки «Балҡыулы юл» һул радикаль ойошмаһы етәкселәренең осрашыуын хәтергә төшөрә. Осрашыу яҙмаһында ойошма лидеры Абимаэль Гусман, Мао стилендәге костюм кейеп, иптәштәре менән сиртаки бейей.
# Чистай

Чистай (татар. Чистай, рус. Чистополь) — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Чистай районының үҙәге.

# Чистай
## Билдәле шәхестәре

* Здобнова Зоя Петровна (1926), ғалим-тел белгесе. 1953 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1983), профессор (1986). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).