yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Поляктар (урыҫтарҙың этнографик төркөмө)

«Поляктар» (тырнаҡтар эсендә яҙыла) — урыҫтарҙың этнографик төркөмө, 1763 йылдан һуң Речь Посполитаянан Себергә күсерелгәндәр (Уба йылғаһы буйлап — Алтайға, өлөшләтә — Байкал аръяғына).
«Поляктар» Калуга, Тула, Рязань, Орел губерналарынан сыҡҡан урыҫ старообрядсылары нәҫеле. Башта улар Речь Посполитаяла (Белоруссияла — Стародубье, Ветка, Добрянка, Гомель, Дорогобуж райондарында) төпләнә, ә унан XVIII быуаттың икенсе яртыһында административ тәртиптә Себергә күсерәләләр. «Поляктар», башҡа Себер этнос вәкилдәре менән никахҡа инеүҙән ҡасып, ике быуат дауамында ғаилә эсендә никахтарға инәләр.

# Поляктар (урыҫтарҙың этнографик төркөмө)
## Ветканы ҡыйратыу

Старообрядсыларҙы иҫенә төшөрөп, Екатерина II манифест сығара ә 1762 йылда уның нигеҙендә Сенат — Указ, уға ярашлы старообрядсылар тыуған яғына саҡырыла, шулай уҡ Указда уларға йәшәү өсөн урындар билдәләнә. Әммә, старообрядсылар үҙ теләге менән Ветканы ташлап китмәгәнгә күрә, Екатерина II тағы ла бер тапҡыр старообрядсыларҙы Ветканан ҡыуып сығарыуҙы ниәт итә. 1764 йылда Веткаға генерал Маслов ебәрелә, ул старообрядсыларҙы бик ҡаты баҫтыра һәм унан яҡынса 20 000 старообрядсыны һөрөп сығара.

# Поляктар (урыҫтарҙың этнографик төркөмө)
## Күсенеү

Этап буйлап старообрядсыларҙы Себергә оҙаталар, унда уларҙың бер өлөшөн Иркутск губернаһына ебәрәләр, ҡалғандарын — Алтайға. Байкал аръяғына эләккән старообрядсыларҙы — «семейҙар», ә Алтай старообрядсылары — «поляктар» тип атала башлай.

# Поляктар (урыҫтарҙың этнографик төркөмө)
## Алтайҙа

Тәүҙә Алтайҙа 6 «поляк» ауылы барлыҡҡа килә, һуңынан уларҙың һаны арта бара. «Поляк» старообрядсылары Алтайҙа дәүләт крәҫтиәндәре булараҡ урынлаштырыла, улар 6 йылға һалымдарҙан азат ителә, артабан уларға икеләтә һалым түләү йөкмәтелә. Ирекле дин тотоу хоҡуғын алғандан һуң, Алтай «поляктары» үҙ динен һаҡлай, «поплыҡҡа» һәм «попһыҙлыҡҡа» бүленеү яҡлы булалар, ҡатнаш никахтарға ҡаршы торалар. «Поляктар» дини сикләнгәнлектә һәм шуның менән бәйле бикле тормошта йәшәүе арҡаһында үҙ тормошон һәм диалект үҙенсәлектәрен һаҡлап алып ҡала.
# Болжбина

Болжбина — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устье йылғаһының уң ярына тамағынан 144 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Болжбина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001066
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эльдышев Эрдни Антонович

Эльдышев Эрдни Антонович (26 ноябрь 1959 йыл) — ҡалмыҡ халыҡ шағиры, Ҡалмыҡ Республикаһы яҙыусылар союзы идараһы рәйесе, Рәсәй яҙыусылар союзы, Халыҡ-ара яҙыусылар союздары Берләшмәһе, Рәсәй журналистар союзы, Кавказ яҙыусылар Клубы ағзаһы.

# Эльдышев Эрдни Антонович
## Биографияһы

Эрдни Антонович Эльдышев 1959 йылдың 26 ноябрендә Ҡалмыҡ Республикаһы Яшкуль районы Яшкуль ҡасабаһында тыуған.
1982 йылда отличие менән Ҡалмыҡ дәүләт университетын тамамлай.

# Эльдышев Эрдни Антонович
## Ижады

Тәүге шиғырҙары 1979 йылда «Хальмг унн» («Калмыцкая правда») гәзитендә һәм «Теегин герл» («Свет в степи») альманахында баҫылып сыға . 1986 йылда тәүге шиғырҙар йыйынтығы «Нарта гер» («Ҡояш йорто») нәшер ителә.
Эльдышев донъяны һәм икһеҙ-сикһеҙ дала күренештәрен шиғырҙарында нескәлек менән күрһәтә . Ул әрем еҫен, ләләләрҙең яҙын сәскә атыуын, аттарҙың кешнәүен, һауала бөркөттәрҙең осоуын, төнгө йондоҙҙарҙың емелдәүен йырлай. «Әрем» шиғырынан:
* Из всех земных растений мне милее
* Полынь — степная горькая трава.
* Нет запаха прекрасней и роднее:
* Вдыхаю — и душа моя жива.
Шағир тыуған яғына үҙенең изге тойғоларын һәм фекерҙәрен һалған шиғырҙарын («Тыуған ил», «Минең Элиста», «Тыуған ер», «Ҡылған йыры», «Яҙ» һ.б.) бағышлай.
Эрдни Эльдышев донъя әҙәбиәте классиктарының байтаҡ әҫәрҙәрен туған теленә тәржемә иткән. Улар араһында А. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, Ф. Тютчев, В. Маяковский, А. Ахматова, А. Твардовский, Н.Рубцов, Рәсүл Гамзатов, Ҡайсын Кулиев, М. Кәрим әҫәрҙәре, Бүрәт, Монголия һәм Төньяҡ Кавказ республикалары шағирҙарының әҫәрҙәре бар. Уның ижады хәҙерге ҡалмыҡ шиғриәтенең сағыу биттәренең береһе һанала, ул Төньяҡ Кавказдың милли шиғриәтенең әҙәби хазинаһына ингән.

# Эльдышев Эрдни Антонович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡалмыҡ халыҡ шағиры;
* Ҡалмыҡ Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре;
* Эрдни Деликов исемендәге Ҡалмыҡ комсомолы премияһы лауреаты;
* «Улан Залпа» милли премияһы лауреаты;
* Номто Очиров исемендәге Ҡалмыҡ Республикаһы премияһы лауреаты;
* Украинаның Тарас Шевченко исемендәге милли премияһы лауреаты (2009)
* Владимир Сосюра исемендәге Украина төбәк-ара яҙыусылар союзы премияһы лауреаты;
* Яшкуль ҡасабаһының почётлы гражданы;
* Рәсәй төбәктәренең һәм тарихи ҡалаларының «Рәсәй халыҡтарының мираҫына индергән өлөшө өсөн» миҙалы;
* В. Маяковский ордены (2009)

# Эльдышев Эрдни Антонович
## Библиография

Ҡалмыҡ телендә «Һайланма әҫәрҙәре» 2 томда

# Эльдышев Эрдни Антонович
## Библиография
##### Шиғырҙар йыйынтығы

* Нарта гера (Ҡояш йорт). — 1986
* Мудрое дерево — Элиста, 2006
* Родной очаг: Шиғыр, поэмалар, тәржемәләр. — Элиста АПП «Джангар»: Журн. «Теегин герл» — 1996 — с. 477
* Иртәнге осоу (Утренний полёт)
* Ете торна (Семь журавлей)
* Олатай төрөпкәһе (Трубка деда): Шиғырҙар, поэмалар, тәржемәләр. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1994—131 с.
* Зая-Пандит, йәки Тәғлимәт тәгәрмәсе (Зая-Пандита, или Колесо Учения)
* Әсә васыяты (Матеренский завет)
* Һунарсы Бамбар (Охотник Бамбар)
* Ҡылған йыры (Песня ковыля)
# Абдулов

Абдулов — фамилия.
* Абдулов Марсель Хәбиб улы (1931—2007) —дәүләт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Дәүләт премияһы лауреаты (1991), РСФСР-ҙың атҡаҙанған урмансыһы (1978). 1966—1991 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Урман хужалығы министры.
* Абдулов Шакир Ғәфиәт улы (1896—1952) — партия һәм дәүләт эшмәкәре.
# Робағи

Робағи (урду رباعی‎‎) (фарс. رباعی) (ғәр. رباعی‎) — дүрт юллы шиғыр (ғәҙәттә, беренсе, икенсе һәм дүртенсе юлдары рифмалашып килә).
Хикмәт жанрының дүрт юллы бер формаһы.
Башҡорт поэзияһында Мифтахетдин Аҡмулла, Мәжит Ғафури, Сәйфи Ҡудаш, Ҡәҙим Аралбай ижадтарында күп осрай.
# Михайловка

Михайловка — 1874 йылда Өфө губернаһының Златоуст өйәҙендә нигеҙләнгән ауыл (хәҙер Силәбе өлкәһенә ҡарай).

# Михайловка
## Тарихы

Михайловка ауылына (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Салауат районы үҙәге Малаяҙҙан алыҫ булмаған, Силәбе өлкәһе территорияһына ҡараған ауыл) Өфө губернаһының Малаяҙ ауылы крәҫтиәндәре 1874 йылда нигеҙ һала. Ауыл булып ултырыу өсөн улар Ҡаратаулы ауылы башҡорттарынан ер һатып ала. Башта ауылда йорттар һаны 40 ҡына була, быуат һуңында иһә 50-гә етә. Шуға ҡарамаҫтан ерҙә 40 йорт араһында ғына бүлешәләр. Ҡайһы бер пайҙар тағы бер нисә ваҡ өлөштәргә бүленә. Тарихсы Әнүәр Әсфәндийәровтың «Башҡортостандың һәм уға сиктәш территориялар ауылдарыны тарихы» китабында бәйән ителеүенсә, ауылда 8 ашлыҡ һуғыу һәм 20 иген киптереү ҡорамалы була. Завод хужаларына эшләгән 6 йорт хужаһы 50 дисәтинә һөрөнтө ергә эйә була. Ерҙең 105 дисәтинәһе көтөүлеккә бүленә, унда мал, шул иҫәптән 233 баш йылҡы көтәләр.
1920 йылда Михайловка ауылында 113 йорттар 647 кеше йәшәүе теркәлә. Уның ҡасан Иҫке һәм Яңы Михайловкаға бүленеүе билдәле түгел. Бөгөн Салауат районында Яңы Михайловка ауылы бар.
# Байт

Байт— компьютерҙа мәғлүмәттәрҙе һаҡлау һәм тапшырыу берәмеге. Байт 8 биттан тора, 1 һәм 0-дән 256 төрлө комбинация алырға рөхсәт итә. Был бер байтта башҡорт һәм инглиз алфавитындағы хәрефтәрҙе, һандарҙы һәм башҡа символдарҙы кодларға мөмкинлек бирә. Байттарҙа һәм унан да эрерәк берәмектәрҙә — килобайттарҙа(КБ,1024 байт, мегабайттарҙа (Мб, 1024 Кб), гигабайттарҙа (Гб,1024 Мб) файлдарҙың үлсәмдәрен һәм хәтерҙә ҡалдырыусы ҡоролмаларҙың һыйҙырышлығын үлсәйҙәр.
Был компьютер тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Понтсайт-Я

Понтсайт-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Туяхлань-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Понтсайт-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026837
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302683
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ибәтулла (исем)

Ибәтулла — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.

# Ибәтулла (исем)
## Этимологияһы

Ибәтулла исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм ибәт + улла; алла бүләге тигәнде аңлата.

# Ибәтулла (исем)
## Билдәле шәхестәр

Ибәтулла Йәғәфәр улы Арыҫланов (1891 — 10 июль 1938) — совет партия-дәүләт эшмәкәре, юрист. Башҡортостан АССР-ының Баш суды рәйесе (1932—1935).
Ибәтулла Ғөбәйҙуллин (1787—?) — хәрби эшмәкәр. Рус-прусс-француз һуғышында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Ибәтулла (исем)
## Фамилия

Ибәтуллин Зәйнулла (1891 йыл — март 1919 йыл) — совет эшмәкәре. Беренсе донъя һәм Рәсәйҙәге Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы, тулы Георгий таҫмаһы кавалеры.
Ибәтуллина Рифа Барый ҡыҙы (17 ғинуар 1951 йыл) — ғалим-гигиенист. Медицина фәндәре докторы (2001). Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2003).
Ибәтуллин Урал Ғәли улы (5 март 1948 йыл; БАССР, Салауат районы, Малаяҙ ауылы) — химик-технолог, химия фәндәре докторы (1991), профессор (1991).
Ибәтуллин Ғәйнулла Хәлиулла улы (8.08.1943), ауыл хужалығы ветераны, элекке «Йондоҙ» колхозы бригадиры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Талас ауылынан[3].
Зиннәтуллин Рәсим Ибәтулла улы (1946), ауыл хужалығы ветераны. 1983—2006 йылдарҙа Миәкә районының «Октябрь» хужалығы етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
Луҡманов Мансур Ибәтулла улы — Ниғәмәт урта мәктәбенең элекке директоры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Латипова Миңниса Ибәтулла ҡыҙы — шағирә[6].
Ибәтуллин Илфаҡ Ғаян улы (30.03.1990) , көрәшсе һәм билбау көрәшесеһе, билбауҙа көрәш буйынса рәсәй чемпионы, билбау көрәше буйынса рәсәй чемпионаты призеры, Көмөш билбау көрәше буйынса донъя чемпионы булған, рәсәйҙең спорт мастеры.
Ибәтуллин Роберт Урал улы (псевдонимы Рауил Искәндәр) -(11.12.1974, Өфө) — рәсәй фантастиге.
# Левый Урикид

Левый Урикид — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Урикид йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Левый Урикид
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033452
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203345
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әхмәтшин Ғабдулла Ғабдрахман улы

Әхмәтшин Ғабдулла Ғабдрахман улы (14 октябрь 1921 йыл — 25 май 1984 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист, драматург һәм тәржемәсе. 1951 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1941 йылдан КПСС ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1981). Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

# Әхмәтшин Ғабдулла Ғабдрахман улы
## Биографияһы

Ғабдулла Ғабдрахман улы Әхмәтшин 1921 йылдың 14 октябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Бикташ (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районы Яңы Бикташ) ауылында тыуған. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, 1938 йылдан Йәрмәкәй район газетаһының яуаплы секретары булып эшләй, ситтән тороп педагогия училищеһында уҡый.
1940 йылда республиканың балалар гәзите «Йәш төҙөүсе»нең редактор урынбаҫары итен тәғәйенләнә.
Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән үк Ғабдулла Әхмәтшин фронтҡа китә һәм, 1942 йылда Черкасск пехота училищеһын тамамлап, рота менән командалыҡ итә. Ике тапҡыр яралана.
1943 йылдан ул — дивизия газетаһының редактор урынбаҫары, һуңынан 3‑сө Украина фронты «Советский воин» газетаһының хәбәрсе-ойоштороусыһы була. «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены, миҙалдар менән бүләкләнә.
1946 йылдан «Ҡыҙыл Башҡортостан» газетаһының махсус хәбәрсеһе булып эшләй, бер үк ваҡытта К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый, 1953 йылда СССР Яҙыусылар союзы ҡарамағындағы М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлай.
1953—1956 йылдарҙа Ғабдулла Әхмәтшин — «Ҡыҙыл Башҡортостан» газетаһының әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөдире, һунынан «Һәнәк» журналы редакцияһында бүлек мөдире була.

# Әхмәтшин Ғабдулла Ғабдрахман улы
## Әҙәби ижады

Драматург төрлө йылдарҙа «Тальян гармун» (1949—1972), «Ялан еле», «Күҙ нурым», «Юғалган хаттар», 1953—1979). «Мөхәббәт исеменән» (Урау-урау юлдарҙан), 1968—1980), «Онотмағыҙ беҙҙе, туғандар» (1975), «Туй күлдәге» (1976), «Яр буйында усаҡтар» (1980) пьесаларын ижад итә.

# Әхмәтшин Ғабдулла Ғабдрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1981)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945).
# Польморгаль-Кы

Польморгаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының уң ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Польморгаль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067967
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306796
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ингу-Ягун

Ингу-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/126 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 235 км.

# Ингу-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204289
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сулица (№419 Меша ҡушылдығы)

Сулица (Сула) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға №419 Меша йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Сулица (№419 Меша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100440
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ямский Сайы

Ямский Сайы — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Койва йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ямский Сайы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101131
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыяуыҡ (Егән ҡушылдығы)

Ҡыяуыҡ (рус. Кияук, Кияукова) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районыдағы йылға, Егән йылғаһының һул ҡушылдығы. Йылғалар системаһы: Ҡыяуыҡ → Егән → Ағиҙел→ Кама → Волга. Йылғаның оҙонлоғо 18 км. Һыуы биләгән майҙан 76,3 км².
Ҡыяуыҡҡа Уҫы, Ҡарамалы йылғалары ҡоя.
Йылға башы урман биләмәһендә, Әхмәр һәм Барский урмандары араһында. Р-316 автомобиль юлы аша үтә.
Ҡыяуыҡ һәм Йәнырыҫ ауылдары Ҡыяуыҡ йылғаһы буйында ултыра. Йәнырыҫ ауылынан һуң йылғаның урыҫса атамаһы Кияукова
Ҡыяуыҡ ауылына яҡын ғына йылғала быуа быуылған.

# Ҡыяуыҡ (Егән ҡушылдығы)
## Атаманың килеп сығышы

Ҡыя — урыҫса 'косая, наклонная' тигәнде аңлата, -уыҡ — һөҙҙең суффиксы («Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге», 1980, С.100).

# Ҡыяуыҡ (Егән ҡушылдығы)
## Иҫтәлекле урындары

Ҡыяуыҡ йылғаһы буйында Йәнырыҫ ауылы янында мамонт һөлдәһе — тештәре, метр ярым оҙонлоғондағы һуҡҡы тештәре (бивни) һәм башҡа һөйәктәре табыла. Был табылмалар ҡиммәтле экспонаттар булараҡ, Ишембай тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейына тапшырыла.
Урындағы халыҡ әйтеүенсә, Екатерина II заманындағы тәңкәләр ҙә табыла.

# Ҡыяуыҡ (Егән ҡушылдығы)
## Топографик карта

* Лист карты N-40-89. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1983 год. Издание 1985 г. — верхнее течение
* http://bashmap.narod.ru/N40/N-40-077.jpg, Лист карты N-40-77 Красноусольский. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1980 г. — среднее и нижнее течение
# Кузнецов Николай Тимофеевич

Кузнецов Николай Тимофеевич (25 сентябрь 1931 йыл) — СССР һәм Рәсәй химик, химия фәндәре докторы (1976), профессор (1980), органик булмаған материалдарҙың физика химияһы һәм технологияһы буйынса Рәсәй Фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы , (1994 йылдан; 1987 йылдан СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты).

# Кузнецов Николай Тимофеевич
## Биографияһы

1949 йылда Ростов университетының химия факультетына уҡырға инә; 1951 йылда Мәскәү дәүләт университетының химия факультетына күсә, уны 1954 йылда тамамлай. 1954—1957 йылдарҙа урта машина төҙөү министрлығы предприятиеларында эшләй. 1957 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһының дөйөм һәм органик химия институтында эшләй; 1999 — 2004 йылдарҙа был институттың директоры. Әлеге ваҡытта еңел элементтар химияһы һәм кластерҙар лабораторияһы мөдире һәм РФА дөйөм һәм органик булмаған химия институтының дөйөм һәм органик булмаған химия буйынса фәнни-белем биреү үҙәгенең етәксеһе; органик булмаған химия буйынса РФА Ғилми советының рәйесе. 1991—2000 йылдарҙа М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү нескә химия технологиялары институтының органик булмаған химия кафедраһы мөдире булып эшләй, 1997 йылдан Мәскәү дәүләт университеты материалдары тураһында фәндәр факультеты профессоры.
Төп эштәре химия һәм органик булмаған гидридтар технологияһына, координация берләшмәләренә һәм органик булмаған материалдарға арналған.
1996—2006 йылдарҙа «Координационная химия» журналының баш мөхәррире, 1988 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — «Журнал неорганической химии» журналының баш мөхәррире.
Улы А.Н. Кузнецов —химик, Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1973 йылда тыуған).

# Кузнецов Николай Тимофеевич
## Наградалары

Фән һәм техника өлкәһендә «Химия карборанов и полиэдрических боранов» эштәр циклы өсөн Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премияһы лауреаты (1996), фән һәм техника өлкәһендә РФ хөкүмәте премиялары (2002), мәғариф өлкәһендә РФ президенты премияһы (2005), «Координационные соединения кластерных анионов бора» эштәр циклы өсөн Л.А. Чугаев исемендәге премиялары (2006). РФ юғары профессиональ белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре (2001). М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү нескә химия технологиялары институтының һәм Д. И. Менделеев исемендәге Рәсәй химия һәм технология университетының почетлы профессоры, Ростов дәүләт университетының почётлы докторы.
Почёт ордены (1998) һәм Дуҫлыҡ ордены (2005) менән бүләкләнә.
2010 йылда «Авиакосмик, лазер техникаһы, водород энергетикаһы һәм ҡулланыуҙың башҡа өлкәләрендә яңы органик булмаған конструкцион һәм фунциональ материалдар булдырыуҙа уңыштары өсөн» Н.С. Курнаков исемендәге алтын миҙал менән бүләкләнә.

# Кузнецов Николай Тимофеевич
## Төп эштәре

* Кузнецов Н. Т., Ионов С. П., Солнцев К. А. Развитие концепции ароматичности. Полиэдрические структуры. — М.: ИОНХ им. Н. С. Курнакова РАН, 2009. — 488 с. — ISBN 978-5-02-035759-4.