yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Йәнекәева Светлана Әхмәт ҡыҙы

Еникеева Светлана Әхмәт ҡыҙы (10 апрель 1946 йыл) — ғалим-аллерголог-иммунолог. Медицина фәндәре докторы (1991), профессор (1996). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1986). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1981) .

# Йәнекәева Светлана Әхмәт ҡыҙы
## Биографияһы

Светлана Еникеева происходит из старинного татарского княжеского рода Еникеевых (Еникей Тенишевич князь Кугушев правил Темниковским княжеством).
Дочь общественного и государственного деятеля Ахмета Сафиулловича Еникеева, сестра профессора Дамира Еникеева.
Окончила Башкирский государственный медицинский институт (1971), Башкирскую академию государственной службы и управления (1998).
В 1971 году работала на предприятии «Иммунопрепарат».
В 1978 году защитила диссертацию на соискание научной степни кандидата медицинских наук.
С 1980 года — старший научный сотрудник, в 1981—1997 годах — заведующая лабораторией предприятия «Иммунопрепарат», одновременно в 1987—1994 годах — начальник цеха препаратов крови УфНИИВС им. И. И. Мечникова .
В 1991 году защитила докторскую диссертацию, профессор (1996). Член-корреспондент Российской академии естественных наук (РАЕН, 1998).
В 2002—2004 годах — преподаватель в БАГСУ. Была избрана председателем республиканской партии «Женщины за мир, счастье детей и прогресс» (1993—1999).
Депутат Верховного Совета Республики Башкортостан XII-го созыва (1990—1993) (1995—1999) и Государственного собрания Республики Башкортостан I-го созыва (1995—1999) .
Заслуженный врач Башкирской АССР (1986). Отличник здравоохранения СССР (1981).

# Йәнекәева Светлана Әхмәт ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Научная деятельность Светланы Еникеевой посвящена разработке препаратов по лечению аллергических заболеваний, изучению роли микроклимата пещер (на примере Шульган-Таш) в лечении гормонозависимых больных бронхиальной астмой. Под руководством Еникеевой разработаны и внедрены в производство система выхаживания новорождённых, технологии переработки крови с получением (впервые в России) минорных белков плазмы, иммунорегулирующих препаратов (противоаллергический иммуноглобулин, орозин, церулоплазмин).
Автор около 300 научных трудов и 15 изобретений.

# Йәнекәева Светлана Әхмәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре

* Отличник здравоохранения СССР (1981)
* Заслуженный врач Башкирской АССР (1986).

# Йәнекәева Светлана Әхмәт ҡыҙы
## Бүләктәре

* Лауреат выставки научно-технического творчества молодежи социалистических стран (1978).
* Серебряная медаль ВДНХ за разработку отечественного противоаллергического иммуноглобулина (1985).
* Медали им. И. И. Мечникова, В. А. Неговского «За заслуги в научных исследованиях» .

# Йәнекәева Светлана Әхмәт ҡыҙы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Иммунодиагностика и иммунокоррекция в педиатрической практике. Уфа, 1998 (соавт.);
* Местные аллергические реакции и реанимация. Уфа, 1999 (соавт.);
* Микроциркуляция мягкой мозговой оболочки и сетчатки глаза в постреанимационном периоде. Уфа, 2004 (соавт.).
# Сарворо-Яха

Сарворо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Периптаве-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.

# Сарворо-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078887
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307888
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ихиро-Яха

Ихиро-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Ихиро-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079976
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307997
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рәүүәдиҙәр

Рәүүәдиҙәр (әзерб. Rəvvadilər) — Әзербайжан тарихында дәүләт; Иран Әзербайжанында VIII—XII быуаттың 981 — 1054 йылдарында хакимлыҡ иткән мосолман династияһы.

# Рәүүәдиҙәр
## Тарихы

Рәүүәдиҙәр — йәмән (ғәрәп) сығышлы ырыу, Ирандың Әзербайжан провинцияһында VIII быуат уртаһынан XII быуатҡа тиклем хакимлыҡ итә. Әзербайжан ирандары менән ҡатнашып, ҡурдлаша. Династия 980-се йылдарҙа күтәрелеш кисерә. Сәлжүктәр тарафынан юҡ ителәләр.
# Смердомка

Смердомка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чагодоща йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Смердомка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000685
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Елма (Вишера ҡушылдығы)

Елма — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Елма (Вишера ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004419
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100441
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Меллег-Еган

Меллег-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сарм-Сабун йылғаһының һул ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Меллег-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039283
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203928
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Крашенинников Николай Александрович

Крашенинников Николай Александрович (14 ноябрь 1878 йыл — 11 октябрь 1941 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР яҙыусыһы. Башҡортостан һәм башҡорттар тураһында байтаҡ әҙәби әҫәр авторы.

# Крашенинников Николай Александрович
## Биографияһы

* Николай Александрович Крашенинников 1878 йылдың 14 ноябрендә Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Илек ҡәлғәһендә (хәҙерге Соль-Илецк (Тоҙтүбә) ҡалаһы) тыуған.
* 1905 йылда Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған.
* 1905-1907 йылдарҙа «Новое слово» (Мәскәү) журналының мөхәррир-нәшер итеүсеһе.
* 1941 йылдың 11 октябрендә Өфөлә вафат була.

# Крашенинников Николай Александрович
## Ижады

«Туташтар» («Барышни», 1911), «Сафлыҡ» («Девственность», 1913), «Инсафлыҡ» («Целомудрие», 1925) романдары; «Мөхәббәт тураһында әкиәт» («Сказка о любви», 1912) повесы, «Бәләкәй Тася тураһында» («О маленькой Тасе», 1908) пьесаһы һәм башҡа әҫәрҙәр авторы.

# Крашенинников Николай Александрович
## Ижадында Башҡортостан темаһы

Николай Крашенинников әҫәрҙәренең байтаҡ өлөшө Башҡортостанға арналған. «Урман ҡарауылсыһы» («Лесной сторож», 1899) исемле тәүге хикәйәһендә, «Һүнә барған Башҡортостан» («Угасающая Башкирия», 1907) китабына ингән очерктарында колониаль сәйәсәт һөҙөмтәһендә бөлгөнлөккә һәм хәйерселеккә төшкән башҡорт халҡының ауыр тормошо, башҡорт ҡатын-ҡыҙының хоҡуҡһыҙ хәле һүрәтләнгән. Әҫәрҙәрендә яҙыусы башҡорттарҙың үҙенсәлекле образдарын тыуҙыра, уларҙың рухи байлығын аса. «Әмилә» («Амеля», 1915) романының нигеҙендә - рус дворян мөхитендә тәрбиәләнгән, ләкин үҙенең тыуған далаларына өҫтөнлөк биргән башҡорт ҡыҙы тарихы.
1941 йылда Николай Александрович социалистик Башҡортостан тураһында хикәйәләр һәм очерктар серияһы яҙыу өсөн Өфөгә килә, тик уларҙың «Яңы ер» («Новая земля») тип исемләнгән тәүгеһен генә яҙып өлгөрә.
Яҙыусының әҫәрҙәрен башҡорт теленә Сәләх Кулибай, Назар Нәжми, Рәшит Ниғмәти, Әхнәф Харисов һәм башҡа әҙиптәр тәржемә иткән.
Николай Крашенинниковтың «Рәхиләнең һыҡтауы» («Плач Рахили») пьесаһы буйынса Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Рәхиләнең күҙ йәше» спектакле ҡуйыла.

# Крашенинников Николай Александрович
## Хәтер

* Николай Крашенинников исеме Өфөләге бер урамға бирелгән.

# Крашенинников Николай Александрович
## Әҫәрҙәре

* Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1951;
* Под солнцем Башкирии: рассказы. М., 1936;
* Невозвратное: повести. Уфа, 1987.
# Дырях

Дырях — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кокши йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Дырях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100141
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мегрица

Мегрица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мегра йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мегрица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000041014
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004101
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Семилетка (Дәүләкән районы)

Семилетка — Башҡорт АССР-ының Дәүләкән районы Поляковка ауыл Советының 1981 йылда бөткән ҡасабаһы.

# Семилетка (Дәүләкән районы)
## Географияһы
### Географик урыны

(1969 йылдың 1 ғинуарына) тиклем
* район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 10 км,
* ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Поляковка): 8 км
* яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 10 км

# Семилетка (Дәүләкән районы)
## Тарихы

Башҡорт АССР- ының Юғары Советы Президиумы Указы 12.02.1981N-2/66 ярашлы тораҡ пункттар исемлегенән сығарылды " Башҡорт АССР-ының административ — территориаль бүленеше буйынса ҡайһы бер башҡа тораҡ пункттарын мәғлүмәт иҫәбенән сығарыу тураһында "

# Семилетка (Дәүләкән районы)
## Халҡы

1969 йылдың 1 ғинуарынан 16 кеше йәшәгән; башлыса урыҫтар..
# Оло Киңел (Һамар ҡушылдығы)

Оло Киңел (рус. Большой Кинель) — Рәсәйҙәге йылға, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Һамар йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 422 км.

# Оло Киңел (Һамар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100763
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Оло Киңел (Һамар ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Йылға тарихи Башҡортостан ерҙәрендә аға һәм атамаһы ла башҡорт телендәге "киң" һүҙенән сыҡҡан булыуы ихтимал. Был хаҡта "Самарская топонимика"(авторҙары В.Ф. Барашков, Э.Л. Дубман и Ю.Н. Смирнов) тигән китапта былай тип яҙылған: «слово «Кинель» имеет свое происхождение из тюркских языков... Сравните татарское «кин» - «широкий», «широко», «киняю» - «шириться, расширяться, увеличиваться», «кинеюле» - «расширяемый». В тюркских же языках известны нарицательные «ел», «ёл» в значении «река», «речной путь». Отсюда Кинель – «широкая, расширяющаяся (во время половодья) река». Был осраҡта татар теленән генә түгел, ә башҡорт теленән дә сыҡҡан һүҙ тип әйтергә мөмкин. Йәғни гидроним киң һүҙенә -ел тигән суффикс ҡушылыу юлы менән яһалған. Был суффикс, авторҙар бәйән иткәнсә", юл һүҙенән үҙгәреп киткән булыуы ла мөмкин.
Киңел атамалы йылғалар икәү. Оҙонорағы, тулы һыулырағы дәүмәленән сығып Оло Киңел тип атала.
# Уип-Ю

Уип-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 476 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Уип-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044367
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004436
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чалманарат

Чалманарат — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Чалманарат ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Чалманарат
## География

Ауыл Шәбеҙ йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Чалманарат
## Тарих

Чалманарат — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. XVIII быуатта нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Бүләр түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Семиостровная улусы составына керә.
XX быуат башында мәсет, мәктәп, икмәк магазины, һыу һәм ел тирмәне теркәлгән, баҙар эшләгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.

# Чалманарат
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 84 аҫаба башҡорт (бүләр ырыуынан), 36 керҙәш башҡорт (йәнәй ырыуынан), 9 типтәр; 1816 йылда — 348 башҡорт; 1834 йылда — 471 башҡорт; 1912 йылда — 518 аҫаба башҡорт, 23 типтәр (керҙәш башҡорт) йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 686 | 781 | 207 | 669 | 545 | 592 | 535 | 374 | 229 | 367 | 400 | 350 | 309 | 324 | 310 |

# Чалманарат
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

# Чалманарат
## Билдәле шәхестәре

* Айтуғанов Әбдрәшит Әбсәләм улы — зауряд-есаул. 1807 йылда Францияға ҡаршы Пруссия кампанияһында һәм 19-сы башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша.
# X быуат

I мең йыллыҡ :
VIII быуат — IX быуат — X быуат — XI быуат — XII быуат :
Хронологик таблица :
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Юйхуа Сюй

Юйхуа Сюй (ҡыт. ғәҙәти 許昱華, ябайл. 许昱华, пиньин: Xǔ Yùhua; 29 октябрь 1976 йыл) — Ҡытай шахматсыһы, гроссмейстер. Шахмат буйынса ҡатын-ҡыҙҙар араһында 11-се донъя чемпионы (2006 йыл).

# Юйхуа Сюй
## Биографияһы

Юйхуа Сюй 1976 йылдың 29 октябрендә Ҡытай Халыҡ Республикаһының Чжэцзян провинцияһы Цзиньхуа́ ҡала округында тыуа. Алты йәшендә атаһы шахмат уйнарға өйрәтә. 2006 йылда Рәсәй шахматсыһы, Алиса Ғәлләмованы еңеп, донъя чемпионы тажын яулай.
Шахмат буйынса Азия чемпионы (1998).
2000 һәм 2002 йылдарҙа Шахмат буйынса Донъя кубогын яулай. Ҡытай командаһы составында өс тапҡыр шахмат буйынса Олимпия чемпионы була (2000, 2002 һәм 2004). 2001 йылда — ҡатын-ҡыҙҙар, 2006 йылда ир-егеттәр араһында халыҡ-ара гроссмейстер исемен ала. 2004 йылда донъя чемпионатында уңышһыҙ сығышынан һуң тәнәфес ала һәм Пекин университетының бакалавриатын тамамлай. 2009—2010 йылдарҙа ҡабат шахмат уйындарына әйләнеп ҡайта һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында ФИДЕ Гран-приһы серияһында ҡатнаша. 2009 йылда Нанкинда үткән турнирҙа еңеү яулай. 2011 йылда Юйхуа Сюй Ҡытай лингвистикаһын өйрәнеп, әҙәбиәт өлкәһендә магистр диссертацияһы яҡлай. Спорттан китә һәм абитуриенттарҙа ярҙам итә, шулай уҡ Ҡытай теленең төрлө һөйләштәре буйынса китап яҙа.
# 1904 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1904 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1904 MCMIV |
| Юлиан стилендә | 1903 — 1904 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2656 — 2657 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7412 — 7413 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5664 — 5665 ה'תרס"ד — ה'תרס"ה |
| Мосолман календары | 1322 — 1323 |
| Боронғо әрмән календары | 1353 ԹՎ ՌՅԾԳ |
| Ҡытай календары | 4600 — 4601 (с 16 февраль) 癸卯 — 甲辰 чёрный заяц — синий дракон |
| Эфиопа календары | 1896 — 1897 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1960 — 1961 |
| - Шака самват | 1826 — 1827 |
| Иран календары | 1282 — 1283 |
1904 (бер мең туғыҙ йөҙ дүртенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1904 йылы, 2 мең йыллыҡтың 904 йылы, XX быуаттың 4 йылы, XX быуаттың 1 ун йыллығының 4 йылы, 1900 йылдарҙың 5 йылы.

# 1904 йыл
## Тыуғандар

* 10 март — Ҡужаҡов Морат Ғәлләм улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 20 март — Йософ Гәрәй, башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе.
* 25 декабрь — Сәғит Агиш, башҡорт яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.
* 30 декабрь — Рәимов Риф Мөхсин улы, билдәле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тәүге башҡорт совет тарихсыларының береһе, тарих фәндәре докторы (1950).
# Вона (Светица ҡушылдығы)

Вона — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Светица йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Вона (Светица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010828
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001082
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аствацатур (шағир)

Аствацатур (әрм. Աստուածատուր, тыуған һәм вафат булған ваҡыты билдәһеҙ) — әрмән шағиры. XVI йәки XVII быуатта йәшәгән.
Аствацатурҙың тормош юлы хаҡында мәғлүмәт һис юҡ. Шарап, йөҙөм һәм йөҙөм баҡсалары хаҡында бер поэма яҙғанға билдәле.
Христиан динендә мөһим эсемлек булып һаналғанға, шарап урта быуаттар әрмән лирикаһында мөһим образ булып һанала. Әммә тик XVI—XVII быуаттарҙан бирле шарап шиғриәттә халыҡта киң таралыу алған эсемлектәрҙең береһе итеп сағыла. Ошо йәһәттән, Аствацатурҙың поэмаһы ла ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра: бер яҡтан, Инжил контексында шарап "тормош сығанағы, тормош биргән эсемлек" итеп ҡаралһа, икенсе яҡтан шағир уның ерҙә пәйҙә булыуын, йөҙөм баҡсаһының матурлығын тасуирлай. Был эсемлек "батшаға ла, ярлыға ла яҡшы" тип фаразлана. Шул уҡ ваҡытта эскеселектең ниндәй зыян килтергәне лә Аствацатурға билдәле булған.
# Дила (журнал)

Дила (журнал) - (груз. დილა (ჟურნალი) )) - Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы.

# Дила (журнал)
## Тарихы

Журналға бөйөк грузин яҙыусыһы, әҙибе Мариам Демурия 1904 йылда нигеҙ һалған. "Дила" башҡорт теленә "иртәнсәк" йәки "таң" тип тәржемә ителә.
Бер нисә ай дауамында мөхәрририәт ағзалары фатирҙарҙа йыйылып, журналды әҙерләү эш алып бара.
Акаки Церетели, Важа-Пшавела, Якоб Гогебашвили, Иродион Евдошвили, Екатерина Габашвили, Шио Мгвимели - бына шул шәхестәр журналдың нәшер ителеүенә көс һала.
Журналдың икенсе баш мөхәррире булып Нино Накашидзе эшләй. Ул 1910 йылдан 1920 йылға тиклем етәкселек итә, ә 1920 йылдан 1928 йылға тиклем даими рәүештә мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы булып тора.
1928 йылда журнал «Октябрь» тип атала башлай. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында баҫылыуҙан туҡтап тора. 1945 йылдың февралендә Ленин ис. пионер ойошмаһы республика советы органы булараҡ яңынан сыға башлай. 1947 йылдың сентябрендә журналдың исеме грузин шағиры һәм йәмәғәт эшмәкәре Марджани Реваз тәҡдиме менән «Хәйерле иртә» тип үҙгәртелә.
«Дила» балалар нәшриәте «Дила» балалар журналы нигеҙендә 2007 йылда ойоштороған
«Дила» балалар журналы 2013 йылдың 25 ноябрендә Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге күсемһеҙ ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән
# Оло Чулан

Оло Чулан — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 219 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Оло Чулан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005836
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100583
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әл-Ҡийәмә сүрәһе

Әл-Ҡийәмә сүрәһе (ғәр. سورة القيامة‎, Ҡиәмәт көнө ) — Ҡөрьән Кәримдең 75 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 40 аяттан тора.
# Ай-Сотэ-Юган

Ай-Сотэ-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сотэ-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ай-Сотэ-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302870
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3