yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Парамонова Анна Васильевна

Парамонова Анна Васильевна (30 октябрь 1923 йыл — 19 ғинуар 2022 йыл) — табип-стоматолог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1978) табибы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).

# Парамонова Анна Васильевна
## Биографияһы

Анна Васильевна Парамонова 1923 йылдың 30 октябрендә Пенза өлкәһенең Саранск өйәҙе Лопатино ауылында тыуған.
1941 йылда А. В. Парамонова унынсы синыфты тамамлай һәм Бөйөк Ватан һуғышы башланғандан һуң хәрби комиссариат юлламаһы буйынса СССР Халыҡ комиссариаты боеприпастарының 583-сө Саранск заводында эшләй башлай, һуғыш аҙағына тиклем заводта эшләй.
1945 йылдан алып 1949 йылға тиклем Ҡазан стоматология институтында уҡый, уны тамамлағандан һуң Мородовия АССР-ының Ичалковский районы дауаханаһында стоматолог булып эшләй.
1953 йылдан 1962 йылға тиклем — Ичалковский район һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире. 1962 йылдан 1981 йылға тиклем — Ичалковский үҙәк район дауаханаһының баш табибы. А.ВА.Парамонованың туранан-тура ҡатнашлығында һәм етәкселегендә яңы дауахананың беренсе һәм икенсе хирургия корпусы, бала табыу йорто, балалар бүлексәһе менән поликлиника, ашхана, ашығыс ярҙам станцияһы һәм ҡан ебәреү станцияһы төҙөлә.
1965 йылдың 24 декабрендә һәм 1971 йылдың 20 июлендә СССР Юғары Советы Президиусы указы менән «Яҡшы хеҙмәте өсөн» Анна Васильевна Парамонова «Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы һәм «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.
1978 йылдың 23 октябрендә СССР Юғары Советы Президиумының указы менән «Халыҡ һаулығын һаҡлауҙы үҫтереүҙә ҙур ҡаҙаныштары өсөн» Парамонова Анна Васильевнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә. Ошо уҡ йылда РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы исеменә лайыҡ була.
1981 йылдан 1992 йылға тиклем 1-се Саранск стоматология поликлиникаһында стоматолог булып эшләй.
1992 йылдан алып хаҡлы ялда. Саранск ҡалаһында йәшәй.

# Парамонова Анна Васильевна
## Наградалары

* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (23.10.1978)
* Ленин ордены (23.10.1978)
* «Почёт Билдәһе» ордены (20.07.1971)
* «Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы (24.12.1965)

# Парамонова Анна Васильевна
## Наградалары
### Исемдәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1978)
* Мордовия АССР-ының атҡаҙанған табибы (1969) т
* Ичалковский районының почётлы гражданы (2002)
# Питчаль-Кыке

Питчаль-Кыке — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Питчаль-Кыке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069411
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306941
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Челва (Кама ҡушылдығы)

Челва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1014 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Челва (Кама ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100003856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100385
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Алнашка

Алнашка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы/ Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тойма йылғаһының уң ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Алнашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029126
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102912
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғүмәрова Роза Шәриф ҡыҙы

Ғүмәрова Роза Шәриф ҡыҙы (11 август 1952 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1985), Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1999).

# Биографияһы

Роза Шәриф ҡыҙы Ғүмәрова 1952 йылдың 11 авгусында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында тыуа. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1969 йылда ВЛКСМ-дың Бөрйән район комитетында секретарь-машинист булып башлай. 1971 йылдан алып Яңы Мөсәт һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡыта, бер үк ваҡытта Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый, уны 1978 йылда тамамлай 1978 йылдан алып халыҡ мәғарифы бүлеге инспекторы, 1980, 1996 йылдарҙа һәм 2008 йылдан 2018 йылға тиклем мәғариф бүлегенең методик кабинеты мөдире. 1989 йылдан алып халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәренең район профсоюз ойошмаһы рәйесе, 1999 йылда Бөрйән районы хакимиәтенең эштәр идарасыһы, 2004 йылда — кадрҙар буйынса, 2006 йылда — социаль-гуманитар мәсьәләләр буйынса башлыҡ урынбаҫары. Мәғариф хеҙмәткәрҙәре профсоюзы Үҙәк Комитеты ағзаһы (1995—1999). Муниципаль район Советы рәйесе (2008—2012). Ғүмәрова Р. Ш. «Йыл уҡыусыһы», «Тәнәй Урал батырҙар», «Өмөтлө киләсәк» проекттары авторы һәм әҙерләүсеһе, «Урал батыр» эпосын төбәк-ара йәш башҡарыусылар конкурсын һ.б. үткәреү буйынса инициаторҙарҙың береһе.
Бөгөнгө көндә Роза Шәриф ҡыҙы Әхмәт Сөләймәнов музейы директоры вазифаһын башҡара. Район мәғариф бүлеге муниципаль ҡаҙна учреждениеһы ҡарамағындағы муниципаль ресурс үҙәге етәксеһе.

# Биографияһы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Роза Шәриф ҡыҙының фиҙаҡәр хеҙмәте юғары баһалана, 1999 йылда уға Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифының атҡаҙанған хеҙмәткәре тигән маҡтаулы исем бирелә. «РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы» (1985) билдәһе, БАССР Мәғариф министрлығының һәм Башҡортостан мәғариф, юғары мәктәп һәм ғилми учреждениелар хеҙмәткәрҙәре профсоюзының өлкә комитеты (1979), Башҡортостан Республикаһының (2017) Почёт грамоталары, Ульяновск өлкәһе Мәғариф министрының (2013), Ульяновск өлкәһе Мәғариф һәм фән министрлығының (2015), Башҡортостан Республиканың ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетының (2017) һ.б. Рәхмәт хаттары менән бүләкләнгән.
# Бакиров Урал Насир улы

Бакиров Урал Насир улы (рус. Бакиров Урал Насырович; 7 апрель 1933 йыл) — совет, партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. Философия фәндәре кандидаты (1970). Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). БАССР-ҙың 8-11-се саҡырылыштары Юғары Советы депутаты. 1976 йылдан Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы.

# Бакиров Урал Насир улы
## Биографияһы

Урал Насир улы Бакиров 1933 йылдың 7 апрелендә БАССР-ҙың Мораҡ районы (хәҙерге Күгәрсен районы) Хоҙайбирҙин ауылында тыуған, йәғни ошо ауылға исем биргән Башҡортостандың партия һәм дәүләт эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы менән бер ауылдан.
Юғары белемле — 1955 йылда Өфө ҡалаһында К. А. Ти­мирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлаған.
Дипломлы белгес булып, хеҙмәт юлын Йомағужа районы Подгорный урта мәктәбендә уҡытыусы булып башлаған.
1956—1964 йылдарҙа комсомол эшендә — 1956 йылдан алып ВЛКСМ-дың Йомағужа район комитетының 1-се секретары.
1959 йылдан алып ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты секретары.
1964 йылдан алып КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында идеология бүлеге секторы мөдире, 1970 йылдан — пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары, артабан бүлек мөдире.
1988 йылдан — В. И. Ленин исемендәге Үҙәк музейҙың Өфө филиалы директоры.
1991 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Секретариатының редакция-нәшриәт бүлеге белгесе.
1993 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы ҡарамағындағы нәшриәт-полиграфия комплексы директоры.
1994—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты ярҙамсыһы була, 2008—2010 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышы Дәүләт Думаһы депутаты Рәмил Исҡужиндың ярҙамсыһы вазифаһын үтәй.
1992—2010 йылдарҙа «Ведомости Государственного Собрания — Курултая, Президента и Правительства Республики Башкортостан» журналы мөхәррире.

# Бакиров Урал Насир улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Бакиров Урал Насир улы Башҡорт АССР-ы дәүләт власының юғары органы — Башҡорт АССР-ы Юғары Советы эшмәкәрлегендә халыҡ депутаты булараҡ әүҙем ҡатнаша, ул 8-11 саҡырылыштар депутаты була. 1962 йылда Мәскәүҙә үткән ВЛКСМ-дың 14-се съезы делегаты итеп һайлана.

# Бакиров Урал Насир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1976, 1981)
* «Башҡортостан Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» (2003)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1960)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан» миҙалы (1970)
* «РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы» билдәһе (1960)
* «Пионерҙар менән әүҙем эш өсөн» ВЛКСМ-дың Үҙәк комитеты билдәһе (1962),
* «Комсомолда әүҙем эше өсөн» (1969)
* БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумының Почет грамоталары (1960, 1983)
* Башҡортостан Республикаһы Почет грамотаһы (1998).
* Дәүләт Думаһы Аппаратының Почет грамотаһы.
# Колокса

Колокса — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Колокса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001298
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Худящевка

Худящевка — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 611 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Худящевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005349
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200534
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Еза

Еза — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колокша йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Еза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000032181
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003218
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хирса монастыры

Хирса монастыры йәки Изге Стефан ҡорамы (грузин телендә: მონასტერი სტეფანწმინდის ხირსის) Грузияла Кахетия төбәгендәге грузин православ монастыры. Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыларының исемлегенә индерелгән.

# Хирса монастыры
## Тарихы

Тзге Стефапға арналған Хирса монастыры көнсығыш Кахетияла Сигнахи районының Тибаани ауылында урынлашҡан. Барлыҡҡа килеүе XIII быуат руханийы Арсен Булмаисимидзе, VI быуат монахы Стефан менән бәйле. Һуңғыһы ошо монастрырҙа ерләнгән тигән фараз бар. Базилика X быуатта көмбәҙле сиркәүгә әйләнә, һәм ул XI һәм XVI быуаттар дауамында реконструкциялана. Ниһайәт, сиркәү 1822 йылда йүнәтелә. 1990 йылдарҙа Советтар Союзы тарҡалғандан һуң монастырҙы сираттағы рәүештә реконструкциялайҙар. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.

# Хирса монастыры
## Тасуирлама

Әлеге сиркәү 41,3 × до 23,4 м ҙурлыҡта, 15,4 м бейеклектә, эзбизташ ҡулланып төҙөлгән. Интерьеры дүрт колонна менән бүленгән һәм бығау формаһындағы апсида менән тамамлана. Бина бейек конус рәүешле кирбес көмбәҙ менән ослана һәм ун ике тәҙрә менән яҡтыртыла. Көмбәҙ аҫтындағы ташта урта быуат грузин яҙыуҙары бар, унда 886 йыл датаһы һәм танырлыҡ түгел исем яҙылған.
Сиркәүҙең ике ишеге бар, береһе көнбайыш яҡта, икенсеһе көньяҡҡа ҡарай-һуңғыһы часовняға алып бара. Сиркәүҙең көньяҡ осонда Пресвятая Богородица Успениеһының часовняһы, ә һул яҡта изге Стефан Хирсанский кәшәнәһе урынлашҡан часовня тора.

# Хирса монастыры
## Тасуирлама
### Фасады

Тыштан фасады биҙәктәргә бай түгел. Берҙән-бер биҙәге булып көньяҡ тәҙрәлә рельефында уйып эшләнгән өс тәре менән аркитрау тора. Тәренең һул яғындағы яҙыу Кахетиянан Гагикҡа ҡарай (1039-1058), тәҙрәнең уң яҡтағы яҙыу батша Леванды хәтергә төшөрә (1520-1574). Сиркәүҙән көнбайышҡа ҡарай ишектә 1822 йыл менән даталанған тағы бер яҙыу бар. Уны "император Александр I һәм уның ғәскәре иҫтәлегенә", рус батшаһы Александарға һылтанманы арксимандрит Никепор урынлаштырған.
Сиркәүҙән көнбайышҡа табан Кахетиянан Леванға ҡараған нығытманың бейек диуары бар. Шулай уҡ өс ҡатлы манара һәм ике ҡатлы монахтар йорто урынлашҡан.
# Лежнёв Анатолий Петрович

Лежнёв (14 март (28 март) 1888 йыл — 11 март 1956 йыл ) — рәссам, педагог, йәмәғәтсе. Башҡортостан профессиональ һынлы сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. 1937 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1940).

# Лежнёв Анатолий Петрович
## Биографияһы

Анатолий ПетровичЛежнёв 1888 йылда Тамбов губернаһының Борисоглеб өйәҙендә Суҡман ауылында (хәҙер Воронеж өлкәһе Жердев районы) тыуған. Ғаилә Башҡортостанға 1897 йылда күсеп килә.
1905 йылда Лежнёв өйләнә һәм рәссам булараҡ эшләй башлай. Пейзаждар яҙа, портреттар төшөрә, ауыл сиркәүҙәре өсөн биҙәктәр яһай, фотографтар өсөн декорациялар эшләй. Ҡатынының танышы Гутон уны В. И. Суриков менән таныштыра.
1911—1913 йылдарҙа Суриков кәңәше менән Мәскәүҙә В. Н. Мешковтың шәхси художество мәктәбендә уҡый. 1913 йылда Өфөгә килгәс үҙаллы эшләй башлай.
Өфө ҡалаһында «Сәнғәт һөйөүселәр йәмғиәтенең» әүҙем ағзаһы. Тимер юлсылар клубы янындағы сәнғәт студияһы менән етәкселек итә (1919 йылдан 1926 йылға тиклем). 1926 йылдан, сәнғәт техникумы ойошторолғандан алып 1947 йылға тиклем художество бүлегендә уҡыта. Революцион Рәсәй рәссамдар ассоциацияһының ағзаһы (1926—1932), Башҡортостан Рәссамдар союзы идараһының беренсе рәйесе (1926—1932).
Һуғыш ваҡытында Өфөлә йәшәгән Анатолий Петровичҡа Лежнёвтың һеңлеһе Тамара Нечаева эвакуациялана. Ул уның профессиональ рәссам булып китеүенә булышлыҡ итә.
1947 йылдан һуң һуҡырая, әммә эшләүен дауам итә. 1956 йылда вафат була.

# Лежнёв Анатолий Петрович
## Картиналары

Иң билдәле әҫәрҙәре башҡорт халҡының легендар батыры Салауат Юлаевҡа бағышланған. М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында уның 1911 йылдан алып 1947 йылға тиклем ижад иткән 127 эше һаҡлана. Картиналары шулай уҡ шәхси йыйылмаларҙа ла бар.
Уның иң билдәле эштәре: «Юлияның портреты», «Яулыҡ ябынған ҡыҙ», «Әсә портреты» (1918), «Интерьер», «Дубки», «Иҫке ҡәлғә» (1919), «Күк шәүләләр», «Степан Разин» картинаһына эскиз, «Пугачевсылар тарафынан Өфөнө штурмлау» (1928), «Салауаттың тотолоуы» (1930), «Чик Зарубинды язалау»(1930), «Салауаттың Михельсон авангарды менән алышы» (1939), «Салауаттан һорау» алыу картинаһына эскиз (1946), «Салауат отрядының Пугачев отряды менән осрашыуы» (1949.)

# Лежнёв Анатолий Петрович
## Күргәҙмәләре

* «Сәнғәт һөйөүселәр йәмғиәте» ағзаларының күргәҙмәһе, Өфө, 1914—1918 йылдар
* 1929, Калифорния, АҠШ
* М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт сәнғәт музейында шәхси күргәҙмә—1939 й.
* Революцион Рәсәй рәссамдар ассоциацияһының республика күргәҙмәләре, 926—1931.
* Башҡорт рәссамдәр союзының республика күргәҙмәләре, Өфө, 1937—1954.
* Өлкә-ара сәнғәт күргәҙмәһе, Ҡазан, 1947.
* Башҡорт АССР-ы рәссамдарының ун көнлөгө күргәҙмәһе, Мәскәү, 1955.
* «Сәнғәт юлы» рәсемдәр һәм һынлы сәнғәт күргәҙмәһе, Мәскәү, 1927.
* СССР халыҡтары сәнғәтенең юбилей күргәҙмәһе, Мәскәү, 1927.
* «РСФСР-ҙың өлкән быуын рәссамдары» Бөтә Рәсәй күргәҙмәһе, Мәскәү, 1940
* Үлгәндән һуңғы шәхси күргәҙмәләре, Өфө, 1956
# Русиневич Константин Владимирович

Константин Владимирович Русиневич (29 сентябрь, 1917 йыл, Буйнаҡ ҡалаһы, Дағстан) — шағир, уҡытыусы, яугир. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2000 йылда Дондағы Ростовта вафат булған.

# Русиневич Константин Владимирович
## Биографияһы

Шағир Константин Русиневичтың яҙмышы ауыр. Уның әсәһе улы тыуғас та вафат була. Ун дүрт йәшендә Константин Русиневич атаһыҙ тороп ҡала.
1936 йылда К. Русиневич Махачкалала педрабфакты тамамлай.
1940 йылда Дағстан педагогия институтының рус теле һәм әҙәбиәте факультетын тамамлап сыға. Кули ауыл урта мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй.
1941 йылда, Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәрендә, Буйнаҡ хәрби-пехота училищеһында уҡый һәм уны 1942 йылдың ғинуарында тамамлағас, Көньяҡ фронттың 15-се Ҡыҙыл байраҡлы Сиваш дивизияһына батальон штабы начальнигы вазифаһын башҡарырға ебәрелә. 1942 йылдың мартында дивизия Брянск фронтына күсерелә. 1942 йылдың июлендә К. Русиневичтың ике аяғы ла ҡаты йәрәхәтләнә. Ауыр яралы йәш лейтенант госпиталгә эләгә һәм унан бары 1944 йылда ғына ике аяҡһыҙ булып сыға.
Һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
1945 йылда Константин Владимирович Дондағы Ростов ҡалаһына йәшәргә күсеп килә. Инвалид булыуына ҡарамаҫтан, әүҙем рәүештә йәмәғәт һәм ижади эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүен туҡтатмай дауам итә. «Красное знамя» гәзитенең хаттар бүлеге етәксеһе булып эшләй, мәктәптә рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта, шунда уҡ китапханасы эшен дә алып бара.
1961 йылда Константин Владимирович Русиневич «Вечерний Ростов» гәзитенә әҙәби консультант вазифаһына саҡырып алына. 1962-1987 йылдарҙа «Молот» өлкә гәзитенең әҙәби консультанты булып эшләй.

# Русиневич Константин Владимирович
## Ижады

Константин Владимирович Бөйөк Ватан һуғышына тиклем үк шиғырҙар яҙа башлай, ләкин гәзит- журналдарҙа, коллектив йыйынтыҡтарҙа 1951 йылда ғына әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.
Ул ете шиғырҙар йыйынтығы авторы, «Кизиловый куст», «Семь цветов», «Круглая молния», «Перемены лет», «Восход», «Обожженное сердце», «Следы судьбы» китаптары Мәскәүҙә һәм Дондағы Ростовта баҫылып сыға.

# Русиневич Константин Владимирович
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* I дәрәжә {0}Ватан һуғышы ордены{/0} I (29.01.1945{1}[8]{/1})
* СССР ордендары һәм миҙалдары

# Русиневич Константин Владимирович
## К.В. Русиневич әҫәрҙәре

Айырым баҫмалары
* Кизиловый куст. Стихи. {0}[13]{/0}} (1936)
* Семь цветов. Стихи. {0}[13]{/0}} (1936)
* Круглая молния. Стихи. {0}[13]{/0}} (1936)
* Перемены нет. Стихи. {0}[13]{/0}} (1936)
* Восход. Стихи. {0}[13]{/0}} (1936)
* Обожжённое сердце. Стихи. {0}[13]{/0}} (1936)
* Следы судьбы. Стихи. {0}[13]{/0}} (1936)
* Иронические причуды. Стихи, 1998.
* Багровый полдень. Стихи. {0}[13]{/0}} (1936)

# Русиневич Константин Владимирович
## К. В. Русиневичтың тормошо һәм ижады тураһында

* Черепченко Л. Власть памяти// Дон, 1981, № 4. — С. 157—159.
* Сухорученко Г. В огне закаляется вера…// Вечерний Ростов, 1984. — 3 августа.
* Помазков Г. Ежедневный подвиг// Молот, 1984. — 7 августа.
# Ария (Лозьва ҡушылдығы)

Ария (Горная) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 173 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Ария (Лозьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009434
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200943
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вож-Рель

Вож-Рель — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ловля йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Вож-Рель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012020
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001202
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0