yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сардай (Чус ҡушылдығы)

Сардай — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чус йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сардай (Чус ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100050
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Скуклостер

Скуклостер замогы (швед. Skoklosters slott) — барокко стилендәге швед һарайы, 1654—1676 йылдарҙа Карл Густав Врангель тарафынан төҙөлгән һәм Меларен күлендәге ярымутрауҙа Стокгольм һәм Упсада ҡалалары араһында урынлашҡан. 1970 йылдан алып унда музей урынлаштырыла, уның коллекцияларында картиналар, мебель, һауыт-һаба, туҡыма, ҡорал һәм шулай уҡ китаптар һаҡлана.

# Скуклостер
## Тарих

1676 йылда замок барокко стилендә бай хәрби етәксе, граф Карл Густав Врангель тарафынан Стокгольм менән Упсада араһындағы Меларен күле ярымутрауында төҙөлә. Замоктың проектын башлыса архитектор Каспар Фогель эшләй, башҡа архитекторҙар Жан де ла Валли һәм өлкән Никодемус Тессин та уға үҙ өлөштәрен индерә. Моғайын, замок ВаршаваныңУяздовский замогына оҡшатып эшләнгән.
Замок XVII быуат уртаһындағы Швед бөйөк иле дәүере ҡомартҡыһы булып тора, был осорҙа Швеция биләмәләрен киңәйтә башлай, шуның арҡаһында ул Европаның иң эре державаларының береһе булып тора. 1676 йылда Врангель үлә, һарай тулыһынса төҙөлөп бөтә алмай. Браге, Скуклостер ғаиләләре мираҫҡа был замокты ала, ләкин уларҙың үҙ биләмәләре булғанлыҡтан, һарайы интерьерын тамамларға ашыҡмай. Шулай итеп, ҙур төп банкет залы төҙөүселәр ни хәлдә ҡалдырһа, шулай тора. Зал Төҙөлөп бөтмәгән зал исемен ала (швед. Ofullbordade salen). Скуклостер замогы Европала XVI быуаттағы төҙөлөш баҫҡыстары һаҡланып ҡалған берҙән-бер бина була. Шул уҡ ваҡытта уның эргәһендә төҙөлөш менән бәйле бер нисә башҡа предметтар һаҡлана: бер нисә тиҫтәгә яҡын төҙөлөш буйынса китап һәм йөҙҙәрсә төҙөлөш ҡоралдары.
1967 йылда Браге замогын мираҫҡа алған фон Эссен ғаиләһе, вариҫтары булмағанлыҡтан, һарайҙы швед хөкүмәтенә һата. Скуклостер замогы Король ҡорал палатаһы Дәүләт музейы булып китә(LSH). 1970-се йылдарҙа архитектор Хидемарк Уве һарайҙа XVI быуатта ҡулланылған материалдар һәм төҙөлөш методтары менән ремонт яһай.

# Скуклостер
## Музей коллекциялары

Замоктың тамамланған өлөшө барокко стилененең гүзәллеген күрһәтә, ул картиналар коллекцияһын, мебель, туҡымалар, көмөш һәм быяла һауыт-һабаны һаҡлау урыны булып тора. Иң билдәле картиналарының береһе Арчимбольдо Джузеппеның «Император Рудольф II Вертумен ролендә» портреты. Арчимбольдо Джузеппе Изге Рим империяһы императоры II Рудольфты йәй ваҡытындағы рим аллаһы сифатында йәшелсә һәм емеш-еләк ҡулланып төшөргән. Картина Прагала XVII быуатта хәрби трофей итеп алынған.
Китапхана һәм ҡорал палатаһы Врангель коллекцияларындағы ҡорал һәм китаптарына нигеҙләнгән.
Арсеналда XVII быуат хәрби ҡоралының иң ҙур шәхси коллекцияһы бар. Улар башлыса мушкеттар һәм пистолеттар, шулай уҡ ҡылыстар (япон самурайҙары ҡылысы), ҙур булмаған пушкалар, пика һәм арбалеттарҙан ғибәрәт. Шулай уҡ ҡорал коллекцияһы үҙ эсенә төрлө экзотик әйберҙәр, мәҫәлән, эскимос каноэһын һәм йылан тиреләрен ала. Замоктағы арсеналда граф Врангель замогының архитектор Каспар Фогель төҙөгән планы ла һаҡлана. Коллекцияларҙың күп өлөшөн хәрби трофейҙар тәшкил иткән, улар XVII быуаттағы Швед ташҡыны ваҡытында Польшанан урланған.
* Король залы
* Врангелдең йоҡо бүлмәһе
* Ҡорал арсеналы
# БлагоБутик

«БлагоБутик» — Мәскәү хәйриә магазины, килеме ауырыу балалар өсөн «Подари жизнь» һәм «Вера» фондтарына ебәрелә Магазин өсөн билдәле актёрҙар, музыканттар һәм дизайнерҙар үҙҙәренең кейемдәрен бирәләр.

# БлагоБутик
## Үҙенсәлеге

2012 йылда билдәһеҙ эшҡыуар тарафынан, «БлагоБутик» хәйриә магазины асыла, тәүҙән үк «Подари жизнь» һәм «Вера» фондтарына ярҙам итә башлай. Рәсәйҙә оҡшаш магазиндар яңыраҡ ҡына барлыҡҡа килә башланылар, беренсеһе 2010 йылда барлыҡҡа килә, ә шул уҡ ваҡытта үҫешкән илдәрҙә улар күптән бар. Был магазиндар классик секонд-хендҡа оҡшамағандар, сөнки улар социаль эшҡыуарлыҡ моделен ҡулланалар. Һатыуҙан килгән аҡса административ сығымдарҙы ҡаплауҙа китә, әммә күберәк өлөшө хәйриә ойошмаларына китә. «БлагоБутика» ике эре Рәсәй фондтарына ярҙам итә, магазиндың идара итеүсеһе Елена Таланина һүҙҙәренсә, килемдең 50 % күберәк өлөшө күсерелеп барасаҡ.
Магазин күберәк танылған бренд әйберҙәрен ҡабул итә. Магазинға танылған кешеләр үҙҙәренең әйберҙәрен бирәләр, улар араһында: Сулпан Хаматова, Дина Корзун, Индеборга Дапкунайте, Геннадий Хазанов, Лия Ахеджакова, Алёна Бабенко, Татьяна Арно, Софико Шеварнадзе, Тина Канделаки, Максим Рапопорт, Даша Гаузер, Лада Калинина, Макс Черницов, Елена Железнякова һәм башҡалар бар.
# 2 (һан)

Ҡалып:Икенсе маганаларе 2
2 (ике) - 1 менән 3 араһындағы натураль һан.

# 2 (һан)
## Фән

Гелийдың атом һаны - ике
# Нерка-Ю

Нёрка-Ю (Нерка-Ю-Вож) — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Нерка-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025946
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302594
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лантюг

Лантюг — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кема йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Лантюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014405
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001440
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һаҙ ябалағы

Һаҙ ябалағы, бупылдаҡ, бипапай — (болотная сова)

# Һаҙ ябалағы
## Ҡылыҡһырлама

Ҡарғанан бәләкәйерәк. Башлыса ерҙә йөрөй, ағасҡа һирәк ҡуна. Көндөҙ ҙә һунар итә. һырты һарғылт ерән, ҡорһаҡ яғы аҡ. Бөтә кәүҙәһе буй-буй ҡара-көрән һыҙыҡтар менән сыбарланған. Башында бер-береһенә яҡын урынлашҡан бәләкәй генә ҡолаҡтары бар. Күҙҙәре һары. Өкө ябалағынан ҡолаҡтары бәләкәй булыуы һәм һары күҙҙәре менән айырыла.

# Һаҙ ябалағы
## Тауышы

Тауышы тоноҡ: «бу-бу-бу» һәм «ҡъяу-ҡъяу».

# Һаҙ ябалағы
## Йәшәү рәүеше

Шарлыҡтарҙа, ҡыуаҡлы асыҡ урындарҙа йәшәй. Сысҡан аулай. Күсмә ҡощ. Киң генә таралған. Ерҙә, ағас төптәрендә, тамыр араларында оялай. З—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Сысҡандарҙы ҡырып, файҙа килтерә
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# TurkLang

TurkLang (Төрктел, Төркләнг) — Төрки телдәрендә компьютер эшкәртеүе буйынса йыл һайын үткерелгән халыҡ-ара конференция. 2013 йылдан башлап үткәрелә. TurkLang конференцияның ойоштороусылары булып Татарстан Республикаһының фәндәр академияһы, Ҡазан федераль университеты, Л.Н. Гумилев исемендәге Евразия милли университеты, Истамбул техник университеты, Рәсәй яһалма интеллект ассоциацияһы тора. 2021 йылда беренсе тапҡыр Төрки Википедиялар секцияһы ойошторола.

# TurkLang
## Программа комитеты

Рәйестәштәр:
Рәйес урынбаҫары:
Комитет ағзалары:

# TurkLang
## Төп темалар

* Төрки телдәр өсөн формаль моделдәр
* Компьютер системаларының милли локализацияһы һәм терминология
* Төрки телдәрҙең электрон корпустары
* Текстарҙы морфологик һәм синтаксик йәһәттән эшкәртеү системалары
* Текстарҙы эшкәртеү өсөн семантик технологиялар
* Машина тәржемәһе системалары һәм технологиялары
* Телмәр технологиялары һәм системалары
* Төрки һәм сит телдә уҡытыу өсөн интеллектуаль системалар һәм технологиялар
* Төрки телдәрҙең лингвистик онтологиялары
* Төрки телдәрен яңы интеллектуаль технологиялар һәм белемде эшкәртеү системаларын булдырыу өсөн нигеҙ булараҡ ҡулланыу

# TurkLang
## TurkLang 2013

* КОМПЬЮТЕРНАЯ ОБРАБОТКА ТЮРКСКИХ ЯЗЫКОВ. Первая международная конференция: Труды. – Астана: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2013. – 340 с. 2021 йыл 26 сентябрь архивланған. ISBN 978-601-7454-85-2

# TurkLang
## TurkLang 2014

* Proceedings of the International Conference on Turkic Language Processing (TURKLANG-2014) (Turkey, Istanbul, 6–7 November, 2014), Turkey, Istanbul, Özkaracan Matbaacılık-Bağcılarr, 2014, 135 pp 2021 йыл 26 сентябрь архивланған.

# TurkLang
## TurkLang 2015

* Proc. Int. Conf. «Turkic Languages Processing: TurkLang-2015» (RF, Tatarstan, Kazan, 17-19 September, 2015), RF, Tatarstan, Kazan, Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan Press, 2015, 488 pp 2021 йыл 26 сентябрь архивланған.

# TurkLang
## TurkLang 2016

* Материалы 4-ой Международной конференции по компьютерной обработке тюркских языков «TurkLang-2016», В Изв. КГТУ им. И. Раззакова, 2016, № 2(38), с. 9-130. 2021 йыл 26 сентябрь архивланған.

# TurkLang
## TurkLang 2017

* Пятая Международная конференция по компьютерной обработке тюркских языков «TurkLang 2017»: Труды конференции, в 2-х тт. (РФ, Татарстан, Казань, 8–21 октября, 2017), Т. 1, РФ, Татарстан, Казань, Изд. Академии наук Республики Татарстан, 2017, 300 с. 2021 йыл 26 сентябрь архивланған. ISBN 978-5-9690-0406-1
* Пятая Международная конференция по компьютерной обработке тюркских языков «TurkLang 2017»: Труды конференции, в 2-х тт. (РФ, Татарстан, Казань, 8–21 октября, 2017), Т. 2, РФ, Татарстан, Казань, Изд. Академии наук Республики Татарстан, 2017, 327 с. 2021 йыл 26 сентябрь архивланған. ISBN 978-5-9690-0407-8

# TurkLang
## TurkLang 2018

* Шестая Международная конференция по компьютерной обработке тюркских языков «TurkLang-2018». (Труды конференции) -Ташкент: Издательско-полиграфический дом «NAVOIY UNIVERSITETI», 2018. — 390 с 2021 йыл 26 сентябрь архивланған.
# Пеляжья (йылға)

Пеляжья — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пеляжья ҡушылдығының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.

# Пеляжья (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069541
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306954
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чернова Надежда Михайловна

Чернова Надежда Михайловна (15 ғинуар 1947 йыл) — СССР һәм Ҡаҙағстан шағиры, тәржемәсе һәм журналист, публицист, әҙәби тәнҡитсе. Ҡаҙағстан Яҙыусылар союзы ағзаһы. «Простор» журналының шиғриәт бүлеге мөдире.

# Чернова Надежда Михайловна
## Биографияһы

Чернова Надежда Михайловна 1947 йылдың 15 ғинуарында Павлодар өлкәһенең Баянаул ҡалаһында тыуа. Әҙәбиәткә юлы А. С. Пушкинды мауығып уҡыған атаһының, Чернов Михаил Тимофеевичтың нәсихәттәренән башлана. Надежда Чернованың бала сағы Семипалатинскиҙа үтә. 10 йәшенән шиғыр яҙа башлай, ә инде 15 йәшендә «Ҡояш» шиғыры «Ленинская смена» һәм «Казахстанская правда» гәзиттәрендә баҫыла. Һуңынан Киров исемендәге Ҡаҙағстан дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлай. 25 йыл «Простор» әҙәби-нәфис журналында эшләй, унда әҙәбиәт өлкәһендәге билдәле шәхестәр: Морис Симашко, Виктор Васильев, Анатолий Ким, Ильяс Есенберлин, Пак Михаил һ. б. менән осраша. Әҙәби тәнҡитсе Павел Косенко һәм Тамарина Руфь уны «икенсе Римма Казакова» тип атай.
Надежда Чернованың шиғырҙары бик күп телдәргә тәржемә ителгән. Шулай уҡ ул үҙе тәржемә менән шөғөлләнә, башлыса ҡаҙаҡ, болгар, француз һәм башҡа телдәрҙән тәржемә итә. 2006 йылға тиклем «Простор» журналының проза бүлеген етәкләй.

# Чернова Надежда Михайловна
## Ғаиләһе

Ике тапҡыр кейәүҙә була. Беренсе ире — республиканың атҡаҙанған уҡытыусыһы һәм филологы Новожилов Олег Геннадиевич. Тәүге никахтан улы Денис, һәм ейәнсәре Алена бар. Икенсе ире Францияла эмиграцияла йәшәгән рус шағиры Юрий Софиев һәм Ирина Кнорингтың улы Игорь Юрьевич Софиев.1955 йылда Игорь атаһы менән СССР-ға күсеп ҡайта.

# Чернова Надежда Михайловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Курмет ордены.

# Чернова Надежда Михайловна
## Библиография
### Йыйынтыҡтары

* «Кочевница-жизнь»
* «Огнецвет»
* «На два голоса»
* «Солнцеворот»
* «Небесный дом»
* «Возраст августа»
* «Только о любви»
* «Саксаул»
# Михаил ҡапҡаһы (Динабург ҡәлғәһе)

Михаил ҡапҡаһы — Латвияның Даугавпилс ҡалаһында урынлашҡан Динабург ҡәлғәһендәге дүрт ҡапҡаның береһе

# Михаил ҡапҡаһы (Динабург ҡәлғәһе)
## Тасуирламаһы

Әлеге ваҡытта үҙәк ҡәлғәгә инеү урыны. Ҡапҡанан бөтә ҡәлғә аша үткән Михаил урамы башлана. Ҡапҡа порталдары граниттан мысыр стилендә башҡарылған. Ҡапҡаның ҡапҡастары һаҡланмаған. Тышҡы порталында таштан Рәсәй империяһының гербы яһалған. Ҡапҡаға өйөп яһалған дамба алып бара, ул 20-се быуаттың 20 йылдарында ҡоролған, шуға күрә ике ҡатлы капонир һәм Аркалы ҡапҡалар араһында вал уйырға тура килә. Артабан кордегардияның ҡарауыл бинаһы урынлаша. Ҡәлғәлә ҡапҡаның уң яғында ҡалҡыулыҡта Иезуит коллегиумы, һулда Артиллерия арсеналы урынлаша.

# Михаил ҡапҡаһы (Динабург ҡәлғәһе)
## Тарихы

19 быуаттың 1820—1830 йылдарында төҙөлгән. Император Павел I балаларының исеме менән атала. Ҡапҡаға йырын һәм Аркалы ҡапҡа аша ағас күпер алып килә. . 2011 йылда ҡапҡа аша яңы коммуникациялар үткәрелә (һыу үткәргес, кабель), шуға күрә йәй бер айға ҡапҡа транспорт үтеү өсөн ябыла. 2012 йылдың октябренә Михаил урамына плитка түәшәлә, яҡтылыҡ үткәрелә, ҡапҡа аҫтында түшәлмәгән үтеү урыны ҡала, ҡапҡа артында дамбала яңы асфальт, тротуар һалына, яҡтылыҡ үткәрелә

# Михаил ҡапҡаһы (Динабург ҡәлғәһе)
## Киләсәге

Аркалы ҡапҡанан алып Кордегардияға тиклем ағас күперҙең өлөшөн тергеҙеү, һәм сиктәш биналарҙы реставрациялау менән артабан юлға сығыу.

# Михаил ҡапҡаһы (Динабург ҡәлғәһе)
## Транспорт

Ҡәлғәгә, ҡапҡаға тиклем барырға мөмкин
* Трамвай № 3, һуңғы туҡталыш Ҡәлғә
* Автобус № 4,5, 13 Ҡәлғә туҡталышы.
* Маршрут автобусы № 13А
# Ай-Нятым-Кор-Ягун

Ай-Нятым-Кор-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Волокта-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ай-Нятым-Кор-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043171
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204317
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йырҙа

Йырҙа — үҙәндең һыу ағымы , ташҡын осоронда уның аша йылғаларҙың төбөндә ятҡан нәмәләр һәм ташыу һыу йыуып хасил иткән иң түбән өлөшө.
Йырҙалар үҙҙәрен хасил иткән процестарға ярашлы бер нисә төр була.
Төп йырҙа — йылға ағымының иң күп өлөшө тупланған йырҙа.
Ҙур йылғалар йырҙаһы киңлеге бер нисә тиҫтә метрҙан километрҙарға тиклем етә (мәҫәлән, Обь, Лена (йылға), Амазонка йылғаларының түбәнге ағымы), шул уҡ мәлдә йырҙаның тәрәнәйеүе киңәйеүенә ҡарағанда яйыраҡ бара. Йырҙаның буйы ятыу һәм шаршылар менән аралашып бара. Тигеҙлектәрҙәге йырҙалар , ғәҙәттә, бормаланып ята һәм ҡомло, ләмле һәм ҡырсынташлы урындарҙа өңөп инеп, ҡултыҡ барлыҡҡа килтерә. Тау йылғалары иһә турараҡ, йыш ҡына һикәлтәләр, шарлауыҡтар барлыҡҡа килтереп аға, ҙур-ҙур һарыҡташтар уратып алған була.

# Йырҙа
## Йылғаларҙың төрлө ағымында йырҙаһы

* Үрге ағым — йылға үҙ бассейнындағы иң текә ерҙәрҙән ағып төшә, һыу тиҙлеге юғары һәм йылға йырҙаһын йыуып киңәйтә һәм тәрәнәйтә бара.
* Урта ағым — йырҙаның ауышлығы һәм ағым тиҙлеге кәмей бара, ярҙарын көслө емермәй.
* Түбәнге ағым — йылға ағыҙып килтергән ҡом менән ләм йырҙаға ултыра.

# Йырҙа
## Өҫтәмә

Йылғаның һыу кимәле кәмегәндә уның эсенән утрауҙар, ҡаырластар ҡалҡып сыға, ҡултыҡтар бүленеп ҡалып, ятыуҙар, бәләкәй күлдәр хасил итә. Шул рәүешле күп ҡултыҡлы йырҙа барлыҡҡа килә.
Фарватер — йырҙаның суднолар хәүефһеҙ йөҙөп йөрөй алырлыҡ ярайһы тәрән урыны.
Күскенсе йырҙа — тәүлек эсендә йәки бер нисә сәғәттә тиҙ йыуылып барған ярҙар арҡаһында ағымын үҙгәртеп торған йырҙа.

# Йырҙа
## Башҡортостан йылғаларының йырҙа үҙенсәлеге

Башҡортостанда Һыусумған атамалы ваҡ йылғалар бер нисә районда осрай. Был йылғалар яҙғы ташҡында төп йырҙаға барып етә, әммә һыу ҡайтҡас, йәки ҡоролоҡ йылдарында һыуы ер аҫтына китеп юғала. Мәҫәлән, Бөрйән районының Исламбай ауылы янында, Күгәрсен районының Юлдыбай ауылы янында, Белорет районының Ноҡат һәм Шығай ауылдары янында шундай һыу сығанаҡтары бар.

# Йырҙа
## Шулай уҡ ҡара

* Водораздел
* Речная сеть
* Речной бассейн
* Русловые процессы
# Ҡамғаҡ

Ҡамғаҡ — ҡәнәфер һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Ҡамғаҡ
## Ботаник яҙма

120 төрө билдәле, башлыса Евразияның уртаса бүлкәтендә, Африкала таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Күп йыллыҡ үлән, һирәгерәк бәләкәй ҡыуаҡ. Һабағы күтәрелеүсән йәки төҙ, ныҡ тармаҡлы, бейеклеге 5—100 см. Япрағы ланцет йәки ҡыяҡ, ултырма, ҡапма-ҡаршы. Сәскәһе аҡ, тоноҡ ал, ҡыҙыл төҫтәрҙә, ваҡ, протандрик, күп һанлы, дихазияларҙа. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — бер оялы ҡумта, август—сентябрҙә өлгөрә.

# Ҡамғаҡ
## Таралышы

Бейек ҡамғаҡ республиканың бөтә территоряһында ташлы далаларҙа, һеперткеле ҡамғаҡ — урман-дала һәм дала зоналарында далала, ҡарағай урмандары ситендә, эзбизташлы битләүҙәрҙә, ҡая ҡамғағы — Ейәнсура районының Юлдыбай ауылы янындағы далала, теҙмә ҡамғаҡ — Өршәк һәм Сәрмәсән йылғалары үҙәндәре буйлап, Асылыкүл янындағы тоҙло һәм ҡомло болондарҙа, эндемик Урал ҡамғағы Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының ҡалҡыу өлөшөндәге ҡаяларҙа һәм тау тундраларында осрай.

# Ҡамғаҡ
## Файҙаланылыуы

Декоратив үҫемлек. Ҡамғаҡтарҙың ҡайһы бер төрҙәренең составында алкалоидтар, дуплау матдәләре, сапониндар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Ҡая ҡамғағы һәм теҙмә ҡамғаҡ Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Кама һыу бассейны округы

Кама һыу бассейны округы — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы).
2006 йылда Кама йылға бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.
Кама һыу бассейны округы 10 коды менән билдәләнә.
# Аллағыуат ауыл Советы (Стәрлебаш районы)

Аллағыуат ауыл Советы Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районында — муниципаль берәмек.
Административ үҙәге— Түбәнге Аллағыуат ауылы.

# Аллағыуат ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
## Тарихы

Аллағыуат ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Гулина Эльвира Александровна

Гулина Эльвира Александровна (31 март 1936 йыл — 21 ғинуар 2012 йыл) — малсылыҡ алдынғыһы. 1960—1988 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Благовещен районының «Степановка» совхозы Ильина Поляна һөт-тауар фермаһы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973). Ике тапҡыр СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981, 1982).

# Гулина Эльвира Александровна
## Биографияһы

Эльвира Александровна Гулина 1936 йылдың 31 мартында (икенсе мәғлүмәттәр буйынса, 27 сентябрендә) Төньяҡ Кавказ крайының Ҡабарҙы-Балҡар автономиялы округы Нальчик ҡалаһында тыуған (хәҙер Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы). Хеҙмәт юлын 1954 йылда Ҡаҙаҡ ССР-ының Алма-Ата өлкәһендәге Аксуйск районында башлай. 1960 йылдан — Башҡорт АССР-ы Благовещен районының Ильин-Полянский һөт-тауар фермаһы һауынсыһы. Хаҡлы ялға киткәнгә тиклем шунда эшләй. Һауынсылар араһында Бөтә союз социалистик ярыш еңеүсеһе, биш йыллыҡ фондына шәхси өлөш индереү өсөн республика малсылары араһындағы хәрәкәттең инициаторы була. Һауынсыларҙың республика алдынғы тәжрибә мәктәбе менән етәкселек итә.
Башҡорт АССР-ының туғыҙынсы һәм унынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана (1975—1985).
Эльвира Гулина 2012 йылдың 21 ғинуарында Благовещен районы Ильина Поляна ауылында вафат була.

# Гулина Эльвира Александровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973)
* ике тапҡыр СССР-ҙың Дәүләт премияһы (1981, 1982)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1973)
* ике Ленин ордены (1971, 1973)
* Октябрь Революцияһы ордены (1986)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1967)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1980)
# Як-Яун

Як-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пим йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.

# Як-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045990
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204599
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тальбей-Шор

Тальбей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирчата-Яхайылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Тальбей-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091292
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009129
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0