yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ураҡсин Урал Ғәзиз улы

Ураҡсин Урал Ғәзиз улы (рус. Ураксин Урал Газизович; 25 август 1951 йыл — 7 март 2022 йыл) — архитектор, дәүләт хеҙмәте ветераны, йәмәғәтсе. 1995 йылдан Рәсәй Архитекторҙар союзы ағзаһы. 2000—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры урынбаҫары. 2003—2015 йылдарҙа Башҡортостан Архитекторҙар союзының идара рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1994) һәм Рәсәй Федерацияһының почётлы архитекторы (2001). Рәсәй Архитекторҙар союзының юғары наградаһы «Кентавр» почёт билдәһе эйәһе (2010).

# Ураҡсин Урал Ғәзиз улы
## Биографияһы

Урал Ғәзиз улы Ураҡсин 1951 йылдың 25 авгусында РСФСР-ҙың Чкалов өлкәһе Төйлөгән районы Мәҡсүт ауылында (хәҙер Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районы Дәүләтҡол ауылы составында) ишле ғаиләлә тыуған. Тел ғалимы, академик, яҙыусы Зиннур Ураҡсиндың ҡустыһы.
Өфөләге 1-се башҡорт интернат-мәктәбен тамамлағас, Мәскәү архитектура институтына уҡырға инә. 1974 йылда уны уңышлы тамамлап, Сибай ҡалаһының баш архитекторы булып эшләй башлай.
1994—2000 йылға тиклем Өфө хакимәтенең Архитектура һәм ҡала төҙөлөшө баш идаралығының 1-се урынбаҫары.
2000 йылдан Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары.
2013 йылдан башлап «Башкиргражданпроект» институты генераль директорының советнигы.
2022 йылдың 7 мартында Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Ураҡсин Урал Ғәзиз улы
## Проекттары

* Сибай ҡалаһының генераль планы (1976)
* Сибай ҡалаһының үҙәген деталләп планлаштырыу (1977)
* Сибай ҡалаһында ҡайһы бер микрорайондарҙы төҙөү һәм йәмәғәт биналары (1980—1990)
* Сибай ҡалаһының иҫке автовокзалы (1987)
* Никах йорто (Сибай) (1994)
Урал Ғәзиз улы Ураҡсин етәкселегендә Башҡортостан Республикаһының ҡалалары һәм район үҙәктәренең пландары эшләнә.

# Ураҡсин Урал Ғәзиз улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* 2003—2015 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Архитекторҙар союзы идараһы рәйесе
* 2010 йылда Башҡортостан төрки телле илдәрҙең архитектураһы һәм ҡала төҙөлөшө буйынса Астанала үткән 3-сө Халыҡ-ара ҡоролтайында ҡатнаша.
* 2010 йылдың 15-17 октябрендә Мәскәүҙең Үҙәк күргәҙмәләр залында уҙған «Зодчество—2010» Халыҡ-ара фестивалендә ҡатнаша һәм «Кентавр» почёт билдәһе менән бүләкләнә.
2001 йылда «Дуҫтарыма ҡала бүләк итәм» автобиографик китабын нәшер итә.

# Ураҡсин Урал Ғәзиз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторы (1994)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы архитекторы (2001)
* «Кентавр» почёт билдәһе (2011)
# Ар-Мотоли-То-Тяха

Ар-Мотоли-То-Тяха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 190 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Ар-Мотоли-То-Тяха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044611
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204461
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ай-Огот-Ех

Ай-Огот-Ех — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының һул ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ай-Огот-Ех
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021835
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302183
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мөхәмәтйәр (Ырымбур өлкәһе)

Мөхәмәтйәр Мухамедьярово — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Мөхәмәтйәр (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл Һаҡмар йылғаһының һул ярында, Ҡыуандыҡ ҡала округы үҙәгенән туранан көнбайышҡа табан яҡынса 25 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Мөхәмәтйәр (Ырымбур өлкәһе)
## Климаты

Ауыл климаты Ҡыуандыҡ төбәгенә хас - уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ сикләнә. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, иң күп яуым-төшөм яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә..

# Мөхәмәтйәр (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Риүәйәттәрҙә бәйән ителеүенсә, мөхәмәтйәрҙәр - Волга буйы төбәктәренән килгән татарҙар. Улар иң башта бөгөнгө Индустрия ҡасабаһы урынлашҡан биләмәне биләйҙәр. Был ерҙәрҙе улар Ейәнсура һәм Башҡорт Ҡансыраһы ауылдары башҡорттарынан ҡуртымға алған булған. Барлыҡҡа килгән ауылды Микитә тип исемләйҙәр: тирмән хужаһы урыҫ кешеһе Никита тигән кеше булған ул. Ҡуртым ваҡыты уҙғас, татарҙар был урындарҙан китергә теләмәгән, һөҙөмтәлә низағтар килеп сыҡҡан. Хөкүмәт ҡарары буйынса татарҙарҙы башҡорт ауылдарына күсереп бөтөргәндәр.
Мөхәмәтйәров фамилиялы ауыл аҡһаҡалының юллап йөрөүе һәм йүнселлеге арҡаһында ғына 1826 йылда ер татарҙарға ер участкаларын бүлеп биреүгә һәм ауылдаштарҙың берләшеүенә өлгәшә алалар. Ауыл яңы, әлеге көн иткән урынында һалынған да инде. 1901 йылдағы исемлектә деревня Мухаметдиярова тип теркәлгән ауыл бар. 2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районы Мөхәмәтйәр ауыл Советына ингән, уның үҙәге булған; муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙарҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында ҡалған.

# Мөхәмәтйәр (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылдың халыҡ иҫәбе буйынса ауылда даими рәүештә йәшәүселәр 506 кеше (татарҙар - 95 %) тәшкил иткән , 2010 йылда — 432.
# Брянск урманы

«Брянск урманы» дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы (рус. Государственный природный биосферный заповедник «Бря́нский лес» (биосферный резерват Неруссо-Деснянское полесье)) — Брянск өлкәһенең Суземск һәм Трубчев райондары территорияһында урынлашҡан Брянск урмандарындағы ҡурсаулыҡ.

# Брянск урманы
## Тарихы

Дәүләт ҡурсаулығын булдырыу мәсьәләһе XX быуат урталарында уҡ күтәрелә. 1959 йылда Рәсәй Яҙыусылар союзының «Әҙәбиәт һәм тормош» аҙналығында Иван Дебриндың «Брянск урмандарын һаҡлап ҡалыу» тигән мәҡәләһе баҫыла. Унда ул Трубчевск-Сузема урмандарында һаҡланыусы биләмә булдырырға өндәй. Әммә 25 йыл дауамында был идея тормошҡа ашырылмай. 1983 йылда «Брянский рабочий» гәзитендә Игорь Шпиленоктың «Записки с кордона» тигән очерктары баҫыла башлай. Шпиленоктың очерктары киң резонанс тыуҙыра, уның повесы тәбиғәтте һаҡлау мәсьәләләрен яҡтыртыу буйынса Бөтә Рәсәй конкурсында еңгәндән һуң, урындағы етәкселек ҡурсаулыҡ булдырыу идеяһын күтәреп ала.
«Брянск урманы» ҡурсаулығы рәсми рәүештә 1987 йылда ойошторола, 10 йыл дауамында уның директоры Игорь Шпиленок була.
Бер нисә йылдан һуң был уникаль тәбиғи-территориаль комплекс (Брянск урман ҡурсаулығы, уның буфер зонаһы һәм тәбиғәт ҡомартҡылары һәм тәбиғәт ҡомартҡыларының төбәк селтәре) «Неруссо-Деснянский Полесье» тигән дөйөм атама менән ЮНЕСКО-ның халыҡ-ара биосфера резерваты статусын ала. Был статус 2001 йылдың 10 ноябрендә ЮНЕСКО-ның Генераль директоры ҡултамғаһы менән раҫлана.

# Брянск урманы
## Климаты

Климаты субконтиненталь. 1991—2005 йылдар осоронда уртаса йыллыҡ температура +6,4 °C тәшкил итә, был төбәктең уртаса йыллыҡ оҙайлы температураһынан 1 °C юғары (+5,4 °C). Ошо уҡ осорҙа иң һыуыҡ айҙың уртаса температураһы 5,4 градус тәшкил иткән, был күп йыллыҡ күрһәткестәрҙән 3 градусҡа юғарыраҡ (-8,4 °C). Йәйҙең уртаса температураһы 17,9 тәшкил иткән, был алдағы осорҙағы күп йыллыҡ күрһәткестәрҙән 0,3°C-кә кәмерәк. Яуым-төшөмдөң уртаса күләме — 550 мм, был норманан 105 мм түбәнерәк.

# Брянск урманы
## Хәүефһеҙлек режимы һәм һаҡ зоналары

Ҡурсаулыҡтың майҙаны 9654 гектар булған буфер зонаһы бар. Уның эргәһендәге биләмәләрҙә өлкә әһәмиәтендәге дәүләт заказниктары һәм тәбиғәт ҡомартҡылары селтәре булдырылған, уларҙы ҡурсаулыҡ менән берлектә ер менән файҙаланыусылар һаҡлай. Был биләмәләр ҡурсаулыҡтың буфер зоналары участкаларына ҡарай. Бында федераль әһәмиәттәге Клетнянск дәүләт тәбиғәт заказнигы (майҙаны 39100 гектар) һәм түбәндәге биләмәләр инә:
Өлкә әһәмиәтендәге дәүләт заказниктары
| Атамаһы | Майҙаны, гектарҙа | Ойошторолоу йылы |
| «Трубчевский партизанский лес» | 1293 | 1972 |
| «Деснянско-Жеренский» | 2651 | 1978 |
| «Скрипкинский» | 5445 | 1995 |
| «Будимир Туғайы» | 1500 | 2001 |
Өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡылары
| Атамаһы | Майҙаны, гектарҙа | Ойошторолдоу йылы |
| «Колодезь» | 2112 | 1990 |
| «Неруссо-Севный» | 893 | 1990 |
| «Рыжуха һаҙлығы» | 2925 | 1995 |
| «Княжна» | 810 | 1995 |
| «Будимля» | 390 | 1995 |
| «Горемля» | 588 | 1995 |
| «Максимовский» | 295 | 1995 |
# Лангута-Ты-Вис

Лангута-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хоседа күле -Ты -Хоседа-Ю йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Лангута-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007061
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғүмәр тораһы II

Ғүмәр тораһы II - Башҡортостан Республикаһының Ағиҙел мәҙәниәте б.э.т. 5—4‑се мең йыллыҡтарға ҡараған археологик ҡомартҡыһы.

# Ғүмәр тораһы II
## Тарихы
### Асыш авторы

II Ғүмәр тораһын археолог, тарих фәндәре кандидаты Ю.А.Морозов тарафынан асылған. Башҡортостандың археологик ҡомартҡыларын тәрән өйрәнеп, ул 1977 йылда Мәскәүҙә «Ағиҙел-Яйыҡ йылғалары араһы бура мәҙәниәте ҡәбиләләренең тарихы» (рус. «История племен срубной культуры Бельско-Уральского междуречья») темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлаған. 230‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт яҙған. 300‑гә яҡын археологик ҡомартҡыны, шул иҫәптән II Ғүмәр тораһын да асҡан.

# Ғүмәр тораһы II
## Тарихы
### Тасуирламаһы

Ғүмәр тораһында кешеләр II б.э.т. 5—4‑се мең йыллыҡтарҙа йәшәгән тип фараз ителә.
Тора Мәсетле районы Ғүмәр ауылы янында Әй йылғаһы буйында, уның уң ярында урынлашҡан.
Археолог Ю.А.Морозов уны 1968 йылда аса һәм фәнни нигеҙҙә өйрәнә.
1972 йылда тора ҡабаттан тикшерелә. Ҡаҙыныу эштәре башҡарыла, 60 м² майҙанда тикшеренеү үткәрелә.
Ҡаҙып сығарылған тупраҡта керамика, слюда һәм тальк ҡушып яһалған балсыҡ әйберҙәр ҡалдыҡтары, батынҡы өсмөйөш семәрҙәр, тулҡынлы һыҙыҡтар төшөрөлгән түңәрәк төплө һауыттар табыла. Һауыттарҙы тешле штамп баҫып та биҙәгәндәр.
4 уҡ башағы, 117 бысаҡҡа оҡшаш пластина, 5 нуклеус, 14 ҡырғыс һәм шыршы биҙәге төшөрөлгән кәмә рәүешендәге тальк “үтек” - йәмғеһе 447 таш әйбер табылған.
Табылған артефакттар бында йәшәгән халыҡтың балыҡсылыҡ һәм һунарсылыҡ менән шөғөлләнгәнен күрһәтә. Улар Урал аръяғы халҡы, шулай уҡ Суртанды мәҙәниәте вәкилдәре менән бәйләнештәр булыуын раҫлай.
Ғүмәр тораһы II материалдары Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан..
# Сусарево ыҙаны

Сухарево ыҙаны― һыу баҫҡан ерҙәрҙә тәбиғи һәм сәсеп үҫтерелгән урман. Уның ассортиментына тирәк, имән , ҡорос ағас, ҡарама ағастар, һаҙлыҡ һәм болон фрагменттары инә. Ыҙан Түбән Донда үҫкән үҫемлектәр комплексынан тора. Ул Дон йылғаһының һул ярында һәм Старый Дон күленең уң ярында , Ростов өлкәһе Семикаракорск ҡалаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан. Дөйөм майҙаны-327,0 га.

# Сусарево ыҙаны
## Һүрәтләү

Тәбиғәт һәйкәле комплексы урындағы әһәмиәттәге ҡурсаулыҡ режимлы, ул махсус һаҡлана торған тәбиғәт территорияһы. 1977 йылда ойошторола. Был ыҙан тәбиғи һәм сәсеп үҫтерелгән урмандан тора. Унда ҡорос ағас, тирәк, имән, ҡарама ағастары үҫә. Ыҙанға шулай уҡ болон һәм һаҙлыҡ өлөштәре лә ҡарай.
Дала экосистемаһы.
Ҡурсаулыҡ рельефы ҙур булмаған соҡор- саҡырлы йырындарҙың киң тармаҡтарға айырылып, алыҫҡа һуҙылып ятҡан ерҙәрҙән ғибәрәт.
Ыҙан тупрағы ― һыу баҫҡан ерҙәр тупрағы, болон, ҡара, ауыр ҡомло-балсыҡлы, тоҙло һәм тоҙ ҡатын тупраҡ. Түбәнге Дондың һыу баҫа торған ере күп ҡатламлы аллювий менән характерлана.
Ҡурсаулыҡ флораһында күпләп ҡорос ағас, тирәктәр таралған. Иң күп ағастар: аҡ тирәк, ҡара тал, өйәңке, күк тирәк, имән, ҡарама һәм ҡырым ҡарағайы. Ҡыуаҡлыҡтарҙан талдың бер нисә төрө осрай. Шулай уҡ бейегерәк урындарҙа терн күпләп үҫә.
Үҫемлектәрҙән бөрлөгән, вейник наземный, ежевика, кирказон, мятлик, дегәнәк үҫә. Дарыу үләндәренән шалфей, баҡа япрағы, ромашка, бәпембә, әрем, цикорий, гөлйемеш, эт муйылы, кирказон, бөрлөгән, синеголовник таралған.
Ҡурсаулыҡ хайуандар дөньяһы күп төрлө. Ыҙанда аҡ түшле терпе, , ер тишкес хайуан, төлкө, йәтсә, үр ҡуяны, һыуһар, ҡоштарҙан ―аҡ ҡойроҡло диңгеҙ бөркөтө, ҡара төйлөгән, ябай торомтай, мүктәрге, ҡамыш ҡошо, үтәбикә-һарығош, тумыртҡа һ.б. ҡоштар бар.
# Йылы күл (Өфө)

Йылы күл (Тёплое озеро) —Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһы Калинин районы Инорс биҫтәһендә урынлашҡан яһалма күл.
2-се йылылыҡ электр үҙәгенең һыуытыу системаһын һыу менән тәьмин итеп тороусы яһалма быуа. Район халҡының яратҡан йәйге ял урыны булып тора.
Өфөнөң 2-се йылылыҡ электр үҙәге менән бер туҡтауһыҙ йылылыҡ алмашыуы арҡаһында күлдә һыу йыл әйләнәһенә туңмай. Күл ябыҡ түгел. Ундағы һыу тәүҙә Ҡариҙел йылғаһына, артабан Ағиҙелгә ағып төшә.
Оҙонса формала һыу ятҡылығы. Яр буйы оҙонлоғо 2,65 саҡрым самаһы. Һыуы сағыштырмаса таҙа.
Йәйен күлдә рәсми пляж, кафе, ағастан ятыу һәм ҡояштан ышыҡланыу өсөн урындар, кейенеү бүлмәләре һәм йыуыныу кабиналары эшләй. Һыуытҡыс быуа ҡала эсендә урынлашҡан.
Күлдә һыу ҡышын туңмай, ҡайһы бер күсер ҡоштар көньяҡҡа осоу урынына күлдә ҡышлай.

# Йылы күл (Өфө)
## Һүрәтләмә

Уртаса тәрәнлеге: 2,5 м
Оҙонлоғо:0, 97 км
Киңлеге:0, 3 км
Яр ситенең урамаһы:2,63 км
Майҙаны: 0,015км2
Һыу менән тәьмин итеү сығанаҡтары: Суртан күле (Щучье, или Холодное озеро ) һәм Ҡариҙел йылғаһы (Ағиҙел ситтәре) менән ҡылымыҡ аша тоташҡан.
Һыу ятҡылығының килеп сығышы: Яһалма
Төбө: Ҡомло, урыны менән үлән барлыҡҡа килә
Балыҡ: Һыу ятҡылығында күл һәм йылға балыҡтары йәшәй.
Урынлашҡан ере:Йылылыҡ электр үҙәге янында.
Иҫкәрмә: Күлдең төбөндә тәрән упҡын урындары күп. Һһаҡлыҡ сараларына ҡарамаҫтан, йыл һайын күп кеше батып һәләк була.
Географик координаталары:киңлек: 54°46′56″N (54.78236) Оҙонлоҡ: 56°6′19″E (56.10526
Яр буйына торама пункттар: Өфө ҡалаһы
Үҙенсәлектәре: Ҙур булмаған яһалма һыу ятҡылығы; күл йыл әйләнәһенә йылы.

# Йылы күл (Өфө)
## Галереяһы

* Өйрәктәр күл буйындағы йылыӨйрәктәр күл буйындағы йылы
* Инорс-7 биҫтәһенә күренеш
* Күлдә өйрәктәрҙе ашатыу урыны

# Йылы күл (Өфө)
## Шулай уҡ

* Өфө күлдәре
# Ҡотдос (исем)

Ҡотдос — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарҙа ҡулланылған боронғо ир-ат исеме.

# Ҡотдос (исем)
## Этимологияһы

Ҡотдос — ғәрәп теленән үҙләштерелгән «бик изге», «бик ҡәҙерле» тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан ир-ат исеме.

# Ҡотдос (исем)
## Билдәле шәхестәр

* Латипов Ҡотдос Ҡәниф улы (14 июль 1923 йыл — 23 декабрь 2016 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы, авиация полковнигы (1967). 1945 йылдан КПСС ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1946).
* Абдуллин Ҡотдос Ҡотләхмәт улы (рус. Абдуллин Кутдус Кутлахметович) (1903—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының ат тотоусыһы (ездовой). Гвардия ҡыҙылармеецы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
* Әлмөхәмәтов Ҡотдос Ауис улы (рус. Альмухаметов Кутдус Ависович; 1912 — 21 апрель 1945) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се кавалерия полкының сапёр-емертеү взводы отделениеһы командиры. Гвардия өлкән сержанты.

# Ҡотдос (исем)
## Фамилиялар

Ҡотдосов Наил Яҡуп улы (19 октябрь 1941 йыл — 7 июнь 1995 йыл) — ғалим-зоотехник, яҙыусы һәм журналист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1964 йылдан КПСС, 1978 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1993). Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1980).Башҡорт АССР-ының Ҡандра районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы) Йәрмөхәмәт ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған.

# Ҡотдос (исем)
## Ҡалалар

Ҡотдос (ғәр. القدس‎ әл-Ҡүдс — أورشليم (Ӯрушалӣм); Израилдәге ғәрәпсә рәсми исеме — أورشليم القدس, Ӯршалӣм-аль-К̣удс (audio) (мәғл.)), Иерусалим; йәһ. ירושלים‎ Йерушалайим (audio) (мәғл.)) — Яҡын Көнсығыштағы боронғо ҡала, 1949 йылдан алып Израиль дәүләтенең баш ҡалаһы (1967 йылдан алып Израиль ҡаланың бөтә майҙанын контрольдә тота). Иерусалим Израилдың баш ҡалаһы булараҡ халыҡ-ара йәмғиәт тарафынан танылмаған. Иерусалим — иудаизм, христианлыҡ һәм ислам диндәре өсөн изге ҡала булып иҫәпләнә. Иерусалим Урта һәм Үле диңгеҙҙәре арауығында, диңгеҙ кимәленән 650—840 метр бейеклектә урынлашҡан.
# Быстрый Куль-Еган

Быстрый Куль-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Минчимкина йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Быстрый Куль-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045549
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204554
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шушнур ауыл Советы (Краснокама районы)

Шушнур ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Шушнур ауылы.
Почта индексы 452943

# Шушнур ауыл Советы (Краснокама районы)
## Тарихы

1918 йылда ойошторола. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Шушнур ауыл Советы (Краснокама районы)
## Географик урыны

Башҡортостан Республикаһы Краснокама районынынң үҙәгендә урынлашҡан, Арлан ауыл Советы, Яңы Нуғай, Яңы Ҡайынлыҡ, Яңы Йәнйегет, Ҡарый, ауыл Советтары һәм Башҡортостан Республикаһының Ҡалтасы районы менән сиктәш. Район үҙәгенә тиклем алыҫлыҡ: 44 км. Территорияһы: 14600 га.

# Шушнур ауыл Советы (Краснокама районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Милли составы: башҡорттар, урыҫтар
# Әнәш

Әнәш - рус. Анашка - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш ҡала округындағы күл.

# Әнәш
## Географияһы

Әнәш күле -Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш ҡала округындағы күл 55.547397, 60.368368
Алыҫлығы - Ҡыштымдан 19,5 км, Мейәстән - 38,5 км, Екатеринбургтан - 76,6 км

# Әнәш
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә гидронимдың килеп сығыуын былай тип аңлата: В основе названия тюркское мужское имя Анаш, распространенное в прошлом у башкир..
Гидроним Әнәс тигән башҡорт ир-ат исеменән үҙгәреп ингән булыуы ихтимал.

# Әнәш
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Белокуриха (йылға)

Белокуриха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3634/63 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Белокуриха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100816
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыуатов Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы

Ҡыуатов Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы (1867—1937) — башҡорт мәғрифәтсеһе. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Ҡыуатов Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы
## Биографияһы

Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы Ҡыуатов 1867 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең Бикбирҙе ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районының Үтәғол ауылында) тыуған. Сығышы менән башҡорт дворян нәҫеле Ҡыуатовтарҙан булған.
Ырымбур гимназияһын һәм Ырымбур уҡытыусылар институтын тамамлай. Тиҫтәнән ашыу донъяуи милли мәктәп, шулар иҫәбенән Сермән һәм Ейәнсура рус-башҡорт мәктәптәрен аса. 1891—1894 йылдарҙа Сермән рус-башҡорт мәктәбенең директоры вазифаһын башҡара.
Революциянан һуң Башҡортостан мөхтәриәте Үҫәргән кантоны башҡармаһының рәйесе була.
Ҡыуатов 1933 йылдың 3 декабрендә ҡулға алына һәм 3 йылға шартлы иркенән мәхрүм ителеүгә хөкөм ителә. 1989 йылдың 29 майында аҡлана.

# Ҡыуатов Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Ҡыуатов «рус география йәмғиәтенең Ырымбур бүлеге хәбәрҙәре»ндә («Известия Оренбургского отдела Русского географического общества»; 6-сы сығарылыш, 1895 йыл) үҙе йыйған 130 башҡорт мәҡәлен баҫтырырға сығара. Мәҡәлдәр рус теленә тәржемә ителеп, алфавит тәртибендә күрһәтелә, күптәренең мәғәнәләренә аңлатмалар һәм тап килгән рус фольклорының эквиваленттары бирелә. Бында кириллицала нигеҙләнгән алфавит ҡулланылған, башҡорт теленең өндәрен күрһәтер өсөн ҡайһы бер рус хәрефтәренең һыҙылыштары үҙгәртелгән йәки уларға диакритик тамғалар өҫтәлгән.
В. В. Катаринский менән берлектә «Башҡорттар өсөн әлифба» («Букварь для башкир»; 1892 йылда нәшер ителгән) һәм «Башҡортса-русса һүҙлек»те («Башкирско-русский словарь»; 1899 йылда нәшер ителгән) төҙөгән.
Мөхәмәтғәлим Ҡыуатов тәүге башҡорт-мадъяр һүҙлегенең автор-төҙөүсеһе булып тора. Был һүҙлек 1896 йылда баҫылып сыға һәм 97 һүҙҙе үҙ эсенә ала.

# Ҡыуатов Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы
## Ғаиләһе

Балалары:
    Ғүмәр (1893—1946) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, хирург.
    Усман (1897—1956) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
    Шәкирә (1901—1995) — меценат, К. Ғ. Айҙаровтың ҡатыны.

# Ҡыуатов Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы
## Хәтер

Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы Ҡыуатов хөрмәтенә Ейәнсура районының Иҫәнғол һәм Үтәғол ауылдарындағы урамдар аталған.
# Карай (Хопер ҡушылдығы)

Карай (Мокрый Карай) — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының уң ярына тамағынан 540 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 139 км.

# Карай (Хопер ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000006015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000601
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0