yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡоро Аманбай

Ҡоро Аманбай (Ҡоро Әмәмбай, русса Сухая Амамбайка, Аманбайка) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әмәмбай йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ҡоро Аманбай
## Этимологияһы

Аманбайка атамаһы төрөк ир-ат исеме Аманбай-ҙан алынған, бында аман — «благополучный», «имен-аман» һәм бай — «господин», «знатный», «бай», -ка — рус суффиксы.

# Ҡоро Аманбай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002233
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200223
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Упка

Упка — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Упа йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Упка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000019212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001921
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Наным-Я

Наным-Я — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин 3-сө йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Наным-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046720
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204672
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иркутка (Ағиҙел ҡушылдығы)

Иркутка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Иркутка (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009594
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100959
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фомин Фёдор Антонович

Фёдор Антонович Фомин (1795—1848) — рус архитекторы; Дон Ғәскәре өлкәһе архитекторы.

# Фомин Фёдор Антонович
## Биографияһы

1795 йылда Дон Ғәскәре казагы ғаиләһендә тыуған, аҙаҡ Новочеркасск казагы булып китә.
Новочеркасск гимназияһында уҡый. Артабан белем алмай. 1811 йылда Санкт-Петербургтан Новочеркасск ҡалаһына эшкә ебәрелгән күренекле баш ҡала архитекторы Руска Алоизий Ивановичтең ярҙамсыһы була. Был эшендә Фёдор Антонович яҡшы һабаҡ ала — «граждандар архитектураһын ижади һәм практик яҡтан» өйрәнә. Новочеркасскта Фомин казак хеҙмәтенә инә һәм 1813 йылда урядник дәрәжәһенә лайыҡ була.
1817 йылдан Фёдор Фомин инде үҙаллы, ирекле архитектор сифатында, хәрби хеҙмәттә эшләй: «при войсковых работах, сочинял для карантина казённого планы и фасады и занимался партикулярными храмов божиих и домов строениями». 1819 йылдан башлап билдәле Егорлык карантинын төҙөй. 1820 йылда, аҙаҡ Икенсе Дон округының үҙәге булып киткән Түбәнге Чир станицаһы өсөн план төҙөй. 1820—1824 йылдарҙа ул Новочеркасскта сиркәүҙәр, хәрби һәм шәхси йорттар төҙөүҙә ҡатнаша.
1823 йылда ул хорунжий беренсе казак офицер дәрәжәһе ала, ә икенсе йылына — Новочеркасск ҡала архитекторы вазифаһы ала. 1826 йылда Фомин подполковник В. И. Миллер менән бергә Воскресенский ғәскәри соборҙың торошон тикшерә һәм уға капиталь ремонт кәрәклеге тураһында доклад тапшыра. 1833 йылда сиркәүгә капиталь ремонт үткәрелә. 1827—1848 йылдарҙа Фёдор Антонович Фомин Дон Ғәскәренең ғәскәри архитекторы вазифаһын биләй, шулай уҡ Ғәскәри төҙөлөш комиссияһының ағзаһы булып тора.
Фомин Новочеркасскта төҙөлгән Вознесенский соборына иғтибар итә. 1828 йылда ул ҡоролманың көньяҡ стенаһында барлыҡҡа килгән ярыҡты тикшерә һәм ул ҡурҡыныс тыуҙырмай тигән һығымта яһай. Ошо уҡ йылда архитектор Новочеркасскта таш Александр-Невская (Александровская) сиркәүен төҙөү өсөн план, смета, фасад проектлай. Икенсе йылына проектты император Николай I раҫлай. Әммә был проект тормошҡа ашырылмай.
1828 йылда Ф. А. Фомин сотник, 1833 йылда — есаул дәрәжәһе ала, ә 1842 йылда — ғәскәри старшина булып китә. 1843 йылдың 11 октябрендә Новочеркасск статистика комитеты уны үҙенең ағза-корреспонденты итеп һайлай.
Дон архитекторы 1848 йылдың 11 авгусында (иҫке стиль буйынса) вафат була.

# Фомин Фёдор Антонович
## Ғаиләһе

Коллежский асессор ҡыҙы Анна Андреевнаға өйләнә, уларҙың никахы Санкт-Петербургтың Рождественская сиркәүендә була. Уларҙың балалары:
* Анна (1830 йылдың 16 ғинуарында тыуған);
* Иван (1832 йылдың 5 ғинуарында тыуған), Петербургта сәнғәт Академияһын тамамлай һәм атаһы юлынан китә;
* Павла (1841 йылдың 26 ғинуарында тыуған);
* Никандр (1843 йылдың 24 сентябрендә тыуған), ғүмерен медицинаға арнай;
* Ольга (1846 йылдың 19 июнендә тыуған);
* Леонила (1848 йылдың 9 ғинуарында тыуған);
* Николай (тыуыу датаһы билдәле түгел).
# Нәре (һырт)

Нәре — (рус. Нары (хребет) Башҡортостан Республикаһы һәм Силәбе өлкәһе (Көньяҡ Урал) территорияһындағы һырт.

# Нәре (һырт)
## Атамаһы

Этимологияһы аныҡ түгел. "Башҡорт АССР-ының топонимдары һүҙлеге"ндә «...мансиҙан нер -гора һүҙенән сығыуы ихтимал» тигән фараз бар. Икенсе фараз буйынса атама фин-уғыр теленең "нер" һүҙенән килеп сыҡҡан, уға ярашлы был — тау армыты, морон тигәнде аңлата

# Нәре (һырт)
## Тасуирламаһы

Көнбайыш өлөшө уның Ҡытау-Ивановск районында, Көньяҡ Урал тәбиғәт ҡурсаулығы территорияһында урынлашҡан, Белорет районы буйлап Ҡытау йылғаһынан (Йүрүҙән йылғаһы ҡушылдығы) алып Кесе Ямантау киңлегенә тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Һырттың оҙонлоғо яҡынса 43 км, киңлеге 1,5—4 км, абсолют бейеклеге 1340 м. Рельефы ҡатмарлы. Һырт биләндәр менән төньяҡ, үҙәк һәм көньяҡ өлөштәргә бүленгән. Төньяҡ өлөшөндәге битләүҙәр һөҙәк, көньяҡ һәм үҙәк өлөшөндә — текә, ҡалдыҡ тауҙар, курумдар хас. Урта рифейҙың егәлгә свитаһы кварциттарынан, егәлгә‑комаров свитаһы һәүерташтарынан тора. Һырт битләүҙәрендә Кесе Ҡытау (Йүрүҙән й. басс.), Төлмәй, Кесе Инйәр һ.б. йылғаларҙың ҡушылдыҡтары башлана.
Тау түбәһендә таш ишелмәләре ята, түбәнерәк, диңгеҙ кимәленән 600-800 м бейеклектә еңел таҙа балсыҡлы тупраҡтар һәм эндемик, ҡомло тупраҡтар, улар тағы ла түбәндәрәк балсыҡ менән түшәлгән ваҡ ташлы һәм эре ҡомло еңел балсыҡлы тупраҡҡа күсә. Яланғас ерҙәрендә һәм тау тундраһы участкаларында үҫемлектәрҙең юғары тау реликт һәм эндемик төрҙәре осрай. Уларҙың күбеһе Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән. Ландшафтында бейеклек бүлкәтлеге күренә: ҡара ылыҫлы шыршы‑аҡ шыршы урмандары һирәк урмандар һәм бейек үләнле тау болондары менән алмашына, уларҙан өҫтәрәк тау тундралары урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән 650 м алып 1000 м тиклем бейеклектә аҡ шыршы-шыршы урмандары барлыҡҡа килтергән тау-тайга бүлкәте урынлаша, артабан 1000—1200 м бейеклектә — тәпәш ылыҫлы урман, кәкре ҡайын урманы һәм тау болондары тәшкил иткән яланғас тау аҫты бүлкәте урынлаша. Иң юғары бейеклектәрҙә бик күп яланғаслыҡтар араһында таулы тундра участкалары менән таулы-тундра бүлкәтлеге күренә. Нәре битләүҙәре үҫемлектәр менән ҡапланған, башлыса урман үҫемлектәре үҫә. Күберәк аҡ шыршы-шыршы һәм ҡарағай урмандары өҫтөнлөк итә. Бында тейен, һыуһар, мышы, айыу тереклек итә, ҡоштарҙан һуйыр, ала һәм тау тумыртҡалары, һоро торна, сел һ.б. йәшәй. Йылғала һәм шишмәләрҙә шаршы күкене, шамбы, ҡыҙыл балыҡ, бағры, алабуға бар.
# Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты

Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты (БашЦИК) — Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының 1920—1938 йылдарҙағы юғары закондар сығарыу һәм башҡарма власть органы.
1938 йылда БАССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты (БашЦИК) БАССР Юғары Советы Президиумы итеп үҙгәртелә.

# Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты
## БАССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты рәйестәре

| 1 | Мортазин Муса Лот улы (1891-1937) | БашЦИК Рәйесе (1920-1921). |
| 2 | Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (1896-1924) | БашЦИК Рәйесе (1921-1922). |
| 3 | Ҡушаев Хафиз Ҡушай улы (1888-1937) | БашЦИК Рәйесе (1922-1929) |
| 4 | Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы (1899-1937) | БашЦИК Рәйесе (1929-1931). |
| 5 | Таһиров Авзал Мөхөтдин улы (1890-1937) | БашЦИК Рәйесе (1931-1937). |
| 6 | Ибраһимов Рәхим Кирәй улы (1904-1971) | БашЦИК Рәйесе вазифаһын башҡарыусы (1937-1938) |
* Мортазин Муса Лот улы (1920-1921) Мортазин Муса Лот улы (1920-1921)
* Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (1921-1922) Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (1921-1922)
* Ҡушаев Хафиз Ҡушай улы (1922-1929)
* Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы (1929-1931) Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы (1929-1931)
* Таһиров Авзал Мөхөтдин улы (1931-1937) Таһиров Авзал Мөхөтдин улы (1931-1937)
* Ибраһимов Рәхим Кирәй улы (1937-1938) Ибраһимов Рәхим Кирәй улы (1937-1938)
# Хәләл

Хәләл(ғәр. حلال‎) — шәриғәттә рөхсәт ителгән ғәмәлдәр. Тейешенсә (сөннәт), зыянһыҙ (мөбәх) һәм кәрәкмәҫ (мәҡрүһ тәнзиһ) кимәлдәре бар. Мосолман көнитмешендә хәләл тигәнде ғәҙәттә Ислам тыймаған ризыҡтарға ҡарата ҡулланалар. Мәгәр, дөйөм алғанда, көнкүрештең барлыҡ өлкәләренә ҡағыла: ризыҡ, кейем, биҙәүестәр, косметика һәм парфюмерия, шәхси гигиена, ял, күңел асыу, финанс, кеше менән мөнәсәбәттәр, тирә-яҡ мөхит, эш, мөлкәт мәсьәләләре һ.б. Хәләлгә ҡапма-ҡаршы һүҙ — харам.

# Хәләл
## Хәләл ризыҡ

Хәләл ризыҡҡа мөнәсәбәтле, Ҡөрьәндә тыйылған ризыҡтар исемлеге бик аныҡ итеп яҙылған. Быларға үлгән мал ите, сусҡа ите, быуып үлтерелгән һәм башҡа януар иттәре инә (Әл-Мәидә сүрәһенең 3-сө аяты)
* Һеҙгә шулар тыйыла: үләкһә, ҡан, сусҡа ите, Алланың исеменән башҡаның исеме әйтеп салынған, быуып һәм бәреп үлтерелгән, бейектән йығылып төшөп үлгән һәм мал һөҙөп үлтергән хайуан ите,— йола буйынса боғаҙланғандан башҡа,— емтек ашаусы йыртҡыс ите һәм шулай уҡ һын алдында салынған ҡорбан ите һәм уҡ менән бүлеүегеҙ. Былар — боҙоҡлоҡ. Бөгөн иман килтермәгәндәр һеҙҙең динегеҙҙән өмөтһөҙләнде. Уларҙан ҡурҡмағыҙ. Минән ҡурҡығыҙ! Бөгөн Мин һеҙҙең өсөн диңгеҙҙе теүәлләнем һәм Үҙемдең ниғмәтемде тамамланым. Ислам динен һеҙгә дин итеп ҡәнәғәтләндем. Әгәр берәй кеше аслыҡ сәбәпле гонаһҡа ауышмайынса (ашарға) мәжбүр булһа, ул саҡта Алла ярлыҡаусы, шәфҡәтле!
* Әл-Мәида 5:3
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ۚ ذَٰلِكُمْ فِسْقٌ ۗ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ ۚ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا ۚ فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ ۙ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

# Хәләл
## Финанс өлкәһендә хәләл

Йәнә ҡарағыҙ: Ислам иҡтисады
Финанс өлкәһенә бәйле, хәләл һүҙе түбәндәге төп принциптарҙы һәм сикләүҙәрҙе үҙ эсенә ала:
* рибаны тыйыу (процент алыр өсөн бурысҡа биреү- ростовщиклыҡ) ;
* алыш-бирештә табыш алыуҙы ла, юғалтыуҙы ла тигеҙ бүлешеү ;
* шикле нәмәләргә аҡса һалыуҙы тыйыу;
* Шәриғәт тарафынан тыйылған нәмәләге (порнография, алкоголь, наркотик һ.б.) эшмәкәрлеккә, етештереүгә аҡса һалыу.
Хәләл финанс мөнәсәбәттәр нигеҙендә уртаҡ бизнес менән шөғөлләнеүселәрҙең табышты ла, юғалтыуҙарҙы ла ғәҙел бүлешеүе, харамлашмай эш алып барыу ята.
# Неклюдиха

Неклюдиха — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1385 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Неклюдиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300606
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ионов Василий Иванович

Ионов Василий Иванович (2 август 1923 йыл — 2010 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1971—1981 йылдарҙа «Туймазынефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының баш инженеры, 1981—1989 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең Октябрьский үҙәк производство хеҙмәтләндереү базаһы етәксеһе. Академик И. Губкин исемендәге премия лауреаты, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе.

# Ионов Василий Иванович
## Биографияһы

Василий Иванович Ионов 1923 йылдың 2 авгусында Пенза губернаһының Наровчатский өйәҙе Ахлебинино ауылында тыуған.
1942 йылда Ишембай машиналар эшләү заводында токарь була.
Шул уҡ йылда үҙ теләге менән Ҡыҙыл Армия сафына инә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, хәрби наградаларға лайыҡ була$^{[⇨]}$. 1947 йылда демобилизациялана.
1950 йылда Ишембай нефть техникумын отличие менән тамамлай, «Туймазынефть» тресында промысла механигы булып эшләй башлай.
1962 йылда Өфө нефть институтын тамамлай, «Нефть һәм газ промыслаһы ҡорамалдары һәм машиналары» һөнәре буйынса «инженер-нефтсе» квалификацияһы ала. 1961—1981 йылдарҙа — өсөнсө промыслала скважиналарҙы эшкәртеү буйынса механик, скважиналарҙы капиталь ремонтлау цехында өлкән механик, газокомпрессор хужалығы цехы етәксеһе, «Туймазынефть» нефть-газ табыу идаралығының баш механигы, баш инженеры.
1981—1989 йылдарҙа — «Башнефть» нефть компанияһында Октябрьский производство хеҙмәтләндереү үҙәк базаһы начальнигы (ОЦБПО); ошо йылдар эсендә бер нисә цех реконструкциялана, өс торлаҡ йорт, ашхана тапшырыла, балалар баҡсаһы киңәйтелә.
1989 йылда хаҡлы ялға сыға. 2010 йылда Башҡортостандың Октябрьский ҡалаһында вафат була.

# Ионов Василий Иванович
## Фәнни-производство эшмәкәрлеге

Өфө нефть институты филиалында дәүләт комиссияһын етәкләй. Яңы төр ҡорамал эшләү инициаторы. Продукция йыйыуҙың бер торба системаһына, вышкаһыҙ эксплуатациялауға күсереүҙә ҡатнашыусыларҙың береһе. Нефть промыслаһы ҡорамалдарын үҙәкләштерелгән ремонтлауҙы ойоштороусы. Уйлап табыуға 16 авторлыҡ таныҡлығына эйә.

# = Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (…, 18.4.1945)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1974)
* 2-се дәрәжәле Ватан һуғышы ордены (23.12.1985)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1986)
* СССР нефть сәнәғәте алдынғыһы
* СССР-ҙың почетлы нефтсеһе
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1980)
* И. М. Губкин исемендәге премия
* ун ике ВДНХ миҙалдары
* Октябрьский ҡалаһының Почётлы гражданы (1988).

# = Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
## Хәтер

Октябрьский ҡалаһының бер урамы В. И. Ионов исемен йөрөтә.

# = Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
## Комментарийҙар

* ↑ По другим данным — почётный нефтяник Башкирской АССР (1979).
* ↑ Решение Совета народных депутатов от 28 июля 1988 года.
# Сесиг-Каралька

Сесиг-Каралька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каралька йылғаһының уң ярына тамағынан 249 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сесиг-Каралька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065338
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306533
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Габардин

Габардин (франц. gabardine) — меринос ебенән туҡылған бик йоҡа йөн туҡыма.

# Габардин
## Эшләнелеше

Махсус үрелештәр ҡулланылғанлыҡтан, туҡыманың өҫкө йөҙөндә 60-70°мөйөшлө ауыш һырҙар барлыҡҡа килә. Бешелеге арҡаһында габардинға һыу һеңеп бармай.
Юғары сифатлы габардин нәҙек итеп сиратылған йөн ептән эшләнә. «Ҡыҫҡаса йорт хужалығы энциклопедияһы» («Краткая энциклопедия домашнего хозяйства», 1959) пальто габардиндарын, шулай уҡ күлдәк һәм плащ тегеү өсөн йоҡараҡ габардиндарҙы айыра. Ярым йөн габардиндың төп ептәре йөн сүстәрҙән, ә арҡауы кизе-мамыҡ ептән тора

# Габардин
## Этимологияһы

Инглиз телендә gabardine йәки gaberdine һүҙе «күлдәк, көплөк» тигәнде аңлата, 1590-сы йылдарҙан билдәле. Туҡыманың исеме булараҡ XIX быуат аҙағынан, Томасо Бёрбери патентлаған мәлдән ҡулланыла, ул 1879 йылда данлыҡлы Burberry брендына нигеҙ һалған.
Һүҙҙең килеп сығышы билдәһеҙ, уның Һиндостан төбәгендә, Пурнияла мосолман ирҙәре йөрөткән киң еңле, тубыҡҡа тиклем оҙонлоҡтағы өҫ кейемен аңлатҡан qaba һүҙе менән бәйле булыуы ихтимал.
Икенсе версия буйынса, Европаға габа тигән буҫтау ғәрәп илдәренән Испания аша эләккән, һәм атама шунан киткән.

# Габардин
## Габардин төрҙәре

Габардиндың түбәндәге төрҙәрен айыралар:
* габардин-меланж;
* габардин-стрейч:
* кейем габардины;
* полиэстерлы габардин.
# Чалбун

Чалбун — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 278 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Чалбун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035300
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103530
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыуғынсылар йырҙары

Ҡыуғынсылар йырҙары — йылғалар буйлап ағас ағыҙыуҙа эшләгән кешеләр, йә улар тураһында сығарылған йырҙар.

# Ҡыуғынсылар йырҙары
## Тарихы

Ҙур йылғалар буйында йәшәгән башҡорттар борондан ағас ағыҙып, кәсеп иткәндәр. Совет осоронда иһә был эш сәнәғәт кимәленә күтәрелгән һәм ағасты иң арзан транспортлау булған.
Ҡыуғын — бик хәүефле, ҡорбанлы эш булған. Ҡыуғынсы-һалсылар өйҙән сығып киткәндә мәңгелеккә айырылғандай, бәхилләшә торған булған.
Белорет районының Инйәр йылғаһы буйлап та һал ағыҙылған, был урманлы төбәктә ағас һәр ҡыш ҡыуғында ағыҙыр өсөн меңдәрсә кубометр әҙерләнгән.
Инйәр һалсыларының «Ғәббәс йыры» тип аталғаны кеүек һағышлы йырҙары булған. Уны үҙ эшенең оҫтаһы булып танылған, үҙе йырҙар сығара торған Ғәббәс исемле һалсы сығарған булған (ул бер ҡыуғындан ҡайта алмаған):
(Белорет районы Манышты ауылында элекке ҡыуғынсы Оморҙаҡов Рәхимйән Оморҙаҡ улынан 1967 йылдың февралендә яҙып алынған).
Һал ҡыуып барғанда тыуған ауылдары аша үткән ваҡытта ҡыуғынсылар ярға сыҡҡан балаларға бәләкәй генә бүләктәр, хәйер итеп аҡсалар ташлап китә торған булған.
Шаһыбал исемле Инйәр төбәге һалсыһы ла шундай фажиғәле яҙмышҡа дусар булған.
Ул үҙенең таҫыллығы, йылғаларҙың иң хәтәр урындарын белеүе менән дан тотҡан. Иң ҡыйбатлы йөк тейелгән һалдарға уны лоцман итеп ҡуя торған булғандар. Ул иң алғы ишкәкте (һалсылар телендә — бабайка) еңел һәм оҫта ҡулланыуы менән билдәле булған, етмәһә, шат йырҙар сығара торған булған:
(Белорет районы Манышты ауылында Байрамғәлиев Самат Ғәлиулла улынан 1967 йылдың мартында яҙып алынған; 1902 йылғы).
# Солянка (Грязнушка ҡушылдығы)

Солянка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Грязнушка йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Солянка (Грязнушка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200010313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112201031
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тугояковка

Тугояковка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/106 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Тугояковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201273
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Харъяга

Харъяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.

# Харъяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056992
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005699
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Жмеринка

Жмеринка (укр. Жмеринка) — Украинаның Винница өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Жмеринка районының административ үҙәге.
2013 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 35 431 кеше йәшәй.
# Оло Ичма

Оло Ичма — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 459 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Ичма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041899
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004189
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0