yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Үрге Ямбош

Үрге Ямбош — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Уймень йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Үрге Ямбош
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000250
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100025
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Варен-Еган (йылға)

Варен-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/271 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 89 км.

# Варен-Еган (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031352
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203135
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Озегвай

Озегвай — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парзи йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Озегвай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033094
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103309
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тепляк (йылға)

Тепляк — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының һул ярына тамағынан 216 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тепляк (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100437
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Усманов Миңнерәйес Мәрүән улы

Усманов Миңнерәйес Мәрүән улы (рус. Минираис Марванович Усманов; 11 сентябрь 1940 йыл) — дәүләт һәм хужалыҡ органдары хеҙмәткәре. 1989—2000 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы һәм Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары һәм Башҡортостан Республикаһының Премьер-министры урынбаҫары һәм төҙөлөш министры.

# Усманов Миңнерәйес Мәрүән улы
## Биографияһы

Миңнерәйес Мәрүән улы Усманов 1940 йылдың 11 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Кәбәс ауылында тыуған.
Урта мәктәпте тамамлағас, 1959—1960 йылдарҙа «Челябинскшахтстрой» тресында мастер булып эшләй, шунан армиға алына. Демобилизацияланғас, 1964—1971 йылдарҙа «Салаватстрой» тресының 5-се төҙөлөш идаралығында мастер, прораб, өлкән прораб булып эшләй
1971 йылда Ҡазан дәүләт инженер-төҙөлөш институтын тамамлай.
1974—1975 йылдарҙа 4-се төҙөлөш идаралығын етәксеһе, артабан «Мелеузхимстрой» тресының 137-се ПМК-һы начальнигы була.
1975—1977 йылдарҙа «Ишимбайжилстрой»ҙың баш инженеры
1977 йылда «Салаватстрой» тресының баш инженеры, 1978 йылдан — ойошманың управляющийы.
1987—1988 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының «Главбашстрой» төҙөлөш идаралығы начальнигы.
1988—1989 йылдарҙа «Башстрой» территориаль төҙөлөш берекмәһе начальнигы.
1989—1993 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы һәм Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары.
1993—2000 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының премьер-министры урынбаҫары һәм бер үк ваҡытта республиканың төҙөлөш министры.
1997 йылда Ауырғазы районында яҙыусы, тарихсы, Хеҙмәт Геройы Ғәлимйән Ибраһимовтың тыуған ауылы Солтанморатта уға бағышланған музей төҙөлөшө өсөн Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияға лайыҡ була

# Усманов Миңнерәйес Мәрүән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены

# Усманов Миңнерәйес Мәрүән улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ҡатыны менән өс бала тәрбиәләп үҫтергәндәр
# Хальмершор

Хальмершор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Виссервис йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Хальмершор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072320
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007232
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шёнтайхен

Шёнтайхен (нем. Schonteichen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2253 кеше йәшәй. Майҙаны — 44,96 км². Диңгеҙ кимәленән 222 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1920 һәм автомобиль коды BZ.
# Кесе Куербак

Кесе Куербак — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куербак йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Куербак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020998
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202099
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Акимова Светлана Семёновна

Акимова Светлана Семёновна (19 сентябрь 1945 йыл) — Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры актёры. 1970 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1984).

# Акимова Светлана Семёновна
## Биографияһы

Светлана Семёновна Акимова 1945 йылдың 19 сентябрендә Өфө ҡалаһында тыуған.
1967 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай (Шәүрә Мортазина курсы).
Училищены тамамлағас, Өфөләге рус дәүләт академия драма театрында эш башлай.
СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1970).

# Акимова Светлана Семёновна
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Инга («Четыре креста на солнце» А. А. Делендика; дебют, 1967)
* Агничка («Не всё коту масленица» А. Н. Островского)
* Амаранта («Испанский священник»" Джона Флетчера и Филипа Мессинджера)
* Аннушка («Обыкновенный человек» Л. М. Леонова)
* Валя («Кадриль» В. П. Гуркина)
* Варя («Вишнёвый сад» А. П. Чехова)
* Инга Денисова («Берегите белую птицу» Н. И. Мирошниченко)
* Кончетта Меле («Утешитель вдов», Джузеппе Маротта и Белизарио Рандоне)
* Любовь Торцова («Бедность не порок» А. Н. Островского)
* Липочка и Сваха («Банкрот, или Свои люди — сочтёмся!» А. Н. Островского)
* Марта-Изабелла («Деревья умирают стоя» Алехандро Касоны)
* Маша Балагурова («Эй ты, здравствуй!» Г. С. Мамлина)
* Машенька («Машенька» А. Н. Афиногенова)
* Мигачева («Не было ни гроша, да вдруг алтын» А. Н. Островского)
* Мстиславская («Царь Федор Иоаннович» А. К. Толстого)
* Настена («Живи и помни» В. Г. Распутина)
* Неля («Жестокие игры» А. Н. Арбузова)
* Нэркэс («Изгнанная» по пьесе И. Х. Юмагулова «Нәркәс»)
* Похлебова («Петербургские квартиры» Ф. А. Кони)
* Серафима («Самоубийца» Н. Р. Эрдмана)
* Софья Ивановна («Пока она умирала» Н. М. Птушкиной)
* Сима («Спешите делать добро» М. М. Рощина)
* Устинья Наумовна («Банкрот» А. Н. Островского)
* Фелицата («Наливные яблоки» А. Н. Островского)
* Фениса («Хитроумная влюбленная» Лопе де Вега)
* Щекоткина («Петербургские квартиры» Ф. А. Кони)

# Акимова Светлана Семёновна
## Кинолағы ролдәре

* Зина в комедии «Незнакомый наследник» (режиссёры Геннадий Казанский и Олег Дашкевич, Ленфильм, 1974)
* Янина в музыкальном фильме «Ясь и Янина» (режиссёр Юрий Цветков, Беларусьфильм, 1974)
* Оля Привалова в драме «Вернёмся осенью» (режиссёр Алексей Симонов, Ленфильм, 1979)
* Ирина Корнилова в военной драме «Привет с фронта» (режиссёр Иван Киасашвили, ТО «Экран», 1983)
* Фройляйн Раушенбах в приключенческом фильме «Звездочёт» (режиссёр Анатолий Тютюнник, Одесская киностудия, 1986)
* Учительница физкультуры в детском фильме «Малявкин и компания» (режиссёр Юрий Кузьменко, Одесская киностудия, 1986)
* Продавщица в молодёжной комедии «Приморский бульвар» (режиссёр Александр Полынников, Одесская киностудия, 1988)
* Организатор похищения в приключенческой комедии «Обнажённая в шляпе» (Киностудия «Аура», СССР, 1991)
* Жена Безухова в комедии «День хомячка» (режиссёр Виталий Мухаметзянов, Русское Счастье Энтертеймент и киностудия «Башкортостан», Россия, 2003)

# Акимова Светлана Семёновна
## Маҡтаулы исемдәре

* Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған артисы (1974)
* Башҡорт АССР-ның халыҡ артисы (1984)
# Докучаев Василий Васильевич

Докучаев Василий Васильевич (17 февраль (1) март 1846 — 8 ноябрь 1903 йыл) — күренекле геолог һәм тупраҡты өйрәнеүсе, тупраҡ географияһы һәм тупраҡты өйрәнеү мәктәбенә нигеҙ һалыусы.

# Докучаев Василий Васильевич
## Биографияһы

Васи́лий Васи́льевич Докуча́ев хәҙерге Смоленск өлкәһенең Новодугин районы Милюково ауылында священик ғаиләһендә тыуа. Вязьма һәм Смоленск ҡалаһының дини семинарияларында уҡый. 1867 йылда Смоленск дини семинарияһын тамамлай, яҡшы уҡыусы тейеп уға Санкт-Петербург дини семинарияһына йүнәлтмә бирелә. Ләкин унда ул 3 аҙна ғына уҡый һәм Санкт-Петербург университетының физика-математика факультетының тәбиғи бүлегенә күсә.
Уның уҡытыусылары: Д. И. Менделеев, Александр Александрович Иностранцев, Андрей Николаевич Бекетов, Александр Васильевич Советов.
1871 йылда университетты тамамлай. Докучаевтын кандидат (диплом) эше Е Касня йылғаһы ярҙарының геологияһы тураһында яҙылған.
# Карачаговка

Карачаговка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1442 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Карачаговка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015088
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201508
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Инцисс (Тара ҡушылдығы)

Инцисс — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Инцисс (Тара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005945
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300594
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ураҡсин

Ураҡсин — фамилия.
* Ураҡсин Зиннур Ғәзиз улы (1935—2007) — башҡорт телсеһе, яҙыусы, филология фәндәре докторы (1975), профессор (1982), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының академигы.
* Ураҡсин Урал Ғәзиз улы (1951 т.) — архитектор.
# Виборг (ҡала)

Виборг (дан. Viborg) — Дания ҡалаһы һәм коммунаһы.

# Виборг (ҡала)
## Тарихы һәм географияһы

Үҙәк Ютландия өлкәһенең административ үҙәге, өлкәнең төньяғында урынлашҡан. Элек Ютландияның баш ҡалаһы булған. Ҡаланың майҙаны (коммуна территорияһынан башҡа) — 1474,05 км². Ҡала халҡы һаны — 37 309 кеше (2014 йыл мәғлүмәттәре буйынса)
Виборг — Данияның иң боронғо ҡалаларының береһе. 1130 йылда бында соборға нигеҙ һалына, уның XII быуаттағы криптаһы бөгөнгә тиклем һаҡланған. Шулай уҡ уның тарихи үҙәге ҡыҙыҡлы, бында барокко стилендә төҙөлгән күп һанлы биналар собор тирәләй тора. Виборг — лютеран-инжил епископлығының үҙәге.

# Виборг (ҡала)
## Ҡала-партнерҙар

* Люнебург
* Лунд
* Дальвик
* Хамар
* Порвоо
* Кечкемет
* Мариямполе
# Кочевая (Хант-Манси автономиялы округы)

Кочевая — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628446, ОКАТО коды — 71126930002.

# Кочевая (Хант-Манси автономиялы округы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Кочевая (Хант-Манси автономиялы округы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Окуджава Булат Шалвович

Булат Шалвович Окуджава (груз. ბულატი შალვას ძე ოკუჯავა; 9 май 1924 йыл — 12 июнь 1997 йыл) — СССР һәм Рәсәй шағиры, барды, прозаигы һәм сценарисы, композиторы. Ике йөҙ тирәһе авторлыҡ һәм эстарда йыры авторы, 1960—1980 йылдарҙағы автор йырыжанрының иң сағыу вәкилдәренең береһе. Окуджава йыр һүҙҙәренә үҙенең шиғырҙарын ғына һайламай, Кавказ халыҡ эпостарына ла мөрәжәғәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Гвардия ҡыҙылармеецы (1944).

# Окуджава Булат Шалвович
## Биографияһы
### Бала сағы һәм үҫмер йылдары

Булат Окуджава 1924 йылдың 9 майында Мәскәүҙә, Коммунистар академияһында партия уҡыуы өсөн Тифлистан күсеп килгән большевиктар ғаиләһендә тыуа. Атаһы — Шалва Степанович Окуджава, партия эшмәкәре; әсәһе — Ашхен Степановна Налбандян, әрмян, әрмән шағиры Ваан Терьяндың туғаны. Ағаһы Владимир Окуджава — Кутаиси губернаторына уңышһыҙ һөжүм иткәндән һуң Рәсәй империяһынан ҡасҡан анархист-террорсы; һуңғараҡ Ленин>ды, Зиновьевты һәм башҡа революция лидерҙарын 1917 йылдың апрелендә Швейцариянан Рәсәйгә алып сыҡҡан пломбаланған вагон пассажирҙары исемлегендә була.
Булат тыуғандан һуң атаһы Кавказға грузин дивизияһы комиссары итеп ебәрелә. Әсәһе Мәскәүҙә ҡала, партия аппаратында эшләй. Булат уҡырға Тифлисҡа ебәрелә, 43-сы Тбилиси урта мәктәбендә белем ала тбилиси.
Атаһы Тифлис ҡала комитеты секретарына тиклем үрләтелә. Берия менән низағы һөҙөмтәһендә ул Орджоникидзеға үҙен Рәсәйгә партия эшенә йүнәлтеүҙе һорап мөрәжәғәт итә һәм Уралға, Түбәнге Тагил ҡалаһының вагондар эшләү заводына парторог итеп күсерелә. Һуңынан ул Түбәнге Тагилда партия ҡала комитетының 1-се секретары булып китә һәм ғаиләһен Уралға күсереп ала. Булат 32-се мәктәптә уҡый башлай.
1937 йылда Окуджаваның атаһы Уралвагонстройҙа троцкистарға бәйле эштәр буйынса ҡулға алына. Ҡулға алынған заводы директоры Л. М. Марьясин 1934 йылдың авгусында улар Окуджава менән бергә Уралвагонстройға ауыр сәнәғәт наркомы Орджоникидзе килгәндә уға һөжүм ойошторорға маташыуҙарын белдерә.
1937 йылдың 4 авгусында Ш. С. Окуджава атыла. Шулай уҡ атаһының ике ағаһы ла Троцкий яҡлы булыуҙа ғәйепләнеп, атылыуға хөкөм ителә .
Аталһы ҡулға алынғандан һуң, 1937 йылдың февралендә, әсәһе, өләсәһе һәм Булат Мәскәүгә күсә.
Окуджаваның әсәһе 1938 йылда ҡулға алына һәм Карлагҡа оҙатыла, унан 1947 йылда ғына ҡайта. Окуджаваның атаһының апаһы Ольга (шағир Галактион Табидзеның ҡатыны) 1941 йылда Орел ҡалаһы янында атып үлтерелә.
1940 йылда Булат Окуджава Тбилисиға туғандарына күсенә. Уҡый, һуңынан заводта токарь ярҙамсыһы булып эшләй.
# Сапҡын факелы (роман)

«Сапҡын факелы» — Дон прозаигы, 1992 йылдан Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы Владимир Алексеевич Потапов романы. Автор Дон һәм Азов ярында йәшәгән кешеләрҙең боронғо тарихын, мифтарын, легендаларын, диндәрен яҡшы белеүсе. Тап бына ошо антик донъя сигендә «Сапҡын факелы» романындағы ваҡиғалар һүрәтләнә. Роман Ростов китап нәшриәте тарафынан 1990 йылда сығарылған. Романдың төп геройҙары — Дион, Танаис ҡалаһы грегы һәм уның улы Аполлоний. Улар икеһе лә үҙ ғүмерҙәрен ҡоллоҡҡа ҡаршы көрәшкә арнаған данлыҡлы һәм героик яҙмышлы кешеләр.

# Сапҡын факелы (роман)
## Йөкмәткеһе

Романда һүрәтләнгән ваҡиғаларҙың үҙәгендә — грек Дион, Дон тамағында торған Танаис ҡалаһы кешеһе. Уның атаһы грек, ә әсәһе - дала сибәре. Үҙенең ҡаһарманлығы, аҡыллылығы һәм ғәҙеллеге арҡаһында ул стратег һәм үҙ ҡалаһының архонты (ғәскәр башлығы һәм ҡала менән идара итеүсе) була. Үҙен урап алған донъяны ғәҙеллек ҡанундары буйынса яңыртып төҙөргә, тыуған ҡалаһын Боспор батшалығының хакимлығынан азат итергә хыялланған Дион христиандар ойошмаһына инә һәм ,Христосҡа ышанған кешеләрҙе берләштереп, Боспор батшалығын еңергә өмөтләнә. Был туралағы хәбәр батшаға барып етә, һәм ул христиандар общинаһын юҡ иттерер өсөн Танаисҡа яугирҙәр ебәрә. Дионды алыш аҙағында тоталар, уны тишек «үлем кәмәһенә» ултырталар һәм йылға буйлап ағыҙып ебәрәләр. Күрше сираҡ ҡәбиләһе кешеләре Дионды ҡотҡара. Сираҡтарҙың батшабикәһе һәм юғары жрецы Тамирия Дионды үҙ ҡыҙының тәрбиәсеһе һәм ғәскәр башлығы итеп тәғәйенләй.
Герой үҙ башынан бик күп мажаралар үткәрә. Ул сираҡтарға бик күп тапҡырҙар ярҙам итә. Диондың улы Аполлонийҙы Боспор батшалығына ҡоллоҡҡа алып киткән булалар, шунлыҡтан Дион улын эҙләп китә. Оло йәшендә, ниһайәт, ул пират булып йөрөгән улын осрата, ләкин римлеләргә әсирлеккә төшә. Римлеләр уларҙы ҡоллоҡҡа һатып ебәрә. Дион тиҙҙән тәрелә аҫтырыла, ә уның улына яҙмыш яңы мажаралар өҫтәй. Антоний гладиатор була һәм хатта Пантикапееның баш күтәргән халҡы тарафынан батша итеп тә һайлап ҡуйыла.
Романда ике һөйләүсе бар. Ваҡиғалар башта автор тарафынан, ә артабан Диондың һәм Антонийҙың ғәжәйеп тормошон яҡшы белгән ҡыҙыу Ливиянан сыҡҡан Арависк тарафынан бәйән ителә. Романдағы ваҡиғалар Ахардей ярҙарында (хәҙерге Маныч) ярым күсмә сираҡ халҡы йәшәгән һәм үҙ ваҡытында эллин-ата улын эҙләп киткән урында тамамлана.
# Васильевка (Стәрлетамаҡ районы)

Васильевка (рус. Васильевка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 664 кеше. Почта индексы — 453167, ОКАТО коды — 80249848002.

# Васильевка (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Наумовка): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 18 км
# Искин (Башҡортостан)

Искин — Өфө ҡалаһы ҡала округы составындағы ауыл, Өфө ҡалаһы ҡала округының Киров районына ҡараған Искин ауыл советы үҙәге.
Өфө үҙәгенән яҡынса 23 км көньяҡта урынлашҡан, Р-240 автотрассаһына терәлеп ята. Инеш, Оҙон һәм ҡайһы бер башҡа күлдәр янында урынлашҡан. Яҡында ғына Өршәк йылғаһы аға.

# Искин (Башҡортостан)
## Тарихы

1992 йылдың 17 апрелендә Искин ауыл советы составында Өфө ҡалаһы административ сиктәренә индерелә (Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советының 1992 йылдың 17 апрелендәге «Өфө районы хужалыҡтарын Өфө ҡалаһының административ сиктәренә тапшырыу, ерҙәрҙе коллектив баҡсасылыҡ һәм шәхси торлаҡ төҙөлөшө өсөн биреү тураһында» (19.10.1992 № 347) 100-сө һанлы ҡарар.

# Искин (Башҡортостан)
## Халҡы

2002 йылда даими йәшәүсе 467 кеше булған (72 проценты урыҫ).

# Искин (Башҡортостан)
## Урамдары

* Атлант урамы;
* Искин урамы;
* Саған тыҡрығы;
* Кесе Искин урамы;
* Яңы-Искин урамы;
* Огород тыҡрығы;
* Парник тыҡрығы;
* Раздольный тыҡрығы;
* Трасса урамы;
# Сикйылға

Сикйылға (рус. Чик-Елга) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 65 кеше. Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813010.

# Сикйылға
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, күпселек милләттәр — урыҫтар (66 %), башҡорттар (27 %).

# Сикйылға
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 20 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Максим Горький): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 27 км

# Сикйылға
## Тарихы

1891 йылда Асҡын менән Сикйылға йылғалары буйлап урынлашҡан Яңы Михайловка ауылы барлыҡҡа килә. 1920 йылда ул ҡасабаға әүерелә һәм Сикйылға (Михайловка) тип атала. Ҡасаба эргәһендә Сикйылға утары ла билдәле. 1920 йылғы совет халыҡ иҫәбен алыу уларҙың халҡын менән бергә иҫәпкә алған — 21 йортта 115 кеше. Игенселектән тыш, халыҡ урман кәсептәре, оҫталыҡ, ылаусылыҡ менән шөғөлләнгән.

# Сикйылға
## Урамдары

* Тау урамы (рус. Горная (улица))
* Дуҫлыҡ урамы (рус. Дружбы (улица))
* Йылға аръяғы урамы (рус. Заречная (улица))
* Баллы урам (рус. Медовая (улица))
* Йәйғорло урам (рус. Радужная (улица))
* Таң урамы (рус. Рассветная (улица))
* Шишмә урамы (рус. Родниковая (улица))
* Ҡояшлы урам (рус. Солнечная (улица))

# Сикйылға
## Видеофильмдар

* 04 августа 2021 — 12:40 ГТРК «Башкортостан» Боронғо Скандинавия дәүеренә ҡайтыу
# Биләл ибн Рабах

Биләл ибне Рабах әл-Хәбәши (ғәр. بلال بن رباحة الحبشي;рус. Билал ибн Рабах ? — һ. 20/641 йыл) — Мөхәммәт ғаләйһиссәләмдең билдәле сәхәбәһе, беренсе мәзин. Иң беренсе ислам ҡабул итеүселәрҙең береһе.

# Биләл ибн Рабах
## Биографияһы

Биләл Хәбәшстанда тыуған. Атаһының исеме — Рабах, әсәһе — Хәмәмә. Билал ҡорайыш башлыҡтарының береһе Үмәйә бин Хәләфтең ҡоло була. Биләл ислам ҡабул иткәс, хужаһы уны бик ҡаты йәберләй башлай. Әбү Бәкер әс-Ситдиҡи уны һатып алып, Үмәйәнән ҡотҡара һәм иреккә ебәрә.
Биләл башҡа мосолмандар менән Мәҙинәгә һижрәт ҡыла. Ул унда исламдың беренсе мәзиненә әйләнә. Был вазифаны уға Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙе йөкмәтә. Биләл Мәҙинә осоронда мосолмандарҙың барлыҡ ғазауаттарында ла ҡатнаша.
Пәйғәмбәрҙең үлеменән һуң, Әбү Бәкер һәм Ғүмәр ибн әл-Хәттаб идара иткән осорҙа Сүриәлә йәшәй, византиялыларға ҡаршы һуғышта ҡатнаша. Ҡотдосто (Иерусалим) алғас, хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттаб менән ҡалаға инә.

# Биләл ибн Рабах
## Биографияһы
### Вафаты

Биләл ғүмеренең ахырына тиклем Сүриәлә йәшәй. 60 йәшендә вафат була. Үлер алдынан ул Мәҙинәгә бара, унда Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ейәндәре — Хәсән һәм Хөсәйен һәм башҡа дуҫтары менән осраша. Дамаскылағы Баб әс-Саһир зыяратында ерләнгән.

# Биләл ибн Рабах
## Аҙан

Биләл ибн Рабах бик матур тауышлы булғанға, Мөхәммәт Пәйғәмбәр уға мосолмандарҙы намаҙға саҡырыу бурысын йөкмәткән. Риүәйәткә ярашлы, Биләл иртәнге аҙан саҡырыуына: «Әс-сәләтү хәйрүн мин ән-нәүм» (ғәр. الصلاة خير من النوم‎, намаҙ йоҡонан яҡшыраҡ), тип өҫтәгән, ә Мөхәммәт Пәйғәмбәр, быны белгәс, хуплаған. Мәккәне яулап алған көндө Мөхәммәт Пәйғәмбәр Ҡәғбәгә ингәс, унда булған бөтә поттарҙы емергәс, Биләл, Ҡәғбәнең ҡыйығына менеп, аҙан ҡысҡырған. Мөхәммәт Пәйғәмбәр үлгәндән һуң, ул ни бары ике тапҡыр аҙан ҡысҡырған (мосолмандар Иерусалимды алғанда һәм Мәҙинәлә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡәберенә барғанда)

# Биләл ибн Рабах
## Сәнғәттә

Кинематографта:
* «Билал»(мультфильм, 2015)