yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Киеньга

Киеньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 338 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Киеньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029367
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002936
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Поца

Поца — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уфтюга йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Поца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031155
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003115
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Щецин (порт)

Щецин диңгеҙ порты (пол. Port morski Szczecin) — Польшаның , Түбәнге Одер үҙәнендә Одер һәм Регалица йылғаларында торған Щецин ҡалаһында (Көнбайыш Померания воеводствоһы) урынлашҡан диңгеҙ һәм йылға сауҙа порты. Йөк ташыу менән шөғөлләнә (контейнерҙар, ҡорос изделиелар, ҙур күләмле, ҡоро бөртөклө һәм шыйыҡ йөк), шулай уҡ ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек продукттарын һаҡлау һәм эшкәртеү буйынса хеҙмәттәр тәҡдим итә. Щецин порты ZMPSiŚ SA компанияһы ҡарамағында, ул күп йылдар дауамында Европа сою́зы аҡсаһы иҫәбенә капитал һалыуҙарҙың киң спектрын тормошҡа ашыра һәм Көнбайыш Поморьела алдынғы урында тора. 2007 йылдан 2013 йылға тиклем 650 миллионға яҡын злотый аҡса һалынған, яңы стратегия 2027 йылға тиклем тағы ла 1,3 млрд злотый һалыуҙы күҙ уңында тота.
Порт урта быуаттарҙа барлыҡҡа килә, ә судоходство рәсми рәүештә Версаль килешеүе төҙөгәндән һуң, уның 364 һәм 363-сө статьялары буйынса Чехословакия үҙ зонаһын (Штеттин ҡалаһы) булдырғас, халыҡ-ара килешеүҙәр объекты булып китә. 1929 йылдың 16 февралендә Германия һәм Чехословакия 99 йылға портты ҡуртымға алыу хаҡында килешеүгә ҡул ҡуя, әммә 1945 йылда Чехословакия был килешеүҙе юҡҡа сығара.
Щецин порты Свиноуйсьце порты менән бергә Балтиҡ диңгеҙенең көньяғында эре порт комплексы барлыҡҡа килтерә; 1996 йылдың 20 декабрендәге порттар һәм гавандәр тураһындағы законға ярашлы, Щецин порты милли иҡтисадтың мөһим стратегик элементы булып тора; шулай уҡ был ирекле сауҙа зонаһы. 2015 йылда йөк әйләнеше 23,1744 млн тонна тәшкил итә. Порт аша Скандинавиянан Үҙәк һәм Көньяҡ Америкаға иң ҡыҫҡа маршрут үтә, порттың базалары Балтика — Адриатика (Щецин — Познань — Вроцлав — Острава) халыҡ-ара транспорт коридорының айырылғыһыҙ өлөшө булып тора. Портҡа DK 3/S3 һәм A6 автомобиль юлдары һәм CE 59 и E59 тимер юлдары, шулай уҡ E30 йылға маршруты илтә.

# Щецин (порт)
## Статистика

2006 йылда йөк әйләнеше 9,965 млн тонна тәшкил итә (Польша порттарының бөтә йөк әйләнешенең 16,5%-ы). 2007 йылда портта һәр береһенең ауырлығы 100 тоннанан ашыу булған 2895 карап булған.
2015 йылда йөк әйләнеше :
| Тауар | Тыс. т. | % |
| Фитинг | 11 264,6 | 49 % |
| Күмер, кокс | 119,8 3 | 13 % |
| Иген | 743,9 1 | 16 % |
| Металл | 851,9 1 | 7 % |
| Нефть продукттары | 738,9 1 | 7 % |
| Ағас | 14,3 | 0,6 % |
| Башҡа йөк | 3 451,0 | 14 % |
| Йәмғеһе | 23 174,4 |
| TEU контейнерҙар (20') | 87 784,0 |
# Нюдюко-Выеръяга

Нюдюко-Выеръяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арко-Выеръяга йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Нюдюко-Выеръяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056961
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005696
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маяҡтау

Маяҡтау (Аҫылташ) (рус. Гора Маяктау — тау, төбәк әһәмиәтендәге ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы (2003).

# Маяҡтау
## Тасуирламаһы

Күгәрсен районы 1-се Дәүләтҡол ауылынан көнсығышҡа табан 2,5 саҡрым алыҫлыҡта ята. Абсолют бейеклеге — 523,8 метр, дөйөм майҙаны — 85, 0 гектар. Ул аҫҡы пермдең әртә ярусы тоҡомдарынан (конгломерат, эзбизташ һ.б.) тора. Ландшафы петрофитлы һәм болонло далаларҙың эталон варианттары, дала ҡыуаҡлыҡтары һәм үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре күп булған ҡатнаш киң япраҡлы урмандар таралған. Эндемиктар (Гмелин ҡыйыҡтажы) һәм үҫемлектәрҙең Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына ингән һирәк төрҙәре Гельм астрагалы, йәшел ҡыуыш тажъяпраҡ, көмөш тәңкәғуҙаҡ, Литвинов торна борсағы, Разумовский тәңкәғуҙағы, рус сыбар сәскәһе, һылыу ҡылған үҫә. Тауҙа Көньяҡ Уралда әлегә берҙән-бер май ынйы сәскәһе популяцияһы табылған.
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына ингән һирәк осрай торған күбәләктәр: аполлон, махаон, подалирий йәшәй.
Көньяҡ Уралдың көнбайыш тау алдында, Сатра шишмәһенең үрге ағымында урынлашҡан Маяҡтау (Аҫылташ) тәбиғәт комплекстары һәм уның тирә-яғы һаҡлана. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2003 йылдың 19 апрелендәге 146-сы Ҡарары менән үҫемлектәрҙең үҫеү шарттарын насарайтҡан һәм тәбиғәт ҡомартҡыһына кире йоғонто яһаған эшмәкәрлек тыйыла.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы фәнни һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтенә эйә.
# Турга (Пыжа ҡушылдығы)

Турга — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пыжа йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Турга (Пыжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000069
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100006
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Феникс (мифик ҡош)

Феникс (грек. φοῖνιξ, лат. phoenix) — оҙаҡ йәшәүсе мифик ҡош, үлгәндән һуң терелә ала. Боронғо Мысыр мифологияһында бенну тип аталған, ә антик мифологияла Ҡояш символы менән бәйле була. Ҙурлығы һәм ҡиәфәте буйынса бөркөт һымаҡ, сағыу ҡыҙыл йәки алтын-ҡыҙыл ҡауырһынлы итеп һүрәтләнгән. Мифтың киң таралған версияһы буйынса, үҙенең үлемен алдан күреп, феникс үҙ-үҙен яндыра, шунан һуң көлдән яңынан барлыҡҡа килә. Феникс үҙ төрөнөң берҙән-бер, уникаль төрө тип һаналған. Күсмә мәғәнәлә феникс — мәңге яңырыу, үлемһеҙлек символы.
Америка фольклорсыһы Стит Томпсондың «Халыҡ әҙәбиәте мотивтары күрһәткесе» каталогында феникс тураһында мифтар «B32» мотив тип билдәләнә.
Феникстың килеп сығышы Боронғо Мысыр мәҙәниәте менән бәйле. Немец дин белгесе Роэль Ван ден Бруктың китабына ярашлы, «Феникс тураһындағы миф классик һәм иртә христиан традицияларына ярашлы», ваҡыт үтеү менән, феникс яңырыуҙы төрлөсә символлаштыра ала: Ҡояш, ваҡыт, Рим империяһы, реинкарнация, консекрация, ожмахтағы тормош, Ғайса (пәйғәмбәр), Дева Мария, ғиффәтлек, конкрет айырым кеше йәки ғөмүмән христиан тормошоноң ҡайһы бер аспекттары. Ҡайһы бер ғалимдар раҫлауынса, Луций Цецилий Фирмиан Лактанцийҙың «De ave foenice» поэмаһында феникстың мифологик мотивын Христостың терелеүе символы тип аңлатыла.
Феникс, «азат ителгән йән», Ч. Г. Юнг һүҙҙәре буйынса, кешелектең яңырыуы символына әүерелә.

# Феникс (мифик ҡош)
## Мифология

Феникс тураһындағы мифты б.э. т. V быуатта Геродот яҙмаларында телгә алына. Ул был ҡош Ғәрәбстандан, 500 йыл ата-әсәһе менән йәшәй, ә улар үлгәс, Мысыр ҡалаһы Гелиополдағы Ҡояш аллаһы ғибәҙәтханаһына килә һәм унда ата әсәһенең кәүҙәһен ерләй. Феникстың үҙ-үҙен яндырыуы һәм артабанғы яңырыуы тураһында Геродот телгә алмай, ә мифты үҙе ысынбарлыҡҡа оҡшамаған, тип иҫәпләй. Шулай уҡ Тацит та легенда уйлап сығарылған тип иҫәпләй, әммә Павел Фабий һәм Луций Вителлийҙың консуллығына (яҡынса б. э. 35 йылында) күптәр феникстың килеүен күргән, тип яҙа. Тацит хикәйәһендә феникс 500 йылға бер тапҡыр бала сығара, шунан һуң үлә. Легенда башҡа антик авторҙар тарафынан да телгә алына, уларҙың күбеһенә феникстың үҙ-үҙен яндырыуы ингән. Ҡайһы бер боронғо сығанаҡтарҙа феникс яҡтылыҡ балҡышында юҡҡа сығыуы, ә һуңынан башҡа урындарҙа барлыҡҡа килеүе ихтимал тигән мәғлүмәттәр бар:
* Лактанцийҙың «Птица Феникс» поэмаһы.
* Овидий. Метаморфозы XV 392—407; Любовные элегии II 6, 54.
* Нонн Панополитанский. Деяния Диониса XL 406.
* Клавдий Клавдиан. «Феникс» поэмаһы.
Христиан донъяһында феникс мәңгелек тормошто, терелеүҙе, иманды, даимилыҡты символлаштыра; ул Ғайса (пәйғәмбәр) символы. Иртә христианлыҡта феникс даими рәүештә ерләү таштарында осрай: бында уның мәғәнәһе — үлемде еңеү, үлеләрҙән терелеү. Руста феникстың аналогтары булған: жар-птица һәм финист.

# Феникс (мифик ҡош)
## Геральдикала

В геральдикала феникс ялҡындан күтәрелгән итеп һүрәтләнә; Елизавета I, шулай уҡ Шотландия королеваһы Мария Стюард та фениксты үҙ эмблемаһы сифатында һайлайҙар.
# Индышняя

Индышняя (Оло Индыншняя) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Упуда йылғаһының уң ярына тамағынан 6,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Индышняя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020858
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102085
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хермсдорф (Мәғдән тауҙары)

Хермсдорф (Мәғдән тауҙары) (нем. Hermsdorf/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 912 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,14 км². Диңгеҙ кимәленән 720 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1776 һәм автомобиль коды DW.
# Баҫыу көйгәнәге

?Баҫыу көйгәнәге :
Өлкән ҡош :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ыласын һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡарсығалар |
| Суб-ғаилә: | Көйгәнәктәр |
| Ырыу: | Көйгәнәк |
| Төр: | Баҫыу көйгәнәге |
Латинса исеме :
Circus cyaneus (Linnaeus, 1766) :
Синонимдары :
Circus hudsonius :
Ареал :
Оялау урыны
     Йыл буйы йәшәйҙәр
     Ҡышҡы миграция :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175430 NCBI 43466 |
Баҫыу көйгәнәге (рус. полевой, или обыкновенный лунь, лат. Circus cyaneus)— ҡарсығалар ғаиләһенән ҙур булмаған йыртҡыс ҡош.

# Баҫыу көйгәнәге
## Ҡылыҡһырлама

Ҙурлығы ҡарғалай. Ҡанаттары һәм ҡойроғо оҙон булғанға, байтаҡ ҙур күренә. Төҫтәре бер төрлө түгел, һырты аҡһыл һоронан алып ҡара-көрәнгә тиклем. Ҡорһаҡтары һәм ҡойроҡ төптәре аҡ. Ҡайһы берҙәренең аҫ яғы сыбар. Ҡанаттарының остары ҡара. Башҡа көйгәнәктәрҙән ҡойроҡ төбө аҡ булыуы менән айырыла.

# Баҫыу көйгәнәге
## Тауышы

Яңғырауыҡлы сырылдай: «сырр-сырр».

# Баҫыу көйгәнәге
## Йәшәү рәүеше

Яланда, баҫыуҙарҙа йәшәй. Ваҡ кимереүселәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә, үлән араларында оялай. 4—5 бөртөк йәш¬келт аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
# Вежлива

Вежлива — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уч йылғаһының уң ярына тамағынан 0,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Вежлива
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100003832
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100383
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәҙәни мираҫ

Мәҙәни мираҫ - рус. Культу́рное насле́дие - ил, һәр халыҡ тормошоноң мөһим өлөшө, йәмғиәттең элекке быуындарҙан ҡалған, бөгөнгө көндә йәшәүсе һәм киләсәк быуындарҙың файҙаһы өсөн һаҡланылған мәҙәни ҡиммәттәр.
Мәҙәни мираҫ объекттары - Төрҙәре буйынса мәҙәни мираҫ объекттары классификацияһы:
* матди мираҫ,
* матди булмаған мәҙәни мираҫ,
* табиғи мираҫ һәм ҡатнаш мираҫ объекттары.
Кешелек тарихы өсөн әһәмиәте буйынса ерле, региональ, дәүләт һәм халыҡ-ара дәрәжәһендәге исемлектәргә индерелә.
Тарихи рәүештә кеше йәшәгән урын — тулыһынса йәки өлөшләтә тарихий ареалын һаҡлаған һәм Рәсәйҙең кеше йәшәгән тарихи урындар исемлегенә индерелгән урындар. 2010 йылда исемлек 10 тапҡырға ҡыҫҡарған — хәҙер исемлектә 4тораҡ пункт: Азов, Арзамас, АӘстерхан, Белозерск, Великий Устюг, Верхотурье, Владимир, Вольск, Выборг, Галич, Гороховец, Дербент, Алабуға, Елец, Енисейск, Зарайск, Иркутск, Ҡасим, Каргополь, Кинешма, Коломна, Кострома, Крапивна, Кяхта, Осташков, Плёс, Ростов, Санкт-Петербург, Смоленск, Сольвычегодск, Старочеркасская, Суздаль, Таганрог, Томск, Торжок, Торопец, Тотьма, Тутаев, Чистай, Шуя, Ярославль.

# Мәҙәни мираҫ
## Мәҙәни мираҫты һаҡлау саралары

Төп нөсхәлә килеш бик тейелмәй һаҡлау;
* Реабилитация (ревалоризация);
* Реставрация;
* Музейлаштырыу .

# Мәҙәни мираҫ
## Мәҙәни мираҫ объекттары классификацияһы
### Мәҙәни мираҫ объекттары типтары

* Ҡоролмалар (ижад ителгән)
* Комплекстар (ансамблдәр)
* Атаҡлы урындар

# Мәҙәни мираҫ
## Мәҙәни мираҫ объекттары классификацияһы
### Мәҙәни мираҫ объекттары төрҙәре

* Археологик
* Тарихи
* Монументаль сәнғәт
* Архитектура һәм ҡала төҙөлөшө
* Баҡса-парк сәнғәте
* Ландшафт

# Мәҙәни мираҫ
## Мәҙәни мираҫ объекттары классификацияһы
### Мәҙәни мираҫ объекттары категориялары

(Мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау категориялары)
* Бөтә донъя мираҫы Ҡара: Бөтә донъя ЮНЕСКО мираҫы
* Дәүләт (федераль) әһәмиәтле
* Региональ әһәмиәтле
* Урындағы әһәмиәтле

# Мәҙәни мираҫ
## Шулай уҡ ҡара

* Список исторических городов России
* Природное и культурное наследие Москвы
* Раскрытие (метод реставрации культурного наследия)
# Казыльюн

Казыльюн — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Козыльюн (Казыльон) йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Казыльюн
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201899
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы

Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы (9 май 1954 йыл) — ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2005). Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты (2007).

# Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы
## Биографияһы

Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы 1954 йылдың 9 майында Башҡорт АССР‑ының Боҙаяҙ районы, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы, Атйетәр ауылында тыуған.
1978 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. Шул йылда Өфөнөң 8‑се дауаханаһында хирург булып хеҙмәт юлын башлай. 1979 йылдан Асҡын үҙәк район дауаханаһында, ә 1981 йылдан алып Өфөнөң 21‑се дауаханаһында эшләй. 2004—2014 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина университетының өстәмә белем биреү институтында уҡыта.

# Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улының фәнни эшмәкәрлеге ҡорһаҡ ҡыуышлығы ағзаларында киҫкен хирургик ауырыуҙар булған кешеләрҙе диагностикалауға һәм дауалауға арналған. Ул эндоскопик, эндохирургик тикшереүҙәр үткәрә, туҡымаларҙағы патологик үҙгәрештәрҙе объективлаштырыу өсөн төҫ метрологияһын өйрәнә. Илдар Миҙхәт улы ҡатнашлығында лайлалы тиресәләр колориметрияһы, видеоэндоскопик тикшереүҙәр ваҡытында ишемияны һәм сероз тиресәләрҙең шешеү реакцияһын баһалау ысулдары эшләнгән. Ураҙбахтин 270 самаһы фәнни хеҙмәт авторы, 7 уйлап табыуға патент эйәһе

# Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

— Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2005),
— Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты (2007).

# Ураҙбахтин Илдар Миҙхәт улы
## Хеҙмәттәре

* Хирургия абдоминальных повреждений. М., 2005 (авторҙаш);
* Применение лазерной допплеровской флоуметрии в эндоскопии и эндохирургии при неотложных заболеваниях органов брюшной полости. М., 2006 (авторҙаш).
# Мәсәкйылға

Мәсәкйылға — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олоер йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Мәсәкйылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022136
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102213
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юзица

Юзица — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юза йылғаһының һул ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Юзица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014658
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001465
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Миңлеғолов Шәрип Хәби улы

Миңлеғолов Шәрип Хәби улы (14 июнь 1928 йыл — 7 ғинуар 2003 йыл) — хәрби хеҙмәткәр һәм йәмәғәт эшмәкәре, отставкалағы полковник. Венгрия (1956) һәм Чехословакиялағы (1968) ҡораллы конфликттарҙа ҡатнашыусы. 1976—1985 йылдарҙа ДОСААФ-тың Башҡортостан республика ойошмаһы рәйесе. Ҡыҙыл Байраҡ (1969), Александр Невский (1956), 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм ике Ҡыҙыл Йондоҙ (1968, 1975) ордены кавалеры.

# Миңлеғолов Шәрип Хәби улы
## Биографияһы

Шәрип Хәби улы Миңлеғолов 1928 йылдың 14 июнендә Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы) Һыуыҡҡул ауылында тыуған.
1943 йылда үҙенә ике йәш өҫтәп Совет Армияһына бара, 1943 йылдың декабренән Өфөлә дислокацияланған 28‑се өйрәнсек уҡсылар полкында хеҙмәт итә. 1948 йылда Тбилиси пехота училищеһын тамамлай. Лейтенант званиеһын ала.
1948 йылдан СССР Һауа-десант ғәскәрҙәренең 31‑се гвардия дивизияһы 114‑се полкының взвод командиры булып хеҙмәт итә, 1951 йылдан шул уҡ полктың рота командиры. Рота командиры булараҡ Будапештта 1956 йылғы мадьяр ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнаша, дүрт тапҡыр яралана, күрһәткән батырыҡтары өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
1960 йылда Мәскәүҙәге М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияны тамамлай. Рязань юғары хәрби-десант училищеһында курсанттар батальоны менән командалыҡ итә, курсанттарҙы хәрби һәм сәйәси әҙерләүҙә уңыштары өсөн 1968 йылдың февралендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
1966—1970 йылдарҙа 119‑сы гвардия парашют-десант полкы командиры вазифаһын үтәй, полковник званиеһын ала. 1968 йылдың 21 авгусында Прагала Чехословакия Коммунистар партияһы Үҙәк комитетының 1‑се секретары Александр Дубчекты ҡулға алыу операцияһы менән етәкселек итә.
1969 йылдан Балтик буйы хәрби округында Һауа-десант ғәскәрҙәре дивизияһы командиры урынбаҫары булып хеҙмәт итә, полковник званиеһын ала.
1976—1985 йылдарҙа ДОСААФ‑тың Башҡортостан республика ойошмаһы рәйесе улып эшләй.
1985 йылда отставкаға китә. Һуғыш һәм хеҙмәт ветерандарының Башҡортостан республика советында эшләй.
2003 йылдың 7 ғинуарында вафат була. Өфөнөң Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Миңлеғолов Шәрип Хәби улы
## Бүләктәре

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1969)
* Александр Невский ордены (1956)
* 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1968, 1975)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы.

# Миңлеғолов Шәрип Хәби улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Галина Харис ҡыҙы менән бер ул һәм бер ҡыҙ үҫтергән.

# Миңлеғолов Шәрип Хәби улы
## Хәтер

2013 йылда Өфөлә ул йәшәгән йортҡа (Революция урамы, 66) мемориаль таҡтаташ асылған.
# Оло Мартайка

Оло Мартайка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Велс йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Мартайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004310
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100431
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1