yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хобза (Адагум ҡушылдығы)

Хобза — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Адагум йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Хобза (Адагум ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинский Сбросной канал. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020002012108100006177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100617
* Бассейн коды — 06.02.00.020
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Самохужин Хәбир Шаһи улы

Самохужин Хәбир Шаһи улы (18 апрель 1930 йыл — 5 сентябрь 1998 йыл) — Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Самохужин Хәбир Шаһи улы
## Биографияһы

Хәбир Шаһи улы Самохужин 1930 йылдың 18 апрелендә Башҡорт АССР-ының (хәҙерге Силәбе өлкәһенең) Арғаяш районы Әбдер ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте башҡорт. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлаған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында үҙ ауылындағы колхозда эшләй.
1947 йылда Силәбе ҡалаһында 17-се һөнәрселек училищеһын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген шул уҡ йылда Силәбе металлургия заводында ҡорос иретеүсе ярҙамсыһы булып башлай. Уның бөтә артабанғы хеҙмәт биографияһы ошо предприятие менән бәйле. 1952 йылда 1-се электр ҡорос иретеү цехында ҡорос иретеүсе, 1962 йылда — 2-се электр ҡорос иретеү цехында ҡорос иретеүсе.
Заводта эшләү йылдарында X. Ш. Самохужин тиҙләтелгән ҡорос иретеү оҫтаһы булып китә, предприятиела тәүгеләрҙең береһе булып, кислород менән өрҙөрөп, тутыҡмай торған ҡорос иретеүҙе үҙләштерә. Ҡатмарлы технологик мәсьәләләрҙе хәл итеп, ҡатыштырылған ҡорос иретеүҙең оптималь ысулдарын эҙләү менән шөғөлләнә. Уның әүҙем ҡатнашлығы менән илдә тәүге тапҡыр тутыҡмай торған ҡоросто 100 тонналыҡ электр мейестәрендә етештереү үҙләштерелә. Коллегалары уны «нержавейка короле» тип йөрөтә.
1958 йылдың 19 июлендәге СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән ҡара металлургияны үҫтереүҙәге ҙур уңыштары өсөн Самохужин Хәбир Шаһи улына, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1990 йылда хаҡлы ялға киткәнсе шул уҡ цехта ҡорос иретеүсе булып эшләй.
Силәбе ҡалаһында йәшәй. 1998 йылдың 5 сентябрендә вафат була.

# Самохужин Хәбир Шаһи улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин, Октябрь Революцияһы ордендары,
* миҙалдар
* СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты.
* РСФСР-ҙың Почетлы металлургы.

# Самохужин Хәбир Шаһи улы
## Хәтер

* Тыуған ауылы Абдырҙа Герой исеме менән урам аталған.
# Украина коммунистик журналистика институты

Украина коммунистик журналистика институты (укр. Український комуністичний інститут журналістики) — Украинаның Харьков ҡалаһында урынлашҡан юғары уҡыу йорто. 1926 йылдан 1941 йылға тиклем эшләгән. Артём исемендәге Коммунистар университеттың журналистика факультеты базаһында төҙөлгән.

# Украина коммунистик журналистика институты
## Тарихы

Совет осоронда Украинала юғары журналист белеме беренсе тапҡыр Харьковтағы Артём исемендәге Коммунисттар университетында уҡытылған. Коммунисттар университеты КП(б)У Үҙәк Комитетының 1922 йылдың 1 апрелендәге ҡарары нигеҙендә Харьков КП(б)У Үҙәк Комитетының үҙгәртеп ҡоролған Юғары партия мәктәбе базаһында партия һәм профсоюз кадрҙары әҙерләү өсөн ойошторола.
1926 йылда Артём исемендәге Коммунисттар университеты журналистика факультеты базаһында матбуғат хеҙмәткәрҙәрен әҙерләү өсөн махсус юғары уҡыу йорто — өс йыл уҡыу срогы булған журналистиканың Украина коммунистик институты ойошторола.
Яңы вузда эшселәр факультеты булған, шулай уҡ төп һөнәри курс булараҡ, совет журналистикаһы теорияһы һәм практикаһы, полиграфия һәм нәшриәт эше нигеҙҙәре кеүек фәндәр уҡытылған.
1933-1939 йылдарҙа институтта украин теле филология өлкәһендәге билдәле ғалим Ю. В. Шевелев эшләгән.
1941 йылда немецтәр Харьковҡа яҡынайған ваҡытта Украина коммунистик журналистика институты Алматыға эвакуациялана. Ҡаҙағстан университетына журналистика факультеты булараҡ инеп китә һәм вуз үҙаллылығын юғалта.

# Украина коммунистик журналистика институты
## Билдәле остаздар һәм тамамлаусылар

Уҡытыусылар: Ю. Шевелев-Шорох, А. Финкель, П. Гузюк, В. Сухин-Хоменко, А. Грузинский һәм башҡалар.
Институт тамамлаусы билдәле яҙусылар һәм журналистар: А. Борканюк, Ф. Мицик, А. Хорунжий, М. Нагнибеда, М. Зарудный, И. Грекул, М. Шаповал, И. Туряница, И. Педанюк, П. Резников, И. Цюпа, Д. Прилюк, П. Шапран, М. Белогуров, Д. Шлапак, П. Цыбульский, А. Зозуля, П. Гузюк, М. Романченко, А. Однороманенко, М. Кузнецов, Иван Савич, А. Деркач, М. Подолян, Б. Бабий, И. Петрущак һәм башҡалар.
# Маялга

Маялга (Маевга) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Маялга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011252
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001125
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сульча (Оло Каменка ҡушылдығы)

Сульча (Карамыш) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Каменка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сульча (Оло Каменка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100372
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ойтч

Ойтч (нем. Eutzsch) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 654 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,83 км². Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6888 һәм автомобиль коды — WB.
# Баҙарбай

Баҙарбай — Рәсәйҙәге йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һөйөндөк йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Баҙарбай
## Этимологияһы

Баҙарбай атамаһы мосолман халыҡтарында таралған ир-ат исеме Баҙар һәм бай - «господин», «знатный», «бай» тигән һүҙҙәрҙән яһалған.

# Баҙарбай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002738
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200273
* Бассейн коды — 12.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нюрлики

Нюрлики — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кыс-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Нюрлики
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037807
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203780
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мартыново (күл)

Мартыново — Рязань өлкәһендәге ( Рәсәй) күл. Системаһына инә. Клепиковский күлдәре системаһына ҡарай. Күлдең оҙонлоғо −2 километрға, ә киңлеге-3 километрға тигеҙ. Күл диңгеҙ кимәленән 111 метр бейеклектә ята. Күлдең майҙаны — 332 гектар.

# Мартыново (күл)
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Мартыново күле- Пра йылғаһына ҡойған ағар күл, Клепиковский күлдәре системаһындағы иң түбәндә торған күл. Мартыново күленән һуң Пра йылғаһы Спас -Клепиково яғына берҙәм һыу блы буйынса аға. Күлдең һыуы мелиорация каналдарына бүлгеләнгәнлектән, күл ныҡ һаҙматлы, Мартыново күленең ярҙары торфяниктарҙан һәм ағып килгән ер ҡатламдарынан тора.
Рязань өлкәһе башҡарма комитетының «һыу объекттарын тәбиғәт ҡомартҡыһы тип таныу тураһында» № 366 ҡарарына ярашлы 1974 йылдың 30 декабрендә күл тәбиғәт ҡомартҡыһы тип һанала һәм дәүләт тарафынан һаҡлана . Мартыново күле территорияһында айырыуса ныҡ һаҡланған төп төрҙәр булып ажау, үлән тәлмәрйене, ҡыҙыл ҡорһаҡлы жерлянка, тере бала тыуҙырыусы кеҫәтке , кесе мөншөгөр, тартай, тәтелдәүек, оло ҡыҙғатау, һаҙ сәпсәүе, божор сәпсәү, һоро өйрәк, аҡсарлаҡ, күк, бәләкәй крачка, ябай безгелдәк һанала. Күл биләмәһе «Мещера» милли паркында урынлашҡан.
# Тойлок (Балахтон ҡушылдығы)

Тойлок (Тайлок) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Балахтон йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Тойлок (Балахтон ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015057
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201505
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғүҫмән ибн Мәҙғүн

Ғүҫмән ибн Мәҙғүн (ғәр. عثمان بن مظعون‎;рус. Усман ибн Мазун; вафаты 624) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең көрәштәштәренең береһе. Ислам ҡабул иткән ун өсөнсө кеше, икенсе Хаҡ хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттабтың ҡәйнеше.

# Ғүҫмән ибн Мәҙғүн
## Биографияһы

Ул ҡорайыштарҙың бәнү джумаһ ҡәбиләһенән булған.
Ғүҫмән Хәүлә бинт Хәким тигән ҡатынға өйләнгән булған. Ибн Исхаҡ хәбәр итеүенсә, ул Мәккә мөшриктәренең диндарҙарҙы эҙәрләүҙәренән ҡасып, Эфиопияға һижрәт ҡылған мосолмандар төркөмөнә етәкселек иткән. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡорайыштар менән ярашыуы тураһында ялған хәбәр ишеткәс, Мәккәгә ҡайтып, үҙенең ағаһы Вәлид ибн әл-Муғирәнән (en) яҡлау алған. Тиҙҙән ул былай ҡурсаланыуҙан баш тартҡан һәм, үҙенең имандаштары кеүек үк, кәмһетеүҙәргә дусар булыуҙы өҫтөн күргән.
Риүәйәттәргә ярашлы, Ғүҫмән ибн Мәҙғүн үҙен ғибәҙәттәргә генә бағышлап, ғиффәтлелек (целомудрие) антын ҡабул итергә булған. Уның ҡатыны был хаҡта Мөхәммәт Пәйғәмбәргә хәбәр иткән. Пәйғәмбәр иһә йомшаҡ ҡына итеп Ғүҫмәнде киҫәткән: ул үҙе лә, пәйғәмбәр булараҡ, ғаилә тормошонан баш тартмаған; Ғүҫмән ғаиләһе өсөн яуаплылыҡ тота һәм монахлыҡ тормошон үҙ өҫтөнә алырға тейеш түгел.

# Ғүҫмән ибн Мәҙғүн
## Биографияһы
### Вафаты

Ғүҫмән ибн Мәҙғүн 624 йылда Мәҙинәлә вафат була. Ул Әл-Баҡый зыяратында ерләнгән беренсе мөһәжир була.
# Үрге Волосница

Үрге Волосница — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пушма йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Үрге Волосница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011542
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001154
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гадамес

Гадамес — Ливияның төньяҡ-көнбайышында Ливия, Тунис һәм Алжир сиктәре тоташҡан ерҙәге оазис. Элек-электән карауандар юлы киҫешкән ҡоро үҙән төбөндә урынлашҡан.
Оазистың стратегик әһәмиәтен тойомлап, боронғо римляндар унда Гадамес ҡәлғәһе төҙөйҙәр. Византия империяһы миссионерҙары бында христиан динен алып киләләр һәм Гадаместы епископия үҙәге итеп яһайҙар. Боронғо сиркәүҙең бағаналарында хәҙерге ҡаланың бер мәсеттәренең береһе урынлашҡан.
Халҡының этник составы буйынса иҫке ҡала бер нисә кварталға бүленгән. Һаны ете мең булған туарегтар электән ҡала стеналары арьында күсеп ултырған, шуға күрә ҡаланың тарихи өлөшө хәҙерге ваҡытта буш.
Гадаместың иҫке өлөшө ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы булып тора, сөнки ҡала төҙөлөшөнә хас булған күп ҡатлы балсыҡ йорттар кешенең 50-градуслы Сахара шарттарында ҡулайлашыуын бик яҡшы иллюстрациялай.
# Северянка (Утка ҡушылдығы)

Северянка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Утка йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Северянка (Утка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010379
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101037
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1746 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1746 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1746 MDCCXLVI |
| Юлиан стилендә | 1745—1746 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2498—2499 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7254—7255 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5506—5507 ה'תק"ו — ה'תק"ז |
| Мосолман календары | 1159—1160 |
| Боронғо әрмән календары | 1195 ԹՎ ՌՃՂԵ |
| Ҡытай календары | 4442—4443 乙丑—丙寅 синяя корова — красный тигр |
| Эфиопа календары | 1738—1739 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1802—1803 |
| - Шака самват | 1668—1669 |
| - Кали-юга | 4847—4848 |
| Иран календары | 1124—1125 |
1746 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Ильина (Несь ҡушылдығы)

Ильина — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Несь йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Ильина (Несь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051097
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005109
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шаһ һарайы

Шаһ һарайы — Одесса (Украина) ҡалаһындағы бина, Ггоголь урамы, 2-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. XIX быуатта неоготик стилдә төҙөлгән, порт ҡалаһының сағыу иҫтәлекле урыны булып тора.

# Шаһ һарайы
## Тарихы

Һарай 1851 — 1852 йылдарҙа Бржозовский Зенон өсөн төҙөлгән. Замандаштары билдәләүенсә, ул, әйтерһең, Хәрби балканың ҡаршы яғында урынлашҡан Воронцов һарайының киреһе булған.
Бржозовскийҙар был комплексҡа 1910 йылға тиклем хужа булғандар, ә һуңынан граф Иосиф (Юзеф) Шенбек уның хужаһы була. XIX быуаттың 70-се йылдар башында һарайҙа билдәле «Федор Рафалович һәм К» сауҙа йортоноң башлығы Федор Алексеевич (Абрамович) Рафалович йәшәгән. 1910 йылдан 1920 йылға тиклем һарайҙы Фарсының шаһиншаһы шаһ Мөхәммәт Әли ҡуртымға ала, уның арҡаһында һарай ошо рәсми булмаған исемде ала.
Совет осоронда һарайҙы, ҡоролмалар һәм ихата ҡаралтыларын төрлө дәүләт учреждениелары ҡуллана. XX быуат аҙағында һарай ныҡ туҙа. 2000 йылда Архпроект МДМ архитектура-реставрация бюроһы һарайҙың реставрация проектын әҙерләй. Реставрация 2000 йылдан 2004 йылға тиклем дауам итә.
| 1999 йылда, реставрацияға тиклем | 2005 йылда реставрациянан һуң, | 2005 йылда реставрациянан һуң, |
XXI быуат башында «Шаһ һарайы» бинаһында «Диңгеҙ транспорт банкының» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең баш офисы урынлаша.
# Мартыновка (йылға)

Мартыновка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/307 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.

# Мартыновка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031307
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203130
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ере-Ёль

Ере-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ере-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001558
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пугьюг

Пугьюг — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628650, ОКАТО коды — 71119920003.

# Пугьюг
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Пугьюг
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Бәҙриә Таһир Гөкмән

Бәҙриә Таһир Гөкмән (төр. Bedriye Tahir Gökmen) — төрөк осоусыһы, пилот лицензияһы алған беренсе төрөк ҡатын-ҡыҙы.
Төрөк парашютсыһы Абдуррахман Түркҡушу үҙенең интервьюһында уға «Зәңгәр күктең һеңлеһе» («Gökmen Bacı») тигән ҡушамат бирә.

# Бәҙриә Таһир Гөкмән
## Биографияһы

Таһир Vecihi Hürkuş шәхси осоу мәктәбендә уҡый һәм 1933 йылда пилот лицензияһына эйә була. Ул ваҡытта эшләгән һәм Эш биреүсе бер үк ваҡытта уҡып та, эшләп тә йөрөгән ҡыҙҙың осоштар менән мауығыуын хупламай һәм, шул ысул менән Таһирҙы мәктәптән китергә мәжбүр итергә өмөтләнеп, уға яза сифатында эш хаҡын кәметә.
Шуға ҡарамаҫтан, 1934 йылда ҡыҙ осоу мәктәбен тамамлай, һуңынан лицензияһын раҫлатыу маҡсатында Төркиәнең Хәрби-Һауа Көстәре министры урынбаҫарына мөрәжәғәт итә. Уның оҫталығын раҫларға министр урынбаҫары мәктәпкә инспекторҙар төркөмөн ебәрҙе. Әммә был ваҡытта авария арҡаһында мәктәптә Таһирҙың самолёт менән идара итә белеү оҫталығын күрһәтеү өсөн ҡулланырлыҡ самолёттар булмай сыға. Инспекторҙар командаһы башҡа тикшереү үткәрергә килмәй, ә һуңыраҡ шул уҡ йылда мәктәп ябыла.
1934 йылда, фамилия тураһында яңы төрөк законы (Surname Law Turkey) сыҡҡанлыҡтан, ул Гөкмән фамилияһын ала.
# Түләбаев Марат Сәйфулла улы

Түләбаев Марат Сәйфулла улы (рус. Тулибаев Марат Сайфуллович ; 18 ноябрь 1939 йыл) — партия һәм хужалыҡ органдары хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

# Түләбаев Марат Сәйфулла улы
## Биографияһы

Марат Сәйфулла улы Түләбаев 1939 йылдың 18 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Үрнәк (Кәлимулла) ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1969 йылда — Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1958 йылда ябай колхозсы булып башлай.
1958—1960 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1960—1969 йылдарҙа уҡытыусы, бригадир, агроном, Ейәнсура районының Хоҙайбирҙин исемендәге колхозында партия ойошмаһы секретары булып эшләй.
1969—1980 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Ейәнсура район комитеты секретары, «Урал» колхозы парткомы секретары, Чапаев исемендәге колхоз рәйесе.
1980 йылдан — партияның Ейәнсура район комитетының икенсе секретары, һуңынан беренсе секретары итеп һайлана, ә 1992 йылда Ейәнсура районы хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнә.

# Түләбаев Марат Сәйфулла улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1990 йылда Тулыбаев Марат Сәйфулла улы Ейәнсура районы, 204-се Абҙан һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветерандар һәм инвалидтар эштәре буйынса комиссияһы ағзаһы булған.
2007 йылдан Үҫәргән ырыуы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитет рәйесе — Ҡор башы итеп Марат Сәйфулла улын һайлап ҡуя.

# Түләбаев Марат Сәйфулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Эшмәкәрлегендәге ҡаҙаныштары, намыҫлы хеҙмәте өсөн Түләбаев Марат Сәйфулла улы Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған.

# Түләбаев Марат Сәйфулла улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ғаиләһендә бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.

# Түләбаев Марат Сәйфулла улы
## Әҙәби ижады

М.Түләбаев сығарған тәүге китап — «Булат Ишемғол. Тормошо һәм ижады» — Булат Ишемғоловтың фажиғәле, әммә иҫ киткес сағыу тормошо хаҡында.
* Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура — Өфө: Китап, 2000.- 240 б. 2.
* Түләбаев М. С. Йәнтөйәктең хәтер хазинаһы — Өфө: Китап, 2005.- 232 б. 3.
* Тулибаев М. С. Шежере Усерган — Уфа: Китап, 2009.- 46 с..
# Оло Неньга

Оло Неньга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 294 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оло Неньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028676
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202867
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2