yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сыбар килейек

?Сыбар килейек :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Подотряд: | Һайраусы турғайҙар |
| Ғаилә: | Ҡупшыҡайҙар |
| Төр: | Сыбар килейек |
Латинса исеме :
Sylvia nisoria (Bechstein, 1795) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 563201 NCBI 216220 |
Сыбар килейек, сыбар турғай, һыҙмалаҡ (урыҫ. Ястребиная славка) — турғай һымаҡтар отрядендәге ҡошсоҡ.

# Сыбар килейек
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлыҡ. Ағас ботаҡ¬тарында һәм ҡыуаҡтарҙа һикергеләп йөрөүсе теремек. ҡош. һырт яғы асыҡ һоро, алыҫтан күк булып күренә. Кәүҙәһенең аҫ яғы арҡыры таптар менән сыбарланған аҡ¬һыл һары. Башҡа килейектәрҙән ҙурыраҡ булыуы, кәүҙәһенең аҫ яғындағы сыбар ҡауырһындары менән айыры¬ла.

# Сыбар килейек
## Тауышы

Тауышы киҫкен генә: «тек-тек». Сырылдауға матур ғына һыҙғырыуҙар ҡушып һайрай

# Сыбар килейек
## Йәшәү рәүеше

һирәк ағаслы яҡты урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа йәшәй. Бөжәктәр менән туҡ¬лана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ҡыуаҡта йәки ағас ботаҡтарында оялай, һорғолт таптар менән сыбарланған 5—6 йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
# Лозовка (Польной Воронеж ҡушылдығы)

Лозовка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Польной Воронеж йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лозовка (Польной Воронеж ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100512107000002443
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000244
* Бассейн коды — 05.01.01.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чанчахованис-цкали

Чанчахованис-цкали (груз. ხისოს ალაზანი) — Грузия йылғаһы. Йылға Тушинская Алазань йылғаһының уң ярына тамағынан 5,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
# Албасенка

Албасенка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мера йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Албасенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013681
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001368
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йылыу

Йылыу— йылғаның боҙ ҡатламындағы таҙа (асыҡ) һыу майҙаны йә иһә диңгеҙ һәм күлдәрҙең боҙло майҙандарында туңмай ҡалған йәки ирегән урын).
Йылыуҙарҙы тиҙ ағымлы йылғаларҙа, плотиналарҙан сыҡҡан һыу ағышынан түбәнерәк ағымда, сағыштырмаса йылы һыу (сәнәғәт предприятиелары ҡулланған һыуҙар, ҡарандар, күлдәрҙән сыҡҡан йылға башы) ҡойған урындарҙа, шулай уҡ боҙ айырылғанда (мәҫәлән, диңгеҙҙә ел тәьҫирендә) күҙәтергә мөмкин.
Йылыуҙар һыу эсендә боҙ һәм сыйҙым барлыҡҡа килеү сәбәпсеһе булып тора, улар йылғаның түбәнге ағымында өйөлөп (рус. зажор) һыу быуылыуына килтерергә мөмкин.
# Бөйлөғош

Бөйлөғош — рус. Белгушка - Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының тамағынан 1,2 км көнсығышҡараҡ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Бөйлөғош
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200638
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Бөйлөғош
## Этимологияһы

Ырымбур өлкәһе топонимдар белгесе Б. А. Моисеев "Местные названия Оренбургской области. Историкотопонимические очерки" тигән китабында ошондай фекер әйтә:
* Исконное, башкирское Белегуш представляет собой сложное слово, оно образовалось от трёх основ: билэн — «седловина» (географический термин) и гуш (куш) — «парный, двойной». В целом наименование Белегуш означает «двойная (парная) седловина» . Термин седловина, показывают словари, имеет два значения: 1. Вогнутость, прогиб в спине животного (преимущественно лошади). 2. Продолговатая впадина, неглубокая выемка между двумя высотами в горном хребте. В нашем случае мы берём значение географического термина
# Паспаул

Паспаул — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Иша йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Паспаул
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100731
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ханюг

Ханюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Залесская Лала йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ханюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013188
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001318
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һаҡмар (мифология)

Һаҡмар — «Урал батыр» ҡобайырындағы персонаж, Шүлгән менән Самрау батша ҡыҙы Айһылыуҙың улы.

# Һаҡмар (мифология)
## Ҡылыҡһырлама

Әсәһе Һаҡмарға атаһы Шүлгәндең хыянаты тураһында һөйләй һәм Урал батырға яуызлыҡҡа ҡаршы көрәшендә ярҙам итеү өсөн ебәрә. Урал батырға килеп ҡушылғандан һуң, Һаҡмар, Иҙел, Нөгөш һәм Яйыҡ туғандары менән бергә, ғәскәр башында тора.
Дошмандарын тар-мар иткәндән һуң, Иҙелдән үрнәк алып, кешеләрҙе һыу менән тәьмин итеү маҡсатында ҡылыс менән йылға үҙәнен киҫә. Халыҡ батыр хөрмәтенә (ҡара: Һаҡмар) был йылғаға исем ҡушҡан.
Персонаж «Ағиҙел менән Яйыҡ» топонимик риүәйәтендә телгә алына.
# Айрыҡ

Айрыҡ (тауҡыяҡ) — ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Айрыҡ
## Таралышы

Яҡынса 50 төрө билдәле, Евразияла, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә.

# Айрыҡ
## Ботаник яҙма

* Колосняк песчаный (Leymus arenarius).
Оҙон йәйелеүсән тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, яланғас, бейеклеге 45—100 см. Япрағы яҫы йәки буй бөкләнгән, күгелйем, ҡаты. Башаҡтары төркөмләп (2—4, һирәгерәк 6) урынлашҡан, ҡайһы ваҡыт яңғыҙ, ултырма тиерлек, ғәҙәттә 3—5 ике енесле сәскәле, ҡыяҡ башаҡтарға йыйылған. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — бөртөксә, август—сентябрҙә өлгөрә.

# Айрыҡ
## Хужалыҡта әһәмиәте һәм ҡулланыу

Татырлыҡта, тоҙло тупраҡта, Башҡортостандың Урал аръяғындағы ҡомло далала, Башҡортостандың Урал алдындағы дала йылғалары үҙәнендә һәмкүл буйы уйпатлыҡтарында үҫә. Мал аҙығы үҫемлектәре, ҡый үләндәре. Карелин айрыҡы һәм Клоков айрығы Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Приураловка

Приураловка (рус. Приураловка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 94 кеше. Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813009.

# Приураловка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 24 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Максим Горький): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 30 км
# Ҡантүбә

Ҡантүбә (рус. Конгуба) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районында урынлашҡан ҡорой барыусы йылға, Егәндең уң ҡушылдығы. Киндерлетәбиғи ыҙанында Киндерлейылғаһы ҡоя. Йылға тауҙарҙа башлана.
Йылға тамағында: күпер, тәбиғәт һәйкәле — Егән мәмерйәһе урынлашҡан.
Мәмерйә: Ишембай районы Ғүмәр ауылы эргәһендә, Маҡар урман хужалығында, Шихан лесничествоһында, 52-се квартал (выд. 6-9, 13). Аныҡ урынлашҡан ере: Егән йылғаһы үҙәненең уң битләүендә, Ҡантүбә йылғаһы тамағынан 1 км юғарыраҡ.
# 1818 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1818 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1818 MDCCCXVIII |
| Юлиан стилендә | 1817—1818 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2570—2571 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7326—7327 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5578—5579 ה'תקע"ח — ה'תקע"ט |
| Мосолман календары | 1233—1234 |
| Боронғо әрмән календары | 1267 ԹՎ ՌՄԿԷ |
| Ҡытай календары | 4514—4515 丁丑—戊寅 красная корова — жёлтый тигр |
| Эфиопа календары | 1810—1811 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1874—1875 |
| - Шака самват | 1740—1741 |
| - Кали-юга | 4919—4920 |
| Иран календары | 1196—1197 |
1818 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Шухта

Шухта — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лая йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Шухта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000039615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003961
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Туха

Туха — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пшеха йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Туха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100486
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# «Эльдар ҡарағайы» ҡурсаулығы

«Эльдар ҡарағайы» ҡурсаулығы 2004 йылда Әзербайжандың Самух районының 1686 гектар административ майҙанында булдырылған. Элек ҡурсаулыҡ Гөйгөл ҡурсаулығының филиалы булып торған.

# «Эльдар ҡарағайы» ҡурсаулығы
## Ҡурсаулыҡ булдырыу маҡсаты

Ҡурсаулыҡ булдырыу маҡсаты — эндемик (ерле, урындағы) һәм һирәк төр булып торған эльдар ҡарағайын һаҡлау.
«Эльдар ҡарағайы» ҡурсаулығы территорияһы (392 гектар) 1967 йылдан алып Гөйгөл тәбиғәт ҡурсаулығының филиалы булараҡ эшләй.

# «Эльдар ҡарағайы» ҡурсаулығы
## Документалистика

* Göygöl Milli Parkı / Goygol National Park / Гейгёльский национальный парк. Документальный фильм. Проект «9 чудес Азербайджана» общественного объединения IDEA (International Dialogue for Environmental Action). Руководитель: Лейла Алиева. Координатор: Хикмет Нагдалиев. Режиссер: Игорь Бышнев. Азербайджан, 2015 г. Россия-Культура. 28.10.2017.
# Штрасберг (Гарц)

Штрасберг (Гарц) (нем. Straßberg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 777 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,78 км². Диңгеҙ кимәленән 399 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6493 һәм автомобиль коды — HZ.
# Кува (Иньва ҡушылдығы)

Кува — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының һул ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.

# Кува (Иньва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007956
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100795
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сургязи

Сургязи (Эльденгаш) — Рәсәй йылғаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чульча йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Сургязи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100223
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мансуров

Мансуров — башҡорт фамилияһы. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Мансурова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Мансуров
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Мансуров Мөхәмәтғата (1834—1924) — дин һәм йәмәғәт эшмәкәре, ишан, мәғрифәтсе, эшҡыуар һәм меценат, башҡорт кенәздәре тоҡомо вәкиле.
* Мансуров Фәнил Хәбибулла улы (1931—1995) — журналист, яҙыусы.
* Мансуров Әхтәм Әхмәт улы (1895—1965) — башҡорт тел ғилеме белгесе.
* Мансуров Ғизәр Әхтәм улы (1930—2013) — селекционер, ауыл хужалығы фәндәре докторы (1999).
* Мансурова Любовь Ильинична (13 декабрь 1929 йыл) — ғалим-агроном. 1971—1995 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1991), профессор (1993). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған агрономы (2006).
# Штольпен

Штольпен (нем. Stolpen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5793 кеше йәшәй. Майҙаны — 60,85 км². Диңгеҙ кимәленән 274 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1833 һәм автомобиль коды PIR.
# Салюкушор

Салюкушор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Салюкую йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Салюкушор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070883
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007088
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рута Мейлутите

Рута Мейлутите (лит. Rūta Meilutytė; 19 март 1997 йыл, Каунас) — Литва йөҙөүсеһе, олимпия чемпионы (2012) һәм донъя чемпионы (2013) — 100 метр дистанцияға брасс менән, вице-донъя чемпионы — 50 м брасс менән (2013), ҡыҫҡа һыуҙа донъя чемпионатының (2012) ике алтын һәм бер көмөш миҙалын яулаусы. 50 һәм 100 метрға ярыштарҙа брасс менән Донъя рекордын ҡуя. Литва тарихында йөҙөүҙә Олимпия уйындары миҙалын яулаусы берҙән-бер спортсы. Бөйөк Британияла йәшәй һәм эшләй.

# Рута Мейлутите
## Биографияһы

Биш йәштән тренеры Гедрюс Мартиниониста йөҙөү менән шөғөлләнә башлай.
2002 йылдан Бөйөк Британия, Плимут ҡалаһында йәшәй һәм спорттағы йүнәлеше буйынса шөғөлләнә. Джон Руд етәкселегендә күнекмәләр ала.

# Рута Мейлутите
## Биографияһы
### Йәйге олимпиада уйындары 2012

Олимпия уйындарында иң йәш спортсылар араһында 15 йәшлек Рута Мейлутите, өс дисциплина ҡатнашып, 2011 йылда үҫмерҙәрҙең Европа йәйге Олимпия фестивале сиктәрендә түбәндәге дисциплиналарҙа еңеү яулай: алдан үткәрелгән йөҙөштә, 50 һәм 100 метрға ирекле стилдә ярышып, ярашлы рәүештә 26-сы һәм 29-сы урындарҙы яулай, өҫтәүенә 50 метрлыҡ дистанцияла милли рекорд ҡуя. Алдан үткәрелгән 100 м брасс менән йөҙөштә спортсы яҡшы ваҡыт күрһәтә, бер ынғай милли рекорд ҡуя, ә ярымфиналда Европаның яңы рекордын ҡуя: 1.05.21. Финал уйындарында Мейлутите еңеү яулай, шулай итеп ул Литванан беренсе булып Олимпия уйындары миҙалын яулалаған йөҙөүсе, шулай уҡ һуңғы 16 йыл эсендә йөҙөү буйынса иң йәш Олимпия чемпионы.

# Рута Мейлутите
## Ғаиләһе

Атаһы — Саулюс Мейлутис. Әсәһе Ингрида 2001 йылда 34 йәшендә юл-транспорт һәләкәтендә һәләк була. Фажиғәнән һуң бер йыл үткәс, атаһы Плимутҡа күсенә, унда медицина хеҙмәткәре булып эшкә урынлаша. Ул, ҡыҙының йөҙөүгә таланты булыуын тойоп, Рутаны Бөйөк Британиялағы алдынға клубтарҙың береһе — Plymouth Leander йөҙөү клубына бирә.
Рутаның ике өлкән ағаһы бар — Маргирис һәм Миндаугас.

# Рута Мейлутите
## Наградалары

* «Литва алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орденының Ҙур командор кресы (8 августа 2012 года)
* 2012 йылда DELFI порталы һәм «Valstybė» журналы ойошторған конкурста Йыл кешеһе булып таныла.
# Юламан (Ҡурған өлкәһе)

Юламан (рус. Юламаново) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Юламан ауыл советы составына керә.

# Юламан (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Юламан ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡатай улусы ҡарамағында була.

# Юламан (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 | 2002 |
| 63 | 109 | 237 | 263 | 678 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауыл халҡының 41 %-тын башҡорттар тәшкил итә.
# Сагитталь яҫылыҡ

Сагитталь яҫылыҡ (лат. sagittasagitta «көйәнтә») — уй менән генә объектты алдан артҡа ҡарай көҙгөләге кеүек итеп уң һәм һул симметрик өлөштәргә вертикаль яҫылыҡта бүлеүсе яҫылыҡ (ике яҡлы симметрик өлөштәргә). Кеше һәм хайуандар анатомияһында ҡулланыла.
Икенсе исеме — урталыҡ киҫелеш, медиан яҫылыҡ, киҫелеш.
Парасагитталь яҫылыҡ — сагиталь яҫылыҡтың уң йәки һул яғынан уға параллель итеп эшләнгән киҫелеш.

# Сагитталь яҫылыҡ
## См. шулай уҡ

* Анатомия терминологияһында.пространство (арауыҡ) мөнәсәбәте
* Фронталь яҫылыҡ
* Арҡыры яҫылыҡ
# Бюхель (Тюрингия)

Бюхель (Тюрингия) (нем. Buchel (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 244 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,52 км². Диңгеҙ кимәленән 130 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99638 һәм автомобиль коды — SOM.
# Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы

Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы — (1914 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, лейтенант. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы
## Биографияһы

Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы 1914 йылда Өфө губернаһы, Бәләбәй өйәҙенең Аҙналы-Ҡарамалы ауылында, хәҙер Йәрмәкәй районы Түбәнге Ҡарамалы ауылында тыуа. 1936 йылда Йәрмәкәй район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 313-сө кавалерия полкында хеҙмәт итә.
Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы Сталинград фронтының 112-се кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының 8-се кавалерия корпусы составында эскадрон командиры вазифаһында һуғыша. Фронтта 1941 йылдың 24 июненән алып 1943 йылдың 10 ғинуарына тиклем ҡатнаша. Күп тапҡыр алыштарҙа ҡатнаша, уның иҫәбендә юҡ ителгән 17 дошман һалдаты һәм 2 офицеры. Сталинград өлкәһенең Чернышевский ҡалаһы янында барған һуғышта биш немец һалдатын юҡ итә һәм эскадрон менән бергә 37 дошман һалдатын һәм офицерын әсирлеккә ала. Ике тапҡыр ҡаты яралана. Һуңғы тапҡыр яраланғанда уң ҡулы ампутациялана. Икенсе төркөм инвалиды була. Армия хеҙмәтенә тиклем НКВД-ның участка уполномоченныйы була.
II дәрәжә Ватан һуғышы ордены мнән бүләкләнгән
# Балтик йыр һәм бейеү байрамы

Балтик йыр һәм бейеү байрамы (латыш. Vispārējie Dziesmu un Deju svētki, лит. Dainų ir šokių šventės, эст. Laulupidu) — Латвия, Литва һәм Эстонияның милли байрамы. Балтик йыр һәм бейеү байрамдары һәр биш йыл һайын (Литвала һәр дүрт йыл һайын) уҙғарыла, унда ошо илдәрҙең төбәк конкурстарында еңгән иң яҡшы хор коллективтары ҡатнаша, һәм ул халыҡ хор сәнғәте ҡаҙаныштары киң смотрының тамамланыуы, уға йомғаҡ яһау сараһы булып тора.
2003 йылдың 7 ноябрендә ЮНЕСКО Балтик йыр һәм бейеү байрамын кешелектең ауыҙ-тел һәм рухи мираҫы шедевры тип иғлан итте. Испан яҙыусыһы Хуан Гойтисоло етәкселегендәге сәнғәт һәм мәҙәниәт буйынса 18 эксперттан торған жюри 56 заявка араһынан 18 шедевр һайлап алды, һәм улар донъя рухи мираҫы ЮНЕСКО исемлегенә индерелде.

# Балтик йыр һәм бейеү байрамы
## Латвия

Латвияла йыр һәм бейеү байрамы (латыш. Vispārējie Dziesmu un Deju svētki) латыш халҡының ижтимағи һәм мәҙәни тормошонда күп йыллыҡ традиция булып тора. Байрамда яҡынса 30 мең кеше ҡатнаша. Байрам көндәрендә (аҙнанан артыҡ) Ригала урамдарҙа, майҙандарҙа һәм парктарҙа төрлө байрам саралары ойошторола. Беренсе Латыш йыр һәм бейеү фестивале 1873 йылда уҙған. Байрамдар Рәсәй империяһы, СССР һәм бойондороҡһоҙ Латвия осоронда уҙған. 2008 йылда, 38 500 ҡатнашыусыны йәлеп иткән иң ҙур байрам үткәрелгән.
1965 йылдан йыйылма хорҙың алыштырһығыҙ баш дирижёры Имантс Кокарс (1921—2011) булған.

# Балтик йыр һәм бейеү байрамы
## Литва

Литвала йыр һәм бейеү байрамы 4 йылға бер тапҡыр үтә.

# Балтик йыр һәм бейеү байрамы
## Эстония

Эстон йыр байрамы (эст. Laulupidu) — биш йылға бер июль айында Таллиннда уҙғарылған байрам. Беренсе байрам Тартуҙа, 1869 йылдың йәйендә үткәрелгән. Тәүге ойоштороусыларҙың береһе Йохан Вольдемар Яннсен булған. Һуңғы байрам 2014 йылда булған.
# Ток-писин

Ток-писин (төп исеме Tok Pisin) − Папуа-Яңы Гвинеяла таралған креол теле. Был илдең рәсми теле булып тора. Ток-писин — Папуа-Яңы Гвинеяла киң таралған һәм был илдәге 700-ҙән артыҡ телдә һөйләшкән халыҡ өсөн аралашыу теле булып тора.

# Ток-писин
## Килеп сығышы

Квинсленд һәм башҡа плантацияларға Тымыҡ океан утрауҙарынан эшкә килгән төрлө телле халыҡтар ҡушылыуы нәтижәһендә барлыҡҡа килгән. Аралашыу нәтижәһендә инглиз теленә нигеҙләнгән пинжин формалашҡан. Был телдең лексикаһы плантацияла эшләгән немец, португал һәм австронезий телле эшселәрҙән дә өлөш алған. Инглиз теленә нигеҙләнгән пижин, Германияның Яңы Гвинеяһында ток-писин булараҡ үҫеш ала. Бында ток-писин немец телле юғары ҡатлам кешеләре менән һәм үҙ-ара аралашыу теленә әүрелә.

# Ток-писин
## Рәсми статусы

Ток-писин киң мәғлүмәт сараларында һәм хөкүмәт органдарында рәсми тел булараҡ ҡулланыла, әммә инглиз теленән ҡалыша. Ток-писин теле башланғыс белем дәрәжәһендә уҡытыла.

# Ток-писин
## Региональ төрлөлөгө

Папуа-Яңы Гвинеяның төрлө төбәктәрендә ток-писин теленең лексикаһы һәм грамматикаһы айырыла. Яңы Гвинеяның бейе таулы төбәктәре теле, төньяҡ яр буйы һәм Яңы Гвинея утрауҙары теленән айырыла.