yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бәширов Рафаиль Йәүҙәт улы

Бәширов Рафаиль Йәүҙәт улы (рус. Баширов Рафаиль Завдатович; 1954 йыл) — Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡалаһы самбо һәм дзюдо көрәштәре буйынса федерацияһы баш тренеры. Ҡыуандыҡ ҡалаһының Почётлы гражданы (2007).

# Бәширов Рафаиль Йәүҙәт улы
## Биографияһы

Бәширов Рафаиль Йәүҙәт улы 1954 йылда тыуған.
1983 йылда Новосибирск физик культура һәм спорт техникумын, ә 1989 йылда Ырымбур дәүләт педагогия университетын «Физик тәрбиә» һөнәре буйынса тамамлай.
1993 йылдың сентябренән Ҡыуандыҡ балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә эшләй. Самбо һәм дзюдо көрәштәре буйынса юғары категориялы уҡытыусыһы, балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең тренеры.
Ҡыуандыҡ ҡалаһы самбо һәм дзюдо көрәштәре буйынса федерацияһы рәйесе, Ырымбур өлкәһе самбо буйынса көрәше буйынса федерация ағзаһы.
Уның етәкселегендә Ҡыуандыҡ ҡалаһында көрәш залы, тренажер залы һәм тергеҙеү үҙәге йыһазландырыла, 5-се һанлы урта мәктәптә һәм 1-се һанлы гимназияла самбо көрәше буйынса ике филиал асыла. Балиғ булмағандар эштәре буйынса ҡала комиссияһы ағзаһы, мәшәҡәтле балалар һәм үҫмерҙәр менән иҫкәртеү эштәре алып бара, уларҙы көрәш менән шөғөлләнеүгә йәлеп итә. Рәсәй Армияһы сафында саҡырыуға тиклемге йәштәрҙе әҙерләү буйынса ҡала комиссияһы эшендә әүҙем ҡатнаша, самбо көрәше буйынса асыҡ беренселектәрҙе уҙғарыуҙы ойоштора.
Тренер-уҡытыусылар араһында өлкә конкурсында «Оҫталыҡ» номинацияһында 1-се урын яулай. 2008 йылда Ырымбур өлкәһе губернаторы стипендияһына эйә була. Эш һөҙөмтәләре буйынса бер нисә тапҡыр Ырымбур өлкәһенең иң яҡшы тиҫтә тренер-уҡытыусылары исемлегенә инә.

# Бәширов Рафаиль Йәүҙәт улы
## Тәрбиәләнеүселәре

20 йыл дауамында тренер-уҡытыусы булып эшләү осоронда самбо һәм дзюдо буйынса 12 спорт мастерын, 100-ән ашыу спорт мастерына кандидаттарҙы һәм 150-ән ашыу беренсе разрядлы спортсыларҙы әҙерләй.
Уның тәрбиәләнеүселәре бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара ярыштарҙа юғары һөҙөмтәләр күрһәтә:
* Кристина Бикбирҙина — Европаның иң яҡшы самбисы;
* Регина Арыҫланова — самбо буйынса Рәсәй беренселегендә 2-се урын яулаусы;
* Әлиә Бикҡужина — самбо буйынса Рәсәй беренселегендә 2-се урын яулаусы;
* Регина Ҡыуатова — самбо көрәше буйынса Рәсәй спорт мастеры, самбо көрәше буйынса Донъя кубогы этабының (Владивосток) һәм Рәсәй чемпионатының бронза призёры.

# Бәширов Рафаиль Йәүҙәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Физик культура һәм спорт алдынғыһы» билдәһе (1994)
* РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы (1996)
* Физик культура һәм спорт отличнигы (1998)
* Ҡыуандыҡ ҡалаһының почётлы гражданы (20 август 2007)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2013).
# Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы

Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы (9 июнь 1923 йыл — 25 июнь 1999 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. 1958—1987 йылдарҙа Илеш районы «Октябрь» колхозы рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы
## Биографияһы

Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы Яхин 1923 йылдың 9 июнендә Бөрө кантоны Үрге Йөннө ауылында тыуған.
1958—1987 йылдарҙа Илеш районы «Октябрь» колхозы рәйесе.

# Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (1966)
* Октябрь Революцияһы ордены (1971)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1981)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1946)
# Кесе Воронка

Кесе Воронка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Воронка йылғаһының һул ярына тамағынан 0,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Воронка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011221
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101122
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Волинка

Волинка — Рәсәйҙәге йылға. Яославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сабля йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Волинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000004216
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000421
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нина Кустурица

Нина Кустурица (нем. Nina Kusturica; 1975 йылда тыуған) — югославия сығышлы австрия кинорежиссёры, сценарист һәм продюсер, документаль һәм нәфис фильмдарҙа эшләй.

# Нина Кустурица
## Биографияһы

1975 йылда югославия ҡалаһы Мостарҙа дирижёр Абид Кустурица һәм уның ҡатыны — театр актрисаһы Ратка Крстулович-Кустурицаның ғаиләһендә тыуған; киноактриса Здравка Крстуловичтың (Zdravka Krstulović) туғанының ҡыҙы.
Босния һәм Герцеговинаның баш ҡалаһы Сараевола үҫкән. Вена музыка һәм башҡарыу сәнғәте университетында, уның институтында — Вена киноакадемияһында (Filmakademie Wien) Петер Патцак (Peter Patzak) етәкселегендә режиссура өйрәнә.
Күп кенә милли һәм халыҡ-ара фестивалдәрҙә: Берлин йәштәр киноһы халыҡ-ара форумында, Мар-дель-Плата халыҡ-ара кинофестивалендә, Роттердам халыҡ-ара кинофестивалендә, Макс Офюльс Кинофестивалендә, Сан-паулу һәм Лидс халыҡ-ара кинофестивалендә, Хоф халыҡ-ара кинофестивалендә (Internationale Hofer Filmtage) һәм башҡаларҙа ҡатнаша.
Австрия баш ҡалаһы Венала йәшәй һәм эшләй. Уҡытыусы хеҙмәте һәм лекциялар менән шөғөлләнә — Австрияла ла, сит илдәрҙә лә кино, режиссура һәм актёр оҫталығы буйынса төрлө университеттар һәм институттарҙа семинарҙар, лекциялар, практикумдар үткәрә.

# Нина Кустурица
## Ижады

Үҙенең тәүге тулы метражлы «Auswege» (2003) фильмында Нина Кустурица йорт көсләүенән зыян күргән өс ҡатын тураһында һөйләй. 2004 йылғы Берлин кинофестивалендә фильм йәш кино номинацияһында бүләкләнә.
Ул 2009 йылда уның «Little Alien» документаль фильмы бер нисә халыҡ-ара кинофестивалендә күп һанлы наградаларға лайыҡ була.
2018 йылда «Ciao Chérie» тулы метражлы нәфис фильмы Хоф халыҡ-ара кинофестивалендә «Австрия киноһы» номинацияһында күрһәтелә, ә 2019 йылдың ғинуарында иң яҡшы монтаж ҡоролғаны өсөн Австрия кинопермияһына лайыҡ була.

# Нина Кустурица
## Ижады
### Һайланма фильмографияһы

* 1997 йыл — Speak Easy (ҡыҫҡа метражлы фильм)
* 1998 йыл — Ich bin der neue Star (документаль фильм)
* 1999 йыл — Wishes (ҡыҫҡа метражлы фильм)
* 1999 йыл — Lesen macht Tot (нәфис фильм)
* 2000 йыл — Draga Ljiljana (документаль фильм)
* 2001 йыл — Der Freiheit (ҡыҫҡа метражлы фильм)
* 2002 йыл — Laut und deutlich (документаль фильм)
* 2003 йыл — Auswege (нәфис фильм)
* 2004 йыл — 24 Wirklichkeiten in der Sekunde — Michael Haneke im Film (документаль фильм)
* 2005 йыл — Kotsch (нәфис фильм)
* 2007 йыл — Auf dem Strich — Paul Flora im Film (документаль фильм)
* 2007 йыл — Vienna’s Lost Daughters (документаль фильм)
* 2009 йыл — Little Alien (документаль фильм)
* 2013 йыл — Schlagerstar (документаль фильм)
* 2017 йыл — Ciao Chérie (нәфис фильм)

# Нина Кустурица
## Ижады
### Театр эшмәкәрлеге

* 2015 год — Pappà Leone
* 2018 год — Erschlagt die Armen!
# Ворсун-Юган (Собты-Юган ҡушылдығы)

Ворсун-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собты-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ворсун-Юган (Собты-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032156
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303215
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уэнезя

Уэнезя — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Уэнезя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006848
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100684
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пуэрто-Риконың бойондороҡһоҙлоҡ фирҡәһе

Пуэрто-Риконың бойондороҡһоҙлоҡ фирҡәһе (испан телендә: Partido Independentista Puertorriqueño, PIP; инглиз телендә: Puerto Rican Independence Party) — Пуэрто-Риконы Америка Ҡушма Штаттарына бойһонмаған дәүләт итеп төҙөү өсөн көрәшкән сәйәси фирҡә булараҡ билдәле.
Фирҡә — илдәге өс төп сәйәси фирҡәләрҙең береһе һәм теркәлгән бөтә фирҡәләр араһында йәше буйынса икенсе урында тора.
# Уж (Припять ҡушылдығы)

Уж (укр. Уж) — Украиналағы йылға. Житомир һәм Киев өлкәләре аша көньяҡ йүнәлештә аға. Припять йылғаһының уң ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 256 километр. Киев һыуһаҡлағысына ҡоя. Чернобыль атом электр станцияһындағы авария һөҙөмтәһендә Уж йылғаһы тулыһынса радиация менән ағыуланыу кимәленең рөхсәт ителгәндән юғары булған зонаға инә.
Боронғо урыҫ телендә йылғаны «Уша» тип атағандар. Был топоним хәҙер «Уж» тип йөрөтөлгән йылға буйында урынлашҡан Ушомир ауылы атамаһында һаҡланып ҡалған.
Йылға Житомир өлкәһе Емильчин районының Сорочень ауылы янында башлана һәм артабан Полесье уйһыулығы (Украина Полесьеһы) буйлап аға. Үҙәне борма-борма, күп һанлы тармаҡтарға бүленә. Йылғаның ауышлығы 0,47 м/км. Башлыса ямғыр һәм ер аҫты һыуҙары менән тулылана.
Йылға һыуының минераллығы уртаса: яҙғы ташҡын ваҡытында — 126 мг/дм³; йәй-көҙ осоронда — 198 мг/дм³; ҡыштарын — 214 мг/дм³ тәшкил итә.
Уж йылғаһы буйында Житомир өлкәһенең ошо исемдәге район үҙәктәре булған Коростеньҡалаһы һәм ҡала тибындағы Народичи ҡасабаһы (Чернобыль атом электр станцияһынан 74 километр алыҫлыҡта, Уждың Жерев йылғаһы менән ҡушылған ерендә), шулай уҡ Киев өлкәһенә ҡараған Чернобыль ҡалаһы һәм ҡала тибындағы Полесское ҡасабаһы (1993 йылға тиклем ошо исемдәге район үҙәге була, Чернобыль аварияһы айҡанлы халҡы күсерелә, 1999 йылда тораҡ пункты булараҡ иҫәптән алына, хәҙер унда үҙ теләктәре менән барған тиҫтәгә яҡын кеше йәшәй) урынлашҡан.
# Кострина (Песочня ҡушылдығы)

Кострина — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песочня №23 йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кострина (Песочня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000298
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000029
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һаҙ (йылға)

Һаҙ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Һаҙ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200601
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Азясь

Оло Азясь — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының һул ярына тамағынан 388 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оло Азясь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027568
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002756
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яхреньга (Кокшеньга ҡушылдығы)

Яхреньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Яхреньга (Кокшеньга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031018
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003101
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Өфө наместниклығы

Өфө наместниклығы (рус. Уфимское наместничество) — Өфө провинцияһы, 1782 йылда апрелда императрица Екатерина II 1781 йылда 23 декабрҙә «Өфө наместниклығын ойоштороу тураһында...» указы менән ойошторола.
Административ үҙәге — Өфө ҡалаһы.

# Өфө наместниклығы
## Тарих

Наместниклыҡҡа Ырымбур губернаһы территориялары инә. Төньяҡта — Пермь, төньяҡ‑көнсығышта — Тубыл наместниклыҡтары, көнсығышта һәм көньяҡта — ҡаҙаҡ йөҙҙәре, көньяҡ‑көнбайышта — Әстерхан һәм Һарытау, көнбайышта – Ҡазан һәм Сембер, төньяҡ‑көнбайышта Вятка наместниклыҡтары менән сиктәш була. Административ үҙәге — Өфө. Өфө наместниклығы үҙ эсенә 12 өйәҙҙе алған 2 өлкәгә бүленә. Ырымбур өлкә — Быҙаулыҡ өйәҙе, Верхнеурал өйәҙе, Сергиевск өйәҙе, Ырымбур өйәҙе; Өфө өлкә Боғорослан өйәҙе, Бөгөлмә өйәҙе, Бөрө өйәҙе, Бәләбәй өйәҙе, Минзәлә өйәҙе, Силәбе өйәҙе, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Өфө өйәҙе ингән. 1784 йылда Өфө өлкә составында Троицк өйәҙе ойошторола. XVIII быуат аҙағында 13 ҡала, 3 ҡала яны, 40 ҡәлғә, 30 биҫтә, 82 ҙур ауыл, 3408 ауыл иҫәпләнә. Халҡы башлыса малсылыҡ, игенселек, солоҡсолоҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Архангел заводы, Белорет заводы, Благовещен заводы, Богословский заводы, Богоявленск заводы, Верхотор заводы, Воскресенка заводы, Златоуст (Косотур) заводы, Йүрүҙән‑Ивановка заводы, Ҡағы заводы, Ҡананикольск заводы, Ҡытау‑Ивановка заводы, Ҡуҫа заводы, Ҡытаутамаҡ заводы, Минйәр заводы, Өҫән‑Ивановка заводы, Преображенск заводы, Үҙән заводы, Һатҡы заводы, Эҫем заводтары, Әртә заводы, Әүжән‑Петровск заводы, 10 шарап ҡойоу заводы, 100‑ҙән ашыу поташ заводы һ.б. пр‑тиелар эшләй. Император Павел I 1796 йылда 12 декабрҙә «Дәүләтте яңынан Губерналарға бүлеү тураһында» указы менән Өфө наместниклығы [[Ырымбур губернаһы] үҙгәртелә.

# Өфө наместниклығы
## Халҡы

Халҡы 1788 йылда — 572147 кеше.

# Өфө наместниклығы
## География

Майҙаны — 318 мең км² тирәһе.
# Ухтанга

Ухтанга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының һул ярына тамағынан 294 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ухтанга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000007995
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000799
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ненец автономиялы округы

Не́нец автоно́миялы о́кругы (нен. Ненэцие" автономной ӈокрук, рус. Ненецкий автономный округ) — Рәсәй субъекты. Архангельск өлкәһенең уставына ярашлы Архангельск өлкәһенә инә, ләкин Рәсәйҙен тулы хоҡуҡлы субъекты булып ҡала. Рәсәйҙең иң әҙ халыҡ йәшәгән регион.
Үҙәге — Нарьян-Мар ҡалаһы (22 375 кеше).
Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы, Төмән өлкәһе (Ямал-Ненец автономиялы округы) менән сиктәш.
# УГАТУ-САТ

УГАТУ-САТ — Өфө дәүләт авиация техник университетының 2009 йылда осоролған күнекмә микроюлдашы.

# УГАТУ-САТ
## Эшләнеүе

«УГАТУ-САТ» микроюлдашы Өфө дәүләт авиация техник университетының «Инфокосмос» студенттар бюроһында эшләнә. Уның бортына бер пикселгә 50 метр рөхсәте булған күп каналлы мультиспектрлы камера урынлаштырыла.
Университеттың белем биреү программаһын тормошҡа ашырыу барышында булдырылған Йыһан уҡыу-фәнни лабораторияһы, «УГАТУ-САТ» ярҙамында тирә-яҡ мөхитте тикшерә, файҙалы ҡаҙылмаларҙы табыу параметрҙарын анализлай, урта кимәлдәге һәм урман янғындарын, һыу баҫыуҙарҙы, температура аномалияларын, атмосфераға химия ҡалдыҡтарын ташлауҙы, авария һөҙөмтәһендә нефть ағыуын күҙәтер, тип күҙаллана.
«УГАТУ-САТ» микроюлдашының ауырлығы 40 килограмм була.
Проект университеттың «Мәғариф» милли проекты сиктәрендә яулаған грантының бер өлөшө иҫәбенә тормошҡа ашырыла һәм уның дөйөм хаҡы 120 миллион һум тәшкил итә («Полёт» производство берекмәһендә эшләнгәне 30 миллион һум тора).

# УГАТУ-САТ
## Йыһанға осороу һәм эшләүе

2009 йылдың 17 сентябрендә Мәскәү ваҡыты менән киске 8 тула 5 минутта Байконур космодромынан ракета йөрөтөүсе «Союз-2» карабы йыһанға «УГАТУ-САТ» фәнни-белем биреү микроюлдашын осора. Ваҡыты 15 сентябргә билдәләнгән булһа ла, һауа торошона бәйле, дата күсерелә. Юлдаштың тәүге сигналдары Өфө дәүләт авиация техник университетының Йыһан мәғлүмәтен тотоу һәм эшкәртеү үҙәгендә ҡабул ителә. Шулай уҡ «УГАТУ-САТ» менән бергә М. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының «Татьяна-2» микроюлдашы ла осорола. Был баш ҡала вузының икенсе тәжрибәһе була, тәүге юлдашы улар уҡыу йортоноң 250 йыллығы уңайынан 2005 йылда осора. Өфө дәүләт авиация техник университеты — Рәсәйҙә йыһанға үҙ микроюлдашын сығарған икенсе вуз.
Уҡыу йорто студенттары шулай уҡ йыһан программаһында ҡатнашырға тейеш була.
2010 йылдың 13 февралендә УГАТУ-САТ микроюлдашы бәйләнешкә сыҡмай. Орбитала бер нисә ай эшләп, Ер тирәләй 157 тапҡыр әйләнгәндән һуң, юлдаш 2009 йыл һуңында сафтан сығып, Рәсәйҙең орбиталь төркөмөнән алына.
# Төрөк сәйе

Төрөк сәйе (төр. çay) — ҡара сәйҙең бер төрө, төрки телле илдәрҙә һәм Рәсәйҙең төрки телле халыҡ йәшәгән республикаларында киң таралған эсемлек.

# Төрөк сәйе
## Сәй бешереү

Төрөк сәйе, ғәҙәттә, махсус сәйнүктә (çaydanlık) бешерелә.
Төрөк сәйе Ҡара диңгеҙҙең көнбайыш яр буйында етештерелә. 2004 йылда Төркиәлә 205,5 мең тонна сәй әҙерләнгән. Шул уҡ 2004 йылда Ер йөҙөндә Төркиәлә кеше башына иң күп сәй (2,5 кг) эселеүе теркәлгән.
# Вәлитов Заһир Суфиян улы

Вәлитов Заһир Суфиян улы (1 ноябрь 1940 йыл — 17 февраль 2019 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр актёры. 1966 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡорт АССР-ының (1984) халыҡ артисы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1981).

# Вәлитов Заһир Суфиян улы
## Биографияһы

Заһир Суфиян улы Вәлитов 1940 йылдың 1 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Йомағужа районы Вәлит ауылында тыуған.
1960 - 1964 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһының актёр бүлегендә уҡый. 1986 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр бүлеген тамамлай.
1964—1970 йылдарҙа Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт драма театры актёры.
1970 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында эшләй.
Заһир Вәлитов оҙаҡ ауырығандан һуң 2019 йылдың 17 февралендә Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Вәлитов Заһир Суфиян улы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

Аҡъегет («Ай тотолған төндә», Мостай Кәрим), Ильяс («Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәй», Сыңғыҙ Айытматовтың шул уҡ исемдәге повесы буйынса), Марат («Минең бахыр Маратым», А. Арбузов), Үмәркәй («Осош, йәки Муса Йәлилдең йәшлеге», Нәжиб Асанбаев), Әптрәй («Ҡыр ҡаҙҙары», Рафаэль Сафин), Вәли («Тапшырылмаған хаттар», Ғәҙел Ҡотой — Рифҡәт Исрафилов), Яхъя, Хасбулат («Әсәләр көтәләр улдарын», Әсғәт Мирзаһитов), Илеш («Салауат. Өндәге ете төш»), Гефест («Ташлама утты, Прометей!»), Шағир («Яҙмыштарҙан уҙмыш бар!»), Хомичук («Ярлыҡау») — бөтәһе лә Мостай Кәримдеке; Сәғәҙиев («Ун өсөнсө председатель» — «Һуңғы уҙаман», Азат Абдуллин).

# Вәлитов Заһир Суфиян улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1976)
* Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1981)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1984)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1989)
* Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2000)

# Вәлитов Заһир Суфиян улы
## Хәтер

* 2020 йылдың 18 ноябрендә Өфөнөң Ғафури урамындағы 48-се йорт фасадына Заһир Вәлитов иҫтәлегенә ҡуйылған мемориаль-таҡтаташты тантаналы асыу булды.
# Майҡы (Оло Эйек ҡушылдығы)

Майҡы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының һул ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Майҡы (Оло Эйек ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200588
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2