yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зарипов Ирек Фәсхетдин улы

Зарипов Ирек Айрат улы менән бутамаҫҡа. Зарипов Ирек Фәсхетдин улы (рус. Зарипов Ирек Фәсхетдинович; 18 ғинуар 1956 йыл — 3 сентябрь 2018 йыл) — совет, партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Милләте — башҡорт.

# Зарипов Ирек Фәсхетдин улы
## Биографияһы

Ирек Фәсхетдин улы Зарипов 1956 йылдың 18 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районындағы Иҫке Мөсәт ауылында тыуған.
Юғары белемле — Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған. Һөнәре — ветеринария табибы.
Хеҙмәт юлын 1973 «Бөрйән» совхозының эшсеһе сифатында башлай, унда 1974 йылда Совет Армияһы сафына алынғансы эшләй.
1974—1976 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә. Унан ҡайтҡас, 1976—1977 йылдарҙа «Бөрйән» совхозында водитель булып эшләй.
1977—1983 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының ветеринария факультетында уҡып сыға.
1983—1986 йылдарҙа «Бөрйән» совхозының өлкән ветеринар табибы, баш ветеринар табибы булып эшләй.
1986—1987 йылдарҙа — КПСС-тың Бөрйән район комитеты ойоштороу бүлеге инструкторы.
1987—1989 йылдарҙа — Бөрйән районы идараһы рәйесе.
1989—1993 — Бөрйән районы аграр етештереү берекмәһе рәйесе, ауыл хужалығы идаралығы начальнигы.
1993—2005 — Бөрйән районы ҡулланыусылар йәмғиәте башлығы.
2006—2011 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән район Советы башҡарма комитеты рәйесе — Бөрйән районы хакимиәте башлығы.
2011—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең территориялар менән эшләү идаралығы начальнигы урынбаҫары булып эшләй.
2018 йылдың 3 сентябрендә вафат булған. Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылы зыяратында ерләнгән

# Зарипов Ирек Фәсхетдин улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1995 йылда Зарипов Ирек Фәсхетдин улы Мәләүез ҡалаһы буйынса 18-се Йылға буйы һайлау округынан Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайланған, Дәүләт Йыйылышы Вәкилдәр Палатаһының Сәнәғәт, төҙөлөш, транспорт, элемтә, энергетика һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комиссияһы ағзаһы булған. Был саҡырылыш 1999 йылға тиклем эшләгән.

# Зарипов Ирек Фәсхетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002).
* Бөрйән районының почетлы гражданы.
# Маслов Аркадий Петрович

Аркадий Петрович Маслов (1924 - 1958) — медицина фәндәре докторы, Кемерово дәүләт медицина университетының гистология кафедраһы мөдире.

# Маслов Аркадий Петрович
## Биографияһы

Аркадий Петрович Маслов 1924 йылда ТАССРның Ҡайбыс районы Федоровское ауылында тыуған. Ауылда Федоровское урта мәктәбен, шуның һуң Ҡазан медицина институтын, һуңыраҡ профессор А. Н. Миславский етәкселегендә гистология кафедраһы аспирантураһын ҡыҙыл диплом менән тамамлаған. 1950 йылда «Имеҙеүселәрҙең эректиль органдарының ҡан тамырҙары рецептты иннервациялау морфологияһы» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1953 йылдың 15 ноябренән 1956 йылдың 1 июненә тиклем атҡаҙанған фән эшмәкәре проф. А.Н. Миславский етәкселегендә докторантурала белем ала. 1956 йылдың 7 майында ул «Кеше һәм ҡайһы бер имеҙеүселәрҙең тышҡы енси органдарының рецепт иннервацияһы макроморфологияһы» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. А. П. Маслов фәндең һуңғы ҡаҙаныштарын йәлеп итеп, юғары теоретик дәрәжәлә лекцияләр уҡый, хеҙмәткәрҙәр һәм студенттар араһында ҙур абруй ҡаҙана.
1956 йылдың сентябрендә А. Маслов Кемерово дәүләт медицина университетының гистология кафедраһына нигеҙ һалған, ул 1956 йылдың 1 июненән СССР һаулыҡ һаҡлау министры бойороғо менән Кемерово медицина институтының гистология кафедраһы мөдире вазифаһына билдәләнә. 5 ай дауамында ул кафедра ойоштора, унда уҡыу-уҡытыу процессы һәм ғилми – тикшеренеү эштәре алып барыу өсөн барлыҡ шарттар тыуҙыра.
1956 йылдан алып 1958 йылға тиклем Кемерово дәүләт медицина университетының гистология кафедраһы мөдире булып торған.
1958 йылда ҡаты ауырығандан һуң Кемерово ҡалаһында вафат була.
# Ихсанов

Ихсанов — фамилия.
* Ихсанов Ғимат Сөләймән улы (1899—1956) — педагог, Башҡорт АССР-ның мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Ихсанов Зәйнулла Әмин улы (1906—1997) — башҡорт ғалимы һәм физиологы, медицина фәндәре докторы (1958), профессор (1964).
* Ихсанов Максим Фирҙәүес улы (1985) — Рәсәй биатлонсыһы һәм биатлон буйынса тренер.
* Ихсанов Рамаҙан Миңлехан улы (1930—1983) — БАССР-ҙың халыҡ (1979) артисы.
* Ихсанов Рафиҡ Рәшит улы (1965 т.) — Рәсәй Федерацияһы Геройы (2000).
* Ихсанов Әхтәм Сөләймән улы, Әхтәм Ихсан (1908—1992) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры һәм яҙыусыһы, тәржемәсе.
# Шәрифуллин Шәйҙулла Шәрифулла улы

Шәрифуллин Шәйҙулла Шәрифулла улы (1883—1959) — башҡорт шағир-импровизаторы, сәсән.

# Шәрифуллин Шәйҙулла Шәрифулла улы
## Биографияһы

Шәрифуллин Шәйҙулла Шәрифулла улы 1883 йылда Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе Ҡораласыҡ ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы) тыуған. Милләте буйынса — башҡорт.
Башланғыс белем ала. Мулла булып хеҙмәт итә. 1931 йылдың 26 мартында репрессияға дусар ителә һәм 3 йылға иркенән мәхрүм ителә.
1920‑се йылдарҙан алып Башҡорт АССР-ының Бөрө кантонында йәшәй, Башҡорт АССР-ы Илеш районы колхозында эшләй.
1959 йылда Башҡорт АССР-ының Илеш районы 5-6-сы участка ҡасабаһында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Илеш районы Ибраһим ауылы) вафат була. 1989 йылдың 6 майында аҡлана.

# Шәрифуллин Шәйҙулла Шәрифулла улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Сәсән үҙенең әҫәрҙәрендә халыҡ араһында аң-белем таратыуҙы пропагандалаусы ролендә сығыш яһай. Шәйҙулла Шәрифуллин буйынса, мәҙәниәтле кешегә сәнғәткә, шул иҫәптән сәсән сәнғәтенә хөрмәтле мөнәсәбәт хас булырға тейеш.
Уның «Сәсән» һәм «Милли музыка» шиғырҙары башҡорт милли рухы менән һуғарылған, ә «Эш һәм намыҫ» һәм «Трактористар йыры» шиғырҙары кеше хеҙмәтен данлай. 1953 йылда А. И. Харисов Шәйҙулла-сәсәндән яҙып алған әҫәрҙәр «Башҡорт халыҡ ижады» йыйынтығына индерелгән. Уның ҡулъяҙмалары Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге ғилми архивында һаҡлана.
# Хоэнгандерн

Хоэнгандерн (нем. Hohengandern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 571 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,83 км². Диңгеҙ кимәленән 218 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Светлуха

Светлуха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подломка йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Светлуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003223
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000322
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Льеж университеты

Льеж университеты (франц. Université de Liège) — француз телле университет, 1817 йылда Бельгияның Льеж ҡалаһында төҙөлгән.

# Льеж университеты
## Тарих

1817 йылда король I Виллем университетҡа нигеҙ һала. Академия залы Жан Ноэль Шеврон проекты буйынса 1824—1819 йылдарҙа төҙөлә. Хәҙер был бинала филология һәм философия факультеты урынлашҡан.

# Льеж университеты
## Структураһы

Университеттың 45 бүлексәһе һәм 8 факультеты бар. 2006 йылда университетта 17 000 студент уҡый һәм 2500 уҡытыусы һәм 17 ғалим эшләй.
Льеж университеты дәүләт статусына эйә булғанлыҡтан, унда теология факультеты юҡ. 1967 йылдан алып медицина, инженер һәм тәбиғи факультеттар Льеждан бер нисә саҡырымда торған Сарт-Тильман кампусы территорияһында урынлашҡан. 1924 йылдан алып университеттың Поллер-Венн (Station Scientifique Hautes des-Fagnes) фәнни станцияһы бар. Веннрандиҙа университет метеостанцияһы урынлашҡан, ул бөтә килеүселәр өсөн асыҡ.

# Льеж университеты
## Билдәле уҡытыусылары

* Тел белгестәре коллективы, «Мю төркөмө» булараҡ билдәле.
** Пьер Шарль Жозе Мари, граф Армель
** Эдуард ван Бенеден
** Леопольд Август Варнкёниг
** Робер Вивье
** Эжен Каталан
** Годфруа Курт
** Теодор Шванн
** Поль Свингс
** Андре Дюмон
н

# Льеж университеты
## Билдәле тамамлаусылары

** Пьер Шарль Жозе Мари, граф Армель
** Казимир Довнарович
** Альбер Клод
** Поль Леду
** Н. Л. Мещеряков
** Жан Рей
** Поль Свингс
** Б. В. Томашевский
# Яңы Һамар (Ҡыуандыҡ районы)

Яңы Һамар (рус. Новосамарск) —Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Яңы Һамар (Ҡыуандыҡ районы)
## Географияһы

Ауыл Бохарсы йылғаһының һул яҡ ярында округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан яҡынса 5 километр алыҫлыҡта төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.

# Яңы Һамар (Ҡыуандыҡ районы)
## Климаты

Ауылдың климаты Ҡыуандыҡ районына хас — уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Яңы Һамар (Ҡыуандыҡ районы)
## Тарихы

Халыҡ телендәге рәсми булмаған атамаһы — Бохарсы (йылғаһы буйынса). 1901 йылғы исемлектә Һамар губернаһы күскеселәре тарафынан нигеҙ һалынған Һамар утары тип билдәләнгән. Һуңғыраҡ сығанаҡтарҙа Яңы-Һамар атамаһы менән телгә алына.
Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмегенә, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районының Ҡыҙыл Һаҡмар ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында раҫланған.

# Яңы Һамар (Ҡыуандыҡ районы)
## Халҡы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбе буйынса 816 кеше (урыҫ 70 %) даими йәшәгән, 2010 йылда — 534.
# Мокрая Овсянка

Мокрая Овсянка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Иргиз йылғаһының һул ярына тамағынан 493 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Мокрая Овсянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009681
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100968
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Миңлебаев

Миңлебаев — төрки фамилия.
* Миңлебаев Ғиләжетдин Фәсхетдин улы (Ғиләж Ғүмәрский) (1890—1967) — драматург, Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы.
* Миңлебаев Ғүмәр Хажинур улы (1923—1999) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1945).
* Миңлебаев Евгений Ҡадир улы (1946 т.) — тарих фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2006).
* Миңлебаев Радик Абдулхай улы (1941 т.) — тупраҡ белгесе, ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор.
* Миңлебаев Ринат Йәғәфәр улы (1964 т.) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2006), ТР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2010).
* Миңлебаев Руфил Ғафар улы (1931—2013) — ботаник, эколог, биология фәндәре докторы (1969), профессор, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977).
* Сулпан Рәжәп ҡыҙы Миңлебаева (6 май 1961) — уҡытыусы, шағир,Әбйәлил районы Туйыш ауылында тыуған."Һигеҙ ожмах асҡысы" шиғырҙар китабы авторы
# Фукуока башняһы

Фукуока башняһы (япон. 福岡タワ, тава фукуока) — 234 метр бейеклектәге башня, япон ҡалаһы Фукуоканың Момотихама районында урынлашҡан. Японияның иң бейек яр буйы башняһы. Уны төҙөү 1989 йылда тамамлана. 14 ай төҙөлә һәм 6 000 000 000 иена китә (2015 йыл курсы буйынса $50 000 000). Башняның проектын Никкэн Сэккэй фирмаһы төҙөй.

# Фукуока башняһы
## Тасуирлама

Сисайдо Момотэ яры буйы урамының өлөшө булып тора, Фукуокнаы ҡала итеп иғлан итеүҙең йөҙ йыллығы уңайынан 1989 йылда Азия-Тымыҡ океан күргәҙмәһе өсөн майҙансыҡ булараҡ төҙөлгән. Башня янында, Хакат ҡултығы яры буйында яһалма пляж һуҙылған, ә уның буйында парк Момотихама урынлашҡан.
Фукуока башняһы биш ҡаттан тора. Беренсе ҡатында магазиндар, икенсе ҡатта — төрлө маҡсат өсөн зал, ә өсөнсө ҡаттан бишенсе ҡатҡа тиклем — өс күҙәтеү майҙансығы урынлашҡан: беренсеһе — 116 м бейеклектә, икенсеһе — 120 м бейеклектә ресторан, өсөнсө — ер өҫтөнән 123 метр. Күҙәтеү майҙансыҡтарынан килеүселәр Фукуока ҡалаһының түңәрәк панорамаһын һәм Хакат ҡултығын күрә ала, ә аяҙ көндә Дадзайфу ҡалаһына тиклем бөтә юлды күрергә мөмкин.
Бөтә йыл дауамында төрлө яҡтыртыу шоуҙар үткәрелә, улар араһында тематик һәм байрамдарға тап килтерелгәндәре, мәҫәлән, Раштыуа һәм Танабат.
Бина өсмөйөш форманан ғибәрәт, ә өҫкө йөҙөн 8 000 ярым көҙгөләр ҡаплай. Шуға күрә Фукуока башняһы рәсми булмаған «Көҙгөлө елкән» исемен алған. Ер аҫты өлөшөнөң ауырлығы — 25 000 тонна, ер өҫтөндәге өлөшө өсөн был күрһәткес 3500 тонна тәшкил итә.
Проект буйынса башня рихтер шкалаһы буйынса 7 баллға тиклем ер тетрәүҙе һәм 65м/сек тиҙлектәге елде күтәрә. Был районда теркәлгән иң көслө ер тетрәү 6 балл, ә иң көслө ел 49 м/с. тиҙлектә булған.
# Нәзирова Флизә Изген ҡыҙы

Флизә Изген ҡыҙы Нәзирова (15 февраль 1964 йыл) — тупраҡты өйрәнеүсе ғалим, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты.

# Нәзирова Флизә Изген ҡыҙы
## Биографияһы

Флизә Нәзирова 1964 йылдың 15 февралендә Ҡырмыҫҡалы районының Һәүәләй ауылында тыуа. 1986 йылда Башҡорт дәүләт университетының биология факультетын тамамлай. 1996 йылда «Башҡортостан тупраҡтарының һеркә һәм һелтәгә ҡаршылыҡ көсө» темаһына диссертация яҡлай. Әлеге көндә Рәсәй Фәндәр Академияһы Өфө фәнни федераль үҙәгенең Биология институтында «Тупраҡты тикшереү һәм өйрәнеү» лабораторияһында эшләй. Башҡортостан тупраҡтарының физик-химик торошо, уңышлылығы, үҙгәреше, экологик проблемаларына бағышланған 60 мәҡәләһе бар.

# Нәзирова Флизә Изген ҡыҙы
## Биографияһы
### Ижады

Флизә Нәзирова — популяр һәүәҫкәр йырсы. Атаһы гармунсы булғас, Флизә бәләкәйҙән үк йырлай, 10 йәшенән сәхнәгә сыға, ауыл клубында «Шоңҡар» тип аталған вокаль-инструменталь ансамблдә ҡатнаша. БДУ-ла уҡығанда йәмәғәт һөнәрҙәре факультетында Т. Г. Кәримова класында вокал бүлегендә шөғөлләнә.
2012 йылдың 27 ғинуарында Өфө ҡалаһында үткән татар-башҡорт эстрадаһының «Моңдаръя» музыка фестивалендә яңы исемдәр номинцияһында уңышлы сығыш яһай. 2014 йылдың 5 февралендә Өфөләге «Йәштәр» Мәҙәниәт һарайында юбилей концерты үҙа.

# Нәзирова Флизә Изген ҡыҙы
## Аудиоальбомдары

* «Үҙем һөям, үҙем һөйөләм» (2010 йыл)
* Интернет селтәрендә йырҙарының, шул иҫәптән үҙе яҙған көй һәм һүҙҙәргә 60-ҡа яҡын аудиояҙмаһы һәм 30 видеояҙмаһы бар.
# Кликен

Кликен (нем. Klieken) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1113 кеше йәшәй. Майҙаны — 32,47 км². Диңгеҙ кимәленән 65 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6869 һәм автомобиль коды — WB.
# Кемь өйәҙе

Кемь өйәҙе - Олонец наместниклығы, Архангельск губернаһы, Карелия хеҙмәт коммунаһы һәм Карелия Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы составындағы административ берәмек. Үҙәге - Кемь ҡалаһы.

# Кемь өйәҙе
## Географияһы

Кемь өйәҙе Архангельск губернаһының төньяҡ-көнбайыш өлөшөн биләгән, Аҡ диңгеҙгә күтәрелеү юлы булған. Финляндия һәм Олонец губернаһы (Повенец өйәҙе) менән сиктәш. Өйәҙҙең төньяҡ сиге Кандалакша ҡултығының көнсығыш ярында башлана, уны урай һәм көнбайышҡа табан йүнәлә. Шул рәүешле, Кемь өйәҙенә Кандалакша ярының ҙур булмаған өлөшө, бөтә Корелия тыш һәм Поморье ярының ҙур өлөшө, йәғни Аҡ диңгеҙҙең көнбайыш яры инә. Өйәҙҙең майҙаны һыу һәм эске диңгеҙ утрауҙары менән бергә 45,5 мең км² тәшкил иткән.

# Кемь өйәҙе
## Тарихы

Кемь өйәҙе Олонец наместниклығы составында 1785 йылда ойошторола. Өйәҙҙең төп ерҙәрен Кемь һәм Шуерец волостары тәшкил иткән.
1796 йылда Архангельск губернаһына күсә, уға Повенец өйәҙенең ҙур өлөшө ҡушыла.
1801 йылдың 9 (21) сентябрендәге император Указ нигеҙендә, Кемь өйәҙе яңы ойошторолған Олонец губернаһына тапшырыла, ләкин 1802 йылдың октябрендә Архангельск губернаһы составына ҡайтарыла.
1859-1883 йылдарҙа Кемь өйәҙенә Кола өйәҙе территорияһы ҡушыла.
1920 йылда Кемь өйәҙе Карелия хеҙмәт коммунаһы составына тапшырыла, 1923 йылда ул Автономиялы Карелия ССР итеп үҙгәртелә.
1923 йылдың 30 апрелендә Кемь өйәҙенә Онега өйәҙенең Сумпосад, Нюхот, Лапинская, Надвоицкая һәм Колежем волосте ҡушыла.
1923 йылдың 25 июлендә Кемь өйәҙенең көнбайыш өлөшөнән Ухта (Калевала) ауылын үҙәк итеп Ухта өйәҙе ойошторола.
1927 йылда Кемь өйәҙе бөтөрөлә, ә уның территорияһында административ райондар ойошторола. Совет осоронда өйәҙҙең биләмәләре бер нисә тапҡыр үҙгәрә.

# Кемь өйәҙе
## Халҡы

1897 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү мғлүмәттәре буйынса өйәҙҙә 35,4 мең кеше йәшәгән, шул иҫәптән карелдар — 54,4%, урыҫтар — 45,0 %. Кемь ҡалаһында 2447 кеше йәшәй.

# Кемь өйәҙе
## Административ бүленеше

1905 йылда Кемь өйәҙе составына ҡала, посад, монастырь һәм 22 волость кергән.
# Безымянка (Киша ҡушылдығы)

Безымянка — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы/Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Киша йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Безымянка (Киша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004458
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100445
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вестминстер аббатлығы

Вестминстерҙағы (Лондон) Изге Петр Коллегиаль сиркәүе (ингл. Collegiate Church of St Peter at Westminster), һәр ваҡыт тиерлек Вестминстер аббатлығы тип йөрөтөлгән готик сиркәү. Өҙөклөктәр менән 1245 йылдан алып 1745 йылға тиклем төҙөлгән, әммә был урында сиркәү булыуын тәүге телгә алыуҙар VII—X быуаттарға ҡарай. Йола буйынса, Бөйөк Британия монархтарын тәхеткә ултыртыу һәм ерләү урыны. Эргәһендә урынлашҡан Вестминстер һарайы һәм Изге Маргарита сиркәүе менән бергә аббатлыҡ 1987 йылда Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә.
# Баҙарғол Юнаев

Баҙарғол Юнаев (Бәҙәрғол Юнаев; ? — ?) — Иҫәт провинцияһы башҡорттарынан Уложенный комиссия депутаты. Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—1775) ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёв генерал-фельдмаршалы.

# Баҙарғол Юнаев
## Биографияһы

Себер даруғаһы Бәкәтин улусы башҡорттарынан. Шул уҡ улустың сотнигы (1760), шулай уҡ даруғаның Бәкәтин, Һеңрән һәм Шуран улустары старшинаһы.
Комиссияға ислам динен тотоу иреклеге, башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын һаҡлау, аҫаба башҡорттар менән тау заводы хужалары, казактар, мишәрҙәр, төрлө категориялы крәҫтиәндәр, яһаҡлы татарҙар һәм башҡалар араһында ерҙе файҙаланыу мәсьәләләрен көйләү, һалымдарҙы һәм йөкләмәләрҙе кәметеү, Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт иткән өсөн эш хаҡы түләү, урындағы власть вәкилдәренең үҙ вазифаларынан артыҡ файҙаланыуҙары һәм башҡа тураһында наказ тәҡдим итә.
1773 йылдан аҙағында — 1774 йылға тиклем Урал аръяғында баш күтәреүселәр етәкселәренең береһе була. 1774 йылда ғинуар—мартында Силәбе баш күтәреүселәр үҙәге етәкселәренең береһе. Баҙарғол Юнай улы отряды Кәҫле заводы, Ҡыштым заводтары янындағы һуғыштарҙа, Силәбе ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. Апрель—майҙа Баҙарғол Юнай улы халыҡты Пугачёвтың төп ғәскәренә мобилизациялау менән шөғөлләнә. Йәй—көҙҙә Иҫәт провинцияһында баш күтәреүселәр етәкселәренең береһе. 1774 йылда декабрендә ҡулға алына, Силәбе төрмәһендә тотола (стенаға бығаулап ҡуйыла). 1778 йылдан Сенат указы менән хәрәкәттә ҡатнашҡаны өсөн депутатлыҡ исеменән мәхрүм ителә.
# Морат Аджи

Морат Аджи; Аджиев Морат Искәндәр улы (ҡум. Аджиланы Мурад Эскендерны уланы, 9 декабрь 1944 йыл — 7 март 2018 йыл) — тарихсы, төрки донъяһын өйрәнеүсе, публицист һәм яҙыусы. Хеҙмәттәре башлыса төрки халыҡтар тарихына бағышланған.
Милләте ҡумыҡ, ырыуының сығышы буйынса Дағстан Республикаһы Хасавюрт районының Аҡсай ауылына ҡарай.

# Морат Аджи
## Биографияһынан

1969 йылда МДУ-ның география факультетын тамамлап, аспирантураға ҡабул ителгән. Иҡтисад фәндәре кандидаты, доцент. Иҡтисад, ижтимағи һәм тарих фәндәре өлкәһендә хеҙмәттәр яҙа.
2018 йылдың 7 мартында Мәскәүҙә 73 йәшендә вафат була.

# Морат Аджи
## Төп хеҙмәттәре

* Аджи М. Европа. Тюрки. Великая Степь.— М.: «Мысль», 1998.
* Аджи М. Кипчаки. Древняя история тюрков и Великой Степи.— М.: ОАО «Типография „Новости“», 1999.
* Аджи М. Азиатская Европа.— М., 2006.
* Аджи М. Полынь Половецкого поля.— 3-е изд.— М., 2008.
* Аджи М. Без Вечного Синего Неба.— М., 2010.

# Морат Аджи
## Китаптары

* http://www.adji.ru/books.html
# Танненберг (Саксония)

Танненберг (Саксония) (нем. Tannenberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1194 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,94 км². Диңгеҙ кимәленән 470–620 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9468 һәм автомобиль коды ANA.
# Бремер Фредрика

Фредрика Бремер (швед. Fredrika Bremer; 17 август 1801 йыл — 31 декабрь 1865 йыл) — швед яҙыусыһы, сәйәхәтсе, абруйлы феминистка, уҡытыусы-мәғрифәтсе.

# Бремер Фредрика
## Биографияһы

Фредрика Бремер 1801 йылдың 17 авгусында Финляндия Герцоглығында шул саҡтағы швед провинцияһының Або ҡалаһында бай сауҙагәр ғаиләһендә тыуа.
1804 йылда өс йәшендә ғаиләһе менән Стокгольмдан 20 миль алыҫлыҡтағы атаһы һатып алған имениеға күсә. Фредерика унда 1820 йылға тиклем тиерлек йәшәй. Ул һәм уның һеңлеләре алған тәрбиә бик ҡаты була; ата-әсәһе, бигерәк тә атаһы, ҡаты һәм тупаҫ була һәм балаларының темпераментына ла, һәүәҫлектәренә лә бер ниндәй ҙә иғтибар итмәй. Даими оялыу һәм бер төрлө, насар шарттар теремек Фредрикаға көслө тәьҫир итә: ул үҙендә файҙаһыҙға батып барған ниндәйҙер көстәрҙе тоя, һәм ул ауырый башлай. 1821 йылда бөтә ғаилә Францияның көньяғына юллана. Был ваҡытҡа Фредерика Шиллер әҫәрҙәре менән таныша, улар уға бик көслө тәьҫир итә. Сит илдән ҡайтҡас та уның тормошо әүәлгесә дауам итә, һәм берҙән-бер күңел асыуы булып әҙәби ижад ҡала.
Ғаилә баҫымына ҡарамаҫтан, Фредрика бер ҡасан да никахҡа инмәй һәм ғүмерен әҙәбиәткә арнай. 1820—1830 йылдарҙа аноним рәүештә хикәйәләр йыйынтығын баҫтыра; был йыйынтыҡтар өсөн Швед академияһы уны бәләкәй алтын миҙал менән бүләкләй. 1840-сы йылдарҙа Бөйөк Британияла эшселәр хәрәкәтен яҡлап сығыш яһай.
1849 йылдан 1851 йылға тиклем Кубаға һәм АҠШ-ҡа сәйәхәт итә, Рольф Эмерсон, Генри Лонгфелло, Натаниэль Готорн менән осраша. Һуңыраҡ Швейцария, Италия, Фәләстин, Греция буйлап сәйәхәт итә, ошо илдәргә барыуы тураһында юл яҙмалары ҡалдыра.
Фредрика Бремер 1865 йылдың 31 декабрендә Стокгольм янындағы Эрст фамилия һарайында вафат була.

# Бремер Фредрика
## Әҫәрҙәре

Уның феминистик Герта, или История одной души (1856). романы айырыуса ҙур баһа ала.

# Бремер Фредрика
## Мәҙәниәттә

Олкоттың үҙ заманында билдәле булған «Маленькие женщины» романында героинялар Фредрика Бремерҙың прозаһын уҡый.
С. Лагерлефтың «Удивительное путешествие Нильса Хольгерссона с дикими гусями по Швеции» повесында автор ғаиләлә кистәрен, шул иҫәптән "фрёкен Бремер"ҙы уҡығандарын хәтерләй.
Швецияла йәшәгән Куба яҙыусыһы Рене Васкес Диас Фредрика Беремерҙың Кубала сәйәхәте тураһында биографик Фредрика в раю романын (1999) яҙа.