yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡатмыш (Мөслим районы)

Ҡатмыш (Вәрәш-Ҡатмыш; татар. Катмыш, рус. Катмыш) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.

# Ҡатмыш (Мөслим районы)
## География

Ауыл Ҡатмыш күле буйында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 3 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡатмыш (Мөслим районы)
## Тарих

Ауылға ирәкте ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Ирәкте улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Ирәкте административ-территориаль улусы составына керә.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составында була.

# Ҡатмыш (Мөслим районы)
## Халҡы

1859 йылда ауылда 59 ир затлы керҙәштәр һәм дәүләт крәҫтиәндәре; 1912 йылда — 221 дәүләт крәҫтиәндәре (башҡорттарҙан һәм татарҙарҙан) һәм 12 керҙәш башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 135 | 233 | 268 | 206 | 244 | 268 | 224 | 222 | 210 | 187 | 203 |
# Яптоко-Шуга

{{Река
Яптоко-Шуга — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға [[Шуга (Обь ҡушылдығы)|Шуга]] йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Яптоко-Шуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300035613
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303561
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе (Ентала ҡушылдығы)

Малая — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ентала йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Кесе (Ентала ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001114
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Табаҫҡытамаҡ (йылға)

Табаҫҡытамаҡ (урыҫ. Усть-Табаска) — Башҡортостандағы йылға. Аяҙ йылғаһының ҡушылдығы.Асҡын районынының Табаҫҡытамаҡ ауыл биләмәһе буйлап аға.

# Табаҫҡытамаҡ (йылға)
## Географияһы

Йылға оҙонлоғо — 8 км. Ахун тигән урындан башлананып тау аҫҡа аҡҡан.Ул ерҙә Ахун исемле бабай XX быуаттың 30-сы йылдар башында ыҫмала ҡайнатҡан.Тау аҫҡа халыҡ телендә Табаҫҡа булып киткән. Үҙәнен бер нисә ҡабат үҙгәрткән. Табаҫҡытамаҡ ауыл биләмәһе буйлап 2 км, ә Ҡариҙел йылғаһынан 12 км алыҫлыҡта аға.

# Табаҫҡытамаҡ (йылға)
## Гидрологияһы

Йылға уртаса һыулы. Башлыса ҡар һыуҙары менән, шулай уҡ ямғыр һыуҙары менән туйына.

# Табаҫҡытамаҡ (йылға)
## Тәбиғәт

Йылғала сабаҡ, ҡыҙылгүҙ,бағыр бар. Тәлмәрйен осрай. Һыу бассейны рельефы тәпәш тауҙарҙан тора.
# Озериха (Юза ҡушылдығы)

Озериха — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юза йылғаһының уң ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Озериха (Юза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014641
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001464
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ират-Кы (Ратта ҡушылдығы)

Ират-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ратта йылғаһының уң ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ират-Кы (Ратта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064041
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306404
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яңы Усман мәктәбе

Яңы Усман мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Байғаҙы ауыл Советы (Бөрйән районы) биләмәһендәге уҡыу йорто. Бөрйән районы Яңы Усман ауылында урынлашҡан. БР Бөрйән районы Иҫке Собханғол муниципаль дөйөм урта белем биреү урта мәктәбенең филиалы

# Яңы Усман мәктәбе
## Тарихы

Яңы Усман ауылында башланғыс мәктәп 1930 йылда асыла.

# Яңы Усман мәктәбе
## Тарихы
### Артабанғы үҙгәрештәр

* 1982 йылдан — тулы булмаған урта (8 йыллыҡ)
* 1996 йылдан — төп мәктәп
* 2010 йылдан — хәҙерге статусы (Иҫке Собханғол муниципаль дөйөм урта белем биреү урта мәктәбенең филиалы)
1995 йылдан уҡытыу бер ҡатлы кирбес бинала алып барыла. 2022 йылға мәктәпте 350 уҡыусы тамамлай.

# Яңы Усман мәктәбе
## Уҡытыусылары
### Беренсе уҡытыусылары

* Әбдрәшитов З. М.
* Аманъюлов И. Р.
* Бикбирҙин З. С.
* Ҡыямов Р. Н.
* Күҫәпҡолов Х. Б.
* Мөхәмәтҡолов Г. М.
* Мөхәмәтҡолов Ш. А.

# Яңы Усман мәктәбе
## Мәғарифта эшләүсе уҡыусылары

* Ишморатова (Йәғәфәрова) Клара Ғилман ҡыҙы (ҡара: Яңы Монасип мәктәбе)
* Ишморатов Илдар Шакир улы 1963 йылдың 16 июнендә тыуған. 1988—1990 йылдарҙа Сибай педагогия колледжында техник хеҙмәт һәм һыҙым уҡытыусыһы һөнәре буйынса уҡый. 2000йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай

# Яңы Усман мәктәбе
## Мәктәпте тамамлаусы билдәле шәхестәр

* Ишморатов Хәләф Хәлфетдин улы (2.02.1960) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. «Башлеспром» йәмғиәтенең директорҙар Советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының беренсе, икенсе һәм бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2004).
* Нурмөхәмәтов Әнүәр Әбүбәкер улы (9.05.1943—17.03.2009) — театр актёры, режиссёр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1969 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1983), Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты (1980).
* Мәзитов Шәфҡәт Әхмәтғәҙи улы (25.08.1971) — Яңы Усман ауылы Мәҙәниәт йортоноң клуб эше буйынса белгесе. Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020).
# Пансионда (хикәйә)

«Пансионда» — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған. Тәүге тапҡыр 1886 йылдың 24 майында «Осколки» журналының 21-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 21-се һанында 1886 йылдың 24 майында А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫылып сыға.

# Пансионда (хикәйә)
## Баҫмалар

А. П. Чеховтың «Пансионда» хикәйәһе 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 21-се һанында 1886 йылдың 24 майында А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫылып сыға. Хикәйә шулай уҡ «Новости дня» Мәскәү гәзитендә (1886, № 146, 30 май) ҡултамғаһыҙ сыға.

# Пансионда (хикәйә)
## Сюжет

Хикәйәләге ваҡиға m-me Жевуземдең шәхси пансионында бара. Тәнәфес ваҡытында коридор буйлап пансионда уҡыусы ҡыҙҙар йөрөй, уларҙы класс ханымдары күҙәтә. Класс бүлмәһендә Жевузем ханым үҙе һәм математика уҡытыусыһы Дырявин ултыра. Уҡытыусы, дипломаттарса алыҫтан ғына йөрөтөп, хеҙмәт хаҡын арттырыуҙы һорарға класта ҡалған. Уҡытыусы хәҙерге заманда матур ҡатындарҙың аҙ ҡалыуына зарлана башлай.
Быны Жевузем инҡар итә: «Был дөрөҫ түгел! Кемде генә һораһаң да, минең юғары кластарҙа уҡыусы ҡыҙҙар араһында матурҙар бик күп тип әйтер. Мәҫәлән, Кочкина, Иванова 2-се, Пальцева… Ә Пальцева - ғөмүмән, картинка! Мин ҡатын кеше булһам да уға һоҡланып ҡарайым».
Пальцеваны саҡырып килтерәләр. Ул килеп ингәс, Жевузем уны дәрестәрҙә иғтибарһыҙлығы һәм һәр саҡ көҙгөлә үҙенең матур бит һыҙаттарын һәм гректарҙыҡы кеүек танауын ҡарап ултырғаны өсөн битәрләй башлай.
Пальцева сығып киткәс, Жевузем Дырявиндан ҡыҙҙың матурлығы нисек икәнен һорай. Тегеһе: «Үлтерһәгеҙ ҙә уны матур тип әйтә алмайым… Бына һеҙ, исмаһам, ошо йәштә булыуға ҡарамаҫтан, бик матурһығыҙ, ул танау, ул күҙҙәрегеҙ һеҙҙең уныҡына ҡарағанда әллә күпмегә матурыраҡ... Ысынлап әйтәм… Көҙгөләге үҙегеҙгә ҡарағыҙ әле!» Хикәйәнең аҙағында Жевузем уҡытыусының әйткәндәре менән ризалаша, һәм Дырявин хеҙмәт хаҡына өҫтәмә ала.
# Гәрәева Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы

Гәрәева Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы (25 октябрь 1960 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе, публицист. 1995 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. 2014 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союздары ағзаһы. Филология фәндәре докторы (2011), профессор (2012). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2007).

# Гәрәева Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы
## Биографияһы

Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы Гәрәева 1960 йылдың 25 октябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районының Илтабан ауылында тыуған.
Күрше Ҡунаҡбай ауылы мәктәбендә урта белем алғандан һуң Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының башҡорт-рус бүлегенә уҡырға инә һәм уны 1982 йылда уңышлы тамамлай. Артабан СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында башҡорт әҙәбиәте ғилеме буйынса аспирантурала уҡый.
1987 йылдан алып 1992 йылға тиклем Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Артабанғы хеҙмәт эшмәкәрлеген юғары мәктәп уҡытыусыһы булараҡ дауам итә: 1992-1995 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтының (хәҙер М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) филология факультетында уҡыта,
башҡорт филологияһы кафедраһының өлкән уҡытыусыһы була.
1995 йылдан Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы үҙе тамамлаған Башҡорт дәүләт университетында эшләй. 2011 йылда «XX быуаттың икенсе яртыһы башҡорт прозаһының үҫеш үҙенсәлектәре» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
2012 йылдан ғалим башҡорт әҙәбиәте, фольклоры һәм мәҙәниәте кафедраһы профессоры.
Бер үк ваҡытта ул Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының гуманитар фәндәр бүлеге һәм әҙәбиәт ғилеме, мәҙәниәт ғилеме буйынса фәнни ойошма ағзаһы, ғилми секретарь.

# Гәрәева Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Вопросы мастерства в башкирской прозе(1996);
* Зеркало времени: духовный мир героя (2003);
* Тормош дөрөҫлөгө һәм яҙыусы оҫталығы (хәҙерге прозала жанр-стиль эҙләнеүҙәре). Өфө, 2005;
* Опаленные войной: об особенностях творчества Т. Гиниатуллина (2006);
* Структура современной башкирской прозы (2009);
* Особенности развития башкирской прозы второй половины ХХ века: Научное издание. (2010);
* Башкирские прозаики: Научное издание (2012);
* Основные идейно-художественные направления башкирской прозы. Saarbrücken, 2012;
* Психологизм в башкирской прозе 1960—1980-х годов (2012);
* Башҡорт прозаһында оҫталыҡ мәсьәләләре. Өфө, 2014;
* Принципы отражения действительности и концепция героя в башкирскойлитературе (I половина ХХ века) (2015).

# Гәрәева Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы
## Ғалим ваҡытлы матбуғатта
### Уның тураһында

* Зайфа Цуканова. Хранитель зеркала времени. Журнал «Ватандаш». 2021 йыл 2 май архивланған. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 24 октябрь 2020)

# Гәрәева Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2007)
* Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының Маҡтау грамотаһы (2011)
# Мшарка

Мшарка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 592 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мшарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036128
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003612
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фальк Иоганн Петер

Иоганн (Юхан) Петер Фальк (швед. Johan Peter Falck, 20 ғинуар Ҡалып:Comm — 12 апрель (31 март) 1774) — Швеция сәйәхәтсеһе һәм ботанигы, Рәсәй тәбиғәтен өйрәнеүсе. Карл Линнейҙың уҡыусыһы, уның «апостолдарының» береһе. Медицина докторы. Рәсәй империяһының көньяҡ-көнсығыш төбәктәрен өйрәнеү буйынса Академик экспедициялар етәксеһе.

# Фальк Иоганн Петер
## Биографияһы

Швецияла (швед. Kockstorp, Västergötland) 1732 (башҡа сығанаҡтар буйынса 1725, 1727 йәки 1733) йылда дин әһеле ғаиләһендә тыуған.
1751 йылда Уппсала университетына уҡырға керә, бында медицинаны өйрәнә. Уның уҡытыусылары араһында Карл Линней (1707—1778) була. Медицина докторы дәрәжәһе менән Уппсала университетын тамамлай.
1760 йылда Карл Линней Фалькты үҙенең икенсе уҡыусыһы Пер Форссколь менән Дания экспедицияһына ебәрергә ниәтләй, әммә экспедиция етәкселәре уның кандидатураһын раҫламай.
Линнейҙың рекмендацияһы менән 1767 йылда Рәсәй Император Фәндәр һәм сәнғәт академияһына ҡабул ителә һәм Санкт-Петербургта Ботаника баҡсаһы директоры була. Император Ирекле иҡтисади ойошмаһы ағзаһы итеп һайланған.
Карл Линнейҙың уҡыусыларын, шул иҫәптән Фалькты «Линнейҙың апостолдары» тип йөрөтәләр, улар донъяның төрлө ҡитғаларынанда экспедицияларҙа ҡатнашып үҙуҡытыусыһының планы буйынса эшләйҙәр, уға үҫемлектәр орлоҡтарын, шулай уҡ гербарий һәм зоологик өлгөләрҙе ебәргәндәр.
1767 йылдан Георги Иоганн Готлиб етәкселегендәге Рәсәй империяһының көньяҡ-көнсығыш төбәктәрен өйрәнеү буйынса Академик экспедицияларҙа ҡатнаша, отряд менән етәкселек итә. Экспедициялар арышында Ырымбур губернаһының Өфө һәм Иҫәт провинцияларында, шул иҫәптән Көньяҡ Уралдың 19 тау заводында (Белорет, Вознесенка, Ҡытау-Ивановск, Әүжән-Петровск заводтары һәм башҡалары), Бөрө, Өфө ҡалаларында, Табын ҡәлғәһендә булған. Башҡорт, ҡаҙаҡ, мари, татар, урыҫ, удмурт, сыуаш һәм башҡа халыҡтар тураһында этнографик материалдар йыйған. Башҡорт ауылдарының төҙөлөшөн, традицион шөғөлдәрен (малсылыҡ, солоҡсолоҡ), хужалығын, йәйләүҙәрен тасуирлаған. Урал тауҙары буйы флораһы буйынса күп материалдар туплаған.
Рәсәй империяһы буйлап сәйәхәт барышында опиум менән мауығып китә.
1774 йылда Ҡазанда булып үткәндә, депрессия һөҙөмтәһендә үҙ үҙенә атып үлә.
Фальктан ҡалған ҡиммәтле фәнни материалдары Иоганн Георги һәм Эрик Лаксман тарафынан туплана һәм 1785—1786 йылдарҙа Фәндәр академияһы ҡарамағында немец телендә нәшер ителә.

# Фальк Иоганн Петер
## Фәнни хеҙмәттәре

* Beyträge zur topographischen Kenntniss des Russischen Reichs. St. Petersburg: gedruckt bey der Kayserl. Akademie der Wissenschaften, 1785—1786. Тома 1—3.
* Записки путешествия академика Фалька // Полное собрание ученых путешествий по России, издаваемое Императорскою Академией Наук, по предложению её президента, с прим., изъясн. и дополн. Пер. с нем. П. Петрова. Т. 6—7. — СПб., 1824—1825.

# Фальк Иоганн Петер
## Хәтер

* Вьюнковые үҫемлектәр ғаиләһенең Falckia Thunb. ырыуы аталған.

# Фальк Иоганн Петер
## Комментарийҙар

* ↑ В литературе на русском языке его имя обычно записывают не на шведский манер (Юхан), а на немецкий — Иоганн.
# Байтуррахман Рая мәсете

1881
Бәйтүррахман Рая мәсете (ачех Meuseujid Raya Baiturrahman, индон. Masjid Raya Baiturrahman) — Индонезияның (Суматра утрауының төньяғы) Ачех провинцияһында Банда-Ачех ҡалаһы үҙәгендә урынлашҡан ҙур мәсет.
Дин һәм мәҙәниәт символы булараҡ, провинцияла йәшәүселәр өсөн мәсеттең ғәйәт ҙур символик әһәмиәте бар. 2004 йылға цунами ваҡытында мәсет емерелмәй ҡала.
# Пелевка

Пелевка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лельма йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пелевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000262
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы

Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы (4 ғинуар 1913 йыл — 13 июнь 1982 йыл) — башҡорт театр актёры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1954) һәм халыҡ (1970) артисы, «Почёт Билдәһе» ордены (1955) кавалеры.

# Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы
## Биографияһы

Зәйни Сирай улы Иғдәүләтов 1913 йылдың 4 ғинуарында элекке Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Аптраҡ ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
1928 йылда хеҙмәт мәктәбенең тәүге баҫҡысын тамамлай. Ата-әсәһе ауырыу сәбәпле, артабан уҡыуын дауам итә алмай. Ғаиләгә ярҙам итеү маҡсатында ҡыш урман ҡырҡа, йәй һал ағыҙа. Шул ваҡытта скрипкала уйнарға өйрәнә, гармунда башҡорт халыҡ көйҙәрен өйрәнә башлай. Колхоз йәштәре менән сәнғәт түңәрәге ойоштора, төрлө сюжеттар башҡара, уйнай, йырлай, үҫә төшкәс, уға хатта «колхоз артисы» тигән ҡушамат тағыла.
1933 йылда осраҡлы рәүештә ауылдарына килеп юлыҡҡан ике ижад кешеһе — Кучуков тигән скрипкасы һәм Усманов фамилиялы рәссам менән осраша. Уларға үҙ һөнәрен күрһәтә. Баш ҡала ҡунаҡтарын моңо менән әсир итә. Уға музыка училищеһына уҡырға барырға тәҡдим итәләр, әммә музыка бүлегендә урын ҡалмағанлыҡтан, театр техникумына ҡабул ителә. Хажи Бохарский, Ғабдулла Шамуҡов, Вәли Ғәлимовтар уның менән ихлас шөғөлләнә.
1937 йылда Башҡорт театр училищеһын (режиссёр Мәкәрим Мәһәҙиев курсы) тамамлай.
1936 йылдан алып 1974 йылға тиклем Башҡорт дәүләт академия драма театрында актёр булып эшләй.
1982 йылдың 13 июнендә Өфөлә вафат була.

# Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы
## Ижады

Зәйни Иғдәүләтовтың тәүге роле А. Таһировтың «Янғура» пьесаһынан ҡарауылсы ҡарт образы була. Зәйни Иғдәүләтов тыуҙырған образдар сатирик үткерлек, кәмит эскерһеҙлек, теүәл социаль характеристика менән айырылып тора. Төп ролдәре: Вафа («Башмағым», Х. Ибраһимов), Ҡолой Тархан («Хужа Насретдин», Н. Иҫәнбәт), Шәкүр («Бажалар», И. Абдуллин); классик репертуарҙа Жеванин («Өйләнеү», Н. В. Гоголь), Миллер («Мәкер һәм мөхәббәт», Ф. Шиллер), Бессеменов («Мещандар», М. Горький), Симоне («Мут егет»; Л. Пиранделлоның «Лиола» пьесаһы буйынса) һ.б. Ҡурсаҡ театры сәхнәһендә ҡуйған спектаклдәре: Н. В. Гернеттың («Алладиндың серле лампаһы») (1955), Ш. Насировтың («Серле ҡая»)(1960) һ.б. («Ай тотолған төндә»)(«В ночь лунного затмения»; Свердловск киностудияһы, 1978) кинофильмендә төшә. Концерт эшмәкәрлеге алып бара.
Зәйни Иғдәүләтовтың сәнғәткә драма артисы ғына түгел, нәфис һүҙ оҫтаһы булараҡ та килеүе билдәле. Ул башҡорт теленә, һүҙгә, сәхнә теленә талапсан, һаҡсыл була. Телмәре — ҡойоп ҡуйған саф башҡортса, сәхнә теле юғары дәрәжәлә профессиональ, һоҡланғыс була. Ул ошо тәжрибәһен 1964 йылда донъя күргән «Нәфис һүҙ оҫталығы» тигән китабында йәш һәүәҫкәрҙәргә еткерҙе. Уны күп сәхнә һөйөүселәр уҡыу ҡулланмаһы урынына файҙалана.

# Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1954)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1970)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1955)

# Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы
## Исемен мәңгеләштереү

* Өфөлә ул йәшәгән йортҡа иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.
* Тыуған ауылы Аптраҡта Зәйни Иғдәүләтов исеме менән урам аталған.

# Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы
## Хеҙмәте

* Нәфис һүҙ оҫталығы. Өфө, 1964 й.
# Гарлип

Гарлип (нем. Garlipp) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 201 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,85 км². Диңгеҙ кимәленән 44 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
# Серёгина Ольга Витальевна

Серегина Ольга Витальевна (ҡыҙ фамилияһы Кожанова, 7 ғинуар 1956 йыл) — совет һәм рәсәй балеты артисы, уҡытыусы-хореограф. Сыуаш Республикаһының атҡаҙанған артисы (1982), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1992).

# Серёгина Ольга Витальевна
## Биографияһы

1956 йылдың 7 ғинуарында Куйбышев өлкәһенең Новокуйбышевск ҡалаһында (хәҙерге Һамар өлкәһе) тыуған. Ҡыҙҙары тыуғас, ата-әсәһе Чебоксарға күсенә.
Ата-әсәһе ҡыҙҙы Чебоксар пионерҙар йортоноң йыр һәм бейеү ансамбленә алып килә. Чебоксарҙа икенсе сыуаш балет студияһына уҡыусылар ҡабул итеү ойошторолғас, дүртенсе синыфты тамамлаған ҡыҙ, имтихандарҙы уңышлы тапшырып, дүрт турҙы ла уңышлы үтә. Турҙан үткән егерме үҫмер менән А. Я. Ваганова исемендәге Ленинград хореография училищеһына уҡырға бара. Уҡытыусылары: Л. Якобсон һәм Н. Петрова. Рәсәй театр сәнғәте академияһын 1996 йылда тамамлай.
1975 йылдан Ольга Серёгина — Сыуаш музыкаль театры солисы (хәҙерге Сыуаш опера һәм балет театры). 1998—2000 йылдарҙа театрҙың баш балетмейстеры вазифаһын биләй. 2008 йылдан ошонда үк уҡытыусы булып эшләй. Балет артисы булараҡ, театр сәхнәһендә классик образдар, шулай уҡ джаз һәм рок — балеттарҙың төп партиялары ролдәрен ижад итә. Шулай уҡ Сыуашстандың милли геройҙары ролдәрен уйнай. Сыуаш музыкаль театры сәхнәһендә уның беренсе төп партияһы булып П. И. Чайковскийҙың «Щелкунчик» балетында Маша роле тора.
2021 йылдың 22 апрелендә Чебоксарҙа XXV халыҡ-ара балет фестивале сиктәрендә Рәсәйҙең һәм Сыуашстандың атҡаҙанған артисы Ольга Серёгинаның ижад кисәһе үтә. Уның ҡыҙы Анна ла балерина.

# Серёгина Ольга Витальевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

* Сыуаш республикаһының атҡаҙанған артисы (1982)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1992)
* Сыуаш комсомолының М.Сеспель исемендәге (1984) лауреаты
* Сыуашстан республикаһының дәүләт премияһы (2005) лауреаты
# Мосс (Норвегия)

Мосс (норв.Moss) — Норвегияла ҡала һәм коммуна. 2013 йылдың 1 ғинуарында ҡарата мәғлүмәттәр буйынса ҡала халҡы 30 988 кеше тәшкил итә.

# Мосс (Норвегия)
## Тарихы

Мосс коммунаһы 1838 йылдың 1 ғинуарында барлыҡҡа килгән. 1943 йылдың 1 июленән Елёй коммунаһы Мосс ҡалаһы составына инә.

# Мосс (Норвегия)
## Географияһы

Норвегияның көньяҡ-көнсығышында, илдең баш ҡалаһы Ослонан 60 км көньяҡтараҡ, Осло-фьорд яры буйында урынлашҡан. Административ яҡтан Мосс Эстфолд фюлькеһына ҡарай.

# Мосс (Норвегия)
## Иҡтисады

Мосста ҙур гавань бар, ул Норвегияның һәм континенттың төрлө яҡтарынан 2000 ашыу караптарҙы ҡабул итеү мөмкинлегенә эйә. Мосс күптән индустриаль үҙәк булып тора, хәҙерге ваҡытта унда 250-гә яҡын сәнәғәт предприятиелары урынлашҡан, шул иҫәптән милли әһәмиәткә эйә булған А.С. Петерсон (ҡағыҙ һәм целлюлоза), Хелли-Хансон (еүешләнмәй торған кейем) кеүек бер нисә компанияһы һәм Трио-Винг (Винкард һарайҙары) бар.
1720 йылда сауҙа үҙәге булараҡ, Мосс беҙҙең көндәргә тиклем был әһәмиәтен һаҡлап ҡалған, ул ҡаланан һәм округтан, хатта Ослонан яҡынса 50 мең һатып алыусыны хеҙмәтләндерә.

# Мосс (Норвегия)
## Иҫтәлекле урындары

Мосс үҙенең скульптуралары менән билдәле, уларҙың 60 алып 70 тиклеме бөтә ҡала буйлап таралған, шуға күрә Моссты «скульптуралар ҡалаһы» тип атайҙар. Мосста 4 картина галереяһы бар, улар сәнғәт һөйөүселәрҙе норвегия һәм скандинавия һынлы сәнғәте менән танышырға мөмкинлек бирә.

# Мосс (Норвегия)
## Туғандаш ҡалалар

* Блёндюоус (исп. Blönduós), Исландия
* Бөйөк Новгород, Рәсәй
* Виргиния-Бич (ингл. Virginia Сау), Виргиния, АҠШ
* Висмар (нем.Wismar), Германия
* Карлстад (швед.Karlstad), Швеция
* Нокиа (фин.Nokia), Финляндия
* Хорсенс (дат. Horsens), Дания