yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Евграфов Алексей Романович

Евграфов Алексей Романович (24 апрель 1867 йыл — 12 ноябрь 1953 йыл) — СССР ғалимы, ветеринария фәндәре докторы, профессор. Хеҙмәт Геройы (1924).

# Евграфов Алексей Романович
## Биографияһы

Алексей Романович Евграфов 1867 йылдың 24 апрелендә Новгород өлкәһенең Арзамас ҡалаһында ғаилә ветеринария врачы ғаиләһендә тыуған. 1887 йылда Ҡазан ветеринария институтына уҡырға инә һәм шул уҡ йылдың 4 декабрендә студент сыуалыштарында ҡатнашҡан өсөн институттан ҡыуыла, Пенза ҡалаһына ебәрелә. 1888 йылда Дерпт ветеринария институтына уҡырға инә, уны 1892 йылда тамамлай. 1892 йылдан алып — Мәскәү губернаһында земство ветеринар врачы. Ветринар врачтарҙың икенсе Бөтә Рәсәй съезында ҡатнаша, унда Мәскәүҙә, Омск һәм Кавказ аръяғында ветеринария институттарын булдырыу тураһында доклад һөйләй. Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында хәрәкәттәге армияла була, ветеринар вазифаһын биләй.
Алексей Романович 1919 йылда — Мәскәү ветеринария институтының патология һәм терапия кафедраһы мөдире, 1920 йылда — профессор, 1922 йылда — ректор. 1925—1930 йылдарҙа Һарытау ветеринария институтының ректоры һәм эске йоғошло булмаған ауырыуҙар кафедраһы профессоры булып эшләй. 1930 йылдаА. Р. Евграфов Мәскәү зооветеринария институтында мөдир, эске йоғошло булмаған ауырыуҙар кафедраһы профессоры, артабан ғүмеренең аҙағына тиклем терапия кафедраһын етәкләй.
Күп йылдарын, 30 йылдан ашыу, Алексей Романович Евграфов сысҡансыҡ күренеше менән аттарҙың ашҡаҙан-эсәк тракты ауырыуҙарын өйрәнеү проблемаларына арнай. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ғалим «Сысҡансыҡ тураһында тәғлимәт» ғилми эшен тамамлай. 100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт һәм мәҡәлә авторы булып тора, ике дәреслек һәм монография яҙа. Алексей Романович юғары квалификациялы табиптар әҙерләй, улар араһында профессорҙар В. М. Данилевский, А Х. Шайхаманов, Б З. Иткин, А Н. Налетов һәм башҡалар бар.
Алексей Романович Евграфов — СССР Наркомзем Методик советының Ветеринария секцияһы рәйесе, СССР Юғары белем биреү министрлығы һәм Баш ветеринария идаралығының Ғалимдар советы ағзаһы, Мәскәүҙә һәм Һарытауҙа ветеринария юғары уҡыу йорттарын төҙөү һәм ойоштороу буйынса комиссия ағзаһы, Мәскәү ветеринария академияһы Ғалимдары советы ағзаһы.
1924 йылда А Р. Евграфовҡа «Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә. Ул Ленин һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, миҙалдар менән бүләкләнә.
1953 йылдың 12 ноябрендә Мәскәүҙә вафат була.

# Евграфов Алексей Романович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены;
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
* Миҙалдар;
* Хеҙмәт Геройы.
# Шафран участка урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы

Шафран участка урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы (урыҫ.: Популяции лекарственных растений в Шафрановском участковом лесничестве) — Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе, ботаника йүнәлешендәге заказник.

# Шафран участка урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Шафрандағы заказник Рәсәй Фәндәр Академияһы Өфө Ғилми үҙәгенең Биология институты тәҡдиме буйынса 1977 йылдың ноябрь айында ойошторола. Төп эш йүнәлеше: май айында сәскә ата торған ынйы сәскәһен (ландыш), жостер, эт муйылы, Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән сыбар сәскә кеүек дарыу үләндәрен, ғәҙәти балан, гөлйемеш, ҡара ҡарағат кеүек ҡыуаҡлыҡтарҙы юҡҡа сығыуҙан һаҡлау.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы Дим йылғаһы буйында ятҡан һыубаҫар урмандың саған, ҡарама, йүкә ағастары үҫкән участкаһында урынлашҡан. Бында ағастар күләгәһендә яҙын ынйы сәскәһе ҡуйы булып үҫә. Йыл һайын дарыу үләне булараҡ уны 0,26 тонна йыйып алалар. Дим йылғаһының яр буйҙары ҡуйы тал ҡыуаҡлыҡтарына һәм күк тирәктәрҙең мөһәбәт сатырҙарына күмелә. Урманының һыубаҫар болонлоҡтарында бесән әҙерләйҙәр. Бында ҡырағай йәнлектәр ҙә бар, әммә улар тураһында теүәл генә мәғлүмәт хәҙергә юҡ.
# Мөхәммәттең йәһүдтәргә ҡарашы

Күп кенә яҙма сығанаҡтарҙа, Мөхәмәт Пәйғәмбәр Мәҙинәлә һәм уның тирә-яғында йәшәгән йәһүд ҡәбиләләре менән бәйләнешкә ингән, тип әйтелә. Был сығанаҡтарҙа, мосолмандар менән йәһүдтәр араһында союз урынлаштырыла алмаған, ә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең йәһүдтәргә мөнәсәбәте Китап әһелдәре халҡы булараҡ ҡоролған, тиелә.

# Мөхәммәттең йәһүдтәргә ҡарашы
## Һижрәттән һуң

Мәккәнән Мәҙинәгә күскәндән һуң Мөхәмәт урында йәшәгән халыҡ, шул иҫәптән йәһүд ҡәбиләләре Бәни-Ҡайнуҡа , Бәни-Нәдир һәм Бәнү-Ҡурайза араһында Мәҙинә конвенцияһын ҡабул итә. Был килешеүгә ярашлы, йәһүдтәр Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙе сәйәси яҡтан яҡлаған хәлдә мосолмандар менән тиң хоҡуҡҡа эйә була. Һуңыраҡ, был ҡәбиләләр менән булған ҡайһы бер килешмәүсәнлектәр арҡаһында, Мөхәммәт с.ғ.с. менән был ҡәбиләләр араһында һуғыш сыҡҡан. Пәйғәмбәр йәһүд ҡәбиләләренең мосолмандарға хыянат итеүен йәки килешеүҙе боҙғанын тойғас, уларҙың барыһы ла тиерлек һөргөнгә ебәрелә, язалана йәки ҡоллоҡҡа оҙатыла.
Мөхәммәт ике йәһүд ҡыҙына өйләнгән: Сафия бинт Һүәй һәм Бәни Нәдирҙән әсирлеккә алынған Рәйхана бинт Зәйд.

# Мөхәммәттең йәһүдтәргә ҡарашы
## Мәҙинәнең йәһүд ҡәбиләләре һәм Мөхәммәт

Мөхәммәт йәһүдиҙәрҙе һәм христиандарҙы Мәккәлә динде таратыу буйынса эшмәкәрлеге ваҡытында Китап әһелдәре тип танып, тәбиғи союздаштар булараҡ, уларҙан ҡабул итеүҙе һәм хуплауҙы көтә. Ул ваҡытта мосолмандар, йәһүдтәр кеүек, Иерусалим яғына боролоп, намаҙ уҡый. Мәккәлә мосолмандарҙы эҙәрләүҙең көсәйеүе шарттарында Мөхәммәт Пәйғәмбәргә төрлө мәҙәниәттәр, шул иҫәптән ҙур йәһүдтәр ойошмаһы булған Мәҙинәгә ҡаҙый сифатында килергә тәҡдим ителгән.
Мәҙинәлә йәшәүселәрҙең күбеһе Мөхәммәт һижрәтенә тиклем дә, унан һуң да Мәккә мосолмандарына ышана, әммә йәһүд общинаһының күпселеге Мөхәммәттең пәйғәмбәр статусын танымай, уны кире ҡаға . Уларҙың оппозицияһы «сәйәси һәм дини сәбәптәр арҡаһында ла килеп сығыуы ихтимал».Уильям Монтгомери Уатт әйтеүенсә, «йәһүдтәр ғәҙәттә йәһүд булмағандың пәйғәмбәр булыуы мөмкинлеген танырға теләмәй»Марк Коэн фекеренсә, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең белдереүҙәре йәһүдтәргә ят булған, сөнки һуңғы пәйғәмбәрҙәр килгәнгә күп ваҡыт үткән булған. Ҡайһы бер йәһүдтәр Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тәғлимәттәрен дини тәғлимәттәр менән сағыштырғанда һис тап килмәй, тип әйткән.

# Мөхәммәттең йәһүдтәргә ҡарашы
## Мәҙинәнең йәһүд ҡәбиләләре һәм Мөхәммәт
### Бәнү Ҡурайза

627 йылда Ур һуғышында Бәнү Ҡурайза йәһүдтәрен мәккәләр менән заговорҙа ғәйепләйҙәр. Уатт әйтеүенсә, Ҡурайза, күрәһең, бер ниндәй ҙә асыҡтан-асыҡ дошманлыҡ ҡылмаһа ла һәм үҙ тәртибендә дөрөҫ булһалар ҙа, улар, моғайын, мәккәләр менән һөйләшеүҙәрҙә ҡатнашҡандыр" Нәср яҙыуынса, Ҡурайзаның мәккәләр яғында һуғышта ҡатнашлығы булыуы асыҡлана.
# Башҡортостан (милли парк)

Башҡортостан милли паркы 1986 йылдың 11 сентябрендә Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә ойошторола.

# Башҡортостан (милли парк)
## География

Милли парк Көньяҡ Уралдың көньяҡ-көнбайыш битләүендә урынлашҡан. Һыуайырғыс Уралтау һыртынан көнбайышта Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш өлөшөн биләй.
Биләмәһенә өс административ район: Мәләүез районы, Күгәрсен районы, Бөрйән районы ерҙәре инә. Биләмә сиктәрендә 3,8 мең кеше йәшәгән 15 тораҡ пункты бар.
Милли парктың дөйөм майҙаны 92,0 мең га. Шуның эсенән 83,2 мең гектары (дөйөм майҙандың 90,4 %) милли парктың үҙенә бирелгән.
8,8 мең гектар ер айырым ҡулланыусыларҙыҡы һәм милек эйәләренеке. Был ерҙәр хужалыҡ ҡулланылышынан алынмайынса ғына милли парк составына индерелгән.
Урманлы ерҙәр 79,2 мең гектарҙы биләй (милли парк биләмәһенең 95,0 проценты). Шуның 76,5 мең гектары урман менән ҡапланған (91,8 %).
Урманһыҙ ерҙәр 4,1 мең гектар (5,0 %), шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр, сабынлыҡтар, көтөүлектәр — 1,2 мең (1,4 %), юлдар һәм ҡырҡынты ерҙәр — 0,2 мең (0,2 %), һыу ятҡылыҡтары һәм һаҙлыҡтар 50 гектар самаһы (0,1 %).

# Башҡортостан (милли парк)
## Фауна

Имеҙеүселәрҙән йыртҡыстар: һоро айыу, бүре, төлкө, һеләүһен, бурһыҡ, һуҫар, аҫ, йәтсә, европа шәшкеһе, ҡомаҡ, көҙән киң таралған.
Ҡуян һымаҡтарҙан аҡ ҡуян, урғуян; кимереүселәрҙән тейен, осар тейен, әлгәнйәк, ондатра, йомран, алйырҙан, ҡыр сысҡаны, ҡыр йоҡосоһы, ялман; тояҡлыларҙан мышы менән илек тереклек итә.
Милли парк сиктәрендә 231 төр ҡош асыҡланған. Шул төрҙәр эсенән 148 төр бында оя ҡора.
Һыу ятҡылыҡтарҙа 32 төр балыҡ табылған. Суртан, ҡыҙыл балыҡ, бәрҙе, һыла ғәҙәти балыҡтарҙан һанала. Тау йылғаларында бағыр осрай.

# Башҡортостан (милли парк)
## Флора

Милли парктың үҫемлектәр донъяһы дөйөм алғанда киң япраҡлы, шулай уҡ, ваҡ япраҡлы һәм киң япраҡлы ағастарҙан торған ҡатнаш урмандарҙан ғибәрәт.
Бынан тыш утрау-утрау булып ҡарағай һәм ҡарағайлы ҡайын урмандары ла осрай.
Көпшәле (сосудистые) үҫемлектәрҙең һаны яҡынса 765 төр тирәһе.
Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына ингән һирәк осраусы һәм бөтөп барыусы 40 төр үҫемлек асыҡланған. Шуларҙың 12 төрө Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына ла индерелгән.

# Башҡортостан (милли парк)
## Туризм

Йыл әйләнәһендә парк биләмәһендә 30 меңгә яҡын кеше була. Туристарҙы бигерәк тә Ағиҙел (йылға) һәм Нөгөш (йылға), Ҡотоҡ-Сумған, Нөгөш һыуһаҡлағысы үҙенә тартып тора. Ҡотоҡ-Сумғанға спелеологтар өсөн туристик маршрут эшләнгән. Уға 36 карст мәмерйәһе, карст туннель, күпер, төрлө ҙурлыҡтағы соҡорҙар, ҡоҙоҡтар, шишмәләр инә.
Милли парк биләмәһендә өс тәбиғәт ҡомартҡыһы бар: карст мәмерйәһе емеректәренән хасил булған күпер («Күперле»), Ҡотоҡ-Сумған (бөтөп барыусы йылғалар менән спелеологик музей-лаборатория) һәм «Айыулы аҡлан».
Барлыҡ тәбиғәт ҡомартҡыларына ла йәйәүле һәм һыбай маршруттар булдырылған.
# Пилос-Нестор

Пи́лос-Не́стор (грек. Δήμος Πύλου - Νέστορος) — Грециялағы община (дим), Пелопоннес ярымутрауының көньяҡ-көнбайыш осонда, Пелопоннес периферияһында Месиния периферияһы берәмегендә Месиниакос ҡултығы һәм Ион диңгеҙе яры буйында урынлашҡан. 2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса унда 21 077 кеше йәшәй. Майҙаны —554,265 квадрат километр. Бер кв. километрға 38,03 кеше тура килә. Административ үҙәге — Пилос. 2014 йылғы урындағы һайлауҙарҙа Димитрис Кафандарис (Δημήτρης Καφαντάρης) Димарх вазифаһына һайлана.
2011 йылда «Калликратис» программаһы буйынса бөтөрөлгән Корони, Метони, Нестор, Папафлесас, Пилос һәм Хилиохория общиналарын ҡушыу юлы менән булдырыла.
Общинаға Инусе һәм Сфактирия трауҙары ла инә.

# Пилос-Нестор
## Административ бүленеш

Пилос-Нестор общинаһы (дим) 6 община берәмегенә бүленә.
| Община берәмеге | Берлек Н | Халыҡ (2011), кеше | Майҙан, км² |
| Корони | Акритохорион | 195 | 7,475 |
| Корони | Василицион | 630 | 25,466 |
| Корони | Вунария | 181 | 3,225 |
| Корони | Иамия | 115 | 6,600 |
| Корони | Капланион | 163 | 10,724 |
| Корони | Комби | 108 | 1,325 |
| Корони | Корони | 1409 | 6,475 |
| Корони | Фаланти | 196 | 8,925 |
| Корони | Харакопьо | 802 | 10,200 |
| Корони | Хрисокеларья | 567 | 24,748 |
| Метони | Кенурьон-Хорион | 54 | 12,199 |
| Метони | Лаханада | 147 | 6,100 |
| Метони | Метони | 1209 | 29,529 |
| Метони | Финики | 103 | 5,523 |
| Метони | Финикус | 677 | 20,551 |
| Метони | Эвангелизмос | 408 | 23,300 |
| Нестор | Амбелофитон | 263 | 7,923 |
| Нестор | Корифасион | 471 | 11,170 |
| Нестор | Метаксада | 109 | 17,616 |
| Нестор | Мирсинохорион | 190 | 9,448 |
| Нестор | Палеон-Лутрон | 13 | 3,126 |
| Нестор | Романос | 425 | 6,780 |
| Нестор | Флесьяс | 73 | 8,503 |
| Нестор | Хора | 3498 | 27,336 |
| Папафлесас | Влахопулон | 789 | 21,181 |
| Папафлесас | Маньякион | 101 | 4,576 |
| Папафлесас | Марьелион | 42 | 4,101 |
| Папафлесас | Метаморфосис (грек)баш. (грек)баш. | 313 | 4,876 |
| Папафлесас | Папафлесас | 71 | 7,403 |
| Пилос | Амбелокипи | 99 | 11,624 |
| Пилос | Глифада | 219 | 8,965 |
| Пилос | Иклена | 313 | 5,450 |
| Пилос | Калитея | 664 | 23,938 |
| Пилос | Конигос | 258 | 23,934 |
| Пилос | Месохорион | 157 | 6,550 |
| Пилос | Папулия | 187 | 6,524 |
| Пилос | Пидасос | 166 | 5,200 |
| Пилос | Пила | 147 | 6,525 |
| Пилос | Пилос | 2767 | 38,476 |
| Пилос | Хоматада | 310 | 6,725 |
| Хилиохория | Кремидия | 516 | 14,075 |
| Хилиохория | Кукунара | 575 | 5,728 |
| Хилиохория | Месопотамос | 307 | 10,625 |
| Хилиохория | Сулинарион | 373 | 14,874 |
| Хилиохория | Хандринос | 697 | 28,648 |
# Мостовка (Иҫәт ҡушылдығы)

Мостовка — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Мостовка (Иҫәт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501112111200003941
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200394
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шира (Нурминка ҡушылдығы)

Шира — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Нурминка йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шира (Нурминка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100437
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дусмәмбәт йырау

Айҙәмәт ир Дусәмбәт (Дусмәмбәт йырау) — XV—XVI быуаттарҙа йәшәгән йырау.
Айҙәмәт ир Дусәмбәт ун бишенсе быуаттың һуңғы сирегендә Дон йылғаһы диңгеҙгә ҡойған ерҙә урынлашҡан Аҙау ҡалаһында тыуған. Дусәмбәт шул осорҙағы яугир-шағирҙарҙың иң сағыуҙарынан иҫәпләнә. Ижады ҡаһарманлыҡҡа бағышланған. Ул яуҙа һәләк була.
Әҫәрҙәре 1883 йылда Петербургта сыға, унан һуң Ҡазанда, Махачкалала һәм Алматыла нәшер ителә. 1992 йылда Ҡазан ҡалаһында "Татар поэзияһы антологияһы"нда, 2001 йылда Өфө ҡалаһында "Башҡорт шиғриәте антологияһы"да баҫылды.
# Цырки-кал

Цырки-кал — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Акташ йылғаһының һул ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Цырки-кал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000212109300000024
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300002
* Бассейн коды — 07.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әүәләк

Әүәләк (рус. Аваляк)— Көньяҡ Уралдағы тау һырты. Башҡортостандың Учалы һәм Белорет райондарында урынлашҡан . Иң бейек түбәләре — Абарашбаш (1292 м) һәм Оло Әүәләк (1205 м). Әүәләккә көнбатыштан Ирәмәл тауы тоташа.
Тауҙың көнсығыш битенән, диңгеҙ кимәленән 720 метр бейеклектә, Башҡортостандың төп һыу артерияһы — Ағиҙел йылғаһы башлана.
Тау арҡаһы Әй йылғаһынан Оло Әүнәр йылғаһына тиклем һуҙыла. Тау битендә ҡарағай-ҡайын ағастары үҫә. Тау арҡаһы 40 км-ға һуҙылған.

# Әүәләк
## Топонимика

Ҡайһы бер юрамалар буйынса Әүәләк һүҙе аулаҡ (кешеһеҙ) һүҙенән килеп сыҡҡан. Әммә бындай аңлатма башҡорт филологияһы кимәлендә ҡаршылыҡҡа осрай. Был һүҙ башҡорт исеменән килеп сыҡҡан тигән аңлатма ла бар.
# Ижәзә

Ижәзә (ғәр. الإِجازَة‎ — «рөхсәт», «лицензия»; рус. Иджаза) — билдәле бер текстың йәки предметтың хужаһына уны тапшырырға рөхсәт итеү вәкәләте булған кемдер биргән лицензия. Ижәзә йышыраҡ ислам дине буйынса белем биреүгә бәйле. Ижәзә, ғәҙәттә, уҡыусының был белемде ижәзә биргән кешенең үҙенән телдән һөйләү юлы менән алыуын күҙ уңында тота. Ваҡыт уҙыу менән был талап йомшартыла. Шулай уҡ беренсел авторға барып тоташҡан абруйлы тапшырыусылар сылбырын күрһәтеү ижәзә тип йөрөтөлә. Сөнни һәм шиғый хәҙис ғилемендә ижәзә концепцияһы бар.

# Ижәзә
## Ижәзәнең докторлыҡ дәрәжәһе менән оҡшашлығы

Шәрҡиәт профессоры Джордж Макдиси, ижәзә университет ғилми дәрәжәһе, шулай уҡ докторлыҡ дәрәжәһе сығанағы булған, тип фаразлай. Ғәрәп теле профессоры Альфред Гийом, социология профессоры Сәйед Фәрит әл-Әттас яҡын көнсығыш тикшеренеүҙәре профессоры Девин Дж. Стюарт ижәзә менән университет дәрәжәһе араһындағы оҡшашлыҡ менән килешә. Әммә Тоби Хафф һәм башҡалар Макдиси теорияһын инҡар итә.
# Бобрик Борис Фёдорович

Бобрик Борис Фёдорович (11 июль 1933 йыл — 21 июль 2013 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. 1994—2003 йылдарҙа «Востокнефтепроводстрой» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. Рәсәй Федерацияһының Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1987). СССР-ҙың 7‑се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 1‑се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Ленин (1973) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1968, 1981) ордендары кавалеры. Дәүләкән ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2002).

# Бобрик Борис Фёдорович
## Биографияһы

Борис Фёдорович Бобрик 1933 йылдың 11 июлендә Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Аксенов ауылында тыуған. 1952 йылда Өфө коммуналь-төҙөлөш техникумын, 1983 йылда — Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1956 йылда «Востокнефтепроводстрой» тресы төҙөлөш идараһында башлаған: техник, участка башлығы, идаралыҡ башлығы, төҙөлөш идаралығы башлығы.
* 1979—1994 йылдарҙа — трест идарасыһы,
* 1994—2003 йылдарҙа — «Востокнефтепроводстрой» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры.
«Урта Азия — Үҙәк», «Уренгой — Үҙәк», «Уренгой — Помара — Ужгород», «Бохара — Урал», «Ямбург — Волга буйы» магистраль торба үткәргестәрен төҙөүҙә һәм Башҡортостан Республикаһының 36 районына газ үткәреүҙә ҡатнаша.
СССР халыҡ депутаты итеп һайланған (1989—1991), СССР Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, техника һәм технологияны үҫтереү мәсьәләләре буйынса комитеты ағзаһы була; 1995 йылда Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышының Вәкилдәр Палатаһы депутаты итеп һайлана.

# Бобрик Борис Фёдорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ленин ордены
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* миҙалдар
* «СССР-ҙың нефть һәм газ сәнәғәте министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре»
* «СССР-ҙың нефть газ төҙөлөш министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре»
* «Рәсәй Федерацияһының яғыулыҡ-энергетика сәнәғәте министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре»
* «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе»
* Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумының Маҡтау грамотаһы
* Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһы
# Апрель тезистары

«Апрель тезистары» — Февраль революцияһынан һуң Рәсәй большевиктарының эш программаһы, 1917 йылдың апрелендә Петроградҡа ҡайтҡандан һуң, В. И. Лениндың власты тартып алыу юлы менән буржуаз-демократик революцияны социалистик революция итеп үҫтереү планы. Тезистар тексы большевистик «Правда» гәзитендә 1917 йылдың 7 (20) апрель 1917 апрелендә баҫылып сыға.

# Апрель тезистары
## Йөкмәткеһе

«Апрель тезистары» 10 положениенан тора:
* Һуғышты ҡаты тәнҡитләү, «революцион оборонасылыҡтан» ҡырҡа баш тартыу;
* Революцияның «буржуаз-либераль» баҫҡысы тамамланды, артабан «социалистик» баҫҡысҡа күсергә кәрәк, уның барышында власть пролетариат һәм үтә фәҡир крәҫтиәндәр ҡулына күсергә тейеш;
* «Ваҡытлы хөкүмәткә бер ниндәй ярҙам күрһәтмәҫкә»;
* Ваҡ буржуаз оппортунистик элементтар блогына ҡаршы тороу менән бергә бөтә дәүләт власының эшсе депутаттары Советтарына күсеүе зарурлығы тураһындағы лозунгты алға һөрөргә;
* Парламент республикаһы түгел, ә бөтә ил буйлап, аҫтан өҫкә тиклем эшсе, батрак һәм крәҫтиән депутаттары Советтары республикаһын урынлаштырырға, полицияны, армияны һәм бюрократик аппаратты бөтөрөргә һәм даими армияны бөтә халыҡтың ҡоралланыуына алмаштырырға;
* Аграр реформа — бөтә алпауыт ерҙәрен конфискацияларға һәм илдәге бөтә ерҙәрҙе национализацияларға;
* Банк реформаһы — илдең бөтә банктарын эшсе депутаттар контроленә буйһонған бер дөйөм милли банкҡа ҡушырға;
* Советтар ижтимағи етештереүгә һәм продуктыларҙы бүлеүгә контролде тормошҡа ашырырға тейеш;
* РСДРП(б)-ның «партия бурыстары» (атаманы Коммунистар партияһына алмаштырыуҙы ла индереп);
* «Интернационалдың яңырыуы».
# Миһри Мүшфик Ханым

Миһри Мүшфик Ханым (төр. Mihri Müşfik Hanım; 26 февраль 1886 йыл, Истанбул — яҡынса 1954 йыл, Нью-Йорк) — тәүге танылған төрөк ҡатын-ҡыҙ рәссамдарының береһе. Бөтәһенән элек портреттары менән билдәле. Ханым бик күп билдәле кешеләрҙе, шул иҫәптән Мостафа Кәмал Ататөрктө, Рим папаһы Бенедикта XV-не төшөргән.

# Миһри Мүшфик Ханым
## Биографияһы

Миһри Мүшфик Ханым 1886 йылдың 26 февралендә Истанбулдың Кадыкёй районында Ачба абхаз кенәз ырыуынан булған Рәсим паша ғаиләһендә тыуа. Атаһы — принц Әхмәт Рәсим паша, анатомия буйынса белгес, Хәрби медицина мәктәбенең танылған уҡытыусыһы була. Рәсми документтарҙа һәм ғаилә хаттарында ул ошо учреждениеның президенты тип тә телгә алына. Әхмәт Рәсим пашаның нескә зауығы һәм ҡыҙыҡһыныуҙар даирәһе ҡыҙының художество белеме алыуына ла сәбәпсе булғандыр, күрәһең. Рәсим паша музыка ярата һәм кисәләрҙә сазда уйнау менән мауыға. Миһри Ханымдың әсәһе — Фатма Нәшәдил Ханым, ә уның һеңлеһе Әнис Ханым рәссам Һалә Асафтың әсәһе була.
Миһри Ханым итальян рәссамы Фаусто Дзонаронан дәрестәр ала. Шунан Римға, Парижға бара. Парижда Монпарнаста йәшәй һәм һүрәт төшөрөү менән йәшәү өсөн аҡса эшләй. Ошонда уҡ Сорбонна университетында уҡыған Мүшфик Селами бей менән таныша, улар өйләнешә.
Истанбулға ҡайтҡас, 1913 йылда Миһри Ханым ҡыҙҙар өсөн уҡытыусылыҡ мәктәбенә эшкә инә. 1914 йылда ҡыҙҙар өсөн Нәфис сәнғәттәр мәктәбе асыла, Миһри Ханым уның директоры һәм уҡытыусыһы итеп тәғәйенләнә.
1922 йыл аҙағында Ханым Италияға бара, киләһе йылда ире менән айырылыша. Италияла шағир Габриеле Д’Аннунцио менән ғишыҡ романы була, һәм уның ярҙамында рәссамдың Рим папаһы портретын яҙыу һәм часовняла фрескаларҙы тергеҙеү өҫтөндә эшләү мөмкинлеге тыуа.
Миһри Ханым республика урынлашҡан Төркиәгә ҡайтып әйләнә. Бында ул Ататөрктөң портретын яҙа һәм президенттың Анкаралағы резиденцияһына шәхсән илтеп тапшыра.
Бынан ары Миһри Ханым йәнә Римға юллана, Парижға, АҠШ-ҡа (Нью-Йорк, Бостон, Вашингтон һәм Чикаго) бара.
1938 һәм 1939 йылдарҙа ул Лонг-Айлендта (Нью-Йорк) Бөтә донъя куүргәҙмәһендә эшләй. Һуңғы йылдары фәҡирлектә үтә, 1954 йылда вафат була, уны Харт утрауындағы (Нью-Йорк) ярлылар зыяратында ерләйҙәр.