yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы

Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы (21 март 1957 йыл) — педагог, рәссам-график. Республика балалар сәнғәт мәктәптәренең элекке уҡытыусыһы. 1991 йылдан Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2015).

# Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы
## Биографияһы

Фәнил Сафуан улы Шаймөхәмәтов 1957 йылдың 21 мартында Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Яйыҡ Сибе ауылында тыуған. 1979 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының художество-графика факультетын тамамлаған. Башта Әлшәй районында, артабан Стәрлетамаҡта, Ишембай ҡалаһының Балалар сәнғәт мәктәбендә эшләй. Ишембай ҡалаһында йәшәй.

# Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы
## Ижади күргәҙмәләрҙә, конкурстарҙа ҡатнашыуы

1978 йылдан халыҡ-ара, бөтә Рәсәй һәм республика кимәлендәге төрлө конкурс-күргәҙмәләрҙә ҡатнаша, уның ижади активында барлығы 70-тән ашыу күргәҙмә, шул иҫәптән сит илдәрҙә.
Рәсәй Рәссамдары союзының «Алтын палитра» конкурсы лауреаты (2007, «Графика» бүлеге) — «Салауат юлы» әҫәре өсөн.
2004 йылда «Графика» номинацияһында «Салауат Юлаев юлы» серияһы өсөн 2-се урын ала. Конкурс Салауат Юлаевтың тыуыуына 250 йыл тулыуға арнала. (М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы, Өфө).

# Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы
## Күргәҙмәләре тураһында фекерҙәр

* Елена Шарова. Тайруҡ аҡҡан ерҙә// «Республика Башкортостан» гәзите
   Фанил бергә ҡуйғыһыҙ нәмәләрҙе ҡушыуға өлгәшә: ҡырыҫ графиканың аныҡ һыҙаттарын нескә күңел һәм үлемһеҙ мөхәббәт, йоҡоһоҙ төндәрҙә килеп ҡаҡҡан шундай ябай, аңлайышлы хәтирәләр менән…
* Галина Аксенова."Фәнил Шәймөхәмәтов. Ни өсөн уны уникаль график тип атайҙар?" Төҫлө линогравюра — ярайһы ғына ҡатмарлы техника. Һәр әҫәр дүрт биттән тора: һүрәт линолеум киҫәгенә төшөрөлә, ҡырҡып алына, шунан һуң һәр төҫбиттә айырым баҫтырыла. Оҡшаш нәмә килеп сыҡһын өсөн бер нисә клише эшләргә кәрәк.<
Алдан һәйбәт уйланған композиция һәм сюжет Фәнил Шаймөхәмәтовтың рәсемдәренә тотош тарихтарҙы күрһәтергә мөмкинлек бирә. Уның ьер кемгә билдәле булмаған ябай ауыл кешеләре портреттар коллекцияһы — йәҙҙәрҙә замана тарихы. Был йөҙҙәр йыш ҡына ғәҙәти, йәмһеҙ, әммә уларҙағы изгелеклек һәм ябайлыҡ үҙенә тарта…
Өфө рәссамы Ольга Самосюк, хәҙерге ваҡытта билдәле график-рәссамдарҙанбер кем дә төҫлө линогравюра техникаһы менән шөғөлләнмәй, хатта йәш рәссамдар һәм студенттар араһында ла улар юҡ. Шул уҡ ваҡытта был техника, башҡа гравюра техникалары менән сағыштырмаса иң еңеле һәм арзаны. Линогравюра техникаһында рәссамдың үҙенсәлеге бик яҡшы сағылдырыла — йәғни, нисек уйлай, шулай төшөрә", тип билдәләй

# Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2015).

# Шаймөхәмәтов Фәнил Сафуан улы
## Әҫәрҙәренең һаҡланған урындары

* М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы, (Өфө)
* Сыуаш дәүләт художество музейы, Чебоксар
* Ишембай картина галереяһы, Ишембай,
# Чертежница

Чертёжница — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының уң ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чертежница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028643
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002864
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сямтуй-Яха

Сямтуй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 89 км.

# Сямтуй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076715
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307671
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чеплынг-Ега

Чеплынг-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тепла йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Чеплынг-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049349
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204934
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Думбадзе Ной Иосифович

Ной Иосифович Думбадзе (21 апрель 1912(19120421) — 9 апрель 1983) — 166-сы гвардия уҡсылар полкы уҡсыһы, гвардия ҡыҙылармеецы. Дан орденының тулы кавалеры.

# Думбадзе Ной Иосифович
## Биографияһы

Ной Иосифович Думбадзе 1912 йылдың 8 апрелендә Махарадзевск районының Шемокмеди ауылында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуа. Грузин. 1947 йылдан ВКП/КПСС ағзаһы. Сауҙа техникумын тамамлап, һатыусы булып эшләй.
Ҡыҙыл Армияла — 1941 йылдан. Бөйөк Ватан һуғышында — 1941 йылдың июленән.
Айырым Приморье армияһының 55-се гвардия уҡсылар дивизияһы 166-сы гвардия уҡсылар полкының уҡсыһы ҡыҙылармеец Думбадзе 1944 йылдың 11 ғинуарында Керчь ярымутрауындағы һуғыштарҙа контрһөжүмде кире ҡаҡҡанда өс дошманды юҡ итә. Ике тапҡыр ут аҫтында батальон штабына ротаның хәрби донесениеларын алып бара.
55-се гвардия уҡсылар дивизияһы буйынса бойороҡҡа ярашлы, 1944 йылдың 18 ғинуарында ҡыҙылармеец Ной Иосифович Думбадзе 3 дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1944 йылдың 24 июнендә, шул уҡ дивизия һәм полк составында хәрәкәт итеп, Пружинище ауылы эргәһендә дошмандың оборонаһын өҙгән саҡта беренселәрҙән булып дошман траншеяларына барып етә һәм граната ташлап дошман дзотын, ете һалдатты юҡ итә.
28-се армия буйынса бойороҡҡа ярашлы, ҡыҙылармеец Ной Иосифович Думбадзе 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
166-сы гвардия уҡсылар полкы Пинск һаҙлыҡтарында ауыр һуғыш алып бара. Дошман урындағы тәбиғи шарттарҙы файҙаланып, көслө нығытма төҙөй. Ной Думбадзе ингән бер төркөм яугирға Ясельда йылғаһын йәшерен рәүештә аша сығып, ҡаршя яҡ ярҙа плацдармды алырға һәм уны төп көстәр килгәнгә тиклем тотоп торорға бйоророла. Йылғаға яҡын урындар ныҡ һаҙамыҡ була. 1944 йылдың 12 июлендә Думбадзе Городыще ауылы эргәһендә йылғаны беренселәрҙән булып аша сыға һәм дошман траншеһына ташлана. Автомат, граната һәм ҡул һуғышы алышында ул дошмандың ун ике һалдатын юҡ итә. Дошман совет яугирҙары ҡыҫымы аҫтында сигенергә мәжбүр була.
26-28 июлдә Брест ҡалаһынан көнбайыштараҡ һөжүм итеүсе совет ғәскәрҙәренә ҡамасаулаған дошман һалдаттарының ҡамауҙа ҡалған төркөмө менән алышҡанда тағы ла унға яҡын дошманды, ике дошман снайперын табып юҡ итә, граната менән пулеметты шартлата.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы указы менән ҡыҙылармеец Ной Иосифович Думбадзе, батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн, 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылда демобилизацияланғандан һуң тыуған иленә ҡайта. Шемокмеди ауылында һатыусы булып эшләй.
1983 йылдың 9 апрелендә вафат була.
# Аҙнабаев Булат Марат улы

Аҙнабаев Булат Марат улы (8 ноябрь 1964, Өфө, БАССР, СССР) — совет һәм Рәсәй күҙ табибы. Медицина фәндәре докторы (2001), профессор (2004).

# Аҙнабаев Булат Марат улы
## Биографияһы

Булат Марат улы Аҙнабаев 1964 йылдың 8 ноябрендә Өфөлә тыуған. Атаһы — Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы.
1987 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. Хеҙмәт юлы:
* Мәскәү ҡалаһындағы «Күҙ микрохирургияһы» тармаҡ-ара фәнни-техник комплексында эшләй.
* 1993 йылдан — «Оптимедсервис» ЯАЙ‑ның генераль директоры (Өфө)
* 1996 йылдан — БДМУ‑ла уҡытыусы
* 1998 йылдан башлап дипломдан һуң белем биреү институты курсы һәм офтальмология кафедраһы мөдире
2000 йылда Аҙнабаев Гельмгольц исемендәге Мәскәү күҙ ауырыуҙары ҒТИ-нда «Глаукома менән катарактаның микроэндоскопия хирургияһы» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 2004 йылда профессор исеме бирелә.

# Аҙнабаев Булат Марат улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Булат Марат улы Аҙнабаевтың ғилми эшмәкәрлеген күрәшлекте хирургик юлы менән коррекциялауға, глаукома һәм катарактаның ультратауыш һәм лазер хирургияһы, күҙҙең микроэндоскопик лазер хирургияһы мәсьәләренә бағышлай. Ул офтальмохирургияла юғары технологиялы энергетик алымдар эшләү һәм ҡулланыу буйынса ғилми мәктәпте нигеҙләй. Аҙнабаев катарактаны бөтөрөүҙең яңы ысулдарын уйлап таба һәм дауалауҙа ҡулланыуға индерә,артҡы камераға кире интраокуляр линза, күҙҙең энергетик хирургияһы өсөн медицина ҡорамалдары уйлап табыуҙа ҡатнаша.
РБ һаулыҡ һаҡлау министрлығының офтальмологияһы буйынса Сертификация комиссияһы рәйесе, РФ һаулыҡ һаҡлау министрлығы эксперт кәңәшмәһенең ағзаһы.
10-дан артыҡ кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияларының ғилми етәксеһе һәм консультанты. Уның етәкселегендә Бөтә Рәсәй офтальмология конференциялары уҙғарыла, ординаторҙар һәм өҫтәмә профессиональ белем институты тыңлаусылары өсөн ғилми-практика семинарҙары һәм конференциялар ойошторола.
Аҙнабаев — офтальмология буйынса 195 фәнни хеҙмәт һәм 26 уйлап табыу авторы, шул иҫәптән 9 монография авторы.

# Аҙнабаев Булат Марат улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Ультразвуковая хирургия катаракты — факоэмульсификация. Мәскәү, 2005
* Лазерная сканирующая томография глаза: передний и задний сегмент. Мәскәү, 2008 (авторҙаш)
* Флегмоны и другие воспалительные заболевания орбиты. Мәскәү, 2010 (авторҙаш)
# Мурмышка

Мурмышка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Мурмышка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003882
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000388
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бад-Готлойба-Берггисхюбель

Бад-Готлойба-Берггисхюбель (нем. Bad Gottleuba-Berggie?hubel) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5809 кеше йәшәй. Майҙаны — 88,75 км². Диңгеҙ кимәленән 211-644 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 01816, 01819, 01825 һәм автомобиль коды PIR.
# Прорвинская

Прорвинская — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 282 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Прорвинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201062
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Калманка (Касмала ҡушылдығы)

Калманка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Касмала йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Калманка (Касмала ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001540
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200154
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Беручашвили Тамара Гурамовна

Беручашвили Тамара Гурамовна (груз. თამარ ბერუჩაშვილი; 9 апрель 1961 йыл, Тбилиси) — дәүләт эшмәкәре һәм Грузия дипломаты. 1998-2000 йылдарҙа Грузияның сауҙа һәм тышҡы иҡтисади мөнәсәбәттәре министры, 2004 йылда Грузияның Европа һәм евроатлантик интеграция мәсьәләләре буйынса министры, 2014-2015 йылдарҙа Грузияның сит ил эштәре министры, 2016 йылдан Грузияның Бөйөк Британиялағы илсеһе.

# Беручашвили Тамара Гурамовна
## Биографияһы

Тамара Беручашвили Гурамовна 1985 йылда Мәскәүҙәге Патрис Лумумба исемендәге Халыҡтар дуҫлығы университетын тамамлай, уның физика-математика һәм тәбиғи фәндәр факультетында, шулай уҡ сит телдә факультетында уҡый. Һөнәре буйынса — химик, француз теленән тәржемәсе. 1986 йылдан 1990 йылға тиклем Грузия ССР-ы Фәндәр Академияһының Кутателадзе исемендәге фармакология институтының өлкән лаборанты булып эшләй. 1990-1992 йылдарҙа Грузияның Фән һәм техника министрлығындағы халыҡ-ара бүлектең өлкән хеҙмәткәре. 1992 йылда ЮНЕСКО-ның халыҡ-ара менеджмент үҙәгендә уҡыуын тамамлай. 1992-1994 йылдарҙа Грузияның Тышҡы эштәр бәйләнеше дәүләт комитетында ТАСИС программаһының координация бюроһы администраторы. 1994-1996 йылдарҙа Грузия Фән һәм техника министрлығында эшләй, ТАСИС программаһы координация бюроһының башҡарма директоры урынбаҫары вазифаһын биләй.
1996-1998 йылдарҙа Беручашвили Блумингтонда Индиана университетының магистратураһында уҡый һәм дәүләт идара итеү магистры һөнәрен ала. Был ваҡытта Вашингтон ҡалаһының Стратегик һәм халыҡ-ара тикшеренеүҙәр үҙәгендә интернатура үтә. АҠШ-тан ҡайтҡандан һуң, июнь-августа грузия мөнәсәбәттәре 1998 йылда Грузияның Сауҙа һәм тышҡы иҡтисади мөнәсәбәттәре минстрлығында министр урынбаҫары вазифаһын биләй, һуңынан 1998 йылдан 2000 йылға тиклем — министры.
2000 йылдың июненән алып 2003 йылдың декабренә тиклем Беручашвили Грузияның сит ил эштәре министры урынбаҫары вазифаһын биләй, 2003 йылдың декабренән алып — министр урынбаҫары, Европа берлеге координация бюроһының Европа һәм евроатлантик интеграцияһы мәсәьәләләре буйынса Грузия дәүләт министры урынбаҫары була. 2004 йылдың февраль-декабрь айҙарында Европа һәм европа атлантик структуралары менән интеграция мәсьәләләре буйынса дәүләт министры вазифаһында эшләй. 2004 йылдың декабренән 2011 йылдың декабренә тиклем — ошо уҡ структурала министрҙың беренсе урынбаҫары. 2011-2012 йылдарҙа ошо уҡ структурала вице-премьерҙың төп кәңәшсеһе була. 2012 йылдың ноябренән алып 2013 йылдың мартына тиклем министр урынбаҫары була.
2013 йылдың 25 марты нда Грузияның сит ил эштәре министры урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнә, 2014 йылдың 7 ноябрендә сит ил эштәре министрының беренсе урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә. 2014 йылдың 11 ноябрендә Грузияның сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнә һәм был поста 2015 йылдың 1 сентябренә тиклем эшләй. 2016 йылдың мартында Бөйөк Британияла Грузия илсеһе итеп тәғәйенләнә.

# Беручашвили Тамара Гурамовна
## Ғаилә

Кейәүҙә, ике балалары бар.
# Чукот диңгеҙе

Чукот диңгеҙе — Төньяҡ Боҙло океан ситенде Чукотка һәм Аляска ярымутрауҙары араһында урынлашҡан. Көнбатыштан Лонга боғаҙы аша Көнсығыш себер диңгеҙе менән тоташҡан. Көньяҡтан Беренг боғаҙы аша Тымыҡ океандың Берингов диңгеҙе менән тоташҡан.

# Чукот диңгеҙе
## Физик-географик урыны

Майҙаны 589 600 км². 50 м-ҙан әҙерәк тәрәнлек төбөнөң майҙанының 56 % тәшкил итә. Иң ҙур тәрәнлек 160 метр. Һыу температураһы йәй көнө 4—12 °C, ҡышын −1,6 — −1,8 °C.
Яры телгеләнмәгән. Диңгеҙ ҡултыҡтары: Колючин ҡултығы, Коцебу ҡултығы, Шишмарёв бухтаһы (Чукот автономиялы округы). Октябрь-ноябрьҙан май-июньгә тиклем диңгеҙ боҙ менән ҡапланған. Чукот диңгеҙенә Амгуэма һәм Ноатак йылғалары ағып төшә.
Чукот диңгеҙе аша Төньяҡ юл трассаһы үтә.
Диңгеҙҙәге утрауҙар: Врангел утрауы, Геральд утрауы, Колючин утрауы.
Балыҡсылыҡ: (еҙмыйыҡ (голец), поляр треска), промысел тюлень, нерпа.
Эре порттары — Уэлен (Рәсәй), Барроу (АҠШ).
* Был диңгеҙ тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Йәнбәков Венер Әхмәт улы

Йәнбәков Венер Әхмәт улы (14 сентябрь 1938 йыл — 28 ноябрь 2014 йыл) — шағир һәм журналист. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союздары ағзаһы.

# Йәнбәков Венер Әхмәт улы
## Биографияһы

Венер Әхмәт улы Йәнбәков Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районының Дауыт-Ҡайып ауылында тыуған. Шағир һәм журналист Рәмил Йәнбәковтың ағаһы.
Тыуған ауылындағы башланғыс мәктәптән һуң Ковалёвская ете йыллыҡ мәктәбендә уҡый. Мораҡ башҡорт мәктәбенең 8-се класын тамамлағандан һуң колхозда эшләй.
1956 йылда Салауат ҡалаһына килә, унда 16-сы төҙөлөш мәктәбенә уҡырға инә. Салауат ағас эшкәртеү заводында балта оҫтаһы-станоксы, «Салаватстрой» тресының 5-се автобазаһында шофер, 18-се нефть химияһы комбинатында оператор булып эшләй.
Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлағас, дүрт йыл Теләүембәт урта мәктәбендә завуч булып эшләй.
Венер Әхмәт улы 2014 йылдың 28 ноябрендә Өфө ҡалаһында вафат була. Тыуған ауылы Дауыт-Ҡайыпта ерләнгән.

# Йәнбәков Венер Әхмәт улы
## Журналистика һәм әҙәбиәт

Оҙаҡ йылдар «Башҡортостан пионеры» балалар журналы, аҙаҡ — «Совет Башҡортостаны» гәзите (хәҙерге «Башҡортостан») һәм «Аманат» балалар-үҫмерҙәр журналы хеҙмәткәре булып эшләй. Ул шулай уҡ әҙәби ижад менән дә әүҙем шөғөлләнә, хикәйәләр, шиғырҙар яҙа, бер нисә шиғри йыйынтыҡ авторы. Венер Йәнбәковтың ҡайһы бер әҫәрҙәре мәктәп дәреслектәренә ингән.
Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә.
# Кокотка (йылға)

Кокотка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пестовское һыуһаҡлағысы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9,4 км.

# Кокотка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы башынан Пирогово һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300312110000031218
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003121
* Бассейн коды — 09.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лихтенберг (Каменц)

Лихтенберг (Каменц) (нем. Lichtenberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1655 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,75 км². Диңгеҙ кимәленән 326 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1896 һәм автомобиль коды BZ.
# Кыртып-Ях

Кыртып-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ватинский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.

# Кыртып-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041825
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204182
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чамбаир

Чамбаир — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Чамбаир
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013370
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201337
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Наратлы (Ыҡ ҡушылдығы)

Наратлы — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Наратлы (Ыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102858
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лазарев

Лазарев — фамилия.
* Лазарев Дмитрий Ильич (1922—1991) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* Лазарев Николай Иванович (1926—1998) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1990).
* Лазарев Антон Павлович (1990) — «Салауат Юлаев» һөжүмсеһе, 2011 йылғы Ҡышҡы Универсиада чемпоины.