yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фессалияның тимер юл музейы

Фессалияның тимер юл музейы (шулай уҡ Волос тимер юл музейы, грек. Σιδηροδρομικό Μουσείο Θεσσαλίας) ― Грецияның Волос ҡалаһында 2006 йылда тимер юлдар үҫеше тарихына арналған музей. Волос станцияһы вокзалы бинаһының беренсе ҡатында урынлашҡан.
Музейҙа Фессалия тимер юл тарихы менән бәйле экспонаттар ҡуйылған. Экспонаттар араһында ― һирәк осрай торған фотолар, тимер юл хеҙмәткәре мундирҙары, иҫке телеграф аппараттары, ХIХ быуат аҙағында поездарға билеттар һатыу машиналары, ағас һәм бронзанан яһалған төрлө ҡулайламалар һәм ҡорамалдар, сәғәт, поездарҙың расписаниеһы, хәрәкәтсән составтарҙың өлөшө, иҫке светофорҙар һәм үлсәү приборҙары. Бында шулай уҡ документтар коллекцияһы бар, һирәк осраған китаптар, тарихи документтар һәм башҡа Грецияның ХIХ быуат тимер юл архитектураһына ҡағылған документтар. Ул документтар араһында ― Эваристо де Кириконың Пелион тимер юлын төҙөү өсөн эшләгән һыҙма йыйынтыҡтары.
Әлеге ваҡытта проектты тормошҡа ашырыу Фессалия университеты менән хеҙмәттәшлек итеп алып барыла. Был проект буйынса хәрәкәтсән составты станцияның көньяҡ-көнбайыш өлөшөнә асыҡ ҡуйып, кешеләргә түләүһеҙ ҡарау ойоштороласаҡ. Шулай уҡ планда XIX быуат аҙағында Греция короле ғаиләһенә ҡараған 9-10 метрлы паровоз һәм ике вагонды ҡуйыу күҙ алдында тотола.
Хәҙерге ваҡытта музейҙы алдан яҙылыу буйынса һәр бер аҙнаның дүшәмбе-йома көндәрендә ҡарарға мөмкин.
# Ҡарабәрҙе

Ҡарабәрҙе (рус. Караберда) — 2005 йылда бөтөрөлгән ауыл. Башҡортостандың Ейәнсура районы Яңы Себенле ауыл Советына ҡараған.

# Ҡарабәрҙе
## Географияһы

Йылайыр платоһы көнбайышында ҙур булмаған Ҡарабәрҙе йылғаһы буйында урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта бында быуа бар.
Ауылдан мөһим объекттарға тиклем ара:
* район үҙәге (Иҫәнғол): 22 км
* ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Себенле): 12 км
* яҡындағы тимер юл станцияһы (Төйлөгән): 36 км

# Ҡарабәрҙе
## Тарихы

2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың булдырылыуы, берләшүе, бөтөрөлөүенә һәм статусын үҙгәртеүгә, административ үҙәктәр күсеүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында»" 211-з һанлы Башҡортостан Республикаһы законына ярашлы бөтөрөлә.
Ләкин Хәйҙәр Миңшәриф улы Ғайсин кеүек бер нисә ир-егет ата-бабалар нигеҙен тергеҙеү теләге менән яна. Хәйҙәр Ғайсин ауылға электр сымдары һуҙҙырта, газ үткәртә, юл һалдырта. Үҙе атаһының нигеҙендә яңы йорт һалып инә. Бөгөн ауылда бер урам бар. Ул Хәбибйән урамы тип атала.
2015 йылда Ҡарабәрҙелә Бөйөк Ватан һуғышы осоро балалары һәм тыл ветерандары иҫтәлегенә таҡтаташ асылды (101 исем).
Ейәнсура районы башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе Рәшит Ғәли улы Иҙрисов менән һәүәҫкәр шағир Шаһивилдан Иҙрисов ауыл, ғаиләләр тарихын ентекләп өйрәнгән. Улар ауылдағы ғаиләләр шәжәрәһен төҙөгән, ауылдаштарының данлы үткәне тураһында «Тамырҙарым һиндә, Ҡарабәрҙем» тигән китап баҫтырып сығарған. Ҡарабәрҙе — Башҡортостан Республикаһы гимны авторы, композитор Фәрит Фәтих улы Иҙрисовтың ата-бабалары йәшәгән ауыл.
Ҡарабәрҙелә тыуып үҫкән Рәшит Иҙрисов нахаҡҡа рәнйетелеп, Себергә һөрөлгән ауылдаштары, атаһы Ғәлиулла Хужахмәт улы иҫтәлегенә үҙенең «Йөрәк хәтере» китабын арнай.
Бөгөн ауыл биләмәһендә йыл әйләнәһенә Ҡарабәрҙе туристик базаһы эшләй. Бында төрлө саралар, юбилейҙар үткәрергә, тәбиғәт ҡосағында бөтә уңайлыҡтары булған өйҙә ял итергә, балыҡ тоторға, сана, саңғы шыуырға була.

# Ҡарабәрҙе
## Халҡы

1969 йылдың 1 ғинуарына ауылда 123 кеше йәшәгән; башлыса башҡорттар.
2002 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 0 кеше тәшкил итә.

# Ҡарабәрҙе
## Билдәле кешеләре

Иҙрисов Шаһивилдан Уйылдан улы— йәмәғәт эшмәкәре, шиғри йыйынтыҡтар авторы. Иҙрисов Рәшит Ғәлиулла улы— педагог, йәмәғәт эшмәкәре, Инәк мәктәбе директоры, «Йөрәк хәтере» китабы авторы. Ғайсин Хәйҙәр Миңшәриф улы— эшҡыуар, Ҡарабәрҙе ауылын тергеҙеүсе.

# Ҡарабәрҙе
## Тағы ҡарағыҙ

- Ейәнсура районы
- Яңы Себенле ауыл Советы (Ейәнсура районы)
# Това (Мезень ҡушылдығы)

Това — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №5062 ҡылымығының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Това (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005063
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кальмероде

Кальмероде (нем. Kallmerode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 621 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,59 км². Диңгеҙ кимәленән 375 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37327 һәм автомобиль коды — EIC.
# Ҡыр-Ҡайынтүбә

Ҡыр-Ҡайынтүбә (Ҡайынтүбә; татар. Кыр Каентүбә, рус. Кыр-Каентюба) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.

# Ҡыр-Ҡайынтүбә
## География

Ауыл Шәбеҙ йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 28 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡыр-Ҡайынтүбә
## Тарих

Ауылға йәнәй ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Һуңыраҡ ауылда керҙәш булып башҡорттарҙың бүләр һәм байлар ырыуҙары вәкилдәре төпләнә. 1707 йылдан билдәле. Ауыл Йәнәй улусының Ҡамбар түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
Ауыл кешеләре 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында әүҙем ҡатнаша.
1848 йылда ауылда хужалыҡ магазины, 4 тирмән, XX быуат башында мәсет (1853 йылдан билдәле), мәктәп (1862 йылда асыла) теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.

# Ҡыр-Ҡайынтүбә
## Халҡы

1816 йылда ауылда 15 башҡорт (ир затлы) һәм 80 типтәр, 1848 йылда — 25 башҡорт һәм 212 типтәр, 1912 йылда — 541 типтәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 86 | 342 | 362 | 394 | 658 | 550 | 541 | 506 | 273 | 354 | 210 | 199 | 263 | 214 | 121 | 115 |
# Кашкадак

Кашкадак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 364 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кашкадак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018330
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201833
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡотипов Зиннәт Ҡотип улы

Ҡотипов Зиннәт Ҡотип улы, Зиннәт Ҡотип (1918 йыл — 6 июль 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған шағир. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Ҡотипов Зиннәт Ҡотип улы
## Биографияһы

Зиннәт Ҡотип улы Ҡотипов 1918 йылда Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Арый ауылында тыуған.
1935 йылда Мәсәғүт педагогия техникумын тамамлай. 1939 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтына уҡырға инә.
Дәүләкән педагогия техникумында тарих уҡытыусыһы була.
Уның шиғырҙары «Йәш төҙөүсе», «Ленинсы» гәзиттәрендә, «Октябрь» журналында, «Беренсе йыр» («Первая песня») альманахында баҫылып сыға. 1939 йылда Башҡортостан китап нәшриәте уның балалар өсөн яҙылған «Шиғырҙар» китабын нәшер итә.
Белоруссияны немец-фашист илбаҫарҙарынан азат иткәндә 1944 йылда батырҙарса һәләк була.

# Ҡотипов Зиннәт Ҡотип улы
## Әҙәби мираҫы

* Зиннәт Ҡотип //Һуғыш үтте, һағыш ҡалды. Өфө, 2000.

# Ҡотипов Зиннәт Ҡотип улы
## Хәтер

* Өфөлә Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала Башҡорт дәүләт университеты талиптары өсөн башҡорт шағир — фронтовиктарға бағышланған «Һеҙҙең ҡаһарманлыҡ — мәңгегә беҙҙең йөрәктәрҙә» исемле әҙәби композиция формаһындағы асыҡ дәрес үтте (2015). Талиптар ябай уҡыусыға билдәһеҙ булған, Бөйөк Ватан һуғышында ғүмерен биргән башҡорт шағирҙары тураһында йөкмәткеле докладтар әҙерләнеләр. Ғәли Әхмәти, Зөфәр Мансуров, Хөрмәт Хәйри, Әхмәт Шакири, Нур Исмағилов, Сабир Кинйәкәй араларында Зиннәт Ҡотип исеме лә яңғыраны.
# Оло Минина

Оло Минина — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подломка йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Минина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003209
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000320
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Козьменьга

Козьменьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Утюкс йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Козьменьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030004
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003000
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шорохова Екатерина Васильевна

Шорохова Екатерина Васильевна (10 июль 1922 йыл — 7 февраль 2004 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-психологы һәм философы. философия фәндәре докторы (1962), профессор (1963). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1986).

# Шорохова Екатерина Васильевна
## Биографияһы

Екатерина Васильевна Шорохова 1922 йылдың 10 июлендә Волгоград өлкәһенең Березовка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1940 йылда урта мәктәпте алтын миҙалға тамамлай. 1947 йылда Ленинград дәүләт университетының философия факультетының психология бүлеген тамамлай.
1947 йылдан 1951 йылға тиклем СССР Фәндәр академияһының философия институында аспирантурала уҡый, шунан һуң «Материалистическое учение И. П. Павлова о сигнальных системах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай
1947 йылдан 1972 йылға тиклем СССР Фәндәр академияһының философия институтында ғилми хеҙмәткәр, өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1955 йылдан 1957 йылға тиклем институттың ғилми секретары, 1960 йылдан 1972 йылға тиклем академик С.Л. Рубинштейн вафатынан һуң — психологияның философия проблемаларҙың секторын етәкләй. 1962 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1963 йылда Е. В. Шорохова профессор исемен ала.
1972 йылдан 1988 йылға тиклем — СССР Фәндәр академияһының психология институты директоры урынбаҫары һәм социаль психология лабораторияһы мөдире. 1988 йылдан 2004 йылға тиклем Рәсәй Фәндәре академияһының психология институтында баш ғилми хеҙмәткәр.
Төп эшмәкәрлегенән тыш Шорохова Е.В. 1963 йылда СССР психологтар йәмғиәтенең вице-президенты була. «Психологический журнал» (1980-2002) һәм «Вопросы психологии» (1965—1989) журналдарының мөхәрририәт ағзаһы булып тора.
2004 йылдың 7 февралендә Мәскәүҙә вафат була.

# Шорохова Екатерина Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүлектәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1986)
* Ике «Почёт Билдәһе» ордены (1971, 1975)
# Немец Википедияһы

Немец Википедияһы — Википедияның немец телендәге бүлеге. Инглиз Википедияһынан ҡалышып икенсе урында, 2001 йылдың 17 мартында теркәлгән.
2006 йылдың 23 ноябрендә поляк конькиҙә йүгрүсеһе Янина Коровицкая тураһында 500 000-се мәҡәлә яҙыла. 2009 йылдың 23 декабрендә америка ботанагы Эрни Вассон тураһында миллионынсы мәҡәлә яҙыла.
Бөгөнгө көндә мәҡәләләр һыны 2 942 158.
# Саран

Саран — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каралька йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.

# Саран
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065604
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306560
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Упҡанкүл (төбәк)

Упҡанкүл — төбәк, 1985 йылдан Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡыһы булып иҫәпләнә.

# Упҡанкүл (төбәк)
## Географияһы

Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы Упҡанкүл ауылының көньяҡ ситендә, Ағиҙел йылғаһы буйы убалы тигеҙлегенең төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Майҙаны 3 га. Күл‑һаҙлыҡ комплексынан ғибәрәт, Упҡанкүл күлен һәм карстан барлыҡҡа килгән һаҙлыҡты үҙ эсенә ала. Ағар төбәк, һыу кимәле күтәрелгәндә Ҡурғаш йылғаһы (Ҡариҙел йылғаһы бассейны) ағып сыға. Тирә‑яҡ ландшафы кәҫле көлһыу һәм болон‑ҡара тупраҡтарҙағы ҡайын урманынан тора. Күлдең көнбайыш һәм көнсығыш ярҙарын йөҙөп йөрөгән күрәнле, күрән‑үлән‑һаҙ мүкле һәм ҡыуаҡлы (лапланд талы, көлһыу тал һ.б.) һаҙлыҡтар ҡаплаған. Үҫемлектәрҙең БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк төрҙәре үҫә: инглиз ысыҡ үләне һәм һаҙ хаммарбияһы.
# Собет-Яха-Тарка

Собет-Яха-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Собет-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Собет-Яха-Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054297
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305429
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ак-су (йылға)

Ак-су — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ак-су (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002026
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100202
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лукьянов Эдуард Евгеньевич

Эдуард Евгеньевич Лукьянов — Рәсәй ғалимы, техник фәндәр докторы, Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһы академигы, геолого-технологик тикшеренеүҙәр һәм газ каротажы өлкәһендә белгес.
Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре. Газ сәнәғәтенең почетлы хеҙмәткәре. Академик И. М. Губкин исемендәге, В. И. Муравленко исемендәге, газ сәнәғәте премиялары лауреаты.
Рәсәй акустика йәмғиәтенә инә.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары — быраулау процесында геолого-технологик, геохимик һәм геофизик тикшеренеүҙәр, горизонталь скважиналар төҙөүҙе мәғлүмәти тәьмин итеү, ятҡылыҡтарҙы эшкәртеү мониторингы һәм эшләүсе скважиналарҙы урынлаштырыу өсөн интеллектуаль системалар булдырыу. 300-ҙән ашыу хеҙмәттең, шул иҫәптән 5 монография, 13 ҡулланма документтар һәм стандарттарҙың, 40 уйлап табыуҙың авторҙашы.
Бөйөк Петрҙың «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» көмөш миҙалы менән бүләкләнгән

# Лукьянов Эдуард Евгеньевич
## Белеме

* 1954 — Ишембай нефть техникумы,
* 1978 — Төмән индустриаль институты.
* аспирантура
* аспирантура
# Мәсем хан

Мәсем хан — XV быуаттың 2-се яртыһында йәшәгән Ете башҡорт ырыуы берләшмәһе ханы. Фольклор сығанаҡтары, айырыуса, «Бабсаҡ менән Күсәк» эпосы буйынса билдәле. Башҡорт риүәйәттәренә ярашлы, Мәсем хан ставкаһы Мәсемтау итәгендә (Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылы янында) урынлашҡан була. Ҡана йылғаһы (Ағиҙел йылғаһының һул ҡушылдығы) тамағында ерләнгән.
# Чумжур

Чумжур — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Чумжур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200024589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202458
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Төньяҡ проспект (Ереван)

Төньяҡ проспект (әрм. Հյուսիսային պողոտա, ингл. Northern avenue) — Ереванғы йәйәүлеләр урамы, ул Азатлыҡ майҙанын Республика майҙаны менән тоташтыра. Проспектта элиталы торлаҡ йорттар, офистар, кибеттәр, ресторандар урынлашҡан . Оҙонлоғо 1,5 километрҙан ашыу.

# Төньяҡ проспект (Ереван)
## Тарихы

Төньяҡ проспектты төҙөү планын тәүҙә архитектор Александр Таманян 1900-сө йылдарҙа уҡ эшләй башлай. Совет власы урынлаштырылғандан һуң был проект кире ҡағыла, һәм уны үткән быуат аҙағында ғына хәтергә төшөрәләр. Тәүге һыҙмалар буйынса проспект туранан-тура Республика майҙанына барып тоташырға тейеш була, ләкин һуңыраҡ төҙөлгән Әрмәнстан Милли галереяһы бинаһы быға ҡамасаулай. Хәҙер проспект, майҙанға уҡ барып етмәйенсә, Абовян урамына тоташа, был урам үҙ сиратында Республика майҙанына барып сыға.
Төньяҡ проспекттағы төҙөлөш эштәре Ереванда 2001 йылдың көҙөндә башлана. Дөйөм алғанда Төҙөлөш биләмәһе 320 мең квадрат метр майҙанды алып тора, биналар аҫтына 2 мең машина ҡуйырлыҡ автотуҡталыш та урынлаштырыла.

# Төньяҡ проспект (Ереван)
## Тарихы
### Төҙөү

Хәҙерге Төньяҡ проспект урынында бер нисә йыл элек хөкүмәт тарафынан һатып алынған шәхси йорттар ултырған була. Ҡалған сығымдарҙы, йәғни проспектты төҙөүҙе, шәхси инвесторҙар үҙ өҫтәренә ала. Ҡала мэрының әйтеүенсә, элиталы проекспект төҙөлөшөнә 101 млрд драм ($310 млн) аҡса тотонола. Проспект төҙөлөшөн «Нор Айленд», «Бизнес Центр», «Прогресс Армения», «Локал Девелоперс», «Гарни Групп», Мәскәү инвестиция төҙөлөш компанияһы, «Хас Профит», «Согласие. Армения» компаниялары финанслай. Шуны ла әйтеп үтеү урынлы булыр: баш ҡаланың үҙәк районында йәшәүселәр, фатирҙарынан үҙ теләктәре менән күсенергә теләмәй, Төньяҡ проспект төҙөлөшөн туҡтатыуҙы талап итеп, күп һанда акциялар үткәрә. Уларҙың күптәре яңы торлаҡ алыу өсөн бүленгән аҡсаның аҙ булыуына ла риза булмай. Мәҫәлән, Ереван үҙәгендә йәшәүсегә 55,7 кв. метрлы торлағы өсөн Әрмәнстан хөкүмәте 33 мең доллар тәҡдим итә, был, әлбиттә, хәҙерге хаҡтарға бөтөнләй тап килмәй, сөнки бындағы торлаҡтың бер кв. метры ғына ла 800 доллар тора. Күп кенә эксперттар проекттың 200 % табыш килтереүен билдәләй.

# Төньяҡ проспект (Ереван)
## Тарихы
### Асыу

Төньяҡ проспект өс өлөшкә бүленгән. Беренсе өлөшө 2006 йылдың 29 майында, икенсе һәм өсөнсө өлөштәре 2007 йылдың 16 ноябрендә асыла.
* Төньяҡ проспект. А.А. Спендиаров исемендәге Опера һәм балет театры яғына күренеш
* Төньяҡ проспекттың үҙәк өлөшө
* Туманян урамынан күренеш
# Шәмәхә йома мәсете

Шәмәхә йома мәсете (әзерб. Şamaxı Cümə Məscidi) — Әзербайжанда Шәмәхә ҡалаһында урынлашҡан йома месете.
Мәсет төҙөлөү ваҡыты — 743-744 йылдар— принц Шахкул Каджары етәкселегендәге Тифлистан килгән геологик комиссия тикшереүҙәре менән нигеҙләнгән. Мәсеттен диуарында ғәрәп семәре менән мосолман календары буйынса 126 йыл тип яҙылған..
# Үрмәкәй (Свердловск өлкәһе)

Үрмәкәй (рус. Урмикеево) — Свердловск өлкәһенең Түбәнге Серге районында урынлашҡан тарихи башҡорт ауылы, Михайловск муниципаль берәмегенә керә.

# Үрмәкәй (Свердловск өлкәһе)
## Халыҡ һаны

2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 827 кеше йәшәй, шул иҫәптән 400 ир-ат һәм 427 ҡатын-ҡыҙ..
2002 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 785 кеше теркәлгән.

# Үрмәкәй (Свердловск өлкәһе)
## Тарихы

1834 йылда үткәрелгән ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 20 йортонда 98 башҡорт йәшәгән. 1850 йылғы ревизия 20 йортта 107, ә 1859 йылда 22 йортта 140 башҡортто теркәгән.
1755 йылда Үрмәкәй халҡы үҙ аҫаба ерен билдәле урыҫ сәнәғәтселәр ғаиләһе Строгановтарға һатыу сәбәпле, XVIII быуаттың уртаһынан алып ауылда йәшәүселәрҙең үҙ ере булмай.
Архив сығанаҡтарҙа шулай уҡ ауылда йәшәүселәрҙең хужалығы тураһында ла мәғлүмәт һаҡланған. Мәҫәлән, 1842 йылда ауылда йәшәүселәр 488 бот ярма икмәк сәскән.
Профессор Ә.З.Әсфәндиәров 1850 йылда үткәрелгән IX ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
* Башкиры д. Урмекеево по IX ревизии 1850 г.
* Бархия Тоишев 37 лет, отдан по суду в солдаты в 1835 г., сыновья Бикмухамет 38, Динмухамет 33 (сыновья Ишмухамет 8, Дусухамет 4 лет).
* Баязит Тоишев 47 лет.
* Держил Саляшев 69 лет, умер в 1837 г., сын Альмей 56 (сыновья Бикмухамет 28, Мухаметша 21, Ахматша 8, Мратша 4 лет).
* Кульшан Саляшев 65 лет, сын Габайдулла 41 год.
* Кульманай Саляшев 48 лет, умер в 1848 г.
* Зайнаш Саляшев 44 лет, умер в 1838 г., сын Залялитдин 30 (сыновья Ганиатулла 2, Замалитдин 20, Шамшитдин 15 лет).
* Зюбан Сайдашев 84 лет, сыновья Хисматулла 41, Сибагатулла 29, Гайзитулла 24 лет.
* Зайнулла Зюбанов 43 лет, сыновья Низагатулла 20, Мухаметамин 16, Мухаметжамил 10, Мухаметгамил 4 лет.
* Муса Губайдуллин 40 лет, дети Мухаметзариф 10, Мухаметсафый 8 лет.
* Файзулла Сайдашев 62 лет, сыновья Галиулла 12, умер в 1839 г., Набиулла 10 лет.
* Нигаматулла Мандеев 43, сын Тагир 3, брат Бахтияр Мандеев 42 лет.
* Мидан Заитов 63 лет, умер в 1850 г., сыновья Абдулсабыр 40 (сын Шамшитдин 1), Аблихсан 22 лет, умер в 1838 г., Исламитдин 24 (сын Хисамитдин 5), Мифтахитдин 15 лет.
* Абдулкарим Миранов 41 год.
* Атнагул Акзигитов 37 лет, умер в 1837 г.
* Атнабай Акзигитов 31 года, умер в 1848 г., сыновья Фазыл 25, Мухаметсафый 19, Мухаметсадык 2 лет.
* Мурсалим Иликаев 93 лет, умер в 1836 г., сын Фазулла 68 лет.
* Аит Мурсалимов 60 лет, его приемыш Мухаметулла Гайнуллин 10 лет.
* Сайфулла Мурсалимов 28 лет, отдан по суду в солдаты в 1847 г., сын Баймухамет 6 месяцев.
* Туктамыш Копасов 64 лет, умер в 1845 г., сын Мавлютбай 35 (сын Ахметжан 12 лет).
* Туктан Токтамышев 45 лет, дети Мирхатулла 24, Хисбулла21 год.
* Всего в д. Урмекеево мужского пола 51, женского — 57 душ.
Р.Р.Аҫылғужин фекеренсә Үрмәкәй ауылында башҡорт халҡының ҡошсо ырыуы вәкилдәре йәшәй.