yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сеплас

Сеплас — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға [[Старица (Обь ҡушылдығы)|Старица]] йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сеплас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042611
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004261
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы

Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы (20 март 1938 йыл — 26 ғинуар 2008 йыл) — балет артисы, бейеүсе, педагог, РСФСР-ҙың халыҡ (1974), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1963). «Почёт Билдәһе» ордены (1981) кавалеры. БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1977).

# Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы
## Биографияһы

Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы Нафиҡова 1938 йылдың 20 мартында Өфөлә тыуған. Атаһы НКВД хеҙмәткәре, әсәһе — башланғыс кластар уҡытыусыһы. Күп балалы ғәиләлә Фирҙәүес иң кесеһе. 1942 йылда атаһы репрессияға эләгә һәм һөргәндә мәрхүм була. Бер аҙҙан әсәһе лә вафат булып ҡала. Фирҙәүес балалар йортонда тәрбиәләнә.
1956 йылда Ленинград хореография училищеһын тамамлай һәм ижади эшмәкәрлеген Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында солист булып башлай.
30 йылдан ашыу ғүмерен сәхнәгә бағышлай, башҡорт, рус һәм сит ил классик спектаклдәрендә ҡабатланмаҫ образдар тыуҙыра.
1959 йылда Венала Йәштәр һәм студенттарҙың етенсе бөтә донъя фестивалендә лауреат исеменә лайыҡ була.
1975 йылда СССР-ҙың Ҙур театры саҡырыуы буйынса «Дон-Кихот» спектаклендә Китри, «Кармен-сюита» спектаклендә Кармен партияларын башҡара.
Театр сәнғәтен үҫтереүгә тос өлөш индергәне өсөн Фирҙәүес Нафиҡоваға «РСФСР-ҙың халыҡ артисы», «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы» тигән маҡтаулы исемдәр бирелә, 1977 йылда Бизе-Щедриндың "Кармен-сюитаһы"ндағы Кармен роле һәм "Испан миниатюралары"ндағы Ампара-кәләш роле өсөн Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
1986 йылдан Өфө хореография училищеһында уҡытыусы булып эшләй.
Дүрт балаһы бар.

# Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы
## Төп партиялары

Фирҙәүес Нафикованың репертуарына ингән классик, шулай уҡ заманса һәм милли балет партиялары:
* Зарема (Борис Асафьев, «Баҡсаһарай фонтаны»)
* Одетта һәм Одиллия (Чайковский, «Аҡҡош күле»)
* Франциска (Иоганн Штраус, «Зәңгәр Дунай»)
* Медора (Адольф Адан, «Пират»)
* Мирта (Адольф Адан, «Жизель»)
* Китри (Людвиг Минкус, «Дон Кихот»)
* Кармен (Жорж Россиниҙың — Родион Щедрин, «Кармен-сюита»)
* Көлһылыу (Сергей Прокофьев, «Золушка»)
* Фани (Ҡара Караев, «Тропою грома»)
* Зәйтүнғол (Лев Степанов, «Сыңрау торна»)
* Ғәлимә (Халик Заимов һәм А. Чугаев, «Ҡара йөҙҙәр»)
* Тәңкәбикә (Морат Әхмәтов, «Ай тотолған төндә»)

# Нафиҡова Фирҙәүес Мөхәмәтвәли ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Йәштәр һәм студенттарҙың етенсе бөтә донъя фестивале лауреаты (Вена, 1959)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1963)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1971)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1974)
* Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1977)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1981).
# Гай (ҡала)

Гай — Ырымбур өлкәһенең көнсығышында урынлашҡан өлкә әһәмиәтендәғе ҡала. Гай районы үҙәге (район составына инмәй).

# Гай (ҡала)
## Сәнәғәт

Ҡала сәнәғәте бер йүнәлешле, Урал тау-металлургия компанияһының Гай тау-байыҡтырыу комбинаты эшмәкәрлеге менән билдәләнә. Ҡала янында баҡыр, көкөрт, никель ятҡылыҡтары бар.

# Гай (ҡала)
## Транспорт

Ҡала аша Орск — Аҡъяр — Сибай — Магнитогорск автомобиль юлы үтә.

# Гай (ҡала)
## Билдәле шәхестәр

* Нуғаев Ринат Йәүҙәт улы — табип, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты .
# Печора

Печо́ра (коми Печӧра, нен. Санэро’’ яха) — Рәсәйҙең Коми Республикаһы һәм Ненец автономиялы округындағы йылға.

# Печора
## География

Оҙонлоғо — 1809 км, бассейн майҙаны — 322 мең км². Төньяҡ Уралда, Коми Республикаһының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә башлана һәм башта башлыса көньяҡ-көнбайышҡа табан аға. Якша ҡасабаһы янында (Волостница ҡушылдығы ҡойғандан һуң) төньяҡҡа борола һәм Печора уйһыулығы буйлап Усть-Усаға тиклем аға. Артабан көнбайышҡа борола, ә Усть-Цильма тирәһендә (Пижма һәм Цильма ҡушылдыҡтары ҡойғандан һуң) Печора йәнә төньяҡҡа табан йүнәлә.
Тамағынан яҡынса 130 км алыҫлыҡта ике тармаҡҡа бүленә — көнсығыш (Оло Печора) һәм көнбайыш (Кесе Печора). Нарьян-Мар тирәһендә киңлеге яҡынса 45 км булған дельта барлыҡҡа килтереп Баренц диңгеҙенең Печора ҡултығына ҡоя.
Төп ҡушылдыҡтары — Унья, Төньяҡ Мылва, Велью, Лемью, Кожва], Лыжа, Ижма, Нерица, Пижма, Цильма, Сула, Боровая (барыһы ла һул); Илыч, Подчерье, Щугор, Уса, Лая, Ёрса, Созьва, Шапкина, Куя (барыһы ла уң).
1981—1993 йй. Оксино ауылы тирәһендә (тамағынан 141 км алыҫлыҡта) йылғала уртаса айлыҡ һыу сығымы (м³/с)
Печора буйындағы төп пристандәр — Нарьян-Мар, Усть-Цильма, Печора.
Троицко-Печорск ауылына тиклем даими рәүештә суднолар йөрөй ала (яҙын һәм көҙөн — Усть-Уньяға тиклем). Диңгеҙ караптары Нарьян-Марға тиклем (тамағынан 110 км юғарыраҡ) күтәрелә ала.
Йылғала балыҡ тотоу үҫешкән. Печора бассейнында таш күмер, нефть һәм тәбиғи газ ятҡылыҡтары бар.

# Печора
## Топографик карталар

* Карта бите P-40-XV,XVI Комосмольск-на-Печоре. Масштаб: 1 : 200 000. Указать дату выпуска/состояния местности.
* Лист карты P-40-69,70 Большая Шайтановка. Масштаб: 1 : 100 000. Издание 1968 г.
* Лист карты P-40-71,72 Печорский Заповедник. Масштаб: 1 : 100 000. Указать дату выпуска/состояния местности.
# Сергеевка нефть ятҡылығы

Сергеевка нефть ятҡылығы (рус. Серге́евское нефтяно́е месторожде́ние) — Башҡортостан Республикаһының Өфө, Благовещен һәм Кушнаренко райондары территорияһында урынлашҡан нефть сығанағы

# Сергеевка нефть ятҡылығы
## Тарихы

1961 йылда асылған һәм эшкәртеүгә индерелгән.

# Сергеевка нефть ятҡылығы
## Тасуирламаһы

Ятҡылыҡтың майҙаны 9 мең. га.
Сергеевка ятҡылығы запастары девондың терриген ҡомташтарына (Д-I, Д-II һәм Д-IV), шулай уҡ турней ярусында (эзбизташ), түбәнге карбондың терриген ҡатламы ҡомташлыҡтарында тупланған.
Девон ҡатламдарында нефть ятышы — яҡынса 2 км.
Төньяҡтан һәм көнбайыштан тәрәнлеге 130 м-ға тиклем һәм киңлеге 1 км тиклем булған, ҡын йәшендәге аргиллиттар (балсыҡтар) тулған канауға оҡшаш бөгөл менән ышыҡланған.
Уртаса ҡуйылыҡтағы нефть (4,5 МПа тиклем.в), көкөртлө. Газ менән туйындырылыуы 45 м3/т. Ҡатламдарҙың һыулылығы 85 %.
Нефть дебиттары — тәүлегенә 12,3-255 т. Һуңғы стадияла «Өфөнефть» НГДУ-һы («Башнефть-Добыча» ЯСЙ) эшкәртелә.
# Сийвтивя-Яха

Сийвтивя-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Монгота-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Сийвтивя-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300041903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304190
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шепшенга (Шарженга ҡушылдығы)

Шепшенга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарженга йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Шепшенга (Шарженга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001051
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарман ауыл Советы (Яңауыл районы)

Ҡарман ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Административ үҙәге - Ҡарман ауылы

# Ҡарман ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Ҡарман ауылы
* Ҡом ауылы
* Ҡарман станцияһы ауылы.
2004 йылда Ҡарман ауыл Советының Шишмә ауылы Нефтекама ҡалаһы биләмәһе составына тапшырыла.

# Ҡарман ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Тарихы
### 2004 йыл

Нефтекама ҡалаһы биләмәһе составына Ҡарман ауыл Советының 3314,32 га ере менән Шишмә ауылы тапшырыла, Краснокама районының Мүзәк ауыл Советы биләмәһе составына ауыл Советының 60,24 га ере тапшырыла, Краснокама районының Мүзәк ауыл Советынан 20 гектар майҙан менән биләмәнең өлөшө Ҡарман ауыл Советы биләмәһе составына тапшырыла.
«Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы Законы, 1 статья. «БашҡортостанРеспубликаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр», п 30, 59, 159, 160:
   30. Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советының 3314,32 гектар майҙаны менән биләмә өлөшөн Нефтекама ҡалаһына тапшырып, Яңауыл районы, Ҡарман ауыл Советы, Нефтекама ҡалаһы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
   59. Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советының Шишмә ауылын Нефтекама ҡалаһы биләмәһе составына тапшырып. Яңауыл районы, Ҡарман ауыл Советы, Нефтекама ҡалаһы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
   159. Ҡарман ауыл Советынан 60,24 га майҙан менән биләмә өлөшөн Краснокама районы Мүзәк ауыл Советы биләмәһенә тапшырып, Яңауыл районы, Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советы, Краснокама районы, Краснокама районы Мүзәк ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
   160. Краснокама районы Мүзәк ауыл Советынан 20 гектар майҙан менән биләмә өлөшөн Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советы биләмәһе составына тапшырып, Яңауыл районы, Яңауыл районы Ҡарман ауыл Советы, Краснокама районы Мүзәк ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
# Степанов Лев Борисович

Степанов Лев Борисович (26 декабрь 1908 йыл — 25 июнь 1971 йыл) — композитор. СССР Композиторҙар союзы ағзаһы (1939). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Икенсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1951). Беренсе башҡорт балеты «Сыңрау торна» авторҙарының береһе.
Әҫәрҙәре араһында опералар, балеттар, оркестр менән төрлө инструменттар өсөн концерттар, камерный вокаль һәм камерный инструменталь әҫәрҙәр, халыҡ йырҙарына эшкәртмәләр, кинофильмдарға музыка.
Күренекле композитор Л. Б. Степановтың исеме Башҡорт опера һәм балет театры менән бәйле: 1944 йылдың мартында Өфөлә «Сыңрау торна» («Журавлиная песнь») беренсе башҡорт балетының премьераһы уҙа (Л. Степанов һәм З. Исмәғилев музыкаһы, балетмейстеры Н. А. Анисимова).

# Степанов Лев Борисович
## Биографияһы

Лев Борисович Степанов 1908 йылдың 26 декабрендә Томск ҡалаһында тыуған. Пианист булараҡ музыкаль белем ала. 1930—1932 йылдарҙа Мәскәү эстрадаһында һәм Радиоүҙәктә — пианист-аккомпаниатор, бер үк ваҡытта 1931—1933 йылдарҙа П. И. . Чайковский исемендәге Мәскәү консерваторияһында опера класы концермейстеры булып эшләй. 1933 1935 йылдарҙа Коммунистик көнбайыш милли аҙсылыҡтар универстетының агитация коллективы художество етәксеһе була. 1935—1937 йылдарҙа Дәүләт академия Ҙур театр (ГАБТ) концертмейстер . 1937—1941 йылдарҙа СССР халыҡ бейеүҙәре ансамбленең музыкаль етәксеһе.
1938 йылда Мәскәү консерваторияһын тамамлаған (Н. Я. Мясковский класы) тамамлай. Студент йылдарында уҡ опералар яҙа башлай.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы.
1946 йылдан алып СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы сәнғәт эштәре буйынса музыкаль учреждениелар идаралығының Баш репертуар комитетында эшләй.
Лев Борисович Степанов Мәскәүҙә 1971 йылдың 25 июнендә вафат була. Дон зыяратында ерләнгән.

# Степанов Лев Борисович
## Әҫәрҙәре
#### Опералар

* «Аэлита» (А. Толстойҙың повесы буйынса, үҙ либреттоһы, 1930)
* «Дуня бәхете» (1937)
* «Дарваз тарлауығы» (диплом эше, либреттоһы Я Гольденберг менән берлектә, 1939)
* «Сик һаҡсылары» (үҙ либреттоһы, 1939)
* «Гвардеецтар» (үҙ либреттоһы, 1947)
* «Иван Болотников» (либреттоһы Добржанский менән берлектә, 1950)
* «Йәшәү хаҡына» (үҙ либреттоһы,, 1952)
* «Чекист» (либреттоһы Дубравин В. менән берлектә, 1954)
* «Голсан» (1959)
* «Кешеләр һәм йылдар» (Горький, 1967)

# Степанов Лев Борисович
## Әҫәрҙәре
#### Балеттар

* «Юрочка» (1939)
* «Тыуған яр» (1941)
* «Аҡҡош йыры» (Заһир Ғариф улы Исмәғилев менән берлектә, 1941)
* «Дуҫлыҡ юлы» (1960)
* «Скоморох» (1965)

# Степанов Лев Борисович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Икенсе дәрәжә Сталин премияһы (1951) — «Иван Болотников» операһы өсөн (1950).
# Садриҙар

Садриҙар, Борһаниҙар (Садр-и-йыһан — йыһан бағанаһы; рус. Садры, Бурханиды)) — 12 быуат — 13 быуат башындағы Бохараның үҙ ҡулында рухи һәм донъяуи власты берләштергән Борһан ырыуы феодаль хакимдары титулы.

# Садриҙар
## Тарихы

Был титулға беренсе булып ислам тәриҡәтенең ҡанун белгесе — фаҡиһ хәнифи Әбделғәзиз ибн Ғүмәр эйә була, ул сәлжүк солтаны Санъяр тарафынан Бохараның рәйесе (хакимы) итеп тәғәйенләнгән була. Һуңыраҡ садриҙар ҡараханиҙарға буйһоноуға эләгә, әммә, ҡала халҡының байҙары ярҙамына таянып, улар яйлап бынан ҡотолалар. Бохара садриҙарынан мираҫ булып рәйестәр династияһы, үҙ ер биләмәләрен һәм хатта монгол ябырылыуынан һуң да ҙур власын һаҡлап ҡала. Садриҙар ҙур ваҡыф ерҙәрен үҙ контроле аҫтында тотҡан, үҙ ерҙәре, сауҙа кәсептәре булған, каруан сауҙаһы алып барған. Садриҙарға ҡаршы халыҡ ихтилалын 13 быуат башында Санъяр-Мәлик (Үзбәк теле) етәкләй.

# Садриҙар
## Дәүләт эшмәкәрлеге

XVI быуат аҙағында Садри — юғары дин юлбашсыһы, юғары дин вәкиллеге етәксеһе.
XVII быуаттан XIX быуатҡа тиклем Урта Азия ханлыҡтарында Садр йәки «Садр-үл-судур» — "Диван-әл-Садорат"та юғары дин вәкиллеген (присутствиены) етәкләй һәм Диванбәк етәкләгән граждандар суды ултырыштарында ҡатнаша. (Диван (farsı دیوان‎) — ҡайһы бер ислам дәүләтендә юғары башҡарма, закондар сығарыу һәм баш хакимиәт органы, шулай уҡ был орган етәксеһе титулы). Садриҙар сығарған ҡарарҙар Диванбәктәр тарафынан раҫланырға тейеш була, һәм шаһ указы менән раҫланғандан һуң ҡулланыуға тәҡдим ителә.
# Грайчен-Бюргель

Грайчен-Бюргель (нем. Graitschen b. Burgel) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 406 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,6 км². Диңгеҙ кимәленән 181 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7616 һәм автомобиль коды — SHK.
# Сярма

Сярма — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 329 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Сярма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066763
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006676
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәрәнкүл (Ҡоншаҡ районы)

Тәрәнкүл (рус. Тере́нкуль) — Рәсәйҙәге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районында урынлашҡан.

# Тәрәнкүл (Ҡоншаҡ районы)
## Этимологияһы

Атама башҡортса «тәрән» һәм «күл» тигән һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килгән.

# Тәрәнкүл (Ҡоншаҡ районы)
## Географияһы

Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районында урынлашҡан Тәрәнкүл — Урал төбәгенең урман-дала һыҙаты өсөн типик һыуһаҡлағыс. Силәбе ҡалаһынан 65-70 километрҙа урынлашҡан. Күлдең өҫкө йөҙө — 1.6/1.4 км тәшкил итә.
Иң тәрән ере — 7 м, уртаса тәрәнлеге — 3-4 метр.
Күл буйында ауылдар юҡ. Балыҡ үрсетеү — балыҡ килтереп һыуға ебәреү, ыуылдырыҡ сәсеү. Һәүәҫкәр балыҡ тотоу түләүле. Балыҡ ыуылдырыҡ сәскән сағында балыҡ тотоуҙо тыйыу Силәбе өлкәһе буйынса тыйыуҙар нигеҙендә тормошҡа ашырыла.
Яуым-төшөм, ер аҫты һыуҙары, көнбайыш һәм көнсығыш яр буйҙарындағы күп һандағы шишмә һыуҙары менән туйына.

# Тәрәнкүл (Ҡоншаҡ районы)
## Тасуирламаһы

Күл түңәрәк формала. Ярҙарында ҡарағай урмандары, томбойоҡ һәм екән, ҡамыш, тал үҫә.

# Тәрәнкүл (Ҡоншаҡ районы)
## Күлдең флораһы һәм фаунаһы

Күлдең төбө ҡомло һәм ташлы. Бында алабуға һәм себер сабағы тереклек итә. В озере Теренкуль заселены и обитают следующие виды рыб. Карповые: карп, карась, лещ. Сиговые: сиг, рипус. Хищники: щука, окунь, судак, ротан.

# Тәрәнкүл (Ҡоншаҡ районы)
## Шулай уҡ ҡара

* Оло Тәрәнкүл
# Педро II

Педро II (порт. Pedro II, 2 декабрь 1825 йыл — 5 декабрь 1891 йыл) — Браганса династияһынан 1831—1889 йылдарҙа хакимлыҡ иткән Бразилия императоры.

# Педро II
## Биографияһы

Тыуғандағы исеме — Педро ди Алкантара Жуан Карлуш Леополдо Салвадор Бибиано Франсишко Шавьер ди Паула Леокадио Мигел Габриэл Рафаэл Гонзага ди Браганса һәм Аустрия (порт. Pedro de Alcântara João Carlos Leopoldo Salvador Bibiano Francisco Xavier de Paula Leocádio Miguel Gabriel Rafael Gonzaga de Bragança e Áustria).
Атаһы Педро I император булыуҙан баш тартҡас, Педро биш кенә йәшлек сағында империя тәхетенә ултыра. Бразилия парламенты 1840 йылға тиклем дауам иткән регентлыҡ урынлаштыра. Педро үҙе баҫалҡы холоҡло булған, яҡшы белем алған (уның тәүге опекуны Бразилияның бөйөк дипломаты, ғалим, философ һәм шағир Жозе Бонифасиу ди Андрада һәм Силва булған).
1843 йылда ул Ике Сицилия короле Франциск I ҡыҙы Тереза Кристина Бурбон-Сицилиялыға (1822—1889) өйләнә, уларҙың ике ҡыҙы һәм ике улы тыуа:
* Афонсо (1845—1847)
* Изабелла (1846—1921), кронпринцесса, Бразилия регенты. Графа д’Э принц Гастон Орлеанлыға (1842—1922) кейәүгә сыға.
* Леопольдина (1847—1871), принц Август Саксен-Кобург-Готлыға (1842—1922) кейәүгә сыға.
* Педро (1848—1850).
Педро II оҙайлы хакимлығы ауыр һәм аяуһыҙ һуғыштар сираты менән оҙатылған. 1865 йылда башланған Парагвай һуғышы бигерәктә ауыр булған. Был осорҙа император һәм уның подданыйҙары Бразилияның көсһөҙлөгөн һәм артта ҡалыуын һиҙгәндәр. Бразилия армияһына ҡорал, амуниция һәм аҡса етешмәгән, илдең барлыҡ тиерлек ирекле халҡы армияға саҡырылған. Бөтә алдынғы ҡарашлы кешеләр өсөн ҡоллоҡто юҡҡа сығарыу кәрәклеге билдәле булған.
Педро үҙе либераль ҡарашлы һәм мәрхәмәтле кеше булараҡ, аболиционизм идеяларын хуплаған, әммә ҡол биләүселәрҙең ҡаршылығынан ҡурҡҡан. Шулуҡ ваҡытта республикасы офицерҙар араһында Бразиляла республика урынлаштырыу һәм ҡоллоҡто бөтөрөү маҡсатында заговор барлыҡҡа килә.
1888 йылда император Европала дауаланған ваҡытта, уның ҡыҙы — регент Изабелла ҡоллоҡто юҡҡа сығарыу тураһындағы ҡанунға ҡул ҡуя. Әммә был монархияны ҡотҡара алмай, һәм 1889 йылдың 15 ноябрендә республикасылар Рио-де-Жанейрола ихтилал күтәреп Педроның тәхетенән ҡолауы хаҡында иғлан итәләр. 16 ноябрҙә Педро II тәхеттән баш тарта, һәм Португалияға күсә.
Педро 1891 йылдың 5 декабрендә Парижда вафат була. 1939 йылда императорҙың һәм уның ҡатынының мәйеттәре Бразилияла яңынан ерләнә.

# Педро II
## Бүләктәре

Бразилия ордендары:
* Христ ордены
* Изге Бенедикт Авислы ордены
* Сантьяго һәм ҡылыс ордены
* Көньяҡ тәре ордены
* Педро I ордены
* Рауза ордены
Башҡа дәүләттәр наградалары:
* Изге апостол Андрей Первозванный ордены, Изге Александр Невский ордены, Аҡ бөркөт ордены, I дәрәжәләге Изге Анна ордены һәм I дәрәжәләге Изге Станислав ордены.
* Изге Стефан король венгр ордены.
# Тюрим

Тюрим — Рәсәй йылғаһы.Хакас Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Белый Июс йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Тюрим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014166
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201416
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ржев коридоры

Ржев коридоры — мемориаль трасса, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ленинградтың Героик оборонаһы һәйкәле (Санкт-Петербург).
«Оло ерҙән» Ржевка станцияһына «тормош юлы» буйлап аҙыҡ-түлек, медикаменттар, һуғыш-кәрәк яраҡтары менән транспорт килгән.
Станциянан ҡала үҙәгенә тиклем беренсе 7 км араны «Ржев коридоры» тип атағандар. Был трасса буйлап йөк машиналары һәм махсус локомотив-трамвайҙар таратыу пункттарына тиклем йөк, дауаханаларға медикаменттар, икмәк заводтарына он ташығандар.

# Ржев коридоры
## Тарихи белешмәләр

Трасса Санкт-Петербургтың Красногвардейский районындағы Ржевка — Пороховые тарихи райондары буйлап үтә.
«Ржев коридоры» Ржевка тимер юлы станцияһынан башлана, Рябовский шоссеһы буйлап барып, Коммуна урамына борола, Ильин баҡсаһы һәм Революция шоссеһы буйлап үтә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында был фронт һыҙығы районы. Бында хәрби хәрәкәттәр булмай, әммә территория ҡаты ут аҫтына тотола. 1942 йылдың 29 мартында бомба һөжүменән вокзал бинаһы юҡҡа сыға. «Ржев коридоры» дошмандың төп сәбе була, сөнки был «тормош юлы» 1941 йылдың сентябренән 1943 йылдың мартына тиклем Ленинградты ил менән тоташтырыусы берҙән-бер транспорт магистрале булып тора.
Был коридорҙан ҡамауҙағы ҡалаға йөҙҙәрсә мең тонна аҙыҡ-түлек, медикаменттар һәм һуғыш кәрәк-яраҡтары еткерелгән. Был юл буйлап «оло ергә» миллиондан ашыу әлһерәгән ленинград халҡын сығарғандар. Большеохтинский проспекты һәм Революция шоссеһе мөйөшөндә уның беренсе көйләү пункты урынлашҡан.

# Ржев коридоры
## Мемориаль трасса

Мемориал «Ржев коридоры» трассаһы архитектор С.В. Лукьянов концепцияһы һәм эскизы буйынса 1985 йылда Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең ҡырҡ йыллығына төҙөлгән.
Күп километрлы юл буйлап, саҡрым бағаналары кеүек «Ржев коридоры» һүҙҙәре яҙылған монументтар ҡуйылған. «Көндәлек ризыҡ» (Stone Bread. Daily) тип аталған аскет формалы стелалар героик ваҡыт күренештәрен һүрәтләгән барельефтар менән уратып алынған.
# Арыҫлан бөжәктәр

?Арыҫлан бөжәктәр :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Отряд: | Селтәр ҡанатлылар |
| Ғаилә: | Муравьиные львы |
Латинса исеме :
Myrmeleontidae :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 115093 NCBI 27427 |
Арыҫлан бөжәктәр (лат. Myrmeleontidae, рус. Муравьиные львы ) — селтәр ҡанатлылар отрядынан бөжәктәр ғаиләһе. Ҙур кәүҙәлеләр, тышҡы яҡтан энә ҡараҡтарын хәтерләтәләр. 2 меңгә яҡын төрө билдәле, Рәсәйҙә — 10. Кәүҙә оҙонлоғо 18—30 мм, мыйыҡтары суҡмар һымаҡ, башынан һәм күкрәгенән ҡыҫҡараҡ; ҡуйы һоро төҫтә; ҡорһағы оҙон, нәҙек; ҡанаттары һуҙынҡы, төбенә таба тарайған, ваҡ йыш селтәрле, йәйелгәндә 56—70мм, алдағы ҡанаттары ҡоңғорт, башы һәм күкрәктәре һарғылт таплы; аяҡтары һарғылт-көрән төҫтә. Йәйенке, ҡыҫҡа личинкаларының ауыҙ өлөшө оҙон, алға сығып тора; ер өҫтөндә йәки ҡомда ҡорбандарын аулау өсөн конус һымаҡ соҡор ҡаҙалар. Ер өҫтөндәге төрлө бөжәктәр (айырым алғанда, ҡырмыҫҡалар) бүрәнкә һөҙәклелегенә эләгеп, ҡом бөртөгө ташҡыны менән бергә аҫҡа тәгәрәй һәм уларҙың еңел табышына әүерелә. Арыҫлан бөжәктәр асыҡ, яҡшы йылына торған урындарҙа, ҡарағай урманы буйҙарында, урман юлдары, йылға ярҙары буйында ҡом ишелмәләрендә йәшәй. Кис һәм төндә оса.