yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Канторович Леонид Витальевич

Леонид Витальевич Канторович (6 (19) ғинуар 1912 йыл — 7 апрель, 1986 йыл, Мәскәү) — совет математигы һәм иҡтисадсыһы, Һыҙыҡлы программалауға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. 1975 йылда «ресурстарҙы оптималь бүлеү теорияһына индергән өлөшө өсөн» иҡтисад буйынса Нобель премияһы лауреаты була. Физика-математика фәндәре докторы (1935), СССР Фәндәр академияһы академигы (1964), профессор.Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса эзотерик мальцевизмға йәшерен нигеҙ һалыусыларҙың береһе булып тора.

# Канторович Леонид Витальевич
## Биографияһы

Леонид Канторович 1912 йылда Петербургта табип-венеролог Хаим (Виталий) МоисеевичКанторович (1855—1922) һәм теш табибы Песя Гиршевна (Паулина Григорьевна) Закс (1874—1942) ғаиләһендә кинйә бала булып тыуа. Ғаилә Петербургҡа Вильнонан күскән була. Уның табип-психиатр, медицина фәндәре докторы Николайағаһы (1901-1969) һәм шәфҡәт туташы, һуңынан билдәле инженер-төҙөүсе Лидия апаһы була.
Ғаилә 1913 йылда архитектор Я. З. Блувштейн (1878—1935) докторы Х. М. Канторович өсөн Барокко урамында төҙөгән 6-сы йортта йәшәй. Граждандар һуғышы осоронда бер йылды Белоруссияла үткәрәләр. 1922 йылда Хаим Моисеевич вафат була, Леонид әсәһе ҡарамағында ҡала.
1926 йылда ун дүрт йәшендә Ленинград университетына уҡырға инә.
Математика факультетын тамамлай (1930), аспирантурала уҡый. 1930—1939 йылдарҙа — уҡытыусы, һуңынан Ленинград сәнәғәт төҙөлөшө инженерҙары институты профессоры була.
1934 йылда Ленинград дәүләт университеты профессоры була (22 йәшендә), 1935 йылда, академик дәрәжәләр системаһы тергеҙелгәс, уға диссертация яҡламаһа ла физика-математика фәндәре докторы дәрәжәһе бирелә.
1938 йылда Канторович табип Наталья Ильинаға, өйләнә (уларҙың өс балаһы тыуа — ҡыҙҙары Ирина, улдары Виталий менән Всеволод. 9 айлыҡ Виталий 1942 йылда Ленинградтан эвакуацияланған ваҡытта һәләк була).
30-сы йылдарҙа, СССР-ҙың интенсив иҡтисади һәм индустриаль үҫеше осоронда Канторович математик тикшеренеүҙәр авангардында була һәм үҙенең теоретик эшләнмәләрен үҫеешә барған совет иҡтисадында ҡулланырға тырыша. 1938 йылда фанера тресына консультациялар биргән ваҡытта, Канторович бик күп үҙгәреүсәндәрҙең һыҙыҡлы тигеҙлектәр һәм тигеҙһеҙлектәр формаһында сикләүҙәр һаны ҙур булғанда һыҙыҡлы формаларын максималләштереү кәрәклеген аңлай. Ул уны хәл итеү өсөн Лагранж ҡабатлаусыларына рөхсәт биргән ысулды модификациялай һәм иҡтисадтың күп проблемалары шундай мәсьәләгә бәйле икәнен асыҡлай. 1939 йылда «Производствоны ойоштороу һәм планлаштырыуҙың математик ысулдары» хеҙмәтен баҫтыра, унда иҡтисадтың үҙе асҡан математик ысулға буйһоноуын һүрәтләй һәм һыҙыҡлы программалауға нигеҙ һала.
1939 йылда Канторович Хәрби инженер-техник университетының математика кафедраһы мөдире урынына саҡырыуын ҡабул итә. Канторович — Ленинградты обороналауҙа ҡатнаша. Һуғыш йылдарында Ленинградтан Ярославлгә эвакуацияланған Хәрби-Диңгеҙ флотының Хәрби инженер-техник университетында уҡыта, ғаиләһе лә эргәһендә була.
# Садовка (Стәрлетамаҡ районы)

Садовка (рус. Садовка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 473 кеше. Почта индексы — 453161, ОКАТО коды — 80249828003.

# Садовка (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 26 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Бүреҡаҙған): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 26 км
# Гамазоидоздар

Гамазоидоз (лат. gamasoidosis, (рус. Гамазоидозы) —паразит формалылар отрядынан талпандар ғаиләһе. 20 -нән артыҡ ғаиләне берләштерә.
Донъя фаунаһында 5000 -ләп төрө иҫәпләнә. Был төркөм 114 төрҙө үҙ эсенә ала, шул иҫәптән ҡоштарҙа − 28, ваҡ имеҙеүселәрҙә 111 төрө табыла. Кәүҙәһенең формаһы оҙонса түңәрәк йәки түңәрәк. 0,2−2 мм ҙурлыҡта, аҡһыл һарғылт, ҡыҙғылт-көрән төҫтә. Кәүҙәһе айырым-айырым ҡалҡандар менән ҡапланған, улар араһындағы бушлыҡҡа параллель йыйырсыҡтарға йыйылған һәм киңәйә ала торған ярылы кутикула урынлашҡан. Ауыҙ аппараты төҙөлөшө туҡланыу ысулына бәйле рәүештә үзгәрә. 4 пар аяғы бар, уларҙың беренсеһе һиҙеү ролен үтәй. Гамаз талпандарның үҫеш циклы: күкәй - личинка - ҡурсаҡ - бөжәк стадияләрарынанн ғибәрәт. Гамаз талпандарның күбеһе йыртҡыстар һәм полифагтар. Туҡлыҡлы тупраҡта, умыртҡалы хайуан өндәрендә һәм ояларында йәшәй. Ғаиләләге күпселек төрҙәр йәки бөтә төрҙәре лә һөйрәлеүселәр, ҡоштар һәм имеҙеүселәр хисабына тереклек итә (тышҡы ағзаларҙа һәм эске ағза ҡыуышлыҡтарында йәшәйҙәр). Паразит төрҙәрҙең личинкалары туҡланмай. Ҡайһы бер төрҙәренең генә үрсемлелеге һәм йәшәү осоро теүәл билдәле. Мәҫәлән, күсе талпаны (Bdellоnyssus bacoti). Ҡан эскән һайын, уны үҙләштереү дәрәжәһенә ҡарап, инә талпан 1−20 күкәй һала. Инә талпан 5-6 ай йәшәй, шул ваҡыт эсендә ул 6-7 тапҡыр ҡан менән туенып һәм күкәй һалып өлгерә. Ҡан һурыусы гамаз талпандар тәбиғи сығанаҡтарҙа талпан энцефалиты, Сан-Луи энцефалиты, лимфоцитар хориоменингит вирустары, туляремия, Ку-риккетсиоз, күсе таплы тифы һ.б. ауырыуҙарның таралуына килтерә. Кимереүселәр һәм ҡоштарҙа тереклек итеүсе гамаз талпандарның кешегә лә ҡурҡыныс тыуҙырыуы мөмкин, мәҫәлән, күсе талпаны, тауыҡ талпаны (Dermanyssus gallinae). Гамаз талпандарның күп кенә йыртҡыс төрҙәрен теплицаларҙа үҫемлектәрҙе кимереүсе талпандарга ҡаршы биологик көрәш сараһы итеп тә файҙаланалар.
# Росс округы төрмәһе

Росс округы төрмәһе (ингл. Institution Ross Correctional) — хәүефһеҙлектең урта кимәлдәге дәүләт төрмәһе Сайото йылғаһының көнбайыш ярында, Чилликоти ҡалаһынан алыҫ түгел урынлашҡан, Огайо штаты.

# Росс округы төрмәһе
## Тасуирламаһы

Төрмә Чилликоти холоҡ төҙәтеү учреждениеһы һәм Хоупвелл Милли тарихи мәҙәниәт паркы менән йәнәш урынлашҡан.
1987 йылда асылған Росс төрмәһендә 2037 тотҡон иҫәпләнә. Учреждение 1707 сутый майҙанды биләй, тотҡондарҙы 350-нән ашыу именлек хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре һаҡлай. 2016 йылдың 6 ғинуарына ҡарата учреждениела 2085 тотҡон булған. Тотҡондарҙың яҡынса 56 % афроамерикандар, 43 проценты — кавказ сығышлылар, ә 0,01 % — башҡалар. Һәр тотҡон өсөн уртаса 51,77 АҠШ доллары аҡса тотонола.
Росс округы холоҡ төҙәтеү учреждениеһы тотҡондарына беренсел, икенсел һәм өсөнсөл медицина ярҙамы күрһәтелә. Интенсив терапия Frazier сәләмәтлек үҙәге һәм Франклин медицина үҙәге ярҙамында тора. Огайо штаты Университетының медицина үҙәге шулай уҡ ғәҙәттән тыш һәм оҙайлы госпитализация учреждениеһы менән эшләй. Тотҡондарҙан уларҙың шәхси иҫәптәренән 3 доллар күләмендә өҫтәмә түләү юллана. 1995 йылдың мартында телемедицина индерелә, был беренсел медицина ярҙамы табиптары һәм тотҡондар араһындағы бәйләнеште яҡшыртырға ярҙам итә. Телемедицина ярҙамында 19 000 ашыу аша консультациялар үткәрелгән.
# Уссурийск

Уссурийск (рус. Уссурийск; элекке атамалары: 1898 йылға тиклем Никольское ауылы, 1935 йылға тиклем Никольск-Уссурийский ҡалаһы, 1957 йылға тиклем Ворошилов ҡалаһы) — Приморье крайындағы ҡала. Халыҡ һаны буйынса Владивостоктан һуң өлкәлә икенсе урында тора.

# Уссурийск
## Иҡтисады

* Уссурийск локомотив ремонтлау заводы

# Уссурийск
## Билдәле шәхестәре

* Бобров Евгений Михайлович (1953), инженер-төҙөүсе, комсомол органдары һәм төҙөлөш тармағы хеҙмәткәре. 1979 йылдан ВЛКСМ-дың Салауат ҡала комитеты секретары, 1983 йылдан — беренсе секретары; 1985 йылдан «Башкирстройтранс» тресының Салауат авторемонт заводы директоры; 1900 йылдан «Башстройконструкция» йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары, 2001—2013 йылдарҙа — генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2003).
# Ананури ҡәлғәһе

Ананури ҡәлғәһе Грузияла Хәрби-Грузин юлында, Тбилисиҙан 70 км алыҫлыҡта — Арагви йылғаһына ҙур булмаған Ведзатхеви йылғаһы ҡойған ерҙә урынлашҡан. Ананури был биләмәнең хакимдары, арагви эриставтарының, төп терәк пункты булып хеҙмәт иткән.
Ҡәлғә XVI быуатта барлыҡҡа килгән һәм артабанғы ике йөҙйыллыҡта, Дарьял тарлауығынан үткән юлды ябып, Кавказ аръяғын һаҡлау өсөн ике быуат буйы төньяҡ форпост булып хеҙмәт иткән.
XVII быуатта эриставлыҡтың резиденцияһы Душетиҡалаһында булған. Душетиҙан төньяҡҡа алып барған төп юл Ведзатхеви йылғаһының тар тарлауығы аша үткән һәм был йылғаның Арагви менән ҡушылған ерендә тәбиғи ҡапҡа барлыҡҡа килгән. Бындай уңайлы урында башта эриставтар башня, ә бер ни тиклем ваҡыт үткәс — ышаныслы нығытма булған Ананури ҡәлғәһен .
Тарихи сығанаҡтарҙа 1720 йылдарға тиклем Ананури һарайында йәшәүселәр тормошо тураһындабер нәмә лә тиерлек хәбәр ителмәй. Ҡәлғә эриставлыҡтың үҙәк өлөшөн һаҡлаған тигән мәғлүмәт кенә билдәле, дошман һөжүм иткәндә ул урындағы һәм илдең үҙәк өлөшөндәге халыҡтың тауҙарға сигенеүен ҡаплаған. Анануриға ҡағылышлы ваҡиғалар тураһында тәүге мәғлүмәтте тарихсы Вахуштиҙың XVIII быуатта эриставтарҙың бер-береһе менән дошманлығын тасуирлауында табырға мөмкин.
1739 йылда ксан эриставы Шанше ҡәлғәне штурм менән алған, һөжүм итеүселәр араһында лезгиндарҙыңҙур һанлы отряды булған. Шанше тарафынан грузин халҡына хыянат итеүҙә ғәйепләнгән урындағы эристав Бардзим һәм уның яҡындары өлөшләтә ҡорал менән юҡ ителгән, өлөшләтә ҡотолоу маҡсатында инеп йәшеренгән башняла яндырылған. Лезгиндар Успение сиркәүенең һынлы фрескаларын хәнйәр менән киҫкеләгән.
1795 йылда ҡәлғә һаҡсылары, ҙур сыҙамлылыҡ һалып, Грузияға баҫып ингән Ага-Мөхәммәд-хан ғәскәрҙәрен тарлауыҡ буйлап өҫкә үткәрмәгән.
XIX быуат башында ла, Грузияның Рәсәйгә. ҡушылыуынан һуң да, Ананури бик ҙур роль уйнай. Тәүге ваҡытта бында даими рәүештә урыҫ гарнизоныторған. Ул Грузия менән Рәсәйҙе тоташтырыусы төп юлды һаҡлаған һәм крайҙа тәртип урынлаштырған.
1812 йылда таулылар ихтилалға күтәрелгән, ләкин улар ҡәлғәне яулай алмаған. Тбилисиҙан килгән ғәскәри ярҙам ихтилалды ҡаты баҫтыра.
Артабан Ананури урыҫ ғәскәрҙәренең терәк пункты булып хеҙмәт иткән. Бында хатта хәрби ҡаласыҡ төҙөү планлаштырылған, әммә әҙерләнһә лә, проект тормошҡа ашырылмай ҡала. Урыҫ хәрби частары киткәндән һуң, ҡәлғәһе ҡоролмалары ҡараусыһыҙ ҡалған һәм ҡәлғәләр бөлгөнлөккә төшкән.
Цитадель территорияһында, ҡәлғә төҙөлгәнгә тиклем үк, урындағы эриставтар Гвтаебтарҙың ҡорам-кәшәнәһе (XVI—XVII быуаттар), Успения ҡорамы (1689)пирамидаль ҡыйыҡлы башня урынлашҡан булған. Бассейн һәм мунса эҙҙәре һаҡланған. Түбәнге нығытма территорияһында манаралы Мкурнали бер нефлы сиркәүе генә (XVI—XVII быуаттар) һаҡланып ҡалған.
Грузия хөкүмәте Ананури ҡәлғәһен ЮНЕСКО бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерергә тәҡдим итә.
# Вәлиша Аблаев

Вәлиша Аблаев (1788—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Вәлиша Аблаев
## Биографияһы

Вәлиша Аблаев Ырымбур губернаһы Ҡыр-Йылан-Байлар улусы Нарыш ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Октябрьский ҡалаһы составында) йәшәгән. Зауряд-сотник булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 4-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 4-се Башҡорт атлы полкы 12-се, 8-се, 5-се һәм 4-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 25 июлендә Түбәнге Новгородҡа бара. 3 ноябрҙә полк Волконскийҙың отряды менән бергә Витгенштейн корпусына керә, 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Рус армияһының сит илгә походтары барышында Лейпциг һәм Дрезден янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1813 йылдың декабрендә Богемия армияһының Төп фатиры ҡарамағында хеҙмәт итә. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 4-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Вәлиша Аблаев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы

Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы — (18 август 1908 йыл – 24 сентябрь 1990 йыл), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

# Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы
## Биографияһы

Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы 1908 йылдың 18 авгусында Башҡортостандың Әбйәлил районы Юлдаш ауылында тыуа. Сәйетғәлиндың хәрби билетындағы яҙыуҙарға ҡарағанда, уның 1931 йылда уҡ 80-се кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итеүе тураһында әйтелә. Бөйөк Ватан һуғышына тиклем « Ураҡ һәм Сүкеш» колхозында эшләй.
1941 йылдың декабрендә Әбйәлил район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 148‑се гвардия артиллерия-миномет полкының 45-мм пушкалар батареяһының командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 17 апрелендә 112-се дивизия фронтҡа китә, Сәйетғәлин контузия ала һәм эвакуация госпиталендә 1943 йылдың ноябренән 1943 йылдың ғинуарына тиклем була.
Госпиталдән һуң 1943 йылдың февраль башында дивизия 8-се кавалерия корпусы составында фашистар тылы буйынса тәрән рейдка барырға һәм Чернухино торак пунктын, Дебальцево станцияһын алырға, Миллер станцияһы йүнәлешендә дошманды юк итергә тигән бойороҡ ала. Рейд ике аҙна дауам итә һәм дивизия барлыҡ ҡуйылған бурыстарҙы теүәп сыға, ләкин дивизия ҙур юғалтыуҙар кисерә: дивизия командиры генерал-майор М.М. Шайморатов, штаб комиссары Д. Артикулов һәләк була. Дивизия Чернигов ҡалаһы өсөн аяуһыҙ һуғыштарҙа әүҙем катнаша. 7-се гвардия кавалерия корпусы штабы приказы нигеҙендә Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. Артабан 112-се кавалерия дивизияһы Хелм, Люблин ҡалаларын азат итеүҙә ҡатнаша. Дивизия составында Сәйетғәлин «Майданек» концлагеры тотҡондарын, Белоруссияны, Польшаны, Зандхаузен ҡалаларын, һуңынан Бранденбургты азат итеүҙә ҡатнаша.
Дон йылғаһынан Эльба йылғаһына тиклем хәрби юл үтеп, Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы 1945 йылдың ноябрендә демобилизациялана. Һуғыштан һуң башҡалар менән бер рәттән емерелгән халыҡ хужалығын тергеҙеү буйынса эшкә тотона. Өйләнә, ете балаһы була.
1990 йылдың 24 сентябрендә вафат була.

# Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
# Карпынг-Ега

Карпынг-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 280 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Карпынг-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050048
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205004
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шәл бәйләнем (йыр)

«Шәл бәйләнем» — башҡорт, татар халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй.

# Шәл бәйләнем (йыр)
## Тарихы

Шәл бәйләнем
Шәл бәйләнем, шәл бәйләнем, Шәл бәйләнем, шәл бәйләнем, Шәлем түңәрәк түгел дә Шәлем түңәрәк түгел.
Әннә-гиҙер, әннә-гиҙер генәйем дә Әннә-гиҙер, әннә-гиҙер генәйем.
Осоп барып күрер инем, Осоп барып күрер инем, Йәнем күбәләк түгел дә, Йәнем күбәләк түгел.
Ҡара бәрәс тиреһе лә Ҡара бәрәс тиреһе лә, Ҡама булыр тиһеңме лә Ҡама булыр тиһеңме?
Шәл бәйләнем, шәл бәйләнем Шәл бәйләнем, шәл бәйләнем, Шәлем түңәрәк түгел дә Шәлем түңәрәк түгел.
Әннә-гиҙер, әннә-гиҙер генәйем дә Әннә-гиҙер, әннә-гиҙер генәйем.
Тәүләп Солтан Ғәбәши тарафынан яҙып алына һәм уның «Башҡорт халҡ йырҙары» (Өфө, 1935) тигән йыйынтығында баҫылып сыға. Йырҙың бер нисә төрлө варианты бар, уларҙы Х. Ф. Әхмәтов, З. Ғ. Исмәғилев, Л. Н. Лебединский, Р. С. Сөләймәнов яҙып алған.

# Шәл бәйләнем (йыр)
## Тасуирламаһы

«Шәл бәйләнем» йыры түңәрәккә баҫып уйын ойошторғанда киң ҡулланыла, ул таҡмаҡ жанрына ҡарай. Көйө — өс тактлы структуралы. Лады — мажор пентатоника. Ҡушымтаһы йырҙы айырыуса бейеү көйөнә тартым итә.

# Шәл бәйләнем (йыр)
## Башҡарыусылары

«Шәл бәйләнем» йырының Т. Х. Үҙәнбаева, Башҡортостан Республикаһының Хор капеллаһы башҡарыуындағы яҙмалары бар. Эшкәртмәләрен тауыш һәм фортепиано өсөн — Заһир Исмәғилев, хорға a cappella башҡарыу өсөн Х. Әхмәтов, А.Кушниренко, Л. Лебединский, Рафиҡ Сәлмәнов, А. Г. Тихомиров әҙерләгән. Йырҙың көйө М. М. Вәлиев менән Н. И. Пейконың «Айһылыу» операһында ҡулланылған.
# Сарабаиха

Сарабаиха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мулянка №1400 йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сарабаиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014011
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101401
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Болот мәғлүмәт базалары

Болот мәғлүмәт базалары — Amazon EC2, GoGrid һәм Rackspace$^{[сығанаҡ1643көнкүрһәтелмәгән]}$ кеүек болот хисапламалары платформаларында эшләтелә торған мәғлүмәт базалары. Йәйелдерелеүенең ике моделе киң таралған: файҙаланыусылар йә болот сервисы уны тәҡдим итеүсе тарафынан хеҙмәтләндерелгән мәғлүмәт базаларына инеү мөмкинлеген ала, йә, виртуаль машина образын ҡулланып, болотта мәғлүмәт базаларын үҙе хасил итә. Болот мәғлүмәт базалары араһында SQL йүнәлешлеләре лә, NoSQL мәғлүмәттәр моделен ҡулланғандары ла бар.

# Болот мәғлүмәт базалары
## Йәйелдерелеү моделе

Болотта мәғлүмә базаһын йәйелдереүҙың ике төп ысулы бар:
* Виртуаль машина образы — болот платформалары виртуаль машиналар алырға һәм шуларҙа мәғлүмәт базаларын тоҡандырырға мөмкинлек бирә. Файҙаланыусылар әҙер базаларға үҙ образдарын йөкләй йә образдарҙың алдан ҡуйылған ҡулайлаштырылған даналары менән файҙалана ала.
* Сервис булараҡ мәғлүмәт базаһы — ҡайһы бер болот платформалары виртуаль машинаһыҙ ҙа эш итеп булған мәғлүмәт базалары сервисын тәҡдим итә. Сервисты тәҡдим итеүсе мәғлүмәт базаһын ҡуйыу һәм хеҙмәтләндереүҙе үҙ өҫтөнә ала.
Мәғлүмәттәр базаһы сервис булараҡ тәҡдим ителмәгән осраҡта, мәғлүмәттәр базаһы хостингын алып була. Мәҫәлән, болот провайдеры Rackspace MySQL мәғлүмәттәр базалары өсөн ошондай хеҙмәтте тәҡдим итә.

# Болот мәғлүмәт базалары
## Мәғлүмәттәр моделдәре

Шулай уҡ реляцион һәм реляцион булмаған, NoSQL, мәғлүмәт базаларын айырыу зарур:
* SQL мәғлүмәт базалары — NuoDB, Oracle Database, Microsoft SQL Server һәм MySQL кеүек базалар. Уларҙың теләһә ҡайһыһын болотта эшләтеп була, виртуаль машина образы булырмы ул йә сервис булараҡ эш итерме — эшкәртмәсегә генә бәйле.
* NoSQL мәғлүмәт базалары — Apache Cassandra, CouchDB һәм MongoDB кеүек мәғлүмәт базалары. NoSQL мәғлүмәт базалары мәғлүмәт уҡыу/яҙҙырыуға төшкән ҙур көсөргәнеште күтәреү, шулай уҡ еңел генә киңәйтеү йә бәләкәйләтеү маҡсатында барлыҡҡа килтерелгән, өҫтәүенә улар баштан уҡ болот платформалары өсөн эшләнгән. Әммә хәҙерге программаларҙың күбеһе  SQL ҡулланып эшләнә, шунлыҡтан NoSQL мәғлүмәт базалары менән эшләү йыш ҡына ҡушымта кодын өр-яңынан яҙыуҙы талап итә.

# Болот мәғлүмәт базалары
## Етештереп таратыусылар

Йәйелдереү  моделе буйынса һәм мәғлүмәттәр моделе буйынса болот мәғлүмәт базаларын етештереп таратыусылар :
| | Виртуаль машинаны йәйелдереүселәр | Сервис булараҡ мәғлүмәттәр базаһы |
| SQL | Oracle Database IBM DB2 Ingres (database) PostgreSQL MySQL ScaleDB NuoDB GaianDB | Amazon Relational Database Service (MySQL) Microsoft SQL Azure (MS SQL) GenieDB Heroku PostgreSQL as a Service  Clustrix Database as a Service Xeround Cloud Database — MySQL front-end EnterpriseDB Postgres Plus Cloud Database GaianDB ClearDB ACID-compliant MySQL |
| NoSQL | CouchDB на Amazon EC2 Hadoop на Amazon EC2 Apache Cassandra на Amazon EC2 Neo4J на Amazon EC2 или Microsoft Azure MongoDB на Amazon EC2 или Microsoft Azure | Amazon DynamoDB Amazon SimpleDB Cloudant Data Layer (CouchDB) Database.com by SalesForce Google App Engine Datastore MongoDB Database as a Service Cloudbase.io Cloud Database |
# Шориньга

Шориньга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илеза йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Шориньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000008596
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000859
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ансар (исем)

Ансар — башҡорт һәм төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ир-ат исеме.

# Ансар (исем)
## Этимологияһы

Ансар — ғәрәптәрҙән таралған ир балаларға ҡушылған «ярҙамсы», «юлдаш» мәғәнәһендәге мосолман исеме.

# Ансар (исем)
## Билдәле шәхестәр

* Ансар Фазлиәхмәт улы Вәлиәхмәтов (1 май 1922 йыл — 10 июль 2005 йыл), ғалим-патологоанатом, юғары мәктәп эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1975), профессор (1977). 1976—1987 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтының кафедра мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.
* Ансар Берни (14 август 1956 йыл), Пакистанда кеше хоҡуҡтары концепцияһын 1980 йылдан тәҡдим иткән беренсе дәүләт эшмәкәре; 2007—2008 йылдарҙа Пакистан министрҙар кабинетында кеше хоҡуҡтары буйынса федераль министр.
* Ансар Мәсҡүт улы Әйүпов (13 март 1972 йыл), спортсы, СССР һәм Рәсәй футболсыһы, тренер, спорт мастеры.
* Ансар Хәлиуллин, Рәсәйҙең театр һәм кино режиссёры, театр педагогы.Мәскәүҙә йәшәй.
* Ансар Әхмәт (Ахмед) улы (10 апрель 1964 йыл), Индонезия сәйәсмәне, 2020 йылдан Риау утрауҙарында губернатор.

# Ансар (исем)
## Мәҙәниәттә

* «Ансар» Мәскәү йыр һәм бейеү ансамбле
# Сенная (Чёрная ҡушылдығы)

Сенная — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сенная (Чёрная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100712110000002855
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000285
* Бассейн коды — 08.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Карпья

Карпья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Подурманная ҡылымығының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Карпья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017815
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301781
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үле диңгеҙ

Үле диңгеҙ (ғәр. البَحْر المَيّت‎, Эль-Мейт — «Мёртвое море»; йәһ. ים המלח‎ Ям хa-мэлах — «Тоҙ диңгеҙе»; шулай уҡ Асфальт диңгеҙе, Содом диңгеҙе) — Израиль, Фәләстин Дәүләте һәм Иордания араһында урынлашҡан тымыҡ тоҙло күл. Ундағы һыу кимәле диңгеҙ кимәленән 430 метрға (09.2015) түбәнерәк һәм ул йылына 1 метр тиҙлек менән түбәнәйә бара. Күлдең яр буйҙары Ерҙәге иң түбән ҡоро урын. Үле диңгеҙ — беҙҙең планеталағы иң тоҙло һыу ятҡылыҡтарының береһе, уның тоҙлолоғо 300—310 ‰, ә ҡайһы бер йылдарҙа 350 ‰ тәшкил итә.
Күлдең оҙонлоғо 67 км, иң тар урындағы киңлеге 18 км, максималь тәрәнлеге 306 м.