yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Недорезков Владимир Дмитриевич

Недорезков Владимир Дмитриевич (1 март 1947 йыл) — ғалим-агроном, дәүләт эшмәкәре, 1999—2007 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2003), профессор (2002). РСФСР-ҙың атаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1985), 2—3-сө саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай комитеты ағзаһы (2007—2008), Рәсәй Федерацияһының физик культура отличнигы (2007).

# Недорезков Владимир Дмитриевич
## Биографияһы

Владимир Дмитриевич Недорезков 1947 йылдың 1 мартында Башҡортостан Республиканың Ҡырмыҫҡалы районы Яңы Аҡташ ауылында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Ҡырмыҫҡалы Тармаҡ-ара төҙөлөш ойошмаһында тракторсы булып башлай. Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1973 йылда Башҡорт дәүләт ауыл хужалығы институтын тамамлай.1973—1987 йылдарҙа Күгәрсен районында: Башҡорт дәүләт художество мәктәбендә агроном, баш агроном, Күгәрсен районының Исем совхозы директоры урынбаҫары булып эшләй. 1981—1990 йылдарҙа — КПСС-тың Күгәрсен район Советы башҡарма комитетының Күгәрсен башҡарма комитеты рәйесе, Октябрь районы директоры, КПСС-тың ойоштороу комитеты инструкторы. 1990—1999 йылдарҙа «Башсельхозхимия» производство берекмәһе рәйесе, ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте министрының беренсе урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары булып эшләй. 1999 — 2007 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры. 2001 йылдан — үҫемлектәрҙе һаҡлау һәм биотехнология кафедраһы профессоры. 2003 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Петровский фән һәм сәнғәт академияһының мөхбир ағзаһы, Халыҡ-ара аграр белем академияһы академигы.

# Недорезков Владимир Дмитриевич
## Фәнни эшмәкәрлеге һәм хеҙмәттәре

Ғилми йүнәлеше: «Эндофит бактериялар нигеҙендә ауырыуҙарҙан һаҡлау өсөн экологик яҡтан хәүефһеҙ препараттар». РФ Дәүләт химик комиссияһы тарафынан раҫланған һәм «Рәсәй Федерацияһы биләмәһендә ҡулланыуға рөхсәт ителгән пестицидтар һәм агрохимикаттар исемлеге» нә индерелгән «Фитоспорин» микробиологик препаратын әҙерләүселәрҙең береһе булып тора.
* «Игенселек системаһы» уҡытыу пособиеһы;
* «Емеш-еләк культураларын һаҡлау» уҡыу ҡулланмаһы;
* «Защита овощей от болезней и вредителей»;
* «Вредители, болезни растений, сорнякие».

# Недорезков Владимир Дмитриевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994);
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1985);
* Рәсәй Федерацияһының физик культура отличнигы (2007).
# Береҙек

Береҙек (Оло Береҙек) (рус. Березяк) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Йүрүҙән йылғаһының уң ярына тамағынан 338 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Береҙек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023156
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102315
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Береҙек
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә, Березяк, речка, правый приток Юрюзани, Саткинский район.Кажущееся чисто русским слово — башкирское. П. С. Паллас в ХVIII в. называет реку Бередек, тип яҙа.
# Домерслебен

Домерслебен (нем. Domersleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1143 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,65 км². Диңгеҙ кимәленән 96 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39164 һәм автомобиль коды — BK.
# Итек (фильм)

«Итек» (рус. Сапоги) — ҡыҫҡа метражлы совет телевизион фильмы. ХХ быуат урыҫ яҙыусыһы Антон Чеховтың шул уҡ исемдәге хикәйәһе буйынса 1957 йылда төшөрөлгән.

# Итек (фильм)
## Сюжет

Фортепиано йүнәтеүсе Муркин, иртәнсәк йоҡоһонан торғас, көндә ҡуя торған урынында итеген таба алмай аптырай. Аяҡ кейемен эҙләү геройҙы көтөлмәгән хәлдәргә төшөрә, ул хатта трагик ваҡиғаларҙан саҡ ҡотолоп ҡала.

# Итек (фильм)
## Ролдәрҙә

* Михаил Яншин — Муркин
* Михаил Жаров — Блистанов
* Анастасия Георгиевская — Шевелицына
* Александр Сашин-Никольский — Семён
* Андрей Тутышкин — Шевелицынаның ире (король Бобеш)

# Итек (фильм)
## Фильмды төшөрөүсе төркөм

* Рәссам: Арнольд Вайсфельд.
* Тауыш операторы: Евгения Индлина.
* Фильмдарҙы эшләп сығарыу идаралығының баш оркестры уйнай. Дирижёры: Г. Гамбург.
# Падь (Окуневка ҡушылдығы)

Падь — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Окуневка йылғаһының һул ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Падь (Окуневка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә отСиләбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501012111200003829
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200382
* Бассейн коды — 14.01.05.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Токсикология

Токсикология (от грек. τοξικος — ағыу һәм λογος — фән, йәғни τοξικολογία — ағыу тураһындағы фән) — ағыулы матдәләрҙе, уларҙың организмдарға һәм экосистемаларға йоғонтоһо хәүефен, ағыулы эш итеү механизмдарын, шулай уҡ бындай тәьҫир итеү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән ауырыуҙарҙы диагностикалау, иҫкәртеү һәм дауалау ысулдарын өйрәнеүсе медицина өлкәһе.

# Токсикология
## Токсикологияның төп мәсьәләләре

Токсикологияның төп бурыстары булып төрлө организмдарҙа, бигерәк тә кешеләрҙә ағыулы матдәләр дозаларын урынлаштырыу тора; ағыулы дозаларҙа матдәләрҙең эш итеү механизмдарын асыу, уларҙың матдәләр алмашыныуы, шул иҫәптән ксенобиотиктарҙың генотоксиклығын өйрәнеү, төрлө объекттарҙың токсиндары менән бысраныу сығанаҡтарын билдәләү, яңы препараттарҙы токсикологик баһалау, токсикокинетиканы һәм токсиндарҙың токсикодинамикаһын өйрәнеү.

# Токсикология
## Фәндең айырым йүнәлештәре
### Теоретик токсикология

Токсикология бүлеге организм менән ағыуҙарҙың үҙ-ара тәьҫир итешеүенең төп закондарын, уларҙың токсикокинетикаһын һәм токсикодинамикаһын асыҡлау мәсьәләләрен хәл итә.

# Токсикология
## Фәндең айырым йүнәлештәре
### Клиник токсикология

Ағыуланыуҙы диагностикалау, иҫкәртеү һәм терапия ысулдарын фәнни нигеҙләү маҡсатында химик берләшмәләрҙең ағыулы тәьҫире һөҙөмтәһендә килеп сыҡҡан кеше ауырыуҙарын өйрәнеүсе токсикология бүлеге.

# Токсикология
## Фәндең айырым йүнәлештәре
### Профилактик токсикология

Тере организмдарҙа һәм экосистемаларҙа ағыулы матдәләрҙең тәьҫир итеү хәүефен булдырмау юлдарын өйрәнеүсе токсикология бүлеге.

# Токсикология
## Фәндең айырым йүнәлештәре
### Экологик токсикология

Ағыулы матдәләрҙең һәм ағыулы продукттарҙың башҡа матдәләрҙең экосистемаға һәм уларҙың биосфералағы циклына йоғонтоһон, уларҙың хайуан һәм кеше организмдарына, бигерәк тә аҙыҡ сылбырына йоғонтоһон өйрәнеүсе фән.

# Токсикология
## Фәндең айырым йүнәлештәре
### Криминалистик токсикология

Криминалистик токсикология — суд медицинаһының кеше үлтереү, үҙ-үҙенә ҡул һалыу йәки эш урынында һәм өйҙә бәхетһеҙ осраҡтар һөҙөмтәһендә ағыуланыуҙы өйрәнеүсе бүлеге.

# Токсикология
## Фәндең айырым йүнәлештәре
### Хәрби токсикология

Хәрби токсикология — хәрби хәрәкәттәр шарттарында тәғәйенләнгән йәки ҡулланылған ағыулы матдәләрҙе өйрәнеү менән бәйле өлкә. Уның төп бурысы — кешене химик һуғыш агенттарынан һаҡлау сараларын һәм ысулдарын эшләү.

# Токсикология
## Иҫкәрмә

* 1 2 Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* ↑ Ошибка: не задан параметр |заглавие= в шаблоне {{публикация}}.
* ↑ Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
# Пфафрода

Пфафрода (нем. Pfaffroda) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2805 кеше йәшәй. Майҙаны — 55,13 км². Диңгеҙ кимәленән 540 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9526 һәм автомобиль коды MEK.
# Энтомология

Энтомология (бор. грек. ἔντομον — бөжәктәр һәм λόγος — һүҙ, өйрәнеү) — бөжәктәр тураһындағы фән, зоология тармағы. Бөжәктәр төрлөлөгө күп булғанға (3 млн-дан артыҡ), уларҙың әһәмиәте һәм уларҙы өйрәнеүсе белгестәр бик күп.
# Идовка

Идовка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цна йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Идовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029997
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002999
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы

Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы (1 июль 1930 йыл — 19 октябрь 2001 йыл) — малсылыҡ алдынғыһы. 1959—1989 йылдарҙа Әлшәй районының «Заветы Ленина» колхозы һауынсыһы. КПСС-тың XXV съезы делегаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Башҡорт АССР-ының иң яҡшы һауынсыһы (1963).

# Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы
## Биографияһы

* Сафура Рафиҡ ҡыҙы Суфиянова 1930 йылдың 1 июлендә БАССР-ҙың Бәләбәй кантоны Иҫке Аҡҡолай ауылында тыуған.
* 1944—1959 йылдарҙа «Заветы Ленина» колхозының быҙау ҡараусы.
* 1959—1989 йылдарҙа шул уҡ хужалыҡта, хаҡлы ялға сыҡҡас та 5 йыл, һауынсы булып эшләй.
* 2001 йылдың 19 октябрендә тыуған ауылында вафат була.

# Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы
## Хеҙмәт юлы

Сафура Суфиянова ярлы крәҫтиән ғаиләһендә үҫә. Бала сағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарына тура килә. 5-се класты тамамлау менән, 12 йәштән «Заветы Ленина» колхозы һөтсөлөк фермаһына эшкә бара. Тәүҙә быҙауҙар ҡарай, 1959 йылдан — һауынсы булып эшләй. Һыйырҙар ул ваҡытта ҡул менән һауыла, механизация 1969 йылдан ғына индерелә.
С. Р. Суфиянова һауымды тәүҙә һәр һыйырҙан 3 000 кг-ға еткерә. Унан был күрһәткес 4 000, 5 000 кг-ға етә. Алдынғы һауынсы районда социалистик ярышта еңеп сыға, КПСС-тың XXV съезына делегат итеп ебәрелә, район Советы депутаты итеп һайлана. Эш тәжрибәһен башҡалар менән ихлас уртаҡлаша, һайлаусылар наказдарын тырышып үтәй. Ауыл хужалығын үҫтереүгә индергән тос өлөшө өсөн уға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» (1971) исеме бирелә, Ленин ордены, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, Почёт грамоталары менән бүләкләнә.

# Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971);
* БАССР-ҙың иң яҡшы һауынсыһы (1963);
* Ленин ордены (1971);
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1976).

# Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы
## Хәтер

* Иҫке Аҡҡолай ауылында Герой йәшәгән йортҡа иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.
# Ете Ағай һәм Бер Һеңле

Ете Ағай һәм Бер Һеңле (Ете Ағай, Етәү) — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһе Невьян районына ингән Урал тауҙарының Ете ағай (Семибратская) түбәһендәге яңғыҙ ҡаялар. Верх-Нейвин ҡасабаһынан 6 саҡрым алыҫлыҡта ята. Бында һирәк осрай тоған үҫемлектәр үҫә. Эшселәр сходы үткәрелгән һәм Граждандар һуғышы геройҙары һәләк булған урын. Геоморфология, ботаника һәм тарихи-революцион тәбиғәт ҡомартҡыһы. Альпинизм һәм туризмдың популяр урыны.

# Ете Ағай һәм Бер Һеңле
## Легендаһы

Ете Ағай һәм Бер Һеңле ҡаяларының ундан артыҡ легендаһы бар. Ике варианты халыҡ араһында киң таралған..Беренсе вариант буйынса ҡаялар — улар балалар. Яуыз управляющийҙың язаһынан ҡасып, тауҙа таш булып ҡатып ҡалғандар. Ермак был яҡтарҙа бер ҡасан да булмағаны билдәле булһа ла, икенсе риүәйәт уның байрағына бәйле. Унда мәжүси алпамышалар Ермак суҡындырған байраҡтан ҡатып ҡалғандар, тип бәйән ителә.

# Ете Ағай һәм Бер Һеңле
## Географик урыны

Ете Ағай — гранит ҡаялар «Невьян ҡала округының» муниципаль берәмегенә ингән Верх-Нейвин ҡасабаһынан көньяҡ-көнсығышта алты саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Верх-Нейвин быуаһының уң яҡ ярында урынлашҡандар..

# Ете Ағай һәм Бер Һеңле
## Тасуирламаһы

Ҡаялар ете таш бағананан ғибәрәт. Улар уртаҡ нигеҙҙән «үҫеп» сыҡҡандар. Төп төркөм ҡаяларынан көнбайышта Һеңле исеме алған яңғыҙ ҡая урынлашҡан.Ҡаялар Ете ағай (Семибратская) түбәһендә 422,5 метр бейеклектә ята. Геоморфология, ботаника, һәм тарихи-революцион тәбиғи һәйкәлдәр иҫәбендә.Ҡатламын гранитоидтар түшәгеләй плитәләргә киҫелгән граниттар һәм гранодиоритар тәшкил итә.. Ҡаялар теҙмәһе төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа тау ҡырласында һуҙылған. Айырым ҡаяларҙың сағыштармаса бейеклеге — 25 метр, иң юғары бейеклеге — 32 метр. Бер аҙ ситтәрәк ағайҙарҙан көнбайышта туристар араһында Өс Һеңле исеме алған яңғыҙ ҡая урынлашҡан. Көнсығышта — Мөхәббәт Ҡаяһы (йәки Сихырсы). Ете Ағай ҡаяһы массивы альпинистарҙың төрлө кимәлдә күнекмәләр үткәреү өсөн яратҡан урыны..

# Ете Ағай һәм Бер Һеңле
## Тарихы

XX быуат башында көнбайыш ҡаяла (Ҡош таш) күҙәтеү майҙансығы була,Был майҙансыҡҡа ағастан эшләнгән баҫҡыс алып барған. Баҫҡыс 1960 йылға тиклем һаҡланған. XX быуат башында Верх-Нейвин завод эшселәренең йәшерен йыйылыш урыны булған.
# Ворник (йылға)

Ворник — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 613 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ворник (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011741
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201174
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Белый Фердос

Белый Фердос — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 589 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Белый Фердос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004159
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Наливная (Ялынка ҡушылдығы)

Наливная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ялынка йылғаһының уң ярына тамағынан 7,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Наливная (Ялынка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006183
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200618
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тужа (Пижма ҡушылдығы)

Тужа — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Тужа (Пижма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103690
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Евдокимова Елена Викторовна

Евдокимова Елена Викторовна (30.8.1960) — филология фәндәре кандидаты (1995), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2016).

# Евдокимова Елена Викторовна
## Биографияһы

Елена Викторовна Евдокимова 1960 йылдың 30 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған.
1982 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң, 1985 йылда шунда уҡ эшкә саҡырыла.

# Евдокимова Елена Викторовна
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни тикшеренеүҙәре лингвофольклористика, лингвокультурология проблемаларына, С. Т. Аксаков ижадының лингвистик аспекттарын өйрәнеүгә арналған.
130-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Урыҫ фольклорын йыйыу һәм өйрәнеү менән шөғөлләнә. Елена Викторовна етәкселегендә Башҡортостан Республикаһының Архангел, Бәләбәй, Балаҡатай, Белорет, Дыуан, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Өфө райондары буйлап үткәрелгән фольклор экспедицияларында боронғо урыҫ йырҙары («Чернышёв әсирлектә» («Чернышёв в плену»), «Александр I батшаның үлеме» «Смерть царя Александра I» һ. б.), балладалар («Ҡыҙ-ҡошсоҡ»-«Дочка­-пташка», «Ете йәшлек ҡыҙ»-«Девка­-семилетка», «Полковниктың үлеме» «Гибель полковника») һәм башҡа әҫәрҙәр яҙылған.
2019 йылда Өфөлә Өфө районы Ҡыҙылъяр (Өфө районы) ауылында яҙып алынған урыҫ халыҡ йырҙарынан торған «Калина­-малина в саду расцвела» йыйынтығын төҙөүсе.
«Таусень» рус халыҡ фольклор ансамбленең ойоштороусыһы һәм художество етәксеһе.

# Евдокимова Елена Викторовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2016)
# Быстрец Чёрный

Быстрец Чёрный — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Быстрец йылғаһының һул ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Быстрец Чёрный
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004378
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Губистая Тарка

Губистая Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Губистая йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Губистая Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091689
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009168
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Булатова Фәниә Дәриғәт ҡыҙы

Булатова Фәниә Дәриғәт ҡыҙы (17 август 1928 йыл — 19 июнь 1997 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-профпатологы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1984), профессор (1987).

# Булатова Фәниә Дәриғәт ҡыҙы
## Биографияһы

Фәниә Дәриғәт ҡыҙы Булатова 1928 йылдың 17 авгусында Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Әрмет-Рәхим ауылында тыуған.
1952 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлағандан һуң Ишембай ҡалаһында терапевт булып эшләй, 1963 йылдан Өфө Гигиена һәм һөнәри ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты (хәҙер — РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Өфө Хеҙмәт һәм кеше экологияһы медицина ғилми-тикшеренеү институты) клиникаһының баш табибы.
1966 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы (1991—96 йылдарҙа токсикология, профпатология, хеҙмәт һәм тирә-йүндәге мөхит гигиенаһы кафедраһы мөдире). 1974 йылдың сентябрендә Өфө Гигиена һәм һөнәр ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты базаһында хеҙмәт гигиенаһы һәм һөнәри ауырыуҙар кафедраһы ойошторола, кафедра мөдире вазифаһын башҡарыусы медицина фәндәре кандидаты Ф. Д. Булатова һәм ассистент А. Г. Заеров был учреждениеның тәүге уҡытыусылары була.
Булатова госпиталь терапияһы кафедраһында көкөртлө нефть продукттарының нефть сығарыусылар һәми нефть эшкәртеүселәрҙең сәләмәтлегенә йоғонтоһон өйрәнеү буйынса ғилми йүнәлештә эшләүсе иң тәүге ғалим була.
Тиҙ ярҙам, һәләкәттәр медицинаһы Дипломдан һуң белем биреү институтының кафедраһында термик йәрәхәт һәм трансфузиология курстарын уҡыта .
80-дән ашыу фәнни эш авторы.
Ғилми эшмәкәрлеге сәнәғәт токсиканттарының (ароматик углеводтарҙың) түбән концентрацияһының химия сәнәғәте һәм нефть-химияһы сәнәғәте хеҙмәткәрҙәренең бауыр һәм үт сығарыу юлдары функцияларына йоғонто яһауын өйрәнеүгә һәм һөҙөмтәле профилактикалау сараларын эшкәртеүгә арнала.
Дивинилальфаметилстироль каучук производствоһы продукттарынан ағыуланыу (интоксикация) клиникаһы, диагноз ҡуйыу, дауалау һәм профилактикалау: Методик кәңәштәр / Уфим. НИИ гигиены и профзаболеваний; [Составители Л. А. Беломытцева, Ф. Д. Булатова, А. И. Грудцин. — Уфа : Б. и., 1980. — 20 с.; 20 см.
Булатова Ф. Д. Нефть-химия предприятиелары эшселәрендә үт юлдарының хроник ауырыуҙары: методик кәңәштәр. — Уфа, 1977. — 21 с.
# Түбәнге Двойник (Двойники ҡушылдығы)

Түбәнге Двойник — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Двойник йылғаһының уң ярына тамағынан 0,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Түбәнге Двойник (Двойники ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056435
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005643
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0