yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Громаков Владимир Яковлевич

Громаков Владимир Яковлевич (22 август 1935 йыл, Ростов өлкәһе Новошахтинск ҡалаһы) — «Салаватстрой» тресының баш инженеры, идарасыһы (1967—1971), «Главбашстрой» идара начальнигы, БАССР Профсоюздарының өлкә комитеты рәйесе (1988—2002). Башҡорт АССР-ының унынсы һәм ун беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1985).

# Громаков Владимир Яковлевич
## Биографияһы

Громаков Владимир Яковлевич 1935 йылдың 22 авгусында Ростов өлкәһенең Шахтинск ҡалаһында тыуған
1960 йылда Дондағы Ростов инженер-төҙөлөш институтын инженер-төҙөүсе һөнәре буйынса тамамлай.
Институтты тамамлағандан һуң 1960 йылдан 1977 йылға тиклем «Салаватстрой» тресында мастер, прораб, өлкән прораб булып эшләй, 1967 йылдан — баш инженер, төҙөлөш идаралығы начальнигы, баш инженер, 1971 йылдан — трест идарасыһы;. 1977—1988 йылдарҙа — «Главбашстрой» идаралығы начальнигы; 1988—2002 йылдарҙа — БАССР профсоюздарының өлкә комитеты рәйесе.
Башҡортостан Республикаһының капиталь төҙөлөш үҫешенә ҙур өлөш индерә. В. Я. Громаков етәкселегендә Белорет металлургия комбинаты корпустары, Газпром Нефтехим Салауат, Салауатбыяла, Өфөнефтехим, торлаҡ һәм социаль объекттар төҙөлә.
Уның етәкселеге аҫтында профсоюздарҙың республика комитеты хеҙмәт коллективтарының иҡтисади һәм социаль үҫешенә булышлыҡ итә, профсоюз ағзаларының социаль-иҡтисади мәнфәғәттәрен яҡлау буйынса беренсел профсоюз ойошмаларының эшмәкәрлеген координациялай яҡлау буйынса координация социаль-иҡтисади хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен профсоюз ағзалары.
Өфө ҡалаһында йәшәй

# Громаков Владимир Яковлевич
## Бүләктәре

СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1979), РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1985).
Ленин ордены (1981), Октябрь Революцияһы ордены (1974), миҙалдар меннә бүләкләнгән.
# Изге Троица сиркәүе (Изерлон)

Изге Троица сиркәүе (нем.Hl. Dreifaltigkeit) — Изерлон ҡалаһының Вермингсен (нем. Wermingsen) районында католик сиркәүе; ғибәҙәтхана мәхәлләһе, Шульштрассе урамының 35-се йортонда урынлашҡан, «Pastoralverbund Iserlohn-Mitte» берекмәһенә ҡарай, ул үҙ сиратында Падерборн архиепархияһына ҡарай.

# Изге Троица сиркәүе (Изерлон)
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Изге Троица сиркәүе бинаһы Унн ҡалаһынан архитектор Отто Виккен проекты буйынса (1911—1984) 1957 йылдан алып 1958 йылға тиклем осорҙа төҙөлгән; 1958 йылдың 30 ноябрендә асыу тантанаһы үтә. Ғибәҙәтхананың төп залы тимер-бетондан төҙөлгән һәм парабола формаһында; бинаның бер нисә түбән инеү урыны бар һәм төп корпустан айырым торған башня менән тулыландырылған. Сиркәүҙең «параболик» проекты Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендәге Ботроп ҡалаһында элек төҙөлгән Изге Тәре (нем.Heilig-Kreuz-Kirche) сиркәүенең бинаһына оҡшаш.
Изерлонда биналар комплексы убала тора, һуҙылған «йәшел зона» өҫтөнән күтәрелә. Шул уҡ ваҡытта сиркәүҙең тышҡы биҙәлеше, аҡ стеналары һәм төҫлө тәҙрәләре бөтә ҡоролмаға эшлеклелек (нем. sachlich) һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирә. Бина эсендә ҡыя иҙән алтарға баҫым яһай. Рәссам Ирмгард Вессель (нем. Irmgart Wessel-Zumloh 1907—1980) проекты буйынса эшләнгән төҫлө тәҙрәләр ғибәҙәтхананың иҙәндән алып түшәмгә тиклем — бөтә бейеклеген биләй. Шулай уҡ иғтибарға сиркәүҙең алтарь тәреһе лайыҡ, ул XVI быуатта Флоренцияла эшләнгән. Ғибәҙәтхананың органын 1992 йылда «Albers-Orgelbau» фирмаһы төҙөгән; «Krawinkel» компанияһы 2012 йылда ҡоралды ремонтлаған һәм таҙартҡан.
# Бразилияның региондары

Әлеге көндә Бразилия 5 регионға бүленә (макрорегионға). Был бүленеште штаттарҙың иҡтисади, тарихи, мәҙәни, тәбиғи һәм социаль шарттар уртаҡлығы яғынан Бразилияның география һәм статистика институты индерә.

# Бразилияның региондары
## Сағыштырыу йәҙүәле

| Атамаһы | Халыҡ һаны, млн кеше (2009) | Майҙаны, тыс. км² | Иң ҙур ҡала (биҫтәһе менән) | Ҡушылма |
| Урта-көнбайыш регионы | 13,6 | 1612 | Бразилиа | Федераль округ һәм 3 штат: Гояс, Мату-Гросу, Мату-Гросу-ду-Сул |
| Төньяҡ-көнсығыш регионы | 53,5 | 1561 | Ресифи | 9 штат: Алагоас, Баия, Мараньян, Параиба, Пернамбуку, Пиауи, Риу-Гранди-ду-Норти, Сеара, Сержипи |
| Төньяҡ регионы | 15,8 | 3870 | Манаус | 7 штат: Акри, Амазонас, Амапа, Пара, Рондония, Рорайма, Токантинс |
| Көньяҡ-көнсығыш регионы | 80,7 | 927 | Сан-Паулу | 4 штат: Минас-Жерайс, Рио-де-Жанейро, Сан-Паулу, Эспириту-Санту |
| Көньяҡ регионы | 27,3 | 577 | Порту-Алегри | 3 штат: Парана, Санта-Катарина, Риу-Гранди-ду-Сул |
# Аконкагуа (йылға)

Аконкагуа (исп. Río Aconcagua) — Чилиҙың Валпараисо өлкәһенән аҡҡан йылға.

# Аконкагуа (йылға)
## Географияһы

Йылға диңгеҙ кимәленән 1430 метр бейеклектә, Андтар тауында Хункаль (36 км) һәм Рио-Бланко (35 км) йылғалары ҡушылған ерҙә башлана, Валье-дель-Аконкагуа үҙәненән көнбайышҡа ағып, Винья-дель-Мар ҡалаһынан төньяҡтараҡ Тымыҡ океанға ҡоя. Оҙонлоғо — 151 саҡрым (142 км) (Хункаль йылғаһының башын инеш итеп һанаһаң — 188 саҡрым (177 км)).
Аконкагуа буйында Лос-Андес, Сан-Фелипе, Ла-Калера, Кильота һәм Конкон ҡалалары урынлашҡан.
# Бәләкәс Лили

«Бәләкәс Лили» (франц. La petite Lili) — драматик фильм, 2003 йылда режиссёр Клод Миллер тарафынан төшөрөлгән. Фильмдың сюжеты Антон Павлович Чеховтың «Аҡсарлаҡ (Чайка)» фильмы (1896) нигеҙендә ҡоролған. Фильмдың премьераһы 2003 йылдың 22 майында Канн кинофестивалендә үтә.

# Бәләкәс Лили
## Сюжет

Француз кинематографсылары төркөмө йәйге ялдарын ауыл ерендә үткәрергә килә. Улар араһында — актриса Мадо, уның улы Жульен, ағаһы Симон һәм һөйәркәһе Брис бар. Жульен актриса булырға хыялланған ауыл ҡыҙы Лилигә ғашиҡ тотоп йөрөй, ә Лили был йәш егеттең һөйөүен, үҙ хыялын тормошҡа ашырыу өсөн, егет әсәһенең һөйәркәһе, үҙенән байтаҡҡа өлкән режиссёр Брис, менән мөнәсәбәткә алмаштырырға әҙер.

# Бәләкәс Лили
## Ролдәрҙә

* Николь Гарсиа — Мадо Марсо
* Бернар Жиродо — Брис
* Жан-Пьер Марьель — Симон Марсо
* Людивин Санье — Лили / Эмилия Новаки
* Робинсон Стевенен — Жульен Марсо
* Жюли Депардьё — Жанна-Мари
* Ив Жак — Серж
* Анн Ле Ни — Леона
* Мишель Пикколи — Жульен фильмындағы Симонды уйнаған актёр

# Бәләкәс Лили
## Бүләктәре һәм номинациялары

| Йыл | Награда | Категория | Номинанты | Результат |
| {0}[13]{/0}} (1936) | Канн кинофестивале | Алтын пальма ботағы | Клод Миллер | Номинация |
| {0}[13]{/0}} (1936) | Чикаголағы Халыҡ-ара кинофестиваль | Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле | Людивин Санье | Еңеү |
| {0}[13]{/0}} (1936) | Сезар | Икенсе пландағы иң яҡшы актриса | Жюли Депардьё | Еңеү |
| {0}[13]{/0}} (1936) | Сезар | Алдағы көндәрҙә иң шәп уйнаясаҡ актриса | Жюли Депардьё | Еңеү |
| {0}[13]{/0}} (1936) | Сезар | Икенсе пландың иң яҡшы актёры | Жан-Пьер Марьель | Номинация |
| {0}[13]{/0}} (1936) | Сезар | Иң яҡшы режиссёр | Клод Миллер | Номинация |

# Бәләкәс Лили
## Баһаламалар

Фильм кино тәнҡитселәренең ҡатнаш баһаламаларын ала. 32 Rotten Tomatoesсайтындағы 66 % ыңғай баһаламаға, 15Metacritic сайтында — 100 балдың 59 балына лайыҡ була. Америка кино тәнҡитсеһе Роджер Эберт фильмға 4 йондоҙҙоң 3-һен ҡуя.
# Джон фон Нейман

Джон фон Не́йман (ингл. John von Neumann; йәки Иоганн фон Нейман, нем. Johann von Neumann; тыуғанда Я́нош Ла́йош Нейман, мадьярса Neumann János Lajos; 28 декабрь 1903 йыл, Будапешт — 8 февраль 1957 йыл, Вашингтон) — Венгрия һәм АҠШ ғалимы, квант физикаһына, квант логикаһына, функциональ анализға, күплек теорияһына, информатикаға, экономикаға һәм башҡа фәндәргә бик мөһим өлөш индергән математик.
Нейман исемен хәҙерге компьютерҙар архитектураһы (архитектура фон Неймана), квант механикаһына операторҙар теорияһын ҡулланыу (алгебра фон Неймана) бәйләйҙәр, шулай уҡ ул — Манхэттен проектын һәм уйындар теорияһын һәм күҙәнәкле автоматтар концепцияһын булдырыусы.

# Джон фон Нейман
## Хәтер

1970 йылда Астрономдарҙың халыҡ-ара союзы Джон фон Нейман исемен Айҙың икенсе яғындағы кратерға бирә. Уның хөрмәтенә булдырылған наградалар:
* Джон фон Нейман миҙалы,
* Нейман теоретиктар премияһы,
* Джон фон Нейман лекцияһы.

# Джон фон Нейман
## Библиография

* Нейман Дж. Математические основы квантовой механики — М.: Наука, 1964.
* Нейман Дж., Моргенштерн Оскар. Теория игр и экономическое поведение — М.: Наука, 1970.
# Ай-Ях (Назинская ҡушылдығы)

Ай-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назинская йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ай-Ях (Назинская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035654
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203565
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Татарка (Егорлык ҡушылдығы)

Татарка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының уң ярына тамағынан 346 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Татарка (Егорлык ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Егорлык һыуһаҡлағысынан Новотроицк һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500512107000016820
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001682
* Бассейн коды — 05.01.05.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Камышевка (Каменка ҡушылдығы)

Камышевка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Камышевка (Каменка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200010016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112201001
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лебу

Лебу (исп. Lebu) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Халҡы — 20838 кеше (2002).
# Йыһаншин Фәнил Нурдәүләт улы

Йыһаншин Фәнил Нурдәүләт улы (5 ғинуар 1937 йыл — 12 декабрь 2013 йыл) — нефть сығарыу тармағы алдынғыһы. 1962 йылдан «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының Дүртөйлө технологик транспорт идаралығы слесарь-төҙәтеүсеһе һәм водителе; 1974—1995 йылдарҙа нефть сәнәғәтенең башҡа предприятиелары водителе. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971).

# Йыһаншин Фәнил Нурдәүләт улы
## Биографияһы

Фәнил Нурдәүләт улы Йыһаншин 1937 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Яңы Балаҡ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Үҙ ауылы мәктәбендә урта белем ала.
Совет Армияһы сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң, 1962 йылдан «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы Дүртөйлө технологик транспорт идаралығының слесарь-төҙәтеүсеһе һәм водителе.
1974—1995 йылдарҙа нефть сәнәғәтенең башҡа предприетиелары: 1974 йылдан «Коминефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының Усинск быраулау контораһы, 1976 йылдан — «Туймазанефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы, 1983 йылдан — «Башнефть» производство берекмәһенең махсус технологик транспорт идаралығы, 1988—1995 йылдарҙа — Ямал-Ненец автономиялы округындағы «Пурнефтегаз» производство берекмәһе водителе.
Хеҙмәт ветераны 2013 йылдың 12 декабрендә Дүртөйлө районының Семилетка ауылында вафат була.

# Йыһаншин Фәнил Нурдәүләт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
# Ампир

Ампи́р ( франц. empire style — «империя стиле»)) — XIX быуат башында Европа архитектураһы һәм сәнғәтендәге стиль. 18-19 быуат аҙағында Францияла барлыҡҡа килә, классицизм стиле үҫешен тамамлай.
Ампир Боронғо Рим сәнғәтен идеал итеп ала, шулай уҡ унда боронғо Мысыр сәнғәте мотивтары ла сағылыш таба. Ампирҙың композицияһы монументаль классик ордер формаларының тигеҙ диуар өҫлөгө менән контрастлашыуына, ошо стильгә хас формаларҙың һәр өлөшөн конструктив яҡтан айырымлап күрһәтеүсе тар биҙәк поястары ҡулланыуға ҡоролған. Ампирга архитектура ансамбльдәре ҡоролошонда, урам-майҙан композицияларын төҙөгәндә киң ҡоласлылыҡ һәм тәүәкәллек хас. Ҡоролмаларҙың монументальлығы, формаларҙың ҙурлығы, үҙәк күсәргә нигеҙләнгән композициянең тотороҡлолоғо, биҙәктәрҙең ҡупшылығы (ликтор бәйләгестәре, таждар, балталар, уҡтар, бөркөт-ҡоштар һ.б.), асыҡ төҫтәр (ҡыҙыл, зәңгәр, алтын төҫлө, аҡ) − ампирҙы характерлаусы сифаттар. Рәсәйҙә ампир баш ҡала һәм провинция йүнәлешендә үҫеш ала.
* Вандом колоннаһы, Париж
* Каррузель аркаһы, Париж
* Казан соборы (Санкт-Петербург)
* Триумф ҡапҡаһы (Мәскәү)
* Нельсон колонаһы, Лондон
* Наполеон тәхете
* Луврҙа кресло
* Өҫтәл сәғәте
* Фонтенбло һырайы биҙәлеше
* Виван-Денон өҫәл сервислауы
# Беренсе мөхәббәт (фильм, 2001)

«Беренсе мөхәббәт» (ингл. All Forgotten) — романтик драма, 2001 йылда режиссёр Реверж Ансельмо төшөргән. Сюжет нигеҙенә ике әҙәби әҫәр — Иван Сергеевич Тургеневтың «Первая любовь» (1860) һәм Антон Павлович Чеховтың «Жена» (1891) хикәйәһе һалынған. DVD премьераһы 2001 йылдың 18 сентябрендә Нидерландыла була. АҠШ-та фильм PG-13 рейтингына лайыҡ була. Фильм Чехияның Прага ҡалаһында төшөрөлә. Фильм Оскар премияһы лауреаты кинооператор Дэвид Уоткиндың һуңғы эше.

# Беренсе мөхәббәт (фильм, 2001)
## Сюжет

Фильмда ваҡиға Рәсәйҙә 1830-сы йылдарҙа бара. Владимир исемле йәш кеше күршеләрендә йәшәгән Зинаида исемле ҡыҙға ғашиҡ була. Зинаида тик үҙенән байтаҡҡа өлкән ирҙәрҙе нығыраҡ ярата. Бер заман ул Владимирҙың атаһын осрата, һәм уларҙың яҡынлыҡ мөнәсәбәттәре башланып китә.

# Беренсе мөхәббәт (фильм, 2001)
## Ролдәрҙә

* Кирстен Данст — Зинаида
* Джули Уолтерс — принцесса Засекина
* Джеральдин Джеймс — әсәй
* Натаниель Паркер — атай
* Ник Стал — Владимир
* Джеймс Фокс — Владимир ҡартайғас (тауыш)
* Палома Баэза — Машенька
* Кенни Даути — Денис
* Ангус Райт — Борис
* Роберт Гленистер — граф Малевский
* Хиткоут Уильямс — табип Лушин
* Николас Роу — Майданов
* Майкл Хиггс — Вася

# Беренсе мөхәббәт (фильм, 2001)
## Бүләктәре һәм номинациялары

2001 йылда фильм «DVD Exclusive Awards» «Иң яҡшы актриса» (Кирстен Данст) номинацияһында премияға тәҡдим ителә.

# Беренсе мөхәббәт (фильм, 2001)
## Баһаламалар

Фильм кино тәнҡитселәрҙең ҡатнаш баһаламаһын ала. Filmcritic.com порталын күҙәтеүсе Джулия Левин «урыҫ классик әҙәбиәтенең тарихи фонын аңламайынса, күңел асыу өсөн генә төшөргән бик сәйер фильмдарҙың береһе», — тип яҙа.
# Блед

Блед (слов. Bled, нем. Veldes) — Словенияның төньяҡ-көнбайыш өлөшөндәге ҡала, Италия һәм Австрия сикәтренә яҡын тора. Ҡала халҡы — 5252 кеше, 2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, бөтә община халҡы — 10 899 кеше. Бледа ҡалаһы Блейско күле ярында, Юлий Альпында, Триглав милли паркынан көнсығышҡа табан урынлашҡан. Блед ҡалаһы — популяр туристик йүнәлеш урыны.

# Блед
## Транспорт һәм географияһы

Блед ҡалаһы Словенияның баш ҡалаһы Люблянанан 45 километр төньяҡ-көнбайышта һәм Есеницанан 10 саҡрым көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Ҡаланан төньяҡта, 8 км алыҫлыҡта Австрия дәүләтенең сиге үтә, 40 километр көнбайышта — Италия дәүләтенең сиге тора. Блед ҡалаһы Любляна — Филлах тимер юл һәм автомобиль магистралдәренә яҡын тора. Бледтан тағы ла бер нисә автомобиль автомобиль юлы Триглав милли паркына бара.

# Блед
## Тарих

VII быуатта Блед төбәгендә славяндар йәшәй башлаған. Немец телендәге исеме аҫтында Блед замогы беренсе тапҡыр 1004 йылда телгә алына. Был йылда император Генрих II Альбуин епископ Бриксенға Блед замогын бүләккә бирә. 1278 йылда, Ҡоро Яр алышынан һуң, ул бөтә Крайный менән бергә I Рудольфҡа күсә һәм шул ваҡыттан алып Беренсе донъя һуғышына тиклем Габсбургтар державаһы составында тора. Бары тик 1809—1816 йылдарҙа ғына Наполеондың Иллирия паровинцияһына ҡараған.
Австро-Венгрия бүленгәндән һуң, БледЮгославияға ҡарай Карагеоргиевичтар монарх йортоноң йәйге резиденцияһына әйләнә, ә һуңынан Йосип Броз Тито ҡулында була. 1991 йылдан алып — Бойондороҡһоҙ Словения составында тора.

# Блед
## Иҫтәлекле урын

* Блейско күле — һыуы тап-таҙа матур тау күле. Күл уртаһындағы утрауҙа Успение сиркәүе урынлашҡан.
* Блед замогы — күл өҫтөнән түбәһе 130 метр бейеклектәге текә ҡаяла төҙөлгән замок. 1004 йылда беренсе тапҡыр телгә алына, бер нисә тапҡыр яңынан төҙөлә һәм киңәйтелә.
* Изге Мартин мәхәллә сиркәүе.
* «Вила»ҡунаҡханаһы — И. Броз Титоның элекке йәйге резиденцияһы.

# Блед
## Туризм

Бледа — илдең иң эре бальнеологик һәм тау саңғыһы курорттарының береһе. XIX быуаттан алып ул бик популяр курорт булған. Шулай уҡ ҡала ҡунаҡтарына әүҙем ял итеү өсөн мөмкинлектәр тәҡдим (гольф, велосипед һәм атлы, тау туризмы) ителә. Ҡыш күп саңғы трассалары эшләй.
Блед ҡалаһында ике йылға бер тапҡыр йылдың яҙында швейцар системаһы буйынса халыҡ-ара шахмат турниры үткәрелә.
# Новочеркасск рухи училищеһы

Новочеркасск рухи училищеһы— Рус православие сиркәүенең Новочеркасскиҙә урынлашҡан башланғыс уҡыу йорто (Рухи училищеһы).

# Новочеркасск рухи училищеһы
## Тарих

XIX быуат уртаһында Ермак проспектында генерал-майор Шушков рус стилендә ике ҡатлы айырым йорт төҙөгән; бина Новочеркасскиға характерлы архитектура өлгөһө булып тора. Этештереүҙе епархия идаралығының булды һәм уны төҙөкләндереү рухлы булған ул. 1863 йылда йорт Епархия идаралығы тарфынан һатылып алына һәм унда рухи училищеһы урынлаша. 1902 йылдың 31 авгусында ике ҡатлы йорт тулыһынса яңынан ҡорола һәм уның беренсе ҡатында Хоҙай Әсәһе Мария Покровы хөрмәтенә йорт сиркәүе булдырыла. 1902 йылдың 22 сентябрендә Покровский сиркәүе архиепископ Дон һәм Новочеркасск архиепискобы Афанасий тарафынан изгеләндерелә. 1915 йылда архиепископ Митрофан (Симашкевич) Новочеркасск рухи училищеһының Покров туғанлыҡ уставын раҫлай. Уставтың маҡсаты булып унда тәрбиәләнеүселәргә «матди һәм рухи тәрбиәләүгә булышлыҡ күрһәтеү, уларға Новочеркасск училищеһында дини-әхлаҡи тәрбиә биреү» тора.
Октябрь революцияһынан һуң училище ябыла, сиркәү көмбәҙҙәрен һәм башындағы һуғанға оҡшаш манараһын юғалта. Бында ҡарауһыҙ ҡалғанкескәй балалар өсөн колония ойошторола. Сиркәү бинаһы тамаша залы, конференц-зал, китапханаға әйләнә. Ҡарауһыҙ ҡалған балаларҙы заводта тимер ҡойоу эшенә һәм башҡа сәнәғәт һөнәрҙәренә өйрәтеп, буласаҡ станоктар эшләү заводына нигеҙ һалына. Был предприятие 1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы алдынан завод статусын ала. Һуғыштан һуң бында Новочеркасск станоктар эшләү заводының идаралығы урынлаша. Әлеге ваҡытта бында"Центр-Инвест" банкының офисы эшләй. Бина ҡаланың архитектура һәм мәҙәни мираҫы булып тора.
Уның менән йәнәшә урынлашҡан бина — был өйәҙ училищеһы бинаһы. Ул йортто Дон Ғәскәре өлкәһе архитекторы К. К. Пейкор 1818 йылда ике ҡатлы, мезонинлы, ярым колонналарын портиктар менән биҙәп, таштан һалдыра. Бында Черкасск ҡалаһына өйәҙ училищеһы күсерелә (хәҙер — Старочеркасская станицаһы). Унда башлыса юғары ҡатлам балалары уҡый. Совет осоронда был йортта Новочеркасск станоктар эшләү заводы административ биналары булған.

# Новочеркасск рухи училищеһы
## Училищены тамамлаған кешеләр

* Борис (Рукин) — Можайск архиепискобы, Рус православие сиркәүенең Мәскәү епархияһының викарийы.
* Серафим (Силичев) — Рус православие сиркәүенең епискобы, Һарытау архиепискобы.
* Часовников Леонтий Васильевич — Авраамий (Часовников) ҡустыһы.
* Труфанов Сергей Михайлович — иеромонах-расстрига.
# Ғәләт

Ғәләт (ғәр. غلاة‎, берл. غَالٍ‎ "артыҡ бирелеп, сиктән тыш [шиғый]; шаҡ ҡатырлыҡ яҡлаусы, фанатик; рус. Гулат) — шиғыйлыҡта бер нисә мәҙһәбте билдәләгән термин, уларҙы Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Али ибн Әбү Талип тоҡомдарынан һайланған шиғый имамдарының илаһилыҡ сифаттарына эйә икәнлегенә ышаныу берләштерә.

# Ғәләт
## Фирҡә төрҙәре

* Нүсәйриҙәр - ғәйн-мим-син өслөгөнә ышаналар, былар - Али (Ғәли), Мөхәммәт һәм Сәлмән әл-Фарси исемдәренең тәүге хәрефтәре.
* Әлиүиҙәр - Мөхәммәт түгел, ә Али Аллаһ рәсүле булған тип ышаналар.
* Бәзиғиҙәр - алтынсы имам Жәғәфәр әс-Садиҡ илаһ булған , ә унан алдағы бөтә имамдар уның илселәре булған тип ышанғандар.
* Ғурабиҙәр (от ғәр. غراب‎ "ҡоҙғон") Алиҙың тышҡы ҡиәфәте Мөхәммәткә "ике ҡоҙғондай" оҡшаш булыуына күрә Ябраил фәрештә, хаталанып, Мөхәммәткә пәйғәмбәрлек биргән тип ышана.
* Ҙәммиҙәр - Али - Аллаһ, ә Мөхәммәт уның илсеһе тип ышанғандар.
* Кәйсәниҙәр - Хөсәйен Ибн Али үлгәндән һуң имамлыҡ Мөхәммәт ибн әл-Хәнәфиәгә күскән тип ышаналар; уның вафатынан һуң бер нисә ваҡ төркөмгә тарҡалғандар.
* Йәғфүриҙәр - Әл-Күфәнән Мүғәммәр тигән кешенең Аллаһ булғанынан ышанған.
# 2007 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

2007 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Кинцвиси монастыры

Кинцвиси монастыры (груз. ყინწვისი) — көнсығыш Грузияла Шида-Картли төбәгендәге грузин православие монастыры, Карели ҡалаһынан 10 саҡрым алыҫлыҡта, юғары таулы Дзама үҙәненең урманлы битләүендә урынлашҡан.

# Кинцвиси монастыры
## Тарихы

Кинцвиси монастыры комплексы билдәһәҙ барлыҡҡа килгән өс сиркәүҙән тора. Төп сиркәү изге Николайға арналған тип иҫәпләнә, ун өсөнсө быуат башы менән даталана. Йәнәшәләге ныҡ бәләкәй сиркәү изге Георгийға бағышланған һәм шул уҡ осорға ҡарай.
Сарта-Марияға арналған иң боронғо сиркәү унынсы һәм ун беренсе быуатҡа ҡараған, ләкин ул ныҡ емерелгән.
Әлеге ваҡытта ул исемлеккә ялан проекты булараҡ бөтә донъя ҡомартҡылар фонды тарафынан индерелгән.

# Кинцвиси монастыры
## Архитектураһы

Төп сиркәү яҙыулы тәреләр менән көмбәҙле кирбес бинанан ғибәрәт, был ун өсөнсө быуаттың урта быуат стена һынлы сәнғәтенең уникаль өлгөһө булып тора.
Көмбәҙҙең үҙәк позицияһында архангелдар Михаил һәм Гавриил солғанышында Одигитрия тора. Көмбәҙ аркаһының үҙәк өлөшөндә медальон рәүешендә тәре урынлашҡан. Дүрт игеһаусы менән медальондар кулондарҙы биҙәй. Архангелдар һүрәте сиркәүҙең көньяҡ һәм көнбайыш стеналарында ла ҡабатлана. Төньяҡ стеналарҙа Яңы Ғәһед күренештәре, шулай уҡ Грузия батшалары Георг III, Георг IV, Тамараның һүрәттәре күренә. Айырым иғтибарға ултырыусы фәрештәнең фигураһы, асыҡ саркофагҡа күрһәтеүсе Терелеү композицияһы лайыҡ. Был фрескалар уларҙың фонын буяу өсөн лазуритты бай ҡулланыуы арҡаһында 1205 йылға тиклем даталана һәм классификациялана.
Был фрескаларға урындағы феодаль магнат Антон Гнолистависдзе заказ биргән, ул король министры вазифаһында хеҙмәт иткән. Ҡулында сиркәү өлгөһө менән уның фрескаһы Грузияның төрлө изгеләренең һүрәттәре менән көньяҡ стенаның аҫҡы регистрында тора.
Фрескалар XV быуаттың күренекеле кешеһе Заза Панаскертели заказы буйынса яҙылған, уның портреты шулай уҡ бында һүрәтләнгән.
Дева Мария сиркәүенең емерелгән апсидаһында шулай уҡ Одигитрия фрескаһы булған. Был сиркәүҙең стеналары шулай уҡ тулыһынса буялған булған, әммә апсидаһынан тыш бөтәһе лә емерелгән.

# Кинцвиси монастыры
## Библиография

* Abashidze, Irakli. Ed. Georgian Encyclopedia. Vol. IX. Tbilisi, Georgia: 1985.
* Amiranashvili, Shalva. History of Georgian Art. Khelovneba: Tbilisi, Georgia: 1961.
* Rosen, Roger. Georgia: A Sovereign Country of the Caucasus. Odyssey Publications: Hong Kong, 1999. ISBN 962-217-748-4
# Бөрйән районында телевидение

Бөрйән районында телевидение — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районында телевизион тапшырыуҙар һәм радиотапшырыуҙар ойоштороусы ойошма.

# Бөрйән районында телевидение
## Тарихы

Бөрйән районында телевизион тапшырыуҙар һәм радиотапшырыуҙар ойоштороу 1974 йылда башлана. Телебашняла эшләгән беренсе белгес А. Н. Еремеев, һуңынан В. Н. Быков, П. А. Еремеев була.
1992 йылда Сибай ҡалаһы йүнәлешендә Иҫке Собханғол ауылынан 3 км алыҫлыҡта радио һәм телевидение сигналдарын ҡабул итеү һәм ретрансляциялауҙы тәьмин иткән яңы башня төҙөлә.