yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оҙон каньон (карьер)

Оҙон каньон — Ростов өлкәһенең Каменский районы биләмәһендә урынлашҡан, һыу баҫҡан карьер.

# Оҙон каньон (карьер)
## Тарихы

Оҙон каньон урынында элек таш сығарылған карьер урынлашҡан булған. 1970-се йылдарҙа, экскаватор ярҙамында эш башҡарған ваҡытта, ниндәйҙер планлаштырылмаған хәл килеп тыуа, карьергә һыу тула башлай. Карьергә һыу шундай ҙур тиҙлек менән тула, эшселәр бригадаһы карьер төбөнән техниканы алып өлгөрмәй, техника һыу аҫтында ҡала һәм әле лә шунда.

# Оҙон каньон (карьер)
## Һүрәтләнеш

Оҙон каньон Ростов өлкәһе объекттары араһында иң ҙур һыу баҫҡан карьер тип иҫәпләнә. Уның биләмәһендә оҙонлоғо 2 километр 200 метр тәшкил иткән күл барлыҡҡа килә. Карьер Чистоозёрное ҡасабаһынан алыҫ түгел, Каменск-Шахтинский ҡалаһынан 30 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Күлдең иң ҙур киңлеге 100 метр тәшкил итә. Һыу ятҡылығының тәрәнлеге яҡынса 30-50 метр. Күлде ер аҫты һыуҙары тулыландыра, хатта һауа температураһы бик юғары булғанда ла ятҡылыҡта һыу һалҡынса булып ҡала. Объекттың ярҙары ҡаялы һәм текә, бейеклеге 40 метрға етә.
# Каруанһарай (Өфө)

1866
Каруанһарай (Сауҙа рәттәре) — Рәсәй төбәктәренә хас булған ҡунаҡ йорттарының береһе, XIX быуатта Өфөнөң Үрге Сауҙа майҙанында классицизм стилендә төҙөлгән. 1999 йылда сауҙа-эш комплексы итеп үҙгәртелә.

# Каруанһарай (Өфө)
## Тарихы

1802 йылда губерна идаралығы Ырымбурҙан Өфөгә күскәс, ҡаланың генпланын төҙөү ихтыяжы тыуа, каруанһарай ҙа кәрәк була. 1812—1815 йылдарҙа Санкт-Петербург, Ырымбур һәм Өфө араһында хатлашыу бара, шунда «Каруанһарай» осрай ҙа инде.
1825 йылда майҙан уртаһында Петербургтан килгән архитектура профессоры А. И. Мельников проекты буйынса таш Каруанһарай төҙөлә башлай. Классицизм стилендәге был бина 40 йыл буйы төҙөлә. 1864 йылда «Өфө губерна идаралығы присутствиеһы журналы»нда хәбәр ителеүенсә, төҙөлөштөң ҙур өлөшө тамамланған, ҡалғаны 1866 йылға әҙер булырға тейеш.
Аҡ барельефтар менән биҙәлгән һары төҫтәге мөһабәт ҡоролманы дүрт яҡтан аркалы яҡты асыҡ галереялар уратып тора, ә уртала эстән дә, тыштан да тороп сауҙа итә торған асыҡ майҙансыҡ ҡалдырыла. Тиҙҙән Каруанһарай ерле сауҙагәрҙәр араһында өҫтөнлөклө урын тип һанала башлай. Иң байҙарына шәхси сауҙа йорттары һалыр өсөн урын бүленә. Ҡайһы берҙәре беҙҙең көнгә тиклем һаҡланған:
* сауҙагәр Д.П. Берштейндың сауҙа йорто (Коммунистик урамға сыҡҡан өс ҡатлы офис бинаһы);
* Иванов менән Нобелдең сауҙа йорто һәм Үҙ-ара кредитлашыу йәмғиәте бинаһы (Үрге Сауҙа майҙанындағы ике ҡатлы ике бина);
* бер туған Крестовниковтарҙың сауҙа йорто (Ленин урамындағы ике ҡатлы йорт, әле уны Макдональдс биләгән).
1941 йылда Өфөгә Серпуховтан туҡыу һәм Ярцевонан еп иләү фабрикаһы эвакуациялана. Каруанһарай бинаһын 1980-се йылдар башына тиклем Өфө кизе-мамыҡ комбинаты алып тора. Бынан һуң бинаны емертергә теләйҙәр, ләкин йәмәғәтселек уны яҡлауға күтәрелә.
Башҡортостан Республикаһы Президентының 1995 йылдың 11 авгусында сыҡҡан «Өфө ҡалаһында элекке Сауҙа рәттәре бинаһын реконструкциялауҙы тәьмин итеү саралары тураһында»ғы фарманы реконструкцияны башлап ебәрә.
С. А. Голдобин етәкселегендәге Өфө архитекторҙары проекты буйынса тергеҙелгән Каруанһарай 1999 йылдың 11 октябрендә асыла һәм Өфөнөң генә түгел, тотош республиканың сауҙа, эш, мәҙәниәт үҙәге булып китә. 40 мең квадрат метр майҙанлы бина эсендә 150-нән ашыу сауҙа һәм күңел асыу ойошмаһы урынлашҡан. Каруанһарай ишеге алдындағы фонтан гранит табаҡтар каскадынан тора, ул Башҡортостан баш ҡалаһында иң ҙур фонтандар иҫәбенә инә (180 квадрат метр).
2014 йылдың 2 июнендә реконструкцияға ябыла. 2015 йылдың 5 декабрендә яңыртылған Каруанһарайҙың ишектәре ҡабат асыла.
# Эдым

Эдым — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Гыркуль йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Эдым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012099
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001209
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Первый Саим

Первый Саим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1730/6/48 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Первый Саим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200040996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204099
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Репорн-Ягун

Репорн-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тром-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 468 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.

# Репорн-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042228
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204222
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гараж

Гара́ж — автомобиль, мотоцикл һәм башҡа транспорт сараларын һаҡлау өсөн ҡоролма. Ҡайһы ваҡыт уларҙы ремонлау өсөн ҡулланыла. Гараж торлаҡ йорттоң өлөшө йәки айырым төҙөлгән ҡоролма булыуы мөмкин.
Гараж төҙөүҙә төрлө материал ҡулланыла: ағас, кирбес, бетон, металл. Гараждар, башҡа төҙөлөш объекттары кеүек, бер типтағы проект йә индивидуаль проект буйынса төҙөлә.
Ер аҫты гараждары һәм автостоянкалар — автомобилдәр һаҡлау, ремонталау һәм хеҙмәтлендереү урыны.
Парковка — автомобилдәрҙе ҡыҫҡа ваҡытҡа һаҡлау урыны.
Классификация 42.13330.2011 һ. ҠЙ ярашлы:
* төҙөү буйынса (асыҡ һәм ер аҫты ысулдары), ҡат-стена (1 һәм 2 яруслы), күп яруслы (3-ән 5-кә тиклем ярус)
* ергә күмеп урынлаштырыу буйынса: тәрән булмаған(15 метрға тиклем) һәм тәрән булған (15 метр һәм түбәнерәк) бүленә
* категория буйынса (автомобилдәр һыйҙырышлығы буйынса).
* автомобилдәрҙе ултыртыу ысулдары буйынса (водитель ҡатнашлығы менән, рамп һәм пандус буйынса, водителһеҙ (махсус күтәргестәр менән))
* автомобилдәр тороу буйынса (сығыуға табан ыңғай, сығыуға табан арҡыры, сығыуға табан боролған).
# Сайгыто-Кы

Сайгыто-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пюрмай-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Сайгыто-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064683
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306468
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Атаман ихатаһы

Атаман хужалығы — архитектура комплексы, уға атаман Ефремовтарҙың поместьеһы һәм Ефремовтарҙың Дон йорт сиркәүе инә.

# Атаман ихатаһы
## Тасуирламаһы

Архитектура комплексының беренсе эелементы булып Мәскәү яны байҙарының һарайҙары өлгөһөндә төҙөлгән атаман һарайы тора. Был ике ҡатлы ҡоролма XVIII быуаттың 50-се йылдарында төҙөлгән, 1740 йылда Черкасск ҡалаһы планында поместье юҡ, әммә 1759 йылғы картала был бинаның планы бар, һәм ул йәшерен советник Ефремов Данила тарафынан яңынан төҙөлгән бина тип билдәләнгән. Һарайҙы төҙөү 1761 йылда тулыһынса тамамлана, уны Дон Божья Матерь хөрмәтенә төҙөлгән сиркәү менән бергә изгеләндерәләр. Башта икенсе ҡаты ағастан булған. 1845 йылда янғындан һарай зыян күрә, шунан һуң уны тышҡы ҡиәфәтенә классик стиль элементы биреп, таш менән тергеҙәләр. Һарайҙа бөтәһе 21 бүлмә була, дөйөм майҙаны 1000 м² тәшкил итә.
Атаман һарайы менән йәнәш Ефремовтарҙың Дон йорт сиркәүе (1756—1761 йй) урынлаша. Ғибәҙәтхана ул ваҡытта Рәсәйҙә популяр булған, бигерәк тә ауыл ерендә, һигеҙ ҡырлыға дүрт ҡырлы принцибы буйынса төҙөлгән. XIX быуатта Николай Чудотворец һәм Даниил Столпникҡа бағышлап төкәтмәләр төҙөйҙәр, манараны сиркәү менән берләштерәләр. Ғибәҙәтханала иконостас булған. Һигеҙ ҡыңғырауҙың иң ҙуры 2,5 тоннанан ашыу булған. Ғибәҙәтхананың алтаре артында Ефремовтарҙың нәҫелдән килгән зыяраты урынлашҡан. Шунда атаман ҡатын Меланья Карповна ерләнгән.
Комплекстың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, XVIII быуаттың 70-се йылдарында төҙөлгән атамандарҙың элекке аш-һыу бүлмәһендә «Казактар-некрасовсылар — Булавин ихтилалында ҡатнашыусыларҙың тоҡомо» күргәҙмәһе ҡуйылған.
# Мөхтәсиб

Мөхтәсиб (ғәр. محتسب‎, DMG muḥtasib; рус. Мухтасиб) — Исламдың әхлаҡи нормаларын тормошҡа ашырыуҙы күҙәткән махсус ойошма хеҙмәткәре, ул хупланылғанды бойороуға һәм хөкөм ителгәнде тыйыуға ҡайтып ҡала (әл-әмр би-л-мәғруф үә ән-нәһй ғән әл-мүнкәр).

# Мөхтәсиб
## Тасуирламаһы

Мөхтәсиб үҙ эшмәкәрлегендә шәриғәт закондарына таянып эш итә.
Мөхтәсиб эшенең бер өлөшө хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү була. Мөхтәсиб халыҡ араһында мәғрифәтселек алып бара, уның барышында Аллаһ кешеләргә дөрөҫ тормош юлы, гонаһтар өсөн яуаплылыҡ аңлатыла. Урта быуаттарҙа ғәрәп илдәрендә мөхтәсибтәр чиновник функцияһын үтәй. Улар баҙарҙа тауарҙарҙың сифатын һәм сауҙа ҡағиҙәләрен үтәүҙе, шулай уҡ шәриғәт нормаларын үтәүҙе, ижтимағи тормоштоң төрлө өлкәләрендә һәм көнкүрештә дини йолаларҙың һәм ислам әхләгенең ҡануни үтәлешен күҙәтә.
Мөхтәсиб булып бәлиғ булған, юғары әхлаҡи сифаттары, физик көсө һәм тәүәккәллеге менән айырылып торған ир-аттар ғына эшләй ала.
Сөнни ислам динендә ниндәй ҙә булһа формаль иерархия йәки руханиҙар булмағанлыҡтан, мөхтәсибәттәр башлыса Көнсығыш Европа һәм Үҙәк Азия ислам ойошмаларында, бигерәк тә элекке СССР илдәрендә осрай .

# Мөхтәсиб
## Мөхтәсибәт

Волга буйы һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә мосолмандарҙың Диниә Назараттары эргәһендә берләштергән административ берәмектәр (мөхтәсибәттәр) бар. Улар мәсеттәрҙе, дини ойошмаларҙы йәки билдәле бер территория общиналарын (ҡала, район, округ, мәхәллә) берләштерә. Мөхтәсибәттәрҙе мөхтәсибтәр етәкләй, улар имам дәрәжәһенә эйә була һәм мосолман руханиҙары араһында ахундан ҡала икенсе урында тора. Мөхтәсиб вазифаһына мөфтөй раҫлай. Мөхтәсибтәр имамдарҙың эшмәкәрлегенә бәйле ялыуҙарҙы ҡарай һәм уларҙың ҡарарҙарын ҡайтанан ҡарауҙа ҡатнаша.
1855 йылда Ырымбур мосолман диниә назаратында — 66, 1868 йылда 51 мөхтәсиб булған. Мосолмандарҙың 1-се Бөтә Рәсәй съезында Ырымбур мосолман Диниә назаратында 60 мөхтәсиб булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. 1930-сы йылдарҙа мөхтәсибәттәр бөтөрөлә. 1990-сы йылдар башында дини ойошмалар Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты һәм Башҡортостан мосолмандары Диниә назаратытарафынан мөхтәсибәттәр яңынан булдырыла. Башҡортостанда — 38-гә яҡын Татарстанда — 44 тирәһе мөхтәсибәт бар. Мөхтәсибәттәрҙең туранан-тура контроле аҫтында дини учреждениелар һәм ислам мәхәллә мәктәптәре (мәҙрәсә) эшләй.
# Тирмәнйылға

Тирмәнйылға (рус. Терменьелга)) — Ишембай ҡалаһы биләмәләре аша аҡҡан йылға. Йылға Ағиҙелдең иҫке улағы ҡушылдыҡтарының береһе, һыубаҫар туғайҙарҙың береһендә йылға һыу аҫтына инеп юғала.

# Тирмәнйылға
## Тарихы

1939—1950 йылдарҙа Тирмән-Йылғаһы үҙәнендә Тирмән-йылға нефть ятҡылығы асыла.
1960-1970-се йылдарҙа Ишембай ҡалаһының сәнәғәт предприятиеларының эшен тәьмин итеү өсөн йылға улағында быуалар барлыҡҡа килә. «Ишембайнефть» НГДУ-һының ярҙамсы хужалығы өсөн Тирмән-Йылға быуаһы булдырыла. Уның күләме — 520 мең кубометр, көҙгөһөнөң майҙаны — 0,17 мең кубометр.
Заманында Ишембай нефть эшкәртеү заводы Тирмән-Йылға ҡасабаһы эргәһендә урынлашҡан «Аҡсарлаҡ» шифахана-профилакторийы (хәҙерге ваҡытта ул юҡҡа сығарылған) янында Дирән быуа (русса: Тюринский пруд) булдыра.
# Текучёв урамы

Текучев урамы — Дондағы Ростовтың иң мөһим магистралдәренең береһе, ҡаланың дүрт районы буйлап үтә.

# Текучёв урамы
## Тарихы

XX быуат башында «Унынсы урам» тигән исем аҫтында ҡала ситендәге Яңы ауылда барлыҡҡа килә. «Бөтә Дондағы Нахичевань һәм Ростов» белешмәһендә 1914 йылда был урам тураһында мәғлүмәттәр килтерелә — ул Яңы ауылда Беренсе тыҡрыҡтан башлана һәм Никольск тыҡрығы (хәҙерге Халтуринский) янында тамамлана; йорттар бында йоп яғында ғына бар.
1908 йылдың сентябрендә Нахичевань сиге эргәһендә (хәҙерге ваҡытта бында Театр проспекты үтә) инженер-технолог П. Ф. Горбачев (1902—1905 йылдарҙа ҡала Башлығы) тарафынан төҙөлгән мал һуйыу урыны барлыҡҡа килә (бөгөн — «Тавр» ит комбинаты). Тыуған яҡты өйрәнеүсе һәм тарихсы А. М. Ильиндың «Дондағы Ростов ҡалаһы тарихы» китабында, 1914 йылғы «Ҡыҫҡа мәғлүмәттәр» бүлегенең береһендә былай тип әйтелә: «Ростовтың 1906—1909 йылдарҙа төҙөлгән, мал һуйыу буйынса бөтә технологик ҡоролмалары һәм ҡулайламалары, ит һаҡлау өсөн һыуытҡыстары булған, өлгөлө мал һуйыу урыны бар…» «Дондағы Ростовтың Бельгия аноним йәмғиәте Ҙур проспекттағы трамваяй юлын оҙайтырға вәғәҙә итә…»
1946 йылда Унынсы урам Ростов халыҡ ополчениеһы полкы ротаһы политругы Текучев Василий Петрович хөрмәтенә (1904—1944) уның исеме менән атала. Ул Дондағы Ростовҡа килеп ингән ерҙәге һуғыштарҙа батырлыҡ күрһәтә. Кавказ өсөн барған һуғышта яралана, 1944 йылдың июлендә Белоруссияны азат итеү өсөн барған һуғышта һәләк була.
1960-сы йылдарҙа Гагарин майҙанынан ҡаланың көнсығышына, XX быуат аҙағына тиклем эшләгән тағы бер трамвай юлы һалына.
Әлеге ваҡытта урам Дондағы Ростов өсөн мөһим транспорт әһәмиәткә эйә. Уның буйынса һәр ваҡыт Таганрогтан, аэропорт яғынан, Төньяҡ торлаҡ массивтан, Ленин проспектынан һәм кирегә автомобилдәр ағымы туҡтамай. Бигерәк тә урамдың автобус һәм троллейбус маршруттары киҫешкән Гагарин майҙаны участкаһындағы өлөшөндә көсөргәнешле. Темерник йылғаһын һәм тимер юлды киҫеп үткән Текучев автомобиль күпере бар.
Текучев урамында урынлашҡан:
* Ростов ипподромы
* Йәһүд-татар зыяраты
# Оло Ҡарағас (һырт)

Оло Ҡарағас — Көньяҡ Уралдағы тау һырты. Административ рәүештә Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Белорет районына ҡарай.

# Оло Ҡарағас (һырт)
## Дөйөм мәғлүмәт

Һырт көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ -төньяҡ-көнсығышҡа табан 7 километр самаһы һуҙылған. Иң юғары нөктәһе үҙәк өлөштә урынлашҡан һәм уның бейеклеге — 881 метр. Һырттың көнбайыш битләүҙәрендә таш йылғалар бар, ә рельефы яҫы. Битләүҙәре һөҙәк, урман менән ҡапланған.
Оло Ҡарағастың көньяҡҡа ҡарай дауамы булып Бәләкәй Ҡарағас һырты һуҙылған һәм ул түбәнәйеү менән айырылып тора. Был түбәнәйеүҙең көнбайышында Ҡараташ тауы тора. Оло Ҡарағастың битләүендә күп йылғалар баш ала. Ишле йылғаның башы көнсығыш битләүҙә урынлашҡан һәм ул төньяҡҡа ҡарай аға. Кесе Кухтурҙың да башы көнсығыш битләүендә урынлашҡан, әммә ул инде көньяҡҡа аға. Ә Ҡараташ тауы янындағы уйһыулыҡта Оло Әүжән йылғаһы баш ала.
Тау тоҡомдары: конгломераттар, кварцлы ҡомташтар, алевролиттар һәм башҡалар.

# Оло Ҡарағас (һырт)
## Этимологияһы

Тау һыртының атамаһы ҡарағас ағасынан барлыҡҡа килгән йәғни бында ҡарағас урмандары күп тигәнде аңлаталыр.
# Абыҙбаев Измаил Ибраһим улы

Абыҙбаев Измаил Ибраһим улы (11 ғинуар 1929 йыл — 4 сентябрь 1997 йыл) — ғалим-тау инженеры. 1975—1986 йылдарҙа Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институтының директор урынбаҫары. Техник фәндәр докторы (1988). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы ағзаһы (нефть һәм газ бүлеге). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1977), нефть сәнәғәте отличнигы (1971). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1976).

# Абыҙбаев Измаил Ибраһим улы
## Биографияһы

Абыҙбаев Измаил Ибраһим улы 1929 йылдың 11 ғинуарында Өфөлә Башҡортостандың дәүләт эшмәкәре Абыҙбаев Ибраһим Хафиз улы ғаиләһендә тыуа.
1951 йылда Мәскәү нефть һәм газ институтын (хәҙерге Рәсәй дәүләт нефть һәм газ университеты) тамамлай, һөнәре — газ һәм нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеү буйынса тау инженеры.
1952—1956 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең нефть промыслаларында эшләй. 1956 йылда Башҡортостан нефть сәнәғәте ғилми-тикшеренеү һәм проект институтының (БашНИПИнефть, хәҙер «Башҡортостан нефть машиналары эшләү ғилми-тикшеренеү һәм проект-конструкторлыҡ институты» дәүләт унитар предприятиеһы): 1975—1985 йылдарҙа — фән буйынса директор урынбаҫары, 1986 йылдан баш ғилми хеҙмәткәр була. 1988 йылда докторлыҡ иссертацияһын яҡлай.
Измаил Ибраһим улы Башҡортостандың — Арлан, Шкапово, Манһары һәм башҡа нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеү буйынса проект етәкселәренең береһе була. Алжир һәм Иран нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеүҙе анализлау һәм проекттарын төҙөү менән етәкселек итә.
1997 йылдың 4 сентябрендә Өфөлә вафат була. Уның улы — олатаһы хөрмәтенә уның исеме ҡушылған Ибраһим Измаил улы Абыҙбаев, шулай уҡ нефтсе, техник фәндәр докторы.

# Абыҙбаев Измаил Ибраһим улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Уның фәнни-ғәмәли эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре нефть запасын алыу ҡатмарлы булған ятҡылыҡтарын анализлау һәм проектлау, шулай уҡ ҡатлам шыйыҡсаларының геохимик билдәләре һәм гидрогеологик ҡоролошо үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, палеозой киҫелеше ултырмаларын эшкәртеүҙең комплекслы методикаһы анализын булдырыу була.. 150-нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 5 монография авторы.

# Абыҙбаев Измаил Ибраһим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1977)
* СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1971)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1976) һәм миҙалдар
# Константиноградовка

Константиноградовка (рус. Константиноградовка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 526 кеше. Почта индексы — 453165, ОКАТО коды — 80249820001.

# Константиноградовка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 60 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 60 км

# Константиноградовка
## Билдәле шәхестәре

* Болелый Владимир Антонович (22.01.1924), нефтсе, хужалыҡ эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1953—1992 йылдарҙа «Башнефть» производство берекмәһенең Бәләбәй быраулау контораһы директоры һәм Бәләбәй быраулау эштәре идаралығы начальнигы. РСФСР нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1985), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1974), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1974). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1959), ике «Почёт Билдәһе» (1966, 1971), Халыҡтар Дуҫлығы (1981) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры. Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы (1989).
# Әбүл-Хәсән әл-Әшғари

Әбүл-Хәсән Ғәли ибн Исмәғил әл-Әшғари (ғәр. ابو الحسن علي بن إسماعيل الأشعري‎;рус. Абу-ль-Хасан аль-Ашари; 873, Бәсра — 936, Бағдад) - атаҡлы мосолман мәғрифәтсеһе, дин белгесе, уның исеме менән аталған әшғари кәләм мәктәптәренең береһенә нигеҙ һалыусы.

# Әбүл-Хәсән әл-Әшғари
## Тәғлимәте

Әл-Әшғариҙең Ҡөрьәндең барлыҡҡа килтерелмәгәнлеге (мәңгелеклектән алда) тураһындағы тәғлимәте уның эйәрсендәре әшғари-теологтар тарафынан үҫтерелә. Ул шулай уҡ Аллаһ тәғәләлә ысын һәм мәңгелек сифаттар булыуын; Аллаһтың урыны һәм образы юҡ, Ул кешеләрҙең бөтә ғәмәлдәрен барлыҡҡа килтереүсе булып тора тип өйрәткән.

# Әбүл-Хәсән әл-Әшғари
## Хеҙмәттәре

Әбүл-Хәсән әл-Әшғари ғаҡидә, кәләмдең төрлө аспекттары, Ҡөрьәнде шәрехләү һәм ислам хоҡуғы проблемалары буйынса байтаҡ китаптар авторы була. Әл-Әшғәриҙең тәүге эштәре мөғтәзили позицияһынан яҙылған.

# Әбүл-Хәсән әл-Әшғари
## Урыҫ телендәге баҫмалары

* Степанянц М.Т. О чём говорили люди ислама и в чём разошлись творившие молитву. // Восточная философия: вводный курс. Избранные тексты / Перевод с арабского А. В. Смирнова. — М.: Восточная литература, 1997.
# Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улы

Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улы (рус. Абзаков Фатих Исмагилович) (1923—1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы пулемётсыһы. 1944 йылда яуҙа һәләк була.

# Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улы
## Биографияһы

Фәтих Исмәғил улы Абҙаҡов 1923 йылда БАССР-ҙың Йылайыр кантоны (хәҙер — Баймаҡ районы) Үрге Таулыҡай ауылында тыуған тиелә. «Халыҡ хәтере» сайтында Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында тыуған тип яҙалар.
1941 йылдың 10 декабрендә Баймаҡ районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
1944 йылдың 13 ғинуарында яуҙа һәләк була.

# Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улы
## Хәтер

Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Йылайыр районы Үрге Таулыҡай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Лепша (Моша ҡушылдығы)

Лепша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Моша йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 168 км.

# Лепша (Моша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002455
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000245
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Эйек

Кесе Эйек (Ҡарман) — йылға, Оло Эйек йылғаһының (Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы) уң ҡушылдығы.

# Кесе Эйек
## Мәғлүмәт

Йылайыр районы Кананикольский ауылы төньяҡ‑көнбайышҡа табан 5 км алыҫлыҡта башлана. Йылайыр, Күгәрсен райондары биләмәһе буйлап көнсығыштан көнбайышҡа табан аға. Оло Эйек йылғаһына (тамағынан 220 км алыҫлыҡта) ҡоя.
Оҙонлоғо 118 км, басс. майҙаны 640 км², дөйөм түбәнәйеүе 340 м. Туйыныуы ҡатнаш, башлыса ҡар һыуы менән туйына. Йыллыҡ аҡманың 65%‑ы — яҙғы (апрель—май), 25%‑ы — йәйге һәм көҙгө (июнь—окт.), 10%‑ы ҡышҡы (ноябрь—март) осорҙарға тура килә. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 4,2 м³/с.
Бассейн рельефы тәпәш таулы, үҙәндәр һәм йырындар менән йырғыланған; девон һәм карбон тоҡомдарынан (эзбизташ, доломит, алевролит, ҡомташ) тора; карст үҫешкән (Айыулы, Һалҡын соҡор мәмерйәләре һ.б.).
Ландшафы ҡараһыу һоро урман тау тупрағындағы ҡарағас ҡатыш ҡарағай‑ҡайын урмандарынан ғибәрәт, йыуылған ҡара тупраҡта болон далалары осрай. Бассейн 85%‑ы урман менән ҡапланған, 7%‑ы һөрөлгән. Урта һәм түбәнге ағымында йылға Мораҙым тарлауығы тәбиғи паркы һәм Эйек заказнигы биләмәһе буйлап аға.

# Кесе Эйек
## Ҡушылдыҡтары

* Уң — Ҡашҡаир, Ямашлы һ.б.; һул — Күвәз һ.б.

# Кесе Эйек
## Кесе Эйек халыҡ ижадынла
### Йыр
#### Кесе эйек буйы

                   Кесе Эйеккәйҙең буйларында Тәрән ҡаҙылғанда ҡом баҙын.
                   Яңғыҙ ҡалырымды шунан белдем Төштә яңғыҙ күрҙем ҡыр ҡаҙын.
                   Кесе әйеккәй буйын һай буйланым Бара торғас, бер уй уйланым.
                   Ошо ғына уйым, һай , бөткәйнеУлтырып тағына иланым.
                   Кесе эйекәй буйы балтырған,Ун ике лә быуын ултырған.
                   Был ғына ла йырҙы йырламаҫ инем Йөрәкәйемә һары ултырған.
                   Ҡара ғына урманды яҡтырта Ҡара атҡайымдың ҡашҡаһы.
                   Был донъяларҙа һис кәрәкмәй. Совет власенән башҡаһы.
                   Шыңғыратып тартып ебәрәйем Һаҡмарҡайҙың моңло ҡурайын.
                   Ярлылыҡҡа дарыу бармы тиеп Кемдән генә барып һорайым.
                   Ҡәнәфер ҙә менән баҙыяндың Шоморт ҡара икән орлоғо.
                   Булма ла ғына малһыҙ: булма йәрһеҙ.Шунда икән донъя хурлығы.
                   Өҫтәремә кейгән күлдәгемдеңБер буйҡайҙары уҡа булһасы.
                   Күп теләкәйҙәрем араһындаБер теләгем ҡабул булһасы.
                   Тыуғанда ла тыуҙым эш менән Иҫкәндә лә үҫтем эш менән
                   Ҡайҙа ғына барһам , эш эшләйем Рәхәтләнә күңелем эш менән.
* Солтанморатова Бәҙғолямал Дәүләтша ҡыҙынан(1908 йылғы) студенттар Фазылова Сәлимә Вәли ҡыҙы менән Бикбирҙина Фәриҙә Зәйнулла ҡыҙы яҙып алған.
* ↑ GEOnet Names Server — 2018.