yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Асҡыс

Асҡыс — күп мәғәнәле һүҙ:
* Асҡыс— йоҙаҡты аса, бикләй, механизмдарҙы бора-бушата, көйләй торған ҡорал;
* Асҡыс — гайка асҡысы;
* Асҡыс — электромеханикала реле менән идара итеү ҡорала;
* Асҡыс — телеграфта Морзе алфавиты билдәләрен тапшырыу ҡоралы.
* Асҡыс — криптографияла шифрланған тексты уҡыу алгоритмы.
Бынан тыш башҡорт телендә тел асҡысы, йөрәккә асҡыс табыу тигән төшөнсәләр бар.
# Мирзанов Бәхтейәр Ғүмәр улы

Мирзанов Бәхтейәр Ғүмәр улы (10 ноябрь 1892 йыл — 17 июль 1941 йыл) — уҡытыусы, дәүләт органдары хеҙмәткәре, журналист һәм шағир.

# Мирзанов Бәхтейәр Ғүмәр улы
## Биографияһы

Бәхтейәр Ғүмәр улы Мирзанов 1892 йылдың 10 ноябрендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Йөрәктау-Муҡшы ауылында тыуған 1914 йылда Өфөлә «Ғәлиә мәҙрәсәһе»н тамамлай. 1935 йылда хәҙерге Башҡортостан ауыл хужалығы институтында, 1937—1941 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡый.
1914—1915 йылдарҙа «Сөйөмбикә» (Ҡазан) журналында эшләй. 1917—1918 йылдарҙа Сәмәрҡәнд һәм Орск ҡалаларында уҡытыусы була.
1920 йылдан — АСБР‑ҙың халыҡ мәғарифы комиссариатында инспектор. 1922—1926 йылдарҙа тыуған Йөрәктау ауылында уҡытыусы булып эшләй. 1929—1931 йылдарҙа — Маҡар район Ер бүлегендә ерҙе файҙаланыу буйынса белгес була. 1936—1937 йылдарҙа — «Коммуна» (хәҙерге «Ҡызыл таң») гәзитенең бүлек мөдире.
1914—1915 йылдарҙа «Шура» журналында, «Вакыт», «Тормош» гәзиттәрендә һәм башҡа периодик баҫмаларҙа үҙенең тәүге әҫәрҙәрен баҫтырып сығара башлай. 1910 йылда яҙылған бер нисә әҫәре ысынбарлыҡтан биҙеү, теге донъя тураһында хыялланыу, төшөнкөлөк рухы менәнн һуғарылған («Күңел йыуатыу», «Әсә ҡәбере янында», «Күңелем тарихы» һәм башҡалар). 1921 йылда «Ҡыҙыл сәскәләр» шиғырҙар йыйынтығын, балалар өсөн «Аҡ батша» һәм «Кескәй революционер» китаптарын сығара. «Ҡыҙыл сәскәләр» йыйынтығында автор дини- мифик атрибуттарҙы күп ҡуллана.
1941 йылдың 17 июлендә Өфөлә вафат була

# Мирзанов Бәхтейәр Ғүмәр улы
## Ғаиләһе

* Ҡатыны — Мирзанова Ғәлиә мәҙрәсәлә уҡытыусыһы була.
* Улы — Мирзанов Нияз Бәхтийәр улы (1924—2000) — тарих уҡытыусыһы, юрисконсульт, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
# Оло Лай

Оло Лай — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лай йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Лай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200022367
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202236
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ханнанов Рәшит Ахун улы

Ханнанов Рәшит Ахун улы (27 декабрь 1938 йыл) — хоҡуҡ белгесе. Юридик фәндәре докторы (1992), профессор (1994). Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡорт АССР-ының (1990) атҡаҙанған юрисы, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).

# Ханнанов Рәшит Ахун улы
## Биографияһы

Рәшит Ахун улы Ханнанов 1938 йылдың 27 декабрендә Башҡорт АССР-ы Яңауыл районы Яңы Алдар ауылында тыуған.
1962 йылда Свердловск ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
1967 йылда Свердловск юридик институтын тамамлаған.
1964—1968 йылдарҙа Пермь өлкә прокуратураһында эшләй.
1971 йылдан Башҡорт дәүләт университетында уҡыта.
1972 йылдан Өфөлә Башҡортостан республика һөтсөлөк сәнәғәте производство берекмәһенең юридик бүлек начальнигы, идаралыҡ начальник урынбаҫары вазифаларын башҡара.
1974 йылдан өҙөклөк менән Башҡортостан ауыл хужалығы институтында (1992 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университетында) уҡыта. 1982—1986 йылдарҙа Бөтә Рәсәй ситтән тороп уҡыу финанс-иҡтисад институтының Өфө факультеты уҡытыусыһы булып эшләй. 1992 йылда Мәскәү дәүләт юридик академияһында докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1994—2014 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университетының хоҡуҡ кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1996—2005 йылдарҙа ошо уҡ университеттың иҡтисад факультеты деканы вазифаларын үтәй.

# Ханнанов Рәшит Ахун улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Ханнанов Рәшит Ахун улы
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Төп хеҙмәттәре

* Правовое обеспечение устойчивости сельскохозяйственного производства. — Уфа, 1997 (авторҙаш)
* Юридические поступки в системе социально-экономического развития России. — Уфа, 2007.
* Природа, право, юридические события. — Уфа, 2009.
# Ғиләжев

Ғиләжев — фамилия.
* Ғиләжев Азамат Лоҡман‑Хәким улы (1956 т.) — сценограф. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1995).
* Ғиләжев Ғабдулла Ғабдрахман улы (1930—1997) — актёр, режиссёр, педагог. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1973).
* Ғиләжев Илшат Фәрит улы (1960 т.) — скульптор, ҡулдан сүкеү оҫтаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2012).
* Ғиләжев Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы, Хәким Ғиләжев (1923—1997) — башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Ғиләжев Мансаф Тажетдин улы (1933 т.) — журналист һәм яҙыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990).
* Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы (1938 т.) — мәҙәниәт хеҙмәткәре, үҙешмәкәр композитор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993).
* Ғиләжев Рәил Мәсәлим улы (1953 т.) — тау инженеры‑нефтсе. Техник фәндәр докторы (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2002).
* Ғиләжев Фуат Ғарифулла улы (1924—2000) — хоҡуҡ белгесе. Юридик фәндәр кандидаты (1970). РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы (1974).
# Прометий

Прометий (лат. Prometium, Pm) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор элементы. Тәртип номеры - 61.Лантаноид. Тәбиғәттә осрамай тиерлек, сөнки ундағы барлыҡ изотоптар радиоактивлы. Тәүге тапҡыр яһалма рәүештә 1945 йылда алынған. Иң оҙаҡ тора торған изотобы — прометий-145, ярым тарҡалыш осоро 18 йыл була.

# Прометий
## Символы

Прометий элементының символы - Pm (Прометий тип уҡыла).

# Прометий
## Тарихы

Прометий, ҡыҫҡа ваҡытлы радиоактив элемент булараҡ, тәбиғәттә бик аҙ күләмдә осрай (баһалауҙар буйынса, ул Ер ҡабығында бер нисә йөҙ грамм) һәм күп тикшеренеүселәрҙең тырышлығына ла ҡарамаҫтан, аналитик рәүештә табыла алмай.
Прометий 1945 йылда америка химигы Д. Маринский, Л. Гленденин һәм Ч. Кориэлл прометийҙы урандан ион алмашлы ыҫмала ярҙамында бүлеп сығарған
1947 йылда, прометийҙың химик үҙенсәлектәрен тикшереү үткәргәс, яңы элемент барлығы иҫбатлана.

# Прометий
## Исеменең килеп сығышы

Мифик герой - ут урлап, уны кешеләргә тапшырған титан Прометей исеменән алып ҡушылған.
1950 йылда IUPAC Атом үлсәүе буйынса комиссия 61-се элементҡа прометий исеме бирә, бөтә иҫке — иллиний, флоренций, прометей һәм циклоний — кире ҡағыла.

# Прометий
## Сығарып алыу

Металлик прометийҙы PmF₃ металлотермия ысулы менән алалар.¹⁴⁷Pm атом реакторҙарында барлыҡҡа килә торған төрлө радиоактив изотоп элементтар ҡатнашмаһынан айырып алына.

# Прометий
## Ҡулланылышы

Радиолюминофорҙарға өҫтәмә булараҡ ҡулланыла, прометий уларҙы β-нурланыштан яҡтыртырға мәжбүр итә. Шул уҡ ваҡытта, α-нурланышҡа нигеҙләнгән матдәләрҙән айырмалы булараҡ, ул радиолюминофорҙарҙың тиҙ туҙыуына килтермәй.
# Харчиха

Харчиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Харчиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001663
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200166
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тунтор

Тунтор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Тол йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Оҙонлоғо — 53 км.

# Тунтор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014936
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101493
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ильмень (Том ҡушылдығы)

Ильмень — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 408 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ильмень (Том ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011135
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201113
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пассив (бухгалтерия)

Пассив (лат. passivus — бирешеүсән, пассив, һүлпән) — бухгалтер балансының активҡа ҡаршыһы (уң яғы) — предприятиеның бөтә йөкләмәләре (средстволар формалашыу сығанаҡтары) йыйылмаһы.
Үҙ капиталынан (устав һәм акционерҙар капиталынан) һәм үтес капиталынан (составтары, ҡайтарыу мөҙҙәттәре буйынса төркөмләнгән кредиттар, үтестәр) тора.
Банк ғәмәлиәтендә тулайым капитал — үҙ һәм үтес капиталдарының суммаһы, йәғни бөтә пассив йәки баланс валютаһы тигән термин ҡулланыла.
«Үтес капиталы» өлөшөндә «Пассив» төшөнсәһе «Йөкләмәләр» терминына тап килә.

# Пассив (бухгалтерия)
## Пассивтарҙың төрҙәре

Пассивтар ағымдағы пассивтарға (ингл. current liabilities), оҙон мөҙҙәтле бурыстарға (ингл. long-term debt) һәм оҙон мөҙҙәтле йөкләмәләргә (ингл. long-term liabilities) бүленә. Ағымдағы пассивтарға түләү мөҙҙәте киләһе йылға тура килгән йөкләмәләр инә. Оҙон мөҙҙәтле бурыстар — финанс институттарының оҙон мөҙҙәтле ссудалары һәм финанс баҙарына урынлаштырылған оҙон мөҙҙәтле облигациялар. Оҙон мөҙҙәтле башҡа йөкләмәләр иҫәбенә аренда биреүселәр, хеҙмәткәрҙәр һәм хөкүмәт (кисектерелгән һалымдар) алдындағы йөкләмәләр ҡарай.
Йөкләмәләрҙең төрлө классификация төрҙәре бар. Йөкләмәләрҙе бүлеүҙең бер төрө түбәндәге бүленеште бирә:
— йөкләмәләр (реаль сағылдырылған һәм ғәмәлдә булған йөкләмәләр);
— «йәшерен» йөкләмәләр;
— «уйҙырма» йөкләмәләр.
"Рәсәйҙең баҙар иҡтисадында бухгалтер хисабы концепцияһы"на (Рәсәй Федерацияһы Финанс министрлығының Бухгалтер хисабы буйынса методологик советы, Рәсәй Профессиональ бухгалтерҙар институтының Президент советы тарафынан 1997 йылдың 29 декабрендә раҫланған) ярашлы, йөкләмә тип ойошманың отчет датаһына булған бурысы иҫәпләнә.
# Һандуғас (йыр)

«Һандуғас» — киң танылыу алған башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

# Һандуғас (йыр)
## Тарихы

Йырла, егет, киреп киң күкрәгең, Яңғыратып Уралдың буйҙарын.
Ҡушымта: Ҡайҙа ла ғына һайрай һандуғас, Һыу буйҡайҙарында туғайҙа.
Йәш йөрәккәйеңдән сыҡҡан йырҙар Дәртләндерһен Уралдың улдарын.
«Һандуғас» йыры беренсе тапҡыр XX быуаттың 30-сы йылдары аҙағында яҙып алына. К. Ю. Рәхимов, Ғ.3.Сөләймәнов, Х. Ф. Әхмәтов, Лебединскийҙарҙың пленка яҙмаларында йырҙың варианттары теркәлгән. Тауыш һәм флейта өсөн йырҙы Рәхимов эшкәрткән.

# Һандуғас (йыр)
## Йыр башҡарыусылар

«Һандуғас» йыры Лилиә Биктимерова, Мәғәфүр Хисматуллин, Мәүлитбай Ғайнетдинов, Вәхит Хызырова һәм башҡа йырсыларҙың репертуарына инә.

# Һандуғас (йыр)
## Көйҙө ҡулланыу

«Һандуғас» йырының көйө Н.Пейконың «Айһылыу» операһында ҡулланыла.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Чембар (Ворона ҡушылдығы)

Чембар — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының һул ярына тамағынан 392 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Чембар (Ворона ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006250
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000625
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Радебург

Радебург (нем. Radeburg) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7650 кеше йәшәй. Майҙаны — 54 км². Диңгеҙ кимәленән 149 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 01471–01468 һәм автомобиль коды MEI.
# Бирсә

Бирсә — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһының Учалы районы биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына, тамағынан 2390 км өҫтәрәк, ҡушыла. Йылға оҙонлоғо — 30 км.

# Бирсә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инешенән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000112112200001375
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200137
* Бассейн коды — 12.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Унь

Унь (Еловый Унь) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дикая Утка йылғаһының һул ярына тамағынан 3,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Унь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101228
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хапры ҡаласығы

Хапры ҡаласығы, шулай уҡ бронза дәүерендә Хапры ауылы — Ростов өлкәһенең Мясниковский районында Калинин утарынан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 461 м алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылға бронза быуатта нигеҙ һалына.

# Хапры ҡаласығы
## Тарихы

Хапры ҡаласығының үҫеше беҙҙең эраға тиклем башҡа Гниловский, Кобяков һәм Сафьянов ҡаласыҡтары кеүек үк 1 меңйыллыҡ менән даталана. Уларҙың әүҙем үҫеше б.э. тиклем VIII быуатта туҡтай, ә башҡа сығанаҡтар буйынса — был ваҡытта улар юҡ ителә 1971 йылда археолог Евгений Иванович Беспалый Хапры ҡаласығының өҫкө ҡатламында тикшеренеүҙәр үткәрә. Ул ҡайһы бер объекттарҙы таба, улар араһында терракот һынының өҫкө өлөшө фрагменты була. Уның бейеклеге 5,7 сантиметр тәшкил итә, шул иҫәптән 1,3 сантиметры — баш һөйәге ҡалынлығы. Һынды эшләү өсөн һары-көрән төҫтәге балсыҡ ҡулланыла. Унда күп булмаған слюда һәм ваҡ аҡһыл сит өлөшсәләр ҡушылған. Һындырып ҡарағанда,балсыҡ ҡара-һоро төҫтәге өс ҡатламдан тора. Ангоб йөҙ яғын ҡаплай. Был объект Хапры ҡаласығы биләмәһендә һәм Танаис ултыраҡтарында табылған коропластиканың берҙән-бер миҫалы булып тора. XXI быуатҡа тиклем һындың башының йөҙ өлөшө һаҡланып ҡала. Унда танауы яҡшы билдәләнгән, ә күҙҙәре билдәләнмәгән. Башында оҙон мөгөҙҙәре һәм ҡолаҡтары симметрия булмаған формала. Һын аҫҡы ослоҡтары хәрәкәт итә алған статуэтка-марионетка булыуы мөмкин тигән фараздар бар. Аҫлы ослоҡтары ҡулдан эшләнгән.
Эшләнеүенең ҡулланылған алымы һәм башҡа үҙенсәлектәре менән был һын II—III быуат Пантикалейынан антропоморф һынына яҡын. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, бындай әйбер мистик хәрәкәттәр ваҡытында йәки ритуалдар өсөн марионтека ҡурсаҡ кеүек ҡулланыла. Хапры ҡаласығы биләмәһендәге табылдыҡ беҙҙең эраның II—III быуатына ҡарай, ә был ҡаласыҡтың өҫкө ҡатламы беҙҙең эраның II—III быуаттың беренсе яртыһы менән даталана.
2015 йылдың 17 сентябрендәге Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының № 1561-р бойороғона ярашлы ауыл федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекттары реестрына индерелә.
# Кос-Вож (Виль ҡушылдығы)

Кос-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Виль йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кос-Вож (Виль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015128
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001512
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Икенсе Иманғол

Икенсе Иманғол — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Октябрьский районындағы ауыл.

# Икенсе Иманғол
## Географик урынлашыуы

Ауыл өлкә үҙәге Ырымбур ҡалаһынан 58 км, район үҙәге Октябрьское ауылынан 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Биләгән майҙаны — 67 га.

# Икенсе Иманғол
## Тарихы

1919 йылда Беренсе Иманғол ауылы кешеләре тарафынан нигеҙләнгән.
# Салпья

Салпья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының уң ярына тамағынан 498 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Салпья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017303
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301730
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Түбәнге Ханавэй-Яха

Түбәнге Ханавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Тотыдэотта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Түбәнге Ханавэй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071094
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307109
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яңы Табын

Яңы Табын (рус. Новотабынск) — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Табын ауыл Советы составындағы 2005 йылда юҡҡа сыҡҡан ҡасаба.

# Яңы Табын
## Географияһы

Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүендәге таулы урманлы ерендә урынлашҡан. Климаты бер аҙ ҡоро. Ландшафты һоро урман тупрағындағы һәм көлһыу ҡара тупраҡтағы ҡатнаш урмандарҙан (ҡайын, уҫаҡ, саған) тора. Географик координаталары:54°01′53″ т. к. 56°28′33″ к. о.HGЯO.
Яңы Табын ҡасабаһына яҡын ятҡан тораҡ пункттар: Сәйетбаба, Красноусол, Бурлы, Аҡкүл, Табын, Яңы Бурлы, Родина, Берёзовка, Архангел, Павловка, Әхмәт, Победа, Кузьма - Александровка, Героевка.

# Яңы Табын
## Географияһы
### Географик урыны

Ҡасабанан алыҫлыҡ (1 ғинуар, 1969):
- район үҙәгенә (Красноусол) тиклем: 30 км,
- ауыл Советы үҙәгенә (Табын) тиклем: 8 км,
- яҡындағы Аҡ Күл тимер юл станцияһына тиклем: 47 км

# Яңы Табын
## Тарихы

2005 йылда Ғафури районында 4 ҡасаба бөтөрөлә.
Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың барлыҡҡа килеүе, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы үҙгәреүе, административ үҙәктәрен күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з номерлы законында былай тип әйтелә:
   4. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы юҡҡа сығарырға:
   16) Ғафури районында:
   а) Бельский ауыл Советының Вольная Жизнь ҡасабаһын;
   б) Үтәк ауыл Советының Красно-Кармальский ҡасабаһын;
   в) Табын ауыл Советының Яңы Табын ҡасабаһын;
   г) Красноусол ауыл Советының Срытая Гора ҡасабаһын

# Яңы Табын
## Халҡы

1969 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда 115 кеше йәшәгән; башлыса урыҫтар.
# Ҡондоҙло (йылға)

Ҡондоҙло (рус. Кондузла) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Боғорослан районы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңелгә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ҡондоҙло (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008005
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100800
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Прут (йылға)

Прут (укр. Прут, рум. Prut) — Европалағы йылға. Өс дәүләт биләмәһенән — Украина, Румыния һәм Молдавия аша аға йәки сигенән үтә. Оҙонлоғо — 967 километр.
Украиналағы Говерла тауынан башланып көнсығышҡа Яремче һәм Черновцов ҡалалары яғына табан аға. 100 км түбәндәрәк йылға ағышы көньяҡҡа борола һәм Молдавия һәм Румынияның тәбиҡи сиген барлыҡҡа килтерә. Яссы ҡалаһынан суднолар йөрөшлө йылға булып иҫәпләнә, Галаца ҡалаһы янында, Дунай Ҡара диңгеҙгә ҡойған урындан йыраҡ түгел, Дунайға ҡоя.
Прут ҙурлығы буйынса Молдавияның икенсе йылға. Уның бассейны ил майҙанының 24 % тәшкил итә. Инеше башланған урында таулы йылға булһа, Молдавия сиктәрендә киң үҙәнле, бейек булмаған ярлы, тыныс йылғаға әүерелә. Борма-борма үҙәндәрҙә йылға тармаҡлана. Йылғаның түбәнге өлөшөндә туғайҙар һаҙлыҡланған.