yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кунде-Сесь

Кунде-Сесь — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пюль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Кунде-Сесь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064805
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306480
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уралтау заказнигы

Уралтау заказнигы — Ағиҙел, Урал йылғалары башланған урындарҙы һәм уларҙың тирә‑яғындағы тәбиғәт комплекстарын һаҡлау маҡсатында булараҡ ойошторолған ландшафт заказнигы. Ул даими рәүештә күҙәтелеп тора

# Уралтау заказнигы
## Тасуирламаһы

Уралтау заказнигы 1981 йылда Башҡортостан Республикаһының Учалы районы биләмәһендә Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының үҙәк өлөшөндә ойошторолған. Майҙаны 52,4 мең га, яҡынса 80 %‑ын урман ҡаплаған, 3 %‑ы һаҙланған.
Билдәле булыуынса, заказниктар тәбиғәт комплекстарын йәки уларҙың компоненттарын һаҡлау йәки тергеҙеү, экологик балансты тигеҙлектә тотоу маҡсатында булдырыла, уларҙа хужалыҡ эшмәкәрлеген алып барыу даими йәки ваҡытлыса тыйыла. Заказник территорияһында йәнлектәр донъяһына зыян килтерерлек ғәмәлдәр — һунар итеү, балыҡ тотоу; тупраҡтың тәбиғи составын боҙмаҫ өсөн минераль ашламалар ҡулланыу, ер һөрөү; файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу һ.б. тыйыла йәки сикләнә.

# Уралтау заказнигы
## Тасуирламаһы
### Һыу сығанаҡтары

Уралтау заказнигы биләмәләрендә һаҙлыҡтар күп, улар иҫәбендә Кирәбе, Оло Әүнәр ҡушылдығы Тығын йылғалары буйындағы һаҙҙар. Һыу һаҡлар объекттар булараҡ уларҙың әһәмиәтен аңлау арта бара, шуның өсөн дә ҡурсыу саралары күрелә.
Был төбәктә Оло Әүнәр ҡушылдығы менән Ағиҙел , Йүрүҙән, Әй, Яйыҡ йылғалары башлана.

# Уралтау заказнигы
## Тасуирламаһы
### Тауҙары

Заказник сиктәрендә Уралтау һыртының төньяҡ‑көнсығыш өлөшө урынлашҡан, көнбайышта Ирәмәл тауы һәм Әүәләк һырты ята. Тауҙары уртаса бейеклектә, тау аралары үҙәндәр менән йырғыланған. Тауҙарын урман ҡаплаған, тау түбәләрендә ландшафтарҙың һыҙатлылығы айырымланып күренә

# Уралтау заказнигы
## Республика заказниктары

Башҡортостанда дөйөм майҙаны 383,2 мең га (2012) булған 29, шул иҫәптән 9 ботаник, 17 зоологик, 3 ландшафт, заказник ойошторолған.
# Бикташев Марис Лотфый улы

Бикташев Марис Лотфый улы (17 июнь 1958 йыл) — табип-хирург. 1988 йылдан Нефтекама ҡала дауаханаһының икенсе хирургия бүлеге мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2016). Ҡаланың почётлы гражданы (2018).

# Бикташев Марис Лотфый улы
## Биографияһы

Марис Лотфый улы Бикташев 1958 йылдың 17 июнендә Башҡорт АССР-ының Борай районы Яңы Киҙгән ауылында тыуған.
1988 йылдан Нефтекама ҡалаһы үҙәк дауаханаһының икенсе хирургия бүлеге мөдире.
2016 йылда Марис Бикташев «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды.

# Бикташев Марис Лотфый улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Нефтекама ҡалаһы ҡала округының 2-се саҡырылыш ҡала Советы депутаты (2008).

# Бикташев Марис Лотфый улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2016).
# Енәйәт һәм яза (фильм, 1969)

«Енәйәт һәм яза» — совет нәфис фильмы. 1969 йылда режиссёр Лев Кулиджановтарафынан Федор Достоевскийҙың шул исемдәге романы буйынса төшөрөлгән

# Енәйәт һәм яза (фильм, 1969)
## Сюжет

Студент Родион Раскольников талау маҡсатында процентщица әбейҙе балта менән сабып үлтерә, енәйәт барған фатирға осраҡлы ҡайтып ингән әбейҙең һеңлеһен дә Раскольников үлтерә. Родион Раскольников үҙе эшләгән эшенән ныҡ ҡурҡа — ул ү?-үҙенә урын таба алмай. Уның апаһы Дуня, буласаҡ ирен һөймәһә лә, кейәүгә сығырға һәм ҡустыһына ярҙам итергә йыйына. Раскольниковтың «ғәжәп көслө кеше» тураһындағы теорияһы уның күҙ алдында селпәрәмә ватыла, ә ул үҙе көндән-көн шикләнеүгә һәм ныҡ ҡурҡыуға бата бара. Яҙмыш Раскольников менән фәхишәлек юлы менән ас ғаиләһенә ярҙам күрһәтеүсе Сонечка Мармеладова менән осраштыра. Тап ошо йәш ҡыҙ эшләгән ҙур гонаһы-кеше үлтереүе%өсөн язаланғын Родионды үҙ ғәйебен танырға һәм полиция участкаһына барып, үҙенең енәйәте тураһында һөйләргә ышандыра. Раскольников Себергә һөргөнгә китә, ә Сонечка уның янына каторга урынына китеп, Родион Раскольниковҡа рухи терелергә ярҙам итә.

# Енәйәт һәм яза (фильм, 1969)
## Ролдәрҙә

* Георгий Тараторкин — Родион Романович Раскольников
* Иннокентий Смоктуновский — Порфирий Петрович
* Татьяна Бедова — Софья Мармеладова
* Виктория Федорова — Раскольникова Авдотья Романовна, Родиондың апаһы
* Ефим Копелян — Свидригайлов Аркадий Иванович
* Евгений Лебедев — Семен Захарович Мармеладов
* Майя Булгакова — Катерина Ивановна Мармеладова
* Ирина Гошева — Пульхерия Александровна Раскольникова, Родиондың әсәһе
* Владимир Басов — Лужин Петр Петрович
* Александр Павлов — Разумихин
* Елизавета Евстратова — Алена Ивановна
* Соколова Любовь — Лизавета
* Инна Макарова — Настасья
* Валерий Носик — Заметов
* Юрий Медведев — Лебезятников Андрей Семенович
* Евгений Лазарев — Зосимов
* Юрий Саранцев — поручик Порох
* Юрий Волков — Никодим Фомич
* Константин Адашевский — извозчик
* Николай Афанасьева — түрә
* Анатолий Абрамов — дворник
* Владимир Васильев — шарманщик
* Евгений Гурова — ресторанға килеүсе
* Сергей Никоненко — Николай
* Владимир Носик — трактир хеҙмәтсеһе
* Петр Репнина — доктор
* Дзидра Ритенберга — Луиза Ивановна
* Виктор Рождественский — дин әһеле
* Николай Романов — түрә
* Рыжов Иван — Тит Васильевич, эшсе
* Эрика Ферда — Амалия Ивановна
* Виктор Чекмарев — мещан, Порфирий Петровичтың ярҙамсыһы
* Анатолий Яббаров — ҡунаҡ
* Белокуров владимир — трактирсы (титрҙарҙа юҡ)

# Енәйәт һәм яза (фильм, 1969)
## Ижади төркөм

* Сценарий авторҙары: Лев Кулиджанов, Николай Фигуровский
* Режиссер: Лев Кулиджанов
* Оператор: Вячеслав Шумский
* Рәссам: Петр Пашкевич
* Композитор: Михаил Зив
* Тауыш режиссёры: Дмитрий Белевич
# 2001 йыл

III мең йыллыҡ :
XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат — XXIII быуат :
Хронологик таблица :
2001 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 2001 MMI |
| Юлиан стилендә | 2000 — 2001 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2753 — 2754 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7509 — 7510 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5761 — 5762 ה'תשס"א — ה'תשס"ב |
| Мосолман календары | 1422 — 1423 |
| Боронғо әрмән календары | 1450 ԹՎ ՌՆԾ |
| Ҡытай календары | 4697 — 4698 (с 24 январь) 庚辰 — 辛巳 белый дракон — белая змея |
| Эфиопа календары | 1993 — 1994 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2057 — 2058 |
| - Шака самват | 1923 — 1924 |
| Иран календары | 1379 — 1380 |
2001 (ике мең беренсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2001 йылы, 3 мең йыллыҡтың 1 йылы, XXI быуаттың 1 йылы, XXI быуаттың 1 ун йыллығының 1 йылы, 2000 йылдарҙың 2 йылы.

# 2001 йыл
## Ваҡиғалар

* 1 ғинуар — III мең йыллыҡ башланды.
* 15 ғинуар — Википедия сайты эшләй башланы.
* 25 октябрь — операцион систама Windows XP сығты.

# 2001 йыл
## Вафат булған шәхестәр

* 1 март — Владимир Ворошилов, Рәсәй телебарыусы. «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» нигеҙ.
* 12 март — Фәрит Богданов, драматург, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1992).
* 13 апрель — Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы, «Башкирэнерго» ААЙ слесарҙар бригадаһы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).
* 19 октябрь — Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
* 29 ноябрь — Джордж Һаррисон, инглиз йырсы. «The Beatles» ҡатнашыусы.
# Хэнадуй-Яха

Хэнадуй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Се-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Хэнадуй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039508
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303950
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тәҙкирә

Тәҙкирә) (ғәр. تذکرة‎ — «что-то, что заставляет вспомнить» или «меморандум») —XX быуатта Ғосман империяһында сәскә атҡан бибилиографик һүҙлек йәки бибилиографик йыйынтыҡ төрө. Айырыуса шағирҙар төҙөгән тәҙкирәләр киң таралған, тик улар ҙа хөкүмәт эшмәкәрҙәре һәм сәнғәт әһелдәре менән тығыҙ бәйләнештә торған. Тәүләп X быуатҡа тиклемге ғәрәп әҙәбиәтендә барлыҡҡа килгән тәҙкирә фарсы әҙәбиәтенә, унан һуң төрки әҙәбиәткә (тимуридтар, унан һуң Ғосман империяһы әҙәбиәтенә) килеп инә.Фарсы телендә яҙылған тәҙкирәләрҙән иң билдәлеһе- Фәридуддин Аттарҙың «Тәҙкирәт әл-Әүлиә»һе. Сағатай (төрки) телендә яҙылған тәҙкирәләрҙән иң мөһиме тип Алишер Навоиҙың «Маджолис ун-нафоис» тигән әҫәрен атайҙар.

# Тәҙкирә
## Ғосман империяһы тәҙкирәләре

Ғосман империяһы шағирҙары тәҙкирәләре XVI—XX быуаттарҙа Анатолияла яҙылған. Уларҙа шағирҙар һәм уларҙың әҫәрҙәре тураһында ла мәғлүмәт бар, уларҙың сәсмә һәм шиғри әҫәрҙәре тәҙкирәне ҡабатланмаҫ жанрҙар рәтенә сығара. Хәҙерге заман ғалимдары өсөн улар— ҡиммәтле мәғлүмәт сығанағы, субъектив һәм объектив материалдар тупланмаһы булараҡ уларҙы эгодокумент (авторҙың үҙе тураһында) тип тә атайҙар. Библиографик белешмәлә шағирҙың тыуған урыны, һөнәре, уға бәйле ҡыҙыҡ хәлдәр, шәхесенә һәм характерына бәйле комментарийҙар, ҡасан, ҡайҙа вафат булғаны яҙыла, шулай уҡ ҡайһы бер шиғырҙарынан өҙөктәр килтерелә.
Ғосман әҙәбиәтендәге тәүге тәҙкирә «Хашт-Бехешт» (Восемь источников) тип атала. Был Эдирне ҡалаһынан Сәхи Бей (1548 йылда үлгән) эше була, уны шағир 1538 йылда тамамланған. 1548 йылға тиклем тағы ике баҫма сыға. Унда 241 шағирҙың тормошо һәм ижады тураһында бәйән ителә,уны Ғосман империяһының юғары даирәләре бик йылы ҡабул итә.
Тағы бер күренекле хеҙмәт— Кастамонуҙан Латифиҙың (1491—1582) «Тезкиретуш-шуара» («Воспоминания поэтов») тәҙкирәһе, хронология буйынса был икенсе тәҙкирә, был күсермәләре иң күп һаҡланып ҡалған әҫәр. Ул 1546 йылда тамамланғас та Сөләймән I солтанға бүләк ителгән.Тағы бер миҫал— Ашиҡ Чәләбиҙең «Мешаирюш-шуара»һы («Чувства поэтов»), 1568 йылда тамамланған әҫәрҙә 427 шағирҙың тормош юлы һәм ижадына урын бирелгән. Хронология буйынса был өсөнсө һәм һаҡланып ҡалынған күсермәләре буйынса икенсе урындағы тәҙкирә. Дүртенсе тәҙкирәне Бағдадта йәшәгән фарсы шағиры Ахди яҙған, шағир уны «Гюльшен-и Шуара» (Розовая кровать поэтов) тип атаған. Алдағы өс тәҙкирәнән айырмалы унда тик шул осорҙа йәшәгән шағирҙар тураһында ғына яҙылған. Ул 1563 йылда тамамланған һәм шаһзәдә (принц) Сәлимгә арнала (ул Сәлим II солтан исеме менән билдәле).
Бынан тыш билдәле тәҙкирәләр :
* Риязи — Riyazü'ş Şuara
* Фәйзи — Zübtedü'l-Eşar
* Мирзаде Мәхмәд Эфенди — Salim Tezkiresi
* Али Гүфти — Teşrifatü'ş Şuara
* Давуд Фатин — Haitmetül-Eşar
* Ҡыналызаде Хәсән Чәләби — Tezkiretü'ş-Şuara
* Ауфи — «Любоб улалбоб»
* Давлатшах Сәмәрҡәнди— «Тазкират ушшуаро»
# Чуря

Чуря — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пыжа йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Чуря
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000090
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100009
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Курь-Еган (Вах ҡушылдығы)

Кесе Курь-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 384 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Кесе Курь-Еган (Вах ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203984
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәғитов Әхтәм Сибәғәт улы

Сәғитов Әхтәм Сибәғәт улы (1901 йыл — 1943 йыл, февраль) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.Рядовой.

# Сәғитов Әхтәм Сибәғәт улы
## Биографияһы

1901 йылда хәҙерге Мәләүез районы Ергән ауыл Советы Юлдаш (Үрге Юлдаш) ауылында тыуған. 1941 йылдың 2 декабрендә Мәләүез район военкоматы тарафынан армияға алынған. 1943 йылдың февралендә, тимәк дошман тылына Дебальцево районына рейд ваҡытында, Луганск өлкәһе аша рейдтан сыҡҡанда хәбәрһеҙ юғалған. Рядовой.
Адресы: п/п 1927 в.ч.139

# Сәғитов Әхтәм Сибәғәт улы
## Ғаиләһе

Улы — Әхмәтйән Сәғитов.

# Сәғитов Әхтәм Сибәғәт улы
## Хәтер

Вариҫтары Әхтәм Сибәғәт улын онотмай. Мәүсилә Сәғитова, Әмин Сәғитов, Гөлнур Мәғизова һәм Нурия Байсурина ярҙамы менән Сәғитовтар «Ауыл тарихы — йөҙҙәрҙә» тигән Сәғит Сөләймәнов нәҫеле тураһында китап баҫтырып сығарған.
# Эсперанто музыка мәҙәниәте

Эсперанто музыка мәҙәниәте — эсперанто телендә яҙылған, яҙҙырылған һәм башҡарылған йырҙар. Эсперанто-артистарҙың был телде белеү һәм музыкаль белем кимәле үҙгәреп тора. Уларҙың ҡайһы берҙәре, эсперанто телдә һөйләшмәһә лә, тексты ятлап алыу юлы менән, йырҙарҙы башҡаралар. Шулай уҡ эсперантоны популяр музыкала ла осратырға мөмкин.

# Эсперанто музыка мәҙәниәте
## Танылған эсперанто-төркөмдәр

* Dolchamar
* Kaj Tiel Plu
* Persone

# Эсперанто музыка мәҙәниәте
## Танылған йырҙары

* Ĉu vi pretas?! — Dolchamar йыры, ул рәсми рәүештә яҙылған беренсе эсперанто хип-хоп йыры.
* Espero La — эсперанто-хәрәкәтенең традицион гимны, ул Людвик Заменһофтың ошо уҡ исемдәге шиғырына нигеҙләнеп яҙылған.
* Бамба Ла. Эсперантсыларҙың йәштәр эсперанто-осрашыуҙарында популяр булған мексика халыҡ йырының эсперантоға тәржемәһе. Уны башҡарған ваҡытта бейеүселәр эргәһендәгеләрҙең яуырындарына тотоноп, әле уңға. әле һулға хәрәкәт итә-итә, түңәрәк буйлап йөрөйҙәр. Шулай уҡ түңәрәк уртаһындағы бер нисә кеше лә бейеп тора, уларға түңәрәккә баҫыу өсөн, үҙҙәренә оҡшаған кешене өс тапҡыр үбергә кәрәк, шунан һуң улар урындары менән алмашыналар. Бейеү 1982 йылда 38-енсе Халыҡ-ара эсперанто йәштәре конгресында барлыҡҡа килә. Йырҙың популярлығы уның 1990 йылда TEJO рәсми гимн булып раҫланғас, йырҙың популярлығы тағы ла арта. Әммә һуңыраҡ был ҡарар ғәмәлдән сығарыла.

# Эсперанто музыка мәҙәниәте
## Ойошмалар

* EUROKKA (эспер. Esperanto-Universala-Rok-Organizo, Kolektiva Komunik-Asocio; рус. Всемирная эсперанто-ассоциация рок-музыки) — эсперанто-ассоциацияһының рок-музыкаһы.
* Vinilkosmo — эсперанто музыкаһы лейбы .
# Абҙан (мәғәнәләр)

Абҙан — Күп мәғәнәле төшөнсә. Кеше исеменән ҡулланыла.

# Абҙан (мәғәнәләр)
## Кешеләр

Абҙанов Шәмси Саҙрый улы (1894—1937) — иҡтисадсы-географ, педагог. Профессор (1932).

# Абҙан (мәғәнәләр)
## Ауылдар

* Абҙан — Архангел районындағы ауыл
* Абҙан — Ейәнсура районындағы ауыл

# Абҙан (мәғәнәләр)
## Биләмәләр

Абҙан районы — Башҡорт АССР-ында 1946 йылдың 20 мартынан 1956 йылдың 4 июленә тиклем булған район.
# Гнилушка (Битюга ҡушылдығы)

Гнилушка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Битюг йылғаһының һул ярына тамағынан 253 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Гнилушка (Битюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Битюг. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100912107000003873
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000387
* Бассейн коды — 05.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фёдоровка ауыл Советы (Хәйбулла районы)

Фёдоровка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Фёдоровка ауылы.

# Фёдоровка ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Фёдоровка ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Фёдоровка ауылы,
* Әбүбәкер ауылы.
# Богоявленка (Непрядва ҡушылдығы)

Богоявленка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Непрядва йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5,5 км.

# Богоявленка (Непрядва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000028
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хәйбуллин

Хәйбуллин — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Хәйбуллин Ғәзимулла Ғәйнулла улы (1927—1995) — токарь, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
* Хәйбуллин Ишморат Нәзир улы (1977), ғәрәбиәтсе, тәржемәсе, психолог, ислам дине әһеле.
* Хәйбуллин Ҡотләхмәт Ҡотлоғәлләм улы (1921—1943) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, Советтар Союзы Геройы (1944).
* Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы (1956) — ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Солтанморат Хәйбуллин (1788—?) — хәрби эшмәкәр.
* Хәйбуллин Әбүталип Сәфәрғәле улы (1898—1942) — яҙыусы, дәүләт эшмәкәре.
# Балғараҡтар

Балғараҡтар, бражниктар, эңер һылыуҡастары (лат. Sphingidae, рус. Бражники ) — Тәңкә ҡанатлылар ғаиләһендәге төнгө күбәләктәр; һәр ерҙә оса торған, күпселектә матур төҫлө, йыуан кәүҙәле зарарһыҙ эре күбәләктәр.
Киң күкрәкле, йыуан ҡорһаҡлы, алғы ҡанаттары оҙонса һәм тар, арт ҡанаттары ҡыҫҡа, орсоҡ һымаҡ кәүҙәһе менән айырылып тора. Бер урында ҡанаттарын тиҙ елпеп тороп, сәскәгә ҡунмайынса ғына нектар һурырға яйлашҡандар. Тәңкә ҡанатлылар араһында иң тиҙ осоусыларҙан һанала, тиҙлекте 60 км/сәғәткә ҡәҙәр еткерә алалар. Кис һәм төндә әүҙемдәр, ҡайһы бер төрҙәре көндөҙ лә актив. Күбәләк ҡортоноң артҡы өлөшөндә ҡаты мөгөҙө бар. Бигерәк тә ҡарағай балғараҡтар күп. Был — ҡанаттарының ян-яҡтарында нескә аҡ ҡайма һәм аҡһыл һоро һүрәт төшкән, һоро төҫтәге ҙур күбәләк. Июнь-июль айҙарында оса. Ҡорттары ҡарағай ағасында үҫә. Зелпе төклөтурасы — көндөҙ осоусы балғараҡтарның бер төрө. Уртаса ҙурлыҡта. Әле яңы ғына күбәләккә әверелгәненең ҡанаттарында ҡара тәңкәләр була, ләкин беренсе осоштан һуң улар коела һәм ҡанаттары ҡара ҡаймалы үтә күренмәлегә әүерелә. Кәүҙәһе һары, ҡараһыу төҫтәге һыҙыҡлар бар. Тышҡы ҡиәфәте менән әлеге күбәләк төклөтураны хәтерләтә. Күбәләк ҡорто зелпелә үҫә. Юкә балғараҡтары, тирәк балғараҡтары, йоғырт балғараҡтары — йыш осорай торған төрҙәре. «Үле баш» исемле балғараҡтар, сирень балғараҡтары һәм күҙләс балғараҡтар ТР-ҙың Ҡыҙғылт китабына кертелгән.
* Балғараҡ ҡарышлауығы
* Тирәк балғарағы
* Күҙләс балғараҡ
* Имән балғарағы
# Ҡолмөхәмәтова Мәрйәм Муллабай ҡыҙы

Ҡолмөхәмәтова Мәрйәм Муллабай ҡыҙы (4 июль 1951 йыл) — ветеран-уҡытыусы. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1982). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2003).

# Ҡолмөхәмәтова Мәрйәм Муллабай ҡыҙы
## Биографияһы

Мәрйәм Муллабай ҡыҙы Ҡолмөхәмәтова 1951 йылдың 4 июлендә Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Сәлйоғот ауылында тыуған.
1967 йылда Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбен, 1976 йылда ситтән тороп Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Мәсетле районының көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү комбинатында эш башлай, бер йыл тегенсе һөнәренә уҡып ҡайта һәм 1970 йылдға тиклем тегенсе булып эшләй.
1970 йылдың август айында Мәсетле районының Яңы Мишәр һигеҙ йыллыҡ мәктәбенә өлкән пионервожатый итеп тәғәйенләнә.
1972 йылда Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбенә оҙайтылған көн тәрбиәсеһе итеп күсерелә.
1973 йылдан Пермь өлкәһенең Очёр районы Меновщики махсус мәктәбендә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып эшләй.
1975 йылда Пермь өлкәһенең Очёр балалар йортона тәрбиәсе итеп күсерлә.
1977—1988 йылдарҙа Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә тәрбиәсе, башланғыс синыфтар уҡытыусыһы, уҡыу-уҡытыу буйынса мөдир, башҡорт теле уҡытыусыһы булып эшләй.
1988 йылда Ләмәҙтамаҡ ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана.
1990 йылда ауыл Советы башҡарма комитет рәйесе вәкәләтлеге тамамлана һәм кире Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбенә эшкә күсә. Шул уҡ йылда мәктәптең уҡыу-уҡытыу буйынса мөдире итеп тәғәйенләнә.
2006—2008 йылдарҙа Ҡырмыҫҡалы районының Иҫке Муса урта мәктәбендә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып эшләй.
2008 йылдан хаҡлы ялда. Салауат районының Янғантау ауылында йәшәй.

# Ҡолмөхәмәтова Мәрйәм Муллабай ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР мәғариф министрлығы менән РСФСР мәғариф, юғары мәктәп һәм ғилми учреждение хеҙмәткәрҙәренең республика профсоюз комитетының Почёт грамотаһы (1979)
* «1978 йыл Социалистик ярыш еңеүсеһе» тамғаһы (1979)
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1982)
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1991)
* Салауат Юлаев ордены кавалеры (2003)
# Доға

Доға (ғәр. دعاء‎) — Исламда ялбарыу, Аллаһ тәғәләгә мөрәжәғәт итеү; ғибәҙәттәрҙең бер төрө. Доға төрлө шарттарҙа уҡыла. Ғәҙәттә мосолмандар берәй эш башлағанда Алланан ярҙам һорайҙар

# Доға
## Мәғәнәһе

Ҡөрьәндә әйтелгән: "Аллаһы тәғәлә әйткән: Һорағыҙ, Мин һеҙгә яуап бирермен. Хәҙистәрҙә ҡасан һәм ниндәй осраҡтарҙа Аллаһы тәғәләнең рәхимен һорап мөрәжәғәт итеү мөмкинлектәре күп килтерелгән.
Аллаһыға ялбарған ваҡытта мосолман Унан ниндәйҙер ярҙам йәки нимәнәндер ҡотҡарыу һорауы мөмкин; шулай уҡ кеше Аллаһыға мөхәббәтен белдереп доға ҡылыуы мөмкин.
Доға ҡабул булһын өсөн кешенең ғәмәле ошолай булырға тейеш: бары тик Аллаһы тәғәләгә генә ялбарырға; доға шәриғәткә ярашлы булырға; Аллаға ихлас инанырға һәм яуап булырына ышанырға; ҡыйыу һәм ныҡышмал булырға.

# Доға
## Доға төрҙәре

* Намаҙҙан һуң уҡыла торған доға — ғәҙәттә ҡулды өҫкә күтәреп уҡыйҙар.
* Ҡонотта уҡыла торған доға — фарыз намаҙҙарҙа икенсе рәкәғәттән һуң уҡыла.
* Витр намаҙында уҡыла торған доға.
* Аҙнаның һәр көнөндә уҡыла торған доғалар .
* Рамаҙан айында һәр көн уҡыла торған ҡыҫҡа доғалар.
* Ҡәҙер төнөндә уҡыла торған доға.
* Йыназаға бағышланған доғалар.
* Байрамдағы доғалар.
* Айырым осраҡтарҙа уҡыла торған доғалар (мәҫәлән: һауығыуҙы, уңышлы никахты, бала биреүҙе, ямғыр ебәреүҙе һәм башҡаларҙы һорау).
* Күҙ тейеүҙән һәм сихырҙан доғалар.