yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ай-Лунк-Ях

Ай-Лунк-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лунк-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ай-Лунк-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204826
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йивли манараһы

Йивли манараһы (төр. Yivli Minare), Алаәтдин йәки Оло мәсет (төр. Ulu Camii) булараҡ та билдәле — Төркиәләге мәсет; Анталья ҡалаһының символы.
Мәсет 1230 йылда төҙөлә. 1373 йылда тулыһынса реконструкциялана. Манаралағы яҙыуҙа уны сәлжүк солтаны Алаәтдин Кейҡубат I (1219—1237 йылдарҙа идара иткән) төҙөтөүе тураһында хәбәр ителә. Антальяла мосолман архитектураһының иң боронғо өлгөләренең береһе. Манара ҡаланың бөтә еренән дә күренеп тора.
Конструкцияһы кирбестәр менән айырылған һигеҙ ярым цилиндрҙан тора. Кирбес мозаика менән биҙәлгән. Манара «Yivli», йәғни «һырлы» тигән исем алған.
Кирбес манара мәсеттең көнсығышында, уның көньяҡ-көнсығыш иөйөшөнән дүрт ярым метрҙа урынлашҡан. Манараның бейеклеге 38 метр, винт кеүек баҫҡыс 90 баҫманан тора. Манара таш квадрат фундаментта ултыра, фундаменттың бейеклеге 6,5 м, яҡтары 5,5 м. Фундаменттың өҫкө мөйөштәре ҡырҡылған, шунлыҡтан уның өҫкө өлөшөндә башняның киҫелеше һигеҙ мөйөшлөгә әйләнгән. Уға һигеҙ ҡырлы башня ултыртылған, һәр ҡыры уйым менән биҙәлгән. Уйымдарҙа фирүзә һәм кобальт быяланан эшләнгән мозаика ҡалдыҡтары бар. Һигеҙ ҡырлы өлөштән һуң диаметры саҡ ҡына бәләкәйерәк булған түңәрәк киҫелешле өлөш башлана. Унан һуң башняны иң оҙон төп өлөш дауам итә, киҫелеше ярым түңәрәк һигеҙ сәскә тажына оҡшаш. Был «һырлы» өлөш өҫкә табан тарайыңҡырай, уға тағы бер түңәрәк киҫелешле өлөш ҡуйылған. Был өлөштән һуң мукарна тип аталған кәрәҙле көмбәҙ (мосолман архитектураһы биҙәге, был мәсеттә — балкон өҫтөндәге архитектур билбау) ҡоролған. Мукарналарға шәрәфәләр (манараның балконы) беркетелгән. Балкондан юғары манараның ябай цилиндр формаһындағы өҫкө өлөшө күтәрелә. Манараны ҡурғаш менән ҡапланған конус ҡыйыҡ ослай. Балкондың таш балюстрадаһы, моғайын, һуңынан өҫтәлгән элементтыр.
Манараның иҙәненә фирүзә һәм зәңгәр төҫтәрҙәге буяу менән Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең һүҙҙәре яҙылған. Манараға инә торған ишек — нигеҙенең төньяғында.
# Хэхе-Яха

Хэхе-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Хэхе-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040795
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304079
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Максим Богданович һәйкәле

Максим Богданович һәйкәле — Минск ҡалаһында билдәле белорус шағиры Максим Богданович һәйкәле.

# Максим Богданович һәйкәле
## Тарихы

Һәйкәл 1981 йылдың 9 декабрендә, Максим Богдановичтың тыуыуының 90 йыллығына асыла.
2008 йылдың апрелендә, Минск ҡала башҡарма комитетының ҡарарына ярашлы, белорус әҙәбиәте классигы һәйкәле реставрациялауға ебәрелә. Һәйкәл урынында фонтан ҡуйыу планлаштырыла. Властың бындай ҡарары эмиграциялағы белорус оппозицияһы лидерҙарының асыуын уята, улар Богданович һәйкәлен һүтеүҙе 1995 йыл референдумынан һуң аҡ-ҡыҙыл-аҡ флагты алмаштырыу менән сағыштыра. 2008 йылдың июнендә һәйкәл яңынан Максим Богданович урамы һәм Париж коммунаһы майҙаны мөйөшөндә ҡуйыла. Элекке урынына ҡарата һәйкәл 151 метрға төньяҡ-көнбайышҡа, шағирҙың тыуған урынына яҡыныраҡ күсерелә, һәм йөҙө менән Свислочь йылғаһына, М. Богданович урамындағы 27-се йорт һәм Суворов училищеһы араһындағы йүнәлештә бороп ҡуйыла.

# Максим Богданович һәйкәле
## Авторҙары

Скульптор С. Вакар, архитекторҙар Ю. Казаков, Л. Москалевич.

# Максим Богданович һәйкәле
## Тасуирлама

Бейеклеге — 4,6 м
Пьедестал — ҡыҙыл граниттан.
Шағир фигураһы — ҡулдары ҡаушырылған, уң ҡулына күк сәскәләр (шиғриәтендә маҡтап йырлаған) гөлләмәһе тотҡан.

# Максим Богданович һәйкәле
## Урыны

Париж Коммунаһы майҙанындағы скверҙа, Беларусь Республикаһының Ҙур Милли академия опера һәм балет театрына ингән ерҙән һул яҡта (Максим Богданович тыуған һәм йәшәгән элекке йорттан алыҫ түгел) урынлашҡан.
# Аҡҡоштар

Аҡҡош, ҡаңғылдаҡ аҡҡош (лат. Cygnus) — һыу ҡошо.

# Аҡҡоштар
## Ҡылыҡһырлама

Ҡаҙҙан ҙурыраҡ. Йәш саҡта-һорғолт көрән, ҙурайғас-бөтә ҡауырһындары ла ап-аҡ. Йөҙгәндә муйынын туры тота. Күҙҙәре һәм аяҡтары ҡыҙыл, суҡышы ҡыҙғылт һары. Тауышы яңғырауыҡлы: «Ҡаңҡ» йәки «ҡаң-ға». Ярҙары ҡамышлы ҙур күлдәрҙә, йылғаларҙа йәшәй. Үлән, төрлө орлоҡ, иген менән туҡлана. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ояһы ҡуйы ҡамышлыҡтарҙа. 4—6 бөртөк аҡ йомортҡа һала.
Ҙур ҡоштар, кәүҙәләре 150 см-ға ҡәҙәр оҙонлоҡта, ауырлығы 12 кг-ға ҡәҙәр. Кәүҙәһе һуҙынҡы, муйыны оҙон. Ҡаурыйҙары аҡ төҫтә. Башы уртаса ҙурлыҡта. Аяҡтары ҡыҫҡа, бармак араһындағы йөзү ярылары ҙур. Йәш ҡоштарҙың томшоҡтары алһыу төҫтә, осо ҡара. Ыҫылдауыҡ акҡоштоң кәүҙәһе, муйыны оҙон, ҡыҙғылт һары томшоҡ төбөндә ҡалынайған ҡара урыны бар. Һары моронло аҡҡош тәбәнәк формаһы һәм ҡыҫҡа муйыны менән айырылып тора, томшоҡ төбө һары. Аҡҡоштар бер миҙгелдә һорғолт-зәңгәр төҫтәге 5-9 ҙур йомортҡа һала. Һыу үҫентеләре, шулай уҡ бөжәктәр һәм уларҙың ҡурсаҡтары, селәүсендәр, ҡабырсаҡар, балыҡтар менән туҡланалар. Башҡорттарҙа изге ҡош тип иҫәпләнелә. Уны ауларға ярамай. Ҡарғышы ҡаты була, тиҙәр.

# Аҡҡоштар
## Төрҙәре

* Аҡҡош
* Бөҙрә аҡҡош
* Ҡара аҡҡош
# Мёлленсдорф

Мёлленсдорф (нем. Möllensdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 177 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,62 км². Диңгеҙ кимәленән 115 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6869 һәм автомобиль коды — WB.
# Телина

Телина (укр. Телина) — Украиналағы йылға. Житомир өлкәһенең Емильчино районы аша көньяҡҡа табан аға. Уборть йылғаһының һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 19 километр. Бассейн майҙаны - 130 км².
# Сәлмән әл-Фарси

Сәлмән әл-Фарси (ғәр. بلال بن رباح الحبشي‎; рус. Салман аль-Фариси;568, Казерун, Парс, Сәсәниҙәр дәүләте — 657, Ктесифон) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең билдәле сәхәбәләренең береһе. Мөхәммәт пәйғәмбәр уны бик хөрмәтләгән, хатта үҙенең ғаиләһе (әл-бәйт) ағзаһы итеп иғлан иткән.

# Сәлмән әл-Фарси
## Биографияһы

Сәлмән Иранда Исфаһандан йыраҡ түгел ауылда тыуа. Атаһы зороастризм инанысында була. Бер мәл Сәлмән христиандар менән осраша, һәм улар динен һәйбәтерәк тип таба. Атаһына һөйләгәс, тегеһе уны бығаулап ҡуя, ләкин Сәлмән христиандар менән йәшерен рәүештә бәйләнеш тота. Сүриәгә христиандар каруаны барғанын белгәс, улар менән ҡасып китә. Унда монахтарға хеҙмәт итә. Һуңғы уға остаҙының үлеменән һуң Ғәрәбстанға һуңғы пәйғәмбәр киләсәген һәм уның ҡайһы бер билдәләрен әйтәләр. Сәлмән Мосулға, һуңынан Нусайбин һәм Аммурияға монахтарға хеҙмәт итергә китә.
Шунан һуң Сәлмән әл-Фарси ғәрәптәрҙең каруанына эйәреп, Хижәзгә йүнәлә. Каруансылар Сәлмән малы иҫәбенә уны Ғәрәбстанға алып барырға ризалашалар, ләкин һүҙҙәрендә тормай, уны Вади әл-Ҡурралағы йәһүдигә һаталар. Уныһы Сәлмәнде Мәҙинәләге бәнү ҡурайза йәһүденә һата.
Һижрәттән һуң, Сәлмән Мөхәммәттә христиан монахы һүрәтләгән билдәләрҙе күреп, ислам ҡабул итә. Һижри 5 йылға тиклем (аҡса түләп һатып алынғансы) Сәлмән ҡол була, шуға күрә Ур һуғышына тиклем һуғыштарҙа ҡатнаша алмай. Ур һуғышында мосолмандарға 10 меңлек мөшриктәр ғәскәренә ҡаршы торорға тура килә. Мәҙинәлә һаҡланыу сараларын күрәләр, ләкин ҡала нығытылмаған булыу сәбәпле, уны яҡлау бик ауыр була. Әлеге хәлдән сығыу юлын Сәлмән күрһәтә: ҡала тирәһен аттар сыға алмаҫлыҡ соҡор (ур) менән әйләндереп алырға тәҡдим итә. Әлеге фекер Мөхәммәт Пәйғәмбәргә ошай. Ур ҡаҙып сығыу арҡаһында мөшриктәрҙең ғәскәре ҡаланы яулай алмай.
Сәлмән әл-Фарси гел Пәйғәмбәр янында була, ә уның үлеменән һуң, Әбү Бәкер хәлифәлеге ваҡытында Мәҙинәлә ҡала. Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хәлифә булғас, Сәлмән Иранға ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша. Ул Сәғд ибн Әби Үәҡҡас етәкселегендәге ғәскәрҙә хеҙмәт итә. Сәлмән үҙенең милләттәштәре исламға күсһен өсөн күп тырыша. Ирандың баш ҡалаһы Мәдәинде (Ктесифон) алған ваҡытта, ул шаһтың һарай һаҡсыларын бирелергә күндерә.
Сәғд ибн Әби Вәҡҡас әлеге ҡаланы мосолман ғәскәрҙәренең штабы итергә уйлай, ләкин Ғүмәр ибн әл-Хәттаб уңайлыраҡ район һайларға бойороҡ бирә, һәм Сәлмән менән Хүҙәйфә Мәдәиндән көньяҡтараҡ Ефрат ярында Әл-Күфә ҡалаһына нигеҙ һалалар.

# Сәлмән әл-Фарси
## Биографияһы
### Вафаты

Ғүмәр ибн әл-Хәттаб Сәлмәнде Мәдәин ҡалаһы башлығы итеп билдәләй. Ул шунда һижри 36 йылда 80 йәшендә вафат була (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа башҡа даталар күрһәтелә).
# Йөйәк мәктәбе музейы

Йөйәк мәктәбе музейы — музей. Башҡортостан Республикаһы Белорет районының Йөйәк мәктәбендә ойошторолған. Ул 1984 йылдың 14 декабрендә асылған һәм әлегәсә эшләп килә.

# Йөйәк мәктәбе музейы
## Тарихы

Музей Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Йөйәк мәктәбенең тарих уҡытыусыһы Шәйбәков Ринат Гәрәй улы инициативаһы менән ойошторола. Мәктәптә эшкә килеү менән үк Ринат Гәрәй улы тыуған яҡты өйрәнеү музейыын булдырыу ниәте менән материалдар туплай башлай. Тарихсы булараҡ, ул музей өсөн кәрәкле булырҙай экспонаттарҙы ауыл халҡынан йыя, был эшкә уҡытыусылар коллективы ла, уҡыусылар ҙа өлөш индерә.
2006 йылда музей республика мәктәп музейҙары конкурсында диплом менән бүләкләнә.
Музей шул уҡ йылда Башҡортостандың Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуына 450 йыл тулыу айҡанлы муниципаль һәм төбәк конкурстарында ҡатнашып, еңеп сыға.
2009 йылда музейға «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы мәктәп музейы» исеме бирелә һәм быны раҫлап, сертификат тапшырыла.
Мәктәп республиканың иң яҡшы музейҙары иҫәбенә ингән.
# Дюррёрсдорф-Диттерсбах

Дюррёрсдорф-Диттерсбах (нем. Durrrohrsdorf-Dittersbach) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4415 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,52 км². Диңгеҙ кимәленән 240 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1833 һәм автомобиль коды PIR.
# Эттлинген

Эттлинген — Германиялағы ҡала.
Халыҡ һаны 39 мең кеше тәшкил итә (2005).
Ҡала Альб йылғаһы буйында, Шварцвальдтың төньяҡ ситендә, Карлсруэнан 10 км көньяҡҡа ҡарай алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Эттлинген
## Тарихы

Эттлинген ҡалаһы беренсе тапҡыр 788 йылда Эдининг ( нем. Ediningom) исеме аҫтында телгә алына. Оттон I Эттлинг өҫтөнән патронатлыҡты Вейсенбург монастырына йөкмәтә.
1227 йылда ҡала Баденға күсә, ҡаланың макрграфтары үҙҙәренең хоҡуҡтарын ваҡытлыса Лихтенталь монастырына бирә. XVII быуат аҙағында француздар менән һуғыш ваҡытында Эттлинген емерелә, әммә һуңынан яңынан төҙөлә.
Испан мираҫы өсөн һуғыш ваҡытында Эттлингендан алып Рейнға тиклем Эттлинген нығытмалар линияһы һуҙыла. Эттлинген янындағы алышта 1796 йылдың 9 һәм 10 июлендә Моро эрцгерцог Карл тарафынан еңелә.
1837 йылдың 2 авгусында Эттлингендә, немец сәйәсмәне Франц Питер Буль (нем. Franz Peter Buhl; 1809—1862) ғаиләһендә Франц Арманд Буль тыуған.

# Эттлинген
## Туғандаш ҡалалар

* Эперне (Épernay), Франция, 1953 менән
* Мидделкерке (Middelkerke), Бельгия, 1971
* Кливдон (Clevedon), Бөйөк Британия, 1980
* Лебау (Löbau), Саксония, 1990
* Гатчина, Рәсәй, с 1992
* Менфи (Menfi), Италия (Сицилия), 2004
* Эттлинген - Ettlingen
* Ратуша
# Ермачиха (Вильва ҡушылдығы)

Ермачиха — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вильва йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ермачиха (Вильва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011757
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101175
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пыдрейка

Пыдрейка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керженец йылғаһының һул ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Пыдрейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034738
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003473
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гвардия урамы (Өфө)

Гвардия — Өфө ҡалаһы Калинин районы Шаҡша микрорайонының магистраль урамы. М-5 «Урал» трассаһына ике яҡтан сыға.
Почта индексы — 450069. ОКАТО коды — 80401370000. КЛАДР ID — 02000001000132300

# Гвардия урамы (Өфө)
## Тарихы

Шаҡша ҡасабаһы Өфөгә ҡушылмаҫ элек Чапаев урамы тип аталған. Өфөгә ҡушылғас, ҡасабаның үҙәк урамының исеме үҙгәртелә, сөнки бер ҡалала (Өфөлә) бер үк исем менән ике урам эйә була алмай.
2013 йылда йөрөй торған өлөштө 15 метрға тиклем киңәйтеү һәм тротуарҙың киңлеге 3 метрға еткереү буйынса эштәр башлана.

# Гвардия урамы (Өфө)
## Иҫтәлекле урындары

Баҙар ҡаршыһында, ҡасаба советы урынлашҡан ерҙә, Ленин һәйкәле торған, аҙаҡ мәңгелек ут менән гвардиясылар стелаһы булған. Хәҙер ташландыҡ хәлдә.
Балсыҡ карьерҙары эштәрендә урам эргәһендә күлдәр — карьерҙар булған. Береһе хәҙер күмелгән, икенсеһен үлән баҫҡан.

# Гвардия урамы (Өфө)
## Исеменең килеп сығышы

Легендаға ярашлы, Шаҡша музейы директорының урындағы йәшәүсенән яҙып алып ҡалған мәғлүмәттәре буйынса, урамдың атамаһы Граждандар һуғышы иҫтәлектәре менән бәйле булыуы мөмкин, ул саҡта Шаҡша аша Өфөгә Чапаев дивизияһының яугирҙары йырып сыға (РККА-ның Өфө операцияһы, 1919 йыл).

# Гвардия урамы (Өфө)
## Федераль һалым инспекцияһы хеҙмәте

Һалым органдары коды:0273
Рәсәй Федерацияһының министрлығы инспекцияһы Рәсәйҙең һалымдар һәм йыйымдар буйынса Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһының Калинин районы буйынса;
Өфө ҡалаһының Калинин районы буйынса Федераль һалым хеҙмәте инспекцияһы;
Башҡортостан Республикаһының район-ара 31-се һанлы Федераль һалым хеҙмәте инспекцияһы.

# Гвардия урамы (Өфө)
## Транспорт

Автобус — 35к, 59э, маршрут таксиҙары 221к, 291, 299, 300, 71

# Гвардия урамы (Өфө)
## Предприятие

39-сы һанлы йорт— «Балтика» һыра компанияһы (элекке керамика заводы).
43а һанлы йорт —35-се һанлы янғын һүндереү часы
57-се һанлы йорт — «Сигма» склад комплексы
57 -се һанлы йорт — «Камаз» автоүҙәге
Күп һанлы магазиндар, шул иҫәптән селтәрле магазиндар, баҙарҙар һ. б.

# Гвардия урамы (Өфө)
## Мәғариф

46/2 һанлы йорт — 28-се һанлы Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе

# Гвардия урамы (Өфө)
## Спорт

58/5 һанлы йорт— «Юлаевсы» спорт комплексы
2014 йылдың 24-26 октябрендә бында Рәсәй беренселегенә егеттәр һым өлкән йәштәгеләр араһында шорт-трек буйынса ярыштар үтте.

# Гвардия урамы (Өфө)
## Дини учреждениелар

54а — һанлы йортта мәсет һәм мосолман дини ойошмаһы урынлашҡан.
# Талбазы ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Талбазы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы муниципаль берәмеге. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Мазярика

Мазярика — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының һул ярына тамағынан 144 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мазярика
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005034
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100503
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# «Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы (Бөрйән районы)

«Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы (рус. автономное учреждение физкультурно-оздоровительный комплекс «Урал») — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы муниципаль районының автономлы учреждениеһы. Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында Комсомол урамы, 5/1 адресы буйынса урынлашҡан.

# «Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы (Бөрйән районы)
## Тарихы

«Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы етәкселегендә «Урал» мәрхәмәтлек фонды иҫәбенә төҙөлә. Комплекс 2013 йылдың 21 декабрендә асыла. Комплексты асыу халыҡтың әүҙем ял итеүен ойоштороуҙың яңы шарттарын булдырыуға, күмәк физик культураны ойоштороу формаларын камиллаштырыуға, халыҡ араһында физкультура-һауыҡтырыу һәм спорт эштәрен, сәләмәт йәшәү рәүешен ойоштороуға булышлыҡ итә.

# «Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы (Бөрйән районы)
## Эшмәкәрлек йүнәлештәре

Һауыҡтырыу комплексы эшмәкәрлеге түбәндәге йүнәлештәр буйынса алып барыла:
* төрлө ярыштар һәм спорт фестивалдәре үткәреү;
* Йәштәр спорт мәктәбе уҡыусыларына бушлай дәрестәр;
* 10.00 сәғәттән алып 22.00 сәғәткә тиклем халыҡҡа түләүле хеҙмәттәр.

# «Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы (Бөрйән районы)
## Күрһәтелгән хеҙмәттәр

Уның эсенә инә:
* тренажер залы
* бассейн
* сауна
* тренажер залы (йүгереү юлдары, велотренажер, көс тренажеры, өҫтәл теннисы)
* шахмат һәм шашка клубы
* фитнес-бүлмә
* ҡорамалдар прокаты һәм кейенеү-сисенеү бүлмәһе менән боҙ майҙансығы.
* спорт залы
* кейем алмаштырыу бүлмәләре,
* душ һәм бәҙрәфтәр
«Урал» комплексында даими рәүештә төрлө республика, зона, район спорт ярыштары үтә

# «Урал» физкультура-һауыҡтырыу комплексы (Бөрйән районы)
## Етәкселәре

* Әбдрәхимов Әхәт Әдрәхим улы (2013 йылдан)
* Ишкилдин Азат Әхәт улы (2018 йылдан)
# Гамета

Гаме́талар (грек. γᾰμετή — инә, γᾰμέτης — ата) йәки енес күҙәнәктәре — төп функциялары енси юл менән үрсеүҙе (репродукция) тәьмин итеү булған генератив күҙәнәктәр.
Был күҙәнәктәрҙә хромосомалар йыйылмаһы берәр генә төрҙән тора (n — одинарный набор). Йәғни, был йыйылмала хромосомаларҙың һәр төрөнән берәре генә була. Бындай йыйылманы икенсе төрлө гаплоид йыйылма тип атайҙар. Шулай итеп, гаметалар гаплоид күҙәнәктәр булып торалар.
Гаплоид йыйылмалағы барлыҡ гендар тупланмаһы геном атамаһы менән йөрөй. Яңы организм барлыҡҡа килһен өсөн, ике гамета бергә ҡушылырға тейеш. Был процесс аталаныу тип атала. Һөҙөмтәһендә зигота барлыҡҡа килә.
Зиготала хромосомалар йыйылмаһы икешәр булып китә (2n — двойной набор). Йәғни, был йыйылмала хромосомаларҙың һәр төрө икешәр була. Ундай күҙәнәктәр диплоид тип атала.
Зигота — диплоид күҙәнәк. Яңы организмдың үҫеше зиготанан башлана.
Был процестың биологик әһәмиәте шунда:
комбинатив үҙгәреүсәнлек тип атала.
инә гамета (n — геном) + ата гамета (n — геном) = зигота (2n — генотип)
Гаметалар, ғәҙәттә, ике төрлө була:
* Йомортҡа күҙәнәк — инә гамета.
* Спермий, спермотозоид — ата гамета.
Бик һирәк осраҡта ғына гаметалар бер-береһенән айырылмайҙар (изогаметалар).
Күпселектә, улар бер-береһенән ныҡ айырыла (гетерогаметалар).
Сперматозоидтар бик ваҡ, хәрәкәтсән, ҡамсылы була. Уларҙа бик күп энергия запасы (АТФ) һәм бик күп һанда митохондриялар була. Ә йомортҡа күҙәнәк спермотозоидтарҙан 1000 — млн. тапҡыр тирәһе ҙур, бик күп запас матдәле, хәрәкәткә һәләтһеҙ була. Ҡайһы бер осраҡтарҙа яңы организмдың яңғыҙ гаметанан башланғыс алып үҫешеү осраҡтары бар. Был күренеш партеногенез тип атала. Бындай осраҡта, ғәҙәттә, яңы организм аталанмаған йомортҡа күҙәнәктән башланғыс ала. Партаногенездың ундай төрөн гиногенез тип атайҙар. Әгәр үҫеш ата енес күҙәнәгенән башланһа, андрогенез була.
# Беләү (йылға)

Беләү (рус. Блява) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡороған йылғаһының уң ярына тамағынан өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Беләү (йылға)
## Этимологияһы

Йылға исеме уның таштарынан алынған. Беләү — ул киҫә торған әйберҙәрҙе (бысаҡ, бәке, салғы) үткерләй торған таш, ҡайраҡ .

# Беләү (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005454
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200545
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса һаны — 12
* ГӨ буйынса сығарылышы — 2
# Израиль төрки халыҡтарының ойошмаһы «Мираҫ»

Израиль төрки халыҡтарының ойошмаһы «Мираҫ» — Израилдә төрки халыҡтарының йәмәғәт ойошмаһы; төрки телле израилдәрҙең бойондороҡһоҙ йәмәғәт ойошмаһы. Ойошма үҙ алдына Израиль халыҡтарының берҙәм йәмәғәт ойошмаһына бөтә төрки халыҡтары вәкилдәрен берләштереү бурысын ҡуйған.
Йәмәғәт ойошмаһында татарҙар, башҡорттар, сыуаштар, үзбәктәр, ҡаҙаҡтар, ҡырғыҙҙар һәм башҡа халыҡтар бар. Дөйөм алғанда, был СССР, Рәсәй һәм башҡа илдәрҙең элекке республикаларынан сыҡҡан ҡырҡтан ашыу милләт һәм халыҡ вәкилдәре. Улар төрки телле халыҡтар - планетала йәшәгән иң ҙур этностарҙың береһе. Ойошма вәкилдәрен уртаҡ тел һәм мәҙәни мираҫ берләштерә.
Ойошма уртаҡ милли саралар уҙғарға теләйселәрҙе берләштерә. Берләшмә төрки халыҡтарының традицияларын һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен яҡлай һәм һаҡлай. Байрамдар һәм ижади кисәләр уҙғарыла, унда берләшмәлә ҡатнашыусылар милли йырҙар йырлай һәм милли бейеүҙәрҙе башҡара.
Ойошманың етәксеһе Рауил Садиҡов: «Бында, Израилдә йәшәгәндә, тәүгә тапҡыр "Урал батыр" эпосын уҡып сыҡтым. Тап Израилдә эпосты иврит теленә тәржемә итеү һәм китап сығарыу идеяһы тыуҙы», — тип белдерҙе.
Урынлашҡан урыны: Тель-Авив ҡалаһы, Израиль