yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бешпагирка

Бешпагирка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы/ Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Горькая йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Бешпагирка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калаус йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500212108200001015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200101
* Бассейн коды — 05.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гедвига Елизавета Шарлотта Гольштейн-Готторпская

Елизавета Гедвига Шарлотта Шлезвиг-Гольштейн-Готторпская (нем. Hedwig Elisabeth Charlotta von Schleswig-Holstein-Gottorf; 22 март 1759 йыл, Ойтин — 20 июнь 1818 йыл, Стокгольм) — немец принцессаһы, Ольденбург йорто ағзаһы, кейәүҙә Норвегия һәм Швеция королеваһы.

# Гедвига Елизавета Шарлотта Гольштейн-Готторпская
## Биографияһы

Гедвига — кенәз-епископ Любекскийҙың һәм герцог Гольштейн-Готторпскийҙың, Ольденбургскийҙың, Фридрих Август Ольденбургскийҙың ҡыҙы. Гедвиганың әсәһе ландграфиня Ульрика Фридерика Вильгельмина Гессен-Кассельская. Гедвига Швеция короле Адольф Фредерикка ҡыҙ туған, ә император ҡатын Екатерина II ике туған һеңлеһе була.
Гедвига Елизавета Шарлотта Эйтинда үҫә. 1774 йылда 15 йәшендә Гедвига үҙенең ике туған ағаһы Карлға, герцог Седерманландский һәм буласаҡ король Карл XIII кейәүгә сыға. Гедвига күңелле холҡо арҡаһында швед һарайында абруй ҡаҙана. Иренең даими рәүештә хыянат итеүен Гедвига Елизавета Шарлотта тыныс ҡабул итә. Оҙаҡ ваҡыт никахтары балаһыҙ була, сабый Карл Адольф 1798 йылда тыуып, бер нисә көн үткәс, вафат була.
Гедвига Елизавета Шарлотта сәйәси эштәргә ҡыҫылмай, тик король Густав IV Адольф урынына бушатылғас, уның улына ярҙам итә башлай. Ошо ваҡыттан алып ул «густавсылар» араһында төп фигура була һәм Густав IV Адольфты тәхеттән баш тартырға мәжбүр иткән даирәләр менән көсөргәнешле мөнәсәбәттә була.
Гедвига диҡҡәтлелеге менән айырылып тора һәм ижады емешле яҙыусы булараҡ таныла. Билдәлелекте уға 1775 йылдан алып 1817 тиклемге дәүерҙе һүрәтләгән 7000 биттән торған «Көндәлеге» килтерә. Көндәлектә 1800 йылға тиклемге яҙыуҙар яҡын әхирәте, буласаҡ графиня Пипер, Аксель фон Кесе Ферҙендың һеңлеһе София фон Ферзенға адресланған хаттарҙа бирелгән. 1800 йылдан һуң ҡыҫҡа һәм айына бер тапҡыр яҙыуҙар хат формаһында булмай. Ошоноң менән бәйле «Көндәлектең» исеме яңылыштыра. Гедвига Елизавета Шарлоттаның архивы густав дәүере тураһында мөһим сығанаҡ булып тора.
# Билдәһеҙ кеше хикәйәһе

Билдәһеҙ кеше хикәйәһе — А. П. Чехов тексы. 1893 йылда «Русская мысль» журналының 2-се һәм 3-сө һандарында (февраль һәм март айҙары) баҫылып сыҡҡан. Үҙгәрештәр яһалып, яҙыусының әҫәрҙәре йыйынтығының алтынсы томына индерелгән.

# Билдәһеҙ кеше хикәйәһе
## Тарих

1880-се йылдар аҙағында Чеховтың башына яңы сюжеттың бик ҡыҙыҡ идеяһы килә. 1893 йылда яҙыусы Любовь Гуревичҡа яҙған хатында ул «баҫтырырға уйламайса ғына бер әҫәр яҙа башланым» тип хәбәр итә. Автор әҫәрҙе цензура үткәрмәйәсәген алдан уҡ белеп тора. Был идеяһына яҙыусы 1891 йылда кире ҡайта һәм уны «Минең пациентым хикәйәһе» тип атай.
Повесть 80-се йылдарҙа йәшәгән кешеләргә арналған (алдан уйланған атамаларының береһе — «Һикһәненсе йылдарҙа»). Уйланған әҫәрҙең геройы — террорист, был саҡта ул көн үҙәгендә торған мөһим мәсьәлә була. 1881 йылдың 1 мартында батшаға һөжүм итеү арҡаһында «Народная воля» революцион народниктар ойошмаһы етәкселеге тармар ителеүгә ҡарамаҫтан, ХIХ быуаттың 80-се йылдарында был ойошманың эшмәкәрлеге дауам итә. 1887 йылдың апрелендә А. И. Ульянов һәм уның иптәштәрен хөкөм итеү процесы бара, шул уҡ йылдың майында улар язаға тарттырыла. 1887 йылдың июнендә народная волясылар Г. А. Лопатин һәм шағир П. Ф. Якубовичтарҙың суд процесы бара, уларҙы ла үлем язаһына хөкөм итәләр, аҙаҡтан язаны каторга менән алыштыралар. «Билдәһеҙ кеше хикәйәһе» әҫәренең ижади идеяһында Чехов менән таныш булған революцион хәрәкәттә ҡатнашыусыларҙың яҙмышы күрһәтелергә мөмкин була.
Чехов тере саҡта «Рассказ неизвестного человека» серб-хорват теленә тәржемә ителә.

# Билдәһеҙ кеше хикәйәһе
## Сюжет

«Билдәһеҙ кеше» (элек үҙен флот лейтенанты тип атап йөрөтөүсе кеше) Санкт-Петербургҡа етди дошман араһына инергә бара. Еңел аҡыллыраҡ бай кешенең ғаиләһендә, хеҙмәтсе битлеге аҫтында ул ялсы булып хеҙмәт итә. Һуңынан ул үҙенең был миссияһын һәм тормошоноң мәғәнәһеҙлеген аңлап, хеҙмәтсе булып эшләүҙе дауам итеүҙән баш тарта.

# Билдәһеҙ кеше хикәйәһе
## Анализ

Тәржемәсе Хью Аплин был повесты «бөйөк әхләҡи таҙалыҡҡа» эйә булған ҡатын-ҡыҙ персонаждарының авторы яҙыусы И. С. Тургенев әҫәрҙәре менән сағыштыра. Луи де Берньер «Рассказ неизвестного человека» хикәйәһен бик шәп әҙәби әҫәр тип таба.
А. В. Луначарский А. П. Чеховтың актив геройҙарҙы күрһәтмәүен бик йәл тип таба.
# ОПОРА России

«ОПОРА России» Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡтың Дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы — 450 мең самаһы эшҡыуарҙы һәм башҡа гражданды, 100-ҙән ашыу тармаҡ союздарын, ассоциацияларҙы һәм гильдияларҙы үҙ эсенә алған Рәсәй йәмәғәт берекмәһе. Рәсәй Федерацияһының 85 төбәгендә ойошманың төбәк бүлексәһе эшләй.
«ОПОРА России» 2002 йылдың 18 сентябрендә ойошторола. Ойоштороусы булып Рәсәйҙең Эшҡыуарлыҡ ойошмалары берекмәһе тора (НП «Опора»).

# ОПОРА России
## Маҡсаттары

* Эшҡыуарҙарға һәм башҡа граждандарға Рәсәй Федерацияһында иҡтисадтың һөҙөмтәле үҫешен тәьмин иткән эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген үҫтереү өсөн ыңғай сәйәси, иҡтисади, хоҡуҡи һәм башҡа шарттар формалаштырыуҙа ҡатнашыу өсөн берләшеүгә ярҙам итеү.
* Бөтә кимәлдәге власть алдында бәләкәй һәм урта бизнес мәнфәғәттәрен һәм хоҡуҡтарын яҡлау.

# ОПОРА России
## Төп бурыстары

«ОПОРА России» артыҡ административ барьерҙарҙы кәметеү, дәүләт контроль органдары тикшереүҙәрен тәртипкә килтереү, эшҡыуарҙар берләшмәһенең һәм төрлө кимәлдәге власть органдары вәкилдәренең һәм тармаҡтарҙың «күләгәнән» сығыуы, һалым ауырлығын кәметеү, отчет биреү процедураларын ябайлаштырыу өсөн сығыш яһай.
Төп бурыстарҙы «ОПОРА России» аныҡ проекттарҙы тормошҡа ашырыу аша хәл итә. Мәҫәлән, Рәсәйҙә эшҡыуарлыҡ климатын өйрәнеү, бәләкәй бизнесҡа ябайлаштырылған һалым режимын эшләү.

# ОПОРА России
## Ҡаҙаныштары

Шәхси эшҡыуарҙар өсөн социаль түләүҙәр, атап әйткәндә, 2013 йылда дөйөм страховка иғәнәләренең артыуы «ОПОРА России» ҡултамғалар йыйып, һуңынан уларҙы Рәсәй Президенты Владимир Путинға ебәргәндән һуң, һиҙелерлек үҙгәртелә.
# Яңы Көрмәнкәй

Яңы Көрмәнкәй, Новокурманкеево, иҫкесә. яҙылышы Ново-Курменкеева (рус. Ново-Курманкеево) — 1834 йылда ауылға нигеҙ һалынған, 1950 йылдарҙан Дәүләкән ҡалаһы эсендәге ауыл. Хәҙер Дәүләкән ҡалаһының Гагарин исемендәге урамы.

# Яңы Көрмәнкәй
## Тарихы

Ауылға нигеҙ һалыусы {{{XIX быуат}}}тың беренсе яртыһында Бәләбәй өйәҙе Көрмәнкәй ауылы ҡырҡөйлө мең олоҫо аҫаба башҡорттары (хәҙерге Иҫке Көрмәнкәй) 1834 йылдан шул уҡ исемдәге Көрмәнкәй утары булараҡ та билдәле. Ул Идрис Садыҡов һәм поход старшинаһы Йәкшәмбәт Илгишевтың 13 кешенән иҫәпләнгән ике хужалығынан торған. Утар үҫә бара. 1895 йылда 25 йорттан торған үҙ аллы ауылға әйләнә.Ауыл Яңы Көрмәнкәй тип атала, аҙаҡ ул Дәүләкән ҡалаһына ҡушыла

# Яңы Көрмәнкәй
## Географик урыны

Республиканың көньяҡ-көнбайышында , Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге.сиктәрендә урынлашҡан.
1912 йылдағы Өфө губернаһы карталары һәм 1919—1921 йылдарҙағы Стрельбийский мәғлүмәттәре буйынса Дим йылғаһы һәм тимер юлы араһында урынлашҡан, Дәүләкәндән көньяҡҡа ҡарай.
1926 йылғы мәғлүмәттәре буйынса улус үҙәге булған Дәүләкәндән дүрт саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Яңы Көрмәнкәй
## Географик урыны
### Климаты

Уртаса континенталь, йылы, ҡоро.

# Яңы Көрмәнкәй
## Халҡы

1896 йылда 35 йортта 217 кеше йәшәгән,1906- 269 кеше; 1920 йылда 96 йортта — 465 кеше,, шуларҙың 194 — ир-егет, 271- ҡатын- ҡыҙ,; 1939—452 кеше булған.
1926 йылғы мәғлүмәттәре буйынса башҡоттар, урыҫтар йәшәгән.

# Яңы Көрмәнкәй
## Инфраструктураһы

Малсылыҡ,игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

# Яңы Көрмәнкәй
## Билдәле шәхестәре

* Квашин Константин Сергеевич (1914 йыл — 1966 йыл — Социалистик Хеҙмәт Геройы Пермь халыҡ хужалығы советының 19- сы завод токары.
# Сауҙагәр көнө

Сауҙагәрҙәр көнө — туристик йүнәлешле фольклор байрамы Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында беренсе тапҡыр 2016 йылдың май аҙағында үткәрелгән.

# Сауҙагәр көнө
## Тарих

Таганрог ҡалаһы үҙенең сауҙа һәм сауҙагәрҙәр менән бәйле бик күп тарихи традициялары менән билдәле. XIХ быуат башынан алып уның территорияһында сауҙагәрҙәр биржаһы булған, унда сит ил һәм урындағы сауҙагәрҙәр һатыу эше менән шөғөлләнгән.Йыл һайын яҙ Никольская йәрминкәһе үткәрелгән, был сара ҡала тормошонда иң әһәмиәтле ваҡиғаларҙың береһе тип иҫәпләнгән. XIХ быуаттың беренсе яртыһында Таганрог территорияһында «Ярмарочный двор» ойошторолған.
2016 йылда, ошо фактты иҫтә тотоп, Таганрог ҡалаһында — "Сауҙагәрҙәр көнө"тигән фольклор характерлы байрам ойошторола. Сараны үткәреү урыны итеп Приморье паркы һайланған, уның адресы-Инструментальная урамы, 25-2-се һанлы йорт. 2016 йылда байрам 28 май көнө үткәрелгән. Ҡала хакимиәте һәм эшҡыуарҙар был сараны хуплап сыҡҡан, ярҙам саралар үткәрешкән. Уларҙың төп маҡсаты — элекке быуаттарҙа Таганрогта йәшәгән сауҙагәрҙәр һәм меценаттар тураһында һөйләү. Иң яҡшы сауҙагәр костюмында байрамға килеүсе кешегә 3000 һум күләмендә бүләк ҡаралған. Дондағы Ростов һәм Таганрог ҡалаһынан 10 кеше үҙҙәренең сауҙагәр костюмдарын күрһәткән.
Байрам ваҡытында уҙғарылған йәрминкә сауҙаһына урындағы етештереүселәр үҙ продукцияһын: сувенирҙар, биҙәүестәр, аҙыҡ-түлек продукттары — сығарған.
# Сысҡандар

?Сысҡандар :
Урман сысҡаны (Apodemus sylvaticus) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Һөтимәрҙәр |
| Отряд: | Кимереүселәр |
| Подотряд: | Сысҡан һымаҡтар |
| Ғаилә: | Сысҡандар |
Латинса исеме :
Muridae Illiger, 1811 :
Деомииновые (Deomyinae)
Песчанковые (Gerbillinae)
Косматые хомяки (Lophiomyinae)
Мышиные (Murinae) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 180360 NCBI 10066 |
Сысҡандар, (мы́ши) (лат. Muridae) — имеҙеүселәр класындағы кимереүселәр рәтендәге ваҡ йәнлектәр. Кәүҙә оҙонлоғо 5 см-ҙан 48 см -ғаса. Phloeomys cumingi). Ерҙең бар мөйөшөндә лә таралған.
# Айыпов Рөстәм Сәғит улы

Айыпов Рөстәм Сәғит улы (1 август 1946 йыл) — СССР һәм Рәсәй радиоинженеры, уҡытыусы. Техник фәндәре докторы (2007), профессор (2007). РФ‑тың почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2009). Еңел атлетика буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1969).

# Айыпов Рөстәм Сәғит улы
## Биографияһы

Рөстәм Сәғит улы Айыпов 1946 йылдың 1 авгусында Ульяновск өлкәһенең Николаевка ауылында тыуа.
1971 йылда Свердловск ҡалаһында Урал политехник институтын тамамлаған, «Радиоэлектрон ҡулламалар» һөнәре буйынса радиоинженер. Артабан Өфө элемтә аппаратураһы заводында хеҙмәт юлын башлай. 1969 йылда еңел атлетика буйынса «СССР-ҙың спорт мастеры» исемен ала.
1973 йылдан Өфө авиация институты уҡытыусыһы. 1998 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетында уҡыта башлай (ауыл хужалығы электр ҡорамалдарын автоматлаштырыу һәм файҙаланыу кафедраһы мөдире, 2000—2002 йылдарҙа һәм 2011 йылдан башлап электр машиналары һәм электр ҡорамалдары кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2000—2011 йылдарҙа энергетика факультеты деканы).
2007 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 2009 йылда «Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре» маҡтаулы исеменә лайыҡ була.
Ғилми эшмәкәрлеге ауыл хужалығын электрлаштырыуға бағышланған. Рәсәй электротехник фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы. 175-тән ашыу фәнни хеҙмәт, 2 монография, 26 патент һәм 42 уйлап табыу авторы.

# Айыпов Рөстәм Сәғит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы
* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009)
* Еңел атлетика буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1969)

# Айыпов Рөстәм Сәғит улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Линейные электрические машины и приводы на их основе. Өфө, 2003
* Основы построения и теории линейных асинхронных приводов с упругими накопителями энергии. Өфө, 2006
# Имэне

Имэне — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чаган-Узун йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Имэне
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005544
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100554
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сандайка

Сандайка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Сандайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019054
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201905
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Козгол

Козгол — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Шора йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Козгол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200739
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иловец (йылға)

Иловец — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Павловское куле (Сарагожи йылғаһы башы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Иловец (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000621
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҫке Күктау ауыл Советы (Илеш районы)

Иҫке Күктау ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Күктау ауылы.

# Иҫке Күктау ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Иҫке Күктау ауыл Советы (Илеш районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Бөтөрөлгән ауылдар 5-6 участка.
# Алыҫ Көнсығыш

Алыҫ Көнсығыш — Төньяҡ-Көнсығыш, Көнсығыш һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияны үҙ эсенә алған географик, геосәйәси һәм тарихи-мәҙәни төбәк. «Азия-Тымыҡ Океан төбәге» геосәйәси төшөнсәһенең состав өлөшө.

# Алыҫ Көнсығыш
## Алыҫ Көнсығыш илдәре һәм территориялары

* Бруней
* Көнсығыш Тимор
* Вьетнам
* Индонезия
* Камбоджа
* Ҡытай
* Ҡытай Республикаһы
* КХДР
* Лаос
* Малайзия
* Монголия
* Мьянма
* Корея Республикаһы
* Рәсәй Федерацияһы )
** Амур өлкәһе
** Бүрәт Республикаһы
** Ҡалып:Флагификация/ЕАО
** Байкал аръяғы крайы
** Камчатка крайы
** Магадан өлкәһе
** Приморье крайы
** Сахалинская область
** Хабаровск крайы
** Ҡалып:Флагификация/Чукотка
** Саха Республикаһы
* Сингапур
* Таиланд
* Филиппин
* Япония
# Гавриилов Павел Владимирович

Паавел Владиимирович Гаврииилов — 1962 йылда Донецкта тыуған, Рәсәй социаль эшҡыуары, социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә эшләүсе «Күңелле кейеҙ» компанияһына нигеҙ һалыусы,Ярославль өлкәһенең Рыбинск ҡалаһында урынлашҡан.
# Шкёна

Шкёна (нем. Schköna) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 781 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,15 км². Диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6773 һәм автомобиль коды — WB.
# Укум-Игол (Ерган-Еган ҡушылдығы)

Укум-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ерган-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Укум-Игол (Ерган-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039542
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203954
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Авзалов

Авзалов — ир-ат фамилияһы. 50 % — урыҫ сығышлы, 5 % — украин, 10 % — белорус, 30 % — Рәсәй халыҡтары телдәренән (татар, мордва, башҡорт, бүрәт һ. б.), 5 % болгар йәки серб телдәренән килә.
Авзалова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Авзалов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Авзалов Талип Авзал улы — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Авзалов Рузил Хәкимйән улы — СССР һәм Рәсәй ғалим-зооинженеры. Биология фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
* Авзалова Альфия Авзаловна (Әлфиә Авзалова) — СССР һәм Рәсәй йырсыһы. Татар АССР-ының атҡаҙанған (1962) һәм халыҡ (1970), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1983) артисы.
# Лилина Мария Петровна

Лилина Мария Петровна (3 июль 1866 йыл, Мәскәү, Рәсәй империяһы — 24 август 1943 йыл, шунда уҡ, СССР; ире буйынса — Алексеева) — СССР һәм Рәсәй театр актеры, МХТ артисы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (16.01.1933). К. С. Станиславскийҙың ҡатыны.

# Лилина Мария Петровна
## Биографияһы

Лилина Мария нотариус ғаиләһендә тыуған. Иртә йәтим ҡала һәм Екатеринина институтында тәрбиәләнә.
Екатеринина институты ҡағиҙәләрен боҙоп, «Әҙәбиәт һәм сәнғәт йәмғиәте» спектаклдәрендә ҡатнаша, унда уйнаған ролдәре:
— «Баловень», В. А. Крылов— Таня
— «Жорж Данден», Мольер — Клодин
— «Коварство и любовь», Ф. Шиллер — Луиза
— «Плоды просвещения», Л. Н. Толстой — Таня.
1889 йылда Мария Лилина Константин Сергеевич Станиславскийға кейәүгә сыға; 1898 йылда ул төҙөгән Художество театры труппаһына инә, Мәскәү Художество театрының алдынғы артистарының береһенә әүерелә. А. П. Чехов, уның «Чайка»һында Маша ролен, "Дядя Ваня"ла Соняны, «Три сестры» спектаклендә Наташаны һәм "Вишневый сад"та Аняны уйнаған Лилинаның талантын юғары баһалай. В. И. Качалов үҙенең ижадын таратҡаны өсөн Лилинаны бик юғары баһалай.
М. П. Лилина һуңғы тапҡыр 1941 йылдың 11 октябрендә Л. Н. Толстойҙың «Анна Каренина» романы буйынса спектаклдә МХАТ сәхнәһенә сыға.
Станиславский вафат булғандан һуң, ул нигеҙ һалған Опера -драма студияһы менән етәкселек итә.

# Лилина Мария Петровна
## Художество театрындағы ролдәре

* 1898 — «Чайка» А. П. Чехова — Маша
* 1899 — «Гедда Габлер» Х. Ибсена — Тея Эльфштедт
* 1900 — «Снегурочка» А. Н. Островского — Снегурочка
* 1900 — «Дядя Ваня» А. П. Чехова — Соня
* 1901 — «Три сестры» А. П. Чехова — Наташа
* 1901 — «Микаэль Крамер» Г. Гауптмана — Лиза Бенш
* 1903 — «Столпы общества» Х. Ибсена — Бетти
* 1904 — «Вишневый сад» А. П. Чехова — Аня
* 1905 — «Блудный сын» С. А. Найденова — Надежда Михайловна
* 1906 — «Горе от ума» А. С. Грибоедова — Лиза
* 1907 — «Драма жизни» К. Гамсуна — госпожа Карено
* 1907 — «Жизнь Человека» Л. Н. Андреева — гостья
* 1907 — «Стены» С. А. Найденова — Матрена
* 1909 — «У царских врат» К. Гамсуна — Элина
* 1911 — «Вишневый сад» А. П. Чехова — Варя
* 1911 — «Живой труп» Л. Н. Толстого — Анна Дмитриевна Каренина
* 1912 — «Провинциалка» И. С. Тургенева — Дарья Ивановна
* 1912 — «Где тонко, там и рвется» И. С. Тургенева — Вера Николаевна
* 1913 — «Николай Ставрогин» по роману «Бесы» Ф. М. Достоевского — хромоножка
* 1913 — «Мнимый больной» Ж.-Б. Мольера — Туанетта
* 1921 — «Ревизор» Н. В. Гоголя — Анна Андреевна
* 1924 — «На всякого мудреца довольно простоты» А. Н. Островского — Турусина
* 1925 — «Горе от ума» А. С. Грибоедова — Хлёстова
* 1927 — «Бронепоезд 14-69» Вс. В. Иванова — Надежда Львовна
* 1928 — «Растратчики» В. П. Катаева — Янина
* 1931/32 — «Дядюшкин сон» по Ф. М. Достоевскому — Карпухина
* 1934/1935 — «Вишневый сад» А. П. Чехова — горничная
* 193? — «Мёртвые души» по Н. В. Гоголю — Коробочка
* 1937 — «Анна Каренина» по Л. Н. Толстому — графиня Вронская

# Лилина Мария Петровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (16.01.1933)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (26.10.1923)
* Ленин ордены (27.10.1938)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (03.05.1937)
# Почихай-Кы

Почихай-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 1164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Почихай-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063716
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306371
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чапыга

Чапыга — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга (старица) йылғаһының уң ярына тамағынан 515 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Чапыга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041769
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004176
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0