yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Америка-Австрия тыныслыҡ килешеүе (1921)

Америка Ҡушма Штаттары менән Австрия араһындағы тыныслыҡ килешеүе (ингл. Treaty of Peace between Austria and the United States of America) — Беренсе донъя һуғышы йомғаҡтары буйынса 1921 йылдың 24 авгусында Вена ҡалаһында ҡул ҡуйылған документ. Был килешеү Америка сенаты Антанта илдәре һәм яңы барлыҡҡа килгән Австрия («Дүртәү союзы» составында еңелгән Австро-Венгрияның вариҫы булараҡ ойошторола) республикаһы араһында төҙөлгән Сен-Жермен тыныслыҡ килешеүен ратификациялауҙан баш тартыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә.

# Америка-Австрия тыныслыҡ килешеүе (1921)
## Ҡул ҡуйыу тарихы

1917 йылдың 6 апрелендә Америка Ҡушма Штаттары Беренсе донъя һуғышы сиктәрендә «ассоциацияланған көстәр» сифатында Германия империяһына ҡаршы союздаш көстәргә ҡушыла.
4 декабрҙә, Конгресс алдында сығыш яһап, АҠШ президенты Вудро Вильсон үҙ иленең «Германия хөкүмәте вассалы» булған Австро-Венгрияға һөжүм башлау мөмкинлеге биргән резолюция ҡабул итеүҙе талап итә. 7 декабрҙә Конгресс тарафынан Уртаҡ 169 -сы резолюция бер тауыштан тиерлек ҡабул ителә; һуңыраҡ, уға шул уҡ көндө ҡул ҡуйып, президент Габсбургтар империяһына һуғыш иғлан итә.
1918 йылдың 17 октябрендә Венгрия Австрия менән берләшмәне тарҡатып, Сен-Жермен һәм Трианон килешеүҙәрендә юридик нығытлған империяны тарҡатыуҙы башлай. Был ике килешеүгә Париж тыныслыҡ конференцияһында Америка вөкилдәре ҡултамғаларын ҡуйыуға ҡарамаҫтан, АҠШ үҙен Милләттәр Лигаһында ҡатнашыу менән бәйләргә теләмәгәнлектән, Сенат уларҙы ратификациялауҙан баш тарта.
Һөҙөмтәлә Ҡушма Штаттарында һәм Австрия хөкүмәттәре яңы халыҡ-ара ойошма менән бәйле булмаған сепаратный тыныслыҡ килешеүе төҙөү тураһында һөйләшеүҙәр башлай. 1921 йылдың 24 авгусында килешеүгә Венала ҡул ҡуйыла, шунан һуң 8 октябрҙә уны — Австрия, 18 октябрҙә — АҠШ сенаты, 21 октябрҙә — Америка президенты раификациялай. 1921 йылдың 8 ноябрендә Венала солох килешеүенең көсөнә инеүен раҫлаған ратификация грамоталары алмашыу ойошторола.

# Америка-Австрия тыныслыҡ килешеүе (1921)
## Килешеү шарттары

Килешеүҙең 1-се статьяһы Австрия хөкүмәтенең АҠШ хөкүмәтенә Сен-Жермен килешеүенә ҡул ҡуйған создаш илдәргә бирелгән барлыҡ хоҡуҡтарҙы һәм өҫтөнлөктәрҙе биреүҙе нығыта. 2-се статьяла Ҡушма Штаттарға мәҡәлә Сен-Жермен килешеүенең ниндәй пункттары ҡулланылыуы аныҡлана. 3-сө статья ратификацияланған грамоталарҙы алмашыуҙы ҡарай.

# Америка-Австрия тыныслыҡ килешеүе (1921)
## Эҙемтәләре

Тыныслыҡ килешеүе Милләттәр Лигаһы яғынан ҡәтғи контролде урап үтеп, Америка-Австрия мөнәсәбәттәренә нигеҙ һала. Һөҙөмтә булараҡ, АҠШ, Сен-Жермен килешеүенә ярашлы, Беренсе Австрия Республикаһы хөкүмәтенә хәрби репарация йөгөн еңелйтергә ярҙам итә.
1924 йылдың 26 ноябрендә Вашингтонда өҫтәмә рәүештә Америка-Австрия-Венгрия американдарға Австрия һәм Венгрия хөкүмәттәре түләргә тейешле репарация дәүмәлен билдәләү комиссияһы ойошторола.
# Килем ауыл Советы (Бүздәк районы)

Килем ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Килем ауылы

# Килем ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Тарихы

Килем ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Килем ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Ауыл биләмәһе составы

1980 йылда ауыл советынан Урал ауылы төшөрөп ҡалдырыла.
# Сюлас

Сюлас — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Коин йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Сюлас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021456
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002145
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Синдзо Абэ

Си́ндзо А́бэ(япон. 安倍晋三Абэ Синдзо:$^?$) (21 сентябрь 1954 йыл - 8 июль 2022 йыл) — дәүләт эшмәкәре, сәйәсмән. Японияның 90-сы (2006—2007 йылдар) һәм 96-сы премьер-министры (2012 йылдан). Япония либераль-демократик партияһы рәйесе.

# Синдзо Абэ
## Биографияһы

Синдзо Абэ 1954 йылдың 21 сентябрендә Японияның Ямагути префектураһы Нагато ҡалаһында билдәле сәйәси эшмәкәр ғаиләһендә тыуған. Әсәһе яғынан олатаһы — Нобусукэ Киси 1957—1960 йылдарҙа Япония премьер-министры булған. Атаһы — Синтаро Абэ 1982—1986 йылдарҙа Япония тышҡы эштәр министры вазифаһын башҡарған.
1977 йылда Сэйкэй университетын тамамлай, бында ул юридик факультетта политологияны өйрәнә. Һуңынан АҠШҡа күсә, 1978 йылдан алып 1979 йылға тиклем Көньяҡ Калифорния университетында уҡый. 1979 йылда Японияға ҡайта, «Кобэ Стил» ҡорос иретеү компанияһында өс йыл дауамында эшләй.

# Синдзо Абэ
## Биографияһы
### Сәйәси карьера

1982 йылда атаһы, тышҡы эштәр министры Синтаро Абэның сәркәтибе вазифаһын башҡарып сәйәси карьераһын башлай. Япония либераль-демократик партияһы ағзаһы. 1993 йылда Япония парламентының Вәкилдәр палатаһына Ямагути префектураһынан һайлана. 2000 йылдан алып Ёсиро Мори һәм Дзюнъитиро Коидзуми хөкүмәттәрендә эшләй. 2003—2004 йылдарҙа Япония либераль-демократик партияһының генераль секретары була. 2005 йылдың октябрендә Министрҙар кабинетының генераль секретарь вазифаһын биләй. Күҙәтеүселәр быны премьер-министр Дзюнитиро Коидзуми Абэны үҙенең алмашҡа килеүсеһе итеп күрә тип күҙалайҙар.

# Синдзо Абэ
## Биографияһы
### Тәүге хөкүмәте

2006 йылдың 20 сентябрендә Синдзо Абэ партия рәйесе вазифаһын башҡара башлай, ә 26 сентябрендә парламент менән премьер-министр вазифаһында раҫлана. Бер аҙ ваҡыт ил Конституцияһын үҙгәртеп ҡороу ниәттәре, һәм тағы ла милләтселек белдереүҙәре Япония һәм сит ил йәмәғәтен һәм матбуғатының иғтибарын үҙенә йәлеп итә.

# Синдзо Абэ
## Бүләктәре

* 1 дәрәжәләге король Ғәбделғәзиз ордены (2007, Сәғүд Ғәрәбстаны)
* Почёт ордены (Греция)
* Әл-Хәлифә ордены (2013, Бахрейн)
* Баһалы хеҙмәт ордены (2014, Кот-д’Ивуар)
* Йондоҙ менән Баһалы хеҙмәт ордены командоры (Норвегия)
* Альберт Швейцерҙың Австрия йәмғиәте миҙалы (2010)
# Куряс

Куряс — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының уң ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Куряс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013224
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101322
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чагодоща (Молога ҡушылдығы)

Чагодоща — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 242 км.

# Чагодоща (Молога ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006702
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000670
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әхәтов

Əхәтов — фамилияһы.
* Әхәтов Ғәбделхәй Хурам улы (8 сентябрь 1927 йыл — 25 ноябрь 1986 йыл) — телсе-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1958—1980 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының кафедра мөдире. Филология фәндәре докторы (1965), профессор (1970).
* Әхәтов Искәндәр Шәүкәт улы (18 август 1956 йыл) — Рәсәй ғалимы, физик-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2002).
# Черный Кер

Чёрный Кер — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кер йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Черный Кер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001024
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Таянович Вениамин Игоревич

Таянович Вениамин Игоревич (6 апрель 1967 йыл) — спорт ветераны. 1985—1992 йылдарҙа йөҙөү буйынса СССР йыйылма командаһы ағзаһы. 1992 йылғы Олимпия уйындары чемпионы, призёры һәм рекордсыһы. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы (1986) һәм атҡаҙанған (1992) спорт мастеры.

# Таянович Вениамин Игоревич
## Биографияһы

Вениамин Игоревич Таянович 1967 йылдың 6 апрелендә Өфө ҡалаһында тыуа. 2006 йылда Силәбе ҡалаһында Урал физик культура институтын тамамлай.
Өфө ҡалаһындағы «Буревестник» ирекле спорт йәмғиәтенә (ДСО) ҡараған Үҫмер балалар спорт мәктәбенең тәрбиәләнеүсеһе. 1985—1992 йылдарҙа армия спорт клубы өсөн сығыш яһай (Һамар; тренеры Г. Г. Турецкий).

# Таянович Вениамин Игоревич
## Спорт ҡаҙаныштары

* Донъя һәм Барселонағы Йәйге Олимпия уйындарының чемпионы (1992 — 4×200 м эстафетала)
* Европа чемпионы (1991 — 4×100 м һәм 4×200 м эстафетала)
* СССР чемпионы (1985 — 4×200 м эстафетала, 1989-90 — 200 метрға йөҙөүҙә)
* БДБ (СНГ) чемпионы (1992 — 4×200 м эстафетала)
* СССР халыҡтары Спартакиадаһында 100 һәм 200 м-ға йөҙөүҙә чемпион һәм көмөш призер (1991)
* Донъя чемпионатының (1991) 4×100 һәм 4×200 м эстафеталарында көмөш призер.
* Изге ихтыяр уйындарының (Игры доброй воли) (1986 йыл — 4×200 м эстафетала һәм 1990 йыл — 4×100 м һәм 4×200 м эстафеталарында) көмөш призер.
* Таллинда үткәрелгән Халыҡ-ара ярыштарҙа еңеүсе, СССР-АҠШ матчтарында 200 м-ға йөҙөү буйынса көмөш призер (1989)
# Ярославль өлкәһе

Яросла́вль өлкәһе (рус. Ярославская область) — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Үҙәк федераль округ составына инә.
Административ үҙәге — Ярославль ҡалаһы.

# Ярославль өлкәһе
## География

Ярославль өлкәһе Рәсәй Федерацияһының Владимир, Вологда, Иваново, Кострома, Мәскәү һәм Тверь өлкәләре менән сиктәш.
Майҙаны — 36 177 км².

# Ярославль өлкәһе
## Тарих

Ярославль өлкәһе 1936 йылдың 11 мартында ойошторолған. 1944 йылдың 13 авгусынан алып хәҙерге сиктәрендә.

# Ярославль өлкәһе
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 1 271 912 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 35.16 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 81.73 % (2015).
Өлкә халҡының 98 % — Рәсәй Федерацияһы граждандары. Башлыса урыҫтар (96 %) йәшәй. Ярославль өлкәһендә 2002 йылда — 397 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.

# Ярославль өлкәһе
## Билдәле шәхестәр

* Мухин Виктор Сергеевич (16.02.1938), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (2002), техник фәндәр докторы (1975), профессор (1978). РСФСР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1982), БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1979). Сығышы менән Рыбинск ҡалаһынан.

# Ярославль өлкәһе
## Административ-территориаль бүленеш

Өлкә территорияһында 100 муниципаль берәмек, шул иҫәптән 3 ҡала округы, 17 муниципаль район, 10 ҡала биләмәһе һәм 70 ауыл биләмәһе бар.
# Нөгөш (Өҫән ҡушылдығы)

Нөгөш (үрендә Оло Нөгөш) — Рәсәйҙәге йылға, Башҡортостан буйлап аға. Өҫән йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км тәшкил итә, бассейн майҙаны, 594 км². Нөгөш төрки телдән таҙа, саф тип тәржемә ителә.

# Нөгөш (Өҫән ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

- 5,7 км: Һалҡыншишмә (уң ҡушылдыҡ);
- 9,4 км: Кесе Нөгөш (уң ҡушылдыҡ).

# Нөгөш (Өҫән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028343
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102834
- Бассейн коды — 10.01.01.013
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Нөгөш (Өҫән ҡушылдығы)
## Йылға атамаһының тарихы

Туймазы районының Төпкилде ауылы ултырған тирәгә 1650-се йылдарҙа Бөрйән районы урмандарын ярып аҡҡан Нөгөш йылғаһы буйында тыуып үҫкән Арыҫланбәк исемле башҡорт барып төпләнә. Уны был яҡтағы ер-һыуҙарға хужа булып, нәҫеле менән төпләнеп ҡалһын тип, атаһы күсереп ултырта. Ул нигеҙ һалған ауыл уның исеме менән Арыҫланбәк тип атала, ә ауылы янынан ағып ятҡан йылғаға тыуған яҡ иҫтәлеге итеп Нөгөш тип исем ҡуша. Ә үҙенең улы тыуып ҙурайғас, уға яҡында Төпкилде утары һалып бирә. Бөгөнгө башҡорт ауылы Төпкилде Арыҫланбәк мырҙа улының исеме менән аталған («Ағиҙел» журналындағы «Собханғол, Арыҫланбәк, Бикмәт» исемле мәҡәлә. Авторы Мир Мөхәмәтйәнов (йылы яҡынса 1986)).
# Ҡалмаш (Ҡырыҡмаҫ ҡушылдығы)

Ҡалмаш — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, биләмәләрендә аға. Йылға Кырыкмас йылғаһының һул ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ҡалмаш (Ҡырыҡмаҫ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102736
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Барсуков Валерий Леонидович

Барсуков Валерий Леонидович (14 март 1928 йыл — 22 июль 1992 йыл) — СССР ғалимы, геолог-геохимик, СССР Фәндәр Академияһы академигы (1987), руда формалашыу процессы геохимияһы һәм файҙалы ҡаҙылмалар сығанаҡтарын эҙләү һәм баһалауҙың геохимик ысулдары, кокс химияһы һәм сағыштырма планетология өлкәһендә белгес .

# Барсуков Валерий Леонидович
## Биографияһы

1951 — Мәскәү геология-разведка институтын тамамлай.
1954 йылдан — СССР Фәндәр академияһының В. И. Вернадский исемендәге геохимия һәм аналитик химия институтында (1976 йылдан — директор).
1976 — СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (Геология, геофизика, геохимия һәм тау фәндәре бүлеге).
1987 — СССР Фәндәр академияһы академигы, СССР Фәндәр академияһы президиумы ағзаһы.
Халыҡ-ара геохимия һәм космохимия ассоциацияһы президенты (1980—1984)
Ул планеталарҙы автоматик космик станциялар ярҙамында тикшеренеүҙәр ойоштороуға ҙур өлөш индерә. «Венера-13, 14, 15 һәм 16» станцияларынан алынған мәғлүмәттәр буйынса Венера планетаһының геохимияһы һәм геологияһы буйынса тикшеренеүҙәр үткәрә. Марсты һәм уның юлдашы Фобосты космик тикшеренеүҙәрҙең перспектив программаларын эшләүҙә ҡатнаша.
Ул 1992 йылдың 22 июлендә Мәскәүҙә вафат була һәм Новодевичье зыяратында ерләнә.

# Барсуков Валерий Леонидович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1976 — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* 1981 — Халыҡтар Дуҫлығы ордены
* 1983 -«Венера-13» һәм «Венера-14»..автоматик станцияларын ҡулланып Венера планетаһы тау тоҡомдары составын өйрәнгән өсөн СССР Дәүләт премияһы.
* 1984 — Ай һәм планеталарҙы өйрәнеү өсөн СССР Дәүләт премияһы.
* 1985 — Яңы төр махсус йыһаздар булдырыуҙа хеҙмәт күрһәткәне өсөн Ленин ордены.
* 1986 — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* 1986 — сағыштырма планетология буйынса эштәре өсөн ВДНХ-ның алтын миҙалы (1986).
* 1987 — СССР Фәндәр Академияһының В. И. Вернадский исемендәге алтын миҙалы. «Сравнительная планетология и геохимия внеземного вещества» проблемаһы буйынса эштәр серияһы өсөн.

# Барсуков Валерий Леонидович
## Хәтер

В. Л. Барсуков хөрмәтенә аталғандар:
* Атлантик океан төбөндә Барсуков һыу аҫты тауы (Barsukov Seamount) (61 ° 03 'S, 29 ° 12' W, түбәһе 658 метр тәрәнлектә урынлашҡан).
* Марста Барсуков (Barsukov) кратеры диаметры 68 км, ә әлеге кратерҙан сыҡҡан боронғо йылғаның ҡоро үҙәне (оҙонлоғо 150 км), В. Л. Барсуков составында аҡҡурғаш булған тау тоҡомдарын тикшергән Алыҫ Көнсығыштағы ҙур булмаған йылға исеме буйынса (Амур йылғаһының һул ҡушылдығы), Силина үҙәне (Silinka Vallis) тип атала.

# Барсуков Валерий Леонидович
## Библиография

Төп хеҙмәттәре руда хасил булыу процесстарының, магматик һәм ай тоҡомдарының геохимияһы, шулай уҡ рудалы файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтарын эҙләү, баһалау һәм фаразлауҙың геохимик ысулдары буйынса.. Ул аҡ ҡурғаш-руда ятҡылыҡтары формалашыу механизмын тасуирлай һәм борат ятҡылыҡтары барлыҡҡа килеү химизмының төп үҙенсәлектәрен билдәләй..
* Геохимия эндоген бора. — М., 1968 (соавт. С. М. Александров, В. В. Щербина).
* Основные черты геохимик олова. — М., 1974.
# Ғиззәтуллин Ринат Сәхи улы

Ғиззәтуллин Ринат Сәхи улы (19 март 1949 йыл) — ғалим-зоотехник., юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2005). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2010).

# Ғиззәтуллин Ринат Сәхи улы
## Биографияһынан

Ринат Сәхи улы Ғиззәтуллин 1949 йылдың 19 мартында БАССР‑ҙың Стәрлебаш районы Стәрлебаш ауылында тыуған.
1976 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай һәм шунда уҡ өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй башлай.
1985 йылдан алып Башҡортостан малсылыҡ һәм мал аҙығы етештереү фәнни-тикшеренеү һәм проектлау-технологик институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
1990 йылдан шул уҡ институтта — бүлек мөдире.
1995 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университетында эшләй (был йылдарҙа ул икенсе урындарҙа ла эшләп ала): 2000 йылға тиклем малсылыҡ продукттары етештереү технологиялары кафедра мөдире, 2007 йылдан алып — бүлек мөдире, 2009 йылдан — уҡыта.
2001 йылдан башлап «Башптицепром» ДУАХП‑ның бүлек мөдире.
2004 йылдан — «Урал-Волга буйы агросәнәғәт компанияһы» ЯСЙ‑ның баш технологы.
2005—2006 йылдарҙа Рәсәй аграр университетында — К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһында уҡыта.

# Ғиззәтуллин Ринат Сәхи улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ринат Сәхи улы Ғиззәтуллиндың фәнни хеҙмәттәре аҫрау технологиялары, ашатыу рациондары, тоҡом сифатының ауыл хужалығы малдарының продуктлылығына йоғонтоһон һәм малсылыҡта экология йәһәтенән таҙа продукция алыу мөмкинлеген өйрәнеүгә арналған.
100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Ғиззәтуллин Ринат Сәхи улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Повышение полноценности рациона молодняка крупного рогатого скота. Уфа, 1999.
* Интенсификация производства экологически безопасной говядины. М., 2005.
* Ресурсосберегающая технология разведения мясного скота и производства говядины. Уфа, 2013 (авторҙаш).

# Ғиззәтуллин Ринат Сәхи улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2010).
# Казекирхен

Казекирхен (нем. Casekirchen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 273 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,83 км². Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK.
# Хазельбахталь

Хазельбахталь (нем. Haselbachtal) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4259 кеше йәшәй. Майҙаны — 37,47 км². Диңгеҙ кимәленән 234 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1920 һәм автомобиль коды BZ.
# Еланду

Еланду — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Еланду
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001838
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100183
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡарабаш (Татарстан)

Ҡарабаш — Рәсәй Федерацияһының Татарстан Республикаһы Бөгөлмә районының ҡала тибындағы ҡасаба. Әлмәт (Әлмәт-Бөгөлмә-Лениногорск) ҡала полиүҙәк агломерацияһына инә.

# Ҡарабаш (Татарстан)
## География

Ауыл Зәй һәм Дала Зәйе йылғалары буйында, Бөгөлмә ҡалаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ 27 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡарабаш (Татарстан)
## Тарих

Ҡарабаш — юрмый ырыуы башҡорттарының һәм типтәрҙәрҙең ауылы. 1748 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Ҡаратай улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда почта станцияһы, 2 мәсет, 2 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Әлмәт районы, 1935 йылдан — Яңы Песмән районы, 1955 йылдан — Лениногорск районы, 1959 йылдан — Бөгөлмә районы составында була.

# Ҡарабаш (Татарстан)
## Халҡы

1816 йылда ауылда 41 башҡорт; 1834 йылда — 63 башҡорт һәм 185 типтәр; 1859 йылда — 1317 ҡаҙна крәҫтиәне һәм башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1897 | 1910 | 1920 | 1926 | 1989 | 2002 |
| 1317 | 1912 | 2326 | 2957 | 2083 | 4300 | 5139 |

# Ҡарабаш (Татарстан)
## Иҡтисад

* НГДУ Лениногорскнефть
* ТМС-Групп
* «Управляющая компания „Система-Сервис“»
* Татинтек
* Ҡарабаш ГЭС-ы

# Ҡарабаш (Татарстан)
## Мәҙәниәт һәм мәғариф

Ҡасабала 2 урта мәктәп, 3 балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, китапхана, спорт комплексы, ял базаһы, 2 мәсет бар.