yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Парака-Еган

Парака-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кулын-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 314 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Парака-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203814
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Интава

Интава — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сик йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Интава
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007635
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300763
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# «Венаны алған өсөн» миҙалы

«Венаны алған өсөн» миҙалы СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 9 июнендәге Указына ярашлы Бөйөк Ватан һуғышы барышында Вена ҡалаһын алыу хөрмәтенә булдырыла.

# «Венаны алған өсөн» миҙалы
## Миҙал тураһындағы Положение

«Венаны алған өсөн» миҙалы менән 1945 йылдың 16 марты — 13 апреле осоронда туранан-тура Венаны штурмлауҙа һәм алыуҙа ҡатнашҡан Ҡыҙыл Армия, Хәрби-Диңгеҙ Флоты хәрбиҙәре һәм НКВД ғәскәрҙәре, шулай уҡ ҡаланы азат иткәндә хәрби операцияларҙың етәкселәре һәм ойоштороусылары бүләкләнә.
«Венаны алған өсөн» миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм башҡа СССР ордендары һәм миҙалдары булған осраҡта «Кенигсбергты алған өсөн» миҙалынан һуң урынлаштырыла.
1995 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «Венаны алған өсөн» миҙалы яҡынса 277 380 кеше бүләкләнгән.

# «Венаны алған өсөн» миҙалы
## Миҙалдың тасуирламаһы

«Венаны алған өсөн» миҙалы баҡыр иретмәһенән эшләнә, диаметры- 32 мм, теүәл түңәрәк формала. Миҙал проекты авторы — рәссам Зворыкина.
Миҙалдың алғы яғында уртала — «ЗА ВЗЯТИЕ ВЕНЫ» яҙыуы, өҫкө өлөштә — биш осло йондоҙ, аҫта — лавр ботағы. Миҙалдың алғы яғы түңәрәк буйлап ҡаймаланған.
Миҙалдың кире яғында Вена ҡалаһын алған датаһы — «13 апреля 1945», уның өҫтөндә — биш осло йондоҙ.
Миҙалдағы бөтә яҙыуҙар һәм һүрәттәр ҡабарынҡы итеп эшләнгән.
Миҙал элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында биш мөйөшлө ҡалып менән тоташтырыла. Ҡалып киңлеге 24 мм зәңгәр төҫтәге ебәк муар таҫма менән урыталған. Диаметры — 24 мм. Таҫманың уртаһынан күк төҫтәге буй үтә. Киңлеге — 8 мм.

# «Венаны алған өсөн» миҙалы
## Иллюстрациялар

* Миҙалдың реверсы
* Рәсәй Почта маркаһы, 2015 йыл
# Йүрүҙәнтамаҡ тораһы

Йүрүҙәнтамаҡ тораһы рус. Усть-Юрюзанская стоянка — Башҡортостан Республикаһының Йүрүҙән йылғаһы тамағынан йыраҡ түгел Ҡариҙел буйында урынлашҡан неолит дәүеренең археологик ҡомартҡыһы..

# Йүрүҙәнтамаҡ тораһы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Йүрүҙәнтамаҡ тораһы Башҡортостан Республикаһының Йүрүҙән йылғаһы тамағынан төньяҡҡа табан 1 км алыҫлыҡта Ҡариҙел (Өфө) йылғаһының һул ярында урынлашҡан.

# Йүрүҙәнтамаҡ тораһы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Йүрүҙәнтамаҡ тораһы майҙанында археологик тикшеренеүҙәр ваҡытында 860 м² ер ҡаҙылған.
Аҫҡы ҡатламында төньяҡ һәм көньяҡ морондар буйлап урынлашҡан торалар табылған.
Көньяҡ өлөшөндәге торала тире һәм күн эшкәртеү өсөн таш ҡоралдар: бысаҡ, ҡырғыстар, уҡ башағы, мөйөшлө ҡырҡҡыс, тишкес, ҡасау, балталар һ.б. табылған. Ваҡ ҡырсынташ һәм тальк ҡушып эшләнгән һауыттарҙың ярсыҡтарында ҡыҫҡа ҡыя һыҙыҡтар, соҡорло биҙәк, киң һыҙыҡтар, тешле мөһөр һуғылған биҙәктәр төшөрөлгән.
Төньяҡ өлөшөндәге торала таш балта, уймыр, бырау, ватҡыс, ҡыҫҡыстар һәм башҡалар табылған. Йәмғеһе 20 меңдән ашыу әйбер асыҡланған.
Ҡаҙылған майҙандың өҫкө ҡатламында Гамаюн (Һомай) мәҙәниәтенә, һәм Ҡормантау мәҙәниәтенә ҡараған һауыт ҡалдыҡтары табылған. Улар иртә тимер быуат осорона ҡарай.
Неолит дәүере ҡомартҡыһы ваҡытлыса ғына торама булған, ундағы таш эшкәртеү оҫтаханаһында халыҡ саҡматаштан ҡоралдар эшләгән һәм йәнлек тиреләре эшкәрткән, тип фараз ителә.
Ҡомартҡы материалдарының бер өлөшө Археология һәм этнография музейында Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан. Йәнә бер өлөшө Башҡортостан Республикаһының Милли музейына тапшырылған.

# Йүрүҙәнтамаҡ тораһы
## Тасуирламаһы
### Асыш тарихы

Йүрүҙәнтамаҡ тораһы 1951 йылда археологтарҙың Ҡариҙел отряды тип аталған төркөмө менән экспедиция ваҡытында археолог, тарих фәндәре докторы Лия Яковлевна Крижевская тарафынан асыла һәм ул уны 1954—55 йылдарҙа ентекләберәк өйрәнә.
# Атюс

Атюс — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 447 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Атюс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010080
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201008
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ишмырҙа ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Ишмырҙа ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# Ишмырҙа ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. 1918 йылда булдырыла. Ауыл Советы территорияһында Фрунзе исемендәге колхоз, «Купрум» ЯАЙ-ының участогы, 3 фермер хужалығы урынлашҡан.
1935 йылдың июнендә Ишмырҙа ауыл Советына Богачевка ауыл Советы ҡушыла. Ул осорҙа Ишмырҙа ауыл Советына Ишмырҙа, Богачевка, Үрге һәм Түбәнге Мәмбәт ауылдары, Байҡара рудниктары, Әбей-һаҙы инә. 1919—1920 йылдарҙа Совет рәйестәре булып Зәйнулла Илсенбаев, Әсфәндиәр Тотманов, Мырҙағәли Ишмырҙин эшләгән. Һуңғараҡ Үрге һәм Түбәнге Мәмбәт ауылдары Аҡморон ауыл Советы составына тапшырыла, алтын-баҡыр рудниктары ябыла, һәм халыҡ рудниктарҙан ситкә китә.

# Ишмырҙа ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы
### Ауыл Советы етәкселәре

Төрлө йылдарҙа Советҡа Әсмәндиәр Тотманов, Абдулла Әфләтүнов, Мөхәмәтйән Сапаров, Хәйретдин Ишмырҙин, Вәли Муллабаев, Әҙеһәм Тотманов етәкселек итә.
1934—1955 йылдарҙа Әүәлбаева Йомабикә Муллаәхмәт ҡыҙы рәйеслек итә.
Артабанғы саҡырылыштарҙа Совет рәйестәре итеп Йосоп Әфләтүнов, Ғариф Татлыбаев, Ишбулды Ниғәмәтов, Хөрмәт Йәнбәков, Рәуил Зәйнуллин, Сәйфулла Самарбаев, Фәрзәнә Тусалина, Рәшиҙә Һөйәрғолова, Файзрахман Абыҙгилдин, Таһир Йәнбәков, Марат Исҡужин, Баязит Нурдәүләтов һайлана.
Хәҙерге ваҡытта — Исҡужин Рөстәм Миҙхәт улы.
Ауыл Советы Баймаҡ районының Ишмырҙа ауылы, С. Игишев урамы, 28-се йорт адресы буйынса урынлашҡан.
# Букаево

Букаево — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Букава йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Букаево
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003730
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уила (Кокса ҡушылдығы)

Уила — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Уила (Кокса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100378
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яратҡол ауыл биләмәһе

Яратҡол ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы муниципаль белрәмек. Арғаяш районының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Көньяҡтан — Сыбаркүл муниципаль районы, көнбайыштан— Мейәс ҡала округы биләмәләре, төньяҡтан — Байрамғол, көнсығыштан — Ҡолой ауыл биләмәһе менән сиктәш. Ауыл биләмәһе буйлап бер нисә йылға аға: Ҡуянбай, Мейәс, Һарыйылға һәм башҡа вағыраҡ йылғалар; төньяҡ өлөшөндә — Арғужа һыуһаҡлағысының көньяҡ осо, көньяҡтан — Кесе Мейәс күле.
Административ үҙәге — Яратҡол ауылы.

# Яратҡол ауыл биләмәһе
## Тарихы

Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре 2004 йылдың 12 ноябрендәге 292-ЗО-се «Арғаяш муниципаль районы һәм уның составындағы ауыл биләмәләренең статусы һәм сиктәре тураһында» исемле Силәбе өлкәһе Законына ярашлы билдәләнгән.
# Рәсәй дәүләт китапханаһы

Рәсәй дәүләт китапханаһы (ФГБУ РГБ) — Рәсәй Федерацияһының милли китапханаһы, Рәсәйҙә һәм континенталь Европала иң ҙур асыҡ китапхана; китапханаларҙы өйрәнеү, библиография һәм китаптарҙы өйрәнеү өлкәһендә алдынғы фәнни-тикшеренеү учреждениеһы, барлыҡ системалағы (махсус һәм фәнни-техник йүнәлештәгеннә тыш) Рәсәй китапханаларының консультатив һәм методик үҙәге, тәҡдим ителгән библиография үҙәге.
1862 йылдың 19 июнендә (1 июле) Мәскәү асыҡ музейы һәм Румянцев музейы составында нигеҙләнә. Асылғандан алып Рәсәй баҫмаларының мотлаҡ даналарын ала. 1924 йылдың 24 ғинуарында В. И. Ленин исемендәге Рәсәй китапханаһы тип үҙгәртелә .1925 йылдың 6 февраленән СССР-ҙың В. И. Ленин исемендәге дәүләт китапханаһы тип атала башлай. 1992 йылдың 22 ғинуарынан хәҙерге исемен йөрөтә.
Ҡушаматы — «Ленинка».

# Рәсәй дәүләт китапханаһы
## Тарихы
### Румянцев музейы китапханаһы

1928 йылда ойошторолған һәм 1931 йылда Санкт-Петербургта нигеҙләнгән Румянцев музейы 1845 йылдан Император асыҡ китапханаһы составына инә. Музей ауыр хәлдә була. Румянцев музейы һаҡлаусыһы В. Ф. Одоевский Румянцевтың коллекцияларын Мәскәүгә күсерергә тәҡдим итә, унда улар кәрәк булыр һәм һаҡланыр, ти. Одоевскийҙың Румянцев музейының ауыр хәле тураһында дәүләт һарайы министры исеменә яҙған запискаһын «осраҡлы» Н. В. Исакова күреп ҡала һәм эш башлай.
# Амиранашвили

Амиранашвили — фамилия.
* Амиранашвили Медея Петровна (груз. მედეა ამირანაშვილი; 1930) — грузин опера йырсыһы (лирик сопрано), педагог. СССР-ҙың халыҡ артисткаһы (1976).
* Амиранашвили Пётр (Петре) Варламович (груз. პეტრე ვარლამის ძე ამირანაშვილი; 1907—1976) — грузин опера йырсыһы (баритон), педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1950).
# Бүләк (Аҙнаҡай районы)

Бүләк (Сасыкүл; татар. Бүләк, рус. Буляк) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Бүләк (Аҙнаҡай районы)
## Атамаһы

1967 йылда Сасыкүл ауылының атамаһы Бүләк тип үҙгәртелә.

# Бүләк (Аҙнаҡай районы)
## География

Ауыл Ыҡ йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 32 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Бүләк (Аҙнаҡай районы)
## Тарих

Ауылға юрмый ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Юрмый улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Тымытыҡ улусы составына керә.
1859 йылда мәсет теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1935 йылдан — Тымытыҡ районы, 1958 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Бүләк (Аҙнаҡай районы)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 63 башҡорт, 36 типтәр һәм 35 татар; 1834 йылда — 88 аҫаба башҡорт (ир затлы), 48 керҙәш башҡорт һәм 28 типтәр; 1859 йылда — 502 башҡорт һәм ҡаҙна крәҫтиәндәре иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1859 | 1897 | 1920 | 1926 | 1949 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 134 | 502 | 969 | 1344 | 602 | 302 | 673 | 363 | 247 | 293 |
# Шула

Шула — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устье йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Шула
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001081
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ягус

Ягус — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Охлым күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ягус
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301837
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Голомыска

Голомыска — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 290 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3 км.

# Голомыска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200053302
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205330
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Стрый (йылға)

Стрый (укр. Стрий) — Украиналағы йылға. Львов өлкәһенең Сколе, Турка, Дрогобич, Стрый һәм Жидачев райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 232 километр.
# Мөнир (исем)

Мөнир — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Мөнир (исем)
## Этимологияһы

Мөнир исеме ғәрәп теленән яҡтылыҡ биреүсе йәки нур һибеүсе тигәнде аңлата.

# Мөнир (исем)
## Арҙаҡлы шәхестәр

* Бикҡолов Мөнир Кәрәмәт улы (25 март 1944 йыл — 23 июль 2016 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1971—2004 йылдарҙа Өфө телефон аппаратураһы заводында һәм «БЭТО» йәмғиәтендә слесарь. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.
* Мөнир Һаҙый (Мөхәммәт-Мөнир Мөхәммәт-Ғәҙей улы; 10 декабрь 1876 йыл — 10 август 1913 йыл) — башҡорт тарихсыһы, дин әһеле. Ырымбур губернаһы ғилми архив комиссияһының мөхбир ағзаһы (1911).
* Ишбулатов Мөнир Сибәғәт улы (19 ғинуар 1935 йыл — 23 октябрь 2010 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, яҙыусы. 1994 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мәләүез районының Булат Рафиҡов исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2007).
* Ҡунафин Мөнир Сәхиулла улы (17 март 1971 йыл) — башҡорт журналисы, шағир. 2020 йылдың февраленән «Ағиҙел» журналының баш мөхәррире. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар һәм Яҙыусылар (2005) союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015).
* Вафин Мөнир Мәхмүт улы (16 ғинуар 1961 йыл) — журналист һәм шағир. «Толпар» журналының бүлек мөдире, бер үк ваҡытта «Азатлыҡ» радиоһының Башҡортостан буйынса үҙ хәбәрсеһе. 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015). Бәләбәй районының Динис Бүләков исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2011).
* Шаһиев Мөнир Әхмәтйән улы (2 февраль 1929 йыл) — уҡытыусы, совет һәм партия органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995), Ҡоншаҡ районының почётлы гражданы (2000).
* Әбүбәкеров Мөнир Риза улы (7 март 1954 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре, үҙешмәкәр рәссам. 1995 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр палатаһы ойоштороу бүлегенең баш белгесе, 1998—2015 йылдарҙа кеше хоҡуҡтары буйынса сектор мөдире.
* Ғәниев Мөнир Мирғәлим улы (1940 йыл 14 март) — агроном, биология фәндәре кандидаты (1967), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1999), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1990).
* Мөнир Эль-Хаддади — Марокко футболсыһы, «Севилья» футбол клубының һәм Марокко йыйылма командаһының һөжүм итеүсеһе.
# Мормон китабы

Мормон китабы — Ғайсаның Һуңғы көндәрҙәге изгеләре сиркәүе (рус. Церковь Иисуса Христа Святых последних дней) ағзалары араһында изге тип иҫәпләнгән яҙма. «Мормон китабы: Нефиянан алынған япраҡҡа Мормон ҡулы менән яҙылған бит» исеме менән беренсе тапҡыр 1830 йылдың мартында Джозеф Смит нәшер иткән. Смит аңлатыуынса һәм шулай уҡ китапта яҙылғанса, Мормон китабы билдәһеҙ «үҙгәртелгән египет телендә» алтын таҡтаға ҡырып яҙылған булған.
# Ай-Еккан-Еган

Ай-Еккан-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Еккан-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ай-Еккан-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204061
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҫылбаев Рәхимйән Вилдан улы

Аҫылбаев Рәхимйән Вилдан улы (рус. Асылбаев Рахимьян Вильданович; 15 февраль 1917 йыл — 2003 йыл) — ҡурайсы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, колхоз рәйесе, Моҡас ауыл Советы рәйесе.

# Аҫылбаев Рәхимйән Вилдан улы
## Биографияһы

Рәхимйән Вилдан улы 1917 йылдың 15 фералендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Абҙаҡ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Башланғыс белемде тыуған ауылы мәктәбендә ала. 13 йәшендә ВЛКСМ сафына инә, һәм 13 йәшлек үҫмерҙе комсомол путевкаһы буйынса күрше Әхмәр ауылындағы май заводына мөдир итеп тәғәйенләйҙәр. Ике йылдан һуң Ғәҙелша, Ҡусҡар (Әбйәлил районы) приискыларында эшләй. 1939 йылда совет армияһы сафына алына.
Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән үк фронттың алғы һыҙығында була. 1946 йылда ғына тыуған яғына ҡайта һәм һуғыш осоронда ҡаҡшаған ауыл хужалығын тергеҙеү эшенә тотона. Баймаҡ урман хужалығында техник, «Ирәндек» колхозы рәйесе, Моҡас ауыл Советы рәйесе, Молотов исемендәге колхоз рәйесе вазифаларында эшләй. Һаулығы ҡаҡшау сәбәпле, 1953 йылда тыуған ауылына ҡайтып, тәүҙә колхозда, ә 1957 йылдан хаҡлы ялға сыҡҡансы элемтә бүлексәһендә эшләй.
Рәхимйән Аҫылбаев 7 йәшенән ҡурай тарта, 10 йәшенән мәктәптә һәм ауыл сәхнәһендә сығыш яһай башлай. 1931 йылда Баймаҡ районында үткәрелгән сәнғәт фестивалендә ҡурайсылар араһында 1-се урын яулай. 1932 йылдағы фестивалдә 1-се урынды Байыш ауылынан Зәйнетдин Йәнбәков, 2-се урынды Рәхимйән Аҫылбаев ала. Һуғыштан һуң ҡурайсы-ҡорҙаштары Насиров Сәмиғулла, Батталов Мөхтәр, Абдуллин Айрат, Байтимеров Хәбир менән бергә район, республика кимәлендә үткәрелгән мәҙәни сараларҙа әүҙем ҡатнаша.
# Тетвелька

Тетвелька — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кичуй йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тетвелька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003853
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100385
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чехломей

Чехломей — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628650, ОКАТО коды — 71119920005.

# Чехломей
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Чехломей
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Кручёная (Татарка ҡушылдығы)

Кручёная — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Татарка йылғаһының уң ярына тамағынан 4,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Кручёная (Татарка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Отказненск һыуһаҡлағысынан Зеленокумс ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000712108200002061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200206
* Бассейн коды — 07.01.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2