yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Яруллин

Яруллин — башҡорт фамилияһы. Ярулла исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бындай фамилиялы кешеләр бар.
* Яруллин Ғималетдин Минһаж улы (1957) — башҡорт журналисы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2014).
* Яруллин Мирсәйет Заһиҙулла улы (1938—2009) — композитор, педагог. Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
* Яруллин Рауил Рафаэль улы (1961) — ғалим-иҡтисадсы.
* Яруллин Сибәғәт Әсҡәдулла улы (1951—2014) — баянсы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Яруллин Харис Хафиз улы (1924 йыл —1987) — ғалим-физиолог.
* Яруллин Хәйбулла Ярулла улы (1908 йыл—1942) — өлкән сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Яруллин Хәмит Ғатаулла улы (1935—2015) — СССР һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, режиссёр һәм педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1985) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1977) артисы.
# Әмир әл-мөьминин

* Ғүмәр ибн әл-Хәттаб
* Али ибн Әбү Талип
* Өмәүиҙәр
* Ғаббасиҙар
* Осман солтандары
* Сокото солтандары
* Дағстан һәм Чечня имамдары
* Марокко королдәре
* Сәғүд Ғәрәбстаны королдәре
* Талибан юлбашсылары
Әмир әл-мөьминин - (рус. Ами́р аль-мумини́н', ғәр. أمير المؤمنين‎ — мөьминдәр әмире) — хәлифәләр һәм башҡа мосолман юлбашсылары титулы (дәрәжәһе). Хаким Әмир әл-мөьминин дәрәжәһенә эйә булһа, сәйәси генә түгел, дини йәһәттән дә юлбашсы булып тороуы күрһәткесе.

# Әмир әл-мөьминин
## Тарихы

Сөнниҙәр фекеренсә, әмир әл-мөьминин дәрәжәһенә беренсе булып Ғүмәр ибн әл-Хәттаб р.ғ. эйә булған. Шиғыйҙар иһә Али ибн Әбү Талип р.ғ. был исемгә Мөхәммәт Пәйғәмбәр с.ғ.с. тере сағында уҡ эйә булған һәм бары тик ул лайыҡ тип һанай.
Әмир әл-мөьминин дәрәжәһе Өмәүиҙәр һәм Ғаббасиҙар затынан хәлифәләргә лә бирелгән, ҡайһы бер мосолман монархтары әле лә был дәрәжәне ҡуллана. Марокко конституцияһына ярашлы, Марокко короле әмир әл-мөьминин тип һанала.
1996 йылда талибандарҙың муллаһы Мөхәммәт Ғүмәр әмир әл-мөьминин тип иғлан ителә һәм үҙ ҡулына тулыһынса сәйәси, хәрби һәм дини власты ала.
# Оллендорф

Оллендорф (нем. Ollendorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 425 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,15 км². Диңгеҙ кимәленән 212 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99198 һәм автомобиль коды — SOM.
# Арпы-Яха

Арпы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кара диңгеҙенә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Арпы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 15.02.03 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Кара диңгеҙе утрауҙары (Аҡ утрауын да индереп). Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020310012115300080317
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115308031
* Бассейн коды — 15.02.03.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Фазылбәкова Мөнәүәрә

Фазылбәкова Мөнәүәрә (рус. Фазылбекова Мунавара) - ( 1923 йылғы) - шәфҡәт туташы, 1941-1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, ул һуғышта яраланған һалдаттарҙы ҡотҡарыр өсөн һәләк булған.

# Фазылбәкова Мөнәүәрә
## Биографияһы

Мөнәүәрә Фазылбәкова 1923 йылда БАССР-ҙың Балтас районы Иҫке Уразай ауылында донъяға килгән.
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем Балтас районының Шауъяҙы фельдшер пункты мөдире булып эшләй.
1942 йылдың 25 авгусында Ростов өлкәһенең Скацерск ауылы янында Мөнәүәрә яуҙа яраланған һалдаттарҙы госпиталгә оҙатырға әҙерләп йөрөгән була. Кинәт ул яралылар ятҡан блиндажға дошман танкыһы яҡынлашыуын күреп ҡала. Шәфҡәт туташы граната тотоп ала ла танк аҫтына ташлана. Был батырлыҡтың шаһиттары һөйләүенсә, танк блиндажға тиклем бер нисә метр ҡалған ерендә туҡтап ҡала. Уны әле бары тик 19 ғына йәшлек ҡыҙ, үҙ ғүмерен ҡорбан итеп, туҡтата. Ҡаһарманлығы менән тиҫтәләгән һалдатты ҡотҡара. Был турала уның әле Балтас ауылында йәшәгән йәшәгән полкташы Т. Ғәлимйәнова хәбәр итә

# Фазылбәкова Мөнәүәрә
## Иҫтәлеге

Уразайҙар ҡаһарман ауылдашының иҫтәлеген ҡәҙерләп һаҡлай. Балтастың Дан аллеяһында Мөнәүәрә Фазылбәкованың һынын ҡуйырға ниәтләнәләр. Яҡташтары Хәнис Хәзимов һәм Риф Ғарипов "Уразай һәм уразайлылар" тигән китап сығарған, унда Мөнәүәрә Фазылбәкованың батырлығы ла һүрәтләнә.
# Жданов Константин Валерьевич

Константин Валерьевич Жданов (14 февраль 1968 йыл, Өфө, БАССР, СССР) — Рәсәй ғалим-инфекционисы, Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының баш инфекционисы, медицина хеҙмәте полковнигы, Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2016).

# Жданов Константин Валерьевич
## Биографияһы

1968 йылдың 14 февралендә Өфө ҡалаһында тыуған, атаһы — Валерий Павлович Жданов, билдәле инфекционист, хәрби һәм граждандар һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы.
1991 йылда С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһын отличие менән тамамлай, уҡыуын тамамлағандан һуң инфекция ауырыуҙары кафедраһы адъюнктураһына ҡабул ителә.
1991 йылдан алып әлеге көнгә тиклем С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһының инфекция ауырыуҙары кафедраһында эшләй, унда адъюнктан кафедра начальнигына тиклем юл үтә (2010 йылдан).
2000 йылда «Латентные формы вирусных гепатитов В и С у лиц молодого возраста» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
2016 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.

# Жданов Константин Валерьевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙар өлкәһе: вируслы инфекциялар (ВИЧ, гепатиттар), йоғошло иммунология. Ул етәкләгән кафедра уның етәкселеге аҫтында вируслы гепатит һәм ВИЧ-инфекция, шулай уҡ киҫкен эсәк инфекцияһы һәм эсәк микробиоценозы, грипп, аденовируслы, менингококклы инфекция, паразитоз һәм тропик ауырыуҙарҙың боҙолоуы кеүек социаль әһәмиәтле инфекцияларҙы тикшеренеү эше алып бара.
350-нән ашыу фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәттәр, шул иҫәптән йоғошло ауырыуҙар буйынса дәреслек һәм ҡулланмалар, белешмәләр һәм монографиялар серияһы авторы. Жданов К. В. — «ВИЧ-инфекция и иммуносупрессия», «Журнал инфектологии», «Эпидемиология и инфекционные болезни. Актуальные вопросы», «Лечение и профилактика», «Журнал гепатологии. Русское издание», "Клиническая гастроэнтерология и гепатология. Русское издание журналдарының мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы. Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығы ҡарамағындағы Юғары аттестация комиссияһының терапевтик фәндәр буйынса эксперт советы ағзаһы, С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы ҡарамағындағы диссертация советы ағзаһы.
Уның етәкселеге аҫтында 18 кандидатлыҡ һәм 3 докторлыҡ диссертациялары әҙерләнгән һәм яҡланған.

# Жданов Константин Валерьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

— II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орден миҙалы,
— I дәрәжә «Хәрби батырлыҡ өсөн» миҙалы,
— «Ватан һаулыҡ һаҡлау алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы,
— Рәсәй Федерацияһы Президентының Рәхмәте.
# Ҡыуатов

Ҡыуатов — башҡорт фамилияһы.
* Буранғол Ҡыуатов (1750—1833) — кантон башлығы, майор (1817). 1805 йылғы рус-австрий-француз (3-сө коалиция) һәм 1806—1807 йылдарҙағы рус-прусс-француз (4-се коалиция) һуғыштарында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
* Ҡыуатов Ғүмәр Ғәлим улы (1883—1946) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау эшенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, дәүләт эшмәкәре.
* Ҡыуатов Ҡаһарман Буранғол улы (1787—1828) — башҡорт кантоны башлығы, яугир. 1806—1807 йылдарҙағы рус-прусс-француз (4-се коалиция) һуғыштарында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
* Ҡыуатов Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы (1867—1937) — башҡорт мәғрифәтсеһе.
* Ҡыуатов Сафа Солтанморат улы (1919—1991) — журналист. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969), матбуғат алдынғыһы (1984). Журналистар союзы ағзаһы (1959).
* Ҡыуатов Усман Мөхәмәтғәлим улы (1897—1956) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* Ҡыуатова Леонора Сафа ҡыҙы (1948 т.) — балет артисы. РСФСР-ҙың (1982) һәм БАССР-ҙың (1974) халыҡ артисы.
* Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы (1957 т.) — актёр, режиссёр. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2004). Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1983).
# Йософ бей

Йософ, Йосоп (?—1554), Нуғай Урҙаһы бейе (1549—54).

# Йософ бей
## Мәғлүмәт

Иҙеүкәй нәҫеленән. Кенәз Йосоповтар нәҫелен башлап ебәреүсе.
* 1530—40‑сы йылдарҙа нураддин (Урҙала уң ҡанат хакимы).
* 1546 йылда Сафагәрәйгә Ҡазан ханлығы тәхетен кире ҡайтарыуҙа ярҙам итә. Идара итеү осоронда көнсығыш дәүләттәр сәйәсәтен хуплаған әһелдәр башында тора.
* 1549 йылда, 1551 йылда Ҡазан ханлығына сапҡындар ойоштора. Рәсәй сәйәсәте яҡлы ҡустыһы Исмәғил мырҙа менән үҙ-ара тартҡылашта үлтерелә. Уның улдары Ибраһим менән Ил Исмәғилгә ҡаршы көрәште дауам итә, һуңыраҡ рус батшаһына хеҙмәткә күсәләр.
Йософ бей // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9.
# Тасыбайсай

Тасыбайсай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жарлы йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Тасыбайсай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003079
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200307
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Анвой

Анвой — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вуктыль йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Анвой
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017740
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001774
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лесной ауыл Советы (Шишмә районы)

Лесной ауыл Советы (2004 йылға тиклем Лесной ҡасаба Советы) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Лесной ауыл Советы (Шишмә районы)
## Ауыл советы составында

* 2-се Алкин ауылы

# Лесной ауыл Советы (Шишмә районы)
## Тарихы
### 2004 йыл

ст. 2 «Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәре сиктәрендәге үҙгәрештәр һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу», п.2, ч.31.
   2. түбәндәге муниципаль берәмектәрҙең исемдәрен алмаштырырға:
   31) Шишмә районы буйынса:
   а) «Лесной ҡасаба Советын» - «Лесной ауыл Советына»;
   б) «Ҡараяҡуп ауыл Советын» - « Ҡара Яҡуп ауыл Советына»;
   в) «Шөңгәккүл ауыл Советын» - «Шөңгәк-Күл ауыл Советына»;
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәренең сиктәрен үҙгәртеү һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу тураһындағы» Законында түбәндәге юлдар бар:
# Сөгөлдөр

?Сөгөлдөр :
[[Рәсем: шәкәр сөгөлдөрө Мал сөгөлдөрө Сөгөлдөр Бордо (сөгөлдөр)|275px|Сөгөлдөр]] :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡәнәфер сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Бесәй тарыһы һымаҡтар |
| Суб-ғаилә: | Аҡ алабута һымаҡтар |
| Ырыу: | Сөгөлдөр |
| Төр: | Сөгөлдөр |
Латинса исеме :
Beta vulgaris L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 20681 NCBI 161934 |
Сөгөлдөр (рус. Свёкла обыкновенная, лат. Beta vulgaris) — ике йыллыҡ үлән үҫемлек. Икенсе йылында июнь-август айҙарында һарғылт сәскә ата, август-сентябрҙә емеше өлгөрә.
# Ҡытай халыҡ дине

Ҡытай халыҡ дине (трад. 中國民間信仰, ябай. 中国民间信仰, пиньинь mínjiān Zhōngguó xìnyăng, палл. Чжунго миньцзянь синьян) йәки шэнизм (ҡыт. 神, пиньинь: shén, палл.: шэнь «алла, рух») — Ҡытай цивилизацияһының тарихи үҫеше барышында барлыҡҡа килгән дини күҙллауҙар комплексы. Тәү сиратта, ата-бабаларыҙы ихтирам итеүгә һәм тәбиғәт көстәренә, изге һәм яуыз рухтарға, шулай уҡ йәмғиәткә һәм хакимдарға йоғонто яһаған Күк көсөнә нигеҙләнгән дини инаныуҙар һәм практикаларҙың эклектик берлеге. Төрлө сығанаҡтарҙан барлыҡҡа килгән бик күп төбәк формаларға эйә; яҡынса XI быуат тирәһендә карма һәм ҡабаттан тыуыу, шулай уҡ аллаларҙың иерархияһы тураһында дао тәғлимәтенә нигеҙләнгән синкретизм, барлыҡҡа килә. Барлыҡ Ҡытай дини күҙаллауҙар үҙәге булып дүрт төп төшөнсә тора:
* Күк (ҡыт. 天, пиньинь: tiān, палл.: тянь) — әхлаҡ мәғәнәләре сығанағы, йыһан резонаторы, кешелектең тәртибен баһалай һәм уға билдә ебәрә;
* Ци (ҡыт. трад. 氣, упр. 气, пиньинь: qì, палл.: ци) — пневма-эфир, йыһан энергияһы һәм ижад көсө;
* Ата-бабаларҙы хөрмәтләү (ҡыт. 敬祖, пиньинь: jìngzǔ, палл.: цзинцзу);
* Ҡылған ғәмәлдәр өсөн хаҡ (ҡыт. трад. 報應, упр. 报应, пиньинь: bàoyìng, палл.: баоин).
Ҡытай халыҡ дине властар тыныс ҡабул иткән һәм дин тотоусылар ғәмәлдәге режимға лояль ҡарашта булғанда урындағы күп һанлы ауыл, клан, ғаилә тәғлимәттәре һәм секталар булараҡ ойошҡан. XI быуаттан алып баш ҡала властары урындағы культтарҙың — аллаларҙың, заттарҙың, изгеләрҙең һәм уларҙың «мөғжизәле» ғәмәлдәрен иҫәпкә алып барған. Исемлектәр император йолалары ведомствоһына тапшырылған һәм унда дөйөм дәүләт әһәмиәтендәге аллалар асыҡланған. Урындарҙағы әһәмиәтле культтарҙы «батша» йәки «хаким» дәрәжәһенә күтәреп, улар хөрмәтенә баш ҡалала миһрап йәки ғибәҙәтхана төҙөлә. 1911 йылда монархия ҡолағандан һуң республика властары киң халыҡ массаларына заманса ҡиммәттәрҙе һеңдереү аша традицион ҡиммәттәр менән көрәшеп ҡарай. 1949 йылда Ҡытай Халыҡ Республикаһы ойошторолғандан һуң әленән-әле «феодаль ҡалдыҡтар» һәм "хөрәфәт"тәр, шул иҫәптән дингә ҡаршы көрәш кампаниялары үткәрелә. XX быуаттың икенсе яртыһынан ҡайһы бер традицион ҡараштарға нигеҙләнгән синкретик секталар материк Ҡытайҙа һәм Тайвандә киң тарала, күп осраҡта властар уларҙы Ҡытайҙың традицион мәҙәниәтен һаҡлау механизмы булараҡ ҡарай.

# Ҡытай халыҡ дине
## Дини практика культы һәм формаһы

Адам Юэт Чау Ҡытай динен «яһауҙың» биш стилен һәм модаллеген билдәләй: -Дискурсив-библиялы: үҙенә хеҙмәттәрҙе, өгөт-нәсихәттерҙе, текстарҙы яттан һөйләүҙе (классика, дао яҙмалары һәм әхлаҡ китаптары); -Шәхси камиллашыу режимы: төрлө практикалар аша «үлемһеҙ» һәм «ысын кеше» булыу өсөн үҙеңде трансформациялау; -Литургия; ғөрөф-ғәҙәттәр буйынса белгестәр үткәргән ҡатмарлы ритуал ғәмәлдәренә нигеҙләнә; -Ғәмәли өлөш; ябай ғәмәлдәр ярҙамында тиҙ арала һөҙөмтәгә өлгәшеү; -Реляция: кешеләр менән аллалар һәм кешеләрҙең үҙ-ара тоғролоҡло мөнәсәбәте.
# Сиокка Анибаль

Анибаль Сиокка (исп. Aníbal Ciocca; 23 июль 1912 йыл — 7 ноябрь 1981 йыл) — Уругвай футболсыһы, үҙәк һөжүмсе, ҡушаматы — «Принсипи».

# Сиокка Анибаль
## Биографияһы

Сиокка футболда «Монтевидео Уондерерс» клубында профессиональ уйнай башлай, һуңынан, 1931 йылда «Насьоналға» күсә. Шул йылда футбол буйынса (һәүәҫкәрҙәр эраһы) «Уондерерс» Уругвай>ҙың һуңғы чемпионы була, ә «Насьональ» икенсе урынды ала. 1933 йылда Сиокка «Насьональ» менән милли чемпионатта еңә. 1934 йылда был уңыш тағы ҡабатлана.
«Насьональ» клубында уйнаған ваҡытта Сиокка 1935 йылда Америка кубогында ҡатнаша, унда Уругвай командаһы Көньяҡ Американың иң яҡшы командаһы була. Сиокка Перу, Чили (2 гол индереп) һәм Аргентина (1 гол) менән өс матчта ла уйнай. Өс гол уға Эрминио Масантонионан ҡала турнирҙың иң яҡшы бомбардиры титулын бирә. Шул йылда «Насьональ» менән бергә Сиокка икенсе тапҡыр икенсе урын яулай. Был дүрт вице-чемпионлыҡ серияһының (1936, 1937 һәм 1938 йыл) башы була.
Һуңынан ул 1939 йылда Америка Кубогында ҡатнаша, Уругвай командаһы менән бергә икенсе урын ала. Сиокка Эквадор, Чили, Парагвай, Перуға ҡаршы бөтә дүрт матчта ла уйнай. Шул уҡ йылда ул «Насьональ» менән бергә Уругвай чемпионатында еңә. Был уның 1940, 1941, 1942, 1943 йылдарҙағы чемпионлыҡ серияһының башы була.
Шулай уҡ Сиокка 1942 йылда Америка Кубогында ҡатнаша, унда Уругвай тағы ла Көньяҡ Америкала иң яҡшыһы була. Сиокка Чили (гол индерә), Эквадор, Бразилия, Парагвай (гол индерә), Перу һәм Аргентина менән бөтә алты уйында ла уйнай.
Континенталь беренселектәге уңыштан һуң Сиокка «Насьональ» менән ике тапҡыр Уругвай чемпионы була (1943 һәм 1946 йылдарҙа), ике тапҡыр икенсе урынды яулай (1944 һәм 1945 йылдарҙа). 1946 йылда ул уйынсы карьераһын тамамлай.
Сирокка ике тапҡыр Уругвай чемпионатының иң яҡшы бомбардиры тип таныла (1934 йыл (13 гол) һәм 1936 йыл (14 гол).
1934 йылдың 18 июленән 1943 йылдың 4 апреленә тиклем Сипркка Уругвай йыйылма командаһы өсөн 21 матчта уйнай һәм 7 гол индерә.
Сиокка элегант уйын күрһәтә һәм шуның өсөн «Принсипи» (принц) ҡушаматын ала. Ул техниканы һәм бомбардир оҫталығын яҡшы берләштерә, шул арҡала Уругвай сепионатында 155 гол индерә.
# Аҡҡош Яҙлаған

Аҡҡош Яҙлаған (рус. Аккош-Язлаган) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы Һаҡмар йылғаһы буйындағы үҙән.

# Аҡҡош Яҙлаған
## Географияһы

Аҡҡош Яҙлаған үҙәне Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы Һаҡмар йылғаһы буйындағы Оло Сурай ауылынан төньяҡ-көнсығыштараҡ 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Аҡҡош Яҙлаған
## Тарихы

Аҡҡош Яҙлаған тигән үҙәне булған Оло Сурай (Сурай) ауылы ярайһы боронғо — 1765 йылда тәүге тапҡыр документтарҙа (йәки 1795 йылда) теркәлеп ҡалған.
Был төбәк административ-территориаль йәһәттән бер нисә тапҡыр субъект атамаһын алмаштыра — 1917 йылға тиклем Ырымбур губернаһының Үҫәргән улусы составында була, ә Октябрь революцияһынан һуң Башҡортостан автономияһына индерелә, 1919 йылдан инде Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны биләмәһендә булып сыға. 1934—1959 йылдарҙа төбәк Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районына инә, шул уҡ ваҡытта өлкә үҙе лә 1938—1957 йылдарҙа Чкалов өлкәһе тип аталып йөрөп ала. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә

# Аҡҡош Яҙлаған
## Этимологияһы

Риүәйәттәргә ҡарағанда Һаҡмар йылғаһының Сурай ауылы эргәһендәге үҙәндә бер аҡҡош, йылы яҡҡа осоп китә алмай ҡалып, яҙға сыҡҡан. Шунан бирле был урын Аҡҡош Яҙлаған үҙән тип атала башлаған. Был хаҡта Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән С. М. Стрельников «Географические названия Оренбургской области» тигән китабында үҙәндең атамаһын башҡорт телендәге аҡҡош һәм яҙлаған һүҙҙәренән килеп сыҡҡан, тип яҙа
# Бикҡолова Нурия Нәғимйән ҡыҙы

Бикҡолова Нурия Нәғимйән ҡыҙы (12 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-физик. 1993 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (2006), профессор (2008). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2000).

# Бикҡолова Нурия Нәғимйән ҡыҙы
## Биографияһы

Нурия Нәғимйән ҡыҙы Бикҡолова Башҡорт АССР-ының Дәүләкән ҡалаһында 1956 йылдың 12 ғинуарында тыуа. 1978 йылда Дәүләкән ҡалаһының 3-сө урта мәктәбен тамамлағандан һуң уҡыуын Башҡорт дәүләт университетының физика факультетында дауам итә. 1978 йылда уҡыуын тамамлап, тыуған ҡалаһына ҡайта һәм 6-сы урта мәктәптә физика һәм математика фәндәренән уҡыта. Һөнәре буйынса дөйөм эш стажы — 40 йыл.
Нурия Нәғимйән ҡыҙы Бикҡолова студенттарға түбәндәге темалар буйынса белем бирә:
* Мәғарифта инновацион процестар;
* Фән һәм мәғарифтың хәҙерге заман проблемалары;
* Юғары ҡатмарлылыҡтағы мәсьәләләрҙе сисеү буйынса практикум;
* Механика;
* Физика фәнен уҡытҡанда фәндәр араһындағы бәйләнеште ғәмәлгә ашырыуҙың ғилми нигеҙҙәре һәм методикаһы;
* Махсус физика практикумы;
* Физика тарихы һәм методологияһы;
* Электр тогы һәм магнетизм;
* Дөйөм физика.

# Бикҡолова Нурия Нәғимйән ҡыҙы
## Белеме һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге

* 1988 йыл — Екатеринбургта Урал дәүләт университеты аспирантураһын тамамлай
* 1989 йыл — физика-математика фәндәре кандидаты дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
* 2006 йыл — Башҡорт дәүләт университеты эргәһендәге докторантураны тамамлай һәм докторлыҡ диссертацияһын яҡлай;
* 2008 йыл — профессор исеменә лайыҡ була;
* 1993 йылдан хәҙергәсә Башҡорт дәүләт университетының дөйөм һәм теоретик физика кафедраһында эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге конденсатланған хәл физикаһына арналған. Бикҡолова Н. Н. стехиометрик булмаған составлы баҡыр селенидтары рәшәткәһенең структур үҙенсәлектәрен һәм динамикаһын, баҡыр селениды нигеҙендә ҡаты эретмәләрҙең юғары температуралы фазаларын, күсереү күренештәрен һ.б. тикшерә. Ул — 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы.
Ғилми йәһәттән түбәндәге темалар менән ҡыҙыҡһына:
* суперион үткәргестәр физикаһы;
* рәшәткә динамикаһы;
* зоналар структураһын хисаплау;
* яңы инновацион материалдар синтезы;
* квалификация күтәреү курстары;
* БДИ-ға әҙерлек;
* олимпиада мәсьәләләрен сисеү һәм башҡалар.

# Бикҡолова Нурия Нәғимйән ҡыҙы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Фазовые превращения монокристалла Cu1.8Se //Известия Российской Академии наук. Серия физическая. 2004. Т.68. № 10 (авторҙаш);
* Структура интеркалатного соединения Ag0.25ZrSe2 //Там же. 2009. Т.73. № 3 (авторҙаш).

# Бикҡолова Нурия Нәғимйән ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2000 йыл — Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы.
# Индеецтар

Индеецтар — Америкала йәшәгән төп халыҡтарҙың дөйөм атамаһы. Әлегесә донъяла 48 миллионға яҡын индеец (индейҙар) йәшәй.

# Индеецтар
## Күренекле индейҙар

* Джозеф Брант — могаук ырыуы башлығы, инглиз офицеры.
* Уго Чавес — Венесуэла президенты.
* Эво Моралес — Боливия президенты.
* Алехандро Толедо — Перу президенты.
* Ольянта Умала —Перу резиденты.
* Сидящий Бык — хункпапа-сиу ырыуы башлығы.
* Секвойя — чероки ырыуы башлығы, чероки телендә алфавит төҙөүсе.
* Джеронимо — Апачи ырыуы башлығы.
* Джек — модоки ырыуы башлығы.
* Ярһыу ат — Лакота ырыуы башлығы.
* Мэри Смит-Джонс — Аляска сәйәсмәне.
* Джим Торп — легкоатлет.
* Дэн Джордж — киноактёр
* Монтесума
* Куаутемок
* Куана Паркер — Команчи ырыуы башлығы.
* Текумсе
* Понтиак — оттава ырыуы башлығы.
* Оцеола — семинолы ырыуы башлығы (Флорида)
* Пушматаха
* Сиэтл — суквомиш һәм дувамиш ырыуҙар башлығы. Уның исемен Сиэтл ҡалаһы йөрөтә.
* Роберт Трухильо — бас-гитарист, Metallica
* Химматон-Йалаткит — не-персе ырыуы башлығы.
* Вовока
* Красное Облако
* Вашаки
1. Алеуты 2. Колоши 3, 4. Инуиты (эскимосы, женщина и мужчина) 5. Ковичины (район Ванкувера) 6. Кроу 7. Черноногие 8. Оджибвеи 9, 10. Пайюты
11. Шошоны 12. Сиу 13. Пауни 14. Манданы 15. Апачи 16. Пуэбло 17. Мешика (Мексика) 18. Майпуре 19. Камбеба 20. 21. Ботокуды
22. 23. Тукуна
24. Миранья 25. Перуанец из Серро-де-Паско 26. Чилиец-креол из района Чилоэ 27. Кечуа 28. Абипоны 29. Мохо (Боливия) 30. Пуэльче (Аргентина) 31. Патагонец 32. Арауканец 33. Огнеземельцы 34. Зиткала-Ша

# Индеецтар
## Шулай уҡ уҡығыҙ

* Зиткала-Ша
* Индеецтарҙың Ҡояш бейеүе
* Был АҠШ тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.