yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бәйһәсиҙәр

Бәйһәсиҙәр (ғәр. بيهسية‎‎; рус. Байхаситы) — Әбү Бәйһәс Һайсам ибн Жәбир эйәрсендәре

# Бәйһәсиҙәр
## Тарихы

Әбү Бәйһәс мәймүниҙәр Ибраһим менән Мәймүн ибн Хәлитте кафырҙарға ҡол ҡыҙҙарҙы һатҡан өсөн көфөрлөктә ғәйепләп сыға. Ул шулай уҡ вакифиҙарҙы, гонаһ ҡылыуы тураһында белмәй гонаһҡа батҡан мосолманға тәкфир эшләмәгәндәре өсөн, динһеҙ тип атаған .

# Бәйһәсиҙәр
## Тарихы
### Ағымдары

Бәйһәси ағымдарының береһе — ғәүниҙәр — һижрәттән ҡайтҡан мосолмандар тураһындағы һорауҙа ике лагерға бүленә. Ләкин ике секта ла бер фекерҙә килешә: мосолмандар имамы динһеҙ булһа, уның йәмәғәтендәге бөтә кешеләр ҙә — кафырҙар. Ғәүниҙәр шулай уҡ, иҫерек булыу иманһыҙлыҡ, тип раҫлаған, ләкин ул эскелектән тыш, башҡа гонаһ ҡылмаһа, ғәйепләмәгәндәр.
Бәйһәсиҙәрҙең бер өлөшө, әгәр кеше гонаһҡа батһа, мосолмандар имамы уға ҡарата ҡарар сығарғансы, уны кафырлыҡта ғәйепләргә ярамай, тип иҫәпләгән.

# Бәйһәсиҙәр
## Тарихы
### Әсхәб әт-тәфсир һәм Әсхәб әс-сүәл

Бәйһәсиҙәр араһында(ғәр. أصحاب التفسير‎‎) «тәфсир яҡлылар» һәм (ғәр. أصحاب السؤال‎) «һорау биреү яҡлылар» секталары була, уларҙан бәйһәсирҙәрҙең күпселеге баш тарта.
«Тәфсир яҡлылар» мосолманды ғәйепләгәндә үҙенең шаһитлығына тәфсир бирергә тейеш була. «Һорау биреү яҡлылар» иһә һорау биреү юлы менән ғәйепләнеүсенең мосолманлығын асыҡлау фарыз тип һанаған..
# Нырна

Нырна — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Уймень йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Нырна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000342
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100034
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Береговой (Кәҫле районы)

Береговой — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы ҡасаба. Береговой ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Береговой (Кәҫле районы)
## Тарихы

Ҡасабаға 1930 йылда «Бәғәрәк» совхозының 1-се бүлексәһе эргәһендә нигеҙ һалына (1960 йылда «Береговой» совхозы тип үҙгәртелә); тораҡтарҙан тик барактар ғына булған. 1950 йылдарҙа йорттар төҙөлә башлай. 1956 йылда мәктәп асыла, 1963 йылда — Мәҙәниәт Йорто асыла, уның янында һуңғараҡ «Гармунҡай» һәм «Таң» балалар коллективтары ойошторола (Мәскәү «Иртәнге йондоҙ» фестивале лауреаты).
Билдәле кешеләре: совхоз директоры С. П. Бусов (Октябрь Революцияһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Хеҙмәт Даны ордендары менән бүләкләнә); тракторист А. Ф. Ордин һәм 3-сө бүлексә идарасыһы отделением Т. Ф. Вайданов (Хеҙмәт Даны ордены).

# Береговой (Кәҫле районы)
## Географияһы

Рельефы - урман-дала. Пороховое күленең көньяҡ ярында, район үҙәгенән, Кәҫленән, төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай яҡынса 31 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡасаба диңгеҙ кимәленән 227 метр бейеклектә

# Береговой (Кәҫле районы)
## Халҡы

Халҡы 2136 кеше тәшкил итә (1970 йылда — 2082, 1983 йылда — 2214, 1995 йылда — 2565 кеше).
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 2010 йылда халыҡ һаны ҡасабала 1815 кеше тәшкил иткән (1010 ҡатын-ҡыҙ һәм 805 ир-егет).

# Береговой (Кәҫле районы)
## Инфраструктураһы

Ҡасабала урта дөйөм белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы (МДОУ Д/С «Әкиәт»), мәҙәниәт йорто, балалар сәнғәт мәктәбе, участка дауаханаһы һәм элемтә бүлеге эшләй. Ҡасабаны күрше тораҡ пункттар менән грунт һәм шоссе юлдары бәйләй. Район үҙәгенә (Кәҫле) тиклем алыҫлыҡ 45 км.

# Береговой (Кәҫле районы)
## Урамдары

Ҡасаба 19 урам урамдан тора.
# Йүкәтау (һырт)

Йүкәтау (рус. Жукатау) — Көньяҡ Уралда Силәбе өлкәһе Һатҡы районындағы тау һырты.

# Йүкәтау (һырт)
## Этимологияһы

Йүкәтау йүкә ағастары үҫкәнгә шулай аталғандыр тиҙәр. Әммә был тауҙа йүкә бик һирәк осрай. Шуға ла икенсе фараз бар,улда инде тауҙың атамаһы Йүкәтау түгел, ә Йоҡатау йәғни һырт киң түгел, йоҡа ғына

# Йүкәтау (һырт)
## Һүрәтләмә

Йүкәтау Беренсе һәм Икенсе Ағиҙел йылғалары араһында һыу бүлеге булып тора. Иң юғары нөктә - Икенсе Липовая тауы (уның бейеклеге 692,5 метр тәшкил итә). Һырт башлыса кварц-серицит-балсыҡлы һәм ҡомло сланецтарҙан тора. Тирә-яғында магма тау тоҡомдары сығыу урындары бар— диариттар һәм габбро. Шулай уҡ доломит та бар
Йүкәтау һыртының көньяҡ осо Бирҙәүеш станцияһы яғында. Тап ошо һыртты поезд пассажирҙары төньяҡтан күрәләр ҙә инде. Төньяҡ осо Әй йылғаһына барып тоташа, йылға был һырты ҡапыл боролоп, ағып үтә.
Был район яуым-төшөмдөң күп булыуы менән айырылып тора. Ҡыш көндәре бында бик йыш ҡар яуа. Йәйен ямғырҙар ҙа яуып тора.
Тауҙар матур һәм битләүҙәренең урман менән ҡапланған булыуы менән иғтибарға лайыҡ. Тау түбәһенән Бирҙәүеш ҡасабаһын һәм Әй йылғаһын ғына түгел, ә Мәсәғүт дала утрауында күрергә мөмкин.
Йүкәтау эргәһендә пейзаждар төшөрөү айырыуса ҙур ләззәт аласаҡ, бигерәк тә тәбиғәт менән бергә тимер юлдарың фотоға төшөүселәргә. Бынан тыш, Йүкәтау эргәһендә "Пороги" комплексы урынлашҡан - Көньяҡ Уралдың төп иҫтәлекле урындарының береһе.
# Унтемка (Утемка ҡушылдығы)

Унтемка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Утемка йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Унтемка (Утемка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032684
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103268
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Харейто-Се

Харейто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Яра-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Харейто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038488
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303848
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡамышлы (Силәбе өлкәһе)

Ҡамышлы — Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы ауыл. Ҡамышлы ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Ауыл аша Үҙъйылға йылғаһы аға. Район үҙәге Арғаяш ауылына тиклем 20 км.

# Ҡамышлы (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу, мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 901 кеше (410 ир-ат һәм 491 ҡатын-ҡыҙ) тәшкил итә. 2002 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ауылда күбеһенсә башҡорттар (80 %) йәшәй, урыҫтар −17 %.

# Ҡамышлы (Силәбе өлкәһе)
## Урамдар

Ауылда 27 урам бар.

# Ҡамышлы (Силәбе өлкәһе)
## Былар ҡыҙыҡлы

2019 йылда ауылды себен баҫып ала
# Татар Ҡарамалыһы

Татар Ҡарамалыһы (Ҡарамалы; татар. Татар Карамалысы, рус. Татарские Карамалы) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.

# Татар Ҡарамалыһы
## Атамаһы

Урыҫтар йәшәгән Ҡарамалы (хәҙер Александровка) ауылы менән бутамаҫ өсөн мосолмандар йәшәгән шул уҡ исемдәге ауыл Татар Ҡарамалыһы тип атала.

# Татар Ҡарамалыһы
## География

Ауыл Ҡарамалы йылғаһы буйында, Сарман ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Татар Ҡарамалыһы
## Тарих

Ауылға байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Александровка-Ҡарамалы административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда 2 мәсет, мәктәп, һыу тирмәне, хужалыҡ магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Сарман районы составына керә.

# Татар Ҡарамалыһы
## Халҡы

1795 йылда ауылда 136 башҡорт, 112 татар һәм 9 типтәр; 1859 йылда — 108 ир затлы татар һәм 159 ир затлы башҡорт; 1912 йылда — 133 ихатала 464 аҫаба башҡорт һәм 89 ихатала ? дәүләт крәҫтиәне (татарҙар) иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1870 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 257 | 884 | 1027 | 906 | 1301 | 833 | 959 | 666 | 645 | 720 | 627 | 392 | 366 | 365 |

# Татар Ҡарамалыһы
## Билдәле шәхестәре

* Ғөбәйҙулла Яманғолов (1791—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
# Маргита Фигули

Маргита Фигули (словак. Margita Figuli; 2 октябрь 1909 йыл, Вишни-Кубин, Австро-Венгрия — 27 март 1995 йыл, Братислава, Словакия) — словак яҙыусыһы һәм шағирәһе. ЧССР-ҙың халыҡ артисы (1974).

# Маргита Фигули
## Биографияһы

Фигули Маргита Австро-Венгрия империяһының Вишни-Кубин ауылында (хәҙер — Словакияның Жилин крайы территорияһында). 1924 йылда Словакияның Дольни Кубин ҡалаһындағы гимназияны тамамлай. 1928 йылда Маргита Фигули Банска-Бистрицала сауҙа академияһын тамамлай һәм Братислава ҡалаһының Татра-банкта секретарь булып эшләй башлай.
Банкта эшләгән осоронда консерваторияға фортепиано класы буйынса музыка дәрестәренә йөрөй. Шулай уҡ яҙыусылыҡ эше менән дә шөғөлләнә башлай, тәүге шиғырҙаын баҫтыра.
Маргита Фигулиҙың беренсе новеллалары Татра-банктың «Календарь» гәзитендә, «Словенске погляды», «Живена», «Элан» журналдарында баҫылып сыға. 1941 йылда Маргита Фигули һуғышҡа ҡаршы «Стальная птица» хикәйәһен баҫтырып сығара, уның өсөн банктан эштән бушатыла. Ошо ваҡыттан ул тулыһынса әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнә башлай.
«Вавилон» һәм «Тройка гнедых» романдары донъяның тиҫтәләгән телдәренә, шул иҫәптән рус теленә тәржемә ителә.
Маргита Фигули Братислава ҡалаһында вафат була, «Славичий удоль» («Соловьиный дол») зыяратында ерләнгән.

# Маргита Фигули
## Әҫәрҙәре

Вавилон (1943; изд. 1946) Тройка гнедых (1940; 1958 йылда цензура талаптары буйынса үҙгәртелгән Зузана Нить Ариадны (1964) Вихрь в нас (1974)
# Пушкарская Нина Ивановна

Нина Ивановна Пушкарская (6 май 1926 йыл — 17 ғинуар 1975 йыл) — СССР-ҙың тимер юл транспорты алдынғыһы. 1946—1975 йылдарҙа Силәбе өлкәһендәге Магнитогорск металлургия комбинатының паровоз һәм электровоз машинисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).

# Пушкарская Нина Ивановна
## Биографияһы

Нина Ивановна Пушкарская 1926 йылдың 6 майында Тверь өлкәһенең Зубцово районы Ивашково ауылында рус крәҫтиәне ғаиләһендә тыуа.
1940 йылда ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай. Еңел сәнәғәт техникумына уҡырға инә. 1941 йылда фронтта атаһы һәлак була. 1941 йылдан 1942 йылға тиклем оккупацияла була.
1942 йылдың көҙөндә Магнитогорскиға оҙатыла. 1943 йылда ФЗУ-ла уҡыуын тамамлай.
1943 йылда хеҙмәт эшмәкәрлеген Магнитогорскиҙағы металлургия комбинатында паровоз машинисы ярҙамсыһы булып башлай. Өс йылдан һуң паровоз машинисы булып үҙаллы эшләй. 1948 йылда комбинатҡа беренсе электровоздар алына, Нина Ивановна уларға күсә. 1957 йылдан алып ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем өлкән электровоз машинисы булып эшләй.
Үҙенең һөнәри кимәлен даими камиллаштыра. Бер нисә йәш белгес тәрбиәләй, уларға үҙенең бай тәжрибәһен еткерә. Завод эсендә тауар ташыуҙа өҙөклөктәргә юл ҡуймай.
1960 йылдың 7 мартындағы СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән тимер юл бәйләнешен тәьмин итеүҙәге ҡаҙаныштары өсөн һәм Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө хөрмәтенә Нина Ивановна Пушкарская Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы менән бүләкләнә һәм уға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1949 йылдан КПСС ағзаһы.
1975 йылдың 17 ғинуарында вафат була. Магнитогорскиҙа ерләнгән.

# Пушкарская Нина Ивановна
## Хәтер

* Магнитогорскиҙа Герой йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған (2000);
* Ҡала урамдарының береһе Н. И. Пушкарская исемен йөрөтә (2017).

# Пушкарская Нина Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (07.03.1960)
* Ленин ордены (07.03.1960)
* «За трудовое отличие» миҙалы (31.03.1954)
* башҡа миҙалдар
# Кесе Ярыжная

Кесе Ярыжная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кесе Ярыжная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055834
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005583
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хайлинген

Хайлинген (нем. ) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан .
# Базальт

Базальт (лат. basaltes) — магмалы тау тоҡомо, габброның эффузив аналогы.

# Базальт
## Тасуирлама

Һелте составлы плагиоклаздан, моноклинлы пироксендан һәм магнетит, ильменит, апатит, оливин, вулкан быялаһы ҡушылмаларынан тора. Структураһы тығыҙ йәки ваҡ бөртөклө, йыш ҡына порфирлы, текстураһы күҙәнәкле;Ул йыш ҡына бүкән нигеҙле айырымлығы була. Төҫө ҡуйы һоронан ҡараға тиклем. Таш ҡойоуҙа, ҡырсынташ, йөҙләү материалдары һ.б. етештереүҙә ҡулланыла. Башҡортостанда палеозой базальты Магнитогорск мегасинклинорийында үҫешкән, уларҙың метаморфланған һуңғы кембрий алды аналогтары локаль рәүештә Башҡорт мегантиклинорийының аҫҡы, урта рифей һәм венд ултырмаларында таралған.

# Базальт
## Составы

Минераль составы
Төп масса һалынған плагиоклаз. микролит, клинопироксен, магнетит һәм титаномагнетит, шулай уҡ вулкан быялаһы. Вкрапленник, тип әйтергә була инде, була, ғәҙәттә, оливин, клинопироксен, плагиоклаз, ортопироксен обманка рогова йәки һирәк. Апатит акцессорный иң таралған минерал булып тора.
Химик составы
Йөкмәткеһе саҡматаш (SiO2) 52-53 тиклем тирбәлә 42%, һелтенең суммаһы Na2+5-кә тиклем K2%, һелтеле базальттар тиклем айына 7%.
Химик составы :
| Оксид | Содержание, % |
| SiO₂ | 47—52 |
| TiO₂ | 1—2,5 |
| Al₂O₃ | 14—18 |
| Fe₂O₃ | 2—5 |
| FeO | 6—10 |
| MnO | 0,1—0,2 |
| MgO | 5—7 |
| CaO | 6—12 |
| Na₂O | 1,5—3 |
| K₂O | 0,1—1,5 |
| P₂O₅ | 0,2—0,5 |
# Медвенка (Мәскәү ҡушылдығы)

Медвенка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мәскәү йылғаһының уң ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Медвенка (Мәскәү ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Звенигород ҡалаһынан Рублёво гидроузеленә тиклем, Истра (башынанИстра һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101512110000023719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002371
* Бассейн коды — 09.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Цигра-Кнобельсдорф

Цигра-Кнобельсдорф (нем. Ziegra-Knobelsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2173 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,89 км². Диңгеҙ кимәленән 249 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4720 һәм автомобиль коды DL.
# Хәмиҙуллин Марат Өмөтбай улы

Мара́т Өмөтбай улы Хәмиҙу́ллин (2 ғинуар 1936, Яр-Бишҡаҙаҡ ауылы, Маҡар районы, БАССР, Башҡортостан Республикаһының хәҙерге Ишембай районы — 12 ғинуар 2011, Ишембай) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1985 йылдың 22 июлендә бирелгән).

# Хәмиҙуллин Марат Өмөтбай улы
## Биографияһы

Хәмиҙуллин Марат Өмөтбай улы 1936 йылда Башҡортостан Республикаһының Ишембай районында тыуа.
Ишембай ҡалаһында Көҫәпҡол биҫтәһендә йәшәй.
Белеме — Ишембай ҡалаһының 3-сө һанлы мәктәбе (хәҙер — Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты), артабан Ишембай нефть техникумының киске бүлеге.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1958 йылда Ишембай Сталин исемендәге машиналар эшләү заводында башлай
1967 йылдан 1994 йылға тиклем «Салауатнефтеоргсинтез» асыҡ акционер йәмғиәте ремонт-механика заводының механика-ремонт цехында токарь-расточник булып эшләй.

# Хәмиҙуллин Марат Өмөтбай улы
## Наградалары

Ун беренсе биш йыллыҡтың план-заданиеларын һәм соцмалистик йөкләмәләрен ваҡытынан алда үтәгәне, «Салаватнефтеоргсинтез» производство берекмәһендә этилен һәм пропилен етештереү буйынса комплексты булдырыуға һәм үҙләштереүгә ҙур шәхси өлөш индергәне һәм хеҙмәт батырлығы күрһәткәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1985 йылдың 22 июлендәге Указы менән М. Ө. Хәмиҙуллинға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Ленин (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1980), III дәрәжә Хеҙмәт Даны (1975)ордендары, миҙалдары менән бүләкләнә.
# Ексей

Ексей — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шукша йылғаһының һул ярына тамағынан 3,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ексей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103732
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Екатерина II һәйкәле (Симферополь)
## Беренсе һәйкәл

Бөйөк император Екатерина II беренсе һәйкәлдең авторы Император художество академияһының академигы Н. А. Лаверецкий булған. Был һәйкәл Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуына йөҙ йыл тулыу юбилейына арнала. Һәйкәлде халыҡ иғәнәһе аҡсаһына төҙөйҙәр. 1890 йылда һәйкәл Симферополь ҡала баҡсаһында ҡуйыла. Монумент Екатерина II бронза һынын гранит пьедесталда кәүҙәләндерә. Екатерина II уң ҡулында скипетр һәм Ҡырымдың йәйелдерелгән картаһын тотҡан, һул ҡулы ҡала яғына һонолған. Һәйкәл тирәләй Екатерина II осорондағы дәүләт эшмәкәрҙәре тора, улар барыһы ла Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуына өлөш индергән кешеләр — кенәз Григорий Потемкин-Таврический һәм Василий Долгоруков-Крымский, полководец Александр Суворов, Рәсәйҙең Төркиәләге илсеһе Яков Булгаков.
1921 йылдың майында совет власы бронза һәйкәлде һүтеп ала. Улар урынына «Азатлыҡ һәйкәлен» (Ҡырымды азат итеү һәйкәлен) ҡуялар, унда арматура, гипс, цементтан эшләнгән пролетарий фигураһы кәүҙәләндерелгән. Бөйөк Ватан һуғышы алдынан был һын Ленин һәйкәле менән алмаштырыла. 1990 йылда Екатерина II һәйкәлен кире ҡуйырға маташҡандар, әммә был идеяны украин властары яҡламай.

# Екатерина II һәйкәле (Симферополь)
## Тергеҙеү

Яңы һәйкәлгә тантаналы рәүештә 2007 йылдың 2 июнендә нигеҙ ташы һалына. Һәйкәл ҡуйыуға Ҡырым татар халҡы Мәжлесе һәм Украин милләтселәре конгресы ҡаршы сыға.
2014 йылдан һуң Ҡырым Рәсәй Федерацияһына ҡушылыуы менән Симферополь мэры хәбәр итеүенсә, ҡала властары Ҡырым һәм Симферополь Митрополиты Лазарь менән аралашҡандан һуң һәйкәлде тергеҙергә ниәтләйҙәр. Һәйкәл тирәләй элекке проект буйынса матур фонарҙар, фонтандар ҡуйылған, ҡоймалар менән уратылған парк зонаһы булдырыу күҙаллана — фонарь менән матур, ҡоймалары, фонтан.
2015 йылдың ғинуарында Симферополдә, Рукавишниковтарҙың ижади оҫтаханаһында, Екатерина II һәйкәлен тергеҙеп, мәҙәни мираҫты һаҡлау буйынса эш башлана. Император һынын бронзанан Рәсәй халыҡ рәссамы скульптор А. И. Рукавишников эшләй. Артабан был оҫтахана үҙенең эшен Симферополь ҡалаһына бүләккә тапшыра.
2015 йылдың март айында «Урыҫ берҙәмлеге» төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы, уларҙың етәксеһе Елена Аксенова, Симферополдә тарихи монументты тергеҙеү инициативаһы менән сығыш яһай. Проектты святитель Бөйөк Василий Фонды хуплап сыға, ул һәйкәлде тергеҙеү өсөн Бөтә Рәсәй аҡса йыйыуын иғлан итә. Бының өсөн махсус счет асып, унда яҡынса 47 миллион һум аҡса йыйып алына, аҡсаларҙы шул иҫәптән смс аша иғәнә рәүешендә йыялар.
Яңы монументтың макеты һаҡланып ҡалған макеттың тасуирламаһы һәм фотоһүрәттәре нигеҙендә Мәскәү скульпторҙары К. Кубышкин һәм И. Яворский тарафынан эшләнә. Генераль подрядсыһы Мәскәү өлкәһе Жуковский ҡалаһының «Әҙәби арт» скульптура-производство комбинаты була. Һәйкәл 2016 йылдың мартында төҙөлә башлай. Июнь айында һәйкәл эшләнеп бөтә һәм 25 июндә Симферополгә алып киленеп, постаментҡа баҫтырыла. Бөйөк Екатеринаға 2016 йылдың 19 авгусында тергеҙелгән һәйкәл асыла.
Монументтың бейеклеге — 10 метр, ауырлығы яҡынса 7 тонна. .
# Балабанъяга

Балабанъяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Балабанъяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056763
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005676
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эльстер (Эльба)

Эльстер (Эльба) (нем. Elster (Elbe)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2599 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,68 км². Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6918 һәм автомобиль коды — WB.