yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Харвута-Яха (Мессо-Яха ҡушылдығы)

Кесе Харвута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мессо-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 293 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.

# Кесе Харвута-Яха (Мессо-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300072809
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307280
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юғары иҡтисад мәктәбе

«Юғары иҡтисад мәктәбе» милли тикшереү институты – Рәсәйҙен алдынғы һәм эре университеты . Университет профилдәре: йәмғиәт-иҡтисад, гуманитар фәндәр, информатика һәм математика.Университеттын филиалдары Санкт-Петербургта, Түбәнге Новгородта һәм Пермьдә бар.
2009 йылдан университет милли тикшеренеү университеты статусты конкурс аша алды..
Университет Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм Фән Министрлығына буйһонмай, тура Рәсәй Хөкүмәтенә буйһона.
Донъя фән-мәғариф үҙәктәр араһында алдынғы Рәсәй университеттары конкурентлығын күтәреү проектта ҡатнаша. Ошо юл аша өҫтәмә бюджет аҡса ала.
# Хәбибуллин Руслан Әмин улы

Хәбибуллин Руслан Әмин улы (27 март 1966 йыл) — опера йырсыһы. 1994 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, бер үк ваҡытта 2008 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2002). Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Асыҡ республика вокалистар конкурсы лауреаты (Өфө, 1997).

# Хәбибуллин Руслан Әмин улы
## Биографияһы

Руслан Әмин улы Хәбибуллин1966 йылдың 27 мартында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй ҡалаһында тыуа. Тиҙҙән ғаилә БАССР-ҙың Ҡариҙел районы Магинск ауылына күсә. Руслан ошонда урта мәктәпте тамамлай. Артабан Латыш ССР-ының Рига ҡалаһында Балтик буйы сик буйы округының Йыр һәм бейеү ансамблендә хеҙмәт итә.
1994 йылда хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын «яңғыҙ йыр» специальносы (педагогы доцент Л. А. Кәримова) буйынса тамамлай.
1994 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының опера труппаһында эшләй, 2008 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта.

# Хәбибуллин Руслан Әмин улы
## Вокаль партиялары

* Папагено (В.-А. Моцарт, «Тылсымлы флейта»)
* Фигаро (Дж. Россини, «Севилья цирюльнигы»)
* Белькоре (Г. Доницетти, «Мөхәббәт эсемлеге»)
* Малатеста (Г. Доницетти, «Дон Паскуале»)
* Моралес (Ж. Бизе, «Кармен»)
* Валентин (Ш. Гуно, «Фауст»)
* Марулло (Дж. Верди, «Риголетто»)
* Жермон (Дж. Верди, «Травиата»)
* Шарплес (Дж. Пуччини, «Мадам Баттерфляй»)
* Марсель, Альциндор (Дж. Пуччини, «Богема»)
* Ризничий (Дж. Пуччини, «Тоска»)
* Тонио (Р. Леонкавалло, «Паяцтар»)
* Генрих Айзенштайн (И. Штраус, «Ярғанат»)
* Граф Данило (Ф. Легар, «Шаян тол ҡатын»)
* Эдвин (И. Кальман, «Сильва»)
* Онегин (П. Чайковский, «Евгений Онегин»)
* Елецкий, Нарумов (П. Чайковский, «Пики дамаһы»)
* Роберт (П. Чайковский, «Иоланта»)
* Мизгирь (Н. Римский-Корсаков, «Ҡарһылыу»)
* Хикәйәләүсе бесәй (П. Вальтгардт, «Бесәй йорто»)
* Трубадур, Сыщик, Шут (Г. Гладков, «Бремен музыканттары»)
* Аҡмулла, Ғәйнетдин (З. Исмәғилев, «Аҡмулла»)
* Төхбәт (З.Исмәғилев, «Урал илселәре»)
* Буранбай (З.Исмәғилев, «Ҡаһым түрә»)
* Пугачёв (З.Исмәғилев, «Салауат Юлаев»)
* Аҡһаҡал (Салауат Низаметдинов, «Ай тотолған төндә»)
* Шәкерт, Шағир, Хәйәм (С.Низаметдинов «Memento»)
* Мәһәҙи (С.Низаметдинов, «Нәҡи»).

# Хәбибуллин Руслан Әмин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2008)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2002)
* Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика вокалсылар конкурсының I премияһы лауреаты (Өфө, 1997)
# Аманбаев Иркәбай Усман улы

Аманбаев Иркәбай Усман улы (рус. Аманбаев Иркабай Усманович; 10 май 1922 йыл — 11 август 1977) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 101-се айырым ат-артиллерия дивизионының 1-се батареяһында элемтә отделениеһы командиры, гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

# Аманбаев Иркәбай Усман улы
## Биографияһы

Иркәбай Усман улы Аманбаев 1922 йылдың 10 майында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы) Әбделнасир ауылында тыуған.
1941 йылдың декабрендә Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Гвардия старшинаһы Аманбаев Иркәбай Усман улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 101-се айырым ат-артиллерия дивизионының 1-се батареяһында элемтә отделениеһы командиры була.
1943 йылдың февралендә күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн ВЛКСМ ағзаһы Иркәбай Усман улы Аманбаевҡа лайыҡлы награда бирелә.
* Иптәш Аманбаев үҙен абруйлы командир итеп күрһәтте. Васильевка янындағы һуғышта дошман артиллерия-миномёттары һәм пулемёттары уты аҫтында батареяның өҙлөкһөҙ элемтәһен тәьмин итте.
* Владимировка һәм Юлино-2 янындағы алыштарҙа, үҙенең отделениеһы менән оборонала тороп, немецтарҙың ике атакаһын кире ҡаҡты. Немецтар, 32 һалдатын юғалтып, сигенергә мәжбүр булды. Юлино-2 янында, уның отделениеһы ике ҡул пулемётынан ут асты, 10 дошман һалдатын юҡ итте, һәм шуның менән батареяларға үҙ частарына сығырға булышлыҡ итте.
28 мартта «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы бирелеүе тураһында подразделениеның бойороғо раҫлана.

# Аманбаев Иркәбай Усман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (март, 1943)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (октябрь, 1943).

# Аманбаев Иркәбай Усман улы
## Хәтер

Аманбаев Иркәбай Усман улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Хәйбулла районы Әбделнасир ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Бәләкәй эт (йондоҙлоҡ)

Бәләкәй эт (йондоҙлоҡ) (лат. Canis Minor) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Гомейса (β CMi), яҡтылығы 2,89 була. Майҙаны буйынса урыны — 71.
# Исток Каря Оло

Исток Каря Оло — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 2467 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Исток Каря Оло
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022816
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202281
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кораб (шарлауыҡ)

Кораб (Пройфела) — Мавровий милли паркы биләмәһендә Албания менән сиктәш Македония Республикаһының көнбайышында урынлашҡан шарлауыҡ. Кораб тауының итәгендә Длабока (Радика йылғаһы бассейны) йылғаһының үрге ағымында урынлашҡан. Мал-Кораб түбәһенең көнсығыш яғында яҙын ирегән ҡар һыуҙарынан барлыҡҡа килә. Һыуҙың тулылығы миҙгелгә бәйле. Был Македония Республикаһында һәм Балҡан ярымутрауындағы иң бейек шарлауыҡ.

# Кораб (шарлауыҡ)
## Тасуирлама

Шарлауыҡ бейеклеге тураһында мәғлүмәт үлсәү ысулына ҡарап айырыла; бейеклеге 100 метрҙан 138 метрға тиклем тип атала. Теүәл бейеклеге иң бейек һәм иң түбән нөктәләрен билдәләүгә бәйле һәм төрлө ысулдарҙа төрлөсә булыуы мөмкин. Иң бейек нөктәһе яҡынса диңгеҙ кимәленән 2120 м бейеклектә, ә иң түбән нөктәһе яҡынса 1990 м кимәлендә.
Иң юғары һыу сығымы май аҙағында — июнь башында күҙәтелә, артабан һыу сығымы йәй барышында кәмеүе күҙәтелә. Йәй бик ҡоро килгәндә август аҙағында һәм сентәбрҙа шарлауыҡ ҡорорға ла мөмкин.
Шарлауыҡ һәм йылға үҙәндәре боҙлоҡтар тәьҫирендә һуңғы боҙлоҡ осоронда барлыҡҡа килгән.

# Кораб (шарлауыҡ)
## Барып күреү мөмкинлеге

Шарлауыҡ барырға юлы ҡыйын булған урында урынлашҡан. Шарлауыҡҡа барыу өсөн иң ҡулайлы юл Нистрово ауылы аша Длабака йылғаһының үҙәне буйлап үтә. Урман аша ла юл бар, был осраҡта йылғаны ике урында киҫеп үтергә кәрәк. Сиркәү эрәһендәге күпер аша үтеп ҡыҫҡараҡ маршрут буйынса ла барырға мөмкин. Был юл ҡыҫҡараҡ, ҡыҙыҡлыраҡ һәм хәүефһеҙерәк.
# Башҡорт телендә гәзиттәр һәм журналдар
## Гәзиттәр

* Башҡортостан, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Йәншишмә, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Йәшлек, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Киске Өфө

# Башҡорт телендә гәзиттәр һәм журналдар
## Журналдар

* Ағиҙел, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Аҡбуҙат, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Аманат, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Башҡортостан ҡыҙы, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Башҡортостан уҡытыусыһы, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Ватандаш, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Тамаша, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Һәнәк, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
* Шоңҡар, Рәсәй Почтаһы сайты аша онлайн яҙылыу: 2019 йыл
# Ҡаһарманова Зөлфиә Ғәбит ҡыҙы

Ҡаһарманова Зөлфиә Ғәбит ҡыҙы (30 август 1959 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы, уҡытыусы-методист

# Ҡаһарманова Зөлфиә Ғәбит ҡыҙы
## Биографияһы

Зөлфиә Ғәбит ҡыҙы Ҡаһарманова 1959 йылдың 30 авгусында Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Яңы Собханғол ауылында тыуған. Белорет педагогия училищеһын (1978) һәм Башҡорт дәүләт университетын (1985) тамамлай.

# Ҡаһарманова Зөлфиә Ғәбит ҡыҙы
## Биографияһы
### Зөлфиә Ғәбит ҡыҙының хеҙмәт юлы

* 1978 йылда — Байғаҙы мәктәбе интернаты мөдире
* 1979 йылдан — Яңы Собханғол мәктәбе уҡытыусыһы
* 1982 йылдан — Әтек мәктәбе уҡытыусыһы
* 1987 йылдан — Иҫке Собханғол мәктәбе уҡытыусыһы
* 1996 йылдан — Бөрйән районы хакимиәтендә йәштәр бүлеге етәксеһе, мәғлүмәт-аналитика бүлеге мөдире
* 2003 йылдан — Бөрйән юл хужалығында кадрҙар буйынса инспектор
* 2006 йылдан — Өфө ҡалаһының 85-се мәктәбе директорының уҡытыу-тәрбиә эштәре урынбаҫары
* 2013 йылдан Өфө районы Шамонин ауылы урта мәктәбендә уҡытыусы
Зөлфиә Ғәбит ҡыҙы Ҡаһарманова — 10 фәнни хеҙмәт һәм бер методик әсбап авторы. Ул 2012 йылда Башҡортостан Республикаһы башлығының Грантына лайыҡ була. 2011 йылда «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы» регион-ара кокурсында еңеү яулай.

# Ҡаһарманова Зөлфиә Ғәбит ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2011)
* Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы (1984)
* Хеҙмәт ветераны (2002)
# Чернояс

Чернояс — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чернояс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100023957
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102395
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Витр

Витр (ғәр. وتر‎ — таҡ‎) — йәстү намаҙынан һуң уҡыла торған таҡ һанда рәҡәғәт менән уҡый торған сөннәт намаҙ. Һуңғы рәҡәғәттә ҡунут доғаһы уҡыла. Рамаҙан айынан башҡа ваҡыттарҙа витр үҙ алдыңа ғына уҡыла. Рамаҙан айында тәрәүих намаҙынан һуң уҡыйҙар.
Ул сөннәт намаҙҙар иҫәбендә раҫланған һәм уҡымай ҡалдырыу яҡшы түгел тип һанала. Ҡайһы бер ғөләмәләр (башлыса хәнифиҙәр) уны вәжип (вәжиб) намаҙҙар иҫәбенә индерә, йәғни мотлаҡ уҡылырға тейеш тип һанай.

# Витр
## Намаҙҙың үҙенсәлеге

Витр намаҙы йәстеү намаҙының фарызынан һуң уҡыла. Уның айырым үҙенсәлеге шунда — өсөнсө рәҡәғәттә «ҡунут» доғаһы уҡыла. Әл-Бохари, Мөслим, Нәсаи, Тирмизи, Әбү Дауыт хәҙистәрендә был намаҙҙы Мөхәммәт Пәйғәмбәр уҡығанлығы әйтелә. Имам Әбү Хәнифә витр намаҙын вәжип, ҡалған өс мәҙһәб имамдары — имам Мәлик, имам әш-Шәфи һәм имам Әхмәт уны сөннәт-мөҡҡәдә һанаған, әммә мотлаҡ тимәгән.
Хәнәфи мәҙһәбтә витр намаҙы 3 рәҡәғәттән тора, ҡалған өсәүһендә — 1 рәҡәғәт. Был намаҙ үҙ алдыңа ғына уҡыла, әммә Рамаҙан айында йәмәғәт намаҙында имамға эйәреп уҡырға була.
Хәнәфи мәҙһәбтә витр фарызға инә һәм уҡылмай ҡалғанда ҡаҙа ҡылына. Башҡа мәҙһәбтәрҙә был талап ителмәй.

# Витр
## Ҡунут доғаһы

Өсөнсө рәҡәғәттә уҡыла торған "Ҡунут" доғаһы бәлә килгәндә лә уҡыла һәм ҡунут ән-нәүәзил тип атала اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْتَعِينُكَ وَنَسْتَغْفِرُكَ وَ نَسْتَهْدِكَ وَنُؤْمِنُ بِكَ وَ نَتُوبُ إِلَيْكَ وَنَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ وَنُثْنِى عَلَيْكَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَنَشْكُرُكَ وَلاَ نَكْفُرُكَ وَنَخْلَعُ وَنَتْرُكُ مَنْ يَفْجُرُكَ اللَّهُمَّ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَلَكَ نُصَلِّى وَنَسْجُدُ وَإِلَيْكَ نَسْعَى وَنَحْفِدُ نَرْجُو رَحْمَتَكَ وَنَخْشَى عَذَابَكَ إِنَّ عَذَابَكَ بِالْكُفَّارِ مُلْحِقٌ
Транскрипцияһы:
Аллааһүммә иннә нәстәғиинүкә үә нәстәғфирукә үә нәтүүбү иләйкә үә нүьминү бикә үә нәтәүәккәлү ғәләйкә үә нүҫнии ғәләйкәл хайра, нәшкүрүкә үә лә нәкфүрүкә үә нәхләғү үә нәтрүкү мәй йәфжүрук. Аллааһүммә иййәәкә нәғбүдү үә ләкә нүсалли үә нәсжүдү үә иләйкә нәсғәә үә нәхфидү нәржүү рахмәтәкә үә нәхшәә ғәҙәәбәкә. Иннә ғәҙәәбәкә бил күффәәри мүлхиҡе.
Мәғәнәһе:
Йә Аллаһым, тәхҡиҡ, беҙ Һинән ярҙам һорайбыҙ һәм Һинән гонаһтарыбыҙҙы ярлыҡауыңды һорайбыҙ. Һәм дә Һиңә ялбарабыҙ һәм тәүәккәл ҡылып һәр бер эштәребеҙҙе Һиңә тапшырабыҙ. Һәм дә Һине маҡтайбыҙ. Һиңә шәкәрә ҡылабыҙ, кафырлыҡ ҡылмайбыҙ. Һиңә гонаһ ҡылы торғандарҙан ситләшәбеҙ. Йә Аллаһым, беҙ Һиңә генә ғибәҙәт ҡылабыҙ һәм Һинең өсөн генә намаҙ уҡыйбыҙ, һәм сәждә ҡылабыҙ, һәм ғибәҙәт ҡылып, Һиңә яҡын булырға тырышабыҙ. Рәхмәтеңде өмөт итәбеҙ, ғазабыңдан ҡурҡабыҙ. Тәхҡиҡ, Һинең ғазабың иманһыҙ кешеләргә генә илтеүселер.
# Урганчинка

Урганчинка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кичуй йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Урганчинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003877
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100387
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яңы Ҡото ауыл Советы (Саҡмағош районы)

Яңы Ҡото ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә

# Яңы Ҡото ауыл Советы (Саҡмағош районы)
## Составы

Яңы Ҡото ауылы,
Тамъян ауылы,
Бикмәт ауылы,
Иҫке Супты ауылы.
# Ханова Рәзифә Сәлих ҡыҙы

Ханова Рәзифә Сәлих ҡыҙы (15 декабрь 1948 йыл — 7 сентябрь 2015 йыл) — 1966—1998 йылдарҙа БАССР-ҙың Дүртөйлө районы Карл Маркс исемендәге колхозының Иванай һөт-тауар фермаһы һауынсыһы. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.

# Ханова Рәзифә Сәлих ҡыҙы
## Биографияһы

Рәзифә Сәлих ҡыҙы Ханова 1948 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ы Дүртөйлө районы Гөблөкөсөк ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлай.
1963 йылда һарыҡсылыҡ фермаһында хеҙмәт юлын башлай. 1966 йылдан башлап Дүртөйлө районы Карл Маркс исемендәге колхозының Иванай һөт-тауар фермаһы һауынсыһы булып эшләй.
1983 йылда Рәзифә Ханова бер һыйырҙан план буйынса 2067 литр һөт урынына 2662 литр һөт һауа, 1985 йылға һауымды 4010 литрға тиклем еткерә. Ун беренсе биш йыллыҡта (1981—1985) бер һыйырҙан уртаса йылына 3182 литр һөт һауған.
1998 йылда хаҡлы ялға сыҡҡас, Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районының Гөблөкөсөк ауылында йәшәй.
2015 йылдың 7 сентябрендә вафат була, тыуған ауылы Гөблөкөсөктә ерләнгән.

# Ханова Рәзифә Сәлих ҡыҙы
## Наградалары

* I (1986), II (1980), III (1975) дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены
* миҙалдар
# Әрмәнстанда Ислам

Әрмәнстанда Ислам әлеге заманда бик киң таралмаған, мәгәр билдәле бер осорҙа Эриван ханлығында төп урында торған булған.

# Әрмәнстанда Ислам
## Тарихынан

Ислам Әрмәнстанға б.э. VII быуатында, ғәрәп яулап алыуҙары ваҡытында килеп ингән Хәҙерге осорҙа Әрмәнстанда Ислам динен башлыса курдтар һәм фарсылар тота.
Мосолман курдтар йәмәғәте 2 мең кешенән тора һәм улар башлыса Абовян районында йәшәй. Рәсәйгә ҡушылғандан һуң мосолмандар Әрмәнстан территорияһында даими кәмей барһа ла Ҡарабах хәлдәренә тиклем күп һанлы йәмәғәт булып ҡала ине әле. Әммә XX быуатта әзербайжандарҙы күсереү арҡаһында мосолмандар һаны ныҡ кәмей.
1897 йылғы йәниҫәп буйынса, ул саҡтағы Эриван губернияһында 25218 мосолман йәшәгән (халыҡтың 27,3 % ), пикенсе белешмәләр буйынса — халыҡтың 41 проценты (36,7 % — шиғыйҙар, 4,3 % — сөнниҙәр). 1896 йылда Яңы Баязет өйәҙендә 10 мәҙрәсә һәм 13 мәсет булған.
1906—1911 йылдарҙа бер Эриванда ғына ла, ҡаҙна һәм йәмәғәт биналары исемлеге буйынса, 8 мәсет булған.
XX быуат башында мосолмандар Эриван өйәҙендә йәшәгән халыҡтың 62 процентын тәшкил иткән (52,5 % — шиғыйҙар), Эчмиадзи өйәҙендә йәшәгән халыҡтың 35,6 проценты мосолман булған (30 % - шиғыйҙар)
Мәгәр әлеге көндә республика ерҙәрендә бары тик бер мәсет — Ереван дағы Зәңгәр мәсет һаҡланған. Уны Эриван ханлығы осоронда Һөсәйен Али 1765 йылда төҙөткән булған
Ереванда XVI быуатҡа тиклемге мәсеттәр һаҡланмаған, улар османдар и сәфәүиҙәр араһындағы һуғыш ваҡытында емертелеп бөткән
XX быуат башында 49 % Эриванда 7 шиғый мәсете булған
Бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған Һөсәйен Али хандың Зәңгәр мәсетен иран оҫталары реставрациялаған. 1990 йылда Варданац урамындағы ҙур булмаған әзербайжан мәсете емереп ташланыла, быға Баҡылағы әрмән сиркәүе емертелгән тигән имеш-мимештәр сәбәпсе була; британ журналисы Томас де Ваал яҙғанса, «уның бәхетһеҙлегенә, мәсетте фарсылар төҙөгән тип тапмағандар һәм емереп ташлағандар»
Археолог Филип Л. Коль Әрманстанда ислам ҡомартҡылары әҙ һаҡланыуына иғтибарҙы йүнәлтеп, былай тип яҙа:
   Ниндәй генә демографик статистиканы алһаҡ та, был төбәктә исламдың матди ҡомартҡылары күп һаҡланырға тейешлегенә бер ниндәй шик юҡ. Беҙҙең көндәрҙә уларҙың тулыһынса тиерлек юҡҡа сығыуы осраҡлы булыуы мөмкин түгел
# Солтанов Фәйзулла Вәли улы

Фәйзулла Вәли улы Солтанов (15 октябрь 1922 йыл — 24 ноябрь 1992 йыл) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1967—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе. РСФСР Юғары Советының һәм БАССР-ҙың 7-11 саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. I дәрәжә Ватан һуғышы (1985), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1982), Ҡыҙыл Йондоҙ (1966) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.

# Солтанов Фәйзулла Вәли улы
## Биографияһы

Солтанов Фәйзулла Вәли улы 1922 йылдың 15 октябрендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районының) Байдәүләт ауылында тыуған.
Стәрлетамаҡ педагогия техникумында белем алғандан һуң, 1939—1941 һәм 1943—1946 йылдарҙа Ейәнсура районының ауыл мәктәптәрендә уҡыта. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1946—1958 йылдарҙа партия һәм комсомол эшмәкәрлеге менән мәшғүл була. 1956 йылда — К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия инситутын, ә 1962 йылда КПСС Үҙәк комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын тамамлай.
1962 йылдан алып Бөрө дәүләт педагогия институты ректоры вазифаһын атҡара. 1963 йылдан алып КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты секретары булып эшләй.
1967—1990 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе вазифаһын үтәй.
1992 йылдың 24 ноябрендә Өфөлә вафат була, Мосолмандар зыяратында ерләнгән.

# Солтанов Фәйзулла Вәли улы
## Бүләктәре

Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1976), 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (06.04.1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1966), Халыҡтар дуҫлығы (1982), «Почёт билдәһе» (1966) ордендары менән бүләкләнә.
# Хәрби техника

Хәрби техника — ҡораллы көстәрҙә булған һәм уларҙың хәрби хәрәкәттәрен һәм көндәлек эшен тәьмин иткән техник саралар. Уларға түбәндәгеләр инә:
* дошманға тура хәрби зыян килтереү өсөн тәғәйенләнгән хәрби техника, йәғни йөрөткөстәре менән бергә ҡорал. Хәрби техниканың иң мөһим өлөшө булып тора.
* ғәскәрҙәргә һәм башҡа техника сараларға идара итеү өсөн кәрәкле техник саралар.
* тылды тәьмин итеү һәм хәрби хәрәкәттәрҙе тәьмин итеү саралары.
* күнектереү һәм пропаганда техник саралары.

# Хәрби техника
## Классификацияһы

Ниндәй ҡораллы көстәргә йә ғәскәрҙәр төрөнә ҡарауына бәйле хәрби ҡоро ер, хәрби диңгеҙ, хәрби һауа техникаһын, инженер ғәскәрҙәренең, диңгеҙ пехотаһының техникаһын һ.б. айыралар. Хәрби техниканы функциональ тәғәйенләнеше буйынса ла айыралар, мәҫәлән, ракета, артиллерия, бронялы танк, авиация, карап техникаһы, элемтә техникаһы, атыу ҡоралы.
# Дижондың нәфис сәнғәттәр музейы

Дижондың нәфис сәнғәттәр музейы — француз ҡалаһы Дижонда, Бургундия герцоглығының элекке баш ҡалаһындағы художество музейы. Ҡаланың үҙәгендә XIV быуаттан алып XIX быуатҡа тиклем төҙөлгән Бургунд герцогтары һарайында урынлашҡан.

# Дижондың нәфис сәнғәттәр музейы
## Тарихы

1787 йылда Мәғрифәтселек дәүерендә барлыҡҡа килгән музей, Францияның иң боронғо музейҙарының береһе булып тора. 1787 йылдың 30 ноябрендә музей булдырыу тураһында указға ҡул ҡуйыла. Башта музейҙа 1767 йылда уҡ ойошторолған Франуса Девожаның художество мәктәбенең коллекциялары ҡуйыла. Музейҙың төп маҡсаты булып йәш рәссамдарҙы күсермәләр өсөн моделдәр менән тәьмин итеп ярҙам итеү тора. Бөйөк француз революцияһынан һуң музей ныҡ үҫешә, Франсуа Дефож уның директоры булып үҙенең вафатына 1811 йылға тиклем тора.
Икенсе донъя һуғышы барышында музей зыян күрә, Францияның немец оккупацияһы һөҙөмтәһендә экспонаттарҙың бер өлөшө эвакуациялана, башҡаларын подвалдарҙа йәшерәләр.
2006 йылдан 2019 йылға тиклем музейҙа бер нисә этапта тергеҙеү эштәре үтә.

# Дижондың нәфис сәнғәттәр музейы
## Тупланмаһы

Музейҙа боронғо мысыр сәнғәтенең ҡиммәтле коллекцияһы, шул иҫәптән 11 фаюм портреты бар. Бургунд герцоглығының сәнғәт мираҫы коллекцияһы, шул иҫәптән бургунд герцогтары Ҡыйыу Филипп II, һәм Жан Тәүәккәлдең кәшәнәләре юғары ҡиммәткә эйә, уларҙы төҙөүҙә скульптор Клаус Слютер ҡатнашҡан. XVIII һәм XIX быуат рәссамдарының, Ренессанс һынлы сәнғәте оҫталарының эштәре, шулай уҡ хәҙерге заман сәнғәте эштәре бар. Графика коллекцияһы 10 500 һүрәт һәм 60 000 гравюраны үҙ эсенә ала.

# Дижондың нәфис сәнғәттәр музейы
## Галереяһы

* Билдәһеҙ кеше портреты. Фаюм протреттарының береһе
* Христос Әүәҫлектәре күренештәре менән биҙәлгән миһраб
* Ҡыйыу Филиптың ҡәбер ташы
* Паоло Веронезе. Фараон ҡыҙы сабый Моисейҙы таба
* Абрахам Брейгель. Гөлләмә менән натюрморт
* Изге Богородица.
* Жозеф Бенуа Сюве. Адмирал Колиньи үҙенең үлтереүселәре алдында
* Пьер Поль Прюдон. Джордж Энтони портреты
* Скульптор Франсуа Рюда бюсы, уның туғаны Пол Кабе эше
* Франсуа Рюдтың ҡатыны Софи Рюд бюсы, шул уҡ авторҙың эше
* Луи Барриа. Бу-Сааданан ҡыҙ.
* Эдмон Аман-Жан. Бирсәткәләр кейгән ҡатын
* Эдмон Аман-Жан. Хыялдар.
* Анри Эдмон Кросс. Баркас.
* Клод Моне. Этрета, Д'Аваль порты. Балыҡсылар кәмәләре гаванде ҡалдыра
* Эмиль Галле. Ваза.