yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡазан даруғаһы

Ҡазан даруғаһы — Башҡортостандағы элекке административ берәмек.

# Ҡазан даруғаһы
## Тарих

XVI быуат аҙағында Өфө өйәҙе, XVIII быуат башында Өфө провинцияһы, 1744 йылдан Ырымбур губернаһы составына ингән.
XVII быуат аҙағында төньяҡ-көнсығышта Уҫы даруғаһы, көньяҡ-көнсығышта һәм көньяҡта — Нуғай даруғаһы, көнбайышта һәм төньяҡ-көнбайышта Ҡазан өйәҙе менән сиктәш була. 1725—1726 йылдарҙа Ҡазан даруғаһы 12 башҡорт улусы (7,8 меңдән ашыу хужалыҡ), 1775 йылда 18 улус (Байлар, Бүләр, Гәрә, Дыуанай, Йылан, Йәлдәк, Йәнәй, Ҡаңлы, Ҡаршын, Ҡыпсаҡ, Ҡырғыҙ, Ҡыр-Йылан, Надир, Ҫарылы-Мең, Урман-Гәрә, Һеңрән, Шәмшәҙе, Юрмый) ингән.
Өйәҙҙәргә бүленгәндән һуң 1781 йылдан Ҡазан даруғаһы Боғорослан өйәҙе, Бөгөлмә өйәҙе, Бөрө өйәҙенең бер өлөшө, Бәләбәй өйәҙе, Сергиевск өйәҙенең бер өлөшө ойошторола.
Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, Ҡазан даруғаһы тамам бөтөрөлә.
# Еловка (Кобра ҡушылдығы)

Еловка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Еловка (Кобра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031341
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103134
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Таҙлар (мәғәнәләр)

Таҙлар (таҙ) — этноним. Топоним булараҡ та таралған.
* Таҙлар — башҡорт ҡәбиләһе.
* Таҙлар (Ейәнсура районы) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
* Таҙлар станцияһы — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
# Анзас (Кабырза ҡушылдығы)

Анзас (рус. Анзас, шор. Оңзас) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кабырза йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Анзас (Кабырза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь инешенән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008440
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200844
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# РИА Новости

«РИА Новости» Рәсәй халыҡ-ара мәғлүмәт агентлығы (рус. Российское агентство международной информации «РИА Новости») — Рәсәйҙә иң ҙур мәғлүмәт агентлыҡтарының береһе. Тулы исеме — « „РИА Новости“ Рәсәй халыҡ-ара мәғлүмәт агентлығы Федераль дәүләт унитар предприятиеһе».
Баш офисы Мәскәүҙә урынлашҡан.
* Был киң мәғлүмәт саралары тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Белорет компьютер мәктәбе

Белорет компьютер мәктәбе (БКШ) — математика, физика, инглиз теле һәм информатиканы тәрәнәйтеп өйрәнеүсе урта дөйөм белем биреү мәктәбе.

# Белорет компьютер мәктәбе
## Тарихы

80-се йылдар аҙағында Хазанкин Роман Григорьевичтың Белорет ҡалаһының 14-се урта мәктәбендә физика-математика кластары буйынса күп йыллыҡ уңышлы эксперименттары артабанғы үҫеш талап итә.
Шулай итеп, 1990 йылда Белорет уҡыу-производство комбинаты базаһында Белорет компьютер мәктәбе асыла
1990 йылда мәктәпкә конкурс нигеҙендә беренсе набор үткәрелә.
Математиканы уҡытыу Вертикаль педагогика ысулы буйынса алып барыла.
Мәктәп «Урал төбәк эксперименталь уҡытыу-ғилми комплексы» (УРЭК) составына ингән.
1990-92 йылдарҙа бөтә уңайлыҡтары булған биш ҡатлы ятаҡ-ҡунаҡхана төҙөлә һәм ғәмәлгә индерелә, был ситтән килеүселәрҙе интернат режимында уҡытырға һәм махсуслаштырылған ҡышҡы һәм йәйге мәктәптәр үткәрергә мөмкинлек бирә.
Мәктәптә мәктәп тормошо тураһында «БуКаШка» гәзите сығарыла.
2010 йылда мәктәпте тамамлаусылар, мәктәп уҡыусылары һәм уҡытыусыларының интеллектуаль потенциалын һаҡлау маҡсаты менән, «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы Хазанкин Р. Г исемендәге хәйриә фонды» ойошторалар.

# Белорет компьютер мәктәбе
## Уҡыу сифаты, наградалары, уңыштары

Мәктәп уҡыусылары математика, физика һәм информатика буйынса ҡала, республика һәм бөтә Рәсәй олимпиадаһында күп тапҡыр еңеүсе булалар һәм призлы урындар яулайҙар Мәктәп белем биреү мәктәбе лидерҙарының береһе булып тора. Мәктәпте тамамлаусылар Рәсәйҙәге иң яҡшы университеттарға уҡырға инәләр. Бер нисә йөҙ уҡыусы төрлө кимәлдәге олимпиада призеры булып тора.
Америка математика йәмғиәте версияһы буйынса, 1993 йылда мәктәп БДБ территорияһындағы мәктәптәр араһында математика йүнәлеше буйынса иң яҡшы ун мәктәп исемлегенә ингән.
1994 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығы мәктәпте Рәсәйҙә гуманитар яҡтан иң көслө мәктәптәрҙең береһе тип таныны.
2006 йылда Р. Г. Хазанкин (Белорет компьютер мәктәбенең фәнни-методик етәксеһе) һәм В. Г. Хазанкин (УРЭК ректоры) «Белорет компьютер мәктәбе — уҡыусыларҙың интеллектуаль үҫеш үҙәге» эше өсөн мәғариф өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһына лайыҡ булалар
Мәктәптә ҡалаларҙың халыҡ-ара турниры йәйге конференцияһы үтте

# Белорет компьютер мәктәбе
## Олимпиада уңыштары
### 2007 йыл

Мәктәп уҡыусыларының IV халыҡ-ара тәбиғи фәндәр олимпиадаһы (International Science Junior Olimpiad — IJSO). Дмитрий Вадимович Лисицкий Тайбэй ҡалаһында (Ҡытай Республикаһы) команда составында көмөш миҙал яулай. Рәсәй йыйылма командаһы беренсе урынды биләй
НОУ «СИГМА» һәм Белорет компьютер мәктәбе уҡыусыларының ҡаҙаныштары 2018 йыл 4 ноябрь архивланған.
# Шхепи ҡәлғәһе

Шхепи ҡәлғәһе (груз. შხეფის ციხე) - Көнбайыш Грузияла, Самегрело ( Сенаки янында) төбәгендәге урта быуаттарҙа һалынған ҡоролма.

# Шхепи ҡәлғәһе
## Тасуирламаһы

Мегрелиялағы ҙур булмаған, әммә матур ҡоролған ҡәлғә, Сенаки ҡалаһынан көнсығыштараҡ бейек тауҙарҙа урынлашҡан. Бик боронғо, феодаль осорға тиклемге ҡоролма тип һанала.
Ҡәлғә менән бәйле иң билдәле ваҡиға 1590 йылда булған: бында мегрел кенәзе Георгий III Дадианиҙың улы Леван Дадиани вафат булған. Шул уҡ йылда ахыры Имеретия батшаһы Леван I вафат булған. Йәғни, ҡәлғә юғары дәрәжәле кешеләр өсөн зиндан булып хеҙмәт иткән .
Һуңғараҡ ҡәлғәнән аҫтараҡ Дадиани кенәздәр усадьба тотҡан.
1979 йылда археологик ҡаҙыныуҙар үткәрелгән. XVI быуатта бында Чиладзе дворян ғаиләһе булған.

# Шхепи ҡәлғәһе
## Хәҙерге торошо

Хәҙерге ваҡытта ҡәлғәнән үҙәк башня, ныҡ емерелгән көнсығыш башня һәм көнбайышындағыһының емерелгән нигеҙе һаҡланған. Һүрәттәрҙә күрһәтелгән йорт һаҡланмаған, унда сыуал урыны менән диуарҙың бәләкәй өлөшө генә ҡалған. Харабалfрҙsң үҙенсәлегенә ҡарап бында шарап һаҡлағандарҙыр тигән фараз да тыуа. Һыу йыя торған урын булғанға ла оҡшаған.

# Шхепи ҡәлғәһе
## Шулай уҡ ҡара

* Список недвижимых памятников культуры национального значения
# Мостовуха

Мостовуха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куринка йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мостовуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035966
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103596
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гоголев Виктор Сергеевич

Гоголев Виктор Сергеевич (15 апрель 1929 йыл — 25 ғинуар 1995 йыл) — СССР һәм Рәсәй актеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1974).

# Гоголев Виктор Сергеевич
## Биографияһы

Виктор Гоголев 1929 йылдың 15 апрелендә Красные Челны ҡалаһында тыуған.
1957 йылда А. В. Луначарский исемендәге ГИТИС-ты тамамлағандан һуң Ростов Ленин комсомолы исемендәге ТЮЗ-ында (1957—1960) эшләй. Һуңынан — төрлө драма театрҙарында: Куйбышев (1960—1961), Смоленск (1961—1962), Грозный (1962—1964), Ивановы1964-1965), Төмән (1965—1966), Һарытау (1966—1968), Пермь (1968—1970), Башҡорт АССР-ының урыҫ драма театры (1970—1975).ү 1975—1976 йылдарҙа — Эстон ССР-ының Дәүләт урыҫ драма театры артисы. 1976—1979 йылдарҙа — Ленсовет исемендәге Ленинград театры труппаһында. . 1980 йылдан алып һәм ғүмеренең аҙағынаса Н. П. Акимов исемендәге Комедия театры сәхнәһендә уйнай.
Актер Георгий Бурковтың олатаһы.
В. С. Гоголев 1965 йылдың 25 ғинуарында Санкт-Петербургта инфаркттан вафат була.

# Гоголев Виктор Сергеевич
## Биографияһы
### Театрҙағы ролдәре

Был һөйкөмлө иҫке йорт — Эраст Петрович
Ард урманы әкиәттре — герцог Фердинанд
Королдәр барыһын да булдыра — академик
Ун ике — священник
Зойка фатиры — Иван Васильевич
Тараскондан Тартарен — станция начальнигы
Күләгә — мажордом
Дүртенсе планета — Савелий Евдокимович

# Гоголев Виктор Сергеевич
## Кинолағы ролдәре

1977 йылдан алып 1995 йылға тиклем 60-тан ашыу кинофильмда уйнай, улар араһында иң билдәлеләре — «Берега», «Несколько дней из жизни Обломова», «Возвращение Будулая», «Государственная граница», «Сократ», «Ты у меня одна» һәм башҡалар.
# Иҫке Сүпрәле

Иҫке Сүпрәле — Татарстан Республикаһындағы Сүпрәле районының үҙәге.
# Ван-Гулян-Ю

Ван-Гулян-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пага йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Ван-Гулян-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006722
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нюрих

Нюрих — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Советск райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628247, ОКАТО коды — 71124000000.

# Нюрих
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Нюрих
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Ғәҙелша (исем)

Ғәҙелша — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Ғәҙелша (исем)
## Этимологияһы

Ғәҙелша исеме башҡорт теленә ғәрәп, фарсы телендәренән килеп ингән, дөрөҫлөктө яратҡан, ғәҙел шаһ тигәнде аңлата.

# Ғәҙелша (исем)
## Билдәле кешеләр

Ғәҙелша Юнысов (1783—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Ейәнсурин Ғәҙелша Дәүләт улы (1894—1937) — дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының Баш суды рәйесе (1929—1931).

# Ғәҙелша (исем)
## Фамилия

Ғәҙелшин Рөстәм Рәшит улы (14 апрель 1955 йыл — 10 май 2016 йыл) — математик. Физика-математика фәндәре докторы (1994), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре(2005).
Ғәҙелшин Хәмит Ғабдулла улы(10 июль 1923 йыл — 10 ғинуар 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, элемтәсе. Полковник. Советтар Союзы Геройы (1944).
Ғәҙелшин Кәшфелғилем Фәйруша улы (3 август 1918 йыл — 7 ноябрь 2017 йыл) — режиссёр. 1951 йылдан СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1973).

# Ғәҙелша (исем)
## Ауылдар

Ғәҙелша (рус. Гадельшино) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
Ғәҙелша (рус. Гадельша) — бөткән ауыл.
# Летинская

Летинская — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ома йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Летинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053724
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005372
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Ширта

Оло Ширта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 876 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 306 км.

# Оло Ширта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064546
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306454
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Таура

Таура (нем. Taura) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2502 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,11 км². Диңгеҙ кимәленән 304 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9249 һәм автомобиль коды MW.
# Суббач (Оло Лоптюга ҡушылдығы)

Суббач — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лоптюга йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Суббач (Оло Лоптюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043896
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004389
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кога (Вах ҡушылдығы)

Кога — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кога (Вах ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204084
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Поперечиха

Поперечиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Касмала йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Поперечиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001618
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200161
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Брайтенфельд (Альтмарк)

Брайтенфельд (Альтмарк) (нем. Breitenfeld (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 159 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,98 км². Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Кострома нижняя

Кострома нижняя — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2547 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кострома нижняя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Рыбинск ГЭС-ынан Кострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000013201
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001320
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рангазарка

Рангазарка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Милля йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Рангазарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028718
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102871
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сәйфулла Сәйҙәшев

Сәйфулла Сәйҙәшев — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы. Мулла.

# Сәйфулла Сәйҙәшев
## Тормош юлы

Сәйфулла Сәйҙәшев сығышы менән Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы Тонтортүз ауылы башҡорттарынан.
1773 йылдың ноябрь аҙағында Әбдей Абдуллов отрядына ҡушыла. 1773 йылдың 14 декабрендә, Уҫы даруғаһының башҡорт старшиналары, йөҙбаштары һәм рядовой общинниктар делегацияһы составында, Емельян Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ихтилал үҙәктәренең береһе булған Чесноковкаға килә. 1773 йылдың ҡышында Сәйфулла Сәйҙәшев Бердаға бара, Е. И. Пугачёвта хеҙмәт иткән ике энеләре менән осраша һәм улар менән бергә Төп ғәскәрҙең башҡорт атлыларының (конница) командиры Кинйә Арыҫлановҡа бара. Кинйә Арыҫланов уға указ тапшыра һәм Уҫы даруғаһының 200 башҡорто менән туған яғында көрәште дауам итергә ебәрә. Сәйфулла Сәйҙәшевҡа һәм уның энеләренә полковник званиеһы бирелә.
1773 йылдың көҙөндә-ҡышында Әбдей Абдуллов, Батырҡай Иткинин һәм Әҙел Әшмәнев менән берлектә Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында хәрәкәт иткән баш күтәреүселәрҙең етәкселәренең береһе була. 1773 йылдың декабренең икенсе яртыһынан Сәйфулла Сәйҙәшев, Әбдей Абдуллов, Батырҡай Иткинин һәм Әҙел Әшмәневтең отрядтары Уҫы ҡалаһы янын, Сарапул һәм Каракулино һарай ауылдарын, Йоҡ ҡаҙна, Аннинский, Рождественский, Башап, Шәрмәйет һәм башҡа заводтарҙы баҫып алалар. 1773 йылдың декабрь аҙағында баш үтәреүселәрҙең отрядтары Уҫы ҡалаһы янында туплана. 1774 йылдың ҡыш һәм яҙында Уҫы, Шәрмәйет заводы һәм Йоҡ-Кама заводтарында ихтилалсыларҙың үҙидара органдарына хәрби ярҙам күрһәтә.
1774 йылдың мартында Сәйфулла Сәйҙәшев, Әҙиғот Темәсов һәм Әҙел Әшмәнев етәкселегендәге 2 мең кешенән торған йыйылма отряд Ҡазан губернаһы ның Бәли ауылы янында хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 1774 йылдың июнендә Салауат Юлаевтың отрядтары составында Уҫы ҡалаһын алыуҙа ҡатнаша. 1774 йылдың йәйендә Е. И. Пугачёв Төп ғәскәре составында Воткинск һәм Ижевск заводтарын, Мамадышты алыуҙа, Ҡазанды штурмлауҙа ҡатнаша.
Ҡазан янында ихтилалсыларҙың ғәскәре тар-мар ителгәндән һуң Сәйфулла Сәйҙәшев Кама буйына ҡайта. 1774 йылдың июль—авгусында Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында баш күтәреүселәр отрядтарына етәкселек итә.
1774 йылдың октябрь аҙағында Себер даруғаһының Ҡайпан ауылы янында Шәрип Кейеков отряды тарафынан әсиргә алына. Шул уҡ йылдың ноябрендә Ҡазан йәшерен комиссияһына килтерелә. Бында үлем язаһынан азат ителә, ҡамсы менән һуҡтырылып, һөргөн полкына ебәрелә.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Арҡа-Йорт

Арҡа-Йорт — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостандың Ишембай менән Белорет райондары сигендә урынлашҡан. Оҙонлоғо 8 км, үҙәк өлөшөнөң — 3 км, абсолют бейеклеге 820,5 м.

# Арҡа-Йорт
## Ҡылыҡһырлама

Ишембай һәм Белорет райондары буйлап меридиональ йүнәлештә һуҙылған. Түбәһе ҡаялы. Битләүҙәре текә.Битләүҙәре текә. Һыртта Алағузлының ҡушылдыҡтары башлана.Төньяғында Йоҡйылға ята.
Атамаһы «арҡа» (спина) һәм «йорт» (дом) һүҙҙәренән килеп сыҡҡан.

# Арҡа-Йорт
## Составы

Өҫкө рифейҙың елмәрҙәк свитаһының кварцитлы ҡомташтары, алевролиттары һәм һәүерташтарынан тора.

# Арҡа-Йорт
## Ландшафт

Өҫтө киң япраҡлы урмандар (имән, йүкә, саған) менән ҡапланған.
# Петряевская Улошка

Петряевская Улошка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тарнога йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Петряевская Улошка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031056
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003105
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0