yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фәйзи

Фәйзи — ғәрәптәрҙән төрки халыҡтарға ингән ир-ат исеме.

# Фәйзи
## Этимологияһы

Фәйзи — «Фәйез» исеменең ҡыҫҡартылған варианты. «Белемле», «муллыҡ», «йомартлыҡ, рәхимлелек» мәғәнәләрен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

# Фәйзи
## Билдәле шәхестәр

Фәйзи Әхмәт Сафа улы (ысын фамилияһы — Фәйзуллин) (1903 йыл — 1958 йыл) — татар совет яҙыусыһы, шағир-лирик, либреттолар яҙыусы, драматург, әҙәбиәт белгесе. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957). Ғабдулла Туҡай исемендәге ТАССР дәүләт премияһы лауреаты. (1958).
Фәйзи Ғәскәров (21 октябрь 1912 йыл — 18 июнь 1984 йыл) — беренсе башҡорт профессиональ бейеүсеһе, хореограф һәм балетмейстер. БАССР-ҙың (1944) һәм РСФСР-ҙың (1975) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1967).
Фәйзи Муллағәли улы Ғүмәров (3 март 1926 йыл — 27 июль 2002 йыл) — комсомол һәм партия органдары хеҙмәткәре, журналист һәм шағир. Бөйөк Ватан һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1987 йылдарҙа Стәрлебаш район гәзите мөхәррире. 1957 йылдан — СССР Журналистар союзы, 1971 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986). Стәрлебаш районының Аҡмулла исемендәге премияһының беренсе лауреаты (1995).
Фәйзи Вәлиев (1892 — 29 ноябрь 1941) — партия һәм хужалыҡ хеҙмәткәре, шағир һәм яҙыусы. Беренсе бөтә донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы.

# Фәйзи
## Фамилияларҙа

Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы (25 февраль 1936 йыл) — Башҡортостан радиоһының тәүге дикторҙарының береһе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
Фәйзуллина Зөһрә Хәдит ҡыҙы (29 июль 1946 йыл — 27 октябрь 2020 йыл) — педагог, журналист, шағир. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар, Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. Рамаҙан Өмөтбаев, Ким Әхмәтйәнов, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге премиялар лауреаты.
Фәйзуллин Рәфғәт Шакирйән улы (3 август 1904 йыл — 5 сентябрь 1983 йыл) — башҡорт театр актёры, режиссёр. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1964). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955) кавалеры.
Фәйзуллина Резеда Мансаф ҡыҙы (16 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-педиатр, аллерголог-иммунолог. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2010), Рәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2013), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2017).

# Фәйзи
## Мәҙәниәттә

Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле — Башҡортостан Республикаһының профессиональ халыҡ бейеүҙәре ансамбле."Башҡорт профессиональ хореография сәнғәте һәм юғары башҡарыу оҫталығы үҫешенә ҙур өлөш индереү һәм пропагандалау өсөн" Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһын алыусы берҙән-бер коллектив.

# Фәйзи
## Әҙәбиәттә

Фәйзи (пьеса) — Нәжиб Асанбаев пьесаһы.
# Бызынғы диуары

Бызынғы диуары (груз. ბეზენგის კედელი; рус. Безенги́йская стена) — 13 километрлыҡ тау массивы, Төп Кавказ (Һыу Айырғыс) һыртының иң бейек участкаһы, көнбайышта Цаннер (3887,0 м) һәм көнсығышта Дыхныауш (3836,1 м) киҫелештәре араһында урынлашҡан. Көнбайыштан көнсығышҡа табан Бызынғы боҙлоғо өҫтөндә Ляльвер (4355,0 м), Есенин суҡыһы (4346,3 м), Гестола (4859,9 м), Ҡатынтау (4979,0 м), 4859-сы суҡы, Көнбайыш Джангитау (5058,8 м), Көнсығыш Джангитау (5033,6 м), Шота Руставели суҡыһы(~4900 м), Көнбайыш Шхара (5068,8 м), Төп Шхара(5193,2 м), Көнсығыш Шхара(4866,5 м) суҡылары"диуар" барлыҡҡа килтергән .
Бызынғы диуары буйлап 5б траверстары һәм 6А ҡатмарлылыҡ категориялары һалынған.

# Бызынғы диуары
## Күтәрелеү

* 1938 — көнсығыштан көнбайышҡа беренсе траверс: Е. Белецкий (мс), А. Бердичевский, Д. Гущин (мс), И. Леонов;
* 1953 — көнбайыштан көнсығышҡа беренсе траверс: К. Кузьмин етәкселегендәге төркөм;
* 2014 — Беренсе ҡышҡы траверс: Виктор Коваль (етәксе), Николай Тотмянин, Петр Кузенков һәм Сергей Кондрашкин.
# Мозокей

Мозокей — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының уң ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мозокей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000512108200004187
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200418
* Бассейн коды — 07.02.00.005
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Илеш районы гербы

Илеш районы гербы — Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районы символдарының береһе.
Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлендәге 10-1-се һанлы ҡарары менән раҫланған.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт символика регистрына 021 регистрацион номер бирелеп индерелгән. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына 2983 регистрацион номер бирелеп индерелгән.
Гербтың авторы — Салауат Ғиләжетдинов.

# Илеш районы гербы
## Тасуирламаһы

Гербта алтын яланда кейҙерелгән ситке яҡтары бөгөлгән күк ромб, юғарыраҡ алтын яллы, ҡойроҡло һәм тояҡлы алтын икмәк башаҡтары өҫтөнән йүгереүсе көмөш ат төшөрөлгән. Гербтың аҫтында һул яҡ мөйөштә ике тигеҙ вертикаль күк таяҡса (ҡабырға), ә уң яҡта күк ҡыя тәре (әүернә) урынлашҡан.

# Илеш районы гербы
## Символиканың нигеҙҙәре

Герб композицияһы нигеҙендә тыуған ерҙе данлау, халыҡтың батырлығы һәм эшһөйәрлеге ята. Хәҙерге Илеш районы Ҡырғыҙ һәм Йылан ырыуы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә урынлашҡан. Оҙайлы тарих эсендә халыҡ күп һынауҙар аша үткән: иреккә һәм ергә үҙ хоҡуҡтарын һаҡлап күп тапҡыр ихтилалдар күтәргән, 1805, 1806—1807 йылдарҙағы рус-француз һуғыштарында һәм 1853—1856 йылдарҙағы Ҡырым кампанияһында ҡатнашҡан, 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Ватанды һаҡлаған. Илешлеләр һуғыш яланында ла, тыныс хеҙмәттә лә үҙҙәрен данлаған. Шунлыҡтан йүгереүсе көмөш ат гербтың үҙәк фигураһы булып тора, ул Тыуған илгә мөхәббәттең һәм тоғролоҡтоң, ҡаһарманлыҡтың, ышаныслыҡтың һәм тәүәкәллектең символы.
Борондан Илеш ере уның эшһөйәр халҡы тарафынан үҫтерелгән сикһеҙ икмәк баҫыуҙары һәм юғары уңыштар менән дан тота. Тап ауыл хужалығының юғары үҫеше райондың хәҙерге иҡтисади һәм социаль именлеген билдәләй.
Алтын фон һәм урталағы күк төҫлө ҡабарынҡы ромб райондың төп байлығын — сикһеҙ бойҙай баҫыуҙарын һәм улар өҫтөндәге тыныс күк йөҙөн символлаштыра.
Икмәк башаҡтарынан уралған төйөн район халҡына хас булған тормош көсө, эшһөйәрлек, үҫешкә һәм алға барырға ынтылышты сағылдыра.
Үҙ тарихын, мәҙәни традицияларын хөрмәт итеү һәм һаҡлау өсөн гербтың осонда Йылан һәм Ҡырғыҙ башҡорт ырыуҙарының тамғалары төшөрөлгән: ике ҡабырға һәм әүернә, уларҙың вариҫтары әле лә ошо ерҙә көн итә.
# Ильин Сергей Спиридонович

Ильин Сергей Спиридонович (5 апрель 1925 йыл — 5 февраль 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар взводы командиры, лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

# Ильин Сергей Спиридонович
## Биографияһы

Сергей Спиридонович Ильин 1925 йылдың 5 апрелендә, Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Андреевка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. 7 класс тамамлай. «Ҡыҙыл юл» колхозында комбайнсы ярҙамсыһы булып эшләй.
1943 йылдың февралендә Башҡорт АССР-ының Өфө районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1944 йылда Әстерхан хәрби пехота училищеһын тамамлай.
1944 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Лейтенант Сергей Ильин 1945 йылдың 2 февраленән 5 февраленә тиклемге осорҙа, Одер йылғаһының һул ярында (Германия), Врицен (Германия) ҡалаһынан көнсығыштараҡ плацдармды һаҡлап ҡалыу буйынса һуғышта айырыуса батырлыҡ күрһәтә.
1945 йылдың 5 февралендә ауыр яраларҙан вафат була. Бад-Фрайенвальде (Көнсығыш Германия) ҡалаһында ерләнгән.

# Ильин Сергей Спиридонович
## Батырлығы

1945 йылдың 5 февралендә дошман батальоны совет ғәскәрҙәре подразделениеһы йүнәлешендә һөжүм итә. Дошман атакаһын кире ҡағып, лейтенант Ильин шәхсән үҙе ике немец танкыһын юҡ итә, һәм, ике тапҡыр яраланған көйө сафта ҡала, һуғыш менән етәкселек итеүен дауам итә. Сергей Ильин взводы яугирҙәре 120-гә тиклем дошман һалдатын һәм офицерын, тағы бер танкты юҡ итә.
1945 йылдың 2 февраленән 5 февраленә тиклем Сергей Ильин взводы бөтәһе немецтың алты танкын, ике штурмлау орудиеһын һәм ике йөҙ һикһәнгә тиклем гитлерсыларын юҡ итә, бының менән Одер йылғаһының һул ярында плацдармды ныҡлы һаҡлап ҡалыуға булышлыҡ итә.
1945 йылдың 6 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән, командованиеның заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткән өсөн, лейтенант Сергей Ильин Спиридоновичкә үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Ильин Сергей Спиридонович
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы, Советтар Союзы Геройы (06.04.1945).
* Ленин ордены.

# Ильин Сергей Спиридонович
## Хәтер

* Өфө районының Герой уҡыған Яңы Жуковка мәктәбе бинаһына мемориал таҡтаташ ҡуйылған.
* Башҡортостан Республикаһының Өфө районы Жуково ауылындағы муниципаль дөйөм белем биреү урта мәктәбе С. С. Ильин исемен йөрөтә.
# 1920 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1920 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1920 MCMXX |
| Юлиан стилендә | 1919 — 1920 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2672 — 2673 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7428 — 7429 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5680 — 5681 ה'תר"ף — ה'תרפ"א |
| Мосолман календары | 1339 — 1340 |
| Боронғо әрмән календары | 1369 ԹՎ ՌՅԿԹ |
| Ҡытай календары | 4616 — 4617 (с 25 январь) 己未 — 庚申 жёлтая овца — белая обезьяна |
| Эфиопа календары | 1912 — 1913 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1976 — 1977 |
| - Шака самват | 1842 — 1843 |
| Иран календары | 1298 — 1299 |
1920 (бер мең туғыҙ йөҙ егерменсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1920 йылы, 2 мең йыллыҡтың 920 йылы, XX быуаттың 20 йылы, XX быуаттың 2 ун йыллығының 10 йылы, 1920 йылдарҙың 1 йылы.

# 1920 йыл
## Ваҡиғалар

* 2 февраль — Рәсәй һәм Эстония араһында Тартус килешеүенә ҡул ҡуйыла.
* 24 март — Башревком Башҡорт АССР-ы территорияһында башҡорт теленең дәүләт статусы тураһындағы положениены ҡабул итә.

# 1920 йыл
## Тыуған шәхестәр

* 2 ғинуар — Айзек Азимов, АҠШ фантаст яҙыусыһы.
* 20 ғинуар — Федерико Феллини, Италия кинорежиссёры.
* 18 май — Иоанн Павел II, Рим Папаһы (1978—2005).
* 30 июль — Юлдашев Әхнәф Әхмәт улы, башҡорт теле белгесе, төркиәтсе.
* 15 сентябрь — Кәтибә Кинйәбулатова, башҡорт балалар шағиры һәм яҙыусыһы.
* 20 сентябрь — Ибраһим Абдуллин, драматург, яҙыусы.
* 13 октябрь — Сөләймәнов Шәриф Сөләймән улы, Советтар Союзы Геройы.
* 30 ноябрь — Алтон Стюарт Доннелли, АҠШ тарихсыһы.
* 15 декабрь — Ҡудашева Фәриҙә Йәһүҙә ҡыҙы,

# 1920 йыл
## Вафат булған шәхестәр

* Шамун Фидаи, башҡорт революционер-шағиры.
* 7 февраль — Колчак Александр Васильевич, Рәсәй империяһы адмиралы.
* 18 апрель — Ниязбаев Ғәбделрәүеф Хәким улы, башҡорт драматургы.
* 28 апрель — Климент Тимирязев, Рәсәй тәбиғәт фәндәре белгесе.
* 14 июнь — Макс Вебер, немец экономисы.
# Сәйет (Арғаяш районы)

Сәйет — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Яратҡол ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 456896, ОКАТО коды — 75206898006.

# Сәйет (Арғаяш районы)
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 160 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 87 ир-ат һәм 73 ҡатын-ҡыҙ.
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.
# Полдневая (Молома ҡушылдығы)

Полдневая — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 244 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Полдневая (Молома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103541
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мохтик-Игол

Мохтик-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының һул ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Мохтик-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034251
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203425
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# WorldCat (библиографик мәғлүмәт базаһы)

WorldCat — донъяла иң ҙур библиографик мәғлүмәт базаһы, уға донъяның 470 телендәге бөтә төр әҫәрҙәр тураһында 240 миллион яҙма инә. WorldCat 1967 йылда Фред Килгур тарафынан нигеҙләнгән. База OCLC ойошмаһы сиктәрендә донъяның 170 илендәге 72 меңдән ашыу китапхана тырышлығы менән үҫтерелә.
2006 йылдың авгусынан башлап был мәғлүмәт базаһына worldcat.org веб-сәхифәһенән инеү ирекле.
# Венчур филантропияһы

Венчур филантропияһы венчур эшҡыуарлығы концепцияһын һәм ысулдарын филантроптарҙың маҡсаттары менән берләштерә. Ул финанс ресурстары һәм матди өлкәгә инмәгән булышлыҡ менән көслө социаль ойошмалар һәм проекттар төҙөүгә йүнәлтелгән. Социаль инвестициялар һәм гранттар кешеләрҙең тормош-көнкүрешен яҡшы яҡҡа үҙгәртә торған стартаптарға һәм эштәргә (фәҡирлек менән көрәш, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау) һалына. Венчур филантропияһына социаль эшҡыуарлыҡ һәм һөҙөмтәле альтруизм фәлсәфәһе оҡшаш. Венчур филантропияһына түбәндәге билдәләр хас:
* Һынауҙар үткәреүгә һәм яңы юлдар ҡулланыуға әҙерлек.
* Финанс, интеллектуаль һәм кеше капиталы тәҡдим итеү.
* Эшлеклелек күнекмәләрен коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙа ҡулланыу.
* Социаль проекттарҙы оҙайлы мөҙҙәткә финанслау (3 — 7 йылға).
* Һалынған аҡсаларҙың һөҙөмтә килтереүенә булышлыҡ итеү, проекттың мөмкинлектәрен арттырыу.
* Глобаль методикаларҙы урындағы шарттарға яраҡлаштырыу.
* Инвесторҙың проектта төплө ҡатнашыуы, хатта коммерцияға ҡарамаған ойошманың етәкселеге составына инеүе.
* Социаль проекттарҙан килем алыу һәм уны проектты киңәйтеүгә һалыу (ләкин социаль һөҙөмтә килем алыуҙан мөһимерәк булып ҡала).
* Алынған һөҙөмтәне инвесторҙарҙың һәм ярҙамды алыусыларҙың бергәләп баһалауы.
* Алынған һөҙөмтәләргә ҡарап, инвестицияларҙы башҡа проекттарға күсереүгә әҙерлек.
Венчур филантропияһына ылыҡтырыуҙың өс моделе бар: гранттар системаһы менән традицион фондтар булдырыу; ялланған профессиональ штат аша эш итеүсе филантроптар тарафынан финансланған коммерцияға ҡарамаған ойошмалар ойоштороу; венчур капиталы инвесторҙары инвестиция алыусылар менән тығыҙ хеҙмәттәшлек иткән партнёрлыҡтар ойоштороу (pass-through funds).
Венчур филантропияһына түбәндәгеләрҙең эшмәкәрлеге ҡарай: Билл һәм Мелинда Гейтстарҙың фонды, Омидьяр селтәре, New Profit Inc., Echoing Green, Мулаго фонды, Европа венчур филантропияһы ассоциацияһы, Foundation for Advanced Philanthropy, Social Venture Partners International, Social Venture Network, Brainerd Foundation, Kirsch Foundation, Silicon Valley Community Foundation, Silicon Valley Social Venture Fund, Robin Hood Foundation, Tipping Point Community, Austin Social Venture Partners, Community Development Venture Capital Alliance, Community Wealth Ventures, Dallas Social Venture Partners, The Enterprise Foundation, Global Partnerships, Roberts Enterprise Development Fund.
# Гербель Николай Васильевич

Гербель Николай Васильевич (8 декабрь (26 ноябрь) 1827 йыл, Тверь — 20 март (8 март) 1883 йыл, Петербург) — Рәсәй империяһы шағиры-тәржемәсе, әҙәбиәт белгесе, нәшриәтсе-мөхәррир, библиограф.

# Гербель Николай Васильевич
## Биографияһы

Николай Васильевич Гербель 1827 йылдың 26 ноябрендә Тверь ҡалаһында Шосткинский дары заводы командиры генерал-лейтенант Василий Васильевич Гербель ғаиләһендә тыуған
Ата-әсә йортонда тәүге тәрбиәне ала, әммә туғыҙынсы йәшендә уны Киев ҡалаһында 1-се Киев гимназияһы янындағы Благородный пансионға бирәләр. Гимназияны тамамлап, Гербель кенәз Безбородконың Нежинский лицейына уҡырға инә. Бында ул Совет тәҡдим иткән «Подробный разбор словесных произведений Сумарокова и Ломоносова и общее заключение о характере и состоянии русской словесности от Петра Великого до Екатерины II» темаһына диссертация яҙа. Был диссертация көмөш миҙалға лайыҡлы тип таныла.
1850 йылдарҙан башлап төрлө Петербург журналдарында баҫыла башлай. 1850 йылдар аҙағында иң яҡшы сит ил шағирҙарын урыҫ телендә баҫтырып сығара; был эшкә урыҫ әҙәбиәтенең күренекле эшмәкәрҙәрен йәлеп итә, төрлө журналдарҙа таралған классик сит ил шағирҙарының иң яҡшы йыя.
1857 йылда рус яҙыусылары тәржемәһендә Шиллер әҫәрҙәре йыйынтығы барлыҡҡа килә, аҙаҡ Шекспир, Байрон, Гете, Гофман, Шевченко әҫәрҙәрҙең тулы йыйынтығы, немец, инглиз шағиры һәм славян шағирҙарының иң яҡшы әҫәрҙәренән хрестоматия нәшер ителә.
Рус әҙәбиәте өлкәһендә Гербелдың шиғырҙа тәржемә ителгән «Слова о полку Игореве» (1854) айырым әһәмиәткә эйә, уны шул ваҡыттың ғалим-филологтары йылы ҡабул итә; Гербель шулай уҡ үҙенән һуң «Русские поэты в биографиях и образцах» (СПб., 1873, 1880, 1888) и «Немецкие поэты в биографиях и образцах» (СПб., 1877) китаптарын ҡалдыра.
Гербель Николай Васильевич 1883 йылдың 8(20) мартында Санкт-Петербургта вафат була. Тула губернаһының Чернский өйәҙендә (хәҙерге Тула өлкәһенең Плавский районы) имениеһынан алыҫ түгел Бабурино ауылы зыяратында ҡатыны менән йәнәш ерләнә.

# Гербель Николай Васильевич
## Ғаиләһе

* Ҡатыны: Ольга Ивановна, тыумыштан Соколова. 1840 йылда тыуған, 1863 йылдың 3 апрелендә кейәүгә сыға, шунан һуң иренә тәржемәләрҙә һәм нәшер итеүҙә ярҙам итеп, әҙәбиәт менән шөғөлләнә башлай. 1877 йылда Байрондың «Вернер, или Наследство» трагедияһын үҙаллы тәржемә итә. Был тәржемә «Сочинения Байрона в переводе русских писателей» хеҙмәтенең IV томында урынлаштырылған. Иренең яҡын дуҫы һәм ярҙамсыһы булараҡ, ул уның үлемен кисерә алмай һәм шул уҡ йылда вафат була (23 ноябрь).

# Гербель Николай Васильевич
## Библиография

* Изюмский слободской казачий полк. 1651—1765. — СПб.: тип. Э. Праца, 1852. — 164 с.
* На двухсотлетие Изюмского гусарского полка. — Спб.: тип. К. Крайя, 1851. — 8 с.
* Собственные стихи и переводы Гербеля под заглавием «Отголоски», в 2 ч. — СПб., 1858:
    Поэзия славян / Сост. Н. Гербель. — СПб., 1871;
    Английские поэты в биографиях и образцах / Сост. Н. Гербель. — СПб., 1875;
    Немецкие поэты в биографиях и образцах / Сост. Н. Гербель. — СПб., 1877;
    Полное собрание стихотворений, 2 тт. — СПб., тип. Безобразова, 1882.
* Очерки в книге «Лицей князя Безбородко», изд. 2-е. — СПб., 1881.
# Куршумли хан

Куршумли-хан (төр. Kurşunlu han) — Скопьеның (Македония Республикаһы) Боронғо ҡалаһында урынлашҡан Ғосман империяһының каруанһарайы. XVI быуатта төҙөлә. Вардар йылғаһының һул яғында, Македония музейы ихатаһында урынлашҡан. Ҡоролма ҡунаҡхана һәм төрмә булып хеҙмәт итә. Куршумли хан — Скопьела һаҡланып ҡалған урта быуат ҡоролмаларының береһе.

# Куршумли хан
## Тарихы

Куршумли хан XVI быуатта төҙөлә, аныҡ ваҡыты билдәле түгел. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, бинаны 1556 йылдар тирәһендә Ходзал мәҙинә мәзине булараҡ билдәле Мөслихитдин Абдул Ғәни төҙөй. Күҙаллауҙар буйынса, ул тағы ла боронғораҡ бина нигеҙе өҫтөнә ултыртыла. Куршумли хан ҡунаҡхана булып хеҙмәт итә, 100 ат ҡуйырлыҡ ат һарайы була. 1787 йылда бина төрмә итеп үҙгәртелә. Унда бик күп македон һәм болгар революционерҙары тотола. 1904 — 1914 йылдарҙа бина тағы ла ҡунаҡханаға әйләндерелә. Куршумли хан 1963 йылдағы ер тетрәүе ваҡытында етди зыян күрә, һуңынан тергеҙелә. Әлеге ваҡытта музейҙың бер өлөшө һәм лапидарий итеп файҙаланыла.

# Куршумли хан
## Архитектураһы

Архитектураһы буйынса Куршумли ошо осорҙағы башҡа ҡаруанһарайҙарға оҡшаш. Стеналары квадрат, ә ҡыйығы пирамидаль көмбәҙҙәрҙән ғибәрәт. «Куршумли» аҡ ҡурғаш тигәнде аңлата, был металл тәүҙә ҡыйыҡ япыу өсөн ҡулланылған (по другой версии крыша была покрыта свинцом). Куршумли хандың үҙәк өлөшөндә фонтанлы эске ихата бар. Ул ике ҡатлы ябыҡ галерея менән уратып алынған. Галереяға һәр береһе камин менән йыһазландырылған бүлмәләрҙең ишеге инә. Помещения на первом этаже здания использовались в качестве склада, верхний этаж — для спальных помещений. Төп ихата икенсе ихата менән арка аша тоташа.
# Күсемов

Күсемов — фамилия.
* Күсемов Аҡай (? — 1738 йыл һуң, артабанғы яҙмышы билдәһеҙ) — 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе.
* Күсемов Рәшит Йәмғетдин улы (1946 т.) — математик, техник фәндәр докторы.
# Колмыков Алексей Иванович

Колмыков Алексей Иванович (17 ғинуар 1921 йыл — 15 февраль 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Дан орденының тулы кавалеры.

# Колмыков Алексей Иванович
## Биографияһы

Алексей Иванович Колмыков 1921 йылдың 17 ғинуарында Айтуған ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Федоровка районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Урыҫ. Башланғыс белемле. 1943 йылдан КПСС ағзаһы. 1941 йылдың майынан Ҡыҙыл Армияла.

# Колмыков Алексей Иванович
## Бөйөк Ватан һуғышында

1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 25-се инженер-сапер бригадаһының (2-се Балтик буйы фронты, 3-сө удар армия) сапер-разведчигы ефрейтор Колмыков яугирҙар төркөмө составында 1944 йылдың 27 июлендә Резекне (Латвия) ҡалаһы эргәһендә дошмандың инженер-оборона ҡоролмалары булыуын асыҡлай һәм юҡ итә. 5 августа 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Шул уҡ йылдың 11-20 ноябрендә Лидуми тораҡ пункты районында (Латвия, Салдус ҡалаһынан 15 км көньяҡ-көнбайышҡа табан) Колмыков дошмандың тылында урынлашҡан зенит батареяһын һәм хәрәкәт итеүсе дошман танкыларын асыҡлай. 1945 йылдың 18 ғинуарында 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Ефрейтор Колмыков, шул уҡ 1-се Белорус фронты армияһының шул уҡ бригадаһында 1945 йылдың 28 феврале — 1 мартында Врицен ҡалаһы районында (Германия) ике тапҡыр дошман оборонаһының алғы һыҙығына разведкаға бара, бер нисә ут нөктәһен асыҡлай, танкыларҙы сығарыу өсөн йылғаны тикшерә, пулемет расчетын юҡ итә. 31 майҙа 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

# Колмыков Алексей Иванович
## Һуғыштан һуңғы йылдары

Старшина Колмыков 1946 йылдың майында демобилизациялана. Тыуған иленә ҡайтып колхоз рәйесе урынбаҫары булып эшләй. 1947 йылдан Ырымбурҙа йәшәй, 1958 йылдан — Һарытау өлкәһенең Пугачев районы Заволжский ҡасабаһында. Куйбышев ГЭС-ын, һуңынан Һарытау электр станцияһын төҙөгәндә быраулаусы, шартлатыусы булып эшләй. 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, миҙалдар, шул иҫәптән «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән наградланған