yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тунг-Сурт-Юган

Тунг-Сурт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Казым йылғаһының уң ярына тамағынан 405 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тунг-Сурт-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020531
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302053
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рощинский ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)

Рощинский ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының Муниципаль берәмекадминистратив-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Рощинский ауылы.

# Рощинский ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Рощинский ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

Ауыл Слветы Стәрлетамаҡ районының төньяғында урынлашҡан.
# Күндерәк (мәғәнәләр)

* Күндерәк — Рәсәйҙәге йылға, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға.
* Күндерәк (Стәрлебаш районы) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл.
* Күндерәк (Өфө районы) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл.
# Мокшура

Мокшура — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вая йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мокшура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043243
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004324
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Минзәлә районы

Минзәлә районы (татар. Минзәлә районы) — Татарстан районы. Административ үҙәк — Минзәлә.
Майнан — 1919,8 км².

# Минзәлә районы
## Тарих

Район территорияһы байлар башҡорттары ерҙәрендә урынлаша.
Өфө өйәҙе, 17 быуаттан уртаһынан Кама аръяғы һыҙығы (Кама аръяғы сик һыҙығы) составында.
1781—1920 йылдарҙа Минзәлә өйәҙенең территорияһында.

# Минзәлә районы
## Ҡоролош

* Атряклинское ауыл биләмәһе
* Аюское ауыл биләмәһе
* Бикбуловское ауыл биләмәһе
* Верхнетакерменское ауыл биләмәһе
* Воровской исемендәге ауыл биләмәһе
* Иркеняшское ауыл биләмәһе
* Коноваловское ауыл биләмәһе
* Кузембетьевское ауыл биләмәһе
* Наратлы-Кичуское ауыл биләмәһе
* Николаевское ауыл биләмәһе
* Новомазинское ауыл биләмәһе
* Новомелькенское ауыл биләмәһе
* Подгорно-Байларское ауыл биләмәһе
* Старомазинское ауыл биләмәһе
* Староматвеевское ауыл биләмәһе
* Урусовское ауыл биләмәһе
* Юртовское ауыл биләмәһе
* Юшадинское ауыл биләмәһе

# Минзәлә районы
## Эре тораҡ пункттар

* Воровской исемендәге Совхоз ҡасабаһы
* Яңы Мелькен
* Сарсаз-горы
* Топасево
* Старое Мазино
* Коноваловка
* Яңы Александровка
* Атрякле
# Белорет районы гербы

Белорет районы гербы — Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль район Советы тарафынан 2006 йылдың 6 июлендә ҡабул ителгән 102-се һанлы ҡарары менән Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль район гербы раҫланды.
Герб — аҫҡы мөйөштәре түңәрәҡләнгән, ҡыры ослайтылған дүртмөйөшлө геральдик ҡалҡан. Зәңгәрһыу ерлектәге тулҡынлы көмөш сиктә йэшел ҡаяға башын бороп алтын бөркөт баҫҡан.

# Белорет районы гербы
## Символиканың һығымтаһы

Белорет районының гербы үҙенең йөкмәткеһе буйынса бер бөтөн һәм гармониялы, гербтың төп идеяһы — ул белорет халҡының рухи байлығын һәм юғары намыҫлылығын, тыуған яҡтың гүзәллеген күрһәтеү. Гербтың композицияһы һәм элементтары географик, тарихи, рухи-мәҙәни һәм милли үҙенсәлектәр менән нигеҙләнгән.
Иҙелбашы төбәгендә Көньяҡ Уралдың иң бейек тауҙары, атап әйткәндә Ирәмәл менән Ямантау урынлашҡан. Белорет районы республиканың урманға бай территорияһы һанала. Көньяҡ-Урал Дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы тәүге биш иң ҙур Рәсәй ҡурсаулыҡ территориялары рәтендә килә. Ямантау, Ирәмәл, Арский ташы, Ҡоткор тамағы, Ҡыҙыляр мәмерйәһе Рәсәйҙең тәбиғәт һәйкәлдәре булып һанала. «Ҡоштар батшаһы» бөркөттөң — гербтың төп фигураһы — йәшәү урыны ла тап Белорет ерендә. Халыҡтың ҡыйыу рухын, ирек һөйөүсәнлеген, яңы бейеклектәр яулау көсөн символлаштырған бейек тауҙар ҡошо бөркөт бары Иҙелбашы төбәгендә генә йәшәй. Был ерҙәрҙә тамьян һәм ҡатай ырыуы вәкилдәре йәшәй, улар борон-борондан үҙҙәренең ҡыйыулығы, сыҙамлылығы, ғорурлығы менән дан алған халыҡ. Тамьян ырыуын уның арҙаҡлы улдары Башҡортостанды Рус дәүләтенә ҡушыу мәсьәләһе менән Ҡазан ҡалаһына илселек составында барған Шәғәли Шаҡман һәм башҡорт классик музыкаһына нигеҙ һалыусы Заһир Исмәғилев данланы. Белорет ере бик күп батыр йөрәкле бөркөт ир-егеттәрен тәрбиәләгән: 13 Советтар Союзы Геройы, 2 Рәсәй Федерацияһы Геройы, «Хәрби дан» орденының кавалеры, ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы, 4 Социалистик Хеҙмәт Геройы, «Хеҙмәт Даны» орденының 2 тулы кавалеры.
Бөгөнгәсә батыр йөрәкле ата-бабаларының изге исеменә тап төшөрмәй үҙ ҡанаттарын киң йәйгән Белорет бөркөттәре Иҙелбашы төбәгенә дан йырлай. Йәшел ҡаяла ултырған алтын бөркөт майҙаны буйынса ҙур райондың гүзәл тәбиғәт ҡосағында йәшәүсе ғорур һәм ҡөҙрәтле белорет халҡының киң күңел һәм бойондороҡһоҙлоҡ, көс һәм зирәклек, энергия һәм ихтыяр, ҡаршылыҡтарҙы еңеп сығыу сифаттарын һынландыра.
Бөркөттөң алтын төҫө һәм йәшел ҡаяның алтын юлаҡтары райондың файҙалы ҡаҙылмаларына бай булыуын, байлыҡ, үҙ аллылыҡ, ғәҙеллек, баҫалҡылыҡ, мәрхәмәтлекте геральдик символикаһында һынландыра. Йәшел төҫ бәхет, өмөт, азатлыҡ, тыныслыҡ һәм именлекте символлаштыра. Был шулай уҡ тәбиғәт, яҙ, тормоштоң мәңгеллеге һәм өмөттәрҙең аҡланыу төҫө ул. Гербтың зәңгәрһыу яланы мөһабәтлек, гүзәллек, ышаныс, тоғролоҡ, тыныслыҡ, хыялдар символы, шулай уҡ белореттарҙың үҙ гүзәл тәбиғәтен һаҡларға тырышыуын аңлата.
Гербтың көмөш төҫтәге тулҡындары — Ағиҙел йылғаһы, ә көмөш төҫ иһә таҙалыҡ, ышаныс, ихласлыҡ, юғары намыҫлылыҡ, эскерһеҙлектең геральдик символы булып тора.
# Үҫмер Варфоломейға Илаһи зат күренеүе

«Үҫмер Варфоломейға Илаһи зат күренеүе» (рус. Видение отроку Варфоломею) — Михаил Нестеровтың Сергий Радонежскийға арналған хеҙмәттәре циклынан иң танылған һүрәте.
Һүрәт Өфөлә, Епифаний Премудрый авторлығындағы Сергий ишаратында йәшәйеш сюжетынан төшөрөлгән:
   Йәш үҫмер Варфоломей, атаһы юғалған аттарҙы эҙләргә тип ебәргән болонда, имән төбөндә рухани ҡартты күрә. Ҡарт ғибәҙәтен тамамлағас, үҫмер уның янына барып күңелендәге ҡайғы-хәсрәтен һөйләп бирә.
   Ҡарт кеше малайҙы тыңлағас, уны йәлләп ғибәҙәт ҡыла башлай, кеҫәһендәге ҡумтанан просфор (ғиҙәҙәт ҡылыу икмәге) киҫәге алып бирә, һәм «Мә, аша: был һиңә Аллаһ рәхмәте һәм Изге яҙманы төшөнөү билдәһе» тип фатихаһын бирә.
Сергий Радонежский образы рәссамға бала саҡтан яҡын һәм хөрмәтле әхлаҡи идеал була. Изгенең урыҫ халҡын берләштереүҙәге роле Нестеров өсөн әһәмиәтле була.
# Ректификация

Ректификация (син. дистилляция) — шыйыҡсаны төрлө фракцияларға бүлеү процессы.
Ректификация XIX быуаттан спирт һәм нефть сәнәғәтенең төп технологик процессы тип һанала. Хәҙер ул бөтә донъяла органик синтез, изотоптар, полимерҙар алыу өсөн ҡулланыла.
# Смыслов Василий Васильевич

Василий Васильевич Смыслов (24 март 1921 йыл — 27 март 2010 йыл) — СССР, һуңынан Рәсәй шахматсыһы. Шахмат буйынса 7-се донъя чемпионы (1957—1958). СССР чемпионы (1949). Өс тапҡыр донъя чемпионы (1938, 1942, 1944/45). СССР командаһы составында туғыҙ тапҡыр Бөтә донъя шахмат олимпиадаһы еңеүсеһе (1952, 1954, 1956, 1958, 1960, 1964, 1968, 1970, 1972). СССР командаһы составында Беренсе команда донъя чемпионаты еңеүсеһе (1985). СССР командаһы составында биш тапҡыр Европа чемпионаты еңеүсеһе (1957, 1961, 1965, 1970, 1973). Халыҡ-ара гроссмейстер (1950). СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1948), шахмат композицияһы буйынса халыҡ-ара арбитр (1957), шахмат теоретигы.

# Смыслов Василий Васильевич
## Биографияһы

6 йәшендә шахмат уйнарға өйрәнә — атаһы, Василий Осипович Смыслов (1881—1943), 1-се категориялы шахматсы була. Москворецкий Пионерҙар йортоноң шахмат секцияһында шөғөлләнә. 1938 йылда 1-се категория шахматсыларҙың Бөтә Союз турнирында 1-3-сө урындарҙы бүлешә, Мәскәү чемпионатында — 1-2-се урындарҙы. Мәскәү чемпионы (1942 һәм 1943/1944 йылдар — конкурстан тыш уйнаған М. Ботвинниктан һуң икенсе була). Оҫталар турниры: Куйбышев (1942) — 2-се урын, Свердловск (1943) — 3-4-се урындар. СССР-ҙың 18 чемпионаты ҡатнашыусыһы (1940 йылдан); яҡшы һөҙөмтәләре: 1940 йыл — 3-сө урын, 1941 йыл (илдең абсолют чемпионы исеме өсөн матч-турнир) — 3-сө, 1944 йыл — 2-се, 1947 йыл — 3-4-се урындар, 1949 йыл — 1-2-се урындар (Д. Бронштейн менән), 1955 йыл — 1-2-се урындар (өҫтәмә матчта Е. Геллерға еңелә), 1969 йыл — 3-5-се урын, 1971 йыл — 2-3-сө урын.
Гронинген турнирында (1946 йыл) 3-сө урын алып, Смыслов 1948 йылғы донъя беренселеге матч-турниры ҡатнашыусылдары иҫәбенә индерелә (2-се урын); шул ваҡыттан донъяның көслө шахматсылары төркөмөнә инә.
# Кузюк

Кузюк — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кузюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041202
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004120
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Айыу (Ейәнсура районы)

Айыу (рус. Аютово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453380, ОКАТО коды — 80226816002.

# Айыу (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 158 | |
| 1959 | 157 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 154 | |
| 1979 | 166 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 151 | |
| 2002 | 161 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 167 | |
| 2010 | 129 | |

# Айыу (Ейәнсура районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 9 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Тюльган): 52 км
# Лексырья

Лексырья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сырья йылғаһының һул ярына тамағынан 8,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Лексырья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007529
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100752
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сафуан Әлибаев музейы

Сафуан Әлибаев музейы — Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры, шағир Сафуан Әлибаевтың тыуған ауылы Тирмәндә уның исемен йөрөткән урта мәктәп бинаһында урынлашҡан музейы.

# Сафуан Әлибаев музейы
## Тарихы

2015 йылдың 1 сентябрендә асыла. Әлибаевтарҙың шәжәрә ағасы менән танышыуҙан башланған экскурсия, артабан «Ҡәләмдәштәренең иҫтәлекле бүләктәре», «Бала сағы һәм мәктәп йылдары», «Әҙәбиәт һәм журналистика майҙанында», «Юлдарым, юлдарым», «Йырлап тора күңелем», «Ижад бейеклектәре» кеүек бүлектәрҙә, шағирҙың тотош тормош һәм ижад юлын байҡап, дауам итә. Ошонда уҡ әҙәбиәт һөйөүселәр әҙиптең шәхси әйберҙәре: эш өҫтәлендәге яҙыу машинкаһы, сумкаһы, яҙыу-һыҙыу ҡоралдары, кейемдәре, еләнен, төрлө танытма-дипломдарының күсермәләре менән таныша ала.
2018 йылдың апрель айында Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы эргәһендә эшләй башлаған ата-әсәләр комитеты ағзалары һәм яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаева Сафуан Әлибаев музейы менән танышты һәм Ҡунаҡтар кенәгәһенә үҙенең фекерен яҙып ҡалдырҙы.
Ил инәһенең башҡорт телен, мәҙәниәтен һаҡлау һәм үҫтереүгә өлөш индереү тураһында нәсихәттәре тыңлаусыларҙың күңеленә үтеп инде.
Мәктәп уҡыусылары, уҡытыусылары, ағинәйҙәр йыр ансамбле, эстәлекле сығыштар әҙерләгәйне. Ата-әсәләр комитеты йәмәғәтселәре һәм яҡташтары, викиөләсәй Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы, "Шәжәрә" нәшриәтендә баҫылып сыҡҡан "Әйле. Тырнаҡлы. Түбәләҫ" китаптарын халыҡҡа бүләк итеп тапшырҙы.
# Кознов Александр Вячеславович

Кознов Александр Вячеславович (28 июнь 1963 йыл — 20 декабрь 2009 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры.

# Кознов Александр Вячеславович
## Биографияһы

Александр Вячеславович Кознов 1963 йылдың 28 июнендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. 1987 йылда Б. Щукин исемендәге театр училищеһын тамамлай. 1989 йылда Рубен Симонов исемендәге театрға килә. 1990 йылда Вахтангов исемендәге театрға уйнарға саҡырыу ала. Кинола Сергей Тарасовтың «Приключения Квентина Дорварда, стрелка королевской гвардии» һәм «Рыцарский замок» тарихи-мажаралы картиналарында намыҫлы рыцарь ролдәре менән дан ала.
2002 йылдың ноябренән 2003 йылдың июненә тиклем ТВС телеканалында Владимир Соловьевтың «Поединок» программаһының, шулай уҡ шул уҡ каналда Санкт-Петербургтың 300 йыллығына ҡарата спонсор заставка-йәнһүрәттәрҙең рәсми тауышы була.
Оҙайлы ауырыуҙан һуң 2009 йылдың 20 декабрендә Мәскәү ҡалаһында вафат булып ҡала.

# Кознов Александр Вячеславович
## Ғаиләһе

* Ҡатыны — Елена Дробышева, театр һәм кино артисы.
* Улы — Филипп.

# Кознов Александр Вячеславович
## Театр эшмәкәрлеге

* Аристарх Доминикович Гранд-Скубик — «Самоубийца», реж. Евгений Симонов
* Помещик Смирнов — «Медведь», реж. Евгений Симонов
* Измаил — «Принцесса Турандот»
* Клодий — «Мартовские иды», реж. А. Кац
* Сержант — «Чудо святого Антония», реж. Пётр Фоменко
* Эндрю Ледд — «Любовные письма», реж. С. Джимбинова
* Павзикл — фиван хәрби начальник — «Амфитрион», реж. Владимир Мирзоев
* Герцог Корнуэльский — «Лир», реж. Владимир Мирзоев
* Нарумов, Герцог Орлеанский, Англичанин — «Пиковая дама», реж. Пётр Фоменко
* Граф де Гиш — «Сирано де Бержерак», реж. Владимир Мирзоев
* Ахмед — «Али Баба и сорок разбойников», реж. А. Горбань, Вячеслав Шалевич
* Хәүефһеҙлек хеҙмәте начальнигы — «Фредерик, или Бульвар преступлений», реж. Н. Пинигин
* Маркиз Рикардо — «Собака на сене», реж. Юрий Шлыков
* Князь Голицын — «Царская охота», реж. В. Иванов
# Беларусь Республикаһы Милли фәндәр академияһының Үҙәк ботаника баҡсаһы

Беларусь Республикаһы Милли фәндәр академияһының үҙәк ботаника баҡсаһы — илдәге иң боронғо ботаник учреждениеларҙың береһе.

# Беларусь Республикаһы Милли фәндәр академияһының Үҙәк ботаника баҡсаһы
## Тарихы

1932 йылда БССР халыҡ комиссарҙары советы ҡарары буйынса ойошторола. Был тере үҫемлектәрҙең биологик төрлөлөгөн һаҡлау буйынса илдәге иң ҙур үҙәк, үҫемлектәр интродукцияһы, климатҡа яраҡлаштырыу, физиологияһы, биохимияһы һәм экологияһы, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә алдынғы ғилми учреждение. Майҙаны буйынса ла (яҡынса 100 гектар), коллекция составы буйынса ла (10 меңдән ашыу атама, шул иҫәптән ябыҡ грунтта 2,3 мең) Европала иң ҙур ботаник баҡсалар иҫәбенә инә. 1999 йылда Беларусь Республикаһы хөкүмәте ҡарары буйынса баҡсаға милли байлыҡты тәшкил иткән ғилми объект статусы бирелә. Үҙәк ботаника баҡсаһы республика әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы һәм ландшафт архитектураһы ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән. Әлеге ваҡытта Беларусь Милли фәндәр академияһы үҙәк ботаника баҡсаһы эшмәкәрлеге менән биология фәндәре докторы В. В. Титок етәкселек итә.
2006 йылдың 1 апреленән алып Первомайский районы хакимиәте ҡарары менән Үҙәк ботаника баҡсаһы тәмәке тартыу тыйылған биләмә тип иғлан ителгән.
2007 йылда ботаника баҡсаһында төҙөлөшө 2004 йылда башланған экспозицион оранжерея асыла. Оранжереяла планетаның төрлө климат зоналарында үҫкән экзотик үҫемлектәр үҫә. Яңы ҡоролма асылыу арҡаһында ботаника баҡсаһы ноябрь айынан апрель айына тиклем ҡышҡылыҡҡа ябылмай, ә оранжереяға килеү өсөн асыҡ ҡала.
Ботаника баҡсаһының фәнни коллективы донъя үҫемлектәр ресурстарын Беларусь халыҡ хужалығы һәм мәҙәниәте ихтыяждары өсөн файҙаланыуҙың теоретик нигеҙҙәрен һәм ысулдарын эшләй. Асыштар йәшел төҙөлөштөң, традицион булмаған емешселектең, дарыу үҫемлекселеге һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлауҙың практик мәсьәләләрен хәл итеүгә ҙур өлөш индерә.

# Беларусь Республикаһы Милли фәндәр академияһының Үҙәк ботаника баҡсаһы
## Фотогалерея

* Аҡҡош күленең төп төйәкләнеүселәре
* Быуа
* Партер
* БР Президенты А.Г. Лукашенко ултыртҡан ҡайын
* Партер
* Аҡҡош күле
* Аҡҡош күлендә аҡ томбойоҡтар
* Аҡҡош күлендә утрауға күпер
* Аҡҡош күлендә балыҡтар
* Аҡҡош күлендә сазан балыҡтар
# Ковжинка

Ковжинка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ухтомица йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ковжинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000049
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Касыль-Кы

Касыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 301 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Касыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069961
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306996
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Түбәнге Ершага

Түбәнге Ершага — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының уң ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Түбәнге Ершага
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032564
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203256
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кыв-Ю

Кыв-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лоптюга йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кыв-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046743
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004674
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Китап

Кесе Китап — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Китап йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Китап
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006409
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300640
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Фәхретдинов

Фәхретдинов — фамилия.
* Фәхретдинов Ғабдрахман Ризаитдин улы (1887—1936) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәрҙәренең береһе, «Башҡорт хөкүмәтенең теле» гәзите мөхәррире, күренекле башҡорт ғалимы.
* Фәхретдинов Ғәбделәхәт Ризаитдин улы (1889—1938) — иҡтисадсы, Бөтə Рəсəй Ойоштороу йыйылышы ағзаһы.
* Фәхретдинов Ризаитдин Фәхретдин улы (1859—1936) — күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе, яҙыусы, шәрҡиәтсе һәм дин әһеле. Эске Рәсәй һәм Себер Үҙәк диниә назараты мөфтөйө һәм рәйесе (1923—1936).
* Фәхретдинов Тимерйән Йыһанша улы (1919—1979) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Дан ордены тулы кавалеры.
* Фәхретдинова Дилара Әхәт ҡыҙы (1923—?) — сәнғәт ғилеме белгесе.
* Фәхретдинова Динара Йәлил ҡыҙы (1992) — Рәсәй спортсыһы. Халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Ҡаяға үрмәләү буйынса Европа чемпионы (2013).
* Фәхретдинова Хәҙисә Сиражетдин ҡыҙы (1.08.1938), дерматовенеролог-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2004). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003). Төкән ауылынан.
# Солтанай (Силәбе өлкәһе)

Солтанай (рус. Султанаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Үрәкүл ауыл биләмәһе составына керә.

# Солтанай (Силәбе өлкәһе)
## Тарих

Ауылға һалйот ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.

# Солтанай (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1816 | 1834 | 1859 | 1920 |
| 95 | 110 | 119 | 210 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (98 %) йәшәй.