yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чехов китап фестивале

Чехов китап фестивале — Антон Павлович Чеховҡа арналған, йыл һайын май айында үткәрелә торған әҙәби байрам (фестиваль).

# Чехов китап фестивале
## Тарихы

Фестиваль 2007 йылдан башлап йыл һайын май айының икенсе декадаһында өс көн дауамында үтә. Фестиваль матбуғат һәм киң элемтә саралары буйынса Федераль агентлыҡ, Ростов өлкәһенең Мәҙәниәт министрлығы (2007—2009 йылдар) һәм Таганрог ҡала хакимиәте булышлығында ойошторола. Фестивалдең төп ойоштороусылары — «Пушкин китапханаһы» фонды (Мәскәү) һәм Таганрог Мәҙәниәт идаралығы. Фестивалдең партнерҙары — Таганрог һәм Ростов өлкәһенең төрлө мәҙәниәт һәм белем биреү ойошмалары. Йыл һайын фестиваль сиктәрендә тыуған ил баҫмаларының яңы сыҡҡан китаптарынан күргәҙмә ойошторола. Форум ябылғас, китаптар ҡалаға бүләк итеп бирелә, был бик матур йолаға әйләнеп киткән. Фестивалдең иң мөһим ваҡиғаларының береһе — «Чехов һәләте» Бөтә Рәсәй китап премияһы лауреаттарын бүләкләү тантанаһы.
2011 йылда «Чехов һәләте» премияһының «Ғәҙәти булмаған һөйләүсе» номинацияһында Владимир яҙыусыһы Анатолий Гаврилов лауреат була. «Шәфҡәт күрһәтеүсе» номинацияһында Киров меценаты Валерий Крепостнов бүләкләнә, ул ҡаланың үҙәк китапханаһында Герцен кабинетын тергеҙеү буйынса эше өсөн премия ала.
2013 йылда фестиваль етенсе тапҡыр үтә, уның төп ойоштороусыһы булып «Пушкин китапханаһы» фонды, ә мәғлүмәт спонсоры булып «Российская газета» сығыш яһай.
2015 йылда X Халыҡ-ара Чехов китап фестиваленең 40 майҙансығында 50-гә яҡын сара үтте, 15 ойошма, компания, фирма фестивалдең яңы партнерҙары булып китте.
2016 йылда Александр Солженицындың ҡатыны — Солженицына Наталия Дмитриевна фестивалдең махсус ҡунағы була. Шул уҡ йылдың көҙөндә Севастополдә ваҡиғалар буйлап туризм өлкәһендә Милли премия регион конкурсына йомғаҡ яһала. Унда Көньяҡ федераль округтағы ете региондан 38 проект тәҡдим ителә. Чехов китап фестивале «Мәҙәниәт өлкәһендә иң яҡшы туристик ваҡиға» номинацияһында икенсе урынды («Шолохов яҙы» фестиваленән ҡала) ала.
Шуныһы ҡыҙыҡлы, был фестиваль үткән 10 йыл дауамында Таганрог ҡалаһы бүләккә 20 мең тирәһе китап ала, шуларҙың 12,5 меңе Таганрогтағы А. П. Чехов исемендәге үҙәк ҡала халыҡ өсөн асыҡ китапханала һаҡлана.
# Нәфиғ әл-Мәҙәни

Нәфиғ ибн Ғәбд әр-Рахман (ғәр. نافع بن عبد الرحمن‎; рус. Нафи‘ ибн ‘Абдуррахман; 689, Мәҙинә — 785, Мәҙинә) — ислам диненең арҙаҡлы белгесе һәм хәҙистәрҙе тапшырыусы, Мәҙинә ҡарыйҙары имамы, исемдәре Ҡөрьән уҡыуҙың иң ышаныслы ҡираәттәре менән бәйле ете имамдың береһе.

# Нәфиғ әл-Мәҙәни
## Биографияһы

Нәфиғ ибн Ғәбд әр-Рахман яҡынса 689 йылда тыуған. Әл-Әсмәғи хәбәренә ярашлы, ул сығышы менән Исфаһандан булған.

# Нәфиғ әл-Мәҙәни
## Дини эшмәкәрлеге

Нәфиғ ибн Ғәбд әр-Рахман етмеш тәбиғүндән динде һәм Изге Ҡөрьәнде уҡырға өйрәнгән.
Ҡөрьәнде өйрәтеү менән бер рәттән, ул Сөннәтте таратыуға ҙур өлөш индергән.
Билдәле хәҙис белгестәре Әхмәт ибн Шөғәйеп ан-Нәсәғи һәм Яхъя ибн Мәғин уны хәҙистәрҙең ышаныслы тапшырыусыларына индергән, ә Ибн Хиббан ошо хаҡта «Сиҡәт» тигән китабында яҙған.
Әбү Жәғәфәр шәйех үлгәндән һуң ул оҙаҡ ваҡыт Мәҙинә мәсетендәге намаҙҙарҙа имам булған.
# Лопатинка (Мокрая Панда ҡушылдығы)

Лопатинка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Панда йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Лопатинка (Мокрая Панда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006755
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000675
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбйәлил (исем)

Әбйәлил — башҡорт ир-ат исеме.

# Әбйәлил (исем)
## Этимология

Әбйәлил (Әбделйәлилдән ҡыҫҡартылған) башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән ир-ат исеме. Бөйөк, дәрәжәле тигәнде аңлата.

# Әбйәлил (исем)
## Фамилияла

Әбйәлилов Талип Салауат улы (рус. Абжалилов Талип Салаватович) (1902- ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы составындағы 76 миллиметрлы батареяның ездовойы. Гвардия ҡыҙылармеецы. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Әбйәлилов Шәриф Ғәзиз улы (1939), хужалыҡ эшмәкәре. 1982—2002 йылдарҙа «Башвтормет» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. Рәсәй Федерацияһының почётлы (1997) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1999) металлургы. Сығышы менән Баймаҡ ҡалаһынан.
Әбйәлилова Мөкәрәмә Ғәзиз ҡыҙы (1925 йыл) — китапханасы, 1953—1955 йылдарҙа — Сибай ҡасаба Советы рәйесе. Юғары партия мәктәбендә уҡый. Йылайыр КПСС район комитеты секретары, Сибай ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары һәм мәҙәниәт бүлеге мөдире була. БАССР Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы менән бүләкләнгән.

# Әбйәлил (исем)
## Ауылдар

Әбйәлил — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл, Таштимер ауыл Советына ҡарай.
# Ляруй-Яха

Ляруй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэнуй-Еуо йылғаһының уң ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ляруй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044430
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304443
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нятлонга-Ягун

Нятлонга-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/366 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 208 км.

# Нятлонга-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042341
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204234
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уй-Люльна-Соим

Уй-Люльна-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сумысь-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Уй-Люльна-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028046
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302804
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҙур Нөркәй

Ҙур Нөркәй (Нөркәй) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы. Ҙур Нөркәй ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Ҙур Нөркәй
## География

Ауыл Минзәлә йылғаһы буйында, Сарман ауылынан төньяҡтараҡ 14 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҙур Нөркәй
## Тарих

Ҙур Нөркәй — Байлар улусы Салағош түбәһе башҡорттарының ауылы. Һуңыраҡ Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе составында була. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Нөркәй улусы составына керә һәм уның үҙәге була.
1905 йылда 3 тимерлек, тирмән, 5 бакалея кибете, 2 икмәк магазины, һыра һәм мануфактура заведениелары теркәлгән. Шаршамбы һайын баҙар, 5 ноябрҙә йәрминкә уҙғарылған. 1905 йылда 4 мәсет һәм шул уҡ һанда мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, ә 1922 йылда — Саллы кантоны составына керә. 1930 йылдан Сарман районы, 1935 йылдан — Ворошилов районы, 1957 йылдан — Яңы Юл районы, 1959 йылдан — йәнә Сарман районы составында. 70-се йылдарҙа Бәләкәй Нөркәй ауылы Ҙур Нөркәй ауылы составына керә

# Ҙур Нөркәй
## Халҡы

1795 йылда ауылда 28 ихатала 245 башҡорт һәм 12 ихатала 79 типтәр; 1816 йылда — 62 йортта ир енесле 361 йән башҡорт (улар араһында 2 ҡатынлы 11 йорт хужаһы), 70 йән типтәр; 1834 йылда — 92 йортта ир енесле 580 йән башҡорт (улар араһында 2 ҡатынлы 15 йорт хужаһы), 123 йән типтәр; 1859 йылда — 1530 башҡорт, типтәр һәм мишәр; 1870 йылда 258 ихатала 1000 башҡорт, 553 типтәр теркәлгән. 1902 йылда ауылда 1755 башҡорт һәм 708 типтәр иҫәпләнгән. 1905 йылда 429 ихатала 1891 кеше йәшәгән.
| 1859 | 1897 | 1926 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 |
| 1530 | 2242 | 1541 | 582 | 610 | 967 | 790 | 626 |

# Ҙур Нөркәй
## Билдәле шәхестәре

* Абдуллатиф Әбсәләмов (1781—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
# Пожарский Борис Иванович

Пожарский Борис Иванович (1 ғинуар 1936 йыл, СССР — 21 июль 2021 йыл, Пермь, Рәсәй Федерацияһы) — Пермь өлкә профсоюздар советы рәйесе (1985—2007), СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1991).

# Пожарский Борис Иванович
## Биографияһы

1936 йылдың 1 ғинуарында тыуған.
1958 йылда Урал политехник институтын тамамлай. Пожарский 1958 йылдан 1979 йылға тиклем Яков Свердлов исемендәге Пермь моторҙар эшләү берекмәһендә эшләй, унда цех начальнигы, авиация производствоһы начальнигы, производствоны әҙерләү буйынса баш инженер урынбаҫары була.
1979 йылда Пермь моторҙар эшләү заводының партия комитеты секретары итеп һайлана, 1985 йылға тиклем ошо вазифала эшләй. 1982—1990 йылдарҙа Пожарский бер нисә тапҡыр Пермь өлкә Советы депутаты һәм КПСС-тың өлкә комитеты бюроһы ағзаһы була.
1989 йылдың 26 мартында Борис Пожарский СССР-ҙың халыҡ депутаты итеп һайлана. Үҙен парламент идара итеү формаһы яҡлы булараҡ белдерә. Шул уҡ ваҡытта СССР Конституцияһының совет йәмғиәтендә КПСС-тың төп ролен нығытҡан 6-сы статьяһын ғәмәлдән сығарыуға ҡаршы була һәм СССР-ҙың халыҡ депутаттары съездарында һәр саҡ быға йүнәлтелгән сараларға ҡаршы тауыш бирә. 1991 йылдың 19 авгусында Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитетының СССР-ҙа түңкәрелеш яһарға маташыуына ҡаршы протест йөҙөнән КПСС-тан отставкаға китә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ул ГКЧП программаһының күп кенә положениелары менән уртаҡлаша, Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты етәкселәре был положениеларҙы СССР-ҙың халыҡ депутаттары конгресы аша эш итеп тормошҡа ашыра ала, тип белдерә.
1985 йылдан 2007 йылға тиклем Борис Пожарский Пермь өлкә профсоюздар советы рәйесе булып эшләй.
Өйләнгән, ике балаһы бар. 2021 йылдың 21 июлендә Пермдә вафат була.

# Пожарский Борис Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Октябрь Революцияһы ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (ике тапҡыр)
* СССР Дәүләт премияһы
* Миҙалдар

# Пожарский Борис Иванович
## Иҫкәрмә

* ↑ Биография Пожарский Борис Иванович
* ↑ http://viperson.ru/people/pozharskiy-boris-ivanovich
* ↑ https://permsovprof.ru/novosti-i-publikacii/ushel-iz-zhizni-boris-pozharskij.html
# Зәйнетдин

Зәйнетдин — башҡорт ир-ат исеме.

# Зәйнетдин
## Этимология

Зәйнетдин — ғәрәп телендә — биҙәк; дин биҙәге.

# Зәйнетдин
## Билдәле кешеләр

Рафиҡов Зәйнетдин Фәсхетдин улы (11 март 1923 йыл — 2007 йыл) — башҡорт шағиры, публицист. Хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы полковник. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Мәләүез районының Булат Рафиҡов исемендәге премияһы лауреаты (2002).
Әхмәтйәнов Зәйнетдин Низаметдин улы (21 сентябрь 1897 йыл — 30 ғинуар 1990 йыл) — Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).

# Зәйнетдин
## Фамилия

Зәйнетдинов Миңлеғәфүр Миңләхмәт улы (17 апрель 1971 йыл) — донъяның виртуоз ҡумыҙсыһы, музыкант-педагог. 2000 йылдан Өфөләге мәғариф һәм мәҙәниәт учреждениелары, шул иҫәптән 2005—2012 йылдарҙа Ш.Хоҙайбирҙин исемендәге 1-се республика балалар йорто уҡытыусыһы; 2013—2019 йылдарҙа Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының солист-инструменталисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2019), атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2004).
Зәйнетдинов Энгель Әхмәт улы (22 ноябрь 1937 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең нефтсе-геологы, ғалим, топ-менеджер, журналист. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1975). Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (2011). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1982). Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2018). «Башҡортостан нефте» исемле тарихи-иҡтисади йыйынтыҡтың тәүге төҙөүсеһе. Башҡортостанда нефть сығарыу тарихын өйрәнеүсе булараҡ билдәле (ҡара: Әҙәбиәт һәм библиография). Төп хеҙмәт урыны — «Башнефть» берекмәһе.
Зәйнетдинов Рәшит Сәйфетдин улы (18 июнь 1938 йыл — 18 декабрь 2015 йыл) — рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1980 йылдан СССР Рәссам­дар союзы ағзаһы. Профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы (2008), атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1995).
Светлана Зәйнетдинова (эст. Svetlana Zainetdinova; 19 октябрь 1962 йыл, Өфө) — СССР һәм Эстония шахматсыһы, шахмат буйынса Эстония чемпионы (1985), ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса ФИДЕ мастеры (2006), халыҡ-ара ИКЧФ мастеры (2009).
Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы (1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән бүләкләнгән
# Беренсе грузин типографияһы һәйкәле

Беренсе грузин типографияһы һәйкәле — Тбилисиҙа, Иҫке ҡала тарихи районы, Ираклий II майҙаны.

# Беренсе грузин типографияһы һәйкәле
## Тарихы

Ростом батша Мунсалары һәм Кура йылғаһы яр буйы араһында, беренсе грузин типографияһы урынлашҡан урында ҡуйылған. Типографияға 1709 йылда батша Вахтанг VI ҡушыуы буйынса нигеҙ һалынған. Унда тәүге тапҡыр Руставелиҙың «Юлбарыҫ тиреһе ябынған баһадир» поэмаһы баҫылған.
# Жилино (Башҡортостан)

Жилин — Өфө ҡалаһы ҡала округы составындағы ауыл. Октябрь районы ҡарамағындағы Нуғай ауыл Советына инә.

# Жилино (Башҡортостан)
## Тарихы

1992 йылда Нуғай ауыл Советының дүрт тораҡ пункты Нуғай, Жилин, Зинин һәм Кордон Өфө ҡала Советы ҡарамағына инә. 2008 йылда Ағиҙел йылғаһы аша яңы күпер асылыу менән улар йылдам үҫешә башлай. Бөгөн биләмәлә әүҙем төҙөлөш бара.

# Жилино (Башҡортостан)
## Халҡы

* Н/Д

# Жилино (Башҡортостан)
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылда ауылда 101 кеше йәшәгән (68 %-ы урыҫ). 2017 йылда - 1500-ҙән ашыу кеше йәшәй.

# Жилино (Башҡортостан)
## Билдәле шәхестәре

* Томаров Василий Александрович (12.02.1921—5.01.2004), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы, подполковник (1955). Советтар Союзы Геройы (1945).

# Жилино (Башҡортостан)
## Инфраструктураһы

Ауылға ингән ерҙә ҙур супермаркет, дарыухана, төҙөлөш һәм хужалыҡ тауарҙары магазиндары, мебель магазины һәм башҡалар урынлашҡан.

# Жилино (Башҡортостан)
## Транспорт һәм юл

Ауыл менән Өфө ҡалаһы араһында автобус бәйләнеше булдырылған, 124, 124к, 130, 130к, 131к, 300 ҡала яны маршрут автобустары йөрөй. Ағиҙел йылғаһы аша күпер төҙөлгәндән һуң ауылдан ҡала үҙәгенә тиклем алыҫлыҡ 11,7 км тәшкил итә.
Урамдарға башлыса ҡырсынташ-ҡом түшәлгән.

# Жилино (Башҡортостан)
## Урамдары

* Кесе Армия тыҡрығы;
* Ветерандар тыҡрығы;
* Генерал урамы;
* Алыҫ тыҡрығы;
* Кесе Баҡса урамы;
* Дала урамы;
* Романтиктәр урамы;
* Кесе төҙөлөш тыҡрығы;
* Фронтовиктәр урамы;
* Утар урамы;
* Киң тыҡрығы;
* Зөбәржәт урамы;
* Ғаилә урамы;
* Манежный урамы;
# Үәсит (мөхәфаҙа)

Үәсит (ғәр. واسط‎) Васит— Ираҡтың көнсығышындағы мөхәфаҙа, Иран менән сиктәш. Сәддам Хөсәйен хакимиәте ҡолатылғандан һуң мөхафаҙа территорияһында БМО-ның тыныслыҡ урынлаштырыу контингенты яуаплылығы зонаһы урынлашҡан.

# Үәсит (мөхәфаҙа)
## Округтар

* Бәҙрә
* Эль-Хай
* Кут
* Эн-Наамания
* Әс-Сувайра
# Салауат ҡалаһы ҡала округы

Салауа́т ҡалаһы ҡала округы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек .

# Салауат ҡалаһы ҡала округы
## Географияһы

Ҡала округы Башҡортостандың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан.

# Салауат ҡалаһы ҡала округы
## Округ составы

Ҡала округына бер генә тораҡ пункт — Салауат ҡалаһы инә.

# Салауат ҡалаһы ҡала округы
## Урындағы үҙидара

Шулай уҡ ҡарағыҙ Градоначальники Салавата

# Салауат ҡалаһы ҡала округы
## Урындағы үҙидара
### Ҡала округы советы рәйесе

* Давыдова Лариса Владимировна,ҡала округы башлығы;

# Салауат ҡалаһы ҡала округы
## Урындағы үҙидара
### Хакимиәт башлыҡтары

* 2006—2008 — Паршиков Геннадий Петрович;
* 2008—2009 — Рәхимов Хәлил Хәләф улы;
* 2009—2011 — Бохармәтов Радик Мазһар улы (в конце 2010 года он стал фигурантом уголовного дела, ушёл в отставку весной 2011 года);
* с 2011 — Ғилманов Фәрит Фәррәх улы;
# Симфоник поэма

Симфоник поэ́ма (нем. symphonische Dichtung) — сәнғәттә романтик идеяны юлаусы симфоник музыка жанры.
Симфоник поэма, симфония формаһынан айырмалы булараҡ, ғәҙәттә, бер циклдан ғына тора. Ул программалы музыканың төп жанры тип һанала. Был форма үҙендә ниндәйҙер идея һәм сюжет туплай. Ул йә махсус әҙәби текстта, йә иһә поэманың исемендә үк күрһәтелә. Уны, беренсе булып, Ф. Лист керетә (XIX быуат). Симфоник поэманың тематикаһы киң.
Көнйатыш илдәр һәм урыҫ композиторларынан был форманы Сен-Санс («Фаэтон»), П. Чайковский («Фатум»), A. Скрябин («Экстаз поэмаһы») үҫтерә.
# Поганка (Соб ҡушылдығы)

Поганка (укр. Поганка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Липовец районы аша көньяҡҡа табан аға. Собтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 19 километр. Бассейн майҙаны — 54,2 км².
# Хауссёммерн

Хауссёммерн (нем. Haussommern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 235 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,42 км². Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99955 һәм автомобиль коды — UH.
# Носивская Прасковья Еремеевна

Носивская (Носевская) Прасковья Еремеевна (29 апрель 1929 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Носивская Прасковья Еремеевна
## Биографияһы

Прасковья Еремеевна Носивская 1929 йылдың 29 апрелендә хәҙерге Краснодар крайының Калинин районындағы Старовеличковская станицаһында тыуған. Ҡыҙыҡай дүрт йәшендә ике өлкән ағаһы менән бергә етем ҡала, улар атаһының апаһы — Федора инәһендә тәрбиәләнә.
Прасковья хеҙмәт эшмәкәрлеген ун дүрт йәшендә, Кубань немец ғәскәрҙәренән азат ителгәс, 1943 йылдың яҙында башлай. Краснодар ҡалаһынан алыҫ түгел урынлашҡан ярҙамсы хужалыҡта, аҙаҡтан «Красносельский» совхозында эшләй . 1947 йылдың август башында «Тимашёвский» ит-һөт совхозының сусҡасылыҡ фермаһына алмашсы, һуңынан төп сусҡа ҡараусы булып килә. 1949 Прасковья Еремеевна дүрт айлыҡ 114 сусҡа балаһынан уртаса 49-ар килограмм тере ауырлыҡҡа өлгәшә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1950 йылдың 25 сентябрендәге Указы менән 1949 йылда совхоздың дәүләткә ауыл хужалығы продукцияһын тапшырыу планын үтәү буйынса малсылыҡта юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне, ҡош һәм малдың һәр продуктив төрөнөң иҫәбен арттырыуҙа йыллыҡ планды үтәүе өсөн, Носевская Прасковья Еремеевнаға (уның фамилияһы шулай күрһәтелгән) Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Артабанғы йылдарҙа ул сусҡа ҡараусы булып эшләүен дауам итә. 1968 йылда П. Е. Носивская «Красносельская» агрофирмаһының 1-се һөт-тауар фермаһында һауынсы булып эшләй, 1981 йылдан — дезинфекцион кәртә эшсеһе була, 1984 йылда хаҡлы ялға ошонан китә.
Шулай уҡ йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, — күп тапҡыр хеҙмәтсәндәр депутаттарының край, ауыл һәм район советы депутаты итеп һайлана.
Эшләгән йылдарындағы күп тапҡыр маҡтау грамоталары менән бүләкләнә, «Социалистик ярышта еңеүсе» исеменә лайыҡ була. 1996 йылда уға «Кубандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән исем бирелә. Тимашёвск ҡалаһының мемориаль скверында 2014 йылдың сентябрендә уның бюсы ҡуйыла
Хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған Старовеличковская станицаһында йәшәй.
# Голая (Койниха ҡушылдығы)

Голая — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Койниха йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Голая (Койниха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200005159
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200515
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алатуба

?Алатуба :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Күгәрсен һымаҡтар |
| Ғаилә: | Күгәрсендәр |
| Ырыу: | Күгәрсендәр |
| Төр: | Алатуба |
Латинса исеме :
Columba palumbus (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 177103 NCBI 8934 |
Алатуба (рус. вя́хирь, витю́тень, лат. Columba palumbus) — күгәрсендәр ырыуындағы ҡош.

# Алатуба
## Ҡылыҡһырлама

Йорт күгәрсененән байтаҡ ҙур. Дөйөм төҫө ҡуйы күкһел һоро. Ҡойроғоноң осо, яурындары, ҡанаттарындағы һыҙаттар ҡара. Күҙҙәре ҡара көрән, аяҡтары ҡара ғыҙыл, суҡышының осо һары, төбө ҡыҙыл. Күк күгәрсендән яурындарының ҡара таптары менән айырыла. Тауышы тоноҡ:"ху-хууу".

# Алатуба
## Йәшәгән урыны

Европа һәм Көнбайыш Себерҙең урта һыҙаттарында, Африканың төньяҡ көнсығышында йәшәйҙәр. Йәшәү регионына ҡарап ултыраҡ, күсмә һәм ярым күсмә ҡоштар. Башҡортостанда күсмә ҡош иҫәпләнә.Киң таралған. Ите өсөн аулайҙар. Ҡуйы урмандарҙа йәшәй. Ағас ҡыуыштарында, ҡайһы саҡ ағас баштарында оялай.

# Алатуба
## Туҡланыуы

Төрлө үлән һәм ағас орлоҡтары менән туҡлана.

# Алатуба
## Үрсеүе

2 бөртөк аҡ йомортҡа һала.

# Алатуба
## Диалекттарҙа әйтелеше

Ҙур күгәрсен, алатүбә, аладыуа, дәү күгәрсен, урман күгәрсене.
{{|sv}}
# Кесе Талажанка

Кесе Талажанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Талажанка йылғаһының һул ярына тамағынан 3,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Талажанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030948
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103094
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пустая Мушня

Пустая Мушня — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ковжа йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Пустая Мушня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008605
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000860
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0