yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Азат итеүсе һалдат һәйкәле (Шахты)

1985
Азат итеүсе һалдат һәйкәле — Ростов өлкәһенең Шахты ҡалаһындағы һәйкәл.
Адресы: Рәсәй, г. Шахты ҡалаһы, Шевченко урамы менән Революция еңеүе проспекты киҫелеше.

# Азат итеүсе һалдат һәйкәле (Шахты)
## Тарихы

Азат итеүсе һалдат һәйкәле 1985 йылдың 7 майында асыла. УССР сәнғәт фондының Харьков скульптура фабрикаһында эшләнгән һәйкәл ҡала үҙәгендә, Еңеүҙең 40 йыллығы исемендәге майҙанда ҡала башҡарма комитеты рәйесе Виктор Ковалев инициативаһына ярашлы ҡуйыла.
Асыу тантанаһында Мамай ҡурғанындағы Ватан-Әсә һәйкәленең авторы Евгений Вучетич ҡатнаша.
Халыҡ майҙанға Тыуған ил өсөн Бөйөк Ватан һуғышы ҡырҙарында башын һалған яугирҙарҙы иҫкә алырға һәм барлыҡ ҡатнашыусыларға хөрмәт белдереү маҡсатынан килә. Һуғыш йылдарында Шахтынан яҡынса 10 мең кеше яу яландарында ятып ҡала, 35 меңгә яҡыны хәрби орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә. 27 кеше Советтар Союзы Геройы тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
Халыҡ майҙанды «Һалдат майҙаны» тип йөрөтә.
Ҡаланың Тыуған яҡты өйрәнеү музейында һәйкәлдең бәләкәйләтелгән күсермәһе һаҡлана.

# Азат итеүсе һалдат һәйкәле (Шахты)
## Һүрәтләү

Постамент менән бергә һәйкәлдең бейеклеге 156 метр. Ул хеҙмәтсәндәрҙең «Еңеүҙең 40 йыллығына — 40 фиҙакәр аҙна» хеҙмәте вахтаһы барышында йыйылған аҡсаға төҙөлгән.
Авторҙары — Т. Г. Шевченко исемендәге УССР Дәүләт премияһы лауреаты Я. И Рык, И . П. Ястребов, архитекторҙары: Т. Г. Шевченко исемендәге УССР Дәүләт премияһы лауреаты Э. Ю. Черкассов, А. А. Максименко, ҡаланың баш архитекторы В. П. Онищенко.
Скульптуралағы һалдат ҡулына автомат тотҡан. Йөҙө етди һәм ихтыярлы. Яугир эргәһенә металдан ҡойолған Еңеү, Ватан һуғышы һәм Дан ордендары урынлаштырылған.
Комплекс составына Бөйөк Ватан һуғышы йылдарының биш ауыр йылын символлаштырыусы биш яҡтыртҡыс инә.
# Ближний Зеленной йырыны

Ближний Зеленной йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тушёнка йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ближний Зеленной йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100004659
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100465
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ын (кирил хәрефе)

Ꙟ, ꙟ (ын, ыня) — киңәйтелгән кирил әлифбаһына ҡараған хәреф. Убых телендә һәм румын теленең кирил әлифбаһында ҡулланылған. Һуңғыһында был хәреф тик инициаль итеп (йәғни фәҡәт һүҙ башында), în- [ын] префиксында (мәҫ. Ꙟвъца = învăţa, ынвэца — өйрәнеү) йәки уның îm- [ым] вариантында (Б, П, М хәрефтәре алдында) ҡулланылып йөрөгән. Хәрефтең килеп сығышы аныҡ түгел: ҙур юстың (Ѫ) яҙылышын үҙгәртеүе йәки пси (Ѱ) хәрефен әйләндереүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгәне фаразлана.
# Опан (Воя ҡушылдығы)

Опан — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воя йылғаһының уң ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Опан (Воя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037969
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103796
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сираҡ

Сираҡ (диалект. балтыр) (рус. Го́лень; лат. os tibia) — аяҡтың бәкәлдән тубыҡҡа тиклемге өлөшө; быуынтығаяҡлылар һәм дүрт аяҡлыларҙың ослоҡ өлөшө.Сираҡ һөйәге — медиаль урынлашҡан эре сираҡ һөйәге; аяҡтың бәкәлдән тубыҡҡа тиклемге өлөшөндәге һөйәк.

# Сираҡ
## Махсус кейем

Һаҡланыу өсөн махсус кейем — гетрҙар кейәләр. Башҡорт халҡында тубыҡҡа тиклем етеп торған йөн ойоҡбаштар ҙа бәйләгәндәр.

# Сираҡ
## Башҡорт фольклорында

* Кәкре сираҡ — аяғы төҙ булмаған кеше
* Һалам сираҡ — аяғы нәҙек кеше

# Сираҡ
## Башҡорт фольклорында
### күсмә мәғәнәлә

* Сираҡ еп, арҡан — ныҡ, тығыҙ ишелгән, ҡаты боролған
# Иҫке Бәпес ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

Иҫке Бәпес ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Бәпес ауылы.

# Иҫке Бәпес ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Иҫке Бәпес ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Башҡарма власы

Иҫке Бәпес ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Иҫке Бәпес ауылы, Парк урамы, 13.

# Иҫке Бәпес ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы (6 март 1928 — 1983 йылдың 20 майы) — башҡорт яҙыусыһы.
* Калганов Алексей Нестерович (25 март 1921 — 1990 йылдың 16 апреле)— 1-се Белоруссия фронтының 5-се удар армия 3-сө гвардия айырым истребитель-танкыға ҡаршы артиллерия бригадаһы 282-се гвардия истребителдәр-танкка ҡаршы артиллерия полкы орудие командиры, Советтар Союзы Геройы.
* Кинйәбулатов Ирек Лотфый улы (1938 йылдың 15 июле — 2 июнь 2016) — башҡорт совет һәм Рәсәй шағиры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, М. Өмөтбаев исемендәге, М. Ғафури исемендәге, З. Биишева исемендәге, Р. Ғарипов исемендәге, С. Чекмарев исемендәге, Ф . Кәрим исемендәге әҙәби премиялар лауреаты, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты.
# Дауытов Мәхмүт Ғайса улы

Дауытов Мәхмүт Ғайса улы (23 февраль 1927 йыл — 18 май 2015 йыл) — скрепер машинисы. Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған юл төҙөүсөһө (1965). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Дауытов Мәхмүт Ғайса улы
## Биография

1927 йылдың 23 февралендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантонына (хәҙерге Әлшәй районы) ҡараған Һарай ауылында тыуған. Милләте башҡорт. 1930 йылдарҙа уның ата-ағайҙары һәм ҡартатаһы репрессияға эләгә. Әсәһе Хәдисә Фәрүәҙетдин ҡыҙы алты бала менән тороп ҡалғас, 1940 йылда өйөн ташлап Ҡаҙаҡ ССР-ының Аҡмулла (Целиноград) өлкәһендәге Софиевка ауылына күсеп китә. 1940—1944 йылға тиклем Мәхмүт Ғайса улы Софиевка ауылының колхозында эшләй. 1944 йылда Ҡыҙыл әрмегә хеҙмәткә саҡырыла. Өфө эргәһендәге Алкинда, Белоруссия, Архангельск һәм башҡа урындарҙа хеҙмәт итә. 1951 йылда демобилизацияланған. Шул уҡ йылда Целиноград юл төҙөү идаралығына грейдер машинисы булып эшкә урынлаша һәм Ҡаҙағстандың төрлө урындарында юл төҙөүҙәрендә ҡатнаша. Дауытов М.Ғ. техникаға уңышлы өйрәнеп ете йыллыҡ планды алда тамамлай. 224 мең кубометр нормаһында ул 354 мең кубометр (151 проц. күберәк) автомобиль юлының ер полотноһын һибә.
СССР Юғары Советы Президиумының 5 октябрҙәге указы менән, 1966 йылда халыҡ хужалығы тауарҙарын һәм пассажирҙарҙы ташыу, юлдар төҙөү, ремонтлау һәм хеҙмәтләндереү буйынса ете йыллыҡ план заданиеларын үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн Дауытов Мәхмүт Гайзеновичҡа Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла һәм Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
2015 йылдың 18 майында Астана ҡалаһында вафат була.
# Абдулла тауы

Абдулла тауы — тауҙа Рәсәйҙең Көньяҡ Уралындағы тау. Дыуан районының Башҡортостандың Дыуан районында Әй йылғаһының һул ярында Мәтеле менән Абдулла ауылы араһында урынлашҡан. Тауҙың бейеклеге 275,4 м тәшкил итә. 2005 йылдан төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт һәйкәле статусына эйә (809,0 гектар майҙаны).

# Абдулла тауы
## Тасуирлама

Башлыса артин ярусы тоҡомдарынан тора, араһында эзбизташтың асыҡ ятҡан урындары бар. Был диңгеҙ кимәленән яҡынса 100 м бейеклеккә күтәрелеп тора. Төньяҡ һәм көнбайыш битләүҙәре текә, көньяҡ һәм көнсығышы — һөҙәк. Типик тауының Көнсығыш битләүе Өфө яйлаһына типик булған урман: шыршы, ҡарағай һәм япраҡлы-ылыҫлы ағаслы, ул миләш ағасы, жимолость, кәзә талы, ябай артыш — менән ҡапланған. Үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре осрай: ҙур сәскәле башмачок, венера башмачогы, һуҙылыусы гудайера тимрәү, ҡара-ҡыҙыл дремлик, гнездоцветок клобучковый, ҡылсыҡлы аҡтамыр, башҡорт умырзаяһы, себер зигаденусы, урал подлеснигы, Завадский хризантемаһы.
# Сик һаҡсылары һәйкәле (Дондағы Ростов)

Сик һаҡсылары һәйкәле — Дондағы Ростов ҡалаһындағы һәйкәл. 2014 йылдың октябрендә асылған. Дон йылғаһының яр буйында урынлашҡан.
Адрес: Дондағы Ростов ҡалаһы, Яр буйы урамы, 53-сө йорт тирәһендә.

# Сик һаҡсылары һәйкәле (Дондағы Ростов)
## Тарих

Дондағы Ростов ҡалаһы оҙаҡ йылдар буйына Рәсәй империяһының көньяҡ сигендәге форпосы була. Әлеге ваҡытта Донда төрлө ваҡытта сик һаҡсылары ғәскәрендә хеҙмәт иткән 60 мең кеше йәшәй. Һәйкәл тирәһендә яҙ һайын Сик һаҡсылары көнө үткәрелә, осрашыуға традиция буйынса сик ғәскәрҙәре ветерандары саҡырыла. 2012 йылдың май айында бында буласаҡ һәйкәлдең нигеҙ ташы һалына.
Дондағы Ростовтың Яр буйы урамында 2014 йылдың октябренд «Сик буйы һаҡсыларының барлыҡ быуындарына» һәйкәле асыла. Һәйкәл проектының авторы — скульптор Давид Рубенович Бегалов. Һәйкәл Дондағы Ростовтың сик буйы һаҡсылары ветерандары советының инициативаһы һәм Ростов өлкәһе сик буйы һаҡсылары ғәскәренең ветерандары аҡсаһына ойошторола.

# Сик һаҡсылары һәйкәле (Дондағы Ростов)
## Тасуирлама

Һәйкәл Рәсәй һәм Дон сик буйы ғәскәрҙәре тарихын һәм традицияларын сағылдыра. Һәйкәл йәшел гранит менән көпләнгән дүрт метр бейеклектәге плитәнән ғибәрәт, унда төрлө ваҡытта Ватан сиктәрен һаҡлаусы өс яугир-сик буйы һаҡсылары фигуралары һүрәтләнгән. Улар араһында — уң ҡулында айбалта булған батша ваҡытындағы яугир, СССР һәм Рәсәй хәрби формаларындағы сик буйы һаҡсылары. Сик буйы һаҡсыларының янында бронза эт ултыра. Плитәнең юғары өлөшөндә сик буйы һаҡсылары ғәскәренең эмблемаһы, унда: «Сик буйы хеҙмәте» тип яҙылған. Скульптура итәгендә — плитә, уға бронза фуражка, буденновка, ҡылыс һәм бинокль ҡуйылған.
Скульптураның артҡы яғында Рәсәйҙең Ҡырым ярымутраулы картаһы урынлашҡан һәм: «Рәсәй сиктәре изге һәм ҡағылғыһыҙ» тип яҙылған.
# Саватий-Ёль

Саватий-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Саватий-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001551
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ф

Фф [ф] — Башҡорт алфавитының егерме туғыҙынсы хәрефе.
# Шарлыҡ районы

Шарлыҡ районы — Ырымбур өлкәһендәге район. Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка, Ырымбур өлкәһенең Октябрьский, Пономарёвка һәм Александровка райондары менән сиктәш. 1924 йылда район территорияһы Башҡорт АССР-ының Туҡ-Соран кантоны составынан сығарыла.

# Шарлыҡ районы
## Райондағы ауыл советтары

* Богородский ауыл советы
* Дубровский ауыл советы
* Зерклинский ауыл советы
* Илкүлгән ауыл советы
* Ҡазан ауыл советы
* Константиновский ауыл советы
* Новоархангельский ауыл советы
* Яңы Мусин ауыл советы
* Новоникольский ауыл советы
* Парадеевский ауыл советы
* Преображенский ауыл советы
* Путятинский ауыл советы
* Ратчинский ауыл советы
* Сарманай ауыл советы
* Слоновский ауыл советы
* Титовский ауыл советы
* Шарлыҡ ауыл советы
Район аша «Ырымбур—Ҡазан» федераль юлы үтә.

# Шарлыҡ районы
## Билдәле шәхестәре

* Муса Йәлил (1906—1944) — татар шағиры, Советтар Союзы Геройы (1956). Мостафа ауылынан.
* Мелихов Василий Михайлович (13.07.1914—7.07.1990), хеҙмәт алдынғыһы. 1952—1987 йылдарҙа Өфөләге «Востокнефтезаводмонтаж» тресының слесарь‑монтажсылар бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Богородское ауылынан.
* Рахманҡолов Дилүс Лотфулла улы (20.08.1939—9.08.2008), ғалим-химик-органик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1991), химия фәндәре докторы (1975), профессор (1976), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1981). Яңы Муса ауылынан.
* Родимцев Александр Ильич (1905—1977), генерал-полковник, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы.
* Борис Ельциндың ҡатыны Наина Ельцина (Титовка ауылы).
* Цыбин Иван Максимович (12.08.1922—26.07.1996), Советтар Союзы Геройы]] (1944). Һуғыштан һуң Башҡортостандың Федоровка районында йәшәй һәм эшләй (Новофедоровка ауылы).
# Тараба

Тараба — Рәсәй йылғаһы, Алтай крайы, Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 345 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Тараба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002531
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200253
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сесилия Райдингер

Сесилия Райдингер (швед. CeciliaRydinger, тулы исеме Rydinger Cecilia Kristina Maria, шулай уҡ Alin Rydinger кеүек билдәле, 1961) — швед дирижёры һәм хормейстеры, 2008 йылдан ир-егеттәрҙең Orphei Drängar хоры етәксеһе.

# Сесилия Райдингер
## Биографияһы

Сесилия Райдингер 1961 йылдың 16 декабрендә Вестерос ҡалаһында тыуған.
1989—1991 йылдарҙа Стокгольмда Король юғары музыка мәктәбендә дирижёр һәм сиркәү музыканты сифатында әҙерлек үтә. 1991 йылда инде Король операһының баш дирижёрҙары конкурсында еңеп сыға һәм шунан алып йыш ҡына Стокгольмдың был музыка театрында сығыш яһай. Шулай булғас Сесилия Райдингер Folkoperan (Стокгольм), Stora Teatern (Гетеберг) һәм Норрланд операһына (Умео) саҡырылған дирижёр була.
1994 йылдан 1998 йылға тиклем осорға Сесилия Райдингер Вармланд операһы музыка театрында төп дирижёр була. 1998 йылдан 2007 йылға тиклем Король юғары музыка мәктәбендә оркестр дирижёрлығы буйынса уҡыта. 2007 йылдың 15 октябрендә был уҡыу йортоноң оркестр дирижёрлығы профессоры була. Шулай итеп, Төньяҡ Европа илдәрендә ошо вазифаны биләгән беренсе ҡатын-ҡыҙ булып ҡала. 2012 йылдың июленән Король юғары музыка мәктәбе ректоры вазифаһын башҡарыусы була, ә 2013 йылдың июненән алып 2019 йылдың июненә тиклем — ректоры.
Педагогик эшмәкәрлеге менән бер үк ваҡытта, 1988—2008 йылдарҙа Райдингер Уппсала университетында ирҙәр Allmänna Sången хоры дирижёры була. 2008 йылдың 6 майынан хәҙерге ваҡытҡа тиклем Уппсаланан Orphei Drängar ир-аттар хорын етәкләй Швед BIS Records тауыш яҙҙырыу компанияһында яҙыла
2010 йылдың 19 июнендә Райдингер Сесилия Швеция хор ассоциацияһының хор етәксеһе була, ул кронпринцесса Виктория һәм Даниэль Вестлингтың туй тантанаһында ҡатшана.
Элегерәк (1987 йыл) Райдингер музыкант, шулай уҡ дирижёр Фольке Алинда кейәүҙә була.
Norrbymedaljen (1999) миҙалы, Уппсала муниципалитетының почётлы миҙалы (2004) һәм Artibus Litteris et (2005) миҙалы менән бүләкләнә. 2009 йылда Сесилия Райдингер «Йыл хормейстеры» исеменә лайыҡ була.
# Лермонтов һәйкәле (Мәскәү)

Лермонтовҡа һәйкәл — Мәскәүҙә 1965 йылда Лермонтов майҙанында ҡуйылған шағир Лермонтов Михаил Юрьевичтың скульптура һыны. Монументтың авторы — скульптор И. Д. Бродский, архитекторҙары Н. Н. Миловидов, Г Е. Саевич, А В. Моргулис.

# Лермонтов һәйкәле (Мәскәү)
## Тарихы

Майҙан Лермонтов исемен 1941 йылда ала, бында Ҡыҙыл ҡапҡалар ҡаршыһындағы Арсеньевтар йортонда, 1814 йылда октябрҙең 2-һенән 3-нә ҡарай төндә Михаил Юрьевич Лермонтов тыуған. Майҙандағы сквер шулай уҡ Лермонтов скверы тип атала һәм шул саҡта шағирға һәйкәл ҡуйыу идеяһы барлыҡҡа килә, әммә һуғыш ҡамасаулай. 1950 йылдарҙа һәйкәл ҡуйыу идеяһы яңынан әйләнеп ҡайта, ятышлы образдар эҙләй башлайҙар. Һәйкәл асыу тантанаһы 1965 йылдың 4 июнендә үтә.

# Лермонтов һәйкәле (Мәскәү)
## Тасуирлама

Лермонтовҡа һәйкәл иң романтик Мәскәү монументтарының береһе булып һанала. Скульптор үҙенең әҫәрендә шәхестең асылын һәм шағир ижадының характерын сағылдырырға тырышҡан. Бронза фигура цилиндр гранит постаментта тора. Лермонтовтың шинеленең яғаһын һәм итәктәрен ел елберләтә. Шағирҙың йөҙө уйсан, ҡарашы һағышлы. Скульптура 1960 йылдар өсөн хас булған «ҡырыҫ стилдең» нәфис-пластик алымдарын ҡулланып эшләнгән Пьедесталда Лермонтов шиғырынан юлдар уйып яҙылған:
* Мәскәү, Мәскәү!.. Яратам һине...
Статуя менән йәнәш Лермонтов әҫәрҙәре — «Мцыри», «Демон», «Елкән» темаһына рельефтар менән тултырылған рәшәткә урынлашҡан.

# Лермонтов һәйкәле (Мәскәү)
## Кинематографияла.

Лермонтовҡа һәйкәл «Уңыш джентльмендары» фильмында телгә алына. Унда енәйәтсе Ҡылый уны «пинжәк кейгән мужик» тип атай.
# Ишмөхәмәтов Шәкир Аллабирҙе улы

Ишмөхәмәтов Шәкир Аллабирҙе улы (10 июль 1926 йыл — 26 июль 2006 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, совет-япон һуғышында (1945—1950) ҡатнашыусы, ӀӀ дәрәжә Дан ордены кавалеры.

# Ишмөхәмәтов Шәкир Аллабирҙе улы
## Биографияһы

Ишмөхәмәтов Шәкир Аллабирҙе улы 1926 йылдың 10 июлендә БАССР-ҙың Йылайыр кантоны Үрге Нөгөш ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Үрге Нөгөш ауылы) тыуған.
Шәкир Аллабирҙе улы Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан 1943 йылдың 8 февралендә Ҡыҙыл Армия сафына алына. 1943—1950 йылдарҙа Алыҫ Көнсығышта хеҙмәт итә, Корея сиген һаҡлай. Сержант хәрби дәрәжәһе бирелә. Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғас, совет-япон һуғышында (1945—1950) ҡатнаша. 1950 йылдың 23 сентябрендә демобилизациялана
Ишмөхәмәтов Шәкир Аллабирҙе улы 1941—1960 йылдарҙа «Ҡыҙыл Байраҡ» промартелендә, 1962—1978 йылдарҙа Бөрйән урман сәнәғәте хужалығында сайырсы булып эшләй. 1983 йылдан алып пенсияға сыҡҡансы (1986) Ғәлиәкбәр мәктәбендә уҡыусыларҙы умартасылыҡ һөнәренә өйрәтә.
Ишмөхәмәтов Шәкир Аллабирҙе улы 2006 йылдың 26 июлендә Ғәлиәкбәр ауылында вафат була һәм ауыл зыяратында ерләнә

# Ишмөхәмәтов Шәкир Аллабирҙе улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* ӀӀ дәрәжә Дан ордены (1985)
* «Японияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Кореяны азат иткән өсөн» миҙалы (1948)
# Түбәнге Аташ ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

Түбәнге Аташ ауыл Советы — Дүртөйлө районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452313. ОКАТО коды — 80224823000. Семилетка ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1988 йылда ойошторолған.

# Түбәнге Аташ ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Ауыл Советы составы

Түбәнге Аташ ауылы — административ үҙәк, Таштау ауылы

# Түбәнге Аташ ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Тарихы

Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1988 йылдың 13 майындағы «Дүртөйлө районында Түбәнге Аташ ауылы Советын ойоштороу тураһында» 6-2/147 һанлы указы белдерә:
   2. Түбәнге Аташ ауылын, Таштау ҡасабаһын Таймырҙа ауыл Советы составынан сығарып, Түбәнге Аташ ауыл Советы составына индерергә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы, ст.1 п. 20) б) белдерә:
   Түбәнге Аташ ауыл Советының Түбәнге Аташ, Таштау ауылдарын, Түбәнге Маншыр ауыл Советының Түбәнге Маншыр, Ҡораласыҡ ауылдарын Семилетка ауыл Советы составына индерергә. Семилетка ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

# Түбәнге Аташ ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Географик урыны

2008 йылға Саҡмағош районы, Түбәнге Маншыр ауыл Советы, Әсән ауыл Советы, Таймырҙа ауыл Советы, Күкҡуян ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
# Хагин-Сала

Хагин-Сала — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Маныч-Гудило күле, лиман Арал-Эмке ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Хагин-Сала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500712107000016521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001652
* Бассейн коды — 05.01.05.007
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сарбаев

Сарбаев — фамилия.
* Сарбаев Ғәйфулла Фәхрислам улы (1915—1965) — актёр, режиссёр, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Сарбаев Раил Сәлих улы (1962 т.) — дәүләт эшмәкәре, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры.
# Кузига

Кузига — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 360 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кузига
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045159
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004515
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0