yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лагаш

Лагаш — Боронғо Месопотамиялағы (Ираҡ) шумер ҡала-дәүләте. Ҡалала башлыса шумерҙар йәшәй, улар, башҡа шумер ҡалаларындағы кеүек үк, ер эшкәртеү һәм сауҙа менән шөғөлләнә.

# Лагаш
## Тарихы

Лагаш торамаһы беҙҙең эраға тиклем яҡынса 5—4-се мең йыллыҡтар сигендә барлыҡҡа килгәндер.
Боронғо Лагаш ҡалаһы, ғалимдар раҫлауынса, Теллонан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 20 километрҙағы һәм хәҙерге Шатра ҡалаһынан көнсығышҡа 22 километрҙағы Тель Эль-Хиббала урынлашҡан булған.
Лагаш хакимдары энси титулын йөрөткән һәм лугаль (батша) дәрәжәһе уларға ваҡытлыса ғына бирелер булған.
Лагаштың беренсе билдәле батшаһы тип Ур-Нанше һанала. Ул Лагаштың 1-се династияһы башында торған.
Лагаштың тағы бер мәшһүр батшаһы тип Эанатум һанала. Уның ваҡытында Лагаш ҡеүәтле дәүләткә әйләнә.
Эанатум Ике йылға араһына бер нисә яу сәфәре ҡыла, Урук һәм Ур ҡалаларын буйһондора.
Беҙҙең эраға тиклем 2311 йылда Лагашҡа Аккад дәүләтен нигеҙләгән бөйөк батша Шаррумкен (Саргон Бөйөк) ғәскәре баҫып инә. Был ваҡытҡа көсһөҙләнгән Лагаш ҡаршылыҡ күрһәтә алмай. Лагаштың баш ҡалаһы Нгирса ҡолатыла, ә батшаһы Уруинимгина хәбәрһеҙ юғала. Лагаш бер быуаттан ашыу ваҡыт Аккадҡа бойондороҡло була. Шулай итеп, Лагаштың 1-се династияһы өҙөлә.
Аккад осоронан һуңғы Лагаш хакимдары араһында сағыу шәхестәр булмай, улар тураһында мәғлүмәт тә әҙ. Лагаштың сәскә атыуы Ур-Баба осоронда башлана. Ул Ур менән Урукты яулауға өлгәшә. Гутий батшаһы Тирикан Урук батшаһы Утухенгаль менән һуғышҡанда, Лагаштың һуңғы энсийы Наммахани Тирикан яҡлы була. Был алыш беҙҙең эраға тиклем 2109 йылда тоҡана. Кутийҙар уруктар тарафынан тар-мар ителә һәм Ике йылға араһында йоғонтоһон юғалта. Лагаштың да ҡеүәте һүнә, шулай ҙа ул үҙ аллылығын һаҡлап ҡала. Әммә бер нисә йылдан Лагаш барыбер Ур батшаһы Ур-Намму тарафынан буйһондорола. Лагаш урҙар хакимлығы аҫтында ҡала һәм башҡа бер ваҡытта ла бойондороҡһоҙ дәүләт була алмай.
# Көк-мончак теле

Күкмунсаҡ теле (рус. Кёк-мунчак) — тыва, тофалар, сойот-цатан (уйғыр-урянхай) (саян телдәре) һәм цэнгэль телдәренә яҡын төрки тел. Тыва һәм цэнгэль телдәренең көнбайыш диалекттары һымаҡ, саян телдәренең дала кластерына ҡарай. Монголияла һәм Ҡытайҙа таралған. Көкмунчак — күк мунсаҡ (голубые бусы) мәғәнәһендә. Күкмунсаҡ телендә Ҡытай Халыҡ Республикаһының Синьцзян-Уйғыр автономиялы районының Алтай округында йәшәүсе тываларҙың ҙур булмаған ҡәбилә вәкилдәре һөйләшә, үҙ яҙмаһы юҡ. Күкмунсаҡтар монгол һәм ҡаҙаҡ мәктәптәрендә уҡый. Туған телдең функциональ ҡеүәттәре ныҡ сикләнгән. Күкмунсаҡ телен өйрәнеүҙе Ҡытай белгестәре алып бара.
# Хәсәнов

Хәсәнов — фамилия.
* Хәсәнов Альберт Барый улы (1937 т.) — татар яҙыусыһы.
* Хәсәнов Бәшәр Хәсән улы (1901—1938) — башҡорт яҙыусыһы.
* Хәсәнов Ғәлиәхмәт Вәлимөхәмәт улы (1894—?) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенең тәүге осоронда әүҙем ҡатнашҡан эшмәкәрҙәрҙең береһе.
* Хәсәнов Илүс Хәсән улы (1949 т.) — рәссам. Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы (1998).
* Хәсәнов Мөхәммәтсабир Мөхәммәтйән улы (1866—1924) — дин әһеле. Өфө губернаһынан Рәсәй империяһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһы.
* Хәсәнов Нәжметдин Танһыҡҡужа улы (1925—2012) — ҡурайсы.
* Хәсәнов Рим Мәхмүт улы (1947 т.) — композитор, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979).
* Хәсәнов Ришат Фәүҡәт улы (1954 т.) — әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре докторы (2006), профессор.
* Хәсәнов Сафа Хөзәм улы (1916—1973) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* Хәсәнов Хәйрулла Хәмиҙулла улы (1922 т.) — ауыл хужалығы етештереүен ойоштороусы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
# Санди-Яха (Танлова ҡушылдығы)

Санди-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Танлова йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Санди-Яха (Танлова ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300048740
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304874
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мэрхы-Няркыль-Чор

Мэрхы-Няркыль-Чор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Няркыль-Чор йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Мэрхы-Няркыль-Чор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065055
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306505
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Грязновка (Поозер ҡушылдығы)

Грязновка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паозер йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Грязновка (Поозер ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040717
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004071
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башҡорт исемдәре

Башҡорт исемдәре — башҡорттарҙың фамилияһы, исеме һәм атаһы исеменән торған тулы исемдәре. Исемдәр ғәрәп, төрки, немец, инглиз, латин һәм исламға ҡәҙәрге, мосолман, хәҙерге тарих осороноң башҡа телдәренән килә.

# Башҡорт исемдәре
## Тарихы

Башҡорттарҙы үҙ эсенә алған төрки халыҡтар Көнсығыш Европа, Үҙәк һәм Урта Азия һәм Себер территорияһында барлыҡҡа килгән һәм тарҡалган ҡәбилә һәм ҡәбилә берлектәренең, ҡәүемдәрҙең, ассоциацияләрҙың һәм дәүләттәрҙең оҙон тарихи үҫеш процесы һөҙөмтәһе. Телдәрен юғалтып, улар хәҙерге халыҡтар телендә лә, антропоним системаларында ла, айырыуса, башҡорт халҡы исемендә сағылыш тапҡан элемтә эҙҙәрен ҡалдырғандар.
Ислам, коммунистик, капиталистик идеология антропонимик традицияларҙың үҙгәреүенә килтерә. Башҡорттар, яңа идеология ҡабул итеп, традицион мәжүси исемдәрен дә оҙаҡ һаҡлап ҡала.
# Кесе Пезема

Кесе Пезема — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Илеша йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Пезема
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035206
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003520
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Понигадка

Понигадка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Понигадка ҡылымығының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Понигадка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029604
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202960
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Доминик Дженнингс

Доминик Дженнингс (ингл. Dominique Jennings, 30 октябрь 1965 йыл) — Америка телевидениеһы актёр, «Сансет Бичтың мөхәббәте һәм серҙәре» NBC көндөҙгө күп сериялы мелодрамала яуыз Вирджиния Харрисон роле буйынса билдәле, әлеге сериалда 1997 йылдың 17 мартынан 1999 йылдың 4 мартына тиклем төшә. Шоу трансляцияһы ваҡытында Дженнингс көндөҙгө мелодрамала яуыз йән ролен уйнаған берҙән-бер африкан-американ актрисаһы була. Дженнингс көндөҙгө эфирҙа иң яҡшы яуыз йән роле өсөн «Буш ҡыуыҡ опералар Дайджесы» премияһы на номинацияға индерелә.
Дженнингс 1990 йылда «Үҙ һүҙле кеше 2» фильмында бәләкәй генә ролдә экранға сыға. 1990-сы йылдарҙа ул «Буйҙаҡ ирҙәр һәм ирһеҙ ҡатындар», «Мартин», «Беверли-Хиллздан принц», «Ағалы-ҡустылы Уэйэнстар» һәм «Джейми Фокстың Шоуы» исемле африкан ситкомдарында эпизодик ролдәрҙә күренә. «Сансет Бич»тан киткәндән һуң «Фәрештә» һәм «Кәүҙә буйынса тикшереү» cериалдарында төшә.

# Доминик Дженнингс
## Фильмографияһы

* Боҙоп бөтөрөү (1990)
* Үҙ һүҙле кеше 2 (1990)
* Юғалған миллиондар (1994)
* Малибу төндәре (ТВ-сериал (1995 йылдан алып))
* Сансет Бичтың мөхәббәте һәм серҙәре (ТВ-сериал (1997 йылдан алып))
* Спаун (ТВ-сериал (1997 йылдан алып))
* Зет проекты (ТВ-сериал (2001 йылдан алып))
* 44 минут (2003)
# Кизерь

Кизерь — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 237 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Кизерь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103837
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хултым-Я

Хултым-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лепля йылғаһының һул ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Хултым-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023584
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302358
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Клара замогы

Клара замогы (ингл. Каро Castle; ирл.Caisleán Chláraigh) — Ирландия замоктарының береһе, Килкенни графлығында урынлашҡан

# Клара замогы
## Тарихы

Клара замогы XV быуатта аристократ Шорталл ғаиләһе тарафынан төҙөлгән. Был ғаилә һарайҙа 1640 йылға тиклем йәшәгән, һуңынан Ирландия бойондороҡһоҙлоғо өсөн ихтилал башлана.Оливер Кромвель ихтилалды баҫтырғанда Джонсон Генри Клара һарайын баҫып ала. Һуңынан замокта Бирн ғаиләһе йәшәй. Энтони Бирн (1656—1720), Льюис Бирн (1690—1766), Мэтью Бирн (1694—1754), Энтони Бирн (1725—1810), Майкл Бирн (1762—1835). Замок 1905 йылға тиклем торлаҡ йорт була.
Норманн тибындағы Клара замогы, замок башняһы биш ҡатлы, ҡаттар араһында көмбәҙҙәр бар. Ишектәренең күп балкалары, XV быуат таяуҙары һаҡланып ҡалған. Шулай уҡ һарайҙа бойницалар, шул иҫәптән улар һарайға инеү урынында ла һаҡланған. Икенсе ҡатта лорд бүлмәһе, йоҡо бүлмәһенә утеү урыны бар. Диуарҙарында фрескалар һаҡланған. Бер ҡат өҫтә йәшерен бүлмә бар. Өҫкө ҡатта лорд ғаиләһе өсөн ҡулланылған бүлмә яҡшы яҡтыртылған. Ҙур камин, ирланд стилендә манараларҙың сығынтылары, бойницалар һаҡланған.
# Искуран

Искуран — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Татош йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Искуран
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022649
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202264
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Курьяв-Йоль

Курьяв-Йоль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Микит-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 0,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Курьяв-Йоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067975
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006797
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Изге Вит соборы (Риека)

Изге Вит соборы — Риека ҡалаһында католик сиркәү. Риека архиепарихияһының кафедраль соборы, архитектура ҡомартҡыһы. Изге Вит хөрмәтенә изгеләндерелгән.
Собор Риека ҡалаһының төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Хәҙерге заман сиркәү бинаһы 1638 йылда төҙөлә башлай һәм 100 йыл самаһы дауам итә. Собор храмы өлгөһө өсөн Венецияның данлыҡлы Санта-Мария-делла -Салюте соборы була. Ғибәҙәтхананы төҙөүҙә иезуиттар (архитекторы Джакомо Бриано) ҡатнаша. Быға тиклем был урында Риеканы ҡурсалаусы шулай уҡ изге Витҡа арналған ҙур булмаған роман сиркәүе торған. Яңы сиркәү төҙөлгәндән һуң иҫке сиркәүҙән миһрабтарҙың береһе һәм таш тәре күсерелә (икеһе лә XIII быуатта төҙөлгән). Боронғо таш тәрене диндарҙар мөғжизәле таш тәре кеүек хөрмәтләй
XX быуаттың 20-се йылдарына тиклем иезуиттар ордены сиркәүе була. Риека епархия үҙәге булғандан һуң , 1969 йылдан изге Вит сиркәүе кафедраль собор статусын ала.
Сиркәү ротонда формаһында төҙөлгән, был хорват архитектураһы өсөн ғәҙәти түгел. Интерьерында барокко һәм ренессанс һыҙаттары бар.
Изге Вит соборы 100 купюралы хорват куны реверсында һүрәтләнгән.
# Кесе Карасук

Кесе Карасук — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарала йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Карасук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014463
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201446
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Паравы-Яга

Паравы-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Талота-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Паравы-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087297
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008729
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чепурья

Чепурья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Катым йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Чепурья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301783
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Алешиха (Кулунда ҡушылдығы)

Алешиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Кулунда йылғаһының уң ярына тамағынан 404 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Алешиха (Кулунда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000212115200052319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205231
* Бассейн коды — 13.02.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Байғондо

Байғондо (рус. Байгундино) — Һарытау өлкәһенең Перелюб районындағы башҡорт ауылы, Перелюб ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 413762.

# Байғондо
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 46 кеше теркәлгән.
# Компас (Тым ҡушылдығы)

Компас — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының һул ярына тамағынан 415 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Компас (Тым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034138
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203413
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кидэй-Кикя

Кидэй-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Саран йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кидэй-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306567
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рассоха-Сибирцева

Рассоха-Сибирцева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пышенца йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Рассоха-Сибирцева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035909
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003590
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юрате һәм Каститис

Юрате һәм Каститис (лит. Jūratė ir Kastytis) — иң билдәле литва халыҡ әкиәттәренең береһе. Беренсе тапҡыр 1842 йылда Людвик Юцевич тарафынан яҙып алынған. Шул ваҡыттан алып күп тапҡыр поэмаларҙа, балетта һәм хатта рок-операла файҙалана.

# Юрате һәм Каститис
## Этимологиһы

Юрате исеме jūra (диңгеҙ) литва һүҙенән килеп сыҡҡан.

# Юрате һәм Каститис
## Сюжеты

Сюжеты әкиәт версияһына ҡарап үҙгәрә, әммә төп йөкмәткеһе бөтә версияларҙа ла оҡшаш.
Юрате алиһәһе Балтик диңгеҙе төбөндә гәрәбә һарайҙа йәшәй һәм диңгеҙҙәге тәртипте күҙәтә. Швянтойя ауылынан йәш балыҡсы Каститис ифрат күп балыҡ тотоп, алиһәнең асыуын килтерә. Балыҡсыға яза биреү өсөн Юрате диңгеҙ төпкөлөнән ундина (диңгеҙ һылыуы) образында күтәрелеп сыға, әммә егеткә ғашиҡ була һәм уны үҙе менән алып китә. Улар, йәшен атыусы Перкунас алиһә һәм ябай кешенең мөхәббәте тураһында белгәнгә тиклем, бик бәхетле йәшәй. Перкунас бик ныҡ асыулана һәм гәрәбә һарайҙы миллион киҫәктәргә тураҡлай, ә Юратены диңгеҙ төбөндәге ҡаяға беркетеп ҡуя. Тап шуға күрә, риүәйәт буйынса, Балтик диңгеҙе ярында дауылдан һуң гәрәбә тулып ята.
Версияларҙың береһе буйынса, Юрате дауыл ваҡытында һөйгәнен үлемдән ҡотҡара; икенсе версия буйынса — Каститис һәләк була һәм Юрате ошоғаса уны һағынып илай: уның күҙ йәштәре гәрәбә булып (Юрате һәм Кастистың мөхәббәте кеүек таҙа һәм үтә күренмәле) ағып төшә, ә сеңләүҙәре дауыл ыжғырыуы итеп ҡабул ителә.

# Юрате һәм Каститис
## Мәҙәни әһәмиәте

Литва әкиәттәре араһында «Юрате һәм Каститис» һәм «Эгле, туҙбаш батшабикәһе» иң билдәлеләре. Улар тамырҙары менән литва мифологияһына үтеп инәләр һәм көндәлек әйберҙәрҙең килеп сығышын аңлатырға тырышалар.
Курорт ҡалаһы Палангала 1960 йылдан алып Юрате һәм Каститисҡа арналған фонтан тора (Гайгалайте скульптураһы). Ҡала гербының һүрәтләнеше риүәйәттең йөкмәткеһенә бәйле: зәңгәрһыу ялан Балтик диңгеҙен кәүҙәләндерә, гәрәбә муйынсаҡ боронғо сәнғәт тураһында һөйләй, ә көмөш таж — диңгеҙ алиһәһе Юратены хәтерләтә.
Польшала легендар алиһә Юрате исемен йөрөткән диңгеҙ курорты бар.
Матур легенда төрлө ваҡытта әҙәби һәм музыкаль әҫәрҙәрен ижад итеүгә этәрә. 1920 йылда күренекле литва шағиры Майронис, ғашиҡтарға дан йырлап, баллада яҙа. Был әҫәргә иллюстрациялар Парижда Бөтә донъя күргәҙмәһендә (1937) танылыу таба. 1933 йылда Груодис музыкаһына балет ҡуя, 1955 — опера һәм пьеса яҙыла. 2002 йылда Клайпеданың 750-йыллығына рок-опера ҡуйыла. Опера аяныслы тамамлана — һарай емерелә, ә ғашиҡтар айырыла.
1959 йылда СССР-ҙа литва риүәйәте «Гәрәбә һарайы» мультипликацион фильмы булараҡ донъя күрә.
Шағир Иосиф Бродский «Палангала» исемле шиғырында (1967) Юрате һәм Каститисты телгә ала:
   …Конец сезона. Столики вверх дном. Ликуют белки, шишками насытясь. Храпит в буфете русский агроном, как свыкшийся с распутицею витязь. Фонтан журчит, и где-то за окном милуются Юрате и Каститис…
   — Иосиф Бродский, «Палангала» (фрагмент), 1967