yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кольцовка (Сережа ҡушылдығы)

Кольцовка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кольцовка (Сережа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015279
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201527
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1761 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1761 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1761 MDCCLXI |
| Юлиан стилендә | 1760—1761 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2513—2514 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7269—7270 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5521—5522 ה'תקכ"א — ה'תקכ"ב |
| Мосолман календары | 1174—1175 |
| Боронғо әрмән календары | 1210 ԹՎ ՌՄԺ |
| Ҡытай календары | 4457—4458 庚辰—辛巳 белый дракон — белая змея |
| Эфиопа календары | 1753—1754 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1817—1818 |
| - Шака самват | 1683—1684 |
| - Кали-юга | 4862—4863 |
| Иран календары | 1139—1140 |
1761 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Притычная

Притычная — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ануй йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Притычная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008672
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100867
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тосемья (Лозьва ҡушылдығы)

Тосемья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 522 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Тосемья (Лозьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200008741
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200874
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аяч-Яга

Аяч-Яга (Ыж-Юр-Вож) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Воркута йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Аяч-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066343
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006634
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Белозерка (Вятка ҡушылдығы)

Белозерка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 1201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Белозерка (Вятка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103003
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сереккүл ауыл Советы (Илеш районы)

Сереккүл ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Түбәнге Сереккүл] ауылы.

# Сереккүл ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Хәй Мөхәмәтйәров

Мөхәмәтйәров Хәй Ғабдрафиҡ улы (2 сентябрь 1911 йыл — 1941 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт шағиры, башҡорт әҙәбиәтендә беренселәрҙән булып сонет жанрын үҙләштергән әҙип, 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Хәй Мөхәмәтйәров
## Биографияһы

1911 йылдың 15 сентябрендә Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы) Ҡунаҡбай ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Һигеҙ йәшенән етем ҡалғас, ағаһы тәрбиәһендә үҫә. Тәүҙә тыуған ауылында башланғыс мәктәптә уҡый, ә 1924 йылда Өфөгә килеп, Ленин исемендәге мәктәпкә инә. 1928 йылда Силәбе өлкәһенең Арғаяш кантонында пионер эшенә етәкселек итә. Ике йыл үткәс, комсомолдың Башҡортостан өлкә комитеты уны Өфөгә матбуғат эшенә саҡыра. Бер нисә йыл «Ленинсы», «Йәш коммунар» гәзиттәрендә мөхәррир, мөхәррир урынбаҫары була, ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетында яуаплы эштәр башҡара. 1933—1937 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый. Институтты тамамлағандан һуң Мәскәүҙә тәржемәселәр һәм мөхәррирҙәрҙең бер йыллыҡ курсын үтә, аҙаҡтан Өфөләге Тел һәм әҙәбиәт ғилми тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Хәй Мөхәмәтйәров 1940 йылда Ҡыҙыл Армия сафына алына. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән үҙе теләп фронтҡа китә һәм 1941 йылдың декабрендә Көньяҡ фронтта батырҙарса һәләк була.

# Хәй Мөхәмәтйәров
## Ижады

М. Хәйҙең тәүге шиғырҙары йәштәр гәзитендә 1925-1926 йылдарҙа күренә башлай. 1931 йылда «Барышта» исемле беренсе йыйынтығы баҫылып сыға. «Икенсе тыуыу» поэмаһында шағир коллективлаштырыу осоро ваҡиғаларын һүрәтләй.
Шағирҙың тағы бер китабы «Өлгөрөү» тип атала. Был китабы уның шағир булараҡ өлгөргәнлеген күрһәтә. «Ҙур ғүмерҙең башланыуы» поэмаһы В. И. Ленинға арналған. М. Хәй шиғри әҫәрҙәрендә яңы ҡоролошҡа дан йырлай («Ватан», «Йәшә, тормош», «Беҙ килтерҙек, илем, йәшлекте» шиғырҙары, «Өлгөрөү», «Өфө мотивтары» сонет шәлкемдәре һ.б.).
Башҡорт әҙәбиәтенең сағыу йондоҙҙарының береһе булған шағир ижадына жанрҙар төрлөлөгө, формалар күплеге хас. Унда мәрҫиәләр ҙә, фәлсәфәүи сонеттар ҙа, лирика ла бар. Күрәһең, шиғыр яҙыу уның өсөн тормоштоң йәмен күреү, көрәш мәғәнәһен тойоу, яңылыҡ табыу сараһы булып торған. М. Хәй 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы була.
1954, 1982 йылдарҙа шағирҙың «Һайланма әҫәрҙәре» баҫылып сыға. Шул уҡ 1982 йылда «М. Хәй хаҡында хаттар, иҫтәлектәр» китабы баҫыла.

# Хәй Мөхәмәтйәров
## Китаптары

* Барышта. Шиғырҙар. Өфө, 1931, 42 бит.
* Икенсе тыуыу. Поэма. Беренсе бүлек. Өфө, 1934, 96 бит.
* Шиғырҙар. Өфө, 1935, 72 бит.
* Сталин тураһында йырҙар. Ода. Өфө, 1936, 32 бит.
* Лирика. Өфө, 1939, 72 бит.
* Өлгөрөү. Шиғырҙар, поэмалар. Өфө, 1940, 143 бит.
* Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1954, 164 бит.
* Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1982, 336 бит.
# Руссов йорто (Одесса)

А. П. Руссовтың килем йорто) — Одессала XIX быуат аҙағындағы бина, Диңгеҙ буйы районында Собор майҙанының төньяҡ яғында Баҡса урамы, 21-се йорт адресы буйынса урынлашҡан.
Төбәк әһәмиәтендәге тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы

# Руссов йорто (Одесса)
## Тарихы

Бина килем йорто сифатында 1897—1900 йылдарҙа одесса коллекционеры, эшҡыуары һәм меценат А.П. Руссов заказы буйынса төҙөлә. Проект архитекторы — Л. М. Чернигов, фасадты биҙәүсе — архитектура рәссамы В. И. Шмидт.
Йорт айырым билдәлелекте унда урынлашҡан Гаевскийҙың «үҙәк» дарыуханаһы арҡаһында ала. «Гаевский һәм Поповский дарыуханаһына» 1878 (1898?) йылда фармацевтар А.Э. Гаевский һәм А.Н. Поповский тарафынан нигеҙ һалына һәм шул ваҡытта йортта Рәсәйҙең көньяғында халыҡ талабын ҡәнәғәтләндергән берҙән-бер фармацевтика йорто була). 1908 йылда йортто аптека эше хужаһы А.Э. Гаевский һатып ала.

# Руссов йорто (Одесса)
## Хәҙерге торошо

2004 йылда бинаны реконструкциялау башлана. 2009 йылдың көҙөндә бинала янғын сыға. (һәр хәлдә өс тоҡаныу теркәлгән). Һөҙөмтәлә бинаның байтаҡ эске бүлкәләре яна, бинаны ослаған бәләкәй башнялар һәм ҡыйығы емерелә.
Янғындың сәбәбен «вандализм акты» тигән фекерҙәр бар. Был ваҡиғалар властарҙың бина яҙмышына иғтибар итергә мәжбүр итә. Реконструкциялауҙың инвесторы Руслан Тарпан белдереүенсә, бинаны һүтеп, заманса технологиялар ҡулланып яңынан төҙөргә кәрәк.
Одесса властары бинаны уның баштағы ҡиәфәтендә тергеҙеүгә вәғәҙә биреүгә ҡарамаҫтан, 2010 йылдың декабрендә киң мәғлүмәт сараларында Руссов йорто урынында халыҡ-ара конгресс-холл менән ҡала йәмәғәт-мәҙәни үҙәк барлыҡҡа киләсәк тигән яңылыҡтар күренә. Бынан тыш төҙөүсе Преображенский һәм Пастер урамдарын төҙөкләндереүҙе планлаштыра. Шулай уҡ өс кимәлле автопаркинг төҙөү ҙә күҙаллан
2014 йылдың 19 октябрендә Руссов йортонда күп ҡатлы ҡыйыҡтары емерелә.
2017 йылдың 30 сентябрендә йортта янғын сыға, ялҡын бинаның беренсе һәм икенсе ҡатын ялмап ала. Ялҡынды һүндерәләр.
2018 йылдың 14 июнендә ремонт - тергеҙеү эштәре башлана. Йүнәтеү эштәрен атҡарыу 108 млн. грн тәшкил итә.
# Юхкун-Ингу-Ягун (Ингу-Ягун ҡушылдығы)

Юхкун-Ингу-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Юхкун-Ингу-Ягун (Ингу-Ягун ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204293
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ырныҡшы

Ырныҡшы (рус. Ирныкши) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 513 кеше. Почта индексы — 453034, ОКАТО коды — 80203822001.

# Ырныҡшы
## Халыҡ һаны

1906 йылда — 2014 кеше; 1920—2340 (Ирныҡшы утарҙары менән бергә иҫәпкә алынған); 1939—2051; 1959—1382; 1989—521; 2002—498; 2010—447 кеше йәшәгән.
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеге урыҫтар (85 процент) (85 %)

# Ырныҡшы
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 21 км

# Ырныҡшы
## Урамдары

* Йылға аръяғы урамы (рус. Заречная (улица)№
* Киров урамы (рус. Кирова (улица))
* Колхоз урамы (рус. Колхозная (улица))
* Пролетар урамы (рус. Пролетарская (улица))
* Совет урамы (рус. Советская (улица))
* Урал урамы (рус. Уральская (улица))

# Ырныҡшы
## Тарихы

Ырныҡшы ауылы шул уҡ исемдәге йылға ярында урынлашҡан. Ауыл Архангел заводына нигеҙ һалынғас та барлыҡҡа килмәгән. Һатып алынған крепостной крәҫтиәндәрҙе урынлаштырыу өсөн ерҙәр кәрәк була. Ләкин улар тәүге йылдарҙа уҡ етерлек кимәлдә булмай. Шуға күрә 1769 йылдың 15 сентябрендә И. Н. Бекетова Ырныҡшы йылғаһынан Дыуан һәм Бишауыл-Табын улустары һәм Ағиҙел йылғаһы сиктәренә тиклем Ҡумрыҡ-Табын улусы ерҙәрен башҡорттарҙан 440 һумға һатып алған. Шулай итеп, Ырныҡшы йылғаһы буйындағы ауыл ошо килешеү төҙөлгән йылда йәки уға ҡул ҡуйғандан һуң бер йыл үткәс кенә барлыҡҡа килеүе ихтимал. Ләкин Күрпәс-Табын улусы башҡорттарының 1755 йылғы купчийында завод хужалары Твердышев менән Мясников һатып алған ер сиктәренең ориентирҙары килтерелә. Һәм улар араһында Баҡрыл ауылы бар. Ырныҡшы ауылы Баҡрыл йылғаһы (Ырныҡшы йылғаһының ҡушылдығы) буйында урынлашҡан. Баҡрыл исемле ауыл Ырныҡшы тип атала башлаған, тип фараз итергә мөмкин. Шулай итеп, ауыл заводҡа нигеҙ һалынғандан һуң барлыҡҡа килгән.
1795 йылда Ырныҡшы ауылында 409 ир-ат һәм 431 ҡатын-ҡыҙ була. 1834 йылда 223 йорт хужалығында 627 ир-ат һәм 704 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1896 йылда 936 ир-ат һәм 1047 ҡатын-ҡыҙ, 362 йорт хужалығы була.
Ауылда сиркәү, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбе, 4 аҙыҡ-түлек магазины, ҡаҙна шарап магазины, икмәк магазины булған.

# Ырныҡшы
## Матбуғатта

* Йәшлек. 7 февраль 2014, Ә беҙҙең ауылда…

# Ырныҡшы
## Видеофильмдар

* Ырныҡшы тирәләй. 7 март 2021 йылYouTube сайтында Видео
* СиркәүYouTube сайтында Видео

# Ырныҡшы
## Билдәле шәхестәр

* Анохин Виктор Фёдорович (18.07.1951), совет спортсыһы. 1976 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. СССР йыйылма командаһы ағзаһы (1974—79). Еңел атлетика буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1991). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры.
# Кесе Һүрәм

Кесе Һүрәм — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Һүрәм йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Кесе Һүрәм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006245
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200624
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кирәев Салауат Ғаяз улы

Кирәев Салауат Ғаяз улы (18 февраль 1955 йыл — 6 апрель 2001 йыл) — цирк артисы, атта оҫта йөрөүсе-һыбайлы, тренер. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1975).

# Кирәев Салауат Ғаяз улы
## Биографияһы

Салауат Ғаяз улы Кирәев 1955 йылдың 18 февралендә Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһының Ирек ауылында тыуған.  Элекке 2-се һанлы интернат-мәктәпте (Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатын) тамамлаған.
1973 йылда Өфө циркы ҡарамағындағы башҡорт цирк студияһын тамамлағандан алып 1994 йылға тиклем Рәсәй дәүләт цирк компанияһында эшләй (Мәскәү; 1973—1990 йылдарҙа башҡорт цирк коллективы составында). «Башҡортостан һыбайлылары» номерында ҡатнашыусы. Рәсәй һәм донъяның 20 иле буйлап гастролдәрҙә йөрөй. Ағзам Шәрәфетдинов Кирәев тураһында ошолай хәтерләй: «Салауат „Башҡортостан һыбайлылары“ тигән иң уңышлы номеры менән башҡорт ат спорт байрамдарында сығыш яһаны һәм был һәр ваҡыт сағыу, онотолмаҫ тамаша, бөтә программаның үҙәге булды. Үҙенең ат менән идара итеү, эш итә белеү сәнғәтен Салауат уҡыусыларына тапшырырға тырышты, улар менән ваҡыт менән иҫәпләшмәй шөғөлләнде».
1996—1998 йылдарҙа — «Акбузат» ипподромының ат-спорт мәктәбе тренеры. Эшкә уны ипподром директоры, партия етәксеһе Ағзам Шәрәфетдинов саҡыра. Үҙ ваҡытында ул Башҡортостан Республикаһының Учалы һәм Мәләүез райондарында ат-спорт комплексы булдырған. Ул Салауат тураһында хәтерләй: «18 йәшендә Өфө циркы эргәһендә цирк студияһын тамамланы, ә инде 20 йәшендә республиканың атҡаҙанған артисы булды. Рәсәй буйынса ғына түгел, донъяның тиҫтәләгән илдәрендә гастролдәрҙә булды. Цирктан китергә мәжбүр булғас, мин Өфө „Аҡбуҙат“ ипподромы директоры булған саҡта уны үҙбеҙгә ат спорты мәктәбе тренеры итеп эшкә саҡырҙым.»

# Кирәев Салауат Ғаяз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ғ. Сәләм исемендәге премия лауреаты (1986)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1975)

# Кирәев Салауат Ғаяз улы
## Фильмография

Емельян Пугачев («Мосфильм» к/ст, 1978—1979). Салауат Юлаев ролен башҡара. «Салауат роленә башҡорт цирк коллективы артисы, виртуоз һыбайлы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Салауат Кирәев саҡырылды. Фильм ҡуйыусыларҙы ул үҙенең тышҡы ҡиәфәте, ат өҫтөндә оҫта йөрөй белеүе, йәшлеге менән йәлеп итте, ул Салауат кеүек үк йәштә ине.»
Салауат Ғаяз улы Кирәев Салауат Юлаев кеүек 46-сы йәшендә вафат була.
# Пиголкин Юрий Иванович

Пиголкин Юрий Иванович (23 март 1952 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, суд медицинаһы өлкәһендә белгес, Рәсәй Медицина фәндәре академияһының (2002) һәм Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).

# Пиголкин Юрий Иванович
## Биографияһы

Юрий Иванович Пиголкин 1952 йылдың 23 мартында Владивостокта тыуған.
1975 йылда Владивосток медицина институтының дауалау факультетын тамамлай, һуңынан Приморье суд-медицина экспертизаһы бюроһында эшләй.
1978 йылдан 1995 йылға тиклем Владивосток медицина институтының суд медицинаһы кафедраһында уҡыта, унда ассистенттан алып профессорға тиклем юл үтә.
1991 йылда «Функциональная морфология нервного аппарата кровеносных сосудов спинного мозга в норме и при механической травме» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1993 йылда профессор дәрәжәһе бирелә.
1994 йылдан 1995 йылға тиклем Приморье крайының Суд-медицина экспертизаһы бюроһы начальнигы.
1995 йылдан 2004 йылға тиклем —Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының суд-медицина экспертизаһы үҙәгендә эшләй: танатология бүлеге мөдире, фән эше буйынса директор урынбаҫары (1996), директор (2003—2004).
2001 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — И.М. Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академияһының суд медицинаһы кафедраһы мөдире.
2002 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты булып һайлана.
2014 йылда Рәсәй Фәндәре ағза-корреспонденты.

# Пиголкин Юрий Иванович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — улар күпләп һәләк неопознанный инеү шарттарында шәхесте идентификациялау ысулдарын эшләү; гистологик тикшеренеүҙәр һәм һөйәк туҡымалары эске органдары йәшкә күләмле мәғлүмәт нигеҙендә билдәләү; суд эшләй-нарколог медицина препараттары киҫкен һәм ағыуланыуҙы диагностикалау критерийҙары.
Ғилми эшенең төп йүнәлештәре — күп танылмаған үлгән шәхестәрҙе идентификациялау буйынса алымдарҙы булдырыу; эске органдарын һәм һөйәк туҡымаларын гистологик тикшереү нигеҙендә йәшен билдәләү; наркотиктар менән киҫкен ағыуланыуҙың суд-медицина диагностикаһы критерийҙарын төҙөү.
21 монография, 3 атлас, 13 дәреслек,10 уҡыу әсбабы, «Судебная медицина и судебно-медицинская экспертиза» методик ҡулланма, Һаулыҡ һаҡлау министрлығының 3 методик тәҡдиме, 4 яңы медицина технологияһы, 225 фәнни мәҡәлә, 10 уйлап табыу, шулай уҡ шәхесте идентификациялау диагностикаһының яңы алымын булдырғаны өсөн патент авторы.
Рәсәй юғары аттестация комиссияһы эксперты составының ағзаһы, «Судебно-медицинская экспертиза» һәм «Вестник судебной медицины» журналдарының мөхәрририәт ағзаһы

# Пиголкин Юрий Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2003)
# Ғабдулла ибн Ғәбдел Ғәзиз әс-Сәғүд

Абдулла ибн Ғәбдел Әзиз әс-Сәғүт, ғәр. عبد الله بن عبد العزيز السعود‎ 2005 йылдың 1августынан (Урағай) Сәғүд Ғәрәбстаны короле.
* Был монарх, династия йә һинең вәкилдең тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Ыштан (мәғәнәләр)

Ыштан:
* Ыштан — кейем төрө.
* «Штаны» — 1988 йылда төшөрөлгән совет нәфис фильмы.
# Васильевка (Архангел районы)

Васильевка (рус. Васильевка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 17 кеше. Почта индексы — 453033, ОКАТО коды — 80203825002.

# Васильевка (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 7 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡыҙыл Еҙем): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 13 км
# Хабиней-Юган

Хабиней-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 188 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Хабиней-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030077
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303007
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мукасей Елизавета Ивановна

Мукасей Елизавета Ивановна (29 март 1912 йыл — 19 сентябрь 2009 йыл — СССР-ҙың нелегал-разведчигы. Именлек хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре, подполковник. Совет нелегал разведчигы Мукасей Михаил Исааковичтың ҡатыны.

# Мукасей Елизавета Ивановна
## Биографияһы

Елизавета Ивановна Мукасей 1912 йылдың 29 мартында Өфө ҡалаһында тыуған, ҡыҙ фамилияһы — Емельянова.
1917 йыл аҙағында ғаиләһе, аслыҡтан ҡасып, Ташкентҡа күсенә. 1929 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң Ленинград дәүләт университетының]] биология факультетына уҡырға инә. Юғары белем алғандан һуң тәүҙә фабрикала эшләй, һуңынан эшсе йәштәр мәктәбе директоры (1938—1939) була.
1939 йылдан 1943 йылға тиклем Елизавета Ивановна үҙенең ире — легаль булмаған разведчик Мукасей Михаил Исаакович менән АҠШ-тың Лос-Анджелес ҡалаһында махсуст командировкала була.
1943-1949 йылдарҙа Мәскәү художество академия театрының художество советы секретары булып эшләй.
Махсус әҙерлек үткәндән һуң, «Эльза» псевдонимы аҫтында 1955 йылдан 1977 йылға тиклем ире менән бергә сит илдә эшләй, иренә үҙәк менән ике яҡлы бәйләнеш тәьмин итә.
Үҙенең сит илдә эшләү дәүерендә, разведка мәғлүмәте алыу маҡсаты менән, ире менән бергә Европа илдәре буйлап йөрөй, уларҙың эше Үҙәктә юғары баһа ала.
1977 йылда СССР-ға әйләнеп ҡайтҡандан һуң Елизавета Ивановна разведканың йәш кадрҙарын әҙерләү менән шөғөлләнә. Ул — разведка мәктәбе өсөн күп кенә дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары авторы.
Ире менән бергә үҙҙәренең 30 йыл дауамында сит илдәге тормошо һәм эше тураһында «Зефир һәм Эльза» исемле хәтирәләр китабы яҙа.
Елизавета Ивановнаның улы — Мукасей Анатолий Михайлович, СССР һәм Рәсәй кинооператоры. Килене — артист һәм кинорежиссер Дружинина Светлана Сергеевна. Ейәндәре — кинооператор Мукасей Михаил Анатольевич.
Елизавета Ивановна 2009 йылдың 19 сентябрендә Мәскәүҙә вафат була.

# Мукасей Елизавета Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дәүләт именлегенең почётлы хеҙмәткәре.
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы,
* Александр Невский ордены,
* Юрий Андропов премияһы лауреаты (Рәсәй Федерацияһының именлеген тәьмин итеү эшенә ҙур өлөш индергәне өсөн).

# Мукасей Елизавета Ивановна
## Библиография

* Мукасей М. И., Мукасей Е. И. Зефир и Эльза. Разведчики-нелегалы. — Закон и порядок, 2004. — (Великая Россия. Имена). — ISBN 5-98465-005-3.