yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хөсәйенов Әхәт Рәхмәтулла улы

Хөсәйенов Әхәт Рәхмәтулла улы (5 август 1946 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр актёры, яҙыусы, юмористик хикәйәләр авторы. 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1990).

# Хөсәйенов Әхәт Рәхмәтулла улы
## Биографияһы

Әхәт Рәхмәтулла улы Хөсәйенов 1946 йылдың 5 авгусында Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Үтәгән ауылында тыуған.
1966 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (педагогы Илшат Йомағолов) тамамлай. 1966 йылда Салауат башҡорт дәүләт драма театрында эшләй башлай. 1992—2002 йылдарҙа Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театрының директоры һәм артист булып эшләй. 1968 йылда Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры труппаһына ҡабул ителә һәм өҙөклөктәр менән хәҙерге көндә лә шунда эшләй.

# Хөсәйенов Әхәт Рәхмәтулла улы
## Спектаклдәрҙә башҡарған ролдәре

* Ричард Ғәлин («Айгөл иле»; дебют, 1968, Салауат драма театры),
* Байбура («Зәңгәр шәл» — «Голубая шаль» Кәрим Тинчурин),
* Ибрай («Яҙмыштарҙан уҙмыш бар!» — «И судьба — не судьба!..» Рифҡәт Исрафилов Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» повесы буйынса),
* Алпаров («Аманатҡа хыянат» — «Измена предкам» Ф. В. Богданов),
* Хәниф («Тиле йәшлек» — «Озорная молодость», И. А. Абдуллин),
* Дәүләтбай («Ҡыҙ урлау» — «Похищение девушки», Мостай Кәрим);
* Хәбибрахман («Һөйәм, һағынам…» — «Люблю, обожаю…», М. А. Ғиләзов),
* Балбабай («Балаҡайҙарым» — «Дети мои», Әнғәм Аҙнабаев),
* Әхмәҙулла («Минең ғаиләм» — «Моя семья», Тәнзилә Дәүләтбирҙина),
* Исмәғил («Ғәлиәбаныу»),
* Рим Папаһы («Аттила» Ғәзим Шафиҡов),
* Пит («Кәкүк ояһы» — «Полёт над гнездом кукушки» Әхтәм Абушахманов К. Кизиҙың шул уҡ исемдәге романы буйынса).

# Хөсәйенов Әхәт Рәхмәтулла улы
## Спектаклдәрҙә башҡарған ролдәре
### Стәрлетамаҡ драма театры сәхнәһендә башҡарған ролдәре

* Ғәлимйән («Йәш йөрәктәр» — «Молодые сердца» Ф. Бурнаш),
* Унбаш («Париж башҡорто» — «Башкир из Парижа» Б. З. Рафиҡов).

# Хөсәйенов Әхәт Рәхмәтулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1984).
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1990).
# Теләктәшлек

Теләктәшлек — төркөмдөң йәки синыфтың мәнфәғәттәр, бурыстар, стандарттар берлеген хасил иткән йә уларға таянған берҙәмлеге, үҙ-ара аңлашыуы. Был төшөнсә йәмғиәттәге бәйләнештәргә инә. Ул башлыса социологияла, шулай уҡ башҡа йәмғиәт (социаль) фәндәрендә йәки философияла ҡулланыла.
Теләктәшлек категорияһы социалистик сәйәси теорияларҙа, католик социаль тәғлимәтендә мөһим урын биләй.
Төрлө йәмғиәттә теләктәшлектең нигеҙҙәре төрлө. «Ябай» йәмғиәттәрҙә ул күберәк туғанлыҡҡа (kinship) һәм дөйөм ҡиммәттәргә нигеҙләнә. Ҡатмарлыраҡ йәмғиәттәрҙә социаль теләктәшлек хисен тыуҙырған шарттарҙы ҡарарған төрлө теориялар бар.
Теләктәшлек шулай уҡ Кеше хоҡуҡтары буйынса Европа берләшмәһе хартияһының алты принцибының береһе булып тора, ә һәр йылдың 20 декабре Халыҡ-ара теләктәшлек көнө итеп билдәләнә, ул Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы тарафынан танылған.

# Теләктәшлек
## Эмиль Дюркгейм

Француз социологы һәм философы Эмиль Дюркгейм буйынса, социаль теләктәшлектең төрҙәре йәмғиәт төрҙәренә бәйле. Э. Дюркгейм «механик» һәм «органик теләктәшлек» («mechanical» and «organic solidarity») төшөнсәләрен индерә. Уның йәмғиәт үҫешенә ҡағылышлы теорияһы «Ижтимағи хеҙмәт бүленеше тураһында» (1893) тигән хеҙмәтендә тасуирлана. Механик теләктәшлек хакимлыҡ иткән йәмғиәттә тупланғанлыҡ һәм берҙәмлек кешеләрҙең хеҙмәт, белем алыу, дин, йәшәү рәүешенең оҡшашлығы аша үҙ-ара бәйләнештә булыуын тойоуынан барлыҡҡа килә. Механик теләктәшлек ғәҙәттә «традицион» һәм бәләкәй йәмғиәттәргә хас була. Ябай (йәғни ҡәбилә) йәмғиәттәрендә теләктәшлек ғәҙәттә туғанлыҡ бәйләнештәренә нигеҙләнә. Органик теләктәшлекте хеҙмәттең махсуслашыуы, кешеләр араһында хасил булған үҙ-ара бойондороҡлолоҡ (complementarities) барлыҡҡа килтерә. Был төр теләктәшлек «хәҙерге заман» һәм «сәнәғәт» йәмғиәттәрендә осрай.

# Теләктәшлек
## Пётр Кропоткин

Анархизм идеологы һәм элекке кенәз Петр Кропоткиндың (1842—1921) теләктәшлек идеяһы өсөн биологик менән социаль араһындағы бәйләнеш төп әһәмиәткә эйә. «Эволюция факторы булараҡ үҙ-ара ярҙамлашыу» (1902) тигән билдәле китабында Кропоткин кешелектең төрлө үҫеш баҫҡыстарында, шулай уҡ хайуандар араһында ла ғүмереңде һаҡлап ҡалыу механизмы сифатында кооперациялашыу ҡулланылыуын тикшерә. Уның ҡарашынса, теге йәки был төр эсендә үҙ-ара ярҙамлашыу, йәғни кооперация, социаль институттар эволюцияһының мөһим шарты булып тора. Башҡаларға булышлыҡ итеү рәүешендәге теләктәшлек бер-береңә ярҙам итешкәндә үтә мөһим булып тора. Ул рәхмәт ишетеү теләгенән түгел, ә инстинктив теләктәшлек хисенән килеп сыға.

# Теләктәшлек
## Философияла

Теләктәшлек — хәҙерге философияла аяҡҡа баҫыу баҫҡысындағы концепт: ул этиканың һәм сәйәси философияның төрлө өлкәләрендә тикшеренеү объекты булып тора..
# Фельдман Борис Миронович

Борис Миронович Фельдман (1890 йыл — 12 июнь 1937 йыл) — совет хәрби етәксеһе, комкор (1935). «Тухачевскийҙың эше» буйынса атып үлтерелә. 1957 йылда реабилитациялана.

# Фельдман Борис Миронович
## Революцияға тиклемге осор

Борис Миронович Фельдман Пинск ҡалаһында 1890 йылда балта оҫтаһы ғаиләһендә донъяға килә. Йәһүд. Революцион хәрәкәтенә теләктәшлек белдерә. Күп тапҡыр ҡулға алына. 1913 йылда ғәмәлдәге армияға мобилизациялана. Беренсе донъя һуғышы ҡатнашыусыһы (1914—1917).

# Фельдман Борис Миронович
## Граждандар һуғышы

1918 йылдың майында РККА-ға инә. 1918 йылда Брянск районы штабы секретары, 1919 йылдың февраленән Ҡыҙыл Армия Генераль Штабы Академияһында тиҙләтелгән курста белем ала, шул уҡ йылда 13-сө армияның оператив бүлек начальнигы ярҙамсыһы, июнь-сентябрь айҙарында 9-сы уҡсылар дивизияһының 1-се бригада штабы начальнигы. 1919 йылдан — ВКП(б) ағзаһы. Артабан төп академия курсы тыңлаусыһы, 1920 йылдың майында начальник ярҙамсыһы, май-сентябрҙә 57-се уҡсылар дивизияһы штабы начальнигы, сентябрь-декабрь айҙарында — 55-се уҡсылар дивизияһы начальнигы. Дивизия 55-се айырым уҡсылар бригадаһы тип үҙгәртелгәс, 1921 йылдың июнь аҙағында уның начальнигы булып ҡала. Артабан академияла өҫтәмә курста уҡый, 1921 йылдың октябрь-декабрендә Экспедицион корпус менән етәкселек итә, Тамбов крәҫтиән ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнаша. 1922 йылдың май-июнендә — Алыҫ Көнсығыш Республикаһы Халыҡ-революцион армияһында штаб начальнигы.

# Фельдман Борис Миронович
## Һуғыштан һуңғы карьераһы

1922—1925 йылдарҙа — 17 -се, 1925—1928 йылдарҙа — 19-сы уҡсылар корпусы командиры. 1927 йылда ике ай дауамында Германияла командировкала була. 1928—1934 йылдарҙа — Ленинград хәрби округы штабы начальнигы. 1934 йылдан 1937 йылға тиклем Б. М. Фельдман РККА-ның етәкселек буйынса Идаралығы начальнигы һәм СССР оборона наркомы ҡарамағындағы Хәрби Совет ағзаһы. 1935 йылда персональ хәрби званиелар индергән саҡта уға комкор званиеһы бирелә.

# Фельдман Борис Миронович
## 1937 йыл

1937 йылдың майында Борис Фельдман Мәскәү хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы урынбаҫары вазифаһына күсерелә, 15 майҙа уҡ ҡулға алына, бынан һуң уны бөтә вазифаларынан бушаталар һәм ВКП(б-нан сығаралар. 1937 йылдың 12 июнендә М. Н. Тухачевский, И. Э. Якир һәм башҡа хәрби начальниктары менән бергә СССР Юғары судының Хәрби коллегияһы бинаһы подвалында атып үлтерелә. Улы Түбәнге Иҫәт балалар йортона эләгә.
1957 йылда тулыһынса аҡлана һәм партияла тергеҙелә.

# Фельдман Борис Миронович
## Наградалары

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1924).
# Исхаҡов Салауат Миҙхәт улы

Исхаҡов Салауат Миҙхәт улы (7 сентябрь 1959 йыл) — СССР һәм Рәсәй тарихсыһы; 1995 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Рәсәй тарихы институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (2003).
Рәсәй Фәндәр академияһының социаль реформалар, хәрәкәттәр һәм революциялар тарихы буйынса ғилми советының ғилми секретары (1995); Тарих фәндәре халыҡ-ара комитетының Рәсәй революцияһы тарихы буйынса халыҡ-ара комиссияһы генераль секретары (2002—2010).

# Исхаҡов Салауат Миҙхәт улы
## Биографияһы

Салауат Миҙхәт улы Исхаҡов 1959 йылдың 7 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Иглин районы Меңйетәр ауылында тыуған.
1988 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай («Башҡортостан сәнәғәте эшселәренең Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы осоронда иҡтисади хәле»), 2003 йылда — докторлылыҡ диссертацияһы яҡлай («Рәсәй мосолмандары һәм революция (1917 йылдың яҙы — 1918 йылдың йәйе)»).
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре:
* XX быуатта Рәсәй революциялары,
* Рәсәйҙә Граждандар һуғышы,
* XX быуаттың тәүге утыҙ йылында Рәсәй мосолмандарының милли‑азатлыҡ хәрәкәте һәм мосолман эмиграцияһы.

# Исхаҡов Салауат Миҙхәт улы
## Биографияһы
### Һайланма хеҙмәттәре

* Российские мусульмане и революция (весна 1917 г. — лето 1918 г.). — М., 2003.
* Первая русская революция и мусульмане Российской империи. — М., 2007.
* Отношение российских мусульман к Первой мировой войне // Российская история. — 2014. — № 5.
* Научный совет РАН по истории российских революций // Вопросы истории. — 2007. — № 12.
* Первая российская революция и мусульманское движение // Отечественная история. — 2005. — № 5.
# Маврин Алексей Анатольевич

Маврин Алексей Анатольевич (22 ғинуар 1981 йыл) — Рәсәй эшҡыуары, «Опека» компанияһына нигеҙ һалыусыһы һәм уның директорҙар советы рәйесе.

# Маврин Алексей Анатольевич
## Биографияһы

Алексей Анатолий улы Маврин 1981 йылдың 22 ғинуарында Ленинград ҡалаһында тыуған. 2004 йылда Санкт-Петербург дәүләт диңгеҙ техник университетын «карап төҙөү» һөнәре буйынса тамамлай. Ирекмәнлек (русса волонтёрство) менән шөғөлләнә, унда алынған тәжрибәһен үҙенең бизнесын асҡанда ҡуллана. Ул асҡан ойошма «Всегда рядом» тип атала, был ойошма оло йәштәгеләргә уңайлыҡтар тыуҙыра. Оҙаҡламай ойошма үҙ пансионатын аса, ә 2011 йылда «Опека» социаль үҙәк составына инә. Компанияның директорҙар советы рәйесе — Маврин. Үҙ ҡарамағында 8 пансионат булған «Опека» Рәсәйҙә шәхси «Оло йәштәгеләр йорттары» селтәрен тотоусы һәм хеҙмәтләндереүсе иң ҙур компания иҫәпләнә..
2014 йылда, «Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә ҙур өлөш өсөн» категорияһында беренсе урын алып, «Яҡшылыҡ импульсы» премияһына лайыҡ була. Ошо уҡ йылда Маврин «Шеф-прорыв» наминацияһында перербургтың абруйлы «Шеф Года» тигән бизнес-наградаһын ала. 2012 йылда Маврин — оло йәштәгеләрҙең йәшәү сифатын яҡшыртыу мәсьәләренә арнап Дмитрий Медведев үткәргән кәңәшмәлә ҡатнашҡан эшҡыуарҙарҙың береһе.
# Сохондо ҡурсаулығы

Сохондо дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы (рус. Сохонди́нский госуда́рственный приро́дный биосфе́рный запове́дник) — 1973 йылдың 11 декабрендә ойошторола. Сохондо ҡурсаулығы биосфера ҡурсаулығы статусын 1985 йылда ала. Ул Байкал аръяғының көньяғында урынлашҡан. Хэнтей-Чикой таулығының иң бейек өлөшөн биләй. Сохондо яланғас тау массивтары Хэнтей-Чикой таулығы периферияһы буйлап көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 20 км самаһы һуҙылған, киңлеге 14 км-ға тиклем етә. Ике түбәһе: диңгеҙ кимәленән 2505 м бейеклектәге Ҙур Сохондо һәм Кесе (2404 м) түбәләре бар, улар араһындағы артылыш 2000 м бейеклектә урынлашҡан. Ҡурсаулыҡта күлдәр күп, улар башлыса боҙлоҡ сығышлы. Дөйөм майҙаны 210988 гектар. Һаҡланыусы зонаһы — 36 060 гектар.

# Сохондо ҡурсаулығы
## Климаты

Климаты — киҫкен континенталь. Ҡышы ҡоро һәм ҡарлы. Тотороҡло ҡар япмаһының оҙайлығы — 130—145 көн.

# Сохондо ҡурсаулығы
## Флора һәм фаунаһы

923 төр көпшәле үҫемлек асыҡланған, һөтимәрҙәрҙең 67 төрө, ҡоштарҙың 250-гә яҡын төрө, 3 төр амфибия, һөйрәлеүселәрҙең 4 төрө асыҡланған, тау йылғаларында һәм күлдәрендә 8 төр балыҡ бар. Шулай уҡ 1200-ҙән ашыу төр бөжәк теркәлгән, шуларҙың 1107 төрө — тәңкә ҡанатлылар йәки күбәләктәр.
Ҡурсаулыҡ өсөн хас булған хайуандар: кеш, һоро айыу, изюбрь, себер ҡоралайы, мышы, ҡабан, кабарга, һуйыр, аҡ ағуна, сел, ҡор, һаҡаллы ағуна, альп сөрәкә турғайы һәм башҡалар.
Сохондоның көнбайыш дала битләүҙәрендә табылған эндемиктар араһында Sibiracanthella sohondo коллемболалары бар.
# Остро

Остро (нем. ) — Германиялағы, Саксония ерендәге . йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — км². Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы һәм автомобиль коды .
# Николай Чудотворец сиркәүе (Константиновск)

1897
Николай Чудотворец сиркәүе —Ростов өлкәһе Константиновск ҡалаһындағы элекке православие сиркәүе.
Адресы: Ростов өлкәһе, Константиновский районы, Константиновский ауылы , 25 Октябрь урамы, 52-се йорт. Хәҙерге ҡала мәҙәниәт һарайы урынында торған.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Константиновск)
## Тарих

Октябрь революцияһына тиклем Ростов өлкәһендә 427 сиркәү эш иткән, хәҙерге көнгә шуларҙың 78 һаҡланып ҡалған. Күп ғибәҙәтханалар емерелгән, шулар араһында Константиновская станицаһындағы Николай Чудотворец сиркәүе лә бар.
1714 йылда Ростов өлкәһе Ведерниковский станицаһында Михайло-Архангельский ағас сиркәүе эшләгән. Ул Воронеж епархияһы составына ҡараған. Ул станицаның үҙәгендә Дон йылғаһының юғары ярында торған. Грунт йыуылғанлыҡтан сиркәү дүрт тапҡыр урындан-урынға күсерелгән. Сиркәүҙә семәрләп ҡырҡып эшләнгән ағас иконостас торған. 1817 йылда Михайло-Архангельский сиркәүе туҙған. 1864 йылда Ведерниковский станицаһы Бабский станицаһы менән берләштерелгән. Барлыҡҡа килгән яңы станицаны Константиновский тип атағандар. Унда Ведерниковский ауылындағы сиркәү күсереп һалынған.
1876 йылдың авгусындағы йыйында Михаил Архистратиг хөрмәтенә яңы сиркәү төҙөү өсөн аҡса йыйырға ҡарар иткәндәр. Сиркәү клир документтарнда сиркәү казак Г. Н. Чикаловтың һәм сиркәү-мәхәллә попечителлеге тарафынан бирелгән аҡсаға төҙөлгән тип күрһәтелгән. Казак Чикаловтың яҡын-тирәлә иң яҡшы сифатлы өс кирбес яһау заводы булған
1877 йылдың сентябрь айында Дини консистория яңы таш сиркәү төҙөргә рөхсәт иткән һәм сиркәү шул уҡ йылда төҙөлә башлаған. Был йортто төҙөүҙә Петербург гражданлыҡ инженерҙары институты сығарылыш курс студенттары Антонио Кампиони һәм Карл Федорович Кюнцель, Петербург сәнғәт академияһын тамамлаусы Петр Семенович Студеникин актив ҡатнашҡандар. Сиркәү проектын архитектор А. Кампиони эшләгән, уның етәкселегендә сиркәү йорто дүрт йыл төҙөлгән. Был ваҡыт эсендә 14 метр тәрәнлеккә төшөп нигеҙ һалғандар, стеналарын төҙөй башлағандар.
Ауырып киткән Кампиони урынына 1881 йылда архитектор итеп К. Ф. Кюнцель тәғәйенләнгән. Ул сиркәү төҙөлөшөн 12 йыл буйына етәкләгән, йорттоң стеналарын кирбестән һалдырып, бинаның түбәһен төҙөтөп бөтөргән. 1890 йылда ҡыңғырау манараһы һалына башлаған. 1892 йылдан алып өлкәнең инженер-архитекторы булып Петр Семенович Студеникин эшләгән. Ул ғибәҙәтхананы төҙөтөп бөтөргән.
1894 йылдың 1 октябрендә сиркәү янында сиркәү-мәхәллә мәктәбе төҙөлгән. Уның бинаһы әлеге көнгә тиклем һаҡланған.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Константиновск)
## Әҙәбиәте

* ГАРО. Ф. 226, оп. 3, д. 7021, л. 24.
* Кулишов, В. В Низовьях Дона. — Ростов н/Д, 1987. — С. 104.
# Миссисипи (штат)

Миссисипи (ингл. Mississippi) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 32. 1817 йылдың 10 декабрендә төҙөлгән. Элек Көньяҡ-көнбайыш территориялар исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Магнолия штаты.
2012 йылғы мәғлүмәт буйынса Миссисипи штатында 2 984 926 кеше йәшәй. Халыҡ тығыҙлығы — 24,5 кеше/км². АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 31.
Майҙаны — 125 443 км², шуның 3 % һыу.
# 1714 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1714 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1714 MDCCXIV |
| Юлиан стилендә | 1713—1714 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2466—2467 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7222—7223 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5474—5475 ה'תע"ד — ה'תע"ה |
| Мосолман календары | 1126—1127 |
| Боронғо әрмән календары | 1163 ԹՎ ՌՃԿԳ |
| Ҡытай календары | 4410—4411 癸巳—甲午 чёрная змея — синий конь |
| Эфиопа календары | 1706—1707 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1770—1771 |
| - Шака самват | 1636—1637 |
| - Кали-юга | 4815—4816 |
| Иран календары | 1092—1093 |
1714 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Йәзд

Йәзд (фарс. یزد — Езд) — Ирандың иң боронғо ҡалаларының береһе, провинция үҙәге. Ҡала халҡы 505 мең самаһы (1963 — 63,5 мең кеше, 1949 — 56 мең кеше). Оазиста балсыҡ йорттарҙан төҙөлгән ҡала беҙҙең эраға тиклемге III мең йыллыҡтан алып йәшәй. Ул Исфаһандан көнсығышҡа ҡарай 250 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Йәзд
## Тарихы

Ҡала тураһында беҙҙең эраға тиклем 3000 йылдарҙа уҡ телгә алына. Ул Мидиялағы Исатис ҡалаһы булараҡ билдәләнә. Археологик ҡаҙыу эштәре барышында табылған әйберҙәр Әһәмәниҙәр династияһына ҡарай.
Йәзд тарихи баш ҡалаларҙан алыҫ булғанға күрә артыҡ емереүҙәргә дусар булмай. Ҡалала күп кенә архитектура һәйкәлдәре, боронғо замандың мәҙәни реликттары һаҡланып ҡалған.
Сыңғыҙхан баҫҡынсылығы мәлендә бында рәссамдар, ғалимдар һәм шағирҙар йәшеренеп ҡалған.
Йәздә Марко Поло булып киткән. Уның хикәйәләүе буйынса 1272 йылда ҡала ебәк етештереү менән ныҡ үҫешкән була.

# Йәзд
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек |
| Уртаса максимум, °C | 12,2 | 15,1 | 20,3 | 26,1 | 32,2 | 37,7 | 39,3 | 37,7 | 34,1 | 27,5 | 20,2 | 14,4 |
| Уртаса температура, °C | 5,1 | 8,0 | 13,5 | 19,5 | 25,4 | 30,8 | 32,4 | 30,4 | 26,1 | 19,5 | 12,1 | 6,8 |
| Уртаса минимум, °C | −1,2 | 1,3 | 6,4 | 12,0 | 17,2 | 21,9 | 23,7 | 21,3 | 16,8 | 10,8 | 4,2 | −0,1 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 10,3 | 11,2 | 12,9 | 9,1 | 4 | 0,1 | 0,1 | 0 | 0,1 | 1,4 | 2,7 | 8,1 |
| Сығанаҡ: Гонконгская обсерватория 2018 йыл 16 июнь архивланған. ||||||||||||||

# Йәзд
## Иҫтәлекле урындары

Йәзд — Ирандың яҡшы һаҡланып ҡалған ҡалаларының береһе. Бында күп быуаттар элек төҙөлгән тарихи ҡомартҡылар күп.
Иң билдәле тарихи-мәҙәни ҡомартҡылары:
* Доваздех-Имам мавзолейы(11 быуат);
* Йәмиғ мәсет (XIV быуат);
* Шәмсиә мәҙрәсәһе (XIV быуат);
* Әмир Чахмак Комплексы;
* һыу музейы;
* зороастризм ҡорамы.

# Йәзд
## Иҫтәлекле урындары
### Ел башнялары

Ел башняһы йәик бадгир - торлаҡтағы йәки һыуһаҡлағыстағы эҫе һауаны һыуытыу өсөн тәғәйенләнгән ҡоролма.
Каджарҙар династияһы осоронда Йезд менән Бәхтийәр хан идара итә.
Тарихи, мәҙәни һәм дини әһәмиәте яғынан Йәзд Бөтә донъя ЮНЕСКО мираҫына индерелгән.

# Йәзд
## Иҫтәлекле урындары
### XIV быуат йома мәсете

Ике манаралы был мәсет — уникаль ҡоролма. Уның манара — Персияла иң бейеге.

# Йәзд
## Билдәле кешеләре

* Шәрәф-әд-Дин Йәзди — Тимуриҙар дәүеренең күренекле тарихсыһы
* Мөхәммәт Хатами — Ирандың элекке презитенты
* Моше Кацав — Израилдең элекке президенты
Йезд төҙөү буйынса билдәле 1907 йылда араһында Рәсәй империяһы һәм бөйөк британия ҡыҙыҡһыныу сфераһы сикләү тураһында килешеү Персия. Рус ер буйынса килешеү өлкәһе төньяҡта йезд йоғонтоһонда булып, ер көньяҡта — британ.

# Йәзд
## Галереяһы

</gallery>
# Фрисдорф

Фрисдорф (нем. Friesdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 368 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,03 км². Диңгеҙ кимәленән 364 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6543 һәм автомобиль коды — MSH.
# Ванчил-Игол

Ванчил-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лелен-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ванчил-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203789
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәлимиә мәсете (Никосия)

Никосияла Сәлимиә мәсете 1209—1325 йылдарҙа өлгөргән готика стилендә Изге Софияның рим-католик соборы булараҡ төҙөлә һәм әленән-әле Изге Николайҙың фамагуст соборы менән бер рәттән Кипрҙың кафедраль ғибәҙәтханаһы һәм королдәргә таж кейҙереү урыны булып хеҙмәт итә.
XV быуатта ғибәҙәтхана Генуя һөжүмдәре һәм ер тетрәүҙәре һөҙөмтәһендә ныҡ зыян күрә һәм 1491 йылда утрау Венеция власының ҡул аҫтына күскәндән һуң, француз архитекторҙары тарафынан һуңғы стилде ҡулланып реконструкциялана, әммә готик һыҙаттары һаҡланып ҡала.
Кипрҙы Ғосман империяһы 1571 йылда баҫып алғандан һуң ғибәҙәтхана утрауҙың төп мәсетенә әйләндерелә һәм Сәлимиә мәсете тип үҙгәртелә, өҫтәп уға төкәтмә итеп ике манара төҙөлә. 1974 йылдан алып мәсет Төньяҡ Кипрҙың Төрөк Республикаһы биләмәһенә ҡарай.
Әлеге ваҡытта мәсет утрауҙың төньяҡ өлөшөндә төп һәм Кипрҙағы иң әһәмиәтле готика ҡомартҡыһы булып тора.
# Лескен (йылға)

Лескен — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Терек йылғаһының һул ярына тамағынан 448 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Лескен (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урух йылғаһы ҡушылған урындан Малка йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000412108200003945
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200394
* Бассейн коды — 07.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Муры (Силәбе өлкәһе)

Муры (рус. Мурино) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл. Бәгәрәктамаҡ ауыл биләмәһе составына инә.

# Муры (Силәбе өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Маян күленең көнбайыш яр буйында урынлашҡан.

# Муры (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Муры — һалйот башҡорттарының ауылы. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 8-се йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.

# Муры (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1816 | 1834 | 1859 | 1920 |
| 129 | 165 | 230 | 548 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (89 %) йәшәй.
# Неаузен

Неаузен (нем. Neehausen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 275 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,58 км². Диңгеҙ кимәленән 149 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6295 һәм автомобиль коды — MSH.
# Ҡушкүл

Ҡушкүл:
* Ҡушкүл — ҡушма һүҙ, йәнәшә ике күл мәғәнәһен аңлата.
* Ҡушкүл (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
* Ҡушкүл (Асҡын районы) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл.
* Ҡушкүл (Иглин районы) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл.
* Ҡушкүл (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Ҡушкүл (Нуриман районы) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл.