yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ибраһимов Байрас Нәҙим улы

Ибраһимов Байрас Нәҙим улы (19 февраль 1953 йыл) — актёр
, театр режиссёры
. Башҡортостан Республикаһының (2003) һәм Татарстан Республикаһының (2008) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1983).

# Ибраһимов Байрас Нәҙим улы
## Биографияһы

Ибраһимов Байрас Нәҙим улы 1953 йылдың 19 февралендә Башҡортостан АССР-ы Тәтешле районы Иҫке Күрҙем ауылында тыуған.
1979 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын Ф. Ҡ. Ҡасимова курсы буйынса тамамлай.
1979—1988 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театрында актёр булып эшләй.
1988—1989 йылдарҙа Мәскәүҙә А. В. Луначарский исемендәге Театр сәнғәте дәүләт институтының Юғары режиссёр курстарында (А. Гончаров курсы) белем ала.
1989 йылдан төрлө башҡорт һәм татар театрҙарында баш режиссёр булып эшләй:
* 1989—1991 йылдарҙа — Сибай башҡорт дәүләт драма театры;
* 1991—1995 йылдарҙа — Өфө «Нур» татар дәүләт театры;
* 1995—1997 йылдарҙа — Сибай «Сулпан» балалар драма театры;
* 1997—2003 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Милли йәштәр театры (башҡорт труппаһы);
* 2004—2005 йылдарҙа — Әлмәт татар драма театры;
* 2007—2016 йылдарҙа — Туймазы татар дәүләт драма театры.

# Ибраһимов Байрас Нәҙим улы
## Төп ролдәре

* Дудар («Андро һәм Сандро», Г. Д. Хугаев; дебют, 1980),
* Рөстәм («Китмә, Рөстәм», К. М. Аҡбашев),
* Леонардо («Ҡанлы туй», Ф. Гарсия Лорка) һәм башҡалар.

# Ибраһимов Байрас Нәҙим улы
## Ҡуйылған спектаклдәре

* В. И. Беловтың «Яҡты һыу өҫтөндә» («Над светлой водой») пьесаһы буйынса «Аҡҡан һыуҙар кире ҡайтмай» (дебют, 1987);
* Ф. Әмирхандың «Тигеҙһеҙҙәр» (1990);
* А. Н. Арбузовтың «Минең меҫкен Маратым» (1995);
* М. Ғ. Мөсифуллиндың «Тиҫкәре ир, насар ҡатындар» (1996);
* М. А. Булгаковтың «Яртаҡыл Журден» (1998);
* Н. Ә. Ғәйебаевтың «Студенттар 3D» (2005);
* М. Кәримдең «Утты ташлама, Прометей» (2006);
* Т. Ғ. Миңнуллиндың «Йәшлек менән осрашыу» (2007);
* Ф. М. Бүләковтың «Ҡәһәрле мөхәббәт» (2009);
* Н. Асанбаетың «Рәйсә+Фәйзи» (2009);
* А. Молчановтың «Үлтереүсе» (2012) һәм башҡалар.

# Ибраһимов Байрас Нәҙим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2003);
* Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008);
* Дамир Сиразиев исемендәге театр премияһы лауреаты (2012).
# Бурзаева Софья Ивановна

Софья Ивановна Бурзаева — осоусы, 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкының беренсе штурманы, гвардия лейтенанты.

# Бурзаева Софья Ивановна
## Биографияһы

Софья Ивановна Бурзаева Осоавиахим осоу мәктәбенең Херсон мәктәбен тамамлай. Летчик-инструктор булып эшләй.
1941 йылда Ҡыҙыл Армия сафына инә. Ҡатын-ҡыҙҙар авиаполкын ойоштороу менән шөғөлләнеүсе Михайловна Марина Расковаға ебәрелә. 1941 йылдың октябренән Энгельс хәрби авиация пилоттар мәктәбендә тиҙләтелгән штурмандар әҙерләү курсын үтә. Әҙерлекле штурмандар ул саҡта бик аҙ була. Бөтә ҡыҙҙарҙан һуғышҡа тиклемге штурман әҙерлегенә тик Софья һәм Лариса Розанова ғына эйә була.
Уҡыу тамамланыу менән Софья Бурзаева 588-се авиация полкының штурманы итеп тәғәйенләнә.
1942 йылдың 23 майында Софья полк составында фронтҡа оса. 27 майҙа билдәләнгән урынға килә. Тәүге ваҡыт фронт һыҙығына тик танышыу осоуҙары менән үтә, фаралар яҡтыһында машиналарҙы йөрөтөү техникаһы шымартыла. 17 июндә осоусыларҙың беренсе осошо үтә. Унда өс экипаж ҡатнаша. Бершанская — Бурзаева экипажы оса, Уның артынан Амосова—Розанова, Ольховская—Тарасова экипажы ҡуҙғала. Софья Ивановна Ҡавказ өсөн һуғыша, Кубань, Ҡырымды азат итеүҙә ҡатнаша. Ул полкта иң яҡшы штурман тип иҫәпләнә. Хәрби заданиенан тыш яңы килгәндәр менән штурман әҙерлеге алып бара. Яңы килгәндәрҙе тик тәжрибәле штурман ҡыҙҙарға — Бурзаева, Розанова, Рудневаға ышанып тапшыралар.
Софьяның әсәһе һәм һеңлеһе тыл Армавир ҡалаһында йәшәй. Уларҙа самолеттарҙы ремонтҡа ҡыуып алып килергә тура килгән ҡыҙҙар һәр саҡ туҡтап китә. Нәҡ Армавир ҡалаһында уларҙың ҙур булмаған ПО-2 самолеттарының мастерскойҙары урынлаша.
1943 йылдың июлендә ауырыу сәбәпле Софья Бурзаева сафтан сыға. Уның урынына полк штурманы итеп Евгения Рудневаны тәғәйенләйҙәр
Хеҙмәте тамамланыуға Софья Бурзаеваның иҫәбендә 700-ҙән ашыу сәғәт осош иҫәпләнә.
Һуғыш тамамлағандан һуң Советтар Союзы Геройы Лев Рощинға кейәүгә сыға. Шулай уҡ һуғыш ваҡытында ул летчик була. Бергә улдар тәрбиәләй.
1958 йылда Рощин яңы реактив самолет һынау ваҡытында Минск эргәһендәге авиакатастрофала һәләк була.
Софья Ивановна Краснодар крайында йәшәүен дауам итә.
# Юҡ-барға ышанмаусан ҡатын

Юҡ-барға ышанмаусан ҡатын ― урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чехов хикәйәһе. Тәүге тапҡыр 1883 йылдың 10 февралендә Мәскәү юмористик «Зритель» иллюстрациялы журналында «А. Чехонте» ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. Һуңғараҡ башҡа күп сит ил телдәренй тәржемә ителә.

# Юҡ-барға ышанмаусан ҡатын
## Йөкмәткеһе

Һомғол буйлы утыҙ йәшлек дәүләт хеҙмәткәре Максим Кузьмич Салютов Елена Гавриловна тигән ҡыҙға ғашиҡ булыуы тураһында әйтә һәм уға үҙенә кейәүгә сығырға тәҡдим итә. Тегеһе йәш ирҙең мөхәббәтен ҡабул итә. Кәләштең хәлле һәм хөрмәт ҡаҙанған ата-әсәһе лә йәштәрҙең өйләнешеүенә үҙҙәренең ризалығын бирә.
Беренсе никах төнөнә тиклем Максим Кузьмич, егерме йыл буйына циркта клоун булып эшләгәнлеге арҡаһында кәләшенең мөхәббәтенә хаҡлы түгелмен тип уйлай, һәм был турала Елена Гавриловнаға әйтә. Уның буласаҡ ҡатыны быға ышанмай һәм унан дәлилдәр килтереүен һорай.
Беренсе никах төнөнөң иртәгеһенә Елена Гавриловнаның ата-әсәһе йәштәр йоҡлаған бүлмәлә бик ныҡ гөрһөлдәү тауышын ишетеп ҡала. Елена Гавриловнаның ҡурҡыуҙан нишләргә белмәгән ата-әсәһе йүгерешеп йәштәр йоҡлаған бүлмә янына килә һәм кейәүҙәренең акробатика менән шөғөлләнеүенең, ә ҡыҙҙары Еленаның уға һоҡланып ҡул сапҡандың шаһиты була.

# Юҡ-барға ышанмаусан ҡатын
## Экранлаштырыу

Джокер (2016) фильмы Чеховтың был хикәйәһе мотивтары буйынса төшөрөлгән. Режиссёры ― Александр Каурых.
# Ния-Ю (Оло Уҫы ҡушылдығы)

Ния-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Ния-Ю (Оло Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065629
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006562
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Челва (Нердва ҡушылдығы)

Челва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нердва йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Челва (Нердва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009769
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100976
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бәғер (ауыл)

Бәғер (төркм. Bagyr) Багир — Төркмәнстандағы ауыл, Үҙәк Копетдағ итәгендә, Ашхабадтан 18 км төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан . Ашхабадтың Копетдаг әтрафына инә. 2018 йылға тиклем ауыл Аһал вилайәтенең хәҙер бөтөрөлгән Рухабат әтрафына ҡарай.

# Бәғер (ауыл)
## Тарихы

Ауыл территорияһында боронғо һәм урта быуат Ниса ҡалаһының емереклектәре бар , бында б.э. I быуатына тиклем Аршакиҙарҙың ырыу кәшәнәләре урынлашҡан. Парфяндарҙың Бәғер ауылында һаҡланған Ниса ҡәлғәләре ЮНЕСКО-ның Бөтә Донъя мираҫы объекты тип танылған.
Ниса XIX быуаттың 20-се йылдарында тулыһынса йәшәүҙән туҡтай, ҡаланы халыҡ ташлап китә, баҫыуҙар ташландыҡ хәлгә килә. XIX быуат аҙағында Ниса төбәген Тәкәләр ырыуы биләй Һәм Ниса ҡаласығы тауы итәгендә Бәғер ауылы барлыҡҡа килә.
1946 йылда Бәғер ауылында иҫке « ҡәлғә» (нығытылған бай усадьбалары, төркм. gala ғала-ҡәлғә, цитадель ғәр. قلعة‎ һүҙенән) ғалимдар тарафынан өйрәнелә
1915 Йылда С. А. Александров һәм Б. А. Шкафф Ашхабад һәм Бәғер тирә-яғындағы Төркмәнстандың фаунаһын өйрәнә. Был сәйәхәттән Фаунистик йыйымдар нәшер ителгән.
Бәғерҙә «Коммунизм» колхозы һәм Калинин ис. совхоз а урынлашҡан булған. 1966 йылдың 22 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Ашхабад районы Бәғер ауылының «Коммунизм» колхозынан һауынсы Сөлгөн Аннакулиева Социалистик Хеҙмәт Геройы тигән юғары исем бирелә.
1985 йылға Бәғер ауылы халҡы 10 меңгә етә, ауылда дауахана була.
# Хертвиси

Хертвиси (груз. ხერთვისის ციხესიმაგრე) — грузин урта быуатының иң боронғо һәм иң яҡшы һаҡланып ҡалған ҡәлғәләренең береһе. Самцхе-Джавахети крайында, Грузияның көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан.

# Хертвиси
## Тарихы

Хертвиси ҡәлғәһе тарлауыҡтың иң бейек ҡаялы убаһында Кура йылғаһының һәм уның уң ҡушылдығы Паравани йылғаһы ҡушылған урында урынлашҡан.
Хертвисины йылъяҙмасы Леонти Мровели телгә ала — уны Александр Македонский походтары менән бәйле Грузияның беренсе ҡалаларының береһе тип иҫәпләй (беҙҙең эраға тиклем IV быуатта). Иртә урта быуаттар дәүерендә ҡала тарҡала һәм тик X—XI быуаттарҙа ғына яңынан төҙөлгән ҡәлғә ҡала масштабына тиклем ҙурая һәм Месхети төбәгенең үҙәге була.
985 йылда ҡәлғәлә сиркәү төҙөлә. 1283 йылда ер тетрәү һөҙөмтәһендә емерелгән иҫке диуарҙары урынына 1354 йылға яңылары төҙөлә. X—XI быуатта Хертвиси Самцхе-Джавахети төбәгенең үҙәге була. XII быуатта ҡәлғә ҡала статусын ала. XIII быуатта монголдар ҡәлғәне емерә һәм XV быуатҡа тиклем ҡәлғә үҙенең власын юғалта. XV быуатта ул Джакели династияһынан Самхце- Джавахети хакимдарына ҡарай.
XVI быуатта Грузияның көньяҡ төбәге төрөктәр тарафынан баҫып алына, һәм ул өс быуат дауамында уларға ҡарай. 1828 йылда рус-төрөк һуғышы барышында ҡәлғәне рус һәм грузин ғәскәрҙәре баҫып ала һәм Адрианополь солохо килешеүе буйынса Хертвиси Рәсәй империяһына күсә.
Шунан һуң Хертвиси төбәктең башҡа ҡәлғәләре менән бергә үҙенең оборона функцияһын юғалта һәм фортификацион ҡомартҡы булып ҡына ҡала.

# Хертвиси
## Архитектура ансамбле

Ҡәлғә ансамбле күп ҡатлы. Ул үрге ҡәлғәнән (цитаделдән) тора, уға көньяҡ-көнсығыштан йәнәшә торған түбәнге ҡәлғәнең күп өлөшө бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған. Булған ҡоролмаларҙың төп массаһы X—XIV быуаттарға ҡарай, ҙур булмаған XVI—XVIII быуаттар төкәтмәләре бар.

# Хертвиси
## Хәҙерге статусы

Хертвиси Грузияның архитектура ҡомартҡыһы булып тора. Вардзиа монастыры комплексы менән бергә ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекты исемлегенә кандидат булып тора. 2017—2018 йылдарҙа Хертвиси ҡәлғәһе төҙөкләндерелә. Административ бинаһын, визитер үҙәген йүнәтәләр, күпер һалалар, ҡапҡаларын тергеҙәләр, һыу менән тәьмин итәләр, паркинг төҙөйҙәр. Шул уҡ ваҡытта инфраструктураһы мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн тулыһынса яраҡлаштырыла.
# Чуватка

Чуватка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кевда йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чуватка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000026950
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002695
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зәйнәғәбдинов Сәлих Насретдин улы

Зәйнәғәбдинов Сәлих Насретдин улы (15 август 1931 йыл — 23 октябрь 2020 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. 1959—1985 йылдарҙа Мәләүез районының В. И. Ленин исемендәге колхоз рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997).

# Зәйнәғәбдинов Сәлих Насретдин улы
## Биографияһы

* Сәлих Насретдин улы Зәйнәғәбдинов 1931 йылдың 15 авгусында БАССР-ҙың Мәләүез районы Әлмәкәй утарында тыуған.
* 1970 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтытын тамамлай.
* 1957 йылдан алып Мәләүез районының В. И. Ленин исемендәге колхозында эшләй.
* 1959 йылдан башлап шул уҡ хужалыҡта рәйес.
* 1985—1998 йылдарҙа Мәләүез районы әҙерләүҙәр һәм ауыл хужалығы продукцияһы сифаты буйынса дәүләт инспекцияһы начальнигы.
С. Н. Зәйнәғәбдинов етәкселегендә В. И. Ленин исемендәге колхоз етештереүҙә юғары күрһәткестәргә өлгәшә: иген культураларының уңдырышлылығы — гектарынан 20 центнер, көнбағыштыҡы (орлоғо) — гектарынан 14 центнер; бер һыйырҙан ураса йыллыҡ һауым — 2780 кг; дәүләткә иген һатыу — 3760 тонна; ит 260 тонна тәшкил итә.
Хеҙмәт ветераны 2020 йылдың 23 октябрендә вафат була.

# Зәйнәғәбдинов Сәлих Насретдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1965)
* Ленин ордены (1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1976)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1981)
# Лукозерка

Лукозерка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Лукозерка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040987
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004098
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Собханғол

Собханғол — күп мәғәнәле һүҙ.

# Собханғол
## Мәҡәләләр

* Собханғол (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
* Собханғол (Белорет районы) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл.
* Собханғол (Туймазы районы) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
# Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)

Баҡалы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек.
2008 йылда Иҫке Ҡуян ауыл Советы менән берләштерелә.

# Баҡалы ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст. 1 п. 7). Баҡалы районы буйынса а) түбәндәге юлдар бар:
   Баҡалы ауыл Словеты сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
# Сибирка (Ануй ҡушылдығы)

Сибирка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ануй йылғаһының һул ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Сибирка (Ануй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100846
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Поляна (Ҡурған өлкәһе)

Поляна (рус. Поляна) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Шәрип ауыл советы составына керә.

# Поляна (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы составына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, ауыл Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда ауыл яңы ойошторолған Әлмән районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Поляна (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (60 %) йәшәй.
# «Батыр торҡаһы» һәйкәле

«Батыр торҡаһы» һәйкәле — Пермь крайы Пермь районы Башҡултай ауылындағы батырҙар торҡаһы өлгөһөндә боронғо башҡорт ҡаһармандарына бағышланған һәйкәл. Һөйкәлдең авторы — халыҡ оҫтаһы, ябай слесарь Мырҙаҡаев Әнәс Сабир улы (рус. Мурзакаев Анас Сабирович).

# «Батыр торҡаһы» һәйкәле
## Тарихы

Пермь крайы Пермь районы Башҡултай ауылында йәшәгән, яҡташтары араһында ғына түгел, Псков өлкәһендә лә туғандар ҡәберлеген тәртипкә килтереүе менән танылған, изге эштәре менән билдәле слесарь-сантехник Мырҙаҡаев Әнәс Сабир улы тыуған ауылының 400 йыллығына уникаль бүләк әҙерләй — «Батыр торҡаһы» һәйкәле эшләй.
Дүрт йыл алдан уҡ музейҙа күргән батыр торҡаһына оҡшатып эшләр өсөн проект, материал әҙерләй, тутыҡмаҫ ҡоростан дүңгәләктәр ҡырҡа. Махсус белеме булмаһа ла, тәжрибәле тимер оҫтаһы юғары инженерлыҡ әҫәре тыуҙыра. Ваҡыты менән дә, аҡсаһы менән дә, тимер йәбештергәндәге зарарлы эш булыуы менән дә иҫәпләшеп тормай, яңғыҙы шул бөйөк эште атҡарып сыға.
Һәйкәл ауылдың тимер быуат археологик ҡомартҡыһы Алтынтауҙа урынлаштырылған. Рәүеше менән төп нөсхәнең теүәл өлгәһенә ярашлы башҡарылған торҡа өс аҫҡормаға урылаштырылған. Ул өс өлөштән — ике ҡолаҡты һәм маңлай менән танауҙы һаҡлаусы бүлкәттән тора. Маңлай өлөшөнә ғәрәпсә доға яҙылған.
Аҫҡормаларҙың һәр береһенең түбәнге өлөшөндә тимер-бетон плиталарҙа ауылдың 400 йыллыҡ датаһына арналған мәғлүмәттәр һәм билдәле кешеләренең : Мырҙаҡаев Хәниф Ғарифйән улы, Сәйҙәшева Зәүәрә Ғабдрахман ҡыҙы, Шакирйәнов Миңнулла, шулай уҡ сығышы менән Татарстандан Мәүлетов Хөсәйен Баһауетдин улының исем-фамилиялары яҙылған.
Һәр таяу 1,8 м тәрәнлектә урынлаштырылған нигеҙгә ҡуйылған. Һәйкәлдең уртаһына киләсәк быуындарға хат — мөрәжәғәт һалынған капсула күмелгән. Капсула 2042 йылда, 50 йыл үткәс, асылырға тейеш.

# «Батыр торҡаһы» һәйкәле
## Тарихы
### Ҡоролманың техник тасуирламаһы

* Бейеклеге — 5,30 м, шпиле менән — 6,80 м.
* Диаметры — 5,20 м.
* Дүңгәләктәр һаны 12000-дән ашыу.
# Оло Паль

Оло Паль — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаклағысы һул ярына 511 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Оло Паль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101459
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Заликин Александр Тарасович

Заликин Александр Тарасович (1893—1953, Серпухов ҡалаһы) — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары (1937—1939), Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Рәйесе (1938—1939).

# Заликин Александр Тарасович
## Биографияһы

Заликин Александр Тарасович 1893 йылда Мәскәү губернаһының Серпухов ҡалаһында тыуған.
1912 йылдан — РСДРП(б) ағзаһы. Флотта (1914—1918) һәм армияла (1020—1921) хеҙмәт иткән.
1921—1924 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетында, ә 1926—1927 йылдарҙа — ЦК ВКП(б) эргәһендәге марксизм-ленинизм курсында уҡый.
Эш урыны:1918 — 1919 йылдарҙа — Елизаветградта (Херсон губернаһы) урындағы власты ойоштороу буйынса инструктор, 1920—1921 йылдарҙа — Серпухов өйәҙенең халыҡ мәғариф бүлеге мөдире (Мәскәү губернаһы), 1924—1926 йылдарҙа — ЦК РКП(б) — ВКП(б)-ның сит ил ячейкаһы Бюроһы яуаплы сәркәтибе, 1927—1930 йылдарҙа ЦК ВКП(б)-ның Пропаганда эше төркөмө етәксеһе (Һамар, Кемерово), 1930 — мәҙәниәт һәм ЦК ВКП(б)-ның ленинизмды пропагандалау Бүлеге мөдиренең ярҙамсыһы, 1933 — ЦК ВКП(б)-ның мәҙәниәт-пропаганда Секторы мөдире, 1933—1934 — СССР-ҙың игенселек һәм малсылыҡ совхоздарының Халыҡ комиссариаты Сәйәси идаралығы башлығы урынбаҫары, 10.2.1934 — ЦК ВКП(б) эргәһендәге партия контроле Комиссияһы ағзаһы, 1934—1936 йылдарҙа — ЦК ВКП(б) эргәһендәге партия контроле Комиссияһының Ауыл хужалығы төркөмө етәксеһе урынбаҫары, 1936—1937 йылдарҙа — ЦК ВКП(б)-ның Силәбе өлкәһе буйынса партия контроле Комиссияһы вәкиле, 6.10.1937 — 12.6. 1938 йылдар — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты 1-се сәркәтибе бурысын башҡарыусы, 17.6.1938 — 1.1939 йылдар — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты 1-се сәркәтибе, 25.7.1938 — 1939 йыл — Башҡорт АССР-ы Юғары Советы рәйесе, 1939—1940 йылдарҙа — СССР-ҙың ит һәм һөт сәнәғәте Халыҡ комиссариатының Баш сусҡасылыҡ башлығы, 1940 йылдан — «Пятилетка» совхозы (Мәскәү өлкәһе) директоры, 1942 йылдан — Сусҡасылыҡ тресты (Мәскәү) идара итеүсеһе.
# Комбарбала

Комбарбала (исп. Combarbalá) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Лимари провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 5 494 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 2257 км². Халыҡ һаны — 13483 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 7,73 кеше/км².

# Комбарбала
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 153 саҡрым (144 км) көньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡ-көнсығышта — Монте-Патрия коммунаһы
* көньяҡта — Ильяпель коммунаһы
* көньяҡ-көнбайышта — Канела коммунаһы
* көнбайышта — Пунитаки коммунаһы

# Комбарбала
## Административ бүленеш

Коммуна 15 райондан тора:
| № | Район | Майҙаны км² | Халыҡ һаны (2002) | Ҡала халҡы | Ауыл халҡы | Халыҡ тығыҙлығы кеше/км² |
| 1 | Сьюдад-Ориенте | 65,4 | 2487 | 1739 | 748 | 38,03 |
| 2 | Сьюдад-Пониенте | 88,8 | 3878 | 3755 | 123 | 43,67 |
| 3 | Соруко | 75 | 248 | 0 | 248 | 3,31 |
| 4 | Килитапия | 169,8 | 939 | 0 | 939 | 5,53 |
| 5 | Эль-Саусе | 73,1 | 486 | 0 | 486 | 6,65 |
| 6 | Ла-Лигуа | 138,1 | 475 | 0 | 475 | 3,44 |
| 7 | Коготи | 130,4 | 1726 | 0 | 1726 | 13,24 |
| 8 | Чепика | 392,5 | 457 | 0 | 457 | 1,16 |
| 9 | Валье-Эрмосо | 173,8 | 211 | 0 | 211 | 1,21 |
| 10 | Пама | 174,4 | 401 | 0 | 401 | 2,3 |
| 11 | Уильмо | 45,6 | 1011 | 0 | 1011 | 22,17 |
| 12 | Сан-Маркос | 80,6 | 667 | 0 | 667 | 8,28 |
| 13 | Эль-Майтен | 76,1 | 236 | 0 | 236 | 3,1 |
| 14 | Литипампа | 97,7 | 247 | 0 | 247 | 2,53 |
| 15 | Рамадилья | 114,6 | 14 | 0 | 14 | 0,12 |

# Комбарбала
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

| № | Торама | Категория | Халыҡ һаны (2002) | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Майҙаны км² |
| 1 | Комбарбала | ҡала | 5494 | 2664 | 2830 | 2,2 |
| 2 | Килитапия | ауыл | 417 | 183 | 234 | |
| 3 | Ла-Лигуа | ауыл | 354 | 174 | 180 | |
# Савалеевка

Савалеевка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зай №2928 йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Савалеевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029508
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102950
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1