yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ай-Нюрум-Юган

Ай-Нюрум-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кутоп-Нюрум-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ай-Нюрум-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302151
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Тайдон

Кесе Тайдон — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайдон йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Тайдон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011166
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201116
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Буланиха (Вязовка ҡушылдығы)

Буланиха — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязовка йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Буланиха (Вязовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200719
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шишмә (Ырымбур өлкәһе)

Шишмә — Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы ауыл. Воздвиженка ауыл Советы составына инә.

# Шишмә (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Район үҙәге Һарыҡташ ҡасабаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан тура юлдан 6 км.

# Шишмә (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Воздвиженкалағы 1870-се йылдарҙағы янғындарҙан һуң нуғайҙар әлеге ауылдан 3 саҡрым алыҫлыҡтағы урынға, Һаҡмар йылғаһы ағымы буйлап Олокүлдән көньяҡҡа табан, күсенәләр. Айырым торған ҡасаба Шишмә исемен ала. 1926 йылда ауылда 224 дүрт йорт хужалығы була, барыһы 941 кеше йәшәй. Совет заманында «Ҡыҙыл ғәскәр», «Дуҫлыҡ» колхоздары ойошторола.

# Шишмә (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса 524 кеше (татарҙар 94 %), 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса 515 кеше йәшәй: татарҙар — 93,7%, урыҫтар — 3,0%, башҡорттар — 2,8%..
# Исхаҡов Нур Мөхәммәт улы

Исхаҡов Нур Мөхәммәт улы (1900 йыл — 20 март 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, атыусы.

# Исхаҡов Нур Мөхәммәт улы
## Биографияһы

Нур Мөхәммәт улы Исхаҡов 1900 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районында (ауылы билдәһеҙ) тыуған. БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында атыусы булараҡ хеҙмәт итә, рядовой. 1943 йылдың 18 февралендә яу яланынан күп һанлы ярсыҡтар менән уң тубығы һәм янбашы яраланған яугир ЭГ 3434-се госпиталенә эләгә. Шул уҡ йылдың 20 мартында алған йәрәхәттәрҙән һәм сепсистан һәләк була. Украина ССР-ы, Ворошиловоград өлкәһендәге Түбәнге Дуванка ауылы зыяратында 6-сы туғанлыҡ ҡәберлегендә ерләнә. Госпиталдә тултырған документтар буйынса уның ҡатыны Исхаҡова Елена Ивановна Баймаҡ районының бер совхозында (исеме уҡылмай) йәшәгән.

# Исхаҡов Нур Мөхәммәт улы
## Хәтер

Исхаҡов Нур Мөхәмәт улы тураһындағы мәғлүмәт Украина Хәтер китабына һәм Башҡортостандың Баймаҡ районы Хәтер китабына индерелгән.
# Вайзица

Вайзица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 2 км.

# Вайзица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040840
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004084
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Апшерон милли паркы

Апшерон милли паркы (әзерб. Abşeron Milli Parkı) — Баҡы ҡалаһының Азизбек районында Апшерон дәүләт заказнигы базаһында 2005 йылда төҙөлә. Парктың дөйөм майҙаны 783 гектар тәшкил итә (7.83км²).

# Апшерон милли паркы
## Төҙөлөү маҡсаты

Ошо территорияла тереклек иткән йәйрәндәрҙе, каспий тюлендәрен һәм һыуҙа йөҙөүсе ҡоштарҙы һаҡлау өсөн төҙөлә.

# Апшерон милли паркы
## Флораһы һәм фаунаһы

Ҡоро ерҙә йәйрән, сүл бүреһе, төлкө, бурһыҡ, ҡуян, Каспий диңгеҙе һыуҙарында тюлень һәм балыҡ, көмөш аҡсарлаҡ, ышылдаҡ аҡҡош, ҡашҡабаш, һуна өйрәк, ҙур аҡ селәндәр, һаҙ көйгәнәге һәм башҡа күсмә ҡоштар тереклек итә. Әзербайжандың Ҡыҙыл китабына ингән һәм Ширван милли паркында йәшәүсе йәнлектәр һәм ҡоштар Апшерон милли паркында ла осрай.
# Подобасс

Подобасс — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 625 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Подобасс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200009270
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200927
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әбделғужин Бәхтийәр Ғәбделәхәт улы

Әбделғужин Бәхтийәр Ғәбделәхәт улы — 1924 йылда 24 июндә Ейәнсура районы Үрге Муйнаҡ ауылында күп балалы ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башта Үрта Муйнаҡ ете йыллыҡ, аҙаҡтан Абзан урта мәктәбендә белем алған, немец телен бик ҙур теләк менән өйрәнгән.

# Әбделғужин Бәхтийәр Ғәбделәхәт улы
## Һуғышта ҡатнашыуы

1942 йылдан алып, 18 йәшенән, Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә өлгәшкәнгә тиклем яуҙарҙа ҡатнашҡан, 1947 йылда ғына өйөнә ҡайтып төшкән. Һуғышта ул немец теленән тәржемәсе лә булған. 1945 йылдың 9 майында ул саҡта әле гвардия рядовойы Әбделғужин 75-се хәрәкәттәге танк ремонтлау базаһының слесарь-монтажнигы булған һәм «За боевые заслуги» тигән миҙал менән бүләкләнгән.
Уны Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң бик күп йылдар үткәс Дора Насс исемле бер немец ҡатыны эҙләүе билдәле була. Баҡһаң, совет һалдаттары Берлинға килеп ингәс, ул саҡта үҫмер генә йәшендә булған ҡыҙҙың йорто бомба аҫтында ҡалып емерелгән була.
Дора үҙ яҡындары менән, эҙләп йөрөй торғас, тотош уҡ емерелмәгән бер йорт күреп, шунда бүлмәне биләйҙәр ҙә, урамға сығып сиҙәмгә ултыралар. Шул саҡ Дора арбала ултырып килгән тәүге совет һалдатын күреп ҡала. Егет арбанан төшә лә, яндарына килеп… саф алманса һүҙ ҡуша.
«Минең өсөн тыныс тормош шулай башланды, — тип һөйләгән хәҙер инде оло йәштәге фрау Дора. — Ул яныбыҙға ултырҙы. Оҙаҡ һөйләштек. Ул миңә үҙ ғаиләһе тураһында һөйләне, мин уға — үҙебеҙҙе. Икебеҙ ҙә һуғыш бөткәнгә шул тиклем шат инек. Нәфрәт тә, ҡурҡыу ҙа юҡ ине был урыҫ һалдаты алдында. Мин уға үҙ фотомды бүләк иттем, ә ул миңә — үҙенекен. Фотографияла уның фронттағы почта номеры яҙылғайны. Өс көн ул беҙҙә, ошо емерек йорт мөйөшөндә йәшәне. Беҙ йәшәгән йортҡа ул „Танкистар урынлашҡан“ тигән яҙыу элеп ҡуйҙы. Шулай итеп ул беҙҙең торлаҡты ла, бәлки ғүмеребеҙҙе лә һаҡлап ҡалғандыр. Уның менән осрашыуҙы мин мөғжизә тип һанайым. Шул кешелекһеҙ осорҙа ул кеше булып сыҡты!» Һалдат Борис Аддулгужин тип яҙылған фотоһын иҫтәлек итеп ҡалдыра.
Дора был таныш булмаған һалдатты ғүмере буйы хәтерендә тота, эҙләй. Тик яуап ала алмай. Тик 2010 йылда ғына алман журналисткаһы, эҙләнеүҙәр алып бара торғас, Борис Абдулгужин тигән был кешенең Башҡортостанда йәшәп, 1984 йылда вафат булып ҡалғанын белә.

# Әбделғужин Бәхтийәр Ғәбделәхәт улы
## Һуғыштан һуңғы тормош юлы

Һуғыштан ҡайтҡас, Бәхтиәр Әбделғужин Үрге Муйнаҡ ауылында МТС-та эшләгән, аҙаҡ төҙөлөштә бригадир булған. Бәхтийәр Ғәбделәхәт улы намыҫлы хеҙмәте менән ауыл халҡының ихтирамын ҡаҙанған, йәш быуынға патриотик тәрбиә биреүгә ҙур өлөш индергән.
Ғаилә ҡороп, алты ҡыҙы, бер улы донъяға килгән.
# Прутница

Прутница — Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тверца йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Прутница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100512110000002277
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000227
* Бассейн коды — 08.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Менделеев һәйкәле (Санкт-Петербург)

Д. И. Менделеев һәйкәле — скульптуралы монумент, ул данлыҡлы урыҫ химигы Д. И. Менделеевҡа ҡуйылған. Һәйкәл Рәсәйҙең Санкт-Петербургтағы Үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр палатаһы янында, Мәскәү проспектында ҡуйылған. Һәйкәл 1932 йылда скульптор И. Я Гинцбург проекты буйынса эшләнгән. Был федераль әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Менделеев һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тарих

1890 йылда скульптор И. Я. Гинцбург Химик элементтарҙың таблицаһын уйлап тапҡан Рәсәй ғалимы, химик Дмитрий Иванович Менделеевтың үҙе тере сағында уҡ, скульптураһы портретын натуранан башҡара. И. Я Гинцбургтың был эше артабан бронзанан ҡойола һәм күренекле ғалим уны һатып ала, һуңынан үҙ скульптураһын Фәндәр академияһында урынлаштыра. Был портрет нигеҙендә 1930 йылда Гинцбург Фәндәр академияһында торған Менделеев скульптураһының күсермәһенбулдыра һәм Д. И. Менделеев һәйкәленең моделен эшләй (Менделеев тере сағында үҙенең бронзанан эшләнгән һәйкәлен Фәндәр академияһына бүләк иткән булған). Ленинград ҡалаһы Совет властары тарафынан ҡаланың Үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр палатаһы урынлашҡан «Ҡыҙыл йорт» алдында, Д. И. Менделеев йәшәгән һәм вафат булған 6-сы йорт алдындағы скверҙа, тиҙ арала һәйкәл ҡуйырға тигән ҡарар ҡабул итә. Был скверҙа эштән буш саҡтарында Менделеев яратып ял иткән беседка урынлашҡан булған.
Фәндәр академияһы эргәһендәге Баш фәндәр Художество-репродукция сәнғәт оҫтаханаһында ғалимдың бронза скульптураһы ҡойола. 1932 йылдың 2 февралендә Ленинград ҡалаһында һәйкәл асыу тантанаһы үткәрелә, был мәҙәни сара ғалим вафаты көнөнөң 25 йыллығына тап килтереп уҙғарыла. 1935 йылда Д. И. Менделев йәшәгән күрше йорттоң ҡабырғаһында мозаика оҫтаһы В. А. Фроловтың Менделеев таблицаһын һүрәтләгән панноһы эшләнеп ҡуйыла.
Һәйкәл урынлашҡан сквер башта ҡойма менән уратып алынған була һәм ул Үлсәм һәм үлсәүҙәр палатаһына башта ҡараған була. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында кәртә емерелгән була.

# Менделеев һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тасуирлама

Һәйкәлдә Д. И. Менделеев креслола уйланып ултыра, ул аяҡтарын бер-береһенең өҫтөнә һалған. Ғалимдың тубыҡтарында асылған китап ята, һул ҡулында сигарета. Бер өйөм ҡағыҙ кресло аҫтында ята, уның береһендә «1894 йылда Төп үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр палатаһының ваҡытлыса кешеһе» тип яҙылған. Ғалим фигураһы тәбиғи дәүмәлдәрҙә (1,8 м) тиерлек башҡарылған, ул бер метр бейеклегендәге гранит постаментта урынлаштырылған.

# Менделеев һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Иҫкәрмә

* ↑ Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001
* 1 2 Энциклопедия Санкт-Петербурга. Менделееву Д. И., памятник (1932 г., скульптор Гинцбург И. Я.) 2020 йыл 3 июль архивланған.
* 1 2 Петрова Е. Н. Монументальная и декоративная скульптура Ленинграда. 1961. — С. 12
* 1 2 3 Памятники Д. И. Менделееву в Санкт-Петербурге 2020 йыл 10 август архивланған. // Государственный музей городской скульптуры
# Маяҡ

Маяҡ (рус. Маякский) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ҡасаба. Байрамғол ауыл биләмәһе составына инә.

# Маяҡ
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (90 %) йәшәй.
# Әүеште

Әүеште — рус. Аушта - Рәсәйҙәге йылға. Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Илеш районы биләмәләрендә аға. Йылға Сөн йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Әүеште
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026770
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102677
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғарипов Талмас Мәғсүм улы

Ғарипов Талмас Мәғсүм улы (31 июль 1928 йыл — 19 май 2022 йыл) — тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1974), профессор (1979). Рәсәй Федерацияһының (1992) һәм Башҡорт АССР-ының (1983) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003), СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1979). Бадминтон буйынса БАССР-ҙың тәүге чемпионы. (1966); 1965—1981 йылдарҙа БАССР‑ҙың бадминтон буйынса йыйылма командаһы тренеры.

# Ғарипов Талмас Мәғсүм улы
## Биографияһы

Талмас Мәғсүм улы Ғарипов Мәскәү ҡалаһында 1928 йылдың 31 июлдә тыуған.
1952 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлаған. 1956—1965 йылдарҙа СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан фидиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй, 1957 йылдан ғилми секретарь була, 1960 йылдан — сектор мөдире, 1965 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр.
1966 йылдан Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университетында: 1968 йылдан — дөйөм тел ғилеме һәм рус теле кафедраһы, 1977 йылдан — рус теле һәм сағыштырма тел ғилеме кафедраһы мөдире.
1980 йылдан — М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта: 2010 йылға тиклем дөйөм тел ғилеме кафедраһы мөдире була.
Талмас Ғарипов бадминтон буйынса БАССР-ҙың тәүге чемпионы (1966); 1965—1981 йылдарҙа БАССР-ҙың бадминтон буйынса йыйылма командаһы тренеры.
Ғалим 2022 йылдың 19 майында Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Ғарипов Талмас Мәғсүм улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ғилми тикшеренеүҙәре Урал-Волга буйы төрки телдәрен сағыштырма-тарихи өйрәнеүгә, башҡорт теленең грамматикаһы, этимологияһы проблемаларына, тел-ара бәйләнештәргә, социолингвистикаға, башҡорт тел ғилеме тарихына, шәрҡиәткә арналған. Талмас Ғарипов тарафынан башҡорт һәм татар телдәренең, уларҙың диалекттары һәм һөйләштәренең фонетикаһы, морфологияһы һәм лексикаһының уртаҡ һәмайырмалы билдәләре асыҡлана («Урал-Волга буйының ҡыпсаҡ телдәре. Синхроник һәм диахроник ҡылыҡһырлау тәжрибәһе» («Кыпчакские языки Урало-Поволжья. Опыт синхронической и диахронической характеристики»; 1979). 550-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Ғарипов Талмас Мәғсүм улы
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Ғилми хеҙмәттәре

* Башкирское именное словообразование. Уфа, 1959;
* Грамматика современного башкирского языка. М., 1981 (авторҙ.);
* Семиречие Башкортостана. Семиязычный словарь. Уфа, 1998;
* Başkirica. Уфа, 2004.
# Калдера (коммуна)

Калдера (исп. Caldera ) — Чилилағы ҡала һәм диңгеҙ порты. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Копиапо провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 12 776 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 4667 км². Халыҡ һаны — 13 734 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 2,94 кеше/км².

# Калдера (коммуна)
## Географик урыны

Копиапо ҡалаһынан 59 саҡрым (56 км) төньяҡ-көнбайышта, тымыҡ океандың яр буйында урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Чаньяраль һәм Диего-де-Альмагро коммунаһы
* көнсығышта — Копиапо коммунаһы
* көньяҡта — Копиапо һәм Уаско коммунаһы
* көнбайышта — Тымыҡ океан

# Калдера (коммуна)
## Транспорт

* Калдера диңгеҙ порты
* Калдера аэропорты
** Коды ICAO: SCCL
* С-5 Арика Автомобил юлы — Ла-Серена (Панамерикан таш юлы)

# Калдера (коммуна)
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 13734 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 13540 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 98,59 |
| | Ауыл халҡы | 194 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 1,41 |
| | Ир-егеттәр | 7237 | Ир-егеттәр өлөшө, % | 52,69 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 6497 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө, % | 47,31 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 2,94 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халыҡ өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халыҡ өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халыҡ өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халыҡ өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халыҡ өлөшө | 5,75 |

# Калдера (коммуна)
## Административ бүленеш

Коммуна 4 райондан тора:
| № | Район | Майҙаны км² | Халыҡ һаны (2002) | Ҡала халҡы | Ауыл халҡы | Халыҡ тығыҙлығы кеше/км² |
| 1 | Калдера | 975 | 13489 | 13433 | 56 | 13,83 |
| 2 | Тоторалильо | 2697,2 | 60 | 0 | 60 | 0,022 |
| 3 | Пуэрто-Вьехо | 502,5 | 169 | 107 | 62 | 0,34 |
| 4 | Тотораль | 491,9 | 16 | 0 | 16 | 0,032 |
# Кесе Тетёр

Кесе Тетёр — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының һул ярына тамағынан 641 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Кесе Тетёр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301649
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Джанни Родари

Джанни Родари (итал. Gianni Rodari, 23 октябрь 1920 йыл, Оменья, Италия — 14 апрель 1980 йыл , Рим, Италия) — Италияның балалар яҙыусыһы, журналист, Г. Х. Андерсен исемендәге премия лауреаты.

# Джанни Родари
## Биографияһы

Родари 1920 йылдың 23 октябрендә төньяҡ Италияла урынлашҡан ҙур булмаған Оменья ҡалаһында тыуа.
Атаһы иртә вафат була, һәм Джанни ике ағаһы (Чезаре һәм Марио) менән бергә әсәһе тыуған ауылда — Варесоттола йәшәйҙәр. Бала саҡтан Родари сирләшкә генә һәм көсһөҙ була, шуға күрә ул музыка һәм китаптар менән ҡыҙыҡһына. Өс йыл семинарияла уҡып, ул уҡытыусы дипломы ала һәм 17 йәштә ауыл мәктәптәренең башланғыс синыфтарында уҡыта башлай. 1939 йылда бер аҙ ваҡыт Милан университетының филология факультетына тыңлаусы булып йөрөй.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Джанни Родари, сәләмәтлеге насар булыу сәбәпле, хеҙмәттән азат ителә. Ике яҡын дуҫы һәләк булғандан һәм ағаһы Чезаре концентрацион лагерғаа ябылғандан һуң ул фашист режимына ҡаршы көрәшкән хәрәкәттә ҡатнаша башлай һәм 1944 йылда Итальян коммунистик фирҡәһенә ағза булып инә.
1948 йылда Родари «Унита» коммунистик гәзитендә журналист булып эшләй һәм балалар өсөн китаптар яҙа башлай. 1951 йылда ул беренсе шигырьләр йыйынтығын һәм "Чиполлино мажаралары"н баҫтырып сығара.
1952 йылда СССР-ҙа булып китә.
1957 йылда Джанни Родари профессиональ журналист исемен ала.
1970 йылда Г. Х. Андерсен исемендәге премияға лайыҡ булып, бөтә донъя таныла.

# Джанни Родари
## Ғаиләһе

1953 йылда Мария Тереза Фереттиға өйләнә, дүрт йылдан һуң уларҙың Паола исемле ҡыҙҙары донъяға килә.

# Джанни Родари
## Вафаты

Родари ауырыуҙан 1980 йылдың 14 апрелендә Рим ҡалаһында вафат була.
# Бочиха

Бочиха — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының һул ярына тамағынан 394 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Бочиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005323
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000532
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тартун

Тартун (нем. Tarthun) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 814 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,62 км². Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39435 һәм автомобиль коды — SLK.