yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бажа (йылға)

Бажа — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Йүрүҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Бажа (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102351
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Монтаһиров Александр Әбүбәкир улы

Монтаһиров Александр Әбүбәкир улы (21 май 1955 йыл) — СССР һәм Рәсәй балет артисы, педагог-балетмейстер. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1989).

# Монтаһиров Александр Әбүбәкир улы
## Биографияһы

Монтаһиров Александр Әбүбәкир улы 1955 йылдың 21 майында Свердловск өлкәһе Первоуральск ҡалаһында тыуған. 8 йәшендә цирк студияһына яҙыла, әммә бер йыл үткәс балет студияһына күсә, бында уның бейеүгә һәләте асыла.
1973 йылда Пермь хореография училищеһын (уҡытыусыһы И. И. Плахт) тамамлай һәм Силәбе опера һәм балет театры труппаһына ҡабул ителә. Уның тәүге башҡарылған партиялары: Рыбник («Тиль Уленшпигель», 1976, балетмейстер В. Н. Бутримович), Адам («Сотворение мира»/«Донъяның яралыуы», 1978, В. Н. Бутримович), Остап Бендер («Двенадцать стульев»/«Ун ике ултырғыс», 1986, балетмейстер А. Б. Петров). Башҡа партиялары: Альберт; Зигфрид һәм Ротбарт; Базиль; Касым («Материнское поле»/«Әсә яланы»), Ржевский («Гусарская баллада»/«Гусар балладаһы»); Ромео һәм Меркуцио; Модест Петрович һәм Артынов («Анюта»), Альфред («Дама с камелиями»/«Ханым камелиялар менән»). Монтаһиров 1995 йылға тиклем балеттың солисы булып ҡала. «Русский балет» энциклопедияһында раҫланыуынса, «тәбиғи булмышының йомартлығы Монтаһировҡа романтик пландағы, шулай уҡ гротеск-комедия партияларҙы ла бейергә мөмкинлек бирә».
1988—1991 йылдарҙа Монтаһиров Силәбе опера һәм балет ҡарамағындағы балет студияһы менән етәкселек итә, 1995—2002 йылдарҙа Силәбе театры балет труппаһының художестволы етәксеһе була. 2002 йылда Мәскәү дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт университетының Ханты-Мансийск филиалында хореография кафедраһын етәкләй башлай.

# Монтаһиров Александр Әбүбәкир улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны — балет артисы. Улы — Вадим Монтаһиров (инг.)баш. (1990 й.) — Англия Милли балетының төп бейеүселеренең береһе. Ҡыҙы — Силәбе опера һәм балет театры солисы.
# Копеин

Копеин (лат. Copeina) — сөсө һыу балығы.

# Копеин
## Ҡылыҡһырлама

Бәләкәй акуланы хәтерләткән был һомғол балыҡ Амазонка һәм Риу-Парду йыл­ғаларының тамағында йәшәй. Аталарының оҙонлоғо һигеҙ сантиметрға етә, инәләре бәләкәйерәк, йөҙгөсө лә ҡыҫҡараҡ.

# Копеин
## Төрҙәр

* Copeina guttata
* Copeina osgoodi

# Копеин
## Үрсеүе

Копеиндар башҡа балыҡтарға хас булмаған ысул менән — һыуҙан тыш — үрсей. Дошмандарынан һаҡлап, ыуылдырыҡтарын йылға-күл өҫтөнә һәленеп төшөп торған япраҡтарға һалалар. Был эш нисек башҡарыла һуң? Ике балыҡ үҙенә оҡшаған япраҡ аҫтында оҙаҡ ҡына әйләнеп йөрөй, шунан, һыуҙан бер үк ваҡытта һикереп сығып, лайла ярҙамында япраҡтың аҫҡы яғына ҡорһағы менән йәбешә. Ыуылдырыҡ һалынып бөткәнсе шулай 4050 тапҡыр эшләйҙәр. Ошондай «акробатик трюк» тарҙан һуң инә балыҡ йөҙөп китә, ә атаһы, япраҡ аҫтында тороп ҡалып, ыуылдырыҡ кипмәһен өсөн уға һыу бөркә. Ике тәүлектән һуң яңы быуын ярала.
# Мөншөгөр

Мөншөгөр, мөжөһөр, һыу буғаһы, күл буғаһы, һыу үгеҙе, күл үгеҙе, ғопай, һоңғолдауыҡ (урыҫ.Большая выпь, лат. Botaurus stellaris) — селәндәр ғаиләһендәге ҡош.

# Мөншөгөр
## Ҡылыҡһырлама

Өйрәктән ҙурыраҡ төн ҡошо. Муйыны оҙон ҡауырһынлы булғанға, йыуан күренә. Аяҡтары оҙон. Муйынын бөкләп ауыр оса. Ҡурҡҡанда ҡойроғонда ултыра һәм өҫкә ҡарап ҡатып ҡала. Түбәһе, күҙҙәре аша үткән һыҙыҡтар ҡара. Дөйөм төҫө ҡара сыбарлы һарғылт көрән. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел. Осҡанда «ҡау» тигән тауыш сығара. Яҙғыһын ата ҡош үгеҙ кеүек үкерә. Күсмә ҡош. Һирәк осрай.

# Мөншөгөр
## Йәшәү урындары

Ҡамышлы һәм бейек үләнле күлдәрҙә, йылғаларҙа, һаҙлыҡтарҙа йәшәй.

# Мөншөгөр
## Туҡланыуы

Тәлмәрйен, балыҡ, сысҡан, ҡош балалары, бөжәктәр менән туҡлана.

# Мөншөгөр
## Үрсеүе

Түңгәктәрҙә оялай.3-7 бөртөк һарғылт йомортҡа һала. Беренсе йомортҡа һалғас та баҫырға ултыра. Башлыса инә ҡош үҙе генә баҫа. Һирәк осраҡтарҙа ата ҡош та баҫыуы күҙәтелгән. 24-26 көндән себештәре моронлай. 2-3 аҙнанан сығып йөрөй башлайҙар. Ике айҙан осалар һәм ғаилә тарҡала.
# Хаммербрюкке

Хаммербрюкке (нем. Hammerbrucke) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1369 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,14 км². Диңгеҙ кимәленән 730 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8269 һәм автомобиль коды V.
# Сабаҡты

Сабаҡты— Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районында урынлашҡан күл. Географик координаталары: 53°36'55

# Сабаҡты
## Ҡылыҡһырлама

Күл өҫтө майҙаны — 2,4 квадрат ки; оҙонлоғо — 2.3 км; Уртаса киңлеге — 1,0 км; уртаса тәрәнлеге — 2,8 м (макс. — 6,0 м); һыу күләме — 5,1 млн кубометр; һыу йыйыу майҙаны — 9,0 квадрат км.

# Сабаҡты
## Географияһы

Сабаҡты күле Йәнгел йылғаһы үҙәнендә, Күсем руднигы аша төньяҡ-көнбайышҡа табан урынлашҡан.
Ҡырҡтытау һыртының көнсығыш итәгендә, Яҡтыкүл менән Ҡарабалыҡты күлдәре араһында ята.
Яҡтыкүл менән 560 м һаҙлы муйын аша тоташҡан. Ҡарабалыҡты менән Сабаҡты күлдәрен бейек булмаған убалар айырып тора.
Тектоник күл. Ҡарамалы таш свитаһы базальттарында, кремнийлы һәүерташтарында, ирәндек свитаһы андезибазальттарының туфтарында һәм лаваларында барлыҡҡа килгән.
Соҡоро табаҡ һымаҡ. Тымыҡ күл. Ҡатнаш, башлыса ер өҫтө һыуҙары менән туйына. Күлдең һыуы тиҙ йылына.
Һыуы сөсө, натрий-магний-содалы. Күл эвтрофлы, йәғни биоген элементтарға бай. Ярҙары һөҙәк, көньяҡ-көнсығышта — текә.

# Сабаҡты
## Үҫемлектәр донъяһы

Тирә-яғындағы ландшафы ҡайынлыҡтарҙан, һирәгәйгән ҡарағай һәм ҡарағас урмандарынан тора.
Күл буйы урман һәм болон үҫемлектәре менән ҡапланған, асыҡ урындарҙа күбеһенсә Йондоҙҡай (ҡан үлән) һәм ҡуян кәбеҫтәһе осрай.
Ташлы урындарҙа альп астраһы, сәнскәкле ҡуян кәбеҫтәһе һ.б. үҫә. Көнсығышта һирәгәйгән ҡайынлыҡтар Урал арьяғы далаларына күсә.

# Сабаҡты
## Фауна

Күлдә ҡарабалыҡ, табан балыҡ, сабаҡ, суртан, алабуға һәм башҡа балыҡтар күп. Яр буйында һуна өйрәк, бүрекле мәрйенгүҙ, сумғыс өйрәк, күл аҡсарлағы, көйөлдө һәм башҡалар йәшәй.

# Сабаҡты
## Топонимика

Күлдең исеме балыҡ атамаһынан, сабаҡ (плотва) һүҙенән алынған. Күл төбө ҡомло, ләм менән ҡапланған, ылымыҡтар бик ныҡ ҡуйырған. Йөҙә белмәгән тәжрибәһеҙ кешеләр өсөн күлгә төшөү бик хәүефле.
# Леонтьев Борис Михайлович

Леонтьев Борис Михайлович (2 февраль 1924 йыл, Ряжск — 21 сентябрь 2017 йыл, Мәскәү) — юрист, енәйәт хоҡуғы һәм иҡтисади енәйәт өсөн яуаплылыҡтың актуаль проблемалары буйынса белгес; Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Юридик фәндәр докторы (1970), профессор (1978); Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған профессоры (2012); I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Леонтьев Борис Михайлович
## Биографияһы

Борис Михайлович Леонтьев Ряжск ҡалаһында 1924 йылдың 2 февралендә тыуған; 1942 йылда, урта белем алғандан һуң, Ҡыҙыл Армия сафтарына саҡырыла һәм Тамбов пулемёт училищеһына ебәрелә. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, 1943 йылдың ғинуар-авгусында, хәрәкәт итеүсе армияның Үҙәк фронтындағы 37 гвардия дивизияһы составында танкка ҡаршы мылтыҡ ротаһында пехотаның ябай һалдаты булып хеҙмәт итә, Үҙәк фронт һалдаттары менән Курск дуғаһындағы алышта ҡатнаша. Бында 1943 йылдың 27 авгусында ҡаты яралана һәм инвалидлыҡ менән бәйле демобилизациялана. Хәрби ҡаҙаныштары өсөн I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән наградланған.
1944—1949 йылдарҙа Борис Леонтьев Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында уҡый. Юғары белем алғандан һуң, аспирантурала уҡыуын дауам итә; 1952 йылда «Уголовная ответственность за выпуск недоброкачественной продукции» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм «юридик фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһен ала. 1952 йылдың 1 сентябренән вафатына тиклем Мәскәү дәүләт университетында уҡытыусы булып эшләй һәм бер-бер артлы төрлө вазифалар биләй: енәйәт хоҡуғы һәм криминология факультетында ассистент, өлкән фәнни хеҙмәткәр, доцент һәм профессор булып эшләй.
1963 йылда Борис Леонтьевтың «Хужалыҡ енәйәттәре өсөн яуаплылыҡ» (Госюриздат) монографияһы баҫылып сыға. Ул 1969 йылдың ноябрендә «Уголовная ответственность за хозяйственные преступления по советскому уголовному праву» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлап, «юридик фәндәр докторы» дәрәжәһен ала.
1975—1984 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында профсоюз комитеты рәйесе була. 1979 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1978), Леонтьев профессор вазифаһына тәғәйенләнә. 2012 йылда «Мәскәү университетының атҡаҙанған профессоры» исеменә лайыҡ була. 2008 йылдан «Служебные преступления», «Преступления против интересов службы и экономической деятельности» һәм «Преступления в сфере экономической деятельности» курстарын студенттарға уҡыта. 2014 йылдың майынан алып 2017 йылдың авгусына тиклем Мәскәү дәүләт университетының «Уголовное право и криминология; уголовно-исполнительное право» диссертация советына инә. Мәскәүҙә 2017 йылдың 21 майында вафат була.

# Леонтьев Борис Михайлович
## Хеҙмәттәре

Борис Леонтьев алты тиҫтәнән артыҡ ғилми хеҙмәт авторы һәм авторҙашы, шул иҫәптән СССР һәм Рәсәй енәйәти хоҡуғы буйынса ун биш дәреслек яҙған; ул шулай уҡ ун юридик фәндәр кандидаты әҙерләгән:
* Развитие норм об уголовной ответственности за преступления в сфере экономической деятельности (1813—1996 гг.) // Вестник Московского университета. Серия 11: Право, издательство Изд-во Моск. ун-та, № 3.
* «Уголовное право РФ. Общая часть» (соавт., 2012).
# Кумушка (Ағиҙел ҡушылдығы)

Кумушка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кумушка (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055476
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005547
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Теджиси һынташтары

Теджиси һынташтары ысын мәғәнәһендә милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы. Грузияла, Цалка муниципалитетының Теджиси ауылында урынлашҡан.

# Теджиси һынташтары
## Тарихы

Ауылда ике сиркәү була. Николай һәм Айя ҙур таш төҙөй, ә уның тирәләй мегалитик таш кәртә була. Сиркәү эсендә ҙур һынташ (вертикаль ҡуйылған таш монолит) тора, унда христиан дәүерендә тәре уйылған. Изге Константин сиркәүендәге һынташтың бейеклеге 3,80 м, әйләнәһе 2,50 м тәшкил итә. Сиркәү менән йәнәш түңәрәк формала мегалитик ҡоролмалар урынлашҡан.
Һынташ - иң ябай мегалитик ҡоролма. Был вертикаль тороп серегән таш, бейеклеге 20 метрға етә. Һынташтың нимә белдереүе әлегә тиклем асыҡланмаған, әммә ҡайһы бер археологтар уны ерләү йолалары менән бәйле тип иҫәпләй. Шулай уҡ таштар мөһим ваҡиғаларға бәйле, йәки сик буйы тамғаһы кеүек ҡуйылған тигән фекерҙәр ҙә бар. Был таштар бөтә донъя буйлап төрлө бейеклектә, төркөмдә таралған. Улар тарихи осорға тиклем һәм төрлө дәүерҙәргә ҡарай. Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса һынташтарғы -7 мең йыл. 2006 йылдың 7 ноябрендә һынташтар Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелә.
# Гөбөрлө (йылға)

Гөбөрлө — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһендәге йылға, Яйыҡ йылғаһының уң ҡушылдығы. Йылға оҙонлоғо 111 км. Бассейн майҙаны — 2410 км².

# Гөбөрлө (йылға)
## Географияһы

Һары яйлаһынан баш ала. Бейеклеге диңгеҙ кимәленән 480 м-ға яҡын. Һары яйлаһының үҙәк өлөшө — тәбиғи һыу айырғыс, бынан Һаҡмар, Гөбөрлө һәм Таналыҡ бассейндары айырылып китә (өсөһө лә Яйыҡҡа ҡоя).

# Гөбөрлө (йылға)
## Тасуирламаһы

Гөбөрлө ҡайһы бер урындарҙа тау йылғаһын хәтерләтә: шарлауыҡтар һәм ятыуҙар сиратлашып килә. Йылға үҙәне ярайһы бормалы, был йылға Гөбөрлө тауҙары араһынан үтеүе менән аңлатыла. Йылға Яйыҡҡа Казачья Губерля ауылы янында ҡушыла. Тамағы диңгеҙ кимәленән 165 м бейеклектә.
Гөбөрлө тиҙ ағымлы тау йылғаһы. Шуға хатта йәйгеһен июль айында ла йылғалағы һыу, бигерәк тә үрге ағымында, шаҡтай һыуыҡ һәм Цельсий буйынса 18 градустан артмай.

# Гөбөрлө (йылға)
## Этимологияһы

Йылға исеме башҡортса — ташбаҡа йәки гөбөрлө баҡа тигәндән килеп сыҡҡан.
# Кабалда

Кабалда — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урлеп йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кабалда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200001954
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200195
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сюгаилка

Сюгаилка — Рәсәйҙәге йылға, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сюгаилка йылғаһының уң ярына тамағынан 8,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Сюгаилка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103917
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Позрыгат

Позрыгат — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карадыге йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Позрыгат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014067
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201406
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кассеус Франц

Франц Кассеус (ингл. Franz Casseus; 14 декабрь 1915 йыл, Порт-о-Пренс, Гаити — 21 июнь 1993 йыл, Манхэттен, Нью-Йорк, АҠШ) — Гаити композиторы, музыкант, гитарист, джазмен.

# Кассеус Франц
## Биографияһы

Гаитиҙың баш ҡалаһы Порт-о-Пренсела тыуа. Бала саҡтан музыка менән ҡыҙыҡһына, 11 йәштән гитарала уйнай. Ғүмеренең күп өлөшөн Америка Ҡушма Штаттарында үткәрә, унда 1946 йылда джазмен һәм пианист Ф. Уоллер менән осрашыуға өмөтләнеп күсеп китә, Франц уның ижадын бик ярата. Ләкин Уоллер ул күсеп килгәндән һуң бер йыл эсендә (1946 йылда) мәрхүм була.
1950-се йылдар уртаһында Кассеус Нью-Йоркта Манхэттендың Үрге Вестсайд биҫтәһендә төйәкләнә, төрлө адрестар буйынса йәшәй, шунан 87-се урамға урынлаша. Франц ағас менән эш итеү оҫтаһы була, үҙ ғүмерендә үҙ ҡулы менән 150-нән ашыу гитара эшләй.
Һул ҡулында тендинит ауырыуы башланыу арҡаһында 1970-се йылдарҙа музыкаль әҫәрҙәр башҡара алмай башлай. Өйләнмәй, ғаиләһе булмай.
1993 йылдың 21 июнендә АҠШ-тың Нью-Йорк ҡалаһында вафат була.

# Кассеус Франц
## Ижады

Франц тәүләп джазды радио аша ишетә, уға был жанр бик оҡшай. Гаити музыкаһын сит йоғонтонан һаҡларға тырышһа ла, джаздан баш тарта алмай. Европа классик һәм джаз музыкаһы йоғонтоһо көслө булыуға ҡарамаҫтан, Ф. Кассеустың композициялары башлыса Гаити халыҡ формаларына нигеҙләнә, ижадсы уларҙы яҙмаларына индерә һәм һуңыраҡ баҫтырып сығара. Ф. Кассеус йыш ҡына Америка йырсыһы Гарри Белафонте менән хеҙмәттәшлек итә, уның менән «Merci Bon Dieu» тигән йырын яҙҙыра.
1954 йылда Үрге Вест-Сайдта Франц «Гаити сюитаһы» тигән шедеврын яҙа, әҫәр Folkways Records өсөн тәғәйенләнә.
Гитарист сифатында Гарри Белафонте менән Ҡушма Штаттар буйлап гастролдәрҙә йөрөй, ә 1956 йылда Карнеги-холлда сығыш яһай, унда классик гитарала уйнаған беренсе ҡара тәнле музыкант була.
Ф. Кассеус гитарист Марк Рибоның уҡытыусыһы була. Марк Рибо Кассеустың музыкаль мираҫын һаҡлауға баһалап бөткөһөҙ ҙур өлөш индерә. Был йәһәттән М. Рибо Ф. Кассеустың гитара композициялары тупланмаһын мөхәррирләй, был композицияларҙың ҡайһы берҙәре 1992 йылда Les Disques du Crépuscule (Marc Ribot Plays Solo Guitar Works Franz Casseus'тан) яҙҙырыла. Марк Рибо менән бергә композитор йырҙар яҙа. Рибо Ф. Кассеус репертуарындағы музыкаль әҫәрҙәрҙе баҫтырыу хоҡуғының вариҫы була, әлеге ваҡытта уларға Рибо һәм уның ғаилә ағзалары нигеҙләгән Haitiana Music компанияһы хужа.
1953—1969 йылдарҙа Франц Кассеус Смитсон институты өсөн халыҡ йырҙарынан торған өс альбом яҙҙыра.
1960-сы йылдар аҙағында Кассеус трансцендент эшенә кире ҡайта, 1950-се йылдарҙа вокалистар Барбара Перлоу (Haitiana) һәм Лолита Куэвас (гаити халыҡ йырҙары) менән ошо өлкәлә шөғөлләнгән була, шунан ҡабаттан тауыш һәм гитара өсөн музыка яҙырға тотона.
Ғүмеренең ахырына тиклем музыка ижад итә, ләкин һул ҡулында тендинит ауырыуы башланыу 1970-се йылдарҙа уны музыкаль әҫәрҙәр башҡарыуҙан һәм яҙҙырыуҙан баш тартырға мәжбүр итә.
# Тузейга

Тузейга — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Тузейга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200022435
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202243
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ослотау

Эзбизтау, Ослотау (рус. Эзвис-Тау, Осло-Тау) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы тау. Урындағы әһәмиәттәге палеонтологик тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән.

# Ослотау
## Географияһы

Ҡыуандыҡ ҡала округында Һаҡмар йылғаһы буйында, хәҙер юҡҡа сыҡан башҡорт ауылы Бикташ эргәһендә урынлашҡан. Йылға буйынан 4 км үрҙәрәк — шулай уҡ башҡорттар йәшәгән Рамаҙан ауылы.

# Ослотау
## Климаты

Эзбизтау урынлашҡан төбәктең климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә бер иш. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына сикләнә. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа була. Ҡар ҡатламы йылына уртаса 150 көн ята, ярайһы тотороҡло.

# Ослотау
## Тасуирламаһы

Тау аҡ эзбизташтан торған осло «бүрекле», 1993 йылда был тау тураһында рәсәй географы, профессор А. А. Чибилёв яҙған тасуирлама буйынса, Кембрий осоро рифтарҙан торған массив матур тау хасил иткән, бейеклеге — Һаҡмар йылғаһы туғайы кимәленән 150 м. Ҡаҙылма фауна ҡалдыҡтары осраған аҡһыл-һоро эзбизташтарҙан тора.

# Ослотау
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән иткәнсә, Эзбизтау атамаһын Бикташ ауылында йәшәүселәр генә ҡулланған. 1916—1917 йылдарҙа башҡорттар бында эзбиз яндырып, дәүләткә тапшырғандар. Күпселек ауылдарҙа уны Ослотау тип беләләр.
# Желтуха (Нерль ҡушылдығы)

Желтуха — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының уң ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Желтуха (Нерль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032500
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003250
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иземетка

Иземетка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алымка йылғаһының уң ярына тамағынан 159 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Иземетка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013241
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301324
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мотта Джузеппе

Джузеппе Мотта (итал. Giuseppe Motta; 29 декабрь 1871 йыл — 23 ғинуар 1940 йыл) — Швейцария сәйәсмәне, президент, дипломат.

# Мотта Джузеппе
## Биографияһы

Джузеппе Мотта Изге Мишель колледжында уҡып белем ала, университеты хоҡуҡ өйрәнеү Фрибур, Мюнхен һәм Гейдельберг университеттарында хоҡуҡ өйрәнә. 1893 йылда Джузеппе Мотта юридик фәндәр докторы дипломын ала менән һәм 1895 йылда Федераль советҡа һайланғанға тиклем адвокат һәм нотариус булып эшләй. 1895 йылда Джузеппе Мотта Тичино кантон советына һайлана һәм Консерваторҙар партияһының төп вәкилдәренең береһе була. Дүрт йылдан һуң Мотта Швейцарияның Милли советына һайлана.
1908 йылдың ноябрендә Федераль советҡа кандидат була, шунан һуң 1911 йылда, Йозеф Антон Шобингер үлгәндән һуң, Мотта тағы ла үҙенең кандидатураһын Федераль советҡа тәҡдим итә һәм 184 206 тауыш йыйып һайлана. Ул Робер Контесты һалым һәм таможня ведомствоһы башлығы сифатында алмаштыра.
1920 йылда, президент булғас һәм сит ил эштәре департаментын етәкләп, Феликс Калондер башлаған Швейцарияның Милләттәр лигаһына халыҡ илдең нейтралитетын һаҡлау ысулы менән инергә ярҙам итә. 1924 йылда Мотта Милләттәр Лигаһының Генераль ассамблеяһы рәйесе итеп һайлана. Үҙенең консерватив ҡарашлы булыуына ҡарамаҫтан, СССР-ҙы дипломатик таныуға булышлыҡ итә.
* 1 декабрь 1902 — 7 декабрь 1903 — Швейцария Кантондар (сенат) советының президенты.
* 14 декабрь 1911 — 23 ғинуар 1940 — швейцария Федераль советы ағзаһы.
* 1 ғинуар 1912 — 31 декабрҙә 1919 — финанс һәм һалымдар департаменты начальнигы (министр).
* 1 ғинуарынан 1920 — 23 ғинуар 1940 — сәйәсәт департаменты начальнигы.
* 1914, 1919, 1926,1931,1936 — Швейцарияның вице-президенты.
* 1915, 1920, 1927,1932,1937 — Швейцария президенты.

# Мотта Джузеппе
## Хәтер

Лугано, Кьяссо, Массаньо һәм Минусио ҡалаларының урамдары, Асконалағы майҙан һәм Женевалағы авеню уның исемен йөрөтә.