yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# The Times of India

«Таймс оф Индиа» (ингл. The Times of India) — Һиндостанда инглиз телендәге иң боронғо һәм иң популяр гәзит.

# The Times of India
## Баҫманың тарихы

Һиндостанда йәшәүсе Британия подданныйҙары өсөн иртәнге гәзит. 1838 йылда Бомбейҙа The Bombay Times and Journal of Commerce исеме менән баҫыла башлай. Баҫмаға 11 Британия фирмаһынан синдикат, 2 барристер һәм принц Джамсетджи Джиджибха нигеҙ һалған.
1851 йылға тиклем аҙнаһына ике тапҡыр сыҡҡан, ә һуңынан — көн һайын. 1855 йылда Һиндостанда телеграф асыла һәм гәзит Пол Рейтер менән килешеүгә ҡул ҡуя.
1892 йылда буласаҡ баҫма менән идара итеүселәр хөрмәтенә аталған Bennett, Coleman & Co Ltd холдингы ойошторола.
1861 йылда уның исеме Лондонда сыҡҡан The Times гәзитенә оҡшатып үҙгәртелә.
1907 йылдан 1923 йылға тиклем баҫманы етәкләгән мөхәррир Стенли Рид яңылыҡтар менән эшләү юлын үҙгәртеп, баҫма эсендәге яңылыҡтар ғаризаһы срогын төнгө сәғәт 12-гә тиклем оҙайта. Быға тиклем мәғлүмәт киске сәғәт 5-кә тиклем генә эшкәртелгән.
Һиндостан үҙаллылыҡ алғас, гәзиттең нейтраль һәм төплө тоны, айырыуса интеллигенция даирәһендә, уның абруйы күтәрелеүенә булышлыҡ итә. Гәзиттең редакция сәйәсәте, ҡағиҙә булараҡ, Һиндостан хөкүмәте курсына тап килә.
1949 йылда гәзит Һиндостанға күскәндән һуң бер йыл үткәс уның гербы үҙгәрә — Британия арыҫланының һәм һыңармөгөҙөнөң урынына унда ике фил күренә башлай.
1991 йылда баҫма BBC тарафынан донъялағы алты бөйөк баҫманың береһе тип таныла.
1996 йылда гәзиттең сайты эшләй башлай.
1997 йылда гәзит — ул ваҡытта донъяла инглиз телендә иң уҡымлы баҫма — үҙ битендә тәүге төҫлө фотоһүрәт сығара. Аҙаҡ ул өлөшләтә аҡлы-ҡаралы ба5ыла башлай. 2004 йылда ғына ике төҫлө матбуғаттан тулыһынса баш тартырға ҡарар ителә. Тағы йыл ярым ваҡыт баҫманың талаптарына яуап биргән баҫыу станоктарын килтереүгә, ҡуйыуға һәм эшләтеп ебәреүгә киткән.
Баҫманың гәзит сығарған 10 төбәк филиалдары бар — Мумбайҙа, Делиҙа, Бангалорҙа һәм башҡа ҡалаларҙа.

# The Times of India
## Тасуирламаһы

Һиндостанда теләһә ниндәй телдәрҙә баҫылып сыҡҡан иң таралған өсөнсө гәзит булып тора. Тиражы буйынса ул Дайник Бхаскар һәм Дайник Джагран гәзиттәренән генә ҡалыша. Тиражы — 2 880 144 дана.
Һиндостан халҡының 42 % гәзиткә ышана — Дурдаршан (Doordarshan) дәүләт каналына ғына күберәк кеше ышана (46 %).

# The Times of India
## Тәнҡит

Гәзит түләүле яңылыҡтар тәжрибәһен ҡулланыуҙа ғәйепләнгән.
# Кургуюл

Кургуюл — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кожух йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кургуюл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018484
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201848
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Усть-Яреньга

Усть-Яреньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Усть-Яреньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004460
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000446
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Торама

Торама (рус. Поселение — археологик ҡомартҡы, боронғо заман һәм Урта быуат дәүерендә кеше йәшәгән урын. Таш быуат торамаһы — торалар, бронза быуатыныҡыны — торама, тимер быуаттыҡына тораҡтар йәки ҡаласыҡтар инә.

# Торама
## Тасуирламаһы

Төҙөү ысулы буйынса — нығытылмаған һәм нығытылған торамалар була. Нығытылмағаны — торалар, тораҡтар, нығытылғаны — ҡаласыҡтар.
Төрлө тарихи‑мәҙәни осорҙарға ҡараған мәҙәни ҡатламлы ҡомартҡылар күп ҡатламлы торама булып иҫәпләнә. Улар — кеше эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килеп, торлаҡ, хужалыҡ ҡаралтыһы, усаҡ, мейес, эш ҡоралы, көнкүреш ҡалдыҡтары һәм башҡалар торған тиҫтәләрсә метр ҡалынлыҡҡа еткән тупраҡ ҡатламы.
Башҡортостанда Абаш мәҙәниәте, Алакүл мәҙәниәте, Бура мәҙәниәте, Горохов мәҙәниәте , Кушнаренко мәҙәниәте, Межа мәҙәниәте, Һынташты мәҙәниәтенең 1000‑дән ашыу торамаһы, шул иҫәптән, күп ҡатламлы торамалар табылған, мәҫәлән, Кәкрекүл торамаһы, Морат, Романовка торамалары.
Башлыса йылға һәм күл буйҙарында урынлашҡан булған. Иң боронғо күп ҡатламлы торама палеолит дәүеренә ҡарай (Урта түбә).
Майҙаны 2,5—13 мең м² тәшкил иткәндәре бар — Дәүләкән, Ҡәҙер торамаһы һәм башҡалар. Мәҙәни ҡатлам 0,6—1 м, айырым осраҡтарҙа 2,5 м тиклем етә (Мулла).
Бронза быуатында торамалар б.э. XVIII—XVI быуаттарҙа барлыҡҡа килә, мәҫәлән, Баланбаш, Бикҡол торамалары, Төбәк һәм башҡалар). Торама майҙаны — 3—9 мең м², мәҙәни ҡатлам — 0,2—0,9 м тәшкил итә. Шулай уҡ майҙаны 60 мең м² тиклем еткән, урҙар һәм соҡорҙар менән нығытылған торамалар осрай (Арҡайым, Ҡуйсаҡ , Һынташты).

# Торама
## Тасуирламаһы
### Торамаларҙа осраған ҡоролмалар ҡалдыҡтары

яртылаш ер өйҙәр, мәҫәлән, Йомаҡ торамалары, Йүкәлекүл торамаһы һәм башҡалар;
ер өҫтө торлаҡтары — Айыт торамаһы, Таулыҡай торамаһы, Төбәк һәм башҡалар;
усаҡ — Бикҡол торамалары, Таналыҡ (археологик ҡомартҡы)Таналыҡ, Төбәк һәм башҡалар;
металл эшкәртеү мейесе — Таулыҡай торамаһы һәм башҡалар.

# Торама
## Тасуирламаһы
### Торамаларҙа табылған артефакттар түбәндәгеләрҙән ғибәрәт

керамика, эш ҡоралдары -балсыҡ орсоҡбаш, бронза һәм тимер бысаҡтар, ураҡ, балта, таш тирмән, иген онтағыс, ҡайраҡ, төйгөс, һөйәк энә, тишкес һәм башҡалар;
ҡорал — бронза, таш һәм һөйәктән эшләнгән һөңгө остары, уҡ башаҡтары һәм башҡалар;
биҙәүестәр — бронза айыл, беләҙек, йөҙөк, бронза һәм һөйәк сулпылар, быяла муйынсаҡ һәм башҡалар.
Бронза быуаты торамаларының күпселеге шулай уҡ күп ҡатламлы, был ошо осорҙағы төрлө археологик мәҙәниәттәргә ҡараған ҡәбиләләрҙең үҙ‑ара бәйләнешен сағылдыра, мәҫәлән, Иҫке Ҡабан торамаһы II, Йомаҡ торамалары, Төбәк һәм башҡалар.
Төрлө тарихи дәүерҙәргә ҡараған күп ҡатламлы торамалар таш быуаттан алып тимер быуатҡа тиклем Көньяҡ Уралға ҡәүемдәрҙең килеп урынлашыу этаптарын күҙәтергә мөмкинлек бирә.
# Ньюстед аббатлығы

Ньюстед аббатлығы (ингл. Abbey Newstead) — элекке августин монастыры. Был монастырь Англияның Ноттингемшир графлығында урынлашҡан. Ньюстед аббатлығына нигеҙ Англия короле Генрих II тарафынан яҡынса 1170 йылда һалынған. Монахтар общинаһы таратылғандан һуң поместьеға әүерелә. Был урын Англия шағиры лорд Байрондың тыуған иле булараҡ киң билдәле. Исеме нығыныуға ҡарамаҫтан Ньюстедтағы монастырь бер ҡасан да аббатлыҡ булып тормаған.
# Ғарипов Салауат Рәми улы

Ғарипов Салауат Рәми улы (18 февраль 1956 йыл — 7 май 2014 йыл) — элемтә тармағы алдынғыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған элемтәсеһе. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың өлкән улы.

# Ғарипов Салауат Рәми улы
## Биографияһы

Салауат Рәми улы Ғарипов 1956 йылдың 18 февралендә Башҡорт АССР-ы Салауат районының Арҡауыл ауылында тыуған.
Өфө радиотехника техникумын (1976), Башҡорт дәүләт университетын (2002) тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1974 йылда техникумында уҡыған ваҡытта уҡ лаборант вазифаһында башлай.
1975—1976 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Бөрө һәм Мәсәғүт элемтә узелдәрендә производство практикаһында була.
1976—1980 йылдарҙа Мәсәғүт элемтә үзелендә электромеханик, цех начальнигы урынбаҫары булып эшләй.
1980—1991 йылдарҙа Мәсетле районы Оло Ыҡтамаҡ район элемтә узелы начальнигы вазифаһын үтәй. Элемтә үзеленә өс ҡатлы бина төҙөтә.
1991—2014 йылдарҙа — Учалы район элемтә узелы начальнигы.
2014 йылдың 7 майында Учалы районының Иманғол ауылында вафат була.
# Урал (исем)

Урал — башҡорт ир-ат исеме .

# Урал (исем)
## Этимология

Урал исеме тауҙары һәм билмәһе менән бәйле. Һүҙҙең этимологияһы тел ғалимдарының,тарихсыларҙың һәм география буйынса белгестәрҙең иғтибарын күп тапҡыр йәлеп иткән, ләкин әлегә тиклем уға аныҡ ҡына аңлата бирелмәгән. Лингвист, топонимия белгесе, шулай уҡ этимология һәм ономастика менән шөғөлләнгән ғалим А. К. Матвеев Урал "билбау"мәғәнәһендә тигән гипотезаны кире ҡаға. Урал тау тәүҙә Арал тау йөрөтөлөүен, ошо уҡ фекерҙе Жәлил Ғиниәт улы Кейекбаев та яҡлағанын күрһәткән. Арал һүҙенең утрау мәғәнәһен аңлатҡанын иҫбатлаған. Урал тауҙары артыҡ бейек түгел, түбәһе яҫы йәки утраулы (аралы)- Арал диңгеҙе,Арал тау. Аралдың Уралға әйләнеүен башҡорт телендә «уралыу» ҡаҙаҡса «оралыу» һүҙҙәре менән бәйләү вариантын да ҡарай, шулай уҡ «о» өнө «у» күсеүе урыҫ теленең йоғонтоһо булыуы ихтималын да фаразлаған

# Урал (исем)
## Билдәле кешеләр

* Урал Мирас улы Иҙелбаев
* Урал Сабирйән улы Мостафин
* Урал Мортаза улы Рәхимов
* Урал Ғәзиз улы Ураҡсин -Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторы (1991),Рәсәй Федерацияһының почетлы архитекторы (2001)
* Урал Нәжиб улы Солтанов

# Урал (исем)
## Фамилия

* Уралбаев Радий Рәүф-БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты,Баймаҡ районы 164 -се Таналыҡ һайлау округынан.
# Бенхабиб Сейла

Бенхабиб Сейла (ингл. Seyla Benhabib, 9 сентябрь 1950) — Йель университетында политология һәм философия профессоры, этика, сәйәсәт һәм иҡтисад буйынса программа директоры. Үҙ тикшеренеүҙәрендә феминистик һәм критик социаль теорияны берләштергән билдәле хәҙерге заман философы. Элегерәк Нью-Йорк штатында Стоуни-Бруктың Бостон университетында, Социологик тикшеренеүҙәрҙең Яңы Мәктәбендә философия кафедраларында һәм Гарвард университетының идара итеү кафедраһында уҡыта.

# Бенхабиб Сейла
## Биографияһы

Сейла Бабиб Истанбулда сефард йәһүд ғаиләһендә тыуа, ҡыҙҙар өсөн Америка колледжында белем ала, ә һуңынан АҠШ-та Брандейс университетының (Массачусетс штаты) философия факультетында уҡыуын дауам итә. 27 йәшендә, Йель университетында философия докторы дипломын алып, Бенхабиб Европаға ҡайта һәм ун биш йылдан ашыу Германияла йәшәй, унда "Франкфурт" философия мәктәбе эйәрсендәре йүнәлешендә әүҙем ғилми эшмәкәрлек алып бара. 1991 йылда Нью-Йоркка социологик тикшеренеүҙәрҙең яңы мәктәбенә — Колумбия Университетына яҡын бойондороҡһоҙ ғилми учреждениеға эшкә саҡырыла. 1993 йылда Гарвард университетына профессор вазифаһына күсә, бер үк ваҡытта Гарвард Европа Тикшеренеүҙәре үҙәгенең өлкән ғилми хеҙмәткәре була. 2000 йылдан алып Сейла Бенхабиб — Йель университетының политология һәм философия профессоры. Әлеге ваҡытта Вена Һәм Амстердам университеттары сәйәси фәлсәфә буйынса курстар алып бара. Шулай уҡ Халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙә Этика буйынса редакция консультация советында эшләй. Сейла Бенхабиб феминистик хәрәкәттең әүҙем ҡатнашыусыһы .

# Бенхабиб Сейла
## Әҫәрҙәре исемлеге

12 китап авторы, шул иҫәптән:
* «Критика, нормы и утопия» (Critique, Norm and Utopia, 1986),
* «Самоопределение» (Situating the Self, 1992),
* «Трансформация гражданства» (Transformation of Citizenship, 2000),
* «Притязания культуры» (The Claims of Culture, 2002),
* «Чужестранцы, граждане, резиденты» (Aliens, Citizens, and Residents, 2004).
Сейла Бенхабиб мөхәррирлеге аҫтында алты коллектив монография баҫтырылған, Ханна Арендт һәм Герберт Маркузе эштәренең инглиз теленә тәржемәләрен юғары баһалай. Әлеге ваҡытта Европа һәм Американың иң абруйлы фәлсәфәүи, политологик һәм социологик журналдарында баҫылып сыға.

# Бенхабиб Сейла
## Төп идеялары

Сейла Бенхабибтың иғтибар үҙәгендә хәҙерге көнбайыш социологтары тарафынан әүҙем әҙерләнгән мульткультурализм концепцияһы һәм ниндәй дәрәжәлә мульткультурализм принциптарының көнбайыш демократияһының либераль нигеҙҙәренә ҡаршы килеүе, ниндәй дәрәжәлә «мәҙәниәттәр дәғүәһе» азатлыҡ һәм тигеҙлек тураһындағы фундаменталь төшөнсәләр менән берләшеүе тураһындағы мәсьәләләр.

# Бенхабиб Сейла
## Шәхси тормошо

Cейла Бенхабиб билдәле журналист һәм автор Джиме Слипере менән никахта тора, ул әлеге ваҡытта Йель университетының политология лекторы.
# Арсеньев

Арсе́ньев — урыҫ ир-ат фамилияһы. Арсений исеменән барлыҡҡа килгән. Топоним булып та ҡулланыла.
Арсе́ньева — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Арсеньев
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Арсеньев Александр Михайлович — (4 сентябрь 1906 йыл — 19 сентябрь 1988 йыл) — педагогия фәндәр докторы, профессор .
* Арсеньев Владимир Клавдьевич — сәйәхәтсе һәм яҙыусы.
* Арсеньева Наталья Алексеевна — (20 сентябрь 1903 йыл — 25 июль 1997 йыл) — белорус шағиры.

# Арсеньев
## Топоним

* Арсеньев (ҡала) — Рәсәйҙең Приморье крайындағы ҡала, Сәйәхәтсе һәм яҙыусы, Уссурий крайын тикшереүсе Владимир Клавдьевич Арсеньев хөрмәтенә аталған.
# Мотузова Галина Васильевна

Мотузова Галина Васильевна (15 март 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, тупраҡты өйрәнеүсе, экология мониторингыһы һәм химияһы буйынса белгес, биология фәндәр докторы (1992), Мәскәү дәүләт университеты профессоры

# Мотузова Галина Васильевна
## Биографияһы

Галина Васильевна Мотузова 1940 йылдың 15 мартында Курск ҡалаһында тыуған. 1962 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлай. 1973 йылда Зырин Николай Георгиевич етәкселегендә биология фәндәре кандидаты дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Формы соединений микроэлементов (B, Mn, Cu, Zn) в почвах Западной Грузии» темаһына диссертация яҡлай. 1992 йылда биология фәндәре докторы дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Системно-экологический анализ соединений микроэлементов в почвах» темаһы буйынса диссертация яҡлай һәм шул уҡ йылда уға өлкән ғилми хеҙмәткәр исеме бирелә. 2002 йылда профессор дәрәжәһен ала.

# Мотузова Галина Васильевна
## Фәнни эшмәкәрлеге

Төрлө тәбиғәт зоналары тупрағында төрлө химик берләшмәләр таралыу законлылыҡтарын асыҡлай. Тупраҡтың химик составын системалы ойоштороу концепцияһын тәҡдим итә. Тупраҡта буфер системаһы эшмәкәрлеген аңлауҙа үҙ өлөшөн индерә. Химик мониторингты ойоштороу өсөн теоретик нигеҙҙәр һәм практик тәҡдимдәр эшләй. Тупраҡтың биосфера мониторингыһы программаһын тәҡдим итә. Дәүләт-ара стандарттарҙы төҙөүҙә ҡатнаша. 1986 йылдан Мәскәү дәүләт университетында тупраҡ фәне буйынса диссертация советы секретары була, "Вестник Московского университета. Серия «Почвоведение» журналының мәхәрририәт составына инә. Уның етәкселеге аҫтында 10 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана. .

# Мотузова Галина Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

1990 йылда ««Хеҙмәт ветераны» миҙалы», ә 1997 йылда «Мәскәүҙең 850-йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы менән бүләкләнә..

# Мотузова Галина Васильевна
## Китаптары

250-нән ашыу ғилми хеҙмәт баҫтырып сығара, шул иҫәптән.
* Мотузова Г.В., Карпова Е.А., Малинина М.С., Чичева Т.Б. Почвенно-химический мониторинг фоновых территорий. Учебное пособие. — М.: Издательство Московского Университета, 1989. — 90 с.
* Мотузова Г. В. Загрязнение почв и сопредельных сред. — М.: Издательство Московского Университета, 2000. — 71 с. — ISBN 5-211-03944-0.
* Мотузова Г. В., Карпова Е. А. Химическое загрязнение биосферы и его экологические последствия. Учебник. — М.: Издательство Московского Университета, 2013. — 303 с. — ISBN 978-5-211-05565-0.
* Мотузова Г. В., Безуглова О. С. Экологический мониторинг почв. — М.: Академический Проект; Гаудеамус, 2007. — 237 с. — ISBN 978-5-8291-0913-4.
* Barsova N., Yakimenko O., Tolpeshta I., Motuzova G. Current state and dynamics of heavy metal soil pollution in Russian Federation—A review (инг.) // Environmental Pollution. — 2019. — Т. 249. — С. 200—207. — ISSN 0269-7491. — DOI:10.1016/j.envpol.2019.03.020
* Motuzova G.V., Minkina T.M., Karpova E.A., Barsova N.U., Mandzhieva S.S. Soil contamination with heavy metals as a potential and real risk to the environment (инг.) // Journal of Geochemical Exploration. — 2014. — Т. 144. — С. 241—246. — ISSN 0375-6742. — DOI:10.1016/j.gexplo.2014.01.026
# Мәжитов Ринат Марсель улы

Мәжитов Ринат Марсель улы (18 сентябрь 1967 йыл) — бейеүсе, 1995—2012 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2002) һәм халыҡ артисы (2009).

# Мәжитов Ринат Марсель улы
## Биографияһы

Ринат Марсель улы Мәжитов 1967 йылдың 18 сентябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Атаһы, Мәжитов Марсель Исмәғил улы, бейеүсе, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы.
1988—1990, 1995—2012 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле, 1992—1995 йылдарҙа «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле солисы.
Бейеүсегә актёр оҫталығы, ихласлыҡ, сағыу темперамент хас. Башҡарыу оҫталығы юғары техника һәм тәьҫирлелек менән айырылып тора. Мәскәү һәм Санкт-Петербург концерт залдарында сығыш яһай. 1997 йылда Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәрендә, 2001 йылда Санкт-Петербургта Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәте көндәрендә, 2006 йылда БР көндәрендә Истанбул ҡалаһында, 2005 йылда Лондонда «Урыҫ ҡышы» фестивалендә ҡатнаша. Донъяның 15 иле буйлап гастролдәрҙә була.

# Мәжитов Ринат Марсель улы
## Репертуары

«Бүләк», «Ҡороҡсолар», «Һунарсы» («Перовский»), «Бангладеш ритмдары һәм көйҙәре» («Ритмы и мелодии Бангладеш»), «Төньяҡ амурҙары», «Ут егет», «Коряк бейеүе» («Корякский танец»), «Француз яулығы» бейеүҙәрен яңғыҙ башҡара.

# Мәжитов Ринат Марсель улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2002);
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
# Черкассы өлкәһе

Черкассы өлкәһе (укр. Черкаська область) — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Черкассы ҡалаһы.

# Черкассы өлкәһе
## Билдәле шәхестәре

* Беленкова Оксана Архиповна (14.03.1940), ғалим-философ. 1978 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (2004). Тальный ҡалаһынан.
* Каневский Лев Львович (30.04.1924—9.01.2002), ғалим-хоҡуҡ белгесе. 1964—2002 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1982—1997 йылдарҙа криминалистика һәм суд экспертизаһы кафедраһы мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Юридик фәндәр докторы (1984), профессор (1985). Рәсәй Федерацияһының (1995) һәм Башҡорт АССР‑ының (1983) атҡаҙанған юрисы, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1990). 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры. Золотоноша ҡалаһынан.

# Черкассы өлкәһе
## Административ ҡоролошо

20 район:
* Городище районы
* Драбов районы
* Жашков районы
* Звенигородка районы
* Золотоноша районы
* Каменка районы
* Канев районы
* Катеринополь районы
* Корсунь-Шевченковский районы
* Лысянка районы
* Маньковка районы
* Монастырище районы
* Смела районы
* Тальный районы
* Умань районы
* Христиновка районы
* Черкассы районы
* Чигирин районы
* Чернобай районы
* Шпола районы
6 ҡала округы:
* Черкассы
* Ватутино
* Золотоноша
* Канев
* Смела
* Умань
# Би-би-си

«Би-би-си» (ингл. British Broadcasting Corporation, ҡыҫҡаса BBC) — Бөйөк Британияның тапшырыу мөмкинлеге киң булған корпорацияһы, милли ижтимағи радиотапшырыуҙар ойошмаһы.

# Би-би-си
## Тарихы

BBC иң беренсе радиотапшырыу станцияларының береһе. 1922 йылда нигеҙләнә. Шул уҡ йылдың 14 ноябрендә Бөйөк Британияла дөйөм милли радиоканал оҙон тулҡындарҙа тапшыра башлай һәм төбәк радиоселтәрҙәрен төҙөй. 1930 йылдың 9 мартында Би-би-си (BBC National Programme и BBC Regional Programme) исемен ала. 1932 йылда BBC Empire Service халаҡ-ара радиоканалы эшләй башлай.
1929 йылдан Лондондағы радиотапшырғыс файҙаланыла. 1932 йылдың 2 августынан телевизион тапшырыуҙар эшләү башлана. 1934 йылда телевизион тапшырыуҙар сикләнгән булыуға ҡарамаҫтан даими эфирға сыға. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында тапшырыуҙар әҙерләү туҡтап тора. Был ваҡытта каналдың аудиторияһы 25-40 мең йорт иҫәпләнә. Бомба ташлаусы самолеттар өсөн УКВ-тапшырғыс пеленг булып тора һәм станцияны хеҙмәтләндереүсе инженер һәм техниктар һуҡышта кәрәк була, радиоканалды туҡтатыу ошо сәбәптәр менән бәйле.
1945 йылда BBC Light Programme каналы эшләй башлай. Телевизион тапшырыуҙар 1946 йылда тергеҙелә. Радиокомитеттың 1962 йылғы докладында Би-би-си ыңғай баһалама алыуы билдәләп үтелә, ә конкурент ITV программалары тәнҡит ителә.

# Би-би-си
## Ҡыҙыҡлы факттар

* 1930 йылдың 18 апрелендә ВВС радиоһы дикторы «Бөгөн һөйләрлек яңылыҡтар бөтөнләй юҡ» тигән белдереү яһай. Яңылыҡтар урынана радионан көнөн буйы фортепиано музыкаһы тапшырыла.
# Пеум-То-Сё

Пеум-То-Сё — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының һул ярына тамағынан 504 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Пеум-То-Сё
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034180
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303418
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кия-Ю

Кия-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 466 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Кия-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018495
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001849
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Андаман диңгеҙе

Андама́н диңгеҙе (һинд अंडमान सागर, бирм. မုတ္တမ, тай. ทะเลอันดามัน, мал. һәм индон. Laut Andaman) — Һинд океанының ярым ябыҡ диңгеҙе. Көнсығышта Һинд-Ҡытай һәм Малакка ярымутрауҙары, көньяҡта Суматра утрауы, көнбайышта Андаман һәм Никобар утрауҙары (улар Бенгал ҡултығы менән айыра) уратып алған. Төньяҡта материк буйлап Иравади йылғаһы дельтаһына тиклем дауам итә.

# Андаман диңгеҙе
## Тауисирлама

Малакка боғаҙы аша Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙе тоташа. Майҙаны — 605 мең км², уртаса тәрәнлек — 1043 м, максималь тәрәнлек — 4507 м, һыуҙың уртаса күләме яҡынса 660 мең км³. Диңгеҙ төбө балсыҡ һәм ҡом менән түшәлгән, төньяҡтан көньяҡҡа табан әүҙем вулканлы дуға (һыу аҫты вулкандары, Баррен һәм Наркондам утрауҙары) киҫеп үтә.
Климаты дымлы муссонлы тропик. Өҫкө температураһы ҡышын 27,5 °C-тан алып йәйен 30 °C-ҡа тиклем була, ә тәрән ҡатламдарҙа (1600 метрҙан тәрәнерәк) һыуҙың температураһы 4,8—5 °C-ҡа тиклем түбәнәйә. Яуым-төшөмдәр йылына 3000 мм-ҙан ашыу була. Ҡышын ағымдар көньяҡ-көнбайышҡа һәм көнбайышҡа, ә йәйен — көньяҡ-көнсығышҡа һәм көнсығышҡа йүнәлтелгән. Масштаблы эске тулҡындар менән айырылып тора. Һыуҙың уртаса температураһы февралдә 26 °C-тан алып 28 °C-ҡа тиклем булһа, майҙа 29 °C-ҡа тиклем күтәрелә.
Тоҙлолоғо йәйен 31,5—32,5 ‰, ҡышын 30,0—33,0 ‰. Диңгеҙҙең төньяҡ өлөшөндә йылғалар ағыҙылған һыуҙар һәм муссондар тәьҫире арҡаһында тоҙлолоҡ 20—25‰-гә тиклем төшә.
Ярымтәүлекле һыу ҡалҡыуҙарының бейеклеге 7,2 метрға тиклем етә.
Бай хайуандар донъяһы (яҡынса 400 төр балыҡтар): Иравади дельфины, дюгонь, осар балыҡтар, көньяҡ сельды, риф балыҡтары, елкән-балыҡтар һәм башҡалар бар.
Төп порттары: Янгон (Мьянма), Пенанг (Малайзия). Андаман диңгеҙе аша Сингапурға ҙур әһәмиәтле юл үтә.
2004 йылдың декабрендә Андаман диңгеҙендә ҙур емергесле цунами барлыҡҡа килтергән ер тетрәүе була.