yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Линин Анатолий Михайлович

Анатолий Михайлович Линин (1901—1938) — яҙыусы, рус әҙәбиәте тарихсыһы, Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Линин Анатолий Михайлович
## Тормош юлы

Анатолий Линин уҡытыусы ғаиләһендә тыуа. Әзербайжан дәүләт университетының тарих-филология факультетын уңышлы тамамлай. 1928 йылда Дондағы Ростовҡа доцент булып килә. Һигеҙ йыл буйына Ростов педагогия институтында рус әҙәбиәте кафедраһы менән етәкселек итә, бик ҙур ғилми тикшеренеүҙәр алып бара.

# Линин Анатолий Михайлович
## Ижады

Анатолий Михайлович Лининдың баштағы эштәре А. Н. Островский һәм Леонид Андреевтарҙың ижадына арнала.
Дондағы Ростовта Анатолий Михайлович А. Н. Островскийҙың драматургияһын өйрәнеүҙе дауам итә, был турала бик төплө «Творчество Островского» тигән монографияһын баҫтыра.
Үҙе мөхәррирләгән «Чехов и наш край» йыйынтығында А. П. Чехов тураһындағы байтаҡ мәҡәләләрен һәм материалдарын баҫтыра. 1935 йылда А. М. Лининдың А. М. Горький, А. С. Серафимович һәм А. П. Чехов тураһындағы тәнҡит мәҡәләләре сыға.
А. М. Линин шулай уҡ А. С. Пушкиндың Төньяҡ Кавказда булыуы менән бәйле мәсьәләләрҙе лә ныҡлап өйрәнә. Ул «Историк Войска Донского В. Д. Сухоруков и А. С. Пушкин» һәм «А. С. Пушкин на Дону» тигән ғилми эштәрен баҫтырып сығара. Шуларҙың һуңғыһы 1941 йылда нәшер ителә, ә 1949 йылда ҡайтанан баҫыла.
Анатолий Михайлович Линин Ростов яҙыусылар ойошмаһында ҙур эштәр алып бара, дон яҙыусылары тураһында үҙенең күп мәҡәләләрен яҙып сыға.

# Линин Анатолий Михайлович
## А. М. Линин әҫәрҙәре

Айырым баҫмалары
* Литература по А. Н. Островскому. — Владикавказ, 1924.
* Литературные очерки. — Ростов н/Д: Азчериздат, 1935.
* За литературную, достойную эпоху. — Ростов н/Д: Азчериздат, 1936.
* Творчество А. Н. Островского. — Ростов н/Д: Ростиздат, 1937.
* А. С. Пушкин на Дону. — Ростов н/Д: Ростиздат, 1941, 1949.
# Таҡта (Ҡариҙел ҡушылдығы)

Таҡта — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 868 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Таҡта (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, инештән Долгобродск һыуһаҡлағысына тиклеи. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200812111100020168
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102016
* Бассейн коды — 10.01.02.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Таҡта (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә атама башҡорттарҙың бала тыуыуҙы туҡтатыу өсөн ырымға бәйле "туҡта" һүҙе менән яһалған андронимдан барлыҡҡа килгән, тип яҙа
# Байымов Әхмәтғәзи Хаммат улы

Байымов Әхмәтғәзи Хаммат улы — (1876, Ырымбур губернаһының Үрге Урал өйәҙе Байым ауылы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) — 17.11.1964, шунда уҡ) — дин әһеле, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Байым ишандың бүләһе.

# Байымов Әхмәтғәзи Хаммат улы
## Биографияһы

Байымов Әхмәтғәзи Хаммат улы 1876 йылда Ырымбур губернаһының Үрге Урал өйәҙе Байым ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) тыуған.
Әхмәтғәзи Байымов Муллаҡай мәҙрәсәһендә башланғыс белем ала. Артабан Темәс ауылында, Орск ҡалаһында уҡый. Әхмәтғәзи Байымов ғәрәп, фарсы, үзбәк, тажик, ҡаҙаҡ, татар һәм башҡа төрки телдәрҙе бик яҡшы белә. Уҡымышлы кеше булараҡ, бай китапханаға эйә була. 1898 йылдан башлап тыуған ауылында мәҙрәсә мөҙәрисе була. Мәҙрәсә ябылғандан һуң мәктәптә балаларға белем бирә.
Әхмәтғәзи Байымов 1917 йылдың 20-27 июлендә Әхмәтзәки Вәлиди рәйеслеге аҫтында үткән беренсе башҡорт ҡоролтайы делегаты була (ҡара: Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары). Унда Башҡортостан автономияһы тураһында мәсьәлә лә ҡарала. Ә 1917 йылдың 15 ноябрендә Башҡортостан Хөкүмәте иғлан ителә. Декабрҙең 8-20-ләрендә 3-сө башҡорт ҡорлтайы был ҡарарҙы законлаштыра. Бөтә был мөһим йыйылыштарҙа Әхмәтғәзи Байымов делегат булып ҡатнаша. Байымов Әхмәтғәзи Хаммат улы Әхмәтзәки Вәлиди менән яҡындан таныш була. Башҡортостан Хөкүмәтенең беренсе баш ҡалаһы Темәстә булғанлыҡтан, Зәки Вәлиди йыш ҡына Байым ауылында була һәм унда фекерҙәше Әхмәтғәзи Хаммат улы Байымовтарҙа туҡтай. Башҡортостан Хөкүмәте Темәстә булған осорҙа Әхмәтғәзи Байымов Әхмәтзәки Вәлидиҙең тапшырған эштәрен башҡара, милли-азатлыҡ хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша. 1920 йыл башында коммунист ауылдаштарын Х. Х. Унасов отряды тарафынан атылыуҙан йолоп алып ҡала.
Башҡорт Хөкүмәтенә булышлыҡ иткәне өсөн Әхмәтғәзи Байымов 1928 йылда ҡулға алына һәм 1934 йылға тиклем Өфө төрмәһендә яфа сигә. Иреккә сыҡҡас 30-сы йылдарҙа колхозда эшләй. Бер үк ваҡытта мулла вазифаһын башҡара. Күрәҙәселек һәләтенә эйә була, кешеләрҙе дауалай, бетеү эшләй. М. Аҡмулла һәм Р. Ф. Фәхретдинов менән таныш була, уларҙың реформаторлыҡ идеяларын уртаҡлаша.
# 1837 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1837 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1837 MDCCCXXXVII |
| Юлиан стилендә | 1836—1837 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2589—2590 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7345—7346 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5597—5598 ה'תקצ"ז — ה'תקצ"ח |
| Мосолман календары | 1252—1254 |
| Боронғо әрмән календары | 1286 ԹՎ ՌՄՁԶ |
| Ҡытай календары | 4533—4534 丙申—丁酉 красная обезьяна — красная курица |
| Эфиопа календары | 1829—1830 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1893—1894 |
| - Шака самват | 1759—1760 |
| - Кали-юга | 4938—4939 |
| Иран календары | 1215—1216 |
1837 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Тальтия

Тальтия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивдель йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Тальтия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009144
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200914
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Третница

Третница — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Третница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000042018
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004201
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Верхние Челы

Үрге Челы — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Верхние Челы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020530
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202053
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тимер юл ауыл Советы

Тимер ауыл советы — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 3012 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2951 кеше.
Ауыл биләмәһе башлығы — Поляков Виктор Петрович
Эштәр менән идара итеүсе — Ғиниәтуллина Надежда Владимировна.
Тимер ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:
453538, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Тимер юл ҡасабаһы, Профсоюз урамы, 3.
Ҡасаба территорияһында мәктәп, 2 балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, «Башкирнефтепродукт», «Газ-сервис» ААЙ һ. б. предприятиелар бар.

# Тимер юл ауыл Советы
## Состав

2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Абҙаҡ ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 19034.
* Тимер юл — 3012

# Тимер юл ауыл Советы
## Тарихи белешмә

1954—1955 йылдарҙа «Белорет-Магнитогорск» тимер юлының төҙөлөшө менән бергә ауылға нигеҙ һалына. Ҡасабаның тәүге исеме «Белорет станцияһы» була, һуңынан ул «Тимер юл ауылы» исеменә үҙгәртелә, ә 2006 йылдан алып Тимер юл ҡасабаһы тип атала.
# Билалов Муса Ғайса улы

Билалов Муса Ғайса улы (1923—2008) — публицист. Иҡтисад фәндәре кандидаты.

# Билалов Муса Ғайса улы
## Биографияһы

Билалов Муса Ғайса улы 1923 йылда Башҡортостан АССР-ы Тамъян-Ҡатай кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Учалы районы) Яңы Байрамғол ауылында тыуған.
1942 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, лётчик булып хеҙмәт итә. Алыштарҙың береһендә яралана.
1945 йылдың ноябренән Учалы районында уҡытыусы булып эшләй, КПСС-тың Учалы район комитетында инструктор була. 1947—1949 йылдарҙа өлкә партия мәктәбендә белем ала.
1949—1955 йылдарҙа Әбйәлил районы Советы рәйесе урынбаҫары, Абҙан районы Советы рәйесе вазифаларын үтәй. 1953 йылда ситтән тороп Магнитогорск педагогия институтын тамамлай.
1955 йылдың ноябрендә КПСС-тың Бөрйән район комитетының 1-се секретары итеп һайлана.
1959—1962 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академяһында уҡый.
1962 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында бүлек мөдире урынбаҫары, артабан Башҡортостан Халыҡ контроле комитеты рәйесе урынбаҫары була.
1970—1986 йылдарҙа Ауыл хужалығы аҙыҡ-түлек әҙерләү буйынса Башҡортостандың Баш дәүләт инспекторы вазтфаһын башҡара. 1986 йылда хаҡлы ялға сыға.
Биш тапҡыр Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Биш орден, миҙалдар менән бүләкләнгән. Сәйәси һәм милли мәсьәләләр буйынса матбуғатта мәҡәләләр баҫтыра.
# Козятын районы

Козятын районы (укр. Козятинський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Козятын ҡалаһы.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 39 612 кеше йәшәй.
# Замарайка (Курли ҡушылдығы)

Замарайка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Курля йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Замарайка (Курли ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020851
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202085
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кировский (Арғаяш районы)

Кировский (рус. Кировский) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ҡасаба. Аҡбаш ауыл биләмәһе составына инә.

# Кировский (Арғаяш районы)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (81 %) йәшәй.
# Печай-Кикя

Печай-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Вели-Сурун-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Печай-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065918
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306591
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әбсәләм

Әбсәләм — топоним.

# Әбсәләм
## Мәҡәләләр

* Әбсәләм (Балаҡатай районы) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл.
* Әбсәләм (Учалы районы) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
* Әбсәләм (ауыл, Татарстан) — Татарстандың Ютазы районындағы ауыл.
* Әбсәләм (тимер юл разъезы ҡасабаһы, Татарстан) — Татарстандың Ютазы районындағы ҡасаба.
# Кыспала

Кыспала (Кыспола, Киспола) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 537 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Кыспала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035695
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003569
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сучковская

Сучковская — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сучковская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002379
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100237
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1999 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1999 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Беҙ 2-се

Беҙ 2-се — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Арей йылғаһының һул ярына тамағынан 7,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Беҙ 2-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016090
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101609
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Мый

Кесе Мый — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мый йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кесе Мый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100173
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Солтанморат ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Солтанморат ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Солтанморат ауылы.

# Солтанморат ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә..
# Башҡорттарҙың ҡунаҡ этикеты

Башҡорт ҡунаҡ этикеты — башҡорт халҡының йола рәүешен алған ҡунаҡсыллыҡ ҡалыптары.
Башҡорттарҙың ҡунаҡсыллығы һәм шуға бәйле тәртип нормалары ярымкүсмә башҡорттарҙың ҡырыҫ йәшәү шарттарына бәйле булған. Тормош ауырлыҡтары һәм төрлө ҡаршылыҡтар үҙ-ара ярҙамсыллыҡ һәм хеҙмәттәшлектә ҡунаҡсыллыҡ саралары ярҙамында еңеп сығылған. Ҡунаҡсыллыҡ алыҫтарға оҙайлы сәфәрҙәргә йөрөү мөмкинлеген биргән. Кешеләр ҡуналҡа һәм аҙыҡ табыу тураһында ҡайғырмаһа ла булған.

# Башҡорттарҙың ҡунаҡ этикеты
## Тасуирлама

Башҡорт ҡунаҡсыллығы дәрәжәһе түбәндәге факторҙарға бәйле булған: саҡырылған ҡунаҡмы ул, саҡырылмағанмы, таныш түгел, таныш йә туғанмы. Таныштар һәм туған-тыумасаға ҡарата әҙәп нормалары әллә ни аныҡ булмаған. Саҡырылмаған ҡунаҡтарға айырыуса хөрмәт күрһәткәндәр (уны Раббы фәрештәһе йә Хызыр Ильяс булыуы ихтимал тип ҡарағандар).
Ҡунаҡ саҡырғанда теүәл ваҡыты әйтелмәгән.
Мәжлесте асҡанда ла, япҡанда ла доғалар уҡылған.
Ҡунаҡтарҙы табынға ултыртып һыйлағандар. Тәүҙә ҡулдарҙы йыуҙырғандар, ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ айырым ултырған. Ҡунаҡтарҙың статусы ла иҫәпкә алынған: алыҫтан килгән йә иң хөрмәтле ҡунаҡтарға түрҙән урын бирелгән. Ит ризыҡтарынан һуң ҡулды һәм ауыҙҙы сайыу ҡаралған. Хужа табынға иң һуңғы булып килеп ултырыр булған. Шаулашмай ғына ашағандар. Иң аҙаҡтан ҡайнар сәй эселгән. Һыйлағанда бал балы, ҡымыҙ кеүек эсемлектәр тәҡдим ителгән, эскәндә маҡтау һүҙҙәре, рәхмәттәр әйтелгән.
Хушлашҡанда ҡунаҡтарға бүләктәр һәм күстәнәстәр бирелгән. Айырыуса имсәк балаларға бүләк биреү мотлаҡ һаналған. Бүләккә яулыҡ, таҫтамал, туҡыма, уйынсыҡ бирелер булған.

# Башҡорттарҙың ҡунаҡ этикеты
## Һынамыштар

Башҡорт ҡунаҡ этикетында ҡунаҡ килеренә ишара иткән юрауҙар ҙа булған: өйҙә өҫтән епсәһе буйлап үрмәксе төшөп килеүе, ҡапыл йоҡоға тартыу, бесәйҙең ишек төбөндә йыуынып ултырыуы, баланың туңҡайып аяғы араһынан ишек яғына ҡарап тороуы, танау осо ҡысытыу, өҫтәлгә артыҡ ҡалаҡ ҡуйылыу, ҡалаҡ төшөп китеүе.

# Башҡорттарҙың ҡунаҡ этикеты
## Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр

Ҡунаҡсыллыҡ тураһында ҡарата мәҡәлдәр һәм әйтемдәр бар: «Йылы һүҙең, ихлас йөҙөң булһын», «Йылмайған йөҙ менән йылы сәй булһа, ҡунаҡҡа тағы ни кәрәк», «Балың булмаһа ла, телең балдай булһын», «Һыйлағанда һыу эс».
# Ниғмәт (исем)

Ниғмәт — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Ниғмәт исеме бар.

# Ниғмәт (исем)
## Этимологияһы

Ниғмәт исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Башҡортса байлыҡ, мөлкәт, бәхет тигәнде аңлата.

# Ниғмәт (исем)
## Билдәле кешеләр

Шоңҡаров Ниғмәт Динәхмәт улы (1 ғинуар 1931 йыл — 4 март 1994 йыл) — башҡорт фольклорсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Хисмәтуллин Ниғмәт Гәрәй улы (1914 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының ветеринар хеҙмәткәре, гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).
Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы (1918 йыл — 1983 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия капитаны, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры

# Ниғмәт (исем)
## Фамилия

Рәшит Ниғмәти (тулы исеме Рәшит Ниғмәтулла улы Ниғмәтуллин, 27 ғинуар 1909 йыл — 13 октябрь 1959 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (1959). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944), ике «Почёт Билдәһе» (1949, 1955) ордендары кавалеры.

# Ниғмәт (исем)
## Атаһының исеме

Сәйетов Сәхи Ниғмәт улы (25 ғинуар 1907 йыл — 9 июль 1986 йыл) — башҡорт актёры, режиссёр. БАССР‑ҙың атҡаҙанған артисы (1966). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1947).
Иҫәнгилдин Ғәни Ниғмәт улы (1914 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, разведчик, рядовой.
Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы (рус. Нигматул(л)ин Сафий, Сафы, Сафа (16 декабрь 1913 йыл — 19?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 313 кавалерия полкының миномётсылар взводы командиры. Лейтенант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942).
# Хәнәфи мәҙһәб

Хәнәфи мәҙһәб (ғәр. حنفية‎ — хәнәфиә) — сөнни Исламдың дүрт мәҙһәбенең береһе. Уға нигеҙ һалыусы Әбү Хәнифә һәм уҡыусылары Мөхәммәт әш-Шәйбани, Әбү Йософ һәм Зөфәр ибн әл-Һүҙәйл.

# Хәнәфи мәҙһәб
## Таралыуы

Хәнәфи мәҙһәб мосолман хоҡуҡи мәктәптәре араһында иң киң таралғаны. Хәнәфиҙәр Үҙәк һәм Урта Азияла , Ҡаҙағстанда, Төркиәлә, Яҡын Көнсығышта, Балҡанда һәм башҡа илдәрҙә йәшәй. Рәсәйҙә хәнәфиҙәр - башҡорттар, татарҙар, ҡырым татарҙары, ҡарағалпаҡтар, нуғайҙар, адығтар (адыгейҙар, ҡабарҙылар, черкестар), абазиндар, ҡарасайҙар, балҡарҙар, өлөшләтә ҡумыҡтар, шулай уҡ мосолман осетиндар, мосолман абхаздар һәм башҡа халыҡтар.

# Хәнәфи мәҙһәб
## Хәнәфиҙәрҙә фикһ сығанаҡтары

Хәнәфиҙәр мәктәбе буйынса хоҡуҡтың (фикһтың) сығанаҡтары:
* Ҡөрьән
* Сөннәт
* Сәхәбәләр һәм тәбиғиндәр һүҙҙәре
* Ҡыяс (дөйөм хоҡуҡта прецедент менән оҡшаш)
* Истихсан
* Ижмә
* Ғәҙәт һәм ғөрөф (ғөрөф-ғәҙәт,йола)

# Хәнәфи мәҙһәб
## Вәкилдәре

Әбү Хәнифәнең бөтә тиерлек мираҫы уҡыусыларына телдән тапшырылған булған, улар белгәндәрен теркәп һәм мәҙһәбен системаға һалғандар. Мираҫты һаҡлау, системалаштырыу һәм Әбү Хәнифә мәктәбен таратыуға уның ике иң күренекле уҡыусыһы (сәхибәйн) - Әбү Йософ һәм Мөхәммәд әш-Шәйбәни баһалап бөткөһөҙ көс һалалар.
* Әбү Йософ (735-795) Күфәлә ярлы ғаиләлә тыуа. Ул хәҙистәрҙе киң өйрәнә, хәҙистәр буйынса ғилемлелеге менән таныла. Туғыҙ йыл Күфәлә имам Ибн Әби Ләйлдә фикһ өйрәнә (миләди 765 йылда вафат). Артабан Әбү Йософ Әбү Хәнифәлә туғыҙ йыл уҡый, ә ул вафат булғас, Мәҙинәлә имам Мәликкә уҡырға бара. Әбү Йософ ғәббәсиҙәр хәлифәлеге (әл-Мәхди (775-785 йй.), әл-Һаҙый (785-786 йй.), Һарун Әр-Рәшит (786-809 йй.) осоронда дәүләт баш ҡаҙыйы булып тора. Баш ҡаҙый булараҡ, урындарға ул хәнәфи мәҙһәб вәкилдәрен ҡаҙыйҙар итеп ебәрә. Шул рәүешле ул хәнәфилек мәктәбенең тотош Ғәрәп империяһының хәлифәлегендә таралыуына булышлыҡ итә.
* Мөхәммәт ибн әл-Хәсән аш-Шәйбани (749-805) Вәситтә тыуған, әммә Күфәлә үҫкән. Әбү Йософ кеүек үк ул хәҙис өлкәһендә тикшеренеүҙәр үткәрә. Күпмелер ваҡыт ул Әбү Хәнифәлә уҡый, ул вафат булғас, Әбү Йософта уҡый, шунан Мәҙинәгә юллана, өс йыл дауамында имам Мәликтә уҡый. Был осорҙа ул хәҙистәрҙең төп хикәйәләүселәренең береһе булып китә. Имам Мөхәммәд әш-Шәфиғи уның уҡыусыларының береһе була. Бағдаде. Мөхәммәт ибн әл-Хәсән хәлифә Һарун әр-Рәшид идара иткән осорҙа шулай уҡ ҡаҙый вазифаһына тәғәйенләнә, әммә тиҙҙән бик күп компромисс талап иткән вазифанан ул баш тарта һәм Бағдадҡа уҡытыусы итеп тәғәйенләнеп ҡайта.
* Зөфәр ибн әл-Һүҙәйл (732-774) Әбү Хәнифә өлгөһөнә эйәреп ҡаҙыйлыҡтан баш тартҡандарҙың береһе була, ул күп ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс тәҡдимдәрҙән баш тарта. Ул уҡытыуға өҫтөнлөк бирә,вафатына тиклем Бәсрала шул эш менән шөғөлләнә.