yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шәкүрова Шәүрә Рәшит ҡыҙы

Шәкүрова Шәүрә Рәшит ҡыҙы (10 декабрь 1967 йыл) — ғалим-филолог, сценарист, драматург, прозаик. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары, Башҡортостан Республикаһының Кинематографтар һәм Театр эшмәкәрҙәре союздары ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһы гуманитар тикшеренеүҙәр институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре.

# Шәкүрова Шәүрә Рәшит ҡыҙы
## Биографияһы

Шәүрә Рәшит ҡыҙы Шәкүрова 1967 йылдың 10 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Атаһы — Башҡортостан халыҡ шағиры, публицист, фән эшмәкәре Рәшит Шәкүр.
1992—1997 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында уҡый.
1998 йылда Мәскәүҙә Рәсәй Фәндәр академияһының Донъя әҙәбиәте институтында башҡорт халҡының «Урал батыр» эпосы буйынса СССР һәм Рәсәй фольклорсыһы Виктор Гацак етәкселегендә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 2008 йылда С. А. Герасимов исемендәге Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институтын тамамлай. «Аҡбуҙатты эҙләгәндә» фәнни—популяр һәм башҡа бик күп фильмдарҙың сценарий авторы.

# Шәкүрова Шәүрә Рәшит ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

* «Уфимский вокзал», «Пусть ветер унесет мои слова» китаптары һәм «Башкирский народный эпос „Урал-Батыр“. Архивный источник и его текстологический анализ» монографияһы авторы.
* Шәүрә Шәкүрованың «Зәңгәр томандар артында» пьесаһы «Баденвайлер 2018» халыҡ-ара драматургия конкурсы исемлегенә инде. Пьеса «Бөтә донъя» номинацияһында ҡатнашты. Конкурста 22 илдән 164 авторҙың 224 пьесаһы ҡатнашты.
* «Зәңгәр томандар артында» пьесаһы 2017 йылда 15-се Халыҡ-ара әҙәбиәт Волошин конкурсы (Ҡырым); 13-сө «Драма ваҡыты, 2017, йәй» халыҡ-ара заманса драматургия конкурсы; Бойондороҡһоҙ халыҡ-ара заманса драматургия конкурсы исемлектәренә инде.
* 2016 йылда «Заманса драматургия» журналында Валентина Федорованың «Зәңгәр томандар артында» пьесаһына рецензияһы донъя күрҙе.
Авторҙың «Волга йылғаһы аға…» пьесаһы 2016 йылдан алып бөгөнгә тиклем — «Әсәйем мине ярата» пьесаһы составында Мәскәүҙәге «А-Я» балалар театры репертуарында (авторҙаштар Иосиф Кобзон, Денис Мацуев, Валентин Гафт).
* «Ауыҙымдан ел алһын» (« Пусть ветер уносит мои слова») нигеҙендә «Саҡ менән Суҡ» бәйете ята, әҫәрҙең жанры — фэнтези.
* «Ай бүреләре» әҫәре ғәйнә башҡорттары тарихына арнала.
2015 йылда «Гөлкәйҙең бәхете» пьесаһы Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығы ҡарамағындағы хәҙерге драматургияға булышлыҡ итеү буйынса конкурста еңеү яуланы, Салауат башҡорт дәүләт театрында сәхнәләштереү өсөн федераль грантҡа лайыҡ булды. Пьеса әлеге ваҡытта башҡорт телендә «Гөлкәйҙең бәхете» исеме аҫтында бара.

# Шәкүрова Шәүрә Рәшит ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
# Түбәнге Чакулка

Түбәнге Чакулка — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чакула йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Түбәнге Чакулка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024273
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002427
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Боғҙанов Ғәбдрәүеф Ғабдулла улы

Ғәбдрәүеф Ғабдулла улы Боғҙанов (1886—1931) — башҡорт дин әһеле.

# Боғҙанов Ғәбдрәүеф Ғабдулла улы
## Биографияһы

Боғҙанов Ғәбдрәүеф Ғабдулла улы 1886 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Ырымбур ҡалаһында Ырымбур казак ғәскәре офицеры ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса башҡорт.
Ырымбур Неплюев кадет корпусын, 1907 йылда Ырымбур казак юнкер училищеһын тамамлай. 1910 йылда хорунжий званиеһында отставкаға китә, Уралдың бер нисә төбәгендә ер үлсәүсе булып эшләй.
1914 йылда йәнә хәрби хеҙмәткә саҡырыла, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. Есаул званиеһын ала, бер нисә орден менән бүләкләнә.
1917 йылдан эсерҙар партияһы, Ырымбур ғәскәри хөкүмәте ағзаһы. I Ырымбур мосолман казактары съезының рәйесе, 2-се һанлы Ырымбур округы Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышына депутат итеп һайлана.
1918 йылдан — Комуч (Бөтә Рәсәй Ойоштороу комитеты) ағзаһы, Комуч мосолман хәрби частарын ойоштороусыларының береһе була.
1919 йылдан генерал А. И. Дутовтың Ырымбур казак армияһында хеҙмәт итә, шул уҡ йылдың көҙөндә Ырымбур казак бригадаһы менән Ҡыҙыл армия яғына сыға. Эскадрон командиры, полк командиры ярҙамсыһы булараҡ совет-поляк һуғышында, Врангель армияһына һәм баҫмаҡтарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша.
1920 йылдарҙа РККА кавалерия полкының һәм бригаданың командиры була. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Ҡыҙыл армияһының командир составын элекке аҡтарҙың офицерҙарынан «таҙартыу» барышында «Весна» эше буйынса репрессиялана.
# Иҫәнбаев Йомабай Мөтиғулла улы

Иҫәнбаев Йомабай Мөтиғулла улы (21 сентябрь 1891 йыл — 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт совет ҡурайсыһы, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1991 - үлгәндән һуң).
Ҡурайҙа профессиональ уйнау сәнғәтенә нигеҙ һалыусы, башҡорт милли музыка ҡоралын Франция, Германия, Швеция, Бельгия һәм Голландия сәхнәләрендә танытҡан тәүге музыканттарҙың береһе.

# Иҫәнбаев Йомабай Мөтиғулла улы
## Биографияһы

Йомабай Мөтиғулла улы Иҫәнбаев 1891 йылдың 21 сентябрендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Исмәғил ауылында (хәҙерге Башҡортостандың Хәйбулла районы Үрге Смаҡ ауылында) тыуған.
1925 йылдан Вәлиулла Мортазин-Иманский ойошторған һәм етәкләгән Башҡорт күсмә театрының (Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының ул осорҙағы составында) ҡурайсыһы булып эшләй.
1929 йылда Хәйбулла районында «Һарыкүл» колхозын ойоштора һәм артабан уға етәкселек итә.
1940 йылда, халыҡ дошманы тип иғлан ителгән Зәки Вәлиди менән бәйләнештә булғаны өсөн нахаҡҡа ғәйепләнеп, ҡулға алына. Омск ҡалаһында төрмәлә ултыра.
1942 йылда Бөйөк Ватан һуғышына ебәрелә. Курск-Орёл йүнәлешендәге алыштарҙа ҡатнаша. 1943 йылда Воронеж ҡалаһы янында батырҙарса һәләк була.

# Иҫәнбаев Йомабай Мөтиғулла улы
## Хәтер

* Хәйбулла районында Йомабай Иҫәнбаев музейы эшләй.
* Йомабай Иҫәнбаев исемендәге ҡурайсылар бәйгеһе ойошторола
Викидәреслектә
# Парья (Тол-Я ҡушылдығы)

Парья — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тол-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Парья (Тол-Я ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025236
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302523
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чивка

Чивка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 467 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Чивка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008276
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000827
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ибраһимов Әнүәр Камил улы

Ибраһимов Әнүәр Камил улы ( 27 ноябрь 1965 йыл) — СССР спортсыһы, фехтовальщик. Рапиристарҙың команда ярыштарында Олимпия чемпионы. СССР-ҙың атҡаҙанған (1988) һәм халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1984), Рәсәйҙең фехтование буйынса атҡаҙанған тренеры (2004). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1994). Рәсәйҙең Почёт (1989), 2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы (2003) һәм Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы (2004) ордендары кавалеры.

# Ибраһимов Әнүәр Камил улы
## Биографияһы

Әнүәр Камил улы Ибраһимов 1965 йылдың 27 ноябрендә Өфөлә тыуа.

# Ибраһимов Әнүәр Камил улы
## Спорт карьераһы

Әнүәр Ибраһимов ҡатнашҡан ярыштар:
* Олимпиадалар: 1988 (1-се урын), 1992 (5-се урын).
* 5 тапҡыр Европа Кубогында (5 тапҡыр еңеүсе)
* "Дуҫлыҡ-84" турниры (чемпион)

# Ибраһимов Әнүәр Камил улы
## Ҡаҙаныштары
### Маҡтаулы исемдәре

* Рапирала фехтование буйынса атҡаҙанған спорт мастеры (1988).
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған тренеры

# Ибраһимов Әнүәр Камил улы
## Ҡаҙаныштары
### Титулы

Сеул Олимпиадаһы чемпионы.

# Ибраһимов Әнүәр Камил улы
## Ғаиләһе

* Ҡатыны — Величко Ольга Евгеньевна - ике тапҡыр донъя чемпионы, Европа чемпионы, Европа Кубогы эйәһе, СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең чемпионы, СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры.
* Улы — Камил.
# Анорога-Яха (Вануйта ҡушылдығы)

Анорога-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вануйта йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Анорога-Яха (Вануйта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091469
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009146
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Киҫкәнеште

Киҫкәнеште — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан биләмәләрендә аға. Йылға Инйәр йылғаһының һул ярына тамағынан 208 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Киҫкәнеште
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019546
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101954
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Амилахвари замогы

Амилахвари замогы — Грузияла Шида-Картли төбәгенең Каспи районындағы архитектура ҡомартҡыһы. Кенәз Амилахвариҙарҙың резиденцияһы Квемо Чала ауылында Самтависиҙан 2 км, Каспи ҡалаһынан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡомартҡы комплексы элек өс өлөштән торған: төп һарайы башҡа икеһенән көнбайыштараҡ урынлашҡан, ул ике өлөшкә бүленгән, төп һарайҙың төньяҡ өлөшө сиркәү, торлаҡ башня һәм һарай менән цитадель кеүек булған. Замок ХVII-XVIII быуаттарҙа төҙөлгән, нигеҙҙә, шымартылған таш һәм кирбес ҡулланылған.
Амилахвари замогы 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелгән.

# Амилахвари замогы
## Тарихы

Амилахвари замогының тарихы тураһында мәғлүмәттәр аҙ. Амилахвари замогы 1742 йылда Схвило һарайы ҡамуҙа булғанда Орбелиани йылъяҙмаһында телгә алына. Тауҙағы ҡәлғә һаҡланыу һәләтлегенә эйә була. Фарсылар замокҡа һөжүм иткәндә, кенәз Гиви Амилахвари шунда була. Фарсыларҙың лагеры Чала янында тора, Самтависи алына, Схвило эргәһендә алыштар үтә. Ә бына түбәндәге замокты фарсылар урап үтә, йәки унда барып етмәй.

# Амилахвари замогы
## Тасуирламаһы

Амилахвари төрлө ихтыяждарға бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡоролған. Хәҙер унда мөйөш түңәрәк башня, ҡорам һәм ҙур дүртмөйөш башня бар. Стеналарының эсендә хужалыҡ ҡаралтыларының ҡалдыҡтарын күрергә мөмкин.Ҡәлғә тирәләй һуңғы дәүерҙәрҙә күп һанлы өҫтәмә ҡоролмалар, ниндәйҙер мал һарайҙары, аҙбарҙар барлыҡҡа килә.
Замоктың төп башняһы квадрат формала һәм шымартылған таштарҙан, кирбес һәм бер үк ваҡытта ҡырсынташтан һалынған. Ул ҡорамға терәлеп тора, шуға күрә ул манара һвмаҡ күренеп тора. Мөйөштә баҫҡысҡа үтеү урыны, унда икенсе һәм өсөнсө ҡатҡа күтәрелергә мөмкин. Үрге ҡаттан балконға сығыу урыны бар- ул һаҡланған, әммә ныҡ серегән.
# Яңауыл районы тауҙары

Яңауыл районы тауҙары — Яңауыл районы территорияһында урынлашҡан тауҙар.

# Яңауыл районы тауҙары
## Йөгәмәш — тау

Йөгәмәш ауылынан 4-5 километр төньяҡта, Урал ауылынан 2-3 километр көнсығышта урынлашҡан тау. Урындағы тыуған яҡты өйрәнеүсе Нәрмин ағай Сарманов һөйләүенсә, тау менән бәйле шундай риүәйәт билдәле. Ҡасандыр тау түбәһендә матур, ҡамышлы, йөҙөп йөрөгән өйрәктәр менән күл булған. Юныс исемле һунарсы бер өйрәкте атып алып ҡайтҡан да бешерергә ҡуйған. Өс көн һәм өс төн бешергән тиҙәр уны, әммә өйрәк бешмәгән. Ит бешкәнен тикшереү маҡсатынан ҡаҙанды йәнә бер асып ҡарағанда өйрәк осоп сығып киткән. Шунан бирле оҙаҡ, эс бошорғос, ахырына еткермәгән эш тураһында «Теге Йөгәмәш — тау өйрәге кеүек» — тиҙәр.

# Яңауыл районы тауҙары
## Биҙҙергән-тау

Истәк һәм Ахтиял ауылдары араһында урынлашҡан ҡалҡыулыҡ. Бейек булмауына ҡарамаҫтан уның өҫтөнә менеү еңел түгел. Ҡалҡыулыҡтың барлыҡҡа килеүе тураһында легенда йөрөй. Өс бертуған Истәк, Исәмәт һәм Биҙҙергән оҙаҡ ваҡыт йорт һалырға яҡшы урын эҙләгән. Ул урын дошмандарҙан һаҡланырға уңайлы, урманға, көтөүлек ерҙәренә бай, ере уңдырышлы, һыуы эсәрлек булырға тейеш булған. Бертуғандар ошо тауға менғән. Алдағы күренеш уларҙың күңеленә ятҡан: тау битендә көтөү көтөргә, баҫыуҙарҙа бай иген уңышын үҫтерергә була. «Ошонда йәшәрбеҙ», — тигән Биҙҙергән. Әммә туғандар бергә оҙак йәшәй алмаған. Биҙҙергәнғә ерҙең әҙ өлөшө тигән кеүек тойола. Шул сәбәпле ул туғандарын ҡыуырға була. Бер-береһе менән ыҙғышып өс ағай төрлө яҡҡа тарала. Тауҙа Биҙҙергән ҡала һәм бөгөн ошо ҡалҡыулыҡ уның исемен йөрөтә.

# Яңауыл районы тауҙары
## Ҡала — тау

Йөгәмәш ауылынан ярты километр алыҫлыҡта урынлашҡан тау. Салих ауылы яғынан Ҡала — тауҙы соҡор бүлә, ә Йөгәмәш ауылы һәм төньяҡ — көнсығыш яҡтан тау урындағы ике йөҙ метрлыҡ һөҙәклектән юғарыраҡ күтәрелә. Иҫке төрки теленән тәржемә иткәндә «Ҡала» һүҙе ҡәлғә, нығытылған урын тигәнде аңлата. Тау ысынлап та ошо маҡсаттарға уңайлы, сөнки уға инеү юлы бар яҡлап та ҡатмарлы.

# Яңауыл районы тауҙары
## Бейек — тау

Ишбулды ауыл биләмәһендә урынлашҡан тау. Районга көньяҡтан килеүселәрҙе ҡаршы алып тора. Ижбулды яғынан ҡарағанда юғары түбәле һәм текә битле ҡалҡыулыҡ башҡаларҙан айырылып торғаны өсөн халыҡ уға ошондай исем бирә. 90-сы йылдарҙа, райондың 70 йыллығын байрам итеү алдынан, Бейек-тауҙың текә битенә йәш ҡарағайҙар һәм шыршылар ултыртыла. Бөгөнгө көндә был ағастар үҫеп тау итәген ярым түңәрәк итеп уратып алған һәм тау бөгөн айырыуса матур күренә.

# Яңауыл районы тауҙары
## Кокуш тауы

Яңғыҙнарат ауылы янындағы тау. Ҡасандыр был тау бөтенләй ҙә кеше иғтибарын йәлеп итмәгән. Риүәйәт буйнса элек был ерҙә Кокуш исемле баһаҙир һәм йылғыр атаман йәшәгән. Уның әллә нисә саҡрым алыҫлыҡҡа ишетелгән һыҙғырған тауышы урындағы халыҡтың ҡотон алған. Ҡыйыу, ҡурҡыуҙы белмәгән Кокуш тирә — яҡтағы ауылдарға һөжүм яһап бай сауҙагәрҙәрҙе талай, әммә ярлы крәҫтиәндәргә ҡағылмай. Боронғо кешеләр һүҙҙәре буйынса, Кама аръяғынан күсеп килеүселәрҙең тәүгеләре уның әсе һыҙғырыуын ишетергә етешкән. Шул иҫәптән күсеп килеүсе Зайцевтар Ваня йылғаһы буйлап аҫка төшөргә һәм элеге Зайцево аулы урынында урынлашырга мәжбүр булған. Әлеге көндә лә тау уҫал атаман исемен йөрөтә.
# Колыон

Колыон — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының уң ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Колыон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020882
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202088
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Андрей Сулин исемендәге парк

Андрей Сулин исемендәге мәҙәниәт һәм ял итеү паркы Ҡыҙыл Сулин ҡалаһында Фурманов урамындағы парк.

# Андрей Сулин исемендәге парк
## Тарихы

Тарихы 1969 йылдан башлана. Шул саҡта Ҡыҙыл Сулин хеҙмәтсәндәр депутаттарының ҡала советы башҡарма комитеты 1969 йылдың 22 июлендә «Металлург» стадионы районында урынлашҡан йәшел зонаны төҙөкләндереү һәм унда ҡала паркын булдырыу тураһында 317-се ҡарар ҡабул итә. Парк төҙөү өсөн бүленгән майҙан 20 гектар тәшкил итә, әммә был территорияның парк планировкаһы булмай, халыҡ өсөн ял итеү урындары йыһазландырылмаған була. Ҡала паркының планын башҡарыу бурыстары Ҡала башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлегенә йөкмәтелә, проект төҙөү эштәренә лимит 2500 һум тәшкил итә, парк төҙөү урындағы бюджет аҡсаһы иҫәбенә финанслана. 1970 йылдың июнендә ҡала мәҙәниәт һәм ял паркы асыла.
Шул уҡ ваҡытта, ҡайһы бер предприятиеларға паркты төҙөкләндереү буйынса бурыстар йөкмәтелә. Мәҫәлән, коммуналь предприятиелар комбинаты урмансылыҡ хужалығы менән берлектә ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар ултырта. Ремонт төҙөлөш идаралығы менән металлургия заводы йәйәүлеләр өсөн һуҡмаҡтарҙа асфальт түшәй, йәйге кинотеатр һәм бейеү майҙансығы төҙөй. 18-се төҙөлөш идаралығына шахта идаралығы менән берлектә уҡыу залы булдырыу йөкмәтелә. Парк төҙөкләндереү үтә яй темптар менән бара, Сулин Дәүләт Металлургия заводы йәйге кинотеатр төҙөү өсөн ер участкаларын 1971 йылдың апрель айында ғына бүлеп бирә. Уҡыу залы һәм китаптарҙы һаҡлау бинаһы төҙөлмәй ҡала. Шул уҡ ваҡытта «Кәмә» һәм «Самолет» кеүек аттракциондар ҡуйыла.
1976 йылда паркта 700 урынлыҡ «Йәшел» кинотеатр эшләй башлай , 7 аттракцион ҡуйыла, һәм күҙәтеү тәгәрмәсе төҙөлә.
Паркты йәшелләндереү даими үтә, 600-ҙән ашыу ағас ултыртыла: һәм парк биләмәһендә ике сауҙа павильоны урынлаштырыла. Паркта Һәр ваҡыт музыка уйнай, байрам саралары, конкурстар һәм уйындар үтә. 1976 йылда 1976—1980 йылдарҙа реконструкциялауҙың проекты эшләнә һәм раҫлана. Парк территорияһында яҡтыртыу бағанаһы, касса киоскылары, пневматик тир, беседка, павильон һ.б. ҡуйыу планлаштырыла
2017 йылдың мартында 40 йыл хеҙмәт иткән «күҙәтеү тәгәрмәсен» демонтажлау башлана
# Түбәнге Ҡараһыу

Түбәнге Ҡараһыу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Түбәнге Ҡараһыу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100587
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Медяна

Медяна (Кесе Медяна) — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 83 км.

# Медяна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003928
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нерпалка

Нерпалка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/86/680 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 152 км.

# Нерпалка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301646
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пльзень-ҡала

Пльзень-ҡала (чех Okres Plzeň-město) — Чехия Республикаһы Пльзень крайындағы 7 райондың береһе булған Пльзень административ үҙәге Пльзендә торған ҡала-район. Пльзень ҡалаһының майҙаны 261,46 квадрат километрға тигеҙ. Ҡаланың халҡы — 191 525 кешегә тиң. Пльзень-ҡала районында 15 муниципалитет иҫәпләнә, шуларҙың 2-һе Пльзень ҡалаһында.

# Пльзень-ҡала
## Географияһы

Ҡала-район Көньяҡ- Пльзень, Төньяҡ- Пльзень һәм Рокицани ҡалалары менән сиктәш тора.

# Пльзень-ҡала
## Ҡала һәм уның халҡы

2009 йыл мәғлүмәттәре буйынса:
Стари-Пльзенец 2007 йылдан алып Пльзень-ҡала районының бер өлөшө булып тора, быға тиклем ул Көньяҡ-Пльзень районы составына ингән була.
1 квадрат километрҙың уртаса тығыҙлығы — 732 кеше; был райондағы халыҡтың 93,63 % ҡалала йәшәй. Бында йәшәгән кешеләрҙең 30 проценты етештереү сәнәғәтендә эшләй, ҡалған өлөшө халыҡты хеҙмәтләндереү, урман хужалығы сәнәғәте менән шөғөлләнә.

# Пльзень-ҡала
## Сығанағы

* ЧР Эске эштәр министрлығының мәғлүмәте
* ↑ Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích – k 1. 1. 2024 (чеш.) — Praha: ČSÚ, 2024.
* 1 2 Český statistický úřad https://www.czso.cz/csu/czso/vysledky-scitani-2021-otevrena-data (чеш.)
* ↑ https://www.czso.cz/csu/czso/okresy-ceske-republiky-2016 — 1969.
* 1 2 Kódování okresů pro SPZ (1960 – 2002)
# Яңауыл (Әлшәй районы)

Яңауыл ((урыҫ. Янаул) «яңы ауыл») — Рәсәйҙең Башҡортостан республикаһы Әлшәй районындағы ҡасабаһы, 2005 йылда Раевка ауылы составына инә.

# Яңауыл (Әлшәй районы)
## Тарихы

2005 йылдың 20 июлендәге 211-з һанлы «Тораҡ пункттарын булдырыу, берләштереү, бөтөрөү һәм статусын үҙгәртеүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законда түбәндәге юлдар бар:
   2-се статья. Түбәндәге тораҡ пункттарын, исемдәрен һаҡлап, берләштерергә:
   1) Әлшәй районында:
   в) Раевка ауыл Советының 1513 км тимер юл будкаһы тораҡ пункты, 1509 км тимер юл будкаһы тораҡ пункты, Яңауыл ҡасабаһы һәм Раевка ауылын, «Раевка (Әлшәй районы)» атамаһын һаҡлап, тораҡ пункты — ауыл тибындағы берләштерелгән тораҡ пуктын булдырырға;

# Яңауыл (Әлшәй районы)
## Урамдар

* урам Вишневый
* урам Мәжит ғафури
* урам Интернациональ
* урам Колхозда
* урам Матросов
* урам Медик
* урам Механизатор
* урам Новосельский
* урам Парк
* урам Подгорная
* урам Ҡояш
* урам Туҡай
* урам Мәктәп

# Яңауыл (Әлшәй районы)
## Күренекле кешеләре

Яңауыл ауылынан байтаҡ ҡына күренекле шәхестәр сыҡҡан. Шулар араһында 1912 йылғы Ватан һуғышы батырҙары ла бар. Мәҫәлән, Ильяс Юлдашев, 13-сө Башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнаша. «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалдары менән бүләкләнә. Ҡотлозаман Ишкилдин (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы. Рамаҙан Ҡаҙыбәков, 13-сө Башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы. «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалдары кавалеры.