yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чуйка (Клык ҡушылдығы)

Чуйка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Клык йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Чуйка (Клык ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000755
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100075
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Окунева Виска

Окунёва Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло күле - №5540 исемһеҙ йылға ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Окунева Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055414
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005541
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аконкагуа

Аконка́гуа (исп. Aconcagua) — Анд тауҙарында иң бейек түбә, Чили сигенән 15 км алыҫлыҡта Аргентинаның Мендоса провинцияһы территорияһында урынлашҡан. Уның бейеклеге диңгеҙ кимәленән 6960,8 м тәшкил итә. Азиянан ситтә донъялағы иң бейек түбә, шулай уҡ ул Аргентина, Көньяҡ Америка, көнбайыш һәм көньяҡ ярымшарҙың иң бейек нөктәһе булып тора. Аконкагуа «Ете түбә» исемлегенә инә, уның рәсми булмаған атамаһы — «Колосс Америки» (исп. Coloso de América).
Тауҙың башына тәүге тапҡыр 1897 йылдың 14 ғинуарында Маттиас Цурбригген күтәрелә. Бер айҙан һуң Аконкагуаға араларында Цурбригген булған ике экспедицияның ағзалары менә.

# Аконкагуа
## Этимологияһы

Тау атамаһының килеп сығышының төрлө версиялары бар. Уларҙың береһенә ярашлы, ул араукано теленән Aconca-Hue фразаһынан килә, йәғни Аконкагуа йылғаһына ҡарата тауҙың урынлашыуына һылтанма булып тора һәм тәржемә буйынса икенсе яғынан килеү тигәнде аңлата. Башҡа версияларға ярашлы, уның атамаһы кечуа теленән килергә мөмкин: Ackon Cahuak (Таш һаҡсы, йәки Таш һаҡсыһы), йәки Anco Cahuac (Аҡ һаҡсы), йә Aqun qhawaq (Үҙ ҡомдарына ҡараусы). Тағы тауҙың исеме аймара телендәге Janq’u Q’awa (Аҡ шишмә) йәки Kon-Kawa (Ҡарлы түбә; Мендоса провинцияһында йәшәүсе индеецтар (аймара) тауҙы шул атама менән йөрөтәләр) һүҙбәйләнештәренән килә тигән фекерҙәр бар.

# Аконкагуа
## Физико-географик характеристика

Аконкагуа тауы - Анд тауҙары сылбырының, атап әйткәндә, Төп Кордильер һыртының бер өлөшө. Аргентина-Чили сигенән көнсығышҡа табан 12 км алыҫлыҡта Мендоса провинцияһында урынлашҡан. Түбә Аконкагуа милли паркы территорияһына керә. Аконкагуа провинцияның баш ҡалаһынан көнбайышҡа табан 110 км, Сантьягонан төньяҡ-көнсығышҡа табан 105 км һәм Буэнос-Айрестан 1100 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Лас-Куэвас ауылы тауға иң яҡын торама пункт булып тора — 18 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Тауҙа бик күп боҙлоҡтар бар, уларҙың иң ҙурҙары - төньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ-көнсығыш.

# Аконкагуа
## Физико-географик характеристика
### Бейеклеге

1956 йылда Буэнос-Айрес университеты ғалимдары билдәләгән тауҙың бейеклеге 6959 метр тәшкил итә. Аргентина Милли географик институты ғалимдары төркөмөнөң 2011 һәм 2012 йылдарҙа яңы технологиялар ҡулланыу менән үткәрелгән үлсәүҙәре тау бейеклеген диңгеҙ кимәленән 6960,8 м булыуын теркәгән.
# Ҡара йөҙҙәр

Ҡара йөҙҙәр (рус. Черноликие) — башҡорт һәм татар әҙәбиәте классигы, БАССР-ҙың халыҡ шағиры Мәжит Ғафури әҫәре. Башҡорт әҙәбиәтенең тәнҡитле реализм әҫәрҙәренең береһе.

# Ҡара йөҙҙәр
## Тарихы

Тәүге тапҡыр 1927 йылда Ҡазанда татар телендә 140 биттә баҫыла. Һуңыраҡ Өфөлә тәүге тапҡыр 1933 йылда башҡорт теленә тәржемә ителә һәм латин графикаһы нигеҙендә баҫтырыла. «Ҡара йөҙҙәр» повесы элегерәк мәктәптә «Туған әҙәбиәт» дәресе программаһына индерелгәйне һәм өйрәнелә ине.
«Ҡара йөҙҙәр» повесында ауыл мәктәбендә уҡыған сағында яҙыусы үҙе шаһит булған реаль ваҡиғалар һүрәтләнә.
Коммунистар партияһы хакимлыҡ иткән осорҙа әҫәр атеистик пропаганда маҡсатына хеҙмәт итә.

# Ҡара йөҙҙәр
## Ҡыҫҡаса йөкмәткеһе

Повеста ҡатын-ҡыҙҙарҙың трагик яҙмышы, XIX быуаттың 90-сы йылдарында татар-башҡорт йәмғиәтендә ислам донъя ҡоролошо дин ҡанундары һүрәтләнә.
Повестың төп геройҙары — Ғәлимә исемле ҡыҙ һәм уның һөйгән йәре, ауыл егете Закир. Сибәр ҡыҙ Ғәлимә Закирҙы ярата. Уларҙың бәхетле ғаилә тормошо тураһында хыялына байҙарҙың улдары һәм мулла-хәҙрәт ҡамасаулай. Ғашиҡтарҙың осрашыуы уларҙы шәриғәт законын боҙоуҙа һәм диндән яҙыуҙа ғәйепләү өсөн етерлек шарт булып тора. Ҡыҙҙың атаһы, Фәхри, ҡыҙын өйөнән ҡыуа. Закир ҡалаға китергә мәжбүр була. Ғәлимә, хурлыҡты күтәрә алмай, аҡылдан яҙа һәм мәкегә батып үлә. Закирҙы туҡмайҙар, шунан һуң ул үпкә туберкулезы менән ауырый.

# Ҡара йөҙҙәр
## Ҡулланыу

Повестың мотивы буйынса Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Ҡара йөҙҙәр» спектакле ҡуйыла. Спектаклдең тәүге постановкаһы 1938 йылдың 5 майында үтә.
1981 йылда Ҡаҙанда повесть буйынса «Мөхәббәт өсөн яза» операһы ҡуйыла.
1980 йылда Өфөлә, ҡурсаҡ театрында, повесть мотивтары буйынса «Ғәлимә» исемле ҡурсаҡ спектакле ҡуйыла.
1965 йылда Башҡорт АССР-ында Ленинград балетмейстеры Хашим Мостаев ҡуйылышында «Ҡара йөҙҙәр» балеты ҡуйыла.
2016 йылда Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының «Ҡара йөҙҙәр» повесы мотивы буйынса спектакле «Рәссамдың костюмдар буйынса иң яҡшы эше» номинацияһында «Алтын битлек» премияһына лайыҡ була.
   Был хәл утыҙ йыл элек булды. Беҙ, бәләкәй шәкерттәр, киске намаҙҙан һуң башҡаларҙан алдараҡ сыҡтыҡ һәм мәҙрәсәгә әйләнеп ҡайттыҡ.
   Киске намаҙҙан һуң беҙгә дәрескә хәҙрәт килергә тейеш ине. Шуға күрә беҙ йәшәгән мәҙрәсә йыйыштырылған ине, тәҙрә янындағы тәпәш өҫтәлгә шаҡмаҡлы ашъяулыҡ ябылған, ә уң яҡта, иҙәндә бер нисә мендәр тау булып өйөлөп ята.
   Беҙ килгәндән һуң күп тә тормай Ғәли-хәлфә әйләнеп килде һәм хәҙрәт килгәнен белдереп беҙгә ишара яһаны. Бөтәһе лә ултырҙылар ҙа тын ҡалдылар. Беҙ китапҡа текәлдек һәм бик иғтибарлы уҡып ултырған кеше һымаҡ ҡиәфәт алдыҡ.
   — http://mazhit-gafuri.ru/part/povesti/Chernolikie/1
# Каринка (Чепца ҡушылдығы)

Каринка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Каринка (Чепца ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033964
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103396
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Томбой-Се (Йоркут-Яха ҡушылдығы)

Томбой-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Йоркута-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Томбой-Се (Йоркут-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036798
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303679
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Федотов Пётр Иванович

Пётр Иванович Федотов (22 февраль 1922 йыл—21 ғинуар 1996 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 58-сы гвардия кавалерия полкы пулемёт взводы командиры. Гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Федотов Пётр Иванович
## Биографияһы

1922 йылдың 22 февралендә Ростов өлкәһе Шолохов районы Сингиновский утарында тыуған.
Ҡыҙыл Армияла — 1941 йылдың майынан. 1943 йылдан — ғәмәлдәгә армияла.
Днепр йылғаһы аша сыҡҡан саҡта айырыуса ҡаһарманлыҡтар күрһәтә. 1943 йылдың 27 сентябренә ҡараған төндә ул беренселәрҙән булып Нивки ауылы тирәһендә (Белоруссия, Гомель өлкәһе, Брагин районы) йылғаның уң ярына сыға.
1943 йылдың 29 сентябрендә Галки ауылы өсөн алышта пулемёты менән окоп төбөнә төшә. Дошман танкыһы уның өҫтөнән үтеп китә. Федотов пулемётын өҫкә сығара һәм танк артынан килгән автоматсыларына ут аса.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия лейтенанты Федотов Петр Иванович Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
1975 йылдан алып — запаста. Мәскәүҙә йәшәй. 1996 йылдың 21 ғинуарында вафат булды. Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнә.

# Федотов Пётр Иванович
## Хәтер

* Федотов Петр Иванович иҫтәлегенә Рәсәй хәрби-тарихи йәмғиәте тарафынан Базков урта мәктәбендә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* П. И. Федоровтың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған.
# Ильясов Ғәзим Ғәлим улы

Ильясов Ғәзим Ғәлим улы (27 февраль 1967 йыл) — башҡорт йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), халыҡ-ара, төбәк-ара һәм республика йыр бәйгеләре еңеүсеһе, Күгәрсен районының Зәйнәб Биишева исемендәге премияһы лауреаты (2012).

# Ильясов Ғәзим Ғәлим улы
## Биографияһы

Ғәзим Ғәлим улы Ильясов 1967 йылдың 27 февралендә Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Үрге Һаҙ ауылында тыуған. Үҙҙәрендәге һигеҙ йыллыҡ мәктәптән һуң 1984 йылда ауыл Советы үҙәге Мәҡсүттәге урта мәктәпте тамамлай.
Хәрби комиссариат йүнәлтмәһе буйынса Мораҡтағы 90-сы һөнәрселек-техник училищеһендә водитель һөнәре үҙләштерә һәм 1985—1987 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәттә була. 1988-1989 уҡыу йылында Үрге Һаҙ һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә йыр дәрестәре алып бара. Артабан 1991 йылғаса Мәләүез химия заводында автотейәгес машинисы булып эшләй.

# Ильясов Ғәзим Ғәлим улы
## Ижади эшмәкәрлеге

1992 йылда Ғәзим Ильясовты Күгәрсен район мәҙәниәт йортона эшкә саҡыралар һәм шул ваҡыттан бирле уның тормошо туранан-тура сәнғәт менән бәйле. Сәхнәгә үҙешмәкәр йырсы булараҡ килеп, тәбиғәттән бирелгән моңло һәм матур тауышы, башҡарыу оҫталығы арҡаһында тиҙ арала төрлө йыр бәйгеләрендә танылыу ала.

# Ильясов Ғәзим Ғәлим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың халыҡ артисы (2012)
* Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2012)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997)

# Ильясов Ғәзим Ғәлим улы
## Йырсы ваҡытлы матбуғатта

* «Алға әйҙәгән юлым бар». Гүзәлиә Балтабаеваның Ғәзим Илдьясов менән әңгәмәһе. «Башҡортостан» гәзите, 2018, 23 февраль.
# Федюкова Мария Андреевна

Федюкова Мария Андреевна (Мелехова; 6 октябрь 1923 йыл — 20 март 1995 йыл) — медицина хеҙмәтенең гвардия кесе лейтенанты, хәрби фельдшер, СССР-ҙың почётлы доноры.

# Федюкова Мария Андреевна
## Биографияһы

Мария Андреевна Федюкова 1923 йылдың 6 октябрендәендә Рязань өлкәһенең Рязань районы Казарь ауылында тыуған. 1938—1941 йылдарҙа Мелехова Мария Рязань ҡалаһында медицина техникумының фельдшерлыҡ бүлегендә уҡый. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда Марияға ун һигеҙ йәш тә булмай, ул Мурминск участка дауаханаһында эшләп йөрөй. Мария Андреевна 1942 йылда фронтҡа 39-сы уҡсылар дивизияһы составында китә, ҡабул итеү-сортировкалау взводында фельдшер булып хеҙмәт итә, Сталинград алышында ҡатнаша. 1942 йылдың август аҙағында Мария Андреевна алғы һыҙыҡтан яралыларҙы ҡабул иткәндә бомба аҫтына эләгә, яралана, әммә госпиталдә дауаланыуҙан баш тарта, яралыларҙы ҡотҡарыуын дауам итә. «Ҡыҙыл Октябрь» заводы емереклектәре араһынан шәхсән яралыларҙы сығарыуҙы шәхсән 200 яралыны сығара, уның төркөмө 500-ҙән ашыу кешене Волганың һул ярына эвакуациялай. 1942 йылдың 30 сентябренән медик-санитар батальон 62-се армия составына инә һәм Мария Андреевна эвакуаторҙарҙың хирургтар төркөмө менән етәкселек итә. Сталинград һуғышынан һуң Мария Андреевна Белоруссияны (Барановичи), Украинаны (Николаев), Румынияны, Венгрияны азат итеүҙә ҡатнаша, Бөйөк Еңеүҙе Венала ҡаршылай. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң тыуған ауылына ҡайта. Казарь ауылында фельдшер булып эшләй, 1953—1957 йылдарҙа Никуличи ҡасабаһында Ҡыҙыл тәре Йәмғиәтенең һәм Ҡыҙыл Ярымайҙың Октябрь районы бүлегенең мәрхәмәтлек туташы була, Бөйөк Ватан һуғышы инвалидтарын тәрбиәләй, ярҙам итә, шулай уҡ яңғыҙ ҡарт фронтовиктарға медицина-социаль ярҙам күрһәтә. 1957 йылдан алып Никуличи ҡасабаһының 9-сы поликлиникаһында шәфҡәт туташы булып эшләй.
Мария Андреевна Федюкова 1981 йылдың 25 декабрендә Бөйөк Ватан һуғышында яралыларҙың ғүмерен һаҡлап ҡалыуҙа батырлығы өсөн Флоренс Найтингейл исемендәге миҙал менән бүләкләнә, СССР-ҙың почетлы доноры, үҙенең тәүге ҡанын Мария Андреевна һуғыш йылдарында яралыларға бирә, миҙал һәм ордендар менән бүләкләнә.
1995 йылдың 20 мартында вафат була, Никуличи ауылы зыяратында ерләнә.

# Федюкова Мария Андреевна
## Наградалары

* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы,
* «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы,
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы,
* Флоренс Найтингейл исемендәге миҙал,
* «Санитария хеҙмәте алдынғыһы» билдәһе,
* СССР-ҙың почетлы доноры.
# Пол Боффа

Сэр Пол Боффа (мальт. Paul Boffa; 30 июнь 1890 йыл, Биргу, Мальта колонияһы — 6 июль 1962 йыл, Паола, Мальта колонияһы — Мальта дәүләт эшмәкәре, Мальта премьер-министры (1947—1950).

# Пол Боффа
## Биографияһы

1912 йылда Мальта Король университетының медицина факультетын тамамлай, медицина докторы дәрәжәһен ала. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Мальтала Король медицина корпусында, Салоника ҡалаһында һәм санитар судноларҙа хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң Паолела дөйөм практика табибы булып эшләй.
1921 йылда лейбористар партияһы сафына инә, ә 1924 йылда Закондар сығарыу йыйылышына һайлана. 1927 йылда лейбористар партияһы рәйесе итеп һайлана. 1936—1939 йылдарҙа Башҡарма совет ағзаһы була. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында табип булып хеҙмәт итә. Һуғыштан һуңғы тәүге һайлауҙарҙа (1945) йәнә ил парламентына һайлана.
1947—1950 йылдарҙа Британия колонияһы булған Мальтаның премьер-министры. Боффа хөкүмәте утрауҙарҙа, башланғыс белем биреү һәм пенсия тәьминәте системаһын яҡшыртып, социаль система булдыра башлай. Әммә пробритан Боффа менән милли Минтофф араһындағы фекер айырымлыҡтары 1949 йылда партияны тарҡатыуға алып килә. Һөҙөмтәлә Боффа үҙе яҡлылар менән Мальта эшсе партияһы ойоштора. Был партия 1950-1955 йылдарҙа консерватив милләтселәр менән оҙаҡҡа һуҙылмаған хөкүмәт булдыра. 1950 йылда парламент һайлауҙарында еңелеп, отставкаға китә.
1951—1955 йылдарҙа — Оливер Джордж кабинетында һаулыҡ һаҡлау һәм социаль хеҙмәттәр министры.
1955 йылда һаулыҡ торошо буйынса сәйәсәттән китә. 1956 йылда рыцарь дәрәжәһе батша Елизавета II тарафынан бирелә.
# Татар Ҡараболағы

Татар Ҡараболағы (рус. Татарская Караболка) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл. Ҡояш ауыл Советы биләмәһе составына инә.

# Татар Ҡараболағы
## Географияһы

Райондың төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Ҡараболаҡ йылғаһы (исеме шунан алынған) буйында урынлашҡан. Район үҙәге Ҡоншаҡҡа тиклемге ара 59 км.

# Татар Ҡараболағы
## Халҡы

(1956—2800, 1959—2638, 1970—1934, 1983—986, 1995—717).

# Татар Ҡараболағы
## Этимологияһы

Ҡараболаҡ топонимы төрөк телдәре сығышлы. Ҡара — төрөк гидронимдарында «ҡара, ҡараңғы» тигәнде генә аңлатмай, ә «таҙа» һыу; болаҡ, булаҡ — «ҡушылдыҡ», «йылға тармағы», ҡайһы берҙә «йылға» тигәнде аңлата, йәғни Караболка йәки Ҡараболаҡ — «ҡараңғы йәки таҙа йылға».

# Татар Ҡараболағы
## Тарихы

Рәсми мәғлүмәттәр буйынса татарҙар бында 1553—1556 йылдарҙа, Иҙел (Волга) һәм Чулман (Кама) ярҙарынан, көсләп суҡындырыуҙан ҡасып күсеп килгәндәр.
Раҫланмаған мәғлүмәттәр буйынса, хәҙерге ауыл урынында беренсе тирмәләрҙе үтеп барыусы сауҙагәрҙәр 1547—1550 йылдарҙа һүрәтләгән. Ошо ваҡыттарҙан алып ауылда мәсет бар тип иҫәпләү ҡабул ителгән.
XX быуаттың 30-сы йылдарында бөтә руханиҙар НКВД органдары тарафынан ҡулға алына һәм билдәһеҙ йүнәлештә алып кителә, манара һүтелә, китапхана юҡ ителә, ә бина төрлө йылдарҙа төрлө ихтыяж өсөн файҙаланыла (склад биналары, оҫтаханалар итеп һ. б.). 1990 йылда мәхәллә үҙ аҡсаһы, үҙ көсө менән йортто тергеҙә, һәм ошо ваҡыттан алып мәсеттә ғибәҙәт башҡарыла башлай. 2009 йылда бер нисә саҡрымдан күренеп торған яңы манара төҙөлә.
   «..Караболка-Татарская, весьма большая деревня в Екатеринбургском уезде, на речке Караболке, по левую сторону тракта, ведущего из Екатеринбурга в Челябу. По сведениям 1869 года жителей 2,027 (в том числе 1,008 муж. и 1,019 женск. пола); дворов 270. Мечеть. Волостное правление. Хлебные базары. Жители Мещеряки-магометане…»
   «в Екатеринбургском уезде на землях Башкирцев Мякотинской волости живут мещеряки в двух деревнях на реке Караболке: Мусекаевой и Карабольской..»
   « Из Екатеринбурга.. дорога в Оренбургскую губернию, … есть поворот влево на иноверческую деревню Караболку, что при речке того же имени…»
1957 йылда ауылда 4 меңдән артыҡ кеше йәшәй, ауыл оҙонлоғо 4 километр.
2007 йылдың 1 ғинуарында 578 кеше, 8 зыярат була. «Маяҡ» комбинатында производство шартлауы һөҙөмтәһендә радиоактив зарарланыу зонаһында урынлашҡан. Ауыл авариянан һуң күсерелмәй, сөнки тышҡы яҡтан урынлаша, әммә туранан-тура стронций-90 буйынса 2 Ки изолиния сигендә урынлашҡан.

# Татар Ҡараболағы
## Урамдары

* 8 Март урамы
* Яр буйы урамы
* Гагарин урамы
* Калининурамы
* Ленинурамы
* Урман урамы
* Лесничество урамы
* Тыныслыҡ урамы
* Йәштәр урамы
* Мурзин урамы
* Октябрь урамы
* Совхоз урамы
* Мәктәп урамы
# Суртанды (күл)

Суртанды — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районында урынлашҡан күлдәрҙең береһе. Әбйәлил ауылынан 6 км төньяҡҡа ҡарай Йәлембәт менән Һамар ауылдары эргәһендә. Йәнгел менән Ҡаран йылғалары бассейнына ҡарай.
Географик координаталары: 53°31’32"N 58°42’28"E.

# Суртанды (күл)
## Ҡылыҡһырлама

Максималь оҙонлоғо 4,6 км Киңлеге уртаса алғанда 1,6 км Уртаса тәрәнлек: 2,8 м Иң тәрән урыны: 4 м Һыу йыйыу майҙаны: 57,8 кm² Күлдең өҫкө йөҙө: 7,4 кm² тирәһе Һыу күләме 90, 7 млн m³ Майҙаны: 7,2 кm²

# Суртанды (күл)
## Географияһы

Күл 716 гектар тирәһе майҙан биләй. Йомоҡ (ябыҡ) һыу ятҡылығы булып тора. Тектоник юл менән барлыҡҡа килгән.
Күлдең кимәле ҡырҡа үҙгәреп тороусан. Төбө оҙонсай соҡорҙан ғибәрәт. Соҡорҙо бүлеп торған тар ғына муйын менән Кесе Суртанды тигән өлөшө айырылып тора.
Һыу ташҡан мәлдә муйын һыу аҫтында ҡалып, күл бер бөтөнгә әүерелә.
Ярҙарының күп өлөшө һөҙәк, урыны менән бер аҙ ташлы.
Төньяҡ, төньяҡ-көнбайыш ярҙары текә һәм ташлы. Ҡара тупраҡлы, бейек булмаған үләнле туғайҙары һыу ситенә килеп терәлеп тора.
Һыуының составы тоҙлораҡ. Гидрокарбонатлы, магний, натрийлы, минералләшеүе сода тибында. Биоген элементтарға бай эвтроф күл булып тора.
Күлде тулыландырып тороусы сығанаҡ ҡатнаш. Әммә төп сығанаҡ булып яуым-төшөм тора.
Күл эргәһе ныҡ һаҙыматлы. Һыу-һүл ваҡытында яр ситтәрен ҡамыш, күрән, екән баҫып китә. Янына яҡын килеүе ҡыйынлаша. Быларҙан тыш һыу ебәгенең (рдест) бер нисә төрө, һыу боросо (горец прикрепленный) осрай.

# Суртанды (күл)
## Үҙенсәлектәре

Күл балыҡҡа бик бай. Шуның өсөн дә балыҡсылар бик теләп, күпләп килә торған урын.
Шулай уҡ был урын илдең барлыҡ археологтарын да йәлеп итеп тора. Сөнки Суртанды күле янында таш быуат кешеләре йәшәгән тораҡ урын ҡалдыҡтары табылған.
Күл, уның эргәһендәге һоҡланғыс тәбиғәт туристарҙы элек-электән ҡыҙыҡтырып, үҙенә тартып тороусы төп сәбәптәрҙең береһе.
Күлдә ҡыҫалаларҙың булыуы уның һыуынын таҙалығына төп дәлил.
# Маложма

Маложма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кянда йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Маложма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212103000004106
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000410
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Святица (Шумлева ҡушылдығы)

Святица — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шумлева йылғаһының һул ярына тамағынан 7,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Святица (Шумлева ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034806
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003480
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# HEC Paris

HEC Paris (ингл. HEC School of Management) — 1881 йылда ойошторолған дәүләт консуллыҡ бизнес мәктәбе. Париж-Иле-де-Франс сауҙа-сәнәғәт палатаһы (CCI Париж-Ил-де-Франс) тарафынан идара ителә һәм финанслана. Башта Париждың Руэ-де-Токвиль ҡалаһында урынлашҡан мәктәп 1964 йылда үҙенең Дженерал де Голль асҡан Джоуй-ан-Жосастағы кампусына күсә. Францияла юғары белем алыуҙа һәм халыҡ-ара кимәлдә һәм даими рәүештә Европаның иң яҡшы бизнес-мәктәптәренең береһе тип һанала.
* Был юғары уҡыу йорттарының тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Филькина Виска

Филькина Виска — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Цема йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Филькина Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004966
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0