yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Байҡара

Байҡара (рус. Байкара) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районында ХIХ быуаттың икенсе яртыһында алтын-баҡыр мәғдәнен эшкәртеү сиктәрендә барлыҡҡа килгән ҡасаба. 1940-сы йылдар башында рудник ябыла.

# Байҡара
## Исеменең килеп сығышы

Тел белгесе, топонимист М.Ғ. Усманова фаразлауынса, Байҡара атамаһы антропонимға һәм этнонимға ҡайтып ҡала. Байҡара этнонимы тыва ырыу-ҡәбилә төркөмөнә инә; уны билдәле ғалим Н. А. Аристов Урта Урҙа бүлексәләре араһында телгә ала. Шулай уҡ төркиҙәрҙә Байҡара исеме осрай. Мәҫәлән, Тунжер Байҡара — Төркиәлә йәшәгән профессор, Зәки Вәлидиҙең уҡыусыһы. Байҡара төрки исеме булыуын тимуридтар династияһы хакимдары Байҡара Мирза һәм Хөсәйен Байҡара исемдәре лә дәлилләй.

# Байҡара
## Географик урыны

Байҡара ҡасабаһы Ирәндек тауҙарының көньяҡ ҡырындағы киң соҡорҙарҙың береһендә урынлашҡан була. Район үҙәге Баймаҡ ҡалаһынан көньяҡҡа табан 19 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Байҡара
## Тарихы

Октябрь революцияһына тиклем, 1912—1913 йылдарҙа, Көньяҡ Урал тау-сәнәғәт акционерҙар йәмғиәте Баймаҡ биләмәләрендә алтын һәм еҙ мәғдәндәрен эҙләү буйынса разведка эштәрен киң йәйелдерә. Һөҙөмтәлә бындай ятҡылыҡтар күпләп табыла һәм тиҙ арала Таналыҡ үҙәнендә, Сибай, Ирәндек, Һаҡмар һәм Юлыҡ тирәһендә рудниктар асыла. Эште тиҙерәк яйға һалыу өсөн барыһы ла эшләнә: бөрйән ырыуы ерҙәрендә рудниктар барлыҡҡа килә, улар эргәһендә — ҡасабалар. Совет осоронда бындағы эштәр тағы ла йәнләнә төшә, интенсив темптар менән алып барыла. Байҡара ҡасабаһында 1925 йылда 65 башҡорт хужалығы иҫәптә торһа, 1928 йылда — 206 кеше, 1939 йылда Тау Байҡараһында 732 кеше, Байҡара руднигы ҡасабаһында 702 кеше йәшәй. Байҡара руднигынан тыш, Баҡыртау, Семеновск, Йолалы рудниктарында ла бик күп кеше эшләй. ХХ быуаттың 40-сы йылдарында мәғдән ятҡылыҡтарында металдар ҡырҡа кәмей, һәм рудник ябыла.

# Байҡара
## Ҡыҙыҡлы факттар

— 1997 йылда Сибай дәүләт филармонияһында «Байҡара» төркөмө ойошторола. «Лилиә», «Дуҫтар булып ҡалайыҡ», «Изге һүрәт», «Табам әле», «Һылыуҡайым» йырҙары яңы төркөмдө халыҡҡа таныта. 1999 йылда «Байҡара» төркөмө Силәбе өлкәһендә үткән рок-фестивалдә ҡатнаша. Төркөмдөң тарихы оҙайлы булмай, төрлө сәбәптәр арҡаһында тарҡала — Баймаҡ ҡалаһында «Байҡара» магазины күп йылдар дауамында халыҡты хеҙмәтләндерҙе. Хәҙерге ваҡытта районда «Байҡара» агрофирмаһы бар.
# Сокса

Сокса — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының һул ярына тамағынан 211 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сокса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201510
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дарка-Рузь-Шор

Дарка-Рузь-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Силова-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Дарка-Рузь-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091100
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009110
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пенза (йылға)

Пенза — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе, Пенза өлкәһе, Мордовия Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пенза ҡалаһы янында Сураға ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Пенза (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000035930
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003593
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ягодинка II биләмәһе

Ягодинка II биләмәһе — Ростов өлкәһенең Октябрь районы Ягодинка хуторы эргәһендә урынлашҡан боронғо биләмә.

# Ягодинка II биләмәһе
## Тарихы

Түбәнге Донда һуңғы бронза дәүеренең бик күп архитектура ҡомартҡылары бар. Шуларҙың береһе Ягодинка II биләмәһе.
Боронғо биләмәһе Ростов өлкәһе Октябрь районы Ягодинка хуторынан алыҫ түгел Кадамовка йылғаһының уң ярындағы бейек моронда урынлашҡан. Тораҡта, археологик ҡомартҡыларға ҡарағанда, күп тапҡыр йәшәгәндәр. Биләмәлә кешеләр беҙҙең эраға тиклем XVI—XII быуаттарҙа Көнсығыш Европаның Днепр менән Урал араһындағы ялан һәм урман-ялан зоналарында киң таралған бура мәҙәниәте (һуңғы бронза дәүере), һуңынан поздесабатин осоронда йәшәй.
Ягодинка II биләмәһендә археологик ҡаҙыныуҙар 2006—2007 йылдарҙа үткәрелә. Һөҙөмтәлә, биләмәлә ергә ҡаҙып ултыртылған ике ҙур ҡоролма комплексы табыла. Ҡоролмаларҙың ҡәтғи тәртиптә урынлаштырылыуы бында даими төҙөлөш барыуын раҫлай. Районда төҙөлөш өсөн таштарҙы файҙаланыу мөмкинлеге булыуға ҡарамаҫтан, Ягодинка II биләмәһендә ҡоролмалар ағастанкүтәрелә. Биналарҙың майҙаны 630 кв. метрға етә, нигеҙҙәре ағастан була. Ҡайһы берҙә бер нисә бина ябыҡ коридор менән тоташа. Һөҙөмтәлә бер генә ишекле, майҙаны 1700 квадрат метрға еткән ҙур бина килеп сыға. Төҙөлөш ваҡытында биналар өсөн ҙур соҡорҙар ҡаҙыла, был инде биналарҙың ярым ерҙә булыуы тураһында раҫларға нигеҙ булып тора.
Янғын ваҡытында бик күп ҡоролмалар янып юҡҡа сыға, быны һәр ерҙә табылған уттан ҡалған эҙҙәр дәлилләй. Биләмәнең үҙенсәлеге булып табылған ҡалдыҡтар тора.
# Табылғашты

Табылғашты (рус. Табылгашты, Табулгашты) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Миндәк йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Табылғашты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инештән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000112112200001481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200148
* Бассейн коды — 12.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Энергодар

Энергодар (укр. Енергодар) — Украинаның Запорожье өлкәһендә урынлашҡан ҡала.
Халыҡ һаны — 54536 кеше (2014).

# Энергодар
## Тарихы

1970 йылда нигеҙләнгән.

# Энергодар
## Халҡы

Туған тел буйынса состав, 2001: рус теле — 61,7%, украин теле — 37,8%.
# Ит турағыс

Ит турағыс — ит фаршы һәм башҡа төр аҙыҡ-түлекте ваҡлап турау өсөн механик йәки электромеханик ҡулайлама. Шулай уҡ туҡмас эшләү өсөн ҡулланыла, спагетти, печенье, йомшаҡ емеш-еләк һәм йәшелсә һуты әҙерләүҙә ҡулланыла. Аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә ҡулланылған шуға оҡшаш ҡоролма өйрөлсөктип атала.
Ит турағысты XIX быуатта барон Карл Дрезуйлап таба.

# Ит турағыс
## Ҡоролошо

Классик ит турағыс түбәндәге өлөштәрҙән тора:
* ит ҡабул итеүсе корпус;
* шнек валы
* әйләнеүсе бысаҡ;
* рәшәткә (хәрәкәтһеҙ бысаҡ);
* тотҡа
Ит йәки башҡа продукт ит ҡабул иткес аша шнек конвейерына эләгә, уның ярҙамында рәшәткәгә һырыҡтырыла, һуңынан рәшәткә өҫтөнән шыуып торған бысаҡ ярҙамында киҫелә. Ҡул ит турағысының ит ҡабул иткесендә ҡабырғалар бар, улар ярҙамында ҙур ит киҫәген шнектан үткәреү өсөн бәләкәйерәк киҫәктәр ҡырҡып алына. Блендерҙан айырмалы рәүештә, ит турағыста продукттар туҡтауһыҙ ваҡлана: продукт ит ҡабул итеү ҡулайламаһына һалына һәм рәшәткә аша сыға.
Ит турағысты хәрәкәткә килтергәндә, тотҡаға ярайһы уҡ күп көс һалына, тимәк, ҡулайламаны өҫтәлгә ныҡлап беркетеү талап ителә. Шуға күрә ҡул ит турағыстары ҡыҫтырғыс (струбцина) менән йыһазландырыла. Электр приводлы ит турағыстарға ҡыҫтырғыс талап ителмәй, өҫтәлгә йәки иҙәнгә нығытырлыҡ итеп эшләнә. Көнкүреш электр ит турағыстарында ит ҡабул иткестәр тарыраҡ һәм оҙонораҡ тамаҡлы, һәм бармаҡтар шнекка эләкмәһен өсөн йыйылмаға эткес инә. Көнкүрештә ҡулланылған электр ит турау өсөн итте ит ҡабул итеү өлөшөнә тапшырыр алдынан ит киҫәген вағыраҡ ҡырҡыу яҡшыраҡ.
Ит турағыс кухня комбайндары составында өҫтәмә ҡорамалдар рәүешендә лә булыуы мөмкин. Шулай уҡ корпусында ҡырҡыу тибындағы юғары әйләнешле бысаҡ ҡанатына оҡшаған башҡа конструкциялы электр ит турағыстары ҡул блендерының өҫтәмә насадкаһы рәүешендә булыуы мөмкин.
* Йыйылған механик ит турағыс
* Көнкүреш электр ит турағысы
* Сәнәғәт ит турағысы
* Ит турағыс корпусы эсендә йүнәлтеүсе ҡабырғалар варианттары
* Ит ҡырҡҡыстың шнегы һәм бысағы, рәшәткә һәм гайка бороп алынған ның ебе һәм бысағы
* Шәкәр ҡомы һибелгән печенье эшләү насадкаһы
* Сосискаларҙы тултырыу өсөн конус рәүешендәге пластик насадка
* Колбасаны насадка ярҙамында тултырыу

# Ит турағыс
## Башҡорттарҙа ит эшкәртеү

Башҡорт халҡы борондан йылҡы ите ашап көн күргән. Эре мөгөҙлө (Һыйыр), ваҡ мал (һарыҡ, кәзә) аҫыраған. Ит турағыс аппараттары булмағанлыҡтан, бишбармаҡҡа итте уртаса дәүмәлдә турап һалғандар. Ҙур бәлештәр эшләгәндә, итте мөмкин тиклем вағыраҡ киҫәктәргә бүлгәндәр. Ҡаҙылыҡ итен буйға киҫеп, төрлө тәмләткестәр һибеп, эсәк эсенә тултырғандар. Ҡаҙылыҡты бешергәндән һуң, өлөштәргә бүлеп һыйланғандар. Ит турағыстар менән файҙалана башлағас, ваҡ бәлештәр, билмәндәр, кәтлиттәр бешерергә өйрәнгәндәр.
# Арктикум

Арктикум — был Рованиемиҙа Оунасйоки йылғаһы ярында урынлашҡан музей һәм ғилми үҙәк. Бинала Лапландия Өлкә музейы һәм Арктика үҙәге бар. Арктикум шулай уҡ эшлекле осрашыуҙар һәм конференциялар уҙғарыу урыны сифатында файҙаланыла. Архитектураның күҙгә ташланған үҙенсәлектәре булып 172 метр оҙонлоғондағы Арктика еренең күренгән өлөшөн һынландырған быяла атриум тора. Арктикум 1992 йылдың 2 декабрендә асыла. Финляндияның Бойондороҡһоҙлоғо көнөндә тамашасылар күрһәтелә.

# Арктикум
## Комплекс составы

Лапландияның Провинциаль музейы экспозицияларында Перяпохьоланың төньяҡ тәбиғәте шарттары һәм сиге менән тәьмин ителгән мәҙәниәтен һәм тарихын сағылдыра. «Төньяҡ Сараһы» күргәҙмәһе Лапландияла шарттарында иҫән ҡалыу тураһында һөйләй һәм лапландия хайуандары, саамдар мәҙәниәте һәм Рованиеми тарихы менән таныштыра. 2015 йылда Лапландия Өлкә музейы дөйөм алғанда 91 143 килеүсене теркәне.
Арктика үҙәге тикшеренеүҙәренә нигеҙләнгән Арктика күргәҙмәһе тамашасылар өсөн ҡыҙыҡлы һәм интерактив хәлен, тәбиғәтен, мәҙәниәтен һәм төньяҡ төбәктәрҙең экстремаль шарттарын, шулай уҡ Арктиканы тикшереүҙе күрһәтә.
Лапландия Университеты тарафынан 1989 йылда нигеҙ һалынған Арктика үҙәге Арктика үҫешен өйрәнеүсе халыҡ-ара һәм дисциплина-ара ғилми-тикшеренеү институты һәм ғилми үҙәге булып тора.. Атап әйткәндә, ул тирә-яҡ мөхит, йәмғиәт һәм Арктикала климат үҙгәреүе тураһында тикшеренеү мәғлүмәттәрен йыя.
# Ҡоҙаш

Ҡоҙаш (Ҡодаш, Ҡудаш) — ир-ат исеме, топоним булараҡта таралған.

# Ҡоҙаш
## Мәҡәләләр
### йылғалар

* Ҡоҙаш (Дала Зәйе ҡушылдығы) — Татарстан биләмәләрендәге йылға.
* Ҡоҙаш (Нөгөш ҡушылдығы) — Башҡортостан биләмәләрендәге йылға.

# Ҡоҙаш
## Мәҡәләләр
### тораҡ пункттар

* Ҡоҙаш (Борай районы) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.
* Ҡоҙаш (Бөгөлмә районы) — Татарстандың Бөгөлмә районындағы ауыл.
* Ҡоҙаш (Пермь крайы) — Пермь крайының Барҙы районындағы ауыл.
* Ҡоҙаш (Учалы районы) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
# Ракшин Дмитрий Сергеевич

Ракшин Дмитрий Сергеевич (14 ноябрь 1913 йыл — 9 ғинуар 1961 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, 132-се гвардия уҡсылар полкының пулемёт расчеты командиры (Воронеж фронты, 40-сы армия, 42-се гвардия уҡсылар дивизияһы), гвардия өлкән сержанты, Советтар Союзы Геройы (1943).

# Ракшин Дмитрий Сергеевич
## Биографияһы

Дмитрий Сергеевич Ракшин 1913 йылдың 14 ноябрендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Ләүйылға ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы) тыуған.
Урыҫ. Тулы булмаған урта белемле — мәктәптең 7 класын тамамлаған. Армияға саҡырылғанға тиклем колхозда тракторсы, Силәбе өлкәһенең Һатҡы леспромхозында шофер булып эшләй.
1943 йылдың апрелендә Силәбе өлкәһенең Һатҡы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла.
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1943 йылдың май айынан.
Һуғыштан һуң Д. С. Ракшин Силәбе өлкәһендә йәшәй, Һатҡы урман хужалығында шофер, гараж механигы булып эшләй.
1961 йылдың 9 ғинуарында вафат була. Силәбе өлкәһенең Ельничный ҡасабаһында ерләнгән.

# Ракшин Дмитрий Сергеевич
## Батырлығы

132-се гвардия уҡсылар полкының пулемёт расчеты командиры (42-се гвардия уҡсылар дивизияһы, 40-сы армия, Воронеж фронты) гвардия өлкән сержанты Д. С. Ракшин 1943 йылдың 28 сентябрендә тәүгеләрҙән булып беренсе һөжүм итеүсе төркөм составында Киев өлкәһенең Гребени ауылы эргәһендәге Днепр йылғаһын аша сыға һәм йылғаның көнбайыш ярында плацдармды баҫып алыуҙағы һәм киңәйтеүҙәге алышта айырыуса батырлыҡ күрһәтә. Яралы булыуына ҡарамаҫтан, сафта ҡала.
СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1943 йылдың 29 октябрендә командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән сержанты Ракшин Дмитрий Сергеевичҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, Советтар Союзы Геройы тигән исем бирелә.

# Ракшин Дмитрий Сергеевич
## Наградалары

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы (29.10.1943);
* Ленин ордены (29.10.1943);
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (01.09.1943).
# Сунзус

Сунзус — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Караджан йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сунзус
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008754
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200875
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лаусиг

Лаусиг (нем. Lau?ig) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4134 кеше йәшәй. Майҙаны — 100,09 км². Диңгеҙ кимәленән 94 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4838 һәм автомобиль коды DZ.
# Тутлим-Яун

Тутлим-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пим йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Тутлим-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204590
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡәрипов

Ҡәрипов — фамилия.
* Ҡәрипов Кәшфи Мәғҙәннур улы (1892—1918) — башҡорт шағиры һәм драматургы.
* Ҡәрипов Низам Ҡәрип улы (1905—1942) — яҙыусы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
# Яходы-Хадыта

Яходы-Хадыта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яда-Яходы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Яходы-Хадыта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300047141
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304714
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кафетци Иоанна

Яннула «Иоанна» Кафетци (греч. Γιαννούλα «Ιωάννα» Καφετζή; 30 май 1976({{padleft:1976|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:30|2|0}}) (48 йәш), Неа-Иония) —спринт һәм оҙонлоҡҡа һикереүҙә махсуслашҡан грек еңел атлетика спортсыһы. Кафетци 4 тапҡыр 100-әр м ҡатын-ҡыҙҙар эстафетаһы составында Туниста үткән 2001 йылғы Урта диңгеҙ уйындарында бронза миҙалын яулай. Артабан ул оҙонлоҡҡа һикереү буйынса ярыштарға иғтибарын йүнәлтә, һәм үҙ илендә үткән 2004 йылғы йәйге Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы була. Ханьела үткән халыҡ-ара турнирҙа Кафетци үҙенең спорт карьераһы дауамында оҙонлоҡҡа һикереүҙә шәхси рекорд күрһәтә — 6,71 метр.

# Кафетци Иоанна
## Биографияһы

Яннула Кафетци 1976 йылдың 30 майында тыуған.

# Кафетци Иоанна
## Карьераһы
### Олимпия уйындары

Кафетци, үҙе өсөн йорт уйыны булған Афинала үткән 2004 йылғы йәйге олимпия уйындарында, Стилиани Пилату һәм Ники Ксанту менән бер рәттән, оҙонлоҡҡа һикереүҙә ҡатнаша. Уйындарҙан ике ай алдараҡ ул, 6,71 метр һикереп, үҙенең шәхси рекордын ҡуйҙы. Был хәл Ханьелағы.халыҡ-ара ярыштарҙа була. Иоаннаның һөҙөмтәһе Олимпия уйындары ҡатнашыу мөмкинлеге биреү мөмкинлеген бирә, шул арҡала ул Греция йыйылма командаһы составына инә. Афинала алдан ярыш ваҡытында Кафетци күңеленә яҡын тамашасыларын беренсе һынау һикереүендә үк 6,49 м оҙонлоҡҡа өлгәшеп, шатландырыра. Шуға ҡарамаҫтан, ҡалған ике һикереү килеп сыҡмай: икенсе һикереүҙә бер аҙ аша һикерә, ә өсөнсө һикереүе беренсеһенән көсһөҙөрәк була. Квалификация буйынса Кафетци бары тик ун етенсе урында була, һәм ун ике финалсы араһына эләгер өсөн уға 6 сантиметр етмәй.

# Кафетци Иоанна
## Карьераһы
### 2005 йылғы донъя чемпионаты

тәҡдим итә 2005 йылғы еңел атлетика буйынса донъя чемпионатында Кафетци Греция исеменән сығыш яһай, әммә тағы ла финал раундына сыға алмай. Кафетци В квалификацион төркөмөндә сығыш яһай, һәм икенсе һынауҙа 6,31 м-ға һикереп, 11-се һөҙөмтәгә өлгәшә. Беренсе һәм өсөнсө тырышыуы уңышһыҙ булып сыға.
# Авианосец

Авианосец — хәрби караптар класы. Уларҙың төп көсө палуба авиацияһы.
Авианосецтарҙың самолёттар ултыра һәм осоп китә торған майҙаны бар.
* Был хәрби техника тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Золоев Татарҡан Магомет улы

Золоев Татарҡан Магомет улы (17 ноябрь 1905 йыл — 15 июль 1985 йыл) — СССР-ҙың нефтсе-геологы.

# Золоев Татарҡан Магомет улы
## Биографияһы

Татарҡан Магомет улы Золоев 1905 йылдың 17 ноябрендә Терек өлкәһе Волын-Магометан ауылында тыуған.
1934 йылда Рәсәй дәүләт нефть һәм газ институтын тамамлай.
Эш урыны: 1929—1934 йылдарҙа — Эхаби промыслаһында өлкән геолог; 1934—1942 йылдарҙа — «Сахалиннефть» тресында баш геолог; 1942—1963 йылдарҙа — «Туймазынефть» тресының баш геологы; 1963—1965 йылдарҙа — Урта Волга совнархозы идаралығының баш геологы; 1965 йыл — ИГиРГИ лабораторияһы мөдире.
Золоев Татарҡан Магомет улы Башҡорт АССР-ында девон нефтен асыуҙа ҡатнаша, контурҙан тыш һыу индереү юлы менән Туймазы ятҡылығында нефть сығарыуҙы арттырыуын үҙләштерә.
1985 йылдың 15 июлендә Мәскәүҙә вафат була.

# Золоев Татарҡан Магомет улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1946) — СССР-ҙың көнсығыш райондарында девон нефте ятҡылыҡтарын асыу өсөн
* Ленин ордены (1948)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1954)
* миҙалдар
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957)
* СССР-ҙың почетлы нефтсеһе
# Иван Грозный

Иоа́нн IV Васи́льевич (ҡушаматы Ива́н Гро́зный ; 25 август 1530, Мәскәү янындағы Коломенское ауылы— 18 март 1584, Мәскәү) — Мәскәү һәм бөтә Рустың бөйөк кенәзе, бөтә Рустең беренсе батшаһы (1547 йылдан) (1575—1576 йылдарҙан башҡа, был йылдарҙа бөтә Рустең бөйөк кенәзе Симеон Бекбулатович була).
Бөйөк Мәскәү кенәзе Василий III һәм Елена Глинскаяның өлкән улы. Атаһы яғынан — Рюриковичтар династияһының Мәскәү тармағынан, әсәһе яғынан— ырыу башында Мамай торған Литва кенәзе Глинский нәҫеленән. Атаһы яғынан Софья Палеолог әбеһе Визвнтия императорҙары нәҫеләнән булған. Риүәйәт буйынса, Иоанн тыуыу хөрмәтенә Коломенскийҙа Вознесение сиркәүе төҙөлә.
3 йәшенде дәүләт башлығы була.
# Почкарь

Почкарь — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выша йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Почкарь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029867
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002986
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лученец

Лученец (словак.Lučenec, нем. Lizenz, венг.Losonc) — Словакияның үҙәк ҡалаһы. Халҡы яҡынса 28 мең кеше тәшкил итә.

# Лученец
## Тарихы

Лученец (венгр телендә — Лошонц) тәүге тапҡыр 1128 йылда телгә алына, әммә XV быуатҡа тиклем ҙур булмаған ауыл була. 1451 йылда ул ҡала булараҡ телгә алына. Ул саҡта Лученец стеналары янында Ян Искраның ғәскәрҙәре Янош Хуньяди армияһын еңә.
XVI быуатта ҡаланы күп тапҡыр төрөктәр ҡамай. 1544 йылда улар штурм менән ҡаланы ала һәм һәм 40 йыл Лученец Ғосман империяһының санжагыныҡы булған. 1575 йылда ҡала «бушап» ҡалған кеүек телгә алынған .
1828 йылда Лученец ҡалаһында 3000 кеше йәшәгән, 216 йорт һәм 229 һөнәрселек оҫтаханалары булған. 1849 йылда венгр революционерҙары рус армияһының яралы офицерҙарын үлтерә. Үс итеп, Граббе дивизияһы ҡаланы яндыра.
1867 йылда ҡалала заводтар төҙөлә, индустриялаштырыу килә.
Австро-Венгрия тарҡалғандан һуң Лученец чех һәм венгр армиялары араһында һуғыш урыны була. Венгр армияһы сигенергә мәжбүр була, ә саҡ ҡына һуңыраҡ ҡала арбитраж буйынса Чехословакия составына инә. 1938 йылда Венгрия ҡаланы ҡабаттан оккупациялай. 1945 йылдың 14 ғинуарында совет һәм румын частәре Лученецты азат итә.

# Лученец
## Иҫтәлекле урындары

* Изге Мария костёлы
* Синагога
* Ратуша
* Дворян усадьбаһы
* Изге Мария Костел
* Лученец
* Синагога

# Лученец
## Билдәле шәхестәре

* Кучерова Адриана (1976 йылда тыуған) — опера йырсыһы, сопрано.

# Лученец
## Туғандаш ҡалалар

* Богородицк (Рәсәй)
# Ҡаһарманов Рәшит Рәжәп улы

Ҡаһарманов Рәшит Рәжәп улы — Рәсәй Федерацияһының «атҡаҙанған нефть һәм газ ятҡылыҡтарын табыусы һәм почетлы белгесе»

# Ҡаһарманов Рәшит Рәжәп улы
## Биография

Рәшит Рәжәп улы Ҡаһарманов (22 август 1955 йыл) — Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған.
Ауылдағы 8 йыллыҡ мәктәпте тамамлағас , 9 — 10 синыфтарҙы Иҫке Собханғол урта мәктәбендә дауам итә.
Әрме сафында уңышлы хеҙмәт иткәндән һуң, 1976 йылда Өфө нефть техник институтына уҡырға инә, уны 1981 йылда уңышлы тамамлай һәм Удмурт Республикаһына нефть ятҡылыҡтарын эҙләүсе предприятиеға эшкә ебәрелә. 1986 йылда киләсәге уңышлы нефть Себер компанияһына ебәрелә. 1986—2007 йылдар дәүерендә ул ябай инженер вазифаһын «Себер» нефть компанияһының баш инженеры, уның генераль директорының беренсе ярҙамсыһы дәүеренә тиклем күтәрелә.
Рәшит Рәжәп улы Ҡаһарманов — 30-ға яҡын фәнни хеҙмәт һәм уйлап табыу авторы.

# Ҡаһарманов Рәшит Рәжәп улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының «атҡаҙанған нефть һәм газ ятҡылыҡтарын табыусы һәм почетлы белгесе».
* Ямалоненецк автономиялы өлкәһенең «атҡаҙанған нефтсеһе һәм белгесе»

# Ҡаһарманов Рәшит Рәжәп улы
## Ғаиләһе

Рәшит Рәжәп улы Ғафури районы Һабай ауылы ҡыҙы Фәриҙә менән ғаилә ҡороп 2 ул тәрбиәлап үҫтерәләр.