# Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары

Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары (белор. Дзяржаўныя ўзнагароды Рэспублікі Беларусь) — Беларусь Республикаһының 2004 йылдың 18 майындағы 288-З һанлы «Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары тураһында»ғы Законы һәм Беларусь Республикаһы Президентының 2005 йылдың 8 апрелендәге 168-се «Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары менән наградлауҙың ҡайһы бер мәсьәләләре тураһында»ғы Указы менән билдәләнгән наградалар. Дәүләт наградаларына «Беларусь Геройы» исеме, 10 орден, 9 миҙал, 43 маҡтаулы исем, шулай уҡ бер нисә юбилей миҙалы инә.

# Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары
## «Беларусь Геройы» исеме

«Беларусь Геройы» исеме юғары дәүләт наградаһы. Был исемгә лайыҡ булғандарға махсус Беларусь Геройы миҙалы тапшырыла. Ул башҡа наградаларҙан өҫтә беркетелә.
| Фотоһүрәт | Исеме | Барлыҡҡа килеү датаһы | Нимә өсөн бирелә | Кемгә бирелә |
| | «Беларусь Геройы» | 13 апрель 1995 йыл | Беларусь Республикаһының азатлығы, бойондороҡһоҙлоғо һәм сәскә атыуы хаҡына башҡарылған батырлыҡ менән бәйле дәүләт һәм йәмғиәт алдындағы ҙур ҡаҙаныштары өсөн | Белоруссия граждандары, сит ил граждандары, гражданлығы булмаған кешеләр |

# Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары
## Ордендары

| Атамаһы | Барлыҡҡа килеү датаһы | Нимә өсөн бирелә | Кемгә бирелә |
| I дәрәжә Ватан ордены | 13 апрель 1995 йыл | Кешеләрҙең көнкүрешен яҡшыртыуға һәм илдең ҡеүәтен нығытыуға йүнәлтелгән етештереү, ғилми-тикшеренеү, социаль-мәҙәни, ижтимағи, хәйриә һәм башҡа эшмәкәрлек өлкәләрендәге бик яҡшы ҡаҙаныштары өсөн; Ватанды һәм уның дәүләт мәнфәғәттәрен һаҡлауҙа, законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеүҙә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн; Беларусь Республикаһы һәм башҡа илдәр араһында иҡтисади, фәнни-техник һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереүҙәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн. | Сикләүҙәрһеҙ |
| II дәрәжә Ватан ордены | 13 апрель 1995 йыл | Кешеләрҙең көнкүрешен яҡшыртыуға һәм илдең ҡеүәтен нығытыуға йүнәлтелгән етештереү, ғилми-тикшеренеү, социаль-мәҙәни, ижтимағи, хәйриә һәм башҡа эшмәкәрлек өлкәләрендәге бик яҡшы ҡаҙаныштары өсөн; Ватанды һәм уның дәүләт мәнфәғәттәрен һаҡлауҙа, законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеүҙә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн; Беларусь Республикаһы һәм башҡа илдәр араһында иҡтисади, фәнни-техник һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереүҙәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн. | Сикләүҙәрһеҙ |
| III дәрәжә Ватан ордены | 13 апрель 1995 йыл | Кешеләрҙең көнкүрешен яҡшыртыуға һәм илдең ҡеүәтен нығытыуға йүнәлтелгән етештереү, ғилми-тикшеренеү, социаль-мәҙәни, ижтимағи, хәйриә һәм башҡа эшмәкәрлек өлкәләрендәге бик яҡшы ҡаҙаныштары өсөн; Ватанды һәм уның дәүләт мәнфәғәттәрен һаҡлауҙа, законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеүҙә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн; Беларусь Республикаһы һәм башҡа илдәр араһында иҡтисади, фәнни-техник һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереүҙәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн. | Сикләүҙәрһеҙ |
| Хәрби Дан ордены | 13 апрель 1995 йыл | Ғәскәрҙәр менән идара итеүҙәге, уларҙың юғары хәрби әҙерлеген һәм һөнәри күнекмәләрен һаҡлауҙағы ғәҙәттән тыш ҡаҙаныштары өсөн; Ватанды һәм уның дәүләт мәнфәғәттәрен яҡлауҙа, башҡа хеҙмәт бурыстарын үтәгәндә күрһәткән батырлығы һәм фиҙаҡәрлеге өсөн; сит илдәр менән хәрби берҙәмлекте һәм хәрби хеҙмәттәшлекте нығытыуҙағы ҡаҙаныштары өсөн. | Белоруссия граждандары, ойошмалар, хәрби частар (подразделениелар), Беларусь Республикаһы Ҡораллы Көстәре берләшмәләре, башҡа ғәскәрҙәр һәм хәрби формированиелар, шулай уҡ уларҙың хеҙмәткәрҙәре коллективы |
| Хеҙмәт Даны ордены | 28 апрель 2015 йыл | 1. Сәнәғәттә, ауыл хужалығында, төҙөлөштә, транспортта, хеҙмәтләндереү өлкәһендә айырыуса ҡаҙаныштары өсөн; 2. мәҙәниәт, әҙәбиәт, сәнғәт, мәғариф, медицина, ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге һәм хеҙмәт эшмәкәрлегенең башҡа өлкәләрендәге юғары ҡаҙаныштары өсөн; 3. фиҙаҡәр хеҙмәте, юғары сифатлы продукция етештергән, производствоға яңы техника, технологиялар, алдынғы тәжрибә индергән, айырыуса ҡиммәтле уйлап табыуҙар һәм рационализаторлыҡ тәҡдимдәре өсөн; 4. дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге өлкәһендә, илдең законлылығын, хоҡуҡ тәртибен һәм оборона һәләтен нығытыуҙа айырыуса ҡаҙаныштары өсөн. | Сикләүҙәрһеҙ |
| I дәрәжә «Ватанға хеҙмәт иткәне өсөн» ордены | 13 апрель 1995 йыл | 1. Беларусь Республикаһы Хәрби Көстәренең, Беларусь Республикаһы башҡа ғәскәрҙәренең һәм хәрби формированиеларының хәрби бурысын өлгөлө үтәгәне, буйһонған берләшмәләре һәм хәрби частарының, Беларусь Республикаһы ҡануниәтенә ярашлы ойоштороласаҡ башҡа ғәскәрҙәрҙең һәм хәрби формированиеларҙың юғары хәрби күнекмәләренә өлгәшкәне өсөн; 2. ғәскәрҙәрҙең юғары хәрби әҙерлеген һаҡлау, Беларусь Республикаһының оборона һәләтен тәьмин итеү өсөн; 3. хәрби бурысын үтәгәндә күрһәткән батырлығы һәм фиҙаҡәрлеге өсөн; 4. дәүләт именлеген нығытыуҙа, дәүләт сиген һаҡлауҙа һәм енәйәтселеккә ҡаршы көрәштә күрһәткән айырыуса хеҙмәттәре өсөн | Хәрби хеҙмәткәрҙәр, эске эштәр органдары етәкселеге һәм ябай составы вәкилдәре, Беларусь Республикаһы Дәүләт контроле комитетының финанс тикшереү органдары, ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса органдар һәм подразделениелар; Беларусь Республикаһы Хәрби Көстәренең, башҡа ғәскәрҙәрҙең һәм хәрби формированиеларҙың ойошмалары, хәрби частары (бүлексәләре), берләшмәләре, шулай уҡ уларҙың хеҙмәткәрҙәр коллективтары |
| II дәрәжә «Ватанға хеҙмәт иткәне өсөн» ордены | 13 апрель 1995 йыл | 1. Беларусь Республикаһы Хәрби Көстәренең, Беларусь Республикаһы башҡа ғәскәрҙәренең һәм хәрби формированиеларының хәрби бурысын өлгөлө үтәгәне, буйһонған берләшмәләре һәм хәрби частарының, Беларусь Республикаһы ҡануниәтенә ярашлы ойоштороласаҡ башҡа ғәскәрҙәрҙең һәм хәрби формированиеларҙың юғары хәрби күнекмәләренә өлгәшкәне өсөн; 2. ғәскәрҙәрҙең юғары хәрби әҙерлеген һаҡлау, Беларусь Республикаһының оборона һәләтен тәьмин итеү өсөн; 3. хәрби бурысын үтәгәндә күрһәткән батырлығы һәм фиҙаҡәрлеге өсөн; 4. дәүләт именлеген нығытыуҙа, дәүләт сиген һаҡлауҙа һәм енәйәтселеккә ҡаршы көрәштә күрһәткән айырыуса хеҙмәттәре өсөн | Хәрби хеҙмәткәрҙәр, эске эштәр органдары етәкселеге һәм ябай составы вәкилдәре, Беларусь Республикаһы Дәүләт контроле комитетының финанс тикшереү органдары, ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса органдар һәм подразделениелар; Беларусь Республикаһы Хәрби Көстәренең, башҡа ғәскәрҙәрҙең һәм хәрби формированиеларҙың ойошмалары, хәрби частары (бүлексәләре), берләшмәләре, шулай уҡ уларҙың хеҙмәткәрҙәр коллективтары |
| III дәрәжә «Ватанға хеҙмәт иткәне өсөн» ордены | 13 апрель 1995 йыл | 1. Беларусь Республикаһы Хәрби Көстәренең, Беларусь Республикаһы башҡа ғәскәрҙәренең һәм хәрби формированиеларының хәрби бурысын өлгөлө үтәгәне, буйһонған берләшмәләре һәм хәрби частарының, Беларусь Республикаһы ҡануниәтенә ярашлы ойоштороласаҡ башҡа ғәскәрҙәрҙең һәм хәрби формированиеларҙың юғары хәрби күнекмәләренә өлгәшкәне өсөн; 2. ғәскәрҙәрҙең юғары хәрби әҙерлеген һаҡлау, Беларусь Республикаһының оборона һәләтен тәьмин итеү өсөн; 3. хәрби бурысын үтәгәндә күрһәткән батырлығы һәм фиҙаҡәрлеге өсөн; 4. дәүләт именлеген нығытыуҙа, дәүләт сиген һаҡлауҙа һәм енәйәтселеккә ҡаршы көрәштә күрһәткән айырыуса хеҙмәттәре өсөн | Хәрби хеҙмәткәрҙәр, эске эштәр органдары етәкселеге һәм ябай составы вәкилдәре, Беларусь Республикаһы Дәүләт контроле комитетының финанс тикшереү органдары, ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса органдар һәм подразделениелар; Беларусь Республикаһы Хәрби Көстәренең, башҡа ғәскәрҙәрҙең һәм хәрби формированиеларҙың ойошмалары, хәрби частары (бүлексәләре), берләшмәләре, шулай уҡ уларҙың хеҙмәткәрҙәр коллективтары |
| «Шәхси батырлыҡ өсөн» ордены | 13 апрель 1995 | 1. Хәрби бурысын, гражданлыҡ йәки хеҙмәтвазифаһын үтәгәндә күрһәткән ҡыйыулығы һәм шәхси батырлығы өсөн; 2. экстремаль шарттарҙа күрһәткән фиҙаҡәрлек өсөн; 3. дәүләт сиген һаҡлағанда күрһәткән батырлығы өсөн; 4. йәмәғәт тәртибен һаҡлауҙа күрһәткән батырлығы өсөн; 5. ғүмер өсөн хәүеф менән бәйле шарттарҙа ҡыйыу һәм тәүәккәл эш иткәне өсөн. | Белоруссии граждандары |
| Халыҡтар дуҫлығы ордены | 13 апрель 1995 йыл | 1. Дәүләттәр араһында тыныслыҡты, дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен һәм хеҙмәттәшлекте нығытыуға, йәмғиәтте һәм халыҡтар берҙәмлеген туплауға индергән ҙур өлөшө өсөн; 2. милли мәҙәниәттәрҙе яҡынайтыу һәм үҙ-ара байыҡтырыу буйынса айырыуса һөҙөмтәле эшмәкәрлек өсөн; 3. халыҡ-ара йәмәғәт, хәйриә һәм гуманитар эшмәкәрлектәге юғары ҡаҙаныштары өсөн; 4. Беларусь Республикаһының рухи һәм интеллектуаль ҡеүәтен үҫтереүгә һәм арттырыуға ҙур өлөш индергән, кеше хоҡуҡтарын һәм уның социаль мәнфәғәттәрен яҡлау буйынса әүҙем эшмәкәрлеге өсөн; 5. тышҡы иҡтисади эшмәкәрлек, демократия һәм социаль прогресс үҫешендәге айырым ҡаҙаныштар өсөн | Сикләүҙәрһеҙ |
| Почет ордены | 13 апрель 1995 йыл | 1. Етештереү, ғилми-тикшеренеү, дәүләт, социаль-мәҙәни, спорт, ижтимағи һәм башҡа эшмәкәрлектәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн; 2. сәнәғәттә, ауыл хужалығында, төҙөлөштә, элемтәлә, сауҙала, торлаҡ-коммуналь хужалыҡта, халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеүҙә, транспортта һәм хеҙмәт эшмәкәрлегенең башҡа өлкәләрендә юғары етештереү күрһәткестәре өсөн; 3. халыҡҡа медицина ярҙамы күрһәтеүҙә, балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе уҡытыуҙа, тәрбиәләүҙә, уларҙы хеҙмәткә әҙерләүҙә һиҙелерлек уңыштары өсөн;юғары хеҙмәт етештереүсәнлегенә өлгәшеү, продукцияның сифатын яҡшыртыу, уны әҙерләүгә матди һәм хеҙмәт сығымдарын кәметеү өсөн;4. яңы техниканы, технологияларҙы, айырыуса ҡиммәтле уйлап табыуҙарҙы һәм рационализаторлыҡ тәҡдимдәрен производствоға индергән өсөн; 5. һөҙөмтәле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге өсөн; 6. Беларусь Республикаһы менән башҡа дәүләттәр араһында иҡтисади, фәнни-техник, мәҙәни һәм башҡа бәйләнештәрҙе үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн.|Белоруссия граждандары, ойошмалар, хәрби частар (подразделениелар), Беларусь Республикаһы Ҡораллы Көстәре берләшмәләре, башҡа ғәскәрҙәр һәм хәрби формированиелар, шулай уҡ уларҙың хеҙмәткәрҙәре коллективы |
| Франциск Скарина ордены | 13 апрель 1995 йыл | 1. милли-дәүләт яңырыуы өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштары, Белоруссия тарихы буйынса күренекле тикшеренеүҙәре, милли тел, әҙәбиәт, сәнғәт, китап нәшриәте, мәҙәни-ағартыу эшмәкәрлеге өлкәһендәге ҡаҙаныштары, шулай уҡ белорус халҡының мәҙәни мираҫын пропагандалау өсөн;2. гуманитар, хәйриә эшмәкәрлегендә, кешелек дәрәжәһен һәм граждандарҙың хоҡуҡтарын яҡлау эшендәге айырым ҡаҙаныштары, мәрхәмәтлелеге һәм башҡа изге эштәре өсөн. | Сикләүһеҙ |
| Әсә ордены | 13 апрель 1995 йыл | Әсә ордены менән бүләкләү бишенсе балаға бер йәш тулғанда һәм был әсәнең ҡалған балалары иҫән булғанда бирелә. Әсә ордены менән бүләкләнгәндә иҫәпкә алына: 1. ҡануниәттә билдәләнгән тәртиптә уллыҡҡа алынғандар; 2. Ватанды һәм уның дәүләт мәнфәғәттәрен һаҡлағанда, кеше ғүмерен ҡотҡарыу, законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү буйынса гражданлыҡ бурысын үтәгәндә һәләк булғандарҙы йәки хәбәрһеҙ юғалғандарҙы; 3. йәрәхәтләнеү, йәрәхәтләнеү, күрһәтелгән шарттарҙа алынған ауырыуҙар йәки хеҙмәттә имгәнеү йәки профессиональ ауырыу һөҙөмтәһендә һәләк булғандар. | 5 һәм унан да күберәк бала тапҡан һәм тәрбиәләгән ҡатын-ҡыҙҙар. |
| «Тыныслыҡты һәм дуҫлыҡты нығытыу өсөн» ордены | 27 май 2017 йыл | Беларусь Республикаһы менән ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙе нығытыуҙағы, уның социаль-иҡтисади үҫешендә һәм сәскә атыуында бөтә яҡлап булышлыҡ итеүҙәге айырыуса ҡаҙаныштары өсөн; дәүләттәр араһында дуҫлыҡ һәм иҡтисади хеҙмәттәшлек урынлаштырыуға индергән ҙур шәхси өлөшө, Беларусь Республикаһының халыҡ-ара структураларға интеграцияһы өсөн; Тыныслыҡ урынлаштырыуҙа әүҙем эшмәкәрлек алып барғаны, милләт-ара мөнәсәбәттәрҙе яраштырғаны, бағыусылыҡ иткәне һәм донъя йәмәғәтселегенең кешелек, берҙәмлек һәм татыулыҡ файҙаһына мөһим гуманитар саралар үткәргәне өсөн рәхмәт йөҙөнән. | Сит ил дәүләттәре башлыҡтары, сит илдәрҙең дәүләт органдарында етәксе вазифа биләгән кешеләр, шулай уҡ күренекле сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре |

# Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары
## Юбилей миҙалдары

Үрҙә һанап үтелгән миҙалдарҙан тыш юбилей миҙалдары ла бар. Улар Беларусь Республикаһы Президенты йәки республика кимәлендәге дәүләт органдары башлыҡтары (мәҫәлән, министрҙар, дәүләт комитеттары рәйестәре) тарафынан айырым раҫлана. Ҡайһы бер юбилей миҙалдары (Жуков миҙалы, 1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә илле йыл миҙалы) раҫлана, шулай уҡ советтан һуңғы башҡа илдәрҙә лә бар. Ойоштороуҙың бағанаһында Белоруссияла ойоштороу датаһы тора.

# Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары
## Маҡтаулы исемдәре

Маҡтаулы исемдәрҙе шартлы рәүештә өс төркөмгә бүлергә мөмкин.
Беренсе төркөмгә түбәндәге маҡтаулы исемдәр ҡарай: «Беларусь халыҡ шағиры», «Беларусь халыҡ яҙыусыһы», «Беларусь халыҡ артисы», «Беларусь халыҡ рәссамы», «Беларусь халыҡ табибы һәм Беларусь халыҡ уҡытыусыһы». Был маҡтаулы исемдәр башҡаларына ҡарағанда әһәмиәтлерәк, сөнки бүләкләү өсөн шарт итеп «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре», «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған артисы», «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре», «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған табибы» йәки «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» маҡтаулы исемдәре талап итә.
| Исеме | Ойошторолған көнө | Нимә өсөн бирелә | Кемгә бирелә |
| «Беларусь халыҡ шағиры» | 27 март 1956 йыл | Шиғри ижадты үҫтереүҙәге айырым ҡаҙаныштары, ватан әҙәбиәтенә ҙур өлөш индергән һәм киң йәмәғәт танылышы алған юғары художестволы әҫәрҙәр ижад итеүе өсөн | «Беларусь Республикаһының Атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре» маҡтаулы исемен йөрөткән шағирҙар биш йылдан кәм түгел |
| «Беларусь халыҡ яҙыусыһы» | 27 март 1956 йыл | Ватан әҙәбиәтен үҫтереүҙәге айырым ҡаҙаныштары, ватан әҙәбиәтенә ҙур өлөш индергән һәм киң йәмәғәт танылышы алған юғары художестволы әҫәрҙәр ижад итеүе өсөн | «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре» маҡтаулы исемен йөрөткән яҙыусылар биш йылдан кәм түгел |
| «Беларусь халыҡ артисы» | 5 декабрь 1927 йыл | Юғары художестволы образдар, спектаклдәр, кинофильмдар, телеспектаклдәр, телефильмдар, концерт, эстрада, цирк программалары, музыкаль, телевизион һәм радио әҫәрҙәре булдырыу, ватан мәҙәниәтенә ҙур өлөш индереү һәм киң йәмәғәтселек таныуын алыу | Артистар, режиссерҙар, балетмейстерҙар, дирижерҙар, хормейстерҙар, музыкаль башҡарыусылар, Беларусь Республикаһының Атҡаҙанған артисы йәки Беларусь Республикаһының Атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре тигән маҡтаулы исемде биш йылдан кәм булмаған ваҡыт йөрөтә |
| «Беларусь халыҡ рәссамы» | 7 ғинуар 1944 йыл | Күренекле һынлы сәнғәт, скульптура, графика, монументаль, биҙәү-ҡулланма, театр, кино һәм телесәнғәт әҫәрҙәрен ижад итеү, ватан мәҙәниәтенә ҙур өлөш индереү һәм киң йәмәғәтселек таныуын алыу | «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» маҡтаулы исемен йөрөткән рәссамдар биш йылдан кәм түгел |
| «Беларусь халыҡ табибы» | 23 ноябрь 1988 йыл | Халыҡтың һаулығын нығытыуҙа, медицина фәненең һәм техникаһының заманса ҡаҙаныштарын файҙаланып медицина ярҙамын ойоштороуҙа һәм күрһәтеүҙә, ватан медицинаһына ҙур өлөш индереүҙә һәм киң йәмәғәтселек таныуын алыуҙа айырым ҡаҙаныштары өсөн | «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған табибы» маҡтаулы исемен йөрөткән табиптар биш йылдан кәм түгел |
| «Беларусь халыҡ уҡытыусыһыы» | 23 ноябрь 1988 йыл | Уҡыусыларҙы һәм тәрбиәләнеүселәрҙе уҡытыуҙа һәм тәрбиәләүҙәге айырым ҡаҙаныштары, мәғариф өлкәһенә ҙур өлөш индергәне һәм киң йәмәғәтселек таныуын алыуы өсөн | «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» маҡтаулы исемен йөрөткән педагогик хеҙмәткәрҙәр биш йылдан кәм түгел |
Икенсе төркөмгә спорт менән бәйле ике маҡтаулы исем индерергә мөмкин: «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған тренеры» һәм «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған спорт мастеры». Уларҙың башҡа маҡтаулы исемдәрҙән төп айырмаһы күк муар таҫмала.
| Фотоһүрәт | Исеме | Ойошторолған көнө | Нимә өсөн бирелә | Кемгә бирелә |
| | «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған тренеры» | 13 апрель 1995 йыл | 1. спорт буйынса юғары квалификациялы тренер-уҡытыусыларға, шул иҫәптән дүрт йылдан кәм булмаған инвалид спортсылар менән эшләгәндәргә, күренекле спортсыларҙы һәм командаларҙы әҙерләү буйынса уңышлы уҡыу-күнекмә һәм тәрбиә эше өсөн; 2. Был командалар менән дүрт йылдан кәм булмаған эш стажы булған беларусь Республикаһы милли (йыйылма) командалары тренерҙарына Был командаларҙың Олимпия уйындарында, чемпионаттарҙа, беренселектәрҙә һәм Донъя Һәм Европа Кубоктарында уңышлы сығыш яһауы һәм туранан-тура әҙерлеге өсөн; 3. Олимпия уйындарында, чемпионаттарҙа, беренселектәрҙә һәм Донъя Һәм Европа Кубоктарында яҡшы уңыштарға өлгәшкән спортсыларҙың беренсе тренерҙарына, был спортсылар менән уҡыу-күнекмә этабынан башлап ике йылдан кәм булмаған ваҡыт эшләй; 4. элек юғары звеноға тапшырылған спортсыларҙы әҙерләүҙә туранан-тура ҡатнашҡан спорт мәктәптәре һәм ойошмалары тренерҙарына, улар менән дүрт йылдан кәм булмаған эш шарттарында. | 1. спорт буйынса юғары квалификациялы тренер-уҡытыусыларға, шул иҫәптән дүрт йылдан кәм булмаған инвалид спортсылар менән эшләгәндәргә, күренекле спортсыларҙы һәм командаларҙы әҙерләү буйынса уңышлы уҡыу-күнекмә һәм тәрбиә эше өсөн; 2. Был командалар менән дүрт йылдан кәм булмаған эш стажы булған беларусь Республикаһы милли (йыйылма) командалары тренерҙарына Был командаларҙың Олимпия уйындарында, чемпионаттарҙа, беренселектәрҙә һәм Донъя Һәм Европа Кубоктарында уңышлы сығыш яһауы һәм туранан-тура әҙерлеге өсөн; 3. Олимпия уйындарында, чемпионаттарҙа, беренселектәрҙә һәм Донъя Һәм Европа Кубоктарында яҡшы уңыштарға өлгәшкән спортсыларҙың беренсе тренерҙарына, был спортсылар менән уҡыу-күнекмә этабынан башлап ике йылдан кәм булмаған ваҡыт эшләй; 4. элек юғары звеноға тапшырылған спортсыларҙы әҙерләүҙә туранан-тура ҡатнашҡан спорт мәктәптәре һәм ойошмалары тренерҙарына, улар менән дүрт йылдан кәм булмаған эш шарттарында. |
| | «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған спорт мастеры» | 13 апрель 1995 йыл | Олимпия, Паралимпия һәм Бөтә Донъя уйындарында, чемпионаттарҙа, беренселектәрҙә һәм донъя Һәм Европа Кубоктарында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән өсөн | Спортсылар |
Һуңғы төркөм — профессиональ эшмәкәрлектәге ҡаҙаныштар менән бәйле маҡтаулы исемдәр. Уларҙың барыһы ла диаметры 35 мм булған, патинирланған көмөш менән ҡапланған алты ҡырлы. Алты ҡырҙы Беларусь Республикаһы Дәүләт гербының алтын менән биҙәлгән һүрәте рәүешендә таж уратып алған. Алты ҡырлы йөҙөнөң өҫкө өлөшөндә алтын менән ялатылған девиз таҫмаһы, уға ҡыҙыл төҫтәге эмаль менән ҡапланған ЗАСЛУЖЕНЫ яҙыуы төшөрөлгән. Күкрәккә тағыу билдәһе алтын менән ялатылған ҡолаҡсыҡтар һәм ҡулсалар ярҙамында алтын менән ялатылған тура мөйөшлө ҡалыпҡа тоташтырыла, уның өҫкө өлөшө горизонталь рәүештә 8 мм һәм 5 мм киңлектәге ҡыҙыл һәм йәшел төҫтәге һыҙатлы муар таҫма менән уратылған.ҡалыптың аҫҡы өлөшөнөң уртаһында 9×9 мм Ҙурлыҡтағы Беларусь Республикаһы Дәүләт гербының ҡабарынҡы һүрәте, уның уң һәм һул яғында белорус орнаменты урынлаштырылған. Беларусь Республикаһының Дәүләт гербы һүрәте аҫтында уны уратып алған ике лавр ботағы. Ҡалыптың кире яғында кейемгә күкрәк билдәһен беркетеү өсөн йоҙаҡлы булавка урынлашҡан.

# Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары
## Премиялар

Беларусь Республикаһы премиялары фән һәм техника, әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге ҡаҙаныштары, шулай уҡ ил үҫешенә индергән өлөшө, рухи ҡиммәттәрҙе раҫлауы өсөн тапшырыла. Наградалар лауреаттарҙың йәмғиәт һәм дәүләт алдындағы ҡаҙаныштарын юғары баһалауҙың дәлиле булып тора.

# Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары
## Премиялар
### Дәүләт премиялары

Беларусь Республикаһының дәүләт премияһы фән һәм техника, әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура эшмәкәрҙәренең юғары баһалау булып тора. Дәүләт премияларының ике төрө бар:
* Фән һәм техника өлкәһендә Дәүләт премияһы (ике йылға бер тапҡыр, һәр йоп йыл бирелә);
* Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә Дәүләт премияһы (ике йылға бер тапҡыр, һәр йоп йыл тапшырыла).
Беларусь Республикаһының Дәүләт премияһы бер дәғүәсегә йәки өс кешенән артыҡ булмаған дәғүәселәр коллективына бирелә.Эште башҡарыу процесында административ, консультатив йәки ойоштороу функцияларын ғына тормошҡа ашырған кешеләрҙе Дәүләт премияһына дәғүә итеүселәр коллективына индереү рөхсәи ителмәй. Дәүләт премияһына лайыҡ булған кеше Дәүләт премияһы лауреаты исеменә лайыҡ була һәм Дәүләт премияһы лауреаты дипломы менән бергә «Почет Билдәһе» премияһына лайыҡ була.

# Беларусь Республикаһының дәүләт наградалары
## Премиялар
### Беларусь Республикаһы Президенты премиялары

Беларусь Республикаһы Президенты Премиялары ижади интеллигенция вәкилдәренә, шулай уҡ ижади, мәҙәни, белем биреү, фәнни, педагогик эшмәкәрлектә ҙур һөҙөмтәләргә өлгәшкән фән, мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренә, шулай уҡ спортсыларға физик культураның күмәк хәрәкәтен һәм спортын үҫтереүгә ҙур өлөш индергән спортсыларға бирелә.
Йыл һайын Беларусь Республикаһы Президенты Премияларының өс төрө тапшырыла:
* «Рухи яңырыу өсөн» премияһы (1997 йылда булдырыла, йыл һайын тапшырыла);
* Беларусь Республикаһы Президентының мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренә махсус премиялары (1998 йылда булдырыла);
* Беларусь Республикаһы Президентының «Белорус спорт Олимпы» махсус премияһы (2003 йылда булдырыла).
Премиялар Беларусь Республикаһы Президенты Указы менән бирелә һәм тантаналы шарттарҙа тапшырыла.