yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Минйәр

Минйәр — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһендә Әшә районында урынлашҡан ҡала (1943 йылдың 14 майынан). Административ үҙәк.
Ҡала Минйәр һәм Эҫем йылғалары араһында Көньяҡ Уралдың көнбайышында, Силәбенән - 350 км, ә Өфөнән 125 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Транссиб магистралендәге тарихи киҫемендә Минйәр станцияһы урынлашҡан.
Популяр тау саңғыһы үҙәге (3 күтәргес, бер нисә трасса,фрирайд мөмкинлеге). Минйәр - моноҡалалар исемлегендә.

# Минйәр
## Этимологияһы

Атаманың килеп сығышы буйынса төрлө фараздар бар: беренсеһе - төрки телдәрҙән "мең яры" булған йылға тигәндән - меңъяр (Минйәр). Ҡала 7 тау араһында урынлашҡан һәм һәр береһенән ярҙан ҡараған кеүек күренә: мең - күп мәғәнәһендә. Икенсе фараз - топоним башҡорттарҙың меңдәр (меңнәр) этнонимынан килеп сыҡҡан тип бәйән ителә.

# Минйәр
## Тарихы

Эҫем тау инженерҙарының «Алтын китабы»нда («Золотая книга») ошондай мәғлүмәт бар: «Симбирские купцы и промышленники И. Б. Твердышев и И. С. Мясников вслед за основанием медеплавильных заводов, разведав богатые месторождения железных руд, основывают в 1755 году первый чугунолитейный завод Катав-Ивановский, затем в 1758 году Усть-Катавский передельный завод, в 1761 году Симский доменный, в 1771 году Миньярский передельный». Златоуст тарихсылары В. Швецов һәм К. Петровтың «О развитии и основании заводов Симского горного округа» тигән китабында ҡалаға нигеҙ һалынған дата итеп 1771 йыл күрһәтелә .
Документтарға ярашлы, Минйәрҙаң барлыҡҡа килеүе - 1771 йыл, Минйәр тимер сығарыу заводы сафҡа инеү йылы 1784 йыл икәнлеге күренә.
1901 йылда 4829 кеше йәшәгән, йәрминкә, 27 сауҙа предприятиеһы, сиркәү, больница, ике мәктәп булған. Заводта 1584 кеше эшләгән — 726 мең бот тимер, 601 мең бот ҡорос, 3250 бот металл әйберҙәр етештергән. Завод «Балашов» келәймәһе менән тимер ҡалай сығарған.

# Минйәр
## Халҡы

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була

# Минйәр
## Мәғлүмәт саралары
### Телевидение

* Первый — 3 ТВК
* НТВ — 6 ТВК
* Россия-1 — 11 ТВК
* Россия-Культура — 22 ТВК
* Россия-2 — 39 ТВК
* ОТВ — 52 ТВК
* Цифрлы тапшырыу 1 мультиплекс — 57 ТВК

# Минйәр
## Мәғлүмәт саралары
### Радио

DFM — 99.0 FM Авторадио — 104.3 FM Дача — 106.7FM Ретро FM 104.0FM Energy 88.2FM

# Минйәр
## Иҡтисады

«Биянковский щебёночный завод» ЯСЙ-һы, «Минйәр карьеры» (ҡырсынташ карьеры) ЯСЙ-һы, «Уральский механический завод» ЯСЙ-һының Минйәр филиалы.

# Минйәр
## Күренекле урындары

Минйәр станцияһы янында Силәбе өлкәһенең тәбиғәт ҡомартҡыһы - Ҡыҙыл ҡая бар.
# Сәлихов Кев Миңнулла улы

Кев Миңнулла улы Сәлихов (3 ноябрь 1936 йыл) — физика-математика фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы, парамагнетиктар, томография, нанолитографияла спин системалары динамикаһы өйрәнеү өлкәһендә төп белгес, Е. К. Завойский исемендәге Ҡазан физика-техник институты директоры һәм Ҡазан ғилми үҙәге рәйесе урынбаҫары, Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһы вице-президенты.

# Сәлихов Кев Миңнулла улы
## Биографияһы

1936 йылдың 3 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй районы Ҡыҙыл йылға ауылында тыуған.
1959 йылда В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университетының физика факультетын тамамлай.
1959 йылдан алып 1962 йылға тиклем СССР Фәндәр академияһының юғары молекуляр берләшмәләре институты аспирантураһында белем ала.
1963 йылда Ҡарағанда ҡалаһында Политехник институтта эшләй.
1963 йылдан 1988 йылға тиклем СССР-ҙың Фәндәр академияһы Себер бүлексәһенең Химик кинетика һәм яныу институтының ғилми хеҙмәтҡәре булып эшләй.
1968—1988 йылдарҙа — доцент, Новосибирск дәүләт университетының дөйөм һәм теоретик физика кафедраһы профессоры.
1989 йылдан — В. И. Ульянов — Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университетының химик физика кафедраһы мөдире.
1988 йылдан — Е. К. Завойский исемендәге Ҡазан физика-техник институты директоры.
Фәнни эшмәкәрлеге химик һәм медицина физикаһы, радиоспектроскопия, квант информатикаһы проблемаларына арналған. Сәлихов тарафынан тышҡы магнит ҡырҙарының радикаль реакцияларға йоғонтоһо, изотоплы магнит эффекты теориялары эшләнә; радикаль парҙар рекомбинацияһы ихтималлығының ҡыр бәйләнешлелегенең экстремаль характерҙа булыуы алдан әйтеп бирелә һ.б..
230-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Инглиз һәм немец телдәрен белә.

# Сәлихов Кев Миңнулла улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ике балаһы бар.

# Сәлихов Кев Миңнулла улы
## Библиография

* Салихов К. М., Семёнов А. Г., Цветков Ю. Д. Электронное спиновое эхо и его применение. — М.: Наука, 1976.
* Замараев К. И., Молин Ю. Н., Салихов К. М. Спиновый обмен. — М.: Наука, 1977.
* Бучаченко А. Л., Сагдеев Р. З., Салихов К. М. Магнитные и спиновые эффекты в химических реакциях. — Новосибирск: Наука, 1978.
* Салихов К. М. 10 лекций по спиновой химии. — 2000.

# Сәлихов Кев Миңнулла улы
## Наградалары

* Ленин премияһы лауреаты — фән һәм техника өлкәһендә (1986), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995)
* ЭПР Халыҡ-ара йәмғиәтенең алтын миҙалы,
* IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены (2007)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
* «РИКЕН ғилми үҙәгенең билдәле ғалимы» исеме (Япония)
* Татарстан Республикаһының дәүләт премияһы лауреаты — фән һәм техника өлкәһендә (1998)
* Александр фон Гумбольдт исемендәге халыҡ-ара фондының премияһы лауреаты (Германия, 2001)
* ,Е. К. Завойский исемендәге халыҡ-ара премия лауреаты (2004)
* Бөйөк Британия Король химик йәмғиәтенең Брукер премияһы лауреаты (2012).
* «Татарстан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены (2006)
# Енальца

Енальца — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Еналка йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Енальца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000534
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бад-Клостерлаусниц

Бад-Клостерлаусниц (нем. Bad Klosterlausnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3437 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,6 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7639 һәм автомобиль коды — SHK.
# Трапани (футбол клубы)

«Трапани» (итал. Trapani Calcio S.r.l.) — шул уҡ исемдәге итальян футбол клубы, Италия чемпионатының көсө буйынса икенсе дивизионында, B Серияһында, сығыш яһай.1905 йылда клубҡа нигеҙ һалына, артабан бер нисә тапҡыр яңынан ойошторола, һуңғы тапҡыр 2010 йыл. Үҙ майҙандарында уйын үткәреү өсөн «Полиспортиво Провинциале» аренаһын ҡуллана. Был арена 7 000 тамашасыны һыйҙыра. «Трапани» үҙ тарихында бер ҡасан да А Серияһына күтәрелә алмаған. Барыһы С һәм С1 серияларында 30 миҙгел үткәргән.

# Трапани (футбол клубы)
## Ҡаҙаныштары

* С2 Серияһы еңеүсеһе (1): 1993/94.

# Трапани (футбол клубы)
## Дивизиондар буйынса миҙгелдәр

* B серияһында — 2 миҙгел.
* С (С1) серияһында — 31 миҙгел.
* С2 серияһында — 21 миҙгел.
* D серияһында — 15 миҙгел.

# Трапани (футбол клубы)
## Билдәле уйынсылары

* Хайнрих Шенфельд
* Гамбино Сальваторе
* Винченцо Итальяно
* Марко Матерацци
* Паризи Алессандро
* Джакомо Тедеско

# Трапани (футбол клубы)
## Билдәле тренерҙары

* Хайнрих Шенфельд
* Акилле Пиччини
* / Вашингтон Каччавиллани

# Трапани (футбол клубы)
## Ағымдағы составы

2014/15 миҙгел аҙағында
| № | Урыны | Исеме | Тыуған йылы |
| 1 | Ҡапҡасы | Лис Гомис | 1989 |
| 3 | Һаҡсы (футбол) | Антонино Даи | 1984 |
| 4 | Һаҡсы (футбол) | Лука Пальяруло | 1983 |
| 5 | Ярым һаҡсы (футбол) | Маттео Скоццарелла | 1988 |
| 6 | Ярым һаҡсы(футбол) | Энрико Дзампа | 1992 |
| 7 | Ярым һаҡсы (футбол) | Симоне Бассо | 1982 |
| 8 | Һаҡсы (футбол) | Павел Виданов | 1988 |
| 9 | Һөжүмсе (футбол) | Джованни Абате | 1981 |
| 11 | Һөжүмсе (футбол) | Дэвис Куриале | 1987 |
| 12 | Ҡапҡасы | Риккардо Феррара | 1995 |
| 13 | Һаҡсы (футбол) | Маттиа Кальдара | 1994 |
| 14 | Ярымһаҡсы (футбол) | Маурицио Чьярамитаро | 1982 |
| 15 | Һаҡсы (футбол) | Романо Пертиконе | 1986 |
| 17 | Ярымһаҡсы (футбол) | Антонино Барилла | 1988 |
| 18 | Һөжүмсе (футбол) | Никола Читро | 1989 |
| № | Урыны | Исеме | Тыуған йылы |
| 19 | Һаҡсы (футбол) | Даниеле Мартинелли | 1982 |
| 20 | Ярымһаҡсы (футбол) | Филиппо Фалько | 1992 |
| 21 | Ярымһаҡсы (футбол) | Андреа Феола | 1992 |
| 22 | Ҡапҡасы | Ричард Марконе | 1993 |
| 23 | Һаҡсы (футбол) | Франческо Ло Буэ | 1989 |
| 25 | Һөжүмсе (футбол) | Кристиано Ломбарди | 1995 |
| 26 | Ярымһаҡсы (футбол) | Энис Надаревич | 1987 |
| 27 | Һөжүмсе (футбол) | Дарио Коста | 1994 |
| 28 | Ярымһаҡсы (футбол) | Маттиа Араму | 1995 |
| 29 | Һаҡсы (футбол) | Симоне Риццато | 1981 |
| 31 | Һөжүмсе (футбол) | Сефас Малеле | 1994 |
| 33 | Һаҡсы (футбол) | Кристиан Терлицци | 1979 |
| 35 | Һаҡсы (футбол) | Джанлуиджи Сальвато | 1996 |
| 36 | Ярымһаҡсы (футбол) | Калоджеро Ла Пьяна | 1997 |
| 37 | Ярымһаҡсы (футбол) | Сальваторе Алои | 1996 |
# Иллинойс

Иллинойс (ингл. Illinois) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 25. 1818 йылдың 3 декабрендә төҙөлгән. Элек Аляска территорияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Линкольн ере. Баш ҡала — Спрингфилд, иң ҙур ҡала — Чикаго.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса, Иллинойс штатында ▲12 869 257 чел. кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 85,80 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 5.
Майҙаны 149 998 кв.км, шуның 4 % һыу майҙаны. Ҡоллоҡ юҡҡа сығарылған АҠШ-тың беренсе штаты.
# Күфиә

Күфиә (ғәр. كوفية‎, kūfīyä, күплектә: ғәр. كوفيات‎, kūfīyāt, шулай уҡ: арафатка (һөйләштә), шемаг, шемах, keffiyeh, shemagh, shmagh, kaffiyah, keffiya, kaffiya, ghutra, hatta) — ғәрәп илдәрендә ирҙәр яулығы.

# Күфиә
## Тәғәйенләнеше

Ғәрәп ирҙәрҙең милли кейеменең мотлаҡ өлөшө. Йөҙҙө ҡояштан һәм ҡомдан, һыуыҡтан һаҡлау өсөн ҡулланыла.
Йыш ҡына өҫтөнән әғәл (аgal, (ғәр. عقال‎) — әғәл тип аталған ҡара түңәрәк һалып ҡуялар.
Иң йыш осраған төҫтәр — аҡ, аҡлы-ҡыҙҙылы йәки аҡлы-ҡаралы. Төрлө ерҙә төрлө төҫкә өҫтөнлөк бирәләр, төрлөсә бәйләйҙәр.
Фәләстин юлбашсыһы лидером Йәсир Әрәфәт һәр саҡ күфиә ябына ине, шуға донъяға яулыҡ «арафатка» атамаһы менән таныла.
Күфиә боронғо Әл-Күфә ҡалаһы исеменән алынған, башта шул ҡалала ябына торған булғандар.
# Етен

Етен, орлоҡ етене (рус. Лён, лат. Línum) — етен һымаҡтар (Linaceae) ғаиләһенән бер йыллыҡ үлән үҫемлек. Бейеклеге 120 см-ға етә. Май-июнь айҙарында зәңгәр сәскә ата, июль-сентябрҙә орлоғо өлгөрә. Етен борон-борондан сәсеп үҫтерелә.
Яҡынса 230 төрө билдәле, иң киң таралғаны игүле етен — Евразия төре, 4 төрҙәге төркөмдө үҙ эсенә ала. Сүс һәм май үҫемлеге булараҡ үҫтерелә. Килеп сығышы — Һиндстан һәм Ҡытайҙың, Урта диңгеҙ һәм Кавказ аръяғының таулы райондары. Грузия территорияһында (Колхида), Мысырҙа — б.э.т бер нисә мең йыл элек, Европала — б.э.т 2-се мең йыллыҡта культуралы үҫемлек булараҡ игелә башлай. Рәсәйҙә 10-13 быуаттарҙа барлыҡ ерҙәрҙә таралған була. 1960 йылдарға тиклем Рәсәйҙең ҡара тупраҡлы зоналарында, шулай уҡ Кама алдында төп техник культура булараҡ һанала.
Етендең сүсе бик оҙон күҙәнәктәрҙән (һабаҡтың ҡабыҡ өлөшөндә бәйләм булып йыйылған ябай сүстәрҙән) тора, уның оҙонлоғо һабаҡтың ботаҡланмаған өлөшөнөң оҙонлоғона бәйле. Етен сүсенән төрлө маҡсат өсөн туҡымалар эшләнә. Оҙон етен 80-100 см лы һәм унан да бейегерәк, оҙон шымаа һабаҡлы, аҙ һандағы орлоҡ емешле (тармасыҡлы), нигеҙҙә, сүс алыу өсөн үҫтерелә, уртаса 25 % сүс һәм 10 %- ҡа тиклем майҙан тора (майлылығы — 37 %-ҡа тиклем). Көдрәш етен — май культураһы, 30-35 см бейеклектәге ҡыҫҡа һабаҡлы, һабаҡ төбөндә ныҡ ботаҡланған, күп һанда тартмасыҡтары бар (200 данагә тиклем); 52 %-ҡа тиклем майҙан торған орлоҡтары юғары уңыш бирә, был май аҙыҡ-түлек һәм медицина сәнәғәтендә, буяу, лак, олиф эшләгәндә, ҡыҫҡа сүстәре ҡапсыҡ, брезент, шпагат яһағанда ҡулланыла. Дауалау өсөн орлоғо ҡулланыла.
Викидәреслектә
# Нго-Яха (Яторемб-Яха ҡушылдығы)

Нго-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Яторемб-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Нго-Яха (Яторемб-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038808
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303880
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Молукка диңгеҙе

Молукка диңгеҙе (ингл. Molucca Sea) — Минданао, Сангихе, Сулавеси, Сула, Молукка һәм Талауд утрауҙары араһындағы Тымыҡ океан диңгеҙе.

# Молукка диңгеҙе
## География

Майҙаны 291 000 км². Иң тәрән урыны 4180 м. Һыу өҫтө температураһы 27-28 °С. Тоҙлолоғо 34 ‰.
Төп порт — Давао (Минданао утрауында урынлашҡан).
# Лямблиоз

Лямблиоз — кешенең аш һеңдереү юлын зарарлаусы паразитар ауырыу; эсәк лямблийы йоғоуҙан килгән бер күҙәнәкле микроскопик хайуан.
Тыуҙырыусы — иң ябайҙарҙың Lamblia intestinalis (Giardia lamblia) төрө. Фекаль‑ораль юл менән йоға (ҡайнамаған һыу, йорт хайуандары аша һ.б.). Инкубация осоро 10—15 көн.

# Лямблиоз
## Төп симптомдары

Метеоризм, өйәнәк һымаҡ ҡорһаҡ ауыртыуының ҡабатланыуы, дуоденит, энтерит һ.б. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: үт бүлеп сығарыу юлдарының шешеүе, мальабсорбция синдромы. Диагностикалауҙа клиник һәм лаб. тикшеренеү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау медикаментоз.

# Лямблиоз
## Профилактика

Ауырыуҙарҙы һәм циста йөрөтөүселәрҙе иртәрәк асыҡлап дауалау, шәхси гигиена ҡағиҙәләрен үтәү, тирә‑яҡ мөхит объекттарын санитарлы һаҡлау.

# Лямблиоз
## Тикшеренеүҙәр

Лямблиоз проблемалары буйынса фәнни тикшеренеүҙәр Медицина университетында алып барыла: ашҡаҙан‑эсәк юлы ағзалары ауырыуҙары булған балаларҙа лямблиоз клиник‑лаборатория үҙенсәлектәре өйрәнелә (Р.Ә.Әхмәтова), балаларҙа лямблиоз инвазияһы булғанда, аш һеңдереү ағзалары ауырыуҙарының хроник үҙенсәлектәре тикшерелә (Г.Т.Туперцева).
# Ләмәҙ ауыл Советы (Иглин районы)

Ләмәҙ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының Муниципаль берәмекадминистратив-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Ләмәҙ ауыл Советы (Иглин районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Екшал

Екшал — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Луч йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Екшал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024488
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002448
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бикҡол ауыл Советы (Бишбүләк районы)

Бикҡол ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл биләмәһе

# Бикҡол ауыл Советы (Бишбүләк районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Абдуллин Ғафар Абдулла улы

Абдуллин Ғафар Абдулла улы (24 октябрь 1930 йыл — 31 октябрь 2008 йыл) — төҙөлөш алдынғыһы. 1964—1990 йылдарҙа Нефтекама ҡалаһында урынлашҡан Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы «Башнефтепромстрой» тресы бригадиры. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1978). СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығының почётлы хеҙмәткәре (1987). Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (1990).

# Абдуллин Ғафар Абдулла улы
## Биографияһы

Ғафар Абдулла улы Абдуллин 1930 йылдың 24 октябрендә Татар АССР-ының Аҡтаныш районы Ҡәҙермәт ауылында тыуған.
Тулы булмаған урта белемле.
Татарстандың Калинин районында Октябрҙең 12 йыллығы исемендәге колхозда эшләй башлай. 1957 йылдан Башҡорт АССР-ында: Павловка ГЭС-ы төҙөлөшөндә балта оҫтаһы булып эшләй. 1959 йылдан — «Башнефтепромстрой» тресында балта оҫтаһы, 1964 йылдан — балта оҫталары бригадиры.
1990 йылдан хаҡлы ялда.
Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1978), СССР Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығының почётлы хеҙмәткәре (1987) һәм Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (1990) исемдәренә лайыҡ булған.
Абдуллин Ғафар Абдулла улы 2008 йылдың 31 октябрендә вафат була.

# Абдуллин Ғафар Абдулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971),
* I дәрәжә (1986), II дәрәжә (1981), III дәрәжә (1975) Хеҙмәт Даны ордендары,
* миҙалдар
# Вандыси-Яха

Вандыси-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей ҡушылдығының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Вандыси-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307853
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мигунов Александр Сергеевич

Мигунов Александр Сергеевич (2 декабрь 1940 йыл — 17 август 2016 йыл) — философ һәм сәнғәт фәне белгесе. Философия фәндәре докторы (1988), МДУ-ның философия факультеты профессоры (1991) һәм эстетика кафедраһы мөдире (2001) МДУ-ның атҡаҙанған профессоры (2008).

# Мигунов Александр Сергеевич
## Биографияһы

Александр Сергеевич Мигунов Мәскәүҙә 1940 йылдың 2 декабрендә тыуа; 1970 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының философия факультетын уңышлы тамамлай. Биш йылдан һуң был юғары уҡыу йортоноң философия факультетында эшләй башлай, ә 1976 йылда «Художество образдарын комплекслы анализлауҙың эстетик проблемалары» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1988 йылда «Сәнғәт һәм донъяны аңлап белеү процесы» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, ә 1991-1992 йылдарҙа Александр Мигунов Мәскәү дәүләт университеты профессоры итеп һайлана. 2001-2016 йылдар араһында Мәскәү дәүләт университеты философия факультетының эстетика кафедраһы мөдире була. 2008 йылда уға «Мәскәү университетының атҡаҙанған профессоры» тигән маҡтаулы исеме бирелә. Философия ғалимы Александр Сергеевич Мигунов 2016 йылдың 17 авгусында Мәскәүҙә вафат була.

# Мигунов Александр Сергеевич
## Хеҙмәттәре

Александр Мигунов туғыҙ тиҫтәнән ашыу фәнни хеҙмәт авторы һәм авторҙашы булып тора, шул иҫәптән ике монография яҙған; ҡырҡ философия фәндәре кандидаты исеменә дәғүә итеүсегә диссертацияларын әҙерләүҙә ҡатнаша һәм биш философия фәндәре докторының ғилми етәксеһе булып тора. Эстетик модернизм һәм авангардта махсуслашҡан, шулай уҡ сәнғәт философияһынның көнүҙәк проблемаларын тикшерә, шул иҫәптән постструктурализм эстетикаһын да :
* «Алгоритмическая эстетика» (2010)
* Учебное пособие «Художественный образ. Эстетический анализ. Материалы к спецкурсу» (1980)
* Художественный образ. Эстетический анализ. М., 1980;
* Искусство и процесс познания. М., 1986.
# Ялоя

Ялоя — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Веркольская Рудоха йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ялоя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036661
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003666
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нгарна-Нэрва-Яха

Нгарна-Нэрва-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Нгарна-Нэрва-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042979
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304297
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы

Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы — Белорет ҡалаһының муниципаль бюджет дѳйѳм белем биреү учреждениеһы. Ҡаланың иң абруйлы белем усаҡтарының береһе. Яныбай Хамматов исемендәге гимназияла даими рәүештә «Я. Хамматов көндәре» фәнни-ғәмәли конференцияһы уҙа.
2017 йылдан «Урал батыр» эпосын Рәсәй Федерацияһы һәм донъя телдәрендә һөйләүселәрҙең онлайн-фестивале үткәрелә. Башҡорт гимназияһы ЮНЕСКО ассоциацияһы дуҫтары клубы исемлегенә ингән.

# Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы
## Тарихы

Мәктәп үҙ ишектәрен 1995 йылда аса.
2009 йылдың 12 июлендә 22-се Башҡорт гимназияһына Яныбай Хамматов исеме бирелә.

# Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы
## Музей

Мәктәп музейы 2003 йылда асыла.

# Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы
## Гимназия директорҙары

* 1995—2000 йылдар — Рәхмәтуллин Рәмил Нафиҡ улы
* 2000—2009 йылдар — Суфиянова Зөбәржәт Әхмәҙулла ҡыҙы.
* 2010 йылдан — Ғәлийәнова Зөлфиә Басыр ҡыҙы.

# Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы
## Билдәле уҡыусылар

* Вәлиев Закир Марат улы — Томск опера театры йырсыһы
* Фазлетдинова Гөлшат — еңел атлетика буйынса Рәсәй һәм Европа чемпионы.
* Үтәғолова Нурия Сәғит ҡыҙы — Силәбе ҡалаһы башҡорт гәзитенең баш мөхәррире
# Ҡаранай (исем)

Ҡаранай — боронғо башҡорт ир-ат исеме.

# Ҡаранай (исем)
## Этимологияһы

Ҡаранай — «ҡарағай һымаҡ ныҡ булһын», тигән теләктән ҡушылған боронғо башҡорт ир-ат исеме.

# Ҡаранай (исем)
## Билдәле шәхестәр

Ҡаранай Моратов — Өфө өйәҙе Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттарының йөҙ башы, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы етәкселәренең береһе, Пугачев армияһының атаманы һәм баш полковнигы. 1755-1756 йылғы башҡорт ихтилалында ҡатнашҡан.
Ҡаранай Мусаҡаев (1785 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Ҡаранай Искәндәров (1777 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Ҡаранай (исем)
## Топонимдар

Ҡаранай (Бүздәк районы) (рус. Каранай) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл.
Ҡаранай (Мәсетле районы) (рус. Каранаево) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл.
Ҡаранай (Стәрлебаш районы) (рус. Каранаево) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл.