yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лун-Вож (Пейбыр ҡушылдығы)

Лун-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пейбыр йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Лун-Вож (Пейбыр ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002046
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әлтәшле

Әлтәшле — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өйә йылғаһының уң ярына тамағынан 4,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Әлтәшле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебинин һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018951
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101895
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Алёшин Николай Павлович

Алешин Николай Павлович (10 август 1941 йыл — 11 февраль 2023 йыл) — йәбештереү производствоһында СССР һәм Рәсәй белгесе, диагностиканың фундаменталь теорияһында белгес. Рәсәй Фәндәр акалемияһы академигы (2006; 2000 йылдан мөхбир ағзаһы), техник фәндәр докторы, профессор. 1989 йылдан — Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетының йәбештереү технологияһы һәм диагностикаһы кафедраһы.

# Алёшин Николай Павлович
## Фәнни ҡаҙаныштары

Метал, иретмә һәм композицион материалдар иретеп йәбештереүҙең яңы технологияларын, шулай уҡ математик моделдәрҙе һәм иретеү менән иретеп йәбештереү өсөн өс контурлы автоматлаштырылган системаларҙы эшләй. Ҡыҫҡа тулҡынлы сағылдырғыстар өсөн ҡаты есемле яҡынайыуҙа һығылмалы тулҡындар дифракцияһы теорияһын булдыра (Емерелмәй торған контролдең халыҡ-ара премияһы). Физик моделде һүрәтләй һәм эре бөртөклө материалдарҙың акустика-иретеп йәбештереү моделенең математик тасуирламаһын бирә. Н. П. Алешин тарафынан төркөмлө сағылдырғыстарҙа акустик ҡырҙы таратыу бурысын хәл итеү ысулы тәҡдим ителә һәм тормошҡа ашырыла.

# Алёшин Николай Павлович
## Ижтимағи-профессиональ эшмәкәрлеге

1992 йылда Йәбештереү контроле Милли агентлығының президенты итеп һайлана (НАКС). Иретеп йәбештереү буйынса Милли комитет рәйесе урынбаҫары. БДБ дәүләт-ара советының иретеп йәбештереү һәм оҡшаш технологиялар буйынса бюро ағзаһы НТС «Газпром» бүлеге рәйесе. «Иретеп йәбештереү һәм контроль» фәнни-уҡыу үҙәге директоры. Россия Фәннәр академияһының хоҡуҡи ағзаһы (2006).
Халыҡ-ара Инженерлык академияһы ағзаһы.
Рәсәй Инженерлык академияһы ағзаһы.
НП «ТАЯНЫС» президиумы ағзаһы.

# Алёшин Николай Павлович
## Бүләктәре

1981 — СССР Министрҙар советы премияһы лауреаты. 1996 — Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендә хөкүмәт премияһы лауреаты. 1997 — «Рентген-Соколов» халыҡ-ара премияһы лауреаты. 2000 — Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендә хөкүмәт премияһы лауреаты. 2003 — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. 2005 — Дуҫлыҡ ордены менән бүләкләнгән 2009 — Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендә хөкүмәт премияһы лауреаты. 2011 — IV дәрәжә «Ватан алдында ҡаҙаныштары өсөн» ордены. 2015 — Фән һәм техника өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты. 2017 — Почёт ордены менән бүләкләнә
# Рәүҙәк

Рәүҙәк — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районында аҡҡан йылға. Оло һәм Кесе Рәүҙәк ҡушылыуынан килеп сыға. Оҙонлоғо 51 километр. Рәүҙәк буйында Һарғай, Иҫәкәй, Ибрай ауылдары урынлашҡан.
Оҙонлоғо — 52 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны — 501 км². Йылға (Оло Рәүҙәк) [[Биктәр] (629 м) тауы итәгене урмандар араһында баш ала.

# Рәүҙәк
## Атаманың килеп сығышы тураһында

Йылғаның атамаһы башҡ. Рәүҙәк башҡ. Урау үҙәк «бормаланып аҡҡан, йүнәлешен үҙгәретеүсән йылға» . Филология фәндәре докторы Г.Х Бухарова фекеренсә Рәүҙәк — башҡорт гидрономияһындағы иран компоненты. Ул «Рә» менән үҙәк( «ложбина») географик терминдарҙан тора ти. Рэ = РƏ(РЯ) — Йёрмёкёй районындағы йылға, Ыҡ йылғаһының ҡушылдығы. РƏТҮШ (РЯТУШ) — Нуриман районындағы ауыл ( Рəтүш тауы исеменән (Рэ — гидроним, түш «тау битләүе»), Рəтүш йылғаһы -Нуриман районындағы йылға. Уларҙы санскрит телендәге ramh ‘течь’, raya ‘поток’, rasa ‘жидкость, влага’ һүҙҙәре менән дә бәйләргә тырышыусылар бар. Волганың боронғо яҙмаларҙа тәүге осраған атамаһы— Ра. Ул Клавдий Птолемейҙың «География»һында (б.э.т.II) осрай

# Рәүҙәк
## Ҡушылдыҡтары

* 0,1 км: Кесе Әрмет
* 2,4 км: Оло Әрмет (Саранцев шишмәһе)
* 33 км: Кесе Рәүҙәк
Йылғаға Утарйорт менән Өҫкөйорттан ағып сыҡҡан бихисап шишмәләр һәм йылғалар ҡоя.

# Рәүҙәк
## Туризм

Йылға буйлап һалда ағып төшөргә була. Йылға буйындағы тауҙарҙа бер нисә урында мәмерйә бар. Ташөй мәмерйәһе ташҡын ваҡытында һыу менән тула, унда кәмә менән барып етеп була.

# Рәүҙәк
## Тәбиғәтте ҡурсалау саралары

Рәүҙәк йылғаһы (шулай уҡ Кесе Рәүҙәк тә) буйҙары һәм яҡын тирәләге урмандар дәүләт тарафынан һаҡлана. Киң япраҡлы урмандарҙы һаҡлап ҡалыу өсөн был тирәләргә Тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелгән.
# В2В

«Бизнес бизнес өсөн» («B2B») (ингл. «business-to-business» — рус. «бизнес для бизнеса», ҡыҫҡаса — «би ту би») — эш итешеүсе субъекттарҙың мәғлүмәти һәм иҡтисади мөнәсәбәтләшеү төрө, был осраҡта — ҡәҙимге һуңғы ҡулланыусыға түгел, ә компанияларға, йәғни башҡа бизнесҡа, эшләгән юридик шәхестәртәр күҙҙә тотола.

# В2В
## Тасуирлама

Көнбайыш илдәрендә «В2В» термины аҫтында ғәҙәттә бер компанияларҙың икенсе компанияларҙы оҙатыусы хеҙмәттәр, өҫтәмә ҡорамалдар, етештереү өсөн кәрәкле тауарҙар (етештереү саралары), профессиональ файҙаланыу тауарҙары һ. б. менән тәьмин итеүе аңлана.
«B2B» теминына «FMCG» (ингл. «Fast moving consumer goods», көндәлек ҡулланыу тауарҙары), йәғни һуңғы ҡулланыусыға йүнәлгәнлек, ҡаршы ҡуйыла. Мәҫәлән, көндәлек ҡулланыу тауарҙары етештереүсе компания менән һөйләшеүҙәр алып барыу, ул юридик шәхес булһа ла, «FMCG» өлкәһенә ҡарай.

# В2В
## B2B системаһында электрон коммерция

Хәҙерге ваҡытта B2B системаһында электрон коммерция инструменттарын ҡулланыу киң таралыу алды.
B2B майҙансығы продукция поставкалаусыларҙы һәм һатып алыусыларҙы үҙәк портал базаһында берҙәм системаға бәйләп, улар өсөн ҡулай шарттар тыуҙыра. Сауҙа майҙансығы тибына бәйле, уның уңышлы эш өсөн мөһим яҡтарын күҙҙә тотоу мөһим:
* яңы ҡатнашыусылар өсөн инеү еңеллеге;
* киң күләмле һәм ышаныслы платформа (яңы ҡатнашыусылар инеүе йә башҡа сәбәптәр майҙансыҡтың көйлө эшен боҙорға тейеш түгел);
* мәғлүмәткә идара итеү (сифатлы мәғлүмәт ҡулланыу, уның ваҡытында яңыртылып тороуы);
* интеграция мөмкинлектәре (уңайлы булһын өсөн майҙансыҡ электрон коммерцияның бөтә төрҙәрен солғарға тейеш);
* хәүефһеҙлек тәьмин ителеүе;
* аналитика;
* өҫтәмә сервистар (мәҫәлән, аукциондар йәки башҡа төрлө финанс хеҙмәттәре).
# Кыма

Кыма — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 315 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 219 км.

# Кыма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045487
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004548
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кутоп-Нанг-Поших

Кутоп-Нанг-Поших — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Нанг-Поших йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кутоп-Нанг-Поших
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021743
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302174
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# «Димитрий Ростовский ҡәлғәһенә нигеҙ һалыусыларға» һәйкәле

«Димитрий Ростовский ҡәлғәһенә нигеҙ һалыусыларға» һәйкәле — Дондағы Ростовтың үҙәгендә, ҡалаға нигеҙ һалыусылар: ҡәлғә төҙөлөшө етәксеһе Александр Ригель, беренсе комендант Иван Сомов, таможня идарасыһы Василий Астанов, Дон ғәскәрҙәре командующийы Данил Ефремов һәм уның адьютанты — доломановск казагына бағышланған һәйкәл. Скульптор С. Олешне һәм архитектор В. Фоменко эшләгән һәйкәл 2009 йылдың 15 декабрендә асыла һәм Дондағы Ростовтың 260 йыллыҡ юбилейына тап килтерелә. Скульптура композицияһы изге Димитрий Ростов ҡәлғәһе торған урынға ҡуйыла.

# «Димитрий Ростовский ҡәлғәһенә нигеҙ һалыусыларға» һәйкәле
## Һүрәтләнеше

Һәйкәл бронзанан ҡойолған, биш фигуранан торған биш тонналыҡ скульптура композицияһынан ғибәрәт. Унда Дондағы Ростов тарихына башланғыс һалған төҙөләсәк ҡәлғә планы буйынса фекер алышыу мәле һүрәтләнә. Проект традицион һәйкәлгә ҡарағанда, ҡала скульптураһы стилендә эшләнгән. Ҙур булмаған постамент урам кимәленән саҡ ҡына өҫтәрәк тора. Постамент үҙе бейек булмаған дүрт киртләсе, бер нисә тиҫтә сантиметр ғына бейегерәк торған майҙанға барып тоташа. Атаман Ефремов трофей пушка өҫтөндә һүрәтләнә, казак ҡулына елдә елберләгән әләм тотҡан. Ҡалған геройҙар 12 мөйөшлө ҡәлғәнең рельеф планы өҫтөнә эйелгән.
Һәйкәлдә тарихи ысынбарлыҡ сағылыуы тәнҡиткә дусар була, сөнки уның буйынса бер тапҡыр ҙа фекер алышыу ойошторолмай, ә ул Санкт-Петербургта инженер Веденеев тарафынан башҡарыла, бер нисә тапҡыр А. Ригельман тарафынан үҙгәртелеүе ихтимал. Ригельман Донға ҡәлғәнең раҫланған проекты буйынса эшләүсе тәҙәүсе инженер итеп ебәрелә һәм уның проектты кем менәндер тикшереү хоҡуғы булмай.
# Яуап көнө

Яуап көнө, Ҡиәмәт көнө — эсхатологик диндәрҙә һәм ышаныуҙарҙа һуңғы көн. Был көндө дөрөҫ юл менән йәшәгән һәм гонаһлылар үҙҙәренең эшләгән ҡылыҡтары өсөр яуап бирәсәк. Хөкөм Аллаһы тәғәлә тарафынан үткәрелә. Күсмә мәғәнәлә -донъяның бөтөүе. Яуап көнө, ҡиәмат көнө, мәхшәр көнө - Аллаһы тәғәләнең кешеләр өсөн иң һуңғы хөкөмө.
Ҡиәмәт булыуы - Аллаһ Тәғәләнең ғәҙеллегенең күренешелер. Был көндө һәр гонаһ өсөн яуап бирергә тура киләсәк. Донъяла кешеләрҙе битәрләп, ҡыйырһытып йөрөгәндәр бер нисек тә ҡотола алмаясаҡтар. Ул ваҡытта аҡсала, мөлкәттә, дәрәжәлә таныш-белештәрҙә, көстә – береһе лә ярҙам итмәйәсәк. Һәр кеше үҙенең ғәмәлдәре өсөн үҙе яуапҡа тарттырыласаҡ. Ҡотолоу мөмкин түгел, иллә мәгәр Аллаһ Тәғәләнең рәхмәте менән генә. Иманлыларға үә изгелектә булғандарға Раббыбыҙ рәхмәтен яуҙырыр, ә йүнһеҙҙәргә әйләнеп тә ҡарамаҫ. Был көн ғәҙеллек көнө. Ҡөрьән Кәримдең күп кенә сүрәләрендә һәм аяттарында Раббыбыҙ ҡиәмәт тураһында гел зикер итеп тора, уның күп кенә билгеләрен белдереп, һанап күрһәтә. Хатта сүрәләр ҙә ҡиәмәт исеме менән аталған. Мәҫәлән: “Үәҡиғәһ” (Ҡолаусы), “Тәғәбүн”, (Үҙ-ара яла яғыу) “Ҡийәмәһ” (Ҡиәмәт), “Ғәшийә”- (Ҡаплаусы).

# Яуап көнө
## Ҡөрьән, әл Бәҡара сүрәһе 109-114-се аяттар

109. Үҙ-үҙҙәрендәге хөсөтлөк арҡыры Әһле-л-китаптан күптәр һеҙҙе, иман килтергәнегеҙҙән һуң, үҙҙәренә хәҡиҡәт асыҡланғас, кафырға әйләндерергә теләр ине. Ғәфү итегеҙ һәм Аллаһ үҙ әмере менән килгәнгә ҡәҙәр уларҙан йөҙ дүндерегеҙ. Ысынлап та, Аллаһ һәр нәмәгә лә ҡөҙрәтле!
110. Намаҙға тороғоҙ, зәкәт түләгеҙ. Яҡшылыҡ менән үҙегеҙ өсөн нимә әҙерләһәгеҙ, Аллаһ ҡаршыһында шуны табырһығыҙ: Аллаһ һеҙ нимә эшләгәнде күрә бит!
111. Улар: «Йәһүҙиҙәрҙән һәм насраниҙарҙан башҡа һис кем ожмахҡа инмәйәсәк»,— тине. Был — уларҙың хыялдары. «Әгәр һеҙ хаҡ һөйләүсе булһағыҙ, дәлилдәрегеҙҙе килтерегеҙ!» — тип әйт.
112. Эйе! Кем үҙ йөҙөн Аллаһҡа йүнәлткән һәм изгелек ҡыла икән, әжере — үҙ Раббыһы ҡаршыһында. Уларға хәүеф тә юҡ, көйөнмәйәсәктәр ҙә.
113. Һәм йәһүҙиҙәр: «Насраниҙар бер нәмәгә лә нигеҙләнмәй»,— ти, насраниҙар ҙа: «Йәһүҙиҙәр бер нимәгә лә нигеҙләнмәй»,— ти. Ә улар китапты уҡый. Белмәгән кешеләр ҙә былар кеүек һөйләнә. Улар бәхәсләшкән нәмә тураһында Аллаһ ҡиәмәт көнөндә хөкөм итер.
114. Аллаһ мәсеттәрендә Уның исемен иҫкә алыуҙан тыйыусынан һәм мәсеттәрҙе емерергә йөрөүсенән кем залимыраҡ? Улар унда ҡурҡып ҡына инергә тейеш. Уларға был донъяла — хурлыҡ, ә ахирәт көнөндә оло яза булыр.
# Верхулька

Верхулька — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Клязьма йылғаһының уң ярына тамағынан 433 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9,1 км.

# Верхулька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031740
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003174
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы (Мәсетле районы)

Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Оло Ыҡтамаҡ ауылы. Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы көнсығыштан Балаҡатай районы, көньяҡтан өлөшләтә Ләмәҙтамаҡ ауыл Советы, Йонос ауыл Советы, төньяҡтан Кесе Ыҡтамаҡ, көнбайыштан Әләгәҙ ауыл Советы менән сиктәш.

# Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Тарихы

Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда ауыл советы составына Яңы Мөслим һәм Әжекәй ауыл советтары индерелә.
# Оберхоф

Оберхоф (нем. Oberhof) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1530 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,47 км². Диңгеҙ кимәленән 810–836 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98559 һәм автомобиль коды — SM.
# Кеше хоҡуҡтары көнө

Кеше хоҡуҡтары көнө (БМО-ның рәсми телдәрендә: ингл. Human Rights Day, исп. Día de los Derechos del Hombre, франц. la Journée des droits de l'homme) — БМО-ның Генераль Ассамблеяһы тәҡдиме буйынса (423-сө (V) Резолюция) 1950 йылдан башлап, йыл һайын 10 декабрҙә билдәләнә. 1948 йылда ошо көндә БМО-ның Генераль Ассамблеяһы Кеше хоҡуҡтарының дөйөм декларацияһын ҡабул итә.
Генераль Ассамблея резолюцияһында барлыҡ дәүләттәргә йыл һайын Кеше хоҡуҡтары көнөн байрам итеү тураһында докладтар ебәрергә тәҡдим итә. Кеше хоҡуҡтары көнөн байрам итеүҙе көйләүҙә Кеше хоҡуҡтары буйынса Юғары комиссар мөһим роль уйнай.
СССР-ҙа, 1977 йылдан алып, Кеше хоҡуҡтары көнөндә Мәскәүҙә Пушкин майҙанында «Өнһөҙлөк митингыһы» үткәрәләр.
Рәсәйҙә был көндә рәсми һәм рәсми булмаған төрлө саралар үткәрелә. 2001 йылда Андрей Сахаров исемендәге «За журналистику как поступок» премиһы булдырыла. Премия Рәсәй журналистарына Кеше хоҡуҡтары көнөндә 10 декабрҙә тапшырыла.
2009 йылдың 10 декабрендә демократик хәрәкәт вәкилдәре Пушкин майҙанында тағы ла «Өнһөҙ митинг» үткәрә. Шулай итеп, улар, Рәсәйҙә кеше хоҡуҡтары ҡабаттан һәр ерҙә һәм тупаҫ боҙола тип иҫәпләп, совет диссиденттарының йолаларын тергеҙергә ҡарар итә.
КАР-ҙа Кеше хоҡуҡтары көнө милли байрам булараҡ 21 мартта — 1960 йылда Шарпевилдәге атып үлтереш тураһында иҫтәлек итеп Раса дискриминацияһын бөтөрөү өсөн халыҡ-ара көрәш көнөндә үткәрелә.
Кирибатиҙа Кеше хоҡуҡтары көнө ял тип иғлан ителгән.
2013 йылдың 10 декабрендә Кеше хоҡуҡтары өсөн халыҡ-ара федерация (FIDH) менән «Яҙ» хоҡуҡ үҙәге «Беларустә һәр урында хеҙмәт хоҡуҡтарын боҙоу һәм мәжбүри хеҙмәт» темаһы буйынса 80 битлек ентекле отчет тәҡдим итә.

# Кеше хоҡуҡтары көнө
## Көн темаһы

Йыл һайын БМО Кеше хоҡуҡтары көнөнөң төп темаһын билдәләй:
* 2004 йыл — «Кеше хоҡуҡтары өлкәһендәге белем»
* 2005 йыл — «Язалауҙар һәм уларға ҡаршы глобаль көрәш тураһында»
* 2006 йыл — «Ярлылыҡ менән көрәшеү бурыс, ә мәрхәмәтлек түгел»
* 2007 йыл — «Барыбыҙ өсөн дә кешелек дәрәжәһе һәм ғәҙеллек»
* 2008 йыл — «Кеше хоҡуҡтары декларацияһын ҡабул итеүҙең 60 йыллығы»
* 2009 йыл — «Төрлөлөктөн һаҡлау — дискриминацияны бөтөрөү»
* 2010 йыл — «Өндәшмәй ҡалма… дискриминацияға юҡ тип әйт!»
* 2011 йыл — «Уртаҡ байрамыбыҙҙы — Кеше хоҡуҡтары көнөн хуплағыҙ!»
* 2012 йыл — «Һеҙҙең тауышығыҙ ишетелһен!»
* 2013 йыл — «Һеҙҙең хоҡуҡтар өсөн 20 йыл көрәш!»
* 2014 йыл — «Кеше хоҡуҡтары — йылына 365 көн»
* 2015 йыл — «Беҙҙең хоҡуҡтар, азатлыҡ һәр ваҡыт»
* 2016 йыл — «Бөгөн кемдеңдер хоҡуғ өсөн көрәш!»
* 2017 һәм 2018 йылдар — «Тигеҙлек, ғәҙеллек һәм кешелек дәрәжәһен яҡлау өсөн сығыш яһайыҡ»
# Ятри-Я

Ятри-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Щекурь-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 102 км.

# Ятри-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026745
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302674
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шогла

Шогла (Шолга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кодина йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Шогла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003759
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000375
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яковлев Николай Дмитриевич

Яковлев Николай Дмитриевич (31 декабрь 1898 йыл — 9 май 1972 йыл) — совет хәрби начальнигы, Артиллерия маршалы. Илдең Һауа һөжүменә ҡаршы оборона ғәскәрҙәре баш командующийы (1955—1960). СССР-ҙың 2-се саҡырылыш (1946—1950) Юғары Советы депутаты.

# Яковлев Николай Дмитриевич
## Рәсәй император армияһындағы хеҙмәте

Николай Дмитриевич Яковлев хәҙерге Новгород өлкәһенең Старая Русса ҡалаһында тыуа. Мещан. Урыҫ. Рәсәй армияһына 1916 йылда саҡырыла. 1917 йылда уҡыу командаһын таммалай, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, 35-се армия корпусының 67-се пехота дивизияһы 268-се Пошехон полкының кесе унтер-офицеры.

# Яковлев Николай Дмитриевич
## Граждандар һуғышы

Ҡыҙыл Армияла 1918 йылдан. Граждандар һуғышында штабта эш башҡарыусы була, артабан взвод һәм рота менән командалыҡ итә. 1920 йылда 2-се Петроград артиллерия курстарын тамамлай.

# Яковлев Николай Дмитриевич
## Һуғыштар араһындағы осор

1921 йылдың майында 32-се гаубица артдивизионы адъютанты итеп тәғәйенләнә, шул уҡ йылдың июнендә — 28-се йыйылма ауыр гаубица артдивизионының, шул уҡ йылдың декабрендә — 28-се Царицын уҡсылар дивизияһының, 1922 йылдың апреленән — 28-се тау уҡсылар дивизияһының. Шул уҡ йылдың июненән — 28-се тау уҡсылар дивизияһының айырым гаубица батареяһы командиры ярҙамсыһы. 1923 йылдың сентябренән — 28-се артиллерия дивизионының начальник урынбаҫары. 1923 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
# Ҡайын еләге

?Ҡайын еләге :
Сәскә атыусы үҫемлектең дөйөм күренеше :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Рауза һымаҡтар |
| Ырыу: | Ер еләге |
| Төр: | Ҡайын еләге |
Латинса исеме :
Fragaria vesca L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 24634 NCBI 57918 |
Ҡайын еләге, турғай еләге, яңғыҙаяҡ (рус. Земляника лесная, лат. Fragaria vesca) — рауза һымаҡтар ғаиләһенән булған күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Май — август айҙарында аҡ сәскә ата, июнь — сентябрҙә емеше өлгөрә.

# Ҡайын еләге
## Этимологияһы

Еләктең русса атамаһы тигән боронғо рус һүҙе "Земляница"нан килеп сыҡҡан, сөнки уның өлгөргән емештәре ергә яҡын аҫылынып тора.
Ҡайын еләге (Fragaria vesca Linnaeus) инглиз телендә — «Wild strawberry» йәки «Alpine strawberry», француз телендә — «Fraise das bois».

# Ҡайын еләге
## Таралыуы

Ҡайын еләге ҡайынлыҡта, аҡландарҙа, урман ситтәрендә, ҡоро тау биттәрендә, болон-туғайҙарҙа үҫә. Үҫемлек Рәсәйҙең Европа өлөшөндә, Көнбайыш һәм Көнсығыш Себерҙә, Ҡаҙағстан һәм Кавказда таралған.

# Ҡайын еләге
## Әһәмиәте һәм ҡулланылыуы

Үҫемлектең емешен кешеләр борондан ҡулланған. Кешенең уны мезолитта уҡ ҡулланыуы тураһында дәлилдәр бар.
Еләктең япрағы (лат. Folium Fragariae) дарыу сеймалы сифатында ҡулланыла. Япраҡтары үҫемлек сәскә атҡан ваҡытта йыйыла, уларҙы 1 см оҙонлоҡта ҡырҡып алалар. Киптергестә 45 °C температурала йәки яҡшы елләтелгән биналарҙа киптерелә. Һаҡлау ваҡыты — 1 йыл.
# Нефтянка (Сунжа ҡушылдығы)

Нефтянка — Рәсәй йылғаһы. Төнбяҡ Осетия-Алания Республикаһы, Ингушетия Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сунжа йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк, Алханчуртовтан тармАғиҙелталады ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Нефтянка (Сунжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек РФ менән Грузия сигенән, Ардон йылғаһын индермәйенсә, Урсдон йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000212108200003084
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200308
* Бассейн коды — 07.02.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2