yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Наркевич Иван Иосифович

Наркевич Иван Иосифович (16 август 1938 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. «Востокнефтепроводстрой» тресының 7-се төҙөлөш-монтаж идаралығы бульдозеристы. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры. СССР нефть-газ объектарын төҙөү министрлығының почетлы хеҙмәткәре (1988).

# Наркевич Иван Иосифович
## Биографияһы

Иван Иосифович Наркевич 1938 йылдың 16 авгусында Польшаның Вилейка воеводлығы Постава поветы Лучай гмины Пуховки ауылында (хәҙер Белоруссияның Витебск өлкәһе Глубокий районы) тыуған. Урта белемле.
1957—1960 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
Эш урындары: 1960 йылдан алып «Ленгидропроект» институтының 2-се комплекслы геология экспедицияһында тракторсы булып эшләй, ә һуңынан — Үҙәк комплекслы сейсмик экспедицияһында. 1964 йылдан алып —Тайга Көнбайыш-Себер тимер юлындағы Тайға тимер юлы станцияһы депоһында слесарь, 1966 йылдан — Яҡут АССР-ында «Нефтепроводмонтаж» тресының 8-се төҙөлөш-монтаж идаралығы слесаре. 1968 йылда Башҡортостанда күсә һәм «Востокнефтепроводстрой» тресының 7-се төҙөлөш-монтаж идаралығында бульдозерсы булып эшләй.
1970 йылдан башлап таҙартыу машинаһы машинисы. Ухта—Торжок, Урта Азия— Үҙәк, Түбәнге Варта—Ҡурған—Куйбышев, Уренгой—Помары—Ужгород магистраль нефть һәм газ үткәргес торбалар, компрессор һәм нефтте ҡыуыусы станциялар, шулай уҡ Урта Азияла, Ырымбур, Төмән, Свердловск өлкәләрендә, Яҡут АССР-нда һәм СССР-ҙың башҡа төбәктәрендә нефть һәм газ объекттарын, торлаҡ һәм юлдарҙы төҙөүҙә ҡатнаша.
1998 йылда пенсияға сыға. Өфө ҡалаһында йәшәй.

# Наркевич Иван Иосифович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Нефть һәм газ объекттарын төҙөүҙәге күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн И. И. Наркевич Хеҙмәт Даны орденының I (1987), II (1983), III (1974) дәрәжәләре һәм миҙалдары менән бүләкләнә.
# Мөстәхәб

Мөстәхәб (ғәр. مستحبّ‎‎ — сөннәт ғәмәл; рус. Мустахабб) — мәндүб, сөннәт һәм ғәйри-мүәкәдә һүҙҙәренең синонимы, шәриғәттә башҡарыу мотлаҡ булмаған сауаплы ғәмәлдәр, рөхсәт ителгән хәләл ғәмәлдәрҙең бер өлөшө
Йышыраҡ мөстәхәб Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмдең һәм уның сәхәбәләренең ғәмәлдәренән өлгө алып башҡарыла. Мөстәхәбте үтәмәү гонаһ һаналмай. Мөстәхәбкә , мәҫәлән, сөннәт намаҙҙар һәм ураҙалар инә.
# Рощинский (Стәрлетамаҡ районы)

Рощинский (рус. Рощинский) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1990 кеше. Почта индексы — 453137, ОКАТО коды — 80 249 878 001.

# Рощинский (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 15 км
# Захариха

Захариха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 984 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Захариха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103039
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Купай

Купай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Купай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200007436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200743
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йәрмәкәй ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)

Йәрмәкәй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Йәрмәкәй ауылы.

# Йәрмәкәй ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. 2008 йылда Әбделкәрим һәм Семен-Макар ауыл Советтары менән берләштерелгән.
# Олоғортау (һырт)

Олоғортау — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Әбйәлил районы буйлап Икстимер йылғаһы киңлек бүлеменән Ҡараһаҙ йылғаһы (икеһе лә — Оло Ҡыҙыл йылға бассейны) тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған.
Оҙонлоғо яҡынса 16 км, киңлеге 2—3 км, абс. бейеклеге 656 м. 458—656 м бейеклектәге 7 түбәһе айырылып тора (Морон, Сағылтау, Ҡаратау тауҙары). Рельефы тәпәш таулы, ҡатмарлы. Һырт төньяҡ һәм көньяҡ өлөштәрендә билән м‑н бүленгән. Төньяҡ өлөшөнөң битләүҙәре текә, осло башлы түбәләре бар, көньяҡ өлөшө — һөҙәк. Олотау свитаһының туффиттарынан, саҡматашлы һәүерташтарынан һәм йылайыр свитаһының граувактарынан ғибәрәт.
Ландшафы аҡһыл һоро тау‑урман тупрағындағы ҡарағай һәм ҡайын урмандарынан тора
# Восточный Маныч

Восточный Маныч — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Состинск күлдәренә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 141 км.

# Восточный Маныч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Көнсығыш Маныч йылғаһы башынан Чограй һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000112108200000698
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200069
* Бассейн коды — 07.01.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Торомтай

Торомтай (рус. Обыкнове́нная пустельга́, лат. Falco tinnunculus) — ыласын һымаҡтар отрядына инеүсе оҙон осло ҡанатлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло, күкшел буҙ һыртлы, ҡыҙғылт һары ҡорһаҡлы, кимереүселәр һәм бөжәктәр менән туҡланған ваҡ йыртҡыс ҡош.

# Торомтай
## Ҡылыҡһырлама

Күгәрсен ҙурлығында.Осҡанда оҙон ҡанаттары һәм ҡойроғо күҙгә салына. Ата ҡоштоң т-бәһе һәм ҡойроғо күкһел һоро. Ҡанат остары ҡара. Дөйөм төҫөерән, ҡорһаҡ яғы асығыраҡ уҡ башағына оҡшаған ҡара тартар менән сыбарланған. Инә һәм йәш ҡоштарҙың һырты ҡара таплы көрәнһыу ерән.Кәүҙәләренең аҫ яғы буй ала, һорғолт аҡ. Ялан торомтайынан тырнаҡтарының ҡара булыуы менән айырыла.

# Торомтай
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы:"кли-кли-кли".

# Торомтай
## Йәшәү рәүеше

Ҡая таштарҙа, һирәк ағаслы урмандарҙа йәшәй. Башлыса сысҡан, ваҡ ҡош-ҡорт менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ағас баштарында һәм ҡыуышында, ҡая таштарҙа оялай. Ерәнһыу көрән таптар менән сыбарланған 4-5 йоиортҡа һала. Сысҡандарҙы ҡырып файҙа килтерә.

# Торомтай
## Осоуы

* Инә торомтай
* Торомтайҙың иң киң ҡанат йәйгән сағы
* Планлаштырыу
* Торьмтай кимереүселәр менән
{{|be-x-old}} {{|de}}
# Эбенхайм

Эбенхайм (нем. Ebenheim) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 252 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,45 км². Диңгеҙ кимәленән 335 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
# Лоссиевский Михаил Владимирович

Лоссиевский Михаил Владимирович (яҡынса 1850—1884) — тыуған яҡты өйрәнеүсе, этнограф. Урыҫ география йәмғиәте ағзаһы.

# Лоссиевский Михаил Владимирович
## Биографияһы

Лоссиевский Михаил Владимирович 1850 йылда яҙыусы Владимир Степанович Лоссиевский ғаиләһендә тыуған.
Өфө губернаһы статистика комитетының тулы хоҡуҡлы ағзаһы булып тора. Лоссиевскийҙың тикшеренеүҙәре башҡорт халҡының фольклорын, этнографияһын һәм тарихын өйрәнеүгә арналған. Башҡорт легендаларын, хикәйәттәрен, йырҙарын, риүәйәттәрен һәм башҡа фольклор әҫәрҙәрен йыйған.
1876 йылда «Оренбургский листок» (№ 24) гәзитендә «Башкирская легенда о месяце» мәҡәләһе баҫылып сыға, унда ай һәм башҡорт ҡыҙы тураһында шиғри хикәйәтте һөйләй. Был әҫәрҙә ай, башҡа башҡорт әкиәттәрендәге кеүек үк, ир зат булып тора. Башҡорт ҡыҙы һыуға барған саҡта, ай сибәр ҡыҙҙы үҙенә ҡатынлыҡҡа ала, һәм шул ваҡыттан алып ҡыҙ унда көйәнтәһе һәм биҙрәһе менән баҫып тора.
Лоссиевский «Старинные ханства» хроникаһын баҫтырып сығара. Хроникала Стәрлетамаҡ өйәҙенең Ҡунаҡбай ауылында яҙып алған юрматылар шәжәрәһен килтерә.
1882 йылда «Волжско-Камское слово» гәзитендә (№ 221) «Пугачёвский бригадир Салават и Фариза» хеҙмәтен баҫтыра.
1883 йылда «Өфө губернаһының иҫтәлектәр китабында» Лоссиевскийҙың «Прошлое Башкортостана и башкир по легендам, сказаниям и шэжэре» хеҙмәте нәшер ителә. М. И. Өмөтбаев «Боронғо башҡорттарҙың көнкүреше һәм дин», «Башҡортса һөйләш», «Башҡорттарҙың рухи донъяһы һәм әҙәбиәте» бүлектәрен яҙыуҙа ҡатнаша һәм тәржемә менән ярҙам итә. Был хеҙмәткә, авторға шул уҡ Өмөтбаев еткергән, «Башкирские улени и песни» ҡушып бирелә. Ашҡаҙар йылғаһына батып үлгән ире тураһында иҫтәлек итеп сығарылған «Ашҡаҙар» йыры һүрәтләнә, һәм башҡалар.
Был хеҙмәттә тасуирлаған риүәйәттәр буйынса, башҡорттар ырыу ҡоролошо менән йәшәгән һәм хан идаралыҡ иткән, һуңғы хан Тюря-Бабату-Клюсов була. Уның төйәге Чёртово городище булараҡ нығыраҡ билдәле, Ҡариҙел һәм Ағиҙел йылғалары ҡушылған ерҙә моронда урынлашҡан. Хандың цитаделы валдар һәм соҡорҙар менән нығытылған, Ҡариҙел йылғаһына йәшерен юлы була.

# Лоссиевский Михаил Владимирович
## Әҫәрҙәр

* Кое-что о Башкирии и о башкирах в их прошлом и настоящем. Уфа, 1903.
* Пугачёвский бригадир, певец и импровизатор.// Наш Салават. Уфа, 1882.
# Масаринка

Масаринка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уржумка йылғаһының уң ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Масаринка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103824
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Петровский Владимир Викторович

Петровский Владимир Викторович (26 июнь 1897 йыл — 9 ноябрь 1976 йыл) — ғалим-табип-физиолог. 1945 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, 1968 йылғаса нормаль физиология кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1931), профессор (1936). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1962). Ленин ордены кавалеры (1965).

# Петровский Владимир Викторович
## Биографияһы

Владимир Викторович Петровский 1897 йылдың 26 июнендә Әстерхан ҡалаһында тыуа. 1922 йылда Әстерхан медицина институтын тамамлай. 1945—1968 йылдарҙа Башҡортостан медицина институтында эшләй, институттың нормаль физиология кафедраһының мөдире була. Үпкә шеше һәм һыуыҡ тейеүҙән барлыҡҡа килгән сирҙәрҙең рефлекторлы механизмлы булыуын иҫбат итә. Тикшеренеүҙәре барышында ҡан һәм лимфа тамырҙарының организмда бер бөтөн система булып бәйләнешле эшләүҙәрен, ҡандың шыйыҡ өлөшө өсөн лимфа системаһының депо булып тороуын асыҡлай. Фәнни хеҙмәттәренең төп йүнәлеше — шартлы рефлекстарҙы өйрәнеү, лимфа һәм вена тамырҙарының тонуслылығына регуляция индереү мәсьәләләре.

# Петровский Владимир Викторович
## Хеҙмәттәре

* О роли лимфатических сосудов в регуляции кровообращения. М., 1960.

# Петровский Владимир Викторович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1962)
* Ленин ордены (1965)
# Воронеж филармонияһы

Воронеж филармонияһы — Воронеж ҡалаһының концерт ойошмаһы

# Воронеж филармонияһы
## Тарихы

Воронеж филармонияһы 1937 йылда ойошторола. 1961 йылда ул элекке «Тауматограф» кинотеатр бинаһына урынлаша, хәҙерге ваҡытта ла шул бинала эшләй.

# Воронеж филармонияһы
## Бина

Бина 1908 йылда «Тауматограф» тип аталған ҡалала икенсе кинотеатр өсөн төҙөлә. 1915 йылда бина киңәйтелә. Фасадында һылап эшләнгән грифондар менән һүрәттәр барлыҡҡа килә, ә кинотеатрҙың исеме «Кино» тип үҙгәртелә. Революциянан һуң кинотеатрҙың исеме яңынан «Комсомолец» тип үҙгәртелә. 1943 йылда яңынан тергеҙелгәндән һуң бинала ҡыҫҡа ваҡытҡа фильмдар яңынан күрһәтелә башлай. Бер аҙҙан бында музыкаль комедия театры урынлаша, ә 1961 йылдан бина өлкә филармонияһына күсә. 1950-се йылдарҙа майҙандың был яғындағы бөтә йорттарҙы бер кәрниз аҫтына ҡуйыу өсөн бинаны 4 ҡатҡа тиклем бейегәйтеп төҙөргә планлаштырыла.

# Воронеж филармонияһы
## Коллективтары

* Воронеж Академик симфоник оркестры
* Губернатор эстрада-тынлы оркестры
* "Элегия" шиғриәт театры
* Музыкаль-әҙәби лекторий
* Урыҫ йырҙары ансамбле "Воронежские девчата"
* "Отрада" ансамбле
* урыҫ халыҡ музыкаһы, йыр һәм бейеү ансамбле "Балалайка"
* Казак йыр ансамбле "Держава"
* "Воронежские солисты" ансамбле
* Воронеж филармонияһының ирҙәр хоры
* "Арт-шоу групп"
* Концов Николай Александрович
* Воронеж филармонияһының "Big Band"
# ХӘМӘС

ХӘМӘ́С (ғәр. حَمَاس‎, х̣амәс), Ислам ҡаршылыҡ хәрәкәте (ғәр. حَرَكَة اَلْمُقَاوَمَةِ الْإِسْلَامِيَّةِ‎, Хәрәкәт әл-Мүҡаүәмә әл-Ғисләмийә) — Израиль оккупацион көстәренә ҡаршы торған Фәләстин сөнни сәйәси һәм хәрби ойошмаһы. ХӘМӘС-тың штаб-фатиры Ғәззә ҡалаһында урынлашҡан.
2023 йылдың 7 ҡарасайҙа ХӘМӘС яугирҙары "Әл-Аҡса туфаны" операцияһының башланыуы тураһында иғлан итә.
# Миттельхервигсдорф

Миттельхервигсдорф (нем. Mittelherwigsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3899 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,48 км². Диңгеҙ кимәленән 304 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2763 һәм автомобиль коды ZI.
# Кацхютте

Кацхютте (нем. Katzhutte) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1657 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,69 км². Диңгеҙ кимәленән 420 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98746 һәм автомобиль коды — SLF.
# Зульца

Зульца (нем. Sulza) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 291 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,96 км². Диңгеҙ кимәленән 212 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
# Ун-Ханжанг-Юган

Ун-Ханжанг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Атлым йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ун-Ханжанг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301857
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рапси-Юган

Рапси-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының уң ярына тамағынан 382 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Рапси-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050888
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205088
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пановка (Бетька ҡушылдығы)

Пановка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Бетька йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пановка (Бетька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100410
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оберлихтенау

Оберлихтенау (нем. Oberlichtenau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1453 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,03 км². Диңгеҙ кимәленән 270 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1936 һәм автомобиль коды BZ.
# Заречье ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Заречье ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Воскресенск ауылы.

# Заречье ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Заречье ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Билдәле шәхестәре

* Бекетов, Василий Семенович (25 март 1924 — 18 сентябрь 1991 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Советтар Союзы Геройы.
# Болан күҙе

?Болон күҙе, еҫле ромашка :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Астра сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Астралар |
| Ырыу: | Ромашка |
| Төр: | Болон күҙе, еҫле ромашка |
Латинса исеме :
Matricaria discoidea DC. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 501470 |
Болан күҙе, еҫле ромашка (рус. Рома́шка паху́чая, Ромашка безъязычковая, лат. Matricária discoidea) — астра сәскәлеләр ғаиләһенән бер йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 15-30 см тирәһендә. Июнь-август айҙарында йәшкелт һары сәскә ата.

# Болан күҙе
## Таралыуы

Болан күҙе ныҡ таралған әрһеҙ үлән, урмандарҙа юл буйҙарында, ишек алдында, ташландыҡ ерҙә һ.б. урында үҫә. Үҫемлектең тыуған яғы — Төньяҡ Америка. XIX быуатта Рәсәйгә килтерелгән һәм тиҙ арала таралып киткән.
* Болон күҙе: сәскәлеге эре план менән
# 1997 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1997 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Марткопи монастыры

Марткопи монастыры (груз. მარტყოფის ღვთაების მონასტერი)- грузин православ монастыры, Марткопи ауылына яҡын, Тбилисиҙан көнсығышҡа табан 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Монастырь тарихы VI быуатҡа барып тоташа, булған ҡоролмалары XVII-XIX быуаттарға ҡарай. Монастырь Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡылар исмелегенә индерелгән.

# Марткопи монастыры
## Урынлашыуы

Монастырь комплексы Марткопи ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 5 саҡрым, Тбилисиҙан яҡынса 25 саҡрым алыҫлыҡта Яльно һыртының урманлы битләүендә урынлашҡан. Әлеге комплекс сиркәүҙең төп көмбәҙенән, манаранан монах Антон колоннаһынан һәм бер нисә ҡоролманан тора..
XIX быуат уртаһында төп сиркәү урта быуат хараба бинаһын алмаштырыу өсөн тулыһынса яңынан төҙөлә. Төньяҡта 1699 йылда төҙөлгән манараһы күтәрелә. Артабан көнсығышҡа ҡарай 30 метр бейеклектәге башняһы тора. Ул монах Антон бағанаһы булараҡ билдәле, монахтың һуңғы 15 ғүмерендә сиркәү булып хеҙмәт иткән. Әлеге ҡоролма емерелгән урта быуат таш колонна урынында төҙөлгән

# Марткопи монастыры
## Тарихы

1265 йылда ҡаланы Алтын Урҙа хакимы Берк емергәндән һуң монастырь епископ Руставиҙың резиденцияһы була. 1395 йылда монастырь төрөк-монгол баҫып алыуынан зыян күрә. XVII быуат аҙағында монастырь яңыртыла. Ул "ҡәлғә кеүек" нығытыла, уның стенаһының оҙонлоғо 1400 метр була һәм йәйәнән атыу менән йыһазландырыла
1752 йылда Лесгияның мародер барымталарынан ҡурҡып, епископ Иосеб Джандиеришвили монастырҙы ҡалдырырға мәжбүр була һәм үҙенең резиденцияһын һәйбәт һаҡланған Марткопи ауылына тапшыра. 1823 йылда бина ер тетрәү һөҙөмтәһендә зыян күрә; көмбәҙе һәм көнсығыш диуары емерелә. XIX быуат француз тарихсыһы Мари-Фелиците Броссе монастырҙан тик стена ғына тороп ҡала тип билдәләй.
1847 йылда Марткопи ауылын һүрәтләүендә Платон Йоселиани монастырҙың элеккесә фрескалары, шул иҫәптән 1586 йылда Кахетияла Мәскәү илселегенә арналған грузин һәм грек-рус яҙмалары менән грузин королдәре Вахтанг Горгасали һәм Давид Төҙөүсенеү тулы портреттары һаҡланып ҡалғанлығы тураһында тип хәбәр итәi
Төп сиркәү бинаһы 1848 һәм 1855 йылдар араһында яңынан тергеҙелә, рус рәссамы Михаил Трошчинский 1856 йылда интерьерын биҙәй. Тергеҙеү процесында боронғо грузин фрескалары һәм күп телле яҙмалар юғала.
1918 йылдың 26 авгусында Марткопи монастырында бөтә Грузияның католик патриархы Кирион II үлтерелә, ул үҙенең хөжрәһендә атып үлтерелгән килеш табыла. Монастырь совет осоронда 1934 йылда ябылғанға тиклем әүҙем эшләй. Сиркәү бинаһы приют, һуңынан Тбилиси авиация заводының 31 хеҙмәткәре өсөн учреждение булып хеҙмәт итә. 1989 йылда монастырь Грузия Православие Сиркәүендә тергеҙелә.
# Шуля

Шуля — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кундыш йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Шуля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001302
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100130
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1