yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Өфө сәй фабрикаһы

Өфө сәй фабрикаһы — Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһындағы сәй һатып алып, уны фасовкалау һәм һатыу менән шөғөлләнеүсе предприятиеһы.

# Өфө сәй фабрикаһы
## Тарихы

Өфө сәй фабрикаһы 1942 йылда Өфөгә эвакуация менән күсеп килгән Рязань сәй фабрикаһы нигеҙендә барлыҡҡа килә. 1943 йылда беренсе тапҡыр плитәле һәм таблеткаларға пресланған сәй сығара башлай. 1974 йылда фабрика өр-яңы прдукция сығарыусы технологик ҡорамалдар һатып ала. Артабан фабрика Өфө сәй үлсәү фабрикаһына, ә 1994 йылда «Теастан» Ябыҡ типтағы акционерҙар берекмәһенә әйләнә.

# Өфө сәй фабрикаһы
## Төҙөлөшө

Фабрика төп етештереү цехтарынан һәм Өфө ҡалаһы Дим районының Романовка ауылындағы һәм Киров районының Мокроусово ауылындағы ике базанан ғибәрәт. Фабрикала Германия, Италия, Бөйөк Британиянан һатып алынған ҡорамалдар ҡуйылған. Был ҡорамалдар сәйҙе 2,3 г, 50, 100, 125, 150 граммлап ҡаптарға үлсәп һалып сығарырға мөмкинлек бирә.

# Өфө сәй фабрикаһы
## Продукцияһы

1994 йылда 7600 тонна продукция, шул иҫәптән, 60 төрҙән артыҡ ҡара, йәшел, ҡушылмалы сәй, 20 төрҙән артыҡ емештән эшләнгән хуш еҫле, төрлө дауа үләндәре ҡушылған юғары, беренсе, икенсе сортлы сәйҙәр ҡаты, ярымҡаты, йомшаҡ һәм бер тапҡыр ҡулланылыусы ҡаптарға төрөлөп сығарыла. Продукцияны Башҡортостандан тыш, Татарстан, Удмурт, Бүрәт, Ҡабарҙы-Балҡар Республикаларына, Силәбе, Төмән, Свердловск, Ульяновск, өлкәләренә, Пермь крайына, Ҡаҙағстан менән Беларусь сауҙа предприятиеларына сығаралар. Рәсәй Федерацияһында һәм БДБ -ла Башҡортостандың Өфө сәй фабрикаһы продукцияһы-арҙаҡлы продукцияларҙың береһе.
# Баҡсаһарай

Баҡсаһарай (ҡырымтат. Bağçasaray, Багъчасарай, рус. Бахчисарай, укр. Бахчисарай) — Ҡырым Республикаһыдағы/Ҡырым Автономиялы Республикаһыдағы ҡалаһы. Элекке Ҡырым ханлығының баш ҡалаһы.

# Баҡсаһарай
## Иҫтәлекле урындар

* Хан һарайы

# Баҡсаһарай
## Билдәле шәхестәре

* Эреджепова Сабрие;
* Ғаспыралы Шәфиҡа Исмәғил ҡыҙы
# Павел Йозеф Шафарик университеты

Кошицела Павел Йозеф Шафарик университеты (словак. Univerzita Pavla Jozefa Šafárika v Košiciach) —Словакия Республикаһының Кошице ҡалаһындағы университет тибындағы юғары уҡыу йорто. Күренекле славист Павел Йозеф Шафарик хөрмәтенә аталған.

# Павел Йозеф Шафарик университеты
## Тарихы

1959 йылда Братиславалағы Коменский университетының Медицина факультеты менән Фәлсәфә факультетын (Прешовта Юғары педагогия мәктәбенең Фәлсәфә факультеты булараҡ ойошторолған) ҡушылыу һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Иезуиттарҙың Кошице университетының вариҫы итеп иҫәпләнә.
1963 йылда Кошицелағы Павел Йозеф Шафарик университеты составында Тәбиғәт ғилеме факультеты булдырылған.
1964 йылда Прешовта урынлашҡан Педагогия факльтеты Кошицелағы Павел Йозеф Шафарик университеты составына индерелгән.
1973 йылда Кошицелағы Павел Йозеф Шафарик университеты составында Юридик факультеты ойошторолған.
1990 йылда Кошицелағы Павел Йозеф Шафарик университеты составына Православие динен өйрәнеү һәм Грек-католик динен өйрәнеү факультеттары индерелгән.
1996 йылдың 10 декабрендәге 361/1996 һанлы закон нигеҙендә Кошицелағы Павел Йозеф Шафарик университетынан Прешовта айырым Прешов университеты ойошторолған.
Кошицела Павел Йозеф Шафарик университеты Словакияла икенсе (Братиславалағы Коменский университетынан һуң) ҙур юғары уҡыу йорто.

# Павел Йозеф Шафарик университеты
## Факультеттар

* Медицина факультеты
* Тәбиғәт ғилеме факультеты
* Юридик факультет
* Асыҡ мдара итеү факультеты
* Фәлсәфә факультеты
# Ғималова Мәрйәм Ғилметдин ҡыҙы

Ғималова Мәрйәм Ғилметдин ҡыҙы (22 июнь 1922 йыл — 24 июнь 2006 йыл) — ғалим-педагог-методист, әҙәбиәт белгесе. Педагогия фәндәре кандидаты (1961). РСФСР (1987) һәм Башҡорт АССР-ы (1969) мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967, 1976), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1994).

# Ғималова Мәрйәм Ғилметдин ҡыҙы
## Биографияһы

Мәрйәм Ғилметдин ҡыҙы Ғималова 1922 йылдың 22 июнендә Башҡорт АССР-ы Мәсәғүт кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы) Дыуан-Мәсетле ауылында тыуған.
Дыуан-Мәсетле урта мәктәбен,1953 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. 1949—1958 йылдарҙа Өфө ҡалаһындағы 9-сы мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡыта. Иң тәүгеләрҙән булып, уҡыусыһы Рәми Ғариповтың күңелендә ижад сатҡыһын күреп, уның әҙәби һәләтен үҫтереүгә этәргес биргән педагог.
ҒИМАЛОВА Мәрйәм Ғилметдин ҡыҙы [22.6.1922, БАССР‑ҙың Мәсәғүт кантоны Дыуан‑Мәсетле а. (БР‑ҙың Мәсетле р‑ны) — 24.9.2006, Өфө], педагог‑методист. Пед. ф. канд. (1961). РСФСР (1987) һәм БАССР (1969) мәктәбенең атҡ. уҡытыусыһы, РСФСР- ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967, 1976), БР‑ҙың мәғариф отличнигы (1994). 1949 й. алып 1‑се Башҡ. респ. мәктәп‑интернаты уҡытыусыһы, 1958—91 йй. Милли мәктәптәр ҒТИ Башҡ‑н филиалының өлкән ғилми хеҙм‑ре. Фәнни тикшеренеүҙәре мәктәптәрҙә һәм пед. училищеларында башҡорт әҙәбиәтен уҡытыу методикаһына арналған. 200‑ҙән ашыу фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәт, ш. иҫ. башҡ. мәктәптәре өсөн башҡ. әҙәбиәте б‑са дәреслектәр авторы. -->

# Ғималова Мәрйәм Ғилметдин ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Ғилми эшмәкәрлеге башҡорт әҙәбиәте менән бәйле. 200‑ҙән ашыу фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәт яҙған. Ғилми хеҙмәттәре башлыса башҡорт мәктәптәре һәм педагогия училищелары өсөн башҡорт әҙәбиәте буйынса дәреслектәр авторы.

# Ғималова Мәрйәм Ғилметдин ҡыҙы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Изучение родных литератур в национальных школах РСФСР. Л., 1982;
* Мәктәптә Баязит Бикбай ижадын өйрәнеү. Өфө, 1964;
* VI—VII кластарҙа башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәрен өйрәнеү. Өфө, 1972;
* X класс өсөн башҡорт әҙәбиәтенә методик ҡулланма. Өфө, 1972;
* V—XI кластарҙа башҡорт әҙәбиәтен уҡытыу методикаһы. Өфө, 1994.
# Янгы-Яха

Янгы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Янгы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074094
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307409
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Клык (Байгола ҡушылдығы)

Клык — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Байгол йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Клык (Байгола ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000731
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100073
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡармаҡ (журнал)

«Ҡармаҡ» — рәсемле сатирик журнал. Нәшер итеүсе-мөхәррире — М. Ғ. Мәржәни. 1915 йылдың ғинуарынан 1917 йылдың сентябрендә тиклем Ырымбур ҡалаһында айына 2 тапҡыр иҫке башҡорт телендә сыға. Барлығы 60 һаны донъя күрә. Журнал биттәрендә дини фанатизмды, наҙанлыҡты фашлаған фельетондар, шиғырҙар, шулай уҡ әҙәби-тәнҡит мәҡәләләре, башҡорт һәм татар яҙыусыларының художестволы әҫәрҙәре баҫыла.
# Оло Суббач

Оло Суббач — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ирва йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Оло Суббач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043766
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004376
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# O-Zone

O-Zone (рус. Озон йәки рус. Зона 0) — 1999—2005 йылдарҙағы молдаван музыкаль поп-төркөмө.

# O-Zone
## Төркөм тарихы

Төркөмдө 1999 йылда Inferialis молдаван рок-төркөмөнөң элекке ҡатнашыусылары Дан Балан (рум. Dan BălanТан Bălan) һәм Петру Желиховский (рум. Petru JelihovschiPetru Jelihovschi) Молдавияла Кишинев ҡалаһында ойошторғандар. Төркөм исеменең мәғәнәһен уның лидеры һәм нигеҙ һалыусыһы ошолайтып аңлатҡан:
   «Ямғырҙан һуң һауа озон һымаҡ таҙа һәм саф була. Шунан, кем генә инде мобиль селтәрендә Conex Зона 0 — Молдова тигәнде белмәй».
Шул уҡ йылда төркөм 11 композициянан торған Dar, unde eşti (рус. Но где же ты...) исеме аҫтында беренсе альбомын сығара. Ошо мәлдән төркөм үҙ илендә бик популяр булып китә. Әммә төркөмдөң был составы бик оҙаҡҡа бармай. Музыка менән профессиональ кимәлдә шөғөлләнергә кәрәк тигән һүҙ сыҡҡас та, төркөмдән Петру китә, уның өсөн музыка — тик хобби ғына, тип аңлата ул үҙенең был ҡарарын.
2001 йылдың яҙында төркөмдәге буш урынға кастинг иғлан ителә. Ике кеше: Раду Сырбу (рум. Radu Sîrbu) һәм Арсение Тодираш (рум. Arsenie Todiraş) кастингты уңышлы үтә. Өсәүләп улар O-Zone төркөмөн яңынан тергеҙәләр.
2002 йылдың авгусында яңы составтағы төркөм Number 1 (рус. Номер 1) исемле икенсе альбомын сығара, был альбом төркөмдө Румынияла һәм сит илдәрҙә киң таныта. «Despre Tine» (рус. «О тебе») синглы румын чартының иң башында өс аҙна дауамында тора.
Бынан да ҙурыраҡ популярлыҡты коллектив «Dragostea Din Tei» (рус. «Липовая любовь») йыры сыҡҡандан һуң яулай, был йыр уларҙы бөтә донъяға таныта. Йырҙың бер юлы — «nu mă, nu mă iei» — бөтә донъялағы музыка яратыусыларына билдәле булып китә. Композиция бик оҙаҡ ваҡыт донъя хит-парадтарының беренсе юлдарында тора. Төркөмдөң өсөнсө һәм һуңғы DiscO-Zone (һүҙҙәр уйыны: Disc O-Zone һәм Disco Zone) альбомы Румынияла 2003 йылда һәм (киңәйтелгән вариантта) бөтә донъяла 2004 йылда сыға, 2005 йылда иң йыш һатылған дисктарҙың береһе тип таныла.
2005 йылдың 14 ғинуарында төркөм солистары араһында контракт өҙөлә.

# O-Zone
## Дискографияһы

Альбомдар:
* 1999 — Dar, Unde Eşti…
* 2002 — 1 Number
* 2003 — DiscO-Zone
Синглдар:
* 2003 — «Numai Tu»
* 2003 — «Dragostea Din Tei»
* 2004 — «Despre Tine»
* 2004 — «De Ce Plang Chitarele»

# O-Zone
## Клиптары

* 2003 — Tu Numai
* 2003 — Dragostea Tei Din
* 2004 — Despre Tine
* 2004 — De Ce Plang Chitarele

# O-Zone
## Башҡа проекттары

* Arsenium
* Тан Bălan/Crazy Loop
* RadU
# Момчик

Момчик — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 294 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.

# Момчик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070035
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307003
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ябалу

Ябалу — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының һул ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ябалу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001708
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100170
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Камтытыгем

Камтытыгем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Узунтытыгем йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Камтытыгем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005346
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100534
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Аҡкүл (Силәбе өлкәһе)

Кесе Аҡкүл - рус. Малая Акуля - Рәсәйҙең Силәбе өлкәһендәге күл.

# Кесе Аҡкүл (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Кесе Аҡкүл күле Ҡыштым ҡала округы территорияһында, Тайгинка ҡасабаһынан төньяҡ-көнсығыштараҡ. Көнсығыштараҡ Оло Аҡкүл йәйрәп ята
Силәбегә тиклем араһы – 70 км, Екатеринбургҡа – 142 км
Координаттары: 55°39'3"N 60°33'50"E, 55°39′5″N (55.651394) Оҙонлоғо: 60°33′49″E (60.563527)
Һыу ятҡылығы көнбайыштан көнсығышҡа табан һуҙылған. Иң яҡын тораҡ пункт - 3-4 км көньяҡ-көнбайыштараҡ ятҡан Аңбаш ауылы

# Кесе Аҡкүл (Силәбе өлкәһе)
## Тасуирламаһы

Һыуы сөсө, ағынлы. Тектоник сығышлы. Ярҙары күбеһенсә һөҙәк. Көнбайыштан, көньяҡтан һәм көнсығыштан күл һаҙмыртланған. Һыу төбө ҡөмлө-ләмле.
Күл ҡатнаш урмандар менән уратып алынған. Ҡамышлы, башҡа төр һыу үләндәре лә үҫә.
Күлдә суртан, карп, алабуға, сабаҡ, табан тереклек итә.
Йыл әйләнәһенә балыҡ тоторға мөмкин.
Кесе Аҡкүл Аңбаш, Нонькино һәм Оло Аҡүл күлдәре эргәһендә урынлашҡан. Тәүгеһе һәм һуңғыһы менән ҡылымыҡтар аша тоташҡан һәм уларҙан туйына.

# Кесе Аҡкүл (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы урыҫ теленә Аҡкүл тигәндән үҙгәреп килеп ингән тип яҙа Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә.
# Ярбозерка

Ярбозерка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ковжа йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ярбозерка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008988
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000898
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чуллягай-Нярый-Кикя

Чуллягай-Нярый-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нимкытый-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Чуллягай-Нярый-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306490
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һандуғас

?Һандуғас :
Варакушка (Luscinia svecica volgae) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Мухоловковые |
| Ырыу: | Һандуғастар |
Латинса исеме :
Luscinia T. Forster, 1817 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179817 NCBI 52791 |
Һандуғас, былбыл (рус. Соловьи́, соловьи́ные) (лат. Luscinia)— турғайҙан бер ни тиклем ҙурыраҡ. Оҙон ғына аяҡлы, төҙөк кәүҙәле ҡош. Ерҙә йәки ағастарҙың аҫҡы ботаҡтарында йөрөйҙәр. Һайрағанда үрге ботаҡтарға күсә. Өҙлөкһөҙ ҡойроғон һелккеләй. Һырты һорғолт көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы аҡһыл һоро. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.
Тоноҡ ҡына тауышлы: «Фьюйт, тррр». Һайрауы һәр кешегә билдәле. Япрағлы һәм аралаш урмандарҙа, туғайҙарҙа, ағаслы һыу буйҙарында йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ерҙә оялай.
Ғәҙәттә, 5 бөртөк һарғылт көрән йомортҡа һала.

# Һандуғас
## Салауат Юлаевтың шиғыры

Һандуғас
Төнгө тынлыҡ. Ағаслыҡта
Һандуғас моңо.
Күктеме, ерҙеме данлай?
Кем белә уны?
Йырлаймы күктә балҡыған
Ҡояштың нурын?
Әллә айға арнағанмы
Һандуғас йырын?
Әллә арналғанмы ул йыр
Яҡты йондоҙға?
Йәйрәп ятҡан яландарға,
Хәтфә болонға?
Мин белмәйем.

# Һандуғас
## «Гәлсәр һандуғас»

«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы ойошторған республикабыҙҙағы берҙән-бер телевизион проект. Был телефестивалдең маҡсаты булып республикабыҙҙың эстрада йырсылары, йыр авторҙары араһында "иң-иң"дәрҙе билдәләү тора.
# Драп

Драп (франц. drap «буҫтау») — ауыр, шыма буялған, беше йөн йәки ярым йөн туҡыма, уң яғы шыма һәм тиҫкәре яғы йөнтәҫ, ҡатмарлы буҫтау үрелешле туҡыма.

# Драп
## Этимологияһы

Туҡыманың «драп» атамаһы Рәсәйҙә XIX быуатта, бынан алдағы быуаттың еңел туҡымаларына алмашҡа беше буҫтау килгәс, иҫке русса «буҫтау» һүҙе урынына ҡулланыла башлай.

# Драп
## Тарихы

XIX быуатта драп сорттары — драп-зефир, король, алтын, көмөш тип аталғандары популяр була.
Драп, ғәҙәттә, ике ҡатламдан тора, шуның арҡаһында бик йылы. Туҡыманың уң яғы, тиҫкәре яғына ҡарағанда, йыш ҡына юғарыраҡ сифатлы йөндән эшләнә. Драптың ҡайһы бер сорттары кизе-мамыҡ арҡауҙан эшләп сығарыла. Драп үрелешенең структураһына һәм күренешенә ҡарап өбөрөлө һәм өбөрөләнеп бөтмәгән, бер һәм күп төҫлө, шыма өҫлөклө һәм биҙәкле аҫтарлы булыуы мөмкин.

# Драп
## Ҡулланылышы

Драптан ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың өҫкө кейемен: ҡышҡы һәм миҙгелһеҙ пальтолар тегәләр. Драп ҡалын булғанлыҡтан, унан ҡатмарлы деталһеҙ моделдәр тегәләр.
# Сысҡанҡойроҡ

?Сысҡанҡойроҡ :
Сысҡанҡойроҡ (Polygala vulgaris) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡуҙаҡ сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Сысҡанҡойроғо һымаҡтар |
| Ырыу: | Сысҡанҡойроҡ |
Латинса исеме :
Polygala L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 29302 NCBI 4275 |
Сысҡанҡойроҡ (рус. Исто́д, лат. Polýgala) — Сысҡанҡойроғо һымаҡтар ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 10-25 см. Июнь-июль айҙарында аҡһыл-зәңгәр сәскә ата, август-сентябрҙә емеше өлгөрә.

# Сысҡанҡойроҡ
## Таралыуы

Сысҡанҡойроҡ тау биттәрендә, ташлы аҡбурлы тупраҡта үҫә. Башҡортосьтанда һирәк осрай. Уны Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш райондарында һәм көньяҡ Уралда осратырға була.
* О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация

# Һылтанмалар =

* Сысҡанҡойроҡ: «Тормош энциклопедияһы» сайтында мәғлүмәт(EOL) (инг.)
* Сысҡанҡойроҡ GRIN сайтында мәғлүмәт (инг.)
* Истод // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
# Васильева Нина Петровна

Васильева Нина Петровна (12 март 1959 йыл) — ғалим-ультратауыш диагностикаһы табибы. Медицина фәндәре докторы (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1999) һәм һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2004).

# Васильева Нина Петровна
## Биографияһы

Нина Петровна Васильева 1959 йылдың 12 мартында Башҡорт АССР-ының Шишмә районының Шишмә ауылында тыуған. 1982 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. Шул ваҡыттан Республика балалар клиник дауаханаһында эшлəй, 1990 йылдан —бүлек мөдире.
Мәскәү ҡалаһында үткән Медицинала ультратауыш менән диагностикалау белгестәренең Рәсәй ассоциацияһы съезында, Медицинала һәм биологияла ультратауыш менән диагностикалау белгестәренең Европа ассоциацияһы съезында (Варшава, Польша, 2002 йыл), Зальцбургта аҙналыҡ семинарҙарҙа (Австрия, 2 тапҡыр: 2007 йыл, 2008 йыл) ҡатнаша. 2014 йылда Австрияның Грац ҡалаһында бер ай дауамында стажировка үтә.

# Васильева Нина Петровна
## Фəнни эшмəкəрлеге

Васильева Нина Петровнаның фəнни эшмəкəрлеге балаларҙың тыумыштан булған үҫеш кəмселектəрен һəм күкрəк ҡыуышлығы ағзалары ауырыуҙарын ультратауыш менән диагностикалауға арналған. Нина Петровна ҡатнашлығында тура эсəк атрезияһы бейеклеген эхографик асыҡлау, яңы тыуған балаларҙа тыумыштан булған күкрəк шаршауы бүҫерен диагностикалау, балаларҙа экссудатив плеврит ваҡытында аҙ инвазив ҡатнашыу күрһəткестəрен билдəлəү ысулдары эшлəнə.

# Васильева Нина Петровна
## Фәнни хеҙмәттәре

80‑дəн ашыу фəнни хеҙмəт, 3 методик рекомендация, 3 уйлап табыу патенты һәм 3 рационализаторлыҡ тәҡдиме авторы.

# Васильева Нина Петровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1999)
* Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2004)
# Һиндостан ярымутрауы

Һиндостан (һинд हिन्दुस्तान Hindustān, урду ہندوشتتان Hindostān. фарсы Hindū‎ — (Һинд±stān) — Азияның көньяғындағы ярымутрау. Майҙаны яҡынса 2 млн км², төньяҡтан көньяҡҡа табан 3200 км. Төньяҡ сиге шартлы рәүештә Һинд дельтаһынан Ганг дельтаһына тиклем үткәрелә. Ҡайһы берҙә Һинд-Ганг тигеҙлегенән көньяҡтараҡ ятҡан бөтә яйлаларҙы һәм тауҙарҙы Һиндостан ярымутрауына индерәләр. Ярымутрауҙа Һиндостандың байтаҡ өлөшө, Пакистандың һәм Бангладештың бер өлөшө урынлашҡан.
Һиндостан ярымутрауын көнбайыштан Ғәрәбстан диңгеҙе, көнсығыштан Бенгал ҡултығы һыуҙары менән йыуа. Уның осонан көньяҡ-көнсығышҡа табан ҙур утрау — Шри-Ланка утрауы урынлашҡан. Ул Һинд субконтинентының көньяҡ өлөшө булып тора һәм Һиндостан тектоник плитаһында урынлашҡан.
Яр буйында тигеҙлектәрҙең тар һыҙаты бар. Улар өҫтөндә Декан яҫы таулығын уратып алған Көнсығыш һәм Көнбайыш Гат тауҙары ҡалҡып тора. Иң бейек нөктәһе — Анай-Муди тауы, уның бейеклеге 2698 метр тәшкил итә. Шулай уҡ эре таш күмер, марганец, тимер һәм баҡыр мәғдәндәре, слюда, боксит һәм аҫыл таштар ятҡылыҡтары бар.
Ярымутрауҙың иң көньяҡ нөктәһе — Коморин мороно.

# Һиндостан ярымутрауы
## Географик хәле

Һиндостан ярымутрауы Төньяҡ ярымшарҙа урынлашҡан. Ул Гондван материгынан айырылған һәм 55 миллион йыл элек Евразия менән ҡушылған Һиндостан субконтинентының көньяҡ өлөшө — ҡоро ер участкаһы булып тора.

# Һиндостан ярымутрауы
## Геологияһы

Һинд субконтинентының ҙур өлөшөн Индустан (һинд) платформаһы биләй. Өҫкө йөҙөн Көнбайыш һәм Көнсығыш Гат тауҙары менән сикләнгән Декан яҫы таулығы биләй. Улар үҙҙәренең көньяҡ өлөштәрендә Малабар һәм Коромандель ярҙарының аллювиаль уйһыулыҡтарын яҫы таулыҡтан кәртәләй. Гат тауҙары көньяҡта Анаймалай массивына ҡушыла. Төп йылғалары — Нарбада, Тапти, Маханади, Годавари, Кришна.

# Һиндостан ярымутрауы
## Атамаһы

Фарсылар бөтә Һиндостанды Һиндостан ярымутрауы тип атай, артабан был һүҙ Европа телдәренә күсә. XIX быуаттан алып европалылар Гималай һәм Виндхья тау теҙмәләре араһындағы төбәкте йышыраҡ шулай атаған. Был иһә Һиндостандың Деканға ҡапма-ҡаршы материк өлөшө. Урыҫса «Индустан» атамаһы был тарихи төбәк өсөн иҫкергән һанала.. Инглиз телендә яҡынса шул уҡ сиктәрҙәге ярымутрау Көньяҡ Һиндостан тип атала.

# Һиндостан ярымутрауы
## Климаты

Климаты тропик субэкваториаль, төньяҡта тропик муссонлы. Йәй миҙгеле дымлы була. Ғинуарҙа уртаса температура 21 — 29°с, майҙа 30 — 40°С тәшкил итә. Ярымутрауҙың эске райондарында яуым-төшөм 500—700 мм, ел иҫкән битләүҙәрҙә йылына 3000 мм тиклем.

# Һиндостан ярымутрауы
## Тауҙары

Гималай тауҙары — донъялағы иң бейек тау һырты. Унда бейеклеге 7300 м-ҙан ашыу булған 30 түбә бар. Ғалимдар, Гималай тауҙары үҫеп килеүсе тау төрөнә ҡарай, киләсәктә улар тағы ла юғарыраҡ буласаҡ, тип иҫәпләй. Үҫеүе һинд-австралия тектоник плитаһының хәрәкәте менән бәйле һәм йылына 20 мм тәшкил итә. Гималайҙар Ер майҙанының 0,4 процентын биләй.