yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Күҙәнәктең химик составы

Күҙәнәктең химик составы.
Күҙәнәктә һәр төрлө химик реакцияларҙа ҡатнашыусы бер нисә мең матдә бар. Күҙәнәктә барған химик процестар — уның тереклегенең, үҫешенең, эшләп тороуының төп шарттарының береһе.
Хайуандарҙың һәм үҫемлек организмдарының, шулай уҡ микроорганизмдарҙың бөтә күҙәнәктәре химик составтары буйынса оҡшаштар. Был органик донъяның берлеген иҫбатлай.

# Күҙәнәктең химик составы
## Күҙәнәктең атом составы

Менделеевтың периодик системаһының 109 элементынан күҙәнәктә шуларҙың 60-70-е табылған. Шуларҙың 24-е мотлаҡ булып тора. Улар бөтә төр күҙәнәктәрҙә лә осрай.
Тере организмдар составына инеп, тереклек процестарында ҡатнашҡан барлыҡ химик элементарҙы биоэлементтар тип атайҙар.
Организмда был элементтар өс формала була:
а)биомолекулалар составында;
б) эремәүсән матдәләр хәлендә;
в)иондар хәлендә.
Бер элементтар күҙәнәктә сағыштырмаса ярайһы уҡ күп, башҡалары — аҙ миҡдарҙа.
Күҙәнәктәге миҡдары буйынса химик элементарҙы өс төркөмгә бүләләр:
* Макроэлементтар:күҙәнәктә миҡдары 0,01%-тан күберәк.
* Микроэлементтар: күҙәнәктә миҡдары 0,001 % −0,000001 % араһында.
* Ультрамикроэлеметтар: күҙәнәктә ифрат аҙ миҡдарҙа (0,000001%-тан да кәм).
Макроэлементтарҙың дөйөм микдары 99,9 % тирәһе. Шуларҙан айырыуса дүрт элементтың — кислородтың, углеродтың, азоттың һәм водородтың күҙәнәк составындағы миҡдары ҙур. Улар бергәләп күҙәнәк составының 98 % тирәһен алып тора. Шуға ла, уларҙы органогендар тип атайҙар.
Был төркөмдөге һигеҙ элементтың күҙәнәктәге нисбәте проценттың унынсы, йөҙөнсө өлөшөнә тура килә. Былар — көкөрт, фосфор, хлор, калий, магний, натрий, кальций, тимер. Уларҙың суммаһы 1,9 %.
Микроэлементтар:Zn,Co,Mn,Cu,I, F, Mo, Cr,Ni,B,As һәм башҡалар. Дөйөм суммала 0,1 % тәшкил итәләр.
Ультрамикроэлеметтар күҙәнәктә ифрат аҙ миҡдарҙа: 0,001- 0,000001 % араһында. Былар ҡара ҡурғаш, алтын, көмөш, платина һәм башҡалар.Әммә уларҙың организмда ниндәй әһәмиәткә эйә булыуҙарын фән әлегә асыҡлай алмай.
Шулай итеп, күҙәнәктә тик йәнле тәбиғәткә генә хас тип һанарлыҡ ниндәйҙер махсус элементтар юҡ. Был йәнле һәм йәнһеҙ тәбиғәттең үҙ-ара бәйләнешенә һәм берлегенә күрһәтә.
Һығымта: атом кимәлендә йәнле һәм йәнһеҙ тәбиғәт бер-береһенән айырылмай.

# Күҙәнәктең химик составы
## Күҙәнәктең атом һәм молекуляр составы

Органик һәм органик булмаған донъяның химик составтары араһында атом кимәлдә айырмалыҡ юҡ. Айырмалыҡ юғарыраҡ — молекуляр кимәлдә күренә башлай. Күҙәнәктәге матдәләрҙе өс төркөмгә бүләләр:
* Органик матдәләр: аҡһымдар — 10-20 %, углеводтар — 0,2-2 %, майҙар — 1-5 %, нуклеин кислоталар — 1-2 %, АТФ һәм башҡа түбән молекуляр матдәләр — 0,1-0,5 %;
* Һыу — 70-80 % тирәһе;
* Тоҙҙар — 1-1,5 % тирәһе.
# Рынта

Рынта — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагиль йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Рынта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201159
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Скребцов Александр Михайлович

Скребцов Александр Михайлович (укр. Олександр Михайлович Скребцов; 2 декабрь 1924 йыл) — СССР һәм Украина ғалимы, техник фәндәр докторы, профессор.
480-дән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 8 монография, 40-тан ашыу СССР һәм Украина уйлап табыу авторы

# Скребцов Александр Михайлович
## Биографияһы

Александр Михайлович Скребцов 1924 йылдың 2 декабрендә Белгород өлкәһе Новоскольский районының Зубовка (хәҙер Мосьпан утары) утарында тыуған. 1940 йылда уның ғаиләһе Мариуполь ҡалаһына күсеп килә.
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланғандан һуң ғаилә туған утарына әйләнеп ҡайта. Бында Александр 1942 йылда 10 класты тамамлай, ә 1943 йылдың февраль айында Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла, Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы булып китә. 1946 йылдың яҙында армиянан демобилизациялана.
1947 йылда Александр Скребцов Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр институтын (хәҙер «МИСиС» Милли тикшеренеү технология университеты) «Металдар физикаһы» һөнәре буйынса ҡыҙыл дипломға тамамлай. Бүлеү буйынса Жданов ҡалаһына (хәҙер Мариуполь) «Азовсталь» металлургия комбинатына эшкә ебәрелә, унда 1965 йылда заводтың үҙәк лабораторияһында инженер, өлкән инженер, тикшеренеү төркөмөнөң етәксеһе булып эшләй. 1961 йылда профессор, химия фәндәре докторы А.А.. Жуховицкий етәкселеге аҫтында техник фәндәр кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Изучение некоторых вопросов передела фосфористых чугунов с помощью радиоактивных изотопов» темаһына диссертация яҡлай, ә 1973 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1965 йылдан Александр Михайлович Скребцов үҙенең яҙмышын Жданов металлургия институты (хәҙер —Азов алды дәүләт техник университеты) менән бәйләй. 1974 йылға тиклем «Металлургия процестары теорияһы» кафедраһы доценты булып эшләй. 1974 йылда профессор исеме бирелә. 1975 йылдан алып 1990 йылға тиклем осорҙа «Ҡара һәм төҫлө металдарҙы ҡойоу производствоһы», кафедраһын етәкләй, кафедрала ҡойоу производствоһы лабораторияһын ойоштора. 8 фән кандидаты әҙерләгән. 1990 йылдан 2019 йылға тиклем Александр Михайлович «Металлургия процестары теорияһы» кафедраһы профессоры, «Ҡойоу производствоһының теоретик нигеҙҙәре» һәм «Ҡойоу иретмәләренең ҡатыуы һәм үҙенсәлектәре» темалары буйынса төп лекция курстарын алып бара, магистрлыҡ диплом эштәрен һәм аспиранттар әҙерләү менән етәкселек итә. Күп йылдар дауамында кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса махсуслаштырылған советтың ағзаһы, «Вісник Приазовського державного технічного університету» ғилми хеҙмәттәр йыйынтығының «Металлургия» бүлеге мөхәррире булып эшләй
Мариуполь ҡалаһында йәшәй, Ҡатыны Зоя Александровна һәм ҡыҙы Галина медицина хеҙмәткәрҙәре.
А.М. Скребцов 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, СССР ВДНХ алтын миҙалы һәм башҡа миҙалдар менән бүләкләнә. СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының «Эшендәге яҡшы уңыштары өсөн» һәм Азов алды дәүләт техник университетының «Намыҫлы хеҙмәте өсөн» билдәләренә лайыҡ була. III дәрәжә «Батырлыҡ өсөн» Украина ордены кавалеры.
# Оло Көтөм

Оло Көтөм — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Йүрүҙән йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Оло Көтөм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102357
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Уланг-У

Уланг-У — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Воль-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Уланг-У
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025298
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302529
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сиппар

Сиппар (шумер.Ҡалып:Lang-sum) — Боронғо Месопотамиялағы ҡала һәм дәүләт (хәҙерге Ираҡ). Түбәнге Месопотамияның төньяғында, Евфрат йылғаһының көнсығыш ярында урынлашҡан булған. Шумер легендалары һөйләүенсә, Бөйөк Туфанға тиклем Сиппар ул заманда был ерҙәрҙә булған мәшһүр биш ҡаланың Ларактан һуң дүртенсеһе итеп төҙөлгән. Әҙәби яҙмаларҙан күренеүенсә, иң иртә Шумерҙың башҡа мөһим ҡалалары Эреду, Бад-тибира, Ларак һәм Шуруппак булған. Ниппур батшалары исемлегенә ярашлы, Сиппарҙа 1 мифик батша — Эн-Мендуранна хакимлыҡ иткән, батшалыҡ итеүенең оҙайлығы 5 шар һәм 5 нер (21,000 йыл) тәшкил иткән, шунан һуң ҡала ҡалдырып кителә, тәхете Шуруппакҡа күсерелә. Әлеге ваҡытта Сиппар харабалары Телль-Әбү-Хаббах ҡаласығы тип йөрөтөлә. Ҡаланы 1880-81 йылдарҙа ғосман һәм ираҡ ассириологы һәм сәйәхәтсеһе Ормуз Рассам тапҡан.
Тәүҙә Сиппар, моғайын, сауҙа үҙәге булғандыр. Сауҙагәр шумерҙарҙан башҡа, унда күсмә һәм ярымкүсмә ҡәбиләләр вәкилдәре лә килеп төпләнгән. Ҡала бер ҡасан да гегемонлыҡҡа дәғүә итмәгән . Хаммурапи ырыуы тәхеткә килгәс, Сиппар Бабилияның өлөшөнә әүерелә. Яңы Бабил (халдей) осоронда Сиппар күп һанлы административ һәм юридик текстарҙа телгә алына.
# Шальк Франц

Шальк Франц (нем. Franz Schalk; 27 май 1863 йыл — 3 сентябрь 1931 йыл) — Австрия операһы һәм симфоник оркестры дирижеры һәм педагогы. 1918 йылдан 1929 йылға тиклем — Вена дәүләт операһы директоры. Немец, иң тәүге сиратта Рихард Штраус репертуарына интерпретация биреүсе булараҡ билдәле. Зальцбург фестиваленә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

# Шальк Франц
## Биографияһы

Франц Шальк Венала тыуа, Вена консерваторияһында Антон Брукнер (гармония һәм контрапункт), Й. Хельмесбергер (скрипка), Ю. Эпштейн (фортепиано) кеүек уҡытыусыларҙа музыкаль белем ала. 1888 йылдан Рейхенбергта капельмейстер була, 1890 йылдан 1895 йылға тиклем — Грацтың Опера театрында, 1995—1898 йылдарҙа Прага Милли театрында эшләй. Лондонда (Ковент-Гарден: 1988, 1907, 1911), Нью-Йоркта (Метрополитен-опера: 1988, 1989) һәм Берлинда (Король операһы: 1898—1901) опера спектаклдәрендә дирижер була. 1900 йылдан алып Г. Малер саҡырыуы буйынса Венала Һарай операһы менән хеҙмәттәшлек итә, ә Х. Рихтер отставкаға сыҡҡас, беренсе дирижер вазифаһын биләй. 1918 йылда Шальк монархияны ҡолатҡандан һуң Вена дәүләт операһы тип үҙгәртелгән театрға директор итеп тәғәйенләнә. 1919 йылда ул Рихард Штраус менән бергә шул вазифаны биләй. 1924 йылда директор вазифаһын ике кешенең биләүе Штраустың отставкаға китеүе менән тамамлана һәм 1929 йылға тиклем Шальк бер үҙе Вена операһына етәкселек итә. 1904 йылдан 1921 йылға тиклем Венала Музыка дуҫтары йәмғиәтен (Вена филармонияһы) етәкләй, 1909 йылдан 1919 йылға тиклем Вена консерваторияһында дирижерлыҡ фәненән уҡыта.

# Шальк Франц
## Ижады

Шальк етәкселегендә Вена операһында Пфицнерҙың «Палестрина», Корнгольдтың «Үле ҡала», Рихард Штраустың операларын, шул иҫәптән «Шәүләһеҙ ҡатын» донъя премьераһын ҡуйыла. Шальк Брукнерҙың 5-се симфонияһы премьераһында дирижерлыҡ итә һәм уның музыкаһын пропагандалай. 1917 йылдан даими Зальцбург фестивален булдырыу өҫтөндә әүҙем эшләй, 1921 йылда «Сералдән урлау» операһына дирижерлыҡ итә.

# Шальк Франц
## Франц Шальк миҙалы

Франц Шальктың йөҙ йыллыҡ юбилейы хөрмәтенә 1963 йылда Вена филармонияһы оркестры «Франц Шальк миҙалын» булдыра. Алтын миҙал meine Philharmoniker mir auf Achtet девизы аҫтында артистарға оркестр алдындағы айырым ҡаҙаныштары өсөн тапшырыла. Былайырымлыҡ билдәһенә Вена операһы директоры Йон Холендер, Вена мэры Михаэль Хойпль һәм башҡалар лайыҡ була.
# Унзба

Унзба — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пидьма йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Унзба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000828
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урманай

Урманай — топоним.

# Урманай
## Мәҡәләләр

* Урманай (Башҡортостан) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл.
* Урманай (Татарстан) — Татарстандың Аҙнаҡай районындағы ауыл.
# Папанагиоти йорто (Таганрог)

Папанагиоти йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән архитектура һәйкәле. Адресы : Итальян тыҡрығы, 18. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты(301-се ҡарар .18.11.92).

# Папанагиоти йорто (Таганрог)
## Тарих

XIX быуаттың икенсе яртыһында Таганрог ҡалаһының Итальян урамында 18-се һанлы ике ҡатлы йорт төҙөлә. 1860-се йылдарҙа йорт грек Дмитрий Папанагиоти вариҫтарыныҡы була. 1880-се йылдарҙа уның вариҫтары йортто Елена Чангли-Чайкинаға һаталар. Еленаның вариҫтары 1890-сы йылдар уртаһына тиклем йортта йәшәй, шунан һуң йортто 1896 йылдың мартында 71-се йәш менән барыусы,үпкә шешенән вафат булған 1-се гильдия сауҙагәре Федор Павлович Сифнео вариҫтары һатып ала. Үҙ ваҡытында саҙагәр Хумсомала Ивановнаға өйләнгән булған. Уларҙың ғаиләһендә 1875 йылдың июлендә Аристед тигән улдары тыуған. Федор Павлович һәм уның ағаһы Таганрогтың иң күп ашлыҡ экспортлаусыһы була.
1915 йылда йорт 12000 һум самаһы тора. Совет власы ваҡытында йорт милли милеккә әйләнә.

# Папанагиоти йорто (Таганрог)
## Һүрәтләү

Итальян тыҡрығындағы был ике ҡатлы кирбес йорт ослайған кәрнизле һәм ярым подваллы. Фасады буйынса биш тәҙрә бар, бина үҙәгендә архитравтарҙа торған портик эшләнгән. Йорттоң бөтә периметры буйынса беренсе һәм икенсе ҡаттар араһында кәрниз тора. Тәҙрәләре тура мөйөшлө, аҫҡы ҡаттың урталағы өс тәҙрәһе тура мөйөшлө сандриклы һәм икенсе ҡаттың барлыҡ тәҙрәләре кеүек рам менән уратып эшләнгән. Түбәнге ҡаттың тәҙрәләре өҫтө йоҙаҡ һымаҡ. Йортҡа инеү урыны-ишек алдында.
Хәҙерге ваҡытта был торлаҡ йорт, уға инеү урыны йорттоң уң яғына күсереп эшләнгән. Ишек алдына таш бағаналы металл ҡапҡа аша инәләр. Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып һанала. (301-се ҡарар, 18.11.92.)

# Папанагиоти йорто (Таганрог)
## Әҙәбиәте

* Рыбалкин А. А. Итальянский переулок // Таганрог. Энциклопедия. — Таганрог: Антон, 2008. — С. 370. — ISBN 978-5-88040-064-5.
* Волошин В. Вдоль и поперёк Итальянского. — Таганрог: ИП Кравцов В. А., 2012. ISBN 978-5-904585-27-3.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.
* Давидич Т. Ф. Стиль как язык архитектуры. — Харьков: Изд-во Гуманитарный центр, 2010. — 336 с. — ISBN 978-966-8324-70-3.
* Собрание фасадов Его Императорского Величества, высочайше апробированных для частных строений в городах Российской империи. Ч. 1-4. СПб., 1809—1812.
# Из-Шор

Из-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лагорта йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Из-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030879
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303087
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы

Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы (8 март 1936 йыл — 4 июль 2008 йыл) — театр актёры. 1959—1995 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. 1961 йылдан СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).

# Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы
## Биографияһы

Гүзәл Борхан ҡыҙы Сәғитова 1936 йылдың 8 мартында Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Абзай ауылында тыуған.
1959 йылда Мәскәүҙә А. В. Луначарский исемендәге Театр сәнғәте дәүләт институтының йәғни хәҙергесә атамаһы менән әйтһәк, Рәсәй театр сәнғәте университеты, махсус курстарында уҡый.

# Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләп, 50 иҫтәлекле роль башҡара. Н. Асанбаев, Ә. Мирзаһитов, Х. Ибраһимов пьесаларын сәхнәләштереүҙә ҡатнаша.
Гүзәл Борхан ҡыҙына тәбиғи актёрлыҡ таланты, көслө ижади дәрт, сағыу үҙлелек хас булды.
Ватан һәм сит ил классиктары һәм хәҙерге заман драматургияһы әҫәрҙәренән торған бай репертуары иң шәп сәхнә образдарын тыуҙырырға ярҙам итте. Уның һәләте театр йәмәғәтселеге һәм публика тарафынан юғары баһаланды.
Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы сәхнә тәжрибәһе, оҫталығы, ижад серҙәре менән ихлас уртаҡлашты. Актрисаның тырыш хеҙмәте, йәмғиәттәге әүҙемлеге менән абруй ҡаҙанды.
Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы 2008 йылдың 4 июлендә вафат булды.

# Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы
## Репертуары

Анфиса — «Алтын бишек» Нәжиб Асанбаев Маһитап — «Ғүмерҙең бәхетле мәле» Әсхәт Мирзаһитов Ямал — «Кейәүкәй» музыкаль комедия, Хәбибулла Ибраһимов Йомабикә — «Башҡорт туйы» Мөхәмәтша Буранғолов Зоя Толоконцева — «Годы странствий» Алексей Арбузов Мулбикә — «Шомбай» Кирәй Мәргән Марина — «Власть тьмы» трагедияһы, Анна Павловна — «Живой труп», Л. Н. Толстой Шәмсинур — «Үҙебеҙ һайлаған яҙмыш» драмаһы, Әсә — «Бишек йыры», Туфан Миңнуллин Сабира — «Зәңгәр шәл» Кәрим Тинчурин Ганна — «Вечер» Алексей Дударев һ. б.

# Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы
# Гельзенкирхен вокзалы

Гельзенкирхен вокзалы (нем. Gelsenkirchen Hauptbahnhof) — Гельзенкирхен ҡалаһында төп тимер юл вокзалы (Төньяҡ Рейн-Вестфалияның федераль ере). Вокзал икенсе категорияға ҡарай.

# Гельзенкирхен вокзалы
## Тарихы

Вокзал 1847 йылда Кельн-Мильден тимер юлы участкаһы станцияһы булараҡ асыла. XX быуат башына инде вокзал артыусы пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереп өлгөрмәй башлай, бының менән бәйле 1904 йылда вокзалдың яңы бинаһын асылаЗаманса вокзал бинаһы 1982 йылдан 1983 йылға тиклем төҙөлә. Был ҡоролманы урындағы халыҡ ныҡ тәнҡитләй, өҫтәүенә, яңы вокзал тураһында хәҙерге көнгә тиклем бәхәстәр туҡтамай. Шуға ҡарамаҫтан, 2006 йылғы футбол буйынса донъя чемпионатына әҙерлек сиктәрендә 2005 йылда вокзал тамырынан алып үҙгәртелә. Реконструкцияның хаҡы 15 миллион евро тәшкил итә. Рәсми асыу тантанаһы 2006 йылдың 8 июнендә үтә. Модернизациялау сиктәрендә түбәндәге эштәр башҡарыпа:
* һуҡырҙар һәм зәғифтәр өсөн платформа булдырыу менән реконструкция;
* кондициялау системаһын булдырыу;
* пассажирҙар тоннелен реконструкциялау ;
* туристик үҙәген булдырыу («Zentrum Reise»);
* такси парковкаһын урынлаштырыу;
* магазин, кафе һәм ресторандарҙың киң селтәрен булдырыу,
* тиҙ йөрөшлө трамвай «Gelsenkirchen HBF» станцияһын асыу

# Гельзенкирхен вокзалы
## Гельзенкирхен станцияһы буйлап поездар хәрәкәте

| Линия | Маршруттар |
| 35 IC | Норддайх — Райна — Мюнстер — Реклингхаузен — Гельзенкирхен — Дуйсбург — Аэропорт (Дюссельдорф) — Дюссельдорф — Кельн — Кобленц — Трир — Люксембург |
| Линия | Исеме | Маршрут |
| RE 2 | Rhein-Haard-Express | Мюнстер — Реклингхаузен — Ванналар-Айкель — Гельзенкирхен — Эссен — Рурҙағы Мюльхайм — Дуйсбург — Аэропорт (Дюссельдорф) — Дюссельдорф |
| RE 3 | Rhein-Emscher-Express | Хамм — Камена — Дортмунд — Кастроп-Рауксель — Херня — Ванналар-Айкель — Гельзенкирхен — Оберхаузен — Дуйсбург — Аэропорт (Дюссельдорф) — Дюссельдорф |
| 42 RB | Haard-Bahn | Мюнстер — Реклингхаузен — Ванналар-Айкель — Гельзенкирхен — Эссен |
| 46 RB | Glückauf-Bahn | Гельзенкирхен — Ванналар-Айкель — Бохум |
| S2 | S-Rhein Bahn-Ruhr | Дортмунд — Кастроп-Рауксель — Херня — Ванналар-Айкель — Гельзенкирхен — Оберхаузен — Дуйсбург |
# Голый Карамыш (йылға)

Голый Карамыш — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карамыш йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Голый Карамыш (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000843
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғайса Әхмәтов

Ғайса Әхмәтов (1784—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Ғайса Әхмәтов
## Биографияһы

Ғайса Әхмәтов Ырымбур губернаһы Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылында йәшәгән.
1811 йылда башлыса 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан 2-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, уның составында Ғайса Әхмәтов хеҙмәт итә. Майҙа полк майор И. Курбатов командалығында Рыльск ҡалаһына ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлағандан һуң полк Луцк ҡалаһына килә һәм 2-се Көнбайыш армия составына керә. 1812 йылдың майында полк кавалериянан генерал А. П. Тормасовтың 3-се Обсервация армияһы составына индерелә һәм Варшава герцоглығы менән сик буйында кордон хеҙмәтен үтәй. 1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 15 июлдә полк яугирҙары Кобрин янындағы Саксония ғәскәрҙәре менән алышта батырлыҡ күрһәтә. 28 октябрҙә 2-се Башҡорт полкы Урал казак полкы менән берлектә Свислочи торамаһын биләй. 2-се Башҡорт полкы кергән генерал Чаплицтың отряды 1812 йылдың 8 октябрҙә Слонимға килә һәм бында поляк генералы Конопканың полкын тар-мар итә. 1 ноябрҙә 2-се Башҡорт полкы Горностаевцы ауылы янындағы алышта ҡатнаша. Ҡаты алыштарҙа полкта башта булған 530 кешенән 1812 йылдың октябренән ҡарата 408 яугир иҫән ҡалған.
2-се Башҡорт полкы 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ла әүҙем ҡатнаша. 1813 йылдың 27 ғинуарында генерал-лейтенант Волконский корпусы составында полк Варшаваға инә. Майҙа генерал-майор Ланской отрядында (генерал-лейтенант Остен-Сакен корпусы составында) Бреславль тирәһендә һуғыша, ә июль аҙағында Силезия армияһы составына керә. Артабан полк Германиялағы алыштарҙа, шул иҫәптән Дрезденды ҡамауҙа һәм алыуҙа ҡатнаша. 1813 йылдың ноябрь аҙағында Төп армияға һәм әсирҙәрҙе оҙатып йөрөүсе хәрби юлдарҙа юл-комендант хеҙмәтен үтәү өсөн ебәрелә. 1814 йылдың 19 мартында 2-се Башҡорт атлы полкы составының бер өлөшө Парижға инә.

# Ғайса Әхмәтов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Мәсәғүт (Татарстан)

Мәсғүт (Мәсәғүт, Миңлеғол; татар. Мәсгут, рус. Масягутово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Мәсәғүт (Татарстан)
## География

Ауыл Кирәмәт йылғаһы (Мәллә йылғаһының һул ҡушылдығы) буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 24 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Мәсәғүт (Татарстан)
## Тарих

Ауылға юрмый ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1748 йылдан билдәле. Ауыл Юрмый улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Мәсәғүт административ-территориаль улусы составына керә һәм уның үҙәге була.
XX быуат башында ауылда улус идаралығы, 2 мәсет, мәҙрәсә, земтсво станцияһы теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Мәсәғүт (Татарстан)
## Халҡы

1859 йылда ауылда 280 ҡаҙна крәҫтиәндәре һәм башҡорттар иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1889 | 1910 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 381 | 773 | 1074 | 1283 | 872 | 815 | 482 | 593 | 726 | 594 | 478 | 492 |