yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гори ҡәлғәһе

Гори ҡәлғәһе - (груз. გორის ციხე, «Горис Цихе») - Грузиялағы Гори ҡалаһының үҙәгендә ҡаялы убала торған урта быуат нығытмаһы. Был урындан тотош ҡала ус төбөндәге кеүек күренеп ята

# Гори ҡәлғәһе
## Тарихы

Нығытма тураһында тәүге яҙмалар XIII быуатта "зиндан" булараҡ күренә, мәгәр археологик мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, был урында б.э. тиклем үк нығытма төҙөлгән булған.
Нығытма төп стратегик һәм иҡтисади йүнәлештәрҙе күҙәтеп торған һәм унда ҙур гарнизон урынлаша алған.
XVI быуатта төрөктәр уны баҫып ала. 1598 йылда грузиндар уны тартып алырға тырыша, әммә уңышҡа өлгәшә алмай. 1599 йылда улар ураҙа ваҡытында хәйлә юлы менән ҡамауҙы кәметкән булып ҡылана һәм төндә, османдар көтмәгәндә, нығытмаға һөжүм итә.
XVII быуатта нығытма грузиндар һәм фарсылар араһында ҡулдан-ҡулға күсеп йөрөй.
Цитадель 1630-сы йылдарҙа Картли грузин батшалары осоронда һәм 1774 йылда Ираклия II осоронда әлеге күренешенә инә.
Грузияны Рәсәй аннексиялағандан һуң, 1801 йылда ҡәлғә рәсәй гренадер батальонына гарнизон итеп тотола, мәгәр уның әһәмиәте яйлап юғала бара, һәм нығытмалар юҡҡа сыға. Британ энциклопедияһы "Metropolitana" 1845 йылда ҡәлғәнең ташлап ҡуйылыуын һәм көньяҡ-көнсығышындағы часовня ғына файҙаланылыуын яҙа}}.

# Гори ҡәлғәһе
## Хәҙерге торошо

Гори ҡәлғәһе 1920 йылдағы ер тетрәүҙән ныҡ зыян күрә. Цхра-кара («Туғыҙ ҡапҡа») тигән көнбайышҡа ҡараған өлөшө генә яҡшыраҡ һаҡланған - ул көньяҡ һәм көнсығыш диуарҙарға төкөтмә итеп һалынған булған. Нығытмаға тәүлектеү теләгән ваҡытында инергә була, түләү алынмай. Уны ҡаланың визит карточкаһы тип йөрөтәләр, сөнки боронғо ҡомартҡы Гориҙың үҙәгендә урынлашҡан һәм туристарҙың да иғтибарын йәлеп итә.
# Пшенахо

Пшенахо — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Туапсе йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Пшенахо
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Пшада йылғаһының көнбайыш сигенән Дедаркай йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000212109100000401
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100040
* Бассейн коды — 06.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Содышка

Содышка — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/285/18 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Содышка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000032242
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003224
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зөлфиә (шағирә)

Зөлфиә Исраи́лова (псевдонимы — Зөлфиә; 1915—1996) — үзбәк совет шағирәһе. Үзбәк ССР-ының халыҡ шағиры (1965). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1984). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1976). 1953 йылдан КПСС ағзаһы.

# Зөлфиә (шағирә)
## Биографияһы

Шағирә 1915 йылдың 1 мартында Ташкент ҡалаһының Уҡсы мәхәлләһендә ҡойоусы һөнәре менән көн күргән ғаиләлә тыуған.
Зөлфиәнең ата-әсәһе юғары мәҙәниәтле кешеләр булған. Әсәһе бик күп халыҡ йырҙары һәм риүәйәттәр белгән, һәм уларҙы үҙенең балаларына һөйләгән. Балаларын юғары белемгә һәм мәҙәниәткә эйә итеп күрергә теләгән ата-әсәһе Зөлфиәлә һүҙгә һөйөү тәрбиәләгән.
Урта мәктәпте һәм ҡатын-ҡыҙҙар педагогия училищеһын тамамлағндан һуң, Зөлфиә республика гәзиттәре һәм журналдары редакцияларында эшләй, шиғриәт менән мауыға, шиғырҙар ижад итә башлай. 17 йәшендә (1932 йылда) уның «Тормош сәхифәләре» исемле тәүге китабы донъя күрә, шиғри йыйынтыҡҡа йәштәр, дуҫлыҡ һәм кеше күңеленең матурлығы тураһындағы шиғырҙары ингән. 1938 йылдан ул төрлө нәшриәттәрҙә эшләй, республика һәм республика-ара ойошмалар ағзаһы була.
Үҙенең нәфис ижады әҫәрҙәрендә Зөлфиә туған халҡын, уның күп быуатлы йолаларын данлай. Ул әсәгә — ғаилә усағын һаҡлаусыға дан йырлай, сикһеҙ рәхмәтен еткерә.
# Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы

Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы (28 декабрь 1961 йыл) — музыка белгесе, журналист, педагог. Сәнғәт ғилеме кандидаты (2014). Журналистар союзы (2002), Композиторҙар союзы (2006) ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006).

# Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы
## Биографияһы

Миләүшә Абрар ҡыҙы Иҙрисова 1961 йылдың 28 декабрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә, ижади ғаиләлә тыуған: уның атаһы — композитор Абрар Ғабдрахманов, әсәһе — билдәле йырсы Нажия Аллаярова.
Өфө дәүләт сәнғәт институты янындағы урта махсус сәнғәт мәктәбен фортепиано класы буйынса тамамлай, артабан уҡыуын Өфө дәүләт сәнғәт институтының теория факультетында дауам итә. 1986 йылда институтты тамамлағандан һуң БАССР‑ҙың Нуриман районы Никольский ауылы мәҙәниәт йортонда художество етәксеһе булып эшләй башлай. 1990 йылдан башлап (өҙөклөк м‑н) Бөтә Рәсәй дәүләт телевидение һәм радиотапшырыуҙар компанияһының «Башҡортостан» ДТРК‑һы филиалында: мөхәррир, 1991 йылдан алып музыкаль программаларҙың өлкән мөхәррире, 1993 йылдан — ТВ студияһының комментатор‑музыка белгесе, 1995—2005 йылдарҙа «Музыка» ижади берекмәһе етәксеһе, 2012 йылдан башлап музыкаль программалар мөхәррире, 2016 йылдан — программа алып барыусы. 2005 йылдан алып «Башҡортостан» ТРК ДУП‑ының ТВ студияһында эшләй (2006—2010 йылдарҙа художество тапшырыуҙар баш редакцияһының баш белгесе); 2011 йылдың февраль—октябрендә Ф. Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле директоры урынбаҫары.

# Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

Башҡортостан юлдаш ТВ һәм «Культура» (Рәсәй) каналдарындағы «Антракт», «Лира», «Башҡортостандың сәнғәт оҫталары» программалары; «Ҡош юлы», «Хәйерле кис» программалар циклдары; Опера һәм балет театры, Нуриев Р. исемендәге хореография колледжы, Ф. Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле һәм башҡа эшмәкәрлеге тураһында телевизион репортаждарҙың авторы һәм алып барыусыһы; Дилмөхәмәтовтар, З. Ғ. Исмәғилев, В. Л. Мортазин, А. А. Солтанов, М. Х. Хисмәтуллин һәм башҡалар тураһында документаль фильмдар; фильм-концерттар сценарийҙарының авторы. Сығыштары профессионализм, юғары мәҙәнилек менән айырылып тора. Миләүшә Иҙрисова фәндә лә һиҙелерлек уңыштарға өлгәшкән. Ул Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында аспирантураны уңышлы тамамлай. Фәнни тикшеренеүҙәре башҡорт музыка сәнғәтенә һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре ижадына арналған. 20‑нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Газиз Альмухаметов. Статьи. Воспоминания. Документы. Өфө, 2008.

# Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006)
# Ишмөхәмәт (Хәйбулла районы)

Ишмөхәмәт— юҡҡа сыҡҡан ауыл, Башҡортостандың Хәйбулла районы Татыр-Үҙәк ауыл Советы составына ингән булған.
1981 йылда, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 12 февралендәге 6-2/66 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса иҫәп мәғлүиәттәренән алып ташлау тураһында» указына ярашлы, тораҡ пункттар исемлегенән алына. Унда былай тип әйтелә:
   … Хәйбулла районы буйынса
   Ивановка ауыл Советының Дәүләт урман питомнигы ҡасабаһы
   — http://bashkortostan.news-city.info/docs/sistemao/dok_keqijo.htm
Ишмөхәмәт ауылында 1959 йылдың 1 ғинуарында Ғүмәрова Люциә Шаһибал ҡыҙы, Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды рәйесе тыуған
Ауыл халҡының күпселеген башҡорттар тәшкил иткән. «Яңы тормош», «Большевик» колхоздары эшләгән
# Һыу тауығы

?Һыу тауығы :
Водяной пастушок Rallus aquaticus :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умыртҡалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Тартай һымактар |
| Ғаилә: | Ҡуҡыйҙар |
| Ырыу: | Һыу тауығы |
Латинса исеме :
Rallus Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 176206 NCBI 54360 |
Һыу тауығы, тәтелдәгәс (рус. Пастушок, лат. Rallus)— сыйырсыҡтан байтаҡ ҙур. Бик һаҡ эңер һәм төн ҡошо.

# Һыу тауығы
## Ҡылыҡһырлама

Аяҡтары һәм суҡышы оҙон ғына. Атлағанда аҙым һайын текә торған ҡойроғон бәүелтә. Яҡшы йөҙә. Һырт яғы эре ҡара таплы ҡара-көрән. Тамағы һәм түше күкһел һоро. Ҡорһағы, ҡойроҡ аҫты көрән һыҙыҡлы аҡһыл һоро. Суҡышы ҡыҙыл, аяҡтары йәшкелт һары. Ҡуҡыйҙан тотош ҡыҙыл суҡышы һәм бер аҙ ҙурыраҡ булыуы менән айырыла.

# Һыу тауығы
## Тауышы

Тауышы һүнә барған сыйылдаҡ: «выйт-выйт-выйт» һәм киҫкен: «тиңк».

# Һыу тауығы
## Йәшәү рәүеше

Яр буйҙарындағы шырлыҡтарҙа йәшәй, һыу бөжәктәре менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә. 7:—9 бөртөк һарғылт йәки һорғолт аҡ йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.
# Алабуға (йылға)

Алабуға — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/1016/577 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Алабуға (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим йылғаһы, Рәсәй Ҡазахстан сигенән тамағына тиклем, Оло Ухватты индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011316
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301131
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дерло

Дерло (укр. Дерло) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Мурованые Куриловцы, Шаргород һәм Могилёв-Подольский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 45 километр. Бассейн майҙаны — 223 км².
# Лакер-Се

Лакер-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лакер-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Лакер-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089558
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008955
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Заальфельд

Заальфельд (нем. Saalfeld/Saale) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 27008 кеше йәшәй. Майҙаны — 44,72 км². Диңгеҙ кимәленән 235 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 07301–07318 һәм автомобиль коды — SLF.
# Воробьёв Геннадий Васильевич

Воробьев Геннадий Васильевич (13 август 1918 йыл — 28 август 1939 йыл) — мордва совет музыканты: пианист һәм композитор.

# Воробьёв Геннадий Васильевич
## Биографияһы

918 йылдың 13 авгусында Чебоксарҙа Сыуашстандың профессиональ музыкаль мәҙәниәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе — сыуаш композиторы В. П. Воробьёвтың ғаиләһендә тыуған.
Музыкаль ғаиләлә тәрбиәләнеп, Геннадий тәүҙә музыка мәктәбенә, ә шунан һуң ғына — дөйөм белем биреү мәктәбенә уҡырға инә. Һигеҙ йәшендә фортепиано өсөн «Сыуаш мелодияһын» ижад итә, ул беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған. 1935 йылда Сыуаш музыка техникумын тамамлаған (композитор, В. М. Кривоносов класы һәм пианист, И. В. Люблин класы). 1939 йылда Мәскәү консерваторияһын тамамлай, унда Г. И. Литинскийҙа һәм Н. Я. Мясковскийҙа уҡый. Уның тәүге фортепьяна әҫәрҙәре — «Карусель» һәм «Балалар сюитаһы» (1934—1935) музыка техникумында уҡыған осорҙа яҙыла.
Консерваторияла уҡыған тәүге ике йылында Воробьёв фортепиано өсөн соната, скрипка һәм фортепиано өсөн сонатина, сыуаш халыҡ йырҙары эшкәртмәләрен һәм А. С. Пушкиндың сыуаш теленә тәржемә ителгән шиғырҙарына романстар яҙа. Ҡыҫҡа ижади эшмәкәрлеге осоронда, Г. В. Воробьёв етмешләп әҫәр тураһында яҙа: камера-инструменталь һәм оркестр әҫәрҙәре, хор йырҙары һәм романстар, сыуаш халыҡ йырҙарын ижад эшкәртеү, шулай уҡ фортепиано өсөн әҫәрҙәр, халыҡ музыка ҡоралдары оркестры, тынлы оркестр, скрипка, балалайка һәм дүрт өлөшлө симфония өсөн эшләй (уны Г. В. Воробьёв үлгәндән һуң композитор Н. И. Пейко тамамлай.
1939 йылдың 28 авгусында Чебоксарҙа вафат була. Воробьёвтың ижады сыуаш музыкаһының артабанғы үҫешенә ҙур йоғонто яһаған.
«Сыуаш Республикаһының дәүләт матбуғат архивы» Рәсәй дәүләт учреждениеһы фондында Г. В. Воробьевтың нота баҫмалары һәм уның хаҡында әҙәбиәт һаҡлана.
# Әхмәтшин Ҡәйүм Хәбибрахман улы

Әхмәтшин Ҡәйүм Хәбибрахман улы (24 июнь 1909 йыл — 10 ноябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының взвод командиры ярҙамсыһы, гвардия старшинаһы. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Әхмәтшин Ҡәйүм Хәбибрахман улы
## Биографияһы

Ҡәйүм Хәбибрахман улы Әхмәтшин 1909 йылдың 7 июлендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Ҡара Көсөк хуторында тыуған. Милләте башҡорт. Башланғыс белемле. 1929 йылға тиклем атаһының хужалығында игенселек менән шөғөлләнә. 1929 йылдың майынан 1932 йылдың апреленә тиклем Ейәнсура районы Алексеевка ауыл Советы секретары булып эшләй. 1932—1934 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә. 1934—1941 йылдарҙа Ейәнсура, Хәйбулла НКВД район бүлектәрендә яңғындан һаҡлау инспекторы булып эшләй. 1939 йылдан — ВКП(б) ағзаһы.

# Әхмәтшин Ҡәйүм Хәбибрахман улы
## Хәрби юлы

Ҡыҙыл Армияға ҡабаттан Башҡорт АССР-ы Хәйбулла район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылдың декабрендә саҡырыла. Гвардия старшинаһы Ҡәйүм Әхмәтшин 1943 йылдың 27 сентябрендә Днепр йылғаһы аша сыҡҡан саҡта батырлыҡ күрһәтә. Взводтың бер отделениеһы дошман уты аҫтына эләгә. Снаряд ярсығы кәмәне үтә тишә. Тишелгән кәмәнән йыраҡ түгел һалда барған Әхмәтшин, тиҙ генә кәмәгә күсә һалып, ундағы тишекте яба һәм кәмәне уң ярға алып барып еткерә.
Днепрҙың көнбайыш ярындағы алыш ваҡытында боеприпастар бөтә. Ҡәйүм Әхмәтшин дошмандың пулеметын юҡ итә һәм взводты атакаға күтәрә. Ҡул һуғышында взвод, 25 дошман һалдатын юҡ итеп һәм ҡамауҙы йырып, үҙ эскадронына сыға.
Әхмәтшин Ҡ. Х. 1943 йылдың 10 ноябрендә Речица ҡалаһы тирәһендә (Белоруссия, Гомель өлкәһе батырҙарса һәләк була.
Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1943 йылдың 10 ноябрендә Кузьминки ауылы янындағы алышта батырҙарса һәләк була. Лоев районы Уборок ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.
Белоруссияның Гомель өлкәһе Лоев районы Уборок ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.
1943 йылдың 10 ноябрендәге Белорус ССР-ы Волошановка, Речица ҡалаһы) янындағы алышта күрһәткән батырлығы өсөн үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.

# Әхмәтшин Ҡәйүм Хәбибрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1944)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (15.01.1944)
* Ленин ордены (15.01.1944)

# Әхмәтшин Ҡәйүм Хәбибрахман улы
## Хәтер

* Ҡ. Х. Әхмәтшиндың исеме — Ейәнсура районы Иҙелбәк ауылында, Ейәнсура районы үҙәге Иҫәнғолда, Хәйбулла районы үҙәге Аҡъярҙа, Хәйбулла районы Подольск ауылында урамдарға бирелгән.
* Хәйбулла районы Әбеш ауылы мәктәбе Герой Ҡәйүм Әхмәтшин исемен йөрөтә;
* Иҫәнғол ауылында монумент ҡуйылған.
* Ҡ. Х. Әхмәтшиндың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған.
# Әхмәтов Спартак Ғәли улы

Әхмәтов Спартак Ғәли улы (8 июнь 1949 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең партия, хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, ғалим. 1992—2007 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы. Техник фәндәр кандидаты. Рәсәй Федерацияһының бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты, Дәүләт Думаһының Дәүләт Думаһы Регламенты һәм эште ойоштороу комитеты рәйесе урынбаҫары (2007—2011). «Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе. Дуҫлыҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Стәрлетамаҡтың почетлы гражданы.

# Әхмәтов Спартак Ғәли улы
## Биографияһы

Спартак Ғәли улы Әхмәтов 1949 йылдың 8 июнендә Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Стәрлебаш ауылында тыуған.
1968 йыл — СССР Миннефтехимпромының Салават индустриаль техникумын тамамлай.
1968—1970 — Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1970—1986 — «Стәрлетамаҡстрой» һәм «Востокнефтезаводмонтаж» трестарында инженер һәм етәксе вазифаларҙа эшләй.
1979 йыл — Өфө нефть институты тамамлай.
1986—1987 — КПСС-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитетының икенсе секретары.
1987—1992 — Стәрлетамаҡ ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1989 йылда — Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлай.
1992 йылдан — Стәрлетамаҡ ҡалаһы хакимиәте башлығы һәм Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы Вәкилдәр Палатаһы депутаты.
2007 йылдың 2 декабрендә «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы тарафынан күрһәтелгән кандидаттарҙың федераль исемлеге составында бишенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайлана.

# Әхмәтов Спартак Ғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дуҫлыҡ ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе
* Стәрлетамаҡтың почётлы гражданы.
# Зега

Зега (нем. Seega) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 423 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,01 км². Диңгеҙ кимәленән 175 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6567 һәм автомобиль коды — KYF.
# Маслов Леонид Романович

Маслов Леонид Романович (1895—1969) — табип һәм совет хәрби эшмәкәре, медицина хеҙмәте генерал-майоры (1943).

# Маслов Леонид Романович
## Биографияһы

1895 йылдың 22 авгусында Белгород ҡалаһында тимер юлсы ғаиләһендә тыуған.
1915 йылда Тифлис хәрби-фельдшерлыҡ мәктәбен тамамлай, шунан һуң Рус императоры армияһында фельдшер булып хеҙмәт итә. 1920 йылдың июненән алып РККА-ла хеҙмәт итә, Граждандар һуғышында ҡатнаша.
1929 йылда Ленинград Хәрби-медицина академияһын (ХМА, хәҙерге С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһы) тамамлай. 1-се Тымыҡ океан дивизияһының 1-се Чита полкында кесе табибтан алып Никольский-Уссурийский, Иркутск, Киев һәм башҡа хәрби госпиталдарҙың начальнигына тиклем хеҙмәт юлын үтә. 1938 йылдан алып — бригада табип-хирургы, Харьков хәрби-медицина училищеһы коменданты була. Генераль штабтың хәрби академияһы ҡарамағындағы юғары курсын тамамлап, 1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы алдынан Генштаб академияһы янындағы начальниктар составы курстарын тамамлай — Көньяҡ-Көнбайыш йүнәлешендә медицина хеҙмәте начальнигы булып хеҙмәт итә (1941), шулай уҡ Ҡыҙыл Армия кадрҙар идаралығы һәм төп хәрби-санитар идаралығы начальнигы була (1942). 1942 йылдың 25 мартынан 1943 йылдың 15 ғинуары буйына Хәрби медицина академияһы начальнигы булып эшләй. Һуңынан тағы фронтта була — Көньяҡ-Көнбайыш, 3-сө Украин һәм 2-се Белорус фронттарының хәрби-санитар идаралығы начальнигы булып хеҙмәт итә (1943—1944). 1944—1945 йылдарҙа Киев медицина институтының хәрби-медицина әҙерлек кафедраһы начальнигы (КМИ, хәҙер А. А. Богомолец исемендәге Милли медицина университеты), һуңынан Карпат яны хәрби округында хәрби-санитар идаралыҡ менән етәкселек итә.
1947 йылда армиянан китә. СССР Оборона Минстрлығының Хәрби-медицина музейында (хәҙерге Хәрби-медицина музейы) өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй .
1969 йылдың 3 авгусында Ленинградта вафат була, Богословский зыяратында ерләнгән (32-се участкала).
Ленин ордены менән бүләкләнә, өс Ҡыҙыл Байраҡ ордены, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, шулай уҡ күп миҙалдар һәм сит ил наградалары менән бүләкләнгән.

# Маслов Леонид Романович
## Сығанағы

* Ими гордится земля Белгородская. Сост. К А. Маракина. Белгород, 1997.

# Маслов Леонид Романович
## Иҫкәрмә

* ↑ Маслов Леонид Романович
* 1 2 Маслов Леонид Романович 2019 йыл 31 октябрь архивланған.
# Яра-Яха (Салпада-Яха ҡушылдығы)

Яра-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Салпада-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Яра-Яха (Салпада-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074377
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307437
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тюма

Тюма — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Старая Река ҡылымығының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 166 км.

# Тюма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301384
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# PT Sans

PT Sans — ПараТайп компанияһы эшләп сығарған һәм ирекле таратыла торған тамғаһыҙ компьютер шрифты.
Шрифттар ПараТайп компанияһының асыҡ ҡулланыусы шрифты лицензияһы буйынса таратыла.

# PT Sans
## Маҡсаты

ПТ Санс гарнитураһы, күп милләтле илдең шрифтҡа булған ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү маҡсаты менән һәр кем ирешә алған асыҡ ҡулланыуcы лицензияһына эйә рәсәй шрифттары комплектын эшләү проектының бер өлөшө булып тора. Был шрифт, рәсми һәм эш яҙышыуҙарына ярҙамсы ғына булып ҡалмай, милли яҙыуҙарҙың һәм мәҙәни аралашыу үҫешенә мөмкинлек бирәсәк. Шрифттар, Көнбайыш һәм Көнсығыш Европа телдәре менән эшләү өсөн кәрәкле билдәләрҙең стандарт йыйылмаһынан һәм шулай уҡ стандарт кирил алфавиты комплектынан башҡа, Рәсәй Федерацияһының титуллы телдәре алфавиттарының барлыҡ билдәренә эйә булыу һөҙөмтәһендә уникаль һәм хәҙерге заман компьютер аша аралашыу мөхитенең бик мөһим сараһы булып тора.
20B9—20CF диапазонында рәсми булмаған һум (рубль) билдәһе бар.
# Виль-Ёль

Виль-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Виль-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015951
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001595
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0