yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Финогентов Валерий Николаевич

Финогентов Валерий Николаевич (5 июль 1953 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1993 йыл), профессор (1994 йыл).

# Финогентов Валерий Николаевич
## Биографияһы

Финогентов Валерий Николаевич 1953 йылдың 5 июлендә Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Ҡандра ҡасабаһында тыуа. Урта мәктәпте тыуған ҡасабаһында тамамлағандан һуң, Башҡорт дәүләт университетына физика факультетына уҡырға инә һәм уны уңышлы тамамлап сыға. 1975 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында физика теорияһы кафедраһының уҡытыусыһы булып эшләй. 1980 йылда Өфө сервис технология институтына уҡытырға күсә. Фәнни эштәренең төп йүнәлеше — көнкүрештең (ваҡыт, мәңгелек, бер мәллек проблемаларының) темпораллеген тикшереү. Финогентов Валерий Николаевич — 50-нән ашыу фәнни баҫма, шул иҫәптән 3 монография авторы.

# Финогентов Валерий Николаевич
## Хеҙмәттәре

* Время, бытие, человек. Уфа, 1992;
* Социально-исторические регуляторы человеческих отношений // Духовность и культура. Алгоритмы культуры. Екатеринбург, 1994.
# Нерхау

Нерхау (нем. Nerchau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3 959 кеше йәшәй. Майҙаны — 39,94 км². Диңгеҙ кимәленән 140 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4685 һәм автомобиль коды L.
# Коноваловка (Вагран ҡушылдығы)

Коноваловка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагран йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Коноваловка (Вагран ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010004
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201000
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Любизар

Любизар — күп мәғәнәле төшөнсә.
* Любизар — тарихи башҡорт халыҡ йыры.
* Любизар — төбәк йәмәғәт ойошмаһы.
* Любизар — башҡорт эстрадаһында төркөм.
# Вәлиев Ғәҙел Камил улы

Вәлиев Ғәҙел Камил улы (22 март 1947 йыл) — тел белгесе, филология фәндәре кандидаты, доцент, Халыҡ-ара төрөк академияһының мөхбир ағзаһы (1997).

# Вәлиев Ғәҙел Камил улы
## Биографияһы

Ғәҙел Камил улы Вәлиев 1947 йылдың 22 мартында Башҡорт АССР-ының Белорет районы Әзекәй ауылында тыуған.
Белорет педагогия училищеһы һәм армия хеҙмәтенән һуң 1974 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын, 1981 йылда В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институтында аспирантураны тамамлаған.
1974—78 йылдарҙа Бөрө дәүләт педагогия институтының рус теле кафедраһы уҡытыусыһы, 1982—88 йылдарҙа сит телдәр кафедраһы деканы.
1988—1992 йылдарҙа Силәбе дәүләт университетында рус теле кафедраһы доценты. 1992 йылда дөйөм һәм төрөк филологияһы кафедраһын ойоштора һәм уны етәкләй. Рәсәйҙә беренсе булып милли-территориаль берәмек сиктәренән тыш РФ халыҡтарының телдәрен уҡытыуҙы ойоштора. 1991 йылда Силәбе дәүләт университетында Вәлиев етәкселегендә башҡорт-урыҫ бүлеге эшләй (хәҙер көнсығыш филологияһы бүлеге), ул башҡорт һәм рус филологияһы, ғәрәп һәм төрөк телдәре буйынса белгестәр әҙерләй. Күп кенә сығарылыш уҡыусылары Евразия һәм Көнсығыш факультеттарында (Силәбе дәүләт университеты) уҡытыусы булып эшләй.
Вәлиев күп йылдар студенттарҙың төҙөлөш отрядтары хәрәкәтен етәкләй. Силәбе өлкәһе башҡорттарының Ҡоролтай башҡарма комитеты ағзаһы (1993 йылдан), Халыҡ-ара төрөк конгресы бүлеген (1996), Халыҡ-ара төрөк академияһын (1997) ойоштороусыларының береһе. Силәбе өлкәһе губернаторы ҡарамағындағы рус теле буйынса совет ағзаһы (1998 йылдан), Рәсәй Федерацияһы классик университеттарының уҡытыу-методик бүлегенең филология буйынса ғилми-методик совет ағзаһы (2000 йылдан), Силәбе өлкәһе тыуған яҡты өйрәнеү музейының ғилми советы ағзаһы (2007 йылдан), «Вестник Чел ГУ. Серия Филология» (1996 йылдан), «Ватандаш» (Өфө, 1998 йылдан) журналының мөхәрририәт советы һәм редколлегияһы ағзаһы. 1992 йылдан туған теленән олимпиадалар үткәреү буйынса Силәбе мәғариф хеҙмәткәрҙәренең белемен күтәреү институтында (башҡорт һәм татар телдәре буйынса), туған тел буйынса «Йыл уҡытыусыһы» конкурсында жюри ағзаһы.
Фонология һәм һинд-европа һәм төрки телдәр тарихы, тел контакттары һәм боронғо рус ҡомартҡыларының текстологияһы, Көньяҡ Урал халыҡтарының тарихы, этнографияһы һәм мәҙәниәте буйынса 200-ҙән ашыу ғилми эш, «Силәбе» һәм «Силәбе өлкәһе» энциклопедияларында мәҡәләләр авторы.

# Вәлиев Ғәҙел Камил улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РФ почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2007);
* СССР Ауыл хужалығы министрлығының социалистик ярыш отличнигы (1977);
* Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1997, 2002);
* Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы (1997);
* Силәбе өлкәһе губернаторының Почет грамоталары (2002, 2006);
* Силәбе өлкәһенең Закондар сығарыу йыйылышының Рәхмәт хаттары (2001, 2007),
* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Рәхмәт хаттары;
* Башҡорттарҙың Бөтә донъя Ҡоролтайының «Ал да сәс нур халҡыңа» миҙалы (2015).
# Аллабирҙин Мортаза Ғәлләм улы

Аллабирҙин Мортаза Ғәлләм улы (23 февраль 1924 йыл — 18 сентябрь 2005) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Аллабирҙин Мортаза Ғәлләм улы
## Биографияһы

Мортаза Ғәлләм улы Аллабирҙин 1924 йылда БАССР-ҙың Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған.
1942 йылдың июнендә фронтҡа саҡырыла һәм 1943 йылдың декабрендә Чкалов өлкәһенең Тутский станцияһында хәрби әҙерлек үтә. 1943 йылда Төньяҡ-Көнбайыш фронтҡа ебәрелә. Был фронттың 237-се уҡыу уҡсылар полкы 22 дивизионының 36 махсус батальоны сафында һуғыша.
1944 йылдың мартында атыш ваҡытында граната ярсығынан күҙе яралана һәм Ярославль госпиталенә эләгә, һөҙөмтәлә һул күҙен юғалта. Алты ай үткәс, ул йәнә һуғышҡа инә. 140-сы полк составында Польша һәм Германияға тиклем барып етә. Берлинды алыуҙа ҡатнаша, ләкин Еңеүҙе уға Польшала Освенцим ҡалаһында ҡаршы алырға тура килә. 1945 йылдың октябренә тиклем Эрфурт ҡалаһында хәрби келәтте һаҡлай.
1945 йылда демобилизациялана.
Тимер ауылы зыяратында ерләнгән.
# Ай-Гуонт-Еган

Ай-Гуонт-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Энтль-Гун-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ай-Гуонт-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204449
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Урта Каз

Урта Каз — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Каз йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.

# Урта Каз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200053298
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205329
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Буланаш

Кесе Буланаш — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирбит йылғаһының һул ярына тамағынан 157 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кесе Буланаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200006982
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200698
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ивановка ауыл Советы (Хәйбулла районы)

Ивановка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ивановка ауылы.

# Ивановка ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ивановка ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Ивановка ауылы,
* Аҡташ ауылы,
* Михайловка ауылы,
* Пугачев ауылы,
* Яңы Петровский ауылы.
Элек Дәүләт урман питомнигы (Гослесопитомник) ҡасабаһы ла ауыл биләмәһе составына ингән булған. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 12.02.1981 йылдағы 6-2/66 һанлы «Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәтенән алып ташлау тураһындағы» Указына ярашлы рәүештә 1981 йылда тора пункттар исемлегенән алынған.
# Белорет педагогия колледжы

Белорет педагогия колледжы — дәүләт бюджет һөнәри белем биреү учреждениеһы (рус. Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Белорецкий педагогический колледж), Башҡортостан Республикаһы Белорет ҡалаһында урынлашҡан махсус урта белем биреүсе уҡыу йорто.

# Белорет педагогия колледжы
## Тарихы

Белорет педагогия колледжының тарихы 1930 йылдан башлана. Белем биреү учреждениеһы башланғыс класс уҡытыусыларын әҙерләү өсөн Белорет педагогия техникумы булараҡ ойошторола. 1937 йылда техникум Белорет педагогия училищеһы итеп үҙгәртелә.
БР Халыҡ мәғарифы министрлығының 1997 йылдың 25 авгусындағы 526-сы бойороғо менән училище Белорет педагогия колледжы итеп үҙгәртелде һәм Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы ҡарамағына бирелә.
2015 йылдан Белорет педагогия колледжы дәүләт бюджет профессиональ белем биреү учреждениеһы тип үҙгәртелә.
Ошо йылдарҙа белем биреү учреждениелары өсөн белгестәр әҙерләү даирәһе киңәйә. Һуғыштан һуң башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларын әҙерләүсе башҡорт бүлеге, 1970 йылда мәктәпкәсә бүлек, ә һуңынан 1994 йылда — социаль бүлек, 1996 йылда — сит телдәр бүлеге асыла. Педагогия колледжы хеҙмәт баҙары талаптарына ярашлы, уҡытыусылар әҙерләүҙә маркетинг алымын тормошҡа ашырып, һуңғы йылдарҙа «Физик культура», «Туризм», «Ғәмәли информатика», «Социаль эш» һөнәрҙәрен аса.
85 йыл эсендә колледж халыҡ мәғарифы өсөн 12 меңдән ашыу урта звено белгесе әҙерләй.
Бөгөнгө көндә белем биреү эшмәкәрлеге түбәндәге һөнәрҙәр буйынса алып барыла:
* «Башланғыс кластарҙа уҡытыу»
* «Ғәмәли информатика»
* «Физик культура»
* «Мәктәпкәсә белем биреү»
* «Туризм»
* «Селтәр һәм системалар менән идара итеү»
Колледж эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәренең береһе булып Белорет ҡалаһының, Белорет, Әбйәлил, Бөрйән, Учалы райондарының мәғариф учреждениелары, йәйге сәләмәтләндереү лагерҙары, балалар шифаханалары һәм профилакторийҙары менән социаль партнерлыҡ тора.

# Белорет педагогия колледжы
## Етәкселәре

* Желтухов И. П.
* Королев А. С.
* Дембицкий Б. Н.
* Чувилин А. Н.
* Кочнев А. И.
* Кузьмич Е. Ф.
* Сәғитов Ирек Хаммат улы
* Брыляков Ю. П.
* Козяева И. Ф.
* Ибраһимова Г. Т.
* Юмағужина Гөлшат Рауил ҡыҙы

# Белорет педагогия колледжы
## Колледжда белем алған билдәле шәхестәр

* Әхмәҙиева Шәһүрә Шәкир ҡыҙы
* Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы
* Исламбаева Хөснә Ниғмәт ҡыҙы
* Аҙнабаев Әхмәр Мөхәмәтдин улы
* Сөләймәнова С. Г.
* Хисаметдинова Ф. Ғ.
* Зеркин Д. П. — педагогия фәндәре докторы, профессор
* Исмәғилев С. А. — иҡтисад фәндәре докторы
* Таһирова Р. Г. — филология фәндәре кандидаты, доцент
* Роберт Паль,
* Ломакина Ю. В. — педагогия фәндәре кандидаты
Ҡалып:Башҡортостан мәғарифы
# Тәнзилә

Тәнзилә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Тәнзилә
## Этимологияһы

Тәнзилә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе һөйкөмлө, нәфис тигәнде аңлата.

# Тәнзилә
## Билдәле шәхестәр

Хисамова Тәнзилә Динислам ҡыҙы (4 апрель 1945 йыл) — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2021) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999).
Үҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы (2 ғинуар 1953 йыл) — башҡорт эстрада йырсыһы (сопрано), юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1994) артисы.
Дәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы (3 август 1964 йыл) — башҡорт шағиры, драматург һәм журналист. 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар һәм 2000 йылдан Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1997) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014).
Үлмәҫбаева Тәнзилә Абдулла ҡыҙы (14 март 1963 йыл) — радиожурналист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (1999). Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы лауреаты (2006).
Килдебәкова Тәнзилә Әсхәт ҡыҙы (15 март 1939 йыл — 2 март 2015 йыл) — тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1987), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003).
Сөләймәнова Тәнзилә Абдулғәни ҡыҙы (1939 йыл) — хеҙмәт ветераны. 1974—2003 йылдарҙа Өфө уҡыу-уҡытыу производство комбинаты директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре (1997), совет сауҙаһы отличнигы (1989).
Ҡалмурзина Тәнзилә Сәғит ҡыҙы (1960 йыл) — Республика халыҡ ижады үҙәгенең баш белгесе. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Һаҙыева Тәнзилә Зыялтдин ҡыҙы (24 декабрь 1939 йыл) — малсы, хеҙмәт алдынғыһы. БАССР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1990).
# Сор-Ель

Сор-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 442 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Сор-Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012044
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001204
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юлғотло (исем)

Юлғотло — боронғо башҡорт ир-ат исеме.

# Юлғотло (исем)
## Этимологияһы

Юлғолтло — «юл» һәм «ҡотло» ҡушма юл менән яһалған ир-ат исеме. Балаға бәхетле юл, ғүмер теләп ҡушылған исем.

# Юлғотло (исем)
## Билдәле шәхестәр

Юлғотло Фәйзуллин — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы, башҡорт казагы, 1778—1782 йылдар арауығында хәҙерге Башҡорт АССР-ы Салауат районы Лағыр ауылында тыуған.

# Юлғотло (исем)
## Топонимикала

Юлғолто — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
# Утья (Таборинка ҡушылдығы)

Утья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таборинка йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Утья (Таборинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012960
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201296
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лыповец районы

Лыповец районы (укр. Липовецький район) — Винница өлкәһендәге упраднённай районы. Район үҙәге — Лыповец ҡалаһы.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 37 727 кеше йәшәй.
# Гризен

Гризен (нем. Griesen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 364 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,63 км². Диңгеҙ кимәленән 60 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6786 һәм автомобиль коды — WB.
# Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте йорто (Таганрог)

Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте йорто— Таганрогтың үҙәк өлөшөндәге ике ҡатлы йорт. Таганрогтың архитектура ҡомартҡыһы. Хәҙерге ваҡытта унда 2-cе ҡала поликлиникаһы урынлашҡан.

# Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте йорто (Таганрог)
## Тарих

Был Таганрог ҡалаһының Грек урамындағы 104-се йорт, элекке 90-сы һәм 92-се йорттарҙы тоташтырып эшләнгән. Бина ХIХ быуаттың икенсе яртыһында грек коммерсанты Алексопуло аҡсаһына төҙөлгән.
1817—1837 йылдарҙа сауҙагәр Захаровтың милке булһа, 1937—1887 йылдарҙа шулай уҡ саүҙагәр Аделаиде Алексопуло хужа була, 1890—1898 йылдарҙа Мальтиада Алексопулоға ҡала. Унан йортто Эпоминонд Алафузов һатып алған.
1880 йылдарҙа бында 5-се запастағы артиллерия бригадаһының лазареты урынлаша.
Йорт хужаһы Э. Н. Алафузов 1902 йылда йортто Таганрог Ҡыҙыл Тәре йәмғиәтенә амбулаторияға һәм дауаханаға бүләк итә. Ул бының өсөн 2-се дәрәжә Изге Анна ордены менән бүләкләнә. Дауахананы 1904 йылдың 14 майында изгеләндергәндәр.
Эпоминонд Алафузов Таганрог Ҡыҙыл Тәре йәмғиәтенә нигеҙ һала. Йәмғиәттең тәүге ағзалары — Азов банкы рәйесе Теодор Геймандың, Дон алпауыты Марковтың ҡатындары.артиллерия офицеры Городецкая-Краснощекова, присяжный поверенный ҡатыны Анна Бесчинская һәм Павел Филевский. Баш табибы Владимир Шимановский була.
XX быуаттың 20-cе йылдарында бинала беренсе үҙәк поликлиникаһы упынлаша. Һуңыраҡ бинаның төньяҡ-көнсығыш фасадында төкәтмә яңы корпус төҙөлә. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң көньяҡ-көнсығыш фасадҡа кирбес төкәтмә өҫтәлә.
XX быуаттың икенсе яртыһында бинала 3-cө ҡала дауаханаһының бүлексәһе эшләй, ул 2003 йылда һаулыҡ һаҡлау муниципаль "2-се ҡала поликлиникаһы " учреждениеһына әүерелә.
Хәҙерге ваҡытта йорт Таганрог ҡалаһы архитектура ҡомартҡылары реестрына индерелгән.

# Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте йорто (Таганрог)
## Архитектура үҙенсәлектәре

«Ҡыҙыл Тәре» йәмғиәтенең ике ҡатлы йорто кирбестән классицизм стилендә төҙөлгән. Фасадтан алға сығып торған өсмөйөшлө фронтонлы портикты дорик колонналар күтәреп торалар. Бинаның кәрнизе дентикулалар менән биҙәлгән. Өй алдында колонналы көмбәҙле ҡапҡа. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң йорттоң алды өлөшләтә яңынан һалынған, уның ике яғына төкәтмә эшләнгән. Хәҙер, йортҡа өҫтән ҡараһаң, ул һаплы сүкешкә оҡшап тора.
ХХ быуат башында бинаға ҙур балконлы 2 ҡатлы кирбес йорт терәтеп һалғандар.

# Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте йорто (Таганрог)
## Бинаның арҙаҡлы хужалары

Ҡаланың почётлы гражданы Мальтиад Алексопуло.

# Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте йорто (Таганрог)
## Хәҙерге торошо

Хәҙерге ваҡытта йорт ремонтланған, тышҡы яҡтан ҡыҙыл буяу менән булған, колонналары — аҡ буяулы, йорт ҡапҡаһы һүтелгән, ишек алдындағы йорт төҙөлөп бөткән.

# Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте йорто (Таганрог)
## Әҙәбиәте

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с.
# Төньяҡ Мулымья

Төньяҡ Мулымья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мулымья йылғаһының уң ярына тамағынан 541 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Төньяҡ Мулымья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301613
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Япон диңгеҙе

Япон диңгеҙе (япон. 日本海 нихонкай, кор. 동해 тонхэ, «көнсығыш диңгеҙ») — Тымыҡ океан диңгеҙе.

# Япон диңгеҙе
## География

Майҙаны — 1062 мең км². Максималь тәрәнлеге — 3742 м (41°20′ с. ш. 137°42′ в. д.).
Океандан Япон утрауҙары (Хонсю, Хоккайдо һ.б.) һәм Сахалин утрауы менән айырылған. Корея боғаҙы аша Көнсығыш Ҡытай диңгеҙе, Сангар боғаҙы аша Тымыҡ океан, Лаперуза һәм Невельский (Мамия) боғаҙҙары аша Охот диңгеҙе менән тоташа. Диңгеҙ һыуҙары Рәсәй Федерацияһы, Япония, Корея Республикаһы һәм КХДР яр буйҙарын йыуа.
Көньяҡ өлөшөнә Куросио йылы ағымдың бер тармағы үтеп инә. Диңгеҙҙең төньяҡ өлөшө ҡышын туңа.
Төп порттары: Владивосток, Находка, Восточный, Совет Гаване, Ванино, Александровск-Сахалинский, Холмск, Ниигата, Цуруга, Майдзуру, Вонсан, Хыннам, Чхонджин, Пусан.
Балыҡ тотоу, трепангтарҙы, диңгеҙ ҡыҫалаһын һәм терпеһен аулау, ылымыҡтар йыйыу, марикультура тармаҡтары үҫешкән.
# Получумкосна

Получумкосна — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 1086 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Получумкосна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103019
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Коротаиха-Юнко

Коротаиха-Юнко — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Коротаиха йылғаһының уң ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Коротаиха-Юнко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087624
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008762
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0