yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Носаль Евдокия Ивановна

Носаль Евдокия Ивановна (13 март 1918(19180313) — 23 апрель 1943) — 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкы (218-се төнгө бомбардировка авиация дивизияһы, 4-се һауа армияһы, Төньяҡ-Кавказ фронты) эскадрилья командиры урынбаҫары, гвардия кесе лейтенанты. Советтар Союзы Геройы.

# Носаль Евдокия Ивановна
## Биографияһы

Евдокия Ивановна Носаль 1918 йылдың 13 мартында Украинаның Запорожье өлкәһендә, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Украинка. Ире — Григорий Филиппович Перепелица.
Николаев ҡалаһында уҡытыусы булып эшләй. Аэроклубты, 1940 йылда Херсон авиация мәктәбен тамамлай. Николаев аэроклубында инструктор-осоусы булып эшләй
Ҡыҙыл армияла 1941 йылдан. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1942 йылдың майынан. 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкында (218-се төнгө бомбардировка авиадивизия, 4-се һауа армияһы, Төньяҡ-Кавказ фронты) эскадрилья командиры урынбаҫары, гвардия кесе лейтенанты Е. И. Носаль дошмандың объекттарын бомбаға тотоу буйынса 354 хәрби осош яһай, дошмандың тере көсөн һәм техникаһын юҡ итә.
1943 йылдың 22 апреленән 23-нә ҡарай төндә хәрби заданиенан ҡайтышлай Е.Носаль осороп алып килгән самолет немец самолеты тарафынан һөжүмгә дусар була. Һөҙөмтәлә Евдокияның сикәһенә снаряд ярсығы ярсығы эләгеп, үлә. Штурман И. Каширина самолетты үҙаллы аэродромға еткерергә һәм уңышлы ултыртыуға өлгәшә. Евдокия Носаль Пашковская станицаһында (хәҙер Краснодар биҫтәһе) полк осоусылары П. Макогон, Л. Свистунова һәм Ю. Пашкова менән йәнәш туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
46-сы гвардия Таман полкында беренсе булып «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була (үлгәндән һуң).

# Носаль Евдокия Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиусының 1943 йылдың 24 майындағы Указы менән командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн гвардия кесе лейтенанты Носаль Евдокия Ивановнаға үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
* Ленин ордены.
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены — сержант Носаль 215 хәрби осош яһай һәм дошман өҫтөнә 31276 кг бомба ташлай.
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942), сержант Носаль 50 төнгө осош яһағаны өсөн бүләкләнә.

# Носаль Евдокия Ивановна
## Хәтер

* Мәктәптең Пашковская музейында уның документтары һаҡлана.
* Краснодар ҡалаһының 58-се урта мәктәбе герой исемен йөрөтә
* Украинаның Запорожье өлкәһе ҡала тибындағы Михайловка ҡасабаһында Еңеү майҙанында геройға бюст ҡуйылған.
* Краснодар ҡалаһында Рәсәй батутта Һикереү федерацияһы йыл һайын И.Носаль иҫтәлегенә арналған Бөтә Рәсәй балалар-үҫмерҙәр турниры үткәрә. Новороссийск ҡалаһындағы урамдарҙың береһе уның исемен йөрөтә.
# Кесе Понил

Кесе Понил — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Понил йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Кесе Понил
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009410
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200941
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡырымшамхалов Хәмзәт Басхануҡ улы

Ҡырымшамхалов Хәмзәт Басхануҡ улы (ҡарас.-балҡ. Къырымшаухалланы Басханукъну джашы Хамзат); 23 февраль 1917 йыл — 2 октябрь 1985 йыл) — СССР скульпторы, рәссам. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Ҡырымшамхалов Хәмзәт Басхануҡ улы
## Биографияһы
### Сығышы

Хәмзәт Басхануҡ улы Ҡырымшамха́лов затлы ҡарасай кенәздәре - Ҡырымшамхалдар нәҫеленән. Ҡарт ҡартатаһы Ислам Ачахмат (Хажи-Әхмәт) улы Ҡарасай еренең ғалийы булған, 1828 йылда Ҡарасайҙең Рәсәйгә ҡушылыу тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйған. Атаһы — батша ғәскәре офицеры, штабс-капитан Басхануҡ Ҡырымшамхал. Ағаларының бере — ҡарасай шағиры, рәссам, мәғрифәтсе Ислам бей Ҡырымшамхал, икенсеһе — полковник Мырҙағол Ҡырымшамхал.
Хамзат Ҡырымшамхалдың әсәһе балҡар кенәздәре (Абаевтар) нәҫеленән. Әсәһе яғынан олатаһы — Рәсәй империяһының билдәле этнографы, публицист Мисост Абаев.
Хәмзәт Басхануҡ улы Ҡырымшамха́лов 1917 йылдың 23 февралендә Рәсәй империяһының Теберда ауылында тыуған.
# Малахит (мәғәнәләр)

Малахи́т:
* Малахит — минерал.
* «Малахит» — тиҙ йөрөшлө фирма поезы.
* Малахит — астероидта кратер (2867) Штейнс.
* П-120 Малахит — карапҡа ҡаршы ҡанатлы ракета.
* ут менән автоматик етәкселек иткән күсермәле комплекс «Малахит».
* Малахит (конструкторҙар бюроһы).
# Мәмлиев Рәшит Фәрит улы

Мәмлиев Рәшит Фәрит улы (рус. Мамлеев Рашит Фаритович) (1 март 1945 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, 1988 йылдан эре парелле йорттар төҙөү идаралығының генераль директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.

# Мәмлиев Рәшит Фәрит улы
## Биографияһы

Рәшит Фәрит улы Мәмлиев 1945 йылдың 1 мартында Башҡорт АССР-ының Шишмә районы Шишмә ауылында тыуған. Милләте татар, юғары белемле — 1984 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын, 1964 йылда Өфө автотранспорт техникумын тамамлағас, төҙөлөш идараһында мастер булып башлай. 1964—1967 йылдарҙа Совет Армияһында хәрби хеҙмәттә була. 1967—1986 йылдарҙа «Башнефтезаводстрой», «Башсельстрой» трестарында өлкән инжеренр, төҙөлөш идараһы начальнигы булып эшләй. Артабан «Башглавстрой» идаралығында начальник урынбаҫары. 1988 йылдан эре парелле йорттар төҙөү идаралығының генераль директоры.
Өфө ҡалаһының Октябрь районы 37-се Российский һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.

# Мәмлиев Рәшит Фәрит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе,
* Рәсәйҙең атҡаҙанған төҙөүсеһе.
# Курундус

Курундус — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Изылы йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Курундус
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200628
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сарожка

Сарожка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Курба йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сарожка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007425
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000742
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әл-Ғәләҡ сүрәһе

Әл-Ғәләҡ сүрәһе (ғәр. سورة العلق‎, Уҡмашҡан ҡан ) — Ҡөрьән Кәримдең 96-сы сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 19 аяттан тора.

# Әл-Ғәләҡ сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1 اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
2 خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ
3 اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَم
4 الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَ
5 عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْل
6 كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَى
7 أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى
8 إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى
9 أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى
10 عَبْدًا إِذَا صَلَّى
11 أَرَأَيْتَ إِن كَانَ عَلَى الْهُدَى
12 أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَى
13 أَرَأَيْتَ إِن كَذَّبَ وَتَوَلَّى
14 أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى
15 كَلَّا لَئِن لَّمْ يَنتَهِ لَنَسْفَعًا بِالنَّاصِيَ
16 نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَ
17 فَلْيَدْعُ نَادِيَ
18 سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ
19 كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ

# Әл-Ғәләҡ сүрәһе
## Транскрипцияһы

1. Иҡраь бисми раббикә-лләҙии халәҡ.
2. Халәҡәл-иңсәәнә мин ғәләҡ
3. Иҡраь үә раббүкәл-әкрам.
4. Әлләҙии ғәлләмә бил-ҡаләм.
5.Ғәлләмәл-иңсәәнә мәә ләм йәғләм.
6. Кәлләә иннәл-иңсәәнә ләйатғаа.
7. Әрраә'әһүс-тәғнәә.
8. Иннә иләә раббикә-рруджғәә.
9. Ә ра'әйтә-лләҙии йәнһәә.
10. Ғәбдән иҙәә салләә.
11. Ә ра'әйтә иң кәәнә ғәләл-һүдәә.
12. Әү әмәра биттәҡүәә.
13. Ә ра'әйтә иң кәҙҙәбә үә тәүәлләә.
14. Ә ләм йәғләм би'әннә-ллаһа йәраа.
15. Кәлләә лә'илләм йәңтәһи ләнәсфәғәм биннәәсыийәһ.
16. Нәәсыийәтиң кәәҙибәтин хаатыи'әһ.
17. Фәлйәдғү нәәдийәһ
18. Сәнәдғү-ззәбәнийәһ.
19. Кәллә ләә түтыиғһү үәсджүд үәҡтәриб

# Әл-Ғәләҡ сүрәһе
## Мәғәнәһе

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Һине барлыҡҡа килтергән Раббыңдың исеменә уҡы.
2. Кешене Ул уҡмашҡан ҡандан яратты,
3. уҡы, һинең Раббың иң йомарт,
4. Ул ҡәләм менән өйрәтте.
5. Ул кешегә белмәгән нәмәне өйрәтте.
6. Юҡ һәм юҡ! Кеше, ысынлап та, буйһонмай,
7. сөнки үҙен бойондороҡһоҙ тип уйлай.
8. Ысынлап та, ҡайтыу Раббыңа бит.
9. Күрҙеңме һин тыйған кешене,
10. намаҙ уҡыусы ҡолға?
11. Күрҙеңме һин, тура юлда булдымы ул?
12. Йәки ул тәҡүәлекте бойорҙомо?
13. Һин уның ялғанда ғәйепләгәнен һәм боролоп киткәнен күрҙеңме?
14. Алланың күрә икәнен белмәнеме ни ул?
15. Юҡ һәм юҡ! Әгәр ул туҡталмаһа, Беҙ уны маңлай сәсенән эләктерәсәкбеҙ,
16. ялған һәм гонаһлы маңлай сәсенән.
17. Әйҙә, үҙ яҡлыларын саҡырһын,
18. һәм Беҙ һаҡсылар саҡырырбыҙ.
19. Юҡ һәм юҡ! Уға баш эймә! Сәждә ҡыл һәм [Беҙгә] яҡынай!
# Хомерт башняһы

Хомерт башняһы (нем.Homertturm) — 22 метрлыҡ күҙәтеү башняһы, диңгеҙ кимәленән 538,3 м бейеклектә Хомерт тауында, Люденшайд ҡалаһынан көньяҡҡа ҡарай урынлашҡан.

# Хомерт башняһы
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Люденшайд ҡалаһының баш инженеры-төҙөүсеһе Фалькенрот әфәнде үҙенең ҡала төҙөлөшө планын 1894 йылда төҙөй: проекттың заказсыһы булып 1891 йылда барлыҡҡа килгән Зауэрландтың Тау ассоциацияһы бүлеге сығыш яһай. 22 метрлыҡ күҙәтеү башняһының проекты ҡала үҫешенең планына ингән, әммә тик уның аныҡ урынлашыуы бәхәс тыуҙыра — Хомерт тауынан тыш, уны Хё тауына яҡын урынлаштырыу мөмкинлеге лә тикшерелә; әммә тауыш биреү һөҙөмтәһендә хәҙерге участка еңә.
Баштан тарихилыҡ йүнәлештәге стилистик элементтары булған Хомерт башняһы, урындағы материалдар менән дә, төҫлө ҡомташ ҡулланып та төҙөлә. XX быуатта уҡ, 1960 йылда, манара аҡ асбест-бетон плиталар менән ҡапланған булған, улар уның заманса тышҡы ҡиәфәтен билдәләй. Башня түбәһенең күҙәтеү майҙансығынан Меркиш районына һәм Зауэрланд төбәге өлөшөнә панорама күренеше асыла — көнбайышта Бергиш иленең төбәге өлөшө күренә. Көньяҡта панорама Эббегебирг (нем.Ebbegebirge) теҙмәһе менән сикләнә. Үҙенең төҙөлөшө мәленән бөгөнгө көнгә тиклем «Хомерттурм» Зауэрландтың Тау ассоциацияһы арҡаһында тора.
# Егричка (тәбиғи парк)

Егричка тәбиғи паркы (сер. Тәбиғи парк Јегричка) — Сербиялағы тәбиғи парк, Бачка-Паланка, Темерин, Врбас һәм Жабаль общиналары сиктәрендә Воеводина территорияһында урынлашҡан. 11.144 гектар һәм 81 ар ерҙе биләй. III категориялағы әһәмиәтле тәбиғәт объекты булараҡ, дәүләт яҡлауы аҫтына алынған. Шул уҡ ваҡытта Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы классификацияһына ярашлы, V категориялағы объект (һаҡланылған ландшафт/акватория). Тәбиғи парк шул исемдәге йылғяғында ятаҡан баҫыуҙарҙан ағып төшкән аның урта ағымында ята.
Көнкүреш ҡалдыҡтары, ташланты һыуҙар, ҡамыш урыу һәм яндырыу, тирә-яғында урынлашҡан баҫыуҙарҙан ағып төшкәнпестицидтар һәм браконьерлыҡтың, әлбиттә, тәбиғи паркҡа зыян килтереүе ихтимал.

# Егричка (тәбиғи парк)
## Географик үҙенсәлеге

Тәбиғи парк Бачка төбәгендә урынлашҡан, унда йылға, һаҙлыҡ һәм быуа биотоптары бихисап. Паркты ҡамыш һәм үлән баҫып бара. Парк яҡынса 70 метр бейеклектә урынлашҡан. Климаты уртаса континенталь, йылы һәм оҙон йәй, ә ҡышы йыш ҡына ҡырыҫ була. Егричка йылғаһы ағып ята, уның ҙур ғына өлөшө, тәбиғи үҙенсәлектәргә бәйле, закон тарафынан һаҡланар.

# Егричка (тәбиғи парк)
## Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы

Паркта 80 төр һаҙлыҡ һәм һыу үҫемлектәре үҫә, уларҙың күбеһе закон тарафынан һаҡлана — аҡ томбойоҡ (Nymphea alba), һаҙлыҡ абағаһы (Thelypteris palustris), һыу сәтләүеге (natans Trapa), ябай пузырчатка (Utricularia vulgaris) һ. б.
Хайуандар донъяһына яҡынса 150 төр теркәлгән йәнлек төрө ҡарай, уларҙың күбеһе һирәк осрай һәм юғалыу ҡурҡынысы аҫтында — мөншөгөр (botaurus stellaris), ҡара сыпҡай (podiceps nigricollis),мәрйенгүҙ (aythya nyroca), ҡашыҡморон (Anas clypeata), һоро ҡаҙ (anser Anser), ҡамышҡара (Circus aeroginosus), һыу бүҙәнәһе (parva Porzana), шиҡылдаҡ (svecica Luscinia), аҡтамаҡ сарлаҡ һәм ҡара һаҙ сарлағы (Chlidonias hybridus, Ch. niger). Егричкала ҡаманың үрсеүе балыҡ фондының сәләмәт, таҙа мөхиттә йәшәүенә күрһәтә..

# Егричка (тәбиғи парк)
## Һаҡланыу саралары

Егричка тәбиғи паркы территорияһында тәбиғәтте һаҡлау саралары маҡсатында пестицидтар бик аҙ ҡулланыла, ҡамыш урыу тыйыла, паркҡа килгән кешеләр уға зыян килтермәһен өсөн саралар күрелә һәм көнкүреш ҡалдыҡтары йыйыла. Шулай уҡ паркта фәнни-тикшеренеү эштәре алып барыла, туризм һәм ял итеүҙе ойоштороу юлға һалынған, яр буйҙары һәм битләүҙәр төҙөкләндерелә, шулай уҡ үҫемлек һәм хайуан төрҙәренә мониторинг үткәрелә.
# Ширваншаһ

Ширваншаһ, Шарваншаһ (фарс. شروانشاه, әзерб. Şirvanşah) — Ширван тарихи өлкәһе (хәҙерге Әзербайжандың төньяҡ-көнсығышы) сиктәрендә барлыҡҡа килгән һәм тарихи сығанаҡтарҙа Ширваншаһтар дәүләте тип билдәләнгән дәүләттең хакимдары титулы. К. Э. Босуорт билдәләүенсә, ширваншаһтар этник ғәрәп булған, әммә үҙҙәрен уратҡан фарсы мәҙәни йоғонтоһо аҫтында фарсылашҡан. Улар иран халыҡтарының ҡаһарман үткәндәрендәге исемдәрҙе алған һәм үҙҙәрен сәсәни Баһрам Гурҙан сыҡҡан тип иҫәпләгән.
Мосолмандар тарафынан яуланғандан һуң ширваншаһтарҙың беренсе династияһы Мәзйәдиҙәр (йәзидиҙәр) Ғәббәсиҙәр хәлифәлеге хеҙмәтендәге полководец, Әзербайжан, Әрмәнстан һәм Арран губернаторы (799—801) Йәзид ибн Мәзйәд әш-Шәйбаниҙан башланған. Уның вариҫтары һәм ырыуын дауам итеүселәр, үҙәк властың көсһөҙләнеүенән файҙаланып, Ширванды мираҫ биләмәһе тип иғлан иткән һәм 861 йылда ширваншаһтар титулын алған.

# Ширваншаһ
## Ширваншаһ династиялары

* Мәзйәдиҙәр — беренсе династия (799 — XI быуаттың беренсе яртыһы). Шәйбан тигән ғәрәп ырыуынан сыҡҡан, ырыу башлығы — Йәзид ибн Мәзйәд әш-Шәйбани.
* Кәсрәниҙәр — икенсе династия (1027—1382). Ғәрәп сығышлы, һуңынан фарсылашҡан. Ширваншаһ Йәзид ибн Әхмәттән башланған.
* Дәрбәндиҙәр — өсөнсө династия (1382—1538). Ширваншаһ Кей Ҡубат ибн Әхситәндән башланған.

# Ширваншаһ
## Мәҙәниәт

Ширваншаһтар мәҙәниәт һәм шиғриәт эшмәкәрҙәренә бик ыңғай ҡараған, уларға бағыусылыҡ иткән. Фарсы әҙәбиәте классигы Низами Гәнжәүи улар заманында йәшәгән һәм ижад иткән. Баҡыла Ширваншаһтар һарайы (XV быуат) һаҡланған. Күп күләмдә тәңкә һуҡҡандар.

# Ширваншаһ
## Ҡыҙыҡлы факттар

Абхаз кенәздәре Чачбалар Ширваншаһтарҙан сыҡҡан.
# Бохарова Гөлнур Һарун ҡыҙы

Бохарова Гөлнур Һарун ҡыҙы (29 ноябрь 1960 йыл) — ғалим-тел белгесе. 1990 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2010).

# Бохарова Гөлнур Һарун ҡыҙы
## Биографияһы

Гөлнур Һарун ҡыҙы Бохарова Башҡорт АССР-ы Ғафури районы Түбәнге Ташбүкән ауылында тыуған.
1984 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1978 йылдан Ҡурғашлы ауылының урта мәктәбендә уҡыта.
1988 йылдан СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй.
1989 йылдан Башҡорт дәүләт академия драма театрында әҙәби-драма бүлегенең өлкән мөхәррире вазифаһын үтәй.
1990 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусы булып эшләй.

# Бохарова Гөлнур Һарун ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Гөлнур Һарун ҡыҙының фәнни хеҙмәттәре когнитив лингвистика, лингвокультурология, ономастика, этимология проблемаларына бағышланған. 150-гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы булып тора.

# Бохарова Гөлнур Һарун ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Башкирская мифотопонимия : диссертация … кандидата филологических наук : 10.02.02. — Уфа, 1998. — 287 с.
* О происхождении мифотопонима «Шульган» // Ватандаш : журнал. — 2003, № 11. — С. 139—143.
* Мифопоэтическая картина мира в башкирской топонимии. — Уфа, 2003. — 150 с.
* Башкирская ономастика в контексте духовной культуры : словарь мифотопонимов / Российская акад. наук, Уфимский науч. центр, Ин-т истории, яз. и лит. ; М-во образования и науки Российской Федерации, Башкирский гос. пед. ун-т. — Уфа : Гилем, 2006. — 112 с. — ISBN 5-7501-0627-6.
* Башкирский народный эпос «Урал‑батыр»: когнитивно‑дискурсивный и концептуальный анализ. — Уфа, 2008.
* Башкирский народный эпос «Урал-батыр»: когнитивно-дискурсивный и концептуальный анализ : диссертация … доктора филологических наук : 10.02.02. — Уфа, 2009. — 468 с.
* Формирование и управление человеческими ресурсами в современных условиях. — Уфа : Гилем, 2009. — 241 с. — ISBN 978-5-75011-060-5
* Башкирская географическая терминология : (историко-культурный и этимологический комментарий, лексикографирование). — Санкт-Петербург : Социально-гуманитарное знание, 2016. — 272 с. — ISBN 978-5-9909004-0-0.
# Симка (Подюга ҡушылдығы)

Симка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подюга йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Симка (Подюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029107
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002910
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вочка (Молома ҡушылдығы)

Вочка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Вочка (Молома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035980
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103598
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Антоний Пиотровский

Антоний Адам Пиотровский (пол. Piotrowski Adam Antoni, 7 сентябрь 1853 йыл — 12 декабрь 1924 йыл) — поляк рәссамы һәм иллюстраторы. Нетулишка ҡалаһында (Кунува янында) тыуған.

# Антоний Пиотровский
## Тормошо һәм ижады

Нетулишек ҡойоу заводы управляющийы ғаиләһендә тыуған.
Антноий Пиотровский һынлы сәнғәткә Варшавала профессор Герсон Войцехта уҡыған. 1875 йылда Мюнхенға китә, Кесе Вильгельм фон Линденшмит менән бергә уҡыуын дауам итә. 1877 йылдан — Ян Матейко класында Краков нәфис сәнғәт мәктәбендә уҡый.
1879 йылда инглиз гәзите хәбәрсеһе булараҡ тәүге тапҡыр Болгарияға килә 1880 йылдар башында Парижда йәшәгән. 1885 йылда инглиз һәм француз гәзите хәбәрсеһе һәм иллюстраторы булып Болгарияға яңынан килә. 1885—1886 йылдарҙағы серб-болгар һуғышында ҡатнаша, фронтҡа үҙ теләге менән китә. Хәрби батырлыҡтары өсөн болгар тәреһе һәм миҙалдары менән бүләкләнә. 1885—1886 һуғыш йылдарына арнап туғыҙ картина һәм бик күп һүрәттәр яҙған. Болгар кенәзе Фердинандтың үтенесе буйынса уның портретын яҙа, гражданлыҡ ҡаҙаныштары өсөн Командор тәреһенә лайыҡ була. 1900 йылда Варшаваға ҡайта. Поляк рәссамдарының «Сәнғәт» ширҡәте ағзаһы була 1905 йылда Маньчжурияла хәрби хәбәрсе булып эшләй.
А. Пиотровский, нигеҙҙә, жанр сәнғәте ижад иткән, шулай уҡ тарихи полотнолар һәм портреттар яҙа. Иң яҡшы эштәренә түбәндәгеләр инә: «Рекурттар походы», серб-болгар һуғышы тураһында «Нимфалар һәм Сатиралар» картиналар циклдары , кн. Александр Баттембергский һәм кн. Фердинанд Румыния портреттары , Польша хроникаһына иллюстрациялар.
# Пензячка (Парбиг ҡушылдығы)

Пензячка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парбиг йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пензячка (Парбиг ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023318
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202331
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Церетели Тамара Семёновна

Тамара Семеновна Церетели (груз. თამარ სვიმონის ასული წერეთელი, 1 (14) август 1900 йыл — 3 апрель 1968 йыл) — йырсы (контральто), рус һәм совет эстрада сәхнәһендә рус сиған романстары жанрын башҡарыусыларҙың алдынғы вәкилдәренең береһе. Грузин ССР-ының атҡаҙанған артисы (1958).

# Церетели Тамара Семёновна
## Биографияһы

Тамара Семеновна Церетели 1900 йылдың 1 (14) авгусында Кутаиси губернаһының Свери ауылында тыуа. Бала саҡтан йырларға ярата, ләкин гимназия тамамлағас, Тифлис университетының медицина факультетына уҡырға инә. 1920 йылда үҙен йырға арнарға ҡарар итә һәм Тифлис консерваторияһына күсә. 1923 йылдға тиклем шунда опера йырсыһына уҡый. 1920 йылданэстардала сиған романстары менән сығыш яһай. 1923 йылда Мәскәүгә күсенә, шул уҡ йылдың ноябрендә Мәскәү консерваторияһының бәләкәй залында тәүге соло концертын («Боронғо сиған романстары һәм табор йырҙары») ҡуя. Баш ҡала матбуғаты һәм тамашасыһы уны шунда уҡ күреп ҡала, ул Мәскәү эстарда сәхнәһенә сығыш яһаусыларҙың береһенә әүерелә. Церетели Мәсәкәүҙең төп концерт майҙансыҡтары булған «Эрмитаж» баҡсаһында, мюзик-холлдарҙа, Союздар Йортоноң колонналы залында даими сығыш яһай, Советтар Союзы буйлап гастролдәр менән йөрөй. Церетели грузин халыҡ йырҙары «Светлячок», «Сулико» һәм башҡа йырҙарҙы ла репертуарына индерә. Шулай уҡ совет композиторҙары М. Г. Фрадкин, К. Я. Листов һәм башҡаларҙың лирик йырҙарын башҡара.
Тамара Церетели «Дорогой динною» йырының тәүге яҙмаларын эшләй (1925).

# Церетели Тамара Семёновна
## Ғаиләһе

Легенданың бүләсәре, 23 йәшлек Нини Цнобиладзе «Голос» шоуының украин версияһында ҡатнаша. Ҡыҙ Тбилисиҙа ижади ғаиләлә үҫә.