yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Букин Василий Николаевич

Букин Василий Николаевич (27 ғинуар 1899 йыл — 21 ғинуар 1979 йыл) — СССР-ҙың ғалим-биохимигы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1964), биология фәндәре докторы (1943). Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1949), А. Н. Бах исемендәге премия (1963) лауреаты, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1969). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1969, 1975) һәм «Почёт Билдәһе» (1953) ордендары кавалеры.

# Букин Василий Николаевич
## Биографияһы

Василий Николаевич Букин 1899 йылдың 27 ғинуарында Пенза губернаһы Знаменское ауылында тыуған.

# Букин Василий Николаевич
## Белеме һәм эше

* 1925 йылда Ленинград ауыл хужалығы институтын (хәҙер — Санкт-Петербург дәүләт аграр университеты) тамамлай.
* 1925—1926 — Ленинград өлкә ер идаралығы агрономы
* 1927—1930 — Ленинград өлкәһенең «Ҡыҙыл семеновод» колхозы рәйесе
* 1932—1938 — Ленинград үҫемлекселек институтында эшләй.
* 1938 — Рәсәй Фәндәр академияһының А. Н. Бах исемендәге биохимия институты
* 1943 — Мәскәү аҙыҡ-түлек сәнәғәте технология институты профессоры.

# Букин Василий Николаевич
## Төп ҡаҙаныштары

1932—1938 йылдарҙа Ленинградта үҫемлекселек институтында эшләй. Унда СССР-ҙа тәүгеләрҙең береһе булған витаминдар буйынса лаборатория ойоштора. Төп хеҙмәттәре витаминдар биосинтезы, уларҙың матдәләр алмашыныуҙа роле, алыу ысулдары буйынса.
Ғалим һәм уның хеҙмәттәштәре хеҙмәте нигеҙендә СССР-ҙа А, B12, B15, D2 витаминдарын, 5-метилметионин аминокислоталарын, гомосерин, лизин етештереү, уларҙы аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә, малсылыҡта һәм дауалау практикаһында ҡулланыу яйға һалына.
Василий Николаевич Букин етәкселегендә A, B, U һ.б. витаминдарҙы етештереү үҙләштерелә, уның башланғысы буйынса 1966 йылда илдә тәүге тапҡыр Өфө витамин заводында B15, 1970 йылдан — U витаминдары етештерелә башлай.
СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1964)
1979 йылдың 21 ғинуарында Мәскәүҙә вафат була.

# Букин Василий Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1949) — витаминлы балыҡ майы етештереү ысулын эшләгәне һәм сәнәғәткә индергәне өсөн.
* А. Н. Бах исемендәге премия (1963)
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1969, 1975)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1953)
* миҙалдар
# Вәлитов Октябрь Кәли улы

Вәлитов Октябрь Кәли улы (25 октябрь 1934 йыл) — комсомол, партия, дәүләт һәм юғары мәктәп эшмәкәре, ғалим-философ, публицист. 2001—2016 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының Нефтекама филиалы директоры. Тарих фәндәре кандидаты (1969), философия фәндәре докторы (2000), профессор (2002). 1959 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Вена халыҡ-ара университетының (Австрия) һәм Башҡорт дәүләт университетының почётлы профессоры; Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984); «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2009). Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2008). Нефтекама ҡалаһының һәм Яңауыл районының почётлы гражданы.

# Вәлитов Октябрь Кәли улы
## Биографияһы

Октябрь Кәли улы Вәлитов 1934 йылдың 25 октябрендә БАССР-ҙың Мораҡ районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы Күгәрсен ауылында тыуған.
1962 йылда Башҡорт дәүләт университетын, 1968 йылда Мәскәүҙә КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
1962 йылдан алып ВЛКСМ‑дың Башҡортостан өлкә комитетында, 1968 йылдан — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында эшләй, 1980 йылдан — БАССР Министрҙар Советы эргәһендәге Матбуғатта дәүләт серҙәрен һаҡлау идаралығы, 1992 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары иркен һаҡлау буйынса дәүләт инспекцияһы начальнигы. 1996 йылдан башлап БДУ‑ла эшләй: редакция‑нәшриәт үҙәге директоры, бер үк ваҡытта уҡыта, 2001—2016 йылдарҙа — университеттың Нефтекама филиалы директоры.
Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2008). «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены менән бүләкләнгән (2009).

# Вәлитов Октябрь Кәли улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Вәлитов Октябрь Кәли улының фәнни тикшеренеүҙәре киң мәғлүмәт сараларының хоҡуҡи һәм ижтимағи‑философик мәсьәләләренә арналған. 150‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.

# Вәлитов Октябрь Кәли улы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Информация в жизни общества. Өфө, 1996;
* Правовое регулирование свободы средств массовой информации. Өфө, 1999;
* Социально‑философский анализ проблемы свободы средств массовой информации (СМИ) в современных условиях. Өфө, 2009.

# Вәлитов Октябрь Кәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2009)
* Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2008)
* «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены (2009)
# Лундюга

Лундюга — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохта йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 2 км.

# Лундюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024662
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002466
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пресвятая Богородица Успенияһы сиркәүе (Новочеркасск)

1889
Пресвятая Богородица Успениеһы сиркәүе — элекке Дон Ғәскәре өлкәһе Новочеркасск ҡалаһының православие сиркәүе. Ул Успенский единоверческий сиркәүе тип тә аталған.

# Пресвятая Богородица Успенияһы сиркәүе (Новочеркасск)
## Тарих

Дондағы беренсе единоверческий сиркәүе сиркәү тарихсыһы Н. Снесарев фекеренсә — 1842, ә сиркәү тарихсыһы А. Кириллов раҫлауынса, 1844 йылда Үрге Каргалка станицаһында асылған. Единоверие (бер дин тотоу) православие казактары араһында бик оҙаҡ үҙләштерелгән. Шунлыҡтан өлкәлә бер дин тотоу сиркәүҙәре һәм мәхәлләләре ҙур ҡыйынлыҡ менән XIX быуатта барлыҡҡа килгән.
1872 йылда Новочеркасскиҙың Азов майҙанында (хәҙерге Азов баҙары) Архистратиг Михаил исеме менән аталған ике ҡатлы таш сиркәү төҙөлгән. Быға тиклем сиркәү ағастан булған. Уны Черкасскиҙан Новочеркасскиҙың Архангел майҙанына (хәҙер Киров майҙаны) 1813 йылдың февралендә күсереп алып килгәндәр. Яңы таш сиркәү 1873 йылда изгеләндерелгән. Элекке Архангел Михаил ағас сиркәүе Архангел майҙанында бер нисә йыл буш тороп, иҫкергән. 1879 йылда, епархия етәкселәре күрһәтмәһе буйынса, сиркәүҙе Новочеркасск һәм уның яҡын-тирәһендәге ауылдарҙың мәхәллә кешеләренә биргәндәр. Иҫкергән сиркәү ғибәҙәт ҡылыусылар өҫтөнә емерелеп төшмәһен тип, Ғәскәр наказлы атаманы Н. А. Краснокутский ғәскәр ҡаҙнаһынан ремонтҡа 5 мең һум аҡса биргән. Әммә төрлө сәбәптәр арҡаһында сиркәү тағы ла бер нисә йыл ремонтланмаған. Ғәскәр наказлы атаманы Н. И. Святополк-Мирской, 1885 йылда сиркәү йортон ҡарап сыҡҡас, ремонт өсөн һәр төрлө ярҙам күрһәтергә ҡушҡан. Ремонт эштәре бинаны яңынан төҙөүгә ҡарағанда ҡыйбатыраҡҡа төшкән, төҙөлөш өсөн 12 мең һум аҡса талап ителгән. Ғәскәр ҡаҙнаһынан бирелгән 5 мең һум етмәгән, шунлыҡтан ҡалған аҡсаны мәхәллә кешеләре үҙҙәре араһында йыйған. 1886 йылдың 26 ғинуарында бағыусылар советы раҫланған. Ул булған аҡсаға 26 ғинуарҙа иҫке сиркәүҙең тәхетен күсереп килтереп, ваҡытлыса табыныу йортон асырға Дон һәм Новочеркасск епархияһы архиепискобы Митрофандың рөхсәтен алған.
1889 йылда Пресвятая Богородица Успениеһы сиркәүе изгеләндерелеп, Октябрь революцияһына тиклем хеҙмәт иткән. Уның революциянан һуң Донда Совет власы урынлаштырыу йылдарындағы тарихы, ҡасан ябылыуы һәм һүтелеүе тураһында мәғлүмәттәр билдәле түгел.
2015 йылдың майында элекке Пресвятая Матерь Успениеһы сиркәүе урынында Пресвятая Богородица Успениеһы часовняһы (бәләкәй сиркәү) изгеләндерелгән. Унда Пресвятая Богородица Успениеһы иконаһы бар.
# Оло Вязовка (йылға)

Оло Вязовка (Вязовка) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илашты (рус. Силач) күленә ҡоя. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Оло Вязовка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тинес. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500712111200003146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200314
* Бассейн коды — 14.01.05.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Оло Вязовка (йылға)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһендә вяз һүҙе менән бәйле атамалар күп. Өлкәнең географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә, Вязовая, Вязовый, Вязовка — название целого ряда речек, гор, островов в разных районах области; Вязовая, железнодорожная станция, Катав-Ивановский район. Одни именования — по вязовым рощам тех мест, другие от народного географического термина вяз — «топь, болото». тип яҙа.
# Елистратов Семён Андреевич

Елистратов Семён Андреевич (3 май 1990 йыл) — Рәсәй шорт-трексыһы, Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2013). 2014 йылғы Олимпия чемпионы (эстафетала) һәм 2018 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында бронза миҙалын яулаусы (1500 м дистанцияла). 2015 йылғы донъя чемпионы (1500 м дистанцияла), 2013 йылғы донъя чемпионатында көмөш миҙал яулаусы (эстафетала); күп тапҡыр Европа чемпионы; 1000 метр дистанцияла ике тапҡыр Донъя кубогы эйәһе (2014/2015 һәм 2015/2016 миҙгелдәрендә). Дуҫлыҡ ордены (2014) кавалеры.

# Елистратов Семён Андреевич
## Биография

Семён Андреевич Елистратов 1990 йылдың 3 майында Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. 2007 йылдан Рәсәй йыйылма командаһы составында. Башҡортостан Республикаһы өсөн сығыш яһай.
Өфө ҡалаһының Октябрь районындағы 1-се Олимпия резервы балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе.
Рәсәй олимпия йыйылма командаһы составында 2010 йылда Ванкуверҙа уҙған Олимпия уйындарында ҡатнаша.

# Елистратов Семён Андреевич
## Спорт ҡаҙаныштары

* Олимпия чемпионы (эстафета, 2014, Сочи)
* Олимпия уйындарында бронза миҙалын яулаусы (1500 м, 2018, Пхёнчхан)
* Донъя чемпионы (1500 м, 2015, Мәскәү)
* Донъя чемпионатында көмөш миҙал яулаусы (эстафета, 2013, Дебрецен)
* күп тапҡыр Европа чемпионы, Европа чемпионатының көмөш һәм бронза миҙалдарын яулаусы
* 1000 метр дистанцияла ике тапҡыр Донъя кубогы эйәһе (2014/2015 һәм 2015/2016 миҙгелдәрендә)
* Рәсәй чемпионы (күпбәйге, 2008)
* Рәсәй чемпионатында көмөш миҙал яулаусы (күпбәйге, 2007)
* 5000 метр эстафетала (Сергей Пранкевич, Евгений Козулин, Вячеслав Кургинян, Семён Елистратов) Рәсәй рекордсыһы — 6:46.336 секунд (13 ноябрь 2009 йыл, АҠШ, Маркетт)
* 1000 метр дистанцияла донъя рекорды эйәһе — 1:22,607 секунд (6 февраль 2016 йыл, Германия, Дрезден)

# Елистратов Семён Андреевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дуҫлыҡ ордены (24 февраль 2014 йыл).

# Елистратов Семён Андреевич
## Ғаиләһе

Ҡатыны — Юлия Елистратова (Кузьмина).
# Кесе Волосница (Волосница ҡушылдығы)

Кесе Волосница — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волосница йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кесе Волосница (Волосница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000771
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100077
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лакиерҙар йорто (Таганрог)

Лакиерҙар йорто— Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы Грек урамы, 42-лә урынлашҡан тарих һәм архитектура һәйкәле.

# Лакиерҙар йорто (Таганрог)
## Тарих

XIX быуат башында был кирбес стилендә төҙөлгән йорт Иван Андреевич Варваци милке була. Билдәле булғанса, Александр I Таганрогҡа килгән сағында был ерҙәрҙә уның ағастан төҙөлгән ат һарайы торған. Ул ҡала ҡаҙнаһы аҡсаһына төҙөлгән. Ошо уҡ территорияла казак һарай полкының лейб-гвардиясылары йәшәгән.
Был йорт менән бер нисә популяр таганрог ғаиләләренең тарихы бәйле.
XIX быуаттың икенсе яртыһында өй коллежский кәңәшсеһе, Ростов өйәҙе дворянствоһының предводителе Марк Николаевич Варваци милкендә була. (башҡа мәғлүмәттәргә ҡарағанда — Варваки). 1836 йылда ул титуляр кәңәшсеһе ҡыҙы София Дмитриевна Альферакиға өйләнә. Варваци ғаиләһендә 2 ҡыҙы үҫә: Александр һәм Елена. Александра грек короле һарайының кешеһе Попудовҡа кейәүгә сыға, ә Елена «Русская геральдика» китабының авторы — Александр Борисович Лакиерға . Лакиерҙың «Рус геральдикаһы» китабы 1854 йылда баҫылып сыға һәм уның авторы был хеҙмәте өсөн Демидовский премияһына лайыҡ була.
Статистика мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 1860 йылдың 1 ғинуарында йорттоң майҙаны-903 квадрат сажин тәшкил итә.
Александр Лакиер 1870 йылда, ә уның ҡатыны Елена — 1915 йылда вафат була. Уларҙың биш балаһы була: улдары Марк, Иван, ҡыҙҙары София, Александра һәм Елена (башҡа версия буйынса — Мария).
1910 йылда был йортта стивадорҙар артеле тора, 1918 йылда — Ҡыҙыл Армия отрядтары казармаһы урынлаша. 1920-се йылдарҙа ишегалды территорияһында «Гальваноэлемент» фабрикаһы эшләй. Беҙҙең заманда был торлаҡ йорт, һәм ул 1992 йылдан алып архитектура һәйкәле булараҡ закон менән һаҡлана.

# Лакиерҙар йорто (Таганрог)
## Һүрәтләү

Ике ҡатлы йорт фасады сандриктар менән һәм һылап эшләнгән биҙәктәр менән биҙәкләнгән. Иң башта кирбес стилендә төҙөлгән йорт 1872 йылда ордерһыҙ классицизм стилендә яңыртылған.
# Арғаяш

Арғаяш — Силәбе өлкәһендәге ауыл, Арғаяш районының үҙәге. Силәбе ҡалаһынан 56 саҡрым төньяҡ-көнбайышта, Арғаяш күле ярында урынлашҡан. Тимер юлы станцияһы. Халҡы — 10,1 мең кеше (1995).

# Арғаяш
## Тарих

XIX быуат урыҫ яҙмаларында ауылдың исеме Яргояш (Яр + ҡояш) тиелгән. Бынан тыш, ауылдың атамаһы боронғо төрки ир-ат исеме Ағаяш (Ирғаяш, Арғаяш) менән тап килә.
1895 йылда Силәбе — Екатеринбург тимер юлы һалыныуы менән бәйле барлыҡҡа килгән. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһы (1919 йылдан — Башҡорт АССР-ы) Арғаяш кантонының үҙәге була. 1930 йылдан Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы үҙәге. 1934 йылда Силәбе өлкәһенә бирелә һәм Арғаяш милли округының үҙәге булып китә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы үҙәге.

# Арғаяш
## Инфрастркутура

Ауылда сәнәғәт предприятиелары — «Полёт» радиозаводының филиалы, 2 урмансылыҡ хужалығы, ҡош үрсетеү фабрикаһы, һөт һәм икмәк заводы, консерва заводы һәм медицина училищеһы бар.

# Арғаяш
## Билдәле шәхестәре

* Сәғитов Марат Усман улы (1925—1988) — астроном, гравиметрист. Физика‑математика фәндәре докторы (1976), профессор (1977).
# Лаусниц

Лаусниц (нем. Lau?nitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1948 кеше йәшәй. Майҙаны — 63,74 км². Диңгеҙ кимәленән 196 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1936 һәм автомобиль коды BZ.
# Вахрушев Георгий Васильевич

Вахрушев Георгий Васильевич (30 ноябрь1894 йыл, Некрасовка ауылы, Өфө өйәҙе Өфө губернаһы (хәҙер Ғафури районы, Башҡортостан Республикаһы) — 6 май 1966 йыл, Өфө) — совет ғалим-геологы, йәмәғәт эшмәкәре. СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Президиумының беренсе рәйесе (1951—1956)
Геология-минералогия фәндәре докторы (1942), профессор (1943), академик. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1954). СССР-ҙың 4-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡорт АССР-ының 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Вахрушев Георгий Васильевич
## Биографияһы

1927 йылда Ҡазан университетының физика-математика факультетының геология-биология бүлеген тамамлай.
1934—1938 йылдарҙа БАССР ВДНХ-ның сәнәғәт институтында тау-геология секторын етәкләй, бер үк ваҡытта 1936—1938 йылдарҙа Башҡортостан геология идаралығының ғилми-тикшеренеү секторы начальнигы булып эшләй. 1938—1951 йылдарҙа — Һарытау университетында динамик геология кафедраһы мөдире.
Өфө ҡалаһында Тау-геология институтын ойоштороусы һәм 1954 йылға тиклем уның тәүге директоры.
СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы президиумы рәйесе (1951—1956), бер үк ваҡытта СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалының Тау-геология институты директоры.

# Вахрушев Георгий Васильевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Г. В. Вахрушев — Башҡортостандың көнбайышында Юғары девон яныусан һәүерташтар ятҡылыҡтарын һәм Юғары пермь өсөнсөл күмерташ ятҡылыҡтарын асыусы. Ул Башҡортостандың көнбайышында яңы нефть ятҡылыҡтарын эҙләү процесында нефтте мезозой һәм кайнозой ултырмаларынан эҙләү кәрәклеген һәм уларҙы өсөнсөл, дүртенсел һәм аҡбур ҡатламдарынан айырып бүлеү кәрәклеген нигеҙләүсе, төбәктә яңы тектоник хәрәкәттәрҙе өйрәнә башлаусы.
Ғалим Башҡортостандың карст мәмерйәләрен аныҡлап яҙа, Янғантау тауының термик күренештәрен инженер-геологик һәм гидрологик яҡтан тикшерә.
Г. В. Вахрушев беренсе булып геологияға геоморфологик методтар ҡулланыуҙы, геоморфологик карталар төҙөүҙең тарихи принциптарын, структуралы геоморфология, яңы тектоника, тектоника, хәҙерге заман рельефының тектоника менән бәйләнешен һәм башҡа яңылыҡтарҙы индерә.
Г. В. Вахрушев бик ҙур шәхси китапхана туплаған. Унда геология фәне тармаҡтарының бөтә вәкилдәре: минералогия, региональ геология, структуралы геология, стратиграфия, петрография, файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтары — буйынса һәм шулай уҡ химия, биология фәндәре буйынса китаптар бар. 1972 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының Урал фәндәр үҙәге Ғилми китапханаһы тарафынан Г. В. Вахрушевтың шәхси китапханаһы һатып алына.

# Вахрушев Георгий Васильевич
## Һайланған библиография

Г. В. Вахрушев — 230-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән:
* Загадки Каповой пещеры (Шульган-Таш). Уфа, БФ АН СССР, 1960.
* Кутукские пещеры // Путеводитель по Башкирии. Уфа, 1965. (в соавт.)
* Минеральные воды и грязи Башкирии, Уфа, 1961.
* Распространение и условия образования карстовых пещер в Башкирии // Состояние и задачи охраны природы в Башкирии. Уфа. БФ АН СССР, 1969.
* От морской и ледниковой изотопных шкал к спелеотемной хронологии палеоклиматических событий. (в соавт.) и др.

# Вахрушев Георгий Васильевич
## Наградалары

* Ленин ордены (1954).
# Лимп-Питыль-Тан-Кыке

Лимп-Питыль-Тан-Кыке — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хэтыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Лимп-Питыль-Тан-Кыке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306874
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Витославлицы

«Витославлицы» — халыҡ ағас төҙөлөшөнөң Новгород музейы, Бөйөк Новгородтан бер нисә саҡрым алыҫлыҡта, Мячино күленең көньяҡ ярында ятҡан Изге-Юрьев ирҙәр монастыры эргәһендә урынлашҡан.

# Витославлицы
## Ауыл тарихы

«Витославлицы» атамаһы XII быуаттан алып XVIII быуатҡа тиклем бында булған Витославлицы ауылынан барлыҡҡа килгән. Яҡынса 1187 йылдар тирәһендә ауылды Новгород кенәзе Изяслав Мстиславич үҙенең ҡустыһына тапшыра. 1207 йылда Пантелеймон монастыры янындағы монастырь слободаһы була. XIX быуаттың беренсе яртыһында бында йәшәүсе графиня А.А. Орлова -Чесменская был ерҙәрҙе алпауыт Семевскийҙарҙан һатып ала. Уның архитектор Карл Росси проекты буйынса төҙөлгән йорто һаҡланған. 2014 йылда археологтар торлаҡ эҙҙәрен таба, уларҙы XII быуатта телгә алынған Витославлицы ауылы менән бәйләргә була.

# Витославлицы
## Музейҙы ойоштороу

1964 йылдың 31 ғинуарында РСФСР мәҙәниәт министры «Ағас архитектура ҡомартҡыларын һаҡлауҙы яҡшыртыу саралары тураһындағы» бойороҡҡа ҡул ҡуя. Уға ярашлы, Новгородта асыҡ һауала музей ойошторорға ҡарар ителә. 5 июндә Новгород ҡала советы элекке Орел усадьбаһы биләмәһен яңы музей төҙөүгә бирә.
Музейына нигеҙ «Витославлицы» музхейының барлыҡҡа килеү датаһы 1964 йылдың 5 июне тип ҡабул ителә. Музейға Леонид Красноречьев нигеҙ һала. Асыҡ һауалағы музей 1967 йылдың 16 майында эш башлай. Ул Рәсәйҙең XVI быуат боронғо ағас архитектура ҡомартҡыларын, XVIII—XIX быуаттарҙың торлаҡ һәм производство биналарын үҙ эсенә ала.
Бында иң беренселәрҙән булып Курицко ауылынан 1595 йылдада төҙөлгән Успения Богоматерь сиркәүе күсерелә. Музейға күсерелгән беренсе өй булып Рышево ауылынан алып киленгән М.Д. Екимова өйө тора.
«Витославлицы» музейы шулай уҡ революцияға тиклем Рәсәй традицияларында халыҡтың күңел асыу, халыҡ сәнғәте кәсептәрен хуплау һәм уларға ярҙам итеү, фольклор фестивалдәре майҙансығы булып тора
Бөтә комплекс Новгород дәүләт берләштерелгән музей-ҡурсаулыҡ составына инә
2017 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығы һәм «Рәсәйҙә мәҙәни мираҫты һаҡлау һәм файҙаланыу» Халыҡ-ара реконструкция һәм үҫеш банкы берлеге проекты сиктәрендә музей объекттарын һәм усадьба паркының тарихи ландшафтын тергеҙеү һәм территорияларҙы төҙөкләндереү буйынса комплекслы эштәр башлана.
2019 йылдың июлендә музейҙа яңы «Иконостас церкви Успения с. Никулино Любытинского района» экспозицияһы асыла, уның өҫтөндә эш 2015 йылдан алып барыла.

# Витославлицы
## Музей бинаһы галереяһы

* Маловишерский районы Кашира ауылында XVIII века сиркәүе
* Крестецкий районы Пырищи ауылында Василий Андреевич Туницкий өйө
* Новгород районының Рышево ауылында Мария Дмитриевна Екимованың өйө
* Боровичский районы Передки ауылында 1539 йылғы Рождество Богородицы сиркәүе
* Никулино ауылында 1699 йылғы Успения Богородицы сиркәүе
* Окуловский районы Высокий Остров ауылында 1757 йылғы ҡатлы Никола сиркәүе
* Новгород районы Курицко ауылында 1595 йылғы Успения Богородицы сиркәүе
* Солецкий районы Ладощина ауылында XX быуат башы тирмәне
* Крәҫтиән өйө, XIX быуат
# Нюш

Нюш — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 391 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Нюш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004654
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәсә һөйәктәре

Сәсә һөйәктәре (лат. ossa sesamoideum, рус. Сесамовидные кости) — сәсә йөнө үҫә торған ерҙән бер аҙ юғарыраҡ урында ослайып торған һөйәктәр.
# Харрасов

Харрасов — фамилия.
* Харрасов Мөхәмәт Хәдис улы (1948) — ғалим-физик, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Харрасов Рауил Ғүмәр улы (1961) — йырсы, башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусы.
* Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы (1949) — совет партия эшмәкәре.
* Харрасов Шәйхи Фәтҡулла улы (1898—?) — совет дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының эске эштәр халыҡ комиссары (1929—1930).