yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кирилловка (йылға)

Кирилловка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кемчуг йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кирилловка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017173
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201717
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чухарев Александр Иванович

Чухарев Александр Иванович (23 декабрь 1915 йыл — 2 март 2007 йыл) — СССРҙың хәрби хеҙмәткәре, полковник (1961). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан осоусы, штурм авиация полкының эскадрилья командиры. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Чухарев Александр Иванович
## Биографияһы

Александр Иванович Чухарев 1915 йылдың 23 декабрендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Ләмәҙ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1928 йылда Магнитогорск металлургия комбинаты төҙөлөшөнә килә.
Магнитогорскиҙә мәктәпте, һуңынан 97-се профессиональ училищены тамамлай, комбинаттың домна цехы горновойы була.
1931 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 1935 йылда Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Авиация мәктәбен тамамлай, унда инструктор булып хеҙмәт итергә ҡала.
1943 йылдың мартынан 3-сө Украина фронтында немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта ҡатнаша. Капитан, 995-се Измаил штурм авиация полкының эскадрилья командиры. Шәхсән үҙе 11 һауа һуғышы үткәрә; дошмандың ике самолетын бәреп төшөрә, ерҙә — биш самолетын юҡ итә.
Һуғыштан һуң Хәрби Һауа көстәрендә хеҙмәтен дауам итә. 1961 йылдан запастағы полковник. Отставканан һуң Подольск ҡалаһында йәшәй.
2007 йылдың 2 мартында вафат була. Подольск ҡалаһы зыяратында ерләнгән.

# Чухарев Александр Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы исеме бирелгән, 29 июнь 1945 йыл;
* Ленин ордены;
* өс Ҡыҙыл Байраҡ ордены (21.10.1943; 20.09.1944; ????);
* Александр Невский ордены (25.01.1944);
* ике 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, (30.05.1944; 11.03.1985);
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (21.10.1943);
* миҙалдар.
# Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы

Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы (28 октябрь 1953, Өфө, БАССР - 3 ноябрь 2021 йыл, Өфө) — СССР һәм Рәсәй тәржемәсеһе, уҡытыусы. Яҙыусылар союзы ағзаһы (2008).

# Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы
## Биографияһы

Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы 1953 йылдың 28 октябрендә яҙыусы Яныбай Хамматов ғаиләһендә тыуа.
1976 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Артабан Башҡорт дәүләт педагогия институтында, ә 1988—2008 йылдарҙа Өфө юридик институтында уҡыта.
Атаһының «Хәсрәтле бала саҡ» (2002), «Салауат батыр» (2004), «Ағиҙел Иҙелгә ҡоя» (2007) һәм башҡа романдарын, Р.Т. Бикбаевтың «Рәми» (2008) китабын, Ф.Ә. Исхаҡова, Б.Ноғоманов, Ғ.Б. Хөсәйенов, М.Ә. Әхмәтшин, Г.М. Яҡупова, Л.М. Яҡшыбаева һәм башҡа башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәрен урыҫ теленә тәржемә итә.
2008 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Гүзәл Яныбай ҡыҙының 50 тирәһе фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәте бар.
Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы 2021 йылдың 3 ноябрендә коронавирус сиренән Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы
## Әҫәрҙәре

* Магия древних слов. Өфө, 2002
* В начале был Хаос... Өфө, 2008
# Корманга (Понга ҡушылдығы)

Корманга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Понга йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Корманга (Понга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001532
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сом-Порый-Кикя

Сом-Порый-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Ширта йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Сом-Порый-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306523
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ермилиха

Ермилиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ермилиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100010132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115101013
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Чили

Оло Чили — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Телецкое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Оло Чили
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002934
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100293
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бочко Светлана Дамир ҡыҙы

Бочко Светлана Дамир ҡыҙы (12 ғинуар 1963 йыл) — спортсы. Пауэрлифтинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1999).

# Бочко Светлана Дамир ҡыҙы
## Биографияһы

Светлана Дамир ҡыҙы Бочко 1963 йылдың 12 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған. 1988 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
«Геракл» спорт клубы тәрбиәләнеүсеһе (тренеры С. В. Горшков).
Пауэрлифтинг менән 36 йәшендә шөғөлләнә башлай. Бала саҡтан гимнастика менән мауыҡҡан, һомғол һәм зифа буйлы Светлананан бер кем дә артыҡ ҙур ҡаҙаныштар көтмәй, киреһенсә, бөтәһе лә, шул иҫәптән тормош иптәше лә, уны яңы спорт төрөндә ҡыйынлыҡтарҙан ҡурсаларға тырыша. Әммә көндәлек шөғөлләнеү, ныҡышмалылыҡ үҙенекен итә: Светлана еңеү артынан еңеү яулай башлай. 2001 йылдан Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы
Светлана Бочко Мәскәү дәүләт һыу транспорты академияһының Өфө филиалында физик әҙерләнеү нигеҙҙәренә кадеттарҙы өйрәтә.

# Бочко Светлана Дамир ҡыҙы
## Спорт ҡаҙаныштары

* Рәсәй чемпионатының бронза призеры (2003);
* Рәсәй Кубоктарының бронза призёры (2001, 2003);
* Студенттар араһында донъя чемпионы (2002—2003);
* Донъя чемпионатының көмөш призёры (2001);
* Рәсәйҙең абсолют чемпионы (2001);
* Рәсәй чемпионы (2002—2007);
* Ветерандар араһында Европа чемпионы (2003);
* Студенттар араһында 40 тапҡыр Рәсәй рекордсыһы;
* Пауэрлифинг буйынса 14 тапҡыр Башҡортостан чемпионы;
* Волга буйы федераль округы буйынса 9 тапҡыр чемпион;
* Пауэрлифтинг буйынса Башҡортостан универсиадаһының 5 тапҡыр чемпионы;
* Армспорт буйынса 5 тапҡыр чемпион (Өфө);
* Петербург Асыҡ кубогының 2 тапҡыр чемпионы.
# Сывтуга

Сывтуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кожа йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 152 км.

# Сывтуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003414
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000341
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы

Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы (3 февраль 1906 йыл — 28 февраль 1991 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы
## Биографияһы

Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы 1906 йылдың 3 февралендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Байназар ауылында тыуа. 11 йәшендә Баймаҡ ҡалаһында мәҙрәсәлә белем ала. Коллектив хужалыҡтар ойоштороу башланғас, «Буденный» колхозына ағза булып инә, бригадир, ферма мөдире, мал аҙығы әҙерләү мәлендә звено етәксеһе булып эшләй.
1937—1939 йылдарҙа армия сафында Рәсәй-төрөк сигендә хеҙмәт итеп ҡайта. Армиянан ҡайтҡас, тағы ла колхоз эшенә тотона.
Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылдың 21 декабрендә Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Был көндә Бөрйән районынан гражданжарҙы икенсе тапҡыр күпләп фронтҡа оҙаталар. Зәйнуллин Сәхиулланы ике тиҫтәнән ашыу райондашы һәм район колхоздарынан йыйылған аттар менән бергә Красноусолдан алыҫ түгел Аҡкүл күле янында урынлашҡан лагерға ебәрелә. Бында һуғышҡа әҙерлек күнекмәләре үткәндән һуң, 1942 йылдың февраль айында Йоматау станцияһынан вагондарға тейәп, фронтҡа оҙаталар.
Зәйнуллин Сәхиулла М. Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһының 101-се артиллерия дивизионында 148-се артиллерия-миномет полкында минометчик булып хеҙмәт итә.
Зәйнуллин һуғыштың башынан алып аҙағына тиклем булып, Бөйөк Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай. 1947 йылда демобилизациялана.

# Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы
## Һуғыштан һуңғы биографияһы

Һуғыштан ҡайтҡас тәүҙә ауыл магазинында һатыусы булып эшләй. Аҙаҡ «Ағиҙел» колхозында бригадир, ферма мөдире була. Ҡайҙа ғына эшләһә лә эшенә ҙур яуаплылыҡ менән ҡарай. 1971 йылдың 15 февралендә «Ағиҙел» колхозының дөйөм йыйылышы ҡарары менән һуғыш һәм хеҙмәт ветераны Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улына «Почетлы колхозсы» тигән маҡтаулы исем бирелеп, уның исемен колхоздың Почет китабына индерергә ҡарар ителә.
Хаҡлы ялға сыҡҡас та, ветеран тик ятмай, дини белемен файҙаланып, ауылда имам-хатиб вазифаһын башҡара.
Зәйнуллин Сәхиулла ғаиләһендә 5 бала тәрбиәләнә. Ниязбай (1931-2009), Ғәйзә (1933-2008), Батыр (1934-2005), Сәфәрғәле (1937), Зөләйха (1948). Улар бөтәһе лә лайыҡлы хеҙмәт юлын үткән, араларында атҡаҙанған уҡытыусылар, тимер юлы машинисы, тракторист, тәрбиәсе бар.
Ветеран 1991 йылдың 28 февралендә вафат була.

# Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һағышы ордены (1985)
* «Варшаваны алған өсөн» миҙалы (№ 1208118)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945, № 298966)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (№ 388761)
* «Батырлыҡ өсөн» (№ 554992) миҙалы.
# Нярэль-Мачель-Кы

Нярэль-Мачель-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға йылғаһының һул ярына тамағынан 631 км өҫтәрәк Таз ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Нярэль-Мачель-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306756
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Зурков Павел Эдуардович

Зурков Павел Эдуардович (5 (18) ноябрь 1906, Харьков — 3 май 1968({{padleft:1968|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:3|2|0}}) (61 йәш), Магнитогорск, Силәбе өлкәһе) — тау эше өлкәһендә совет ғалимы, техник фәндәре докторы (1958), профессор (1959).
Асыҡ ысул менән ятҡылыҡтарҙы үҙләштереү, быраулау һәм шартлатыу эштәре, тау-шартлау сейсмикаһы тураһында 200-ҙән ашыу баҫма хеҙмәт авторы. Уралда асыҡ тау эшкәртеү үҫешенә ҙур йоғонто яһай.

# Зурков Павел Эдуардович
## Биографияһы

1906 йылдың 5(18) ноябрендә Харьков ҡалаһында эшсе-слесарь ғаиләһендә тыуған.
1918 йылда башланғыс мәктәптең өс класын тамамлай. Урта хәлле крәҫтиәндә 13 йыл батрак булып, китап баҫыу эше өйрәнсеге, Смоленск ауылында слесарь өйрәнсеге булып эшләй.
1923—1924 йылдарҙа Бийскта шәхси оҫтаханала эшләй, бер үк ваҡытта киске мәктәптә уҡый. 1924—1927 йылдарҙа Бийск профессиональ-техник мәктәптә уҡыуын дауам итә, тракторсы-монтер һөнәре ала. 1927 йылда комсомол ҡала комитеты уны Томск дәүләт университетына уҡырға ебәрә. 1929 йылда Себер технология институтына (Томск) күсерелә, ә 1931 йылда Свердловск тау институтына күсә. Уҡыу менән бер үк ваҡытта Кривой Рог шахталарында, «Уралуголь» комбинатында һәм Магнитогорск руднигында эшләй.
1933 йылда Свердловск тау институтын «тау инженеры» һөнәре буйынса тамамлай һәм шунда уҡ уҡыу йорттары баш идаралығы (ГУУЗ) тарафынан Турин тау техникумы уҡытыусыһы һәм директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1934 йылда Свердловск тау институты аспирантураһына уҡырға инә. 1939 йылда «Анализ условий применения тупиковых, спиральных заездов и наклонных подъёмников большой производительности» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1939—1941 йылдарҙа Свердловск тау институтында ассистент, мәғдән ятҡылыҡтарын эшкәртеү кафедраһы доценты булып эшләй. 1942—1943 йылдарҙа «Тагилстрой» тау бүлегендә эшләй һәм бер үк ваҡытта Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Түбәнге Тагилға эвакуацияланған Кривой Рог тау-мәғдән институтының тау эше кафедраһы доценты, мөдире була. Артабан уҡыу йорттары баш идаралығы тарафынан 1944 йылда Түбәнге Тагил индустриаль институтына уның кафедраларының береһенә мөдир һәм тау-металлургия факультеты деканы итеп күсерелә.
1947 йылда Магнитогорск ҡалаһына Магнитогорск тау-металлургия институтына эшкә ебәрелә, ғүмеренең аҙағына тиклем шунда эшләй. 1958 йылда СССР Фәндәр академияһының Тау эше институтында «Основные вопросы открытой разработки полезных руд сложного состава» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм 1959 йылда профессор ғилми дәрәжәһендә раҫлана.
1968 йылдың 3 майында Магнитогорск ҡалаһында вафат була һәм шунда ерләнә.
1961 йылда Зурков Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә, 1962 йылда у4а «РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре» исеме бирелә.
Пермь крайының Дәүләт архивында П. Э. Зурковҡа ҡағылышлы документтар бар.

# Зурков Павел Эдуардович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1961),
* «РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре» (1962)
# Ҡоро Ольховка

Сухая Ольховка — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Ольховка йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Ҡоро Ольховка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иловля йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300412107000009324
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000932
* Бассейн коды — 05.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Парса (жанр)

Парса (фарс.) — 1) өҙөк, киҫәк, 2) бәләкәй, теҙмә, йәки сәсмә әҫәр) — әҙәби жанр; ҙур булмаған, әммә тос ҡына художестволы деталь нигеҙендә ижад ителгән, композицион һәм тематик бөтөнлөк менән ҡылыҡһырланыусы әҫәр. К. Әхмәтйәнов «Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге»ндә парсаны «фекер бөтөнлөгө менән характерланған кескәй әҫәр» тип аңлата.
Парсаларҙың сәсмә формалағыһы, шиғри проза менән яҙылғаны, ҡатнашы бар.
Парса Көнсығыш халыҡтары әҙәбиәтендә, шулай уҡ революцияға тиклемге башҡорт һүҙ сәнғәтендә йөрөгән хикмәт, ҡитға, Көнбайыш әҙәбиәтендәге миниатюра жанрҙарына яҡын, йәғни шуларҙың бер ижади синтезы күренеше булып тора. Парса философик йөкмәткеле булып, уның нигеҙен өгөт-нәсихәт һәм афористик фекер тәшкил итә. Миҫалға, 20-се быуат башында әүҙем ижад иткән Әбүстең (Сабит Суфиянов) парсаларында тәрән фәлсәфә ята: Кемгә йәшерен нәфсе-шайтан өсөн/ Закон ҡалыбының тарлығы,/ Үлгәндә лә нилот ҡәберен һорай/ Был донъяның һәр бер карлигы («Парса»).
Парсалар өсөн сюжетҡа ҡарағанда бер-береһе араһындағы мәғәнәүи бәйләнеш, образдар һәм фекерҙәр ассоциацияһы характерлы. Һәр бер фәлсәфәүи фекер, ассоциатив образ хикмәт, хикәйәт, көләмәстәр, шулай уҡ легенда, әкиәт һ.б. менән үрелеп бара. Был бигерәк тә Ғ. Хөсәйенов парсаларында асыҡ күренә.
Мәҡәлдәр, әйтемдәр, хиҡмәтле һүҙҙәрҙе әүҙем ҡулланыу — парсаларға хас күренеш. Шундай традициялар һәм формаларҙы ижади үҙләштереү йөкмәткене байыҡтыра, парсалар үҙҙәре лә афористик ижадҡа яҡыная.
Башҡорт әҙәбиәтендә парса жанры Аҡмулла («Ут», «Ер», «Һыу» һ. б.), Шәйехзада Бабич («Хәлебеҙҙән бер күренеш» һ. б.), Мәжит Ғафури («Ниңә кәрәк ине?» һ. б.) ижадтары менән бәйле. 20 быуаттың икенсе яртыһында — 21 быуат башында парса жанрына Сафуан Әлибай, Ҡәҙим Аралбай, Рауил Бикбаев, Муса Ғәли, Ҡадир Даян, Сәйфи Ҡудаш, Назар Нәжми, Рәшит Назаров, Зиннур Ураҡсин, Ғайса Хөсәйенов, Мәүлит Ямалетдин һ.б. мөрәжәғәт иткәндәр.
# Босния һәм Герцеговина географияһы

Босния һәм Герцеговина Европаның көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Майҙаны 51,1 мең км². Төньяҡтан Ховатия менән 932 км сиге бар. Көнбайыш һәм көньяҡтан Сербия менән сиктәш (357 км). Көньяҡ-көнсығышта Черногория менән 249 км сиге бар.
Босния һәм Герцеговинаның төньяҡ өлөшөнән башҡа өлөшө Динар таулығында ята. Динар тауының бүлгеләнгән параллель тау һырттары төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа һуҙылған. Тау һырттары араһындағы соҡорлоҡтарҙа илдең күпселек тораҡ пунктары урынлашҡан. Тау һырттары бейеклеге үҙәктән төньяҡҡа һәм көньяҡҡа түбәнәйә. Маглач — иң бейек тау түбәһе, уның бейеклеге 2386 м. Эзбис ҡатламынан торған тау катламдары карст формалы рельеф барлыҡҡа килтерә (карст мәмейәләр, ер аҫты йылғалары, карры). Тау араһындағы котловандарҙа карст яландары урынлашҡан, иң ҙуры Ливаньско-Поле яланы — 405 км². Динар тауының көньяғында, Неум ҡалаһы янында Боцния һәм Герцеговинаның Адриатик диңгеҙгә сығыу юлы бар (тик яр буйы һыуҙары Хорватияныҡы). Урта Дунай уйһыулығында Савы йылғаһының үҙәнендә илдең төньяҡ өлөшө ята.
Ил биләгән территория Альп ҡатламдары барлыҡҡа килгән осорҙа формалашҡан һәм тулыһынса Альп-Гималай тотороҡһоҙ поясында урынлашҡан. Динар таулығының сейсмик тотороҡһоҙлоғо шуға бәйле. 1969 йылдың 27 октябрендәге ҡот осҡос ер тетрәү Баня-Лука ҡалаһын тулыһынса емерҙе.
Босния һәм Герцеговина боксит, баҡыр, ҡурғаш, цинк, хром, кобальт, марганец, лигнитам, һоро күмер, тимер, терекөмөш рудалары, таш тоҙо кеүек файҙалы ҡаҙылмаларға бай. Шулай уҡ балсыҡ, гипс, ҡом һәм башҡа файҙалы ҡаҙылмаларҙы билдәләп үтергә була.
Босния һәм Герцеговина биләмәләренең күп өлөшөндә йылы йәйле һәм уртаса һалҡын ҡышлы уртаса-континенталь климатлы. Илдең көньяҡ-көнсығышы ҡоро эҫе йәйле һәм дымлы йылы ҡышлы Урта диңгеҙ буйы субтропик климатлы. Илдең континенталь өлөшөндә тигеҙлектәрҙә яуым-төшөм күләме 800—100 мм һәм таулыҡтарҙа 1500—1800 мм. Адриатик диңгеҙе буйында ноябрь-декабрь айҙарында яуым-төшөм кимәле 1600 мм.
Илдең йылғалары Дунай (3/4) һәм Адриатик диңгеҙе (1/4) бассейнына ҡарай. Дунай бассейнына ҡараған Ул, Врбас, Сер (йылға), Дрин (сава ҡушылдығы) йылғалары төньяҡҡа аға. Неретва йылғаһы Адриатик диңгеҙенә ҡоя. Ҙур энергетик потенциаллы тау йылғаларында (Бушко Блато, Ябланица) 30 ГЭС төҙөлгөн.
Ил территорияһының яртыһын, башлыса тауҙарҙы, урман биләй. Ауыл хужалығы биләмәләре урынлашҡан ерҙәрҙә урман ҡырылған. Тауҙарҙың түбәнге өлөшөндә киң япраҡлы урман, 900 м бейеклектә шыршы-пихта урмандыры, 1700 м бейеклектә субальп далаһында кәкере ҡарағайҙар үҫә. Таулыҡтың көньяҡ-көнбайыш битләүе Урта диңгеҙ буйындағы мәңге йәшел үҫемлектәр менән ҡапланған.
# Ишемғол (исем)

Ишемғол (исем) — башҡорт ир-ат исеме,башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланлыла.

# Ишемғол (исем)
## Этимология

Ишемғол башҡорт теленән — ишем + ҡол

# Ишемғол (исем)
## Билдәле кешеләр

Булат Ишемғол (Ғабдрахман Закир улы Ғабдрахманов; 16 февраль 1900 йыл — 10 июль 1938 йыл) — комсомол, партия һәм матбуғат эшмәкәре, яҙыусы һәм журналист. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. I Бөтә Союз совет яҙыусылары съезы (Мәскәү, 1934) делегаты. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Ишемғол (исем)
## Фамилия

Ишемғолов Әмир Миңләхмәт улы (22 май 1960 йыл — 29 октябрь 2020 йыл) — ғалим-зоотехник, умартасылыҡ белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. Биология фәндәре докторы (2005), профессор (2006). 1998 йылдан Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия ғилми‑тикшеренеү үҙәге директоры, 2003 йылдан — генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш (2013—2018) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, 2015—2018 йылдарҙа Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2003), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010).
Ишемғолов Марат Баязит улы (29 август 1948 йыл — 24 сентябрь 2013 йыл) — хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 2001—2013 йылдарҙа Ауырғазы районы хакимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Башҡортостандың халыҡ мәғарифы отличнигы (1996), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010). Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты (2011).
Ишемғолов Дамир Нуретдин улы (1 февраль 1943 йыл) — рәссам. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2001).
Ишемғолов Сиражетдин Нуретдин улы (20 август 1917 йыл — 20 ноябрь 2004 йыл) — педагог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1965). Хәйбулла районының почётлы гражданы (1990)
Ишемғолова Аврора Булат ҡыҙы (26 март 1928 йыл — 1990 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, методист. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1964). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971)

# Ишемғол (исем)
## Атаһының исеме

Бирҙеғолов Миңнеғол Ишемғол улы (рус. Бирдегулов Миннигул Ишемгулович) (10 ғинуар 1922 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия кесе лейтенанты. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссылар взводы командиры

# Ишемғол (исем)
## Ауылдар

Ишемғол (рус. Ишемгул) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
# Гуселка

Гуселка — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иловля йылғаһының уң ярына тамағынан 277 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Гуселка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иловля йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300412107000009300
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000930
* Бассейн коды — 05.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0