yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Комсомольская (йылға)

Комсомольская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Соснинский Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Комсомольская (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036866
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203686
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дунай — Ҡара диңгеҙ (Румыния) каналы

Дунай — Ҡара диңгеҙ каналы — караптар йөрөй торған канал, ул Ҡара диңгеҙҙе Дунайҙың караптар йөрөй алған улағы менән тоташтыра. Канал Чернаводэ (Дунайҙың 299,3 км) иҫке порты зонаһында Дунай улағынан башлана һәм Добруджа яйлаһы буйынса, эске порттарға әйләнгән Меджидия һәм Басараби тораҡ пункттары аша Констанца-Юг диңгеҙ портына барып етә. Поарта-Албэнан каналдың төньяҡ ҡултығы айырыла, ул Мидия портына (Нэводариҙан көнсығыштараҡ) табан бара.

# Дунай — Ҡара диңгеҙ (Румыния) каналы
## Тарихы

Тәүге тапҡыр Ғосман империяһы заманында уҡ канал төҙөүҙең зарурилығы тураһында идея тыуа. 1948 йылда «Дунай — Ҡара диңгеҙ» каналын төҙөй башлау тураһында ҡарар ҡабул ителә. Румын коммунистик партияһы политбюроһы ағзалары хәтирәләре буйынса был эш Сталиндың кәңәше буйынса башлана. Румын коммунистары каналды «румын буржуазияһының зыяраты» тип атай.
Канал төҙөү өсөн Волга-Дон каналынан бер ни тиклем тотонолған техника килтерелә, әммә ер эштәре күбеһенсә ҡул менән башҡарыла. 1953 йылға канал төҙөлөп бөтмәй. 1952 йылда проект етәкселәре эшкә зыян килтереүҙә, сионизмда һәм башҡа енәйәттәрҙә ғәйепләнә, уларҙың күбеһе аттырыла. Канал трассаһы артабанғы 23 йылда «онотола».

# Дунай — Ҡара диңгеҙ (Румыния) каналы
## «Зәңгәр магистраль»

1976 йылда Николае Чаушеску канал төҙөүҙе тамамларға ниәтләй. Ҡайһы бер тарихсыларҙың фекеренсә, ул ваҡытта Чаушеску СССР-ҙан айырым булған тышҡы сәйәсәт алып бара. Шуға ла Румыния Дунайҙы Ҡара диңгеҙ менән тоташтырыусы каналға бик мохтаж була, сөнки Дунай дельтаһы совет флоты контроле аҫтында тотола. Каналға «Зәңгәр магистраль» исеме бирелә. Был юлы каналды төҙөү өсөн Румынияла сығарылған ауыр төҙөлөш техникаһы файҙаланыла. Күп кенә тотҡарлыҡтарҙан һуң каналдың көньяҡ өлөшө 1984 йылда, ә төньяҡ өлөшө 1987 йылда сафҡа инә.
Каналды төҙөү яҡынса 2 млрд евроға төшә, әммә бик һай булыуы сәбәпле (5-7 м) хәҙерге көндә канал бик аҙ файҙаланыла, 2006 йылда каналды файҙаланыуҙан алынған табыш 3 млн евро тирәһе тәшкил итә. Канал диңгеҙгә табан юлды 400 километрға ҡыҫҡарта. Бынан тыш Дунай дельтаһы тәрәнәйтелә, һәм 2007 йылда Украина үҙенең Дунай каналын аса (Украина каналынан үтеү Румыния каналыныҡына ҡарағанда байтаҡҡа арзаныраҡ).
# Казарна

Казарна — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колышлей йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Казарна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005278
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000527
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дзержинка (Силәбе өлкәһе)

Дзержинка — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ҡасаба. Форштадт ауыл биләмәһе составына инә.
Ҡасаба урынлашҡан территория революцияға тиклем ҡатын-ҡыҙҙар монастырына ҡараған (1928 йылда ябыла), быға тиклем Поповский утары урынлашҡан булған. 1928 йылда Дзержинский исемендәге коммуна булдырыла, 1935 йылда колхоз итеп үҙгәртелә.

# Дзержинка (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Райондың көнбайыш өлөшөндә, Урал йылғаһы ярында урынлашҡан. Район үҙәге Верхнеурал ҡалаһына тиклем ара — 3 км.

# Дзержинка (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

(1966 йылда — 423, 1970 йылда — 432, 1983 йылда — 424)
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса күпселекте биләүсе халыҡтар: урыҫтар (64%), башҡорттар (9%), ҡаҙаҡтар (19%), татарҙар (6%).

# Дзержинка (Силәбе өлкәһе)
## Инфраструктураһы

* Китапхана
* Мәктәп
* ФАП
* «Дзержинское» ССК
# Водяная (Пашийка ҡушылдығы)

Водяная — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пашийка йылғаһының уң жағалауынан12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Водяная (Пашийка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101187
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Прудовка (Хмелёвка ҡушылдығы)

Прудовка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хмелёвка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Прудовка (Хмелёвка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000042056
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004205
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Егәлге

Егәлге, Егәлгә (рус. Зигальга) — Башҡортостан Республикаһы, Көньяҡ Уралда Йүрүҙән йылғаһының һул ярында урынлашҡан тау һырты, Көньяҡ Уралдың Тағанай-Ямантау һыҙатында урынлашҡан иң бейек һәм оҙон тау һырты.

# Егәлге
## Тарихы

Тау һыртының көньяҡ өлөшө Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан. 2014 йылда Силәбе өлкәһендә 84 мең га ерҙә «Егәлге милли паркы» булдырыу ҡаралған булған.
«Биологик төрлөлөктө һаҡлау һәм экологик туризмды үҫтереү» федераль проекты сиктәрендә Силәбе өлкәһендә «Экология» милли проекты нигеҙендә федераль әһәмиәттәге махсус һаҡланыусы тәбиғәт территорияһы - «Егәлге» милли паркы барлыҡҡа килә. 2019 йылдың 18 ноябрендә Рәсәй Хөкүмәте тарафынан был хаҡта ҡарар ҡабул ителә

# Егәлге
## Этимологияһы

Топонимистар атаманың килеп сығышы буйынса бер фекерҙә генә түгел. Бер төркөм тел белгестәре уны фарсы телендәге "зәңгәр" (ҙур ҡая) тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тип һанай
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә тип яҙа:
   Зигальга, хребет, Катав-Ивановский район.В источниках ХVIII в. упоминается как Джигалга, Джигалгя, Джнгала, Джигальга, Егалга. В словаре топонимов Башкортостана хребет называется Зангарга. Название сравнивается с иранским словом зангар — «большая скала». Возможна трактовка от древнего тюркского мужского имени Джигал-оглу, Джигале-оглу..
# Атарша ауыл Советы (Балаҡатай районы)

Атарша ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районындағы муниципаль берәмек.

# Атарша ауыл Советы (Балаҡатай районы)
## Тарихы

БАССР Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 22 мартындағы «Балаҡатай районы составында Атарша ауыл Советын ойоштороу тураһында» тигән Указына ярашлы ойошторолған. Унда түбәндәгесә әйтелгән (рус.):
   Образовать в составе Белокатайского района Атаршинский сельсовет с центром в поселке Атаршинской фермы совхоза.
   — Указ Президиума Верховного Совета Башкирской АССР от 22.03.1986 № 6-2/117
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ҡара Африка

Ҡара Африка, йәки Тропик Африка, йәки Сахаранан көньяҡтағы Африка — Африка ҡитғаһының Сахара сүллегенән көньяҡтараҡ урынлашҡан бер өлөшөнөң исеме. Африканың был өлөшөндә күбеһенсә негроид халыҡтар (Төньяҡ Африка европеоидтарынан айырмалы рәүештә) йәшәй, исем өсөн шул нигеҙ була ла инде.

# Ҡара Африка
## Халҡы

Донъя илдәренең картаһы
Африка континентының бүленеүен яҡынса б. э. т. 3-сө мең йыллыҡтар уртаһы тип һанайҙар, сөнки Сахара ҡорой башлағас, мәҙәни бәйләнештәр өсөн еңеп сыҡҡыһыҙ ҡаршылыҡ килеп тыуа. Берҙән-бер бәйләүсе юл булып Нил үҙәне ҡала, уның ярҙары буйлап Боронғо Мысыр менән бәйләнештә булған бер нисә цивилизация барлыҡҡа килә.
Ҡара Африкала б.э. т. 1-се мең йыллыҡта тимер металлургияһы бөтә ерҙә лә тарала. Тимерҙең таралыуы яңы территорияларҙы, иң элек тропик урмандарҙы, үҙләштереүгә булышлыҡ итә, һәм күпселек осраҡта Тропик һәм Көньяҡ Африканың күпселек өлөштәрен банту телдәрендә һөйләшкән халыҡтарҙың таралыу сәбәптәренең береһе булып тора, улар эфиопия һәм капоид расаһы вәкилдәрен төньяҡҡа һәм көньяҡҡа ҡыҫырыҡлаған.
Хәҙерге сәйәси бүленеш буйынса Ҡара Африка 48 илде үҙ эсенә ала. Ҡайһы берҙә был исемлеккә, географик яҡынлығы арҡаһында, Мадагаскарҙы ла өҫтәйҙәр, әммә был ил континентта түгел, ә утрауҙа урынлашҡан.

# Ҡара Африка
## Тулыһынса Сахаранан көньяҡта ята

* Ангола
* Бенин
* Ботсвана
* Буркина-Фасо
* Бурунди
* Габон
* Гамбия
* Гана
* Гвинея
* Гвинея-Бисау
* Джибути
* Замбия
* Зимбабве
* Кабо-Верде (шартлы)
* Камерун
* Кения
* Коморы (шартлы)
* Конго Республикаһы
* Конго Демократик Республикаһы
* Кот-д’Ивуар
* Лесото
* Либерия
* Маврикий (шартлы)
* Мадагаскар (шартлы)
* Малави
* Мозамбик
* Намибия
* Нигерия
* Руанда
* Сан-Томе һәм Принсипи (шартлы)
* Сейшель Утрауҙары (шартлы)
* Сенегал
* Сомали
* Сьерра-Леоне
* Танзания
* Того
* Уганда
* Үҙәк Африка Республикаһы
* Экваториаль Гвинея
* Эритрея
* Эсватини
* Эфиопия
* Көньяҡ Африка Республикаһы
* Көньяҡ Судан

# Ҡара Африка
## Өлөшләтә Сахаранан көньяҡта ята

* Судан
* Чад
* Нигер
* Мали
* Мавритания

# Ҡара Африка
## Галереяһы

* Эфиоп яйлаһы һәм Рас-Дашэн тауы
* Тис-Ысат шарлауығы, Эфиопия
* Хомбори янындағы пейзаж, Мали
* Сахель регионы, Мали
* Камерун яр буйы - Гвинея ҡултығы һәм горизонтта Биоко утрауы
* Камерун вулканы
* Намиб сүлендәге дюна, бейеклеге 383 м — донъялағы иң бейек дюна
* Виктория шарлауығы
* Мадагаскар, баобабтар.
* Цинги-де-Бемараха — Мадагаскарҙағы ҡурсаулыҡ
# Ҡала майҙаны

Майҙан (майдан) — Ҡала йәки ауыл эсендәге асыҡ тигеҙ урын. Архитектура йәһәтенән ойошторолған, биналар һәм йәшел үҫемлектәр менән уратып алынған, ҡала һәм ауыл инфраструктураһы объекты. Майҙандарҙың күбеһе асыҡ баҙарҙар, концерттар, сәйәси митингылар һәм тигеҙ ер талап иткән башҡа саралар өсөн яраҡлы ҡатмарлы ландшафт булып тора. Ҡала майҙандары ҡала үҙәгендә урынлашҡанлыҡтан, улар ғәҙәттә бәләкәй магазиндар менән уратып алынған. Уларҙың үҙәгендә йыш ҡына ҡоҙоҡ, һәйкәл, статуя йәки башҡа шундай архитектура объекты урынлашҡан. Фонтандары булғандарҙы ҡайһы берҙә фонтан майҙандары тип атайҙар.
Майҙандарҙың традицион атамалары: боронғо грек — агора, рим — форум, испан — плаза, немец — плац, француз — эспланада, көнсығыш (азия) —майдан (майҙан) (баҙар майҙаны).

# Ҡала майҙаны
## Төрҙәре

Айырып күрһәтәләр:
* ҡала һәм ауыл: һарай, ратуша, үҙәк һәм башҡалар;
* транспорт майҙандары: вокзал яны, завод алды һәм башҡалар;
* йәйәүлеләр майҙандары: театр, сауҙа (баҙар), мемориаль, собор, ратуша;
* башҡалар.
# Комужа

Комужа — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярань йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Комужа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037044
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103704
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ким Римма Ивановна

Ким Римма Ивановна (1 ғинуар 1946 йыл)— корея сығышлы совет һәм Ҡаҙағстан бейеүсеһе, балетмейстер, педагог. Ҡаҙағстандың халыҡ артисы (1995), Ҡаҙаҡ ССР-ның атҡаҙанған артисы (1982).
Дәүләт корея музыкаль комедияһы театрының баш балетмейстры (1968—2008). «Бидульги» (Голубки) ансамблен ойоштора һәм етәкләй (1968 йылдан)

# Ким Римма Ивановна
## Биографияһы

1946 йыл 1 ғинуарында Үзбәк ССР-ы, Ташкент өлкәһе, Үрге Чирчик районы, Политотдел колхозында тыуған.
1964 йылда Ташкент хореография училищеһын тамамлағандан һуң, Үзбәк ССР-ның «Бахор» Дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленә эшкә ебәрелә.
1968 йылда Ҡаҙағстан балеринаһы, Ҡаҙаҡ ССР-ның халыҡ артискаһы Лидия Демьяновна Чернышева Ҡаҙаҡ ССР-ның Дәүләт йыр һәм бейеү ансамбленә эшкә саҡыра.
1983 йылда А.В Луначарский исемендәге Мәскәү дәүләт сәнғәт институтының балетмейстер бүлеген тамамлай. Һөнәре буйынса — ҡуйыусы режиссер.
1968 йылдан 2008 йылға тиклем (Алма-Ата);ҡалаһында, Дәүләт академия корея музыкаль комедия театрының баш балетмейстры, балет солисткаһы.
1988 йылда «Бидульги» Корея бейеү ансамблен ойоштора һәм уның художество етәксеһе була. Ансамбль союздаш республикаларҙа ғына түгел, сит илдәрҙә лә уңышлы сығыш яһай.
Римма Ким Дәүләт корея театры коллективы менән Корея, КНДР, Ҡытай, Япония, Рәсәй, АҠШ һәм башҡа күп кенә сит илдәрҙә гастролдәрҙә була.

# Ким Римма Ивановна
## Ижады

Театрҙың төрлө постановкаларында 50-нән ашыу бейеү ҡуя һәм 50-нән ашыу бейеү партияһын башҡара.
Ҡуйыу эштәре: хореограф-ҡуйыусы булараҡ
Дәүләт академия корея музыкаль комедия театры:
* «Чун Хян исемле ҡыҙ тураһында хикәйәт» спектакле
* «Сим Чён исемле ҡыҙ тураһында хикәйәт» спектакле
* «Ғинуар айы тураһында хикәйәт» спектакле
* «Ҡуян тураһында хикәйәт» спектакле
* «Пучечум» (Веерҙар менән бейеү)
* «Согочум» (Сого барабаны менән бейеү)
* «Букчум» (Бук барабаны менән бейеү)
* «Кхальчум» (Бысаҡ менән бейеү)
* «Хамбальчум» (Хамбаль ҡыңғырауҙары менән бейеү)
* «Муданчум» (Шамандар бейеүе)
* «Сальпхури» (Шарф менән бейеү)
* «Испан халҡының бейеүе» һәм башҡа бейеүҙәр.

# Ким Римма Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы юбилей миҙалы (1970)
* Ҡаҙаҡ ССР-ның атҡаҙанған артисы — бейеү сәнғәтендәге ҡаҙаныштары өсөн (1982)
* Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советының Почет грамотаһы (1986)
* Хеҙмәт ветераны миҙалы (1992)
* Ҡаҙаҡ CCР-ның мәҙәниәт Министрлығының Почет грамотаһы (1992)
* Ҡаҙағстандың халыҡ артисы — юғары кимәлдә башҡарыу оҫталығы һәм милли бейеү сәнғәтендә күренекле хеҙмәте өсөн (1995)
* Корея Республикаһы президенты Ким Де Чжунаның Рәхмәт хаты (2001)
* Ҡаҙағстан халҡы ассамблеяһының почет грамотаһы (2001)
* Республикаһы президентының мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Дәүләт стипендияһы (2020)
# Мартин Отченаш

Мартин Отченаш ((словак. Martin Otčenáš 25 август 1987, Попрад) — словак биатлонсыһы һәм саңғысыһы, Туринда, Сочила Пхёнчханда Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы.
2019/2020 йыл миҙгелендә карьераһын тамамлай.

# Мартин Отченаш
## Карьераһы

Үҙенең спорт карьераһын саңғы спортында башлай. 2006 йылда Отченаш Туринда үткән Олимпия уйындарында ҡатнаша. Саңғы спринтында ул 49-сы урынды алған. Бер йылдан һуң словак Японияның Саппорола саңғы спорт төрҙәре буйынса донъя чемпионатында ярыша. Биатлон менән 2007 йылдан шөғөлләнә башлай.
2007 йылда 20 йәш булғас, Мартин Отченаш биатлонға күсә. Ә 2009 йылдан ул даими рәүештә Донъя кубогы этаптарында сығыш яһай. Спортсы биатлон буйынса донъя һәм Европа чемпионаттарында ҡатнаша.
2014 йылда Сочила Олимпия уйындарында спринтта 68-се урынды алған.
2015 йылда спортсы Румынияның Кейле-Градиштейнында үткәрелгән йәйге биатлонда эҙәрлекләү ярышында донъя чемпионы була.
2016 йылда Эстонияның Отепя ҡалаһында Отченаш йәйге биатлон буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы булды: спринтта һәм дөйөм стартта.
Ҡатыны — украин-биатлонсыһы Наталья Бурдыга . Ул иренең фамилияһын алған.

# Мартин Отченаш
## Карьераһы
### Донъя Кубогында урыны

* Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2014/2015|2014/2015 — 74-се урын (21 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2015/2016|2015/2016 — 64-се урын (49 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2016/2017|2016/2017 — 75-се урын (29 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2017/2018|2017/2018 — 66-се урын (35 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2018/2019|2018/2019 — 68-се урын (33 мәрәй)
* Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2019/2020|2019/2020 — 61-се урын (47 мәрәй)

# Мартин Отченаш
## Карьераһы
### Олимпия уйындарында ҡатнашыуы

| Йыл | Үткәреү урыны | Спринт | Эҙәрлекләү уҙышы | Шәхси уҙыш | Масс-старт | Эстафета | Ҡатнаш эстафета |
| 2014 | Сочи | 67 | — | — | — | — | — |
| 2018 | Пхёнчхан | 52 | 27 | 84 | — | 18 | 20 |

# Мартин Отченаш
## Карьераһы
### Донъя чемпионаттарында ҡатнашыуы

| Йыл | Үткәреү урыны | Спринт | Эҙәрлекләү уҙышы | Шәхси уҙыш | Масс-старт | Эстафета | Ҡатнаш эстафета | Сингл-микст |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2011 | Ханты-Мансийск | — | — | — | — | 18 | — | N/A |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2012 | Рупольдинг | — | — | 66 | — | 12 | — | N/A |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2013 | Нове-Место | 91 | — | — | — | — | — | N/A |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2015 | Контиолахти | 65 | — | 88 | — | 11 | 17 | N/A |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2016 | Хольменколлен | 25 | 30 | 63 | — | 12 | 17 | N/A |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2017 | Хохфильцен | 47 | 24 | 65 | — | 12 | 12 | N/A |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2019 | Эстерсунд | 54 | 51 | 56 | — | 18 | 12 | — |
| Биатлон буйынса донъя чемпионаты. 2020 | Антхольц-Антерсельва | 13 | 26 | 71 | 30 | 17 | 19 | — |
Ярым ҡалын шрифт менән карьералағы иң яҡшы һөҙөмтә билдәләнгән.
# Аҡкүҙ (мәғәнәләр)

Аҡкүҙ — күп мәғәнәле һүҙ.
* Аҡкүҙ — йылғаларға үрләүсе диңгеҙ балығы.
* Аҡкүҙ (Аҡтаныш районы) — Татарстандың Аҡтаныш районындағы ауыл.
* Аҡкүҙ (Башҡортостан) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.
* Аҡкүҙ ауыл Советы (Илеш районы) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
# Пасом

Пасом — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вар-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Пасом
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044260
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204426
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дементьевка

Дементьевка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Панфиловка йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Дементьевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021698
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202169
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вспоможёнка

1902
Вспоможёнка, рәсми исеме «Шәхси хеҙмәткә үҙ-ара ярҙамлашыу Йәмғиәте бинаһы», совет осоронда — «Уҡытыусы йорто».
Бина Өфө ҡалаһының архитектура ҡомартҡыһы була, Уралда аналогы булмаған ағас төҙөү сәнғәтенең уникаль һәйкәле.
Вспоможёнка 1901—1902 йылдарҙа Бекетовский урамы, 40-сы йорт адресы буйынса төҙөлә, һуңғараҡ адресы үҙгәрә — Социалистик урамы, 38-се йорт. 2003 йылдың йәйендә элиталы торлаҡ төҙөү арҡаһында йорт һүтелә.

# Вспоможёнка
## Архитектураһы

Тарихсы П.Егоров билдәләй:
   Бина-һәйкәл фасадтарының арихитектура декоры готикаға яҡынлаштырылған модерн стилендә башҡарылған. Тәҙрәләре ҡатмарлы витраж быялалы, ике ҡатлы, керетеп эшләнгән. Өсмөйөшлө аҫылынып торған фронтондың тимпаны әүернәгә алынған. Фасадтың тышы өҫтөнән готика фахверк имитацияһы һөртөлгән. Декор һырлы селтәр орнаменты менән тулыландырыла. XX быуат башы өсөн ғәҙәттән тыш ҙур тамаша залы ике ҡат тәҙрәле була (ул дәүерҙә Өфөлә берҙән-бер бындай типтағы йорт). Ҡабырға яғынан инеү урынының күтәрмәһе өҫтөнән аҫылынып торған селтәр биҙәүле һырлы ағас япмаһы һаҡланып ҡалған. Эҫке баҫҡысы һырлы ағас бағаналы.
1949 йылдың июнендә БАССР-ҙың Министрҙар Советы ҡарарына ярашлы Вспоможёнкаға дәүләт һаҡлауы аҫтындағы тарих һәйкәле статусы бирелә. 1992 йылдың май айында Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы Президиумы Указы буйынса һәйкәл Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының тарихи-мәҙәни мираҫы уникаль объекттарының исемлегенә индерелә.

# Вспоможёнка
## Вспоможёнкала тарихи ваҡиғалар

1917 йылдың февраль революцияһынан һуң Вспоможёнка асыҡтан-асыҡ социал-демократтарҙың эш үҙәге була. 1917 йылдың 5 мартында Вспоможёнкала беренсе ваҡытлыса Өфө эшсе һәм һалдат Советы ойошторола, совет осоронда бинаға мемориаль таҡтаһы ҡуйыла. 1917 йылдың 27 майында Вспоможёнкала 1-се Бөтә губерна Советтар съезы үткән.

# Вспоможёнка
## Мәҙәни ваҡиғалар

Электән бында йәшәгән кешеләр иҫләүенсә, 1916 йылдың ноябрь айында Константин Бальмонт үҙенең шиғырҙары менән сығыш яһай.
Башта бинала Шәхси хеҙмәткә үҙ-ара ярҙамлашыу Йәмғиәте идаралығы урынлашҡан, шулай уҡ уңың китапханаһы, түңәрәк занятиеларын һәм уйындар үткәреү өсөн бүлмәләре, клуб, йәкшәмбе мәктәбе, халыҡ университеты. Бүлмәләр гастролдә йөрөгән труппалар артистарының сығыштары өсөн файҙаланылған, бында А. М. Горький, Н. В. Гоголь, А. Н. Островский пьесалары буйынса үҙешмәкәр спектаклдәре ҡуйылған.
Совет осоронда — уҡытыусылар китапханаһы, мәғариф хеҙмәткәрҙәре өлкә йорто, профсоюздар рескомы эргәһендәге ғилми китапхана.