yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Храпиха

Храпиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Новосибирск һыу һаклағысы (Обь) йылғаһының уң ярына тамағынан 3146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Храпиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004060
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200406
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡарағош яуы

«Ҡарағош яуы» («Һәнәк һуғышы») — Бөрө, Бәләбәй һәм Минзәлә өйәҙҙәре, Өфө өйәҙенең бер өлөшө, Ҡазан һәм Һамар губерналарының Өфө губернаһына сиктәш өйәҙҙәре крәҫтиәндәренең большевиктарға ҡаршы ҡораллы күтәрелеше.

# Ҡарағош яуы
## Ихтилал сәбәптәре

Хәрби коммунизм сәйәсәтенә ҡарата ризаһыҙлыҡ һөҙөмтәһендә башланып китә. 1920 йылдың 7 февралендә Минзәлә өйәҙенең Троицк улусы Яңы Йылан ауылы иген йыйырға (продразверсткаға ярашлы, 5,5 мең бот) килгән аҙыҡ-түлек отрядының көс ҡулланып эш итеүе сәбәпле башлана .

# Ҡарағош яуы
## Хәрби көрәш барышы

Ихтилалсыларҙың штабы Бәләбәй өйәҙенең Баҡалы ауылында урынлаша. Ихтилал башлыҡтарының күпселеге урындағы һул эсерҙар була. Баш күтәреүселәрҙең төп көсө булған крәҫтиәндәр РКП (б)-ның Өфө губерна комитеты мәғлүмәттәре буйынса, яҡынса 26 мең иҫәпләнә. Ихтилалсылар күпселек осраҡта һәнәк, балта, һөңгө менән ҡоралланғандар. Уларҙың яҡынса 1200-гә яҡын винтовка, бер нисә пулемёты булған. Баш күтәреүселәр продразверстканы бөтөрөүҙе, советтарҙан коммунистарҙы ҡыуыуҙы, сауҙа һәм дин азатлығы һәм башҡаны талап итәләр. Февраль аҙағында Өфө губернаһында хәрби хәл иғлан ителә. 1 мартта ихтилалсылар Бәләбәй ҡалаһын ҡамай. Ихтилалды баҫтырыу өсөн ваҡытлы Өфө губерна ХРК ойошторола, уның етәксеһе итеп Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссияһынан АСБР буйынса вәкиле Ф. А. Сергеев тәғәйенләнә. «Ҡарағош яуы»н туҡтатыу өсөн Төркөстан фронтының 2-се дивизияһы Эске һаҡ ғәскәрҙәренең Урал буйы секторы частары, Башҡортостан ғәҙәттән тыш комиссияһы һәм Өфө губерна ғәҙәттән тыш комиссияһы батальондары (7 меңдән ашыу кеше, 48 пулемёт һәм 4 артиллерия орудиеһы) шөғөлләнә. 15 мартҡа — Бөрө һәм Өфө, 18 мартҡа Бәләбәй һәм Миңзәлә өйәҙҙәрендә ихтилал үҙәктәре баҫтырыла. Ихтилалсыларҙың 1078-е үлтерелә, 2400-ө яралана, ҡыҙылармеецтарҙың иһә 15-е үлтерелә, 44-е яралана.

# Ҡарағош яуы
## Ихтилал һөҙөмтәләре

Илдең башҡа төбәктәрендә крәҫтиәндәр сығыштары менән бергә «Ҡарағош яуы» продразверстканы бөтөрөп, яңы иҡтисади сәйәсәткә күсеүгә этәргес көс була.
# 2005 йыл

III мең йыллыҡ :
XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат — XXIII быуат :
Хронологик таблица :
2005 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 2005 MMV |
| Юлиан стилендә | 2004 — 2005 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2757 — 2758 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7513 — 7514 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5765 — 5766 ה'תשס"ה — ה'תשס"ו |
| Мосолман календары | 1426 — 1427 |
| Боронғо әрмән календары | 1454 ԹՎ ՌՆԾԴ |
| Ҡытай календары | 4701 — 4702 (с 9 февраль) 甲申 — 乙酉 синяя обезьяна — синяя курица |
| Эфиопа календары | 1997 — 1998 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2061 — 2062 |
| - Шака самват | 1927 — 1928 |
| Иран календары | 1383 — 1384 |
2005 (ике мең бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2005 йылы, 3 мең йыллыҡтың 5 йылы, XXI быуаттың 5 йылы, XXI быуаттың 1 ун йыллығының 5 йылы, 2000 йылдарҙың 6 йылы.
* Бөтә донъя физика йылы.
* Бөтә донъя спорт йылы.

# 2005 йыл
## Ваҡиғалар

* Джордж Буш кесе икенсе тапкыр АҠШ президенты итеп һайланды.
* Төньяҡ Корея йәҙрәле дәүләт булды.
* Виктор Ющенко Украина президент итеп һайланды..
* Ҡырғыҙстанда түңкәрелеш булды.
* Ватиканда Рим папаһы Иоанн Павел II үлде.
* Лондон метроһындағы шартлауҙа 56 кеше һәләк булды..
* Америкала «Рита» һәм «Катрина» ҡойондары. Яңы Орлеанда эвакуация.
* Лех Качиньский Польша президенты итеп һайланды.

# 2005 йыл
## Вафат булғандар

* Арутюн Акопян, совет артисы, фокуссы.
* Аслан Масхадов, чечен сәйәсмәне.
* Иоанн Павел II, Рим папаһы.
* Фахд ибн Абдель Азиз Аль Сауд, Сәғүд Ғәрәбстаны короле.
* Михаил Евдокимов, Рәсәй актёры.
* 30 июнь — Флүр Яхин, башҡорт балалар яҙыусыһы-әкиәтсе, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы (1996).
* 9 июль — Ибраһим Абдуллин, драматург, яҙыусы, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1995).
* 21 сентябрь — Мостай Кәрим, Башҡортостандың халыҡ шағиры.
# Ашхана (бүлмә)

Ашхана — бүлмә, фатирҙағы аш бүлмәһе. Ул башлыса , ғаилә өсөн ашау, тамаҡ ялғау өсөн тәғәйенләнгән. Әлеге көндәрҙә аш бүлмәһе аш кухняһы менән бергә. Әммә урта быуаттарҙа аш бүлмәһе һәм кухня айырым булған. Ул айырым ҡатта урынлаштырылған. Тарихи ашханалар башлыса бер ҙур өҫтәлдән һәм бер нисә ултырғыстан торған. Иң киң таралған вариант — тура мөйөшлө өҫтәлдең ике башында ике ултырғыс һәм ян-яҡтарында бер нисәшәр ултырғыс (өҫтәлдең оҙонлоғона ҡарап).

# Ашхана (бүлмә)
## Тарих

Урта быуаттарҙа яҡшы шарттарҙа йәшәгән британлылар, шулай уҡ замоктарҙа йәшәүсе европа байҙары, ҡағиҙә булараҡ, ҙур залдарҙа ашаған.
Был зал күп функциялы бүлмә булған. Унда ғаиләнең бар ағзалары һәм шулай уҡ йортта йәшәгән кешеләр ҙә һыйған. Ғаилә бүлмәнең бейегәйтелгән өлөшөндә ултырған. Башҡа өйҙәштәргә урындар, статустарына ҡарап, тәртип буйынса билдәләнгән.
Өҫтәлдәр ҡағиҙә буйынса оҙонлоғона ҡарап ҡуйылған. Тирәһенә эскәмйәләр ултыртылған. Кешенең күп булыуы ашханаға йәнлелек индергән. Күҙаллауҙар буйынса, ашханаларҙа эҫе, тынсыу, төтөнлө булғандыр һәм, моғайын, хаталар арҡаһында ҙур мөрйәләр ҡуйылғандыр. Ә һауа алмашыныу өсөн бик күп күләмдә булған ҙур ишектәр, тәҙрәләр ҡуйылғандыр.
Билдәле ваҡыттан һуң имениелар тотоусы хәлле кешеләрҙә ашау урынын йыйнаҡ, бәләкәй, ыҡсым бүлмәләрҙә үткәреү теләге тыуа. Был заман талабы — сәйәси, социаль үҙгәрештәр башлана. Иң беренсеһе бар Европаны солғап алған Ҡара үлем, ул европалағы эшсе ҡатламдың кәмеүенә килтерә, феодализм системаһы тарҡала башлай. XIV быуатта был һәләкәт Европаны бөлгөнлөккә төшөрә.
Тағы ла монастырҙар барлыҡҡа килеүе (Генрих VIII тарафынан) руханиҙарҙың күп халыҡ менән аралашыуҙары һөҙөмтәһендә күпселек халыҡты аҡылһыҙлыҡҡа алып килә. Һөҙөмтәлә аңлы халыҡ ҡунаҡтар бүлмәһендә ашауға ғәҙәтләнә. Шулай итеп Ашхана ике айырым бүлмәгә айырыла. Ул бүлмәләр Оло бүлмәнән алыҫыраҡ урынлаштырыла. Уларҙы болдор баҫҡыстары айырып тора. Шулай итеп, яйлап ҙур залда ашау һирәгәйә. Тик айырым осраҡтара ғына ғына ойошторола. XVIII быуат башында ҡатын ҡыҙҙар менән ирҙар ашауы айырыла башлай. Ҡатын-ҡыҙҙар ҡунаҡтар бүлмәһендә, ирҙәр аш бүлмәһендә туҡтала. Ирҙәр унда ҡатын-ҡыҙҙарҙан айырмалы булараҡ, эсемлектәр эсә, ирҙәр йыйындары уҙғарыу урынына әүерелә.

# Ашхана (бүлмә)
## Хәҙерге заман

Ябай төнъяҡ америка ашханаларында ян-яғына ултырғыстар ҡуйылған өҫтәл тора. Шулай уҡ төрлө стилдәге предметтар булырға мөмкин. Хәҙерге ашханаларҙа йыйылма өҫтәлдәр ҡуйыла. Кәрәк саҡта улар киңәйтелә. Башлыса өҫтәлдәр ағастан эшләнелә. Ҡайһы берәүҙәр, ашхана бөхтә һәм камфорт булһын өсөн, кушеткалар, йәки йомшаҡ ҡәнәфиҙәр (креслолар) ҡуя. Англияла ашханала йәкшәмбе көндәрендә генә ашайҙар, башҡа ваҡытта — аш бешереү бүлмәһендә (кухняла). Австралияла традицион ашханалар күп кенә ғаиләләр ҡуллана. Тик ашау күбеһенсә ҡапҡылап алыу өсөн тәғәйен ерҙә йәки телевизор янында башҡарыла.
# Боева Мәйсәрә Кәрим ҡыҙы

Боева Мәйсәрә Кәрим ҡыҙы (22 май 1945 йыл, Лағыр ауылы, Салауат районы, БАССР) — физик‑химик, химия фәндәре докторы (2006), профессор. СССР юғары мәктәбе отличнигы (1986).РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1989).

# Боева Мәйсәрә Кәрим ҡыҙы
## Биографияһы

Мәйсәрә Кәрим ҡыҙы Боева (Кәримова) 1945 йылдың 22 майында Лағыр ауылында тыуа. 1963 йылда БДУ-ның химия факультетына уҡырға инә. Уҡып та, бер үк ваҡытта эшләп тә йөрөй. Физик һәм аналитик химия кафедраһында лаборант, һуңынан өлкән лаборант була. 1969 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң, шунда эшкә ҡала һәм ғүмер буйы ошо уҡыу йортонда эшләй. Органик химия кафедраһында доцент, профессор була. 1979 йылда Екатеринбург ҡалаһында Рәсәй Фәндәр академияһының «Ҡаты матдәләр химияһы» институтында "Неодим нитратының һыу иретмәләрендәге органик булмаған админ нитраттары менән үҙ-ара бәйләнеше" темаһына — кандидатлыҡ, 2005 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Күп тапҡыр Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференциялар сәркәтибе, Рәсәй Федерацияһының Технологик фәндәр академияһының Башҡортостан филиалында ғилми сәркәтип була. Оҙаҡ йылдар республика уҡыусыларының химия буйынса олимпиадаларын ойоштороу һәм үткәреүҙә ҡатнаша. Хеҙмәт стажы — 51 йыл. Әлеге ваҡытта Өфө ҡалаһында йәшәй.

# Боева Мәйсәрә Кәрим ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлек өлкәһе

Фәнни хеҙмәттәре аминдар һәм ҡайһы бер металл нитраттары нигеҙендә өслө һыулы-тоҙло системаларҙың комплекстары барлыҡҡа килеүен, фаза тигеҙләнешен өйрәнеүгә, һөҙөмтәләрҙе органик булмаған оксидтарҙан наноструктур материалдар эшләгәндә ҡулланыуға арналған. ТЭС ҡалдыҡтарынан ванадийҙы, сода һәм эзбиз эретмәләре ярҙамында ванадий һәм марганецты айырып алыу ысулдарын эшләй.

# Боева Мәйсәрә Кәрим ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

70-тән ашыу ғилми хеҙмәт, 3 автор танытмаһы һәм патент, 20 уҡытыу-методика эшләнмәһе авторы.

# Боева Мәйсәрә Кәрим ҡыҙы
## Наградалары һәм маҡтаулы исемдәре

* СССР юғары мәктәбе отличнигы (1986).
* РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1989).
* Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының Маҡтау ҡағыҙы.
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы.
# Төлгөҙ

Төлгөҙ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көтмәҫ йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Төлгөҙ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102581
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Жилиха

Жилиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лосиха (Оло Лосиха) йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Жилиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200137
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лауха (Унструт)

Лауха (Унструт) (нем. Laucha an der Unstrut) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3135 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,09 км². Диңгеҙ кимәленән 196 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6636 һәм автомобиль коды — BLK.
# Лукинский (Архангел районы)

Лукинский (рус. Лукинский) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 17 кеше. Почта индексы — 453033, ОКАТО коды — 80203825007.

# Лукинский (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 17 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡыҙыл Еҙем): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 23 км
# Кесе Табликаю

Кесе Табликаю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Табликаюйылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Табликаю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007136
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юнко-Вож (Хальмер-Шора ҡушылдығы)

Юнко-Вож — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хальмер-Шор йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Юнко-Вож (Хальмер-Шора ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090998
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009099
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Амбарная

Кесе Амбарная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амбарский Пасал ҡылымығының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Амбарная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203552
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хәмиҙуллин Илдар Әнүәр улы

Хәмиҙуллин Илдар Әнүәр улы (1958) — «Ремонтсы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
# Ҡаҙнабаев Фазыл Ғәйнулла улы

Ҡаҙнабаев Фазыл Ғәйнулла улы (10 февраль 1922 йыл — 14 ғинуар 1992 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

# Ҡаҙнабаев Фазыл Ғәйнулла улы
## Биографияһы

Фазыл Ғәйнулла улы Ҡаҙнабаев 1922 йылдың 10 февралендә Башҡорт АССР-ының хәҙерге Баймаҡ районы Күсей ауылында тыуған.
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. йылда 12-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә. 1943 йылдың ноябрендә Әстерхан хәрби-пехота училищеһына (ВПУ) ебәрелә. 1947 йылда тыуған яҡтарына ҡайта. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа — башта Кананикольск урман хужалығында (Йылайыр районы), һуңынан Сибай автотранспорт предприятиеһында шофер булып эшләй.
1992 йылдың 14 ғинуарҙа Сибай ҡалаһында вафат була һәм шунда ерләнә.

# Ҡаҙнабаев Фазыл Ғәйнулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
# Ҡамышҡара

?Ҡамышҡара :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умыртҡалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ыласын һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡарсығалар |
| Суб-ғаилә: | Көйгәнәктәр |
| Ырыу: | Көйгәнәктәр |
| Төр: | Ҡамышҡара |
Латинса исеме :
Circus aeruginosus Linnaeus, 1758 :
Ареал :
Оя ҡороу урындары
     Йыл әйләнәһенә йәшәйҙәр
     Ҡышлау урындары :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 559297 NCBI 8964 |
Ҡамышҡара (лат. Болотный лунь, лат. Circus aeruginosus)

# Ҡамышҡара
## Ҡылыҡһырлама

Ҡарғанан ҙурырраҡ. Осҡанда киң осло ҡанаттары, оҙон ғына ҡойроғо күҙгә салына. Ғәҙәттә һыу, ҡамыш өҫтәрендә түбәндән генә осоп йөрөй. Дөйөм төҫө ҡара көрән. Башы, һырты, кәүҙәһенең аҫ яғы һоро төҫтә, өҙөк- өҙөк буй ала һыҙаттар менән сыбарланған. Башҡа көйгәнәктәрҙән айырмалы яғы, ҡауырһындарында аҡ төҫ булмауы.

# Ҡамышҡара
## Тауышы

Тауышы яүғырауыҡлы:"көйөөү-көйөөү-көйөөү"

# Ҡамышҡара
## Йәшәү рәүеше

Һаҙлы, һыуға яҡын болон һәм туғайҙарҙа йәшәй. Ваҡ һыу ҡоштары, тәлмәрйен, көшөлддәрҙе аулай. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә була. 4-5 бөртөк йәшкелт аҡ йомортҡа һала. Күбәйеп китһәләр, һыу ҡоштарын ҡырып бер аҙ зыян килтерәләр.
# Үрге Берёзовая (Елтырева ҡушылдығы)

Үрге Берёзовая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Елтырева (Жигалова) йылғаһының уң ярына тамағынан 284 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Үрге Берёзовая (Елтырева ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202753
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Каянча (Катунь ҡушылдығы)

Каянча — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 288 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Каянча (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006572
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100657
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Алыҫ Төлкәҫ геологик киҫелеше

Алыҫ Төлкәҫ геологик киҫелеше — Пермдең әртә ярусы глобаль стратотибы («алтын ҡаҙаҡ») роленә дәғүә итеүсе сик буйы һаҡмар-әртә ҡатламдарынан ғибәрәт. Халыҡ-ара стратиграфик шкалаға индерелгән аҫҡы пермь йәшендәге Урал алды ярусы аҫҡы сигенең стратотибы (эталоны).

# Алыҫ Төлкәҫ геологик киҫелеше
## Тасуирламаһы

«Алыҫ Төлкәҫ» геологик киҫелеше Урал алды бөгөлөнөң Рус платформаһын көнсығыштан уратып алған көньяҡ өлөшөнә тура килә. Геологик киҫелеш Алыҫ Төлкәҫ йылғаһы үҙәне менән йырғыланған ваҡ меридиональ һырттарҙың береһенең төньяҡ өлөшөнөң көньяҡ текә битләүенән ғибәрәт һәм йылға үҙәне менән туранан-тура сиктәш. Һырттың төньяҡ өлөшөнөң абсолют бейеклеге — 357,8 метр, көньяҡ өлөшөнөкө — 322, 2 метр. Рельефтың үҙенсәлекле элементтары булып Растеряшный Ключ шишмәһе ағып төшкән үҙән һәм Алыҫ Төлкәҫ йылғаһының уң ҡушылдығы булған Феклискин йырыны тора.
Һәйкәлдең көньяҡ сиге киҫелештең нигеҙе буйынса үтә. Төньяҡ өлөшө — көнбайыш һәм көнсығыш нөктәләренең килтерелгән координаталарын иҫәпкә алып, ҡалҡыулыҡтың үрге нөктәһе.
Пермдең әртә ярусы глобаль стратотибы («алтын ҡаҙаҡ») роленә дәғүә итеүсе сик буйы һаҡмар-әртә ҡатламдарынан ғибәрәт.
«Алыҫ Төлкәҫ» геологик киҫелеше Халыҡ-ара стратиграфик шкалаға индерелгән аҫҡы пермь йәшендәге Урал алды ярусы аҫҡы сигенең стратотибы (эталоны) булып тора.
Тәбиғәт ҡомартҡыһының майҙаны — 1,8 га. 05.10.2007 Красноусол ауылы ситенән 0,8 км алыҫлыҡта Алыҫ Төлкәҫ йылғаһыныъ уң ярында Ташлы ауылына илткән юлда урынлашҡан.

# Алыҫ Төлкәҫ геологик киҫелеше
## Алыҫ Төлкәҫ геологик киҫелешендә тыйылған эшмәкәрлек төрҙәре һәм тәбиғәтте файҙаланыу

— тау һәм башҡа эштәр алып барыу;
— карьер ҡаҙыу;
— объекттар һәм ҡоролмалар төҙөү;
— коммуникациялар үткәреү;
— ағастарҙы һәм ҡыуаҡтарҙы ҡырҡыу (санитар ҡырҡыуҙан тыш);
— ағыулы химикаттар, минераль ашламалар һәм яғыулыҡ-майлау материалдарын урынлаштырыу;
— киҫелеш тоҡомдарын коллекцияға йыйыу;
— геологик киҫелештең һәм уның тоҡомдарының торошона кире йоғонто яһай алырлыҡ, шулай уҡ тирә-яҡ мөхиттең бысраныуына килтерерлек хужалыҡ эшмәкәрлеген ғәмәлгә ашырыу.

# Алыҫ Төлкәҫ геологик киҫелеше
## ООПТ биләмәһе итеп һаҡлауҙың әһәмиәте

Ошо объектты махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре итеп һаҡлау илебеҙ фәненең милли (Рәсәй һәм Башҡортостан) ғилми өҫтөнлөгөн һәм Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә халыҡ-ара стратотибын (эталон) һаҡларға мөмкинлек бирергә тейеш. Һәйкәл ғилми, тәбиғәтте һаҡлау, эстетик һәм рекреацион әһәмиәткә эйә.
# Әбдиев Ринат Ғәзизйән улы

Әбдиев Ринат Ғәзизйән улы (28 август 1956 йыл) — ғалим-инженер‑механик. Техник фәндәр докторы (1996), профессор (1997). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1987).

# Әбдиев Ринат Ғәзизйән улы
## Биографияһы

Ринат Ғәзизйән улы Әбдиев 1956 йылдың 28 авгусында БАССР‑ҙың Ҡырмыҫҡалы районы Боҙаяҙ ауылында тыуған. 1982 йылда Өфө дәүләт нефть институтын тамамлай. 1982 йылдан Өфө нефть институтында эшләй, технологик машиналар һәм ҡорамалдар кафедраһы мөдире. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Ер һәм тәбиғәт ресурстары тураһындағы фәндәр кафедраһы рәйесе. 2006 йылдан алып Ырымбур университетының Өфө филиалы директоры урынбаҫары. 2011 йылдан башлап Башҡорт дәүләт университетының технологик машиналар һәм ҡорамалдар кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2017 йылдан алып уҡытыу‑ғилми үҙәге директоры.

# Әбдиев Ринат Ғәзизйән улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — нефть химияһы аппараты инженерияһы проблемалары. Хеҙмәттәре ҡаты есемде деформациялау механикаһына, нефть химияһы производствоһы ҡорамалдарының төп өлөштәрен етештереүҙең яңы технологик процестарын эшләүгә һәм булғандарын камиллаштырыуға арналған. Уның тарафынан эшләнгән штамплауҙың термик циклдарын көйләү ысулы менән һауыт төптәрен әҙерләүҙең технологик процесы Рәсәй Федерацияһында беренсе тапҡыр АSME халыҡ-ара стандарт талаптарына яуап биргән тимер юл цистерналарын етештереүҙе ойоштороу мөмкинлеген бирә. Уйлап табыуға ете авторлыҡ таныҡлығы һәм патенты бар. 112 баҫма, шул иҫәптән өс монография авторы.

# Әбдиев Ринат Ғәзизйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

— Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1987).

# Әбдиев Ринат Ғәзизйән улы
## Хеҙмәттәре

* Обеспечение работоспособности содовых печей повышением точности и технологичности при сборке на стадии эксплуатации. Өфө, 1998 (авторҙаш);
* Повышение качества аппаратуры обеспечением взаимозаменяемости при изготовлении. Өфө, 2011 (авторҙаш).
# Песчеш

Песчеш — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Песчеш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012991
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201299
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2