yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сартынь-Я

Сартынь-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 259 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Сартынь-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027759
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302775
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Копсарка

Копсарка (Копегрь) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ковжа йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Копсарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008995
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000899
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡһырғаҡ

?Аҡһырғаҡ :
Аҡһырғаҡ. Ф. О. Кёлера китабынан ботаник иллюстрация Köhler's Medizinal-Pflanzen, 1887 :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Бер өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ләлә сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Ләләләр |
| Ырыу: | ләләләр |
Латинса исеме :
Veratrum L., 1753 :
см. текст :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 42756 NCBI 50241 |
Аҡһырғаҡ Чемери́ца(лат. Verátrum) — ләлә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған, йыуан тамырлы, эре ҡабырсаҡ япраҡлы, һепертке сәскәле, дымлы ерҙә үҫә торған ағыулы үлән.
Туғыҙ төрө билдәле.

# Аҡһырғаҡ
## Ботаник яҙма

Күп йыллыҡ үҫемлек. Тамыры ҡыҫҡа әммә тармаҡлы. Һабағы тура, япраҡтары парлы. Ағыулы үҫемлек. Мал-тыуар ашап бармай. Йәш малдар ашап ағыулыныуы мөмкин.
# Казанцева Тамара Тимофеевна

Казанцева Тамара Тимофеевна (8 май 1934 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-тау инженеры‑геолог. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1991), геология-минералогия фәндәре докторы (1985). Дуҫлыҡ ордены кавалеры (1999).

# Казанцева Тамара Тимофеевна
## Биографияһы

Тамара Тимофеевна Казанцева 1934 йылдың 8 майында Кривой Рог ҡалаһында тыуа 1959 йылда Кривой Рог тау рудалары институтын «геолог» һөнәре буйынса тамамлай.
Юғары белем алғандан һуң 1959—1965 йылдарҙа Красноярск геология идаралығының комплекслы геологик разведка экспедицияһында инженер-геолог, унан һуң «Башнефть» берекмәһенең Стәрлетамаҡ геологик эҙләнеү контораһында партия начальнигы (1966—1975) булып эшләй. 1975 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Геология институтында.

# Казанцева Тамара Тимофеевна
## Ғилми эшмәкәрлеге

Казанцеваның фәнни ҡыҙыҡһыныуҙар өлкәһе — геотектоника, геология. Ул Уралдағы гепербазит массивтарҙың аллохтонлығы барлыҡҡа килеүен нигеҙләүгә өлгәшә, Уралдың палеозойҙағы күп цикллылығын иҫбатлай.
Казанцева «Теоретик геологияла структура факторы» тигән яңы фәнни йүнәлеш авторы булып тора. Ул тәҡдим иткән методология төрлө рангылы геологик матдәне тикшереү нигеҙендә ер ҡабығы формалашҡандағы мөһим процестар генезисын кәүҙәләндерергә мөмкинлек бирә.
Казанцева хәл иткән өҫтөнлөклө фәнни мәсьәләләр араһында — түбәндәге геологик үҫеш закондарын асыу:
* төп геологик процестарҙың энергетик йәһәттән тектоник көстәр менән тәьмин ителеүе законы;
* геологик матдәнең эволюцион йүнәлешенең тектоник режим билдәһе менән ярашыу законы;
* тектоник режим интенсивлығының тәбиғи берәмектәре составының тап килеү законы;
* геологик системаларҙа парагенетик компенсация законы һәм башҡалар.
Казанцева яңы дөйөм геологик тәғлимәт — ер ҡабығы формалашыуҙың шарьяжлы-шыуышыулы теорияһы авторы.
1985 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1991 йылда Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы итеп һайлана.

# Казанцева Тамара Тимофеевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дуҫлыҡ ордены (1999)
* Геосинклиналь процестың яңы моделен эшләгән өсөн СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең дипломы һәм миҙалы (1985 йыл)

# Казанцева Тамара Тимофеевна
## Хеҙмәттәре

Тамара Казанцева —350-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 18 монография авторы.
* Аллохтонные офиолиты Урала. М.: Наука, 1985.
* Аллохтонные структуры и формирование земной коры Урала. М.: Наука, 1987.
* Научные законы геологического развития. Уфа: Гилем, 2006.
* Казанцева Т. Т. Структурный фактор в теоретической геологии / Т. Т. Казанцева, Ю. В. Казанцев; Ин-т геологии Уфим.науч.центра РАН. — Уфа: Гилем, 2010. — 325 с.:ил. — Библиогр.: с.303-321.
# Чумай

Чумай — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 338 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Чумай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201851
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Теулек

Теулек — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Теулек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300018027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301802
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нименьга (йылға)

Нименьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға БЕЛ/НИМЕНЬ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.

# Нименьга (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212102000007742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 102000774
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 02
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һиҙиәтов Мансур Яҡшыбай улы

Һиҙиәтов Мансур Яҡшыбай улы (24 ноябрь 1949 йыл — 24 август 2024 йыл) — хеҙмәт ветераны, яҙыусы, йәмәғәтсе. 1971—2005 йылдарҙа Белорет металлургия комбинаты волочильщигы, өлкән мастеры, смена начальнигы. 2013 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (1980).

# Һиҙиәтов Мансур Яҡшыбай улы
## Биографияһы

Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет районы Һуйыр-Айыс ауылынан.
* ↑ В Башкирии ушел из жизни писатель и общественный деятель Мансур Хидиятов
# Вохтомица

Вохтомица (Вохтома) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волошка йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.

# Вохтомица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001014
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000101
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шлойзегрунд

Шлойзегрунд (нем. Schleusegrund) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3053 кеше йәшәй. Майҙаны — 58,87 км². Диңгеҙ кимәленән 445 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98667 һәм автомобиль коды — HBN.
# Смердиль

Смердиль — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колпь йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Смердиль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000782
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йылайыр ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Йылайыр ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# Йылайыр ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Йылайыр ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Үҙәге — Яковлевка ауылы.
1935 йылдың 17 ғинуарында ойошторолған. Ауыл Советы биләмәһендә Ленин орденлы «Йылайыр» совхоз-техникумының Комсомол, Култабан, Октябрь, Покровка, Сосновка, Урал, Яковлевка бүлексәләре, шулай уҡ ауыл хужалығы техникумы (хәҙер Баймаҡ ауыл хужалығы колледжы), 40 фермер хужалығы, «Нива» кесе предприятиеһы, 5 сауҙа коммерция предприятиеһы урынлашҡан була.

# Йылайыр ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы
### Ауыл Советы етәкселәре

Ауыл Советының беренсе рәйесе — Яһүҙин Сынбулат Хәмзә улы. Артабан Советты етәкләйҙәр:
* Ильин В. А., Рассадников В. Ф., Бикбаева Г. Х., Нарынбаева Р., Арсланова Ф. Г., Дәүләтҡолов В. Х., Салахов Р. Ш., Солтанов М. У., малов И. Н., Маннапов М. Г., Әбделмәнова Г. С..

# Йылайыр ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Әсәлек даны миҙалы менән бүләкләнеүселәр

Кәримова Йәнбикә Ғатаулла ҡыҙы (1976)
# Аллаяров Рәүеф Фазылйән улы

Аллаяров Рәүеф Фазылйән улы (1932 йыл — 2002 йыл) — партия һәм хужалыҡ эшмәкәре, 1980—1985 йылдарҙа КПСС-тың Бөрйән район комитетының беренсе секретары. 186-сы Бөрйән һайлау округы буйынса БАССР-ҙың унынсы саҡырылыш Юғары Советы (1980—1985) депутаты

# Аллаяров Рәүеф Фазылйән улы
## Биографияһы

Рәүеф Фазылйән улы Аллаяров 1932 йылда Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ураҙ ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт ауыл хужалығы институтын тамамлай.

# Аллаяров Рәүеф Фазылйән улы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* 1955 йылдан — механик-контролер
* 1957 йылдан — Бөрйән МТС-ында баш инженер
* 1959 йылдан — Бөрйән ремонт-техник станцияһы директоры
* 1961 йылдан — Бөрйән, 1963 йылдан — Белорет «Сельхозтехника» берекмәһе идарасыһы (управляющий)
* 1965 йылдан — КПСС-тың Белорет районы район комитетының 2-се секретары
* 1968—1985 йылдарҙа — КПСС-тың Бөрйән районы район комитетының 1-се секретары
Рәүеф Фазылйән улы Аллаяров 2002 йылда вафат була һәм Ураҙ ауылында ерләнә.

# Аллаяров Рәүеф Фазылйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* 1984 йыл — «Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнгән
# Ашшур (ҡала)

Ашшур или Ассур (ғәр. اشور‎‎) — боронғо Ассирияның баш ҡалаһы, ассирийҙар төҙөгән беренсе ҡала, ассирийҙарҙың Юғары илаһы Ашшур исеме бирелгән. Моғайын, субар торамаһы урынында төҙөлгән булғандыр.

# Ашшур (ҡала)
## Тарихы

Беҙҙең эраға тиклем 3-сө мең йыллыҡтың икенсе яртыһында Ғәрәбстан ярымутрауында климаттың насарланыуы арҡаһында семит ҡәбиләләре Евфраттың урта ағымына һәм унан ары төньяҡҡа һәм көнсығышҡа күсенә. Был семит күскенселәренең төньяҡ төркөмө ассирийҙарҙан тора, улар сығышы һәм теле буйынса Месопотамияла Евфраттың Тигрға яҡынайған өлөшөндә йәшәгән аккад ҡәбиләләре менән тығыҙ бәйләнгән була.
Аҙаҡҡыраҡ осорҙарҙа ассирий дәүләтенең үҙәген тәшкил итәһе ҡалалар (Ниневия, Ашшур, Арбела һ.б.) беҙҙең эраға тиклем XV быуатҡаса берҙәм сәйәси йәки этник бөтөнлөккә ойошмаған булғандыр әле. Башта Ашшур бәләкәй генә дәүләттең үҙәге була, төп урынды унда сауҙагәрҙәр биләй. Ассирий дәүләте беҙҙең эраға тиклем XVI быуатҡаса «алум Ашшур», йәғни Ашшур ҡалаһы йәки общинаһы тип йөрөтөлә. Ҡаланың мөһим сауҙа юлдарына яҡынлығынан файҙаланып, Ашшур сауҙагәрҙәре һәм рибасылары/ростовщиктар Кесе Азияға үтеп инә һәм унда үҙҙәренең сауҙа колонияларын төҙөй.
Ашшур хакимы ишшиаккум («энси» тигән шумер һүҙенең аккадлаштырылған төрө) титулын йөрөтә. Уның власы, мираҫ итеп тапшырыла килһә лә, тулы булмай. Ул тик табыныу йолалары эштәре һәм шуға бәйле төҙөлөш менән генә шөғөлләнә. Ишшиаккум баш жрец (шангу) һәм хәрби юлбашсы була. Ул укуллу, йәғни, фараз ителеүенсә, баш ер төҙөүсе һәм аҡһаҡалдар кәңәшмәһе башлығы ла була. Кәңәшмә ағзалары үҙҙәрен «лимму» тип атай. Сираттағы лиммуның исеме йылға бирелер булған.
Беҙҙең эраға тиклем XXIII быуатта тотош Төньяҡ Месопотамия, шул иҫәптән Ашшур ҡалаһы, ҡеүәтле Аккад батшалығы хакимлығы аҫтына эләгә. Беҙҙең эраға тиклем XXII быуат башында кутийҙар ябырылыуы һөҙөмтәһендә Аккадбатшалығы ҡолай, һәм Ашшур бер ни тиклем ваҡытҡа үҙ аллы булып ҡала.

# Ашшур (ҡала)
## Хәҙерге хәле

Ашшур харабалары Шергат ҡалаһынан көньяҡта, Бағдадтан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 260 километрҙа ята.
Ашшур ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә инә. 2003 йылда, шул тирәлә бик ҙур плотина төҙөлөргә тейешлеге арҡаһында, уға хәүеф янай: боронғо археологик ҡомартҡының һыу аҫтында ҡалыуы ихтимал була. 2003 йылдың яҙында Сәддам Хөсәйен режимын ҡолатыу маҡсатында Ираҡҡа АҠШ-тың һәм уның союздаштарының ҡораллы көстәре баҫып инеүе сәбәпле, был проект тормошҡа ашмай ҡала. Әммә хәрби хәрәкәттәр ҙә ҡомартҡыға хәүеф менән янай.
2015 йылда боронғо ҡала тирәһендәге территория Ислам дәүләте (ИГИЛ) террористик ойошмаһы тарафынан ҡамала. Боевиктар Ираҡтың һәм Сүриәнең боронғо ҡоролмаларын ҡыйрата башлай. Байтаҡ ҡомартҡы, шул иҫәптән Хатра, Хорсабад һәм Нимруд емертелә. Ашшурға ла хәүеф янай. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, Ашшур цитаделе 2015 йылдың майында ҡулдан эшләнгән шартлатыу ҡоролмалары менән шартлатылған.
# Ноньлель

Ноньлель — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Соль йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ноньлель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001232
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нерезьма

Нерезьма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нерезьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032503
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003250
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әүләш

Авлашка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зыча йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Әүләш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102965
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рысай

Рысай — топоним.
* Рысай (Учалы районы) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
* Рысай (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһенең Медногорск ҡала округындағы ауыл.
# Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улы

Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улы (рус. Аглетдинов Имаметдин Аглетдинович; 1905 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы 60-сы гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.

# Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улы
## Биографияһы

Имаметдин Әғлетдин улы Әғлетдинов 1905 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы) Боғҙан ауылында тыуған.
1941 йылда Миәкә район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра. Яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһына билдәләнә.
Гвардия ҡыҙылармеецы Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улы Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы 60-сы гвардия кавалерия полкы яугиры була.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң, тыуған колхозында бригадир, колхоз рәйесе вазифаһында хеҙмәт итә.

# Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улы
## Хәтер

Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Миәкә районы Боғҙан ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Гроспашлебен

Гроспашлебен (нем. Großpaschleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 869 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,6 км². Диңгеҙ кимәленән 86 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
# Сунгуюл

Сунгуюл — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Объюл йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сунгуюл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015613
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201561
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Санкт-Петербург мәсете

1920
Санкт-Петербург мәсете (татар. Sankt-Peterburg şəhəre camiğ məçete, Санкт-Петербург шәһәре җамигъ мәчете) — Санкт-Петербургтын иң эре мәсете.
# Табунная Овсянка

Табунная Овсянка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Овсянка йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Табунная Овсянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009698
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100969
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Киле

Киле — нимәнелер онтау, ваҡлау, төйөү йәки йомшартыу өсөн тәғәйенләнгән сөм һауыт. Төйгөсө (һабы) шул уҡ материалдан яһала. Уны эсен соҡоған ҡаты ағастан йә суйындан эшләгәндәр. Хәҙер күберәк металл, тәбиғи таш, фарфор һәм пластик килеләр ҡулланыла .

# Киле
## Ҡулланылышы

Төрлө орлоҡ, ярма, буяу матдәләрен килелә онтағандар. Хәҙерге заманда киң ҡулланышта һирәк тотонола, күберәк фармацевтикала, химик тәжрибәләрҙә ҡулланыла. Аш бүлмәләрендә иһә ул әле лә үҙенә урын таба, металл килеләрҙә төрлө ризыҡты, дарыу үләндәрен онтау, ваҡлау өсөн файҙаланалар.

# Киле
## Эшләнеше

Һауыт сөм итеп, төйгөслө (һаплы) итеп эшләнә. Иген культураһын төйә торған ағас килеләр бейек итеп эшләнгән. Уны бөтәүләй ағастан ҡоршауһыҙ итеп, эсен соҡоп эшләгәндәр. Аҫҡы өлөшө ныҡлы ултыртып ҡуйырлыҡ түңәрәк яҫмыҡ рәүешендә, ә өҫкө өлөшө аҫтан өҫкә киңәйә барған эсе ҡыуыш һауыт. Аш бүлмәһендә ҡулланылғаны ғәҙәттә 20 см бейегерәк булмай. Уны етештереү өсөн хәҙерге көндә төрлө материал: металл (суйын, еҙ); фарфор, тәбиғи һәм яһалма таштар, пластик ҡулланалар. фармакологияла ағастан башҡа бөтәһе лә файҙаланыла.

# Киле
## Әҙәбиәттә һәм фольклорҙа

Урыҫ фольклорында киле убырлы ҡарсыҡҡа осоп йөрөү өсөн хеҙмәт итә. Башҡорт фольклорында әсе телле кешегә ҡарата «киле һабындай тел» тигән метафора осрай.
* Бына әле тағы табып алып, Күптән онотолған килене, Бойҙай төйә, осҡон-ут сәсрәтеп, Әсәйемдең кинйә килене… — Аралбаев Ҡ.
* Килен килер, киле һабындай теле килер (әйтем).
* килелә дәрсен һәм мөшкәт төйөү.
* Аҡыҡтан эшләнгән киле һәм төйгөс.
* Африкалағы ҡатын килелә иген төйә. «Көндәлек тормош» экспозицияһы, Африка залы Кунсткамера (Санкт-Петербург).
* Боронғо ағас киле. Витебск өлкәһе.
* Ағас киле һәм төйгөс. Башҡортостан
# Артельная (йылға)

Артельная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Артельная (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091818
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009181
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хат-Горт-Юган

Хат-Горт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 433 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.

# Хат-Горт-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300023215
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302321
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3