yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зайцев Гавриил Фёдорович

Зайцев Гавриил Фёдорович (7 апрель 1905 йыл — 8 июнь 1975 йыл) — хәрби хеҙмәткәр. СССР-ҙың Хәрби-Диңгеҙ флоты вице-адмиралы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ике Ленин, өс Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

# Зайцев Гавриил Фёдорович
## Биографияһы

Гавриил Фёдорович Зайцев 1905 йылдың 7 апрелендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет ҡалаһында тыуған.
1927 йылда СССР Хәрби-Диңгеҙ флотына хеҙмәткә саҡырыла. Ҡыҙылфлотсы, кесе командир, клуб начальнигы булып хеҙмәт итә.
1932 йылдан партия-сәйәси вазифаларҙа хеҙмәт итә, Ленинград хәрби-диңгеҙ базаһы сәйәси бүлегенең партия комиссияһы яуаплы секретары, һыу аҫты кәмәһе хәрби комиссары була.
1938 йылда В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академияның хәрби-диңгеҙ факультетын тамамлай.
1938—1939 йылдарҙа Зайцев СССР Хәрби-Диңгеҙ флотының Төп сәйәси идаралығы кадрҙар бүлеге начальнигы булып хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышын Гавриил Зайцев Каспий хәрби флотилияһы Хәрби советы ағзаһы булып ҡаршылай. Әүҙем хәрби хәрәкәт башлау менән, ул Балтик яр буйы оборонаһы хәрби комендантының сәйәси бүлеге буйынса урынбаҫары вазифаһына йүнәлтелә. 1942 йылда Зайцев Алыҫ Көнсығышҡа күсерелә һәм Тымыҡ океан флоты сәйәси идаралығы начальнигы урынбаҫары вазифаһын биләй. Шул уҡ йылдың 12 декабрендә уға яр буйы хеҙмәттәре генерал-майоры хәрби дәрәжәһе бирелә.
Һуғыштан һуң Гавриил Зайцев СССР Хәрби-Диңгеҙ флотында партия-сәйәси вазифаларҙа хеҙмәтен дауам итә. 1951 йылдың ноябрь айында уға «генерал-лейтенант» хәрби дәрәжәһе бирелә. 1955 йылда Генераль штаб Хәрби академияһының хәрби-диңгеҙ факультетын тамамлай. 1956 йылда Зайцев отставкаға сыға. Уның һуңғы вазифаһы — СССР Хәрби-Диңгеҙ флотының Баш штаб начальнигының сәйәси эштәр буйынса урынбаҫары. 1975 йылдың 8 июнендә вафат була, Мәскәүҙә Введенский зияратында ерләнгән.

# Зайцев Гавриил Фёдорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ике Ленин ордены,
* өс Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* миҙалдар,
* бүләккә бирелгән исемле ҡорал.
# Бөрйән районында почта хеҙмәте

Бөрйән районында почта хеҙмәте — яҙма һәм баҫма материалдарҙы, посылкаларҙы, бандеролдәрҙе адрестарына оҙатыуҙы, шулай уҡ аҡса күсереүҙе һ.б. тәьмин итә. Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында Ленин урамы, 76 адресы буйынса урынлашҡан.

# Бөрйән районында почта хеҙмәте
## Тарихы

Бөрйән районында XIX быуат аҙағына тиклем тиерлек рельеф үҙенсәлектәренә бәйле почта ташыу өсөн атлы транспорт файҙаланыла. Сәнәғәт үҙәктәренән йөҙҙәрсә километрға тиклем алыҫ булыу районда почта аша ойоштороуҙы тотҡарлай. Октябрь революцияһынан һуң да ун йылдан ашыу телефон һәм телеграф бәйләнеше булмай.
1930 йылдың 6 сентябрендә Башҡортостан Совет Социалистик Республикаһының Халыҡ Комиссарҙары Советы «Башҡортостан Совет Социалистик Республикаһының яңы административ-иҡтисади бүленешен тормошҡа ашырыу тураһында» ҡарар ҡабул итә. Почта элемтәһе, сым элемтәһе, радио, юл төҙөлөшө, транспорт мәсьәләләрен ҡарай һәм шунда уҡ Өфө менән телеграф бәйләнеше буйынса эш башларға һәм уны 15 октябрҙән дә һуңға ҡалмайынса тамамларға ҡарар итә.
Бөрйән почтамты начальнигы итеп Йылайыр кантонынан Сунгильдин тәғәйенләнә. 1931 йыл башына Өфө ҡалаһы менән телефон бәйләнеше булдырыла, 1933 йылға — 3 ауыл советы менән.
1995 йылда Бөрйән районы почта хеҙмәте Бөрйән районы элемтә бүлегенән айырыла.
Бөрйән районында 10 почта бүлексәһе бар, улар 93-тән ашыу хеҙмәт төрөн тәҡдим итә. Хеҙмәттәрҙең төп төрҙәренең береһе — ваҡытлы баҫмаларға яҙылыу. Йылдан-йыл Бөрйән районы почта бүлексәһе был хеҙмәт төрө буйынса республикала алдынғы урындарҙа тора.
Бөрйән районы почта хеҙмәтенең күп кенә хеҙмәткәрҙәре ордендар һәм миҙалдар менән бүләкләнә. 2003 йылда Йортбагишева Г. Ә. «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған элемтәсеһе» исеменә лайыҡ була. Ғәлиуллина Г., Йортбағышева Г., Ишбулатова Х., Күжәбаева Р., Төлкөбаева С., Ибраһимова С., Ишҡыуатова М., Ишмөхәмәтов Ю., Вәлитова В. — «Почта хеҙмәте ветераны» исемен йөрөтәләр.

# Бөрйән районында почта хеҙмәте
## Етәкселәре

* Сунгилдин — 1930 йылдан
* Сәғитов М. Х. — 1930 йылдар уртаһынан
* Ғайсина З.
* Тупицын К. О.
* Абдуллин И. М. — 1940 йылдан
* Ҡудашев С. Р. — 1947 йылдан
* Политков — 1951 йылдың ноябренән
* Айытбаев Мырҙағәле Арслан улы — 1952 йылдан
* Редкин А. А. — 1956 йылдан
* Дорошин Д. А.

# Бөрйән районында почта хеҙмәте
## Етәкселәре
### 1970 — 1980 йылдарҙа

* Ғәлиев Дамир Л.
* Айытбаев. М. А.
* Ҡолдәүләтов Бәшир Ш.
* Долбилова П. Е.
* Кинйәбаев Тәлғәт Талха улы — 1991 йылдан
* Вәлиуллина Рәсимә Ташбулат ҡыҙы — 1995 йылдан
* Ҡыуандыҡов Хаммат Авзал улы — 2000 йылдан
* Нәҙершина Хәмдиә Хәлфетдин ҡыҙы — 2001 йылдан
* Неретина З. Р. — 2018 йылдан
* Баймырҙина Н. Г. — 2020 йылдан
# Ельнахта

Ельнахта — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кривой Ускат йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ельнахта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010299
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201029
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Азясь

Азясь — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/620 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Азясь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000026783
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002678
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хэбидя-Яха (Хейги-Яха ҡушылдығы)

Хэбидя-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Хэбидя-Яха (Хейги-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050965
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305096
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Челва (йылға)

Челва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Косьвин ҡултығы) уң ярына 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Челва (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008977
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100897
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Егул

Егул — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Визинга йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Егул
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019744
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001974
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡадирилек

Ҡадирилек (ғәр. القادرية‎; рус. Кадирия) — Ғабдул Ҡадир Жиләни (1078—1166) нигеҙләгән суфый тәриҡәте.

# Ҡадирилек
## Тарихы

XIII быуат аҙағына нығынып бөтә.
Киң таралған тәриҡәттәрҙең береһе. Тарафдарҙары Алыҫ һәм Яҡын Көнсығышта, Африкала, Испания һәм ислам донъяһының башҡа төбәктәрендә йәшәй.

# Ҡадирилек
## Тарихы
### Үҙенсәлектәре

Экстатик һәм теософик-спекулятив элементтарҙың булмауы һәм суфыйлыҡты әхлаҡи-этик тәғлимәт тип трактовкалау тәриҡәттең айырмалы үҙенсәлеге булып тора.
Туғанлыҡ башлығының үҙәк ғибәҙәтханаһы һәм резиденцияһы Ғабдул Ҡадир Жиләни ҡәбере эргәһендәге мемориаль комплекста урынлашҡан (Бағдад).
Тәриҡәттә ҡаты аскетизм (заһитлыҡ) тыйылған.

# Ҡадирилек
## Атрибутикаһы

Эмблемаһы — өс рәттә 5-әр, 6 һәм 7 таж япраҡтары теҙелгән йәшел роза. Уларға исламдың биш нигеҙе, имандың алты бағанаһы, ете һүҙҙән торған зекер мәғәнәһе һалынған.

# Ҡадирилек
## Нигеҙ һалыусы

Тәриҡәткә нигеҙ һалыусы булып хәнбәли һәм шәфиғи мәҙһәбтәр хоҡуҡ белгесе фаҡиһ Ғабдул Ҡадир Жиләни иҫәпләнә. Уның шәжәрәһе дүртенсе хаҡ хәлифәгә — Али ибн Әбү Талипҡа барып тоташа, тип иҫәпләнә.
Абдул Ҡадир Ғилани 50-гә яҡын китап авторы. Тарихи хроникалар Ғабдул Ҡадир Жиләниҙе суфый тип телгә алмай.
# Хадыта-Яха (Яходы-Хадыта ҡушылдығы)

Хадыта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яходы-Хадыта йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хадыта-Яха (Яходы-Хадыта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300047158
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304715
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әмиров Родион Руслан улы

Әмиров Родион Руслан улы (2 октябрь 2001({{padleft:2001|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:2|2|0}}), Ишембай, Башҡортостан Республикаhы или Салауат, Башҡортостан Республикаhы — 14 август 2023({{padleft:2023|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:14|2|0}}) (21 йәш), Мюнхен) — Рәсәй хоккейсыһы, һөжүмсе.

# Әмиров Родион Руслан улы
## Уйын карьераһы

Родионды ЙХЛ клубы «Толпар»ға сығарылыш миҙгеле барышында уҡ йәлеп итә башлайҙар. Даими чемпионаттың ун ике матчының беренсеһен Әмиров октябрҙә үткәрә, ә профессиональ кимәлдә дебют шайбаһы бер аҙ һуңыраҡ — 2018 йылдың 14 февралендә ул Усть-Каменогорскиҙың «Алтайы» менән осрашыуҙа шайба индерә һәм икенсе көндө шулай уҡ шайба индерә. ЙХЛ-дың 2018/19 йылдар миҙгеле — беренсе тулы миҙгел була, һәм Әмиров 25 (13+12) мәрәй менән яҡшы статистика күрһәтә. Был күрһәткес буйынса ул команда форвардтары араһында алтынсы була. Әммә бер мөһим аныҡлыҡ менән: уның «Толпар» буйынса бөтә партнерҙары 50 матч үткәрә, ә Әмиров —.ни бары 31.
2019/20 йылдар миҙгелендә үҙенең тәүге матчтарын КХЛ-да «Салауат Юлаев» командаһы составында уйнай. Дебют миҙгелендә даими миҙгелдә бөтәһе 21 матч үткәрә, 2 мәрәй йыя (0+2). Шул уҡ миҙгелдә ЮХЛ-да өфөләрҙең фарм-клубы — Нефтекаманың «Торос» клубы матчтарына йәлеп ителә.
17 йәштән 20 йәшкә тиклем Рәсәй юниорҙар йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай. 2020 йыл аҙағында Рәсәй йыйылма командаһы өсөн тәүге матчтарын үткәрә.

# Әмиров Родион Руслан улы
## Ауырыуы һәм үлеме

2022 йылдың февралендә хоккейсының баш мейеһендә яман шеш табылыуы билдәле була. Германияла дауалана. 2023 йылдың 14 авгусында 22 йәшендә вафат була.

# Әмиров Родион Руслан улы
## Ҡаҙаныштары

* 1 ! 2001 йылғы егеттәр араһында Рәсәй беренселегенең бронза призёры.
* 1 ! Глинка/Гретцки кубогоның бронза призёры — 2018 (U-18)
* 2 ! Юниорҙар донъя чемпионатының көмөш призёры — 2019 (U-18)
* ЙХЛ 2019/2020 йылдар миҙгелендә «Көнсығыш» конференцияһы еңеүсеһе
# 1760 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1760 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1760 MDCCLX |
| Юлиан стилендә | 1759—1760 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2512—2513 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7268—7269 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5520—5521 ה'תק"ך — ה'תקכ"א |
| Мосолман календары | 1173—1174 |
| Боронғо әрмән календары | 1209 ԹՎ ՌՄԹ |
| Ҡытай календары | 4456—4457 己卯—庚辰 жёлтый заяц — белый дракон |
| Эфиопа календары | 1752—1753 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1816—1817 |
| - Шака самват | 1682—1683 |
| - Кали-юга | 4861—4862 |
| Иран календары | 1138—1139 |
1760 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Лун-Вож (Потью ҡушылдығы)

Лун-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Потью йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Лун-Вож (Потью ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016934
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001693
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Әмже

Оло Әмже — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Тол йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Оҙонлоғо — 55 км.

# Оло Әмже
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014912
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101491
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Янгня-Яха

Янгня-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандя-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Янгня-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305153
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ур (йылға)

Ур — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2965/518 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 102 км.

# Ур (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005646
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200564
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лапиха

Лапиха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шильмуша йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Лапиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003816
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сол Кечь-Пель

Сол Кёчь-Пель — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кечь-Пель йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Сол Кечь-Пель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006646
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Субаев Фәтих Йосоп улы

Субаев Фәтих Йосоп улы (5 июль 1911 йыл — 26 сентябрь 1978 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. Совет‑фин (1939—1940), Бөйөк Ватан һәм 1945 йылдағы совет‑япон һуғыштарында ҡатнашыусы. 1955—1971 йылдарҙа РСФСР Автомобиль транспорты һәм шоссе юлдары министрлығының Өфө ҡалаһындағы 1222-се автоколоннаһы водителе һәм бригадиры. Башҡорт АССР-ының етенсе саҡырылыш (1967—1971) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), РСФСР‑ҙың почётлы автотранспортсыһы (1970).

# Субаев Фәтих Йосоп улы
## Биографияһы

Фәтих Йосоп улы Субаев 1911 йылдың 5 июлендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районының Ҡыҫҡайылға ауылында тыуа. Белеме — тулы булмаған урта.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1929 йылда Ворошилов исемендәге колхозда шофер булып башлай. 1931—1941 йылдарҙа Бүздәк МТС-ында водитель һәм тракторсы була.
1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1946 йылда — Башҡорт АССР-ы Эске эштәр министрлығының холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт колониялары идаралығы водителе, 1950 йылда — Өфөлә Тауарҙарын күмәртәләп һатыу идаралығы водителе, 1955 йылдан — РСФСР-ҙың Автомобиль транспорты һәм шоссе юлдары министрлығының Өфөләге 1222-се автоколоннаһы водителе һәм бригадиры.
Йөк ташыу буйынса ете йыллыҡ планын (1959—1965) 130 процентҡа үтәй, һуңғы йылда ғына 1336 тонна йөк ташый, 207 774 тонна-километр эшләй. Ваҡытында техник тәрбиәләү, дөрөҫ ҡулланыу һөҙөмтәһендә уның автомобиле капиталь ремонтһыҙ 430 мең километр үтә (норма — 107 мең километр). Ошо ваҡыт эсендә 18 автошина, 500 һумлыҡ материал һәм запас частар, 2 200 литр яғыулыҡ экономиялай. Капиталь ремонтта ғына 3 мең һумдан ашыу экономия яһала.
Йыл һайын бригадаһы менән бергә Ф. Й. Субаев ауыл хужалығы продукцияһын йыйыуҙа һәм сығарыуҙа ҡатнаша. Республиканың төньяҡ-көнсығыш райондарҙа ауыр климат шарттарына ҡарамаҫтан, бригада йөк ташыу планын 100—115 процентҡа, бригадир үҙе 125 һәм унан да күберәк процентҡа үтәй.
Ете йыллыҡ план заданиеһын үтәүҙәге ҡаҙаныштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 5 октябрендәге Указы менән «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була.
1971 йылда пенсияға киткәнгә тиклем 1222-се автоколонна бригадиры булып эшләй.
Почетлы автотранспортсы (1970).
1978 йылдың 26 сентябрендә вафат була.

# Субаев Фәтих Йосоп улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (1966).
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (1966).
# Күр Теле

Күр Теле (әзерб. Kür dili) — Каспий диңгеҙендәге утрау (элек — морон), Әзербайжандағы бик ҙур утрау. Аран иҡтисади районының көнбайышында урынлашҡан, Баҡынан — 150 км, Нефчала районынан 33 саҡрым көньяҡтараҡ. Утрауҙың көнсығышы административ йәһәттән Нефчала районына, ә көнбайышы — Ләнкоран районына ҡарай.

# Күр Теле
## Атаманың этимологияһы

Кура йылғаһы әзербайжан телендә Күр тип атала. Башҡорт телендә һыу ятҡылығында ҡоро ерҙән ослайып инеп торған өлөшө морон тип аталһа, төрки телле әзербайжандарҙа ул тел тип йөрөтөлә. Йәғни, Күр Теле (Дили) — Күр Мороно

# Күр Теле
## Географияһы

Күр (Кура) йылғаһының дельтаһында ярымутрау булып барлыҡҡа килгән. Йылға Каспий диңгеҙенә ҡойор ерҙә ағым тиҙлеге кәмегән һәм һыуҙа йыуылып килгән ҡаты киҫәктәр өйөлә барып йырҙаны тармаҡландырған, дельта барлыҡҡа килгән. Кура́ (төр. Kura, груз. მტკვარი — Мтква́ри, әзерб. Kür — Кюр; в самом верхнем течении — Карасую) — Кавказ аръяғының иң ҙур йылғаһы. Кура (Күр) йылғаһының дельтаһы хәҙерге заманда артыҡ ҙур түгел (оҙонлоғо 17,5 км һәм майҙаны 94 км²). Мәгәр элек дельта күпкә ҡатмарлыраҡ, дәүмәле лә күпкә ҙурыраҡ булған. Кура йылғаһының дельтаһы үҙгәреүгә Каспий диңгеҙенең кимәле үҙгәреп тороуы йоғонто яһай. Шул арҡала элекке морондан йылға 35—40 км төньяҡтараҡ булып ҡалған.
XX быуатта Каспий диңгеҙендә һыу артыу сәбәпле ярымутрау утрауға әйләнгән. Климаты ярымсүллек. Утрауҙың бер өлөшөн Кызылагадж ҡурсаулығы биләй. Утрауҙың рельефы тигеҙлек. Дәүмәле: оҙонлоғо 1180 м, киңлеге яҡынса 5200 м. Көнсығыштан Каспий диңгеҙе уратҡан, ә көнбайыштан — Кызылагадж ҡултығы сикләй. Утрауҙың майҙаны 43 км². Көнсығыштараҡ Күр Дашы утрауы урынлашҡан.

# Күр Теле
## Тарихы

XX быуатта Рәсәй империяһының төрлө яҡтарынан кешеләрҙе күсереп ултыртҡандар. 1911 йылда утрауҙа маяҡ төҙөлгән, 1966 йылда маяҡ эшен туҡтатып тора.
Совет Әзербайжанында утрауҙа ике ауыл булған: Шираанлы һәм Күрдили (Күртеле, уларҙа дөйөм алғанда 3 меңгә яҡын кеше йәшәгән. 1981 йылда һыу йәнә күтәрелеү сәбәпле материк менән бәйләнеш ҡатмарлаша, күпселек кешеләр утрауҙан китә. 2016 йылда утрауҙа 4 ғилә йәшәгән, милләттәре буйынса барыһы ла — әзербайжандар.
Морондоң ярҙарында Прорва, Саратовка, Жарскин, Куркоса тип аталған ауылдар булған, уларҙың халҡы балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгән

# Күр Теле
## Фаунаһы

1929 йылда утрауҙың көнбайыш өлөшөндә ҡурсаулыҡ асылған. Уның тәбиғәте һәр яҡлап, комплекслы рәүештә һаҡлана. Утрауҙың көнбайышында совет осоронда йылҡысылыҡ хужалыҡтары эшләп килгән. Уларҙы япҡандан һуң ҡалған аттар үҙ иркенә йөрөй.