yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Задагүл

Задагүл - рус. Зибикуль, Сибикуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы күл.

# Задагүл
## Этимологияһы

Башҡорт теленә "зада" һүҙе фарсы теленән килеп ингән һәм бик күп ҡушма яңғыҙлыҡ исемдәрҙең ҡушымтаһы булып торған. Зада тип кенә ҡушылған исемдәр ҙә булған. "Башҡорт исемдәре" китабында Зада исеменә ошондай аңлатма бирелә: Зада (фарсы) - ир бала;батша улы; аҡһөйәк;иң шәп, иң һәйбәт. Әйткәндәй, - зада ҡушымтаһы ҡатын-ҡыҙ исемдәрендә лә ҡулланылған - Гөлзада, Миңзада һ.б.
Силәбе өлкәһенең төбәкте өйрәнеүсеһе Владимир Васильевич Поздеев был гидроним буйынса ошондай фараздар яҙған:
   Варианты названия Зибикулъ, Зиди-Кулъ. Речь идёт о билингве: Зибикуль – Задакулъ Заде — «сын» в иранских (арийских) языках, составная часть многих имён в мусульманском мире; трактуется «прекрасный, лучший; царевич, потомок». Название произошло от персидского слова зиба — «красивый, прекрасный»; «приятный, милый, славный»; «украшенный, нарядный» + индоевропейский термин куль — «мокрый луг, сырое пастбище, водоём, пруд, озеро» = «Красивое Озеро»
Күп йылдар өлкәнең топонимикаһы буйынса мәғлүмәттәр йыйған Силәбе тарихсыһы, төбәк белгесе Владимир Васильевич Пятков Ул үҙенең «Топонимика Южного Урала» тигән китабында топонимик теҙмә килтерә: Задакулъ, Зада-Кулъ, Зибикуль, Зиби-Куль, Зидикулъ,Зиди-Кулъ
Ҡәҙимге сығанаҡтарҙа ( XVIII быуаттан башлап) күлдең атамаһы Задакуль, Зидикуль тип телгә алынған

# Задагүл
## Географияһы

Задагүл Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы Кузнецк ауылынан 6 км, төньяҡ-көнсығышында "Өйәлге" шифаханаһынан 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Географик координаттары: киңлеге - 55°33′37″N (55.560184), оҙонлоғо - 60°37′6″E (60.618244)

# Задагүл
## Тасуирламаһы

* Уртаса тәрәнлеге: 1м
* Һыуының үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: үтәҙеклеге уртаса.
* Төбө ләмле, шифалы батҡаҡлы.
* Максималь оҙонлоғо һәм киңлеге (км): 1*0,7 км
* Ағып сыға: сығанаҡтар юҡ, яуым-төшөмдән туйына
Һыу ятҡылығы тектоник ҡуҙғалыуҙар һөҙөмтәһендә хасил булған соҡорҙа барлыҡҡа килгән.Яр һыҙатланышы түңәрәк.
Төньяҡ яры ташлы, текә; көньяғы тәбәшәк һәм һаҙмырт
Төбөндәге шифалы батҡаҡты "Өйәлге" шифаханаһы дауалау процесында ҡуллана

# Задагүл
## Флораһы һәм фаунаһы

Һаҙлыҡлы урындарындағы түңгәктәрендә ҡыҙыл көртмәле үҫә. Бар яғынан да ҡатнаш урмандар менән уратып алынған. Ҡарағай һәм ҡайын урмандары ҡатнашып үҫә Унда бәшмәк күп була .
Яр буйҙарын ҡамыш менән екән уратып алған, һыу өҫтөн тәлмәрйен тәңкәһе ҡаплай.
Күлдә табан балыҡ тереклек итә.

# Задагүл
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Һасеки

Һасеки солтан (рус. Хасеки́-султа́н, ғосман. خاصكي سلطان, төр. Haseki Sultan) — ғосман солтандарының ҡатындары һәм кәнизәктәре титулы.

# Һасеки
## Этимологияһы

Һасеки (خاصکي-خاصگی) ғәрәп телендәге (ғәр. خاصه‎ (хасса), фарсы телендәге -ки (گی) суффиксы менән «кемдеңдер тик үҙенеке» тигән мәғәнә бирә. Тимәк, Һасеки бары тик солтандыҡы, тик уныҡы ғына тигән һүҙ Һүррәм солтан был исемгә лайыҡ булған тәүге ҡатын, ул Күркәм Сөләймән, Ҡануни́ Сөләймән ҡушаматтары йөрөткән Сөләймән I солтандың никахлы хәләл ефете булған.

# Һасеки
## Һасеки дәрәжәһе

Һәрәмдә вәлидәнән (солтан әсәһенән) ҡала дәрәжәһе буйынса икенсе урындағы ҡатын — һасеки, был титулды 1521 йылда солтан Сөләймән үҙенең яратҡан кәнизәге Һүррәм солтан өсөн индергән. Роксалана-Һүррәм һуңғараҡ солтандың никахлы хәләл ефете булып китә. Солтандың бер генә, йәки бер нисә һасекиһы була алған.
Һасекиҙың дәрәжәһе, солтанға ҡәрҙәшлеге булмағанға күрә, уның апай-һеңлеләренә ҡарағанда юғарыраҡ баҫҡыста торған. Хакимдың никахлы һөйөклөһө ҡалған кәнизәктәрҙән һәм уның ҡыҙ туғандарынан айырмалы, уға тәхет вариҫы бүләк итә алған.

# Һасеки
## Һасекиҙарҙың тәьмин ителеше

Һасекиҙарға иң яҡшы туҡымалар, затлы тиренән тегелгән өҫ кейеме һәм ҡиммәтле әйберҙәр алып бирәләр, ә уларҙың бүлмәһе вәлидә солтандыҡы янында була. Шулай уҡ уларға бик күп хеҙмәтселәр беркетелә һәм ҙур эш хаҡы түләнә: мәҫәлән, Морат Өсөнсөнөң һасекиһы Сафия солтанға көнөнә 1000 аҡса эш хаҡы түләнгән, шул уҡ ваҡытта солтандың ҡыҙ туғандары Әсмәхан менән Гәүһәрхан солтан (Сәлим II ҡыҙына), ярашлы рәүештә, 300 һәм 250 аҡса алған. Ҡыҙ туғаны Миһримәһ (Сөләймән I һәм уның ҡатыны Һүррәм солтан ҡыҙы) — көнөнә 600 аҡса алып торған.
Бынан тыш, солтан вафат булған осраҡта һасекиға ҡаҙнанан аҡса түләүҙе дауам итәләр, вәлидә була алмаған йәки улдары булмаған ҡатындары менән дә (Ғәйшә ҡатын), шулай уҡ ире үлгәндән һуң күп йылдар үткәс вәлидә булған һасекиҙар өсөн дә матди тәьминәт һаҡлана (Көсәм солтан).

# Һасеки
## Иң билдәле һасекиҙар

Һасекиҙарҙың донъяға иң билдәлеләре — Һүррәм солтан, Нурбаныу солтан, Сафия солтан һәм Көсәм солтан. Һуңғы өсәүһе ирҙәренән тол ҡалып, улдары солтан булғас вәлидә дәрәжәһенә күтәрелгән.
# Родниковая (Песчанка ҡушылдығы)

Родниковая — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Родниковая (Песчанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Үҙән. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кесе һәм Оло Узень йылғалары бассейны (бассейндарҙың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12020000212112200000435
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200043
* Бассейн коды — 12.02.00.002
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Баҙғыя ауыл Советы (Шаран районы)

Баҙғыя ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Шаран районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

# Баҙғыя ауыл Советы (Шаран районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Баҙғыя ауыл Советы (Шаран районы)
## Географияһы

Баҙғыя ауыл Советы Шаран районының Нөрәй, Салмалы ауыл Советтары һәм Башҡортостандың Туймазы районы менән сиктәш.

# Баҙғыя ауыл Советы (Шаран районы)
## Составы

Баҙғыя ауыл Советы составына 6 тораҡ пункты керә:
* Алмаш ауылы,
* Баҙғыя ауылы,
* Ҡыр-Теләүле ауылы,
* Яңы Тамъян ауылы,
* Иҫке Теләүле ауылы,
* Иҫке Тамъян ауылы.
# Уң Хады-Яха

Уң Хады-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Уң Хады-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050804
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305080
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хатемаль-Соим

Хатемаль-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Сезынг-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Хатемаль-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302263
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Эпштейн Товий Давидович

Товий Давидович Эпштейн (1895—1969) — совет ғалимы-гигиенисы, медицина фәндәре докторы, профессор.
Бер нисә хеҙмәт авторы, шул иҫәптә Татар АССР-ында демографик процестар һәм һаулыҡ һаҡлау, Ҡазан медицина мәктәбе буйынса эштәре бар.

# Эпштейн Товий Давидович
## Биографияһы

1895 йылда Рәсәй империяһында, хәҙер Латвияла теш табибының йәһүд ғаиләһендә тыуған.
1920 йылда Ҡазан университетының медицина факультетын алтын миҙалға тамамлай һәм Сембер ҡалаһы (хәҙер Ульяновск) дауаханаларының береһендә эшләй. 1922 йылда Воткинскта өлкә һаулыҡ һаҡлау менән идара итә
1923 йылда табибтарҙың белемен камиллаштырыу өсөн Ҡазан дәүләт институтында эшләй (ГИДУВ, хәҙер Рәсәй медицина дипломдан һуң белем биреү академияһы), унда ординаторҙан алып социаль гигиена кафедраһы мөдиренә тиклем юл үтә. Һуңынан директор урынбаҫары һәм дауалау өлөшө буйынса Татар АССР-ы Һаулыҡ һаҡлауҙың халыҡ комиссары урынбаҫары булып эшләй (1935—1938 йылдарҙа). 1939 йылдан 1942 йылға тиклем Товий Давидович Сталинград медицина институтында үҙе ойошторған һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы кафедраһын етәкләй (хәҙер Волгоград дәүләт медицина университеты), бер үк ваҡытта директор урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1942 йыл аҙағында Т. В. Эпштейн Ҡазанға эвакуациялана. 1942—1954 йылдарҙа Ҡазан медицина институтында (хәҙер Ҡазан дәүләт медицина университеты, унда социаль гигиена кафедраһы һәм артабан медицина тарихы кафедраһы мөдире), кафедра мөдире Ф.Ғ. Мөхәммәтйәровтың һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы кафедраһының икенсе профессоры булып тора. Бер үк ваҡытта 1942—1946 йылдарҙа Татар АССР-һаулыҡ һаҡлау министрының урынбаҫары һәм баш дәүләт санитар инспекторы булып тора. Фәнни-уҡытыу, шулай уҡ эпидемияға ҡаршы һәм дауалау-профилактика эше менән шөғөлләнә. Ул өс доктор (В. В. Трейман, М. Х. Вәхитов, Н. И. Жучков) һәм 24 фән кандидаты әҙерләй
1954 йылдан алып 1966 йылға тиклем осорҙа Товий Давидович Элштейн һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының һәм медицина тарихының берләшкән кафедраһы менән етәкселек итә. 1966 йылда пенсияға сыҡҡас, вариҫы һәм уҡыусыһы медицина фәндәре докторы, профессор М.Х. Вәхитовтың консультанты була.
1969 йылда Ҡазанда вафат була. Ҡаланың Арский зыяратында ерләнә
Татар АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1945), «Почет билдәһе» ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
# Исмәғилилек

Исмәғилилек (ғәр. الإسماعيلية‎ — al-ʾIsmāʿīlīyah; рус. Исмаилизм) — Исламдың шиғый тармағындағы, VIII быуат аҙағына барып тоташҡан дини хәрәкәттәр берлеге. Һәр хәрәкәттең имамдар иерархияһы бар. Низәриҙәр имамы, исмәғилиҙәрҙең иң ҙур һәм билдәле йәмәғәте — Аға Хан нәҫеле буйынса тапшырыла. Әлеге ваҡытта исмәғилиҙәрҙең был тармағында Аға Хан IV имам булып тора.

# Исмәғилилек
## Ағымдары
### Низәриҙәр

Исмәғилиҙәр йәмғәтенең күпселек өлөшө, исмәғили-низәриҙәр, бөгөн шаһзат IV Кәрим Аға Ханды үҙенең 49-сы имамы тип таный, улар раҫлауынса, нәҫеллек Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы Фатима һәм Уның ике туған ҡустыһы һәм кейәүе хәҙрәте Али аша килеп сыға.

# Исмәғилилек
## Ағымдары
### Мостағәлиҙәр

Мостағәлиҙәр Мысырҙа йәшәү урындары булдырып, исмәғилилектең урталыҡты тотҡан тармағы булып китә. XI быуатта мостағәлиҙәрҙең күпселеге Һиндостан эмиграцияға китә. Фатимиҙар хәлифәлеге ҡолатылғандан һуң мостағәлиҙәрҙең рухи үҙәге Йәмәнгә, ХVIII быуат башында Һиндостанға күсенә.

# Исмәғилилек
## Ағымдары
### Друздар

Друздар, исмәғилиҙәргә яҡын этноконфессиональ община, уларҙан IX быуат башында айырылып сыҡҡан. Друздар йәндәрҙең күсеүенә һәм Аллаһтың кешеләрҙә кәүҙәләнеш алыуына ышана. Уларса Аллаһ һуңғы тапҡыр хәлифә әл-Хәкимдә һынланыш тапҡан булған.
Друздарҙың күпселеге үҙҙәрен мосолман тип һанамай друздарҙың үҙҙәр ләә шулай уҡ ортодоксаль ислам мәҙһәбтәре фекеренсә лә мосолман түгел. Ибн Тәймиә — исламдың күренекле дин белгесе, друздарҙың мосолманлығын инҡар иткән . Ғосман империяһы друздарҙы эҙәрлекләүҙәрен аҡлау өсөн Ибн Тәймиәнең дини ҡарарына йыш ҡына таяна.

# Исмәғилилек
## Таралыуы

Бөгөн исмәғилилек Тажикстандың Таулы Бадахшан автономиялы өлкәһенең (ГБАО) күпселек өлөшөндә (бигерәк тә көньяҡта һәм үҙәктә) өҫтөнлөклө булып тора. Шулай уҡ памир халыҡтары араһында тажиктарҙың бәләкәй генә бер өлөшө шул инаныста. Исмәғилиләрҙе Афғанстанда, Пакистанда, Йәмәндә, Ливанда, Малайзияла, Сүриәлә, Иранда, Сәғүд Ғәрәбстанында, Һиндостанда, Иорданияла, Ираҡта, Көнсығыш Африкала, Анголала, Бангладешта һәм Көньяҡ Африка Республикаһында,шулай уҡ в Европала, Канадала, Австралияля, Яңы Зеландияла, АҠШ-та, Тринидад һәм Тобагола табырға мөмкин.
# Батицкий Павел Фёдорович

Батицкий Павел Федорович (укр. Павло Федорович Батицький; 14 (27) июнь 1910 йыл — 17 февраль 1984 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, Советтар Союзы Маршалы (15 апрель 1968 йыл). Советтар Союзы Геройы (7 май 1965 йыл).
1938 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 1961 йылдан КПСС Үҙәк Комитетына ағзалыҡҡа кандидат. 1966 йылдан КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы. СССР Юғары Советының 6-10-сы саҡырылыш депутаты (1962—1984).

# Батицкий Павел Фёдорович
## Биографияһы

Павел Федорович Батицкий 1910 йылдың 14 (27) июнендә Харьков ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуа. Украин.
1922 йылда тулы булмаған урта мәктәптә 4-се класты тамамлағас, артабан Харьковтың «Ураҡ һәм Сүкеш» моторһар эшләү заводы ҡарамағындағы фабрика-завод училищеһында уҡый.

# Батицкий Павел Фёдорович
## Хәрби хеҙмәте
### Һуғыштар араһында

1924 йылдың октябрендә 14 йәшендә Харьковтағы Украина хәрби әҙерлек мәктәбенә алына, белем усағы тиҙҙән Полтаваға күсенә. 1927 йылда мәктәпте тамамлағандан һуң, 2-се Борисоглеб-Ленинград РККА кавалерия комсоставы мәктәбенә йүнәлтелә. Уны 1929 йылда тамамлай һәм сентәбрҙә 40-сы кавалерия полкына ебәрелә (Белорус хәрби округы), унда кавалеристар һәм саперҙар взводы командиры вазифаһында хеҙмәт итә.
1931 йылдың декабрендә — командир ярҙамсыһы, ә һуңынан 40-сы кавалерия полкының (3-сө кавалерия полкы, 7-се Һамар кавалерия дивизияһы, 2-се кавалерия бригадаһы) командиры вазифаһына тәғәйенләнә.
1935 йылдың апрелендә М. И. Фрунзе исемендәге Хәрби акаедмияға уҡырға ебәрелә, уны 1938 йылда тамамлай һәм июлдә РККА Генштабының оператив бүлегенә махсус эштәр буйынса офицер вазифаһына ебәрелә, ә 1939 йылдың февралендә шунда уҡ бүлек начальнигы ярҙамсыһы вазифаһына тәғәйенләнә.
1939 йылдың сентябрендә Батицкий булып Ҡытайға хеҙмәт командировкаһына ебәрелә, унда Чан Кайши штабы ҡарамағында совет хәрби кәңәшселәр төркөмө штабы начальнигы була. 1940 йылдың декабрендә кире ҡайтҡандан һуң, Каунаста дислокацияланған 11-се мотолаштырылған пулемет-артиллерия бригадаһы (Балтик буйы хәрби округы) штабы начальнигы итеп ҡуйыла, ә 1941 йылдың мартында 202-се моторлаштырылған дивизия (12-се механизацияланған корпус) штаб начальнигы вазифаһына тәғәйенләнә.
# Драгослав йорто (Таганрог)

Драгослав йорто— Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән йорт. Адресы: Итальян тыҡрығы, 11.

# Драгослав йорто (Таганрог)
## Тарих

Таганрог ҡалаһы Итальян тыҡрығында XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән 11 -се һанлы йорт. Был бер ҡатлы биш тәҙрәле йорт, уның ишек алдына кирбес флигель тора. ХIХ — ХХ быуаттарҙағы уның хужалары билдәле. 1880 - се йылдарҙан алып йорт хужаһы губерна сәркәтибе Павел Николаевич Драгославов була. Ул сауҙагәр Депальдоның Император хәйриә йортонда бухгалтер һәм хаттар менән эшләүсе булған. Уның улы дворян ҡыҙы Раиса Владимировна Егорова менән Николай сиркәүендә никахлаша.
Бинаның икенсе флигеле фатирға бирелгән. 1898 йылда йортта Ростов фотографы А . Боярскийҙың конторы була. Ошо уҡ йылда бында теш табибы Г. А. Френкель эшләй. Һуңыраҡ, 1911 йылда йортта теш табибы Юлия Михайловна Милая эшләй. 1914 йылда Н. Н. Пимоновтың нотариаль конторы урынлаша, һуңынан ул нотариус Сукуренко бинаһына күсә. 1918 йылда был йортта социал-демократтар партияһының 1-се исемлеге буйынса һайланған ҡала думаһы ағзаһы Михаил Давыдович Зейцман йәшәй.
Йорттоң һуңғы хужаһы мещан Исаак Бера Мознаим була. Совет власы йылдарында йорт милли милеккә әүерелдерелә. Хәҙер бында стоматология поликлиникаһы.

# Драгослав йорто (Таганрог)
## Һүрәтләү

Итальян тыҡрығы, 11 кирбес йорто асимметриялы, уның ике яҡтан эшләнгән кәрнизе аттиклы. Йорттоң ике ҡаты араһында кәрниз эшләнгән. Ул пилястрҙар менән биҙәлгән, йорттоң үҙәктәге тәҙрәләре ярым түңәрәк сандриклы, ҡабырғаһындағылары— тура мөйөшлө сандриклы. Йортҡа инә торған урын йорттоң уң яғында һәм ҡыйыҡлы.

# Драгослав йорто (Таганрог)
## Әҙәбиәте

* Волошин В. Вдоль и поперёк Итальянского. — Таганрог: ИП Кравцов В.А., 2012. ISBN 978-5-904585-27-3.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — ISBN 5-901565-15-0.
* Давидич Т. Ф. Стиль как язык архитектуры. — Харьков: Изд-во Гуманитарный центр, 2010. — 336 с. — ISBN 978-966-8324-70-3.
* Собрание фасадов Его Императорского Величества, высочайше апробированных для частных строений в городах Российской империи. Ч. 1-4. СПб., 1809–1812.
# Ингушетия гимны

Ингушетия Республикаһының милли гимны — Ингушетияның (Рәсәй Федерацияһы төбәге) әләме һәм гербы менән бер рәттән дәүләт символы.

# Ингушетия гимны
## Тарих

Беренсе Ингушетия Гимны 1993 йылда Ингушетия Парламенты тарафынан ҡабул ителде.

# Ингушетия гимны
## Тарих
### Беренсе Ингушетия гимнының рәсми тексы ингуш телендә

Рамаҙан (Рамзан) Цуров һүҙҙәре
Лоамий мехка хозагІа дола дакъа ДІа а лаьца улл хьо, ГІалгІайче, Курра йолаш никъ хьо хьай дІахо Дуне мел латт яха хьо, ГІалгІайче.
Аллах — Даьла, низ ба ГІалгІайченна, Везан — Даьла, йоахае ГІалгІайче.
Лаьтта даттІал йоккха я човнаш, МоастагІаша хьа дегІа яьраш. Эздий хилба хьа керахьа къонгаш, ЧІир леха, бохабе гІаьраш.
Аллах — Даьла, низ ба ГІалгІайченна, ЧІир леха из ба ГІалгІайченна.
Дунен чухьа лехаргьяц оатто, Деза вайна хьагI йоаца вахар. Лаьтта оахаш дахаргда лаьтта, Низ кхоаче из лаьтта аха.
Аллах — Даьла, низ ба ГІалгІайченна, Лаьтта аха низ ба ГІалгІайченна.
Бокъонга сатувс хьа уйлаша, Дог, тов мо, леталу хьа чІоагІа Тха Даьхе, хьо массаза хийла Кортамукъа, дех Даьлага оаха.
Аллах — Даьла, низ ба ГІалгІайченна, Кортамукъа халлийта ГІалгІайче!

# Ингушетия гимны
## Хәҙерге гимн

2005 йылда Рамаҙан Цуров гимны һүҙҙәре Парламент тарафынан ғәмәлдән сығарылды. Яңы һүҙҙәрҙен Саид Чехкиев яҙа. Был Гимн рәсми рәүештә ҡабул ителгән, әммә хәҙер беренсе Гимны (Р. Цуров һүҙҙәре) киңерәк ҡулланыла.

# Ингушетия гимны
## Хәҙерге гимн
### Яңы гимн һүҙҙәре урыҫ телендә

Саид Чехкиев һүҙҙәре Игорь Ляпин тәржемәһе
«Гор величавых седые преданья, Башни-джигиты стоят, как на страже. Честь Ингушетии — древнего края, - Наше наследие, мужество наше.
Припев: В братстве народов великой державы Ты расцветай, Ингушетия наша. Звёздным сиянием чести и славы С каждой весною всё краше и краше. Было немало рассветов багровых, Тёмные тучи беду предвещали, Но на путях, на дорогах суровых Мы испытанья достойно встречали.
Припев: В братстве народов великой державы Ты расцветай, Ингушетия наша, Звёздным сиянием чести и славы С каждой весною всё краше и краше. Солнце встаёт над землею родимой, Мысли чисты, как хрусталь водопада. Нами любима, Аллахом хранима Родина наша, другой нам не надо.
Припев: В братстве народов великой державы Ты расцветай, Ингушетия наша, Звёздным сиянием чести и славы С каждой весною всё краше и краше.»
# Лемешок

Лемешок — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теза йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лемешок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033310
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003331
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# М (кириллица)

Мм [эм] — Башҡорт алфавитының ун етенсе хәрефе.
* Был яҙмалар йә хәреф тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Әҙеһәмов Юнир Самат улы

Әҙеһәмов Юнир Самат улы (1929 йыл — 24 сентябрь 1994 йыл) — БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы. Педагогия фәндәре кандидаты.

# Әҙеһәмов Юнир Самат улы
## Биографияһы

Әҙеһәмов Юнир Самат улы 1929 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы Юлыҡ ауылында тыуған. 1948 йылда Йылайыр педагогия училищеһында уҡығандан һуң ситтән тороп уҡып, 1958 йылда Магнитогорск педагогия институтын тамамлай
1949—1963 йылдар — БАССР Баймаҡ районының Юлыҡ тулы булмаған урта мәктәптә урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
1952—1954 йылдар — БАССР Баймаҡ районы КПСС район комитеты инструкторы.
1954—1956 йылдар — БАССР Баймаҡ районы КПСС район комитеты бүлеге мөдире.
1959—1962 йылдар — БАССР Баймаҡ районы КПСС район комитетының 2-се секретары.
1963—1967 йылдар — БАССР Баймаҡ районы Баймаҡ мәктәп-интернаты директоры.
1967—1971 йылдар — БАССР Баймаҡ районы советының башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары.
1971—1978 йылдар — БАССР Баймаҡ районы Баймаҡ мәктәп-интернаты директоры.
1978—1988 йылдар — БАССР Баймаҡ районы Йылайыр совхоз-техникумы директоры урынбаҫары, БАССР Баймаҡ районы Йылайыр ауыл хужалығы техникумы директоры.
1988—1994 йылдар — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Йылайыр совхоз-техникумының «Сиҙәм ерҙәр» музейы мөдире.
Әҙеһәмов Юнир Самат улы СССР Журналистар союзы ағзаһы (1968), БАССР Журналистар союзының IV съезы делегаты (1969), "История создания, становления и развития Ордена Ленина совхоза-техникума «Зилаирский» (1989) ҡулъяҙмаһы авторы.
1994 йылдың 24 сентябрендә вафат була.

# Әҙеһәмов Юнир Самат улы
## Маҡтаулы исемдәре

* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1956)
* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы (1957).
* «БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы» (1978).
* «РСФСР халыҡ мәғарифы алдынғыһы».
# Качва

Качва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вильва йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Качва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006789
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100678
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яхта (Вай ҡушылдығы)

Яхта — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вая йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Яхта (Вай ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043236
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004323
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0