yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ишемғужин Барый Бәҙретдин улы

Ишемғужин Барый Бәҙретдин улы (1903 йыл — 16 февраль 1945 йыл) — Граждандар һуғышында, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Ҡыҙыл Байраҡ ордены, «Батырлыҡ өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары кавалеры.

# Ишемғужин Барый Бәҙретдин улы
## Биографияһы

Ишемғужин Барый Бәҙретдин улы 1903 йылда Бөрйән районының Иҫке Монасип ауылында тыуған. Тыуған ауылында башланғыс мәктәпте тамамлай.
1930 йылда иң беренселәрҙән булып колхозға инә. Күп кешеләр колхозға бер инеп, бер сығып йөрөһәләр ҙә, Барый Ишемғужин колхозда ҡала.
1932 йылда Дәүләкәндә киномеханиктар курсын тамамлай. Ул райондың иң беренсе киномеханигы булған һәм тауышһыҙ күсмә кино күрһәткән. Ат менән йөрөп кино ҡуйып, ай эсендә райондың бөтә ауылдарын урап сыға торған булған.
1939 йылда коммунистар партияһы сафына инә. 1940 йылға тиклем киномеханик булып эшләй. 1940 йылдың аҙағында, һаулығы насарайыу сәбәпле, колхозға ҡайта. Башта ат фермаһы мөдире, аҙаҡ идара ағзаһы, бригадир булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, тәүҙә фронт өсөн йылы кейем, аҡса йыйыу менән етәкселек итә. 1942 йылдың 3 ғинуарында һуғышҡа алына.
Ул Курск дуғаһында, Калинин, Волхов, Ленинград, Балтик буйы фронттарында, 364,286,2021 уҡсылар дивизияларының 375,372, 1214, 1212, 998, 191 уҡсылар полктары составында пехотала һуғыша. Воронеж, Курск, Калинин, Волхов, Гатчина, Нарва, Рига, Тукумс ҡалаларын азат итеүҙә ҡатнаша.
Барый Ишемғужин һуғышта ете тапҡыр яралана: 25.08.1942; 16.03.1943; 22.06.1943; 04.08.1943; 22.09.1943; 17.01.1944; 19.07.1944 йылдарҙа.
Беренсе тапҡыр яраланғас ике аҙнаға ялға ҡайтаралар. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн «Батырлыҡ өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары, ә 1945 йылдың 1 февралендә Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 14 февралендә, һуңғы һуғыш алдынан ғаиләһенә хат яҙа:
* «... фронтҡа килеп еттек, бөгөн төндә һуғышҡа инәбеҙ, тере ҡалһам яҙырмын, ҡалмаһам бәхил булығыҙ»
Башҡа хаты булмай.
Беренсе Балтик буйы фронтының 201-се Гатчина Ҡыҙыл Байраҡлы уҡсылар дивизияһының (командующийы армия генералы, СССР маршалы И. Х. Баграмян) 191-се Нарва уҡсылар полкы взводы командиры ярҙамсыһы, кесе сержант Барый Бәҙретдин улы Ишемғужин 1945 йылдың 16 февралендә Латвия ССР-ының Тукумс районы Джуксте хуторы янында һуғышта һәләк була. Джуксте ауыл Советы янындағы туғандар ҡәберендә ерләнгән. Туғандар ҡәберендә һәләк булғандарҙың исемдәре яҙылған ҡәбер ташы ҡуйылған.
Ике йыл дауамында Барый Ишемғужиндың улы Самат, атайының вафат булғанын йәшереп, атайы булып әсәһенә хат яҙып тора. Самат Барый улы ике тапҡыр атаһының туғандар ҡәберендә була.

# Ишемғужин Барый Бәҙретдин улы
## Хәрби наградалары

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены, 1 февраль 1945 йыл
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
# Печерда

Печерда — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Печерда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016195
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001619
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аркарка

Аркарка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/1421 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Аркарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006034
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300603
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кондалеп

Кондалеп — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3333/610 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кондалеп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200001800
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200180
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бенгалиялағы Шакти питһалар исемлеге

Бенгалияла урынлашҡан Шакти питһалар исемлеге килтерелгән.

# Бенгалиялағы Шакти питһалар исемлеге
## Көнбайыш Бенгалияла Шакти питхалар

* Калигһат, Колката: Кали Алиһәһе
* Тарапитһ, Бирбһум:Тара Алиһәһе
* Канкалитала, Бирбһум: Канкалешвари Алиһәһе
* Налһати, Бирбһум: Налатешвари Алиһәһе
* Саинтһия,Бирбһум: Нандикешвари Алиһәһе
* Киритешвар,Муршидабад: Киритешвари Алиһәһе
Был алты Шакти Питһа күренекле Питһалар булып тора.
* Тамлук (Тамралипта), Көнсығыш Мединипур: Баргабһима Алиһәһе
* Кшириграм, Катва суб-бүлеге, Пурба Бардһаман районы: Йогадья Алиһәһе
* Трисрота, Джалпайгури: Бһрамари Алиһәһе
* Кетуграм, Катва суб-бүлеге, Пурба Бардһаман районы: Баһула Алиһәһе.
* Бакрешвар, Бирбһум: Маһисамардини Алиһәһе
* Фуллара (Аттаһас), Бирбһум: Фуллара Алиһәһе
* Ратнабали, Ханакул, Хули районы: Чанди Алиһәһе. Таракешвар тимер юлы станцияһынан автобус менән килеү мөмкин.
* Кограм Уджани, Пурба Бардһаман районы: Чанди Алиһәһе

# Бенгалиялағы Шакти питһалар исемлеге
## Бангладешта Шакти питхалар

* Сугандһа, Баришал: Сугандһа Алиһәһе
* Шриһатта, Силһет: Лакшми Алиһәһе
* Ситакунда, Чаттаграм: Бһабани Алиһәһе
* Джаянти, Силһет: Джаянти Алиһәһе
* Джессоре Районы: Джаһорешвари Алиһәсе
* Каратойя, Богура: Парвати Алиһәһе

# Бенгалиялағы Шакти питһалар исемлеге
## Трипурала Шакти питхалар

* Матабари, Удайпур, Трипура: Трипура Сундари Алиһәһе
# Катениновка

Катениновка (рус. Катениновский) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 6 кеше. Почта индексы — 453153, ОКАТО коды — 80249844002.

# Катениновка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 19 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Краснояр): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡуғанаҡ): 4 км
# Сатлы

Сатлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостандың Йылайыр районы биләмәләрендә аға. Йылайыр (Урман Йылайыры) йылғаһына һул яғынан ( тамағынан 135 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км тәшкил итә.

# Сатлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы башынан Оло Эйек йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005249.
# Барахманка

Барахманка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы/ Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алатырь йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Барахманка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038765
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003876
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үрге Тула

Үрге Тула — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тула йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Үрге Тула
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006567
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200656
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шаменка

Шаменка — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының жағалауында ер аҫтына кереп юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шаменка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100023872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102387
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡортамаҡ (Оло Киңел ҡушылдығы)

Ҡортамаҡ (рус. Куртамак) — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Оло Киңел ҡушылдығы, һул яғынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км. Бассейн майҙаны — 69,3.

# Ҡортамаҡ (Оло Киңел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем).. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008463
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100846
— Бассейн коды — 11.01.00.008
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Киселёв Валерий Иванович

Киселёв Валерий Иванович (16 декабрь 1942 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-физиологы, Рәсәй Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (1997), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).

# Киселёв Валерий Иванович
## Биографияһы

Валерий Иванович Киселёв 1942 йылдың 16 декабрендә Иркутск ҡалаһында тыуған.
1966 йылда Архангельск дәүләт медицина институтының дауалау факультетын тамамлай, унда артабан ғилми һәм хеҙмәт карьераһын дауам итә, аспиранттан алып дауалау факультетының деканына тиклем юл үтә (1972).
1984 йылда — докторлылыҡ диссертацияһын яҡлай.
1986 йылда — профессор дәрәжәһе бирелә.
1989 йылдан 1990 йылға тиклем — Арханегльск дәүләт медицина институтының Ғилми тикшеренеү секторын етәкләй, 1990 йылдан 1993 йылға тиклем — АДМИ Ғилми тикшеренеү үҙәгендә директор.
1993 йылдан 1997 йылға тиклем — төбәк медик-экологик проблемаларҙың Ғилми-тикшеренеү институты (РМЭП), 1997 йылдан —төбәк медик-экологик проблемаларҙың Ғилми-тикшеренеү институтында ғилми етәксе.
1997 йыл — Рәсәй Медицина фәндәре академияһына ағза-корреспондент булып һайлана.
2014 йыл — Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты.

# Киселёв Валерий Иванович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: экологик физиология, популяцион һаулыҡ һәм факторҙар, уның билдәләре, висцераль системаларҙы нейро-гумораль яйға һалыу, хәрәкәт активлығы, уның механизмдарын яйға һалыу.
Университеттың халыҡ-ара бәйләнештәрен киңәйтеү буйынса байтаҡ эштәр башҡара, Европа һәм Азия университеттары менән ғилми хеҙмәттәшлекте төҙөү тураһында комплекслы килешеүҙәр төҙөүҙе ойоштора
Рәсәй Федерацияһы Президентының «О социальной защите граждан, подвергшихся радиационному воздействию вследствие ядерных испытаний на Семипалатинском полигоне» Указына һәм ике «О социальной защите граждан, подвергшихся радиационному воздействию вследствие ядерных испытаний на Семипалатинском полигоне» федераль закондарына нигеҙ булып хеҙмәт иткән Ядро һынауҙарының халыҡ һаулығына йоғонтоһон өйрәнеү буйынса медик-экологик тикшеренеүҙәр инициаторҙарының береһе булып тора.
300-гә яҡын ғилми баҫма авторы, шул иҫәптән 14 монография (шуларҙың өсөһө АҠШ һәм Евросоюз илдәрендә баҫылған), юғары уҡыу йорттары студенттары өсөн «Кеше физиологияһы нигеҙҙәренең» ике томлыҡ дәреслеге, нормаль физиология курсы буйынса ЭВМ өсөн Рәсәй Федерацияһында беренсе ике томлыҡ уҡыу программаһы бар.
20 кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияһының ғилми етәксеһе һәм консультанты .

# Киселёв Валерий Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Владимир Ильич Лениндың тыуыуының 100-йыллығын билдәләү» миҙалы
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы
* Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1999 йыл)
# Төньяҡ Сыз

Төньяҡ Сыз — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сыз йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Төньяҡ Сыз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018990
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001899
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы

16-сы гвардия кавалерия дивизияһы —Көньяҡ-Көнбайыш, Үҙәк, Белоруссия, 1-се һәм 2-се белоруссия фронттары составында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының хәрби соединениеһы.

# 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы
## Тарихы

16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 1943 йылдың 14 февралендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы частарынан ойошторола. 275-се, 294-се, 313-сө кавалерия полктары шуға ярашлы 58-се, 60-сы һәм 62-се кавалерия полктары тип атала.
1943 йылдың 12 февраленән 23 февраленә тиклем дивизия Көньяҡ-Көнбайыш фронтта 8-се кавалерия корпусы составында Ворошиловград ҡалаһы районында дошман тылында әүҙем хәрби эш үткәрә.
23 февралдә рейдтан сыҡҡанда дивизия командиры генерал-майор М. М. Шайморатов.һәләк була. М.М.Шайморатов һәләк булғандан һуң, дивизияны полковник Г.А.Белов етәкләй.
1943 йылдың 15 апреленән 1943 йылдың 30 авгусына тиклем дивизия Баш командование ставкаһына ҡараған.
1943 йылдың 13 майынан 1943 йылдың 12 июленә тиклем Воронеж өлкәһе Павловск ҡалаһында дивизияны яңынан үҙгәртеп ҡороу бара; сафтары тулыландырыла, шул иҫәптән 4-се кавалерия корпусының 16-сы һәм 81-се кавалерия дивизияларының личный составы менән.
# Правая Янг-Яха

Прав. Янг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Янг-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Правая Янг-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307128
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тайозен

Тайозен — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Улусук йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Тайозен
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006022
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100602
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тоцк

Тоцк — ауыл, Рәсәйҙең Ырымбур өлкәһе Тоцк районының административ үҙәге.

# Тоцк
## Географияһы

Ырымбурҙан төньяҡ-көнбайыштараҡ 200 км алыҫлыҡта Һамар йылғаһына Сорока исемле бәләкәй генә йылға һыуҙарын ҡойған урында урынлашҡан.

# Тоцк
## Тарихы

Ырымбур өлкәһенең тәүге торамаларының береһе. Ҡәлғәғә Ырымбур экспедицияһының беренсе начальнигы Кирилов Иван Кириллович императрица Анна Иоанновна Указына ярашлы 1736 йылдың авгусында нигеҙ һала.
1773 йылда гарнизон Пугачев ғәскәрҙәренә ҡушыла.
1833 йылдың 17 сентябрендә ауылға «Капитан ҡыҙы» повесы өсөн материал йыйыу өсөн А. С. Пушкин килә. Тоцк ҡәлғәһе Пушкиндың «Пугачев тарихы» тексында һәм архив әҙерләмәләрендә телгә алына.
Тоцк лагерында 1914—1917 йылдарҙа чех яҙыусыһы хәрби әсир № 294217 Ярослав Гашек тотола. Лагерҙа тиф эпидемияһы башлана һәм бик күп әсирҙәр вафат була. Гашек шулай уҡ ауырый, әммә иҫән ҡала.
1919 йылдың 23 сентябрендә «Октябрь революцияһы» агитпоезд составында ауылға М. И. Калинин килеп китә.
1941—1942 йылдарҙа Тоцк поляк «Андерс Армияһы» формалашыу үҙәктәренең береһе була.
1954 йылдың 14 сентябрендә Тоцк полигонында ауылдан 13 км төньяҡтараҡ СССР-ҙа беренсе тапҡыр ядро ҡоралы ҡулланылған дөйөм ғәскәри күнегеүҙәр үтә.

# Тоцк
## Транспорт

Тимер юлы: Ырымбур — Һамар линияһында Тоцк станцияһы; Ырымбурға тиклем — 196 км
Автомобиль юлы: Ырымбур — Һамар трассаһы; Ырымбурға тиклем — 202 км
Ауыл эргәһендә «Тоцк» хәрби аэродром урынлашҡан. Әлеге ваҡытта эшләмәй. (Хәрби күнегеүҙәре алып барыла).

# Тоцк
## Иҡтисады

Ауылда «Тоцк машина төҙөүсеһе» ААЙ-ы, һөт заводы, икмәк комбинаты, типография, урман хужалығы һәм башҡа предприятиелары бар. Федераль һалым хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса әлеге ваҡытта етештереү юҡ, бөтә предприятиелар ябылған.

# Тоцк
## Билдәле кешеләр

* Римма Шершнева — совет партизанкаһы.
* Алексей Стерелюхин — Советтар Союзы Геройы.
# Тршинец

Тршинец (чех Třinec, пол. Trzyniec) — статутлы ҡала . Чехияның Моравия-Силезия крайында, Олше йылғаһы буйында, илдең көнсығышында Польша менән сиктәш урынлашҡан. Тршинец ҡалаһының халҡы 38 953 кеше (2001 йыл мәғлүмәттәре буйынса), шуларҙың 17,7 % — поляктар.

# Тршинец
## Тарих

Тршинец ауылы XIV быуатта барлыҡҡа килгән. Документтарҙа 1444 йылда тәү башлап телгә алына. Ул ваҡытта халыҡтың күпселеге ауыл хужалығы менән шөғөлләнгән, районда эзбизташ, тимер мәғдәне һәм балсыҡтың бай ятҡылыҡтары табыла. 1836 йылда металл эшкәртеү мейестәре төҙөлә башлаған, 1839 йылда Тешин өлкәһендә тәүге ҙур металлургия заводы эшләй башлай.
1851 йылда Тршинец эшселәре инициативаһы менән беренсе мәктәп асыла. 1871 йылда Тршинецта тимер юлы төҙөлөү ҡаланың артабанғы үҫешенә этәргес бирә. Тешин өлкәһе бүленгәндән һуң, 1920 йылда Тршинец Чехословакия составына инә. 1931 йылда Тршинец ҡала статусын ала.
1938 йылдың октябрендә ҡалалар Тешин өлкәһе менән бергә Польша тарафынан тартып алынала, Икенсе донъя һуғышы ваҡытында ҡала нацистар Германияһына ҡарай. Һуғыш тамамланғандан һуң, ҡала һәм уның тирә-яғындағы ауылдар Чехословакияға кире ҡайтарыла һәм уның составына индерелә.

# Тршинец
## Иҡтисад

Тршинец — мөһим ҡара металлургия үҙәге. Тршинец металлургия заводы (чех Třinecké železárny) Чехияның иң эре предприятиеларының береһе булып тора. Транспорт үҙәге.

# Тршинец
## Мәҙәниәт

Тршинец — Чехиялағы поляк диаспораһының мәҙәни үҙәге.

# Тршинец
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Бельско-Бяла, Польша

# Тршинец
## Билдәле кешеләр

* Соня Пертлова (1988—2011), шахматсы.
* Farna Ewa — поляк-чех поп-рок йырсыһы
* Томаш Клус, чех поп-йырсыһы, актёр һәм гитарасы
# Алатау (театр)

Традицион сәнғәт театры «Алатау» (ҡаҙ.«Алатау» өнер театр дәстүрлі) — Ҡаҙағстандың көньяҡ баш ҡалаһы Алматылағы кино һәм концерт комплексы, ҡаланың Алатау районындағы беренсе ҙур мәҙәни объект.

# Алатау (театр)
## Тарихы

Концерт комплексын төҙөү 28-се ҡышҡы универсиадаға әҙерлек сиктәрендә Универсиада ауылы һәм Алматы Арена янында 2014 йылда башлана. Театрҙың күп функциялы бинаһы мегаполиста һуңғы 35 йылда төҙөлгән беренсе яңы мәҙәниәт объекты була.
2016 йылдың 20 авгусында Алматының 1000 йыллығын байрам итеү сиктәрендә театрҙы асыу тантанаһы үтә. Саралар сигендә Алматының аҡыны Бауыржан Байбек ҡатнашыуында традицион музыка сәнғәте вәкилдәре ҡатнашлығында концерт ойошторола, шулай уҡ Ыҡылас исемендәге халыҡ музыка ҡоралдары музейы коллекцияһынан милли ҡоралдар күргәҙмәһе асыла. Театр эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше булып ҡаҙаҡ халыҡ ижадын популярлаштырыу тора. Был маҡсаттарҙа концерттар уҙғарыу өсөн преференциялар бирелә, йыр оҫталығының милли традицияларын һаҡлау буйынса курстар ойошторола.
Театрҙа ҡаҙаҡ нәфис һәм документаль кинофильмдарҙың премьералары, милли музыка концерттары үткәрелә.

# Алатау (театр)
## Урынлашыуы

«Алатау» театры Алматының Алмауыт районындағы Нуркент биҫтәһендә Бауыржан Момышулаы һәм Универсиада урамдары киҫелешендә урынлашҡан.

# Алатау (театр)
## Комплекс составы

«Алатау» театры 724 кеше һыйҙырышлы кино һәм концерт залын, шулай уҡ 154 һәм 98 урынлыҡ 2 зал менән 3D кинотеатрын үҙ эсенә ала.
# Северная Барышан

Северная Барышан — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барышан йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Северная Барышан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100021060
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102106
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Маковеевка

Маковеевка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Маковеевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030745
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003074
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0