yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Форсселиус Элизабет

Элизабет Форсселиус (швед. Elisabeth Forsselius, тулы исеме Gertrud Elisabeth Forsselius, тыумыштан Forssell; 1771—1850) — швед опера йырсыһы һәм актрисаһы.
Тышҡы ҡиәфәтенең миниатюр булыуы арҡаһында, йыш ҡына уға малайҙар һәм үҫмер ҡыҙҙар ролен уйнараға тура килә.

# Форсселиус Элизабет
## Биографияһы

1771 йылдың 23 ғинуарында юрист ярҙамсыһы Якоб Форссел (вафаты: 1807) һәм уның ҡатыны Анна Магдалена Шиландер (1778—1848) ғаиләһендә тыуа; 1786 йылдың 12 декабрендәСтенборг театрында «Ике һунарсы һәм һөт һатыусы» операһында Перетта роле менән беренсе тапҡыр сәхнәгә сыҡҡан опера йырсыһы Густава Ребека Форселдең (1772—?) өлкән апаһы була («De och jägarna två mjölkflickan»).
1787 йылдың 7 октябрендә Элизабет Форсселиус Стокгольмда музыкант Иоганн Христиан Фридрих Хеффнерға кейәүгә сыға. 1808 йылда айырылыша һәм 1807 йылда икенсе тапҡыр беренсе иренең уҡыусыһы опера йырсыһы Йохан Якоб Фальгренға кейәүгә сыға.
1783 йылда Элизабет Король швед операһына студент сисфатындауҡырға инә, Шунда уҡ ҙур булмаған тәнәфестәр1810 йылға тиклем үҙенең карьераһын дауам итә. 1785—1787 йылдарҙа Стенборг театрында эшләй, унда ул беренсе тапҡыр сәхнәгә сыға һәм «Klockan» пастораль опереттаһында Маргарета София Лагерквист менән бергә көтөүсе Колин ролен башҡара.
1787 йылда Форсселиусты Адольф Фредрик Шарлотта Нойман һәм Луиза Гёц-Реми менән бергә Ристелл Stora Bullhuset бинаһында урынлашҡан үҙенең театрына саҡыра. Киләһе йылына Ристелл театры драма театры итеп үҙгәртелә. Бер йылдан һуң театр бөлгөнлөккә төшә һәм Ристелл, кредиторҙарҙан ҡотолоу өсөн, илдән ҡаса. Швеция короле Густав III театрҙы Король драма театры итеп үҙгәртә . Театрҙа директорҙар советы ойошторола, ул 1803 йылға тиклем эшләй; Элизабет Форсселиус совет ағзаһы була.
Элизабет Форсселиус һоҡланғыс актриса тип һанала, бигерәк тә комедияларҙа. Луиза Гец-Реми кеүек үк, ул йыш ҡына уның икенсе пландағы ролдәр башҡара, шуға ҡарамаҫтан уның уйынын «иҫ киткес шәп» тип баһалайҙар. Король швед операһында 1810 йыл тамамланғансы эшләп, ул шул йылда уҡ пенсияға сыға.
Уның уңышлы ролдәре: Анна "Siri Brahe och Johan Gyllenstierna"ла (1790 һәм 1788); Лессингтың «Minna von Barnhelm» төп ролдә (1793); Глюктың «Армида»һында Сидониия (1786—1787); Хеффнерҙың «Электре»һында Исмена (1787—1788); Фаварҙың «Soliman II eller de tre sultaninnorna»һында Делиа (1789—1790); Хеффнерҙың Alcides inträde i världen Ысынбарлыҡ (1793—1794); Хеффнерҙың "Renaud"ында Армида (1800—1801) һәмФридрих Гальмдың «Гризельда»һында маркиза (1809—1810).
Элизабет Форсселиус 1850 йылдың 15 февралендә вафат була.
# Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы

Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы (рус. СУЯРГУЛОВ Тажимулюк Сайфулмулюкович 1903—1980) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ефрейтор.

# Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы
## Биографияһы

Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Стәрлебаш районы Яңы Ҡалҡаш ауылында тыуа. 1925 йылда Ҡыҙыл Армия сафына Стәрлетамаҡ район хәрби комиссариаты, 1941 йылда Стәрлебаш район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 1925—1927 йылдарҙа 8-се Төркөстан уҡсылар полкы составында хеҙмәт итә, 1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында: 112-се гвардия кавалерия дивизияһы составында кавалерист, 1942 йылдың ноябренән линейный надсмотрщик 246-сы айырым төҙөлөш ротаһы күҙәтеүсеһе, 1945 йылдың март-ноябрь айҙарында 251-се айырым элемтә батальонында хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң Стәрлебаш районының Мәжит Ғафури исемендәге колхозда бригадир булып эшләй. Хаҡлы ялға киткәс тә Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы янғын һүндереүсе, һыу ташыусы булып эшләй.
Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы хөрмәтле кеше була, ауыл халҡы араһында ҙур абруй менән ҡаҙана. Даими рәүештә мәктәпкә барып, фронт, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы һәм шаһит булараҡ хәтирәләре тураһында һөйләй.
Ветеран 1980 йылда тыуған ауылында вафат була һәм шунда ерләнә.

# Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
# Россоловка

Россоловка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Векса йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Россоловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012342
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001234
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Валченка

Валченка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соминское куле (Соминки йылғаһы башы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Валченка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006818
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000681
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шәрәфлисламов Мәҡсүт Динислам улы

Шәрәфлисламов Мәҡсүт Динислам улы (Мәҡсүт Шәрәф; 12 июнь 1950 йыл) — журналист. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008).

# Шәрәфлисламов Мәҡсүт Динислам улы
## Биографияһы

Мәҡсүт Динислам улы Шәрәфлисламов 1950 йылдың 12 июнендә Башҡорт АССР-ы Асҡын районы Ҡыйғаҙы ауылында тыуған.
1969 йылда Бәләбәй педагогия училищеһын тамамлай. Ҡыйғаҙы һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә башланғыс кластар уҡытыусыһы була. Совет Армияһында хеҙмәт иткәндән һуң, йәнә Ҡыйғаҙы мәктәбенә уҡытырға ҡайта.
1977 йылдан Йәрмәкәй районы Һыуыҡҡул урта мәктәбендә тарих уҡытыусыһы булып эшләй. 1980 йылда ситтән тороп Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1986 йылдан «К новым победам» (хәҙерге «Ермекеевские новости») район гәзите мөхәрриренең урынбаҫары вазифаһын үтәй. 2007 йылдан «Ермекеевские новости» гәзитенең башҡорт телендә сыҡҡан «Етегән» ҡушымтаһы мөхәррире булып эшләй.
1987—1989 йылдарҙа Йәрмәкәй район Советы депутаты була. 1997 йылдан «Йәрмәкәй шишмәләре» әҙәби берләшмәһен етәкләй.
«Йәрмәкәй ере» («Земля Ермекеевская», 1999) китабының авторҙашы, «Күңел балҡыштары» («Күңел балкышлары», 1999) шиғри альманахының һәм «Во имя Победы. Ермекеевцы на фронтах Великой Отечественной войны 1941—1945» (2005) китабының автор-төҙөүсеһе, «Тулҡын йыры» («Дулкын җыры», 2005) шиғри йыйынтығының авторы.
«Йәрмәкәй районы энциклопедияһы. Башҡортостан Республикаһы» («Энциклопедия Ермекеевский район. Республика Башкортостан», 2010) китабына мәҡәләләр яҙа. С. М. Васильевтың «Әсә» поэмаһын тәржемә итеп башҡорт һәм татар телдәрендә баҫтырып сығара.
# Ай-Ега

Ай-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Ай-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050383
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205038
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уртабуртя

Уртабуртя (Буртя) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1480 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 115 км.

# Уртабуртя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004461
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200446
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кәләм

Кәләм (ғәр. الكلام‎ — һүҙ, телмәр; рус. Кала́м) — урта быуат мосолман әҙәбиәтендә: дини-фәлсәфәүи темаға һәр төрлө фекерләү, шулай уҡ махсус мәғәнәлә — ислам догматтарына дини абруйға таянып түгел, ә аҡылға нигеҙләнгән аңлатма биреүсе секулятив дисциплина. Кәләмде рационалистик теология һәм ғәрәп-мосолман фәлсәфәһенең төп йүнәлештәренең береһе тип тә атайҙар, шул уҡ ваҡытта кәләмде мосолман ортодоксияһы тип иҫәпләргә ярамай, тип билдәләйҙәр.

# Кәләм
## Тарихы

Юғары инстанция булараҡ аҡылға мөрәжәғәт итеү — ул, бер яҡтан, кәләм менән фәлсәфәне берләштереп, уларҙың вәкилдәрен (мөтәкәллимдәр менән фәйләсуфтар) сәләфиҙәрҙән, икенсе яҡтан, мистик-суфыйҙарҙан айырып тора. Мөтәкәллимдәр менән фәлсәфә вәкилдәре араһындағы айырма шунда: тәүгеләренең фекер йөрөтөү башланғысы өсөн — исламдың норматив принциптары һәм был дингә хас проблемалар булһа, ә икенселәре өсөн аҡылдың норматив принциптары һәм философияның антик моделдәре тора. VIII быуатта формалаша.
XIII быуаттан кәләмдең фәлсәфә менән яҡынайыуы башлана . Мөтәкәллимдәр яғынан был яҡынайыу әш-Шәһрәстани һәм әр-Рази ижады менән, ә фәйәлсуфтар яғынан — Насир әд-Дин Туси ижады менән әҙерләнә.

# Кәләм
## Төп мәсьәләләр

* Аллаһтың берлеге һәм Уның асылы, атрибуттары тураһында.
* Ҡөрьәндең яралтылыпмы, әллә яралтылмай барлыҡҡа килгәнмелеге тураһында.
* Ихтыяр азатлығы һәм тәҡдир.

# Кәләм
## Кәләм мәктәптәре

* Мөғтәзилиҙәр
* Әшғәриҙәр
* Матуриҙар

# Кәләм
## Башҡорт телендә

Башҡорт телендә ғәр. الكلام‎- кәләм һүҙенә тамырҙаш кәлимә тигән һүҙ бар. Ул шулай уҡ һүҙ тигән мәғәнәлә йөрөй
# Васькияр

Васькияр — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Атнис йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Васькияр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013555
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301355
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Волга-Кама банкы бинаһы (Дондағы Ростов)

1909
Волга-Кама банкы бүлексәһе бинаһы — Дондағы Ростовта XX быуат башында А. Н. Бекетов проекты буйынса классик архитектура элементтарын ҡулланып, модерн стилендә төҙөлгән бина. Совет осоронда бында Пионерҙар һарайы урынлаша, хәҙерге ваҡытта бинаны Балалар һәм йәштәр ижады һарайы биләй. Волга-Кама банкы бүлексәһе йорто федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Волга-Кама банкы бинаһы (Дондағы Ростов)
## Тарихы

XIX быуат аҙағында Волга-Кама банкы Рәсәйҙә иң ҙурҙарҙан була. 1892 йылда ул Ростовта үҙ бүлексәһен аса һәм тәүге мәлдәрҙә бинаны ҡуртымға ала. 1897 йылға тиклем ул сауҙагәр һәм ҡала думаһы гласныйы Ященконың, һуңынан сауҙәгәр Генч-Оглуев йортонда урынлаша. Шәхси бина төҙөү өсөн Харьков архитекторы Алексей Николаевич Бекетов саҡырыла. Бина 1906—1909 йылдарҙа төҙөлә. Уның беренсе ҡатында сауҙа бүлмәләре урынлашһа, ҡалған ҡаттарҙы банк биләй. Санкт-Петербургтың «Зодчий» журналы 1910 йылда Волга-Кама банкы тураһында, модерн стилендәге рәсми бинаның уңышлы өлгөһө, тип яҙа.
Совет власы урынлашҡас бина дүәләткә тапшырыла, әммә үҙенең тәғәйенләнешен юғалтмай. 1925 йылғы белешмәгә ярашлы, унда Дәүләт банкының Төньяҡ Кавказская край контораһы урынлаша. 1936 йылдың 23 майында бинала тантаналы рәүештә Пионерҙар һарайы асыла.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында бина бөтөнләй тиерлек зыян күрмәй, бары тик ҡыйығының бер өлөшө генә зарарлана. 1947 йылда йорт архитектор Л. Ф. Эберг етәкселегендә тергеҙелә. 1950 йылдарҙың икенсе яртыһындаэсе биҙәлештең ҡайһы бер элементтары юғалтыла.
1999 йылда фасадтар ремонтлана, уның барышында XX быуат һуңында юғалтылған атланттарҙың битлектәре тергеҙелә һәм фирма алтаҡтаһында «Балалар һәм йәштәр ижады һарайы» тигән яҙыу эшләнә. Төп ишек эргәһендә ҙур булмаған тарихи «Волга-Кама банкы» яҙыуы реставрациялана. Штукатурланған декорҙың ҡайһы бер деталдәре тергеҙелә.

# Волга-Кама банкы бинаһы (Дондағы Ростов)
## Архитектураһы

Дүрт ҡатлы бина асимметрик мөйөшлө. Уның төп фасады Оло Баҡса урамына сыға. Беренсе ҡат сауҙа өсөн тәғәйенләнһә, башҡа ҡаттарҙа операция залдары урынлаша.
Беренсе ҡаттың рустовкаһы, кәрнизе һәм арка аша инеү — классик архитектура элементтарынан алына. Шул уҡ ваҡытта фасад декоры, аттик, тәҙрә һәм балкон формалары бинаның модерн стиленә ҡарауын раҫлай.
# Поч

Поч — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 469 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Поч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004644
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нега

Нега — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 1475 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Нега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100812107000002143
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000214
* Бассейн коды — 05.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кәлимуллин

Кәлимуллин — башҡорт һәм татар фамилияһы. Мәғәнәһә ғәр. ‎ белемле, ғилем­ле һүҙ оҫтаһы тигәнде аңлата
* Кәлимуллин Барый Ғибәт улы (1907—1989) — СССР архитекторы, СССР-ҙың төҙөлөш һәм архитектура Академияһы ағза-корреспонденты (1957), сәнғәт фәне докторы (1976), профессор (1976), РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы (1976), БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1947).
* Кәлимуллин Иҙрис Батыршәйех улы (1965 т.) — йырсы, актёр.
* Кәлимуллин Ләбип Сәхиулла улы (1939—2012) — иҡтисадсы, партия һәм дәүләт эшмәкәре.
* Кәлимуллин Рәшит Шәрифулла улы (1956) — журналистика ветераны. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (1999).
* Кәлимуллин Сәмиғулла Мәсифулла улы (1914—1989) — рәссам-сәхнә биҙәүсе.
* Кәлимуллин Төхфәтулла Кәлимулла улы (1894—1938) — башҡорт совет шағиры, яҙыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре.
* Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы (1972 т.) — тел белгесе.
* Кәлимуллина Әлфиә Әсхәт ҡыҙы (1963 т.) — йырсы, йыраусы.
# Ғарипов Марсель Исмәғил улы

Ғарипов Марсель Исмәғил улы (13 апрель 1942 йыл — 27 сентябрь 2021 йыл) — ғалим-педагог, комсомол, партия органдары хеҙмәткәре, юғары мәктәп эшмәкәре һәм сәйәсмән. 1981 йылдан Бөрө дәүләт педагогия институты уҡытыусыһы, 1988 йылдан — проректоры, 1989 йылдан — ректоры. 2003 йылдан Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2009 йылға тиклем — өҫтәмә белем биреү буйынса проректор. Педагогия фәндәре докторы (1988), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының беренсе (1995—1999) һәм икенсе (1999—2003) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы (1978) һәм Башҡортостан Республикаһының мәғариф (2002) отличнигы, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003).

# Ғарипов Марсель Исмәғил улы
## Биографияһы

Марсель Исмәғил улы Ғарипов 1942 йылдың 13 апрелендә Башҡорт АССР-ының Тәтешле районы Түбәнге Тәтешле ауылында тыуған. Мәктәп йылдарында пионер отряды командиры, мәктәп пионер дружинаһы советы ағзаһы, артабан мәктәптең комсомол комитеты һәм ВЛКСМ-дың район комитеты ағзаһы була.
Үрге Тәтешле урта дөйөм белем биреү политехник училищеһын тамамлағандан һуң, Бөрө дәүләт педагогия институтының химия, биология һәм ауыл хужалығы производствоһы нигеҙҙәре факультетына уҡырға инә һәм уны 1965 йылда тамамлай.

# Ғарипов Марсель Исмәғил улы
## Биографияһы
### Артабанғы хеҙмәт эшмәкәрлеге

* 1964—1965 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Бөрө ҡала комитетында эшләй.
* 1966-1967 йылдарҙа — Кушнаренко районының Бардовка тулы булмаған урта мәктәбе директоры.
* 1967—1981 йылдарҙа — КПСС-тың Тәтешле район комитетында эшләй.
* 1978 йылда — Свердловск (хәҙер Екатеринбург) Юғары партия мәктәбен тамамлай.
* 1981-1995 йылдарҙа — Бөрө педагогия институтында эшләй: 1981—1988 йылдарҙа — уҡытыусы, 1988—1989 йылдарҙа — проректор, 1989—1995 йылдарҙа — ректор.
* 1995—1999 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың — Башҡортостан Республикаһы Закондар сығарыу палатаһының Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт, туризм һәм йәштәр эштәре буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары, 1999—2003 йылдарҙа — рәйесе. 2003—2009 йылдарҙа Көнсығыш иҡтисад-юридик гуманитар академияһында өҫтәмә белем биреү буйынса проректор.
Ғалим, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре 2021 йылдың 27 сентябрендә Бөрө ҡалаһында вафат булды.

# Ғарипов Марсель Исмәғил улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ғилми тикшеренеүҙәре уҡыусыларҙың хеҙмәт политехник әҙерлегенә, инновациялы педагогик технологияларға, хәҙерге заман мәғарифы философияһына. арналған. 220-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.

# Ғарипов Марсель Исмәғил улы
## Китаптары

* Общественнополезный, производительный труд сельских школьников. Уфа, 1990; Иноязычные профессиональные и социально-культурные коммуникации: теория и практика. Уфа, 2004. (рус.)

# Ғарипов Марсель Исмәғил улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992).
# Һул Хады-Яха

Һул Хады-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Һул Хады-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050859
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305085
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# «Ростовты азат итеүселәргә» стелаһы

«Дондағы Ростовты немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итеүсе яугирҙарға» һәйкәл-стелаһы — ҡаланы немец ғәскәрҙәренән азат итеүҙең 40 йыллығы хөрмәтенә Дондағы Ростовтың үҙәк майҙанына ҡуйыла. 1983 йылдың 8 майында тантаналы асыла.

# «Ростовты азат итеүселәргә» стелаһы
## Тарихы

Ростовта азат итеүсе яугирҙарға һәйкәл ҡуйыу ҡарары 1943 йылда, ҡала азат ителеү менән халыҡтың Театр майҙанындағы йыйылышында ҡабул ителә. Һәйкәл һәм уның эргәһендәге сквер проекты әллә күпмеүҙгәртеп эшләнелә, әммә ҡала бюджетында барыбер аҡса табылмай. Проект «туңдырыла», ләкин 1980 йылдарҙа был мәсьәлә ҡабат күтәрелә. Был юлы архитекторҙар И. М. Рукавишников, А. Н. Филиппова, Н. Н. Миловидовтарҙың 1980 йылда тамамланған проекты еңеп сыға.

# «Ростовты азат итеүселәргә» стелаһы
## Төҙөлөшө

Һәйкәл проекты ул ваҡыт өсөн бик ҡатмарлы була. Эшләүселәр конструкциияға, материалдар етмәүгә һәм төҙөлөш ҡатмарлыҡтарына бәйле проблемалар менән осраша. Бөтә мәсьәләләр ҙә проектты эшләүселәрҙең фиҙакәрлеге һәм хөкүмәттәге бөйлнештәре аша хәл ителә.
Күп эксперттарҙың фекеренсә, Ростовта бындай масштабтағы һәйкәлдәр бер ваҡытта ла төҙөлмәгән.
2015 йылдың сентябрендә Дондағы Ростовтың иң билдәле һәйкәлдәре, шул иҫәптән, «Ростовты азат итеүселәргә» һәйкәл-стелаһы ла төнгө яҡтыртыу сығанаҡтары менән йыһазландырыла.

# «Ростовты азат итеүселәргә» стелаһы
## Һүрәтләнеше

Карап моронона оҡшаған 100 тонналыҡ стела 72 метрлыҡ бейеклеккә ынтыла. Дона яғынан уны ҡанатлы еңеү аллаһы Ника (совет осоронда уны Ватан-Әсә тип раҫлайҙар) биҙәй, яғынан Театр майҙаны яғынан — I дәрәжә Ватан һуғышы орденының макеты.
* Стелалағы Ника
* Никаның ҡабырғанан күренеше
* Стелала Ватан һуғышы ордены
Стела итәгендә һыу һәм мәңгелек ут менән табаҡ тора, нигеҙен туфтан эшләнгән рельеф урата, унда «Фронт», «Тыл», «Тыныслыҡ» темалары сағылдырылған. Рельеф, үҙ сиратында, контурҙы кәүҙәләндерә. Уның эсенә 12 ҡыңғырауҙан торған ҡыңғыраулыҡ ҡуйылған. Архитекторҙың идеяһы буйынса, мемориалда бейеклек, һыу, ут, яҡтылыҡ һәм тауыш йәнәш килә.
* Туфтан рельефтың алдан күренеше
* Туфтан рельефтың ҡабырғанан күренеше
* Туфтан рельефтың алдан күренеше
# Ай-Лук-Соим

Ай-Лук-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лук-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ай-Лук-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045631
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204563
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2