yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мороз Галина Ивановна

Мороз Галина Ивановна (8 апрель 1949 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, 1992 йылдан Стәрлетамаҡ ҡала администрацияһының һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире урынбаҫары; Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Мороз Галина Ивановна
## Биографияһы

Мороз Галина Ивановна 1949 йылдың 8 апрелендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы Түрешле ауылында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1976 йылда Ырымбур медицина институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1968 йылда шәфҡәт туташы булып башлай. 1976 йылда медицина институтын тамамлағас, Стәрлетамаҡ балалар кардио санаторийында табиб-ординатор, баш табиб булып эшләй. 1990—1992 йылдарҙа Стәрлетамаҡ үҙәк дауаханаһының баш табибы урынбаҫары вазифаһын башҡара. 1992 йылдан Стәрлетамаҡ ҡала администрацияһының һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире урынбаҫары.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы 137-се Хоҙайберҙин һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.
Ғаиләһендә ике бала үҫтергәндәр.
# Нюсам-Я

Нюсам-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Туруп-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Нюсам-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027469
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302746
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Франкенхайм-ам-Рён

Франкенхайм-ам-Рён (нем. Frankenheim/Rhon) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1202 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,11 км². Диңгеҙ кимәленән 750–780 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98634 һәм автомобиль коды — SM.
# Дала бөркөтө

Дала бөркөтө (лат. Aquila nipalensis) — Ҡарсығалар ғаиләһендәге йыртҡыс ҡош.

# Дала бөркөтө
## Ҡылыҡһырлама

Һирәк осрай торған ҡош, һирәк ағаслы асыҡ урмандарҙа, яңғыҙ ағастарҙа оя ҡора. Осҡанда ҡанат осондағы ҡауырһындары йәйелгән бармаҡтарға оҡшағандай була. Ҡойроғо ҡыҫҡа. Түбәһе ҡара-көрән төҫтә, елкәһе һарғылт ерән, яурындарында аҡ тап бар. Бөркөттән ҡара төҫтәге ҡойроғо, яурындарындағы аҡ таптары менән айырыла. Тауышы яңғырауыҡлы: «ҡъяҡ-ҡъяҡ-ҡъяҡ». Төрлө вак йәнлекте, ҡоштарҙы аулай. Күсмә ҡош. Һирәк осрай. Ағас башында оялай. Ике-өс ояһы була, уларҙың диаметры 1,5 метрға етеүе ихтимал. Ике-өс аҡ йомортҡа һала.
Төçө ҡара-көрән. Түбәһе елкәһе һарғылт ерән, яурынында аҡ тап бар. Төрлө кимереүселәр — йомран, һыуыр, ҙур булмаған ҡуяндар, бәләкәй ҡоштар менән туҡлана.
Башҡортостанда һуңғы йылдарҙа ҡарағоштоң ояһы Ейәнсура, Хәйбулла, Бөрйән һәм Белорет райондарында ғына теркәлгән.
Дөйөм оҙонлоғо 60 — 85 см, ҡанатының оҙонлоғо 51—65 см, ауырлығы 2,7—4,8 кг. Инә ҡоштар ата ҡоштарға ҡарағанда эрерәк була. Ҡаҙ ҙурлыҡ. Осҡанда ҡанат осондағы ҡауырһындары йәйелгән бармаҡ һымаҡ. Дөйөм төҫө ерәнһыу көрән. Кәүҙәһенең аҫ яғы һарғылт көрән. Башҡа ҡарағоштарҙан ерәнһыу төҫө менән айырыла.

# Дала бөркөтө
## Тауышы

Тауышы көслө, яңғырауыҡлы: «ҡыйҡ-ҡыйҡ-ҡыйҡ»

# Дала бөркөтө
## Йәшәү рәүеше

Асыҡ урындарҙа, яландарҙа, тау-таш араларында йәшәй. Ирлән, йомран, ялман, сысҡандар, һирәкләп ҡош-ҡорт аулай .
Күсмә ҡош. Һирәк осрай. Ағас баштарында, ҡая таш һикәлтәләрендә оялай. 2 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Ҡоротҡос кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.

# Дала бөркөтө
## Статус

Һирәк осрай торған төр. Яйлап бөтөүгә бара..
# Лут

Лут (ғәр. لوط‎) — ислам пәйғәмбәре, Библиялағы Лот менән тиңләштерелә . Ҡөрьәндә 27 тапҡыр телгә алына. Ибраһим пәйғәмбәр менән бер осорҙа йәшәгән. Лут Ибраһимдың ир туғанының улы була, хатта уны оҙайлы сәйәхәт этаптарының береһендә оҙатып йөрөй.

# Лут
## Лут тарихы

Лут Ибраһим менән бергә Нимрод батша иленән китә (Месопотамиянан). Улар Левантҡа (Шамға) килгәс, Аллаһ садумлыларға Лутты пәйғәмбәр сифатында ебәрә. Был халыҡ аҙғын тормош алып барған, гомосексуализм (ливата) менән шөғөлләнгән. Лут вәғәздәр һөйләй, был халыҡты гонаһтарҙан арындырырға, уларҙа Бер Аллаһ булыуына ышаныс тәрбиәләргә тырыша. Садумлыларҙың күпселеге, шул иҫәптән Луттың ҡатыны ла, пәйғәмбәрҙе тыңлауҙан баш тарта. Лутҡа һәм уның менән иман килтергәндәргә үҙҙәренең ҡалаһынан ҡыуып сығарыу менән янайҙар. Хатта Луттың Раббынан яза бирелеү ихтималы тураһында янауы ла уларға йоғонто яһамай.
Садумлыларға яза биреү өсөн Аллаһ кеше ҡиәфәтендәге фәрештәләр ебәрә. Тәүҙә фәрештәләр Ибраһим пәйғәмбәргә килә һәм уны Исхаҡтың тыуыуы тураһында хәбәр менән ҡыуандыра. Шунан һуң фәрештәләр Садумға китә һәм Лут йортонда туҡтай. Ҡала халҡы, ҡунаҡтарҙың килеүе хаҡында белгәс, Луттың йортон уратып алып, уларҙы уйнашҡа биреүҙе талап итә. Лут был кешеләргә сыға һәм уларға ҡатын-ҡыҙ алырға тәҡдим итә, әммә садумлылар тап ҡунаҡтарҙы биреүҙе талап итеп, уларҙан баш тарта. Шул саҡта фәрештәләр: «Эй, Лут, беҙ — Раббыңдың рәсүлдәре, улар һис ваҡытта һиңә килеп етә алмаҫ. Төндөң бер өлөшө үткәс, ғаиләң менән юлға сыҡ һәм һинең ҡатыныңдан башҡа бер кем дә артына әйләнеп ҡарамаһын тип ҡуш, ысынлап та, уларға ҡағылған нәмә ҡатыныңа тейер. Уларға билдәләнгән ваҡыт — таң. Таң яҡын түгелме ни?» — тиҙәр.. Ҡунаҡтар араһында урынлашҡан Ябраил фәрештә пәйғәмбәргә ишекте асырға һәм уларҙы йортҡа индерергә ҡуша. Садумлылар инеү менән фәрештәләр уларҙы һуҡырайта.
Ошо уҡ төндә Лут иман килтереүселәрҙең ҙур булмаған төркөмө менән ҡаланан сығып китә. Улар киткәндән һуң Аллаһ халҡы менән бергә ҡаланы тулыһынса юҡ итә. Ҡала урынында ҙур күл барлыҡҡа килә, уны Лут Күле йәки Үле диңгеҙ тип атайҙар. Риүәйәттәргә ярашлы, Лут пәйғәмбәр бер йыл Ибраһим пәйғәмбәрҙә йәшәгән, шунан һуңМәккә янына (Хижазға) күсеп киткән һәм унда һикһән йәшендә вафат булған.
# Боғорослан операцияһы

Боғорослан операцияһы (бөгөлмә операцияһы) (28 апрель — 13 май 1919) — Һамар губернаһының Бөгөлмә һәм Боғорослан өйәҙҙәрен яулап алыу буйынса РККА Көнсығыш фронтының хәрби операцияһы. Көнсығыш фронты контрһөжүменең ҡушма өлөшө.
М. В. Фрунзе туранан-тура үҙе командующий булған РККА-ның Көнсығыш фронты Көньяҡ төркөмөнөң 1-се, Төркөстан һәм 5-се армиялары ғәскәрҙәре үткәрә.
Төп ударҙы Төркөстан армияһы Быҙаулыҡ тирәһенән эшләй. Ҡыҙыу һөжүм йүнәлешендә бик тиҙ хәрәкәт итеп, ҡыҙыл ғәскәрҙәр Көнбайыш армияһы тылдарына барып сыға. Камау ҡурҡынысын һиҙеп, дошман үҙенең контрһөжүмен туҡтатырға мәжбүр була һәм ашығыс рәүештә ғәскәрҙәрен Бөгөлмә яғына алып китә.
4 майҙа Боғорослан, 13 майҙа — Бөгөлмә яулап алына.

# Боғорослан операцияһы
## Массауи мәҙәниәттә

Ваҡиғалар Алдан - Семеновтың "Ҡыҙылдар һәм аҡтар" романында тасуиралана.
# Мәтәле ауыл Советы (Дыуан районы)

Мәтәле ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек.

# Мәтәле ауыл Советы (Дыуан районы)
## Тарихы

Мәтәле ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Күстерә (балыҡ)

Күстерә (лат. Blicca bjoerkna) — ҡарпылар ғаиләһендәге балыҡ. Blicca монотипик ырыуының берҙән -бер вәкиле.
Оҙонлоғо 35 см-ға, ауырлығы 100—200 г, тик 1,3 кг-ғаса еткәндәре лә бар. Ҡорман балығына бик оҡшаш. Төҫө көмөш һымаҡ, ян-яҡтан ҡарағанда йәш ҡорман балығына оҡшап тора. Күстерәнең ҡорман балыҡынана айырмаһы- тештәренең күп булыуы. Хатта йотҡолоҡтарында ла тештәре бар. Күстерә бигерәк тә Балтик, Ҡара һәм Каспий диңгеҙҙәре бассейнына ҡараған йылғаларҙа күп.
# Нюды-Харвута

Нюды-Харвута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пойлово-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Нюды-Харвута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054389
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305438
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тыл (Воктым ҡушылдығы)

Тыл — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воктым йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Тыл (Воктым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018808
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001880
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәйфуллин Вәҡиф Шәһиморат улы

Ғайфуллин Вакиф Шаһморат улы (рус. Гайфуллин Вакиф Шагмуратович) (21 сентябрь 1938 йыл ) — СССР-ҙың партия һәм хужалыҡ эшмәкәре, Учалы ҡалаһы һәм Учалы районының башлығы, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советында республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Ғәйфуллин Вәҡиф Шәһиморат улы
## Биографияһы

Ғайфуллин Вакиф Шаһморат улы 1938 йылдың 21 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Учалы районы Наурыҙ ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1964 йылда Силәбе пилитехник университетын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1958 йылда, электромонтерҙар булып техник училищены тамамлағас башлай. Артабан колхозда электромеханик булып һәм мәктәптә уҡытыусы булып эшләй.
1961 —1966 йылдарҙа «Байрамғол» совхозының энергетигы, 1966—1967 йылдарҙа Учалы районы Наурыҙ мәктәбендә уҡытыу буйынса директор урынбаҫары һәм «Байрамғол» совхозының баш энергетигы.
1977—1988 йылдарҙа совхоз паркомы секретары, «Башкирия» колхозы рәйесе. 1988 йылда КПСС-тың Учалы ҡала комитетына икенсе, артабан беренсе секретарь итеп һайлана. 1991 йылдан Учалы ит комбинатында баш инженер булып эшләй. 1993 йылдан капиталь төҙөлөш бүлеге начальнигы һәм Учалы ҡалаһы һәм Учалы районының башлығы.
Учалы районы 263-сө Байрамғол һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советында республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.
Өйләнгән, ғаиләһендә ҡыҙ үҫтергәндәр.

# Ғәйфуллин Вәҡиф Шәһиморат улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

«Почёт Билдәһе» ордены һәм миҙалдар.
# Линденкройц

Линденкройц (нем. Lindenkreuz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 475 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,97 км². Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7589 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Торлаҡ‐гражданлыҡ төҙөлөшө

Торлаҡ‐гражданлыҡ төҙөлөшө — граждандар тәғәйенләнешендәге биналар һәм ҡоролмалар төҙөү менән шөғөлләнгән төҙөлөш тармағы. Торлаҡ‐гражданлыҡ төҙөлөшө — төҙөлөштөң производствоға ҡарамаған өлкә объекттарын — торлаҡ йорттар, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт учреждениелары, административ биналар, сауҙа, йәмәғәт туҡланыуы, спорт ҡоролмалары һ.б. төҙөүгә һәм реконструкциялауға махсуслашҡан тармағы. Торлаҡ йорттар һалыу менән бергә мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт учреждениелары, халыҡҡа коммуналь һәм көнкүреш хеҙмәттәре күрһәтеү предприятиялары селтәрен булдырыу, территорияларҙы йәшелләндереү һәм төҙөкләндереү буйынса ҡала төҙөлөшө бурыстары хәл ителә.

# Торлаҡ‐гражданлыҡ төҙөлөшө
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Торлаҡ-граждандар төҙөлөшө граждандар тәғәйенләнешендәге объекттар төҙөү менән шөғөлләнә, күперҙәр, шоссе юлдары, тимер юлдары һәм вокзалдар, тиҙ йөрөшлө ҡала транспорты системалары, тоннелдәр, аэропорттар, сәнәғәт предприятиелары, торлаҡ йорттар һәм административ биналар, ҡунаҡханалар, гараждар, монументтар, плотиналар, причалдар, каналдар, һыу юлдары, ирригация системалары, һыу үткәргестәр һәм һыуҙы эшкәртеү ҡоролмалары, сүп-сарҙы эшкәртеү системалары, сәнәғәт һәм коммуналь ағынты һыуҙар, ярҙы нығытыу ҡоролмалары, электр тапшырыу линиялары һ. б. объекттарҙы үҙ эсенә ала.
Торлаҡ-гражданлыҡ төҙөлөшө ихтыяждары ҡулланылған материалдарҙың үҙенсәлектәре, рельеф үҙенсәлектәре, шул иҫәптән тупраҡ характеристикаһы һәм төрлө гидравлик параметрҙар кеүек тикшеренеүҙәрҙе талап итә.. Граждандар төҙөлөшө өлкәһенә архитектура, ирригация, транспорт, тупраҡ фәне, геодезия, гидрология, шулай уҡ төрлө эксплуатация шарттарында, шул иҫәптән ер тетрәү ихтималлығы булған зоналарҙа төҙөлөш техникаһы инә.
Торлаҡ-гражданлыҡ төҙөлөшө барышында төҙөлгән объекттар капиталь һәм ваҡытлыса булырға мөмкин. Беренсеһенә проект-смета документацияһында ҡаралған һәм төҙөлөп ятҡан комплекстың айырылғыһыҙ өлөшө булған бөтә биналар һәм ҡоролмалар ҡарай. Төҙөлөш-монтаж эштәре үткәрелгән ваҡытта төҙөлгән биналар һәм ҡоролмалар ваҡытлыса тип иҫәпләнә. Был ваҡытлыса инеү юлдары, көнкүреш биналары һәм башҡа объекттар булыуы мөмкин, улар төҙөүселәргә бөтә эш осоронда кәрәкле шарттар булдырыу өсөн тәғәйенләнгән. Төҙөлөш тамамланғандан һуң ваҡытлыса объекттар һүтелергә һәм территориянан сығарылырға тейеш.
# Елгома

Елгома (Еглома) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Канакша йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Елгома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002073
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000207
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Горбушина Нәфисә Муллайән ҡыҙы

Горбушина Нәфисә Муллайән ҡыҙы (20 август 1923 йыл — 2012 йыл) — Өфөләге 4-се тегеү фабрикаһы оҫтаһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Горбушина Нәфисә Муллайән ҡыҙы
## Биографияһы

Нәфисә Муллайән ҡыҙы Горбушина 1923 йылдың 20 авгусында Башҡорт АССР-ының Благовар районы Яңы Һынташ ауылында тыуған.
Белеме — урта махсус, 1963 йылда Өфө еңел сәнәғәт техникумын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1940 йылда 3-сө Черниковка төҙөлөш тресында кассир булып башлай. 1946—1947 йылдарҙа Черниковка «Индпошив» артелендә тегенсе булып эшләй. 1956 йылдан — тегенсе-мотористка, Өфөнөң 2-се теген фабрикаһының өлкән мастеры, 1962 йылда Өфөнөң 4-сө тегеү фабрикаһына мастер итеп күсерелә.
Талантлы һәм инициативалы ойоштороусы Н. М. Горбушина етәкселеге аҫтында бригада системалы рәүештә етештереүҙең юғары күрһәткестәренә өлгәшә, ай һайын эшләү нормаһын 110—115 процентҡа үтәй, был күрһәткес башҡа цех коллективтарынан 5-6 процентҡа юғарыраҡ. Ете йыллыҡ планды (1959—1965) бригада ваҡытынан алда — алты йыл да дүрт ай эсендә башҡара, пландан тыш 3 500 берәмек теген әйберҙәре етештерә.
1965 йылдан башлап ул етәкләгән бригада техник контроль бүлегенә 99,5 процент әҙер продукция тапшыра, был күрһәткес фабрика һәм цех күрһәткестәре буйынса 8-10 процентҡа юғары. 99,2 процент әйберҙәр ҡуйылған 98,2 процентҡа ҡарата беренсе сорт менән сығарыла.
Н. М. Горбушина продукция әҙерләүҙең дефектһыҙ ысулына күсеүҙе башлай. Кейем тегеү процесын механизациялау буйынса ҙур эш башҡара, һөҙөмтәлә хеҙмәт етештереүсәнлек 12,8 процентҡа арта. 1959—1965 йылдарҙа ул етәкләгән бригада 7 рационализаторлыҡ тәҡдим индерә, иҡтисади эффект 8,5 мең һум тәшкил итә. Ете йыллыҡта остаз булараҡ тегенсе һөнәренә 30 яңы эшсе әҙерләй, уларҙың дүрт кешеһе эшкә мастер сифатында үрләтелә, хеҙмәттең алдынғы алымдарына 52 кешене өйрәтә.
Ете йыллыҡ план заданиеһын үтәүҙә һәм туҡыма, тиркотаж, теген әйберҙәре һәм еңел сәнәғәттең башҡа продукцияларын етештереүҙә юғары техник-иҡтисади күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумы 1966 йылдың 9 июнендәге указы менән Н. М. Горбушинаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1967 йылдан 1974 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем Өфө «Мир» тегеү фабрикаһының өлкән мастеры булып эшләй, артабан Өфө ҡалаһында йәшәй. 2012 йылда вафат була

# Горбушина Нәфисә Муллайән ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены
# Кейекселек

Кейекселек —— малсылыҡтың тармағы. Ҡиммәтле тиреле йәнлектәрҙе үрсетеп, уларҙың тиреһен эшкәртеү. XX быуат аҙағынан яңы термин барлыҡҡа килде: тире-күн эшкәртеү индустрияһы. Кейекселек объекттары: шәшке, күк төлкө, сыбар-ҡара төлкө, нутрия (һаҙ ҡондоҙо) кеш, йылға ҡондоҙо, шиншилла (күгелйем һоро тиреле кролик тоҡомо) һәм башҡа ҡиммәтле тиреле йәнлектәр.
Кейекселек XX быуаттың 1960 йылдарынан хайуандар хоҡуҡтарын яҡлаусылар һәм тәбиғи тиреләргә ҡаршылар тарафынан тәнҡитләнә.
# Һөнәрселәр синагогаһы

1901
Һөнәрселәр сиркәүе — Дондағы Ростов ҡалаһы синагогаһы. 1901 йылда төҙөлгән, 1942 йылда янған.

# Һөнәрселәр синагогаһы
## Тарих

Дондың түбәнге ағымында йәһүдтәр XIX быуаттың тәүге тиҫтәһендә күренә башлаған. 1836 йылда Дондағы Ростовта яҡынса 8100 кеше йәшәгән, шулар араһында 73 йәһүд булһа, 10 йылдан һуң улар 289 кеше булған. Йәһүд йәмғиәте уларҙың Көнбайыш Украинанан, Белоруссиянан һәм Литванан Рәсәйгә күсеп килеүе араһында барлыҡҡа килгән. Рәсәй империяһы ҡанундары буйынса йәһүдтәрҙең йәмғиәте йәһүд йорттарының һаны утыҙға тулһа, ғибәҙәт ҡылыу йорто , әгәр һикһәнгә етһә, сиркәү (синагога) төҙөргә хоҡуҡлы булған .
1891 йылда Дондағы Ростовта йәһүд һөнәрселәренең Хоҙайға табыныу йәмғите барлыҡҡа килгән. Үҙҙәренең дини ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү өсөн был йәмғиәт 1894—1901 йылдарҙа Ҡазан тыҡырығындағы бер ҡатлы 24-се һанлы (хәҙерге Гәзит тыҡырығындағы 28-се) Я. К. Башмакова вариҫтарының йортон ҡуртымға алып), ғибәҙәт ҡылғандар.
1894 йылда төҙөлөш подрядсыһы Абрам Моисеевич Геронимус Ростовта Почта урамы (хәҙер Станиславский урамы, 106-сы йорт) менән Ҡазан тыҡырығы (хәҙерге Гәзит тыҡырығы, 28-сейорт) киҫешкән урында утар һатып алған. 1901 йылда ул бында йәһүд һөнәрселәр йәмғиәте өсөн кирбестән ғибәҙәт ҡылыу йорто төҙөгән. Йорттоң үлсәме — 16,75 х 16,25 x 3,35. метр. Биналарҙың дөйөм майҙаны — яҡынса 323 кв. метр. Бина ике ҡатлы, ослайып торған ҡыйыҡлы итеп, готика стилендә һалынған. 1904 йылда А. М. Геронимус был йортто йәһүд һөнәрселәр йәмғиәтенә бүләк иткән. 1905 йылғы йәһүдтәр болаһы ваҡытында йорт янған. Ремонттан һуң йортта ғибәҙәт ҡылыуҙар дауам иткән. 1913 йылда Дон ғәскәре өлкәһенең дини эштәр буйынса Департаменты Һөнәрселәр йәмғиәтенә А. М. Геронимустан был дин йортон хәйергә алырға рөхсәт биргән.
Йорт граждандар һуғышы йылдарында снаряд төшөүҙән зыян күргән, шулай ҙа бирешмә, һаҡланып ҡалған. 1936 йылда был ғибәҙәтхана Дондағы Ростовта берҙән-бер эш итеүсе йәһүдтәр сиркәүе булған. 1942 йылдың июлендә йорт тулыһынса тиерлек янған, бары тик көнсығыштағы стенаһы ғына янмай ҡалған. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң йорт тергеҙелмәгән. Хәҙер уның урынында Добрыня аҙыҡ магазины тора.
Йорттоң бары тик революцияға тиклем төшөрөлгән фотографияһы ғына һаҡланып ҡалған.

# Һөнәрселәр синагогаһы
## Дин башлыҡтары һәм дин ҡатнашты әһелдәре

1920 йылдарҙа Һөнәрселәр ғибәҙәт ҡылыу хәсидтәр йәмғиәтенең раввины Иошуа-Эшель Авраам Хаимович Земский булған. Төрлө ваҡытта йәһүд йәмғиәтенең рәйестәре — Я. М. Лельчук, Угольников, һ. б.
# Әхмәр (Ырымбур өлкәһе)

Әхмәр (рус. Ахмерово) — Ырымбур өлкәһенең Новосергиевка районындағы башҡорт ауылы. Судьбодаровка ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 461233, ОКАТО коды — 53237819002.

# Әхмәр (Ырымбур өлкәһе)
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Әхмәр ауылы Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Ҡыпсаҡ улусы ҡарамағында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Туҡ-Соран кантоны составына керә, ә 1923 йылдан республиканың Бәләбәй кантоны ҡарамағында була. ВЦИК ҡарарына ярашлы 1924 йылдың 21 октябрендә Ҡаҙаҡ АССР-ы составына бирелә. 1934 йылдан Ырымбур өлкәһе Новосергиевка районы ҡарамағында була.

# Әхмәр (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 266 | 266 | 323 | 500 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (90 %) йәшәй.

# Әхмәр (Ырымбур өлкәһе)
## Әхмәр ауылы урамдары

* 461284 Азатлыҡ урамы
* 461284 Тау аҫты урамы

# Әхмәр (Ырымбур өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, фельдшер-акушер пункты, китапхана бар. «Аманат» вокал ансамбле эшләй.

# Әхмәр (Ырымбур өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Аҙнабаев Ҡасим Ҡотлобирҙе улы (1905—1996) — журналист.
# Магринга

Магринга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Емба йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Магринга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000549
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Квадрат километр

Квадрат километр (km², км²) — халыҡ-ара системалағы майҙан үлсәү берәмеге. Бер квадрат километр — 1 километр яҡлы квадраттың майҙаны. Квадрат километр түбәндәгеләргә тиң була:
* 1 000 000 м²
* 100 гектар
* 0,386 102 квадрат миля
* 247,105 381 акр
Башҡа берәмектәр квадрат километр аша түбәндәгесә сағылдырыла:
* 1 м² = 0,000 001 км²
* 1 гектар = 0,01 км²
* 1 квадрат миля = 2,589 988 км²
* 1 акр = 0,004 047 км²
* Был математика буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Оло Бардзяул

Оло Бардзяул — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лобовка йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Оло Бардзяул
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100023995
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102399
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1