yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чернояров йорто (Новочеркасск)

Чернояров йорто — төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекттарына һәм архитектура һәйкәлдәренә ҡарай. Ул йорт Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһының Мәскәү урамында төҙөлгән, 37-cе һан аҫтында тора.

# Чернояров йорто (Новочеркасск)
## Тарих

Новочеркасскиҙә һаҡланып ҡалған архитектура һәйкәле булған ағас йорттарҙың береһе. Ул ҡалала ХIХ быуат уртаһында төҙөлгән. Тәүҙә йорттоң хужаһы чиновник Т. Ф. Чернояров булған. 1880-сы йылдарҙа ошо бинала народоволецтарҙың йәшерен типографияһы урынлашҡан булған. Был ойошманың ағзалары араһында йорт хужаһы Чернояровтың да улы булған. Новочеркасскиҙағы народниктар был йортҡа килеп йөрөүсе Николай Иванович Кибальчич һәм Софья Львовна Перовская менән бәйләнеш тотҡандар. Йорттоң фасадына был турала һөйләүсе таҡтаташ ҡуйылған. Йорт 1992 йылда архитектура һәйкәле һәм мәҙәни мираҫ объекты тип таныла һәм закон тарафынан һаҡлана. Беҙҙең заманда бинала "Близкие люди " ҡайнатма әҙерләү кәсепханаһы тора.

# Чернояров йорто (Новочеркасск)
## Тасуирлама

Йорт фасады мөйөшлө пилястрҙар менән биҙәлгән, тәҙрәләре ҡапҡаслы. Бина бер ҡатлы, семәрләп эшләнгән ағас менән көпләнгән. Бейек цоколь ҡаты таштан һалынған. Өй ҡыйығы дүрт мөйөшлө сатыр формалы. Ҡыйыҡ шифер менән ябылған. Йорттоң тәҙрәләре тар, тура мөйөш формалы.
# Анже замогы

Анже замогы (франц.D Château Angers) Франциялағы Мен һәм Луара департаментының Анже ҡалаһында урынлашҡан. Замоктың дөйөм майҙаны яҡынса 25 000 м².

# Анже замогы
## Замок тарихы

Беҙҙең эраға тиклем III быуатта Анже ерҙәре Рим империяһы составына ингән. Мен йылғаһының яры буйында вәхши ҡәбиләләрҙән һәм викингтарҙан һаҡланыу өсөн ағас диуарҙар менән нығытылған ҙур булмаған сик буйы ауылы урынлашҡан.
851 йылда ҡәлғә Анжу графлығы хакимлығы аҫтына эләгә.
Жоффруа II (франц.II Geoffroy) үҙенең хакимлығы ваҡытында (1040—1060) ағас ҡәлғә урынына ҙур таш замок төҙөй.
1204 йылда француз короле Филипп II (франц.Auguste Philippe II) Анжу графлығын баҫып ала, ә уның менән бергә Менды, Нормандияны һәм Бретанды яулай
1240 йылға 17 түңәрәк башнялары менән Анже һарайының ҡеүәтле стеналарын төҙөү тамамлана
Людовик Анжуйский замоктың эске ихатаһында сиркәү һәм король палаталары төҙөй.
Людовик II улы, Мәрхәмәтле Рене, герцог Анжуйский идара иткән осор (1409—1480).
1562 йылда Екатерина Медичи Анже замогын шул ваҡыттағы хәрби реалийҙарға ярашлы маҡсат менән нығыта. Әммә 1574 йылда Генрих III француз тәхетенә ултырып һәм протестанттарҙың хәрби ихтилалдарынан ҡурҡып, Анже замогының башняларын стеналары кимәленә тиклем киҫергә бойора. Башняларҙы һүткәндәге таш ҡаланың урамдарын төҙөүҙә ҡулланыла. Шуға ҡарамаҫтан Генрих III замокты хәрби әҙерлектә тотоуын дауам итә һәм хатта стеналарҙа артиллерия урынлаштыра.
1939 йылда замок Польша хөкүмәтенең Германия ғәскәрҙәренән һыйыныу урыны булған, ә 1940 йылда немец ғәскәрҙәре тарафынан оккупациялана.

# Анже замогы
## Архитектураһы

Замоктың ҡәлғә диуары бәлләүер ташынан һәм аҡ эзбизташтан биш мөйөш формаһында төҙөлә һәм оҙонлоғо километрҙан ашыу була. Төньяҡ-көнбайыш яғында фортификацион нығытмалар булмай һәм Мен йылғаһына барып терәлә.

# Анже замогы
## Анже апокалипсисы

Анже һарайы үҙенең «Апокалипсис» гобелендар серияһы менән билдәле, ул «Францияның төбәк мөғжизәләре» булып тора. Әҙер полотно оҙонлоғо 144 м һәм бейеклеге 5,5 метр булған ете бер үк өлөштән тора. Уны төҙөүгә биш йыл ваҡыт китә.
# Исрафил

Исрафи́л (ғәрәп. إسرافيل — исра́фи́л) — Ислам эсхатологияһында ҡиәмәт хөкөмө хәбәрсеһе. Дүрт фәрештәнең береһе (Ябраил, Микаил һәм Ғазраил менән бер рәттән) — мөҡәррәбүн фәрештәләрҙең береһе. Иерусалим тауында тороп, Исрафил борғо ҡысҡыртып, үлгәндәрҙең ҡиәмәт хөкөмө өсөн терелеүе тураһында хәбәр итер. Торбаһын ҡысҡыртыу арҡаһында Исрафилды ҡайһы берҙә «музыка фәрештәһе» тип тә атайҙар. Исрафил ҙур кәүҙәле, дүрт ҡанаты бар, кәүҙәһе йөн, ауыҙҙар, тештәр менән ҡапланған. Исрафил Аллаһ бойороғон башҡа фәрештәләргә тапшыра. Исрафил көн дә өс тапҡыр, төнөн бер тапыр тамуҡта гонаһлыларҙың ғазаптарын күреп, илай.
# Огородников Кирилл Фёдорович

Кирилл Федорович Огородников (17 [30] июля 1900, Санкт-Петербург — 30 июнь 1985) — совет астрономы.

# Огородников Кирилл Фёдорович
## Биографияһы

1922 йылда Мәскәү университетын, 1923 йылда — Халыҡ мәғариф комиссариатының астрофизика институтын тамамлай, унда 1934 йылға тиклем эшләй (1931 йылда Астрофизика институты Мәскәү дәүләт университетының Штернберг исемендәге берләштерелгән дәүләт астрономия институты составына инә, унда Огородников профессор вазифаһын биләй). 1934—1938 йылдарҙа — Пулково обсерваторияһы хеҙмәткәре. 1939 йылдан Ленинград университетында эшләй (1941—1950 йылдарҙа университет обсерваторияһы директоры була). 1941—1942 йылдарҙа Ленинград фронтында Халыҡ ополчениеһында була.

# Огородников Кирилл Фёдорович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Төп ғилми хеҙмәттәре йондоҙ һәм галактиканан тыш астрономияға ҡағыла. 1923—1926 йылдарҙа йондоҙҙарҙың радиаль (нур) һәм арауыҡ тиҙлеге буйынса Ҡояштың тиҙлеген һәм апексын билдәләүгә арналған хеҙмәттәр серияһын башҡара. 1932 йылда ул Галактикала тиҙлектәрҙең дифференциаль ҡырының характеристикаларын йондоҙҙарҙың радиаль тиҙлеге һәм үҙ хәрәкәттәре буйынса билдәләү ысулын тәҡдим итә. 1938—1940 йылдарҙа күктең ҡараңғы райондарында йондоҙло иҫәптәргә теоретик анализ яһай, был Галактиканың ҡараңғы томанлығының физик үҙенсәлектәрен билдәләү ысулын эшләү мөмкинлеген бирә. Йондоҙ системаларының дөйөм динамик үҙенсәлектәрен әйтеп бирә, әйләнеүсе йондоҙҙар системаларының тигеҙлек фигураларын ҡарай һәм был осраҡта алынған теоретик эҙемтәләрҙең ҡайһы берҙәре галактикаларҙың күҙәтелгән формаларына тап килеүен күрһәтә. Груша формаһындағы тигеҙлек фигуралы галактикалар һәм орсоҡ формаһындағы тигеҙлек фигуралы галактикалар булыуы ихтималлығын фаразлай. Ҡаты есемле әйләнеүсе галактикаларҙың гравитацион тотороҡһоҙлоғо тураһында һығымтаға килә, шуның менән спираль системалар төҙөлөшөнөң ҡайһы бер үҙенсәлектәрен аңлата. Галактикаларҙың динамик классификацияһын эшләй һәм уларҙың эволюцияһының мөмкин булған эҙмә-эҙлелеге тураһында бер нисә фараз яһай.
«Основы динамики вращающихся звёздных систем» (1948) һәм «Динамика звёздных систем» (Москва: Физматгиз, 1958. — 627 с.) монографияларының авторы. Астрономия тарихы буйынса бер нисә хеҙмәт, шулай уҡ бер нисә популяр китап яҙа: «На чём Земля держится» (Ленинград: Ленингр. газ.-журн. и кн. изд-во, 1945. — 31 с.), «Сколько звёзд на небе» (Москва: Гос. изд-во техн. теорет. лит., 1953. — 40 с.). 1953 йылда «Астрономия» рефератив журналы булдырылғандан алып уның баш мөхәррире була. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1968). Халыҡ-ара астронавтика академияһы ағзаһы (1960).

# Огородников Кирилл Фёдорович
## Наградалары

* Октябрь Революцияһы ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (21.02.1944)
* миҙалдар.
# Оло Низямская Речка (Потымец ҡушылдығы)

Оло Низямская Речка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Потымец йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Низямская Речка (Потымец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301952
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Виз

Виз — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Визинга йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Виз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019621
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001962
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Булон замогы

Булон замогы (Château de Boulogne), икенсе исеме Мадрид (Château de Madrid) йәки Мадрид замогы ) — король Франциск I Париж янындағы Булон урманында урынлашҡан ренессанс резиденцияһы (ул хәҙерге Нейи-сюр-Сен территорияһында булған). XVIII быуат аҙағында был замок ватылып, юҡҡа сығарылған.
1525 йылда француз короле Франциск I, испанлыларға Павий ваҡытында әсирлеккә төшөп, бер нисә ай Мадридта тотҡонлоҡта йәшәгән. Был ҡалала ул Мадрид ситендә урынлашҡан Каса-дель-Кампо паркын бик ныҡ оҡшатҡан. Үҙ иленә әйләнеп ҡайтҡас, ул Флоренциянан килгән архитектор Джироламо делла Роббиаға Булон урманында, мадридтағы замокҡа оҡшатып, испандарса замок төҙөргә ҡушҡан. Билдәле архитектор, француздар ул ваҡытта белмәгән глазурлы терракота техникаһын ҡулланып, замоктың фасадын төрлө ғәжәйеп матур, балсыҡтан яндырып эшләнгән рельефтар менән биҙәгән, шуға күрә был төҙөлөш «фаянслы замок» тип аталған. Төҙөлөш эштәре тик 1552 йылда, Франциск I үлгәс кенә, архитектор Ф. Делорм тарафынан тамамлаған.
Булон замогы, испан замоктарына оҡшатып төҙөлһә лә , француз ренессансының классик үрнәге булып торған: уның ике яруслы оҙон лоджиялары квадрат рәүешендәге флигелдәре булып һуҙылған. XVII быуатта унда ефәк эшкәртеү мануфактураһы урынлашҡан булған. Булон замогы уның һуңғы, юғары дәдәжәгә эйә булған, Карл Беррий үлгәндән һуң тол ҡалған хужабикәһе тарафынан ташланған. Бөйөк француз революцияһынан бер нисә йыл элек ул ваҡыттағы король Людовик ХVI, иҡтисади яҡтан мохтажлыҡ кисереү сәбәпле, хужаһыҙ ҡалған, ташландыҡ Ла-Мюэтт һәм Булон замоктарын ватып, кирбесен һәм ерен һатырға, аҡсаһын ҡаҙнаға алырға тигән ҡарар сығарған. Ошо ҡарар буйынса Булон замогы кирбескә ватылған.
# Абраам Паладино (стадион)

Абраа́м Палади́но (исп. Estadio Abraham Paladino, шулай уҡ «Парке Абраам Паладино») булараҡ билдәле — Уругвайҙың баш ҡалаһындағы Монтевидео футбол стадионы, ул «Прогресо» клубы милке.

# Абраам Паладино (стадион)
## Тарихы

«Прогресо» футбол клубы 1917 йылда барлыҡҡа килә һәм тәүге йылдарҙа үҙенең стадионы булмай. 1925 йылда клуб президенты Овидио Каррика үҙенең ярҙамсыһы Абраам Паладиноға Монтевидео етәкселеге менән стадион төҙөү өсөн ер алыу мәсьәләһен хәл итеүҙе йөкмәтә. Клубҡа Эмилио Ромеро һәм Конкордия урамдары киҫелешендәге һәм Уругвайҙың Милли порт идаралығыныҡы булған ер бүленә.1926 йылда тәүге стадион төҙөлә, ул «Парке Прогресо» тип атала. Артабан Абраам Паладино "Прогресо"ның президенты итеп һайлана. Профессиональ футбол талаптарына тап килтереү өсөн 1932 йылда стадион беренсе реконструкцияға дусар ителә.
Уругвай футбол ассоцияцияһы талаптарына тап килтереү өсөн стадиондағы шарттарҙы яҡшыртырға ярҙам иткән бизнесмен хөрмәтенә стадионға «Парке Мигель Кампомар» атамаһы бирелә. 1956 йылда, Абраам Паладиноның вафатынан һуң, стадион уның исеме менән атала.
1981 йылда президент Табаре Васкес стадионды тотошлайы менән реконструкциялау эшенә тотона. Ғәмәлдә 1983 йылға шул уҡ урында элекке атамаһы һаҡланған яңы арена барлыҡҡа килә. Яңы "Абраам Паладино"ла 1989 йылда «Прогресо» үҙенең тәүге һәм берҙән-бер Уругвай чемпиондары титулын яулай.
2002 йылда яңы трибуна ҡорола һәм стадион заманса төҫ ала. Трибуналарға ла исемдәр бирелә: төп трибуна — «Уругвай чемпиондары 1989» (исп. Campeones Uruguayos 1989), уға ҡаршы урынлашҡан трибуна (ҡунаҡтар өсөн) — «Доктор Табаре Васкес» (исп. Dr. Tabaré Vázquez), көньяҡтағыһы — «Карлос Вальверде» (исп. Carlos Valverde), төньяҡтағыһы — «Гаучо берлеге» (исп. Parcialidad Gaucha).
2012 йылдың авгусында стадионды заман талаптарына ҡалыплаштырыуҙың яңы этабы башлана.
Стадион бер юлы 5,4 тыс. тамашасыны ҡабул итә ала, әммә ҡайһы бер сығанаҡтарҙа башҡа тәрлә күрһәткестәр атала — стадион 8 меңгә тиклемге тамашасыны ҡабул итергә һәләтле тип тә билдәләнелә.
# Лек-Ю (Уҫы ҡушылдығы)

Лёк-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Лек-Ю (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006840
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хой-Яха (Надым ҡушылдығы)

Хой-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Хой-Яха (Надым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051375
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305137
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Өршәк (мәғәнәләр)

Өршәк — топоним.

# Өршәк (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Өршәк — Башҡортостанда йылға, Ағиҙел ҡушылдығы.
* Өршәк (Миәкә районы) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл.
* Өршәк (Өфө ҡалаһы ҡала округы) — Башҡортостандың Өфө ҡалаһы ҡала округындағы ҡасаба.
* Өршәк (Өфө районы) — Башҡортостандың Өфө районындағы ҡасаба.
# Фазлетдинов Камил Нәжми улы

Фазлетдинов Камил Нәжми улы (псевдонимы Камил Фазлый; 15 февраль 1949 йыл) — яҙыусы, уҡытыусы, мәктәп директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2005), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (1994). Ф. Кәрим иссемендәге (2000), Д. М. Бүләков исемендәге (2009) премиялар лауреаты. Башҡортостан Яҙыусылар союзы (1997) һәм Журналистар союзы (2005) ағзаһы. Бәләбәй районының почётлы гражданы (2017).

# Фазлетдинов Камил Нәжми улы
## Биографияһы

Камил Нәжми улы Фазлетдинов 1949 йылдың 15 февралендә Башҡорт АССР-ы Бәләбәй районы Туҙлыҡыуыш ауылында тыуған.
Тыуған ауылында урта мәктәпте тамамлағас, хеҙмәт эшмәкәрлеген Баймырҙа мәктәбендә башлай. Бер аҙ ваҡыт Бәләбәй ҡалаһының эске эштәр бүлегендә эшләй.
Совет Армияһы сафында хеҙмәт иткәндән һуң, 1970 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә һәм уны 1975 йылда тамамлай һәм тыуған Туҙлыҡыуыш ауылы урта мәктәбенә уҡытыусы булып ҡайта.
1983 йылдан ун бер йыл дауамында мәктәп директоры булып эшләй.
Мәғариф өлкәһендә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була. Шулай «Башҡортостан мәғарифы отличнигы» билдәһе менән бүләкләнә һәм Рәсәй Федерацияһының иң яҡшы уҡытыусылары конкурсында Рәсәй Президенты премияһы лауреаты була. Педагогик эшмәкәрлектән тыш, Камил Нәжми улы оҙаҡ ваҡыт шиғриәт һәм проза жанрҙарында яҙыу менән шөғөлләнә. Уның әҫәрҙәре башҡорт һәм татар телдәрендә баҫыла. Яҙыусы-сатирик тип һанала, сөнки төп хеҙмәттәре — ул ябай тормошта йәмғиәттең мөһим проблемалары хаҡында бәйән иткән ҡыйыу әҫәрҙәр.
2017 йылда ветеранға «Бәләбәй районының почётлы гражданы» тигән маҡтаулы исем бирелә.

# Фазлетдинов Камил Нәжми улы
## Китаптары

* Бүрек фикере: поэма һәм шигырьләр. — Уфа, 2004.
* Һәр берегез бәхет бөртегем: шигырьләр. — Уфа, 2015.
* Тәпәләй ауылы яңылыҡтары: повестар һәм хикәйәләр. — Өфө, 2016.
# Кушелкова

Кушелкова — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 535 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кушелкова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010435
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201043
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Крутой (Арапиха ҡушылдығы)

Крутой — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Арапиха йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Крутой (Арапиха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003575
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200357
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оперетта йорто (Гамбург)

Оперетта йорто (нем. Das TUI Operettenhaus) — Гамбургтағы театр, Германия. 1841 йылда нигеҙ һалына. Илдең иң боронғо театрҙарының береһе.

# Оперетта йорто (Гамбург)
## Тарихы

Гамбургта театр булдырыу өсөн прототип булып Веналағы «Circus Gymnasticus» хеҙмәт итә. Буласаҡ «Оперетта йорто» 1841 йылда асыла. Уның тамаша залының беренсе варианты 3000-гә тиклем кешене һыйҙыра ала.
1864 йылда «Циркус гимнастикус» театрының исеме «Централ-холл» (нем. Central-Halle) тип үҙгәртелә. Был бина 1876 йылда яна, әммә бер йылдан яңынан тергеҙелә.
«Оперетта йорто» атамаһын театр 1920 йылда ала, ә «TUI» приставкаһы 2007 йылда өҫтәлә.
1980-се йылдар уртаһында ҡала муниципалитеты театрҙы «Stella Entertainment AG» компанияһына символик хаҡҡа һата. Бында компания сәхнәлә ун биш йыл тиерлек барған уңышлы «Бесәйҙәр» мюзиклын ҡуя. Һуңынан «Fosse» шоуы һәм «Ах, ниндәй төн!» мюзиклдары ҡуйыла. 2001 йылда «Stella» банкрот тип таныла һәм театр «Stage Entertainment Germany» театр компанияһы идараһына күсә, ул «Оперетта йортонда» мюзиклдар прокатын дауам итә.
2011 йылдың октябрь айында «Stage Entertainment Germany» театрҙы 7,1 миллион евроға тулыһынса һатып ала.

# Оперетта йорто (Гамбург)
## Театр постановкалары
### «Stella Entertainment AG»

| Асылыу датаһы | Ябылыу датаһы | Постановка | Жанр | Иҫкәрмә |
| 18.04.1986 | 28.01.2001 | "" | мюзикл | Премьер немец |
| 08.06.2001 | 16.12.2001 | «Фосс» | мюзикл | Немец премьераһы |
| 11.01.2002 | 29.06.2002 | «Ах, ниндәй төн!» | мюзикл | Немец премьераһы |

# Оперетта йорто (Гамбург)
## Театр постановкалары
### «Stage Entertainment Germany»

| Асылыу датаһы | Ябылыу датаһы | Постановка | Жанр | Иҫкәрмә |
| 03.11.2002 | 08.09.2007 | «Mamma Mia!» | мюзикл | Немец премьераһы |
| 02.12.2007 | 26.09.2010 | «Мин бер ҡасан да Нью-Йоркта булманым» | мюзикл | Донъя премьераһы |
| 02.12.2010 | 26.08.2012 | «Действуй, сестра!» | мюзикл | Немец премьераһы |
| 18.11.2012 | 19.08.2015 | «Рокки» | мюзикл | Донъя премьераһы |
| 15.10.2015 | прокат. | «Мөхәббәт бер ҡасан да үлмәй» | мюзикл | Немец премьераһы |

# Оперетта йорто (Гамбург)
## Техник мәғлүмәттәр

* Залдың һыйҙырышлылығы: 1335 тамашасы.
# Скидский Михаил Николаевич

Скидский Михаил Николаевич (13 март 1913 йыл — 19 февраль 1989 йыл) — СССР-ҙың хужалыҡ һәм партия эшмәкәре. 1954 йылдан КПСС-тың Омск өлкәһе Рус Полянаһы район комитетының беренсе секретары. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).

# Скидский Михаил Николаевич
## Биографияһы

Михаил Николаевич Скидский 1913 йылдың 13 мартында Рәсәй империяһы Мариуполь ҡалаһында тыуған.
Мариуполь заводында слесарь булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Ауыл хужалығын механикалаштырыу буйынса Азов-Ҡара диңгеҙ институтында уҡығандан һуң, агроном һәм бүлек етәксеһе вазифаларында эшләй башлай, һуңыраҡ Омск өлкәһе Таврический районының «Новоуральский» совхозы агрономы итеп тәғәйенләйҙәр һәм артабан Омск өлкәһенең Черлак районы «Коммунист» совхозы директоры итеп һайлайҙар.
1953 йылдан 1954 йылға тиклем халыҡ депутаттарының Рус Полянаһы район Советы башҡарма комитеты рәйесе вазифаһында эшләй.
1954 йылдан партия эшендә, КПСС-тың Рус Полянаһы район комитетының беренсе секретаре итеп һайлана. Ул районды етәкләгәндә һәм турынан-тура уның ҡатнашлығында сиҙәм ерҙәр үҙләштерелә, Рус Полянаһы тораҡ пункты өлгөлө ҡасабаға әйләнә.
1957 йылдың 11 ғинуарында СССР Юғары Советы Президиумы Указына менән «Сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙәге шәхсән ҡазаныштары, 1956 йылда урып-йыйыуҙы һәм икмәк әҙерләүҙе уңышлы үткәргәне өсөн» Михаил Николаевич Скидский Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән бүләкләнә һәм уға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Артабанғы вазифалары: КПСС-тың Омск өлкә комитетының ауыл хужалығы бүлеге мөдире, Омск өлкә ауыл хужалығы идаралығы башлығы урынбаҫары һәм Омск өлкәһе икмәк сәнәғәте сифаты буйынса баш инспектор вазифаһында эшләй. Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Скидский Михаил Николаевич 1989 йылдың 19 февралендә вафат була, ҡаланың Иҫке-төньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Скидский Михаил Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957)
* Ленин ордены (11.01.1957)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (11.01.1957)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (25.12.1959)
# Роберт Менассе

Ро́берт Менассе (нем. Robert Menasse,21 июнь, 1954, Вена) — Австрия шағиры, сәсмә әҫәр ижад итеүсеһе, эссе яҙыусы, тәржемәсе.

# Роберт Менассе
## Биографияһы

Йәһүд ғаиләһендә тыуа. Филологияға һәм фәлсәфәгә Венала, Зальцбургта, Мессинда уҡый. 1981—1988 йылдарҙа Сан — Паулу университетында уҡыта. Португал теленән эссе һәм прозаны тәржемәләй. Бразилиянан һуң Берлинда, Амстердамда, хәҙерге ваҡытта Венала йәшәй.

# Роберт Менассе
## Ижады

Прозала ла, эссела лә «Австрия рухын», илдең тарихын һәм хәҙерге осорон сарказм менән сағылдыра, Германия һәм Австрия халҡының кәмемәгән антисемитлығын билдәләй.

# Роберт Менассе
## Әҫәрҙәре

* Sinnliche Gewißheit, роман (1988)
* Die sozialpartnerschaftliche Ästhetik. Essays zum österreichischen Geist, эссе (1990)
* Selige Zeiten, brüchige Welt, роман (1991)
* Das Land ohne Eigenschaften. Essay zur österreichischen Identität, эссе (1992)
* Phänomenologie der Entgeisterung. Geschichte vom verschwindenden Wissen, эссе (1995)
* Schubumkehr, роман (1995)
* Hysterien und andere historische Irrtümer, эссе (1996)
* Dummheit ist machbar. Begleitende Essays zum Stillstand der Republik, эссе (1999)
* Erklär mir Österreich. Essays zur österreichischen Geschichte, эссе (2000)
* Die Vertreibung aus der Hölle, роман (2001)
* Das war Österreich. Gesammelte Essays zum Land ohne Eigenschaften, эссе (2005)
* Das Paradies der Ungeliebten, сәйәси драмаһы (премьераһы, 2006 7 октябрендә Дармштадтта)
* Don Juan de la Mancha oder die Erziehung der Lust, роман (2007)
* Ich kann jeder sagen: Erzählungen vom Ende der Nachkriegsordnung, новеллалар (2009)
* Permanente Revolution der Begriffe, эссе (2009)

# Роберт Менассе
## рус телендәге баҫмалар

* Блаженные времена, хрупкий мир. СПб: Фантакт, 1995
* Страна без свойств: эссе об австрийском самосознании. СПб: Санкт-Петербург — XXI век, 1999
* Немецкий театр мертв//
* Изгнание из ада. М.: Текст, 2010

# Роберт Менассе
## Танылыуы

Хаймито фон Додерер премияһы(1990), мәҙәниәт проблемалары буйынса публицистикаһы өсөн Австрия дәүләт премияһы (1998), Гриммельсхаузен премияһы (1999), Эссеистика өсөн Жан Амери премияһы (2000), Лион Фейхтвангер премияһы (2002), Мария-Луиза Кашниц премияһы (2002), Эрих Фрид премияһы (2003), сәйәси китабы өсөн Бруно Крайский премияһы (2005), сәнғәт һәм әҙәбиәт француз Ордены (2006) һ. б.