yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сарман

Сарман — Татарстан Республикаһындағы ауыл, Сарман районының һәм Сарман ауыл биләмәһенең үҙәге.

# Сарман
## Географияһы

Бөгөлмә тимер юл станцияһынан 110 км төньяҡтараҡ, Минзәлә йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Сарман
## Тарихы

Сарман — Байлар улусы Салағош түбәһе башҡорттарының ауылы.
1800 йылда Генераль межевание тамамланғас, ауыл берләштерелгән Ҫарайлы-Мең—Байлар улусының үҙәге булып китә. Ике ырыу ерҙәрен берләштереү халыҡ араһында ҡаршылыҡ тыуҙыра. Һуңыраҡ ауыл Әлмәт Мулла улусының үҙәге була.
1795 йылда 27 йортта 158 башҡорт, ә бишеһендә — 49 типтәр теркәлгән. 1816 йылда 47 йортта — 270 ир енесле башҡорт һәм 27 ир енесле типтәр, ә 1834 йылда 67 йортта — 413 ир енесле башҡорт һәм 40 ир енесле типтәр иҫәпләнгән. 1859 йылда 923 башҡорт һәм типтәр теркәлгән.
1912 йылғы йорт-ара иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда 381 ихатала 1955 башҡорт йәшәгән. Халыҡ арпа, һоло, борай, борсаҡ, бойҙай, тары һәм бәрәңге үҫтергән, 2419 баш мал, шул иҫәптән 472 ат, 436 һыйыр, 1351 һарыҡ һәм 160 кәзә аҫраған. Ауылда ике тирмән, тимерлек, 7 кибет, икмәк магазины, баҙар булған.
XIX быуат уртаһынан ауылда ике мәсет һәм улар янында мәктәп булыуы билдәле.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә, ә 1921 йылдан — Саллы кантоны составына керә. 1930 йылдың 10 авгусынан — Сарман районы үҙәге.
Сарман ауылында башҡорттарҙың монгол-татар илбаҫарҙарына ҡаршы көрәшен тасуирлаған Биксура тураһында риүәйәт яҙып алына.

# Сарман
## Билдәле шәхестәре

* Әхмәҙиев Аҙһар Мөхәмәтша улы (1915—17.06.2007), тренер. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1963—1966 йылдарҙа мотоспорт буйынса СССР йыйылма командаһы тренеры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1967), Бөтә Союз (1964) һәм республика (1955) категорияһындағы судья, СССР-ҙың почётлы судьяһы (1979). 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985, 1945), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.

# Сарман
## Халыҡ

| 1795 | 1859 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 |
| 207 | 923 | 1521 | 2056 | 1727 | 2671 | 1720 | 2096 | 2587 | 5096 |

# Сарман
## Инфраструктураһы

Сарман халҡы игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнә. Ауылда һөт, спирт-араҡы заводтары бар. Урта, спорт, сәнғәт һәм музыка мәктәптәре, гимназия, район мәҙәниәт йорто эшләй.
# Ухтспринге

Ухтспринге (нем. Uchtspringe) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1385 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,74 км². Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39599 һәм автомобиль коды — SDL.
# Кокузовка

Кокузовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 469 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кокузовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006121
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200612
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яркалов Алексей Назарович

Яркалов Алексей Назарович (төп исеме — Яркалов Хөснулла Хабибназар улы; 28 декабрь 1920 йыл — 1972 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының орудие командиры, гвардия өлкән сержанты. Дан орденының тулы кавалеры.

# Яркалов Алексей Назарович
## Биографияһы

Алексей Назарович Яркалов (Хөснулла Хабибназар улы Яркалов) 1920 йылдың 28 декабрендә Өфө губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙе Инйылға ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 7 класты тамамлағандан һуң мамыҡ фабрикаһында слесарь-ремонтсы булып эшләй.
1939 йылдың 19 сентябренән Ҡыҙыл Армия сафында. Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән үк хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Һуғыш йылдарында биш тапҡыр яралана. 1944 йылдың 4 сентябрендә дошмандың контрһөжүмен кире ҡаҡҡанда 10 дошман һалдатын юҡ итә. 1944 йылдың 16 сентябрендә 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1944 йылдың 6-7 октябрендә Яркалов етәкселегендәге взвод дошмандың бер танкыһын, өс ут нөктәһен, өс пулемётын һәм 20 гитлерсыны юҡ итә. 1944 йылдың 30 ноябрендә 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 14—18 ғинуарында Яркалов командалығында дошмандың 45 һалдаты, дүрт ут нөктәһе һәм ике машинаһы юҡ ителә. 1945 йылдың 29 июнендә 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1947 йылдың апрелендә демобилизациялана.
Ашхабад ҡалаһында йәшәй. 1948 йылғы ер тетрәү ваҡытында ғаиләһен юғалта. Дүшәмбеләмонтажсы булып эшләй. 1972 йылда вафат була.

# Яркалов Алексей Назарович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1-се дәрәжә Дан ордены (№ 1403)
* 2-се дәрәжә Дан ордены (№ 22678)
* 3-сө дәрәжә Дан ордены (№ 223464)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944 йылдың 15 июле)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943 йылдың 5 ноябре)
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
# Шавиц

Шавиц — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының уң ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Шавиц
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002787
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нидысей

Нидысей — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 221 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Нидысей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006871
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Трново күпере

Трново күпере (слов.Most Trnovski) — Люблянала Градашчица йылғаһы аша йәйәүлеләр күпере, тарихи үҙәктән көньяҡҡа ҡарай урынлашҡан.
Әтәс күпере янында урынлашҡан. Трново һәм Краково райондарын тоташтыра. Был урында күперҙең барлығы тураһында XVI быуатта Янез Вальвазор телгә ала. 1875 йылда иҫке ағас күпер емерелгә, шунан һуң ул таш блоктарҙа яңынан тергеҙелә.
Хәҙерге аркалы күпер конструктор Матко Цурк тарафынан 1929—1932 йылдарҙа архитектор Йоже Плечник проекты буйынса төҙөлә. Күперҙең парапеты эзбизташтан башҡарыла. Парапеттәң ике яғын фәндәр һәм сәнғәттең словен ҡурсалаусыһы Зигмунд Цойзға бағышланған обелиск һәм словен скульпторы Николай Пирнат (1903—1948) эшләгән Иоанн Креститель һыны биҙәй. Парапеттар ситендә таш пирамидалар ҡуйылған. Йәйәүлеләр йөрөй торған юл брусчатка менән түшәлгән. Күперҙең киңлеге 20 метр тәшкил итә. Күперҙең тротуарҙары буйлап ағастар ултыртылған. Күперҙең тышҡы яғында табличкала ике яҡлап Краково һәм Трново тип яҙылған.
# Дубяна

Дубяна — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Дубяна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100036086
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103608
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тонукыль-Кы (Покаль-Кы ҡушылдығы)

Тонукыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Покаль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Тонукыль-Кы (Покаль-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069312
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306931
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Косово Фән һәм сәнғәт академияһы

Косово Фән һәм сәнғәт академияһы (алб. Akademia e Shkencave e Arteve e Kosovës; лат. Academia Scientiarum et Artium Kosoviensis; серб. Академија наука и уметности Косова) — Косово Республикаһының юғары ғилми учреждениеһы.

# Косово Фән һәм сәнғәт академияһы
## Тарихы һәм ойошоуы

1950 йылдарҙа Косовола юғары кимәлдә ойошторолған ғилми тикшеренеүҙәр үткәреү мәсьәләһе күтәрелә башлай. 1953 йылда Албанология институты ойошторола, әммә ул ике йылдан һуң Югославия властары баҫымы һөҙөмтәһендә ябыла. 1967 йылда институт ҡабаттан тергеҙелә һәм шул ваҡыттан алып төбәктең ғилми һәм мәҙәни тормошона әүҙем йәлеп ителә.
1970 йылдарҙа Косовола крайға Югославияның башҡа республикалары менән бер рәттән азатлыҡ талап иткән милли хәрәкәт көсәйә. Косовола юғары ғилми учреждение ойоштороу мәсьәләһе киҫкен тора. 1974 йылда Косово Ассамблеяһы уны төҙөү буйынса комиссия ойошторола. 1975 йылдың 20 декабрендә Косово фән һәм сәнғәт академияһына нигеҙ һалына. Уның беренсе президенты элекке Югославиятерриторияһында хәҙерге албан шиғриәтенә нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнгән Эсад Мекули була. Академия составына дүрт бүлек инә: лингвистика һәм әҙәбиәт бүлеге, социаль фәндәр бүлеге, тәбиғи фәндәр һәм сәнғәт бүлектәре.

# Косово Фән һәм сәнғәт академияһы
## Ағзалары

Косовоның Фән һәм сәнғәт академияһында 24 штатлы һәм 11 ассоциацияланған ағза эшләй. Ғилми учреждениеның хәҙерге президенты — профессор Хивзи Ислами, вице-президенты —профессор Паязит Нуши. Исуф Красники — генераль секретарь. Лингвистика һәм әҙәбиәте бүлегенә шағирҙары һәм яҙыусы Экрем Баша етәкселек итә, социаль фәндәр бүлегенә — тарихсы Йософ Байрактари, тәбиғәт фәндәре бүлегенә — Фейзулах Красники, сәнғәт бүлегенә — скульптор Люан Мулики. Албан-Америка Нобель премияһы лауреаты Ферид Мурад һәм Тереза Әсә кеүек билдәле шәъестәр уның почетлы ағзаһы була һәм шулай булып ҡала.
# Ҡыпсаҡ

Ҡыпсаҡ — башҡорт ҡәбиләһе.

# Ҡыпсаҡ
## Тарихи

Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Сүрәкәй (Нуғай)

Сүрәкәй (халыҡ араһында таралған исеме — Нуғай) (рус. Сюрюкаево) — Себер даруғаһы Түбәләҫ улусының (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Салауат районы Мөрсәлим ауыл Советы) Түбәләҫ—Ҡыуаҡан ырыуы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған, хәҙер бөткән ауыл.

# Сүрәкәй (Нуғай)
## Тарихы

Сүрәкәй ауылына XVIII быуат уртаһында Сүрәкәй (1760—1823) исемле башҡорт нигеҙ һала. Уның улы Мәжит Сүрәкәйев була. Мәжиттең улдары: Ғабит һәм Әбделатиф (уның улдары — Мөхәмәтшәриф, Ишбулды, Ишмырҙа). Мәжиттең ағаһы — указлы аҙансы Иркәбай, уның улы — Ишбирҙе булған. Сүрәкәй, Түбәләҫ улусының башҡа ауылдары кеүек үк 1728—1847 йылдарҙа 4-се Көнбайыш кантонының (һуңынан 5-се кантон тип үҙгәртелә) 2-се йортона ҡарай. 1843 йылғы формуляр исемлек буйынса, ул ваҡытта ул Троицк өйәҙе Әйле улусына ҡарай. 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусылар юҡ. 1795 йылда ауылда 21 хужалыҡта 99 кеше йәшәүе теркәлә. 1816 йылда шунса уҡ йортта 118 башҡорт иҫәпкә алына. 1859 йылда 44 хужалыҡта 200 кеше йәшәй. 1920 йылда — 65 хужалыҡта 350 башҡорт иҫәпкә алына. XIX быуаттың беренсе яртыһында йорт старшинаһы Ниғмәтулла Нуғаев була, ә йорт йөҙ башы — Шәмсетдин Нуғаев. Моғайын, ошо билдәле шәхестәр арҡаһында ауылдың исеме халыҡ араһында әлегә тиклем Нуғай тип йөрөтөләлер. Бөгөн Яңы Сүрәкәй тип аталып йөрөтөлгән ауыл 1920 йылда иҫәпкә алынмай, тимәк, ул һуңыраҡ барлыҡҡа килгән.
# Түбәнге Асҡар

Түбәнге Асҡар (рус. Нижнеаскарово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы ауыл.

# Түбәнге Асҡар
## Географик урынлашыуы

Оло Эйек йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Түбәнге Асҡар
## Тарихы

Түбәнге Асҡар ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә.
1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районы составына индерелә.
# Әмиров Алмас Хәдис улы

Әмиров Алмас Хәдис улы (6 май 1968 йыл) — театр актёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2023) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004). Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2003).

# Әмиров Алмас Хәдис улы
## Биографияһы

Әмиров Алмас Хәдис улы 1968 йылдың 6 майында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ахун ауылында тыуған.
1991 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының актёрлыҡ факультетын тамамлай (Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы курсы) һәм шунан бирле Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй башлай.
Алмас Әмиров образдарҙы нескә характерлаусы комедия жанрындағы актёр.
«Заман драматургияһы һәм режиссураһы» III Республика семинар — лабораторияһында ҡатнашыусы (13-16.04 2016 йыл, «Троя хаҡында йыр. Ошонда һәм хәҙер» — Гомерҙың «Илиада»һы мотивтары буйынса спектакль, режиссеры И. Саҡаев).

# Әмиров Алмас Хәдис улы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Дәрүиш («Ай тотолған төндә» — «Ночь лунного затмения»; дебют, 1991)
* Микеле («Илай белмәгән ҡатын» — «Женщина, которая не умеет плакать» Э. Де Филиппоның «Филумена Мартурано» пьесаһы буйынса)
* Морис Ляппен («Минең ҡатынымдың исеме Морис» — «Мою жену зовут Морис» Р.Шарта)
* Креонт («Эдип батша») — («Царь Эдип»)
* Мәсем — хан («Маҡтымһылыу, Әбләй һәм ҡара юрға»)
* Ҡотош («Нәркәс»)
* Мәүлит («Әлифбанан бер себеш»)
* Исмәт Инөнү («Әхмәтзәки Вәлиди Туған»)
* Вәлиәхмәт («Мулла»)
* Хардинг («Пролетая над гнездом кукушки») — («Кәкүк ояһы»)
* Сабир («Шәүрәкәй»)
* Яппар («Ҡоҙаса»)
* Шәйхеләхиәр («Яңғыҙҙар ташы»)
* Әхмәҙи («Бабуська@тущка.ги») — («Әбейүшкә@эт.тущка.ги»)
* Ҡолтүбә («Ҡаһым түрә»)
* Малик («Йософ һәм Зөләйхә»)
* Вәсил Кәбирович («Мин һинең ҡәйнәң булам»)
* Хор («Антигона»).

# Әмиров Алмас Хәдис улы
## Кинолағы ролдәре

* Машина йөрөтөүсе («Быяла юлсы» — «Стеклянный пассажир», 1996)
* Рәйес («Ауыл өҫтөндә йәйғор» — «Радуга над деревней», 2000)
* Әхәт («Сөмбөлдөң етенсе йәйе» — «Седьмое лето Сюмбель», 2002; — бөтәһе лә «Башҡортостан» киностудияһыныҡы);
телефильмдарҙа
* Рубин Мәғәсүмов («Ай ҡыҙы» — «Дочь Луны», 2002; «Башҡортостан» ДТРК)
* «Алдар һәм һоро бүре» йәнһүрәтен тауышлы иткән.

# Әмиров Алмас Хәдис улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2023)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004)
* Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы (2003)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1999).
# Балдашка (Багышевка ҡушылдығы)

Балдашка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Багышевка йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Балдашка (Багышевка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006107
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200610
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Курочкина Антонина Павловна

Курочкина Антонина Павловна (25 июнь 1922 йыл — 16 апрель 1984 йыл) — һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы. 1952 йылдан Пермь өлкәһе Барҙы районы үҙәк район дауаханаһының баш табибы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Өлкә Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969).

# Курочкина Антонина Павловна
## Биографияһы

Курочкина Антонина Павловна 1922 йылдың 25 июнендә Марий Эл Республикаһының Совет районы Яңы Ургаш ауылында тыуа. 1940 йылда Мари фельдшер-акушерлыҡ мәктәбен тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 1941 йылдан 1943 йылға тиклем хәрәкәт итеүсе армияла була. Ленинград һәм Волхов фронттарында 286-сы уҡсылар дивизияһының саперҙар ротаһында фельдшер була. 1942 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. 1943 йылдың аҙағында тыуған яҡтарына ҡайтып, акушер пункты мөдире була.
1950 йылда Пермь медицина институтын тамамлап, Барҙы районына йүнәлтмә ала. Райздравотдел мөдире булып эшләй, ә 1952 йылдан — Барҙы район дауаханаһының баш табибы. Оҙаҡ йылдар берҙән-бер табип — үҙе терапевт, хирург, офтольмолог, хатта патологоанатом була.
1950 йылдар урталарында А. П. Курочкина ҡатнашлығында районда халыҡ араһында профилактик эштәр киң йәйелдерелә. Ул саҡта Барҙы районында трахома тарала, ҡарттар һуҡырая, урта йәштәге кешеләрҙең дә күҙҙәре ауырта. Антонина Павловна бөтә коллективты туплай: фельдшерҙар, шәфҡәт туташтары, табиптар — барыһы район буйлап йөрөй, һәр ауылға, һәр өйгә барып етә. Профилактик тикшереүҙәр аҙна һайын, айҙар дауамында бара. Һәм сир сигенгәнә. Районда табиптың энергияһы ярҙамында тиҫтәләгән дауалау-профилактика пункттары, балалар һауыҡтырыу лагерҙары эшләй башлай.
1969 йылдың 4 февралендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән совет кешеһенең һаулығын һаҡлау өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн Антонин Павловна Курочкина «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә һәм Ленин ордены, «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалына лайыҡ була.
Утыҙ йылдан ашыу А. П. Курочкина район дауаханаһын етәкләй. Уның ҡатнашлығында районда трахома, скарлатина һ. б. кеүек ауырыуҙарҙы мәңгегә еңәләр. Өлкә советы депутаты, КПСС-тың район комитеты бюроһы ағзаһы итеп һайлана. РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы.
Барҙа ауылында йәшәй. 1984 йылдың 16 апрелендә вафат була.

# Курочкина Антонина Павловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы
* Ике Ленин ордены (1961, 1969)
* миҙалдар

# Курочкина Антонина Павловна
## Хәтер

* Барҙы ауылының бер урамы һәм Барҙы район дауаханаһы уның исемен йөрөтә.
# Александр кампличкаһы

1886
Александр кампличкаһы — Таганрог ҡалаһында император Александр II 1866 йылдың 4 апрелендә һөжүм яһалғас, уның ғүмерен ҡотҡарып ҡалыу хөрмәтенә төҙөлгән ғибәҙәтхана. Грек урамы һәм Воронцов урамынан төшкән урын киҫелешендә урынлашҡан.

# Александр кампличкаһы
## Тарихы

Рәсәй императоры Александр Икенсегә (1818—1881) беренсе һөжүм 1866 йылдың 4 апрелендә Санкт-Петербург ҡалаһында була. Уға ҡул күтәррегә рус революционер-террорисы Дмитрий Каракозов (1840—1866) йөрьәт итә. Каракозов батшаны үлтереп, халыҡты социаль революцияға илһамландыррымын, тип уйлай.
1866 йыл уртаһында Таганрог ҡалаһы башлығы Шестаков талабы буйынса протоиерей Федор Покровский, рухи етәкселегенән рөхсәт ала алмаһа ла, төҙөләсәк ғибәҙәтхана урынын изгеләндерә. Был ғәмәле өсөн протоирей Успенск соборының өлкән священнигы вазифаһынан ҡолаҡ ҡаға һәм Никольск сиркәүенә настоятель итеп күсерелә. Әммә 1867 йылда унан ғәйепләү алына һәм ул элекке хеҙмәт урынына — Успенск соборына кире ҡайта.
Таганрог халҡы 1866 йылдың 4 апрелендә Император Икенсенең ғүмере ҡотҡарылып ҡалыу хөрмәтенә шул уҡ йылда таш ғибәҙәтхана төҙөй һәм уныАлександр кампличкаһы тип атай. 1867 йылда часовня Таганрог Успенск соборына ҡушыла.
Александр Икенсе иҫән саҡта һәр йылдың 4 апрелендә соборҙан ғибәҙәтханаға халыҡ тантаналы тәре юлы менән үтә.
Часовняның иҫтәлекле йыһазы булып Таганрог балыҡсылары бүләк иткән, ҡиммәтле таштар менән биҙәлгән паруслы кәмә формаһындағы алтын лампада тора. Һуңынан ул Успенск соборына күсерелә.
1881 йылда, «Халыҡ ихтыяры» йәшерен революцион ойошма ойошторған террористик акт һөҙөмтәһендә император һәләк булғандан һуң, дини эшмәкәрлек туҡтатыла. Ваҡыт үтеү менән бина әкренләп иҫкерә, унда йортһоҙҙар йәшәй башлай. Таганрог граждандары был мәсьәләне күп тапҡырҙар күтәреп, ҡала думаһы ағзаларының иғтибарын часовняның торошона йүнәлтә.
1929 йылда Александр кампличкаһы биналары китап сауҙаһы кибете итеп файҙаланыла. Әммә тейешле тәрбиә булмағанлыҡтан, бина емерелә башлай. Шул уҡ йылда кампличка емертелә һәм уның урынында хәҙер ун ҡатлы торлаҡ йорт тора.
# Талси

Талси, шулай уҡ Талсы (лат. Talsi) — Латвияла ҡала, Стенде тимер юлы станцияһынан 12 км алыҫлыҡта ята. XIII быуаттан билдәле. 1917 йылға тиклем Тальсен (нем. Talsen) тип аталған.
Халҡы 2008 йылға 11 395 кеше тәшкил иткән. Ҡалала аҙыҡ-түлек, текстиль, металл эшкәртеү сәнәғәте үҫешкән. Тыуған яҡты өйрәнеү һәм художество музейы бар.

# Талси
## Тарихы

Немец рыцарҙарының ябырылыуына тиклем Талси һәм уның тирә-яҡтарында ливалар йәшәй, һуңынан бында куршиндар төпләнә. Яҙма сығанаҡтарҙа ҡаланың исеме тәүге тапҡыр 1231 йылда осрай. Яҡшы нығытылған Талси замогы тураһында шулай уҡ йылъяҙмаларҙа телгә алына. Боронғо заманда Талси Курш округының мөһим үҙәге булған.
Талси ҡаласығы Талси күленең көнсығыш ярында урынлашҡан. Убаның бейеклеге диңгеҙ кимәленән 32 метр. Был иң ҙур һәм иң нығытылған ҡаласыҡтарҙың береһе булған. Ҡаҙыу мәғлүмәттәре бында X быуаттан алып XIII быуатҡа тиклем иртә феодал дәүеренең ҙур үҙәге булыуы тураһында һөйләй. XIII быуат аҙағында йәки XIV быуат башында Дзирнавкалнс ҡалҡыулығында орден һарайын төҙөү Талсиның үҫешенә булышлыҡ итмәй.
Һуңынан Талси округаһының ерҙәрен поляктар, шведтар һәм урыҫтар яулап ала.
1657 һәм 1709 йылдарҙа чума эпидимияһынан күп халҡы вафат була.
Талсила латыш яҙыусы Упит Эрнест-Бирзниек һәм рус яҙыусыһы Сергей Сергеев-Ценский уҡыта. XIX быуат аҙағында Талсиның халҡы 4000 кешегә арта; 1897 йылдағы иҫәп алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ҡалала 4200 кеше, шул иҫәптән латыштар (2 088), йәһүдтәр (1 402), немецтар (623) һәм башҡа милләт вәкилдәре йәшәй. Талси ҡала хоҡуғын 1917 йылда ала.
1918 йылдың 18 ноябрендә Латвияла Латвия Республикаһы иғлан ителә. Талси крайы территорияһы, аҙаҡ өйәҙе, ә 1949 йылдан һуң районы күп тапҡыр үҙенең сиктәрен һәм күләмен үҙгәртә, әммә биләмәнең үҙәге булып һәр ваҡыт Талси ҡала.

# Талси
## Туғандаш ҡалалар

* Щелково, Рәсәй
* Шелтон (инг.)баш., АҠШ
* Приенай, Литва
* Таураге, Литва
* Глоструп, Дания
* Курессааре, Эстония
* Сёдерчёпинг, Швеция
# Треугольница

Треугольница — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ундоша йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Треугольница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001557
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000155
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пюль-Кы (йылға)

Пюль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 175 км.

# Пюль-Кы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064782
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306478
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3