yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ландкоф Наум Самойлович

Ландкоф Наум Самойлович (20 ғинуар 1915 йыл — 2004 йыл) — СССР һәм Израиль ғалим-математигы. Физика-математика фәндәре докторы (1967), профессор (1968).
Потенциалдар теорияһы буйынса эре белгес, вероятность мәктәбенә нигеҙ һалыусы.

# Ландкоф Наум Самойлович
## Биографияһы

Наум Самойлович (Самуилович) Ландкоф 1915 йылдың 20 ғинуарында Харьков ҡалаһында юрист Ландкоф Самуил Наумович һәм Анна Натановна Ландкоф (1890—?) ғаиләһендә тыуған.
1937 йылда Харьков дәүләт университетын уңышлы тамамлаған (хәҙер В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университеты), 1940 йылдан алып ошо уҡыу йортондағы аспирантурала уҡыуын дауам итә һәм унда доцент булып эшләй. Шул уҡ йылда «Некоторые свойства нерегулярных точек обобщенной задачи Дирихле» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1967 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1968 йылдан алып — Харьков университетының функциялар теорияһы кафедраһы профессоры. Артабан ПВО-ның Харьков хәрби академияһында (хәҙер Иван Кожедуб исемендәге Харьков һауа көстәре милли университеты) математика кафедраһы мөдире, профессор булып эшләй. Юғары математика кафедраһы мөдире булып 1978—1985 йылдарҙа Ростов инженер-төҙөлөш институтында (хәҙерге Ростов дәүләт төҙөлөш университеты) юғары математика кафедраһы мөдире булып эшләй, шунан һуң Израилгә эмиграцияға күсеп китә, унда Беер-Шева ҡалаһында йәшәй.
Наум Ландкоф бик күп юғары математика мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Ул М. Келдыш һәм М. Лаврентьевтарҙың һөҙөмтәләре күрһәткестәрен таба, Дирихле дөйөм мәсьәләһенең иррегуляр нөктәләренең күплеген тикшерә. Бер нисә фән докторы һәм кандидаты әҙерләгән, улар араһында Александр Эммануилович Еременко һәм Марченко Владимир Александрович бар.
Бер нисә фәнни хеҙмәт авторы, улар араһында:
* О разрешимости обобщенной задачи Дирихле. // Изв. АН СССР. Сер. Математика. 1947. Т. 11.
* Аппроксимация непрерывных функций гармоническими. // Матем. сб. 1949. Т. 25.
* О преобразовании Фурье некоторых классов обобщенных функций. // Докл. АН СССР. 1962. Т. 147.
* Основы современной теории потенциала. Москва, «Наука», 1966. — 515 с.
* Введе­ние в теорию вероятностей. Харьков, 1968.
Израилда 2004 йылда вафат була.
# Сыбаркүл районы

Сыбаркүл райо́ны — Рәсәйҙен Силәбе өлкәһендә район.
Административ үҙәк — Сыбаркүл ҡалаһы(район составына инмәй).
Майҙан — 2879 км². Районда күлдәр күп: Сыбаркүл, Большой Кисегач, Мисәш, Еловое , Теренкуль, Еланчик һәм башҡалар.

# Сыбаркүл районы
## Тарих

Район 1935 йылда тыуҙы.

# Сыбаркүл районы
## Ҡоролош

| № | Муниципаль берекмә | Үҙәк | тораҡ пункттар һаны | Халыҡ (2002). кеше |
| 1 | Бишкильское ауыл биләмәһе | Бишкиль | 6 | 3 061 |
| 2 | Варламовское ауыл биләмәһе | Варламово | 5 | 3 978 |
| 3 | Кундравинское ауыл биләмәһе | Кундравы | 10 | 5 033 |
| 4 | Непряхинское ауыл биләмәһе | Непряхино | 6 | 985 |
| 5 | Сарафановское ауыл биләмәһе | с. Сарафаново | 5 | 2 000 |
| 6 | Тимирязевское ауыл биләмәһе | Тимирязевский | 6 | 4 532 |
| 7 | Травниковское ауыл биләмәһе | с. Травники | 9 | 5 403 |
| 8 | Филимоновское ауыл биләмәһе | Филимоново | 5 | 2 792 |
| 9 | Шахматовское ауыл биләмәһе | Шахматово | 4 | 1 439 |
# Здрева

Здрева — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2830/6 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Здрева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006970
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200697
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Үрге лужи теле

Үрге лужи теле, үр.-луж. hornjoserbska rĕč, hornjoserbśčina — лужи халҡының (түбәнге лужи теле менән) теле. Ҡөнбатыш славян телдәре төркөменә инә.
Дөйөм ташыусылар һаны — 40 000 кеше. Улар Саксонияла йәшәй
Үрге Лужицала дөйөм лужи һаны — 40 000, әммә телдең актив ҡулланыусылары — 14 000. Түбәнге Лужи ҡалаһында 20 мең лужи халҡы йәшәй, шуларҙың 7 меңе көндәлек тормошта үрге лужи телен ҡуллана. Үрге лужи теле түбәнге лужи теленән айырмалы булараҡ юғалыу сигендә түгел. Барлығы Лужицала лужи һәм башҡа (немец) халыҡтарҙы иҫәпкә 600 мең кеше йәшәй.
Германияла лужи мәҙәниәте үҙеге — Баутцен ҡалаһы.

# Үрге лужи теле
## Имлә

Үрге лужи телендә латин әлифбаһы ҡулланыла.
Үрге лужи әлифбаһы :
| a | b | c | č | ć | d | dź | e | ě | f | g | h | ch | i | j | k | ł | l | m | n | ń | o | ó | p | (q) | r | ř | s | š | t | u | (v) | w | (x) | y | z | ž |
| A | B | C | Č | Ć | D | Dź | E | - | F | G | H | Ch | I | J | K | Ł | L | M | N | - | O | - | P | (Q) | R | - | S | Š | T | U | (V) | W | (X) | (Y) | Z | Ž |

# Үрге лужи теле
## Текст

dź -- д (дь) өнөнә тура килә. ć -- т (ть) өнөнә тура килә. h-- h өнөнә тура килә, ғ өнөнә яҡын .
Баҫым һәр ваҡыт беренсе ижеккә төшә.
«Naša wjeska» To je naša wjeska. Blisko wjeski je lěs. Tam widźiš našu chěžu. Wokoło chěže je zahroda. W zahrodźe je naša wowca. Naša kruwa tam njeje. Tu je dróha do města. Widźiš tam šulu? Tam je naš wučer. Wučer ma psyka. Blisko zahrody je naš susod. Susod ma awto a jědźe do města. Maš doma tež awto? Blisko dwora je štom. Wokoło štoma je trawa. Što hišće widźiš?

# Үрге лужи теле
## Глоссарий

    wjes — деревня, ср. стар. «весь».
    chěža — дом, ср. «хижина»
    zahroda — сад, ср. «огород», «загородить».
    wowca — овца.
    kruwa — корова.
    dróha — дорога, шоссе.
    widźeć — видеть.
    šula — школа, ср. «шуллер» (в-луж.) «школьник».
    wučić — учить.
       wučer — учитель.
    pos, psyk — пёс, собака.
    susod — сосед.
    jeć, jědźe — ехать.
    maš? — имеешь? от měć «иметь», ср. укр. мати - маєш, бел. мець - маеш.
# Үрге Улюм

Үрге Улюм — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиш йылғаһының һул ярына тамағынан 252 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Үрге Улюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006898
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300689
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ходжико

Ходжико — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Псезуапсе йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ходжико
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000312109100000523
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100052
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сявта-Се (Нго-Яха ҡушылдығы)

Сявта-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нго-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сявта-Се (Нго-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046618
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304661
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шпыкивка (йылға)

Шпыкивка (укр. Шпиківка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Тульчын һәм Немырив райондары аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 34 километр. Бассейн майҙаны — 385 км².
# Хальмер-Ю (Хулга ҡушылдығы)

Хальмер-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 102 км.

# Хальмер-Ю (Хулга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026226
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302622
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Коновалиха

Коновалиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Гонохово селосындағы исемһеҙ күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Коновалиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кучук күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000112115200052242
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205224
* Бассейн коды — 13.02.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ингушетия

Ингуш Республикаһы (ингуш. Гlалгlай Мохк, Гlалгlайче) — республика, Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ Кавказ федераль округы составына инә.
Баш ҡалаһы — Магас.

# Ингушетия
## География

Ингуш Республикаһы көнсығышта — Чечен Республикаһы, көньяҡта — Грузия, көнбайышта — Төньяҡ Осетия — Алания менән сиктәш. Федераль әһәмиәтендәге ҡалаларҙы иҫәпкә алмаған осраҡта, республика майҙаны буйынса Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында иң бәләкәйе тип иҫәпләнә.

# Ингушетия
## Тарих

1992 йылда ойошторола.

# Ингушетия
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, республика халҡы 472 776 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 130,31 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 39,98 % (2015).
Республикала башлыса ингуштар (94,1 %), чечендар (4,6 %) һәм урыҫтар (0,8 %) йәшәй. 2002 йылда — 51, 2010 йылда — 22 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
# Саңлы үҙәк (йыр)

«Саңлы үҙәк», «Саңдүҙәк» — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

# Саңлы үҙәк (йыр)
## Тарихы

ХХ быуаттың 30-сы йылдарында М. А. Буранғолов легендаһы менән шиғри тексын яҙып ала. С.Ә.Галин «Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар» йыйынтығындағы (1 се китап, 1974) яҙмаһында баҫтырыла. Артабан яҙмаларҙы музыка белгестәре М. М. Сәғитов, Л. Ҡ. Сәлмәнова, Н. Д. Шоңҡаров яҙҙырып алалар.
«Саңлы үҙәк» («Саңды үҙәк») — лирик-психологик характерҙағы йыр.
Йыр (Башҡортостандың Әбйәлил районы Иҫке Балапан менән Яңы Балапан ауылдары араһында ятҡан Ҡобағош батыр һәм уның ҡатыны йәйләүендә, Саңды үҙәк төбәгендә булған ваҡиғаға бәйле. Ҡобағош йәйләүҙә булмаған көндәрҙең береһендә ҡаҙаҡ батыры уның ҡатынын урлап алып китә. Ҡобағош батыр уларҙың эҙҙәренән барып, ҡатынының ҡаҙаҡ менән бер түшәктә йоҡлап ятҡанын күрә. Ҡобағыш ярһыу ҡатыш, асырғаланып, һөжүм итә һәм ҡаҙаҡты үлтерә.
Ишмөхәмәт сәсән Ҡобағош батыр үтенесе буйынса ошо драматик ваҡиғалар тураһында йыр сығара.
Йырҙың эстәлегендә Ҡобағоштоң кисерештәре үҙәк тәбиғәтен һүрәтләү менән оҫта үрелеп бара.
Фраза башында юғары нигеҙ тондың ике тапҡыр ҡабатланыуы, уртаса орнаментикаға эйә, полиметрик булыуы йырҙың көйөн үҙенсәлекле итә.

# Саңлы үҙәк (йыр)
## Йырҙың тексы

    Саңлы үҙәгендә бесән дә саба,
    Саң-саң итә салғыһы сапҡанда. (ике тапҡыр)
    Салғы тауышына ҡушылып йырлай,
    Йөрәгендә хистәр ташҡанда. (ике тапҡыр)
    Саңды үҙәккәйгә йүгереп төштөм,
    Ҡыҙарып та бешкән еләккә. (ике тапҡыр)
    Бер бөртөгөн өҙөп мин ҡабайым,
    Ял булмаҫмы янған йөрәккә? (ике тапҡыр).
Башҡарыусылар араһында — С.Ә.Абдуллин, К. К. Ҡорманаев һәм башҡалар. «Саңлы үҙәк» йырын Рәүеф Мортазин тауыш һәм фортепиано өсөн эшкәрткән.
# Ирек

Ирек — башҡа шарттар, шул иҫәптән, тәбиғи, ижтимағи, шәхси коммуникатив (аралашыу) һәм шәхси нәҫел факторҙары менән сикләнмәгән субъект эшмәкәрлегенең төп сәбәпсеһе булған хәл. Был осраҡта иректе кеше үҙ эшмәкәрлегенең үҙен һәм башҡаларҙы һәләкәткә илтеү ҡурҡынысын иҫәпкә алмаған бәйһеҙлек менән бутарға ярамай.
Иректең төрлө билдәләмәләре бар. Этикала ирек кешенең ихтыяр азатлығы менән бәйле.
Философияла: Ирек — тышҡы маҡсат ҡуйыу булмағанда эшмәкәрлек һәм тәртип булдырыуҙы нығытыусы субъектҡа бәйле дөйөм мәҙәни төшөнсә — универсалия.

# Ирек
### Ирек- хоҡуҡи тәртип

Немец классик философияһына нигеҙ һалған философ Иммануил Кант ирек менән хоҡуҡи тәртиптең тығыҙ бәйләнеше тураһында яҙа. Ул кеше башҡа кешегә түгел, ә законға буйһонған хәлдә генә ирекле була тип раҫлай:
   Ирек- башҡаларҙың [кешенең] башбаштаҡлығына буйһонмау. Башҡаларҙың [кешеләрҙең] иркенә ҡамасамауламаһа, дөйөм законға ярашлы — был уға, кеше тәбиғәтенә ярашлы, тәбиғәттән, тыумыштан бирелгән хоҡуҡ.
   Freedom is independence of the compulsory will of another; and in so far as it can coexist with the freedom of all according to a universal law, it is the one sole original, inborn right belonging to every man in virtue of his humanity.

# Ирек
### Ирек — үҫеш маҡсаты

Эрих Фромм фекеренсә, ирек- кеше үҫеше маҡсаты:
   Библияла […] ирек менән бәйһеҙлек- кеше үҫешендә маҡсат булып тора ; кеше эшмәкәрлегенең тәғәйенләнеше шунан ғибәрәт- был кешене үткәндәргә, тәбиғәткә, ырыуға һәм һынташтарға бәйләп тотҡан бығауҙарҙан ҡотолоу процесы.

# Ирек
## Иҡтисади ирек

Билдәле экономист Фридрих фон Хайек иҡтисади иректең түбәндәге билдәләмәһен бирә:
   Иҡтисади ирек —һайлап алыу хоҡуғы һәм уға бәйле тәүәкәллек һәм яуаплылыҡты эсенә алған теләһә ниндәй эшмәкәрлек азатлығы ул.
Хайек фекеренсә, планлы иҡтисад либераль капитализмдан иҡтисади азатлыҡ булмау менән айырылып тора.
# Печуга (Печуга №3272 ҡушылдығы)

Печуга — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Печуга №3272 йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Печуга (Печуга №3272 ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003273
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сябушор

Сябушор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хата-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сябушор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000073068
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007306
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юсдаль

Юсдаль (шведск. Ljusdal) — Евлеборг ленында урынлашҡан Швеция ҡалаһы. Юснан йылғаһының ярында урынлашҡан, был йылға буйлап төньяҡ Швецияның баш тимер юлы үтә. Юсдалдың муниципалитеты үҙҙәренең ҡалаһын «яҡындағы швед Норрланды» тип атайҙар, сөнки тарихи швед төньяғы Норрландҡа ҡарай.
Муниципалитетың сиктәрендә тәбиғәттә ял итеү өсөн бер нисә урын бар. Юснан йылғаһы буйлап яҡынса 40 км рафтинг өсөн һыу трассаһы үтә, балыҡ тотоу йәки кәмәләрҙә һәм яхталарҙа күңел асырға була. «Хамра» исемле милли парк шулай уҡ өлөшләп муниципалитеттың көнбайыш яғында урынлаша.
XVII—XVIII быуаттарҙа был урындар «Орс Финмарк» тигән исем йөрөткән, сөнки Финляндиянан Швецияға иң оло күсенеү тенденцияһы күҙәтелә. Әлеге ваҡытта ла фин теленән алынған географик атамалар күп, уларҙы Юсдаль ҡалаһының муниципалитетының территорияһында осратырға була.
XIX быуат аҙағына, тимер юлы төҙөлгәндән һуң, Юсдаль ҡалаһының хылҡы байтаҡҡа арта.
Хәҙерге Швецияла Юсдаль — халҡы бенди уйынына мауығыу менән генә йәшәгән Швецияның провинциаль ҡалаларырының береһе. 2008 йылға тиклем урындағы стадионда йыл һайын туп менән уйналған хоккей буйынса донъя Кубогы өсөн турнир үткәрелгән.
# Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улы

Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улы (рус. Абдуллин Ризетдин Ғатиятович) (1921—1942) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 101-се айырым атлы дивизионы тоҫҡаусыһы. Сержант.

# Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улы
## Биографияһы

Ризетдин Ғәтиәт улы Абдуллин 1921 йылда Өфө губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Нуриман районы) Нимесләр ауылында тыуған.
Башҡорт АССР-ы Нуриман районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.
Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улы 1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһе Тербуны районы Борковский ауыл Советына ҡараған Апухтино ауылы эргәһендә барған дәһшәтле алыштарҙа һәләк була һәм шунда ерләнә.

# Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улы
## Хәтер

Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Нуриман районы Нимесләр ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә лейтенант Абдуллин Ризетдин Ғәтиәт улы ла Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.
Ризетдин Абдуллиндың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.
# Башҡорт (күл)

Башҡорт (ҡаҙ. Башқұрт) — Ҡаҙағстандың Төньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһе Жамбыл районындағы күл. Сенжар ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 20 км һәм бөтөрөлгән Богатое ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
1940-сы йылдарҙағы топографик төшөрөү мәғлүмәттәре буйынса, күл өҫтө майҙаны 1,28 км² тәшкил итә. Күлдең иң ҙур оҙонлоғо — 1,4 км, иң ҙур киңлеге — 1,1 км. Яр буйы һыҙатының оҙонлоғо — 4,3 км, яр буйы һыҙатының үҫеше — 1,06. Күл диңгеҙ кимәленән 138,3 м бейеклектә урынлашҡан.
Күл урындағы әһәмиәткә эйә булған балыҡсылыҡ һыуһаҡлағыстары исемлегенә индерелгән.
# Никифоров Юрий Никифорович

Никифоров Юрий Никифорович (16 ноябрь 1934 йыл — 27 ноябрь 2012 йыл) — ғалим-политолог, тарихсы, юғары мәктәп уҡытусыһы. Тарих фәндәре докторы (1978), профессор (1980), Рәсәй Федерацияһы Гуманитар фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1994). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1983), РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1960). СССР‑ҙың юғары мәктәбе отличнигы (1984), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1999).

# Никифоров Юрий Никифорович
## Биографияһы

Юрий Никифорович Никифоров 1934 йылдың 16 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй районы Аделькин ауылында тыуған.
1956 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай, юғары уҡыу йортоноң ВЛКСМ комитеты секретары булып эшләй.
1957—1960 йылдарҙа Салауат ҡалаһында мәктәп директоры була. Артабан М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының аспирантураһында уҡый һәм кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
1963 йылдан алып уҡытыусы, 1969 йылдан алып — Башҡорт дәүләт университетының кафедра мөдире.
1991 йылдан алып 2012 йылда вафат булғанынса Башҡорт дәүләт университетының политология кафедраһы мөдире булып эшләй. Рәсәй сәйәси фәндәр ассоциацияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе етәксеһе була.
2009 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән «Башҡортостан Республикаһындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» маҡтау билдәһе менән бүләкләнә.

# Никифоров Юрий Никифорович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Юрий Никифорович Никифоров ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — сәнәғәт тарихы, йәшәү рәүеше, сәйәси система һәм сәйәси мәҙәниәт. 250-нән ашыу фәнни хеҙмәте баҫыла, шул иҫәптән, 7 монографияһы.

# Никифоров Юрий Никифорович
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Нәшер ителгән хеҙмәттәре

* XXVI съезд КПСС о проблемах совершенствования социалистического образа жизни: Межвуз. науч. сб. — Уфа: БГУ, 1982. — 171 с. (соавт.);
* Опыт исследования политической культуры сельского труженика. Уфа, 1985;
* Политология. Уфа, 1993 (соавт.);
* Основы политологии. Уфа, 1994;
* Политология: Курс лекций. — Уфа: РИЦ БашГУ, 2008. — 151 с.
# Юлдыбаева Гөлнар Вилдан ҡыҙы

Юлдыбаева Гөлнар Вилдан ҡыҙы (28 декабрь 1976 йыл — 26 ноябрь 2020 йыл) — ғалим-фольклорсы. Филология фәндәре кандидаты (2006).

# Юлдыбаева Гөлнар Вилдан ҡыҙы
## Биографияһы

Юлдыбаева Гөлнар Вилдан ҡыҙы 1976 йылдың 28 декабрендә Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Сәйетбаба ауылында тыуа. 2000 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1997 йылда Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында хеҙмәт юлын башлай. Тәүҙә лаборант, унан һуң кесе фәнни хеҙмәткәр (2003), 2007 йылдан фәнни хеҙмәткәр, 2008 йылдан — өлкән фәнни хеҙмәткәр, артабан әйҙәүсе фәнни хеҙмәткәр (2019) була.
2006 йылдан «Фольклористика» темаһына филология фәндәре кандидаты. Башҡорт фольклорына бәйле 180 ашыу фәнни баҫмалар авторы. 2003—2019 йылдарҙа экспедицияларҙа ҡатнашып, 16 йыйынтыҡҡа төҙөшөүсе була. 2019 йылдан — «Рәсәй фольклор союзы» бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының ағзаһы.
Бөтә Рәсәй иң яҡшы фәнни китап конкурсында «Башҡорт фольклорының хәҙерге хәле» (2012), «„Саҡ-суҡ“ башҡорт бәйете. Текстары һәм эҙләнеүҙәр» китаптары менән «Гуманитар фәндәр» номинацияһында юғары уҡыу йорттары һәм фәнни — тикшереү учреждениелары фәнни хеҙмәткәрҙәре араһында лауреат була.
Ғалим 2020 йылдың 26 ноябрендә Өфө ҡалаһында вафат була, тыуған ауылында ерләнгән.

# Юлдыбаева Гөлнар Вилдан ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РФА Өфө фәнни үҙәгенең Почет грамотаһы (2012),
* ТӨРКСОЙ-ҙың Рәхмәт хаты (2013),
* Фәнни ойошмалар федераль агентлығының Почет грамотаһы (2017),
* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Рәхмәт хаты (2017)
# Трилогия

Трилогия (грекса tri — өс, logos һүҙ, хикәйә) — дөйөм һәм уртаҡ тема, образ, идея, сюжет менән берләшкән, шул уҡ ваҡытта үҙ эсендә (күләмендә) йомғаҡланған (тамамланған) үҙ аллы өс киҫәктән торған эпик йә драматик әҫәр. Антик осор драматургияһында уҡ өс киҫәктән торған трагедиялар популяр булған. Рус әҙәбиәтендә триологияға миҫал итеп Максим Горькийҙың «Бала саҡ», «Малайлыҡта», «Минең университеттарым»; Алексей Николаевич Толстойҙың «Ғазап сигеп йөрөү» («Һеңлеләр», «Ун һигеҙенсе йыл», «Йонсоу иртә»); Константин Фединдың «Тәүге шатлыҡтар», «Ғәҙәттән тыш йәй», «Костер» исемле әҫәрҙәрен килтерергә мөмкин. Башҡорт әҙәбиәтендә Зәйнәб Биишеваның «Кәмһетелгәндәр», «Оло Эйек буйында», «Емеш», Фәрит Иҫәнғоловтың «Арыш башағы», «Ир-егеткәй менән ат башы», «Һәйкәлдәр тереләр өсөн» романдары тәүге трилогиялар булды. Хәҙерге башҡорт прозаһында Гөлнур Яҡупованың «Ҡатындар» трилогияһы «Ҡыҙ бала», «Бер һөйгәнем өсөн», «Кесе йыһан — Оло йыһан» романдарынан тора. Флүр Ғәлимовтың «Аҙғын тәүбәһе» әҫәре шулай уҡ трилогияға ҡарай.