yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Чиндат

Оло Чиндат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Оло Чиндат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020790
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202079
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әбделкәрим мәктәбе

Әбделкәрим мәктәбе (рус. МОАСОШ с. Абдулкаримово муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан) — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль районы Әбделкәрим ауылында Йәштәр урамы, 18 адресы буйынса урынлашҡан дөйөм белем биреү учреждениеһы

# Әбделкәрим мәктәбе
## Тарихы

Әбделкәрим ауылында башланғыс мәктәп 1924 йылда барлыҡҡа килә. 1945 — ете йыллыҡ, 1962 — һигеҙ йыллыҡ, 1975 йылда урта мәктәп итеп үҙгәртелә.

# Әбделкәрим мәктәбе
## Етәкселәре

* Моратова Альбина Шәһит ҡыҙы

# Әбделкәрим мәктәбе
## Уҡытыусылары

* Мөхәмәтйәнова Лиза Ғилметдин ҡыҙы — математика, алгебра, геометрия, информатика
* Әбделғәфәров Рәшит Шәрифйән улы — физика, математика, тормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре уҡытыусыһы, ойоштороусы
* Әбделғәфәрова Рәсимә Мәжит ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Аҡҡужина Зинфира Ғәзизйән ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Ғәбитов Фирғәт Сәхиулла улы — тарих, йәмғиәтте өйрәнеү уҡытыусыһы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты етәксеһе
* Ҡасҡынова Гөлсәсәк Сәғит ҡыҙы — балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе
* Моратов Азамат Муса улы — технология, физик культура һәм һынлы сәнғәт уҡытыусыһы
* Моратова Альбина Шәһит ҡыҙы — инглиз теле уҡытыусыһы
* Мостаева Вәзифә Азат ҡыҙы — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Мөхәмәтйәнова Зөлфиә Муса ҡыҙы ҡала балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе
* Солтанғолова Рәсимә Нурислам ҡыҙы — башланғыс кластар һәм музыка уҡытыусыһы, директорҙың тәрбиә эше буйынса урынбаҫары.
* Йәнсурина Вәлимә Әхмәт ҡыҙы — биология, география, химия уҡытыусыһы

# Әбделкәрим мәктәбе
## Мәктәпте тамамлаусылар

* Солтанов Тәлғәт - Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың почетлы доноры, оҙаҡ йылдар Сибай ҡалаһы поликлиникаһының хужалыҡ иҫәбе бүлеге мөдире булып эшләй
# Һаҙанаҡ

?Һаҙанаҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Арса сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Арса һымаҡтар |
| Ырыу: | Һаҙанаҡ |
| Төр: | Һаҙанаҡ |
Латинса исеме :
Ledum palustre L. (1753) :
Синонимы :
Rhododendron tomentosum Harmaja (1990) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 23539 NCBI 49170 |
Һаҙанаҡ (рус. Багу́льник боло́тный, лат. Lédum palústre) — арса сәскәлеләр ғаиләһенән йыл буйы йәшел төҫлө, иҫкиткес һаҫыү еҫле, бик ағыулы ҡыуаҡ. Бейеклеге 1 метрға етә. Май-июнь айҙарында аҡ сәскә ата, августа орлоғо өлгөрә.

# Һаҙанаҡ
## Таралыуы

Һаҙанаҡ һаҙлыҡтарҙа һәм һаҙлыҡ тупраҡлы ылыҫлы урмандарҙа үҫә. Башҡортостанда киң таралған үҫемлек.
# Пеженга

Пеженга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 289 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Пеженга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015358
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001535
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Штрих-код

Штрих-код — ҡап өҫтөнә график мәғлүмәт, вәкиле эҙмә-эҙлелек ҡара һәм аҡ киҫәктәр йә башҡа геометрик фигуралар.

# Штрих-код
## Информация кодлау ысулы

* эҙмә-эҙлелек
* ике үлсәү
Сауҙа иң йышлы код EAN/UPC (Universal Product Code) ҡулланы.

# Штрих-код
## Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт

* Беренсе штрих-кодты һағыҙ төрөлгән ҡағыҙға баҫалар.
* Рәсәй Федерацияһы Президентының бөтә ҡарары 2 һанына башланған штрих-код менән тәьмин ителгән.
# Әхмәҙуллин Ғабдрахман Хәйрулла улы

Әхмәҙуллин Ғабдрахман Хәйрулла улы (1911 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Әхмәҙуллин Ғабдрахман Хәйрулла улы
## Биографияһы

Әхмәҙуллин Ғабдрахман Хәйрулла улы 1911 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районы Ҡарамалы ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылдың 5 декабрендә Өфө ҡалаһы Ленин районы (икенсе мәғлүмәттәр буйынса Киров районы) хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.
16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62‑се гвардия кавалерия полкында 76-мм батарея старшинаһы булып хеҙмәт итә. Һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1945 йылдың 8 апрелендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Ҡаһарманлыҡ күрһәткән көндәре: 16.02.1945, 17.02.1945. 1945 йылдың 8 апрелендә подразделениеның 22/н номерлы приказы.
# Рогалёв Пётр Леонтьевич

Рогалёв Пётр Леонтьевич (13 август 1912 йыл — 5 март 1988 йыл) — совет хәрби хеҙмәткәре, полковник (1956). 1959—1963 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының хәрби комиссары. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Рогалёв Пётр Леонтьевич
## Биографияһы

Пётр Леонтьевич Рогалёв 1912 йылдың 13 авгусында Екатеринослав губернаһы Белоцерковка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ете синыфты тамамлай. Армияға саҡырылғанға тиклем колхозда, Сватов район ҡулланыусылар союзының рәйесе булып эшләгән

# Рогалёв Пётр Леонтьевич
## Хәрби хеҙмәттә
### Һуғышҡа тиклемге осор

1934 йылдың октябрь айында Ворошиловград өлкәһенең Сватов район хәрби комиссариаты тарафынан эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһына саҡырыла.
1938 йылда команда составын камиллаштырыу курстарын тамамлай.
1939 йылдан ВКП(б.) ағзаһы

# Рогалёв Пётр Леонтьевич
## Хәрби хеҙмәттә
### Бөйөк Ватан һуғышы

1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
1943 йылда М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академия янындағы тиҙләтелгән курстарҙы тамамлай.
997-се уҡсылар полкы (263-сө уҡсылар дивизияһы, 51-се армия) подполковник Рогалев етәкселегендә 1944 йылдың 8 майында Севастполь янында дошман оборонаһын өҙә һәм «256,2» бейеклегенә СССР флагын ҡаҙай. Полктың уңышлы һөжүм итеүе дөйөм һөжүм итеү үҫешенә булышлыҡ итә, уның һөҙөмтәһендә Кайтаны һәм Инкерман (хәҙер Белокаменск) ауылдары азат ителә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта полк менән уңышлы етәкселек иткәне, күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн подполковник Рогалев Петр Леонтьевичҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 6275) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

# Рогалёв Пётр Леонтьевич
## Хәрби хеҙмәттә
### Һуғыштан һуңғы карьераһы

1956 йылда М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияны тамамлай
1959 йылдан 1963 йылға тиклем Рогалев Башҡорт АССР-ының хәрби комиссары вазифаһында эшләй.
БАССР Юғары Советы депутаты итеп һайланған (5, 6 саҡырылыш).
1964 йылдан полковник Рогалев Петр Леонтьевич отставкаға китә. Өфөлә йәшәй, 1988 йылдың март айында вафат була. Көньяҡ зыяратта ерләнгән.

# Рогалёв Пётр Леонтьевич
## Бүләктәре

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы;
* ике Ленин ордены;
* дүрт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
* 3-сө дәрәжә Суворов ордены
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены;
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены;
* миҙалдар;
* сит ил ордены.
# Суенга

Суенга — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының уң ярына тамағынан 240 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.

# Суенга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004534
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200453
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Икенде

Икенде намаҙы — һәр нәмәнең күләгәһе үҙенән ике тапҡыр оҙонайғандан алып, ҡояш байый башлағанға тиклем дауам итә. Ул 4 рәҡәғәт фарыз.

# Икенде
## Икенде намаҙын ҡылыу тәртибе

1-се рәкәғәттә «Ҫәнә доғаһы», әғүҙү -бисмилләһте әйткәс, «Фәтиха» сүрәһе һәм Ҡөръәндән бер нисә аят йәки сүрә (мәҫәлән, «Кәүҫәр» сүрәһен) уҡыйбыҙ ҙа, бер рөкүғ һәм ике сәждә ҡылабыҙ.
2-се рәкәғәттә торып баҫҡас, бисмилләһте әйтеп, «Фәтиха» сүрәһен һәм бер ҡыҫҡа сүрәне (мәҫәлән, «Ихлас» сүрәһен) уҡыйбыҙ, бер рөкүғ, ике сәждә ҡылғас, ултырып "Әттәхиййәт"те уҡыйбыҙ һәм өсөнсө рәкәғәткә торабыҙ.
3-сө рәкәғәттә Бисмилләһте әйтеп, «Фәтиха» сүрәһен уҡыйбыҙ, бер рөкүғ, ике сәждә ҡылғас, дүртенсе рәкәғәткә торабыҙ.
4-се рәкәғәттә Бисмилләһте әйтеп, «Фәтиха» сүрәһен уҡыйбыҙ, бер рөкүғ, ике сәждә ҡылғас, ултырып «Әттәхиййәт» менән "Салауат"ты, Раббәнә доғаһын уҡыйбыҙ ҙа, ике яҡҡа сәләм биреп, Сәләм доғаһын уҡыйбыҙ.

# Икенде
## Ҡөрьән Кәримдән аят

* Намаҙҙарҙы һәм урта намаҙҙы (икенде) һаҡлағыҙ һәм Аллаһ ҡаршыһында түбәнселек менән тороғоҙ.
* Әл-Бәҡара 2:238
حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَىٰ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ
# Шильцевка

Шильцевка — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лофтура йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Шильцевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050213
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005021
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сүәйс (Суэц)

Сүәйс - рус. Суэ́ц (ғәр. السويس‎, рус. Эс-Сувайс) — Мысырҙың төньяҡ-көнсығышындағы ҡала һәм эре порт.

# Сүәйс (Суэц)
## Географияһы

Сүәйс ҡалаһы Ҡыҙыл диңгеҙҙәге Сүәйс ҡултығының төньяҡ осонда, Сүәйс каналына көньяҡтан ингән ерҙә урынлашҡан.
Сүәйс мүхәфәҙәһенең административ үҙәге.
Ике гаване бар: Порт Ибраһим (рус. Порт-Ибрагим, лат. Port Ibrahim) һәм Порт Тәүфиҡ (рус. Порт-Тауфик, лат. Port Tawfiq).
Тимер юл линиялары һәм автострадалар аша Ҡаһирә һәм Порт Сәйет (рус. Порт-Саид) бәйләнеш тота.

# Сүәйс (Суэц)
## Тасуирламаһы

Химия һәм нефть эшкәртеү сәнәғәте үҫешкән. Нефть эшкәртеү продукттары нефть үткәргес торба аша илдең баш ҡалаһы Ҡаһирәгә тиклем еткерелә.
Сүәйс Мәккә ҡалаһында хаж ҡылыусылар өсөн мөһим халыҡ-ара транзит станцияһы булып тора.
Халыҡ һаны 417 мең кеше (1998).

# Сүәйс (Суэц)
## Тарихынан

VII быуатта хәҙерге Сүәйс янында Ҡыҙыл диңгеҙ менән Нил йылғаһын тоташтырыусы каналдың көнсығыш осо булған.
XVI быуатта ҡала төрөктәрҙең эре хәрби-диңгеҙ базаһы булып торған.
1869 йылда Сүәйс каналы төҙөлгәндән һуң ҡала мөһим халыҡ-ара порт статусына эйә була.
1973 йылдың октябрендәге Дүртенсе ғәрәп-израиль һуғышы ваҡытында ныҡ емерелгән була. 1975 йылдан һуң тергеҙелгән.

# Сүәйс (Суэц)
## Иҡтисады

* Сүәйс каналы, металлургия заводы.

# Сүәйс (Суэц)
## Туғандаш ҡалалар

* Ҡаһирә, Мысыр
* Порт Сәйет, ЕМысыр
* Мәккә, Сәғүд Ғәрәбстаны

# Сүәйс (Суэц)
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | 19,4 | 21,2 | 23,6 | 28,5 | 32,4 | 35,1 | 36,1 | 37,7 | 33,2 | 30,1 | 25,4 | 20,7 | 28,4 |
| Уртаса температура, °C | 14,8 | 16,0 | 18,2 | 22,3 | 25,7 | 28,1 | 29,3 | 29,3 | 27,3 | 24,5 | 20,2 | 16,0 | 22,6 |
| Уртаса минимум, °C | 10,5 | 11,3 | 13,1 | 16,4 | 19,5 | 22,4 | 23,9 | 24,2 | 22,8 | 20,0 | 15,7 | 11,8 | 17,6 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 5,0 | 2,0 | 4,0 | 1,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 2,0 | 3,0 | 17,0 |
| Сығанаҡ: Climate Charts ||||||||||||||
# Екатерина паркы (Кронштадт)

Екатеринина паркы (шулай уҡ Екатеринина скверы, Совет скверы, Совет бульвары) — Кронштадттағы парк. XIX быуат тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы, федераль әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Кронштадттың тарихи үҙәгендә, Совет урамы һәм Обводной канал буйында урынлашҡан. Атамаһы Совет урамының элекке исеме менән бәйле — Ҙур Екатеринина урамы.

# Екатерина паркы (Кронштадт)
## Тарихы

Парк 1839—1843 йылдарҙа диңгеҙсе Ф. Ф. Беллинсгаузен бойороғо буйынса эшләнә, ул был осорҙа Кронштадт портының баш командиры була. 1861 йылда паркты уратып алған суйын рәшәткә төҙөлә, ә 1887 йылда ул әлеге көнгә тиклем һаҡланған яңыға алмаштырыла. 1886 йылда парк Екатеринина күпере аръяғына оҙайтыла. 1893 йылға тиклем ҡыш бульвар ябыла, ошо ваҡыттан алып аллеялар таҙартыла һәм ул халыҡ өсөн теләһә ҡайһы ваҡытта асыҡ була башлай. Йыш ҡына халыҡта бульварҙы «эт бульвары» тип атайҙар, сөнки властар тыйыуға ҡарамаҫтан унда эттәрҙе йөрөтөргә яраталар.
1870 йылдың 11 сентябрендә паркта Ф. Ф. Беллинсгаузен һәйкәле асыла. Һәйкәлдең скульпторы И. Н. Шредер, постаментын архитектор И. А. Монигетти эшләй.

# Екатерина паркы (Кронштадт)
## Урыны

Парк Совет урамы һәм паркты Кронштадт Адмиралтействоһынан айырып торған Обводной канал араһында тар һыҙат булып тора. Ул Карл Маркс урамында башлана һәм Комсомол урамында тамамлана. Парк Совет күперенә сығарыусы Рошаль урамы менән икегә бүленгән. Парктың көнсығыш өлөшөндә Обводный канал аша йәйәүлеләр өсөн Елкәнле күпер төҙөлгән.
# Аҡ умырзая

Аҡ умырзая (лат. Anemone) — лютик һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Аҡ умырзая
## Ҡыҫҡаса белешмә

Ныҡлы вертикаль тамырһабаҡлы күп йыллыҡ төклө үлән. Һабағы төҙ, бейеклеге 15—40 см. Тамыр яны япраҡтары оҙон һапта, өс бүлемле сегменттарға бүленгән бармаҡ һымаҡ теленмә. Өс тапҡыр теленгән ҡыҫҡа һаплы өс өҫкө япрағы япма барлыҡҡа килтерә. Сәскәһе аҡ, эре, яңғыҙ. Май—июндә сәскә ата. Емеше ҡыҫҡа башлы, күп сәтләүекле, аҡ ойошҡан төк м‑н ҡапланған, июнь—июлдә өлгөрә.
Корневище мясистое, цилиндричексое или клубневидное.

# Аҡ умырзая
## Үҫеү урындары

Яҡынса 50 төрө билдәле, башлыса Төньяҡ ярымшарҙың тропик булмаған бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда урман аҡ умырзаяһы үҫә. Һирәк урманда, сағыл һәм ҡоро болонда үҫә, төньяҡ-көнбайыш райондарҙан һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының бейек тауҙарынан башҡа, Башҡортостан биләмәһенең бар яғында латаралған. Ареалы һәм һаны болондарҙа мал көтөү һәм күпләп йыйыу арҡаһында кәмей.

# Аҡ умырзая
## Файҙаланышы

Халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Декоратив үҫемлек.
# Ғәлим

Ғәлим — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарының ир-ат исеме.

# Ғәлим
## Этимологияһы

Башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Ғәлим ғәрәпсәнәнә белемле, уҡымышлы, ғалим тигәнде аңлата. Ғәлим исеменән Ғәлимов фамилияһы барлыҡҡа килә.

# Ғәлим
## Билдәле шәхестәр

Хисамов Ғәлим Афзал улы (25 апрель 1949 йыл) — журналист, яҙыусы һәм дәүләт эшмәкәре, 1994—1998 йылдарҙа Башҡортостандың матбуғат һәм киң мәғлүмәт министры. 1988 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2014) һәм Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия (2006) лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
Дәүләтов Ғәлим Абдулла улы; Ғәлим Дәүләди (9 апрель 1936 йыл — 15 апрель 2016 йыл) — башҡорт шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм журналист. 1968 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сергей Чекмарёв һәм Булат Рафиҡов исемендәге премиялар лауреаты.
Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улы (1903 — ?) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Латипов Ғәлим Хатип улы (Латиф улы) (рус. Латыпов Галим Хатыпович) (1904—?) — Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты.
Яҡупов Ғәлим Миңлеғәлим улы — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе.
# Сукромля (Держа ҡушылдығы)

Сукромля — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Держа йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сукромля (Держа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001538
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000153
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шубино (Ырымбур өлкәһе)

Шубино — Рәсәй Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Шубино (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл Ырымбур өлкәһенең үҙәк өлөшөнөң көнсығыш тарафында, Мерәҫурған йылғаһы буйында, ҡала округының административ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан туранан яҡынса 43 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 451 метр.

# Шубино (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Климаты

Шубино ауылының климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә бер кимәл. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 көн ята.

# Шубино (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Шубино ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Шубино (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмеген, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2015 йылдың 1 майына тиклем Ҡыуандыҡ районының Яңы Покровка ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында раҫланған.

# Шубино (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, 1901 йылғы сығанаҡта «хутор Шубинский, на озере Сахин-Куль» тип билдәләнгән. Атамаһы ауылға нигеҙ һалған Шубин тигән сауҙәгәр фамилияһынан киткән

# Шубино (Ырымбур өлкәһе)
## Шәхестәре

Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында был ауылда яҙыусы Валериан Павлович Правдухиндың (1892—1939) үҫмерлек осоронда йәшәүе хаҡында яҙа. Ул «По излучинам Урала», «Годы, тропы, ружье», "В степи и горной тайге"тигән китаптар авторы.

# Шубино (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 52,4 %, ҡатын-ҡыҙҙар ярашлы рәүештә 47,6 % процент тәшкил иткән.

# Шубино (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 110 кешенән торған халыҡтың милли структураһын урыҫтар — 49 % башҡорттар — 27 %тәшкил иткән.
# Кесе Шатаҡ

Кесе Шатаҡ (рус. Малиновка) — Башҡортостандың Белорет районында урынлашҡан Бишитәк һыртындағы бейек тау.

# Кесе Шатаҡ
## Тасуирламаһы

Кирәл, Бишитәк тауҙары Мәлиҙәк һыртына ҡарай, тип раҫлай урындағы халыҡ. Был тауҙың Еләкташ, Еләкле һәм Әберсә тигән атамалары ла бар, тип яҙылған «Ҡыҙыҡлы топонимика» сайтында.
Кесе Шатаҡ тауы Белорет ҡалаһынан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 6 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Тауҙағы ағастарҙы интенсив ҡырҡыу сәбәпле, буш ҡалған урынды ҡурай еләге ҡыуаҡтары баҫып алғандан һуң, тауҙы Малиновая йәки Малиновка тип атай башлағандар.
Кесе Шатаҡ тауының абсолют бейеклеге — 1152 м, оҙонлоғо — 6 км, киңлеге — 1—2 км. Битләүҙәре текә. 1026 (Катушка), 1100 (Ҡапҡа-Таш) һәм 1141 метр бейеклегендәге түбәләре бар.
Кесе Шатаҡ тауының рельефында конус формаһындағы 2 ҡаялы түбә айырылып тора. Таш ишелмәләренән барлыҡҡа килгән таш йылғалар бар.
Урта рифейҙың егәлгә свитаһы кварциттарынан ғибәрәт. Ландшафы кәкре ҡайынлыҡтар һәм тау болондары менән алмашынған шыршы‑аҡ шыршы урмандарынан тора.

# Кесе Шатаҡ
## Этимологияһы

Топонимист А. К. Матвеев үҙенең «Географические названия Урала. Топонимический словарь» тигән хеҙмәтендә: «Һырттың башҡортса атамаһы — Бишитәк (һирәк осраҡта - Биштау). Оло Шатаҡ (Шатаҡ) оронимдың башҡорт атамаһының урыҫса үҙгәртелеүе. Оронимдың карталарҙа һәм махсус хеҙмәттәрҙә осраған варианттары (Шатаҡ, Шайтан, Шатаг) тау исемен хаталы ҡулланыу өлгөһө булып тора. И. И. Лепехин XVIII быуатта уҡ тауҙың Шатак тигән урыҫса формаһын ҡулланған. Бишитәк тигән башҡортса атамаһы "Биш итәк", "Биш битләү" тигәнде аңлата. Һыртта, ысынлап та, биш түбә бар. Һирәк осраған атамаһы — Биштау» тип билдәләгән
# Македонияның фән һәм сәнғәт академияһы

Македонияның фән һәм сәнғәт академияһы (на макед. Македонска академија на науките и уметностите, ҡыҫҡартып МАНУ) — 1967 йылдың 23 февралендә Македония Республикаһында Конески Блаже тарафынан барлыҡҡа килгән фәнни үҙәк.

# Македонияның фән һәм сәнғәт академияһы
## Академиктар

МАНУ ағзалары Академияның Үҙәк йыйылышы тарафынан 3 йылға бер тапҡыр һайлана. МАНУ барлыҡҡа килгәндән алып 154 ағзаны берләштерә, бөгөн уларҙың 41-е академик статусына эйә, ә 33-ө — мөхбир ағзаһы. Иң оло академик — Петр Илиевски (1920), ә иң йәше — Катица Кюлавкова (1951).

# Македонияның фән һәм сәнғәт академияһы
## Академиктар
### Почётлы ағзалар

* Андреевски Петре Мито
* Чашуле Коле
* Йосип Броз Тито
* Кардель Эдвард
* Патон Борис Евгеньевич

# Македонияның фән һәм сәнғәт академияһы
## Бүлектәр

МАНУ сиктәрендә 5 бүлек ғәмәлдә:
* Лингвистика һәм әҙәбиәтте өйрәнеү бүлеге
* Йәмғиәти фәндәр бүлеге
* Математика һәм техник фәндәр бүлеге
* Биология һәм медицина фәндәре бүлеге
* Сәнғәт бүлеге

# Македонияның фән һәм сәнғәт академияһы
## Фәнни үҙәктәр

МАНУ 5 фәнни үҙәкте берләштерә:
* Генетик инженерия һәм биотехнология үҙәге
* Энергетика, информатика и материалдар үҙәге
* Ареаль лингвистика үҙәге
* Лексикографик тикшеренеүҙәр үҙәге
* Стратегик тикшеренеүҙәр үҙәге

# Македонияның фән һәм сәнғәт академияһы
## Рәйестәр

* Конески Блаже (1967—1975)
* Апостолски Михайло (1976—1983)
* Попйорданов Йордан (1984—1991)
* Богоев Ксенте (1992—1999)
* Евремов Георги (2000—2001)
* Матевски Матея (2001—2004)
* Грозданов Цветан (2004—2008)
* Старделов Георги (2008—)

# Македонияның фән һәм сәнғәт академияһы
## Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек

МАНУ — Үҙәк һәм Көнсығыш Европа академиялары ассоциацияһы һәм Көньяҡ-Көнсығыш Европа академияһы ағзаһы.

# Македонияның фән һәм сәнғәт академияһы
## Баҫмалар

МАНУ фән һәм сәнғәттең төрлө өлкәләрендә 1 690 тирәһе ғилми хеҙмәттәр баҫтырҙы.