yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дженни Карези

Дженни Карези (греч. Τζένη Καρέζη; төп исеме — Евгения Карпузи; 12 ғинуар 1934 йыл — 27 июль 1992 йыл) — Грецияның театр һәм кино актрисаһы.

# Дженни Карези
## Биографияһы

Евгения Карпузи Афинала 1934 йылдың 12 ғинуарында (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 1932 йә 1936 йыл күрһәтелә) тыуған. Уның атаһы математик, ә әсәйем мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. Евгения Салоникиҙа шәхси француз мәктәбендә, ә һуңынан афинала уҡый. Ул французса иркен аралаша. Үҫмер йылдарында атаһы ғаиләһен ташлап китә, һәм ҡыҙ әсәһе тәрбиәһендә үҫә.
1951 йылда Грек Милли театрының театр мәктәбенә уҡырға ҡабул ителә. Уның уҡытыусылары драматург Ангелос Терзакис һәм режиссёр Димитрис Ронтирис булған. 1954 йылда Театр мәктәбен тамамлағандан һуң, ул шунда уҡ Алексис Минотис һәм Катина Паксино кеүек актёрҙар менән төп ролдәрҙә уйнай башлай.
Марика Котопуля театрында La Heléne belle француз комедияһында Мелина Меркури һәм Василисс Диамантополос менән бергә ҡатнашыуы уның тәүге сәхнә сығышы дебюты була. 1955 йылда Карези, Алекос Сакеллариостың Laterna, kai filotimo ftoheia комедияһында уйнап, кинола төшә, шулай уҡ был фильмдың 1957 йылда сыҡҡан дауамы ла, Laterna, kai garyfallo ftoheia, ҙур уңыш ҡаҙана.
1960-сы йылдар уның карьераһында иң бейек нөктә була, 1961 йылда ул үҙенең грек кинематографы классикаһы тип аталған театр труппаһын етәкләй: Лола (1964), Миненң ахмаҡ, ахмаҡ ғаиләм (1965), Дженни-Дженни (1966), һәм Пулемёт өсөн концерт (1967). Ҡыҙыл фонарь (1963) фильмы «Оскар» премияһының сит телдәге иң яҡшы фильмы өсөн номинацияһында уның иң ҙур уңышы була.
Лисистрата (1972) уның һуңғы фильмы була. Киләһе тиҫтә йылда ул Кем Вирджиния Вульфтан ҡурҡа?, Медея һәм Электра кеүек классик театр әҫәрҙәрендә продюсер һәм актриса сифатында сығыш яһай. Ул театр сәхнәһендә һуңғы тапҡыр 1990 йылда Лула Анагностакиның Алмаз һәм блюз. әҫәрендә уйнай. Аҙаҡ ул күкрәк биҙе яман шеше арҡаһында сәхнәне ташлап китергә мәжбүр була.
Дженни Карези 1992 йылдың 27 июлендә үҙ йортонда яман шештән вафат була. Меңләгән кеше килә, уның менән хушлаша. Дженни Карезиҙы Беренсе афина зыяратындаерләйҙәр.

# Дженни Карези
## Шәхси тормошо

1960-сы йылдар башында Карези журналист Захос Хадзифотиуға кейәүгә сыға, әммә ике йылдан был никах айырылышыу менән тамамлана. 1967 йылда, Пулемёт өсөн концерт фильмын төшөргән ваҡытта, ул Костас Казакос менән таныша, был никахтан уның Константинос исемле улы тыуа.
# Усманов Нәсибулла Усман улы

Усманов Нәсибулла Усман улы (1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ҡыҙылармеец.

# Усманов Нәсибулла Усман улы
## Биографияһы

Усманов Нәсибулла Усман улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы Ташлы ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Әлшәй районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында хеҙмәт итә. Һуғыштан иҫән-һау әйләнеп ҡайта. 1987 йылда вафат була.

# Усманов Нәсибулла Усман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Усманов Нәсибулла Усман улы һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн 1942 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 1985 йылда II дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ була.
# Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы

Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы (татар. Галимә Ибраһимова; 28 декабрь 1909 йыл (10 ғинуар 1910 йыл) — 26 март 1984 йыл) — театр актёры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1971), Татар АССР-ының халыҡ (1957) артисы. 1945 йылдан ВКП (б) ағзаһы.

# Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы
## Биографияһы

Ғәлимә Вафа ҡыҙы Ибраһимова 1909 йылдың 28 декабрендә хәҙерге Татарстан Республикаһының Мамадыш районы Түбәнге Шандыр ауылында тыуған.
1929 йылда Н. И. Фешин исемендәге берләштерелгән художество-театр техникумын тамамлай.
1929—1932 йылдарҙа Мәскәүҙә Театр сәнғәтенең үҙәк техникумында (ГИТИС) татар академия театры труппаһында белем ала.
1932 йылдан Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актисаһы булып эшләй.
Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы 1984 йылдың 26 мартында вафат була.

# Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы
## Театрҙа башҡарған ролдәре

Луиза — «Мәкер вә мәхәббәт» (Ф.Шиллер), Дездемона — «Отелло», Корделия — «Король Лир» (В.Шекспир), Катерина — «Яшенле яңгыр», Полина — «Төшемле урын», Михеевна — «Соңгы корбан» (А.Островский), Фатыйма — «Тормыш җыры» (М.Әмир), Горелова — «Диңгездәгеләр өчен» (Б.Лавренев), Зөһрә — «Мулланур Вахитов» (Н.Исәнбәт), Хафиза — «Ефәк сөзәнә» (А.Каххар), Ана — «Гүзәлем Әсәл» (Ч.Айтматов), Туктабикә — «Кыз урлау» (М.Кәрим), Җәүһәрия — «Зөбәйдә — адәм баласы», Ана — «Әни килде» (Ш.Хөсәенов), Мәрхәбә — «Татар хатыны ниләр күрми» (Г.Ибраһимов) һ.б.

# Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* ТАССР-ҙың халыҡ артисы (1957)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1971)
# Велдор-Ю

Велдор-Ю — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 429 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Велдор-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001205
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сандэй-Яха

Сандэй-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Мариэтта йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сандэй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300048467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304846
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Карасу (Каамга ҡушылдығы)

Карасу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каамга йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Карасу (Каамга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100647
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Андриасов йорто (Дондағы Ростов)

1965
Андриасов йорто — Дондағы Ростов ҡалаһында урыҫ совет яҙыусыһы, журналист һәм публицист М. А. Андриасов йәшәгән туғыҙ ҡатлы йорт. 1965 йылда кирбестән төҙөлә.

# Андриасов йорто (Дондағы Ростов)
## Тарих

1984 −1969 йылдарҙа яҙыусы Михаил Андреевич Андриасов йәшәгән йорт Дондағы Ростов ҡалаһында Университет тыҡрығы, 53/54-се йорт 1965 йылда төҙөлгән. М. А. Андриасов — күп тапҡыр ҡабатлап баҫылған героик Гукас Мадоян батальоны тураһындағы «Шесть дней» повесы, «Автомат Юры Тарасова», «Господствующая высота», «Легенда о золотом коне», «Придонская быль» китаптарының авторы, ул Дондағы Ростовта 70-се йәшендә 1984 йылдың 25 апрелендә вафат булған.
Яҙыусы өс бүлмәле 27-се фатирҙа дүртенсе ҡатта йәшәй. Уның фатир тәҙрәләре Университет тыҡрығына сыға. Әлеге ваҡытта яҙыусы кабинетының мемориаль ҡиәфәте һаҡлана.
1988 йылда бинаға иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған, унда: «1984-1969 йылдарҙа яҙыусы Михаил Андреевич Андриасов (1914—1984) был йортта йәшәгән һәм эшләгән» тип яҙып ҡуйылған. Һуңыраҡ мемориаль таҡтаташ өҫтөнә яҙыусының барельефы урынлаштырыла.

# Андриасов йорто (Дондағы Ростов)
## Архитектура

Туғыҙ ҡатлы йорт, цоколе кирбестән, фасадында балкондар бар. Бинаның архитектура йөҙөн фасадтың үҙәгендә ҡушлатып эшләнгән тәҙрә уйымдары һәм балкондарҙың ритмы билдәләй. Беренсе ҡатында урынлашҡан магазиндар витриналы.
Ҡоролма тура мөйөшлө формалы. Йорт планировкаһы нигеҙен баҫҡыс тирәләй урынлашҡан фатирҙар тәшкил итә.
# Хмелевка (Карабашка ҡушылдығы)

Хмелёвка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карабашка йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Хмелевка (Карабашка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013189
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201318
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Егур-Ях

Егур-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аган йылғаһының уң ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.

# Егур-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044291
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204429
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хальмерская (Подлей ҡушылдығы)

Хальмерская — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Подлей йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Хальмерская (Подлей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000051980
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005198
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Золото-Шор

Золото-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мань-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Золото-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026394
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302639
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сухоцкая Нина Станиславовна

Сухоцкая Нина Станиславовна (7 февраль 1906 йыл — 30 август 1988 йыл) — СССР-ҙың театр актёры, педагог һәм режиссёр.

# Сухоцкая Нина Станиславовна
## Биографияһы

Нина Станиславовна Сухоцкая 1906 йылдың 7 февралендә Мәскәүҙә тыуған. Актриса А. Г. Коонендың туғаны.
18 йәшендә Мәскәүҙә А. Таировтың камера театры актрисаһы. 1932 йылда Камера театрының Юғары эксперименталь оҫтаханаларын тамамлау менән 1949 йылға тиклем шул уҡ театрҙың актёры һәм режиссеры булып эшләй. Һуғыштан һуң йылдарҙа Сухоцкая үҙ аллы бер нисә спектакль ҡуя. Бер үк ваҡытта 1939—1941 йылдарҙа С. В. Образцов саҡырыуы буйынса ул ике йыл уның ҡурсаҡтар театрында эшләй, С. Я. Маршактың «Терем-теремок» әкиәте буйынса спектакль ҡуя. Пародия миниатюраларынан шағир А. И. Введенскийҙың «Концерт-варьете» пьесаһы буйынса программа өҫтөндә эшләүҙә ҡатнаша. 1941—1942 йылдарҙа эвакуацияла Ташкентта И. В. Сталин исемендәге Пионерҙар һарайында эшләй.
Таиров театры бөтөрөлгәндән һуң Мәскәү Пионер йортоноң театр студияһы етәксеһе була. ВГИК-тың роежиссура һәм актёр оҫталығы кафедраһы доценты була, унда 1949 йылдан алып 1966 йылға тиклем уҡыта. Оҙаҡ йылдар радиола Ф. М. Достоевский, А. С. Пушкин һәм башҡа яҙыусыларҙың әҫәрҙәре буйынса әҙәби композицияларҙың авторы һәм режиссеры булып эшләй. 1970—1975 йылдарҙа — ГИТИС-тың режиссура кафедраһы доценты. 1974 йылда Үҙәк Пионерҙар йорто ҡарамағындағы Балалар ижады театры студияһын етәкләй. «Как читать стихи» уҡыу әсбабының авторҙашы була (1966 В. М. Терешкович менән бергә).
Нина Сухоцкая Фаина Раневская менән яҡын дуҫ була, уны ул «Нинтик» тип йөрөтә. . 1934 йылда улар бергә Михаил Роммдың тауышһыҙ «Пышка» фильмында төшә.
1989 йылдың 30 авгусында Мәскәүҙә вафат була
Рәсәй дәүләт әҙәбиәт һәм сәнғәт архивында С. Сухоцаяға ҡараған документтар бар
# Левая Мюмдя-Хэвы-Яха

Лев. Мюмдя-Хэвы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мюмдя-Хэвы-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Левая Мюмдя-Хэвы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303856
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хардинг Уоррен Гамалиел

Уо́ррен Гамалиел Ха́рдинг (ингл. Warren Gamaliel Harding, 2 ноябрь 1865, Морроу, Огайо — 2 август 1923, Сан-Франциско, Калифорния) — АҠШ-тың 29-сы Президенты (1921 — 1923). Республика партияһы вәкиле.
# Сәлихов Ғөбәйҙулла Ғәлим улы

Сәлихов Ғөбәйҙулла Ғәлим улы (рус. Салихов Губайдулла Галимович 1914 йыл — 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант.

# Сәлихов Ғөбәйҙулла Ғәлим улы
## Биографияһы

Сәлихов Ғөбәйҙулла Ғәлим улы 1914 йылда хәҙерге Башҡортостандың Миәкә районы Сурай ауылында тыуа. 1941 йылдың 11 декабрендә Миәкә район хәрби комиссаритаы тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының пулемет эскадроны взводы командирының ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
294-се кавалерия полкының пулемет эскадроны взводы командирының ярҙамсыһы өлкән сержант Сәлихов Ғөбәйҙулла Ғәлим улы 1942 йылдың 22 июлендә Курск өлкәһендә барған ҡыҙыу һуғышта һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһенең) Тербун районы Озерки ауылында ерләнгән.
# Ламаниха

Ламаниха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ночная йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ламаниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003519
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100351
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нюрым

Нюрым — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/318/35 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Нюрым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015283
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301528
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ағалы-энеле Дроздовтар

Ағалы-энеле Дроздовтар (Дон ғәскәре өлкәһе, Еланская станицаһы, Плешаков утары (хәҙер — Ростов өлкәһе, Шолоховский районы) — Плешаков утары казактары ағалы-энеле Алексей һәм Павел Дроздовтар. М. А. Шолоховтың «Тымыҡ Дон» романында Алексей — Григорий Мелеховтың, Павел — Пётр Мелехов прототиптарының береһе.

# Ағалы-энеле Дроздовтар
## Биографияһы

Дроздовтар ғаиләһендә өс ул һәм биш ҡыҙ була. Атаһы һыу 1917 йылда аталары, Григорий Пантелеевич, мәрхүм була, әсәйем, йорт хужабикәһе — Агриппина Марковна. Ата-әсә йортонда улдары: Павел Григорьевич ҡатыны Мария Андреяновна менән, Алексей Григорьевич ҡатыны Мария Михайловна менән, шулай уҡ кейәүгә сыҡмаған ҡыҙҙары: Фекла, Акулина һәм «ҙур» Дарья — билдәһеҙ. Өлкән улы Михаил айырым йәшәй. Беренсе донъя һуғышында ағалы-энеле Алексей һәм Павел Дроздовтар офицер була. Икенсе фараз буйынса — Павел хорунжий, ике георгий тәреле булып ҡайта, Алексей — чинһыҙ һәм бүләктәр менән ҡайта.
1917 йылдың яҙынан (башҡа мәғлүмәт буйынса — 1918 йылдан) буйынса көҙөндә 1919 йылдың көҙөнә саҡлы яҙыусының ата-әсәһе Александр Михайлович һәм Анастасия Даниловна Шолоховтар берҙән-бер улы М. А. Шолохов менән Дроздовтарҙың ярты йортонда фатирға төшә.
* <...> Григорий, Пётр һәм Дарья Мелеховтарҙың образдары романдың башындав <...> писал с семьи казак Дроздовтар ғаиләһенән яҙылды... Григорийҙың портретын һүрәтләү өсөн ҡайһы бер урынын Алексей Дроздовтан, Пётр портреты өсөн — Павел Дроздовтың тышҡы ҡиәфәтен һәм үлемен, ә Дарья образында күп ерен павелдың ҡатыны Мариянан алдым...
1919 йылдың яҙында Үрге Дон казактары Совет власы яғынан темтеү, ҡулға алыуҙар, атып үлтереүҙәргә һәм башҡа ҡыҫырыҡлауҙарға ҡаршы баш күтәргәнлекән, Павел Дроздов, һуңғараҡ "Тымыҡ Дон"дағы Пётр Мелехов кеүек, баш күтәреүселәрҙең плешаковский-кривский йөҙөн етәкләй. Йөҙҙөң бер өлөшө 5-се Заамурский полкы эскадроны тарафынан уратып алына, шунан һуң, ғүмерҙәрен һаҡлау вәғәҙәләренә ышанып, биреләләр. Әммә бынан һуң 28 кеше (башҡа сығанаҡтар буйынса — 18-ҙән 24-кә тиклеме) казактар тарафынан, шул иҫәптән Павел Дроздов та (Павел Дроздов— терәп ике тапҡыр атып, ҡалғандары — ҡылыс менән сабып) үлтерелә.
Өс ай үткәс, Павелдың ҡатыны Мария Вилтов яр янында әсирҙәрҙе язалауҙа ҡатнашҡандарҙың береһен, шул хөкөм өсөн Дон ғәскәре командующийы генерал В. И. Сидорин уға рәхмәт әйткән һәм 500 һум ҡулаҡса менән бүләкләнгән Елан ревкомы ағзаһы Иван Алексеевич Сердиновты («Тымыҡ Дон» романында — Иван Алексеевич Котляров) атып үлтерә.
# Мерлана

Мерлана — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 211 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мерлана
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003984
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Измир сәғәт башняһы

Измир сәғәт башняһы (төр. İzmir Saat Kulesi) — Измир ҡалаһының (Төркиә) шул уҡ исемдәге районында Конак майҙанында урынлашҡан тарихи сәғәт башняһы.
Сәғәт башняһы левантийсы француз архитекторы Пер Ремон Шарль тарафынан эшләнә һәм 1901 йылда, ғосман солтаны Ғәбделхәмит II (1876—1909 йылдарҙа идара итә) тәхеткә ултырыуының 25 йыллығы хөрмәтенә төҙөлә. Сәғәт үҙе Германия императоры Вильгельм II (1888—1918 йылдарҙа идара итә) тарафынан бүләк ителгән була. Ҡаралты ғосман архитектураһы стилендә биҙәлгән. Башняның каркасы тимерҙән һәм ҡурғаштан эшләнгән. Уның бейеклеге 25 метр тәшкил итә. Башняның нигеҙе тирәләй дүрт фонтан (şadırvan) урынлашҡан. Колонналары мавритан стилендә эшләнгән.
Сәғәт башняһы 1983—1989 йылдарҙағы 500 төрөк лираһы банкнотының икенсе (кире) яғында һүрәтләнгән.
Ғосман империяһының элекке балҡан провинцияларында, бигерәк тә Белград, Приеполе, Сараево, Баня-Лука, Градачац һәм Подгорица кеүек хәҙерге Сербия, Босния һәм Черногория ҡалаларында оҡшаш ғосман сәғәт башнялары һаҡланып ҡалған. Улар сахат-кула (Kulesi Saat төрөк һүҙҙәренән килеп сыҡҡан, сәғәт менән башня тигәнде аңлата) исемен йөрөтәләр.
# Дәүләтов Рәмис Мәхийән улы

Дәүләтов Рәмис Мәхийән улы (12.11.1948) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. 1998—2005 йылдарҙа Баҡалы районы хакимиәте башлығы, Башҡортостан Республикаһының ике саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Иҡтисад фәндәре кандидаты (2006). Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2003). Райондың почётлы гражданы.

# Дәүләтов Рәмис Мәхийән улы
## Биографияһы

Рәмис Мәхийән улы Дәүләтов 1948 йылдың 12 ноябрендә Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы Иҫке Ҡуян ауылында тыуған.
1966—1969 йылдарҙа Бәләбәй ауыл хужалығы техникумында уҡый.
Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған, инженер-механик.

# Дәүләтов Рәмис Мәхийән улы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1969—1976 йылдарҙа «Баҡалы» совхозында инженер-механик.
1976—1977 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡытыу мастеры
1977—1978 йылдарҙа «Башмелиоводстрой» тресының производство мөдире, Баҡалы ауылында ПМК-20 предприятиеһының начальнигы урынбаҫары.
1978—1979 йылдарҙа Иҫке Ҡуян ауыл ауыл Советының башҡарма комитеты рәйесе.
1979—1981 йылдарҙа «Баҡалы» совхозының бүлексә идарасыһы (управляющий), баш инженеры.
1982—1998 йылдарҙа Карл Маркс исемендәге колхоз рәйесе.
1998 йылдан Баҡалы район хакимиәте башлығы.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр палатаһы депутаты.

# Дәүләтов Рәмис Мәхийән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре
* Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2003)
# Шыма көпшә

?Шыма көпшә :
Шыма көпшә. Үҫемлектең дөйөм күренеше. :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Сәскәле үҫемлектәр |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Сатыр сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Сатырлылар |
| Ырыу: | Шыма көпшә |
Латинса исеме :
Archangelica N.M.Wolf (1776) :
Төрҙәре :
Archangelica atropurpurea (L.) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә |
Шыма көпшә, айыу көпшәһе (дягиль лекарственный) - дымлы ерҙә үҫә торған үҫемлек; бал ҡорто татын да, һеркәһен дә йыя; нигеҙҙә, һыуыҡ тейгәндә, ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙары булғанда дауа биреүсе шифалы үҫемлек.