yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бағана

Бағана — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бағана
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005138
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100513
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кайру (Чулышман ҡушылдығы)

Кайру — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Кайру (Чулышман ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100290
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сытка

Сытка — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сытка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048501
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004850
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Талажанка

Талажанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Талажанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030931
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103093
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ыҡуся-Ях

Ыҡуся-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин 2-се йылғаһының уң ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ыҡуся-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046171
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204617
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ковенская

Ковенская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Горная ҡылымығының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 201 км.

# Ковенская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018705
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301870
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тау кәзәләре

Тау кәзәләре йәки тәкәләре (лат. Capra; рус. Горные козлы) — ҡыуышмөгөҙ кәзәләр ғаиләһенә ҡараған ҡуш тояҡлы көйшәүсе һөтимәрҙәр нәҫеле. Был ырыуҙың ҡайһы бер төрҙәрен — кәзәмөгөҙ, Кавказда йәшәгән ике төрөн тур тип атайҙар.

# Тау кәзәләре
## Тасуирламаһы

Йорт кәзәһе (Capra hircus) — ошо төрҙән 8500 йылдар самаһы элек кешегә эйәләштерелгәнлеге иҫбатланған.
Тау кәзәләре таулы райондарҙа йәшәй. Етеҙ һәм сыҙамлы хайуандар, текә ҡая буйлап менеп, ярлы үҫемлектәр менән туҡланып йәшәй ала.
Ҡар кәзәһе төрө айырым ырыуға бүленгән (Oreamnos).

# Тау кәзәләре
## Классификация

Мөгөһ төҙөлөшө буйынса, тау кәзәләренең һигеҙ төрө өс төркөмгә бүленә.
# Корасон Акино

Мария Корасо́н Кохуангко-Аки́но (Кори Акино; исп. María Corazón Cojuangco-Aquino, 25 ғинуар 1933 йыл — 1 август 2009 йыл) — дәүләт эшмәкәре. 1986—1992 йылдарҙа Филиппин президенты.

# Корасон Акино
## Биографияһы

Корасон Акино 1933 йылдың 25 ғинуарында Филиппиндың Тарлак провинцияһының Паники ҡалаһында ҡатнаш (филиппин, ҡытай һәм испан) сығышлы хәлле ғаиләлә тыуған, алты баланың береһе була.
1948—1953 йылдарҙа АҠШ-та уҡый, математика уҡытыусыһы һәм француз теленән тәржемәсе квалификацияһын ала. Тыуған илена ҡайтып Филиппин Алыҫ Көнсығыш университетының юридик факультетына уҡырға инә.
1954 йылда элекке Милли Асамблея рәйесенең улы Бенигно Акиноға кейәүгә сыға. Бенигно Акино уңыщлы сәйәси карьера төҙөй — 1955 йылда Консепсьон ҡалаһының мэры, һуңыраҡ — Тарлак провинцияһының губернаторы, ә 1967 йылда — сенатор була. Был ваҡытта Корасон Акино йорт хужабикәһе булып, биш балаһын — улы Бенигно Акино III һәм дүрт ҡыҙын тәрбиәләй.
1973 йылда Филиппин президенты Фердинанд Маркос президент һайлауҙары һөҙөмтәһенән ҡурҡып илдә хәрб хәл индерә һәм күренекле оппозиция лидерҙарын, шул иҫәптән Бенигно Акиноны ҡулға алырға бойора. Һөҙөмтәлә тормош иптәше ете йыл буйына тотҡонлоҡта булған саҡта, Корасон Акиноның сәйәси карьераһы башланып китә, 1978 йылда ул парламент һайлауҙары кампанияһын ойоштороуҙа ҡатнаша.
АҠШ президенты Джимми Картер булышлығында сенатор Акино төрмәнән сығарыла һәм ғаиләһе менән бергә илдән ҡыуып ебәрелә. 1983 йылда ул иленә ҡайтырға маташа һәм Манила аэропортында атыла (һуңыраҡ был аэропортты уның хөрмәтенә атайҙар).
Ире үлгәндән һуң Корасон Акино оппозиция лидерҙарының береһе булып китә. 1986 йылдың февралендә уҙғарылған президент һайлауҙарында кандидат була. Президент кампанияһы властар яғынан көсләү һәм үлтерештәр менән билдәләнә һәм ғәмәлдәге президент Маркос еңгәнен иғлан итеү менән тамамлана. Шуға ҡарамаҫтан, Акино яғында булғандар президент һайлауҙары һөҙөмтәләрен ҡабул итмәйҙәр, һәм 22 февралдә оппозиция оборона министры булышлығында Маркосты отставкаға китергә мәжбүр итә. 1986 йылдың 25 февралендә Корасон Акино президент вазифаһын башҡара башлай.
Корасон Акино власҡа килгәс, илдә демократик реформалар башлана.
Улы Бенигно Акино 2010 йылғы президент һайлауҙарында Либераль партиянан кандидат булып, күпселек тауыш йыя һәм Филиппин президенты итеп һайлана.
# Луговка (Пижма ҡушылдығы)

Луговка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының уң ярына тамағынан 276 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Луговка (Пижма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103639
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яланкүл (иҫке үҙән)

Яланкүл (рус. Яланькуль) — Башҡортостан Республикаһы Бөрө районында Ағиҙел йылғаһының уң ярындағы иҫке үҙәне.

# Яланкүл (иҫке үҙән)
## Исеменең килеп сығышы

Лимноним ялан — «дала, ҡыр» һәм күл — «күл» тигән башҡорт һүҙҙәренән килеп сыҡҡан.

# Яланкүл (иҫке үҙән)
## Тасуирламаһы

Һыу ятҡылығы Үгеҙ ауылынан көньяҡтараҡ, Калинник ауылынан төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Күлдең майҙаны − 1,64 км², оҙонлоғо — 6,5 км, уртаса тәрәнлеге — 2,4 м.
Күл эвтроф сифатлы, дүртенсел осор, йәғни балсыҡлы, ҡомло тоҡомло; соҡоро оҙонса, атмосфера яуым-төшөмөнән туйына.
Яланкүл тирәләп Старица, Ҡәҙер, Светлое, Емелино, Иҫән, Дикое тигән һәм башҡа күлдәр урынлашҡан. Көньяҡ-көнбайыш осонда Яланкүлдән Инеш шишмәһе ағып сыға һәм уны, күрше күлдәрен (Дикое, Ҡәҙер һәм Старица) Ағиҙел менән тоташтыра.

# Яланкүл (иҫке үҙән)
## Флораһы

Ландшафты: туғайҙар, урмандары бар. Тупрағы һаҙмырт ҡара-һоро аллювиаль урман типлы, ҡыуаҡтар менән ҡапланған.

# Яланкүл (иҫке үҙән)
## Фаунаһы

Күлдә тартай, кесе сарлаҡ, һуна өйрәк, аҡсарлаҡ, сүрәгәй һәм башҡа ҡоштар тереклек итә.
# Киндаль

Киндаль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Подземельная ҡылымығының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Киндаль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017792
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301779
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Идиль Бирет

Идиль Бирет (төр. İdil Biret; 21 ноябрь 1941 йыл, Анкара) — төрөк пианисы.

# Идиль Бирет
## Биографияһы

Идиль Бирет биш йәштән Митхат Фенменда фортепианола шөғөлләнә башлай. 1949 йылда Төркиә парламентының махсус рөхсәте буйынса Бирет Париж консерваторияһына Надя Буланжела уҡыу өсөн китә, шулай уҡ Мадлен де Вальмалет һәм Жан Дуайенда ла шөғөлләнә. Консерваторияны тамамлағандан һуң Бирет Альфред Корто һәм уны, яратҡан уҡыусым, тип атаған Вильгельм Кемпф етәкселегендә оҫталығын камиллаштыра. 1958 йылда уның халыҡ-ара концерт карьераһы башлана. 1959 йылда Хариет Коэн Халыҡ-ара музыкаль премияһы сиктәрендә Дину Липатти Миҙалына лайыҡ була. 1960 йылда Бирет беренсе тапҡыр СССР-ҙа сығыш яһай һәм төрлө йылдарҙа Советтар Союзында һәм Рәсәйҙә 100-гә яҡын концерт бирә.
Биреттың юғары ҡаҙаныштары Бетховендан башлап романтик һәм постромантик репертуар менән бәйле — (Бирет Бетховендың бөтә 32 сонатаһын, быны экзотика булараҡ ҡабул итергә була, Ференц Лист тарафынан фортепиано өсөн яҙылған туғыҙ симфонияһын — 1986 йылғы яҙма, лейб EMI уйнай). Уның башҡарыуында Шопендың фортепиано өсөн ижад ителгән бөтә туғыҙ симфонияһы яҙмалары (15 диск, 1992) Польшала наградаларға лайыҡ була. 1997 йылда, композитор вафатының 100 йыллығы йылында, Брамстың фортепиано өсөн ижад ителгән соло әҫәрҙәрен тулыһынса бер-бер артлы ҡуйылған биш концертында башҡара. Биреттың күренекле яҙмалары араһында шулай уҡ Рахманинов әҫәрҙәре (2000), Пьер Булез сонатаһы (1995, «Монд» гәзите версияһы буйынса йылдың иң яҡшы яҙмаһы), Дьёрд Лигет этюды ингән 10 альбом комплекты бар.
Биреттың уҡыусылары араһында, атап әйткәндә, Австрия пианисы Ингольф Вундер бар.
# Егиазаров Иван Васильевич

Иван Васильевич Егиазаров (әрм. Իվան Եղիազարով, 1893 йыл 6 ғинуар, Тифлис — 1971 йыл 10 июнь, Ереван) — совет хужалыҡ, дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Әрмән ССР-ы Фәндәр академияһы академигы.

# Егиазаров Иван Васильевич
## Биографияһы

Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса Әрмәнстанда тыуған. Атаһы, беренсе гильдия сауҙагәре Василий Егиазаров, Тифлисҡа күсеп, тимер атлама тауарҙар һатыу менән шөғөлләнә. Ғаилә күп балалы була, Василий һәм Мария Давидовнаның ун балаһы була, уларҙың икәүһе сабый сағында ҡорһаҡ тифы ауырыуынан вафат була.
Иван бала сағын Тифлиста атаһы йортонда үткәрә, хәҙерге адресы — Шалва Дадиани урамы 14-се йорт. 1906 йылда атаһы вафат була.
Иван үҫеп еткәс Санкт-Петербургҡа уҡырға китә. 1966—1971 йылдарҙа Петроград электротехник институтында белем ала. Графтио Генрих Осиповичтың уҡыусыһы. Электрохимия өлкәһендә юл ярыусы.
ГОЭЛРО планы төҙөү буйынса комиссияла эшләй, СССР Госпланы консультанты, Ленинград электротехник институты уҡытыусыһы, профессоры, Әрмән ССР-ы Фәндәр академияһының һыу-энергетика институты директоры, К. Маркс исемендәге Ереванский политехник институт кафедраһы мөдире.
ВКП(б) ағзаһы.
2-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты итеп һайлана .
Ереванда Ленин проспектында (хәҙер — Месроп Маштоц урамы) академиктар йортонда йәшәй.
1971 йылда фәжиғәле һәләк була.

# Егиазаров Иван Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Техник фәндәр докторы
- Профессор (1935)
- Әрмән ССР-ы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1943)
- Тулугуз академияһының ағза-корреспонденты (Франция)
- Будапешт университетының почетлы докторы
- Мәскәү аэрогидродинамика институтының почетлы ағзаһы
# Тюхтет (Чет ҡушылдығы)

Тюхтет (Еланный Тюхтет) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Четь йылғаһының уң ярына тамағынан 372 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Тюхтет (Чет ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201949
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иғтикәф

Иғтикәф (ғәр. اعتكاف‎‎; рус. Итикаф) — мәсеттә күпмелер көн дауамында ғибәҙәттәргә бағышланып, донъяуи эштәрҙән ситтә тороу ислам практикаһы.

# Иғтикәф
## Башҡарыу тәртибе

Мосолмандарҙың мәсеттә Аллаһҡа табыныу өсөн билдәле бер көндәр үткәрергә нәҙер итеүе. Исламда фарыз һәм өҫтөнлөклө иғтикәф ғибәҙәте була. Мосолман был йәһәттән нәҙер бирһә, иғтикәф фарыз була, ә Рамаҙандың һуңғы декадаһында иғтикәф — хәйерлерәк һанала. Ҡайһы бер диндарҙар үҙ теләге менән мәсеттә Рамаҙан айының байрам намаҙына тиклем тороп ҡала.
Иғтикәф осоронда дин тотоусылар Тәһәрәт алыу һәм хәжәттәрен үтәүҙән тыш мәсетте ташлап китергә тейеш түгел. Бынан һуң шунда уҡ мәсеткә кире ҡайтырға кәрәк. Әгәр кеше кисерерлек сәбәптәрһеҙ мәсетте ташлап китә, аңын юғалта йәки ярһып китә икән, иғтикәф ғәмәлдә булмай.
Иғтикәф мәлендә иман килтергән кешеләр намаҙ ҡылалар, Ҡөрьән|, доға уҡыйҙар, зекер башҡаралар ураҙа тоталар.

# Иғтикәф
## Иғтикәфкә талаптар

Иғтикәф ғәмәлдә булһын өсөн түбәндәгеләр талап ителә:
* мосолман булыу;
* иҫ-аҡылы теүәл булыу;
* тәһәрәтле булыу.
# Логунов Денис Юрьевич

Денис Юрьевич Логунов (13 октябрь 1978 йыл) — Рәсәй ғалим-микробиологы, медицина микробиологияһы өлкәһендә белгес, биология фәндәре докторы (2011), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2016). Почётлы академик Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология Милли тикшеренеү үҙәгенең фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары, күҙәнәк микробиологияһы лабораторияһы мөдире, фән һәм технологиялар өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Дәүләт премияһы лауреаты (2020).

# Логунов Денис Юрьевич
## Биографияһы

Денис Юрьевич Логунов 1978 йылдың 13 октябрендә Фрунзе (хәҙер Бишкәк, Ҡырғыҙстан) ҡалаһында тыуған. 2000 йылда Курск дәүләт медицина университетының «Биомедицина инженерияһы» кафедраһы биотехнология факультетын тамамлай. 2002 йылда Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы биотехнологиялары ғилми-тикшеренеү институтында «Конструирование рекомбинантных аденовирусов птиц CELO для экспрессии генетической информации в организме млекопитающих и птиц» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, биология фәндәре кандидаты булып китә. 2003 йылдан алып Рәсәй Медицина фәндәр Аакадемияһының Д. И. Ивановский исемендәге вирусология ғилми-тикшеренеү институтында (2014 йылда ул Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология Милли тикшеренеү институтына ҡушыла) эшләй.
2011 йылда Почётлы академик Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология Милли тикшеренеү үҙәгендә ул «Модуляция активности транскрипционных регуляторов p53 и NF-kB в условиях микоплазменной инфекции как фактор, способствующий трансформации эукариотических клеток и опухолевой прогрессии» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, биология фәндәре докторы булып китә. Рәсәй Федерацияһы Президентының 2019 йылдың 13 июнендәге 274-се «Рәсәй Федерацияһы дәүләт наградалары менән бүләкләү тураһында» Указы менән, һаулыҡ һаҡлауға һәм медицина фәнен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне, күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн, Рәсәй һаулыҡ һаҡлау министрлығының ФДБУ [[Н. Ф. Гамалея исемендәге Почётлы академик Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология Милли тикшеренеү үҙәгенең фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары, Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Д. Ю. Логунов II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнә.
140-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шулар араһында 1 монография, 1 китап бүлеге, рецензияланыусы журналдарҙа 82 мәҡәлә, 21 патент, 6 методик күрһәтмәләр һәм тәҡдимдәр. Рекомбинатлы вирус вакциналары һәм генотерапевтик препараттар булдырыу өсөн векторлы платформалар алып бара. Уның етәкселегендә 4 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланған. Коронавирустан Рәсәй вакцинаһы эшләүсе төркөмдөң етәксеһе булып тора. Уның туранан-тура етәкселеге аҫтында Почётлы академик Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология Милли тикшеренеү үҙәгендә COVID-19-ға ҡаршы беренсе Рәсәй вакцинаһы (Гам-КОВИД-Вак, сауҙа маркаһы «Спутник V») эшләнә.
# Аверина Татьяна Борисовна

Аверина Татьяна Борисовна (кейәүҙә — Барабаш; 25 июнь 1950 йыл, Горький, РСФСР, СССР — 22 август 2001 йыл, Мәскәү, Рәсәй) — Конькиҙа йүгереү спорты|конькиҙа тиҙлеккә йүгереү буйынса совет спортсыһы. Ике тапҡыр олимпия уйындары чемпионы (1976), СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1976).

# Аверина Татьяна Борисовна
## Биографияһы

Татьяна бала саҡтан спорт менән мауыға, 12 йәштән мәктәптә «Дауыл ҡошо» балалар спорт йәмғиәте яҙыла. Уның беренсе тренеры Антонина Ивановна Вереина була. 1970 йылда Яков Мельниковтың силәбе Мемориалында уңышлы сығыш яһағандан һуң ул СССР йыйылма командаһы составына индерелә. Ире — Владимир Барабаш (1951—2012), конькиҙа уҙышыусы, халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
1970 йылдарҙа Татаьяна Барабаш иң яҡшы конькиҙа йүгереүсе була: ике тапҡыр олимпия чемпионы, ике тапҡыр олимпия уйындарының бронза призеры, күп тапҡыр донъя чемпионаты призеры, күп тапҡыр СССР чемпионы һәм күп тапҡыр донъя рекордына эйә булыусы. Инсбруктағы сығыштарынан һуң спортсы кейәүгә сыға, ике улы тыуа. 1970 йылдар аҙағында ул Мәскәү күсә, ә спорт карьераһы тамамланғас, тренер булып эшләй, ветерандар ярыштарында ҡатнаша. 1974 йылдан КПСС ағзаһы
Татьяна Борисовна 2001 йылда ашҡаҙан яман шешенән вафат була. Похоронена в Москве на Троекуровском кладбище.
Әлеге ваҡытта Түбәнге Новгородта яһалма һырғалаҡтарҙың береһе Татьяна Аверина исемен йөрөтә.

# Аверина Татьяна Борисовна
## Спорт ҡаҙаныштары

* 1976 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындары чемпионы, 1000 метрға (1.28,43 мин. Олимпия рекорды) һәм 3000 м (4.45,19 мин.).
* 1978 йылда күпбәйгелә донъя чемпионы (186,891 мәрәй), 1000 метрлыҡ (1.29,56 мин.) һәм 1500 м дистанцияла (2.21,44 мин.).
* 1974—1976 йылдарҙа донъя чемпионатындакүпбәйгелә көмөш призер
* 1976 йылда ҡышҡы Олимпия уйындарында 500 м (43,17 сек..) һәм 1500 (2.17,96 мин.) метрлыҡ дистанцияла бронза призеры
* 1974—1976, 1978, 1979 йылдарҙа айырым дистанцияларҙа донъя чемпионатында көмөш һәм бронза миҙалы
* 1980 йылғы ҡышҡы Оиимпия уйындарында ҡатнашыусы (1500 м дистанцияла 18-се урын)
* 1979 йылда СССР-ҙың абсолют чемпионы.
* 1973—1975 бер нисә тапҡыр СССР чемпионы, 1978, 1979 йылдарҙа спринтер күпбәйгеһендә һәм айырым дистанцияларҙа.
* 500, 1000 һәм 1500 метрға йүгереү буйынса һәм классик һәм спринтер күпбәйгелә күп тапҡыр рекордсы
# Кальтенленгсфельд

Кальтенленгсфельд (нем. Kaltenlengsfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 421 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,73 км². Диңгеҙ кимәленән 535 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36452 һәм автомобиль коды — WAK.
# Сергази

Сергази (Сергуяз) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бәләкәй Иҙәк йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сергази
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100024053
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102405
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Манюку-Ю

Манюку-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тань-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Манюку-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303119
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3