yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кейековтар

Кейековтар — дворяндар нәҫеле. Уҫы даруғаһы Ирәкте улусының Иҫке Соҡор ауылы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районы) башҡорттарынан.
Кейековтарҙың башҡорт нәҫеле 1802 йылдағы Ырымбур губернаһы нәҫел китабына яҙылған.

# Кейековтар
## Дөйөм характеристика

Башҡорт нәҫеле Кейековтарҙың нигеҙләүсеһе Шәрип Кейеков — прапорщик (1776), тархан. Баяр конфедераттарына ҡаршы походында, Пугачевтың Крәҫтиән һуғышын баҫтырыуҙа ҡатнашҡан. 1797 йылға тиклем Ғәйнә һәм Ирәкте волостарының старшинаһы, шул уҡ ваҡытта 1750—1797 йылдарҙа — Уҫы даруғаһында баш старшинаһы була. Көмөш һәм ҙур алтын миҙалдары менән бүләкләнә, һуңғыһының ал яғында императрица профиле төшөрөлгән һәм «Башкирский главный старшина Шариф Кийков жалован сей медалью за верность, за храбрость, за его службу. 1774 г.» тип яҙылған.
Шәриф Кейековтың улдары араһында билдәлеләре:
* Абдулла Шәрипов (1746—1828) йорт старшинаһы званиеһында хеҙмәт иткән.
* Бикташ Кейеков (1752—1829);
* Ниғмәтулла Кейеков (1773—?) — йорт старшинаһы. 1802 йылда 14-сө класс чинын алған. 1825 йылдан алып Х Башҡорт кантоны башлығы.
Абдулла Шәриповтың 7 улы араһынан иң билдәлеләре:
* Төхвәтулла Абдулов (1768—1842) — поход старшинаһы. Башҡорт командаһын Ырымбур сик һыҙығына алып барыу һәм кире алып ҡайтыу — уның бурысы булған;
* Ҡорбанғали Абдулов (1780—?) — яҫауыл. Уның улдары Фәйруша (1811—?; Уның улдары Уйылдан, Абдулханнан, Исмәғил, Мозафар, Хөсәйен), Ғәлиулла (1814—?; уның улдары Шаһиҙулла, Хәбибулла), Зәйнулла (1819—1847; Зәйнулла улы Мөхәмәтҡәйүм);
* Абдулхалик Абдулов (1787—1816) — йорт старшинаһы. Уның улдары Абдулхәким (1812—?; Абдулхәким балалары Ғайса, Сәҙрислам, Сәҙритдин, Садыр-иксан), Йыһанша (1814—?; Уның улдары Мөфәррәх, Мөхәмәтлатиф, Мөхәмәтсадыҡ);
* Ғәбделсәлих Кейеков (1797—1849). Уның улдары Мөхәммәтфазыл, Мөхәммәтғәли, Мөхәммәтрәхим, Абдулла, Абрахман һәм Мөхәммәтзариф.
* Ғәйнетдин Кейеков (1803—?). Уның улдары Камалетдин, Баһауетдин, Солтанәхмәт, Абдулмосауир, Яҡуп, Йософ һәм Муса.
Ниғмәтулла Кейековтың 10 улы араһынан иң билдәлеләре:
* Ғөбәйҙулла Кейеков (1794—1840). Уның улдары Арыҫланбәк, Арыҫланбей һәм Хәмиҙулла.
* Мөхәмәтша Кейеков (1810—?) — зауряд-хорунжий, башҡорт кантоны башлығы ярҙамсыһы. Уның улдары Шаһыбал һәм Нурмөхәммәт.
* Мөхәмәтша Кейеков (1815—?) — урядник, йорт старшинаһы.
Төхвәтулла Абдулловтың улдарынан Ғибәтулла (1790—1847), Мөхәммәтғәли (1793—1823), Нәсибулла (1798—?) билдәле.
Ғәбделсәлих Кейековтың алты улы араһынан иң билдәлеләре:
* Мөхәмәтғәли Кейеков (1826—1889) — шағир, мәғрифәтсе. Ғәли Соҡрой псевдонимы исеме аҫтында билдәле. Уның ҡатыны — Мәрфуға Ямалетдинова (1831—?).
Мөхәмәтғәли Ғәбделсәлих улының улы:
* Ғарифулла Кейеков (1861—1918) — башҡорт шағир-мәғрифәтсе, публицист, ғалим-тарихсы.
# Ирня

Ирня — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/9/3/64/31 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ирня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029560
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102956
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хариусовая (Пеша ҡушылдығы)

Хариусовая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеша йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Хариусовая (Пеша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054394
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005439
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Никандр Васильевич Чесноков

Никандр Васильевич Чесноков (1843, Старочеркасская станицаһы — 1928) — рус совет шағиры.

# Никандр Васильевич Чесноков
## Биографияһы

Никандр Васильевич Чесноков Дон Ғәскәре өлкәһе Старочеркасская станицаһында казак ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы, сауҙагәр дон казагы, үҙ баркаһы менән барып, Дон үрендә икмәк һатып алған һәм үҙе Ростовта һәм Таганрогта сит ил кешеләренә һатҡан. Никандр ун йәшенән атаһының эштәрендә ярҙам итә. Һуңынан ул Ставрополь ҡалаһындағы сауҙагәргә приказчик булып эшкә урынлаша. Ошо йылдарҙа малай күп уҡыған, үҙ аллы белем алған.
Һуңғараҡ Чесноков күсмә фотограф булып, өлкә халҡының портреттарын эшләгән, православ сиркәүҙәрҙе биҙәкләгән. Өйләнгәндән һкуң, ул Константиновская станицаһына йәшәргә күсә. 1887 йылда ул станицала «Ауыл хужалығы машиналары һәм ҡорамалдары ширҡәте» ойошторған. Сауҙа йүнле бармаған һәм ул, ауыр кисерештәрҙән нервылары ҡаҡшағанлыҡтан, ишетеү һәләтен юғалтып, Старочеркасская станицаһына кире ҡайта. Рәсәйҙә Октябрь революцияһына — Никандр Чесноков ыңғай ҡарашта, ләкин һуғыш йылдарында улы Михаил һәләк булған өсөн, граждандар һуғышына насар мөнәсәбәттә булған.
Никандр Васильевич Чесноков әҙәби эшмәкәрлеккә тартыла, ул тарихсы һәм әҙәбиәтсе Евграф Савельев менән бергә 1909—1910 йылдарҙа Новочеркасскиҙа "Дон әҙәби йыйынтыҡтары"н сығарыуҙа ҡатнаша. Йыйынтыҡта ул үҙенең бер нисә шиғырын һәм «Иван Чига» исемле поэмаһын баҫтырып сығара. Поэмаһы өсөн Суд палатаһы уны бер йылға иркенән мәхрүм итеүгә хөкөм иткән. Төрмәгә ябыуҙың сәбәбе — поэмаһында батшаны һәм самодержавиены «казактарҙың мәңгелек дошманы» тип атай.

# Никандр Васильевич Чесноков
## Ижады

Никандр Чесноков — «Иван Чига» роэмаһы, Иван —казак — дон морягы тураһында повесть авторы. Фаразланғанса, 1913—1914 йылдарҙа Н. Чесноков поэмаһы сығарылыш мәғлүмәттәре булмаған айырым китап булып нәшер ителә.
1917 йылдың Февраль революцияһынан һуң таҡмаҡтар ижад иткән, легенда һәм риүәйәттәр йыйған. Шулай уҡ «Лилит — Әҙәмдең тәүге ҡатыны» тигән шаян поэма яҙа.
# Стуков Иннокентий Николаевич

Иннокентий Николаевич Стуков (4 август 1887 йыл — 4 ноябрь 1936 йыл) — совет партия һәм хужалыҡ эшмәкәре, РСФСР Финанстар халыҡ комиссариатының иҡтисади тикшеренеүҙәр секторы начальнигы. Өфө революцион комитеты рәйесе (1919). РКП(б)-ның Өфө өлкә комитеты рәйесе (1920).

# Стуков Иннокентий Николаевич
## Биографияһы

Священник улы. Троицкосавск (Кяхта) ҡалаһында реаль училищены тамамлай. Психоневрологик институтында уҡый, әммә уны тамамламай, артабан пехота хәрби училищеһында уҡый. РСДРП-ла 1905 йылдан, большевик. Батша төрмәләрендә 6 йыл үткәрә, 1911 йылда Томск губернаһындағы һөргөндән ҡаса. 1917 йылда РСДРП(б)-ның Мәскәү өлкә бюроһы ағзаһы. Владимир, Тверь һәм Калуга округтарынан Учредителдәр йыйылышына һайлана, 5 ғинуарҙағы ултырышта ҡатнашыусы.
1918 йылдан алып РККА-ла, 5-се армияның Реввоенсовет ағзаһы. 1919 йылда Өфө революцион комитеты рәйесе, 1920 РКП(б)-ның Өфө өлкә комитеты рәйесе. «Совет Себере» журналы нәшриәтенең редакторы була, 1920-1921 йылдарҙа «децист»арға (группа демократического централизма) ҡушыла. 1926—1927 йылдарҙа берләшкән оппозицияла ҡатнаша, шунан һуң партия сафтарынан сығарыла һәм һөрөлә. Артабанғы йылдарҙа Мәскәүҙә хәрби һәм хужалыҡ эшендә. 1936 йылда РСФСР-ҙың Финанстар халыҡ комиссариатының иҡтисади тикшеренеүҙәр секторы начальнигы.
1936 йылдың 21 мартында ҡулға алына. СССР-ҙың Юғары судының хәрби коллегияһы тарафынан атырға хөкөм ителә. 1936 йылдың 4 ноябрендә хөкөм ҡарары ғәмәлгә ашырыла. 1957 йылдың 30 ноябрендә, үлгәндән һуң, аҡлана.
# Ванесса Фернандеш

Ванесса де Соуза Фернандеш (порт. Vanessa de Sousa Fernandes; 14 сентябрь 1985({{padleft:1985|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:14|2|0}}) (39 йәш), Перозинью, Порту) — Португалия триатлонисы, донъя чемпионы һәм Олимпия уйындарының көмөш призёры.

# Ванесса Фернандеш
## Биографияһы

Ванесса Фернандеш 1985 йылдың 14 сентябрендә Перозинью ҡалаһында тыуған. Ул 1984 йылда Португалия Туры еңеүсеһе велосипедсы Венчеслав Фернандештың ҡыҙы була. Спорт менән шөғөлләнергә һәм уңыштар ҡаҙанырға уны 10000 метрға йүгереү буйынса 1996 йылғы Олимпия чемпионы Фернанда Рибейру илһамландыра. Ванесса үҙ туған клубы өсөн сығыш яһай башлай, шунан һуң «Белененсеш» клубына күсә, һуңғараҡ юниорҙар донъя чемпионатында еңеү яулай.
2004 йылда ул үҙе өсөн беренсе булған Афина Олимпиадаһында сығыш яһай, бында һигеҙенсе урынды биләй.
2007 йылдан ул триатлон буйынса донъя чемпионы һәм бишенсе тапҡыр Европа чемпионы була. 2004 йылдан 2008 йылға тиклем ул Донъя кубогының егерме этабында еңеүсе була (2003 йылда Мадрид, 2004 йылда Мадрид, Рио-де-Жанейрола, 2005 йылда Масатлана, Мадрид, Пекин, Нью-Плимут, 2006 йылда Акаба, Масатлана, Мадрид, Пекин, Корне-Брук, Гамбург, 2007 йылда Исигак, Лиссабон, Пекин, Салфорд, Мадрид Родос һәм Мадридта, 2008 шулай уҡ Мадридта), ул был күрһәткес буйынса австриялы Эмма Карниҙы уҙып китеп, беренсе урынға сыға.
2008 йылда Пекиндағы Олимпия уйындарында ул финишҡа икенсе килә, Португалияның беренсе спортсыһы булып, триатлонда миҙал яулай.
Ванесса Лондонға 2012 йылғы Олимпия уйындарына эләгә алмай.
# Яры ҡанатлылар

Яры ҡанатлылар (лат. Hymenoptera) — эволюцион яҡтан киң үҫешкән бөжәктәрҙең ҙур отряды.Бал ҡорттары, ҡырмыҫҡалар, иңкештәр, һағыҙаҡтар һ.б. берләштерә. Уларҙың ҡанаттары ике пар. Алғы ҡанаттары артҡы ҡанаттарына ҡарағанда ҙурыраҡ, ҡанаттарының сиктәрендә епәре һирәгәйә, йәки бөтөнләй булмай.
# Антипин

Антипин — фамилияһы.
* Антипин Иван Алексеевич (1921 йыл—2005 йыл) — 2-се Украина фронты 5-се һауа армияһы 1-се штурмлаусы авиация корпусы 292-се штурмлаусы авиация дивизияһы 667-се штурмлаусы авиация полкы летчигы, лейтенант, Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашсыһы, Советтар Союзы Геройы.
* Антипин Филипп Лукьянович (1900 йыл — 26 март 1944 йыл) — Советтар Союзы Геройы (3.06.1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 3-сө Украина фронтының 57-се армияһы, 93-сө уҡсылар дивизияһы, 107-се сапер батальонының 1-се ротаһында отделение командиры, сержант.
* Антипин Юрий Викторович (1939 йыл 30 июнь, Өфө, Башҡорт АССР-ы — 6 июль 2014 йыл, Өфө ҡалаһы) — СССР һәм Рәсәй инженеры. Техник фәндәр докторы (1993), ӨДНТУ профессоры («Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү» кафедраһы (1995)). Рәсәй Федерацияһының Почетлы нефтсеһе (1998), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2003).
# Лабт-Юган

Лабт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Пим йылғаһының һул ярына тамағынан 153 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Лабт-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045822
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204582
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Суплес

Суплес — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы уң ярына 913 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Суплес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006918
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100691
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Абдрахман (Стәрлетамаҡ районы)

Абдрахман (рус. Абдрахманово) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 303 кеше. Почта индексы — 453164, ОКАТО коды — 80249864005.

# Абдрахман (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Ауылға 20-се быуаттың 30-сы йылдарында Әлшәй совхозы ойошторолоуға бәйле нигеҙ һалына. Первомайский совхозының Һөтсөлөк-тауар фермаһы ҡасабаһы булып иҫәптә тора. 1993 йылдан башлап хәҙергә исеме һәм статаусы менән йөрөй.

# Абдрахман (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 47 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Первомайский): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 55 км
# Половинка (Васюган ҡушылдығы)

Половинка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 477 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Половинка (Васюган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030881
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203088
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нәҡшбәндиә

Нәҡшбәндиә (ғәр. الطريقة النقشبندية‎, фарс. نقشبندی) — суфыйҙар тәриҡәте.

# Нәҡшбәндиә
## Тарих

Етәкселәренең береһе Баһаутдин Нәҡшбәнд (1318—1389) исеме менән аталған. Урта Азия хәнифәттәре араһында барлыҡҡа килә. Төп идеяһы — шәхес азатлығы, йәмғиәт тормошонда ҡатнашыу, һөнәр, игенселек һәм сауҙа менән шөғөлләнеү.
Уның юлы 10 мәҡәмдән тора, унан барған тәриҡәттең 11 принцибына (тәүбәгә килеү, сабырлыҡ, уяулыҡ, тын алышты көйләү һ. б.) таянырға тейеш. Тәүге өс принциптары Баһаутдин Нәҡшбәнд менән, ә ҡалғандары Ғәбделхалиҡ әл-Гидждувани менән төҙөлә.
Нәҡшбәндиә йолаһының нигеҙен тын зекер (Алла исемен, ҡысҡырып әйтеүҙән айырмалы, эстән ҡабатлап тороу) һәм сөхбә (остаз менән мөриттең юғары рухи кимәлдәге даими әңгәмәләре) тәшкил итә. XV быуат алып — мосолман донъяһында иң киң таралған тәриҡәттәрҙең береһе. Урал-Волга буйы төбәгендә башҡорттар араһында нәҡшбәндиә таралыу алған тармаҡтары: мөджәддидиә (XVIII быуаттан алып) һәм хәлидиә (XIX быуаттың 2‑се яртыһы). XIX быуаттың 70-се йылдарынан алып З. Х. Рәсүлев тәриҡәттең рухи остазы була, уның эшмәкәрлегенең беренсе йылында 7 меңдән ашыу кеше (башлыса Урал аръяғы башҡорттары) нәҡшбәндиә мөритенә әүерелә; ул урындағы мосолмандарға ҡысҡырып зекер әйтеүҙе, Мәүлит байрамын билдәләүҙе, тиҫбе тартыуҙы һ.б. индерә.
Башҡортостанда Вәлидовтар, Ғ. Ғ. Ҡорбанғәлиев, М. Ғ. Ҡорбанғәлиев, Х. Һатлыҡов һ. б. Нәҡшбәндиә тәриҡәтендә була.
# Птицина Анастасия Евстафьевна

Птицина Анастасия Евстафьевна (13 июнь 1915 йыл — 23 май 1995 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Башҡорт АССР-ы Бишбүләк районы Дим совхозының быҙау ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Птицина Анастасия Евстафьевна
## Биографияһы

Анастасия Евстафьевна Птицина 1915 йылдың 13 июнендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе, хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районының Михайловка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. Башланғыс белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1934 йылда Миәкә районының Миәкә совхозында быҙау ҡараусы булып башлай. 1936 йылдан быҙау ҡараусы, штурвалсы, тракторсы, йәш малдар буйынса бригадир, малсылыҡ бригадаһы бригадиры булып эшләй. 1963 йылда Бишбүләк районының «Дим» совхозында быҙау ҡараусы булып күсерелә.
Намыҫлы малсы абруй менән файҙалана, йылдан йыл быҙауҙар үҫтереү буйынса пландарҙы һәм социалистик йөкләмәләрҙе арттырып үтәй. Эше осоронда А. Е. Птицина 750 быҙау үҫтереп тапшыра, шул уҡ ваҡытта юғары продуктлылығына өлгәшә. 1963—1965 йылдарҙа ул хеҙмәтләндергән быҙауҙар һаны 70-тән 95-кә арта, ә уның продуктлылығы — планлы 500 грамм урынына 1963 йылда 963 граммдан 1965 йылда 1 100 граммға тиклем арта. Хеҙмәтләндергән мал һанының тулы һаҡланғынлығын тәьмин итә һәм совхоздың көтөүен арттыра. Системалы рәүештә квалификацияһын күтәрә һәм быҙауҙар үҫтереүҙең алдынғы алымдарын индерә. Малсылыҡта утыҙ йыл эшләү осоронда тиҫтәләгән йәш малсыларҙы өйрәтә һәм уларға үҙ тәжрибәһен тапшыра.
Малсылыҡты үҫтереүҙәге һәм ит, һөт әҙерләү һәм башҡа продукцияны етештереүҙе арттырыуҙағы уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы Указы менән Птицина Анастасия Евстафьевнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» тигән исем бирелә.
1970 йылда хаҡлы ялға киткәнгә тиклем «Дим» совхозында эшләй. Срвхоздың быҙау ҡараусыһы, чабаны һәм ҡошсоһо булып эшләй.
Дим ауылында йәшәй. 1994 йылдың 23 майында вафат була.
Ленин ордены, миҙалдар менән бүләкләнә.
# Семён Дежнёв һәйкәле

Семен Дежнев һәйкәле — рус казак-ергиҙәре Дежнев Семен Ивановичҡа арналған һәйкәл. Чукоткала, Рәсәй көнсығышының ситке нөктәһендә — Дежнев морононда тора. Эскимостарҙың ташланған элекке Наукан утрағы территорияһындағы Уэлен ауылынан 22 км көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.

# Семён Дежнёв һәйкәле
## Революцияға тиклемге һәйкәл

1898 йылда Дежневтың диңгеҙ аша сығыуына 200 йыл тулыу айҡанлы Азияның көнсығышынындағы иң сигендә торған Оло Таш мороно Дежнев мороно тип үҙгәртелә. 1908 йылда, Приамурье өлкәһенең 50 йыллыҡ юбилейына Дежнев һәйкәлен эшләүгә конкурс иғлан ителә. Һәйкәлде Хабаровскиҙә ҡуйырға ниәтләйҙәр. Һәйкәл проектын эшләүселәр араһында тыуған яҡты өйрәнеүсе, рәссам генерал-майор М. С. Латернер була. Һәйкәлдең барельефтарында тарихи ваҡиғаларҙы дөрөҫ һүрәтләү маҡсатында ул Владивосток порты булышлығында Дежнев исеме менән бәйле урындарға юллана. Латернер юлдан ҡайтҡас, һәйкәлде моряктар өсөн файҙалы булырлыҡ эшләүсе маяҡ итеп яһап, Хабаровскиҙа түгел, ә Дежнев морононда ҡуйырға тәҡдим итә. Әммә ул ваҡытта уның концепцияһының дауамы булмай ҡала.
1910 йылда Приамурье генерал-губернаторы П. Ф. Унтербергер, Чукоткаға «Шилка» карабында барған саҡта, Император Гаванында 20 ҡарағас бүрәнә һатып ала, һәм уның төҡдиме буйынса карапта йөҙөп барған саҡта уҡ һәйкәл буласаҡ тәрене эшләй башлайҙар. Август айында «Шилка» Науканға килә. Тәрене морондоң текә ҡаяһына ҡуйыу мөмкин булмағанлыҡ, уны Наукан ултырағының төньяҡ сигендәге Ингегрук сопкаһына ҡуйырға булалар. Тәрене унда күтәреп алып барыу бик ауырға төшә, был операцияға 40 кеше йәлеп ителә. Ике көндән һуң ун биш метр оҙонлоғондағы тәрене тау башына мендерәләр, әммә һауа шарттары насарая башлауҙан уны урынлаштырыу мөмкинлеге юҡҡа сыға. Шул уҡ ваҡытта эскимостар америка шхунаһының ҡыйралышы тураһында хәбәр килтерә. «Шилка» ватылған шхунаның командаһын эҙләргә сығып китә. Ҡотҡарылған америка экипажы Аляскаға килтерелә, аҙаҡтан 1 сентябрҙә рус экспедицияһы кире Науканға килә һәм һәйкәлде урынлаштыра. Һәйкәл ике ҡарағас ҡамыт менән таттырылған дүрткелләп йышылған ҡарағас бүрәнән эшләнгән һәм ҡаҙылған соҡорға баҫтырылған. Тәренең аҫҡы өлөшөн эре таштар менән баҫтырып, көпләп ҡуйғандар. Түбәнге таш көпләнгән өлөшө ҙур. Диңгеҙ яғынан һәйкәлгә баҡыр табличка беркетелгән һәм унда рус һәм инглиз телдәрендә :
Һәйкәлде ҡуйыуҙа ярҙам иткән эскимостарға рәхмәт йөҙөнән төҙөлөш материалдары һәм аҙыҡ ҡалдырылған һәм уларға һәйкәлде һәр саҡ ҡарап торорға ҡушҡандар.
1928 йылда тәре-һәйкәл һүтелгән, сөнки урындағы власть тәрене дин һәм самодержавие символы тип аңлаған.
# Кайлинка

Кайлинка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухокарасук йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кайлинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005389
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300538
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Берек-Алға торағы

Берек-Алға торағы (рус. Брик-Алгинское селище) — Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы Берек-Алға ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан XIV быуатҡа ҡараған Алтын Урҙа дәүере археологик ҡомартҡыһы

# Берек-Алға торағы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Берек-Алға торағы XIV быуатҡа ҡараған Алтын Урҙа дәүере археологик ҡомартҡыһы, Бәләбәй районы Берек-Алға ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан.

# Берек-Алға торағы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Берек-Алға торағында балсыҡ көршәктә 6 ҡырлы йыуан сымдан эшләнгән 2 һырға һәм 400—450 көмөш тәңкә табылған, уларҙан һырға һәм 76 төрлө 159 тәңкә һаҡланып ҡалған. Иң боронғо тәңкә — Тоҡто хан исеменән 1310/11 йылғы (710 һижри йыл), иң һуңғыһы Әзиз‑Шәйех хан исеменән 1364/65 йылда (766 һижри йыл) һуғылған. Хазиналағы тәңкәләрҙең 0,6 %‑ы — Тоҡто хан, 12,6 %‑ы — Үзбәк хан, 48,4 %‑ы — Жанибәк хан, 38,4 %‑ы башҡа хандар идара иткән осорҙарҙа сығарылған булған.
Күберәк Гөлстан һәм Һарай әл‑Йәдит (Яңы Һарай) ҡалаларында һуғылған тәңкәләр һаҡланған. Һарай әл‑Мәхрүс (Аллаһ һаҡлаған Һарай) ҡалаһында баҫылғандары ла осрай.
2004 йылда 140 көмөш тәңкәнең иң боронғоһо — Тоҡто хан исеменән 1310/11 йылғы (710 һижри йыл), иң һуңғыһы Жанибәк III хан исеменән 1375/76 йылғы (777 һижри йыл. Бөтәһе лә Гөлстан, Һарай әл‑Йәдит, Һарай әл‑Мәхрүс, Хәрәзм ҡалаларында баҫылған.
Тимер гарпундар, ҡыпсыуырҙар, салғылар, төрәндәр, бысаҡтар, тишкестәр, балыҡ ҡармаҡтары, ураҡтар, балталар һ.б. кеүек эш ҡоралдары; тимер киҫтән, һаҙаҡ ырғағы, ромб рәүешендәге яҫы уҡ башаҡтары һ.б. кеүек яу һәм һунар ҡоралдары; бронза беләҙектәр, көҙгөләр, көмөш сымдан һорау билдәһе рәүешендә эшләнгән һырғалар кеүек биҙәүестәр; ҡаптырма, ҡайыш беркеткестәр, ауыҙлыҡ кеүек ат егеү кәрәк-ярағы бар.
Көнкүреш әйберҙәренән элмәле йоҙаҡтар һәм асҡыстар, ҡайсылар, етен һәм йөн тарағы ҡаҙып сығарылған, Биләр ювелирҙарының эшенә оҡшаш алтын беркеткесле дүрткел ике гәлсәр ҡаш табылған.
Ғалимдар фекеренсә, Берек-Алға торағы аша каруан сауҙа юлы үткән йәки бында ҙур йәрминкәләр уҙғарылған.
Ҡомартҡы материалдары материалдары Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-производство үҙәге фондында, Милли музейҙа һаҡлана.

# Берек-Алға торағы
## Тасуирламаһы
### Асыш тарихы

Берек-Алға торағын 1967 йылда Бәләбәй районының Аксаков ҡасабаһы урта мәктәбе уҡыусылары таба, уны Берек‑Алға хазинаһы тип атайҙар.
2004 йылда археолог А. Ф.Йәминов етәкселегендә Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы һәм файҙаланыу баш идаралығы экспедицияһы тикшерә.
# Ҡыҙыл донъя (гәзит)

«Яңы көс», «Ҡыҙыл донъя» — ижтимағи-сәйәси гәзит. Волга аръяғы хәрби округының сәйәси идаралығы һәм РКП(б)-ның Һамар губерна комитеты эргәһендәге татар-башҡорт бюроһы органы. Һамар ҡалаһында аҙнаһына 2 тапҡыр иҫке төрки телендә сыға. 1918 йылдың октябренән алып «Яңы көс», 1920 йылдың июль-декабрендә «Ҡыҙыл донъя» исеме менән нәшер ителә. Гәзит битендә төбәктең һәм Көнсығыш халыҡтарының сәйәси, социаль-иҡтисади мәсьәләләре яҡтыртыла.