yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Павел Крамерҙың утар йорто

Павел Крамерҙың айырым йорто — бина Дондағы Ростовтың Пушкин урамында урынлашҡан 114-се йорт. Айырым йортто 1910-сы йылдарҙа Ростов меценаты П. И. Крамер төҙөтә. 1997 йылда айырым йорт төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡылары исемлегенә индерелә. 2000 йылдан алып айырым йортта Ростов йәмәғәт йыйылышы рестораны урынлашҡан.

# Павел Крамерҙың утар йорто
## Тарихы

Йорт, сама менән, Павел Иванович Крамер тарафынан 1914 йылда төҙөлгән. Крамерҙың айырым йорто 1900-сө йылдарҙа төҙөлгән П. И. Крамерҙың табыш йорто менән йәнәш була. П. И. Крамер һынлы сәнғәт әҫәрҙәрен йыйыусы булараҡ билдәле булған.
Граждандар һуғышы йылдарында Крамер Ростовтан китә. Уның картиналар коллекцияһы өлкә сәнғәт музейына күсә. Крамерҙың айырым йорто национализациялана. 1920 йылдан алып ул район һаулыҡ һаҡлау бүлеге ҡарамағында. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң айырым йортта өлкә комитетының дауалау йорто урынлашҡан.
1982 йыл да айырым йорт реконструкциялана. Реконструкциялау проекты авторҙары архитекторҙар Н. А. Сергеев менән В. А. Королев була. Реконструкция тамамланғандан һуң, бинаны композиторҙар һәм яҙыусылар Йортона тапшыралар.
1990-сы йылдарға ҡарай йорт яңынан ремонтҡа мохтаж була. Айырым йортто тәрбиәләп тотоу проблемаларын хәл итеү өсөн уның залдарын төрлө саралар үткәреү өсөн ҡуртымға бирә башлайҙар. Ресторан йорттоң подвалын ҡуртымға ала. 1990 йылдар уртаһында йортта әҙәби музей асырға тәҡдим ителә. Әммә 1999 йылда айырым йорт Ростов өлкәһе хакимиәте милкенә күсә һәм архитектор Г. Шевченко проекты буйынса яңынан реконструкциялауға дусар була. Шул ваҡытта тәҙрәләр, стенаның өлөшө, ҡыйыҡ, ҡат ара таяуҙар алмаштырыла. Ремонттан һуң бина Ростов йәмәғәт йыйылышына тапшырыла. Йортта «Собрание» рестораны асыла.

# Павел Крамерҙың утар йорто
## Архитектураһы

Ике ҡатлы айырым йорт участкала төптә урынлашҡан, ул планда П-рәүешле конфигурациялы. Фасад неоклассик стилдә биҙәлгән. Фасадтың уртаһын дуға рәүешле эркер (бинаның тышҡа сығып торған өлөшө) биҙәй. Йорт стенаһы алғы йөҙө эшкәртелмәгән дүрткел таштар менән көпләнгән. Фасадты биҙәүҙә кәрниз, үремдәр, штукатуркалы сығынтылар, балясина ҡулланыла. Айырым йорттоң үҙәк өлөшөндә башта ҡунаҡтар ҡабул итеү залы һәм ҡунаҡ бүлмәһе урынлашҡан була. Ситтәрендә кабинеттар, торлаҡ һәм хужалыҡ бүлмәләре урынлашҡан.
1982 йылда реконструкциялау барышында көнсығыш ҡабырғаһы эргәһендә бер ҡатлы төкәтмә төҙөлгән. Участканың көнбайыш өлөшөндә беседка төҙөлгән. Бинала яңы һылап яһалған плафон барлыҡҡа килә? ә икенсе ҡатында камин урынлаштырылған.
# Ҡарғыш

Ҡарғыш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кеүәш йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ҡарғыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025612
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102561
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Жаровиха

Жаровиха — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Жаровиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013355
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001335
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шумышка

Шумышка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зай №2928 йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Шумышка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029515
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102951
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вичкилейка

Вичкилейка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Айва йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вичкилейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036296
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003629
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сабколянг-Яха

Сабколянг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Сабколянг-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043037
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304303
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Снигиревка (Быстрица ҡушылдығы)

Снигиревка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Быстрица йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Снигиревка (Быстрица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103477
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы

Башҡортостан республикаһының сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы — төбәк инновация сәйәсәтен формалаштырыу һәм үткәреүҙе, торба үткәргес транспорты өлкәһендәге эшмәкәрлекте координациялау һәм көйләүҙе, файҙалы ҡаҙылмалар сығарыуҙы, ағас эшкәртеү, машиналар һәм ҡорамалдар етештереүҙе, электрон һәм оптик ҡорамалдар, транспорт саралары һәм ҡорамалдар, электр энергияһы һәм газ, нефть продукттары, резина һәм пластмасса эшләнмәләре изделиелары, әҙер металл изделиелар, тире һәм тире изделиелары, аяҡ кейеме, текстиль өлкәһе, тегеү, целлюлоза-ҡағыҙ, химия, металлургия, быяла һәм фарфор-фаянс сфераһында етештереүҙе, ағастан изделиелар етештереүҙе, металл ҡалдыҡтарын эшкәртеүҙе тормошҡа ашырыусы республика башҡарма власы органы.
Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығының ҡыҫҡартылған исеме — БР МПИП.
Адресы: 450076, башҡортостан Республикаһы, Өфө ҡалаһы, Карл Маркс урамы, 3

# Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы
## Эшмәкәрлеге

БР МПИП сәнәғәт етештереү, Башҡортостан Республикаһы сәнәғәт һәм фәнни-техник потенциалын арттырыу һәм тормошҡа ашырыу өсөн шарттар булдырыу маҡсатында, сәнәғәт етештереү өлкәһендәге эшмәкәрлекте координациялай һәм көйләй, инновация сәйәсәтен формалаштыра һәм томошҡа ашыра.
Министрлыҡ вәкәләттәренә ингән сәнәғәт үҫешенең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен билдәләй, иҡтисади эшмәкәрлек төрөн тормошҡа ашырыу һәм үҫтереү буйынса программа документтарын әҙерләй, төбәк фәнни-техник һәм инновацион үҫешенең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен билдәләй; Башҡортостан Республикаһының концепцияларын, стратегияларын, инновациялы үҫеш программаһын эшләй һәм тормошҡа ашыра, оборона-сәнәғәт комплексы предприятиеларын үҫтереү һәм үҙгәртеп ҡороу буйынса сараларҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша; ведомство ҡарамағындағы сәнәғәт ойошмаларының дәүләт оборона заказын үтәү буйынса эшмәкәрлеген яраштыра, инновация эшмәкәрлеге субъекттарына халыҡ-ара фәнни, ғилми-етештереү һәм етештереү бәйләнештәрен һ. б. тормошҡа ашырыуҙа булышлыҡ итә.
2013 йылда Башҡортостан Республикаһында инвестициялар күләме йән башына 22260 һум менән баһалана.
2013 йылда предприятие һәм ойошмаларҙың инвестицияларын формалаштырыуҙың төп сығанағы булып үҙ өлөшө 61,5 % тәшкил иткән сараһы тора. Инвестицияларҙың 27,6 % килем иҫәбенә аҡса бүленгән, амортизацион бүлемдәр суммаһы иҫәбенә — 30,7 %.
2012 йылда федераль ҡаҙнанан 11 221,56 млн. һум йәлеп ителә, шул иҫәптән 6 сәнәғәт предприятиеһы һәм 4 ғилми институт федераль бюджет аҡсаһы иҫәбенә финансланған дөйөм суммаһы 1 481,33 млн тәшкил иткән 6 федераль маҡсатлы һәм 1 дәүләт программаһында ҡатнаша; субсидиялар — 524,93 млн. һум; оборона заказын үтәүгә дәүләт контракттарына һәм башҡа төрлө дәүләт контракттарына — 9 215,3 млн. һум бүленгән.
Башҡортостан Республикаһы сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы йәштәрҙең Рәсәй Федерацияһының алдынғы юғары уҡыу йорттарында йүнәлтмә менән уҡыуына түләй.

# Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы
## БР сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрҙары

* 2012 йылдан Карпухин Алексей Иванович.
* Ваһапов Роберт Фәнил улы (2010—2012)
# Мырты-Ю

Мырты-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Мырты-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000020115
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002011
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәүхид

Тәүхид — ул Аллаһ (субхәнаһу үә тәғәлә) бер икәнлеген, Уның бер ниндәй ҙә тиңдәше юҡ икәнлеген өйрәтә торған фән. Тәүхид фәне «лә иләһә илләаллаһ» һүҙенең мәғәнәһен, нигеҙҙәрен, шарттарын һәм «лә иләһә илләаллаһ» тигән иман кәлимәһен нимәләр боҙоуын, юҡҡа сығарыуын өйрәтә.

# Тәүхид
## «Лә иләһә иллә Ллаһ»

Кешеләрҙе иң беренсе намаҙға түгел, ә, пәйғәмбәрҙәр кеүек, имандың асылына — «лә иләһә иллә Ллаһ» (мәғәнәһе: Аллаһтан башҡа илаһ юҡ) ҡанунына өндәргә кәрәк. Көмөштәй шишмә һыуын бер тамсы ағыу боҙған кеүек, «Лә иләһә илләаллаһ» кәлимәһен боҙоусы нәмәләр бар. Улар иманға зарар итеп, кешене бөтөнләй юлдан яҙҙыра. Ҡайһы бер мосолмандар үҙҙәренең «Лә иләһә иллә Ллаһ» кәлимәһенә ана шундай төрлө зарар һалыусы сирҙәрҙе эләктереп, ахыр сиктә имандарын юғалтып, аҙаша, тип һанай мосолмандар.

# Тәүхид
## «Лә иләһә иллә Ллаһ» кәлимәһен юҡҡа сығара торған нәмәләр

* Сихыр ғилеме
* Күрәҙәселек
* Йондоҙнамә
* Оло ширк
* Харамды хәләл, хәләлде харам тиеү
* Ҡәберҙәге әүлиәләргә табыныу(был әйбер әлеге ваҡытта күҙәтелмәй тип әйтергә лә була)
* Боттарға, һындарға табыныу
* Рыя ғәмәлдәр(маһайыу, маҡтаныу)
# Кузур

Кузур — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 2490 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кузур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022656
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202265
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сапсан

Сапсан — ҡарға ҙурлығындағы ыласындар ҡаиләһендәге йылғыр йыртҡыс ҡош

# Сапсан
## Ҡылыҡһырлама

Осҡанда оҙон һәм осло ҡанаты, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә салына. Текә ултыра. Һырты ҡара көрән, кәүҙәһенең аҫ яҡы уҡ башағы һүрәтендәге ҡара көрән таптар менән сыбарланған кҡрәнһыу һары. Күҙҙәре эргәһенән мыйыҡҡа оҡшаған һыҙыҡтар үтә. Шоңҡарҙан бәләкәйлеге, балабандан дөйөм ҡара төҫө менән айырыла. Ер йөҙөндәге тере заттарҙан иң етеҙе. 322 км сәғәтенә оса, йәғни секундына 90 метр.

# Сапсан
## Тауышы

Тауышы көслө: «ҡыяҡ- ҡыяҡ- ҡыяҡ».

# Сапсан
## Һүрәттәр

* Ҡаялар -сапсандарҙың оялау өсөн яратҡан урындары
* Сапсан башы
* Күмертау ҡалаһы гербы (Башҡортостан). Уртала сапсан рәсеме
* right Сапсан күләгәләре
* Museum specimen
* ssp. madens - Museum specimen
# 1989 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1989 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1989 MCMLXXXIX |
| Юлиан стилендә | 1988 — 1989 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2741 — 2742 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7497 — 7498 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5749 — 5750 ה'תשמ"ט — ה'תש"ן |
| Мосолман календары | 1410 — 1411 |
| Боронғо әрмән календары | 1438 ԹՎ ՌՆԼԸ |
| Ҡытай календары | 4685 — 4686 (с 6 февраль) 戊辰 — 己巳 жёлтый дракон — жёлтая змея |
| Эфиопа календары | 1981 — 1982 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2045 — 2046 |
| - Шака самват | 1911 — 1912 |
| Иран календары | 1367 — 1368 |
1989 (бер мең туғыҙ йөҙ һикһән туғыҙынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1989 йылы, 2 мең йыллыҡтың 989 йылы, XX быуаттың 89 йылы, XX быуаттың 9 ун йыллығының 9 йылы, 1980 йылдарҙың 10 йылы.

# 1989 йыл
## Вафат булғандар

* 21 июль — Кәлимуллин Барый Ғибәт улы, совет архитекторы, педагог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы (1976).
* 27 август — Әхмәтов Михаил Владимирович, Советтар Союзы Геройы (1943).
# Тимофеевка (Ванжиль ҡушылдығы)

Тимофеевка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ванжиль йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Тимофеевка (Ванжиль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203373
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Волгоград урамы (Өфө)

Волгоград урамы —Өфөнөң Калинин районындағы Шаҡша биҫтәһендә урынлашҡан.
Почта индексы — 450028. ОКАТО коды — 80401370000. КЛАДР ID — 02000001000082400

# Волгоград урамы (Өфө)
## Тарихы һәм атаманың килеп сығышы

Урам балсыҡ карьеры тирәләй шәхси йорттары менән 1950 йылдар уртаһында төҙөлә (хәҙер был карьер һыу менән тултырылған). Күрше Ҡыйғы урамында рельстар һалынған, унан тейәгес экскаваторҙар йөрөгән (Өфө картаһында бәләкәй мөйөш, 6 б.).
1950 йылдар аҙағында эшселәргә уңайлылыҡ өсөн ясле-баҡса асыла (хәҙер 275-се һанлы балалар баҡсаһы)
Шаҡша ҡасабаһының Өфөгә ҡушылыуына тиклем Урицкий урамы тип аталған. Өфөгә ҡушылғас, ситтәге ҡасаба урамы үҙгәртелә, сөнки бер тораҡ пунктта (Өфөлә) бер үк исем менән ике урам аталмай.

# Волгоград урамы (Өфө)
## Транспорт

«Керамика заводы» туҡталышы . Автобус — 35к, 59э, маршрут таксиҙары 221, 221к, 291, 299, 300, 71

# Волгоград урамы (Өфө)
## Мәғариф

12-се һанлы йорт — 275-се һанлы балалар баҡсаһы

# Волгоград урамы (Өфө)
## Күрше урамдары

* Ҡыйғы урамы • Май урамы• Көнсығыш урамы• Ашин урамы
# Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы

Был мәҡәлә — ҡала округы тураһында. Шулай уҡ ҡарағыҙ Ағиҙел (ҡала).
Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Ағиҙел ҡалаһы.

# Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы
## Географияһы

Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы Башҡортостан Республикаһының төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан.

# Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы
## Округтың составы

Ҡала округына бер тораҡ пункты — Ағиҙел ҡалаһы инә. Ул Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында, республиканың баш ҡалаһы Өфөнән 250 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы
## Урындағы үҙидара

Ҡала округы советы
Совет рәйестәре
* Синева Рәсимә Әхсән ҡыҙы
* Гәрәев Радик Шафиҡ улы
Хакимиәт башлыҡтары
* Ғилванов Фәнис Яфас улы — 2016 йылдың сентябренән
* Крысин Олег Анатольевич
# Татра музейы (Закопане)

Титус Халубинский исемендәге Татра музейы (пол. Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego) — Польшаның Малопольск воеводствоһы Закопане ҡалаһындағы музей. Польша музейҙарының дәүләт реестрында теркәлгән. Музейҙың адресы: Крупувки урамы, 10. Музей Польшаның Подгаль, Спише, Орава исемле тарихи-этнографик региондарҙың тарихын, матди һәм мәҙәни тормошона бәйле әйберҙәрҙе йыя. Музейға поляк врачы һәм этнографы Титус Халубинский исеме бирелгән.

# Татра музейы (Закопане)
## Тарихы

Музей төҙөү инициативаһы поляк врачы, йәмәғәт эшмәкәре һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе Титус Халубинскийҙың (1820—1889) юлын дауам итеүселәр тарафынан барлыҡҡа килә. 1888 йылда улар Титус Халубинский исемендәге музей Йәмғиәтенә нигеҙ һала. Был йәмғиәттең маҡсаты булып Татр менән бәйле ботаник, геологик, этнографик һәм зоологик материалдарҙы йыйыу тора. Йәмғиәт тарафынан китапхана йыйыла башлай. Тәүге экспозиция 1889 йылда Закопане ҡалаһында Крупувки урамының бөгөнгө көндә юҡҡа сыҡҡан йортта ҡуйылған була. XIX быуат аҙығына музей этнографик материалдарҙың бай коллекцияһын туплай.
1892 йылда Варшава архитекторы Йозеф Пиус Дзеконскогод проекты буйынса музей өсөн бина төҙөлә. ошо уҡ йылда был бинала Титус Халубинский исемендәге Музей йәмғиәте тарафынан йыйылған коллекция урынлаштырыла. 1911 йылға тиклем Титус Халубинский исемендәге Музей йәмғиәтенең әүҙемлеге һиҙелерлек кәмей һәм музей коллекцияһы тулыланмай тиерлек. 1913 йылда музей өсөн яңы бина төҙөлөшө башлана, ул 1920 йылда төҙөлөп бөтә. 1922 йылда Крупувки урамы, 10-сы йорта яңы музейҙы асыу тантанаһы үтә.
XX быуаттың 20-се йылдарында музейҙа хәҙерге сәнғәт бүлектәре, ҡул эштәре бүлеге һәм татр предгорье бүлеге асыла. Ике донъя һуғышы араһында музейҙа метеорологик станция булдырыла. Шул уҡ ваҡытта музей йыл һайын сыға торған фәнни йыйынтыҡ «Rocznik Podhalański» баҫтыра башлай.
Икенсе донъя һуғышынан һуң Татра музейы дәүләт ҡарамағына күсә һәм мәҙәниәт һәм тәбиғәт һәйкәлдәре тураһында мәғлүмәттәр йыйыу һәм һаҡлау эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә башлай. Ошо уҡ ваҡытта ғилми коллектив Подгальела баҫыу эштәре менән шөғөлләнә башлай һәм музейҙа әҙәби, тарихи бүлектәр асыла. 1954 йылда Татров милли паркы барлыҡҡа килгәндән алып, музейҙың ҡырағай тәбиғәтте өйрәнеү һәм һаҡлау буйынса эше һиҙелерлек кәмене.
XX быуаттың 70-се йылдарында музейҙа һәйкәлдәрҙе һаҡлау бүлеге асылды.

# Татра музейы (Закопане)
## Филиалдар

Музейҙың Закопане ҡалаһындағы дүрт филиалы һәм Малопольск воеводствоһындағы Хохолув, Чарна-Гура, Юргув, Лопушна ауылдарында филиалдары эшләй:
* Закопанелағы Вилла Колиба (Закопане стилендә Станислав Виткевич исемендәге музей) — закопан стилендәге тәүге бина;
* Закопане ҡалаһында Владислав Хасиор галереяһы — сәнғәт музейы;
* Закопане ҡалаһында Влодзимежа Һәм Ежи Кульчицких исемендәге сәнғәт галереяһы;
* Закопане ҡалаһында Макушинский Корнелий музейы;
* Хохолуве ауылында Хохолув ихтилалы музейы;
* Лопушна ауылында Тетмайеров усадьбаһы;
* Чарна-гура ауылында Коркошув усадьбаһы;
* Юргувела солтыс йорто һәм көтөүселәр ҡыуышы
# Кесе Рогаис

Кесе Рогаис — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Рогаис йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Рогаис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301429
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вавель аждаһаһы

Вавель аждаһаһы (пол. smok wawelski) — легендар аждаһа, (Аждаһа соҡоро) Краковта Вавель ҡалҡыулығы итәгендәге, имеш, мәмерйәлә йәшәгән.

# Вавель аждаһаһы
## Легенда

Иң боронғо (XII быуат) Винцентий Кадлубек яҙған был легенданың вариантына ярашлы, король Крак хакимлығы ваҡытында (Краков ҡалаһына нигеҙ һалыусы, уның исеме менән ҡалаға исем бирелә) Краковта йән эйәһе— аждаһа, тереләй йотоусы (пол. całożerca, лат. holophagus — йәғни ҡорбандарын тулыһынса йотоусы) барлыҡҡа килә. Аҙнаһына бер тапҡыр аждаһаға ҡорбанға һыйыр килтерергә кәрәк булған; әгәр ул уны алмаһа, алмашҡа кешеләрҙе ашаған. Ҡаланы ғифриттән ҡотҡарыу өсөн, Крак үҙенең ике улын, Крак һәм Лехты аждаһаны үлтерергә ебәргән. Улдары йыланды алышта еңә алмаған, шуға күрә улар хәйләкәрлеккә бара. Улар һыйыр тиреһенә көкөрт тултырғандар, һәм, аждаһа быны йотоп, тонсоғоп үлә. Йылан үлгәндән һуң ағалы-ҡустылы еңеү кемдеке икәнлеге тураһында бәхәсләшеп китә. Өлкән ағаһы, Лех, ҡустыһын үлтерә, ә һарайға ҡайтып ингәс Крак аждаһа менән алышта һәләк булды тип әйтә. Әммә ҡустыһын үлтереүсенең сере асыла һәм уны илдән ҡыуалар, ә ғәйепһеҙгә үлтерелгән ҡустыһы хөрмәтенә ҡаланы Краков тип атайҙар.
Ян Длугош үҙенең йылъяҙмаларында аждаһа өҫтөнән еңеүҙе король еңеүе тип иҫәпләй, ә туған-ара үлтерешеүҙе Крак үлгәндән һуңғы ваҡытҡа күсерә.
Легенданың (XVI быуат) Йоахим Бельский версияһы буйынса аждаһаны итексе Скуба еңә. Ул тәнсәләргә көкөрт тултырып монстрға ташлай. Быҙауҙарҙы ашаған аждаһаның тамағы ныҡ әсетә башлай, ул ярты Висла йылғаһын эсә һәм шартлай.

# Вавель аждаһаһы
## Кәүҙәләнештәре

1972 йылда Вавель ҡалҡыулығы эргәһендә Червен бульварында аждаһа һәйкәле ҡуйыла, авторы поляк скульпторы Бронислав Хромый. Аждаһа һәр биш минут һайын ут бөркә йәки 7168 телефоны аша «smok» тексты менән хәбәр ебәрә.
2015 йылда "Allegro" студияһы Legendy Polskie cthbz8syfy ҡыҫҡа метражлы фильм төшөрә, унда аждаһа татуировкалы ир (дат бодибилдеры Ким Колд уйнай) һәм уның осоп йөрөүсе машинаһы. Аждаһа матур ҡыҙҙарҙы яратыусы, ул уларҙы урлай һәм ҡала ситендәге виллаларының береһендә йәшереп тота.