yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Секерин Александр Иванович

Секерин Александр Иванович (7.11.1925, Дыуан — 25.01.1999, Силәбе) — ғалим, тарих фәндәре докторы (1970), профессор (1971). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.

# Секерин Александр Иванович
## Биографияһы

Александр Иванович Секерин 1925 йылдың 7 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Дыуан районы Дыуан ауылында тыуған.
Дыуан урта мәктәбендә уҡый.

# Секерин Александр Иванович
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1943 йылдың февралендә 10 класта уҡып йөрөгән еренән үҙе теләп һуғышҡа китә. Т-34 танкы механик-водителе. Украина, Польша, Германия, Чехословакия территорияларында барған алыштарҙа ҡатнаша. Яралана, ике тапҡыр контузия ала.
1945 йылдың декабрендә демобилизациялана.
1946—1951 йылдарҙа Дыуан районы Мәтәле 7 йыллыҡ мәктәбе уҡытыусыһы.
1951 йылда Урал дәүләт университетының немец теле курстарын, тарих факультетын тамамлай.
1951 йылдан Свердловск тау институтының ассистенты, марксизм-ленинизм кафедраһы преподавателе.
1958 йылдан Силәбе педагогия институтының марксизм-ленинизм кафедраһы доценты.
1954 йылда Мәскәү дәүләт университетында кандидатлыҡ, артабан докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1965 йылдан Мәскәү дәүләт педагогия институтында КПСС тарихы һәм политэкономия кафедралары мөдире,
1973 йылдан Силәбе дәүләт педагогия институтының фәнни коммунизм кафедраһы пофессоры
1974 йылдан ЧИМЭСХ-та фәнни коммунизм, йәмғиәт фәндәре кафедралары, 1976 йылдан марксизм-ленинизм кафедраһы мөдире була.
1982—1989 йылдар — Силәбе дәүләт университетында фәнни коммунизм кафедраһы мөдире.
1989—1994 йылдарҙа Силәбе дәүләт университетының фәнни коммунизм кафедраһында профессор-консультант.
100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.

# Секерин Александр Иванович
## Маҡтулы исемдәре һәм бүләктәре

* Октябрь Революцияһы ордены (1971)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы
* «Праганы азат иткән өсөн» миҙалы
# Исмаҡов Рөстәм Әҙип улы

Исмаҡов Рөстәм Әҙип улы (4 март 1958 йыл) — тау инженеры. Техник фәндәр докторы (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1998), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2015).

# Исмаҡов Рөстәм Әҙип улы
## Биографияһы

Исмаҡов Рөстәм Әҙип улы 1958 йылдың 4 мартында Өфөлә тыуған. 1980 йылда Өфө нефть институтын «Нефть һәм газ скважиналарын быраулау» һөнәре буйынса тамамлағандан һуң Өфөлә эшләй. 1985 йылда «Разработка композиционно-полимерной смазки и технологии её применения для улучшения показателей работы шарошечных долот» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. 1986 йылдан алып ғилми-тикшеренеү секторының начальник урынбаҫары, 1987 йылда — начальник, 1988—2007 йылдарҙа өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһын башҡара. 2006 йылда "Совершенствование геомеханического и триботехнического обеспечения работы системы «скважина — скважинная жидкость — инструмент» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 2009 йылда — нефть һәм газ скважиналарын быраулау кафедраһы мөдире, 2014 йылдан башлап фәнни һәм инновацион эштәр буйынса проректор. Фәнни эшмәкәрлеге «скважина-скважиналағы шыйыҡса-инструмент» системаһының триботехник һәм геомеханик аспекттарын, эшләү тотороҡлоғон өйрәнеүгә арналған. Тикшеренеүҙәренең һөҙөмтәләре Одопту-диңгеҙ ятҡылығында (Сахалин утрауы) вертикалдән үтә йыраҡҡа сигенгән скважиналарҙы быраулауҙа файҙаланылған. 130‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт, шул иғәптән вуздар өсөн уҡытыу‑методик ҡулланмалар, 12 уйлап табыу авторы.. Өс фән кандидатын әҙерләгән.
Диссертация советы ағзаһы, Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының (Волга-Кама бүлеге) ағза-корреспонденты.
# Караидель (гәзит)

«Караидель» («Ҡариҙел») — ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Ҡариҙел» редакция-нәшриәт комплексы дәүләт-унитар предприятиеһы.
Ҡариҙел районының Ҡариҙел ауылында аҙнаһына 2 тапҡыр урыҫ һәм татар («Караидел хәбәрләре») телдәрендә сыға. 1933 йылдың авгусынан алып «Алға» исеме менән башҡорт (1934 йылдан татар телендә) һәм «Вперед» исеме менән урыҫ телдәрендә, 1956 йылдан — «Ленинец» («Ленинсы»), 1990 йылдан — «Караидель», 2006 йылдан башлап хәҙерге исемдәре менән урыҫ һәм татар телдәрендә сыға. 2003 йылдан алып айына 2 тапҡыр башҡорт телендә «Хазина» ҡушымтаһын сығара. 1962—1963 йылдарҙа нәшер ителмәй.
# Горюн

Горюн — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чагодоща йылғаһының һул ярына тамағынан 157 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Горюн
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006740
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000674
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кедрась-Ю

Кедрась-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мань-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кедрась-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026400
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302640
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Камалетдинов Венер Хәйернас улы

Камалетдинов Венер Хәйернас улы (рус. Камалетдинов Венер Хаернасович) (20 август 1947 йыл ) — СССР һәм партия эшмәкәре, 1988—1992 йылдарҙа КПСС-тың Благовар райомының беренсе секретары, район Советы Халыҡ депутаттарының рәйесе, 1922 йылдан Благовар районы администрацияһы башлығы, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Камалетдинов Венер Хәйернас улы
## Биографияһы

Камалетдинов Венер Хәйернас улы 1947 йылдың 20 августында Башҡорт АССР-ының Благовар районы Иҫке Күсәрбай ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1971 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын, 1971 йылда, институтты тамамлағас Благовар районында «Россия» колхозында инженер булып башлай. Артабан, БашЦИК совхозы директоры, Благовар районы агросәнәғәт берекмәһе рәйесе булып эшләй. 1988—1992 йылдарҙа КПСС-тың Благовар райомының беренсе секретары, район Советы Халыҡ депутаттарының рәйесе. 1922 йылдан Благовар районы администрацияһы башлығы.
Благовар районы, 183-сөТаң һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.
# Ҡасҡын

Ҡасҡын — топоним.

# Ҡасҡын
## Мәҡәләләр

* Ҡасҡын (Бишбүләк районы) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл.
* Ҡасҡын (Күгәрсен районы) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.
* Ҡасҡын (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Ҡуҫа районындағы ауыл.
* Ҡасҡын (Татарстан) — Татарстандың Аҡтаныш районындағы ауыл.
* Ҡасҡын (Һамар өлкәһе) — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы ауыл.
# Кым (Кама ҡушылдығы)

Кым — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1388 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Кым (Кама ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000993
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100099
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Терменьга (Кулой ҡушылдығы)

Терменьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Терменьга (Кулой ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002873
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мича-Ёль

Мича-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Кельтма йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Мича-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015395
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001539
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Стариков Алексей Маркович

Стариков Алексей Маркович (30 март 1909 йыл, Барнаул — 14 март 1984 йыл, Өфө) — төҙөүсе, дәүләт, йәмәғәт һәм юғары мәктәп эшмәкәре. 1946—1970 йылдарҙа — Өфөләге «Башнефтезаводстрой» тресының идарасыһы. Башҡорт АССР-ының дүртенсе (1955—1959) һәм етенсе (1967—1971) саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
1921—1945 йылдарҙа — Ҡаҙағстанда.
Уның етәкселегендә Башҡортостанда Өфө һәм Ишембай нефть эшкәртеү, Өфө химик һәм Өфө электр лампалары заводтарында цехтар һәм ҡоролмалар төҙөлә. «Ишембайнефть» һәм «Аксаковнефть» нефть промыслаһы идаралығы, торлаҡ йорттар төҙөкләндерелә.
Өфө быяла-сүс заводы, Шаҡша ҡасабаһында кирбес заводы (хәҙер Өфө биҫтәһе), «Башжелезобетон» берекмәһенең индустриаль комплексы, Ҡарламан шәкәр заводы, Ҡыйғы ҡош комбинаты, Иглин май заводы, ауыл ерендә объекттар, балалар йорто, институт корпустары, мәҙәниәт һарайҙары, һаулыҡ һаҡлау объекттары төҙөлә.

# Стариков Алексей Маркович
## Биографияһы

1921 йылда хеҙмәт эшмәкәрлеген Барнаулда һыу ташыусы-батрак булып башлай. 1924—1925 йылдарҙа — Барнаул ҡала советының коммуналь хужалығында балта оҫтаһы уҡыусыһы. 1925—1929 йылдарҙа — Риддер ҡалаһында төрлө ойошмаларҙа балта оҫтаһы (1926 йылда — Ҡаҙаҡ ССР-ы Көнсығыш-Ҡаҙағстан өлкәһенең Риддер ҡалаһында «Полиметалл» комбинатының тау-металлургия төҙөлөш контораһы). 1930 йылда Риддер төҙөлөшө рәйесе урынбаҫары, 1933—1936 йылдарҙа Риддер төҙөлөшө комитеты рәйесе, 1936—1939 йылдарҙа — Риддер комбинатының торлаҡ төҙөлөшө начальнигы. 1939—1940 йылдарҙа — Ҡаҙаҡ ССР-ы урман сәнәғәтенең халыҡ комиссары урынбаҫары, 1940—1945 йылдарҙа — «Тонзаготсбыт» тресы идарасыһы, «Казахстаннефтестрой» (Гурьев) тресы идарасыһы . 1945—1946 йылдарҙа — «Башнефтезавод» 1-се тресының төҙөлөш-монтаж идаралығы начальнигы, 1946—1970 йылдарҙа — Өфөләге «Башнефтезаводстрой» тресының идарасыһы. 1970 йылдан — Өфө нефть институтының капиталь төҙөлөш буйынса проректоры.
1931—1933 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә.

# Стариков Алексей Маркович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Капиталь төҙөлөш буйынса ете йыллыҡ план заданиеларын үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 11 авгусындағы указы менән А. М. Стариковҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Өс Ленин ордены (1948, 1958, 1966), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944, 1957) һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.

# Стариков Алексей Маркович
## Хәтер

А. М. Стариков иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында Өфөнөң Калинин урамындағы 5-се һанлы йортҡа мемориаль таҡта ҡуйылған.
# Яксура

Яксура — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокза йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Яксура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010842
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001084
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Былина (Молома ҡушылдығы)

Былина — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 377 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Былина (Молома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035010
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103501
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Беспалова Мария Александровна

Беспалова Мария Александровна ( 21 май 1986({{padleft:1986|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:21|2|0}}) (38 йәш), Санкт-Петербург) — Рәсәй еңел атлеты, сүкеш ырғытыусы. Еңел атлетика буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы, 2000 һәм 2010 йылдарҙа милли әһәмиәтендәге беренселек еңеүсеһе һәм призеры, Лондон Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. Санкт-Петербург һәм Мәскәү өлкәһе ҡалалары исеменән сығыш яһай. Рәсәйҙең халыҡ-ара класслы спорты мастеры. Хәҙер уның һөҙөмтәләре допинг арҡаһында ғәмәлдән сығарылған.

# Беспалова Мария Александровна
## Биографияһы

Мария Александровна Беспалова 1986 йылдың 21 майында Ленинградта тыуған.
Еңел атлетика менән Санкт-Петербург Юғары спорт оҫталығы мәктәбендә тренерҙар Ю. Я Баландин, А В. Волков, И. Г. Водолага, Н. Н. Белобородовтар етәкселеге аҫтында шөғөлләнә .
Тәүге тапҡыр 2003 йыл миҙгелендә халыҡ-ара аренала сүкеш ырғытыуҙа үҙе тураһында белдерә, Рәсәй йыйылма командаһы составына индерелә һәи Шербруктағы үҫмерҙәр донъя беренселегендә ҡатнашып, унан көмөш миҙал алып ҡайта.
2004 йылда Гроссетолағы юниорҙар донъя беренселегендә ҡатнаша, әммә алдан квалификация этабында еңә алмай.
2008 йылда йәштәрҙең сүкеш ырғытыу буйынса Европа ҡышҡы кубогында Сплитта ҡатнаша һәм еңеү яулай.
2009 йылда Адлерҙа үткәрелгән Рәсәй Ҡышҡы оҙон ырғытыу буйынса чемпионатында еңеүсе була һәм 2009 йылда Чебоксарҙа Йәйге Рәсәй чемпионатында бронза призеры була.
2010 йылда Адлерҙа Ҡышҡы оҙон ырғытыу буйынса Рәсәй чемпионатының бронза призеры була һәм Саранск ҡалаһында үткәрелгән Йәйге Рәсәй чемпионатында өсөнсө һөҙөмтә күрһәтә.
2012 йылда Чебоксарҙа Рәсәй чемпионатында сүкеш ырғытыуҙа йәнә бронза миҙал яулай. Чемпионат һөҙөмтәләре буйынса Лондон Олимпия уйындарында ил намыҫын һаҡлау хоҡуғына эйә була — финалда 71,13 метр һөҙөмтәһе менән 11-се урынды биләй.
Лондон олимпиадаһында ҡатнашҡандан һуң, Беспалова Рәсәй йыйылма командаһы составында ҡала һәм еңел атлетика буйынса эре халыҡ-ара ярыштарында ҡатнашыуын дауам итә. Мәҫәлән, 2013 йылда ул Ҡазан универсиадаһында сығыш яһай, 69,20 метр һөҙөмтәһе менән ярышта дүртенсе урын яулай.
2014 йылда Ҡазанда үткән Рәсәй чемпионатында көмөш призер була.
Чебоксарҙа 2015 йылда Рәсәй чемпионатында үҙенең ҡаҙаныштары исемлегенә тағы бер бронза награда өҫтәй.
2015 йылдың ноябрендә Бөтә Рәсәй Федерацияһының Антидопинг комиссияһы Халыҡ-ара еңел атлетика федерациялары ассоциацияһынан алынған документтар нигеҙендә сүкеш ырғытыусы Мария Беспалованы дүрт йылға дисквалификациялай — уның һынау ҡанында дегидрохлорметилтестостерон анаболик стероид эҙҙәре табылған.
2017 йылдың 30 мартында Лондонда допингҡа алынған һынау ҡайтанан үткәрелгәндән һуң, Халыҡ-ара олимпия комитеты Беспалованың был уйындағы һөҙөмтәһен ғәмәлдән сығара.
2019 йылдың 1 февралендә,билдәле булыуынса, Спорт арбитраж суды Макларен доклады һәм шаһит Родченков Григорий таныҡлауы буйынса 12 рәсәй атлеты антидопинг ҡағиҙәләрен боҙоуҙа ғәйепле тип таныла. Улар араһында сүкеш ырғытыусы Мария Беспалова ла була. Һөҙөмтәлә уның 2012 йылдың 17 июленән алып 2015 йылдың 26 октябренә тиклем һөҙөмтәләре ғәмәлдән сығарыла.
# Максариха (Большегорская ҡушылдығы)

Максариха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Большегорская йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Максариха (Большегорская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200282
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы

Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы (16 август 1935 йыл) — телсе ғалим, лексикограф, Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы
## Биографияһы

Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы Зәйнуллина 1935 йылдың 16 авгусында Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Мәтәл ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
1950—1954 йылдарҙа Троицк ҡалаһындағы педагогия училищеһында, 1954—1959 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтынданда уҡый һәм 1960—1964 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 1-се интернат мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1964 йылдан ғилми эшмәкәрлеген Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһында башлай.
1988 йылда «Башҡорт лингвистика терминологияһының формалашыу тарихынан» тигән темаға диссертация яҡлай, филология фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала.

# Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Башҡорт теленең милли терминологияһы үҫешенә ҙур өлөш индергән телселәрҙең береһе. 2002 йылда баҫылған «Башҡорт лингвистик терминологияһының формалышыуы һәм үҫеше» тигән китабында башҡорт теленең терминдар системаһының формалашыу тарихына анализ яһай, байый һәм камиллаша барыуын, методологик нигеҙҙәрен, принциптарын күрһәтә. 100 ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Әкрәм Бейешев, Иҙел Агишев, Эрнст Ишбирҙин, Зәйнулла Ишмөхәмәтов, Таңһылыу Күсемова, Сәриә Миржанова, Зәкиә Уразбаева, Зиннур Ураҡсин, Урия Яруллина менән берлектә академик һүҙлектәр: ике томлыҡ «Башҡорт теленең һүҙлеге» (1993), «Башҡортса-русса һүҙлек» (1996), «Хәҙерге башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге» (2004), ике томлыҡ «Русса-башҡортса һүҙлек» (2005) төҙөүҙә ҡатнаша.
Йәмғиәт тормошоноң төрлө өлкәләренә ҡараған һүҙлектәре:
* «Төрөксә-башҡортса һүҙлек» (1997);
* «Урыҫса-башҡортса, башҡортса-урыҫса умартасылыҡ һүҙлеге» (2001);
* Русско-башкирский терминологический словарь по языкознанию (2002);
* «Урыҫса-башҡортса тел ғилеме терминдары һүҙлеге» (2002);
* «Башҡортса-урыҫса, урыҫса-башҡортса малсылыҡ терминдары һүҙлеге» (2006);
* «Физик тәрбиә һәм спорт буйынса урыҫса-башҡортса, башҡортса-урыҫса терминологик һүҙлек» (2009);

# Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре

# Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы
## Ғаиләһе

* Тормош иптәше — Марат Вәли улы Зәйнуллин;
* Ҡыҙы — Лилиә Марат ҡыҙы Зәйнуллина;
* Улы Мансур Марат улы Зәйнуллин — уҡытыусы, тарих фәндәре кандидаты.
# Килмәк Нурышев

Килмәк Нурышев (XVII быуаттың икенсе яртыһы — XVIII быуат уртаһы)) — Нуғай даруғаһы Юрматы улусының башҡорт феодалы, 1735-1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Халыҡ араһында Килмәк батыр һәм мөғәллим-абыҙ сифатында танылыу ала.

# Килмәк Нурышев
## Башҡорт ихтилалдарында ҡатнашыуы

Килмәк Нурышев 1704-1711 йылдарҙағы ихтилалда ҡатнашыусы башҡорттарҙың илселеге составында Ҡырым ханлығына һәм 1706—1707 йылдарҙа Ғосман империяһына барған.
1734 йылда башҡорттар, шул мәлдә Петербургта булыусы старшина һәм мулла Туҡсура Алмаҡовтан Ырымбур экспедицияһы әҙерләнеүе тураһында хәбәр алалар. Хат Килмәк Нурышевҡа төбәлгән була. Килмәк Нурышев 1734 йылдың декабрь айында Ҡазый мәсетендә бөтә башҡорт ҡоролтайын ойоштороусыларҙың береһе була. Ошо ҡоролтайҙа, батша хөкүмәтенең башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын, шулай уҡ дини һ.б. традицияларын боҙоу, һалым түләүҙе арттырыу, һалым йыйыусы рус чиновниктарының һалымды үҙ файҙаһына ҡулланыу һ.б. сәбәпле, ихтилал башларға ҡарар ҡабул ителә. Шулай ҙа төп сәбәп Ырымбур экспедицияһы эшмәкәрлегендә була.
Килмәк Нурышев Нуғай даруғаһы башҡорттарынан өс мең кешелек отряд йыя, 1735 йылдың июнендә отряд ихтилалға күтәрелә. П. И. Рычковтың раҫлауы буйынса,
   «…бөтә көс менән Ырымбур (хәҙерге Орск ҡалаһы) ҡалаһын төҙөүгә ҡаршылашырға, сөнки унан башҡорттарға бер төрлө лә ирек булмаясаҡ».
Аңлашылыуынса, баш күтәреүселәрҙең төп маҡсаты — Ырымбур экспедицияһының эшмәкәрлеген туҡтатыу була. Экспедиция рәйесе И. К. Кирилов ставкаһына Килмәк Нурышевтан ике илсе килә һәм, башҡорттар бөтә көс менән экспедицияның план үтәлешенә ҡамасаулаясаҡтарын хәбәр итеп, был проектты туҡтатыуҙы талап итәләр. Әммә улар икеһе лә ҡаты һорау алыуға һәм язалауға дусар ителәләр, һөҙөмтәлә бер илсе вафат була. Кирилов өҫтәмә көстө көтмәҫкә һәм Орь йылғаһына юлланырға ҡарар итә. Ихтилал етәкселәренең ниәте буйынса, улар ҙур көс менән Кириловҡа һөжүм яһап, уның Орь йылғаһына хәрәкәтен туҡтатырға тейеш булалар. Әммә баш күтәреүселәр отрядтары бергә тупланып өлгөрмәү сәбәпле, план ғәмәлгә ашырылмай.
1736 йылдың 1 июлендә Ергән тауы (хәҙерге Башҡортостан республикаһының Мәләүез районы) янында Килмәк Нурышев үҙенең төркөмө менән Өфөнән Ырымбур экспедицияһына ҡушылыу өсөн ебәрелгән 5 драгун ротаһының хәрәкәтенең туҡталыуға өлгәшәләр. Ошо уҡ йылдың 6 июлендә, Кирилов драгундар ротаһына ярҙамға көслө команда оҙата. Килмәк етәкселегендәге ихтилалсылар, ике фронтҡа һуғыша алмайынса, сигенергә мәжбүр булалар. Һөҙөмтәлә драгундар ротаһы Кириловтың төп көстәренә ҡушыла.
1737 йылдың февраль башында Килмәк Нурышев Табын ҡаласығында ҡулға алына һәм башта Өфөгә, һуңынан Минзәләгә, 1738 йылда Санкт-Петербургҡа оҙатыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Ҡатай (ҡала)

Ҡатай (рус. Катайск) — Ҡурған өлкәһендағы ҡала.

# Ҡатай (ҡала)
## Географияһы

Иҫәт йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Ҡатай (ҡала)
## Иҡтисад

* Ҡатай насос заводы
* ОАО «Молоко»