yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шишмә (йылға)

Шишмә (татар. Çişmə, Чишмә) — йылға. Рәсәйҙәге йылға, Һамар өлкәһе һәм Татарстан биләмәләре буйлап аға. Каманың һул ҡушылдығы. Исемен татарҙарҙың «чишмә» һүҙенән ала.

# Шишмә (йылға)
## Географияһы

Йылға оҙонлоғо — 259 км, бассейны майҙаны — 6,2 мең км². Һамар өлкәһендә. Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығынан башлана, Куйбышев һыуһаҡлағысының Кама ҡултығына ҡоя, (йылғаның һыубаҫар туғайҙары Шишмә Тамағы ҡултығын барлыҡҡа килтерә). Йылға үҙәне асимметрик, бормалы, инештәрендә киңлеге 0,9—1,2 км булған V-рәүешле, ҡалған дауамында трапеция формаһында, киңлеге 3-4 км. Йылға үҙәндәре һәм йырындар менән йырғыланған тулҡынлы тигеҙлек буйлап аға. Йылға башында киңлеге 100—300 м, тамағында 2 км тиклем тирбәлә. Йылғаның ярҙары текә, урыны менән йырғыланған. Йылғаға 69 ҡушылдыҡ ҡоя, уларҙың иң ҙурҙары: Урман Шишмәһе, Кувак, Талкиш, Секинесь, Кичуй, Толкишка.

# Шишмә (йылға)
## Гидрологияһы

Йылға уртаса һыулы. Башлыса ҡар һыуҙары менән (63 %), шулай уҡ ер аҫты һәм ямғыр һыуҙары менән туйына. Бассейнында йыллыҡ һыу ҡатламы 110—145 мм, шуларҙың 60—80 мм яҙғы ташҡынға тура килә. Ер аҫты һыуҙары менән туҡланыу үрге һәм урта ағымында 5,0—10,0 тирәһендә тирбәлә, тамағына ҡарай 1,0 л/сек км² тиклем кәмей. Шишмә юғары грунт аҡмаһы менән айырылып тора, 0,5—1,0 л/сек, һирәгерәк 2—3 л/сек дебит менән сығанаҡтар күп. Ҡышын ағып төшкән һыу күләме тотороҡло, түбән, оҙайлы боҙ ятыу менән характерлана (120—150 көн). Уртаса тоноҡлоҡ — 230 г/см³. Ағым тиҙлеге — 0,1—0,8 м/с.
Йылғала һыу хлорид-кальций гидрокарбонатлы, яҙын 200—400 мг/л уртаса минераллы, һәм 600—700 мг/л түбән тәрәнлектә юғары минераллы. Түбән кимәлендә тамағында сығымы 8,8 м³/с. Һыуҙың уртаса йыллыҡ сығымы тамағынан 86 км алыҫлыҡта — 11,1 м³/с.
Дәүләт һыу реестры коды — 11010000212112100003525

# Шишмә (йылға)
## Хужалыҡта ҡулланышы

Йылға төбәктә ҙур хужалыҡ әһәмиәтенә эйә, төбәк әһәмиәтендәге транспорт магистрале, тәбиғи һыу менән тәьмин итеү сығанағы, шул иҫәптән нефть объекттарын да тәьмин итә. Татар Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының 1978 йылдың 10 ғинуарындағы 25-се ҡарары һәм Татарстан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 2005 йылдың 29 декабрендәге № 644 төбәк әһәмиәтендәге ҡарары менән тәбиғәт ҡомартҡыһы тип танылған.

# Шишмә (йылға)
## Тәбиғәт

Йылғала суртан, сабаҡ, ҡыҙылгүҙ,бағыр бар. Тәлмәрйен, һөлөк, ондатра, ҡама,ҡондоҙ осрай. Болоттар сөсө һыуҙа тереклек итеүсе бүздәк болоттан ғибәрәт. Йылғаның планктонында өйрөлмәктәрҙең 31 төрө тереклек итә, һирәкләп тармаҡлы мыйыҡлыларҙың 11 төрө, ишкәгаяҡ ҡыҫалаларҙың 22 төрө һәм фитопланктондың 12 вәкиле, зоопланктондың 7 төрө осрай. Һыу ятҡылығының үҙ аллы таҙарыныуы әүҙем. Һимерүләндәр башлыса бер урында ғына тереклек итә, йыш ҡына юғары һыу үҫемлектәрендә (перифитон). Тик эпибентосҡа ҡараған төрҙәр (һыу ятҡылыҡтары төбөндә йәшәүсе организмдар) һәм һыу ҡатламында йәшәүсе колониялар (планктон) осрай. Ҡабырсаҡлы амёбалар күп, улар һыу ятҡылығының бөтә экологик уйымдарында тиерлек йәшәй. Һыу үҫемлектәре үҫкән йылы һай һыулы урындарҙа, шулай уҡ ҡомло һайлыҡтарҙа йыш осрай.
# Берстеневка

Берстеневка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Берстеневка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200572
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Талзас (йылға)

Талзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Терсь йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Талзас (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201102
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Манаков Булат Ситдыҡ улы

Манаков Булат Ситдыҡ улы (1908−?) Башҡортостандың күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан өлкә комсомол комитетының беренсе секретары (1938 йылдың ғинуар — июль айҙары). Сәйәси золом ҡорбаны (1938).
Манаков Булат Ситдыҡ улы 1908 йылда БАССР-ҙың Миәкә районындағы Баязит ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт. Тамамланмаған урта белемле.
1930 йылда Манаков Булат коммунистар партияһына инә. 1928−1930 йылдарҙа — улус үҙ-ара ярҙам комитеты, ауыл хужалығы кредит ширҡәт рәйесе. 1930 йылда ВЛКСМ-дың Бәләбәй кантон комитетының ойоштороу бүлеге мөдире булып эшләй.
1930−1931 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Миәкә районы комитетының беренсе секретары.
1931−1933 йылдарҙа — Башҡорт Үҙәк Башҡарма Комитеты янындағы Юғары физкультура советының яуаплы секретары.
1933−1935 йылдарҙа — Асҡар МТС-ның комсомол буйынса сәйәси бүлеге начальнигының ярҙамсыһы.
1935−1936 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Йомағужа районы комитетының секретары.
1936−1937 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты янындағы Юғары пропагандасылар мәктәбендә белем ала.
1937−1938 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының пропаганда буйынса инструкторы.
1938 йылдың июленән 1938 йылдың авгусына тиклем ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары.
1938 йылдың 25 июлендә Манаков Булат Ситдыҡ улы ҡулға алына.
58-10, 58-11 статьялары буйынса хөкөмгә тарттырылып, 10 йылға иректән мәхрүм ителә. 1939 йылдың 22 сентябрендә реабилитациялана.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Бранденбург

Бра́нденбург (нем. Brandenburg, т.-луж. Bramborska, үр.-луж. Braniborska) — Германия федераль штаты. Баш ҡалаһы — Потсдам.

# Бранденбург
## География

Бранденбург көнбайыштан Саксония-Анһальт, төньяҡтан Мекленбург — Алғы Померания штаты, көнсығыштан Польша, көньяҡтан Саксония штаты менән сиктәш. Ерҙәрҙең 30% урман биләй.

# Бранденбург
## Ауыл хужалығы

Бранденбург ере ҡарағай урманы, күлдәр, һаҙлыҡлы урындарға бай. Ярлы, ҡомло тупраҡлы Бранденбург ерендә картуф һәм арыш уҫтерелә. Уңдырышлы тупраҡлы Уккермарк һәм Одербрухс ерендә бойҙай, шәкәр сөгөлдөрө һәм тәмәке үҫтерелә. Берлин тирәләй һәм Шпреевальд урманында еләк-емеш үҫтереү һәм малсылыҡ үҫеш алған.

# Бранденбург
## Иҡтисад

* Йән башына бурыс 6.360 € (2002)
* Дөйөм бурыс 16,5 миллиард €(2002)
Түбәнге Лужицала һоро күмер руднигы (Зенфтенберг янында) һәм текстиль фабрикаһы (Губен, Форст, Котбус) урынлашҡан. Аграр сектор иҡтисадтың төп өлөшөн алып тора. Урман күп булғанлыҡтан урман хужалығы иҡтисадта ҙур өлөш алып тора. Машиналар төҙөү, электороника, оптика, аҙыҡ һәм химия сәнәғәте үҫешкән.
# Мутная (Экербак ҡушылдығы)

Мутная — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Экербак йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мутная (Экербак ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201133
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чугрим

Чугрим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кажим йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Чугрим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018754
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001875
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Байҡыбаш ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Байҡыбаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Байҡыбаш ауылы.

# Байҡыбаш ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

Байҡыбаш ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә РСФСР Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комите́тының 901 һанлы «Улус һәм ауыл Советтарын яңынан һайлау тәртибе тураһында» ҡарары менән барлыҡҡа килә. 1956 йылға тиклем Байҡыбаш районы составында була, райондарҙы эреләтеү менән бәйле, Байҡыбаш һәм Ҡариҙел райондары берләштерелә, Байҡыбаш ауыл Советы Ҡариҙел районы составына инә.
1977 йылғы Конституцияға ярашлы, ауыл Советы, халыҡ депутаттарының Байҡыбаш ауыл Советы, ә 1993 йылдың октябрендә Байҡыбаш ауыл Советы хакимиәте тип үҙгәртелә, ә 1997 йылдың апреленән — Байҡыбаш ауыл хакимиәте.
2002 йылдың 25 июнендә Байҡыбаш ауыл хакимиәте Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Байҡыбаш ауыл Советы муниципаль берәмеге тип үҙгәртелә.
2005 йылдың 19 декабрендә Байҡыбаш ауыл Советы муниципаль берәмеге Башҡортостан Республикаһы муниципаль район Ҡариҙел районының Байҡыбаш ауыл Советы ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Байҡыбаш ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Географик урыны

Байҡы, Байҡыбаш, Урғыш, Әртәкүл һәм Яугилде ауыл Советтары менән сиктәш. Биләмәһенең дөйөм майҙаны 122 кв. км.
# Лопь-Ю (Луза ҡушылдығы)

Лопь-Ю — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 379 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 107 км.

# Лопь-Ю (Луза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012228
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001222
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Карнай

Карнай — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсар йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Карнай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038345
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003834
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Атемеша

Атемеша — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының уң ярына тамағынан 323 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Атемеша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005743
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000574
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Одиндо

Одиндо — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Янгарей йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Одиндо
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088553
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008855
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нюды-Монгото-Епоко

Нюды-Монгото-Ёпоко — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НЮД-МО ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Нюды-Монгото-Епоко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053412
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305341
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡарлыман (Ағиҙел ҡушылдығы)

Ҡарлыман (башҡ. Ҡарлыман, Ҡарламан— «ҡарлы тауҙар, урыны») — йылға. Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы йылға. Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ҡушылдығы.
Йылға буйындағы Урал ауылы эргәһендә итек табанына оҡшаш формалы быуа бар, ҙурлығы 450× 80 м.
«Ҡарлыман»- ҡарлы һәм ман һүҙҙәренән яһалған. Ҡарлы һүҙе тәржемәһеҙ ҙә аңлашыла.«Ман»— төрки халыҡтар йәшәгән урындарҙа күл һәм йылға атамаларында осрай. Фин-уғыр телдәрендә «ма»- урын, ер, местность тигәнде аңлата ти белгестәр.

# Ҡарлыман (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Йылға һәм уның үҙәне тураһында

Ҡарламан йылғаһы Иҫке Бәпес ауылы янында башлана, Ҡырмыҫҡалы районы биләмәләре буйлап көньяҡтан төньяҡ-көнсығышҡа табан аға һәм Ағиҙел тамағынан 553 км алыҫлыҡта Бельский ауылы янында Ағиҙелгә һул яҡтан барып ҡушыла.
Ҡарлыман йылғаһы бассейнының рельефы тәбәшәк убалар осраштырған тигеҙлектән ғибәрәт, уның үҙәнендә йырындар, карст бушлыҡтары (Ҡарлыман мәмерйә) ла осрай.
Оҙонлоғо- 46 км. Бассейн майҙаны — 110 км2.
Йылғаға һыу сығанаҡтарҙан ағып төшә, шул иҫәптән ҡар һыуҙары менән тулылана.Олокүл ауылы эргәһендә уртаса йыллыҡ һыу сығымы 0,52 м3/с..
Йылға буйында буйында урынлашҡан тораҡ пункттары (тамағынан инешенә табан): Иҫке Бәпес, Яңы Бәпес, Ҡарлыманбаш, Яңы Ҡуғанаҡ, Ҡарлыман, Ҡырмыҫҡалы, Алексеевка, Урал, Яңы Аҡташ, Оло Күл,.
Ҡарлыман йылғаһы буйындағы ерҙәр— бишауыл-табын ырыуы башҡорттары ерҙәре.

# Ҡарлыман (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Үҫемлектәр һәм йәнлектәр донъяһы

Йылғаның тирә-яғы болонло далалар,ҡара тупраҡлы ерҙәрҙә киң япраҡлы урмандар үҫә. Йылға тирә-яғында 10 %- урмандар, 60 %- һөрөнтө ерҙәр.
Яңыраҡ Ҡарлыманбаш менән Иҫке Бәпес ауылдары араһындағы арыш баҫыуында ер убыла һәм 20 м тәрәнлектәге карст соҡоро барлыҡҡа килә. Ҡарлыман йылғаһы буйындағы ерҙәрҙә бындай хәлдәр электән күҙәтелә.
Ҡарлыман йылғаһы- күптәрҙең яратҡан балыҡ тотоу урыны. Ҡарлыман йылғаһында Ағиҙелең урта ағымындағы башҡа ҡушылдыҡтарында ла төйәкләгән балыҡтар бар. Сабаҡ, табан балыҡ, һаҙан балыҡ, ҡорман балыҡ, шамбы, алабуға, кәлсәк кеүек балыҡтарҙан тыш тағы бер нисә төр балыҡ тоторға бында Ҡырмыҫҡалы районынан ғына түгел Өфө ҡалаһынан да балыҡсылар килә.
Ҡырмыҫҡалы районы Урал ауылы янында Ҡарлыман йылғаһында быуа төҙөлгән. 2020 йылдың июль айында ауыл халҡы йылғала күпләп балыҡтарҙың үлеүе тураһында борослоуын белдерә. Башҡортостан Республикаһы тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министрлығы хеҙмәткәрҙәре быуаны һәм йылғаны тикшереп, лабораторияла анализ яһау өсөн һыу алған. Үле балыҡтар йыйып алынып, күмелгән. Эҫе көндәрҙә быуала һыу кимәле түбәнәйеп, һыуҙа кислород етмәүе балыҡтарҙың үлеүенә бер сәбәп булыуы мөмкин тип фаразлана.
# Оло Каирка

Оло Каирка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Оло Каирка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030546
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203054
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғәйбәт

Ғәйбәт (фарс. غیبت , ғәр. غِيبَةٌ‎) — ситтән тороп хөкөм итеү, берәй кеше тураһында ғәйбәт һөйләү, хәбәр таратыр өсөн кешенең шәхси серҙәрен асыҡларға ынтылыу.

# Ғәйбәт
## Ғәйбәттең асылы

Ғәйбәт — «кеше тураһында уның артында насар һәм мыҫҡыллы нәмәләр һөйләү, яманлау». Был һүҙ «ғәйеп — билдәһеҙ, йәшерен» тигән һүҙ менән бер тамырҙан яһалған. Ҡөрьәндә һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәр хәҙистәрендә ғәйбәт төшөнсәһе йыш ҡына үлгән кешенең итен ашау менән сағыштырыла
Мөхәммәт Рәсүлуллаһ ғәйбәт һөйләүсене лә яратмаған, тыңларға ла рөхсәт итмәгән, уларҙың гонаһтары уртаҡ, тип әйтә торған булған. Башҡаларҙың ғәйептәрен тикшергәнсе, һәр кем үҙенең етешһеҙлектәрен бөтөрһөн, яҡшы кеше рәтенә инергә тырышһын — был пәйғәмбәрҙең васыяты.
Кешенең артында, уға оҡшамаҫлыҡ, хатта ысын булһа ла, һөйләшеүҙәр ғәйбәт булып иҫәпләнә. Ислам дине был ғәмәлдәрҙе тыя һәм уларҙы иң яман ғәмәлдәрҙең береһе итеп ҡарай. Исламда ғәйбәт иң ҙур гонаһтарҙың береһе булып тора.

# Ғәйбәт
## Ғәйбәттең асылы
### Ғәйбәт рөхсәт ителгән осраҡтар

* Судта шаһитлыҡ иткәндә;
* Әгәр кеше ғәҙелһеҙлектән яфаланһа;
* Әгәр бер кеше асыҡтан-асыҡ, йәмғиәттән оялмайынса гонаһ ҡылһа.
# Ур-Юган

{{Река
Ур-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға [[Питляр (Обь ҡушылдығы)|Питляр]] йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Ур-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300023291
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302329
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Лосёвая

Оло Лосёвая — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Мег-Тыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Оло Лосёвая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203881
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Семёнова Галина Владимировна

Семенова Галина Владимировна (24 август 1937 йыл, — 19 ноябрь 2017 йыл) — журналист, совет партия эшмәкәре.
КПСС Үҙәк комитеты (1990—1991), КПСС Үҙәк комитеты Политбюроһы ағзаһы (ғаилә, ҡатын-ҡыҙ һәм демография сәйәсәт мәсьәләләренә кураторлыҡ итә). СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1991). Философия фәндәре кандидаты.
Мәскәү Журналистар союзы һәм Рәсәй Фәлсәфә йәмғиәте ағзаһы, «Социальное партнерство» Мәскәү үҙәгенең попечителлек советы ағзаһы.

# Семёнова Галина Владимировна
## Биографияһы

Семенова Галина Владимировна 1937 йылдың 24 авгусында Смоленскиҙа тыуа. 1959 йылда Иван Франко исемендәге Львов дәүләт университетының Журналистика факультетын тамамлай.
Шул уҡ йылдан «Комсомольское племя» (Одесса) гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй башлай.
1963 йылдан Украина ЛКСМ-ы Үҙәк комитетының «Комсомольская искра» гәзите редакцияһында бүлек мөдире була.
1965—1974 йылдарҙа ВЛКСМ Үҙәк комитетының «Комсомольская жизнь» журналында әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире, яуаплы сәркәтип, 1974 йылдан — баш мөхәррир.
1981—1990 йылдарҙа — «Крестьянка» журналының баш мөхәррире.
КПСС Үҙәк комитеты ҡарамағындағы АОН тамамлай(1981).
1990—1991 йылдарҙа КПСС Үҙәк комитеты секретары.
   — Буренкова Е. Н.
1991 йылдың август фетнәһе ваҡытында фетнәселәрҙең власын таныуҙан баш тартҡан юғары партия етәкселегенең береһе була:
   — Горбачёв М. С.
1991 йылдан һуң «Атлантида» мәғлүмәт хеҙмәттәшлеге вице-президенты, журнал мөхәррире, «Женщины и развитие» тикшеренеү ассоциацияһы рәйестәше була.
2017 йылдың 19 ноябрендә Мәскәүҙә вафат була була. Николо-Архангель зыяратында ерләнә.

# Семёнова Галина Владимировна
## Наградалары

«Почет билдәһе», Халыҡтар дуҫлығы ордендары, миҙалдар, ВЛКСМ-дың, Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар демократик федерацияһының почет билдәләре, Мәскәү Хөкүмәтенең Почетлы дипломы менән наградлана.
# Башкиров Александр Иванович

Александр Иванович Башкиров (1885, Һамар губернаһы — 1941 йылдан һуң) — делегат Бөтә Рәсәй Учредителдәр йыйылышының делегаты, эсер.

# Башкиров Александр Иванович
## Биография

Александр Башкиров 1885 йылда Һамар губернаһының Козловка ауылында мещан ғаиләһендә тыуған. 1917 йылда ул эсерҙарҙан һәм крәҫтиән депутаттары Советынан Һамар һайлау округы буйынса Учредителдәр йыйылышына ағза итеп һайлана (3-се һанлы исемлек). 1918 йылдың 5 ғинуарында Йыйылыш ултырышында ҡатнаша.
Александр Ивановичтың Граждандар һуғышы осорондағы эшмәкәрлеге тураһында мәғлүмәт юҡ, Комуч исемлегендә уның фамилияһы табылмай.
Совет осоронда Башкиров Куйбышев ҡалаһында товаровед булып эшләй. 1941 йылдың 13 июлендә ул ҡулға алына, ә 3 октябрҙә СССР НКВД-ының Махсус кәңәшмәһе уны 58-10 статьяһы буйынса холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерына 8 йылға хөкөм итә (контрреволюцион пропаганда һәм агитация).
Александр Башкировтың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. 1956 йылдың 18 июлендә Куйбышев өлкә суды тарафынан аҡлана.