yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Полночный Пертюг

Полночный Пертюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пертюг йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Полночный Пертюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010392
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001039
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рязановка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)

Рязановка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Рязановка ауылы.

# Рязановка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Рязановка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
## Күренекле шәхестәре

* Аҡсулпанов Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улыч (1868 — ?) — хәрби эшмәкәр, Башҡорт милли хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашыусы, подполковник (1917).
* Ғарифуллин, Фәрит Шәрифулла улы (тыуған 20 декабр, 1928) — агроном, Заслуженный деятель науки БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976), ауыл хужалығы фәндәре докторы (1984), профессор (1985), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1995), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фәндәр эшмәкәре (1996).
# Мәрйен

Мәрйен, кора́лл — төркөм-төркөм булып ҡаяларға йәбешеп хәрәкәтһеҙ торған, полиптар төрөнә ингән диңгеҙ йәнлеге. Был класҡа яңғыҙ йәшәүсе һәм колониялар барлыҡҡа килтереүсе полиптар ҡарай. Ҡайһы берҙәре ергә йәбешеп тереклек итә. Ҡайһы берҙәре диңгеҙ төбөндә күсеп йөрөүгә һәләтле. Мәрйен полиптарының мөгөҙгә оҡшаған матдәнән тороусы эзбиз һөлдәләре була.
Мәрйен полиптарының үҫеүе иң уңайлы шарттарҙа ла йылына 1 см-ҙан артмай, шуға күрә уларҙың формалашыуына йөҙәр йылдар үтә, ә утрауҙар барлыҡҡа килеү өсөн меңәр йылдар сарыф ителә.
Мәрйендәр биҙәүес әйберҙәр етештереүҙә ҡалланыла.

# Мәрйен
## Анатомия

Ҡайһы берҙәрен тормошоноң күп өлөшөндә коралдар, генетик яҡтан берҙәм полиптарҙан торған колонияларға ултыралар. Һәр полиптың диаметры миллиметрҙарҙан сантиметрҙарға тиклем үҙгәрә, һәм колониялар миллионлаған айырым полиптарҙан торорға мөмкин. Таш корал, шулай уҡ ҡаты корал тип тә билдәле, полиптар кальций карбонатын тәшкил иткән ҡаңҡаны барлыҡҡа килтерә, һәм шулай организмды нығыта һәм һаҡлай. Ул полиптар һәм уларҙы тоташтырған тере туҡыма, ценосарк, ярҙамында һалына. Полиптар ҡаңҡалағы касә һымаҡ уйымдарҙа урынлашалар, былар кораллиттар тип атала. Таш коралдар колониялары тышҡы күренештәре буйынса айырыла; бер төр һалҡын, табаҡлы, ҡыҫҡыс, бағаналы йәки массив ҡаты структураға эйә булырға мөмкин, һәм төрлө формалар йыш ҡына төрлө йәшәү мөхиттәре менән бәйле, бының менән бергә яҡтылыҡ кимәле һәм һыу хәрәкәте ҙур әһәмиәткә эйә.

# Мәрйен
## Ҡулланыу
### Ювелир әйберҙәр

Кораллдың күп төҫтәре уларҙы муйынсаҡтар һәм башҡа биҙәүестәр өсөн йәлеп итә. Бик ҡыҙыл коралл аҫыл таш итеп баһаланған. Тейешенә күрә был янғынлы коралл түгел. Ҡыҙыл коралл һеҙрә сиренде табып булыу сәбәпле йыш ҡына була. Ғөмүмән, коралл ташламаларға өйрәтергә булмай, климат үҙгәреүе, тирә-яҡ мөхиттең бысраныуы һәм етештереүҙең аҙ форсаттары менән был ағымда улар барыуҙан килә.

# Мәрйен
## Медицина

Медицина өлкәһендә коралл химикаттары яман шеш, неврологик ауырыуҙар, ялҡынһыныу, шул иҫәптән артрит, ауыртыу, һөйәк юғалтыу, бейек ҡан баҫымы кеүек мәсьәләләрҙе дауалау өсөн ҡулланылыу мөмкинлеге бар. Мәҫәлән, Isididae коралл скелеттары кешеләрҙә һөйәк пластикаһы өсөн буласаҡ өҫтәрәк файҙаланыу өсөн өйрәнелә.
# Ява теле

Ява теле (Basa Jawa, Basa Jawi) — һөйләшеүселәр иҫәбе (75 млн. ашыу) буйынса иң ҙур австронезия теле. Ява утрауында (көнбайыш осонан башҡа) һәм Индонезияның башҡа утрауҙарында таралған.
Көнкүрештә ява телен әүҙем рәүештә Индонезия халҡының яртыһы тиерлек ҡулланыуға ҡарамаҫтан, илдең башҡа төбәк телдәре һымаҡ, уның рәсми статусы юҡ (индонезия теле — Индонезия Республикаһының берҙән-бер дәүләт теле булып тора). XIX быуат аҙағында — XX быуаттың беренсе яртыһында, нидерланд теле менән бергә Голландия Ост-Һиндостанының рәсми теле булған.
Төрлө жанрлы шиғриәт һәм прозалы бай әҙәби традицияһы, күп төрлө театр жанрҙары бар. Ява телендә ҡайһы бер мәктәптәрҙең өс башланғыс класстарында уҡытыла, радиотапшырыуҙар алып барыла, ваҡытлы матбуғат баҫмалары нәшер ителә.

# Ява теле
## Морфология

Һүҙҙең морфема төҙөлөшө үҙенең ябайлылығы менән айырыла. Бик күп тамыр һүҙҙәр бар. Һүҙъяһалыш ысулдары араһында — аффиксация, нигеҙҙең тулы йәғни өлөшләтә икәүләнеү күҙәтелә. Морфологик төҙөлөшө грамматик категорияларының әҙ булыуы менән характерлана (род, зат, килеш, ваҡыт категориялары юҡ).

# Ява теле
## Синтаксис

Һөйләм ағзалары араһында бәйләнеш һүҙҙәр тәртибе һәм хеҙмәтсе һүҙҙәр ярҙамында булдырыла.
Ява теленең үҙенсәлеге— уның өсәүлеге, һәр бер төшөнсәгә телмәр стиленә ҡарап өс һүҙ тап килә. Ғаилә һәм урам (нгоко) өсөн, нейтраль тел (мадья) һәм банкеттар һәм дипломатия телдәре (краме) бар. Мәҫәлән, «юл» (малай телендә jalan) һүҙе нгокола —dalan, мадьяла —margi, ә крамелә — radosan тип әйтелә. «атай» һүҙе нгокола һәм мадьяла, шулай уҡ малай телендә bapak тип, ә крамелә Rama тип әйтелә.

# Ява теле
## Социаль тарихы

Иртә Урта быуаттар дәүерендә, Индонезияла иң боронғо һәм бай ява телендәге әҙәбиәт формалаша башлай. Ява теленең тарихы 3 осорға бүленә: XII—XIII быуаттарға тиклем — боронғо ява теле; XII—XIII быуаттарҙан XVII быуатҡа ҡәҙәр — урта ява теле; XVII быуаттан —хәҙерге ява теле. Иң боронғо яҙма 732 йыл менән, иң боронғо яҙма ҡомартҡы — 809 йыл менән билдәләнә.

# Ява теле
## Яҙыу

Традицион рәүештә яҙыу булараҡ ижекле имлә (кави, паллава, ява яҙыуы йәки чаракан) ҡулланылған, аҙаҡ параллель рәүештә ғәрәп яҙыуы, ә XX быуат уртаһынан — латиница ҡулланыла. XX быуатта чара́кан яҙыуы айырым нәфис әҙәбиәт һәм тарихи әҫәрҙәр нәшер итеүҙә ҡулланылған.
Хәҙерге заманда бөтә урындарҙа тиерлек латин алфавитына күсеү күҙәтелә, шул уҡ ваҡытта Үҙәк һәм Көнсығыш Ява провинцияларының бер нисә ҡалаларында әле ике яҙыу йәнәш һаҡланған, айырым әйткәндә юл күрһәтмәләрендә, урам атамаларында, һирәгерәк — төбәк баҫма киң мәғлүмәт сараларында барыһы ла ҡулланыла.

# Ява теле
## Диалекттар

Көнсығыш Ява халҡының бер өлөшө ҡулланған ява теленең баньюмасан диалекты йыш ҡына айырым тел булараҡ ҡарала, сөнки уның лексикаһында һәм фонологияһында ҙур ғына айырмалыҡтар барлыҡҡа килгән.
# Башкиров Алексей Иванович

Башкиров Алексей Иванович (24 июль 1915 йыл — 12 апрель 2002 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Дан орденының тулы кавалеры.

# Башкиров Алексей Иванович
## Биографияһы

Алексей Иванович Башкиров 1915 йылдың 24 июлендә Ҡазан губернаһы (хәҙерге Татарстан республикаһының Спас районы) Иж-Борискино ауылында хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Бик иртә әсәһеҙ ҡала, атаһын репрессиялайҙар. Башланғыс мәктәпте тамамлай. Колхозда трактор бригадаһында иҫәпсе булып эшләй, артабан трактор бригадаһын етәкләй.
1941 йылда Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла, башта Новокуйбышевск ҡалаһында химия заводында эшләй, 1942 йылдың июнь айынан — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
57-се гвардия уҡсылар дивизияһының 128-се гвардия артиллерия полкында орудие наводчигы булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 30-31 октябрендә һөжүм алыштарында Днепрҙың уң ярында Новопокровка тораҡ пунктынан (Днепропетровск өлкәһе Солонянск районы) төньяҡ-көнбайыштараҡ гваhдия кесе сержанты Башкиров үҙенең расчеты менән 3 пулемётты юҡҡа сығара, күҙәтеү пункттарында бер взводҡа яҡын дошман һалдатын тар-мар итә. Артабанғы алыштарҙа дошман орудиеһын сафтан сығара һәм 20-нән ашыу дошман һалдатын юҡ итә.
1945 йылдың 29 ғинуарында орудие расчеты менән командалыҡ итеп, өлкән сержан дошмандың терәк пунктының ут нөктәләрен баҫтыра. 1945 йылдың 30 ғинуарында ҡала яны Шверин ҡалаһы (хәҙер Сквежина, Польша) тирәһендә контратаканы кире ҡаҡан саҡта расчет менән берлектә бронемашинаны 10-ға тиклем дошман һалдаттарын юҡҡка сығара.
1945 йылдың 19 апрелендә Мюнхеберг өсөн алыштарҙа дошман контратакаһын кире ҡаҡан саҡта 2 пулемёт нөктәһен һәм 15 тиклем автоматсыларҙы юҡ итә. Штурмлаусы төркөм сафында Берлин урамдарында тура наводка менән танкка ҡаршы орудиены, 2 дзотты сафтан сығара һәм 10 дошман һалдатын тар-мар итә.
1945 йылда демобилизациялана. Тыуған ауылына ҡайтып, МТС-та бригадир булып эшләй.
1969 йылда Тольятти ҡалаһына йәшәү өсөн күсә, "Автоваз"да хәрбиләштергән охранала эшләй. 2012 йылдың 12 апрелендә вафат була.
8 балаһы, 25 ейәне, 12 бүләһе бар.

# Башкиров Алексей Иванович
## Наградалары

* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1487381-се һанлы) — 15.03.1985;
* 3-сө дәрәжә Дан ордены (5393-се һанлы) — 25.12.1943
* 2-се дәрәжә Дан ордены (25465-се һанлы) — 9.4.1945
* 1-се дәрәжә Дан ордены (1272-се һанлы) — 15.5.1946
* Миҙалдар
# Алматы үҙәк мәсете

Алматы үҙәк мәсете (ҡаҙ. Almaty ortalyq meshiti) — Ҡаҙағстандың Алматы ҡалаһында урынлашҡан ислам ғибәҙәтханаһы, йәмиғ мәсете. Алматы Верный исеме менән аталған осорҙағы (1867-1921) Татар мәсете нигеҙендә төҙөлгән. Дини архитектура һәйкәле.

# Алматы үҙәк мәсете
## Тарих

Етеһыу өлкәһе Верный (Алматының 1867-1921 йылдарҙағы исеме) өлкә ҡалаһы Алма-Ата станицаһы, Алма-Ата выселкаһы, Татар биҫтәһе, Яңы ҡала (Верный) кварталдарында торған. 1890 йылда Татар биҫтәһендә тороусы татарҙар ҡалала беренсе мәсетте — Татар мәсетен төҙөгән.
1930-йылдарҙа милли аҙсылыҡтар өсөн клуб булып хеҙмәт иткән, һуғыштан һуң универсам төҙөгәндә һүтелгән Татар мәсете урынлашҡан урында 1993 йылда ҡаланың үҙәк мәсетенә нигеҙ һалынған. Төҙөлөш эштәре 1999 йылда ғына өлгөргән. Проекттың авторҙары: архитекторҙар С. К. Баймагамбетов, Ж. Н. Шарапиев, Т. Арыҫланов; конструктор Т. Р. Толебаев.

# Алматы үҙәк мәсете
## Тасуирлама

Ишеғалды территорияһы 0,95 га тәшкил итә. Бер үк ваҡытта яҡынса 7 000 кеше намаҙ уҡый ала.Мәсет йорто — көмбәҙле, манаралы, көнсығыштан көнбайышҡа һуҙылған туры посмаҡлыктан ғибәрәт. Диуарлары тыштан аҡ мәрмәр менән тышланған. Бинаның төп көмбәҙенең бейеклеге 36 метр, диаметры 20 метр. Манараның бейеклеге 47 метр.
Башта мәсет ябай күк көмбәҙле булған. 2006 йылда төп гөмбәҙҙе үҫемлек орнаменты булған керамик плитә менән, 2010—2011 йылдарға алтын пластиналар менән ҡаплағандар.
2003 йылда Ҡаҙағстан почтаһы үҙәк мәсет һүрәте менән 50 бәясе теңге булған марка сығарған.
2006 йылдың 22 декабрендә Ҡаҙағстан милли банкы үҙәк мәсет һүрәте менән 500 теңге кыйммәтле көмөштән яһалған әйберҙәр аҡса сығарған.
# Насонова Валентина Александровна

Ҡалып:Галим Валентина Александровна Насонова (6 июль 1923 йыл — 2 февраль 2011 йыл) — СССР һәм Рәсәй ревматологы. Рәсәй ревматологтар Ассоциацияһының почетлы президенты. Рәсәй Медицина фәндәре академияһы академигы.

# Насонова Валентина Александровна
## Биографияһы

1946 йылда Мәскәү стоматология институтын, терапия кафедраһында клиник ординатураны тамамлай. 1-се Мәскәү медицина институтында терапия һәм һөнәри ауырыуҙар кафедраһында эшләй.
1958 йылдан — РСФСР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының ревматизм дәүләт ғилми-тикшеренеү институтында (1982 йылдан — СССР / РАМН Һаулыҡ һаҡлау министрлығының ревматизм ғилми-тикшеренеү институты, 2012 йылдан — Федераль дәүләт бюджет фәнни учреждение (ФГБНУ) «В. А. Насонов исемендәге ревматология ғилми-тикшеренеү институты»).
1970 йылдан 2001 йылға тиклем — РАМН ревматология институты директоры, 2001—2011 йылдарҙа — институттың почетлы директоры.
Мәскәүҙәге Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Улы — Насонов Евгений Львович, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы, ФГБНУ «В. А. Насонов исемендәге ревматология ғилми-тикшеренеү институты» директоры.
Ейәнсәре — Насонова Анастасия Евгеньевна (1978.).

# Насонова Валентина Александровна
## Һайланма фәнни хеҙмәттәре

9 монография һәм 500-гә яҡын ғилми хеҙмәт авторы. Фәнни хеҙмәттәре системалы ҡыҙыл сөсө ауырыуы, ревматоидлы артрит, микрокристаллик артрит, остеоартроз һәм башҡа ауырыуҙарға арналған.
* Геморрагический васкулит. (Болезнь Шенлейна — Геноха). — М., 1959
* Системная красная волчанка. — М., 1972
* «Многоликие» коллагенозы. (Новое в жизни, науке, технике. Сер. Медицина. № 8). — М., 1973
* Ревматизм. (Б-ка практического врача. Сердечно-сосудистые заболевания). — М., 1978 (в соавт.)
* Патогенетическая терапия ревматических заболеваний. — М., 1985 (в соавт.)
* Клиническая ревматология. Руководство. — М., 1989 (в соавт.)
* Проблема остеопороза в ревматологии. — М., 1997 (в соавт.)
* Краткое руководство по ревматологии. — М., 1999.

# Насонова Валентина Александровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- «Почёт Билдәһе» ордены
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
- Почет ордены (2003)
- «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» II дәрәжә Орден миҙалы (2009)
- Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997)
# Кейә

Кейә (урыҫ. леток) — умарталағы ҡорттар кереп-сығып йөрөүсе һәм осоп китеүсе махсус тишек. Хәҙерге умарталарҙа ул шылдырып асыла торған менән эшләнелгән. Ул ҡулайлама менән тишектең киңлеген көйләргә, ябып ҡуйырға була. Кейәләрҙе махсус ҡулайлама менән тиҙ генә ябып ҡуйыу, умарталарҙы күсергән саҡта, шулай уҡ умарталарҙы уғыры ҡорттар баҫыу осрағында ҡулланыла. Шулай уҡ тирә яҡ мөхиттә саранчаларҙан, башҡа бөжәктәрҙән һаҡланыу өсөн һиптерләгән ағыулы осорҙа ла ҡаплап ҡуйыла. Тәбиғи рәүештә ҡортар кейәнең ҙурлыған ҡорт елеме ярҙамында көпләй.
Бал ҡортарының осоп китеүен һәм килеп ҡуныуын еңеләйтеү өсөн махсус таҡта ла ҡуйыла.
* Был ауыл хужалығы тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Алабакүл

Алабакүл — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Ютазы районындағы ауыл. Димтамаҡ ауыл биләмәһе составына керә.

# Алабакүл
## География

Ауыл Димескәй йылғаһы буйында, Урыссу ҡала тибындағы ҡасабанан көньяҡ-көнбайышҡа табан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Алабакүл
## Тарих

Алабакүл (Алабуғакүл) — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. 12-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙе Байлар улусына ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Александровка улусы составына керә.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Баулы районы, 1935 йылдан — Ютазы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — Баулы районы, 1991 йылдан — йәнә Ютазы районы составына керә.

# Алабакүл
## Халҡы

1816 йылда ауылда ир затлы 12 йән башҡорт; 1834 йылда — 30 башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1886 | 1897 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 221 | 322 | 365 | 461 | 377 | 429 | 457 | 510 | 258 | 389 | 423 |

# Алабакүл
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән; кирбес цехы эшләй. Ауылда башланғыс мәктәп, клуб бар.
# Һандуғас (йылға)

Һандуғас — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/121 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Һандуғас (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016274
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101627
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡорбан салыу

Ҡорбан салыу (ғәр. قربان‎) — шәриғәт ҡанундары буйынса салынған мал. Мосолман халыҡтарында таралған. Ҡорбан салыу йолаһы Ибраһим Пәйғәмбәр ﷺ заманынан уҡ килә.
Ҡорбанлыҡҡа тояғы асалы мал кәрәк, күберәген тәкә малы салалар. Ҡош-ҡорт, инәү һалынған мал, ат салырға ярамай. Аттың тояғы айры түгел, шуға ярамай.
Ҡорбанлыҡтың итен өс өлөшкә бүләләр: беренсеһен — етем-фәҡиргә, икенсеһен — туғандарға, өсөнсөһөн шул көндө бешереп, күрше-күләнгә, халыҡҡа ашатырға кәрәк.

# Ҡорбан салыу
## Ҡорбанлыҡ төрҙәре

* Махсус
* Нәҙер ҡорбаны
* Ғәҡиҡә
Махсус ҡорбан — йыл һайын ҡорбан айында, ҡорбан байрамына салына торған ҡорбан. Ул бар кешегә лә вәжиб.
Нәҙер — ул ҡорбан нимәгәлер нәҙер итеп әйтелә. Әйтәйек, дауаханнанан шәбәйеп сыҡһам, ҡорбан салыр инем, тип нәҙер әйтәләр. Был ҡорбанлыҡты оҙаҡлатырға ярамай.
Аҡиҡа (ғәҡиҡә) — был бала тыуғас салына торған ҡорбан. Ир бала тыуһа ике баш, ҡыҙ бала өсөн бер баш салына. Ҡорбанлыҡты быуынынан ғына бүлеү хәйерле. Салыу ҡанын, тиреһен, һөйәген кеше аяғы баҫмаған ергә күмәләр.

# Ҡорбан салыу
## Ҡорбанлыҡ төрҙәре
### дини риүәйәттәрҙән

Ҡорбандың иң изге нәмәһе тиреһе тип иҫәпләнә. Ахыры заман булғанда бөтә донъя түңкәрелер, үлгән кешеләр ҙә терелер, ти. Бер ат баҫып торорлоҡ урында мең ғәләм бер аяғында ғына баҫып тора алыр, ти. Ер өҫтөнә кеше һыймаҫ. Ҡояш ергә яҡынайып, ҡыҙҙыра башлар. Эҫелектән әҙәмдең мейеһе сүл өҫтөндә ҡайнаған һыу кеүек ҡайнап торор. Бына шул ваҡытта һинең биргән саҙаҡаларың, хәйерҙәрең, ҡорбанлыҡ тиреһе ана шул ҡояш эҫеһенән һаҡлап, күләгә булып торор, ти.

# Ҡорбан салыу
## Нәҙер ҡорбаны

Нәҙер ҡорбаны (ғәр. نذر قربان‎ — ант ителгән ҡорбан) — был кеше үҙ теләге менән мотлаҡ вәжиб тип ниәтләп салған ҡорбан.
Нәҙер ҡорбаны ике төрлө була:
* Ниндәйҙер шарттар менән бәйле булмаған нәҙер. Мәҫәлән, кемдер: «Мин Аллаһ хаҡына ҡорбан килтерәм», - тип әйтә. Был осраҡта кеше теләгән ваҡытында ҡорбан сала ала.
* Ниндәйҙер шарттар менән бәйле нәҙер. Мәҫәлән, кемдер:« Әгәр сирле һауыҡһа, мин Аллаһ хаҡына ҡорбан килтерәм», тип әйтте, ти. Сирле кеше һауыҡандан һуң ҡорбан салыу мотлаҡ. Теләгәне үтәлмәҫ элек үк ҡорбан салырға ла мөмкин.
Нәҙер ҡорбан итен ҡорбан салдырған кешегә ашарға ярамай. Шулай уҡ уның ҡушағына (иренә йә ҡатынына), ата-әсәһенә, өләсәй- олатаһына, балаларына һәм ейәненә лә ашарға ярамай. Бынан тыш ҡорбан малының ите шулай хәлле тип иҫәпләнгән (нисабы булған) кешегә ярамай.
Вафат булғандар өсөн ҡорбан Ҡорбан байрамы көнө салына. Ҡорбан салған кеше итен таратырға ла, үҙендә ҡалдырырға ла хоҡуҡлы. Ә мәрхүмдең васыяты буйынса салынған ит фәҡирҙәргә таратыла.
# Джанхот (йылға)

Джанхот (Джангоч) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Джанхот (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Палагия морононан Джанхот йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000112109100000150
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100015
* Бассейн коды — 06.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тэрияки

Тэрияки (япон. 照り焼き, テリヤキ) — япон кухняһында киң ҡулланыла торған татлы соус һалып ҡурыу ысулы. Тэрияки һүҙе тэри (япон. 照り) тигән исем һүҙҙән алынған, ул «ялтырау» тип тәржемә ителә, һәм яки (япон. 焼き) — «ҡурылған» тип тәржемәләнә. Әҙерләү ысулы продуктты соуста шәкәре ҡатҡанға тиклем бешереүҙән ғибәрәт, шул арҡала ризыҡ ялтырауыҡ менән ҡаплана.
Тэрияки өсөн соусты соя соусына шәкәр, сакэ һәм/йәки мирин өҫтәп эшләйҙәр. Балыҡ һәм ит ризыҡтары менән бирелә.
Япониянан ситтә бары тик татлы соус һибелгән ризыҡтарҙы ла тэрияки тип йөрөтәләр. Йыш ҡына был соусҡа хатта һарымһаҡ, тәмләткестәр һәм башҡа «көнбайышҡа хас» өҫтәмәләр һалалар.
# Каргат (ҡала)

Каргат — Рәсәйҙең Новосибирск өлкәһендәге ҡала, Каргат районының административ үҙәге.
2021 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 8914 кеше йәшәй.
# Салазан (Сия ҡушылдығы)

Салазан — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сия йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Салазан (Сия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000847
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100084
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Марго Дитц

Марго Стефани Перссон Дитц (швед. Margaux Stéphanie Persson Dietz; 25 сентябрь 1990({{padleft:1990|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:25|2|0}}) (34 йәш), Saltsjöbaden Parish, Стокгольм) — швед телетапшырыуҙар алып барыусыһы һәм блогер. «Let's Dance» бейеү шоу-программаһы ҡатнашыусыһы, «Hemliga beundrare» танышыуҙар шоуҙың рәсми вәкиле һәм YouTube каналында «Partitempen» сәйәси программа авторы, унда 2021 йылдан 300 000 подписчик иҫәпләнә.

# Марго Дитц
## Биографияһы

Марго Дитц 1990 йылдың 25 сентябрендә Сальтшебаденда тыуған. 2017 йылда Якоб Либермандан уның улы тыуа, Либерманға 2019 йылда ул кейәүгә сыға. 2019 йыл аҙағында улар айырылыша.
2017 йылдан Nordic Entertainment Group компанияһында эшләй. 2018 йылда Guldtuden «Video of the Year» социаль селтәрҙәрендә бала тыуыуға арналған ролик өсөн дүрт номинацияла еңеүсе була. Шул уҡ йылда Elle гала-концертында «Influencer of the Year» номинацияһында награда яулай
Дитц TV4 каналында билдәле шәхестәр өсөн Let's Dance 2018 бейеү шоуында ҡатнаша; бейеү буйынса уның партнеры Александр Сванберг була. 2019 йылдан TV3 каналында Hemlig beaundrare танышыуҙар шоу телетапшырыуҙарын алып барыусы.
2018 йылда Youtube каналында «Partitempen» каналын теркәй, канал өсөн һайлауҙар алдынан швед партия лидерҙарынан интервью ала. Уның маҡсаты-йәштәрҙе сәйәсәткә йәлеп итеү. Уның Эдда Буш менән осрашыуҙан һуң видео өсөн идеяһы барлыҡҡа килә, ул 2018 йылда тәүге тапҡыр һайлай алған 400 000 ашыу йәш һайлаусыны йәлеп итеү ҡыйынлыҡтары тураһында һөйләй.
«Partitempen» каналының асылы партия лидерҙарынан алынған ғәҙәти телеинтервьюларынан айырыла. Партия лидерҙары интервьюла ағымдағы ваҡиғалар тураһында үҙ фекерен әйтә.

# Марго Дитц
## Библиография

* Dietz M. Your best life. — Bookmark Förlag, 2019. — P. 190. — ISBN 9789188859761.

# Марго Дитц
## Библиография
### Балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәте

* Dietz M., Van Riet S. Arnold reser till Sydafrika. — Bookmark Förlag, 2020. — P. 26. — ISBN 9789189087422.
* Dietz M. Arnold drömmer stort. — Bookmark Förlag, 2021. — P. 36. — ISBN 9789189298132.

# Марго Дитц
## Наградалары

| Йыл | Бүләк | Номинация | Һөҙөмтә |
| 2018 | Медиа Академияһы | Maktbarometern | Еңеү |
| 2018 | Эль-Галан | Årets influencer | Еңеү |
| 2018 | Алтын көпшә | Årets video | Еңеү |
| 2018 | Алтын көпшә | Årets profil | Еңеү |
| 2018 | Алтын көпшә | Årets stjärnskott | Номинация |
| 2018 | Алтын көпшә | Årets lifestyle | Еңеү |
# Нямгол-Яха

Нямгол-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яда-Яходы-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.

# Нямгол-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300047257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304725
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3