yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Арбашка

Арбашка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы/Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выла йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Арбашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000040339
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004033
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лазюк Геннадий Ильич

Лазюк Геннадий Ильич (2 апрель 1927 йыл) — совет, белорус һәм Рәсәй генетигы, СССР медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (1986), Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (1991), Белоруссия Милли фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1995), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).

# Лазюк Геннадий Ильич
## Биографияһы

1927 йылдың 2 апрелендә Минск ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған.
1950 йылда Минск дәүләт медицина институтын тамамлай, аҙаҡ Мозырь өлкә дауаханаһында патологоанатом булып эшләй.
1957 йылдан алып 1959 йылға тиклем - Өлкә ҡулланыусылар союзының санитар табибы.
1959 йылдан алып 1967 йылға тиклем - Юл дауаханаһының патологоанатомия бүлексәһе мөдире.
1967 йылдан 1981 йылға тиклем - өлкән ғилми хеҙмәткәр, Минск медицина институты Үҙәк ғилми-тикшеренеү лабораторияһының мөдире.
1967 йылда «Каузальный генез уродств» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, 1976 йылда «Патологическая анатомия хромосомных болезней» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1981 йылдан алып 1988 йылға тиклем - СССР Медицина фәндәре академияһының Медицина генетикаһы институты филиалының директоры.
1986 йылда СССР Медицина фәндәр академияһының ағза-корреспонденты булып һайлана.
1988 йылдан Беларусь Республикаһының Һаулыҡ һаҡлау министрлығының тыумыштан килгән һәм нәҫелдән күскән ауырыуҙар буйынса ғилми-тикшеренеү институтының директоры.
1995 йылда Белоруссия Милли фәндәр академияһының ағза-корреспонденты булып һайлана.
2005 йылдан алып әлеге көнгә тиклем - Белоруссия дәүләт медицина университетының төп ғилми хеҙмәткәре.
2014 йылда — Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты.
2005 йылдан патология анатомияһы кафедраһының профессоры булып эшләй, диссертациялар яҡлау буйынса совет ағзаһы булараҡ ҙур йәмәғәт эше алып бара.
Медицина генетиктары һәм селекционерҙары секцияһының рәйесе.
«Архив патологии», «Медицинская генетика», «Генетика человека» Рәсәй журналдары, «Международный журнал радиационной медицины» украин журналы, «Новости медицины», «Проблемы здоровья и экология» белорус журналдары редколлегияларының ағзаһы.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары: нәҫелдән күскән патологияны профилактикалау – бала һау тыуырға тейеш

# Лазюк Геннадий Ильич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Генетика, фенотипик сағылыштар һәм хромосомалы синдромдарҙың диагностикаһы, хромосомалы булмаған этиология үҫешенең кәмселектәр синдромын, ауырыуҙар үҫешенең эпидемиологияһын, шулай уҡ Беларусь Республикаһында генетик мониторинг системаһын ойоштороу менән тикшеренеүҙәр алып бара.
Чернобыль АЭС-ындағы һәләкәттең генетик эҙемтәләрен тикшереүгә һәм нәҫелдән күскән патологияларҙың профилактикаһы ысулдарына ҙур иғтибар бүлә.
320-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы, шул иҫәптән 10 монография, 4 ҡулланма, 6 белешмәһе бар.
Уның етәкселеге аҫтында 45 диссертация яҡлана.

# Лазюк Геннадий Ильич
## Наградалары

* Беларусь Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000)
# Волька

Волька — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Порыш йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Волька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001228
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100122
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хэукур-Яха

Хэукур-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Осовей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Хэукур-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300035784
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303578
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пиреней тауҙары

Пирене́й (франц. Pyrénées, исп. Pirineos, окс. Pirenèus, кат. Pirineus, баск. Pirinioak) — Бискай ҡултығы һәм Урта диңгеҙ араһында Франция, Испания һәм Андорра илдәрендәге тау системаһы.
Оҙонлоғо — 450 км, бейеклеге — 3404 м-ға тиклем (Ането пигы). Көнбайышында эзбис һәм карст, үҙәгендә кристаллик тоҡомдар, Альп тауҙары рельефы формаһында, боҙлоҡтар (40 мең км²-ға тиклем); көнсығышта таулыҡ һирәгәйә, уйһыулыҡтар менән алышына. Тау битендә — Урта диңгеҙ буйы ҡыуаҡлыҡтары, 1800—2100 м бейеклектә ҡыуаҡтар һәм болондар. Боксит һәм тимер рудаһы ятҡылыҡтары табылған. Пиреней тауҙары мөһим климат бүлгес булып тора. Төньяғында — уртаса климат, көньяғында — субтропик.
Йыртҡыстар тарафынан үлтерелгән, һәм Пиренейҙа ерләнгән антик мифология геройы — Пирена Пиреней эпонимы булып тора.
# Унтербодниц

Унтербодниц (нем. Unterbodnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 193 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,55 км². Диңгеҙ кимәленән 230 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
# Истекаева

Истекаева — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Истекаева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101273
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡоҙаш ауыл Советы (Тәтешле районы)

Ҡоҙаш ауыл Советы —Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәк — Үрге Ҡоҙаш ауылы.

# Ҡоҙаш ауыл Советы (Тәтешле районы)
## Тарихы

Ҡоҙаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ҡоҙаш ауыл Советы (Тәтешле районы)
## Билдәле шәхестәре

* Хәйҙәров, Әмир Сөләймән улы (1911 йыл,20 ноябрь — 1996 йыл, 25 ноябрь) —Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, пулемёт взводы командиры ярҙамсыһы, гвардия өлкән сержанты, Советтар Союзы Геройы (1944).
# Һикәште

Һикәште — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәндем йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Һикәште
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101893
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кототып-Кюэль-Кы

Кототып-Кюэль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кыпа-Кюэль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кототып-Кюэль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066502
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306650
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе айтауты

Кесе айтауты — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тал йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе айтауты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301913
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Киҫегән (йылға)

Киҫегән — рус. Кисеганка - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡуҫа районында баш алған йылға.

# Киҫегән (йылға)
## Географияһы

Киҫегән йылғаһы Ҡуҫа районында баш алып, Силәбе өлкәһе биләмәһендә аға һәм өлкәнең Златоуст ҡала округында Әй йылғаһына барып ҡоя. Тамағы Әй йылғаһының 397-се километрында, уның һул ярында. Киҫегәндең оҙонлоғо 11 км.

# Киҫегән (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021580
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102158
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Киҫегән (йылға)
## Этимологияһы

Йылғаның атамаһы башҡорт телендәге киҫеү йәки кисеү һүҙенән ингән булыуы ихтимал. Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович был йылға атамаһы буйынса мәғлүмәт бирмәгән, мәгәр үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә, мәҫәлән, Киҫегәс күле атамаһына ошондай аңлатма бирә:На ландкарте Исетской провинции 1742 г. озеро называется Кисега, где киде (кизе, кисе, кисек) — «резко, неожиданно, обрублено, обрезано»..
Киҫегән йылғаһы менән Киҫегәс күле - тамырҙаш атама булғанға оҡшаған. Йылға ярҙары Киҫегәс күленеке кеүек ҡапыл боролоштар яһауы, киртләс булыуы шундай атама килеп сығыуға сәбәп булғандыр.
Шул уҡ ваҡытта гидроним башҡорт телендәге "кисеү" (брод, переправа) тигәндән килеп сыҡҡан булыуы ла ихтимал.
# Кирәй Мәргән

Кирәй Мәргән (тулы исеме — Кирәев (Кирәйев) Әхнәф Нурый (Нурмөхәмәт) улы; 28 июнь 1912 йыл — 24 ғинуар 1984 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, фольклорсы ғалим, әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре докторы (1963), профессор (1965). 1941 йылдан — КПСС һәм СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).

# Кирәй Мәргән
## Биографияһы

Кирәев Әхнәф Нурый улы 1912 йылдың 28 июнендә Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе Ҡыйғаҙытамаҡ ауылында тыуған. Атаһы — билдәле башҡорт сәсәне Нурмөхәмәт Йомрани.
Урта белем биреү мәктәбен тамамлағандан һуң, бер йыл Тәтешле районының Аҡсәйет ауылы мәктәбендә уҡытыусы булып, унан һуң район гәзитендә эшләгән. 1932 йылда комсомол юлламаһы буйынса Өфөгә моторҙар эшләү заводын (хәҙерге УМПО) төҙөүгә ебәрелә, унда ташсы, бригадир булып эшләй.
1934 йылда Кирәй Мәргән «Ленинец» республика йәштәр гәзите редакцияһына саҡырыла (хәҙерге «Йәшлек» гәзите). Унан һуң «Октябрь» журналы редакцияһында әҙәби хеҙмәткәр була (хәҙерге «Ағиҙел» журналы), ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетында инструктор була.
1949 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай.
Һуғыш ваҡытында «Комсомольская правда» гәзите корреспонденты була, 1942—1943 йылдарҙа 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына алына.
1946—1964 йылдарҙа ғилми хеҙмәткәр, СССР-ҙың Фәндәр академияһы Башҡорт филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты бүлек мөдире була.
1951—1954 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһының аспирантураһында уҡый һәм «Совет әҙәбиәтендә төҙөлөш һәм йөкмәтке берҙәмлеге проблемаһы» тигән темаға «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
1965—1982 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының башҡорт әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһы мөдире була.
Кирәй Мәргән 1984 йылдың 24 ғинуарында Өфөлә үлеп ҡала. Мосолман зыяратында ерләнгән.

# Кирәй Мәргән
## Ижады

1930 йылдан баҫыла башлай, 1932 йылдан «Удар төҙөлөш», «Ленинец», «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзиттәрендә сыға башлай.
1938 йылда тәүге «Бүләгем» исемле хикәйәләр йыйынтығы, унан һуң «Ҡабалан кеше» (1940), «Эзләнеү» (1939) хикәйәләре, «Ҡариҙел» (1949) повесы баҫтырыла.
Шулай уҡ «Нарыштау итәгендә» (1951), «Бөркөт ҡанаты» (1981—1985) романдарын яҙған.
«Башҡорттар» (1943) хикәйәләр һәм очерктар йыйынтығын, «Һуғыш фольклоры» (1944) китабын, «Бер ғаиләлә» (1942), «Ҡала иртәhе» (1950) пьесаларын, Шомбай тураһындағы әкиәт сюжетын ҡулланып, «Шомбай» комедияһын, Мифтахетдин Аҡмулла тураһындағы «Өҙөлгән моң» (1966) драмаһы һәм башҡаларҙы яҙа. «Башҡорт халыҡ ижады», 5 томлыҡ «Башҡортостан рус әҙәбиәтендә», «РСФСР халыҡтары фольклоры» һәм башҡа йыйынтыҡтар редколлегияһына инә.
# Еҙтөймә

Еҙтөймә, Ҡыр миләше (лат. Tanacétum, рус. Пижма)− астра сәскәләр ғаиләһе еҙтөймәләр ырыуына ҡараған күп йыллыҡ үлән үҫемлек.

# Еҙтөймә
## Таралыуы

Европа, Төркиә, Ҡазахстан, Ҡырғыҙстан, Монголия, Ҡытай, Япония, Кореяның бөтә биләмәләрендә таралған. Юл буйҙарында, баҫыу ситтәрендә, ҡыуаҡлыҡтарҙа, урман ситтәрендә үҫә.Урман һәм урманлы дала занаһы үҫемлеге.
* Еҙтөймә О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация
# Выхим-Соим

Выхим-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нягинь-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Выхим-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019610
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301961
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Никитин Сергей Яковлевич (физик)

Никитин Сергей Яковлевич (3 апрель 1916({{padleft:1916|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:3|2|0}}), Таганрог, Дон Ғәскәре өлкәһе — 1990) — совет ғалимы, физик-экспериментаторы, физика-математика фәндәре докторы (1949), Сталин премияһы лауреаты.

# Никитин Сергей Яковлевич (физик)
## Биографияһы

1916 йылдың 3 апрелендә Таганрог ҡалаһында тыуа.
1933 йылда мөктөпте һәм фабрика-завод училищеһын тамамлағандан һуң Ленинградта ОГПУ исемендәге Оптик-механика заводында токарь булып эшләй.
1934 йылда — Элемтә инженерҙары институты студенты. Беренсе курстан һуң Ленинград политехник институтының инженер-физика факультетына күсә, уны 1939 йылда тамамлай.
1938 йылдан Ленинград физика-техник институтының ғилми хеҙмәткәре.
1941—1943 йылдарҙа Балтиҡ флотында карабтарҙы магнитһыҙландырыу буйынса эшләй.
1943 йылда СССР Фәндәр Академияһының 2-се Лабораторияһының өлкән ғилми хеҙмәткәре. 1944 йылдан 1946 йылға тиклем Физика проблемалары институтында эшләй һәм 1944 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1946—1990 йылдарҙа СССР Фәндәр Академияһының 3-сө лабораторияһында (1958 йылдан ИТЭФ) (Мәскәү) эшләй, шул иҫәптән лаборатория мөдире вазифаһын башҡара.
1945 йылдан Мәскәү инженер-физика институтында уҡыта, ғүмеренең аҙағына тиклем ИТЭФ-та семинар алыр бара.
Физика-математика фәндәре докторы (1949), профессор.
Атом ядроһы физикаһы, нейтрон физикаһы өлкәһендәге эштәр авторы, .

# Никитин Сергей Яковлевич (физик)
## Наградалары

* 1953 йылда Сталин премияһы — атом ҡаҙанын булдырыу буйынса эксперименталь эштәре өсөн.
* «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы (1943).

# Никитин Сергей Яковлевич (физик)
## Ғаиләһе

* Улы Никитин, Сергей Сергеевич (тыу. 1954).
# Каливец

Каливец — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лапшанга йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Каливец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042796
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004279
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Толычь

Толычь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыу һаклағысы (Вишера ҡултығы) һул ярына 3,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Толычь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006741
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100674
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лондон күҙе

1999
Лондон күҙе (ингл. The London Eye) — Лондон ҡалаһында урынлашҡан атракцион. Бейеклеге — 135 метр.
# Анатолия цивилизациялары музейы

Анатолия цивилизациялары музейы (төр. Anadolu Medeniyetleri MüzesiAnadolu Medeniyetleri Müzesi, ингл. Anatolian Civilizations Museum of) — донъяның иң бай музейҙарының береһе, Төркиәнең төп тарихи музей, дәүләттең баш ҡалаһы Анкарала урынлашҡан.
Музей 1921 йылда барлыҡҡа килгән, артабанғы йылдарҙа Төркиәнең беренсе президенты, Анкарала хет музейы төҙөргә теләгән һәм уның өсөн яңы бина алыуға, музейға тирә-яҡтағы хет ҡалалары ҡалдыҡтары һаҡланып ҡалған райондарҙан бик күп экспонаттар йыйыуға булышлыҡ иткән Кәмал Ататөрк йоғонтоһонда тиҙ арала киңәйә. Шулай уҡ музей Төркиә территорияһында табылған башҡа экспонаттар менән тулылана.
Әлеге ваҡытта музей неолит, бронза быуаты, Ассирия һәм Урарту, хет һәм фригиялылар, Боронғо Греция һәм Боронғо Рим, Византия империяһы, Оттоман империяһы цивилизациялары осоро коллекцияларына эйә.
Анатолия циыилизациялары музейы 1997 йылда «Европаның йыл музейы» исеменә лайыҡ була.
# Мохтик-Еган

Мохтик-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/59/95 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Мохтик-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045113
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204511
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пюга

Пюга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пиковский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035449
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203544
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Көньяҡ Шуралка

Көньяҡ Шуралка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Шуралка йылғаһының уң ярына тамағынан 3,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Көньяҡ Шуралка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нейва йылғаһы башынан Невьян һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501612111200006350
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200635
* Бассейн коды — 14.01.05.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2