yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тайванда ислам дине

Тайванда Ислам дине аҙ һанлы төркөмдәрҙең береһе булып тора һәм халыҡтың яҡынса 0,3 процентын тәшкил итә. 2007 йыл иҫәбе буйынса Тайван халҡының яҡынса 45 меңе ислам динендә , ә 88,5 меңе Тайванда эшләгән индонезия мосолмандары. Тайванда алты мәсет бар, уларҙың иң билдәлеһе Тайбэй йәмиғ мәсете. Хәҙерге ваҡытта мосолмандарға кейәүгә сығып, яңы дингә күскән ҡатын-ҡыҙҙар,Тайван мосолмандарының күпселеген тәшкил итә.

# Тайванда ислам дине
## Миграцияның беренсе тулҡыны

Ислам дине Тайванда тәүге тапҡыр XVII быуатта теркәлә.Тәү башлап илгә Фуцзян көньяҡ ҡытай провинцияһынан мосолман ғаиләләре килеп урынлаша.Улар 1661 йылда, утрауға, голландия колонистарына ҡаршы көрәшкән Чжэн Чэнгун менән бергә күсеп килә.Күсенеүселәрҙең тоҡомдары урындағы халыҡ менән ассимиляциялана. Тайванда дини үҙенсәлектәрен юғалтҡан,әммә ҡайһы бер йолаларын һаҡлап ҡалған хуэй нәҫелдәре лә бар. Ҡытай мосолмандар ассоциацияһы был кешеләрҙе лә мосолман тип иҫәпләй.

# Тайванда ислам дине
## Миграцияның икенсе тулҡыны

XX быуатта Ҡытайҙа граждандар һуғышы башланғас,Тайванда мосолман миграцияһының икенсе тулҡыны була.1949 йылда 20 меңгә яҡын мосолман ғаиләһе коммунистарҙан ҡасып, Тайванға күсенә.Уларҙың күбеһе һалдаттар һәм дәүләт хеҙмәткәрҙәре.1980-се йылдарҙа Мьянманан Тайвандҡа күскән мосолмандар ағымы күҙәтелә .

# Тайванда ислам дине
## Ҡануниәт

Тайван ҡануниәте буйынса эш биреүселәргә,әгәр улар мосолман эшселәрен сусҡа ите ашарға мәжбүр итһә,штраф һалына..

# Тайванда ислам дине
## Тайвандың билдәле мосолмандары

* Бай Чунси - ҡытай генералы.
* Чан Дуншен (1908-1986) - Ҡытай хәрби сәнғәте оҫтаһы.
* Бай Сяньюн (инг.)баш. - яҙыусы.
* Лю Вэньсюн (инг.)баш. - сәйәсмән.
* Ма Буцин (инг.)баш. (1901-1977) -ялан командиры.
* Ма Чэнсян (инг.)баш. (1914-1991)- милли революция армия генералы.
# Низдобка

Низдобка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шексна йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Низдобка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008414
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000841
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Середняя (Хвойка ҡушылдығы)

Середняя — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хвойка йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Середняя (Хвойка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035508
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103550
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡаһым түрә (опера)

Ҡаһым түрә — башҡорт операһы, уны 1999 йылда композитор Заһир Исмәғилев Ишмулла Дилмөхәмәтов либреттоһына яҙа.

# Ҡаһым түрә (опера)
## Һүрәтләү

«Ҡаһым түрә» операһы башҡорт композиторы Заһир Исмәғилевтың һуңғы хеҙмәте. Әҫәрҙә 1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорт ғәскәре башлығы Ҡаһым Мырҙашевтың Кутузов менән бергә Наполеонды ҡыуып, Парижды алыуы һәм ҡайтыу юлында һәләк булыуы һүрәтләнә.
Опера 2 акттан һәм 4 картинанан торған музыкаль драма.
«Ҡаһым түрә» операһының премьераһы 2002 йылдың 4 октябрендә Өфөләге Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында була. Операла күләмле сәхнә сығыштары ҙур урын алып тора; башҡорт музыка фольклоры киң ҡулланыла — алты көй, шул иҫәптән «Ҡаһым түрә» йыры ингән. Операның заманса ҡуйылышында С. Прокофьевтың «Һуғыш һәм солох» («Война и мир») операһынан музыка фрагменттары ҡулланыла. «Ҡаһым түрә» операһы шулай уҡ «Новая опера» (2004) театры сәхнәһендә ҡуйылды.
    Дирижер — А. А. Людмилин;
    Ҡуйыусы режиссёр — И. Ә. Ғәбитов;
    Балетмейстер — * Ш. А. Тереғолов;
    Хормейстер — Э. Х. Ғәйфуллина;
    Ҡуйыусы рәссам — Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы Рифхәт Арыҫланов.
Төп партияла С. Ф. Сөләймәнов (Насир), Р. Ф. Көсөков (Кутузов), А . С. Хамбалеева (Зәлифә), Г. Н. Коробов (француз офицеры), шулай уҡ:
| Ҡатнашыусылар | Башҡарыусылар |
| Илмырҙа | Х. А. Ижболдин |
| Хангилде, Абдулла | М. С. Шәрипов |
| Ҡаһымдың әсәһе | Л. Ғ. Әхмәтйәнова |
| Сафия | О. И. Хөснөтдинова |
| Буранбай | Р . А. Хәбибуллин |

# Ҡаһым түрә (опера)
## Сюжет

Операның сюжеты бер яу ваҡиғаһын һәм башҡорт полководецы Ҡаһымдың үлемен сағылдыра.
Опералағы ваҡиға 1812 йылдағы Ватан һуғышының Рәсәйҙәге осорон һүрәтләй. Наполеонға ҡаршы һуғышта башҡорт полководецы Ҡаһым (Ҡаһым Мырҙашев) та ҡатнаша. Ҡаһым Мырҙашев (Ҡаһым түрә) ысынбарлыҡтағы персонаж. Ул Ноғай даруғаһы Юрматы улусының Айыусы ауылында тыуған, Петербург хәрби академияһын тамамлай һәм 22 йәшендә полковник дәрәжәһен ала. Башҡорттар уны Ҡаһым түрә тип йөрөтә.
Әҫәрҙең тәүге өлөшөндә Ҡаһымдың йыры яңғырай. Уның ҡатыны ҡәйнәһенә улының ҡайтыуы тураһында хәбәр итә. Ҡыуаныслы яңылыҡ бөтә ауылды урап сыға. Ауылдаштары Ҡаһым менән осрашыуға ашыға. Улар француздарға ҡаршы яуға саҡырыуҙы хуплай. Айырылышыуҙы һиҙенгән Сафия ҡайғыра. Ҡаһым уны һөйөүен белдерә.
Ҡаһымдың атаһы менән әсәһе улдары менән ғорурлана. Атаһы уны Ватанға намыҫлы хеҙмәт итергә саҡыра. Әсәһе, бәләне һиҙемләп, улын яуға ебәргеһе килмәй. Ҡаһым етәкселегендәге ғәскәрҙе ауылдаштары ҡеүәтләп оҙата.
Француз армияһы ҡыйратыла, Париж алына. Башҡорт ғәскәре ҡайтыр юлға сыға. Ял мәлендә Ҡаһым үҙен ҡапыл насар тоя башлай. Хәле насарая барған Ҡаһым үҙен ағыулағандарын белә. Уның һуңғы һүҙҙәре туған Уралына йүнәлтелә, халыҡты татыулыҡта килешеп йәшәргә саҡыра.
# Куклюк

Куклюк — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Умяк йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Куклюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040646
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104064
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Скориков Григорий Петрович

Скориков Григорий Петрович (13 март 1920 йыл — 6 сентябрь 2000 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, авиация маршалы (1980).

# Скориков Григорий Петрович
## Биографияһы

Григо́рий Петро́вич Ско́риков 1920 йылдың 13 мартында Дон Ғәскәрҙәре өлкәһенең Үрге Дон округы Мигулинск юртаһында дон казагы ғаиләһендә тыуа Урыҫ.
1937 йылдан Ҡыҙыл Армияла. 1939 йылда — Тамбов хәрби кавалерия училищеһын, 1942 йылда Харьков штаб командиры хәрби авиация училищеһын тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда — ғәмәлдәге армияла штаб вазифаларында эшләй. Штабтың оператив бүлеге начальнигы ярҙамсыһы, 2-се һауа армияһының 8-се гвардия бомбардировкалаусы Черкассы Ҡыҙыл Байраҡлы Суворов орденлы авиация дивизияһы штабының оператив-разведка бүлеге начальнигы ярҙамсыһы, шул уҡ армияның 6-сы гвардия бомбардировкалаусы Львов Ҡыҙыл Байоаҡлы Суворов орденлы авиация корпусы штабы офицеры була. 1941 йылдан ВКП(б) ағзаһы. менән Һуғыш йылдарында экипаж штурманы сифатында дошман тылына 56 разведка осошо яһай.
# Терентьев Александр Александрович

Терентьев Александр Александрович (2 май 1942 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-биохимигы, Рәсәй Медицина фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (2005), Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир-ағзаһы (2014).

# Терентьев Александр Александрович
## Биографияһы

Терентьев Александр Александрович 1942 йылдың 2 майында Әстерхан ҡалаһында тыуған.
1966 йылда Әстерхан дәүләт медицина институтын тамамлай.
Терентьев Александр Александрович 1969 йылда — медицина фәндәре кандидаты исеменә дәғүә итеп кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Диссертацияһының темаһы: «Сравнительные биохимические исследования эмбрио-специфических альфа-глобулинов сыворотки крови человека и некоторых животных».
Терентьев Александр Александрович 1974 йылдан алып — Н. И. Пирогов исемендәге 2-се Мәскәү дәүләт өлкә тикшеренеү медицина лабораторияһында (МОЛГМИ) (хәҙер — Рәсәй милли медицина тикшеренеү университеты) хеҙмәт итә. Был медицина учреждениеһында доценттан алып кафедра мөдиренә (2000 йыл) тиклем юл үтә.
1990 йылда Терентьев Александр Александрович докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, диссертацияһының темаһы: «Стероидсвязывающие онкофетальные белки человека (идентификация, выделение, характеристика, клинические аспекты)»
1993 йыл Терентьев Александр Александровичҡа — профессор дәрәжәһе бирелә.
2005 йылда Терентьев Александр Александрович Рәсәй Медицина фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
2014 йылда — Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир-ағзаһы .

# Терентьев Александр Александрович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Терентьев Александр Александровичтың ғилми эштәренең төп йүнәлештәре — онкофеталь аҡһымдарҙың биохимияһын өйрәнеү.
Тере күҙәнәк аҡһымдарын динамик протеомика һәм аҡһым селтәрҙәре анализлауҙа математика моделләү ысулдарын эшләү менән шөғөлләнә.
Терентьев Александр Александрович — 300-гә яҡын ғилми эш, 3 монография һәм 3 китап авторы, 34 уйлап табыу һәм патент танытмалары бар, биохимияның төрлө бүлектәре буйынса 14 уҡытыу-методик әсбаптар яҙған, улар барыһы ла студенттарҙы уҡытыуҙа киң ҡулланыла.
Терентьев Александр Александровичтың етәкселегендә һигеҙ кандидатлыҡ һәм дүрт докторлыҡ диссертацияһы яҡлана.
# Олексинка

Олексинка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 261 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Олексинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015433
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001543
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дуленков (утар)

Дуленков — Ростов өлкәһе Боков районындағы утар.
Боковский ауыл биләмәһе составына инә.

# Дуленков (утар)
## Географияһы

Утар аша Чир йылғаһы ҡушылдығы Кривая йылғаһы аға.

# Дуленков (утар)
## Географияһы
### Урам

* Йылға аръяғы урамы,
* Ливада урамы,
* Йәшелсә урамы,
* Ҡомло урамы.

# Дуленков (утар)
## Тарих

Алпауыт Авраам Дуленков тарафынан Кривая йылғаһының һул ярында 1746 йылда ауылға нигеҙ һалына.

# Дуленков (утар)
## Иҫтәлекле урын

Ростов өлкәһе биләмәһендә элек неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйында йәшәгәндәре башлыса емеш-еләк йыйыу, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә. Дала малсылыҡ менән көн итеүселәр өсөн осһоҙ-ҡырыйһыҙ көтөүлек булып тора. Шул ваҡытта йәшәгән кешеләрҙең ҡәберлек ҡурғандары был территорияларҙа бик күп. Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлек төркөмдәре дәүләт тарафынан һаҡлана.
Боков районындағы Дуленков утары биләмәһендә бер нисә иҫтәлекле археологик ҡомартҡы бар. 73-сө Федераль законға, n 25.06.2002 ярашлы, уларҙы һаҡлау-ФЗ «Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының мәҙәни мираҫы объекттары (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәре) тураһындағы» 178-се закон, n 22.10.2004, Өлкә-ЗС «Ростов өлкәһе мәҙәни мираҫы объекттары (тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары) тураһындағы» Дәүләт башлығының 51-се ҡарарына (21.02.97)ярашлы тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларын һаҡлауға алыу һәм уларҙы һаҡлау саралары булдырыла.
* Ҡурған «III Дуленки III». Дуленков утарынан төньяҡта яҡынса 2,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
* Ҡурған " Дуленки IV ". Дуленков утарынан төньяҡ-көнбайышта 4,12 км тирәһе алыҫлыҡта урынлашҡан.
* Ҡурған төркөмө "Дуленок I " (3 ҡурған). Дуленков утарынан төньяҡ-көнсығыштараҡ 1,0 км тирәһе алыҫлыҡта урынлашҡан.
* Ҡурған төркөмө « ДуленокII» (7 ҡурған). Дуленков утарынан төньяҡта 2,1 км тирәһе алыҫлыҡта урынлашҡан.
# Ликина

Ликина — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Ликина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009502
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200950
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тулым Ташы

Тулым Ташы — Төньяҡ Уралда, Пермь крайындағы (Рәсәй) тау һырты. Һырттың оҙонлоғо — 35 километр. Иң бейек түбәһе — 1469 метр (Ослотау). Тулым Таш һырты Пермь крайының иң бейек нөктәһе. Уның янында ғына Төньяҡ Уралдың башҡа тауҙары урынлашҡан: Лиственничный, Ишерим, Курыксар һәм Чувал.

# Тулым Ташы
## Исеме

А. К. Матвеевтың фекеренсә, был географик атаманың килеп сығышы төрки телдәре менән бәйле: «тулым» һүҙе «йылғанан ҡалҡып сығып торған таш» тигәнде аңлата, коми-язьвин телендәге мәғәнәһе — «йылға һикәлтәһе». Манси халҡы был һыртты Лув-Нёр («Ат-Таш»), тип тә атай. Мансиҙарҙа атҡа табыныу йолаһы булған, алыҫтан ҡарағанда был һырт йылҡы малының кәүҙәһенә оҡшап тора. Мансиҙарҙа был һырттың Яктылъя-Нер «Һикәлтәле йылға ташы» тигән атамаһы ла бар. А. К. Матвеев фекеренсә, тауҙың русса исеме "һикәлтә" һәм "таш" һүҙҙәре нигеҙендә барлыҡҡа килгән.

# Тулым Ташы
## Характеристикаһы

Тау һырты түбәндәге тау тоҡомдарынан тора: базальт составлымагманан ҡалған тау тоҡомдары, йәшел һәүерташтар, көнсығыш өлөшө — кварцит-ҡомташ һәм йәшел һәүерташтар. Һырттарының төньяҡтан көньяҡҡа табан оҙонлоғо яҡынса 24 км, максималь киңлеге — 7 км.
Һырт битләүҙәре текә, бигерәк тә көнсығыш һәм көнбайыш өлөштәренең ауышлығы 45 градусҡа тиклем етә. Ҡышын тау баштарынан шыуышмаларҙың төшөүе күҙәтелә. Конус формаһындағы түбәләр һөҙәк эйәрҙәр менән бүленә. Тау һырты түбәләре осло суйырташтар менән ҡапланған.

# Тулым Ташы
## Гидрография

Һырттың көнбайыш битләүенән Вишера йылғаһының һул ҡушылдыҡтары, көнсығыш битләүенән Ҙур Мойва ҡушылдыҡтары башлана. Һырттың көнбайышында Вишера, төньяғында Мойва, көнсығышында Ҙур Мойва йылғаһы ағып ята.

# Тулым Ташы
## Үҫемлек донъяһы

800 метрға тиклем башлыса пихта-шыршы ағастары үҫә, әммәсебер кедры, ҡарағас, ҡайындар ҙа осрай. 800 метрҙан юғарыраҡ тау-тундраһы башлана.
# Бирҙәш

Бирҙәш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының һул ярына тамағынан 277 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Бирҙәш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005743
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200574
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хорошенка

Хорошенка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 579 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Хорошенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000803
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чапшушка

Чапшушка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бия йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Чапшушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001035
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100103
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Салпада-Яха (Хабей-Яха ҡушылдығы)

Салпада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хабей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Салпада-Яха (Хабей-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042801
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304280
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сураҡай ауыл Советы (Әлшәй районы)

Сураҡай ауыл Советы — Әлшәй районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл биләмәһе. Шафран ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә . Почта индексы — 452107. Код ОКАТО — 80202867000.
Составы: Сураҡай ауылы — административ үҙәге, Иҙрис, Ҡаран, Колонка, Ташкисеү ауылдары. 2005 йылда ауыл Советында Аҡыстау ҡасабаһы бөтөрөлә. 2005 йылдың 20 июлендә ҡабул ителгән 211-з һанлы («Тораҡ пункттарын булдырыу, берләштереү, бөтөрөү һәм статустарын үҙгәртеүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законы, ст. 4, 1) а)).
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, 1-се статьяла түбәндәге юлдар бар:
   "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: д) Әлшәй районының Шафран һәм Сураҡай ауыл Советтарын, «Шафран ауыл Советы» атамаһын һаҡлап, берләштерергә, административ үҙәген Шафран ауылына урышлаштырырға.
   Сураҡай ауыл Советының Сураҡай, Идрис, Ҡаран, Колонка, Ташкисеү ауылдарын Шафран ауыл Советы составына индерергә. Шафран ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
   Сураҡай ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;
2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Торонтайыш ауыл Советы, Казанка ауыл Советы, Раевка ауыл Советы, Ҡармыш ауыл Советы, Шафран ауыл Советы ("Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһында "") Законы (ред. 19.11.2008).
# Минзәлә

Минзәлә (1781 йылда нигеҙләнгән) — бөгөнгө Татарстан Республикаһындағы ҡала, ошо исемдәге район үҙәге.

# Минзәлә
## Халҡы
### Милли составы

2010 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса — урыҫтар — 49,3 %, татарҙар — 46,8 %.
# Шлагентин

Шлагентин (нем. Schlagenthin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 815 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,72 км². Диңгеҙ кимәленән 32 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39307 һәм автомобиль коды — JL.
# Лисицына Анна Михайловна

Анна Михайловна Лисицына (вепс. Lisicina анда, tütär Mihailan; 14 февраль 1922 йыл, Житноручей ауылы, Карелия Хеҙмәт Коммунаһы, РСФСР — 3 август 1942 йыл, Свирь йылғаһы) — партизан, Карелия-Фин Совет Социалистик Республикаһының Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының элемтәсеһе. Советтар Союзы Геройы. Ленин ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән.

# Лисицына Анна Михайловна
## Биографияһы

Анна Михйловна Лисицына 1922 йылда Житноручей ауылында (хәҙер Карелияның Прионежский районы Рыбрек ауылы составында) тыуған. Милләте буйынса — вепс.
Рыбрек ауылында урта мәктәпте тамамлай. 1938—1940 йылдарҙа Ленинград китапхана техникумында уҡый (йәки Карел мәҙәниәт училищеһы), уны тамамлау менән Сегеж ауылы клубында китапханасы булып эшләй.
1942 йылдың июнендә Анна Лисицына һәм Мария Мелентьева финдар Шелтозерский районына ебәрелә. Улар унда йәшерен комитеттарҙың осрашыуын ойоштора, оккупация режимы, ут нөктәләренең урынлашыуы һәм дошмандың оборона ҡоролмалары тураһында мәғлүмәттәр йыя, халыҡ менән бәйләнеш урынлаштыра.
Заданиенан ҡайтып килешләй Лисицына Cвирь йылғаһы аша кисеүҙә батып үлә, хеҙмәттәше Мария Мелентьеваға асыҡланған мәғлүмәттәрҙе тапшырып өлгөрә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 25 сентябрендәге указы менән командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн Лисицына Анна Михайловнаға үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Лисицына Анна Михайловна
## Хәтер

Подпорожье ҡалаһында, ҡала тибындағы Никольский ҡасабаһында һәм Рыбрек ҡасабаһында Геройға һәйкәл ҡуйылған.
Уның исемен Петрозаводск ҡалаһында, Рыбрек ауылында, ҡала тибындағы Никольский ҡасабаһында урамдар, балыҡ тотоу траулеры, Петрозаводск мәҙәниәт училищеһы һәм Диңгеҙ флоты министрлығы йөрөтә.
Анна Лисицына һәм Мария Мелентьеваға А.А. Ивановтың «Это было в Карелии» пьесаһы һәм Геннадий Фиштың очеркы «Подруги» арнала.
Анна Лисицынаның портреты Советтар Союзы Геройҙарының - Карелияла тыуғандарҙың Монументаль портрет галереяһында ҡуйылған, ул 1977 йылда Петрозаводскта Антикайнен һәм Ҡыҙыл урамдарында асыла.