yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Северьянова Анна Алексеевна

Северьянова Анна Алексеевна (1908—1969) — СССР-ҙың комсомол йәштәре һәм пионерҙар хәрәкәтенең совет эшмәкәре, ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ленин исемендәге Бөтә союз пионерҙар ойошмаһының Үҙәк Комитеты рәйесе (1928—1931), «Трехгорная мануфактура» комбинаты директоры.

# Северьянова Анна Алексеевна
## Биографияһы

Северьянова Анна Алексеевна 1908 йылда Мәскәүҙә эшселәр ғаиләһендә тыуа. Урта белем ала, 1924 йылда «Туршелк» фабрикаһында үҙалы хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1923 йылда комсомол сафына инә, 1927 йылда — ВКП(б) ағзаһы, ВЛКСМ-дың Хамовнический район комитеты бүлеге мөдире була.
20 йәшендә ВЛКСМ-дың VIII съезында ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ағзаһы итеп һайлана һәм Бөтә Союз пионер ойошмаһы Үҙәк комитеты рәйесе вазифаһын биләй.
1931 йылда Ивановоға эшкә ебәрелә, унда ВЛКСМ өлкә комитеты секретары итеп һайлана. 1932—1933 йылдарҙа ВКП(б) Үҙәк Комитеты ҡарамағандағы марксизм—ленинизм курстарында уҡый. 1933 йылдан «Трехгорная мануфактура»ла партком секретары була. 1937 йылдан Халыҡ Комиссарҙары советы ҡарамағындағы Спорткомитет мәктәптәренең өлкән инспекторы булып күсә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Ленинградҡа китә һәм унда НКГБ-ның 4-се идаралығына йүнәлтмә ала. 1943 йыл Мәскәүгә саҡыртып алына һәм Измайлово итеп иләү-туҡыу фабрикаһы директоры итеп тәғәйенләнә. 1946 йылда «Трехгорная мануфактура» директоры була.
1955 йылдан еңел сәнәғәт министры урынбаҫары, бер үк ваҡытта хеҙмәт һәм эш хаҡы буйынса дәүләт комитеты ағзаһы.
ВКП(б)-ның XIX съезы делегаты (1952).
1969 йылдың майында вафат була.

# Северьянова Анна Алексеевна
## Наградалары һәм хәтер

* Өс Ленин ордены менән бүләкләнә. Мәскәүҙең Пресненск районындағы бер урам уның исемен йөрөтә.
# Ағиҙел буйы мәҙәниәте

Ағиҙел буйы мәҙәниәте — Көньяҡ Урал алды һәм Волга-Урал араһында неолит дәүеренә ҡараған археологик мәҙәниәт. Малсылыҡ эҙҙәре булған Европа мәҙәниәттәренең тәүгеләренән һанала. Беҙҙең эраға тиклем VI—V мең йыллыҡтар.

# Ағиҙел буйы мәҙәниәте
## Дөйөм характеристика

Төп ҡомартҡылары — Башҡортостан территорияһында урынлашҡан II Муллин, Иҫке Мушта, II Дәүләкән. Ултыраҡтар йылға яры буйлап урынлашҡан һәм нығытыуһыҙ булған. Торлаҡ йорт тип ер өҫтөндә усаҡлы чум һаналған. Ҡайһы бер тораларҙа ерләү ҡомартҡылары табылған.
Керамик әйберҙәр, ҡорал, уҡ, һөңгө остары, острота, йәнгел трапециялары, балта, ҡырғыс, бырау, хәнйәр, ырғаҡ һөйәктәр, пластиналы бысаҡтар, бетеү һәм башҡалар табылған.
Йорт хайуандарынан ат, һыйыр, һарыҡ, кәзә, мышы һөйәктәре табылған.
Ағиҙел буйы мәҙәниәте халҡы һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ, емеш-еләк йыйыу, эре һәм ваҡ мал ҡарау, шулай уҡ йылҡысылыҡ менән шөғөлләнеүсе тип фараз ителә. Ағиҙел һәм суртанды мәҙәниәттәре ҡәбиләләре менән бәйләнеш теркәлгән.
# Яңауыл (станция)

Ҡалып:Агрыз — Дружинино
Яңауыл — Горький тимер юлдарының Ижев регионы Яңауыл ҡалаһындағы тимер юлы станцияһы. Йөк тейәү-бушатыу станцияһы һәм пассажирҙар станцияһы.

# Яңауыл (станция)
## Тарихы

1909—1914 йылдарҙа Ҡаҙан — Екатеринбург тимер юлы төҙөлгән. «Суйын» бер-береһенән берәр км алыҫлыҡта урынлашҡан Иванаево (Иманаево, Юбанаево) һәм Яңауыл ауылдары араһынан уҙған. Бында станция асылған. Ул станцияны «Яңауыл» тип атағандар. Станцияла вокзпл бинаһы, һыу ҡыуҙырыу ҡоролмаһы, тимер юлдары хеҙмәткәрҙәре өсөн махсус бер нисә ҡаҙарма йорттар төҙөгәндәр. Олатайҙар һөйләүе буйынса беренсе поезд ауыл аша 1916 йылда үтеп киткән. Был бик ҙур ваҡиға булған. Станция төҙөлөүе ауылға яңы йәшәү йүнәлеше биргән.

# Яңауыл (станция)
## Станция аша уҙған поездар теҙмәһе

2016 йылдың декабрь айы торошона станция аша түбәндәге алыҫ-ара поездар уҙа.

# Яңауыл (станция)
## Станция аша уҙған поездар теҙмәһе
### Йыл дауамында йөрөүсе поездар хәрәкәте

| Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты | Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты |
| 15 «Премиум» | Екатеринбург — Мәскәү | 16 «Премиум» | Мәскәү — Екатеринбург |
| 45 «Урал» | Екатеринбург — Кисловодск | 46 «Урал» | Кисловодск — Екатеринбург |
| 55 «Енисей» | Красноярск — Мәскәү | 56 «Енисей» | Мәскәү — Красноярск |
| 59 «Тюмень» | Нижневартовск — Мәскәү | 60 «Төмән» | Мәскәү — Нижневартовск |
| 75 | Нерюнгри — Мәскәү | 76 | Мәскәү — Нерюнгри |
| 81 | Улан-Удэ — Мәскәү | 82 | Мәскәү — Улан-Удэ |
| 89 «Зауралье» | Петропавловск — Мәскәү | 90 «Зауралье» | Мәскәү — Петропавловск |
| 95 | Барнаул — Мәскәү | 96 | Мәскәү — Барнаул |
| 105 | Нижневартовск — Волгоград | 106 | Волгоград — Нижневартовск |
| 117 | Новокузнецк — Мәскәү | 118 | Москва — Новокузнецк |
| 127 | Екатеринбург — Ижевск | 128 | Ижевск — Екатеринбург |
| 135 | Барнаул — Мәскәү | 136 | Мәскәү — Барнаул |
| 139 | Новосибирск — Адлер | 140 | Адлер — Новосибирск |
| 327 | Екатеринбург — Яңы Оскол | 328 | Иҫке Оскол — Екатеринбург |
| 335 | Екатеринбург — Новороссийск | 336 | Новороссийск — Екатеринбург |
| 377 | Яңы Уренгой — Ҡаҙан | 378 | Ҡаҙан — Яңы Уренгой |

# Яңауыл (станция)
## Станция аша уҙған поездар теҙмәһе
### Ваҡытлыса йөрөүсе поездар хәрәкәте

| Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты | Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты |
| 233 | Екатеринбург — Адлер | 234 | Адлер — Екатеринбург |
| 521 | Екатеринбург — Новороссийск | 522 | Новороссийск — Екатеринбург |
| 595 | Новый Уренгой — Тюмень — Екатеринбург — Анапа | 596 | Анапа — Екатеринбург — Тюмень — Новый Уренгой |

# Яңауыл (станция)
## Станция аша йөрөүсе ҡала-тирә поездары

Станциянан ҡала-ирә поездарын «Содружество» ППК-һы хеҙмәтләндерә. 2016 йыл мәғлүмәттәре буйынса станция аша Яңауылдан Ижевский ҡалаһына, Красоуфискийға, һәм Нефтекамаға хәтле электр поездары йөрөгән.
# Кобяков Анатолий Иванович

Кобяков Анатолий Иванович (2 июнь 1946 йыл, Ишембай) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, техник фәндәре докторы (1991), Мәскәү инженерлыҡ экологияһы университетында профессор (кафедра «тәбиғи яғыулыҡтарҙы эшкәртеү техникаһы»).
Фәнни эшмәкәрлеге химия-технология объекттарын автоматлаштырыу проблемаларына арналған. 65-тән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 40 уйлап табыу авторы.

# Кобяков Анатолий Иванович
## Эшмәкәрлеге

Өфө нефть институтын (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) тамамлай. Альма-матер сайтында иң күренекле тамамлаусылар араһында атала
Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң (1969) шунда уҡ эшләй. 1999—2011 йылдарҙа Мәскәү инженерлыҡ экологияһы университетында профессор була.
Кобяков тарафынан эшләтеп ебәреү процестарының математик моделдәре һәм улар менән идара итеүҙең оптималь алымдары эшләнә, атмосфераға сығарылған газ ташланмалары зарарлығының кәмеүен, ресурстарҙы һаҡлау һәм етештереүҙең экологик хәүефһеҙлеге шарттарында технологик процестарҙың үҫешен тәьмин иткән химия продукцияһы алыу ысулдары уйлап табыла. Тикшеренеү һөҙөмтәләре күп кимәлле бүлгеләнгән технологик процестар м‑н автоматлаштырылған идара итеү системаларын төҙөгәндә, минераль ашламалар, фенол, ацетон етештереүҙә технологик процестарҙың һәм ҡорамалдарҙың авария режимдарынан һаҡлау системаларын синтезлағанда ҡулланыла.

# Кобяков Анатолий Иванович
## Библиография

Кобяков, Анатолий Иванович. Автоматизированное оптимальное управление пусковыми процессами сложных химико-технологических систем : (На примере производств чёрной кислоты, фенола и ацетона) : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.13.07 Моск. институт хим. машиностроения

# Кобяков Анатолий Иванович
## Патенттары

Способ очистки газов от диоксида серы (патент РФ № 2081683)
Способ получения серной кислоты (патент РФ № 2027665)
Способ очистки газов от оксидов серы и азота (патент РФ № 2104754)
Способ переработки концентрированного сернистого газа (патент РФ № 2174945)
Способ переработки твердого углеродсодержащего топлива (патент РФ № 2115696)
# Яңғыҙ (ауыл)

Яңғыҙ рус. Янгиз) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һаҡмар районы Марьевка ауыл Советындғы ауыл.

# Яңғыҙ (ауыл)
## Географияһы

Ауыл Һайылмыш йылғаһының уң ҡушылдығы Яңғыҙ йылғаһы буйында район үҙәге Һаҡмар ауылынан төньяҡҡа табан 8 саҡрым самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Яңғыҙ (ауыл)
## Тарихы

1901 йылдан алып Яңғыҙ йылғаһы буйында урынлашҡан Яңғыҙ (Казак Яңғыҙы) утары булараҡ билдәле, ул йылда торама 38 ихатанан торған, унда 221 кеше йәшәгән.
1926 йылда ул Яңғыҙ, шулай уҡ Марьевский тип иҫәпләнә, унда 331 кеше йәшәгән, 64 йорт-ихата иҫәпләнгән, шуларҙың 59-ы урыҫ һәм 5-е украин милләтле булған.
1931 йылда Яңғыҙ ҡасабаһы тип билдәләнгән, 82 йорт-ихата булған, 400 кеше йәшәгән, бөтәһе лә урыҫтар. Совет йылдарында «Ҡыҙылармеец» колхозы булдырылған.

# Яңғыҙ (ауыл)
## Халҡы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны — 25 кеше (урыҫ 80 %), 2010 йылдағы халыҡ иҫәбе буйынса — 36 кеше.

# Яңғыҙ (ауыл)
## Этимологияһы

Ауылға атама уның янынан аҡҡан Яңғыҙ йылғаһы исеменән бирелгән. Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсеһе, топонимсы ғалим Б.Я Моисеев үҙенең «Местные названия Оренбургской области. Историко-топонимические очерки» тигән китабында, Яңғыҙ атамаһы башҡорт теленән килеп сыҡҡан, урыҫ телендәге «одинокая» тигәнгә тап килә, тип яҙған. Йәғни, бер үҙе. Артабан ошо төбәктәге йылғаларҙы, ул барып ҡушылған Һайылмыш йылғаһын күҙҙән үткәреп, Моисеев, йылға был йәһәттән яңғыҙ түгел тигән һығымта яһай. Баҡһаң, Яңғыҙ йылғаһының ҡушылдыҡтары юҡ икән, шуға күрә ул бер үҙе.
# Миҙиәк (йылға)

Миҙиәк (рус. Медиак,устар. Мидиак).Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе, Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үҙъйылғаның уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км, һыуйыйғыс бассейны майҙаны — 136 км²

# Миҙиәк (йылға)
## Ярындағы ауылдар
### Арғаяш районы

* Оло Уҫман
* Аҡбаш
* Левашева
* Миҙиәк

# Миҙиәк (йылға)
## Ярындағы ауылдар
### Сосновка районы

* Миҙиәк

# Миҙиәк (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә отСиләбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501012111200003676
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200367
* Бассейн коды — 14.01.05.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Миҙиәк (йылға)
## Этимологияһы

Шувалов Николай Иванович - Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән икенсе географ, топонимист үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә йылғаның атамаһын былай тип аңлата:
   Медиак (Мидияк), озеро, речка, правый приток Зюзелги, бассейн Миасса, 2 деревни Аргаяшский, Сосновский районы; озеро, Октябрьский район. От распространенного у башкир и татар тюркского мужского имени Мидияк, с основой миди и имяобразующим аффиксом -як..
Йәғни, топонимдар белгесе йылғаның атамаһын ир-ат исеме менән бәйләй.
Йылға буйындағы бер ауыл да атамаһын унан алған.
# Зыярат ҡылыу

Зыярат ҡылыу (ғәр. زِيارة‎ — күрергә барып сығыу; рус. Зиярат, зыярат, зийара) — изге урындарға (пәйғәмбәрҙәр, әүлиәләр, шәйехтәр) ҡәберҙәренә ғибәҙәт ҡылырға барыу.

# Зыярат ҡылыу
## Тасуирламаһы

Төньяҡ Африкала шулай уҡ тере суфый шәйехтәрҙе, имамдарҙы күрергә барыу ҙа зыярат ҡылыу тип атала. Шулай уҡ был изге урындарҙың үҙҙәрен дә зыярат (ҡара: мазарҙар, мәҡамдар) тип атайҙар.
Хаж ҡылғандан һуң Мәҙинәгә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡәберенә барыу мосолмандар өсөн айырыуса әһәмиәтле. Йола башҡарыуға ҡәбер эргәһендә Ҡөрьән сүрәләре уҡыу һәм доға ҡылыу, төрбә тирәләй йөрөү, уны биҙәү, шулай уҡ ҡорбан салыу һәм хәйер-саҙаҡа таратыу инә. Зыяраттың төп маҡсаты — әүлиәнән бәрәкәт һәм ҡурсыу алыу.
«Халыҡ исламында» ҡайһы берҙә «изге урындар» тип ата-бабалар ҡәберҙәре атала, уларға байрам көндәрендә махсус йөрөйҙәр (Ҡорбан байрамы). Мәҫәлән, ингуштарҙың изге Батал-Хажи ҡәберенә рамаҙан айы алдынан килеү йолаһы бар. Дағстанда Заһиттар Зыяраты бар, унда йыл һайын ғибәҙәт ҡылыусылар һәм зекерҙәр башҡаралар, мәүлит үткәрәләр. Зыярат кәшәнәнән һәм ағас ҡолғаларҙан ғибәрәт, уларға аҡ һәм йәшел таҫмалар бәйләйҙәр.

# Зыярат ҡылыу
## Шиғыйлыҡта зыярат

Шиғый исламында «зыярат» термины ике мәғәнәгә эйә:
* Ун ике имам, уларҙың туғандары һәм яҡындарының төрбәләренә барыу практикаһы;
* Сәләмләү һүҙе — имамдың йәки уның туғанының ҡәберендә лә, унан алыҫта, ситтән тороп та уҡыла — унда диндар ислам пәйғәмбәрҙәренә һәм имамдарға ихтирамын белдерелә.
Айырыуса хөрмәт ителгән кешеләрҙең кәшәнәләренә (мәҫәлән, имамдар — Нәжәфтә Али ибн Әбү Талип һәм Кәрбәләлә Хөсәйен ибн Али ҡәберҙәре) зыярат ҡылыу Мәккәгә кесе хаж ҡылыуға тиң булыуы мөмкин тип һанала.

# Зыярат ҡылыу
## Башҡорт телендә

Башҡорт телендә «зыярат» һүҙе бер нисә мәғәнәлә ҡулланыла:
* Зыярат — ҡәберлек, мәрхүмдәрҙе ерләү урыны, йәғни, изгеләр, ата-баба культы менән бәйле түгел;
* Зыярат итеү (йәки ҡылыу) — изгеләр культына бәйһеҙ рәүештә ҡайҙалыр, кемделер күрергә, ҡарарға, хәл белергә барыу;
* Изге һаналған урынды (мәҫәлән, әүлиә ҡәберен) йәки нәмәне (мәҫәлән, тарихи Ҡөрьән баҫмаларын) зыярат ҡылыу
# Дирһәм

Дирһәм (ғәр. درهم‎) — беренсе башлап ғәрәптәр VII быуатта әйләнешкә индергән көмөш тәңкә.Атама гректарҙың «драхма» тигәненән ғәрәпләштерелгән.
Әлеге ваҡытта дирһәм — бер нисә ғәрәп телле дәүләттең төп аҡсаһы йәки ваҡлау берәмеге:
* Марокко дирһәме — Марокконың төп аҡса берәмеге;
* БҒӘ дирһәме — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренең төп аҡса берәмеге;
* Ливия дирһәме — ваҡ аҡса берәмеге, ливия динарының 1/1000 тигеҙ;
* Катар дирһәме — ваҡ аҡса берәмеге, Катар риалының 1/100 тигеҙ ;.
* Иордания дирһәме — ваҡ аҡса берәмеге, Иордания динарының 1/10 тигеҙ .

# Дирһәм
## Татар һәм ҡырым дирһәме

Татар дирһәме — Алтын Урҙаның көмөш тәңкәһе. Урта быуат көньяҡ урыҫ кенәзлектәрендә лә ҡулланылған, уларында өҫтәп сүкелгән тамға булған.
Бындай тәңкә иҫ киткес һирәк нумизматик табыш булып тора. Мәҫәлән, әлеге ваҡытта барлығы биш татар дирһәме тураһында билдәле.
Ҡырым дирһәме (гирәй дирһәме) — XV быуатта төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйҙарында аҡса әйләнешендә билдәле бер роль уйнай.

# Дирһәм
## Ауырлыҡ үлсәме берәмеге

Ғосман империяһында дирһәм ауырлыҡ берәмеге итеп файҙаланыла, ул окканың 1/400 өлөшөнә тигеҙ була . Окка 1,2828 кг тип стандартлаштырылғас, дирһәм 3,207г тарта башлай.

# Дирһәм
## Шулай уҡ ҡара

* Динар Арабского халифата
# Октябрьский (Стәрлетамаҡ районы)

Октябрьский (рус. Октябрьское) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1045 кеше. Почта индексы — 453147, ОКАТО коды — 80249860001.

# Октябрьский (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 24 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 24 км
# Парнока-Ю

Парнока-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының уң ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Парнока-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066817
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006681
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ванкувер (Вашингтон)

Ванкувер — Колумбия йылғаһының төньяҡ ярында, Вашингтон штатында урынлашҡан ҡала.
Ванкувер ҡалаһына 1937 йылда Мәскәүҙән Төньяҡ полюс аша совет осоусы Валерий Павлович Чкалов беренсенән булып осто. Уның исемен Ванкуверҙа урам йөрөтә.
# Кур-Ех

Кур-Ех — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Казым йылғаһының уң ярына тамағынан 444 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 94 км.

# Кур-Ех
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020395
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302039
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡобан (йылға)

Ҡобан (рус. Кубань, ҡарас.-балҡ. Къобан, ҡаб.-черк. Псыжь, адыг. Псыжъ, абаз. Къвбина, нуғ. Кобан, бор. грек. ‛Ύπανις Гипанис, лат. Hypanis, Vardanes) — Рәсәйҙең Төньяҡ Кавказдага йылға.

# Ҡобан (йылға)
## География

Оҙонлоғо — 870 км, бассейн майҙаны — 57 900 км².
# Тарасовка (Жмеринка районы)

Тарасовка (укр. Тарасівка) — Украиналағы ауыл, Винница өлкәһе Жмеринка районында урынлашҡан.
КОАТУУ коды — 0521086303. 2001 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 688 кеше тәшкил итә. Почта индексы — 23161. Телефон коды — 4332. 2,895 км² майҙанды биләй.

# Тарасовка (Жмеринка районы)
## Ауылдың тарихы һәм бөгөнгөһө

Тарасовка ауылы Винница өлкәһендә бай тарихлы боронғо ауылдар иҫәбенә инә, тәүге тапҡыр XVIII быуат башында телгә алыныуы билдәле. Боронғо ултыраҡ Тарасовка ауылынан көньяҡ-көнбайышыраҡ урынлашҡан булған, ул урын «Попов быуаһы» тип йөрөтөлә. 1986 йылда П. И. Хавлюк тарафынан асылған. Риүәйәт буйынса, ауыл татар-монгол ябырылыуы арҡаһында юҡҡа сыға. Ауылдың исеме буйынса фараздарҙың береһе: «Попов быуаһы» ыҙаны тирәһендәге Таращан монастыры атамаһынан алынған.
Ауылда Изге Апостол һәм Евангелист Иоанн Богослов ғибәҙәтханаһы эшләп килә, Украина православие сиркәүенең Винница епархияһы Жмеринка благочиниеһына ҡарай.
Бөгөнгө көндә Тарасовка — ауыл советы үҙәге, совет составына ике ауыл инә: Будьки, Вознивцы. 2001 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда 688 кеше йәшәй.
Ауыл тәбиғи һыу сығанаҡтарына бай, улар күп урындарҙа өҫкә сығалар әм ауыл аша үткән Мурафа йылғаһын байыталар, 1970 йылда «Заря коммунизма» колхозы йылғала майҙаны 180 га булған быуа төҙөй. Икенсе донъя һуғышында 289 ауыл кешеһе ҡатнашҡан.
Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары хөрмәтенә һәм Аслыҡ ҡорбандары иҫтәлегенә обелискылар ҡуйылған. Мәктәп, ике магазин, клуб, почте бүлексәһе бар.
Урындағы фермер бик күркәм ял итеү базаһын төҙөгән, унда шарлауыҡ, ҡулдан эшләнгән ҙур таш күпере бар. XVIII быуатта бер километр тирәһе оҙонлоҡтағы өс имән таҡталарынан немецтар тарафынан эшләнгән һыу үткәргес торбаһы аша шифалы һыу килә. Әлегә тиклем был урын «немец» атамаһы менән йөрөтөлә. Улар унда шулай уҡ спирт заводы (укр. гуральня) төҙөгән, һуңынан был завод янған, урынында бик күп ҡап-ҡара көл ҡалды, тип иҫләй ауыл ҡарттары. Заводтың фундаменты әле лә һаҡланып ҡалған.
Шулай уҡ ауылда ҙур булмаған костёл һаҡланып ҡалған (элек бында поляктар күпләп йәшәгән).

# Тарасовка (Жмеринка районы)
## Билдәле шәхестәр

* Ковалёв Иван Платонович (21 май 1921 йыл — 20 июль 2016 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, Совет армияһы полковнигы, Советтар Союзы Геройы (1944);
* Витвицкий Александр Павлович (05.08.1924 йыл − 22.12.1977 йыл) — Социалистик Хеҙмәт Геройы;
* Страшный Василий (09.09.1951 йыл — 08. 06. 2008 йыл)— яҙыусы, шағир.
Урындағы советтың адресы
23161, Винница өлкәһе, Жмеринка р-ны, Тарасовка ауылы, Шевченко урамы, 17, тел. 3-12-31
# Тбилиси мәсете

Тбилиси мәсете (груз. თბილისის მეჩეთი) — Грузияның баш ҡалаһы Тбилиси ҡалаһында урынлашҡан ғибәҙәтхана, йәмиғ мәсете.

# Тбилиси мәсете
## Тарихы

1723—1735 йылдарҙа төрөктәр тарафынан төҙөлә. Полководец, Иран шаһы (1736-1747 йылдар) Нәдир шаһ бойороғо буйынса һүтелә. 1846—1851 йылдарҙа Италия архитекторы Джовани Скудиери проекты буйынса ҡабаттан төҙөгән. Әммә 19-сы быуатта уны тағы һүтәләр һәм урынына бөгөн дә эшләгән яңы мәсет һалалар. Тбилисиҙа берҙән-бер ғәмәлдәге мәсет.
Мәсет бинаһы ике ҡатлы, ҡыҙыл кирбестән төҙөлгән. Архитектураһында ислам архитектураһы өлгөләре менән бер рәттән неоготик элементтар ҙа ҡулланылған. Бер манаралы. Мәсет эсе төрлө төҫтәге матур яҙмалар менән биҙәлгән. Бина Тбилисиҙың тарихи үҙәгендә Абонатубани кварталында Ботаника урамында Нарикала ҡәлғәһе йәнәшәһендә урынлашҡан. Мәсет эргәһендә Тбилисиҙың тарихи йөҙөн билдәләүсе атаҡлы Орбелиани мунсалары һәм башҡа матур тарихи биналар урынлашҡан.

# Тбилиси мәсете
## Статусы

Мәсет Грузияның Мәҙәниәт министрлығы балансында тора, әммә шуға ҡарамаҫтан әлегәсә рәсми статусҡа эйә түгел.
# Пыль-Ю

Пыль-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лоптюга йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Пыль-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043995
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004399
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Асес-Еган

Асес-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 744 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Асес-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203732
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Үрге Мельничная

Үрге Мельничная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюрса йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Үрге Мельничная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023547
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202354
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кевру-Ягун

Кевру-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 286 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.

# Кевру-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048038
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204803
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2