yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мөбәх

Мөбәх (ғәр. مباح‎‎ — рөхсәт ителгән; рус. Мубах) — ибәхә, хәләл, жәғиз һәм мотлаҡ һүҙҙәренең синонимы — шәриғәттә фарыз да, харам да булмаған ғәмәл. Яҡшы ниәт менән ҡылынған ғәмәл — хәләл, ә яман ниәтлеһе — гонаһ булып сыға. Шәриғәттең биш хөкөмөнөң береһе. Туҡланыу, ашау-эсеү, йоҡо кеүек ғәмәлдәр мөбах миҫалы булып тора.

# Мөбәх
## Билдәләмәһе

Мөбәхте шәриғәт нейтраль, кәрәкле һәм бер ниндәй баһаға ла мохтаж булмаған эштәр һәм ғәмәлдәр категорияһына индерә. Мөбәх тураһындағы мәсьәлә ислам хоҡуҡтарының (фиҡһ) әхкәм бүлегендә аңлатыла. Теге йәки был хоҡуҡи мәктәпкә (мәҙһәб) ҡарап, бер үк ғәмәлдәр мөбәх категорияһына индерелергә йәки унан сығарылырға мөмкин. Хәҙерге мосолман йәмғиәтендә мөбәх проблематикаһының көнүҙәклеге йәмәғәт тормошонда һәм көнкүрештә яңы күренештәрҙе ҡабул итеү йәки кире ҡағыу менән бәйле. Артислыҡ һәм художество эшмәкәрлеге, бигерәк тә һынлы сәнғәт һәм музыка менән бәйле мәсьәләләр буйынса ислам йәмғиәтендә күптән бәхәстәр бара. Бынан тыш, «зиннәтле әйберҙәр» категорияһын билдәләү бик ҡатмарлы булып тора; тыйылған продукттар (сусҡа ите һ. б.) ҡулланылған импорт тауарҙары; кейенеү манераһы; ваҡыт үткәреү ысулдары һ. б. Мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн ислам хоҡуҡтары сығанаҡтарын (истихсан, истислах һ. б.) йәлеп итеү ҙур әһәмиәткә эйә.
# Үрге Летняя

Үрге Летняя — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Үрге Летняя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200028259
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202825
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мерзлая (йылға)

Мёрзлая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мерзлая (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089725
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008972
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Барсук (Чулым ҡушылдығы)

Барсук — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 1504 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Барсук (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201496
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Bank of Georgia

Bank of Georgia (груз. საქართველოს ბანკი), «Грузия банкы» акционерҙар йәмғиәте — Грузияла иң эре коммерция банктарының береһе. Штаб-квартираһы — Тбилисиҙа.

# Bank of Georgia
## Милекселәре һәм етәкселәре

Банк акциялары Лондон фонд биржаһында (биржа тикеры LSE: BGEO(недоступная ссылка)Ҡалып:Lse) һәм Грузин фонд биржаһында (биржа тикеры GeSE:GEB) котировкалана.
Банктың күҙәтеү советы рәйесе — Николас Енукидзе. Генераль директоры — Ираклий Гилаури.

# Bank of Georgia
## Эшмәкәрлеге

Банк инвестициялау бизнесы, ваҡлап һатыу, аҡса средстволарына идара итеү һ. б. йүнәлештәрҙәге эшмәкәрлекте тормошҡа ашыра. Bank of Georgia’ның 100-ҙән ашыу филиалы бар; Грузияла, Украинала һәм Беларуста эшләй. Банк «BG Capital» инвестициялау компанияһына эйә.
2007 йылдың 31 декабренә банктың активтары 2,95 млрд лари (2006 йылдың 31 декабренә — 1,21 млрд лари) тәшкил итә, үҙ капиталы — 0,56 млрд лари (0,38 млрд лари); саф килеме 2007 йылда — 75,6 млн лари (2006 йылда — 26,8 млн лари).
# Кружилинский утары

Кружилинский — Рәсәйҙәге Ростов өлкәһенең Шолохов районындағы утар, Кружилинский ауыл биләмәһенең административ үҙәге, яҙыусы Михаил Александрович Шолоховтың тыуған ере. 2009 йылдың 1 ғинуары мәғлүмәттәре буйынса, халыҡ һаны 1322 кеше.

# Кружилинский утары
## Географияһы

Район үҙәгенә саҡлы ара — 33 км.

# Кружилинский утары
## Тарихы

1749 йыл тирәһендә барлыҡҡа килгән Кружилин утарына нигеҙ һалыусы тураһында ике фараз бар. Беренсеһе буйынса – йөҙ башы Григорий Кружилин, икенсеһенә ярашлы – ағалы-энеле Григорий, Захар, Иван, Иона, Пётр, Савва Кружилиндар, Иван Лиховидов һәм Иван Четвериков. 1820 йылда утарҙа - 20, ә быуат һуңына 200 хужалыҡ була. Октябрь революцияһы алдынан йәмғиәт тарафынан һайланған атаман утарҙың идара итеүсеһе булған, уның халҡы Вёшенская станицаһы Троицк сиркәүенә доға атҡарырға йөрөгән (прихожандар). 1881 йылдың 3 майында Кружилин, Каргин-Кружилин, Максаев утарҙары, Ясеновка ҡасабаһы вәкилдәре Дон һәм Новочеркасск архиепискобына Каргин-Кружилин утарында яңы сиркәү төҙөү ихтыяжлығы буйынса юллама яҙf. Төҙөлөшкә рөхсәт бирелгәс, сиркәү төҙөү 1885 йылда тамамланf һәм изгеләштерелә.
Святитель һәм Чудотворец Николайға нарыҡланған ағас сиркәү таш нигеҙҙә тора, бер тәхете, 12 ҡыңғырауы һәм ағас ҡоймаһы була. Сиркәү утар үҙәгендәге майҙанда, бай казактарҙың ихаталары эргәһендә урынлаша. 1904 йылдан унда сиркәү яны мәктәбе эшләй.

# Кружилинский утары
## Тарихы
### Урамдары

| Асфальтная (Асфальт) урамы Васильковая (Күк сәскә) урамы, Интернациональная (Интернационал) урамы, Молодёжная (Йәштәр) урамы, Набережная (Яр буйы) урамы, Садовая (Баҡса) урамы, Солнечная (Ҡояшлы) урамы, Цветочная (Сәскәле) урамы, Центральная (Үҙәк) урамы, Шапировка урамы, Школьная (Мәктәп) урамы, Шолохов урамы, Янтарная (Гәрәбә) урамы, | Газетный (Гәзит) тыҡрығы, Дружба (Дуҫлыҡ) тыҡрығы, Заречный (Йылға аръяғы) тыҡрығы, Лесной (Урман) тыҡрығы, Парковый (Парк) тыҡрығы, Радужный (Йәйғорло) тыҡрығы, Речной (Йылға) тыҡрығы, Садовый (Баҡса) тыҡрығы, Степной (Дала) тыҡрығы, Хлебный (Икмәкле) тыҡрығы, Школьный (Мәктәп) тыҡрығы. |

# Кружилинский утары
## Билдәле кешеләре

* Бокова Харитиния Алексеевна — Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Кружилинский утары
## Иҫтәлекле урындары

* М. Шолохов тыуған һәм биш йыл йәшәгән йорт. Уны яҙыусының сауҙагәр Парамоновта приказчик булып эшләгән атаһы Александр Михайлович Шолохов һатып ала. 1910 йылда, Шолоховтар ғаиләһе Каргинға күсеп китеү сәбәпле, йорт һатыла. Хәҙерге ваҡытта был йорт, ихатаһы, емеш баҡсаһы, кибете, мунсаһы, оҙон келәте, ат һарайы менән бергә, Шолохов Дәүләт музей-ҡурсаулығына инә.
* XIX б. аҙағы - XX б. башы Казак ихатаһы музейы. Музей составына йорт, һарай, оҙон келәт, мөгәрәп һ.б. инә. Музей килеүселәрҙе боронғо казак утары йыһазы менән таныштыра.
* Святитель һәм Чудотворец Николайға нарыҡланған ағас сиркәү.
* Утарҙан сыҡҡан ерҙә Тымыҡ Дон казактары һәйкәле урынлашҡан.
# Нуленсе километр (Өфө)

«Нуленсе километр» билдәһе— Өфөләге символик геодезия тамғаһы. Ул Өфө һәм Рәсәй Федерацияһы, шулай уҡ донъя ҡалалары араһындағы юлдың оҙонлоғон иҫәпләүҙә башланғыс нөктә булып тора.

# Нуленсе километр (Өфө)
## Тарихы

«Нуленсе километр» тамғаһы 2007 йылдың 14 сентябрендә сәғәт 12-лә Ленин урамындағы Почтамт эргәһендә ҡуйыла. Диск рәүешендәге бронза билдәнең диаметры 1,5 метр, ауырлығы 700 килограмм. Ул Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең ҡойоу цехында ҡойола. Тамғала Башҡортостан Республикаһының милли символикаһы, «0» һаны һүрәтләнә һәм «Башҡортостан Республикаһының автомобиль юлдарының нуленсе километры» тигән һүҙҙәр яҙылған.
Баш почтамтың фасадына иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла, унда Мәскәү, Калининград, Владивосток, Мурманск һәм Сочиға тиклемге арауыҡ күрһәтелгән. Шулай уҡ Нуленсе километр билдәһенең Башҡортостандың Рәсәйгә инеүенә 450 йыл тулыуға бағышлап ҡуйылыуы ла бәйән ителә.
Рәсми билдәне ҡуйыу тантанаһында Өфө ҡалаһы мэры Павел Качкаев, "Рәсәй почтаһы"ның Өфө филиалы директоры Альберт Дүсәлимов, Өфө почтамты начальнигы Айрат Минасов, Өфө мотороҙар эшләү предприятиеһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Александр Артюхов, Өфө почтамты коллективы исеменән «Мисс Рәсәй почтаһы» титулын яулаусы Наталья Сарычева ҡатнаша.
Тантана барышында «Нуленсе километр»ҙан Мәскәү һәм алыҫ сит илгә (Нигерияға һәм Һиндостанға) хаттар һәм посылкалар ебәрелә. Ебәрелгән хат һам посылкаларҙың почта маркаһына махсус һәм Өфө почтамты һүрәтләнгән штемпель баҫыла.
# Ҡарас сәсән

Ҡарас сәсән (XVII—XVIII бб.)
Ҡарас сәсән тураһында бик аҙ ғына мәғлүмәттәр һаҡланған. Риүәйәттәрҙә әйтелгәнсә, Ҡарас сәсән Ҡобағош сәсәндең бүләһе. Уның атаһы Ҡушкилде, бабаһы Көнбағыш, бабаһының атаһы Ҡобағош сәсән. Уның йәшәгән ере — Тамъян-Ҡатай яғы (хәҙерге Учалы районы Наурыҙ ауылы урыны). Атаһына оҡшап, Ҡарас батыр булған һәм уҡтан мәргән атҡан. Ҡаҙаҡ барымтасыларына ҡаршы барған, башҡорт яуҙарында ҡатнашҡан. Сәсәнлеге менән дә халыҡ араһында дан алған. Риүәйәттәрҙә уның сәсәнлек өлгөләре һаҡланған.
1750 йылдарҙа Тамъян-Ҡатай кантоны Наурыҙ ауылы башҡорттарының төп аталары Айбағыш, Көнбағыш исемле ике бер туған булған. Айбағыштан Килдеш исемле атҡыс, мәргән тыуып заманында тиңһеҙ булған. Көнбағыштан Ҡушкилде тыуып, ул да атҡыс булған. Ҡушкилденән Ҡарас исемендә бер улан ҡалған. Ҡарас та, атаһы һымаҡ, уҡ-һаҙаҡҡа бирелеп, йәштән батырлыҡ, атҡыслыҡ исемен алып, һәр ваҡыт Килдеш батыр менән бергә яу ҡайтарып, яу сабып йөрөгән… Әүәл атҡыстар йыйылышып майҙан тотҡан. Килдеш менән Ҡарастан алда һис кем булмаған.
# Ҡорбан

Ҡорбан — башҡорт ир-ат исеме.

# Ҡорбан
## Этимология

Ҡорбан ғәрәп телендә:1) үҙен-үҙе аямаған, ҡорбан иткән; 2) һижрә — Ай календарының 12-се Зөлхизә айының 10-да башланып, 3 көн дауам итә торған ҡорбан байрамында тыуған. Төрки халыҡтарҙа күп таралған исем

# Ҡорбан
## Фамилия

Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы Ҡорбанғәлиев (шулай уҡ Ҡорманғәлиев, 1889—1972) — күренекле башҡорт дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре.
Ҡорбанғәлиева (Сафиуллина) Суфия Шәрәфулла ҡыҙы (13 февраль 1949 йыл) — башҡорт артисы, уҡытыусы һәм тәржемәсе. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2000) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1990) артисы[1].
Ҡорбанғоло Мәликғоло улы Бирҙемөхәммәдов (рус. Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич, төркм. Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow; (29 июнь 1957 йыл, Төркмәнстан ССР-ы, Ашхабад өлкәһе) — Төркмәнстан сәйәсмәне һәм дәүләт эшмәкәре, 2007 йылдың 14 февраленән Төркмәнстан президенты. Иҡтисад фәндәре докторы (2010), медицина фәндәре докторы (2007), Төркмәнстан ФА академигы (2009), Төркмәнстан Ҡораллы көстәре генералы (2007). Төркмәнстан Ҡаһарманы (2011). Рәсми булмаған «Милләт лидеры», «Арҡадағ» («арҡалашусы») титулдары бар.
Мөхәмәтһарун (Һарун) Ғәбиҙулла улы Ҡорбанғәлиев (1892—1920) — хәрби эшмәкәр, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт армияһында 3-сө Башҡорт пехота полкының 1-се батальон командиры.
Ҡорбанаева Хәлимә Абдулла ҡыҙы (27 декабрь 1900 йыл — 2 апрель 1972 йыл) — педагог. СССР-ҙың 3‑сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты. ВКП(б) ағзаһы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1949). Ленин ордены кавалеры (1949).
Ҡорбанғәлиев Ғәбиҙулла Ғәбделхәким улы (21 ноябрь 1859 йыл — 7 декабрь 1919 йыл) — башҡорт дин, сәйәсәт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Күпләп эйәреүселәре булған билдәле, абруйлы дини лидер.
# Үрге Ослан

Үрге Ослан — Татарстан Республикаһындағы Үрге Ослан районының үҙәге.
# Сивеж (Малаховка ҡушылдығы)

Сивеж — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Малаховка йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сивеж (Малаховка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031117
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003111
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шалашня

Шалашня — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Чусов ҡултығы) уң ярына 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Шалашня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100012165
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101216
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Плоскуша (Битюга ҡушылдығы)

Плоскуша — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Битюг йылғаһының уң ярына тамағынан 318 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Плоскуша (Битюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Битюг. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100912107000003811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000381
* Бассейн коды — 05.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Толбинка

Толбинка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лосьминка йылғаһының һул ярына тамағынан 8,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Толбинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020897
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002089
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Каспийск

Каспийск (рус. Каспийск, авар. Каспиялъухъ) — Дағстан Республикаһында урынлашҡан ҡала. Халыҡ һаны буйынса Махачҡалаҙан һуң өлкәлә дүртенсе урында тора.

# Каспийск
### Иҡтисад

* АО «Дагдизель заводы»
* Каспийск дөрөҫ механика заводы
# Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто

Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто (Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто дәүләт бюджет учреждениеһы) — Башҡортостан халыҡтарының милли мәҙәниәтен һәм туған телен һаҡлауға, үҫтереүгә йүнәлтелгән дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыу өсөн ойошторолған ойошма. 1994 йылдың 19 апрелендә БР Президенты Указына ярашлы барлыҡҡа килә.

# Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто
## Филиалдары

БР Халыҡтар дуҫлығы йорто һәр милләттең милли йолаларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен, тарихи-архитектура һәйкәлдәрен һаҡлау, милли үҙаңын уятыу маҡсатында тарихи-милли үҙәктәр аса һәм 2006 йылдың 1 июнендә, БР Хөкүмәтенең 85-се ҡарарына ярашлы, был үҙәктәргә Халыҡтар Дуҫлығы йортоноң филиалдары статусы бирелә. Бөгөнгә учреждениеның 26 филиалы бар. Улар: «Темәс» (Баймаҡ районы), «Сәйетбаба» (Ғафури районы), Ҡәнзәфәр бей исемендәге «Һарайлы» (Благовар районы), Муса Гәрәев исемендәге (Илеш районы), Туймазы районы, Ҡурған, Ырымбур, Свердловск, Силәбе өлкәләре, Пермь крайы, Ханты-Манси автономиялы округы — ЮГРА, Татарстан Республикаһы — башҡорт, мишәр (Балтас районы), татар (Бүздәк районы), украин (Стәрлетамаҡ районы), белорус (Иглин районы), латыш (Архангел районы), сыуаш (Ҡырмыҫҡалы районы), мари (Мишкә районы), удмурт (Тәтешле районы), немец — Благовар районы), мордва (Федоровка районы) тарихи-мәҙәни үҙәктәре, «Никольский храм» (Краснокама районы), «Красный яр» — рус (Өфө районы), Цветаева әҙәби, Аксаков (икеһе лә — Бәләбәй районы) тарихи-мәҙәни үҙәктәре.

# Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто
## Директорҙары

* Алсынбаев Шәрифулла Сәйфулла улы (1998-2009)
* Ибраһимов Азат Әхмәт улы (2014-2019).
* Солтанморатов Илгиз Зәнфир улы (2019-2021).
* Мирхәйҙәрова Гөлназ Ғиндулла ҡыҙы (2021-2022).
* Ғайсина Флүзә Фәтҡулла ҡыҙы (2022 йылдың сентябренән.
# Синод-Вож

Синод-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уль-Вож йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Синод-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068330
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006833
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Исмәғили әҙәбиәт

Исмәғили әҙәбиәт (ғәр. الأدب الإسماعيلي‎; рус. Исмаилитская литература) — ғәрәпсә, фарсы, урду һ. б. телдәрҙә исмәғили шиғыйҙарҙың дини-фәлсәфәүи трактаттары һәм нәфис әҙәбиәте.
Шиғый имамы Жәғәфәр әс-Садиҡтың улы Исмәғил исеменән сыҡҡан ағымдың Яҡын Көнсығыш территорияһында VIII быуатта ортодоксаль сөнни мосолмандарға ҡаршы барлыҡҡа килә.
Исмәғили әҙәбиәт исламда белем һәм интеллектуаль йүнәлеш эҙләүҙе фанатик пропагандалау менән тасуирлана. Исмәғилиҙәр Һиндостанда һәм мосолман Африкаһы биләмәһендә төрлө телдәрҙә бик күп китаптар һәм гәзиттәр сығара.
# Өфө (аэропорт)

Өфө халыҡ-ара аэропорты АЙ (рус. АО «Международный аэропорт Уфа́») — Мостай Кәрим исемендәге Өфө халыҡ-ара аэропорты, Волга буйы федераль округында иң ҙур аэропорт. Аэропорттың менеджмент сифаты системаһы ISO 9001:2008 стандарт менән сертификатлаған.

# Өфө (аэропорт)
## Ҡоролмалар

2015 йылда реконструкцияланған ҡапламаһы металл конструкцияларынан эшләнде.
# Думбыра

Думбыра — боронғо башҡорт ҡыллы музыка ҡоралы. Ул байтаҡ төрки халыҡтарында таралған, мәҫәлән, ҡаҙаҡтарҙа (думбыра), үзбәктәрҙә, алтайҙарҙа (топшур), тываларҙа (топшулуур) һәм башҡалар, шулай уҡ тажиктарҙа (дутар). Ҡаҙаҡ думбыраһы менән сағыштырғанда, башҡорт думбыраһы грифының ҡыҫҡараҡ булыуы менән айырыла.
Думбыра сәсәндәрҙең музыка ҡоралы булған. Боронғо ҡобайырҙар, эпостар (шулай уҡ мәшһүр «Урал батыр» эпосы ла) барыһы ла көйгә һалынып башҡарылған, шуға ла думбыра, аккомпанемент булараҡ, мотлаҡ булған. Боронғо думбыраның төҙөлөшө тураһындағы бәхәстәр тынмай. Үкенескә ҡаршы, боронғо думбыра халыҡ араһында ла һаҡланмаған. Бөгөнгө көндә беҙ уның тураһында тик халыҡ ижадынан һәм урыҫ этнографтары, яҙыусылары яҙмаларынан ғына сығып беләбеҙ. Думбыраның нисә ҡыллы булыуы ла аныҡ ҡына билдәле түгел. Кемдер, ҡаҙаҡтарҙыҡы кеүек, ике ҡыллы булған, тиһә, икенселәре урыҫ халыҡ инструменты домра кеүек (ә ул, билдәле факт, боронғо төрки милли инструментынан килеп сыҡҡан), өс ҡыллы булған, тип иҫәпләй. Археолог һәм этнограф Р. Г. Игнатьев үҙенең «Салауат Юлаев — Пугачёв бригадиры, йырсы һәм импровизатор» тигән әҫәрендә биш ҡыллы "бандура"ны атап үтә.
Ни өсөн халҡыбыҙ, йөҙәр йыл буйы йырҙарын, эпостарын һаҡлап килһә лә, думбыраһын шулай тиҙ онотҡан һуң? Был ХVII—XVIII быуаттарҙағы батша колониаль сәйәсәте менән бәйле. Сәсәндәр, белеүебеҙсә, башҡорт халҡының азатлыҡ көрәшендә әүҙем ҡатнашҡан, уның илһамландырыусыһы булған. Шуға ла улар, ихтилалдар баҫтырылған ваҡытта, ҡаты эҙәрлекләүгә дусар булған. Думбыралар, сәсән музыкаль ҡоралы булараҡ, юҡ ителгән, уны халыҡ күңеленән юйырға тырышҡандар. Үкенескә ҡаршы, улар маҡсатына ирешә — думбыра онотола, әммә бөтөнләйгә түгел.
1980-се йылдарҙа, яҙма документтарға таянып, халыҡ оҫтаһы В. Ш. Шөғәйепов башҡорт думбыраһын тергеҙә башлай. Шул уҡ ваҡыттарҙа думбыраны тергеҙеү өҫтөндә Ғ. Ҡобағошов, Ю. Зирин, А. Овчинников, В. Зубченко, А. Параев эшләй. 1992 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институты эргәһендә башҡорт думбыраһы һәм ҡыл-ҡумыҙ яһау буйынса эксперименталь оҫтахана асыла. Был оҫтаханала Р. М. Ғәлимов, А. Я. Янғужин, А. Һ. Байрамғолов, С. У. Баймөхәмәтов эшләй.
Заманса инструмент өс ҡыллы, кварта-квинта төҙөлөшлө, 19 ладлы, корпусы ағастан йәбештерелеп эшләнелә. Әлбиттә, был инструмент боронғонан бик ныҡ айырыла — ул оркестр талаптарына ҡулайлаштырылған. Сопрано, альт, бас думбыралар эшләнә.
# Лазавка

Лазавка — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Любовша йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Лазавка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000133
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Крутая (Пеша ҡушылдығы)

Оло Крутая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеша йылғаһының уң ярына тамағынан 222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Оло Крутая (Пеша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054172
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005417
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Костовка

Костовка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обховица йылғаһының һул ярына тамағынан 5,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Костовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000601
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0