yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡанҡанды

Ҡанҡанды — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ҡанҡанды
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102232
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Монза (Кострома ҡушылдығы)

Монза — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.

# Монза (Кострома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012038
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001203
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғабдулла ибн Рәүәһа

Әбү Мөхәммәт Ғабдулла ибн Рәүәһа әл-Хәҙрәжи (ғәр. عبدالله ابن رواحة‎;рус. Абдуллах ибн Раваха; ?, Мәҙинә, — 629, Мута) — Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) иң билдәле сәхәбәләренең береһе, ансар.

# Ғабдулла ибн Рәүәһа
## Биографияһы

Уның тулы исеме: Ғабдулла ибн Рәүәһа ибн Сәләбә әл-Хәҙрәжи. Ҡушаматтары: Әбү Мөхәммәт, Әбү Ғәмр һәм Әбү Рәүәһа. Абдулла Мәҙинәлә тыуған. Тыуған ваҡыты билдәле түгел. Сығышы менән хәҙрәж ырыуынан. Ғәкәбә янындағы икенсе ант ваҡытында ислам ҡабул иткән .
Мәккә мосолмандарының Мәҙинәгә күсенгәненән (Һижрәт) һуң, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең сәркәтибе һәм уға яҡындарҙың береһе була.
Ғабдулла ибн Рәүәһа Бәҙер, Өхүд, Ур һәм Хәйбәр һуғыштарында ҡатнаша.

# Ғабдулла ибн Рәүәһа
## Биографияһы
### Вафаты

629 йылда Мута янындағы алышта һәләк була

# Ғабдулла ибн Рәүәһа
## Биографияһы
### Шағирлығы

Ғабдулла ибн Рәүәһа шағир булған. Ҡайһы бер мәжүси шағирҙар Мөхәммәт пәйғәмбәргә ҡарата мыҫҡыллы шиғырҙар яҙғанда, ул Пәйғәмбәрҙе яҡлап шиғырҙар ижад иткән. Ҡөрьәндә был хаҡта аяттар бар:
* Шағирҙарға килгәндә, эш былай тора. Уларға ла аҙашҡандар эйәрә. Күрмәйһеңме ни, улар нимә ҡылғанда​рын белмәйенсә (тилереп), болондар буйлап йөрөй. Һәм тормошҡа ашмаҫтай хыялый һүҙҙәр һөйләнәләр. (Үҙҙәре бул​дыра алмаған эшкә башҡаларҙы өндәйҙәр.) Бары тик иман килтереп, изгелек ҡылғандар, Аллаһты онотмағандар һәм үҙҙәренә ғәҙелһеҙлек ҡылғандарҙан үҙҙәрен яҡлай алғандар, улар (Хаҡҡа ҡаршы шиғыр яҙған хыянатсы шиғырсылар) рәтендә түгел. Ғәҙелһеҙлек ҡылған залимдар үҙҙәренең ҡайҙа барасаҡтарын оҙаҡламай белерҙәр.
* Әш-Шуъара 26:224—227
# Мәтәү

Мәтәү — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өҫән йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мәтәү
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028282
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102828
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Төйәләҫ (ауыл)

Төйәләҫ — Башҡортостанда Төйәләҫ йылғаһы эргәһендәге ауыл. Сибай ҡалаһынан 14 км алыҫлыҡта ята.
# Нгарка-Сэври-Яха

Нгарка-Сэври-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Нгарка-Сэври-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038716
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303871
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әбет ауыл Советы (Мәләүез районы)

Әбет ауыл Советы —Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Боһорман ауылы.

# Әбет ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Тарихы

Боһорман ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Богацкая Любовь Антоновна

Любовь Антоновна Богацкая (1917 йылдың 20 авгусында, Белгород өлкәһе Колотиловка ауылында тыуған — 1994 йылдың 14 июнендә вафат булған) — Белгород өлкәһе Ракитянский районы «Краснояружский» тоҡомло мал заводы һауынсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (22.03.1966).

# Богацкая Любовь Антоновна
## Биографияһы

Любовь Богацкая 1917 йылда Колотиловка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1933 йылда «Дубино» совхозында тыуған. Һуңыраҡ «Краснояружский» совхозына быҙау ҡараусы булып эшкә күсә. 1938 йылда һауынсы булып эш башлай. Һуғыш йылдарында бөтә мал-тыуар көнсығышҡа илдең төпкөлөнә оҙатыла. 1943 йылда көтөү тыуған яғына кире ҡайтарыла.
Мал бик ябыҡ, интеккән хәлдә була. Любовь Антоновна ошо ҡатмарлы йылдарҙа ла бер һыйырҙан йылына 1500—2000 кг һөт һауып ала. Биш йыл үтеүгә уның төркөмөндә 10 һыйыр иҫәпләнеп, һәр һыйырҙан йылына 4000 килограмдан ашыу һөт һауып алған. 1950—1953 йылдарҙа һөт һауыу рекордлы була, һәм ул бер баш һыйырҙан 5200 кг һөт һауып ала башлай. Ғәҙел һәм намыҫлы хеҙмәте өсөн Богацкая күп тапҡыр бүләкләнә.
Малсылыҡта юғары продуктлылыҡҡа өлгәшкәне өсөн, 1966 йылдың 22 март указы менән Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы менән бүләкләнеп, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Артабан хаҡлы ялға сыға.
Белгород өлкәһе хеҙмәтсәндәр депутаттары Советы депутаты итеп һайлана.
1994 йылдың 14 июнендә вафат була.

# Богацкая Любовь Антоновна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (22.03.1966)
* Ленин ордены (22.03.1966)
* Ленин ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
# Ионыш

Ионыш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ионыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009471
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100947
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Мутная (Индига ҡушылдығы)

Оло Мутная (Мутная) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Индига йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Оло Мутная (Индига ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055582
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005558
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Венеция

Венеция (итал. Venezia) — Италияның төньяғындағы ҡала. Халыҡ һаны яҡынса 270,4 мең кеше (2009 йылда). Адриатик диңгеҙендәге порт. Әһәмиәтле туризм үҙәге.
Венеция йөҙ илленән артыҡ канал менән бүлгеләнгән ун һигеҙ утрауға урынлашҡан. Материктан һөжүм итеп торған варварҙарҙан һаҡланыр өсөн уны махсус утрау өҫтөнә һалғандар. Хәҙер ҡаланы континент да Понте делла Либера күпере тоташтыра, шуға өҫтәп, ҡаланың эсендә тағы дүрт йөҙ күпер бар.
Венецияның ҡитғалағы өлөшөн Местре тиҙәр. Шундағы Кавалкавиа (ат юлы) тип аталған майҙандан диңгеҙ яғына автобустар йөрөй.

# Венеция
## Тарихи белешмә

Готтар, һуңынан лангобардтар Италияның был төбәгенә һөжүм итә башлағас, Венеция ҡултығы ярҙарында йәшәүсе балыҡсылар һәм диңгеҙселәр йорттарын диңгеҙҙән Пеллестрина, Лидо, Сан-Эразмо утрауҙары менән бүлеп алынған лагуна эсендәге ҡоро ергә һала башлайҙар. Беҙҙең эраның VII — VIII ғбыуатында бында ҡала-республика барлыҡҡа килә. IX — X быуаттарҙа уҡ Венеция Европаның көслө сауҙа һәм диңгеҙселек үҙәгенә әүерелә.
Татар-монгол яуҙарынан һуң Венеция Алтын Урҙа менән сауҙа мөнәсәбәттәре урнаштырған беренсе дәүләт. 1367 йылда Венеция ҡалаһынан сыҡҡан итальян ғалимдары Доменико һәм Франциско Пициганиҙар Алтын Урҙа дәүләте биләгән ерҙәрҙе лә картаға төшөрәләр. ХV быуатта улар Ҡазан ханлығы менән сауҙа итәләр. Венеция сәүҙәгәре Иосафат Барбаро Ҡазанға килеп: “Ҡазан—сауҙа ҡалаһы; унан Мәскәүгә, Польшаға, Пруссияға, Фландрияға күпләп тире-мех сығаралар, тип яҙып ҡалдыра.

# Венеция
## Ҡыҙыҡлы факт

Башҡортостандың Дүртөйлө ауылында Венеция тигән ауыл бар, ул күптәрҙең иғтибарын йәлеп итә. Үҙенсәлекле атаманың килеп сығыуы әлбиттә осраҡлы түгел. Венеция исемен 2001 йылда ла аҡлай ауыл - яҙғыһын боҙ тығылып, Ағиҙел ярҙарынан сыға, һәм бер нисә көнгә йорттар һыу эсендә ҡала. Шулай ҙа иң ҡурҡыныс ташҡын бында 1947 йылда булды тип хәтерләй ололар.
# Седловка

Седловка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ельма йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Седловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000506
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Республика Башкортостан (гәзит)

«Республика Башкортостан» — Башҡортостанда урыҫ телендә нәшер ителгән ижтимағи-сәйәси гәзит. Республиканың төп гәзиттәренең береһе, район һәм ҡаларҙағы ижтимағи-сәйәсе ваҡиғаларҙы яҡтырта.

# Республика Башкортостан (гәзит)
## Тарихы

Гәзитттең беренсе һаны 1906 йылдың 8 (21 октябрендә) «Уфимский рабочий» исемендә баҫылып сыға. Барлығы 28 һан нәшер ителә. Гәзит баҫылған йәшәрен типография төҙөүҙә А. Д. Цюрупа ҡатнаша. Гәзиттең беренсе мөхәррире Алексей Христофорович Митрофанов (партия ҡушаматы Романыч). Уны сәйәси фирҡә эшенә йәлеп иткәндән һуң мөхәррир вазифаһына Борис Михайлович Волин тәғәйәнләнә. 1908 йылдың 17(30) октябрендә гәзит нәшер итеү туҡтатыла.
1917 йылдың 19 мартынан «Вперед!» исеме менән РСДРП-ның Өфө берләшкән комитетының баҫмаһы, көндәлек гәзит булып нәшер ителә. Мөхәррире булып Алексей Иванович Свидерский эшләй. Тиҙҙән уны РСДРП-ның Үҙәк Комитеты ҡарары менән Людмила Николаевна Сталь алмаштыра. 1919 йылдың июль айынан гәзит «Известия Уфимского губернского революционного комитета» исеме менән сыға башлай. 1922 йылдан гәзит РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты һәм Башҡорт АССР-ы Үҙәк башҡарма комитетының матбуғат баҫмаһы булараҡ «Власть труда» исемендә нәшер ителә. 1925 йылдың 1 ғинуарынан «Красная Башкирия», ә 1951 йылдың сентябренән— «Советская Башкирия» исемендә баҫтырыла.
Әлеге ваҡытта — «Республика Башкортостан» тип атала.

# Республика Башкортостан (гәзит)
## Бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966 йылдың 11 авгусы).

# Республика Башкортостан (гәзит)
## Ҡаҙаныштары

* «Республика Башкортостан» гәзите 2016 йылда Башҡортостанда Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуҙы яҡтыртыу буйынса иң яҡшы киң мәғлүмәт сараларының береһе тип танылды.
# Үрге Майга

Үрге Майга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының уң ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Үрге Майга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030950
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003095
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сурб Аствацацин сиркәүе (Оло Салы)

1867
Файл: Дворик_церкви.jpg|мини|Сиркәү әле
Сурб Аствацацин сиркәүе — Ростов өлкәһе Мясников районы Оло Салы ауылындағы ғибәҙәтхана. Әрмән апостол сиркәүенә ҡарай. Әрмән Апостол Сиркәүенең Яңы Нахичеван һәм Рәсәй епархияһы.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлк., Мясников районы, Оло Салы ауылы, Ленин урамы.

# Сурб Аствацацин сиркәүе (Оло Салы)
## Тарих

Император Екатерина Икенсе 1778 йылдың 9 мартында әрмәндәрҙе Дон еренә күсереү тураһындағы указында, күсеп килгән әрмәндәргә үҙ диндәренә һәм милли ҡанундарына ярашлы бары тик Эчмиадзин католикосы — әрмәндәрҙең Юғары патриархына буйһоноп ҡына сиркәү төҙөү хоҡуҡы бирелгән. Яңы ерҙәргә күсеп килгәс, әрмәндәр үҙ сиркәүҙәрен төҙөй башлағандар.
1848 йылда Оло Салы ауылы араларында әрмәндәр ҙә булған мәхәллә кешеләре кирбес сиркәү төҙөргә ҡарар иткән. Төҙөлөш 1860 йылда башланып 1867 йылда тамамланған. Сиркәү проектының архитекторы Н. Моратов булған. Сиркәү проектын барлыҡ әрмәндәрҙеъ Католиксы Армян Нерсесян V раҫлаған. Ул вафат булғас, сиркәүҙе төҙөргә Католикос Матевос I (1858—1865) ярҙам иткән. Төҙөлөш эштәре тамамланғандан һуң, 1867 йылда Католикос Геворк IV (1866—1882) сиркәүҙе изгеләндергән.
1938 йылда сиркәү ябылған, уның милкенең бер өлөшөн урындағы магазин аша һатҡандар. Файл: Нацисты_в_селе_Большие_Салы.jpg|слева|мини|202x202пкс| Немецтар Оло Салы ауылында. Уларҙан артта Сурб Аствацацин сиркәүе күренеп тора. Һуғыш аҙағында, 1945 йылда, сиркәү өр-яңынан эш итә башлаған. Ауылда (3 май 2001 йыл) " Сурб Аствацацин сиркәүе " дини ойошмаһы барлыҡҡа килгән һәм унда мәхәллә кешеләре теркәлә башлаған. Шул уҡ йылда сиркәү тергеҙелгән, 2003 йылда көмбәҙ өлөшө һәм сиркәүҙең стенаһы аяҡҡа баҫтырылған. Мәхәллә кешеләре юғалтылған сиркәү әйберҙәрен табып, кире сиркәүгә килтергәндәр.
2008 йылда сиркәү Сурб Аствацацин сиркәүе тулыһынса аяҡҡа баҫҡан һәм уны барлыҡ әрмәндәрҙең Юғары Патриархы һәм Католикосы Гарегин II 7 сентябрҙә изгеләндергән.
Был ваҡытта Әрмәнстандан килтерелгән барлыҡ әрмәндәрҙең дә изге ҡомартҡыһы — Хачкар, тәре формаһындағы таш, изгеләндерелгән. Ул әрмәндәрҙең үҙ Тыуған илдәренең символы булып, рус-әрмән дуҫлығы хөрмәтенә сиркәү янында ҡуйылған. Ташты бизнесмен Артур Ханамирович Карапетян сиркәүгә бүләк иткән.
26 сентябрь 2011 йыл. Ауылдың репрессияға эләгеп ҡорбан булған дин әһелдәре һәм сиркәү-мәхәллә уҡытыусылары иҫтәлегенә мемориаль һәйкәл-тәре ҡуйылған.
Август айының һуңғы йәкшәмбеһендә Мәрйәм инәнең Успениеһы көнө сиркәүҙә йыл һайын тәхет байрамы үткәрелә.

# Сурб Аствацацин сиркәүе (Оло Салы)
## Дин әһелдәре

2004 йылда сиркәүҙең руханийы булып Сурб Аствацацин тәғәйенләнгән.

# Сурб Аствацацин сиркәүе (Оло Салы)
## Әҙәбиәте

* Вартанян В. Г., Казаров С. С. Армянская-Апостольская Церковь на Дону // Ростов н/Д., 2001.
* Халпахчьян О. X. Архитектура Нахичевани-на-Дону // Ер. 1988/
* Российская и Ново-Нахичеванская епархия Армянской Апостольской Церкви. Исторический путь. М., 2013.
# Луденьга

Луденьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пежма йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Луденьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028582
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002858
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ерза

Ерза — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яхреньга йылғаһының һул ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.

# Ерза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005924
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000592
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гын

Гын — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пож йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Гын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004713
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Түбәнге Сурна

Түбәнге Сурна — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының һул ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Түбәнге Сурна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014657
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001465
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡсулпанов

Аҡсулпанов — фамилия.
* Аҡсулпановтар — башҡорт дворяндары нәҫеле.
* Аҡсулпанов Аралбай Күсәрбай улы (1783—1835) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында 2-се Башҡорт атлы полкының ғәскәр старшинаһы, подпоручик (1812).
* Аҡсулпанов Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улы (1868—?) — хәрби эшмәкәр, подполковник (1917), башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре (1917—1920).
* Аҡсулпанов Күсәрбай Өмөтбай улы (1760—?) — хәрби эшмәкәр. 1788–1790 йылдарҙағы рус-швед һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорттар араһынан тәүгеләрҙән булып нәҫелдән күсеп килгән дворянлыҡ титулына лайыҡ була.
# Тиргәле (йылға)

Тиргәле (рус. Тергала) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур һәм Һамар өлкәләре биләмәләрендә аға. Савруша йылғаһына уң яғынан тамағынан 7,8 км алыҫлыҡта ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км тәшкил итә. Бассейн майҙаны — 237 км².

# Тиргәле (йылға)
## Географияһы

Йылға башы Кенәле Ярҙары ҡалҡыулығында Һамар өлкәһе Исаково ауылынан 4, 5 км алыҫлыҡта ята. Көньяҡ — көньяҡ-көнсығыш-йүнәлешендә әлеге ауыл, шулай уҡ ошо өлкәнең Кротково, Тиргәле, Рысайкино, Алькино ауылдары аша аға. Савруша йылғаһына Ырымбур өлкәһе Пчелка ҡасабаһы ҡаршыһында ҡушыла.
Тиргәле ауылы (Һамар өлкәһе, Похвистневск районы) эргәһендә йылғаны быуып, яһалма күл эшләгән булғандар. Унда халыҡ ял итергә яратҡан, әммә һуңғараҡ быуаны йыралар.
Төп ҡушылдыҡтары: Дерягаль (һул, оҙонлоғо 15 км), Оло Эрәме (һул), Ҡарамалы (уң).
Шулай уҡ йылға бассейнында Новорысайкино, Алешкино, Атамановский, Новокротково (бөтәһе лә Һамар өлкәһе) ҡасабалары урынлашҡан.

# Тиргәле (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кенәле йылғаһы башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008111
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100811
— Бассейн коды — 11.01.00.008
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нилебок

Нилебок (нем. Nielebock) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 238 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,95 км². Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39319 һәм автомобиль коды — JL.
# Матакито

Матаки́то (исп. Mataquito) — Чилиҙың Мауле өлкәһенең Курико провинцияһынан аҡҡан йылға. Курико ҡалаһынан 10 км көнбайышта, Саграда Фамилия ҡасабаһы эргәһендә Тено һәм Лонтуэ йылғалары ҡушылып Матакито йылғаһы барлыҡҡа килә. Ликантен коммунаһының Илока ҡалаһынан көньяҡта тымыҡ океанға ҡоя.