yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хаська-Яга

Хаська-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Наулъяга йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хаська-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055933
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005593
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пыв-Ях

Пыв-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының һул ярына тамағынан 268 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.

# Пыв-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050055
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205005
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кылэг-Ю

Кылэг-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кылэг-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020275
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002027
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Улучжай

Оло Улучжай — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының һул ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Оло Улучжай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003557
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100355
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Панэча-Ты-Вис

Панэча-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыа-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Панэча-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070234
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007023
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Күлбаев Мөхәмәт Сафа улы

Күлбаев Мөхәмәт Сафа улы (25 май 1900 йыл — 23 декабрь 1976 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.

# Күлбаев Мөхәмәт Сафа улы
## Биографияһы

Күлбаев Мөхәмәт Сафа улы 1900 йылдың 25 майында Орск өйәҙе Ырымбур губернаһы Ғәлиәкбәр ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы) тыуған. 12 йәштән эшләй башлай.
1942 йылдың 17 ғинуарында Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.
Төрлө вазифала «Ҡыҙыл Байраҡ» промартелендә, шулай уҡ Белорет металлургия заводында эшләй.
1976 йылдың 23 декабрендә Ғәлиәкбәр ауылында вафат була.

# Күлбаев Мөхәмәт Сафа улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1949 йыл)
# Кажим (Сысола ҡушылдығы)

Кажим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 385 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Кажим (Сысола ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001873
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мырҙағолов

Мырҙағолов — фамилия.
* Мырҙағолов Байғужа Ғәббәс улы (1924—1998) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Мырҙағолов Шәһит Һиҙиәт улы (1915—?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
# Грибо

Грибо (нем. Griebo) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 646 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,6 км². Диңгеҙ кимәленән 75 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6869 һәм автомобиль коды — AZE.
# Ират-Кы (Тэкодель-Кы ҡушылдығы)

Ират-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тэкодель-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ират-Кы (Тэкодель-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068070
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306807
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Австриялы Фердинанд Карл Йозеф-Эсте

Эрцгерцог Австриялы Фердинанд Карл Йозеф -Эсте (нем. Ferdinand Karl Joseph von Österreich-Este; 25 апрель 1781 йыл — 5 ноябрь 1850 йыл) — Австрия фельдмаршалы, Галицияның һәм Трансильванияның генерал-губернаторы.

# Австриялы Фердинанд Карл Йозеф-Эсте
## Биографияһы

Карл Фердинанд 1781 йылда Миланда тыуған . Ул эрцгерцог Фердинандтың һәм Мария Беатриче д ' Эстенең өсөнсө улы. 1799 йылда ул Терезиан академияһына уҡырға ингән, ә 1800 йылда хәрби карьера яһай башлаған.
1805 йылда, Өсөнсө коалиция һуғышы башланғас, Фердинанд Карл Австрия хәрби көстәренең баш командующийы итеп тәғәйенләнә һәм генерал Мак менән бергә квартирмейстер вазифаһын башҡара. Октябрь айында уларҙың армияһы Ульм янында ҡамауға эләгә. Генерал Мак капитуляция яһай, ә Фердинанд Карл 2 мең кавалерист менән Богемияға бәрелешеп инә алған. Унда ул урындағы ғәскәрҙәр менән командалыҡ итә һәм ландштурм ойоштора.Үҙҙәренең көсө менән ул Карл-Филипп фон Вреденың Иглау янындағы көстәренә ҡаршы тора һәм уларға Аустерлиц һуғышында ҡатнашырға ирек бирмәй.
1809 йылда, Бишенсе коалиция һуғышында, Фердинанд Карл ,36 мең һалдатлы Австрия армияһы менән командалыҡ итеп, Варшава герцогствоһына бәреп ингән, унда ул Наполеонға ҡаршы ихтилал ойошторорға булған. Ул һуғыш барышында Варшаваны алған, тик Рашинда тармар ителгән, ә июль айында уға сигенергә тура килгән.
1815 йылда, Етенсе коалиция һуғышында, Фердинанд Карл Австрия резервының ике дивизияһы менән командалыҡ иткән. Киләһе йылда ул Венгрия армияһының баш командующийы булып тәғәйенләнгән.
23 ғинуар, 1826 йыл. Ул Св. Андрей Первозванный ордены менән бүләкләнгән..
1830 йылда Карл Фердинанд Галицияның генерал-губернаторы булып тәғәйенләнгән.1848 йылғы революциянан һуң ул күберәк Италияла йәшәгән.
Фердинанд Карл бер ҡасан да өйләнмәгән. 1850 йылда Альтмюнстерҙа вафат була.
# Кан-Я

Кан-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Иоутынья йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кан-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023959
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302395
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ростов диңгеҙселек кластары бинаһы

1896
Ростов диңгеҙселек кластары бинаһы — йорт Дондағы Ростовта 1896 йылда архитектор В. Т. Шкитко проекты буйынса Ростов диңгеҙселек кластары өсөн төҙөлә. Седов урамы, 8/2 литер В адресы буйынса урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта бинаны Г. Я. Седов исемендәге Һыу транспорты институты биләй. Ростов диңгеҙселәре класы бинаһы төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Ростов диңгеҙселек кластары бинаһы
## Тарихы

Дондағы Ростовта диңгеҙселек кластары 1876 йылда Дон крайы йәмәғәтселеге инициативаһы буйынса асыла. Тәүге ваҡытта улар ҡуртымға алған бинала урынлаша. Үрге Бульвар урамындағы (хәҙер Седов урамы) шәхси бина 1896 йылда, кластарға 3-сө разряд бирелгәндән һуң ғына төҙөлә. Проект авторы — ҡала архитекторы Владимир Карпович Шкитко. 1914 йылда йәнәшәһендә яңы диңгеҙселек училищеһы бинаһы төҙөлә.
1950 йылда диңгеҙселек кластарының фасадында иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла. Унда: «Бында 1895—1899 йылдарҙа Ҡотопто тикшереүсе Г. Я. Седов (1877—1914) уҡыған» тип яҙыла. 1998 йылдың 9 октябрендә Ростов өлкәһе хакимиәте башлығының 411-се ҡарары менән Ростов диңгеҙселек кластары төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булараҡ, дәүләт яҡлауына алына.

# Ростов диңгеҙселек кластары бинаһы
## Архитектураһы

Ике ҡатлы кирбес бинаның фасады Седов урамына сыға. Симметриялы фасадтың архитектура-сәнғәт композицияһын бина бейеклегендәге өс сығынты формалаштыра. Беренсе ҡат рустован, тәҙрә уйымдары декор менән биҙәлгән. Төп ишек ике колонналы портик менән айырылып тора. Икенсе ҡаттағы лопаткалар руст менән биҙәлгән. Тәҙрә уйымы архивольттары ла рустовкаланған. Башта бинаның үҙәк өлөшөндә башныя булһа, хәҙер ул юҡ. Бина коридор системаһы буйынса төҙөлгән, бүлмәләр ике яҡлап урынлашҡан.
* Ростов диңгеҙселек кластары бинаһы
# Ырымбур (йыр)

Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ. Аһ, Ырымбур ҡала — башҡорт халыҡ йыры.

# Ырымбур (йыр)
## Тарихы

Яҡынса 18 быуатта ижад ителгән.
Башҡорт ғәскәрҙәре 1812 йылдағы Ватан һуғышына йәки башҡа яҡҡа Ырымбурҙан китеү тураһында.

# Ырымбур (йыр)
## Текст

* Аһ, Ырымбур-ҡала, сәхрә-дала,
* Күккә ашып тора манара…
* Һау булығыҙ, дуҫтар, беҙ китәбеҙ,
* Бәлки осрашмабыҙ тиҙ ара…
* Аһ, Ырымбур-ҡала, сәхрә-дала,
* Йылҡылары сыҡҡан бәйгегә…
* Һау булығыҙ, дуҫтар, беҙ китәбеҙ,
* Бәлки осрашмабыҙ мәңге лә…
# Аскылцак

Аскылцак — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Агитка йылғаһының уң ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Аскылцак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012816
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301281
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғайсауилыҡ

Ғайсауилыҡ йәки ғисауилыҡ (ғәр. العيساوية‎; рус. Айссауа, аль-‘исавийа) — Төньяҡ Африкала (Марокко, Алжир, Тунис) киң таралған суфый тәриҡәте. XVI быуатта шәзәлиләрҙән айырылып сыҡҡан.

# Ғайсауилыҡ
## Тарихы

Ғайсауиҙар тәриҡәтенә әл-Һаҙый Мөхәммәт ибн Ғайса (Ғийса) нигеҙ һала (Ибн Ғайса 1465—1526), ул шулай уҡ Шәйех әл-Камил (камил шәйех) булараҡ билдәле. Ибн Ғайса ислам тәғлимәтен тарата, бик күп уҡыусылары була һәм Мекнеста зәүиә ойоштора. Легенда буйынса, шәйех ибн Ғайса хәл өҫтөндә ятҡанда, шәкерттәренең береһе ҡайғынан экстаз хәленә инеп, өҫтөндәге кейемдәрен йыртҡылап, тереләй бер һарыҡты ашап бөткән. Был риүәйәт һадр (экстаз хәленә инеү) һәм фрисса (тереләй хайуан ашау) йолалары өсөн нигеҙ була].
# Феодосий Чернигов йорто

Феодосий Чернигов йорто (укр. Будинок Феодосія Чернігівского) — Черниговта Елецк монастыры биләмәһендәге 1688 йылда төҙөлгән ағас бина. Башта унда архимандрит Углицкий Феодосий йәшәгән. Һул яр буйы Украинаның ағас торлаҡ архитектураһы ҡомартҡыһы.

# Феодосий Чернигов йорто
## Тарихы

1688 йылда төҙөлгән, быны түшәмде тотоп торған урҙалағы яҙыу раҫлай. XVII быуаттың 80-се йылдар аҙағында — 90-сы йылдар башында йортта Елецк монастыры архимандриты Феодосий йәшәгән, ул 1693 йылда Черниговтың архиепискобы була. 1811 йылда сиркәү башлығының таш йортон төҙөгәндән һуң монастырь наместниктарының резиденцияһы булып хеҙмәт итә. 1892 йылдан йортта икона яҙыу сәнғәте мәктәбе эшләй. XVIII—XX быуаттар дауамында бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡороуҙарға дусар була, һөҙөмтәлә эске өлөшө яңынан ҡорола һәм өҫтәмә төкәтмә барлыҡҡа килә.
Феодосий Черниговтың йорто беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған Һул яр буйы Украинаның иң боронғо ағас биналарының береһе була. Башҡа ҡоролмаларҙан алыҫ урынлашыуы һым даими монахтар күҙәтеүе аҫтында булыуы уға янғындарҙан һаҡланып ҡалыуына булышлыҡ итә.
# Дөйөм алгебра

Дөйөм алгебра (шулай уҡ абстракт алгебра, юғары алгебра) — математикаиның төркөмдәр, ҡулсалар, яландар, модулдәр, решёткалар, һәм шулай уҡ шундай структуралар араһында сағылыштар кеүек алгебраик системаларҙы (шулай уҡ ҡайһы берҙә алгебраик структуралар тип атала) өйрәнеүсе бүлеге. Бинар ғәмәлле алгебраик структураларҙың миҫалы булып ярымтөркөмдәр, моноидтар, төркөмдәр, квазитөркөмдәр, ярымрешёткалар, ике бинар ғәмәлле — ҡулсалар, Ҡулса тиерлектәр, яландар, решёткалар тора. Ҡатмарлыраҡ алгебраик структураларға миҫал булып ҡулсалар өҫтөндә модулдәр, векторлы арауыҡтар, ҡулса өҫтөндә алгебралар, Ли алгебралары тора. Тернар алгебра, полиадик алгебра (мәҫәлән, полиадик төркөмдәр), күп сортлы алгебралар махсус өйрәнеләләр.
Структураларҙы өйрәнеү өсөн дөйөм ысулдар һәм оҡшаш төшөнсәләр ҡулланыла: структуралар араһында сағылыштар өсөн гомоморфизм, изоморфизм, автоморфизм төшөнсәләре индерелә, эске төҙөлөшөн өйрәнеү өсөн аҫсистемалар (аҫтөркөмдәр, аҫҡулсалар, аҫрешёткалар) һәм факторсистемалар (фактортөркөмдәр, факторҡулсалар, факторрешёткалар) индерелә.
Был алгебраик системалар өсөн дөйөм үҙсәнлектәр дөйөм алгебраның махсус бүлегендә — универсаль алгебрала әйтелә һәм өйрәнелә. Шулай уҡ дөйөм алгебраның бүлеге булып иҫәпләнгән категориялар теорияһы, алгебраик структуралар үҙсәнлектәрен һәм улар араһындағы бәйләнештәрҙе, объекттар, морфизмдар, функторҙар кеүек абстракциялар ҡулланып өйрәнә, улар ярашлы төшөнсәләрҙе алгебраик структураларҙа ғына түгел, ә топологияла, логикала, күмәклектәр теорияһында дөйөмләштерәләр.

# Дөйөм алгебра
## Дөйөм алгебра бүлектәре

Төрлө авторҙар дөйөм алгебра (юғары алгебра) составына математиканың түбәндәге бүлектәрен индерәләр:
* Гомологик алгебра
* Төркөмдәр теорияһы
** Төшөнсәләр теорияһы
* Ҡулсалар теорияһы
** Коммутатив алгебра
* Яландар теорияһы
** Галуа теорияһы
* Категориялар теорияһы
* Решёткалар теорияһы
* Универсаль алгебра
Дөйөм алгебра идеялары математиканың күп өлкәләрендә ҡулланыла. Бигерәк тә алгебраик геометрия, алгебраик һандар теорияһы һәм алгебраик топология ысулдары әүҙем ҡулланыла.
# Роза (Тюрингия)

Роза (Тюрингия) (нем. Rosa (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 770 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,42 км². Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98590 һәм автомобиль коды — SM.
# Кокси-Пех

Кокси-Пех — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 538 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кокси-Пех
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030683
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203068
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лынга

Лынга (Прыч) — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лоза йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Лынга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032639
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103263
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Диалект һүҙҙәр

Һәр телдә диалекттар бар. Һәр диалект һөйләштәрҙән тора. Диалекттағы һүҙҙәрҙең күбеһен дөйөм башҡорт теленә хас һүҙҙәр тәшкил итә. Бер диалект вәкиле икенсе диалект вәкиле менән иркен аралаша ала.
# Ефимов Александр Анатольевич

Ефимов Александр Анатольевич (21 октябрь 1960 йыл) — тренер. Пауэрлифтинг буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2000), халыҡ-ара категориялы судья (2001). Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2004).
Башҡортостан Республикаһы Пауэрлифтинг федерацияһы президенты (1990). Коммерцияға ҡарамаған автономиялы «Башҡортостан республикаһының спорт саралары ойоштороу һәм үткәреү буйынса идаралығы» ойошмаһы идарылығы начальнигы.

# Ефимов Александр Анатольевич
## Биографияһы

Александр Анатольевич Ефимов 1960 йылдың 21 октябрендә Рязань өлкәһе Ҡасим ҡалаһында тыуған.
1983 йылда - Өфө авиация инстиитутын, 1988 йылда — Ҡурған юғары хәрби-сәйәси авиация училищеһын тамамлаған.
1990 йылдан алып Башҡортостан Республикаһының спорт буйынса Дәүләт комитеты эргәһендәге «Физкультура һәм сәләмәтлек» бәләкәй предприятиеһы директоры, Башҡортостан Республикаһының Пауэрлифтинг федерацияһы президенты.
1994 йылдан башлап «Ирбис» спорт клубы президенты.
2006 йылдан алып -«Башҡортостан Республикаһының спорт саралары идаралығы» республика йәмәғәт ойошмаһы начальнигы
Клуб тәрбиәләнеүселәре араһында И. Е. Абрамов, Н. А. Асабин, С. Я. Мор, Ф. З. Мөхәмәтйәнов, шулай уҡ 20-нән ашыу Рәсәй спорт мастеры

# Ефимов Александр Анатольевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2000)
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2004)
«Башҡортостан Республикаһында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе
# Пустая Кица

Пустая Кица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Пустая Кица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032596
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003259
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарағужа (исем)

Ҡарағужа — боронғо башҡорт, фарсы сығанаҡлы мосолман ир-ат исеме.

# Ҡарағужа (исем)
## Этимологияһы

Ҡарағужа — «көслө, ҡөҙрәтле хужа» мәғәнәһен аңлатҡан ир-ат исеме.

# Ҡарағужа (исем)
## Билдәле шәхестәр

Ҡарағужаҡ бей Мөшәүәли — ҡыпсаҡ ҡәбиләһе башлығы, башҡорттарҙың Нуғай Урҙаһына ҡаршы көрәшен ойоштороусыларҙың береһе. Шәжәрәләргә һәм башҡа тарихи сығанаҡтарға бәйле Бикбау бей, Иҫке бей, Шәғәле Шаҡман менән берлектә көньяҡ-көнсығыш башҡорттарының Мәскәү дәүләтенә үҙ ирке менән инеүе буйынса һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша. Килешеү төҙөгәндән һуң Рәсәй подданныйлығын раҫлаусы жалованная грамота йәғни ярлыҡ ала. Ҡарағужаҡҡа Иван Грозный тарафынан тархан (кенәз) титулы бирелә.
Ҡарағужин Сабырйән Капурин улы (?) — юғары категориялы табип-уролог, медицина фәндәре кандидаты, Мәскәү ҡалаһының ун етенсе һанлы дауаханаһында эшләй, Аҡтүбә дәүләт медицина институтында уҡыған.

# Ҡарағужа (исем)
## Топонимдарҙа

Ҡарағужа (Башҡортостан) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
Ҡарағужа (Ырымбур өлкәһе) (рус. Карагузино) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы ауыл.

# Ҡарағужа (исем)
## Шулай уҡ ҡараағыҙ

Ҡарағужин Р.С. крәҫтиән (фермер) хужалығы — Башҡортостан Республикаһының Благовар районында урынлашҡан. Һыйыр малы фермаһы, склады, ауыл хужалығы машиналары, сәсеүлек ерҙәре булған хужалыҡ.
# Хөсәйениә мәҙрәсәһе

Хөсәйениә мәҙрәсәһе — Хөсәйениә мәсете нигеҙендә, XIX—XX быуаттарҙа Рәсүлиә (Троицк), Ғосмания (Өфө), Ғәлиә (Өфө), Мөхәмәдиә (Ҡазан) мәҙрәсәләре менән бер рәттән — башҡорт һәм татар халыҡтарының күренекле белем алыу үҙәге булып тора.
Хөсәйенов Әхмәт Ғәли улы татар миллионеры һәм эре меценаты ярҙамы аҡсаһына төҙөлгән. Уның хәйриә аҡсаһына башҡорт һәм татар халыҡтарының күренекле белем биреү үҙәге Хөсәйениә мәҙрәсәһе һәм Хөсәйениә мәсете төҙөлгән.
Мәсет 1931 йылда ябыла. Бинаны Татар педагогия техникумына (аҙаҡ Жёлтый татар-башҡорт педагогия училищеһы) тапшыралар. 1992 йылда мәсет мосолмандарға ҡайтарыла.
Хөсәйениә мәҙрәсәһендә Ризаитдин Фәхретдинов, Сәғит Рәмиев, Сәғит Сүнчәләй, Ш. Камал, Ф. Кәрими, Ш. Борхан уҡытҡан.

# Хөсәйениә мәҙрәсәһе
## Хөсәйениә мәҙрәсәһе шәкерттәре

* Амантаев Ғабдулла Сәхипгәрәй улы
* Муса Йәлил
* Агишев Сәғит Ишмөхәмәт улы
* Таһиров Авзал Мөхөтдин улы
* Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы-БашЦИК рәйесе, Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, Эске эштәр буйынса халыҡ комисcары
* Шәфиев Бәхтиғәрәй Ағзәм улы — революционер.
# Валелағы сиркәү

Валелағы Санта Мария сиркәүе (грузинса:ვალეს ღვთისმშობლის ეკლესია - Грузияның көньяғында Самцхе-Джавахети төбәгендәге Вале ҡалаһында урта быуаттарҙа төҙөлгән грузин православ сиркәүе.

# Валелағы сиркәү
## Тарихы

Ун алтынсы быуат ҡомартҡыһы булып һаналған, Санта Марияға (Мәрйәм Инәгә) бағышланған ғибәҙәтхана. Уны унынсы быуаттың ахырындағы көмбәҙле сиркәүҙән реконструкциялап эшләгәндәр. Бинаның өс нефлы базиликаһы бар, унынсы быуаттан зиннәтле биҙәктәр - ябай кешеләрҙең, руханиҙарҙың һәм һыбайлы изгеләрҙең рельефлы һындары, шулай уҡ кәрниз һәм тәҙрә рамдары һаҡланып ҡалған.
Ҡыйыҡтағы ҡыңғырауҙар ҡуйылған урын 18-се йә 19-сы быуаттарҙа өҫтәп һалынған.
Ун алтынсы быуаттағы грузин яҙмаһы сиркәү Самцхе Кенәзлеге принцессаһы, кенәз ҡатыны Дедисимеди тарафынан яңынан төҙөтөлгән булыуын бәйән итә. Вале ҡалаһы ул саҡта ошо кенәзлеккә ингән булған.
2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы сиркәү Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелә