yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Конторович Михаил Иосифович

Ҡалып:ФИО
Конторович Михаил Иосифович (1906-1987) — физик, һыҙыҡһыҙ электромагнит тирбәлеүҙәре һәм радиофизика белгесе; Ленинград электротехник институтын тамамлаған; техник фәндәр докторы, профессор, Ленинград дәүләт университетының инженер-физик факультеты профессоры һәм радиофизика кафедраһы мөдире (1939); Конторович— Лебедев әүерелешенең авторҙашы; РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре.

# Конторович Михаил Иосифович
## Биографияһы

Михаил Иосифович Конторович 1906 йылда тыуған. Ул Ленинград электротехник институтында уҡып, белем алған, институтты уңышлы тамамлаған. М. И. Конторович ғүмеренең аҙағына тиклем Ленинград политехник институтының (ЛПИ) теоретик физика кафедраһы доценты булып эшләй). 1930-сы йылдарҙа Конторович математик Лебедев Николай менән бергә интеграль үҙгәртеп ҡороуҙы формалаштыра, артабан был асышы математик физика өсөн классикаға әйләнә — һәм «Конторович — Лебедевтың үҙгәртеп ҡороуы-әүерелеше» тип аталып йөрөтөлә. Беренсе тапҡыр 1930 йылда ул Ленинград политехник институтының инженер-физика факультетының радиофизика кафедраһын етәкләй. Бөйөк Ватан һуғышында Ҡыҙыл Армия ғәскәрҙәренә ойоштороу ярҙамы күрһәтә. М. И. Конторович Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм башҡа наградалар менән бүләкләнгән.
Конторович шулай уҡ ғалим Ю. К. Муравьев менән хеҙмәттәшлектә «дифракция формулаһы» асышының авторҙашы. Михаил Иосифович Конторович совет радиофизика мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе булып тора. Ул РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре һәм техник фәндәр докторы. 1970-се йылдар башында М. И. Конторович СВЧ-феррит техникаһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә; ғалим микроэлектроника өлкәһендә байтаҡ эштәр баҫтырып сығара. Михаил Иосифович Конторович 1987 йылда вафат була.

# Конторович Михаил Иосифович
## Эштәре

* «Операционное исчисление и процессы в электрических цепях»
* Нелинейные колебания в радиотехнике (автоколебательные системы). — Москва : Сов. радио, 1973. — 320 с.
* Эквивалентная схема усилителя при наличии шумов : Учеб. пособие. — Ленинград : ЛПИ, 1979. — 49 с.
# Риччоне

Риччоне (итал.итал. RiccioneRiccione) — Италияның Эмилия-Романья төбәгендә урынлашҡан ҡала, Римини административ үҙәгенә буйһона. Изгеләндерелгән Мартин Турский тораҡ пунктының ҡурсалаусыһы тип иҫәпләнелә, йыл һайын 11 ноябрҙә уның көнө билдәләнелә.

# Риччоне
## Географик урыны

Ҡала Римдән 240 километр төньяҡҡараҡ, Болоньянан 120 километр көньяҡ-көнсығышҡа табан һәм Римини административ үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа табан 9 километрҙа урынлашҡан.
Унда 34 773 кеше йәшәй (2005 йылға), халыҡ тығыҙлығы 2045 кеше/км². 17 км² майҙанды биләй. Почта индексы — 47838. Телефон коды — 0541.

# Риччоне
## Билдәле шәхестәре

* Паоло Конти (тыу. 1950) — итальян футболсыһы, ҡапҡа һаҡсыһы. Кубка Италия Кубогына лайыҡ булған.

# Риччоне
## Риччоненың билдәле кешеләре

* Паоло Чеволи — итальян комигы.
* Мартина Коломбари — актриса, «Мисс Италия — 1991».
* Маттиа Пазини — итальянс мотоциклисы.
* Изабелла Сантакроче — яҙыусы.
* Серджо Пиццоланте — итальян парламентарийы.

# Риччоне
## Мәҙәниәт

1960 йылда СССР почтаһы Риччонела үткәрелгән Халыҡ-ара йәрминкәгә арналған (ЦФА № 2461) почта маркаһын сығара.
# Скоблин Алексей Петрович

Скоблин Алексей Петрович (укр. Олексій Петрович Скоблін; 23 март 1926 йыл — 2003 йыл) — СССР һәм Украинаның медицина ғалимы, хирург, ортопед, травматолог; медицина фәндәре докторы (1961), профессор (1964).
Күп кенә ғилми хеҙмәттәр һәм уйлап табыуҙар авторы.

# Скоблин Алексей Петрович
## Биографияһы

1926 йылдың 23 мартында Ростов өлкәһенең Новочеркасск районы районыны Хуторок ауылында (хәҙерге Новочеркасск микрорайоны) тыуған.
1948 йылда Харьков медицина институтын (хәҙерге Харьков милли медицина университеты) тамамлай.
1953 йылда «Лечение саназином экспериментального костно-суставного туберкулеза у кроликов» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1961 йылда «Характеристика некоторых сторон минерального обмена при костной аутопластике в эксперименте» тигән темаға докторлыҡ диссертациһын яҡлай.

# Скоблин Алексей Петрович
## Биографияһы
### Эшмәкәрлеге

Институтты тамамлағас, 1949 йылдан И. М. Ситенко исемедәге Украин ғилми-тикшеренеү институтының травматология һәм ортопедия бүлегендә ординатор булып эшләй.
1966-1987 йылдарҙа — Ҡырым медицина институтының травматология һәм ортопедия кафедраһы мөдире (1980-1981 йылдарҙа — проректор, 1987-2003 йылдарҙа — кафедра профессоры). Шулай уҡ В.И. Вернадский исемендәге Таврия милли университетында уҡыта.
А. П. Скоблин еткселегендә егерменән артыҡ медицина фәндәре кандидаты ғилми исеменә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана, һәм биш докторлыҡ диссертацияһы яҡлана.
КПСС ағзаһы. Ҡырым өлкәнең ортопед-травматологтар ғилми йәмғиәтенең рәйесе була.

# Скоблин Алексей Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн. В. И. Лениндың 100 йыллығы айҡанлы» миҙалы (1970).
* Украина ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1981).
* «Һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе(1959)
* «Социалистик ярышта еңеүсе» исеме.
# Сынок (Сарбоян ҡушылдығы)

Сынок — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарбоян йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сынок (Сарбоян ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006925
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200692
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Миклош Ижо

Миклош Ижо (мадьярса Izsó Miklós; 9 сентябрь 1831 йыл — 29 май 1875 йыл) — Венгрия скульпторы, XIX быуатта венгр милли скульптураһында күренекле вәкилдәренең береһе.

# Миклош Ижо
## Биографияһы

1848 йылда 17 йәшлек Миклош Ижо 1848—1849 өылдарҙағы революцияның әүҙем ҡатнашуысыһы була. Яралана. Ул кәүҙәләндергән революция юлбашсылары образдары (Л. Кошут, Петефи, Ю Бем, Л. Баттьяни, Вашвари, М. Танчич) һуңғараҡ скульптор ижад иткән портреттар галереяһына инә.
Ихтилал баҫтырылғандан һуң, сит илдә йәшәй. 1851 йылдан алып 1856 йылға тиклем скульптор Иштван Ференци етәкселегендә таш буйынса һырлауға Римавск-Собот ҡалаһында (хәҙер Словакия) өйрәнә.
1856 йылда Пешт ҡалаһына күсә. Йәш яҙыусылар, рәссамдар һәм музыканттар ярҙамы менән Венаға юллана, унда Г. Гассерҙың скульптура оҫтаханаһында, артабан Мюнхенға юл тота.
1859 йылдан алып Вена һынлы сәнғәт академияһында уҡый. 1862 йылда, Венгрияға кире ҡайтҡан һуң, үҙенең замандаштырының бюст булдырыуҙы үҙенең замандаштары (Я. Арань, Б. Эгреши, А Фай, И. Зриньи һәм башҡалар) портреттарын ижад итә.
Классицизм вәкиле.
Скульпторҙың ижад ғүмере бик ҡыҫҡа була.
Ул өс ҙур һәйкәл, шул иҫәптән Будапешттағы Петефи һәйкәлен, Венгрияның күренекле шәхестәренең күп һанлы портреттарын, ҡырҡтан ашыу скульптура төркөмдәрен һәм айырым фигураларҙы эшләй — барыһы ун биш йыл эсендә.
Туберкулёз ауырыуынан ваҡытынан алда вафат була.
* «Уйсан көтөүсе» скульптураһы. 1862
* Яҙыусы Андрей Дугонич һәйкәле. Сегед.
* Петефи һәйкәле. Римавск-Собот
* Будапештта Керепеши зыяратында Миклош Ижо ҡәберендәге һәйкәл
# Родригес Мартинес Мириам

Родригес Мартинес Мириам (5 февраль 1960 йыл — 10 май 2017 йыл) — Мексика хоҡуҡ яҡлаусыһы. Ҡыҙын урлап үлтергәндән һуң «Child Parents Missing» («Хәбәрһеҙ юғалғандарҙың ата-әсәләре») ойошмаһына нигеҙ һалыусы булараҡ билдәле. Мириамды 2017 йылдың 10 майында йорттарына баҫып ингән боевиктар үлтерә

# Родригес Мартинес Мириам
## Тормош юлы

Мириам Элизабет Родригес Мартинес Мексиканың Сан-Фернандо ҡалаһында йәшәй. Ул иң ҡырыҫ райондарҙың береһендә урынлашҡан. Хөкүмәттең мәғлүмәттәренә ярашлы, илдең был төбәгендә хәбәрһеҙ юғалыусылар һаны иң күбе.
Мириамдың ҡыҙы, Карен Алехандра Салинас Родригес, 2012 йылда юғала. Ике йылдан һуң, 2014 йылда, ул ҡыҙының кәүҙәһен таба. Ҡатын Colectivo de Desaparecidos de San Fernando (Юғалғандар өсөн хәрәкәт) төҙөй.
Мириам шулай уҡ «Лос-Сетас» наркокартеленең ирен урларға маташыуына юл ҡуймай. Ул банда ағзаларын үҙенең машинаһында эҙәрлекләй һәм был турала армияға хәбәр итә, улар һуңынан енәйәтселәрҙе ҡулға ала. Әммә, уның ҡыҙының эштәре буйынса ҡулға алынып ғәйепләнеүселәрҙең береһе төрмәнән ҡаса.
Мириам Родригестың үҙенең бер интервьюһында уны янауҙары, әммә урындағы властың уны яҡламауы тураһында белдерә. Ҡыҙын эҙләү менән бер рәттән Мириам Мартинес Родригестың балалары юғалған башҡа ата-әсәләргә ярҙам итә. Артабан был хоҡуҡ һаҡлау хәрәкәте Colectivo de Desaparecidos (The Vanished collection) ойошмаһына әүерелә.
Мириам Мартинес Родригес 2017 йылдың 10 майында, Мексика Әсә көнөн билдәләгәндә үлтерелә. Уның йортона боевиктар баҫып инә. Мириам ауыр йәрәхәттәренән мандый алмай, дауаханаға алып барғанда юлда вафат була.

# Родригес Мартинес Мириам
## Хоҡуҡ яҡлау хәрәкәтенең үҫеше

Мексиканың Кеше хоҡуҡтары буйынса комиссияһы был ваҡиғаны тулыһынса тикшерергә саҡыра.
Мириам Мартинес Родригестың 2012 йылда көс ҡулланыу ҡорбаны булған 600 ғаиләне берләштерә.
Ул ойошторған ғаиләләр төркөмө — 2014 йылдың октябрендә Герреро штатының педагогия колледжының 43 уҡыусыһы хәбәрһеҙ юғалғандан һуң киңерәк ҡолас алған хәрәкәтең бер өлөшө. Хәҙер Мексикала кәм тигәндә 13 шундай төркөм бар.
2017 йылдың 10 майында Мириам Элизабет Родригес Мартинесҡа теләктәшлек белдереүселәр Мексика һәм Америка Ҡушма Штаттары хөкүмәттәренән хоҡуҡ яҡлаусыларҙың штәрен яҡлап сығыш яһаусыларҙың именлеген тәьмин итеүҙе талап итә.
# Әхмәтйәнова Нелли Васильевна

Әхмәтйәнова Нелли Васильевна (8 июнь 1946 йыл) — музыка белгесе, фольклорсы, педагог-методист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (1991), профессор (1999). 1982 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2005) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993).

# Әхмәтйәнова Нелли Васильевна
## Биографияһы

Нелли Васильевна Әхмәтйәнова Өфө ҡалаһында 1946 йылдың 8 июнендә тыуған.
1973 йылда Ҡазан консерваторияһын тамамлаған.
Ҡазан консерваторияһын тамамлағандан һуң уҡытыусы булып эшләй, 1991 йылдан алып — башҡорт музыкаһы кафедраһы мөдире, 1997 йылдан алып — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының музыкаль фольклористика кафедраһы мөдире.
Сәнғәт фәндәре кандидаты (1991), профессор (1999). «Башҡорт инструменталь музыкаһы. Мираҫ» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын 1991 йылда яҡлаған.
Ғилми хеҙмәттәре башҡорт инструменталь халыҡ музыкаһы жанрҙары үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә, башҡорт композиторҙарының һәм башҡарыусыларҙың ижадына бағышланған.
1970-1990 йылдарҙа Нелли Васильевна Башҡортостан буйлап фольклор экспедицияларында ҡатнаша. Экспедициялар ваҡытында ул яҡынса 2 мең башҡорт халыҡ көйҙәрен яҙып алған һәм улар эсенән 500 тирәһен нотаға һалған.

# Әхмәтйәнова Нелли Васильевна
## Хеҙмәттәре

Әхмәтйәнова Нелли Васильевна — яҡынса 100 фәнни хеҙмәттәре, башҡорт музыкаль фольклоры буйынса училищелар һәм вуздар өсөн дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары авторы.
* Ахметжанова Н. В. Башкирская этномузыкология: исследование. Ч.1. Изд., 2-е доп. /
* Н. В. Ахметжанова. — Уфа: Вагант, 2008. — 160 с.: нот. Ахметжанова Н. В. Башкирская этномузыкология: исследование. Ч.2. /
* Н. В. Ахметжанова. — Уфа: Вагант, 2009. — 124 с.; нот.
* Ахметжанова Н. В. В мире башкирской музыки: сб. ст. /
* Н. В. Ахметжанова. — Уфа, 1996. — 119 с.
* Ахметжанова Н. В. Деятели культуры и искусства Башкортостана в годы Великой Отечественной войны
* Н. В. Ахметжанова, Р. К. Ялалитдинова // Урал-Алтай: Через века в будущее. Материалы V Всероссийской научной конференции, посвящённой III Всемирному курултаю башкир (25-27 марта, 2010). II том. История. — Уфа: ИИЯЛ УНЦ РАН , 2010. — С. 18-22.
* Ахметжанова Н. В. Её призвание — музыка / Н. В.
* Ахметжанова // Ватандаш. — 2009. — № 3. — С.168-174.
* Ахметжанова Н. В. Композиторы и этномузыкологи Башкортостана: избр. ст. /
* Н. В. Ахметжанова. — Уфа: Вагант, 2009. — 56 с.

# Әхмәтйәнова Нелли Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүлктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2005)
# Виктор Понедельник һәйкәле (Дондағы Ростов)

Виктор Понедельник һәйкәле, шулай уҡ «Футболист» скульптураһы — Дондағы Ростовта 2015 йылда, 1960 йылда футбол буйынса Европа чемпионаты финалында «алтын гол» индергән футболист Виктор Понедельник хөрмәтенә, «Олимп-2» стадионы эргәһендәҡуйылған бронза скульптура композицияһы.

# Виктор Понедельник һәйкәле (Дондағы Ростов)
## Тарихы

2013 йылда Дондағы Ростовта спорт министрлығы инициативаһы буйынса данлыҡлы футболист Виктор Понедельник скульптураһын төҙөү буйынса конкурс ойошторола. Шул уҡ йылдың авгусында Ростов скульпторы Лындин Дмитрий Васильевичҡа конкурста ҡатнашырға тәҡдим ителә. Сентябрь айында скульптор үҙенең эшенең балсыҡтан эшләнгән өлгөһөн тәҡдим итә. Уның менән бергә тағы ла өс башҡа ҡатнашсы ярыша. Составына төбәктең вице-губернаторы Горбань Сергей Иванович, футболист Виктор Понедельник һәм Ростов өлкәһенең спорт министры Юрий Баланхин ингән комиссия ойошторола. Конкурс һөҙөмтәһе буйынса еңеүсе тип Дмитрий Лындин һайлап алына. Скульптор үҙенең эшенә индерергә тейеш булған берҙән бер төҙәтеү футбол гетрының бейеклеген үҙгәртеү була — уның бейеклеге арттырылырға тейеш була.
Бронза скульптураны төҙөү 2013 йылдың сентябренән ноябренә тиклем, ике ай ваҡыт ала. Материалдарҙың үҙҡиммәте 750 мең һум тип баһалана, скульптор һәм ҡойоусылар эштәре өсөн аҡса алмайҙар. Скульптураның бейеклеге ике метр тәшкил итә. Башта һәйкәлде ҡуйыу ваҡыты 2014 йылдың яҙына билдәләнә. Ләкин финанс ауырлыҡтары арҡаһында — материалдарға тотонолған аҡсаны ҡаплау — ҡуйыу датаһы билдәһеҙ срокка күсерелә. 2014 йылдың июлендә футбол ветерандарының һәм Дон футбол федерацияһының һәйкәл өсөн 96,5 мең һум аҡса йыйыуы һәм бүлеүе тураһында билдәле була.
Дон спорт министры һәйкәлде ҡуйыу һәм асыу датаһын «Ростов» футбол командаһының УЕФА Европа Лигаһында беренсе матчы булған көнгә тап килтерергә ҡарар итә. Һәйкәлде «Олимп-2» стадионына яҡын урынлаштырырға ҡарар ителә. Футболист Виктор Понедельник һәйкәле (уны йыш ҡына «Футболист» скульптураһы тип тә атайҙар) 2015 йылдың 28 авгусында асыла. Тантаналы церемонияла Ростов өлкәһе губернаторының урынбаҫары Игорь Гуськов ҡатнаша.
# Хәмиҙуллин

Хәмиҙуллин — ир-ат фамилияһы. Хәмиҙулла исеменән барлыҡҡа килгән. Төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.
Хәмиҙуллина — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Хәмиҙуллин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәмәт улы (1 июнь 1968 йыл) — тарихсы-журналист, телепроекттар авторы, Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Журналистар союздары ағзаһы (2000), тарих фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (2012) һәм журналистика өлкәһендәге Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (2000) премиялар лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәрҙәре (2009)
* Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы (17 декабрь 1928 йыл — 27 декабрь 2000 йыл) — нефтсе. 1952—1987 йылдарҙа «Ишембайнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында быраулаусы, мастер. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Ишембай ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (1998).
* Хәмиҙуллин Ғәли Заһит улы (3 август 1903 йыл — 14 август 1977 йыл) — ғалим-агроном, иҡтисадсы, партия һәм дәүләт хеҙмәткәре. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1961). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1948) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1944, 1957) ордендары кавалеры.
* Хәмиҙуллин Марат Өмөтбай улы (2 ғинуар 1936, Яр-Бишҡаҙаҡ ауылы, Маҡар районы, БАССР, Башҡортостан Республикаһының хәҙерге Ишембай районы — 12 ғинуар 2011, Ишембай) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1985 йылдың 22 июлендә бирелгән).
* Хәмиҙуллина Миңлегөл Фәрхит ҡыҙы (1932 — 21.06.2022) — һауынсы, малсы, социалистик ярыштарҙа күп тапҡыр еңеүсе була, ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1979, 1981)
* Хәмиҙуллин Айрат Ғабдулла улы (20 ғинуар 1956 йыл) — рәссам-импрессионист, Рәсәй рәссамдары берлеге ағзаһы (2002)
# Инлоу

Инлоу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ковенская йылғаһының һул ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Инлоу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301871
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шаһиев

Шаһиев — фамилия.
* Шаһиев Абдулла Фәйзрахман улы (1907—1993) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы пулемётсыһы, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы.
* Шаһиев Альберт Хызыр улы (14.08.1959) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008).
* Шаһиев Мөждәбә Гәрәй улы (1907—1985) — Француз Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы, макизар.
* Шаһиев Мөнир Әхмәтйән улы (2.02.1929) — уҡытыусы, совет һәм партия органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе.
* Шаһиев Хәйҙәр Хызыр улы (29.10.1953) — ауыл хужалығы һәм дәүләт эшмәкәре. 2000—2012 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районы хакимиәте башлығы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2008).
* Шаһиев Эдуард Мөстәҡим улы (1944 т) — рәссам. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған рәссамы (1983).
* Шаһиев Харис Хызыр улы (02.10.1949) — Ҡоролтай депутаты
# Пушкин һәйкәле (Ульяновск)

А.С. Пушкиндың һәйкәл-бюсы Ульяновскта ҡаланың Ленин районындағы Спасс урамында урынлашҡан.

# Пушкин һәйкәле (Ульяновск)
## Төҙөлөү тарихы

1899 йылдарҙа уҡ шағирҙың йөҙ йыллыҡ юбилейына Сембер ҡала думаһы муниципаль парктарҙың береһендә уның бюсын ҡуйырға ниәтләй. Әммә аҡса булмай. Йөҙ йыл үткәндән һуң А.С. Пушкин бюсы Ульяновск өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейына Рәсәйҙең Сәнғәт академияһы Президенты автор Зураб Церетели тарафынан бүләк ителә.
А. С. Пушкиндың бюсы «Языковтар йорто» әҙәби музейы ихатаһында ҡуйыла (өлкә край өйрәнеү музейы филиалы) һәм 2005 йылдың 12 июнендә асыла. Һәйкәлде ҡуйыу инициаторы булып «Языковтар йорто» музейының дирекцияһы, атап әйткәндә, ошо музейҙың етәксеһе Лариса Ершова тора.

# Пушкин һәйкәле (Ульяновск)
## Пушкин һәм Сембер

Александр Сергеевичтың биографияһында — Сембер менән бәйле күп яҡынлыҡ нөктәләре бар. Пушкиндар нәҫеле шағир тыуғанға тиклем үк Сембер менән бәйле булған — уның ике ата-бабаһы XVII быуатта Сембер воеводаһы була. Сембер губернаторы Загряжский — Наталья Гончарованың ике туған ағаһы. 1941 йылда Ульяновскҡа туранан-тура Пушкин вариҫтары — уның бүләсәләре Юлия Григорьевна һәм Александр Григорьевич Пушкиндар эвакуациялана. Һуңғыһы бында бер йыл йәшәй, үпкә шешеү ауырыуынан үлә, уның ҡәбере Карл Маркс урамындағы ҡала зыяратында урынлашҡан.
Әммә иң мөһиме — ошо сембер ерендә Пушкиндың үҙенең булып китеүе, ул бында үҙенең дуҫы шағир Языковҡа ҡунаҡҡа килә. Пушкин губернаны көнсығыштан көнбайышҡа, ә унан төньяҡтан көньяҡҡа киҫеп үтә.
Александр Сергеевич Сембер тураһында бер нисә әҫәрҙәрендә табырға мөмкин. Пушкиндың төп персонаждарының береһе Гринев Петруша — сембер дворяндарынан. «Капитан ҡыҙы» әҫәрен тамамлап, Пушкин уның һәм уның ҡатыны Мария Гавриловна тураһында былай тип яҙа: «Сембер губернаһында әлегә тиклем уның нәҫеле йәшәй».
Шағир, Семберҙә булып, губернатор Александр Михайлович Загряжский йортонда туҡталған. Уның ҡыҙҙарын бейергә өйрәткән һәм ун бер йәшлек Лиза Загряжская менән вальс әйләнергә яратҡан. Һуңыраҡ Лиза шағирҙың бәләкәй ҡустыһы Лев Пушкинға кейәүгә сыға.
# Кесе Кучиминская

Кесе Кучиминская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кучиминская йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Кучиминская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045489
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204548
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чита

Чита (рус. Чита, бүр. Шэтэ) — Байкал аръяғы крайының үҙәге.

# Чита
## Географияһы

Ингода йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Чита
## Мәғариф

* Байкал аръяғы дәүләт университеты
* Чита дәүләт медицина академияһы

# Чита
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 0,4 | 7,4 | 18,3 | 29,3 | 36,9 | 43,2 | 43,0 | 40,9 | 35,0 | 26,0 | 12,7 | 5,0 | 43,2 |
| Уртаса максимум, °C | −17,6 | −10 | −0,7 | 9,1 | 17,8 | 24,3 | 25,9 | 23 | 16,4 | 6,8 | −6 | −15,4 | 6,1 |
| Уртаса температура, °C | −25,2 | −19,2 | −9 | 1,6 | 9,7 | 16,4 | 18,7 | 16,0 | 8,7 | −0,4 | −12,6 | −21,9 | −1,4 |
| Уртаса минимум, °C | −31,2 | −27,1 | −16,9 | −5,5 | 1,6 | 8,7 | 12,3 | 10,1 | 2,3 | −6,2 | −18,3 | −27,3 | −8,1 |
| Абсолют минимум, °C | −49,6 | −48 | −45,3 | −29,6 | −13,3 | −5,4 | 0,1 | −3 | −10,7 | −33,1 | −41,1 | −47,8 | −49,6 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 3 | 2 | 3 | 12 | 26 | 63 | 90 | 89 | 41 | 9 | 6 | 5 | 349 |
| Сығанаҡ: Погода и климат ||||||||||||||

# Чита
## Транспорты

Чита — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
# Урта Ярай-Яха

Урта Ярай-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лай-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Урта Ярай-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305352
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Маншинка

Маншинка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шижегда йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Маншинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033242
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003324
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0