yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сили Каталин

Сили Каталин (мадьярса Szili Katalin; 13 май, 1956 йыл) — 2002—2009 йылдарҙа Венгрияның Милли йыйылышы рәйесе.

# Сили Каталин
## Биографияһы

Каталин Си́ли 1956 йылдың 13 майында Венгрияның Барч ҡалаһында тыуа. Ян Панноний исемендәге Печ университетын тамамлаған һуң экология һәм сәйәсәт менән шөғөлләнә башлай. 1994 йылдан власта. 1994—1998 йылдарҙа — Тирә-яҡ мөхитте һәм һыуҙы һаҡлау министрлығының сәйәси секретары.
2009 йылда Каталин Сили Печ ҡала мэры вазифаһына һайланыу өсөн парламент рәйесе вазифаһын ҡалдыра, әммә Жолт Паванан еңелә. 2009 йылдың 14 сентябренән парламентының яңы рәйесе итеп Бела Катона һайлана.

# Сили Каталин
## Сәйәси карьераһы
### Социалистик партия ағзаһы

Янус Панноний университетында политология һәм кеше экологияһы өлкәһендә ғилми дәрәжә ала. 1994—2014 йылдарҙа закон сығарыусы була. 1994—1998 йылдарҙа Тирә-яҡ мөхитте һәм һыу ресурстарын һаҡлау министрлығының сәйәси секретары булып эшләй. 1998 йылдан 2002 йылға Венгрия Милли ассамблеяһы рәйесе урынбаҫары вазифаһын биләй.
2005 йылда Венгрия президентын һайлауҙарҙа Венгрия социалистик партияһынан президент вазифаһына дәғүә итә. 2005 йылдың 7 июлендә Сили һайлауҙарҙа оппозиция кандидаты Ласло Шойомдан еңелә. Венгрия Конституцияһына ярашлы, президент Венгрияның милли йыйылышынан һайланырға тейеш, шуға күрә оппозицияның еңеүе көтөлмәгән булды.
2009 йылда Социалистик партияның эске оппозицияһына күсә, шул уҡ йылда парламент спикеры вазифаһынан отставкаға китә, уның урыныну Юела Кантон ултыра. Ул 2010 йылда «Киләсәк өсөн альянс» хәрәкәтен ойоштора һәм 2010 йылда Венгрияның парламент һайлауҙарында ҡайһы бер округтарҙан үҙ кандидаттарын күрһәтә.Сили Баранья округынан Социалистик партияның партия исемлеге буйынса парламентҡа һайлана, унда партияның урындағы бүлексәһе рәйесе була.

# Сили Каталин
## Сәйәси карьераһы
### Бойондороҡһоҙ депутат

2010 йылдың 3 октябрендә үткән һайлауҙарҙан һуң Социаль союз (SZU) төҙөй һәм уның беренсе рәйесе була. Һөҙөмтәлә ул Венгрия Социалистик партияһын һәм уның парламенттағы төркөмөн ташлап сыға, үҙенең эшмәкәрлеген формаль бойондороҡһоҙ депутат булараҡ дауам итә. Әммә, һайланған депутат булараҡ, уның депутат мөҙҙәте 2014 йылда тамамлана. Шулай итеп, Йәмәғәт союзының яңы ағзаһы парламентта бер ни тиклем вәкәләттәргә эйә була. Был 5 проценттан кәм тауыш йыйған яҡтар өсөн, ғәҙәттә, мөмкин булмаған хәл.
2013 йылдың 17 октябрендә Каталин Сили һәм уның Социаль союз партияһы (SZU) башҡа 11 партия һәм граждандар төркөмдәре менән Йәмәғәт социаль партияһы төҙөй (KTI). Уның яңы партияһы 5 процентлыҡ барьерҙы үтә алмай һәм ул, 20 йыл парламентта булғандан һуң, мандатын юғалта.
# Фәнни Пикник

Фәнни Пикник (Piknik Naukowy) — фәнде популярлаштырыу маҡсатында ойошторолған Европалағы иң ҙур сара. Ойоштороусылары — Поляк Радиоһы һәм Коперник Фәнни Үҙәге. 1997 йылдан 2010 йылғаса Яңы Ҡала Баҙары һәм Замок яны биҫтәһендә урын алған, 2010 йылдан хәҙергәсә иһә Повисле биҫтәһендәге Сейм Маршалкыһы Эдвард Рыдза-Смиглы паркында уҙғарыла.
Польша һәм башҡа илдәрҙән килгән ғилми учреждениелар вәкилдәре бында үҙ етешкәнлектәрен һәм ҡәҙимге эш үҙенсәлектәрен күрһәтә ала. Үҙҙәре уҡытҡан йәки тикшергән фәнде күргәҙмәләр, тәжрибәләр, интерактив материалдар менән ҡулланып күрһәтеүе бар. 2005 йылда Фәнни Пикник, Европала «Фән һәм йәмғиәт» өлкәһендәге 10 иң яҡшы проекттарҙың береһе булараҡ, Европа Комиссияһы тарафынан бүләкләнде.

# Фәнни Пикник
## Тарихы

Тәүге Фәнни Пикник 1997 йылдың 14 майай (июль) көнөндә BIS радиостанцияһы тарафынан уҙғарыла. Үткәрелгән урыны булып Яңы Ҡала тигән биҫтәләге баҙар майҙаны торған ине. Ул сарала Варшавалағы 17 фәнни-тикшеренеү һәм юғары уҡыу йорто ҡатнашты, 13 майҙансыҡта физика, археология һәм медицина өлкәләрендәге төрлө тәжрибәләр күрһәтелде. Пикникта 3000-дән ашыу кеше ҡатнашты, фәнни йәмәғәтселек быны ҙур уңыш тип тапты.
Артабанғы йылдарҙа ҡатнашыусылар һаны арта бара: миҫал өсөн, 2005 йылда Пикникта 150 меңләгән кеше ҡатнашты. 2005 йылда унда 170 фән, тикшеренеү һәм уҡытыу учреждениеһы ҡатнашһа, 2007 йылда был һан 200-гә арта, улар бер нисә йөҙ күргәҙмә һәм тәжрибә күрһәтә 2005 йылдан алып Пикникка «махсус ҡунаҡ» саҡырыла: 2005 йылда Германия, 2006 йылда Франция, 2007 йылда Европа Берләшмәһе. 2001 йылдан алып һәр бер пикниктың махсус темаһы бар.
2008 йылдан алып Пикникты Поляк Радиоһы менән Коперник Фән үҙәге үткәрә

# Фәнни Пикник
## Ойоштороусылар

Фәнни Пикникҡа түбәндәге кешеләр нигеҙ һалған:
* Проф. Лукаш Турский, Польша Фәндәр Академияһының Теоретик физика үҙәге;
* Роберт Фирмхофер, Польша Радиоһы (2006 йылдан алып Коперник үҙәге етәксеһе)
* Крыстына Кемпска-Михальска, Польша Радиоһы.
1998 йылда инициатива бүләкләнә. Фәнни Пикник фәнде популярлаштырыу маҡсаты ҡуйылған башҡа сараларға, шулай уҡ Коперник үҙәгенең барлыҡҡа килеүенә лә этәргес булды.
# Уралсиб (бина)

«Уралсиб» —1999 йылда төҙөлгән административ бина; Өфө ҡалаһында Революция урамы, 41-се йорт адресы буйынса урынлашҡан, «Уралсиб» финанс корпорацияһы офисы. 100,5 метр бейеклегендәге ҡоролма. Критерийҙарҙан сығып бейек, күп ҡатлы йорт тип тә һанала ала. Ҡалала иң бейек, ә Рәсәйҙән ситтә, 100 метр билдәне шартлыса үткән бина булып иҫәпләнә.

# Уралсиб (бина)
## Тасуирлау

Иң бейек (күп ҡатлы) йорт бейек биналар булмаған тарихи үҙәк урамда урынлашҡан. Шулай ҙа, юл аша, 1962 йылда төҙөлгән тәүге 9 ҡатлы бина бар, бейек йорт төҙөү ҡала панорамаһына ҙур йоғонто яһай. Башня әҙ ҡатлы йорттар араһында алыҫтан күренеп тора. Ул үҙе, ҡыҙыл кирбестән төҙөлгән ике ҡатлы иҫке бинаға төкәтеп һалынған. XX быуатта унда ҡала хакимиәте ныҡышмалығы арҡаһында һаҡлаған Икенсе Мариин ҡатын-ҡыҙҙар училищеһы (Өфөләге беренсе Мариин ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы менән бутарға кәрәкмәй) урынлашҡан була. Шул арҡала бейек (күп ҡатлы) йорт Өфөлә киң ҡулланылған фасадизм өлгөһө булып иҫәпләнә. Бина шыма формала төҙөлгән, уның фасады ҡараңғылатылған быяла һәм ҡуңыр, һоро төҫтәге төҙөлөш панеле менән көпләнгән. «Бинаны тирә-яҡҡа килешле итеп тура килтерергә тырыштыҡ» — тип белдерә архитектор Леонид Дубинский. Бина 21 ҡатлы (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 23 тип тә әйтелә) и 26), уларҙың береһе техник ҡат булып һанала. Тәүге проект буйынса бинаның бейеклеге 96 метр булырға тейеш була; 100 метрлыҡ сикте үтеү өсөн ҡыйыҡта махсус рәүештә өҫтәлмә яҡ төҙөлә. Үҙенең 100,5 метр бейеклеге менән 2003 йылға тиклем бина Рәсәйҙә иң бейек булып һанала.

# Уралсиб (бина)
## Факттар

* Үҙенең формаһы арҡаһында ҡала халҡы араһында «мобильник» һәм «шәм» тигән атамалар алған.
* Тәүҙә бинаның юғары өлөшөндә «БашКредитБанк» атамаһы яҙылған була. 2002 йылда фасадтағы яҙыу «Уралсиб» банкыһы тип символикаһы үҙгәртелә.
* Һәр йылда ла Яңы йыл байрамы алдынан бина ҡыйығына Ҡыш бабай фигураһын ҡуйыу традицияһы барлыҡҡа килгән.
# Маннанова Флора Фәтих ҡыҙы

Маннанова Флора Фәтих ҡыҙы (19 сентябрь 1946 йыл) — стоматолог, юғары категориялы табип. Медицина фәндәре докторы (1997), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998), СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1986).

# Маннанова Флора Фәтих ҡыҙы
## Биографияһы

Флора Фәтих ҡыҙы Маннанова 1946 йылдың 19 сентябрендә Германияның Галле ҡалаһында тыуған.
1974 йылда Ҡазан дәүләт медицина институтының стоматология факультетын тамамлай. Шул уҡ йылда Башҡортостанда Өфө ҡалаһының 1-се стоматология поликлиникаһында стоматолог-ортопед һәм ортодонт булып хеҙмәт юлын башлай. 1979—1981 йылдарҙа Ҡазан дәүләт медицина институтының ортопедик стоматология кафедраһында көндөҙгө бүлектә аспирантура тамамлай һәм 1981 йылда «Особенности диагностики и лечения аномалий прикуса у детей с нарушенным носовым дыханием» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1981 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институтында балалар стоматологияһы кафедраһы ассистенты, ә 1984 йылдан башлап ортопедик стоматология кафедраһы мөдире булып эшләй.

# Маннанова Флора Фәтих ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Әүҙем фәнни тикшеренеүҙәр үткәрә. Уның фәнни эшмәкәрлеге балаларҙа теш‑яңаҡ деформацияларын һәм аномалияларын иртә диагностикалау, иҫкәртеү һәм дауалауға, ортопедик һәм ортодонтик технологиялар ҡулланып стоматологик ауырыуҙарҙы дауалау һәм реабилитациялау ысулдарын камиллаштырыуға арналған. 1996 йылда ул Мәскәүҙә «Ранняя диагностика, профилактика и морфофункциональная коррекция зубочелюстных аномалий и деформаций у детей при недоразвитии нижней челюсти» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 190 фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 2 монография, 3 уҡыу әсбабы авторы, 17 уйлап табыуға патент, 18 рационализаторлыҡ тәҡдиме танытмаһы эйәһе, 22 методик тәҡдимдәр баҫтырып сығарған. Флора Фәтих ҡыҙы Маннанова ортопедик стоматология буйынса 6 дәреслек, шул иҫәптән Рәсәйҙә теш техниктарын уҡытыу өсөн 2 дәреслек авторҙашы. Уның етәкселегендә 1 докторлыҡ һәм 11 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланған.

# Маннанова Флора Фәтих ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Комплексное лечение заболеваний пародонта при скученном положении зубов. Өфө, 2007 (авторҙаш);
* Оптимизация ортопедического лечения стоматологических больных в пожилом и старческом возрасте. Өфө, 2008 (авторҙаш); * Оценка степени риска и индивидуальное прогнозирование результатов ортопедического лечения при дефектах зубных рядов несъёмными протезами. Өфө, 2011 (авторҙаш).

# Маннанова Флора Фәтих ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998),
* СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1986),
* Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Маҡтау ҡағыҙы (1993 йыл, 1996 йыл),
* I дәрәжә «Стоматология алдынғыһы» миҙалы (2000),
* Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Рәхмәт хаты (2002) — күп йыллыҡ хеҙмәте һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә өлгәшкән уңыштары өсөн.
# Тозам-Ротыпь

Тозам-Ротыпь — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ротыпь-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Тозам-Ротыпь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027971
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302797
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Түреш ауыл Советы (Бүздәк районы)

Түреш ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Түреш ауылы

# Түреш ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Тарихы

Түреш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
   Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
   Бүздәк районы буйынса:
   Түреш ауылында административ үҙәге менән «Түреш» атамаһын һаҡлап, Сәүәҙебаш һәм Түреш ауыл Советтарын берләштерергә.
   Сәүәҙебаш ауыл советының Сәүәҙебаш, Баҡса, Түбәнге Сатра, Бейек ауылдарын Түреш ауыл Советы составына индерергә.
   Түреш ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
# Шилокша (Вадья-Вадьинская ҡушылдығы)

Шилокша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вадья-Вадьинская йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Шилокша (Вадья-Вадьинская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000932
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000093
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аиндат

Аиндат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 725 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Аиндат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017722
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201772
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нядокота

Нядокота — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хоса-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.

# Нядокота
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026042
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302604
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гинц Петр

Гинц Петр (чех Petr Ginz; 1 февраль 1928 йыл — 28 сентябрь 1944 йыл) — йәһүд сығышлы чех үҫмере, Vedem журналының баш мөхәррире. 16 йәшендә Гинц Освенцим концлагерына ебәрелә, газ камераһында үлтерелә.

# Гинц Петр
## Биографияһы

Гинц Петр 1928 йылдың 1 февралендә Чехословакияның Прага ҡалаһында тыуған. Уның атаһы — Отто Гинц текстиль компанияһының экспорт бүлеге менеджеры (1896—1975), әсәһе — Мария Гинц, тыумыштан Доланска (1898—1990). 1930 йылда Петрҙың һеңлеһе Ева тыуа, һуңынан Прессбургер Хава исеменә алмаштыра. Гинцтың ата-әсәһе эсперанто өйрәнеү менән мауыға, һәм ул да иртә бала саҡтан ошо телде үҙләштерә.
Гинц яҙыусылар эшмәкәрлеге менән иртә шөғөлләнә башлай. 14 йәшкә тиклем ул роман жанрында биш әҫәр ижад итә, уларҙың тик Жюль стилендә яҙылған «Доисторический пришелец» китабы ғына килеп етә. Ҡулъяҙмаларҙың төп нөсхәһе Гинцтың үҙенсәлекле һүрәттәре менән биҙәлә. Уның Һеңлеһе һүҙҙәре буйынса, үҫмер ун өсөнсө йәштә көндәлек алып бара башлай.
Гинц, яртылаш йәһүд булараҡ, 14 йәшендә Терезиенштадт концентрацион лагерына оҙатыла. Унда ул, лагерь китапханаһына йөрөп, уҡыуын дауам итергә тырыша. Шулай уҡ ул Vedem даими журналының баш мөхәррире була. Vedem 2 йыл дауамында һәр йома нәшер ителә.
1944 йылдың 28 сентябрендә Петр Гинц Освенцим концлагерына (Генерал-губернаторлыҡ, Польша) оҙатыла һәм 28 сентябрҙә газ камераһында үлтертелә. Үҫмер концентрацион лагерға оҙатылыу алдынан үҙенең ҡулъяҙмалары һәм картиналарының күбеһе һеңлеһенә тапшыра, шуның арҡаһында улар һаҡланып ҡала. Гинцтың Айҙан Ергә күренеше һүрәте киң билдәлелек алған.

# Гинц Петр
## Хәтер

* Гинц исемен йөрөткән астероид 50413 Petrginz.

# Гинц Петр
## Шулай уҡ ҡара

* Этти Хиллесум
* Анна Франк
* Хана Бради
# 1776 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1776 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1776 MDCCLXXVI |
| Юлиан стилендә | 1775—1776 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2528—2529 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7284—7285 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5536—5537 ה'תקל"ו — ה'תקל"ז |
| Мосолман календары | 1190—1191 |
| Боронғо әрмән календары | 1225 ԹՎ ՌՄԻԵ |
| Ҡытай календары | 4472—4473 乙未—丙申 синяя овца — красная обезьяна |
| Эфиопа календары | 1768—1769 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1832—1833 |
| - Шака самват | 1698—1699 |
| - Кали-юга | 4877—4878 |
| Иран календары | 1154—1155 |
1776 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Ирәмәл (күҙәтеү тәгәрмәсе)

2015
Ирәмәл (рус. Иремель) — Өфө ҡалаһы Киров округының Бакалинский һәм Менделеев урамдары киҫелешендә урынлашҡан күҙәтеү тәгәрмәсе. 2015 йылда асылған. Уның бейеклеге 60 метр, ҡалала иң юғары күҙәтеү тәгәрмәсе. Сағыштырыу өсөн, 2014 йылда Мәжит Ғафури исемендәге паркта асылған "Седьмое небо " тәгәрмәсе, уның бейеклеге 48 метр. Бейеклеге буйынса, Сочиҙағы Лазаревское паркындағы (83 м), Силәбе өлкәһе Миәс ҡалаһының яр буйындағы (73 м), Мәскәүҙең 850 йыллығы исемендәге (73 м), Ҡазандағы «Ривьера»(65 м) һәм Дондағы Ростовтағы «Бер күк йөҙө» (65 м) Рәсәй күҙәтеү тәгәрмәстәренән ҡала, алтынсы урынды алып тора.

# Ирәмәл (күҙәтеү тәгәрмәсе)
## Тарихы

«Ирәмәл» 2015 йылда яңы ҡунаҡханалар, «Нефтяник» стадионы, Ете ҡыҙ фонтаны һәм башҡа объекттар менән бер рәттән яңы төҙөлөштәр исемлегенә инә. Күҙәтеү тәгәрмәсе бик тиҙ, дүрт айҙа төҙөлөп бөтә. Май айында асырға тип планлаштырылһа ла, төҙөлөш 2014 йылдың ноябрендә үк тамамлана, 2015 йылдың 1 февралендә тантаналы асыла. Ирәмәл комплексы менән ҡунаҡхана араһындағы территорияла төҙөлә. Ә уның янында балалар мини-паркы урынлашҡан.

# Ирәмәл (күҙәтеү тәгәрмәсе)
## Характеристикаһы

Иң бейек нәктәһе 60 метрға етә, күҙәтеү киңлеге 58 метр. Бер тәгәрмәс әйләнеше — 15 минутҡа тиклем ваҡыт ала. Конструкцияның ауырлығы 170 тонна. Кабиналар һаны 24, һәр береһе 6 кеше һыйҙыра. Кабиналарҙа кондиционер, яҡтылыҡ һәм йомшаҡ креслолар бар. Күҙәтеү тәгәрмәсендә бер үк ваҡытта 144 кеше була ала. Бер сәғәт эсендә 800 кешене үткәрә. Йыл буйына эшләй. 2016 йылда билет хаҡы ололар өсөн 150 һум, балалар өсөн 100 һум була. Аттракцион йәйгеһен 10:00-23:45, ҡышҡыһын 12:00-23:45.тиклем эшләй.

# Ирәмәл (күҙәтеү тәгәрмәсе)
## Тәнҡиттәр

Төҙөлөштән һуң Өфө ҡалаһында йәшәүселәр уны уңайһыҙ урынлашыуы һәм насар күренеш өсөн тәнҡитләй. Һуңғараҡ халыҡ унан ҡаланың иң матур һәм иҫтәлекле урындарын күреп ризалаша. Күҙәтеү тәгәрмәсенән Дуҫлыҡ монументы, Салауат Юлаев һәйкәле, Республика йорто һәм башҡа киң билдәле урындар күренә.
# Нюрюг (Вохма ҡушылдығы)

Нюрюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының һул ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Нюрюг (Вохма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041134
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004113
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Карым

Карым — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 16 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628230, ОКАТО коды — 71116912002.

# Карым
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 16 |

# Карым
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Күсембәт (мәғәнәләр)

Күсембәт:
* Күсембәт — Рәсәйҙәге йылға.
* Күсембәт (Ҡатай) — Һарытау өлкәһенең Перелюб районындағы ауыл.
# Ҡошсо кантоны

Ҡошсы кантоны (рус. Кущинский кантон) — Башҡортостан кантоны.
Административ үҙәге — Билән ауылы.

# Ҡошсо кантоны
## Тарихы

1917 йылдың декабрендә III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы «Башҡортостандың автономиялы идараһы тураһында» ҡарарын ҡабул итә, уға ярашлы Башҡортостан мөхтәриәте туғыҙ кантондан тора: Барын-Табын, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Иҫкен-Ҡатай, Ҡыпсаҡ, Ҡыуаҡан, Тамъян, Туҡ-Соран һәм Үҫәргән. 1919 йылдың башына ҡарата Башҡортостан мөхтәриәте 13 кантондан тора: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Дыуан, Ете ырыу, Көҙәй, Ҡошсо, Ҡыпсаҡ, Табын, Тамъян-Ҡатай, Туҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан.
1919 йылдың 20 мартындағы «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү»гә ярашлы республика территорияһы 13 кантондан тора, уның араһында Ҡошсо кантоны ла була.
Кантон составына Златоуст өйәҙе (Екатеринин, Иҫке Балаҡатай, Ҡытаутамаҡ, Оло Ҡошсо) һәм Красноуфимск өйәҙе (Билән, Оло Аҡа, Теләш, Шәкүр, Әҙеғол, Юва, Манчаж, Сажин һәм Яңы Златоуст улустарының бер өлөшө) улустары инә. Административ үҙәге — Билән ауылы.
Кантон 1919 йылдың сентябрендә бөтөрөлә, территорияһы Дыуан-Ҡошсо кантоны составына инә.

# Ҡошсо кантоны
## География

Төньяҡ-көнбайышта, төньяҡта һәм көнсығышта — Красноуфимск өйәҙе, көньяҡта — Дыуан кантоны, көньяҡ-көнбайышта һәм көнбайышта Златоуст өйәҙе менән сиктәш була.

# Ҡошсо кантоны
## Кантон башҡармаһы (ревкомы) рәйестәре

* Мөхәмәтхәй Ғөзәйеров (1918)
# Әмиров Нәҡи Сәбиғйәр улы

Әмиров Нәҡи Сәбиғйәр улы (3 февраль 1929 йыл — 29 сентябрь 2014 йыл) — хужалыҡ, совет һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1980—1987 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Мәсетле район Советы башҡарма комитеты рәйесе. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), «Почёт Билдәһе» (1977) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1986) ордендары кавалеры. Милли көрәш буйынса Мәсетле районы Батыры (1954—1958). Халыҡ депутаттарының Мәсетле район Советы депутаты (1965—1987). Мәсетле районының һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары Советы рәйесе. Мәсетле районының почётлы гражданы (2005).

# Әмиров Нәҡи Сәбиғйәр улы
## Биографияһы

Нәҡи Сәбиғйәр улы Әмиров 1929 йылдың 3 февралендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы) Яңы Мөслим ауылында тыуған.
1948 йылда А. А.Жданов исемендәге колхозда тимерсе булып эш башлай. Артабан электромеханик, колхоз электростанцияһы директоры, хужалыҡтың партия ойошмаһы секретары булып эшләй.
1965 йылда Силәбе өлкә совет-партия мәктәбен тамамлай.
1965 йылда Теләш, Тәкә, Ишәле, Яңы тормош, Һалҡын шишмә ауылдарын берләштергән «Коммунист» колхозы рәйесе итеп һайлана.
1973 йылда Мәсетле районының ауыл хужалығы идаралығы начальнигы итеп тәғәйенләнә.
1975 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай.
1980 йылда халыҡ депутаттарының Мәсетле район Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана.
1987 йылдан 1990 йылға тиклем Мәсетле район кино селтәре директоры булып эшләй.
2014 йылдың 29 сентябрендә Мәсетле районының Оло Ыҡтамаҡ ауылында вафат була.

# Әмиров Нәҡи Сәбиғйәр улы
## Наградалары һәм бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1977)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1986)
# Бреттин

Бреттин (нем. Brettin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 846 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,02 км². Диңгеҙ кимәленән 33 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39307 һәм автомобиль коды — JL.
# Борисовка (Ҡоншаҡ районы)

Борисовка (рус. Борисовка) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы ауылы. Ҡоншаҡ ауыл биләмәһе составына керә.

# Борисовка (Ҡоншаҡ районы)
## Тарих

Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составында була. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.

# Борисовка (Ҡоншаҡ районы)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (89 %) йәшәй.

# Борисовка (Ҡоншаҡ районы)
## Билдәле шәхестәре

* Ғәббәсов Абдулла Ғәббәс улы (4.01.1900—????), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, I дәрәжә Ватан һуғышы (1945) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.
* Хафизов Мөхәмәтулла Исмәғил улы (1951—2020), иҡтисадсы, дәүләт эшмәкәре.