# Доллар

До́ллар (ингл. Dollar) — күп илдәр валютаһының атамаһы, ундай илдәр араһында — Австралия, Белиз, Канада, Яңы Зеландия, Намибия, Сингапур, Синт-Эстатиус, Саба, Көнсығыш Тимор, Пуэрто-Рико, Панама, Палау, Бруней, Бонэйр, Британ Виргин утрауҙары, Багам Утрауҙары, Бермуд Утрауҙары, Маршалл Утрауҙары, Сөләймән Утрауҙары, Америка Ҡушма Штаттары, Сальвадор, Эквадор, Тайвань, Гонконг, Зимбабве, Фиджи, Микронезия Федератив Штаттары, Теркс һәм Кайкос, Ямайка һ.б. Бер доллар, ҡағиҙә булараҡ, 100 центҡа тиң.

# Доллар
## Этимология

Атама «талер» (нем. Taler) тигән һүҙҙән сыҡҡан. Тәү башлап «доллар» (dollar) һүҙе шотланд тәңкәләренең бер төрө — 30 шиллингҡа тиң булған «ҡылыслы доллар»ҙың (ингл. Sword Dollar) атамаһы булараҡ ҡулланыла. Был аҡса 1567—1571 йылдарҙа һуғылған. «Доллар» һүҙе Вильям Шекспирҙың «Макбет» пьесаһында ла (XVII быуаттың башы) осрай.

# Доллар
## Доллар тамғаһының килеп сығышы

Доллар тамғаһының барлыҡҡа килеү тарихының әллә күпме теориялары һәм легендалары бар, ләкин ғилми иҫбатланған версияһы юҡ. Киң таралған версияарҙың береһе — доллар тамғаһының испан песоһынан сығыу ихтималлығы. Ҡулдан яҙылған «pˢ» аббревиатураһы 1770-се йылдарҙағы британ, американ, канад, мексикан һ.б. испан-американ эш хаттарында йыш осрай. Фараз ителеүенсә, «P» хәрефенән тик вертикаль һыҙыҡ ҡына ҡалған, ә «S» хәрефе ерлек булып хеҙмәт иткән, был яҙыу тиҙлеген арттырған.
Хәҙерге заман теорияларында «US» яҙмаһы үҙгәртелеп яһалыуы ла ҡарала.

# Доллар
## «Доллар» атамалы валюталар

| Һүрәтләнеше | Валютаның коды | Атамаһы | Әйләнештә булыу осоро | Ил | Әйләнештәге номинал |
| | AUD | Австралия доллары | 1966 йылдан | Австралия Союзы | банкноталар:: 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 5, 10, 20, 50 центов, 1, 2 доллар |
| Файл:Bahamas 25 cents-2.JPG | BSD | Багам доллары | 1966 йылдан | Багам | банкноталар: 1, 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 15, 25 цент |
| Файл:Barbados 1 dollar-2.JPG | BBD | Барбадос доллары | 1973 йылдан | Барбадос | банкноталар: 2, 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 5, 10, 25 цент, 1 доллар |
| Файл:Belize 1 dollar.JPG | BZD | Белиз доллары | 1973 йылдан (Британ Гондурасы доллары булараҡ 1885—1973 йылдарҙа) | Белиз | банкноталар: 2, 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 25, 50 цент, 1 доллар |
| Файл:Bermudian-dollars-$50.jpg | BMD | Бермуд доллары | 1970 йылдан | Бермуд утрауҙары | банкноталар: 2, 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 25, 50 цент, 1 доллар |
| | BND | Бруней доллары | 1967 йылдан | Бруней | банкноталар: 1, 5, 10, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 20 и 50 цент |
| | юҡ | Вест-Инд доллары | 1935—1964 | Барбадос, Британ Гвианаһы, Тринидад һәм Тобаго, Британ Елгә асыҡ яҡ утрауҙары, Британ Елдән ышыҡ яҡ утрауҙары, Вест-Һиндостан утрауҙары, Ямайка | |
| Файл:East carribean dollar rev.jpg | XCD | Көнсығыш Кариб доллары | 1965 йылдан | Антигуа һәм Барбуда, Доминика, Гренада, Монтсеррат, Сент-Китс һәм Невис, Сент-Люсия, Сент-Винсент һәм Гренадин, Ангилья | банкноталар: 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 2, 5, 10, 25 цент, 1 доллар |
| | юҡ | Гавай доллары | 1847—1903 | Гавай | |
| | GYD | Гайана доллары | С 1965 года | Гайана | банкноталар: 20, 100, 500, 1000, 5000 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10 доллар |
| | HKD | Гонконг доллары | 1845 йылдан | Гонконг | банкноталар: 10, 20, 50, 100, 500 һәм 1000 ваҡ аҡсалар: 10, 20, 50 цент, 1, 2, 5, 10 доллар |
| | ZWC | Зимбабве доллары | 1981—2009 | Зимбабве | Үтә юғары инфляция арҡаһында 2009 йылдың 30 июнендә Зимбабве доллары Зимбабвеның Резерв Банкы ҡарары буйынса йөрөүҙән туҡтай. |
| | KYD | Кайман утрауҙары доллары | 1972 йылдан | Кайман Утрауҙары | банкноталар: 1, 5, 10, 25, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 25 цент |
| Файл:Loonie reverse view.png | CAD | Канада доллары | 1858 йылдан | Канада | банкноталар: 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 5, 10, 20, 50 цент, 1, 2, 5 доллар |
| | юҡ | Кирибати доллары | 1979 йылдан | Кирибати | банкноталар: юҡ ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 25 цент, 1, 2 доллар |
| | LRD | Либерия доллары | 1944 йылдан | Либерия | банкноталар: 1, 5, 10, 20, 50 һәм 100 ваҡ аҡсалар: 5, 10, 25, 50 цент, 1 доллар |
| | юҡ | Малайя һәм Британ Борнеоһы доллары | 1953—1969 | Малай Федерацияһы, Сингапур, Саравак, Северное Борнео, Бруней | |
| | юҡ | Малай доллары | 1939—1953 | Бруней, Джохор, Кедах, Келантан, Перлис, Сингапур, Стрейтс Сетлментс, Тренгану, Федерацияланған Малай дәүләттәре, Малай Союзы, Малай Федерацияһы | |
| | | Халыҡ-ара доллар | | | |
| | юҡ | Монгол доллары | 1921—1925 | Богдо-хан Монголияһы | банкноталар: 10, 25, 50, 100 |
| | NAD | Намибия доллары | 1993 йылдан | Намибия | банкноталар: 10, 20, 50, 100 һәм 200 ваҡ аҡсалар: 1, 2, 5, 10, 20 һәм 50 цент, 1, 2 һәм 5 доллар. |
| | юҡ | Ниуэ доллары | 2009 йылдан | Ниуэ | банкноталар: юҡ ваҡ аҡсалар: 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар |
| | NZD | Яңы Зеландия доллары | 1967 йылдан | Яңы Зеландия, Ниуэ, Кук Утрауҙары, Токелау, Питкэрн. | банкноталар: 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 10, 20, 50 цент, 1, 2 доллар |
| | юҡ | Ньюфаундленд доллары | 1858—1949 | Ньюфаундленд. | |
| Файл:50 долларов Островов Кука аверс.jpg | юҡ | Кук Утрауҙары доллары | 1972 юҡ | Кук Утрауҙары | банкноталар: 3, 10, 20, 50 ваҡ аҡсалар: 10, 20, 50 цент, 1, 2, 5 доллар |
| | юҡ | Питкэрн Утрауҙары доллары | 1988 йылдан | Питкэрн Утрауҙары | банкноталар: юҡ ваҡ аҡсалар: 5, 10, 20, 50 цент, 1, 2, 5, 10, 25, 50, 250 доллар |
| | юҡ | Боғаҙҙар доллары | 1904—1939 | Стрейтс-Сетлментс колонияһы, Берләшкән Малай Солтанаттары, Берләшмәгән Малай Солтанаттары, Саравак, Бруней һәм Төньяҡ Борнео. | |
| | юҡ | Родезия доллары | 1970—1981 | Зимбабве | |
| | юҡ | Саравак доллары | 1858—1953 | Саравак | |
| | юҡ | Төньяҡ Борнео доллары | 1882—1953 | Төньяҡ Борнео | |
| | SGD | Сингапур доллары | 1967 йылдан | Сингапур | банкноталар: 2, 5, 10, 50, 100, 1000 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар |
| | SBD | Сөләймән Утрауҙары доллары | 1977 йылдан | Сөләймән Утрауҙары | банкноталар: 2, 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар |
| | USD | АҠШ доллары | 1792 йылдан | АҠШ, Бермудтар, Бонайре, Британ Виргин утрауҙары, Көнсығыш Тимор, Зимбабве, Маршалл утрауҙары, Палау, Панама, Пуэрто-Рико, Саба, Сальвадор, Синт-Эстатиус, Тёркс һәм Кайкос, Микронезия Федератив Штаттары, Эквадор | банкноталар: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 (сикләнгән 500, 1000, 5000, 10 000, 100 000) ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 25, 50 цент, 1 доллар |
| | юҡ | АҠШ Америка Конфедератив Штаттары) доллары | 1861—1861 | Американың Конфедератив Штаттары | банкноталар: 5, 10, 50 цент, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000 доллар 50 центлыҡ 4 һынау ваҡ аҡсаһы; 1 центлыҡ 12 һынау ваҡ аҡсаһы |
| | SRD | Суринам доллары | 2004 йылдан | Суринам | банкноталар: 1, 2¹⁄₂, 5, 10, 20, 50, 100 доллар ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 25, 100, 250 цент |
| | юҡ | Тайвань доллары | 1946—1949 | Тайвань | |
| | TWD | Яңы Тайвань доллары | 1949 йылдан | Тайвань | банкноталар: 100, 200, 500, 1000, 2000 ваҡ аҡсалар: ½, 1, 5, 10, 50 |
| Файл:Tt dollar.gif | TTD | Тринидад һәм Тобаго долары | 1964 йылдан | Тринидад һәм Тобаго | банкноталар: 1, 5, 10, 20, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 25 и 50 цент |
| Файл:Доллар Тувалу.jpg | TVD | Тувалу доллары | 1976 йылдан | Тувалу | банкноталар: юҡ ваҡ аҡсалар: 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар |
| | FJD | Фиджи доллары | 1969 йылдан | Фиджи | банкноталар: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 ваҡ аҡсалар: 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент, 1 доллар |
| | юҡ | Цзяо-Чжоу доллары | 1907—1914 | Цзяо-Чжоу | |
| | юҡ | Эфиопия доллары | 1945—1976 | Эфиопия | |
| | JMD | Ямайка доллары | 1969 йылдан | Ямайка | банкноталар: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000 ваҡ аҡсалар: 1, 5, 10, 20 |
| | юҡ | Япон оккупацияһы доллары | 1942—1945 | Сингапур, Британ Малайяһы, Төньяҡ Борнео, Саравак, Бруней, Бирма | |