yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Талипов Рид Сергеевич

Талипов Рид Сергеевич (төп исеме Талипов Флорит Сәлих улы; 3 ноябрь 1948 йыл — 21 февраль 2011 йыл) — белорус театр режиссёры, Якуб Колас исемендәге милли академия драма театрының художество етәксеһе.

# Талипов Рид Сергеевич
## Биографияһы

Флорит Сәлих улы 1948 йылдың 3 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Балтас районы Уҫман ауылында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Свердловск машиналар эшләү заводында слесарь һәм гравер булып башлай. Свердлов киностудияһында рәссам-аниматор, Минск ҡалаһының 81-се мәктәбендә рәсем һәм һыҙма уҡытыусыһы булып эшләй. Б. В. Щукин исемендәге юғары театр училищеһының һәм Мәскәүҙә А. В. Луначарский исемендәге дәүләт театр сәнғәте институтының режиссёр бүлеген тамамлаған.
1989 йылдан алып — Белоруссияла Минск ҡалаһында Еңеү паркындағы беренсе антреприза театр-студияның художество етәксеһе һәм директоры, «АРТ», «АРТ-Центр» театр-студияһының художество етәксеһе булып эшләй, шулай уҡ 1997 йылға тиклем Республика сәнғәт программалары дирекцияһы янындағы театр-студияны етәкләй.
35 йыл ижади эшмәкәрлеге эсендә (1976—2011) Беларуста, Рәсәйҙә, Австрияла, Словенияла, Германияла, Польшала 50-ләп спектакль ҡуя, һәм улар халыҡ-ара театр фестивалдәрендә сценографик һәм режиссёрлыҡ маһирлығы өсөн юғары наградаларға лайыҡ була, актёрҙар юғары башҡарыу оҫталығы өсөн приздар алыуға өлгәшә. Улар араһында Леонид Андреевтың «Екатерина Ивановна» (2001 йыл), Максим Горькийҙың «Васса» (2007 йыл) әҫәрҙәре лә була.
2000 йылдан Белорусь дәүләт сәнғәт академияһында режиссура кафедраһы доцент булып эшләй.
2009 йылдың 31 мартынан — Якуб Колас исемендәге Милли академия драма театрында художество етәксеһе. 2010 йылдың ғинуарында А. Островскийҙың «Аҡыл эйәләре…» пьесаһы буйынса Талипов ҡуйған спектаклдең премьераһы үтә; һуңғы спектакле — «Квартет». К. Крапиваның «Үлемһеҙлек ҡапҡалары» әҫәре буйынса ла эш алып барылған була.

# Талипов Рид Сергеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Мәҙәниәт министрлығының һәм театр эшмәкәрҙәре союзыының (1989), Польшаның сәнғәт һәм мәҙәниәт министрлығы (1990) грамоталары һәм дипломдар.
* Беларусь Республикаһы Президентының махсус премияһы (2001) — театр сәнғәте өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн.
* Федор Тютчев исемендәге миҙал (Рәсәй, 2004)
* «Белорусь әҙәби-художество тәнҡитселәре берләшмәһе» Республика йәмәғәт берекмәһенең дипломы (2005—2011) — иң яҡшы сәхнә әҫәре һәм сценография өсөн.
* «Белая Вежа» Халыҡ-ара театр фестивалендә Гран-при (1996)
* «Славянские театральные встречи» халыҡ-ара театр фестивалендә Гран-при, «Иң яҡшы режиссура өсөн» дипломы (2003)
# Ключевская

Ключевская — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Храпиха йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ключевская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004077
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200407
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чурман

Чурман — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иленка йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чурман
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200737
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Асовка

Асовка (Үрге Асовка) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Асовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012944
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101294
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Новоорск районы

Новоо́рск районы — Ырымбур өлкәһе районы.

# Новоорск районы
## География

Көнбайышта — Гай, төньяҡта — Кваркен, төньяҡ-көнсығышта — Адамовка, көньяҡта — Ясный һәм Домбаровка райондары һәм көньяҡ-көнсығышта Орск ҡалаһы менән сиктәш.
Майҙаны — 3,4 тыс. км².

# Новоорск районы
## Тарих

Территорияһы ХХ быуаттың башына тиклем Ырымбур губернаһының Орск өйәҙе составында була. Новорск районы 1935 йылда ойошторола.

# Новоорск районы
## Ҡоролош

* Горьковск ауыл советы
* Добровольск ауыл советы
* Караган ауыл советы
* Кумак ауыл советы
* Новоорск ҡасаба советы
* Приреченск ауыл советы
* Чапаевск ауыл советы
* Будамшинск ауыл советы
* Энергетик ҡасаба советы
# Эри

Эри:
* Эри (канал) — АҠШ-тағы канал.
* Эри (күл) — Төньяҡ Америкалағы күл.
# Липовка ауыл Советы (Архангел районы)

Липовка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. .
# Дайти (тау)

Дайти (алб. Dajtit) — Албания үҙәгендә тау һәм милли паркы. Дайти Тирана ҡалаһынан көнсығышта 26 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Тау түбәһе бейеклеге 1613 метр. Сағыштырмаса бейеклек 940 метр. Ҡышҡы миҙгелдә Дайти тауы популяр урыны. 1966 йылда Дайти тауы Албанияның Милли паркы тип иғлан ителә. 2006 йылдың парк майданы 29,384 га. Тауҙа панорамаларын майҙансыҡты бар, унан Албанияның баш ҡалаһына матур күренеш асыла.
# Криминон

Кримино́н (енәйәт юҡ) - Л. Рон Хаббард технологияһында нигеҙләнгән тотҡондарҙы аяҡҡа баҫтырыу программаһы. Тормошто һәм Мәғарифты Яҡшыртыу Ассоциацияһы бындай эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. Енәйәтселәр үҙ-үҙеңде хөрмәтләүҙе ҡайтаралар.
# Болонья процесы

Болонья процесы — юғары белемдең Европа киңлеген булдырыу маҡсатында Европа илдәренең юғары белем системаһын яҡынлаштырыу һәм гармониялаштырыу процесы. Процестың рәсми башланыу көнө тип 1999 йылдың 19 июне, Болонья декларацияһына ҡул ҡуйылған көн һанала.
Юғары белемдең Европа киңлеген булдырыу ирекле процесында ҡатнашыу ҡарарына Болоньяла 29 ил вәкиле ҡул ҡуя. Бөгөнгө көндә Европа Советының мәҙәни конвенцияһын ратификациялағана(1954) 49 ҡатнашыусы илдең 48-е процеста ҡатнаша. Ҡушылырға теләгән башҡа илдәр өсөн Болонья процесы асыҡ.
Рәсәй был процесҡа 2003 йылдың сентябрендә, Европа илдәре мәғариф министрҙарының Берлиндағы осрашыуы ваҡытында ҡушыла. 2005 йылда Бергенда Украинаның мәғариф министры Болонья декларацияһына ҡул ҡуя. 2010 йылда Будапештта Ҡаҙағстан ҡушылырға ҡарар итә. Ҡаҙағстан — Үҙәк Азия дәүләттәре араһынан Европа мәғариф киңлегендә тулы хоҡуҡлы ағза тип танылған берҙән-бер дәүләт. Ҡушылыу тураһында Белоруссия 2015 йылдың 14 майында Ереванда ЕПВО илдәренең мәғариф министрҙары конференцияһында һәм Болонья сәйәсәте буйынса форумда ҡарар ҡабул итә.
«Болонье процесы» сиктәрендә элекке совет Рәсәйендә мәғариф системаһын реформалау көнбайыш илдәренең мәғариф системаһына оҡшаш белем биреү системаһы төҙөүгә йүнәлтелә.
# Кесе Перил

Кесе Перил — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Перил йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Кесе Перил
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301521
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вульков

Вульков (нем. Wulkow) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 402 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,48 км². Диңгеҙ кимәленән 32 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39307 һәм автомобиль коды — JL.
# Арыҫлан (күл)

Арыҫлан (рус. Араслан) — Рәсәй, Ҡурған өлкәһе Щучье районындағы аҡмай торған күл. Иртыш һыу бассейны округына инә.

# Арыҫлан (күл)
## Урынлашыуы

Күл Щучье ҡалаһынан 12 км көньяҡтараҡ урынлашҡан. Күл эргәһенән Мейәс ҡушылдығы Сүмләк йылғаһы ағып ята. Күл ярында өлкәнең Арыҫлан ауылы урамдары теҙелеп киткән.

# Арыҫлан (күл)
## Тасуирламаһы

Аҡмай торған йәки тымыҡ күл тип ер өҫтө йәки ер аҫтынан ағымы булмаған күлдәрҙе атайҙар, күлдән һыу сығымы быуға әйләнеү, инфильтрация йәки яһалма һыу алыу ҡоролмаһы иҫәбенә тормошҡа ашырыла.
Ошондай күлдең һыу режимын һүрәтләү өсөн шулай уҡ «эндорейд күл» термины файҙаланыла. Ҡоро климатта бындай күлдә минераль тоҙҙар туплана. Тымыҡ күлдәр тирә-яҡ мөхит бысраныуға бик бирешеүсән була.

# Арыҫлан (күл)
## Тасуирламаһы
### Һыу реестры мәғлүмәттәре

Һыу көҙгөһө майҙаны — 0,18 км2. Һыуйыйғыс бассейны майҙаны — 1,2 км2. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 167 м.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса күл Иртыш һыу бассейны округында, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһы Силәбе ҡалаһынан алып тамағына тиклем, бәләкәй йылға бассейны — Тубыл. Йылға бассейны — Иртыш.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501011111200009549.

# Арыҫлан (күл)
## Тарихы

Күл дә, уның ярында урынлашҡан ауыл да бер үк Арыҫлан исемен йөрөтә. Атаманың килеп сығышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ, антропонимдан булыуы ихтимал. Был күл һыуын файҙаланған ауыл тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. 1834 йылғы рәүиз мәғлүмәттәре буйынса ауылда әйүкә-ҡалмаҡ ырыуы башҡорттары йәшәгән. 1926 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәрен алғанда иһә ауылда 238 кеше теркәлгән, уларҙың 220 — башҡорттар, 18 — урыҫтар булған. 2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда күпселек башҡорттар (95 %) йәшәй.
Революцияға тиклем Арыҫлан ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡалмаҡ улусы ҡарамағында була. Революциянан һуң Арыҫлан ауылы административ-территориаль йәһәттән бер нисә тапҡыр үҙгәреш кисерә: 1923 йылда Урал өлкәһе ойошторолғас, Силәбе округы Һарт-Ҡалмаҡ районының Әптекәй ауыл советы составына инә. 1924 йылда Һарт-Ҡалмаҡ районы үҙе исемен үҙгәртеп, Ялан районы булып китә. Ялан районы 1930 йылда бөтөрөлә, ауыл Щучье районында булып сыға. Район үҙе лә ике субъектҡа инеп ала: 1934 йылда Щучье районы Силәбе өлкәһенә, ә 1943 йылда — Ҡурған өлкәһе составына инә.
# Мань-Луй-Я

Мань-Луй-Я — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Луй-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мань-Луй-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302011
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лезенков Леонид Васильевич

Лезенков Леонид Васильевич (1894—1933)– билдәле рәсәй рәссамы, башҡорт һынлы сәнғәтенә нигеҙ һалыусы.

# Лезенков Леонид Васильевич
## Биографияһы

Лезенков Леонид Васильевич 1894 йылда Өфө ҡалаһында тыуған. 1925 йылда Мәскәүҙә Юғары художество-техник оҫтахананы тамамлай, унда Кукрыниксылар (М.Куприянов, П. Крылов, А. Соколов) менән бергә уҡыған.
1926 йылдан Өфөлә йәшәгән һәм эшләгән. Э. Тюлькин менән дуҫ булған һәм уның менән бергә эшләгән. Йәш башҡорт сәнғәтенең формалашыуына ҙур өлөш индерә.
1927 йылдан Өфө сәнғәт техникумында эшләгән, тимер юлсылар клубы янында сәнғәт студияһын, бер үк ваҡытта Пионерҙар йортонда түңәрәк алып барған. Өфөнөң беренсе рәссам-һөнәрмәндәрен тәрбиәләп сығара, улар араһында Башҡортостандың тәүге рәссамдары — А. В. Храмов, А. М. Арыҫланов, Ғ. С. Мостафин, улар республикала ғына түгел, унан ситтә лә билдәлелек ала. Лезенков рәссам һәм педагог булараҡ абруй менән файҙаланған.
Рәссам үҙ һәләтен монументаль һәм декорация һынлы сәнғәтендә күрһәтә. Өфөгә гастролгә килгән театр труппаһы өсөн Оффенбахтың «Гүзәл Елена» опереттаһына декорациялар яһай, ул рәссам А. Э. Тюлькинға бик оҡшай.
1933 йылда вафат була.
Лезенковтың әҫәрҙәре Өфөлә М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында һәм шәхси тупланмаларҙа һаҡлана.

# Лезенков Леонид Васильевич
## Ижады

1918 йылда Тюлькин Лезенков менән бергә «Самодержавиены ҡолатыу» панноһын төҙөй, ул Блюхер етәкселеге аҫтында Бишенсе Армияның Өфөгә инеүе хөрмәтенә ваҡытлыса төҙөлгән арканы биҙәй. Панно өс өлөштән тора. Төп композицияһын Э.Тюлькин эшләй һәм самодержавиены ҡолатыу аллегорияһын һүрәтләй... Панноның ике ҡабырғаһында, күләме менән бәләкәй генә итеп Ҡыҙыл Армия тарафынан ҡыҫымға алынған аҡ ғәскәрҙәрҙең ашығыс ҡасыуын күрһәткән.
Рәссам ойошторған образдарҙың портрет галереяһында «Автопортрет» әҫәре лә бар (1922).

# Лезенков Леонид Васильевич
## Күргәҙмәләре

Күргәҙмәләре Революцион Рәсәйҙең рәссамдар ассоциацияһы Өфө бүлегендә, Өфө, 1927—1932.

# Лезенков Леонид Васильевич
## Төп эштәре

В. М .Нестеров исемендәге художество музейында рәссамдың 14 һынлы сәнғәт әҫәре һаҡланған. Уларҙың яртыһын портреттар тәшкил итә: «Портрет дочери Эделевой в детстве» (1927), «Портрет башкирки (Женский портрет)» (1929), «Портрет артистки села Давлеканово», «Девочка в красном платке», «Девочка в белом платке», «Портрет малыша» һәм башҡалар. Л. В. Лезенковты башлыса балалар һәм ҡатын-ҡыҙҙар образы ылыҡтыра, тышҡы баҙыҡлыҡ һәм хискә бай булмыш ҡыҙыҡһындыра.
Портреттарҙан тыш, рәссам пейзаж һәм натюрморт жанрында бер нисә әҫәр яҙа: Натюрморт с яблоком, к. м., 1928. Натюрморт, к. м., 1929 һ.б.
# Сеноборка

Сеноборка — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Клязьма йылғаһының уң ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сеноборка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Владимир ҡалаһынан Ковров ҡалаһына тиклем, Нерль индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300912110000032943
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003294
* Бассейн коды — 09.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәскәү тау академияһы

Мәскәү тау академияһы (рус. Московская горная академия) — тау инженерҙары әҙерләү өсөн РСФСР Мәғарифы Халыҡ комиссарҙары (Наркомпрос) тарафынан ойшторолған юғары уҡыу йорто. Геологик разведка, разведка геофизикаһы, нефтсе, шахтер һәм металлург һөнәре буйынса белгестәр әҙерләнгән. РСФСР-ҙа беренсе юғары тау мәктәбе. Артабан был бинала Мәскәү дәүләт тау университеты урынлаша.

# Мәскәү тау академияһы
## Тарихы

Варшава политехника институтының элеккеге тау факультетының деканы Дмитрий Николаевич Артемьев Тау академияһын асыу инициаторы була.
Д. Н. Артемьев, Г. В. Ключанский, Н. М. Федоровский, М. К. Циглер һәм Я. Я. Энслен кеүек танылған ғалимдар ойоштороу комиссияһында була. Улар геология һәм тау эше өлкәһендә танылған белгестәр, улар артабан Академия уҡытусылары, кафедра мөдирҙәре булып эшләгәндәр. Комиссия Академия өсөн бирелгән Ҙур Калуга урамындағы, 14 йорт (хәҙерге Ленин проспекты, 6), элекке мещан училищеһы бинаһын йыһазландырыу, уҡытыусыларҙы эшкә алыу, уҡытыу планын эшләү, студенттар ҡабул итеү эше менән шөғөлләнгән.
Абитуриенттар аратында кисәге мәктәп уҡыусылары ла, заводтарҙа, шахталарҙа хеҙмәт иткән кешеләр ҙә булған. Әҙерлек курстары ла ойошторола. 1922 йылда әҙерлек курстары урынына рабфак эшләй башлай.
Түбән Новгород политехника институтының тау факультеты нигеҙендә академияны асыу тураһында декретҡа 1918 йылдың 4 сентябрендә ҡул ҡуйыла. 1919 йылдың 12 ғинуарында Мәскәү тау академияһының тантаналы асышы була, инеш һүҙ менән танылған геолог һәм яҙыусы, академик Владимир Афанасьевич Обручев сығыш яһай. Ул академияла 1920-1929 йылдарҙа уҡыта. Бина Наркомпрос ҡарамағында була.
1921 йылдың сентябренә ярашлы академияның тау секцияһы өс факультеттан торған: тау мәғдәне, геологоразведка һәм металлургия. 1921 йылдан Академия дүрт йыллыҡ уҡыуға күсә.
1922 йылда Мәскәү тау академияһы ректоры итеп Иван Михайлович Губкин һайлана. Диплом проекттарын яҡлау беренсе тапкыр 1923 йылда була. Доцент Евгений Владимирович Милановский Баҡсаһарай районында академия студенттары менән беренсе геологик практика үткәрә.
1924 йылда Нефтсе геологтарҙың беренсе сығарылышы була, улар араһында М.М. Чарыгин, С. М. Ильинский, в. М. Барышев, А. Ю. Коган кеүек билдәре геологтар бар.
1929 йылдың декабрендә, академияны ойоштороуға 10 йыл тулыу уңайынан Иосиф Виссарионович Сталин исеме бирелә. 1929 йылда өс яңы факультет була: нефть, торф (1922 йылда асылған Мәскәү торф институты нигеҙендә) һәм төҫлө металдар.
Академияның ғилми хеҙмәттәре «Вестнике МГА» гәзитендә баҫыла..
Халыҡ хужалығының юғары Советының (ВСНХ) 1930 йылдың 17 апрелендәге 1238-се бойороғо нигеҙендә Мәскәү тау академияһе тарҡатыла, ә уның нигеҙендә алты яңы, автоном институттар асыла::
* Мәскәүдәүләт геология институты
* Мәскәү тау институты
* Мәскәү нефть институты
* Мәскәү төҫлө металдар һәм алтын институты
* Мәскәү ҡорос (ҡара металдар) институты
* Мәскәү торф инрституты
1930 йылдың 22 апрелендә ликвидация-ойоштороу комиссияһы Мәскәү тау институты Мәскәү тау академияһының вариҫы тип билдәләй. 2018 йылда Мәскәү тау институтында Мәскәү тау академияһының 100 йыллығы билдәләп үтелә.
# Бёддензелль

Бёддензелль (нем. Böddensell) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 243 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,99 км². Диңгеҙ кимәленән 82 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39359 һәм автомобиль коды — BK.
# Занави ҡәлғәһе

Занави ҡәлғәһе (грузин: ციხე ზანავის), көньяҡ Грузияла Самтше-Кавахети төбәгенең Адигени муниципалитетындағы Бәләкәй Диди Занави ауылында урынлашҡан Урта быуаттар замогы. Ҡәлғә 2007 йылда Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән

# Занави ҡәлғәһе
## Тасуирламаһы

Урта быуат ҡәлғәһе ныҡ текә һәм барыуы ҡатмарлы булған ҡаяла таштарҙан һәм эзбизташтан төҙөлгән. Замоктың төп ҡоролмаһы - бөтә яҡтан да атыу тишектәре менән артҡы өлөшө түңәрәк булған өс ҡатлы башня. Башняның икенсе ҡатында мейес бар. Көньяҡ диуарындағы аркалы ишек уйымы эске ихатаға алып бара. Ихатала ҡаяла уйылған һыу һаҡлағыс урынлашҡан. Артабан көньяҡҡа ҡарай ике башня бар, бер башняның эсендә сиркәү ҡалдыҡтары ята.
# Тиха (Нельша ҡушылдығы)

Тиха — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нельша йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тиха (Нельша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016492
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001649
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уль-Комысь

Уль-Комысь — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Комысь йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Уль-Комысь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043513
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004351
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Харта

Харта (нем. Hartha) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7770 кеше йәшәй. Майҙаны — 54,29 км². Диңгеҙ кимәленән 326 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4746 һәм автомобиль коды DL.
# Грос-Гарц

Грос-Гарц (нем. Groß Garz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 772 кеше йәшәй. Майҙаны — 35,99 км². Диңгеҙ кимәленән 20 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
# Гэнэш

Гэнэш — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Исыл йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Гэнэш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008397
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100839
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яран-Шор

Яран-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Море-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 245 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Яран-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086757
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008675
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0