yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дәүләтша (исем)

Дәүләтша — башҡорт ир-ат исеме.

# Дәүләтша (исем)
## Этимологияһы

Дәүләтша исеме ғәрәп телендәге дәүләт (мал, байлыҡ; ил мәмләкәт, дәүләт; бәхет) һүҙенән алынған һәм бай, мул, дәүләтле кеше тигәнде аңлата.

# Дәүләтша (исем)
## Билдәле кешеләр

Һағымбаев Дәүләтша Усман улы (рус. Сагимбаев Давлетша Усманович; 1905 йыл — декабрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.
Дәүләтша Игесәков (1790 йыл — ?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Дәүләтша (исем)
## Фамилияла

Дәүләтшин Ғөбәй Әхмәткирәй улы (17 декабрь 1893 йыл — 10 июль 1938 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, яҙыусы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Дәүләтшин Ғәббәс Йәғәфәр улы (24 сентябрь 1892 йыл — 7 декабрь 1937 йыл) — башҡорт телсеһе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. 1929—1937 йылдарҙа Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы (10 март 1949 йыл) — архитектор. 1997 йылдан Рәсәй Архитекторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының почётлы архитекторы (2002). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1998).
Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы (31 ғинуар 1887 йыл — 12 ғинуар 1956 йыл) — шағир-импровизатор. 1939 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1939).
Дәүләтшин Рәшит Әхмәт улы (10 ноябрь 1943 йыл) — ғалим-ревматолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2003), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2006).
Дәүләтшин Ташбулат Мостафа улы (15 март 1955 йыл) — ҡурайсы, уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
Дәүләтшин Абдулла Сибәғәтулла улы; Ғабдулла Дәүләт (20 декабрь 1894 йыл — 12 декабрь 1963 йыл) — башҡорт милли хәрәкәте һәм революцион хәрәкәте эшмәкәре.
Дәүләтшин Хәмзә Ғәббәс улы (9 сентябрь 1912 йыл — 16 июль 1999 йыл) — инженер-механик. Техник фәндәре докторы (1964), профессор (1965).
Дәүләтшин Рафаэль Әхмәтгәрәй улы (24 декабрь 1939 йыл) — СССР һәм Рәсәй тарихсыһы. Тарих фәндәре докторы (2000), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).
Дәүләтшин Ғамир Шәйех улы (1923 йыл — 20 декабрь 1944 йыл) — шағир.
Дәүләтшин Абдулғәзиз Абдулла улы (20 июль 1861 йыл — 1920 йыл) — рәсәй хәрби шәрҡиәтсеһе. Генерал-майор (1913).
Дәүләтшин Абдулла Дәүләтша улы (1813 йыл — яҡынса 1883 йыл) — кантон начальнигы, подполковник (1886). Хиуа походында ҡатнашыусы (1839—1840). Ахун.

# Дәүләтша (исем)
## Ауылдар

Дәүләтша (рус. Давлетшинский) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.
Дәүләтша (рус. Давлетшино) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
# Баруди Ғәлимйән

Баруди Ғәлимйән (ысын исеме Ғәлиев Ғәлимйән Мөхәмәтйән улы; 17 февраль 1857 йыл — 6 декабрь 1921 йыл) — Рәсәй дин белгесе, йәмәғәт эшмәкәре, педагог.

# Баруди Ғәлимйән
## Биографияһы

Баруди Ғәлимйән 1857 йылдың 17 февралендә Ҡазан губернаһы Кесе Коваль ауылында сауҙагәр ғаиләһендә тыуған. Уға өс йәш тулғанда, ғаилә Ҡазанға күсенә. 1862 йылда Ҡазан мәҙрәсәһендә уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. 1875 йылда үҙенең дини белемен дауам итеү өсөн Бохараға китә. 1882 йылда Ҡазанға ҡайта, унда Аҡ мәсеттә икенсе имам була. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә хеҙмәте буйынса уңыш ҡаҙана, уҡыусылары һаны һиҙелерлек арта. Ошонан сығып Диниә 1883 йылда уға үҙенең мәҙрәсәһен асырға мөмкинлек бирә. Баруди быны шунда уҡ эшләй, яңы мәҙрәсәгә үҙенең атаһының исемен бирә — «Мөхәммәҙиә». Тиҙҙән уның мәҙрәсәһе Ҡазандың ҙур һәм абруйлы дини училищеһы булып китә. 1887 йылда Ғосман империяһына һәм Мысырға оҙайлы сәфәргә сыға.
1905 йылдан башлап Баруди үҙен тулыһынса педагогик эшмәкәрлеккә бағышлай, дәреслектәр яҙа, матбуғатта әүҙем баҫтырып сығара, үҙенең мәҙрәсәһендә уҡыу программаларын киңәйтә һәм камиллаштыра, ундағы уҡыусылар һаны һәм ул булдырған мосолман мәктәбенең абруйы тағы ла арта. 1906 йылда Баруди Ҡазанда баҫылған «ад-дин вә-ль-әҙәп» (русса «Дин һәм әхлаҡ») журналына нигеҙ һала һәм уны етәкләй. 1908 йылда властар уны баҫтырыуҙы тыя. Шул уҡ йылда Баруди панисламизм ҡараштарын таратыуҙа ғәйепләнә һәм Вологда губернаһына ебәрелә. 1913 йылда һөргөндән әйләнеп ҡайта һәм яңынан үҙ журналын 1917 йылға тиклем баҫтырып сығарыуҙы тергеҙә.
Дөйөм алғанда, Баруди Рәсәй империяһында мосолмандар хәрәкәтенең әүҙем эшмәкәре була. Мәҫәлән, 1906 йылдың ғинуар, август айҙарында 2-се һәм 3-сө Рәсәй мосолмандары съезы эшендә ҡатнаша, мосолмандарҙың «Иттифаҡ әл-муслимин» ойошмаһы идараһы комитеты ағзаһы була. 1917 йылдың 1-2 майында Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй мосолмандары съезында Диниәнең күпселек тауышы менән мөфтөй итеп һайлана. Баруди 1921 йылда Мәскәүҙә вафат була, ғүмеренең һуңғы айҙарында Волга-Урал районының асығыусыларына ярҙам буйынса комитет эшендә әүҙем ҡатнаша.

# Баруди Ғәлимйән
## Хәтер

Ҡазан ҡалаһының Мәскәү районында урам Ғәлимйән Баруди исемен йөрөтә.
# БМО-ның Генераль Ассамблеяһы

БМО-ның Генераль Ассамблеяһы йәки Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль Ассамблеяһы, (ингл. United Nations General Assembly, франц. L’Assemblée générale des Nations unies) — 1945 йылда БМО резолюцияһы буйынса ойошҡан БMO-ның вәкилдәр, директив, кәңәшсе баш органы.
БMO-ның Именлек Советының ҡарарҙарынан айырмалы булараҡ, БМО-ның Генераль Ассамблеяһы ҡарарҙары мәжбүри көскә эйә түгел.
Ассамблея 193 БМО ағзаһынан тора. БМО Уставында тасуирланған халыҡ-ара мәсьәләләргә ҡағылышлы фекер алышыу майҙаны булып тора.
Ассамблея сессияларына йыл һайын сентябрь—декабрь айҙары араһында йыйыла, улар араһында зарурлыҡ тыуғанда йыйылыуы мөмкин.

# БМО-ның Генераль Ассамблеяһы
## Тауыш биреү тәртибе

Мөһим мәсьәләләр — солох һәм именлек, финанс һорауҙары, ағзалар һайлау, алмаштырыу, вазифаларын туҡтаты, сығарыу хаҡында ҡарарҙар ҡабул итеү һәм башҡалар. Улар күпселектең өстән ике тауышы менән ҡабул ителә.
Һәр бер ағза-ил бер тауышҡа эйә. Ассамблеяның ҡарарҙары ағзалар өсөн мәжбүри түгел
БMO-ның Именлек Советы сиктәрендәге солох һәм именлек мәсьәләләренән тыш, Ассамблея БMO эшендә кәңәш бирә ала.

# БМО-ның Генераль Ассамблеяһы
## Идара

Баш комитет Ассамблея Рәйесенән, 21 рәйес урынбаҫарынан,6 төп комитет рәйесенән тора.
Планлы йыйылыштарҙан тыш махсус һәм ғәҙәттән тыш сессиялар үткәрелә.

# БМО-ның Генераль Ассамблеяһы
## Ассамблеяның эш барышы

БМО-ның эше байтаҡ дәрәжәлә Генераль Ассамблея ҡарарҙарына таяна һәм улар түбәндәгеләр тарафынан ғәмәлгә ашырыла:
* Ҡоралһыҙланыу, йыһан киңлектәрен үҙләштереү, тыныслыҡ тәьмин итеү, иҡтисади үҫеш, кеше хоҡуҡтарын һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау мәсьәләләрен аныҡ өйрәнеү маҡсатында Ассамблея булдырған комитеттар һәм башҡа органдар, — ярашлы докладтар әҙерләй;
* БМО Секретариаты — Генераль секретарь һәм уның халыҡ-ара гражданлыҡлы хеҙмәткәрҙәре.
# Качкар (Кальча ҡушылдығы)

Качкар — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кальча йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Качкар (Кальча ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301513
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рус Арктикаһы милли паркы

Рус Арктикаһы (рус. Ру́сская А́рктика) — Архангельск өлкәһендәге милли парк. Яңы Ер архипелагының төньяҡ өлөшөндә һәм Франц-Иосиф архипелагында урынлашҡан. 2009 йылдың 15 июнендә ойошторола.
Милли парк составына дөйөм майҙаны 1 426 000 гектар тәшкил иткән запас ерҙәр инә, шуларҙың 632 090 гектары — ҡоро ер, 793 910 гектары диңгеҙ акваториялары. 2016 йылдың 25 авгусында Рәсәй Хөкүмәте ҡарары менән Франц-Иосиф Ере заказнигы биләмәһе Рус Арктикаһы милли паркы составына индерелә.

# Рус Арктикаһы милли паркы
## Парк ойоштороу сәбәптәре һәм маҡсаттары

Был төбәктә Төньяҡ ярымшарҙағы ҙур «ҡош баҙарҙары» (кайралар һәм гагалар), морж туплауҙары урынлашҡан, поляр айыу, Гренландия киты, аҡ төлкө, Гренландия тюлены һәм нерпалар тереклек итә. Үҫемлектәрҙән мүк, лишайник һәм сәскәле үҫемлектәрҙең ҡайһы бер төрҙәре үҫә. Парк Арктиканың уникаль тәбиғәтен һаҡлау өсөн булдырыла.
Милли парк булдырыу инициаторы — географ һәм поляр тикшеренеүсе П. В. Боярский.
Милли парктың мәҙәни мираҫы ла уникаль: Рәсәй Арктикаһын XVI быуаттан алып асыу һәм үҙләштереү тарихы менән бәйле урындар һәм объекттар бар, атап әйткәндә, рус поляр тикшеренеүселәре Русанов һәм
* перенаправление Седов
тың эшмәкәрлеге менән бәйле, шулай уҡ был ерҙәрҙе көнбайыш европалылар өсөн асҡан Голландия диңгеҙҙә йөҙөүсеһе Виллем Баренцтың торамаһы ла, һәм унан күпкә алдараҡ булған урыҫ поморҙары менән бәйле объекттар.
Шулай итеп, был төбәк экологик фәнни һәм танып белеү туризмын үҫтереү өсөн ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. 2009 йылда Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин министрҙарға сираттағы отпускыларын был паркта йәки башҡа ошондай урындарҙа үткәрергә тәҡдим итә.
Рәсәй Арктика милли паркы шулай уҡ федераль әһәмиәттәге Франц-Иосиф Ере дәүләт тәбиғәт заказнигы территорияһын, шулай уҡ ошо заказник биләмәһендә биологик төрлөлөктө һаҡлау һәм тәбиғи торошта һаҡланған тәбиғәт комплекстарын тәбиғи хәлдә тотоу буйынса сараларҙы тормошҡа ашыра.
2016 йылдың 25 авгусындағы 840-сы ҡарары менән Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Франция-Иосиф ере заказнигын бөтөрә. Бөтөрөлгән заказник территорияһының бер өлөшө Рәсәй Арктика милли паркы составына инә. ғәйәт ҙур диңгеҙ биләмәләре һаҡланыусы статусын юғалта, һәм был территорияла нефть һәм диңгеҙ ресурстарын сәнәғәт масштабында сығарыу мөмкинлеге барлыҡҡа килә.
2019 йылда рекорд ҡуйыла: йәйге миҙгелдә милли паркҡа донъяның 44 иленән 1306 кеше килә.
# Үрге Сенькина

Үрге Сенькина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһының һул ярына тамағынан 212 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 99 км.

# Үрге Сенькина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029383
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202938
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зоннефельд монастыры

Зоннефельд монастыры (нем. Kloster Sonnefeld) — элекке ҡатын-ҡыҙ цистериан монастыры, Баварияның Зоннефельд (Үрге Франкония) общинаһы территорияһында урынлашҡан, Вюрцбург епархияһына ҡарай; уға 1260 йылда Генрих II фон Зоннеберг һәм уның ҡатыны Кунигунда Зоннеберг тарафынан нигеҙ һалына ; 1525 йылда таратыла. Бөгөн элекке монастырҙың сиркәү бинаһы урындағы инжил-лютеран мәхәлләһе тарафынан ҡулланыла.

# Зоннефельд монастыры
## Тасуирлау һәм тарихы

Зоннефельд монастыры Дева Мария хөрмәтенә төҙөлгән, уға 1260 йылда Генрих II фон Зоннеберг һәм уның ҡатыны Кунигунда Зоннеберг нигеҙ һала. Башта монастырь Эберсдорфта булаһәм хәҙерге урынына 1287 йылғы янғындан һуң күсерелә. Нигеҙ һалыуҙа Бамберг епискобы Бертольд фон Лайнинген ҡатнаша. Тәүге монахтар бында Майдбронн монастырынан килә, улар килемде ике ауылдан — Эберсдорф һәм Фронлахтан алып килә. 1262 йылда Эбрах һәм Бильдхаузен руханиҙары яңы монахтар йәмғиәтенә килә, шулай итеп ул цистерциан ордены тарафынан таныла.
Зоннефельд монастырына нигеҙ һалыусы — Генрих II — 1279 йылда шулай уҡ Химмелькрон монастрына ла нигеҙ һала. Монастырь руханийы Анна фон Хеннеберг (үлгән 1363 йылда) ваҡытында монастырь беренсе үҫешен кисерә; XIV быуатта хәлһеҙләнә. Монастырҙа ҡатын-ҡыҙҙар һаны артыуы уның иҡтисади мөмкинлектәрен кәметә, уларҙың һаны илле менән сикләнелә. Яйлап никахта тормаған, тол ҡатын-ҡыҙ тураһында хәстәрлек монастырҙағы монах ҡатын-ҡыҙҙарының эшмәкәрлеге үҙәгендә була. Монастырь тормошонда шәхси милек күренеше ғәҙәтиғә әйләнә — был орден ҡағиҙәләре һәм устав буйынса тыйылаған була.
Маргаретта фон Бранденштайн рухани булып торған саҡта монастырь тағы ла үҙенең ҙур үҫешен кисерә: бер нисә төҙөлөш проекттары тормошҡа ашырыла, бурыс йөгө кәмей. 1504 йылда монахтар етәкселеккә ҡарата баш күтәрә: бының һөҙөмтәһендә бер нисә монахиня төрмәгә ябыла. Монастырь әүҙем сауҙа (тауарҙар алмаштыра) итә башлай.
Реформация осоронда, 1524 йылда — монастырҙың һуңғы руханийы Маргарета фон Зедвица ихтыярына ҡаршы — ҡатын-ҡыҙ монахтары араһында лютерандар дине тарала башлай. Ул вафат булыуға бер йыл үткәс, Саксония курфюрсты Иоганн Ҡаты донъяуи кешене монастырь милке менән идара итеүсе итеп тәғәйенләй. 14 ҡатын-ҡыҙ монахтарҙың бише монастырҙан ҡайтып китә; һуңғы монахиня 1572 йылда вафат була. Казимир Иоганндың ҡатыны — Анна Саксонская — элекке монастырҙа бер нисә йыл ғүмерен үткәрә һәм урындағы монастырь сиркәүендә ерләнә. Бөгөн 1634 йылда янған элекке монастырь сиркәүе бинаһы 1856 йылда тергеҙелә, хәҙер унда общинаның инжил-лютеран мәхәлләһе урынлашҡан.
# Чебоксар (мәғәнәләр)

Чебоксар — күп мәғәнәле һүҙ.
* Чебоксар — Сыуашстандың баш ҡалаһы.
* Чебоксар (йылға) — Рәсәйҙәге йылға.
# Богословский Владимир Александрович

Владимир Александрович Богословский (1872 — ?) — юрист, Екатеринослав губернаһынан Рәсәй империяһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһы.

# Богословский Владимир Александрович
## Биографияһы

Владимир Александрович Богословский шәхси дворян булған. Керчь гимназияһын тамамлай, унан һуң Киев университетының юридик факультетын тамамлай. Мәскәү суд палаталарының хеҙмәткәре була, һуңынан Ни́кополь ҡалаһында ҡала судьяһы булып хеҙмәт итә. Владимир Богословский титуляр советник дәрәжәһенә эйә була. Майҙаны 2200 дисәтинә булған ер биләгән. Конституцион-демократик партия сафында тора.
1907 йылдың 6 февралендә Екатеринослав губерна һайлау йыйылышы һайлаусыларының дөйөм составынан Рәсәй империяһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһы итеп һайлана. Конституцион-демократик фракция составына инә.
Вафат булыу датаһы һәм артабанғы яҙмышы билдәле түгел.
# Параша (Левинка ҡушылдығы)

Параша — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Левинка йылғаһының һул ярына тамағынан 1,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Параша (Левинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017541
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001754
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Черемушка (Чемурда ҡушылдығы)

Черёмушка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чемурда йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Черемушка (Чемурда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201741
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бачки-Петровац (община)

Бачки-Петровац (сер. Бачка Петровац) — Сербияның общинаһы, Көньяҡ-Бачка округына инә.
14 108 кеше Бачки-Петроавц общинаһының халҡын тәшкил итә (2007 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса). Бөгөнгө көндә Бачки-Петровац общинаһының халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 89 кеше тәшкил итә. Общинала йәшәүсе халыҡтың төп милләте-сербтар һәм словактар. Уларҙың төп дини конфессияһы-протестанттар. Бачки-Петровац общинаһы 158 квадрат километр майҙанды биләй, шуларҙың 88,6%-ы община тарафынан сәнәғәт предприятиелары маҡсатында ҡулланыла.
Бачки-Петровац общинаһының административ үҙәге — Бачки-Петровац ҡалаһы. Бачки-Петровац общинаһы дүрт тораҡ пунктынан тора, бындағы тораҡ пункттарҙың майҙаны- 39,5 квадрат километр.

# Бачки-Петровац (община)
## Община халҡының статистикаһы

| Йыл | Халыҡ, кеше |
| 1991 | 388 15 |
| 2001 | 724 14 |
| 2002 | 662 14 |
| 2003 | 550 14 |
| 2004 | 429 14 |
| 2005 | 317 14 |
| 2006 | 205 14 |
| 2007 | 108 14 |

# Бачки-Петровац (община)
## Тораҡ пункттары

* Бачки-Петровац — 7093 кеше
* Гложан — 2351 кеше
* Кулпин — 3100 кеше
* Маглич — 2805 кеше
# Лекэй-Яга

Лекэй-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пуучи-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Лекэй-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008720
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хан һарайы (Гәнжә)

Хан һарайы (әзерб. Xan Sarayı) — Гәнжә ханының ҡасандыр Гәнжә ҡалаһының үҙәгендә, Йома мәсетенән көнбайышта урынлашҡан һарайы. Әлеге ваҡытта бында «Баҡы» кинотеатры урынлашҡан. Эргәлә генә Гәнжәнең һуңғы хакиме Джават хандың ҡәбере һәм уның өҫтөнә төҙөлгөн кәшәнә тора.
Яҙма сығанаҡтарға ярашлы, Гәнжәлә хәҙерге «Баҡы» кинотеатры урынында Джавад хандың һарайы тора. Унан Гәнжәгә сыға торған ер аҫты юлдары ла була. Был юлдар буйынса барып алыҫ түгел ерҙә урынлашҡан Чокак-хамам мунсаһына һәм Йома мәсетенә (шаһ Ғәббәс мәсете) сығырға мөмкин.
1803 йылдың декабрендә, Гәнжәне рус ғәскәрҙәре штурмлағанға тиклем, хан һарайы менән таш цитадель 50 квадрат сажин майҙанды биләй.
Хан һарайы емереклектәренең фоторәсемдәре А. Саламзаде, Э. Авалова һәм Р. Салаеваның «Әзербайжандың тарихи ҡалаларын һаҡлау һәм реконструкциялау мәсьәләләре» китабында килтерелә (Баҡы, 1979).
# Шемәк (тау)

Шемәк— Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Ишембай районы Маҡар ауылынан 6 км төньяҡ-көнсығыштараҡ Һикәҙе йылғаһының һул яҡ ярында ята.
Иң бейек нөктәһе—547,0 м. Һөҙәк битләүҙәре йылға яры булып тора.
Тау тоҡомо ҡомташ, аргиллиттар һәм венд ҡатнашмаларынан тора.
# Джюгас (футбол клубы)

«Джюгас» (лит. Futbolo klubas Džiugas) — Литваның футбол клубы. Тельшя ҡалаһында урынлашҡан. 2014 йылда барлыҡҡа килгән.

# Джюгас (футбол клубы)
## Ҡаҙаныштары

* Литва Чемпионы (0):
* Литва вице-чемпионы (0):
* Литва чемпионатының бронза призеры (0):
* Литва кубогы эйәһе (0):
* Литва кубогы финалсыһы (0):

# Джюгас (футбол клубы)
## Сығыштар статистикаһы (2015—2024)

| Миҙгел | Кимәл | Лига | Урын |
| 2015 | 2. | I лига | 10. |
| 2016 | 2. | I лига | 7. |
| 2017 | 2. | I лига | 5. |
| 2018 | 2. | I лига | 5. |
| 2019 | 2. | I лига | 1. |
| 2020 | 2. | I лига | 4. |
| 2021 | 1. | А лига | 8. |
| 2022 | 1. | А лига | 9. |
| 2023 | 1. | А лига | 9. |
| 2024 | 1. | А лига | . |

# Джюгас (футбол клубы)
## Ағымдағы составы

2023 йылдың 14 сентябренә ҡарата
# Чебачья (Качарма ҡушылдығы)

Чебачья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Качарма йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Чебачья (Качарма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032076
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203207
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Правый Юрибей

Прав. Юрибей — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының уң ярына тамағынан 340 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.

# Правый Юрибей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037450
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303745
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Халиҡов Валерий Абдулхаҡ улы

Халиҡов Валерий Абдулхаҡ улы (14 июль 1950 йыл) — СССР һәм Рәсәй нейрохирургы. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (2002). Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған табибы.

# Халиҡов Валерий Абдулхаҡ улы
## Биографияһы

1950 йылдың 14 июлендә Ишембай ҡалаһында тыуа. 1973 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай.
1976 йылға тиклем һәм 1974 йылда «Ишембайнефть» НГДУ-һы медик‑санитар часының Ишембай берләштерелгән дауаханаһында эшләй.
1977 йылдан Днепропетровск медицина учреждениеһында хеҙмәт итә.
1980-81 йылдарҙа тыуған ҡалаһына ҡайтып, Ишембайҙың 1-се поликлиникаһында эшләй.
1983 йылдан Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһында хеҙмәт юлын дауам итә, 1997 йылдан БДМУ-ның дипломдан һуң белем биреү институтында эшләй.
2003 йылдан РФ Федераль именлек хеҙмәтенең Төп клиник хәрби госпиталендә (Мәскәү) — әйҙәүсе, 2013 йылдан баш нейрохирург.

# Халиҡов Валерий Абдулхаҡ улы
## Библиография

200-гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 8 уйлап табыу авторы.
* Халиков, Валерий Абдулхакович. Обоснование микрохирургической пластики поврежденных периферических нервов с использованием аллостатических трансплантатов : (Экспериментально-клиническое исследование) : автореферат дис. … кандидата медицинских наук : 14.00.28 / АМН СССР. НИИ нейрохирургии им. Н. Н. Бурденко. — Москва, 1990. — 14 с.