yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нашига

Нашига — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тьма йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Нашига
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001774
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000177
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кыпа-Чурчибыль-Кы

Кыпа-Чурчибыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чурчибыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кыпа-Чурчибыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306612
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йылға тамағы

Йылға тамағы — йылға ағымының бөткән, ҡойған өлөшө, һыуһаҡлағысҡа, күлгә, диңгеҙгә йәки икенсе йылғаға ҡушылыу урыны.

# Йылға тамағы
## Йылға тамағының төрҙәре

Йылғаның тамағында, йәғни, башҡа һыу ятҡылығына килеп тоташҡан өлөшөндә дельта йәки эстуарий барлыҡҡа килеүе мөмкин.

# Йылға тамағы
## Йылға тамағының төрҙәре
### «Тамаҡһыҙ» йылғалар

Әгәр һыу быуға әйләнеү, һуғарыуға алып бөтөрөү йәки тупраҡҡа һеңеп бөтөү сәбәпле ағым юҡҡа сыҡһа, башҡорттар «һыу сумған урын» тиҙәр. Бындай күренеш Башҡортостан өсөн дә ят түгел. Миҫалға Атыш-Сумған, Ҡотоҡ-Сумған топонимдарын килтерергә мөмкин.
Ҡайһы бер йылғаларҙа даими тамағы булмауы ихтимал. Мәҫәлән, Окаванго тигән йылғаның түбәнге осо Калахари сүленең төньяҡ-көнбайыш яғында һаҙлыҡта юғала. Ә Ҡаҙағстандың Чу йылғаһы көньяғындағы ҡомдарҙа кибә һәм бары тик һыу ташҡан ваҡытында ғына Акжаркын күленә ҡушыла. Шулай уҡ әлеге мәлдә Амударья һыуы Арал диңгеҙенең ҡалдығына барып етмәй, ҡайһы ваҡыт ҡына барып ҡойоуы мөмкин.
Бәғзе бер йылғалар кипмәй, әммә миҙгелгә ярашлы рәүештә, йырҙаһын (һәм тамағын) үҙгәртәләр. Кирегә аға торған йылғалар ҙа бар.

# Йылға тамағы
## Топонимика

Йылға тамағында урынлашҡан ауыл-ҡалаларҙың исемен йыш ҡына шул йылға атамаһына «тамаҡ» һүҙен ҡушып яһайҙар. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡ, Ләмәҙтамаҡ, Берештамаҡ, Сәкәнтамаҡ, Төлкөтамаҡ, Ҡараттамаҡ һ.б.
# Шау-Кол

Шау-Кол — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының уң ярына тамағынан 191 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Шау-Кол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000512108200004125
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200412
* Бассейн коды — 07.02.00.005
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кремянка (Суводь ҡушылдығы)

Кремянка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Суводь йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кремянка (Суводь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037594
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103759
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Насир әл-Мүлк мәсете

Насир әл-Мүлк мәсете (фарс. مسجد ناصر الملک) — Шираздағы иң боронғо мәсеттәрҙең береһе. Шираздың тарихи үҙәгендәге Лотф Али-шаһ урамында, Шаһ-Черах мавзолейына яҡын ғына урынлашҡан.
Мәсет 1870—1880 йылдарҙа Каджар династияһынан булған Мирза Хәсән Али Насир әл-Мүлк үтенесе буйынса, архитекторҙар Мирза Мөхәммәт Хөсәйен-Мемар һәм Мөхәммәт Риза Каши Пазе Ширази тарафынан төҙөлгән.

# Насир әл-Мүлк мәсете
## Исеме

Икенсе исеме — Рауза мәсете — ғибәҙәтхана бинаһының эске һәм тышҡы биҙәү элементының төп биҙәге булып раузалар торғанлыҡтан бирелгән. Был мәсет төҙөүҙең дөйөм ҡанундарына тап килмәй, шуға күрә Насир әл-Мүлк мәсете башҡа мәсеттәр араһында берҙән-бер иҫәпләнә — биҙәлештәге күп һанлы раузалар ҡулланылыуы раузаларҙың 300-ҙән ашыу төрө үҫтерелгән Шираз ҡалаһын символлаштыра.

# Насир әл-Мүлк мәсете
## Тарихы

Мәсет төҙөү 12 йылға (1877—1889 йылдар) тиклем һуҙыла. Төҙөкләндереү һәм техник хеҙмәтләндереү тарихи мираҫ булған һәйкәлдәрҙе тергеҙеүҙең халыҡ-ара стандарттарына ярашлы алып барыла; мәсетте хеҙмәтләндереү өсөн сығымдарҙы Насир әл Мүлк фонды бүлә.

# Насир әл-Мүлк мәсете
## Тасуирлама

Бинаның эске майҙаны 2890 кв. м. тәшкил итә. Мәсет биләмәһендә ҙур ғына тура мөйөшлө хоуз (һыу өсөн бассейн) урынлашҡан, ихатаның төньяҡ яртыһында — Ҡөрьән шиғырҙары менән һырланған Ынйы аркаһы, көнсығышта — таштан эшләнгән ете бағаналы неф, көньяҡ өлөшөндә — ике манара, ә көнбайышында мәсеттең витражлы көҙгөләр менән биҙәлгән төп залы урын алған. Мәсеттең эске биҙәлешендә ете — ҡара, аҡ, күк, зәңгәр, ҡыҙыл, һары һәм ҡыҙылһыу-көрән төҫтәге плиткалар ҡулланылған. Был төҫтәр Шираз архитектураһы өсөн типик күренеш һанала.
Мәсеттең эске залында витражлы бер нисә тәҙрә бар, уларҙың һәр береһе төрлө стилдә биҙәлгән — беренсе витраж тәҙрәлә күп һанлы тура мөйөшлө элементтар һәм ромбтар ҡулланылған, икенсеһендә күпләп сәскә элементтары урын алһа, өсөнсөһөнөкө иһә колейдоскоп фигураларын хәтерләтә һ. б. Әлеге витраждарҙың үҙенсәлеге шунда: ҙур төҫтәр күләмен булдырыу өсөн, һалҡын һәм йылы төҫмөрҙәр бер үк ваҡытта ҡулланыла. Төп залдың тәҙрәләре көнсығышҡа ҡаратып эшләнелгән, тап шуның өсөн дә витраж буяуҙарының иң ҡыҙыҡлы сағылышы бында иртән — ҡояш ҡалҡҡанда күҙәтелә.
Төп залдың иҙәненә Шираз келәме түшәлгән.

# Насир әл-Мүлк мәсете
## Мәсет 1979 йылғы Ислам ихтилалынан һуң

Мәсет биҙәлешендәге Европа мәҙәниәтенә хас булған декоратив элементтарҙың күплеге, шулай уҡ мосолман архитектураһы өсөн ят булған сәскәләр төшөрөлөүе 1979 йылда Иран властарын ғибәҙәтхананы музейҙар рәтенә күсерергә мәжбүр итә.
# Черга (Ануй ҡушылдығы)

Черга — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ануй йылғаһының уң ярына тамағынан 298 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Черга (Ануй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008276
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100827
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кинемка

Кинемка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вадья йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кинемка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001274
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000127
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кермашор

Кермашор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Рогозин йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кермашор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007253
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чагорова

Чагорова — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лев йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чагорова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049998
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204999
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Исмәғил Айытҡолов

Исмәғил Айытҡолов (? — 1755) — сотник. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы юлбашсыларының береһе.

# Исмәғил Айытҡолов
## Биографияһы

Исмәғил Айытҡолов сығышы менән Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттарынан. Бөрйән улусы сотнигы.
1755 йылдың 15 майында Бөрйән улусында Ялан Этҡол, мулла Хоҙайбирҙе һәм Сураш етәкселегендә ихтилал тоҡана: Талҡаҫ күле буйында башҡорт халҡын йәберләгән өсөн тау‑эҙләнеү эштәре начальнигы Е. Е. Брагинды һәм уның ярҙамсыларын язалана. 18 майҙа баш күтәреүселәр Иҫәт трактының Сапсал ямын һәм Брагиндың ихатаһын талай. Исмәғил Айытҡолов Әликәш Һөйөндөков һәм уның улы Бикбулат Арҡаев менән берлектә Нуғай даруғаһының баш күтәреүселәр отрядтарына етәкселек итә.
Ырымбур губернаһы губернаторы Неплюев Иван Иванович баш күтәреүселәргә ҡаршы подполковник Исаков етәкселегендәге команданы, ә һуңыраҡ бригадир Бахметев командалығындағы 1300 регуляр һалдаттарҙы һәм казактарҙы ебәрә. Карателдәр бөтә халыҡты талай һәм эҙәрлекләй башлай, ҡайһыларын язаға тарттыра. Исмәғил Айытҡолов ҡулға алына һәм Ырымбур төрмәһенә ябыла. Күп язалауҙарға дусар ителә һәм яраларҙан вафат була. Исмәғил Айытҡоловтың улдары — Мөҡсин, Ҡолмәмбәт һәм башҡалар ихтилалда ҡатнашҡан өсөн Балтик диңгеҙе буйындағы Рогервик ҡәлғәһенә һөргөнгә ебәрелә.
XVIII быуат уртаһында уның исеме буйынса Исмәғил ауылы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Үрге Иҙрисауылы) аталған.
# Төньяҡ Урал

Төньяҡ Уралда — Урал тауҙары тау системаһы, Косьвинский Камень тигән еренән уның менән күрше Конжаковский Камень (59° с. ш.) тигән урынға көньяҡта Тельпосиз тау теҙмәләренең битләүҙәренең төньяҡ ҡашлағына, дөрөҫөрәге, уны төньяҡтан уратып аҡҡан Щугер йылғаһы ярына, тиклем йәйрәп ята.
Урал һырттары бында, дөйөм киңлеге 50-60 километрға тиклем булып, ҡәтғи бер нисә параллель һырттар һәм ҡырластар менән көньяҡтан төньяҡҡа теҙелгән. Рельефы урта таулы, йәғни боронғо тигеҙләнгән тауҙарҙың күтәрелеүе һәм артабанғы боҙлоҡтар тәьҫире һәм хәҙерге һыуыҡ елгә ашалыу һөҙөмтәһендә, яҫы түбәле.
Төньяҡ Уралтауҙың төп түбәләре йыш ҡына һыуайырғыс һырт яғында урынлашҡан: Конжаковский Камень Таш (1569 м), Денежкин Камень Таш (1492 м), Чистоп (1292 м), Отортен (1182 м, башҡа карталарҙа бейеклеге 1234 метр), Кожим-Из (1195 м), Тельпосиз (1617 м). Ҡаты тоҡомдар ҡалдыҡтары, күркәм ҡаялар һәм эргә тирәһендәгеһе ашалып емерелгәндән һуң тороп ҡалған яңғыҙ тау тоҡомо ҡалдыҡтары останцы айырыуса ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Улар араһында иң билдәлеләре Маньпупунёр, Торре-Порре-Из, Мунинг-Тумп тауҙарында осрай.
Төньяғы Уралдың иң төпкөл һәм кеше аяғы бҫмаған райондарының береһе. Уның түбәләренең береһе Медвежий Угол (Айыу мөйөшө) түбәһе атамаһын йөрөтә. Төньяҡтараҡ Ивделдән, Вижай һәм Ушманан төньяҡҡараҡ тораҡ пункттар юҡ тиерлек, шуға юлдар ҙа юҡ. Тауҙарға көнсығыштан да, көнбайыштан да үтеп сыҡҡыһыҙ урмандар һәм һаҙлыҡтар килеп терәлә. Климаты етерлек ҡырыҫ. Тауҙарҙа йәй эсендә иреп өлгөрә алмаған ҡарҙар ята. Конжаковский Ташы киңлегенә тиклем мәңгелек туңлыҡ таптары осрай. Был райондарҙа боҙлоҡ булмаһа ла, Төньяҡ Уралдың иң бейек тау теҙмәләре Тельпосиз карҙарында ике бәләкәй боҙлоҡ табылған.
Файҙалы ҡаҙылмаларға бай. Бында боксит (Красная шапочка Ҡыҙыл башлыҡ ятҡылығы), марганец һәм тимер мәғдәндәрен (Полуночное һәм Ивдель), һоро күмер (Карпинск) һәм Серовский ятҡылыҡтары төркөмөнән төрлө мәғдәндәр сығаралар.
# Р316 (автомобиль юлы)

Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск — Силәбе өлкәһендә һәм Башҡортостанда төбәк-ара автомобиль юлы (идентификацион коды- 80 ОП РЗ 80К-026, 74 ОП РЗ 75К-068).

# Р316 (автомобиль юлы)
## Тарихи Белорет тракты

Тарихи Белорект тракты - трассаның бер өлөшө. Тарихи Белорект тракты Стәрлетамаҡты Үрге Әүжән, Ҡағы, Үҙән, Белорет, Магнитогорск металлург заводтары менән берләштерғән.
Оҙонлоғо 301 км:
* Стәрлетамаҡ — Петровское — 30 км
* Петровское — Маҡар — 18 км
* Маҡар— Ҡолғона — 29 км
* Ҡолғона— Берәтәк (Бөрйән районы) — 22 км
* Берәтәк — Үрге Әүжән — 23 км
* Үрге Әүжән — Ҡағы — 12 км
* Ҡағы — Үҙән — 26 км
* Үҙән — Сермән — 31 км
* Сермән — Белорет — 24 км
* Белорет — Абҙаҡ (Белорет районы) — 22 км
* Абҙаҡ— Магнитогорск — 64 км.

# Р316 (автомобиль юлы)
## Маршрут

| Оҙонлоҡ | Тораҡ пункты | Башҡа йүнәлештәренә китеү |
| 0 км | Стәрлетамаҡ | Р-240 (автомобиль юлы) |
| 30 км | Петровское | |
| 48 км | Маҡар | |
| 134 км | Ҡағы | Иҫке Собханғол |
| 191 км | Сермән | Өфө |
| 215 км | Белорет | Учалы |
| 301 км | Магнитогорск | |

# Р316 (автомобиль юлы)
## Иҫтәлекле урындар

Ҡуҡрауыҡ шарлауығы, Калим -осҡан Салауат мәмерйәһе менән.

# Р316 (автомобиль юлы)
## Фотогалерея

* Маҡар ауылы, эллекке Маҡар районы үҙәге
* Маҡар. Асфальт юлы бөттө.
* Салауат мәмерйәһе
* юл.
* юл.
* юл.
* Калим -осҡан Салауат мәмерйәһе менән

# Р316 (автомобиль юлы)
## Пландар

Пландар буйынса Стәрләтамаҡ-Белорет-Магниторгск юлы статусын федараль әһәмиәтле юлға күтәреү. Маҡар-Казарма юлында эштәре 2015 йылда тамамланды.
# Призиц

Призиц (нем. Priesitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 271 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,09 км². Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6909 һәм автомобиль коды — WB.
# Хальмер-Яха (Вэнуй-Еуо ҡушылдығы)

Хальмер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэнуй-Еуо йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Хальмер-Яха (Вэнуй-Еуо ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044706
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304470
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Макариха (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)

Макариха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Шарда йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Макариха (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003751
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Метафора

Метафора (бор. грек. μεταφορά - күсереү тигән һүҙ) — оҡшатыу һәм сағыштырыу нигеҙендә, һүҙҙең күсмә мәғәнәлә ҡулланылышы (мәҫ. `алтын ҡул`, `ҡорос беләк`); берәй оҡшашлыҡ нигеҙендә күсмә мәғәнәлә әйтелгән һүҙ йәки әйтем. Лингвистик әҙәбиәттә ул ябай һәм киңәйтелгән метафораға бүленеп йөрөй. Ике предметтың, күренештең, хәл-ваҡиғаның үҙ-ара оҡшашлығына нигеҙләнгән һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр метафора тип атала. Мәҫәлән, ныҡ һүҙе әйберҙең сыҙамлы булыуын күрһәтә: ныҡ ағас, ныҡ бау, ныҡ арба һ.б.; көмөш, алтын - әйберҙең, предметтың материалын, иртән - тәүлектең миҙгелен аңлата. Художестволы телмәрҙә был һүҙҙәр бөтөнләйгә башҡа мәғәнә белдереп килеүҙәре мөмкин; ныҡ кешенең тойғоһон, хәрәкәтен билдәләү өсөн ҡулланыла, мәҫәлән, ныҡ ярата, ныҡ әрләнеләр; көмөш тамсылар, алтын яланы (игенле баҫыу)һ.б.
"Ҡырҙарында алтын үҫтерҙек" һөйләмендә алтын метафора, ә Рәшит Ниғмәти шиғырынан алынған юлдарҙа алтын, көмөш метафораның бер төрө булған эпитетҡа инә. Улар художестволы аныҡлаусылар итеп ҡарала. Аристотель метафораны образлы фекерләүҙең һүҙ менән бирелгән үҙенсәлеге тип аңлатҡан. Ул метафораны ижад итеү хаҡында бик ҡиммәтле фекер әйткән: "Метафора һайлауҙа оҫталыҡ кәрәк ... был - талант билдәһе. Уңышлы метафора табыу - ул оҡшашлыҡты күреү тигән һүҙ.
Метафора юғары дәрәжәлә асыҡ, аныҡ, яңы булырға тейеш".
Метафора, һүрәтләү сараһы булараҡ, сағыштырыуҙарға яҡын тора. Сағыштырыуҙан айырмалы метафорала һүрәтләнгән күренештәр, предметтар икенсе күренеште йәки предметты бирә торған һүҙ менән туранан-тура әйтелә. Шулай итеп, метафора - ниндәй ҙә булһа берәй нәмә йәки күренешкә уға оҡшашлы булған икенсе бер әйбер йәки күренештең үҙенсәлектәрен күсереү. Был һүҙ барған төп предметҡа образлылыҡ биреү өсөн эшләнә. Мәҫәлән, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың үрҙә килтерелгән "елдәренә уның(даланың) йүгән һалдыҡ, ҡырҙарында алтын үҫтерҙек" тигән шиғыр юлдарында алтын һүҙе иген мәғәнәһен бирә. Алтын менән иген араһында төҫ оҡшашлығы бар,икенсенән, икеһе лә кешелек өсөн ҡиммәт: иген тормош сығанағы, ул тормош байлығы булараҡ ҡиммәтлелек яғынан алтын менән бер ҡатар ҡуйыла.
Метафора термины тел белемендә генә түгел, әҙәбиәт ғилемендә лә ҡулланыла, әммә тел метафораһы һәм әҙәби метафора бер үк нәмә түгел. Тел белемендәге метафора төшөнсәһе байтаҡҡа киң. Әҙәби метафораның һәр саҡ стилистик роле була: уҫал елдәр, диңгеҙ йылмая, көмөш йылғалар һ.б. шуның кеүек һүҙбәйләнештәр әҙәби метафораны барлыҡҡа килтерә. Тел метафораһына шешә ауыҙы, картуф күҙе, тау башы, йылға тамағы кеүек һүҙҙәр ҙә инә.
Башҡорт телендәге метафорик һүҙҙәрҙе, телдә ҡулланыу дәрәжәһенә, стилистик ролдәренә ҡарап, өс төркөмгә бүлергә була:
* Художестволылығын, күсмә мәғәнәлелеген юғалтҡан метафоралар.
* Образлы (йәки фигуралы) метафоралар.
* Индивидуаль-стилистик метафоралар.
# Ишбулат (исем)

Ишбулат (исем) — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

# Ишбулат (исем)
## Этимология

Ишбулат башҡорт, ғәрәп, фарсы телдәренән — иш + булат.

# Ишбулат (исем)
## Фамилия

Ишбулатов Хажиәхмәт Исхаҡ улы (16 март 1851 йыл — 1921 йыл) — Рәсәй империяһы һәм Рәсәйҙә Граждандар һуғышы осороноң хәрби эшмәкәре. Генерал-лейтенант (1918). Беренсе бөтә донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы.
Ишбулатов Нәғим Хажғәле улы (10 август 1928 йыл — 7 февраль 2006 йыл) — башҡорт тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1975), профессор (1981). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980).
Ишбулатов Рәхим Усман улы (7 апрель 1911 йыл — 18 июнь 1967 йыл) — рәссам, 1939 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1961).
Ишбулатов Мөнир Сибәғәт улы (19 ғинуар 1935 йыл — 23 октябрь 2010 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, яҙыусы. 1994 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы
Ишбулатов Ғәйнулла Ғөбәйҙулла улы (9 сентябрь 1903 йыл — 1975 йыл) — уҡытыусы, мәғариф эшмәкәре, журналист. Дәреслектәр һәм синыфтан тыш уҡыу китаптары авторы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1955).
Ишбулатов Рөстәм Хажиәхмәт улы (документтарҙа рус. Ижбулатов Рустем Ахметович; 29 октябрь 1905 йыл — 18 апрель 1938 йыл) — хәрби хеҙмәткәр. 1934 йылдан Ҡара диңгеҙ флотының һыу аҫты кәмәләре дивизионы командиры, 3-сө ранг капитаны. Сәйәси золом ҡорбаны.
Туҡтамыш Ишбулатов (1730—?) — Уложенная комиссия (1767—1768) депутаты.

# Ишбулат (исем)
## Атаһының исеме

Мурзина Флүрә Ишбулат ҡыҙы (16 май 1960 йыл) — телетапшырыуҙар алып барыусы, 1993 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһының телевидение студияһы дикторы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2017)
# Синева (Вы ҡушылдығы)

Синева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Синева (Вы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003546
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ень-Моут-Аун

Ень-Моут-Аун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лонге-Яун йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Ень-Моут-Аун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043645
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204364
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хәлит

Хәлит — исемдәш тораҡ пункттары атамаһы.

# Хәлит
## Мәҡәләләр

* Хәлит (Арғаяш районы) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл.
* Хәлит (Ҡоншаҡ районы) — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл.