yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Быкова Елизавета Ивановна

Быкова Елизавета Ивановна (рус. Елизавета Ивановна Быкова, 4 ноябрь 1913 йыл, Боголюбово ауылы, хәҙерге Владимир өлкәһе — 8 март 1989 йыл, Мәскәү) — шахмат буйынса өсөнсө донъя чемпионы–ҡатын-ҡыҙ (1953-56, 1958-62), атҡаҙанған спорт мастеры (1953), халыҡ-ара гроссмейстер (1976). Журналист.

# Быкова Елизавета Ивановна
## Биографияһы

Елизавета Ивановна Быкова 1913 йылдың 4 ноябрендә хәҙерге Владимир өлкәһе Боголюбово ауылында ҙур крәҫтиән ғаиләһендә тыуған (ун өс бала араһынан, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, өсөһө генә иҫән ҡалған). Башланғыс синыфты тамамлай һәм оло ағаһы Василий менән Мәскәүгә күсенә. Унда ул беренсе тапҡыр шахмат менән таныша һәм 14 йәшендә мәктәп ярыштарында ҡатнаша. Сергей Белавенец һәм Николай Рюминда шөғөлләнә. Елизавета Бокованың шахмат биографияһының башын 1935 йыл тип һанарға мөмкин.
Беренсе уңышҡа Мәскәү чемпионатында өлгәшә (1937, 3 сө урын), алты тапҡыр Мәскәү чемпионы (1938-52) һәм өс тапҡыр СССР чемпионы (1947, 1948, 1950).
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ул полиграфия предприятиеларында эшләй башлай, Мәскәү дауаханаларында лекцияләр уҡый һәм күп шахмат уйыны сеанстары үткәрә, уның инициативаһы менән шахматсы кыҙҙар госпиталгә шефлыҡ итә.
1953 йылда ул донъя чемпионаты матчында 8: 6 иҫәбе менән Людмила Руденконы еңә. 1950 йылдар аҙағы - 1960 йылдар башында Мәскәүҙә донъя чемпионаты өсөн ул өс матч уйнай (1958 һәм 1960 йылдарҙа Ольга Рубцова һәм Кира Зоринаға ҡаршы). 1962 йылда ул Нона Гаприндашвилиҙан еңелә. Ул — 1970 йылдар аҙағына ҡәҙәр Мәскәү турнирҙарында сығыш яһай.
Уны Хованское зыяратында ерләйҙәр.

# Быкова Елизавета Ивановна
## Бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены
* Владимир өлкәһе Боголюбово биҫтәһенең почётлы гражданы

# Быкова Елизавета Ивановна
## Хәтер

2012 йылда Владимирҙа «Елизавета Быкова мемориалы» инициатива төркөмө төҙөлә, уның маҡсаты — Боголюбово биҫтәһендә скульптор Илья Шанин эшенең һәйкәлен төҙөү була. Инициатива төркеме шул исемдәге сайт булдырған — memorialbykovoi.ru.
2013 йыл ФИДЕ тарафынан «Елизавета Быкова йылы» тип иғлан ителә.

# Быкова Елизавета Ивановна
## Китаптары

* Соревнования на первенство мира по шахматам среди женщин : Т Междунар. женскому шахматно турнир 1955 г. в Москве / Быкова Елизавета Ивановна. — М.: ФиС, 1955. — 48 с.: ил.
* Вера Метчик : [Первая чемпионка мира по шахматам] / Быкова Елизавета Ивановна. — М.: ФиС, 1957. — 169 с.: ил.
* Советский шахматист / Быкова Елизавета Ивановна. — М.: ФиС, 1957. — 328 б.: ил.
# Безлесная

Безлесная — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Успенка йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Безлесная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014296
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201429
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уватка

Уватка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Потрашечная йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Уватка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013807
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301380
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Назаров Пётр Фёдорович

Назаров Петр Федорович (25 декабрь 1921 йыл — 19 апрель 1988 йыл) — совет рәссамы, педагогы, РСФСР Рәссамдар союзының Ленинград ойошмаһы ағзаһы.

# Назаров Пётр Фёдорович
## Биографияһы

1921 йылдың 25 декабрендә Кочки ауылында (хәҙерге Новосибирск өлкәһе Кочки районы) итексе ғаиләһендә тыуған. 1931 йылда, әсәһе үлгәндән һуң, ғаилә Красноярск ҡалаһына күсенә. Бында 1939 йылда Петр Назаров урта мәктәпте тамамлай һәм ағас комбинатына эшкә урынлаша. Бер үк ваҡытта дәүләт страховкалау бухгалтерҙарының бер йыллыҡ курстарында шөғөлләнә. 1940 йылдың майында курсты тамамлағандан һуң Березовка ауылына район финанс бүлегенә эшкә ебәрелә.
1940 йылдың ноябрендә Ҡыҙыл армия сафына саҡырыла. 1941 йылдың июненән 1945 йылға тиклем Бөйөк Ватан һуғышында Көньяҡ-Көнбайыш, Көнбайыш, 3-сө Белорус фронттарында 5-се армияла рядовой сифатында ҡатнаша. Ковель һәм Луцк эргәһендәге оборона алыштарында, Мәскәү алышында ҡатнаша, Ржев -Вязьма һөжүм операцияһында ҡатнаша, уның барышында Джацк һәм Вязьма ҡалалары, 1943 йылдың сентябрендә Смоленск азат ителә. 1943—1944 йылдарҙа 3-сө Белорус фронты составында Орша, Витебск, Белорус һәм Көнсығыш Пруссия һөжүм операцияларында, немец ғәскәрҙәренең Земланд төркөмөн бөтөрөүҙә ҡатнаша.
1946 йылда демобилизациялана, Ленинградҡа килә һәм Ленинград художество-педагогия училищеһына уҡырға инә, уны 1950 йылда тамамлай. Шул уҡ йылда И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург скульптура, архитектура һәм рәсем сәнғәте академия институтының һынлы сәнғәт факультетына уҡырға инә. Петр Белоусов, Михаил Платунов, Валерий Пименов, Рудольф Френтцта уҡый. 1956 йылда институтты һынлы сәнғәт рәссамы квалификацияһы менән Рудольф Френч оҫтаханаһында тамамлай, диплом картинаһы — «Ленин Кашино ауылында беренсе ауыл электр станцияһын асыу тантанаһында. 1920».
Институтты тамамлағандан һуң 1956—1959 йылдарҙа Ленинградтың төрлө учреждениеларында һәм ойошмаларында рәссам булып эшләй, ә 1959 йылдан — РСФСР Художество фондының Ленинград бүлексәһенең һынлы сәнғәт-биҙәү сәнғәте комбинатында эшләй. Бер үк ваҡытта 1957 йылдан алып күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Портреттар, жанрҙар һәм тематик картиналар, пейзаждар, натюрморттар яҙа. Рәссамдың манераһы төрлө яҙыу фактураларын ҡулланыу, төҫтө төҙөүҙә декоративлыҡ, дөйөмләштерелгән һүрәт һәм пленэр һынлы сәнғәт алымдарын оҫта үҙләштереү менән ҡылыҡһырлана. Әҫәрҙәрҙең төҫө туйындырылған, картина йылы һәм һалҡын тондар һәм яҡты-күләгә контрастары мөнәсәбәтенә нигеҙләнгән. 1970 йылда П. Назаров РСФСР рәссамдар союзының Ленинград ойошмаһына ҡабул ителә, В. И. Мухина исемендәге Ленинград юғары сәнғәт-сәнәғәт училищеһының дөйөм һынлы сәнғәт кафедраһында уҡыта башлай.
Назаров ижад иткән әҫәрҙәр араһында «Зимка» (1960), «Ҡышҡы кис» (1961), «Яҙ. Ташҡын» (1962), «Ладогала эвакуация. 1942 йыл» (1964), «Йәш эшсе» (1965), «Яҙ. Түмһәләктәр» (1972), «Псков», «Яҙ» (икеһе лә 1975), «Флокстар» (1979), «Алабуғалар» (1980) һәм башҡа картиналар. 1981 йылда Ленинградта рәссамдың шәхси күргәҙмәһе үтә.
1988 йылдың 19 апрелендә Ленинградта 67-се йәшендә вафат була.
П. Ф. Назаровтың әҫәрҙәре Рәсәй, Франция, Бөйөк Британия, АҠШ һәм башҡа илдәрҙең музейҙарында һәм шәхси коллекцияларында һаҡлана .
# Пина (Кызурова ҡушылдығы)

Пина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кызурова йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Пина (Кызурова ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027320
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202732
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Рязанка

Оло Рязанка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 1707 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Рязанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204103
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чарльз Бронсон

Чарльз Бро́нсон (ингл. Charles Bronson), ысын исемдәре Каро́лис Бучи́нскис (литуанса Karolis Bučinskis), Чарльз Де́ннис Бучи́нски (ингл. Charles Dennis Buchinsky; 1921 йылдың 3 ноябре, Эренфелд, Пенсильвания — 2003 йылның 30 авгусы, Лос-Анджелес, Калифорния), — ир-ат ролендә уйнаусы америка киноактёры. Милләте — Литва татары.
# Ботмерсдорф

Ботмерсдорф (нем. Bottmersdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 728 кеше йәшәй. Майҙаны — 1 км². Диңгеҙ кимәленән 88 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39164 һәм автомобиль коды — BK.
# Кутеминка

Кутеминка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сульча йылғаһының уң ярына тамағынан 2,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кутеминка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шешма йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100373
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тюуй-Харвота-Яха

Тюуй-Харвота-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хадыта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Тюуй-Харвота-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034852
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303485
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Калтык (Чумыша ҡушылдығы)

Калтык — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 517 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Калтык (Чумыша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002074
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200207
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ткаченко Евгений Васильевич

Ткаченко Евгений Васильевич (9 ғинуар 1938 йыл — 12 июль 2020 йыл) — СССР парашютсыһы, летчик. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры, парашют спорты буйынса Украинаның атҡаҙанған тренеры (Свердловск, ДОСААФ — Мәскәү, ДОСААФ). 1-се класлы летчик.

# Ткаченко Евгений Васильевич
## Биографияһы

Урал политехник институтын тамамлай.
Беренсе парашют менән һикереү 1955 йылдың 18 ғинуарында, ДОСААФ-тың Свердловск аэроклубында, ПО-2 самолетынан СССР спорт мастеры Иван Филиппович Сикорский етәкселегендә башҡарыла.
1962 йылда АҠШ-та VI донъя чемпионатында 2000 метр бейеклектән акробатик һикереүҙәрҙә алтын миҙал яулай (тренеры — атҡаҙанған спорт мастеры К. Лушников).
Ике йылдан һуң ФРГ-ла VII донъя чемпионатында донъяның иң көслө акробаты титулын раҫлай.
Тағы ла ике йылдан һуң ГДР-ҙа VIII чемпионатта ҡабаттан донъя чемпионы була.
1967 йылда СССР халыҡтарының өсөнсө Спартакиадаһында тағы ла акробатика буйынса беренсе һәм күпбәйгелә абсолют чемпион була.
1968 йылда Австрияла IX донъя чемпионатында донъяның иң көслө 129 парашютсыһы араһында күпбәйгелә еңеү яулай. Төркөм менән һикереүҙә ул теүәллек буйынса өсөнсө донъя рекорды ҡуя.
1969—1972 йылдарҙа парашют спорты буйынса СССР йыйылма командаһының өлкән тренеры була, «Парашютсылар әҙерләү теорияһы һәм практикаһы» дәреслеген баҫтырыуҙа ҡатнаша (1969).
Үҙәк берләшкән осоу-техник мәктәбен тамамлай — осоусы-инструктор парашютсы; Ленин орденлы Үҙәк дәүләт физик культура институты тренер-уҡытыусыһы.
Ҙур спорттан киткәндән һуң, үҙен Чкалов исемендәге СССР Үҙәк аэроклубында инструкторлыҡ эшенә бағышлай. Тушинолағы авиация байрамдарынан репортаждар алып бара. Һуңыраҡ бөтә донъя буйлап аэрошоуҙары үткәреүсе фирма ойоштора (Франция, Чехословакия, Болгария, Германия, Югославия, АҠШ).

# Ткаченко Евгений Васильевич
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Өйләнгән, ике балаһы бар. Ҡатыны, Ткаченко (Мухина) Ирина Борисовна, — спортсы—парашютсы, парашют спорты буйынса 40-тан артығыраҡ донъя рекордына эйә, халыҡ-ара класлы спорт мастеры, социалистик илдәр чемпионаттарының, ДОСААФ һәм СССР чемпионаттарының призеры һәм чемпионы, СССР-ҙың абсолют чемпионы.

# Ткаченко Евгений Васильевич
## Спорт исемдәре һәм ҡаҙаныштары

* 1968 йылда Австрияла Донъя абсолют чемпионы.
* АҠШ-та 1962 йылда акробатика буйынса .Донъя чемпионы.
* ФРГ-ла акробатикала 1964 йылда Донъя чемпионы.
* 1966 йылда ГДР-ҙа Донъя чемпионы.
* 1961, 1963, 1965, 1967 йылдарҙа СССР чемпионы,
* 1967 йылда күпбәйгелә СССР халыҡтары Спартакиадаһының абсолют чемпионы.
* Парашют спорты буйынса күп тапҡыр донъя һәм СССР рекордсыһы (35-тән ашыу донъя рекорды)

# Ткаченко Евгений Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Почет Билдәһе» ордены (30.05.1969)
* «Хеҙмәт ҡаһарманлығы өсөн» миҙалы
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
* ДОСААФ А. И. Покрышкин миҙалы
# Каты-Яга

Каты-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косамы-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Каты-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045693
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204569
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ишембай ҡалаһы халҡы

Ишембай — Башҡортостан Республикаһында халыҡ һаны буйынса 9-сы ҡала, элек 6-сы урында булған.
Халыҡ һаны 65 422 кеше.

# Ишембай ҡалаһы халҡы
## 2002 йылдың халыҡ иҫәбен алыу

Милли составы 2002 йылға ҡарата: урыҫтар — 51,7 %, башҡорттар — 28,4 %, татарҙар — 14,9 %, башҡа милләттәр — 5 %.
Әлеге ваҡытта халыҡ һаны кәмеүе күҙәтелә.

# Ишембай ҡалаһы халҡы
## 2010 йылдың халыҡ иҫәбен алыу

2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Ишембайҙа 68113 кеше иҫәпләнә.2009 йылда 898 сабый тыуған, яңы йәшәү урынына 907 кеше килгән. 954 кеше вафат булған, яңы йәшәү урынына 776 кеше киткән. Халыҡтың тәбиғи кәмеүе 56 кеше, миграция иҫәбенә 131 кешегә артҡан
2010 йылдың 14 октябренә Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу—2010 мәғлүмәттәре буйынса Ишембайҙа 66 259 кеше иҫәпләнә. 2002 йыл менән сағыштырғанда ҡала халҡы 5,6 %-ҡа кәмерәк. Ишембай ҡалаһы халҡы 30 899 ир һәм 35 343 ҡатын-ҡыҙҙан тора.
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу 2010 буйынса Ишембай ҡалаһында төрлө милләт вәкилдәре йәшәй: урыҫтар — 33 мең 209 кеше (милләте күрһәтелгән бөтә халыҡтың 51,9%-ы), башҡорттар — 18 мең 991 кеше (29,7 %), татарҙар — 9 мең 411 кеше (14,7 %), сыуаштар — 571 кеше (0,9 %), украиндар — 486 кеше (0,8 %), белорустар — 156 кеше (0,2 %), мордвалар — 143 кеше (0,2 %), мариҙар — 38 кеше (0,1 %), башҡалар — 923 кеше (1,4 %). 15 йәштән өлкән 105 кеше юғары белемдән һуң, 9 мең 5 кеше — юғары, 1 мең 983 кеше — тамамланмаған юғары, 19 мең 679 кеше — урта махсус, 5891 кеше — башланғыс, 7851 кеше — урта (тулы), 5761 кеше — төп (тулы булмаған урта), 3 мең 278 кеше — башланғыс белемгә эйә. 556 кешенең дөйөм башланғыс белеме юҡ, уҡый-яҙа белмәй — 386 кеше. 973 кеше белем кимәлен күрһәтмәгән. 32 664 кеше — 15-72 йәштәге иҡтисади яҡтан әүҙем булған халыҡ, шуларҙан 29 мең 708 кеше — иҡтисад өлкәһендә шөғөлләнә, 2 мең 956 кеше — эшһеҙ. 16 мең 237 кеше — иҡтисади яҡтан актив булмаған халыҡ, 1239 — иҡтисади әүҙемлеген күрһәтмәгән халыҡ. Дөйөм эшһеҙлек кимәле 9,0 % тәшкил итә, эшкә яраҡлы йәштә — 9,1 %.

# Ишембай ҡалаһы халҡы
## Хәҙерге осор

2011 йылдың 1 ғинуарына Ишембайҙа 66 149 кеше иҫәпләнә. 2009 йылда 849 сабый тыуған, яңы йәшәү урынына 884 кеше килгән. 979 кеше вафат булған, яңы йәшәү урынына 970 кеше киткән. Халыҡтың тәбиғи кәмеүе 130 кеше, миграция иҫәбенә кәмеүе 86. Ҡала хакимиәтенең рәсми сайтында күрһәтелгәнсә, Ишембайҙа 67 884 кеше йәшәй.
2012 йылдың 1 ғинуарына Ишембайҙа 66 065 кеше иҫәпләнә. 2011 йылда 852 сабый тыуған, яңы йәшәү урынына 1680 кеше килгән. 985 кеше вафат булған, 1648 кеше киткән. Халыҡтың тәбиғи кәмеүе — 133 кеше, миграция иҫәбенә 32 кешегә артҡан.
2013 йылдың 1 ғинуарына Ишембайҙа 66 341 кеше иҫәпләнә.
# Юрматы (Ишембай)

Юрматы — Ишембай ҡалаһы микрорайоны, уның көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан.
Юрматы микрорайоны ике өлөшкә бүленә — Юрматы-1 һәм Юрматы-2. Май, Алебастр һәм Көньяҡ микрорайондары менән сиктәш.

# Юрматы (Ишембай)
## Урамдары

Микрорайонда күпселек урамдар Ишембай ҡалаһының атҡаҙанған нефтселәре исеме менән аталған. Исемдәр «Ишембайнефть» нефть-газ табыу идаралығы юллауы буйынса тәҡдим ителгән.
* Йәштәр урамы
* Булат Рафиҡов урамы
* Роман Бучацкий урамы
* Миңлеәхмәт Ғәйфуллин урамы
* Андрей Рябов урамы
* Халиҡов Тимербулат урамы
* Толстой урамы
* Валентин Шашин урамы
Башҡортостан Республикаһы «Ишембай районы» муниципаль район советының 2011 йылдың 20 майындағы № 35/508 ҡарары буйынса микрорайондағы өс урамдың исемдәре раҫланған:
* Маннанов урамы
* Сайранов урамы
* Черных урамы

# Юрматы (Ишембай)
## Хәҙерге торошо

2008 йылда микрорайонда торлаҡтың квадрат метры хаҡы юғары булыуы күҙәтелә. Бер квадрат метр өсөн хаҡ 12 мең.
Әлеге ваҡытта Юрматы — хәҙерге заманса төҙөлөш алып барылған биҫтә. Өй төҙөүселәрҙең өлөшләтә ҡатнашлығы шарттарында коттедждар төҙөлөшө алып барыла. Төҙөлөш ҡала һәм республика бюджетынан бүленгән аҡсаға алып барыла.
Юрматы — торлаҡ төҙөлөшө һәм сәнәғәт инфраструктураһын үҫтереү өсөн иң перспективалы биҫтә. Энергетика ҡеүәттәре етмәй, 15 МВт ҡеүәтле трансформатор подстанцияһы төҙөү кәрәк. Биҫтәнең икенсе өлөшөндә үҙләштерелгән территория майҙаны 22,9 гектар тәшкил итә, сафҡа индерелгән торлаҡ 16 мең кв. м.
2012 йылда микрорайонда электр менән тәьмин итеү системаһын ойоштороу планлаштырыла.
# Иҫке Сәфәр

Иҫке Сәфәр — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы. Иҫке Сәфәр ауыл советы составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Иҫке Сәфәр
## География

Ауыл Бүтәҙә һәм Терпеле йылғалары буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 30 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Иҫке Сәфәр
## Тарих

Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Тәүге тапҡыр 1757 йылда телгә алына. Ауыл Бүләр улусының Бүләр түбәһенә ҡарай, ә һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә состаында була. Башҡортостанда кантон идаралығы осоронда, 11-се башҡорт кантоны 1-се йортона ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
1848 йылда — тирмән һәм мәсет; 1870 йылда — 6 тирмән (шул иҫәптән 4 ел тирмәне), мәсет һәм мәктәп; 1905 йылда — 2 хужалыҡ магазины, 2 бакалея кибете, 2 мәсет һәм мәҙрәсә теркәлгән. Ауылда 1837 йылда 3 башҡорт мәктәбе (шулай уҡ мәсет йәки мәҙрәсә ҡарамағында 20 шәкерте менән 2 мәктәп), 1866 йылда 50 уҡыусы менән 1 мәктәп һәм 1867 йылда 80 шәкерте менән мәҙрәсә булған.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.

# Иҫке Сәфәр
## Халҡы

1795 йылда ауылда 17 ихатала 166 аҫаба башҡорт һәм 4 йортта 34 керҙәш-башҡорт; 1816 йылда — 48 ихатала 292 башҡорт; 1834 йылда — 72 йортта 483 башҡорт; 1848 йылда — 83 ихатала 550 башҡорт; 1859 йылда — 939 башҡорт; 1870 йылда — 1083 башҡорт; 1912 йылда 315 йортта — 1572 аҫаба башҡорт һәм 59 йортта — 297 керҙәш башҡорт йәшәй.
| 1795 | 1834 | 1859 | 1865 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 499 | 544 | 939 | 1083 | 1083 | 1422 | 1772 | 1852 | 1869 | 1911 | 1558 | 1549 | 1119 | 1361 | 1243 | 904 | 877 |
* Н/Д

# Иҫке Сәфәр
## Билдәле шәхестәре

* Алиев Тәҡиулла Абдулханнан улы (1894—1957) — инженер-энергетик, Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* Ҡорбанғәле Бикташ улы Туҡтаров — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында 5-се башҡорт полкы составында ҡатнаша, ике көмөш миҙал кавалеры. 1836 йылда 9-сы башҡорт полкы составында Мөхәмәҙей Ихсан улы Туҡтаров менән бергә Бессарабия янында Рәсәй империяһы сиктәрен һаҡлай.
# Хю

Хю (нем. Huy (Gemeinde)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 7924 кеше йәшәй. Майҙаны — 167,28 км². Диңгеҙ кимәленән 80—314 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38836, 38838 һәм автомобиль коды — HZ.
# Магнитлы таҫма

Магни́тлы таҫма — йоҡа ғына магнит ҡатламы менән ҡапланған һығылмалы таҫма рәүешендәге мәғлүмәт йөрөтөүсе. Магнит таҫмаһында мәғлүмәт магнит яҙмаһы менән фиксациялана.
Тауыш һәм видеоны магнит таҫмаһына яҙҙырыу ҡоролмалары магнитофон һәм видеомагнитофон тип атала. Магнит таҫмаһында компьютер мәғлүмәттәрен һаҡлаусы ҡоролма — стример.
Магнит таҫмаһы мәғлүмәт тапшырыу һәм яҙҙырыу эшендә революция яһаны. Телевидение һәм радио тапшырыуҙарҙы тура эфирҙа биреү урынына программаларҙы алдан яҙып алып, һуңынан күрһәтеү мөмкинлеге барлыҡҡа килде. Тәүге күп юллы магнитофондар төрлө сығанаҡтарҙан бер нисә юлға яҙҙырыу , һуңынан уларҙы бергә яҙҙырып, кәрәкле эффекттарҙы өҫтәп, һуңғы яҙманы эшләргә мөмкинлеген бирҙе. Компьютер техникаһы үҫешенә мәғлүмәтте оҙаҡ ваҡыт һаҡлап, тиҙ генә кәрәк саҡта алыу мөмкинлеге тәьҫир яһаны.
1970—1980- сы йылдарҙа етештерелгән ҡайһы бер магнит таҫмалары деградациялай. Таҫманы тотоп торған матдә тарҡалыу сәбәпле уны ары ҡулланып булмай.