yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сазандарян Татевик Тиграновна

Татевик Сазандарян Тиграновна (опера йырсыһы
; 2 сентябрь 1916 йыл — 6 октябрь 1999 йыл) — СССР-ҙың опера йырсыһы (меццо-сопрано), педагог, музыка-йәмәғәт эшмәкәре. СССР-ҙың халыҡ артисы (1956). Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1951).

# Сазандарян Татевик Тиграновна
## Биографияһы

Татевик Тиграновна Сазандарян 1916 йылдың 20 авгусында (яңы стиль буйынса 2 сентябрҙә) Хндзореск ауылында (хәҙерге Сюникская өлкәһе, Әрмәнстан) тыуған.
Концерт эшмәкәрлеген 1933 йылда башлай.
1937 йылда Мәскәүҙә Әрмән ССР-ы мәҙәниәт йорто эргәһендәге вокаль-драма студияһын тамамлай. Ошо уҡ йылдан — А. А. Спендиаров исемендәге Әрмән опера һәм балет академия театры солисы.
1960 йылда Ереван консерваторияһын тамамлай.
Концерт репертуарында вокаль классикаһы, хәҙерге заман композиторҙары әҫәрҙәре.
СССР ҡалалары һәм сит илдәр: Иран, Ливан, Швеция, Тунис, Венгрия, Сүриә (1956), Бельгия (1958, 1962), Греция (1959), Чехословакия (1960), Франция (1963) буйлап гастролдәрҙә йөрөй.
1961 йылдан алып Ереван консерваторияһында уҡыта (1970 йылдан — профессор, 1977—1979 йылдарҙа — яңғыҙ йыр кафедраһы мөдире), бер үк ваҡытта Ереван художество-театр институтында яңғыҙ йырлау кафедраһы мөдире (1972—1977).
1949 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 5-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1958—1962).
Ире — Акоп Сергеевич Ханджян. Скрипкасы һәм йәмәғәт эшмәкәре, бер нисә ғилми хеҙмәт авторы, Әрмән ССР-ының сәнғәт эштәре буйынса идаралығы начальнигы.
Татевик Сазандарян 1999 йылдың 6 октябрендә вафат була. Ҡала Пантеонында ерләнгән.

# Сазандарян Татевик Тиграновна
## Опера партиялары

* «Алмаст» А. А. Спендиаров — Алмаст
* «Аршак II» Т. Г. Чухаджян — Парандзем
* «Давид-бек» А. Т. Тигранян — Тамар
* «Героиня» А. Л. Степанян — Назели
* «Саят-Нова» А. Г. Арутюнян — Анна
* «Царская невеста» Н. А. Римский-Корсаков — Любаша
* «Князь Игорь» А. П. Бородин — Кончаковна
* «Аида» Дж. Верди — Амнерис
* «Самсон и Далила» К. Сен-Санс — Далила
* «Молодая гвардия» Ю. С. Мейтус — Уля Громова
* «Царь Эдип» И. Ф. Стравинский — Иокаста
* «Кармен» Ж. Бизе — Кармен
* «Орлиная крепость» А. А. Бабаев — Шушан
* «В лучах солнца» А. Г. Тер-Гевондян — Берберо
* «Евгений Онегин» П. И. Чайковский — Ольга
* «Фауст» Ш. Гуно — Зибель.

# Сазандарян Татевик Тиграновна
## Фильмография

* 1941 — Әрмән киноконцерты (ҡыҫҡа метражлы) — Алмаст.
* 1954 — Әрмәнстан сәнғәт оҫталарының концерты — төп роль.
* 1977 — «Татевик Сазандарян» документаль фильмы («Ереван» студияһы).

# Сазандарян Татевик Тиграновна
## Награда һәм премиялары

* Әрмән ССР-ының атҡаҙанған артисы (4.03.1944)
* Әрмән ССР-ының халыҡ артисы (26.11.1947)
* Әзербайжан ССР-ының халыҡ артисы (1947)
* СССР-ҙың халыҡ артисы (1956)
* Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1951) — «Героиня» опера спектаклендә Назель партияһын башҡарған өсөн
* Әрмән ССР-ының дәүләт премияһы
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (4.11.1939)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1.09.1986)
* Изге Месроп Маштоц ордены (1997)
* Миҙалдар.

# Сазандарян Татевик Тиграновна
## Хәтер

Әрмәнстанда Татевик Сазандарян исемендәге Республика вокалсылар конкурсы уҙғарыла.
# Татарстан Республикаһының Дәүләт гимны

Татарстан Республикаһы Дәүләт гимны 1992 йылда ҡабул ителгән. Татарстан Республикаһының Дәүләт гимны авторы – билдәле татар композиторы Рөстәм Яхин. Дәүләт гимнын ҡулланыу ҡағиҙәләре "Татарстан Республикаһының дәүләт символдары" законында күрһәтелгән.

# Татарстан Республикаһының Дәүләт гимны
## Һүҙҙәре

Гимн һүҙҙәре рәсми рәүештә ҡабул ителмәгән. Рәсми булмаған һүҙҙәренең авторы – Рамазан Байтимеров.
гимнды тыңларға 2020 йыл 30 май архивланған.
# Хурын-Я

Хурын-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 737 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хурын-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023508
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302350
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Барнаул

Барнау́л (Барнауыл; рус. Барнаул) — Рәсәй ҡалаһы (1771 йылдан — ҡала), Алтай крайының административ үҙәге (1937 йылдан).

# Барнаул
## Билдәле шәхестәре

* Елгаштина Мария Николаевна (14.06.1873—10.11.1966), график, театр рәссамы. Башҡорт һынлы сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. 1934 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ рәссамы (1955) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1944). «Почёт Билдәһе» ордены (1955) кавалеры.
* Стариков Алексей Маркович (30.03.1909—14.03.1984), төҙөүсе, дәүләт, йәмәғәт һәм юғары мәктәп эшмәкәре. 1946—1970 йылдарҙа — Өфөләге «Башнефтезаводстрой» тресының идарасыһы. Башҡорт АССР-ының дүртенсе (1955—1959) һәм етенсе (1967—1971) саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Барнаул
## Билдәле шәхестәре
### Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 5,3 | 7,4 | 16,4 | 32,3 | 37,4 | 36,6 | 37,9 | 38,3 | 34 | 27,4 | 15,3 | 6,3 | 38,3 |
| Уртаса максимум, °C | −10,8 | −8,1 | −0,6 | 10,1 | 20,1 | 24,3 | 26,3 | 24,3 | 17,7 | 9,2 | −2,2 | −8,5 | 8,5 |
| Уртаса температура, °C | −15,5 | −13,7 | −6,5 | 3,8 | 12,8 | 17,7 | 19,9 | 17,4 | 11,0 | 3,8 | −6,3 | −12,9 | 2,6 |
| Уртаса минимум, °C | −20,1 | −18,7 | −11,8 | −1,2 | 6,5 | 11,6 | 14,0 | 11,6 | 5,6 | −0,4 | −10 | −17,4 | −2,5 |
| Абсолют минимум, °C | −48,2 | −42,9 | −35,5 | −27,6 | −8,8 | −1,2 | 2,9 | 0,4 | −7,8 | −27 | −38,9 | −43,1 | −48,2 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 24 | 18 | 17 | 28 | 40 | 55 | 68 | 44 | 34 | 37 | 37 | 31 | 433 |
| Сығанаҡ: Климатические данные Барнаула на сайте «Погода и климат» ||||||||||||||

# Барнаул
## Туғанлашҡан ҡалалар

Ҡалып:Алтай крайы
# Сүрәктәр

Сүрәктәр (рус. Цуреки, грек. Τσουρέκι), шулай уҡ Корек, Козунак, Панарет — Балҡан һәм Кавказ илдәрендәге татлы икмәк.

# Сүрәктәр
## Грек аш-һыуы

Грецияла цуректар — ҡәҙимге пасха икмәге, урыҫ халҡының кулич (паска) тип аталған ризығының аналогы, украиндар уны лежень тип атай (ук.).
Әсетелгән ҡамырҙан әҙерләнә. Апараһына аҡ май, һөт, шәкәр, цукат, йөҙөм өҫтәйҙәр. Ҡамырҙы баҫҡас, оҙонса таҫмаларға бүлеп, сәс кеүек үрәләр. Өҫтөнә кунжут йәки мәк һибәләр. Ҡалайға үреп һалып, уртаһына ҡып-ҡыҙыл итеп буялған пасха йомортҡалары һалып бешерәләр Һирәгерәк түңәрәк йәки тәре рәүешендә әҙрләйҙәр.Пасха цуректары шулай уҡ лабропсомо йәки лаброкулурас тип атала.
Цуректың төрлө варианттары бар: раштыуа икмәге христопсомо (грек. Χριστόψωμο) һәм яңы йыл икәмге — василопита (грек. Βασιλόπιτα).

# Сүрәктәр
## Башҡа халыҡтарҙа

Ҡамырҙан бешерелгән был ашамлыҡ Кавказда, Урта Азияла - "чурек", "чүрәк", шулай уҡ башҡорт халҡында ла "сүрәк" атамалары менән билдәле. Улар төрлө халыҡта бешереү технологияһы, тышҡы күренеше менән айырыла, әммә тап ҡамырҙан икмәк төрө итеп бешерелеүе һәм оҡшаш аталыуы уларҙы берләштерә. Башҡорт халҡында ул тандыр утта бешкән йоҡа икмәк тип аңлатыла.
# Кузнецова Агния Александровна

Агния Александровна Кузнецова— урыҫ совет балалар яҙыусыһы.

# Кузнецова Агния Александровна
## Биографияһы

1911 йылдың 12 (25 февраль) февралендә Иркутскиҙә аҡ офицер Кузнецов Александр Николаевич ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәпте һәм А. А. Жданов исемендәге Ленинград университетының тарих-филология факультетын тамамлай. Иркутск радиокомитетында, Ленинградта һәм Новосибирскиҙә йәштәр һәм балалар гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй. 1943—1946 йылдарҙа РСФСР Яҙыусылар союзының Иркутск бүлексәһендә яуаплы секретарь була. 1956 йылдан Мәскәүҙә йәшәй.
1996 йылдың 12 ноябрендә вафат була. Мәскәүҙә Троекуров зыяратында, ире, яҙыусы Георгий Марков эргәһендә ерләнгән.

# Кузнецова Агния Александровна
## Ғаиләһе

- ире — яҙыусы Георгий Марков(1911—1991).
-- ҡыҙы — яҙыусы Ольга Маркова. Ольга Маркованың балалары — журналист Марина Маркова (1960), Ксения Маркова (1973).
-- ҡыҙы — артист Екатерина Маркова. Екатерина Маркованың балалары — тарихсы Филипп Тараторкин, артист Анна Тараторкина.

# Кузнецова Агния Александровна
## Ижады

Тәүге хикәйәләр китабы 1932 йылда Новосибирскиҙа сыға.
Әҫәрҙәре «Новая Сибирь» альманахында, «Роман-газета», «Юность» һәм башҡа матбуғат баҫмаларында баҫылып сыға. Бөтә ижади эшмәкәрлеге дауамында балалар тураһында, балалар һәм үҫмерҙәр өсөн яҙа. Очерктар, повестар һәм хикәйәләр авторы.
Кузнецова ижадының юғары нөктәһе — «Земной поклон» повесы, педагог хеҙмәтен данлауға һәм идеаль уҡытыусы образын тыуҙырыуға арналған
Пушкин темаһы менән шөғөлләнә, «Моя мадонна» китабы Наталья Гончарова һәм Пушкиндың балалары тураһында повестарҙы берләштерә.
Әҫәрҙәре сит телдәргә тәржемә ителгән.

# Кузнецова Агния Александровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Н. К. Крупская исемендәге РСФСР дәүләт премияһы. (1977) —«Земной поклон» повесы өсөн,
- Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1984)

# Кузнецова Агния Александровна
## Һайланма библиография

* В Чулымской тайге. — Иркутск, 1939
* Чёртова дюжина. — Иркутск, 1946
* Твой дом. — Новосибирск, 1951
* Жизнь зовёт. — Красноярск, 1958
* Честное комсомольское. — М., 1959
* Свет-трава. — М., 1967
* Мы из Коршуна. — М., 1970
* Ночевала тучка золотая… — М., 1971
* Много на земле дорог. — М., 1972
* Земной поклон. — впервые в журнале «Октябрь», 1976
* Под бурями судьбы жестокой. — Пермь, 1979
* Достоинство: Повести. — М.: Мол. гвардия, 1980. — 446 с. — 200000 экз.
* Собрание сочинений: В 3-х томах. — М.: Дет. литература, 1982—1984. — 543+447+718 с. — 100000 экз.

# Кузнецова Агния Александровна
## Хәтер

* Иркутскиҙә Агния Кузнецова йәшәгән йортҡа, уның иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Ясавэй-Яха (йылға)

Ясавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 221 км.

# Ясавэй-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303810
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дзержин тауы

Дзержи́н тауы (Изге тау) (бел. Гара Дзяржы́нская) — Беларусь Республикаһының иң бейек нөктәһе.

# Дзержин тауы
## Характеристика

Тау түбәһе бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 345 метр. Минск ҡалҡыулығы (бер өлөшө Белорус теҙмәһе) ситендә, Минсктан көнбайышҡа 30 километрҙа, Дзержинсктан алыҫ булмаған Скирмантовый ауылында урынлашҡан. Башта был тау Изге тау тип аталған, 1958 йылда «Дзержин тауы» тигән исем бирелгән. 1990 йылдың аҙағында тау башында белорус телендә: «Дзержин тауы. Белоруссияның иң юғары нөктәһе, бейеклеге диңгеҙ кимәленән 345 метр» тигән һүҙҙәр яҙылған гранит плита урынлаштырғандар. Әлеге ваҡытта урын тәртиптә тотола һәм һәйҡәл булып иҫәпләнә.
Сағыштырыу өсөн: (2011 йылдың авгусына ҡарата) Беларусь Республикаһының иң юғары нөктәләре — телевышка (Колодище, Ушачи, Слонимда) — 350 м.
# Черновой Нарык

Черновой Нарык — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/504 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.

# Черновой Нарык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201078
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡолсоғаҙыташ

Ҡолсоғаҙыташ — (рус. Кульсугадыташ (Синие скалы)) - Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Белорет районындағы тау түбәһе.

# Ҡолсоғаҙыташ
## Географияһы

Ҡолсоғаҙы түбәһе Көньяҡ Уралдың Белорет районына ингән өлөшөндә урынлашҡан. Туристар өсөн ылыҡтырғыс урын.
Был урындан йыраҡ түгел Ҡолсоғаҙы йылғаһы аға.
Түбә Белорет ҡалаһынан 4 саҡрым көньяк-көнсығыштараҡ ята, уға яҡын ғына Р-316 федераль трасса (Стәрлетамаҡ-Белорет-Магнитогорск) үтә. Иң бейек урыны диңгеҙ кимәленән 947,9 м тәшкил итә. .

# Ҡолсоғаҙыташ
## Этимологияһы

Атамаһы Ҡолсоғаҙы йылғаһы исеменән һәм таш һүҙенән алынған. Урыҫ телендә уны Синие скалы тип тә йөрөтәләр. Ҡолсоғаҙы һүҙе тураһында, имеш, башҡортсанан спящая красавица (йоҡоло һылыуҡай) тип тәржемә ителә тигән матур легенда уйлап сығарғандар, ул яҙманан-яҙмаға күсеп йөрөй, мәгәр был ысынбарлыҡтан бик алыҫ икәне күренеп тора.
Ғаҙы һүҙе - боронғо башҡорт телендә йылға тигәнде аңлатҡан Тәүге өлөшө ҡолсо һүҙенән дә, ҡулса һүҙенән дә булыуы ихтимал.
# Роёк

Роёк — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рожка йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Роёк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100040029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104002
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Муравей (Вишера ҡушылдығы)

Муравей — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 362 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Муравей (Вишера ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004136
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100413
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Чаҡмаҡ

Оло Чаҡмаҡ (татар. Олы Чакмак, рус. Большой Чекмак) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.

# Оло Чаҡмаҡ
## География

Ауыл Ыҡ йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан көньяҡҡа табан 11 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Оло Чаҡмаҡ
## Тарих

Ауылға башҡорттар һәм типтәрҙәр нигеҙ һалған. 1795 йылдан билдәле.
XX быуат башында 2 мәсет, мәктәп, мәҙрәсә теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составында була.

# Оло Чаҡмаҡ
## Халҡы

Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 828 | 1483 | 1799 | 1166 | 1172 | 877 | 675 | 758 | 668 | 516 | 514 |
# Поруб

Поруб — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 259 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 127 км.

# Поруб
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012556
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001255
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иуо-Юган

Иуо-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ить-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Иуо-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051588
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205158
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Күҫәләр көкөртлө һыу сығанаҡтары

Күҫәләр көкөртлө һыу) сығанаҡтары — Башҡортостандың Салауат районындағы тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965 йылдан).
Күҫәләр урғылыусы минераль һыу сығанаҡтары Ҡутҡантау төркөмөнә инә. Дебиты (л/с): беренсе төркөмдә — 0,5 — 2,0, бөтәһе бергә 60-ҡа тиклем. Асы сығанағында — 10-12. Икенсе төркөмдә 0,7 — 2,0. Бөтәһе бергә 20-23. Һыуҙа (мг/л) натрий (130), кальций (124), магний (44) катиондары, сульфат (243), гидрокарбонат (229), хлорид (227) иондары бар. Беренсе төркөм һәм Асы сығанағы аҙ минераллы (0,6 — 0,9), гидрокарбонат-сульфат—хлоридлы, гидрокарбонат—хлорид-магний-натрий-кальцийлы. Микроэлемент миҡдары (мг/л): бром 0, 42 — 0,99, бор 0, 05 — 0,40, фтор — 0,01 — 1,0, йод — 0,004 − 0,025. Газ составы буйынса кислородлы һәм көкөртлө-водородлы. Беренсе төркөм һыуының температураһы — 8,5 — 18. Асы сығанағы: 20 — 21 (Башҡортостан Республикаһында иң йылы сығанаҡ). Икенсе төркөм сығанаҡтары аҙ минераллы, яҡынса 1 м/г, гидрокарбонат-натрий-кальцийлы, радонлы, составында гелий бар. Газ составы буйынса көкөртлө-водородлы, температураһы 9, 5 — 17, 8. Сығанаҡтар фәнни һәм һауыҡтырыу әһәмиәтенә эйә<ref>Domain admmaloyaz.ru maybe for sale 2016 йыл 6 март архивланған. (недоступная ссылка с 06-12-2016 (166 дня))
Салауат районының 2-се Иҙелбай һәм Күҫәләр ауылдары араһында Йүрүҙән йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Минераль һыу сығанаҡтарының беренсе (төп) төркөмө — Күҫәләр ауылынан көнбайышҡа табан 1,5 километрҙе. Йылғанан 25 м алыҫлыҡта тәбиғи һыу өҫкә сыға; унан көнбайышҡа табан 650 м алыҫлыҡта — Асы сығанағы урынлашҡан (упҡындың диаметры 4,5 м, тәрәнлеге — 10 м), төбөндәге минераль ләмдәрҙең ҡалынлығы 1 м. Күҫәләр ауылы эргәһендә, йылғаның туғай өҫтө киртләсендә, 2-се (скважиналы) төркөм һыу сығанаҡтары урынлашҡан. Күҫәләр көкөртлө һыу сығанаҡтары тирә-яғындағы ландшафт ҡатнаш урмандарҙан һәм ҡоро болондарҙан тора.
# Төньяҡ Кым

Төньяҡ Кым — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кым йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Төньяҡ Кым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001006
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100100
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Абыҙгилдина Ғәшиә Баязит ҡыҙы

Абыҙгилдина Ғәшиә Баязит ҡыҙы (4 май 1910 йыл — 22 декабрь 1994 йыл) — башҡорт совет театр актёры. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1963). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1949).

# Абыҙгилдина Ғәшиә Баязит ҡыҙы
## Биографияһы

Ғәшиә Баязит ҡыҙы Абыҙгилдина 1910 йылдың 4 майында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Әлшәй районы) Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылында тыуған.
1931 йылда Башҡорт сәнғәт техникумын тамамлаған. 1931—1932 йылдарҙа Башҡорт дәүләт драма театрында, 1933—1972 йылдарҙа Сибай драма театрында эшләй. 1939—1954 йылдарҙа, ҙур булмаған өҙөклөктәр менән, был театрҙы етәкләй.
Үҙенсәлекле сағыу характерлы актриса. Абыҙгилдина башҡорт, рус һәм сит ил драматургтары әҫәрҙәре буйынса 200-ҙән ашыу әҫәр ролен сәхнәләштерә. Шулар араһында төп ролдәр — Ҡыраубикә (Д.Юлтый, «Ҡарағол»), Нәғимә (А.Таһиров, «Завод»), Үлмәҫбикә һәм Ғәрифә (С.Мифтахов, «Һаҡмар» — «Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт», «Зимагорҙар»), Йыһан һәм Сафия (Х.Ибраһимов, «Башмағым», «Кейәүкәй»), Зөләйха һәм Туҡтабикә (М. Кәрим, «Яңғыҙ ҡайын», «Ҡыҙ урлау»), Килдебикә һәм Шәмсиә (И.Абдуллин, «Бажалар», «Йөрәк менән шаярмайҙар»), Фекла Ивановна (Н. В. Гоголь, «Өйләнеү»), Бессудная (А. Н. Островский, «Ҡыҙыу алыш-биреш барған урын») һәм башҡалар. Шулай уҡ актрисаның эше классик, хәҙерге заман рус һәм башҡорт драматургияһы персонаждары аша ла күренә.
# Джемуха

Джемуха — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының уң ярына тамағынан 633 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Джемуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума башынан Подкумок йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000312108200001747
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200174
* Бассейн коды — 07.01.00.003
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Карбас-Яга

Карбас-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Карбас-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057081
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005708
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ямъяҙы (йылға)

Ямъяҙы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Беүә йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ямъяҙы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016434
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101643
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1