yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хара-Пэ-Шор

Хара-Пэ-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нярма-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хара-Пэ-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090554
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009055
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Бешәке һәм Кесе Бешәке инештәрендәге йылға бағырының тәбиғәт резерваты

Оло Бешәке һәм Кесе Бешәке инештәрендәге йылға бағырының тәбиғәт резерваты (рус. Природный резерват форели в ручьях Б. и М. Апшак) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы биләмәһендәге зоологик тәбиғәт ҡомартҡыһы. Майҙаны 274,5 гектар.

# Оло Бешәке һәм Кесе Бешәке инештәрендәге йылға бағырының тәбиғәт резерваты
## Тасуирламаһы

Оло Бешәке һәм Кесе Бешәке инештәрендәге йылға бағырының тәбиғәт резерваты Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Мәһәҙей ауылынан көньяҡҡа табан 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Уға Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1965 йылдың 17 авгусындағы 465-се «Башҡорт АССР-ының тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау тураһында»ғы ҡарары менән айырым һаҡланыусы зоологик тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелә.
Оло һәм Кесе Бешәке Ағиҙел йылғаһы бассейнының һыуыҡ һәм үтә күренмәле һыулы типик тау шишмәләре, Көньяҡ Кыраҡа һырттарының көнбайыш армыттарынан ағып төшә. Муйыл-ерек урмандары, болондар һәм ҡарағай-ҡарағас-ҡайын урмандары менән уратылған. Йылға киңлеге яҡынса 1 — 3 м, тәрәнлеге 30-60 см (соҡорҙарҙа 1,5 м тиклем). Шишмәләр арҡаһында ҡышын туңмай торған ҡарандар һаҡланып ҡала, уларҙа һыу турғайы ҡышлай. Йылғаларҙа Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына (2014) индерелгән, Һөмбаш һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған, Башҡортостан Республикаһындағы иң ҙур йылға бағыры популяцияһы айырым һаҡлау объекты булып тора. Бағыр күбеһенсә йыуылған ярҙар аҫтында һәм утапшалар менән тулған участкаларҙа тора. Йылғаларҙа шулай уҡ сабаҡ, ажау, майма, опто, ҡомай (ташбаш), ҡомтөрткө, һаҡалсан бар. Бында бағыр кеүек үк Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән Европа бәрҙеһе лә йәшәй. Бәрҙе күбеһенсә шаршыларҙа туҡлана.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы тәбиғәтте һаҡлау һәм фәнни әһәмиәткә эйә.
# Шафиҡов Ғәббәс Фәтхрахман улы

Шафиҡов Ғәббәс Фәтхрахман улы (19 ғинуар 1916 йыл — 1997) — партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1945—1950 һәм 1956—1960 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты секретары, 1966—1978 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесенең беренсе урынбаҫары. 1940 йылдан КПСС (ВКП (б) ағзаһы.

# Шафиҡов Ғәббәс Фәтхрахман улы
## Биографияһы

РСФСР-ҙың VI, VII, VIII һәм IX саҡырылыш Юғары Советыа БАССР-ҙан депутат итеп һайлана. Башҡорт АССР-ының 4-се һәм 5-се саҡырылыш Юғары Советы (2) депутаты. КПСС-тың XXIV съезы делегаты (1971).
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда — Башҡортостан ВКП(б)-һы Өлкә комитеты секретары,.
1989 йылда СССР Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Башҡортостан фәнни үҙәгенең өлкән ғилми хеҙмәткәре Ғәббәс Шафиҡов 30 — 40 йылдар осоронда һәм 50-се йылдар башында репрессияланыусыларҙың иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса Башҡорт АССР-ы Юғары Советы ҡарамағындағы комиссия составына индерелә.
1996 йылда Башҡортостан Республикаһы Министрҙар кабинеты ҡарамағындағы Архив эштәре буйынса идаралыҡ бойороғо менән Ғәббәс Фәтхрахман улының 80 йәшлек юбилейы билдәләнә. Ветеран Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән бүләкләнә.

# Шафиҡов Ғәббәс Фәтхрахман улы
## Библиография

Структурная перестройка промышленности автономной республики : (Препр. докл. на регион. науч.-практ. конф. «Основные направления социал. и экон. развития Башкирии в 13-й пятилетке и до 2005 г.») / Г. А. Толстиков, Г. Ф. Шафиков, 12 с., включ. обл. 20 см, Уфа, БНЦ УрО АН СССР, 1989
# Саурей-Яха

Саурей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хуута йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Саурей-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303625
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сухозанет йорто

Сухозанет йорто — Санкт-Петербург үҙәгендә тарихи бина, Нева проспекты, 70 адресы буйынса урынлашҡан

# Сухозанет йорто
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Өс ҡатлы бина фронтон менән тамамланған фасадҡа эйә. Бинаның интерьерында яһалма мәрмәр менән көпләнгән вестибюль, шулай уҡ һылау фриздары һәм матур плафондар менән биҙәлгән залдар һаҡланып ҡалған.
Беренсе билдәле бина XIX быуат башында төҙөлгән, был сауҙагәр А. Шемякиндың таш йорто була. Һуңғараҡ бинаға артиллерия генералы И.О. Сухозанет хужа була, уның өсөн 1820 йылдар аҙағында бинаны архитектор Д.И. Квадри үҙгәртеп ҡора.
Айырым йорттоң эске биҙәлешен 1835—1838 йылдарҙа архитекторҙар Д. И. Висконти һәм С. Л. Шустов башҡара.
1864 йылдан бинаны Петербург Сауҙагәрҙәр йәмғиәте биләй, 1864—1866 йылдар осоронда архитектор В. В. Штром проекты буйынса бинаның фасады үҙгәртеп ҡорола.
1910—1911 йылдарҙа интерьер өлөшө архитектор П.С.Барышников проекты буйынса яңынан эшләнә
1974 йылдан бинала Журналистар йорто урынлаша.
2000 йылдар башында интерьерҙарҙың фәнни реставрацияһы үткәрелә.
2011 йылда бина күрше 68-се йортто һүтеү менән бәйле ҡот осҡос емерелеү ҡурҡынысына дусар була. "Эксперт-техник тәьмин итеү үҙәге" ДУ эштәре вакытында бинаның торошон мониторинглау өсөн бинаға 16 геодезик марка урынлаштырыла
2010 йылдың 16 декабрендә күрше йорттоң стенаһын һүтеп алғандан һуң ярыҡ барлығы асыҡлана, ул Журналистар йорто хакимиәтендә борсолоу тыуҙыра. АНО «Санкт-Петербург мәғлүмәти ярҙам үҙәге» директоры Анатолий Моргунов, был ярыҡ элек барлыҡҡа килгән, тип әйтә. 2011 йылдың 12 ғинуарында йәнәшәлә яңы төҙөлөштәр менән бәйле яңы ярыҡ барлыҡҡа килә, КГИОП хеҙмәткәрҙәре йәлеп ителә, әммә ГУ «ЦЭТС» стандарт миҙгелле тирбәлеүҙән тыш тайпылыштар тапмай. 2011 йылдың 24 ғинуарында КГИОП Нева урамындағы 68-се йортта эште туҡтатырға бойороҡ бирә, сөнки бинаның түшәмдәрендә һәм стеналарының декоратив биҙәлештәрендә ярыҡтар барлыҡҡа килеү факттарын асыҡлай
# Персей (йондоҙлоҡ)

Персей (йондоҙлоҡ) (лат. Perseus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — γ Per, яҡтылығы 2,91 була. Майҙаны буйынса урыны — 24.
# О. В. Куусинен һәйкәле

Отто Вильгельмович Куусинен фин, рәсәй һәм совет дәүләт, сәйәси һәм партия эшмәкәре, уға һәйкәл Карелия Республикаһы Петрозаводск ҡалаһының Совет майҙанында урынлашҡан. Монумент асыҡланған мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# О. В. Куусинен һәйкәле
## Тарих

1964 йылдың 17 майында дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, КПСС Үҙәк комитеты Президиумыының иң оло ағзаһы, Ленин Владимир Ильичтың фекерҙәше һәм уҡыусыһы, СССР Фәндәр академияһының теоретик марксизм академигы Отто Вильгельмович Куусинен вафат була. Уның иҫтәлеген мәңгеләштереүҙең беренсе акты булып, кәүҙәһенең көлө һалынған урнаны Мәскәүҙең Ҡыҙыл майҙанындағы Кремль стенаһына ҡуйыу тора. 1964 йылдың 16 июнендә КПСС Үҙәк комитетының һәм СССР Министрҙар советының бергәләшеп ҡабул иткән «Отто Вильгельмович Куусинендең иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында» ҡарарына ярашлы, сәйәси эшмәкәргә Петрозаводскиҙа һәйкәл ҡуйыу, уның исемен Петрозавод дәүләт университетына биреү, шуай уҡ Мәскәү ҡалаһының бер урамына уның исемен биреү ҡарала, өҫтәүенә, уның һайланма әҫәрҙәре йыйынтығын баҫтырып сығарыу планлаштырыла.
СССР Мәҙәниәт министрлығы Отто Вильгельмович Куусинен иҫтәлегенә төҙөләсәк һәйкәлдең проектын эшләүгә конкурс иғлан итә Куусинен, унда өс коллектив теләп ҡатнаша: Петрозаводск, Мәскәү һәм Эстония коллективтары. Әммә эштәр бик оҙаҡҡа һуҙыла, һөҙөмтәлә Мәскәү һәм Петрозавод коллективтары ҡатнашыуҙан баш тарта, ә әҙәби-монументаль скульптура буйынса эксперт советы эстонияның проектын революционерҙың образы тәрәнлеге асып еткермәү һәм ышандырырлыҡ булмауы арҡаһында «хупларға мөмкин түгел» тип таба. 1968 йылдың июнь айында конкурстың икенсе туры үткәрелә, унда ике һәйкәл проекты тәҡдим ителә. Уның һөҙөмтәләре буйынса скульптор Борис Дюжев, архитектор Александр Заварзин һәм Евгений Кулагаларҙың эше хуплана.
һәйкәл ҡуйыу урыны шунда уҡ билдәләнә: Онега яр буйы һәм Ленин проспекты киҫелешендәге яңы майҙан кәрәкле урын тип табыла. Әммә даими ваҡыт ҡыйынлыҡтар тыуыу арҡаһында һәйкәлде ҡуйыу кисектерелеп тора: 1969 йылда һәйкәлде асыу тантанаһы Карел АССР-ының 50 йыллығына, 1972 йылда — Октябрь революцияһының 55 йыллығына СССР-ҙың 50 йыллығына ҡаралған була. Тик 1973 йылдың 22 июнендә генә һәйкәл асыу тантанаһын Петрозаводскиҙың 270 йыллығына тап килтереп үткәрәләр.

# О. В. Куусинен һәйкәле
## Тасуирлама

Отто Куусинен һәйкәле һорғолт-алһыу шальский гранитынан башҡарылған, Петрозаводскиҙың Совет майҙанында урынлашҡан. Отто Вильгельмович Куусинен һәйкәлдә иркен ҡиәфәттә баҫып торған итеп һүрәтләнгән, баш кейемһеҙ. Пьедесталының өҫкө өлөшөнә «Отто Куусинен» тип яҙып ҡуйылған. Фигураһы академик формала ҡәтғи үтәлгән, йөҙө менән Онега күленә ҡарап тора, шунлыҡтан ҡала халҡы был монументты «Рыбнадзор» тип атап йөрөтә.

# О. В. Куусинен һәйкәле
## Иҫкәрмә

* ↑ Приказ Министерства культуры Республики Карелия № 38 от 18.02.2000
* 1 2 3 Волохова, 2015
* ↑ Памятник О. В. Куусинену (билдәһеҙ). Республиканский центр по государственной охране объектов культурного наследия. Дата обращения: 12 декабрь 2020.
* ↑ Памятник Куусинену: и на камнях растут деревья (билдәһеҙ). Дата обращения: 12 декабрь 2020.
# Кадрин

Кадрин — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 324 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 95 км.

# Кадрин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005971
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100597
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Тыкотлова

Оло Тыкотлова — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тыкотлова йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Оло Тыкотлова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025762
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302576
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# БРИКС-тың VII осрашыуы

БРИКС-тың VII осрашыуы 2015 йылдың 9—10 июлдә Рәсәйҙең Өфө ҡалаһында уҙҙы.
БРИКС группаһының осрашыуы Рәсәйҙә икенсе тапҡыр үтте. Быға тиклем ул ваҡыттағы БРИК группаһының беренсе осрашыуы 2009 йылда Екатеринбург ҡалаһында уҙғарылғайны.
БРИКС-тың VII осрашыуы сиктәрендә Өфө ҡалаһына Рәсәй Федерацияһы, Бразилия, Һиндостан, Ҡытай һәм Көньяҡ Африка Республикаһы башлыҡтарының килеүе көтөлә.
# Бирҙеғол Теләүкәев

Бирҙеғол Теләүкәев — 1735—1740 йылдарҙағы Башҡорт ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашыусы. Нуғай даруғаһы Бошман-Ҡыпсаҡ олоҫо (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Сәңкем-Ҡыпсаҡ) башҡорттарынан. Тархан. Абыҙ. Шул уҡ олоҫтоң старшинаһы.
* 1737 йылдың июль-авгусында ихтилал етәкселәре Көҫәп Солтанғолов, Рысай Иғәмбәтов, Сәйетбай Әлкәлиндар менән хөкүмәт ғәскәрҙәре командованиеһының хәрби хәрәкәттәрҙе туҡтатыу хаҡындағы һөйләшеүҙәренә булышлыҡ итә.
* 1740 йылда Бирҙеғол Теләүкәев отряды (яҡынса 500 кеше) Ҡараһаҡал етәкселегендәге баш күтәреүселәр ғәскәренә ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша.
* Бирҙеғол Теләүкәев июль-сентябрҙә 300-гә яҡын (ғаиләләре менән бергә) күтәрелештә ғәйепләнгән кешене Табын ҡәлғәһенә Башҡорт эштәре комиссияһы начальнигы Л. Я. Соймоновҡа оҙата.
* Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Ганимед

Ганимед (һ. б.-греч. Γανυμήδης «күңел күтәреүсе») — грек мифологияһында һылыу егет, Троя батшаһы Трос һәм Каллирояның улдары.
Ҡайһы бер мифтарҙа Ганимедты тәүҙә Эос урлай һәм Ганимед уның иркәһе була тиелгән.
Үҙенең иҫ китмәле һылыулығы арҡаһында Ганимедты Зевс урлай. Зевс бөркөткә әүерелеп уны Олимпҡа осороп алып китә. Ганимедтың атаһы Тросҡа йыуатыу рәүешендә Гефест эшләгән алтын йөҙөм суғы, ике ат бирелә. Шулай уҡ ата кешене улының үлемһеҙгә әүереләсәге менән дә йыуаталар.
Ганимедҡа мәңгелек йәшлек бирелә. Олимпта ул аллалар мәжлесендә шарап ҡойоусы булып хеҙмәт итә, Зевстың иркәһе була. Цицерон фаразында, ул аллаларға нектар и амброзия биреп тора, сөнки аллалар шарап эсмәйҙәр. Зевс Ганимедты күккә Һыуғояр йондоҙлоғо итеп ҡуя.
Ганимед үтенесе буйынса Зевс ахейҙарға Трояны яуларға бер аҙ ҡамасаулап тора. Ганимедтың урланыуы арҡаһында фригиец Ил һәм лидиец Тантал араһында һуғыш башлана. Песинунтала ағаһы һәм һөйәре икеһе ике яҡҡа һөйрәгәндә Ганимед юҡ була.
1610 йылда Галилео Галилей тарафынан табылған Юпитер юлдашы Ганимед һәм 1924 йылда немец астрономы Валеро Бааде асҡан астероид (1036) Ганимед Ганимед хөрмәтенә атала
# Шюцберг

Шюцберг (нем. Schützberg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 149 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,03 км². Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6917 һәм автомобиль коды — WB.
# Сафин Зәки Закир улы

Сафин Зәки Закир улы (рус. Сафин Заки Закирович 1922, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1920 — октябрь 1994) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Сафин Зәки Закир улы
## Биографияһы

Сафин Зәки Закир улы 1922 йылда, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1920 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ишембай районы Түбәнге Әрмет ауылында тыуа. 1941 йылда Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 294‑сы гвардия кавалерия полкының сапер-шартлатыу взводында хеҙмәт итә.
Һуғыштан һуң тыуған колхозында эшләй. Ветеран 1994 йылдың октябрендә вафат була.
Һуғышта ҡатнашыу осорҙарында Сафин үҙен ҡурҡыу белмәҫ разведчик итеп күрһәтә. Лобановка-Озерки районы янындағы һуғыштарҙа Сафин разведкаһы мәғлүмәттәре буйынса дошмандың ут нөктәләре юҡ ителә, үҙенең төҙ атыуы менән 7 немец һалдатын һәм офицерын юҡ итә. Подразделениеның 1942 йылдың 31 июлендәге 68/н бойороғо менән ҡыҙылармеец Сафин Зәки Закир улы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
# Яғыулыҡ

Яғыулыҡ - һүҙҙе киң мәғәнәлә алғанда — билдәле бер процестар ваҡытында энергия бүлеп сығарырға һәләтле матдә, уны техник маҡсаттарҙа файҙаланырға мөмкин. Химик яғыулыҡ янғанда - экзотермик химик реакциялар барышында, ядро яғыулығы ядро реакциялары барышында энергия бүлеп сығара . Ҡайһы бер яғыулыҡтар (мәҫәлән, гомоген дары һәм ҡаты ракета яғыулығы) кислородһыҙ ҙа яна ала.Әммә күпселек яғыулыҡҡа яныу өсөн кислород кәрәк.
Иң киң таралаған органик яғыулыҡтар составында углерод һәм водород бар. Агрегат торошона ҡарап яғыулыҡ ҡаты, газ һәм шыйыҡ төрҙәргә бүленә, ә етештереү ысулы буйынса тәбиғи (күмер, нефть, газ) һәм яһалма яғыулыҡтар була. Хәҙерге йәмғиәттең төп яғыулыҡ сығанағы тәбиғи ҡаҙылмаларҙан алына. 2010 йылда кешелек етештергән энергияның яҡынса 90 % ҡаҙылма яғыулыҡтан йәки биояғыулыҡтан торған һәм артабан да кәмемәйәсәк. Хәҙерге цивилизацияла шуның менән бәйле глобаль проблемалар барлыҡҡа килә: ресурстарҙың тулыланмауы, тирә-яҡ мөхит бысраныу һәм глобаль йылыныу.

# Яғыулыҡ
## Яғыулыҡ төшөнсәһе

Яғыулыҡ төшөнсәһе ҡайһы бер матдәләрҙең йылылыҡ бүлеп сығарып һәләте арҡаһында барлыҡҡа килгән.
Яғыулыҡтың йылылыҡ энергияһын кинетик энергияға үҙгәртеү өсөн йылылыҡ двигателдәренең төрлө төрҙәре ҡулланыла.
Яғыулыҡтың төп күрһәткесе - йылы сығарыу һәләте . Төрлө яғыулыҡты сағыштырыу маҡсатында шартлы яғыулыҡ төшөнсәһе индерелгән ( бер килограмм "шартлы яғыулыҡ" яныу йылылығы 29,3 МДж йәки 7000 ккал тәшкил итә).

# Яғыулыҡ
## Яғыулыҡ кимәле һәм ҡулланыу структураһы

Яғыулыҡ төрҙәре бик күп булыуға ҡарамаҫтан, төп энергия сығанағы булып нефть, тәбиғи газ һәм күмер ҡала бирә. Яҡын киләсәктә ҡаҙылма яғыулыҡ ныҡ кәмейәсәк. Ядро яғыулығы запасы бик ҙур, әммә уны ҡулланғанда хәүефһеҙлек талаптарын ҡәтғи булыу зарур, уны тотоноу юғары сығымдарталап итә.
Донъя кимәлендә ҡаҙылма яғыулыҡ яҡынса 12 миллиард тонна шартлы яғыулыҡ миҡдары тәшкил итә. BP Statistical review of World Energy 2003 мәғлүмәттәре буйынса, 2002 йылда ҡаҙылма яғыулыҡтар ҡулланыу ошолай булған:
* Европа союзы (EU-15) — 1396 миллион тонна нефть эквиваленты (2,1 млрд т. шартлы яғыулыҡ)
** 45 % — нефть, 25 % — газ (тәбиғи), 16 % — күмер, 14 %-ы — ядро яғыулығы
* АҠШ-та — 2235 миллион тонна нефть эквиваленты (3,4 млрд т. ш. я.)
** 40 % — нефть, 27 % — газ (тәбиғи), 26 % — күмер, 8 % — ядро яғыулығы
Яҡынса баһалауҙар буйынса Рәсәйҙә йылына 1,3 миллиард тонна шартлы яғыулыҡ тотонола.
* 6 % — ядро яғыулығы
* 4 % — тулыланған сығанаҡтар.

# Яғыулыҡ
## шулай ук кара

* Биояғыулыҡ
# Социаль мәғлүмәт агентлығы

АНО «Социаль мәғлүмәт агентлығы» — Рәсәй мәғлүмәт агентлығы, социаль яуаплылыҡлы граждандар эшмәкәрлеген яҡтыртыуға йүнәлтелгән. 1994 йылдан Мәскәүҙә автоном коммерция булмаған ойошма булып эшләй, журналист Елена Тополева-Солдунова етәкләй. Граждандарҙың һәм коммерция булмаған ойошмаларҙың, хәйриә фондтарының, социаль эшҡыуарҙарҙың эштәре тураһында мәғлүмәт йыйнай һәм баҫтырып сығара, ошо өлкәлә Рәсәйҙә иң тәүҙә барлыҡҡа килгән һәм иң эре мәғлүмәт агентлығы һанала.

# Социаль мәғлүмәт агентлығы
## Тарыхы

1994 йылдың 24 октябрендә Мәскәүҙә «Душа человека» һәм «Нет алкоголизму и наркомании» фондтары, «Радуга» педагогик ойошма һәм йәмәғәт эшмәкәре Елена Тополева-Солдунова ярҙамы менән барлыҡҡа килә.
Әгәр тәүҙә «Социаль мәғлүмәт агентлығы» коммерция булмаған ойошмалар һәм киң мәғлүмәт сараларын яҡтыртһа, 2013 йылдан башлап социаль эшҡыуарлыҡты яҡтырта башлай. 2014 йылда агенлыҡ «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар Фонды ойошторған бөтә Рәсәй «Яҡшылыҡ импульсы» премияһын ала, «Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә лидер» номинацияһында еңә. «Социаль мәғлүмәт агентлығы» социаль эшҡыуарлыҡ субъекты булып тора, сөнки үҙенең эшмәкәрлеге менән социаль әһәмиәтле мәсьәләрҙе хәл итә, коммерция булмаған ойошмаларҙың эшмәкәрлегенә һәм социаль мөһим бизнесҡа мәғлүмәти ярҙам күрһәтә.
«Новый бизнес» порталы фекеренсә, «Социаль мәғлүмәт агентлығы» Рәсәйҙә гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү өлкәһендә иң мәғлүмәти структура булып тора.

# Социаль мәғлүмәт агентлығы
## Эшмәкәрлеге

Ойошманың төп эшмәкәрлеге яңылыҡтар һәм аналитик материалдар сығарыу. Агентствоның хеҙмәткәрҙәре социаль ойошмаларға PR-хеҙмәттәр күрһәтәләр, регуляр рәүештә тематик семинарҙар һәм тренингтар үткәрәләр.
# Городиславка

Городиславка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Узола йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Городиславка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017329
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001732
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вәсиҡов Шамил Вәсил улы

Вәсиҡов Шамил Вәсил улы (рус. Васиков Шамил Васильевич) (10 август 1955 йыл) — совет һәм хужалыҡ эшмәкәре, Нуриман районы 246-сы Нуриман һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

# Вәсиҡов Шамил Вәсил улы
## Биографияһы

Шамил Вәсил Васиҡков 1955 йылдың 10 авгусында БАССР-ҙың Дүртөйлө районы Мәскәү ауылында тыуған.
Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлап, хеҙмәт юлын 1977 йылда башлаған.
1977-1979 - Илеш районы "Искра" колхозында агроном,баш агроном.
1979-1980 - "Биш партизан" колхозында колхоз рәйесе урынбаҫары.
1980-1981 - Илеш район башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары.
1981-1985 - КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы;
1985-1991 - КПСС-тың Нуриман район комитеты беренсе секретары;
1991-1992 - Нуриман "Лесопункт" предприятиеһы идаралығы рәйесе.
1992-1993 - Нуриман район хакимиәтенең хеҙмәт һәм халыҡ мәшғүллек бүлеге мөдире.
1993-2001 - Нуриман район урман хужалығы директоры.
2001 - Нуриман районының ер ресурстары һәм ер төҙөлөшө буйынса комитеты рәйесе.
2001-2002 - Илеш районында "Башлестоп" Дәүләт унитарное предприятиеһы директоры.
2002-2003 - Илеш районы хакимиәтенең ауыл хужалығы идаралығы начальнигы урынбаҫары.
2003-2005 - Илеш районының XXII партсъезд исемендәге колхоз рәйесе.
2005-2006 - Илеш район хакимиәтенең ауыл хужалығы идаралығы начальнигы урынбаҫары.
2006 йылда - Илеш муниципаль районы хакимиәте башлығының төҙөлөш, иҡтисад һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса урынбаҫары.

# Вәсиҡов Шамил Вәсил улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ғаиләлә ул тәрбиәләп үҫтергәндәр
# Ҡарғалы (Ейәнсура районы)

Ҡарғалы (рус. Каргала) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
Почта индексы — 453383, ОКАТО коды — 80226834006.

# Ҡарғалы (Ейәнсура районы)
## Тарихы

Ауылға 20-се быуат башында Орск территорияһында Ырымбур өйәҙенең Ҡарғалы ауылы кешеләре тарафынан Яңы Ҡарғалы исеме менән нигеҙ һалына. 20-се йылдар аҙағында хәҙерге исемен йөрөтә. 2006 йылда Ҡарғалыға Үрге Бикбирҙе ауылы һәм Көйөбәр ауылдары (1908 йылда һәм 1911 йылда нигеҙләнгән) ҡушыла

# Ҡарғалы (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 235 | |
| 1959 | 213 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 258 | |
| 1979 | 224 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 181 | |
| 2002 | 217 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 234 | |
| 2010 | 186 | |

# Ҡарғалы (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (41 %), татарҙар (59 %).

# Ҡарғалы (Ейәнсура районы)
## Ревизия материалдарында

1816 йылда Ҡарғалы ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

# Ҡарғалы (Ейәнсура районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 54 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 108 км

# Ҡарғалы (Ейәнсура районы)
## Урамдары

* Күпер урамы (рус. улица Мостовая)
* Урман урамы (рус. Лесная улица)
* Үҙәк урам (рус. Центральная улица)