yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Голлы Ян

Ян Голлы (шулай уҡ Ян Голый, йәки Голлый, словак. Ján Hollý; 1785 йылдың 24 мартында, Борски-Микулашта тыуған — 1849 йылдың 14 апрелендә Добра-Водала вафат булған) — словак шағиры.

# Голлы Ян
## Биографияһы

Голлы Ян 1785 йылдың 24 мартында Борский-Микулашта крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ауыл дин әһеле булған.
Антик шағирҙарҙың әҫәрҙәрен словак теленә тәржемә иткән. Мөһим тәржемәләр араһында — Вергилийҙың «Энеида»һы. Антик мираҫҡа мөнәсәбәт мәсьәләләренә ҡарата, атап әйткәндә, уның үҙенең шиғриәте классицизм традициялары менән бәйле.
Голлы бөтә Европала романтизм өҫтөнлөк иткән осорҙа яҙған. Шуға ҡарамаҫтан, ул был йүнәлеш өсөн бөтөнләй сит булып ҡалған. Һәм уның биш- һәм алты- стопалы рифмаланмаған шиғыр менән яҙылған бөтә әҫәрҙәре антик өлгөләрҙе хәтерләтә. Быға, бер яҡтан, уның семинария белеме этәргәндер, икенсе яҡтан, классицизмды яратыусыларҙың, хәҙерге чех һәм венгр яҙыусыларының өлгөһө, йоғонтоһо менән аңлатырға кәрәктер. Өҫтәүенә, бар ғүмерен тиерлек ауылда яңғыҙлыҡта, яңы әҙәби йүнәлештәрҙән алыҫта үткәргән. Яңы идеяларҙың береһе генә — дөйөм славян ватансылығы идеяһы — уның иң ихлас табыныусы булғанын раҫлаған.
Ян Голлы боронғо славян тарихы сюжеттарына эпик әҫәрҙәр авторы — «Святоплук» (1833), «Кирилло-Мефодиада» (1835), «Слав» (1839). Лирик әҫәрҙәр араһында «Селанки» (1835—1836) идиллик шиғырҙар циклы айырылып тора, унда ул словак тәбиғәтен һәм ауыл тормошон данлай, «Словакам» одаһы славян халыҡтарының дуҫлыҡ идеяһы менән һуғарылған.
Ян Голлы 1849 йылдың 14 апрелендә Добра-Вода ҡасабаһында вафат була.
Ян Голлыға һәйкәл Братислава ҡалаһындағы Изге Мартин соборының алтарь апсидаһы эргәһендә ҡуйылған.

# Голлы Ян
## Урыҫ телендә сыҡҡан баҫмалары

* Поэзия славян / Под ред. Н. В. Гербеля. СПб., 1871.
* Словацкая поэзия XIX—XX вв. М., 1964.
# Көҙәшле

Көҙәшле (рус. Кудушлы) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 342 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Көҙәшле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025163
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102516
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мүрәбит

Мүрәбит (ғәр. مُرابِط‎ [murābiṭ] йәки مَربوط‎ [marbūṭ]; рус. Мурабит) — Көнбайыш Африкала (һәм элегерәк Мәғриб илдәрендә лә) рибатта йәшәгән ир-ат йәки үҙен рибата эшенә бағышлаған мосолман изгеһе. Бындай әүлиәләр күмелгән көмбәҙле кәшәнәләр шулай уҡ мәрәбут тип аталған.
Португалия һәм Испания мүрәбиттәре аша инеп, был термин XVII быуаттың Үҙәк Европа сәйәхәт хикәйәләрендә лә осрай.

# Мүрәбит
## Тасуирламаһы

Мүрәбит дингә бирелгән, әүлиә булырға ла мөмкин (был мәғәнәлә мәрәбүт тип әйтелә), йәки кафырҙарға ҡаршы сик һуғышында ысын ислам тарафдары, һәм, ахыр сиктә, үҙен дәрүишлеккә һәм дингә буйһоноуға бағышлаған, фетнәселәр һәм Аллаһтың башҡа дошмандарына ҡаршы көрәшкән кеше булырға мөмкин.

# Мүрәбит
## Марокко

Мароккола суфый үҙәктәре танылған, милли кимәлдә арҙаҡлы шәхестәр ҡәберҙәре тирәһендә туплана. Комплекстар күбеһенсә ағартылған көмбәҙле ҡоролмалар менән таныла (көбә).

# Мүрәбит
## Көнбайыш Африкала

Мавританияның традицион иерархик социаль структураһында мүрәбиттәр һуғышсылар (хәсәндәр) менән бергә йәмғиәттең ике юғары синыфының береһен тәшкил итә. Мавритания мәрәбүттәре тип рухани бурыстарын үтәгән каста вәкилдәрен, күбеһенсә бербер сығышлы, атағандар. Уларға балаларҙы грамотаға өйрәтеү, Ҡөрьән йөкмәткеһен аңлатыу, дини йолаларҙы үтәү хоҡуғы бирелгән. Мәрәбүттәр Мавритания халҡының иң белемле өлөшө булған. Сенегалда XX быуатта яңы мүрәбиттәр төркеме барлыҡҡа килде, улар, дини эшсәнлектәрен тыш, сәйәсәттә активлыҡ күрһәтәләр. Был "политик мараттар" миҫалында Амаду Бамба Бабакар Си. Мүридиә һәм Тижәниәлә мираҫ булып күскән хәлифәлектәрҙең барлыҡҡа килеүе башҡа мүрәбиттәрҙең роле түбәнәйеүенә китерә. Улар, ғәҙәттә, был тәриҡәт өсөн ҙур булмаған функцияларҙы үтәй.
# Урта Асҡар

Урта Асҡар (рус. Среднеаскарово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы ауыл.

# Урта Асҡар
## Географик урынлашыуы

Оло Эйек йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Урта Асҡар
## Тарихы

Урта Асҡар ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына инә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә.
1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районы составына индерелә.

# Урта Асҡар
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 86 % тәшкил итә.
# Вергилий ҡәбере

«Вергилий ҡәбере» (ингл. Virgil's Tomb) — инглиз художнигы Джозефа Райттың 1779, 1782 һәм 1785 яҙылған өс картинаһы. 1773—1775 йылдарҙағы Италия турында яҙылған. Картиналарҙа эпик герой Вергилий ҡәбере тип иҫәпләнгән Неаполь тирә яғындағы емеректәр күрһәтелгән. Беренсе картинала Вергилий шиғырҙарын яратыусы шағир Силий Италик һыны төшөрөлгән. Картиналар, Райтҡа хас булмаған, «күңелһеҙ ай нуры» менән буялған.
* Силия һыны төшөрөлгән 1779 йылғы версия, шәхси коллекцияла һаклана
* 1782 йылғы версия; Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһында һаҡлана
* 1785 йылғы версия , «болот араһынан ҡояш күренә»; Ольстер музейында һаҡлана

# Вергилий ҡәбере
## Сығанаҡ

* Benedict Nicolson. Joseph Wright of Derby: painter of light. http://books.google.co.uk/books?id=Ms09AAAAIAAJ. 1968. }}
# Чуева Анна Николаевна

Анна Николаевна Чуева (22 май 1895 йыл — 7 июль 1973 йыл) — БАССР Көйөргәҙе районының Яҙлау ауыл советы «Хеҙмәт юлы» колхозының йәшелсә үҫтереүсеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Чуева Анна Николаевна
## Биографияһы

Анна Николаевна Чуева 1895 йылдың 22 майында Вязовое ауылында (хәҙер — Белгород өлкәһенең Старооскольский районы) тыуған. Белеме — башланғыс.
1927 йылда ғаиләһе менән Башҡорт АССР-ы Көйөргәҙе районының Чикановка утарына күсеп килә. 1929 йылда Көйөргәҙе районы Яҙлау ауыл советының «Хеҙмәт юлы» колхозында эшләй, ошо уҡ колхозда 1937 йылдан звено башлығы һәм бригадир булып эшләй.
Тиҙҙән 1941 йылдың июлендә ире фронтҡа китә һәм һәләк була. Ике бала менән Анна Николаевна БАССР-ҙың Көйөргәҙе районы «Алтын башаҡ» колхозына эшкә килә.
1941 йылда Анна Николаевна «Алтын башаҡ» колхозының йәшелсәселек звеноһын етәкләй. Үҙенең барлыҡ хеҙмәт йылдарында ул алдынғылар рәтендә була. 1944 йылда көн һайын 400 норма урынына 2,5 -3,5 мең көлтә бәйләй. 1944 йылдың 5 авгусында 11 200 көлтә бәйләй, һөҙөмтәлә 12 бот иген эшләй. Был көндөң бөтә эш хаҡын Ҡыҙыл армияның Еңеү фондына күсерә, бының өсөн СССР Оборонаһы Дәүләт комитетының рәйесе И.В. Сталиндың шәхси рәхмәтен ала
1945 йылдың 30 авгусында Анна Николаевна 0,45 гектар нормала 5 гектар майҙандан иген йыйып, 8 300 көлтә һоло бәйләй. Эше өсөн 18 бот иген, 22 премия, шул иҫәптән усадьбаға ҡыйығы тимер менән ябылған биш мөйөшлө йорт һатып алып ултыртыла, йорт йыһаздары, мал бүленә.
1946 йылдың 27 авгусында 10 160 көлтә һоло бәйләй, шуның менән уңыш йыйыу буйынса 21 норманы үтәй.
А.Н.Чуева етәкләгән звено йыл һайын картуф, йәшелсә һәм шәкәр сөгөлдөрө үҫтереүҙә юғары күрһәткестәргә өлгәшә. 1964 йылда һәр гектарҙан 480 центнер татлы тамыр алына. 1965 йылда звено коллективы һәр гектарҙан 390 центнер помидор, 800 центнер кәбеҫтә, 400 центнер ҡыяр йыйып ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 30 апрелендәге указы менән картуф, йәшелсә һәм башҡа продукциялар етештереүҙе һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкән уңыштары өсөн А. Н. Чуеваға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Анна Николаевна Чуева — икенсе саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты (1947—1951), 3-сө, 4-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаты (1951—1959).
Анна Николаевна 1973 йылдың 7 июлендә вафат була.

# Чуева Анна Николаевна
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ике Ленин ордены (1949, 1966) һәм миҙалдар, шул иҫәптән «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.

# Чуева Анна Николаевна
## Хәтер

Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районының Ҡунаҡбай ауылында А.Н.Чуева йәшәгән йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Тршинец металлургия заводы

Тршинец металлургия заводы (TŽ) (чех Třinecké železárny, пол. Huta trzyniecka) ― сортлы ҡорос прокат етештереүсе завод. Чехияның Моравия-Силезия крайы Тршинец ҡалаһында урынлашҡан. Завод етештергән продукция Чехияла етештерелгән сортлы ҡорос прокатының өстән бер өлөшөнән ашыуын тәшкил итә (йыл һайын яҡынса 2,5 миллион тонна). Үҙ етештерә башлау ваҡытынан заводта барлығы 150 миллион тоннанан ашыу ҡорос сығарылған. Moravia Steel чех компанияһы TŽ компанияһының милли капиталды контролдә тотҡан төп акционеры булып тора.

# Тршинец металлургия заводы
## Тарих

Завод янындағы район тирәһе эзбизташ, тимер мәғдәне, балсыҡ һәм тергеҙеп булған энергия сығанаҡтарына (йылға Олше) бай була. Шулай уҡ өлкәлә байтаҡ эшсе көс, Словакиянан сауҙа юлы була: был урында завод төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итеүҙең төп сәбәпсеһе булып тора. 1836 йылда тәүге металлургия мейестәре төҙөлә башлай. Тимер стан 1839 йылда эшләй башлай, ул Тешин Силезияһындағы иң ҙур стан була. Башта мейестәрҙе йылытыу өсөн ағас күмере ҡулланыла; яҡын-тирәләге Силезия Бескиды тау массивында һәм Моравия-Силезия Бескидындағы урмандар ҡырҡыла, әҙерләнгән ағас яҙ һыу ташҡан мәлдә Олше йылға буйлап һалдарҙа ағыҙып алып киленә, һыу кимәленең күтәрелеүен һәм ҡар ирей башлай. Иң мөһим каналы булып олше тиклем транспорт 1870 йылға тиклем Олше йылғаһы заводты ағас һәм һыу менән тәьмин итеүсе иң төп канал була. 1870-се йылдарҙа завод яңыртыла, өҫтәмә канал төҙөп, заводты һыу менән тәьмин итләр. Әммә Олше йылғаһына заводтың етештереү ҡалдыҡтарын түгеү һаман да дауам итә. 1927 йылда һыу таҙартыу буйынса тәүге объект булдырыла. Хәҙерге таҙартыу саралары арҡаһында$^{[<spanstyle=""title="Википедия:Избегайтенеопределённыхвыражений">ҡасанбулыр?</span>}$$^]$ йылға һыуы башланған ерендәге кеүек үк саф, таҙа тора
1920 йылда Тешин Силезияһы бүленә, был Чехословакияның иң мөһим сәнәғәт үҙәктәренең береһе була. TŽ 1946 йылда националләштерелә. Коммунистик дәүерҙә уны үҫтереү дауам итә, сөнки ауыр сәнәғәт иң мөһим әһәмиәткә эйә була. Был эре металлургия комбинаты әлегә тиклем районға һәм Тржинец ҡалаһының тирә-яғына ҙур йоғонто яһай, уларға характер бирә, демографияны һәм ҡалаларҙа һауаның бысраныуына йоғонто яһай, 1989 йылда коммунистик режим ҡолағандан һуң был һиҙелерлек кәмегән.

# Тршинец металлургия заводы
## Бөгөн

Завод райондың төп эш сығанағы булып тора: 2005 йылда унда 5519 хеҙмәткәр эшләй. Традиция буйынса даими эшләүсе хеҙмәткәрҙәр һаны кәмей, 1998 йылда уларҙың һаны 9276 була, ә коммунистар дәүерендә 15 000 ашыу кеше эшләгән була. TŽ -та ысынбарлыҡта эшләгән кешеләр һаны бер аҙ юғары, сөнки байтаҡ кеше заводтың бүлендек предприятиеларында эшләй, йә булмаһа сезонлы эш менән булыша. Завод компанияһы урындағы Оцеларжи хоккей командаһының төп бағыусыһы.
2012 йылдың 1 ғинуарынан алып Ян Чудек Тршинец металлургия заводы рәйесе вазифаһын биләй.
# Кусынья

Кусынья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ойпа йылғаһының һул ярына тамағынан 3,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кусынья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012304
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201230
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дресвянка (йылға)

Дресвянка (Сайлаяга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печорская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Дресвянка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085330
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008533
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ярлыковка

Ярлыковка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таежный Тюхтет йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ярлыковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201951
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы

Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы (12 ноябрь 1948 йыл) — скульптор, 1982 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы (2006), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992).

# Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы
## Биографияһы

Хәниф Мирзаһит улы Хәбибрахманов 1948 йылдың 12 ноябрендә БАССР-ҙың Краснокама районы Шушнур ауылында тыуған.
25 йәшендә, «Уралмаш» заводында эшләп алғандан һуң, Строганов училищеһына уҡырға инә,
1978 йылда сәнәғәт сәнғәте факультетының металды художестволы эшкәртеү бүлеген тамамлай (хәҙер — монументаль сәнғәт факультеты) (С. Г. Строганов исемендәге Мәскәү дәүләт художество-сәнәғәт академияһы).
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2006). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992). 1982 йылдан — Рәсәй Федерацияһы рәссамдар союзы ағзаһы.
1988 йылдан Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара «Скульптура в камне» симпозиумдарында ҡатнашыусыһы.
Скульпторҙың эштәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө), шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.
Рәссам ғаиләһе: ҡатыны — Людмила Ивановна — рәссам, гобелендар, батиктар авторы, Өфө сәнғәт училищеһы педагогы. Ҡыҙы Альбина — «ЭрЭмСи» фирмаһы дизайнеры. Ҡыҙы Динә — рәссам, Өфө сәнғәт академияһын тамамлаған, Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы. Улы Марат сәнғәт академияһын тамамлаған.

# Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы
## Күргәҙмәләре

1978 йылдан Хәбибрахманов Х. М. республика, Бөтә Союз һәм Бөтә Рәсәй, шул иҫәптән махсус (скульптура), зональ, төбәк күргәҙмәләрендә ҡатнаша.

# Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы
## Төп эштәре

Малаяҙҙа Салауат Юлаев музейындағы аркалы уйымға индерелеп ҡуйылған алты эре метафорик фигуралар. Өфөлә Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай бинаһы янында Салауат Юлаев скульптураһы. Композитор Заһир Исмәғилевтың бронза скульптураһы — Заһир Исмәғилев һәйкәле. Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев гранит бюсы. Янғын һүндереүселәр иҫтәлегенә мемориал. «Арҡайым» мәрмәр скульптураһы.
«Балет сәхнәһе гвардиясыһы» Хашим Мостаевтың, актёр, драматург Илшат Йомағоловтың, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты профессоры Миләүшә Мортазинаның, күренекле актёр Олег Хановтың скульптуралары.
«Соцветие муз» бронза эштәре, Өфөлә Ибраһимов бульварында ҡуйылған Ғәлимйән Ибраһимов барельефы.
Хәниф Мирзаһит улы Өфөләге «Ете ҡыҙ» фонтан скульптура композицияһының авторы.

# Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы
## Наградалары

Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992).
# Суляевка

Суляевка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уза йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Суляевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035758
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003575
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Солтанов Мостафа Кәрим улы

Солтанов Мостафа Кәрим улы (9 февраль 1912 йыл — 18 февраль 2009 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт журналисы, 1960 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1977), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1992). Ҡыҙыл Йондоҙ, II һәм III дәрәжә Дан, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры, Күмертау ҡалаһының почётлы гражданы.

# Солтанов Мостафа Кәрим улы
## Биографияһы

* Мостафа Кәрим улы Солтанов 1912 йылдың 9 февралендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе 1‑се Яңы Ҡуңҡаҫ ауылында тыуған.
* 1928 йылда комсомол сафына инә.
* 1928—1934 йылдарҙа тыуған яғында колхоз ойоштороуҙа ҡатнаша, бригадир, хисапсы-кассир булып эшләй.
* 1934—1937 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә.
* 1939—1941 йылдарҙа Әлшәй районының «Сталинсы» гәзитендә эшләй: 1939 йылдан яуаплы сәркәтип урынбаҫары, 1940 йылдан мөхәррир урынбаҫары, 1941 йылдан мөхәррир.
* 1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
* 1945—1949 йылдарҙа яңынан Әлшәй районының «Сталинсы» гәзите хеҙмәткәре.
* 1951—1963 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе.
* 1965—1984 йылдарҙа Күмертау районының «Ильич юлы» гәзите мөхәррир урынбаҫары.
* 1984—1990 йылдарҙа Көйөргәҙе тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы директоры.
* 2009 йылдың 18 февралендә Күмертау ҡалаһында вафат була, Көйөргәҙе районының Ҡансыра ауылы зыяратында ерләнә.

# Солтанов Мостафа Кәрим улы
## Ижады

Солтанов Мостафа Кәрим улы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар, һуғыш ҡаһармандары, Советтар Союзы Геройҙары тураһында мәҡәлә, очерктар ижад итте. Уның публицистик әҫәрҙәре «Утлы йылдар, шанлы йылдар» исемле китабында тупланып, донъя күрҙе. Шулай уҡ тыуған яҡ тарихы, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте тураһында тарихи очерктар баҫтырып сығарҙы.

# Солтанов Мостафа Кәрим улы
## Китаптары

* Утлы йылдар, шанлы юлдар. Күмертау, 2000 й.

# Солтанов Мостафа Кәрим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (17.12.1942);
* II һәм III дәрәжә Дан ордендары (?; 02.06.1945);
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985);
* БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1977);
* Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1998).
* Күмертау ҡалаһының почётлы гражданы (?)
# Важня (Бөйөк Новгород)

Важня — Бөйөк Новгородтағы тарихи бина, ул ҡаланың Сенный майҙанында XIX быуат башында төҙөлгән. Важня бинһы Новгород ҡалаһының үлсәүҙәрен урынлаштырыу өсөн тәғәйенләнгән. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.

# Важня (Бөйөк Новгород)
## Тарих

Важня (баш һүҙ «ваг» — үлсәү) 1829 йылда архитектор И. И. Рерберг 2-сенең проекты буйынса төҙөлгән булған. XIX быуат аҙағында бинала үҙгәртеп ҡороуҙар үткәрелә: ошо эштәр барышында ике үткәүелгә нигеҙ һалынған, бинала яңы ишек һәм тәҙрә булдырылған. ХХ быуат урталарында Важня йортон торлаҡ бинаһы итеп үҙгәртеп ҡорғанғандар һәм был саҡта башҡа үткәүелдәр барлыҡҡа килгән, шул уҡ ваҡытта бинаның ҡаттары араһында ағас бүлкәләр ойошторолған. 1950 йылда бинаны ремонтлаған саҡта декор деталдәре бәреп төшөрөлгән. Бина 1971—1972 йылдарҙа Л. М. Шуляк етәкселегендә өлөшләтә тикшерелгән һәм реставрацияланған. Г. М. Штендер етәкселегендә 1984 йылда йорт тәүге проекты буйынса тергеҙелә һәм Новгород музей-ҡурсаулығының диспетчер пункты итеп яраҡлаштырыла. Был саҡта бүлмәләр араһындағы бүлкәләр һүтелә һәм бина ҡаттарының араһындағы ҡаплауҙары, йорттоң асамайҙары һүтеп алмаштырыла, йорт фасадының декоры тергеҙелә, бөтә яҡтан да йортҡа инерлек итеп юлдар асыла. XХI быуат башында бинала сувенирҙар магазины урынлаша, хәҙер бында — мәғлүмәт үҙәге тора.

# Важня (Бөйөк Новгород)
## Архитектура

Важня йорто — планда һигеҙ мөйөшлө ҡаралты, уның өҫтө һөҙәк сатырлы ҡыйыҡ менән ябылған. Бинаға дүрт яҡтан да инеп йөрөү юлы бар, инеү урындары ике яҡҡа асылмалы ҡапҡанан ғибәрәт. Элек ошо ҡапҡалар аша бинаның ихатаһына бесән тейәлгән йөктәр үткән. Инеү урындары араһындағы стеналарҙың тар ғына тәҙрәләре бар, уларҙың өҫтө ярымтүңәрәк формала тамамланған. Бинаның фасады бөтә яҡтан да үҙ-ара сиратлашып торған триглифлы һәм модульонлы Фриз менән осланып тора (улар 1980 йылдағы реставрациялау барышында тергеҙелгән). Шулай уҡ һуңғы реставрация ваҡытында бина диуарына терәтеп өҫтәлмә монолит терәү стенаһы төҙөлгән, стеналарының өҫтөнә уларҙы беркетеп тороусы тимер-бетон билбау һалынған. Хәҙерге көндә йорттоң стеналары бер аҙ ауышыраҡ булып тора.

# Важня (Бөйөк Новгород)
## Иҫкәрмә

* ↑ Распоряжение Исполнительного комитета Новгородского областного Совета народных депутатов № 31-р от 31.01.1966
* 1 2 Л. А. Секретарь. Губернские Присутственные места // Архитектурное наследие Великого Новгорода и Новгородской области / Мильчик М. И. (составитель). — СПб.: Спас, Лики России, 2008. — С. 186—187. — 656 с. — 2500 экз. — ISBN 978-5-903672-3-5.
# Үрге Пае-Яха

Үрге Паё-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Үрге Пае-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053252
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305325
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ужгур

Ужгур — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 294 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ужгур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042703
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004270
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0