yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Яҡут тоҙло сығанағы

Яҡут (Яҡуп) тоҙло һыу сығанағы — Ҡаҙлайыр йылғаһының һул яҡ ярындағы шишмә. Башҡортостандың Көйөргәҙе районы Яҡут ауылындағы тәбиғәт ҡомарттҡыһы (1965 йылдан). Һыуы шифалы, үтә күренмәле, тоҙло, көкөрт водород еҫе килә. Урындағы халыҡ элек — электән сығанаҡтағы һыуҙы ревматизмдан, радикулиттан дауаланыу өсөн файҙалана.
Сығанаҡты тоҙло карст янындағы бик тәрән булмаған һыуҙар туйындыра. Ваҡ шишмәләр сыҡҡан ерҙә ҙур булмаған күл барлыҡҡа килгән.
Махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре (ООПТ) тәғәйенлеше:
Минераль сығанаҡты һаҡлау.
Һаҡлау объекты: Мөһим фәнни һәм практик әһәмиәтендәге минераль сығанаҡ.
# Ҡыҙ ҡыуыу

Ҡыҙ ҡыуыу (әзерб. qız qov, башҡ. ҡыҙ ҡыуыу, ҡаҙ. қыз қуу, ҡырғ. кыз куумай) — Әзербайжанда һәм Урта Азияла киң билдәле һыбайлы уйын.
Башҡорттарҙа, йола буйынса, ҡыҙ ҡыуыу уйыны егет һәм уның кәләше араһында үткәрелгән. Уйын башында ике һыбайлы — егет һәм ҡыҙ — сабыш юлына сыға. Ҡыҙ егеттән 12-15 метр алдараҡ тора һәм судья сигналы буйынса саба башлай. Бер аҙҙан егет ҡуҙғала, ул ҡыҙҙы ҡыуып етергә һәм үбеп алырға тейеш. Әгәр ул ҡыуып етә алмаһа, кире яҡҡа егет алдан төшә, ә ҡыҙ уны ҡыуып етеп, сыбыҡларға тейеш.
Ҙур тиҙлек, оҫталыҡ, таһыллыҡ күрһәткән пар еңеүсе һанала. Уйында һыбайлыларҙың кейеменә, эйәр, йүгән биҙәлешенә лә иғтибар итәләр.
# Калинина Александра Борисовна

Калинина Александра Борисовна (29 апрель 1926 йыл — 25 ноябрь 2015 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Калинина Александра Борисовна
## Биографияһы

Александра Борисовна Калинина 1926 йылдың 29 апрелендә Кубань өлкәһенең Михайловская станицаһында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, урыҫ.
12 йәшендә Ленин исемендәге колхозға эшкә килә. 1942 йылдың авгусында немец оккупацияһы алдынан Александра башҡа колхозсылар менән бергә йәмәғәт көтөүенең 300-гә яҡын баш малын партизандар отрядына ҡыуып килтерә. Михайловская станицаһы азат ителгәндән һуң өйөнә ҡайта һәм колхозда эшләүен дауам итә. Емерек хужалыҡтарҙы тергеҙеүҙә ҡатнаша.
1945 йылда иген үҫтереү буйынса звеноны етәкләй. Беренсе уңышы 58 гектар майҙанда һәр гектарынан 16 центнер тәшкил итә.
1947 йылда звено яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә. 10 гектар майҙанда һәр гектарҙан 32,24 центнер иген алына.
СССР Юғары Советы Президиумының 1950 йылдың 26 сентябрендәге Указы менән ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне һәм рекордлы уңыш алғаны өсөн Александра Борисовна Калининаға Ленин ордены һәм "«Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1949 йылдың йәйендә ул «Кубанские казаки» фильмы төшөрөүҙөң массовкаһында ҡатнаша.
Колхоз идараһы ағзаһы була, Михайловка ауыл һәм Ҡурған район Советы депутаты итеп һайлана.
2015 йылдың 25 ноябрендә вафат була.

# Калинина Александра Борисовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Герой (1948)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (24.02.1948)
* ике Ленин ордены (24.02.1948)
* миҙал
* Кубань ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (09.01.1996).
# Могиленка (Ичкина ҡушылдығы)

Могиленка — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ичкина йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Могиленка (Ичкина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501112111200003408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200340
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Саб-Яха (Ляккато-Се ҡушылдығы)

Саб-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляккато-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 125 км.

# Саб-Яха (Ляккато-Се ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045895
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304589
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кейекбаев Морат Жәлил улы

Кейекбаев Морат Жәлил улы (30 октябрь 1959 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2006), социология фәндәре докторы (2000), профессор (2003). Рәсәй Федерацияһының 5‑се саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты. Ғалим-төркиәтсе, профессор Жәлил Кейекбаевтың улы.

# Кейекбаев Морат Жәлил улы
## Биографияһы

Морат Жәлил улы Кейекбаев 1959 йылдың 30 октябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
1982 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлаған (БДУ). 1987 йылда СССР Фәндәр Академияһы этнология һәм антропология институтының Ленинград бүлексәһендә «этнология»" һөнәре буйынса «тарих фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. 2000 йылда Башҡорт дәүләт университетында «социология фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
БДУ-ның Социология буйынса диссертация советы ағзаһы.
БДУ-ны тамамлағандан һуң (1982) шунда уҡ эшләй башлай. 1990 йылдан Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө фәнни Үҙәгендә: тарих, тел һәм әҙәбиәт Институтының ғилми хеҙмәткәре, 1993 йылдан мөдире. Археология һәм этнография Музейының Урал халыҡтары бүлегенең этносоциология бүлеге өлкән фәнни хеҙмәткәре, мөдире. 2001-03 йылдарҙа ЦЭИ директоры. 1998 йылдан алып Башҡортостан Республикаһының фән, юғары һәм урта белем буйынса Дәүләт комитетында эшләй: Республика уҡытыу-методик фәнни үҙәге директоры урынбаҫары, 2000 йылдан социаль-гуманитар эштәр бүлеге етәксеһе. 2003 — 2007 йылдарҙа - БДУ-ның социаль эштәр кафедраһы мөдире, 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының гуманитар тикшеренеүҙәр Институты директоры.
Кейекбаев Морат Жәлил улының фәнни тикшеренеүҙәре этносоциология проблемаларына, этник төркөмдәрҙең ҡалала эшмәкәрлегенә, хәҙерге заман милләт-ара мөнәсәбәттәргә арналған.

# Кейекбаев Морат Жәлил улы
## Хеҙмәттәре

Кейекбаев Морат Жәлил улы — 50-нән ашыу ғилми эш авторы.

# Кейекбаев Морат Жәлил улы
## Сәйәси эшмәкәрлеге

Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының, Бөтә Рәсәй сәйәси "Берҙәм Рәсәй" партияһы тәҡдим иткән кандидаттарҙың федераль исемлеге составында, бишенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайланыуы менән бәйле, 2007 йылдан алып ул Мәскәүҙә йәшәй һәм эшләй. "Берҙәм Рәсәй" фракцияһы ағзаһы. Дәүләт думаһында милләттәр эштәре буйынса комитет ағзаһы.
# Ульт-Ильп-Ягун

Ульт-Ильп-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тлятты-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ульт-Ильп-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042594
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204259
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Америка дәүләттәре ойошмаһы

Америка дәүләттәре ойошмаһы (рус. Организация американских государств, ОАГ; исп. Organización de los estados americanos, ингл. Organization of American states, OAS, франц. Organisation des États américains, порт. Organização dos Estados Americanos) — 1948 йылдың 30 апрелендә Боготала (Колумбия) 9-сы Америка-ара конференцияла 1889 йылдан бирле эшләгән Панамерика берлеге нигеҙендә төҙөлә.
Штаб-фатиры Вашингтонда урынлашҡан. Эш итеү телдәре — испан, инглиз, француз һәм португал телдәре.
Юғарғы органдары — Генераль ассамблея, Даими совет, сит ил эштәре министрҙарының Консультатив кәңәшмәһе, Генераль секретариат.

# Америка дәүләттәре ойошмаһы
## Ағза дәүләттәр

* Антигуа һәм Барбуда
* Аргентина
* Багам Утрауҙары
* Барбадос
* Белиз
* Боливия
* Бразилия
* Венесуэла
* Гаити
* Гайана
* Гватемала
* Гондурас
* Гренада
* Доминика
* Доминика Республикаһы
* Канада
* Колумбия
* Коста-Рика
* Куба (1962 йылдың 31 ғинуарында сығарыла, 2009 йылдың июнендә ағзалығы тергеҙелә, әммә үҙе баш тарта)
* Мексика
* Никарагуа
* Панама
* Парагвай
* Перу
* Сальвадор
* Сент-Винсент һәм Гренадин
* Сент-Китс һәм Невис
* Сент-Люсия
* АҠШ
* Суринам
* Тринидад һәм Тобаго
* Уругвай
* Чили
* Эквадор
* Ямайка
# Ершова (Большая ҡушылдығы)

Ершова — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ершова (Большая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049554
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204955
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Глубокий Сабун

Глубокий Сабун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабун йылғаһының һул ярына тамағынан 328 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 200 км.

# Глубокий Сабун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039078
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203907
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Урий-Пегу

Урий-Пегу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 393 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Урий-Пегу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048632
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204863
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Маловель

Маловель — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мизгея йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Маловель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000019519
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001951
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аммассалик

Аммассалик (дан. Ammassalik Kommune, гренл. Ammassalip Kommunia) — Көнсығыш Гренландияның (Туну) ике муниципалитеты араһындағы көньяҡта торған муниципалитеты, 2009 йылдың 1 ғинуарынана ғәмәлдән сығарылған, артабан Сермерсоок коммунаһы составына инә.
Гренландияның боҙ ҡалҡаны булған 232100 квадрат километрлы майҙанлы, Гренландияның иң эре муниципалитеты булып торған, артабан ғәмәлдән сығарылған. Аммассалик муниципалитетының көнбайыштағы сиге көнбайыш оҙонлоҡтоң 44° һәм көньяҡтағы сиге төньяҡ киңлектең 62°, көнсығыш сиге Дат боғаҙы менән сикләнә.
Муниципалитет халҡы — 2005 йылдың 1 ғинуарынаҡарата 3031 кеше. Уларҙың күбеһе башлыса баш ҡала булып һаналған Тасиилак янында (1 849 кеше) тупланған, Тасиилак Аммассалик утрауында урынлашҡан (утрауҙың майҙаны 772 квадрат километр). 80 км радиустағы биләмәләре — Иккаттек (1), Кернертуарссиут (ташланған), Исорток (120), Кулусук (310), Кууммиут (392), Сермилигаак (212), Тинитекалаак (148 кеше).
# Әхмәтйәнов Альберт Мөхәмәт улы

Әхмәтйәнов Альберт Мөхәмәт улы (18 февраль 1941 йыл, Өфө – 22 февраль 2001 йыл, Өфө) — инженер-механик. Техник фәндәр докторы (1978), профессор (1980). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1994), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980). Башҡортостан Республиканың Дәүләт премия лауреаты (1999).

# Әхмәтйәнов Альберт Мөхәмәт улы
## Биографияһы

Альберт Мөхәмәт улы Әхмәтйәнов 1941 йылдың 18 февралендә Өфө ҡалаһында тыуған.
1963 йылда Өфө авиация институтын (Өфө дәүләт авиация техник университетын) тамамлай. 1968 йылда - кандидатлыҡ, 1978 йылда докторлыҡ диссертацияларын яҡлай.
Институтты тамамлағас, унда эшләргә ҡала: 1976-1979 йылдарҙа - авиация двигателдәре факультеты деканы, 1980 йылдан - авиация двигателдәрен проектлау һәм һынау кафедраһы мөдире, 1983-2001 йылдарҙа - авиация двигателдәре кафедраһы мөдире.
2001 йылдың 22 февралендә Өфө ҡалаһында вафат була.

# Әхмәтйәнов Альберт Мөхәмәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Капиталь техник системаларҙың термогазодинамик процестарының математик моделен әҙерләү өлкәһендә ғилми мәктәп ойоштороуға етәкселек итә. Мәғлүмәт технологиялары уйлап табыу, индереү; традицион булмаған энергия үҙгәрткестәрен ҡулланыу базаһында яңы энергия һәм ресурстарҙы һаҡлаусы, экологик яҡтан таҙа технологиялар әҙерләү һәм производствоға индереү мәсьәләләрен комплекслы хәл итеү менән шөғөлләнә. Ил предприятиеларында һәм конструкторҙар бюроларында индерелгән двигателдәрҙе автоматлаштырылған проектлау системаһын эшләгән. Альберт Мөхәмәт улы ҡатнашлығында газ турбиналы ҡоролма уйлап табылған. Уйлап табыуҙарға 2 авторлыҡ таныҡлығы бар. 180 баҫма ғилми хеҙмәт авторы.

# Әхмәтйәнов Альберт Мөхәмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

— Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1994)
— Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980).
— Башҡортостан Республиканың Дәүләт премия лауреаты (1999).

# Әхмәтйәнов Альберт Мөхәмәт улы
## Хеҙмәттәре

* Диагностика состояния ВРД по термогазодинамическим параметрам. М., 1983 (авторҙаш);
* Принципы эквивалентности в технике и жизни. М., 1996 (авторҙаш);
* Проектирование авиационных газотурбинных двигателей. М., 2000 (авторҙаш).
# Аҡсарлаҡ

Аҡсарлаҡ (рус. Серебристая чайка, лат. Larus argentatus) — сарлаҡтар ғаиләһенә ҡараған эре ҡош. Азияла, Европала һәм Төньяҡ Америкала бигерәк тә күп осрай.

# Аҡсарлаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Ҡарғанан байтаҡ ҙур. Дөйөм төҫө аҡ, һорғолт ҡанаттарының осо ҡара, суҡышы һары, аяҡтары ҡыҙғылт һары. Күк сарлаҡтан ҙурлығы һәм төҫө менән айырыла.

# Аҡсарлаҡ
## Тауышы

Осҡанда шарҡылдап көлгәнгә оҡшаған тауыш сығара: «ха-ға-һа» йәки киҫкен «ҡъяҙу», ерҙә яңғырауыҡлы: «бах-бах-бах». Ерҙә ҡысҡырғанда, башын артҡа ташлап, суҡышын киң итеп аса.

# Аҡсарлаҡ
## Йәшәү рәүеше

Һыу буйында йәшәй. Бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөүсе ҡош. Һирәк осрай. Ояһын аулаҡ яр буйҙарында үлән һәм ҡауырһындарынан эшләй. Унда ҡара таплы 2-3 бөртөк йәшкелт һоро йәки һарғылт һоро йомортҡа һала.

# Аҡсарлаҡ
## Туҡланыуы

Төрлө аҙыҡ менән туҡлана: балыҡ, һыу бөжәктәре, сысҡан, йомран аулай, башҡа ҡоштарҙың ояларын туҙҙыра, емеш-еләк тә ашай.
# Ашерслебен

Ашерслебен (нем. Aschersleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 29082 кеше йәшәй. Майҙаны — 116,03 км². Диңгеҙ кимәленән 114 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6449 һәм автомобиль коды — SLK.
# Тапсуй

Тапсуй — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 591 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 283 км.

# Тапсуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024147
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302414
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юлдаш (Салауат)

Юлдаш — Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһындағы бөтөрөлгән муниципаль берәмек. 2002—2004 йылдарҙа эшләй.

# Юлдаш (Салауат)
## Һыу артерияһы

Ағиҙел йылғаһы.

# Юлдаш (Салауат)
## Исеме

Исеме — Үрге Юлдаш (Ағиҙел йылғаһы буйлап көньяҡтараҡ урынлашҡан) һәм Юлдаш ауылдары (Ағиҙел йылғаһы аша, ҡаршыһында) исемдәре буйынса.

# Юлдаш (Салауат)
## Сиге

Юлдаш Ленинград һәм Губкин урамдары киҫешкән ерҙән башлана, Ленинград урамының йоп яғы буйлап Көнсығыш торлаҡ районының 2-се биҫтәһенең көнсығыш сиктәренә тиклем, Көнсығыш торлаҡ районының 2-се биҫтәһе һәм 4-се биҫтәһенең көнсығыш сиктәре буйлап Калинин урамына тиклем үтә.
Артабан Ағиҙел йылғаһының уң яры буйлап, Ишембай районының Скворчиха ауыл советы муниципаль берәмеге ерҙәре менән ҡала сиктәре буйынса, Мәләүез районының Ергән ҡасаба советы муниципаль берәмеге ерҙәре менән ҡала сиктәре буйлап Губкин урамы буйынса Ленинград урамы менән киҫешкән урынға тиклем.

# Юлдаш (Салауат)
## Тарихы

2001 йылдың июлендә Башҡортостанда Башҡортостан Республикаһының 2001 йылдың 25 июлендәге 235-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәр сиктәрен билдәләү тураһында» законы ҡабул ителгән. Закон төбәктең муниципаль берәмектәренең рәсми исемдәрен, сиктәрен һәм биләмәһе составын билдәләй.
3-сө статьяның Салауат ҡалаһына ҡараған өлөшөндә биш муниципаль берәмек айырып күрһәтелә:
1. Төньяҡ
2. Көньяҡ
3. Дала
4. Юлдаш
5. Муса
Юлдаш муниципаль берәмегенең сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2002 йылдың 15 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһы Юлдаш муниципаль берәмеге сиктәрен һүрәтләү тураһында» № 393-з законында билдәләнә.
Был закондар 2004 йылдың 17 декабрендә, Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» N 126-з законы ҡабул ителгәндән һуң, көсөн юғалтҡан.
# Тёплая (Чарыш ҡушылдығы)

Тёплая — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 425 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тёплая (Чарыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009266
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100926
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Белицер Вера Николаевна

Вера Николаевна Белицер (1903-1983) - совет ғалиме, тарих фәндәре докторы, этнограф, тәүсығанаҡтарҙы тикшереүсе.

# Белицер Вера Николаевна
## Биографияһы

1903 йылда Рязань ҡалаһында тыуған .
1925 йылда Мәскәү дәүләт университетының ижтимағи фәндәр факультетында этнология -лингвистика бүлексәһен тамамлаған
1925-1941 йылдарҙа - Мәскәү ҡалаһында Халыҡтарҙы өйрәнеү музейы хеҙмәткәре
1941-43 йылдарҙа - эвакуацияла
1943 йылда Мәскәүҙә СССР Фәндәр Академияһы Этнография институтының (Н. Н. Миклухо-Маклай исемендәге этнология һәм антропология институты) аспирантураһына уҡырға инә.
1945 йылда «Удмурттарҙың халыҡ кейемдәре. Этногенезы буйынса материалдар» тигән тема буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай
1945 йылдан алып 1952 йылға тиклем коми-пермяктарҙың төп этнографик төркөмдәре йәшәгән барлыҡ территориялары буйынса этнографик экспедициялар үткәрә.
1959 йылда комиҙарҙың этнографияһы буйынса докторлыҡ диссертацияһы яҡлай
1983 йылда Мәскәүҙә вафат була.

# Белицер Вера Николаевна
## Фәнни эшмәкәрлеге

В. Н. Белицер Волга буйы һәм Кама буйы халыҡтарының - мордвалар, удмурттар, башҡорттар, коми-зырян, коми-пермяк, сыуаштарҙың этнографияһын тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә.
Иң емешле һөҙөмтәләргә В.Н. Белицер Иҙел һәм Кама буйы халыҡтарының традицион кейемдәрен өйрәнеү өлкәһендә өлгәшә - коми, удмурт, мордва, сыуаш милли кейемдәрен ентекле өйрәнә. Тикшеренеү һөҙөмтәләре уның бер нисә монографияһында сағылыш тапҡан.

# Белицер Вера Николаевна
## Башҡортостандағы тикшеренеүҙәре

Вера Николаевна эҙләнеү эштәрен Волга буйы һәм Урал буйы халыҡтарының бер‑береһенә йоғонтоһон өйрәнеүгә арнай. Башҡортостан буйлап этнографик экспедицияларҙа ҡатнаша: 1937 йылда башҡорттарҙың биҙәү‑ҡулланма сәнғәте, көнкүреше буйынса материалдар йыя.
Башҡорттар араһында йыйған коллекцияһының бер өлөшө (24 предмет) Тарих музейында (Мәскәү), икенсе өлөшө - балалар уйынсыҡтары - Сергиев Посад ҡалаһында Уйынсыҡ музейында һаҡлана
Уның "Ҡурайсы Банат Гастинова" тип аталған фотоһы ла Мәскәүҙең Тарих музейында И 1834-159 һаны менән һаҡлана
В. Н. Белицер СССР Фәндәр Академияһы Этнография институтының "Донъя халыҡтары" серияһы фундаменталь хеҙмәттәрен әҙерләүҙә әүҙем ҡатнаша. Һуңғараҡ күп томлы "Дөйөм этнографик очерктар" өсөн "Волга һәм Кама буйы халыҡтары" бүлеген әҙерләй ( П.В. Денисов, Р.Ғ. Мөхәмәҙиева,Р.Ғ. Кузеев , С.Н. Шитова ҡатнашлығында), бында ул Башҡортостан, башҡорттар тураһында ла тикшеренеү мәғлүмәттәрен яҙа.
# Алдя-Теодорович Ион

Ион Алдя-Теодорович (Ион Христофорович Теодорович, рум. Ion Aldea Teodorovici Ion Aldea Teodorovici; 7 апрель 1954 йыл — 30 октябрь 1992 йыл) — молдаван совет композиторы һәм йырсыһы, Петрэ Теодоровичтың бер туған ҡустыһы.

# Алдя-Теодорович Ион
## Биографияһы

Алдя-Теодорович Ион 1954 йылдың 7 апрелендә Молдавия ССР-ының Леово ҡалаһында тыуған.
1981 йылда Г. Музическу исемендәге Кишинев дәүләт консерваторияһын (композитор П. Б. Ривилис класы) тамамлай.
1992 йылдың 30 октябрендә Ион һәм уның ҡатыны Дойна Бухарестан 49 км алыҫлыҡта (Румыния, Яломица жудецы, Кошерены) автофажиғәлә һәләк була — улар ултырып Кишиневҡа китеп барған машина ағасҡа бәрелә. Үҙәк (Әрмән) зыяратында ерләнгәндәр.

# Алдя-Теодорович Ион
## Ижады

300-ҙән артыҡ йыр, фильмдарға музыка яҙған. Ағаһы Петрэ Теодорович, шулай уҡ Анастасия Лазарюк, София Ротару, Ион Суручану, Нина Круликовская, Зинаида Жуля һәм башҡа бик күп башҡарыусылар менән берлектә эшләй.

# Алдя-Теодорович Ион
## Хәтер

* Артистарҙың улы — Кристи Алдя-Теодорович — «Doua inimi gemene» фестивален башҡарыусылар хәтеренә бағышлап ойошторған.
* Кишиневта Ион һәм Дойна Теодоровичтарға һәйкәл асылған.
* Артистар хөрмәтенә Молдавияла иҫтәлекле 100 лей номиналында тәңкә сығарылған (ҡулланыуҙа 2010 йылдың 3 авгусынан)
* Молдова почта маркаһы, 2002 год: Ион һәм Дойна Теодоровичтар
* Молдова почта маркаһы, 2012 год: Ион һәм Дойна Теодоровичтар

# Алдя-Теодорович Ион
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Молдавия ССР-ның атҡаҙанған артисы (1989).