# Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты

Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты (рус. Чемпиона́т ми́ра по хокке́ю с ша́йбой) — 1920 йылдан башлап халыҡ-ара хоккей федерацияһы тарафынан ойошторолған һәм йыл һайын үткәрелә торған хоккей ярыштары. Олимпия уйындары һәм Донъя кубогы менән бер рәттән иң абруйлы ярыш булып тора. Башта турнир, әгәр 1920 йылғы йәйге Олимпия уйындары ваҡытындағы беренсе турнирҙы иҫәпкә алмағанда, ҡышҡы Олимпия уйындары сиктәрендә генә үткәрелә. 1930 йылдан алып йыл һайын үткәрелә һәм 1991 йылға тиклем Донъя һәм Европа чемпионаты тип атала (1932 йылғы турнирҙан тыш). 1968 йылға тиклем, Олимпиада үткәрелгән йылдарҙа шайбалы хоккей буйынса Олимпия турниры ла донъя чемпионаты тип һанала. 1940 йылдан 1946 йылға тиклем Икенсе донъя һуғышы арҡаһында донъя чемпионаты ойошторолмай. Шулай уҡ 1980, 1984 һәм 1988 йылдарҙағы Ҡышҡы Олимпия уйындары ваҡытында һәм 2020 йылда COVID-19 пандемияһы арҡаһында донъя чемпионаты үткәрелмәй.

# Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты
## Турнир тәртибе

Турнир ике этапта үтә.

# Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты
## Турнир тәртибе
### Беренсе этап (төркөмдәрҙә)

Беренсе этапта 16 команда ҡатнаша, улар 8 команданан торған 2 төркөмгә бүленә. Плей-офф уйындарына 4 команда сыға, ә һәр төркөмдән һуңғы команда киләһе йылға беренсе дивизионға күсә.
Төркөм этабында һәр төркөмдәге командалар бер-береһе менән уйнай. 2007 йылғы донъя чемпионатына тиклем командаға еңеү өсөн — 2, тигеҙ иҫәп өсөн — 1, еңелеү өсөн — 0 мәрәй бирелә. 2007 йылдан регламент үҙгәртелә. Матчтың даими ваҡытында иҫәп тигеҙ булһа, 4×4 форматта (2017 йылда 3×3) беренсе туп индерелгәнгә тиклем өҫтәмә 5 минут (овертайм) уйнала). Әгәр өҫтәмә ваҡытта еңеүсе асыҡланмаһа, командалар 3 буллит серияһы үтә.

# Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты
## Турнир тәртибе
### Икенсе этап (плей-офф)

Икенсе этапта 8 команда ҡатнаша. Ул сирекфиналдан, ярымфиналдан, өсөнсө урын өсөн матчтан һәм финалдан тора. Был этапта еңелгән команда төшөп ҡала. Сирек финалда беренсе этап төркөмдәрендә беренсе урын алған командалар икенсе төркөмдә 4-се урын алған командалар менән уйнай. Икенсе урын алғандар өсөнсө урын биләгән командалар менән уйнай. Сирекфинал матчында еңеүсе ярымфиналға сыға, еңелеүсе турнирҙа ҡатнашыуын туҡтата. 1/2 финал матчында еңеүсе финалға сыға, еңелеүсе 3-сө урын өсөн матчта ҡатнаша. Әгәр даими ваҡытта 1/4, 1/2 финал матчтарында һәм 3-сө урын өсөн матчта тигеҙ иҫәп теркәлһә, командалар 4×4 форматында беренсе голға тиклем 10 минутлыҡ өҫтәмә ваҡытта уйнайҙар. 3-сө урын алған команда бронза, 2-се — көмөш миҙал, 1-се — алтын һәм Чемпион Кубогын ала.

# Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты
## Турнир тарихы
### Призёрҙар

| Йыл | Чемпиондар | Икенсе урын | Өсөнсө урын | Үткәрелеү урыны һәм ил | Үткәрелеү урыны һәм ил |
| 1920 | Канада (1) | АҠШ (1) | Чехословакия (1) | Антверпен | Бельгия (1) |
| 1924 | Канада (2) | АҠШ (2) | Бөйөк Британия (1) | Шамони | Франция (1) |
| 1928 | Канада (3) | Швеция (1) | Швейцария (1) | Санкт-Мориц | Швейцария (1) |
| 1930 | Канада (4) | Германия (1) | Швейцария (2) | Шамони Вена Берлин | Франция (2) Австрия (1) Германия (1) |
| 1931 | Канада (5) | АҠШ (3) | Австрия (1) | Крыница-Здруй | Польша (1) |
| 1932 | Канада (6) | АҠШ (4) | Германия (1) | Лейк-Плэсид | АҠШ (1) |
| 1933 | АҠШ (1) | Канада (1) | Чехословакия (2) | Прага | Чехословакия (1) |
| 1934 | Канада (7) | АҠШ (5) | Германия (2) | Милан | Италия (1) |
| 1935 | Канада (8) | Швейцария (1) | Бөйөк Британия (2) | Давос | Швейцария (2) |
| 1936 | Бөйөк Британия (1) | Канада (2) | АҠШ (1) | Гармиш-Партенкирхен | Германия (2) |
| 1937 | Канада (9) | Бөйөк Британия (1) | Швейцария (3) | Лондон | Бөйөк Британия (1) |
| 1938 | Канада (10) | Бөйөк Британия (2) | Чехословакия (3) | Прага | Чехословакия (2) |
| 1939 | Канада (11) | АҠШ (6) | Швейцария (4) | Цюрих ▪ Базель | Швейцария (3) |
| 1947 | Чехословакия (1) | Швеция (2) | Австрия (2) | Прага | Чехословакия (3) |
| 1948 | Канада (12) | Чехословакия (1) | Швейцария (5) | Санкт-Мориц | Швейцария (4) |
| 1949 | Чехословакия (2) | Канада (3) | АҠШ (2) | Стокгольм | Швеция (1) |
| 1950 | Канада (13) | АҠШ (7) | Швейцария (6) | Лондон | Бөйөк Британия (2) |
| 1951 | Канада (14) | Швеция (3) | Швейцария (7) | Париж | Франция (3) |
| 1952 | Канада (15) | АҠШ (8) | Швеция (1) | Осло | Норвегия (1) |
| 1953 | Швеция (1) | ФРГ (2) | Швейцария (8) | Цюрих Базель | Швейцария (5) |
| 1954 | СССР (1) | Канада (4) | Швеция (2) | Стокгольм | Швеция (2) |
| 1955 | Канада (16) | СССР (1) | Чехословакия (4) | Крефельд Дортмунд Кёльн Дюссельдорф | ФРГ (3) |
| 1956 | СССР (2) | АҠШ (9) | Канада (1) | Кортина-д’Ампеццо | Италия (2) |
| 1957 | Швеция (2) | СССР (2) | Чехословакия (5) | Москва | СССР (1) |
| 1958 | Канада (17) | СССР (3) | Швеция (3) | Осло | Норвегия (2) |
| 1959 | Канада (18) | СССР (4) | Чехословакия (6) | Прага Братислава | Чехословакия (4) |
| 1960 | АҠШ (2) | Канада (5) | СССР (1) | Скво-Вэлли | АҠШ (2) |
| 1961 | Канада (19) | Чехословакия (2) | СССР (2) | Женева Лозанна | Швейцария (6) |
| 1962 | Швеция (3) | Канада (6) | АҠШ (3) | Колорадо-Спрингс Денвер | АҠШ (3) |
| 1963 | СССР (3) | Швеция (4) | Чехословакия (7) | Стокгольм | Швеция (3) |
| 1964 | СССР (4) | Швеция (5) | Чехословакия (8) | Инсбрук | Австрия (2) |
| 1965 | СССР (5) | Чехословакия (3) | Швеция (4) | Тампере | Финляндия (1) |
| 1966 | СССР (6) | Чехословакия (4) | Канада (2) | Любляна | Югославия (1) |
| 1967 | СССР (7) | Швеция (6) | Канада (3) | Вена | Австрия (3) |
| 1968 | СССР (8) | Чехословакия (5) | Канада (4) | Гренобль | Франция (4) |
| 1969 | СССР (9) | Швеция (7) | Чехословакия (9) | Стокгольм | Швеция (4) |
| 1970 | СССР (10) | Швеция (8) | Чехословакия (10) | Стокгольм | Швеция (5) |
| 1971 | СССР (11) | Чехословакия (6) | Швеция (5) | Берн Женева | Швейцария (7) |
| 1972 | Чехословакия (3) | СССР (5) | Швеция (6) | Прага | Чехословакия (5) |
| 1973 | СССР (12) | Швеция (9) | Чехословакия (11) | Москва | СССР (2) |
| 1974 | СССР (13) | Чехословакия (7) | Швеция (7) | Хельсинки | Финляндия (2) |
| 1975 | СССР (14) | Чехословакия (8) | Швеция (8) | Мюнхен Дюссельдорф | ФРГ (4) |
| 1976 | Чехословакия (4) | СССР (6) | Швеция (9) | Катовице | Польша (2) |
| 1977 | Чехословакия (5) | Швеция (10) | СССР (3) | Вена | Австрия (4) |
| 1978 | СССР (15) | Чехословакия (9) | Канада (5) | Прага | Чехословакия (6) |
| 1979 | СССР (16) | Чехословакия (10) | Швеция (10) | Москва | СССР (3) |
| 1981 | СССР (17) | Швеция (11) | Чехословакия (12) | Гётеборг Стокгольм | Швеция (6) |
| 1982 | СССР (18) | Чехословакия (11) | Канада (6) | Хельсинки Тампере | Финляндия (3) |
| 1983 | СССР (19) | Чехословакия (12) | Канада (7) | Дюссельдорф Дортмунд Мюнхен | ФРГ (5) |
| 1985 | Чехословакия (6) | Канада (7) | СССР (4) | Прага | Чехословакия (7) |
| 1986 | СССР (20) | Швеция (12) | Канада (8) | Москва | СССР (4) |
| 1987 | Швеция (4) | СССР (7) | Чехословакия (13) | Вена | Австрия (5) |
| 1989 | СССР (21) | Канада (8) | Чехословакия (14) | Стокгольм Сёдертелье | Швеция (7) |
| 1990 | СССР (22) | Швеция (13) | Чехословакия (15) | Берн Фрибур | Швейцария (8) |
| 1991 | Швеция (5) | Канада (9) | СССР (5) | Турку Хельсинки Тампере | Финляндия (4) |
| 1992 | Швеция (6) | Финляндия (1) | Чехословакия (16) | Прага Братислава | Чехословакия (8) |
| 1993 | Рәсәй (1/23) | Швеция (14) | Чехия (1 / 17) | Дортмунд Мюнхен | Германия (6) |
| 1994 | Канада (20) | Финляндия (2) | Швеция (11) | Больцано Канацеи Милан | Италия (3) |
| 1995 | Финляндия (1) | Швеция (15) | Канада (9) | Стокгольм Евле | Швеция (8) |
| 1996 | Чехия (1 / 7) | Канада (10) | АҠШ (4) | Вена | Австрия (6) |
| 1997 | Канада (21) | Швеция (16) | Чехия (2 / 18) | Хельсинки Турку Тампере | Финляндия (5) |
| 1998 | Швеция (7) | Финляндия (3) | Чехия (3 / 19) | Цюрих Базель | Швейцария (9) |
| 1999 | Чехия (2 / 8) | Финляндия (4) | Швеция (12) | Осло Лиллехаммер Хамар | Норвегия (3) |
| 2000 | Чехия (3 / 9) | Словакия (1) | Финляндия (1) | Санкт-Петербург | Рәсәй Федерацияһы (5) |
| 2001 | Чехия (4 / 10) | Финляндия (5) | Швеция (13) | Кёльн Ганновер Нюрнберг | Германия (7) |
| 2002 | Словакия (1) | Рәсәй (1 / 8) | Швеция (14) | Гётеборг Карлстад Йёнчёпинг | Швеция (9) |
| 2003 | Канада (22) | Швеция (17) | Словакия (1) | Хельсинки Тампере Турку | Финляндия (6) |
| 2004 | Канада (23) | Швеция (18) | АҠШ (5) | Прага Острава | Чехия (9) |
| 2005 | Чехия (5 / 11) | Канада (11) | Рәсәй (1 / 6) | Инсбрук Вена | Австрия (7) |
| 2006 | Швеция (8) | Чехия (1 / 13) | Финляндия (2) | Рига | Латвия (1) |
| 2007 | Канада (24) | Финляндия (6) | Рәсәй (2 / 7) | Москва Мытищи | Рәсәй Федерацияһы (6) |
| 2008 | Рәсәй (2/24) | Канада (12) | Финляндия (3) | Галифакс Квебек | Канада (1) |
| 2009 | Рәсәй (3/25) | Канада (13) | Швеция (15) | Клотен Берн | Швейцария (10) |
| 2010 | Чехия (6 / 12) | Рәсәй (2/9) | Швеция (16) | Кёльн Мангейм Гельзенкирхен | Германия (8) |
| 2011 | Финляндия (2) | Швеция (19) | Чехия (4 / 20) | Братислава Кошице | Словакия (1) |
| 2012 | Рәсәй (4/26) | Словакия (2) | Чехия (5 / 21) | Хельсинки Стокгольм | Финляндия (7) Швеция (10) |
| 2013 | Швеция (9) | Швейцария (2) | АҠШ (6) | Стокгольм Хельсинки | Швеция (11) Финляндия (8) |
| 2014 | Рәсәй (5/27) | Финляндия (7) | Швеция (17) | Минск | Беларусь (1) |
| 2015 | Канада (25) | Рәсәй (3 / 10) | АҠШ (7) | Прага Острава | Чехия (10) |
| 2016 | Канада (26) | Финляндия (8) | Рәсәй (3 / 8) | Москва Санкт-Петербург | Рәсәй Федерацияһы (7) |
| 2017 | Швеция (10) | Канада (14) | Рәсәй (4 / 9) | Кёльн Париж | Германия (9) Франция (5) |
| 2018 | Швеция (11) | Швейцария (3) | АҠШ (8) | Копенгаген Хернинг | Дания (1) |
| 2019 | Финляндия (3) | Канада (15) | Рәсәй (5 / 10) | Братислава Кошице | Словакия (2) |
| 2020 | COVID-19 пандемияһы арҡаһында турнир үткәрелмәй | COVID-19 пандемияһы арҡаһында турнир үткәрелмәй | COVID-19 пандемияһы арҡаһында турнир үткәрелмәй | Цюрих Лозанна | Швейцария (11) |
| 2021 | Канада (27) | Финляндия (9) | АҠШ (9) | Рига | Латвия (2) |
| 2022 | Финляндия (4) | Канада (16) | Чехия (6 / 22) | Хельсинки Тампере | Финляндия (9) |
| 2023 | Канада (28) | Германия (2/3) | Латвия (1) | Тампере Рига | Финляндия (10) Латвия (3) |
| 2024 | | | | Прага Острава | Чехия (11) |
| 2025 | | | | Стокгольм Хернинг | Швеция (12) Дания (2) |
| 2026 | | | | Цюрих Фрибур | Швейцария (11) |
| 2027 | | | | | Германия (10) |
Иҫкәрмәләр:
* 1920 йылдан алып 1968 йылға тиклем хоккей буйынса бөтә олимпия турнирҙары донъя чемпионаттары тип һанала.
* 1980, 1984, 1988 (Олимпия уйындары йылдары) донъя чемпионаттары үткәрелмәй. 2020 йылда COVID-19 пандемияһы арҡаһында турнир үткәрелмәй.
* «Үткәрелеү урыны» бағанаһында турнирҙың төп урыны ғына күрһәтелә.

# Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты
## Турнир тарихы
### Юғары дивизионда уйнаусы командалар

| Иҫәп | Йыйылма | Чемпионаттар |
| 81 | Чехия/ Чехословакия | 1920, 1924, 1928, 1930, 1931, 1933—1939, 1947—1949, 1952, 1954—1961, 1963—1979, 1981—1983, 1985—1987, 1989—2019, 2021—2023 |
| 81 | Швеция | 1920, 1924, 1928, 1931, 1935—1938, 1947—1979, 1981—1983, 1985—1987, 1989—2019, 2021—2023 |
| 76 | Канада | 1920, 1924, 1928, 1930—1939, 1948—1952, 1954—1956, 1958—1969, 1977—1979, 1981—1983, 1985—1987, 1989—2019, 2021—2023 |
| 73 | АҠШ | 1920, 1924, 1931—1934, 1936, 1938, 1939, 1947, 1949—1952, 1955, 1956, 1958—1969, 1971, 1975—1979, 1981, 1982, 1985—1987, 1989—2019, 2021—2023 |
| 69 | Финляндия | 1939, 1949, 1951, 1952, 1954, 1955, 1957—1979, 1981—1983, 1985—1987, 1989—2019, 2021—2023 |
| 67 | Германия/ ФРГ | 1928, 1930, 1932—1939, 1952—1956, 1959—1964, 1967, 1968, 1971—1973, 1976—1979, 1981—1983, 1985—1987, 1989—1998, 2001—2005, 2007—2019, 2021—2023 |
| 63 | Рәсәй/ОКР/СССР | 1954—1961, 1963—1979, 1981—1983, 1985—1987, 1989—2019, 2021 |
| 55 | Швейцария | 1920, 1924, 1928, 1930, 1933—1939, 1947—1956, 1959, 1962, 1964, 1972, 1987, 1991—1993, 1995, 1998—2019, 2021—2023 |
| 38 | Норвегия | 1937, 1938, 1949—1952, 1954, 1958, 1959, 1962, 1965, 1990, 1992—1997, 1999—2001, 2006—2019, 2021—2023 |
| 34 | Франция | 1920, 1924, 1928, 1930, 1931, 1934—1937, 1950, 1992—2000, 2004, 2008—2019, 2022, 2023 |
| 34 | Австрия | 1928, 1930, 1931, 1933—1936, 1938, 1947—1949, 1956, 1957, 1993—1996, 1998—2005, 2007, 2009, 2011, 2013, 2015, 2018—2019, 2022, 2023 |
| 32 | Италия | 1930, 1933—1936, 1939, 1948, 1956, 1959, 1982—1983, 1992—2002, 2006—2008, 2010, 2012, 2014, 2017, 2019, 2021, 2022 |
| 31 | Латвия | 1933, 1935, 1936, 1938, 1939, 1997—2019, 2021—2023 |
| 29 | Польша | 1928, 1930—1933, 1935—1939, 1947, 1948, 1952, 1955—1959, 1966, 1970, 1973—1976, 1979, 1986, 1989, 1992, 2002 |
| 27 | Словакия | 1996—2019, 2021—2023 |
| 21 | Дания | 1949, 2003—2019, 2021—2023 |
| 20 | Беларусь | 1998—2001, 2003, 2005—2018, 2021 |
| 18 | Бөйөк Британия | 1924, 1928, 1930, 1931, 1934—1939, 1948, 1950, 1951, 1962, 1994, 2019, 2021, 2022 |
| 14 | ГДР | 1957, 1959, 1961, 1963, 1965—1968, 1970, 1974, 1976, 1978, 1983, 1985 |
| 13 | Венгрия | 1928, 1930, 1931, 1933—1939, 2009, 2016, 2023 |
| 12 | Бельгия | 1920, 1924, 1928, 1930, 1933—1936, 1939, 1947, 1949, 1950 |
| 11 | Япония | 1930, 1936, 1957, 1960, 1998—2004 |
| 11 | Ҡаҙағстан | 1998, 2004—2006, 2010, 2012, 2014, 2016, 2021—2023 |
| 10 | Словения | 2002, 2003, 2005, 2006, 2008, 2011, 2013, 2015, 2017, 2023 |
| 9 | Украина | 1999—2007 |
| 8 | Румыния | 1931, 1933—1935, 1937, 1938, 1947, 1977 |
| 4 | Нидерланд | 1935, 1939, 1950, 1981 |
| 1 | Литва | 1938 |
| 1 | Югославия | 1939 |
| 1 | Австралия | 1960 |
| 1 | Корея Республикаһы | 2018 |

# Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты
## Илдәр буйынса миҙалдар һаны

Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты тарихында бары тик 8 ил генә алтын миҙал яулай. Көмөш миҙалдарҙы Швейцария йыйылма командаһы (3 тапҡыр) һәм Көнбайыш Германия/Германия йыйылма командаһы (3 тапҡыр) яулай. Бронза миҙалдарҙы Швейцария йыйылма командаһы (8 тапҡыр), Көнбайыш Германия/Германия йыйылма командаһы (2 тапҡыр), Австрия йыйылма командаһы (2 тапҡыр) һәм Латвия йыйылма командаһы (1 тапҡыр) яулай.
Иң күп алтын миҙал — Канада йыйылма командаһында (28). Иң күп көмөш миҙалды Швеция йыйылма командаһы яулай (19). Чехословакия/Чехия иң күп бронза миҙалға лайыҡ була (22). Миҙалдарҙың иң күп һаны Канада командаһында (53).
| Урын | Ил | | | | |
| 1 | Канада | 28 | 16 | 9 | 53 |
| 2 | СССР Рәсәй | 22 5 | 7 3 | 5 5 | 34 13 |
| 2 | Бөтәһе | 27 | 10 | 10 | 47 |
| 3 | Чехословакия Чехия | 6 6 | 12 1 | 16 6 | 34 13 |
| 3 | Бөтәһе | 12 | 13 | 22 | 47 |
| 4 | Швеция | 11 | 19 | 17 | 47 |
| 5 | Финляндия | 4 | 9 | 3 | 16 |
| 6 | АҠШ | 2 | 9 | 9 | 20 |
| 7 | Бөйөк Британия | 1 | 2 | 2 | 5 |
| 8 | Словакия | 1 | 2 | 1 | 4 |
| 9 | Швейцария | 0 | 3 | 8 | 11 |
| 10 | ФРГ Германия | 0 0 | 1 2 | 0 2 | 1 4 |
| 10 | Бөтәһе | 0 | 3 | 2 | 5 |
| 11 | Австрия | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 12 | Латвия | 0 | 0 | 1 | 1 |
Иҫкәрмәләр
* Халыҡ-ара хоккей федерацияһында СССР-ҙың ағзалығын Рәсәй мираҫ итеп ала, шуға күрә был илдәрҙең рәсми статистикаһы уртаҡ.
* Халыҡ-ара хоккей федерацияһында Чехославакияның ағзалығын Чехия мираҫ итеп ала, шуға күрә был илдәрҙең рәсми статистикаһы уртаҡ.
* Халыҡ-ара хоккей федерацияһында Германия Федератив Республикаһының ағзалығын Германия мираҫ итеп ала, шуға күрә был илдәрҙең рәсми статистикаһы уртаҡ.