yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аҙанғол (Мәсетле районы)

Аҙанғол (рус. Азангулово) — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы ауыл. Яңы Мишәр ауыл Советына ҡарай. Почта индексы — 452566, ОКАТО коды — 80242835002.

# Аҙанғол (Мәсетле районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 287 | |
| 1959 | 273 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 306 | |
| 1979 | 248 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 266 | |
| 2002 | 296 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 308 | |
| 2010 | 326 | |

# Аҙанғол (Мәсетле районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 29 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Мишәр): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 97 км

# Аҙанғол (Мәсетле районы)
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Гагарин (урамы) — рус. Гагарина ( улица )
* башҡ. Ҡарағолов (урамы) — рус. Карагулова ( улица )
* башҡ. Яр буйы (урамы) — рус. Набережная ( улица )
* башҡ. Тракт (урамы) — рус. Трактовая ( улица )
# Исраилиәт

Исраилиәт (ғәр. اسرائیلیات‎; рус. Исраилия́т) — йәһүд йолалары менән бәйле дини әҙәбиәт тибын аңлатҡан ислам термины.

# Исраилиәт
## Тарихы

Тәүрат һәм Инжилдәге йәһүди һәм христиан риүәйәттәрен ҡайһы бер тәфсирселәр тарафынан Ҡөрьән Кәрим аяттарын аңлатыу өсөн ҡулланған. Ислам ортодокстары араһында исраилиәткә ҡарата мөнәсәбәт төрлөсә була.

# Исраилиәт
## Этимологияһы

Ғәрәп һүҙе «исраиләт» «исраил» һүҙенән килеп сыҡҡан һәм күплектәге «исраилиә» һүҙенә барып тоташа, ә ул иһә үҙ сиратында иврит телендәге Исраэль — «Израиль» һүҙенән килеп сыҡҡан. Исраил шулай уҡ Яҡуп пәйғәмбәрҙең исемдәренән береһе.

# Исраилиәт
## Категориялары

Исраилиәт риүәйәттәрен өс категорияғы бүлеп була:
* Ысынбарлығы шик тыуҙырмаған ҡабул итерлек риүәйәттәр..
* Ҡөрьәнгә ҡаршы килгән уйлап сығарылған хикәйәттәр.
* Шикле, ҡабул ителмәй, әммә кире лә ҡағылмай торған риүәйәттәр.
# Готман Альфред Леонидович

Готман Альфред Леонидович (2 октябрь 1947 йыл) — ғалим-инженер-төҙөүсе. 1972 йылдан Башҡортостандың хәҙерге Төҙөлөш комплексы ғилми-тикшеренеү проект-конструкторлыҡ һәм производство институты хеҙмәткәре, 1983 йылдан лаборатория, 1993 йылдан — бүлек мөдире, 2003 йылдан — директорҙың ғилми эштәр буйынса урынбаҫары—баш инженер; бер үк ваҡытта 2001 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1995), профессор (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы төҙөүсеһе (2007). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2008).

# Готман Альфред Леонидович
## Биографияһы

Альфред Леонидович Готман 1947 йылдың 2 октябрендә Томск ҡалаһында тыуған.
«Сәнәғәт һәм гражданлыҡ төҙөлөшө» һөнәре буйынса 1976 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
1972 йылдан алып — БашНИИстройҙа: өлкән техник, свай фундаменттарын тикшеренеү лабораторияһы мөдире, 1983 йылдан — нигеҙҙәрҙе һәм фундаменттарҙы фәнни-тикшеренеү бүлеге мөдире.
РОМГГиФ-тың Башҡортостан бүлексәһе рәйесе һәм вице-президенты, ISSMGE һәм IGS-ның ағзаһы.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: вертикаль һәм горизонталь йөкләнештәге свай һәм свай фундаменттарының эксперименталь-теоретик тикшеренеү эштәре, шул иҫәптән ишелмәгә ҡаршы ҡоралмаларға. 11 авторлыҡ таныҡлығы һәм уйлап сығарылған нәмәгә патент эйәһе. 219 баҫма эштәр авторы. 2008 йылда Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына иң яҡшы әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура әҫәрҙәре өсөн өлкәһендә лайыҡ булды : «Башҡортостан Республикаһының Конгресс-холлы» күп функциялы бинаһын проектлау өсөн.
Указдан: Әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура әҫәрҙәре өлкәһендә Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияларын бирергә:
Киокадзу Араиға, Кито ҡалаһының Сейка университеты профессоры (Япония), Готман Альфред Леонидовичҡа, фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары — дәүләт унитар предприятиеһы Институт «Башниистрой»-ҙың баш инженеры, техник фәндәр докторы; Ҡаранаев Марат Закир улына, дәүләт унитар предприятиеһы Институт «БашНИИстрой»-ҙың төҙөлөш конструкциялары бүлеге мөдире; Муллағилдин Ришат Усман улына, «РАУМ Арчитэкс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте президенты — «Башҡортостан Республикаһының Конгресс-холлы» күп функциялы бинаһын проектлау өсөн.

# Готман Альфред Леонидович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1997)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы төҙөүсеһе (2007)
* Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2008)
# Воронов Абрам Соломонович

Воронов Абрам Соломонович (1899—1975) — совет һәм украин ғалимы-табип, медицина фәндәре докторы (1928), профессор (1932).
100-ҙән ашыу фәнни баҫма һәм 2 монография авторы.

# Воронов Абрам Соломонович
## Биографияһы

1899 йылдың 8 август көнө (яңы стиль буйынса 20 август)Дондағы Ростов ҡалаһында йәһүд Зельман Исаевич һәм уның ҡатыны Фейга Абрамовна ғаиләһендә тыуа.
1918 йылда Ростов гимназияһын тамамлай һәм Дон университетының (хәҙерге Ростов дәүләт университеты) медицина факультетына уҡырға инә. Уҡыуын тамамланғандан һуң, 1923 йылда госпиталь-терапия клиникаһына ординатор булып эшкә урынлаша. Өс йылдан һуң ул госпиталь терапия кафедраһы ассистенты итеп һайлана. 1928 йылда «О морфологических изменениях крови и кроветворных органов под влиянием бензола и его производных» темаһына медицина докторы дәрәжәһенә диссертация яҡлай. 1930 йылда Абрам Соломонович инфекция ауырыуҙары кафедраһының приват- доценты вазифаһына раҫлана, 1932 йылда госпиталь терапияһы кафедра мөдире һәм бер үк ваҡытта Дондағы Ростов Үҙәк ҡала дауаханаһының (хәҙер Н. А. Семашко исемендәге 1-се ҡала дауаханаһы) терапия бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә. Ошо уҡ йылда профессор дәрәжәһенә раҫлана.
1933 йылда А. С. Воронов Ростов медицина институты кафедраһы профессоры итеп тәғәйенләнә. Медицина институтында 1953 йылға тиклем эшләй. 1947 йылда өлкәнең һәм ҡаланың баш терапевты итеп тәғәйенләнә, шулай уҡ Терапевтар йәмғиәтенең һәм Өлкә һаулыҡ һаҡлау консультация бюроһы рәйесе була. Абрам Соломоновичҡа 1953 йылда «табиптар эше» ҡағыла. 1953 йылдың ғинуар-февралендә Дондағы Ростовтың бер нисә медигы, шул иҫәптән Воронов та ҡулға алына. Сталин 1953 йылда вафат булғандан һуң, ул да башҡа хеҙмәттәштәре кеүек азат ителә.
Ғалим-табип, профессор Воронов тыуған ҡалаһынан 1954 йылда Донецк ҡалаһына күсеп китә, унда Донецк медицина институтының (хәҙерге Донецк Милли медицина университеты) госпиталь терапияһы кафедраһын етәкләй. Артабан ул пенсияға сыҡҡансы 20 йыл дауамында был кафедра менән етәкселек итә. Донецк университетында эшләгән осоронда ул 10 медицина фәндәре кандидатын әҙерләгән.
1975 йылдың 28 апрелендә Украина ССР-ы Донецк ҡалаһында вафат була.
1928 йылда А. С. Вороновтың «О морфологических изменениях крови и кроветворных органов под влиянием бензола и некоторых его производных» тигән фәнни эше Терапевтарҙың ғилми-тикшеренеү йәмғите Президиумының профессор Н. И. Мухин исемендәге премияһы менән билдәләнә. Һуңыраҡ уның был монографияһә Ленин премияһына лайыҡ була.
# Ротыпь-Я

Ротыпь-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ялбын-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Ротыпь-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027964
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302796
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ягнейхой-Яга

Ягнейхой-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ягнейхой-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005702
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарасай ауыл советы

Ҡарасай ауыл советы — Рәсәй Федерацияһының Ырымбур өлкәһе Акбулаҡ районындағы ауыл биләмәһе.
Административ үҙәге — Ҡарасай ауылы.

# Ҡарасай ауыл советы
## Тарихы

Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Ырымбур өлкәһенең 2004 йылдың 2 сентябрендәге № 1424/211-III-ОЗ номерлы «Ырымбур өлкәһенең муниципаль берәмектәренә муниципаль район, ҡала округы, ҡала биләмәһе статусы биреү, муниципаль берәмектәр сиктәрен билдәләү һәм үҙгәртеү тураһында» закон менән билдәләнгән.
# Сәлим (исем)

Сәлим — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Сәлим исеме киң таралған.

# Сәлим (исем)
## Этимологияһы

Сәлим исеме ғәрәп теленән сәләмәт, иҫән-һау, пак, саф; ябай, кешелекле тигән мәғәнәлә.

# Сәлим (исем)
## Билдәле шәхестәр

* Сәлим I Гро́зный (Яуыз) (ғосм. سليم اول‎ — Selîm-i evvel, төр. Birinci Selim, Yavuz Sultan Selim; 10.10.1465—22.09.1520), туғыҙынсы төрөк солтаны һәм 1512 йылдан 88-се хәлиф.
* Сәлим III (ғосм. سليم ثالث‎ — Selîm-i sâlis, төр. Üçüncü Selim; 24.12.1761—28.06.1808), Ғосман империяһының 28-се солтаны (1789 йылдың 7 апреле — 1807 йылдың 29 майы, Мостафа III солтандың улы.
* Сиражетдинов Сәлим Билал улы (1913—24.05.1978), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. 3-сө дәрәжә Дан ордены кавалеры (1945).
* Бикмәтов Сәлим Түрйән улы (1902—10.07.1942), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы политругы, өлкән лейтенант.
* Ғөбәев Сәлим Сәрүәр улы (4.07.1959), хужалыҡ эшмәкәре, муниципаль хеҙмәткәр. 2002 йылдан «Керамика» асыҡ акционер йәмғиәтенең генераль директоры, 2019 йылдан Бәләбәй ҡалаһы хакимиәте башлығы.

# Сәлим (исем)
## Ауылдар

* Түбәнге Сәлим — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы юҡҡа сыҡҡан ауыл.
* Үрге Сәлим (рус. Верхнесалимово, элекке исеме Сәлим) — Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районындағы ауыл.
# Яруллин Хәмит Ғатаулла улы

Яруллин Хәмит Ғатаулла улы (25 февраль 1935 йыл — 5 июнь 2015 йыл) — СССР һәм Рәсәй театр һәм кино актёры, режиссёр һәм педагог. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1985) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1977) артисы.

# Яруллин Хәмит Ғатаулла улы
## Биографияһы

Хәмит Ғатаулла улы Яруллин 1935 йылдың 25 февралендә Башҡорт АССР-ының Малаяҙ районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) Ахун ауылында тыуған.
1954—1959 йылдарҙа А. В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнғәте институтында (ГИТИС) (педагогтары Б. В. Бибиков һәм О. И. Пыжова) уҡый.

# Яруллин Хәмит Ғатаулла улы
## Биографияһы
### Хеҙмәт эшмәкәрлеге

* 1959—1987 йылдарҙа, 1998 йылдан — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры артисы.
* Бер үк ваҡытта 1961—1980 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһында, ә 1970—1971 йылдарҙа — Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта. «Алтын атлы һыбайлы» (1980), «Ауыл өҫтөндә йәйғор» (2001) фильмдарында төшә.
* 1987—1992 йылдарҙа — «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы режиссёры (Аҡмулла, Кәрим Тинчурин, Сыңғыҙ Айытматов әҫәрҙәре буйынса спектаклдәр ҡуя).
* 1992—1998 йылдарҙа — Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры артисы.
Хәмит Яруллин — 1961 йылдан алып театр эшмәкәрҙәре Союзы ағзаһы.
2015 йылдың 5 июнендә Өфөлә вафат була. Тыуған ауылы Ахунда ерләнә.

# Яруллин Хәмит Ғатаулла улы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

Гнат һәм Сват («Бесталанная», И. Карпенко-Карого), Фердинанд («Мәкер һәм мөхәббәт», Ф. Шиллер), Зәкир («Ҡара йөҙҙәр», М. Ғафури), Тибальд («Ромео һәм Джульетта», У. Шекспир), Джильберт («Мария Тюдор», В. Гюго), Язалаусы («Салауат. Өндәге ете төш», М. Кәрим), Сергей Чекмарев («Онотма мине, ҡояш!» А. Абдуллин), Львов («Иванов», А. П. Чехов), Яков («Һуңғылар», А. М. Горький), Бабаев («Грех да беда на кого не живет», А. Н. Островский), Ир («Улар дүртәү», Г. Запольская), Марат («Ул ҡайтты»), Шағир («Шоңҡар», икеһе лә — А. Атнабаевтыҡы), Айбулат («Зәйтүнгөл»), Әбүбәкер («Ҡыҙыл паша», икеһе лә — Н. Асанбаевтыҡы), Ленин («Өсөнсө патетик», Н. Погодин), Мәркиз («Әсәйемдең сал сәстәре», Мирзаһитов), Гәлимйән («Башмағым», Ибраһимов), Рәсих («Онотолған ант», Абдуллин), Тимаҡ («Зимагорҙар», Мифтахов), Хәсән («Торналар ҡайта», Йомағолов), Ильяс («Ҡыҙ урлау»), Ильдар («Айгөл иле»), Әҙәмшах («Ташлама утты, Прометей!») — бөтәһе лә Мостай Кәримдеке; Банко («Макбет», Шекспир), Муров («Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», Островский), король Эдвард («Ричард III», Шекспир), Муса («Париж башҡорто», Рафиҡов), Төйлөгән («Эх, Өфө ҡыҙҙары!», Абдуллин), Ҡотлобай («Мөхәббәткә кәртә юҡ», Ғәитбаев), Джерри («Хәйерле иртә, Энид!», Вуди Аллен).

# Яруллин Хәмит Ғатаулла улы
## Фильмография

* 1980 — Алтын атлы һыбайлы — ҡарт
* 2001 — Ауыл өҫтөндә йәйғор

# Яруллин Хәмит Ғатаулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1985)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1977)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1972)
* Салауат районының почётлы гражданы.

# Яруллин Хәмит Ғатаулла улы
## Хәтер

* 2012 йылда Ахун урта мәктәбенең тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейында артисҡа арналған мөйөш асыла.
# Ярлыҡапов Абрар Бәҙретдин улы

Ярлыҡапов Абрар Бәҙретдин улы (12 июль 1942 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (1997), профессор (2007). Халыҡтар Дуҫлығы (1988) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

# Ярлыҡапов Абрар Бәҙретдин улы
## Биографияһы

Абрар Бәҙретдин улы Ярлыҡапов 1942 йылдың 12 июлендә Башҡорт АССР-ы Матрай районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы) Матрай ауылында тыуған.
1964 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтынын тамамлай. 1964 йылдан Йылайыр районы «Башҡорт» совхозында өлкән агроном булып эшләй. 1961 йылдан ВЛКСМ-дың Хәйбулла район комитетының 1-се секретары.
1966—1968 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының 2-се секретары, 1968—1972 йылдарҙа шул уҡ комитеттың 1-се секретары.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советының 7—8‑се саҡырылыш депутаты итеп һайлана.
1974 йылда Мәскәүҙәге КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай. 1974—1978 йылдарҙа ВЛКСМ Үҙәк Комитетының бүлек мөдире вазифаһын башҡара.
1981 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы ижтимағи фәндәр академияһын тамамлай. 1981 йылдан КПСС Үҙәк Комитетының инструкторы, консультанты булып эшләй.
1985—1987 йылдарҙа Афған һуғышында ҡатнаша.
1991—1995 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының тулы хоҡуҡлы вәкиле. 1993 йылда Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы проектын әҙерләүҙә ҡатнаша.
1997 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм «иҡтисад фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһен ала.
1999 йылдан — Мәскәү ҡалаһы хөкүмәтенең Төбәк-ара бәйләнештәр һәм милли сәйәсәт комитеты рәйесенең урынбаҫары булып эшләй.
2003 йылдан Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһында уҡыта. 2007 йылда профессор исемен ала.

# Ярлыҡапов Абрар Бәҙретдин улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге агросәнәғәт комплексын инновацион үҫешенә һәм эшләүенә, ерҙе иҡтисади баһалауҙың теорияһы һәм практикаһына арналған. 35-тән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Ярлыҡапов Абрар Бәҙретдин улы
## Хеҙмәттәре

* Приоритеты инноваций и управление АПК. — М., 1995.
* АПК: точки роста. — М., 2002.
* Аграрная экономика. Основные понятия. — М., 2010. (авторҙаш)
* Экономическая оценка земельных участков и природных ресурсов//Финансы и кредит. Дисциплины специализации. Специальность «Финансы и кредит». Специализация «Оценка собственности». — М.: Изд-во РАГС., 2010. — 184 с.
* Отраслевая экономика: учебное пособие. — М., 2010. (авторҙаш)

# Ярлыҡапов Абрар Бәҙретдин улы
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* Халыҡтар дуҫлығы ордены (1988)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
# Калифорния (ярымутрау)

Калифорния (Түбәнге Калифорния, исп. Baja California йәки Калифорния ярымутрауы) — Төньяҡ Американың көнбайышында, Мексиканың төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан оҙон һәм тар ярымутрау. Көнбайышта Тымыҡ океан һәм көнсығышта Калифорния ҡултығы ята. Уның оҙонлоғо 1200 км, ә максималь киңлеге 240 км тәшкил итә. Ярымутрауҙа Мексиканың Түбәнге Калифорния һәм Көньяҡ Түбәнге Калифорния штаттары урынлашҡан. Майҙаны буйынса (144 мең кв. км) ярымутрау Апеннин ярымутрауына (149 мең км2) тиң һәм Флорида менән сағыштырғанда ике тапҡырға ҙурыраҡ. Түбәнге Калифорнияның күпселек өлөшө сүллектән (Сонора һәм Түбәнге Калифорния сүллеге) тора.
Ярымутрау төньяҡта Калифорния штатына (АҠШ) һәм Мексиканың Сонорҙар штатының көнбайыш өлөшөнә терәлеп тора, көнбайышта уны Тымыҡ океан, ә көнсығышта Калифорния ҡултығы йыуа. Ике яр буйы ла бер-береһенән бик ныҡ айырыла. Тымыҡ океан тәрәнлегенән һалҡын Диңгеҙ ағымдары ағып төшкән көнбайыш яр буйында, Эль-Әл-Вискаино ҡултығында һәм Охо-де-Льебре лагунаһында тропик киңлектәргә һәм кире лагунаға күсенеп йөрөгән киттарҙы күҙәтергә мөмкин. Калифорния ҡултығы, шулай уҡ үҙенең асыусыһы хөрмәтенә «Кортес диңгеҙе»(исп. Mar de Cortez) тип аталған, ул һыу температураһы күпкә юғары булыуы менән Урта диңгеҙгә оҡшаған. Ҡултыҡтың төньяғында уға Колорадо йылғаһы ҡоя.
Ҡултыҡтың төньяғында, һыуҙың ҡалҡыуы һәм һыуҙың кире ҡайтыуы (прилив һәм отлив) мәлдәрендә ағымдың юғары амплитудаһы күҙәтелеү сәбәпле, һай һыуҙа үтә көслө ағымдар барлыҡҡа килә. Көньяҡ ҡултыҡ бик тыныс. Ҡайһы бер урындарҙа төндә биолюминесценцияның ҡыҙыҡлы феномендарын, шулай уҡ дельфиндар һәм тюлендәрҙың һунар итеүҙәрен күҙәтергә мөмкин. Ярымутрауҙың көнбайыш яр буйҙарында балыҡсылыҡ киңлектәре йәйрәп ята. Тымыҡ океан яры буйындағы күк йөҙө йыш ҡына болоттар менән ҡаплана. Йәйгеһен томандар төштән һуң ғына тарала башлай.
1976 йылдан алып бөтә ярымутрау аша төньяҡтан көньяҡҡа табан үткән берҙән-бер трасса булып Транспенинсулар шоссеһы (Transpeninsular) тора. Ул АҠШ сигенән Кабо-Сан-Лукас ярымутрауының иң көньяҡ тораҡ пунктына тиклем һуҙыла. Ул ҙурлығы буйынса Мексиканың Канкуна, Пуэрто-Вальярта һәм Акапульконан ҡала дүртенсе диңгеҙ курорты булып тора.
Ғинуарҙа көньяҡта +16 °C, ә төньяҡта +8 °C. Июлдә көньяҡта +24 °С, ә төньяҡта +16 °С.
Ярымутрауҙа Сан-Лукас мороно урынлашҡан, ул уның иң көньяҡ нөктәһе булып тора. Морон янында Кабо-Сан-Лукас урынлашҡан. Иң яҡын ҙур утрау — Санта-Маргарита, иң яҡын ҙур ҡала — Ла-Пас.
# Троицкий (Архангел районы)

Троицкий (рус. Троицкое) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 71 кеше. Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203828003.

# Троицкий (Архангел районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, күпселек милләттәр — урыҫтар (52 %), сыуаштар (39 %).

# Троицкий (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 38 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Шакир): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 42 км

# Троицкий (Архангел районы)
## Тарихы

1894 йылда Вятка крәҫтиәндәре алпауыт Софроновтан 1850 дисәтинә ер һатып ала һәм ҡасабаға нигеҙ һалған. Һуңынан уны Троица тип атайҙар. XIX быуат башынан ауыл Троицк-Софроновский тип атала. Ауылға нигеҙ һалынған мәлдә 294 кешелә 44 йорт булған. Уларҙың 67 аты, 57 һыйыры, 67 һарыҡ һәм кәзәһе булған. 3 ғаилә атһыҙ була, 1 атлылар — 20 ғаилә. 32 крәҫтиән грамоталы булған. 1920 йылда 76 ихатала 451 кеше йәшәгән. Хәҙер бында белорустар һәм урыҫтар йәшәй.

# Троицкий (Архангел районы)
## Урамдары

* Йылға аръяғы урамы (рус. Заречная (улица))
# Шәретдинов Эдуард Фәүзи улы

Шәретдинов Эдуард Фәүзи улы (рус. Шаретдинов Эдуард Фавзиевич) - (5 май 1947 йыл) — СССР һәм Рәсәй сәйәси эшмәкәре. Юридик фәндәр кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Милләте - башҡорт

# Шәретдинов Эдуард Фәүзи улы
## Биографияһы

Эдуард Фәүзи улы Шәретдинов 1947 йылдың 5 майында Башҡорт АССР-ының Асҡын районы Асҡын ауылында тыуған.
1972 йылда Башҡорт дәүләт университетын, 1980 йылда Свердловскиҙағы Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1966 йылда Өфө авиация техникумын тамамлағандан һуң "Гидравлика" заводында технолог булып башлаған. Артабан прокуратурла стажер булып эшләгән.
1972 - 1973 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт иткән. Унан ҡайтҡас, 1978 йылға тиклем прокурор, БАССР прокуратураһының Тикшереү идаралығы начальник урынбаҫары, БАССР Министрҙар Советы хакимиәт органдары бүлегенең етәксеһе булып эшләгән.
Свердловскиҙағы Юғары партия мәктәбен тамамлағандан һуң КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында бүлек мөдире урынбаҫары булған, республика прокурорының беренсе урынбаҫары, партияның өлкә комитетында бүлек мөдире.
1990 йылда Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советына Октябрьский ҡалаһы, 108-се Ыҡ һайлау округынан депутат итеп һайланған
1991 йылда Закондар сығарыу, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре комиссияһы рәйесе, Юғары Совет Президиумы ағзаһы, ә һуңынан 12-се саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Рәйесе урынбаҫары була.
1995 йылда 1-се саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты итеп һайлана.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында юридик фәндәр уҡыта.
2015 йылдың 5 сентябрендә Өфө ҡалаһында вафат була

# Шәретдинов Эдуард Фәүзи улы
## Ғаиләһе

Ғаиләһендә ул һәм ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
# Нөктә (геометрия)

Нөктә — арауыҡтағы, бер ниндәй ҙә үлсәнә торған характеристикаһы булмаған, абстракт объект (нуль үлсәмле объект). Нөктә математикала төп төшөнсәләрҙең береһе.

# Нөктә (геометрия)
## Евклид геометрияһында нөктә

Евклид үҙенең «Башланғыстар»ында беренсе аксиома итеп нөктәгә «өлөштәре булмаған объект» тип билдәләмә бирә. Евклид геометрияһының хәҙерге заман аксиоматикаһында нөктә төп төшөнсә булып тора, ул тик үҙсәнлектәре теҙмәһе — аксиомалар менән билдәләнә.
Һайланған координаталар системаһында ике үлсәмле Евклид арауығының теләһә ниндәй нөктәһен ысын һандарҙың (x; y) тәртипкә килтерелгән пары итеп күҙ алдына килтерергә мөмкин. Оҡшаш рәүештә, n-үлсәмле Евклид арауығының (шулай уҡ векторлы йәки аффиналы арауыҡтың) нөктәһен n һандан торған (a₁, a₂, … , aₙ) кортеж тип күҙ алдына килтерергә мөмкин.
# Күк өҫтәл

Күк өҫтәл - (рус. Синий стол, груз. ლურჯი სუფრა) - Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы.

# Күк өҫтәл
## Тасуирламаһы

Күк өҫтәл Көнсығыш Грузияла таралған традицион милли өҫтәлдәрҙең береһе була. Уны етештереү менән Тбилиси, Гори һәм Телави оҫталары шөғөлләнә. Күк өҫтәлдең биҙәктәре төрлө мотивтарға бағышлана. Традицион сәнғәти орнамент элементтары, астраль мотивтар һәм үҫемлек, зооморф, антропоморф биҙәктәр ҡулланыла, улар бигерәк тә грузин халҡының боронғо ҡараштарын сағылдыра.
Күк өҫтәл мотивтары араһында: бысаҡ, сәнске, ҡалаҡ, шулай уҡ ҡатын-ҡыҙ һәм ир-ат һүрәттәре, грузин кейемендәге бейеүҙәр иғтибарға лаййыҡ. Грузия йәмғиәтендә күк өҫтәл киң ҡулланыла.
19 быуатта күк өҫтәл Тбилисиҙа киң таралған була, бигерәк тә туйҙарҙа, тантаналы табындарҙа теләп ҡулланыла.
XVIII-XIX быуаттарҙың һоҡланғыс зәңгәр һауыт-һаба коллекцияһы Грузия Дәүләт музейы фондында һаҡлана.
2017 йылдың 2 июнендә «күк өҫтәл» эшләү мәҙәниәтенә һәм традицион технологияһына матди булмаған мәҙәни мираҫ объекттары статусы бирелгән
# Линдторф

Линдторф (нем. Lindtorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 404 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,46 км². Диңгеҙ кимәленән 33 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.