yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Niletto

NILETTO (ысын исеме Прытков Данил Сергей улы, рус. Прытков Данил Сергеевич, тыу. 1 октябрь 1991 йылда, Төмән, Рәсәй) — рәсәй йырсыһы. ТНТ-ның «Йырҙар» проекты ҡатнашыусыһы (1, 2 сезон). Беренсе каналдың «Рус ниндзяһы» проекты ҡатнашыусыһы. HŌXX брендының брендамбассадоры.

# Niletto
## Дискография
### Мини альбомдары

| Исеме | Мәғлүмәт |
| Хентай | Релиз: 29 июндә 2018 Лейб: Союзы Мьюзик Формат: цифрлы дистрибуция |
| And There We Go | Релиз: 7 сентябрь 2018 Лейб: Союзы Мьюзик Формат: цифрлы дистрибуция |
| Ляля | Релиз: 6 ноябрендә 2018 Лейб: Music Zion Формат: цифрлы дистрибуция |
| Тауыш ҡараламаһы | Релиз: 18 ғинуарҙа 2019 Лейб: Zion Music / NILETTO Формат: цифрлы дистрибуция |
| Ябай | Релиз: 26 мартта 2020 Лейб: Zion Music / NILETTO Формат: цифрлы дистрибуция |

# Niletto
## Дискография
### Синглы

| Исеме | Сығыу көнө |
| ДЫН | 2017 йылдың 27 ғинуарында |
| Ярсыҡтары (feat. Андрей Али) | 17 февралдә 2018 |
| Ҡала (feat. SLIMUS) | 2018 3 апрель |
| Күңел Эвтаназияһы | 2018 7 апрель |
| Бейеү йөрәге | 2018 17 апрель |
| Элита балаһы | 2018 6 июнь |
| There We Go And (Leo Drums Kot Mix) | 2018 йылдың 20 июнендә |
| There And We Go | 2018 7 сентябрь |
| Орсоғоноң (feat. Шул Яҡтан) | 2018 28 сентябрь |
| Куртка на двоих | 8 март 2019 |
| Гучи (feat. Зелимхан) | 27 апрель 2019 |
| Любимка | 3 майҙа 2019 |
| Был ике Куртка (Happy Deny Remix) | 2019 йылдың 31 майында |
| Ай (feat. Bittuev) | 14 июнь 2019 |
| Орсоғоноң | 11 июлендә 2019 |
| Любимка (Lavrushkin & Xeigen Remix) | 26 июль 2019 |
| Ай (Remixes) | 2 августа 2019 |
| Моңһоу смайл | 6 сентябрҙә 2019 |
| Сигнал уттары | 22 октябрҙә 2019 |
| Еткерә (feat. Bittuev) | 13 ноябрҙә 2019 |
| Йылмайып, | 5 декабрҙә 2019 |
| Һин шундай матур | 19 февралдә 2020 |
| Дуҫлыҡ өсөн түләү кәрәк түгел | 19 мартта 2020 |

# Niletto
## Дискография
### Видеоклиптары

| Сығыу көнө | Исеме | Альбом/EP |
| 15 мартта 2019 | Куртка на двоих | |
| 14 ноябрҙә 2019 | Еткерә (feat. Bittuev) | |
| 22 ноябрҙә 2019 | Любимка | |
| 19 февралдә 2019 | Һин шундай матур | |
| 2020 йылда 20 мартында | Дуҫлыҡ өсөн түләргә лә кәрәк (mood vigeo) | Ябай/EP |

# Niletto
## Чарт урындарында

Һайлаған йырҙары
* «Любимка» (2019)
    TopHit: Top Radio & YouTube Hits — 1-се урын, Hits Top Radio — 14 урынды, Hits YouTube Top — 1 урын
* «Башҡа Любимка» (2019)
* Bittuev & NILETTO — «Еткерергә» (2019)
    TopHit: Top Radio & YouTube Hits — 607 урын, Hits YouTube Top — 63 урынды биләй
* «Йылмайҙы» (2019)
    TopHit: Top Radio & YouTube Hits — 284 урын, Hits YouTube Top — 32-се урынды

# Niletto
## Иҫкәрмә

* ↑ NILETTO
* ↑ NILETTO
# Кесе Мауыҡ

Кесе Мауыҡ — рус. Малый Маук - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Маук йылғаһының уң ярына тамағынан 0,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Мауыҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тинес. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500712111200003139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200313
* Бассейн коды — 14.01.05.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Кесе Мауыҡ
## Этимологияһы

Башҡорт телендә хәҙер ҡулланылған зәңгәр һүҙе фарсы теленән алынып, ХХ быуатта ғына килеп ингән. Шуға тиклем иҫке китапса ғәрәп теленән алынған мауи һүҙе ҡулланышта булған. Мауыҡ - мауи+ыҡ, йәғни, зәңгәр йылға тигәнде аңлатҡан булыуы ихтимал
Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә Мауыҡ - күңелдәге көслө тартылыу, теләк мәғәнәһе лә бар.
# Чена

Чена — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нельнюга йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чена
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003826
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөслим районы

Мөслим районы — Рәсәй Федерацияһының Татарстан Республикаһы составында административ-территориаль һәм муниципаль берәмек (муниципаль район). Башҡортостан Республикаһы менән сиктәш.
Административ үҙәге — Мөслим ауылы.

# Мөслим районы
## Тарихы

Райондың күп кенә ауылдары башҡорттарҙың бүләр, ирәкте һәм мең ырыуҙары тарафынан нигеҙләнгән.
Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда хәҙерге район биләмәләрендә 11-се башҡорт кантоны ойошторола. 1920 йылға ҡәҙәр район территорияһы Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе составында була, ә 1920 йылдың 20 майында Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты (ВЦИК) һәм РСФСР-ҙың Халыҡ комисарҙары советы (СНК РСФСР) декретына ярашлы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә.
Мөслим районы 1930 йылдың 10 авгусында ойошторолған. 1963 йылдың 1 февралендә бөтөрөлә, биләмәләре Минзәлә һәм Сарман райондары составына бирелә. 1965 йылдың 12 ғинуарында тергеҙелә.

# Мөслим районы
## Муниципаль-территориаль ҡоролошо

Мөслим районында 19 ауыл берәмеге составында 71 тораҡ пункт бар:

# Мөслим районы
## Муниципаль-территориаль ҡоролошо
### Транспорт

Район буйлап Мөслим — Аҙнаҡай автомобиль юлы үтә.

# Мөслим районы
## Мәғариф

Районда 16 урта, 11 төп, 24 башланғыс дөйөм белем биреү мәктәптәре, 1 профиль лицейы, 1 коррекцион мәктәп-интернаты, 1 урта профессиональ-техник училищеһы бар.

# Мөслим районы
## Билдәле шәхестәре

* Категориялар ағасы (граф):
* Шәхестәр:Мөслим районы
* Днепров Пётр Алексеевич (16.01.1919—23.07.1974), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, танк батальоны командиры урынбаҫары, гвардия майоры. Советтар Союзы Геройы (1945). Әрме хеҙмәтенә Өфө районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.
* Вәзетдинов Ғимазетдин Вәзетдин улы — Советтар Союзы Геройы.
* Мәннәнов Илдар Мәннән улы — Советтар Союзы Геройы.
* Сәлихов Бадыҡ Мөхәмәт улы — Советтар Союзы Геройы.
* Кашапов Зәкәриә Кашап улы — Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Мусин Лотфулла Ноғман улы — Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Саҙриев Фоат Миңлеәхмәт улы — Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
# Параул-озень

Параул-озень (Берги-озень) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Манас-озень йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Параул-озень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001631
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300163
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лавлинский Леонард Илларионович

Леона́рд Илларио́нович Лавли́нский (9 ғинуар, 1930 йыл, Дондағы Ростов — 11 май 2005 йыл — рус әҙәбиәте белгесе, шағир һәм тәнҡитсе.
1958 йылдан алып әҫәрҙәрен нәшер итә.
Филология фәндәре кандидаты (1972).
СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1971), был союз идаралығының ағзаһы булып һайланған (1986-1991 йылдар).

# Лавлинский Леонард Илларионович
## Тормош юлы

1952 йылда Ростов дәүләт университетының тарих-филология факультетын һәм 1955 йылда Ростов дәүләт педагогия институтының рус теле һәм әҙәбиәте кафедраһында аспирантура тамамлай.
Р. И. Лавлинский башта йәштәр матбуғатында , артабан «Дон» журналының әҙәби хеҙмәткәре булып эшләй. Ул Советтар Союзы Коммунистар партияһы сафында 1959 йылдан бирле тора. Шул уҡ йылда Мәскәүҙә ВЛКСМ Үҙәк Комитетының пропаганда һәм агитация бүлегендә матбуғат секторы инструкторы булып эшләй башлай һәм унда 1964 йылға тиклем эш алып бара, 1964—1965 йылдарҙа РСФСР Дәүләт матбуғат комитетының Әҙәбиәт буйынса Төп редакцияһында редколлегия ағзаһы була, 1965—1970 йылдарҙа Советтар Союзы Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының мәҙәниәт бүлегендә инструктор вазифаһын башҡара, 1970—1977 йылдарҙа «Дружба народов» журналының баш мөхәррире С. А. Баруздиндың беренсе урынбаҫары, 1977—1997 йылдарҙа «Литературное обозрение» журналының баш мөхәррире булып эшләй.
Халыҡтар дуҫлығы ордены (1984) һәм «Почёт Билдәһе» миҙалы менән бүләкләнә.
Хованский зыяратында ерләнгән.
# Eurocode

Eurocodes, Еврокод (рус. Европейские кодексы, Еврокодексы, Еврокоды) — Европа Берләшмәһе илдәрҙә йорттарҙын көс алған конструкцияларҙы проектлау стандарттар йыйынтығы. Рәсәйҙәге аналог — Ҡағиҙәләр йыйынтығы.
Еврокод Европа Берләшмәһе илдәрҙә — нигеҙ техник, төҙөлөш һәм проектлау кодексы. Шулай уҡ һәр илендә урындағы Еврокодекстар бар. Еврокодекс — милли төҙөлөш йыйынтығы. (BS EN — Бөйөк Британия, DIN EN Германия, AFNOR EN Франция).
Еврокод 10 стандарт үҙендә ала. Һәр стандарт бүлектәрғә бүленә. Дөйөм 58 бүлек бар.
| Билдәһе | Фирма исеме | Исем (Инглиз теле) | Исем (Башҡорт теле) | Бүлектәр һаны |
| EN 1990 | Eurocode 0 | Basis of structural design | Көс алған конструкцияларҙы проектлау нигеҙҙәре | 1 |
| EN 1991 | Eurocode 1 | Actions on structures | Көс алған конструкцияларға тейеү | 10 |
| EN 1992 | Eurocode 2 | Design of concrete structures | Бетон конструкцияларҙы проектлау | 4 |
| EN 1993 | Eurocode 3 | Design of steel structures | Ҡорос конструкциялар проектлау | 20 |
| EN 1994 | Eurocode 4 | Design of composite steel and concrete structures | Тимербетон конструкцияларҙы проектлау | 3 |
| EN 1995 | Eurocode 5 | Design of timber structures | Ағас конструкцияларҙы проектлау | 3 |
| EN 1996 | Eurocode 6 | Design of masonry structures | Таш конструкцияларҙы проектлау | 4 |
| EN 1997 | Eurocode 7 | Geotechnical design | Геотехник йығаҙ проектлау | 2 |
| EN 1998 | Eurocode 8 | Design of structures for earthquake resistance | Сейсмик тотороҡло конструкциялар проектлау | 6 |
| EN 1999 | Eurocode 9 | Design of aluminium structures | Алюминий конструкциялар проектлау | 5 |

# Eurocode
## Тарих

1975 Европа комиссияғы илдәр араһында бәйләнештәр нығытыу өсөн Eurocode төҙөү тураһында ҡарар сығарҙы.
1980-ы йылдарҙа беренсе Еврокодтар тыуа.
1989 йылда Еврокодты сығарыу хоҡуғы Стандартизация буйынса Европа комиссияһына бирелде. Еврокодекстар төҙөү өсөн шулай уҡ CEN/TC 250 комитеты төҙөлдө.
1997 й. Еврокодтар дөйөм европа стандарттар (hEN) статусты алды.

# Eurocode
## Европа Берләшмәһе ситендә

Europa порталы мәғлүмәте буйынса Еврокодтарҙы индереү теләге Европа илдәр менән сауҙа бәйләнештәр үҫтереү телегә булған илдәрҙә бар.
Ошо илдәрҙә рәсми рәүештә Еврокод ҡулланыу рөхсәтелгән:
* Беларусь
* Сингапур
* Ҡаҙағстан
* Украина
Рәсәйҙә Еврокод менән Ҡағиҙәләр йыйынтығы адаптация итеү тураһында һүҙ бара.
# Ункор

Ункор — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кудьма йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Ункор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034288
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003428
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы

Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы (рус. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич; 1903—1968) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының хәрби ашатыу взводы повозочныйы. Гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

# Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы
## Биографияһы

Мөхәммәт Алсынбай улы Алсынбаев 1903 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Учалы районы) Ыҫтамғол ауылында тыуған.
1942 йылда Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкындағы хәрби ашатыу взводы повозочныйы булып хеҙмәт итә.
Подразделениеның 1943 йылдың 10 октябрендә иғлан ителгән 83-сө бойороғона ярашлы:
* Гвардия ҡыҙылармеецы Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының хәрбиҙәрҙе ашатыу буйынса взвод повозочныйы, рейд барышында дошмандың туҡтауһыҙ артиллерия уты аҫтында алғы һыҙыҡтағы яугирҙарҙы өҙлөкһөҙ һәм ваҡытында ашатыу ойошторҙо. 1903 йылғы, башҡорт, ВКП (б) ағзалығына кандидат, 1942 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында, әлегә тиклем награда алмаған
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ булды.

# Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (10.10.1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (21.06.1945)

# Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы
## Хәтер

Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Учалы районы Ыҫтамғол ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Легенда

Легенда (лат. legenda «уҡыу», «уҡымлы») — әкиәт булмаған халыҡ ижадының сәсмә төрө. Ниндәй ҙә булһа тарихи ваҡиға йәки шәхес тураһындағы яҙма риүәйәт.
Киң мәғәнәлә — ысынбарлыҡтағы факттар тураһында дөрөҫлөккә тап килеүе икеле булған хикәйәләү.
Күсмә мәғәнәлә дан менән уратып алынған, әкиәттәрҙә, хикәйәләрҙә һ.б. һүрәтләнеп, һоҡланыу тыуҙырған үткән заман ваҡиғалары. Ҡағиҙә булараҡ, ул өҫтәмә рәүештә, дини һәм ижтимағи пафосҡа эйә.
Легенда — миф төшөнсәһенә яҡын торған синоним; хикәйәнең төп геройҙары — тулы мәғәнәһендә, ҡәҙимге кешеләр, йыш ҡына ваҡиғаларҙа аллалар йәки башҡа юғары көстәр туранан-тура ҡатнаша. Легендала ваҡиғаларҙы йыш ҡына арттырып, ҡабартып күрһәтә, ундә уйҙырмалар өҫтөнлөк ала. Шуға күрә ғалимдар легендаларҙы тарихи ысынбарлыҡ итеп ҡабул итмәйҙәр, шул уҡ ваҡытта уларҙың күпселеге реаль ваҡиғаларға нигеҙләнгән икәнлеген дә инҡар итмәйҙәр.
Легендаларҙың мифтарҙан айырмалы яҡтары:
* легенда — ысынбарлыҡта булған ваҡиғалар, әммә ваҡыт үтеү менән, уларҙа үҙгәртеүҙәргә юл ҡуйыла. Йыш ҡына легендаларҙа бер геройҙың исеменә икенсе геройҙың исеме өҫтәлә (Илья Муромец), йәки геройҙың портреты танымаҫлыҡ итеп үҙгәртелә (Крали Марко).
* миф — тулыһынса уйлап сығарылған сюжеттар һәм персонаждар (Прометей; Пандор). Әммә мифҡа әхлаҡи мәғәнә һалынырға мөмкин, шуның менән миф хикмәттәргә һәм мәҫәлдәргә әйләнеп китә ала (Мидас һәм алтын).
Легендалар дини һәм ижтимағи булырға мөмкин.
Легендалар, ҡағиҙә булараҡ, телдән һөйләнелгән хикәйәләр рәүешендә йәшәп килгән, йыш ҡына көйгә һалынып, күсенеп йөрөүсе сәсәндәр тарафынан телдән-телгә тапшырылыр булған. Һуңынан күп легендаларҙың яҙма формалары барлыҡҡа килә.
Билдәле булыуынса, кем тураһында булһа ла легенда барлыҡҡа килә икән, был йәмғиәт тарафынан уның эшмәкәрлеген ҡабул ителеүен аңлатҡан, һәм һүҙ көсө яңы мәғәнәгә эйә булған: танылыу һәм ихтирам яулаған ваҡиға һәм эшмәкәрҙәрҙе шулай атағандар (мәҫәлән, «Рок легендалары»).
# Жаныбар

Жаныбар — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы тау.
Жаныбар тауы Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан. Йәнтеш ауылынан 2-3 км алыҫлыҡта тора. Легенда буйынса яҡындағы ауылдарҙың береһенән ҡыҙҙар был тауға еләккә барғандар. Һыбайлы ҡаҙаҡтар килеп сыҡҡан. Улар бик йыш башҡорт ҡыҙҙарын урлап алып китер булған. Ҡыҙҙар уларҙы күреү менән ҡаса башлаған. Ҡыҙҙарҙың береһе юғалып ҡалғанмы, йә ныҡ ҡурҡҡанмы икән, ни өсөндөр тауҙың текә яғына йүгергән. Ә унда юл юҡ. Аҫта Һаҡмар йылғаһы, ләкин ул һай. Ташлы яры ла киң. Ҡыҙ сит яҡтарға, яттарға китеүгә ҡарағанда үлемде артыҡ күргәнме, иҫән ҡалырына өмөт иткәнме, бейек тауҙан аҫҡа һикергән. Ҡыҙ йылғаның ярына барып төшкән. Ҡаҙаҡтарҙың береһе уның иҫәнме, һәләк булғанмы икәнен белергә ҡая башынан аҫҡа йүгергән. Ул ҡыҙ эргәһенә төшөп еткәс, өҫтә, тау башында, ҡалған ҡаҙаҡ: «Жаны бар?» — тип һораған. Йәнәһе, йәне бармы? Шул хәлдән һуң был тауҙы Жаныбар тип атай башлайҙар.
# Әбүләйес ауыл Советы (Ейәнсура районы)

Әбүләйес ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

# Әбүләйес ауыл Советы (Ейәнсура районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл советы үҙәге — Малиновка ауылы.
# Шаршамбы

Шаршамбы — аҙнаның шишәмбе менән кесаҙна араһындағы көнө. Фарсы теленән мәғәнәһе — шәмбенән һуң дүртенсе көн.Халыҡ-ара ISO 8601 стандарттарына ярашлы, шаршамбы аҙнаның өсөнсө көнө һанала. Мосолман календарында иһә ул аҙнаның бишенсе көнө көнө.

# Шаршамбы
## Атама аңлатмалары

Урыҫ телендә был көн "среда" тип атала, йәғни "урталыҡ", был славяндарҙың 5 көнлөк эш аҙнаһынан сығып бирелгән.
Ҡайһы бер ибраһими диндәрҙә был көн аҙнаның дүртенсе көнө һанала. Португал телендә quarta-feira («дүртенсе көн»), грек телендәΤετάρτη «дүртенсе» генә. ТШул уҡ мәғәнә ғәрәп телендә (أربعاء), ивритта (רביעי - ревии). Әрмән телендә (Չորեքշաբթի — чорекшабти́), грузин телендә (ოთხშაბათი — отхшабати), , тажик телендә (чоршанбе) һәм татар телендә (чәршәмбе) шулай уҡ «шәмбенән дүртенсе көн» тигәнде аңлата.

# Шаршамбы
## Шаршамбыға бәйле мәҙәни традициялар

1890-сы йылдарҙан 1916 йылға тиклем Мәскәүҙә шаршамбы көндәре әҙәби "Әҙәби шаршамбы" "(Литературный кружок "Среда") тигән түңәрәк эшләп килгән. Унда Викентий Вересаев, Александр Куприн, Иван Бунин, Максим Горький һәм башҡалар килә торған булған. 1905—1907 йылдарҙағы революциянан һуң Ю. А. Бунин етәкселегендә «Йәш шаршамбы» тигән түңәрәк эшләй башлай. Яңы ҡатнашыусыларҙан - Иван Шмелёв, Борис Пильняк, рәссам Аполлинарий Васнецов була.
1905—1909 йылдарҙа Санкт-Петербургта шаршамбы көндәре Вячеслава Ива́нов фатирында шул замандың күренекле шағирҙары һәм аҡыл эйәләре йыйыла торған булған

# Шаршамбы
## Башҡорт исемдәрендә - "шаршамбы"

Башҡорт халҡында баланың ниндәй көндә донъяға килеүенә ҡарап ҡушылған исемдәр булған. Шулар араһында шаршамбы ла бар, ул ҡатын-ҡыҙ исемендә генә осрай - Шаршамбикә
# Исламов

Исламов — башҡорт, татар һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа таралған фамилия.
* Исламов Динис Фәтхи улы (1921—1973) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, хәрби ордендары кавалеры.
* Исламов Илдар Лоҡман улы (29.01.1957) — педагог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы (1995).
* Исламов Рәмил Фәнәүи улы (14.09.1958) — филология фәндәре докторы.
* Исламов Фәнүс Ямур улы (12.04.1934) — Почёт Билдәһе ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнгән хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1984), РСФСР-ҙың нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1991).
* Исламова София Ғиззәт ҡыҙы (26.07.1948) — зоотехник. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2004), профессор.
* Исламова Фәһимә Ғәббәс ҡыҙы (19.12.1925) — Башҡортостандың мәғариф эшмәкәре, ғалим-методист, педагогия фәндәре кандидаты.
# Овраг Разживин

Овраг Разживин — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терешка йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Овраг Разживин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100010787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101078
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чупайка

Чупайка (Кесе Батраска) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кичуй йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чупайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003822
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100382
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡаҙағстан төрөктәре

Ҡаҙағстанда төрөктәр ХХ быуаттың 20-се йылдарында барлыҡҡа килә һәм бер нисә тиҫтә йыл эсендә республиканың иң күп һанлы һәм йылдам үҫешкән этник общиналарҙың береһенә әүерелә. 2014 йылдың 1 ғинуарына ҡарата республикала яҡынса 105 мең төрөк йәшәй һәм һан буйынса улар 9 урынды биләй. Һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре менән сағыштырғанда уларҙың һаны республикала ике тапҡырҙан ашыу артҡан. Ҡаҙағстан төрөктәре башлыса республикала тыуған һәм сығышы буйынса грузин-месхетиндар (ахысҡа), әммә 1990-сы йылдар башынан Төрөк Республикаһының үҙенән дә күсенеүселәр барлыҡҡа килә. Мәҙәни-тел ҡуйылышы буйынса әлеге ике төркөм бер-береһенән ныҡ айырыла: месхетин-төрөктәр ҡала янындағы ауыл хужалығы менән шөғөлләнеүҙе хуп күрә, Төркиәнән килгәндәр башлыса төҙөлөштә, нефть сығарыуҙа һәм мөғариф өлкәһендә эшләй.

# Ҡаҙағстан төрөктәре
## Формалашыу тарихы

Ҡаҙағстан Республикаһы территорияһына месхетин-төрөктәр Сталин репрессиялары ваҡытында Месхетиянан (Грузия) килеп эләгәләр. Уларҙы Ҡаҙағстандың көньяҡ өлөшөндәге ауылдарға һәм Урта Азияның башҡа республикаларына урынлаштыралар. 1956 йылда, уларҙы репрессиялар ҡорбандары тип танығанға һәм аҡланғанға тиклем, улар йәшәү урынын алыштырыу хоҡуғына эйә булмай. Әммә бындай хоҡуҡты алғандан һуң уларҙың күпселеге республикала ҡалыуҙы хуп күрә. Улай ғына ла түгел, Ҡаҙағстан 1990-сы йылдар башындағы массауи эмиграция осоронда ла төрөктәр өсөн миграция яғынан уңайлы булып ҡала. Мәҫәлән, Ҡаҙағстан статистика мәғлүмәттәре буйынса, миграцион пигы осоронда, республикалағы 25 төп милләт араһынан төрөктәрҙә генә (ҡаҙаҡтарҙан тыш) ыңғай баланс күҙәтелә. Артабан Ҡаҙағстанға Үзбәкстандан һәм Ҡырғыҙстандан байтаҡ төрөк күсеп килә, әммә этностың үҫешен юғары тәбиғи артым һәм күп балалылыҡ традициялары тәьмин итә. Ҡаҙағстанда төрөктәрҙең иң эре тупланыу урыны — Алматы һәм Джамбул өлкәләре (һәр береһендә 30 000 кешенән ашыу), Көньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһе (20 000 кешенән ашыу), Алматы ҡалаһы (5 мең кешенән ашыу). Һуңғы ике тиҫтә йыл эсендә Джамбул өлкәһендә йәшәгән үзбәктәрҙе һан буйынса ҡыуып етәләр һәм 4-се урынды биләйҙәр. Шулай уҡ уларҙың һаны Алматы өлкәһендә лә арта. Совет осоронда төрөк-месхетиндар Ҡаҙаҡ СССР-ының колхоз-совхоз системаһына индерелә. Уларҙың күпселеге өй янындағы баҡсаларҙа шөғөлләнә, Алматы һәм башҡа ҡала баҙарҙарында өй хужалығы продукцияһы (һөт, ит) менән һатыу итәләр. Алматы агломерацияһында төрөктәр ойошоп йәшәгән тиҫтәләгән ауыл бар һәм уларҙың өлөшө дөйөм халыҡтың 60 процентын тәшкил итә (Саймасай, Бекболат һәм башҡа ауылдар).
# Һигеҙгүҙ һөйәк

Һигеҙгүҙ һөйәк (лат. os sacrum, рус. крестец) — өскөл формалағы ҙур ғына һөйәк. Таздың (янбаш билбауының) бер өлөшө. Бер-беренә ҡушылып үҫкән биш умыртҡанан тора. Умыртҡа бағанаһының түбәнге осонда, һуңғы бил умыртҡаһы менән ҡоймос араһында урынлашҡан. Кәүҙәнең артҡы яғынан ҡушарлы янбаш (таз һөйәктәре) һөйәктәре менән хәрәкәтһеҙ тоташҡан.