yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нялин-Кис-Игый

Нялин-Кис-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Нялин-Кис-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048335
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204833
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Борханов Рәйес Абрар улы

Борханов Рәйес Абрар улы (1 декабрь 1960 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. Рәсәй дәүләт сауҙа-иҡтисад университетының Ҡазан институты (филиалы) уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы, профессор. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре.

# Борханов Рәйес Абрар улы
## Биография

Рәйес Әбрар улы Борһанов Ҡайбыҫ районы Иҫке Сәсҡаб ауылында 1960 йылдың 1 декабрендә тыуған. Бында үк Сәсҡаб урта мәктәбен тамамлаған. 1988 йылда социаль сәйәсәт дисциплиналары уҡытыусы һәнәре буйынса Ҡазан дәүләт университетын тамамлай.
Иҡтисад фәндәре докторы, Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы мөхбир ағзаһы, Рәсәйҙең ирекле иҡтисади йәмғиәте съезы делегаты, исеме 2008 йылда Татар энциклопедияһына индерелгән, 50-ҙән артыҡ халыҡ-ара һәм Бөтә Рәсәй конференцияларында, шул иҫәптән Беренсе Рәсәй иҡтисади конгрессында ҡатнашҡан, 100-ҙән артыҡ фәнни хеҙмәт һәм уҡытыу-методик әсбаптар, шулай уҡ өс монография авторы. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған юғары мәктәбе хеҙмәткәре.
2012 йылҙа Рәсәй гуманитар фәнни фонд тарафынан ғилми-тикшеренеү проекттарына иғлан ителгән Рәсәй күләмендәге асыҡ бәйгелә ҡатнашып грантҡа эйә була. Рәсәйҙең интеллектуаль көсөн һаҡлау һәм тулыландырыуҙағы, талантлы йәштәр тәрбиәләүҙәге ҙур өлөшө өсөн "Интеграция" Россия йәштәренең фәнни, ижади, һәм инновацион эшсәнлеген үҫтереүҙең милли системаһы" Гомуми йәмәғәт ойошмаһының Рәхмәт хаты менән дә бүләкләнгән.
# Логановка

Логановка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бакчар йылғаһының һул ярына тамағынан 272 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Логановка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023011
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202301
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пихтовая (Ратта ҡушылдығы)

Пихтовая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ратта йылғаһының һул ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Пихтовая (Ратта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064003
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306400
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Горькая 2-се

Горькая 2-се — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Горькая йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Горькая 2-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калаус йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500212108200001060
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200106
* Бассейн коды — 05.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мезень-Соим

Мезень-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мезень-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302197
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шалап (Чумыша ҡушылдығы)

Шалап — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 399 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Шалап (Чумыша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200220
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Елховка (Белая ҡушылдығы)

Елховка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Елховка (Белая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040854
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004085
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кашлям

Кашлям — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кашлям
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301367
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кузаева Дамира Нәжмийән ҡыҙы

Кузаева Дамира Нәжмийән ҡыҙы (16 май 1948 йыл — 20 декабрь 1993 йыл) — театр актёры. Татар АССР-ының халыҡ артисы (1984), ТАССР-ҙың Ғ. Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1979).

# Кузаева Дамира Нәжмийән ҡыҙы
## Биографияһы

Дамира Нәжмийән ҡыҙы Кузаева 1948 йылдың 16 майында Пермь крайы Барҙы районы Төнгүк ауылында тыуған. Тарихи сығанаҡтар буйынса Төнгүк — моноэтник башҡорт ауылы. Бала саҡтан сәхнәне үҙ итә, мәктәп йылдарынан концерттарҙа әүҙем ҡатнаша. 1964 йылда тыуған ауылында урта мәктәпте тамамлай.
Актерлыҡ эшмәкәрлеген Әлмәт тетары ҡарамағындағы студияла башлай, уны махсус белеме булмаған йәштәр өсөн баш режиссер Ғ. Йосопов ойоштора.
1970 йылда Ҡазан театр училищеһын (М. Х. Сәлимьянова курсы) тамамлай һәм Әлмәт театрына ҡайта. Йәш, талантлы актриса бик тиҙ популярлыҡ яулай, театр примаһына әүерелә.
1976 йылдың 17 сентябрендә Кузаева Дамираға «Татар АССР-ының тҡаҙанған артисы» исеме бирелә. 1979 йылдың 25 апрелендә «Ай булмаһа, йондоҙ бар» спектаклендә Мәҙинә ролен башҡарған өсөн ул республиканың Ғ. Туҡай исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
1976 йылда III Республика театрҙар смотрында әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Мәҙәниәт министрлығының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә. Театр сәнғәте үҫешенә ҙур шәхси өлөш индергән өсөн 1986 йылда «Татар АССР-ының халыҡ артисы» исеме бирелә.
Артабан тормош шарттары арҡаһында ул театрҙан китергә мәжбүр була. Ҡазандағы Тинчурин исемендәге театрға, Мәскәүгә юғары режиссерлыҡ курсына барыу теләктәре тормошҡа ашмай. Мәктәптә, телевидениела эшләй.
1993 йылдың декабрендә көтмәгәндә вафат була, тыуған ауылы Төнгүк зыяратында ерләнгән. Урындағы мәктәп уҡыусылары уның ҡәберен тәртиптә тота.

# Кузаева Дамира Нәжмийән ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Татар АССР-ының атҡаҙанған артисы (1976)
* Татар АССР-ының халыҡ артисы (1984)
* Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1979)

# Кузаева Дамира Нәжмийән ҡыҙы
## Хәтер

Дамира Кузаева иҫтәлегенә йыл һайын ауыл мәҙәниәт йортонда театр сәнғәте конкурсы уҙғарыла.
2016 йылдың авгусында театр спектаклдәрендә иң яҡшы ижади эштәрҙе асыҡлау, таныу һәм дәртләндереү маҡсатында, профессиональ оҫталыҡты һәм актер профессияһының абруйын күтәреү өсөн Кузаева Дамира исемендәге премия булдырылған.
# Так-Я

Так-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тол-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Так-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025274
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302527
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡаҙағстан Хөкүмәте

Ҡаҙағстан Хөкүмәте (Қазақстан Республикасының Үкіметі) — Ҡаҙағстан Республикаһында башҡарма власты ғәмәлгә ашырыусы коллегиаль орган, башҡарма органдар системаһының башында тора һәм уларҙың эшмәкәрлегенә етәкселек итә.
Хөкүмәт Ҡаҙағстан Республикаһы Президенты тарафынан Конституцияға ярашлы тәртиптә барлыҡҡа килтерелә.

# Ҡаҙағстан Хөкүмәте
## Тарихы

1995 йылдың 30 авгусында илдең яңы Конституцияһын ҡабул итеү хаҡында референдум үткәрелә. Илдең Яңы төп законы бойондороҡһоҙ Ҡаҙағстандың дәүләт органдарын булдырыуға нигеҙ һала. Шулай, референдумдан һуң Конституция нормаларын тормошҡа ашырыуҙы тәьмин итеү өсөн уларҙың вәкәләттәрен һәм функцияларын тәртипкә һалыу буйынса күп кенә конституция закондары ҡабул ителә. Мәҫәлән, «Ҡаҙағстан Республикаһында һайлауҙар тураһында» Конституция законы, «Ҡаҙағстан Республикаһы Президенты тураһында» Конституция законы, «Ҡаҙағстан Республикаһы Парламенты һәм уның депуттарының статусы тураһында» Конституция законы һәм шул иҫәптән «Ҡаҙағстан Республикаһы Хөкүмәте тураһында» Конституция законы, ул 1995 йылдың 18 декабрендә ҡабул ителә.

# Ҡаҙағстан Хөкүмәте
## Хөкүмәттең бурыстары

Ҡаҙағстан Республикаһы Хөкүмәте түбәндәге бурыстарҙы атҡара:
* Дәүләттең ижтимағи-иҡтисади сәйәсәтенең, һаҡланыу һәләтенең, хәүефһеҙлегенең, йәмғиәт тәртибен тәьмин итеүҙең төп йүнәлештәрен билдәләй
# Раккит

Раккит (нем. Rackith) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 663 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,99 км². Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6901 һәм автомобиль коды — WB.
# Мәкәш ауыл Советы (Дәүләкән районы)

Мәкәш ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Мәкәш ауылы.

# Мәкәш ауыл Советы (Дәүләкән районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Волко-Еган

Волко-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Волко-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040647
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204064
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ноғманов Иҙрис Мөҙәрис улы

Ноғманов Иҙрис Мөҙәрис улы (1 сентябрь 1952 йыл) — башҡорт яҙыусыһы. Әбйәлил районының И. Мырҙаҡаев-Балапанов исемендәге премияһы лауреаты.

# Ноғманов Иҙрис Мөҙәрис улы
## Биографияһы

Иҙрис Ноғманов (Ноғманов Ринат Мөҙәрис улы) 1952 йылдың 1 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районының Әхмәт ауылында тыуған. Үҙ ауылында башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң Ҡырҙас, Ишҡол, Урал мәктәптәрендә уҡый. Урта белем тураһындағы аттестаты Асҡар мәктәбендә ала.
Әрме сафтарында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, Ҡырҙас мәктәбендә эш юлын башлай. Баймаҡ ауыл хужалығы техникумын тамамлай. Ҡырҙас мал һимертеү комплексына баш агроном итеп тәғәйенләнә.
Иҙрис кесе йәштән ижадҡа тартыла, нәҫерҙәр, уймаҡ хикмәттәр, хикәйәләр яҙа, һуңынан повестарға, романдарға тотона, әҫәрҙәре абруйлы баҫмаларҙа донъя күрә. «Ауыл хикәйәләре» (2007), «Әсәйгә бүләк» (2008), «Ғүмерлек һағыш» (2009) кеүек китаптары баҫыла. «Һаҡмарбаш» исемле тарихи романы айырыуса ныҡ танылды. 2014 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Иҙрис Ноғмановтың әҫәрҙәре «Аманат», «Һәнәк», «Шоңҡар», «Ағиҙел» журналдарында, «Башҡортостан», «Йәшлек», «Киске Өфө» һәм район гәзиттәрендә баҫылды, автор үҙе «Аманат» журналы, «Йәшлек» гәзите редакцияларының лауреаты булды.

# Ноғманов Иҙрис Мөҙәрис улы
## Китаптары

* Әсәйгә бүләк: Бала саҡ хаҡында хикәйәләр. Өфө: Китап, 2008.
* Һаҡмарбаш: Роман, хикәйәләр. Өфө: Китап, 2013.
* Ике ут араһында.

# Ноғманов Иҙрис Мөҙәрис улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Әбйәлил районының И.Мырҙаҡаев-Балапанов исемендәге премияһы лауреаты.
# Криминальный спектр (гәзит)

«Криминальный спектр» — ижтимағи-хоҡуҡи гәзит. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығы, Башҡортостан Эске эштәр министрлығының «Ф.Э. Дзержинский исемендәге типография» нәшриәт-полиграфия комплексы дәүләт-унитар предприятиеһы, Рәсәй Федерацияһы Эске Эштәр министрлығының Өфө юридик институты. 1999 йылдың октябренән Өфөлә аҙна һайын урыҫ телендә сыға.
# Баранов Сергей Петрович

Баранов Сергей Петрович (26 март 1929 йыл — 10 февраль 2013 йыл) — педагог, педагогия фәндәре кандидаты (1960), профессор (1980), Педагогия һәм социаль фәндәрҙең тулы хоҡуҡлы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Баранов Сергей Петрович
## Биографияһы

Сергей Петрович Баранов 1929 йылдың 26 мартында Калуга өлкәһенең Мосальский районы Сушково ауылында тыуған.15 йәшендә үҙ ирке менән фронтҡа китә, 66-сы гвардия пехота дивизияһы составында була, бер нисә тапҡыр яралана, I дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «Будапештты алған өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә. 1946 йылда Мәскәү дәүләт университеты философия факультетының психология бүлегенә уҡырға инә, 1951 йылда тамамлай. Баранов Сергей Петровичтың педагогик эшмәкәрлегенең башы Тула, Калуга, Мәскәү юғары уҡыу йорттарында башлана, унда уҡытыусы, доцент, башланғыс белем биреү педагогикаһы кафедра мөдире булып эшләй. Күп йылдар дауамында Мәскәү дәүләт педагогия университетында уҡыта — башланғыс белем биреү педагогикаһы кафедраһы мөдире, декан вазифаһын башҡарыусы була.
1960 йылда «Соотношение чувственного образа и понятия в процессе обучения младших школьников» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, ошо материалдар буйынса «Чувственный опыт ребёнка в начальном обучении» монографияһы нәшер ителә. 2010 йылда «Педагогика» дәреслегендә уның «Гносеологический подход к процессу обучения» тигән мәҡәләһе баҫылып сыға, ул болгар теленә тәржемә ителә. Баранов 40 йыл самаһы «Начальная школа» журналының мөхәрририәт коллегияһының ағзаһы булып тора. 2006 йылда «Начальная школа» (№ 12) журналында Н.Чиркова менән авторҙашлыҡта «Развитие мышления младших школьников на основе математической логики» мәҡәләһе баҫылып сыға. Сергей Петрович «Начальная школа» журналы ойошторусы булған Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнаша.
Профессор ике фән докторы һәм бер нисә кандидат әҙерләй. Барановтың ғилми эштәре Куба, Ҡытай, Ҡырғыҙстан, Вьетнамда баҫылып сыға. Сергей Петрович 100-ҙән ашыу фәнни эш авторы, шулар араһында: «Чувственный опыт ребёнка в начальном обучении», «Принципы обучения», «Сущность процесса обучения», «Педагогика» ( С. П. Баранов һәм В. А. Сластенин редакцияһы), «Теория обучения детей младшего школьного возраста» һәм башҡалар.
2013 йылдың 10 февралендә Мәскәүҙә вафат була.

# Баранов Сергей Петрович
## Наградалары

* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* «Будапештты алған өсөн» миҙалы,
* «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы,
* «1941-1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышында еңгән өсөн» миҙалы.
# Оло Пунья

Оло Пунья — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пушма йылғаһының һул ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Пунья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011375
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001137
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Солтан мәсете (Ҡазан)

1868
архитектура ҡомартҡыһы (төбәк)
Солтан мәсете (Һигеҙенсе йәмиғ, Усман, Ҡыҙыл, татар. Солтан мәчете) — Ҡазанда Иҫке татар биҫтәһендә Ғабдулла Туҡай урамында урынлашҡан мәсет. Мәсет 1868 йылда сауҙагәр Йыһанша Усманов аҡсаһына төҙөлгән.
Дини архитектура ҡомартҡыһы.

# Солтан мәсете (Ҡазан)
## Имам-хатибтары

* Мөхәмәт Сәлихов (1868—1881; 1882—1893)
* Сәхәбетдин Ғәбделлатифов (1881—1882)
* Сәлихов Ғарифулла Мөхәмәт улы (1893—1915)
* Сәлихов Мөхәмәтғариф Мөхәмәт улы (1915—1921)
# Ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институты

Ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институты (1903-1918) — рус. Женский педагогический институт - Рәсәй империяһы Санкт-Петербург ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто.

# Ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институты
## Тарихы

Институт 1903 йылдың 23 июнендә Рәсәйҙең батшабикә Мария ведомствоһы учреждениелары системаһындағы Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар гимназиялары ҡарамағындағы педагогик курстар нигеҙендә ойошторолған. Институттың беренсе директоры С. Ф. Платонов була. Яңы булдырылған Ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институтына (Рәсәйҙә беренсе ҡатын-ҡыҙ педагогик уҡыу йорто) етәкселек итеп, ул уҡыу йортон өлгөлө хәлгә еткерә.
Институт итеп курстарҙы үҙгәртеп ҡороу идеяһын инспектор А. Н. Страннолюбский тәҡдим иткән. Институт программаһын булдырыуға тос өлөш индергән А. Е. Пресняков "хәҙерге курстар — «маргарин» (йәғни, тулы сифатлы түгел) учреждение, ә беҙ махсус типтағы юғары мәктәп төҙөргә теләйбеҙ " тип яҙа (1898).

# Ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институты
## Тарихы
### Тасуирлама

Институттың маҡсаты — ҡатын-ҡыҙ уҡыу йорттарының бөтә синыфтары өсөн уҡытыусылар әҙерләү булып тора. Институт батшабикә Мария ведомствоһы учреждениелары системаһын ҡарамағында була. Уҡыусылар институтта уҡығанда практик күнегеүҙәр алһын өсөн уның янында башланғыс мәктәп һәм балалар баҡсаһы менән ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы була.
Институт 2 бүлеккә бүленә: тел ғилеме-тарих һәм физика-математика, һәр береһендә 4 йыллыҡ курс. Тәүге 2 йыл теоретик дәрестәргә бағышлана, ә 3 йылдан практик педагогик һабаҡтар биреү башлана. Институтта уҡытылған фәндәр: Закон Божий, философия фәндәре, педагогика, тел ғилеме-тарих, физика-математика, тәбиғи-тарихи фәндәр һәм сит телдәр.
Уҡытыусылары араһында С. Ф. Платонов (тәүге директор), С. П. Глазенап, П. Ф. Каптерев, А. Е. Пресняков, П. Н. Сакулин, М. Р. Фасмер, Ю. М. Шокальский була.
Институтҡа урта белем алған 16 йәштән олораҡ ҡыҙҙар ҡабул ителә. Курс тыңлаусылары күсеү имтихандарына дусар ителмәгән, ә конференция яҙмалары буйынса күсерелгән; аҙаҡҡы һынауҙар һәр предмет буйынса уның тамамланған курсында башҡарылған.
1905 йылдың 1 ғинуарына ҡарата институтта 300-ҙән ашыу кеше белем ала

# Ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институты
## Тарихы
### Совет осоронда

1918 йылда институт 1-се Петроград дәүләт педагогия институтыы итеп үҙгәртелә , ул 1922 йылда А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университеты менән берләштерелә.
# Иткарка

Иткарка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 512 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Иткарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008207
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000820
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сёмжа

Сёмжа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Сёмжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050824
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005082
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0