yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Агамемнон

Агамемнон (һ. б.-греч. Ἀγαμέμνων) — боронғо грек мифологияһында Микены батшаһы, Микен батшаһы Атрей һәм Аэропаның улдары, Менелайҙың ағаһы, Клитемнестраның ире, боронғо грек милли эпосы — Гомер «Илиада»һының төп геройҙарының береһе, уның Ахилл менән булған ғауғаһы эпоста үҙәк хәл булып тора.
Атаһы Атрей үҙенең ҡустыһы Тиестың улы Эгисф тарафынан үлтерелгәс, Агамемнон ағаһы менән бергә Спартаға ҡасып, Тиндәрейға барып һыйына. Бында туғандар Спартаның батшаһы Тиндарейҙың ҡыҙҙарына өйләнәләр: Агамемнон Клитемнестраға, Менелай — Еленаға. Тиндарейҙың үлеменән һуң тәхет Менелайға күсә. Ағаһының ярҙамы менән Агамемнон Тиесты тәхеттән бәреп төшөрә лә Микенала батша булып ултыра. Аҙаҡ ул үҙ биләмәләрен киңәйтеп Грецияның иң дәһшәтле хакимына әйләнә.
Балалары — Орест, Хрисофемида, Электра һәм Ифигения).

# Агамемнон
## Тарихи прототип

Хетт сығанаҡтарында Акагамунас (хетт. Akagamunaš) исемле хаким тураһында телгә алына. Ул Аххиява (хетт. Ahhiyawa, «ахейҙар ере») менән XIV быуатта б. э. тиклем идара иткән. Шул хаким Агамемнондың тарихи прототипы булалыр ҙа инде.

# Агамемнон
## Тәүге йылдары

Агамемнондың атаһы Атрей ҡатыны Аэропаның игеҙ туғаны Тиест менән уға хыянат иткәнен белеп ҡала. Атрей игеҙенең баларын үлтерә һәм уға уларҙы ашата. Тиестың ҡыҙы Пелопия үҙенең атаһынан Эгисфты тыуҙыра. Эгисф атаһы менән Атрейҙы үлтерә һәм атаһы менән микен тәхетенә менеп ултыра.

# Агамемнон
## Троян һуғышы

Троян һуғышында ғәскәр башында тора. Һуғыш алдынан Агамемнон оракулда Дельфта була. Яңылыш Артемиданың боланын үлтерә һәм үҙенең ҡыҙы Ифигенияны килтерергә мәжбүр була үҙ ҡорбанын , әммә ул һуңғы миҙгелдә ине саһына Артемий.
Трояға 100 карап килтерә. Лект утрауында 12 аллаға алтарь төҙөй. Барлығы 16 яугир үлтерә.
Илионды ҡамауҙың унынсы йылында Ахиллес иҫ киткес һылыу Брисеиданы тотҡонлоҡҡа ала. Ул ҡыҙ арҡаһында Ахиллес һәм Агамемнон араһында ғауға ҡуба. Агамемнон үҙенең тотҡонон Астиноманы атаһы Хрисҡа кире ҡайтарырға мәжбүр була, шуға Брисеиданы үҙенә алырға була. Ярһыған Ахиллес артабан яуҙа ҡатнашыуҙан баш тарта. Фетида, Агамемнондан улының ғәрлеге өсөн үс алырға була. Зевстан еңеү трояндар яғында булһын тип һорай. Гректарҙың михнәттәре лә, Ахиллесҡа Агамемнон ебәргән илселәрҙең вәғәҙәләре лә — бер нимә лә Ахиллестың ярһыуын баҫа алмай. Гектор етәкселендәге трояндар гректарҙың лагеренә бәреп ингәс кенә, Ахиллес Патроклға мирмидоняндарҙы гректарға ярҙамға алып барырға рөхсәт итә. Патрокл һәләк булғас, Ахиллес Гекторҙы үлтереп үс ала.

# Агамемнон
## Ҡайтыуы һәм үлеме

Тыуған яғына Приам батшаның тотҡонлоҡҡа алынған ҡыҙы Кассандра менән ҡайтҡанға ҡатыны уны һәләк итә. Кассандраны ла шундай уҡ үлем көтә. Илиондан Агамемнон менән бергә ҡайтҡандарҙы Эгисф мәжлес ваҡытында үлтерә, уларҙың ҡәберҙәре Агамемнондыҡы һымаҡ Микенда.
Аидала Агамемнонды Одиссей ҡаршы ала. Үлгәндән һуң Агамемнон бөркөткә әйләнә.

# Агамемнон
## Астрономияла

Агамемнон хөрмәтенә 1919 йылда табылған астероид (911) уның исеме менән атала.
# Гордос

Гордос — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Гордос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031315
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003131
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы

Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы (1898, Өфө губернаһы, Бөрө өйәҙе, Ҡыҙылъяр ауылы — 11 март 1945, Пруссия, Грошевиц) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).

# Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы
## Биографияһы

1898 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Ҡыҙылъяр ауылында тыуған. 1930 йылдан алып Яңауыл районының «Беүә» колхозында эшләй.
1941 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.

# Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы
## Батырлығы

1942 йылдан башлап Көньяк, Көньяк-Көнбайыш һәм 1-се Украина фронтарында хеҙмәт итә.
Советтар Союзы Геройы исеме 1945 йылдың 10 апрелендә бирелә.

# Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (10.04.1945)
* Ленин ордены (10.04.1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
# Океанология

Океаноло́гия (океан һәм бор. грек. λόγος — фекер йөрөтөү, һүҙ) йәки океаногра́фия (океан һәм бор. грек. γραφειν — яҙам, һүрәтләйем) - океандың һәм атмосфераның ҙур масштабта бер-береһе менән тәьҫир итешеүен һәм уның оҙаҡ арауыҡта үҙгәрешен, океандың материктар менән, атмосфера һәм океан төбөнөң химик алмашыныуын, биотаны һәм уның экологик тәьҫир итешеүҙәрен, океан төбөнөң геологик төҙөлөшөн, океандың төрлө райондары араһындағы энергия һәм есем алмашыу иҫәбенә барған урындағы һәм локаль процестарҙы өйрәнә. Океанология — тотош океанда, уның айырым региондарында (региональ океанология), ситтә ятҡан һәм эске диңгеҙҙәрҙә барған физик, химик һәм биологик процестарҙы өйрәнеүсе фән. Рәсәйҙә «океанография» шул уҡ фән, тик унда биология инмәй.
Океанды өйрәнеүгә төрлө дәүерҙәрҙә йәшәгән диңгеҙселәр, айырыуса XV быуат аҙағы — XVI быуат башында, Бөйөк географик асыштар осоронда алыҫ ҡитғаларға сәфәр яһаған диңгеҙселәр, ҙур өлөш индерә. 1519 йылда Ф. Магеллан етәкселегендәге 5 караптан торған испан экспедицияһы тәүге Бөтә донъя буйлап сәйәхәткә китә, экспедициянан тик бер карап 1522 йылда тыуған илгә ҡайта. Был экспедиция донъялағы бөтә океандарҙың да бер-береһе менән тоташҡан икәнен иҫбатлай.
Океанография буйынса тәүге хеҙмәт тип Италия ғалимы (монах) Луиджи Марсильиның «Диңгеҙҙең физик тарихы» китабын атайҙар (Амстердамда 1725 йылда нәшер ителгән). XVIII аҙағына диңгеҙле ҙур илдәрҙең гидрография хеҙмәттәренең архивтарында елдәр һәм иң мөһим диңгеҙ юлдары тураһында бик күп мәғлүмәт туплана (караптарҙың вахта журналдарында теркәлгән яҙыуҙар).
Рәсәйҙә «Океанолог» һөнәрен ике юғары уҡыу йортонда — М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында һәм К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү дәүләт ауыл хужалығы академияһында алырға була.

# Океанология
## Океанология бүлектәре

Океанологияла ете бүлек бар:
* Диңгеҙ биологияһы йәки биологик океанография, океандағы үҫемлектәр һәм хайуандарҙы (биота)һәм уларҙың бер- береһенә экологик тәьҫирен өйрәнә.
* Химик океанология, океан химияһын өйрәнә.
* диңгеҙ геологияһы йәки геологик океанография, геология һәм океан төбө минераль ресурстарын, плиталар тектоникаһын өйрәнә
* Океандың һәм атмосфераның тәьҫир итешеүен
* Физик океанология, диңгеҙ һыуының физическик сифатын(термодинамика, акустика, оптика), океандағы динамик процестарҙы (ағым, тулҡындар, приливтар, турбулент хәрәкәт), океандағы һыу структураһын (һыу массаһы)өйрәнә
* Техник океанология,океанлогияла ҡулланылған приборҙарҙы; уларҙы фәнни экспедицияларҙа ҡулланыуҙы һәм ремонтты.
* Промысел океанологияһы, ғәмәли фән , Донъя океанының биологик ресурстарын рациональ тотоноу маҡсаты менән йәшәү мөхитенең промысел объекттарының яңынан булдырылыуына, таратылыуына һәм уларҙың тәртибенә йоғонто яһауын өйрәнә.
# Таунгынян-Яха

Таунгынян-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тадибе-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Таунгынян-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075756
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307575
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Медла

Медла — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 450 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Медла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032448
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103244
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ноймарк (Веймар)

Ноймарк (Веймар) (нем. Neumark (bei Weimar)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 482 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,64 км². Диңгеҙ кимәленән 193 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99439 һәм автомобиль коды — AP.
# Ложкина (Силәбе өлкәһе)

Ложкина — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ауыл. Ҡарағай ауыл биләмәһе составына инә.

# Ложкина (Силәбе өлкәһе)
## Инфраструктураһы

* «Карагайский» ауыл хужалығы производствоһы кооперативы (АХПК)
* ФАП
* Мәктәп
* Балалар баҡсаһы
# Хелга Влахович

Хелга Влахович (хорв. Helga Vlahović; 28 ғинуар 1945 йыл, Загреб — 27 февраль 2012 йыл, шунда уҡ) — хорват журналисы, һәм продюсер һәм телетапшырыуҙар алып барыусы, карьераһы Югославия булған осорҙа ла, хәҙерге Хорватия осоронда ла биш тиҫтә дауам итә. 1980 йылдарҙа илдә иң популяр телетапшырыуҙар алып барыусыларҙың береһе. Шулай уҡ Влахович-Пеа (хорв. Vlahović Pea) и Влахович-Брнобич (хорв. Vlahović Brnobić) булараҡ та билдәле, фамилияһының үҙгәреүҙәре уның никахтары менән бәйле.

# Хелга Влахович
## Иртә йылдары

Хелга Влахович Загребта венгр Калман Влахович һәм уның ҡатыны австриялы Вера ғаиләһендә тыуған. Хельга әсәһе менән немец телендә һөйләшеп үҫә, инглиз телен өйрәнә.

# Хелга Влахович
## Карьераһы

Влахович 1964 йылда Югославия радиотелевизион селтәре булған Загреб радио һәм телевидениеһында эшләй, параллель рәүештә Загреб университетында белем ала, унда немец, инглиз һәм сәнғәт тарихын өйрәнә. 1966 йылда ул төрлө музыкаль һәм күңел асыу телешоуҙарын алып барыусы була. 1968 йылда Польшала Сопотта Халыҡ-ара йыр фестивален алып барыусы сифатында эшләй, ә 1971 йылдан алып — Схевенинген йыр фестивалендә (Нидерланд). 1972 йылда Влахович иртәнге «Jugoslavijo, dobar dan» ток-шоуҙы алып бара һәм уның өсөн яуаплы итеп тәғәйенләнә, 1977—1978 йылдарҙа шулай уҡ музыкаль «Svjetla pozornice» варьете алып бара. 1978—1980 йылдарҙа ул француз телеуйынының «Jeux sans frontières» югослав версияһын ойоштора.
1984 һәм 1988 йылда Влахович «Beč pozdravlja Zagreb, Zagreb pozdravlja Beč» һәм «Dubrovnik-Stuttgart» программаһын төҙөүҙә ҡатнаша, был JRT, ORF һәм ARD каналдарында сәйәхәттәр тураһында сериалдар күрһәтә. Улар «йортон күререгә теләгән», ләкин унда сәйәхәт ҡылырға мөмкинлеге булмаған югослав гастарбайтерҙарына йүнәлтелгән. Музыкаль программа үткәреүҙә ҙур тәжрибәһе, шулай уҡ инглиз телен белеүе арҡаһында ул Оливер Млакар менән бергә Загребта «Евровидение-1990» йыр конкурсын (1989 йылда был конкурста Югославияның еңеүенән һуң) алып барыусы сифатында һайлана.
1991 йылда Югославия тарҡалыу һәм Хорватия бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыш башланыу менән Влахович яңы ойошторолған HRT каналында һуғыш менән бәйле мәғлүмәт телепрограммалары өсөн яуаплы итеп тәғәйенләнә. 1995 йылда һуғыш аҙағына тиклем ул «хәрби мәғлүмәт телетапшырыуын» етәкләй. 1996 йылда Влахович һаулыҡҡа арналған үҙ «Govorimo o zdravlju» телешоуын алып бара. 2006 йылда Влахович телевидениела рәсми рәүештә үҙ карьераһын тамамлай, әммә шуға ҡарамаҫтан телеэфирҙарҙа даими күренә, һуңғыһы 2012 йылдың 1 ғинуарына тура килә..

# Хелга Влахович
## Шәхси тормошо

Влаховичтың Франк Пеа менән ун йыллыҡ никахтан ҡыҙы Рен Пеа (1975) һәм 1997 йылда вафат булған нейрохирург Миленко Брнобич менән никахтан ҡыҙы Карла Брнобич (1982) була. Тап һуңғыһының йоғонтоһо аҫтында «Govorimo o zdravlju» телетапшырыу ойоштора.

# Хелга Влахович
## Үлеме

Влаховичта 2009 йылда яман шеш табыла. 2012 йыл башынан билдәле булыуынса, уның хәле насарая, һәм ул дауаханага эләгә. 2012 йылдың 27 февралендә Влахович 67 йәшендә вафат була.
# Харву-Яха (Хэ-Яха ҡушылдығы)

Харву-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хэ-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Харву-Яха (Хэ-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052842
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305284
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кирпичный (Ханты-Мансийск районы)

Кирпичный — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 654 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628530, ОКАТО коды — 71129916003.

# Кирпичный (Ханты-Мансийск районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 654 |

# Кирпичный (Ханты-Мансийск районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Кычан

Кычан — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 242 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Кычан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001652
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Меһмет Абдулҡадир әфәнде

Шаһзада Меһмет Абдулҡадир әфәнде 1922 йылдан һуң Османоғлу Меһмет Абдулҡадир (16 ғинуар 1878 йыл — 16 март 1944 йыл) — ғосман принцы, Ғәбделхәмит II солтандың дүртенсе ҡатыны Бидар Ҡатын әфәнденән тыуған өсөнсө улы.

# Меһмет Абдулҡадир әфәнде
## Биографияһы

Меһмет 1878 йылдың 16 ғинуарында Абдулхәмит II солтандың өсөнсө улы булып уның дүртенсе ҡатыны Бидар Ҡатын әфәнденән Долмабахчала тыуған. Шәхсән тәртиптә белемгә эйә булған (скрипка һәм фортепианола уйнарға өйрәнгән). Белем алғандан һуң император гвардияһының атлы полкы командиры итеп тәғәйенләнә. 1909 йылда атаһы ҡолатылғандан һуң, Салоникиға юллана. Бер йылдан Истанбулға ҡайтты. Хәлифәлек бөтөрөлгәс, ҡыуып ебәрелгән. Будапештта йәшәй һәм скрипкала уйнап аҡса эшләй. Икенсе бөтә донъя һуғышы башланыу менән Софияға күсә һәм 1944 йылда бомбаға тотҡанда йөрәк өйәнәгенән подвалда вафат була. Шунда уҡ ерләнгән.

# Меһмет Абдулҡадир әфәнде
## Ғаиләһе

Меһмет Абдулҡадир 6 тапҡыр өйләнгән һәм алты балаһы булған:
* Миһрибан Ханым әфәнде (18 май, 1890, Истанбул — 1956, Ҡаһирә) — 1907 йылдың 6 июнендә Йылдыҙ һарайында никах теркәлгән, 1923 йылда ғәмәлдән сығарылған.
** Ғосманоғлу Меһмет Орхан әфәнде (11 июль, 1909, Истанбул — 12 март, 1994, Ницца) — ике тапҡыр өйләнгән: Нафиә Йеген менән тәүге никахынан ҡыҙы Фатима Неджла тыуа; Маргарита Ирма Фурньеның менән икенсе никахында Меһмет Абдулҡадир әфәнденең Меһмет Сәлим Орхан тигән үгәй улы була. Меһмет Орхан Ғосмандар династияһына 1983 йылдан 1994 йылға тиклем етәкселек иткән.
* Хәтижә Мәжит Ханым әфәнде (14 сентябрь, 1899, Адапазары — 1943, Салоники) — никахтары 1913 йылдың 1 июнендә Ҡыҙылтупраҡ һарайында теркәлгән, 1923 йылда ғәмәлдән сығарылған.
** Нәжип Эртоғрол Абдулҡадир әфәнде (15 март, 1915, Истанбул — 7 февраль, 1994, Вена) — Гертрудта Эмилия Тенглерға өйләнгән, был никахынан улы һәм ҡыҙы булған.
** Алаетдин Ҡадир әфәнде (2 ғинуар, 1917, Истанбул — 26 ноябрь, 1999, София) — Лидия Димитроваға өйләнгән, улы һәм ҡыҙы булған.
* Фатима Мәжит Ханым әфәнде (17 февраль, 1902, Измит — 13 ноябрь, 1989, Истанбул) — никах 1916 йылдың 5 февралендә Ҡыҙылтупрак һарайында теркәлгән.
** Бидар солтан (3 ғинуар, 1924, Истамбул — август, 1924, Будапешт)
** Сафвет Неслишаһ солтан (25 декабрь, 1925, Будапешт — 30 май 2014, Истанбул) — ике тапҡыр кейәүҙә була: Авни Реда менән беренсе никахында — ике ул тапҡан, икенсе ире — Меһмет Шафиҡ Зыя.
* Мислимелек Ханым әфәнде
* Сюхандан Ханым әфәнде — никах 1906 йылда ғәмәлдән сығарылған тип фаразлана.
* Ирена Имер — никах 1924 йылдың 4 июлендә Будапешта теркәлгән.
** Ғосман әфәнде (1925, Будапешт — 1934, шунда)
# Свободный (ҡала)

Свободный — Рәсәйҙең Амур өлкәһендәге ҡала, Зея районының административ үҙәге.
2020 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 54 017 кеше йәшәй.
# Хәлит ибн әл-Вәлит

Әбү Сөләймән Хәлит ибн әл-Вәлит ибн әл-Мүғирә әл-Мәхҙүми әл-Ҡүрәши (ғәр. أبو سليمان خالد بن الوليد بن المغيرة المخزومي القرشي‎; 592, Мәккә, Хижәз — 1 ғинуар 642, Мәҙинә йәки Хомс) — Ислам полководецы һәм Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең көрәштәштәренең береһе (ҡушаматы — Сәйфуллаһ (ғәр. سيف الله‎ — Аллаһ ҡылысы).

# Хәлит ибн әл-Вәлит
## Биографияһы

592 йылда Мәккәлә тыуған. Ҡорайыштарҙан. Тәүҙә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ﷺ дошманы була һәм 625 йылда Өхүд янындағы һуғышта мосолмандарҙы тар-мар итә. Хоҙайбирҙе солохона тиклем Мәккә ғәскәре командирҙарының береһе була. Һижрәнең 7-се йылында ислам ҡабул итә һәм Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең мөһим полководецы булып китә, Сәйфуллаһ — «Аллаһ Ҡылысы» тигән ҡушамат ала.
Хәлид 43 көрәш үткәрә. Был полководец — һуғышта еңелмәгән бик һирәктәрҙең береһе.
632—633 йылдарҙа хәлифә Әбү Бәкер боласы ҡәбиләләргә ҡарата ғазауат башлай, Сәйфуллаһ уны тамамлай, ялған пәйғәмбәр Мөсәйлимәне һәм уның бөтә союздаштарын тар-мар итә. Һуңынан Персия һәм Византияға ҡаршы һуғыша.
642 йылда вафат була. Полководец Сүриәнең Хомс ҡалаһында ерләнгән. Ҡәберстаны өҫтөндә төҙөлгән мөһабәт мәсет уның исемен йөрөтә. Яңы тарихта оппозиция көстәре һөжүме арҡаһында мәсет зыян күрә.
Оппозицияның ҡораллы көстәрен Иҫке ҡала кварталдарынан ҡыуып сығарғандан һуң бер ай үткәс, Сүриәнең мосолмандар берләшмәһе эштәре буйынса министры ил президенты Бәшәр Әсәттән мөмкин тиклем тиҙерәк Хәлит ибн әл-Вәлит мәсетен тергеҙеү тураһында күрһәтмә алыуы хаҡында хәбәр итә.
# Кварзеньга

Кварзеньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подюга йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кварзеньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029176
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002917
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарағас (Ырымбур өлкәһе)

Ҡарағас — Ырымбур өлкәһенең Беляевка районындағы ҡасаба. Ҡарағас ауыл Советының административ үҙәге.

# Ҡарағас (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

1966 йылда РСФСР Юғары Советы Президиумының указы менән «Беляевка» совхозының үҙәк усадьбаһы ҡасабаһы Ҡарағас тип үҙгәртелә.
# Паулс Калныньш

Паулс Калныньш (латыш. Pauls Kalniņš; 1872 йыл — 1945 йыл) — Латвия сәйәсмәне һәм табибы. 1925—1934 йылдар Сеймы спикеры. LSDSP Партия рәйесе. «Cīņa» мөхәррире. Беренсе Латвия республикаһы Сеймының барлыҡ саҡырылыш депутаты, Латвияның Халыҡ советы һәм Сатверсма Йыйылышы депутаты. 1930 һәм 1933 йылда Латвия президентлығына кандидат була.
1944 йылдың 17 мартында Латвия Үҙәк Советы Меморандумына ҡултамға ҡуйыусыларҙың береһе. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, дүртенсе сейм рәйесе булараҡ, 1944 йылда Латвия Үҙәк Советы Латвия президенты вазифаһын башҡарыусы итеп һайлай.
Бруно Калныньштың атаһы. 1926 йылда II класлы 19267 йылда I класлы Өс Йондоҙ Ордены менән бүләкләнә.
# Вымчук

Вымчук — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шарна йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Вымчук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012946
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001294
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1936 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1936 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1936 MCMXXXVI |
| Юлиан стилендә | 1935 — 1936 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2688 — 2689 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7444 — 7445 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5696 — 5697 ה'תרצ"ו — ה'תרצ"ז |
| Мосолман календары | 1355 — 1356 |
| Боронғо әрмән календары | 1385 ԹՎ ՌՅՁԵ |
| Ҡытай календары | 4632 — 4633 (с 24 январь) 乙亥 — 丙子 синяя свинья — красная мышь |
| Эфиопа календары | 1928 — 1929 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1992 — 1993 |
| - Шака самват | 1858 — 1859 |
| Иран календары | 1314 — 1315 |
1936 (бер мең туғыҙ йөҙ утыҙ алтынсы) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1936 йылы, 2 мең йыллыҡтың 936 йылы, XX быуаттың 36 йылы, XX быуаттың 4 ун йыллығының 6 йылы, 1930 йылдарҙың 7 йылы.

# 1936 йыл
## Ваҡиғалар

* Башҡорт АССР-ына СССР составындағы союздаш республика статусы биреү тәҡдиме рәсми рәүештә кире ҡағыла.

# 1936 йыл
## Тыуғандар

* 7 февраль — Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы, башҡорт фольклорсы-ғалимәһе, филология фәндәре докторы.
* 21 февраль — Йәһүҙин Муса Садиҡ улы, башҡорт шағиры.
* 25 февраль — Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы, башҡорт радиоһының тәүге дикторҙарының береһе, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы (1993).
* 9 апрель — Барый Ноғоманов, башҡорт яҙыусыһы.
* 9 апрель — Ғәлим Дәүләди, башҡорт шағиры, яҙыусы.
* 15 апрель — Сәғитов Тайфур Барый улы, яҙыусы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986).
* 2 май — Мөхәмәтдинов Радил Ҡыяметдин улы, Башҡортостандың күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәре, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты, профессор.
* 14 май — Уразаев Мәхмүт Һибәт улы, башҡорт яҙыусыһы.
* 15 июль — Аллаярова Нажия Һибәт ҡыҙы, йырсы, БАССР-ҙың халыҡ (1977), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1982) артисткаһы.
* 19 сентябрь — Гөлли Мөбәрәкова, башҡорт театр актёры, педагог һәм режиссёр, СССР-ҙың халыҡ артисы, Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.

# 1936 йыл
## Вафат булғандар

* 11 апрель — Ризаитдин Фәхретдин, күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе, яҙыусы, шәрҡиәтсе һәм дин әһеле. Эске Рәсәй һәм Себер Үҙәк диниә назараты мөфтөйө һәм рәйесе (1923—1936).
* 18 июнь — Максим Горький, рус яҙыусы, прозаик, драматург.
* Манатов Шәриф Әхмәтйән улы, башҡорт дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, Башҡортостан автономиялы республикаһын нигеҙләшеүселәрҙең береһе.
* Фәхретдинов Ғабдрахман Ризаитдин улы, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәрҙәренең береһе, «Башҡорт хөкүмәтенең теле» гәзите мөхәррире.
* Шафиҡ Әминев Тамъяни, башҡорт сәсәне.