yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Изге Троица ғибәҙәтханаһы (Чернецов утары)

Изге Троица ғибәҙәтханаһы— Ростов өлкәһе Ҡыҙыл Сулин районының Чернецов утарында төҙөлгән.

# Изге Троица ғибәҙәтханаһы (Чернецов утары)
## Тарихы

1877 йылда Чернецов ҡасабаһының крәҫтәин йәмғиәтенең ышаныс ҡағыҙы буйынса ер биләүсе Семен Данилович Соколов Дон епархияһына сиркәү төҙөү үтенесе менән мөрәжәғәт итә (әйтелгән ҡасабала). Каменский епискобы ярҙамсыһы И. Пашинский рапорты буйынса был үтенес башта кире ҡағыла. Әммә 4 йылдан һуң 1882 йылда Троица сиркәүе килеүселәр аҡсаһына төҙөлә. Исемлектә сиркәү бинаһы таштан ике ҡатлы, ҡабырғаһында башняһы бар, ҡыйығы тимер менән ябылған тип билдәләнә. Сиркәүҙең штаты Изге Синод тарафынан 1882 йылда раҫлана, унда рухани, псаломсы, просфорня була. Сиркәү бай йыһазландырылған. Совет власы йылдарында ғибәҙәтхананың башняһы емерелә, көмбәҙе алып ташлана һәм ул оҙаҡ ваҡыт иген келәте булып ҡулланыла. Ғибәҙәтхана эргәһендә шулай уҡ Чернецов ауылы мәҙәниәт йорто төҙөйҙәр, әлеге көндә уның тәҙрәләренән ярым емерек Изге Троица сиркәүе күренеп тора.

# Изге Троица ғибәҙәтханаһы (Чернецов утары)
## Руханиҙары

* 1882—1896 — Колпиков Николай Васильевич. Бронза тәре һәм Андреев таҫмаһында «1853-1856 йй. иҫтәлегенә» миҙалы менән бүләкләнгән
* 1896 — Орехов Иоанн Иоаннович. «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» бармицаһы менән бүләкләнгән (1904 й.)
# Гөбөргәйелдәрҙе өйрәтеүсе

Гөбөргәйелдәрҙе өйрәтеүсе (төр. Kaplumbağa Terbiyecisi) — Ғосман Хәмди Бейҙең 1906 һәм 1907 йылдарҙа (ике вариант) төшөрөлгән картинаһы. 2004 йылда картина $3,5 миллионға һатыла һәм әле Истанбулдағы Пера (Pera Museum) музейында тора.
«Гөбөргәйелдәрҙе өйрәтеүсе» картинаһында рәссам Ғосман Хәмди Бей, Ғосман империяһын реформалау йәһәтенән бик һүлпән һәм һөҙөмтәһеҙ сараларҙы килбәтһеҙ, мыштыр гөбөргәйелдәрҙе өйрәтеп маташыу менән сағыштырып, улар араһында сатирик аналогия үткәрә.
Картинала традицион ғосман дини кейемендәге өлкән ир һүрәтләнә. Ул иҙән тәңгәленә уйылған тәҙрә ҡаршыһында най тигән музыка ҡоралын тотоп тора, най менән ул иҙәндә шыуышҡан гөбөргәйелдәрҙе өйрәтеп булаша.

# Гөбөргәйелдәрҙе өйрәтеүсе
## Тарихи ерлеге

Ғосман Хәмди Бей картинаны Ғосман империяһында социаль һәм сәйәси үҙгәрештәр (Беренсе донъя һуғышы, Ғосман империяһының тарҡалыуы) барғанда төшөрә. Солтан Абдул-Хәмит II-нең реформалары һөҙөмтәһеҙ булып сыға һәм артабанғы сыуалыштарҙы тоҡандыра. Ғосман империяһы ХХ быуат тыуған мәлгә Балҡан ярымутрауының бер өлөшөнә, Төньяҡ Африканың бер өлөшөнә, Кесе Азия һәм Левантаға, Ғәрәбстан ярымутрауының ҙур өлөшөнә эйә булһа ла, территорияһындағы милләтсел хәрәкәттәр һәм сит ил державаларының һөжүмдәре арҡаһында империя тарҡалыр сиккә етә. Былар империяның Беренсе донъя һуғышынан һуң таралып төшөүенә килтерә.
Рәссам картинаһында 1908 йылда буласаҡ Йәш төрөктәр инҡилабының рухы һиҙелә. Был инҡилап солтан власын ҡыйрата һәм Ғосман империяһының төп державалар яғында Беренсе донъя һуғышына инеүенә, артабан Ғосман империяһының бүлгеләнеүенә килтерә.

# Гөбөргәйелдәрҙе өйрәтеүсе
## Картинаның ике версияһы араһындағы айырмалар

«Гөбөргәйелдәрҙе өйрәтеүсе» картинаһының 1906 һәм 1907 йылғы версиялары бер-береһенән әҙерәк айырыла. Картинаның икенсе версияһында биш урынына алты гөбөргәйел төшөрөлгән, йәнә ҡомған һәм стеналағы ғәрәпсә яҙыу өҫтәлгән.
# Һөйөндөк (йылға)

Һөйөндөк йәки Һыуындыҡ (рус. Суундук (Суындык)) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Кваркен, Адамовка, Новоорск райондары биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1828 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 174 км.

# Һөйөндөк (йылға)
## Ҡушылдыҡтары

Йылғалар тамағынан башына ҡарай тәртиптә һанап бирелгән.
* 15 км: Ҡарағанды
* 23 км: Баҙарбай
* 36 км: Джуса
* 49 км: Юлдыбай
* 55 км: Яман-Аҡъяр
* 68 км: Яҡшы-Аҡъяр
* 73 км: Урыҫ кискән
* 89 км: Ҡайраҡлы (йылға)
* 91 км: Ҡайынды
* 100 км: Айҙарәле
* 112 км: Каменка
* 121 км: Байтук
* 128 км: Ҡаработаҡ
* 129 км: Солончанка (Һөйөндөк ҡушылдығы)
* 141 км: Безымянка

# Һөйөндөк (йылға)
## Этимологияһы

Атаманы Һөйөндөк тигән андроним менән дә, Һыу+ун+дыҡ тигән өс өлөштән торған һүҙ тип тә аңлаталар. "Һыуындыҡ" булыуы ла ихтимал"

# Һөйөндөк (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002486
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200248
* Бассейн коды — 12.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тундрино (Хант-Манси автономиялы округы)

Тундрино — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628434, ОКАТО коды — 71126944002.

# Тундрино (Хант-Манси автономиялы округы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Тундрино (Хант-Манси автономиялы округы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Нелобка

Нелобка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Салда (№1068 Нижне-Салдинский тоған) йылғаһының уң ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Нелобка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200552
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хмелевка (Сундоба ҡушылдығы)

Хмелёвка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сундоба йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Хмелевка (Сундоба ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015167
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001516
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Түбәнге лужи теле

Түбәнге лужи теле (т.-луж. dolnoserbska rěc, dolnoserbšćina) — ҡөнбайыш славян теле. Ул поляк теленә яҡын (әммә, үрге лужи теле чех теленә яҡын).

# Түбәнге лужи теле
## Телдең таралыуы һәм бөгөнгө торошо

Түбәнге лужи телендә Түбәнге Лужицала һәм Германияның көнсығыш өлөшөндәге Котбус ҡалаһы тирәһендә һөйләшәләр. Был телде белеүселәр һаны 5 меңдән 15 меңгә яҡын, әммә телде актив ҡулланыусылар һаны бынанда аҙыраҡ. Демографик тикшереү мәғлүмәттәре буйынса түбәнге лужи телендә өлкән йәштәгеләр һөйләшә. Йәш быуын, профессиональ карьераға булышлыҡ итә тип, немец теленә өҫтөнлөк бирә.
Телде юғалыуҙан һаҡлап ҡалыу саралары күрелә. Шуларҙың иң мөһиме, телде балалар баҡсаһынан уҡ өйрәнеүҙе маҡсат итеп ҡуйған «Витай-программа»һы. Әммә нәтижәһе ҡәнәғәтләнерлек түгел, шуға ла киләсәккә оптимизм менән ҡарап булмай. Әгәр лужи халҡы үҙ телен һаҡлау буйынса ҡыйыу саралар ҡабул итмәһә, киләсәктә бер-ике быуындан тел юғаласаҡ тигән хәүеф бар.
# Виви Лоран-Текхолм

Виви Лоран-Текхольм (швед. Vivi Laurent-Täckholm; 7 ғинуар 1898 йыл — 3 май 1978 йыл) — Швецияның ғалим-ботанигы һәм балалар яҙыусыһы.

# Виви Лоран-Текхолм
## Биографияһы

Виви Лоран-Текхолм 1898 йылдың 7 ғинуарында Швецияның Дандерюд ҡалаһында тыуған. Ботаниканы Стокгольм университетында өйрәнә һәм 1921 йылда бакалавр дәрәжәһен ала.
1921—1923 йылдарҙа АҠШ буйлап сәйәхәт итә. 1926 йылда ботаника профессоры Гуннар Текхольмға (1891—1933) кейәүгә сыға. Ошо уҡ йылда улар Мысырға күсә һәм төбәк үҫемлектәр донъяһын өйрәнә башлай.
Икенсе донъя һуғышы осоронда Стокгольмдә гәзит корреспонденты булып эшләй, һуғыш тамамланғас Мысырға ҡайта. 1946 йылдан Ҡаһирә университеты профессоры, 1947 йылдан — Александрия университеты профессоры булып эшләй. 1948 йылда Ҡаһирәгә ҡайта. 1952 йылда Стокгольм университетының Почётлы философия докторы булып китә.
Ҡаһирә университетында Ботаника институтын ойоштора. Африкала иң ҙур гербарий йыя, коллекцияға бөтә донъянан, шул иҫәптән Мысырҙан, Ливандан, Ғәрәбстан ярымутрауынан һәм Судандан 100 меңдән ашыу үҫемлектәр инә. Уның Швеция менән бәйләнештәре арҡаһында Стокгольм ауыл хужалығы академияһы Ботаника институтына 700 килограмм китап тапшыра, ә Швеция короле Густав VI Адольф сит ил әҙәбиәтен һатып алыуҙы финанслай. Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек һәм үҫеш мәсьәләләре буйынса Швеция агентлығы (SIDA) ярты миллиондан ашыу китап биттәренә һәм гербарийҙар өлгөләренә микрофильмдар коллекцияһын институтҡу бүләк итә. «Knut and Alice Wallenberg Foundation» фундацияһы ярҙамында университетта электрон микроскоп ярҙамында һеркәне анализлау өсөн лаборатория төҙөлә. Текхолм Ботаника институты менән идара иткән осорҙа штатта 20-нән ашыу профессор булған һәм 2 000-дән ашыу студент уҡыған.
Виви Лоран-Текхолм 1978 йылдың 3 майында Швецияға булғанда вафат була һәм Уппсала ҡалаһының Иҫке зыяратында ерләнә.

# Виви Лоран-Текхолм
## Фәнни хеҙмәттәре

* «Vivis resa». 1923
* Vivis resa II. 1924
* «Sagan om Snipp, Snapp, Snorum». 1926
* En skolflicka berättar. 1927
* "Katt: ". 1936
* «Som husmor i Egypten». 1937
* «Bättre än svarta börsen». 1946
* Hemmet blommar, en liten handbok i krukväxtodling. 1949
* «Faraos blomster: en kulturhistorisk-botanisk skildring av livet i Gamla Egypten». 1951
* «Våra hav: En bok för stora och små». 1978
* «Öknen blommar». 1969
* «Lillans resa till månen: En saga för stora och små». 1976
* «I Egypten närbild». 1964
* «Sagans minareter: En bok om islam». 1971
* «Levande forntid: Strövtåg i Kairomuseet». 1967
* «Egyptisk vardag». 1966
* «Faraos barn: Kopterna i Egypten». 1965
* «Students Flora of Egypt». 1974
# Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы

Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы (8 ноябрь 1962 йыл) — башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).

# Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы
## Биографияһы

Гүзәл Хәсән ҡыҙы Маликова 1962 йылдың 8 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ ҡалаһында тыуған.
1987 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай һәм М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры труппаһына ҡабул ителә, әлеге көнгә тиклем шунда эшләй.

# Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Ляля Моисеевна («Возлюбленная», Р. Байбулатов),
* Мәбрүрә («Аҫылйәр» музыкаль драмаһы, М. Фәйзи пьесаһы буйынса),
* Маруи («Утраченные грёзы» драмаһы, Ә. Атнабаев),
* Октябрина («Мөхәббәткә кәртә юҡ», Н. Ғәйетбаев),
* Мадам Труабаль («Минең ҡатынымдың исеме Морис», Раффи Шарт),
* Ырыу башлығы («Ай тотолған төндә», М. Кәрим),
* Әсә («Артур+Нэнси», Ә. Дилмөхәмәтова),
* Шатмантамаҡ ҡарсыҡ («Алтын йөрәк», С. Сурин),
* Аҡһылыу («Дала ҡыҙы», А. Йәғәфәров),
* Әсә («Ҡыҙыл яулыҡлы тирәк», Сыңғыҙ Айытматов),
* Әбей (ҡырғыҙ режиссеры һәм авторы Нурлан Абдыкадыровтың «Теләк бишеге» мәҫәле).

# Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы
## Фильмдәрҙәге ролдәре

«Ай ҡыҙы» нәфис фильмында Йәмилә роле (Ф. Бүләков сценарийы буйынса, режиссеры Ә. Нурмөхәмәтов).

# Маликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1997)
* «Театр яҙы-2003» Республика фестивалендә «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле»
# Мәшһәд (ерләү урыны)

Мәшһәд (ғәр. مشهد‎; рус. Машхад (место погребения)) — шиғыйҙарҙа шәһиттәрҙе ерләү урыны.

# Мәшһәд (ерләү урыны)
## Ҡулланылышы

Мәшһәд һүҙе абруйлы кешеләр, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең туғандары һәм көрәштәштәре — сәхәбәләр, шиғый имамдары, ҙур дин әһелдәре, әүлиәләр һ.б. ҡәберҙәре өсөн киң таралған атамаһына ҡушымта булып тора. Мәшһәдтең икенсе атамалары ла бар — ҡүббә, маҡам, мазар, имамзада. Ғәҙәттә, мәшһәд зыярат ҡылыу объекты булып тора.

# Мәшһәд (ерләү урыны)
## Топонимикала

Мәшһәд һүҙе «изге» ҡәберлектәр урынлашҡан ҡалаларҙың атамаларында ҡулланыла:
* Али ибн Әбү Талип мәшһәде (Ән-Нәжәф);
* Әл-Хөсәйен мәшһәде(Кәрбәлә);
* Әр-Риза мәшһәде (Мәшһәд).
# Биҙрә

Биҙрә — (урыҫса — ведро) — шыйыҡса һәм бөртөклө есемдәр һаҡлау өсөн һәм ҙур булмаған аралыҡтарҙа уларҙы күсереп йөрөтөү өсөн тәғәйенләнгән һауыт.
Һыу ташый торған биҙрәләр Библияла телгә алына (18:34)
Урыҫ халҡына үлсәү берәмеге булған. Ул шулай уҡ үлсәү берәмеге һаналған мискәнең ҡырҡынсы өлөшөнә тигеҙ булған һәм яҡынса 12,3 литр тәшкил иткән.

# Биҙрә
## Үлсәмдәре

Биҙрәләр 3-тән алып 30 литрға тиклем һыйҙырышлы була. 12 литрлыҡ ҡалай биҙрәләр киң таралған.

# Биҙрә
## Күренеше һәм ҡулланылышы

Иң таралған формаһы- киң өҫлө ҡырҡылған конус рәүешендә. Бындай биҙрәләрҙе бер-береһенең эсенә ултыртып урынды күп алмай һаҡлау уңайлы. Ҡайһы берҙә шыйыҡлыҡты ҡойоп алыу өсөн уңайлы булһын өсөн һемәкле итеп тә сығаралар. Был бигерәк тә ҡул менән һыйыр һауыу өсөн уңайлы.
Цилиндр рәүешле биҙрәләр тотороҡло була, уларҙы фасовка, химик реактивтар, лак-буяуҙар өсөн ҡулланыу өсөн йәтешле. Улар ғәҙәттә герметик ҡапҡаслы була һәм бер-береһенә ултыртып һаҡларға мөмкинлек бирә.
Ҡоҙоҡ биҙрәләре бейек тар цилиндр формаһында булып, ҡоҙоҡтан һыу алыуҙы еңеләйтә. Санитар нормалар буйынса ауыл ерендә ҡоҙоҡ биҙрәһенең ауыҙына селтәр беркетеп ҡуйырға тейештәр, был мал-тыуарҙы эсереүгә тотонолмаһын өсөн ҡуйылған талап.
Хәҙер биҙрәләрҙе төрлө металдан да, пластмассанан да етештерәләр.

# Биҙрә
## Янғын биҙрәләре

Янғын щиттары өсөн конус рәүешле биҙрәләр ҡулланыла, уларҙан һыуҙы, ҡомдо түгеү уңайлы. Бынан тыш, көнкүреш маҡсаттарында файҙаланырға мөмкинлек бирмәй.. Шулай уҡ конус формаһындағы биҙрә Һыу ятҡылыҡтарында ҡалын булмаған боҙҙо тишергә мөмкинлек бирә. , янғын һүндереүселәр янғын һүндереү, емерелгән алырға . XIX быуат аҙағы — XX быуат башында баштүбән ҡырҡылған конус йәки пирамида формаһындағы биҙрәләр ҡулланылған, улар артыҡ һыу түгелеүгә юл ҡуймаған, ә ябай биҙрәләрҙәге һыуҙың ¼ өлөшө генә тәғәйенләнеше буйынса барып еткән.

# Биҙрә
## Башҡорттарҙа биҙрә

Башҡорт теленә биҙрә һүҙе урыҫ теленән килеп ингән Башҡорт халҡы металл биҙрәләр килеп сыҡҡансы ағас силәктәр (күнәктәр) ҡулланған. Шуға күрә биҙрә һүҙенә йыш ҡына силәк , «күнәк» синонимы ҡулланалар. Был бигерәк тә шиғри әҫәрҙәрҙә, йырҙарҙа күҙәтелә.
# Пяша (Хопер ҡушылдығы)

Пяша — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының уң ярына тамағынан 845 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Пяша (Хопер ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005575
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000557
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Немдеж (Немда ҡушылдығы)

Немдеж — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Немдеж (Немда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103756
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Крапивка (Уй ҡушылдығы)

Крапивка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Крапивка (Уй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006515
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300651
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кокманка

Кокманка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пестерь йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кокманка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038613
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103861
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Түбәнге Волга һыу бассейны округы

Түбәнге Волга бассейны округы — рус. Нижневолжский бассейновый округ — Рәсәйҙең 20 һыу бассейны округының береһе (Һыу кодексының 28-се статьяһына ярашлы).
2006 йылда Волга бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын файҙаланыу һәм һаҡлауҙың айырым өлкәһен барлыҡҡа килтереү маҡсаты менән барлыҡҡа килтерелә.
Волга һыу бассейны округының бүлексәләренә 11-се һанлы код бирелгән.
Бассейн киҫемдәре артабан 11.01.00.001 —11.01.00.027 рәт һандарына тиклем бүленгән.
Бүлексәләр:
11.01 — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем — 11.01.01 — Волганың үрге өлөшө , Куйбышев һыуһаҡлағысынан Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем − 11.01.00.001 — Куйбышев һыуһыҡлағысының Волга участогы Ҡазан ҡалаһынан Камское устье ҡала тибындағы ҡасабаға тиклем − 11.01.00.002 — Шишмә башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.003 — Куйбышев һыуһыҡлағысының Кама участогы Кама йылғаһы тамағынан Камское устье ҡала тибындағы ҡасабаға тиклем (Шишмә һәм Волга индерелмәгән) −11.01.00.004 — Оло Черемшан башынан тамағына тиклем − 11.01.00.005 — Куйбышев һыуһыҡлағысы Камское устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан алып Куйбышев гидроузелына тиклем (Оло Черемшан индерелмәгән) − 11.01.00.006 — Суҡ башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.007 — Көтөүлек башынан алып Көтөүлек гидроузелына тиклем − 11.01.00.008 — Оло Кенәле башынан алып тамағына тиклем (Көтөүлек башынан алып Көтөүлек г/у тиклем индерелмәгән) − 11.01.00.009 — Һамар башынан лаып Сорочинск гидроузелына тиклем − 11.01.00.010 — Һамар Елшанка һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем (Оло Кинәл индерелмәгән) − 11.01.00.012 — Чапаевка башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.013 — Сызранка башынан алып Сызрань ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем − 11.01.00.014 — Кесе Ырғыҙ башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.015 — Волга Куйбышев гидроузелынан алып Һарытау гидроузелына тиклем (Суҡ, Чапаевка, Кесе Ырғыҙ, Һамар һәм Сызранка индерелмәгән) − 11.01.00.016 — Оло Ырғыҙ башынан алып Сулаҡ гидроузелына тиклем − 11.01.00.017 — Оло Ырғыҙ Сулaҡ гидроузелынан тамағына тиклем − 11.01.00.018 — Оло Ҡараман башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.019 — Терешка башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.020 — Еруслан башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.021 — Торғон башынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.022 — Волга Һарытау гидроузелынан алып Волгоград гидроузелына (һыуһаҡлағысына) тиклем Оло Ырғыҙ, Оло Ҡараман, Терешка, Еруслан, Торғон индерелмәгән) − 11.01.00.023 — Волга Волгоград гидроузелынан алып Светлый Яр һыу үлсәү посына тиклем − 11.01.00.024 — Волга Светлый Яр һыу үлсәү посынан алып Верхнее Лебяжье һыу үлсәү посына тиклем − 11.01.00.025 — Волга (дельта) Верхнее Лебяжье һыу үлсәү посынан алып тамағына тиклем − 11.01.00.026 — Эльтон күле һәм уға ҡойған йылғалар − 11.01.00.027 — Волганың һул ярындағы тымыҡ өлкәләре йылғалары (Эльтон күле индерелмәгән)
# Баган (йылға)

Баган — Рәсәй йылғаһы. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ивановка күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 364 км.

# Баган (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тополь күле һәм Бурла йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000412115200052768
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205276
* Бассейн коды — 13.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәстүрә

Мәстүрә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Татар ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Мәстүрә
## Этимологияһы

Мәстүрә башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда ғәрәптәрҙән килгән, ғәр. — тоғро, саф мәғәнәһен аңлата.

# Мәстүрә
## Билдәле шәхестәр

Сәхәүетдинова Мәстүрә Низам ҡыҙы (7 ғинуар 1903 йыл — 2 март 1996 йыл) — инженер‑архитектор, дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ында ҡатын-ҡыҙҙарҙан тәүге халыҡ комиссары. 1936 йылыдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторы (1993).
Саҡаева Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙы (15 ғинуар 1916 йыл — 16 май 2007 йыл) — табип-нефролог. 1947—1990 йылдарҙа Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы табибы, шул иҫәптән 1958—1984 йылдарҙа бөйөр ауырыуҙары бүлеге мөдире. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1966), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1956).

# Мәстүрә
## Билдәле кешеләрҙең ҡатындары

Вәлидова Мәстүрә Хәбибрахман ҡыҙы — хәҙерге Ишембай районы Һайран ауылы имамы Хәбибрахман хәҙрәттең ҡыҙы, Зәки Вәлидиҙең бер туған ҡустыһы Вәлидов Ғәбдерәүеф Әхмәтшаһ улының ҡатыны, Маннанова Роза Ғәбдерәүеф ҡыҙының әсәһе.
Әлмөхәмәтова-Фәйзуллина Мәстүрә Ғилман ҡыҙы (1898—1974) — Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улының ҡатыны. Ҡыҙҙары — Роза.
Шаһимарҙанова Мәстүрә — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, СССР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты Шаһимарҙанов Фазыл Вәлиәхмәт улының ҡатыны.
Алтынбаева Мәстүрә Гәрәй ҡыҙы — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы кавалерисы, гвардия кесе сержанты, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры Алтынбаев Сәмиғулла Ғиләж улының ҡатыны, 7 бала әсәһе.

# Мәстүрә
## Ябай ҡатын-ҡыҙ

Ғафарова Мәстүрә Әмерғәзе ҡыҙы (1895, Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Илсекәй ауылы — 1962, Башҡорт АССР-ы Салауат районы Илсекәй ауылы) — ябай колхозсы, алдынғы ураҡсы, 5 балаға (Ғәлләм, Шәрифә, Фәйзрахман, Шәһиәхмәт, Сәүиә) ғүмер биргән.

# Мәстүрә
## Мәҙәниәттә

Мәстүрә «Йырланмаған йыр» — Мостай Кәрим. Башҡорт дәүләт академия драма театры артистары Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы һәм Нафиҡова Асия Заҡуан ҡыҙы тыуҙырған образ.
Мәстүрә «Ауылға ҡыҙҙар килде» — Наил Ғәйетбай. Милли йәштәр театры артисы Сәлимгәрәева Рәмилә Миңлеғәли ҡыҙы менән Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим ҡыҙы унаған роль.