yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Калбакая

Калбакая — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының уң ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Калбакая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100236
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Петров йорто (Дондағы Ростов)

Петров йорто ( Домбровский йорто) — Дондағы Ростов ҡалаһы, Пушкин урамы, 115-се һанлы йорт. ХIХ быуат аҙағында Ростов архитекторы Николай Александрович Дорошенко проекты буйынса төҙөлгән. Йортта 1959 йылда Ростов өлкә һынлы сәнғәт музейы урынлаша. Бина төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Петров йорто (Дондағы Ростов)
## Тарих

Йорт XIХ быуат аҙағында төҙөлгән. Йорттоң беренсе хужаһы А. А. Домбровский була, ул йортон тиҙ арала һатып ебәрә. Билдәле булыуынса, йорт 1898 йылда Владикавказ тимер юл идаралығына ҡарай.
ХIХ быуат аҙағында Владикавказ тимер юл идаралығы тимер юл өсөн ер алыу тураһында бик оҙайлы суд процессы алып бара. участкаһы һатып алыу менән бәйле. Шул саҡта юл етәксеһе был эштә еңеп сыҡҡан адвокатҡа Домбровский йорто бүләккә биреләсәк тип иғлан итә. Тимер юл мәнфәғәтен яҡларға Ростов адвокаты Аполлон Петрович Петров тотона һәм ул был процеста бик отошло еңеп сыға. Шуның һөҙөмтәһендә ул Владикавказ тимер юл идаралығының юрисконсульты итеп тәғәйенләнә һәм бүләккә Домбровский йортон ала.
Пушкин урамындағы йортта Петров ҡатыны һәм балалары менән бергә йәшәй. Йорт рәсми рәүештә уның ҡатыны Софья белмәгән 1913 йылдан алып йорттоң рәсми хужаһы Петровтың ҡатыны Софья була. Октябрь революцияһынан һуң Петровтар Франция дәүләтенә күсеп китәләр. 1920 йылда йортто милли милеккә әйләндерәләр һәм 1920 йылда унда Балалар коммунаһы урынлаша, аҙаҡ ул Мәғариф хеҙмәткәрҙәре йортона, һуңынан Таусылар Союзы йортона әйләнә. 1930 йылда йортта Ростовоблсов-промкооперация, «Спартак» физкультура йәмғиәте һәм Облместпром урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң йорт өлкә төҙөлөш һәм архитектура бүлегенә тапшырыла. Был осорҙа йорт өҫтөнә мансарда төҙөлә, бинала бетон баҫҡыстар ҡуйыла, ағас терраса һәм баҡсалағы мәрмәр фонтан һүтеп алына. Шул уҡ ваҡытта йорттоң семәрле ишектәре һәм камины юҡҡа сыға. 1959 йылда бина Ростов өлкә һынлы сәнғәт музейына тапшырыла.

# Петров йорто (Дондағы Ростов)
## Архитектура

Петров йорто эклектика рухында төҙөлгән, уны биҙәүҙә барокко, классицизм һәм ренессанс мотивтары бергә ҡушылған. Төп (көньяҡ) фасад Пушкин урамына сыға, ул асимметрик композициялы. Төп ҡаттағы тәҙрәләр арһындағы стеналар композит ордерлы колонналар менән биҙәлгән. Тәҙрә уйымдары ярым циркуль формаһында һәм йоҙаҡ таштар менән тамалана. Архивольттар кариатидаларға таянған. Ҡунаҡ күтәрмәһе өҫтөндә геральдик тамға тора. Тәҙрә өҫтөндәге фриздар һылап эшләнгән элементтар : ҡатын-ҡыҙ башы, грифондар, үҫемлек биҙәктәре һәм картушалар менән биҙәлгән. Балюстрадала балясиналар һәм тумбалар рәт-рәт итеп теҙелгән.
Пушкин урамынан йорт таш нигеҙгә баҫтырылған биҙәкле тимепҙән сүкеп эшләнгән ҡойма менән бүленеп айырылған. Төньяҡ фасад яғында хужалыҡ ҡаралтыһы тора. Элек участкала ат һәм мал һарайы торған.
Мәрмәр баҫҡыслы ҡунаҡ вестибюле янында ике ҡат бейеклегендәге төп залдар урынлашҡан. Стеналар коринф пилястрҙары менән биҙәлгән, ишектәр архивольттар менән билдәләнгән, йор түшәме гипс менән һылап биҙәлгән. Тәүҙә цоколь ҡатында аш-һыу бүлмәһе, ҡаҙанлыҡ, хеҙмәтселәр бүлмәләре урынлашҡан булған. Ашамлыҡтар юғары ҡатҡа махсус эскалатор ярҙамында бирелгән.
</gallery>
# Печерья

Печерья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северная Тошемка йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Печерья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200008802
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200880
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Диди-хеви

Диди-хеви (груз. დიდიხევი) — Грузия йылғаһы. Грузияның төньяҡ-көнсығышындағы тарихи һәм географик Тушетия өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пирикительская Алазань йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
# Урманка

Урманка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Урманка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006355
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300635
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бурылса (ауыл)

Бурылса рус. Бурунча — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районы Бурылса ауыл советы составындағы ауыл.

# Бурылса (ауыл)
## Географияһы

Ауыл Һаҡмар ҡушылдығы Оло Эйек йылғаһы буйында район үҙәге Һарыҡташ ҡасабаһынан туранан төньяҡ-төньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 36 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Бурылса (ауыл)
## Тарихы

Ауылға 1791 йылда Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙенән генерал-лейтенант Мансуров үҙенең бында күсенгән крепостной крәҫтиәндәре өсөн нигеҙ һала. Тәүҙә ауыл генерал исеме менән Александровка тип аталған.
1796 йылда Бурылсала 15 йорт-ихата иҫәпләнә, уларҙа 131 кеше йәшәй. 1811 йылдан коллегия асессоры Андрей Иванович Сапожниковтың Богдановка ауылы ла телгә алына башлай. Уныһы Бурылса йылғаһы буйлап һул ярында урынлашҡан һәм 1960-сы йылдарҙа Бурылса ауылы составына ингән. 1901 йылда Бурылсала 118 йорт-ихата һәм 824 кеше иҫәпләнгән, ағас сиркәүле ауыл булған. Совет заманында Бурылсала «Ҡыҙыл байраҡ» колхозы, ә Богдановкала «Красная Нива» колхозы эшләй.

# Бурылса (ауыл)
## Этимологияһы

Ауылға исем биргән Бурылса йылғаһының атамаһы йылҡы малы төҫө — бурылдан алынған. Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев «Местные названия Оренбургской области. Историко-топонимические очерки» тигән китабында гидронимдың килеп сығышын бурыл — урыҫ телендәге чалый — төшөнсәһе менән аңлата. Икенсе бер риүәйәттә, йылғала Бурынса исемле ҡыҙ батып үлгән, гидроним шул фажиғә менән бәйле, тип аңлатыла
Башҡорт теленең 2 томлыҡ һүҙлегендә Бурыл һүҙенең аңлатмаһы: Буҙ менән ҡара ҡатнаш йылҡы төҫө; шул төҫтәге атты ла бурыл тип йөрөтәләр.

# Бурылса (ауыл)
## Халҡы

2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса бында 449 кеше (урыҫ 93 %) йәшәгән, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса — 436.
# Мүклеһаҙ һаҙлығы

Мүклеһаҙ һаҙлығы (рус. болото Муклесаз) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы биләмәһендә урынлашҡан комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы (2018). Һаҙлыҡ майҙаны — 3,6 гектар, ә һаҡлау зонаһының майҙаны — 6,3 гектар.

# Мүклеһаҙ һаҙлығы
## Тасуирламаһы

Мүклеһаҙ һаҙлығы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы Ҡәҙер ауылынан көнбайышҡа табан 200 метр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2018 йылдың 18 сентябрҙәге «Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил, Ауырғазы, Бишбүләк, Бөрө, Илеш, Ишембай, Кушнаренко, Миәкә һәм Учалы райондарында Башҡортостан Республикаһының тәбиғәт объекттарын һәм тәбиғәт ҡомартҡыларын иғлан итеү тураһында» 474-се ҡарарына ярашлы Мүклеһаҙ һаҙлығы комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы статусына эйә була.
Һаҡ зонаһы сиктәрен һүрәтләү:
* төньяҡтан — 55°21’21,93" (төньяҡ киңлек), 54°1’59,3" (көнсығыш оҙонлоҡ);
* көньяҡтан — 55°21’9,91" (төньяҡ киңлек), 54°2’15,16" (көнсығыш оҙонлоҡ);
* көнбайыштан — 55°21’17,56" (төньяҡ киңлек), 54°1’56,43" (көнсығыш оҙонлоҡ);
* көнсығыштан — 55°21’17,16" (төньяҡ киңлек), 54°2’19,28" (көнсығыш оҙонлоҡ);
* тәрәнлеге — 35 м.
Һаҙлыҡта һирәк осраған үҫемлек — бәләкәй ҡыуыҡлы үлән үҫә.
Мүклеһаҙ һаҙлығында хужалыҡ һәм башҡа эшмәкәрлеккә индерелгән төп сикләүҙәр:
* етештереү һәм ҡулланыу ҡалдыҡтарын, ағыулы химикаттарҙы туплау, эшкәртеү, утилләштереү һәм күмеү урындарын урынлаштырыу;
* зыярат, мал үләкһәләре урынлаштырыу;
* етештереү объекттарын урынлаштырыу;
* файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу;
* тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлауҙы теләһә ниндәй боҙоуға килтереүсе башҡа эшмәкәрлек.
Әйтергә кәрәк, тыйыу режимы махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәһенең сиктәре сиктәрендә тәүге һыулы горизонттың төбөнә тиклем ғәмәлдә була.
Тәбиғәттән файҙаланыуҙың һәм башҡа хужалыҡ эшмәкәрлегенең төп рөхсәт ителгән төрҙәре:
* тәбиғи комплекс территорияһына химик бысраныу хәүефе булмағанда һәм йәмәғәт экологик экспертизаһы үткән осраҡта капиталь төҙөлөш, шул иҫәптән үткәргес торбалар һалыу;
* емеш-еләк йыйыу;
* бесән сабыу;
* мал көтөү;
* сәсеү һәм һөрөү эштәрен алып барыу, һунарсылыҡ;
* баҡсасылыҡ һәм йәшелсәселек алып барыу.
# Гоголь урамы (Өфө)

Гоголь урамы Өфө ҡалаһының Ленин һәм Киров райондары биләмәһендә урынлашҡан. Зәки Вәлиди урамынан башланып һәм Достоевский урамы менән тамамланып, көньяҡтан төньяҡҡа ҡарай һуҙыла.

# Гоголь урамы (Өфө)
## Тарихы

Башта Гоголь урамы Ырымбур губернаһы губернаторы Яков Владимирович Ханыков хөрмәтенә аталған була. 1901 йылда хәҙерге исемен ала. Урам 1891 йылда бында фатирға (1-се һанлы йорт) йырсы Фёдор Шаляпин төшөүе менән билдәле.
Гоголь урамында йәһүдтәрҙең ағас ғибәҙәт йорто урынлашҡан булған, ул XIX быуат аҙағында төҙөлгән һәм 1930 йылда ябылған. Өфө гарнизоны казармалары янында 1830—1839 йылдарҙа төҙөлгән казарма стенаһы һаҡланып ҡалған.

# Гоголь урамы (Өфө)
## Хәҙерге торошо

Гоголь урамы — тыныс, халҡы күп булмаған һәм хәрәкәттәре сикләнгән урам. Унда урынлашҡан:
* Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы
* Сауҙагәр М. А. Лаптевтың 1912—1913 йылдарҙа төҙөлгән айырым йорто. 1919 йылдан алып бында М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы (1920 йылда асыла)
* Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы — 1939 йылдың 20 ғинуарынан алып
* Гоголь һәм Карл Маркс урамдары араһында заманса «Капитал» бизнес-үҙәге.
# Иманғолов Сулпан Ғоссам улы

Иманғолов Сулпан Ғоссам улы (1 ғинуар 1932 йыл — 9 ғинуар 2001 йыл) — башҡорт журналисы һәм сатирик шағиры, СССР Журналистар (1958) һәм Яҙыусылар (1981) союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Шәһит Хоҙайбирҙин (1996) һәм Булат Рафиҡов (2001) исемендәге премиялар лауреаты.

# Иманғолов Сулпан Ғоссам улы
## Биографияһы

* Сулпан Ғоссам улы Иманғолов 1932 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Маҡар районы (Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы) Урман-Бишҡаҙаҡ ауылында тыуа.
* 1958 йылда Стәрлетамаҡ мәҙәниәт-ағартыу училищеһын тамамлай.
* 1958 йылда «Ударсы» гәзите хеҙмәткәре.
* 1962 йылдан алып Мәләүез районының «Путь Октября» гәзите (1965 йылдан мөхәррир урынбаҫары) хеҙмәткәре.
* 1961—1963 йылдарҙа ситтән тороп Мәскәүҙә журналистар мәктәбендә уҡый.
* 1971 йылдан алып Мәләүез район Советы башҡарма комитетының бүлек мөдире.
* 1974—1992 йылдарҙа «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы хәбәрсеһе.
* 2001 йылдың 9 ғинуарында Мәләүез ҡалаһында вафат була, тыуан ауылы Урман-Бишҡаҙаҡ зыяратында ерләнә.

# Иманғолов Сулпан Ғоссам улы
## Ижады

Иманғолов Сулпан Ғоссам улы башҡорт шиғриәтенә сатирик шағир булараҡ аяҡ баҫа. Уның «Тел тирмәне» исемле тәүге сатирик һәм юмористик шиғырҙар китабы 1969 йылда донъя күрә. Ул артабан да сатира һәм юмор өлкәһендә уңышлы ижад итә. «Сатира еңгәм» (1974), «Күҙлекле һуҡыр сысҡан» (1985) китаптарына ингән фельетон һәм мәҫәлдәрендә, «Салыш көҙгө» (1980), «Таш ҡурсаҡ» (1991) йыйынтыҡтарына ингән сатирик шиғырҙарында ришүәтселекте, мутлашыуҙы фаш итә, хөрәфәттәрҙән һ.б. әсе көлә. Башҡорт балалар шиғриәтен «Аҡландағы мәктәптә», «Тәмле ҡояш», «Йәшен-ҡылыс сере» китаптары менән байыта. С. Иманғолов шулай уҡ күп йылдар дауамында публицистика өлкәһендә әүҙем ижад итә. Ул бик күп юлъяҙмаларында, ижади портреттарында һәм тарихи очерктарында үткәнде лә, хәҙерге тормошто ла өйрәнә. Уның бер төркөм иң һәйбәт публицистик әҫәрҙәре «Ғүмер бураҙналары» (2007) исемле очерктар китабында донъя күрҙе.

# Иманғолов Сулпан Ғоссам улы
## Маҡтаулы исемдәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993);
* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1996);
* Булат Рафиҡов исемендәге премия лауреаты (2001).

# Иманғолов Сулпан Ғоссам улы
## Китаптары

* Тел тирмәне. Өфө, 1969 й.
* Сатира еңгәм. Өфө, 1974 й.
* Күҙлекле һуҡыр сысҡан. Өфө, 1985 й.
* Салыш көҙгө. Өфө, 1980 й.
* Таш ҡурсаҡ. Өфө, 1991 й.
* Йәнтөйәктә — беҙҙең йөрәк.
* Аҡландағы мәктәптә
* Тәмле ҡояш
* Йәшен-ҡылыс сере
* Тауис-Тауыҡ
* Ғүмер бураҙналары. Өфө, 2007 й.
# Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы

Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы (13 декабрь 1954 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы
## Биографияһы

Рафаил Вәһит улы Ғибәҙуллин 1954 йылдың 13 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Башҡорт. Юғары белемле, 1978 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған. Тау инженер-электригы, тау инженеры (1988 йыл). Артабан Мәскәү дәүләт университетын тамамлай. Социологик фәндәр докторы (1990). Профессор.
1978—1980 — СССР Ҡораллы Көстәре сафында хеҙмәт итә, взвод командиры, яғыулыҡ-майлау частары хеҙмәте начальнигы.
1980—1985 йй. — БАССР-ҙың комсомол һәм профсоюз органдарында эшләй.
1981—1985 йй. — Профсоюздарҙың Үҙәк Комитетының Башҡортостан Республикаһы буйынса хеҙмәт техник инспекторы.
1985—1992 йй. — «Когалымнефтегаз» производство берекмәһенең цех начальнигы, идаралыҡ начальнигы урынбаҫары, «Ватьеганнефть» нефть-газ табыу идаралығының профкомы рәйесе, Когалым ҡалаһының Көнбайыш Себер нефть ятҡылыҡтарын башҡорт нефтселәре отряды составында, ЦНИИ берекмәһендә бүлек начальнигы булып, үҙләштергән, «Когалымнефтегаз» производство берекмәһенең цех начальнигынан алып бүлек етәксеһенә тиклем юл үткән.
1992—1995 йй. — РФ «Лукойл-Уралнефтегаз» генераль директор урынбаҫары, генераль директоры.
1995—1996 йй. — «Роснефтеэкспорт» ААЙ-е башҡарыусы директоры (Мәскәү ҡалаһы).
1996—1998 йй. — «Башкирнефтепродукт» ААЙ-те структураһында етәксе вазифалары (Өфө ҡалаһы).
2000—2003 йй. — «Региональный трастовый центр» НП директоры.
2003—2006 йй. — «Энергонефтегаз-сервис» ЯСЙ-те генераль директоры.
2006—2012 йй. — «Стройинвест» инвестицион компанияһы" генераль директоры.
2012 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил.
60-тан ашыу фәнни хеҙмәттәре һәм баҫмалары бар.

# Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы депутаты итеп һайлана (сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ комитеты ағзаһы)
Өфө ҡала советы депутаты, гуманитар мәсьәләләр комитеты рәйесе, 1-се саҡырылыш Өфө ҡала округы Советының президиум ағзаһы.

# Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Ватан алдында хеҙмәттәре өсөн» орденының II дәрәжә миҙалы
* «За развитие нефтегазового комплекса России» миҙалы
* «За заслуги перед городом Уфа» миҙалы
* Рәсәй сәнәғәте һәм энергетикаһы министрлығының Почёт гамоталары
* Рәсәй нефть һәм газ сәнәғәтселәре союзының Почёт гамоталары
* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының Почёт гамоталары

# Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән. Ҡатыны менән ул һәм ҡыҙ үҫтергәндәр.
# Сахалинская

Сахалинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лабаскова ҡылымығының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.

# Сахалинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204959
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Риу-Негру (йылға)

Ри́у-Не́гру (исп. һәм порт. Rio Negro) — Амазонканың иң ҙур уң ҡушылдығы.

# Риу-Негру (йылға)
## Гидрография

Оҙонлоғо — 2300 км-ҙан ашыу, бассейн майҙаны — 600 000 км², һыу сығымы — 30 000 м³/с.
Йылға Амазонканың иң ҙур уң ҡушылдығы булып тора. Һыуҙарҙың бер өлөшө Риу-Негруға Көньяҡ Американың ҙур йылғаларының береһе булған Ориноко бассейны аша (бифурикация миҫалы булған Касикьяре ҡылымығы буйынса) килә. Һыу кимәленең миҙгел тирбәлеүҙәре ныҡ айырымланған. Ташҡындар осоронда йылғаның сельвалағы киңлеге 35 километрға барып етергә мөмкин.
Үҙенең тамағынан, Манаус ҡалаһы районынан алып 600 километр юғарыраҡ йылғала суднолар йөрөй ала.
# Печелма

Печелма — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының уң ярына тамағынан 430 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Печелма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006205
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000620
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зента Мауриня

Зента Мауриня (латыш. Zenta Mauriņa; 15 декабрь 1897 йыл — 25 апрель 1978 йыл) — Латвия яҙыусыһы, эссеист, М. Ф. Достоевский ижадын өйрәнеүсе, философ һәм тәржемәсе. Латвияла беренсе булып «филология фәндәре докторы» дәрәжәһен алыусы.

# Зента Мауриня
## Биографияһы

Мауриня Зента 1897 йылдың 15 декабрендә Рәсәй империяһы Лифлянд губернаһы Леясциемс ауылында табип Роберт Мауринь һәм уның ҡатыны, пианист Мауриня Мелания ғаиләһендә тыуа. Бала сағы Гробиня ҡалаһында үтә. Биш йәшендә Мауриня Зента полиомиелит менән ауырый, һәм бөтә ғүмере буйы инвалид коляскаһында, ҡот осҡос физик һыҙланыуҙар менән көрәшеп йәшәүгә дусар була.
Лиепая рус гимназияһын тамамлаған (1913—1915). 1921 йылда Зента Мауриня Латвия университетының философия һәм филология факультетына уҡырға инә. Ике йылдан һуң Балтика филологияһы бүлеге буйынса махсуслашыуҙы һайлай. Рига педагогия институтында уҡыта, Латвия университетында лекциялар уҡый. Валмиера халыҡ университетында төп лектор була.
1949 — 1963 йылдарҙа — Упсала университеты доценты. Ғүмеренең һуңғы йылдарын Германияның көньяғында, Бад-Кроцинген тигән ерҙә үткәрә. Унда урындағы зыяратта ерләнгән. Вафат булған урыны — Швейцарияның Базель ҡалаһы.

# Зента Мауриня
## Биографияһы
### Шәхси тормошо

Ире Константин Раудив.

# Зента Мауриня
## Хеҙмәттәре

Беренсе әҙәби баҫмаһы «Libausche Zeitung» гәзитендә — Янис Акуратерстың «Mana vismīļā» хикәйәһенең немец теленә тәржемәһе (1919). Зента Мауриня 1944 йылға тиклем Латвияла барлығы 19 әҫәр баҫтыра: Райнис, Достоевский, Данте тураһында монографиялар, «Поездағы тормош» романы («Dzīves vilcienā») (1941), ваҡытлы матбуғатта күп һанлы хикәйәләр, тәржемәләр һәм башҡа әҫәрҙәре. Һөргөндә ваҡытта 27 хеҙмәте латыш телендә һәм 20 хеҙмәте немец телендә, шулай уҡ итальян, инглиз, рус, швед, голланд, дания һәм фин телдәренә тәржемәләре нәшер ителгән. Үҙ ғүмерендә Латвияла, Германияла, Швецияла, Финляндияла, Австрияла һәм Францияла 600 самаһы асыҡ лекциялар уҡыған. Дөйөм алғанда 70-тән ашыу китап авторы.
Мауриня Зентаның түбәндәге эштәре немец телендә баҫылған:
* Tālais brauciens (Die weite Fahrt) (автобиография)
* Dostojevskis (Dostojewskij) (биографияһы)
* Sirds mozaīka (Mosaik des Herzens) (эссе)
* Prieks Sākumā bija (Im die Anfang Freude war) (хикәйә)
* Mīlētā dzīve — dzīve dzīvotā (Geliebtes Leben — gelebtes Leben) (эссе)
* Portreti Krievu rakstnieku (Schriftsteller russischer Porträts) (эссе)

# Зента Мауриня
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1965 — Эльзас академияһының почётлы ағзаһы (Франция).
* 1968 — «Германия Федератив Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» 1-се дәрәжә орден.
* 1971 — Германия фондынан Конрад Аденауэр исемендәге премия
* 1977 — Бад-Кроцингендың почётлы гражданы.
# Болотов Алексей Павлович

Болотов Алексей Павлович (1803 йыл — 1853 йыл) — Рәсәй империяһы геодезисы, топографы, тәржемәсеһе; Император хәрби академияһының геодезия һәм топография профессоры (хәҙерге Россия Ҡораллы Көстәренең Генераль штабы Хәрби академияһы), Рәсәй Император Армияһының генерал-майоры .

# Болотов Алексей Павлович
## Биографияһы

А. Т. Болотоноң ейәне. Алексей Павлович Болотов 1803 йылдың 17(29) мартында Орел губернаһының Комск өйәҙендә тыуған; дворян. Коллеж асессоры һәм масон Павел Андреевичтың (1771-1850) һәм Марья Федоровнаның (ҡыҙ фамилияһы Шанина) (1778-1858), улы.
Башланғыс белемен өйҙә ала. 1819 йылда Мәскәү университеты пансионында, 1820 йылдан - колонножатыйҙар училищеһында белем ала.
1819 йылда ул атаһы ла ағзаһы булып торған Мәскәүҙең «Ищущих маны» ложаһында масонлыҡҡа алына.
1821 йылда Муравьев колонножатыйҙар училищеһында уҡыуын тамамлағандан һуң, Император батшаһы свитаһы прапорщигы дәрәжәһе бирелә, үҙ училищеһында фортификация уҡытыусыһы итеп билдәләнә. 1824 йылда уҡ ул унда математика уҡытыусыһы итеп билдәләнә. Мәктәп бөтөрөлгәс, баш штабка күсерелә һәм 1828 йылда уны Европа Төркиәһендә хәрәкәт итеүсе армияға ебәрәләр. Был ваҡыт эсендә, ул үҙ инициативаһы менән, дәүләт төшөрөүҙәрендә геодезия һәм топография менән ентекләп таныша, һәм ул бик күп теоретик һәм практик күнегеүҙәр ала, был командование тарафынан билдәләнә.
1832 йылда Император хәрби академияһында был фәндәр буйынса профессорлыҡ кафедраһын биләй. Был вазифала ике тиҫтә йыл дауамында, А. П. Болотов үҙ курсын яҡшыртыу һәм популярлаштырыу хаҡында гел ҡайғырта, бында оло уңыштарға өлгәшә .
А. Болотовтың «Руководство к производству хозяйственной съемки, межевания и нивелирования» (1842 һәм 1856) хеҙмәте Санкт-Петербург Фәндәр академияһының маҡтаулы рецензияһына лайыҡ була. Шулай уҡ уның хеҙмәттәре IV класс Изге Георгий Ордены менән бүләкләнә.
Бынан тыш, Болотов француз ғалимы Луи-Бенжамен Франкерҙың «Полный курс математики» китабын тәржемә итә (1838-1839) .
Ул генерал майор дәрәжәһенә тиклем күтәрелә. 1852 йылдан ул шулай уҡ Хәрби-фәнни комитеттың Генераль штаб бүлеге мөдире булып хеҙмәт итә.
Географик йәмғиәт ағзаһы. 1847 йылдан Ирекле иҡтисади йәмғиәт ағзаһы. 1840-сы йылдарҙа ул классик музыканың үҙешмәкәр концерттарында ҡатнаша.
Алексей Павлович Болотов 1853 йылдың 6 мартында Марсель ҡалаһында вафат була .
Уның көлө 1869 йылда Новгород өйәҙенең Любань ауылынана күсерелгән (йәнәшәлә уның Горки имениеһы булған), унда Петропавлов сиркәүе диуарҙары янында ерләнгән.
Принцесса София Евграфовна Мишецкая менән никахынан уның өс улы (Евграф, Павел, Владимир) һәм ике ҡыҙы (Элизабет һәм Мария) булған.

# Болотов Алексей Павлович
## Һайланған библиографияһы

* «Руководство к геодезии», 1836,
* «Руководство к производству хозяйственно съемки, межевая и неверова», 1842-1856,
* «Руководство к производству хозяйственно съемки, межевая и неверова» (1842 и 1856).
# Кирксхайдунген

Кирксхайдунген (нем. Kirchscheidungen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 365 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,67 км². Диңгеҙ кимәленән 112 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6636 һәм автомобиль коды — BLK.