yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Башкирия-2М

«Башҡортостан-2М» — КР580ВМ80А процессоры ерлегендәге совет 8-разрядлы микрокомпьютер. 1989 йылдан башлап ул Башҡортостандың Өфө ҡалаһында, С. М. Киров исемендәге Башҡортостан ғилми производство берекмәһендә сығарыла.
«Башҡортостан» үҙенә күрә етештереүҙең өҫтәмә продукты була. «Искра» конструкторҙар бюроһында СССР эске эштәр министрлығы заказы буйынса ВМ80 процессоры нигеҙендә АТОС-32/64 станцияһы төҙөлә. Беренсе варианты АРМ-шк «Башкирия» тип аталған — был ундай станция операторының ныҡ үҙгәртелгән эшсе урыны. Ул күләмле тимер өҫтәлдән ғибәрәт була, монитор урынына «Юность» йәки «Шилялис» телевизоры ҡулланылған.
Компьютерҙың икенсе «Башҡортостан-2М» вариантында хәтер 128 КБ тиклем арттырыла, ПК8000 тибындағы корпус һәм «Электроника МС 3201» мониторы ҡулланыла.

# Башкирия-2М
## Техник характеристикаһы

* Процессор: 2 МГц йышлығындағы КР580ВМ80А, эшләү тиҙлеге — секундына 500 мең операция
* Хәтер: ОЗУ — 128 КБ, шул иҫәптән 24 КБ видеопамять (12-шәр КБ-лыҡ ике бит)
* Таймер: КР580ВИ53-гә 32-разрядлы счётчик
* КР580ВН59-ға өҙөлөүҙәр контроллеры
* Сығарма ҡоролма: көнкүреш телевизоры, монитор
* Сағылдырыу режимы: 384 × 256 нөктә, 64 төҫ палитраһынан 4 төҫ, ике видео-бит.
* Тауыш: эсенә индереп эшләнгән динамик, 32 Гц — 48 кГц
* Клавиатура: 75 клавиша
* Тышҡы хәтер:
** көнкүреш магнитофоны
** КР1818ВГ93-кә дисковод контроллеры, ике тышҡы 5,25 дюймлыҡ дисковод, 800 КБ-лыҡ дискеталар
** Порт:
** эҙмә-эҙлекле (КР580ВВ51А)
** параллель (КР580ВВ55), принтер тоташтырыу өсөн
** джойстик
** бүлеү айырыһы — тышҡы даими хәтер ҡоролмаһын (ПЗУ) тоташыу өсөн ҡулланылған
Төҙөлөшө — моноблок: системалы блок клавиатура һәм ~42V (арттан уң яҡтан корпусҡа энергия сығанағының ҙур радиаторы сығарылған) кәрәкле энергия сығанағы менән тоташтырылған, тышҡы энергия сығанағы 220V/42V.
Эҙмә-эҙлекле порттарҙа «ток элмәге» тибындағы локаль селтәр тормошҡа ашырыла.

# Башкирия-2М
## Программа менән тәьмин итеү

* Операцион система CP/M
* Текст редакторы, график редакторы, электрон таблицалар, музыкаль мөхәррир
* Интерпретатор BASIC, программалау теле Logo
* Turbo Debugger көйләүсеһе
* Уйындар
Күп программалар 1990 йылдар тирәһендә Өфө ҡалаһындағы «Hacker club» программистар клубында төҙөлгән һәм башҡа платформаларҙан яраҡлаштырылған.
# Вош-Юган (Мозям ҡушылдығы)

Вош-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мозям йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Вош-Юган (Мозям ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302219
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ашока (фонд)

Ашока, Ашока: Йәмәғәт өсөн инновациялар (ингл. Ashoka, ингл. Ashoka: Innovators for the Public) — Америка Ҡушма Штаттарының Колумбия округының закондар йыйылмаһы буйынса эшләгән халыҡ-ара коммерциялы булмаған фонд — эшмәкәрлеге социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә эшләгән ойошмаларҙы һәм кешеләрҙе эҙләү, уларға ярҙам күрһәтеү булған глобаль ассоциация.
«Ашока» — система буйынса социаль эшҡыуарлыҡта инициативаларҙы, феноменды һәм «социаль эшҡыуарлыҡ» һүҙбәйләнешен популяризацияһы менән шөғөлләнгән тәүге ойошма.

# Ашока (фонд)
## Ойошма

1980 йыдың 3 июнендә Билл Дрейтон, McKinsey & Company компанияһының бизнес менән идара итеүҙә элекке консультанты, «Ашока» фондын барлыҡҡа килтерә.
Дрейтонды ойошманың исеменә Ашока исемле һинд дәүләтенең батшаһы һоҡландыра — беҙҙең дәүергә тиклем 273—232 йылдарҙа Маурьйә империяһының хакимы күп ҡан түгелгән һуғышта Көньяҡ Азияның күп өлөшөн, әлеге Афғанстандан башлап Бенгалияға тиклем, һәм артабан көньяҡҡа табан Бенгал ерҙәрен үҙенә буйһондора, шунан һуң ул үҙ принциптарын үҙгәртә. Мәҙәниәтте һәм белем биреүҙе үҫтереү менән тотош ғүмер кимәлен яҡшыртыу — үҙенең хаким булған ваҡытындағы төп маҡсаттары. Әлеге тикшеренеүселәр уйҙары буйынса, Буддизмды донъя диненә үҙгәртеү өсөн был хаким бөтәһенәндә күберәк эш эшләгән.
«Ашока» фондының штаб-квартираһы Америка Ҡушма Штаттарында Виргиния штатында Арлингтон округында урынлашҡан. 2014 йылға ҡарата бөтә донъя буйлап ойошманың 37 региональ офисы асылған.

# Ашока (фонд)
## Эшмәкәрлегенең күрһәткесе
### Финанслау

1981 йылға ҡарата «Ашока» фондының бюджеты 50 000 АҠШ долларҙарына тиң булһа, 2008 йылдың ғинуарына ҡарата 30 млн АҠШ долларҙарына тиклем күбәйә.
2010—2011 йылдарҙағы мәғлүмәттәр буйынса, «Ашока» фондының үҙ активтары 85 млн АҠШ долларҙарына тиң, шул уҡ ваҡытта 5 млн долларҙы инвестиция кеүек ойошмаларға бирә.

# Ашока (фонд)
## Эшмәкәрлегенең күрһәткесе
### Ағзалыҡ

2007 йылға ҡарата ойошмала 60 илдән 1 800 күберәк стипендиат-ағза эшләй. 2011 йылда уларҙың һаны 2 меңде уҙа. Ойошманың үҙ әйтеүе буйынса, 2014 йылда 70 илдән булған 3 меңгә тиклем ағзалар һаны күбәйә.

# Ашока (фонд)
## Эшмәкәрлегенең күрһәткесе
### Ярҙам итеү

«Ашока» фонды күп социаль инициативаларға, уларҙың уйлап табыусыларына һәм етәкселәренә ярҙам итә, улар араһында Dialogue Social Enterprise, D.light, Endeavor Global, Medic Mobile, Root Capital, TMSS, UnLtd, VisionSpring, Waste Concern, Гәмәл Әлбинсәид, Альбина Руис, Ацумаса Тотисако, Сүп-сар банкы, Грегори Диз, Реза Дегати, Джеру Биллимория проектары һәм башҡалар.
# Бабил медицинаһы

Бабил медицинаһы — Бабилдағы медицина. Боронғо Бабил табиптары айырым социаль ҡатлам тәшкил иткән. Бабил медицинаһы дин менән тығыҙ бәйле булған.

# Бабил медицинаһы
## Дин менән бәйләнеш

Дауалау ысулдарының күбеһе тылсым һәм дин йолалары менән бәйле була, ҡайһы бер ауырыуҙарҙың сәбәбе аллаларҙың ҡәһәре төшөү менән аңлатыла. Беҙҙең эраға тиклем 2-се мең йыллыҡтың уртаһына хәтлем Бабил медицинаһы дауалауҙың ғәмәли ысулдарын да, тылсым ысулдарын да ҡуллана, ләкин һуңынан тылсым ысулдарына өҫтөнлөк бирелә башлай. Дауалау һәр ваҡыт Бабил аллалары пантеонынан берәйһенең ҡурсауы аҫтында башҡарыла.
Табиплыҡ ҡурсаусыһы тип Гула алиһә һанала, ул дауалау серҙәрен иң юғарғы өс илаһтан (Ану, Энлиль һәм Эа) өйрәнгән тип ҡарала. Тағы өс алла — Иштар, Син һәм Шамаш — медицинаға туранан-тура ҡағылышлы була, сөнки улар Сулпан, Ай һәм Ҡояш аллалары булып тора. Риүәйәттәргә ярашлы, Иштарҙың һүрәте ауырыуҙы һауыҡтыра алған. Нергал алла инфекцияларға һәм биҙгәктәргә идара иткән.

# Бабил медицинаһы
## Дауалау ысулдары

Табип сирҙе тәбиғи сәбәптән башланған тип тапһа һәм ауырыуҙың һауығырына ышанһа, ул пациентҡа ниндәй дарыуҙар кәрәклеген яҙып биргән. Әгәр сирҙе еңә алмаҫын аңлаһа, дауалауға тотоноп та тормаған. Дарыу рецептары таҡтаташтарға шына яҙыу менән яҙылған. 2015 йылға уларҙың шифрын сисеү тамамланмаған була әле. Ғәмәли табиптар һыҙланыуҙы баҫырға тырышҡан, ә тылсымсы табиптар ауырыуҙы һауыҡтырыу маҡстаын ҡуйған.
Рецептарҙа күп төрлө үҫемлектәр, минералдар һәм хайуандар донъяһы продукттары ҡулланылған. Үҫемлектәрҙән айырыуса финик япраҡтары һәм емештәре, борсаҡ, һуған, ҡыяр, салат-латук һәм һарымһаҡ файҙаланылған. Хайуандар донъяһынан алынған продукттарҙан бал, моллюск ҡабырсаҡтары, ҡан, тиҙәк, һары май, һарыҡ-кәзә тиреһе, балыҡ майы һ.б. киң ҡулланылған. Дарыу формаларынан төймәләр, шәмдәр, тампондар, майҙар һәм онтаҡтарға өҫтөнлөк бирелгән.
Тылсымсы табип дарыуҙар урынына ауырыуҙың сәбәбен теге йәки был илаһ менән бәйләгән һәм, уның менән бәйлнешкә инеп, ауырыуҙы ғәфү итеүен ялбарған. Ауырыуҙы өмөтһөҙ тип тапһа, тылсымсы табип дауалауҙы башлап та тормаған.
Боронғо Бабил табиптары теште хирургик дауалау ысулдарын белмәгән, улар тик һыҙлауҙы баҫа торған пасталар һәм үлән мастикалары ғына тәҡдим иткән.
# Бөтһөн империализм һуғышы

Бөтһөн империализм һуғышы — Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафури шиғыры. 1917 йылда яҙылған. 9 кластар өсөн «Башҡорт теле» һәм «Туған әҙәбиәт» дәрестәре программаһына индерелгән.

# Бөтһөн империализм һуғышы
## Мәжит Ғафуриҙың Октябрь инҡилабы осорондағы ижады

1914 йылда тоҡанған Беренсе донъя һуғышы хеҙмәтсәндәргә бөтмәҫ ауырлыҡтар килтерә, халыҡ тормошондағы ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы тағы ла көсәйткән ҡаза була. Шағир Мәжит Ғафури һуғышты көтөлмәгән ҙур бәлә итеп ҡабул итә. Һуғыш осоронда әҙәбиәттә күҙәтелгән төшөнкөлөк, тормоштан ризаһыҙлыҡ хистәре Мәжит Ғафури ижадында ла сағыла. Бөтә ерҙә емерек харабалар: «... унда һаман ҡан, ҡурҡыныс, көн-төн йыһат... ҡалалар, ауылдар ер менән булған тигеҙ... унда хәсрәт, унда ҡайғы, унда ҡан һәм күҙ йәше» тип яҙа ул, әсенеп.

# Бөтһөн империализм һуғышы
## «Бөтһөн империализм һуғышы» шиғыры

«Бөтһөн империализм һуғышы» шиғыры беренсе тапҡыр 1917 йылдың 22 апрелендә «Ирек» гәзитендә баҫылып сыға. Шиғыр шул уҡ исем аҫтында 1917 йылда Өфөлә «Ҡыҙыл байраҡ» йыйынтығында баҫыла. «Ҡыҙыл байраҡ»тың 1922 йылғы Ҡазан баҫмаһында әҫәр тәүге тапҡыр «Бөтһөн империализм һуғышы» тип атала. Шиғыр 1950, 1954 йылғы йыйынтыҡтарында ла (һуңғыһында «Бөтһөн империализм һуғышы» исемендә) алынған. Уларҙың тәүгеһендә шиғыр һүҙҙәре тәүге баҫмалағындағынан үҙгәртеп алынған.
Бөтһөн империализм һуғышы
| Беҙ ирекле, беҙ граждан, һәммәбеҙ шат, беҙ азат, Тик ана унда һаман ҡан, ҡурҡыныс, көн-төн йыһат. Бында беҙ кешелек өсөн «һәр кем тигеҙ булһын!» тибеҙ, Унда ҡалалар, ауылдар ер менән булған тигеҙ. Бында хөрриәт ауазы ерҙе, күкте яңрата, Унда еҙҙең күп туғандар, тилмереп, телһеҙ ята. | Унда хәсрәт, унда ҡайғы, унда ҡан һәм күҙ йәше, Унда мылтыҡ, унда һөңгө, унда тик туп йәҙрәһе. Ундағы беҙҙең туғандар туп ата бер-береһенә, Ҡырыла унда ниндәй йәндәр, ҡандары ергә һеңә. Ул туғандарҙың ҡулын сисең, улар булһын азат, Ҡысҡырайыҡ беҙ бер юлы: «Бөтһөн һуғыш!.. Бөтһөн йыһат!..» |

# Бөтһөн империализм һуғышы
## Төп фекере һәм художество алымдары

Мәғрифәтсе идеялары менән әҙәбиәткә килгән Мәжит Ғафуриҙың беренсе урыҫ инҡилабы, йәмәғәтселек фекерендә һәм мәҙәниәт тормошонда, әҙәби хәрәкәттә булған етди үҙгәрештәр йоғонтоһонда донъяға ҡарашы революцион демократизмға, ижад алымы тәнҡитле реализмға күсә барҙы. Халыҡ тормошо менән йәшәүе, хеҙмәтсәндәр менән тығыҙ бәйләнеше, үҙгәрештәр осоро мәнфәғәтен ҡайғыртҡан фекергә ҡолаҡ һалыуы Ғафуриҙы ысын мәғәнәһендә халыҡ шағиры итеп күтәрҙе.

# Бөтһөн империализм һуғышы
## «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы

2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итте. Шиғри флешмобта күп кеше ҡатнашты һәм башҡорт халыҡ шағирына булған ихтирамын күрһәтте.
# Чаршан

Чаршан — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пуриянга йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Чаршан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027764
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202776
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пруссия (мәғәнәләр)

Пруссия:
* Пруссия — Үҙәк Европала тарихи регион.
* Пруссия (короллек) — 1701 йылдан 1918 йылға тиклем булған немец короллеғы.
# Агитатор-пропагандист (журнал)

«Агитатор-пропагандист» — ижтимағи-сәйәси журнал. XX быуаттың 20-се йылдарында РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты органы. 1923 йылдан айына 1 тапҡыр урыҫ телендә сыға. Журналда Совет власын яҡларға саҡырған агитацион мәҡәләләр баҫтырыла, большевизм идеялары пропагандалана.
* Был журнал тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Молчанка

Молчанка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Молчанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100489
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хэыль-Кикя

Хэыль-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Толька йылғаһының уң ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Хэыль-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066557
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306655
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пальник-Шор (Хоседа-Ю ҡушылдығы)

Пальник-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хоседа-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Пальник-Шор (Хоседа-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070692
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007069
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рамбинас

Рамбинас (лит. Rambynas) — Неман (Nemunas) йылғаһының уң ярында Рагнета ҡәлғәһе (Рагнит — Ragainė, 1946 йылдан һуң. — Неман) янында бейек булмаған тау (бейеклеге 46 м).
Риүәйәт буйынса, тау түбәһендә литва, прустар һәм ятвягтарҙың юғары аллаһы Перкунға (Пяркунас) ҡобан килтерә торған таш ята. Риүәйәттәр менән күмелгән мәжүси культ ташына сәйер тамғалар уйып яҙылған, һәйләүҙәре буйынса был таш дауалау көсөнә эйә. Элек-электән яҫы таш өҫтөндә байырға теләүселәр, баҫыуында мул уңыш алырға теләүселәр, никахҡа инеүселәр мул саҙаҡаларын ҡалдырған. Барлыҡ Литваның торошо ошо таш менән бәйле тип һанала. 1812 йылда немец колонистары ташты шартлата. 1835 һәм 1878 йылда йылға тау итәген йыуыу сәбәпле тау ишелеп төшә. Ҡот осҡос тауышҡа Рагнитала йәшәүселәр төндә уяна һәм тораҡтарын сығып ҡасалар. Тауҙың бер өлөшө йылғала ағып китә.
1992 йылдан шул уҡ исемдәге төбәк паркы биләмәһенә ҡарай.
Тауҙың атамы аҙыҡ-түлек исемдәрендә («Рамбинас» сыры), предприятие һәм ресторан исемдәрендә ҡулланыла.
# Глебицш

Глебицш (нем. Glebitzsch) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 659 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,12 км². Диңгеҙ кимәленән 91 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6794 һәм автомобиль коды — ABI.
# Кувшинов Леонид Михайлович

Кувшинов Леонид Михайлович (5 август 1914 йыл — 18 август 1973 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, осоусы, полковник (1957). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1957). СССР-ҙың атҡаҙанған һынаусы лётчигы (1959).

# Кувшинов Леонид Михайлович
## Биографияһы

Леонид Михайлович Кувшинов 1914 йылдың 5 авгусында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Преображенск заводы ауылында эшсе ғаиләһендә тыуған. Рус. 1946 йылдан — КПСС ағзаһы.
7 кластан һуң педагогия техникумының 2 курсын тамамлай һәм Йылайыр районының Ҡананикольский ауылында уҡытыусы булып эшләй. 1932 йылдан Мәскәүҙә йәшәй, «Шарикоподшипник» заводында эшләй, аэроклубта уҡый.
Ырымбур хәрби авиация училищеһын, 1937 йылда Борисоглеб хәрби авиация лётчиктар мәктәбен тамамлай. Инструктор-лётчик булып хеҙмәт итә.
1939 йылдан — СССР-ҙың Хәрби-һауа көстәре ғилми-тикшеренеү институтында (НИИ ВВС) осоу-һынау эшендә.
1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Көнбайыш фронтының махсус тәғәйенешле 401-се истребителдәр авиация полкы составында һуғыша. Артабан — ҡабаттан һынау эшендә.
И-185, Як-1б М-105ПА (1942), FW-190D-9 (1944), Як-3Т, Як-9УВ (1945), Як-3 с ВК-107А, Як-9П, «130» (Ла-9), И-301 (МиГ-9) (1946), СМ-12 (1958), СМ-30 самолеттарҙы һынауҙа ҡатнаша. 27 йыл дауамындағы осоу эшендә Л. М. Кувшинов 100-ҙән ашыу самолет төрөн һәм уларҙың модификацияларын үҙләштерә, бер нисә мең ҡатмарлы осош башҡара. Беренсе булып МиГ-17 реактив самолетын һынай. 3152 сәғәт һауала үткәрә. 1947 йылда СССР Һауа флоты көнөндә парадта ҡатнаша (Ла-11 с ПуВРД-ты йөрөтә).
Хеҙмәт бурысын өлгөлө үтәгәне, самолеттарға һәм башҡа техникаға һынау үткәргән ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1957 йылдың 9 сентябрендә полковник Леонид Кувшиновҡа «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
1962 йылдан полковник Кувшинов — запаста. Космонавтарҙы әҙерләүҙә ҡатнаша.
1973 йылдың 18 авгусында вафат була. Мәскәү өлкәһенең Монино ҡасабаһында Монин мемориаль хәрби зыяратында ерләнгән.

# Кувшинов Леонид Михайлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1957 йылдың 9 сентябрендә «Хеҙмәт бурысын өлгөлө үтәгәне һәм самолеттарға һәм башҡа техникаға һынау үткәргән ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн» полковник Кувшинов Леонид Михайловичҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 11103 тапшырыла.
* СССР-ҙың атҡаҙанған һынаусы лётчигы (1959).
* ике Ленин ордены,
* дүрт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары,
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* Миҙалдар.

# Кувшинов Леонид Михайлович
## Хәтер

* Башҡортостандың Йылайыр районы Йылайыр ауылында Леонид Кувшинов йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Симон Будный һәйкәле (Несвиж)

Будный Симон һәйкәле (бел. Помнік Сымону Буднаму) — Бөйөк Литва кенәзлегенең Яңырыү дәүерендәге күренекле эшмәкәре Симон Будный һәйкәле. Белоруссияның Минск өлкәһендәге Несвиж ҡалаһында урынлашҡан. Беларусь Республикаһының Дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә индерелгән.

# Симон Будный һәйкәле (Несвиж)
## Тасуирлау һәм тарихы

Симон Будныйға һәйкәл 1982 йылда Несвиж ҡалаһының Мицкевич урамындағы скверҙа, Божье Тело костелы һәм плебания бинаһы эргәһендә ҡуйылған. Һәйкәлдең авторы — скульптор Светлана Горбунова, архитекторы — Юрий Казаков.
Будный Симон Бөйөк Литва кенәзлегенең Яңырыу дәүерендәге күренекле гуманисы, публицисы, философы, мәғрифәтсеһе булған. Ул Реформация хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашҡан. Несвиж Будныйҙың нәшриәт эшмәкәрлеге менән бәйле. 1560-сы йылдар башында ул бында Матвей Кавечинский һәм Кришковский Лаврентий менән берлектә типография нигеҙләй. Был типографияла ул 1562 йылда Беларусь территорияһында беренсе китапты — «Катехизис» китабын боронғо белорус телендә баҫтырып сығара. Китап, һорау һәм яуап формаһында яҙылған. Симон Будный Несвижда шулай уҡ «Про оправдание грешного человека перед Богом» китабын һәм үҙенең башҡа бер нисә әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.
Һәйкәлдә Симон Будныйҙың бронза һыны баҫып тора. Статуяның бейеклеге 2,85 м, һын 0,65 метр бейеклегендәге гранит постаментта тора. Симон Будныйҙың ҡулында ҡояш эмблемаһы— яҡтылыҡ һәм белем символы төшөрөлгән китап. Фигура ҙур күләмле. Позаһының тыныс пластикаһы кейемендәге бөрмәләрҙең ритмы менән һыҙатланған, был статуяға монументаллек бирә һәм образдың рухи көсөн сағылдыра. Постаменттағы яҙыу белорус телендә — «СЫМОН БУДНЫ».
Туристик маршруттар барышында Симон Будныйҙың һәйкәле менән танышырға мөмкин.
Беларусь Республикаһы почта маркаһында «Сымон Будныйҙың үлеменә 400 йыл» тип яҙылған, марка 1993 йылдың 29 декабрендә сығарылған.
# Ершовка (Тым ҡушылдығы)

Ершовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 177 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ершовка (Тым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203463
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Джебель-Баркал

Джебель-Баркал (ғәр. جبل بركل‎ — Dschabal Barkal, боронғо мысыр. ḏw wˁb — «Изге ҡая») — Борон Нубия тип аталып йөрөтөлгән Судандың төньяҡ өлөшөндә, Нилдың бер бөгәлендә урынлашҡан 98 метрлыҡ ҡая.

# Джебель-Баркал
## Тарихы

Беҙҙең эраға тиклем 1450 йылда Мысыр фирғәүене Тутмос III үҙенең империяһын ошо төбәккә тиклем киңәйтә һәм Джебель-Баркалды үҙенең көньяҡ сиге тип иҫәпләй. Унда ул Напат ҡалаһы эргәһендә үҙенең кампанияһын үткәрә һәм 300 йылдан һуң ул бойондороҡһоҙ Куш короллегенең баш ҡалаһы булып китә. Пийе династияһының 25-се быуындағы Нубия батшаһы Яңы Батшалыҡтың Амон ҡорамын һиҙелерлек ҙурайта һәм ҡалала 20-се йылдағы еңеү стелаһын урынлаштыра.

# Джебель-Баркал
## Емереклектәр

Джебель-Баркал тирәләй емереклектәр 13 ҡорамды һәм 3 һарайҙы үҙ эсенә ала һәм был хаҡта беренсе тапҡыр 1820 йылда Европа тикшеренеүселәре яҙып сыға. 1862 йылда өсөнсө арауыҡ осоронан биш яҙма мысыр офицеры тарафынан табыла һәм Каир музейына килтерелә, әммә бары тик 1916 йылда ғына Дж. Э. Рейснер етәкселегендә системалы тикшереү башлана.1970 йылдарҙан ҡаҙыныуҙарҙы Ла Сапиенца Рим университетының Серджио Донадони етәкселегендәге тикшеренеүселәре алып барһа, 1980 йылдарҙа был эшкә Бостон музейының Тимоти Кендалла етәкселегендәге төркөмө килеп ҡушыла. 2003 йылда Джебель-Баркал ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡылары иҫәбенә индерелә.

# Джебель-Баркал
## Пирамидалар

Джебель-Баркал пирамидалары беҙҙең эраға тиклем III быат менән билдәләнә.
Bar. 1 Беҙҙең эраға тиклем I быуат фирғәүене. Bar. 2 Фирғәүен Теритекас (беҙҙең эраға тиклем 29-25 йылдар)
Bar. 4 Батшабикә Аманирена (?) (Беҙҙең эраға тиклем I быуат)
Bar. 6 Королева Навидемак (беҙҙең эраға тиклем I быуат)
Bar. 7 Фирғәүен Сабракамани (?) (Беҙҙең эраға тиклем III быуат)
Bar. 9 Фирғәүен йәки батшабикә, беҙҙең эраның II быуаты башы.
Bar. 11 Фирғәүен Актисанес йәки Ариамани (беҙҙең эраға тиклем III быуат)
Bar. 14 Фирғәүен Актисанес йәки Ариамани (беҙҙең эраға тиклем III быуат)
Bar. 15 Фирғәүен Каш (?) (Беҙҙең эраға тиклем III быуат)
# Манбасская Рассоха

Манбасская Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Манбас йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Манбасская Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045791
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004579
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0