yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ведедып-Хур

Ведедып-Хур — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Термоть-Ега йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ведедып-Хур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050130
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205013
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тәтеш

Тәтеш — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Тәтеш районының үҙәге.
# Шөғөр

Шөғөр (иҫкесә — Үръяҙы, Үреүҙе) — рус. Шугуровка— Өфө ҡалаһы йылғаһы, Башҡортостан, Рәсәй. Оҙонлоғо — яҡынса 30 км. Ҡариҙел йылғаһының уң ҡушылдығы.
Инеше — Иҫке Турбаҫлы ауылынан төньяҡтараҡ урман массивында. Шөғөргә 7 шишмә һәм Тирмән күленән сыҡҡан 2 ҡылымыҡ ҡоя. Орджоникидзе һәм Калинин райондары аша аға. Калинин районында Ҡариҙел йылғаһына ҡоя.

# Шөғөр
## Тарихы

Шөғөр йылғаһында бик борондан өс тирмән быуаһы булған, исеме лә шунан алып Тирмән күле тип аталған. Яр буйҙарында үҫә барған Өфө ҡалаһын икмәк менән тәьмин итеү өсөн иген үҫтерелгән. Был йәһәттән иң танылған ер биләүсе дворян Гладышевтар булған, уларҙан рус. слобода Шугуровка-Гладышевка биҫтә атамаһы һәм Шөғөр йылғаһы исеме ҡалған. "Пермь йылъяҙмаһы"нда аңлатылыуынса, атама Шөғөр исемле башҡорттоң Өфө үҫешенә индергән хеҙмәттәре өсөн бирелгән
1939 йылға тиклем, беренсе крекинг-завод асылғансы, йылғала бағыр балыҡтары булған. Шул ваҡыттан бирле йылғаны предприятиеларҙың тотонолған һыу ағымы даими бысратып тора: ҡаланың төньяҡ өлөшөндә нефть эшкәртеү предприятиелары һәм ААЙ «Уфахимпром» йыуынтылары, ғөмүмән, шул майҙандарҙан төшкән ҡар һыуҙары, ағынты һыуҙар ҙа төшә. Шөғөр бик бысранып Ҡариҙелгә — Өфө ҡалаһын эсәр һыу менән тәьмин итеүсе төп сығанаҡтарҙың береһенә барып ҡоя.

# Шөғөр
## Фенол менән бысраныу

Шөғөр йылғаһы 1990 йылдың феноллы яҙынан һуң Бөтә СССР-ҙа билдәлелек ала.
   1989 йылдың 22 ноябрендә «Химпром» предприятиеһында 90 куб метр фенол ергә аға. Тейешле саралар күрелмәү арҡаһында 1990 йылдың мартында ҡар һыуҙары менән фенол быуаға ағып төшә.Артабан ул Шөғөр йылғаһына, уныһынан — Ҡариҙелгә, Өфө ҡалаһының көньяҡ эсәр һыу ҡоролмаһына барып етә. Көньяҡ һыу алыу эсә торған һыуҙағы фенолдың максималь күләме яҡынса 30 ПДК тәшкил итә. Фенол өҫтәлеп ағыуын дауам итә һәм көньяҡ һыу алыу ҡоролмаһында фенол рөхсәт ителгән максималь стандарттарҙан 100 тапҡырҙан күберәккә артып китә.
   Шөғөр йылғаһындағы фенол күләме «Химпром» УПО-һынан түбәнерәк 98000 ПДК һәм 101000 ПДК тәшкил итә.
   Өфө халҡына кран һыуын эсеү хәүфле булыуы тураһында мәғлүмәт бирелә. Ағыуланған эсәр һыуҙы ҡулланыусылар һаны 672,876 кешегә етә.
Шөғөр йылғаһы шул ваҡыттан даими иғтибар үҙәгендә.
# Зарипов Сәмиғулла Зариф улы

Зарипов Сәмиғулла Зариф улы (1904 йыл — 10 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

# Зарипов Сәмиғулла Зариф улы
## Биографияһы

Зарипов Сәмиғулла Зариф улы 1904 йылда Башҡортостан Республикаһының Ҡандра районы (хәҙерге Туймазы районы) Сәйрән ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылдың 10 декабрендә (икенсе мәғлүмәт буйынса 2 декабрендә) Ҡандра район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә.
1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Икенсе Тербуны ауылы эргәһендә хәбәрһеҙ юғала. Документтарҙа ҡатыны Зарипова Нәзирә телгә алына.
# Ән-Нури йәмиғ мәсете

Ән-Нури йәмиғ мәсете (ғәр. جامع النوري‎; рус. Собо́рная мече́ть ан-Нури) — Ираҡтың тарихи мәсеттәренең береһе.

# Ән-Нури йәмиғ мәсете
## Урынлашыуы

Мосул ҡалаһында Тигр йылғаһының уң (көнбайыш) ярында урынлашҡан.

# Ән-Нури йәмиғ мәсете
## Тарихы

XII быуатта төҙөлгән. Мосулда Өмәүиҙәр мәсетенән һуң төҙөлгән икенсе мәсет була. Бер нисә тапҡыр үҙгәртеп төҙөлә (һуңғы тапҡыр — 1944 йылда).
2014 йылда был мәсеттә «Ислам дәүләте» лидеры Әбү Бәкер әл-Бағдади "бөтә донъя хәлифәте " иғлан итә.
2017 йылдың 21 июнендә Мосул өсөн һуғышта емерелә. Мәсет үҙе лә, уның манараһы ла юҡ ителә.Коалиция бының өсөн Ислам дәүләтен ғәйепләй, әммә Ислам дәүләте Amaq агентлығы аша мәсет америка авиаһөжүме һөҙөмтәһендә емерелгән, тип белдерә.

# Ән-Нури йәмиғ мәсете
## Архитектура үҙенсәлектәре

Үҙенең көнсығышҡа табан сығып торған « көмөрө» манараһы менән билдәле булған, ул баштағы ҡоролманан ҡалған берҙән-бер өлөшө булып тора.
# Муллабаев

Муллабаев — фамилия.
* Муллабаев Сөләймән Миңлеғужа улы (1924—2003) — башҡорт шағиры.
* Муллабаев Сәһриәр Ғабдрахман улы (1899—1977) — шағир-импровизатор.
# Булонь декларацияһы

Булонь декларацияһы (эспер. Bulonja Deklaracio) — бөтә донъя эсперантсылар хәрәкәтенең асылын һәм төп принциптарын билдәләүсе база документы. Л. Заменһоф тарафынан яҙылып, ул I Бөтә донъя эсперантсылар конгресында француз ҡалаһы Булонь-сюр-Мерҙа 1905 йылдың 9 авгусында ҡабул ителә.
Декларация биш пункттан тора:
1. Эсперантизм — үҙен халыҡтарҙың эске тормошона көсләп таҡмаусы һәм йәшәп килгән милли телдәрҙе ҡыҫырыҡламаусы бөтә донъяға нейтраль-кешелек телен таратыуға ынтылыш:
   * төрлө милләт кешеләренә үҙ-ара аңлашыу мөмкинлеге биреү;
   * тел арҡаһында төрлө милли ыҙғыштар барған илдәрҙә йәмәғәт институттарының тыныслыҡ яҡлы теле сифатында хеҙмәт итеү;
   * бөтә халыҡтарҙа ла айырым бер ҡыҙыҡһыныу уятырҙай әҫәрҙәрҙе ошо телдә баҫтырыу мөмкинлеге.
2. Бары тик яһалма тел генә халыҡ-ара тел була ала. Бының өсөн иң ҡулайлыһы — эсперанто теле.
3. Эсперанто теленең матди хужаһы булып бөтә донъя тора. Рухи хужалар — эсперанто донъяһында был телдә ижад итеүсе иң яҡшы һәм иң һәләтле яҙыусылар тип танылған кешеләр.
4. Берҙән-бер һәм һәр эсперантсы өсөн мотлаҡ булған эсперанто теленең нигеҙе булып «Эсперанто нигеҙҙәре» әҫәре һанала, бер кемдең дә уға үҙгәрештәр индерергә хаҡы юҡ.
5. Эсперанто телен белгән һәм уны ҡулланған һәр кем, уны ниндәй маҡсаттарҙа ҡулланыуына ҡарамаҫтан, үҙен эсперантсы тип атай ала.
# Кесе Кугульта

Кесе Кугульта — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының уң ярына тамағынан 253 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Кесе Кугульта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500612107000016966
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001696
* Бассейн коды — 05.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Жемтала

Жемтала — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Псыган-Су йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Жемтала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000612108200005183
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200518
* Бассейн коды — 07.02.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кропачёво

Кропачёво — Силәбе өлкәһенең Әшә районында эшселәр ҡасабаһы (ҡала тибындағы ҡасаба). Тимер юл станцияһы. Силәбенән көнбайышҡа 320 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Кропачёво
## Тарих

1885 йылда Һамар-Златоуст тимер юлы төҙөлөшө менән бәйле торама пункт төҙөлә. Станция магистралде һалыуҙа ҡатнашҡан сауҙәгәр-подрядсы А. П. Корпачёвтың хөрмәтенә атала. Һуңыраҡ станция Кропачево тип үҙгәртелә
ХХ быуат башында күсерелгән табип-туҡландырыу пункты эшләй.
1929 йылдан алып эшселәр ҡасабаһының (ҡала тибындағы ҡасаба) статусы.

# Кропачёво
## Иҡтисад

Тимер юл транспорты предприятиелары, нефтт базаһы, Росрезерв комбинаты.

# Кропачёво
## Радио

67,25 МГц — Радио России / Радио Южный Урал (Йүрүҙән);
101,2 МГц — Радио Дача (Усть-Катав);
102,3 МГц — Радио России / Радио Башкортостан (Мәсәғүт);
103,6 МГц — Радио Континенталь (Йүрүҙән);
104,3 МГц — Авторадио (Эҫем);
106,9 МГц — Радио Дача (Эҫем);

# Кропачёво
## Билдәле шәхестәр

Федеряев Александр Алексеевич (тыу. 1962 йылдың 30 ғинуары) — Башҡортостан Республикаһың рус драма театры артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004).
# Ҡарағолова Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы

Ҡарағолова Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы (18 май 1964 йыл) — педагог, Бөрйән районы Байназар урта мәктәбенең башҡорт теле уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2010).

# Ҡарағолова Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы
## Биографияһы

Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы Ҡарағолова (Сөләймәнова) 1964 йылдың 18 майында БАССР-ҙың Баймаҡ районы 1-се Этҡол ауылында тыуған. 1981 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетына уҡырға инә һәм 1986 йылда тамамлай, Бөрйән районы Байназар урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта башлай.
Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы Ҡарағолованың уҡыусылары башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса үткәрелгән фәнни-тикшеренеү һәм ижади эштәр конкурстарында район, республика кимәлендә призлы урындар яулайҙар. Ул күп тапҡыр башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада еңеүселәрен әҙерләй. Был хаҡта «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы бына нимә тип яҙа:
* Артабан Байназар мәктәбенең алдынғы уҡытыусыһы, башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса республика олимпиадаһында, конкурс-фестивалдәрҙе еңеүсе Лилиә Ҡаһарманова кеүек көслө уҡыусылар әҙерләгән Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы Ҡарағоловаға һүҙ бирелде. Ул үҙ сығышында йондоҙҙар парадында ҡатнашыусы уҡыусыларҙы ихлас ҡотлап, артабан да ныҡышмалы, эшһөйәр, алдынғы булырға өндәне, бөтә уңыштарҙың да нигеҙе тырышлыҡта икәнлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды һәм башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада еңеүсеһе XI класс уҡыусыһы Гүзәлиә Төлкөбаеваға; призер, IX класс уҡыусыһы Зилиә Буранбаева; “Йәншишмә” гәзитенең Ғәбиҙулла Зарипов исемендәге премияһына лайыҡ булыусы Зәлиә Алтынбаеваға маҡтау ҡағыҙҙары тапшырҙы. Шулай уҡ Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы республика буйынса олимпиада, конкурс еңеүселәрен әҙерләүсе Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы Рәсимә Рауил ҡыҙы Баязитоваға маҡтау һүҙҙәре әйтеп, эшендә уңыштар теләне.
Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы район, республика кимәлендә үткәрелгән профессиональ конкурстарҙа даими ҡатнаша һәм еңеүҙәр яулай. Уҡытыу методикаһына арналған эшкәртмәләре бар.

# Ҡарағолова Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы
* Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы Маҡтау ҡағыҙы (2006)
* РФ Халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан республика комитеты Президиумының Почет грамотаһы (2010)
* «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2003» регион-ара конкурсынның «Шәхси педагогик стиль» номинацияһында еңеүсе
* «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2010» регион-ара конкурсы лауреаты
* Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы конкурсы еңеүсеһе (2014)
# Антурец

Антурец — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Туртас йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Антурец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301333
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы

Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы (19 декабрь 1941 йыл — 2 май 2021 йыл) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, яҙыусы. 1970 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1992—2013 йылдарҙа журналистика кафедраһы мөдире. 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1992), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001). Зәйнәб Биишева исемендәге премия (2009) һәм Ҡырмыҫҡалы районының Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев исемендәге премияһы (2005) лауреаты.

# Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы
## Биографияһы

* Тимерғәли Әбделғәлим улы Килмөхәмәтов 1941 йылдың 19 декабрендә Үзбәк ССР-ының Фирғәнә өлкәһе Бағдад районы Серов (Фүрҡәт) станцияһы ҡасабаһында тыуған.
* Ҡырмыҫҡалы районының Бишауыл-Уңғар мәктәбен тамамлай.
* 1962—1966 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында уҡый.
* 1967—1970 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университеты аспирантураһында уҡый һәм кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
* 1970 йылдан Башҡорт дәүләт университетында эшләй.
Хеҙмәт ветераны, ғалим һәм яҙыусы 2021 йылдың 2 майында Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Тимерғәли Килмөхәмәтовтың фәнни хеҙмәттәре башҡорт драматургияһының поэтикаһын өйрәнеүгә, әҙәбиәт ғилеме методологияһына, әҙәби портреттар ижад итеүгә арналған. «Башҡорт әҙәбиәте тарихы» (1990—1996) баҫмаһы авторҙарының береһе; 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы
## Ижады

«Күк тояҡҡай» (1972), «Хаҡлыҡ үлмәй» (1991), «Йәнкиҫәк» (2001) йыйынтыҡтарына ингән хикәйәләре һәм повестары замандаштарының рухи донъяһына иғтибар итеүе, психологизм, тел байлығы тасуирлығы менән айырылып тора.

# Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы
## Әҫәрҙәре

* Күк тояҡҡай. Өфө, 1972;
* Хаҡлыҡ үлмәй. Өфө, 1991;
* Йәнкиҫәк. Өфө, 2001;
* Драматургия Мустая Карима. Уфа, 1979;
* Халыҡсанлыҡ көсө. Өфө, 1988;
* Поэтика башкирской драматургии. 2-е изд., Уфа, 2008.

# Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2010)
* Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев исемендәге премия (Ҡырмыҫҡалы районы) лауреаты (2005)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997)
* Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Почёт грамотаһы (1992)

# Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы
## Ғалим тураһында матбуғат

* Романов В. Тимергали Кильмухаметов: писатель и ученый (К 75-летнему юбилею). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 20 декабрь (рус.) (Тикшерелеү көнө: 20 декабрь 2016)
# Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы

Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы (31 ғинуар 1953 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1992), профессор (1997).

# Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы
## Биографияһы

Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы Ғәлиуллина 1953 йылдың 31 ғинуарында Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы Ҡамышлы ауылында тыуған.
1974 йылда Силәбе дәүләт мәҙәниәт институтын тамамлай. Артабан Өфө һәм Ырымбур ҡалалары китапханаларында китапханасы була.
1980 йылдан Силәбе дәүләт мәҙәниәт институтында уҡытыусы булып эшләй.
1992—1994 йылдарҙа Силәбе өлкәһе хакимиәте ҡарамағындағы Төбәк сәйәсәтен координациялау комитеты консультанты була. 1994 йылдан Силәбе өлкәһе хакимиәтендә сектор мөдире вазифаһын башҡара.
1997 йылдан Силәбе дәүләт университеты профессоры, бер үк ваҡытта 1997—2000 йылдарҙа ошо уҡ университеттың Идара итеүҙең гуманитар-хоҡуҡи нигеҙҙәре кафедраһы мөдире вазифаһын үтәй.
Халыҡ-ара финанс корпорацияһы (IFC) саҡырыуы буйынса башта Мәскәүҙә, аҙаҡ Канадала корпоратив идаралыҡ буйынса белемен камиллаштыра. Хәҙерге ваҡытта АҠШ-тың баш ҡалаһы Вашингтонда йәшәй. АҠШ-та Рәсәйҙең ыңғай яҡтарын күрһәтеү менән шөғөлләнгән PR-агентлығы хеҙмәткәре булып эшләй.

# Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ғәлимә Ғәлиуллина — 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Ретроспективная библиография в системе научных коммуникаций : Учеб. пособие по спецкурсу для студентов библ. фак. ин-тов культуры. — Челябинск : ЧГИК, 1990. — 100 с.
* Информационная деятельность в свете научных коммуникаций в посттоталитарном обществе : Методологический аспект : диссертация … доктора философских наук : 09.00.11. — Челябинск, 1998. — 291 с.
* Успех как стиль жизни: деловая элита Урала в лицах и цифрах. — Челябинск, 1998. — 198 с.
* Информационная деятельность в системе научных коммуникаций в посттоталитарном обществе: методологический аспект : (На прим. библиогр. деятельности) : Монография. — Челябинск : Фрегат, 1998. — 166 с. — ISBN 5-88931-005-4.
* Лидерство в XXI веке: взгляд из России. — Челябинск : Челяб. Дом печати, 2002. — 431 с. — ISBN 5-87184-277-1.
# Орсъю

Орсъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Орсъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002247
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ташкисеү (Ютазы районы)

Ташкисеү — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Ютазы районы ауылы. Ташкисеү ауыл биләмәһе составына керә.

# Ташкисеү (Ютазы районы)
## География

Ауыл Әтәмбәй йылғаһы буйында, Урыссу ҡала тибындағы ҡасабанан төньяҡ-көнбайыштараҡ 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ташкисеү (Ютазы районы)
## Тарих

Ташкисеү — ҡырғыҙ ырыуы башҡорттарының ауылы. 1815 йылда Ҡырғыҙ улусы Аҡбаш ауылынан сыҡҡан 10 ғаилә тарафынан нигеҙләнгән. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Бәйрәкә улусы составына керә.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Баулы районы, 1935 йылдан — Ютазы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — Баулы районы, 1991 йылдан — йәнә Ютазы районы составында була.

# Ташкисеү (Ютазы районы)
## Халҡы

1834 йылда ир енесле 105 йән керҙәш башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1834 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 105 | 297 | 370 | 407 | 326 | 290 | 234 | 160 | 172 | 182 |

# Ташкисеү (Ютазы районы)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
# Яман-су

Яман-су — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аксай йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.

# Яман-су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000212109300000222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300022
* Бассейн коды — 07.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Босния һәм Герцеговинала ислам

Ислам хәҙерге Босния һәм Герцеговина территорияһында XV—XVI быуаттарҙа үтеп инә. Был ғосмандар урта быуат Босния дәүләтен яулап алғас була. Хәҙерге боснийҙар башлыса сөнни ислам динен тота.
Илдә Граждандар һуғышы барған өсөн 1991 йылдан Босния һәм Герцеговинала дини төркөмдәрҙең иҫәбе буйынса аныҡ статистика мәғлүмәттәре юҡ. 2002 йылғы баһа буйынса, мосолмандар ил халҡының яҡынса 40 % тәшкил итә.

# Босния һәм Герцеговинала ислам
## Ғосман дәүере

Ислам Балҡан ярымутрауына үтеп инеүе Ғосман империяһының яулап алыуҙарына бәйле. Ғосмандар Боснияны 1463 йылда баҫып ала. Бер нисә быуат оккупациянан һуң, көньяҡ славяндарҙың бер өлөшө ислам динен ҡабул итә. Албания менән бер рәттән Босния вилайәте Ғосман империяһының Европалағы биләмәләренән халыҡтың ҙур өлөшө ислам динен ҡабул иткән төбәк булып тора. 1878 йылда Берлин конгресы Босния һәм Герцеговинана өҫтөндәге контролде Австро-Венгрияға тапшыра. 1908 йылда Австро-Венгрия крайҙа аннекциялай һөҙөмтәлә халыҡ-ара низағ барлыҡҡа килә.
Боснийҙар өсөн дин йыш ҡына уларҙың милли идентификаторы булып хеҙмәт итә.

# Босния һәм Герцеговинала ислам
## Босний һуғышы

1992—1995 йылдарҙағы Босний һуғышы эске миграцияны тыуҙыра, улар халыҡты айырым этно-дини өлкәләр буйынса туплатҡан. 2001—2002 йылдарҙа артҡан һәм 2003—2004 йылдарҙа кәмегән реэмиграция, Босния һәм Герцеговинаға ҡайтҡан элек Серб Республикаһы райондарында йәшәгән босний һәм хорваттарға ҡағылмай. Босния һәм Герцеговина Федерацияһында босний һәм хорват райондары һаҡлана.
Бөтә ил буйлап һуғышыусы яҡтар тарафынан мәсеттәр һәм сиркәүҙәр юҡ ителә. Ислам ҡомартҡыларының иң мөһим юғалтыуҙарының береһе ул Баня-Лукалағы ике мәсет: Арнаудия һәм Фәрхәдия, улар ЮНЕСКО тарафынан донъя мәҙәни ҡомартҡылары иселендә булғандар. Был ике мәсет 1993 йылда серб частары тарафынан юҡ ителә.

# Босния һәм Герцеговинала ислам
## Хәҙерге дини хәл

Илдең төп өс конфессияларҙың дини лидерҙары раҫлауынса, дин шарттарҙы үтәү йәштәр араһында артҡан, был ҙур дәрәжәлә уларҙың этник мираҫы менән үҙ-үҙен идентификациялау булараҡ Босний һуғышы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән дини тергеҙеүгә бәйле. Күп кенә босний ҡатын-ҡыҙҙары, быға тиклем бигерәктә ҡалаларҙа һуғышҡа тиклем көнкүрештә булмаған ислам кейем ҡанундарын ҡабул итә. Илдең төп өс конфессияларҙың дини лидерҙарының билдәләп үтеүенсә, улар Сараево йәғни Баня-Лука кеүек ҡалаларҙа түгел, ә Босния һәм Герцеговинаның ауыл райондарында ҙур хуплау алалар.
Босния һәм Герцеговинала 8 мөфтиәт бар, улар илдең төп муниципалитеттарында урынлашҡан: Сараево, Бихач, Травник, Тузла, Горажде, Зеница, Мостар һәм Баня-Лукала. Босния һәм Герцеговина мосолмандары башлығы — Хөсәйен Кавазович.
Башҡа дини ойошмаларҙың миссионерлыҡ эшмәкәрлеге сикләнгән, әммә етенсе көн адвентистары, Иегова шаһиттары, методистар, мормондар һәм кришнаиттарҙың бер ни тиклем артыуы күҙәтелгән.
# Ишембай районы гимны

Ишембай районы гимны, Башҡортостан Республикаһы муниципаль район Ишембай районының гимны — Ишембай районы һәм Ишембай ҡалаһының символдарының береһе. 2011 йылда Башҡортостан Республикаһының муниципаль район Ишембай районы Советы ҡарары менән ҡабул ителә.
Шиғри нигеҙе — «Ғәзиз ерем — Ишембай» шиғыры (авторы — Мифтахов Риф Фәйзрахман улы). Музыка авторы — Лиана Р. Бикбаева һәм Кинйә Әхмәҙиев.
Гимн авторҙары конкурс нигеҙендә һайлап алына. 2011 йылдың 19 июленән 3 авгусына тиклем Башҡортостан Республикаһының муниципаль район Ишембай районы гимнын ижад итеү буйынса конкурс үтә. Уны ойоштороусы — муниципаль район Ишембай районы Советы ҡуйған маҡсаттарҙың береһе булып гражданлыҡ аңын күтәреү, патриотик тойғолар тәрбиәләү, ҡала һәм район халҡының берҙәмлеген һәм дуҫлығын нығытыу, тарихын, халыҡтың йолаларын хөрмәт итеү, шағир һәм композиторҙарҙың ижади потенциалын көсәйтеү тора.
Конкурста индивидуаль йәки коллективтың ижади эшен тәҡдим итеүсе профессиональ йәки үҙешмәкәр композиторҙар һәм шағирҙар ҡатнаша ала.
Гимндың төп йөкмәткеһе — тыуған ҡаланы, муниципаль район Ишембай районы халҡының хеҙмәт һәм ижади ҡаҙаныштарын данлау.