yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аҡтүбә операцияһы (1919)

Аҡтүбә операцияһы — 1919 йылдың август-сентябрендә РККА-ның Төркөстан фронты һәм Төркөстан республикаһының Төньяҡ-көнсығыш фронты (элекке Аҡтүбә фронты) көстәренең аҡтарҙың Көньяҡ армияһына ҡаршы үткәрелгән һөжүм операцияһы.
Операция башланған мәлгә аҡтарҙың Көньяҡ армияһы Урал армияһы менән берлектә Каспий диңгеҙенең төньяҡ-көнсығыш сигенән алып ҡаҙаҡ далаларының үҙәк өлөшөнә тиклемге һыҙатты контролдә тота. Был һыҙаттан төньяҡтараҡ биләмәне — Ҡыҙыл Армия, көньяҡта совет Төркөстан Республикаһы ғәскәрҙәре контролдә тота. Төркөстан менән берләшеү һәм Эмбалағы нефть ятҡылыҡтарын контролгә алыу ҡыҙылдар һөжүменең төп маҡсаты була.
4-се ҡыҙылдар армияһы Лбищенск районында, аҡ гвардия ғәскәрҙәренең бер өлөшөн тотҡарлай һәм алыштар башлай. Ҡыҙылдарҙың Верхнеурал төркөмө Орск ҡалаһына яҡыная, әммә аҡтар уны ҡаланан 150 км алыҫлыҡта туҡтата. Ҡыҙылдарҙың Ырымбур төркөмө Орскиға көнбайыштан һөжүм итә һәм уны 30 августа яулап ала. 2 сентябрҙә ҡыҙылдарҙың Ырымбур төркөмө Аҡтүбәне яулай һәм һөжүмен көньяҡҡа табан тимер юлдары буйлап дауам итә. Бер үк ваҡытта Төркөстан Республикаһы ғәскәрҙәре, көньяҡтан һөжүм итеп, Салҡар станцияһын ала һәм 13 сентябрҙә Төркөстан фронты ғәскәрҙәре менән ҡушыла. Аҡтарҙың көньяҡ армияһы үҙенең тылынан айырыла һәм уның шәхси составының күпселек өлөшө әсирлеккә бирелә.
Операцияны уңышлы үткәреү һөҙөмтәһендә РККА ғәскәрҙәре Төркөстан Республикаһы ғәскәрҙәре менән ҡушыла һәм Эмбаға һөжүм итеү мөмкинлеген ала.
# Кёцшау

Кёцшау (нем. Kötzschau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1986 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,77 км². Диңгеҙ кимәленән 114 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6231 һәм автомобиль коды — SK.
# Ашланка

Ашланка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уржумка йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ашланка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103835
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дуннин (дәүләт)

Дуннин (ҡыт. трад. 東寧王國, упр. 东宁王国, пиньинь Dōngníng Wángguó), шулай уҡ ҡайһы берҙә Чжэн (ғаиләһе) Дәүләте тип атала (кит. трад. 鄭氏王朝, упр. 郑氏王朝, пиньинь Zhèngshì Wángcháo) йәки Яньпин Кенәзлеге (延平王國), шул дәүерҙә Европа сығанаҡтарында Формоз Короллеге — 1662-1683 йылдарҙа Меңдәр династияһы яҡлыларҙың терәге булараҡ Миньчжур экспансияһына ҡаршы сыҡҡан Тайвань дәүләте.
1661 йылдың 30 апрелендә Чжэн Чэнгун 25 мең һалдаты менән утрауҙағы Зеландияның төп Голландия ҡәлғәһен ҡамауға ала, 1662 йылдың 1 февралендә ҡәлғә һәләк була һәм утрау Чжэн Чэнгун ҡулына эләгә.
Был яңы дәүләт берәмеге башында күренекле пираттан, һуңынан генерал Чжэн Чэнгундан, уның улы Чжэн Цзиндан һәм ейәне Чжэн Кэшуандан торған Чжэн династияһы тора.
Дәүләттә Ҡытайҙыҡына оҡшаш сәйәси система ойошторола, хань мәҙәниәте таралыу ала (төп халҡын материктан килгән хань ҡасаҡтары тәшкил иткән).
«Дуннин» («Көнсығыштағы тыныслыҡ») исеме ярайһы уҡ иҫке, һәм Тайваньды баҫып алғанға тиклем күпкә алда Чжэн Чэнгун тарафынан файҙаланылған. Мәҫәлән, был исем аҫтында Тайвань 1602 йылда сыҡҡан «Донъяның күп илдәре картаһы»нда (Куньюй Ваньго Цюаньту) кәүҙәләндерелә. Чжэн ғаиләһе идара иткән осорҙа, элек аҙ халыҡлы Тайвань, яҡынса 120 000 кешегә еткән, тип фаразлана.
# Кучеметьевка

Кучеметьевка — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тап йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Кучеметьевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200004346
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200434
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пожа (Ачелман ҡушылдығы)

Пожа (Божа) — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ачелман йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пожа (Ачелман ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002927
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100292
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Падун (Юргамыш ҡушылдығы)

Падун — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юргамыш йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Падун (Юргамыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы ҡушылған урындан Курган ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500312111200002327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200232
* Бассейн коды — 14.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бургштайн

Бургштайн (нем. Burgstein) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1 985 кеше йәшәй. Майҙаны — 57,9 км². Диңгеҙ кимәленән 549 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8538 һәм автомобиль коды V.
# Джвели Гавази сиркәүе

Джвели Гавази сиркәүе (груз. ძველი გავაზის ღვთისმშობლის ეკლესია) - урта быуат христиан сиркәүе Грузияла Үрге Кахетияның көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Көмбәҙле сиркәүҙең ҡасан төҙөлгәнлеге аныҡ билдәле түгел. Архитектура үҙенсәлектәре буйынса яҡынса VI быуатҡа ҡарай, 1852 йылда байтаҡ йүнәтелә. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелгән

# Джвели Гавази сиркәүе
## Тарихы

Джвели Гавази сиркәүе Кавказ тауҙарының итәгендә Кварели төбәгендәге Ахалсопели ауылында урынлашҡан. "Иҫке Гавази" тигәнде аңлатҡан уның атамаһы күрше Дағстандандан баҫып инеүселәрҙән ҡасып, йорттарын ташлап Алазань ярҙарына күсеп ултырып яфа сигеүселәрҙең "яңы Гавази" ауылына нигеҙ һалыуы менән бәйле. Вице-премьер Михаил Воронцовтың ярҙамсыһы кенәз Амилахвари ташландыҡ ауылдың күсеп ултырыу планын эшләй һәм уны Ахалсопели тип атай (яңы ауыл), 1850 йылда боронғо сиркәүҙе тергеҙә. 1971 йылда археологик экспедиция зыяратта X-XVIII быуат артефакттары менән 35 ҡәбер таба

# Джвели Гавази сиркәүе
## Тасуирламаһы

Джвели Гавази сиркәүе - тетраконх, уның түшәмдәр менән дүрт ярым түңәрәк апсидаһы бар. Бина уртала торған көмбәҙ менән ослана, көмбәҙе өс тәҙрә уйылған һигеҙ мөйөшлө барабанда урынлашҡан. Джвели Гаваз Кахетияла Ниноцминда соборында үҙенең аналогына эйә. Был төбәктә урта быуат башында өс сиркәүҙән торҡан базилика тибы өҫтөнлөк иткән
# Дөйә тубылғыһы

?Дөйә тубылғыһы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡуҙаҡ сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Ҡуҙаҡлылар |
| Суб-ғаилә: | Һеперткеләр |
| Ырыу: | Дөйә тубылғыһы |
Латинса исеме :
Alhagi Gagnebin :
Төрҙәре :
Alhagi canescens
Alhagi graecorum
Alhagi kirghisorum
Alhagi maurorum :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 26452 NCBI 47036 |
Дөйә тубылғыһы (рус. верблюжья колючка ) (лат. Alhagi) - ҡуҙаҡлылар ғәиләһенә, йәғни күбәләк сәскәлеләр ғәиләһенә ҡараған ваҡ япраҡлы, сәнскекле үлән.

# Дөйә тубылғыһы
## Химик составы

Үләндә флавоноидтар, сапониндар, шәкәр, туҡыусы матдәләр, С витамины , К витамины һәм В төркөмө, каротин, урсол кислотаһы, алкалоидтар табы, эфир маҙары, буяу матдәләре, ыҫмала бар.
# Бенуэ

Бе́нуэ (банту телендә — «һыуҙар әсәһе», франц. la Bénoué) — Көнбайыш Африкағы (Камерун, Нигерия) йылға.

# Бенуэ
## География

Бенуэ йылғаһының инеше Камерун таулығының көнсығыш һырттарында урынлашҡан.
Бенуэ Нигер йылғаһының иң ҙур һул ҡушылдығы булып тора, уның оҙонлоғо 1400 км (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 960 км). Йылға бассейны майҙаны — 441 мең км². Һыу сығымы 3170 м³/сек.
Иби ҡалаһынан (ямғырҙар осоронда Гаруа ҡалаһынан) суднолар йөрөй ала. Характеры буйынса — киң үҙәндә ағыусы тигеҙлек йылғаһы. Дымлы саванналарҙың халыҡ тығыҙлығы юғары булған райондар аша аға.
Эре ҡушылдыҡтары: Оква, Мада, Анкве, Шеманкар, Паи, Гонгола (барыһы ла уң) һәм Кацина-Ала, Донга, Темба, Фаро (барыһы ла һул).
# Эйяфьядлайёкюдль

Эйяфьядлайё́кюдль (Эйяфьядлайёкудль; исл. Eyjafjallajökull‎, (i)) — ҙурлығы буйынса Исландияла алтынсы боҙлоҡ. Исландияның көньяғында, Рейкьявиктан 125 км (77 миль) алыҫлыҡта урынлашҡан. Ошо боҙлоҡ (бер өлөшө күрше Мюрдальсйёкудль боҙлоғо) аҫтында конус формаһындағы үҙ исеме булмаған, матбуғатта ябайлаштырып боҙлоҡ исеме менән йөрөтөлә торған Эйяфьядлайёкюдль вулканы урынлашҡан.
Бейеклеге 1666 метр, майҙаны яҡынса 100 кв. км. Вулкан кратеры диаметры 3—4 км (2010 йылға тиклем боҙ менән ҡапланған)).
Көньяҡ ситендә Скоугар ҡасабаһы урынлашҡан. Боҙлоҡтан билдәле Скоугафосс шарлауығы булған Скоугау (исл. Skógá‎) йылғаһы бушлана.

# Эйяфьядлайёкюдль
## Тарихы

1821—1823 йылдарҙа вулкан атылғандан һуң вулкан йоҡлаған тип иҫәпләнгән. Вулкандың һуңғы атылыуы 2010 йылдың 10 мартында 22:30 һәм 23:30 сәғәттә GMT башлана. Боҙлоҡтоң көнсығыш өлөшөндә 0,5 км самаһы ярыҡ барлыҡҡа килә, был ваҡытта көл сығарып ташлау күҙәтелмәй.
2010 йылдың 14 апрелендә вулкан атылыуы көсәйә, вулкан көлөн һауаға сығарып ташлау күбәйә. Был, 16—20 апрельдә һәм өлөшләтә майҙа, Европа өҫтөндә һауа киңлеген ябыуға сәбәпсе була.
VEI шкалаһы буйынса вулкан көсөргәнешлеге билдәһеҙ. Эйяфьятлайокудль вулканы — бетонланға ҡарар ителгән беренсе вулкан.

# Эйяфьядлайёкюдль
## Исеме

Исеме ислан телендә (исл. Eyjafjallajökull‎) — утрау тауҙары боҙлоғо тигәнде аңлата.
* исл. Eyja‎ [ɛɪja] — утрау,
* исл. Fjall‎ [fjatll] — тау,
* исл. Jökull‎ [jœːkʏtl] — боҙлоҡ.
# Сугмутен-Ягун (Волокта-Ягун ҡушылдығы)

Сугмутен-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Волокта-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Сугмутен-Ягун (Волокта-Ягун ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043218
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204321
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Урта Бебеха

Урта Бебеха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бебеха йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Урта Бебеха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030429
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103042
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сафин Рәйес Йәғәфәр улы

Сафин Рәйес Йәғәфәр улы (2 ғинуар 1949 йыл) — башҡорт журналистикаһы ветераны, 1980—1995 йылдарҙа Балаҡатай районының «Новая жизнь» — «Яңы тормош» гәзите мөхәррире. СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989).

# Сафин Рәйес Йәғәфәр улы
## Биографияһы

Рәйес Йәғәфәр улы Сафин 1949 йылдың 2 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Малаяҙ ауылында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген урта мәктәпте тамамлағандан һуң райондың «Ленинское знамя» — «Ленин байрағы» гәзите редакцияһында әҙәби хеҙмәткәр булып башлай.
1970—1974 йылдарҙа Бөрө дәүләт педагогия институтының рус теле һәм әҙәбиәте факультетында уҡый һәм юғары белем алғандан һуң элекке эшен дауам итә. Шул уҡ йылда район гәзитенең партия тормошо бүлеге мөдире, ә 1975 йылда бер үк ваҡытта гәзиттең мөхәррир урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1980 йылдың октябрь айында Рәйес Сафин Балаҡатай районының «Новая жизнь» — «Яңы тормош» гәзите мөхәррире итеп үрләтелә һәм был вазифала 1995 йылғаса эшләй.

# Сафин Рәйес Йәғәфәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989).
# Оло Нюла

Оло Нюла — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 300 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Оло Нюла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001245
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Салауат Юлаев (опера)

Салауат Юлаев — Баязит Бикбай либреттоһына Заһир Исмәғилев яҙған 4 акттан, 7 шаршауҙан торған опера. Башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаев тураһында тарихи-героик музыкаль драма.

# Салауат Юлаев (опера)
## 1-се редакция

Операның беренсе редакциялағы премьераһы 1955 йылдың 15 апрелендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында ҡуйыла. Дирижёры — В. В. Целиковский;
Режиссёры --ҡуйыусылар: СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрәков Һәм А. Н. Бакалейников
Балетмейстеры — Ғәскәров Фәйзи Әҙеһәм улы.
Хормейстеры — Л. Х. Исхакова;
Рәссамы — Мѳхәмәт Нуриәхмәт улы Арыҫланов.
1955 йылда Мәскәүҙә үтәсәк Башҡортостан әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһы алдынан «Салауат Юлаев» операһын комиссияға тапшырыу була. Унда Салауат Юлаев партияһын Мәскәү консерваторияһының тәүге Башҡорт студияһы ҡарлуғастарының береһе, беренсе башҡорт опера йырсыһы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Хәбир Ғәлимов башҡара.
Салауат ролен РСФСР-ҙың халыҡ артисы Мәғәфүр Хисмәтуллин башҡара.
Көнбикә ролен РСФСР-ҙын халыҡ артисы Мәғәфүрә Ғәлиулла ҡыҙы Сәлиғәскәрова башҡара. 1955 йылда Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында уңышлы күрһәтелә.

# Салауат Юлаев (опера)
## Операның яңынан тергеҙелеүе

2016 йылдың декабрендә Заһир Исмәғилевтың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы композиторҙың «Салауат Юлаев» операһы, тәүге варианттында тергеҙелеп, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә ҙур уңыш менән ҡуйылды. Авторҙар — Мариин театры режиссёр Иркин Ғәбитов һәм театрҙың баш дирижёры Артем Макаров 1954 йылда Баязит Бикбай либреттоһына яҙылған әҫәрҙең бар музыкаль һәм поэтик үҙенсәлектәрен мөмкин тиклем тулыраҡ бирергә ынтылған.
Төп партияны — Салауат ролен Башҡортостандың һәм Татарстандың атҡаҙанған артисы Илһам Вәлиев башҡарҙы. Әминә ролендә тәүге тапҡыр Башҡортостандың халыҡ артисы Эльвира Фатыхова сығыш яһаны. Икенсе состав артистар уйнауында опералағы төп родәрҙе Иҙел Аралбаев менән Гөлнара Вәлиева башҡарҙы.

# Салауат Юлаев (опера)
## Музыкаль яҙмалар

| (аудио) |
| (аудио) | Мәғәфүр Хисмәтуллиндын Салауат арияһы |
| (аудио) | noicon |
| Помощь по воспроизведению |
* Мәғәфүр Хисмәтуллиндын Салауат арияһы
| (аудио) |
| (аудио) | Операһа увертюра. З. Исмәғилев |
| (аудио) | noicon |
| Помощь по воспроизведению |
* Операһа увертюра. З. Исмәғилев
# Лун-Вож (Тойю ҡушылдығы)

Лун-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тойю йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лун-Вож (Тойю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002120
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лоцманов Юрий Александрович

Лоцманов Юрий Александрович (10 октябрь 1927 йыл — 11 июнь 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй табип-отоларингологы, Башҡорт дәүләт медицина университеты ректоры (1973-1982), медицина фәндәре докторы, профессор.

# Лоцманов Юрий Александрович
## Биографияһы

Юрий Александрович Лоцманов 1927 йылдың 10 октябрендә Ҡырғыҙ ССР-ындағы Ош ҡалаһында медицина хеҙмәткәрҙәре ғаиләһендә тыуған.
1950 йылда Куйбышев медицина институтын тамамлаған.
1950 йылдан алып 1973 йылға тиклем Куйбышев медицина институтының оториноларингология клиникаһында эшләй, был учреждениела ул клиника ординаторы вазифаһынан доцентҡа тиклем хеҙмәт юлын үтә.
1960 йылда «К вопросу о рецидивах рака гортани» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1970 йылда «Клиника и лечение рецидивов рака гортани и глотки» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай».1975 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә.
1973 йылдан 1982 йылға тиклем — Башҡорт мединституты ректоры, бер үк ваҡытта (1977 йылдан) — санитар‑гигиена һәм стоматология факультеттарының ЛОР-ауырыуҙары кафедра мөдире.
1983 йылдан алып Һарытау дәүләт медицина университетында эшләй: 1991 йылға тиклем — оториноларингология дауалау факультетында кафедра мөдире, 1991 йылдан алып 1996 йылға тиклем — Н. П. Симановский исемендәге берләшкән оториноларингология кафедраһы мөдире, 1996 йылдан — кафедра профессоры.
Бөтә Рәсәй оториноларингологтар йәмғиәте идаралығы ағзаһы, Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының оториноларингология буйынса уҡытыу-методик комиссияһы, Рәсә Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм Рәсәй Медицина фәндәре академияһының оториноларингология һәм логопатология буйынса ғилми Советы ағзаһы итеп һайлана.
Аҙаҡҡы йылдарҙа Һамарҙа РМФА академигы Солдатов Игорь Борисович менән хеҙмәттәшлек итә..

# Лоцманов Юрий Александрович
## Фәнни һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге

Ғилми һәм ғәмәли эшмәкәрлеге -лоронкология өлкәһе.
Һарытауҙа эшләгән осорҙа Лор-органдар ауырыуҙарын аутогено кеүек-, магнито-, УЗ-, УФО-лазеротерапия һымаҡ ысулдар менән дауалауҙы ғәмәлгә индерә.
Балаларҙа аденоидит, ринит һәм риносинусит, хроник тонзиллитты дауалау ысулдарын уйлап таба..
Уның етәкселегендә 6 кандидатлыҡ һәм 1 докторлыҡ диссертация яҡдана.
107 фәнни эш һәм 7 уйлап табыу авторы.
1958 йылдан алып бөтә Союз, ә һуңынан Рәсәй оториноларингологтар съездарында ҡатнаша, бөтә Рәсәй оториноларингологтар йәмғиәтенең идара ағзаһы итеп һайлана.

# Лоцманов Юрий Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1981)
* ике миҙал
* «Һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе
* «СССР-ҙың уйлап табыусыһы» билдәһе
# Киртыгорт-Юган

Киртыгорт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 212 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Киртыгорт-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305052
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мөхәмәтхәй (исем)

Мөхәмәтхәй — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.

# Мөхәмәтхәй (исем)
## Этимологияһы

Мөхәмәтхәй исеме башҡорт телендә маҡтауға лайыҡ тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

# Мөхәмәтхәй (исем)
## Билдәле шәхестәр

Әхмәтов Мөхәмәтхәй Әхмәт улы (25 ғинуар 1942 йыл БАССР‑ҙың Ҡыйғы районы Алағуз ауылы. — 17.11.1995, Өфө), тел белгесе. Филология фәндәре кандиданты.доцент (1970). БДУ‑ны тамамлаған (1964). 1965—67 йылдарҙа Ҡыйғы районы Алағуз урта мәктәбенең уҡыу‑уҡытыу бүлеге мөдире. 1970 йылдан алып БДУ‑ла уҡыта. Фәнни тикшеренеүҙәре орхон‑йәнәсәй ҡомартҡылары телен башҡорт теле менән сағыштырып өйрәнеүгә, башҡорт һәм башҡа төрки телдәрҙең һүҙ төркөмдәре тарихын тикшереүгә арналған. 50‑нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Хафизов Мөхәмәтхәй Тимербай улы (1927—5.10.2012), хужалыҡ эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1983). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Мәләкәҫ ауылынан.
Мөхәмәтхәй Ғөзәйеров (?—1919) . Һөләймән ауылында (рус. Сулейманово) — Башҡортостандың Мәсетле районында .Башҡортостан автономияһының Ҡошсо кантоны башҡарма комитеты рәйесе (1918), волость судьяһы (1919).

# Мөхәмәтхәй (исем)
## Атаһы исеме

Ғимранов Рәмил Мөхәмәтхәй улы-(Ғимрани) 1955 йылдың 31 мартында Өфө ҡалаһында тыуған. Салауат Юлаев ордены кавалеры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Стәрлетамаҡ ҡалаһының Ғәли Ибраһимов исемендәге премия лауреаты, Ғафури районы Почетлы гражданы, композитор.
# Ухтдорф

Ухтдорф (нем. Uchtdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 285 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,35 км². Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL.
# Остернинбург

Остернинбург (нем. Osternienburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2130 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,66 км². Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6386 һәм автомобиль коды — ABI.