yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дворкин Владимир Исаакович

Дворкин Владимир Исаакович (28 октябрь 1954 йыл, Октябрьский ҡалаһы) — сәнәғәт эшмәкәре, ғалим-геофизик, техник фәндәр докторы (2003). Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почётлы нефтсеһе (1997), Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ-энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2005).

# Дворкин Владимир Исаакович
## Биографияһы

Владимир Исаакович Дворкин 1954 йылдың 28 октябрендә Башҡорт АССР-ының Октябрьский ҡалаһында тыуған.
1977 йылда инженер-электрик һөнәре алып Өфө авиация институтын тамамлай. 2002 йылда "Махсус конструкциялы скважиналарҙа нефть запастарын сығарыуҙы геофизик контролдә тотоу" темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Институтты тамамлағандан һуң Бөтә Союз геологик разведка скважиналарын геофизик өйрәнеү ғилми-тикшеренеү һәм проект-конструкторлыҡ институтының (Тверь) Калинин бүлексәһендә, 1980 йылдан «Башнефтегеофизика» тресында эшләй.
1983 йылдан - «Геофизика» ғилми-етештереү фирмаһында (Өфө): 1990 йылдан - өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1991 йылдан - нефть биреүсәнлекте арттырыуҙы контролдә тотоу электрометрияһы лабораторияһы мөдире, 1998 йылдан - инженер-етештереү үҙәге директоры, ә 2005 йылдан - бүлек мөдире; бер үк ваҡытта 2005 йылдан - Өфө дәүләт авиация техник университетының геофизика кафедраһы мөдире.

# Дворкин Владимир Исаакович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни-производство эшмәкәрлеге ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу маҡсатында нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙе комплекслы анализлау менән бәйле. Дворкин Владимир Исаакович тарафынан скважиналарҙы геофизик тикшереүҙәр ҡулланып коллекторҙарҙың тулылығын билдәләү, нефть запастарын эшләп сығарыуҙы контролдә тотоу технологиялары эшләнә. Уның етәкселегендә ғәмәлдәге һәм буш торған скважиналар өсөн техник саралар һәм импульслы нейтрон каротаж һәм термометрия ярҙамында, шул иҫәптән объект интервалында быяла пластик торбалар менән ултыртылған скважиналар селтәре аша нефть запастарын сығарыуҙы контролдә тотоу методикалары уйлап табыла һәм геофизика сервис компанияларына тапшырыла. Фәнни эшенең төп йүнәлештәре - нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеүҙе контролдә тотоу өсөн ағым үлсәү, гамма-каротаж, индукцион, импульслы нейтрон һәм ядро-магнит каротаж ысулдарын ҡулланыу. 120-нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 8 методик ҡулланма авторы.

# Дворкин Владимир Исаакович
## Хеҙмәттәре

* Геофизический мониторинг разработки нефтяных пластов, обсаженных стекло-пластиковыми трубами. Өфө, 2001.

# Дворкин Владимир Исаакович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Рәсәй Федерацияның почетлы нефтсеһе (1997).
* Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ-энергетика комплексының почетлы хеҙмәткәре (2005).
# Замбияла ислам

Замбияла ислам диненең күп һанлы эйәрсендәре юҡ, уны ил халҡының 1%-ынан кәмерәге тота.

# Замбияла ислам
## Тарихы

Ислам Замбия территорияһына Көнсығыш Африка яр буйынан ғәрәп сауҙагәрҙәре һәм ҡолдар менән сауҙа итеүселәр менән бергә үтеп инә башлай. Занзибар солтанлығында Оман династияһынан Әл Сәйет идара иткән осорҙа ғәрәп ҡолдар менән сауҙа итеүселәре үҙҙәренең Танзания, Малавиҙар һәм Мозамбик яр буйҙарындағы базаларынан Замбия территорияһына барып етә. Йөҙҙәрсә йылдар дауамында Замбиянан һәм күрше илдәрҙән дүрт миллиондан ашыу ҡол урлана һәм Һиндостанға һәм Ғәрәбстанғаһатыла.
Күп кенә мосолмандар Замбияға колониаль осорҙакилгән. Улар Ливингстондан Лусакуға тимер юлы төҙөлөшөндә ҡатнашҡан башлыса Һиндостан һәм Пакистан сығышлы була. Улар тимер юл буйында бер нисә тораҡ пункт төҙөй. Илдең төп халҡының бик аҙ өлөшө шулай уҡ ислам динен ҡабул итә.

# Замбияла ислам
## Халыҡ һаны һәм таралыуы

Замбияла 100 меңгә яҡын мосолман йәшәй, был дөйөм халыҡ иҫәбенән 1 %-ҡа кәмерәк (11,26 млн кеше). Улар башлыса илдең ҙур ҡалаларында йәшәй. Замбияла мосолмандарҙың күпселеге — сөнниҙәр, шулай уҡ исмәғилилек тармағы бәләкәй генә шиғыйҙар общинаһы бар. Бынан тыш, Әхмәҙиә сектаһынан 500-гә яҡын кеше иҫәпләнә. Замбия рәсми рәүештә христиан дәүләте булһа ла, илдә дин тотоу азатлығы булғанлыҡтан, мосолмандарҙы бер кем дә йәберләмәй.
# Латвия мәҙәниәте

Латвия мәҙәниәте эшмәкәрҙәре исемлеге

# Латвия мәҙәниәте
## Яҙыусылар һәм шағирҙар

* Аусеклис (шағир)
* Барон, Кришьянис
* Блауманис, Рудольф Матисович
* Вилкс, Эвалд
* Индрик (латыш шағиры)
* Каспари, Давид
* ағалы-ҡустылы Каудзите
* Квациус, Иоанн
* Костенецкая, Марина Григорьевна
* Кундзинь, Карл
* Лацис, Вилис Тенисович
* Меламед, Цаль Айзикович
* Пумпур, Андрей
* Райнис
* Раудив, Константин
* Стучка, Пётр Иванович
* Упит, Андрей Мартынович
* Эрнст Упит-Бирзнек]]

# Латвия мәҙәниәте
## Композиторҙар

* Петерис Васкс
* Гарута Люция
* Паулс, Раймонд Вольдемарович
* Георгс Пелецис
* Скулте, Адольф|Адольф Скулте
* Хвойницкий, Владимир Анатольевич

# Латвия мәҙәниәте
## Рәссамдар

* Апсит Александр Петрович
* Борис Берзиньш
* Гросвалдс Язепс
* Карлис Добрайс
* Древин Александр Давыдович
* Зариньш Индулис
* Зариньш Рихард Германович
* Эдгар Илтнерс
* Иогансон Карл Вольдемарович
* Густав Клуцис
* Рудольф Перле
* Джемма
* Отто Скулме
* Табака Майя-Нора Яновна
* Янис Тидеманис
* Упитис Петерис (график)
* Яунсудрабиньш Янис
# Соколов Дмитрий Петрович

Соколов Дмитрий Петрович (20 май 1924 йыл — 4 июль 2009 йыл) — совет спортсыһы һәм тренеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Саңғы ярышы (1952), биатлон (1958) һәм стендҡа атыу (1960) буйынса СССР‑ҙың спорт мастеры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1965). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Соколов Дмитрий Петрович
## Биографияһы

Дмитрий Петрович Соколов 1924 йылдың 20 майында РСФСР-ҙың Урал өлкәһе Ҡурған округы (хәҙер Ҡурған өлкәһе) Юрғамыш районы Фадюшинский ауыл советының Федюшино ауылында тыуған.
Фабрика-завод (ФЗО) мәктәбен тамамлағандан һуң Силәбе ҡалаһында бетон ҡойоусы булып эшләй.
1942—1952 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1952—1958 (1959 — башҡа мәғлүмәттәр буйынса)йылдарҙа Ҡурған ҡалаһында йәшәй, саңғы спорты һәм биатлон буйынса тренер булып эшләй (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — Ҡурған ҡалаһының «Динамо» өлкә советында атыу буйынса инструктор һәм саңғы буйынса тренер була).
1958—1964 йылдарҙа Өфөлә йәшәй, «Динамо» спорт йәмғиәтенең Башҡортостан өлкә советында тренер. Шулай уҡ «Динамо» һәм «Труд» ирекле спорт йәмғиәттәрендә тренер, 1980 йылда Өфө машиналар төҙөү заводында стендҡа атыу буйынса тренер була. СССР йыйылма командаһы составында сығыш яһай (1957—1961), СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры Евгений Поликаниндың тәрбиәләнеүсеһе. 1961 йылда стендта атыу менән шөғөлләнә һәм бер үк ваҡытта тренерлыҡ эшенә күсә. Соколов әҙерләгән РСФСР биатлон йыйылма командаһы СССР халыҡтарының III Ҡышҡы спартакиадаһында беренсе урынды яулап ала.
1966 йылда Соколов Дмитрий Петрович Ҡурғанға әйләнеп ҡайта. Бындағы спорт һәм йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша. 2009 йылдың 4 июлендә вафат була.

# Соколов Дмитрий Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985).
* Башҡорт АССР-ы спортсылары араһында иң беренсе булып «Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалына лайыҡ була (1959).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1965)
* Саңғы ярышы буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1995)
* Биатлон буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1958)
* Стендта атыу буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1963)

# Соколов Дмитрий Петрович
## Спорт ҡаҙаныштары

* СССР йыйылма командаһы составында команда зачетында биатлон буйынса донъя чемпионы (1959)
* VIII Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашып (1960), 20 км-ға уҙышта биатлон 6-сы урын ала
* Биатлон буйынса СССР чемпионы (1958, 1961)
* Шәхси донъя чемпионатының көмөш призеры (1959), донъя чемпионатының (1958, 1961) СССР (1956) команда зачетында биатлон буйынса көмөш призеры
* 30 км-ға патрулле атыу ҡатыш йүгереүҙә СССР чемпионатының көмөш призеры (1955)
# Крылова Нина Георгиевна

Крылова Нина Георгиевна (12 октябрь 1925 йыл — 8 июль 1995 йыл) — Балхаш үҙәк район дауаханаһы табибы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).

# Крылова Нина Георгиевна
## Биографияһы

Нина Георгиевна Крылова 1925 йылдың 12 октябрендә Вятка губернаһының Слобода өйәҙе Климковка ауылында (хәҙер Киров өлкәһенең Белохолуницкий районы) тыуған. Милләте урыҫ.
1943 йылда урындағы мәктәптә 10-сы класты тамамлағас, Молотов дәүләт медицина стоматология институтына (Молотов — хәҙер Пермдә) уҡырға инә, 1948 йылда уны тамамлай. Бүлеү буйынса Баканас ауылындағы үҙәк район дауаханаһына табип итеп ебәрелә, унда яҡынса 40 йыл буйына эшләй (пенсияға сыҡҡанға тиклем), кәрәк булғанда ғына һөнәрен алмаштыра: фтизиатр кәрәк булһа — тейешле әҙерлек үтә, рентгенолог кәрәк булһа — рентгенологҡа уҡый.
СССР Юғары Советы Президиумының 1978 йылдың 23 октябрендәге Указы менән «халыҡ һаулығын һаҡлауҙы үҫтереүгә ҙур хеҙмәттәре өсөн» Нина Георгиевна Крыловаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Ҡаҙағстан Коммунистар партияһының Балхаш район комитеты ағзаһы, Балхаш район советы депутаты, район советы социаль тәьминәт һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса даими комиссия рәйесе итеп һайлана.
Баканас ауылында йәшәй, бында 1995 йылдың 8 июлендә вафат була, урындағы зыяратта ерләнә.
Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған табибы.
Ленин ордены (23.10.1978), миҙалдар менән бүләкләнгән.
# Пекуче-Яха

Пекуче-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Пекуче-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300035685
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303568
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Люденшайд китапханаһы

Люденшайдтың ҡала китапханаһы (нем.Stadtbücherei Lüdenscheid) — халыҡ өсөн асыҡ китапхана, Люденшайд ҡалаһында урынлашҡан; шулай уҡ Халыҡ Люденшайд ҡалаһының Халыҡ китапханаһы булараҡ билдәле (нем.Stadt Lüdenscheid Volksbibliothek der). 1857 йылда асылған һәм бөтә халыҡ ҡатламдары өсөн асыҡ булған Германияның иң боронғо китапханаларының береһе статусына дәғүә итә.

# Люденшайд китапханаһы
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Люденшайд ҡала китапханаһы «Люденшайд ҡалаһының Халыҡ китапханаһы» булараҡ 1857 йылдың 10 майында барлыҡҡа килә — был уны донъяла иң боронғо герман китапханаһы итә. Китапхана бинаһы Graf-Engelbert-Platz майҙанында, Иҫке ҡаланың көнсығыш өлөшөндә — Вильгельмштрассе сауҙа үҙәгенән һәм яңы Ратушанан алыҫ алыҫ түгел урынлашҡан.
Ҡаланың мәҙәни тормошо менән ҡыҙыҡһыныусы бер нисә кешенең инициативаһы менән ни бары 5000 кешелек Люденшайдта асыҡ китапханаға нигеҙ һалына. Китапхана өсөн әҙәбиәт һатып алына, шулай уҡ халыҡ яғынан да бүләктәр була. 380 том китап туплап, китапхана китаптарҙы бирә ала башлай. Китапхана шәхси учреждение булараҡ, беренсе йылдарында иғәнәләр иҫәбенә эшләй. 1868 йылдан учреждениеның килеме музыкаль кисәләр һәм фәнни лекциялар үткәреү иҫәбенә арта: 1907 йылда был уҡыу залын өҫтәргә мөмкинлек бирә, унда 47 гәзит алдырылған. Беренсе донъя һуғышынан һуң китапхана ҡала хакимиәте идаралығы аҫтына күсә; Өсөнсө рейх осороноң «мәҙәни таҙартыу» һәм Икенсе донъя һуғышы ваҡытында китаптарҙы фронтҡа оҙатыу. китапхана фондына һиҙелерлек йоғонто яһай. 1936 йылда ҡала һатып алған бина 1951 йылда реконструкциялана һәм капиталь йүнәтеү үтә; 1980 йыл аҙағында китапхана киңәйә. 2007 йылда китапхана үҙенең 150 йыллығын билдәләй: XXI быуат башына китапхана коллекцияһы 130 000 мәғлүмәт таратыуға тиклем арта, ул һайын 200 меңдән ашыу кешене хеҙмәтләндерә, шуларҙың яртыһынан күберәге 25 йәштән кеселәр тәшкил итә.
# Заимка ауыл советы (Дыуан районы)

Заимка ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек.
Заимка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Административ үҙәге — Заимка ауылы. Хакимиәт адресы: 452546, Башҡортостан Республикаһы Башкортостан, Дыуан районы, Заимка ауылы, Советская урамы, 3-сө һанлы йорт

# Заимка ауыл советы (Дыуан районы)
## Тораҡ пункттары

* Заимка ауылы
* Мәтәүле ауылы
* Усть-Әүәҙ ауылы
# Саргасс диңгеҙе

Сарга́сс диңгеҙе — Атлантик океанындағы антикциклоник һыуҙар әйләнеше районы. Көнбайышта — Гольфстрим, төньяҡта — Төньяҡ Атлантик, көнсығышта — Канар, көньяҡта — Төньяҡ Пассат ағымдары менән сикләнә. Саргасс диңгеҙе тулыһынса тиерлек саргасс ылымыҡтары менән ҡапланған.

# Саргасс диңгеҙе
## География

Майҙаны 6—7 млн км² (ағымдарҙың урынлашыуына бәйле) тәшкил итә. Яр буҙарынан алыҫ ята. Төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә вулканик Бермуд утрауҙары урынлашҡан. Һыу температураһы диңгеҙ өҫтөндә ҡышын 18—23 °С, ә йәйен 26—28 °C тәшкил итә. Тоҙлолоғо 36,5—37 ‰. Ҙур өлөшө Төньяҡ-Америка котловинаһында 6000 метрҙан ашыу тәрәлектәрҙә ята. Максималь тәрәнлеге — 6995 метр.
Диңгеҙҙә йөҙөп йөрөүсө саргасс һоро ылымлығы бик күп тупланған. Диңгеҙ сиктәрендә уның һаҡламы 4—11 млн тонна тип баһалана. Саргасс диңгеҙендә күп һанлы һәм күп төрлө хайуандар (скумбриялар, осар балыҡтар, диңгеҙ терпеләре, крабтар, диңгеҙ гөбөргәйелдәре, актиниялар һ.б.) көн итә.
Саргасс диңгеҙендә океаник ағымдар тарафынан барлыҡҡа килтерелгән пластик һәм башҡа ҡалдыҡтарҙан йыйылған ғәйәт ҙур сүп-сар табы бар .
# Псәнчин

Псәнчин — фамилия.
* Псәнчин Айбулат Вәли улы (1967) — ғалим-географ. География фәндәре докторы (2004).
* Псәнчин Вәли Шәғәли улы (1930—2013) — тел белгесе, педагог‑методист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1965).
* Псәнчин Сәлих Мәхмүт улы (1904—1980) — 112-се кавалерия дивизияһы яугиры.
# Шукша (Пинега ҡушылдығы)

Шукша (Пукша) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Шукша (Пинега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038689
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003868
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вой-Вож (Вой-Кузоб ҡушылдығы)

Вой-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вой-Кузоб йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Вой-Вож (Вой-Кузоб ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001629
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәлиуллин Мәсғүт Нәбиулла улы

Мәсғүт Ғ. (тулы исеме Ғәлиуллин Мәсғүт Нәбиулла улы; 22 июнь 1907, Өфө губернаһы, Өфө өйәҙе Нөрлө ауылы (Башҡортостан Республикаһының Өфө районы) — 1944 йылдың ғинуары, Өфө), шағир. Яҙыусылар союзы ағзаһы.
1927 йылдан алып илдең төрлө предприятиеларында эшләй. 1937 йылдан башлап аҙнаһына бер тапҡыр татар телендә сыҡҡан «Сталинсы» (хәҙер Шишмә районы «Родник плюс» гәзите) гәзитенең әҙәби хеҙмәткәре булып эшләй. Ошо гәзиттә Мостай Кәрим, Муса Ғәли, Ғабдулла Байбурин менән бер рәттән Ғалиуллин Мәсғүттең дә Мәсғүт Ғ. псевдонимы аҫтында тәүге шиғырҙары баҫыла.
1928 йылда татар телендә «Ауыл ғишыҡтары» исемле тәүге китабы сыға. Артабан шағир «Мартен яҡтыһы» (1940), «Таныш рәсем» (1959) шиғри йыйынтыҡтарын, балалар өсөн яҙылған «Туғыҙ Туҡылдыҡ, бер Мыймылдыҡ тураһында әкиәт» (1940) поэмаһын ижад итә.
# Медвежий (Прупт ҡушылдығы)

Медвежий — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Медвежий (Прупт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015715
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001571
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Казыр

Оло Казыр — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 732 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Оло Казыр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200757
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мурахтина Нина Петровна

Мурахтина Нина Петровна (11 октябрь 1923, Скворчиха ауылы, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы — 14 июль 1989, Силәбе) — СССР икмәк бешереүсеһе, рационализатор, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Мурахтина Нина Петровна
## Бүләктәре

   «Уның рационализаторлыҡ тәҡдимдәре арҡаһында ҙур сығымдар һалмайынса продукция етештереү күләме 60 тоннанан 110 тоннаға тиклем арттырыла, шул уҡ ваҡытта хеҙмәт етештереүсәнлеге 9,7%-ҡа арта. Уның рационализаторлыҡ тәҡдиме буйынса X-12 ҡамыр баҫыу машинаһы реконструкциялана, һөҙөмтәлә хеҙмәт етештереүсәнлеге һәм эш сифаты күтәрелә».
1971 йылдың 26 апрелендәге СССР Юғары Советы Президиумы указы менән, аҙыҡ-түлек сәнәғәтен үҫтереү буйынса биш йыллыҡ план заданиеларын үтәгәндә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, Мурахтина Нина Петровнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

# Мурахтина Нина Петровна
## Белеме

- Ете йыллыҡ мәктәп,
- ҡыҫҡа ваҡытлы механизаторҙар курсы (1941).
- 1978 йылдың майында Социалистик Хеҙмәт Геройҙары И. Н. Панфиловскийҙың һәм С. И. Гончаруктың инициативаларын хуплай һәм 3-сө ГПТУ-ға производствоға өйрәтеү мастеры булып эшкә күсә.

# Мурахтина Нина Петровна
## Уҡытыусы эшмәкәрлеге

1946-1948 йылдарҙа йәштәрҙе тракторҙа эшләргә өйрәтә.

# Мурахтина Нина Петровна
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

- 15 йәшенән Ворошилов исемендәге колхозда эшләй башлай.
- 1941 йылдан — тракторсы.
- 1949 йылда Мәскәү эргәһендәге торф предприятиеһына эшкә китә.
- 1950 йылдың ғинуарында Силәбелә килә, унда Металлургия районындағытөҙөлөүсе 5-се икмәк заводына эшкә инә: - сүпрәсе,
- икмәк бешереүсеон иләүсе,
- газсы,
- он иләүсе,
- ҡамыр баҫыусы.
1980 йылдан хаҡлы ялға китә.

# Мурахтина Нина Петровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Ленин ордены (1971 йыл)
- «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (1971 йыл)
- Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971 йыл)
# Шәке (тау)

Шәке (рус. Чека) - Көньяҡ Уралдағы тау-ҡалҡыулыҡ, Силәбе өлкәһенең көньяғындағы иң юғары нөктәһе. Бейеклеге 558,3 м. Силәбе өлкәһенең далалы зонаһында Ҡыҙыл районы территорияһында урынлашҡан. Силәбе өлкәһенең тәбиғәт ҡомартҡыһы. Тау биләмәһендә Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл китабына ингән 11 төр үҫемлектәр үҫә.

# Шәке (тау)
## Тасуирламаһы

Тау дөрөҫ конус формаһында, тирә-яҡтағы ҡалҡыулы даланан күтәрелеп тора һәм бөтә яҡтан яҡшы күренә. Тау алһыу-һоро һәм ҡыҙғылт-һоро граниттар, гранит-порфирҙарҙан һалынған. Тауҙа йырындар һәм үҙәндәр бик күп, шуларҙың күбеһендә шишмәләр аға. Шекә тауының итәгендә бер нисә шишмәнең башы урынлашҡан. Ошонда уҡ "Чека" археология комплексы ла табылған, унда тау түбәһендә неолит дәүере ғибәҙәтханаһы, иртә һәм һуң күсмә тормош дәүеренең 10-дан ашыу ерләү һәм иҫкә алыу комплексы, бронза быуат дәүере менгирҙары урынлашҡан. Әлеге ваҡытта яңы сыҡҡан диндәргә ышанған кешеләр араһында ныҡ популярлыҡ яулаған. Был тауҙы улар русса "Гора Власти" йәки "Кайлас" тип йөрөтәләр, һәм бында үҙҙәренең төрлө мистик йолаларын үткәрәләр. Был инде кешеләрҙең күп йыйылған сағында урындағы тәбиғәткә зыян килтерергә мөмкин.

# Шәке (тау)
## Флора

Был тауҙа һирәк, эндемик, реликт һәм юғалыу сигендә торған үҫемлек төрҙәренең күп (энәле ҡәнәфер, урыҫ сыбар сәскәһе һәм башҡалар). Был урында әлегә тиклем һаҡланып ҡалған иң ҡиммәтле сиҙәмле дала ята. Шәке тауының төньяҡтағы битләүенең урта тирәһендә ҙур булмаған ҡайын урманы үҫә.

# Шәке (тау)
## Этимологияһы

Шәке, Урал йылғаһының һул ярында Бамаҡтан 50 км көнсығыштараҡ тау. Татарлашҡан ҡаҙаҡса шокы «осло түбәле ҡалҡыулыҡ» һүҙенән килеп сығыуы мөмкин. XIX быуатта геолог Г. П. Гельмерсен Ҡара Шәке тип билдәләгән.
Чека, гора на левом берегу Урала в 50 км к В от Баймака. По-видимому, татаризированная форма казахского шокы — «холм», «бугор с остроконечной вершиной». У геолога XIX в. Г. П. Гельмерсена Кара-Чек (очевидно, казахское Кара-Шокы) — «Черный холм» (ср. Кара-Шокы, Мугоджары).
Стәрлетамаҡ ҡалаһы янында урынлашҡан Шахтауҙыңда боронғо атамаһы «Шәкетау».
# Самать-Я

Самать-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Яны-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Самать-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302902
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вилькова Виска

Вилькова Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Губистая йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Вилькова Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052574
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005257
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Грэмми

«Грэмми» (ингл. Grammy) — Америка тауышты яҙыу академияһың музыкаль премияһы, 14 мартта 1958 йылда тауышты яҙыу компаниялар Ассоциация менән ойоштороуған.
«Грэмми» 108 категорияларда йыл һайын биреләр тауыш биреү нәтижәһендә «Recording Academy» («Тауышты яҙыу академияһы») ҡатнашыусылар менән.
6 апрельдә 2011 йылда категориялар һаны 108-дан 78-ға кәметелгән.