# Октавиан Август

Гай Ю́лий Це́зарь А́вгуст (лат. Gaius Iulius Caesar Augustus, бала саҡта Гай Октавий Фурин, Gaius Octavius Thurinus; 23 сентябрь, б. э. т. 63 йыл, Рим — 19 август 14 йыл, Нола) — рим сәйәси эшмәкәре, принципатҡа нигеҙ һалыусы(исем менән Imperator Caesar Augustus, б. э. т. 27 й.), Бөйөк понтифик б. э. т. 12 йыл), Ватан атаһы (б. э. т. 2 йылдан). Цезарҙең туғанының ейәненең улы, уллыҡҡа алынған.
Шулай уҡ күп тапҡырҙар консул, трибун, цензор.
Вафаты мәленә тулы титулы: Imperator Caesar Divi filius Augustus, Pontifex Maximus, Consul XIII, Imperator XXI, Tribuniciae potestatis XXXVII, Pater Patriae (Император, Илаһи Цезарь улы, Август, Бөйөк Понтифик, Консул 13 тапҡыр, Император 21 тапҡыр, халыҡ трибуны хакимлығы 37 тапҡыр, Ватан Атаһы).

# Октавиан Август
## Исеме

Бала саҡта — Гай Октавий Фурин Gaius Octavius Thurinus. Юлий Цезарь уны уллыҡҡа алғандан һуң Гай Юлий Цезарь Октавиан тип аталырға тейеш булған (суффикс -ан Октавийҙар тоҡомонан икәнен күрһәтә). Мәгәр Цезарҙең вариҫы бер ваҡытта ла был исемде әйтмәгән, сөнки түбәнерәк сығышлы Октавийҙарҙан булыуын йәшерергә тырышҡан. 27 йылда (Империя барлыҡҡа килгән тип һаналған йыл), граждандар һуғыштарында еңеп сыҡҡандан һуң сенат уға «Август» (лат. Augustus тигән маҡтаулы исем бүләк итә,(илаһиҙар ололоҡлаған, йәки дәүләтте ололоҡлаған тигән мәғәнә). Был титулды принцепс исеменә ҡушып Император Цезарь Август тип аталып йөрөй башлай. Мәгәр Рим империяһы хакимдары артабан үҙҙәрен гел шулай атау сәбәпле, айырымлар өсөн үҙе онотторорға тырышҡан Октавиан, йәки Октавиан Август тип атайҙар.

# Октавиан Август
## Бала сағы һәм үҫмер йылдары

Атаһы үлеп ҡалғас, малайҙы тол ҡалған әсәһе Атия ҡарай, әммә малай күберәк өләсәһе Юлия янында йөрөй. Атия Юлия Цезарҙең туғаны була, шуға ла Цезарь уның улын Римдә сәйәси карьераға әҙерләй башлай. Октавиан эргәһендә бала сағында ҡол-педагог Сфэр һәм александрия философы Арий булғаны билдәле. Октавиан ораторлыҡ оҫталығына ныҡ иғтибар итә — 12 йәшендә үк әле өләсәһе Юлияның йыназаһында телмәр тота, әммә ғүмер буйы алдан әҙерләнгән ҡағыҙ буйынса уҡый.
Октавиан хакимлыҡ өсөн көрәш шарттарында үҫә. Цезарь менән Помпей араһында һуғыш башланғас, малайҙы Цезарҙең вариҫы тип үлтереп ҡуймаһындар өсөн йәшереп тоталар. . Октавиан сирләшкә генә булһа ла 15 йәшенән дәүләт йомоштарын үтәй башлай, хатта Рим префекты ла булып ала. Помпейға һөжүмдән һуң Цезарь уны Аполлонияға ебәрә, бында Октавиан белем алыуын дауам итә һәм Агриппа менән берлектә Парфияға ҡаршы һуғыш әҙерләргә тейеш була.

# Октавиан Август
## Цезарҙән мираҫ алыу

Тиҙҙән Октавиан әсәһенән Цезарҙе үлтереүҙәре тураһында хат ала. Әсәһе менән үгәй атаһы Римдә күренмәҫкә кәңәш итә. Италияға йәшерен генә килеп, Октавиан. сенаттың Цезарҙе тиран тип атап Тибрға ташлатыуҙан баш тартыуын белә. Васыятында Цезарь Октавианды уллыҡҡа алыуын һәм мөлкәтенең күп өлөшөн уға ҡалдырыуын яҙған була. Быны ишеткәс, Октавиан әсәһе менән үгәй атаһын һүҙен тыңламай, мираҫты алырға була һәм үлтереүселәрҙән үс аласағын белдерә.

# Октавиан Август
## Антоний менән хакимлыҡ өсөн көрәш

Мәгәр власҡа Марк Антоний килеп өлгөргән була, ул Цезарҙең ҡатыны Кальпурниянан аҡса ала һәм ғәскәр ҙә уның яҡлы була. Октавиан уны еңеүгә бар оҫталығын һала. Цицерондың ихтирамын ҡаҙанғас, тегеһе сенатта уны яҡлап сығыш яһап, кәрәкле ҡарарҙар ҡабул ителеүгә өлгәшә. Октавиан Антоний менән берсә дошманлаша, берсә уға яҡты йөҙ күрһәтә. Ҡаршы яҡтар һуғыш башлағас та, еңелгән Антонийҙы үлтермәй ебәрә. Үҙенә ҡаршы сығыусыларҙы еңгәс, Октавиан Римгә ҡайтып, үҙенең триумфын таныуҙы талап итә.
Октавианды йәш тип сенат кире ҡаҡҡас, Октавиан Антоний һәм Марком Лепид менән сенатҡа ҡаршы берләшергә — икенсе триумвират төҙөргә өндәй. Сенат Октавианды консул итеүҙән дә баш тартҡас, Парламентёр Корнелий уны яҡлап сығыш яһай. Икеләнә башлаған сенаторҙарға хәнйәр күрһәтеп ул: «Бына нәмә уны консул итәсәк, әгәр быны һеҙ эшләмәһәгеҙ», — тип янай.

# Октавиан Август
## Үлеме

Октавиан Август Үҙе теләгәнсә — «яҡшы үлем» менән үлә. Атаһының иҫке йортонда, яҡындары, дуҫтары менән бәхилләшеп баҡыйлыҡҡа күсә. Дуҫтары менән бәхилләшкәндә, мин тормош кәмитен нисек уйнаным, тип һорай ҙа, грек шиғырын һөйләй: «Матур уйнаған булһам, ҡул сабып алҡышлағыҙ ҙа, күңелле итеп оҙатығыҙ». Күҙ йәштәрен ҡойған ҡатынына: «Ливия, йәшә, беҙҙең нисек йәшәгәнде хәтереңдә тот. Сәләмәтлек һиңә… Бәхил бул», — ти. Октавиан Август б.э.14 йылында, 19 августа э. Нолда үлә.

# Октавиан Август
## Ғүмер йомғаҡтары

Август үҙ-ара һуғыштарҙан һуң иленә муллыҡ, хөр тормош биргән кеше. Юлий Цезарь кеүек даһи булмаһа ла, булдыра алған бар сараларҙы ҡулланып маҡсатына ирешә белгән шәхес. Фәнгә, сәнғәткә ихтирамы, үҙе лә шағир булараҡ, ул үҙ осрона исемен бирерлек хеҙмәт итә.
Август Рим империяһы тураһында статистик очерк һәм үҙ эштәре тураһында яҙмалар ҡалдыра — «Res Gestae Divi Augusti».