yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Монтелимар

Монтелимар(франц. Montélimar, окс. Montelaimar) — Франциялағы ҡала һәм коммуна.

# Монтелимар
## Географияһы

Монтелимар ҡалаһы илдең көньяҡ-көнсығышында, Рона-Альп төбәгенең Дром департаментында, Прованстың төньяҡ сигендә, урынлашҡан. Ул Ньон округы составына инә һәм 2-кантондан — Монтелимар-1 һәм Монтелимар-2 кантондарынан тора. Ул Рона йылғаһының үҙәнендәге Валанс һәм Оранж ҡалалары араһында ята. Ҡаланың көнбайышында Рона йылғаһы менән тоташҡан Монтелимар каналында суднолар йөрөй. Каналға ҡала аша ағыусы Робион йылғаһы ҡоя.

# Монтелимар
## Тарих

Монтелимар XII быуатта Адемар аҡһөйәктәре төҙөгән замок тирәһендә барлыҡҡа килә. Был һарай, ҡаланың тарихи үҙәге булараҡ, беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған.
Монтелимарҙа Францияның президенты Эмиль Лубе тыуған (уның президентлыҡ йылдары — 1899—1906 йылдар).

# Монтелимар
## Ҡыҙыҡлы факттар

Ҡала XVI быуаттан алып унда сығарылған «Монтелимар-нугаһы» менән билдәле.

# Монтелимар
## Ҡала-партнерҙар

* Расин
* Равенсбург
* Риволи
* Абердэр
* Набуль
* Манагуа
* Сисиан
# Окапи (ҡурсаулыҡ)

Окапи (франц. Réserve de faune à okapis) — Африкала Конго Демократик Республикаһы территорияһында милли парк. Парк Конгоның төньяҡ-көнсығышында, Көньяҡ Судан һәм Уганда илдәре сигенән йыраҡ түгел, парктың күп өлөшө Итури йылғаһы (Конгоның уң ҡушылдығы) бассейнында урынлашҡан. Окапи резерваты ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән, өҫтәүенә Окапи шулай уҡ юҡҡа сығыу ҡурҡынысы янаған объекттар исемлегенә кергән.

# Окапи (ҡурсаулыҡ)
## Резерваты

Окапи паркы Итури йылғаһы бассейны урмандарының биштән бер өлөшөн биләй, дөйөм майҙаны 13 726,25 км². Резерват территорияһында юҡҡа сығыу сигендә булған хайуандар йәшәй (атап әйткәндә, 13 төргә тиклем маймыл һымаҡтар, урман филдәре). Бынан тыш, Африкала иректә йәшәгән яҡынса 30 мең окапиҙарҙың бында 5 меңгә яҡыны йәшәй (1996 йылда паркта 10000—20000 меңдән 3900—6350 мең хайуан йәшәгән). Шулай уҡ резерват территорияһында Мбути һәм Эфе пигмей ҡәбиләләренең аҫаба күсмә һунарсылары йәшәй.

# Окапи (ҡурсаулыҡ)
## Бөтә донъя мираҫы

Окапи резерваты 1996 йылда 20-се сессияла ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән. Шул уҡ ваҡытта 1997 йылда резерват фаунаһының һаҡланыу хәүефе билдәләнә. Был ут яғып, урман ҡырҡып игенселек итеү, шулай уҡ браконьерлыҡ — ҡырағай хайуандарға коммерция һунарсылығы Конгола таралыу алған. Милли паркта бер нисә йыл элек алтын ятҡылыҡтары табыла, уларҙы ҡурсаулыҡ территорияһында эшкәртеү һәм алтын сығарыу шулай уҡ парк экологияһына төҙәлмәҫлек зыян килтерелә. 2005 йылда Окапи территорияһында хәрби хәрәкәттәр бара, һөҙөмтәлә резерваттың ғилми хеҙмәткәрҙәренең бер өлөшө эвакуациялана.
# Австралия (мәғәнәләр)

* Австралия — Көньяҡ ярымшарҙарҙа урынлашҡан дәүләт.
* Австралия (ҡитға) — Көнсығыш һәм көньяҡ ярымшарҙарҙа урынлашҡан ҡитға.
# Оранка

Оранка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медынка йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оранка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021627
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002162
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы

Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы (рус. Акбаров Нигматулла Сибагатуллович; 1913-19.11.1986) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 1-се эскадроны ҡылыссыһы. Ҡыҙылармеец.

# Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы
## Биографияһы

Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы Әҡбәров 1913 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы) Уяҙытамаҡ ауылында тыуған.
1941 йылдың 28 авгусында БАССР-ҙың Туймазы районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Ҡыҙылармеец Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.
Һуғыш осоронда күрһәткән ҡаһарманлыҡтары биш «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән баһалана.
1945 йылдың 20 февралендә сираттағы ҡаһарманлығына 2-се Белорус фронтының 05Н һанлы бойороғо баһаһы.
* 12 миллиметрлы мина батареяһы миномётчигы ҡыҙылармеец Әҡбәров Ниғмәй 1945 йылдың 8 февралендә Эльбияг ҡалаһы өсөн һуғыш барышында, боеприпастар бөтөргә торған яуаплы мәлдә, дошмандың көслө артиллерия уты аҫтында, батареяны (доставил более) 400 (выстрелов) атыш яһарлыҡ боеприпас менән тәьмин итте. Һәләк булған миномёт тоҫҡаусы урынына баҫып, үҙенең миномёты менән боеприпастары һаҡланған дошман келәтен яндырҙы, ике эре калибрлы пулемётты, тура тоҫҡаусы ике орудиены һәм 20-нән ашыу немец һалдатын юҡ итте.

# Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы
## Наградалары

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (28.02.1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (10.10.1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (17.02.1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (20.02.1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (05.04.1945)

# Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы
## Хәтер

Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районы Уяҙытамаҡ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Баранка (Кесе Сәрмәсән ҡушылдығы)

Баранка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Баранка (Кесе Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005145
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100514
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ай-Лагрн-Еган

Ай-Лагрн-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лагрн-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Ай-Лагрн-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043874
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204387
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Өфө автовокзалдары

Өфөлә, Башкортостан Республикаһында, ике автовокзал эшләй: Төньяҡ һәм Көньяҡ, улар эре транспорт үҙәге булып торалар. Һәр автовокзалдың автобус паркы 300-гә тиклем ҡала-ара маршруттарын һәм 500-гә тиклем ҡала яны маршруттарын хеҙмәтләндерә. Автобус рейстары Өфөнө Башҡортостандың бөтә райондары, шулай уҡ Екатеринбург, Ырымбур, Пермь, Силәбе, Магнитогорск, Әстерхан, Ҡаҙан, Тольятти, Төмән, Сочи, Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалалары менән тоташтыра.

# Өфө автовокзалдары
## Тарихы

Тәүге тапҡыр Өфөлә даими нигеҙҙә автомобилдә пассажирҙар ташыу 1924 йылда ойошторола. Бының өсөн пассажирҙар өсөн урындары булған өс йөк машинаһы ҡулланыла. Беренсе Өфө — Стәрлетамаҡ ҡала-ара маршруты 1927 йылда асыла.
Иң беренсе автовокзал Өфөлә Карл Маркс һәм Свердлов урамдары сатында 1937 йылдың йәйендә асыла. Был автовокзалдың көтөү залы, әсә һәм бала бүлмәһе, шулай уҡ уҡыу залы була. Бөйөк Ватан һуғышына тиклем Өфө менән Белорет, Ырымбур, Мәләүез, Яңауыл, Ҡариҙел, Саҡмағош, Дүртөйлө, Кушнаренко араһында даими автобус бәйләнеше ойошторолған булған.

# Өфө автовокзалдары
## Көньяҡ автовокзал

Көньяҡ автовокзал Зорге урамында 1968 йылда асыла. 1986—1987 йылдарҙа реконструкция үткәрелә, уның барышында төп бинаға ике өҫтәлмә төкәтмә өҫтәлә. 1992 йылға тиклем уны ябай ғына автовокзал тип йөрөтәләр, яңы автовокзал — Төньяҡ автовокзалы асылғанға тиклем.
Көньяҡ автовокзал көнбайыш, көнсығыш һәм көньяҡ йүнәлештә ҡала-ара автобус маршруттарын хеҙмәтләндерә. Көньяҡ автовокзалын Рихард Зорге урамынан Салауат Юлаев проспектына күсереү күҙаллана

# Өфө автовокзалдары
## Төньяҡ автовокзал

Төньяҡ автовокзал 1992 йылда асыла. Ул төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш йүнәлешендәге автобус маршруттарын хеҙмәтләндерә. 2013 йылда ремонтҡа ябыла.
# Сокорево (күл)

Сокорево — Рәсәйҙең Рязань өлкәһендәге күл. Клепиковский күлдәре системаһына инә. Күлдең майҙаны — 332 гектар. Күлдең оҙонлоғо — 2,1 километр, киңлеге — 1,2 километр.

# Сокорево (күл)
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Сокорево күле карста барлыҡҡа килә, Пра йылғаһының ағар күле булып тора.
Күл яры түбән, күпселек өлөшө һаҙлыҡлы, ҡомло һәм урыны менән ләм менән ҡапланған.
1974 йылдың 30 декабрендә Рязань өлкә башҡарма комитетының «Һыу объекттарын тәбиғәт ҡомартҡыһы тип таныу тураһында» № 366 ҡарарына ярашлы тәбиғәт ҡомартҡыһы тип таныла. Һаҡланыусы төрҙәр: кесе крачка, ҡыҙыл ҡорһаҡлы жерлянка, тере бала тыуҙырыусы кеҫәртке, ябай баҡыр йылан, һыу көтөүсеһе, һоро өйрәк, ҙур веретенник. Күл Халыҡ-ара әһәмиәтендәге һыу-һаҙлыҡ исемлегенә индерелгән «Пра һәм Ока йылғаларының һыубаҫар участкалары» һәм «Мещера» милли паркы биләмәләрендә тора.
Күлдең көньяҡ-көнсығыш ярында Стружаны ауылы урынлашҡан.
# Бирҙин Ғәли Иркәбай улы

Бирҙин Ғәли Иркәбай улы (5 март 1907 йыл — 25 октябрь 1973 йыл — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, уҡсылар батальоны командирының сәйәси эштәр буйынса урынбаҫары (Ялан фронты 37-се удар армияһы 92-се гвардия уҡсылар дивизияһы 280-се уҡсылар полкы). Гвардия капитаны. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Бирҙин Ғәли Иркәбай улы
## Биографияһы

Ғәли Иркәбай улы Бирҙин 1907 йылдың 5 мартында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Байғужа ауылында тыуған. Урта белемле. ВКП(б)-ла — 1928 йылдан. 1925 йылға атаһының хужалығында булыша. 1925—1928 йылдарҙа Стәрлетамаҡ кантоны Аҙнай улус комсомол комитеты секретары була. 1928—1930 йылдарҙа — Стәрлетамаҡ кантоны Кәлсир-табын улус башҡарма комитеты рәйесе, 1930—1933 йылдар ҙа — ВКП(б)-ның Маҡар райкомы ойоштороу бүлеге мөдире,1933 йылдың майынан алып 1941 йылдың сентябренә тиклем — БАССР-ҙың Маҡар, Ҡырмыҫҡалы МТС-тары директоры.
1941 йылдың сентябренән Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы райвоенкоматы тарафынан Ҡыҙыл Армия сафтарына саҡырыла, алып Калинин, Сталинград, Воронеж, Ялан фронттарында хеҙмəт итə.
Яраланғандан һуң, 1944 йылдың мартында, тыуған ауылына ҡайта. Ишембай районы Байғужа ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе була. 1973 йылдың 25 октябрендә вафат була, Байғужа ауылында ерләнгән.

# Бирҙин Ғәли Иркәбай улы
## Батырлығы

Бирҙин Ғәли Иркәбай улына Советтар Союзы Геройы исеме Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (2707-се) тапшырыуы менән бергә СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 22 февралендәге Указына ярашлы бирелә.
Ғ. И. Бирҙиндың наградлау ҡағыҙынан:
   Бирҙин иптәш 1943 йылдың 1 — 2 октябрендәге алыштарҙа партия-сәйәси эште оҫта ойошторҙо, һөжүм итеү юғары ынтылыш тәьмин итте. Батальон командиры сафтан сыҡҡан саҡта командованиены үҙ өҫтөнә алды һәм, Днепрҙың уң ярына уңышлы сығып, башҡа подразделениеларҙың йылға аша сығыуын тәьмин итте. Оҫта маневрҙар һәм ҙур булмаған юғалтыуҙар менән Зеленый утарын, Куховка һәм Колодиевка ауылдарын азат итте. Алыштар һөҙөмтәһендә дошман танкыларының һәм пехотаһының 8 контратакаһын кире ҡаҡты, 2 танкыны, 8 бронемашинаны шартлатты, 2 дошманды әсирлеккә алды һәм 180-гә тиклем һалдат һәм офицерҙы юҡ итте. Шәхсән үҙе станковый пулеметтан 28 немец һалдатын һәм офицерын юҡ итте һәм ошоноң менән полктың хәрби уңыштарына булышлыҡ итте…
Советтар Союзы Геройы исеме 1944 йылдың 22 февралендә бирелә.

# Бирҙин Ғәли Иркәбай улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (22.02.1944)
* Ленин ордены (22.02.1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены

# Бирҙин Ғәли Иркәбай улы
## Хәтер

* Ишембай ҡалаһының Батырҙар аллеяһында бюст ҡуйылған.
* Өфө ҡалаһының Еңеү Паркындағы мәрмәр таҡтаташҡа Ғәли Берҙин исеме алтын менән уйылып яҙылған.
* Батырҙың тыуған ауылы Байғужала Бирҙин исемендәге урам бар.
# Аума

Аума (нем. Auma) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3173 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,98 км². Диңгеҙ кимәленән 394 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7955 һәм автомобиль коды — GRZ (элек: ZR).
# Тереза Эльффорсс

Антуанетта Тереза Эльффорсс (швед. Antoinette Thérèse Elfforss тыумыштан Эберг (швед. Öberg); 30 ноябрь 1823 йыл, Стокгольм, Швеция — 16 апрель 1905 йыл, шунда уҡ) — Швеция актрисаһы һәм театр директоры. 1869 йылдан 1888 йылға тиклем ул Эльффорсс күсмә театр төркөмө менән идара итә

# Тереза Эльффорсс
## Биографияһы

Тереза Берг Стокгольмда завод хужаһы Андерс Берг һәм Мария Элизабет Каннстрёмдың ғаиләһендә тыуған. Ул 1837 йылдан Швеция Король балет мәктәбе һәм 1839 йылдан Драма актерҙар мәктәбе (швед. Dramatens elevskola) уҡыусыһы була.

# Тереза Эльффорсс
## Карьераһы

Тереза 1837—1842 йылдарҙа Король драматургия театрында әүҙем эшләй. 1842—1846 ул йылдарҙа Яңы театрҙа (швед. Nya teatern) уйнай. 1847 йылда яңы ойошҡан театр компанияһы директоры актёр Ларс Эрик Эльфорсҡа (1817—1869) кейәүгә сыға. Һуңғараҡ ул Тереза Эльффорсс псевдонимы менән сығыш яһай. Тереза Эльффорсс күсмә театр труппаһында актриса була һәм 1886—1888 йылдарҙа уның директоры була. Ул театр етәкселеген иренең ауырыуы ваҡытында һәм рәсми рәүештә 1869 йылда ире үлгәндән һуң ала.
Актриса булараҡ, Тереза Эльф бер ҡатлы, донъя күрмәгән героинялар роленән башлай, ә унан һуң теоретик хәрәкәттәге персонаждарҙы һүрәтләүгә күсә. Бер тәнҡитсе һүҙҙәре буйынса, «уның сығыштары рухилыҡ, кескенә деталдәр, йәнле тормошсанлыҡ менән айырылып тора», һәм уның таланттарын таныу билдәһе итеп ул ваҡытта уға Швецияның Бөйөк актрисаһы һаналған Королева драма театрының танылған актрисаһы хөрмәтенә «ауыл еренән сыҡҡан Элиса Хвассер» тигән исем бирелә .
Тереза Эльффорс үҙ карьераһы ваҡытында, бигерәк тә театр режиссеры сифатында оло хөрмәт ҡаҙана:
    «Эльффорсс ханым XIX быуатта Швецияла иң танылған театр режиссеры була, ә Эльффорсс труппаһы 1870 һәм 1880 йылдарҙа илдә иң яҡшы Күсмә театр булып һанала. Уның репертуары һәм актерлыҡ һәләте иң юғары дәрәжәлә ине, һәм режиссерҙы уның шәхси сифаттары өсөн тәрән ихтирам иттеләр һәм яраттылар. Финанс яғына килгәндә, Эльффорсс ханым, күрәһең, барлыҡ күсмә театр режиссерҙары араһында ташлама булғандыр. Ул үлеменән һуң бик аҙ байлыҡ ҡалдырған һирәк кеше була» .
Режиссёр булараҡ, ул скандинав, Ф. А. Альгрен, Т. Аксель Анеп, Эмиль Линдберг, Лоренц Дитрихсон, Бьёрнстьерн Бьёрнсон һәм Генрик Ибсен кеүек швед пьесаларына иғтибарын йүнәлтә. Шулай ҙа уның иң ҙур финанс уңышына Жюль Верндың «Вокруг света ҙа 80 дней» постановкаһы эйә була, ул шулай уҡ мөһим оперетталарҙы ла ҡуя, сөнки 1870 һәм 1880 йылдарҙа Эльффорсс труппаһы сәскә атҡан ваҡытта операның популярлығы шул тиклем ҙур була, Эльффорсс кеүек тәжрибәле режиссёр уларҙы иғтибарһыҙ ҡалдыра алмай.
Уның труппаһы Стокгольмда Юргорден театрында уңышлы сығыш яһай һәм 1869, 1870, 1874, 1877 һәм 1878 йылдарҙа Финляндия буйлап гастролдәргә сыға.
1888 йылда Эльффорсс труппа етәкселеген Август Линдбергҡа (1846—1916) тапшыра, шунан һуң ул исемен Линдберг театр труппаһы тип үҙгәртә. Эльффорсс 1893 йылға тиклем Линдберг труппаһы менән сығыш яһауын дауам итә. 1890 һәм 1893 йылдар араһында Линдберг труппаһы Гётебергтың Стора театрында эшләй. 1893 йылда Линдберг труппаһы тарҡағас, ул улы Юлиус Эрик Энгельбрект Эльффорсс (1847—1925) менән Стокгольмда ҡайта, һәм ул унда 1905 йылда вафат була .
# АҠШ-тың ҙур мисәте

АҠШ-тың ҙур мисәте (ингл. Great Seal of the United States) — Америка Ҡушма Штаттарының дәүләт эмблемаһы. Ил Хөкүмәте сығарған документтарҙың төп нөсхәһенә ҡуйылып, уларҙын ысын булыуын раҫлай.
Мисәтен өҫ яғы Америка Ҡушма Штаттарының гербы тип тә иҫәпләнә.
Мисәт АҠШ-тың Дәүләт секретарында һаҡлана.
Ғәҙәти мисәттәрҙән айырмалы, Америка Ҡушма Штаттары мисәтенең ике яғы бар.

# АҠШ-тың ҙур мисәте
## Тасуирлама
### Өҫ яғы

АҠШ мисәтенең өҫ яғында аҡ башлы бөркөт һүрәтләнгән. Ул АҠШ-тын дәүләт символы. Бөркөттөң бер тырнағында 13 уҡ, икенсеһендә – зәйтүн ҡыуаҡлығы ботаҡтары. Был илдең тыныслыҡҡа ынтылыуын, әммә һәр ваҡыт һуғышҡа әҙер булыуын аңлата. Бөркөттөн башы зәйтүн ботаҡтары яғына ҡарай: был тыныслыҡҡа күберәк өҫтөнлөк бирелеүенә ишара.
Бөркөт суҡышында «E Pluribus Unum» (Күптәрҙән – бер) һүҙҙәре яҙылған ҡағыҙ.

# АҠШ-тың ҙур мисәте
## Тасуирлама
### Арт яғы

Мисәттең арт яғында төҙөп бөтөрөлмәғән пирамида һүрәтләнғән.

# АҠШ-тың ҙур мисәте
## Тасуирлама
### Арт яғы
#### 13 һаны менән элементтар

* 13 йондоҙ (тышҡы бит)
* 13 юл (флагта)
* 13 уҡ
* 13 зайтүн япрағы
* 13 ботаҡтарҙағы зәйтүн емеше
* 13 кирбес юлдар (пирамидала)
* 13 «E Pluribus Unum» яҙыуындағы хәреф һаны
* 13 хәреф,«Annuit Cœptis» һүҙендә «œ» ике хәреф тип иҫәпләнә
* 13 пирамидалағы түбәләр һаны
* 13 үлән бәйләмәһе
# Шлеберода

Шлеберода (нем. Schleberoda) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 184 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,17 км². Диңгеҙ кимәленән 161 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6632 һәм автомобиль коды — BLK.
# Саури-Яга

Саури-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Саури-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065780
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006578
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куербак

Куербак (Елистратушка) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Китат йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Куербак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020974
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202097
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Грёбциг

Грёбциг (нем. Gröbzig) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3161 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,23 км². Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6388 һәм автомобиль коды — ABI.
# Рор (Тюрингия)

Рор (Тюрингия) (нем. Rohr (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 986 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,96 км². Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98530 һәм автомобиль коды — SM.
# Мәхмүт Ҡашғари

Мәхмүт Ҡашғари, Мәхмүт ибн әл-Хөсәйен ибн Мөхәмәт әл-Ҡашғари (уйг. مەھمۇد قەشقىرى, Мәhмут Қәшқәри,1029—1101) — Ҡашғар ҡалаһынан төрки ғалимы. Сығышы буйынса — Ҡараһанлылар хакимлыҡ иткән дәүерҙә тыуған юғары ҡатлам кешеһе.
Уның атаһы Баласуған ҡалаһында хакимлыҡ иткән. Ҡашғари Бағдад ҡалаһында эшләгән, һәм ул үҙенең «Төрки һүҙҙәренә аңлатма» (Kitâbü divân-i lûgat it-Türk) тигән хеҙмәте менән билдәле. Ҡашғари үҙенең һүҙлеге өсөн төрки илдәргә фәнни экспедицияға сығып китә. Күп йылдар төрки телле халыҡтар йәшәгән ҡалалар, ҡышлауҙар, йәйләүҙер буйлап сәйәхәт итә. Ул төрки халыҡтарҙың фольклор, йола, героик эпостарҙан өҙөктәр, тарихи риүәриәттәр, 400 яҡын мәҡәл һәм әйтемдәрен яҙып ҡалдыра. Хеҙмәтен 1074 йылда тамамлай.
Диуану лөғәт әт-төрк («Төрки һүҙҙәренә аңлатма») — фонетика, морфология һәм тел үҙенсәлектәренә бағышланған ҡомартҡы. Һүҙлек Урта Азия, Төрөкмәнстан, Волга һәм Урал буйы халыҡтарының ауыҙ-тел ижадын туплаған. Мәхмүд Ҡашғари бөгөндә тел, фольклор, әҙәбиәт өйрәнеүселәргә ҡиммәтле сығанаҡ.
Мәхмүт Ҡашғари, шулай уҡ, башҡорт теле тураһында беренсе яҙма мәғлүмәт ҡалдырған шәхес булараҡ билдәле.

# Мәхмүт Ҡашғари
## Әҫәрҙәре

* «Диван лугат ат-тюрк» («Словарь тюркских наречий»), первый перевод на русский язык Зифа-Алуа Ауэзова-Эрмерс, Алматы, «Дайк-Пресс», 2006, 1300 стр.

# Мәхмүт Ҡашғари
## Хәтер

* ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара ойошмаһы һәм Евразия Яҙыусылар берлеге 2009 йылдан Мәхмүт Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара хикәйәләр бәйгеһе ойоштора. Унда 25 төрки телле ил һәм республикала ижадсылары ҡатнаша. Башҡортостанда бәйгене Яҙыусылар союзы «Ағиҙел» һәм «Башҡортостан ҡыҙы» журналдары менән берлектә үткәрә.
# Воргэ-Кэтыль-Кыкэ

Воргэ-Кэтыль-Кыкэ — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кэтыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Воргэ-Кэтыль-Кыкэ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068254
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306825
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ай-Юган (Куноват ҡушылдығы)

Ай-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының уң ярына тамағынан 193 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Ай-Юган (Куноват ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022874
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302287
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Михельфельд монастыры (Үрге Пфальц)

Михельфельд монастыры (нем. Kloster Michelfeld) — элекке бенедикт монастыры. Был монастырь Баварияның Ауэрбах-ин-дер-Оберпфальц ҡалаһының шул уҡ исемдәге районы территорияһында урынлашҡан һәм Бамберг архиепархияһы ҡарамағында торған. 1119 йылдың 6 майында епископ I Оттон монастырҙы Изге Михаил һәм Иоанн Богослов хөрмәтенә изгеләндергән. Реформация осоронда, 1556 йылда, монастырь таратыла, ләкин 1669 йылда уны бенедикт орденына курфюрст Мария Фердинанд кире ҡайтара. 1680—1700 йылдарҙа монастырҙың яңы бинаһы һәм сиркәүе архитектор Иоганн һәм Вольфганг Динценхоферҙар тарафынан үҙгәртеп төҙөлә.

# Михельфельд монастыры (Үрге Пфальц)
## Тасуирлау һәм тарихы

Михельфельд монастыры төҙөлөп бөткәс, 1119 йылдың 6 майында епископ I Оттон монастырҙы Изге Михаил һәм Иоанн Богослов хөрмәтенә изгеләндергән. Реформация осоронда, 1556 йылда, монастырь таратыла, ләкин 1669 йылда уны бенедикт орденына курфюрст Мария Фердинанд кире ҡайтарып бирә. 1680—1700 йылдарҙа монастырь һәм уның сиркәүе яңынан төҙөлә. Был эште архитекторҙар Иоганн һәм Вольфганг Динценхоферҙар башҡара.