yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Элин Вагнер

Элин Матильда Элизабет Вагнер (швед. Elin Wägner, 16 май 1882 йыл — 7 ғинуар 1949 йыл, Берг, Крунуберг, Швеция) — швед яҙыусыһы, журналист, педагог, эколог. Йәмәғәт эшмәкәре, балаларҙы яҡлау һәм ҡотҡарыу буйынса хәрәкәт ойоштороусы, феминистик һәм пацифист хәрәкәте активискаһы.
1944 йылдан башлап Швед академияһы ағзаһы.

# Элин Вагнер
## Биографияһы

Элина Вагнер Лунд ҡалаһы мәктәбе директоры ғаиләһендә тыуған. Өс йәшендә әсәһенән мәхрүм ҡала. Фогельстадта ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1910 йылда әҙәби тәнҡитсе Джон Ландквистҡа кейәүгә сыға.
Вагнер ашҡаҙан рагы ауырыуынан вафат була. Лунд Төньяҡ зыяратында ерләнгән.
Уның һеңлеһенә Грегор Паульсон өйләнгән була.

# Элин Вагнер
## Ижтимағи эшмәкәрлеге

Иң билдәле суфражисткаларҙың, Швецияла ҡатын-ҡыҙҙарға һайлау хоҡуғын биреү хәрәкәте эшмәкәрҙәренең береһе, ҡатын-ҡыҙҙырҙың тиң хоҡуҡлылығы өсөн Швед йәмғиәтен ойоштороу инициаторы.
Фредрика Бремер менән бер рәттән Э.Вагнер Швецияла феминистик хәрәкәтенең инициаторы, иң мөһим һәм абруйылы эшмәкәре булып тора.
1919 йылдың ноябрендә Элин Вагнер, Элен Пальмшерна и Герда Марку Швецияла балаларҙы яҡлау һәм ҡотҡарыу буйынса илдә иң тәүге «Рада-Барнен» ("Балаларға ярҙам Халыҡ-ара союзы"ның швед бүлексәһе) исемле ойошма төҙөй.

# Элин Вагнер
## Әҙәби ижады

Романдар, гәзит һәм журнал мәҡәләләре, 4 фильм сценарийы авторы. Э.Вагнерҙың популяр романдары араһында: Norrtullsligan («Ир-егеттәр һәм башҡа бәхетһеҙлектәр», 1908), Pennskaftet («Тотҡа», 1910), Åsa-Hanna крәҫтиәндәре тормошонан халыҡ традициялары рухындағы повесы (1918). Ижади псевдонимы — Девинез (Devinez).
Э. Вагнерҙың китаптары һәм бик күп һанлы мәҡәләләре ҡатын-ҡыҙҙар эмансипация проблемаларына, граждандарҙың хоҡуҡтарына, тыныслыҡ өсөн хәрәкәткә, кешеләрҙең тормош хәлен яҡшыртыу, тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға арналған.

# Элин Вагнер
## Һайланған библиография

* Från det jordiska museet (1907)
* Norrtullsligan (1908)
* Pennskaftet (1910)
* Helga Wisbeck (1913)
* Mannen och körsbären (1914)
* Camillas äktenskap (1915)
* Släkten Jerneploogs framgång (1916)
* Åsa-Hanna (1918)
* Kvarteret Oron (1919)
* Den befriade kärleken (1919)
* Den förödda vingården (1920)
* Nyckelknippan (1921)
* Den namnlösa (1922)
* Från Seine, Rhen och Ruhr (1923)
* Silverforsen (1924)
* Natten till söndag (1926)
* De fem pärlorna (1927)
* Den odödliga gärningen (1928)
* Svalorna flyga högt (1929)
* Korpungen och jag (1930)
* Gammalrödja (1931)
* Dialogen fortsätter (1932)
* Mannen vid min sida (1933)
* Vändkorset (1934)
* Genomskådad (1937)
* Hemlighetsfull (1938)
* Tusen år i Småland (1939)
* Fred med jorden (1940)
* Väckarklocka (1941)
* Selma Lagerlöf I (1942)
* Selma Lagerlöf II (1943)
* Hans Larsson (1944)
* Vinden vände bladen (1947)
* Spinnerskan (1948)
* Fredrika Bremer (1949)
# Искитим

Искитим — Рәсәйҙең Новосибирск өлкәһендәге ҡала, Искитим районының административ үҙәге.
2021 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 55 433 кеше йәшәй.
# Ҡырман

Ҡырман ( Ҡырман ҡаялары) — Рәсәйҙәге Свердловск өлкәһенең шул уҡ исемдәге түбәләге ҡаялары һәм битләүҙәре менән Уралдағы тау.Тау Екатеринбургтан төньяҡтан Аят ҡасабаһы эргәһендә урынлашҡан. Геоморфология, геология,археология һәм ботаника тәбиғәт ҡомартҡыһы. Туризм һәм популяр ял итеү урыны.

# Ҡырман
## Этимологияһы

Ҡыр - арҡаһы тар ғына булып һуҙылған тау,һырт; Ман -( иҫкесә) - тау тигән мәғәнәлә.(Башҡорт теленең һүҙлеге

# Ҡырман
## Географик урыны

Ҡырман «Невьян ҡала округы» муниципаль берәмек территорияһында, Аят ҡасабаһынан көнбайышта дүрт саҡрым алыҫлыҡта, Ҡырман йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан. Йылғаның уң ҡушылдығы Черная, Исәт күле бассейнына инә.. Тау 335,0 метр бейеклектә тотош урман менән ҡаплаған, ә түбәһендә матур гранит ҡая теҙмәләре көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа һуҙылған.

# Ҡырман
## Тасуирлама

Ҡырман тауы тотош ҡатнаш урман: ҡайын,уҫаҡ,ҡарағай урмандары менән ҡапланған. Һөҙәк битләүҙәре бар.Тауҙа Ҡырман ҡаяларының теҙмәһе бар Ҡаялар гранодиориттарҙан түшәлгән, уларҙың бейеклеге 20 метрға етә, көньяҡ - көнбайыштан төньяҡ - көнсығышҡа һуҙылғандар.Ҡаялар тауҙар теҙмәһе уртаһында бер нисә метрға бейегерәк.Иң бейеге елдән ашалып бөткән ғәжәйеп бер башня формаһын хәтерләтә. Уйымдары һәм кәштәләре менән ҡыҙыҡлы.Ситке ҡаялар тәпәшерәк. Ҡырман ҡаялары ҡалҡыулыҡта урынлашҡан. Ҡырман йылғаһы өҫтөнә һәленеп тора. Һул яҡтан ҡаялар Аят ҡасабаһына илтеүсе арба юлынан күренеп тора.Тау түбәһенән һәм ҡаяларҙан тирә- яҡ яҡшы күренә: урмандар,тауҙар, Аят ҡасабаһының коллектив баҡсалары.Көнсығышта Стожок тауы бөтәһенән дә яҡшыраҡ күренә.600 метр алыҫлыҡта урынлашҡан урман эсендәге ҡая теҙмәһе Бейә Башы.

# Ҡырман
## Археологик табылдыҡтар

Ҡырман ҡаялары 1880 йылда беренсе булып УОЛЕ ағзаһы А.Е.Теплоухов тарафынан тикшерелгән. Һөҙөмтәләре «УОЛЕ яҙмаларында» баҫылып сыҡҡан. 1980 йылда Ҡырман ҡаяларында археологик ҡаҙыныуҙар үткәрелгән, уның барышында боронғо цивилизация билдәләре табылған.Ҡырман ҡаяһының яҫы түбәһендә археолог В.М.Морозов ҡорбан килтереү урынын тапҡа..Ул урын 1985,1990 һәм 1991 йылдарҙа тикшерелгән. Археологтар тарафынан оҙайлы ваҡыт дауамында ( Бронза быуатынан Тимер быуатҡа тиклем) Ҡырман ҡаяларында мәжүсилек ҡорбан килтереү урыны булған.Ҡаяның ярыҡтарында,киртләстәрендә беҙҙең эраның II меңенсе йылдарындағы ҙур булмаған иретеү мейестәренең ҡалдыҡтары табылған.Боронғо усаҡтың ситтәрендә кипкән балсыҡ ҡалдыҡтары һаҡланған.Ҡырман ҡаяларында 186 дана балсыҡтан,һөйәктән,бронзанан һәм тимерҙән эшләнгән әйберҙәр табылған.Бик һирәк металлургия шлактары осрай.Ҡырман ҡаяларының коллекция артефекаттары Свердловск өлкә крайҙы өйрәнеү музейында һаҡлана.Әйберҙәр туранан- тура ҡая өҫтөндә һәм уның ярыҡтарынан табылған.
# Нерюга

Нерюга (Нернюга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға оз. Мят-озеро - р. Нюльнюга ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Нерюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003896
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000389
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мырҙағолов Шәһит Һиҙиәт улы

Мырҙағолов Шәһит Һиҙиәт улы (15 февраль 1915 йыл) — ауыл хужалығы эшсеһе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Мырҙағолов Шәһит Һиҙиәт улы
## Биографияһы

Мырҙағолов Шәһит Һиҙиәт улы 1915 йылдың 15 февралендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған. Үҙ алдына уҡып, өс класлыҡ мәктәп программаһын үтәй. 1937 йылда хәрби хеҙмәткә алына. Өс йыл авиация часендә ашнаҡсы булып хеҙмәт итә. 1940 йылдың ноябрендә демобилизациялана, күп тә тормай, һуғыш башланып китә.
1941 йылдың авгусында Ҡыҙыл Армияға яңынан алына. Дүрт ай буйына 97-се запас полк мәктәбендә ашнаҡсы һөнәренә уҡый. Полк мәктәбен тамамлағас, Карелия фронтының 363-сө уҡсылар полкына ебәрелә. Мурманск һәм Ленинград өлкәләрендәге бик күп ауылдарҙы һәм ҡалаларҙы дошмандан азат итеүҙә ҡатнаша.
Юлбашсының маҡтау һүҙҙәре һалдат өсөн иң бөйөк награда булып һаналған. Карелия фронты командующийы армия генералы Мерецков менән Головкоға рәхмәт хаты яҙылған Сталиндың бойороғон бөтә һалдаттарға ла тараталар. Рәхмәт хатының 1944 йылдың 15 октябрендәге күсермәһе Шәһит Мырҙағоловҡа ла бирелгән.
Һалдат 1945 йылдың 15 октәбрендә тыуған ауылына ҡайта. Һуғышҡа киткәндә тыумай ҡалған улы Ғаяз инде йүгереп йөрөй. 1946 йылда Сара исемле ҡыҙҙары тыуа. Байназар ауылында етем ҡалған балалар өсөн балалар йорто асыла. Күмәк кешегә өйҙән икмәк ташып өлгөртә алмайҙар, шуға күрә икмәк бешереүсе итеп Шәһит Мырҙағоловты саҡыралар. Ауыл ерендә был ирҙәр өсөн ят һөнәр булһа ла, армияла һалдаттарға бешереп өйрәнгән кеше, бында ла һынатмаҫ,тип иҫәпләйҙәр. Байтаҡ йылдар Шәһит Мырҙағолов икмәк бешереүсе булып эшләй, һуңынан колхозда төрлө эштәр башҡара.

# Мырҙағолов Шәһит Һиҙиәт улы
## Наградалары

* 2-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены
* «Поляр түңәрәгенең аръяғын обороналау» миҙалы (5.12.1944).
# Ҡарый (Ҡөрьәнде тәжүидсә уҡыусы )

Ҡарый (ғәр. قَارِئ‎ — уҡыусы; рус. Кари — Ҡөрьәнде тәжүидкә ярашлы, йәғни, айырым ҡағиҙәләр буйынса уҡыусы.

# Ҡарый (Ҡөрьәнде тәжүидсә уҡыусы )
## Тарихы

Ҡөрьәнде яттан дөрөҫ итеп уҡыу — ҡираәт — мосолман йәмәғәте барлыҡҡа килеүенең тәүге йылдарынан уҡ йола практикаһында ҙур роль уйнай. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең вафатынан һуң мосолмандарҙа үәхиҙәрҙең тамамланған китабы булмай, өҙөктәр генә һаҡлана, ҡайһы бер диндарҙар (хафиздар) үәхиҙәрҙең байтаҡ өлөшөн яттан һөйләй. Ғәрәп яҙмаһында диакритик билдәләрҙең булмауы һаҡланып ҡалған яҙмалар төрлө бәхәстәргә килтерә, был беренсе мосолмандар араһындағы фекер айырымлыҡтары тыуҙыра.
Был етди сәйәси проблемаларға килтереүе ихтимал була, сөнки мосолман йәмәғәтселегенең һәм бөтә Ғәрәп хәлифәлегенең тормошон регламентлауҙа Ҡөрьән төп роль уйнай. Усман ибн Әффан хәлифә идара иткән осорҙа (650һәм 656 йй. араһында) Ҡөрьәндең берҙәм тексын әҙерләүгә ынтылыш яһала. Ҡөрьәнде ятлау менән профессиональ шөғөлләнгән кешеләрҙең махсус төркөмө Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең үәхиҙәрен ятҡа бикләп, һаҡлап ҡала.
# Ильмеж

Ильмеж — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вожега йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Ильмеж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000022
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡытай батальоны ҡыҙылармеецтары мемориалы

Ҡытай батальоны ҡыҙылармеецтар мемориалы — Ростов өлкәһенең Морозовск ҡалаһында һәйкәл

# Ҡытай батальоны ҡыҙылармеецтары мемориалы
## Тарихы

Рәсәйҙә ҡытай эшселәре һәм белгестәре Беренсе донъя һуғышы башында барлыҡҡа килә, ул ваҡытта батша хөкүмәте уларҙы тыл эштәренә, емерелгән күперҙәрҙе йүнәтеү эшенә вербовкалай. 1917 йылда Февраль революцияһынан һуң ҡытайлылар Ҡыҙыл гвардия сафына инә, һуңынан революцион хәрби отрядтар ойоштора. Граждандар һуғышы ваҡытында 1918 йылдың яҙында Беренсе Владикавказ ҡытай отряды тип аталған ҡытай отряды ойошторола, һуңынан ул 33-сө Кубань дивизияһының 292-се Дербент полкы батальоны тип үҙгәртелә. Батальон яҡшы тормош эҙләп илдәрен ташлап киткән һәм Рәсәйҙә төпләнгән ҡытай эшселәре һәм крәҫтиәндәренән ойошторола.
1919 йылдың йәйендә батальон Волга һәм Донда аҡ гвардеецтар менән һуғыша. 1919 йылдың июнендә Дербент полкы Морозовск станицаһы районында дошман менән һуғыш алып бара. (хәҙер Морозовск ҡалаһы). Аҡ атлылар ҡытай батальонына һөжүм яһай, ләкин бында улар фронтты йырып сыға алмай. Үҙ позицияларын ныҡлы яҡлап, ҡытай батальоны ҡыҙылгвардеецтары дошмандың һөжүмен кире ҡаға. Яуҙа һәләк булған яугирҙәрҙе Морзовсктан 7 километр алыҫлыҡтағы тимер юл разъезы эргәһендә ерләйҙәр.Һуғыштан һуң һәләк булған яугирҙәрҙең кәүҙәһен үҙәк майҙанға туғандар ҡәберлегенә күсереп ерләйҙәр.
1958 йылдың 2 ноябрендә Ростов өлкәһенең Морозовск ҡалаһында туғандар ҡәберлегендә Граждандар һуғышы ваҡытында Ҡыҙыл Армия сафтарында һуғышҡан ҡытай батальоны яугир-интернационалистарының һәйкәле ҡуйыла.
292-се интернациональ полктың ҡытай батальоны ҡыҙылармеецтары һәйкәле Морозовсктың ҡала паркына инеү урынында туғандар ҡәберлегендә ҡуйылған.
Һәйкәл биш мөйөшлө ҡыҙыл йондоҙ менән осланған 16 метр бейеклектәге обелисктан ғибәрәт. Обелискта ҡытай һәм рус телендә алтын хәрефтәр менән ике табличка ҡуйылған, унда "1919 йылдың июнендә бында Морозовск станицаһында совет власы өсөн барған алышта һәләк булған ҡыҙылармеец-интернационалистар ерләнгән." тип яҙылған. Яҙыуҙар Ҡытай гербы әйләнәһендә яҙылған. Ваҡыт үтеү менән ҡытай телендәге табличкалар юҡҡа сыға, ҡабаттан барлыҡҡа килә, шул уҡ ваҡытта дата һәм ваҡиғалар яҙылышында айырмалар була.
# Нго-Яха (Сабетта-Яха ҡушылдығы)

Нго-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабетта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Нго-Яха (Сабетта-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044201
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304420
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Прокин Василий Александрович

Прокин Василий Александрович (30 декабрь 1922 йыл — 29 сентябрь 2019 йыл) — ғалим-тау инженеры-геолог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Геология-минералогия фәндәре докторы (1973), профессор (1980). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән (1999), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1975).

# Прокин Василий Александрович
## Биографияһы

Василий Александрович Прокин 1922 йылдың 30 декабрендә Екатеринбург губернаһының Шата ауылында тыуа. Свердловск тау институтын тамалағандан һуң (1951) өлкән геолог, «Уралцветметразведка» тресының Баймаҡ геология-разведка партияһының баш инженеры; 1957—1962 йылдарҙа тематик партия начальнигы, 1968—1975 йылдарҙа Башҡортостан территориаль геология идаралығында баш геолог, 1962 йылдан — Геология институтында металдар бүлеге мөдире, 1975 йылдан — РСФСР Геология министрлығының минераль ресурстар идаралығы начальнигы урынбаҫары (Мәскәү), 1977 йылдан — Свердловск тау институтында файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылығы геологияһы кафедраһы мөдире; 1986 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһының Урал бүлексәһендә Геология һәм геохимия институтының (Екатеринбург): мәғдән ятҡылыҡтары лабораторияһы мөдире, 1990—2003 йылдарҙа — баш ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.
Фәнни-производство эшмәкәрлеге геологияны, Урал металлогенияһын өйрәнеү менән бәйле.
Маҡан, Подольск, Юбилейный баҡыр колчеданы ятҡылыҡтарын асыусы. Василий Александрович баҡыр мәғдәне, алтын һ. б. фараз һәм металлогеник карталар төҙөлгән. 200-ҙән ашыу фәнни эш авторы. РФ Хөкүмәтенең Фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (2004). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), 3-сө дәрәжә Дан ордены (1944) менән наградланған.

# Прокин Василий Александрович
## Библиография

* Закономерности размещения колчеданных месторождений на Южном Урале. М., 1977.
* Медноколчеданные месторождения Урала; в 3-х т. Свердловск, 1985—1992 (с соавторами).
# Оло Якшанга

Оло Якшанга — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 447 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Оло Якшанга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041912
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004191
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Симонович йорто (Таганрог)

Симонович йорто — мәҙәни мираҫ объекты , ул Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһы Чехов урамы,30-сы йортта урынлашҡан.Ростов өлкәһе Хакимиәте Башлығы Ҡарары (16.01.1995 йылдың 7-се һанлы) нигеҙендә һаҡланырға һәм реставрацияланырға тейеш.

# Симонович йорто (Таганрог)
## Тарих

Сауҙагәр Чиликин 1850 йылдарҙа ҡаланың Чехов урамында 30 -сы номер аҫтындағы йортто төҙөгән. 1890-сы йылдарға тиклем йорт уның милке була, ә Чиликин һуңынан өйҙө ростов саүҙагәре Макус Гордонға һата. 1906 йылда йорттоң хужаһы Логачевҡа алышына. 1915-1918 йылдарҙа йорт Симонович ҡулына күсә һәм үҙенең тарихи исемен уның хөрмәтенә ала. Был йортта Симонович үҙе йәшәмәй, ул йортто Округ полицияһы идаралығына ҡуртымға (арендаға) бирә. Бинаның бер өлөшөндә ер эштәре комитеты урынлаша. XXI быуатта был йортта типография эшләй.

# Симонович йорто (Таганрог)
## Һүрәтләү

Йорт ике ҡатлы, таштан төҙөлгән. Селтәрле ҡыйыҡ ҡуйылған ҡунаҡ күтәрмәһе йорттоң бер яҡ ситендә урынлашҡан. Йорт мөйөшө әҙерәк түңәрәкләнгән формала, уның өҫтөндә үҙенсәлекле фронтон бар. Тәҙрәләр өҫтө төрлө декор элементтары менән биҙәлгән.
# Һаҡмар ауыл Советы (Ейәнсура районы)

Һаҡмар ауыл советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Арсен ауылы.

# Һаҡмар ауыл Советы (Ейәнсура районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Һаҡмар ауыл Советы (Ейәнсура районы)
## Иҫкәрмә

* ↑ ОКТМО (урыҫ)
* 1 2 Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009
* ↑ Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан (урыҫ)
* ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (урыҫ)
* ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. Таблица 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов (урыҫ) — Росстат, 2013. — 528 с.
* ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (урыҫ)
* ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (урыҫ)
* ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года (урыҫ) — 2018.
* ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (урыҫ) — М.: Росстат, 2017.
* ↑ Закон о границах, статусе и административных центрах муниципальных образований в Республике Башкортостан (в ред. Законов РБ от 20.07.2005 N 211-з, от 21.06.2006 N 329-з, от 29.12.2006 N 404-з)
* 1 2 Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009
* 1 2 3 4 Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан (билдәһеҙ). Дата обращения: 20 август 2014. Архивировано 20 август 2014 года.
* ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года (билдәһеҙ). Дата обращения: 31 май 2014. Архивировано 31 май 2014 года.
* ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов) (билдәһеҙ). Дата обращения: 16 ноябрь 2013. Архивировано 16 ноябрь 2013 года.
* ↑ Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (билдәһеҙ). Дата обращения: 2 август 2014. Архивировано 2 август 2014 года.
* ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года (билдәһеҙ). Дата обращения: 6 август 2015. Архивировано 6 август 2015 года.
# Үрге Пожёг

Үрге Пожёг — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Үрге Пожёг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001846
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100184
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эмайыги

Эмайыги (эст. Emajõgi, нем. Embach, урыҫ. Омовжа; латыш. Mētra) — Эстониялағы йылға. Нарва йылғаһы бассейнында урынлашҡан. Эмайыги атамаһының эстон теленән тәржемәһе Әсә-йылға була. Түбәнге ағымында суднолар йөрөй. Йылға буйында Тарту ҡалаһы урынлашҡан.

# Эмайыги
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Оҙонлоғо — 99,3 км, бассейны майҙаны — 9628,1 кв. км. Тамағында һыуҙың уртаса ағымы секундына 70,1 м³.
Выртсъярв күленән башлана. Пюхаярв күленән Выртсъярв күленә тиклемге 82 км оҙонлоғондағы участка Вяйке-Эмайыги (Кесе Эмайыги) тип атала, был күлдән йылғаның түбәнге ағымы (101 км) — Суур-Эмайыги (Оло Эмайыги) тип атала. Йылға Чуд күленә ҡоя. Йылға тамағының бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 30,1 м . Декабрҙән март аҙағына тиклем йылға боҙ менән ҡапланған була. Тарту ҡалаһынан һуң йылғала суднолар йөрөй башлай.
Куремаа күленән башланған Амме йылғаһы Эмайыги йылғаһына барып ҡушыла.

# Эмайыги
## Йылға тарихы

1030 йылда Ярослав Мудрый отряды Омовжа йылғаһы ярында Юрьев (хәҙерге Тарту) ҡалаһына нигеҙ һала.
1234 йылда Омовжалағы алышта кенәз Ярослав Всеволодович етәкселегендә Новгород-Владимир ғәскәре Меченосецтар ордены ғәскәрен ҡыйрата.
1341 йылда Ливон немецтары Лотыголала Псков илселәрен үлтергәндән һуң, Псков посаднигы Илия Борисович, Новгородтан да, Ольгердтан да ярҙам килеүен көтмәй, ғәскәре менән Омовжаға йүнәлә һәм 2 майҙа йылғаның ике яры буйлап ултырған немец ауылдарын ҡыйрата.
1472 йылда православие руханийы Исидор һәм уның менән килгән 72 кеше йылғаға батырыла.
1704 йылдың 3 майында генерал-майор фон Верден командалыҡ иткән урыҫ карбастары отряды Амовжа (Эмайыги) йылғаһының тамағында Карл Лёшерн етәкселегендәге шведтарҙың күл флотилияһына һөжүм итә. Һуғышта шведтарҙың 13 судноһы баҫып алына, бер судно шартлатыла, ә береһе ҡасып китеп өлгөрә. Баҫып алынған судноларҙан 86 орудие һәм 138 әсир алына.

# Эмайыги
## Иҫтәлекле урындары

Йылға ярында Тарту ҡалаһы һыҙатында скульптура композицияһы ҡуйыла «Тартуҙа йәшәгән 100 меңенсе кеше» скульптура композияцияһы (1977, скульпторы Маре Микофф)

# Эмайыги
## Шулай уҡ ҡара

* Акали — поселение эпохи неолита, бронзы и раннего железа (3—1-е тыс. до н. э.) в приустье реки.
* Сражение на Омовже
# Ковтозлей

Ковтозлей — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сарка йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ковтозлей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003751
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0