yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Катушев Константин Фёдорович

Катушев Константин Фёдорович (1 октябрь 1927 йыл, Оло Болдино ауылы Түбәнге Новгород өлкәһе, — 5 апрель 2010 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, КПСС Үҙәк Комитеты секретары (1968—77 йй.), СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары (1977—82 йй.), тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса СССР Дәүләт комитеты рәйесе (1985—88 йылдар), СССР-ҙың тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министры (1988—91 йй.).
1952 йылдан КПСС ағзаһы. КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1966—1990 йй.). СССР Юғары Советы депутаты (1966-84 йй. һәм 1986-89 йй.).

# Катушев Константин Фёдорович
## Биографияһы

Катушев Константин Фёдорович 1927 йылдың 1 октябрендә уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. Мәктәпте тамамлағандан һуң 1945—1951 йылдарҙа Горький политехник институтында уҡый, инженер-механик. Горький автомобиль заводына (ГАЗ) эшкә ебәрелә. «Институтты тамамлағандан һуң автозаводта конструкторлыҡ эксперименталь бүлектә гусеницалы машиналар буйынса инженер-механик булып эшләй һәм ҙур уңышҡа өлгәшә, уны баш конструктор урынбаҫары итеп тәғәйенләйҙәр. Йәш инженерҙың мөһим ҡаҙанышы булып йөҙмә бронетранспортер ГАЗ-47 тора».) 1957 йылдан партия эшендә: заводтың конструкторлыҡ эксперименталь бүлегендә партбюро секретары, 1959 йылдан Горький ҡалаһы партияның Автозавод райкомы икенсе секретары, 1961 йылдан ГАЗ партия комитеты секретары.
1963—1965 йылдарҙа КПСС-тың Горький ҡала комитетының беренсе секретары, һуңынан 1965—1968 йылдарҙа — КПСС-тың Горький өлкә комитеты секретары.
1968 йылдың апреленән — 1977 йылдың майына тиклем КПСС Үҙәк Комитеты секретары (социалистик илдәр — иҡтисади үҙ-ара ярҙам советы ағзалары менән бәйләнеш буйынса, илдәр — Варшава килешеүе ағзалары менән), бер үк ваҡытта 1972 йылдан социалистик илдәрҙең коммунистик һәм эшсе партиялары менән бәйләнеш буйынса КПСС Үҙәк Комитеты Бүлеге мөди ре.
1977 йылда СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары итеп раҫлана («был вазифаһын КПСС Үҙәк Комитеты секретары менән сағыштырғанда, түбәнерәк, тип билдәләйҙәр») — 1977—1980 йылдарҙа Үҙ-ара иҡтисади Советта СССР-ҙың даими вәкиле, һуңынан СССР Министрҙар Советының рәйесе урынбаҫары — юл, Диңгеҙ флоты, транспорт төҙөлөшө, элемтә министрлығы эшмәкәрлегенең кураторы.
1982—1985 йылдарҙа Кубала СССР илсеһе.
1985 йылда тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса СССР Дәүләт комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнә
1988—1991 йылдарҙа — СССР тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министры. Союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер.
Рәсәй тарихының советтан һуңғы осорҙа ҡайһы бер коммерция банктарында етәксеһе вазифаһын биләй («Диамант», «ВИП-банк»).
2010 йылдың 5 апрелендә Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнгән.
Донъя халыҡтары рухи берҙәмлеге халыҡ-ара академияһы академигы, Именлек, оборона һәм хокук тәртибе проблемалары академияһы академигы һәм профессоры.

# Катушев Константин Фёдорович
## Наградалары

* 3 Ленин ордены;
* Октябрь Революцияһы ордены (30.09.1987);
* Миҙалдар;
* Кубаның Яңырыу Республикаһы ордены;
* Монголия Халыҡ Республикаһы, Вьетнам, Афғанстан ордендары
# Пласилья

Пласилья (исп. Placilla) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Кольчагуа провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 2 114 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 146,9 км². Халыҡ һаны — 8416 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 57,29 кеше/км².

# Пласилья
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 63 км көньяҡ-көнбайышта һәм провинцияның административ үҙәгенән 14 км көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Сан-Висенте-де-Тагуа коммунаһы;
* көнсығышта — Сан-Фернандо коммунаһы;
* көньяҡ-көнсығышта — Чимбаронго коммунаһы;
* көнбайышта — Нанкагуа коммунаһы;

# Пласилья
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 8416 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 1959 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 23,27 |
| | Ауыл халҡы | 6457 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 76,73 |
| | Ир-егеттәр | 4301 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 51.1 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 4115 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 48.9 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 57,29 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 0,99 |
# Абдулбанеева Памира Мансур ҡыҙы

Абдулбанеева Памира Мансур ҡыҙы (рус. Абдулбанеева Памира Мансуровна;22 июнь 1939 йыл—31 март 2021 йыл) — хеҙмәт ветераны. 1965—1999 йылдарҙа «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы телевидение студияһының тауыш режиссёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Абдулбанеева Памира Мансур ҡыҙы
## Биографияһы

Памира Абдулбанеева (ҡыҙ фамилияһы Сөләймәнова) 1939 йылдың 22 июнендә тыуған. Һуғыш йылдарында ғаилә Урта Азияла йәшәй, биш йәшендә ҡыҙҙы Өфөгә алып ҡайталар.
* Биш йәшемдә апайым мине Өфөгә алып ҡайтты, балалар баҡсаһына урынлаштырҙы. Унда бейей башланым. Балалар баҡсаһы теген фабрикаһыныҡы ине, шуға күрә беҙгә костюмдар тегеп бирә торғайнылар. Концерттар йыш ойошторолдо, һәм мин үҙемде ысын артистка итеп тоя инем.
Ленинград хореография училищеһынан килгән комиссия кәрәкле һәләте булыуға ҡарамаҫтан, Памира Мансур ҡыҙының йәш категорияһы абитуриент талаптарына тап килмәй тигән һығымтаға килә. Артабан ул Өфө Пионерҙар һарайының (хәҙер В. М. Комаров исемендәге Балалар ижады һарайы) бейеү түңәрәгенә йөрөй. Рудольф Нурыевтың бейеү буйынса тәүге партнёры була, һуңынан улар хат алыша. Памира Сөләймәнованың Рудольф Нурыев тураһындағы хәтирәләренән өҙөк:
1965-1999 йылдарҙа Памира Мансур ҡыҙы Башҡорт телерадиокомпанияһының баш тауыш режиссёры булып эшләй, тиҫтәләрсә теле- һәм кинофильмдар, тапшырыуҙар һәм программалар төшөрөүҙә ҡатнаша. «Башҡортостан» киностудияһы менән хеҙмәттәшлек итә, нәфис һәм документаль фильмдарҙың, шулай уҡ телеүҙәктең музыка студияһында яҙҙырылған концерт номерҙарының тауыш операторы була. Әмир Абдразаҡов, Булат Йосопов һәм башҡа бик күп режиссёрҙар менән эшләй. «Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
2021 йылдың 31 мартында вафат була. Хеҙмәттәштәре Памира Мансур ҡыҙын «тауыш яҙҙырыу техникаһын камил үҙләштергән юғары кимәлдәге белгес» тип иҫкә ала.
# Рейксмюсеум

Ре́йксмюсеум (ҡайһы саҡта Рейксмузеум; нидерл. Rijksmuseum, МФА:) — Амстердамда (Нидерланд) сәнғәт музейы. Кешеләр иң күп йөрөгән донъяның егерме сәнғәт музейы исемлегенә инә.

# Рейксмюсеум
## Тарихы

Музей 1800 йылда Гаага ҡалаһында Наполеон Беренсенең ҡустыһы Голландия короле Людовик I Бонапарт тарафынан нигеҙләнә. 1808 йылда музей Амстердам ҡалаһына күсерелә һәм башта Король һарайында, ә һуңынан Триппенхюс һарайында һәм башҡа биналарҙа урынлаша. Конкурста еңгән архитектор Питер Кёйперс тарафынан 1877—1885 йылдарҙа яңы бина төҙөлә. Музей йәмғәтселек өсөн 1885 йылда асыла.
1890 йылда төп бинанан көньяҡ-көнбайышҡа табан, Рейксмюсеумға тағы бер корпус өҫтәлә. Ул емерелгән тарихи йорттарҙың фрагменттарынан төҙөлгән һәм Голландия архитектураһы тарихын (хәҙер бинаның Филипп өлөшө) күҙ алдына килтерергә мөмкинлек биргән.
Экспозицияла төп урын Рембрандттың «Төнгө дозор» картинаһына бүленгән (был картина — Амстердам ҡалаһының милке, музейҙа ваҡытлыса һаҡлана). 1906 йылда ошо картинаны урынлаштырыу маҡсатында айырым зал үҙгәртеп ҡорола.
1920 һәм 1950 йылдар араһында интерьерҙа үҙгәрештәр була — төрлө төҫтәрҙә биҙәлгән залдарҙың күбеһе яңынан буялған. 1960-сы йылдарҙа ике эске ихатаға индерелеп, экспозиция залдары һәм бер нисә ҡат үҙгәртеп ҡоролған. 1984, 1995, 1996 һәм 2000 йылдарҙа музей бинаһы реставрациялана һәм ремонтлана.
2003—2013 йылдарҙа музей реконструкциялана. Испания архитекторҙары Антонио Круз (Antonio Cruz) һәм Антонио Ортис (Antonio Ortiz) проекттарын бойомға ашырыу өсөн 500 милилон евро бүленгән. Экспозиция 10 йылға ябыла, был ваҡытта коллекциянан картиналар башҡа майҙансыҡтарҙа күрһәтелә. 2013 йылдың 13 апрелендә музей йәнә үҙ ишектәрен аса.
2017 йылда музей үҙенең 10 миллионынсы ҡунағын ҡабул итә. Ул голланд уҡытыусыһы булып сыға, был ваҡиға уңайынан уға «Төнгө дозор» залында киске аш табынын ойошторолар һәм шедевр ҡаршыһында йоҡлау өсөн карауат тәҡдим итәләр.

# Рейксмюсеум
## Экспозицияһы

XV—XIX быуаттың голланд оҫталарының, айырым әйткәндә, «Алтын» XVII быуатының билдәле рәссамдары, тәү сиратта Рембрандт, Ян Лёйкен, Ян Вермеер һәм Франс Халс, шулай уҡ Питер де Хох, Ян Стен, Якоб ван Рёйсдал, Бартоломеус ван дер Хелст, Ян ван Скорел, Антонис ван Дейк һәм башҡаларҙың бихисап эштәре художестволы коллекцияның нигеҙен тәшкил итә.
Картиналарҙан тыш художестволы коллекцияға скульптуралар һәм ғәмәли-биҙәү сәнғәте, Азия илдәре сәнғәте, шулай уҡ тарихи коллекция (археологик артефакттар, картиналар, скульптуралар, кейем-һалым) һәм рәсемдәр, грваюралар һәм фотографиялар йыйылмаһы инә
2019 йылда музейҙа All Rembrandts тигән исем аҫтында Рембрандттың экспозицияһы күрһәтелә.
# Кемерово

Ке́мерово — Рәсәйҙең Кемерово өлкәһе үҙәге. Томь һәм Искитимка йылғаларының ярында, Кузнецк күмер бассейнының төньяғында урынлашҡан. Мәскәүҙән автомобиль юлдары менән 3 601 км. алыҫлыҡта ята.

# Кемерово
### Климат

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 6,0 | 6,8 | 14,6 | 28,3 | 34,4 | 35,1 | 38,0 | 36,3 | 33,1 | 24,5 | 13,1 | 5,8 | 38,0 |
| Уртаса максимум, °C | −12,2 | −9 | −1,2 | 7,9 | 18,7 | 23,2 | 25,5 | 22,9 | 15,7 | 7,4 | −3,5 | −10 | 7,1 |
| Уртаса температура, °C | −17 | −14,7 | −7,3 | 1,9 | 11,2 | 16,5 | 19,0 | 16,2 | 9,6 | 2,4 | −7,4 | −14,5 | 1,3 |
| Уртаса минимум, °C | −21,5 | −19,6 | −12,6 | −3 | 4,7 | 10,4 | 13,2 | 10,6 | 4,8 | −1,4 | −11 | −19 | −3,7 |
| Абсолют минимум, °C | −47,9 | −47,1 | −39,9 | −32,4 | −12,6 | −5,7 | 0,5 | −1,2 | −9,4 | −27,9 | −39,5 | −48,4 | −48,4 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 28 | 19 | 19 | 26 | 40 | 68 | 72 | 62 | 41 | 45 | 44 | 41 | 505 |
| Сығанаҡ: «Погода и Климат» ||||||||||||||

# Кемерово
## Ҡала исеме

«Кемерово» исеме төрки телдәрҙән алынған. Төркиәлә Кемер ҡалаһы бар. Уның Кемерово менән берҙәм атамаһы «пояс» тип тәржемә ителә. Башҡортса ҡәмәр йәғни биҙәкле, аҫылташлы билбау, урыҫса пояс.

# Кемерово
## Ҡала исеме
### Эре ойошмалар

* АСЫҠ АКЦИОНЕРҘАР ЙӘМҒИӘТЕ (ААЙ) «Кузбассэнерго» (ТГК-12)
* АСЫҠ АКЦИОНЕРҘАР ЙӘМҒИӘТЕ (ААЙ) «УК Кузбассразрезуголь»
* ПО «Химпром» ЯСЙ
* АСЫҠ АКЦИОНЕРҘАР ЙӘМҒИӘТЕ (ААЙ) «Кокс»
* [[АСЫҠ АКЦИОНЕРҘАР ЙӘМҒИӘТЕ (ААЙ) «Ортон» (СИБУР составында)
* [[АСЫҠ АКЦИОНЕРҘАР ЙӘМҒИӘТЕ (ААЙ) «Азот» ("Сибирский Деловой Союз" составында)
* АСЫҠ АКЦИОНЕРҘАР ЙӘМҒИӘТЕ (ААЙ) «Кемеровохлеб»
* «АГ Кемеровский мясокомбинат» ЯСЙ
* «Крестьянское хозяйство Волкова» ЯСЙ
* АСЫҠ АКЦИОНЕРҘАР ЙӘМҒИӘТЕ (ААЙ) «Кемеровский молочный комбинат»
* «ТОКЕМ» ЯСЙ (бывший «Карболит»)
# Рекиноа

Рекиноа (исп. Requínoa) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 8 240 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 673,3 км². Халыҡ һаны — 24 523 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 36,42 кеше/км².

# Рекиноа
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 16 саҡрым (15 км) көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Ранкагуа коммунаһы;
* төньяҡ-көнсығышта — Мачали коммунаһы;
* көнсығышта — Мачали коммунаһы;
* көньяҡ-көнбайышта — Ренго коммунаһы;
* көнбайышта — Коинко коммунаһы;
* төньяҡ-көнбайышта — Оливар коммунаһы.

# Рекиноа
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 24523 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 11531 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 47,02 |
| | Ауыл халҡы | 12992 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 52,98 |
| | Ир-егеттәр | 12578 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 51.3 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 11945 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 48.7 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 36,42 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 2,89 |

# Рекиноа
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Рекиноа (ҡала) — 8240 кеше
* Лос-Лириос(ҡасаба) — 2927 кеше
* Эль-Абра(ҡасаба) — 1391 кеше
# Нилыдзь

Нилыдзь — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Нилыдзь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020329
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002032
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сар-Колын-Я

Сар-Колын-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Котле-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сар-Колын-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027391
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302739
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Татарск

Татарск — Рәсәйҙең Новосибирск өлкәһендәге ҡала, Татарск районының административ үҙәге.
2021 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 23 282 кеше йәшәй.
# Эстонияла ислам

Эстонияла ислам — ислам диненең Эстонияла таралышы.
2011 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы үҙҙәрен мосолман тип атағандарҙың һаны 1508 кеше тәшкил иткән. Әммә башҡа тикшеренеүҙәр һәм сығанаҡтарға ярашлы Эстонияла мосолмандарҙың иҫәбе күпкә юғарыраҡ: 10 меңдән 20 меңгә тиклем.

# Эстонияла ислам
## Тарихы

1721 йылда Төньяҡ һуғыштан һуң Эстония һәм Ливония Рәсәй империяһына ҡушылғандан һуң, Эстонияға тәүге мосолмандар, башлыса сөнни татарҙар һәм шиғый әзербайжандар, күсеп киләләр. Әммә хәҙерге мосолмандарҙың күрпселек өлөшөн совет осоронда (1940—1991) килгән кешеләр тәшкил итә. Бойондороҡһоҙ Эстонияла тәүге мосолман общинаһы — «Narva Muhamedi Kogudus» 1928 йылда теркәлә, ә икенсеһе — «Tallinna Muhamedi Usuühing» — 1939 йылда. Община тарафынан төҙөлгән Нарва ҡалаһындағы йорт мәсет итеп үҙгәртелә. Икенсе донъя һуғышы осоронда, 1944 йылда ҡаланы бомбардировкалағанда мәсет бинаһы тулыһынса юҡ ителә
Хәҙерге ваҡытта Эстонияла бер мәсет эшләй
2008 йылдың көҙөндә Шарджа ғәрәп әмирлеге хакимы Солтан бин Мөхәммәт әл-Ҡасими Таллиндың ҡала властарына мәсет һәм мосолман мәҙәни үҙәк төҙөү өсөн ер участкаһын бүлеп биреүҙе һорап мөрәжәғәт яһай. Әммә Эстонияның баш ҡалаһында мәсет төҙөү тураһында ҡарар әле лә юҡ.

# Эстонияла ислам
## Мосолман этник төркөмдәре

Түбәндәге таблицала 2000 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүммәтеренә ярашлы, Эстонияла мосолман этник төркөмдәренең һаны күрһәтелгән.
| Милләт | Кеше |
| Татарҙар | 2582 |
| Әзербайжандар | 880 |
| Башҡорттар | 152 |
| Үзбәктәр | 132 |
| Ҡаҙаҡтар | 127 |
| Лезгиндар | 121 |
# Фәтихова Эльвира Миҙхәт ҡыҙы

Фәтихова Эльвира Миҙхәт ҡыҙы (15 август 1971 йыл) — йырсы (лирик‑колоратуралы сопрано). Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014).

# Фәтихова Эльвира Миҙхәт ҡыҙы
## Биографияһы

Фәтихова Эльвира Миҙхәт ҡыҙы 1971 йылдың 15 авгусында Өфөлә тыуған. 1992 йылда Өфө сәнғәт училищеһын, 1997 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай (Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, профессор Рәйсә Ғәлимуллина класы). Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлағандан һуң башта Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында эшләй, бер үк ваҡытта 1999—2007 йылдарҙа Төркиәлә Анкара опера һәм балет театры, 2003—05 йылдарҙа Сплит ҡалаһында Хорватия милли театры солисы була. Һирәк осрай торған матур тембрлы тауышына кантилена хас, сағыу сәхнә һөйкөмлөлөгө һәм артистизм менән айырылып тора; башҡарыу сәнғәтенә сәхнә образын тәрән уйлап ижад итеп һүрәтләү хас. Австралияла Сидней опера театры, Ҡытайҙың «Гонконг филармония», Австрияла Зальцбург ҡалаһының Ландестеатры сәхнәләрендә йырлай. Д.Гавин, И.Кенни, М. Льюис, Б.Мартин, Р.Ла Спина, Л.Регаццо менән сығыш яһай. Рәсәй һәм Австрия, Германия, Италия, Португалия, Төркиә илдәре буйлап гастролдәрҙә була. 1997 йылда Өфөлә үткән вокалистарҙың Ғ.Әлмөхәмәтов исемендәге республика асыҡ конкурсы лауреаты, унда Гран‑при яулай. 2002 йылда Германияның Дрезден ҡалаһында үткән Халыҡ-ара итальян операһы вокаль конкурсы дипломанты.
Төрлө телдәрҙә — итальян, француз, немец телдәрендә йырлай. Төркиәлә төрөк телен өйрәнә, инглиз телендә иркен һөйләшә.

# Фәтихова Эльвира Миҙхәт ҡыҙы
## Репертуары һәм төп партиялары

Төп партиялары: Нарина («Дон Паскуале», Г.Доницетти; дебют, 1997), Виолетта («Травиата», Дж. Верди), Розина («Севилья цирюльнигы» —"Севильский цирюльник", Дж. Россини), Марфа («Батша кәләше» — «Царская невеста», Н. А. Римский‑Корсаков), Нәркәс («Нәркәс», Х. Ф.Әхмәтов) һ.б. Концерт репертуарында И. С. Бах, В. А. Моцарт, К. Орфтың вокаль әҫәрҙәре.
# Йәрмөхәмәтов Зиннур Ғөбәйҙулла улы

Йәрмөхәмәтов Зиннур Ғөбәйҙулла улы (3 февраль 1948 йыл — 20 июнь 2022 йыл) — инженер, иҡтисадсы; хужалыҡ, партия, совет һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр кандидаты (1998), иҡтисад фәндәре докторы (2005), профессор. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1998), Сибай ҡалаһының почётлы гражданы (2003)

# Йәрмөхәмәтов Зиннур Ғөбәйҙулла улы
## Биографияһы

Зиннур Ғөбәйҙулла улы Йәрмөхәмәтов 1948 йылдың 3 февралендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Хәсән ауылында тыуған.
1963 - 1968 йылдарҙа Сибай тау-байыҡтырыу техникумында уҡый, техник-электромеханик һөнәрен үҙләштерә.
Магнитогорск тау‑металлургия институтының тау (1976) һәм иҡтисад (1979) факультеттарын тамамлаған. 1970—1971 йылдарҙа 34‑се ПТУ‑ла (Сибай ҡалаһы) производствоға уҡытыу мастеры. 1976 йылдан алып Баҡал руда идаралығының «Сидерит» ер аҫты шахтаһы тау мастеры.
Сибай ҡалаһында төрлө вазифаларҙа эшләй: 1979 йылдан башлап Башҡортостан махсуслаштырылған ремонт‑төҙөлөш идаралығында, 1981 йылдан алып Башҡортостан баҡыр‑көкөрт комбинатында (өлкән нормалаусы, 1982 - 1990 йылдарҙа партком секретары); 1990 йылдан — халыҡ депутаттарының ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1992 йылдан — ҡала хакимиәте башлығы, 1999 йылдан — БДУ‑ның Сибай институты директоры, бер үк ваҡытта 2006 йылдан башлап һалымдар һәм һалым һалыу кафедраһы мөдире. 1998 йылда — кандидатлыҡ диссертацияһын, 2005 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге республика хужалыҡ комплекстарының формалашыуы һәм эшләүе мәсьәләләренә арналған.
50‑нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән дүрт монография авторы.
2022 йылдың 20 июнендә Мәскәү ҡалаһында вафат булды.

# Йәрмөхәмәтов Зиннур Ғөбәйҙулла улы
## Биографияһы
### Төп хеҙмәттәре

* Проблемы социально‑экономического развития уральского региона Республики Башкортостан. Уфа, 2001 (авторҙ.);
* Социально‑экономические проблемы в регионах и их военно‑экономические проявления. М., 2003;
* Башкирский медно‑серный комбинат. Сибай, 2011 (авторҙаш).

# Йәрмөхәмәтов Зиннур Ғөбәйҙулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1986).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1998).
# Сухая Чемровка

Сухая Чемровка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чемровка йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Сухая Чемровка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100007729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100772
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хиросима һәм Нагасаки ҡалаларына атом бомбаһы ташлау

Хиросима һәм Нагасаки ҡалаларына атом бомбаһы ташлау (6 һәм 9 август, 1945 йыл) — кешелек тарихында хәрби йәҙрә ҡулланылған. Уны Икенсе бөтә донъя һуғышының Тымыҡ океан сиктәрендә алып барылған хәрби хәрәкәттәр театрындағы йомғаҡлау өлөшөндә Японияны капитуляцияға тиҙерәк күндереү маҡсатында АҠШ Ҡораллы көстәре башҡарған.
1945 йылдың 6 авгусында Америка бомбардировщигы В-29 «Enola Gay» (әсәһенең исеме менән шулай атаған) экипаж командиры полковник Пол Тиббетс Хиросима ҡалаһына «Little Boy» («Малыш») исемле эквиваленты 13 − 18 килотонна тротил тәшкил иткән атом бомбаһын ташлаған. Өс көн уҙғас, 1945 йылдың 9 авгусында 21 килотонна тротилға тәшкил иткән «Fat Man» («Толстяк») атом бомбаһын осоусы Чарльз Суини, B-29 «Bockscar» бомбардировщигы командиры, Нагасакиға ташлаған. Дөйөм үлеүселәр һаны Хиросимала 90 — 166 мең кеше, Нагасакиҙа 60 — 80 мең кеше тәшкил иткән.
Атом бомбардировкаларына иҫе киткән Япония премьер-министры Кантаро Судзуки һәм сит ил эштәре министры Того Сигэнори япон хөкүмәте һуғышты туҡтатырға тейеш тигән һөҙөмтәгә килгән.
1945 йылдың 15 авгусында Япония үҙенең капитуляцияға бирелеүе тураһында иғлан иткән. Икенсе бөтә донъя һуғышының формаль рәүештә тамамланыуын белдергән капитуляция тураһындағы актҡа 1945 йылдың 2 сентябрендә ҡул ҡуйылған.
Японияны капитуляция яһарға мәжбүр иттереү өсөн уны атом бомбардировкаларына тотоуҙың этик яҡтан кәрәкле булыу-булмауы әлеге көндәрҙә лә бик ҡырҡа бәхәс тыуҙырыусы хәл.

# Хиросима һәм Нагасаки ҡалаларына атом бомбаһы ташлау
## Тәү шарттар

1944 йылдың сентябрь айында Гайд-паркта АҠШ президенты Франклин Рузвельттың һәм Бөйөк Британияның премьер-министры Уинстон Черчилль араһында килешеү төҙөлә. Уның нигеҙендә Японияға ҡаршы атом ҡоралы ҡулланыуҙың ихтималлығы ята.
1945 йылдың йәйенә АҠШ, Канада һәм Бөйөк Британия ярҙамында Манхэттен проектын тамамлай. Был проект йәҙрә ҡоралының тәүге өлгөләренең әҙерлеге хаҡында була.
Икенсе бөтә донъя һуғышында АҠШ туранан-тура ҡатнаша башлағас, 200 мең Америка һалдаттары һуғышта һәләк булған, уларҙың яҡынса яртыһы — Японияға ҡаршы һуғышта. 1945 йылдың апрель-июнь айҙарында Японияның Окинава утрауҙарын баҫып алыу һуғыш операцияһы ваҡытында 12 меңдән артыҡ Америка һалдаты һәләк булған, 39 меңе яраланған, япондар яғынан юғалтыуҙар 93 − 110 мең һалдат һәм барлығы 100 мең граждандар халҡын тәшкил иткән. Японияға баҫып инеү Окинава утрауҙарындағы юғалтыуҙарға ҡарағанда байтаҡҡа күп булған булыр ине.
# Ус (Мезень ҡушылдығы)

Ус — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 586 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 102 км.

# Ус (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044077
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004407
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0