yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Венце

Венце (нем. Wenze) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 569 кеше йәшәй. Майҙаны — 27,72 км². Диңгеҙ кимәленән 62 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38486 һәм автомобиль коды — SAW.
# Тайсин Вафир Нурислам улы

Тайсин Вафир Нурислам улы (6 август 1927 йыл — 10 ғинуар 1995 йыл) — Әлмөхәмәт МТС-ының «Ҡыҙыл һабан» колхозы тракторсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Тайсин Вафир Нурислам улы
## Биографияһы

Вафир Нурислам улы Тайсин 1927 йылдың 6 авгусында БАССР-ҙың Әбйәлил районы Амангилде ауылында тыуа.
Тулы булмаған урта белемгә эйә була.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1942 йылда Әбйәлил районының «Ҡыҙыл һабан» колхозында башлай. Тракторсылар курсын тамамлап, 1943 йылдан колхозда һәм Әлмөхәмәт МТС-ында тракторсы булып эшләй.
1950 йылда Вафир Нурислам улы тракторсылар бригадаһын етәкләй. Уның етәкселегендә бригада 1954—1955 йылдарҙа үҙ районында 2 100 гектар сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе күтәрә. Тәүге йылда уҡ яңы ер гектарынан 13,1 центнер бойҙай бирә. 1956 йылда бригада 2 750 гектар майҙанда ун көн эсендә яҙғы сәсеү эштәрен тамамлай. Был майҙандан уртаса гектарынан 20 центнер уңыш алына. Производствоға алдынғы агротехник алымдарҙы индереп, бригадир етештерелгән бер центнер игенгә сығымын кәметеү хәстәрлешген күрә. 1954—1956 йылдарҙа бригада 10,2 тонна яғыулыҡ экономиялай.
1956 йылда сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштергәндәге, уңыш йыйыу һәм иген әҙерләүҙәге айырым ҡаҙаныштары өсөн СССР Юғары Советы президиумы указы менән 1957 йылдың 11 ғинуарында В. Н. Тайсинға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1987 йылда хаҡлы ялға киткәнсе «Урал» совхозында тракторсы-машинист булып эшләй.
Тайсин Вафир Нурислам улы1995 йылдың 5 ғинуарында вафат була.

# Тайсин Вафир Нурислам улы
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957)
* Ленин ордены (1957)
* «Почет билдәһе» ордены (1971)
* миҙалдар.
# Башҡортостан ҡыҙы

Башҡортостан ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының ҡатын-ҡыҙҙар һәм ғаилә өсөн тәғәйенләнгән башҡорт телендәге журналы, 1968 йылдың ғинуарынан башлап сыға. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһы Дəүлəт Йыйылышы — Ҡоролтай, Башҡортостан Республикаһы Хɵкүмəте.

# Башҡортостан ҡыҙы
## Журналдың төрлө йылдарҙағы баш мөхәррирҙәре

* Кәтибә Кинйәбулатова (1968—1975)
* Рустамова Р. С. (1975—1978)
* Гөлфиә Юнысова (1978—1999)
* Йомабикә Ильясова (1999—2013)
* Гөлназ Ҡотоева — 2013 йылдан.

# Башҡортостан ҡыҙы
## Баҫманың даими рубрикалары

* Һаулығың — байлығың
* Мəшһүр ҡатындар
* Əсəлек капиталы
* Атай абруйы
* Психолог кəңəше
* Əсəй, уҡыйыҡ əле!
* Сəнғəт
* Ɵй йылыһы
* Ашығыҙ тəмле булһын
* Аһ, был ҡатын-ҡыҙ
* Матурлыҡ сере
* Бер йылмай
* Файҙалы кəңəштəр
* Мɵхəррир һүҙе
* Беҙ меңдəр араһында
* Əсəйҙəр
* Һɵйɵү сере
* Күңелем яраһы
* Йəн тыныслығы һəм һаулыҡ
* Мɵслимə
# Нгарка-Сый-Яха

Нгарка-Сый-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюды-Сый-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Нгарка-Сый-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307636
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Березовка 2

Берёзовка 2 — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Березовка 1 йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Березовка 2
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031421
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003142
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Павлов эте һәйкәле (Санкт-Петербург)

Эт һәйкәле — фонтанлы һәйкәл. Һәйкәл Санкт-Петербургтың (Академик Павлов урамы, 12-се йорт) Аптекарь утрауындағы Эксперименталь медицина институтының баҡсаһында фәнни эксперименттар һәм тәжрибә хайуандары хөрмәтенә ҡуйылған.

# Павлов эте һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тарих

Һәйкәл академик И. П. Павлов башланғысы буйынса ойошторолған. Уның фекере буйынса, һәйкәл юғары нервы эшмәкәрлеге физиологияһына эксперименттар үткәреүҙең төп объекты булған эттең әһәмиәтен билдәләй.
Һәйкәлдең авторы: скульптор һәм архитектор И. Ф. Безпалов. 1934 йылдағы проект. Скульптура Күргәҙмә агитация һәм пропаганда комбинатында (КНАП заводында, барельефтағы яҙыуға ярашлы) Ленинградта ҡойолған
Һәйкәл Ленинградта һәм Мәскәүҙә 1935 йылдың 9-17 авгусында үткән XV физиологтарҙың халыҡ-ара конгресына тура килтереп урынлаштырылған. Һәйкәл 1935 йылдың 7 авгусында асыла.
«Эйе, был һәйкәлде фотоға төшөрөргә лә уларға ебәрергә ине. Был эткә апофеоз! Кешелектең уға рәхмәте. Эткә һәйкәл ҡуйғас, улар менән минең иҫәбем тамамланды», — тип И. П. Павлов, Лондондағы вивисекцияға ҡаршы сығыусылар менән осрашыуҙы иҫләп, конгрессты әҙерләү буйынса хөкүмәт комиссияһы ағзаларына һөйләй.

# Павлов эте һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тасуирлама

Һигеҙ эт башы рәүешле маскарондың ауыҙынан фонтандың һауытына һыу түгелә. Хәҙерге ваҡытта был фонтан эшләмәй.
Постаменттың барельефындағы яҙмалар:
* Ал яғында: «Пусть собака, помощница и друг человека, с доисторических времён приносится в жертву науке, но наше достоинство обязывает нас, чтобы это происходило непременно и всегда без ненужного мучительства. И. Павлов».
* Уң яғында: «Разломав штукатурку и сделав из неё пористую подстилку, собака подсказала экспериментатору приём, благодаря которому истекающий из искусственного отверстия поджелудочный сок не разъедает брюха. И. П.»
* Һул яғында: «Вылизывая у своего сородича загноившуюся на шее рану после глубокой операции, собака спасает его от смерти и сохраняет для дальнейших научных исследований. И. П.»
* Арт яғында: «Собака, благодаря её давнему расположению к человеку, её догадливости, терпению и послушанию, служит, даже с заметной радостью, многие годы, а иногда и всю свою жизнь, экспериментатору. И. П.»
Баҡсанан алыҫ түгел урында эттәргә һыу эсеү тәрилкәһе-фонтан ҡуйылған (авторы — шулай уҡ И. Ф. Безпалов.). Өсөнсө фонтан институт территорияһында (химик лаборатория бинаһы алдында), уның эткә ҡатнашлығы юҡ : был тәрилкәне, бассейндың парапетындағы дүт металл йылан скульптураһын — медицина символы сифатында урынлаштырғандар. Фонтан архитекторҙар Н. Е. Лансере һәм А. А. Рассадиндарҙың проекты буйынса 1935 йылда төҙөлгән һәм шулай уҡ хәҙергеваҡытта эшләмәй.
* Файл:Этле фонтан 11.jpg
* Файл:Этле фонтан 09.jpg
* Файл:Этле фонтан 14.jpg
* Файл:Этле фонтан 08.jpg
Эт менән бер үк ваҡытта институттың баҡсаһында И. Ф. Безпалов эшләгән ғалимдарҙың һәйкәл-бюстары ҡуйылған. Ф. Мухаммед:
* Чарльз Дарвин
* Д. И. Менделеев
* Луи Пастер
* И. М. Сеченов
1989 йылда ғалимдарҙың һәйкәле торған аллея ансамбленә Рене Декарттың бюсы һәм И. П. Павловтың яңынан эшләнгән бюсы ҡуйылған.
# Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты

Рәсәй Федерацияһы мосолмандары диниә назараты менән бутамаҫҡа.
Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты (СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандарының Диниә назараты) — СССР-ҙа һәм Рәсәй Федерацияһында рәсми мосолман ойошмаһы. Юғары органы – шура; етәксеһе булып шура рәйесе тора. Өфө ҡалаһында урынлашҡан.

# Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты
## Тарихы

1788 йылда Ырымбур мосолман Диниә назараты булараҡ асыла. 1917 йылдан Эске Рәсәй һәм Себер Мосолман Үҙәк Диниә назараты тип үҙгәртелә.
1948 йылдан СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары Диниә назараты тип атала.
1936—1950 йылдарҙа Диниә назаратының рәйесе булып Ғабдрахман Рәсүлев тора.
1980 йылдан алып ойошманы Тәлғәт Тажетдин етәкләп килә. 1992 ноябрендә мосолмандарҙың VI-сы ғәҙәттән тыш шураһында ДУМЕС-тың исеме «Рәсәй һәм БДБ-ның Европа илдәре Мосолман Үҙәк Диниә назараты» атамаһына үҙгәртелде; Тәлғәт Тажетдин Рәсәйҙең баш мөфтөйө тип танылды. Ул ваҡытта төбәктәрҙә әүҙем булған эре дин үҙәктәре (мөхтәсибәттәр) мосолман дини идаралыҡ ойошмаларына әүерелде; бынан һуң барлыҡҡа килгән яңы дини үҙәктәр ошо ойошмалар составына инде. Хәҙерге ваҡытта Дини идаралыҡҡа 26 урындағы мөфтиәт ҡарай.
1992 йылдың авгусында Яр Саллыла мәсет асылыу тантанаһында ислам рәсмиләре араһында ғауға ҡупты; бының һөҙөмтәһендә Дини идаралыҡтан Башҡортостан һәм Татарстан мосолман дини идаралыҡтары (ярашлы рәүештә Нурмөхәммәт Ниғмәтуллин һәм Ғабдулла Ғәлиүллин етәкселегендә) бүленеп сыҡты.
2000 йылдан Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты тип атала башлай.

# Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты
## Мөфтөйҙәре

* Баруди Ғәлимйән (1917—1921),
* Фәхретдинов Ризаитдин Фәхретдин улы (1923—1936),
* Рәсүлев Ғабдрахман Зәйнулла улы (1936—1950),
* Хыялетдинов Шакир Шәйхислам улы (1951—1974),
* Исаев Әбделбарый Низаметдин улы (1975 йылдан),
* Тәлғәт Тажетдин (1980 йылдан)
# Екон-Игол

Екон-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полька йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Екон-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037784
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203778
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Намибияла ислам

Намибияла ислам динен тотоусыларҙың һаны күп түгел, уны 9000 самаһы кеше тота.

# Намибияла ислам
## Тарихы

Ислам Намибия территорияһына XX быуат аҙағында — XXI быуат башында күпләп үтеп инә башлай. Әлеге ваҡытта ислам динен 9000-гә яҡын кеше тота, башлыса нама халыҡ вәкилдәре. Нама халҡы араһында мосолмандарҙың һиҙелерлек артыуы башлыса күренекле сәйәсмән Яҡуп Сәлиман Дхамерҙың тырышлығына бәйле. Этник нама, Яҡуп Сәлиман Дхамер 1980 йылда ислам динен ҡабул итә һәм был динде үҙ халҡы вәкилдәре араһында тарата башлай.

# Намибияла ислам
## Һаны

Намибия халҡының күбеһе христианлыҡ һәм традицион дини инаныуҙар динен тота, ә ислам аҙсылыҡ дине булып ҡала. Намибия халҡының 0,4 % ислам динен тота. Намибияла мосолмандарҙың күпселеге сөнниҙәр.

# Намибияла ислам
## Намибиялағы мәсеттәр һәм ислам ойошмалары

Намибияла Соуэто Ислам үҙәге тип аталған беренсе мәсеткә 1986 йылда нигеҙ һалына. Виндхуке ҡалаһының Катутура районында урынлашҡан. 2009 йылдың май айында Намибияла 12 мәсет иҫәпләнә, шуларҙың алтыһы Виндхукта урынлашҡан.
Әлеге ваҡытта Сәғүд Ғәрәбстанында дини практика һәм ислам нигеҙҙәре буйынса курстарҙа Намибиянан 24 студент уҡый, шулай уҡ был илдән студенттар Көньяҡ Африканың төрлө ислам ойошмаларында белем ала. Намибия Хәләл ислам ассоциацияһы — Намибиялағы иң боронғо һәм билдәле Хәләл сертификация органы. Хәләлдең сертификация органы тип Көньяҡ Африкала һәм башҡа күп кенә ислам дәүләттәрендә танылған. Был ойошма 2001 йылда ойошторола, уның менән Фарук Насьер етәкселек итә. Намибия Хәләл ислам ассоциацияһы мосолмандар өсөн аҙыҡ-түлекте сертификациялау менән шөғөлләнә.
# Әхмәтшин Фазылйән Әхмәтйән улы

Әхмәтшин Фазылйән Әхмәтйән улы (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ефрейтор, ике тапҡыр «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Әхмәтшин Фазылйән Әхмәтйән улы
## Биографияһы

Әхмәтшин Фазылйән Әхмәтйән улы 1910 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Иманғол ауылында (икенсе мәғлүмәттәр буйынса Орск өйәҙенең Юлалы хуторында) тыуған. Ҡыҙыл Армияға Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылдың 6 сентябрендә саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 45-мм батареяһы ат тотоусыһы, аҙаҡ ашнаҡсыһы булып хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылда ике тапҡыр «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (бер миҙалға подразделениның 1944 йылдың 10 июнендәге 25/н номерлы приказы) һәм 1945 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (ҡаһарманлыҡ күрһәткән көндәре: 23.04.1945, подразделениның 1945 йылдың 31 майындағы 27/н номерлы бойороғо) менән бүләкләнә.

# Әхмәтшин Фазылйән Әхмәтйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944 йылда ике тапҡыр)
# Хуты-Яха

Хуты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 109 км.

# Хуты-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037771
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303777
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Фоккероде

Фоккероде (нем. Vockerode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1682 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,97 км². Диңгеҙ кимәленән 59 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6786 һәм автомобиль коды — WB.
# Лочмяш

Лочмяш (Лачмяш, Гусинка) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юза йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Лочмяш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014696
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001469
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Медвежья (Озёрная ҡушылдығы)

Медвежья — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Озёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Медвежья (Озёрная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003168
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100316
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мень-Ега

Мень-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кеум йылғаһының уң ярына тамағынан 239 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Мень-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301497
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бирҙәүеш ҡалаһы ҡала биләмәһе

Бирҙәүеш ҡалаһы тораҡ пункты — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Һатҡы районына ҡараған муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Бирҙәүеш эшселәр ҡасабаһы.

# Бирҙәүеш ҡалаһы ҡала биләмәһе
## Тарихы

Ҡала биләмәһе статусы һәм сиктәре Силәбе өлкәһенең 2004 йылдың 17 ноябрендә ҡабул ителгән «Һатҡы муниципаль районы, уның составындағы ҡала һәм ауыл тораҡ пункттары статусы һәм сиктәре тураһындағы» 313-ЗО Законы менән билдәләнгән.

# Бирҙәүеш ҡалаһы ҡала биләмәһе
## Исеме

Тораҡ пунктының атамаһы ҡала биләмәһе янынан аҡҡан Бирҙәүеш йылғаһына бәйле. Борон-борондан был тау йылғаһында бәрҙе балығы күп була. Бигерәк тә ыуылдырыҡтарҙан бәләкәй бәрҙеләр хасил булғас, һыу өҫтө сыбарланып китер була. Тикшеренеүселәр атаманың килеп сығышы буйынса әлегә тиклем бер фекергә килә алмай. «-уш» — исем яһаусы аффикс. Исемдең тамыры төрки теленән тәржемә иткәндә: бүләк, Аллаһ биргән бүләкте аңлата.
Башҡорт телендә бәрҙе (бәрҙесәк (диал. ҡар.бәрсәк I))>атамаһы бар. Тау йылғаларының саф һыуында ыуылдырыҡ сәскән «бәрҙене» йыш ҡына Урал һөмбашы (лосось) тип тә йөрөтәләр. Бирҙәүеш йылғаһының исеме тап шул бәрҙе балығы атамаһынан алырғандыр, тигән фараз бар.
# Ангора дебете

Ангора йөнө (мамыҡ), дебете; Ангора сүсе , йәки Ангора — үҙенә генә хас бик йомшаҡ, нәфис өбөрөлө йөн туҡыма, уны ангора йорт ҡуянынан алынған мамыҡтан етештерәләр.

# Ангора дебете
## Тасуирламаһы

Туҡыма өсөн сеймал биргән тоҡом ҡуяндарға исем дә шундай уҡ оҙон йөнлө булыуы менән танылған кәзәгә оҡшатып, уның исеменән алып бирелгән.
XIX быуат башында ангора дебете тип тап ангора кәзәһе мамығы (дебете) күҙҙә тотолған. Мәҫәлән, «ЭСБЕ»-ла ангора дебете ошолай һүрәтләнгән:
* Ангорская шерсть (франц. poil de chèvre, англ. mohair) — чрезвычайно густая, мягкая, как шёлк, и блестящая шерсть ангорской козы, большею частью совершенно белого, редко чёрного или серого цвета, волос которой достигает 12—15 и даже 30 см длины; она дает превосходный материал для изготовления разных материй, как то: плюша, камлота, саржи, идет также на полушелковые материи, на шали и отчасти привозится в Европу в виде пряжи.
Ангор кәзәһенең дебете тураһында әйткәндә хәҙерге заманда башлыса мохер күҙҙә тотола , әммә әлегә тиклем исемдәре менән буталсыҡ килепсығып тора.
Иң яҡшы ангора дебетен Франция, Италия һәм Япония етештерә; уны ҡулланып трикотаж сығаралар (башлыса, свитер һәм балаларға кейем-һалым, шулай уҡ ойоҡбаштар), үҙен генә лә, туҡыма ныҡлығын арттырыу өсөн башҡа төр йөн дә ҡушып туҡыйҙар.
Леванта һәм фарсы кәзәләре тиреһен дә «ангора» тип атаусандар — улар йыш ҡына тәбиғи төҫтәрендә (аҡ) ҡалдырып, ат япмаһы итеп тотонола, буялғандарын — келәмдәр, йәки шундай көнкүреш әйберҙәренә буяп файҙаланалар.

# Ангора дебете
## Ангора ҡуяндары

Ангора кроликтары — боронғо тоҡом йорт ҡуяны. Уларҙы үрсетеү Төркиәлә башланған, ә был хайуандарға башта Төркиә баш ҡалаһы Анкара исеме менән атағандар. Европала был хайуандар Францияла XVIII быуат уртаһында үрсетә башлайҙар, унда тиҙ арала популярлаша, ә XIX быуат башына ангора кроликтары бөтә ҡитғалар буйлап тарала. Тәүге осорҙа Европала ангора кроликтары дәрәжәле кешеләрҙә популярлыҡ ала, был тоҡомдарҙы сәнәғәти кимәлдә үрсетеү һуңғараҡ башлана.
Артабан был атама башҡа хайуандарҙың ебәк кеүек йомшаҡ, оҙон йөнөнә лә күскән.
Рәсәйҙә ангора кроликтары IX быуатта уҡ күренә башлай, дөрөҫ, уларҙы «аҡ төлкө ҡуяндары» тип атап йөрөтәләр, «ангора ҡуяны» исеме һуңғараҡ ҡушыла. Шулай уҡ Рәсәй ғалимдары егерменсе быуат уртаһында һыуыҡ климатта даими йылытыла торған биналарҙан башҡа йәшәргә һәләтле ангора кроликтарҙың мамыҡ тоҡомдарын сығарғандар.

# Ангора дебете
## Иҫкәрмә

* ↑ Ангорская шерсть // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
* ↑ Ангорские шкуры // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
* ↑ ангорский
# Баграмян Иван Христофорович

Иван Христофорович (Ованес Хачатурович) Баграмян (әрм. Հովհաննես Քրիստափորի Բաղրամյան; 20 ноябрь (2 декабрь) 1897 йыл — 21 сентябрь 1982 йыл, Мәскәү) — СССР полководецы. Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1944, 1977), ете Ленин ордены (1944, 1945, 1947, 1957, 1967, 1972, 1977) кавалеры. Советтар Союзы Маршалы, КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы.

# Баграмян Иван Христофорович
## Иртә йәштәге биографияһы һәм Граждандар һуғышы

1897 йылдың 20 ноябрендә (2 декабрь) Елизаветполь губернаһында Чардахлы ауылында, бай булмаған әрмән ғаиләһендә тыуа. Тыуғандағы исем-шәрифе — Ованес Хачатурович. Атаһы, Хачатур Карапетович, тимер юлында эшләй, үҙ аллы белем ала һәм артель старостаһы була. Әсәй, Мариам Артемовна, ауыл тимерсеһе ғаиләһенән, үҙен тулыһынса бала тәрбиәләүгә бағышлай.
Башланғыс белемде Елизаветполь әрмән сиркәү-мәхәллә мәктәбендә ала. Аҙаҡ 1907—1912 йылдарҙа -Тифлис тимер юл училищеһында, ә 1912—1915 йылдарҙа техник училищела уҡый, уны тамамлағас техник-практик булып эшләй.
И. Х. Баграмян шәхси эш өсөн автобиографияһында түбәндәгеләрҙе яҙа:
   «9 йәштән ике класлы тимер юл училищеһында тырышып уҡыным, һуңынан ата-әсәйемә матди ауыр булһа ла — Тифлис тимер-юл техник училищеһында уҡыным (1912—1915). Ике училищены ла яҡшы баһалар менән тамамланым».
Тимер юлында бер нисә ай ғына эшләп ҡала, 1915 йылда армия сафына доброволец булып инә. Хеҙмәтен запас пехота батальонында башлай, һуңынан 2-се сик буйы пехота полкында дауам итә һәм 1917 йылдың ғинуарынан Кавказ запас кавалерия полкында хеҙмәт итә. Батыр һәм белемле кеше булараҡ, прапорщиктар мәктәбенә йүнәлтелә, уны 1917 йылда тамамлай.
Февраль революцияһынан һуң «Дашнакцутюн» әрмән партияһын яҡлай һәм Әрмәнстан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң генерал Мовсес Силиков етәкселегендәге Беренсе Әрмән Республикаһы әрмән дивизияһының 3-сө уҡсылар һәм 1-се кавалерия полктары составында төрөк ғәскәрҙәренә ҡаршы хәрәкәттәрҙә ҡатнаша.
1920 йылдың декабрендә дашнак хөкүмәтенә ҡаршы баш күтәреүселәргә ҡушыла, үҙ ирке менән1-се Әрмән эскадроны командиры сифатында Әрмән Ҡыҙыл армия сафына баҫа. 11-се армия составында командир вазифаларында дашнактарҙың ҡораллы көстәрен юҡ итеүҙә һәм Әрмәнсәтандың төньяғында, һуңынан Грузияла совет власын урынлаштырыуҙа ҡатнаша.
1921 йылдың февраленә тиклем эскадрон командиры, командирҙың хужалыҡ эштәре буйынса ярҙамсыһы булып ҡала. 1921 йылдың март — сентябрендә Грузиялағы Әрмән СССР-ы Хәрби вәкиллегенең секретары вазифаһын биләй, һуңынан үҙенең элекке вазифаһына кире ҡайта.
1923 йылдың декабренә тиклем полкы разведкаһы мөдире була.