yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Якушенко Николай Иванович

Якушенко Николай Иванович (29 ноябрь (11 декабрь) 1897 йыл— 7 февраль 1971 йыл) — театр актеры, нәфис һүҙ оҫтаһы (тасуири уҡыусы), педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1955).

# Якушенко Николай Иванович
## Биографияһы

Николай Иванович Якушенко 1897 йылдың 29 ноябрендә (11 декабрендә) Калугала тыуған.
Иртә атайһыҙ ҡала. 1-се Калуга гимназияһында уҡыған осорҙа репетитор була, сиркәү хорында йырлай, артистар өсөн ролдәрҙе күсереп яҙа, шулай уҡ Калуга ҡала театры спектаклдәрендә ҡатнаша.
Коммерция институтында һәм бер үк ваҡытта Киевта Соловцов театрының театр мәктәбендә уҡый.
Театр сәхнәһенә 1918 йылда В. Ленин исемендәге Украина совет республикаһының 2-се театрында (элекке Соловцов театры) сыға. Һуңынан бер нисә миҙгел Калуга ҡала театрында (1919, 1922—1923, 1924, 1926), һәүәҫкәр эшселәрҙән һәм бер нисә профессиональ актёрҙан торған "Революцион сатира театры"нда эшләй. Күпмелер ваҡыт сәхнәнән ситтә лә була — клубта эшләй, китапхана мөдире була, «Зәңгәр блуз»ға, аллаһыҙҙар түңәрәгенә етәкселек итә. 1928 йылда йәнә театрға саҡырыла. Тула, Омск, Новосибирск (1929), Архангельск (1933), Ярославль (1934) театрҙары сәхнәләрендә уйнай. Бер миҙгел, 1934—1935 йылдарҙа, Мәскәүҙең МОСПС исемендәге театрҙа (хәҙерге Моссовет исемендәге театр) эшләй. Мәскәүҙә оҙаҡҡа ҡалмай, сөнки яҡшы ролдәр ала алмай, опера театрында эшләгән ағайы арҡаһында К. С. Станиславскийҙың үҙенең репетицияларында булыу һәм хатта бер тапҡыр уның менән әңгәмәләшеү мөмкинлеге ала. Н. Якушенко үҙе яҙғанса, Станиславский дәрестәрендә йөрөгәндә, уға бөтә актёрлыҡ тормошоноң нигеҙе булып торған дәрестәр бирелгән.
1935 йылдан 1967 йылға тиклем — В. Качалов исемендәге Ҡаҙан Ҙур драма театры труппаһында.
Режиссерҙар И. А. Ростовцев (уның бер нисә спектаклдә уйнай) һәм А. Д. Диким (1943 йылда Ҡаҙан Ҙур театрында А. Островскийҙың пьесаһы буйынса «Горячее сердце» спектакленең ҡуйылышы өҫтөндә эшләй) менән эшләй.
Һуғыш ваҡытында фронт концерттарында ҡатнаша.
Сәхнәлә тасуири уҡыусы булараҡ сығыш яһай.
1954 йылдан Ҡазан консерваторияһының опера класында сәхнә оҫталығы һәм телмәр мәҙәниәтен уҡыта.
1952 йылдан КПСС ағзаһы. Татар АССР-ының 2-се һәм 6-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Николай Иванович Якушенко 1971 йылдың 7 (йәки 8) февралендә Ҡаҙанда вафат була. Ар зыяратында ерләнгән.

# Якушенко Николай Иванович
## Биографияһы
### Ғаиләһе

* Ҡыҙы — Якушенко Виктория Николаевна (1924—1997), артист. Татар АССР-ының атҡаҙанған артисы.

# Якушенко Николай Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Татар АССР-ының халыҡ артисы (1939)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1940)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1950)
* СССР-ҙың халыҡ артисы (1955)
* Ленин ордены (1957, Мәскәүҙә татар сәнғәте декадаһы айҡанлы)
* Ике «Почёт Билдәһе» ордены (1940 шул иҫәптән)).
* Миҙалдар

# Якушенко Николай Иванович
## Хәтер

* Казанда, Н. И. Якушенко йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* «Актёр һәм граждан. Мәҡәләләр, хәтирәләр, хаттар» китабы актёрға арналған. — Казань, 1979.
# Марина Бех-Романчук

Марина Бех-Романчук (18 июль 1995 йыл, Морозив, Украина) - украин еңел атлеты.
# Межозёрный

Межозёрный — Верхнеурал районындағы ҡасаба. Учалынан 25 км., Магнитогорсктан 94 км., Верхнеуралдан 43 км. алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ҡасабала Межозёрный йөк ташыу тимер юл станцияһы бар.
Халыҡ – 7130 кеше.

# Межозёрный
## Иҡтисад

Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Үҙ йылға руднигы.

# Межозёрный
## Инфраструктура

Ҡасабала ике мәктәп бар.
* Тәү төҙөүселәрғә һәйкәл
* Сиркәү
* Мәсет
* Утанкташ тауы
* Үҙ йылға руднигы.
# Хөкөм

Хөкөм (ғәр. حُكْم‎ — ғаҡыл, ҡарар‎; рус. Хукм) — ислам термины, уның нигеҙендә ғаҡыл һәм абруйлы күрһәтмәне күҙаллау ята. Ислам хоҡуғында (фиҡһ) хөкөм тип кешенең ҡылыҡтарын рөхсәт ителгән позициянан баһалау атала. Хөкөм терминологияһы Ҡөрьәндең «харам-хәләл» дихотомияһына һыймай һәм ислам фекеренең артабанғы үҫеше һөҙөмтәһе булып тора.

# Хөкөм
## Хөкөм төрҙәре

Хөкөмдөң түбәндәге төрҙәре бар:
* Әхкәм әл-хәмсә. Фиҡһ буйынса әҙәбиәттә кеше ҡылығы уларҙың рөхсәт ителеү позицияһынан биш дәрәжәгә бүленгән:
** мотлаҡ (фарыз, важиб)
** тәҡдим ителгән һәм хупланған (сөннәт, мөстәхәб,мәндүб)
** дөйөм рөхсәт ителгән һәм нейтраль (мөбәх, жаиз)
** шелтәле (мәкруһ)
** тыйылған(харам, мәҙһүр).
* Илаһи ғаҡыл. Ҡөрьәндә хөкөм һүҙе Илаһи ғаҡыл йәки Аллаһтың язаһынан (ҡарарынан) ҡурҡыу мәғәнәһенә эйә. Был осраҡта Илаһи ғаҡыл Ҡөрьән һәм Сөннәт күрһәтмәләрен үҙ эсенә ала, шуның өсөн уларҙы үтәү фарыз. Бындай хөкөм фәтүә сығарыу нигеҙе булыуы мөмкин.
* Билдәләмә йәки күрһәтмә. Хакимдың йәки абруйлы кешенең уға буйһонған кешеләр өсөн мотлаҡ булған күрһәтмәһе.
* Хүкм әл-ижтиһади. Хоҡуҡи мәсьәлә буйынса хоҡуҡи сығанаҡтар нигеҙендә әҙерләнгән ҡарар йәки әр-раий (ирекле фекерләү).
* Логик фекерләү. ҡыястың дөйөм формулаһында логик фигураның бер өлөшө.
* Дөйөм ҡағиҙә йәки билдәләмә. Фәнни әҙәбиәттә хөкөм термины ҡағиҙә йәки билдәләмә мәғәнәһендә киң ҡулланыла, мәҫәлән, «Идара итеү ҡағиҙәләре» (әл-Әхкәм ас-солтания).
# Ямаш ауыл Советы (Балаҡатай районы)

Ямаш ауыл Советы — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы муниципаль берәмек.

# Ямаш ауыл Советы (Балаҡатай районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Оло Костанга

Оло Костанга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Падома йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Костанга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030189
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003018
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# С. Д. Эрьзя исемендәге Мордва республика һынлы сәнғәт музейы

Мордва Республикаһының С. Д. Эрьзя исемендәге һынлы сәнғәт музейы — Саранск ҡалаһындағы музей, Иҙел буйындағы фәнни-тикшеренеү, фәнни-ағартыу учреждениеһы.

# С. Д. Эрьзя исемендәге Мордва республика һынлы сәнғәт музейы
## Дөйөм мәғлүмәт

Мордва республика һынлы сәнғәт музейы XX быуаттың күренекле скульпторы Степан Дмитриевич Эрьзя әҫәрҙәренең донъялағы иң ҙур йыйынтығына (200-ҙән ашыу эш) эйә.
Музейҙа шулай уҡ Мордовия халыҡ рәссамы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Ф. В. Сычковтың һәм портрет һынлы сәнғәт академигы И. К. Макаровтың эштәре коллекциялары йыйылған. Улар икеһе лә, С. Д. Эрьзя кеүек, мордва сығышлы.
Сәнғәт музейында сәнғәттең төп төрҙәре әҫәрҙәре коллекцияһы: рәсем сәнғәте, графика, скульптура күрһәтелә һәм байытыла. Шулай уҡ XVIII—XIX быуаттың рус сәнғәте, хәҙерге заман ватан, мордва халҡы биҙәү-ҡулланма сәнғәте әҫәрҙәре коллекцияһы ла күрһәтелә.
2002 йылда С. Д. Эрьзя исемендәге Мордва республика һынлы сәнғәт музейы Мордва Республикаһы Хөкүмәте тарафынан мордва халҡының айырыуса ҡиммәтле мәҙәни мираҫ объекттары иҫәбенә индерелгән.

# С. Д. Эрьзя исемендәге Мордва республика һынлы сәнғәт музейы
## Музейҙың тарихы

1960 йылдың 10 ғинуарында Саранскиҙа Ф. В. Сычков исемендәге Мордва республика картина галереяһы Совет урамында, хәҙерге көндә музейҙың күргәҙмә үҙәге урынлашҡан бинала, асылған. 1978 йыл картина галереяһы һынлы сәнғәт музейы тип үҙгәртелгән. 1995 йылда уға С. Д. Эрьзя исеме бирелгән.

# С. Д. Эрьзя исемендәге Мордва республика һынлы сәнғәт музейы
## Музейҙың төп бинаһы

Музей бинаһы (Коммунистик урам, 61) йәнәш торған ике корпустан тора. Көнбайыш, элекке корпус (архитекторы В. И. Сологуб, инженерҙар В. И. Борисов, Е. А. Сухов) 1976 йылда Эрьзяның 100 йәшлек юбилейына төҙөлгән. 1985 йылда уның эргәһендә 2-се ҡат кимәледә беренсе ҡат менән бәйләнгән тағы бер корпус төҙөлгән. 2001 йылдың көҙөндә, Эрьзяның тыуыуына 125 йәш тулыу айҡанлы, бина корпустарын үҙгәртеп ҡороу үткәрелгәнлектән, музейҙың тышҡы ҡиәфәте күпкә яҡшыртылған.

# С. Д. Эрьзя исемендәге Мордва республика һынлы сәнғәт музейы
## Күргәҙмә залы

Музейҙың күргәҙмә залы (Совет урамы, 29) 1950-се йылдар уртаһында архитектор С. О. Левков проекты буйынса төҙөлгән. Мордва милли драма театры бинаһы йәнәшендә урынлашҡан һәм уның менән бер ҡатлы өҫтәмә менән тоташтырылған.

# С. Д. Эрьзя исемендәге Мордва республика һынлы сәнғәт музейы
## Музейҙың филиалдары

* Мордва халыҡ мәҙәниәте музейы
* С. Д. Эрьзяның йорт-музейы (Ардатов районындағы Баево ауылында)
* Ф. В. Сычковтың йорт-музейы (Ковылкинский районындағы Кочелаево ауылында)
# Бабсаҡ (исем)

Бабсаҡ — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Бабсаҡ (исем)
## Этимология

Бабсаҡ төп башҡорт һүҙе — Күсәкбей эпосында баба һүҙе менән яһалған герой исеме

# Бабсаҡ (исем)
## Билдәле кешеләр

Бабсаҡ бей — башҡорт халҡының ҡәбилә-ырыу составындағы Ҡыпсаҡ ҡәбиләһенең Ҡарағай-Ҡыпсаҡ ырыуы башлығы. Башҡорт халыҡ ауыҙ-тел ижады мәғлүмәттәре буйынса, ул XV быуаттың икенсе яртыһында йәшәгән. Ете ырыу берләшмәһендә хакимлыҡ өсөн көрәш алып барған. Бабсаҡ бей башлыҡ булған осорҙа Ҡарағай-Ҡыпсаҡ ырыуы бөрйәндәрҙең ерҙәренә рөхсәтһеҙ килеп ултыра. «Ҡарағай-Ҡыпсаҡ ырыуы шәжәрәһе» буйынса, Бабсаҡ бей Бөрйән ҡәбиләһе башлығы Ҡарағөлөмбәт тарафынан үҙ-ара һуғышта үлтерелә. «Бабсаҡтүбә» башҡорт халыҡ риүәйәтенә ярашлы, Бабсаҡ бей Бөрйән районы Аҡбулат ауылы янында ерләнгән. Хәҙерге көндә унда Бабсаҡ бей мемориаль комплексы асылды. Бабсаҡ бей вариҫтары Бөрйән, Әбйәлил райондарында йәшәй.
Бабсаков К.Ф. — Федераль архив проекты. «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындаНацистар һәм уларҙың ярҙамсыларының тыныс халыҡҡа ҡаршы енәйәте»
# Кесе Томай

Кесе Томай — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лохта йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Томай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031186
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003118
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҙур һыу (фильм)

Ҙур һыу (макед. Големата вода) — 2004 йылда төшөрөлгән Македония фильмы, режиссеры һәм сценарисы Иво Трайков; Живко Чингоның шул уҡ исемдәге романы экранлаштырылған. Композиторы — Кирил Джайковский. 2004 йылдың 30 мартында экрандарға сыҡҡан.

# Ҙур һыу (фильм)
## Сюжеты

Сюжеты 1971 йылда сыҡҡан Живко Чинго романына нигеҙләнгән, был — фильмдың башында йөрәк өйәнәгенән һуң дауаханаға оҙатылған Лем Никодиноский хәтирәләре. Лем үҙенең бала сағы тураһында хәтерләй: нисек итеп ата-әсәһен юғалта һәм Икенсе донъя һуғышы тамамлағандан һуң тимер дисциплина хөкөм һөргән етемдәр өсөн приютҡа эләгә. Приют директоры Аритон етемдәрҙе бер-береһе менән даими рәүештә талаштырырға тырыша, уларҙы яңы власҡа дошман тип һанай, һәм уларҙы яңы идеологияға эйәрергә мәжбүр итә. Харизматик дуҫы Исак менән Лем, үҙ дәрәжәһен юғалтмайынса, Аритонға отпор биргән балаларҙың береһе булып китәләр

# Ҙур һыу (фильм)
## Ролдәрҙә

* Сашо Кекеновский — Лем Никодиноскийҙың бала сағы
* Майя Станковская — Исак Кейтен
* Митко Апостоловский — Аритон
* Верица Недеская — Оливера Срезоска
* Мето Йовановский — ҡарт Лем Никодиноский
* Раде Шербеджия — ҡарт Лем Никодиноский (тауышландырыу)

# Ҙур һыу (фильм)
## Тәнҡит һәм премиялар

«Ҙур һыу» фильмы Валенсия кинофестивалендә Гран-при яулай һәм хатта, 2005 йылда сит телдәге иң яҡшы фильм булараҡ, «Оскар» премияһына тәҡдим ителә, әммә шорт-листҡа эләгә алмай. Тәнҡитселәр киноға юғары баһа бирә: мәҫәлән, Tomatoes Rotten сайты фильмға 21 баһалама нигеҙендә 71 % баһа биргән, икенсе Metacritic сайты 15 баһалама нигеҙендә фильмға 62 балл баһа ҡуйған.
# Маджар Сергей Владимирович

Маджар Сергей Владимирович (14 февраль 1958 йыл) — рәссам, график, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2013).

# Маджар Сергей Владимирович
## Биографияһы

Сергей Владимирович Маджар 1958 йылдың 14 февралендә Өфөлә тыуған. Атаһы геолог, әсәһе хәрби заводта технолог булып эшләгән. Ғаилә «Дим» станцияһында йәшәгән.
Өфө ҡалаһында 2-се педагогия училищеһында уҡый, 1980 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының художество-график факультетын тамамлай (педагогтары Ғәббәсов Ә. Ғ., Рындин, Фенин һ. б.) Рәссамдың диплом эше булып Шарль де Костерҙың «Легенда об Уленшпигеле и Ламме Гудзаке» романына график эштәр серияһы була. («Детство Тиля», «Дуэль», «Аист», «Не ревнуй, голубка Неле», «Ночь после казни Клааса» офорттары). Ике йыл армияла хеҙмәт итә.
Эш урыны: 1983 йылдан 1993 йылға тиклем Башҡортостан китап нәшриәтендә иллюстратор булып эшләй, унда "Легенда об Уленшпигеле…"китабына иллюстрациялар эшләй"; 1978 й., «Башҡорт халыҡ ижады. Риүәйәттәр һәм легендалар» 2 том. И. А. Крылов. Баснялар, 1984 й., Гюго «Гаврош», 1988 й. һ.б. 1992—1994 йылдарҙа . — «Светлячок» журналы рәссамы, 2002 йылдан алып Өфө сәнғәт училищеһында уҡыта, 2007 йылдан алып Өфө дәүләт нефть техник университетында уҡыта.
90-сы йылдар уртаһынан баҫма графика, рәсем сәнғәте (пейзаж, портрет, натюрморт, жанрҙар күренеше) менән шөғөлләнә.
Әлеге ваҡытта Өфө ҡалаһында йәшәй һәм Артклубта уҡыта.
Рәссамдың картиналары М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө), С. Т. Аксаковтың мемориаль йорт-музейында (Өфө), Өфө художество галереяһында, «Мираҫ» (Өфө), «Лимузин» (Өфө) галереяларында, Нефтекама «Мираҫ» картиналар галереяһында, шәхси тупланмаларҙа һаҡлана.
С. Маджар флейтала уйнай, трактаттар яҙа.
Ғаиләһе: ҡатыны, ҡыҙы Полина.

# Маджар Сергей Владимирович
## Эштәре

«Алтын шарҙар», 1994; «Муйыл менән натюрморт», 2003. Ш.Костерҙың «Тиль Уленшпигель» романына («Детство») иллюстрациялар серияһы (1980) — «Аист», «Ревность», «Нелле» офорттары һ. б.
Э. Л. Войничтың «Овод» китабына иллюстрациялар, «Гаврошу», В. Гюго, «Сказки для Горчичников» Ж. Б. Веркора — «Тристан»; «Охота на кабана», Исландские саги (« Один пронзенный копьем», «Жертвоприношение Одина»). «Последнее путешествие Бьярни Гримольвсона»,"Эрика Рыжий" сагаһына иллюстрациялар.
«Из истории свиней с деньгами» (1979), «Яблоня», «Аист» 1980 (1980), «Петер Мунк у стеклянного человечка», «Христос-отрок, или чудо с жаворонками», «И ныне, и присно.», «Иоанн Предтеча». Линогравюра «Памяти Дюрера» (1981). «Этюд в багровых тонах» офорттары
«Пионы», «Золотые шары», «Мать-и-мачеха», «Сирень», «Подснежники», «Черемуха» натюрморттары. Автопортреттар.

# Маджар Сергей Владимирович
## Күргәҙмәләре

Маджар Сергей Владимирович 1972 йылдан республика (1995, 1997, 2003, 2004, 2013), зона, төбәк, бөтә Рәсәй, халыҡ-ара һәм сит ил (1998 йыл) күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
Бөтә Рәсәй Мәскәү күргәҙмәһе (1980).
Рәссамдың персональ күргәҙмәһе Өфөлә 1995, 1997, 2003, 2004 йылдарҙа үтә.
# Башҡортостан Республикаһы «Ағиҙел» башҡорт художестволы кәсептәре дәүләт унитар предприятиеһы

«Ағиҙел» башҡорт сәнғәт әйберҙәре художестволы кәсептәре предприятиеһы — Башҡортостанда биҙәү-ҡулланма әйберҙәре етештереүсе дәүләт унитар предприятиеһы. 1981 йылда Халыҡтар Дуҫлығы ордены менән бүләкләнгән.
Лакланған миниатура живописы, биҙәкле ағас һәм туҡыма (батик), ҡайып сигелгән (урын-ер ҡаралтыһы, аш-һыу таҫтамалдары, милли кейем) нәфис туҡылған әйберҙәр етештерә. Продукцияһы Башҡортостанда һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә һатыла.
# Караева

Караева (Караеза) — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Караева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002842
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100284
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иръелья

Иръелья — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Иръелья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048167
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004816
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Колбаса (мәғәнәләр)

Колбаса́:
* Колбаса — ашамлыҡ.
* Трамвай колбасаһы — на старых трамвайных вагонах — рукав (шланг) воздушной магистрали пневматического тормоза. Сзади последнего вагона свободный конец рукава закреплялся, отчего изогнутый полукругом рукав приобретал сходство с кольцом колбасы. В настоящее время колбасой нередко называют длинную трамвайную сцепку цилиндрической формы. Прицепившись или повиснув на трамвайной колбасе, можно ехать на трамвае, находясь вне салона.
* Ел йүнәлешен күрһәтеүсе

# Колбаса (мәғәнәләр)
## Топонимдар

* Колбаса (Новосибирск өлкәһе) — Рәсәйҙең Новосибирск өлкәһенең Кыштов районындағы ауыл.

# Колбаса (мәғәнәләр)
## Фән

* Минков колбасаһы — классик геометрик фрактал.

# Колбаса (мәғәнәләр)
## Фамилия

* Михаил Ефремович Колбаса — Эшсе-крәҫтиәндәр Ҡыҙыл Армияһы сержанты, Советтар Союзы Геройы.
# Сюзюмка

Сюзюмка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 725 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сюзюмка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035253
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003525
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәк-сәк

Сәк-сәк (рус. чак-чак, ҡаҙ. шәк-шәк, ҡырғ. чак-чак, татар. чәкчәк, үзб. chak-chak/чак-чак; сыб. цәк-цәк) — башҡорт халҡының милли татлы ризығы. Башҡорт милли кухняһынан башҡа сәк-сәк ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, татар, үзбәк, сыбыр милли кухняларының татлы ризыҡтары рәтенә керә.

# Сәк-сәк
## Бешереү ысулы
### Ҡамыр өсөн кәрәкле аҙыҡтар

* өс йомортҡа (йылы булырға тейеш),
* бер сәй ҡалағы — эретелгән аҡ май,
* бер стакан — иләнгән он,
* бер семтем — сода,
* 300 гр. — бал.

# Сәк-сәк
## Бешереү ысулы
### Сироп өсөн кәрәкле аҙыҡтар

* 100гр. — шәкәр ҡомо,
* 60 гр. — бал,
* 1 аш ҡалағы — hыу.

# Сәк-сәк
## Бешереү ысулы
### Ҡамырҙы әҙерләү ысулы

Йомортҡаларҙы һәйбәтләп бутап, тоҙ, сода, эретелгән аҡ май ҡушығыҙ, hуңыраҡ иләнгән он ҡушып, йомшаҡ ҡамыр баҫығыҙ. Ҡамырҙы дымлы туҡыма менән ябып 1 сәғәт тотоғоҙ.
Сәк-сәкте төрлө яҡтарҙа төрлөсә эшләйҙәр. Шуның өсөн сәк-сәктең ҡамырын эре, ваҡ, йоморо, оҙонса итеп киҫергә мөмкин.
Ҡамырҙы йоҡаҡ итеп 5 мм ҡалынлығында йәйегеҙ, йәймәне 5—7 мм ҡалынлыҡта таҫмалар итеп киҫегеҙ. Ул таҫмаларҙы ҡәләм ҡалынлығына тиклем ҡул менән тәгәрәтегеҙ. Әҙерәк кипкәндән hуң (5 минут тирәhе) вак ҡына итеп бармаҡ быуынындай ҙурлыҡта турағыҙ. Сәк-сәкте ҡалын, төплө hауытта (ҡаҙанда) ҡайнаған майҙа сильпәк менән hалам төҫөнә тиклем бешерегеҙ. Сәк-сәктең бөтә яҡтары бер төҫтә бешhен өсөн, уны бешергәндә болғатып торорға кәрәк. Бешкәндән hуң, ҡайнап торған майҙан алып, артыҡ майы ағып төшhөн өсөн сәк-сәкте дуршлагҡа hалығыҙ.

# Сәк-сәк
## Бешереү ысулы
### Сиропты әҙерләү ысулы

Шәкәр ҡомона hыу ҡойоғоҙ, утҡа ҡуйып эретегеҙ, болғата-болғата ҡайнатып сығарығыҙ hәм бал өҫтәгеҙ. Сироп ҡуйыра башлағансы яй утта 30 минут болғатып ҡайнатығыҙ.
Сәк-сәк hыуынғас, ризыҡты айырым hауытта балдан эшләнгән сироп менән бутағыҙ.
Аҙаҡ hауыттарға өйөп hалығыҙ, ҡулдарҙы hыуыҡ hыуға манып, сәк-сәкте формаларға килтерегеҙ. Сәк-сәкте шулай уҡ йөҙөм һәм борсаҡ кәнфиттәр менән биҙәргә була.

# Сәк-сәк
## Сәк-сәк менән саралар

* 2018 йылдың авгусында Испанияның Мьяхадас ҡалаһында уҙған традицион 32-се Халыҡ-ара мәҙәниәт фестиваленда ҡатнашыусылар үҙ милли аш-һыу өлгөләрен күрһәтте. Башҡортостан вәкилдәре йыйылғандарҙы сәк-сәк менән таң ҡалдырҙы. Был татлы ризыҡты тамашасылар күҙ алдында Йәштәр театры актёры Зөлмәрә Ҡарабулатова әҙерләне.
# Лядуку-Яха

Лядуку-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Матюй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Лядуку-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044485
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304448
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Идиш

Идиш (үҙатамаһы יִידיש /'jidıʃ/, йәһүдтәр тарафынан шулай уҡ מאַמע לשון /'mame 'lɔʃ(ə)n/, йәғни «әсәй/ҡатын-ҡыҙ теле») — герман төркөмөндәге йәһүд теле. Был телдә 1.5 миллион йәһүд һөйләшә һәм уны бөтә донъяла 3 142 560 кеше белә. Был телдә ашкеназ йәһүдтәре һөйләшә (йәһүд, инглиз һ.б. телдәр менән бер рәттән).

# Идиш
## Тарих

1920 йылдарҙа идиш беларус, урыҫ һәм поляк телдәре менән бер рәттән Белорус ССР-ының рәсми теле булған.
# Доег

Доег — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Доег
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008274
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100827
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1