yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гречушкин Дмитрий Фёдорович

Дмитрий Федорович Гречушкин (10 апрель 1921 йыл — 30 сентябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 4-се эскадронының танкыларға ҡаршы мылтыҡтар взводы командиры. Гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Гречушкин Дмитрий Фёдорович
## Биографияһы

Дмитрий Гречушкин 1921 йылдың 10 апрелендә Толкаевка ауылында (хәҙер — Ырымбур өлкәһе Сорочинск районы) крәҫтиән ҡаиләһендә тыуған. Ташкентта Элемтә техникумын тамамлай. 1940 йылда Гречушкин Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1942 йылда ул Тамбов кавалерия училищеһын тамамлай. 1943 йылдың апреленән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша. Гвардия лейтенанты Дмитрий Гречушкин командиры дәрәжәһендә взвод танкыға ҡаршы мылтыҡ 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы 4-се эскадроны составындағы танкыларға ҡаршы мылтыҡтар взводына (Үҙәк фронт, 61-се армия, 7-се гвардия кавалерия корпусы) етәкселек итә. Днепр өсөн алыштарҙа айырыусса ҡаһарманлыҡ күрһәтә.
1943 йылдың 27 сентябрендә Гречушкин Нивки ауылы тирәһендә (Белоруссия, Гомель өлкәһе, Брагин районы) Днепр аша сыға. Уның взводы шунда уҡ дошман танк взводы һөжүменә дусар була һәм, ошо һөжүмде кире ҡаҡҡан саҡта, бер нисә танкыны юҡҡа сығара һәм башҡа подразделениеларға юл аша сығырға булышылыҡ итә. 1943 йылдың 30 сентябрендә Галки ауылы өсөн алыш барышында Гречушкин шәхсән үҙе 5 немец танкын ҡыйрата, әммә үҙе лә ошо алышта һәләк була. Комарин ҡасабаһында ерләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия лейтенанты Гречушкин Дмитрий Фёдорович «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була, уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.

# Гречушкин Дмитрий Фёдорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы
* Ленин ордены
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены.
* Миҙалдар

# Гречушкин Дмитрий Фёдорович
## Хәтер

* Д. Ф. Гречушкин хөрмәтенә Ташкенттағы Элемтә техникумы һәм Комаринда урам исемләнгән.
* Д. Ф. Гречушкиндың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған.
# Оло Сим (Глухая Вильва ҡушылдығы)

Оло Сим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Глухая Вильва йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Оло Сим (Глухая Вильва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005430
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100543
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Корея ярымутрауы

Коре́я ярымутрауы (кор. 한반도) — Азияның көнсығыш өлөшөндә, көнбайышта Һары диңгеҙ, көньяҡта Корея һәм Чеджу боғаҙҙары, көнсығышта Япон диңгеҙе араһында урынлашҡан ярымутрау.

# Корея ярымутрауы
## Тауисирлама

Майҙаны яҡынса 220,8 мең км², оҙонлоғо яҡынса 1000 км. Рельефы башлыса таулы, иң бейек нөктәһе — КХДР менән Ҡытай сигендә урынлашҡан Пэктусан тауы (бейеклеге — 2744 м).
Япон диңгеҙенең ярҙары башлыса таулы һәм тура һыҙатлы, Корея боғаҙының һәм Һары диңгеҙенең ярҙары күбеһенсә тигеҙлекле, бухталар һәм ҡултыҡтар бында күп.
Климаты уртаса муссонлы, көньяҡта — субтропик. Ғинуарҙың уртаса температураһы ярымутрауҙың төньяғында −20 °C-тан алып көньяғында +4 °C-ҡа тиклем, июлдең уртаса температураһы төньяғында +24 °C-тан алып көньяғында +26 °C-ҡа тиклем була. Яуым-төшөм йылына 1500 мм-ға тиклем башлысар йәйен яуа. Ярымутрауҙа ҡуйы тулы һыулы йылғалар селтәре бар, улар һуғарыу өсөн файҙаланыла.
Корея ярымутрауында Корея Республикаһы (Көньяҡ Корея) һәм Корея Халыҡ Демократик Республикаһы (Төньяҡ Корея) урынлашҡан.
# Вежма

Вежма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двинская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Вежма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000452
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абдуллин Әхмәт Ғатаулла улы

Абдуллин Әхмәт Ғатаулла улы (1912 йыл — 1951 йыл) — дәүләт, партия, комсомол органдары эшмәкәре. 1938 йылда ВКП (б)-ның Өфө ҡалаһы Сталин район комитетының өсөнсө секретары, 1938—1940 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1941—1943 йылдарҙа 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының полибүлек начальнигы, гвардия майоры.

# Абдуллин Әхмәт Ғатаулла улы
## Биографияһы

Әхмәт Ғатаулла улы Абдуллин 1912 йылда Башҡорт АССР-ының Салауат районы Мәхмүт ауылында тыуған.
1931 йылда Коммунистар партияһына инә.
1920—1927 йылдарҙа — Әхмәт Абдуллин батрак һәм «Южураллес» тресында ағас йығыусы, артабан, 1928−1929 йылдарҙа, Златоуст ҡалаһында металлургия заводында кочегар булып эшләй.
1930—1933 йылдарҙа Свердловск (хәҙер Екатеринбург) ҡалаһында рабфакта уҡый.
1934−1936 йылдарҙа СССР-ҙың Ауыр сәнәғәте Халыҡ Комиссариаты янындағы үрләтелгән кешеләр (выдвиженец) курстары тыңлаусыһы, Башҡорт юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбе талибы.
1936 йылда Өфө моторҙар заводында сәнәғәт бүлеге парторгы булып эшләй.
1936−1938 йылдарҙа Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында хеҙмәт итә.
1938 йылда Абдуллин Әхмәт Ғатаулла улы Өфө ҡалаһы ВКП(б)-ның Сталин район комитетының өсөнсө секретары итеп һайлана.
1938 йылдың июль айынан алып 1940 йылдың октябренә тиклем ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары вазифаһын биләй.
1941−1943 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1943 йылдан алып 1950 йылға тиклем — БАССР-ҙың Хеҙмәт резервтары идаралығы начальнигы.
БАССР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советына 122-се Йәркәй округынан (Илеш районы) депутат итеп һайлана (1947 йылдың 9 феврале)/.
1950−1951 йылдарҙа Башҡортостан өлкә партия мәктәбендә уҡый.
1951 йылда Өфө ҡалаһында вафат була.
# Музейҙар төнө

Музейҙар төнө — Халыҡ-ара музейҙар көнөнә бәйле үткәрелә торған халыҡ-ара акция, ул акция сиктәрендә музей экспозицияларын төндә ҡарау ойошторола. Был төндә күп музейҙар ҡояш байығандан иртәнгә тиерлек ҡарарға килеүселәрҙе ҡабул итә. Акцияның төп маҡсаты — хәҙерге музейҙарҙың мөмкинлеген күрһәтеү, музейҙарға йәштәрҙе йәлеп итеү.
Беренсе «Музейҙар төнө» Берлинда 1997 йылда үткәрелгән.

# Музейҙар төнө
## Башҡортостанда музейҙар төнө

Башҡортостанда Музейҙар төнө 2010 йылдан үткәрелә. Йыл да ул ниндәйҙер темаларға арнала һәм унда республиканың йөҙләгән музейҙары ҡатнаша.
* 2016 йылда Музейҙар төнө Кино йылына арнала. Унда 100-ләгән дәүләт, муниципаль һәм шәхси музей-галереялары ҡатнаша. Яңы күргәҙмәләр асыла, интерактив экскурсиялар ойошторола, шулай уҡ ҡыҙыҡлы уйындар, әҙәби кисәләр, оҫталыҡ дәрестәре үткәрелә. ӨБашҡалала акция 13 майҙансыҡта ойошторола. Ҡала халҡына музейҙар буйлап йөрөргә уңайлы булһын өсөн түләүһеҙ автобус хәрәкәт итә.
* 2017 йылда тематика өс йүнәлеш буйынса билдәләнә. Беренсе тема – «1917 йыл һәм Башҡортостан». Икенсе тема – «Экология һәм айырата ҡурсыулы тәбиғәт территориялары», өсөнсө тема – «Фолькджем: Бөтә донъя Фольклориада-2020-не ҡаршылап»
* 2018 йылда Башҡортостан ҡалаларында акция төп ике тема: «Һаҡлағыстарҙан шедеврҙар» һәм «Башҡортостан Республикаһында ғаилә йылы» буйынса уҙғарыла. Унда 100-ҙән ашыу музей һәм галерея: 23 дәүләт һәм 72 муниципаль музейы, шулай уҡ клуб-ял учреждениелары ҡарамағында музейҙар, корпоратив Почта музейы һәм шәхси «Интеллектус» мауыҡтырғыс фәндәр интерактив музейы ҡатнаша

# Музейҙар төнө
## Шулай уҡ ҡара

* Халыҡ-ара һәйкәлдәр һәм тарихи урындар көнө,
* Мәҙәниәт хеҙмәткәре көнө
* Международный Комитет Музеев
# Сәхәүетдинов Нәсибулла

Сәхәүетдинов Нәсибулла (рус. Сахаутдинов Насибулла 1902 йыл — 20 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, гвардия сержанты.

# Сәхәүетдинов Нәсибулла
## Биографияһы

Сәхәүетдинов Нәсибулла 1902 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ҡыйғы районы Арыҫлан ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ҡыйғы районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә. 1944 йылдың 20 ғинуарында Белоруссия ерҙәрендә барған ҡаты һуғышта батырҙарса һәләк була. Белоруссияның Полесье өлкәһе (хәҙер Гомель өлкәһе) Мозырь районының Передрейка ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән. Юғалтыуҙар исемлегендә гвардия сержанты Сәхәүетдинов Нәсибулланың Ҡыйғы районы Арыҫлан ауылында йәшәгән ҡатыны Сәхәүетдинова Кәримә күрһәтелгән
# Горчак

?Горчак :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡылсыҡлы балыҡтар |
| Отряд: | Сазан һымаҡтар |
| Ғаилә: | Сазандар |
| Төр: | Горчак |
Латинса исеме :
Rhodeus sericeus (Pallas, 1776) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 163607 NCBI 58327 |
Горчак (лат. Rhodeus sericeus, (рус. Обыкновенный горчак , рус. Горчаки) — ҙур булмаған, оҙонлоғо 10 см тирәһе сөсө һыуҙа йәшәй торған балыҡ; Европаның төньяғында һәм Себерҙә йәшәй торған йылға балығы.
Аҡрын ағымлы һәм ағымһыҙ йылғаларҙың туғайлы, һыу үҫемлектәре менән ҡапланған өлөштәрендә йәшәйҙәр. Кәүҙәһенең оҙонлоғо 10 см, ян-яҡтан ҡыҫылып, эре тәңкәләр менән ҡапланған. Һыртындағы йөҙгөсө 8-10 тармаҡлы нурҙан тора. Башлыса, һыу үҫемлектәре менән туҡлана. Йәшәүенең икенсе йылында енси яҡтан өлгөрөп етә, ыуылдырыҡ сәсеү яҙғы-йәйге айҙарға тура килә. Шул ваҡытҡа инә балыҡтарҙың ыуылдырыҡ һалғысы үҫә (һайһы саҡта кәүҙә оҙонлоғон да уҙып китә), уның ярҙамында ике ҡабырсаҡлы эре моллюскларҙың мантия ҡыуышлығына ыуылдырыҡ бөртөктәрен һала. Ыуылрырыҡ бөртектәренең 300 гә яҡыны үрсемле. Кәсепселек өсөн әһәмиәте юҡ, аквариумдарда тотола.
# Порывайка

Порывайка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 339 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Порывайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201167
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Масловская Анна Ивановна

Масловская Анна Ивановна (6 ғинуар 1920 йыл, Курсевич, Белорус ССР-ы — 11 ноябрь 1980 йыл, Мәскәү) — Советтар Союзы Геройы, ваҡытлыса оккупацияланған Белоруссия территорияһында Ворошилов исемендәге партизан бригадаһының Пархоменко исемендәге партизан отряды комиссары ярҙамсыһы.

# Масловская Анна Ивановна
## Биографияһы

Анна Ивановна Масловская 1920 йылдың 6 ғинуарында Курсевичи ауылында тыуған (хәҙер Белоруссияның Витебск өлкәһе, Поставский районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 6 синыфты тамамлай. Витебск өлкәһе Лынтупы ауылы урта мәктәбендә комсорг булып эшләй.
1941 йылдың 22 июнендә, Бөйөк Ватан һуғышы башында үҙ ирке менән Ҡыҙыл Армия сафына инә. Анна Масловская хеҙмәт иткән хәрби часть, Витебск янында ҡамауға эләгә. Командование уны Поставский районына дошман тылына эшкә йүнәлтә.
1942 йылдың 24 декабренән 1944 йылдың 4 июлендә тиклем комсомолдың йәшерен Поставский районы комитеты ағзаһы. Ворошилов исемендәге партизан бригадаһының заданиеһы буйынса Постава гарнизонының партизандарға күсеүе тураһында һөйләшеүҙәр алып бара. Һөҙөмтәлә 80-гә яҡын кеше ҡоралы менән партизандар яғына күсә.
Поставала фашистарҙы хеҙмәтләндергән тегеү оҫтаханаһына эшкә урынлаша. Бер көн оҫтаханаға гарнизон начальнигы генерал фон Цуг инә, уға яңы мундир кәрәк була. Анна ярҙамы менән подпольщиктар генералды туранан-тура оҫтаханала үлтерә. Генерал юғалғандан һуң, гестаповсылар уны эҙләй башлай
1943 йылдың май айында подпольщик ҡыҙ үҙе партизандарға китергә мәжбүр була. Партизан ҡыҙ, Пархоменко исемендәге йәштәр отрядының комиссар урынбаҫары, дошмандың бер нисә тиҫтә һалдатын һәм офицерын юҡ итә, һуғыш яланынан 23 яралы партизанды сығара. Залесье, Камаи, Лынтупы, Мяделдә фашист гарнизондарын тар-мар итеүҙә, Постава халҡын үлем лагерынан азат итеүҙә ҡатнаша.
1943 йыл аҙағында, командир заданиеһы буйынса крәҫтиән кейемен кейеп, гарнизон начальнигы полковник Антонайтис менән һөйләшергә Лынтупыға юллана. Һөйләшеүҙәр уңышлы тамамлана һәм Антонайтис партизангдарға ярҙам итергә ризалаша. Икенсе көндә ул Масловская аша бер нисә винтовка һәм патрондар тапшыра.
Һуғыштан һуң эшсе йәштәр мәктәбен тамамлай, 1961 йылда — Белоруссияның Коммунистар Партияһы Үҙәк комитеты янындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай. 1949 йылдан ВКП(б)/КППС ағзаһы. Мәскәүҙә йәшәй. Ата-әсәләре һуғыш ваҡытында һәләк булған ун биш баланы уллыҡҡа ала Мәскәү экскурсиялар бюроһында экскурсовод булып эшләй. Һуғыш ветерандары комитеты советы ағзаһы була. 1980 йылдың 11 ноябрендә вафат була. Мәскәүҙә Ваганьков зыяратында ерләнә.
Халыҡ данының Мядель музейында уға экспозиция арналған.

# Масловская Анна Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 авгусындағы указы менән командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне, шул уҡ ваҡытта немец-фашист ғәскәрҙәре менән һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн Масловская Анна Ивановнаға Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 4411) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Ленин ордены, миҙалдар менән бүләкләнә.
# Ҡараһыубаҙар районы

Ҡараһыубаҙар районы (укр. Білогірський район, ҡырымтат. Qarasuvbazar rayonı) — Ҡырым АР территорияһында урынлашҡан 14 райондың береһе. Райондың административ үҙәге — Ҡараһыубаҙар.
Райондың майҙаны — 1894 км². Халыҡ тығыҙлығы — 35.09 кеше/км².
Телефон коды — +380 6559.

# Ҡараһыубаҙар районы
## Халыҡ

2012 йылда бында 64 032 кешенең йәшәүе мәғлүм.
2001 йылғы Украина йән иҫәбен алыу буйынса милли составы : * урыҫтар — 49,2 % * ҡырым татарҙары — 29,2 % * украиндар — 16,2 % * белорустар — 0,9 % * поляктар — 0,3 %.

# Ҡараһыубаҙар районы
## Тышҡы һылтанмалар

* Ҡараһыубаҙар районының рәсми сайты 2014 йыл 16 май архивланған.
# Сури (Непрядва ҡушылдығы)

Сури — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Непрядва йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сури (Непрядва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000328
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000032
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тэла-Сузь

Тэла-Сузь — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тынагота йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тэла-Сузь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026288
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302628
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кый

Кый — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мысовая йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036401
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003640
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Волокта-Ягун

Волокта-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.

# Волокта-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043164
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204316
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1749 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1749 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1749 MDCCXLIX |
| Юлиан стилендә | 1748—1749 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2501—2502 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7257—7258 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5509—5510 ה'תק"ט — ה'תק"י |
| Мосолман календары | 1162—1163 |
| Боронғо әрмән календары | 1198 ԹՎ ՌՃՂԸ |
| Ҡытай календары | 4445—4446 戊辰—己巳 жёлтый дракон — жёлтая змея |
| Эфиопа календары | 1741—1742 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1805—1806 |
| - Шака самват | 1671—1672 |
| - Кали-юга | 4850—4851 |
| Иран календары | 1127—1128 |
1749 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Сомнительный

Сомнительный — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коксу йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сомнительный
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007658
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200765
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡыялым

Ҡыялым (рус. Киолим) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡарабаш ҡала округы ауылы.

# Ҡыялым
## География

Оло Киалим йылғаһы буйында, район үҙәге Ҡарабаш ҡалаһынан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡыялым
## Халҡы

2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар һәм урыҫтар йәшәй.
# Ҡыуатов Әлмөхәмәт Әхмәт улы

Әлмөхәмәт Әхмәт улы Ҡыуатов (1827—?) — есаул-ротмистр, тел белеме буйынса кандидат (1849).

# Ҡыуатов Әлмөхәмәт Әхмәт улы
## Биографияһы

Ҡыуатов Әлмөхәмәт Әхмәт улы 1827 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы) Буранғол ауылында тыуған. Башҡорт дворяндары Ҡыуатовтар нәҫеленән.
1849 йылда Ҡазан университетының фәлсәфә факультетын тамамлай, тел белеме буйынса фән кандидатлығы дәрәжәһен ала.
Ырымбур генерал-губернаторы канцелярияһы тәржемәсеһе вазифаһында хеҙмәт итә.
1850—1863 йылдарҙа Әлмөхәмәт Ҡыуатов VII, X, III, XI һәм IV Башҡорт кантондары башлыҡтары ярҙамсыһы, һуңыраҡ кантон башлығы булып хеҙмәт итә.
1853—1856 йылдарҙағы Ҡырым һуғышы иҫтәлегенә бронза миҙал менән бүләкләнә.
Кантон башлығы булып хеҙмәт иткән осорҙа Әлмөхәмәт Ҡыуатов донъяуи милли мәктәптәр асылыуына булышлыҡ итә, ошо мәктәптәр өсөн методик әсбаптар сығара. Иң һәләтле уҡыусыларҙы юғарыраҡ уҡыу йорттарына уҡырға ебәрергә тырышҡан.
1867 йылда Ырымбур генерал-губернаторы Н. А. Крыжановский исеменә «Башҡорт халҡының фәҡирлеге сәбәптәре» тигән яҙмаһын тапшыра.

# Ҡыуатов Әлмөхәмәт Әхмәт улы
## Ғаиләһе

Әлмөхәмәт Ҡыуатовтың улдары: Шаһиәхмәт (1838—?), Хужәхмәт (1854—?), Дусмөхәмәт (1860—?), Ҡотломөхәмәт (1861—?).

# Ҡыуатов Әлмөхәмәт Әхмәт улы
## Хәтер

«Ҡыуатов кантон» («Әлмөхәмәт кантон») тигән башҡорт халыҡ йыры Әлмөхәмәт Ҡыуатовҡа арналған.
# Расловка

Расловка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гордота йылғаһының уң ярына тамағынан 7,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Расловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002072
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әселе (Оло Эйек ҡушылдығы)

Әселе (рус. Ассель) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһына һул яҡтан тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Әселе (Оло Эйек ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек(Һаҡмар ҡушылдығы) йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006368
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200636
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2