yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бүләк (исем)

Бүләк — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Бүләк (исем)
## Этимологияһы

Бүләк башҡорт исеме, атанан йәки әсәнән бүләк булып ҡалған бала тигәнде аңлата. Боронғо йола буйынса, бала тыуғанда атаһы йәки әсәһе иҫән булмаһа, балаға Бүләк, Йәҙгәр, Мираҫ, Һәҙиә һәм башҡа исемдәр ҡушҡандар.

# Бүләк (исем)
## Фамилияла

Бүләков Флорид Миңнулла улы (23 февраль 1948 йыл — 18 ғинуар 2015 йыл) — башҡорт драматургы, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2013). Рәсәй Федерацияһының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Дәүләт премияһы (1996) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1994) лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993).
Бүләков Динис Мөҙәрис улы (18 май 1944 йыл — 14 март 1995 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1966 йылдан — КПСС, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1986—1988 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитеты рәйесе, артабан 1995 йылдағы вафатына тиклем — Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1993), шулай уҡ Ғәлимов Сәләм (1980), Фәтих Кәрим исемендәге (1999) премиялар лауреаты.
Бүләков Фәнил Нил улы (5 июль 1980 йыл) — уҡытыусы, журналист, шағир һәм йәмәғәтсе. Учалы районы Иманғол урта мәктәбе уҡытыусыһы. Район башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет рәйесе. 2014 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. «Илһам шишмәләре» конкурсында гран при яулаусы (Бәләбәй, 2009), «Йәшлек» гәзитенең Рәйес Түләк исемендәге конкурсы еңеүсеһе (2009), «Йөрәк һүҙе» телевизион конкурсында 2-се урын яулаусы (2018), Силәбе өлкәһе Сосновка районының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (2016). Өфө ҡалаһының 140-сы башҡорт гимназияһы директоры (2020).
Бүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы (11 апрель 1957 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2012).
Бүләков Илдус Ҡасим улы (29 июнь 1940 йыл — 18 сентябрь 2016 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1973). Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнгән (2000).

# Бүләк (исем)
## Ауылдар

Бүләк рус. Буляк — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл.
Бүләк (рус. Буляк) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл.
Бүләк(рус. Буляково) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.
Бүләк (рус. Буляково) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл.
Бүләк татар. Бүләк, рус. Буляк) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.
Бүләк (татар. Бүләк, рус. Буляково) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.
# Бубыл (Берёзовая ҡушылдығы)

Бубыл — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бубыл (Берёзовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005942
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100594
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡош атыш уйыны

Ҡош атыш уйыны – балалар уйыны.
Ҡағыҙҙан осорғос(змей) яһап, уға еп тағыла. Ауыл ситенә сығып, елгә ҡаршы йңгерәләр һәм осорғосто һауаға осоралар. Бер бала осорғостстоң ебенән тартып тора. Башҡалар саптырма уҡтар менән һауала осоп йөрөгән осорғосҡа аталар. Кем осорғсото атып төшөрә, шул үҙенә ҡош атып алған булып иҫәпләнә. Яңы осорғос яһап. Йәки шуныһын йүнәтеп уйынды дауам итергә мөмкин.
# Айхенбарлебен

Айхенбарлебен (нем. Eichenbarleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1169 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,66 км². Диңгеҙ кимәленән 120 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39167 һәм автомобиль коды — BK.
# Аряш

Аряш — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уза йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Аряш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035819
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003581
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Дубовица

Оло Дубовица (Кесе Дубовица) — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дубовица йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Дубовица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033766
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103376
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы

Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы (6 ноябрь 1930 йыл — 1 август 1982 йыл) — башҡорт журналисы, партия хеҙмәткәре һәм яҙыусы, драматург. 1953 йылдан КПСС, 1957 йылдан СССР Журналистар һәм 1978 йылдан — СССР Яҙыусылар союздары ағзаһы. БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980).

# Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы
## Биографияһы

Ғәйфулла Хәмит улы Вәлиев 1930 йылдың 6 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Красноусол районы Имәнлек ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. Иртә етем ҡала. Хеҙмәт эшмәкәрлеген колхозда башлай, аҙаҡтан төҙөлөштәрҙә эшләй.
1962 йылда Ленинградта юғары партия мәктәбен тамамлаған. 1957—58 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзитендә, 1963 йылдан алып «Һәнәк» журналының әҙәби хеҙмәткәре. 1964—65 йылдарҙа БАССР Министрҙар советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитеты мөхәррире, 1968 йылдан — баш мөхәррире. 1965—68 йылдарҙа КПСС‑тың Күгәрсен район комитеты секретары. «Торналар төйәге» исемле тәүге китабы 1974 йылда сыға. Уның әҫәрҙәренә сюжеттарҙың мауыҡтырғыс һәм оригиналь булыуы, хис-тойғолар байлығы хас. «Өстамаҡ» (1978), «Әсәйем фатихаһы» (1981) китаптарының геройҙары — ғәҙел, яратҡан эштәренә сикһеҙ бирелгән, ата-бабалар йолаларына тоғро кешеләр. Уның «Хыял ҡошом» пьесаһы Салауат башҡорт драма театры сәхнәһендә ҡуйылған.

# Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы
## Әҫәрҙәре

* Бөҙрә тирәктәр: повестар һәм хикәйәләр. — Өфө, 2002.

# Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980)

# Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы
## Хәтер

* Ғафури районы Йөҙимән ауылындағы мәктәпкә һәм урамға уның исеме бирелгән.
# Ночница (Ивашковица ҡушылдығы)

Ночница — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивашковица йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ночница (Ивашковица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005559
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000555
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Талипов Әнүәр Кәнзил улы

Талипов Әнүәр Кәнзил улы (29 ноябрь 1924 йыл) — онколог, СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1972), Бөйөк Ватан һуғышы ветераны (1942— 1945).

# Талипов Әнүәр Кәнзил улы
## Биографияһы

Әнүәр Кәнзил улы Талипов 1924 йылдың 29 ноябрендә Башҡорт АССР-ның Шаран районы Ямаҙыбаш ауылында тыуған.
Уның хеҙмәт биографияһы 1942 йылда башлана. 1943 йылдың сентябрь айынан алып 1945 йылдың 8 майына тиклем Брянск фронтының артиллерия полкында хәрби фельдшер булып хеҙмәт итә. Шулай уҡ «Смерш» контрразведкаһында (рәсми атама?), Беренсе Украина фронтының 4-се танк армияһында хеҙмәт итә. Һуғыш йылдарында Курск, Берлин алыштарында, Украина, Польша, Прага ҡалаларын азат итеүҙә ҡатнаша. Польшалағы Пиатрук ҡалаһын азат итеүҙә ҡатнашып, контузия ала һәм бик ҡаты яралана. 1946 йылдың 12 декабрь айында демобилизациялана.
1947—1952 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡый.
1952—1962 йылдарҙа Әлшәй районында хирург, Йәрмәкәй үҙәк район дауаханаһында баш табип һәм баш хирург булып эшләй. Ошо дәүерҙә Әлшәй һәм Йәрмәкәй райондарында хирургия бүлектәре ойоштора. Трахома бүлеген ойошторғас, барлыҡ ҡатмарлы операцияларҙы райондарҙа үткәрә башлайҙар.
1962 йылда Республика онкология диспансерына ординатор-хирург итеп күсерәләр, унда оҙаҡ йылдар проктология бүлегенә етәкселек итә. Проктология буйынса 14 фәнни эш, өс дауалау медицина ҡулланмаһы авторы. Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң онкология диспансер дауаханаһында табип-проктолог булып 1999 йылға тиклем эшләй. Уның 51 йыллыҡ дөйөм эш стажы бар.
Әнүәр Кәнзил улы — юғары квалификация категориялы табип, республика онкология Ассоциацияһының Почетлы ағзаһы.

# Талипов Әнүәр Кәнзил улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* 2-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены
* Берлин, Прага ҡалаларын азат итеүҙә ҡатнашҡан өсөн миҙалдар һ.б.
# Эзоп

Эзо́п (бор. грек. Αἴσωπος) — боронғо легендар грек шағиры-мәҫәл яҙыусы. Фараз буйынса б. э.т. 600 йылдар тирәһендә йәшәй. Эзоптың үҙенсәлекле шиғырҙары һаҡланмаған. «Эзоп мәҫәлдәре» («басни Эзопа») беҙгә һуңыраҡ осорҙағы шиғри эшкәртеүҙәр формаһында килеп етә — латинсаға шағир Федр (I быуат), грек теленә шағир Бабрий (II быуат) һәм тағы ла һуңғараҡ — латинсаға шағир Авиан (V быуат башы) тәржемә итә.

# Эзоп
## Антик традицияла биографияһы

Эзоптың тарихи шәхес булыу-булмауын тәғәйен генә әйтеү мөмкин түгел. Тәүге тапҡыр уны Геродот телгә ала (II, 134): Эзоп Мысыр батшаһы Амасис хакимлек иткән дәүерҙә (б. э. т. 570—526 йылдар) йәшәгән, Самос утрауында йәшәүсе Иадмондың ҡоло булған, һуңыраҡ иреклек алған һәм Дельфы ҡалаһында йәшәүселәр тарафынан үлтерелгән, бының өсөн улар Иадмондың нәҫелдәренә аҡса түләгән.
Йөҙ йылдан күберәк ваҡыт үткәс, Гераклид Понтийский Эзоптың сығышы менән Балҡан ярымутрауының ул дәүерҙәге тарихи өлкәһе Фракиянан икәнлеген бәйән итә. Уның фаразы буйынса, Эзоп боронғо грек космологы һәм мифтарҙы аңлатыусыһы Ферекидтың замандашы була, уның тәүге хужаһының исеме — Ксанф.

# Эзоп
## Мираҫы

Авторы Эзоп тип һаналған сәсмә формалағы 426 ҡыҫҡа әҫәрҙән торған мәҫәлдәр йыйынтығы һаҡланып ҡалған.

# Эзоп
## Ҡайһы бер мәҫәлдәре

| Белая Галка Бык и Лев Верблюд Волк и Журавль Волк и Пастухи Вороны и другие птицы Вороны и Птицы Ворон и лисица Галка и Голубь Голубь и Вороны Грач и Лиса Два друга и Медведь Два рака Две лягушки Дикая Коза и виноградная ветка Дикая Собака Заяц и Лягушки Зевс и Верблюд Змея и Крестьянин Кабан и Лиса Коза и Пастух Крестьянин и его сыновья Курица и Ласточка Курица и Яйцо Куропатка и Курицы Ласточка и другие птицы Лев и Ишак Лев и Коза Лев и Комар Лев и Медведь Лев и мышка | Лев с другими животными на охоте Лев, Волк и Лиса Лев, Лиса и Ишак Летучая мышь Лиса и Аист Лиса и Баран Лиса и Голубь Лиса и Дровосек Лиса и Осёл Лисица и виноград Лошадь и Ишак Львица и Лисица Лягушка, Крыса и Журавль Лягушки и Змея Мухи Мышь и Лягушка Мышь из города и Мышь из деревни Обе курицы Обе лягушки Олень Олень и Лев Орёл и Галка Орёл и Лиса Орёл и Черепаха Осёл и Коза Осёл и Лиса Осёл и Лошадь Осёл, Грач и Пастух Павлин и Галка Пастух и Волк | Пастух-шутник Петух и Диамант Петух и Прислуга Собака и Баран Собака и Волк Собака и кусок мяса Старый Лев и Лиса Три быка и Лев Тростник и Оливковое дерево Хвастливый пятиборец Человек и Куропатка Черепаха и Заяц Юпитер и Змея Юпитер и Пчёлы Ягнёнок и Волк |

# Эзоп
## Цитаталары

* Благодарность — признак благородства души.
* Говорят, что Хилон спросил Эзопа: «Чем занят Зевс?» Эзоп ответил: «Делает высокое низким, а низкое высоким».
* Если человек берется за два дела, прямо противоположных друг другу, одно из них непременно не удастся ему.
* Каждому человеку дано своё дело, и каждому делу — своё время.
* Истинное сокровище для людей — умение трудиться.
# Урал илселәре (опера)

Урал илселәре — башҡорт операһы, 1981 йылда композитор Заһир Исмәғилев Ишмулла Дилмөхәмәтов либреттоһына яҙа.

# Урал илселәре (опера)
## Һүрәтләү

З. Ғ. Исмәғилевтың «Урал илселәре» операһы И. И. Дилмөхәмәтовтың «Тере тупраҡ» драмаһы буйынса яҙылған, 3 өлөштән тора.
Операның премьераһы Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә 1982 йылдың 30 мартында ҡуйыла.
    Музыкаль етәксеһе һәм дирижер — Г. Г. Александров;
    Ҡуйыусы режиссёр — Р. И. Тихомиров;
    Балетмейстер — Ф . М. Саттаров;
    Хормейстер — Л . Х. Исхаҡова.
Төп партияла: Н. З. Абдеев (Юлтый), Р. Ф. Кучуков (Аҡсәсән), Ф. Ә. Килдейәрова (Һарыласәс), Ф. М. Латипов (Һөйөндөк), С. Т. Ғәлимова (Ҡуйһылыу), М. Ғ. Ғәлиев (Ҡаһирбей), Р. А. Бәшәров (Иван Грозный).
Операның икенсе редакцияла ҡуйылған премьераһы 2007 йылдың 18 сентябрендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә була.
    Музыкаль етәксеһе һәм дирижер — Р. Э. Лютер;
    Ҡуйыусы режиссёр — Г. Г. Исаакян;
    Балетмейстер — Ф. М. Саттаров;
    Хормейстер — Э. Х. Ғәйфуллина.
Төп партияла: Ф. З. Сәлихов (Юлтый), Я. А. Абделмәнов (Аҡсәсән), А. Р. Ғәбиҙуллина (Һарыласәс), И. Ф. Вәлиев (Һөйөндөк), С. Р. Арғынбаева (Ҡуйһылыу), О. З. Килмөхәмәтов (Ҡаһирбей), С. Ә. Асҡаров (Иван Грозный).
«Урал Илселәре» операһы өсөн Заһир Исмәғилевҡа 1982 йылда СССР-ҙың халыҡ артисы исеме бирелә.

# Урал илселәре (опера)
## Сюжет

«Урал илселәре» операһы Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуына арнала.
Операның музыкаһы милли колоритҡа бай, башҡорт халыҡ музыкаһына (һыҡтау, оҙон көй, ҡобайыр, таҡмаҡ) яҡын. Иван Грозный булған сәхнәлә сиркәү йырҙары яңғырай.
# Ҡоро Ырғыҙ (Кесе Ырғыҙ ҡушылдығы)

Ҡоро Ырғыҙ — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Иргиз йылғаһының һул ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ҡоро Ырғыҙ (Кесе Ырғыҙ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кесе Ырғыҙ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001412112100009386
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100938
* Бассейн коды — 11.01.00.014
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мечел

«Ме́чел» — Рәсәйҙең эре тау һәм металлургия компанияһы. Тулы исеме— «Мечел» асыҡ акционерҙар йәмғиәте. Идара офисы Мәскәүҙә урынлашҡан.
Рәсәйҙең иң эре компаниялары исемлегендә 20-се урында (2012 йыл).

# Мечел
## Тарих

Компания 2003 йылда ойошторолған. 2013 йылдың 1 авгусында Мечел Тихвинск ферросплав заводы (Ленинград өлкәһе) һәм «Мечел-хром» комбинатты (Ҡаҙағстан) төрөк Yildirim Group компанияһына һатты.

# Мечел
## Хужалар

Игорь Зюзин - 67,42% акция.

# Мечел
## Хужалар
### Дәүләт органдарынан тәнҡит

2008 йылдын 24 июлдә РФ Хөкүмәте рәйесе В. В. Путин компанияны сит баҙарҙа күмерҙе ике мәртәбә түбән һаҡ буйынса һатҡан өсөн тәнҡитләне. Путиндын һүҙҙәренән һуң Мечелдын акциялары хаҡы Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙарында 37 процентҡа кәмене. 28 июлдә В. В. Путин РФ Хөкүмәте трансферт һаҡтар буйынса селектор кәңәшмәһендә Мечел башлығын тағы ла тәнҡитләне:
   «При внутренней цене 4100 руб. продают за границу себе же самим, своим собственным оффшорным компаниям, в данном случае — в Швейцарию, по цене 1100 руб., то есть в 4 раза дешевле»
Бынан һуң Мечел акциялары тағы ла 33 процентҡа арзанайҙы. По данным на август 2011 года капитализация компании была всё ещё в два раза ниже, чем в июле 2008 года.

# Мечел
## Хужалар
### Структураһы

* Братск ферросплавовтар заводы
* Ванин диңгеҙ сауҙа порты
* «Көньяҡ Кузбасс»
* «Якутуголь»
* Коршунов тау-байыҡтырыу комбинаты
* Силәбе металлургия заводы
* Ижсталь
* Белорет металлургия комбинаты
* «Уральская кузница»
* Вяртсильск метиз заводы
* Мәскәy коксогаз заводы
* «Мечел Тырговиште» (Румыния)
* «Мечел Кымпия Турзий» (Румыния)
* «Дактил Стил Бузэу» (Румыния)
* «Оцелу Рошу» (Румыния)
* «Мечел Нямунас» (Литва)
* Көньяҡ-Кузбасс ГРЭСы, «Кузбассэнергосбыт» ААЙ
* «Топлофикация Русе» (Болгария).
* «Южуралникель» - Көняҡ-Урал никель комбинаты (Орск, Ырымбур өлкәһе)
* Златоуст металлургия заводы (Златоуст, Силәбе өлкәһе)
* Кәҫле заводы (Кәҫле, Силәбе өлкәһе)
# Владимир I

Влади́мир I Святосла́вич Влади́мир I (суҡынғандан һуң Василий) (Ҡалып:Lang-dru, 960 йыл тирәһе — 15 июль 1015) — 970 — 988 йылдарҙа Новгород кенәзе. Киев кенәзлегенең бөйөк кенәзе (980 йылдан). Киев кенәзе булған осорҙа Русь христиан динен ҡабул итә.
Бөйөк кенәз Святослав I -сенең кесе улы. Атаһы Владимир I-се 970 йылда Новгород ҡалаһы кенәзе итеп билдәләй. Святослав I-сенән вафатынан һуң, ситтән ғәскәри көс яллап, Киевты һуғышып ала, ағаһы Ярополкты үлтереп, атаһы тәхетенә ултыра (980). Бөйөк кенәз булараҡ Киев кенәзлеге биләмәләрен арттыру өсөн һуғыштар алып бара, 981 йылда Червенск ҡалаһын яулап ала, 981-82 йылдарҙа вятичтарҙы, 983 йылда ятвягларҙы, 984 йылда радимичтарҙы еңә. Яңы яуланган ерҙәрҙә ҡәлғә-калалар төҙөтә, идара итеү өсөн уҙ дружиналарын һәм боярҙарын билдәләй. 985 йылда Волга буйы Болғарына яу менән барыуы, солох килешүе төҙөүе мәғлүм. Болғарҙар иленә тағын 994, 997 йылдарҙа һөжөм иткән булыуы ихтимал. 993, 996 йылда бәжәнәктәр менән һуғыша. Василий I заманында тышҡы сәйәси элемтәләр нығытыла: Византия (987-89), Рим (991, 1001) һәм Германия (1006, 1013) менән дипломатик мөнәсәбәттәр урынаштырыла. Владимир I, уҙ хакәмиәтен нығытыу максатынан сығып, ҡайһы динде ҡабул итеү тураһында уйлана, төрлө дин әһелдәре, шул иҫәптән болғарҙар вәкилдәре менән дә осраша, кәңәшләшә. Византия менән илселек мөнәсәбәттәре урынаштырылғас, 988 йылда дәүләт дине булараҡ рәсми рәүештә христиан динен ҡабул итә. Шунан һуң Киев кенәзлегендә «ҡылыс һәм ут ярҙамында» яңы дингә күндерү хәрәкәте ҡолас йәйә, Киев менән Новгород ҡалаларында мәжүсиләрҙең табыныу урынары емертелә, яндырыла. Яңы дин ойошмалары булдырыуҙы һәм сиркәүҙәр төҙөүҙе күрше төбәк биләмәләренә лә көсләп таға. Владимир I идара иткәндә боронғо Русь дәүләтенең төп биләмәһе, идара тәртиптәре һәм яңы дине билдәләнә.
# Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш

Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш (ингл. American Revolutionary War, American War of Independence) йә Американ Революция — бер яҡтан Бөйөк Британия, икенсе яҡтан АҠШ (13 колониялар) һуғыш 1775—1783 йылдар. АҠШ инеп сыҡты.
# Ыҫмалабаш

Ыҫмалабаш – балалар уйыны.
Ҡаҙ ҡанатынан ике ҙур ҡауырһынды алып, уларҙы һырттары менән бергә ҡуйып бәйләйҙәр. Йоҙороҡтай ыҫмаланы йомарлап, уға ҡауырһындарҙың башын теркәйҙәр. Был уйын ҡоралы тулайым ыҫмалабаш тип атала. Уны сәпкә атып, алыҫҡа ташлап йәки һауаға сөйөп уйнайҙар.
Кем ыҫмаланы сәпкә тейгеҙә йәки иң алыҫҡа ырғыта, йә булмаһа иң бейеккә сөйә, шул иң мәргән һәм көслө уйнаусы була.
# Вишерск ҡурсаулығы

Вишерск ҡурсаулығы — Пермь крайының Красновийск районында, Рәсәй дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. Директоры - Бахарев Павел Николаевич.
# Салпада-Яха (Ясавэй-Яха ҡушылдығы)

Салпада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ясавэй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Салпада-Яха (Ясавэй-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045376
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304537
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ваксар-Ега

Ваксар-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 383 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Ваксар-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014798
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301479
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пахна

Пахна — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Которосль йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Пахна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001108
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0