yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Арыҫланов Нурамбәк Ғиниәт улы

Арыҫланов Нурамбәк Ғиниәт улы (15 июль 1928 йыл — 30 июнь 2012 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (2002), иҡтисад фәндәре докторы (1985), профессор (1987), Рәсәй Федерацияһының (1996) һәм Башҡорт АССР-ының (1981) атҡаҙанған фән эшмәкәре.

# Арыҫланов Нурамбәк Ғиниәт улы
## Биографияһы

Нурамбәк Ғиниәт улы Арыҫланов 1928 йылдың 15 июлендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районы) Кинйәабыҙ ауылында тыуған. Сығышы менән Арыҫлановтар нәҫеленән.
1954 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһын тамамлай.
Эш урыны: 1959 йылда СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы иҡтисади тикшеренеү бүлегендә ғилми хеҙмәткәр; БАССР-ҙың Ауыл хужалығы министрлығында идаралыҡ начальнигы (1962—1966); 1966 йылдан — Башҡортостан ауыл хужалығы институтында кафедра мөдире; бер үк ваҡытта Социаль-иҡтисади тикшеренеүҙәр институтының (ИСЭЙ) (1991—1994), Башҡортостан малсылыҡ һәм йылҡысылыҡ ғилми-тикшеренеү һәм проектлау-технологик институтының (БНИПТИЖ) (1995—1998) етәксе ғилми хеҙмәткәре.
Арыҫланов Нурамбәк Ғиниәт улының фәнни тикшеренеү йүнәлештәре: баҙар иҡтисады шарттарында агросәнәғәт производствоһын ойоштороу, Башҡортостан Республикаһы аграр секторының иҡтисади һөҙөмтәлелеген арттырыу.
Уның докторлыҡ диссертацияһы темаһы «Проблемы экономической эффективности молочного скотоводства в условиях его индустриализации (Вопросы теории, методология анализа и пути повышения)».

# Арыҫланов Нурамбәк Ғиниәт улы
## Хеҙмәттәре

Арыҫланов Нурамбәк Ғиниәт улы — 150-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 12 монография авторы.
* Внедрение передовой технологии в колхозах и совхозах. Өфө, 1963 (авторҙаш).
* Снижение себестоимости молочной продукции. Өфө, 1964.
* Пути повышения эффективности сельскохозяйственного производства в БАССР. Өфө, 1972.
* Эффективность молочного скотоводства на современном этапе НТП (Вопросы теории, методологии анализа и пути повышения). Өфө, 1981.
* Проблемы перестройки агропромышленного производства и развитие земельных отношений. Өфө:, 2002.
# Эндшюц

Эндшюц (нем. Endschutz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 354 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,28 км². Диңгеҙ кимәленән 279 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 7570 һәм автомобиль коды GRZ.
# Куртлак

Куртлак — Рәсәйҙең Волгоград (108 км) һәм Ростов (42 км) өлкәләрендәге йылға, Чир (Дон бассейны) йылғаһының һул ҡушылдығы. Оҙонлоғо 150 км, бассейнының майҙаны 2760 км². Йылға убалы дала ерҙәре буйлап аға, уның үҙәне һай, ағымының үрге яғында ер палеоген ултырмаларынан-ҡом һәм эоцен ҡомташынан тора, Платонов утарынан түбән ҡом, аҡбур, опокалы тупраҡтан ғибәрәт. Йылға ер һуғарыу өсөн өсөн ҡулланыла.

# Куртлак
## Ағым

Йылға Дон теҙмәһе армытында, Клеть районының Платонов утарынан төньяҡ-көнсығышындараҡ, 160 м-ҙан ашыу бейеклектә башлана. Башта көнбайышҡа табан аға ла , көньяҡҡа табан борола. Йылға Иванушенский, Яланғас һәм Верхнереченский утарҙары янында Соломаковка йылғаһын уң ярында үҙ эсенә ала. Артабан уға һул яҡтан Осиновая (Оло Осиновка утарынан көньяҡҡа табан), уң яҡтан Новоцарицынский утарынан көньяҡта Батшабикә, һулдан Крепкая, уңдан, Липовский утарынан көньяҡ-көнбайыштараҡ, Ефремовская һәм һулдан, Ҡалас-Куртлак биҫтәһенән көнсығыштараҡ, Гусынка йылғалары ҡушыла. Ростов өлкәһенең Совет районындағы Русская ҡасабаһынан көнбайышта Чир йылғаһына ҡоя.
Куртлак йылғаһы Волгоград өлкәһенең Клеть районы һәм Ростов өлкәһенең Совет райондары территорияларында аға.

# Куртлак
## Һыу режимы

Башлыса ҡар һыуы менән туҡлана. Яҙғы ташҡындар март- май айҙары буйынса бара, йылға кимәле 2 метрға тиклем күтәрелә (һуңғы көслө ташҡын 2003 йылдың 4 апрелендәбула, барлыҡҡа килгән боҙ тығыны арҡаһында йылға ярҙарынан сыға). Йәй тотороҡло һайыға. Был осорҙа ныҡ һайыға һәм сөңгөлдәр һәм шаршылар яһай. Яҡынса декабрҙең беренсе яртыһында туңа, апрель башында боҙҙан әрселә.
Куртлак әҙ һыулы йылға, уртаса йыллыҡ аҡма күләме 0,014 м³/, сығымдары — 0,44 м³/сек. Йылға кимәлен тәьмин итер өсөн йылғала быуалар бар.

# Куртлак
## Тарих

Йылға Дон казактары ерҙәренең статистик тасуирламаларында 1822—32-се йылдарҙа телгә алына:
   Чир йылғаһына ҡойоусы йылғалар: һул яҡтан: 12) Куртлак. Куртлак йылғаһының ҡушылдыҡтары : уң яҡтан: Соломаховка, Яланғас, Батшабикә һәм Донщинка; һул яҡтан: Уҫаҡлы һәм Ныҡлы.

# Куртлак
## Тораҡ пункттар

* Платонов утары
* Селиванов утары
* Захаров утары
* Евстратовский утары
* Иванушенский утары
* Верхнереченский утары
* Оло Осиновка утары
* Перелазовский утары
* Ефремов утары
* Липовский утары
* Ҡалас-Куртлак ҡасабаһы
* Петров ҡасабаһы
* Новорябухин утары
* Русская ҡасабаһы

# Куртлак
## Бассейны

* Куртлак
** Саломаковка — (уң, 14 км, Соломаковская)
** Яланғас — (уң, 21 км)
** Осиновая — (һул, 15 км)
** Батшабикә — (уң, 47 км)
** Ныҡлы — (һул, 16 км)
** Донщинка — (уң, 33 км)
** Гусынка — (һул, 18 км).
# Октябрьский

Октябрьский — күп мәғәнәле топоним. Рәсәйҙәге 1917 йылғы Октябрь революцияһына бәйле ҡуланыуға индерелгән.
Шулай уҡ Октябрь һәм Октябрьск төшөнсәлерен ҡарағыҙ.

# Октябрьский
## Башҡортостан Республикаһында

* Октябрьский (ҡала) — ҡала
* Октябрьский (Стәрлетамаҡ районы) — ауыл
* Октябрьский (Өфө районы) — ауыл
* Октябрьский (Таутөмән ауыл советы, Иглин районы) — ауыл
* Октябрьский (Надеждин ауыл советы, Иглин районы) — ауыл
* Октябрьский (Дыуан районы) — ауыл
* Октябрьский (Ҡариҙел районы) — ауыл
* Октябрьский нефтяник (гәзит) — гәзит

# Октябрьский
## Ырымбур өлкәһендә

* Октябрьский районы (Ырымбур өлкәһе) — район

# Октябрьский
## Силәбе өлкәһендә

* Октябрьский районы (Силәбе өлкәһе) — район
# Зорина (Вочь ҡушылдығы)

Зорина — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Зорина (Вочь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041240
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004124
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡағылғыһыҙҙар (фильм, 2011)

«Ҡағылғыһыҙҙар» (франц. Intouchables; рус. 1+1; Неприкасаемые) — уйҙырма ваҡиғаларға нигеҙләнгән 2011 йылғы француз трагикомедияһы.

# Ҡағылғыһыҙҙар (фильм, 2011)
## Сюжеты

Парапланда осоп һәләкәткә эләгеп инвалид булған аристократ-паралитик Филипп, үҙен ҡараусы эҙләй. Бер кандидатҡа, Дриссҡа, эш кәрәк булмай, ул бары пособияләр алыр өсөн генә, эш эҙләгән тигән ҡағыҙғә ҡул ҡуйҙырырға килә. Филипп уны, үҙен инвалид итеп ҡарамағаны өсөн, эшкә ала, һәм шулай итеп улар дуҫлашып китәләр.
# Неро-Яхо

{{Река
Неро-Яхо — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға [[Шуга (Обь ҡушылдығы)|Шуга]] йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Неро-Яхо
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300035583
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303558
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Анундолва

Анундолва — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының уң ярына тамағынан 262 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Анундолва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300048146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304814
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кёнигин Мария сиркәүе (Изерлон)

Кёнигин Мария сиркәүе (нем. Maria Königin) — Германияның Төньяҡ Рейн-Вестфалия федераль ерендәге Арнсберг административ округына буйһонған Изерлон ҡалаһының Ласбек районындағы (нем. Lasbeck) рим-католик сиркәүе. Изерлон ҡалаһындағы был рим-католик сиркәүе ХХ быуаттың 1964 йылында немец архитекторы Гюнтер Шульте етәкселеге аҫтында төҙөлгән (нем. Günter Schulte). Сиркәү бинаһының стеналары бетондан һалынған. Бинаның төп стиле - модернизм, ҡыйығының стиле готик стилгә оҡшаған.
# Куч-Поз

Куч-Поз — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тимшер йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Куч-Поз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001424
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбдерәхимов Вәхит Рәхмәт улы

Әбдерәхимов Вәхит Рәхмәт улы (10 ғинуар 1961 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 2001—2009 йылдарҙа Стәрлетамаҡ йөк автотранспорт предприятиеһы директоры, 2009—2010 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хәкимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһының почётлы автотранспортсыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре.
Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр Академияһының социаль-иҡтисади институтын тамамлаған.

# Әбдерәхимов Вәхит Рәхмәт улы
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

* 1976—1980 — Ишембай нефть техникумы студенты;
* * 1980 — Стәрлетамаҡ «Каустик» 4-се фильтрләү цехы аппаратсыһы;
* 1980—1982 — Совет Армияһында хеҙмәт итә;
* 1982—1986 — Стәрлетамаҡ ҡалаһының 1576-сы Автоколонна автослесары, монтаж участкаһы мастеры, шоферы;
* 1986—1994 — 1576-сы Автоколонна профсоюз комитеты рәйесе;
* 1994 — Стәрлетамаҡ йөк автотранспорты предприятиеһының бүлек етәксеһе;
* 1994—1998 — Стәрлетамаҡ йөк автотранспорты предприятиеһының йөк ташыу буйынса директор урынбаҫары;
* 1998—2001 Стәрлетамаҡ йөк автотранспорт предприятиеһының йөк ташыу буйынса директор урынбаҫары;
* 2001—2004 — Стәрлетамаҡ йөк автотранспорт предприятиеһы директоры;
* 2004—2009 — Стәрлетамаҡ йөк автотранспорт предприятиеһы — «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятие филиалы директоры;
* 2009 йылдан 2010 йылдың 28 сентябренә тиклем — Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хәкимиәте башлығы — Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хәкимиәте башлығы.
# Мостовка (Суенга ҡушылдығы)

Мостовка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суенга йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мостовка (Суенга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004596
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200459
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сая (Шаква ҡушылдығы)

Сая (Сая-Э-я) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаква йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сая (Шаква ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101313
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кочура

Кочура — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының һул ярына тамағынан 307 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кочура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009455
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200945
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әбсәләмов Хәмзә Сәләхетдин улы

Әбсәләмов Хәмзә Сәләхетдин улы (1 ғинуар 1930) — СССР нефтсеһе, СССР Юғары Советының 6-сы саҡырылыш депутаты.

# Әбсәләмов Хәмзә Сәләхетдин улы
## Биографияһы

Әбсәләмов Хәмзә Сәләхетдин улы 1930 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Красноусол районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы) Йөҙимән ауылында тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында «Уңыш» колхозында эшләй, «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.
1962 йылда — «Туймазабурнефть» тресының быраулау мастеры, һуңынан — «Туймазабурнефть» тресының 4-се быраулау контораһы инженеры.
1962—1966 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ынан СССР Юғары Советының 6-сы саҡырылыш депутаты.

# Әбсәләмов Хәмзә Сәләхетдин улы
## Хеҙмәттәре

* Абсалямов Х. С. Покоряем нефтяной Арлан / [Лит. запись А. Маннанова]. — Уфа: Башкнигоиздат, 1965. — 31 с.
# Нидеррёблинген (Хельме)

Нидеррёблинген (Хельме) (нем. Niederröblingen (Helme)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 453 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,11 км². Диңгеҙ кимәленән 131 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6542 һәм автомобиль коды — SGH.
# Ухтомка (Вожега ҡушылдығы)

Ухтомка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вожега йылғаһының уң ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ухтомка (Вожега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000192
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000019
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кривошеева Ефимия Петровна

Кривошеева Ефимия Петровна (1 июнь 1867 йыл — 24 июнь 1936 йыл) — халыҡ бәйетсеһе, мордва сәсәнлек сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

# Кривошеева Ефимия Петровна
## Биографияһы

Ефи́мия Петро́вна Кривоше́ева 1867 йылдың 1 июнендә хәҙерге Пенза өлкәһенең Камешкир районы составына кергән Тарасовка ауылында, крәҫтиән Адамов Петр Федоровичтың күп балалы ғаиләһендә тыуған. Милләте — эрзә.
Белем ала алмай. Ялланып эшләй, теләһә ниндәй ауыр эште башҡара. Күп балалы Кривошеевтар ғаиләһе ярлы йәшәй. Нисек булһа ла күңелде йыуатыр өсөн, Ефимия Петровна йырҙар сығара һәм уларҙы туғандары һәм дуҫтары даирәһендә йырлай. Ефимия Петровна ҡыҙ сағында иң яҡшы йырсы булып дан ала, балиғ булғас ауазсы (ялланған илаусы), йола һәм йолаға ҡарамаған фольклор белгесе һәм оҫта башҡарыусы репутацияһына эйә була.
Ефимия Петровнаның ижади һәләттәрен асыусы булып улы Илья Петрович Кривошеев тора, ул 1922 йылдан алып әсәһе башҡарған бөтә әҫәрҙәрҙе яҙҙыра. Кривошееваның исеме 1936 йылда «Правда» гәзитендә «Лайшема Кировдо» (эрзя «Плач о Кирове») әҫәре баҫылып сыҡҡандан һуң киң танылыу ала. Уның халыҡсан «Одов чачсь, миресь — масторось» һәм «Эсь эрямодон» риүәйәт — поэмалары киң билдәле.
Ете балаһын ерләгән ҡатын-ҡыҙ булараҡ, Ефимия Петровна был ҡайғыһын зарлы йырҙа белдермәй булдыра алмай:
   «…Как весны краса-цветы яркие,
   Как в саду плоды — плоды сладкие,
   Вас одиннадцать народила я,
   К свету радости всех растила я,
   Где одиннадцать моих деточек?
   Вас осталось мне только четверо…
   Как я выскажу, как напомню я,
   Каким голосом горе выведу?
   Пять лебедушек — дочерей моих,
   Два орла-сынка похоронены…
   Не вместить мне скорбь в песню скорбную,
   Мне не вылить гнев в слово гневное,
   Мое сердце жжет горе-озеро,
   Клонит спинушку гора тяжкая…».
1936 йылдың 24 июнендә Саранск ҡалаһында вафат була.

# Кривошеева Ефимия Петровна
## Библиография

Е. П. Кривошееваның бөтәһе илленән ашыу бәйете бар. Уның тәүге әҫәрҙәр йыйынтығы «Лайшемат ды морот» (эрзя «Плачи и песни») 1937 йылда нәшер ителгән. Бынан тыш, уның әҫәрҙәре «Авань вайгель» (эрз. «Әсә тауышы», 1950), «Тынь кунсолодо, тиринь тякам монь», (эрз. «Һеҙ тыңлағыҙ мине, балаларым», 1968) һәм башҡа йыйынтыҡтарҙа баҫылып сыҡҡан. Уның ижады тулыраҡ «Һайланма әҫәрҙәр» йыйынтығында баҫылып сыҡҡан (1968).

# Кривошеева Ефимия Петровна
## Ғаиләһе

Ире — Петр Васильевич Кривошеев — крәҫтиән, тимерсе.

# Кривошеева Ефимия Петровна
## Ғаиләһе
### Балалары:

* Илья Петрович Кривошеев — яҙыусы, Мордовияның атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Кривошеев Никифор Петрович
* Кривошеев Иван Петрович
* Одерова (Кривошеева) Александра Петровна

# Кривошеева Ефимия Петровна
## Ғаиләһе
### Ейәндәре:

* Одеров Константин Антонович
* Одеров Михаил Антонович — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, РСФСР ауыл хужалығының атҡаҙанған механизаторы
* Одеров Анатолий Антонович
* Одеров Юрий Антонович

# Кривошеева Ефимия Петровна
## Хәтер

* 2014 йылда Саранск ҡалаһында Мокша урамындағы 16-сы йортонда мемориаль таҡтаташ асыла, был йортта Е. П. Кривошееваның ғүмеренең һуңғы йылдары үтә.
# Бөрө ҡаласығы

Бөрө ҡаласығы, Шайтан ҡаласығы (рус. Бирское городище) — Башҡортостан Республикаһы Бөрө ҡалаһының б.э.т. XVIII быуаттан — б.э. XVIII быуатына ҡараған археологик ҡомартҡы.

# Бөрө ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Бөрө ҡаласығы Башҡортостандың иң боронғо ҡалаларының береһе, Бөрө йылғаһының Ағиҙелгә ҡойған ерендә урынлашҡан Бөрө ҡалаһының көньяҡ ситендә Ағиҙел йылғаһының бейек уң ярында урынлашҡан

# Бөрө ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Бөрө ҡаласығының 186 м² майҙаны археологик тикшеренеүҙәр өсөн асылған.
Ҡаласыҡтың оҙонлоғо оҙонлоғо 250 м, киңлеге 50 м тәшкил итә. Уны һаҡлау өсөн өс рәт ур һәм соҡор менән уратып алынған. Урҙың оҙонлоғо — 45—50 м, соҡорҙоң тәрәнлеге — 2,2 м.
Уртаһына усаҡ ҡоролған 5×5 м дәүмәлле яртылаш ер өй, бер нисә айырым усаҡ һәм 8 хужалыҡ баҙы табылған.
Ҡаҙғанда килеп сыҡҡан балсыҡ әйберҙәр төрлө мәҙәниәттәргә ҡарай:
Ананьин мәҙәниәтенә ҡарағаны — түңәрәк төплө, муйынына бау биҙәге баҫылған;
Ҡараабыҙ мәҙәниәтенә ҡарағаны — түңәрәк төплө, муйыны тирәләй соҡорлап биҙәк һалынған;
Бахмут мәҙәниәтенә ҡарағаны — ҙур күләмле, түңәрәк төплө, тышы тотош соҡорлап биҙәлгән;
Кушнаренко мәҙәниәтенә ҡарағаны — йоҡа тышлы, тыштан тотош рәт‑рәт ҡыялап ваҡ тешле биҙәк һалынған, муйынына ваҡ ҡыя шаҡмаҡлы биҙәк баҫылған.
Ҡаҙыныуҙар барышында балсыҡ орсоҡбаш, арҡыры тимер балта, һөйәктән яһалған яҫы ҡанатлы уҡ башағы табылған. Бөрө ҡаласығы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан..

# Бөрө ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Асыш тарихы

Бөрө ҡаласығы 1762 йылда тарихсы, географ, иҡтисадсы, Санкт-Петербург Фәндәр һәм художество академияһының мөхбир ағзаһы, Көньяҡ Уралдың географияһы, иҡтисады һәм этнографияһы буйынса энциклопедик хеҙмәт һаналған "Ырымбур губернаһы топографияһы"ның авторы П. И. Рычков тарафынан тасуирланған.'
1871 йылда Рәсәй империяһы археологы, этнограф, журналист һәм тәржемәсеҒ 1858 йылдан — Ырымбур губернаһының, 1865—1877 йылдарҙа һәм 1880—1886 йылдарҙа Өфө губерна статистика комитеты китапханасыһы Р. Г. Игнатьев телгә ала.
1898 йылда рус һәм совет археологы, профессор, СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы А. А. Спицын ҡарап сыға.
1959 һәм 1962 йылдарҙа был табыштарҙы тарихсы-ғалим, археолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, тарих фәндәре докторы, профессор Н. А.Мәжитов ентекле тикшереп өйрәнә.
# Ҡорһаҡ

Ҡорһаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһына тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Ҡорһаҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024793
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102479
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сиҙәм (станция)

Сиҙәм — Ростов өлкәһе Сиҙәм районы Сиҙәм ҡасабаһында урынлашҡан электрлаштырылмаған Батайск — Сальск тимер юлы һыҙығындағы тимер юлы станцияһы.

# Сиҙәм (станция)
## Станцияның эшмәкәрлеге

Ростов төбәгендәге Сиҙәм станцияһы Рәсәй тимер юлдарының Төньяҡ-Кавказ тимер юлы составына инә.
Станция хужалығында ебәреү-ҡабул итеү һәм инеү урындары бар. Станцияла йөктәрҙе бушатыу һәм тейәүҙәр башҡарыла. Сиҙәм элеваторына һәм башҡа предприятиеларға инеү урындары үткәрелгән.
Станция аша йөк поездары йөрөй.
Әлеге ваҡытта пассажир поездары алыҫ маршруттарға йөрөмәй.
Станцияла тимер юлы вокзалының бер ҡатлы кирбес бинаһы бар, унда станция начальнигы һәм станция буйынса дежурный урынлаша.

# Сиҙәм (станция)
## Ҡала яны пассажирҙар хәрәкәте

Сиҙәм станцияһы буйлап 6 ҡала яны пассажир поезы йөрөй, улар Сиҙәм ерҙе Ростов-Главный, Сальск, Волгодонск, Куберле станциялары менән, шулай уҡ ике аралағы станциялар һәм туҡталыу платформалары менән бәйләй.