# Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты

Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты (рус. Казанский (Приволжский) федеральный университет, КФУ) — Ҡазан ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто. Рәсәйҙең иң боронғо университеттарының береһе. 1925 йылдан 2009 йылға тиклем В. И. Ленин исемен йөрөтә.
2009 йылдың 21 октябрендә Рәсәй Президенты Указы буйынса Ҡазан Дәүләт Университеты нигеҙендә — Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты ойошторола.
Уҡыу йорто тарихи йәһәттән «Ҡазан университеты» булараҡ билдәле.
ҠФУ эсенә Ҡазан дәүләт финанс һәм иҡтисад институты, Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты һәм ТР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт һәм муниципаль хеҙмәт академияһы индерелә. Үҙгәртеп ҡороу һөҙөмтәһендә ҠФУ-ның ҡайһы бер факультеттары институт статусын ала, ҡайһы берҙәре башҡа уҡыу йорттары менән берләштерелә.
Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының айырыуса әһәмиәтле мәҙәни мираҫ объекттары йыйынтығына индерелгән. Университет, Астрономия, Лобачевский һәм Профессор Нужин урамдары араһындағы кварталды биләп торған Ҡазан университеты архитектура ансамбле Рәсәйҙең тарихи-мәҙәни, ҡала төҙөлөшө һәм архитектура һәйкәле, Ҡазандың иҫтәлекле урыны булып һанала.

# Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты
## Университеттың исеме

1804 йылда император Александр I тарафынан асыла, 1917 йылғы Февраль инҡилабына тиклем «Император Ҡазан университеты» тип, ә унан һуң Ҡазан университеты тип йөрөтөлә.
1918 йылда Ҡазан университеты «Ҡазан дәүләт университеты» тип үҙгәртелә. В. И. Ленин вафат булғас, 1924 йылдың 26 ғинуарында «В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университеты» тигән исем бирелә. Был исем рәсми рәүештә 1925 йылдың 29 июнендә ВЦИК Президиумы тарафынан раҫлана.
1955 йылда награда бирелеү уңайынан «В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы университет» тип, ә 1979 йылдан «В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ленин орденлы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы дәүләт университеты» тип атала.
1990-сы йылдар башынан һәм 2010 йылға тиклем вуз «В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университеты» исемендә йөрөй (ҠДУ).
Рәсәй Президенты Президенты Д. А. Медведевтың 2009 йылдың 21 октябрендә сыҡҡан Указы нигеҙендә, Ҡазан университеты базаһында Волга буйы федераль округының төп юғары уҡыу йортон — Волга буйы федераль университетын төҙөү планлаштырыла.
Юғары уҡыу йортоноң студенттар-уҡытыусылар составы уның исемен "Волга буйы"на үҙгәртеүгә ҡаршы сыҡҡанлыҡтан, Рәсәй һәм Татарстан президенттары "Ҡазан университеты" тарихи исемен һаҡлап ҡалырға килешәләр. Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе В. В. Путин тарафынан 2010 йылдың 2 апрелендә университетҡа «Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты» тигән дөйөм атама рәсмиләштерелә.

# Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты
## Урынлашыуы

Ҡазан федераль университетының уҡыу-лаборатор майҙандары — 223 360,9 м², мөлкәт объекттары (614 объект) майҙандары — 699 272,82 м²; 364,3 га ер участкаһы бар.
Университет объекттары Татарстанда (Ҡазан, Яр Саллы, Алабуға, Лениногорск, Алексеевск, Бейектау, Лайыш, Туҡай, Үрге Ослан, Йәшел Үҙән районы, Ҡарасай-Черкесияла, Карелияла, Һамар өлкәһендә (Тольятти) һәм Марий Элда (Волжск районы) урынлашҡан.
Университеттың төп уҡыу биналары комплексы, йәғни университет ҡаласығы, Ҡазандың Вахитов районында, ҡаланың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан.
Студенттарҙың дөйөм ятаҡтары Совет районының Ҡыҙыл Позиция урамы буйлап һәм Волга буйы районында, Универсиада ауылының беренсе ике кластерында тупланған. Дөйөм алғанда, университеттың дөйөм ятаҡтары 13 000 урынға иҫәпләнгән, шул иҫәптән Универсиада ауылында — 7000 урын.

# Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты
## Университет хәҙерге көндә

1996 йылда университет Рәсәй Президенты указы менән «Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының айырыуса әһәмиәтле мәҙәни мираҫ объекттарының дәүләт йыйынтығы»на индерелә (тәүҙә В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университеты, 2010 йылдан ҠФУ булараҡ).

# Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты
## Институттар һәм факультеттар

* Фундаменталь медицина һәм биология институты
* Экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу институты
* Геология һәм нефть-газ институты технологиялары
* Инженерлыҡ институты
* Физика институты
* А. М. Бутлеров ис. химия факультеты
* Н. И. Лобачевский ис. математика һәм механика институты
* Юридик факультет
* Идаралыҡ, иҡтисад һәм финанс институты
* Мәғлүмәти технологиялар һәм мәғлүмәти системалар юғары мәктәбе
* Иҫәпләү математикаһы һәм мәғлүмәти технологиялар юғары мәктәбе
* Бизнес юғары мәктәбе
* Л. Н. Толстой ис. филология һәм мәҙәниәт-ара бәйләнештәр институты
* Ғабдулла Туҡай исемендәге мәҙәниәт һәм Милли юғары уҡыу-уҡытыу мәктәбе
* Ижтимағи-фәлсәфәүи фәндәр һәм киң мәғлүмәт бәйләнештәре институты
* Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр, тарих, һәм Шәреҡте өйрәнеү институты
* Психология һәм мәғариф институты