yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Безымянная (Избасс ҡушылдығы)

Безымянная — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Избасс йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Безымянная (Избасс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014272
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201427
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бизяр

Бизяр (Баяска) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Төй йылғаһының уң ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Бизяр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100022821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102282
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡоро Берёзовка (Терешка ҡушылдығы)

Ҡоро Берёзовка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терешка йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ҡоро Берёзовка (Терешка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001912112100010660
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101066
* Бассейн коды — 11.01.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәһир Әсәд

Мәһир Әсәд (ғәр. ماهر حافظ الأسد‎ — 8 декабрь 1967) — Сүриә президенты Бәшәр Әсәдтең ҡустыһы, бригада генералы. Бәғәҫ партияһының Сүриә төбәк бүлексәһе ағзаһы.

# Мәһир Әсәд
## Тормошо

Мәһир Әсәд 1967 йылдың 8 декабрендә Сүриәнең баш ҡалаһы Дамаскыла Хафиҙ Әсәд ғаиләһендә тыуған.
Ике йәшендә атаһы Сүриә президенты була. Башҡа ағай-энеләре һәм апай-һеңлеләре менән бергә ул йәмғиәттән ситтә тәрбиәләнә. Мәһир Сүриә азатлыҡ мәктәбендә һәм Дамаск машина эшләү университетында уҡыған
Кикбоксинг һәм башҡа хәрби спорт төрҙәре менән мауыға.
Республика Гвардияһы һәм уның дүртенсе бронетанк дивизияһы тип аталған ғәскәрҙең командующийы булып тора., Сүриә йәшерен полицияһы һәм разведка идаралығы башлығы. Ул Сүриәлә Бәшәр Әсәдтән ҡала иң абруйлы кеше.

# Мәһир Әсәд
## Ғаиләһе

Сөнни инаныслы Мәнәл әл-Жәдәғәнгә өйләнгән (Дейр әз-Зор провинцияһынан), ике бала атаһы.
# Мырҙабай

Мырҙабай (Морһабай; рус. Мурзабаева) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Субботино ауыл советы составына керә.

# Мырҙабай
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1765 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Мырҙабай ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡалмаҡ улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1922 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Мырҙабай ауылы Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Мырҙабай ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Мырҙабай
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 40 | 203 | 189 | 375 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (96 %) йәшәй.

# Мырҙабай
## Инфраструктура

Ауылда башланғыс мәктәп, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто бар.
# Кепина

Кепина (Кепена) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сояна йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.

# Кепина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042330
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004233
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Харпия

Кесе Харпия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 462 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Харпия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200008949
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200894
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө

Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө — Рәсәй Федерацияһы һалым органдары хеҙмәткәрҙәренең һөнәри байрамы. Рәсәйҙә йыл һайын 21 ноябрҙә билдәләнә.

# Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө
## "Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө"нөң тарихы

«Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө» Рәсәй Президенты Владимир Путиндың «Рәсәй Федерацияһының һалым органдары хеҙмәткәре көнө тураһында» 2000 йыл 11 ноябрь 1868-се Указына ярашлы булдырыла.
1991 йылдың 21 ноябрендә РСФСР Президентының 229-сы Указы менән РСФСР-ҙың Дәүләт һалым хеҙмәте ойошторола. Шуға бәйле ошо көн байрам итеп билдәләнә.
# Кесе Ашка

Кесе Ашка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ашка йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Ашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010737
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101073
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ванья

Ванья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Оус йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ванья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201228
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Үмәк

Үмәк (рус. Умяк) — Удмурт һәм Татарстан Республикаларныда аҡҡан йылға, Вятка йылғаһының һул ҡушылдығы. Удмурт Республикаһының Можга, Кизнер һәм Грах райондары һәм Татарстан Республикаһының Алабуға райондары аша аға.

# Үмәк
## Географияһы

Йылға Удмуртиялағы Можга ҡалҡыулығының көньяҡ-көнбайышынан башлана. Һул яры буйында урмандар киң йәйелгән, тораҡ пункттар нигеҙҙә йылғаның уң ярында урынлашҡан. Урта һәм түбәнге ағымындағы һыубаҫар туғайҙарҙа торф һаҙлыҡтары осрай. Түбәнге ағымында йылға тигеҙлек буйлап аға һәм йылға йүнәлешенә ҡырҡа үҙгәреү хас һәм йырҙаһы ныҡ бормалы. Йылғаның уртаса һарҡыуы — 1,1 м/км, урта ағымында йырҙа киңлеге 6-10 м, түбәнге ағымында — 12-20 м сиктәрендә үҙгәрә — 2,0 м. Урта ағымында тиҙлеген арттыра — 0,2 м/с.
Тамағы Вятка йылғаһының һул ярының 45 километрында. Йылға оҙонлоғо 85 км, һыу бассейны майҙаны — 1196 км².

# Үмәк
## Ҡушылдыҡтары

* Уң — Ишек (тамағынан 65 км алыҫлыҡта), Бемыжка (57).
* Һул — Оло Сырян (73), Яга (62), Адамка (42), Күклек(23).

# Үмәк
## Йылға буйындағы тораҡ пункттар

Тамағынан башына табан: Кесе Кармыж, Ерошкин, Решетниково, Нынек, Вишур, Поляково, Рус Куюк, Селянур, Поршур, Иҫке Ятча, Шарберд, Үмәк, Бажених ауылдары урынлашҡан.

# Үмәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса, Кама һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Вятские Поляны ҡалаһынан алып тамағына тиклем Вятка йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Кама.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040547.
# Уртаҙым

Уртаҙым — (рус. Уртазым) Рәсәйҙең Ырымбур өлкәһе Кваркен районындағы ауыл. Урал ауыл Советы составына инә.

# Уртаҙым
## Географияһы

Уртаҙым ауылы Ырымбур өлкәһенең төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, дала зонаһында, Урал йылғаһының уң яҡ ярында, райондың административ үҙәге Кваркено ауылынан көнбайыш-төньяҡ-көнбайышҡа табан яҡынса 60 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 249 метр.

# Уртаҙым
## Атамаһы

Тораҡ пункт үҙ исемен бында аҡҡан Уртаҙым (Урғаҙа) йылғаһы исеменән алған. "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә Ур һүҙенә шундай аңлатмалар бирелгән: 1.Тәрән итеп ҡаҙылған тар, оҙон соҡор. 2. Тупрағын алдына өйөп, тәрән, тар итеп ҡаҙылған хәрби нығытма. Башҡортостанда -ғаҙы (ғаҙа) ҡушымтаһы менән яһалған гидронимдар йыш осрай.

# Уртаҙым
## Атамаһы
### Климаты

Климаты уртаса һыуыҡ ҡышы һәм йылы йәйе менән ҡоро һәм ҡырҡа континенталь. Уртаса көндөҙгө һауа температураһы иң йылы айҙа (июль) — 22 — 24 °C (абсолют максимум — 40 °C); иң һыуыҡ (ғинуарҙа) — -16 — -12 °C (абсолют минимумы — -46 °C) тәшкил итә. Уртаса йыллыҡ атмосфера яуым-төшөм һаны яҡынса 350 мм тәшкил итә. Ҡар ҡатламы ноябрь аҙағында була һәм апрель башына тиклем ята.

# Уртаҙым
## Атамаһы
### Сәғәт бүлкәте

Уртазым ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк сәғәт зонаһы МСК+2 сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата сәғәт айырмаһы +5:00 тәшкил итә.

# Уртаҙым
## Тарихы

Уртаҙым ауылының башы бик борондан килә. Екатерина II идара иткән осорҙа ауыл урынында бер нәмә лә булмай. Батша Урал заводтарына юл һала. Бында ул туҡтап ял итә, аттарын алмаштыра һәм артабан юлын дауам итә. Был туҡталыштар урынында ул нығытмалар төҙөй. 1743 йылда инде шул нығытмаларҙың береһе Уртаҙым тип атала. Уртаҙым ҡәлғәһе йырындар һәм валдар менән уратып алынған тупраҡ нығытма булған, мөйөштәрендә пушкалар урынлаштырылған. Ҡәлғәгә ике драгун һәм биш пехоталы рота һалдаттары нигеҙ һала. Ҡәлғәгә башҡорттар тыныс йәшәргә мөмкинлек бирмәй, сөнки был ерҙәрҙе улар борондан килгән үҙҙәренең ерҙәре тип һанағандар. 1774 йылдың 22 майына ҡарай төндә пугачевсылар ҡәлғәгә һөжүм итә, хөкүмәт ғәскәрҙәрен сигенергә мәжбүр итә, ә ҡәлғәне яндыра. Артабан Уртаҙымды икенсе урынға, ә 1960 йылда өсөнсө урынға күсерәләр. Совет осоронда Уртаҙым ҡасаба тип атала, 1926 йылда унда 925 кеше йәшәгән, 210 ихата иҫәпләнгән. 20-се йылдар башында Уртаҙымда коммуна төҙөлә, 1934 йылдың авгусында 78 ихата «Ҡыҙыл Йондоҙ» колхозына берләшә, шул уҡ йылда Уртаҙым машина-трактор станцияһы ойошторола. 1937 йылда тулы булмаған урта мәктәп асыла. 2018 йылға тиклем Уртаҙым бөтөрөлгән Уртаҙым ауыл Советының (Кваркен районы) административ үҙәге була.

# Уртаҙым
## Халҡы

* Н/Д

# Уртаҙым
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса гендер структурала ир-егеттәр 45,1 %, ҡатын- ҡыҙҙар 54,9 % тәшкил итә.

# Уртаҙым
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтләренә ярашлы халыҡтың милли структураһында урыҫтар 748 кешенең 82 процентын тәшкил итә
# Аллабирҙин

Аллабирҙин — башҡорт ир-ат фамилияһы. Аллабирҙе исеменән барлыҡҡа килгән. Төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.
Аллабирҙина — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Аллабирҙин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Аллабирҙин Зәки Латип улы (1922 йыл — 13 ноябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, дивизияның 148-cе артиллерия-миномет полкы повозочныйы.
* Аллабирҙин Ирек Латип улы (29 май 1940(19400529)) — СССР һәм Рәсәй зоотехнигы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1999).
* Аллабирҙин Мортаза Ғәлләм улы (23 февраль 1924 йыл — ???) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
* ↑ Аллабердин Заки Латыпович. Шаймуратовцы
* ↑ https://pomni.is74.ru/person/57945/Аллабердин+Муртаза+Галлямович 2022 йыл 29 сентябрь архивланған.
* ↑ https://pamyat-naroda.su/awards/anniversaries/1510393851(недоступная+ссылка)
# Ласточкин Владимир Евгеньевич

Ласточкин Владимир Евгеньевич (1 апрель 1959 йыл — 25 декабрь 1985 йыл) — милиция майоры. Беренсе Чечен һуғышында ҡатнашыусы, Рәсәй Федерацияһы Геройы (1996).

# Ласточкин Владимир Евгеньевич
## Биографияһы

Владимир Евгеньевич Ласточкин — 1959 йылдың 1 апрелендә Свердловск ҡалаһында (хәҙерге — Екатеринбург) тыуған. Олатаһы — Советтар Союзы Геройы Михаил Кырчанов.
1976 йылда Свердловск ҡалаһының № 17 урта мәктәбен тамамлай.
1980 йылда Свердловск педагогия институтын (хәҙер Урал дәүләт педагогия университеты) тамамлай һәм Армия хеҙмәтенә саҡырыла.. Армияла хеҙмәт итеп ҡайтҡас, СССР эске эштәр министрлығы органдарында хеҙмәт итә. Свердловск ҡалаһының Ленин районы эске эштәр бүлексәһендә участка инспекторы булып эш башлай. 1991 -1993 йылдарҙа Свердловск өлкәһе «Росс» спецназ отряды командиры. Владимир Ласточкин етәкселегендә «Росгвардия» отряды ойошторола, шәхси составтың комплектацияһы уҙғарыла, төрлө хеҙмәттәрҙең эше һәм үҙ-ара эш итеүе ойошторола, отряд дислокациялары урыны булдырыла. 1994 йылда Рәсәй эске эштәр министрлығы академияһына уҡырға инә. 1995 йыл Рәсәй эске эштәр министрлығында оперуполномоченный.
1995 йылдаың 3 ноябрендә милиция майоры Владимир Ласточкин Чечняға СОБР штаб начальнигы вазифаһында командировкаға китә. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Чечен Республикаһы буйынса таралып бөткән отрядтарҙа була, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөүҙе тәьмин итә. Бер нисә тапҡыр ут аҫтына эләгә. Командировкаһының аҙағына яҡынлашҡанда, Гудермес өсөн барған һуғышта Свердловск командиры милиция полковнигы Леонид Валов һәләк була. Валовтың кәүҙәһе сепаратистар менән ҡамалған Гудермес комендатураһында ҡала. Ласточкин Владимир Евгеньевич уның кәүҙәһен сығармайынса ҡайтып китмәҫкә хәл итә. Һуғыш ваҡытында дошман пулемётын юҡ итә, был федераль көстәргә комендатураға үтәргә юл аса. Яралыларҙы һәм һәләк булғандарҙы эвакуциялағанда ул ауыр яралана. 1985 йылдың 25 декабрендә госпиталдә алған йәрәхәттәренән вафат була. Екатеринбургтың Себер зыяратында ерләнә..
Рәсәй Федерацияһы Президентының № Баш 1123 1 август 1996 йыл Указы менән милиция майоры Владимир Евгеньевич Ласточкин юғары исемгә (үлгәндән) Рәсәй Федерацияһы Геройы лайыҡ була.

# Ласточкин Владимир Евгеньевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы Геройы (1996);
* Батырлыҡ ордены(1996).
# Грузия аграр университеты

Грузия аграр университеты (груз. საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი) — Тбилиси ҡалаһында ауыл хужалығы профилендәге шәхси юғары уҡыу йорто. 1929 йылда асылған.

# Грузия аграр университеты
## Тарихы

1917 йылда Юғары техник институттың ауыл хужалығы бүлегендә ике ауыл һәм урман хужалығы факультеты эшлләй. 1919 йылда Дәүләт университетында ауыл хужалығы факультеты асыла, 1-21 йылда яңы асылған факультет нигеҙендә агрономия факультеты ойлшторола.
1929 йылда Тбилиси дәүләт университетының агрономия факультеты базаһында Грузия ауыл хужалығы институты төҙөлә.
1932 йылда ауыл хужалығы институтынан зоология факультеты айырылып сыға һәм уның базаһында Зоотехника ветеринария институты төҙөлә. Был институт 1959 йылда Грузияның Ветеринария тикшеренеүҙәре институтына тапшырыла һәм Зоотехния-ветеринария уҡыу-тикшеренеү институты исемен ала.
1970 йылға торошло Грузия ауыл хужалығы институтында түбәндәге факультеттар эшләй: агрономия, еләк-емеш, виноградсылыҡ һәм ауыл хужалығы продукттары технологиялары; ебәк; урман хужалы4ы; ауыл хужалығын механикалаштырыу һәм электрификациялау; ситтән тороп уҡыу һәм ауыл хужалығы белгестәренең квалификацияһын күтәреү факультеты.
1999 йылда юғары уҡыу йорто Грузия Дәүләт зоология һәм ветеринария академияһы исемен алды. 2003 йылдан Грузия Дәүләт зоология-ветеринария университеты тип исеме үҙгәртелде. Артабан университетҡа Батуми дәүләт университетының ауыл хужалығы факультетының бер өлөшө, шулай уҡ төбәк учреждениелары һәм филиалдары инде.
2011 йылдан Грузия аграр университеты тип атала.
1946 йылда Грузия ауыл хужалыгы институты Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана. СССР-ҙа бик аҙ вуздар ғына бындай наградаға лайыҡ була.
2015 йылға торошло Грузияның иң популяр ун университеты араһында Грузия аграр университеты дүртенсе урында.[2]
# Ушаков Пётр Алексеевич

Ушаков Пётр Алексеевич (1922 йыл — 13 ғинуар 1944 йыл) — гвардия кесе сержанты. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Ушаков Пётр Алексеевич
## Биографияһы

Ушаков Петр Алексеевич 1922 йылда Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районы Николаевка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Мәктәптең 5 класын тамамлай. 1937—1940 йылдарҙа Калинин колхозында эшләгән.
1942 йылдың июлендә Башҡорт АССР-ы Стәрлетамаҡ райвоенкоматы тарафынан Ҡыҙыл армия сафына саҡыртыла һәм фронтҡа ебәрелә.
Дала фронтының 37-се армия 89-сы гвардия уҡсылар дивизияһы 267-се гвардия уҡсылар полкы миномет расчеты командиры, гвардия кесе сержанты Петр Ушаков 1943 йылдың 29 сентябрендә Кременчуг районы Келеберда ауылы тирәһендә (Украина, Полтава өлкәһе) Днепр йылғаһы аша сыҡҡан саҡта айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәтә.
1944 йылдың 31 ғинуарында алыштарҙың береһендә П. А. Ушаков батырҙарса һәләк була. Украинаның Кировоград өлкәһе Кировоград районы Алексеевка (Коноплянка) ауылында ерләнгән.

# Ушаков Пётр Алексеевич
## Батырлығы

«1943 йылдың 29 сентябрендә Ушаковтың миномет расчеты беренселәрҙән булып Днепрҙың уң ярына сыға һәм дошман контратакаларын кире ҡағыуҙа ҡатнаша, уҡсылар взводы менән берлектә дошманды алға үткәрмәй. СССР Юғары советы Президиумының 1944 йылдың 22 февралендәге указына ярашлы командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгән һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы өсөн гвардия кесе сержанты Петр Алексеевич Ушаковҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелде».

# Ушаков Пётр Алексеевич
## Наградалары

* Советтар Союзы Геройының Алтын Йондоҙ миҙалы (22.02.1944);
* Ленин ордены (22.02.1944);
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (08.08.1943).

# Ушаков Пётр Алексеевич
## Хәтер

Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районы Николаевка ауылында мәктәп бинаһы алдында Геройҙың бюсты ҡуйылған.
Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы «Төньяҡ» микрорайонында (Строймаш ҡасабаһы) 1-се, 2-се тыҡрыҡтарына Советтар Союзы Геройы Ушаков Петр Алексеевичтың исеме бирелгән.
# Минһажетдинова Лира Нәбиулла ҡыҙы

Минһажетдинова Лира Нәбиулла ҡыҙы (23 август 1935 йыл) — ғалим-терапевт, кардиолог, йәмәғәтсе. 1967 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1984—2003 йылдарҙа госпиталь терапияһы кафедраһы мөдире. 1984—1998 йылдарҙа Кардиологтарҙың Башҡортостан йәмғиәте рәйесе. Медицина фәндәре докторы (1984), профессор (1984). Рәсәй Федерацияһының (1996) һәм Башҡорт АССР-ының (1990) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1995), Рәсәйҙең почётлы кардиологы (2007).

# Минһажетдинова Лира Нәбиулла ҡыҙы
## Биографияһы

Лира Нәбиулла ҡыҙы Минһажетдинова 1935 йылдың 23 авгусында Ҡазан ҡалаһында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуған. Тереғоловтар нәҫеленән. Урта мәктәпте Өфө ҡалаһында тамамлап, Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә, уны отличие менән 1960 йылда тамамлай. Республика клиник больницаһында табип-терапевт булып эшләй. 1967 йылда аспирантураны ваҡытынан алда тамамлай, «Эпидемиология ишемической болезни сердца организованного населения г. Уфы» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. С 1967 йылдан алып эск ауырыуҙар пропедевтикаһы кафедраһы ассистенты, 1979 йылда госпиталь терапияһы кафедраһына доценты булып күсә. 1982 йылда «Артериальная гипертензия, выявление, профилактика и лечение среди рабочих и служащих промышленных предприятий г. Уфы» темаһына Мәскәүҙә докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1983—2002 йылдарҙа — 1-се госпиталь терапия кафедраһы мөдире. 2002 йылда — ошо уҡ кафедра һәм ИПО терапияһы мөдире.
Уның етәкселегендә 40-тан ашыу кандидатлыҡ һәм 5 докторлыҡ диссертация яҡлана. Тикшеренеүҙәр материалдары буйынса күп кенә халыҡ-ара конференцияларҙа, кардиологик конгрестарында, Рәсәй, республика конференцияларында сығыш яһай. Аспиранттар Мәскәүҙә үткән кардиология конгресстарында 1−2-се урындар алалар (Пушкарева А. Э., Камалетдинова Г. Я., Насибуллин Т. С.). 10 йыл дауамында Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы эргәһендә «Здоровье населения РБ, вопросы профилактики» проблемаһы буйынса фәнни эш алып бара. Ошо ваҡыт арауығында 20 монография, 600 мәҡәлә баҫтырыла, шул иҫәптән 65 мәҡәлә үҙәк матбуғатта, 6 мәҡәлә — сит ил журналдарында. 2 уйлап табыу авторы. Берлинда үткәрелгән Бөтә донъя кардиологтар конгресында, Швециялала, Австрияла, Төркиәлә Европа конгрестарында ҡатнаша. Бөтә Рәсәй кардиологтар йәмғиәте идаралығы, Артериаль гипертония лигаһы ағзаһы, ҡала һаулыҡ һаҡлау аттестацион комиссия ағзаһы. Кардиологтарҙың Башҡ‑н йәмғиәте рәйесе (1984—1998).
Төп баҫмалары (РФ УМО грифы ҡуйылған дәреслектәр, уҡыу әсбаптары)
1. Вопросы диагностики в клинике внутренних болезней (учебное пособие с грифом УМО Министерства образования РФ) Уфа, 2004.-310 с.
2. Вопросы диагностики в клинике внутренних болезней издание 3-е переработанное и дополненное (учебное пособие с грифом УМО Министерства образования РФ) Уфа, 2006. — 465 с.
3. Вопросы диагностики в клинике внутренних болезней издание 5-е переработанное и дополненное (учебное пособие с грифом УМО Министерства образования РФ) Уфа, 2009.- 852 с.
4. Неотложные состояния в клинике внутренних болезней (учебное пособие с грифом УМО Министерства образования РФ)
# Порость

Порость (Просать) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Уратьма йылғаһының уң ярына тамағынан 8,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Порость
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100003432
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100343
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рудня (Шань ҡушылдығы)

Рудня — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаня йылғаһының һул ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Рудня (Шань ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002149
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0