yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ярат ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Ярат ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# Ярат ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

1980 йылда 1-се Этҡол ауыл Советынан бүленеп сыҡҡан.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының «Баймаҡ районы составында Ярат ауыл Советын ойоштороу тураһында» 1980 йылдың 5 ноябрендәге 6-2/357 һанлы Указынан:
   Баймаҡ районы составында Ярат ауылы үҙәге менән Ярат ауыл Советын булдырырға. Ярат ауыл Советы составына, 1-се Этҡол ауыл Советынан сығарып, Ғүмәр, Ярат, Йәрмөхәмәт тораҡ пункттарын индерергә.
   Башҡорт АССР-ының
   Юғары Совет Преззидиумы Рәйесе Ф.СОЛТАНОВ
   Өфө, 1980 йылдың 5 ноябре
   — http://www.pravoteka.ru/docs/respublika_bashkortostan/43915.html
Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Совет территорияһында К. Маркс исемендәге колхоз урынлашҡан булған.
Бөйөк Ватан һуғышында Совет территорияһынан 120 кеше ҡатнаша, уларҙың 69-ы яу яланында ятып ҡалған.
Ауыл Советының беренсе рәйесе — Яхин Үрнәк Хәйретдин улы.
Ярат ауыл Советы хакимиәтенең адресы: 453658, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Ярат ауылы, Һаҡмар урамы, 11-се йорт.
Башлығы: Йәнбирҙин Илгиз Ғәлимнур улы.

# Ярат ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Әсәлек даны миҙалы менән бүләкләнеүселәр

* Абдрахимова Мәүә Вәхит ҡыҙы (1977)
* Исхаҡова Фәйрүзә Муса ҡыҙы (1972)
* Үҙәнбаева Садиҡа Сөнәғәт ҡыҙы (1963).
# Каравдин Владимир Петрович

Каравдин Владимир Петрович (2 август 1932 йыл, Дәүләкән, Башҡорт АССР-ы — 12 август 2011 йыл, Силәбе өлкәһе) — СССР һәм Рәсәй хоккейсыһы һәм тренеры, туплы (1954) һәм шайбалы хоккей (1956) буйынса халыҡ-ара класлы спорт мастеры.

# Каравдин Владимир Петрович
## Биографияһы

Силәбе хоккейы тәрбиәләнеүсеһе.
1949/50 миҙгелендә СССР чемпионатының юғары лигаһында Силәбе ҡалаһының «Дзержинец» клубы өсөн тәү башлап сығыш яһай. Беренсе шайбаны 1950 йылдың 17 декабрендә Мәскәүҙең «Динамо» ҡапҡаһына индерә. Клубтың составында 12 миҙгел уҙғара (яҡынса 292 уйын, 102 шайба индерә һәм 10 голлы тапшырыу бирә).
1955 йылда туп менән хоккей буйынса СССР чемпионатында Свердловск ОДО составында көмөш призер була.
Шулай уҡ Силәбе («Дзержинец», «Авангард»), Свердловск («Авангард», ОДО) футбол командалары өсөн «Б» класында сығыш яһай.
1956 йылда СССР-ҙың йыйылма командаһы составында Бөтә донъя студенттары ҡышҡы уйындары чемпионы була.
1964 −1966 йылдарҙа — Өфөнөң «Салауат» клубында уйнаусы тренер. 1966—1968 йылдарҙа башҡорт клубын етәкләй. "Салауат Юлаев"тың һәм Силәбе "Металлург"ының йәштәр командаһында тренер булып эшләй. 1985 йылдан 1994 йылға тиклем ЧМС балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә футбол командаһы етәксеһе булып эшләй.
2011 йылдың 12 авгусында 79 йәшендә вафат була.
# Кассис (Франция)

Кассис (нем. Cassis) — Францияның көньяҡ-көнсығышында Прованс— Альп — Зәңгәрһыу Яр регионындағы ҡала һәм коммуна, Буш-дю-Рок департаменты, Марсель округы, Ла-Сьюта кантоны.

# Кассис (Франция)
## Географик урыны

Марсель ҡалаһынан яҡынса 20 км көнсығыштараҡ урынлашҡан. Кассис һәм Ла-Сьот коммуналары араһында Европала иң бейек яр буйы ҡаяһы (399 м) урынлашҡан. Ҡала үҙенең ҡаялары, шулай уҡ тирә яғында етештерелгән шараптары менән дан тота.
Коммунаның майҙаны — 26,86 км², халҡы — 7560 кеше (2012), халыҡ тығыҙлығы — 281,5 кеше/км².

# Кассис (Франция)
## Тарихы

Кассис урынында тәүге ултыраҡтар б.э. тиклем VI—V быуаттарға ҡарай. Бында лигурҙар йәшәгән, улар һунар, балыҡсылыҡ һәм ауыл хужалығы менән шөғөлләнгән. Уларҙан нығытмалар ҡалдыҡтары ҡалған. Шулай уҡ Кассиста гректарҙың булыуы ныҡ һиҙелә. Рим Империяһы ваҡытында бында балыҡсылар ултырағы булған. Археологик табылдыҡтар Кассистың бөтә Урта дигеҙ һәм бигерәк тә Төньяҡ Африка менән сауҙа бәйләнештәре тураһында һөйләй.
V быуаттан алып X быуатҡа тиклем варварҙарҙың һөжүме урындағы халыҡҡа һарай төҙөргә мәжбүр итә. 1223 йылда ул урындағы феодал, сеньор Ле-Бо-де-Прованстың биләмәһе була. 1402 йылдың 4 апрелендә савой графы Одон де Вильяр үҙенең туғаны Филипп де Левиға Зәңгәрһыу Яры еренең ҙур ғына өлөшөн бүләк итә, уға Кассис ҡалаһы ла инә. Бының өсөн Филипп Раймонд Туренскийға ҡаршы уның яғында һуғышырға тейеш була. XV быуатта Кассис ҡалаһы Прованс графтары хакимлығы аҫтына эләгә, һуңынан герцог Рене Добрый уны Марселдең епископтарына тапшыра, уларҙың ҡулы аҫтында Кассис 1789 йылғы Бөйөк Француз революцияһына тиклем ҡала.
XVIII быуатта Кассис ҡала стеналарынан сығып гавань яғына ҡарай ҙурая. Ошо уҡ ваҡытта бөтә донъяға кассис ташы булараҡ билдәле урындағы эзбизташты сығарыу (эзбизташ әҙләп борондан бында сығарылһа ла) әүҙем үҫешә башлай, ә XX быуатта шарап етештереү алға китә.

# Кассис (Франция)
## Топонимдары

II быуатта билдәле булған Charsitanæ Tutelæ— исеменең иҫке формаһы. IV быуатта ултыраҡ Carsicis тип аталған, 1323 йылда Cassitis Castrum һарайы («Касситис замогы») тип телгә алына. Бында исемдең төп өлөшө «кар» тәү һинд-европа һүҙенән килеп сыҡҡан, таш һүҙен аңлата.

# Кассис (Франция)
## Туғандаш ҡалалар

* Портофино, Италия
* Бернем-он-Си, Бөйөк Британия
* Алушта, Рәсәй/Украина$^{[']}$
# Ельцовка (Минолга ҡушылдығы)

Ельцовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Минолга йылғаһының уң ярына тамағынан 239 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Ельцовка (Минолга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034596
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203459
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мелленбах-Гласбах

Мелленбах-Гласбах (нем. Mellenbach-Glasbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1043 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,71 км². Диңгеҙ кимәленән 370 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98746 һәм автомобиль коды — SLF.
# Пальник-Ю (Юн-Яга ҡушылдығы)

Пальник-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Пальник-Ю (Юн-Яга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067487
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006748
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Карауат

Карауат (грек. ο κράβατος, το κρεβάτι [краватос] ) — оҙон рамға тояҡтар беркетелеп эшләнгән, өҫтөнә түшәк, япма һалып йоҡлау йыһазы. Көнкүрештә ҡулланыла торған мебель төрө, йоҡлау өсөн тәғәйенләнгән иң төп предметтарҙың береһе. Карауаттар төрлө форма һәм ҙурлыҡта, материалдарҙа һәм стильдә була.

# Карауат
## Тарих

Карауттарҙың тарихы боронғо Мысыр, Греция һәм Рим дәүерҙәренә барып тоташа. Ул замандарҙа карауаттар ябай ғына, күтәрмәсле ағас рамдарҙан эшләнгән булған. Урта быуаттарҙа Европа илдәрендә карауаттар мамыҡ түшәк, балдахиндар ҡулланыу таралған. Ҡытайҙа һәм Японияла иһә яҫтыҡ һәм түшәк системалары үҫешкән, улар ерҙәге махсус маттарҙа йоҡларға яратҡан.

# Карауат
## Төрҙәре

Карауттар бер нисә категорияға бүленә:
* Бер кешелек карауаттар — бер кеше йоҡлау өсөн тәғәйенләнгән
* Ике кешелек карауаттар — ике кеше йоҡлау өсөн тәғәйенләнгән
* Күп яруслы карауаттар — бер-береһе өҫтөндә урынлашҡан ике яруслы карауаттар
* Трансформер карауаттар — урынды экономиялау өсөн төрлө формаларға әйләнә алырлыҡ конструкциялар
* Бала карауаттары — сабыйҙар һәм балалар өсөн тәғәйенләнгән махсус моделдәр

# Карауат
## Төрҙәре
#### Карауттың заманса дизайны

Хәҙерге заманда карауаттарҙың дизайны һәм функциялары төрлөсә үҫешә. Уларҙа электрон ҡоролмалар, көйләнә торған механизмдар һәм башҡа заманса элементтар булыуы мөмкин.

# Карауат
## Төрҙәре
### Конструкция һәм материалдар

Карауаттарҙың конструкцияһы һәм материалдары:
* Каркас: ағас, металл, пластик һәм башҡа материалдар ҡулланыла
* Матрас: пружиналы, латекслы, полиуретанлы һәм башҡа төрҙәре бар
* Баш яҫтығы һәм тояҡтары: декоратив һәм функциональ элементтар
* Өҫтәмә элементтар: урындар һәм әйбер һаҡлау мөмкинлектәре

# Карауат
## Төрҙәре
### Йоҡо өсөн әһәмиәте

Дөрөҫ һайланған карауат һәм матрас йоҡо сифатын яҡшырта һәм яҡшы ял тәьмин итә. Карауаттың уңайлылығы һәм эргономикаһы йоҡо сифатында һәм кешенең дөйөм сәләмәтлегенә туранан-тура йоғонто яһай. Уңайһыҙ карауат арҡа, муйын һәм башҡа быуындарҙа ауыртыуҙарға килтереүе мөмкин. Шулай уҡ, карауаттарҙың экологик хәүефһеҙлеге, материалдарҙың зыянһыҙ булыуы мөһим.
# Үмм әл-вәлад

Үмм әл-вәлад (ғәр. أم الولد‎ — букв. «мать ребёнка»‎) — фиҡһта (ислам хоҡуғында)— хужаһына ул тыуҙырған ҡол ҡатын. Ирекле ҡатын-ҡыҙҙы үмм әл-ибн (. «улымдың әсәһе»).

# Үмм әл-вәлад
## Тарихы

Исламға тиклемге осор, шулай уҡ исламдың таралыуының тәүге йылдарында, үмм әл-вәлад башҡа тотҡондар араһында бер нисек тә айырылмай. Үмм әл-вәлад статусын Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡатыны Мәрйәм әл-Кибтия йөрөтә.
Тарихта ҡолдар үҙҙәренең матурлығын һәм аҡылын абруйлы кешеләрҙең иғтибарын йәлеп итеү өсөн,, ә һуңынан үҙе файҙаһына улдарының донъяға килеүен файҙаланған осраҡтар билдәле. Ҡайһы бер осраҡтарҙа бындай ҡатын-ҡыҙҙар улдары тыуғандан һуң дәүләттә юғары статус ала. Бындай осраҡтар айырыуса Ғәббәсиҙәр һәм ғосман солтандары һасекиҙар. араһында йыш осрай. Умм әл-вәладтан тыуған балалар юридик яҡтан ирекле була һәм законлы сығышлы бөтә хоҡуҡтар, шул иҫәптән атаһының исемен һәм мираҫҡа алыу хоҡуҡтары менән файҙалана алған.
Хәҙерге ваҡытта ислам илдәрендә ҡоллоҡ институты булмау сәбәпле үмм әл-вәлад статусына бәйле бөтә һорауҙар көнүҙәк түгел

# Үмм әл-вәлад
## Хоҡуҡи статус

Үмәр ибн әл-Хаттаб (етәк.. 634—644) тарафынан хәлифә тыйылғанға тиклем үмм әл-вәладты һатырға, алмаштырырға, бүләк итергә мөмкин була. Әгәр ҙә хужа ҡол ҡатындан тыуған балаһын үҙенеке итеп таныһа, ул ҡатын үмм әл-вәладҡа әүерелә, әгәр танымаһа, ҡатын һәм улы ябай тотҡон булып ҡала.
Эш мөнәсәбәттәрендә ул ҡатын юридик мөмкинлектәре сикләнгән тип таныла һәм шартлы рәүештә иреккә сығарылған ҡолдар: мөҡтәб, мөҙәббәр менән тиңләштерелә. . Үмм әл-вәләд әфәнденең вафатынан һуң тулыһынса ирекле була. Бала вафат булған осраҡта бер хоҡуҡи мәктәп (мәҙһәб) буйынса үмм әл-вәлад үҙенең статусын һаҡлап ҡала, сөнки кире көстө азат итеү вәғәҙәһе юҡ, ә башҡалары буйынса ул ҡабат ғәҙәти ҡоллоҡҡа әйләнә, сөнки уны азат итеү шарты булып торған улы вафат ..
Әгәр ҡол ҡатын ауырлы булғандан һуң һатылһа һәм был билдәле бер ваҡыт, ғиҙҙәт мөҙҙәте, эсендә асыҡланһа, килешеү ғәмәлгә яраҡһыҙ тип таныла, һәм тотҡон үҙенең элекке хужаһына әл-вәлад статусы менән кире ҡайтарыла
# Пародия

Пародия — махсус әҙәби әҫәр. Пародия башҡа әҙәби әҫәрҙәрҙән көлә, үсекләй.
Пародия төп нөсхә әҫәргә оҡшатып эшләнә, әммә төп ҡалыпты, көлкөлө итеп файҙаланып, ҙурайтып күрһәтә, шулай уҡ йәмғиәт мәсьәләләрен күтәрә.
Мәҫәлән, көнбайыш киноһында ыңғай герой тиҫкәре геройҙарға ҡарағанда яҡшыраҡ, төҙөрәк һәм тиҙерәк ата. Ыңғай герой бер мәртәбә атһа, бер нисә кире герой аттан ҡолап төшә, көнбайыш пародияһында ошондай күренеш арттырып күрһәтелә.
Мэл Брукс (Mel Brooks) бик күп фильмдарға пародия эшләгән директор. Улар араһында:
* Blazing Saddles (Ялтыр эйәрҙәр) көнбайыш киноларына дөйөм пародия,
* Spaceballs (Космос шарҙары) йондоҙҙар һуғышына (Star Wars) һәм фәнни фантастикаға пародия,
* Men in Tights (Колготка кейгән ирҙәр) Робин Гуд (Robin Hood) фильмына пародия,
Uncyclopedia вебсайты Википедияға пародия.
Пародия йырға, поэмаға, китапҡа һәм фильмға булырға мөмкин.
Газеталарҙағы яңылыҡтар йәмәғәт фекеренә тәьҫир итерлек мәҡәләләре менән билдәле, улар араһында пародия — күптән түгел үткән финанс кризисы.
# Ремезов Семён Ульянович

Семен Ульянович Ремезов (1642, Тобольск, рус батшалығы — 1721 һуң, шунда уҡ) — урыҫ энциклопедисы, Себер картографы, архитектор, тарихсы.

# Ремезов Семён Ульянович
## Себерҙең һыҙма китабы

Ҡулъяҙма «Чертёжная книга Сибири» (1699—1701) — XVII быуаттың географик асыштары һөҙөмтәләрен дөйөмләштергән беренсе рус географик атласы. 1695 йылда С. Ремезов Мәскәүгә килгән Себер картаһы күсермәһенән бер нисә оригиналь һыҙымдар яһай. 1696—1697 йылдарҙа Тобольск, Иркутск һәм башҡа ҡалаларҙа Себерҙең төрлө өлөштәренең һыҙымдары төҙөлгән. Көнбайыш Себер һыҙымдарын һәм себер йылғалары атласын Ремезов үҙе төҙөгән. 1699—1701 йылдарҙа ул шулай уҡ өс улы менән «Чертёжная книга Сибири» йыйынтығын төҙөгән, ул инеш һүҙҙән һәм 23 зур форматлы картанан торған, Себер һәм уның бөтә территорияһының мәғлүмәттәрен ентекләп теркәгән. Китаптағы карталар градусһыҙ һәм, хәҙергәненән айырмалы, төньяҡ менән көньяҡтың урындары алмашҡан булған.
2003 йыл аҙағында С. Ремезовтың «Чертёжная книга Сибири» әҙер була.

# Ремезов Семён Ульянович
## Хәтер

* «Ремезов уҡыуҙары».
* Төмәндәге «Себер картографтары» скульптураһы
* Тобольск ҡалаһындағы һәйкәл.
* Тобольскиҙа урам (шуға тиклем — Клара Цеткин урамы).
* Тобольскиҙағы майҙан.
* Тобольск ҡалаһында «Себер» ҡунаҡханаһы бинаһында мемориаль таҡта (авторы Геннадий Правоторов).
* Төмәндә «Ремезов» отеле
# Көрмәҙе

Көрмәҙе (рус. Курмаза) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының һул ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Көрмәҙе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024595
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102459
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ижмә

Ижмә (ғәр. إجماع‎ — «фекер берлеге»; рус. иджма́‘) — фекер алышҡан мәсьәлә буйынса абруйлы шәхестәрҙең (фаҡиһтарҙың) килешеүе, берҙәм фекере йәки ҡарары. Мосолман хоҡуғы сығанаҡтарының береһе — Фиҡһ.

# Ижмә
## Сөнниҙәр мәҙһәбендә ижмәгә мөнәсәбәт

Мәҙһәб вәкилдәренең ижмәгә ҡарата мөнәсәбәте төрлөсә. Хәнәфиҙәр хәҙистәре төҙөк тип һаналған сәхәбәләрҙең ижмәләрен генә, мәликиҙәр Мәҙинә мөжтәһиттәренең ҡайһы бер ижмәһен ғына таныған. Шәфиғиҙәр ижмәне үҙаллы хоҡуҡ сығанағы итеп түгел, ә бары Ҡөрьән һәм сөннәткә ҡушымта итеп кенә таныған. Хәнбәлиҙәр Мәҙинә мөжтәһиттәре ижмәһенең бөтә категорияларын да ҡабул иткән.

# Ижмә
## Ижмә категориялары

Ижмә тасуирлау һәм уны дөйөм ҡарамаҡҡа еткереү ысулы буйынса ошондай категорияларға бүленә:
* әл-ижмә ' әл-ҡәүли (ғәр. الإجماع القولي‎)- тауыш менән әйтелгән, йәғни асыҡ фекер алышыуҙа ҡабул ителгән ҡарар;
* әл-ижмә' әл-ғәмәли (ғәр. الإجماع العملي‎)- булған хәлдәргә таянған, йәғни тикшерелмәгән, әммә бер үк шарттарҙа бер төрлө ҡарарҙарҙан һәм ғәмәлдәрҙән сыҡҡан ҡарар;
* әл-ижмә ' әс-суҡути (ғәр. الإجماع السكوتي‎ — әйтелмәгән, әммә барыһына ла билдәле булған берәйһенең ҡаршылыҡтар белдерелмәгән ҡарары.
# Йүрүҙән Ҡырлаһы

Йүрүҙән Ҡырлаһы (рус. Юрюзанский Гребень) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Урал тауҙарындағы арҡа.

# Йүрүҙән Ҡырлаһы
## Географияһы

Йүрүҙән Ҡырлаһы Силәбе өлкәһенең Европа өлөшөндә, Ҡытау-Ивановск районының төньяҡ биләмәһендә, Ҡатай менән Йүрүҙән йылғалары араһында урынлашҡан. Көньяҡ Урал тимер юлының Ҡытау-Ивановск — Йүрүҙән участкаһы арауығына параллель рәүештә, юл полотноһынан көньяҡҡа табан һуҙыла. Һырттың көньяҡ-көнбайыш өлөшө Ҡытау-Ивановск ҡала биләмәһе менән сиктәш, төньяҡ-көнсығыш өлөшөнә Ҡытау Оролары (рус. Катавские Шишки) тауҙары килеп тоташҡан.
Боронғо ҡатай ырыуы ерҙәрендә урынлашҡан, урыҫ теленә Катав булып инеп киткән, яңынан башҡорт теленә Ҡытау булып әйләнеп ҡайтҡан атамалар тап бына ҡатай ырыуы топонимдары менән бәйле. Был хаҡта филология фәндәре докторы, СССР һәм Рәсәй телсе-ғалимы; лексика һәм субстрат топонимика, шулай уҡ этимология, ономастика, фин-уғыр тел ғилеме, телдәр бәйләнеше белгесе Матвеев Александр Константинович та үҙенең «Географические названия Урала: Топонимический словарь» тигән белешмә китабында яҙған

# Йүрүҙән Ҡырлаһы
## Тасуирламаһы

Тау ҡырлаһының оҙонлоғо 4,5 км, киңлеге 3 км. Биләгән нигеҙенең майҙаны 14 км2. Иң юғары нөктәһе — 644,7 м (БС буйынса) — Йүрүҙән йылғаһының һул яры буйында урынлашҡан. Ҡытау Ороларына тоташҡан яғындағы түбәләренең бейеклеге 573, 612 һәм 636 м.
Һырт өҫкө протерозой тоҡомдарынан: эзбизташтан, балсыҡлы эзбизташтан һәм мергелдән тора. Тупраҡтары: һөлдәле, еңел һәм яңы барлыҡҡа килгән ҡыҙыл балсыҡлы.

# Йүрүҙән Ҡырлаһы
## Этимологияһы

Һырттың атамаһы Йүрүҙән йылғаһы исеменән һәм башҡорт телендәге ҡырла һүҙенән алынған. Ҡырла — ҡырлы тау һырты
Тау ҡырлаһы — тау һыртының, икенсе төрлө әйткәндә, массивының ҡырҡа беленеп торған өлөшө, урыҫ телендәге гребень төшөнсәһенә тап килә. Ҡырланан таш тәгәрәп төшөүе ихтимал. Ҡар һәм боҙ ҡаплаған һырттарында йыш ҡына ҡар кәрниздәре хасил була.
# Бәшир ауыл Советы (Саҡмағош районы)

Бәшир ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Бәшир ауыл Советы (Саҡмағош районы)
## Составы

* Иҫке Бәшир ауылы,
* Яңы Бәшир ауылы,
* Яңы Ихсан ауылы,
* Яңы Ҡалмаш ауылы,
* Яңы Йомран ауылы
* Иҫке Ихсан ауылы,
* Ташҡалмаш ауылы
# Кылмова

Кылмова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Охтома йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кылмова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000034919
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003491
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Никольск ауыл Советы (Краснокама районы)

Никольск ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы муниципаль берәмек. Никольск ауыл Советы көньяҡтан Раздолье ауыл Советы, көнбайыштан Мүзәк ауыл Советы, төньяҡтан Яңауыл районы муниципаль районы менән сиктәш.
Административ үҙәге — Никольск ауылы.
Почта индексы 452933

# Никольск ауыл Советы (Краснокама районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Никольск ауыл Советы (Краснокама районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Милли составы: мариҙар
# Светлая (Ентала ҡушылдығы)

Светлая — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ентала йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Светлая (Ентала ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001110
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Волья (Велва ҡушылдығы)

Волья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Велва йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Волья (Велва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008144
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100814
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мөхәмәтйәр Ҡолғонаев

Мөхәмәтйәр Ҡолғонаев (1788—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Мөхәмәтйәр Ҡолғонаев
## Биографияһы

Мөхәмәтйәр Ҡолғонаев Ырымбур губернаһы Ҡыр-Йылан улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы) Ҡарамалы-Вәлит (Ғәфүр) ауылында йәшәгән. Йорт старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.

# Мөхәмәтйәр Ҡолғонаев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Бүретау

Бүретау (рус. Волчья гора) — Үрге Өпәйле ҡалаһының көнсығыш яғында урынлашҡан тау. Урындағы халыҡтың әйтеүе буйынса Үрге Өпәйле ҡалаһының визит карточкаһы.

# Бүретау
## Тасуирламаһы

Буретау үҫемлекһеҙ ҙур булмаған убаны хәтерләтә. Шулай ҙа был тау һәр ваҡыт яланғас булмаған, 80 йыл элек кенә бында йәмле урман шаулап үҫкән булған. Тауҙағы урмандың бөтөүенең урындағы халыҡта ике версияһы бар тиҙәр. Беренсе буйынса, был түбәлә заманында ныҡ бүреләр үрсеп киткән һәм шуларҙы бөтөрөр өсөн халыҡ урманды ҡырҡып бөтөргән. Икенсе версия буйынса, урмандың бөтөүенә янындағы заводтан сыҡҡан ағыулы ташландыҡтар сәбәпсе булған тиҙәр. Буретау түбәһенең тау тоҡомдарында ҡиммәтле минерал—серпентинит табылған. Был таш төҙөлөштә, биҙәүестәр эшләү өсөн ҡулланыла.

# Бүретау
## Этимологияһы

Был тауҙа борондандан ҡалған легендалар буйынса элек бүреләр күп булған, шуға ла Бүретау тигәндәр. Заманында бындағы бүре өйөрҙәре кешеләргә лә ташланған булғандар. Әле ваҡытта йыртҡыстар тауҙа юҡ.

# Бүретау
## Мистика

Бүретау уфологтарҙа һәм мистика менән ҡыҙыҡһынған һәүәҫкәрҙәрҙә популярлыҡ менән файҙалана. Шаһиттар һөйләүенсә, 1990 йылдың апрелендә, кискә ҡарай ҡала өҫтөндә ҙур ғына яҡтыртҡыс шар осоп үткән. Ул тиҙ генә 30 метр бейеклектә хәрәкәт иткән. Яҡтыртыу шул тиклем көслө булған, хатта күҙҙәрҙе асыуы ауыр булған. Шар Бүретау түбәһенә осоп барып еткәндә, туҡтаған һәм юҡҡа сыҡҡан. Шулай уҡ был тауҙа нисә йылдар инде халыҡ ағас ултыртып ҡарайҙар, әммә улар үҫмәй ҡороп бөтәләр. 2010 йылда мәктәп уҡыусылары 400 ағас үҫентеләре ултырта. Йәй бик ҡоро була, күп үҫентеләр ҡороп бөтәләр, тик ун бише генә тере ҡала. Шул уҡ йылдың көҙөндә уҡыусылар, ә килә йылдың яҙында студенттар 2500 тағы ла ағас үҫентеләре ултыртта. Әммә тағы ҡоролоҡ булып, тауҙа янғын сыға һәм барлыҡ сәскән үҫентеләр янып бөтә. Тик 250 төп кенә тороп ҡала.