yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Колешка

Колешка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Колешка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031445
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003144
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡкүҙ (Аҡтаныш районы)

Аҡкүҙ — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Аҡкүҙ ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Аҡкүҙ (Аҡтаныш районы)
## География

Ауыл Сөн йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡҡа табан 27 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Аҡкүҙ (Аҡтаныш районы)
## Тарих

Аҡкүҙ — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. 1745 йылдан билдәле, башта Юғары Ахун атамаһын йөрөткән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Мышыға түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
1821 йылдан ауылда мәсет булыуы билдәле, 1854 йылда уның ҡарамағында мәктәп асыла. 1848 йылда тирмән, 1905 йылда хужалыҡ магазины эшләгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Коллективизация осоронда ауылда «Гранит» колхозы ойошторола, хәҙерге ваҡытта бында «Ярыш» колхозының үҙәк усадьбаһы урынлашҡан.

# Аҡкүҙ (Аҡтаныш районы)
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 50 керҙәш башҡорт (йәнәй ырыуы), 5 типтәр; 1816 йылда — 97 аҫаба башҡорт (бүләр ырыуы), 78 керҙәш башҡорт (йәнәй ырыуы), 15 типтәр; 1834 йылда — 327 башҡорт; 1848 йылда — 343 башҡорт («башкира по этносу»); 1912 йылда — 534 аҫаба башҡорт (бүләр ырыуы), 405 йәнәй башҡорто һәм типтәр йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1922 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 522 | 592 | 733 | 906 | 918 | 939 | 890 | 792 | 695 | 511 | 487 | 596 | 493 | 354 | 303 |

# Аҡкүҙ (Аҡтаныш районы)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда башланғыс мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

# Аҡкүҙ (Аҡтаныш районы)
## Билдәле шәхестәре

* Мөнирова Римма Мирас ҡыҙы (1948—1998) — уҡытыусы, совет органдары хеҙмәткәре, Үрге Өпәле ҡалаһының почётлы гражданы.
# Зверев Арсений Григорьевич

Зверев Арсений Григорьевич (18 февраль (2 март) 1900 йыл, Тихомирово ауылы Мәскәү губернаһы Клин өйәҙе — 27 июль 1969 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре, халыҡ комиссары, һуңынан 1938—1960 йылдарҙа (1948 йылда өҙөклөк менән) СССР финанс министры, КПСС Үҙәк Комитеты Президиумы ағзалығына кандидат (1952—1953), финанс хеҙмәтенең генераль дәүләт советнигы.

# Зверев Арсений Григорьевич
## Биографияһы

Арсений Григорьевич Зверев эшсе ғаиләһендә тыуған. 1919 йылдан РКП(б) ағзаһы. Мәскәү финанс институтын тамамлай (1933). Иҡтисад фәндәре докторы (1959).
1913 йылдан — туҡыу фабрикаһы эшсеһе
1917 йылдан — «Трехгорная мануфактура» эшсеһе
1921 йылдан — ҡыҙылармеец
1921 йылдан — кавалерия полкының взвод командиры
1922 йылдан — РКП(б)-ның Клин өйәҙ комитеты агитация-пропаганда бүлеге мөдире
1924 йылдан — Мәскәү губерна финанс бүлеге агенты
1925 йылдан — Клин өйәҙе финанс бүлеге мөдире
1927 йылдан — Клин өйәҙе башҡарма комитеты рәйесе
1929 йылдан — Смоленск өлкә финанс бүлегенең һалым идаралығы начальнигы
1930 йылдан — Брянск округ финанс бүлеге мөдире
1932 йылдан — Мәскәүҙең Бауман районы финанс бүлеге мөдире
1936 йылдан — Мәскәүҙең Молотов район советы рәйесе
1937 йылда — Мәскәү ВКП(б) Молотов район комитетының беренсе секретары
1937 йылдың сентябренән — СССР финанс халыҡ комиссары урынбаҫары.
1938 йылдың ғинуарында — 1948 йылдың февралендә — СССР финансы халыҡ комиссары (1946 йылдан — министр). 1942 йылда атом тармағында эш башлау өсөн радий һәм аҡ алтын биреү буйынса яуаплы була
1948 йылдың 16 декабренән башлап — СССР-ҙың финанс министрының беренсе урынбаҫары
1948 йылдың декабренән — ҡабаттан СССР-ҙың финанс министры
1960 йылдың майынан — союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер. Бер үк ваҡытта Бөтә Союз ситтән тороп финанс уҡыу институты.
1-се, 2-се, 4-се, 5-се саҡырылыш СССР Юғары Советы. депутаты. КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1939—1961),
Күп кенә Сталин ваҡытында карьера яһаусылар кеүек үк, ул да 1930 йылдарҙа карьера яһай. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында дәүләт финанстары менән етәкселек итә, хәрби производстволар өсөн кәрәкле аҡса бирә. Уның ваҡытында эске дәүләт заемдарын сығарыу яйға һалына, улар халыҡ араһында таратыла һәм СССР-ҙа аҡса реформаһы уҙғарыла (1947). СССР-ҙа аҡса реформаһы (1961) ул киткәс планлаштырыла — Зверев уның менән риза булмай отставкаға китә.
Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнә.

# Зверев Арсений Григорьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* дүрт Ленин ордены;
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены;
* миҙалдар;
* Финанс хеҙмәтенең генераль дәүләт советнигы (1948) — финанс һәм банк органдарының иң юғары класлы чины

# Зверев Арсений Григорьевич
## Хеҙмәттәре

* «Национальный доход и финансы СССР» (монография)
* «Проблемы ценообразования и финансы» (монография)
* «Хозяйственное развитие и финансы в семилетке» (монография)

# Зверев Арсений Григорьевич
## Баҫмалары

* Алексеев М. Ю., Пачкалов А. В. Министры финансов: От Российской империи до наших дней. — М.: Альбина Паблишер, 2019. — 554 с.
* Как работал Госбанк СССР в дни Великой Отечественной войны // «Московский комсомолец» № 26802 от 30 апреля 2015 г.
# Зөлҡәғиҙә

Зөлҡәғиҙә (ғәр. ذو القعدة‎) — һижри иҫәп менән йылдың ун беренсе айы. Исеме ултыраҡ ай мәғәнәһендә. Сөнки был айҙа күсеп йөрөүҙәр туҡтатылған.
# Албан теленең тоск диалекты

Албан теленең тоск диалекты (албан. toskërisht) — Албанияның көньяғында тосктар тарафынан ҡулланылған албан теле диалекты. Икенсе диалект — гег — Шкумбини йылғаһынан төньяҡта ҡулланылышта йөрөй. Албан әҙәби теле тоск диалектына нигеҙләнгән.
# Ҡатай (Йүрүҙән ҡушылдығы)

Ҡатай, Ҡытау (үрендә — Оло Ҡатай, Оло Ҡытау, рус. Катав) — йылға Көньяҡ Урал биләмәһендә, Йүрүҙәндең һул ҡушылдығы. Оҙонлоғо — 111 км, һыуйыйғыс майҙаны — 1100 км².

# Ҡатай (Йүрүҙән ҡушылдығы)
## Тасуирламаһы

Йылға Силәбе өлкәһе Барская Шишка тауынан 2 км көнбайыштараҡ баш ала, Башҡортостан территорияһы буйлап 16 км самаһы үтә, унда Кесе Ҡатай йылғаһы менән ҡауыша, артабан Ҡытау-Ивановск районы биләмәһе буйлап аға.
Йылға йырҙаһында һикәлтәләр күп, ағымы шәп, ә ярҙарында дәүмәле буйынса ҙур булмаған тиҫтәгә яҡын мәмерйә урынлашҡан. Ҡытау-Ивановск һәм Ҡытаутамаҡ ҡалаларында һыуы быуалар менән көйләнә.

# Ҡатай (Йүрүҙән ҡушылдығы)
## Тарихы

Ҡатай йылғаһы ике ҡаланың: Ҡытау-Ивановскиҙың һәм Ҡытаутамаҡтың барлыҡҡа килеүенә сәбәпсе булған. Икеһе лә Бакал ятҡылығынан алыҫ түгел тимер эшкәртеү заводтары төҙөргә уйлаған Иван Твердышев һәм Иван Мясников мәғдәнселек эшмәкәрлеге арҡаһында нигеҙләнгән. Сәнәғәтселәргә заводтар төҙөү өсөн мотлаҡ йылға кәрәк булған. 1755 йылда — Ҡытау-Ивановск тимер етештереү заводына, ә өс йылдан Ҡытаутамаҡ сүкеш заводына нигеҙ һалына, 1757 йылда улар Йүрүҙән йылғаһы буйында ла шундай завод төҙөй. Йылға заводтың көндәлек эшен дә хеҙмәтләндерә, Рәсәйҙең үҙәк өлөшөнә әҙер продукцияны ағыҙыу өсөн дә хеҙмәт итә.
1941 йылда Ҡатай йылғаһы буйына болид төшә, мәгәр һуғыш барыуы арҡаһында ул ентекле өйрәнелмәй ҡала.
«Челябинский рабочий» гәзитенең 1941 йылғы 11 апрель һанында был ваҡиғаны һүрәтләп яҙып сыҡҡан

# Ҡатай (Йүрүҙән ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

Ҡатай йылғаһының иң оҙон ҡушылдыҡтары: Малиновый ручей — 56 км, Нила (Ҡатай ҡушылдығы) - 60 км, Күрәҙә — 81 км, Кесе Ҡатай — 95 км

# Ҡатай (Йүрүҙән ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Йылға исеме башҡорт халҡының Ҡатай ырыуы этнонимынан килеп сыҡҡан.
Топонимдар буйынса мәҡәләләр яҙған В. А. Никонов үҙенең «Краткий топонимический словарь» һүҙлегендә гидронимды башҡорт телендәге ҡатыу — йәғни «кибеү, бысраныу» һүҙе менән бәйләгән. Мәгәр, атама бирелгән ваҡытта йылға ҡушылдыҡтары өҫтәлә барып, тулы һыулы булған, әле лә был тау йылғаһы үрге өлөшөндә таҙа, хатта бәрҙе балығы ла осрай. Был балыҡты тотоу тыйыла, эләккән осраҡта кире ебәреү талап ителә.
Силәбе өлкәһендә сәнәғәтселәр ҡатайҙарҙан алған ерҙәрен урыҫ телендә «катав» тип атай башлаған һәм, йыш ҡына күҙәтелгәнсә, башҡорт теленә «ҡатау, ҡытау» булып әйләнеп ҡайтҡан — миҫалға, Ҡытау-Ивановск һәм Ҡытаутамаҡ.
# Мартвили монастыры

Мартвили монастыры (грузин: მონასტერი მარტვილის) Грузияның Смаегрело-Земо Сванети крайының Мартвили муниципалитетындағы грузин монастырь комплексы. Ул иң юғары убала урынлашҡан һәм стратегик әһәмиәткә эйә.

# Мартвили монастыры
## Тарихы

Монастырь урынлашҡан тау түбәһендәге арауыҡ элекке ваҡытта "мәжүси мәҙәни үҙәге" сифатында ҡулланылған һәм изге урын булған. Был төбәктә ҡарт һәм ҙур имән үҫкән, уға ҡасандыр кешеләр муллыҡ ҡорамы кеүек табынған. Сабыйҙарҙы бында ҡорбан итеп килтергәндәр. Төп халыҡ христиан диненә күскәндән һуң, кешеләр уға табынмаһын өсөн һуң боронғо имәнде киҫәләр. Имәндең тамырҙарына быуат аҙағында сиркәү төҙөйҙәр. Сиркәү христианлыҡты ҡабул итеү өсөн өгөтләгән һәм Мегрелияла мәжүсиҙәрҙе христиан яһаған Изге Андрей хөрмәтенә арнала. .
Төп Мартвили соборы (Mегрельце һәм Лазкада Чкони "имән" тигәнде аңлата) 10 быуатта баҫып алыуҙарҙан һуң тергеҙелә. Сиркәүҙең 14 һәм 17 быуат фрескалары һаҡланған.

# Мартвили монастыры
## Монастырь

Урта ьыуаттың Юғары дәүерендә монастырь мөһим дини үҙәк булған, унда белем алғандар, грузин телен тәржемә иткән монахтар аша мәҙәни алмашыу башҡарғандар. Грузия Советтар Союзына ҡушылғанға тиклем монастырь әүҙем эшләй. 1998 йылда монастырҙың тиҫтә йылдар эш итмәүенән һуң Патриарх II Элиас монастырҙы яңынан аса. 2007 йылда Пьер де Тчкондиди монастырға элекке данын ҡайтара, ионастырҙа патриарх резиденцияһын, ирҙәр өсөн Изге Андрей монастырын һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн Изге Нино монастырын аса. Монастырь комплексының ҡайһы бер өлөштәре һәм иҫке биналарҙың реконструкцияһы төҙөлөү стадияһында.
# Пурас (Оло Илеша ҡушылдығы)

Пурас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Илеша йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пурас (Оло Илеша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003524
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ира (Таган ҡушылдығы)

{{Река
Ира — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға [[Таган (Обь ҡушылдығы)|Таган]] йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ира (Таган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200007199
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200719
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Претцин

Претцин (нем. Pretzien) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 938 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,83 км². Диңгеҙ кимәленән 53 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39245 һәм автомобиль коды — SLK.
# Берта Карлик

Берта Карлик (нем. Berta Karlik; 24 ғинуар 1904 йыл — 4 февраль 1990 йыл) — Австрияның ғалим-физигы, Вена университетының беренсе ҡатын-ҡыҙ профессоры.

# Берта Карлик
## Биографияһы

1904 йылдың 24 ғинуарында Венала, Австро-Венгрияла тыуған.
Башланғыс белемде өйҙә алған, фортепианола уйнарға өйрәнгән, шулай уҡ инглиз, француз һәм голланд телдәрен белгән. 1919−1923 йылдарҙа Reform-Realgymnasium гимназияһында уҡый, уны тамамлағас, Вена университетының фәлсәфә факультетына ҡабул ителә. Бында, 1928 йыл бөткәнсе уҡып, доктор дәрәжәһен ала.
Берта Карлик университетта уҡығанда уҡ швед физигы Ханс Петерсондың (нем. Hans Pettersson) Радий Институтындағы (унда. Radium Institute) тикшеренеүҙәр төркөмөндә эшләй. Шунда уҡ Халыҡ-ара университет белеменә эйә булған ҡатын-ҡыҙҙар федерацияһының (ингл. Federation University of Programmatically) стипендияһына лайыҡ була. Физика өлкәһендә ғилми дәрәжәгә эйә булғас, ул Венала элек үҙе уҡыған Realgymnasium уҡыу йортонда уҡыта башлай.
1930 йылда Берта Карлик Уильям Брэггтың Лондондағы лабораторияһында эшләй башлай. Бында ул кристаллография өлкәһендә кристаллдарҙың структураһын рентген нурҙары менән тикшереүҙәр алып бара. Бертаның радиофизика буйынса эшләүе кристаллограф ғалим ҡатын-ҡыҙҙарҙың иғтибарын үҙенә тартҡан. Улар, Мария Кюриҙең Париждағы лабораторияһына барып, үҙҙәренең ғилми төркөмөн барлыҡҡа килтергәндәр һәм оҙаҡ ваҡыттар буйына хаттар яҙышып, кәңәшләшеп эш иткәндәр. Берта Карлик ғалим-хеҙмәттәштәре — Ellen Gleditsch һәм Eva Resmtedt менән менән бик яҡын таныш булған. Ул шулай уҡ Австрияның ғалимы, йәҙрәнең тарҡалыуы өлкәһендә эшләгән физигы һәм радиохимигы Лиза Мейтнер менән дә осрашҡан .
Париж һәм Лондондағы фәнни эшмәкәрлегенән һуң 1930-сы йылдар башында Карлик Венала Institute for Radium Research эшләй, унда ,1937 йылдан башлап, лекциялар уҡый, институттың хеҙмәт баҫҡыстары буйынса юғары күтәрелә. Ханс Петерсон төркөмөндә диңгеҙ һыуының радиоактивлығын тикшерә. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында ул иң мөһим асыш эшләй: ул атомдың номер 85 — астатты аса, был элемент, ҡайһы бер ғалимдар фаразлауынса, радиоактив минералдарҙа табылмай, ә Берта Карликтың асышы буйынса тәбиғи тарҡалыуҙың продукты булып тора. Был асыш өсөн ул 1947 йылда Австрия фәндәр академияһының химия буйынса Haitinger Prize премияһы менән бүләкләнә. Ул астатты яман шеш күҙәнәктәрен радиоактив нурҙар менән дауалауҙа ҡулланыу юлдарын тикшерә. Вена университетында эшләүен дауам итә. Пенсияға 1973 йылда сыҡһа ла, институтта 1990 йылдың 4 февраленә тиклем үлгәнсе эшләй. 1954 йылда Вильгельм Экснер миҙалы менән бүләкләнә.
# Вуктыль (Вычгрда ҡушылдығы)

Вуктыль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 691 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Вуктыль (Вычгрда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016071
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001607
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йомағужа районы

Йомағужа районы (урыҫ. Юмагузинский район) БАССР-ҙың көньяғында урынлашҡан, төньяҡтан Мәләүез районы, төньяҡ-көнсығыштан — Бөрйән, көньяҡ-көнсығыштан — Күгәрсен, көньяҡ-көнбайыштан — Ырымбур өлкәһе, көнбайыштан — Көйөргәҙе районы менән сиктәш. 1935 йылдың 3 февралендә БАССР-ҙың Мәләүез һәм Мораҡ райондарын бүлеү һөҙөмтәһендә ойошторолған. 1963 йылдың 1 февралендә бөтөрөлгән, биләмәһе Мәләүез районы, 1965 йылда — Күгәрсен районы составына инә. Майҙаны — 1935 квадрат километр. Район үҙәге — Йомағужа. Районда 9 ауыл советы, 91 ауыл тораҡ пункты була.
Халҡы — 21,4 мең кеше (1959), күбеһенсә башҡорттар һәм урыҫтар. Иҡтисадтың нигеҙен ауыл хужалығы тәшкил итә, ауыл хужалығы ит-һөт йүнәлешендәге эре мөгөҙлө мал үрсетеү, иген культуралары үҫтереү буйынса махсуслашҡан. 24 колхоз, 66 дөйөм белем биреү мәктәбе (шул иҫәптән 3 урта), үҙәк район дауаханаһы, мәҙәниәт йорто, 7 клуб учреждениеһы, китапхана булған. «Ударсы» район гәзите сыға.
1938 йылда, беренсе саҡырылыш БАССР Юғары Советына һайлауҙар үткән ваҡытта, Йомағужа районынан Ғимаев Шәих Ғимаевич, «Ҡыҙыл Башҡортостан» гәзитенең мөхәррире һайлана.
# Мулдашев Әкрәм Искәндәр улы

Мулдашев Әкрәм Искәндәр улы (5 февраль 1924 йыл — ?) — Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1970), Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры.

# Мулдашев Әкрәм Искәндәр улы
## Биографияһы

Әкрәм Искәндәр улы Мулдашев 1924 йылдың 5 февралендә Башҡортостан АССР-ы Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙерге Башҡортостан Стәрлетамаҡ районы) Аллағыуат ауылында урман белгесе ғаиләһендә тыуған.
1929 йылда уның ата-әсәһе Белорет районының Сермән ауылына күсә. Атаһын, Искәндәр Мулдашевты, урман белгесе булараҡ эшкә ебәрәләр.
1938 йылда Әкрәм Мулдашев Сермән мәктәбенең 7-се синыфын тамамлай һәм ауылда урынлашҡан педагогия училищеһына уҡырға инә.
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланып китә. Сәләмәтлеге насар булыу сәбәпле, Әкрәм Мулдашев хәрби хеҙмәткә алынмай, мәктәпкә уҡытыусы итеп тәғәйенләнә.
Ул фронтҡа киткән уҡытыусыларҙы алмаштыра, балаларға бер нисә предмет буйынса белем бирә, артабан физика, математика, химия, астрономия фәндәрен яҡын күреп, шул фәндәр буйынса белемен күтәрә.
1954 йылда Магнитогорск дәүләт педагогия институтын (хәҙер Магнитогорск дәүләт университеты) ситтән тороп тамамлағандан һуң, Сермән урта мәктәбендә физика һәм математика фәндәре уҡытыусыһы булып эшләй.
Мәктәптең физика һәм математика кабинеттары районда иң яҡшыларҙан һанала. Йыһаздары һәм хеҙмәтләндереү саралары менән физика кабинеты айырыуса уңышлы була. Бында бөтә эштәрҙе лә техника хәл итә.
Әкрәм Искәндәр улы Мулдашевҡа 1970 йылда Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы тигән маҡтаулы исем бирелә. Ул Халыҡтар Дуҫлығы ордены, төрлө йылдарҙа күп миҙалдар һәм Маҡтау грамоталары менән бүләкләнә.

# Мулдашев Әкрәм Искәндәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1970)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены
# Бадья-Шор

Бадья-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Есто-Вис йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Бадья-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065681
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006568
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мынг-Яха

Мынг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тота-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Мынг-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074902
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307490
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Потоскуй

Потоскуй — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бурсяк йылғаһының уң ярына тамағынан 9,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Потоскуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011955
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101195
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Варламов Виктор Иванович

Варламов Виктор Иванович (28 апрель 1948 йыл) — спортсы. Конькиҙа шыуыу спорты буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1975). БР‑ҙың күренекле спортсыһы (1993). Инсбруктағы Ҡышҡы олимпия уйындарында ҡатнашыусы, Европа чемпионы, донъя чемпионаттарының бронза призеры, өс тапҡыр 10000 метрлыҡ дистанцияла милли беренселектрҙә еңеүсе. Спорт ярыштарында «Буревестник» йәмғиәте һәм Башҡорт АССР-ы исеменән сығыш яһай, халыҡ-ара класлы спорт мастеры.

# Варламов Виктор Иванович
## Биографияһы

Виктор Иванович Варламов 1948 йылдың 28 апрелендә Ҡаҙаҡ ССР-ы Төньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһенең Петропавловск ҡалаһында тыуған. Конькиҙа йүгереү менән Өфөлә шөғөлләнә башлай, «Буревестник» ирекле спорт йәмғиәте ағзаһы, тренеры — Владимир Константинович Кяк.
1973 йылғы сезонда конькиҙа уҙышыуҙа тәүге етди уңышҡа өлгәшә: РСФСР беренселегендә 10 000 метрлыҡ дистанцияла еңеү яулай һәм СССР-ҙың милли йыйылма командаһы составына инә. Бер йылдан Свердловск ҡалаһында үткән СССР халыҡтарының ҡышҡы спартакиадаһында ошо уҡ дистанцияла уңышын ҡабатлай. 1975 йылда ун мең километрлыҡ дистанцияла ил чемпионы исемен яҡлай, Херенвенда Европа чемпионатында бөтәһен дә уҙып үтә. Осло ҡалаһында уҙғарылған донъя чемпионатында ошо уҡ дистанцияла бронза миҙал яулай һәм күп көрәш суммаһы буйынса туғыҙынсы урынды ала. Миҙгел йомғаҡтары буйынса «СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры» почетлы исеменә лайыҡ була.
1976 йылда Варламов 10000 метрлыҡ дистанцияла өс тапҡыр рәттән СССР чемпиоы була, классик күпбәйгелә өсөнсө урынды биләй, унан алда тик Владимимр Лобанов һәм Сергей Марчук булалар. Херенвенда донъя беренселеге үҙенең дистанцияһында ҡабаттан бронза миҙалын яулай һәм күпбәйге һөҙөмтәләре буйынса 11 урынды яулай. Уңышлы сығыштары арҡаһында Инсбрук Ҡышҡы олимпия уйындарында 5000 һәм 10000 метрлыҡ дистанцияға йүгерә, ике осраҡта ла 4 урынды ала.
Аҙаҡҡы ваҡытта бөтә Союз кимәлендә һиҙелерлек уңыштарға өлгәшмәһә лә, 1978 йылға тиклем СССР йыйылма командаһы составында ҡала.
Юғары белемгә эйә, 1976 йылда тамамлай Серго Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институтын (хәҙер Өфө дәүләт авиация техник университеты) тамамлаған. 1993 йылда «Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы» исеме бирелә.
# Лопатка (йылға)

Лопатка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Лопатка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000444
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шёнфельд (Саксония)

Шёнфельд (Саксония) (нем. Schonfeld (Sachsen)) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1915 кеше йәшәй. Майҙаны — 39,14 км². Диңгеҙ кимәленән 319 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1561 һәм автомобиль коды RG.