yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Туғыҙбай

Туғыҙбай — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан республикаһы биләмәләрендә аға. Йылайыр йылғаһының уң яры яғынан тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Йылға атамаһы Туғыҙбай исемле кеше исеменән алынған.

# Туғыҙбай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы һыу Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы башынан Оло Эйек йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005034
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200503
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мельцер-Шафран Виктор Владимирович

Мельцер-Шафран Виктор Владимирович (30 июль 1914 йыл — 1998 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, техник фәндәр докторы, профессор.
Прокат етештереү теорияһы һәм технологиялары өлкәһе белгесе. Күп кенә уйлап табыуҙар һәм йөҙҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.

# Мельцер-Шафран Виктор Владимирович
## Биографияһы

Виктор Владимирович Мельцер-Шафран 1914 йылдың 30 июлендә Полтава ҡалаһында тыуа.

# Мельцер-Шафран Виктор Владимирович
## Биографияһы
### Белеме

1941 йылда Днепродзержинск металлургия институтын (хәҙер Днепр дәүләт техник университеты) «инженер-металлург» һөнәре буйынса тамамлай. ВКП(б.) ағзаһы була. 1953 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтында (МГМИ, хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай ««Опережение при прокатке высоких полос» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, ошо уҡ йылда металдарҙы баҫым менән эшкәртеү кафедраһы доценты була. 1970-се йылдар башында «Теоретическое и экспериментальное исследование профиля полос при непрерывной тонколистовой горячей прокатке» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Ғалим профессор исемен ала. Уның ғалим булараҡ формалашыуында ҙур ролде техник фәндәр докторы, профессор М. И. Бояршинов уйнай.

# Мельцер-Шафран Виктор Владимирович
## Биографияһы
### Эшмәкәрлеге

1944 йылдан алып МДМИ-ҙа эшләй. Ул 1972 йылда металдарҙы баҫым менән эшкәртеү кафедраһында профессор була. 1950-се йылдарҙа ул беренсе булып прокат ваҡытында ыңғай һәм кире уҙыу булыуын аса. Ул беренсе булып йэҫе прокатта йоҡа прокатлау станы валоктары профилировкаһын иҫәпләү ысулын уйлап сығара, был Магнитогорск металлургия комбинатында йоҡа прокат стандарын тиҙ үҙләштерер ергә ярҙам итә. 1970 йылда Виктор Владимирович киң һыҙатлы эҫе прокат технологияһын һәм киң һыҙатлы стандарҙы йыһазландырыуҙы камиллаштырыу буйынса бер нисә фәнни-тикшеренеү эштәрен башҡара. 1980-се йылдарҙа үҙ фәнни мәктәбенә нигеҙ һала, унда металл биттәрен прокатлау кварто ситлектәрендә күсәр баҫымының барлыҡҡа килеү сәбәптәре теоретик мәс ьәләләрен сис хәл итә.
Һуңғы йылдарҙағы тормошо Германияла үтә. 1998 йылда вафат була. Уның улы — Мельцер-Леонид Викторович Шафран шулай уҡ ғалим була, Мәскәү дәүләт техник университетының физика кафедраһында эшләй.
«1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.
# 1881, 1887 йылдарҙа И. П. Павлов йәшәгән йорт

1881 һәм 1887 йылдарҙа И. П. Павлов йәшәгән йорт — Дондағы Ростовтағы бина. Оло Баҡса урамы, 97 адресы буйынса урынлашҡан. Йорт унда ике тапҡыр бөйөк рус ғалим-физиологы Иван Петрович Павлов туҡталып китеүе менән билдәле. Бина федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ обеъкты статусына эйә.

# 1881, 1887 йылдарҙа И. П. Павлов йәшәгән йорт
## Тарихы

Йорт XIX быуаттың өсөнсө сирегендә төҙөлә. Ул буласаҡ ҡала башлығы Евстигней Никифорович Хмельницкийҙәң милкендә була. Уның кесе һеңлеһе Серафима Васильевна Карачевская киләсәктә Иван Петрович Павловҡа кейәүгә сыға.
1881 йылдың яҙында Павлов Ростовҡа Карчевскаяға өйләнергә килә һәм Хмельницкийҙың йортонда туҡтала. 25 майҙа туй була. Тантана Хмельницкий йортонда, ғаилә ағзалары араһында ғына үтә. Туйҙан һуң йәш пар был йортта ике аҙна самаһы йәшәй. 1887 йылда Павлов менән тормош иптәше һәм улы менән тағы ла Ростовҡа килеп, ошо йортта туҡтала.
1949 йылда И. П. Павловтың тыуыуына 100 йыл тулғанда бинаның фасадына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. Унда: «Был йортта 1881 һәм 1887 йылдарҙа бөйөк рус физиологы И. П. Павлов — Ватаныбыҙ патриоты, хәҙерге материалистик физиологияны булдырыусы йәшәгән», — тигән юлдар яҙылған. РСФСР Министрҙар Советының 1960 йылдың ҡарары менән бина дәүләт һаҡлауына алына. 1971 йылда мемориаль таҡтаташ скульптор О. Ч. Кахановская эшләгән яүыһына алмаштырыла.
Хәҙерге ваҡытта йортта балалар магазины урынлашҡан.

# 1881, 1887 йылдарҙа И. П. Павлов йәшәгән йорт
## Архитектураһы

Бер ҡатлы тура мөйөшлө кирбес йорт. Түбәһе дүрт яҡлы, сарҙаҡлы. Бинаның фасады Оло Баҡса урамына сыға. Йорттоң һул яғында ихатаға сығыусы ҡапҡалар бар. Фасад яғындағы тәрҙрә уйымдары бай итеп биҙәлгән. Үҙәк өлөшөндә биш бер үк төрлө тәҙрә урынлашҡан, улар профилләнгән тәҙрә йөҙлөгө һәм дуға формаһындағы кәрниз менән биҙәлгән. Ҡабырғалағы тәҙрәләр ябай ғына итеп эшләнгән. Һул яҡта урынлашҡан төп фронтон менән биҙәлгән. Ҡоролма коридор системаһында планлаштырылған, б-лмәләр ике яҡта урынлашҡан.
# Сосновая (Егол-Ях ҡушылдығы)

Сосновая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Егол-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Сосновая (Егол-Ях ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203065
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ндола

Ндола (ингл. Ndola) — ҙурлығы буйынса Замбияла икенсе ҡала.

# Ндола
## Географияһы

Илдең төньяҡ өлөшөндә, Конго Демократик Республикаһынан сама менән 10 км алыҫлыҡта ята. Баҡыр сығарыусы Колпербелт провинцияһының административ үҙәге. Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 1304 метр.

# Ндола
## Климаты

Ндола климаты :
| Күрһәткес | Ғин. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | 26,6 | 26,9 | 27,4 | 27,5 | 26,6 | 25,1 | 25,2 | 27,5 | 30,5 | 31,5 | 29,4 | 27,0 | 27,6 |
| Уртаса температура, °C | 20,8 | 20,8 | 21,0 | 20,5 | 18,6 | 16,5 | 16,7 | 19,2 | 22,5 | 23,7 | 22,5 | 21,0 | 20,3 |
| Уртаса минимум, °C | 17,1 | 17,1 | 16,5 | 14,4 | 10,8 | 7,9 | 7,8 | 10,2 | 13,6 | 16,2 | 17,1 | 17,2 | 13,8 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 292 | 249 | 170 | 45 | 3 | 0 | 0 | 0 | 2 | 31 | 130 | 305 | 1227 |
| Сығанаҡ: World Climate ||||||||||||||

# Ндола
## Тарихы

Ҡалаға 1904 йылда ҡолдар баҙары урынында нигеҙ һалына.

# Ндола
## Халҡы

2013 йылғы мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 528 330 кеше тәшкил итә.
Йылдар буйынса ҡала халҡы һанының динамикаһы:
| 1990 | 2000 | 2013 |
| 329 228 | 374 757 | 528 330 |

# Ндола
## Транспорты

Ндола ҡалаһында илдең өс халыҡ-ара аэропорттың береһе урынлашҡан (башҡа икеһе Лусака һәм Ливингстонда урынлашҡан), ул Лусаканан, Йоханнесбургтан һәм Найробинан рейстар ҡабул итә. Ҡала Кабве, Лусака, Ливингстон, Капири, Мпоши, Мпика, Накоде һәм Китве ҡалалары менән тимер юлы тармаҡтары менән бәйләнгән.

# Ндола
## Туғандаш ҡалалар

* Порту, Португалия
* Реджайна, Канада
* Махачкала, Рәсәй
* Уолфиш-Бей, Намибия
# Черенков Павел Алексеевич

Павел Алексеевич Черенков (15 (28) июль 1904 йыл — 6 ғинуар 1990, Мәскәү, СССР) — совет физигы. СССР Фәндәр академияһы академигы (1970). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1984). Ике тапҡыр Сталин премияһы лауреаты (1946, 1952) һәм СССР Дәүләт премияһы (1977). Физика буйынса Нобель премияһы лауреаты(1958). 1946 йыл<дан ВКП(б) ағзаһы.

# Черенков Павел Алексеевич
## Биографияһы

П. А. Черенков 1904 йылдың 15 (28) июлендә Воронеж губернаһы Яңы Чигла ауылында (хәҙер Воронеж өлкәһе Таловский районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Урыҫ.
1928 йылда Черенков Воронеж дәүләт университетының физика-математика факультетын тамамлай һәм Козлов (хәҙерге Мичуринск) ҡалаһына мәктәпкә уҡырға ебәрелә. Ике йылдан һуң шул уҡ ҡалаға Воронеждың тыуған яҡты өйрәнеүсеһе, ВГУ профессоры, И. С. Никитиндың йорт-музейын булдырыусы Путинцев Алексей Михайловичтың ҡыҙы Путинцева Мария Алексеевна ВГУ-ның рус теле һәм әҙәбиәте бүлеген тамамлап ҡайта. 1930 йылда Черенков Марияға өйләнә. 1932 йылда — улдары Алексей, ә 1936 йылда — ҡыҙҙары Елена тыуа. 1930 йылдың ноябрендә крайҙы өйрәнеүселәр эше буйынса Путинцев Алексей Михайловичты ҡулға алалар. Шул уҡ йыл аҙағында Яңы Чиглаға Павел Алексеевичтың атаһы — Алексей Егорович Черенков та кулак тип иғлан ителә. 1931 йылда Алексей Егоровичты хөкөм итеп, һөргөнгә ебәрәләр. Уны эсерҙар партияһында тороуҙа һәм 1930 йылда «кулак» сходында ҡатнашыуҙа ғәйепләйҙәр. 1937 йылда ғалимдың атаһын ҡабаттан ҡулға алалар һәм 1938 йылда контрреволюцион агитация өсөн атырға хөкөм итәләр.
1930 йылда Черенков Ленинградта СССР Фәндәр академияһының Физика-математика институты аспирантураһына инә. 1935 йылда — кандидатлыҡ, ә 1940 йылда — докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1932 йылда С. И. Вавилов етәкселегендә эшләй.
# Сордь-Ёль

Сордь-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кылтовка йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сордь-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002276
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алисов Михаил Иванович

Алисов Михаил Иванович (30 май 1830 йыл, Панки ауылы, Курск губернаһы — 1898, Ҡырым) — полиграфия өлкәһендә уйлап табыусы, йыйыу-яҙыу машинаһын һәм гектографты булдырыусы.

# Алисов Михаил Иванович
## Биографияһы

Тыуған 30 майҙа 1830 йылда курск губернаһы Старооскольский өйәҙенең Панки ауылында дворян ғаиләһендә тыуған.
Курск гимназияһын тамамлағандан һуң, Харьков университетының физика-математика факультетын тамамлай.
Артабанғы йылдарҙа уйлап сығарыу менән шөғөлләнә, 1869 йылда күбәйтеүсе (множительный) аппараттың конструкцияһын (гектограф) төҙөй, уны «Полиграфия» тип атай. Аппарат бик ябай була һәм урыҫ революционерҙары унда прокламацияларын күбәйтеп сығара.
1870 йылда ул «Скоропечатник» тип аталған тәүге Рәсәй йыйыу (наборный) машинаһын уйлап сығара. Беренсе тапҡыр был машина 1873 йылда Венала, Бөтә донъя күргәҙмәһендә күрһәтелә, әммә бары тик 1876 йылда ғына Рәсәйҙә уйлап табыу патентын ала. Артабанғы Бөтә донъя күргәҙмәләрендә АҠШ (Филадельфия, 1876) һәм Францияла (Париж, 1878) «Скоропечатник» донъя полиграфсыларының иң яҡшы баһаһын ала һәм миҙалға лайыҡ була. Алисовҡа Рус император техник йәмғиәте лә уйлап табыуы өсөн миҙал бирә. Шулай уҡ Михаил Иванович 1879 йылда текстарҙы, һүрәттәрҙе, һыҙмаларҙы махсус ҡара һәм ҡағыҙҙар ярҙамында күбәйтеүсе полиграфия тип аталған ҡулланмаға Рәсәйҙә патент ала.
Күбәйтеүсе (множительный) «Полиграфия» аппаратының 1870 йылда уҡ һүрәтләнеше яҙылған брошюра цензураны үтә һәм 20 000 дана тираж менән баҫылып сыға, уларҙы 1878 йылда Париж тамашасыларына Алисов үҙе тарата; 1879 йылда немец эшҡыуарҙары Квайсер һәм Гусак немец Алисовтың уйлап табыуын үҙ исемдәре менән атап патент ала
М. И. Алисов 1898 йылда Ҡырымда, Ялта янында вафат була. Коллеж сәркәтибе чинында була.

# Алисов Михаил Иванович
## Уйлап табыуҙары

* «Скоропечатник». Привилегия России № 1836 от 15 октября 1876.
* «Способ размножения текста, рисунков, чертежей и т. п. при помощи особо приготовленных для сего чернил и бумаги, названный полиграфиею». Привилегия России № 2207 от 20 июня 1879.

# Алисов Михаил Иванович
## Бүләктәре

* Рус техник йәмғиәтенең миҙалы.

# Алисов Михаил Иванович
## Хәтер

Башлығы урындағы үҙидара ҡарамағына ҡала . Губкин һәм районы Губкинский районының урындағы үҙидара башлығы А. А. Кретовтың 28.12.2001 № 278-р ҡарарына ярашлы Алисов исеме Раевский урамынан Теплый Колодезь ауылына табан йүнәлештәге урамға бирелә.
# Устинкина

Устинкина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Балык йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Устинкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049325
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204932
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Сукромка

Оло Сукромка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 1828 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Оло Сукромка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000021
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Царевка (Лесная Тамбова ҡушылдығы)

Царевка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лесной Тамбов йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Царевка (Лесная Тамбова ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, тамағынан Тамбов ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200212110000028939
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002893
* Бассейн коды — 09.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сираҡ ҡушары һөйәге

Сираҡ ҡушары һөйәге (лат. , рус. малоберцовая кость) — оҙон нәҙек көпшәле һөйәк.
# Яубаҫаров Хөсәйен Хәсән улы

Яубаҫаров Хөсәйен Хәсән улы (19 ғинуар 1925 йыл — 4 ноябрь 1997 йыл) — мәғариф эшмәкәре, БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.

# Яубаҫаров Хөсәйен Хәсән улы
## Биографияһы

Хөсәйен Хәсән улы Яубаҫаров 1925 йылдың 19 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Әбүләйес ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Атаһы — Яубаҫаров Хәсән Хәйретдин улы, Рәсәйҙә Граждандар һуғышы, Бөйөк Ватан һуғыштары ветераны. Һуғышҡа тиклем дә, һуғыштан ҡайтҡас та колхоз рәйесе булып эшләй. Әсәһе — Яубаҫарова (Мырҙабулатова) Разифа Әбүталип ҡыҙы. Хөсәйен ғаиләлә беренсе бала була, унан һуң тағы туғыҙ һеңлеһе тыуа.
Абҙан районы Абҙан ауылы урта мәктәбен 1942 йылда тамамлай. Артабан Ырымбур дәүләт педагогия институтының география факультетында белем ала.
Алған һөнәре буйынса Абҙан районы Абҙан урта мәктәбендә уҡыта. 1948 йылдан алып Абҙан районы мәғариф бүлеге мөдире булып эшләй. 1952 йылда Мораҡ педагогия училищеһы директоры итеп тәғәйенләнә. Уның етәкселендә был уҡыу йорто бик тиҙ арала бөтә күрһәткестәр буйынса Башҡортостанда иң алдынғылар рәтенә сыға.
1956 йылда Яубаҫаров Хөсәйен Хәсән улы Башҡорт АССР-ының мәғариф министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1969 йылдан Өфөлә 1-се мәктәп-интернат директоры булып эшләй. Мәғариф өлкәһендәге уңыштары өсөн «Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән исемгә лайыҡ була.
1968-1975 йылдарҙа Төмән өлкәһе Нижневартовск ҡалаһының өсөнсө мәктәбендә уҡыу-уҡытыу бүлеге мөдире булып эшләй. 1985 йылда хаҡлы ялға китә.
Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Яубаҫаров Хөсәйен Хәсән улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Мәғәфүрә менән бергә өс бала тәрбиәләп үҫтерәләр. Оло улдары Илдар авиация инженеры, икенсе улы Илдүс Америка Ҡушма Штаттарының Техас нефть компанияһының Рәсәйҙәге вәкиле. Ҡыҙҙары Гөлдәр БДУ-ла сит ил студенттарын рус теленә өйрәтә.
# Тевриз (Туртас ҡушылдығы)

Тевриз — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туртас йылғаһының һул ярына тамағынан 216 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 132 км.

# Тевриз (Туртас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301347
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бембекс-һағыҙаҡтар

Бембекс-һағыҙаҡтар (Bembex, Бембексы) — ҡом һағыҙаҡтары ырыуы; инәһе ергә ҡаҙып оя яһай, шунда күкәй һалып бала сығара торған бөжәктәр.
Уртаса ҙурлыҡтағы яңғыҙ һағаҙаҡтар. Барлығы 20 дән артыҡ төрө билдәле. Кәүҙә оҙонлоғо 18—25 мм. Күкрәге ҡара, ҡорһағында йәшкелт-һары була. Кәүҙәһе һәм ҡорһағының төктәре сағыштырмаса ҡыҫҡа. Өҫкө ирене ныҡ һуҙылған, өс мөйөш формаһында. Урман буйҙарында, урман аҡландарында, ағастар ултыртылган соҡор һәм һыҙаларҙа, парк, скверларҙа йәшәй. Ерҙә оялай, үлән ҡапламы һирәк булған яҡшы йылытылған участокларда еңел, ҡомло тупраҡта йышыраҡ осорай. Инә бембикс тупраҡта өн ҡаҙа һәм төбенә йомортҡа һала. Йомортҡанан сыҡҡан личинканы инә бембикс үҙе сағып үлтергән себендәр һәм күгәүендәр менән туйындыра.
# 1923 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1923 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1923 MCMXXIII |
| Юлиан стилендә | 1922 — 1923 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2675 — 2676 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7431 — 7432 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5683 — 5684 ה'תרפ"ג — ה'תרפ"ד |
| Мосолман календары | 1342 — 1343 |
| Боронғо әрмән календары | 1372 ԹՎ ՌՅՀԲ |
| Ҡытай календары | 4619 — 4620 (с 16 февраль) 壬戌 — 癸亥 чёрная собака — чёрная свинья |
| Эфиопа календары | 1915 — 1916 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1979 — 1980 |
| - Шака самват | 1845 — 1846 |
| Иран календары | 1301 — 1302 |
1923 (бер мең туғыҙ йөҙ егерме өсөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1923 йылы, 2 мең йыллыҡтың 923 йылы, XX быуаттың 23 йылы, XX быуаттың 3 ун йыллығының 3 йылы, 1920 йылдарҙың 4 йылы.

# 1923 йыл
## Ваҡиғалар

* 3 март — «Time» журналының тәүге һатыуға сыға.
* 6 июль — Яңы СССР гербы ҡабул ителә.
* 13 сентябрь — Испанияла хәрби түңкәрелеш.
* 16 октябрь — Walt Disney Productions нигеҙләнә.
* 29 октябрь — Төркиә Республикаһы иғлан ителә.

# 1923 йыл
## Тыуған шәхестәр

* Сыртланов Муллайәр Исламгәрәй улы — Советтар Союзы Геройы (1944).
* 30 ғинуар — Леонид Гайдай, совет режиссёры.
* 1 март — Хәким Ғиләжев, фронтовик яҙыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* 9 июнь — Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
* 15 июнь — Әхмәтғәлин Хәкимйән Рәхимйән улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 16 июнь — Рамазанов Ғилемдар Йыһандар улы, башҡорт совет шағиры һәм әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы.
* 14 июль — Латыпов Ҡотдос Ҡәниф улы, Советтар Союзы Геройы (1946).
* 25 июль — Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 14 август — Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы, балерина, педагог, СССР-ҙың халыҡ артисы.
* 15 август — Мырҙағәлимов Ғәзис Ғәбиҙулла улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 15 сентябрь — Таһир Таһиров (Таһир Исмәғил улы Ахунйәнов), дәүләт, партия һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы, журналист.
* 30 сентябрь — Байрамов Әхнәф Арыҫлан улы (Әхнәф Байрамов), башҡорт яҙыусыһы.
* 15 октябрь — Муса Ғәли, башҡорт яҙыусыһы. Бөйөк Ватан Һуғышында ҡатнашыусы.
* 22 октябрь — Миңлебаев Ғүмәр Хажинур улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 28 октябрь — Ғөбәйҙуллин Миңлеғәли Хәбибулла улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 20 декабрь — Шакиров Үлмәҫ Шакир улы, Советтар Союзы Геройы (1944).

# 1923 йыл
## Вафат булғандар

* 3 ғинуар — Ярослав Гашек, чех яҙыусы.
* 26 март — Сара Бернар, йәһүд сығышлы француз актрисаһы.
* 2 август — Уоррен Гардинг, американ сәйәсмән.
# Шәрипова

Шәрипова
* Шәрипова Гөлсәсәк Тәбрис ҡыҙы — башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008)
* Шәрипова Зәйтүнә Яхъя ҡыҙы — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, балалар яҙыусыһы, телевизион тапшырыуҙар авторы һәм алып барыусыһы
* Шәрипова Әҡлимә Мансур ҡыҙы - БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
# Сохта

Сохта — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уфтюга йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сохта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005184
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000518
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0