yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хайерсдорф

Хайерсдорф (нем. Heyersdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 154 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,78 км². Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4626 һәм автомобиль коды — ABG.
# Ҡабырсаҡлы Яр

Ҡабырсаҡлы Яр — Ростов өлкәһенең Раздорская станицаһы эргәһендә урынлашҡан боронғо неолит торағы. 1983 йылдағы Т. Д. Белановская алып барған ҡаҙыу эштәре һөҙөмтәләре буйынса бында ҡабырсаҡлы яр мәҙәниәте билдәләнә. Ҡабырсаҡлы Яр торағы федераль әһәмиәттәге археология мираҫы объекты статусына эйә

# Ҡабырсаҡлы Яр
## Тарихы

Ҡабырсаҡлы Яр неолит торағы Поречный утрауында, Раздорская станицаһы эргәһендә урынлашҡан. Был боронғо биләмәлә беҙҙең дәүергә тиклем 7000 — 3000 йыл элекеке неолит һәм энеолитты ла индереп, егерме өс мәҙәни ҡатлам табылған. Мәҙәни ҡатламдар 5 − 10 сантиметр ҡалынлығында ҡом һәм ҡомло тупраҡ менән айырыла. Ҡайһы бер ҡатламдарында бик күп ҡабырсаҡ осрай, диуарҙар ҡатламдары табыла. Ҡатламдарҙағы компоненттарҙың айырмаһы тораҡ халҡы уны даими рәүештә ҡалдырып, күпмелер ваҡыттан һуң кире ҡайтыуы хаҡында һөйләй. Бәлки, бал Дондың ташыуы менән дә бәйлелер. Мәҙәни ҡатламдарҙың күплеге был урындың боронғо кешеләр һәм Дондың урта быуат халҡы араһында популяр булыуын раҫлай. Төбәктең иртә неолит һәйкәлдәре араһында Ҡабырсаҡлы Яр биләмәһе иң боронғо булып тора.
Күп һанлы археологик табылдыҡтар бында йәшәүселәрҙең төп шөғөлө булып балыҡсылыҡ һәм кәрәк-яраҡ йыйыу иҫәпләнә. Ҡабырсаҡлы Яр халҡы неолит осоронда хайуандарҙы ҡулға эйәләштерә башлай. Түбәнге ҡатламдар беҙҙең эраға тиклем етенсе меңъйыллыҡҡа ҡарай. Раздорская II торағынан айырмалы, Ҡабырсаҡлы Яр торағының мәҙәни ҡатламдарында биҙәкле керамика табыла.
1956 йылда Ҡабырсаҡлы Яр биләмәһен мәктәптең археология түңәрәге етәксеһе, тыуған яҡты өйрәнеүсе Л. Т. Агарков (1923—1992) таба. 1959 йылда был урында Ленинград дәүләт университеты археология кафедраһының Төньяҡ Донецк отрядтары ҡаҙыныу эштәре алып бара. 1961 йылдан 1979 йылға тиклем өҙөклөктәр менән эштәр Ленинград унивесрситеты көсө менән Т. Д. Белановская етәкселегендә алып барыла. Университет студенттары — археологтар һәм тарихсылар унда йәйге археология практикаһын үтә.
Биләмәлә табылған артефакттарға керамика — балсыҡ һауыт-һаба инә. Материалды анализлау һауыт-һаба сеймалына ваҡ ҡына итеп төйөлгән ҡабырсаҡтар булыуын күрһәтә. Икенсе һәм өсөнсө мәҙәни ҡатламда бай биҙәлешле осло төплө һауыттар осрай. Биҙәктәр тура һәм зигзаглы һыҙаттар, овал ярҙамында эшләнгән. Шулай уҡ биҙәлмәгән һауыт-һаба ла табыла.
Ҡабырсаҡлы Яр биләмәһендә табылған эш ҡоралдары араһында — үтектәр, беҙҙәр һ. б. бар. Улар хайуан һөйәктәренән, болан мөгөҙөнән, һәүерташтан, кварциттан һ. б. эшләнгән.
Хәҙерге ваҡытта Т. Д. Белановская алып барған ҡаҙыныу эштәре һөҙөмтәһендә табылған Ҡабырсаҡлы Яр артефакттары кололекцияһы Дәүләт Эрмитажында һаҡлана. Унда боронғо балсыҡ һауыт-һаба, сәнғәт әйберҙәре һәм ҡоралдар бар. Биләмәнең археологик материалы шулай уҡ Раздорская этнография музей-ҡурсаулығының археология коллекцияһына ҡуйылған.
# Припять

Припять:
* Припять — Украинаның Киев өлкәһендәге ташлап кителгән ҡала.
* Припять — Белоруссия һәм Украина биләмәләре аша аҡҡан йылға.
* Припять — Украиналағы ауыл.
* Радиометр «Припять» РКС-20.03
* «Припять» — СССР һәм Польша Хәрби-Диңгеҙ флоттарындағы штаб корабле.
# Түбәнге Мальцевка

Түбәнге Мальцевка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Түбәнге Мальцевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008779
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100877
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡаракүл (Киндерле ҡушылдығы)

Ҡаракүл (рус. Караколь) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киндерля йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ҡаракүл (Киндерле ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004126
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200412
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Грумбах (Вильсдруфф)

Грумбах (Вильсдруфф) (нем. ) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡасаба. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡасабала кеше йәшәй. Майҙаны — км². Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡасабаның почта индексы һәм автомобиль коды .
# Гросенхайн

Гросенхайн (нем. Gro?enhain) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 19509 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,97 км². Диңгеҙ кимәленән 122 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1558 һәм автомобиль коды RG.
# Рокша (Шаха ҡушылдығы)

Рокша — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаха йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Рокша (Шаха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003232
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Кемчуг

Б.Кемчуг — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/938 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 441 км.

# Оло Кемчуг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016497
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201649
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Деменюк

Деменюк — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Терек йылғаһының һул ярына тамағынан 424 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Деменюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урух йылғаһы ҡушылған урындан Малка йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000412108200004096
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200409
* Бассейн коды — 07.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Боровая Шохра

Боровая Шохра — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межа йылғаһының һул ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Боровая Шохра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015600
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001560
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Охар-Я

Охар-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 229 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Охар-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028053
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302805
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мөхәмәтшин Урал Ғүмәр улы

Мөхәмәтшин Урал Ғүмәр улы (27 февраль 1953 йыл — 1 ғинуар 2017 йыл) — рәссам. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2006).

# Мөхәмәтшин Урал Ғүмәр улы
## Биографияһы

Урал Ғүмәр улы Мөхәмәтшин 1953 йылдың 27 февралендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. Ағаһы менән һәр йәйҙе Ҡандра ҡасабаһында өләсәһе янында үткәрә. Һуңыраҡ ошонда уҡ «Иҫке Ҡандрала әбейҙәр сыуағы» һәм «Атай портреты» картиналарын ижад итә.
1980 йылда Өфө сәнғәт институтының художество бүлеген тамамлай.
Үҙенең вафатына тиклем Өфөлә йәшәй һәм эшләй.
Рәссамдың картиналары М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.
2017 йылдың 1 ғинуарында Өфөлә вафат була.

# Мөхәмәтшин Урал Ғүмәр улы
## Картиналары

«Крәҫтиәндәр һуғышы. Салауат һәм Пугачев», «Мифтахетдин Аҡмулла портреты», «Иҫке Ҡандрала әбейҙәр сыуағы» (2008), «Әсә портреты» (2010), «Крәҫтиәндәр һуғышы» (2008), «Яңы ай», «Ҡасим Девлеткильдеев портреты», «Атай портреты», «Ат — фронтҡа» — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына бағышлап һәм башҡалар.

# Мөхәмәтшин Урал Ғүмәр улы
## Күргәҙмәләре

1975 йылдан республика, зона, төбәк, төбәк-ара, Бөтә Рәсәй, Бөтә Союз һәм халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.

# Мөхәмәтшин Урал Ғүмәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2006).
# Кубдымо

Кубдымо — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 761 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кубдымо
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033421
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203342
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Остеомиелит

Остеомиелит (гр. osteon — һөйәк, myeloјs — мейе)— електең һөйәк ярыһы, көпшәк һәм компакт матдәһе менән бер юлы шешеүе; һөйәктеү кимеге, эргәләге компакт матдәһе һәм һөйәк ярыһының бер юлы шешеүе.

# Остеомиелит
## Бүленеше

Остеомиелит специфик булмаған (башлыса коктар тыуҙырған) һәм специфик (туберкулёз, сифилис һ. б. тыуҙырған); гематоген (эндоген) һәм гематоген булмаған (операциялар, травмалар һ. б. һөҙөмтәһендә); киҫкен һәм хроник төрҙәргә бүләләр.

# Остеомиелит
## Төп билдәләре

Һөйәктәр ауыртыу, температура күтәрелеү һ. б.

# Остеомиелит
## Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр

Сепсис, эренле артрит, һөйәктәрҙең патологик һыныуы һ. б.

# Остеомиелит
## Тикшеренеүҙәр

Диагностика өсөн тикшеренеүҙең инструменталь (рентгенография, радиоизотоп сканерлау, һөйәктең эске баҫымын үлсәү менән елеккә пункция эшләү) һәм лаборотор (пунктатты бактериологик тикшереү) ысулдары файҙаланыла.

# Остеомиелит
## Дауалау

Дауалау медикаментоз (антибактериаль, иммунитетты көсәйтеүсе һ. б. препараттар) һәм хирургик (некрэктомия, һөйәк ҡыуышлығын пластик материал менән тултырыу).

# Остеомиелит
## Ауырыу буйынса Башҡортостандағы тикшеренеүҙәр

Башҡортостанда ауырыу проблемалары буйынса фәнни тикшеренеүҙәр 20 быуаттың 40‑сы йылдары уртаһынан медицина университетында үткәрелә: А. А. Полянцев етәкселегендәге пуля менән яраланыуҙан һуң барлыҡҡа килгән остеомиелитҡа дауалау ысулдары эшләнә, 70‑се йылдарҙан алып ололарҙа ауырыуҙы диагностикалау һәм хирургик дауалау (Е. Н. Кель, Р. Х. Мадьяров, В. Ғ. Сәхәүетдинов, Ш. И. Хөсәйенов), шул иҫәптән аутотрансплантаттар ҡулланып дауалау (В. О. Кузнецов), балаларҙа гематоген остеомиелитын дауалау алымдары камиллаштырыла (Ф. Х. Ғәйнанов, А. Г. Лютов һ. б.).
# Шарлыҡ (Һайылмыш ҡушылдығы)

Шарлыҡ ( Шырлыҡ, русса Шарлык (Шарлычка) ) — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һайылмыш йылғаһының уң ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км

# Шарлыҡ (Һайылмыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы һыу Урал бассейны округына ҡарай. Йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы, Оло Эйек йылғаһы ҡойғандан алып йылға тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006633
- Гидрологик өйрәнеү (гө) буйынса код — 112200663
- Бассейн коды — 12.01.00.007
- Гө буйынса томы — 12
- Гө буйынса сығарылыш — 2

# Шарлыҡ (Һайылмыш ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Йылға буйында Ырымбур өлкәһенең Шарлыҡ ауылы урынлашҡан. Шарлыҡ (Шырлыҡ) һүҙе үтеүе ҡыйын булған урынды аңлата. Был атаманың килеп сығыуының икенсе версияһы ла бар. Шарлыҡ ауылы тирәләй һәр саҡ күп йүкә ағасы үҫкән. Урындағы халыҡ йүкәнән сабата үргән. Шунан Шарлыҡ исеме киткән дә инде – "шарить лыко".
# Ҡағы

Ҡағы — Рәсәйҙәге йылға. Ағиҙел йылғаһының һул ҡушылдығы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Уралтау һыртының Ҡағыташ тауынан төньяҡ‑көнсығышҡа табан 3 км алыҫлыҡта башлана. Ағиҙел йылғаһына тамағынан 1188 км алыҫлыҡта ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км, бассейн майҙаны 590 км².
Белорет, Әбйәлил, Бөрйән райондары буйлап төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа табан аға. Оло Ял тауынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 2 км алыҫлыҡта төньяҡҡа борола һәм артабан Белорет районы буйлап аға.
Башлыса ҡар һыуы менән туйына. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы 3,3 м3/с.
Бассейн рельефы уртаса таулы, йылға үҙәне Уралтау һәм Ҡыраҡа һырттары араһындағы тау упҡынында урынлашҡан. Ландшафты тау-урман ҡараһыу-һоро тупрағындағы ҡарағас ҡатыш ҡарағай ҡайын урмандарынан тора, йыуылған ҡара тупраҡта болонло далалар осрай. Бассейнының 86%-ын урман, 5%-ын һөрөнтө ер биләй. Йылғала Белорет районы Ҡағы ауылы эргәһендә быуа төҙөлгән. Иң ҙур ҡушылдыҡтары (бөтәһе лә — һул) — Мәйгәште, Оло Мәйгәште, Өстөмәнде йылғалары.

# Ҡағы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017140
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101714
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡараһыу (Бирһыуат ҡушылдығы)

Ҡараһыу (рус. Карауй (Карасу)) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бирһыуат йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ҡараһыу (Бирһыуат ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000263
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200026
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡараһыу (Бирһыуат ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Атаманың башҡорт телендәге ҡара һәм һыу һүҙҙәренән килеп сыҡҡанлығы бәхәсһеҙ. Һыу һүҙе урыҫ телендә уй булып ишетелеүе лә мөмкин. Шунан Карауй булып та киткәндер.
Силәбе өлкәһендә, әйткәндәй, Ҡараһыу гидронимы 4 төбәктә осрай. Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә ошондай аңлатма бирә:Карасу, четыре речки, левый приток Увельки (территория города Пласта), бассейн Уя; левый приток Большого Кизила (Кизильский район.), бассейн Урала; правый приток Берсуат (Брединский район), бассейн Тобола; левый приток Нижнего Тогузак (Варненский район); озеро, Нагайбакский район. У тюрков так называются степные немноговодные речки и озера, питающиеся родниковыми водами.
Йәғни, атама йылғаның һай булыуына ишара итә.
Ҡара+һыу тигәндән килеп сыҡҡан тигән аңлатма "БАССР-ҙың топонимик һүҙлеге"ндә лә бирелә
# Исачкин Николай Фёдорович

Исачкин Николай Фёдорович (6 сентябрь 1947 йыл) — дәүләт, партия һәм комсомол органдары хеҙмәткәре. 1997—2011 йылдарҙа Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Рәсәй Федерацияһының дәүләт граждан хеҙмәтенең 1-се класлы кәңәшсеһе. Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005).

# Исачкин Николай Фёдорович
## Биографияһы

Николай Фёдорович Исачкин 1947 йылдың 6 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы Өлкәр ауылында (хәҙер бөткән) тыуған.
1971 йылда Өфө нефть институтын, 1984 йылда — Свердловск Юғары партия мәктәбен, 2001 йылда — Мәскәү иҡтисад, статистика һәм информатика институтын тамамлаған.
Үҙ аллы хеҙмәт эшмәкәрлеген 1971 йылда Стәрлетамаҡ химия заводында смена начальнигы булып башлай.
1973 йыл башында ВЛКСМ-дың Стәрлетамаҡ ҡала комитетының икенсе секретары, апрелдән — беренсе секретары итеп һайлана. 1974 йылда ВЛКСМ-дың 17-се съезына делегат була.
1976 йылдан КПСС-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитеты секретары, 1988 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары — Политик мәғариф йорто мөдире.
1991 йылдан Башҡорт АССР-ы Юғары Советының, 1995 йылдың апреленән — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың ижтимағи-сәйәси үҙәге директоры, шул уҡ йылд авгусынан — кадрҙар бүлеге начальнигы.
1997—2011 йылдарҙа Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары.

# Исачкин Николай Фёдорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы (1976)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1981),
* СССР Эске эштәр министрлығының Почёт грамотаһы (1974)
* ВЛКСМ Үҙәк Комитетының Почёт грамотаһы (1974)
* Рәсәй Федерацияһының Һалымдар һәм йыйыуҙар буйынса министрлығының Почёт грамотаһы (2007)
* Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының Почёт грамотаһы (2011)
* Рәсәй Федерацияһының Һалымдар һәм йыйыуҙар буйынса министрлығы отличнигы (2004)
* Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005).
# Балдаҡлы селәүсендәр

Балдаҡлы селәүсендәр, аннелидтар (Annelides), умыртҡаһыҙҙар тибы.

# Балдаҡлы селәүсендәр
## Ҡылыҡһырлама

Күп күҙәнәкле, башлыса ирекле йәшәүсе хайуандар.Балдаҡлы селәүсендәр ҙурлығы бер нисә мм-ҙан алып 2,5 м-ға тиклем. Тәне күп һанлы сегменттарҙан (балдаҡтарҙан) тора, уларҙың һәр береһендә ҡабырға тирәһендәге төклө үҫентеләр — примитив аяҡтар, йәки параподиялар булыуы мөмкин. Тән ҡыуышлығы икенсел (целом). Бүлеп сығарыу ағзалары — метанефридиялар. Ҡан системаһы йомоҡ. Һулышы тире аша, ҡайһы ваҡыт айғолаҡтары була. Нервы системаһы ганглионар типлы. Балдаҡлы селәүсендәр айырым енесле, һирәгерәк гермафродит. Енси юл менән, ҡайһы ваҡыт енесһеҙ үрсей. Үҫеше метаморфоз менәнн (күп төклө селәүсендәр), йәки тура (аҙ төклө селәүсендәр, һөлөктәр). Тупраҡтың органик матдәләре, детрит, һыу хайуандары (бөжәк балағорттары, ваҡ ҡусҡарҙар һ.б.) менән туҡлана. Балыҡтар өсөн аҙыҡ, һыу ятҡылыҡтарының биологик индикацияһында ҡулланыла ала, Б.с. ҡайһы бер төрҙәре — паразит селәүсендәрҙең аралыҡ һәм резервуар хужалары.

# Балдаҡлы селәүсендәр
## Таралышы

Башҡортостан Республикаһы тупрағында ямғыр селәүсендәре һәм энхетреидтар (аҡ, һирәгерәк һары йәки алһыу төҫтәге бик бәләкәй Б.с.) йәшәй, һыу ятҡылыҡтарында — һыу селәүсендәре, ике күҙле һөлөктәр, ҡусҡар һымаҡ һөлөктәр, стилярийҙар, трубочниктар һ.б. Медицина һөлөгө Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән 6 класы, яҡынса 8 мең төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостан Республикаһында аҙ төклө селәүсендәр (олигохеттар) класына ҡараған 34 төрө һәм һөлөктөң 13 төрө асыҡланған.
# Ай-Шакр-Юган

Ай-Шакр-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Шакр-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ай-Шакр-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021156
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302115
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3