yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Литва талоны

Литва талондары, дөйөм талондар (рәсми булмаған исеме «вагноркалар») — Литвала башта параллель рәүештә, артабан совет һумы урынына түләү сараһы булараҡ индерелгән ваҡытлы аҡса.
Исеме (лит. vagnorkės; икенсе исеме — žvėriukai — «хайуандар») 1991 йылдың 13 ғинуарынан 1992 йылдың 21 июленә тиклемге Литва премьер-министры Гедиминас Вагнорюстың фамилияһына бәйле.
1991 йылдың 5 авгусында әйләнешкә индерелә һәм 1992 йылдың 1 октябренән Литва Республикаһында берҙән-бер законлы түләү сараһы булараҡ ҡабул ителә. Шулай итеп, Литва һум зонаһынан сыға.

# Литва талоны
## 1991 йылғы талондар

«Вагноркаларҙа» Литва фаунаһы һүрәттәре урынлаштырылған (1991 йылғы):
* 1 — кеҫәрткеләр
* 3 — һоро селәндәр
* 5 — ыласын
* 10 — һыуһарҙар
* 25 — һеләүһен
* 50 — мышы
* 100 — зубр
Талондарҙың ваҡ аҡсалары сығарыла —талондың 0,50 һәм 0,10 өлөшө. Ҡабаттан сығарылған аҡсаларҙа ялған өсөн яза тураһында иҫкәртмә өҫтәлә һәм тағы ла бер ваҡ өлөш сығарыла — 0,20.
* 0,10 талон
* 0,20 талон
* 0,50 талон
* 1 талон
* 3 талон
* 5 талон
* 10 талон
* 25 талон
* 50 талон
* 100 талон

# Литва талоны
## 1992 йылғы талондар

1992 йылда яңы өлгөләре талон сығарыла. — һүрәттәре менән бәләкәй һәм башҡа размерҙа:
* 1 — тәгәрлек
* 10 — кәкүк ояһы.
* 50 —гөрләшкән ҡор
* 100 — ҡамалар
* 200 — боландар
* 500 — айыуҙар
* Талон 1
* 10 талон
* 50 талон
* 100 талон
* 200 талон
* 500 талон

# Литва талоны
## 1993 йылғы талондар

1993 йыл башындағы модификациялар:
* 200 — боландар
* 500 — бүреләр
* 200 талон
* 500 талон
«Вагноркалар» башҡарылыу яғынан ябайлығы һәм ялғандан яҡлау кимәленең түбәнлеге менән айырыла.
1993 йылдың 25 июнендә литтарҙы әйләнешкә индереү менән талондар 100 : 1 нисбәтендә алмаштырыла. Дөйөм талондар әйләнештә 1993 йылдың 20 июленә тиклем ғәмәлдә булалар.
# Грек урамы (Таганрог)

Грек урамы — Таганрог ҡалаһы үҙәгендәге төп тарихи урамдарҙың береһе.
Комсомол бульвары һәм Малосадов тыҡрығы араһында, Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркына терәлеп тора. Оҙонлоғо 2165 м. Йорт һандары Комсомол бульварынан башлана.
1923 йылда Грек урамына III Интернационал урамы исеме бирелә. Элекке атамаһы 70 йылдан һуң кире ҡайтарыла.

# Грек урамы (Таганрог)
## Урамда урынлашҡан

* Ҡала шахмат клубы «Досуг» — Грек урамы, 37.
* Ҡала башлығы Папков йорто. Ул йортта император Александр I вафат булған — Грек урамы, 40.
* Рәсәй ауыл хужалығының Таганрог күргәҙмә залы — Грек урамы, 48.
* Аверьино йорто — Грек урамы, 50.
* Изге Константин һәм Елена сиркәүе (юҡ ителгән, хәҙерге ваҡытта күп фатирлы торлаҡ йорт) — Грек урамы, 54.
* Чайковский йорто — Грек урамы, 56.
* Ноталар китапханаһы — Грек урамы, 56.
* Пушкин исемендәге яр буйы таш баҫҡыстары.
* Боронғо ҡояш сәғәттәре.
* Таганрог ҡала милке менән идара итеү комитеты — Грек урамы, 58.
* Паласов йорто — Грек урамы, 61.
* Перелешин йорто — Грек урамы, 63.
* Сербиненко йорто — Грек урамы, 71.
* Поганат йорто — Грек урамы, 83.
* Таганрог ҡаҙнасылыҡ йорто — Грек урамы, 86.
* "Таганрогская правда" гәзите редакцияһы — Грек урамы, 90.
* Маврокордато Йорто — Грек урамы, 101.
* Камбаров йорто — Грек урамы, 102.
* Рәсәй федераль именлек хеҙмәте хакимлығының Ростов өлкәһе Таганрог бүлеге— Грек урамы, 103/3.
* 2-се Ҡала дауаханаһы — Грек урамы, 104.
# Шейбухта

Шейбухта — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының уң ярына тамағынан 425 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Шейбухта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000007278
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000727
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әт-Тәбарани

Әбү әл-Ҡасим Сөләймән ибн Әхмәт әт-Тәбарани (ғәр. أبو القاسم سليمان بن أحمد الطبراني‎; 873, Тәбария (Тверия), хәҙ. Израиль — 970, Исфаһан, хәҙ. Иран) — Мөфәссир — Ҡөрьән тәфсирсеһе, ислам хоҡуҡ белгесе — фаҡиһ һәм хәҙис белгесе — мөхәддис.

# Әт-Тәбарани
## Биографияһы

Уның тулы исеме Әбү әл-Ҡасим Сөләймән ибн Әхмәт ибн Әйүп ибн Мотаййир әл-Ләхми әл-Шәми әт-Тәбарани. Тәбарияла (Тверия) тыуған (Фәләстин), йәшәгән һәм Исфаһанда вафат булған. 13 йәшендә ғилем эҫтәй башлаған; үҙ заманының билдәле дин белгестәрендә белем алған.

# Әт-Тәбарани
## Эшмәкәрлеге

Әт-Тәбараниҙың хәтере бик яҡшы булған һәм тапшырғыстар сылбыры менән Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең 3000-дән ашыу хәҙистәрен яттан белгән. Хәҙистәр йыйыу һәм өйрәнеү өсөн ул Сүриә, Ираҡ, Хижәз, Йемен һәм Мысыр буйлап күп сәйәхәт иткән.
Сөләймән әт-Табараниҙың билдәле уҡыусылары араһында Ғәмер ибн Ғабдул-Халиҡ әл-Басри һәм Әбү Бәкер әл-Бәззәр.

# Әт-Тәбарани
## Әҫәрҙәре

* «әл-Мүғжәм әл-Кәбир»
* «әл-Мүғжәм әл-Әүсәт»
* «әл-Мүғжәм әс-Сәғир»
# Гусевка (Елань ҡушылдығы)

Гусевка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елань йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Гусевка (Елань ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300212107000008756
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000875
* Бассейн коды — 05.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Хальмер-Ю

Кесе Хальмер-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хальмер-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кесе Хальмер-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090875
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009087
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Федоро-Петровка

Федоро-Петровка (рус. Федоро-Петровка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 3 кеше. Почта индексы — 453138, ОКАТО коды — 80249864012.

# Федоро-Петровка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 42 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Дергачевка): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 42 км
# Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы

Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы (1912 йыл, башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1919 йыл — 26 ғинуар 1945 йыл) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты, III дәрәжә Дан ордены квалеры.

# Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы
## Биографияһы

Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы 1912 йылда, башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1919 йылда Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Яңы Ҡормаш ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Кушнаренко район хәрби комиссариаты тарафынан 1943 йылдың 7 ғинуарында саҡырыла. 7-се гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 62‑се гвардия кавалерия полкында 4-се эскадрон ҡул пулеметы тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Немец илбаҫарҙары менән һуғыш фронтында күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1945 йылда III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 26 ғинуарында һуғыш яланында алған яраларынан (пуля күкрәк һәм ҡорһаҡ ҡыуышлыҡтарына үтеп инә) вафат була. Польшаның Познань воеводствоһы Калиш поветы (районы) Старый Боркув ауылында костёл ҡоймаһы эсендә ерләнгән.

# Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* III дәрәжә Дан ордены (1945)
# Ведерниковка

Ведерниковка (рус. Ведерниковский) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2 кеше. Почта индексы — 453155, ОКАТО коды — 80249868011.

# Ведерниковка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Талалаевка): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡуғанаҡ): 3 км
# Шушлеп

Шушлеп — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кинерка йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шушлеп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200010079
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201007
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡайраҡлы ауыл Советы (Әлшәй районы)

Ҡайраҡлы ауыл Советы — Әлшәй районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл биләмәһе. Почта индексы — 452130, ОКАТО коды — 80202825000.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендә ҡабул ителгән 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законы, 1-се статьяһында түбәндәге юлдар бар :
   "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
   б) Аксёнов һәм Ҡайраҡлы ауыл Советтарын, «Аксёнов» атамаһын һаҡлап, берләштерергә, административ үҙәген Аксёнов ауылына урынлаштырырға. Ҡайраҡлы ауыл Советының Ҡайраҡлы, Андриановка, Биксағыл, Хәнйәр, Ярабайкүл ауылдарын Аксёнов ауыл Советы составына индерергә. Аксёнов ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
   Ҡайраҡлы ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;
Ҡайраҡлы ауыл Советы 2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Ыҫлаҡ ауыл Советы, Аксёнов ауыл Советы, Воздвиженка ауыл Советы, («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы (Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы, 16.12.2004)»). Ауыл Советы Алдар раъезы тимер юлсылар тораҡ пунктынан 0,39 киломметрҙа урыглашҡан булао.
Эре йылғаһы — Ыҫлаҡ.
# Оло Йыуашйылға

Оло Йыуашйылға — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡуҫа йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Оло Йыуашйылға
## Географияһы

Оло Йыуашйылға, йәғни карталарҙа алынғанса, Йыуашйылға - Силәбе өлкәһе Ҡуҫа йылғаһының уң яҡ ярынан 17 км-ҙа килеп ҡойған сығанаҡ.Йылғаның оҙонлоғо - 16 км.

# Оло Йыуашйылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Камаа:.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021641
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды —111102164
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Оло Йыуашйылға
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын ғына түгел, ғөмүмән, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән киң билдәле географ, топонимист Шувалов Николай Иванович гидронимдың килеп сығышы тураһында ошолай тип яҙа: Юваж-Елга (Юважъелга), Большая и Малая, речки, правый приток Кусы, бассейн Ая, поселок, Кусинский район.С башкирского переводится как «кроткая или тихая река», где юаш — «кроткий», «тихий», елга — «река». Возможно происхождение и от башкирского мужского имени Юаш..
Тимәк, йылға атамаһы башҡорт телендәге йыуаш+йылға һүҙҙәре ҡушылыуҙан килеп сыҡҡан. Мәғәнәһе йылғаның үҙенсәлектәренә лә бәйле булыуы, шул уҡ ваҡытта ир-ат исеменән килеп сығыуы ла ихтимал. Ысынлап та, башҡорт телендә Йыуашбай тигән исем бар.Тәүге вариант ысынбарлыҡҡа яҡындыр, сөнки ғәҙәттә башҡорттар йылға-күлдәр атамаһын уларҙың тәбиғәтенә, күренешенә ярашлы итеп бирә торған булған.
# Власова Ирина Владимировна

Власова Ирина Владимировна (18 август 1935 йыл — 19 март 2014 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-тарихсыһы, тарих фәндәре докторы (1988), профессор (1989). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003) һәм Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992).

# Власова Ирина Владимировна
## Биографияһы

Ирина Владимировна Власова 1935 йылдың 18 авгусында Вологда ҡалаһында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуған.
1958 йылда Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1958 йылдан менән 2014 йылға тиклем РФА — СССР Фәндәр академияһының этнология һәм антропология институтында эшләй: 1958 йылдан 1965 йылға тиклем — ғилми-техник һәм өлкән фәнни-техник хеҙмәткәр, 1965 йылдан 1980 йылға тиклем — кесе ғилми хеҙмәткәр, 1980 йылдан 1988 йылға тиклем — өлкән ғилми хеҙмәткәр һәм бер үк ваҡытта — «Рус тарихи этнографияһы» төркөмө етәксеһе, 1989 йылдан 1995 йылға тиклем — баш ғилми хеҙмәткәр һәм бер үк ваҡытта 1995 йылдан 2007 йылға тиклем — рус халыҡтары бүлеге мөдире. 2007 йылдан алып 2014 йылға тиклем — Рәсәй Фәндәр академияһы этнология һәм антропология институтының баш ғилми хеҙмәткәре.
1971 йылда Рәсәй Фәндәр академияһы этнология һәм антропология институтында тарих фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Сельское расселение в Устюжском крае в XVIII — первой четверти XX века» темаһына диссертация яҡлай. 1988 йылда «Традиции крестьянского землепользования в Поморье и Западной Сибири в XVII—XVIII веков» темаһына докторлыҡ диссертация яҡлап, тарих фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә эйә була.
Төп эшмәкәрлегенән тыш И. В. Власова 1993 йылдан 2002 йылға тиклем яуаплы мөхәррир, 2002 йылда — «Этнографическое обозрение» журналының мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы була. И. В. Власова халыҡ-ара конгрестарҙа һәм симпозиумдарҙа, Бөтә Рәсәй фәнни конференцияларҙа, төбәк кәңәшмә һәм сессияларҙа күп ҡатнаша.
И. В. Власова Рәсәй тарихы буйынса күп эштәр һәм монографиялар авторы. Рус халҡының тарихы һәм демографияһы, рустарҙың төбәк этнографияһы буйынса күп йыллыҡ ялан һәм архив материалдарына нигеҙләнгән фундаменталь хеҙмәте ватан һәм сит ил тикшеренеүселәре араһында киң билдәле, тарихи этнография уҡыу курстарында һәм күп юғары уҡыу йорттарының һәм ғилми үҙәктәрҙең экспедиция эштәре практикаһында кәрәкле

# Власова Ирина Владимировна
## Наградалары

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003 — «фәнни эшмәкәрлегендәге ҡаҙаныштары өсөн»)
* Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (1992 — «Традиционная культура русского народа в XVII — начале XX вв.» монографиялар циклы өсөн)

# Власова Ирина Владимировна
## Хәтер

* И. В. Власова иҫтәлегенә Рәсәй Фәндәр академияһының этнология һәм антропология институтында «Власова уҡыуҙары» үтә (2019 йылда бишенсе тапҡыр).
# Апрель

Апрель (Алағарай)

# Апрель
## Байрамдар, тантаналар
### Халыҡ-ара

* 2 апрель — Халыҡ-ара балалар китабы көнө
* 2 апрель — Халыҡтарҙың берләшеү көнө
* 7 апрель — Бөтә донъя сәләмәтлек көнө
* 12 апрель — Бөтә донъя авиация һәм космонавтика көнө
* 18 апрель — Халыҡ-ара һәйкәлдәр һәм тарихи урындар көнө
* 23 апрель — Халыҡ-ара китап һәм авторлыҡ хоҡуғын яҡлау көнө
* 24 апрель — Бөтә донъя туғанлашҡан ҡалалар көнө
* 24 апрель — Йәштәрҙең халыҡ-ара теләктәшлек көнө
* 28 апрель — Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө
* 29 апрель — Халыҡ-ара бейеү көнө

# Апрель
## Байрамдар, тантаналар
### Рәсәй

* 7 апрель — Һыу аҫты кәмәләрендә һәләк булыусыларҙы иҫкә алыу көнө
* 8 апрель — Һауа һөжүменә ҡаршы оборона ғәскәрҙәре көнө
* 8 апрель — Хәрби комиссариаттар хеҙмәткәрҙәре көнө
* 11 апрель — Фашистик концлагерь тотҡондарын халыҡ-ара азат итеү көнө
* 12 апрель — Космонавтика көнө
* 15 апрель — Фән көнө
* 15 апрель — Радиоэлектрон көрәш буйынса белгес көнө
* 21 апрель — Урындағы үҙидара көнө
* 26 апрель — Радиация аварияларында һәм фажиғәләрендә һәләк булғандарҙы иҫкә алыу көнө
* 30 апрель — Янғындан һаҡлау көнө
# Алыҫ Көнсығыш дәүләт медицина университеты

Алыҫ Көнсығыш Хеҙмәт Ҡыҙыл байраҡ орденлы дәүләт медицина университеты — Хабаровск ҡалаһындағы юғары медицина уҡыу йорто. 1929 йылда төҙөлә.

# Алыҫ Көнсығыш дәүләт медицина университеты
## Тарихы

Совет власының тәүге йылдарында медицина кадрҙары етешмәү Алыҫ Көнсығышта һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереүҙе тотҡарлай. СССР университеттарындағы аҙ һанлы медицина факультеттары илдең төпкөл райондарын табиптар кадрҙары менән тәьмин итә алмай. Алыҫ Көнсығыш (Хабаровск ҡалаһы,1939 й. алып) дәүләт медицина институты РСФСР халыҡ комиссарҙары Советының 1929 йылдың 24 майындағы 65-се ҡарары нигеҙендә булдырыла. Был ҡарарға ярашлы крайҙың башҡарма комитеты Президиумы 1929 йылдың 7 декабрендә Хабаровск ҡалаһында юғары уҡыу йорттары төҙөү, шул иҫәптән медицина институты асыу тураһында ҡарар сығара. Институт элекке В. И. Ленин исемендәге урта мәктәптең ике ҡатлы бинаһында урынлаша, унда революцияға тиклем ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы була (хәҙер икенсе уҡыу корпусы). Өҫкө ҡат ятаҡ итеп бирелә. 1935 йылға тағы 2 ҡат өҫтәп төҙөлә, бина дүрт ҡатлы була. 1930 йылдың 2 октябрендә 106 беренсе курс студенты өсөн уҡыуҙар башлана. Беренсе осорҙа күп ауырлыҡтар осрай.
1931 йылда институт янында эшселәр факультеты (рабфак) ойошторола. 1932 йылда Артём ҡалаһында уның бүлеге асыла. Эшселәр факультетында урта белеме булмаған буласаҡ студенттарҙы юғары уҡыу йортона әҙерләү тормошҡа ашырыла. Был әҙерлек факультеты 1938 йылға тиклем йәшәй. 1932 йылда ситтән тороп уҡыу бүлеге асыла, һуңынан ул киске бүлеккә үҙгәртелә. Киске бүлек 1935 йылға тиклем эшләй. Киске бүлек тағы ла ике тапҡыр асыла (1965—1976 йылдарҙа 5 сығарылыш; 1982—1990 йылдарҙа — 2 сығарылыш). Юғары уҡыу йорто эшләй башлаған тәүге йылдарҙа кәрәкле ҡорамалдар, уҡыу әсбаптары етешмәй, уҡыу залы булмай. Клиника өсөн 150 койкалы край дауаханаһы, 50 койкалыҡ тимер юл дауаханаһы, 75 койкалыҡ психиатрия дауаханаһы, 150 койкалыҡ хәрби округ госпитале база булып хеҙмәт итә. Бер клиника базаһында ғәҙәттә бер нисә кафедра эшләй. Әммә барлыҡ ҡыйынлыҡтарҙы уңышлы еңеп сығыла. 1935 йылда инде институтта 23 кафедра эшләй, студенттар һаны 500-ҙән артып китә. Шул уҡ йылда тәүге сығарылыш була, 70 кешегә диплом тапшырыла. 1930 йылда юғары уҡыу йортона уҡырға ингән ҡалған 36 студент 3-сө курсты тамамлап урта медицина хеҙмәткәре дипломы ала.
2010-сы йылдарҙа Алыҫ Көнсығыш дәүләт медицина университеты бер факультетҡа 200-гә яҡын абитуриентты ҡабул итә. Университет квалификациялы хеҙмәткәрҙәр штатына эйә. Улар үҙҙәренең белемен һәм тәжрибәләрен буласаҡ табиптарҙың йәш быуынына тапшыралар. Әлеге ваҡытта студенттар ҡарамағында 3 ятаҡ бар.

# Алыҫ Көнсығыш дәүләт медицина университеты
## Факультеттары

— Дауалау факультеты
— Педиатрия факультеты
— Стоматология факультеты
— Медик-гуманитар факультеты
— Фармацевтика факультеты
— Урта махсус белем биреү бүлеге менән юғары белемле сестралар факультеты
— Белгестәрҙе профессиональ ҡайтанан әҙерләү һәм квалификацияһын күтәреү факультеты
— Юғары белемгә тиклемге белем биреү факультетында белем довузовский
— Медицина-фармацевтика колледжы
# Хихани ҡәлғәһе

Хихани ҡәлғәһе — Хуло муниципалитетында, Хихадзири ауылында, үҙәктән көньяҡ-көнбайышҡа табан бер саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Хихани ҡәлғәһе
## Тарихы

Архитектура мәғлүмәттәре буйынса, ҡәлғә ХІІ-XIII быуаттарға ҡарай. Ҡәлғәнең биналары комплексы оҙаҡ ваҡыт үҙ функцияһын үтәгән, уларҙың юҡҡа сығыуы туранан-тура баҫҡынсылар менән бәйле.

# Хихани ҡәлғәһе
## Стратегик әһәмиәте

Замок элек стратегик әһәмиәткә эйә булған, сөнки ҡәлғәнән үҙән, Шавшети тауҙары, уның ҡәлғәләре һәм ауылдар яҡшы күренеп торған. Замок Абусеридзе замогына яҡын торған. Береһе ҡәлғә-ҡала, икенсеһе ҡәлғә-башня берҙәм оборона системаһы булараҡ сығыш яһаған.

# Хихани ҡәлғәһе
## Архитектураһы

Ғалимдарҙың фекеренә ярашлы ҡәлғә оборона, торлаҡ, шулай уҡ ауыл хужалығы ҡоролмаларын үҙ эсенә ала, шулай уҡ улар ҡәлғәнең күп ҡатлы булыуы тураһында һығымта яһай. Башняларҙың стеналарында түшәмдәренең эҙҙәре һвҡланып ҡалған. Ҡәлғә стеналаынан бер аҙ түбәндә көнкүреш ҡоролмаларының емереклектәре бар. Бер стена янында камин булған, йәнәшәлә кәштәләрҙең эҙҙәре күренә. Был бинала форпост һаҡлаусылары йәшәүе ихтимал. Бер нисә оҡшаш ҡоролмаларҙың емереклектәре табылған.
# Нагорск

Нагорск — ҡала тибындағы ҡасаба. Рәсәй Федерацияһының Киров өлкәһе Нагорский раонының Нагорск ауыл биләмәһе.

# Нагорск
## Географияһы

Нагорск ҡасабаһы Киров ҡалаһынан 130 км төньяҡ-көнсығышҡа табан, Киров өлкәһенең Кобра йылғаһының Вятка йылғаһына ҡушылған ерендә урынлашҡан. Нагорск ҡасабаһы диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә тора.

# Нагорск
## Тарих

Нагорск тораҡ пункты 1595 йылда нигеҙ һалынған. Ҡала тибындағы ҡасаба статусын уға 1965 йылда бирu`yl`h.
2006 йылдың 1 ғинуарынан алып Нагорск ҡасабаһында Киров өлкәһенең 2004 йылдың 7 декабрендәге № 284-ЗО Законы буйынса Нагорск ҡала муниципаль берәмеге барлыҡҡа килә.

# Нагорск
## Халыҡ

2108 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Нагорск ҡасабаһында 4406 кеше йәшәй. Ҡасаба башлығы — Исупов Сергей Ювенальевич.
# Ручь-Ю 2

Ручь-Ю, 2 — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ручь-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ручь-Ю 2
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068125
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006812
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҫке Ҡалҡаш ауыл Советы (Стәрлебаш районы)

Иҫке Ҡалҡаш ауыл Советы —Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәгер — Иҫке Ҡалҡаш ауылы.

# Иҫке Ҡалҡаш ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
## Тарихы

Иҫке Ҡалҡаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Агиян

Агиян — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туртас йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Агиян
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301361
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Штрах

Штрах (нем. Straach) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 880 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,64 км². Диңгеҙ кимәленән 119 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6896 һәм автомобиль коды — WB.
# Гарри Трумэн Билдинг

Гарри Трумэн Билдинг (ингл. The Harry S Truman Building) — йорт, 1947 йылдан АҠШ Дәүләт департаментының штаб-фатиры.
АҠШ-тын 33-сө Президенты Гарри Трумэн исемен йөрөтә. Вашингтонда урынлашҡан.