yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Коротанова Зоя Никитична

Коротанова Зоя Никитична (26 октябрь 1927 йыл — ?) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, ҡош ҡараусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Коротанова Зоя Никитична
## Биографияһы

Зоя Никитична Коротанова (Малышева) 1927 йылдың 26 октябрендә Пенза губернаһы Нижнеломовка өйәҙе Куриловка ауылында (хәҙер Пенза өлкәһенең Вадинский районы) тыуған.
Башланғыс мәктәпте тамамлағас, 1941 йылда Пенза өлкәһенең «Пачелма» дәүләт тоҡомсолоҡ заводына эшкә урынлаша. 1943 йылда фабрика-завод уҡыуын (ФЗО) тамамлай, Калинин исемендәге Мәскәү быяла фабрикаһында аппаратсы булып эшләй.
1947—1951 йылдарҙа «Пачелма» совхозында ҡош ҡараусы булып эшләй. 1951 —1957 йылдарҙа Свердловск өлкәһендә йәшәй,1957 йылдың майында «Пачелма» совхозына ҡош ҡараусы булып ҡайта. 1970 йылда КПСС-ҡа инә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге Указы менән «ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙә һәм дәүләткә малсылыҡ продукттарын етештереү һәм һатыу буйынса биш йыллыҡ планды үтәүҙәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн» Зоя Никитична Коротановаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Артабан хаҡлы ялға китә, Пенза өлкәһенең Каменский районы Кевдо-Мельситовка ауылында йәшәй.
Ленин ордены, (08.04.1971), миҙалдар менән бүләкләнә.
# Ухтаж

Ухтаж (Ухта) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сондема йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ухтаж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003056
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шәрипов Рамаҙан Шәрип улы

Шәрипов Рамаҙан Шәрип улы (1892 — 27 ноябрь 1937) — хәрби эшмәкәр. Майор (28.01.1936).

# Шәрипов Рамаҙан Шәрип улы
## Биографияһы

Шәрипов Рамаҙан Шәрип улы 1892 йылда Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе (хәҙерге Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы) Күбәкәй (Бахарево) ауылында тыуған. Милләте — башҡорт.
Батша армияһы составында Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша.
1918 йылдың октябренән 1919 йылдың февраленә ҡәҙәр Башҡорт армияһы составында, артабан Ҡыҙыл Армияның башҡорт частары составында Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнаша.
1920—1921 йылдарҙа Башҡорт айырым кавалерия бригадаһы 1-се Башҡорт кавалерия полкының командиры булып хеҙмәт итә, Совет-поляк һуғышында ҡатнаша. Алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн РСФСР-ҙың Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1930-сы йылдарҙа Башҡортостан АССР-ы Стәрлетамаҡ районы хәрби комиссары вазифаһын башҡара.
1937 йылдың 7 сентябрендә ҡулға алына, 15 ноябрҙә милли-буржуаз ойошмала ҡатнашып ихтилал күтәреүгә йыйыныуҙа ғәйепләнә. 1937 йылдың 27 ноябрендә атыла. 1956 йылдың 21 майында аҡлана.

# Шәрипов Рамаҙан Шәрип улы
## Бүләктәре

* РСФСР-ҙың Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1921)

# Шәрипов Рамаҙан Шәрип улы
## Публикациялары

* 1-й Башкирский кавалерийский полк на Польском фронте // Гражданская война в Башкирии : воспоминания участников / под ред. П. А. Кузнецова ; Испарт Башобкрма ВКП(б). Комис. по изуч. истории гражданской войны в Башкирии. — Уфа : Башкир. гос. изд-во, 1932. — 198 с.
# Чернь (Вешарка ҡушылдығы)

Чернь — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вешарка йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Чернь (Вешарка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007746
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000774
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оҙондара

Оҙондара йәки Оҙондерә (әзерб. Uzundərə — «оҙон тарлауыҡ»; әрм. Ուզունդարա) — халыҡ ҡатын-ҡыҙҙар бейеүе, йыш ҡына туйҙарҙа башҡарыла. Кавказ артында таралған. Борондан — кәләштең йола бейеүе.

# Оҙондара
## Музыкаль һүрәтләмәһе

Музыкаль күләме — 6/8 (шулай уҡ 7/8 күләмлеһе бар, беренсе нота ике тапҡырға оҙонораҡ). Темп — уртаса. Көйө — шуштер. Бейеү көйө өсөн мелизматика байлығы, үҫтереү талғынлығы хас. Көй үҫешенең типик алымы — ике-, өс– һәм дүрт тактлы көйҙө төрлөләндереү.

# Оҙондара
## Килеп сығышы

Таулы Карабахтың Узундере ерлегендә килеп сыҡҡан (әзерб. Uzundərə — «оҙон тарлауыҡ») (Агдам районының Агдам һәм Каруанд ауылы араһында). Туй алдынан был тарлауыҡ аша үткәрелгән кәләш бейеүе. Бөгөн бейеү Әзербайжанда, карабах әрмәндәре араһында таралған. «Әзербайжан халыҡ бейеүҙәре» йыйынтығында карабах әрмәндәре менән әзербайжандарға яҡын йәшәү сәбәпле үҙләштергән, тигән фекер бар.
Туй ваҡытында ҡыҙҙың ата йорто менән хушлашыу ваҡытында башҡарылған. Хәҙер йола әһәмиәтен юғалтып, Әзербайжан ҡатын-ҡыҙҙар бейеүенең иң билдәлеһе.

# Оҙондара
## Башҡарыу

Бейеүҙе туй мәжлестәрендә, байрам сараларында башҡаралар. Ғәҙәттә, ҡатын-ҡыҙҙар ғына бейей, әммә парлы башҡарыу ҙа мөмкин. Бейеүҙе еңел, талғын һәм тыйнаҡ бейейҙәр. Түңәрәк буйлап йөрөү хәрәкәттәре талғын.
Бейеү барышында әзербайжан ҡатын-ҡыҙҙар бейеүҙәренең Биҙәге күпмелер тәртибе чередуются өс төп элемент төп өлөштәре ҡулланыла: түңәрәк буйлап йөрөү, «һүҙме» (әзерб. ваҡ аҙымдар), «хырдалыҡ» кеүек алға йәки тирә-яҡҡа ваҡ хәрәкәттәр. Бейеү ваҡытында ҡул хәрәкәтенә ҙур иғтибар бирелә. Бейеү тамашасыларға баҫалҡы баш эйеү менән тамамлана.

# Оҙондара
## Мәҙәниәттә сағылышы

Бейеү көйөн әзербайжан композиторы Узеир Гаджибеков «Быныһы булмаһа, тегенеһе» музыкаль комедияһының «Ни ҡәҙәр оло булһам да» («Мен не гедер, не гедер годжа олсам да») йырында ҡуллана.
«Оҙондара» бейеүен тағы 1941 йылда төшөрөлгән «Сабухи» әзербайжан фильмының 39:30 минутында күрергә була.
Арам Хачатуряндың «Гаянэ» балетының дүртенсе актында Оҙондара көйөн ишетергә мөмкин.
Музыка шулай уҡ «Эт һәм бесәй» (урыҫ. «Пёс и кот») совет йәнһүрәтендә яңғырай.
# 1709 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1709 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1709 MDCCIX |
| Юлиан стилендә | 1708—1709 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2461—2462 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7217—7218 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5469—5470 ה'תס"ט — ה'ת"ע |
| Мосолман календары | 1120—1122 |
| Боронғо әрмән календары | 1158 ԹՎ ՌՃԾԸ |
| Ҡытай календары | 4405—4406 戊子—己丑 жёлтая мышь — жёлтая корова |
| Эфиопа календары | 1701—1702 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1765—1766 |
| - Шака самват | 1631—1632 |
| - Кали-юга | 4810—4811 |
| Иран календары | 1087—1088 |
1709 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Себер тимер юлы йәки милләттең хәле

Себер тимер юлы йәки милләттең хәле — Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафури шиғыры. 9-сы кластың Башҡорт әҙәбиәте дәресе программаһына индерелгән. 1902 йылда яҙылған.

# Себер тимер юлы йәки милләттең хәле
## Мәжит Ғафуриҙың Октябрь инҡилабына тиклемге ижады

Мәжит Ғафури әҙәбиәт майҙанына беренсе урыҫ революцияһы алдынан бер үк ваҡытта шағир ҙа, прозаик та булараҡ килде. Үҙенең ижадын М. Ғафури аң-белемгә, прогресҡа саҡырып, мәғрифәтселек идеялары менән башлап ебәрҙе. Тәүге китабында уҡ шағир ысынбарлыҡҡа ситтән күҙәтеүсе булып түгел, ә тормошҡа әүҙем мөнәсәбәтле кеше булып сығыш яһаны.
Мәжит Ғафури «Беренсе оҙон юл донъяла Себер тимер юлы» тигән шиғырын ижад итә, һәм ул 1904 йылда Ырымбурҙа шул уҡ исем аҫтында сыҡҡан китапта баҫыла. «Баштан үткәндәр» исемле иҫтәлегендә ошо шиғыр хаҡында М. Ғафури былай тип яҙа:
* Мин һалдат хеҙмәтенә ҡаралырға ҡайтҡан ваҡытымда, Силәбе аша Себер тимер юлы менән ҡайтҡайным. Тимер юлын беренсе мәртәбә күреүем булғанға күрә, был миңә бик ныҡ тәьҫир ҡалдырғайны. Быйыл, 1902 йылдың көҙөнә ҡаршы, шунан алған тәьҫир буйынса «Себер тимер юлы» тигән нәмәне яҙа башланым. Был юлдың миңә тәьҫир иткән яғы уның иҫ киткес оҙон һәм һуң дәрәжәлә (үҙ ҡарауымса) яҡшы, машиналарҙың донъя емереп йөрөү, Урал тауҙарын ярып, ҡысҡырып үтеп китеү, ундағы эшселәр һ. б. ине.

# Себер тимер юлы йәки милләттең хәле
## Төп фекере һәм художество алымдары

«Себер тимер юлы» китабында мәғрифәтселек идеялары яңы заманды, рус дәүләтенең бөйөклөгөн, ҡаҙаныштарын данлап йырлау менән ҡушылып бара. Шағирҙың тәүге китабында күҙгә ташланған ижад алымы — ошо яңы заман, алға ынтылыш менән үҙенең тыуған халҡының артта ҡалыуын, «тәрәҡҡиҙән ҡасыуын», «аты арыҡ» икәнлеген контраст итеп ҡуйыу — мәғрифәтселек реализмы өсөн бик характерлы булған антитеза.
Әҫәрҙә Ғафури өгөт-нәсихәт, дидактика рухында үҙенең ыңғай идеалын — фән, прогрестың өҫтөнлөгөн һүрәтләргә ынтыла. Тәүге шиғырҙарындағы дидактика, рационализм элементтары Көнсығыш поэзияһы — суфыйсылыҡ әҙәбиәтенең шағирға көслө йоғонтоһо менән аңлатыла тиергә кәрәк.
Дини мәҙрәсәлә тәрбиәләнгән Ғафуриҙың үҙ заманының прогрессив тенденцияларын күрһәтә алыуы, милли сикләнгәлектән юғарыраҡ күтәрелеүе был осорҙағы милли әҙәбиәт өсөн яңы, ыңғай күренеш булды.
Мәжит Ғафуриҙың тәүге әҫәрҙәренең поэтикаһы ауыҙ-тел ижадына яҡын тора.

# Себер тимер юлы йәки милләттең хәле
## «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы

2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итте. Күп кеше ҡатнашты һәм башҡорт халыҡ шағирына булған ихтирамын күрһәтте.
# Зиннәтуллин Рифғәт Зиннәтулла улы

Зиннәтуллин Рифғәт Зиннәтулла улы (15 декабрь 1928 йыл — 15 ноябрь 2005 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1957—1988 йылдарҙа Илеш районы XXII партсъезд исемендәге колхоздың комплекслы бригадаһы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Зиннәтуллин Рифғәт Зиннәтулла улы
## Биографияһы

Рифғәт Зиннәтулла улы Зиннәтуллин 1928 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Илеш районы Татар Мөнәүезе ауылында тыуған. Милләте башҡорт. Тулы булмаған урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1945 йылда Илеш районының «1 Май» колхозда башлай. 1949—1952 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. 1952 йылдың ноябрендә запасҡа ҡайтарылғандан һуң, Фрунзе исемендәге колхозда эшләй, ферма мөдире була. 1957 йылдың июнендә XXII партсъезд исемендәге колхоздың комплекслы бригадаһы бригадиры итеп тәғәйенләнә.
Рифғәт Зиннәтуллин етәкселегендәге бригада йыл һайын юғары уңыш алыуға өлгәшә. 1964 йылда иген уңышы гектарынан 18,7 центнер тәшкил итә, шәкәр сөгөлдөрө — 253 центнер, картуф — 188 центнер, кукуруз — 302 центнер, 1965 йылда иген уңышы гектарынан — 21,9 центнер, шәкәр сөгөлдөрө — 227 центнер, картуф — 260 центнер, кукуруз 290 центнер була.
1965 йылда дәүләткә иген һатыу планы 154 процентҡа үтәлә. Бер центнер игендең үҙҡиммәте 2,40 һум тәшкил итә, шәкәр сөгөлдөрө — 1,49 һум, картуф — 2,02 һум.
Баҫыусылыҡ продукцияһы менән бер рәттән бригада малсылыҡ продукцияһын һатыу планын да үтәй. 1965 йылда ит һатыу йөкләмәһе 111 процентҡа үтәлә, һөт — 112 процент. Бер һыйырҙан 1848 килограмм һөт һауыла, бер тауыҡтан 117 дана йомортҡа алына.
Бойҙай, арыш, ҡарабойҙай, башҡа иген һәм мал аҙығы культураларын әҙерләүҙә һәм уларҙы етештереүҙе арттырыуҙы өлгәшкән уңыштары һәм техниканы юғары етештереүсәнлекле итеп ҡулланғаны өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге Указы менән Рифғәт Зиннәтулла улы Зиннәтуллинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1989 йылда пенсияға сыға. 2005 йылдың 15 ноябрендә вафат була.

# Зиннәтуллин Рифғәт Зиннәтулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (1966)
* миҙалдар
* Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Маҡтау грамотаһы (1988)
# Мурис

Мурис — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Порыш йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мурис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100120
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# В. Володарский һәйкәле

В. Володарский һәйкәле — Санкт-Петербург ҡалаһындағы скульптуралы монумент. Һәйкәл 1925 йылда Нева йылғаһының һул ярында, революционер В. Володарский атып үлтерелгән урындан йыраҡ түгел генә ерҙә ҡуйылған. Һәйкәлдең проекты скульпторҙар М. Г. Манизер, Л. В. Блезе-Манизер һәм архитектор В. А. Витман тарафынан башҡарыла. Монумент федераль әһәмиәттәге монументаль сәнғәт ҡомартҡыһы статусына эйә.

# В. Володарский һәйкәле
## Тарих

Петроградтың агитация һәм пропаганда эштәре буйынса комиссары В. Володарский 1918 йылдың 20 июнендә Обухов заводына митингҡа китеп барғанда юлда атып үлтерелә. Шул уҡ йылда ул һәләк булған урында өҫтө ҡырҡылған ике колонна рәүешендә (скульпторы Л. В. Руднев) һәйкәл ҡуйылған.
Һәйкәл эргәһендә митингтар үткәреү өсөн урын етмәгәнлектән, 1920 йылда уның янында сквер яһарға булалар. Бының өсөн һәйкәл янындағы н ике йортто һүтергә тура килә. Скверҙы төҙөү һәм төҙөкләндереү менән инженер Березиндың проекты буйынса А. С. Добряковтың артеле шөғөлләнә.
Тиҙҙән Володарскийҙы атып үлтергән урынға ҙурыраҡ монумент ҡуйырға хәл ителә. Проект эшләү менән скульптор М. Г. Манизер шөғөлләнә. Ул үҙ эше тураһында былай тип һөйләй «Володарскийҙың тормошо һәм бер ҡасан да үлмәй торған эше тураһындағы һәйкәлде ҡуйғым килде, — бына мин ниндәй һәйкәл ҡуйҙырға теләнем». Скульптор эшенә ярҙам итеүсе уның ҡатыны Л В. Блез-Манизер була, ул Володарский һынының башын эшләгән. Һәйкәлдең архитекторы — В. А. Витман.
1924 йылдың 27 майында һәйкәлдең гипстан моделе әҙер була. Пьедесталды эшләү өсөн Адмиралтейский яры буйындағы 1909—1910 йылдарҙа скульптор Л. Бернштамдың төҙөгән I Петрҙың «Петр I спасает погибающих в Лахте» һәм «Петр I обучается в городе Саардаме в Голландии корабельному делу в 1697 г.» тигән ике һәйкәленең постаментына демонтаж яһайҙар. «Ҡыҙыл Выборжец» заводында В. Володарскийҙың бронза спульптураһы ҡойола. Һәйкәл асыу тантанаһы 21 июнь 1925 йылдың 21 июнендә уҙғарыла.
Скульпторҙар В. Володарскийҙы ялҡынлы телмәр һөйләгән мәлендә һүрәтләгәндәр. Уның уң ҡулын өҫкә күтәрелеп тора.

# В. Володарский һәйкәле
## Иҫкәрмә

* 1 2 3 Лисаевич И. И., Бехтер-Остренко И. Ю. Памятники революционерам и государственным деятелям // Скульптура Ленинграда — Ленинград: Искусство, 1963.
* 1 2 Памятник с наценкой // «Санкт-Петербургские ведомости» № 072 (6425) от 19.04.2019
# Маҡулов Айрат Һәүбән улы

Маҡулов Айрат Һәүбән улы (27.10.1934—28.07.2017), ғалим-иҡтисадсы. 1973 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, 1991—2002 йылдарҙа — эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (1990), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992).

# Маҡулов Айрат Һәүбән улы
## Биографияһы

Айрат Һәүбән улы 1934 йылдың 27 октябрендә БАССР‑ҙың Баҡалы районы Баҡалы ауылында тыуған.
Урта белем алғандан һуң, 1957 йылда Өфө авиация институтын тамамлай.

# Маҡулов Айрат Һәүбән улы
## Хеҙмәт юлы

1957-1967 йылдарҙа Өфө мотоҙар эшләү һәм Өфө приборҙар төҙөлөшө производство берекмәләрендә эшләй. 1960 йылдан Өфө приборҙар эшләү предприятиеһында цех начальнигы урынбаҫары. 1967—1973 йылдарҙа Өфө приборҙар эшләү предприятиеһы эргәһендәге авиация технологияһы ғилми-тикшеренеү институтының Урал филиалында төп инженер, 1972 йылдан — лаборатория начальнигы урынбаҫары.
1973—1974 йылдарҙа Өфө дәүләт авиация техник университетының прикладной математика, 1974—1791 йылдарҙа иҡтисад һәм производствоны ойоштороу кафедраларында уҡыта.
1958 йылда двигателдең узелдарын тиҙләтелгән һынау ысулын индерә, 1961 йылда — автопилоттың сифатын технологик тәьмин итеү, статистик идара итеү сифаты — БР һәм РФ Госстандарт. — яңы йүнәлешкә нигеҙ һалды иссл. — технолог. известных идара итеүҙең адаптив һәм т.
1991—2002 йылдарҙа эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге авиация сәнәғәте изделиеларын уйлап табыу, етештереү һәм файҙаланыу процестарын ҡулайлы планлаштырыу һәм көйләү ысулдарын эшләүгә арналған. Маҡулов ҡатнашлығында авиация изделиеларына тиҙләтелгән һынау үткәреү алымдары, автопилоттың сифатын тәьмин итеүҙең инновацион технологиялары, авиация двигателдәренең сифатын яҡшыртыуҙың статик ысулдары эшләнгән һәм ғәмәлгә индерелгән. 310‑дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
2017 йылдың 28 июлендә Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Маҡулов Айрат Һәүбән улы
## Маҡтаулы исемдәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1992)

# Маҡулов Айрат Һәүбән улы
## Хеҙмәттәре

* Резервы улучшения качества продукции машиностроения. Уфа, 1985; Организационно-экономический механизм реализации структурной политики в промышленном комплексе суверенной Республики Башкортостан. Уфа, 2000; Теория интеграции хозяйственных структур. Уфа, 2000.
* Планирование контроля качества авиационной продукции. Уфа, 1977; Резервы улучшения качества продукции машиностроения. Уфа, 1985; Взаимная адаптация элементов производства авиационной техники. М., 1986.
# Адмирал (хоккей клубы)

«Адмирал» Владивосток профессиональ хоккей клубы — Владивосток ҡалаһының шайбалы хоккей командаһы. 2013 йылда ойошторола һәм ошо ваҡыттан Континенталь хоккей лигаһы беренселегендә ҡатнаша.

# Адмирал (хоккей клубы)
## Тарихы

«Адмирал» хоккей клубы 2013 йылда Владивостокта ойошторола һәм шул уҡ йылдан Континенталь хоккей лигаһында уйнай.

# Адмирал (хоккей клубы)
## Стадион

Фетисов-Арена концерт-спорт комплексы 2013 йылдың 27 сентябрендә асылған. Совет һәм Рәсәй хоккейсыһы Вячеслав Фетисов исеме менән аталған. Фетисов-Арена «Адмирал» хоккей клубының базаһы. Бында Континенталь хоккей лигаһы чемпионаты уйындары уҙғарыла. Арена 5500 кешегә иҫәпләнгән.

# Адмирал (хоккей клубы)
## Баш тренерҙар

* Ханну Йортика; 2013 йыл июнь — 2013 йыл 1 декабрь
* Сергей Александрович Светлов; 2013 йыл 5 декабрь — 2014 йыл 28 апрель
* Душан Грегор; 2014 йыл 21 май — 2014 йыл 20 ноябрь
* Сергей Михайлович Шепелев; 2014 йыл 20 ноябрь — …
* Фредрик Стиллман (10 октябрь—28 декабрь 2017)
* Андрей Разин (28 декабрь 2017—14 ғинуар 2018)
* в.б. Олег Леонтьев (14 ғинуар 2018—ә.в.)

# Адмирал (хоккей клубы)
## Етәкселек

* Президент — Заирбек Юсупов
* Генераль менеджер — Александр Селиванов
* Генераль директор — Сергей Сошников

# Адмирал (хоккей клубы)
## Тренер штабы

* Баш тренер — в.б. Олег Леонтьев

# Адмирал (хоккей клубы)
## Команданың ҡаҙаныштары
### Континенталь хоккей лигаһы чемпионатының Плей-офф уйындары

* 2013—2014
    1/8 финалы: «Металлург» Магнитогорск — «Адмирал» Владивосток 4:1 (3:1, 5:3, 4:3 OT, 2:3 OT, 4:3 OT)

# Адмирал (хоккей клубы)
## Составы

Ҡапҡасы :
| Номер | Ил | Исем | Тыуған йыл |
| 1 | | Иван Налимов | 12 март, 1994 |
| 73 | | Илья Проскуряков | 21 февраль, 1987 |
| Һаҡсы ||||
| Номер | Ил | Исем | Тыуған йыл |
| 2 | | Стефан Степанов | 23 сентябрь, 1992 |
| 6 | | Денис Осипов | 9 май, 1987 |
| 8 | | Артём Земчёнок | 24 июнь, 1991 |
| 26 | | Шон Хешка | 30 июль, 1985 |
| 29 | | Ян Коларж | 22 ноябрь, 1986 |
| 45 | | Павел Володин | 19 февраль, 1989 |
| 89 | | Денис Кузьмин | 7 апрель, 1989 |
| Һөжүм итеүсе ||||
| Номер | Ил | Исем | Тыуған йыл |
| 7 | | Энвер Лисин | 22 апрель, 1986 |
| 10 | | Никлас Бергфорс | 7 март, 1987 |
| 11 | | Рихард Гюнге | 1 февраль, 1987 |
| 14 | | Константин Соколов | 12 сентябрь, 1991 |
| 18 | | Алексей Угаров | 2 ғинуар, 1985 |
| 19 | | Александр Горошанский | 28 март, 1986 |
| 22 | | Сергей Барбашёв | 26 июль, 1992 |
| 27 | | Константин Макаров | 17 сентябрь, 1985 |
| 36 | | Андрей Сигарёв | 10 март, 1993 |
| 38 | | Илья Зубов | 14 февраль, 1987 |
| 42 | | Александр Кузнецов | 11 март, 1992 |
| 61 | | Александр Горшков | 10 ғинуар, 1991 |
| 70 | | Том Ванделль | 29 ғинуар, 1987 |
| 71 | | Владислав Ушенин | 12 май, 1992 |
| 79 | | Вячеслав Ушенин | 12 май, 1992 |

# Адмирал (хоккей клубы)
## Фарм-клубтар

Сахалинские Акулы (ЙХЛ).
# Бачурка

Бачурка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Паханческая мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Бачурка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008616
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# И. И. Мечников исемендәге Төньяҡ-Көнбайыш дәүләт медицина университеты

И. И. Мечников исемендәге Төньяҡ-Көнбайыш дәүләт медицина университеты (рус. Федеральное государственное образовательное бюджетное учреждение высшего образования «Северо-Западный государственный медицинский университет имени И.И. Мечникова» Министерства здравоохранения Российской Федерации) — 2011 йылда И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академияһын Санкт-Петербург медицина дипломдан һуң белем биреү академияһы менән берләштереүгә бәйле рәүештә ойошторолған Санкт-Петербургта урынлашҡан юғары уҡыу йорто.

# И. И. Мечников исемендәге Төньяҡ-Көнбайыш дәүләт медицина университеты
## Тарихы

И.И. Мечников исемендәге Төньяҡ-Көнбайыш дәүләт медицина университеты 2011 йылдың 12 октябрендә Рәсәйнең иң боронғо ике медицина учреждениеһы – Санкт-Петербургтың дипломдан һуң белем биреү медицина академияһы һәм И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академияһы ҡушылыу нәтижәһендә барлыҡҡа килгән.
И.И. Мечников исемендәге юғары уҡыу йортона ғәмәлгә куйыусы булып Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы тора.
Ике юғары уҡыу йортон берләштереү Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығының 2011 йылдың 23 июнендәге 609 номерлы бойороғо нигеҙендә барлыҡҡа килгән.
2011 йылдың 6 июлендә үткән дөйөм ректорҙар Советында Төньяҡ-Көнбайыш дәүләт медицина университеты рәйесе итеп элекке Сбм ректоры вазифаларын башҡарыусы, м.ф.д. профессор Отари Гилевич Хурлау (1950 йылғы) билдәләнә.
Бөгөн университетта 4200 студент белем ала. Рәсәй граждандарынан тыш университетта сит илдәрҙән 500 артыҡ студент уҡый.
Бынан тыш, университетта 670 артыҡ табип-интернат һәм яҡынса 1500 клиник ординаторҙар белем ала. Диссертацион тикшеренеүҙәрҙе 460 аспирант, докторант һәм ғилми дәрәжәләргә дәғүә ҡылыусылар башҡара. Шулай уҡ йыл һайын яҡынса 32000 табип һөнәри квалификацияларын күтәрә.
И.И. Мечников исемендәге Төньяҡ-Көнбайыш дәүләт медицина университетында дауалау-диагностик эше клиник үҙ базаларында, 25 дауалау профиле буйынса, 1645 койкала башҡарыла. Йыл һайын университеттың клиник бүлексәләре стационарҙа 40000 тирәһе пациентҡа һәм 30000 пациентҡа үрге квалификациялы медицина ярҙамы күрһәтә.
Яңы вуз хеҙмәткәрҙәренең дөйөм һаны, Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы бойороғо нигеҙендә, 6853 берәмектән артмаҫҡа тейеш. Яңы вузда билдәләп үтелгәнсә, «СПбМАПО һәм СПбГМА ҡайһы бер кафедралары бер-берһен ҡабатлайҙар, был мәсьәлә әле, максималь ауыртыуһыҙ һәм һөҙөмтәле ҡарар ҡабул итеү өсөн, эксперт медицина берләшмәһе менән бергә, коллегиаль рәүештә хәл ителә.»