yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Квенштедт (Германиялағы ҡала)

Квенштедт (Германиялағы ҡала) (нем. Quenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 846 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,2 км². Диңгеҙ кимәленән 190 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
# Ожмах ҡошо (йондоҙлоҡ)

Ожмах ҡошо (йондоҙлоҡ) (лат. Apus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — α Aps, яҡтылығы 3,83 була. Майҙаны буйынса урыны — 67.
# Тикзо 1-се

Тикзо 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тикзо йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тикзо 1-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023080
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202308
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Астерма

Астерма — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кинешемка йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Астерма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013605
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001360
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡшәйех районы

Аҡшәйех районы (укр. Роздольненський район, ҡырымтат. Aqşeyh rayonı, Акъшейх районы) — Ҡырым АР территорияһында урынлашҡан 14 райондың береһе. Райондың административ үҙәге — Аҡшәйех .
Райондың майҙаны — 1231 км². Халыҡ тығыҙлығы — 30.21 кеше/км².
Телефон коды — +380 6553.

# Аҡшәйех районы
## Халыҡ

2012 йылда бында 34 345 кешенең йәшәүе мәғлүм.
2001 йылғы Украина йән иҫәбен алыу буйынса милли составы :
* урыҫтар — 40,9 %
* ҡырым татарҙары — 13,3 %
* украиндар — 41,1 %
* белорустар — 1,4 %
* поляктар — 0,4 %
* молдавандар — 0,2 %.
# Сиуч

Сиуч — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колпь йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Сиуч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007807
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000780
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Затон-Көнсығыш

Затон-Көнсығыш — Өфө ҡалаһы көнбайышындағы торлаҡ биҫтәһе. Ленин районына ҡарай. Биҫтә шәхси йорттарҙан тора. Территорияһында Сафронов коттедж ҡасабаһы урынлашҡан.
# Ғиззәтуллин

Ғиззәтуллин — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Ғиззәтуллин Абдулла Ғөбәйҙулла улы (1904—1945) — Советтар Союзы Геройы (1945).
* Ғиззәтуллин Ибраһим Ғәзизулла улы (1918—1992) — башҡорт яҙыусыһы һәм шағиры.
* Ғиззәтуллин Рөстәм Хәниф улы (1974 т.) — йырсы, композитор, продюсер.
* Ғиззәтуллин Баязит Хаммат улы — совет спортсыһы.
* Ғиззәтуллина Гөлсирә Мирза ҡыҙы (1957 т.) — яҙыусы, тəржемəсе.
* Ғиззәтуллина-Волжская Сәхибъямал Ғиззәтулла ҡыҙы (1892—1974), актриса, ТАССР-ҙың атҡаҙанған артисы.
# Ҡаратүбә (Ишембай районы)

Ҡаратүбә — Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Баталалма менән Кесе Һикәҙе (Һикәҙе йылғаһы бассейны) йылғалары араһында ята.
Иң бейек нөктәһе — 687 м. Билтәүҙәре һөҙәк, көньяҡ-көнбайыш битләүе текә.
Ҡаратүбәнән көнсығышта көньяҡтан төньяҡҡа табан Алатау һырты һуҙылған. Тауҙан төньяҡ-көнбайыштараҡ Ҡыстырлаҡарҡа тауы ята. Ишембай ҡурсыулығы Ҡаратүбәнең көнбайыш итәгенән, Баталалма йылғаһының Һикәҙегә ҡойған ерҙәрҙә башлана.
Ҡолғона ауылынан төньяҡ-көнбайыштараҡ һәм Иҫке Һәйет ауылынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 11 км тирәһе алыҫлыҡта ята. Тау тоҡомо һәүерташтар, рифей ҡомташтарынан тора.
«Ҡаратүбә» атамаһы «ҡара» һәм «түбә»(тау) һүҙҙәренә алынған.
# Хөтбә

Хөтбә (ғәр. خطبة‎) — доғалар, шулай уҡ имамдың (мулланың) йома намаҙы, Ҡорбан байрамы һәм Ураҙа байрамы ваҡытында һөйләгән вәғәзе. Хөтбә шулай уҡ айырым әһәмиәтле (йыһат, аслыҡ, ҡоролоҡ, мур төшкән саҡтарҙа һәм башҡалар) осраҡтарҙа ла уҡылыуы мөмкин.

# Хөтбә
## Үткәреү тәртибе

Хөтбә һөйләү Мөхәммәт с.ғ.с. тарафынан индерелгән.
Хөтбә ғәҙәттә Аллаһы тәғәләне, Уның Рәсүлен ҙурлау һәм маҡтауҙан башлана. Йома хөтбәһе ике өлөштән тора, улар араһында имам мөнбәрҙә ултырып ала. Тәүге өлөшө өгөт-нәсихәткә бағышлана, икенсе өлөшө барлыҡ мосолмандарға доға ҡылыуҙан ғибәрәт. Ике өлөшөндә лә шәһәҙәт әйтелә. Тәжрибәле имам хатиб вәғәзен рифмаға һалып һөйләй (хатиб һәм хөтбә һүҙҙәре — тамырҙаш).
Хөтбәне оҙаҡҡа һуҙмау хәйерле һанала. Вәғәз тыңлағанда яҡ-яҡҡа ҡаранмай, башҡа эштәр менән шөғөлләнмәй, тауышланмай ултырырға тейештәр. Хөтбә ваҡытында намаҙ уҡыу ҙа мәҡруһ ғәмәл һанала. Сөнниҙәрҙә йома намаҙында хөтбә һөйләү фарыз.
Урта быуаттарҙа урындағы хакимға һәм хәлифәгә сәләмәтлек теләп хөтбә уҡыу ҙа булған.
Сәғүд Ғәрәбстанында король Абдул-Әзиз университетыты хеҙмәткәрҙәренең 2014 йылда баҫылып сыҡҡан социологик тикшеренеүҙәре күрһәтеүенсә, хөтбә тыңлаусыларҙың яртыһынан күбеһе нимә һөйләнгәнен иҫендә ҡалдырмай. Өстән бере хөтбәләр уларҙың тормошона ыңғай тәьҫир яһай тип белдергән.

# Хөтбә
## Башҡорт телендә

Башҡорт телендә «хөтбә» һүҙе һуңғы йылдарҙа ғына киң ҡулланышҡа инеп бара. Уҙған быуаттың 90-сы йылдарына тиклем күберәк «вәғәз» варианты ҡулланыла ине. Вәғәз — дин әһелдәренең халыҡты өйрәтеп, өгөтләп һөйләгән һүҙе. Ошо һүҙҙән «вәғәзсе» тигән төшөнсә лә яһалған. Башҡорт халҡында никах ваҡытында уҡыла торған доға ла «хөтбә» тип атала.
Башҡорттарҙың Вәғиз, Вәғизә тигән исемдәре лә вәғәзсе тигәндән алынған. Ул фамилияларҙа ла осрай.
# Етемөйөш

Етемөйөш — күпмөйөш мөйөшө ғаилә менән. Шулай уҡ был предмет һәр етемөйөш формаһы тип атай.

# Етемөйөш
## Етемөйөш самопересечение башҡа майҙан

Етемөйөш майҙанда башҡа самопересечение, координаталары түбәһе, буйынса билдәләнгән дөйөм өсөн күпмөйөш формула.

# Етемөйөш
## Ҡабарынҡы етемөйөш

Ҡабарынҡы етемөйөш тип аталған семиугольник, уларҙың барыһы уның нөктәһе буйынса теләһә ниндәй алыҫлыҡта ятҡан бер яҡтан тура, уның аша үткән ике күрше түбәһе. Эске етемөйөш ҡабарынҡы мөйөш тиң суммаһы 900°.
    $\sum _{i=1}^{7}{\alpha _{i}=}(7-2)\cdot 180^{\circ }=5\cdot 180^{\circ }=900^{\circ }$
Билдәле булыуынса, ҙур тәжрибәле күп нөктә бар. Дөйөм ҡағиҙәләр, юҡ буш торған ҡабарынҡы етемөйөш.
Күпмөйөш, бөтә яҡтан мөйөш һәм тигеҙ, ә түбәһенең түбәһе тип атала дөрөҫ күпмөйөш менән тап килә йондоҙло. Бындай миҫалдар мөмкин. Етемөйөш тәбиғәттең бер төрө булып тора кактусовый.

# Етемөйөш
## Линейка ярҙамында схемалар төҙөү һәм дөрөҫ циркуль менән етемөйөш

Дөрөҫ етемөйөш ярашлы, теоремаһы Гаусс — Ванцель, күпмөйөштәр ҡарап, уларҙың циркуль, линейка ярҙамында төҙөлгән..
# Сарембой-Яга

Сарембой-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Коротаиха йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.

# Сарембой-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088232
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008823
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Селла

Селла — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кельбес йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Селла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020486
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202048
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сиҙәк

Сиҙәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Саҙаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 4,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Сиҙәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024397
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102439
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мича

Мича — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2319,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Мича
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000017030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001703
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аэрофлот йорто (Новосибирск)

Аэрофлот йорто — конструктивизм стилендәге биш ҡатлы бина, Новосибирск ҡалаһының Үҙәк районында Ҡыҙыл проспект һәм Ядринцев урамы мөйөшөндә урынлашҡан. 1930 йылдар башында төҙөлгән. Төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы.

# Аэрофлот йорто (Новосибирск)
## Тасуирлама

Төҙөлөштөң аныҡ датаһы һәм архитекторы билдәһеҙ.
Бина 1930 йылдарҙа төҙөлгән һәм Аэрофлоттың административ һәм хеҙмәт органдарын урынлыштыру өсөн тәғәйенләнгән
Төп көнбайыш фасад Ҡыҙыл проспектҡа ҡарай, көньяҡ арҡыры өлөшө Ядринцев урамына сыға. Төньяҡтан йортҡа декоратив колонналар килеп тоташа.
Фронталь-симметрик композициялы биш ҡатлы бина тура мөйөшлө форманан ғибәрәт. Бинаның тулы симметрияһы көньяҡ-көнбайыш мөйөштә урынлашҡан инеү урыны менән боҙола, ул бейек баҫҡысҡа һәм «ҡыйышайған» мөйөшкә баҫым яһай.
Өҫкө ике ҡат башҡаларҙан айырмалы рәүештә түбән күп ҡатлылыҡҡа эйә.
Мөйөштәге балкондар ярустарҙың аныҡ вертикаль ритмын барлыҡҡа килетереп, мөйөштәрҙе визуаль нығыта.
Төп фасады юғары аттик тамамлай, уның үҙәген барельефтар — «Аэрофлот» эмблемаһы биҙәй. Барельеф ҡабырғаларында түңәрәк ҡыйыҡ тәҙрәләр урынлашҡан.
Дүртенсе һәм бишенсе ҡаттағы тәҙрәләр араһында күләмле «Аэрофлот» яҙыуы тора.
Бинаның фасадтары асыҡ-зәңгәр төҫкә буялған.
# Кесе Козьял

Кесе Козьял — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Козьял йылғаһының уң ярына тамағынан 4,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Козьял
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012456
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101245
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Каялу (Кумурла ҡушылдығы)

Каялу — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кумурлу йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Каялу (Кумурла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002439
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100243
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шмидеберг (Мәғдән тауҙары)

Шмидеберг (Мәғдән тауҙары) (нем. Schmiedeberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4557 кеше йәшәй. Майҙаны — 40,76 км². Диңгеҙ кимәленән 420-560 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1762 һәм автомобиль коды DW.
# Тоем

Тоем — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Тоем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002244
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шолга (Икса ҡушылдығы)

Шолга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Шолга (Икса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000225
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пайпта-Яха

Пайпта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Верхняя Хадыта йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пайпта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305308
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Копыриха

Копыриха — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Копыриха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005804
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200580
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ен-Яха (Адер-Паюта ҡушылдығы)

Ен-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адер-Паюта йылғаһының һул ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Ен-Яха (Адер-Паюта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053993
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305399
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғәлиуллин Фәтхулла Абдулхалиҡ улы

Ғәлиуллин Фәтхулла Абдулхалиҡ улы — (1901 йыл — сентябрь 1943 йыл).112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой.

# Ғәлиуллин Фәтхулла Абдулхалиҡ улы
## Биографияһы

Ғәлиуллин Фәтхулла Абдулхалиҡ улы Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Исламбай ауылында тыуған. Һуғышҡа тиклем ул 1937 йылда Аҫҡар ауыл Советы рәйесе була, 1938—1939 йылдарҙа Исламбай ауылы магазинында, унан урман ҡараусы булып эшләй. 1942 йылдың февралендә Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа алына. Һуғышҡа улар бер ғаиләнән 5 бер туған китә, икәүһенә генә кире әйләнеп ҡайтырға насип була. Һуғыш башланғас, үҙ урынына 15 йәшлек Мәрйәм исемле ҡыҙын магазинға, ҡатыны Мәликәне урман ҡараусы итеп ҡалдыра. Фәтхулланың алты балаһы ҡала, иң бәләкәй Раузаһына ни бары йәш ярым була.

# Ғәлиуллин Фәтхулла Абдулхалиҡ улы
## Хәрби юлы

Ғәлиуллин Фәтхулла Абдулхалиҡ улы данлыҡлы 112-се һанлы кавалерия дивизияһы составында һуғыша. 1943 йылда хәбәрһеҙ юғала. Уның тураһында Сәғит Әлибаев «Көндәлек биттәренән» китабында яҙып ҡалдырған. «… Бөгөн минең янға Ғәлиуллин Фәтҡулла тигән йәш боец килде. Ул, 20 ноябрҙә иртән немецтар полкы һәм румындарҙың король дивизияһы, Блиновскаяны кире алырға ынтылып, беҙгә контратакаға ташланғанда, үҙ окобында ҡул пулеметы менән бик ҡаты тора, яҡынайған бер дошман төркөмөн ҡырып һала. Ләкин һул яғындағы боецтар яраланғас, дошман Ғәлиуллиндың артына инеп ала. Ул патрондары бөткәнсе фашистарҙы үҙ янына килтермәй. Аҙаҡҡы гранатаһы менән йәнә бер нисә румынды йыға. Шунан һуң уны румындар уратып алалар. Тотоп туҡмайҙар, үҙҙәре менән алып китәләр. Һырыған салбарын, көпөһөн һалдырып алалар. Обозға, кухня янына ҡуялар, аш бешереү өсөн утын ҡырҡтыралар. Төрлө ауыр эш эшләтәләр. Фәтҡулла 26 ноябрҙә, яйлы момент табып, немец автоматын ала ла ҡаса. Һиҙеп ҡалып, артынан уға атыусы бер румын сержантын тәгәрәтә. Фәтҡулла Бөрйән районының Исламбай ауылынан, бик сос егет…»
# Дзержинский һәйкәле (Өфө)

Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекты № 0300000184№ 0300000184Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекты№ 0300000184 2016 йыл 4 февраль архивланған.№ 0300000184.

# Дзержинский һәйкәле (Өфө)
## Тарихы

Феликс Эдмундович Дзержинский һәйкәле 1987 йылда Өфөлә Башҡорт АССР-ы Дәүләт именлеге комитеты (КГБ) бинаһы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының прокуратура бинаһы) эргәһендә «Родина» кинотеатрының артындағы Дзержинский скверында ҡуйыла. Скульпторҙың авторы Ленинград рәссамы Альберт Серафимович Чаркин була. Скульптура Лнинградтағы «Монументскульптура» заводында бронзанан ҡойола, статуяның постаментының бейеклеге 3 метр, шымартылған карел гарнитынан эшләнгән. Һәйкәл ҡуйыу менән бер рәттән уның артына пирамидаль тирәктәр күсереп ултыртылған.
Дзержинский һәйкәле беренсе проектта (1986 йылда) йөҙө менән Чернышевский урамына, КГБ-ның алғы күтәрмәһе яғына юнәлгән була, әммә аҙаҡ, Өфөнөң баш арихитекторы Рихмуков Фәриттең ҡарары менән, уны Крупская урамына ҡарай әйләндереп ҡуялар. Өфөлә һәйкәлде асыу тантанаһында 1924 йылда Дзержинскийҙың үҙе менән осрашҡан ҡарт коммунистар Александр Ефремов һәм Николай Самоделкин ҡатнаша.
Һәйкәл халыҡ телендә «Тыуған илгә арты менән» тип йөрөтөлә, был исеме «Родина» кинотеатрының артында булыуы һәм уға арҡаһы менән тороуы менән бәйле.
# Суксанга (Кизьма ҡушылдығы)

Суксанга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кизьма йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Суксанга (Кизьма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029732
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002973
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0