yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гайдым Иван Яковлевич

Гайдым Иван Яковлевич (11 ноябрь 1916 йыл — 24 июнь 1944 йыл) — 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышында ҡатнашҡан, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, уҡсылар полкының рота командиры, капитан. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).

# Гайдым Иван Яковлевич
## Биографияһы

Иван Яковлевич Гайдым 1916 йылдың 11 ноябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Писаревка ауылында (хәҙер — Башҡортостандың Әлшәй районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Мәктәптең ете класын тамамлай, колхозда тракторист булып эшләй.
1936 йылда Гайдым Ҡыҙыл Армияға хеҙмәткә алына. Совет-фин һуғышында ҡатнаша. Запасҡа сыҡҡас, Минск ҡалаһында милиция органдарында эшләй.
1942 йылдың 12 ғинуарында Һарытау өлкәһенең Марксштадт районы хәрби комиссариаты тарафынан ҡабаттан армияға алына. Шул уҡ йылдың февраленән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1942 йылда Гайдым политсостав курсын, 1943 йылда — рота командирҙары курсын тамамлай. 1944 йылдың июненә гвардия капитаны Иван Гайдым 1-се Балтик буйы фронты 6-сы гвардия армияһы 71-се гвардия уҡсы дивизияһы 213-сө гвардия уҡсы полкы ротаһы менән командалыҡ итә. Белоруссия ССР-ын азат итеү өсөн барған һуғыштарҙа батырлыҡ күрһәтә.
1944 йылдың 22 июнендә Гайдым ротаһы Белоруссия ССР-ы Витебск өлкәһенең Шумилино ҡасабаһы эргәһендә һуғышта, дошмандың ике контратакаһын кире ҡағып, немец оборонаһын өҙә һәм Ильницы ауылын ала. 24 июндә рота Көнбайыш Двина йылғаһы аша сыға һәм уның көнбайыш ярында плацдармды яулап ала. Немец ғәскәрҙәре бер нисә тапҡыр контратакаға күтәрелә, ләкин, ҙур юғалтыуҙар кисереп, сигенергә мәжбүр була. Был көндәге һуғыштарҙың береһендә Гайдым һәләк була. Белоруссияның Витебск өлкәһе Бешенкович районы Загромадино ауылында ерләнгән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 22 июлендәге Указы менән, «рота менән оҫта командалыҡ иткәне һәм немец илбаҫарҙары менән һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн», гвардия капитаны Иван Гайдым үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» тигән юғары исемгә лайыҡ була. Шулай уҡ Ленин, Ҡыҙыл Йондоҙ һәм I дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, миҙалдар менән бүләкләнгән.

# Гайдым Иван Яковлевич
## Хәтер

* Иван Гайдым хөрмәтенә Әлшәй районының Раевка ҡасабаһында урам уның исеме менән аталған.

# Гайдым Иван Яковлевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы,
* Ленин ордены,
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* миҙалдар.
# Емех

Емех (Оло Емех) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шайтанка йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Емех
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004626
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200462
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡасим (исем)

Ҡасим — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла был исем бар.

# Ҡасим (исем)
## Этимологияһы

Ҡасим исеме ғәрәп теленән: 1) өләшеүсе; 2) ҡыҙыл төҫтә; матур, һылыу тигәнде аңлата.

# Ҡасим (исем)
## Күренекле шәхестәр

* Дәүләткилдеев Ҡасим Сәлиғәскәр улы (11 апрель 1887 йыл — 19 ғинуар 1947 йыл) — башҡорт совет рәссамы, 1937 йылдан СССР Художниктар союзы ағзаһы, башҡорт рәссам сәнғәтенә нигеҙ алыусы.
* Әхмәров Ҡасим Закир улы (7 ноябрь 1900 йыл — 11 февраль 1969 йыл) — башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы (1963), профессор (1965).
* Йәнекәев Ҡасим — хәрби эшмәкәр. Батша армияһы штабс-капитаны, Башҡорт армияһы подполковнигы (1918—1919), 4-се Башҡорт пехота полкының командиры.
* Фәттәхов Ҡасим Камал улы (21 ғинуар 1921 йыл — 5 май 1981 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1967—1981 йылдарҙа Краснокама районы «Красный Октябрь» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хухалығы хеҙмәткәре. Ленин (1976), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1981), «Почёт Билдәһе» (1973) һәм 3-сө дәрәжә Дан (1945) ордендары кавалеры.
* Йосопов Ҡасим Нәзиф улы (26 ноябрь 1935 йыл) — иҡтисадсы, иҡтисад фәндәре докторы (1985), профессор (1991), Рәсәйҙең атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006), БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1985), Татарстандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2008). Ғ.Рамаҙанов (2005), М. И. Тоҡомбәтов (2006) исемендәге премиялар лауреаты.
* Аҙнабаев Ҡасим Ҡотлобирҙе улы (24 октябрь 1905 йыл, Ырымбур губернаһы, Ырымбур өйәҙе Әхмәр ауылы (Ырымбур өлкәһе Яңы Сергеевка районы) — 21 ғинуар 1996 йыл, Өфө) — комсомол һәм партия органдары ветераны, журналист. 1957—1971 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәте редакцияһы мөдире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1965). Сәйәси золом ҡорбаны.
* Ҡасим Али (1475—1526) — фарсы рәссамы.

# Ҡасим (исем)
## Ауылдар

* Ҡасим (рус. Касимовка) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл.
* Ҡасим (элекке исеме — Ҡасим, Никольский) — Өфө районы Князев ауыл Советы составына ингән ҡасаба, 1988 йылда Өфө ҡалаһы составына индерелә.
# Үрге Ләмәҙ

Үрге Ләмәҙ (рус. Верхние Лемезы) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 141 кеше. Почта индексы — 453038, ОКАТО коды — 80203819009.
Ауыл янында Икен йылғаһы Ләмәҙегә ҡушыла. Йыраҡ түгел Айыукүл карст күле һәм Атыш шарлауығы урынлашҡан.

# Үрге Ләмәҙ
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 50 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Михайловка): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 56 км

# Үрге Ләмәҙ
## Урамдары

* башҡ. Йәштәр (урамы) — рус. Молодежная (улица)
* башҡ. Яр буйы (урамы) — рус. Набережная (улица)
* башҡ. Мәктәп (урамы) — рус. Школьная (улица)

# Үрге Ләмәҙ
## Тарихы

Урман-Көҙәй улусына шул уҡ исемле йылғаның үрге ағымында урынлашҡан Үрге Ләмәҙ ауылы ҡарай. Уның икенсе исеме Төрөкмән этнонимдан алынған. Урман-Көҙәй улусы Түбәһе (бүлексәһе) шулай аталған. 1795 йылда 57 кеше йәшәгән 12 йорттан торған. Был һандар уның яңыраҡ нигеҙ һалынған булыуын иҫбатлай. 1859 йылда Үрге Ләмәҙҙә 29 йортта 208 кеше йәшәгән, 1896 йылда — 64 йортта 344 кеше.
Ауылда мәсет, башланғыс дини мәктәп булған. XIX быуаттың 80-се йылдар аҙағында бында аҙыҡ-түлек кибетен асҡандар.
1843 йылда 153 кешегә 248 бот ужым һәм 24 бот яҙғы иген сәселгән.

# Үрге Ләмәҙ
## Видеофильмдар

* Аҫылма күпер Ләмәҙ ярҙарын тоташтырҙы. 2014 йылдың 22 апрелеYouTube сайтында Видео
* Үрге Ләмәҙ ауылында мемориаль таҡтаташ асыу. 30 май 2016 йыл

# Үрге Ләмәҙ
## Телевидениела

* 08 август 2018 йыл. Ләйсән Тимербулатова

# Үрге Ләмәҙ
## Сайтта

* 12 апрель 2013, Үрге Ләмәҙ ауылында яңы күпер төҙөләсәк

# Үрге Ләмәҙ
## Билдәле шәхестәр

* Әҙелшина Рәмзилә Мөхәмәт ҡыҙы (18.01.1933—13.07.2014), 1969—1995 йылдарҙа Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры актёры, 1970 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986).
# Ильзенбург (Гарц)

Ильзенбург (Гарц) (нем. Ilsenburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9734 кеше йәшәй. Майҙаны — 42,47 км². Диңгеҙ кимәленән 267 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38865–38871 һәм автомобиль коды — HZ (элек WR).
# Зеебург (Мансфельд)

Зеебург (Мансфельд) (нем. Seeburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан община.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 590 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,84 км². Диңгеҙ кимәленән 90 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6317 һәм автомобиль коды — MSH.
# Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге

Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге (рус. Словарь топонимов Башкирской АССР)— хәҙерге Башҡортостан Республикаһы биләмәһендәге топонимдар һүҙлеге, белешмә китап. Төҙөүселәре: А. Ә. Камалов, Р. З. Шәкүров, 3. Ғ. Ураҡсин, М. Ф. Хисмәтов. Китап тәүге тапҡыр 1980 йылда Өфөлә Башҡортостан китап нәшриәтендә рус телендә донъя күрә.
Китап 2002 йылда «Словарь топонимов Республики Башкортостан» («Башҡортостан Республикаһы топонимдары һүҙлеге») исеме менән яңынан баҫтырыла.

# Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге
## Төп өлөш

Китап А.Ә.Камалов яҙған инеш һүҙ менән асыла. Автор унда был һүҙлек менән ҡулланыу тәртибен, уның төҙөлөшөн аңлата.
Топонимдарға аңлатмаларҙы А. Ә. Камалов ( а, б, в, г, ғ, д, з, е, ж, з, и, й, к, ҡ, л хәрефтәренә башланған атамалар); Р. З. Шәкүров ( н, о, ө, п, р, с, ҫ, т, у, у, ф, х, Һ, ц, ч хәрефтәренә башланған); ( м, ш, щ хәрефтәренә башланған); М. Ф. Хисмәтов ( ы, э, э, ю, я хәрефтәренә башланған) яҙған.
«Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге» лингвистар, тарихсылар һәм башҡа Башҡортостан топонимияһы,географияһы һәм тарихы менән ҡыҙыҡһыныусыларға тәғәйенләнгән. Ул бер нисә йыл барышында мөхәрририәт һәм нәшриәт, дәүләт реестр хеҙмәте, эске эштәр министрлығының миграция бүлектәре, ауыл советы хеҙмәткәрҙәре өсөн ғәмәли белешмә ролен үтәй.
Һүҙлектә төрлө атамаларҙың килеп сығышы, төбәк тарихы һәм хәҙергеһе тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт бирелә.
# Ялпач

Ялпач — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немыд йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ялпач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006246
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100624
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Түбәнге Печеньга (Кубена ҡушылдығы)

Түбәнге Печеньга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының уң ярына тамағынан 237 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Түбәнге Печеньга (Кубена ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005412
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000541
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Польта

Польта — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының һул ярына тамағынан 278 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Польта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034480
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203448
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лек-Нядэйта

Лёк-Нядэйта — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Лек-Нядэйта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007041
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башҡортостан Республикаһының Иҡтисади үҫеш министрлығы

Башҡортостан Республикаһының Иҡтисади үҫеш министырлығы — иҡтисад, инвестиция һәм тышҡы иҡтисад эшмәкәрлеген координациялау һәм формалаштырыу, тармаҡ-ара координациялауҙы, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм булышлыҡ итеү өлкәһендә планлаштырыу һәм функциональ көйләү, төбәк-ара бәйләнештәрҙе үҫтереү өлкәһендә дәүләт идараһын тормошҡа ашырыусы Республика башҡарма власть органы.
Адресы: 450101, Өфө, Туҡай урамы, 46

# Башҡортостан Республикаһының Иҡтисади үҫеш министрлығы
## Эшмәкәрлеге

Башҡортостан Республикаһы Иҡтисади үҫеш министырлығы, республикала социаль-иҡтисади процестарҙы күҙаллау һәм мониторингты тормошҡа ашыра, социаль-иҡтисади үҫештең, шул иҫәптән кесе һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен билдәләй, Башҡортостан Республикаһының тотороҡло үҫешен һәм баланслы, комплекслы, һөҙөмтәле эшмәкәрлеген тәьмин итеүсе иҡтисадты дәүләт көйләүенең төп йүнәлештәрен һәм сараларын булдыра.
Министрлыҡҡа Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади хәле тураһында йыллыҡ һәм ағымдағы доклад яһау, Башҡортостан Республикаһы Президентының Дәүләт Йыйылышы — Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтайына, Министрлыҡ компетенцияһына ҡараған мәсьәләләр өлөшөндә, йыллыҡ мөрәжәғәтнамә проектын әҙерләүҙә ҡатнашыу, Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫешен ҡыҫҡа ваҡытлы, уртаса һәм оҙайлы күҙаллауҙы булдырыу һәм уны тормошҡа ашырыу, Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫешен күҙаллауҙы эшләүҙә ҡатнашыусы республика башҡарма власть органдары, ойошмалары һәм башҡа субъекттары эшмәкәрлегенә методик етәкселек һәм координациялау бурысы йөкмәтелә.
Министрлыҡ тарафынан эшләнгән: Башҡортостан Республикаһының 2013 йылға һәм 2015 йылға тиклемге осорға социаль-иҡтисади үҫешен күҙаллау, 2012 йыл өсөн Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫешенең йыллыҡ ҡыҫҡаса йомғағы.

# Башҡортостан Республикаһының Иҡтисади үҫеш министрлығы
## Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министрҙары

* Новиков, Сергей Владимирович 20.07.2015 й. алып
* Васильев Александр Юрьевич
* Маврин Евгений Викторович
* Марьин Александр Владимирович ; 2012 йылдан .2013 йылдың 12 нлябренә тиклем.
* Балабанов Владимир Александрович (2010-2011)
# Динозерка

Динозерка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тылуга йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9,200 км.

# Динозерка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053588
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005358
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1717 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1717 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1717 MDCCXVII |
| Юлиан стилендә | 1716—1717 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2469—2470 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7225—7226 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5477—5478 ה'תע"ז — ה'תע"ח |
| Мосолман календары | 1129—1130 |
| Боронғо әрмән календары | 1166 ԹՎ ՌՃԿԶ |
| Ҡытай календары | 4413—4414 丙申—丁酉 красная обезьяна — красная курица |
| Эфиопа календары | 1709—1710 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1773—1774 |
| - Шака самват | 1639—1640 |
| - Кали-юга | 4818—4819 |
| Иран календары | 1095—1096 |
1717 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Ҡарайылға (Һаҡмар ҡушылдығы)

Ҡарайылға — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һаҡмар йылғаһының уң ярына тамағынан 210 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Йылға башының географик координаталары 51°56′33″ с. ш. 56°23′34″ в. д.HGЯO
Йылға тамағының географик координаталары 51°50′46″ с. ш. 56°20′11″ в. д.HGЯO

# Ҡарайылға (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Урал бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы, Оло Эйек йылғаһы ҡойғандан алып йылға тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006411
- Гидрологик өйрәнеү (гө) буйынса код — 112200641
- Бассейн коды — 12.01.00.007
- Гө буйынса томы — 12
- Гө буйынса сығарылыш — 2

# Ҡарайылға (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре
### Ҡушылдыҡтары (тамағынан км алыҫлыҡта)

- 1,8 км: Туйымбәт йылғаһы (пр.)
# Октябрь исемендәге парк (Дондағы Ростов)

Октябрь исемендәге парк — Рәсәйҙең Дондағы Ростов ҡалаһында, Октябрь районында урынлашҡан мәҙәниәт һәм ял паркы.

# Октябрь исемендәге парк (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Октябрь исемендәге паркка 1971 йылда Темерник йылғаһы ярында 7,2 гектар майҙанда нигеҙ һалына. Парк территорияһында йүгереү өсөн юлдар, урам тренажерҙары, өҫтәл теннисы өсөн майҙансыҡтар, шулай уҡ спорттың төрлө төрҙәре, шул иҫәптән баскетбол, футбол йәки волейбол менән шөғөлләнеү өсөн урындар бар. 2013 йылда парктың урта өлөшөндә урынлашҡан канализация линияһының ике тармағынынң авария торошо мәсьәләһе хәл ителергә тейеш була. Тап улар территорияла насар еҫ таралыу һәм санитар бысраныу сәбәбе булып тора. Шул уҡ йылдың йәйендә торбалар һалыу буйынса эш башланырға тейеш була. 56-сы армия урамы яғынан парктың төп инеү урынындағы баҫҡыстар реконструкциялана. Яҙғы осорҙа Октябрь исемендәге парк территорияһында 40-ҡа яҡын ағас, шул иҫәптән миләш, сирень, шыршы, ҡорос ағастары ултыртыла.
Октябрь исемендәге паркта мәҙәни саралар үткәреү, Рәсәй Флагы көнөн, Рәсәй көнө, Еңеү көнөн, Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөн һәм башҡа бик күп байрамдарҙы уҙғарыу майҙаны булып тора. Ҡышҡыһын бында балалар өсөн Яңы йыл байрамдары үткәрелә.
# Бойондороҡһоҙлоҡ паркы (Шымкент)

Бойондороҡһоҙлоҡ паркы (ҡаҙаҡ.іююabaїy, Täuelsızdık saiabağy) — Ҡаҙағстандың Шымкент ҡалаһындағы ҡала паркы.
Бойондороҡһоҙлоҡ көнөнөң 20 йыллығы хөрмәтенә 2011 йылдың октябрендә асыла. Паркка үҙәк инеү урыны арка менән биҙәлгән, ә биләмә эсендә йырлаусы фонтан, күп һанлы сәскәләр, улар өсөн Нидерландтан килтерелгән үҫемлектәр урынлашҡан.
Үҙәктә Ҡаҙағстан республикаһы территорияһында йәшәгән 137 милләтте кәүҙәләндергән 137 металл элементтан барлыҡҡа килгән Ҡаҙағстандың берҙәмлеген сағылдырған Алтын Шанырак һәйкәле урынлашҡан.
Паркта бейеклеге 50 метр булған ҙур флагшоп урынлашҡан. Ҙур тимер йәйәүлеләр күпере паркты Ордабаси майҙаны менән тоташтыра. Был ҡаланың тарихи үткәненән хәҙерге тарихына күсеүҙе символлаштыра.

# Бойондороҡһоҙлоҡ паркы (Шымкент)
## Тарихы

Бойондороҡһоҙлоҡ паркы — хәҙерге заманда төҙөлгән иҫтәлекле урын. Шимкент ҡалаһының ысын ғорурлығы.
Ҡала паркын асыу тантанаһы 2011 йылда Ҡаҙағстан Республикаһы Президенты Нурсолтан Назарбаев ҡатнашлығында ил бойондороҡһоҙлоғоноң 20 йыллығы хөрмәтенә үткәрелә. Яңы парк ҡаланың ғына түгел, тотош райондың ысын биҙәлешенә әүерелгән. Парк Шимкенттың тарихи үҙәгендә урынлашҡан.
Шымкентта Бойондороҡһоҙлоҡ паркын булдырыуға ҙур аҡса тотонола. Аҡсаның яртыһын дәүләт, тағы яртыһын тыуған ҡалаһының тышҡы торошон яҡшыртыу менән ҡыҙыҡһынған урындағы бизнесмендар бүлгән. Парктың дөйөм майҙаны 82 мең квадрат метр тәшкил итә. Ҡала паркына үҙәк инеү урыны арка менән биҙәлгән.
# Кесе Зонд утрауҙары

Кесе Зонд утрауҙары (индон. Kepalauan Nusa Tenggara, порт. Pequenas Ilhas da Sonda) — Малай архипелагы составында утрауҙар төркөмө. Оло Зонд утраҙары менән бергә Зонд архипелагын барлыҡҡа килтерә.

# Кесе Зонд утрауҙары
## Географияһы

Кесе Зонд утрауҙары Яванан көнсығышҡа табан урынлашҡан алты ҙур һәм күп һанлы бәләкәй утрауҙарҙан тора. Уларҙың дөйөм майҙаны 87 мең км², ә халҡы — 14 миллион кеше (2010) тәшкил итә. Иң ҙур утрауҙары (көнбайыштан көнсығышҡа табан) — Бали, Ломбок, Сумбава, Флорес һәм Тимор. Флорестан көньяҡҡа табан Сумба утрауы урынлашҡан.
Кесе Зонд утрауҙары вулкан сығышлы, шунлыҡтан уларҙың ландшафты бигерәк таулы. Ломбок утрауындағы Ринджани тауы — архипелагтың иң юғары нөктәһебулып тора, уның бейеклеге 3726 метр тәшкил итә.
Бали һәм Ломбок араһында Уоллес һыҙығы урынлашҡан, ул Азия һәм Австралия ҡитғаһы араһындағы сикте барлыҡҡа килтерә. Комодо утрауы үҙенең комодо варандары менән билдәле, улар тәңкәлеләр отрядның иң эре төрө булып тора. Флорес утрауында кешеләрҙең бәләкәй буйлы төрөнөң ҡалдыҡтары табылған, утрауға арнап был төр флорес кешеһе тип аталған.

# Кесе Зонд утрауҙары
## Административ бүленеше

Кесе Зонд утрауҙарының ҙур өлөшө Индонезия составына керә. Тимор утрауының көнсығыш өлөшөндә Көнсығыш Тимор дәүләте урынлашҡан. Утрауҙарҙың Индонезия территорияһы өс провинцияға бүленә: Бали, Көнбайыш Кесе Зонд утрауҙары һәм Көнсығыш Кесе Зонд утрауҙары:
* Көнсығыш Тимор — 15 007 км², 1 066 409 кеше (2010)
* Индонезия — 73 070 км², 13 074 796 кеше (2010)
** Бали — 5 780 км², 3 890 757 кеше
** Көнбайыш Кесе Зонд утрауҙары — 18 572 км², 4 500 212 кеше
** Көнсығыш Кесе Зонд утрауҙары — 48 718 км², 4 683 827 кеше

# Кесе Зонд утрауҙары
## Иҡтисады

Ауыл хужалығы продукцияһынан утрауҙарҙа бигерәктә дөгө һәм кофе яҡшы үҫә. Нефть, тимер, марганец һәм баҡыр ятҡылыҡтары бар.
# Пиксанка

Пиксанка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уза (Старая арна) йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пиксанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035826
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003582
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кроствиц

Кроствиц (нем. Crostwitz<br />Chroscicy) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1069 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,32 км². Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1920 һәм автомобиль коды BZ.
# Солтан (мәғәнәләр)

Солтан — мосолман илдәрендә монарх.

# Солтан (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Солтан — мосолман илдәрендә монарх.
* Солтан (исем) — антропоним.
* Солтан (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл.