yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Худяков Александр Алексеевич

Худяков Александр Алексеевич (18 апрель 1906 йыл — 6 апрель 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, танк батальонының механик-водителе, гвардия старшинаһы. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).

# Худяков Александр Алексеевич
## Биографияһы

Худяков Александр Алексеевич 1906 йылдың 18 апрелендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы) Нөгөш ауылында тыуған. Рус. Мәктәптең 7 класын тамамлаған.
Йорт хужалығында, 1930 йылдан алып колхозда эшләй, 1936 йылдан — Мәскәү Үҙәк аэродромы ашханаһы мөдире.
1941 йылдың июлендә Мәскәү өлкәһенең Ухтомск райвоенкоматы тарафынан Ҡыҙыл Армияға алына.
2-се танк батальонында танк механик-водителе булып хеҙмәт итә (45-се гвардия танк бригадаһы, 11-се гвардия танк корпусы, 1-се гвардия танк армияһы, 1-се Украина фронты).
1944 йылдың 6 апрелендә һәләк була. Тернополь өлкәһенең Кашпиловцы ауылында ерләнгән.
1944 йылдың 26 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән гвардия старшинаһы Худяков Александр Алексеевич күрһәткән батырлығы һәм командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне өсөн үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.

# Худяков Александр Алексеевич
## Батырлығы

Гвардия старшинаһы А. А. Худяков Днестр менән Прут йылғалары аша сыҡҡан һәм Черновцы ҡалаһын азат иткән саҡта батырлыҡ күрһәтә.
А. А. Худяковтың бүләкләү битенән: «1944 йылдың 25 мартында дошманды эҙәрлекләп, батальон Днестр йылғаһына барып сыға. Беренсе булып йылғаға гвардия старшинаһы Худяковтың танкы барып етә һәм кисеү өсөн һуғышҡа инә. Экипаж алышта 1 пушка, 3 миномет, 6 автомашина һәм 30 яҡын автоматсыларҙы юҡ итә. Иптәш Худяков беренсе булып Днестр аша сыға һәм йылғаның уң ярында плацдармға эйә булыу өсөн алышҡа инә, уның һөҙөмтәһендә ул 2 танк, 3 автомашина һәм яҡынса 60 дошман автоматсыларын ҡыйрата…
Батальон һөжүменең уңышын үҫтереү өсөн иптәш Худяков 1944 йылдың 28 мартында беренсе булып Прут йылғаһы аша сыға һәм Черновцы ҡалаһы өсөн алышҡа инә. Был алышта иптәш Худяков үҙенең экипажы менән 2 миномет, 5 пулемёт һәм 20 тиклем автоматсыларҙы ҡыра. 1944 йылдың 29 мартында беренсе булып Черновцы ҡалаһына бәреп инә. Черновцы ҡалаһын алған саҡта Худяков үҙегенә 2 пушка, танк, 4 пулемёт һәм 45 тиклем гитлеровсыларҙы юҡ итә...».

# Худяков Александр Алексеевич
## Хәтер

Геройҙың исеме Силәбе өлкәһенең Нязепетровск ҡалаһында һәм Черновцы ҡалаһында урамдарға бирелгән һәм мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған.

# Худяков Александр Алексеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройының "Алтын йондоҙ " миҙалы (26.04.1944);
* Ленин ордены (26.04.1944);
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (02.01.1944).
# Билли Айлиш

Би́лли А́йлиш Па́йрат Бэрд О’Ко́ннелл (ингл. Billie Eilish Pirate Baird O'Connell; 18 декабрь 2001 йыл) — АҠШ йырсыһы һәм йырҙар авторы. 2016 йылда SoundCloud-та баҫтырылған «Ocean Eyes» дебют синглы арҡаһында билдәлелек яулай.
2019 йылда уның When We All Fall Asleep, Where Do We Go? дебют альбомы Американың (Billboard 200) һәм Британияның (UK Albums Chart) хит-парадын етәкләй, ә «Bad Guy» синглы Billboard Hot 100 исемлегендә (АҠШ) беренсе урынға сыға. Ул йырсының беренсе чарттопперы була, ә Айлиш үҙе, был ҡаҙаныштары арҡаһында, Hot 100 исемлеге башында торған XXI быуатта тыуған беренсе кеше .
2020 йылда Айлиш Грэмми музыкаль премияһының бөтә дүрт төп номинацияһында (Йыл йыры, Альбом йылы, Яҙыу йыры һәм Яңы яҡшы башҡарыусы) еңеп, конкурстың триумфаторы була. Һөҙөмтәлә ул 1981 йылдан һуң (һәм тарихта Кристофер Кросстан һуң икенсе) бөтә дүрт төп йыл наградаһын алған тәүге йырсы.

# Билли Айлиш
## Бала сағы

Айлиш Мэгги Бэрд һәм Патрик О’Коннелл ғаиләһендә, Хайленд-Парке, Лос-Анджелес-та тыуған. Уның ата-әсәһе күңел асыу индустрияһында эшләй. Айлиштың ата-әсәһенең тамырҙары Ирландия һәм Шотландияға барып тоташа. Ул өйҙә генә уҡый һәм 8 йәшендә Лос-Анджелес балалар хорында йырлай башлай. 11 йәштән Айлиш , өлкән ағаһы Финнеасҡа (1997 тыуған) эйәреп, йырҙар яҙа башлай, уҡ ваҡытта ағаһының үҙ төркөмө булған.
Билли Айлиш Туретта синдромы менән ауырый. Диагноз бәләкәй саҡта ҡуйыла, тик һуңғы ваҡытҡа тиклем йырсы быны белдермәҫкә тырыша.

# Билли Айлиш
## Дискографияһы

* When We Asleep All Fall, Where Do We Go? (2019)
* Happier Than Ever (2021)
* Hit Me Hard and Soft (2024)SmallText(with Staples Vince)

# Билли Айлиш
## Турҙары
### Хэдлайнинг

* Don ' t At Tour Me Smile (2018)
* By 1 1 Tour (2018—2019)
* When We World All Tour Asleep Fall (2019)
* We Go Where Do? World Tour (2020)
# Спешкова

Спешкова — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Очер йылғаһының һул ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Спешкова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014417
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101441
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сүл боросо

?Сүл боросо :
Зәһәр сүл боросо — типовой вид рода Очиток. Общий вид цветущего растения. Исландия :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Камнеломкоцветные |
| Ғаилә: | Һутлыҡайҙар |
| Суб-ғаилә: | Sedoideae |
| Триба: | Sedeae |
| Суб-триба: | Sedinae |
| Ырыу: | Сүл боросо |
Латинса исеме :
Sedum L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 24103 NCBI 3784 |
Сүл боросо(урыҫ. Очиток) (лат. Sédum ácre) — ике өйлөләр ғаиләһенә ингән йыуан итләс һабаҡлы, һутлы япраҡлы, ҡыҙыл йәки аҡ сәскәле ағыулы үҫемлек; шәкәрлелеге 114кг/га

# Сүл боросо
## Таралышы

Евразила, Африкала, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала таралған. Туғайлыҡтарҙы, ҡоро битләүҙәрҙе үҙ итә.

# Сүл боросо
## Төрҙәре

Барлығы 54 төрөбилдәле:
| Sedum acre L. typus — Очиток едкий Sedum album L. — Очиток белый Sedum alpestre Vill. Sedum amplexicaule DC. Sedum anglicum Huds. Sedum atratum L. — Очиток черноватый Sedum brevifolium DC. — Очиток коротколистный Sedum bulbiferum Makino Sedum cockerellii Britton Sedum compressum Rose — Очиток сжатый Sedum dasyphyllum L. Sedum dendroideum DC. Sedum diffusum S.Watson Sedum divergens S.Watson Sedum ebracteatum DC. Sedum forsterianum Sm. Sedum gattefossei Batt. & Jahand. Sedum gracile C.A.Mey. — Очиток тонкий Sedum greggii Hemsl. — Очиток Грегга Sedum havardii Rose Sedum hemsleyanum Rose Sedum hirsutum All. — Очиток волосистый Sedum hispanicum L. — Очиток испанский Sedum lanceolatum Torr. Sedum leblancei Raym.-Hamet Sedum lineare Thunb. — Очиток линейный | Sedum magellense Ten. Sedum makinoi Maxim. Sedum moranense Kunth — Очиток моранский Sedum multiceps Coss. & Durieu Sedum napiferum Peyr. Sedum nevii A.Gray Sedum nuttallii Torr. & E.James ex Eaton Sedum ochroleucum Chaix Sedum oregonense (S.Watson) M.Peck — Очиток орегонский Sedum pachyphyllum Rose — Очиток толстолистный Sedum palmeri S.Watson — Очиток Пальмера Sedum parvum Hemsl. Sedum rubens L. Sedum rupestre L. — Очиток скальный Sedum rupicola G.N.Jones Sedum sarmentosum Bunge Sedum sediforme (Jacq.) Pau — Очиток седолистный Sedum sexangulare L. — Очиток шестирядный, йәки Очиток шестиугольный Sedum spathulifolium Hook. — Очиток лопатчатолистный Sedum stahlii Solms — Очиток Сталя Sedum stenopetalum Pursh — Очиток узколистный Ҡалып:Нет АИ 2 Sedum subtile Miq. Sedum ternatum Michx. Sedum urvillei DC. Sedum villosum L. Sedum woodwardii N.E.Br. |
# Ғәлиев Ғәлиб Барый улы

Ғәлиев Ғәлиб Барый улы (20 ғинуар 1947 йыл) — ғалим-инженер, физика-математика фәндәре докторы, профессор. Фән ойошмалары федераль агентлығының Электроника институты лабораторияһы мөдире.

# Ғәлиев Ғәлиб Барый улы
## Биографияһы

Ғәлиб Барый улы Ғәлиев 1947 йылдың 20 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ахун ауылында тыуған. 1966 йылда урындағы урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Мәскәү электрон техника институтына уҡырға инә, 1973 йылда уны тамамлай.

# Ғәлиев Ғәлиб Барый улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Молекуляр эпитаксия, квант физикаһы.

# Ғәлиев Ғәлиб Барый улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* «Полупроводниковая наногетероструктура inalas/ingaas с метаморфным буфером» (патент)
# Лутыев Лутфир Лутый улы

Лутыев Лутфир Лутый улы рус. Лутыев Лутфир Лутыевич; (18 март 1924 йыл — 2008 йыл), педагог, мәғариф эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы, Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм III дәрәжә Дан ордендары кавалеры.

# Лутыев Лутфир Лутый улы
## Биографияһынан

Лутфир Лутый улы Лутыев Кушнаренко районында 1924 йылдың 18 мартында тыуған.
1965—1985 йылдарҙа Кушнаренко ауылындағы 2-се урта мәктәп уҡытыусыһы һәм директоры. 70 тәжрибәле, мәғлүмәтле педагогы, 1400-ҙән ашыу уҡыусы белем алған 2-се мәктәбенең етәксеһе булып эшләй. Уның тырышлығы менән мәктәп районда беренсе булып уҡытыуҙың кабинет системаһына күсә, был уҡытыу-тәрбиә биреү эшмәкәрлеген яҡшыртырға мөмкинлек бирә.
"Райондың халыҡ мәғарифын үҫтереүгә күп йылдар дауамында уҡыусыларға белем биреү һәм тәрбиә эшенең заманса форма һәм ысулдарын ҡулланыу буйынса нигеҙ булып торған 1-се һәм 2-се мәктәптәрҙең директоры булып эшләгән Лутфир Лутый улы Лутыев ҙур өлөш индерҙе. Ил алдындағы ҙур хеҙмәттәре өсөн Л. Л . Лутыев Дан ордены, II дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены, миҙалдар менән бүләкләнгән. Уға "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы" тигән маҡтаулы исеме бирелгән", - тип яҙылған уның тураһында район сайтында.

# Лутыев Лутфир Лутый улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дан ордены
* II дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены
* РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
# Якаб-Хедь

Якаб-Хедь (Якабхедь; мадьярса Jakab-hegy — «Иаков тауы») — Көньяҡ Венгрияның Мечек һыртының көнбайышындағы иң бейек тауы. Бейеклеге 602 м.

# Якаб-Хедь
## Географияһы

Якаб-Хедь тауы Печ ҡалаһының төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Ул Урта дунай уйһыулығы өҫтөнән ҡалҡып күренә. Аяҙ көндө Якаб-Хедь тауынан Көнсығыш Мечектың 682 метр тәшкил иткән иң бейек Зенгё нөктәһен күрергә була.

# Якаб-Хедь
## Геологияһы

Тау палеозой эраһында барлыҡҡа килгән һәм пермь ҡомлоғонан ойошҡан. Эрозия тәьҫире һөҙөмтәһендә бер нисә ҡая ҡоролмаһы барлыҡҡа килгән, атап әйткәндә, «Бабаш Серкёвек» («Кешегә оҡшаған таштар рәте») һәм «Жонгоркё» («Жонгор ташы»).
Якаб-Хедтә Венгрияның берҙән-бер ҙур урана ятҡылығы урынлашҡан. Уны сығарыу Совет Социалистик Республикалар Союзы ярҙамында 1950-се йылдарҙа башланған. Таҙартылған уран использовался 1982 йылдан Пакш АЭС-ын (атом электростанцияһын) эксплуатациялау өсөн файҙаланылған. Һалҡын һуғыштың тамамланыу осоронда уран сығарыуҙың ҡиммәткә төшөүе һәм хаҡтарҙың арзанайыуы арҡаһында 1990-сы йылдарҙа шахталар ябылған.

# Якаб-Хедь
## Тарихы

Борон замандарҙан уҡ тауҙа кешеләр йәшәгән. Тимер быуаты осоронда тауҙа Гальштат культураһы һәм кельттарҙың мөһим оппидумы һәм сәйәси үҙәгенә әйләнгән ҙур форт ҡоролған. Римлеләр баҫып алғандан һуң, форт ташландыҡ хәлгә килгән, ләкин уның ҡәлғә нығытмалары ҡалдыҡтары әлегә тиклем беленеп тора.
Урта быуаттарҙа ташландыҡ ҡәлғә уртаһында ҙур булмаған ауыл барлыҡҡа килгән. Уны ҡурсалаусы кеше Иаков Зеведеев йәғни Изге Иаков булған — тауҙың исеме шуға бәйле бирелгән. 1225 йылда тауҙа Паулиндар ордены монастырына нигеҙ һалынған, ул Венгрияны төрөктәр оккупациялағанға саҡлы эшләгән. 1736 йылда ул яңыртып төҙөлгән, ләкин 1828 йылда уны бөтөргәндәр, һәм шунан бирлпе ул ташландыҡ көйө тора. Беҙҙең көндәргәсә тик емереклектәре генә һаҡланып ҡалған.
# Оло Паета-Яха

Оло Паёта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Паета-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Оло Паета-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036842
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303684
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мәжлес йыры (йыр)

«Мәжлес йыры» — башҡорт халыҡ йыры.

# Мәжлес йыры (йыр)
## Йырҙың тексы

Өҫтәл дә аҫҡайҙары шул дүртәр ҙә аяҡ, Өҫтәл дә өҫкәйҙәре шул тулы ла сынаяҡ, Һай кем, тулы ла сынаяҡ. Беҙҙең дә былай гөрләшеп ултырғанды шул Белә лә микән, күрә лә микән, Ишетә лә микән, тимен мин, күрше тирә-яҡ. Эсеп тә ебәр ҡымыҙҙың да шул һалҡынын, Бәлки ҙә баҫылыр йөрәгең шул ялҡыны.
Көрәгәкәйенә лә шул ҡымыҙҙы тултырып, Ултырған да тирмә тигәненең шул эсенә, Һай кем, тирмә тигәненең эсенә, Моңло ғына, һарҡыу ҙа итеп йырлап шул, Барына хуш булып, хужаға дуҫ булып, Хужа ла ҡәҙерле, тимен мин, ҡунағын эсерә. Эсеп тә ебәр туҫтаҡты ла шул тултырып, Асылмаҫмы күңелдәр бергәләп ултырып.
Оҙон йырҙар төркөмөнә ҡарай. Оҙон, архаик төҙөлөшлө көйгә нигеҙләнгән. Текст стандарт структуралы лаконик көйгә йырлана.
Йыр фәлсәфәүи-эпик характерҙа.
«Мәжлес йыры» йырында халыҡ аҡылы, киләсәккә ышаныс мотивтары асыҡ сағыла. Йыр кешене ҡыйыу һә түҙемле, тыйнаҡ һәм намыҫлы булырға, дуҫтарға һөйөү менән ҡарарға өйрәтә. Тулы драматизм һәм хистәр сафлығы хас был йырға.
Ҡунаҡта, байрам табынында, туйҙа барлыҡ хистәр, ҡотлауҙар, үҙ-ара маҡтау һүҙҙәре фәҡәт йыр формаһында бирелер булған. Йыр борон-борондан бындай осрашыуҙарҙың йөҙөк ҡашы — биҙәге булған, һәр ҡунаҡ хужаға хөрмәт йөҙөнән ниндәй ҙә булһа бер йыр йырлауҙы үҙенең намыҫ эше тип ҡараған. Мәжлес йырҙары, нигеҙҙә, яңғыҙ башҡарыла, ҡара-ҡаршы йырлау формалары ла осрай — бында туғандарҙың бер төркөмө икенсе төркөмгә мөрәжәғәт итә. Был жанрға бәйле бихисап традицион текстар көн итә.
«Мәжлес йыры» башҡорт халыҡ йырҙарының тормош-көнкүреш йырҙар төркөмөнә инә. Был төркөм йырҙары ауыр тормош шарттарында ла халыҡ күңеленең оптимистик асылын сағылдыра. Уйын-көлкө, һый-хөрмәт, ҡунаҡ-төшөм тураһындағы йырҙар, һис шикһеҙ, донъянан төңөлмәгән, киләсәккә ышаныс менән ҡараған һәм үҙендә ҙур рухи көс барлығын тойған халыҡ күңелендә генә тыуырға мөмкин. «Мәжлес йыры» — бының асыҡ үрнәге.
# Майпан-Ех

Майпан-Ех — Рәсәйҙәге йылға, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ендырь йылғаһының һул ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Майпан-Ех
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019009
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301900
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Травянка (Волонга ҡушылдығы)

Травянка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Волонга йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Травянка (Волонга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054912
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005491
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шайтанка (Лобва ҡушылдығы)

Шайтанка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобва йылғаһының һул ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шайтанка (Лобва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011062
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201106
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сатый ауыл Советы (Миәкә районы)

Сатый ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге— Сатый ауылы.

# Сатый ауыл Советы (Миәкә районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Сатый ауыл Советы (Миәкә районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Сатый ҡурғаны — Сатый ауылынан 3 км өҫтәрәк, Уяҙы йылғаһының уң яҡ ярында, ҙур булмаған ҡалҡыулыҡта, йәйге ферма ҡаршыһында урынлашҡан.
# Ҡондоҙло (Шаҙы ҡушылдығы)

Ҡондоҙло йылғаһы — Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы Оло Шаҙы ауылы биләмәһендә аҡҡан бәләкәй йылға. Заманында мул һыулы йылға булған. Унда ҡондоҙҙар бик күпләп үрсегән.

# Ҡондоҙло (Шаҙы ҡушылдығы)
## Географияһы

Йылғаның башы Оло Шаҙы ауылының көнсығыш өлөшөнән, йәғни Иштебай ауылы яғынан баш ала. Ул ауыл ситенән, тау-таш араһынан ағып сығып ауыл эсенә инә һәм Шаҙы йылғаһына ҡоя. Ҡондоҙло йылғаһының башы «Сәй һыуы» шишмәһенән башлана. Шишмәнең һыуы тәмле булғанға күрә элек ауыл халҡы был шишмәгә сәйгә һыу алырға йөрөгән. Йылға тиҙ ағышлы, бормаланып аға. Ҡондоҙло йылғаһының оҙонлоғо 4,3 км. Йылғаның киңлеге 3 метрҙан 5 метрға тиклем. Урыны менән 8 метрға еткән урындары ла бар. Йылғаның төбө тигеҙһеҙ. Шаҙы йылғаһының һул яҡ ҡушылдығы. Шаҙы йылғаһы ауыл уртаһынан аҡҡан йылға. «Ҡондоҙло» йылғаһы уртаса һыулы. Башлыса ҡар һыуҙары менән, шулай уҡ ер аҫты һәм ямғыр һыуҙары менән туйына. Ҡыш көнө туңмай.

# Ҡондоҙло (Шаҙы ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Ҡондоҙло йылғаһының исеме «ҡондоҙ» (бобр) һүҙенән алынған. Элек был йылғала ҡондоҙҙар күп булған, шуға күрә лә ауыл халҡы уны «Ҡондоҙло» тип атаған.

# Ҡондоҙло (Шаҙы ҡушылдығы)
## Тәбиғәт

Ҡондоҙло йылғаһында бәрҙе, шамбы балыҡтары, ер-һыу аҫты йәнлектәре ҡондоҙ, ҡыҫалалар булған. Әммә 1954 йылда нефть скважинаһын быраулау сәбәпле күп балыҡтар, йәнлектәр юғалған. Әлеге ваҡытта балыҡтар бар, әммә аҙ. Йылға ярҙарында һаҙлыҡлы урындарҙа тәлмәрйен, йыландар күрергә мөмкин. Һыу үҫемлектәре һай һыулы урындарҙа үҫә. «Ҡондоҙло» йылғаһының ярҙарында бөтнөк, ҡамыш, тал ағастары үҫә.
# Оло Якла

Оло Якла — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Барыш йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Оло Якла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037415
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003741
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кукуруз (ырыу)

?Кукуруз :
Кукуруз (Zea mays) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡыяҡлы үҫемлектәр |
| Ғаилә: | Ҡыяҡлылар |
| Ырыу: | Кукуруз |
Латинса исеме :
Zea L., 1753 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 42268 NCBI 4575 |
Кукуруз (рус. Кукуру́за, лат. Zea) — ҡыяҡлылыар (Poaceae) ғаиләһенән бер йыллыҡ үлән үҫемлек. Бейеклеге 2-3 м-ға етергә мөмкин. Август айында һары сәскә ата, емеше сентябрь-октябрҙа өлгөрә.

# Кукуруз (ырыу)
## Таралыуы

Кукуруздың тыуған иле — Мексика. Бөтә илдәрҙә сәсеп үҫтерелә.
* Кукуруз (Zea mays) «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887 китабынан ботаник иллюстрация
# Сольпа ( Иванцовка ҡушылдығы)

Сольпа — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иванцовка йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сольпа ( Иванцовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031495
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103149
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡасим Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт интернат-гимназияһы

Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт гимназия-интернаты (РХГИ ) — белем һәм тәрбиә биреүҙә милли-региональ компонентты эсенә алған дөйөм (урта) белем биреү учреждениеһы.

# Ҡасим Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт интернат-гимназияһы
## Тарих

1961 йылда халыҡ мәғарифы министры Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы башланғысы менән асыла.
1965 йылда БАССР Министрҙар Советы ҡарары буйынса урта һынлы сәнғәт мәктәп-интернаты тип үҙгәртелә (РСХШИ).
1994 йылда Башҡортостан Министрҙар Советы 19.08.94 №293 күрһәтмәһе буйынса, башҡорт һынлы сәнғәтенә нигеҙ һалыусы хөрмәтенә, Дәүләткилдеев исеме бирелә.

# Ҡасим Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт интернат-гимназияһы
## Уҡыусыларҙың һәм мәктәпте тамамлаусыларҙың ижади эштәре

Графика (акварель, гуашь, тушь, перо), һынлы сәнғәт (майлы буяу), туҡымаға һүрәт төшөрөү (батик), күлдәктәр тегеү, сигеү, ағасты һырлап киҫеү, скульптура һәм башҡалар.

# Ҡасим Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт интернат-гимназияһы
## Ҡыҙыҡлы факттар

* 2011 йылдың 11 ноябрендә РХГИ 50 йыллыҡ юбилейын билдәләне
# Грузское (Киев өлкәһе)

Грузское (укр. Грузьке) — Украинаның Киев өлкәһе Макаров районындағы ауыл. Үҙенән тыш тағы ла Веселая Слободка ауылы ҡараған ауыл советы үҙәге.
2001 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 1092 кеше йәшәй. Почта индексы — 08052. Телефон коды — +38045. 0,483 кв. км майҙан биләй. Код КОТУ — 3222782101.
Днепровск-Донецк уйпатының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Фастов тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 30 километр ситтә һәм «Киев - Чоп» автомагистраленән (Е-40) көньяҡҡа 15 километрҙа урынлашҡан. Район үҙәгенә тиклем 20 саҡрым. Грузское аша ике инеш булып ҙур булмаған Сивка йылғаһы аға.

# Грузское (Киев өлкәһе)
## Урындағы совет

08052, Киев өлкәһе, Макаров районы, Грузское ауылы, Брусилов урамы, 2.
# Кирәл (тау)

Кирәл - Башҡортостан Республикаһының Белорет районы Ҡоҙғон-Әхмәр ауылы эргәһендәге тау.
Кирәл тауы Белорет районындағы Ҡоҙғон-Әхмәр ауылынан төньяҡҡа табан 4 км алыҫлыҡта ята.
Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 1162 метр, оҙонлоғо — 4 км, киңлеге — 1—2 км. Тауҙың төньяҡ битләүе текә. Рельефы төньяҡ‑көнсығышындағы Оло Кирәл һәм көньяҡтағы Бәләкәй Кирәл армыттары йәки ике түбәһе менән айырыла.
Составы урта рифейҙың егәҙе свитаһы кварциттарынан тора. Ландшафы шыршы, аҡ шыршы урмандарынан, кәкре ҡайынлыҡтарҙан һәм тау болондарынан ғибәрәт.
Кирәл тауы Магнитогорск ҡалаһынан Белоретҡа килгән юлда урынлашҡан. Кирәл тышҡы күренеше менән башлыҡты хәтерләтә, конус формаһында. Уның түбәһенә туристар сәйәхәт ойоштора.