yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Йосопов Ғайса Ғәлиәкбәр улы

Йосопов Ғайса Ғәлиәкбәр улы (21 май 1905 йыл — 19 август 1941 йыл) — шағир һәм публицист, 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышында ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған хәрби табип. В. И. Чапаевҡа һәм уның дивизияһына арнап Һамарҙа ҡуйылған монументтағы бер яугир образының тәүһыны (прототибы). 1932 йылдан ВКП(б) ағзаһы.

# Йосопов Ғайса Ғәлиәкбәр улы
## Биографияһы

Ғайса Ғәлиәкбәр улы Йосопов 1905 йылдың 21 майында хәҙерге Стәрлетамаҡ өйәҙенең Дәүләтҡол ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Уның атаһы Ғәлиәкбәр үҙ ауылдарында халыҡ иҫәбенә эшләп килгән башҡорт һәм рус мәктәптәрендә уҡыған була, шуға ла улын да белемле итергә ниәтләй. Ғайса, башҡорт мәктәбен тамамлап, уҡыуын русса дауам итергә әҙерләнеп йөрөгәндә, 1914 йылдың авгусында, Беренсе бөтә донъя һуғышы башлана һәм үҫмерҙең бөтә теләктәре селпәрәмә килә. Малай өсөн күп йылдарға һуҙылған ауыр осор башлана, ул 1917 йылғы Октябрь революцияһынан һуң тоҡанған граждандар һуғышы барышында ла дауам итә.
1920 йылда төбәктә таралған ваба (холера) эпидемияһы Ғайса менән уның бер туған апаһы Мәғзүрәне ата-әсәһеҙ ҡалдыра. Ҡыҙҙы аталарының апаһы Мәғмүрә үҙенә тәрбиәгә ала, ә Ғайсаны Ергән улусы башҡарма комитеты Стәрлетамаҡтағы балалар йортона урынлаштыра. Бында уны оҙаҡ тотмайҙар, тиҙҙән Владивосток ҡалаһына шырпы фабрикаһына эшкә оҙаталар. Егет ҡорона инә барған Ғайсала атаһынан күскән уҡыу теләге көслөрәк булып сыға, һәм ул, 1923 йылда Өфөгә ҡайтып, Ленин исемендәге мәктәп-интернатҡа уҡырға инә. 1927 йылда мәктәпте уңышлы тамамлағандан һуң, уҡыуын рабфакта дауам итә һәм уны 1930 йылда бөтөрә.

# Йосопов Ғайса Ғәлиәкбәр улы
## Китаптары

* Төҙөгәндә: Шиғырҙар. — Өфө: Башгиз, 1932. — 28 бит.
* Бәрүәз һәм өй ҡуяндары: Шиғырҙар. — Өфө: Башгиз, 1934. — 8 бит.
# Ғәзим (исем)

Ғәзим — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Ғәзим исеме бар.

# Ғәзим (исем)
## Этимология

Ғәзим исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Батыр, ҡыйыу, ныҡ, бөйөк, абруйлы; аныҡ юлдан барыусы тигәнде аңлата.

# Ғәзим (исем)
## Билдәле кешеләр

Ильясов Ғәзим Ғәлим улы (27 февраль 1967 йыл) — башҡорт йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), халыҡ-ара, төбәк-ара һәм республика йыр бәйгеләре еңеүсеһе, Күгәрсен районының Зәйнәб Биишева исемендәге премияһы лауреаты (2012).
Туҡаев Ғәзим Ғәҙелмотаһар улы (14 март 1909 йыл — 7 ноябрь 1981 йыл) — 1935—1981 йылдарҙа М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Башҡорт АССР-ының (1954) һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1969). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).
Аллаяров Ғәзим Закир улы (19 декабрь 1912 йыл — 24 декабрь 1993 йыл) — партия эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуcы. 1941 йылдан — КПСС, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. КПСС-тың XXII съезы делегаты.
Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы (1 октябрь 1939 йыл — 28 ғинуар 2009 йыл) — Башҡортостандың рус телендә ижад иткән шағиры. Прозаик, драматург, сценарист, публицист, тәржемәсе һәм фольклорсы. 1977 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2004). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1992), Сергей Чекмарёв исемендәге (1989), Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге (1992), Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге (1995), Рәми Ғарипов исемендәге (1998) премиялар лауреаты.
Ҡасимов Ғәзим Ҡасим улы (1891 йыл — 19 август 1937 йыл) — дәүләт һәм партия эшмәкәре. Башҡортостан АССР-ының мәғариф һәм юстиция халыҡ комиссары.
Зайнагов Ғәзим Ғәрәф улы (1911 йыл — 15 февраль 1945 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты.
# Батҡаҡ (Тиреҫ ҡушылдығы)

Батҡаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тиреҫ йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Батҡаҡ (Тиреҫ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027773
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102777
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гант диаграммаһы

Гант диаграммаһы (ингл. Gantt chart) — бағаналы диаграммаларҙың популяр төрө.
Проекттарҙы планлаштырыу ысулдарының береһе. Проекттар идара итеү программаларында ҡулланыла. 1910 йылда Генри Л. Грант тарафынан эшләнгән. Элемтә графиктары төҙөү өсөн ҡулланыла.
# Сифат (Ислам)

Сифат (ғәр. صفة‎ — үҙенсәлектәр, сифаттар, тасуирламалар‎ — ислам термины — «илаһи атрибуттар»ҙы билдәләү өсөн ҡулланылған термин.

# Сифат (Ислам)
## Тарихы

Был термин беренсе тапҡыр мөғтәзилиҙәр тарафынан индерелә. Кәләм үҫешенең тәүге этаптарында сифаттың эквиваленты булып мәғәнә термины тора («мәғәнәләр», «йөкмәткеләр», «идеялар»). Ҡайһы бер мөтәкәллимдәр (Әбү Шаһим әл-Жүбәи, Аль-Баҡыйләни, әл-Жүвәйни һәм Фәхретдин әр-Рази) сифат термины урынына әхүәл терминын ҡулланғандар, шуға күрә уларҙы "әхүәл концепцияһы яҡлылар " (әсхәб әл-әхүәл) тип атағандар.
Аллаһтың ыңғай атрибуттарын таныу («раҫлау») иҫбат тип атала һәм уның яҡлылар сифатиҙар тигән исем ала; инҡар итеүселәр татилдәр («Алла атрибуттарын танымау») тип атала, ә уның яҡлылар — мөғәттил. Мөғәттилдәргә Әбүғәлисинаны һәм уның эйәрсендәрен индергәндәр. Мөғтәзилиҙәрҙең ҡарашы ла мөғәттил булараҡ баһаланған.
# Иҫке Ҡалмаш ҡаласығы

Иҫке Ҡалмаш ҡаласығы (рус. Старокалмашевское городище) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Болғар ауылы эргәһендә урынлашҡан VII—IX быуаттарға ҡараған Ҡала-Тау, иртә Урта быуат археологик ҡомартҡыһы.

# Иҫке Ҡалмаш ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Иҫке Ҡалмаш ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Болғар ауылы эргәһендә Ҡалмаш йылғаһы ярының бейек морононда урынлашҡан. Болғарҙан ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Ҡалмаш) — 4 км.

# Иҫке Ҡалмаш ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Иҫке Ҡалмаш ҡаласығы майҙнының 1000 м² яҡын ере археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙылған.
Ҡаласыҡ ур һәм соҡор (тәрәнлеге 1,3 м) менән нығытылған. Урҙың оҙонлоғо 50 м, киңлеге 6 м, бейеклеге 1,3 м, соҡорҙоң тәрәнлеге — 1,3 м.
Һаҡланыу ҡоролмаһы тип фараз ителгән ағас ҡойма эҙҙәре асыҡланған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған балсыҡ әйберҙәр ике мәҙәниәткә: Ҡараяҡуп мәҙәниәте, Кушнаренко мәҙәниәтенә ҡарай.
Эш ҡоралдары — орсоҡбаш, тимер бысаҡ, тигель, муйынсаҡ, хайуан һөйәктәре табылған.
Ҡышҡы миҙгел торамаһы (ҡышлаҡ) булған тип фаразлайҙар.
Ҡомартҡы материалдары өлөшләтә Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан һәм йәнә бер аҙы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан. БДУ фондтарында һаҡлана.

# Иҫке Ҡалмаш ҡаласығы
## Асыш тарихы

Иҫке Ҡалмаш ҡаласығы 1926 йылда СССР ғалим-геологы В. Х. Вахрушев тарафынан асыла.
1963 йылда арихсы-ғалим, археолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, тарих фәндәре докторы, профессор Н. А.Мәжитов тикшерә.
1964 йылда СССР һәм Рәсәй археологы, педагог, профессор Г. И. Матвеева өйрәнә.
1993 йылда ҡаласыҡта тарих фәндәре кандидаты,Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының археологик тикшеренеүҙәр бүлеге хеҙмәткәре Овсянников Владимир Владиславович тикшеренеү эштәре үткәрә.
2002 йылда тарих фәндәре кандидаты Илдар Мөҙәрис улы Аҡбулатов өйрәнә.
# Турабичис-цкаро

Турабичис-цкаро — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Метлюта (Ори-цкали) йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Турабичис-цкаро
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000377
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300037
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғиззәтуллин Баязит Хаммат улы

Ғиззәтуллин Баязит Хаммат улы (рус. Гизатуллин Баязит Хаматович; 1 июль 1936 йыл — 13 ноябрь 2011 йыл) — СССР спортсыһы. Саңғы ярышы буйынса СССР‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1966). СССР чемпионы (1964, 1974), РСФСР чемпионы (1968), СССР кубогы чемпионаттарының көмөш призёры (1969), СССР чемпионаттарының бронза призёры (1964, 1965, 1969, 1969—1970 — эстафетала), «Төньяҡ байрамы» халыҡ‑ара ярыштары еңеүсеһе (1971). Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (1964), СССР йыйылма командаһы ағзаһы (1962—1971).

# Ғиззәтуллин Баязит Хаммат улы
## Биографияһы

Баязит Хаммат улы Ғизәтуллин 1936 йылдың 1 июлендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр районы Суйынсы-Супан утарында тыуған.

# Ғиззәтуллин Баязит Хаммат улы
## Ҡаҙаныштары

* 1961 йылдан спорт мастеры;
* 1966 йылдан саңғы ярыштары буйынса Халыҡ-ара класлы СССР спорт мастеры;
* 1962—1971 йылдарҙа СССР йыйылма командаһы ағзаһы;
* 1964 йылда уҙғарылған Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы;
* 1964 йыл «Труд» ДСО-һы тәрбиәләнеүсеһе, СССР саңғы ярышы чемпионатында 50 км алыҫлыҡтағы ярышта СССР чемпионы;
* 1971 йылда эстафетала СССР чемпионы;
* 1968 йылда эстафетала РСФСР чемпионы;
* 1963 йылдағы, 1965 йылдағы СССР саңғы ярышы чемпионаттарында, 1969 йылда уҙғарылған СССР кубогы ярышында 50 км уҙышта көмөш призеры;
* СССР чемпионаттарында 1964 йылдағы 15 км араға уҙышта, 1965 50 км араға уҙышта, 1969 йыл 30 км араға уҙышта, шулай уҡ ошо йылдағы 70 км уҙышта бронза призеры.
* 1971 йыл «Төньяҡ байрамы» халыҡ-ара ярыштарҙа эстафетала еңеүсе була.
Спортта һирәк осрай торған хәл: ул бар ярыштарға ла үҙ аллы әҙерләнә. Йәғни үҙе өсөн эшләй.
Башҡортостан спорты тарихына көслө саңғысы булып инә. Башҡортостан Республикаһының Күмертау ҡалаһында йәшәй. 2011 йылдың 13 ноябрендә вафат була.
# Орлев

Орлев — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/67/141 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Орлев
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029683
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002968
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аксай Есауловский

Аксай Есауловский — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянское һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 414 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 179 км.

# Аксай Есауловский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300912107000010172
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001017
* Бассейн коды — 05.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рәмзиә

Рәмзиә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Рәмзиә
## Этимологияһы

Рәмзиә исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, тоғро, саф мәғәнәһен аңлата.

# Рәмзиә
## Билдәле шәхестәр

Маннапова Рәмзиә Тимерғәле ҡыҙы (4 ғинуар 1955 йыл) — ғалим-ветеринар врач. 1978 йылдан (өҙөклөк менән) Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2001 йылдан — паразитология, микробиология һәм вирусология кафедраһы мөдире; 2008 йылдан Рәсәй аграр университеты — К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһы уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1998), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2014).
Хисамова Рәмзиә Ислам ҡыҙы (18 август 1947 йыл) — башҡорт СССР һәм Рәсәй театр актёры. 1969 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).
Ғәйфуллина Рәмзиә Мөҙәрис ҡыҙы (12 декабрь 1938 йыл) — малсылыҡ алдынғыһы. 1954—1962 йылдарҙа Туймазы районының А. Матросов исемендәге колхозында сусҡа ҡараусы, 1962—1970 йылдарҙа — комплекслы бригада бригадиры, 1971—1974 йылдарҙа һөт-тауар фермаһы мөдире, 1977—1993 йылдарҙа — зоотехник. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).
# Тар-Сап

Тар-Сап — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының һул ярына тамағынан 333 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Тар-Сап
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049790
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204979
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кәрбәлә

Кәрбәлә (ғәр. كربلاء‎, Кәрбәлә) — Ираҡтағы ҡала, Кәрбәлә мүхәфәзәһенең (провинцияһыны) баш ҡалаһы.

# Кәрбәлә
## Изге ҡала

Шиғыйҙар Кәрбәләне Мәккә, Мәҙинә, Иерусалим һәм Ән-Нәжәфтән ҡала иң мөһим изге ҡалаларының береһе тип һанайҙар, сөнки бында 680 йылда Кәрбәлә яуы ваҡытында Йәзид I, Али ибн Әбү Талиптың улы, Мөхәммәт (Пәйғәмбәр) ейәне имам Хөсәйен ибн Ғәли (Али)ҙың башын ҡырҡалар.
# Илеть

Илеть — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1875 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 204 км.

# Илеть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100152
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы

Сынбулатов (Самбулатов) Ғәббәс Ғайса улы (1 ғинуар 1922 йыл — 8 июль 1987 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия сержанты, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының артиллерист-тоҫҡаусыһы. Ҡыҙыл Йондоҙ (1943),I дәрәжә Ватан һуғышы, (1985), III дәрәжә Дан (1943) ордендары кавалеры

# Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы
## Биографияһы

Ғәббәс Ғайса улы Сынбулатов 1922 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Хәйбулла районы Әбүбәкер ауылында тыуған. Етем үҫә. 6--сы синыфты тамамлағас, «Игенсе» колхозында хисапсы булып хеҙмәт юлын башлай. 1941 йылдың 21 июлендә Хәйбулла районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына эләгә. 16-сы гвардия атлы дивизияһында сержант, артиллерист-тоҫҡаусы булып хеҙмәт итә. Днепрҙы аша сыҡҡанда ҡаты яралана һәм госпиталгә оҙатыла. Һауығып сыҡҡандан һуң, тағы фронтҡа китә.Икенсе дивизия составында Бессарабияға тиклем барып етә һәм Яссы-Кишинёв операцияһында ҡатнаша. 1944 йылдың февралендә икенсе тапҡыр яралана. Госпиталдә һигеҙ ай дауаланғандан һуң, ҡабаттан хәрби хеҙмәткә яраҡһыҙ булыу сәбәпле, сентябрь айында тыуған ауылына ҡайта

# Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы
## Батырлығы

Сталинград өсөн барған һуғыштарҙа, артабан 3-сө Украина фронты составында Брянск, Воронеж, Черкассы, Чернигов ҡалаларын азат итеүҙә, Паулюс төркөмөн ҡамауҙа һәм юҡ итеүҙә ҡатнаша. Ошонда күрһәткән ҡыйыулығы өсөн Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалына тәҡдим ителә. Дон һәм Днепр йылғаларын кискәндә күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн икенсе мәртәбә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Сталинград һуғышында бирелгән «Батырлыҡ өсөн» миҙалы 65 йылдан, үҙе үлгәс, балаларына тапшырыла.

# Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы
## Һуғыштан һуңғы яҙмышы

Ғәббәс Ғайса улы Сынбулатов мәктәптә хәрби әҙерлек дәрестәрен алып бара. Колхоз, ауыл Советы сәркәтибе, ферма мөдире, баҫыусылыҡ буйынса бригадир һәм башҡа эштәрҙә эшләп хаҡлы ялға сыға."Фиҙакәр хеҙмәте өсөн", «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштерелгән өсөн». юбилей миҙалдары, «Гвардия» знагы, шулай уҡ бик күп Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнә."Почётлы колхозсы" исеменә лайыҡ була.

# Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән. Ете бала атаһы. Ғәббәс Ғайса улының нәҫелен ейән-ейәнсәрҙәре дауам итә.

# Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* 3-сө дәрәжә Дан ордены (1943)
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1942)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
# Гудков

Гудков — урыҫ ир-ат фамилияһы.
Гудкова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Гудков
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Гудков Георгий Фёдорович (1916—1995) — тыуған яҡты өйрәнеүсе.
* Гудкова Зинаида Ивановна (1933—2008) — төҙөүсе, тыуған яҡты өйрәнеүсе.
# Бахмут мәҙәниәте

Бахут мәҙәниәте — археологик мәҙәниәт, б. э. I мең йыллығының уртаһына ҡарай, хәҙерге Башҡортостан территорияһында урынлашҡан. Атамаһы Благовещен районының Бахмут ауылы янындағы Өфө йылғаһы буйында табылған боронғо ҡәберлеккә бәйле бирелгән. Археолог А. В. Шмидт тарафынан 1928 йылда өйрәнелгән. Географияһы: Ағиҙел йылғаһының Камаға ҡойған урыны, Тере Танып, Кама һәм Өфө йылғалары буйҙары.

# Бахмут мәҙәниәте
## Тасуирламаһы

Бахмут мәҙәниәте б. э. 3-8 быуаттарына ҡарай. Ике осорға бүленә: тәүге бахмут осоро (III—V бб.) һәм һуңғы бахмут осоро (VI—VIII бб.). Башҡортостан территорияһындағы Бахмут мәҙәниәтенә ҡараған һәйкәлдәр:
* Әгәсәк ҡәберлеге
* Баръязин ҡаласығы
* Бахмут ҡәберлеге
* Бөрө ҡәберлеге
* Бөрө ҡаласығы
* Ҡаҙаҡлар ҡаласығы
* Ҡаратамаҡ ҡәберлеге
* Мәнәк археологик комплексы
* Яңы Турбаҫлы ауылсығы
* Иҫке Ҡабан ҡәберлеге
* Иҫке Мөштин ҡәберлеге
* Сорвихинск ҡаласығы
* Өфө ҡаласығы
* Өфө (Шайтан) ҡәберлеге
* Юғамаш ҡаласығы
* Юлдаш ҡаласығы
* Юмаҡай ҡаласығы

# Бахмут мәҙәниәте
## Этник сығышы

Бахмутсылар фин-уғыр халыҡтарына ҡарай. Ҡытай хроникаларында бахмут мәҙәниәте халҡы Янь ҡәбиләләре тип аталған, был удмурттарҙың төрөк атамаһы ар менән оҡшаш.
# Заказник (Таз ҡушылдығы)

Заказник — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 1333 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Заказник (Таз ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063389
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306338
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы

Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы (20 февраль 1929 йыл — 9 август 1994 йыл) — БАССР-ҙың Ейәнсура һарыҡ үрсетеү совхозының өлкән чабан, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы
## Биографияһы

Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы 1929 йылдың 20 февралендә БАССР-ҙың Ейәнсура районы Яңыбай ауылында тыуа. 1994 йылдың 9 авгусында вафат була Белеме — тулы булмаған урта.
Хеҙмәт юлын 1940 йылда Ейәнсура районының һарыҡсылыҡ совхозында чабан ярҙамсыһы булып башлай. 1943 йылдан алып өлкән чабан булып эшләй, 1951 йылда һарыҡ үрсетеүгә күсерелә. 1953 йылда 800 баш бәрәс ала һәм ошонан һуң йыл һайын яҡшы һөҙөмтәләргә һәм юғары үрсемгә өлгәшә. Һәр 100 һарыҡтан йылына уртаса 110-120 бәрәс ала һәм уларҙы үлтермәй һаҡлап ҡалып, тулыһынса үҫтерә, һәр һарыҡтан 5 - 5,5 килограмм йөн ҡырҡыу алыуға өлгәшә. Һарыҡсылыҡта алдынғы ысулдарҙы ҡулланып 1964 йылдан 100 һарыҡҡа 124 бәрәс алыуға һәм уларҙы тулыһынса үҫтереүгә өлгәшә, һәр һарыҡтан ҡырҡылған йөн 5,2 килограмға етә. 1965 йылда был күрһәткестәр 135 бәрәс һәм бер һарыҡтан 5,5 килограм йөн кимәлендә була.
Малсылыҡта өлгәшкән уңыштары, етештереүсәнлекте, ит, һөт, йөн алыуҙы арттырғаны өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы Указы менән Сабир Мөхәмәтғәле улы Күсәковҡа Социалистик Хеҙмәт геройы исеме бирелә.
Сабир Мөхәмәтғәле улы Ейәнсура совхозында чабан булып 1986 йылдың мартына - хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй.
Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы 1994 йылдың 9 авгусында вафат була.

# Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены
# Ҡаяу

Ҡаяу (урыҫ.Жало) — саға торған төрлө бөжәк, ҡорт, йылан, саяндың ағыулы сәнскесе,ҡайһы бер хайуандарҙа һәм үҫемлектәрҙә ағыу йәки электр һуғыуы ебәреүсе ағза. Бөжәктәрҙә( бал ҡорто, һағыҙаҡ һ.б.) ҡорһаҡ аҫтының һуңғы быуынтығында урынлашҡан.
Ул һаҡланыу сараһы (ҡоралы) булып тора. Бал ҡорттары был уникаль ҡорал менән умарталарын дошмандарынан һаҡлай.
# Медаевка (Каслей-Кадад ҡушылдығы)

Медаевка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каслей-Кадада йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Медаевка (Каслей-Кадад ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035345
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003534
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алғыш

Алғыш — магик ғәмәл, төрки халыҡтарҙа кешегә изге теләктәр йә иһә рәхмәт әйтеү йолаһы.
Алғыш универсаль (мәҫәлән, «Аҡ бәхеттәр һиңә юлдаш булһын») һәм махсус («Ағы-түлегеҙ үҙегеҙгә насип булһын!») була. Кеше тормошондағы төрлө ваҡиғалар ваҡытында әйтелә. Алғышҡа ҡапма-ҡаршы төшөнсә ҡарғыш була.