yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Крутоярка

Оло Крутоярка (Полуденная Крутоярка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Зап. Чусовая йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Крутоярка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, инештән Ревда ҡалаһына тиклем, Ревда йылғаһын һәм Ново-Мариинск һыуһаҡлағысынан сыҡҡан йылғаны индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100512111100010059
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101005
* Бассейн коды — 10.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Балтас (Балтас районы, Татарстан)

Балтас — Татарстан Республикаһындағы Балтас районының үҙәге.
# Р (кириллица)

Рр [рэ] — Башҡорт алфавитының егерме өсөнсө хәрефе.
# Аҡтуғанов Мәхмүт Сафа улы

Аҡтуғанов Мәхмүт Сафа улы (25 декабрь 1924 йыл — 24 ғинуар 1971 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, майор (1969). Советтар Союзы Геройы (1944).

# Аҡтуғанов Мәхмүт Сафа улы
## Биографияһы

* 1924 йылда 25 декабрендә Башҡорт АССР‑ының Бөрө кантоны (Башҡортостан Республикаһының Мишкә районы) Яңы Сафар ауылында тыуған.
* 1942 йылдан алып Ҡыҙыл Армия сафында.
* 1943 йылдың сентябренән башлап Брянск, Үҙəк, Белоруссия һəм 1‑се Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə.
* 1956 йыл — Боровичи ҡалаһында Хəрби пехота училищеһын тамамлай.
* 1969 йыл — отставкала.
* 25.01.1971 — Ленинград ҡалаһында вафат була.

# Аҡтуғанов Мәхмүт Сафа улы
## Батырлығы

Герой исеменə 61‑се армия 77‑се гвардия уҡсылар дивизияһы 221‑се гвардия уҡсылар полкының танкыға ҡаршы ҡорал тоҫҡаусы гвардия кесе сержанты Мәхмүт Аҡтуғанов 1943 йылдың 28 сентябрендә Белорус ССР‑ы Комарин ауылынан төньяҡтараҡ Днепр йылғаһы аша сыҡҡанда һəм уң ярҙағы плацдармды киңəйткəндə күрһəткəн батырлығы өсөн лайыҡ була.

# Аҡтуғанов Мәхмүт Сафа улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (15.01.1944)
* Ленин ордены
* Миҙалдар

# Аҡтуғанов Мәхмүт Сафа улы
## Хәтер

Мишкə районы Мишкə ауылында урамға Аҡтуғанов исеме бирелгəн.
# Полишня

Полишня — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Гжать йылғаһының һул ярына тамағынан 9,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Полишня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000001128
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000112
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ушперек

Ушперек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сия йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ушперек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000793
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100079
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грязновка (Кулой ҡушылдығы)

Грязновка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Грязновка (Кулой ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000043009
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004300
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бубыл (Колва ҡушылдығы)

Бубыл — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Бубыл (Колва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100659
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юн-Яха (Лайндт-Яха ҡушылдығы)

Юн-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лайндте-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Юн-Яха (Лайндт-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300041839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304183
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Коряжемка

Оло Коряжемка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Оло Коряжемка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000025058
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002505
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Галлелағы Роланд һыны

Галлелағы Роланд һыны — Галле ҡалаһының Баҙар майҙанындағы Роланд һыны. Бейеклеге яҡынса дүрт метр тәшкил итә. Башҡа Роланд статуялары һымаҡ уҡ һәйкәл урта быуат ҡалаһының азатлығын һәм бойондороҡһоҙлоғон сағылдыра. Статуя башта ағастан эшләнеп буялған була. Сәнғәт белгестәре статуяның нөсхәһен XIII быуат (1245 тирәһе) менән билдәләй. 1709 йылда ағас статуя яңы статуя өсөн күсермә була. Хәҙерге статуя 1854 йылда ҡомташтан эшләнә. Эшләнгән һынының хәҙерге ҡомташ . Шул саҡта уға өҫтәп итек, бирсәткә һәм фронтон формаһында пьедестал эшләнә.
1478 йылда Магдебург архиепискобы Эрнст Саксонский менән ҡаланың конфликтынан һуң, Галле үҙенең бөтә тиелек өҫтөнлөктәрен юғалта. Ошо сәбәп менән 1481/1482 йылдарҙан алып 1513 йылға тиклем Галлелағы Роланд һыны ағас кожух менән ҡаплана. Шулай уҡ йыл һайын башҡарыла торған традицион Роланд бейеүе тыйыла.
Роланд һыны Баҙар майҙанында үҙ урынын бер нисә тапҡыр үҙгәртә. Әлеге ваҡытта Роланд һыны Ҡыҙыл башняның көнсығыш яғына ҡуйылған. Германияла урынлашҡан башҡа Роланд статуяларынан айырмалы рәүештә, Галлелағы Роланд хәрби кейемдә түгел.

# Галлелағы Роланд һыны
## Библиография

* Holger Brülls, Thomas Dietsch: an der Saale Halle Architekturführer. Dietrich Reimer, 2000 Berlin, ISBN 3496012021.
* Dietlinde Munzel-Everling: Der Roland Halle von — Rechtssymbol ein? Heiner in Lück (Hrsg.): Im Licht Magdeburgs Schatten und Halle. Seite 72-112; Verlag Mitteldeutscher, 2012 Halle; ISBN 978-3-89812-969-5.
* Dietlinde Munzel-Everling: Rolande. Janos Stekovics, Dößel 2005; ISBN 389923104X.
* Michael Pantenius: Halle Stadtführer. Gondrom Verlag, Bindlach 1995; ISBN 3811208160.
# Решетиха (Лойка ҡушылдығы)

Решетиха — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лойка йылғаһының һул ярына тамағынан 1,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Решетиха (Лойка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005637
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000563
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Моталлапов Ишбирҙе Юлдашбай улы

Моталлапов Ишбирҙе Юлдашбай улы (рус. Муталлапов Ишберды Юладашбаевич; 1788 йыл — 1847 йыл) — 1812 йылғы Ватан һуғышы яугиры, зауряд-хорунжий, 1814 йылдың 19 мартында 15-се башҡорт полкы составында Парижды алыуҙа ҡатнаша. «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн», «1812 йылды һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалдары менән бүләкләнә.

# Моталлапов Ишбирҙе Юлдашбай улы
## Биографияһы

1816, 1834 йылғы ревизия мәғлүмәттәренән күренеүенсә, Иҫән ауылында (хәҙерге Баймаҡ районы Иҫән ауылы) йәшәгән Моталлап старшинаның дүрт улы була: Һаҡай, Дәүләткилде, Юлдашбай, Аһылай. 1788 йылда Юлдашбайҙың Ишбирҙе исемле улы тыуа. Ишбирҙе бик ҡыйыу егет булып үҫә. Тирә-йүнгә 12 йәшендә айыу алған, тигән даны тарала. Ә 1805 йылда казак хеҙмәтенә саҡырыла.
Ишбирҙе Моталлапов 1812 йылғы Ватан һуғышында Сибай ауылы янында төҙөлгән 15-се полк составында һуғыша. Полкташтары зауряд-есаул Тутай Яҡшығолов, Бурансы Ҡаҙаҡбаев, Мөхәмәтәмин Ҡотанов менән бергә ул 1814 йылдың 19 мартында Рәсәй армияһы составында Парижды алыуҙа ҡатнаша һәм беренселәрҙән булып уның урамдарына барып инә. Ошо яуҙан һуң уға зауряд-хорунжий дәрәжәһе бирелә, һәм ике көмөш миҙалға лайыҡ була. Ауылдаштары уны Ишбирҙе батыр тип атай башлай, ә уның нәҫелен Ишбирҙе батыр тоҡомо тип йөрөтәләр.
1812 йылғы Ватан һуғышында Моталлап старшинаның нәҫеленән 9 яугир ҡатнашыуы билдәле. Иҫән ауылынан был һуғышта тағы ла Бурансы Ҡаҙаҡбаев, Иҫәнғол Һаҡаев һәм Мөхәмәтәмин Ҡотановтар ҡатнаша һәм ике көмөш миҙал менән бүләкләнә.
Һуғыштан һуң Ишбирҙе Моталлапов Рәсәй империяһының Ырымбур сик буйы һыҙығында хәрби хеҙмәтен дауам итә. 1839 йылда Перовский командалыҡ иткән Урта Азия походында ҡатнаша. Ишбирҙенең данлы хәрби традицияларын дауам итеп, Хажғәле Ишбирҙин ауылдашы Хәлил Әминев менән Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша һәм күрһәткән батырлыҡтары өсөн хәрби миҙал менән бүләкләнә.

# Моталлапов Ишбирҙе Юлдашбай улы
## Ғаиләһе

Ишбирҙенең 1-се ҡатыны Мәхүбәнән Үлмәҫбай, Ғәбделнафиҡ, Һолтантимер тыуа. Ғәбделнафиҡтың улы — Әбделғәлим, уның улы Сәлихйән, уның улдары Ишбулат, Морат, Фуат, Рәшит. Һолтантимерҙең ике улы була: Баһауетдин һәм Ғарифулла. Баһауетдиндән Хажғәле, Нурғәле исемле уландар, ҡыҙы Мәүғиҙә тыуа. Ғарифулланан Тимерйәр менән Шәһәрбостан тыуа. Сәлихйән, Тимерйәр һәм Шәһәрбостандың әсәһе — Вазифа Ишбирҙина.

# Моталлапов Ишбирҙе Юлдашбай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

«1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы;
«1812 йылды һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы.
# Биологик таксон

Таксо́н (лат. taxon, күпл. taxa; бор. грек. τάξις — «тәртип, төҙөлөш, ойоштороу») — классификациялағы төркөм, дөйөм һыҙат һәм билдәләр нигеҙендә берләшкән дискрет объекттарҙан тора. «Таксон» аңлатмаһын ҡулланған классификация системалар ғәҙәттә иерархия буйынса төҙөлгән, тел өйрәнеү, библиография һәм башҡа фәндәрҙә ҡулланылһа ла, йышыраҡ биологияла, йәғни биологик систематикала осрай.
# Конкина

Конкина (Северная) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Конкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091788
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009178
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сакын-Яха

Сакын-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.

# Сакын-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048939
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204893
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йәнгел мәҙәниәте

Йәнгел мәҙәниәте — Көньяҡ Уралда мезолит археологик мәҙәниәте. Беҙҙең эраға тиклем IX—VII мең йыллыҡтарҙа булған. Атамаһын 1963 йылда Матюшин Геральд тарафынан асылған Йәнгел йылғаһы ҡойған Сыбаркүл күле янындағы Йәнгел тораһы буйынса алған.

# Йәнгел мәҙәниәте
## Тарихы

Йәнгел мәҙәниәте палеолит осоронда урындағы ҡәбиләләр нигеҙендә формалашҡан. Халҡы һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгән. Халыҡтың бер өлөшө, моғайын, Каспий диңгеҙенең көнсығыш ярҙары буйлап Көньяҡ Каспийҙан Көньяҡ Урал артына күскән.
Саҡматаш индустрияһының дөйөм ҡиәфәте — микролитик. Үҙенсәлекле билдәһе булып йәшмә әйберҙәр һәм йәшмә төрөндәге саҡматаштар ҡулланыуы тора (геометрик микролиттар, бысаҡ кеүек пластиналар, нуклеус, осло әйберҙәр, тишкес, ҡырҡҡыс, ҡырғыс).
Йәнгел мәҙәниәтенең ултыраҡтары торалар менән күрһәтелә, улар бейек (20 м тиклем) һыубаҫар өҫтө террасаларҙа урынлашҡан. Башҡортостан биләмәһендә Көньяҡ Урал артында локалләшә (Банное, Долгий Ельник, Ҡарабалыҡты, Исемһеҙ Морон, Суртанды торалары, Ташбулат II, Йәнгел тораһы). Йәнгел мәҙәниәтенең торлаҡтары ер өҫтө ҡоролмаларының усаҡ менән түңәрәк формалағы бағана конструкцияһынан ғибәрәт.
Йәнгел тораһы Әбйәлил районының Селивановка ауылынан көнсығышҡа ҡарай бер километр алыҫлыҡта бейеклеге 20 метр булған ҡаяла урынлашҡан. Торала ҙур оҙон йорттоң ҡалдыҡтары һәм тәрән соҡор — һаҡлау урыны табылған. Оҙонса тораҡтың оҙонлоғо ике сығыу урыны менән 16 м тәшкил итә, киңлеге — 6-7 м. Тораҡтың ситтәрендә эре таштар ята. Тораҡтың ҡалдығында 7 меңдән ашыу таш әйберҙәр: осло бысаҡ һымаҡ пластиналар, нуклеус, ярғыс, ҡырҡҡыс, ҡырғыс, тишкес, һыҙырғыс һәм төҫлө йәшмәнән эшләнгән башҡа ҡоралдар табылған. Бында уҡ тәүге тапҡыр көньяҡ-каспий тибындағы геометрик микролиттар — трапециялы киҫкен тәпәш өсмөйөштәр, ромбтар табылған, улар уҡ башағы, хәнйәр асалағына һалғыс, балыҡ тотоу өсөн ырғаҡ, гарпун теше йәки һалдау сифатында ҡулланылған. Шулай уҡ микролиттар менән урғыс бысаҡ та табылған.
В. С. Мосин фекеренсә, Урал арты, Тобол арты ҡомартҡыларындағы һәм йәнгел мәҙәниәтендәге элементтарҙың оҡшашлығы уларҙы урал арты мезолиты уртаҡлығына берләштерергә мөмкинлек бирә.
Мезолит, неолит һәм энеолитты өйрәнеү Башҡортостан Урал арты райондарында Урал тауҙары теҙмәһе буйындағы Башҡортостан күлдәре Ҡарабалыҡты, Сабаҡты, Мунса, Суртанды һәм Оҙон-Күл (Силәбе өлкәһе) эргәһендә уҙғарыла. 1961 йылдан СССР Фәндәр академияһының Көньяҡ-Урал экспедицияһы Г. Н. Матюшин етәкселегендә эштәр уҙғара. Археологик ҡомартҡыларҙың өлөшө бейек тауҙағы Йөрәккүл күле янында тикшерелә.
1976 йылға 12 тора өйрәнелә, унда меңләгән таш әйберҙәр табыла. Көньяҡ Урал биләмәһендә сағыу үҙенсәлекле һыҙаттарға эйә булған геометрик микролиттар —ассеметрик трапециялар һәм өсмөйөштәрҙең барлығы мезолит йәнгел мәҙәниәтен айырырға мөмкинлек бирә.
# Шакиров Мәғнәүи Мәүли улы

Шакиров Мәғнәүи Мәүли улы (рус. Шакиров Магнавий Мавлиевич; 19 март 1942 йыл — 16 ноябрь 2006 йыл) — ауыл хужалығы, партия һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре, агроном. 1979 йылдан КПСС-тың Мишкә район комитетының икенсе секретары, 1985 йылдан халыҡ депутаттарының Борай район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1989 йылдан КПСС-тың Борай район комитетының беренсе секретары, 1991 йылдан халыҡ депутаттарының Борай район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1992—2000 йылдарҙа — район хакимиәте башлығы.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының беренсе (1995—1999) һәм икенсе саҡырылыш (1999—2003) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Милләте — башҡорт.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994), Дуҫлыҡ ордены кавалеры (2000).

# Шакиров Мәғнәүи Мәүли улы
## Биографияһы

Мәғнәүи Мәүли улы Шакиров 1942 йылдың 19 мартында Башҡорт АССР-ының Борай районы Иҫке Бикмәт ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1965 йылда М. Горький исемендәге Ҡазан ауыл хужалығы институтын тамамлаған, 1985 йылда Свердловскиҙағы Юғары партия мәктәбен бөткән.
Хеҙмәт юлын 1959 йылда — Үзбәк ССР-ы Ҡашҡадаръя өлкәһенең Ҡаршы ҡалаһында Үзбәк ССР-ы Икмәк продукттары министрлығы базаһының төҙөлөш бригадаһында эшсе булып башлай.
1960—1965 йылдарҙа Ҡазан ҡалаһындағы М. Горький исемендәге ауыл хужалығы институтының агрономия факультетында уҡый.
Юғари һөнәри белем алғандан һуң, 1965—1973 йылдарҙа Яңауыл районы «Беүә» совхозында һәм Мишкә районыны «Рәфәнде» совхозында, артабан Мишкә районы ауыл хужалығы идаралығында баш агроном булып эшләй.
1973—1979 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Мишкә районы Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары — ауыл хужалығы идаралығы начальнигы вазифаһында хеҙмәт итә.
1979 йылдан КПСС-тың Мишкә район комитетының икенсе секретары.
1985—1989 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Борай районы Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1992 йылдан башҡарма комитет рәйесе — район хакимиәте башлығы.
1990 йылда Борай районындағы 189-сы Ҡайынлыҡ һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советына депутат итеп һайлана, Юғары Советтың Ҡатын-ҡыҙҙар, ғаиләне һаҡлау, әсәлек һәм балалыҡ эштәре буйынса комиссияһы ағзаһы була.
Артабан Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының Вәкилдәр Палатаһына Борай районы буйынса 41-се Борай һайлау округынан һәм Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайына Борай районы буйынса 40-сы Борай һайлау округынан депутат итеп һайлана.
1994 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.
2000 йылда Дуҫлыҡ ордены менән бүләкләнә
Хеҙмәт ветераны 2006 йылдың 16 ноябрендә Борай ауылында вафат була.

# Шакиров Мәғнәүи Мәүли улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ғаиләһендә ике ул һәм бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.

# Шакиров Мәғнәүи Мәүли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994)
* Дуҫлыҡ ордены (2000)
# Райнланд-Пфальц

Райнланд-Пфальц (нем. Rheinland-Pfalz) — Германия федераль штаты. Административ үҙәге — Майнц ҡалаһы.

# Райнланд-Пфальц
## География
### Урынлашыу

Райнланд-Пфальц штаты көнбайыш Германияла урынлашҡан. Ул Төньяҡ Рейны-Вестфалия, Һессен һәм Саар федераль штаттары, шулай уҡ Бельгия, Франция һәм Люксембург менән сиктәш.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Кесе (Поперечная ҡушылдығы)

Кесе — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Поперечная йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кесе (Поперечная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008207
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100820
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Очин Олег Фёдорович

Олег Федорович Очин (22 декабрь 1950 йыл, Новгород, РСФСР, СССР) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, сәйәси эшмәкәр, РФ Федераль Йыйылышының беренсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты (1993 — 1995), Мәскәү өлкәһе Хөкүмәтенең фән һәм инновацион эшмәкәрлек буйынса министры урынбаҫары, иҡтисад фәндәре докторы.

# Очин Олег Фёдорович
## Биографияһы

1973 йылда Новгород политехник институтында «Радио һәм электрон аппаратура конструктор-технологы» белгеслеге буйынса юғары белем ала. 1974 йылдан 1990 йылға тиклем Новгород политехник институтында ғилми хеҙмәткәр, уҡытыусы, проректор булып эшләй. 1979 йылда Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү юғары техник училищеһы аспирантураһын тамамлай. Техник фәндәр кандидаты диссертацияһын яҡлай. 1978 йылда КПСС ағзаһы сафына инә, 1990 йылға тиклем партия ағзаһы була. КПСС-тың партия ойошмаһы секретары булып эшләй, КПСС-тың ҡала комитеты һәм өлкә комитеты ағзаһы була.
1990 йылда Советтар Союзы Коммунистар партияһының XXVIII съезы делегаты итеп һайлана. 1990 йылда Новгород ҡала Советы депутаты һәм рәйесе итеп һайлана. 1991 — 1992 йылдарҙа Новгород өлкәһе хакимиәтендә хакимиәт башлығы урынбаҫары вазифаһында эшләй. 1992 — 1993 йылдарҙа "Европа-Америка-500" һәм «Интерсервис» ойошмаларында генераль директор булып эшләй.
1993 йылда Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышына 123-сө Новгород бер мандатлы һайлау округынан беренсе саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты итеп һайлана. Ул Рәсәй берҙәмлеге һәм татыулығы партияһы менән тәҡдим ителә. Дәүләт думаһында халыҡ-ара эштәр буйынса комитет ағзаһы булды, «Яңы төбәк сәйәсәте» тигән депутаттар төркөмөнә инә.
2000 йылдан алып 2004 йылға тиклем Мәскәү өлкәһенең Сәнәғәт һәм фән министрлығында фән идаралығы начальнигы булып эшләй. 2004 йылда Мәскәү өлкәһенең сәнәғәт һәм фән министры урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнә. 2007 йылда «ВТБ Банкы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә банк рәйесе советнигы булып эшләй, 2011 йылда — «Кавикорм» компанияһының Директорҙар советы ағзаһы.