yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шәһресәбез

Шәһресәбез (үзб. Shahrisabz; фар. شهرسبز шәһре сәбз — «йәшел ҡала» — Үзбәкстандың Ҡашҡадаръя өлкәһендә урынлашҡан ҡала. Өлкәнең төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Сәмәрҡандтән көньяҡтараҡ 80 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Үҙәк Азиялағы иң боронғо ҡалаларҙың береһе, XVI быуатҡа тиклем Кеше исеме менән билдәле була 2014 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 100,3 мең кеше тәшкил иткән, 1991 йылға — 53 мең кеше. Халыҡтың күпселек өлөшөн үзбәктәр тәшкил итә. Аэропорт Һәм Китаб тимер юл станцияһы бар, ул 1959 йылда Шәһрисәбез районының үҙ аллы берәмеге булыуҙан туҡтай һәм Шәһрисәбез ҡалаһы составына инә.

# Шәһресәбез
## Тарихы

Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ҡалаға яҡынса беҙҙең эраға тиклем VIII быуатта нигеҙ һалынған. Ҡала борон Кеш тип аталған
Ҙур антик һәм иртә урта быуат ҡала үҙәге һәм оҙаҡ ваҡыт Үҙәк Сөғд батшалығының мәркәз ҡалаһы була. VI быуатта ул эфталиттар дәүләте составына инә . 567—658 йылдарҙа ҡаланың сөғд хакимдары төркиҙәргә буйһона.
VIII быуатта ғәрәптәр яулап ала. Ғәрәп ябырылыуы ваҡытында Ҡашҡадаръя үҙәне һәм бигерәк тә Кеш ғәрәптәргә һәм исламға ҡаршы азатлыҡ хәрәкәтенең үҙәге була. XIV — XV быуат баштарында — Аҡһаҡ Тимер биләмәһе.
XVI—XX быуат башында Шәһресәбез Бохара ханлығы тәркибенә инә һәм кенәзлектең административ үҙәге була.

# Шәһресәбез
## Халҡы

Үзбәктәр халыҡтың төп өлөшөн тәшкил итә. Шулай уҡ ҡалала урта азия ғәрәптәре, аҙ һанлы татарҙар, урыҫтар һәм башҡа ҡайһы бер халыҡтар ҙа бар.
Дини йәһәттән күпселекте мосолман-сөнниҙәр тәшкил итә. Шулай уҡ христиан вәкилдәре бар.
# Ҙур Виктория сүле

Ҙур Виктория сүле (ингл. Great Victoria Desert) — Австралиялағы сүл. Илдең Көнбайыш Австралия һәм Көньяҡ Австралия штаттары биләмәләрендә урынлашҡан.

# Ҙур Виктория сүле
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Майҙаны 424 400 км². Көнсығыштан көнбайышҡа табан 700-ән ашыу километрға һуҙылған. Сүлдән төньяҡҡа табан Гибсон сүле, ә көньяҡҡа табан Налларбор тигеҙлеге урынлашҡан. Ҡоро климат шарттары арҡаһында сүлдә бер ниндәйҙә ауыл хужалығы эшмәкәрлеге алып барылмай.
Көнбайыш Австралия штатында һаҡланыусы территория булып тора. Сүлдең Көньяҡ Австралия штаты биләмәләрендә илдең 12 биосфера ҡурсаулыҡтарының береһе — Мамунгари һаҡлау зонаһы (ингл. Mamungari Conservation Park) ойошторолған.
Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары 200—250 мм тәшкил итә. Йыш ҡына (йылына 15—20 тапҡыр) күк күкрәүҙәре күҙәтелә. Йәйен көндөҙгө температура 32—40 °C, ә ҡышын 18—23 °C тәшкил итә.
Ҙур Виктория сүлендә австралия аборигендарының бер нисә төркөмдәре, шул иҫәптән когара һәм мирнинг ҡәбиләләре йәшәй.
Виктория королеваһы хөрмәтенә исеменде британ сәйәхәтсеһе Эрнест Джайлс бирә, ул 1875 йылда европалыларҙан тәүге булып сүл аша үтә.
# Гороховская (Ильяк ҡушылдығы)

Гороховская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ильяк йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Гороховская (Ильяк ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203619
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Матильда (Англия Королеваһы)

Мати́льда, йәки Мод (ингл. Matilda, саксон теле ндә — Maud йәки Maude, 1102 йыл — 10 сентябрь 1167 йыл), — 1141 йылда Англия королеваһы , Генрих I ҡыҙы һәм вариҫы. 1135 йылда, Генрих I үлгәндән һуң, Матильдана тәхеттән төшөрөү 1135-1154 йылдарҙа Англияла Матильда яҡлылар һәм Стефан Блуаский яҡлылар араһында Граждандар һуғышына килтерә. 1141 йылда Матильда власты үҙ ҡулына ала, әммә оҙаҡҡа түгел. Граждандар һуғыша 1154 йылда Матильданың улы Генрих II Плантагенеттың коронацияһы менән тамамлана. Матильданың беренсе ире Изге Рим империяһы императоры Генрих V булғанға, императрица Матильда (ингл. Empress Matilda) исеме менән тарихта билдәле.
* Был монарх, династия йә һинең вәкилдең тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Үләй (йылға)

Үләй — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Борай районы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирган йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Үләй (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026091
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102609
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Золотова Галина Александровна

Золотова Галина Александровна (4 август 1924 йыл) — СССР һәм Рәсәй тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1971), профессор. Стокгольм университетының почетлы докторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Чехия, Франция һәм Болгария ғилми ойошмаларының почетлы ағзаһы.

# Золотова Галина Александровна
## Биографияһы

Галина Александровна Золотова 1924 йылдың 4 авгусында Мәскәүҙә тыуған. М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының рус теле кафедраһы профессоры, Рәсәй Фәндәр академияһының В. В. Виноградов исемендәге Рус теле институтының баш ғилми хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, күренекле ғалим һәм уҡытыусы.
1954 йылда Галина Золотова академик В. В. Виноградов етәкселегендә «Глагольные словосочетания и их типы в современном русском литературном языке» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы, ә 1971 йылда — «Очерк функционального синтаксиса современного русского языка» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Ғалим хәҙерге замандың фәндә тел тураһында үҙҙәренең шәхси йүнәлешен булдырған бик һирәк күренекле лингвистар иҫәбенә инә. Был — тикшеренеүҙәренең үҙәгенә һөйләүсе шәхесте ҡуйған коммуникатив грамматика, йәки «йәнле грамматика».
Галина Александровна оҙаҡ ваҡыт М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының филология факультетында уҡыта. Уның уҡыусылары төрлө илдәрҙең славистика һәм рус теле кафедраларында уҡыта. Уның етәкселегендә 20-нән ашыу кандидатлыҡ диссертацияһы яҙылған. Факультетта Г. А. Золотова мәктәбе әүҙем һәм емешле эшләй.

# Золотова Галина Александровна
## Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары

рус теленең функциональ синтаксисы һәм грамматикаһы, семантика, стилистика, нәфис әҙәбиәт теле. Г. А. Золотованың фәнни эштәре фекер тәрәнлеге, яҙыу төҙөклөгө, конкрет тел материалын нескә анализлауы менән айырылып торалар. Г. А. Золотова 230-ҙан артыҡ фәнни хеҙмәт баҫтырған, шулар араһында мәҡәләләр, китаптар, һүҙлек, дәреслектәр.

# Золотова Галина Александровна
## Баҫмалары

230-ҙан ашыу хеҙмәт авторы, шул иҫәптән:
* Очерк функционального синтаксиса современного русского языка. — М., 1973, 2005, 2009. ISBN 978-5-397-00589-0.
* Коммуникативные аспекты русского синтаксиса. — М., Наука, 1982, 6-е изд. М.,УРСС, 2009.
* Синтаксический словарь. Репертуар элементарных единиц русского синтаксиса. — М., 1988, 2006. 2-е изд. ISBN 5-354-01147-7.
* Коммуникативная грамматика русского языка (с соавторами) — М., 1998, 2004.
* Русский язык. От системы к тексту. 10 класс (с соавт.). — М., Дрофа, 2002.
# Клётце

Клётце (нем. Klötze) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10803 кеше йәшәй. Майҙаны — 61,46 км². Диңгеҙ кимәленән 60 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38486 һәм автомобиль коды — SAW.
# Шевелевская

Шевелевская — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шевелевская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001602
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ун-Паннэ-Юган

Ун-Паннэ-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Паннэ-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ун-Паннэ-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050949
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205094
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Комо

Комо (итал. Como, ломбе. Comm [ˈkɔm:], лат. Novum Comum, Novocomum, бор. грек. Κώμον) — Италияның Ломбардия төбәгендәге ҡалаһы, шул уҡ исемдәге провинцияның административ үҙәге. Был ҡала Комо күленең көньяҡ-көнбайыш осонда Альп тауҙары менән уратылып урынлашҡан.

# Комо
## Тарих

Comum борон, моғайын, галлдар ҡалаһы булған, ул Рим республикаһы составына б. э. тиклемге 193 йылдарҙа ингән. Хәҙерге урынына Юлий Цезарь күрһәтеүе буйынса күсерелгән. Уның әһәмиәте һәр быуатта тайпылышһыҙ арта барған һәм 379 йылда ҡаланың үҙ епискобы булған.
XI быуаттан башлап Комо менән идара итеүҙе ҡала халҡы үҙ ҡулына алған. Фридрих Барбаросса Комола Миланға ҡаршы торған үҙе яғында тороусыһын тапҡан. 1183 йылда Комо Милан менән килешкән һәм уның хакимдары (Висконта һәм Сфорца) власы аҫтына күскән. Урындағы хужалыҡ ебәк һәм йөн етештереү менән кәсеп иткән. 1470-се йылдарҙа Комо Италияның беренсе китап баҫыу үҙәктәренең береһенә әүерелгән.

# Комо
## Иҫтәлекле урын

Заманса ҡаланың үҙәге булып Ковур майҙаны тора, уның иң ҙур бинаһы — мәрмәр Санта-Мария-Ассунт мәрмәр һарайы. Был һарай, барокко архитекторы Ювара тарафынан 1399 йылда һалынған. Уның стилендә готика һәм ренессанс стилдәре элементтары ла килешле урын тапҡан. Собор эргәһендә — Бролетто, элекке ратушаның матур бинаһы (1215, фасад 1435). Ҡала нығытмаларынан Порт-Витториа манараһы һаҡланып ҡалған (1192).
Ҡаланың боронғо ҡоролмаһы — Сан-Карпофоро (IV быуат, артабан үҙгәртеп ҡоролған) сиркәүе— ул элекке рим Меркурий ҡорамы урынында тора. Роман стилендәге Санта-Аббондио сиркәүе Урбан II тарафынан 1095 йылда изгеләндерелгән. Был сиркәү ҡалала яңы собор төҙөлгәнгә тиклем ҡаланың төп ғибәҙәтханаһы булып иҫәпләнгән. Ломбард стиленең саф өлгөһө — XII быуатта төҙөлгән СаФеделе базиликаһы.
Замансараҡ биналар булып Халыҡ йорто (1932, арх. Джузеппе Терраний); Беренсе донъя һуғышында һәләк булғандар һәйкәле (шул уҡ архитектор); ҡасандыр Одескалька кенәздәренә ҡараған Ольмо виллаһы (1797)тора. Шулай уҡ Комо провинцияһында билдәле Карлотта виллаһы (яҡынса 1690 й.), Белладжо ҡалаһы янындағы Ференц Лист йәшәгән Мельци виллаһы (1808—1810) бар.
Ҡала тауҙар менән уратып алынған, уларҙың береһенә — Брунатеға — фуникулерҙа күтәрелергә һәм күҙәтеү майҙансығынан ҡаланың матур күренештәре менән һоҡланырға мөмкин.
Ҡалала боронғо рим мунсаларының диуар ҡалдыҡтары табылған.

# Комо
## Демография

Халыҡ динамикаһы:

# Комо
## Коммуна хакимиәте

* Телефон: +39 2521 031
* Электрон почта: urp@comune.como.it
* Рәсми сайт: http://www.comune.como.it/

# Комо
## Фотогалерея

* Собор
* Ольмо виллаһы
* Ҡала һәм күл күренештәре
# Ачелман

Ачелман — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ачелман
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002910
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100291
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яңы Собханғол мәктәбе

Яңы Собханғол мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауыл Советы биләмәһенә ҡараған Яңы Собханғол ауылындағы уҡыу йорто. Адресы: Йәштәр урамы, 33

# Яңы Собханғол мәктәбе
## Мәктәпте тамамлаусы билдәле шәхестәр

* Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы (12 май 1989 йыл) — уҡытыусы, филология фәндәре кандидаты
* Сиражетдинов Рәүеф Дәүләт улы (21 декабрь 1952 йыл) — мәғариф, комсомол, партия, ауыл хужалығы һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Рәсәй агросәнәғәт комплексының почётлы хеҙмәткәре (2010).
# Кривая Отнога

Кривая Отнога — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Голенькая йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кривая Отнога
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100010007
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101000
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Түбәнге Ҡараһыу (Силәбе өлкәһе)

Түбәнге Ҡараһыу (рус. Ни́жние Караси́ - Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Сыбаркүл районындағы ауыл. Өлкәнең Непряхин ауыл биләмәһе составына инә.

# Түбәнге Ҡараһыу (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Түбәнге Ҡараһыу ауылы Сунгургула һәм Ҡараһыу йылғалары ярында урынлашҡан. Непряхин ауыл Советы үҙәгенә тиклем ара - 10 км, Сыбаркүл ҡалаһына тиклем - 25 км.

# Түбәнге Ҡараһыу (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең географы, топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә "Караси" топонимы урыҫ теленә башҡорт телендәге "ҡара һыу" тигәндән үҙгәреп килеп ингән тип яҙа. Шулай уҡ ул топонимдың Ҡараса, Ҡарас тигән ирҙәр исеменән булыуы ихтималлығын да яҙа

# Түбәнге Ҡараһыу (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

2010 йылғы йәниҫәп буйынса, ауылда 265 кеше йәшәгн (142 мир-ат һәм 123 ҡатын-ҡыҙ).

# Түбәнге Ҡараһыу (Силәбе өлкәһе)
## Урамдар

Ауыл 4 урамдан тора.

# Түбәнге Ҡараһыу (Силәбе өлкәһе)
## Шулай уҡ ҡара

* Ҡараһыу
# Тулатка

Тулатка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Улуй йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк Оло Улуй ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тулатка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016237
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201623
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Богданович Максим Адамович

Богдано́вич Макси́м Ада́мович (бел. Максім Адамавіч Багдановіч, Maksim Adamavič Bahdanovič, 9 декабрь 1891 йыл — 25 май 1917 йыл) — белорус шағиры, публицист, әҙәбиәтсе һәм тәржемәсе. Белорус әҙәбиәте классигы һәм белорус әҙәби теленә нигеҙ һалыусы.

# Богданович Максим Адамович
## Биографияһы

Яҙыусы 1891 йылдың 27 ноябрендә (хәҙерге стиль менән 9 декабрендә) Минск ҡалаһында тыуған. Богданович ғаиләһе Александровская урамындағы 25-се йортта йәшәгән. Уның атаһы — Адам Егорович Богданович, Минск 1-се ҡала училищеһы уҡытыусыһы, әсәһе — Мария Афанасьевна Богданович (Мякота).
# Егос

Егос — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3333/644/36 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Егос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200001718
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200171
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рәкәғәт

Рәҡәғәт (ғәр. ركعة‎) — намаҙ уҡығандағы һүҙҙәр һәм хәрәкәттәр тәртибе. Рәҡәғәттәрҙең ике төрө бар — фарыз һәм сөннәт. Нәфел намаҙҙарында рәҡәғәттәр ирекле.

# Рәкәғәт
## Башҡарыу тәртибе

Фарыз рәҡәғәттәрҙең сөннәттән айырмаһы бар. Сөннәт рәҡәғәттәрҙә Ҡөрьән сүрәләре күңелдән генә, тауышһыҙ уҡыла. Фарыздың ике рәҡәғәтендә, бары өйлә менән икенденән башҡа, Ҡөрьән сүрәләре тауыш менән уҡыла.
Балиғ булған сәләмәт кеше юлда булмаһа йә башҡа ғәфү итерлек сәбәптәр булмаһа, фарызды ла, сөннәтте лә үтәргә тейеш.
Һәр рәҡәғәт бер тапҡыр билдән бөгөлөүҙән һәм ике сәждәнән тора.
Биш фарыз намаҙҙа рәҡәғәттәр һаны төрлө (2 — 4). Рәҡәғәткә инә:
* Тәкбир; был ваҡытта намаҙ уҡыусы баҫып тора, ирҙәр баш бармаҡтарын ҡолағына тейҙерә, ә ҡатын-ҡыҙ ҡулдарын яурын тәңгәленә күтәрә.
* Фатиха сүрәһе уҡыла. Уҡый башлар алдынан: әғүҙү билләһи минә шайтан рәжим тип әйтергә кәрәк (Рәхмәттән һөрөлмөш шайтандың яуызлығынан Аллаһы тәғәләгә һығынамын)
* билдән бөгөлөү (руҡуғ). Эйелерҙән алда «Аллаһу әкбәр» тип, эйелгән саҡта өс тапҡыр «субхәнә рабби әл-ғәҙим» тип әйтелә
* сәждә, ҡабат теҙгә ултырып, йәнә сәждә ҡылыу.
# Патрачиха

Патрачиха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Луда йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Патрачиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000462
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ширинка (Пахна ҡушылдығы)

Ширинка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пахна йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ширинка (Пахна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011092
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001109
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Боланут

?Боланут :
Сәскә атыусы үҫемлектең дөйөм күренеше :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡыҙылхандар |
| Ғаилә: | Боланут һымаҡтар |
| Суб-ғаилә: | Onagroideae |
| Ырыу: | Боланут |
Латинса исеме :
Chamerion Raf. ex Holub :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 564837 NCBI 238243 |
Боланут (рус. Иван-чай, кипрей, лат. Chamerion— кыртан һымаҡтар (Onagraceae)) ғаиләһендәге күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 1-1,5 м тирәһе. Июнь-август айҙарында сәскә ата,

# Боланут
## Таралыуы

* Боланут. О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация
Урман ситендә, юлдар эргәһендә, ҡырҡындыларҙа һәм ташландыҡ ерҙә үҫә. Башҡортостанда боланут киң таралған.

# Боланут
## Файҙаһы

Боланут — дарыу үләне. Уны сит илдәрҙә «урыҫ сәйе» тип тә йөрөткәндәр, сөнки батша заманында күпләп етештереп, сит илдәргә ебәргәндәр. Копорье тигән ауылда әҙерләп, ҡаптарға төрөп оҙатылғанлыҡтан, «копорье сәйе» тигән атамаһы ла бар.
Сәй һаулыҡҡа файҙалы, ҡан яңырыуына, тамырҙары нығыныуына, тәндән ағыуҙы, радиацияны сығарыуға булышлыҡ итә, көс бирә. Ул яраларҙың бөтәшеүенә ярҙам итә, эндокрин системаһы ауырыуҙарына ҡаршы тора, хатта яман шештең барлыҡҡа килеүен тотҡарлай. С витамины, каротин күп, тимер, никель, баҡыр, марганец һәм башҡа матдәләр ҡанға ыңғай тәьҫир яһай.
Боланутты «ирҙәр сәйе» тип тә йөрөтәләр, сөнки енси ҡеүәткә ыңғай тәьҫир яһай, простата ауырыуҙарын дауалауҙа ыңғай һөҙөмтә биреүе билдәле.
# Красный Ускат

Красный Ускат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/546/43 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Красный Ускат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010305
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201030
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2