yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кычас

Кычас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Кычас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003839
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡайбышев Оскар Әкрәм улы

Ҡайбышев Оскар Әкрәм улы (28 март 1939 йыл — 2 июнь 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, металдар физикаһы белгесе, Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтына нигеҙ һалыусы һәм уның директоры (1987—2005), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының ижтимағи академияһы ағзаһы. 11-се саҡырылыш СССР Юғары Советы Милләттәр Советының Башҡорт АССР-ынан депутаты (1984—1989). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1980).

# Ҡайбышев Оскар Әкрәм улы
## Биографияһы

Оскар Әкрәм улы Ҡайбышев 1939 йылдың 28 мартында Мәскәүҙә тыуа.
1962 йылда Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр институтын тамамлай. 1962 йылдан Өфө моторҙар эшләү заводында эшләй. 1967 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Ошо уҡ ваҡыттан Өфө авиация институтында эшләй. 1969 йылдан институттың кафедра мөдире була. 1974 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Өфө авиация институтының «Тантал» махсуслаштырылған конструкторлыҡ технологик бюроһы («Тантал» СКТБ-һы) директоры (1980—1986). 1987 йылдан СССР Фәндәр академияһы (Рәсәй Фәндәр академияһы) Металдарҙың үтә һығылмалылыҡ проблемалары институтының директоры. 1991—1994 йылдарҙа Башҡортостан Фәндәр академияһы Президенты була.
Ҡайбышев ныҡлыҡ һәм һығылмалылыҡ физикаһы, конструкцион материалдар, материалдарҙың форма яһалыу проблемалары технологияһы өлкәһендә белгес була. Тикшеренеүҙәр юлы менән теләһә ҡайһы сәнәғәт иретмәләренең, шул иҫәптән интерметаллидтар һәм керамиканың да, үтә һығылмалы ағыу күренешенең универсаль булыуын асыҡлай һәм физиканың үтә һығылмалылыҡ теорияһын үҫтерә.

# Ҡайбышев Оскар Әкрәм улы
## Биографияһы
### Суд

2005 йылдың ғинуарында Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы Ҡайбышевты ике яҡлы тәғәйенләнешле технологияларҙы Көньяҡ Кореяға биреүҙә ғәйепләй. Ошо ваҡыттан ул ғилми-тикшеренеү институты директоры вазифаһынан бушатыла. 2006 йылдың 9 авгусында Башҡортостан Республикаһының Юғары Суды уны ғәйепле тип таба һәм шартлы рәүештә 6 йылға иркенән, шулай уҡ 3 айға етәксе вазифалар биләү хоҡуғынан мәхрүм итә һәм Үтә һығылмалы металдар проблемалары институты файҙаһына 3 518 000 һум штраф һала. Шулай итеп, Ҡайбышев шпионаж өсөн хөкөм ителгән Рәсәй ғалимдары исемлегенә эләгә.
Ҡайбышевтың һүҙҙәренә ҡарағанда, 2003 йылдың яҙында тикшереү барышында ФСБ оперативниктары институт сейфынан бер нисә тиҫтә мең долларлыҡ векселдәрҙе алған һәм ҡулаҡсаға әйләндергән. Суд була, уның һөҙөмтәһендә ФСБ майоры Арефьев урлашҡан өсөн хөкөмгә тарттырыла һәм шартлы рәүештә биш йылға иректән мәхрүм ителә.

# Ҡайбышев Оскар Әкрәм улы
## Вафаты

Оҙаҡ ауырығандан һуң 2017 йылдың 2 июнендә Аланьяла (Төркиә) ял иткәндә мәрхүм була. Өфө ҡалаһында мосолман зыяратында ерләнә.

# Ҡайбышев Оскар Әкрәм улы
## Работы

* 350 ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 5 монография.
* 150 уйлап табыу.

# Ҡайбышев Оскар Әкрәм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1980)
* А. А. Бочвар исемендәге премия (2002 йылғы, О. Х. Фәтҡуллин, Г. Б. Строганов менән берлектә) — «Сверхпластичность при обработке материалов под давлением» һәм «Сверхпластичность и износостойкость в машиностроении» тигән монографиялар өсөн.
# Няис-Мань-Я

Няис-Мань-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Няис йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Няис-Мань-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023874
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302387
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әхтәмов Шәймөхәмәт Әҙеһәм улы

Әхтәмов Шәймөхәмәт Әҙеһәм улы (1914 йыл, Башҡортостан Республикаһы Белорет районы Абҙаҡ ауылы — 10 июль 1942 йыл Курск өлкәһе) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант.

# Әхтәмов Шәймөхәмәт Әҙеһәм улы
## Биографияһы

Әхтәмов Шәймөхәмәт Әҙеһәм улы 1914 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет районы Абҙаҡ ауылында тыуған. 1939 йылдың 4 декабрендә Белорет ҡала милиция бүлегенең 359 (п.2) номерлы бойороғо менән 3-сө разрядлы милиционер вазифаһына тәғәйенләнә. Повесткалар сығарыусы, КПЗ дежурныйы, тышта поста тороусы булып эшләй. 1940 йылдың 13 ғинуарында ҡала милиция бүлегенең дежурный ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә.
Ҡыҙыл Армия сафына Әбйәлил район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылда саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында отделение командиры булып хеҙмәт итә.
1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә хәбәрһеҙ юғала.
# Арыҫлан ауыл Советы (Мәләүез районы)

Арыҫлан ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы ауыл биләмәһе
Административ үҙәге — Смаҡ ауылы.

# Арыҫлан ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең сиктәре һәм статусы «Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһындағы» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Башҡортостан Республикаһы Законы менән билдәләнгән.

# Арыҫлан ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Билдәле шәхестәре

* Буләков Динис Мөҙәрис улы (1944 йыл 18 май — 1995 йыл 14 март) — башҡорт яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы лауреаты.
* Смаҡов Муса Ғәтиәтулла улы (1885 — ?) — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* Уҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы(1953 йыл 2 ғинуар) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2004).
# Сунтар

Сунтар (саха. Сунтаар) — Саха Республикаһындағы (Яҡутстан) ауыл, Сунтар улусының административ үҙәге, республиканың көнбайышында урынлашҡан.

# Сунтар
## Географияһы

Тораҡ пункт Вилюй йылғаһының һул ярында тамағынан 740 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Рельефы тигеҙлектәрҙән тора.

# Сунтар
## Этимологияһы

Исемен яҡында урынлашҡан Сунтар күленән алған. Гидронимдың нигеҙен эвенк һүҙе Сунтаар («тәрән») тәшкил итә.
# Аҡбулат (исем)

Аҡбулат — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла был исем бар.

# Аҡбулат (исем)
## Этимологияһы

Аҡбулат башҡорт һәм фарсы аҡ һәм булат һүҙҙәре ҡушылып яһалған исем. Балаға изгелекле, саф, ҡорос һымаҡ ныҡ булһын тип ҡушҡандар.

# Аҡбулат (исем)
## Фамилияла

Аҡбулатов Ғәфүр (? — 1662 йыл) — 1662—1664 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы (1 февраль 1960 йыл) — яҙыусы, журналист. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар (1999) һәм Яҙыусылар (1995) союздары ағзаһы, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003).

# Аҡбулат (исем)
## Ауылдар

Аҡбулат (Бөрйән районы) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.
Аҡбулат (Фёдоровка районы) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл.
Аҡбулат (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
Яңы Аҡбулат — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл.

# Аҡбулат (исем)
## Халыҡ ижадында

Аҡбулат — «Ҡәмән менән Сәмән, картуф сәскән Сәлмән» әкиәтендәге герой.
# Мөстәҡимов Зәйнулла Мөстәҡим улы

Мөстәҡимов Зәйнулла Мөстәҡим улы (1924 — 28 февраль 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

# Мөстәҡимов Зәйнулла Мөстәҡим улы
## Биографияһы

1924 йылда БАССР‑ҙың Бәләбәй кантоны Йомаҙыбаш ауылында тыуған.
1942 йылдан алып Ҡыҙыл Армияһы сафында.
1942 йылдан алып Дон, Көньяҡ-көнбайыш, 1-се Балтик һəм 3‑се Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə.
1945 йылдың 28 февралендә Кёнигсберг (Көнсығыш Пруссия) янында батырҙарса һәләк була.

# Мөстәҡимов Зәйнулла Мөстәҡим улы
## Батырлығы

Советтар Союзы Геройы исеме 1945 йылдың 24 март бирелә.

# Мөстәҡимов Зәйнулла Мөстәҡим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (24.03.1945)
* Ленин ордены (24.03.1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (21.12.1944)

# Мөстәҡимов Зәйнулла Мөстәҡим улы
## Хәтер

Тыуған ауылында һәйкәл ҡуйылған.
# Әл-Хәмрә ҡәлғәһе

Әл-Хәмрә ҡәлғәһе (исп. Alhambra, ғәр. الحمراء‎ — әл-хәмрә — «ҡыҙыл»; рус. Альгамбра) — Көньяҡ Испаниялағы архитектура-парк ансамбле.

# Әл-Хәмрә ҡәлғәһе
## Тасуирламаһы

Әл-Хәмрә ҡәлғәһе Гранада ҡалаһының көнсығыш өлөшөндә убалы террасала урынлашҡан.
Төп үҫешен мосолман династияһы Насриҙар идара иткән осорҙа ала (1230—1492), улар ваҡытында Гранада Иберия ярымутрауында Гранада әмирлегенең баш ҡалаһына, ә Әл-Хәмрә уларҙың резиденцияһына әйләнә (ҡалған һарайҙар башлыса XIV быуатҡа ҡарай). Манаралы ҡәлғә стенаһы эсендәге ҙур комплекс составына шулай уҡ мәсеттәр, торлаҡ йорттар, мунсалар, баҡсалар, келәттәр, зыярат ингән. Әлеге ваҡытта ислам архитектураһы музейы булып тора.
Ҡәлғә диуарҙарына манаралар менән ябып ҡуйылған киң комплекс составына шулай уҡ , торлаҡ йорттар, мунсалар, баҡсалар, келәттәр, зыярат инә. Әлеге ваҡытта музей булып тора.

# Әл-Хәмрә ҡәлғәһе
## Тарихы

1238 йылда «Әл-Әхмәр» (Ерән) ҡушаматлы Мөхәммәт I Ибн Наср Гранаданы Йософ ибн Һуд Мурсия тайфаһы әмиренән тартып ала, уныһы үҙ сиратында көсһөҙләнгән Әлмөхәдтәрҙән тартып алған булған.
Мөхәммәт I һарай төҙөй башлай, уны уның улы һәм вариҫы Мухаммад II аль-Факих (1273—1302) дауам итә.
1492 йыл Гранаданы Католик королдәр яулап ала, һәм Альгамбра король резиденцияһына әйләнә.
XVI—XVII быуаттарҙа. мәсет урынында Санта-Мария сиркәүе төҙөлә, ә һарай комплексы янында Карл V һарайы барлыҡҡа килә.
Тәхеткә Бурбондар ултырғандан һуң, йәғни Филипп V батшалыҡ иткәндән алып(1700—1746), испан королдәре Әл-Хәмрә менән ҡыҙыҡһыныуын юғалта.
В 1821 йыл Әл-Хәмрә ер тетрәүҙән зыян күрә.

# Әл-Хәмрә ҡәлғәһе
## Ҡыҙыҡһыныу тыуыуы

XIX быуаттың икенсе сирегенән Әл-Хәмрә Европа һәм Америка романтиктарын — әҙәбиәтселәрен һәм рәссамдарын йәлеп итә башлай; атап әйткәндә, ул 1829—1832 йылдарҙа Испанияла йәшәгән Вашингтон Ирвингҡа, шулай уҡ Джордж Ноэль Гордон Байронға, Франсуа-Рене де Шатобрианға, Виктор Гюгоға, Эдвард Бульвер-Литтонға һәм башҡаларға көслө тәьҫир итә.

# Әл-Хәмрә ҡәлғәһе
## Реставрация эштәре

Шул уҡ ваҡытта Әл-Хәмрәне реставрациялау башлана, уларҙа архитекторҙар Хосе Контрерас Осорио (ул 1841—1843 йылдарҙа эштәргә етәкселек итә), уның улы Рафаэль Контрерас-и-Муньос (1847—1890 йылдарҙа) һәм ейәне Мариано Контрерас Гранха (1890—1910 йылдарҙа) айырыуса дан ала. Әммә хәҙерге заман күҙаллауҙары буйынса уларҙың реставрацияһы фәнни күҙаллауҙарҙан алыҫ була, улар ул ваҡытта таралған һәм мавритан архитектураһы тураһында бик боҙолған күҙаллауҙарҙан сығып эш итә, хатта «Әл-Хәмрә» архитектура стилен тыуҙыра. Тарихи ҡиәфәтенә яҡыныраҡ итеп Әл-Хәмрәне 1923—1936 йылдарҙа музей комплексын һаҡлаусы архитектор-реставратор Леопольдо Торрес Бальбас ҡайтара.
# Яңы Чат

Яңы Чат (Яңы Сат, Ҡажмаҡты Чат, Төнгүк Чат; рус. Новый Чад) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Төнгүк ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618161, ОКАТО коды — 57204804006.
Ауыл район үҙәге Барҙы ауылынан яҡынса 18 км көньяҡтараҡ урынлашҡан.

# Яңы Чат
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 37 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 20 ир һәм 17 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда ауылда 86 кеше йәшәгән.

# Яңы Чат
## Тарихы

Яңы Чат ауылы тураһында тәүге мәғлүмәт 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия материалдарынан билдәле. Ул йылда ауылда 105 башҡорт иҫәпкә алынған. 1859 йылғы ревизия ваҡытында ауылдың 20 йортонда 120 башҡорт йәшәгән.

# Яңы Чат
## Климат

Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.
# Астанаға 20 йыл (миҙал)

«Астанаға 20 йыл» миҙалы (ҡаҙ. Астана 20 жыл) — Ҡаҙағстан Республикаһының дәүләт бүләге. 2018 йылдың 17 апрелендә Ҡаҙағстан Республикаһы президенты Нурсолтан Назарбаев указы менән ғәмәлгә ингән. Миҙал менән Ҡаҙағстан Республикаһы һәм уның баш ҡалаһы үҫешенә һиҙелерлек өлөш индергән Ҡаҙағстан Республикаһы ватандаштары һәм сит ил граждандары бүләкләнә.

# Астанаға 20 йыл (миҙал)
## Тарихы

Ҡаҙағстан Республикаһының баш ҡалаһын Алматынан Астанаға күсереүгә 20 йыл тулыуға ҡарата сығарылған.
2018 йылдың 17 апрелендә Ҡаҙағстан Республикаһы президентының № 667 указ менән ғәмәлгә ингән.

# Астанаға 20 йыл (миҙал)
## Статут

Миҙал менән бүләк итеү өсөн, Ҡаҙағстан Республикаһы президентына Ҡаҙағстан Республикаһы парламенты палаталары рәйестәре, хөкүмәт, Конституция Шураһы, Юғары суд, министрлыҡтар, бөтә үҙәк дәүләт органдары, Астана һәм Алматы ҡалалры акимдары, өлкә хакимдары, йәмәғәт берләшмәләре тәҡдим индерә ала.
* Миҙалды Ҡаҙағстан Республикаһы президенты, уның тәҡдиме буйынса һәм уның исеменән, Ҡаҙағстан Республикаһы Дәүләт сәркәтибе, Ҡаҙағстан Республикаһы парламенты палаталары рәистәре, Ҡаҙағстан Республикаһы хөкүмәте ағзалары, Астана һәм Алматы ҡалалары акимдары, өлкә хакимдары, бөтә вазифалы заттар тапшыра.
* Миҙал менән бергә, бүләкләнеүсегә таныҡлыҡ та тапшырыла.
* Миҙал күкрәктең һул яғына, Ҡаҙағстан Республикаһының башҡа бүләктәренән астарак йәбештерелә.

# Астанаға 20 йыл (миҙал)
## Тасуирлама

Миҙал ике өлөштән — билдә һәм колонканан ҡушыла. Билдә һары төҫтәге еҙдән эшләнгән 34 мм лы түңәрәктән ғибәрәт.
Металдың аверсында (алғы яҡ) 25 мм лы әйләнмәнең эсендә Астана ҡалаһының мөһим биналары һурәтләнгән: үҙәктә беренсе планда — «Астана Байтерек» монументы, һул яҡта икенсе планда — Ҡаҙағстан Республикаһы президентының «Ақорда» резиденцияһы, уң яҡта — Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайы, «Бойондороҡһоҙлоҡ» монументы. Түңәрәк ситендә өҫтә «АСТАНА», аҫта «20 йыл» тигән яҙыуҙар бар. Әлеге яҙыуҙар араһында тирә-яҡта милли орнамент.
Металдың реверсында (артҡы яҡ) түңәрәк эсендә «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАҺЫ 2018» яҙыуы, түңәрәк әйләнәһе тышында милли орнамент.
Миҙалдағы барлыҡ рәсемдәр һәм яҙыуҙар ҡабарынҡы, асыҡ булмаған фонда ялтырап тора. Билдә божра һәм ҡаптырма менән киңлеге 32 мм һәм бейеклеге 50 мм булған мөйөшлө колодкаға йәбештерелә. Колодка 32 мм киңлектәге күк төҫтәге ебәк туҡыма менән тышланған. Һул яҡтан киңлеге 7 мм булған ҡыҙыл төҫтәге буй һуҙылған. Ҡыҙыл төҫтәге буйҙың уң яғында киңлеге 3 әр мм булған һары төҫтәге ике буй һуҙылған. Ике һары буйҙың араһы 1 мм. Колодканың артҡы яғында кейемгә эләктерә торған ҡаптырғыс бар.

# Астанаға 20 йыл (миҙал)
## Миҙал менән бүләкләнеүселәр

* Рөстәм Миңлеханов
* Бибигөл Түләгәнова
* Алия Мостафина
# Крагеро (тауншип, Миннесота)

Крагеро (ингл. Kragero) — тауншип, Чиппева округына ҡарай, Миннесота, АҠШ. 2000 йылда уның халҡы 164 кеше тәшкил иткән.

# Крагеро (тауншип, Миннесота)
## Географияһы

АҠШ иҫәп алыу Бюроһы мәғлүмәттәре буйынса халҡы 115,8 тауншип майҙаны 115,8 квадрат километр тәшкил итә, шуларҙың 107,4 км² — ҡоро ер , ә 8,4 км² — һыу (7,22 %).

# Крагеро (тауншип, Миннесота)
## Демография

2000 йылда халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса бында 164 кеше йәшәй, 64 йорт хужалығы һәм 49 ғаилә иҫәпләнә. Халыҡ тығыҙлығы — 1,5 кеше/км². Тауншип территорияһында 79 бина һәм ҡаралтылар урынлашҡан, уларҙың һәр бер квадрат километрға тығыҙлығы — 0,7 бина. Халҡының раса составы: 99,39 % аҡ тәнлеләр һәм 0,61 % азиат, йәки 163 Whites һәм 1 Asian.
64 йорт хужалыҡтарында 18 йәшкә тиклемге балалар тәрбиәләнә, был 31,3 процент тәшкил итә, халыҡтың 70,3 % ирле-ҡатынлы пар булып йәшәй, тауншипта 3,1 процент ирһеҙ ҡатын-ҡыҙ, буйҙаҡтар 21,9 процент тәшкил итә. 18,8 % йорт хужалығы бер кешенән тора, йәғни шуларҙың 12,5 проценты — 65 йәштән өлкән яңғыҙ кешеләр. Йорт хужалығының уртаса күләме — 2,56 кеше, ә ғаиләнеке — 2,88 кеше.
Һәр бер 100 ҡатын-ҡыҙға 100 ир-егет тура килә.
Йорт хужалығының уртаса йыллыҡ килеме 42 292 доллар тәшкил итә, ә ғаиләләрҙең уртаса йыллыҡ килеме — 48 125 доллар. Ир-егеттәрҙең уртаса килеме — 26 250 доллар, шул уҡ ваҡытта ҡатын-ҡыҙҙарҙыҡы — 21 607 доллар. Йән башына килем 17 119 доллар тәшкил итә. Фәҡирлек һыҙатында торған бер ғаилә лә юҡ, тауншиптағы бөтә халыҡтың 2,5 проценты ғына фәҡирлектә йәшәй.
# 3-сө Маҡан

3- сө Маҡан — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы биләмәләрендә аға. Йылға Маҡан йылғаһының һул ярына тамағынан 8,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# 3-сө Маҡан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002936
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200293
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хакмандың килем йорто

Хакмандың килем йорто — башта торлаҡ йорт, һуңғараҡ Выборгта административ бина, XIX быуат аҙағында архитектор Фредрик Теслев проекты буйынса төҙөлгән. Выборг ҡалаһының үҙәгендә урынлашҡан неоренессанс стилендәге дүрт ҡатлы йорт, архитектура ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.

# Хакмандың килем йорто
## Тарихы

Немец нәҫеленән булған Бремен сығышлы хәлле эшҡыуар, Выборг ҡалаһы идаралығы башлығы үҙенең сауҙа һәм сәнәғәт эшмәкәрлеге менән генә түгел, шулай уҡ хәйриәтселек эше менән дә киң билдәле була. Мөйөш участкала килем йортон төҙөү өсөн ул ҡатынының туғаны архитектор Фредрик Теслевты йәлеп итә (Теслеф), ул 1897 йылда бина проектын эшләй. 1898 йылда төҙөлгән дүрт ҡатлы йорт ҡаланың урта быуат кварталдарының диңгеҙ фасадында мөһим урын биләй. Иғтибарҙы өсөнсө һәм дүртенсе ҡаттар кимәлендәге алыҫтан күренеп торған планында тура мөйөшлө мөйөш эркер йәлеп итә. Ул үҙенсәлекле көмбәҙ менән ослана. Фасады декорының башҡа элементтары араһында швед-немец Яңырыуы оҫталарынан архитектор үҙләштергән элементтар иҫәбендә Төньяҡ Вал урамы яғынан ҡалҡып торған ике өсмөйөшлө осло фронтон, һылап яһалған үҫемлек биҙәктәр, шулай уҡ өҫкө ике ҡат кимәлендәге пилястралар. Ихатаға ҡараған диуарҙары тигеҙ штукатурланған һәм биҙәкһеҙ. Аҫҡы ҡатты биҙәү өсөн рустовкалау ҡулланылған. Төп инеү урыны яр буйы урамынан колонналар менән биҙәлгән.
Бөтә бүлмәләр йәшәү өсөн тәғәйенләнгән. Төҙөлөш тамамланып бер нисә йыл үткәс Хакмандың күрше кварталдағы иҫке йорто һүтеп алына: уның урынына мөһабәт «Гранит һарайы» төҙөлә. Унда күсеп йәшәүселәрҙән һуң да килем йортоноң бер фатиры Хакмандарға ҡала. Хакмандарҙың ҡала усадьбаһы шулай уҡ ат аҙбарының ихата бинаһын һәм XVIII быуатта төҙөлгән бер ҡатлы йортто үҙ эсенә ала, унда Вильгельм Хакман инициативаһы менән уҡыу залы асыла.
Совет-фин һуғышы (1939-1944) һөҙөмтәһендә Хакмандар Выборгты ҡалдырып китә, әммә ул ойошторған «Хакман» (фин.)баш. компанияһы Финляндияла эшләүен дауам итә. Ремонттан һуң һәм һуғыш ваҡытындағы сағыштырмаса аҙ булған зыяндарҙы бөтөргәндән һуң элекке Хакман йортонда 30-сы гвардия уҡсылар корпусы штабы урынлаша. Фасад биҙәлешенең ҡайһы бер элементтары юғалыуға ҡарамаҫтан, бинаның торошо, дөйөм алғанда, ҡәнәғәтләнерлек, интерьерының бер нисә элементы, шул иҫәптән камины һаҡланып ҡалған
1998 йылда корпус тарҡатыла, бина бушап ҡалғандан һуң туҙа башлай.
2014 йылда, элекке корпус штабы бинаны муниципаль властарға тапшырғандан һуң, йортта янғын сыға, ул ҡыйығын, эркерҙың көмбәҙен, интерьерҙарҙы һәм фасадының декоратив элементтарын юҡҡа сығара. 2020 йылда бинаны мәктәп итеп ҡулайлаштыру тураһында алдан ҡарар ҡабул ителә.
# Кевролка

Кевролка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ура йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кевролка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036951
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003695
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шакиров Алик Фәйез улы

Шакиров Алик Фәйез улы (Алик Фәйезов, Әлим Фәйезов; 30 ноябрь 1953 йыл) — журналист, матбуғат эшмәкәре. 2019 йылдың 29 ноябренән «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире. 1980 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1989). Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре (2012) һәм Башҡортостан викимедиасылары төркөмөнөң (2015) матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса кәңәшсеһе.

# Шакиров Алик Фәйез улы
## Биографияһы

Алик Фәйез улы Шакиров 1953 йылдың 30 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Абзан районы Һаҡмар совхозының Үҙәк усадьба ҡасабаһында уҡытыусылар Фәйез Зариф улы һәм Нәилә Яҡуп ҡыҙы ғәиләһендә алтынсы бала булып тыуған. Әлеге ваҡытта был ҡасаба Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районына ҡараған Арсен ауылы тип атала. Ҡужанаҡ ауылы мәктәбендә урта белем ала. Бер йылдан һуң Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә һәм 1977 йылда тамамлай.
2019 йылдың 29 ноябрендә Алик Шакиров «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире итеп тәғәйенләнде.

# Шакиров Алик Фәйез улы
## Ғәиләһе һәм туғандары

* Атаһы — Фәйез Зариф улы Шакиров
* Әсәһе — Нәилә Яҡуп ҡыҙы Шакирова (Искәндәрова)
* Ағалары — Роберт, Радик (1938), Роберт (1947), Илдар/Эдик (1951)
* Апаһы — Светлана (1940)
* Ҡустыһы — Рафаэль (1959)
* Ҡатыны — Рәлиҙә Муса ҡыҙы (1957), юғары класлы врач-педиатр, Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары (2008)
* Улы — Искәндәр, ғалим, философия фәндәре кандидаты, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғилми хеҙмәткәре

# Шакиров Алик Фәйез улы
## Китаптары

* Новости — наша профессия. — Уфа: 2018 —
* Мой Кужанак. — Уфа: Инфореклама, 2012 — 92 с. ISBN 978-5904555-38-2

# Шакиров Алик Фәйез улы
## Ваҡытлы матбуғатта мәҡәләләре

* О чем рассказывают башкирские телефонные справочники. Общественная электронная газета // Новости // Регион 102 2016 йыл 19 ғинуар архивланған. (рус.)