yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡышлауар

Ҡышлауар — Рәсәй йылғаһы, Башҡортостандың Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Һаҡмар йылғаһына уң яғынан (тамағынан 664 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км тәшкил итә.

# Ҡышлауар
## Атамаһы

Ҡышлауар атамаһы ҡышлау һүҙенән алынған.
Сафиулла Иҫәновтың сайтынан:
   Башҡорттар ырыуҙарға берләшеп йәшәгән осорҙа Урғаҙа йылғаһы буйында Арыҫлан исемле ҡарт көн иткән. Уның оло ҡатынынан Байыш, Йомаш, Ямаш исемле улдары булған. Йомаш менән Ямаш һунар итергә яратҡан. Шулай бер көндө, бүре ҡыуа торғас, улар бай тәбиғәтле, һоҡланғыс, мул һыулы йылға буйына килеп сыға. Был йылға Һаҡмар була. Йәй үтә. Ҡыш тыуып, тәүге ҡар яуғас та улар был матур туғайға тағы ла бүре ауларға килә. Көнө буйы йәнлек баҫтырып, Ямаштың аты бик арый. Шуға ул, аҙаҡ килеп алырбыҙ тип, арыған атын ҡалдырып, алмашҡа алған атын менеп, ҡайтып китә. Бер нисә көндән киләләр, әммә көслө буран сығып киткәс, атты таба алмай, бүре-маҙар ашағандыр инде тип, кире боролалар.
   Йәй еткәс улар тағы ла шул туғайға киләләр, аптырап китәләр, теге аттары иҫән-һау, йылға буйында утлап йөрөй икән. Шунан ат ҡышлап сыҡҡан был ергә «Ҡышлауар» тип исем бирәләр.
Баймаҡ районы 1-се Этҡол ауылы халҡы Ҡышлауар йылғаһында мал-тыуарын һуғара, ҡош-ҡорт та шунда туйына. Ҡышлауар шул уҡ ваҡытта Һаҡмар йылғаһының төп туйындырыусыһы булып тора.

# Ҡышлауар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы һыу Урал бассейны округын ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы башынан Оло Эйек йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200004938
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200493
— Бассейн коды — 12.01.00.005
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды

Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды — Башҡортостан Республикаһының иң юғары суд власы органы.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай ҡабул иткән закондарҙы Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына ҡаршы булмау, Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы тормошта үтәлешен баш тикшереүсе орган. 2021 йылда БР Конституцияһының 103-сө һанлы статьяһына индерелгән үҙгәрештәр буйынса 2023 йылдың 1-се ғинуарынан был суд органы юҡ ителә һәм уның урынына Башҡортостан Республикаһының Конституция Советы атамалағы яңы консультатив органы ойоштораласаҡ. Яңы орган суд власының системаһына инмәйәсәк. Әммә, Советтың ағзаларын тәғәйенләү, һәм ойошма тәртибе элекке булып ҡаласаҡ.

# Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды
## Суд составы
### Рәйестәре

* Мөҡсинов Ирек Шәриф улы (1996—1999)
* Әҙеһәмов Илдус Әнәс улы (2000—2009)
* Ғүмәрова Люциә Шаһыбал ҡыҙы (2009—2014)
* Йәнекәев Зөфәр Ирғәли улы (2014 йылдан)
Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды составында дүрт судья:
* Йәнекәев Зөфәр Ирғәли улы
* Крылов Владимир Михайлович
* Моратшин Фләрит Рәшит улы
* Кәримова Рүзәлиә Рәмил ҡыҙы

# Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды
## Адресы

450101, Өфө, Ғабдулла Туҡай урамы, 46
# Хаапсалу замогы

Хаапсалу замогы (эст. Haapsalu piiskopilinnus) — епископ ғибәҙәтханалы замок, ваҡыт үтеү менән унан Гапсаль ҡалаһы (хәҙерге Хаапсалу, Эстония) үҫеп сыға. Замок XIII быуатта Эзель-Вик епископлығы үҙәге булараҡ нигеҙләнгән.
Легенда буйынса,август айында, тулы ай ваҡытында төндә сиркәүҙең эске стенаһында Аҡ Ханым образы барлыҡҡа килә.

# Хаапсалу замогы
## Тарих

1228 йылда Рига архиепискобы, Альбрехт фон Буксгевден яңы епархия булдырған, унда Ляэнемаа, Ридала һәм Хийумаа ингән, епискобы итеп Готфрид тәғәйенләнә. Епископлыҡ Изге Рим империяһының вассал дәүләте сифатында 1228 йылда Изге Рим императоры Генрих VII тарафынан булдырыла, 1234 йылда уның сиктәре билдәләнә.

# Хаапсалу замогы
## Замок

Замок бер нисә быуаттар буйына төҙөлә һәм ҡоралдар төрөнә ҡарап реконструкциялана. Һуңғы ҡәлғәһенең күләме — 30 00 квадрат метрҙан ашыу, стенаның ҡалынлығы 1,2- 1,8 метрға тиклем, бейеклеге 10 метрҙан ашыу була. Көнбайыш өлөшөндә 29 метрлы ҡарауыл башняһы төҙөлә, һуңыраҡ саң манараһы сифатында ла ҡулланыла. Һуңыраҡ диуар бейеклеге 15 метрға тиклем арттырыла.
Эске траншея һәм блиндаж, бомба һәм артиллерия өсөн һәм шулай уҡ йәшеренеү урыны булып хеҙмәт итә. Ливония һуғышында (1558—1582) ҡәлғәғә ҙур зыян яһала. Кесе замок стеналары һәм тышҡы нығытмала өлөшләтә емерелә.

# Хаапсалу замогы
## Изге Николай Соборы

Хаапсалу соборы Эзель-Викепископлығының төп соборы булған. Бында епископ тәхете, епископ эш урыны һәм рәсми вәкиллеге торған. Балтик янындағы бер нефлы был ҙур сиркәүе бинаһы (киңлеге 11,5 метр, бейеклеге метр 15,5 һәм майҙаны 425 квадрат метр).
Собор 1263—1270 йылдарҙа төҙөлгән.
1688 йылдың 23 мартында сиркәүҙең янғында зыянланған ҡыйығы табаҡлы баҡыр менән ҡаплана, әммә бик тиҙ юҡҡа сыға. 1726 йылда яңынан дауыл ҡыйыҡтарҙы юҡ итә. Сиркәү үҙе ремонт яһай алмағанлыҡтан, ҡорам ҡала даралығы аҫтына күсә. XIX быуатта сиркәүҙә реконструкция башлана.
1886—1889 сиркәү тергеҙелә һәм ремонтлана. 1889 йылдың 15 октябрендә сиркәүҙә Изге Николайға арналған ғибәҙәт ҡылыу хеҙмәте үткәрелә.
1940 йылда совет оккупацияһы сиркәүҙе ябыуға килтерә. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында сиркәү хеҙмәте дауамы ителә, ләкин 1944 йылдың яҙында хулигандар сиркәү миһрабын, тәҙрәләрен һәм ултырғыстарын емерә. 1946 йылда сиркәү мәхәлләһе совет хөкүмәтенә соборҙы һаҡлап ҡалыуҙы һорап мөрәжәғәт итә, әммә сиркәү ҡыҙыҡһыныу тыуҙырмай. Сиркәү күп йылдар дауамында буш тора.
# Кызас

Кызас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Кызас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008587
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200858
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бекетов Пётр Иванович

Бекетов Петр Иванович (яҡынса 1600 йыл — 1661-се йылдан һуңғараҡ) — урыҫ ергиҙәре, Себерҙәге Нерчинск, Олекминск, Чита, Якутск ҡалаларына нигеҙ һалыусы.

# Бекетов Пётр Иванович
## Хеҙмәт башы

Петр Иванович Бекетов 1624 йылда стрелецтар полкына дәүләт хеҙмәтенә инә. 1627 йылда уның һорауы буйынса Себергә Йәнәсәй бастругына ебәрелә.
1628 йылда 90 кешенән торған отряд менән Түбәнге Ангаралағы тунгустарҙы баҫтырыу маҡсатында походҡа йүнәлтелә. Тунгустар 1627 йылда Максим Перфильевтың отрядына һөжүм иткәндәр. Ул ерле халыҡҡа хәрби ысулдар аша түгел, ә килешеү һәм «йомшаҡлыҡ» менән йоғонто яһарға күрһәтмә ала. Бекетов ысынлап урындағы халыҡ менән килешеүгә килә һәм Ангара үҙәндәрендә Рыбинск бастругын төҙөп, Енисейскиға яһаҡ һәм аманаттар менән әйләнеп ҡайта.

# Бекетов Пётр Иванович
## Яҡутстанды ҡушып алыу

1631 йылда Бекетов ҡабаттан Енисейскиҙан алыҫ походҡа ебәрелә. Был юлы уға, 30 казакты етәкләп, Лена йылғаһына тиклем барып етергә һәм уның ярҙарында нығыныу бурысы йөкмәтелә. XVIII быуат Себере тарихын тикшереүсе Иоганн Фишер әлеге «командировканы» дәүләт өсөн байтаҡ хеҙмәт түккән кешенең һәләтлектәрен һәм ҡаҙаныштарын таныу булараҡ баһалай. 1632 йылдың яҙында Бекетовтың отряды Ленаға барып етә. Алдан йылғаһы ҡушылған урында алыҫ булмаған ерҙә казактар зиндан төҙөйҙәр, һуңынан ул Якутск тип атала. Ошонда Бекетов приказчик бурыстарын үтәп, Вилюйға һәм Алданға экспедициялар ебәрә, 1632 йылда — Жиганскиға, 1636 йылда Олекминск ҡалалрына нигеҙ һала.
* Петр Бекетов һәйкәле. Якутск
* Яҡут бастругы

# Бекетов Пётр Иванович
## Хеҙмәте буйынса үрләтеү

Бекетовҡа алмашҡа Иван Галкин килгәндән һуң ул Енисейскиға юллана һәм 1640 йылда ошонан Мәскәүгә 11 меңлек яһаҡ алып ҡайта. Мәскәүҙә уға стрелецтар һәм казактар башлығы чины бирелә. 1641 йылда Енисей бастругында казактар араһында башлыҡ итеп тәғәйенләнә.

# Бекетов Пётр Иванович
## Байкал аръяғы походы

1652 йылда үҙен оҫта һәм тырыш етәксе итеп танытҡан Бекетов Байкал аръяғы бүрәттәренә табан походҡа сыға. Селенга тирәһендә ул Усть-Прорва бастругына нигеҙ һала. бынан һуң уның отряды Хилка буйлап Иргень күленә тиклем күтәрелә, унда 1653 йылда Иргень бастругы төҙөлә. Алма һырты аша сығып, тәрән көҙ көндәрендә, 53 кешенән торған отряд Ингода йылғаһы тамағына төшә. Бекетов үткән Иргендән Ингодаға тиклем юл артабан Себер трактының өлөшө була. Ингода туңған булыу сәбәпле хәҙерге Чита тирәһендә Ингода ҡышлағына нигеҙ һалына. 1654 йылдың ноябрендә Бекетов отрядынан Максим Урасов етәкселегендге 10 казак Нерча йылғаһының тамағына барып етәләр һәм унда Нелюдь бастругына нигеҙ һалалар (хәҙер Нерчинск).
Шилка бастругында Бекетов үҙенең иптәштәре менән бик ауыр ҡышты үткәрә, аслыҡтан тыш бүрәттәрҙең ҡамауынан ныҡ интегә. 1655 йылдың яҙында бүрәттәр менән мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыуға өлгәшә һәм, аслыҡтан һәләк булмаҫ өсөн, отряды менән Амур аръяғына юллана.

# Бекетов Пётр Иванович
## Ғүмеренең һуңғы йылдары

1660 йыл Бекетов Енисейскиҙан Тубылға хеҙмәткә күсерелә, унда 1661 йылда протопоп Аввакум (уның һәм Бекетовтың араһында конфликт булып ала) һәм Юрий Крижанич менән осраша.
# Лофтура

Лофтура — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 100 км.

# Лофтура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050183
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005018
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы

Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы (рус. Садыков Тухват Абдрахимович ?- 18 февраль 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, гвардия рядовойы.

# Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы
## Биографияһы

Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы сығышы менән хәҙерге Башҡортостандың Шишмә районынан. Ҡыҙыл Армия сафына Шишмә районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. Украина ерҙәрендә барған ҡыҙыу һуғышта 1943 йылдың 18 февралендә батырҙарса һәләк була. Украинаның Луганск өлкәһе Перевальск районындағы Фащеевка ҡасабаһында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән. Ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙә Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы тураһында мәғлүмәттә атаһы Садиҡ тип бирелгән.
# Пойва

Пойва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лямъя йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Пойва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011826
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201182
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Ғәҙелбай

Түбәнге Ғәҙелбай (Шырмай) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы биләмәһендәге тораҡ пункты. 1876 йылда барлыҡҡа килгән. 1960 йылда ауылдар исемлегенән алынған.

# Түбәнге Ғәҙелбай
## Географик урыны

Һаҡмар йылғаһы буйында, 1-се Этҡол ауылынан түбәренәк, урынлашҡан була. Ауыл тирәһендә Аҡморон йылғаһы аға. Район үҙәге Баймаҡ ҡалаһынан көнбайышҡа табан 30 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Түбәнге Ғәҙелбай
## Тарихы

Ырымбур губернаһы картаһында тәүге тапҡыр 1876 йылда барлыҡҡа килә. Ғәҙелбай ауылын Кинйәбулат ауылы башҡорттары нигеҙләй. 1812 йылда Батҡаҡлы йылғаһы буйында 19 ғаилә яңы тораҡ пунктын булдыралар. Ауылды нигеҙләгән уҙаман Шырмай Ибраҡов Ҡарағужа ауылынан була. Был ауыл Этҡол һәм Мырҙаҡай ауылдары араһында урынлаша. Ширмайҙың улдары — Әүәл (1746—1820), уның улы Ырыҫбай,Ырыҫбайҙың улдары — Ҡужәхмәт, Әхмәт, Бөркөтбай, Рәхмәт, Басылан, Кейекбай, Юлбарыҫ, Күлбай, Ғәле, Шәйәхмәт; Аҡҡужа (1747—1817), Йәғәфәр (1759—1830), Аҡмырҙа (1778 йылғы), Аҡманбай (1786 йылғы), Баймырҙа (1796—1830), Кинйәғол (1801 йылғы). Ауылдың икенсе исеме Шырмай. Шырмай Ҡарағужа ауылының утары булараҡ барлыҡҡа килә. Утар һуңғараҡ Шырмай ауылы булып үҫешә. Әлеге ауыл Ғәҙелбай ауылынан айырым ята. Һуңынан Ғәҙелбай ауылы Үрге Ғәҙелбай (Шырмай), ә Шырмай ауылы Түбәнге Ғәҙелбай (Шырмай) тип аталып йөрөйәсәк. 1930-сы йылдар аҙағында Түбәнге Ғәҙелбай ғәмәлдән сыға.
Ғәҙелбай ауылы Ғәҙелбай Ейәнғолов (1766 йылғы) исемен йөрөтә. Уның у Дәүләтбай исемле улы булыуы билдәле. Күсеп килеүселәр араһында Юлдыбай Дәүләтҡолов, Байегет һәм Ҡотлогилде Күлмәковтар, Ғәлекәй Сураков, Ишморат һәм Мораҙым Солтанморатовтар, Йортбәк һәм Ҡасҡын Итҡабуловтар була.
1834 Түбәнге Ғәҙелбайҙа 142 кеше йәшәгән. Ауыл халҡы мал аҫырап күн күргән. 1839 йылда Аҡморон, Ҡалмаҡ һәм Һаҡмар буйҙарына 60 йорттан 35 арба йәйләүгә сыға. Әлеге йылда 330 кеше башына 330 йылҡы малы, 259 һыйыр, 112 һарыҡ һәм 41 кәзә тура килгән. Ауыл халҡы 70 дисәтинә ер һөргән, 1843 йылда 24 бот ужым бойҙайы һәм 880 бот ярауай бойҙай сәскән.

# Түбәнге Ғәҙелбай
## Совет осоронда

1920 йылда 22 йортта 142 кеше йәшәгән, 1940 йылда бөтәһе 31 кеше, ә 1960 йыл башына ауылдар исемлегенән алына.
1928 йылда 12 хужалыҡ «Туғай» ауыл хужалығы артеленә берләшә, уның рәйесе теп Шәрифулла Ҡасҡынов тәғәйенләнә. 1930 йылда эргә-тирәләге ауылда кешеләре «Кубань» колхозын ойошторалар. 1932 йылда леге колхоз тарҡатыла. Үрге һәм Түбәнге Ғәҙелбай ауылдары «Кубань» колхозында ҡала, уның үҙәге Үрге Ғәҙелбай була, ә Түбәнге Ҡәҙелбай колхозға бригада булараҡ инә. 1940 йылда колхоз тәүге йөк автомашинаһын һатып ала. 1946 йыл һөҙөмтәләренә ярашлы «Кубань» колхозы СССР-ҙа социалистик ярыш буйынса еңеүсе итеп таныла. Ул ваҡытта колхоз рәйесе булып 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры Ғәлиәхмәт Сәйфуллин эшләй.
Колхоз рәйестәре Ш. Әҙеһәмов, И. Ишморатов, Ш. Шырмаев, Ғ. Сәйфуллин.

# Түбәнге Ғәҙелбай
## Билдәле шәхестәре

* Бикташ Мамбаев — 1812 йылғы Ватан һуығышында ҡатнашыусы, Сена йылғана тиклем барып еткән.
* Ғәлиәхмәт Сәйфуллин — Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
* Агишев Иҙел Миһран улы (1928—?) — башҡорт телсеһе, лексиколог.
# Вой-Хотын-Юган

Вой-Хотын-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Урта Речка йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вой-Хотын-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019405
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301940
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ярато-Се-Яха

Ярато-Сё-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Недарма йылғаһының һул ярына тамағынан 6км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Ярато-Се-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304402
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Веданта уҡытыусылары исемлеге

Был Индуизмдың Веданта фәлсәфәүи системаһы уҡытыусылары исемлеге.

# Веданта уҡытыусылары исемлеге
## XIX быуатҡа тиклем

* Васишта Маһариши
* Шакти Маһариши
* Парашара Маһариши
* Кришна Двайпаяна Вьяса
* Шри Шука Ачарья
* Бадараяна
* Гаудапада
* Говинда Бһагаватпада
* Ади Шанкара Бһагаватпада
* Сурешвара
* Падмапада
* Һастамалакачарья
* Тотакачарья
* Аппаййя Дикшитар
* Вачаспати Мишра
* Рамануджачарья
* Веданта Десика
* Мадһвачарья
* Видьяранья
* Нимбаркачарья
* Вишнусвами
* Валлабһачарья
* Чайтанья Махапрабху
* Дньянешвар
* Вьясатиртха
* Мадхусудхана Сарасвати
* Нимбарка
* Баладэва Видьябхушана
* Виджнанабхикшу
* Шриманта Шанкардэва
* Махадэвендра Сарасвати V

# Веданта уҡытыусылары исемлеге
## XIX-XXI быуат

* Баннандже Говиндачарья
* Рамакришна Парамахамса
* Рамана Махарши
* Шрила Прабхупада
* Свами Вивекананда
* Махарши Даянанда Сарасвати
* Свами Шивананда Сарасвати
* Свати Сатьянанда Сарасвати
* Свами Чинмаянанда Сарасвати
* Свами Даянанда Сарасвати
* Свами Ганапати Саччидананда
* Свами Кришнананда
* Свами Партхасарати
* Свами Рама Тиртха
* Маннаргуди Раджу Шастри
* Джаендра Сарасвати
* Нисаргадатта Махарадж
* Саччидананда Шивабхинава Нарасимха Бхарати
* Чандрашехара Бхарати III
* Бхарати Тиртха Свамигал
* Шри Видхусекара Бхарати
* Бхакти Хридайя Бон Свами
* Бхакти Праджнана Кешава Госвами
* Сатчидананда Сарасвати
* Парамаһанса Йогананда
* Саччиданандендра Сарасвати
* Свами Теджомаянанда
* Свами Ранганатхананда,Рамакришна Матх һәм Рамакришна Миссияһе
* Атмананда Кришна Менон
* Свами Чидаананда Пури
# Люнебург һыу һурҙырыу манараһы

Заманса яңы һыу үткәргестәр системаһына мохтажлыҡ кисергән Люнебургта яңы һыу һурҙырыу манараһы төҙөү тураһында ҡарарын 1904 йылдың 10 ноябрендә ҡала советы ҡабул иткән. Манараның эскизын ҡаланың XV быуаттағы Штендаль ҡала ҡапҡаһы Uenglinger Tor образы буйынса баш архитектор Ричард Кампф эшләгән. Манараны проектлау һәм төҙөү менән Франц Крюгер етәкселек иткән.
Һыу һурҙырыу манараһын төҙөү өсөн урын ҡаланың урта быуат нығытмалары емереклектәренән таҙартылған боронғо көньяҡ-көнсығыш өлөшөндәге майҙансығында һайланған. Ҡыҙыл кирбестән эшләнгән манара бина стенаһының түбәнге ҡалын өлөшө планында 18 квадрат метр һәм цилиндр өлөшөндә 38 метр тәшкил итә. Ун алты һурғыс колонна бағана 500 тонна күләмендәге һыу һыйҙырышлы ҡорос резервуарҙы. тотоп тора. Әлеге ваҡытҡа тиклем һыу һурҙырыу манараһы Люнебург ҡалаһының сиркәүгә мөнәсәбәте булмаған иң бейек ҡоролмаһы булып ҡала. Тешле парапет менән сикләнгән манара ҡыйығы баштан уҡ күҙәтеү террасаһы һымаҡ эшләнгән.
1907 йылдың 12 ноябрендә һыу һурҙырыу манараһы сафҡа индерелгән. Әммә 1913 йылға уҡ инде цистерна күләме етмәй башлаған, ҡала халҡы төшкөгә тиклем һыуҙы файҙаланып бөткән. Резервуар һыйҙырышы кәм тигәндә бер тапҡыр артҡан. 1986 йылдың йәйендә һыу һурҙырыу манараһы сафтан сығарылған, торба үткәргестәрҙе һүткәндәр. Һәм планлаштырылған манара бинаһын һүтергә уйлайҙар хатта, әммә баштараҡ аҡса таба алмағандар, ә һуңғараҡ был бинаның әҙер иҫтәлекле урын икәнен аңлағандар һәм архитектура ҡомартҡыһы тип иғлан иткәндәр. 2000 йылда Һанноверҙа үткән Бөтә донъя күргәҙмәһен әҙерләү сиктәрендә манараны ер йүнәтәләр ремонт, ә 2000 йылдың июненән ул мәҙәни биләмә һәм күҙәтеү майҙансығы булараҡ эшләй.
Манараның түбәнге ҡатында күргәҙмәләр, камера концерттары үткәрелә, туйҙар байрам ителә. Цилиндр өлөшөндәге биналарҙа тарихи өй йыһаздары мебель күрһәтелә. Һыу үткәргескә һәм эсәр һыуға бағышланған экспозицияны ҡарау маҡсатында алтынсы ҡатҡа лифт менән күтәрелергә мөмкин. баҫҡысҡа унан егерме, Элекке резервуар аша үткән егерме бормалы баҫҡыс ганзей ҡалаһы Люнебург һәм уның тирә-яғы панорамаһы асылған күҙәтеү майҙансығына алып килә. Һауа торошо яҡшы булғанда, унан хатта Гамбург та яҡшы күренә.
# Тар-Седа-Яха

Тар-Седа-Яха:
* Тар-Седа-Яха (Сибилей-Сё ҡушылдығы) — Рәсәйҙәге йылға, Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға.
* Тар-Седа-Яха (Щучья ҡушылдығы) — Рәсәйҙәге йылға, Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға.
# Ослинг

Ослинг (нем. O?ling) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2465 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,58 км². Диңгеҙ кимәленән 126 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1920 һәм автомобиль коды BZ.
# Псекабе

Псекабе — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шебш йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Псекабе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Афипс йылғаһы, шул иҫәптән Шапсуг һыуһаҡлағысы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001512108100005604
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100560
* Бассейн коды — 06.02.00.015
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лутоша

Лутоша — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 2057 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Лутоша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000040494
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004049
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0