yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ситдиҡов

Ситдиҡов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ситдиҡова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы. Шулай уҡ Ситдыҡов тигән вариант та бар.

# Ситдиҡов
## Билдәле фамилиялаштар

* Ситдиҡов Баян Ғариф улы — (1916—1979) — ғалим-фармаколог. Медицина хеҙмәте полковнигы. Медицина фәндәре докторы (1969), профессор (1971).
* Ситдиҡов Ғилман Хәмзә улы — (30 сентябрь 1946 йыл) — энергетик, «Уфаэнергоучет» яуаплылығы сикләнгән ойошма директоры,Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Хеҙмәт ветераны, 1976—1980 йылдарҙа Белорет район комсомол комитетының I секретары, партия һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы — (ноябрь 1911 йыл — 14 май 1969 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.
* Ситдиҡов Мөхәмәт Хәмзә улы — (1943 йыл, 8 сентябрь) — хеҙмәт ветераны, «1941 — 1945 йй Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 20 йыллығы» юбилей миҙалы (7 май 1965), «Алыҫ поход өсөн» жетоны, «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы маҡтаулы хеҙмәт өсөн» миҙалы кавалеры (27 март 1970).
* Ситдиҡов Ринат Даян улы — (8 октябрь 1968 йыл) — Салауат районы Лағыр урта дөйөм белем биреү мәктәбе директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. Сухомлинскийҙың «Йөрәгемде балаларға бирәм» миҙалы лауреаты (2021).
* Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы (1903 йыл — ?) — 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
* Ситдиҡов Шәмсетдин Мөхәмәтдин улы (17 июнь, 1924, БАССР, — педагог, разведчик. Өс тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән наградланған.
* Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы (10 июнь 1952 йыл) — башҡорт шағиры, прозаик, публицист, тәржемәсе һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007). Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2017)
* Ситдиҡова Флүрә Булат ҡыҙы (1 декабрь 1958 йыл) — музыкант-скрипкасы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (2012), профессор (2012). Рәсәй Федерацияһының мәғариф өлкәһенең почётлы хеҙмәткәре (2017), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2009).
* Ситдиҡова Әҙиә Хәбибулла ҡыҙы (12 декабрь 1913 йыл — 29 май 2000 йыл) — рәссам. 1964 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1983) һәм атҡаҙанған (1973) рәссамы. (1964). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1993).
* Ситдыҡов Гена Әхмәт улы — (22 ғинуар 1934 — 20 июль 1998), тау инженеры. Техник фәндәр докторы (1985), профессор (1993). БАССР‑ҙың атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1980), БАССР‑ҙың атҡаҙанған нефтсеһе
# Минең тормошом (повесть)

Минең тормошом — А. П. Чехов повесы. 1896 йылда яҙылған. Тәүге тапҡыр «Нива» журналының ай һайын сыға торған әҙәби ҡушымтаһының 10-12 һандарында ошо уҡ йылдың октябрь-декабрендә баҫыла.

# Минең тормошом (повесть)
## Баҫма тарихы

Повесть тәүге тапҡыр Нива журналының ай һайын сыға торған № 10-12 әҙәби ҡушымтаһында 1896 йылдың октябрь-декабрендә баҫтырыла. Николай II батшалыҡҡа ултырғанлыҡтан сыҡҡан эшселәр стачкаларынан һәм яңы цензор тәғәйенләнгәнлек арҡаһында цензура көсәйеүҙән ҡурҡып, повестың цензура өсөн хәүефһеҙ тәүге биш бүлеген, цензорҙың уяулығын кәметеү маҡсатында, беренсе китап итеп, ҡалғанын икенсе китапта нәшер итергә булалар.
Автор тарафынан ҡайтанан эшкәртелгән повесть Суворин баҫтырған Мужики хикәйәләр йыйынтығында сыға. Моя жизнь («Минең тормошом») повесы бер ниндәй үҙгәрешһеҙ йыйынтыҡтың ете баҫмаһында 1897—1899 йылдарҙа сыға. 1899—1901 йылдарҙа Адольф Маркс нәшер иткән Чехов әҫәрҙәре йыйынтығының туғыҙынсы томына был повесть автор тарафынан әҙ генә үҙгәртелеп индерелә.
Повестағы тормош сылбырҙарын һүрәтләгән тәьҫораттар яҙыусының бала сағынан уҡ башланып китә. П. Сурожский (П. Н. Шатилов): «…Моғайын, повесты яҙғанда Чехов Таганрог тураһында уйлаған», — тип яҙа.

# Минең тормошом (повесть)
## Фон

Чехов повесты 1896 йылдың февралендә яҙа башлай һәм шул уҡ йылдың июль аҙағында тамамлай. Повестың атамаһы арҡаһында килешмәүсәнлек килеп сыға. Чеховҡа «Моя жизнь» тигән атама оҡшамай, уның повесты «В девяностых годах» тип атағыһы килә. Нива журналының мөхәррире Алексей Тихонов-Луговой атаманы ниндәйҙер мемориал менән бәйләй һәм Чеховҡа шул көйөнсә үҙгәртеүһеҙ ҡалдырырға тәҡдим итә. Автор бәхәсләшмәй генә риза була.
# Аңҡау һөйәге

Аңҡау һөйәге (лат. os palatinum, рус. нёбная кость) — ауыҙ эсенең өҫкө өлөшөндәге һөйәк..
# Гидробиология

Гидробиология — (грек. hydor—һыу, bios—йәшәү и logos—фән) биология фәненең бер бүлеге. Һыу организмдарының йәшәү рәүешен, уларҙың үҙ-ара һәм йәшәү мөхите менән мөнәсәбәттәрен, эске һыуҙарҙың, дингеҙ һәм океандарҙың биологик продуклылығын өйрәнә.
Фән үҫешенең төп этаптары
Сағыштырмаса йәш фән. Махсус тикшеренеү ысулдары булған үҙаллы дисциплина булараҡ айырылып сығыуы профессор Земперҙың 1880 йылда баҫылып сыҡҡан (Semper) билдәле китабы(«Na-tiirliche Existenzbedingungen der Tiere») менән бәйле.
Унда башлап был фәндең төп бурыстары бәйән ителә. Фәнгә төп нигеҙ булып зоолог һәм ботаниктар тарафынан һыу организмдары анатомияһы, тарихы, систематикаһы, үҫеше географик бүленеше, тормошо тураһында мәғлүмәттәр хеҙмәт итә
Хәҙерге гидробиологияны экологияның бер бүлеге булараҡ тип ҡарарға була. Уның эсенә таксономия, иҡтисади биология, , сәнәғәт биологияһы, морфология, физиология һәм башҡа бүлектәр ҙә инә. Эштәрҙең байтаҡ өлөшө күлдәр (лимнология), менән бәйле. Унда ағым һыуҙар һәм йомоҡ һыу ятҡылыҡтары экологияһын айырып ҡарарға мөмкин. Йомоҡ һыу ятҡылығындағы яһалма экосистема өлгөһөн ҡороу, һыу ятҡылыҡтарында балыҡ үрсетеүҙең барлыҡ мәсьәләләре менән аквариумистика шөғөлләнә.

# Гидробиология
## Һылтанма

* Большая медицинская энциклопедия

# Гидробиология
## Иҫкәрмә

* ↑ Скадовский С.Н., Жадин В.И. Гидробиология // Большая медицинская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред. Б.В. Петровский. — 3 изд. — Москва : Советская энциклопедия, 1977. — Т. 5. Гамбузия - Гипотиазид. — 568 с. — 150 000 экз.
# Сөйөмбикә манараһы

Сөйөмбикә манараһы (татар. Сөембикә манарасы, Sөyembikə manarası) — Ҡазан кремлендәге күҙәтеү башняһы. Сөйөмбикә манараһы «ауыш башнялар» (мәҫәлән, Пиза башняһы кеүек) иҫәбенә керә. Бөгөнгө көндә үҙәк шпильдән ауышлығы төньяҡ-көнсығышҡа 1,98 м.

# Сөйөмбикә манараһы
## Тарихы
### Төҙөлөш

Башняның төҙөлөү ваҡыты бәхәсле: ҡайһы бер ғалимдар XVII—XVIII быуатта төҙөлгән тип иҫәпләй., XVI быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән тип иҫәпләүселәр бар, ҡайһылары 1552 йылда Ҡазан ханлығы дәүере менән бәйләй.
Төҙөлөш менән бәйле докементтар һаҡланмаған.
# Недожатка

Недожатка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Смердомка йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Недожатка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006863
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000686
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ағиҙел мәҙәниәте

Ағиҙел мәҙәниәте — Көньяҡ Урал алды, Волга-Урал аралығының һуңғы неолит һәм энеолит археологик мәҙәниәте, беҙҙең эраға тиклем V—III мең йыллыҡҡа ҡарай.

# Ағиҙел мәҙәниәте
## Дөйөм характеристика

Археологик мәҙәниәт Ағиҙел йылғаһы исеме менән аталған.
Һәйкәлдәрҙең күпселек өлөшө Башҡортостандың урман һәм далалы өлөшөндә, Ағиҙел, Дим һәм Ыҡ йылғалары бассейны буйында урынлашҡан. Иртә осор ҡомартҡыларына III Муллин, III Дәүләкән, I Бельская; һуңғы осорға — IV Муллин, III Сауз, Ғүмәр һ. б. һанарға була.
Ағиҙел мәҙәниәте тораҡтары юғары туғайҙарҙа урынлашып, нығытыуһыҙ булған. Торлаҡ булып ер өҫтөндәге дүрт мөйөшлө, бәлки, бүрәнәнән эшләнгән ҡоролмалар хеҙмәт иткән.
Иртә осорҙағы керамика түңәрәк төплө, күп тажлы булһа; һуңғы осорҙа — тура тышлы, эре тараҡ менән биҙәлгән. Саҡматаш ҡоралдарға өҫтөнлөк биргәндәр, шулай уҡ шымартылған балта һәм бағауҙар, бысаҡ һәм суртанды төрөндәге һөңгө остары, игенҡырғыс, ураҡ ҡулланғандар. Йорт хайуандарынан ат, эре һәм ваҡ мөгөҙлө мал (35 % тиклем) һөйәктәре табылған.
Ағиҙел мәҙәниәте халҡы күбеһенсә Ыҡ-Дим аралығында һәм Ағиҙел йылғаһының түбәнге ағымында төпләнгән (Башҡортостан); һунар, балыҡсылыҡ, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Көнбайышта Һамар мәҙәниәте, көньяҡ-көнсығышта Урал аръяғы (суртанды) мәҙәниәте менән сиктәш булған.
# Санчес Хоэль (футболсы)

Хоэль Мельхор Санчес Алегрия (исп. Joel Melchor Sánchez Alegría; 11 июнь 1989 йыл, Арекипа, Перу) — Перу футболсыһы, «Мельгар» клубының һәм Перу йыйылма командаһының ярым һаҡсыһы.

# Санчес Хоэль (футболсы)
## Клуб карьераһы

Санчес профессиональ карьераһын «Атлетико Универсидад» һәм «Тотал Чалако» клубтары өсөн сығыш яһап башлай. 2010 йыл башында уйынсы «Лим Альянс» клубына күсә. 22 февралдә «Альянс Атлетико» клубына ҡаршы уйнап, Перуҙың Пример клубының төп составында уйнай. 19 июндә «Спорт Уанкайо» командаһына ҡаршы уйнағанда үҙенең беренсе голын Хоэль «Альянс Лима» командаһы өсөн бәреп индерә.
Санчес 2011 йылдың башында «Универсидад Сан-Мартин» клубына күсә. 16 апрелдә «Уанкайо Спорт» командаһына ҡаршы матчта яңы командаһы составында дебют уйыны уйнай. 12 майҙа «Атлетико Альянс» командаһына ҡаршы уйында Хоэль «Универсидад Сан-Мартин» клубы өсөн беренсе голын индерә .
2017 йылдың башында Санчес Мексиканың УАНЛ Тигрес клубы менән контракт төҙөшә һәм уйнай башлау менән үк «Спортинг Кристал» клубына ҡуртымға бирелә. 5 февралдә «Унион Комерсио» командаһына ҡаршы матчта Санчес яңы командаһы өсөн сығыш яһай. Санчес 2018 йылдың башында «Керетаро» клубы тарафынан ҡуртымға алына. Шул йылдың 10 февралендә «Тихуана» клубына ҡаршы матчта ул Мексиканың Пример клубы өсөн дебют яһай. Санчес 2018 йылдың йәйендә тыуған яғына ҡайтып, «Мельгар» клубы менән контрактҡа ҡул ҡуя. 2 сентябрҙә «Университарио» командаһына ҡаршы матчта ул яңы командаһы өсөн уйнай. 22 сентябрҙә «Депортиво Бинасьональ» клубына ҡаршы уйында Хоэль «Мельгар» өсөн беренсе гол индерә. 2020 йылдың 4 февралендә уйын Либертадорес Кубогы турнирында Санчес Боливияның «Насьональ Потоси» командаһына үҙе гол индерә һәм үҙенә иғтибар йәлеп итә.

# Санчес Хоэль (футболсы)
## Халыҡ-ара карьераһы

2009 йылда Перуҙың йәштәр йыйылма командаһы составында Санчес Венесуэлала үткәрелгән Көньяҡ Америка йәштәр чемпионатында ҡатнаша. Турнир барышында Венесуэла, Аргентина, Колумбия һәм Эквадоркомандаларына ҡаршы уйнай.
2010 йылдың 10 сентябрендә 2010 йылғы донъя чемпионатының һайлап алыу уйындарында Венесуэла йыйылма командаһына ҡаршы уйнап, Санчес Перуҙың йыйылма командаһында уйнай.
2015 йылда Санчес йыйылма команда составында Чилиҙа үткәрелгән Америка Кубогында бронза призер була. Турнирҙа Санчес Парагвай, Венесуэла, Колумбия һәм Бразилия йыйылма командаларына ҡаршы уйнай.

# Санчес Хоэль (футболсы)
## Ҡаҙаныштары

Халыҡ-ара
* Перу
* 3 Америка Кубогы — 2015
# Айгадат

Айгадат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мурюк йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Айгадат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202061
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы

Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы (рус. Сыдыков Хамидула Сытдыкович 1903 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

# Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы
## Биоргафияһы

Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Бүздәк районында тыуа. 1941 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкында комендант отделениеһының ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.
Пордразделениеның 1945 йылдың 25 майындағы 11/н бойороғо менән комендант отделениеһы ҡылыссыһы гвардия сержанты Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы Бранденбург ҡалаһы өсөн һуғыштарҙа полк командирының күҙәтеү пунктын һаҡлау буйынса хеҙмәтте бик яҡшы алып барғаны өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
# Айытҡол (исем)

Айытҡол — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Айытҡол (исем)
## Этимология

Айытҡол исеме ғәрәп айыт һәм башҡорт ҡол (ир-ат исемдәре ялғауы) һүҙҙәре ҡушылып яһалыуҙан барлыҡҡа килгән. Был исемде байрам көндө тыуғандарға ҡушҡандар..

# Айытҡол (исем)
## Билдәле кешеләр

Айытҡол Таймаҫов (1777 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Айытҡол (исем)
## Фамилияла

Айытҡолова Эльвира Ринат ҡыҙы (19 август 1973 йыл) — ғалим-филолог, журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының 5-се һәм 6-сы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресс) — йәмәғәт ойошмаларының Халыҡ-ара берлеге Президиумы рәйесе (2019 йыл). РФ Дәүләт Думаһының 8-се саҡырылыш депутаты (2021 йыл).
Айытҡолов Азат Миңлеғәле улы (27 ғинуар 1956 йыл) — ҡурайсы, педагог, Рәсәйҙең атҡаҙанған (1998 йыл), Башҡортостандың халыҡ артисы (1991 йыл), Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы(1990 йыл) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2000 йыл) лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021 йыл).
# Пюрмаль-Кы

Пюрмаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Читаль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Пюрмаль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306901
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Албанияның административ бүленеше

Административ йәһәттән Албания территорияһы 12 өлкәгә (алб. qark, күпл. qarqe [carce] / [кярк, кяркье]), улар үҙ сиратында 36 округҡа (алб. rreth, күпл. rrethe, [reθ] / [реθ]) бүленә.
Округтар 309 коммунанан (алб. komunë, күпл. komuna) һәм 65 ҡаланан тора (алб. bashki, билдәлелек форм. bashkia, һүҙмә-һүҙ тәрж. «муниципаль совет»).
Элек өлкәләр префектура тип йөрөтөлгән (алб. prefekturë, күпл. prefektura).

# Албанияның административ бүленеше
## Албанияның өлкәләре

| № | Өлкә | Халҡының һаны, кеше (2011 йылғы иҫәп алыу) | Майҙаны, км² | Административ үҙәге |
| 1 | Берат | 141 944 | 1798 | Берат |
| 2 | Влёра | 175 640 | 2706 | Влёра |
| 3 | Гирокастра | 72 176 | 2884 | Гирокастра |
| 4 | Дибра | 137 047 | 2586 | Пешкопия |
| 5 | Дуррес | 262 785 | 766 | Дуррес |
| 6 | Корча | 220 357 | 3711 | Корча |
| 7 | Кукес | 85 292 | 2374 | Кукес |
| 8 | Лежа | 134 027 | 1620 | Лежа |
| 9 | Тирана | 749 365 | 1652 | Тирана |
| 10 | Фиери | 310 331 | 1890 | Фиери |
| 11 | Шкодер | 215 347 | 3562 | Шкодер |
| 12 | Эльбасан | 295 827 | 3199 | Эльбасан |
| Бөтәһе | 2 800 138 | 28 748 |
# Кетарша

Кетарша — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының уң ярына тамағынан 172 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Кетарша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039906
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003990
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Карасаазкан

Карасаазкан — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аксаызкан йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Карасаазкан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006428
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100642
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юлсурина Гөльямал Солтангәрәй ҡыҙы

Юлсурина Гөльямал Солтангәрәй ҡыҙы (1 август 1924 йыл — 27 декабрь 1998 йыл) — педагог, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры

# Юлсурина Гөльямал Солтангәрәй ҡыҙы
## Биографияһы

Гөльямал Солтангәрәй ҡыҙы Юлсурина 1924 йылдың 1 авгусында Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантоны (хәҙер Башҡортостандың Бөрйән районы) Мәндәғол ауылында тыуған. 1941 йылда Иҫке Собхағол урта мәктәбен, 1954 йылда Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлай.

# Юлсурина Гөльямал Солтангәрәй ҡыҙы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* 1940 йылдан — Иҫке Собханғол балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе
* 1941 йылдан — Яңы Собханғол ете йыллыҡ мәктәбе уҡытыусыһы
* 1942—1948 һәм 1950—1952 йылдарҙа — Иҫке Собханғол урта мәктәбе уҡытыусыһы
* 1948—1950 йылдарҙа — Мәһәҙей башланғыс мәктәбе етәксеһе
* 1952 йылдан — Байназар урта һәм Яңы Мөсәт мәктәптәре уҡытыусыһы
* 1958—1979 йылдарҙа — Иҫке Собханғол урта мәктәбе уҡытыусыһы

# Юлсурина Гөльямал Солтангәрәй ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы (1947)
* «Хеҙмәттәге уңыштары өсөн» миҙалы (1953)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* БАССР (1957), РСФСР (1967) мәғариф министрлыҡтарының Маҡтау ҡағыҙҙары
# Рица реликт милли паркы

Рица реликт милли паркы — Абхазияның Гудаута районында һаҡланыусы биләмә. Рица күлен, шулай уҡ тирә-яҡ тау төбәгендә флора һәм фаунаны тау һаҡлау өсөн ойошторолған.

# Рица реликт милли паркы
## Тарихы

1930 йылда булдырылған шул уҡ исемле ҡурсаулыҡ базаһында 1996 йылдың 17 октябрендә нигеҙ һалына. Бейеклектәрҙең ныҡ үҙгәреүе менән характерланған үҙенсәлекле тәбиғәт ландшафтын һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән (100 м алып 3256 м тиклем).

# Рица реликт милли паркы
## География

Оло Кавказдың көньяҡ битләүендә Абхазияның таулы өлөшөндә урынлашҡан, Гега үҙәненән алып Пщица үҙәненә тиклемге территорияны биләй. Бейеклектәрҙең 100 м алып 3256 м тиклем (Агепст тауына тиклем) үҙгәреүе үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһының төрлөлөгө өсөн шарттар тыуҙыра. Ҡурсаулыҡта иң ҙур күл булып Рица күле тора, шулай уҡ Кесе Рица һәм Зәңгәр күле бар. Бында бер нисә шарлауыҡбилдәле — 70 метр бейеклектәге Гега шарлауығы.

# Рица реликт милли паркы
## Флора

Эвксин-колхид япраҡлы урмандарының һаҡланған биләмәһендә 70 метрҙан ашыу бейеклеккә еткән бик күп мәңге йәшел самшит (Buxus colchica) урмандар, Нордман аҡ шыршылары (Abies nordmanniana) һәм еләк тисы (Taxus baccata) үҫә. Lilium kesselringianum, Primula farinosа кеүек күп кенә һирәк осраусы эндемик өлгөләр бар, шул иҫәптән ҡурсаулыҡта киң таралған һәм шулай уҡ ҡурсаулыҡта киң таралған абхаз флораһы батшабикәһе тип йөрөтөлгән (Campanula) ҡыңғырау бар.

# Рица реликт милли паркы
## Фауна

Һөтимәрҙәр Кавказ аҫыл боланы (Cervus elaphus maral), кубан туры (Capra caucasica), рупикапра, илек, ҡабан, кавказ урманда бесәй (Felis silvestris caucasica), таш һыуһар һәм ҡырағай кроликтан ғибәрәт.
1980-1983 йылдарҙа ҡурсаулыҡта 15 отрядтан торған 110 ҡош төрө теркәлгән. Шул уҡ ваҡытта бөркөт, аҡ башлы сел, сапсан, кавказ ҡоро һәм горихвостка краснобрюхий СССР-ҙың һәм Грузия ССР-ының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Шулай уҡ һирәк осрай торған хайуан һәм һөйрәлеүселәр төрө бар: Кавказ крестовкаһы (Pelodytes caucasicus), Кавказ әрмәнде (Bufo verrucosissimus), эндемик Кесе Азия тритоны (Ommatotriton vittatus) һәм ябай Кавказ ҡара йыланы (Vipekaznakovi).
# Яромасска

Яромасска — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 284 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Яромасска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015809
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101580
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Калмаюр

Калмаюр — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 1585 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Калмаюр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100004680
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100468
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1