yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Түбәнге Золотиха

Түбәнге Золотиха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Түбәнге Золотиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004631
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100463
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һыулаҡ (йылға)

Һыулаҡ (ХХ быуатҡа тиклем ҡум. Къой су — «Ҡуй Һыуы», авар. Сулахъ, дарг. Кьас — «шаршы», рут. Сулак мыри, чеч. Гӏой-хи; рус. Сулак) — Дағстандағы йылға.

# Һыулаҡ (йылға)
## Топонимияһы

Урыҫса «Койсу» атамаһы төрки (ҡумыҡ) «къой сув» — ҡуй һыуы тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан, башҡортса ла аңлашылып тора.
XX быуатҡа тиклем «Сулаҡ» тип йылғаның тамағы ғына аталған. Был гидроним ҡумыҡ сығышлы: һүҙ тамыры ҡумыҡ һүҙе сув — һыу, ә гидроформант «лакъ» (төрки телдәргә хас һүҙ яһаусы ялғау) һүҙгә шулай уҡ башҡортса аңлашылып торған «һыулыҡ» мәғәнәһен бирә .

# Һыулаҡ (йылға)
## Географияһы

Оҙонлоғо — 169 км (336 км Ғәнди Ҡуйһыуы менән), бассейн майҙаны-15200 км2. Авар Ҡуйһыуы менән Ғәнди Ҡуйһыуы йылғаларының ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Башта Төп Һыулаҡ тарлауығында (тәрәнлеге 700—1500 м), артабан Ахетли тарлауығында, Чиркей киңләнеүендә һәм Кесе Һыулаҡ тарлауығында, һуңынан киң үҙәндә аға, унда Һыулаҡ икегә бүленә: Һыулаҡ үҙе һәм Кесе Һыулаҡ барлыҡҡа килә. XIX быуат башына тиклем Ҡуйһыу йылғаһы Ҡазыййорт ауылы эргәһендә тармаҡланған: Аграхан йылғаһы (Аграхан ҡултығына) һәм Һыулаҡ (хәҙерге йылға тамағы урыны) хасил булған.

# Һыулаҡ (йылға)
## Гидрологияһы

Йылға ҡатнаш, башлыса ҡар һыуы менән туйына. Ташҡын апрель — сентябрь айҙарында, иң юғары кимәл — июнь-июлдә. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы — тамағынан 123 км алыҫлыҡта 176 м³/с. Үтәҙеклеге уртаса 450 г/м³, иң ҙуры — 45 000 г/м³.

# Һыулаҡ (йылға)
## Ҡушылдыҡтары

Иң ҙур ҡушылдығы — Аҡһыу, бынан тыш Чвахунбак, Тлар ҡушыла. 1963 йылдан «Аҡташ тракты» каналы буйлап Аҡташ һәм Аҡсай йылғаларының һыуҙары ағып төшә .

# Һыулаҡ (йылға)
## Тораҡ пункттары

Һыулаҡ буйында Ҡыҙылйорт ҡалаһы, Дубки ҡала тибындағы ҡасаба, тамағында — Һыулаҡ ҡала тибындағы ҡасаба тора.

# Һыулаҡ (йылға)
## Хужалыҡта ҡулланыу

Йылға һыуы Махачҡала һәм Каспийск ҡалаларын һыу менән тәьмин итеү өсөн ҡулланыла. Йылға үҙәнендә шулай уҡ климатҡа яраҡлаштырылған янут йәшәй.
Һыулакта ГЭС каскады: Миатлинская ГЭС, Чирюртские ГЭС, Чиркейская ГЭС шулай уҡ бәләкәй Баутуғай ГЭС-ы урынлашҡан, уларҙың дөйөм билдәләнгән ҡеүәте — 1345,6 МВт, өҫтәмә 46,2 МВт дөйөм ҡеүәтле бәләкәй ГЭС-тар төҙөү планлаштырыла, был гидроэлектростанциялар Һыулаҡ ГЭС каскады составына инә.

# Һыулаҡ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Көнбайыш Каспий бассейны округыны инә. Йылға бассейны — Терек.
Дәүләт һыу реестрында объекттың коды-07030000112109300000254.
Реестрҙа Һыулактың иҫке үҙәне айырым иҫәпләнә
# Илһан Мүфиде

Мүфиде Илһан (1911 йылдың 19 феврале, Мерсин — 2 февраль 1996 йылдың 2 феврале, Бодрум) — төрөк педагогы һәм дәүләт эшмәкәре. Төркиәнең беренсе ҡатын-ҡыҙ-мэры.

# Илһан Мүфиде
## Биографияһы

Илһан Мүфиде 1911 йылдың 11 февралендә Мерсинда тыуған. Уның атаһы Мостафа Нәзиф армия офицеры, әсәһе Әминә — йорт хужабикәһе була. Мүфидегә дүрт йәш булғанда, уның атаһы Дарданелла операцияһы алыштарының береһендә һәләк була. Полководец Фәүзи Чакмак Мүфидегә бабай тейеш кеше була, атаһы ағаһы. Беренсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң, Мерсинды ҡыҫҡа ваҡытҡа француз армияһы баҫып ала, шуға күрә Мүфиде Илһан башланғыс белем алыуын Анкарала тамамлай. Истанбулды азат иткәндән һуң, Мүфиде унда ҡыҙҙар мәктәбен тамамлай. 1928 йылда ул педагогия лицейын тамамлай. Һуңынан Истанбулда уҡытыусы булып эшләй.
Мүфиде Илһан доктор фәруҡ Илһанға кейәүгә сыға. Уларҙың ете балаһы тыуа. Ирле-ҡатынлы Төркиә ҡалалары буйлап йыш йөрөй, һуңынан Берлинда уҡый. 1937 йылда Мүфилде һәм Фәруҡ Илһандар Төркиәгә кире ҡайта, әммә һуңынан унан тағы китә. Фәруҡ Илһанға Афғанстан Ҡабул университетының медицина мәктәбендә уҡытыу эшен тәҡдим итәләр. Ирле-ҡатынлы риза була. Мүфиде менән Фәруҡ Илһандар шулай уҡ Ираҡта Басра Карачиға тиклем һыу буйлап сәйәхәт ҡыла. 1945 йылда улар Төркиәгә кире ҡайтырға теләй, әммә һуғыш барғанлыҡтан, Иран аша машинала ҡайта. 1946 йылда Төркиәгә ҡайтҡандан һуң, ирле-ҡатынлы сәйәсәт менән шөғөлләнә.
1950 йылда дөйөм һайлауҙарҙа Демократик партия еңә, Республика халыҡ партияһының. 27 йыл дауамындағы идаралығы өҙөлә. Мүфиде Илһан Демократик партиянан Мерсин ҡалаһы башлығына һайлауҙарҙа ҡатнаша һәм Төркиә тарихында беренсе ҡатын-ҡыҙ мэры булып китә, шул арҡала киң танылыу ала.
1951 йылда Мүфиде Илһан мэр вазифаһынан китә һәм партиянан сыға.
1968—1981 йылдарҙа Мүфиде Илһан Германияла, төрөк иммигранттарын уҡыта. Шулай уҡ ул бер нисә хәйриә ойошмаһында эшләй һәм Мерсин ҡалаһындағы дауаханаларға һәм ҡарттар йортона ярҙам күрһәтә.
# Иж-Буби мәҙрәсәһе

Иж-Буби мәҙрәсәһе, «Буби» мәҙрәсәһе — Вятка губернаһы Сарапул өйәҙе Әгерже волосте Иж-Буби ауылында 1781 йылда асылған мәҙрәсә. Волга буйы һәм Урал алды халыҡтарының мәғрифәтенә ҙур урын биләгән уҡыу йорто. 1895 йылдан мәҙрәсәне Ғабдулла һәм Ғөбәйҙулла Бубиҙа етәкләй һәм мөғәллимлек итә. 1908 йылда мәҙрәсә янында ҡатын-кыҙҙар класстары асыла. Унда Мөхлисә Буби уҡыта. 1911 йылда мөғәллимдәр һәм шәкерттәр «панисламизм пропагандалауҙа» ғәйепләнә, мәҙрәсә ябыла.

# Иж-Буби мәҙрәсәһе
## Тарих

Ул элекке Вятка губернаһы Сарапул өйәҙе Әгерже волостенең Иж-Буби ауылында 1781 йылда ойошторола. Башҡа татар мәҙрәсәләре менән бер рәттән, ул да XIX быуат аҙағы – XX быуат башында ҙур үҙгәрештәр кисерә. 1907 йылдан башлап, мәҙрәсәлә айырым фәндәр булараҡ ғәрәп, фарсы, төрөк, урыҫ, француз телдәре, тарих, политэкономия, арифметика, геометрия, физика, астрономия, география, ботаника, медицина, психология, педагогика алдынғы рус һәм Европа уҡыу йорттары дәрәжәһендә уҡытыла. Фәлсәфә, логика, этика, Ҡөръән, хәдис, ислам тарихы өйрәтелә. Уҡытыу расписание буйынса алып барыла, дәрестәр үткәреү өсөн бүлмәләр йыһазландырыла; уҡыу йылы аҙағында имтихандар уҙғарыла.
Россияның төрлө посмаҡтарынан мәҙрәсәгә йәштәр уҡырға килә. 1908-1911 йылдарҙа бында һәр йылды 500 уҡыусы белем ала. Мәҙрәсәлә һәр атнала әҙәби, фәнни кисәләр уҙғарыла. Мәҙрәсәнең бай китапханаһы, махсус йыһазландырылған спорт майҙансығы була.
Иж-Буби мәҙрәсәһенең уңыштарға ирешеп сәскә атыу йылдарында уның менән бер туған Абдулла һәм Ғөбәйҙулла Бурбайҙар етәкселек итә.
Был ауылда Россиялағы мосолман ҡатын-кыҙҙар өсөн иң беренсе уҡыу йорттарынан кыҙҙар мәҙрәсәһе лә эшләй. Ул Мөхлисә Буби ҡарамағында була.
Мәҙрәсәнең донъяуи юл менән алға атлауы батша хөкүмәтен борсоуға һала. Танылған татар уҡыу йорттарынан булған Иж-Буби мәҙрәсәһе 1911 йылдың ғинуарында Россия хөкүмәтенә ҡаршы фекер таратыуҙа һәм панисламизм ғәйепләнеп, яптырыла. Етәкселәре, мөғәллимдәре ҡулға алына.
# Помоз

Помоз — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 926 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Помоз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001401
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Пижга

Кесе Пижга — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Гижга йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Пижга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007574
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100757
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Сес-Игол

Кесе Сес-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сес-Игол йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Сес-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037371
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203737
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Верзиловка

Оло Верзиловка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сосновка йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Верзиловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009396
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100939
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1900 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1900 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1900 MCM |
| Юлиан стилендә | 1899 — 1900 ( 13 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2652 — 2653 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7408 — 7409 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5660 — 5661 ה'תר"ס — ה'תרס"א |
| Мосолман календары | 1318 — 1319 |
| Боронғо әрмән календары | 1349 ԹՎ ՌՅԽԹ |
| Ҡытай календары | 4596 — 4597 (с 31 январь) 己亥 — 庚子 жёлтая свинья — белая мышь |
| Эфиопа календары | 1892 — 1893 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1956 — 1957 |
| - Шака самват | 1822 — 1823 |
| Иран календары | 1278 — 1279 |
1900 (бер мең туғыҙ йөҙөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1900 йылы, 2 мең йыллыҡтың 900 йылы, XX быуаттың 0 йылы, XIX быуаттың 10 ун йыллығының 10 йылы, 1900 йылдарҙың 1 йылы.

# 1900 йыл
## Тыуғандар

* 16 февраль — Булат Ишемғол, башҡорт совет яҙыусыһы.
* 7 ноябрь — Әхмәров Ҡасим Закир улы, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы (1963), профессор.
# Тэкодель-Кы

Тэкодель-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 186 км.

# Тэкодель-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068001
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306800
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Баязитов Ишдәүләт Зәйнулла улы

Баязитов Ишдәүләт Зәйнулла улы (18 ноябрь 1901 йыл — 1954 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән лейтенант.

# Баязитов Ишдәүләт Зәйнулла улы
## Биографияһы

Ишдәүләт Зәйнулла улы Баязитов 1901 йылдың 18 ноябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Яңы Монасип ауылында тыуған.
1941 йылдың ноябрь айында Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла, М. Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
1943 йылдың 12 ғинуарында Сталинград өсөн барған һуғышта аяғына пуля тейеп ҡаты яралана, һәм Иркутск ҡалаһындағы хәрби госпиталгә ебәрелә.
Дауаланғандан һуң хәрби хеҙмәткә яраҡһыҙ тип табыла һәм тыуған районына әйләнеп ҡайта. Уны шунда уҡ “Ҡыҙыл таң” (Тимер ауылы) колхозының председателе итеп һайлап ҡуялар.
1944 йылда Бөрйән районының Ырғыҙлы ауылына ауыл Советы председателе итеп һайлана.
1944 йылдың ноябрь айында “Маяҡ” колхозына председатель итеп ебәрелә. Һәм был эштә ул 1949 йылға тиклем эшләй.
Һуғыш һәм һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа райондың иң артта ҡалған хужалыҡтарын аяҡҡа баҫтырыу бурысын намыҫ менән үтәп сыға.
Һуғышта алған ауыр яраларҙан ветеран 1954 йылда вафат булып ҡала.
Ҡатыны Ғыҙниса менән дүрт ул тәрбиәләп үҫтерәләр: Ғаффар, Риф, Роберт һәм Марс Башҡортостандың күренекле шәхестәре.

# Баязитов Ишдәүләт Зәйнулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы
# Кейтлин Девер

Кейтлин Рошель Девер (ингл. Kaitlyn Rochelle Dever; 21 декабрь 1996 йыл) — америка актрисаһы.
# Саламатов Георгий Тимофеевич

Саламатов Георгий Тимофеевич (6 май 1923 йыл — 23 сентябрь 2013 йыл) — эшсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943, 1945).

# Саламатов Георгий Тимофеевич
## Биографияһы

Георгий Тимофеевич Саламатов 1923 йылдың 6 майында Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуа. 1943 йылда (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 1942 йылдың 2 ғинуары) Белорет ҡала хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 14-се айырым гвардия сапер эскадроны саперы булып хеҙмәт итә. Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай. Һуғыш тамамланғандан һуң хәрби хеҙмәтте Кавказда үтә. Демобилизациянан һуң Белорет ҡалаһына ҡайта, Белорет металлургия комбинатынЫҢ автотранспорт цехында эшләй.
Ветеран 2013 йылдың 23 сентябрендә Белорет ҡалаһында вафат була.

# Саламатов Георгий Тимофеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (11.10.1943, 30.05.1945).
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* юбилей миҙалдары
# Мөниров

Мөниров — фамилия.
* Мөнирова Римма Мирас ҡыҙы (1948—1998) — Үрге Өпәле ҡалаһының почётлы гражданы.
* Мөнирова Рәфилә Мөғәллим ҡыҙы (1963 й.т.) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), хореограф.
# Дөмәй Тарлауы

Дөмәй Тарлауы — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы. Петровский Завод ауыл советы составына керә.

# Дөмәй Тарлауы
## Атамаһы

Ауылдың атамаһы уны нигеҙләүсе Дөмәй Ишкәевтең исеменән һәм «тарлау» һүҙенән (эшкәртелгән ер участкаһы тип аңлатыла) барлыҡҡа килгән.

# Дөмәй Тарлауы
## География

Ауыл Айтуған һәм Минзәлә йылғалары буйҙарында, Сарман ауылынан төньяҡ-көнбайыштараҡ 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Дөмәй Тарлауы
## Тарих

Ауылға XVII быуаттың икенсе яртыһында байлар ырыуы башҡорто Дөмәй Ишкәев нигеҙ һала. Дөмәй Ишкәев 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе булараҡ билдәле. Ихтилал башҡорт ерҙәрен тартып алыу, һалымдар һәм йөкләмәләрҙең артыуы, христианлаштырыу сәйәсәте һәм чиновниктарҙың башбаштаҡлығы арҡаһында барлыҡҡа килә. Дөмәй Ишкәевтең ауылы шулай уҡ ҡазан чиновниктары тарафынан бөлдөрөүгә һәм талауға дусар була. Бигерәктә ҡазан комиссары А. С. Сергеев үҙенең карателдәре менән ҙур аяуһыҙлыҡ күрһәтә, ул Дөмәй Тарлауы ауылын талай һәм күп кенә байлыҡтарын һәм әсирҙәрҙе алып китә.
Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе составына керә. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әлмәтмулла улусы составына керә.
1905 йылда 2 бакалея кибете, икмәк магазины, 2 мәсет һәм мәктәп (1913 йылда 80 шәкер уҡыған) теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, ә 1922 йылда — Саллы кантоны составына керә. 1930 йылда Сарман районына составына инә.

# Дөмәй Тарлауы
## Халҡы

1816 йылда — 37 башҡорт (улар араһында 2 ҡатынлы 1 йорт хужаһы) һәм 64 типтәр; 1834 йылда — 62 башҡорт; 1859 йылда ир енесле 473 йән башҡорт һәм 145 йән типтәр иҫәпләнгән. 1870 йылда 514 башҡорт сығышлы типтәр һәм 22 татар, ә 1899 йылда башҡорттар һәм типтәрҙәр теркәлгән. 1902 йылда ауылда барлығы ир енесле 550 йән иҫәпләнгән. 1905 йылда 207 ихатала 1026 кеше йәшәгән.
| 1859 | 1884 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 |
| 660 | 804 | 961 | 1253 | 737 | 632 | 494 | 430 | 320 | 248 | 159 |
* Н/Д

# Дөмәй Тарлауы
## Билдәле шәхестәре

* Дөмәй Ишкәев — 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
# Кёддеритч

Кёддеритч (нем. Kodderitzsch) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 124 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,81 км². Диңгеҙ кимәленән 201 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99518 һәм автомобиль коды — AP.
# Соммаруга Симонетта

Симонетта Соммаруг (итал. Simonetta Sommaruga; 1960 йылдың 14 майында тыуған, Цуг, Швейцария) — Швейцария социал-демократик сәйәсмәне, Швейцария Федераль советы ағзаһы, 2010 йылдың 1 ноябренән Юстиция һәм полиция департаменты башлығы. 2014 йылда Швейцарияның вице-президенты итеп һайлана. Киләһе йылда 2015 йылға Швейцария президенты булып һайлана һәм президент вазифаһын башҡара. Симонетта Соммаруг президент саҡта Швейцария ВЭФ хөкүмәттәре һөҙөмтәлелеге рейтингында тәүге ун эсендә була. 2018 йылдың декабрь башында икенсе тапҡыр илдең вице-президенты була. 2019 йылдың беренсе көнөндә вазифаһына инә. 2020 йылдың тәүге көнөндә икенсе тапҡыр ил президенты вазифаһын башҡара башлай, үҙенең президентлыҡ вәкәләттәрен Швейцарияның тирә-яҡ мөхит, транспорт, элемтә һәм энергетика министры вазифаһы менән бергә башҡара.

# Соммаруга Симонетта
## Йәш сағы

Симонетта Синста, Аргау кантонында ике ағаһы һәм апаһы менән бергә үҫә. Иммензеяла урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Люцернда, Калифорния һәм Римда пианист сифатында әҙерлек үтә. 1988—1991 йылдарҙа Фрибур университетында инглиз телен һәм романистиканы өйрәнә, әммә уҡыуҙы тамамламай.

# Соммаруга Симонетта
## Карьераһы

1993 — 1999 йылдарҙа Швейцария ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау фонды (Stiftung für Konsumentenschutz) директоры булып эшләү уның сәйәси карьераһы өсөн башланғыс нөктә булып тора. Әлеге ваҡытта ул ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау хәйриә фонды (Swissaid) президенты булып тора.
Соммаруга сәйәси эшмәкәрлеген 1981—1990 йылдарҙа Берндың Ҙур советында социал-демократтар вәкиле булып башлай. 1998—2005 йылдарҙа Кеница муниципаль советында граждандар оборонаһы һәм янғындан һаҡлау департаментын етәкләй. 1999—2003 йылдарҙа ул Милли совет ағзаһы була, ә 2003 йылдан 2010 йылға тиклем кантондар Советы ағзаһы.
2010 йылдың 22 сентябренән Федераль советҡа (Швейцария хөкүмәте) Мориц Лойенбергер урынына һайлана, унда Юстиция һәм полиция департаментын етәкләй. 2013 йылдың аҙағында 2014 йылға Швейцария вице-президенты итеп һайлана. Был вазифаһына ул 1 ғинуарҙа аяҡ баҫа. 2014 йылдың аҙағында 2015 йылға Швейцария президенты булып һайлана.
2018 йылдың декабрь башында икенсе тапҡыр илдең вице-президенты итеп һайлана. 2019 йылдың 1 ғинуарында был вазифаһына инә. Ошо уҡ көндән ул башҡа транспорт, коммуникация һәм тирә-яҡ мөхит министрлығын етәкләй. 2019 йылдың декабрь уртаһында уны икенсе тапҡыр илдең президенты итеп һайлайҙар.
9 ғинуарҙа ул ил президенты булараҡ III ҡышҡы үҫмерҙәр Олимпия уйындарын аса.

# Соммаруга Симонетта
## Ғаиләһе

Симонетта Соммаруганың ире яҙыусы Лукас Хартман (нем.). Ул элекке МККК президенты Корнелио Соммаругиҙың (англ.)алыҫ туғаны. Карьераны һайлаған, балалары юҡ.
# Юрь-Игый

Юрь-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кевру-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Юрь-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048052
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204805
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рычков Николай Петрович

Николай Петрович Рычков (15 октябрь 1746 йыл — 1798 йыл) — сәйәхәтсе, географ, этнограф. Коллегия асессоры (1772). Петербург Фәндәр академияһы адъюнкты, Рәсәй Ирекле йыйылышы һәм Император Ирекле иҡтисади йәмғиәте ағзаһы. Рәсәй ебәкселеген ойоштороусыһы.

# Рычков Николай Петрович
## Биографияһы

1746 йылдың 15 октябрендә Ырымбур ҡалаһында тыуған. Академик П. И. Рычковтың икенсе улы.
1760—1767 йылдарҙа Троицк һәм Ревель драгун, Пенза пехота полктарында хеҙмәт иткән.
1768—1770 йылдарҙа капитан Рычков академик Петер Симон Паллас етәкселегендәге Академик экспедицияларҙа ҡатнашҡан, Вятка, Ҡазан, Пермь, Өфө һәм Ырымбур губерналарын өйрәнгән. Тарихи Башҡортостандың тәбиғәтен, мәмерйәләрҙе (шул иҫәптән Ыҡ мәмерйәләрен); баҡыр рудниктарын һәм иретеү заводтарын, башҡорт, мишәр, татар һәм типтәрҙәрҙең көнкүрешен, йолаларын һүрәтләгәп сәйәхәте буйынса тасуирлама төҙөй. Ул 1770—1772 йылдарҙа Петербург Фәндәр академияһы тарафынан «Журнал или дневные записки путешествия капитана Рычкова по разным провинциям Российского государства» исеме аҫтында нәшер ителә. Ә 1772 йылда Петербург Фәндәр академияһы Рычковтың «Дневные записки путешествия в Киргиз-Кайсацкую степь в 1771 г.» тигән хеҙмәтен баҫтырып сығара.
1772 йылда коллегия асессоры чинын ала. 1772—1785 йылдарҙа Ахтуба йылғаһы буйында яңы ойошторолған ебәк заводы директор була. 1780 йылда надворный советник, ә 1784 йылда коллегия советнигы чиндарын ала.
1793 йылда академик Паллас Царицын ҡалаһы янында Рычков менән осраша һәм улар бергәләп Ахтуба үҙәнен өйрәнә. 1797 йылда Рычковты йәнә Ахтуба ебәк заводы директоры тип ҡуйырға ниәтләйҙәр, әммә 1797—1798 йылдар араһында ул вафат була.

# Рычков Николай Петрович
## Хеҙмәттәре

* Журнал, или Дневные записки путешествия капитана Рычкова по разным провинциям Российского государства в 1769 и 1770 году. — СПб., 1770.