yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Агашкова-Коренева Ирина Георгиевна

Агашкова-Коренева Ирина Георгиевна (29 сентябрь 1962 йыл) — театр актёры. 1990 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2005).

# Агашкова-Коренева Ирина Георгиевна
## Биографияһы

Ирина Георгиевна Агашкова (Агашкова-Коренева) 1962 йылдың 29 сентябрендә Өфөлә тыуған.
1983 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (А. К. Лощенков, П. Р. Мельниченко курсы) тамамлай һәм Өфө ҡалаһындағы Республика рус драма театрында эшләй башлай.
Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1990).

# Агашкова-Коренева Ирина Георгиевна
## Спектаклендәге ролдәре

Аня («Вишневый сад», А. П. Чехов), Корали («Загнанная лошадь», Ф Саган), Марья Львовна («Дачники», М. Горький); комик ролдәре: Малахова («Где ты был, Лопотухин?», А. Г. Хмеликтың «Гуманоид в небе мчится» пьесаһы буйынса, дебют, 1985), Марианна («Тартюф», Мольер), Магдалена («Ревнивая к себе самой» , Т. де Молина); үткер характерлы ролдәре: Зинка Падеспань («Самоубийца», Н.РЭрдман), Зизи («Ах, Невский!..», А. М. Поламишев, Н. В. Гоголь әҫәре буйынса), Дина («Пока она умирала», Н. М. Птушкина).
Евгения («Сны Евгении», А. Н. Казанцев), Норы («Кукольный дом», Г.Ибсен), Надежда Коломийцева («Последние», М.Горький), К.Людвигтың «Музыка небес» спектаклендә Шарлотта Хэй. «Голубая камея» (Илья Мясников менән), «Неаполь — город миллионеров» спектаклдәрендә уйнай.

# Агашкова-Коренева Ирина Георгиевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1995 йыл)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2005 йыл)
# Юн-Яга (Лемва ҡушылдығы)

Юн-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 153 км.

# Юн-Яга (Лемва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067340
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006734
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Буғаҙаҡ

Кесе Буғаҙаҡ - рус. Малый Бугодак - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы күл. Оло Буғаҙаҡтан көньяҡтараҡта урынлашҡан.

# Кесе Буғаҙаҡ
## Географияһы

Верхнеуральскиға тиклем – 18 км, Силәбегә – 230 км, Екатеринбургҡа – 300 км.
Координаты: 53°49'37"N 58°57'42"E

# Кесе Буғаҙаҡ
## Тасуирламаһы

* Уртаса тәрәнлеге: 3,8 м
* Максималь тәрәнлеге: 7,8 м
* Майҙаны: 3,6 км²
* Тектоник рәүештә барлыҡҡа килгән
* Төбө: ҡомло-ләмле
* Һыуы аҡмай

# Кесе Буғаҙаҡ
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: Бугодак (Богодак, Багадак), Большой и Малый, озеро, поселок, Большой и Малый, Верхнеуральский район. От старотюркского мужского имени Бугадак, с основой буга — «бык», в значении «глава», как отражение скотоводческого культа, и имяобразующего аффикса -дак -дык.
Буға (үгеҙ) һүҙе башҡорт телендә ысынлап та булған (мәҫәлән, киң билдәле эпос Ҡуңыр буға һәм башҡорт халыҡ йыры "Ҡуңыр буға"), хәҙер ул һүҙлектәргә йондоҙлоҡ (зодиак) атамаһы булараҡ ҡына индерелгән Был һүҙ яңғыҙлыҡ ҡушма исемдәрҙә лә осрай (Әле лә Тайбуғин фамилиялы кешеләр бар).

# Кесе Буғаҙаҡ
## Флораһы һәм фаунаһы

Ярҙарында һирәк осрай торған үҫемлектәр һәм йән эйәләре бар, был йәһәттән өлкәлә уға тиңдәр юҡ. Мәҫәлән, орхидея һымаҡтар.
Күл буйында һирәк осрай торған ике төрлө ҡырмыҫҡа, формика прессилабрис, махаон йәшәй.
Балыҡлы йылға. Күлдә суртан, сабаҡ, алабуға, шырт балыҡ, шамбы, карп, ҡарабалыҡ, алабалыҡ , ҡыҙылғанат, суртан тереклек итә, рипус-гибрид ебәрелгән.

# Кесе Буғаҙаҡ
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Иҫке Шәрәшле ауыл Советы (Баҡалы районы)

Иҫке Шәрәшле ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
# Теллин-Ахко

Теллин-Ахко (Хумыс) (чеч. Теллин-Аьхк) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Белка йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Теллин-Ахко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы , Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001312108200006258
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200625
* Бассейн коды — 07.02.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дебальцево (станция)

Дебальцево (укр. Дебальцеве) — Көньяҡ тимер юлы составына ваҡытлыса тапшырылған Донецк тимер юлының йөк һәм пассажирҙар ташыу узел станцияһы. Станция Дебальцево ҡалаһында урынлашҡан. Элек бында Рәсәй һәм Украина сиген киҫеп үткән йөк һәм пассажир поездары өсөн Луганск таможняһы бүлексәһе урынлашҡан була.
Ҡалып:Горловка — Дебальцево Ҡалып:Дебальцево — Попасная
«Дебальцево ҡаҙаны» ҡыйратыу буйынса хәрби ғәмәлдәр ваҡытында станция бик ҙур зыян күрә, емереклектәрҙе урындағы ремонтсылар яйлап төҙәтәләр.

# Дебальцево (станция)
## Станция тарихы

Тимер юлы вокзалы бинаһы станцияла тәүеләрҙән булып төҙөлә. Ул XIX быуат аҙағында төҙөлә һәм бөгөнгө көндә ҡала символына әүерелгән. Бина индивидуаль проектбуйынса төҙөлгән һәм конструкцияһының үҙенсәлеге менән айырылып тора.
Иң баштан хәҙерге локомотив пассажир депоһы урынында ағас вокзал бинаһы төҙөлә. Заманса вокзалдың төп өлөшөнөң (касса залынан башҡа) төҙөлөшө 4 йыл дауамында бара — 1979 йылдан алып 1983 йылға тиклем. Тимер юлсылар мәҙәниәт һарайының бер залында вокзал бинаһы төҙөлөшөн сағылдырған макет урынлаштырыла, әммә ул хәҙерге көндәргә тиклем һаҡланмаған.
1887 йылда Дебальцево станцияһы вокзалында урыҫ драматургы Чехов Антон Павлович булып китә. Туғандарына яҙған хатында А.П. Чехов вокзалдың һәм унан киткән төрлө йүнәлештәге пункттарҙы сағылдырған схема эшләгән.
   «Урталағы түңәрәк — Дебальцево станцияһы. Ҡалған түңәрәктәр — Бахмуты, Лисичанск, Луганск һәм башҡалар».
1936 йылда вокзал бинаһына төкәтмә эшләнә — касса залы.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында бина бик ныҡ емерелә. 1946—1953 йылдарҙа тергеҙелә һәм өлөшләтә сафҡа индерелә.
Дебальцево станцияһы вокзалы — 1 класс тибындағы вокзал. Ике ҡатлы бинаның дөйөм майҙаны - 2355,36 квадрат метр, бында барыһы 30 бүлмә бар.

# Дебальцево (станция)
## Станция расписаниеһы (2014 йылға тиклем)

| Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты | Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты |
| 19 «Лугань» | Киев — Луганск | 20 «Лугань» | Луганск — Киев |
| 91 | Одесса — Луганск | 92 | Луганск — Одесса |
| 125 «Молодая Гвардия» | Киев — Луганск | 126 «Молодая Гвардия» | Луганск — Киев |
| 133 | Киев — Луганск | 134 | Луганск — Киев |
| 341 | Симферополь — Луганск | 342 | Луганск — Симферополь |
| 787 | Харьков — Луганск | 788 | Луганск — Харьков |

# Дебальцево (станция)
## Мемориаль таҡтаташтар

Бина фасадындағы таҡтаташтар:
* 1878 йылдың декабренә Дебальцево тимер юлы узелы сафҡа инә.
* 1905 йылдың 16 декабрендә тимер юлсылар хәрби дружиналары Горловка ҡораллы ихтилалға ярҙамға китә
* 1917 йылдың декабрендә ҡыҙыл гвардия отряды командиры атып үлтерелә.
# Выдриха (Маралиха ҡушылдығы)

Выдриха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маралиха йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Выдриха (Маралиха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009754
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100975
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1966 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1966 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Кесе Инта

Кесе Инта — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Кесе Инта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070043
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007004
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ачабети ҡәлғәһе

Ачабети ҡәлғәһе - Шида Картлиҙағы Гори муниципалитетының Ачабети ауылындағы нығытма.

# Ачабети ҡәлғәһе
## Географияһы

Ачабети ҡәлғәһе Грузияның Шида Картли төбәгендәге Тирисцҡали йылғаһының уң яҡ ярында, бәләкәй генә ҡалҡыулыҡта урынлашҡан. Йәнәшәлә, бер нисә йөҙ метр алыҫлыҡта Лиахви йылғаһы аға .

# Ачабети ҡәлғәһе
## Тарихы

Төҙөлгән ваҡытын теүәл генә аныҡлап булмай, сөнки харабаларҙа төҙөлөштөң дүрт хронологик осоро күҙәтелә. Совет осоронда, 1931 йылда, Көньяҡ Осетияла профессор С.В.Безсонов етәкселегендә археологик экспедиция тикшеренеүҙәр үткәрә. Боронғо архитектура ҡомартҡыһының күп өлөшөн улар тасуирлап яҙа. Шулар араһында Ачабети ҡәлғәһе лә булған. Бына уның тураһында ошондай юлдар бар:
   «Это жилое и оборонительное сооружение представляло из себя комплекс построек: главной башни, непосредственно примыкавших к ней пристроек и стены, охватывающей ломанной линией площадь в 350 кв. метров в окружности. Внутри стен находился домовой храм... В северо-западном углу этой стены, на высоте шести метров над землей обнаружен каменный мешок, представлявший из себя цилиндр с гладкими стенами и круглым отверстием вверху для спускания пленных. Если в такой мешок опускался один человек, то он должен был все время стоять, так как присесть на пол, по причине узости цилиндра, он не мог. По обе стороны от северной стороны башни идут стены. Толщина стены от 0,7 до 1 метра, высота до 6 метров. Местами стена разобрана. Совершенно не сохранилась восточная часть, в которой были проездные ворота. Уцелела только маленькая входная дверь, по-видимому, бывшая около главных ворот»

# Ачабети ҡәлғәһе
## Архитектураһы

Нығытма диуарҙары буттан һам юнылған таштан һалынған. Тәүҙә нығытма диуарында бәләкәй генә башня торған.
Нығытма диуары планы ярымтүңәрәкте хәтерләтә, һуңғараҡ уға көньяҡтан һәм көнсығыштан ҙурыраҡ дәүмәлле диуар төкөтөлгән, уныһы ла ярымтүңәрәк нигеҙле итеп һалынған. Бер нисә быуаттан ҡәлғә майҙанын киңәйтергә кәрәк булған, һәм өсөнсө диуар бик ҙур итеп һалғандар, ул 700 кв. м. тәшкил иткән.
Ҡомартҡы нигеҙе трапецияға яҡын һәм фрагменттары ғына һаҡланған. Башняһының формаһы төҙөк кенә түгел, аҫ яғы дүртмөйөш, өҫ яғы – киҫек мөйөшлө.
Дүрт ҡатлы булғаны беленә. Беренсе ҡаттың диуарында - тура мөйөшлө тәҙрә. Ишек икенсе ҡатта. Ишек янында сыуал (камин). Икенсе ҡаттағы көнсығыш һәм көнбайыш диуарҙарҙа тура мөйөшлө тәҙрәләр . Өсөнсө ҡатта дошманға атыу өсөн тишектәр ҡалдырылған булған. Дүртенсе ҡаттың диуарҙары бер метр кимәлендә генә һаҡланып ҡалған.
Башняһы суйырташтан, аҫтан ҡаҙып инерлек булмаһын өсөн һарыҡташтарға ултыртып һалынған булған. Төньяҡ фасадының уртаһында контрфорс рәүешле ярым түңәрәк рәүешендәге сығынты.
# Токарев Пётр Михайлович

Токарев Пётр Михайлович (18 октябрь 1945 йыл — 29 сентябрь 2012 йыл) — йырсы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1975—2000 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995).

# Токарев Пётр Михайлович
## Биографияһы

Петр Михайлович Токарев 1945 йылдың 18 октябрендә Минзәлә ҡалаһында (Татарстан) тыуа.
Ҡазан музыка училищеһында уҡый. 1973 йылда Свердловск ҡалаһында Урал консерваторияһын (педагогы Я. Х. Вутирас) отличие менән тамамлай.
Консерватория тамамлағандан һуң Пермь опера һәм балет театрында, 1975—2000 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында, артабан Магнитогорск опера һәм балет театрында эшләй.
Яңғыҙ йырлау кафедраһы доценты булараҡ, Магнитогорскиҙа М. И. Глинка исемендәге Магнитогорск дәүләт консерваторияһында уҡыта.
Йырсылар, СССР-ҙың халыҡ артистары А. Ф. Ведерников, Т. А. Милашкина, Е. С. Мирошниченко, А. А. Эйзен менән сығыш яһай. Рәсәй буйлап, Германияла, Польшала, Чехословакияла, Италияла (Ла-Скала) гастролдәрҙә була.
Спорт менән шөғөлләнә, волейбол һәм Саңғы спорты буйынса беренсе разрядҡа эйә, дзюдо көрәше буйынса спорт мастеры.

# Токарев Пётр Михайлович
## Опера партиялары

Рус, итальян, француз, башҡорт, татар, грузин телдәрендә 60 самаһы опера партияһы, шул иҫәптән Фигаро партияһын («Севильский цирюльник», Дж. Россини); Онегин («Евгений Онегин» П. И. Чайковский); Альфио («Сельская честь» П Масканья); Эскамильо («Кармен», Ж. Бизе); Жермон («Травиата», Дж. Верди); граф Орлов «Летучая мышь» һәм башҡа партиялар башҡара.

# Токарев Пётр Михайлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1986).
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995).
* Дзюдо буйынса спорт мастеры.

# Токарев Пётр Михайлович
## Өҫтәмә мәғлүмәт

* Ғаиләһе: ҡатыны Галина Адхамовна Павлова, ҡыҙы — Елена Токарева.
# Дроза

Дроза (нем. Drosa) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 615 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,57 км². Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
# Һәүәләй ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

Һәүәләй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Һәүәләй ауылы.

# Һәүәләй ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Һәүәләй ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Башҡарма власы

Һәүәләй ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Һәүәләй ауылы, Тыныслыҡ урамы, 8. б.

# Һәүәләй ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Ибраһим ауылында Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың йорт-музей]]ы— 1991 йылда асылған — Башҡортостан Республикаһы Милли музейы филиалы.
* Бишауыл-Уңғар ауылы янында Бишуңғар ҡурғандары — беҙҙең эраға тиклем III—II быуаттарҙағы иртә Сармат ҡәберлектәре араһында иң эре ҡурғандар.
* Ибраһим ауылы янында Оло Толпак күле — ҡырағай һыу ҡоштары ҡурсаулығы.
* Ҡыҙылға күле янында 4 археологик ҡомартҡы бар: Ибраһим Ҡәберлеге, I Ибраһим туҡталҡаһы һәм торлағы, Ибраһим тораҡ пункты һәм II Ибраһим туҡталҡаһы.

# Һәүәләй ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Ауыл Советы менән бәйле кешеләр

* Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы (6 март 1928—1983 йылдың 20 майы) — башҡорт яҙыусыһы.
* Камалов Рәил Исмәғил улы (20 февраль 1932 йыл — 24 март 1989 йыл) — Фрунзе исемендәге колхоздың шәкәр сөгөлдөрө үҫтереү буйынса механизацияланған звено етәксеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Садиҡов Фәрит Шәмсетдин улы (29 сентябрь 1927 — 20 декабрь 1987) — Фрунзе исемендәге колхозда шәкәр сөгөлдөрөн эшкәртеү буйынса механизацияланған звено тракторсыһы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1967), Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Өмөтбаев Мөхәмәтсәлим Ишмөхәмәт улы (21 август 1841 — 28 июнь 1907) — башҡорт мәғрифәтсе шағиры, тәржемәсе, филолог, этнограф, йәмәғәт эшмәкәре, публицист.
* Хажиева Рәүилә Миңлеғәли ҡыҙы (тыуған 15 август 1930) — бейеүсе, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1955), БАССР-ҙың халыҡ артисы (1967).
# Таңғатар (исем)

Таңғатар (Таңатар) — бронғо башҡорт ир-ат исеме.

# Таңғатар (исем)
## Этимологияһы

Таңғатар (Таңатар) — «таң» һәм «ата» төп башҡорт һүҙҙәрен ҡушыу юлы менән яһалған ир-ат исеме. Таң атҡанда тыуғанды аңлата.

# Таңғатар (исем)
## Фамилияларҙа

Таңғатаров Әхнәф Йыһангир улы (1892 йыл — ?) — яҙыусы. Өфөләге «Ғосмания», Ырымбурҙағы «Хөсәйениә» мәҙрәсәләрендә уҡый. Артабан үҙ аллы уҡып, уҡытыусы була. Үзбәкстанда ике йыл эшләгәндән һуң, кире Башҡортостанға ҡайтып, Ҡаңны-Төркәй ауылындағы земство мәктәбендә рус теле уҡытыусыһы булып эшләй.
Таңатаров Марат Әхсән улы (26 декабрь 1937 йыл — 17 март 1997 йыл) — инженер‑технолог. Техник фәндәр докторы (1977), профессор (1980). БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1988), СССР‑ҙың юғары белем биреү отличнигы (1983), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1977).
Досымжан Ҡарлыҡ улы Таңатаров (6 май 1975 йыл) — Ҡаҙағстандың эстрада йырсыһы. Ҡаҙағстандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (2009). Ҡаҙағстан республикаһы президенты оркестры солисы (2000 йыл). «Дарын» йәштәр дәүләт премияһы лауреаты .

# Таңғатар (исем)
## Топонимдарҙа

Таңатар (Хәйбулла районы) (рус. Танатар) — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл.
Таңатар (Борай районы) Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.
Таңатар ауыл Советы (Борай районы)Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.
# Әзербайжан дәүләт академия опера һәм балет театры

Әзербайжан дәүләт академия опера һәм балет театры (әзерб. Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı) — 1920 йылдан Әзербайжандың баш ҡалаһы Баҡыла эшләп килгән опера һәм балет театры, 1959 йылдан — «академия театры» маҡтаулы исемен йөрөтә.

# Әзербайжан дәүләт академия опера һәм балет театры
## Тарихы

Театр 1920 йылдың майында Әзербайжан ССР-ы хөкүмәтенең декреты буйынса ойошторола. Ул 1910—1911 йылдарҙа архитектор Николай Георгиевич Баев (6.10.1875—5.08.1949) төҙөгән бинала урынлаша. 1910 йылда Рәсәй империяһының әрмән сығышлы нефть магнаттары, эшҡыуар һәм меценат ағалы-энеле бер туған Маиловтар Баҡы ҡалаһындағы үҙҙәренең ер биләмәһендә театрға яңы һәм заманса йыһазландырылған бина төҙөргә ҡарар итә. Уларҙың өлкәне Илья Лазаревич табип, кесеһе Даниил Лазаревич бизнесмен, иҫәп-ссуда сауҙа-сәнәғәт комитеты ағзаһы була. Театрҙың тамаша залы 1281 кеше һыйҙырышлыҡ итеп эшләнә. Бында опера, балет һәм драматик спектаклдәр рус һәм әзербайжан телдәрендә ҡуйыла, шулай уҡ оперетталар ҙа сәхнәләштерелә.
Тәүге йылдарҙа уҡ театрҙа милли композиторҙар Уир Ғаджибәковтың (18.09.1885—23.11.1948) «Ләйлә менән Мәжнүн», Мөслим Магомаевтың (18.09.1885—28.07.1937) «Исмаил шаһ» һәм Зөлфугар Ғаджибәковтың (17.04.1884—30.09.1950) «Ашуг Гариб» исемле опералары, шулай уҡ рус һәм сит ил композиторҙарының киң билдәле «Демон», «Мазепа», «Евгений Онегин», «Князь Игорь», «Аида», «Фауст», «Кармен», «Тоска» опералары һәм «Лебединое озеро», «Жизель», «Коппелия» балеттары ҡуйыла.
1924—1925 йылдар миҙгелендә театрҙың балет һәм опера труппалары үҙаллы коллективтарға бүленә, бында әзербайжан музыка театрының иң яҡшы оҫталары бергә туплана. Улар араһынан тәү сиратта түбәндәге артистарҙы атап үтергә була: Бюль-Бюль (Муртуза Мешади Рза оглы Мамедов; 1897—1961), Гусейнкули Сарабский (1879—1945), Гусейнага Гаджибабабеков (1898—1972), М. Т. Багиров, Мамед-Ханафи Терегулов (1877—1942), Шовкет Мамедова (1897—1981), Севиль Гаджиева, Фатьма Мухтарова (1893—1972), Агигат Рзаева (1907—1969).
* Театр бинаһы СССР почта маркаһында (1950)
* Театр бинаһы Әзербайжан почта маркаһында (2012)
1924—1925 йылдар миҙгелендә театр сәхнәһендә Уир Ғаджибәковтың «Ләйлә менән Мәжнүн» һәм Мөслим Магомаевтың «Исмаил шаһ» опералары ҡабаттан ҡуйыла. Артабан театр репертуарына Үзәйер Һәжибәковтың «Аршын мал алған» опереттаһы һәм Зөлфугар Ғаджибәковтың «Ашуг Гариб» операһы өҫтәлә. 1929 йылда «Исмаил шаһ» операһы тамашасыға яңы ҡуйылышта тәҡдим ителә.
1930 йылда театрға Әзербайжан мәғрифәтсеһе, яҙыусы һәм шағир, йәмәғәтсе һәм милли драматургияға нигеҙ һалыусы Мирза Ахундов (12.07.1812—10.03.1878) исеме бирелә. Ә 1938 йыл театр коллективы өсөн генә түгел, республиканың бөтә сәхнә сәнғәтен яратҡан тамашасылар өсөн иҫтәлекле була: мәҙәниәт усағы Ленин ордены менән бүләкләнә. 1940 йыл тағы ла бер әһәмиәте ваҡиға менән театр тарихына инеп ҡала: композитор Әфрасияб Бәдәлбәк оғлы Бәдәлбәйле ижад иткән беренсе әзербайжан балеты «Ҡыҙ манараһы» (рус. «Девичья башня») сәхнәгә сығарыла.
* Театр 1911 йылда
* Театр 1954 йылда
* Театр 2011 йылда
# Байгилде (исем)

Байгилде — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Байгилде (исем)
## Этимологияһы

Байгилде башҡорт исеме, бай һәм килде һүҙҙәре ҡушылып яһалған Бай тыуҙы, изге килде, хужа килде мәғәнәләренә эйә.

# Байгилде (исем)
## Фамилиялар

Байгилдина Мөнирә — мосолман ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте рәйесе.
Байгильдина Альбина Урал ҡыҙы — иҡтисад фәндәре кандидаты.

# Байгилде (исем)
## Ауылдар

Байгилде (Дүртөйлө районы) — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районындағы ауыл.
Байгилде (Нуриман районы) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл.
Яңы Байгилде — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл.
# Шәрәфетдинов

Шәрәфетдинов (рус. Шарафутдинов) — төрки сығышлы ир-ат фамилияһы. Башҡорт һәм татарҙарҙа киң таралған. Ул боронғо ғәрәп исеме Шәрәфетдиндән барлыҡҡа килгән. Был исем «диндең бөйөклөгө, даны» тип тәржемә ителә.
Шәрәфетдинова — шулай уҡ башҡорт һәм татар ҡатын-ҡыҙҙары фамилияһы.

# Шәрәфетдинов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы (Дамир Шәрәфи — псевдоним; 29 май 1965 йыл — 21 февраль 2020 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, шағир, журналист һәм тәржемәсе. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар берлеге ағзаһы (2000), Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзаһы, Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты
* Шәрәфетдинов Ирек Йосоп улы — (10 сентябрь 1941 йыл) Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урман белгесе. Башҡортостан Республикаһының Почетлы урман белгесе (1996 йыл)
* Шәрәфетдинов Марсель Ирек улы (30 сентябрь 2000 йыл) — Рәсәй шашкасыһы. Спорт мастеры.
* Шәрәфетдинов Әҙһәм Ғәни улы (рус. Шарафутдинов Адгам Ганиевич; 25 декабрь 1928 йыл—24 сентябрь 2016 йыл) — партия һәм хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-инженер, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Шәрәфетдинов Виктор Хөсәйен улы (11 июнь 1944 йыл) — рәссам-монументалист, юғары мәктәп уҡытыусыһы, доцент. 1987 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1988).
* Шәрәфетдинов Әмир Ямалетдин улы (13 май 1947 йыл) — табип-гигиенист, медицина фәндәре докторы ((2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1999). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2012)
* Шәрәфетдинов Сәлих Хафиз улы (рус. Шарафутдинов Салих Хафизович) (1903—1943) — Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты
* Шәрәфетдинов Имил Ирфан улы (1987) — грек-рим стилендә Рәсәй көрәшсеһе.
* Шәрәфетдинов Максим Рәсим улы (1980) — Рәсәй журналисы, телтапшырыуҙар алып барыусы.
* Шәрәфетдинов Рәиф Кәшиф улы (1944) — Рәсәй журналисы, прозаик һәм тәржемәсе, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Шәрәфетдинов Рәшит Имам улы (1943—2012) — СССР еңел атлеты, 5 һәм 10 мең метрға йүгереүгә биш тапҡыр СССР чемпионы.
* Шәрәфетдинов Рим Әмир улы (1969) — Рәсәй режиссёры, сценарист, рәссам-ҡуйыусы һәм аниматор.
* Шәрәфетдинов Фәсхетдин Мөхөтдин улы (1922—2005) — нефть сәнәғәтенең СССР хеҙмәткәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы
* Шәрәфетдинова Сәғирә Сабирйән ҡыҙы — (Сәғирә Тамъяни — псевдоним; 28 март, 1963 йыл) - мәғариф һәм мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар берлеге ағзаһы (2019)
* Шәрәфетдинова Әлфиә Мазһар ҡыҙы (6 июль 1951 йыл) — уҡытыусы, дәүләт эшмәкәре, III саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.