yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бөйө

?Бөйө :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуантыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Үрмәксе һамаҡтар |
| Отряд: | Үрмәкселәр |
| Подотряд: | Аранеоморф үрмәкселәр |
| Ғаилә: | Бүре-үрмәкселәр |
| Ырыу: | Тарантулы |
| Төр: | Бөйө |
Латинса исеме :
Lycosa singoriensis (Laxmann, 1770) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 860140 NCBI 434756 |
Бөйө (лат. Lycosa singoriensis) — бүре-үрмәкселәр (Lycosidae) ғаиләһендәге үрмәкес. Сүл, дала һәм урман-дала зоналарында таралған. Кәүҙәһенең оҙонлоғо 25-35 мм. Төҫө көрәндән алып ҡараға тиклем. Ерҙә 50 см-ға ҡәҙәр тирәнлектә, вертикаль оя яһап тереклек итә. Дымлы тупраҡты өҫтөн күрә. Ҡышҡа ояһын тирәнәйтә һәм кереү юлын ер менән ҡаплай. Үрмәкес ағыулы, уның тешләүе ҡаты ауырттыра һәм шеш сығара; ағуы кеше өсөн ҡурҡыныс түгел.
Күберәк бөжәктәр менән туҡлана, шуның менән файҙалы. Табышын төндә - ояһыннан сығып, көнөҙ кереү юлы янында һағалап торып аулай. Парлашу йәй аҙағында үтә. Йәш һәм аталанған инә заттар ҡышлайҙар. Йәй башында инә үрмәксе күкәй һала һәм уны бик тырышып һаклай. Күкәйҙән сыҡҡан йәш үрмәкселәр бер нисә көн инә үрмәкес арҡаһына йәбешып йөрөй.

# Бөйө
## Сығанаҡ

* Татар энциклопедияһы 2013 йыл 7 декабрь архивланған. (тат.)
# Шукшеньга

Шукшеньга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының уң ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Шукшеньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000008725
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000872
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Майстренко Валерий Николаевич

Майстренко Валерий Николаевич (8 сентябрь 1947 йыл — 18 май 2023 йыл) — ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2006), химия фәндәре докторы (1990), профессор (1992), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001).

# Майстренко Валерий Николаевич
## Биография

Валерий Николаевич Майстренко 1947 йылдың 8 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Новиковка ауылында (хәҙер бөткән) тыуа.
1970 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
Эш урындары: 1975—1996 годы — БДУ-ның химия факультетында ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор, кафедра мөдире, декан; бер үк ваҡытта 1993 йылдан Башҡортостан Республикаһы Йәшәйеш хәүефһеҙлеге ғилми-тикшеренеү институтының директор урынбаҫары, 1996—2009 йылдарҙа — директоры; Сорос профессоры; Рәсәйҙең үтә һәләтле ғалимдарына бирелә торған Президент стипендияһы стипендиаты. Тирә-яҡ мөхиттең бысраныуы буйынса Сорос фонды эксперты.
Майстренконың ғилми эшмәкәрлек даирәһе: аналитик экология. Ул тәбиғәт һәм сәнәғәт объекттарында токсик металдарҙы, диоксиндарҙы һәм башҡа органик берләшмәләрҙе; тәбиғи мөхиттәрҙә юғары һөҙөмтәле электрохимик берләшмәләрҙе билдәләү ысулдарын эшләгән; хлорорганик синтез территорияларының һәм предприятиеларының диоксиндар менән бысраныуына баһалау үткәргән һәм уларҙың тирә-яҡ мөхиткә таралыуын кәметеү буйынса технологик сиселештәр эшләгән; федерация субъекты территорияһында тәбиғәт һәм техноген һәләкәттәр хәүефе кимәле буйынса райондарға бүлеү үткәргән.
Валерий Николаевич Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Аналитик химия буйынса ғилми советына, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу буйынса ғилми советына, республиканың «Диоксин», «Башҡортостан экологияһы», «Ғәҙәттән тыш хәлдәрҙең эҙемтәләрен иҫкәртеү һәм бөтөрөү» программаларына етәкселек итә. «Башкирский экологический вестник» журналының баш мөхәррире (1998 йылдан).
В. Н. Майстренконың уҡыусылары араһында ике фән докторы һәм 17 фән кандидаты бар.
Ғалим 2023 йылдың 18 майында Өфө ҡалаһында көтмәгәндә вафат булды.

# Майстренко Валерий Николаевич
## Хеҙмәттәре

Майстренко Валерий Николаевич — 300-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 7 монография, 12 патент һәм авторлыҡ танытмаһы авторы.
* Основы современного электрохимического анализа. — М.: Мир, 2003 (авторҙаш).
* Эколого-аналитический мониторинг стойких органических загрязнителей. — М.: БИНОМ, 2004 (авторҙаш).
* Модифицированные электроды для вольтамперометрии в химии, биологии и медицине. — М.: БИНОМ, 2009.

# Майстренко Валерий Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001).
# Ҡыйғы районы гербы

Ҡыйғы районы гербы — Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы муниципаль районы символдарының береһе.
Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлендәге 1-10-4-се һанлы ҡарары менән раҫланған.
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт символика регистрына 050 регистрацион номер бирелеп индерелгән. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына 2990 регистрацион номер бирелеп индерелгән.
Гербтың авторы – Марат Хәлиуллин.

# Ҡыйғы районы гербы
## Тасуирламаһы

Гербта зәңгәр яланда көмөш япраҡлы алтын имән, ә уның аҫтында һулдан китеүсе алтын ҡанатлы ат төшөрөлгән.

# Ҡыйғы районы гербы
## Символиканың нигеҙҙәре

Гербтың идеяһы — Ҡыйғы халҡының күтәренкелеген, намыҫлығын һәм рухи байлығын, туған яҡтың гүзәллеген күрһәтеү.
Аҡбуҙат исемле алтын ҡанатлы ат гербтың үҙәк фигураһы булып тора. Аҡбуҙат тураһында халыҡта бихисап матур риүәйәттәр һалынған. Уны һүрәтләү райондың тарихи һәм мәҙәни традицияларға бай булыуын күрһәтә. Шулай уҡ күккә осорға әҙер булған алтын ҡанатлы ат район халҡының туған яғының сәскә атыуы тураһындағы хыялын сағылдыра.
Мөһәбәт имән тамырҙары менән бергә ошо ерҙә йәшәүсе халыҡтың ныҡлығын, көсөн, мөһәбәтлеген, көрәшен һәм еңеүен символлаштыра. Ҡуйы көмөш япраҡлы ботаҡтары район тәбиғәтенең гүзәллеген һәм уның киң япраҡлы урмандарын сағылдыра. Бынан башҡа район территорияһы европа имәненең үҫеү ареалының төньяҡ һәм көнсығыш сиге булып тора.
Һалҡынса һәм уртаса дымлы климаттың үҙенсәлектәре герб яланының зәңгәр төҫө аша бирелгән.
Алтын — миһырбанлыҡтың, лайыҡлылыҡтың һәм байлыҡтың геральдик символы.
Көмөш — ышаныстың, таҙалыҡтың, тыныслыҡты һөйөүҙең, асыҡлыҡтың, үҙ-ара хеҙмәттәшлеккә әҙер булыуҙың символы.
# Суйынсы ауыл Советы (Дәүләкән районы)

Суйынсы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Суйынсы ауылы.

# Суйынсы ауыл Советы (Дәүләкән районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Суйынсы ауыл Советы (Дәүләкән районы)
## Ауыл биләмәһе составы

1981 йылда бушап ҡалған Владимировка ауылы Суйынсы ауыл Советынан сығарыла.
# Линьевка

Линьевка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының һул ярына тамағынан 373 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Линьевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027582
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002758
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йәнекәйев Заршат Дәүләтша улы

Йәнекәев Заршат Дәүләтша улы (29 март 1932 йыл — 28 июнь 2011 йыл) — ғалим-хоҡуҡ белгесе. Юридик фәндәр докторы (1992), профессор (1992). Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡорт АССР-ының (1981) атҡаҙанған юрисы. Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1997).

# Йәнекәйев Заршат Дәүләтша улы
## Биографияһы

Заршат Дәүләтша улы Йәнекәев 1932 йылдың 29 мартында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Сафар ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуа. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң, 1949 йылда Ҡазан юридик институтына уҡырға инә. 1953 йылдан тәфтиш органдары хеҙмәткәре. 1965 йылдан Башҡорт АССР-ы Прокуратураһының тәфтиш бүлеге прокуроры булып эшләй. 1973 йылға тиклем Бүздәк, Нуриман райондары, Өфөнөң Киров районы прокуратураһы тәфтишсеһе, БАССР Эске эштәр министрлығының тәфтиш органдары начальнигы,
1972 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1973 йылда Башҡорт дәүләт университетына эшкә килә һәм унда уҡытыусынан профессор, кафедра мөдире дәрәжәһенә тиклем юл үтә. Ул енәйәти хоҡуҡ һәм процесс кафедраһында ғына 40 йылға яҡын эшләй. 1984—1988 йылдарҙа совет хоҡуғы кафедраһы мөдире, 1992 йылдан — юридик факультет деканы. 1992 йылда Свердловск юридик институтында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм юридик факультет деканы итеп тәғәйенләнә. 1996 йылда БМО ҡарамағындағы Халыҡ-ара информатизациялау академияһы академигы итеп һайлана. 1999 йылда Хоҡуҡ институты директоры итеп тәғәйенләнә, бер үк ваҡытта 1994—2010 йылдарҙа енәйәт хоҡуғы һәм процесы кафедраһы мөдире. 2011 йылдың 28 июнендә вафат була. Өфө ҡалаһының Мосолман зыяратында ерләнгән.

# Йәнекәйев Заршат Дәүләтша улы
## Ғимли эшмәкәрлеге

Заршата Йәнекәйев бик күп уҡыу әсбаптары һәм монографиялар авторы. Хоҡуҡи дәүләтселек формалаштырыу, халыҡтың хоҡуҡи мәҙәниәтен үҫтереү, ҡануниәтте камиллаштырыу, законлылыҡты нығытыу мәсьәләләре уйынса 330-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Кеше хоҡуҡтарының дөйөм декларацияһы идеяларын тормошҡа ашырыу мәсьәләләренә 40-тан ашыу хеҙмәтен бағышлай. Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы ярлыҡау мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы була. Урал дәүләт юридик академия һәм Һамар дәүләт университетының диссертация советтары составына инә. Төрлө баҫмаларҙың редколлегия ағзаһы була.

# Йәнекәйев Заршат Дәүләтша улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы (2000)
Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған юрисы (1981)
Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1997) «Кеше хоҡуҡтарын яҡлаған өсөн» почет билдәһе РФ Юстиция министрлығының Маҡтау ҡағыҙы РФ Дәүләт Думаһының Маҡтау ҡағыҙы БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың Маҡтау ҡағыҙы

# Йәнекәйев Заршат Дәүләтша улы
## Хәтер

Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институтында иң яҡшы студенттар өсөн З. Йәнекәйев исемендәге стипендия раҫланған.
# Куимты-Шор

Куимты-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Һул Хетта йылғаһының һул ярына тамағынан 264 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Куимты-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300049228
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304922
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бабица (Вонданка ҡушылдығы)

Бабица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вонданка йылғаһының һул ярына тамағынан 9,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Бабица (Вонданка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035607
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103560
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Татляга-Яга

Татляга-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының уң ярына тамағынан 434 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 130 км.

# Татляга-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300047484
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304748
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ловеч (стадион)

Болгарияның «Ловеч» стадионы 1991—1962 йылдарҙа төҙөлгән һәм 1999 йылда тулыһынса реконструкцияланған. Стадиондың һыйҙырышлығы 7000 тамашасыға тәғәйенләнгән. Стадиондың залы электр яҡтыртҡыстары менән йыһазландырылған, хәҙерге көндә был стадион Болгарияның дүрт стадионы араһында иң ҙур стадиондарының береһе булып хеҙмәт итә. «Ловеч» стадионында халыҡ-ара матчтар үткәреү рөхсәт ителгән. Стадиондың майҙан дәүмәле — 100х65 метр. Ярыштарҙы ҡарарға килеүсе тамашасылар һаны рекорды — 12500 кеше тәшкил иткән (1998 йылда «Левски» командаһы менән ярышҡан саҡта).
# Люп-Юган

Люп-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вогулка йылғаһының уң ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Люп-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302931
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Цусхвадж

Цусхвадж — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Цусхвадж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000312109100000530
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100053
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1849 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1849 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1849 MDCCCXLIX |
| Юлиан стилендә | 1848—1849 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2601—2602 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7357—7358 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5609—5610 ה'תר"ט — ה'תר"י |
| Мосолман календары | 1265—1266 |
| Боронғо әрмән календары | 1298 ԹՎ ՌՄՂԸ |
| Ҡытай календары | 4545—4546 戊申—己酉 жёлтая обезьяна — жёлтая курица |
| Эфиопа календары | 1841—1842 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1905—1906 |
| - Шака самват | 1771—1772 |
| - Кали-юга | 4950—4951 |
| Иран календары | 1227—1228 |
1849 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Хатчиха

Хатчиха — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/434 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Хатчиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032205
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203220
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йәмиғ мәсете

Йәмиғ мәсете, йәки йома мәсете (ғәр. مسجد الجمعة‎ — ғәр. мәсжид әл-жүмға; (الجمعه‎) — әл-жәмәғү; (المسجد‎) — әл-мәсжид; шулай уҡ ғәр. مَسْجِد جَامِع‎ — мәсжид жәмәғә; جَامِع, жәми‘; төр. Ulu Cami; рус. Джума-мечеть, пятничная мечеть) — йома көнө бөтә мосолман йәмәғәте күмәк намаҙ (йома намаҙы) башҡарған мәсет. Намаҙ алдынан хатип (йышыраҡ ул имам була) йома хөтбәһе һөйләй.

# Йәмиғ мәсете
## Этимологияһы

Йәмиғ мәсете (ғәр. مَسْجِد جَامِع‎) термины осраған иң тәүге ғәрәп әҫәрҙәренең береһе — Ибн Әбдел Хәкәмдең «Мысыр, әл-Мәғриб һәм әл-Әндәлүсте яулап алыуҙар» китабы. Фустатта Әмр ибн әл-Ғәс тарафынан төҙөлгән һәм исламдың тәүге быуаттарында Мысырҙың төп мәсете masdschid dschāmiʿ тип атала

# Йәмиғ мәсете
## Тарихы

Иртә ислам традицияһында ҙур үҙәк мәсеттәр һәм ҙур булмаған урындағы мәсеттәр араһында функциональ айырма булған. Башта һәр ҡалала бер йәмиғ мәсете генә була, унда йома намаҙҙары үткәрелә, ә ҡала кварталдарында даими намаҙҙар үткәреү өсөн кесерәк күләмдәге мәсеттәр төҙөлә. Йәмиғ мәсете янында ҡала хакимы йәки губернаторы ғәҙәттә үҙенең резиденцияһын төҙөй.. Шул уҡ ваҡытта йыш ҡына йәмиғ мәсете мәҙрәсә, дини үҙәк, хажиҙар һәм суфыйҙар зәүиәһе, нигеҙ һалыусының ерләнгән урыны функцияларын да башҡара Ислам донъяһының ҡайһы бер өлөштәрендә, мәҫәлән, Мысырҙа башта йома намаҙҙары баш ҡаланан ситтә урынлашҡан ауылдарҙа һәм башҡа райондарҙа рөхсәт ителмәгән. Ғәҙәти рәүештә вәғәз һөйләгән кафедра - мөнбәр, шулай уҡ миһраб, көмбәҙ һәм манара VIII быуат аҙағында иртә Ғәббәсиҙәр осоро йәмиғ мәсеттәренең стандарт атрибуттары булып китәләр

# Йәмиғ мәсете
## Тарихы
### Мосолман архитектураһы башланғысы

Мәҙинәләге Ән-Нәбәүи мәсетенең VII быуат уртаһына формалашҡан композицияһы ғәрәп тибындағы йәмиғ мәсеттәренең артабанғы үҫешенә башланғыс булып торған, ул ислам архитектураһында иң боронғо мәсеттәрҙең береһе булып тора.
Артабанғы быуаттарҙа, халыҡ һаны арта барған һайын, һәм ҡала хакимдарының Аллаһ алдында сауап алырға ынтылыуы арҡаһында бер тораҡ пунктта бер нисә йәмиғ мәсете булыуы ғәҙәти күренешкә әйләнә. Мәҫәлән, хәҙерге заман Ҡаһирәһенең элгәре Фустатҡа VII быуатта берҙән-бер йәмиғ мәсете менән нигеҙ һалына, ә XV быуатта мәмлүктәр осоронда ҡалала 130 йәмиғ мәсете иҫәпләнә. Йәмиғ мәсеттәре ислам донъяһының бөтә төбәктәрендә лә тарала. Яңы йәмиғ мәсетен төҙөгәндә төп талап — дин тотоусы 40-тан артыҡ булырға тейеш булған.
# Флорида

Флорида (ингл. Florida) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 22. 1845 йылдың 3 мартында төҙөлгән. Элек территория Флорида исеме менән йөрөгән. Алабама һәм Джорджия штаттар менән сиктәш. Штаттың ҡушаматы — Ҡояшлы штат.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Флорида штатында ▲19 057 542 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 111,9 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 4 Калифорния, Техас һәм Нью-Йорк штаттарынан һуң.
Майҙаны 170 304 кв.км, шуның 17,9 % һыу майҙаны.
Эре ҡалалар – Джэксонвилл (иң эре), Майами, Тампа, Орландо.

# Флорида
## Тарих
### Испан Флоридаһы

Америкаға европалар килеү алдынан Флоридала тимукуа ( XVIII быуатта юҡҡа сыҡтылар), калуса һәм семинолы халыҡтары йәшәне. Испан конкистадоры Хуан Понсе де Леон, ярымутрауға 1513 йылда килеп, Флориданы испан короллеге ерҙәренә ҡушты һәм уға исп. la tierra florida («сәскә атҡан ер») исемен бирҙе. 1564 йылда ярымутрауҙа беренсе ҡала - Сан-Августин (хәҙерге ваҡытта Сент-Огастин) һалына. 1763 йылдағы Париж тыныслык килешеүе буйынса Британия Флориданы Гаванаға алмаштырҙы.
Ләкин АҠШ Азатлыҡ һуғышынан һуң Флориданы Испанияға ҡайтарҙы.
1819 йылда Испания Флориданы АҠШ-ҡа һатты. 1845 йылда Флорида илдең 27 штаты тип булды.

# Флорида
## Иҡтисад

Штаттын эске тулайым продукты $776,3 млрд. — илде 4-се күрһәткес. (август 2011 г.) Ошо Эске тулайым продукт Австралия Эске тулайым продукттына оҡшаш.
Флоридала цитрус емештәр үҫтерәләр(күбеһе апельсиндар, грейпфруттар).

# Флорида
## Ҡалалар

80 мең кеше йәшәғән ҡалалар 1.07.2004 көнғә :
| Джэксонвилл | 777,7 | Клируотер | 108,6 |
| Майами | 379,7 | Майрамар | 101,5 |
| Тампа | 321,8 | Майами-Гарденс | 100,9 |
| Сент-Питерсберг | 249,1 | Уэст-Палм-Бич | 95,3 |
| Хайалиа | 224,5 | Санрайс | 90,2 |
| Орландо | 205,6 | Майами-Бич | 89,1 |
| Форт-Лодердейл | 164,6 | Помпано-Бич | 88,9 |
| Таллахасси | 156,6 | Палм-Бей | 88,8 |
| Пемброк-Пайнс | 150,1 | Лейкленд | 88,4 |
| Голливуд | 144,5 | Спринг-Хилл | 86,0 (2003) |
| Корал-Спрингс | 128,4 | Плантейшен | 85,5 |
| Кейп-Корал | 128,0 | Брандон | 85,0 (2003) |
| Порт-Сент-Луси | 118,4 | Дейви | 82,6 |
| Гейнсвилл | 108,9 | | |
* Джексонвиль
* Майами
* Тампа
* Сент-Питерсберг
* Орландо
* Таллахасси
* Форт-Лодердейл
# Святица (Кинжа ҡушылдығы)

Святица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кинжа йылғаһының һул ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Святица (Кинжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000840
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000084
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әрдәбил

Әрдәбил — Ирандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала. Әрдәбил провинцияһының административ үҙәге. Ҡараһыу йылғаһы ярында урынлашҡан.
# Вангута-Яха (Арка-Епоко-Яха ҡушылдығы)

Вангута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арка-Епоко-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Вангута-Яха (Арка-Епоко-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305334
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юнка

Юнка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуструй йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Юнка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028531
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002853
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0