yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Юрмый

Юрмый (башҡ. Юрми, Юрмый, Йүрми) — төньяҡ-көнбайыш башҡорттары составындағы боронғо башҡорт ҡәбиләһе.

# Юрмый
## Ырыу составы

Ырыу аралары: әптелмән, ғасаба, исай-ғасаба, ҡазаннар, типтәр, урман, яһаҡлы.

# Юрмый
## Этноним

Юрмый этнонимы болгарҙарҙа, венгрҙарҙа һәм сыуаштарҙа билдәле. Топонимикала Юрмияз, Юрминка, Юрмиязбаш кеүек һ.б. исемдәр осрай.

# Юрмый
## Анализ Y-DNA

Абдусәләмовтар, Дүсәевтар G2 гаплотөркөмөнә ҡарағаны асыҡлана.

# Юрмый
## Этник тарихы

Башҡорттарҙың юрмый ҡәбиләһенең этник тарихы Волга булғарҙары, мадьярҙарҙың Кер Кер ырыуы менән һәм болгарҙарҙың Бөйөк Болгария Ерми ырыуы менән бәйле.
Б. С. Ильясовтың яҙмаларына ҡарағанда, юрмыйҙар V быуат аҙағында башҡа (юрматы, байлар, юламан, ғәйнә ҡәбиләләре һәм куртугурҙар менән ҡәбилә союзы һәм боронғо башҡорт халҡын төҙөй. Юрмыйҙарҙың формалашыуына уларҙың йәнәй, ҡатай, юрматы башҡорт ҡәбиләләре менән күрше булыуҙары йоғонто яһай. XII—XIII быуаттарҙа юрмыйҙар Дала Зәйе һәм Шишмә йылғалары буйында, ә XIII—XIV быуаттарҙа — Ыҡ йылғаһы бассейнында көн иткән, күршеләре байлар, бүләр, йылан, ирәкте, ҡатай һәм ҡырғыҙ башҡорт ҡәбиләләре булған.
XIV быуат аҙағы — XV быуат башында юрмый ҡәбиләһенең бер өлөшө ҡатайҙар менән себер яҡтарына күсенә һәм Төй, Етеҙ Танып йылғалары буйлап урынлаша. Бер өлөшө юрматы ҡәбиләһе менән көньяҡҡа юлланып, Ашҡаҙар, Ағиҙел, Стәрле йылғалары һәм Нөгөш йылғаһының уң яғында йәшәй башлай.

# Юрмый
## Таралыу территорияһы

Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң ҡәбиләнең биләмәләрендә Ҡазан даруғаһының Юрмый улусы барлыҡҡа килә.
XVII быуат аҙағынан XIX быуатҡа тиклем юрмыйҙарҙың ерҙәре Бөгөлмә өйәҙенә, а кантон идаралығы системаһы дәүерендә — 12‑се башҡорт кантонына инә.
Хәҙер юрмый ҡәбиләһе таралған ерҙәрҙә Башҡортостандың Баҡалы, Туймазы һәм Шаран, Татарстандың Аҙнаҡай, Әлмәт һәм Лениногорск райондары урынлашҡан.

# Юрмый
## Билдәле шәхестәре

* Солтанморат Дүскәев — 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе.
* Нуғайбәк Әсәнов — 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёв полковнигы.
# Атони

Ато́ни — Индонезияның Тимор утрауында йәшәгән халыҡтарҙың береһе. Иҫәбе — 844 030 кеше.
Атони халҡы йәшәгән төп илдәр: Индонезия — 761 000 кеше.
Башҡа илдәр: Көнсығыш Тимор — 80 000 кеше.
Даван телендә һөйләшәләр. Дин буйынса күпселеге протестанттар, бер өлөшө мосолмандар һәм урындағы диндәр.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Уң Хетта (йылға)

Уң Хетта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НАДЫМ/153 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 237 км.

# Уң Хетта (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300049914
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304991
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ямашев Хөсәйен Минһажетдин улы

Ямашев Хөсәйен Минһажетдин улы (6 ғинуар 1882 йыл — 13 март 1912 йыл) — революцион хәрәкәт эшмәкәре, публицист.

# Ямашев Хөсәйен Минһажетдин улы
## Биографияһы

Хөсәйен Минһажетдин улы Ямашев 1882 йылдың 6 ғинуарында Ҡазанда тыуған.
Татар телендә сәйәси йөкмәткеле листовкалар, брошюралар яҙыу һәм тәржемә итеп таратыуға ҙур өлөш индерә.
РСДРП-ның Урал һәм Өфө комитеттарының матди ярҙамы менән 1907 йылда Ырымбур ҡалаһында татарса беренсе легаль революцион гәзит нәшер итә. Уның баш мөхәррире — ҡатыны Хәдисә Ямашева була. Гәзитте сығарыу тыйылғас, 1907 йылдың май айында Ҡазанға ҡайта. Унда революцион һәм публицистик эшмәкәрлеген дауам итә.

# Ямашев Хөсәйен Минһажетдин улы
## Хәтер

1971 йылда Татарстанда журналистар өсөн Хөсәйен Ямашев исемендәге премия булдырылған.
Был кеше тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ Мөмкин булһа был иҫкәрмәне анығырағы менән алыштырырға кәрәк.
# Пунитаки

Пунитаки (исп. Punitaqui) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Лимари провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 3615 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 1339 км². Халыҡ һаны — 9539 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 7,1 кеше/км².

# Пунитаки
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 109 саҡрым (103 км) көньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Овалье коммунаһы;
* көнсығышта — Монте-Патрия коммунаһы;
* көньяҡ-көнсығышта — Комбарбала коммунаһы;
* көньяҡта — Канела коммунаһы;
* көнбайышта — Овалье коммунаһы.

# Пунитаки
## Административ бүленеш

Коммуна 6 райондан тора:
| № | Район | Майҙаны км² | Халыҡ һаны (2002) | Ҡала халҡы | Ауыл халҡы | Халыҡ тығыҙлығы кеше/км² |
| 1 | Пунитаки | 227,6 | 6586 | 3615 | 2971 | 28,94 |
| 2 | Эль-Альтар | 32,5 | 184 | 0 | 184 | 5,66 |
| 3 | Льяно-де-ла-Лаха | 72,8 | 138 | 0 | 138 | 1,9 |
| 4 | Камарико-Вьехо | 237,5 | 1415 | 0 | 1415 | 5,96 |
| 5 | Сан-Педро-де-Килес | 479,5 | 826 | 0 | 826 | 1,72 |
| 6 | Парраль | 289,4 | 390 | 0 | 390 | 1,35 |

# Пунитаки
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

| № | Торама | Категория | Халыҡ һаны (2002) | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Майҙаны км² |
| 1 | Пунитаки | ҡасаба | 3615 | 1726 | 1889 | 3,79 |
| 2 | Лас-Рамадас | ауыл | 654 | 332 | 322 | |
# Питер Перез Бурдетт

Питер Перез Бурдетт — ~1734 — 1793 йылдың 9 сентябре; XVIII быуаттың картограф, художник, геодезист һәм чертёжнигы; Исвудала тыуған, унда ер алып әсәһе яғынан олатаһы рухани булғанға Perez исемен алған. Джозефа Райта картиналарында йыш ҡатнашауы менән билдәле, һәм 1769 йылда Лидс һәм Ливерпуль каналы (Leeds and Liverpool Canal) юлын эшләүҙә ҡатнашыуы менән билдәле. Уның тураһында, «йәмғиәт үҙәгендә булмаһы, уның ярым яҡтылығында урынлашҡан» (Lunar Society of Birmingham) тип яҙалар. Һуңғы йылдарҙа, кредиторҙарҙан ҡасып, Карлсруэла йәшәй.
Ҡояш системаһы моделен аңлатыусы философ]]» (Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһы коллекцияһынан)]]
Бурдетт Райт картиналары өсөн һын булып тора. Беренсе тапҡыр улар 1760 йылдар башында осраша. 1766 йылда Райт "Ҡояш системаһы моделен аңлатыусы философ" картинаһын яҙа. Унда Ҡояш системаһы тураһында асыҡ лекция күрһәтелгән; кеше йөҙҙәре ай фазаһы һымаҡ яҡтырылған.Картиналағы һул яҡтағы кеше — Бурдетт; уң яҡтағаһы Вашингтона Ширли. 1767 йылда Бурдетт Дерби картаһын 1 дюйм:1 миль масштабында эшләй. 1759 йылда Сәнғәт йәмғиәте (Society of Art) үткәргән бәйгелә бындай масштабтағы карталар авторҙары араһында икенсе уңышлы урын яулай. Бынан тыш, Two Boys Blowing a Bladder by Candle-light («Шәм яҡтыһында ике малай бәүел ҡыуығын өрөп тултыра») рәсемен эшләй.
1768 йылда Бурдетт Ланкашир картинаһын эшләү өсөн Дербинан Ливерпульға күсеп килә. Ул яңы ҡурсаусылырҙы таба һәм Джордж Перриға карта төҙөү һәм Ливерпуль тарихын яҙыуҙа ярҙам итә. 1773 йылда Бурдетт яңы рәсемдәр яһай һәм Перри тарихы нигеҙен яҙа.
Бурдетт уҙенең янына Райтты күсеп килергә саҡыра. 1769 йылда Бурдетт Художниктар Төркөмөн (Society of Artists) ойштора һәм уның беренсе ағзаһы була. Райттың бер картинаһы Academy by Lamplight академияһына бағышланған.
Бурдент беренсе британ [[акватинтисты була; уның акватинта күргәҙмәләре 1772 йылда Society of Arts Exhibition үтә.Mortimer[13]. Францияла ҡулланылған алымдарҙан айырылған яңы техниканы ҡуллана. J.B. Le Prince of Paris уны өйрәтә. 1773 йылда The effect of a stained drawing attempted by printing from a plate wrought chemically, without the use of any instrument of sculpture пластинаһы күрһәтелә. Бурдетт авторлығы билделе булған өс картина һаҡланған: Banditti Terrifying Fishermen (1771 йыл), Skeleton on a Rocky Shore һәм Two Boys Blowing a Bladder by Candle-light. Ливерпуль китапханаһында һүңғыһынын күсермәһе һаҡлана. Артына «First Speciman of aquatinta invented in Liverpool by P.P. Burdett, 1774, assisted by Mr.S. Chubbard.» тип яҙыған.
1774 йылда ул кредиторҙарға бурысын түләмәү өсөн Ливерпульдар ҡасып китә. Ҡатыны менән төшкән картинаны үҙе менән ала. Бурдетт ҡатыны менән төшөрөлгән картина хәҙер Прага Милли галереяһында һаклана. Күсенгән ваҡытта картина Бөйөк Британия күргәҙмәлеренә ике тапҡыр ҡуйыла. 1774 йылда Джозеф Райт көньяҡ Германияһы ике тапҡыр килә. Бурдетт бында 1787 йылдың 11 июлендә Фредерике Котковскиға (Friederike Kotkowski) өйләнә; уларҙың Анна исемле ҡыҙы тыуа. Ошо уҡ йылда Карлсруэ сауҙа майҙаны планын эшләй. Бурдетт Карлсуэла 1793 йылдың 9 сентябрендә вафат була.
# Илсе ауыл Советы (Учалы районы)

Илсе ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Илсе ауылы.

# Илсе ауыл Советы (Учалы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Илсе ауыл Советы (Учалы районы)
## Ауыл советы составы

* Илсе ауылы,
* Рысай ауылы.
# Йылҡыбай (Баймаҡ районы)

Йылҡыбай (рус. Елкибаево) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Мерәҫ ауыл Советына (элекке Шура ауыл Советы) ҡараған ауыл. 1935 йылда нигеҙләнгән.

# Йылҡыбай (Баймаҡ районы)
## Исеменең килеп сығышы

Ауылдың исеме Йылҡыбай антропонимынан алынған, тәүге төпләнеүсе Йылҡыбай Әбүбәкеровтың исеме менән йөрөтөлгән.

# Йылҡыбай (Баймаҡ районы)
## Географик урыны

Таналыҡ йылғаһының һул яҡ ярында (хәҙер Граф күленең көнсығыш яры), район үҙәге Баймаҡ ҡалаһынан төньяҡҡа табан 5 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Йылҡыбай (Баймаҡ районы)
## Тарихы

1935 йылда Бәхтегәрәй, Мерәҫ, Шура һәм башҡа эргә-тирәләге ауылдар башҡорттары йәшәү өсөн яңы урын һайлайҙар, сөнки был урындан Баймаҡ баҡыр иретеү заводына мәғдән һәм торфты ташыу өсөн күпкә уңайлыраҡ була. Шулай уҡ был яҡтар малсылыҡ менән шөғөлләнеү өсөн отошло күренә. Ауыл халҡы заводҡа торф һәм мәғдәнде үҙ аттарында ташыйҙар. Яңы урынға тәүге булып Мерәҫ ауылы кешеһе Йылҡыбай Әбүбәкеров төпләнә, уның ике ҡатыны булғаны билдәле. Уның артынан Солтан Аҡсабаев, Барый Вәхитов, Рәшит Ҡунаҡҡужин, Алтынбикә Әбүбәкерова, Сәйетғәле Рәхмәтуллин, Әхмәтвафа Кәримов, Әхиәт һәм Әбдрәхмән Ғайетбаевтар һәм башҡалар күсеп килә.
Баймаҡ — торф участкалары араһында тар колеялы юл сафҡа индерелгәндән һуң, аттарҙа йөк ташыу хәжәте юҡҡа сыға, һәм ауыл халҡы Күлйортау ауылына күсә.
Бөрйән ырыуы башҡорттары.

# Йылҡыбай (Баймаҡ районы)
## Билдәле кешеләр

— Йосоп Ғәйетбаев — дин әһеле, золом ҡорбаны. 1940 йылда атып үлтерелгән.
# Тажик дәүләт сәнғәт институты

М. Турсунзода исемендәге Тажик дәүләт сәнғәт институты (таж. Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода) (2015 йылдың 3 июленән алып — Дәүләт уҡыу-уҡытыу учреждениеһы — «Мирзо Турсунзода исемендәге Тажик дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт институты») — Тажикстандың юғары уҡыу йорто. Дүшәмбе ҡалаһында урынлашҡан. Мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә белгестәр әҙерләү менән шөғөлләнә.

# Тажик дәүләт сәнғәт институты
## Тарихы

1967 йылда Т. Г. Шевченко исемендәге Дүшәнбе педагогия институтын сәнғәт факультеты булдырыла. 1973 йылда СССР-ҙың Министрҙар Советы ҡарары буйынса уның базаһында Тажик дәүләт сәнғәт институты ойошторола. 1978 йылда СССР-ҙың Министрҙар Советы ҡарарына ярашлы институтҡа Тажикстандың халыҡ шағиры Мирзо турсунзода исеме бирелә.

# Тажик дәүләт сәнғәт институты
## Структураһы

Институтта 5 факультет эшләп киләҫ
— Мәҙәниәт һәм сәнғәт факультеты — Театр, кино һәм телекоммуникациялар факультеты — Китапхана-мәғлүмәт факультеты — Музыкаль белем биреү факультеты — Квалификацияны арттырыу факультетын
20 кафедрала киләһе йүнәлештәр буйынса квалификациялы белгестәр әҙерләйҙәр
— Актерлыҡ оҫталығы — Телевидение һәм радио журналистикһы — Музыкаль белем (йыр һәм музыка уҡытыусыһы) — Һынлы сәнғәт һәм дизайн — Хореография (традицион бейеүҙәр балетмейстеры) — Китапханасы, библиограф — педагог — социаль — мәҙәни өлкәһе менеджменты (мәҙәниәт сфераһы хеҙмәткәре) — Театлаштырылған тамаша һәм байрамдар режиссураһы — Культурология — Күмәк тамаша режиссураһы — Туризм менеджменты (туризмды ойоштороу буйынса белгес) — Музей фәне һәм ҡомартҡылаҙы һаҡлау — Халыҡ — нәфис музыкаль коллективтар режиссураһы — педагог — музыкаль коллективтарҙың художество етәксеһе — халыҡ йыры коллективтарының художество етәксеһе — бейеү коллективының художество етәксеһе — Ижтимағи фәндәр.
Уҡыу процесы очно һәм ситтән тороп уҡыу формаларында тажик һәм урыҫ телдәрендә алып барыла. Белгестәрҙе әҙерләү менән 100-ҙән ашыу юғары квалификациялы кадрҙар шөғөлләнә. Шул иҫәптән: 8 профессор, 4 фән докторы, 12 фән кандидаты, 12 доцент, 35 өлкән уҡытыусы һәм 28 уҡытыусы. Бынан тыш, уҡыу процесына илдең күренекле мәҙәниәт һәм сәнғәт оҫталары, театр эшмәкәрҙәрее, композиторҙар, рәссамдар йәлеп ителә.
Эшләү дәүерендә институт мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә 5500-ҙән ашыу белгес әҙерләй. Бөгөнгө көндә институтты тамамлаусылар мәҙәниәт министрлығы, мәғариф, мәҙәниәт идаралығы, театр һәм мәҙәниәт һарайҙарында, дәүләт филармонияһы, өлкә һәм ҡала мәҙәниәт бүлегктәрендә төрлө вазифалар биләй. Уларҙың ҡайһы берҙәре сит илдәрҙә, шул иҫәптән АҠШ, Германия, Франция, Иран, Рәсәй, Ҡаҙағстан, Үзбәкстанда эшләйҙәр.
Тажик дәүләт сәнғәт институты Санкт-Путербург дәүләт мәҙәниәт институты, Мәскәү дәүләт мәҙәниәт институты,Рәсәй халыҡ-ара туризм академияһы, Көньяҡ Корелағы Дайджен университеты, Үҙәк Азияның Сәнғәт академияһы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә.

# Тажик дәүләт сәнғәт институты
## Билдәле уҡытыусылар һәм тамамлаусылар

* Бабакулов Әхмәт
* Гадоев Хашим
* Ғафаров Мунзифа
* Исхаҡов Барно
* Мавлянова Ханифа
* Мөхөтдинов Сайдали
* Назаров Мехрубон
* Нурджанов Низам
* Розиков Тагоймурод
* Сатторов Талабхуджа
* Сабзанов Яхиэль
* Хамдамов Амон
# Түбәнге Шортомец

Түбәнге Шортомец — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лужма йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Түбәнге Шортомец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002776
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000277
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юронга

Юронга — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Юронга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043588
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004358
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ферапонтово Белозерский монастыры

Белозерский Ферапонтово Богородица-Раштыуаһы монастыры — Урыҫ православие сиркәүе Вологда епархияһының ирҙәр монастыры. Ул Вологда өлкәһе Кирилловский районы Ферапонтово ауылында урынлашҡан; Рус Төньяғының XIV быуатта нигеҙләнгән иң боронғо монастырҙарының береһе. Дүрт йөҙ йыл дауамында был ерҙәрҙең мәҙәни үҙәге һәм дини мәғрифәтселек урыны булып тора. Монастырь төҙөлөшө беҙҙең заманға тиклем XIV—XVII быуаттарҙа нисек булһа, шулай килеп еткән. XX быуат башында Рәсәйҙә дәүләт ҡоролошо алмашыныу һөҙөмтәһендә монахтар традициялары унда туҡтатылып тора. Монастырҙа советтар ваҡытынан алып Дионисий фрескалары музейы урын ала — Кирилло-Белозерский музей-ҡурсаулығының филиалы. ЮНЕСКО сессияһы 2000 йылда монастырҙы Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерә.

# Ферапонтово Белозерский монастыры
## Урынлашҡан ере

Монастырь Кирилловонан 20 км төньяҡ-көнсығышта һәм Вологданан 120 км төньяҡ -көнбайышта ике күл— Паска йылғаһын бергә ҡушҡан Ферапонтовский һәм Спасский күлдәре араһында урынлашҡан. Ферапонтово ауылы, башлыса, йылғаның монастырь ҡаршыһындағы ярында тора. Монастырь бөтә ерҙән өҫтөнлөк итә, әммә үҙенең бөйөклөгө һәм нескә камералы стиле менән тирә-йүнде баҫып ҡапламай.

# Ферапонтово Белозерский монастыры
## Архитектураһы, һынлы сәнғәте

Ферапонтов монастыры ансамбле үҙенсәлекле матурлығы һәм архитектура деталдәре менән айырылып тора. Ансамблдең төп идеяһы — Боговоплощениеның архитектурала асылған образы һәм темаһы.
Бында донъя мәҙәниәтенең айырым әһәмиәтен раҫлаусы Богородица раштыуаһы ғибәҙәтханаһы бар. Йылъяҙмалар тексына ярашлы сиркәүҙең төньяҡ ишеген Дионисий һәм уның улдары 6 августан алып 8 сентябргә тиклем 1502 йылда биҙәгән. Был Мәскәү мәктәбе иконалар яҙыу мәктәбенең берҙән-бер һаҡланып ҡалған биҙәүе (XV—xvi быуаттарҙа).
600 м² майҙанлы стена төньяҡ русь стилендә биҙәлгән. Ул Үҙәкләштерелгән Рус дәүләтенең һаҡланып ҡалған рус стилендәге архитектура ҡомартҡыһы.

# Ферапонтово Белозерский монастыры
## Иҫкәрмә

* ↑ Постановление Совета Министров РСФСР № 1327 от 30.08.1960
* 1 2 http://whc.unesco.org/en/list/982
# Хәсән (Һамар өлкәһе)

Хәсән (рус. Хасьяново) — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы башҡорт ауылы, Краснооктябрьский ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 446276.

# Хәсән (Һамар өлкәһе)
## Тарих

Документтарҙа тәүге тапҡыр 1806 йылда телгә алына. Ҡыпсаҡ улусына ҡарай. 1850 йылда — 314 кеше, ә 1910 йылда — 552 кеше йәшәгән.

# Хәсән (Һамар өлкәһе)
## Халыҡ һаны

2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда бер кешелә йәшәмәй.

# Хәсән (Һамар өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы (1905—1954) — башҡорт совет яҙыусыһы.
* Йомағолов Харис Йомағол улы (1891—1937) — 1919—1920 йылдарҙа Башҡорт Совет республикаһының ваҡытлыса хәрби революцион комитеты етәксеһе, башҡорт милли хәрәкәте лидерҙарының береһе, партия һәм дәүләт эшмәкәре.
* Ҡушаева Рабиға Йәнғол ҡыҙы (1901—1937) — ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте эшмәкәре.
# Октябрь (гәзит)

Октябрь — ижтимағи-сәйәси гәзит.

# Октябрь (гәзит)
## Ойоштороусылары

Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Октябрь» редакция‑нәшриәт комплексы ДУП-ы.

# Октябрь (гәзит)
## Тарихы

Миәкә районының Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында аҙнаһына 2 тапҡыр урыҫ, башҡорт («Аҡмулла төйәге») һәм татар («Безнең дәвер» — «Беҙҙең дәүер») телдәрендә сыға. 1932 йылдың ғинуарынан башлап татар телендә «Баҫыу ударнигы» исеме аҫтында нәшер ителә, 1957 йыл «За высокий урожай» («Юғары урожай өсөн»; 1938 йылдан башлап урыҫ телендә нәшер ителә; 1942 йылға тиклем «Ленинский путь» — «Ленин юлы» исеме менән, 1943—44 йылдарҙа нәшер ителмәй) гәзите менән берләштерелә һәм урыҫ, татар телдәрендә «Ленинское знамя» («Ленин байрағы») исеме аҫтында, 1965 йылдан башлап «Октябрь», 1990 йылдан — шул уҡ исемдә башҡорт телендә; 2006 йылдан хәҙерге исемдә башҡорт һәм татар телдәрендә нәшер ителә. 1963—65 йылдарҙа нәшер ителмәй.
# Николай Чудотворец сиркәүе (Лакедемоновка)

1795
Николай Чудотворец сиркәүе — Урыҫ Православие Сиркәүенең Таганрог мәнфәғәтендәге Лакедемоновка ауылы православие ғибәҙәтханаһы.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Неклиновский районы, Лакедемоновка ауылы , Октябрьская урамы, 39-сы йорт.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Лакедемоновка)
## Тарих

XVIII быуат аҙағында, Лакедемоновка ауылы барлыҡҡа килгәс, ундағы халыҡтың дини ихтыяжын ҡәнәғәтләндерергә кәрәк булған. Ауылддағы утар хужаһы Дмитрий Афераки менән ауылдың ышаныслы идарасыһы Федор Базилевский Лакедемоновкала сиркәү төҙөүҙе башларға булғандар. Дмитрий Алферакиҙың күктәге ҡурсалаусыһы изге ыҙа кисереүсы Дмитрий Солунский хөрмәтенә сиркәүгә нигеҙ һалырға рөхсәт һорап мөрәжәғәт хаты яҙылған. 1794 йылдың 1 октябрендә Екатеринослав митрополитынан сиркәү төҙөргә рөхсәт алынған. 1794 йылдың 13 ноябрендә протоиерей Иоанн Андреев сиркәү урынын изгеләндергән, буласаҡ сиркәүҙең нигеҙ ташын һалып, шул урынға тәре баҫтырғандар.
1795 йылдың 24 июлендә Алфераки владыко Гавриилдан сиркәү төҙөргә рөхсәт һораған. шул уҡ хатта ул ауылға руханий ебәреүҙәрен дә һорап яҙған. Екатеринославск консисторияһынан Мариуполь дини идаралығына митрополиттың резолюцияһы ебәрелгән. Унда Таганрог протоиерейы Иоанн Андреевҡа Лакедемоновка ауылында төҙөләсәк Изге Дмитриев сиркәүен изгеләндерергә рөхсәт ителгән һәм изгеләндерелгән антиминс бирелгән.
Төҙөлгән кирбес сиркәү оҙаҡ ваҡыт эш ғәмәлендә булған. 1937 йылдың 10 февралендә, райфинананс бүлегенең мәғлүмәттәре күрһәтеүенсә, сиркәү ябылған. Шул уҡ йылда бинаны 50 мең һумға Таганрог райфинанс бүлеге Сталин колхозына һатҡан. Колхоз сиркәү бинаһында ашлыҡ һаҡлаған.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда немец оккупацияһы аҫтында 1942 йылда сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылыуҙар алып барылған.
1961 йылдағы суд ҡарары менән православныйҙарҙың йәмғиәте бөтөрөлгән. 90-сы йылдарҙа сиркәү бинаһын хужалыҡ кәрәк-яраҡтары тотоу өсөн файҙаланғандар. 1980 йылда бинала хужалыҡ склады булған.
1991 йылда сиркәүҙе тергеҙеп, мәхәллә кешеләре өсөн асҡандар һәм уға Николай Чудотворец хөрмәтенә уның исемен биргәндәр. 2000-се йылдарҙа сиркәүҙә тергеҙеү эштәре алып барылған, стеналар изге һүрәттәр менән биҙәлгән. Хәҙерге ваҡытта был зәңгәр көмбәҙле ҡыйыҡлы сиркәү һәм уға төкәтеп һалынған сиркәү — ҡыңғырау манаралы, ҡыҙғылт -һары һәм ал төҫтәргә буялған, эшләүсе сиркәү.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Лакедемоновка)
## Руханийҙары

Сиркәүҙең өлкән руханийы — иерей Николай Кравченко.
# Батталова Гәүһәр Тимерхан ҡыҙы

Батталова Гәүһәр Тимерхан ҡыҙы (22 декабрь 1965 йыл) — тележурналист, дәүләт хеҙмәткәре. 2011 йылдан «Боронғо Өфө» тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулығы республика дәүләт бюджет учреждениеһы директоры. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2002), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2002).

# Батталова Гәүһәр Тимерхан ҡыҙы
## Биографияһы

Гәүһәр Тимерхан ҡыҙы Батталова 1965 йылдың 22 декабрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
1988 йылда Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетын тамамлай.
* 1988—1998 йылдарҙа Башҡортостан телевидениеһының балалар һәм үҫмерҙәр тапшырыуҙары мөхәррире.
* 1999—2010 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһының ижтимағи-сәйәси программалары редакторы.
* 2011 йылдан Башҡортостан Республикаһының мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса идаралыҡҡа ҡараған «Боронғо Өфө» тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулығы республика дәүләт бюджет учреждениеһы директоры.
Гәүһәр Батталова түбәндәге телефильмдарҙың сценарий авторы.
* 2002 «Батыр», «Эльбрус», Янсыҡ («Кисет»)
* 2003 «Йөрәк» («Сердце»),
* 2004 «Мин үлмәнем, башҡорттар!» («Я не умер, башкиры!»),
* 2006 «Ер ҡөҙрәте» («Притяжение земли»),
* 2010 «Ахмет‑Заки Валиди Тоган. Долгий путь домой»
   Гаухар Тимерхановна Батталова пришла на телевидение в конце 80-х годов. Ее творческое становление происходило на моих глазах, и я всегда строго относился к работам Гаухар. Годы пролетели быстро, и вот Батталова ныне — одна из самых признанных мэтров телевидения республики. Ничем не измерить, сколько сил и времени потребовали от нее архивы Турции, стран Средней Азии, ряда европейских государств. В них — откровения и открытия, доселе остававшиеся неизвестными башкирскому телезрителю. Интервью же с известными зарубежными учеными раскрыли перед нами искусного собеседника с неуемной жаждой узнать об Ахмет-Заки Валиди побольше, ибо автор понимала, что каждое слово об ученом, любой факт о его жизни и деятельности войдут в сокровищницу духовной культуры как башкир, так и всех народов Башкортостана.
Гәүһәр Батталова, тапшырыуҙарын, репортаждарын башҡорт телендә лә, һәм рус телдендә лә оҫта алып барҙы. Тәжрибәле тележурналист булараҡ, яңы эшләп башлаған йәш коллегаларына ярҙам иткән.

# Батталова Гәүһәр Тимерхан ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2002)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2002)