yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сауҙа йорто (Новочеркасск)

Сауҙа йорто — Ростов өлкәһенең Новочеркасск ҡалаһындағы тарихи бина
Адресы: Ростов өлкәһе, Новочеркасск ҡалаһы, Платов проспекты, 59б.

# Сауҙа йорто (Новочеркасск)
## Тарихы

Платов проспектындағы Сауҙа йорто бинаһы ике ҡатлы тарихи ҡоролма булып тора, ул XIX быуатта төҙөлгән. Башта Сауҙа йортоноң таш бинаһы урынында шул уҡ Сауҙа йортоноң ағас бинаһы урынлаша. 1805 йылдың 18 майында Новочеркасск ҡалаһына нигеҙ һалған көндә майҙанда таш сауҙа йортоноң нигеҙенә таш һалына. Бина менән йәнәш майҙан башта Сауҙа йорто майҙаны тип атала
Йорттоң ике оҙон яғы булған. Хәҙерге ваҡытта тик уң яғы һәм һул яғының бәләкәй өлөшө һаҡланған. Сауҙа йорто бинаһын ланлаштырыуҙы һәм төҙөлөшөн архитектура академигы И.О. Вальпреде башҡарған. Бина ҙур һәм оҙон булған, унда күп һанлы кибеттәр урынлашҡан булған.
XX быуат башында бинала дүрт кинотеатр эшләй: «Бомонд», «Палас», «Варьете», «Идэм». Сауҙа рәттәре Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында өлөшләтә янып юҡҡа сыға, әлеге ваҡытта улар урынында ҡала хакимиәте бинаһы урынлашҡан.

# Сауҙа йорто (Новочеркасск)
## Архитектураһы

Вальпреде бинала һуңғы классизицм һәм ампир биҙәлеше мотивтарын ҡулланған. Бинаның тәҙрәләре ярым түңәрәк, ҡат араһында кәрнизе бар. Бина һары төҫкә буялған, архитектура элементтары аҡ төҫтә.
# Габриэла Мистраль

Лусила де Мариа дель Перптуо Сокорро Годой Алькайяга, ҡыҫҡаса Лусила Годой Алькайяга (исп. Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga), билдәле псевдонимы Габриэла Мистраль (исп. Gabriela Mistral; 7 апрель 1889 йыл — 10 ғинуар 1957 йыл) — Чили шағиры, мәғрифәтсе, дипломат, ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары өсөн көрәшеүсе, әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаты.
Пабло Неруда, Висенте Уидобро һәм Пабло де Рока менән бергә Мистраль Чили шиғриәтендәге дүрт мәшһүр шағир араһына индерелә.

# Габриэла Мистраль
## Биографияһы

16 йәштән уҡытыусы булып эшләй. 1924 йылдан Италияла, 1933—35 — Испанияла, 1935—37 — Португалияла, 1938—46 — Бразилиялала, АҠШ-та дипломатик эштә; Милләттәр Лигаһы һәм БМО (1946) эшендә ҡатнаша.
Тәүге шиғырҙары 1903 йылда баҫыла. Мистралдең шәхси драмаһы уны трагик "Үлем сонеттары"н ижад итеүгә илһамландыра (1914). «Өмөтһөҙлөк» (1922) тигән шиғыр китабында шағирәнең күңел төбөндә ятҡан кисерештәре асыла. «Тала» (1938) тигән шиғыр йыйынтығы поэзияһының диапазоны киңәйеүен дәлилләй: тынғыһыҙ күңелдең асырғаныуҙары Латин Америкаһындағы миллиондарса кешенең хис-тойғоларына ауаздаш була. Мистраль ҡитғала беренсе булып индеецтарҙың кисерештәрен поэзияла сағылдыра. Уның һуңғы йыйынтығы — «Һыҡҡыс» (1954).
1945 йылда «Исемен бөтә Латин Америкаһының идеалистик ынтылыштары символына әйләндергән ысын хистәр поэзияһы өсөн» әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаты була.
Чили шағирәһе псевдонимын Фредерик Мистраль хөрмәтенә ала. Шуныһы ҡыҙыҡ: Фредерик Мистраль дә Нобель премияһы лауреаты (1904) була.
Меркурийҙағы кратерға Габриэла Мистраль исеме бирелгән.
Габриэла Мистраль традицион булмаған енси йүнәлештә тора, уның Дорис Дана менән яҙышҡан мөхәббәт хаттары баҫылып сыҡҡан.

# Габриэла Мистраль
## Китаптары

* Sonetos de la Muerte (1914)
* Desolación (1922)
* Lecturas para Mujeres (1923)
* Ternura (1924)
* Nubes Blancas y Breve Descripción de Chile (1934)
* Tala (1938)
* Antología (1941)
* Lagar (1954)
* Recados Contando a Chile (1957)
* Poema de Chile (1967, опубликовано посмертно)

# Габриэла Мистраль
## Хәтер

2010 йылда Сантьягола уның исемендәге мәҙәни үҙәк (Centro Cultural Gabriela Mistral — GAM) асыла.
# Дания баш ҡала төбәге

Дания баш ҡала төбәге йәки Ховедстаден (дан. Region Hovedstaden, ингл. Capital Region of Denmark) — Данияның административ өлкәһе, регион. Үҙәге — Хиллерёд. Ул бер үк ваҡытта Хиллерёд коммунаһының үҙәге. Халҡы — 32,689 кеше (2018). Копенгагендан яҡынса 30 км төньяҡта урынлашҡан.
29 муниципалитеттарҙан (коммуналарҙан) тора. 2007 йылдың 1 ғинуарында муниципаль реформа буйынса төҙөлгән. Әлеге реформа буйынса традицион административ берәмектәр «амттар» биш ҙур өлкәләргә алыштырылды. Зеландия административ өлкәһе һәм Швецияның Сконе графлығы (Эресунн аша) менән сиктәш.
Элекке Копенгаген, Фредериксборг, Борнхольм амттары биләмәләрендә урынлашҡан.

# Дания баш ҡала төбәге
## Коммуналар

* Аллерёд (Allerød)
* Альбертслунн (Albertslund)
* Баллеруп (Ballerup)
* Борнхольм (Bornholm)
* Брённбю (Brøndby)
* Валленсбек (Vallensbæk)
* Видовре (Hvidovre)
* Гентофте (Gentofte)
* Гладсаксе (Gladsaxe)
* Глоструп (Glostrup)
* Грибсков (Gribskov)
* Драгёр (Dragør)
* Исхой (Ishøj)
* Копенгаген (København)
* Люнгбю-Торбек (Lyngby-Taarbæk)
* Рёдовре (Rødovre)
* Рудерсдаль (Rudersdal)
* Торнбю (Tårnby)
* Фреденсборг (Fredensborg)
* Фредериксберг (Frederiksberg)
* Фредерикссунн (Frederikssund)
* Фуресё (Furesø)
* Хальснес (Halsnæs)
* Хёе-Тоструп (Høje-Taastrup)
* Хельсингёр (Helsingør)
* Херлев (Herlev)
* Хёрсхольм (Hørsholm)
* Хиллерёд (Hillerød)
* Эгедаль (Egedal)
# Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы (Мәсетле районы)

Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Кесе Ыҡтамаҡ ауылы. Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы төньяҡтан Ҡорғат, көнбайыштан Оло Аҡа, көньяҡтан Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советтары менән сиктәш.

# Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Тарихы

Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡа ҡала эштәре буйынса Өфө халыҡ комиссарының 1918 йылдың 27 февралендәге анкетаһына ярашлы Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы ойошторола һәм бөгөнгә тиклем эшләп килә.
Ауыл советының сиктәре Башҡортостан Үҙәк Башҡарма комитетының 1918 йылдың 27 февралендәге Президиумы тарафынан билдәләнә, БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1985 йылдың 19 декабрендәге указына ярашлы үҙгәртелә.

# Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Кесе Ыҡтамаҡ ауыл советы биләмәһендә төрлө ваҡытта булған тораҡ пункттар:
* Деревушка утары (Кесе Ыҡтамаҡ ауылы составына инеп, 1940 йылда бөтөрөлә),
* Заготзерно утары (Үрге Бобин ауылы составына инеп, 1968 йылда бөтөрөлә),
* Аскаровка утары (Түбәнге Бобин ауылы составына инеп, 1978 йылда бөтөрөлә),
* Зарека ауылы (Кесе Ыҡтамаҡ ауылы составына инеп, 19** бөтөрөлә),
* Барышовка ҡасабаһы (1968 йылда бөтөрөлә),
* Урта Бобин яңы ауылы (Үрге Бобин ауылы составына инеп, 1920 йылда бөтөрөлә).

# Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Ауыл Советы етәкселәре (рәйестәре)

* 1925—1930 й.й. — Унжаков Василий Иванович
* 1930—1932 й.й. — Ватолина Екатерина Андреевна
* 1933—1938 й.й. — Пастухов Николай Владимирович
* 1939 — 1941 йыл, октябрь — Ярушин Илья Емельянович
* 1942—1944 й.й. — Коряков Петр Михайлович
* 1944 — 1945 йыл, октябрь — Мальцев Прокопий Иванович
* 1945 — 1949 й.й. — Пастухов Николай Владимирович
* 1949—1951 й.й. — Коряков Петр Михайлович
* 1951 — 1969 йыл, март — Булатов Андрей Ильич
* 1969 йыл, март — 1969 йыл — Ватолина Мария Федоровна.
* 1969 ноябрь — 1981 йыл — Ватолин Леонид Михайлович
* 1982—1985 й.й. — Максимова Галина Григорьевна
* 1985 — 1991 йыл, август — Булатов Леонид Андреевич
* 1991 йыл, сентябрь — 1995 йыл, март — Русинов Юрий Николаевич
* 1995 йыл, апрель — 1997 йыл, ғинуар — Редькин Леонид Васильевич
* 1997 йыл, февраль — 2003 йыл, март — Худякова Валентина Александровна
* 2003 йыл, 27 март — 2007 йыл, 22 март — Максимов Виктор Семенович
* 2007 йыл, 23 март — Ватолин Владимир Александрович
# Павловка ГЭС-ы

Павловка гидроэлектростанцияһы — Башҡортостандың Нуриман районы Павловка ауылында Ҡариҙел йылғаһында төҙөлгән ГЭС.
ГЭС төҙөлөшө 1950 йылда башланған, 1960 йылда тамамланған. ГЭС быуа бинаһы менән бергә эшләнгән йырҙалы ГЭС.

# Павловка ГЭС-ы
## Тасуирлама

ГЭС-тың ҡоролмалар составы:
* Бетонлы һыу түгеү быуаһы ГЭС бинаһына ҡушылып эшләнгән, максималь бейеклеге 41,3 м;
* Һул яҡ ярҙа урынлашҡан быуа (һыу төбө мәтеле, ҡыҙыл балсыҡлы һәм ҡырсынлы-һаҡыйлы), максималь бейеклеге 20м;
* Йырҙалы йыуҙыртыу быуаһы(ядроһы менән), максималь бейеклеге 43м;
* Бер камералы суднолар йөрөй торған шлюз - һыу ағыҙғыс;
* Ситкә ебәрә (сығара) торған канал.
ГЭС быуаһы аша автомобиль юлы үтә (йылға аша сығыу урыны бар).
ГЭС-тың ҡеүәте — 201,6 МВт, уртаса йыллыҡ энергия эшләп сығарыу — 590 млн кВт·с (киловатт-сәғәт) .
ГЭС бинаһы эсендә 50,4 МВт ҡеүәткә эйә 4 өйрәлмә ҡалаҡлы гидроагрегат тора. Ул 22 м баҫымдағы иҫәптә эшләй.Тубиналары ете ҡалаҡлы, эшләүсе тәгәрмәстәрҙең диаметры 5,5 м, уны Харьковтағы "Турбоатом" предприятиеһы етештергән. Генераторы Санкт-Петербургтағы "Электросила" заводында етештерелгән. Баҫым ҡоролмалары тулы һәм файҙалы күләме 1,41 и 0,9 км³ менән бергә, Павловка ГЭС-ы һыуһаҡлағысының 116 км² майҙанын барлыҡҡа килтерә.
Павловка ГЭС-ы «Башҡорт генерирлаусы компанияһы» ААЙ-на керә.
Ҡорамалдар яңыртылған. Өләшләтә, гидротрубина ҡалаҡтары алыштырылған, шулай уҡ трансформаторҙар яңыртылған йырҙа быуаһы реконструкция үткән, ситкә ебәрә торған каналдарҙың нығытмалары көсәйтелгән. Гидроагрегаттар эшләүсе тәгәрмәсенең камералары алмаштырылған. Гидроагрегаттарҙың заманса өс йәпле ҡуҙғатыу системаһы ҡуйылған. гидроагрегаттарҙың ҡеүәтен 50,4 МВт-ҡаса артырырлыҡ итеп реконструкция уҙғарылған.
# Ҡөрьән мөғжизәһе

Иғжәз әл-Ҡөрьән, Ҡөрьән мөғжизәһе (ғәр. إعجاز القرآن‎; рус. И’джаз аль-Куран) — Ҡөрьәндең йөкмәткеһе һәм формаһы буйынса мөғжизәлелеге һәм тиңе булмағанлығын аңлатҡан термин.

# Ҡөрьән мөғжизәһе
## Тарихы

Мәғлүмәттәргә ярашлы, ғәрәптәр Ҡөрьән аяттары менән күрәҙәләрҙең һәм шағирҙарҙың телмәре араһындағы айырманы асыҡ аңлаған. Улай ғына ла түгел, улар Ҡөрьән менән Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең вәғәздәре араһында ла айырма тоя. Бәҙәүи шиғриәтен яҡшы белеүселәрҙе Ҡөрьәндә яҙылғандар аптырашта ҡалдыра һәм уларҙы ҡаушап ҡалырға мәжбүр итә. Мөхәммәт Пәйғәмбәргә ҡаршы торорға тәүәкәллек итеүселәр үҙ милләттәштәрен инандырыр өсөн һүҙ таба һәм ишеткәндәренең тәбиғәте буйынса килешеүгә килтерә алмай
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең рисәләте барышында барлыҡҡа килгән мөғжижә тураһындағы күҙаллау шул ваҡыттағы ғәрәп әҙәбиәтенең традицион жанрҙары системаһында Ҡөрьәндең бығаса күрелмәгәнсә булыуы менән аңлатыла. 620—622 йылдарҙа Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙенең оппоненттарын Ҡөрьәнгә оҡшаған ниҙер булһа ла ижад итергә саҡыра. Бының менән Пәйғәмбәр яғынан да, хәҙерге һәм урта быуат ислам ғалимдары яғынан да Пәйғәмбәр үәхиҙәренең дөрөҫлөгө нигеҙләнә.
VIII—IX быуаттарҙа Ҡөрьән исламда тәү сиратта Ҡөрьәндең ижад ителгәнме һәм юҡмы икәнлеге мәсьәләһе буйынса бәхәстәр үҙәгенә әйләнә. Был аңлашылмаусанлыҡты дөрөҫ аңларға кәрәк: бер кем дә китап йәки хәрефтәр ижад ителмәгән тигән фекерҙә булмаған.
Иғжәз (мөғжизә) төшөнсәһе Мөхәммәт Пәйғәмбәр миссияһының дөрөҫлөгөн нигеҙләүҙә мөһим роль уйнай. Был бәхәс барышында ислам дине белгестәре хис-тойғолар (хиссиәт) һәм аҡыл (ғаҡылиә) менән ҡабул ителгән «мөғжизәләр» һәм «кәрәмәттәр» тураһында күҙаллауҙар төҙөй. Мәңгелек төп «мөғжизә» итеп иң мөһим «илаһи кәрәмәт» (аят) — Ҡөрьән тип иғлан ителә. Мосолман дин белгестәре Иҫке һәм Яңы Ғәһедтәрҙең «тиңе юҡ» тип таныуҙан баш тартҡан.

# Ҡөрьән мөғжизәһе
## Ҡөрьән тәржемәһе

Иғжәз (мөғжизә) концепцияһы менән Ҡөрьәндең тәржемә ителә алмауы тураһында доктрина бәйле. Әммә «комментарий» (тәфсир) мәғәнәһендә тәржемә, ул текстың төп нөсхәһен алмаштырмаған осраҡта ғына, рөхсәт ителә. XX быуаттың 30-сы йй. Ҡөрьәнде тәржемә итеү практикаһы Әл-Әзһәрҙә хуплау таба. Әлеге ваҡытта Ҡөрьән мосолман һәм мосолман булмаған халыҡтарҙың байтаҡ телдәренә тәржемә ителгән.
# Имәләй (Ҡыпсаҡ)

Имәләй (рус. Имелеевка) — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы башҡорт ауылы, Украинка ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 446296.

# Имәләй (Ҡыпсаҡ)
## Халыҡ һаны

2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда 256 кеше теркәлгән.

# Имәләй (Ҡыпсаҡ)
## Ауылдың билдәле шәхестәре

* Хатипова Миңзиә Рауил ҡыҙы — йәмәғәт эшмәкәре һәм эшҡыуар, Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы «Башҡорт Иле» агротуристик хужалығын булдырыусы.
# Сәкмән

Сәкмән (әзерб. Çəpkən) — ир-аттың халат менән кафтан аралығындағы өҫ кейеме. Ғәҙәттә буҫтауҙан тегелә. Сәкмәндең һул яҡҡа ҡаратып элеп кейгәндәр: ҡаптырмаһын уң яҡ сабыуға, ә элмәген уң яғына теккәндәр. Сәкмәндәр төрки халыҡтарҙа киң ҡулланылған, шулай уҡ казактар ҙа кейә торған булған. Үҙәк һәм Урта Азия, Көньяҡ Себер, Ҡаҙағстан, Төньяҡ Кавказ, Волга буйының күп халыҡтарында таралған була.

# Сәкмән
## Башҡорт сәкмәне

Башҡорт сәкмәндәрен йөн туҡыманан (буҫтауҙан) итәк-яғаһының ситтәрен, ең остарын сигеп, шулай уҡ ҡыҙыл буҫтау, уҡа менән әҙепләп текккәндәр. Биле киң, иркен - елбәгәй, һирәкләп билбау бәйләп, бишмәт, кәзәкей өҫтөнән кейгәндәр.Шулай уҡ ғәскәри кейем дә булған.
Ирҙәр сәкмәне - тура, ә ҡатын‑ҡыҙҙыҡы билле, аҫҡа табан киңәйеп киткән булған. Ирҙәр сәкмәнен башлыса өйҙә туҡылған аҡ йәки һоро буҫтауҙан, ҡыҙыл йәки йәшел фабрика буҫтауынан теккәндәр, ҡыш кейә торғандарына төлкө, тейен, көҙән һ.б. йәнлек тиреләре менән ҡырпығандар. Ҡатын‑ҡыҙ сәкмәндәрен геометрик, үҫемлек биҙәктәре рәүешендәге уҡа, сигеү менән нағышлағандар, аралаштырып йәшел, күк, ҡыҙыл төҫтәге буҫтау, мәрүәт пластиналар, төймәләр, йөн суҡтар менән әҙеләгәндәр. Байрамдарға кейгәндәр, туй йолалары ваҡытында кәләш сәкмәнде баш япмаһы итеп файҙаланған. Ҡалымға һалынған

# Сәкмән
## Башҡорт сәкмәне
### Сәкмән төрҙәре

* Аҡ сәкмән
* Буҫтау сәкмән
* Мәллә сәкмән
* Соға сәкмән
* Тула сәкмән
* Уҡалы сәкмән

# Сәкмән
## Халыҡ йырҙарында

* Кармазинҡай яға, әй күк сәкмән
Килбәтһеҙ ҙә иргә килешмәй
* Әрмеләрҙә беҙ йоҡлайбыҙ
Тар сәкмәндәр ябынып
# Кривчикова Эмилия Семёновна

Эмилия Семеновна Кривчикова (ҡайһы берҙә Эмиль; 10 октябрь 1934 — 2014) — юрист, халыҡ-ара хоҡуҡ һәм халыҡ-ара хәүефһеҙлек мәсьәләләре буйынса белгес; СССР сит ил эштәре министрлығының Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын тамамлаусы (1959); юридик фәндәр кандидаты (1964), МГИМО халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы профессоры (1996); «Мәскәү халыҡ-ара хоҡуҡ журналы» редколлегияһы ағзаһы.

# Кривчикова Эмилия Семёновна
## Биографияһы

Эмилия (Эмиль) Кривчикова 1934 йылдың 10 октябрендә Ливны ҡалаһында (Орёл өлкәһе) тыуған; 1959 йылда ул СССР сит ил эштәре министрлығының Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын (МГИМО) тамамлай, һәм шул уҡ юғары уҡыу йортоноң аспирантураһына уҡырға инә. 1964 йылда ул халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһыһында аспирантураны тамамлай. «Проблема создания международных вооруженных сил ООН (международно-правовые вопросы)» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм юридик фәндәр кандидаты була. Фәнни етәксеһе профессор Федор Кожевников. Кривчикова МГИМО-ла эшләй, унда 1996 йылда халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы профессоры позицияһын биләй.
Кривчикова 1997 йылда «Мәскәүҙең 850-йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы менән бүләкләнә; 1987 йылда уға СССР юғары һәм урта белем биреү министрлығының «Эшендә яҡшы уңыштарға өлгәшкәне өсөн» күкрәк билдәһе бирелә, ә быға тиклем, 1978 йылда, юрист-демократтарҙың халыҡ-ара ассоциацияһының иҫтәлекле миҙалы, 2002 йылда «Рәсәй Федерацияһы сит ил эштәре министрлығы — 200 йыл» күкрәк юбилей билдәһе менән бүләкләнә.

# Кривчикова Эмилия Семёновна
## Хеҙмәттәре

Эмилия Кривчикова, халыҡ-ара ойошмалар (шул иҫәптән — БМО) эшмәкәрлегенең хоҡуҡи мәсьәләләрен дә индереп, халыҡ-ара хоҡуҡ проблемаларында махсуслашҡан; ул шулай уҡ халыҡ — ара именлек проблемалары менән бәйле хоҡуҡи мәсьәләләрҙе өйрәнә:
* «Вооруженные силы ООН (международно-правовые вопросы)» (М., 1965)
* «ООН: объединенные действия по поддержанию мира» (М., 1978)
* «Основы теории права международных организаций» (М., 1978)
* «Главные органы ООН» (М., 1987)
* «Международное право» (Под ред. Ю. М. Колосова и Э. С. Кривчиковой) (М., 2000)
* «Действующее международное право». Сборник документов. В 2 т. (сост. вместе с Ю. М. Колосовым) (М., 2002).
# Кесе Варма

Кесе Варма — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Варма йылғаһының уң ярына тамағынан 7,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Варма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002781
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Орловка ауыл Советы (Благовещен районы)

Орловка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Орловка ауыл Советы (Благовещен районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Еңеү паркы (Өфө)

Еңеү паркы (рус. Парк Победы) — Өфө ҡалаһының төньяҡ өлөшөндә (Черниковка районы) урынлашҡан, 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеү мемориаль комплексы. 1947 йылда асыла. 1980 йылға тиклем «Нефтсе» паркы тип атала. Уның биләмәһендә күп төрлө каруселдәр, балалар майҙансығы һәм күҙәтеү тәгәрмәсе урынлашҡан була.
Парк Орджоникидзе районында Ағиҙел йылғаһы ярында урынлашҡан. Көньяҡтан «Ләлә-Тюльпан» мәсете биләмәһенә терәлеп тора, төньяҡтан «Нефтсе» стадионы менән сиктәш.
Еңеү паркының майҙаны: 62 гектар

# Еңеү паркы (Өфө)
## Иҫтәлекле урындары

* Советтар Союзы Геройҙары Александр Матросовҡа һәм Миңлеғәли Ғөбәйҙуллинға һәйкәл (1980 йылдың 8 майында асылған)
* Постаментта Т-34-85 танкы
* Постаментта Т-55 танкы
* БТР-70
* САУ ,,Акация"
* САУ ,,Ҡәнәфер"
* ЗПК ,,Шилка"
* БМП-1
* БМП-2
* Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевтың ҡәбере (1987 йылдан)
* Республика хәрби дан музейы (2000 йылда асыла)
* Совет артиллерия күргәҙмәһе:
** 1939 йыл өлгөһөндәге (61-К) 37-мм-лы автоматик зенит пушкаһы
** 1943 йыл өлгөһөндәге (БС-3) 100-мм-лы ялан пушкаһы
** 100-мм-лы танкыға ҡаршы пушка (МТ-12)
** 1942 йыл өлгөһөндәге (ЗИС-3) 76 мм-лы дивизион пушка

# Еңеү паркы (Өфө)
## Еңеү паркы бөгөн

Парк халыҡтың ғәҙәткә ингән ял итеү урыны булып тора. Бында мәктәп уҡыусылары «һуңғы ҡыңғырау»ға һәм яңы өйләнешеүселәр киләләр. Ҡыш өсөн парк артында битләүҙә ҙур булмаған саңғы трассаһы эшләй.
2010 йылдың 8 майында Еңеү паркында ике генералдың — Бөйөк Ватан һуғышы геройҙарыы Миңлеғәле Шайморатовтың һәм Таһир Кусимовтың бюсын асыу тантанаһы үтә.
2010 йылдың 22 июнендә Еңеү паркында Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арналған «Хәтерлә мине» социаль-патриотик акцияһы үтә.
# Сауҙагәр Филиппов йорто

Сауҙагәр Филиппов йорто — Алматылағы бина, Верный ҡалаһы сауҙагәре Н.И.Филиппов заказы буйынса төҙөлгән.

# Сауҙагәр Филиппов йорто
## Тарихы

Бина сауҙагәр Филиппов өсөн 1901 йылда архитектор С К. Тропаревский тарафынан төҙөлгән.
Революциянан һуң бина национализациялана.
1919 йылдың майында йортта Жамбыл Жабаев һәм башҡа билдәле башҡарыусы-йырсылар ҡатнашлығында Семиречье аҡындарының Беренсе слеты үтә. Был ваҡиға тураһында бинала иҫтәлекле мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Совет осоронда бинала милләт эштәре буйынса өлкә бүлеге урынлаша.
Бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң бинала Төркиә илселегенең мәҙәни-белем биреү үҙәге урынлаштырыла.
Әлеге ваҡытта бинала «Казреставрация» ғилми-тикшеренеү проекты филиалы урынлашҡан

# Сауҙагәр Филиппов йорто
## Архитектураһы

Сауҙагәр Филиппов йорто бейек кирбес нигеҙҙә төҙөлгән тура мөйөшлө ике ҡатлы ағас бина. Бинаға инеү урынында фигуралы тимер терәктәрҙә ике яҡлы япма менән ҙур гранит күтәрмәләр күҙгә ташлана. Фасадтар декорында ҡатмарлы кәрнизде тамамлаусы ҡат араһы бүлкәттәре ҡулланылған. Фасадтың ихата яғында асыҡ веранда урынлашҡан.
Бинаның эске бүлмәләре күп тапҡыр үҙгәртелә, шуға күрә йорттоң баштағы коридоры һаҡланмаған

# Сауҙагәр Филиппов йорто
## Һәйкәл статусы

2010 йылдың 10 ноябрендә Алматы ҡалаһының урындағы әһәмиәткә эйә булған тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларының Дәүләт исемлеге раҫлана, бер үк ваҡытта ошо сәбәп менән алдағы ҡарарҙар көсөн юғалтҡан тип таныла. Был ҡарарҙа сауҙагәр Филиппов йортоноң урындағы әһәмиәткә эйә булған статусы һаҡланып ҡала. Һаҡлау зонаһы сиктәре 2014 йылда раҫлана.
# Назаровка (йылға)

Назаровка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юкса йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Назаровка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021865
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202186
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғәйетбаев Мөхтәр Бәҙетдин улы

Ғәйетбаев Мөхтәр Бәҙетдин улы (рус. Гаитбаев Мухтар Базетдинович; башҡа документтар буйынса — Ғәйетбаев Мөхтәр Ғәйетбай улы (1917 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән сержант. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, 148-се гвардия артиллерия-миномет полкы пулеметсыһы. Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), II дәрәжә Ватан һуғышы (1945) ордендары кавалеры.

# Ғәйетбаев Мөхтәр Бәҙетдин улы
## Биографияһы

Мөхтәр Бәҙетдин улы Ғәйетбаев 1917 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Буранбай ауылында тыуған. 1941 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-cе Башҡорт кавалерия дивизияһы (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия Чернигов) составында хәрби юлын 1943 йылдың 19 февраленән алып 1945 йылдың 26 апреленә тиклем 148-се гвардия артиллерия-миномет пулеметсыһы булып үтә. Тиңһеҙ алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн хәрби ордендарға һәм миҙалдарға лайыҡ була.
Һуғыштан һуңғы яҙмышы билдәһеҙ.

# Ғәйетбаев Мөхтәр Бәҙетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* Ватан һуғышы ордены (1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
# Драники

Дра́ники, дра́нки (бел. дранікі, укр. деруни) — картуф оладьиһы, Европа аш-һыуының блюдоһы. Европала, бигерәк тә көнсығыш Европа аш-һыуында киң таралған.
«Драники» тип аталған картуф оладьиһы Белорус кухняһының айырылғыһыҙ бер өлөшө булып һанала. Был блюдо шулай уҡ украиндарҙың, йәһүдтәрҙең аш-һыуында ла популяр. Картуф ҡоймағын һәм оладьиһын аш-һыуҙа картуф ҡулланылған бөтә ерҙә лә тиерлек, Латин Америкаһынан алып Төньяҡ Европаға тиклем осратырға була.

# Драники
## Тасуирлау

Драникины ҡырғыстан үткәрелгән картуфҡа тоҙ һәм йомортҡа ҡушып әҙерләйҙәр. Шулай уҡ уға он да өҫтәйҙәр. Теләккә ҡарап, һуған, һарымһаҡ ҡушырға ла мөмкин. Килеп сыҡҡан массаны болғап, табала, сусҡа йәки үҫемлек майында ҡыҙҙыралар. Блюдоны табынға традицион рәүештә эҫе көйө ҡаймаҡ, аҡ май йәки иретелгән сусҡа майы ҡушып бирәләр. Һыуынған драники үҙенең тәмен тиҙ юғалта. Шуға күрә, бер нисә сәғәттән һуң уны үҙаллы блюдо итеп түгел, икенсе блюдоға ингредиент булараҡ файҙаланыу яҡшы. Табынға бирер алдынан ғына ҡыҙҙырылған йәки шунда уҡ табанан алып өҫтәлгә ҡуйылған драники иң тәмлеһе тип һанала. Шулай уҡ драникины төрлө һауытта быҡтырыу ҙа бар, мәҫәлән, эҫе мейес эсендә балсыҡ көршәктә. СССР-ҙа драникины, голубцы өлгөһөндә, эсенә фарш һалып та әҙерләү киң таралған була.

# Драники
## Тарихы

Драники тәүге тапҡыр 1830 йылда телгә алына һәм немец аш-һыуы (Kartoffelpuffer). йоғонтоһонда барлыҡҡа килә. Был блюдоның башҡа исмедәре лә бар:
* Рәсәйҙең төрлө өлкәләрендә— драники, какорки, теруны, терунцы, терунки, дёрики
* Белоруссия — дранікі;
* Израиль һәм йәһүд диаспораһы— латкес;
* Литва — bulviniai blynai (картофельные блины);
* Польша — placki ziemniaczane (картофельные оладьи);
* Украина — деруны, тертюхи, терчиники, кремзлики (у ашкеназских евреев Удмуртии и Татарстана зафиксирован вариант произношения «крезлики»);
* Чехия — bramboraky;
* Швеция — raggmunk (щетинистый монах);
* Швейцария — рёшти.
* Белорусские дранікі
* Немецкие Kartoffelpuffer
* Чешские брамбораки (bramboráky)
* Швейцарские Rösti
* Американские латкес
* Американские Хашбраун (Hash brown)