yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сырлауыҡ

Сырлауыҡ (рус. Белокрылый жаворонок, лат. Melanocorypha leucoptera Pal) — һабан турғайҙары ғаиләһендәге ҡош, ҡайһы бер диалекттарҙа буҙтурғай.

# Сырлауыҡ
## Ҡылыҡһырлама

Буҙлаҡ, буҙ турғай. Сыйырсыҡ ҙурлығында. Түбәһе, яурындары, муйынының ике яғы, ҡойроҡ өҫтө ерән, һырты көрән таплы һарғылт һоро, кәүҙәһенең аҫ яғы, ҡойроғоноң ике яҡ сите аҡ. Ҡара ҡанаттарында күҙгә ташланып торған киң арҡыры аҡ һыҙыҡ бар. Башҡа һабан турғайҙарынан төҫө һәм ҙурлығы менән айырыла. Ерҙә лә, һауала ла һайрай.
Тауышы көслө сырылдау. Әремле һәм сәнске үләнле яландарҙа йәшәй. Күсеп йөрөүсе ҡош. һирәк осрай. Бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Ояһын ергә ҡора. Унда көрән таплы аҡһыл йәшел, йәки аҡһыл һары 4—6 бөртөк йомортҡаһы була.
# Сахча

Сахча — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 6,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сахча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005282
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100528
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәләмәтилек

Мәләмәтилек, мәләмәтиә (ғәр. ملامتيه‎- шелтәләр нәмә эҙләүсе; рус. Маламатия) — мистик-заһитлыҡ хәрәкәтенең атамаһы.

# Мәләмәтилек
## Тарихы

IX быуатта Хөрәсәндә Нишапур заһитлыҡ-мистик тәриҡәт сиктәрендә барлыҡҡа килгән.
Нишапур Оло Хөрәсәндең төп дүрт ҡалаһының береһе булған һәм ике төп юл сатында урынлашҡан.
Бағдадтан алыҫ урынлашҡанға күрә, башта мәләмәтилеккә суфыйлыҡ практикаһы һәм фекеренең йоғонтоһо бик аҙ була.
Мәләмәтилек мистик хәрәкәте, суфыйлыҡтан бойондороҡһоҙ үҫешеп, Бағдади һәм Хөрәсәни мистик тәриҡәте берләшкәнсе үҫешә. Унынсы быуат аҙағында суфый әҙәбиәтенең һәм Бағдад статусының үҫеше менән бәйле, суфыйлыҡ бөтә мосолман мистиктары өсөн дөйөм терминға әүерелә
Мәләмәтилек атамаһы яйлап юҡҡа сыға, сөнки «суфый» термины йышыраҡ ҡулланыла, әммә мәләмәтиҙәрҙең үҙ практикаһы һәм идеологияһы була. Ысынлап та, ҡайһы бер сығанаҡтар мәләмәтилек юлы суфыйлыҡтан бөтөнләй айырыла һәм был ике фекер мәктәбе бер-береһенә ҡапма-ҡаршы тип раҫлай.. Мәләмәтилекте тәнҡитләүсе ислам белгестәре, хатта был тәриҡәт тулыһынса мосолман түгел, тип тә белдерә

# Мәләмәтилек
## Тәғлимәте

Мәләмәтилек хәрәкәте кешегә күрһәтеүгә ҡоролған диндарлыҡҡа, тышҡы йолаларҙы артығы менән үтәүгә ҡаршы йүнәлтелгән. Шул уҡ ваҡытта мәләмәтилек эйәрсендәре ғәйепле тип һанарлыҡ ғәмәлдәрҙе аңлы рәүештә башҡаралар. Икенсе төрлө әйткәндә, мәләмәтилек эйәрсендәре «баштарын иҫәргә һалып», тәнҡитләрлек итеп ҡыланалар (юродство).
Мәләмәтилектең һуңғы тәғлимәте йоғонтоһонда ҡәләндарлыҡ хәрәкәте барлыҡҡа килә.
# Жердь (Десна ҡушылдығы)

Жердь (укр. Жердь) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Калынивка һәм Винница райондары аша көньяҡҡа табан аға. Деснаның (Көньяҡ Буг) һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 21 километр. Бассейн майҙаны — 102 км².
# Гехи (Сунжа ҡушылдығы)

Гехи — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы,Ингушетия/Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сунжа йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Гехи (Сунжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005659
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200565
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Косец

Кесе Косец — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Кесе Косец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034381
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203438
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Убанги

Уба́нги — Үҙәк Африкала Конго йылғаһының төп ҡушылдығы.

# Убанги
## География

Йылғаның башы Үҙәк Африка Республикаһы һәм Конго Демократик Республикаһы сигендә Джакома ҡалаһы янында Мбому һәм Уэле йылғалары ҡушылған ерҙә урынлашҡан.
Үҙенең тәүге 370 км оҙонлоғонда йылға көнбайыш йүнәлешендә аға, артабан киң элмәк яһап көньяҡ-көнсығышҡа табан борола һәм һуңынан Үҙәк Африка Республикаһының баш ҡалаһы Банги аша үтә. Банги ҡалаһынан 100 км-ҙан һуң һәм үҙенең тамағына тиклем Конго Демократик Республикаһы һәм Конго Республикаһы араһында тәбиғи сик барлыҡҡа килтерә. Банги ҡалаһынан 550 км аҫтараҡ һәм Мбандака ҡалаһынан 90 км көньяҡ-ҡөнбайыштараҡ Убанги Конго йылғаһына ҡоя.
Һул ҡушылдығы Уеле менән бергә Убанги йылғаһының оҙонлоғо 2 272 км тәшкил итә. Уртаса һыу сығымы 4000 м³/с, миҙгеленә ҡарап ул 800-ҙән 11000 м³/с ҡәҙәр үҙгәрә.
Үҙәк Африка Республикаһында, бигерәктә Банги ҡалаһынан түбәнерәк ағымында суднолар йөрөшлө һәм илдең иң мөһим транспорт артерияларының береһе булып тора, сөнки ямғырҙар осоронда күп юлдарҙы һыу баҫа.
1960-сы йылдарҙан, кибеп барыусы Чад күлен тулытырыу маҡсатында, Убанги һыуҙарын Шари йылғаһы үҙәненә бороу проекттары буйынса фекер алышыуҙар бара.
# Альберт (күл)

Альберт (ингл. Lake Albert) — Көнсығыш Африкағы күл.

# Альберт (күл)
## География

Уганда һәм Конго Демократик Республикаһы сигендә, Көнсығыш Африка рифт үҙәнендә урынлашҡан. Угандала — Ньянца (ингл. Nyanza), Конгола (Заирҙа) 1973—1997 йылдарҙа президент Мобуту хөрмәтенә Мобу́ту-Се́се-Се́ко (франц. Mobutu Sese Seko) тип аталған.
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 615 м. Майҙаны — 5300 км², иң ҙур тәрәнлеге — 58 м.
Яр буйҙары аҙ йырғыланған, башлыса текә; күл төбө яҫы. Альберт күленә Семлики (Эдуард күленән сыға) һәм Виктория-Нил (Виктория күленән сыға) йылғалары ҡоя, Нил (Аҡ Нил) инештәренең береһе Альберт-Нил күлдән сыға. Күлдең көньяҡ өлөшө, Семлики ҡойған урын бик ныҡ һаҙланған. Күлдән көньяҡтараҡ Рувензори һырты урынлашҡан, ә төньяҡ-көнбайыш яр буйҙарында Зәүгәр тауҙар күтәрелә.
Өҫкө ҡатламында һыу температураһы 30 °C-ҡа тиклем барып етә.
Күл балыҡҡа бай (40 төрҙән күберәк: нил алабуғаһы, юлбарыҫ балығы һ. б.). Суднолар йөрөшлө; төп порттары — Бутиаба (Уганда) һәм Касеньи (Конго ДР).
1864 йылда инглиз сәйәхәтсеһе Сэмюэл Уайт Бейкер тарафынан асыла һәм Британия королеваһы Викторияның тормош иптәше Альберт Саксен-Кобург-Готлы хөрмәтенә атала.
# Ризуан

Ризуан — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

# Ризуан
## Этимологияһы

Ризуан — ризалыҡ, күңел хушлығы мәғәнәһен аңлатҡан ир балаларға ҡушылған мосолман исеме.

# Ризуан
## Билдәле шәхестәр

Ризуан Хажиев (30 сентябрь 1939 йыл — 27 октябрь 2013 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987), доцент. 1969 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһы (1992) һәм Башҡортостан Республикаһы (1991) Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡорт АССР-ының XII саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1990—1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (1999) һәм Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2004) премиялар лауреаты.

# Ризуан
## Фамилияларҙа

Ризуанова Хәтижә Йәғәфәр ҡыҙы 12 декабрь 1933 йыл — 7 июнь 1999 йыл) — мәғариф ветераны, математика фәне буйынса методик әсбаптар һәм шиғыр китаптары авторы, Башҡортостан һәм Рәсәйҙең Журналистар союзы ағзаһы, СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1977), БАССР-ҙың мәғариф отличнигы (1963).
Ризуанов Наил Мәсәлим улы (15 сентябрь 1929 йыл — 6 апрель 2012 йыл) — тау инженеры. Техник фәндәре кандидаты (1983). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1993), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1972), Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ‑энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (1999). Октябрь Революцияһы (1986), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976, 1981) ордендары кавалеры. «Башнефть легендаһы» коропоратив премияһының беренсе лауреаты (2010).
# Башкиров

Башкиров — фамилия.
* Башкиров Александр Иванович — эсер.
* Башкиров Алексей Степанович — тарихсы.
* Башкиров Андрей Валерьевич — хоккейсы.
* Башкиров Андрей Николаевич — химик.
* Башкиров Дмитрий Александрович — пианист.
* Башкиров Василий Николаевич — архитектор.
* Башкиров Виктор Андреевич — Советтар Союзы Геройы.
* Башкиров Владимир Леонидович — альпинист.
* Башкиров Евгений Олегович — футболсы.
* Башкиров Вячеслав Филиппович — Советтар Союзы Геройы.
* Башкиров Иван Сергеевич — Советтар Союзы Геройы.
* Башкиров Емельян Григорьевич — сауҙагәр.
* Башкиров Сергей Геннадьевич (биатлонсы) — биатлонсы.
* Башкиров Сергей Геннадьевич (футболсы) — футболсы.
* Башкиров Шаһивәли Ғәли улы (1894—1938), ТАССР халык комиссары.
* Башкиров Шамил Шаһивәли улы (1927—2010), физик—ғалим. Шаһивәли Башкировтың улы.
* Башкиров Фёдор Андреевич — Советтар Союзы Геройы
* Башкиров Михаил Владимирович — украин сәйәси эшмәкәре.
* Башкиров Матвей Викторович — СССР ғалимы
* Башкиров Матвей Емельянович — Рәсәй эшҡыуары, Емельян Башкировтың кесе улы.
* Башкиров Алексей Иванович — Дан орденының тулы кавалеры.
* Башкиров Алексей Филиппович — сыуаш яҙыусыһы, Талвир псевдонимы менән билдәле.
* Лариса Башкирова (17.04.1938), опера артисы.
* Башкирова Галина Борисовна — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы
* Башкирова Елена Дмитриевна — пианист
# Юлдаш ҡаласығы

Юлдаш ҡаласығы, Петер‑Тау (рус. Юлдашевское городище) — Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Үрге Юлдаш ауылы эргәһендә урынлашҡан б.э.т. I мең йыллыҡ уртаһы — б.э. I мең йыллыҡ уртаһына ҡараған археологик ҡомартҡыһы

# Юлдаш ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Әнәс ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Үрге Юлдаш ауылынан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 2,5—3 км алыҫлыҡта Сөн йылғаһы тамағында урынлашҡан. Район үҙәгенә тиклем (Үрге Йәркәй) — 30 км. Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ябалаҡ) - 5 км

# Юлдаш ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Юлдаш ҡаласығының дөйөм майҙаны яҡынса 4 мең м², археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында 507 м² ере ҡаҙып, өйрәнелгән.
Ҡаласыҡ ике ур һәм соҡор, төньяҡ‑көнбайыштан түңәрәк ур менән ҡурсаланған.
Торлаҡ эҙҙәре табылмаған, асыҡ усаҡ ҡалдыҡтары, хужалыҡ соҡорҙары булыуы асыҡланған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған балсыҡ әйберҙәрҙе типологик яҡтан Ананьин мәҙәниәтенә, Пьяный Бор мәҙәниәтенә һәм Мазунин­ мә­ҙәниәтенә индереп була.
Һөйәк уҡ башаҡтары, тупар балта, тишкес, балсыҡ орсоҡбаштар һәм иретеү һауыты табылған, тимәк, мәғдәнселек менән дә шөғөлләнгәндәр.
Юлдаш ҡаласығы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан.

# Юлдаш ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Асыш тарихы

Ҡаласыҡ 1894 йылда Рәсәй империяһы археологы, этнограф, журналист һәм яҙыусы, Башҡортостан тарихын һәм мәҙәниәтен өйрәнгән, Ф.Д.Не­фёдов тарафынан асылған.
1969 йылда ғалим-археолог, тарих фәндәре кандидаты Байтимер Батырхан улы Агеев тикшеренә.
1970 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты А.Х.Пшеничнюк өйрәнә.
1972 йылда археолог Васюткин Сергей Михайлович тикшеренеү эштәре уҙғарған.
1971, 1974, 1978 йылдарҙа ғалим-тарихсы-археолог, тарих фәндәре докторы, профессор В. А. Иванов өйрәнгән.
# Рецлинген (Оре)

Рецлинген (Оре) (нем. Rätzlingen (Landkreis Börde)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 790 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,74 км². Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39359 һәм автомобиль коды — BK.
# Ҡаҙ йыуаһы

?Ҡаҙ йыуаһы :
Gagea lutea — Һары ҡаҙ йыуаһы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Бер өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ләлә сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Ләлә һымаҡтар |
| Ырыу: | Ҡаҙ йыуаһы |
Латинса исеме :
Gagea Salisb. (1806) :
Виды :
См. текст :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 500928 NCBI 82208 |
Ҡаҙ йыуаһы (Gagea) — лилиә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Ҡаҙ йыуаһы
## Ботаник яҙма

Яҡынса 70 төрө билдәле, Евразияның, Төньяҡ Африканың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 6 төрө үҫә: һары ҡаҙ йыуаһы, бөртөклө ҡаҙ йыуаһы, һуғанбашлы ҡаҙ йыуаһы, кесе ҡаҙ йыуаһы, ненец ҡаҙ йыуаһы, тәпәш ҡаҙ йыуаһы. Һуғанбашлы эфемероидтар, бейеклеге 5—30 см. Һабағы төҙ, 1 тар ҡыяҡлы йәки киң ланцет тамыр яны япрағы һәм 1—3 (һирәк осраҡта 5‑кә тиклем) сәскәлек аҫтында урынлашҡан ҡыяҡ, яҡынайтылған осло япраҡ менән. Сәскәләре тыш яҡтан йәшкелт, эстән — һары, сатыр йәки ҡалҡансыҡ рәүешендәге сәскәлектәргә йыйылған. Апрель—майҙа сәскә ата. Емеше — өс ҡырлы ҡумта, май—июндә өлгөрә.

# Ҡаҙ йыуаһы
## Таралышы

Һары ҡаҙ йыуаһы һәм кесе ҡаҙ йыуаһы — киң япраҡлы урмандарҙа, тәпәш ҡаҙ йыуаһы далала, тауҙарҙың һәм ҡалҡыулыҡтарҙың ҡоро битләүҙәрендә үҫә; республика бөтә территорияһында таралған. Далала бөртөклө ҡаҙ йыуаһы, һуғанбашлы ҡаҙ йыуаһы (Баймаҡ районында Ирәндек һыртында) һәм Урал эндемигы ненец ҡаҙ йыуаһы (Ауырғазы, Благовар, Мәләүез райондары) осрай.

# Ҡаҙ йыуаһы
## Файҙаланыу

Һары ҡаҙ йыуаһы — декоратив үҫемлек, составында С витамины, каротиноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
| | | | класс Двудольные | | | ещё 9 семейств | |
| | отдел Покрытосеменные | | | порядок Лилиецветные (Liliales) | | | род Гусиный лук (Gagea ) |
| царство Растения | | | класс Однодольные | | | семейство Лилейные (Liliaceae) | |
| | отдел Голосеменные | отдел Голосеменные | | ещё 9 порядков (согласно Системе APG II) | ещё 9 порядков (согласно Системе APG II) | | ещё 16 родов см. Лилейные |

# Ҡаҙ йыуаһы
## Файҙаланыу
### Төрҙәре

Ике йөҙгә яҡын төрө билдәле.
# Котуга

Котуга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сояна йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Котуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004244
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Икенсел ауыҙлылар

Икенсел ауыҙлылар (лат. Deuterostomia, рус. Вторичноротые) — Bilateria төркөмөнән күп күҙәнәкле хайуандар төркөмө. Улар иҫәбенә прогрессив үҫешкән умыртҡалылар ( хордалылар тибы), шулай уҡ, энәтирелеләр тибы вәкилдәре керә.
Икенсел ауыҙлыларҙа бластуланың (яралғы) ауыҙ (бластопор) булған урынында аналь тишек барлыҡҡа килә.. Ә ауыҙ тишеге ҡапма-ҡаршы яҡта — бластуланың тупаҡ өлөшөндә ярала.
Шулай уҡ, был төркөмгә ҡараусы хайуандарға икенсел тән ҡыуышлығы (вторичная полость тела) хас.

# Икенсел ауыҙлылар
## Классификация

Икенсел ауыҙлыларға хайуандарҙың 3 тибы керә:
* хордалылар (Chordata): шул иҫәптән умыртҡалылар (имеҙеүселәр, балыҡтар, ҡоштар и др.).
* энәтирелеләр (Echinodermata) тибы: диңгеҙ йондоҙҙары, диңгеҙ терпеләре һ.б.
* ярым хордалылар (Hemichordata) тибы.
Ҡайһы бер систематиктар төклө яңаҡлылар(Chaetognatha) һәм юҡҡа сыҡҡан ветуликолий (Vetulicolia) типтарын да икенсел ауыҙлылар төркөмөнә индерә.
# Бочанка (Тубыл ҡушылдығы)

Бочанка — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 370 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Бочанка (Тубыл ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200004155
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200415
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яңы Петровка ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Яңы Петровка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Сәйетҡол ауылы.

# Яңы Петровка ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Яңы Петровка ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Билдәле шәхестәре

* Камалова Лира Шәрип ҡыҙы (тыуған 1929 йылдың 7 ноябрендә) — 1985-1987 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 20-се урта мәктәбе директоры , Социалистик Хеҙмәт Геройы, БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975), Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1995).
# Шәйхисламов Фәнүр Рәфис улы

Шәйхисламов Фәнүр Рәфис улы (14 ноябрь 1980) — дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы хакимиәте башлығы (2020 йылдан).

# Шәйхисламов Фәнүр Рәфис улы
## Биографияһы

Шәйхисламов Фәнүр Рәфис улы 1980 йылдың 14 ноябрендә Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы Айып ауылында тыуған.
Тыуған ауылындағы мәктәптә башланғыс һәм төп белем алғандан һуң, Өфөләге Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында белем ала.
Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институтын 2003 йылда тамамлай.

# Шәйхисламов Фәнүр Рәфис улы
## Хеҙмәт юлы

2003—2005 йылдарҙа «Толпар» Башҡорт йәмәғәт фондында юрист-консультант булып хеҙмәт юлын башлай.
2005—2006 йылдарҙа — «Кинг» ЯСЙ-е юрисы; «Студия Vista Vision» ЯСЙ-е юрисы (ике эште тап килтереп); «Килич Текстиль» ЯСЙ-е директоры урынбаҫары.
2006 йылдан башлап дәүләт хеҙмәтендә.
2006—2007 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы юридик секторының әйҙәүсе белгесе.
2007—2009 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Тышҡы иҡтисад бәйләнеше, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ министрлығының хоҡуҡи эш бүлегенең баш белгес-эксперты, хоҡуҡи эш бүлегенеңйҙәүсе белгес-эксперты.
2009—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса Дәүләт комитетының финанс ярҙам бүлеге начальнигы урынбаҫары вазифаһын биләй.
2010—2011 — Башҡортостан Республикаһы буйынса Федераль казначейство идаралығы юридик бүлегенең баш белгес-эксперты.
2011—2016 — Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең Контроль-аналитик идаралығы аналитик бүлегенең баш консультанты, мониторинг бүлегенең баш консультанты; Башҡортостан Республикаһы Башлығының Эксперт-контроль идаралығының контроль саралар бүлеге мөдире, контроль саралар бүлеге мөдиренең урынбаҫары.
2016 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары вазифаһында.
2020 йылдың 22 сентябрендә Шәйхисламов Фәнүр Рәфис улы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы хакимиәте башлығы вазифаһына тәғәйенләнде. Ҡарар муниципалитет ултырышында ҡабул ителде.
Йыйылышта Башҡортостан Республикаһының Торлаҡ-коммуналь министры Борис Беляев һәм Башҡортостан Башлығының муниципаль берәмектәр менән үҙ-ара эш итеү буйынса идаралығы начальнигы Юрий Коземаслов ҡатнашты.

# Шәйхисламов Фәнүр Рәфис улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, өс бала тәрбиәләй.

# Шәйхисламов Фәнүр Рәфис улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Почёт грамотаһы
* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы.
# Ужуга

Ужуга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 281 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ужуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015389
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001538
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Старая Калиновка йырыны

Старая Калиновка йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паньшинская Воложка быуаһының уң ярына 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Старая Калиновка йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100009262
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100926
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1