# Азат Кәшмир

Азат Джамму һәм Кәшмир (урду آزاد جموں و کشمیر‎; ҡыҫҡаса — Азат Кәшмир) — элекке Кәшмир кенәзлегенең пакистандар тарафынан идара ителгән өлөшө сиктәрендәге иң көньяҡ административ берәмек.

# Азат Кәшмир
## Географияһы

Де-факто Пакистандың өлөшө булып тора, рәсми рәүештә Пакистан тарафынан үҙ хөкүмәте булған үҙ-үҙенә идара итеүсе территория тип һанала. Көнсығыштан — хәҙерге Һиндостан штаты Джамму һәм Кәшмир, көнбайыштан — Пакистандың Хайбер-Пахтунхва, төньяҡтан — Гилгит-Балтистан һәм көньяҡтан Пәнджәб провинциялары менән сиктәш. Административ үҙәге — Мозаффарабад ҡалаһы. Азат Кәшмирҙың территорияһы — 11 639 км² , халҡы — яҡынса 4,5 млн кеше.

# Азат Кәшмир
## Тарихы

Азат Кәшмир 1947 йылдың октябрендә Кәшмир халҡы яратмаған махараджа Хари Сингхҡа ҡаршылыҡ күрһәтеү билдәһе булараҡ иғлан ителә. Беренсе Һиндостан-Пакистан һуғышынан һуң бөгөн ғәмәлдә булған сиктәр урынлаша, улар бары тик Кәшмир һәм Джамму географик төбәктәренең көнбайыш өлөштәрен генә солғай (йәғни төп Сринагар һәм Джамму ҡалалары Һиндостанда тороп ҡала).
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы резолюцияларына ярашлы, Кәшмирҙең статсусы плебисцит йәки референдум юлы менән билдәләнергә тейеш; әммә референдум үткәреүҙән Һиндостан баш тарта һәм урындағы советтың Һиндостан составында булыуға ризалыҡ биреүен плебисцитты алмаштыра тип аңлата. Ысын плебисцит үткәрелмәйенсә тороп, Азат Кәшмир ғәмәлдә Пакистандың провинцияһы булып ҡалыуын дауам итә. Формаль йәһәттән Азат Кәшмир Һиндостандың Джамму һәм Кәшмир штатынан айырылмай, ә ирекле Джамму һәм Кәшмир штаты ваҡытлыса күренеш тип баһалана, ул бөтә территория Пакистан составына күскәнгә тиклем генә йәшәй (аналогия — Сахара Ғәрәп Демократик Республикаһындағы Азат зона). 1950 йылдың сентябрендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының махсус вәкиле сэр Оуэн Диксон Джамму менән Кәшмирҙе дини билдә буйынса бүлергә тәҡдим итә, әммә тәҡдимде Пакистан да, Һиндостан да кире ҡаға.

# Азат Кәшмир
## Округтары

Азат Джамму һәм Кәшмир территорияларына өс төбәк инә, улар ун округҡа бүленә:
| № | Округ | Төбәк | Адм. үҙәк | Майҙан, км² | Халыҡ һаны, кеше (2009, баһа) | Тығыҙлыҡ, кеше/км² |
| 1 | Бхимбер | Мирпур | Бхимбер | 1516 | 401 000 | 265 |
| 2 | Котли | Мирпур | Котли | 1862 | 746 000 | 401 |
| 3 | Мирпур | Мирпур | Мирпур | 1010 | 419 000 | 415 |
| 4 | Мозаффарабад | Мозаффарабад | Мозаффарабад | 1642 | 615 000 | 375 |
| 5 | Хаттиан | Мозаффарабад | Хаттиан-Бала | 854 | 225 000 | 263 |
| 6 | Нилум | Мозаффарабад | Атхмукам | 3621 | 171 000 | 47 |
| 7 | Пунч | Пунч | Равалакот | 855 | 524 000 | 613 |
| 8 | Хавели | Пунч | Форвард-Кахута | 598 | 138 000 | 231 |
| 9 | Багх | Пунч | Багх | 770 | 351 000 | 456 |
| 10 | Судхнати | Пунч | Паландри | 569 | 278 000 | 489 |
| Всего | Всего | Всего | Всего | 13 297 | 3 868 000 | 291 |

# Азат Кәшмир
## Иҡтисады

Азат Кәшмирҙә Пакистандың ҡеүәте буйынса өсөнсө урында торған гидроэлектр станцияһы — Мангла дамбаһы урынлашҡан.

# Азат Кәшмир
## Өҫтәмә мәғлүмәт

2005 йылдың 8 октябрендә Азат Кәшмирҙә Рихтер иҫәп шкалаһы буйынса 7,6 баллы ер тетрәү була. Ер Азат Кәшмирҙең үзәге Мозаффарабад ҡалаһы эргәһендә тетрәй һәм әллә ни тәрәндә булмай. Ябай ҡоролмалар ҙур зыян күрә. Фараз итеүҙәр буйынса, 200 меңләп кеше һәләк була. Азат Кәшмирҙың административ үҙәге булған Мозаффарабад ҡалаһы 80 процентҡа тиклем емерелә. Кәшмирҙәге ер тетрәү Көньяҡ Азияла һуңғы 100 йыл эсендә булған иң һәләкәтле ер тетрәү тип һанала.