yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# BonVenture

BonVenture — Германиялағы бер үк исемдәге, тик һаны буйынса ғына айырылған инвестициялау фондтарынан һәм идара итеүсе компаниянан торған төркөм (BonVenture Management GmbH; BVM GmbH), немец телле илдәрҙә йоғонто яһау инвестициялары пионеры.
BonVenture'ның маҡсатлы инвестициялау объекттары араһында балалар һәм үҫмерҙәрҙең, инвалидтарҙың, өлкән йәштәгеләр һәм социаль яҡланмаған кешеләрҙең эшһеҙлек, мәғариф, медицина һәм социаль тәьминәт проблемаларын хәл итеү; экологик проблемаларҙы хәл итеү, ҡояш һәм регенератив энергия төрҙәрен, экологик технологияларҙы таратыу.

# BonVenture
## Ойошторолоуы

BonVenture Gruppe 2003 йылда Хорст Госс (нем. Horst Goß) һәм Эрвин Штайл (нем. Erwin Stahl) тарафынан нигеҙләнә, уларҙы АҠШ-тағы социаль инвестициялауҙың уңыштары рухландыра.
Компанияға Эрвин Штайл етәкселе итә.
BonVenture Gruppe'ның штаб-фатиры Мюнхенда (Германия) урынлашҡан. Компания эшмәкәрлеген нигеҙҙә немец телле илдәрҙә, атап әйткәндә Германияла, Австрияла һәм Швейцарияла алып бара.

# BonVenture
## Эшмәкәрлеге

BonVenture идара итеү компанияһы фондтар серияһы аса (2015 йылға — өсөнсөнө), улар социаль инвесторҙарҙан аҡса йыя.
Фондтар тулғас, идарасылары бер нисә социаль предприятиеға һәр проектҡа 100 меңдән 1,5 миллион евроға тиклем бирә.
BonVenture маҡсатлы инвестицияларҙы предприятиеның башланғыс осоронда — эшләтеп ебәргәндән алып киңәйтеүгә тиклемге аралыҡта — һала.
Компания инвестицияның теләһә ҡайһы төрөн ҡуллана — капиталға һалыу, аралыҡтағы финанслау, залоглы һәм залогһыҙ кредитлау. Компания проекттарға инвестициялаусыларҙың береһе булырға ла риза.
Компания проекттарҙан өс — һигеҙ йыл арауығында сығырға тырыша.
BonVenture бөтөн стейкхолдерҙарға консультация хеҙмәттәре лә бирә.
BonVenture инвестициялары беренсе сиратта социаль капиталды үҫтереүгә йүнәлтелгән, шунлыҡтан компания коммерцияға ҡарамаған өлкәләргә лә инвестициялар бирә.
Шуға ҡарамаҫтан, идарасылар инвестицияланған предприятиеларҙан 6 %-10 % йыллыҡ килем көтә.

# BonVenture
## Эшмәкәрлек күрһәткестәре

Ойошторолоу мәленә төркөм идара иткән аҡсаның дөйөм күләме 2,2 миллион евро тәшкил итә.
2005 йылда төркөм капиталы 5,5 миллион евро була.

# BonVenture
## Өҫтәмә мәғлүмәт

BonVenture Gruppe 2010 йылда Германияла сыҡҡан социаль отчетлылыҡ стандарттары — Social Reporting Standart (SRS) авторҙашы булып тора.
# Паета-Яха (йылға)

Паёта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уң Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Паета-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303750
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Олвуседа-Паюта-Яха

Олвуседа-Паюта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нярово-Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Олвуседа-Паюта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074971
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307497
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хохан-Я

Хохан-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 290 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Хохан-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027643
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302764
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Упҡанкүл (күл, Нуриман районы)

Упҡанкүл (упҡын һәм күл), ҡайһы берҙә Упҡанныкүл — Башҡортостандың Нуриман районындағы күл, Нимесләр ауылынан 2 километрҙа ята. Тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965 йылдан) (БАССР Министрҙар Советының 17.08.1965 № 465 ҡарары). Күлдә эндемик — урал һыу сәтләүеге — үҫә, Башҡортостанда ул башҡа бер ерҙә лә осрамай. Бында Ҡыҙыл китапҡа ингән алатыр һыу сәтләүеге бар. Һаҡланыусы зонаның майҙаны — 104,2 квадрат километр.
Яһалышы буйынса күл — Ҡариҙел йылғаһының ҡылыһы. Ҡариҙел йылғаһы үҙәнендә, Упҡанкүл тирәһендә, ҡылы күлдәр бик күп. Һаҙланған ерҙәре бар. Ярҙары ағаслы.
Бөгөлгән рәүешле, оҙонлоғо 2,5 километрға тиклем, киңлеге ~ 100 метр.
2008 йылға тиклем күл буйлатып Байгилде ауыл Советы һәм Нимесләр ауыл Советы сиге үтә.
# Шлёбен

Шлёбен (нем. Schloben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 932 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,89 км². Диңгеҙ кимәленән 240 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
# Лужная Нина Петровна

Лужная Нина Петровна (1905—1993) — совет органик булмаған-химигы.

# Лужная Нина Петровна
## Биографияһы

1905 йылда Дондағы Ростов ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған. 1928 йылда Ростов дәүләт университетының педагогия факультетының тәбиғәт фәндәре бүлеген тамамлай һәм ике йыл Төньяҡ-Кавказ хеҙмәтте һаҡлау институтында эшләй.
1931 йылда Фәндәр академияһының физик химия институты (ИФХАН) аспирантураһына уҡырға инә, унда академик Н. С. Курнаков етәкселегендә уҡый һәм һуңынан эшләй.
1937—1942 йылдарҙа профессор С. 3. Макаров бригадаһы составында юғары актив кальций хлориды алыу өҫтөндә эшләй.
Химия фәндәре докторы (1950) — ирегән тоҙҙар өлкәһендә тикшеренеүҙәре һәм микродисперслы ҡаты тоҙ иретмәләрен өйрәнгәне өсөн химия фәндәре докторы дәрәжәһе бирелә (1950).
1940-сы йылдарҙан Рәсәй Фәндәр академияһының Н. С. Курнаков исемендәге дөйөм һәм органик булмаған химия институты лабораторияһы мөдире. Тоҙ системаларының физик-химик анализы һәм ярымүткәргестәр химияһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр авторы. Натрий сульфаты тапҡанда һелте иретмәләрен карбонизациялау алымын эшләй, юғары актив кальций гипохориты ала.
Дон зыяратында ерләнгән.

# Лужная Нина Петровна
## Хеҙмәттәре

Дәреслек авторҙашы: Общая химия [Текст] : университет студенттары өсөн уҡыу әсбабы / Я. А. Угай; рец.: Н. П. Лужная, Н. И. Никурашина. — Москва : Высшая школа, 1977. — 408 с. — Библиогр.: с. 401. — Предм. указ.: с. 402—406.

# Лужная Нина Петровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

— "Почет Билдәһе"ордены (13.11.1944)
— Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1941) — юғары әүҙемле кальций гипохлориты алыу ысулы уйлап тапҡаны өсөн.
# Абазиндар

Абазиндар, абазин халҡы (үҙатамаһы: абаз. Аба́за, ашхаруа, ашхар, тапанта, шкаруа) — адыгей халыҡтарының бер төрө, нигеҙҙә Ҡарасай-Черкес Республикаһында йәшәйҙәр. Понтий расаһы
# Беринг боғаҙы

Беринг боғаҙы (ингл. Bering Strait) — Евразия (Чукотка ярымутрауы) һәм Төньяҡ Америка (Аляска ярымутрауы) ҡитғаларын айырыусы Төньяҡ Боҙло һәм Тымыҡ океандар араһындағы боғаҙ.

# Беринг боғаҙы
## География

Иң бәләкәй киңлеге — 86 км, фарватерҙың иң һай урыны — 36 м. Боғаҙ Чукот диңгеҙен (Төньяҡ Боҙло океан) Беринг диңгеҙе (Тымыҡ океан) менән тоташтыра. Сәйәхәтсе Витус Ионассен Беринг хөрмәтенә аталған, ул 1728 йылда ошо боғаҙ аша үткән.
Беринг боғаҙының уртаһында Диомид утрауҙары урынлашҡан: көнбайыштараҡ Ратманов утрауы (Рәсәй) һәм көнсығыштараҡ Крузенштерн утрауы (АҠШ). 1867 йылғы Аляска һәм Алеут утрауҙарын һатыу тураһындағы килешеүгә ярашлы, Рәсәйҙең һәм АҠШ-тың дәүләт сиге ошо ике утрау араһынан үтә.
XIX быуат аҙағынан хәҙерге көндәргә тиклем Беринг боғаҙы аша тоннель йәки күпер төҙөү проекттары буйынса фекер алышыуҙар бара.
Яҡынса 10 мең йыл элек һәм унан алдараҡ кешеләр Азиянан боғаҙ аша үтеп Америка ҡитғаһына күсеп ултырғандар.
# Яңы Кәшер

Яңы Кәшер — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Әлмәт районы ауылы. Яңы Кәшер ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Яңы Кәшер
## География

Ауыл Урсала йылғаһы буйында, Әлмәт ҡалаһынан төньяҡ-көнсығыштараҡ 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Яңы Кәшер
## Тарих

Яңы Кәшер — юрмый ырыуы башҡорттарының ауылы. 12-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Урсала улусы составына керә.
1764 йылда 3 тирмән, 1795 йылда — 1 мәсет, 1859 йылда — 2 мәсет теркәлгән. ХХ быуат башында бында 3 мәсет, 3 мәктәп, 4 һыу тирмәне, 2 тимерлек, 5 бакалея кибете иҫәпләнгән. Яҡынса 1920 йылдарҙа 4-се мәсет асыла.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылда Әлмәт районына составына инә.

# Яңы Кәшер
## Халҡы

1834 йылда — ир енесле 669 йән башҡорт һәм 196 йән типтәр; 1859 йылда — 1707 башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1746 | 1859 | 1889 | 1910 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 35 | 1707 | 3140 | 3732 | 3683 | 807 | 2860 | 2372 | 2412 | 2805 | 2461 | 1702 | 1632 |

# Яңы Кәшер
## Инраструктура

Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар. Игенселек, малсылыҡ үҫешкән; икмәк заводы, ауыл хужалығы техникаһы предприятиеһы эшләй.
# Александр Ханжонков һәйкәле (Дондағы Ростов)

Александр Ханжонков һәйкәле — Дондағы Ростов ҡалаһында рәсәй кинематографисы Александр Алексеевич Ханжонковҡа ҡуйылған һәйкәл. Ул 2016 йылдың 24 авгусында Буденный проспектында асыла. Һәйкәлдең авторы Ростов скульпторы Сергей Олешня. Асыу тантанаһында билдәле актёрҙар һәм телетапшырыуҙар алып барыусылар ҡатнаша.

# Александр Ханжонков һәйкәле (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Кинематографист Александр Ханжонковҡа һәйкәл төҙөү һәм ҡуйыу — журналист Любовь Суркова идеяһы. Ул был тәҡдим менән ҡала хакимиәтенә мөрәжәғәт итә, һәм унда идея яҡлау таба. Эскиздар өҫтөндә эш башлана. Һөҙөмтәлә ике эскиз эшләнә һәм уларҙың береһе тормошҡа ашырыла. Скульпторы Сергей Олешня була, постаментын Дворников Юрий Яковлевич эшләй. Әммә уларҙан тыш башҡа скульпторҙар һәм архитекторҙар ҙа эшкә йәлеп ителә.
Скульптураны урынлаштырыу өсөн урын осраҡлы ғына һайланмай: ул режиссёр һәм сценарист Ханжонков уҡыған Алексеев гимназияһы бинаһы ҡаршыһында урынлашҡан, ошо урындан йыраҡ түгел киностудия урынлашҡан. Шулай уҡ ике мемориаль таҡтаташ ҡуйыу планлаштырыла: режиссёр уҡыған бинала һәм ул тәүге тапҡыр кино күргән урында.
Боронғо фотокамера менән Ханжонков һыны бронзанан ҡойолған. Постамент бейеклеге 2 метрға тигеҙ, скульптураның бейеклеге — 2,5 метр. Һәйкәл асыу тантанаһы Bridge of Arts мотивацион кино халыҡ-ара фестиваленең беренсе көнөндә ойошторола. Скульптура асыу тантанаһында артистар Ирина Безрукова һәм Ирина Бабенко, телетапшырыуҙар алып барыусы Дмитрий Дибров, продюсер Депардье Алан ҡатнаша.
# Гальперин Иосиф Давидович

Гальперин Иосиф Давидович (23 февраль 1950 йыл) — Рәсәй шағиры, яҙыусы, журналист. Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2015 йылғы «Йыл яҙыусыһы» милли әҙәби премияһы лауреаты.

# Гальперин Иосиф Давидович
## Биографияһы

Иосиф Давидович Гальперин 1950 йылдың 23 февралендә Чкалов (хәҙерге Ырымбур) ҡалаһында тыуған.
1966 йылда Өфөлә нәшер ителгән «Ленинец» гәзитендә шиғыры баҫылып сыға. 1974 йылда Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлай, 1972 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Бөтә Союз йәш яҙыусылар кәңәшмәһе ҡатнашыусыһы (1979 йыл, Мәскәү). Башҡортостан Яҙыусылар союзының рус яҙыусылары секцияһы ағзаһы. «Ленинец» гәзитенең әҙәби берләшмәһе етәкселәренең береһе (1977—1990), 1969 йылдан «Вечерняя Уфа», «Ленинец» (яуаплы секретарь) гәзиттәрендә — журналист, «Русский курьер»ҙа (Мәскәү) баш мөхәррирҙең беренсе урынбаҫары була, «Спасение» (яуаплы секретарь), «Первое сентября» (яуаплы секретарь), «Общая газета» (баш мөхәррир урынбаҫары), «Российская газета» (мөхәрририәт ағзаһы), «Огонек» журналы (күҙәтеүсе), йәнә «Московский комсомолец» һәм «Новые Известия» гәзиттәрендә эшләй, «Экономика» нәшриәтенең генераль директоры, «Совершенно секретно» баҫмаһының күҙәтеүсеһе була. Журналист һәм публицист булараҡ «Комсомольская правда», «Труд», «Советский спорт» гәзиттәрендә, «Журналист» журналында баҫыла.
Бөтә Союз КВН ярышында Өфө КВН командаһы ағзаһы була. Автор йыры фестивалдәре һәм "Юморина"ларҙың жюри ағзаһы. Бөтә Союз тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәте эшендә, Башҡортостан һайлаусылар һәм депутаттар берекмәһен, Социаль-экологик союзды, Демократик Рәсәйҙе, Рәсәй Демократик партияһын, «Мемориал» йәмғиәтен (Өфө бүлексәһе), Йәмәғәт ойошмаларының берләшкән комитетын ойоштороуҙа ҡатнаша. Өфөлә 1987—1990 йылдарҙағы демонстрацияларҙы ойоштороусыларҙың береһе була. Артем Боровик фондының иң яҡшы журналистик тикшеренеү өсөн премияһы лауреаты (2009).
Мәскәүҙә йәшәй. Атаһы — Гальперин Давид Самойлович

# Гальперин Иосиф Давидович
## Ижады

Шағир һәм прозаик булараҡ «Нева», «Знамя», «Арион», «Крещатик», «Бельские просторы», «Родники», «Стрелец» журналдары һәм альманахтарында, «Гуманитарный Фонд» (Мәскәү), «Человек и природа», «Экология и жизнь», «Истоки» гәзиттәрендә, коллектив шиғыр һәм пубицистика йыйынтыҡтарында баҫыла.

# Гальперин Иосиф Давидович
## Бүләктәре

Рәсәй Яҙыусылар союзының 2015 йылғы «Йыл яҙыусыһы» милли әҙәби премияһы лауреаты.

# Гальперин Иосиф Давидович
## Китаптары

* Аистиная кисть. Уфа: Башкнигоиздат, 1985.
* Дом человека. Уфа: Башкнигоиздат, 1990
(экология, совместно с Г.Розенбергом).
* Точильный круг. Уфа: Башкнигоиздат, 1990
* Литая сфера. М.: издательский дом Русанова, 1997.
* Щепоть. Париж-Москва-Нью-Йорк: Третья волна, 2000.
* …С искаженным любовью лицом. М.: Устойчивый мир, 2001.
* Эпоха расцвета шиповника". М.: РИК Русанова, 2005.
* Бронзовый век. М.: Зебра Е, 2010.
* Крики во сне. М.: Зебра Е, 2011.
* Отдел расследований. Фрагменты политической истории 1990—2020-х годов, 2021
# Урта Корбылька

Урта Корбылька — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Корбылька йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Урта Корбылька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033971
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203397
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мунгалка

Мунгалка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының һул ярына тамағынан 263 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Мунгалка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032465
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203246
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Обреновичтар

Обре́новичтар (серб.сер. ОбреновићиОбреновићи) — Сербиның кенәздәр, ә 1882 йылдан — королдәр династияһы. Тәхет өсөн көрәштә Ҡарагеоргиевичтарҙың ҡан дошмандары. Австро-Венгрияға йүнәлеш тоталар. Халыҡ уларҙы яратмаған; һуңғы вәкилдәре Александр Обренович ҡатыны менән бергә 1903 йылғы Май түңкәрелеше һөҙөмтәһендә Ҡарагеоргиевичтар яҡлылар тарафынан йыртҡыстарса үлтерелә.

# Обреновичтар
## Хакимдар һәм хакимлыҡ итеү йылдары

Обреновичтарҙың кенәз династияһында ғәҙәти булмаған иҫәп теҙмәһе алып барыла: башҡа династияларҙағы кеүек кенәздәрҙең исемдәренә ҡарап түгел, ә һәр кенәз Обреновичҡа үҙ тәртип һаны бирелә:
* Милош Обренович I 1815—1839
* Милан Обренович II 1839—1839
* Михаил Обренович III 1839—1842
1842 йылда Обреновичтар илдән һөрөлә. Кенәз итеп был Александр Ҡарагеоргиевич иғлан ителә. 1858 йылда ҡабат серб тәхетенә ҡайтарылалар.
* Милош Обренович I 1858—1860 (икенсе тапҡырға)
* Михаил Обренович III 1860—1868 (икенсе тапҡырға)
* Милан Обренович IV 1868—1882, ул Сербия короле лә була
* Милан I Обренович 1882—1889
* Александр Обренович 1889—1903
# Арка-Лабты-Яха

Арка-Лабты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Арка-Лабты-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053702
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305370
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ун-Почмес-Юган

Ун-Почмес-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Могот-Лейм-Посл ҡылымығының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ун-Почмес-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300029682
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302968
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Казачка (Сосновка ҡушылдығы)

Казачка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосновка йылғаһының уң ярына тамағынан 7,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Казачка (Сосновка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000007972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000797
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кәбәс ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Кәбәс ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районындағы муниципаль берәмек.

# Кәбәс ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Ауыл Советы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Тугалудка

Тугалудка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 396 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тугалудка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032875
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103287
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Өҫкө яңаҡ

Өҫкө яңаҡ (лат. maxilla, рус. верхняя челюсть) — биттең ике сикәнән түбәнге тештәр урынлашҡан өлөшө.
# Солдатов Юрий Фёдорович

Солдатов Юрий Фёдорович (9 март 1940 йыл) — скульптор. 1978 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1999).

# Солдатов Юрий Фёдорович
## Биографияһы

Юрий Фёдорович Солдатов 1940 йылдың 9 мартында РСФСР-ҙың Свердловск өлкәһе Асбест ҡалаһында тыуған.
1975 йылда Ленинградта И. Е. Репин исемендәге һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура институтының (Санкт-Петербург дәүләт академияһы; 1975) скульптура факультетын тамамлай.
Әлеге ваҡытта Өфө ҡалаһында йәшәй һәм эшләй.

# Солдатов Юрий Фёдорович
## Эштәре

Колхоз рәйесе Р. Ф. Еникеев, А. С. Пушкин һәйкәлдәре. Бөйөк Ватан һуғышы геройы М. Ғ. Гәрәев бюсы (1985, Өфө), сәйәси репрессия ҡорбандарына монумент (2000, Өфө), Советтар Союзы Геройҙарының 14 портрет скульптураһы серияһы (1998, Бәләбәй районы), Башҡортостан Республикаһы Благовар районының Мирный ауылында 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугирҙәргә арналған иҫтәлекле билдә авторы. Эштәре Өфөлә М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, Нефтекама ҡалаһындағы «Мираҫ» картиналар галереяһында, Милиция музейы коллекцияһында, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана.

# Солдатов Юрий Фёдорович
## Күргәҙмәләр

Юрий Федорович Солдатов — 1975 йылдан алып республика, зона, төбәк, төбәк-ара, Бөтә Рәсәй, Бөтә Союз һәм халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.

# Солдатов Юрий Фёдорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1999).
# Юлғотло Фәйзуллин

Юлғотло Фәйзуллин — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы, башҡорт казагы.

# Юлғотло Фәйзуллин
## Биографияһы

Юлғотло Фәйзуллин 1778—1782 йылдар арауығында Лағыр ауылында тыуған, сөнки 1836 һәм 1840 йылғы формуляр исемлек буйынса 58 йәштә тип күрһәтелә. 8-се Башҡорт кантонының 9-сы йортонда йәшәй. 1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 8-се кантонда 11-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, шулай уҡ 8-се, 5-се, 4-се кантондар башҡорттары 4-се Башҡорт атлы полкында хеҙмәт итә. 4-се полк хәрби хәрәкәттәрен Парижда тамамлай, йәғни 8-се кантон яугирҙары Наполеон менән һуғышта мөһим йүнәлештәге хәрби хәрәкәттәрҙә һәм ҙур алыштарҙа ҡатнаша. Документтар раҫлауынса, 8-се башҡорт кантоны башҡорттары шулай уҡ 2-се, 7-се, 18-се башҡорт полктары составында ла һуғыша. 8-се кантонға хәҙерге Салауат районына ҡараған Илтәй, Ахун, Лағыр, Ҡарағол, Шағанай, Әлкә, Иҙрис ауылдары ингән 9-сы йорт та (команда) керә. Әммә архив материалдары һәм сығанаҡтарҙың наҡыҫ булыуы сәбәпле, Юлғотло Фәйзуллиндың аныҡ ҡына ҡайһы полкта хеҙмәт итеүе билдәһеҙ, шуға ҡарамаҫтан, уның формулыр исемлектә булыуы 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Наполеонға ҡаршы һәм сит ил походтарында ҡатнашыу ихтималлығын күрһәтә.