yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Киргизка (Яя ҡушылдығы)

Киргизка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Киргизка (Яя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020875
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202087
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Агаповка

Агаповка - (рус. Агаповка) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенә ингән ауыл, Агаповка районының административ үҙәге.

# Агаповка
## Географияһы

Яйыҡ йылғаһының һул ярында урынлашҡан , Буранлы тимер юл станцияһынан 16 км көньяҡ-көнбайыштараҡ, Силәбенән 256 км көньяҡ-көнбайыштараҡ (автомобиль юлынан — 278 км), Магнитогорск ҡалаһынан 14 км көньяҡтараҡ урынлашҡан.

# Агаповка
## Географияһы
### Климаты

Климаты уртаса континенталь.Бында һауа торошо бик үҙгәреүсән, бының төп сәбәбе булып Урал тауҙары тора. Бында улар бейек булмаһа да, Рәсәйҙең Европа өлөшөнән килгән һауа массаларын индермәй, шуға ла бында һалҡын Арктика һауаһы ла, ҡыҙыу Урта Азия һауа массалары ла еңел генә үтә. Шуның һөҙөмтәһендә һауа торошоноң кинәт үҙгәреше йыш күҙәтелә.

# Агаповка
## Тарихы

1902 йылда Ырымбур губернаһынан күсеп килеп ултырған казактар тарафыннан нигеҙләнә.
1942—1991 йылдарҙа эшселәр ҡасабаһы статусын йөрөткән.

# Агаповка
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов топонимды былай тип аңлата:
   Агаповка, река, поселок, районный центр. Основан в 1902 г. казаками-переселенцами из станицы Нижнеозерной Оренбургской губернии. Отводил им земельный участок на новом месте землеустроитель Агапов
# Йосопов Фәрит Сабир улы

Йосопов Фәрит Сабир улы (24 ғинуар 1925 йыл — 23 ғинуар 2001 йыл) — балет артисы. 1970—2000 йылдарҙа Өфө һығылмалы материалдар һәм конструкциялар заводының Мәҙәниәт һәм техника һарайының балет студияһы етәксеһе. 1955 йылда Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1949). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1955).

# Йосопов Фәрит Сабир улы
## Биографияһы

Фәрит Сабир улы Йосопов 1925 йылдың 24 ғинуарында Ырымбур өлкәһе Орск ҡалаһында тыуған.
1941 йылда Ленинград академия хореография училищеһын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы алдынан Ф. С. Йосоповты башҡа Ленинград хореография училищеһының башҡорт бүлеген тамамлап сығыусылар менән бергә Өфөгә ебәрәләр. Ул йәш балет театрының тәүге һөнәри солистарының береһе була. Өфөгә Киевтан эвакуацияланған тәжрибәле балет артистары менән бергә эшләй һәм уларҙан күп нәмәгә өйрәнә. 1941 йылдан алып 1971 йыл бөткәнсе ул — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры артисы (Өфө, СССР).
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1955 йыл). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1949), РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986). 1970 йылдан 2000 йылға тиклем — Өфө ҡалаһы РТИ мәҙәниәт йортоноң балет халыҡ коллективтары етәксеһе. 1959—1962 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында баш балетмейстер вазифаһын башҡарыусы.
1986 йылда «РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» исеменә лайыҡ була.
Фәрит Сабир улы Йосопов "Баҡсаһарай фонтаны"нда Гәрәй, "Ромео менән Джульетта"ла Тибальд һәм Парис, "Раймонда"ла Әбдрәхмән, «Ҡара йөҙҙәр»ҙә Сәлим, "Гөлнәзирә"лә Ҡасымбай, "Сыңрау торна"ла Арыҫланбай ролдәрен башҡара, Ж. Бизенең «Кармен» операһына һәм А. Г. Рубинштейндың "Демон"ына бейеүҙәр һала.
Артист 2001 йылдың 23 ғинуарында Өфөлә вафат була һәм ерләнә.
# Сол Добрая

Сол Добрая — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Добрая йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Сол Добрая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300812107000010036
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001003
* Бассейн коды — 05.01.03.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нангакорка

Нангакорка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 899 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Нангакорка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019412
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301941
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Баҡалды

Баҡалды (рус. Бакалдинское) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 739 кеше. Почта индексы — 453039, ОКАТО коды — 80203816001.

# Баҡалды
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 16 км
# Метаморфик тау тоҡомдары

Метаморфик тау тоҡомдары — Ер ҡатламында ултырма һәм магматик тау тоҡомдарының физик һәм химик шарттарҙы метамарфик үҙгәреү нәтижәһенде барлыҡҡа килгән тау тоҡомдары. Ер ҡабығы хәрәкәт итәү сәбәбле ултырма һәм магма тау тоҡомдары юғары температура, баҫым, газ, һыу һәм төрлө иремәләр тәьҫиренә дусар булалар һәм яңы тау тоҡомо ярала.
Метаморфик тау тоҡомдары: мәрмәр, кварцит, гнецс, амфиболит һ.б.
# Йылайыр ауыл Советы (Йылайыр районы)

Йылайыр ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Йылайыр ауылы.

# Йылайыр ауыл Советы (Йылайыр районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Рованиеми сиркәүе

Рованиеми сиркәү (фин. Rovaniemen kirkko) — Рованиеми ҡалаһындағы (Финляндия) инжил-лютеран ғибәҙәтханаһы

# Рованиеми сиркәүе
## Тарихы

Рованиеми үҙәгендәге 850 урынлыҡ сиркәү архитектор Бертель Лильквист проекты буйынса 1950 йылда төҙөлгән . Элекке сиркәү бинаһы Лапландия һуғышы барышында 1944 йылдың 16 октябрендә емерелә. Сиркәүҙең үҙенсәлеге булып ҡыйығындағы ҡыҙыл төҫтәге тәре тора. Төҫөн һайлау төрлө йәмәғәт бәхәстәрен тыуҙыра.
2005 йыл дауамында Рованиеми сиркәүендә комплекслы реставрация үтә. Иң һиҙелерлек үҙәгреше булып баҡыр ҡыйығы тора.

# Рованиеми сиркәүе
## Эске биҙәлеше

Сиркәүҙең бейеклеге 14 м һәм киңлеге 11 м булған алтарь фрескаһын 1951 йылда профессор Леннарт Сегерстер башҡара. Эше «Тормош сығанағы» тип атала. Фресканың проекты Һуғыш тамамланғанға тиклем, 1936 йылда тамамлана, һәм Раямяки ҡалаһының лютеран сиркәүе өсөн тәғәйенләнә . Һуңынан рәссам, Рованиеминың тулыһынса емерелеүен иҫәпкә алып, яңы ғибәҙәтхана өсөн махсус был фресканы йыя
Сиркәүҙе биҙәгәндә рәссам Антти Салменлинна ҡулланған тема — традицион норд-фин көндәлек тормошо. Сиркәүҙең стена биҙәктәрендә символик һарыҡ болан менән алмаштырыла. Сиркәүҙә скульптор Гуннар Уотилдың эмблема менән ағастан игеһаусылар һүрәттәре бар.
Сиркәү органы — Кристенсен оҫтаханаһында эшләнгән 45-тауышлы орган, оҫтаханаларында етештерелгән
# Ҡумыҡтар

Ҡумыҡтар (ҡум. къумукълар) — төрки телле халыҡ, бөгөнгө Дағстан, Чечня һәм Төньяҡ Осетия республикаларының төп халыҡтарының береһе. Чечен Республикаһында милли әҙселектәр араһында икенсе урында (урыҫтарҙан һуң) һәм Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһында урыҫтар, ингуштар һәм әрмәндәрҙән һуң — дүртенсе урында .
Кумыктар ғәҙәттә йәшәгән һәм уларҙың тарихи дәүләттәр берәмеге булған ерҙәр Ҡумыҡстан (ҡум. Къумукъ, Qumuq) тип атала.

# Ҡумыҡтар
### РФ субъекттарында йәшәүселәре һаны

Рәсәйҙә 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 503,1 мең ҡумыҡ йәшәй, шуларҙан 431,7 меңе — Дағстанда.
# Сережинка

Сережинка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Безвель йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сережинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002143
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Петр һәм Павел сиркәүе (Таганрог)

1906
Изге Петр һәм Павел сиркәүе — Таганрогтағы православие ғибәҙәт йорто. Архитекторы — С. И. Гущин. Сиркәүҙе төҙөү 1896 йылда башланған, 1936 йылда сиркәү ябылған.
Адресы: Ростов өлкәһе, Таганрог ҡалаһы, Ломакин урамы,2-а (Ломакин урамындағы Мясницкий майҙанында)

# Петр һәм Павел сиркәүе (Таганрог)
## Тарих

1893 йылда Дума ағзалары Юлиан Филиппович Арбушевский һәм Петр Матвеевич Добровольский таганрогтың Мясницкий православие сиркәүен төҙөү тураһындаы мәсьәләне күтәреп сыҡҡандар. 1893 йылдың 12 авгусында Таганрог сауҙагәре Петр Петрович Шилов сиркәү йортон төҙөү өсөн 15 мең һум аҡса хәйергә бирергә булған Ҡала архитекторы С. И. Гущин 1895 йылда 550 кеше һыйҙырышлы сиркәүҙең планын төҙөгән.Шул уҡ йылда епархия етәкселәре ҡалала апостол Петр хөрмәтенә бер клирослы таш сиркәү һалырға рөхсәт биргән. Апостол Петр император Петр I нигеҙләгән ҡаланың ҡурсалаусыһы булған.
1896 йылдың 16 майында сиркәү төҙөләсәк урын изгеләндерелгән. Йортто 1896 йылда төҙөй башлағандар,1899 йылда нигеҙен һалғандар, 1900 йылдың ине возведены тиклем тәреләр диуар уртаһында 1900-се йылдар уртаһында уның стеналарын тулыһынса ҡалҡытып бөткәндәр. Төҙөлөш сауҙагәр. П. П. Шилов аҡсаһына эшләнгән, ул йорт өсөн 30 мең һум аҡса сығарған. Иконостас та шулай уҡ Петр Шиловтың 10 мең һум аҡсаһына эшләнгән.
Иконостас өс тәхетле булған, уны ҡарағай таҡталарҙан семәрләп эшләнгән колонналар һәм рамдар менән биҙәгәндәр. Биҙәктәренә алтын ялатҡандар. Иконаларын Иван Евстафьевич Гетман икона оҫтаханаһының рәссамдары төшөргән.
Таганрогтағы Петр һәм Павел апостолдар ғибәҙәтханаһы ҡаланың иң бейек йорто булған. Йорт «рус» стилендә , XVII быуаттың боронғо рус архитектураһының мотивтары һәм формалары өлгөһөндә, һалынған. Уны 1906 йылдың 17 сентябрендә изгеләндергәндәр. Яҡын-тирәләге сиркәүҙәрҙең өлкән руханиҙарының үҙ сиркәүҙәрендәге мәхәллә кешеләренең яңы сиркәүгә күсеүҙәренә ризаһыҙлыҡ белдереүе арҡаһында сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылыуҙар ара-тирә туҡталып торһа ла, ғибәҙәт ҡылыу 1906 йылда башланып киткән.
Сиркәүҙең беренсе старостаһы- В. В. Бибеш, беренсе өлкән руханийы- О. И. Шатуленко булған
Сиркәү төҙөүгә хәйриә аҡсаһы биргән сауҙагәр Петр Петрович Шилов 1910 йылдың 2авгусында холеранан үлгән. Ул үҙенең үлере алдынан уҡ үҙен сиркәү ҡоймаһы янында ерләтергә рөхсәт алған булған, тик холеранан үлгән кешене сиркәү территорияһында ғына түгел, хатта зыярат территорияһында ла күмергә рөхсәт ителмәгән.
1934 йылда сиркәүҙе япҡандар һәм сиғандарға йәшәү урыны итеп биргәндәр. Был ваҡытта сиғандарҙы көсләкләп ултыраҡ тормош көтөргә мәжбүр иткәндәр. Ике йылдан һуң сиғандарҙы икенсе урынға күсергәндәр, ә сиркәү бинаһында картондар эшләү фабрикаһы асҡандар. 1936 йылда йорт кирбесен урындағы мәктәп төҙөү өсөн һүтеп алғандар.
* Церковь Петра и Павла
* Петр һәм Павел сиркәүе
* Иконостас проекты
* Иконостас проекты
* Петр һәм Павел сиркәүенең киҫелеше
* Сиркәү планы, 1895 йыл.
* Петр һәм Павел сиркәүенең проекты.

# Петр һәм Павел сиркәүе (Таганрог)
## Өлкән руханийҙары

* И. Шатулин (яҡынса 1906 йыл)
# Сысь Мадмас

Сысь Мадмас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Лоптюга йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сысь Мадмас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043834
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004383
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ванть-Еган

Ванть-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сорт-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ванть-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038507
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203850
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кулымский Еган

Кулымский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1900/20/66 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Кулымский Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035883
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203588
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Севрейшор

Севрейшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вомлесъю йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Севрейшор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070746
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007074
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йәмғиәт фәндәре

Йәмғиәт фәндәре (социаль фәндәр) – кеше һәм йәмғиәтте өйрәнеүсе фән өлкәһе. Сәнғәттән һәм гуманитар фәндәрҙән айырмалы рәүештә, йәмғиәт фәндәре иғтибарын кеше тәбиғәтен фәнни ысулдар аша өйрәнеүгә бүлә.

# Йәмғиәт фәндәре
## Йүнәлештәр

* Антропология
* Археология
* Графология
* Иҡтисад
* Тарих
* Культурология
* Лингвистика
* Политология
* Психология
* Социология
* Юриспруденция
# Ямаҙы (йылға)

Ямаҙы — рус. Емазы - Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡанҡанды йылғаһының уң ярына тамағынан 5,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ямаҙы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022334
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102233
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Маркнойкирхен

Маркнойкирхен (нем. Markneukirchen) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6581 кеше йәшәй. Майҙаны — 47,38 км². Диңгеҙ кимәленән 504 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8258 һәм автомобиль коды V.
# Имеретия батшалығы

Имеретия батшалығы (груз. იმერეთის სამეფო) — XV быуат аҙағында барлыҡҡа килгән Грузияның өс үҙаллы феодаль батшалыҡтарының береһе (Картли һәм Кахетия менән берлектә).
Баш ҡалаһы — Кутаиси.
XVI быуат аҙағында Имеретия батшалығы Имеретия территорияһы менән сикләнгән. 1555 йылғы фарсы-төрөк солохо буйынса Имеретия батшалығы Ғосман империяһына буйһонған һәм ҡолдар йәки аҡсалар һәм тәбиғи ресурстар менән яһаҡ түләгән. Имеретия батшалығының тарихы даими феодаль үҙ-ара низағтар һәм ҡолдар менән сауҙа итеү менән билдәләнгән.
XVII быуатта феодаль үҙ-ара низағтар бигерәк көсәйгән. Тик батша Соломон I (Сөләймән, 1752-1784 йылдарҙа хакимлыҡ иткән) батша власын нығытырға ирешкән. Ул ҡолдар менән сауҙа итеүҙе тыййған, шулай уҡ Көнбайыш Грузияны берләштерергә ынтылған. Батша Соломон I-нең төрөктәр менән күп йыллыҡ һуғышы барышында 1757 йылда Хресили янындағы алышта еңеү яуланған һәм 1758 йылда Картли батшаһы Ираклий II менән хәрби союз төҙөлгән.
XVIII быуатта Имеретия батшалары күп тапҡыр Рәсәй империяһынан ярҙам һораған, әммә Ғосман империяһы менән мөнәсәбәттәрҙе ҡатмарлаштырмау өсөн был үтенестәр кире ҡағылғандар. Рәсәй һәм Ғосман империялары араһындағы 1774 йылғы Кючук-Кайнарджи тыныслыҡ килешеүенә ярашлы Имеретия батшалығының Ғосман империяһына яһаҡ түләүе бөтөрөлгән.
1804 йылда Имеретия батшаһы Соломон II Рәсәй империяһы ҡурсаулылылғын ҡабул иткән. 1811 йылда Имерети батшалығы Рәсәй империяһының Имерети өлкәһе тип үҙгәртелгән.
# Марес-Хар-Юган

Марес-Хар-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Патрох-Ас ҡылымығының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Марес-Хар-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300029712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302971
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Старая Кундала

Старая Кундала — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кундала йылғаһының уң ярына тамағынан 8,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Старая Кундала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042970
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004297
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Камбалица-Се

Камбалица-Сё (Оло Камбальница) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Перевозная мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Камбалица-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008631
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Безголовая

Безголовая — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Безголовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын керетмәсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003156
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200315
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Травная

Травная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Очер (Очерский быуаһы) йылғаһының һул ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Травная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014424
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101442
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Парусовая

Парусовая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 380 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 211 км.

# Парусовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069442
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306944
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3