yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡайын бәшмәге

?Ябай ҡайын бәшмәге :
Ябай ҡайын бәшмәге :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Бәшмәктәр |
| Бүлексә: | Базидиомикота |
| Класс: | Агарикомицеттар |
| Суб-класс: | Agaricomycetidae |
| Тәртип: | Болет һымаҡтар |
| Ғаилә: | Болет һымаҡтар |
| Ырыу: | Лекцинум |
| Төр: | Ябай ҡайын бәшмәге |
Латинса исеме :
Leccinum scabrum :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә |
Ябай ҡайын бәшмәге (лат. Leccinum scabrum) — эшләпәле иренле бәшмәктәр төрөнән, Лекцинум (лат. Leccinum)ырыуынан, болеттар ғаиләһенән булған, ашарға яраҡлы бәшмәк.

# Ҡайын бәшмәге
## Төрҙәре

Ҡайһы бер класификацияларҙа айырым төрсәләргә бүленгән төрҙәре бар:
* Ябай ҡайын бәшмәге (лат. L. scabrum)
* Ҡара ҡайын бәшмәге (лат. L. scabrum f. melaneum, L. melaneum)
* Һаҙ ҡайын бәшмәге(аҡ) (лат. L. scabrum f. chioneum, L. holopus)
* Алһыу(әсеүсән) ҡайын бәшмәге (лат. L. scabrum f. oxydabile, L. oxydabile)
* Һоро ҡайын бәшмәге (лат. Leccinum carpini)
* Ҡатҡыл ҡайын бәшмәге (лат. Leccinum duriusculum)
* Сатрашлы(ҡарайыу)сан ҡайын бәшмәге (лат. Leccinum nigrescens)
* Көл төҫөлө ҡайын бәшмәге (лат. Leccinum leucophaeum)
* Балҡыусан(күп төҫлө) ҡайын бәшмәге (лат. Leccinum variicolor)

# Ҡайын бәшмәге
## Ҡылыҡһырлама

Эшләпәһе төрлө төҫтә була, аҡтан алып тоноҡ һоро йәки ҡара төҫкә тиклем. Йәш сағында аҫ яҡтан ап-аҡ төҫтә булһа, ҡартая килә тоноҡлана, һоро-бурыл төҫкә инә. Дымлы урындарҙа, бигерәктә, һаҙ ҡайын бәшмәге күп осрай. Уның эшләпәһе аҡ йәки аҡһыл төҫтә була.
Бәшмәктең һабағы аҫҡа табан ҡалын, итләс, аҡ йәки тоноҡ тәңкәләр менән ҡапланған.
Ите аҡ, төҫө бүлгеләгәндә лә үҙгәрмәй. Һаҙлыҡлы урындарҙа алһыу ҡайын бәшмәге (Leccinum oxydabile) осрай. Уны бүлгеләһәң алһыу төҫкә инә.

# Ҡайын бәшмәге
## Таралышы

Ҡайындар аҫтында микоризалар (бәшмәктәрҙең үҫемлек тамырында үҫеүе) барлыҡҡа килтерәләр. Ҡайынлыҡтарҙа, ҡайын урмандарында йыш осрай. Шуның өсөн дә ҡайын бәшмәге тигән исем бирелгән. Йәйҙең беренсе яртыһында сыға башлайҙар һәм көҙгә хәтле үҫәләр.
Ҡайын бәшмәге тундрала һәм урман тундраһында кәрлә ҡайындар янында үҫә. Хатта улар кәрлә ҡайындарҙан да оҙонораҡ булалар.
Евразияның, Төньяҡ һәм Көньяҡ Американың урмандарында ла билдәле.

# Ҡайын бәшмәге
## Ҡулланылышы

Ашарға яраҡлы, уны ҡыҙҙырып, бешереп һәм тоҙлап ҡулланалар. Шулай уҡ киптереп тә һаҡлайҙар.
# Вәлиева Альда Әкрәм ҡыҙы

Вәлиева Альда Әкрәм ҡыҙы (11 март 1940 йыл) — журналист, кинорежиссёр. 1967 йылдан СССР Журналистар союзы, 1995 йылдан —Рәсәйҙең Кинематографсылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), СССР-ҙың телевидение һәм радио отличнигы (1984).

# Вәлиева Альда Әкрәм ҡыҙы
## Биографияһы

Альда Әкрәм ҡыҙы Вәлиева 1940 йылдың 11 мартында Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. Яҙыусы Әкрәм Вәлиҙең ҡыҙы.
1962 йылда Свердловск ҡалаһында Урал дәүләт университетын тамамлағандан һуң «Башҡортостан» ДТРК-һында эшләй: редактор, 1993 йылдан алып «Кино» ижади берекмәһе етәксеһе. 1999 йылдан башлап Башҡортостан Республикаһының рус драма театрында бүлек мөдире, 2004 йылдан — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында бүлек начальнигы.

# Вәлиева Альда Әкрәм ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

А. Д. Бурзянцев, Р. А. Гәрәев, Л. С. Ҡыуатова, Р. М. Нурмөхәмәтов, Ә. Х. Ситдиҡова һәм башҡа мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре тураһында китап һәм мәҡәләләр авторы. Үҙенең сценарийҙары буйынса 50‑нән ашыу фильм ҡуйған: «Башҡорт еренең рус йырҙары» («Русские песни башкирской земли», 1994; Халыҡ‑ара фольклор фестивале лауреаты, Архангельск ҡалаһы, 1997), «Ҡыҙыл ҡәнәфер» («Красная гвоздика»; 1997), «Үҙ өйөңдә бәләкәй байрамдар» («Маленькие праздники в собственном доме», 1997; «Рәсәй» («Россия») уйынһыҙ кино асыҡ фестивале дипломанты, Екатеринбург ҡалаһы, 1997], «Хәтер һәм өмөттәр саҡырыуы буйынса» («По зову памяти и надежд»; 1997) һәм башҡалар. Бер нисә фильмы сит илдә төшөрөлә:
* Францияла — «Мөхәббәт ярындағы байрам» («Праздник на берегу любви», 1995; Нуриев Р. исемендәге халыҡ‑ара балет сәнғәте фестивале тураһында),
* Италияла — «Башҡорт балетының Милан кисәләре» («Миланские вечера башкирского балета»; 2003),
* Португалияла — «Португалия, алыҫ һәм яҡын» («Португалия, далёкая и близкая»; 2006).
Альда Әкрәм ҡыҙы биш китап авторы. Уларҙың береһе һоҡланғыс рәссам Әҙиә Ситдиҡова, икенсеһе билдәле йырсы Радик Гәрәев тураһында.

# Вәлиева Альда Әкрәм ҡыҙы
## Китаптары

* Мир тепла и радости. Өфө, 1992;
* Печаль моя светла… Радик Гареев в воспоминаниях. Өфө, 1997;
* Телевидение — жизнь моя. Өфө, 2008.

# Вәлиева Альда Әкрәм ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрере (1990)
* ТВ һәм радио отличнигы (1984)
# Новая Ермаковка

Новая Ермаковка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ермаковка йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Новая Ермаковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006423
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300642
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ваҡ тауискүҙ

?Ваҡ тауискүҙ :
Ата күбәләк :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Отряд: | Чешуекрылые |
| Подотряд: | Хоботковые |
| Ғаилә: | Тауискүҙҙәр |
| Суб-ғаилә: | Saturniinae |
| Ырыу: | Saturnia |
| Төр: | Ваҡ тауискүҙ |
Латинса исеме :
Saturnia pavonia (Linnaeus, 1758) :
Синонимы :
Saturnia pavonia (Linnaeus, 1758)
Eudia pavonia (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | NCBI 332931 |
Ваҡ тауискүҙ, йәки төнгө ваҡ тауискүҙ (лат. Saturnia pavonia) — күбәләктәр отрядының тауискүҙҙәр ғаиләһенә ҡараған бөжәк.
Евразияла таралған.

# Ваҡ тауискүҙ
## Ҡылыҡһырлама

Ҡанаттары йәйгәндә 6—8 см (ата күбәләктеке бәләкәйерәк), алғылары — һорғолт-аҡ, арҡыры таҫмалар менән, артҡылары — һарғылт‑ерән (инә күбәләктеке һорғолт-аҡ); һәр бер ҡанатта бер нисә тулҡынлы һыҙыҡ һәм ҡара ҡаймалы күҙ һымаҡ тап бар. Ҡанаттарының сите асыҡ-һоро.

# Ваҡ тауискүҙ
## Үрсеүе

Асыҡ-көрән, овал рәүешендәге йомортҡаһын мал аҙығы үҫемлектәренең һабағына һала. Ҡарышлауығы йәшел, эре, сағыу-һары йәки ҡыҙыл сөйәл менән ҡапланған. Үҫемлектәрҙә тығыҙ ҡорт йомғағында ҡурсаҡлана. Ҡурсағы ҡара‑көрән. Башҡортостан шарттарында йылына 1 быуын үҫә. Ҡурсағы ҡышлай. Күбәләктең осоп сығыу ваҡыты апрель—июнь, инә күбәләк төндә оса, ата күбәләк — көндөҙ. Ҡарышлауығы ҡайын, имән, роза һымаҡтарҙың япрағы менән туҡлана, имаголары туҡланмай. Башҡортостандың таулы‑урманлы райондарында осрай. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Кирхина

Кирхина — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кардаил йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Кирхина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бузулук. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200412107000007774
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000777
* Бассейн коды — 05.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Малаж

Малаж — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Төй йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Малаж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100022890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102289
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Марьевка (Стәрлетамаҡ районы)

Марьевка (рус. Марьевка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 76 кеше. Почта индексы — 453151, ОКАТО коды — 80249836006.

# Марьевка (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Барятин): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 11 км

# Марьевка (Стәрлетамаҡ районы)
## Билдәле шәхестәр

* Явнов Павел Викторович (8.06.1928—3.08.2003), ауыл хужалығы эшмәкәре, 1967—1988 йылдарҙа урындағы Октябрҙең 50 йыллығы исемендәге колхозы (2004 йылдан Явнов исемендәге хужалыҡ) рәйесе. Ленин, Октябрь Революцияһы, Халыҡтар Дуҫлығы, ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры. Райондың почётлы гражданы (2000).
# Жаворонков Семён Фёдорович

Жаворонков Семен Федорович (11 (23) апрель 1899 йыл — 6 июнь 1967 йыл, Мәскәү) — совет хәрби начальнигы, авиация маршалы (1944). СССР Хәрби-Диңгеҙ Флоты командующийы (1939—1946 йылдар). Һуғыштан һуң Советтар Союзының граждандар авиацияһы менән етәкселек итә.

# Жаворонков Семён Фёдорович
## Биографияһы
### Бала сағы һәм үҫмер йылдары

Семен Федорович 1899 йылдың 11 (23) апрелендә Кострома губернаһы Кинешемский өйәҙе Сидоровская ауылында (1930 йылда Иваново өлкәһенең Вичуги ҡалаһы составына инә) тыуа. Ауылында башланғыс мәктәп тамамлай. 1910 йылдан (11 йәштән) Вичугала туҡыу фабрикаһында эшләй. 1917 йылда РСДРП(б) сафына инә, июлдә Вичуга Эшсе йәштәре союзын ойоштора һәм етәкләй.

# Жаворонков Семён Фёдорович
## Биографияһы
### Граждандар һуғышы

1917 йылдың сентябрендә Ҡыҙыл гвардияға инә. Кинешемский ҡыҙыл гвардия коммунистик отряды составында 1918 йылдың июлендә большиктарға ҡаршы булған Ярославль ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнаша. 1918 йылдың сентябрендә үҙ теләге менән Ҡыҙыл армия сафына инә. Граждандар һуғышында ҡатнаша: 1-се Кинешемск совет полкы ҡыҙыл армеецы, Кинешемск гарнизон ҡыҙыл армия клубының агитация секцияһы мөдире, 1918 йылдың ноябренән — 7-се уҡсылар дивизияһы 29-сы уҡсылар полкының батальон комиссары, 1919 йылдың мартынан — ошо дивизияның айырым элемтә батальоны хәрби комиссары. Көнсығыш фронтта Воткинск һәм Ижевск райондарында адмирал А. В. Колчактың Себер армияһына, 1919 йылдың йәйенән Көньяҡ фронтта генерал А. И. Деникин ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша, 1920 йылда — Совет-поляк һуғышында ҡатнаша, 1920—1921 йылдарҙа һуғыш тамамланғас — Белоруссияла С. Н. Булак-Балахович һәм Украинала Н. И. Махно отрядтарына ҡаршы һуғыша.
# Корга (Вожега ҡушылдығы)

Корга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вожега йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Корга (Вожега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000321
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000032
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кулаков Пётр Афанасьевич

Кулаков Петр Афанасьевич (16 июнь 1923 йыл — 24 ғинуар 1994 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир-артиллерист, уҡсылар дивизияһы артиллерия полкының орудие командиры, сержант. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Кулаков Пётр Афанасьевич
## Биографияһы

Петр Афанасьевич Кулаков 1923 йылдың 16 июнендә Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Покровка ауылында эшсе ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. 1943 йылдан алып ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Урта белемле. Өфө ҡалаһында заводта эшләй.
1941 йылдың март айында Башҡорт АССР-ы Благовещен районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
Көнбайыш, Сталинград, 3-се Белорус фронттарында һуғыша.
Сержант П. А. Кулаков 1944 йылдың 6 июнендә, Белоруссияның Минск өлкәһе Смолевичский районы Волм ауылы районындағы Белорус операцияһы һуғыштарында батырлыҡ күрһәтә.
Өлкән сержант Кулаков П. А. һуғыштан һуң демобилизациялана (1946). 1949 йылда Петр Афанасьевич Латвия Коммунистар партияһы Үҙәк комитеты ҡарамағындағы совет партия мәктәбен тамамлай. Совет һәм хужалыҡ эштәрендә була.
Өфөгә ҡайтҡас, КПСС-тың XXII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводында, газомотор компрессорҙарының өлкән машинисы булып эшләй.
1994 йылдың 24 ғинуарында вафат була. Өфөнөң Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Кулаков Пётр Афанасьевич
## Батырлығы

«3-сө Белорус фронты 31-се армия 174-се уҡсылар дивизияһы 598-се артиллерия полкының орудие командиры сержант Кулаков П. А., 1944 йылдың 6 июлендә, Белорус операцияһы барышында, Белоруссияның Минск өлкәһе Смолевичский районы Волм ауылы районында расчёты менән бергә, дошман контратакаһын кире ҡағып, уның тере көсө һәм хәрби техникаһына ҙур зыян килтерә, һәм өҫтәмә көс килгәнгә тиклем биләгән рубежын һаҡлап ҡала. 1944 йылдың 20 июлендә Белоруссияның Гродненск өлкәһе Гродно ҡалаһы районында, Неман йылғаһының һул ярында, Петр Кулаковтың артиллерия расчеты биш дошман танкының контратакаһын кире ҡаға, уларҙың өсәүһен юҡ итә. Шул уҡ һуғышта сержант Кулаковтың артиллеристары өс дошман орудиеһын һәм йөҙләгән гитлерсыларын юҡ итә».
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы указы менән, командованиеның заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткәне өсөн, сержант Кулаков Петр Афанасьевичкә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла (№ 6200).

# Кулаков Пётр Афанасьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1945).
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (24.03.1945);
* Ленин ордены (24.03.1945);
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (11.03.1945);
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985);
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (02.11.1943);
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы;
* миҙалдар.
# Кесе Шабанка

Кесе Шабанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шабанка йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Шабанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100040241
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104024
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ураҙбаев Булат Насир улы

Ураҙбаев Булат Насир улы (рус. Уразбаев Булат Насырович; 3 ғинуар 1949 йыл — 29 сентябрь 2011 йыл) — тележурналист, матбуғат эшмәкәре, сәйәсмән. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Милләте — башҡорт.

# Ураҙбаев Булат Насир улы
## Биографияһы

Булат Насир улы Ураҙбаев 1949 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында республиканың билдәле дәүләт эшмәкәре, 1946—1951 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Хөкүмәте Рәйесе булған Ураҙбаев Насир Рафиҡ улы ғаиләһендә тыуған
Юғары белемле — 1981 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1970 йылда республика «Ленинец» (Ленинсы) йәштәр гәзитендә хәбәрсе булып башлай.
1975 йылдан Булат Ураҙбаев «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында телевидение комментаторы булып эшләй. 40 йылдан ашыу хеҙмәт юлын республиканың киң мәғлүмәт сараларына бағышлай; бик күп яҡлы журналист була, берҙәй үк мәғлүмәтлелек менән завод цехынан, колхоз баҫыуҙарынан репортаж алып бара йәки күренекле сйәсмәндәр менән әңгәмәләр үткәрә. 1975—1995 йылдарҙа Башҡортостан телевидениеһының иң популяр һәм танылған комментаторы була.
Ул «Рәсәй экологияһы» конкурсында еңеп сыға, ил һәм республика журналистар конкурстары лауреаты һәм еңеүсеһе була.

# Ураҙбаев Булат Насир улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1990 йылда Уразбаев Булат Насир улы Өфө ҡалаһының Совет районы, 58-се Әй һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының экология һәм тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу мәсьәләләре буйынса комиссияһы ағзаһы булған.
1995 йылда 1-се Ухтом һайлау округынан Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана.

# Ураҙбаев Булат Насир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Республика матбуғатындағы күп йыллыҡ һөҙөмтәле хеҙмәте өсөн Булат Ураҙбаев Башҡорт АССР-ның Юғары Советы Президиумы Почет грамотаһы менән бүләкләнгән, «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған

# Ураҙбаев Булат Насир улы
## Вафаты

Булат Насир Ураҙбаев улы, ҡаты ауырыуына ҡарамаҫтан, ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем эшләй. Ул 2011 йылдың 29 сентябрендә «Беҙҙең йылдар» яңы проектының премьераһы алдынан вафат була. Ул үҙе циклдың тәүге биш программаһын ғына тамамлап өлгөрә.
Мосолмандар зыяратында атаһы янында ерләнгән.

# Ураҙбаев Булат Насир улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ғаиләһендә ул һәм ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
# Хәнифә

Хәнифә — ғәрәптәрҙән башҡа төрки телле халыҡтар араһында күп таралған ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Хәнифә
## Этимологияһы

Хәнифә (Ҡәнифә) — «ысын», «саф» мәғәнәһен аңлатҡан, ҡыҙ балаларға ҡушылған мосолман исеме.
* Борондан һәр ғаиләлә исем атауҙың бер системаһы һаҡлана килә. Был башҡорттарҙа әле лә киң таралған күренеш.Мәғәнәһе менән бер-береһенә яҡын һүҙҙәрҙе исем итеү алыу бер ғаилә эсендә күҙәтелә.Бер туғандарға шулай уҡ ишле исемдәр ҙә ҡушыла: Хәнифә—Хәниф; Ҡәнифә—Ҡәниф һ.б..

# Хәнифә
## Билдәле шәхестәр

Хәнифә Сиражи ҡыҙы Искәндәрова — (20 март 1928 йыл — 4 сентябрь 2020 йыл) — өс тиҫтә ярым йылдан артыҡ Салауат районы Арҡауыл урта мәктәбендә (бөгөн (Айҙар Байыҡ) исемендәге мәктәп) биология фәненән белем биргән хаҡлы ялдағы уҡытыусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1968), СССР-ҙың халыҡ уҡытыусыһы (1982), РСФСР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967), СССР-ҙың VIII (1970—1974) саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XXIV съезы (1971) һәм Уҡытыусыларҙың беренсе Бөтә Союз съезы (1968) делегаты. Салауат районының почётлы гражданы.
Хәнифә Шәкүр ҡыҙы Зиннәтуллина (10 декабрь 1911 йыл — ?) — ғалим-әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1954), доцент (1956).
Әбү Хәнифә — 699—769 йылдарҙа йәшәгән ислам динендәге дүрт мәзһәбтең береһе булған хәнәфиҙәр мәзһәбенә нигеҙ һалыусы. Әбү Хәнифә — әсир төшөп ҡол булған фарсы кешеһенең ейәне. Ул намаҙҙың һәр рәҡәғәтендә Ҡөръәнде уҡып сыға торған булған. Ғүмере эсендә ул етмеш тапҡыр хаж ҡылған, сәхәбәләр һәм тәбиғиндар менән осрашҡан.
# Ҡаранай (Мәсетле районы)

Ҡаранай (рус. Каранаево) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Дыуан-Мәсетле ауыл советына ҡарай. Почта индексы — 452565, ОКАТО коды — 80242820005.

# Ҡаранай (Мәсетле районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 215 | |
| 1959 | 247 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 265 | |
| 1979 | 217 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 134 | |
| 2002 | 185 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 185 | |
| 2010 | 170 | |

# Ҡаранай (Мәсетле районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 36 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Дыуан-Мәсетле): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 90 км

# Ҡаранай (Мәсетле районы)
## Билдәле шәхестәре

* Нурмөхәмәтов Ниғмәтйән Мөхөтдин улы (10.05.1936—26.06.2011), ғалим-агроном, 1967—2011 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1978—1994 йылдарҙа кафедра мөдире. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2002), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996).

# Ҡаранай (Мәсетле районы)
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Йәштәр (урамы) — рус. Молодежная ( улица )
* башҡ. Яр буйы (урамы) — рус. Набережная ( улица ) ( Код ОКАТО 80242820005 )
* башҡ. Ерекле (урамы) — рус. Ольховая ( улица ) ( Код ОКАТО 80242820005 )
* башҡ. Мәктәп (урамы) — рус. Школьная ( улица ) ( Код ОКАТО 80242820005 )
# Ҡәлмиә (ауыл)

Ҡәлмиә — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Туҡай районындағы ауыл. Ҡәлмиә ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Ҡәлмиә (ауыл)
## Географик урыны

Ауыл Игәт йылғаһы буйында, Яр Саллы ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 32 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡәлмиә (ауыл)
## Тарихы

Ҡәлмиә — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. 1747 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенең Байлар улусы Турай түбәһенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Күсәкәй улусы составына керә.
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда ауыл халҡы Е. И. Пугачёв яғында әүҙем сығыш яһай.
ХХ быуат башында ауылда ел тирмәне, 3 тимерлек, мәсет, мәктәп теркәлгән; 1912 йылдан земство мәктәбе эшләй.
1920 йылда ауыл Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Минзәлә районы, 1984 йылдан — Туҡай районы составына керә.

# Ҡәлмиә (ауыл)
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 110 йән аҫаба башҡорт, 24 йән керҙәш башҡорт, 9 йән типтәр; 1859 йылда — 321 башҡорт, 7 типтәр; 1870 йылда — 595 башҡорт, 42 типтәр; 1912 йылда — 1231 аҫаба башҡорт, 215 керҙәш башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1897 | 1906 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 637 | 1034 | 1314 | 1543 | 1202 | 1223 | 1091 | 977 | 915 | 753 | 542 | 450 |

# Ҡәлмиә (ауыл)
## Инфраструктура

Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
# Артузен

Артузен (Шинкаты) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Артузен
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001822
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300182
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3