yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ишҡолов Ғәтиәт Абдулла улы

Ишҡолов Ғәтиәт Абдулла улы (15 июль 1916 йыл — 10 декабрь 1944 йыл) — совет-фин һуғышында 1939—1940) ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, танкист, үҙйөрөшлө артиллерия ҡулайламаһы командиры, өлкән лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

# Ишҡолов Ғәтиәт Абдулла улы
## Биографияһы

Ғәтиәт Абдулла улы Ишҡолов 1916 йылдың 15 июлендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Яңы Яуыш ауылында тыуған. 4 класс тамамлай, артабан — автомеханиктар мәктәбендә уҡый.
1935—1937 йылдарҙа ауылда башта тракторист, һуңғараҡ Пугачев МТС-да механик булып эшләй. 1941 йылдан — ВКП(б)-ның ағзаһы.
1937 йылда Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1939—1940 йылдарҙа Советтар Союзының Финляндия менән һуғышында ҡатнаша. Һуғыштан һуң тыуған яғына ҡайтып, 1940—1942 йылдарҙа Федоровка районында Пугачев машина-трактор станцияһында уҡытыусы булып эшләй. 1942 йылдың февраленән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1666-сы үҙйөрөшлө артиллерия полкының үҙйөрөшлө артиллерия установкаһы командиры (4-се Украина фронтының 18-се армияһы). И В. Сталин исемендәге Харьков броня-танк училищеһын тамамлай (Ташкент, 1944).

# Ишҡолов Ғәтиәт Абдулла улы
## Батырлығы

Ишҡолов Ғәтиәт 1944 йылдың 9-10 декабрендә үҙенең установкаһында беренсе булып Челёвцы (Чехословакия) торама пунктына бәреп инә һәм көслө, тотҡарлыҡ итеүсе артиллерия уты аҫтында өс тапҡыр дошманға һөжүм итә, танкыға ҡаршы орудиены, миномёт батареяһын, һигеҙ пулемёт нөктәләрен, ҡырҡҡа яҡын һалдатты юҡ итә.Ошо алышта батыр офицер һәләк була.
Өлкән лейтенант Ишҡолов 1944 йылдың 10 декабрендә Чехословакияла Челёвце торама пунктты киңәйтеүҙә күрһәткән батырлығы өсөн үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. Чехословакияла Плехотице ауылы (Требишов ҡалаһы янында) ерләнғән.
«Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 24 мартында бирелә.

# Ишҡолов Ғәтиәт Абдулла улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (24.03.1945)
* Ленин ордены (24.03.1945)
# Юленжулар

Юленжулар — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Карагай йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Юленжулар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100528
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әл-Кәһф сүрәһе

Әл-Кәһф сүрәһе (ғәр. الكهف‎, Мәмерйә ) — Ҡөрьән Кәримдең 18 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 110 аяттан тора.

# Әл-Кәһф сүрәһе
## Транскрипцияһы

107-109. Иннә-лләҙиинә әәмәнүү үә ғәмилүүссаалихәәти кәнәт ләһүм джәннәәтүл-фирдәүси нүзүлә хаалидиинә фииһәә йәбғуунә ғәнһәә хиүәлә. Ҡуль ләү кәәнәлбәхру мидәәдәлликәлимәәти раббии ләнәфидәл-бәхру ҡаблә әң тәңфәдә кәлимәәтү раббии үә ләү джиьнәә бимиҫлиһи мәдәдә.
110. Ҡуль-иннәмәә әнәә бәшәруммиҫлүкүм йүүхәә иләййә әннәмәә иләәһүкүм иләәһүү-үәәхидүң фәмәң кәәнә йарджүү лиҡаа`ә раббиһи фәлйәғмәл ғәмәләң саалихәү үә ләә йүшрик биғибәәдәти раббиһи әхәдә.
# Кенәз Мещерскийҙарҙың йорто (Климовичи)

Кенәз Мещерскийҙарҙың йорто (бел. Асабняк князёў Мяшчэрскіх) — Белоруссияның Могилев өлкәһе Климовичи ҡалаһы йорто, адресы: Совет урамы, 69а. XIX быуаттың ағас төҙөлөшө һәйкәле. Әлеге ваҡытта йортта Климовичи ҡалаһының район тыуған яҡты өйрәнеү музейыурынлашҡан.

# Кенәз Мещерскийҙарҙың йорто (Климовичи)
## Тарих

Мстислав өйәзе кенәзе Николай Мещерский инициативаһы буйынса үҙенең ҡыҙы Марияға 1867 йылда был йорт һалынған. Мещерский йорто 1917 йылға тиклем Климовичи ҡалаһының донъяуи тормош үҙәге булып тора: урындағы рәссамдар, музыканттар һәм артистар бында күпләп килә.
Совет власы урынлаштырылғандан һуң, йорт тартып алына, унда революцион комитет урынлаша, ә һуңынан Климовичи районының партия һәм комсомол органдары ҡушыла.
Бөйөк ватан һуғышы йылдарында бында немец офицерҙары өсөн казино урынлашҡан.
Мещерскийҙар йорто һуғыштан һуң мәктәп, «Заготзерно» келәте, аҡыл үҫештәре артта ҡалған балалар өсөн интернат, Климовичи машина менән иҫәпләүҙәр станцияһы сифатында файҙаланған. 1978 йылда бина Климовичи район крайҙы өйрәнеү музейына тапшырыла.
2007 йылдың 14 майында Беларусь Республикаһы Министрҙар Советы ҡарары № 578 ярашлы кенәз Мещерскийҙар йорто Беларусь Республикаһының дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә төбәк әһәмиәтендәге тарихи-мәҙәни ҡиммәте булараҡ индерелә.

# Кенәз Мещерскийҙарҙың йорто (Климовичи)
## Архитектура

Йорт ялған рус стилендә төҙөлгәнс. Бер ҡатлы ағас йорт көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә квадрат формалы, уның төкәтмәһе бар. Төп фасадының композицияһы өс өлөштән тора. Үҙәк өлөшөн киль формаһындағы фронтонлы мансарда биҙәп тора, фронтон сатрашлап профилдәр менән тарттырылған, өҫтөнә семәрләп эшләнгән биҙәктәр беркетелгән. Йорттоң ҡабырғаларында өсмөйөшлө фронтон ҡуйылған. Киң һыҙатлы фриз семәрле селтәр рәүешендә биҙәлгән. Тәҙрәләр йәйә формаһында, көньяғындағылары һәм төп фасадындағылары семәрле ҡапҡастар менән биҙәлгән. Йорт эсендәге бүлмәләр киң коридорға сығып тора. Төньяғында мансардаға менә торған баҫҡыслы вестибюль.
# Ғәли Йыһанша Әсәҙулла улы

Ғәли Йыһанша Әсәҙулла улы (Зиганша Асадуллович Галли; урыҫ. ГАЛЛИ Джианшах Эседович; 1894, Булыҡча ауылы, Һарытау губернаһы — 1938) — СССР партия-дәүләт эшмәкәре.

# Ғәли Йыһанша Әсәҙулла улы
## Биографияһы һәм эшмәкәрлеге

Йыһанша Әсәҙулла улы Ғәли 1894 йылдың 3 ноябрендә һарытау губернаһы Булыҡса ауылында тыуған.
1909 йылдан алып 1916 йылға тиклем Һарытау губернаһы земство мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй.
1916—1917 йылдарҙа Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша.
1918—1919 йылдарҙа һарытау губернаһы халыҡ мәғарифы бүлегенең коллегия ағзаһы булып тора.
1920 йылда һарытау губерна хәрби комиссариатының политотдел инструкторы вазифаһына күсерелә.
1921—1922 йылдарҙа ВКП (б) һарытау губерна комитетында милләттәр бүлеге мөдире була.
1923—1926 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының Юстиция халыҡ комиссары һәм прокуроры. Был вазифала автономиялы республиканың суд органдарына милли кадрҙарҙы тәғәйенләүгә булышлыҡ итә.
1926—1927 йылдарҙа РСФСР юстицияның халыҡ комиссариаты ҡарамағында прокурор, ә 1927—1930 йылдарҙа — ВЦИК инструкторы булып эшләй.
1930—1931 йылдарҙа Ленинград өлкә кадрҙар әҙерләү бүлеге мөдире.
1931—1935 йылдарҙа Һарытау совет төҙөлөшө институты директоры була, ә 1935 йылда был институтта кафедра мөдире булып эшләй
1938 йылдың 4 ғинуарында советтарға ҡаршы эшмәкәрлектә ғәйепләнә һәм ҡулға алына, 1938 йылдың 22 майында атып үлтерелә, 1961 йылда аҡлана.
# Үрге Пузла

Үрге Пузла — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 876 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Үрге Пузла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043117
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004311
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Перья (Кострома ҡушылдығы)

Перья — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Перья (Кострома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000013028
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001302
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Атлығас (йылға)

Атлығас (рус. Атлегач) - Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Кейебәк йылғаһына тамағынан 26 км үрҙәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Йылғаның башында Яңауыл районы Петровка ауылы, уң ярында Атлығас ауылы урынлашҡан.

# Атлығас (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026251
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102625
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йәтсә

?Йәтсә :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Имеҙеүселәр |
| Отряд: | Йыртҡыстар |
| Ғаилә: | Һуҫарҙар |
| Ырыу: | Йәтсә һәм көҙән |
| Төр: | Йәтсә |
Латинса исеме :
Mustela nivalis Linnaeus, 1766 :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 180554 NCBI 36239 |
Йәтсә (лат. Mustela, рус. ласки и хорьки) — һыуһарҙар ғаиләһенә ҡараған имеҙеүсе.

# Йәтсә
## Ҡылыҡһырлама

Һуҫар һымаҡтарҙың кәүҙәгә иң бәләкәй вәкиле. Кәүҙә оҙонлоғо 13—28 см, ауырлығы 40—100 г.
Кәүҙәһе оҙон һәм бик йоҡа, һығылмалы. Башы бәләкәй,мороно тупаҡ, танауы еңелсә бүлкәсле (раздвоен), Күҙҙәре ҡарағусҡыл, бер аҙ сығып (навыкате) тора. Муйыны оҙон, көслө. Ҡолағы ҡыҫҡа, киң.
Аяғы ҡыҫҡа, осло тырнаҡлы. Ҡойроғо бик ҡыҫҡа (9 см-ға тиклем) . Ҡойроҡ аҫтында һаҫыҡ еҫ сығара торған биҙҙәре бар.
Төҫө миҙгелгә бәйле:ҡышын аҡ, йәйен арҡаһы көрән, ҡорһағы аҡ. Йөнө ҡуйы, ҡыҫҡа. Ҡышҡыһын тулыһынса аҡ төҫкә инә.
Полигам. яҡтан 10—11 айҙа өлгөрә. 3—12 (йышыраҡ 4—7) ҡолаҡ тишеге ҡапланған һуҡыр бала тыуҙыра.
Ғүмер оҙонлоғо:тәбиғәттә 5 лет тирәһе (уртаса 9,5 ай).

# Йәтсә
## Йәшәйеше

Башлыса төндә, ҡайһы ваҡыт көндөҙ әүҙем. Ваҡ кимереүселәр, һирәгерәк ҡоштар, ер-һыу хайуандары һ.б. менән туҡлана.
Урманда, ҡырҡындыла, баҫыуҙа, һаҙлыҡта осрай; кимереүселәрҙең өңдәрендә, эҫкерттәрҙә, таш араларында, ағас тамырҙары аҫтында, торлаҡ янында йәшәй. Башҡортостандың бөтә биләмәһендә таралған.
Сысҡан һымаҡ кимереүселәрҙе юҡ итә

# Йәтсә
## Үрсеүе

Ата заттарының ауырлығы - 70-105 г тирәһе. Инә заттар 30% тирәһенә ҡайтышыраҡ була.
Полигамдар. Үрсеү мәле яҙға, март тирәһенә тура килә. Аҙыҡ мул булһа йыл әйләнәһендә 2-3 тапҡыр үрсем бирә алалар.
Бер үрсемдә 4-5 тирәһе көсөк була. Яралғы үҫеше 35 көн тирәһе дауам итә.
Балалары өсөн инә йәтсә оя эшләй, эсенә мүк, ҡоро үлән түшәй. Көсөктәре тыуғанда 1,5 г тирәһе генә. Башта һуҡыр һәм мөсһөҙ булалар. Күҙҙәре 21-25 тирәһендә асыла.
Балалары оянан сыҡҡас әсәләре артынан эйәреп йөрөйҙәр. 3-4 ай тирәһе бергә булалар, унан яҙға йәки көҙгә ҡарай таралышалар. 3 айҙа енси яҡтан өлгөрәләр.

# Йәтсә
## Ареалы

Евразияның, Төньяҡ Американың уртаса бүлкәте,Алжир, Марокко, Египет, Малая Азия, север Ирака, Иран, Афганистан, Монголия, Китай, Корейский п-ов, Япония, Северная Америка, Австралия.

# Йәтсә
## Дошмандары

Йыртҡыстар: аҫ, бүре, төлкө, бурһыҡ, һуҫар, енот һымаҡ эт.
Йыртҡыс ҡоштар: өкөләр (филин), ҡарсыға, диңгеҙ бөркөтө, бөркөт.
# Лёша Рав

Леша Рав, ысын исеме Рогожин Алексей Владимирович (7 март 1909 йыл — 24 март 1944 йыл) — эрзә совет шағиры, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Лёша Рав
## Биографияһы

1909 йылдың 7 мартында Балабаш-Нурусово ауылында тыуған (хәҙер Мордва Республикаһының Первомайский районы). Атаһы — Балабаш — Нурусово ауылынан урмансы. Әсәһе — Дуня Гордеева, Малые Кармалы ауылынан (Балабаш-Нурусовонан 5 км). Бала сағын Балабаш-Нурусово һәм Малые Кармалы ауылдары араһында ятҡан урмандар араһында үткәрә. Малые Кармалы ете йыллыҡ мәктәптә белем ала, 16 йәшендә Р. А. В. (шағирҙың инициалдарының тәүге хәрефтәре) хәрефтәре менән ҡул ҡуйып, шиғырҙар яҙа башлай. 1936 йылда Мордва педагогия институтын тамамлап, Чамзинка ауылы мәктәптәрендә һәм Саранск педагогия училищеһында мордва һәм рус телдәренән уҡыта.
Алексей сыуаш, мордва һәм рус телдәренә эйә була, сыуаш теленән мордва телдәренә шиғырҙар тәржемәләй. Тәржемәсе булараҡ, ул 1940 йылда К. В. Ивановтың «Нарспи» поэмаһын тәржемәләү буйынса билдәле була. Тәүге шиғырҙарын «Якстере теште» («Ҡыҙыл йондоҙ») гәзитендә баҫтыра. 1930 йылда «Сятко» журналында, «Эрзянь коммуна» «Эрзә коммунаһы») һәм «Ленинэнь киява» («Ленин юлы буйлап») гәзиттәрендә, шулай уҡ коллектив йыйынтыҡтарҙа баҫылып сыға. Уның мордва тәбиғәтен һәм ауыл тормошо маҡтаған әҫәрҙәре «Иетне жойнить» («Йылдар зыңлай») шиғри йыйынтығына ингән 1933).
1930 йылдарҙа поэма жанрында сығыш яһай, һәм ике революция алдындағы мордва ауылы тормошон һүрәтләгән «Гале» (1935) һәм «Литува» (1938) эпик поэмаларын яҙа. Беренсе поэмаһында ваҡиғалар1905-1907 йылдарҙағы беренсе рус революцияһы ваҡытында бара һәм революцион ваҡиғаларҙың мордва халҡының тормошона йоғонтоһон күрһәтә, ә икенсе поэманың ваҡиғаһы социаль ғәҙелһеҙлектәргә булған көрәште данлап, Октябрь революцияһынан булған көндәрҙе һүрәтләй. Ул шулай уҡ рус телендә революцион «Последний» поэмаһын яҙа(1934).
1941 йылда Рогожин Чамзин урта мәктәбенә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп ебәрелә һәм 1943 йылға тиклем уҡыу эштәре буйынса директор урынбаҫары булып эшләй. СССР яҙыусылар союзы ағзаһы булып тора. 1943 йылдың яҙында Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 1944 йылдың 24 мартында Дрогобыч өсөн алышта һәләк була, туғандаш ҡәберҙә ерләнә. Малокармалы ауыл китапханаһы һәм музейы Алексей Владимирович Рогожиндың исемен йөрөтә.
# Зуль

Зуль (нем. Suhl) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 39163 кеше йәшәй. Майҙаны — 102,7 км². Диңгеҙ кимәленән 429–978 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98527–98529 һәм автомобиль коды — SHL.
# Дитценроде-Фаттероде

Дитценроде-Фаттероде (нем. Dietzenrode-Vatterode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 140 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,77 км². Диңгеҙ кимәленән 230 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Әхмәтшин

Әхмәтшин — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Әхмәтшин Айрат Әкрәм улы (4 декабрь 1949 йыл) — ҡурсаҡ театры актёры, режиссёр, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Әхмәтшин Борис Ғайса улы (22 ғинуар 1938 йыл) — фольклорсы.
* Әхмәтшин Ғабдулла Ғабдрахман улы (1921—1984) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, драматург.
* Әхмәтшин Ильяс Рәмил улы (4 август 1986 йыл) — Рәсәй саңғысыһы.
* Әхмәтшин Йәғәфәр Әхмәт улы (1924—1945) —Советтар Союзы Геройы (1945).
* Әхмәтшин Ҡәйүм Хәбибрахман улы (1909—1943) — Советтар Союзы Геройы (1944).
* Әхмәтшин Рәлиф Фәйзел улы (24 ғинуар 1963) — рәссам.
* Әхмәтшин Сабир Әхмәтша улы (1907—1943) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры.
* Әхмәтшин Сиражетдин Ғизетдин улы (1908—1943) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры.
# Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы

Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы (15 ғинуар 1925 йыл — 1 октябрь 2011 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1990 йылдарҙа Миәкә районы «Башҡортостан» колхозының тракторсыһы, трактор бригадаһының бригадир ярҙамсыһы. СССР-ҙың һигеҙенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1970—1974). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы
## Биографияһы

Шифа Ғарифулла улы Рәжәпов 1925 йылдың 15 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы) Сатай ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле..
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1940 йылда Миәкә районының «Юлдаш» колхозында башлай. 1941 йылдың июленән Елдәр МТС-ында комбайнер булып эшләй башлай.
1943 йылдың февралендә Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Үҙәк һәм Ленинград фронттарында һуғыша, совет ғәскәрҙәре Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда ҡатнаша.
1944 йылдан, сәләмәтлеге торошо буйынса демобилизацияланғандан һуң, Елдәр МТС-ында, 1958 йылдан — «Правда» колхозында, 1962 йылдан «Дим» колхозында, 1965 йылдан — Миәкә районының «Башҡортостан» колхозында тракторсы булып эшләй.
Тракторсы булып эшләгәндә, Ш. Ғ. Рәжәпов үҙ һөнәрен һәм ауыл хужалығы культураларын эшкәртеү агротехникаһын бөтә камиллығы менән үҙләштерә. Үҙенә беркелелгән техникаға һаҡсыл һәм намыҫлы мөнәсәбәте арҡаһында, 1958 йылдан алып алмашһыҙ бер үк ДТ-54 тракторында эшләй. Шуға ҡарамаҫтан, тик 1964 йылда ғына, тракторҙы эксплуатациялау һәм ремонтлауҙа, яғыулыҡ-майлау материалдарын тотоноуҙа 247 һум экономия яһай. Тупраҡ эшкәртеү, сәсеү, сәсеүлектәрҙе тәрбиәләү буйынса бөтә төр трактор эштәрен сифатлы башҡарып, Ш. Ғ. Рәжәпов йыл һайын иген культураларынан юғары уңыш алыуға өлгәшә. 1962 йылда 198 гектар майҙанда гектарынан 19,2 центнер яҙғы бойҙай уңышы үҫтереүгә өлгәшә. 1963 йылда 207 гектар майҙанда гектарынан 18,5 центнер бойҙай уңышы ала. 1964 йылда 150 гектар майҙанда бойҙайҙың уртаса уңышын гектарынан 17,9 центнерға еткереүгә өлгәшә. 1965 йылда 156 гектар майҙанда ужым арышын гектарынан 18,7-шәр центнер йыйып ала. Һуңғы 4 йыл эсендә ДТ-54 тракторында уртаса эшләнеш йомшаҡ һөрөлгән ергә әйләндергәндә, планда ҡаралған 700 гектар урынына 1 230 гектар тәшкил итә.
Бойҙай, арыш, ҡарабойҙай, башҡа иген һәм мал аҙығы культураларын етештереүҙә һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкән уңыштары һәм техниканы юғары етештереүсәнлекле ҡулланғаны өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге указы менән Рәжәпов Шифа Ғарифулла улына Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1985 йылда хаҡлы ялға киткәнсе «Башҡортостан» колхозының трактор бригадаһы бригадиры ярҙамсыһы булып эшләй.
Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы Миәкә районының Йәнәби-Урсай ауылында йәшәй. 2011 йылдың 1 октябрендә вафат була.

# Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (1966)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* миҙалдар.
# Небольсин Павел Иванович

Небольсин Павел Иванович (1817, Түбәнге Новгород губернаһы — 18 август 1893, Вильнюс) — рус этнографы, тарихсы һәм иҡтисадсы.

# Небольсин Павел Иванович
## Биографияһы

Павел Иванович Небольсин 1817 йылда Түбәнге Новгород губернаһында тыуа. Дворян нәҫеленән. 1838 йылда Санкт-Петербург университетының юридик факультетын тамамлай. Хөкүмәт Сенатының V (енәйәт эштәрен тикшереү) департаментында 1-се бүлек, 1841 йылдан 7-се бүлек секретарының кесе ярҙамсыһы булып эшләй.
1846 йылда Алтай крайында алтын табыу сәнәғәте буйынса шөғөлләнә. Бер үк ваҡытта Себер казактары тарихын өйрәнә, Себер алтын приискылары тураһында очерктар яҙа. 1848 йылда Рус география йәмғиәтенә ағза итеп һайлана. 1850—1851 йылдарҙа Рус география йәмғиәтенең ҡушыуы буйынса Рәсәй менән Урта Азияның сауҙа-сәнәғәт бәйләнештәре мәсьәләләрен өйрәнеү маҡсатында Каспий алды өлкәләренә, Бүкәй урҙаһына сәйәхәт ҡыла.

# Небольсин Павел Иванович
## Башҡорттар тураһында

Павел Иванович Небольсин Ырымбур губернаһына сәйәхәте ваҡытында башҡорттарҙың этнографияһына бәйле мәғлүмәттәр туплай. Шуның һөҙөмтәһе булараҡ, уның тарафынан «Заметки о башкирах» («Башҡорттар тураһында яҙмалар») тигән мәҡәлә яҙыла. Ул «Отечественные записки» (1850, 11-се һан) журналында баҫылып сыға. Мәҡәләлә автор башҡорт кантондарындағы йорттар һанын, башҡорт халҡы иҫәбен килтерә. Ултыраҡ һәм күсмә тормош алып барған башҡорттарҙың торлағын, кейемен, солоҡ яһау ысулдарын һүрәтләй.
П. И. Небольсин хеҙмәте хәҙер ҙә ғилми йәһәттән ҡиммәтле. Фәнни сығанаҡ булараҡ, уға башҡорт этнографтары, тарихсылары йыш мөрәжәғәт итә.

# Небольсин Павел Иванович
## Әҫәрҙәре

Башҡорттар тураһында мәҡәләләре
* Заметки о башкирах //Отечественные записки. 1850. Т.73. Отд.8;
* Отчет о путешествии в Оренбургский и Астраханский край //Вестник Русского георгафического общества. 1852. Кн.1. Ч.4. Отд.5.
Мәҡәләләре
* О русских солдатах и других военных чинах до Петра Великого.//Современник: журнал — 1849. — Т. XIII, № 2. — С.123—154;
* Краткие заметки о Байкале, Ангаре и Енисее //Отечественные записки: журнал. — 1850. — Т. LXVIII,№ 2, — С.220—228;
* Краткий очерк развития торгового пароходства: журнал/Изд. — Т.I, № 1. — С.43—85;
# Арыҫлан ауыл Советы (Ҡыйғы районы)

Арыҫлан ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Арыҫлан ауылы.

# Арыҫлан ауыл Советы (Ҡыйғы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Туғыҙлы ауыл Советы менән берләштерелгән.
# Варга-Шор

Варга-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харбей йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Варга-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033749
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303374
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нуриманов Баһауетдин Йәләлетдин улы

Нуриманов Баһауетдин Йәләлетдин улы (2 май 1893 йыл — 11 август 1918 йыл) — Башҡортостандағы инҡилаб хәрәкәте етәкселәренең береһе, Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашыусы.

# Нуриманов Баһауетдин Йәләлетдин улы
## Биографияһы

Баһауетдин Йәләлетдин улы Нуриманов 1893 йылдың 2 майында Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Нуриман районы) Яңы Күл ауылында тыуған.
Башланғыс белемде ауыл мәҙрәсәһендә ала, ғаиләләре Силәбегә күсеп килгәс, уҡыуын ҡаланың рус телле башланғыс мәктәбендә дауам итә. 1917 йылда РСДРП(б) партияһына инә һәм Өфө эшселәр һәм һалдаттар Советы ағзаһы булып китә. Һуңынан Баһауетдин Нуримановты РСДРП(б)-ның Өфө комитеты Татар-башҡорт бюроһына рәйес итеп һайлай. Уның инициативаһы менән «Алға!» («Вперед!») тигән большевистик газета сыға башлай Баһауетдин Йәләлетдин улы 1917 йылдың октябрендә Өфөлә үткән Урал башҡорттары һәм татарҙары съезының төп ойоштороусыһы була.
Октябрь инҡилабынан һуң, Нуриманов атаман Александр Ильич Дутовтың казак ғәскәрҙәре менән көрәшкән Өфө губернаһында ойошторолған хәрбиләштерелгән отряд сафына инә.
1918 йылдың февралендә аҡтарҙан азат ителгән Ырымбурҙа — мосолмандарҙың хәрби-революцион комитетын, ә аҙаҡ губернаның мосолман комиссариатын булдыра. Башҡорттарҙан делегат итеп Баһауетдин Нуриманов ебәрелә. Күп тә үтмәй, ул ошо комитеттың һәм Башҡортостанда ғәҙәттән тыш эштәр буйынса комиссар булып китә.
1918 йылдың көҙөндә, ҡыҙылдарҙың Ырымбурҙан сигенгәненән һуң, Нуриманов, аҡтарҙың тылында эшләү өсөн, Орскиҙа ҡала, әммә тиҙ арала ҡулға алына. Ырымбур ҡалаһында Башҡорт хәрби советы большевиктар менән хеҙмәттәшлек иткәне өсөн, ситтән тороп, уны атыу тураһындағы ҡарарын сығара.

# Нуриманов Баһауетдин Йәләлетдин улы
## Хәтер

* Башҡортостанда Нуриман районы һәм ҡала-ауылдарҙа урамдар уның исемен йөрөтә.
* Өфөлә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Сож

Сож (рус. Сож, бел. Сож, укр. Сож) — Европалағы йылға. Өс дәүләт биләмәһенән — Рәсәй Федерацияһы, Беларусь һәм Украина аша аға йәки сигенән үтә. Оҙонлоғо — 648 километр.