yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Арғынбай йырыны (Туҡ ҡушылдығы)

Арғынбай йырыны — Ырымбур өлкәһе Красногвардейский районындағы йырындағы йәйгеһен ҡорой торған йылға.
Йылға Юлтый ауылы янында, ауылдан көнбайыштараҡ, һул яҡтан Туҡҡа ҡушыла (Туҡтың ағышында 166-се км). Йылға оҙонлоғо — 10 км, һыу йыйыу бассейны — 27,7 км². Йырын тамағынан бер аҙ үрҙәрәк уның аша тимер-бетондан автомобилдәр өсөн күпер һалынған. Арғынбай — антропоним. Йырындың атамаһы кеше исеменә бәйле.
Юлтый ауылында күренекле башҡорт яҙыусыһы Дауыт Юлтый (1893—1938) тыуған.

# Арғынбай йырыны (Туҡ ҡушылдығы)
## Дәүләт һыу бассейны реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры буйынса йылға Түбәнге Волга бассейны округына, Сорочинск гидроузелынан Елшән һыу үлсәү посына тиклем Һамар (Волга ҡушылдығы) һыу хужалығы участкаһына ҡарай. Бәләкәй һыу бассейны — юҡ. Йылға бассейны йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысынан алып Каспийға тиклем Волга йылғаһы.. Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһын һыу хужалығы буйынса районлаштырыу геоинформацион системаһы мәғлүмәттәре буйынса: — Дәүләт һыу реестрында һыу объекты коды — 11010001012112100006983
— Гидрологик өйрәнеү буйынса коды (ГӨ) — 112100698
— Бассейн коды — 11.01.00.010 ГӨ буйынса том һаны — 12
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылышы — 1
# Юрий Кох

Юрий Кох (үр.-луж. Jurij Koch, 15 сентябрь 1936 йыл, Хорка, Лужица, Германия) — лужи яҙыусыһы, журналист, драматург һәм тәржемәсе, үрге лужи, түбәнге лужи һәм немец телендә яҙа. Яҡуп Чишинский исемендәге премия лауреаты.

# Юрий Кох
## Биографияһы

Эшсе ғаиләһендә тыуа. Урта белемде Кроствица, Баутцен һәм Котбуста алғандан һуң 1956 йылдан 1960 йылға тиклем Лейпцигта Карл Маркс исемендәге университеттың журналистика факультетында уҡый. 1961 йылдан 1966 йылға тиклем Лейпциг университетының театр сәнғәте факультетында аспирант була. Радиола мөхәррир һәм журналист булып эшләй. 1976 йылдан штаттан тыш журналист.
Тәржемәләр менән шөғөлләнә. Антон Чеховтың әҫәрҙәрен һәм Борис Полевойҙың «Наш Ленин» («Беҙҙең Ленин») китабын үрге лужи теленә тәржемә итә.
1974 йылда Якуб Чишинский исемендәге премияға лайыҡ була.

# Юрий Кох
## Әҫәрҙәре

* «Nadrožny koncert», 1965
* «Židowna Hana», 1963
* «Žydowka Ana», тәржемә, 1966
* «Mjez sydom mostami», 1968
* «Pućowanje k ranju», 1969
* «Lěto pjećaštyrceći», 1970
* «Poslednje pruwowanje», 1972
* «Die letzte Prüfung», 1972
* «Poslední zkouška», 1974
* «Róžamarja, abo Rozžohnowanje we nas», тәржемә, 1975
* «Rosamarja», 1975
* «Rozamarja abo Rozźognowanje we nas», роман, 1976
* «Wotydźenja doma», 1976
* «Wosamoćeny Nepomuk», повесть, 1976
* «Der einsame Nepomuk», повесть, 1980
* «Wšedny źeń na jsy», 1980
* «Landung der Träume», повесть, 1982
* «Nawrót sonow», 1983
* «Pintlašk a złote jehnjo», 1983
* «Pintlaschk und das goldene Schaf», 1983
* «Rědne źowćo», bajka, 1984
* «Wišnina», nowela, 1984
* «Wjesołe zwěrjatka», чех теленән тәржемә, 1984
* «Rjana holčka», 1984
* «Piękna dziewczyna: bajka serbołużycka», 1984
* «Bagola: powědančko wo dźiwim hońtwjerju», 1985
* «Jagaŕ Bagola», түбәнге лужи теленән тәржемә, 1985
* «Doma swět: antologija młodeje prozy», 1985
* «Jan und die größte Ohrfeige der Welt», 1986
* «Dwanasćo bratšow: serbska bajka», 1986
* «Dwanaće bratrow», 1986
* «Die zwölf Brüder», 1986
* «Gaž wišnje kwitu», новелла, түбәнге лужи теленә тәржемә, 1987
* «Der Kirschbaum», nowela, 1987
* «Měrćinowy miksmaks z myšacym motorom», 1988
* «Augenoperationen», 1988
* «Das schöne Mädchen», 1988
* «Rosinen im Kopf», 1988
* «Pasitas de uva en la cabeza: una historia increíble pero cierta», 1988
* «Dwunastu braci: bajka serbołużycka», 1988
* «Bagola: die Geschichte eines Wilddiebs», 1988
* «Návrat snov», 1988
* «Sestup z hor snů», 1988
* «Wšitko, štož ja widźu», 1989
* «Die rasende Luftratte oder wie der Mäusemotor erfunden wurde», 1989
* «Golo a Logo abo Mazuch w Podgoli», 1990
* «W pěsku steji nowa wjeska», 1991
* «Das Sanddorf», 1991
* «Ha lećała je módra wróna», репортаж, 1991
* «Wšitko, štož ja widźu», 1992
* «Jubel und Schmerz der Mandelkrähe», 1992
* "Kokot Jurko z čerwjenym pjerom, 1993
* «Daj me, Jurko, jadnu stucku», 1994
* «Štó da kradnje złote zuby?», 1996
* «Golo und Logo», 1998
* «Koče slěbro», powieść 2000
* «Jakub und das Katzensilber», 2001
* «Złoty palc», komedia, 2006
# Емельян Пугачёвтың йорт-музейы

Емельян Пугачёвтың йорт-музейы — Уральск ҡалаһында Емельян Пугачёв иҫтәлегенә арналған музей. ХVIII быуат яйыҡ казагы Петр Кузнецовтың —«Яйыҡ императрицаһы» Устинья Кузнецованың атаһының курене 1991 йылдан Көнбайыш-Ҡаҙағстан өлкә тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейының филиалы булараҡ эшләй.

# Емельян Пугачёвтың йорт-музейы
## Музей һәм бина тарихы

Йорт XVIII быуат уртаһында урта хәлле казак Петр Михайлович Кузнецов тарафынан төҙөлә.
XIX быуатта йорт тарихы бөйөк рус яҙыусылары һәм ҡаҙаҡ тикшеренеүселәре исеме менән бәйле була, улар Уральскҡа иҫтәлекле курендәргә бара, оло кешеләр менән осраша, үҙҙәренең эштәре өсөн материал туплай. Улар араһында А.С. Пушкин (1833), В. И. Даль (1833), В. гГ Короленко (1900) һәм башҡалар була.
1967 йылға тиклем был бинала китапхана урынлаша. 1991 йылда , Көнбайыш-Ҡаҙағстан өлкә тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы филиалы булараҡ нигеҙ һалына. Йортҡа бында Е.И. Пугачевтың 1774 йылда булыуы тураһында мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
2004 йылда музей бинаһы — республика әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы — тулыһынса реставрациялана. Астананан Тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары ғилми-тикшеренеү институтынан белгестәр, реставраторҙар, рәссамдар эшкә йәлеп ителә. Реставрациялау ваҡытында йорттоң аҫҡы өлөшө ҡыҙыл кирбестән һалына, бүрәнә стеналарын сереүҙән һаҡлаусы махсус иретмә менән буяйҙар, яңы күтәрмә эшләйҙәр, ә бина үҙе семәрле метал менән кәртәләп алына.
Реставрациянан һуң музейҙың экспозиция майҙаны киңәйә: курень территорияһында казактар ихатаһы булдырыла, унда ат аҙбары, ҡоҙоҡ, мөгәрәп, йәйге аш-һыу бүлмәһе, һәм казак тормошонан башҡа атрибуттар менән йыһазландырыла.
Музейҙа йыл һайын яҙ көнө «Һабан турғайҙары» фольклор-музыкаль байрамы уҙғарыла.

# Емельян Пугачёвтың йорт-музейы
## Йорт-музей экспозицияһы

Музей экспозицияһында Емельян Пугачевҡа, уны уратып алған кешеләргә һәм 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышын баҫтырыусыларына ҡараған ысын шәхси әйберҙәре — ҡоралдар, байраҡтар, Екатерина II ҡиммәтле бүләктәре, көнкүреш әйберҙәре бар. Улар араһында XVIII быуат тәхете, Таш заводының пушкаһы, Пугачев ихтилалын баҫтырыуҙа ҡыйыулыҡ күрһәткән француз генералы Ансен де Жебароға Екатерина II бүләк иткән исемле шпага, Пугачевты Мәскәүгә оҙатып барған атаман Бородинға батшабикәнең бүләк иткән алтын менән тегелгән күн бирсәткәләре, шулай уҡ Пугачевты Мәскәүгә оҙатып алып барған тимер ситлектең күсермәһе (оригиналы Дәүләт тарих музейында) бар.
* Е. И. Пугачев йорто-музейының экспозиция фрагменты, 2015 й.
* Е. И. Пугачев йорто-музейының экспозиция фрагменты, 2015 й.
* Экспозиция фрагменты. Е. Пугачёватың ситлеге макеты, 2005 й.Экспозиция фрагменты. Е. Пугачёватың ситлеге макеты, 2005 й.
* Е. И. Пугачев йорто-музейының экспозиция фрагменты, 2015 й.
* Е. И. Пугачев йорто-музейының экспозиция фрагменты, 2015 й.
* Е. И. Пугачев йорто-музейының экспозиция фрагменты, 2015 й.
# Оло Лих

Оло Лих — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагран йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Оло Лих
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200009985
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200998
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡамыш (Иҫәт ҡушылдығы)

Ҡамыш — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе, Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының һул ярына тамағынан 464 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Ҡамыш (Иҫәт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Тинес йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500612111200002898
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200289
* Бассейн коды — 14.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лянис-Игл

Лянис-Игл — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сугмутен-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 350 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лянис-Игл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047444
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204744
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дорнбург (Заале)

Дорнбург (Заале) (нем. Dornburg/Saale) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 909 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,4 км². Диңгеҙ кимәленән 235 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7778 һәм автомобиль коды — SHK.
# Красильников Артём Олегович

Артём Олегович Красильников (укр. Артем Олегович Красильников; 6 апрель 1991 йыл) — Украина футболсыһы. Йәйге Паралимпия уйындары (2016) чемпионы.
# Самыш (Чульч ҡушылдығы)

Самыш — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чульча йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Самыш (Чульч ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100213
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әҙәбиәт ғилеме

Әҙәбиәт ғилеме — фән, нәфис әҙәбиәтте кешелек мәҙәниәте күренеше булараҡ өйрәнеүсе фән. Төп тармаҡтары: әҙәбиәт теорияһы, әҙәбиәт тарихы. Ҡайһы бер ғалимдар шулай уҡ әҙәбиәт ғилеменең төп тармағына фольклористиканы ла индерә. Әҙәбиәт ғилемендә бик күп йүнәлештәр бар, шул иҫәптән — психоаналитика һәм психиатрия йүнәлештәре. Ярҙамсы дисциплина булып библиография, текстология, палеография тора. Шулай уҡ ваҡытта әҙәбиәт ғилемен һәм әҙәби тәнҡитте айырып ҡарарға кәрәк.
"Әҙәбиәт ғилеме"нең рус телендәге термины «литературоведение» нем. Literaturwissenschaft һүҙенең калькаһы. Немец терминын герман телдәре белгесе Эрнст Эльстер der Prinzipien Literaturwissenschaft (1897) тигән китабында индергән. Рус телендәге «әҙәбиәтте өйрәнеү» һүҙе 1920-се йылдар башында күренә башлай, 1924—1925 йылдарҙа ул киң ҡулланылыш таба.
# Тюш (Ирена ҡушылдығы)

Тюш — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының уң ярына тамағынан 197 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Тюш (Ирена ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101319
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йоҡйылға (Ишембай районы)

Йоҡйылға- тәбиғи ыҙан, сик билдәһе (урочище), яҙғы осорҙа аҡҡан йылға. Ишембай менән Белорет райондары сигендә һуҙылып киткән Арҡа-Йорт һыртының төньяғында урынлашҡан.
# 1832 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1832 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1832 MDCCCXXXII |
| Юлиан стилендә | 1831—1832 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2584—2585 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7340—7341 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5592—5593 ה'תקצ"ב — ה'תקצ"ג |
| Мосолман календары | 1247—1248 |
| Боронғо әрмән календары | 1281 ԹՎ ՌՄՁԱ |
| Ҡытай календары | 4528—4529 辛卯—壬辰 белый заяц — чёрный дракон |
| Эфиопа календары | 1824—1825 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1888—1889 |
| - Шака самват | 1754—1755 |
| - Кали-юга | 4933—4934 |
| Иран календары | 1210—1211 |
1832 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Жилая Рельня

Жилая Рельня — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 485 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Жилая Рельня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008252
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000825
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Али Карнай

Али Карнай (төп исеме — Имамғәли Мөхәммәтдин улы Зөлҡәрнәев; 6 ғинуар 1904 йыл — 16 июнь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1935—1941 йылдарҙа «Башгосиздат» мөхәррире, 1941—1943 йылдарҙа 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының «Ҡыҙыл атлылар» гәзите мөхәррире.

# Али Карнай
## Биографияһы

1904 йылдың 19 ғинуарында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең боронғо башҡорт ауылы Оло Шаҙыла тыуған. Милләте — башҡорт.
Тәүҙә үҙҙәренең ауыл мәктәбендә, шунан Бөрө ҡалаһында педагогик курста уҡый.
1924 йылда Бөрө педагогия техникумының икенсе курсын тамамлағас, Мәскәүгә юғары уҡыу йортона уҡырға инергә әҙерлек курсына ебәрәләр. 1924—27 йылдарҙа Мәскәүҙә, Ленинградта Центрсоюздың юғары курстарында уҡый. 1932 йылда «Далалағы уттар» повесын яҙа. Шул йылдарҙа Хәйбулла районының Маҡан совхозында эшләй. 1932—35 йылдарҙа Ишембайҙа «Башҡортостан вышкаһы» гәзитендә эшләй. 1940 йылда «Беҙ ҡайтырбыҙ» повесы айырым китап булып баҫылып сыға.
Бөйөк Ватан һуғышында «Башҡорт атлылары» гәзитенең яуаплы мөхәрирре була. 1943 йылдың 16 июнендә һәләк була.
1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Али Карнай
## Китаптары

* Һайланма әçәрҙәр. F. Хөсәйенов инеш мәкәләhе. — Өфө, 1956;
* Фонтан. — Уфа, 1935:
* Мы вернёмся. Вступ. ст. С. Сафуанова. — Уфа, 1968.

# Али Карнай
## Китаптары
### Әҫәрҙәре

* Беҙ ҡайтырбыҙ
* Урманда

# Али Карнай
## Хәтер

Оло Шаҙы ауылында Али Карнайҙың музейы бар. Уның исеме менән урам аталған.
# Баһауетдин Нәҡшбәнд

Баһауетдин Мөхәммәт ибн Борһанетдин Мөхәммәт әл-Бохари (фарс. بهاءالدین نقش‌بند; йәки Баһауетдин Балогардон, март 1318(1318), Бохаранан йыраҡ түгел Ҡәсри-Һиндуван (хәҙерге Ҡаған районы), Үзбәкстан — март 1389, шунда уҡ) — фарсы дин әһеле, шулай уҡ суфый уҡытыусы булараҡ та билдәле, мөһим урын тотҡан Нәҡшбәндиә суфый тәриҡәтенә нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнә (ғәмәлдә ул тәриҡәттең етенсе шәйехе булып тора).

# Баһауетдин Нәҡшбәнд
## Биографияһы

Баһауетдин Бохаранан йыраҡ түгел Ҡәсри-Һиндуван ауылында һөнәрсе ғаиләһендә тыуған. Ғүмеренең күп өлөшөн ул Бохарала йәки уның эргәһендә уҙғарған.
Суфыйлыҡ менән ҡыҙыҡһыныу олатаһынан күскән. Бала сағында Нәҡшбәнд шәйех Мөхәммәт Баба Сәммәси тарафынан (ваф. 740/1339) рухи уллыҡҡа алына, һәм ул артабан белем биреүҙе уҡыусыһы Әмир Гүләлгә тапшыра. Артабан Баһауетдин бүтән билдәле шәйехтәрҙән дә белем ала.

# Баһауетдин Нәҡшбәнд
## Биографияһы
### Ҡушаматтары

Нәҡшбәнд ҡушаматы — тажиксанан "нағыш туҡыусы " тигәнде аңлата. Баһауетдин Нәҡшбәнд, Хужаи Бузурғ һәм Шаһи Нәҡшбәнд булараҡ танылған.

# Баһауетдин Нәҡшбәнд
## Биографияһы
### Вафаты

Хәнәфи мәҙһәб тарафдары Баһауетдин Нәҡшбәнд 1389 йылдың мартында вафат була һәм тыуған ауылында ерләнә.
Үлгәндән һуң Нәҡшбәнд әүлиә, шулай уҡ Бохараның ҡурсалаусыһы тип таныла. Уның ҡәбере өҫтөндә 1544 йылда мазар төҙөлә, ул Урта Азия мосолмандарының хаж ҡылыу урыны булып китә.
# Махня

Махня — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/402 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 211 км.

# Махня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031017
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203101
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Терновочка

Терновочка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ташла йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Терновочка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500612107000016942
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001694
* Бассейн коды — 05.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гергын-озень

Гергын-озень — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Акпе-озень йылғаһының уң ярына тамағынан 7,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Гергын-озень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001549
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300154
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кормужиханка (йылға)

Кормужиханка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Урта Речка йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кормужиханка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301939
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Посио (Финляндия)

Посио (фин.Posio) — Финляндияның Лапландия провинцияһындағы община

# Посио (Финляндия)
## Географияһы

Майҙаны 3545 км². Община Куусамонан 59 км, Рованиеминан 132 км, Оулунан 220 км, һәм Хельсинкинан 863 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Посио территорияһының яҡынса 14 процентын күлдәр биләй.

# Посио (Финляндия)
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Төп эш биреүселәр булып Посиола ҙур Pentik керамика һәм ауыл хужалығы продукцияһы етештереүсе булараҡ община үҙе тора ( башлыса һөт). Иҡтисадтың мөһим өлөшө булып шулай уҡ туризм тора. Общинаның төньяҡ-көнсығыш өлөшө аша E63 Европа маршруты үтә.
Община 1926 йылда Куусамо төньяҡ райондарынан уны айырыу юлы менән барлыҡҡа килгән. Общинаның иҫтәлекле урындары араһында Короуома каньонын билдәләп китергә мөмкин (оҙонлоғо яҡынса 30 км.), уның биләмәһе ҡурсаулыҡ булып тора. Шулай уҡ Халыҡ-ара ҡәһүә сынаяҡтары музейы ҡыҙыҡлы, унда 80-дән ашыу илдән 2000 ашыу экспонат бар. Община территорияһында Рийситунтури милли паркы урынлашҡан, ул 77 км² майҙанды биләй, шулай уҡ Сюете милли паркының бер өлөшө бар.

# Посио (Финляндия)
## Халҡы

2012 йылғы мәғлүмәттәре буйынса халҡы — 3812 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы 1,25 кеше/км². Община халҡының 99,5 % өсөн туған теле-фин теле, 0,1 % — швед теле һәм 0,4 % — башҡа телдәр. 15 йәшкә тиклем кеше 12,5 % тәшкил итә; 65 йәштән өлкән кешеләр өлөшө — 24,3 %.
Халыҡ һаны динамикаһы :
| 1970 | 1975 | 1980 | 1985 | 1990 | 1995 | 1998 | 2000 | 2002 | 2004 | 2006 | 2008 | 2010 | 2011 |
| 6317 | 6118 | 5950 | 5906 | 5478 | 5260 | 4938 | 4602 | 4458 | 4319 | 4200 | 4020-һе | 3911 | 3858 |

# Посио (Финляндия)
## Галереяһы

* Короуоманың боҙ диуары
* Короуома каньоны
* Рийстунтуриның милли паркы
* Юлды аша сығыусы болан көтөүе

# Посио (Финляндия)
## Туғандаш ҡалалар

* Оленегорск
# Хори-элк

Хори-элк — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аксай (Беной-ясси) йылғаһының һул ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Хори-элк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000212109300000123
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300012
* Бассейн коды — 07.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3