yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лагодехи (милли ҡурсаулыҡ)

Лагодехи — Грузияла, Кахетия биләмәһендәге ике һаҡланыусы тәбиғәт зонаһы: милли ҡурсаулыҡ (груз. ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი) һәм заказниктың (груз. ლაგოდეხის აღკვეთილი) исеме. Улар 2003 йылда бүленә һәм территорияға кешеләрҙең инә алыу мөмкинлеге менән булған айырмалыҡҡа бәйле. Быға тиклем Лагодехи 1912 йылда Император рус геогарфик йәмғиәте тарафынан ойошторолған берҙәм ҡурсаулыҡ була, шулай итеп, Грузия биләмәһендә берҙән-бер һаҡланыусы тәбиғәт зонаһы булып тора.

# Лагодехи (милли ҡурсаулыҡ)
## Урынлашыуы һәм географияһы

Һаҡланыусы тәбиғәт территориялары төньяҡ-көнсығыш Грузияла, Кавказдың көньяҡ битләүҙәрендә урынлашҡан. Улар Әзербайжан һәм Дағстан менән сиктәш. Милли ҡурсаулыҡтың майҙаны 19 749 гектар, ә заказниктыҡы 4702 гектар тәшкил итә. Бейеклектәр айырмаһы диңгеҙ кимәленән 590 м алып 3500 м тиклем тәшкил итә, тау битләүҙәре бер нисә тарлауыҡты киҫеп үтә. Һаҡланыусы тәбиғәт территорияһы буйлап ағыусы эре йылғаларҙан Ниносхеви, Шромисхеви, Лагодехисцкали һәм Мицимисцкали тора; бейеклектә боҙлоҡ күлдәре урынлаша, уларҙың иң ҙуры - 14 метр тәрәнлектәге Хала-Хель, ул Дағстан сигендә урынлашҡан. Ҡурсаулыҡ биләмәһендә көкөрт сығанаҡтары бар.
Милли ҡурсаулыҡ территорияһына инеү тикшеренеү өсөн генә рөхсәт ителә; заказник биләмәһе йәйәүле туризм өсөн йыһазландырылған, уның биш маршруты: Рочо шарлауығына, «Нино тарлауығы» шарлауығына, XI быуат Мачи замогына, Хале-Хель күленә һәм «тәбиғәтте өйрәнеү һуҡмағы» бар. Әзербайжан һәм Грузия менән килешеү йәйәүле туристарға дәүләт сиген ирекле үтеп заказникҡа барыу мөмкинлеге бирә.

# Лагодехи (милли ҡурсаулыҡ)
## Флора һәм фауна

Лагодехиның төп биомдары булып япраҡлы урман һәм тау тундраһы тора. Һаҡланыусы территорияның яҡынса 70%-ы урман менән ҡаплаған; үҫемлектәрҙең төп төрө булып көнсығыш бугы (Fāgus orientālis), ябай граб (Carpinus betulus) һәм сағандың төрлө төрҙәре (Acer) тора. Лагодехи шулай уҡ хайуандар төрлөлөгө менән дә билдәле, ул элек һунар итеү урыны ла булған. Ҡурсаулыҡ көнсығыш кавказ турының (Capra caucasica cylindricornis) төп йәшәү урыны, унда тағы ла ҡыр кәзәһе (Rupicapra rupicapra) һәм аҫыл болан (cervus elaphus) осрай. Йыртҡыс хайуандарҙан ябай һеләүһен (Lynx lynx), бүре (Canis lupus), һоро айыу (Ursus arctos), ә йыртҡыс ҡоштарҙан — һаҡалбай (Gypaetus barbatus), көсөгән (Aquila heliaca), бөркөт (Aquila chrysaetos) һәм дала бөркөт (Aquila nipalensis) тереклек итә. Һаҡланыусы тәбиғәт зонаһында бөтәһе 150 төр ҡош, 53 имеҙеүселәр төрө, 5 төр амфибиялар, 12 төр һөйрәлеүселәр һәм 4 төр балыҡ, 26 төр үҫемлек һәм 40-тан ашыу хайуан төрө Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Лагодехила шулай уҡ янут-полоскун йәшәй (Procyon lotor).
# Мутная (Северная ҡушылдығы)

Мутная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мутная (Северная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000041113
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004111
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡоҙаш (Бөгөлмә районы)

Ҡоҙаш (Ҡодаш) — Татарстан Республикаһының Бөгөлмә районында урынлашҡан ауыл. Ҡоҙаш ауыл биләмәһенә ҡарай, ауыл биләмәһе үҙәге. 2002 йылға ҡарата халыҡ һаны 842 кеше.

# Ҡоҙаш (Бөгөлмә районы)
## Географик урыны

Ауыл Ҡоҙаш йылғаһы буйында, Бөгөлмә ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡоҙаш (Бөгөлмә районы)
## Ауыл тарихы

Ҡоҙаш — 1748 йылдан билдәле ауыл. 12-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Микул улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда 2 мәсет, 2 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Әлмәт районы, 1935 йылдан — Яңы Песмән районы, 1955 йылдан — Лениногорск районы, 1959 йылдан — Бөгөлмә районы составына инә.

# Ҡоҙаш (Бөгөлмә районы)
## Халыҡ һаны

1816 йылда ауылда ир енесле 10 башҡорт; 1834 йылда — 28 башҡорт (Ҡыйҙаш ауылында) һәм 141 типтәр (Ҡоҙаш ауылында); 1859 йылда — 770 ҡаҙна крәҫтиәне һәм башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1889 | 1897 | 1908 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 770 | 823 | 1317 | 1378 | 1666 | 1544 | 1161 | 1043 | 1028 | 920 | 672 | 538 | 842 |

# Ҡоҙаш (Бөгөлмә районы)
## Инфраструктура

Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
# Израиль (мәғәнәләр)

Израиль төшөнсә мәғәнәләре:
* Израиль — хәҙерге Азиялағы дәүләт
* Израиль (Исра'эль) — йәһүд исеме
* Израиль халҡы, Израиль улдары — йәһүд халҡының башҡа исемдәре
* Израиль — Торалағы/Библиялағы/Ҡөрьәндәге Яаков (рус. Иаков) Патриарх башҡа исеме
* Израиль Батшалығы — боронғо йәһүд дәүләте
# Ғөзәйеров Морат Баҡый улы

Ғөзәйеров Морат Баҡый улы (22 октябрь 1950 йыл) — ғалим-инженер-электромеханик, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1973 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1999 йылдан университеттың уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректоры, 2003—2014 йылдарҙа ректоры, бер үк ваҡытта электротехниканың теоретик нигеҙҙәре кафдраһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының 3-сө һәм 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 2003 йылдан «Вестник УГАТУ» журналының баш мөхәррире. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007) һәм атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006) һәм Рәсәй Хөкүмәтенең мәғариф өлкәһендәге премияһы лауреаты (2011).

# Ғөзәйеров Морат Баҡый улы
## Биографияһы

Морат Баҡый улы Ғөзәйеров 1950 йылдың 22 октябрендә Силәбе ҡалаһында тыуған. 1973 йылда «Электр машиналары һәм аппараттары» һөнәре буйынса Өфө авиация институтын тамамлай. Ошо уҡ йылда институтта эшләй башлай, фәнни-педагогик эшмәкәрлектең барлыҡ баҫҡыстарын үтә: инженер, өлкән инженер, кесе ғилми хеҙмәткәр, өлкән ғилми хеҙмәткәр, ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор була.
1988 йылдан 1999 йылға тиклем — Өфө дәүләт авиация техник университетының уҡытыу-методика бүлеге етәксеһе.
1989 йылдан — Рәсәй Мәғариф министрлығының белгестәр әҙерләү сифаты проблемаларын тикшереү үҙәгенең Өфө филиалы директоры.
1999 — 2003 йылдарҙа — Өфө дәүләт авиация техник университетының уҡытыу эштәре буйынса проректоры.
2003 йылдан 2014 йылға тиклем — Өфө дәүләт авиация техник университеты ректоры. 2014 йылдың 1 октябренән — уҡытыусы-профессоры.
Рәсәй Мәғариф министрлығының контролдең тест ысулын индереү буйынса координацион совет ағзаһы.
Өфө дәүләт авиация техник университеты һәм Мәскәү дәүләт ҡорос һәм иретмәләр институты ҡарамағындағы фән докторҙары дәрәжәһен биреү буйынса совет ағзаһы.
Рәсәйҙең Инженер белеме ассоциацияһының төбәк бүлексәһе рәйесе.
Берҙәм республика округы буйынса Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
«Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы ағзаһы.

# Ғөзәйеров Морат Баҡый улы
## Хеҙмәттәре

300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 25 уйлап табыу авторы. "Вестник УГАТУ" ("ӨДАТУ хәбәрҙәре" журналының баш мөхәррире (2003 йылдан алып).
* Инноватика. 2-ое изд.М., 2008 (авторҙаш).
* Математическое моделирование процессов в антропогенно нарушенных почвенных биосистемах. М., 2010 (авторҙаш).
* Информационное и математическое обеспечение в системе поддержки принятия решений при управлении процессом разработки образовательных программ. М., 2011 (авторҙаш).

# Ғөзәйеров Морат Баҡый улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1997)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007)

# Ғөзәйеров Морат Баҡый улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, улы — Фидан, Марсель ҡустыһы бар.
# Сендюга

Сендюга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Номжа йылғаһының һул ярына тамағынан 8,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сендюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016515
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001651
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Обертребра

Обертребра (нем. Obertrebra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 288 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,23 км². Диңгеҙ кимәленән 140 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99510 һәм автомобиль коды — AP.
# Бартенева Екатерина Григорьевна

Бартенева Екатерина Григорьевна (25 май (6 июнь) 1863 йыл — 19 август 1914 йыл) — урыҫ революционеры.

# Бартенева Екатерина Григорьевна
## Биографияһы

Екатерина Григорьевна Бартенева (ҡыҙ фамилияһы Броневская 1843 йылдың 25 майында Санкт-Петербургта офицер һәм ер хужаһы ғаиләһендә тыуған. Дворяндарҙан. Екатерина институтын тамамлай. 1863 йылда гвардия подпоручигы Виктор Иванович Бартеневҡа кейәүгә сыға (1838—1918).Ире менән бергә улар һатып алыу түләүҙәренән баш тарталар, ерҙе крәҫтиәндәргә бирәләр һәм Санкт-Петербургта урынлашалар. 1867 йылда ике улы менән Швейцарияға китәләр һәм Женевала урынлашалар. Унда улар Михаил Бакунин менән яҡынлашалар. 1869 йылда Бартеневтар Бакуниндар менән бәйләнеште өҙәләр һәм Н. И. Утин һәм А. Д. Трусов менән берлектә 1-се Интернационалдың урыҫ бүлеген булдыралар. 1871 йылда Бартенева Парижда йәшәй, Париж Коммунаһында ҡатнаша. П. Л. Лавров менән тығыҙ бәйләнештә була.
1871 йылда Санкт-Петербургка ҡайта һәм әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. «Отечественные записки», «Дело» һәм башҡа баҫмаларҙа баҫтырыла. 1880-се йылдарҙа халыҡсыларға һәм «Народная воля» ойошмаһы ағзаларына яҡын була. 1889 йылда ул Парижда була. Унда ул Бөтә Донъя күргәҙмәһенең Рәсәй бүлегендә эшләй, һуңынан «Артенева» исеме менән Париждағы 2-се Интернационал конгресының секретаре була. 1880-се йылдар аҙағы — 1890-сы йылдар башында, ул Брусневтың социал-демократик төркөмө менән бәйләнештә була, пропаганда эшсәнлеге менән шөғөлләнә.
1890 йыл аҙағында уның өйөндә тентеү үткәрелә, шул ваҡытта ғәйепләү материалдары табыла. Шуға бәйле рәүештә, 1891 йылда, Бартенева «йәмәғәт тәртибе өсөн зарарлы һәм ҡурҡыныс» тип таныла һәм Санкт-Петербургтан ҡыуыла. Ул Псковта полицияның асыҡ күҙәтеүе аҫтында йәшәй, 1898 йылда Санкт-Петербургҡа кире ҡайта. 1905 йылда ул меньшевик булараҡ «Вера Петровна» исеме аҫтында митингтарҙа бер нисә тапҡыр сығыш яһай. 1914 йылдың 19 авгусында (1 сентябрҙә) ярлы ҡатын-кыҙҙар өсөн Елисей дауаханаһында яман шеш ауырыуынан. Уны Новодеревенское зыяратында ерләйҙәр.
# Нарынбай

Нарынбай (рус. Нарынбай) — 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачевтың полковнигы.

# Нарынбай
## Биографияһы

1773 йылда Крәҫтиәндәр һуғышы башланғанға тиклем Нарынбай Яйыҡ казак полкында хәрби хеҙмәттә була. 1770 йылдың башында Орск ҡәлғәһендә хеҙмәт итә. 1773 йылдың көҙөндә ихтилалға ҡушыла. Е. И. Пугачев уны отряды менән Орск ҡәлғәһен яулап алыуға ебәрә. Ихтилалға ҡушылғанға тиклем үк Ҡасим атаман менән һөйләшеүҙәр алып бара, Яйыҡ казактарының башҡорттарҙан һәм татарҙарҙан торған өлөшөндә Пугачевтың манифестарын тарата. Ҡәлғәлә генерал-майор С. К. Станиславский командалыҡ иткән һәм 2 меңгә яҡын кешенән торған хөкүмәт командаһы булғанға күрә, башҡорттарҙы ихталалға ылыҡтырыуға өлгәшә алмай. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ, тип иҫәпләнелә.
Әммә Нарынбай исеменең башҡорттар араһында бик һирәк осрауын иҫәпкә алһаҡ, бер фаразға туҡталырға мөмкин: тарихта Нарынбай Ҡыуатов (1745—1830) исемле мулла булыуы билдәле. Крәҫтиәндәр һуғышы башланған йылда уға 28 йәш була. Ул рус һәм фарсы телдәрен белгән алдынғы ҡарашлы мулла булараҡ таныла. Уның атаһы 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында ҡатнашҡан өсөн аманат итеп алына. Нарынбайҙың улы Мөхәмәтбаҡый (1815—?) — хорунжий, йәғни хәрби хеҙмәткә ҡағылышлы шәхес.
# Оло Кувас

Оло Кувас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бельсу йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Оло Кувас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007733
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200773
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Айса (Ләүйылға ҡушылдығы)

Айса — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ләүйылға йылғаһының уң ярына тамағынан 8,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Айса (Ләүйылға ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022297
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102229
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Клагенфурт дәүләт театры

Клагенфурт дәүләт театры — Австрияның Каринтия административ үҙәгендәге Клагенфурт муниципаль театры. Хәҙерге бинаһы Венаның «Fellner & Helmer» архитектура бюроһы тарафынан проектлана һәм 1910 йылда төҙөлөп бөтә.

# Клагенфурт дәүләт театры
## Тарихы

Клагенфуртта беренсе театр 1605—1620 йылдарҙа аҡһөйәктәр өсөн Ballhaus (Бал залы) булараҡ булдырыла. Залда даими рәүештә күберәген Венециянан Венаға бурғанда юл ыңғайы Клагенфуртта туҡтаған итальян артистары сығыш яһай башлай. XVIII быуат башында тетарға аҡһөйәктәрҙән тыш зыялылар, хәрбиҙәр, дәүләт хеҙмәткәрҙәре һәм бай сауҙагәрҙәр йөрөй. 1811 йылда ағас бина урынына таштан һалына һәм уны хәҙер «Иҫке театр» (Altes Theater) тип атап йөрөтәләр.
Бина Венаның «Fellner & Helmer» архитектура бюроһы тарафынан проектлана һәм 1906, 1907 йылдарҙа Гисен, Яблонец-над-Нисоу ҡалаларында һалынған театрҙарға оҡшаш була Төҙөлөш 1908 йылда башлана һәм 1910 йылда тамамлана. Бина Австирия императоры Франц Иосиф I тыуыуына 60 йыл тулыу уңайынан асыла, шуға күрә «Kaiser Franz Joseph I. Jubiläumstheater» атамаһын ала.
1960 йылдарҙа бина ремонтлана, артабан инде унда 1996—1998 йылдарҙа Гюнтера Домениг проекты буйынса ремонт эшләнә.
Клагенфурт ҡала театры 2003, 2006 һәм 2011 йылдарҙа төрлө номинацияларҙа шағир Иоганна Непомука Nestroy исемендәге театр премияһына лайыҡ була. Ошо театрҙа эшләгән артистар Мартин Кушей, Бернд Лиепольд-Моссер, Михаэль Маертенс, Михаэль Шоттенберг һәм Мартин Зехетгрубер ҙа был премияға лайыҡ була.
# Киюк

Киюк (Оло Киюк) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының һул ярына тамағынан 515 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Киюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028209
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002820
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сталиндың дәүләт музейы

Гориҙағы Иосиф Сталин музейы — Грузиялағы тарих музейы. 1925 йылдан 1953 йылға саҡлы совет хөкүмәте башлығы булған һәм Советтар Союзы менән ғәмәлдә етәкселек иткән Иосиф Виссарионович Сталин тормошона бағышланған. 1937 йылда асылған.

# Сталиндың дәүләт музейы
## Тасуирламаһы

Музей өс бүлектән тора, улар барыһы ла ҡаланың үҙәк районында урынлашҡан. Төп корпус — сталинистик готика стилендә ҙур палаццо, һәм уны урындағы тарих музейы булараҡ төҙөү 1951 йылда башланған, әммә уның Сталин мемориалы булырға тейеш икәне аңлашылып тора.
Экспозицияла, уның кабинеттарынан йыһаздарҙы һәм бүләктәрен индереп, ғәмәлдә Сталиндыҡы йә фаразлау буйынса уныҡы тип иҫәпләнгән әйберҙәр күп. Шулай уҡ иллюстрациялар, картиналар, документтар, фотолар һәм гәзит мәҡәләләре бик күп. Экспозиция Сталиндың үлгәндән һуң эшләнгән битлегенең ун ике күсермәһенең береһен күрһәтеү менән тамамлана.
Баш музей алдында — Сталиндың тыуған һәм тәүге дүрт йыл ғүмерен үткәргән йорто.
Музейҙа Сталиндың шәхси тимер юл салон-вагоны күрһәтелә. Ул вагонды 1941 йылдан файҙаланған, шул иҫәптән Тәһран һәм Ялта конференцияларына шу вагонда барған. Уны музейға 1985 йылда Төньяҡ-Кавказ тимер юлы тапшырған.

# Сталиндың дәүләт музейы
## Иллюстрациялар

* Йорт-музейҙың төп корпусы
* Сталиндың вагоны
* Сталиндың шинеле, итеге һәм фуражкаһы
* Иосиф Сталиндың кабинеты
# Карна (Лебёдка ҡушылдығы)

Карна — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лебёдка йылғаһының уң ярына тамағынан 8,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Карна (Лебёдка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103773
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ф. П. Покровский йорто (Таганрог)

Ф П. Покровский йорто — Комсомол тыҡрығы, 43 адресы буйынса урынлашҡан Таганрог ҡалаһындағы XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән айырым йорт. Покровский йорто өлкә башҡарма комитетының 1976 йылдың 4 февралендәге ҡарары менән төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә индерелгән.

# Ф. П. Покровский йорто (Таганрог)
## Тарихы

1865 йылда Киевтан Таганрог ҡалаһына дини академия уҡытыусыһы Ф.П. Покровский күсеп килә. Килеү менән ирҙәр гимназияһында Аллаһ Ҡануны уҡытыусыһы, шулай уҡ Успение соборының протоиерейы итеп тәғәйенләнә. Тиҙҙән Покровский ҡалала, бигерәк тә уҡыусылар һәм уларҙың ата-әсәләре араһында ҙур популярлыҡ яулай. Покровский һул йүнәлешле китаптар һәм журналдар алдыра. 1870 йылдарҙа ул урынлашҡан йортта революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы гимназистар төйәк таба. Покровскийҙың улы 80-се йылдарҙағы революцион түңәрәктәрҙә ҡатнаша
Ф.П. Покровский уҡытҡан гимназияла А. П. Чехов уҡыған. Урта синыфтарҙа Аллаһ Ҡануны дәрестәрен Покровский башлыса уҡыусылар менән әҙәбиәт, рус тарихы һәм заманса ваҡиғалар тураһында әңгәмәләргә арнай. Чеховтың данлыҡлы Антоша Чехонте псевдонимын Чеховҡа мәктәптә көлкөлө ҡушамат итеп Покровский бирә.
А. П. Чехов Покровскийҙың ҙур симпатияһын яулай, Покровский уны йыш ҡына үҙенә саҡырған һәм шул саҡта үҫмерҙәр өсөн зарарлы тип иҫәпләнгән әҙәбиәт менән тәьмин иткән Покровский Чеховтың атаһы Павел Егоровичтың уны дини фанатизмы өсөн яратып еткермәһә лә йыш ҡунағы булған. Билдәле яҙыусы булып китһә лә, Чехов Покровский менән араларҙы өҙмәй, уның менән хатлаша, уға үҙенең әҫәрҙәрен ебәрә һәм Таганрогҡа килгәндә уға инеп йөрөй.

# Ф. П. Покровский йорто (Таганрог)
## Тасуирламаһы

Бер ҡатлы, кирбес, штукатурланған Ф.П. Покровский йорто үҙеңдең һыҙаттарында боронғо архитектураның тарихилығына эйә. Һулдан инеү урыны ғибәҙәтханаларға һәм боронғо өйҙәргә хас ҙур мискә һымаҡ колонналы күтәрмә менән биҙәлгән. Өҫтән тәҙрәләрҙе геометрик орнаментлы уйымдар биҙәй. Тәҙрә аҫтында шыма тура мөйөшлө нишалар бар. Йөҙлөктәр урынына тәҙрә уйымдары бағаналар менән башҡарылған. Цоколдә бөҙрә таштар менән нишалар бар.
# Преттин

Преттин (нем. Prettin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2031 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,79 км². Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6922 һәм автомобиль коды — WB.
# Харцунген

Харцунген (нем. Harzungen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 207 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,86 км². Диңгеҙ кимәленән 224 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99762 һәм автомобиль коды — NDH.
# Изюм

Изюм (укр. Ізюм) — Украинаның Харьков өлкәһендәге ҡала, Изюм районының административ үҙәге (район составына инмәй).

# Изюм
## Географияһы

Ҡала Северский Донец йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Изюм
## Тарихы

1637 йылда батша Михаил Фёдорович үҙенең грамотаһында Изюм ҡурғаны янында ҡала төҙөргә кәрәклеген яҙа. Торама тураһындағы тәүге һүҙҙәр 1639 йылға ҡарай. Әммә элегерәк телгә алынған «Изюм» исемле ауылдар ҡаланың йәшен арттырыу өсөн тура килмәй, сөнки әлеге ҡала биләмәһе 1681 йылда төҙөлгән ҡәлғәнән барлыҡҡа килгән һәм киңәйеп киткән.

# Изюм
## Этимологияһы

Ҡаланың исеме төрки сығышлы, ҡаҙаҡса «өзен», ҡарасайса äzän «йылға», татарса üzän «үзән» һүҙҙәренән алынған тигән фараздар бар. Шулай уҡ «йөҙөм» һүҙенән килеп сыҡҡан тигән версия ла бар, сөнки ҡала ситендә 17-се быуатта виноград үрсеткәндәр.

# Изюм
## Туғандаш ҡалалар

* Красногорск, Россия
* Жуков, Россия
* Тукумс, Латвия
* Ҡала гербы . 1781