yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Порожняя

Порожняя — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Клепечиха йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Порожняя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000690
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200069
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Суфия (мәсет)

«Суфия́» мәсете, шулай уҡ халыҡ телендә Ҡантүк мәсете тип тә йөрөтөлә. Ул Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районы Ҡантүк ауылында урынлашҡан. Республикабыҙҙың иң матур мәсеттәре иҫәбенә керә.

# Суфия (мәсет)
## Тарихы

Баш архитектор Айвар Саттаровтың әйтеүенсә,мәсет көнсығыш мотивтарға оҡшатып, шулай уҡ башҡорт һәм татар халыҡтарының мәҙәниәте өлгөләре буйынса эшләнгән. Ул ауыл халҡының һооауы буйынса, хәҙерге Ҡазан ҡалаһы трансгаз газпромы ООО-һы генераль директоры Рәфҡәт Кантюковтың бағымсылыҡ ярҙамы аҡсаһына төҙөлгән.]. Исеме, Рәфҡәт Кантюковтың әсәһе Суфия апай иҫтәлеген йөрөтә. Мәсет 2008 йылдың 22 авгусында асыла. Асылыу тантанаһында Башҡортостандың премьер -министры Раил Сарбаев, Тарастандың премьер-министры Рөстәм Миниханов, Рәсәй үҙәк мосолмандар назараты мөфтөйө Тәлғәт Тәжетдин, Башҡортостан Республикаһы мөфтөйө Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин, яҡын райондарҙың имамдары, район хакимиәте вәкилдәре ҡатнашты.

# Суфия (мәсет)
## Үҙенсәлектәре

Ҙурлығы буйынса үтә ҙур булмаған мәсет мәрмәр, алтын, мозаика менән биҙәлгән. Эс яғы Уралдың ике төҫтәге мәрмәре, италия мозаикаһы, чех ғәлсәр шәмдәле һәм ҡәндиле, бик матур, ҡулдан һуғылған балаҫ-келәмдәр менән биҙәлгән. Мәсет янында яһалма һыу ятҡылығы булдырылған.. Тыш яҡтан Ҡойойылға ятҡылығы мәрмәре менән тышланған,цоколь һәм баҫҡыстары урал змеевигы (төҫлө таш) эшләнгән. Эшләнеп бөтөү менән мәсет иҫтәлекле ауылдың, райондың, хатта республиканың иҫтәлекле урынына әүерелә. Мәсетте тарихи тикшеренеүсе Миҙхәт Рәхимҡолов бына нимә ти:
* — «Суфия» Һиндостандағы Таж мәхәл донъя мөғжизәһен хәтерләтә. Айырма тик ҙурлығында ғына. Таж мәхәл шаһтың мәрхүмә һөйөклө ҡатынына бағышланһа, беҙҙең мәсет әсәгә улының мәрхәмәтен һүрәтләндерә. Ауылда Аллаһ йорто бар икән, тимәк халыҡтарҙың күңелендә лә Аллаһ бар.
# Булатов

Булатов — төрки һәм урыҫ фамилияһы. Мәғәнәһе (ғәрәп һәм фарсы телдәрендә) иң шәп ҡо­рос (Дамаск ҡоросо) тигәнде аңлата
* Булатов Анатолий Павлович (1939 т.) — биология фәндәре докторы (1987), профессор, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1994).
* Булатов Ғәзий Ғиҙиәт улы (1919—1994) — публицист, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. БАССР-ҙың атҡаҙанған юрисы (1986).
* Булатов Мөхәмәтйән Ғәлиулла улы (1887—1920) — Беренсе донъя һуғышында (1914—1918) ҡатнашыусы, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Бөрйән-Түңгәүер кантоны идараһы рәйесе (1918—1920).
* Булатов Рөстәм Баян улы, «Тэм» (1980 т.) — вокалист (1997 йылдан) «Lumen» төркөмө йырҙарының авторы.
* Булатов Хоҙат Сәлимйән улы (1906—1982) — Советтар Союзы Геройы (1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
# Оло Пелягинец

Оло Пелягинец — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 314 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Пелягинец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010316
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001031
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Доминикан сиркәүе (Кольмар)

Доминикан сиркәүе (франц. Des Église Dominicains) — француз ҡалаһы Кольмар территорияһындағы дини ҡоролма, уның иҫтәлекле урындарының береһе. Доминикан майҙанында урынлашҡан (франц. Des Place Dominicains).

# Доминикан сиркәүе (Кольмар)
## Тарихы

Доминикан сиркәүен төҙөү 1283 һәм 1295 йылдар араһында башлана
Төҙөлөш эштәре әүҙем фазаһы XIV быуаттың тәүге яртыһына тура килә. 1458 йылда сиркәү янғындан зыян күрә һәм тергеҙеү эштәренә мохтаж була. Яҡынса 1475 йылда Мартин Шонгауэр етәкселегендә доминикансылар миһрабы төҙөлә, ул хәҙер Унтерлинден музейында урынлашҡан. Элек сиркәү доминикансылар монастыры ансамбленең өлөшө булған.
Сиркәүҙең нигеҙе квадрат формалағы неф тәшкил иткән, алты бүлеге бар.
Сиркәүҙе XIV һәм XV быуат витраждары биҙәй, улар Христос тормошонан күренештәрҙе һүрәтләй.
1720 йылда сиркәү барокко стилендәге өҫтәмә элементтар менән биҙәлә. XIX быуат дауамында сиркәү дини маҡсаттар өсөн ҡулланылмаған һәм тик 1898 йылда ғына бина үҙенең баштағы әһәмиәтенә эйә була. 1980 һәм 1990 йылдарҙа сиркәүҙә тергеҙеү эштәре алып барыла.
1973 йылдан Доминикан сиркәүендә Мартин Шонгауэрҙың «Мадонна в беседке из роз» картинаһы бар, ул башта Изге Мартин собор сиркәүендә ҡуйылған булған. Был картина уның һаҡланып ҡалған иң мөһим эштәренең береһе булып һанала.
Ҡаланың Доминикан майҙанында урынлашҡан.
Сиркәү 1 декабрҙән алып 25 майға тиклем ябыла. Ҡалған ваҡыттарҙа ул көн һайын 10:00 сәғәттән алып 13: 00 тиклем, 15:00 сәғәттән алып 18:00 сәғәткә тиклем эшләй.
1992 йылда Доминикан сиркәүе Францияның тарихи ҡомартҡыһы булып таныла.
# 2013 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

2013 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# М. П. Мусоргский исемендәге Әстерхан музыка колледжы

М. П. Мусоргский исемендәге Әстерхан музыка колледжы — Рәсәй Федерацияһы Әстерхан өлкәһендәге музыка колледжы.

# М. П. Мусоргский исемендәге Әстерхан музыка колледжы
## Тарихы

1900 йылдың мартында Рәсәй мәзыка йәмғиәте дирекцияһынан Әстерхан музыка кластарын музыка училищеһына үҙгәртеү рөхсәте менән телеграмма алына. 1900 йылдың 30 апрелендәге тантаналы акт, шулай уҡ июнь айында тормошҡа ашырылған барлыҡ документтар музыка кластары тарихына йомғаҡ яһанылар. Шулай итеп, 1900 йыл — Әстрхан музыка училищеһының тыуған көнө булып китә, ә уның тәүге директоры — А. Л. Горелов

# М. П. Мусоргский исемендәге Әстерхан музыка колледжы
## Конкурстарҙа ҡатнашыу

* Анастасия Трофимова — IV «Замана сәнғәте һәм мәғарифы» халыҡ-ара конкурсы дипломанты

# М. П. Мусоргский исемендәге Әстерхан музыка колледжы
## Һөнәрҙәр

— 05.01.01 «Фортепиано». — 0501.02 «Ҡыллы инструменттар» — 0501.03 «Тынлы музыка ҡоралдары» — 0501.04 «Халыҡ инструменттары» — 0502 «Халыҡ һәм академик йырлау» — 0503 «Хор дирижерлығы». — 0504 «Музыка теорияһы». — 0505.01 «Эстрада музыка сәнғәте». — 0505.02 «Эстрада йыры».
# Оло Шохра

Оло Шохра (Шохра) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межа йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Оло Шохра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015617
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001561
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Жанжикуль

Жанжикуль — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут (Ак-Алаха) йылғаһының һул ярына тамағынан 150 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Жанжикуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004387
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100438
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бикмөхәмәтов

Бикмөхәмәтов — фамилия.
* Бикмөхәмәтов Роберт Ғата улы (1929—1995) — әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, журналист. Филология фәндәре докторы (1983), профессор (1987).
* Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы (1954 т.) — Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе.
# Колузаево

Колузаево — Ростов өлкәһенең Азов районындағы утар.

# Колузаево
## Географияһы

Колузаево Дон йылғаһының уң яҡ ярында, уға Койсуг йылғаһы ҡойған урында , Усть-Койсуг ауылы янында урынлашҡан. Колузаево Ростов өлкәһендәге Елизаветинский ауыл биләмәһенә инә.
Ҡалаға тиклем алыҫлыҡ:
| Ҡала атамаһы | Алыҫлыҡ |
| 1 | Азов | 13,1 км |
| 2 | Дондағы Ростов | 0 км |
| 3 | Батайск | 23,4 км |
| 4 | Аксай | 37,1 км |
| 5 | Новочеркасск | 64,8 км |

# Колузаево
## Географияһы
### Урам

* ул. Береговая,
* ул. Ленина,
* ул. Надежда,
* ул. Степная.

# Колузаево
## Белем

* МОУ Колузаево төп дөйөм белем биреү мәктәбе.

# Колузаево
## Иҫтәлекле урын

* Колузаево утарының көнбайыш ситендә (балыҡ үрсетеү быуалары территорияһында) археологик ҡомартҡы— «Колузаево-1» утырағы тора. «Дельта Дона» тәбиғи һәм тарихи-археологик комплексы . Кесе өлкә советы 301 ҡарарына (18 ноябрь, 1992 йыл) ярашлы ауыл урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ исемлегенә 6100245000 коды аҫтында теркәлгән.
# Мелюкова

Мелюкова — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медянка №3414 йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мелюкова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034150
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103415
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лобастова Светлана Александровна

Лобастова Светлана Александровна (14 сентябрь 1949 йыл) — физик. Техник фәндәре кандидаты (1990). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (2004).

# Лобастова Светлана Александровна
## Биографияһы

Светлана Александровна Лобастова 1949 йылдың 14 сентябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1971 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң [[Архангел] урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1973 йылдан БДУ-ла уҡыта, 1985 йылдан башлап өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1998 йылдан — килешеү нигеҙендәге фәнни тикшеренеүҙәр етәксеһе. Ғәмәли физика кафедраһы мөдире. Доцент (2007). 1990 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.

# Лобастова Светлана Александровна
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге туң ер тоҡомдарының йылылыҡ физикаһы һәм механикаһы, геоэкологик мониторинг проблемаларына арналған. С. А. Лобастова тарафынан арктик һәм субарктик терр ялар өсөн тәбиғи-техник системаларҙа битләүҙәге физик геокриологик процестар тикшерелә һәм классификациялана, криолитозона ерҙәрен һаҡлауҙың, дисперслы нефть системаларын ҡулланыуҙың фәнни нигеҙҙәре эшләнә, нефтле структура булдырыусы «В» универсины сығарыла һәм «Уфанефтехим» берекмәһендә уны етештереү үҙләштерелә. Ер тоҡомдарының термоэрозия йырынын һәм эрозияға ҡаршы ныҡлығын яҡшыртыу, тундра ерҙәрен һаҡлау һәм яңыртыу б са тикшереү ысулдары автоюлдар, үткәргес торбалар һәм башҡаларҙы төҙөүҙә ҡулланыла.
90-ға яҡын фәнни хеҙмәт һәм 7 уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре:
Экологические основы землепользования при освоении и разработке газовых и газоконденсатных месторождений Крайнего Севера. М., 2000 (авторҙаш);
Эколого-экономическое управление охраной окружающей среды. М., 2003 (авторҙаш).

# Лобастова Светлана Александровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (2004).
# Трека

Трека — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының уң ярына тамағынан 357 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Трека
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая йылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010430
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101043
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Трагикомедия

Трагикомедия — драматургияла трагедия менән комедия жанрҙары үҙенсәлектәрен берләштергән драма әҫәре. Ул үҙендә комизм элементтарын да, трагизм элементтарын да органик рәүештә берләштерә. Трагикомедия геройҙарының характерҙары контраст яҡтарға ҡорола. Бик ҡатмарлы ситуацияларҙа, геройҙарының көлкөлө яҡтары менән бергә, уларҙың ҡыҙғаныс хәлдәре лә сағылыш таба. Донъя әҙәбиәтендә Уильям Шекспирҙың «Ҡышҡы әкиәт», Мольерҙың «Мизантроп», Ибсендың «Ҡырағай өйрәк», Антон Павлович Чеховтың «Сейә баҡсаһы» сәхнә әҫәрҙәре трагикомедия жанрының иң һәйбәт үрнәктәре иҫәпләнә. Башҡорт драматургияһында трагикомедияға Ибраһим Абдуллиндың «Күңелдәргә пәрҙә ҡормағыҙ», Назар Нәжмиҙең «Ҡыңғыраулы дуға», Флорид Бүләковтың «Изге эш», «Һөйәһеңме-һөймәйһеңме?» сәхнә әҫәрҙәре ҡарай.
# Кесе Жилина

Кесе Жилина — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокузовка йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Жилина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006145
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200614
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Бурлук

Кесе Бурлук — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бурлук йылғаһының һул ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Бурлук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — [[Медведица (Дон ҡушылдығы)|Медведицайылғаһы Терса йылғаһы менән ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300312107000008977
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000897
* Бассейн коды — 05.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эпикур

Эпику́р (бор. грек. Ἐπίκουρος; б.э.т. 342/341, Самос — б.э.т. 271/270, Афина) — боронғо грек фәлсәфәһе вәкиле, Афинала эпикуреизмды нигеҙләүсе («Эпикур баҡсаһы»).
Өс йөҙләп хеҙмәтенән ҡайһы бер фрагменттар ғына һаҡланған.

# Эпикур
## Биографияһы

Диоген Лаэртский яҙғанынса, афиналы Эпикур Неокл менән Херестратаның улы, Самос утрауында үҫә һәм 14 (башҡа мәғлүмәт буйынса, 12) йәшенән фәлсәфә менән ҡыҙыҡһына башлай. 18 йәштә Афинаға килә. Пердикка (б.э.т. 323-321 йылдарҙа Македония регенты) Искәндәр Зөлҡәрнәй үлгәндән һуң афиналарҙы Самостан ҡыуа, һәм Эпикур атаһы янына Колофона (Кесе Азияла Иониялағы ҡала), бер аҙ ваҡыт шунда йәшәй һәм үҙе тирәләй уҡыусылар йыя.
32 йәшендә үҙенең философия мәктәбен булдыра, ул башта Митиленала (Лесбос утрауында) һәм Лампсакта (Дарданелл боғаҙы буйында) урынлаша, ә беҙҙең эраға тиклем 306 йылдан — Афинала. Был ҡалала Эпикур уҡыусылары менән бергә үҙе һатып алған баҡсала урынлаша, шунлыҡтан эпикурейҙарҙы «баҡса фәлсәфәселәре» тип йөрөтәләр.

# Эпикур
## Биографияһы
### Хеҙмәттәре

Эпикур хеҙмәттәренең һаны өс йөҙгә етһә лә, һаҡланғандары дуҫтарына яҙған өс хаттан, һикһән афоризмдан һәм хеҙмәттәренән алынған бер нисә өҙөктән тора.
Үҙенең философияһын Эпикур өс өлөшкә бүлә:
* каноника (грек. κανονικὸν),
* физика (грек. φυσικὸν)
* этика (грек. ἠθικόν).
Эпикур үҙенең танып белеү теорияһын «каноника» тип атай, сөнки уларҙың нигеҙендә критерийҙар тураһындағы йәки хәҡиҡәт ҡанундары тураһындағы тәғлимәт ята. Платон һәм Аристотель менән ризалашмаған Эпикур тойоуҙы (грек. αἰσθήσεις) хәҡиҡәттең төп һәм беренсе критерийы тип һанай. Аҡылды Эпикур тойғоларға тулыһынса бойондороҡло тип һанай. Үҙенең тәғлимәтендә Эпикур стремился тормош өсөн ғәмәли ҡулланма бирергә тырыша (этику); быға физика (натурфилософия) хеҙмәт итә, ә физикаға — логика. Эпикур өсөн кеше идеалы булып аҡыл эйәһе (грек. σοφός) тора, ул үҙен йәмғиәттән айыра, сөнки уның аҡылһыҙлыҡ, ғәҙелһеҙлек һ.б. йәһәтенән камиллыҡтан мәңгегә айырылғанлығын аңлай. Социумды һәр ваҡыт тышҡы фактор тип ҡарарға һәм үҙ-үҙең менән гармония һаҡлап, уға тыныс мөнәсәбәттә булырға кәрәк. Был Эпикурҙы стоиктарға һәм скептиктарға яҡынайта. Эпикур «күҙгә салынмай йәшә» (грек. λάθε βιώσας) тигән принципты яҡын күрә, тормошта иғтибар йәлеп итмәй йәшәү, данға, власҡа һәм байлыҡҡа ынтылмау, ә тәмле аҙыҡ, яҡын дуҫтар менән аралашыу кеүек бәләкәй ҡыуаныстарҙан тәм табыу яҡлы була.
# Хисамов Ғәлим Афзал улы

Хисамов Ғәлим Афзал улы (25 апрель 1949 йыл) — журналист, яҙыусы һәм дәүләт эшмәкәре, 1994—1998 йылдарҙа Башҡортостандың матбуғат һәм киң мәғлүмәт министры. 1988 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2014) һәм Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия (2006) лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).

# Хисамов Ғәлим Афзал улы
## Биографияһы

Ғәлим Афзал улы Хисамов 1949 йылдың 25 апрелендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Кинйәбай ауылында тыуған. Буласаҡ әҙип хеҙмәт юлын Көйөргәҙе районында уҡытыусы булып башлай, артабан Салауат химия комбинатында, Күмертау ҡала-район гәзитендә эшләй. Башҡорт дәүләт университетын тамамлағас, «Совет Башҡортостаны» гәзите редакцияһында оҙаҡ йылдар ҡәләм сарлап, үҙ хәбәрсенән баш мөхәрриргә тиклем үрләй. «Китап» нәшриәтенең директоры, Башҡортостан Республикаһының киң мәғлүмәт һәм матбуғат министры вазифаһында ла хеҙмәт итә.
Халыҡ-ара Төрки академияһы академигы, матбуғат һәм социаль өлкәләге ҡаҙаныштары өсөн Рәсәй наградалары менән бүләкләнгән. Прозаик Ғәлим Хисамов — тиҫтәләгән роман, повесть, хикәйәләр авторы, әҫәрҙәре утыҙлаған нәфис һәм документаль китаптарында тупланған. Әҙәби тәнҡит уның ҡәләмен милли әҙәбиәтебеҙҙә сәйәси детектив жанрын үҫтереүҙә әүҙемлеге өсөн дә ыңғай баһалай.
# Шитя-Шор

Шитя-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Видз-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шитя-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019133
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001913
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зиндиҡ

Зиндиҡ (күпл. зәнәдиҡә, ғәр. زنديق‎ фарс. زنديک "зиндәйки»; рус. Зиндики — ирекле фекер йөрөтөүсе, вольнодум) - урта быуаттарҙағы ислам әҙәбиәтендә монотеистик булмаған диндәр тәғлимәтенә эйәреүселәрҙе аңлатҡан термин.

# Зиндиҡ
## Ҡулланылышы

Зиндиҡтар атамаһы башлыса манихейҙарға һәм зороастрийсыларға ҡағыла. Ул шулай уҡ сиктән сыҡҡан шиғыйҙарға, мөғтәзилиҙәргә һәм ҡайһы бер суфыйлыҡ эйәрсендәренә һәм скептиктарға ҡарата ла ҡулланылған.

# Зиндиҡ
## Ҡулланылышы
### Эҙәрлекләүҙәр

Зиндиҡтар хәлифәлектә эҙәрлекләнә, зиндиҡлыҡ (берҙән-бер Аллаға ышанмау) Аллаһты хурлауға тиңләштерелә һәм үлем үлем язаһына хөкөм ителә. Әйтәйек, Бәшшәр ибн Бурд зиндиҡлыҡта ғәйепләнеп, үлем язаһына тарттырылған
# Тай-Ятҡан

Тай-Ятҡан — (рус. Тееткан, Тесткан) - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға.

# Тай-Ятҡан
## Географияһы

Йылға Үрге Туғыҙаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Тай-Ятҡан
## Географияһы
### Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200001253
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200125
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Тай-Ятҡан
## Этимологияһы

Үҙ тарихында Тай-Ятҡан йылғаһы атамаһв күп тапҡырҙар үҙгәреш кисергән. Шуға күрәлер, бәлки, уның атамаһын әлегә тиклем аңлата карталарҙа төрлөсә яҙалар.
Йылға телгә алынған беренсе документ - Редут ҡасабаһына нигеҙ һалыу тураһында указ (1903 йыл). Йылға унда "Тайатканъ» тип атала. Ә 1931 йылда инде йылға картала «Тееткан» булып киткән.
Хәҙерге карталарҙаа һәм атластарҙа ошондай исемдәрҙе осратырға мөмкин: Туеткан, Туэткан, Тееткан, Тесткан, Тусткан.
Тел белгестәре топонимдаың тәржемәһе буйынса ла бер фекерҙә түгел. Ҡайһы берәүҙәр йылғаның атамаһы төрки һүҙ "туекан" тигәндән килеп сыҡҡан тип һанай, йәғни, «дөйә ҡаны». Был фараз үҙен аҡлай кеүек йылға һыуы йәйгеһен балсыҡлы яры арҡаһында ҡыҙғылт төҫ ала.
Икенселәр атама башҡорт телендәге «тай» һәм «ятҡан» тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан тип һанай.
Йылғаның атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип яҙа:
   Искаженный вариант первоначального башкирского топонима. В источниках — Тай-Яткан, в переводе — «место, где лежал жеребенок» (тай — «жеребенок», яткан — «лежать»). Появление названия связано с коневодческим бытом кочевого населения и вполне подходит для рек, побережья которых служили удобным пастбищем для лошадей.