yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Өфө районы флагы

Өфө районы флагы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө муниципаль районы символы. Флаг 2006 йылдың 3 июлендә раҫланған.

# Өфө районы флагы
## Флаг тасуирламаһы

   Иңенең оҙонлоғона ҡарата нисбәте 2:3 булған тура мөйөшлө туҡыма, ул ике вертикаль һыҙаттан тора: һул яғы ҡыҙыл һәм уңы — йәшел, уртаһында — сабып барған күк (аҡ) ат.
Авторы - Илгиз Насибуллин.

# Өфө районы флагы
## Символиканы нигеҙләү

Өфө районы тарихы һәм үҫеше Өфө ҡалаһы ҡәлғә булараҡ барлыҡҡа килеүе һәм Башҡортостандың баш ҡалаһы булып китеүе менән тығыҙ бәйләнгән. Шулай уҡ уның географияһы республиканың сәйәси һәм иҡтисади үҙәге тирәләй урынлашыуы ла райондың үҙенсәлеге булып тора. Шуға күрә лә район территорияһы ҙур тарихи ваҡиғалар үҙәгендә булып сыға. Өфө районы халҡы Е. Пугачев етәкселегендәге крәҫтиән һуғышы тураһында иҫтәлеген һаҡлай, сөнки уның штабтарының береһе Чесноковка ауылында урынлашҡан булыуы билдәле. Граждандар һуғышы йылдарында ла район ваҡиғалар уртаһында ҡайнай. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында бында генерал Миңлеғәле Шайморатов етәкселегендәге легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы ойошторола.
Шуға күрә флагтың төп урынында сабып барған көмөшһыу ат һыны һайлап алынған – ул тарихи үткәндәр тураһында халыҡ хәтерен һәм киләсәккә ынтылыш символын сағылдыра.
Ҡыҙыл төҫ Тыуған илгә тоғролоҡ, ирек, юғары выжданлылыҡ, шулай уҡ Ватан өсөн түгелгән ҡанды һынландыра.
Йәшел төҫ - йәшәйеш, мәңгелек, муллыҡ, уңдырышлыҡ, тыныслыҡ һәм именлек символы.

# Өфө районы флагы
## Теркәлгән

Өфө районы флагы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 3 июлендәге 7-се ҡарары менән раҫланған.
Башҡортостан Республикаһы символдары Дәүләт регистрына 058-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
Рәсәй Федерацияһы Дәүләт геральдика регистрына 3231-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
# 1743 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1743 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1743 MDCCXLIII |
| Юлиан стилендә | 1742—1743 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2495—2496 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7251—7252 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5503—5504 ה'תק"ג — ה'תק"ד |
| Мосолман календары | 1156—1157 |
| Боронғо әрмән календары | 1192 ԹՎ ՌՃՂԲ |
| Ҡытай календары | 4439—4440 壬戌—癸亥 чёрная собака — чёрная свинья |
| Эфиопа календары | 1735—1736 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1799—1800 |
| - Шака самват | 1665—1666 |
| - Кали-юга | 4844—4845 |
| Иран календары | 1121—1122 |
1743 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Бурчакова

Бурчакова — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Туртас йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бурчакова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013388
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301338
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пунгул Вальгский

Пунгул Вальгский — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Катрома йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Пунгул Вальгский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005641
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000564
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ибань

Ибань — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 338 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Ибань
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018877
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001887
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Объюл

Объюл — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урюп йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Объюл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015590
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201559
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кешкек

Кешкек (төр. keşkek) — ит һәм тауыҡтан бойҙай һәм арпа ҡушып тантаналарға бешерелгән ризыҡ, төрөк, иран һәм грек кухняларына ҡарай.
2011 йылда ЮНЕСКО кешкекты Төркиәнең матди булмаған мәҙәни мираҫы ҡомартҡыһы тип иғлан итте.

# Кешкек
## Тарихы

Кешкекты әҙерләү ысулы XV быуатта уҡ Иранда һәм Сирияла теркәлеп ҡуйған, әле лә ул бөтә донъя буйлап таралған ирандар араһында бик популяр. Был ризыҡтың тарихы ҡоротҡа барып тоташа, XVI—XVIII быуаттарҙа Иранда ҡоротто ит, бойҙай йәки арпа оно менән бутап ашағандар. Кешкек — Төркиәлә туйҙың тәүге көнөндә иртәнсәк тәҡдим ителә торған традицион ризыҡ. Кεσκέκ, κεσκέκι и κισκέκ исеме аҫтында ул Лесбоста һәм Самоста , шулай уҡ понтий гректары араһында һәм Эпирҙа байрам ризығы булараҡ билдәле.
Лесбоста кешкек йәйге төндәрҙә әҙерләнелә. Тантана өсөн әҙерләп ҡуйылған үгеҙҙе һуялар, шунан уның итен ризыҡ әҙерләү өсөн ҡулланалар, ә икенсе көнөнә был ризыҡты бойҙай ҡушып ашайҙар.
Төркиәнең төньяҡ-көнсығышында һәм урта Анатолияла кешкек haşıl тип атала. Төркиәлә һәм Иранда был ризыҡты бик яраталар һәм дини байрамдар, туйҙарға әҙерләйҙәр һәм вафаттарҙы ерләгәндән һуң ойошторолған табынға ла ҡуялар.
Кешкек әрмәндәрҙең хариса исемле ризығына бик оҡшаш.
Бәлки, славяндарҙың каша һүҙе фарсыларҙағы кишк, һүҙенән килеп сыҡҡандыр йәки уларҙың икеһе лә санскриттағы кашая (шифалы эсемлек) һүҙенән тамыр булараҡ күскәндер.
# Лазарева Люциана Васильевна

Лазарева Люциана Васильевна (13 июнь 1928 йыл — 22 март 2005 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, колхоз бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Лазарева Люциана Васильевна
## Биографияһы

Люциана Васильевна Лазарева 1928 йылдың 13 июнендә Удмурт АССР-ының Завьялов районы Завьялово ауылында тыуған. Уның атаһы «Ҡыҙыл хеҙмәт» колхозында бухгалтер, фронтта Ржев ҡалаһы янында 1942 йылдың 20 февралендә һәләк була.
1943 йылда хисапсылар курсын тамамлағандан һуң, «Ҡыҙыл хеҙмәт» колхозында — һәләк булған атаһы урынына хисапсы булып эшләй.
1953 йылдан Пазелинский агромәктәбен тамамлағандан һуң, Азимская машина-трактор станцияһында агроном-йәшелсә үҫтереүсе булып эшләй. 1955 йылдан 1959 йылға тиклем — «Ҡыҙыл хеҙмәт» колхозында агроном-йәшелсә үҫтереүсе, 1959 йылдан — Завьялов районының «Рәсәй» колхозында агроном- орлоҡсолоҡ белгесе булып эшләй. 1964 йылда егерме биш трактор, ун ике автомашина, алты комбайн, 2550 һөрөнтө ер, эре мөгөҙлө мал һәм сусҡа фермаһына эйә булып, составында 250 кеше — механизаторҙар, баҫыу белгестәре, малсылар булған комплекслы бригаданы етәкләй. 1965 йылда бригада ҙур уңыш ала: борсаҡ — 22,9 ужым арышы — 26,7, бойҙай — 22,4, арпа — 28, картуф — 150,4 ц/га.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге Указы менән "етештереүсәнлектә өлгәшкән юғары һөҙөмтәләре һәм ауыл хужалығы аҙыҡ-түлеген әҙерләүҙә һәм техниканы юғары етештереүсәнле ҡулланыуҙа уңыштары өсөн Люциана Васильевна Лазареваға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Л. В. Лазарева производство эшмәкәрлеге менән бер үк ваҡытта ҙур ижтимағи эш тә алып бара — «Рәсәй» колхозының комсомол ойошмаһы секретары, 1972 йылдан 1978 йылға тиклем — партия ойошмаһы секретары була. Лазарева 1948 йылда ауыл Советы һәм Завьялов районы Советы депутаты итеп һайлана. 1970 йылда Удмурт АССР-ы Юғары Советының депутаты итеп һайлана.
2005 йылдың 22 мартында Удмурт Республикаһының Завьялов районы Завьялово ауылында ерләнә.

# Лазарева Люциана Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (23.06.1966)
* Ленин ордены (1966)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
# Катат

Катат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/339/90/47 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Катат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020950
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202095
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пицунда ҡорамы

Пицунда ҡорамы йәки Ҙур Пицунда ҡорамы, шулай уҡ Апостол Андрей Первозванный хөрмәтенә Пицундала Патриарх соборы — Пицундала башта IV быуатта төҙөлгән христиан соборы (шул ваҡытта Питиунт) . Артабан б.э. VI . быуатында һәм X быуат башында, Абхаз батшалығы үҫешкән ваҡытта яңынан ҡоролған. Әлеге ваҡытта аҙағында тергеҙелгән һәм һаҡланып ҡалған собор IX быуат аҙағы —X быуат башына ҡарай.

# Пицунда ҡорамы
## Собор тарихы

Беҙҙең эраның IV быуатында ҡәлғә биләмәһендә, ике быуат элек римляндар төҙөгән һәм Рим империяһының форпосты булып хеҙмәт иткән боронғо Питиунт урынында был төбәктә, боронғо христиан ғибәҙәтха-базилика төҙөлә, унда епископ Стратофил хеҙмәт итә. V быуат аҙағында — VI быуат башында 60 квадрат метр майҙанлы иҙән менән был ҡорам донъя әһәмиәтенә эйә булған боронғо сәнғәттең шедевры бай мозаика менән биҙәлә. Кавказда был иң боронғо мозаикалы иҙәндәрҙе береһе урындағы ун ике төҫлө тоҡомдарҙың таш шаҡмаҡтарынан башҡарылған. Мозаикала шулай уҡ боронғо грек телендә яҙыу бар.
Византия императоры Юстиниан I Пицунданы VI быуатта Ҡара диңгеҙҙең Кавказ яры буйындағы мөһим стратегик ҡәлғә тип иҫәпләй. Vi быуатта шул уҡ урында уның бойороғо буйынса аламаланған ҡәлғә урынына мөһабәт ҡорам төҙөлә. Б.э. 541 йылында ҡорамда епископ кафедраһы урынлаша, унда абхаздарҙың беренсе суҡындырыуы үтә. VIII быуатта Абхаз батшалығы ойошоролоу һәм Абхаз сиркәүе автокефалия алыу менән Пицунда ҡорамы Абхазияның тәхетле ҡорамы була.
IX—X быуаттарҙа Абхаз батшалғы үҫешкән ваҡыттағы яңы көмбәҙле ҡорам кирбестән төҙөлә. Абхазияның иң ҙур иртә урта быуат ҡорамы булып һанала. Пицунда соборы X быуатта Абхаз Католикостарының кафедраһы була. Бында Католикос-Патриархтарҙы һайлау уҙғары
XI — XV быуаттарҙа собор бер нисә тапҡыр яңыртыла. XVII быуатта, төрөктәр баҫып алыу ҡурҡынысы менән, Абхазия католикостары кафедраһы Гелатиға (Грузия) күсерелә, собор етемһерәп ҡала.
XIX быуаттың икенсе яртыһында собор яңыртыла һәм Успение Богородицаһы хөрмәтенә изгеләндерелә
Собор бинаһынан 1975 йылда немец оҫталары эшләгән органды күсереү мәсьәләһе 2009 йылда күтәрелә. 2014 йылдың 29 июлендә Абхазия президенты вазифаһын үтәүсе Валерий Бганба Мәҙәниәт министрлығына дәүләт идаралығы менән берлектә мәҙәни мираҫ тарихын һаҡлау буйынса Пицунда соборынан органды икенсе урынға күсереү мөмкинлеге тураһында бойороҡҡа ҡул ҡуя.

# Пицунда ҡорамы
## Архитектура үҙенсәлектәре

Собор тәре-көмбәҙле, өс нефлы һәм өс апсидалы типҡа ҡарай. Уның күләме 43,3х22,7 метр тәшкил итә. Таш һәм кирбестән һалынған. Ҡорамдың цоколдән алып стеналары тик таш блоктарҙан тора, һуңынан ҡатнаш характер ала: таш рәттәре кирбес менән аралаша. Стеналарҙың өҫкө өлөшө, барабан һәм ундағы көмбәҙ, эске терәк бағаналар тулыһынса төрлө ҙурлыҡтағы кирбестән һалынған. Үҙәк алтарь апсидаһында тыштан тәҙрәләр араһында тәреләр һалынған. Шыма стеналар штукатурланған, элек фрескалар менән биҙәлгән, уларҙан хәҙер тик алтарҙа медальондар бүлкәте генә һаҡланған.
Собор эсендә, уның көнбайыш өлөшөндә төрбә урынлашҡан, унда апостол Андрей Первозванный һәм Симон Кананитҡа ойошторлған ике кәшәнә бар, был турала кәшәнәләр эсендәге ике апостолдың фреска һүрәттәре раҫлай.
# Төрөпкәлеләр

?Төрөпкәлеләр :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Балдаҡлы селәүсендәр |
| Класс: | Билбаулылар |
| Суб-класс: | Әҙ төклө селәүсендәр |
| Отряд: | Haplotaxida |
| Ғаилә: | Tubificidae |
| Ырыу: | Tubifex |
| Төр: | Төрөпкәлеләр |
Латинса исеме :
Tubifex tubifex (O. F. Müller, 1774) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә | ITIS 68623 NCBI 6386 |
Төрөпкәлеләр (лат. Tubifex tubifex) — аҙ төклө селәүсендәр төрө. Төрөпкәлеләр — ҡыҙыл төҫтәге нәҙек еп һымаҡ 40 мм оҙонлоғондағы селәүсендәр. Кәүҙәнең һәр сигментында 4-әр төк бар.
Һыу төбендә йәшәүсе олигохеттарның төп вәкилдәре — төрөпкәлеләр, уларның иң ябайҙары Tubifex tubifex, Limnodrilus hoffmeisteri, Nais communis, Lumbriculus variegatus һ.б. Һыу олигохеттарының, бигерәк тә төрөпкелеләрҙең ҡандарында гемоглобин булыу сәбәпле, кәүҙәләре ҡыҙыл төҫтә. Был уларга бөтенләй тийәрлек кислород булмаған ләмле һыулыҡтар төбөндә урынашырға мөмкинлек бирә. Тупраҡ олигохеты 5 тән 20—25 см-ға ҡәҙәр, ә һыуҙыҡылар мм өлөштәренән башлап 10 см-ға ҡәҙәр оҙонлоҡта. Олигохеттар органдарының кәүҙә үҙәге буйлап дөрөҫ ҡабатлануы менән характерланалар (метамерия). Селәүсен һамаҡ кәүҙә төрөпкеләргә йәғни сегменттарга бүленә, уларның һаны төрлөсә, 5 тән 600 гә ҡәҙәр. Кәүҙәнең алғы осонда баш ҡалағы, ауыҙ сегменты урынашҡан. Ҡалған барлыҡ сегменттарҙа 4 бәйләмгә ҡәҙәр төктәр була, уларҙың һаны күп төклө селәүсендәр менән сағыштырғанда әҙерәк — 3 тән алып 150 гә ҡәҙәр (исеме шунан).
Эске ҡыуышлығы шыйыҡлыҡ менән тулған һәм тышҡы сегментацияға тәңкәл рәүештә айырым быуынтыктарга бүленгән. Быуынтыҡтарҙа эске органдар урынашҡан. Аҙ төклө селәүсендәр гермафродиттар. Олигохеттарҙың күп төрҙәре партеногенетик, енесһеҙ, вегетатив юл менән үрсергә мөмкин. Тупраҡ олигохеттары тупраҡ йотып тукланалар. Иҫәпләүҙәр күрһәтүенсә, олигохеттар тәүлек һайын уртаса һәр гектарда 250 кг самаһы ер эшкәртәләр (2—3 т га ҡәҙәр), шуның менән олигохеттар тупраҡты минераль матдәләр менән байыталар, шулай уҡ аралаштыралар һәм күпертәләр, йәғни тупраҡтың уңдырышлылығын арттыралар. Ләмле грунттарҙа йәшәүсе һыу олигохеттары, грунттың органик матдәләрен файҙаланып, һыулыҡтарҙың үҙлегенән таҙартыуҙа ҡатнашалар, балыҡтар өсөн аҙыҡ булып торалар, күп кенә төрҙәре — һыулыҡтарҙыәың бысыраныуу индикаторы. Аҡ энхитрей (Enchytraeus albidus) олигохет — аквариум балыҡтары өсөн уңайлы аҙык.
# Вампугол

Вампугол — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 139 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628621, ОКАТО коды — 71119900000.

# Вампугол
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 139 |

# Вампугол
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Һалйот

Һалйот — башҡорт ҡәбиләһе.

# Һалйот
## Тарихы

Силәбе өлкәһенең төньяғында Иҫәт йылғаһы буйҙарында һалйот ҡәбиләһе нәҫеле булған башҡорттар йәшәй. Башҡорт этнографы Р. З.Йәнғужин һалйоттарҙың нирун тип аталған монгол ҡәбиләһенән килеп сыҡҡанлығын яҙа, улар Сыңғыҙ хандың маҡсатына ҡаршы булған. Риүәйәттәрҙән күренеүенсә, Алан Го исемле бер башлыҡтың уртансы улы Багути Салджи тоҡомдары тип иҫәпләй, Сыңғыҙ хан заманында уларҙы салджиуттар тип йөрөткәндәр. Сыңғыҙ ханға тиклем нурин ырыуы башлыҡтары күп булған, улар берләшеп йәшәүҙе өнәмәгән, тап шуға күрә лә Сыңғыҙ хан хәҙерге монголия территорияһында йәшәгән бөтә ырыуҙарҙы бергә туплап, үҙенә генә буйһондорорға булғас, салджиуттар уның үҙенә ҡаршы һуғышырға ант итә. Р. З. Йәнғужин билдәләүенсә, Сыңғыҙ хан менән бәрелештә еңелгәндән һуң, һалйоттар наймандар менән бергә Урта Азияға Ҡара Ҡытай дәүләтенә ҡаса, һуңғараҡ улар Уралға күсенә.
# Ужгород

Ужгород (укр. Ужгород) — Украиналағы ҡала. Карпат аръяғы өлкәһенең административ үҙәге.
# Висим (йылға, Ханты-Мансий АО)

Висим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 552 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 214 км.

# Висим (йылға, Ханты-Мансий АО)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024727
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302472
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Фадеевская

Фадеевская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 1107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Фадеевская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018323
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301832
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гиват-Шмуэль

Гиват-Шмуэль (йәһ. גבעת שמואל‎) — Шарон үҙәнендәге ҡала, Израиль үҙәгендә, Бней-Никах, Петах-Тиква, Кирьят-Оно, Рамат-Ган ҡалалары, Гуш- Дан (Оло Тель-Авив) округы янында урынлашған. Майҙаны — 3,5 кв. км.

# Гиват-Шмуэль
## Халҡы

Ҡалып:Текст раздела население НП Израиля
Халыҡтың тәбиғи артыуы — 2,7 %
Уҡыусыларҙың 70,9 проценты өлгөргәнлек аттестатын ала.
2007 йылда уртаса хеҙмәт хаҡы — 9 707 шекел.$^{[<spanstyle=""title="Википедия:Авторитетныеисточники">асыҡлыҡ</span>]}$$^{[<spanstyle=""title="неуказанисточникнаутверждение(25августа2018)">сығанаҡ201көнкүрһәтелмәгән</span>]}$
Гиват-Шмуэль халҡының үҫеш графигы:

# Гиват-Шмуэль
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Дубна (Рәсәй)
* Штада (Германия)
* Голдап (Польша)
# Собачья Виска

Собачья Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черный Палец йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Собачья Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051585
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005158
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәбдиев Шәһәрғәзи Шаһыбал улы

Ғәбдиев Шәһәрғази Шаһыбал улы (9 декабрь 1898 йыл — 5 июль 1979 йыл) — башҡорт шағир-импровизаторы. Беренсе донъя, граждандар, 1939—1940 йылдарҙағы совет‑фин һуғыштарында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Ғәбдиев Шәһәрғәзи Шаһыбал улы
## Биографияһы

Шәһәрғәзи Шаһыбал улы Ғәбдиев 1898 йылдың 9 декабрендә Ырымбур губернаһының Орск өйәҙе (хәҙер Баймаҡ районы) Икенсе Этҡол ауылында тыуған.
Муллаҡай мәҙрәсәһендә белем ала. Төрки, ғәрәп һәм фарсы телдәрен белгән. Тыуған ауылында уҡытыусы булып эшләгән.
Беренсе донъя һәм граждандар һуғыштарында, Башҡорт милли хəрəкəтендә ҡатнашыусы.
«Башҡорт милләтсеһе» исеме тағылып репрессияға эләгә. 1929 йылдың 21 ноябрендә ҡулға алына һәм 58-2, 58-8, 58-10, 58-11 статьялары буйынса 10 йылға хөкөм ителә. 1968 йылдың авгусында аҡлана.
1939—1940 йылдарҙа Совет-фин һуғышында һәм Бөйөк Ватан Һуғышында ҡатнаша.

# Ғәбдиев Шәһәрғәзи Шаһыбал улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Шәһәрғәзи Ғәбдиевтың шиғриәте Аҡмулланың һәм Ш. Бабичтың ижады йоғонтоһы аҫтында ойошторолған. Үҙенең әҫәрҙәрендә Шәһәрғази Шаһыбал улы үҙ халҡын белем үҙләштерергә саҡыра һәм төрлөсә наҙанлыҡты тәнҡитләй.
«Ҡарагайүҙәк бәйете» исемле бәйетендә уҙәк темаһы булып («Ҡарағай-Үҙәге тураһындағы бәйет») башҡорт аҫаба ерҙәрен һатып һәм көс менән алынған хәлдәр менән бәйле тарихи ваҡиғалар торалар.
«Ирек алғас» («Свобода») исемле шиғырын Ғәбдиев Башкурдистан автономия алыуына бағышлай. «1914—1917 йылғы һуғыш бәйете» («Баит о войне 1914—1917 годов»), «Аслыҡ бәйете» («Баит о голоде»), «АРА бәйете» («Баит об АРА») һәм башҡаларҙа XX быуат башында булған һәләкәттәр — Беренсе донъя һуғышы, Башҡортостандағы аслыҡ, Бөйөк Ватан һуғышы нигеҙ булып торалар.
Бөйөк Ватан һуғышы тураһындағы әҫәрҙәренә — «1941-1945 йылғы һуғыш бәйеттәре» («1941-1945 һуғыш йылдарҙағы тураһында бәйеттәр»), «Еңеү», «Туғандар ҡәберенә ҡарап» тәрән илһөйәрлек мотивтары хас. Ғәбдиевтың ҡайһы бер әҫәрҙәре һәм унан яҙып алынған «Перовский», «Һары ла сәс», «Һырдаръя» һәм башҡа башҡорт халыҡ йырҙарының варианттары «Башҡорт халыҡ ижады» һәм «Башкирское народное творчество» йыйынтыҡтарына индерелә.
Шәһәрғәзи Ғәбдиев башҡорт фольклоры һәм топонимикаһы буйынса материалдар йыя. Уның ҡулъяҙмалары Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең ғилми архивында һаҡланалар.
# Ҡалдыҡһыҙ технология

Ҡалдыҡһыҙ технология — производствола тәбиғәт ресусртарын һәм энергияны мөмкин тиклем һөҙөмтәле файҙаланыуҙы һәм шул рәүешле тәбиғәтте һаҡлауҙы күҙҙә тотҡан технология.
Ҡалдыҡһыҙ технология — сеймалды һәм энергияны йомоҡ циклда файҙаланып производствоны ойоштороу принцибы. Йомоҡ цикл беренсел сеймал — етештереү — ҡулланыу — икенсел сеймал сынйырын аңлата.
Ҡалдыҡһыҙ производство идеяһын СССР бирә һәм "ҡалдыҡһыҙ технология" термины тәүләп СССР Тәбиғи һыуҙарҙы һаҡлау комиссияһы тарафынан тәҡдим ителә.

# Ҡалдыҡһыҙ технология
## Ҡалдыҡһыҙ технологияның принциптары

* Системалы ҡараш
* Ресурстарҙы комплекслы файҙаланыу
* Матди ағымдарҙың цикллылығы
* Тирә-яҡ мөхиткә йоғонтоноң сикләнеүе
* Рациональ ойошторолош.