yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Мариэтта

Оло Мариэтта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мариэтта йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Оло Мариэтта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300048498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304849
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хунхоба-Ненз-Яха

Хунхоба-Ненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хунхоба-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Хунхоба-Ненз-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304383
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Башаптүз

Башаптүз (Башаптамаҡ, рус. Усть-Ашап) — Пермь крайының Барҙа районындағы башҡорт ауылы, Сәрәш ауыл биләмәһе составына инә.

# Башаптүз
## Географик урыны

Башап йылғаһы Тол йылғаһына ҡойған ерҙә урынлашҡан.
Ауыл район үҙәге Барҙа ауылынан көньяҡ-көнсығыштараҡ яҡынса 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Башаптүз
## Климаты

Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламының берәр метрҙан артып китеүе мөмкин. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.

# Башаптүз
## Халыҡ һаны

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 99 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 40 ир-егет һәм 59 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда ауылда 124 кеше йәшәгән.

# Башаптүз
## Билдәле шәхестәре

* Тулвинский (Зәйнин) Шәйхулла Сибәгәтулла улы — шағир.
# Кульма (Калинка ҡушылдығы)

Кульма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калинка йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кульма (Калинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201139
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы

Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы (24 март 1898 йыл — 2 май 1969 йыл) — ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1939), профессор (1940). Башҡорт АССР-ының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы Рәйесе (1947—1955). БАССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш онкологы, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1947). Ике Ленин ордены (1949, 1953) кавалеры.

# Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы
## Биографияһы

Имам‑Ғәли (Имамғәле) Ғәлим улы Ҡадиров1898 йылдың 24 мартында Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе Ҡарамалы-Тамаҡ (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы Ҡартамаҡ) ауылында тыуған.
Ленинградтағы С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһын тамамлай, профессор В. А. Оппелдең уҡыусыһы була.
Граждандар һуғышында ҡатнаша. Ҡыҙыл Армияла полк табибы булып хеҙмәт итә (1926—1929). 1929—1930 йылдарҙа — БАССР Һаулыҡ һаҡлау эштәре халыҡ комиссары.
1939 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, профессор (1940), хирургия клиникаһы мөдире.
1941—1967 йылдарҙа — Башҡортостан медицина институтының хирургия факультеты мөдире, бер үк ваҡытта БАССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш онкологы.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында БАССР эвакуация госпиталенең өлкән хирургы һәм консультанты була.
Имам‑Ғәли Ҡадировтың ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — хирургик дауалау талап иткән эсәк ауырыуҙарында, рак ауырыуҙарында патолог-анатомик үҙгәрештәр.
Имам‑Ғәли Ғәлим улы 4 доктор һәм 12 фән кандидаты әҙерләгән.
Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы 7-се саҡырылыш Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитетына ағзалыҡҡа кандидат, Өфө ҡала советы депутаты (1939—1955 гг.), Башҡорт АССР-ының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы Рәйесе (1947—1955) була.

# Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы
## Хеҙмәттәре

Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы — 100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Обтурацион илеус: Эксперименталь тикшеренеү. Өфө, 1942.

# Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы
## Хәтер

Профессор Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы иҫтәлегенә 2011 йылда Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы Ҡартамаҡ ауылында уның тыуған һәм йәшәгән йортонда, шулай уҡ ул күп йылдар эшләгән Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник больницаһында мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған.

# Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1947)
* Ике Ленин ордены (1949, 1953)
# Кесе Сия

Кесе Сия — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сия йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Сия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100078
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Латипов Ғабдрахман Хәким улы

Латипов Ғабдрахман Хәким улы (1917 — 25 ғинуар 1945) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).

# Латипов Ғабдрахман Хәким улы
## Биографияһы

1917 йылда Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Иҫке Бәшир ауылында тыуған.
1941 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
Дала, Көньяҡ-Көнбайыш, 3-сө, 2-се һәм 1-се Украина фронттарында хеҙмəт итə.

# Латипов Ғабдрахман Хәким улы
## Батырлығы

Сержант Латипов 1945 йылдың 25 ғинуарында Бреслау ҡала янында Одер йылғаһы ана сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн үлгәндән һуң лайыҡ була.
«Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 10 апрелендә бирелә.

# Латипов Ғабдрахман Хәким улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (10.04.1945)
* Ленин ордены (10.04.1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
# Чурчхела

Чурчхела — (киптерелгән төшөмһөҙ емеш, груз. ჩურჩხელა) — грузиндарҙың милли тәм-томо. Башҡа исемдәре - "Аджинджухуа" (Абхазия), "Татлы суджук" (Әрмәнстан). Төркиәлә төр. Pestil Cevizli SucukSucuk Pestil Cevizli исеме менән билдәле: һүҙмә-һүҙ грек сәтләүеге менән суджук тип тәржемә ителә. Чурчхела күп кенә Кавказ халыҡтарының яратҡан тәм-томо һанала. Уны епкә теҙелгән сәтләүектәрҙе он менән ҡуйыртылған йөҙөм һутында әҙерләйҙәр.
Глюкоза һәм фруктозаға (30-52 %), үҫемлек майҙарына, аҡһымға, органик кислоталарға (1,1-2 %), азотлы һәм феноллы матдәләргә, витаминдарға бай булыуы арҡаһында юғары туҡлылығы менән айырыла.
Чурчхеланың кахетин, имеретин һәм башҡа сорттары билдәле.
Кахетин чурчхелаһы виноград һуты ҡулланып әҙерләнә, өҫтәүенә, уның айырып алынған матдәләргә бай прессланған фракцияһы алына. Һутты 30 минут буйы ҡайнатҡандан һуң, 10-12 сәғәткә һыуытырға ҡуялар. Ялтырап торған һутты фильтр аша үткәрәләр һәм 30-40 % шәкәрләнгәнсе ҡаҙанда быҡтыралар. Кәрәк булһа, аҡбур йәки мәрмәр оно (5 г/литр) ҡушып, кислотлығын кәметәләр. Ҡуйыртылған һутты 5-6 сәғәт тоталар һәм ултырмаға төшкәнен ҡойоп алалар. Һуңынан 30 °C -ҡа тиклем йылыталар, аҙаҡ бойҙай оно ҡушып өҙлөкһөҙ бутайҙар һәм кәркле ҡуйылыҡҡа еткерәләр. Массаның әҙерлеген епкә теҙелгән эслекте төшөрөп тикшерәләр. Масса епкә нығыраҡ йәбешһен өсөн, 2-3 сәғәтэсендә киптереп алалар, бынан һуң епкә теҙелгән эслекте массаға төшөрөүҙе 1,5 - 2 см ҡалынлыҡтағы ҡатлам барлыҡҡа килгәнсе ҡабатлайҙар. Чурчхеланы15 -17 тәүлек буйы ҡояшта киптерәләр. Һуңынан чурчхеланы йәшниктәргә тултыралар, һәр ҡатлам араһына сепрәк һалалар һәм ҡоро һалҡынса урынға ҡуйып, 2-3 ай буйы өлгөрөп етеүен көтәләр.. Өлгөрөү ваҡытында шоколад тәменә тартым тәм ала. Эслек өсөн грек сәтләүеге, миндаль, фундук, йөҙөм; өрөктөң, персиктың төштәрен ҡулланалар. Емештәрҙең төштәрен тышы һыҙырылып сыҡҡансы һыуҙа тоталар, унан һуң еңелсә шәкәрле иретмәлә бешерәләр.
Кахетин чурчхелаһынан тыш , Грузияла уның башҡа сорттарын да әҙерләйҙәр. Уларҙы әҙерләү технологияһы эслегенең составы, ҡулланылған ондоң сифаты һәм һутты әҙерләү режимы буйынса айырыла.
Чурчхела — грузиндарҙың Яңы йыл табынының мотлаҡ компоненты.
Чурчхеланы Ҡара диңгеҙ буйы, Краснодар крайы, Грузия курорт ҡалаларында йыш осратырға мөмкин. Шулай уҡ Украинала ла һатыла.
2011 йылдың сентябрендә Грузия властары чурчхелаға һәм башҡа бер нисә милли ашамлыҡҡа патент юллай.
# Лайга (Ирмиза ҡушылдығы)

Лайга — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ирмиза йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Лайга (Ирмиза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101612
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вочпомъю

Вочпомъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Вочпомъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002132
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Луда (Уна ҡушылдығы)

Луда — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уна йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6 км.

# Луда (Уна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004613
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000461
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Волочайка

Волочайка — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Маныч-Гудило куленең уң ярына 229 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.

# Волочайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500712107000016545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001654
* Бассейн коды — 05.01.05.007
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шельпорыль-Кы

Шельпорыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Покаль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 136 км.

# Шельпорыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069374
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306937
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Корлики

Корлики — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628651, ОКАТО коды — 71119916001.

# Корлики
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Корлики
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Тетюшев Савва Никифорович

Тетюшев Савва Никифорович — урыҫ сауҙагәре, императрица Екатерина II указы буйынса Ашҡаҙар йылғаһы буйында тоҙ пристаненә нигеҙ һалыусы. Һуңынан был пристань Стәрлетамаҡ ҡалаһы булып үҫә.

# Тетюшев Савва Никифорович
## Ғаиләһе

Крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, 1766 йылда уға 40 йәш була. Атаһы, крәҫтәин Никифор Яковлевич балаларын сауҙагәрҙәр ҡатламына яҙҙыра. Ҡатыны — Татьяна Ивановна. Замандаштары хәтирәләре буйынса, Тетюшев Савва тыштан ҡарағанда император Петр III бик оҡшаған булған.

# Тетюшев Савва Никифорович
## Сауҙа эшмәкәрлеге

Туҡымалар менән хәрәкәттәге армияны тәьмин иткән, император һарайына тауар ташыған. 1761 йылда бөйөк кенәз Петр Федорович һәм бөйөк кенәз ҡатыны Екатерина Алексеевна (буласаҡ Екатерина II) өсөн «буҫтау, ебәк туҡыма, газ һәм пуанде-шпан» алыуға Польшаға юллана. 1762 йылда Шлезвиг-Гольштин хеҙмәтендә хәрби фактор (тәьмин итеүсе) була. Йорт-ҡаралты советнигы була.

# Тетюшев Савва Никифорович
## Стәрлетамаҡҡа нигеҙ һалыусы.

1764 йылда Ырымбурҙа тоҙ һатыу менән шөғөлләнгән. Төбәктән Үҙәк Рәсәйгә тоҙ һатыуҙы йылына миллион ботҡа тиклем арттырыу буйынса проект тәҡдим иткән. Бының өсөн хәҙерге Стәрлетамаҡ ҡалаһының Ашҡаҙар аръяғы районы биләмәһендә урынлашҡан Юрматы башҡорттарының ере Ашҡаҙар һәм Ағиҙел ҡушылдығында яңы пристань төҙөргә тәҡдим итә.
1765 йылда Екатерина II Тетюшевты ҡабул итә һәм уның проектын хуплай. Илек тоҙон сығарыу һәм ебәреү буйынса баш директор булып тәғәйенләнә һәм 1766 йылдың башында Петербургтан Ырымбур губернаһына ҡайта. Коллегия советнигы булып үрләтелә. 1766 йыл—1767 йылдарҙа пристань төҙөүҙә етәкселек итә. 1767 йылдың яҙында 323 846 бот тоҙ менән тәүге карауан баркалар Ашҡаҙар тамағынан сыға. Төрлө сәбәптәр арҡаһында (төбәктең әҙ халҡы, ҡатмарлы климат шарттары, ҡыҫҡа навигация осоро һ. б.) Тетюшев Савваның «тоҙ» проекты тулыһынса тормошҡа ашмай — йыл һайын Стәрлетамаҡ пристаненә 350 мең боттан артыҡ булмаған тоҙ ташыла.
Хәҙерге Стәрлетамаҡ ҡалаһында Тетюшев Савва урамы бар.
# Кесе Черная (Кумиха ҡушылдығы)

Кесе Чёрная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кумиха йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Черная (Кумиха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053113
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005311
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Томбой-Яха

Томбой-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Се-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Томбой-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039430
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303943
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чужга

Чужга (Оло Чужга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вожега йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Чужга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000246
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000024
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тынгыза

Тынгыза — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Осипова йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тынгыза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011432
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201143
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Нэлыня-Шор

Оло Нэлыня-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Нэлыня-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070494
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007049
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юлаҫты (Туҡ бассейны)

Юлаҫты — Ырымбур өлкәһе Красногвардейский районындағы йылға. Торғон ҡушылдығы. Устье реки находится в 11 км по правому берегу реки Торғон (Торғанныҡ) йылғаһының уң яҡ ярынан барып (Торған ағышында 11-се км) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо −27 км.Ҡушылдыҡтары:Ҡарамалы.
Йылға Пономарёвка районы Яңы Юлаҫты (Новоюласка) ауылынан төньяҡтараҡ башланып, Владимировка ауылы янында Торған йылғаһына барып ҡушылғансы һул яҡтан юл буйлатып аға. Халыҡ йылға атамаһын «юл» һәм «аҫты» («попутная») һүҙҙәренә бәйләй.

# Юлаҫты (Туҡ бассейны)
## Дәүләт һыу бассейны реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры буйынса йылға Түбәнге Волга бассейны округына, Сорочинск гидроузелынан Елшән һыу үлсәү посына тиклем Һамар (Волга ҡушылдығы) һыу хужалығы участкаһына ҡарай. Бәләкәй һыу бассейны— юҡ. Йылға бассейны йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысынан алып Каспийға тиклем Волга йылғаһы..
Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһын һыу хужалығы буйынса районлаштырыу геоинформацион системаһы мәғлүмәттәре буйынса: — Дәүләт һыу реестрында һыу объекты коды — 11010001012112100006969
— Гидрологик өйрәнеү коды (ГӨ) — 112100696
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса том һаны — 12
— ГӨ сығарылышы— 1
# Татар-башҡорт мәҙәни үҙәге (Берлин)

Татар-башҡорт мәҙәни үҙәге — Германияның баш ҡалаһы Берлинда эшләп килгән татар-башҡорт мәҙәни үҙәге. Татар-башҡорт мәҙәни үҙәгенең маҡсаты — һәр кемгә милли үҙенсәлекте һаҡлап ҡалырға ярҙам итеү.

# Татар-башҡорт мәҙәни үҙәге (Берлин)
## Тарихы

Йәмғиәт 2000 йылда рәсми теркәлгән, был немец формализмы юридик яҡтан өҫтөнлөктәр бирә. Әммә Берлинда башҡорттар һәм татарҙар бер йыл элек «Римон» галереяһында Рәйес Хәлилов, Нурия Хадееваның рәсемдәре һәм Илдар Харисовтың коллаждары күргәҙмәһен ойошторған. Тиҙҙән беренсе гәзит баҫтырырға өлгәшәләр, һуңынан икенсе баҫма барлыҡҡа килә. Бер-ике айҙан ойошманы лигитимлаштырыу зарурлығы килеп тыуа. «Беҙҙең үҙәк немецсә "Tatarisch-Baschkirischer Kulturverein e.V.", татарса һәм башҡортса - "Tatar-bashqort madani uzage" тип атала, - ти үҙәкте ойоштороусы Илдар Харисов. Беҙҙе журналистар нисек кенә атаманы: татар-башҡорт ойошмаһы, татар йәмғиәте, яҡташтар... Беҙ мәҙәни үҙәк тигән исем һайланыҡ».
Үҙәктә эмигранттар юҡ тиәрлек, күпселеге ваҡытлыса эшкә йәки уҡырға килгән ватандаштар. Татар-башҡорт үҙәге ячейкалары бөтә Германия буйлап - Майндағы Франкфурттан Мюнхенгә тиклем бүлеп таралған. Франкфурдта 2004 йылдан 2010 йылға тиклем «Бертуған» тигән татар-башҡорт журналы сығарылған. 2010 йылда журнал сығарылыуҙан туҡтай, шул уҡ исемдәге нәшриәт эшләп килә.
Рәис Хәлилов ирекле рәссам-дизайнер булып эшләй һәм фотоһүрәттәр менән шөғөлләнә. Ул рәссамдарҙың, музыканттарҙың, ғалимдарҙың мәҙәни үҙәген ойошторған. Үҙәк күргәҙмәләр, классик һәм милли музыка кисәләрен ойоштора. Берлинда татар-башҡорт общинаһы һабантуйҙың милли байрамын даими билдәләй.
Евросоюз илдәрендә башҡорттар ҡоролтайын Лейпциг ҡалаһында йәшәүсе Баишев Ирек Фәнүр улы етәкләй.
# Подпольная (Маныч ҡушылдығы)

Подпольная (Йәшерен) — Рәсәй биләмәләрендә ағыусы йылға (ағымы). Ростов өлкәһе Багаев районындағы Маныч йылғаһы ҡушылдығы. Маныч тамағынан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Подпольная (Маныч ҡушылдығы)
## Тасуирлама

Сусат йылғаһының инеше. Дачный ҡасабаһынан көньяҡ-көнбайышта, Сусат менән Маныч йылғаларын тоташтырып, Көнбайыш Маныч йылғаһына ҡоя.
Карповка утары янында күл барлыҡҡа килтерә, Ажин утары янында иң киң урыны. Елкин утарын урап үтә һәм унан түбәндә Подпольная (Йәшерен) йылғаһына Минин йырмағы ҡоя. Федулов утары янында Подгорное ҙур күлен барлыҡҡа килтерә.
Йылғаның ҡайһы бер участкалары бысраҡ, әммә унда табан балыҡ, ҡорбан, һаҙан, йәйен, сабаҡ, суртан һәм алабуға)бар, шунлыҡтан йылғала балыҡ тоталар.

# Подпольная (Маныч ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса, йылға Дон һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы. Был йылғаның бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәйҙәге өлөшө).

# Подпольная (Маныч ҡушылдығы)
## Иҫкәрмә

* ↑ Река Подпольная, Ростовская область
* ↑ Государственный водный реестр РФ: Водоток Подпольная (билдәһеҙ).