yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Туғаш (Татарстан)

Туғаш (татар. Тугаш, рус. Тогашево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.

# Туғаш (Татарстан)
## География

Ауыл Ыҡ йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 19 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Туғаш (Татарстан)
## Тарих

Ауылға ирәкте ырыуы башҡорттары менән 1756 йылда керҙәшлек тураһында килешеү төҙөгән мишәрҙәр нигеҙ һала. Ауыл Ирәкте улусының Абдулбин түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Ирәкте административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда мәсет, мәктәп, һыу тирмәне, икмәк магазины, бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составында була.

# Туғаш (Татарстан)
## Халҡы

1816 йылда ауылда 274 мишәр; 1912 йылда — 1175 керҙәш мишәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1897 | 1906 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 274 | 503 | 856 | 960 | 1063 | 742 | 814 | 551 | 461 | 469 | 392 | 334 | 295 | 299 |
# Аҙым

Аҙым түбәндәгеләрҙе аңлатыуы мөмкин:

# Аҙым
## Хәрәкәт

* Аҙым — атлап барғандағы аяҡ менән аяҡ араһы.
* Аҙым - атлап барыш, йөрөш, хәрәкәт - ҡыҙыу аҙым, һәлкәү аҙым
* Аҙым - берәй эште башҡарыуға ынтылыш - ҡыйыу аҙым, тәүге аҙым
* Аҙым — хәрби хеҙмәткәрҙең стройҙағы һәм походтағы аҙымы
* Фигуралы шыуыуҙа аҙымдар
* Аҙым — аттың иң яй хәрәкәт итеүе.

# Аҙым
## Аралыҡ

* Аҙым — Рустә атлағанда аяҡ менән аяҡ араһындағы оҙонлоҡ берәмеге, яҡынса (71,12 см) (аршын); Боронғо Грецияла атлағанда бер үк аяҡ икенсе аҙым яһағанға тиклемге ара (лат. passus), ул метр ярым самаһы тәшкил итә, ә мең аҙым (passuum milia) миль

# Аҙым
## Күсмә мәғәнәлә

* Аҙым һайын - гел генә, туҡтауһыҙ - аҙым һайын шелтәләү
* Бер аҙым да - саҡ ҡына ла, әҙ генә лә - һүҙенән бер аҙым да сигенмәҫ

# Аҙым
## Башҡаһы

* Аҙым (алгоритм) — алгоритмды башҡарғандағы бер операция.
* "Аҙым" (фильм) — совет-япон фильмы, 1988 йыл.
# Төньяҡ Македония Йыйылышы

Төньяҡ Македония Йыйылышы (макед. Собранието на Република Македонија) — Төньяҡ Македонияның парламенты, вәкиллек һәм закондар ҡабул итеү органы.

# Төньяҡ Македония Йыйылышы
## МР Йыйылышы структураһы

Македония парламенты бер палаталы, МР Уставына (Конституцияһына) ярашлы унда 120-нән алып 140-ҡаса депутат була ала. Депутаттар ғөмүми һайлауҙа серле тауыш биреү менән 4 йыллыҡ срогына һайлана. Македония Республикаһы Йыйылышы башлығы — Рәйес (спикер, макед. Претседател) була.
МР Йыйылышы ултырыштары Скопье ҡалаһында, Македония Республикаһы Йыйылышы Палатаһында (макед. Палата на Собранието на Република Македонија) урын ала.
* ↑ https://web.archive.org/web/20230803111744/https://cdn.ifla.org/wp-content/uploads/ifla-members-and-association-affiliates_2023-07-21.pdf
# Дәүләтҡол (Ырымбур өлкәһе)

Дәүләтҡол (рус. Давлеткулово) — Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районы ауылы. Чапай ауыл биләмәһенә керә.

# Дәүләтҡол (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.

# Дәүләтҡол (Ырымбур өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда «Тулҡын» бейеү ансамбле эшләй.
# Салауатов Фәттәх Хәсән улы

Салауатов Фәттәх Хәсән улы (рус. Салаватов Фаттах Хасанович 1903 йыл ― 23 май 1992 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. I (1987) һәм II (1968) дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Салауатов Фәттәх Хәсән улы
## Биографияһы

Салауатов Фәттәх Хәсән улы 1903 йылда Башҡортостандың Ғафури районы Яугилде ауылында тыуа. Башланғыс белем ала. 1924 йылдан алып Красноусол быяла заводында, 1928 йылдан «Яугилде» колхозы бригадиры, 1930 йылдан рәйесе булып эшләй. 1941 йылда Ғафури район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се гвардия Чернигов кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
Яраланыуы сәбәпле армиянан ҡайтҡас, 1943 йылдан Ерекле ауыл Советы рәйесе, 1947 йылдан «Яугилде» колхозы рәйесе, 1951—1959 йылдарҙаа шул уҡ райондың М.Гафури исемендәге колхоз рәйесе урынбаҫары булып эшләй. I (1987) һәм II (1968) дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән. Ветеран тыуған яғында ерләнгән.
# Ямғыр тәңреһе

Ямғыр — башҡорт мифологияһында ямғырҙың рухы, эйәһе, тәңреһе.

# Ямғыр тәңреһе
## Ямғыр саҡырыу йолаһын башҡарыу

Башҡорттарҙа ямғыр сәбәбен Ямғыр тәңреһе менән бәйләгәндәр. Уны Ямғыр, Ямғыр эйәһе, Ямғыр хужаһы тигәндәр. Элек-электән башҡорттарҙа ямғыр саҡырыу һәм ямғыр туҡтатыу йолалары таралған булған. Был йола һәм ғөрөф-ғәҙәттәр халыҡ ижады әҫәрҙәрендә сағылыш тапҡан һәм әлеге көнгәсә йәшәп килә. Мәҫәлән, әгәр бик оҙаҡ ямғыр булмаһа, Теләккә сығыу йолаһын атҡарғандар. Теләктән һуң Ямғыр тәңреһенә ҡорбан салалар. Бында мотлаҡ ҡара төҫтәге мал һуйғандар. Был йола балалар фольклорында ла бар. Мәҫәлән:Ямғыр, яу, яу, яу!|
| Ҡара һарыҡ һуярмын, Ботон һиңә ҡуярмын, Тәтәй ҡашыҡ бирермен, Тәтәй ҡашыҡ баҙарҙа, Майлы бутҡа ҡаҙанда! Ямғыр, яу, яу, яу, Ямғыр, яу, яу, яу. Ҡояш апай, кит, кит, һалҡын еҙнәй, кил, кил, Ашлыҡ тулыр келәткә | Ҡуралары ярылып. Егет китер кәләшкә Күрәм тиеп, һағынып. Ямғыр, яу, яу, яу! Ямғырым, яу, яу, Иген үҫһен тау, тау Ямғыр, яу, ’яу, яу, Иген үҫһен тау-тау. Ямғыр, яу, яу, яу, Иген үҫһен тау, тау! |
Ямғыр саҡырыу йолаһы Ҡөрьәндән сүрә уҡыу, ямғыр тәңреһе хөрмәтенә алғыштар әйтеү менән оҙатылған. Алғыштарҙан һуң бер-береһенә һыу һибешкәндәр, кемделер шаяртып һыуға ташлағандар. Йола һыуға ҡара ҡаҙан (Ырымбур өлкәһендә һары самауыр) һалыу менән тамамланған. Был эш-хәрәкәттәрҙең барыһы ла боронғо Ямғыр тәңреһенә ҡорбан килтереү йолаһының өлөштәре булып тора. Ямғыр саҡырыу өсөн Ямғыр теләге, теләккә сыгыу йолаһынан тыш, башҡорттар Ямгыр бутҡаһы, зыяратҡа ҡырҡ бер күнәк йә ҡырҡ бер сүмес һыу ҡойоу, йылғаға ат башы һөйәген, йәйташ тигән ваҡ таш йә ҡош бөрләтәүенән алынған таш төшөрөү, ҡайын ағасына таҫтамал элеү кеүек ғөрөфтәрҙе атҡарған. Был сараларҙың барыһы ла асыуланмаһын һәм шифалы ямғыр ебәрһен өсөн Ямғыр тәңреһенә бағышланған. Оҙайлы ямғырҙарҙы туҡтатыу өсөн Аҡ теләк йолаһы ойошторолған. Йола өсөн аҡ төҫтәге мал һуйылған. Белорет районы башҡорттары ямғырҙы туҡтатыу өсөн йәйташ тигән йола ташын ауылдан йыйылған май менән майлаған. Бынан тыш, Инйәр йылғаһы төбөнән ямғыр саҡырғанда һалған ташты алғандар. Шулай итеп, ямғырҙы саҡырыу һәм туҡтатыу йолалары күп төрлө һәм Ямғыр эйәһе, Ямғыр тәңре башҡорт мифологияһында айырым урын биләүен күрһәтә. Ямғыр һүҙе тураһында һөйләгәндә, ул бөтә төрки телдәрендә осрай башҡорт теленең боронғо лексик ҡатламына ҡарай. Ул дөйөм төрки jaamur-jamaur (ямғыр) һүҙенә барып тоташа.
# Нәҙер (исем)

Нәҙер — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла осрай.

# Нәҙер (исем)
## Этимологияһы

Нәҙер исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Вәғәҙә, нәҙер тигәнде аңлата. Нәҙер исеменән Нәҙербай, Нәҙерғол, Нәҙерхан, Нәҙерша исемдәре, уларҙан Нәҙербаев, Нәҙерғолов, Нәҙерханов, Нәҙершин фамилиялары барлыҡҡа килгән.

# Нәҙер (исем)
## Фамилияла

Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы (7 февраль 1936 йыл) — хеҙмәт ветераны, ғалим-фольклорсы. 1962 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре, 1973 йылдан — өлкән, 1999 йылдан — төп, 2005 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр. Филология фәндәре докторы (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (2016), Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1987), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2007).
Нәҙерғолов Миңлеғәли Хөсәйен улы (7 октябрь 1953 йыл) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2010). 2003 йылдан Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007), Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты (2013).
Нәҙершин Мотаһар Закир улы (1923 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1944).
Нәҙершин Альберт Сәхәби улы (1951 йылдың 7 майы) — тау инженер-электригы, техник фәндәр докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының яғыулыҡ-энергетик комплексының почётлы хеҙмәткәре, фән һәм техника өлкәһендә Башҡортостан Республикаһыны Дәүләт премияһы лауреаты
Нәҙерғолов Урал Фәйзулла улы (1937 — ?) — башҡорт теле белгесе.
# Крёхерн

Крёхерн (нем. Cröchern) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 282 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,22 км². Диңгеҙ кимәленән 66 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — BK.
# Кыка-Мачель-Кэт

Кыка-Мачель-Кэт — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 472 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кыка-Мачель-Кэт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068537
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306853
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Растенберг

Растенберг (нем. Rastenberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2706 кеше йәшәй. Майҙаны — 35,42 км². Диңгеҙ кимәленән 205 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99636 һәм автомобиль коды — SOM.
# Бәжәнә

Бәжәнә (рус. Базяна) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Бәжәнә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028800
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102880
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хос-Апараны-Дон

Хос-Апараны-Дон — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Хос-Апараны-Дон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урсдоннан йылғаһы ҡушылған урындан Урух йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000312108200003656
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200365
* Бассейн коды — 07.02.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бикҡол (исем)

Бикҡол — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Бикҡол (исем)
## Этимологияһы

Бикҡол — башҡорт телендәге бик һәм ҡол һүҙҙәренән яһалған. Бик — көслө, ныҡлы мәғәнәһенә эйә. Баланың матур киләсәген күреү теләге менән ҡушылған исем.

# Бикҡол (исем)
## Фамилияла

Бикҡолов Шәриф Сәғҙәтулла улы, Шәриф Бикҡол (28 май 1924 йыл — 3 сентябрь 1995 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры, яҙыусы һәм журналист. 1950 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың (1980) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1969). 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) һәм «Почёт Билдәһе» (1974) ордендары кавалеры.
Бикҡолов Хөрмәт Талха улы (22 март 1927 йыл — 4 август 1997 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе, нәшерсе. 1980 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1987).
Бикҡолов Шамил Рәғиб улы — 1946 йылдың 25 июнендә Өфө ҡалаһында тыуған. Юғары белемле, Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Тарих преподавателе. Башҡортостан Республикаһының «Өфө полиграфкомбинаты» Дәүләт унитар предприятиеһы директоры.
Бикҡолов Шакир Сәлим улы (15 ғинуар 1932 йыл — 18 май 1983 йыл) — шағир. 1968 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Бикҡолова Нурия Нәғимйән ҡыҙы (12 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-физик. 1993 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (2006), профессор (2008). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2000).
Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы (22 октябрь 1929 йыл — 22 сентябрь 2013 йыл) — ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре. Химия фәндәре докторы (1991), профессор (1995). Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы һәм Президиумы ағзаһы, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1996—2013 йылдарҙа «Күп милләтле Санкт‑Петербург» яҙыусылар союзы рәйесе, 1995—2013 йылдарҙа Санкт‑Петербургтағы Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы рәйесе. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009).
Бикҡолов Мөнир Кәрәмәт улы (25 март 1944 йыл — 23 июль 2016 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1971—2004 йылдарҙа Өфө телефон аппаратураһы заводында һәм «БЭТО» йәмғиәтендә слесарь. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.

# Бикҡол (исем)
## Ауылдар

* Биҡҡол (Миәкә районы) — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районыныдағы ауыл. • Биҡҡол (Бишбүләк районы) — Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл. • Биҡҡол (Арғаяш районы) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районыныдағы ауыл.
* Биҡҡол (Әбйәлил районы) — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы ауыл. •Бикҡол (Шишмә районы) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы ауыл. •Биҡҡол (Шаран районы) — Башҡортостан Республикаһының Шаран районындағы ауыл.
# Неково

Неково — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северный Гбач йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Неково
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003887
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Осло

О́сло (норв. Oslo (мәғл.), йәки) — Норвегияның баш һәм иң эре ҡалаһы.
1624 тиклем 1539 йылғы А. Ортелиус картаһына ярашлы викингтарҙың баш ҡалаһы Викия (Vichia) тип аталған, 1624—1877 йылдарҙа Христиания (норв. Christiania), 1877—1924 йылдарҙа — Кристиания (норв. Kristiania) исемдәрен йөрөткән.
# Тэмшинтэль-Кы

Тэмшинтэль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пеляжья ҡушылдығының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 113 км.

# Тэмшинтэль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069572
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306957
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Победа (кинотеатр, Өфө)

1949
«Победа» — 1945—1948 йылдарҙа төҙөлгән кинотеатр. Өфөлә иң беренсе кинотеатрҙарҙың береһе. Мәскәү архитекторы М. С. Яншин проекты буйынса төҙөлгән. Бөгөнгө көндә Черниковка биҫтәһендәге берҙән-бер кинотеатр.
Адресы: Өфө ҡалаһы, 1-се май урамы, 41
# Осечиха

Осечиха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Прость йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Осечиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042604
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004260
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡырғыҙ-Миәкә (йылға)

Ҡырғыҙ-Миәкә — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Миәкә йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ҡырғыҙ-Миәкә (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024762
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102476
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пацаев Виктор Иванович

Пацаев Виктор Иванович (19 июнь 1933 йыл — 30 июнь 1971 йыл) — СССР-ҙың летчик-космонавты, Советтар Союзы Геройы (үлгәндән һуң). Ер атмосфераһынан ситтә эшләүсе беренсе донъя астрономы.

# Пацаев Виктор Иванович
## Биографияһы

Виктор Иванович Пацаев 1933 йылдың Ҡаҙағстандың Аҡтүбә ҡалаһында тыуған. Атаһы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була. 1943 йылда Пацевтар ғаиләһе Калининград өлкәһе Нестрев ҡалаһына күсә. 1950 йылда — мәктәпте тамамлай, Мәскәү геологоразведка институтының аэрофотосъемка факультетына документтарын бирә. Виктор имтихандарын уңышлы тапшыра, әммә кәрәкле балл йыя алмай, уға Пенза индустриаль институтына күсергә тәҡдим итәләр. Пенза индустриаль институтының механика факультетында машиналарҙың теүәл иҫәпләү-аналитикаһы бүлеге асылғас, декантҡа яңы бүлеккә күсереүҙе һорап ғариза яҙа. 1955 йылда — Пенза индустриаль институтын тамамлай һәм СССР-ҙың гидрометхеҙмәте Үҙәк аэрология обсерваторияһына эшкә килә. Метеорология ракеталары өсөн приборҙар төҙөүҙә ҡатнаша. 1958 йылда — ОКБ-1 (КБ Королева). Конструктор бүлегендә антенно-фидер ҡоролошонда эшләй. 1968 йылда — космонавтар отрядына ҡабул ителә (граждандар төркөмө белгестәре № 3). 1971 йылда— йыһан карабы «Союз-11» һәм орбиталь йыһан станцияһы «Салют-1» инженер-тикшеренеүсе булып осош яһай. Йыһанда 18 сәғәт 23 минут 43 секунд осоу дауам итә. Төшөрөү аппараты «Союз-11» герметик системаһы боҙолоу сәбәпле экипаж составында: Георгий Добровольский, Волков Владислав Виктор Пацаев һәләк булалар.
| # | Караптарының старт | Старт, UTC | Экспедиция | Карапҡа ултыртып | Ултыртыу, UTC | Һөжүм | Асыҡ йыһанға сығыу | Асыҡ йыһанда булыу ваҡыты |
| Бер | Союзы-11 | 06.06.1971, 04:55 | Союзы-11, Салют-1 (1) | Союзы-11 | 29.06.1971, 23:16 | Тәүлегенә 18 сәғәт 23 минут 21 | Нуль | Нуль |

# Пацаев Виктор Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1971) үлгәндән һуң;
* Ленин Ордены;
* ВЛКСМ-дың Почёт билдәһе;

# Пацаев Виктор Иванович
## Иҫтәлеген мәңгеләштереү

Кремль диуары янында ерләнә.
Пацаев исеме менән аталған:
* ай кратеры һәм бәләкәй планета № 1791 Patsayev;
* Актүбәлә , Калининградта, Калугала, Владивостокта, Орскиҙә, Пензала, ә Ростов-на-Дону урам;
* фәнни-тикшеренеү судноһы «Космонат Виктор Пацаев» исемен йөрөтә;
* Аҡтүбәлә бюст (1976), авторы С. П. Хаджибарон.

# Пацаев Виктор Иванович
## Иҫтәлеген мәңгеләштереү
### Фильмдар

** Крутые дороги космоса — СССР, Центрнаучфильм, 1972.
** Добровольский, Волков, Пацаев. Вернуться и умереть — Россия, Первый канал, Тайны века, 2006.
** Гибель «Союза» — Россия, телекомпания «Останкино», ТРК «Петербург — Пятый канал», 2008.
# Пойгина

Пойгина — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пойгина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041356
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004135
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бәжекәй

Бәжекәй — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Нөркә ауыл биләмәһе составына керә.

# Бәжекәй
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Күк Йүргәк улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Бәжекәй
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 126 | 208 | 318 | 500 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (96 %) йәшәй.
# Вених-Ярт

Вених-Ярт — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тальция йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вених-Ярт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014415
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301441
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Түбәнге Ҡазаныш

Түбәнге Ҡазаныш (ҡум. Тёбен Къазаныш, Тюпдеги Къазаныш, Уллу Къазаныш) - Дағстан Республикаһының Буйнаҡ районындағы ауыл. 2010 йылда халыҡ һаны 12 871 кеше тәшкил итә,162 урам иҫәпләнә.
* ↑ 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу.
* ↑ Село Нижнее Казанище на карте