yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кутатка (Яя ҡушылдығы)

Кутатка (Оло Кутатка) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кутатка (Яя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202116
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Озерная (Лала ҡушылдығы)

Озёрная (Озериха) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лала йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Озерная (Лала ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013089
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001308
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Джунта Блас

Блас Армандо Джунта Родригес (6 сентябрь 1963 йыл, Буэнос-Айрес) — Аргентина футболсыһы, ярым һаксы, уйынсы карьераһы тамамланғандан һуң — тренер.

# Джунта Блас
## Биографияһы

Джунта Блас үҙенең спорт карьераһын «Сан — Лоренсо де Альмагро» клубында башлай, 1983 һәм 1984 йылдарҙа, шулай уҡ 1986—1988 йылдарҙа ла унда уйнай. Ул осор команда өсөн финанс проблемаларына бай була, шунлыҡтан «Сан — Лоренсо де Альмагро» уйынсыларын «камбоджиецтар» тип атап йөрөткәндәр. Джунта Блас карьераһының күп өлөшөн «Бока Хуниорс» клубында үткәрә. Был клуб өсөн ул 200-гә яҡын уйында уйнай, шул осорҙа, 1989 йылда, Либертадорес Суперкубогының эйәһе була, шулай уҡ 1990 йылда Көньяҡ Америка Рекопу, 1992 йылда Либертадорес Суперкубогының эйәһе була һәм 1992 йылда Апертурала еңеү яулай. «Бока Хуниорс» клубы һөйәрмәндәре командаға «йомортҡа» (исп. huevo) тигән ҡушамат биргән була. Джунта Блас сит илдәрҙә: Испания һәм Мексикала уйнай.
1991 йылда Джунта Блас Аргентина йыйылма командаһы составында Америка Кубогында еңеп сыға.
Яджунта Блас «Атлетико Сан-Мигель» командаһының тренеры сифатында дебют яһай. 2005 йылда «Альмиранте Браун» клубының тренеры булып, унда һигеҙ йыл дауамында эшләй һәм команданы ике тапҡыр Пример В Насьоналгә алып килтереп, еңеү яулата.
2013 йылдың ноябрендә Джунта Блас Нельсон Вивас урынына «Кильмес» командаһының тренеры була. Был клубта Джунта Блас өс ай ғына эшләп өлгөрә: команда «Годой-Крус» клубынан еңелгәндән һуң, чемпионат етәкселеге Джунтаны клуб менән идара итеүҙән ситләтә, сөнки чемпионаттағы туғыҙ уйында ул етәкләгән команда бер генә тапҡыр еңеүсе була.
2019 йылдың декабрендә ул «Бока Хуниорс» тренерҙар штабына инә һәм унда йәш таланттар әҙерләү өсөн яуаплы була.
# Червенка (Яренга ҡушылдығы)

Червенка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яренга йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Червенка (Яренга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002352
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пя-Сядэй-Яха

Пя-Сядэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Пя-Сядэй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046564
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304656
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡуян (йондоҙлоҡ)

Ҡуян (йондоҙлоҡ) (лат. Lepus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Нихал, яҡтылығы 2,84 була. Майҙаны буйынса урыны — 51.
# Сопова Анна Дмитриевна

Сопова Анна Дмитриева (10 май, 1924 йыл — 31 ғинуар, 1943 йыл) — антифашист-подпольщик, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ваҡытлыса оккупацияла ҡалған Краснодондағы «Йәш гвардия» йәшерен комсомол ойошмаһы ағзаһы .

# Сопова Анна Дмитриевна
## Биографияһы

Сопова Анна Дмитриевна 1924 йылдың 10 майында Украина ССР-ының Донецк губернаһы, Артемовск округы Шевырёвка ауылында (хәҙер Украинаның Донецк өлкәһе Донецк ҡалаһы сите) эшсе Дмитрий Петрович (Пепугович) һәм хужабикә Прасковья Ионовна Соповтар ғаиләһендә тыуа. Мәрйә. Ауыл мәктәбендә 3 класс тамамлай. 1935 йылда ғаилә Краснодонға күсенә, артабан ҡаланың 1-се мкәтәбендә белем ала.
1939 йылда Анна комсомолға инә. Пионерҙар вожатыйы була. Һуғыш алдынан 9-сы класты тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Анна комсомол ойошмаһы исеменән яралыларға медикаменттар, «Молотов коктейле» өсөн шешәләр йыя. Һуңынан шахтала эшләй. Краснодон немец оккупацияһында булғанда ваҡытында «Йәш гвардия» йәшерен комсомол ойошмаһына инә. Звено командиры итеп һайлана. Анна м Сопова йәшерен ойошма эшендә әүҙем ҡатнаша.
Листовкалар яҙа һәм йәбештерә, немец оккупация ғәскәрҙәренең һаны һәм урынлашыуы тураһында мәғлүмәттәр йыя, 1942 йылдың 7 ноябргә ҡараған төнөндә дирекцион өҫтөнә ҡыҙыл флаг ҡаҙау акцияһында ҡатнаша.
1943 йылдың ғинуарынан һуң молодогвардеецтарҙы ҡулға ала башлағас та Анна Сопова Краснодонда ҡала, әсирҙәргә ашарға ташый, уларҙың ҡасыуын ойоштороуҙы планлаштыра.
Әммә 1943 йылдың 25 ғинуарында уның үҙен ҡулға алалар һәм 31 ғинуарҙа язалайҙар.
Краснодон ҡалаһының үҙәк майҙанында молодогвардеецтарҙың туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

# Сопова Анна Дмитриевна
## Наградалары

* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (13.09.1943, үлгәндән һуң)
* «1-се дәрәжә Ватан һуғышы партизаны» миҙалы (21.09.1943, үлгәндән һуң)
# Бошман-Һыуын-Ҡараҡыпсаҡ улусы

Бошман-Һыуын-Ҡараҡыпсаҡ (Бошмаш-Һыуын-Ҡара-Ҡыпсаҡ) улусы — Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең төньяғында урынлашҡан административ-территориаль берәмек.
Ырымбур өйәҙе составында 1865 йылдың 5 майынан 1917 йылдың 1 сентябренә тиклем була. Хәрби Министрҙың 1868 йылғы приказы менән улыҫта 8 ауыл йәмғиәте барлыҡҡа килтерелә.
Бошман-Һыуын-Ҡараҡыпсаҡ улусы 1917 йылдан 1920 йылға тиклем Башҡортостан мөхтәриәтенең (191 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Ҡыпсаҡ кантоны составында, шунан Ҡыпсаҡ кантоны Ете ырыу кантоны менән берләштерелә һәм Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһы составындағы Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантоны тип атала башлай. Хәҙер — яҡынса Ырымбур өлкәһенең Ташлы районына ҡарай
# Сериков Иван Павлович

Сериков Иван Павлович (26 июль 1916 йыл — 5 март 1958 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, подполковник. Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкының батальон командиры. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Сериков Иван Павлович
## Биографияһы

Иван Павлович Сериков 1916 йылдың 26 июлендә Курск губернаһы (хәҙер Белгород өлкәһе Щебекин районы) Яңы Таволжанка ауылында эшсе ғаиләһендә тыуған.
Милләте Урыҫ. 1940 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Мәктәптең 7 синыфын тамамлаған.
1932 йылда фабрика-завод өйрәнселек мәктәбен тамамлағандан һуң, хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Яңы Таволжанка шәкәр заводында слесарь, өлкән пионервожатый, Яңы Таволжанканың 10-сы урта мәктәбендә комсомол комитеты секретары булып эшләй.
1939 йылдың майында Белгород өлкәһенең Щебекин район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышы фронтында. Карел, 1-се Украина һәм 1-се Белоруссия фронттарында һуғыштарҙа ҡатнаша. 1944 йылда Өфө хәрби пехота училищеһын тамамлай.
Капитан Сериков 1945 йылдың 25 мартында Данциг (Гданьск, Польша) ҡалаһына ингән ерҙә батырлыҡ күрһәтә.
Һуғыштан һуң Иван Павлович Өфө гарнизонында хеҙмәт итә. 1952 йылдан подполковник И. П. Сериков — запаста. Өфө ҡалаһында йәшәй. И. П. Сериков 1958 йылдың 5 мартында вафат була. Өфө ҡалаһы Киров районының Сергиев зыяратында ерләнгән.

# Сериков Иван Павлович
## Батырлығы

«358-се уҡсылар полкының 1-се батальон командиры (136-сы уҡсылар дивизияһы, 70-се армия, 2-се Белорус фронты) капитан П. И. Сериков 1945 йылдың 25 мартындағы таңында батальоны менән Данциг (Гданьск, Польша) ҡалаһына килеп ингән ерҙә дошман оборонаһын өҙә. 200 гитлерсыны әсирлеккә ала. Һөжүмде көсәйтеп, И. П. Сериковтың батальоны Висла йылғаһын һуғышып аша сыға, плацдармды яулай, дошмандың үҙ хәлен тергеҙергә ынтылышын юҡҡа сығара».
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 29 июнендәге указы менән батальон менән оҫта етәкселек иткәне, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн капитан Сериков Иван Павловичҡа Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 2704) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

# Сериков Иван Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены
* ике Ҡыҙыл байраҡ ордены
* 3-сө дәрәжә Суворов ордены
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Варшава ҡалаһын азат иткән өсөн» миҙалы
# Өфө дәүләт циркы

1968
Өфө дәүләт циркы — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөнөң Октябрь проспектында урынлашҡан. Дәүләт циркы йәки Өфө циркы тип тә йөрөтөлә. Дәүләт ҡарамағында, Рәсәй дәүләт цирк компанияһы филиалы.

# Өфө дәүләт циркы
## Тарихы

1968 йылдың 5 ноябрендә РСФСР—ҙың атҡаҙанған артисы Т. В. Дурова етәкселегендәге программа менән асыла. 2 мең урынлыҡ тамаша залы, административ кабинеттары, көнкүреш бүлмәләре, грим бүлмәләре, балет—спорт залы, «Арена» дөйөм ятағы һ.б. бар. 1970 йылдан БАССР Министрҙар советы ҡарары менән «Союзгосцирк» Бөтә Союз берекмәһе ҡатнашлығында Өфө циркы эргәһендә Башҡорт цирк студияһы ойошторола. Уны тамамлаусылар (55 кеше) Башҡортостанда профессиональ цирк сәнғәтенә нигеҙ һала.
Өфө циркы бинаһы 20 быуаттың 2—се яртыһына ҡараған архитектура ҡомартҡыһы.

# Өфө дәүләт циркы
## Башҡорт коллективы

Башҡорт цирк коллективының (1991 йылға тиклем эшләй) «Сәскә ат, Башҡортостан!» программаһы менән беренсе тамашаһы 1973 йыл 7 сентябрҙә ҡуйыла. Һуңыраҡ «Йөрәктән йөрәккә» (1979), «Манеждағы һабантуй» (1984), «Дуҫлыҡ аренаһы» (1989) программалары эшләнә. Өфө циркы аренаһында Рәсәй Федерацияһының халыҡ артистары А. С. Дементьев, И. Э. Кио, Т. А. Корнилова, Т. Т. Нугзаров, Н. Я. Сквирский, В. В. Тихонов, СССР—ҙың халыҡ артистары В. М. һәм М. М. Запашныйҙар, Ю. В. Никулин, О. К. Попов һ.б. сығыш яһай. Башҡорт циркы артистары СССР буйлап һәм донъяның 18 илендә гастролдәрҙә була. Өфө циркы менән Л. В. Авершина, Н. П. Барзилович, А.Ғ. Вилданов, Ю. Х. Ғәзизов, Г. М. Ғәзизова, Р. Н. Дербишева, Ф. Х. Иксанова, Ғ.Ш. Имашева, Йәрмөхәмәтовтар, Касеевтар, Кинйәкәев Шамил Кәлимулла улы, С.Ғ. Кирәев, Кокориндар, Солтангәрәевтар, Фәйрүзовтар, Шакировтар, Әсәҙуллиндар һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.

# Өфө дәүләт циркы
## Директорҙары

* Х. Х. Хамматов (1968 й. алып)
* П. Я. Шишкин (1970 й. алып)
* Д. В. Бондаренко (1973 й. алып)
* Е. Г. Шуф (1987 й. башлап)
* Р. М. Ҡоҙаяров (1989 й. алып)
* О. В. Михайлищев (1999 й. алып).
# Нойендорф-ам-Дам

Нойендорф-ам-Дам (нем. Neuendorf am Damm) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 240 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,75 км². Диңгеҙ кимәленән 40 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
# Вишневский Анатолий Григорьевич

Вишневский, Анатолий Григорьевич ( 1 апрель 1935 йыл, Украина ССР-ы Харьков ҡалаһы) — Рәсәй демографы һәм иҡтисадсыһы. Иҡтисад фәндәре докторы, Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы ағзаһы, Юғары иҡтисад мәктәбенең Демография институты директоры, Социаль-демографик сәйәсәт буйынса ғилми-уҡытыу лабораторияһы етәксеһе, ординар профессоры.

# Вишневский Анатолий Григорьевич
## Ғүмер юлы

Фәнни карьераһын Украина СССР-да башлай. 1958 йылда Харьков дәүләт университетының иҡтисад факультетында статистика буйынса һөнәри белем алғандан һуң «Гипроград» Институтының Харьков филиалында эшләй. 1962—1966 йылдарҙа УССР Госстроеның фәнни-тикшеренеү һәм проектлау институты аспирантураһында белем ала. 1967 йылда СССР Фәндәр акамедияһының Иҡтисад институтында «Харьков агломерацияһы миҫалында ҡала агломерациялары һәм уларҙың үҫешен иҡтисади көйләү» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яклай. 1967 йылдан Украина Фәндәр академияһының Иҡтисад институтында академик М. В. Птуха нигеҙләгән демография бүлегендә эшләй. 1971 йылда Мәскәү ҡалаһына күсеп килә һәм СССР-ҙың Үҙәк статистика идаралығының демография бүлегендә эш башлай.
1983 йылда «Демографик процестарҙы социаль көйләү» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1994 йылдан башлап «Халыҡ һәм йәмғиәт» мәғлүмәт бюллетененең баш мөхәррире. 2001 йылдан «Демоскоп Weekly» электрон гәзитенең баш мөхәррире. Ғалим 300-ҙән артыҡ публикациялар авторы.

# Вишневский Анатолий Григорьевич
## Башҡортостан менән бәйләнеше

А. Г. Вишневскийҙың фәнни эшмәкәрлеге Башҡортостан менән дә тығыҙ бәйләнгән. Ғалим 2010 йылдың октябренән 2011 йылдың февраленә тиклем «Ғаилә һәм Башҡортостан Республикаһында социаль үҫеш» проект-уҡыу төркөмөн етәкләй. 2012 йылдың 22-25 октябрендә Өфө ҡалаһында үткән дүртенсе Бөтә Рәсәй социология конгрессы сиктәрендә «Рәсәйҙә һәм уның төбәктәрендә демографик процестарҙың төп тенденциялары һәм факторҙары» секцияһы рәйестәше була. 2012 йылдың ноябрь айында «Башҡортостанда демографик үҫеш һәм уны яҡшыртыу саралары тураһында» тигән мәсьәле буйынса Республика Советы ултырышында ҡатнаша. 2013 йылда баҫтырып сығарылған Башҡортостан Республикаһында кешелек потенциалын үҫтереү буйынса «Ғаилә һәм кешелек үҫеше» Докладының фәнни консультанты һәм эксперты. Уҡыусылары араһында Башҡортостан вәкидәре лә бар.
# Егерь (хикәйә)

Егерь — рус яҙыусыһы А. П. Чехов хикәйәһе, 1885 йылда баҫылған.

# Егерь (хикәйә)
## Баҫма

Хикәйә тәүге тапҡыр 1885 йылдың 1 авгусында (иҫке стиль буйынса 18 июлендә) Петербург гәзитенең 194-се һанында А. Чехонте псевдонимы аҫтында баҫылып сыға. Шулай уҡ хикәйә Санкт-Петербургта 1886 йылда «Пестрые рассказы» йыйынтығында ла сыға. Һуңғараҡ ул А. П. Чехов тарафынан нәшерсе Адольф Маркс 1899―1901 йылдарҙа баҫтырған үҙенсәлекле әҫәрҙәре йыйылмаһының өсөнсө томына индерелә.

# Егерь (хикәйә)
## Тарих

«Егерь» яҙыусы Дмитрий Григоровичҡа ныҡ тәьҫир итә. Ул Чеховҡа 1886 йылдың 25 мартында яҙған хатында хикәйә менән ныҡ һоҡланыуын белдерә һәм яҙыусыға, юмористик хикәйәләр жанрын артта ҡалдырып, етди мәсьәләләргә иғтибарын йүнәлтергә кәңәш бирә. Үҙенең 28 марттағы яуап хатында Чехов быға тиклем үҙенең әҙәби күнегеүҙәренә бер ваҡытта ла етди ҡарамауы тураһында яҙа. «Мин бер көндән артыҡ ваҡыт эсендә яҙған бер хикәйәмде лә иҫләмәйем, ә Һеҙгә ныҡ оҡшаған „Егерь“ бары тик ванна бүлмәһендә генә яҙылды!»
Александр Лазарев-Грузинский үҙенең Чехов тураһындағы иҫтәлектәрендә яҙыусының: "«Егерь» Петербург гәзитендә сыҡҡандан һуң, Григорович Суворинға килгән һәм: «Алексей Сергеевич, зинһар, Чеховты Новое время гәзитенә саҡырығыҙ. Һеҙ бары тик „Егерҙы“ уҡып ҡына ҡарағыҙ. Был яҙыусыны ҡулға төшөрмәү — үҙе ҙур енәйәт буласаҡ Һеҙҙең өсөн». Суворин Курепинға мөрәжәғәт итә, шунан һуң мин «Новое время» гәзитенә саҡырыу алдым",- тигән һүҙҙәрен килтерә.

# Егерь (хикәйә)
## Сюжет

Егор исемле егерь юл буйлап китеп барғанда осраҡлы рәүештә үҙе менән ун ике йыл ҡатын булып торған Пелагеяны осрата. Пелагея янына ул бары тик иҫерек сағында һәм бирләнеп йөрөгән саҡта ғына йылына бер нисә тапҡыр барған була. Пелагея илап ебәрә һәм Егорҙан үҙе янына йышыраҡ килеп йөрөүен ялбарып үтенә. Егор ҡатынына үҙенең нишләп тирә-йүндә иң шәп мылтыҡтан атыусы булғанын, шунлыҡтан иркәләп боҙолған икәнлеген һәм тәмле сәй эсеүҙе һәм төрлө әңгәмәләрҙе яратыуын, ауылда башҡалар кеүек тыныс ҡына йәшәй алмаҫын аңлатырға тырыша.
# Тәдлис

Тәдлис (ғәр. تدليس‎; рус. Тадлис) — ислам фиҡһы һәм хәҙистәрҙе өйрәнеү ғилеме термины, "тауар сифатында етешһеҙлекте йәшереү " тигәнде аңлата.

# Тәдлис
## Сауҙала

Дөйөм ҡабул ителгән ҡарашҡа ярашлы, «тәдлис» термины тауарҙың етешһеҙлектәрен йәшереү мәғәнәһендә византия-грек dόλος һүҙе (лат. dolus) һүҙенән килеп сыҡҡан.

# Тәдлис
## Хәҙис ғилемендә

Урта быуат мосолман сығанаҡтарында хәбәр ителеүенсә, тәүге тапҡыр хәҙис тапшырыусыларҙың — мөхәддистәрҙең икенсе быуыны вәкилдәре тәдлис менән шөғөлләнә башлаған.
Ихтимал, тик тәдлистә ғәйепләү йәки шик аҫтына алыуға бағышланған иң тәүге коллекция Хөсәйен әл-Ҡарабисиҙың ҡайһы бер фрагменттары һуңғы эштәрендә һаҡланған Китаб әл-Мөҙәлисм (һижри 245 йәки 248 й.) тигән хеҙмәте булғандыр. Ибн ән-Нәдим "Фихрис"тә Али ибн әл-Мәҙиниҙең (ваф. 849) беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған ошондай уҡ хеҙмәте тураһында телгә алған. Артабанғы рижәл ғилеме буйынса бөтә китаптарҙың лексиконында термин йыш ҡулланыла.
# Кесе Кия

Кесе Кия (Нечко-Сёде) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кия йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Кесе Кия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051424
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005142
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Моратша Сыртланов

Моратша Сыртланов — башҡорт старшинаһы. 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.

# Моратша Сыртланов
## Биографияһы

Сығышы менән Ҡазан даруғаһы Ҡыр-Йылан улусы башҡорттарынан. Ҡазан даруғаһы Ҡыр-Йылан улусы старшинаһы итеп һайлана.
1759 йылда Гәрәй улусы старшинаһы Тимер Мутин етәкселегендәге башҡорттар делегацияһы составында Санкт-Петербургҡа императрица Елизавета Петровнаға башҡорт аҫаба ерҙәрен баҫып алыуҙы тыйыу тураһында хат алып бара.
1773 йылда Е. И. Пугачёвтың етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, үҙенең отряды менән баш күтәреүселәр яғына сыға. Емельян Пугачёв уға полковник званиеһын бирә. 1774 йылдың 23 мартында Өфө янында И. И. Михельсон командалағында батша ғәскәренә ҡаршы һуғыша. 1774 йылдың июлендә Ҡәнзәфәр Усаев отряды менән берлектә Ҡазан һәм Нуғай даруғаларындағы алыштарҙа ҡатнаша.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Ситдыҡов Гена Әхмәт улы

Ситдыҡов Гена Әхмәт улы (22 ғинуар 1934 йыл — 20 июль 1998 йыл) — ғалим-тау инженеры. Техник фәндәр докторы (1985), профессор (1993). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1980) һәм атҡаҙанған нефтсеһе (1982).

# Ситдыҡов Гена Әхмәт улы
## Биографияһы

Гена Әхмәт улы Ситдыҡов 1934 йылдың 22 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған.
1956 йылда Өфө нефть институтын тамамлай.
Хеҙмәт юлын Ҡазанда “Татнефтегазразведка” тресында башлай, өлкән инженер, участка начальнигы булып эшләй.
1960 йылда “БашНИПИнефт”кә күсә, өлкән инженер, өлкән ғилми хеҙмәткәр, лаборатория етәксеһе була.
1972—94 йылдарҙа “Геофизика” ғилми‑производство фирмаһында хеҙмәт юлын дауам итә: сектор мөдире, лаборатория мөдире, баш ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Фәнни‑производство эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, уйлап табыуҙары скважиналарҙы быраулау һәм һынау менән бәйле. Һыу сығарған ҡатламдарҙы тикшереп, изоляциялау өсөн герметизаторҙар уйлап тапҡан һәм индергән.
Г. Ситдыҡов торбаларҙа, ҡатлам һынау ҡорамалдары, шул иҫәптән горизонталь скважиналар өсөн (“Уралец”, СВАБ‑58, ПД‑115, ЗГ‑115 һ.б.), скважиналарға төшөрөлә торған колонналарҙы ике стадияла ҡатнаш цементлау ысулы һәм уны тормошҡа ашырыу өсөн ҡоролмалар (пакер-штуцер ШЗ‑190/146 һ.б.) эшләүгә етәкселек итә.
Гена Әхмәт улының асыштары Башҡортостан, Татарстан, Белорус һәм Тажик ССР‑ҙары, Төмән өлкәһе предприятиеларында ҡулланыла.
180‑дән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 46 уйлап табыу авторы.
1998 йылдың 20 июлендә Өфөлә вафат була һәм ҡала зыяратында ерләнә.

# Ситдыҡов Гена Әхмәт улы
## Фәнни хеҙмәттәре һәм уйлап табыуҙары

* Методическое руководство по оперативному контролю и диагностированию осложнённости условий проводки скважин в поглощающих пластах. Уфа, 1975 (авторҙаш).
* Способ изоляции пластов в скважинах
* Способ определения местоположения предметов в скважине
* Устройство для заканчивания скважин
* Патенты автора Ситдыков Гена Ахметович[RU]
* Якорь пакера
# Натр-Колынг-Я

Натр-Колынг-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 512 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Натр-Колынг-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024970
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302497
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Николай Чудотворец сиркәүе (Шахты)

1902
Николай Чудотворец сиркәүе (Изге Николай ғибәҙтханаһы) — Шахты ҡалаһындағы православие ҡорамы.
Адресы: Ростов өлкәһе, Шахты ҡалаһы, Аютин ҡасабаһы, Платов урамы, 177-се йорт.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Шахты)
## История

1902 йылда Аютин ҡасабаһы халҡы инициативаһы менән сиркәү төҙөлә һәм 1903 йылда Изге Николай Чудотворец исеме бирелеп изгеләндерелә. Сиркәү бер тәхетле, өс комбәҙле, ҡыңғырау манаралы булған.
3 ноябрҙә Власово-Аютин утарында тантаналы рәүештә Николай Чудотворец сиркәүен изгеләндереп асҡандар. Александров-Грушевский мәнфәғәтенең алты руханийы, өс диаконы һәм Новочеркасскиҙән килгән хор сиркәүҙе изгеләндереү байрамын ойошторғандар. Байрамға ҡаланан бик күп дәрәжәле ҡунаҡтар килгән, ә атаманды икмәк-тоҙ менән ҙурлап ҡаршы алғандар. Сиркәү таштан төҙөлгән һәм йәмғиәткә һигеҙ мең һумға төшкән.
Революциянан һуң сиркәү ябылған, уның бинаһында клуб асҡандар. Бары тик 1991 йылда ғына тергеҙелгән Николай Чудотворец сиркәүе үҙенең эшен башлап ебәргән. Яңы сиркәү биш көмбәҙле, уны 2012 йылда Преосвященнейший епископ Игнатий изгеләндергән.