# Тәжүид

Тәжүид (ғәр. تجويد‎) — Ҡөрьәнде орфоэпия ҡағиҙәһе буйынса уҡыу һәм Ҡөрьәнде дөрөҫ уҡырға өйрәткән ярашлы дисциплина (’илм әт-тәжүид), был һүҙҙәрҙең мәғәнәһе боҙолмаһын өсөн эшләнә.

# Тәжүид
## Тәжүид тураһында ғалимдар

Тәжүидтең ошондай билдәләмәләре бар:
   Тәжүид — һәр өндө артикуляцияға һәм үҙенсәлектәренә ярашлылылыҡ бирергә өйрәткән фән.
   اَلتَّجْوِيدُ عِلْمٌ يُعْرَفُ بِهِ إِعْطَاءُ كُلِّ حَرْفٍ حَقَّهُ وَمُسْتَحَقَّهُ مَخْرَجًا وَصِفَةً
Тәжүид әйтелеште ауырлаштырыу өсөн булдырылған тип уйлау хата — киреһенсә, ул Ҡөрьәнде дөрөҫ уҡырға, уның хәрефтәрен Пәйғәмбәребеҙсә әйтергә өйрәтеү өсөн тәғәйенләнгән. Был хаҡта Жәзәрий шулай тигән:
   Тәжүид — ул телде сәйнәү, өндө тамаҡ төбөнән сығарыу, яңаҡты ҡыйыш-мыйыш килтереү, тауышты ҡалтыратыу, өндәрҙе икеләтә һуҙыу, оҙонлоғон ҡыҫҡартыу, яңғыратып тыңҡыш уҡыу һәм «рә» өнөн ҡыҫыу түгел …
   ليس التجويد بتمضيغ اللّسان ولا بتقعير الفم ولا بتعويج الفكّ ولا بترعيد الصوت ولا بتمطيط الشدّ ولا بتقطيع المدّ ولا بتطنين الغنّات ولا بحصرمة الراءات.
* Телде сәйнәү: кеше ауыҙына нимәлер ҡапҡан кеүек һөйләй.
* өндө тамаҡ төбөнән сығарыу: кеше тамаҡ төбө менән һөйләй.
* яңаҡты ҡыйыш-мыйыш килтереү: кеше бар өндәрҙе лә йомшаҡ әйтеп һөйләй, тауышын бала тауышы кеүек сығара.
* тауышты ҡалтыратыу: кеше өшөгән йә иларға йыйынған кеүек тауышын ҡалтырата. Әммә күңеле нескәреп тауыш ҡалтырау ғәфү ителә.
* өндәрҙе икеләтә һуҙыу: кеше икеләтелгән тартынҡыларҙы тағы ла арттырыбыраҡ ҡабатлай.
* оҙонлоҡто ҡыҫҡартыу: кеше оҙон һуҙынҡыларҙы бер шым, бер ҡысҡырып әйтә.
* яңғыратып тыңҡыш уҡыу: был назализация (اَلْغُنَّةُ) менән уҡылған өндәрҙе артығы менән һуҙыу.
* «рә» өнөн ҡыҫыу: кеше «ر» хәрефен уҡығанда тауышын өҙә.
Йәғни, ғәрәптәр тыумыштан һөйләшкәнсә, тәбиғи тауыш менән уҡыу талап ителә(А. Р. Сүәйд) .
Тәжүидтең асылы — классик фонетикалағы ғәрәп өндәрен әйтергә өйрәнгәндә мәхрәж бик мөһим.
Мәхрәж — өндө тейешенсә әйтергә өйрәткән махсус механизмдарҙы ҡулланыу.
Тәжүидте өйрәнеү фарыз, Пәйғәмбәр хәҙисендә әйтелгәнсә: «Һеҙҙең иң яҡшығыҙ Ҡөрьәнде өйрәнеүсе һәм башҡаларға уны өйрәтеүселер».
Аллаһ Ҡөрьәндә әйткән: «Ҡөрьәнде дөрөҫ уҡығыҙ» (Әл-Мүзәммил 4).

# Тәжүид
## Изһар

Әл-Изһар(الاظهار) — был (Ҡалып:Trr) һәр өндөң таҙа, тыңҡышланмай әйтелеүе.Нүн сүкүндән йәки тәнүиндән һуң изһар хәрефе тора икән, изһар ҡағиҙәһе ҡулланыла.

# Тәжүид
## Изһар
### Изһар хәрефтәре

ء,ه,ع,ح,غ,خ

# Тәжүид
## Ҡәлҡәлә

Әл-Ҡәлҡәлә (القلقلة) — был (ғәр.: хәрәкәт) сүкүнле хәрефте асыҡ итеп әйтеү .

# Тәжүид
## Ҡәлҡәлә
### Ҡәлҡәлә хәрефтәре

Ҡәлҡәлә хәрефтәре 5: ﻕ ﺩ ب ﺝ ﻁ. Улар бөтәһе лә قًطْبُ جَدٌّ һүҙендә ҡулланла.

# Тәжүид
## Ҡәлҡәлә
### Ҡәлҡәлә хәрефтәре
#### Ҡәлҡәлә кимәлдәре

* «Ҙур ҡәлҡәлә» (قلقلة كبرى). Иң юғары кимәлдә асыҡ итеп әйтеү - сүкүнле хәрефтәр һүҙ аҙағында икәү итеп әйтелә. Мәҫәлән: الحجّ ,الحقّ
* «Уртаса ҡәлҡәлә» (قلقلة وسطى). Сүкүнле хәрефтәр һүҙ аҙағында тора, әммә икәү итеп әйтелмәй. Асыҡ итеп әйтеп уҡыла, әммә тәүге осраҡтағы кеүек үк түгел. Мәҫәлән: مِنْ عَلَقٍ,احد
* «Бәләкәй ҡәлҡәлә» (قلقلة صغرى). Сүкүнле хәрефтәр һүҙҙәрҙең уртаһында тора. Мәҫәлән: الفجْر بطْشة

# Тәжүид
## Иҙһәм

Әл-Иҙһәм (اَلْاِدْغَام) — «нүн-сүкүн» йәки «тәнвин» һүҙ аҙағында үҙенән һуң килгән хәрефкә әйләнә һәм икәү итеп әйтелә, һәм артабан был хәреф «тәшдид» менән уҡыла.

# Тәжүид
## Иҙһәм
### Ғүннәле иҙһәм

«Нүн-сүкүн» йәки «тәнвин» : م ن و ي хәрефтәре менән осрағанда «нүн-сүкүн» үҙенән һуң килгән хәрефкә әйләнә һәм икәү итеп әйтелә. Өндө икеләтеү назализация менән башҡарыла — был «иҙһәм мәғәл ғүннә» тип атала.

# Тәжүид
## Иҙһәм
### Ғүннәһеҙ иҙһәм

«Нүн-сүкүн» йәки «тәнвин» артынан ل ر хәрефтәре килһә, өндө икеләтеү назализацияһыҙ (танау эсенә ебәрелмәй) башҡарыла һәм «иҙһәм билә ғүннә» тип атала.

# Тәжүид
## Шулай уҡ ҡара

* Тухфат уль-атфаль