yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рогашка-Слатина

Ро́гашка-Сла́тина (слов. Rogaška Slatina) — Словенияның көнсығышындағы ҡала, бальнеологик (башлыса эсәр) курорт, Целе ҡалаһынан 45 км, баш ҡала Люблянанан 82 км алыҫлыҡта урынашҡан. Курорт үҙенең «Donat Mg» шифалы һыуы менән билдәле.

# Рогашка-Слатина
## Тарихы

Рогашка-Слатина — Словенияла һәм европала иң боронғо һәм иң билдәле спа-курорттарының береһе. Слатина үҙәне борондан уҡ билдәле — Рогатецтан Лембергҡа үткән Petovium Celeia тигән боронғо римлыларҙың юлын ҡаҙыу, был урын Рим империяһы осоронда уҡ популяр булыуы тураһында фараз итергә мөмкинлек бирә. Ошо юл янында алты башлы Боронғо Рим ҡула энәһе, римлылар һәм кельттарҙың тәңкәләре табылған. Шул уҡ ваҡытта «Donat Mg» һыуының шифалы үҙенсәлектәре асылған. Бөтә Штирия һәм унан ситтәрәк паломниктарҙың һыуҙың тылсымлы көсө тураһында хәбәрҙәре тарала. Тәүге тапҡыр минераль һыуҙың үҙенсәлектәре тураһында 1572 йылда баҫылып сыға, ошо ваҡытта билдәле алхимик Леонард Турнейссер үҙенең Pison тигән хеҙмәтендә һыу үҙенсәлектәре анализын тасуирлай. Һыуҙа ул биш элементты асҡан: алтын, «бергклер», көкөрт, «магнит» һәм «ҡырағай» һыу.
XVII быуатта Рогашка һыуын эсеү арҡаһында граф Пётр Зринский дауалана, был табибтарҙы сығанаҡтан һыу йоғонтоһон өйрәнеүгә илһамландыра. Тикшеренеү һөҙөмтәләре шул тиклем иҫ киткес була, хатта тиҙҙән һыуҙы шешәләргә ҡоя башлайҙар, ә XIX быуат башында заманса шифахана усреждениеһына нигеҙ һалалар. 1685 йылда Рогашка минераль һыуы тураһында тәүге монография нәшер ителә. Быға тикем Европала тик бер генә бындай китап булған — Бельгияның «Спа» минераль һыуы тураһында монография.
1803 йыл шифаханаға нигеҙ һалыу йылы тип иҫәпләнә. Ошо йылда яҡын тирәләге ерҙәрҙе граф Фердинанд Аттемс һатып ала. Уның инициативаһы буйынса Рогашка-Слатинала беренсе даими табип килеп урынлаша. Ул үҙенең эшендә Грац, Вена һәм Будапешттан билдәле табибтар һәм профессорҙар менән хеҙмәттәшлек иткән. Граф Аттемс был һыуҙы бөтә донъя буйлап таратҡан — уны барлыҡ Австрия империяһы провинцияларында, Венгрияла, Хорватияла, Италияла, Грецияла һәм Мысырҙа һата башлағандар.
XX быуат башында, 1908 йылда Карловы Варының геологы һәм докторы Д. Кнет етәкселегендә Donat Mg хәҙерге һыу скважинаһы асылған. Һыуҙың составында магнийҙың күп булыуы, минераль һыу метаболтк ауырыуҙарҙа һәм диабетта ярҙам итә, шулай уҡ профилактика өсөн ҡулланыла.

# Рогашка-Слатина
## Тарихы
#### Килеп сығыу риүәйәте

Риүәйәткә ярашлы, Рогашка шифалы сығанағы Ҡояш илаһы Аполлон заказы буйынса килеп сыға. Ул ҡанатлы ат Пегасҡа Рогатец янында тояғы менән һуғырға һәм кешеләргә һаулығын яҡшыртырға ярҙам итәсәк шифалы һыу сығанағын асырға бойорған. Хәҙерге ваҡытта ошо риүәйәткә бәйләп Пегас ҡала гербында һүрәтләнә һәм ҡала майҙандарының береһендә уға һәйкәл ҡуйылған.

# Рогашка-Слатина
## Иҫтәлекле урындары

* Плетерье ордены монастыре
* болан аҫрау фермаһы
* быяла фабрикаһы
* бер нисә урта быуат замоктары

# Рогашка-Слатина
## Билдәле шәхестәре

Рогашка-Слатинала тыуған йәки йәшәгән шәхестәр араһында артабанғылар бар:
* Милош Верк (1890—1952), картограф.
* Эла Пероци (1922—2001), балалар яҙыусыһы.
* Август Лавренчич (1925—1996), рәссам һәм сценограф.
# Сой (Согом ҡушылдығы)

Сой — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Согом йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Сой (Согом ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300018178
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301817
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яҡын Үләнде

Яҡын Үләнде (рус. Ближняя Улядка) - Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Кваркено районы биләмәләрендә аға. Йылға Яҡшы-Аҡъяр йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Яҡын Үләнде
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығытарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200262
* Бассейн коды — 12.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чесапик ҡултығы

Чесапик ҡултығы (ингл. Chesapeake Bay) – Атлантик океандың өлөшө.
Чесапик һүҙе (Chesepiooc) индейҙар телендә «балыҡ менән бай йылға» тигәнде аңлата.
Чесапик ҡултығына Потомак ҡойола.
# Кубия (Неня ҡушылдығы)

Кубия — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Неня йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кубия (Неня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001233
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100123
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҫәп (мәғәнәләр)

Иҫәп һүҙе ошо мәғәнәләрҙә ҡулланыла:
* Иҫәп - ниҙеңдер берәмекләп билдәләнгән һаны, хисабы, миҡдары - халыҡ иҫәбен алыу
* Иҫәп - уйында, ярышта яҡтарҙың һөҙөмтәһен күрһәткән һан - "Салауат Юлаев" командаһы 5:0 иҫәбе менән еңде
* Иҫәп - эшләнгән эш өсөн түләнгән хаҡ.
* Иҫәп - эшләнгән эш өсөн яуап тотоу
* Иҫәп - ниҙер эшләргә ниәт тотоу - иртәгә ҡайтып етергә иҫәп тотоу
* Иҫәп - ниндәйҙер кешеләр төркөмөндә бер дәрәжәлә йөрөү йәки йөрөмәү - алдынғылар иҫәбендә йөрөү; иҫәпкә бар, һанға юҡ
* Иҫәп - кемдеңдер йәки ойошманың банкта ятҡан аҡсаһы
* Иҫәп -күләмде билдәләү - малды иҫәпкә алыу

# Иҫәп (мәғәнәләр)
## Күсмә мәғәнәлә

* Ҡара иҫәп - күңелдән һанау
* Иҫәбе юҡ - һанһыҙ, бик күп

# Иҫәп (мәғәнәләр)
## Фольклорҙа

* Ике иҫәп - бер хисап - күпме һанаһаң да бер килеш ҡала
* Иҫәпкә бар, һанға юҡ - булдыҡһыҙ, эшлекһеҙ кеше
* Иҫәпкә һан - исем өсөн
* Иҫәпте өҙөү - мөнәсәбәттәрҙе бөтөрөү
* Иҫәпленең ҡуйы теүәл
# Уртаайыры (утар)

Уртаайыры (Урта-Айры) — Башҡорт АССР-ы Маҡар районының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы) юҡҡа сыҡҡан утары. Ҡолғона ауыл Советы составына ингән була.

# Уртаайыры (утар)
## Географияһы

Ауыл Ҡалыуайыры ауылынан көнбайышҡа табан 2,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Уртаайыры йылғаһы аға. Уртаайыры гидронимы урта һәм айыры — ҡушылдыҡ, йылға тармағы һүҙҙәренән яһалған.

# Уртаайыры (утар)
## Географияһы
### Географик урыны

Алыҫлығы:
* район үҙәгенә (Петровский) тиклем: 50 км,
* ауыл Советы үҙәгенә (Ҡолғона) тиклем: 7 км
* яҡындағы тимер юл станцияһына (Стәрлетамаҡ) тиклем: 85 км

# Уртаайыры (утар)
## Тарих

XIX быуат аҙағында башҡорт ауылы (Мөхәмәтшарип) барлыҡҡа килә, ул тәүге күскенселәр: Һарғай йәки Мөхәмәтшарип исемдәре менән атала. Бер-береһенән ике саҡрым алыҫлыҡта Уртаайры һәм Ҡалыуайры утарҙары урынлашҡан. Беренсеһендә 23 йортта 109 кеше йәшәгән, икенсеһендә 26 йортта 131 кеше булған.

# Уртаайыры (утар)
## Халҡы

Уртаайыры ауылында 23 хужалыҡта 109 кеше йәшәгән. 1969 йылдың 1 ғинуарына 265 кеше йәшәй, күпселек милләт — башҡорттар.
Башҡортостан Республикаһының Хәтер китабында 1931 йылда Уртаайыры ауылынан репрессия ҡорбандарының фамилиялары килтерелә:
- Әбүбәкер Нурмөхәмәт улы Шәйәхмәтов, (1887 й., Уртаайыры ауылы, Маҡар районы), башҡорт; башланғыс белемле; партияһыҙ; Урмансы. 1931 йылдың 21 мартында ҡулға алынған. 58-10 статья буйынса хөкөм ителгән. Хөкөм ҡарары: 7 йылға иркенән мәхрүм итергә. 1989 йылдың 6 июнендә аҡлана.
- Гиззәт Сәфиулла улы Маннанов (1880 йылда тыуған, Уртаайыры ауылы, Маҡар районы), башҡорт; башланғыс белемле; партия сафында тормай; урмансы. 1931 йылдың 21 мартында ҡулға алына. 58-10 статья буйынса хөкөм ителә. Хөкөм ҡарары: 10 йылға һөргөнгә/ 1989 йылдың 6 июнендә аҡлана.

# Уртаайыры (утар)
## Инфраструктураһы

Урман хужалығы (леспромхоз).
# Кошевой Пётр Кириллович

Кошевой Пётр Кириллович (укр. Петро Кирилович Кошовий; 8 (21) декабрь 1904 йыл — 30 август 1976 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, Советтар Союзы Маршалы (15 апрель 1968 йыл). Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (16 май 1944 йыл, 19 апрель 1945 йыл).
Себер хәрби округы (1957—1960), Киев хәрби округы (1960—1965) ғәскәрҙәре командующийы, Германиялағы совет ғәскәрҙәре төркөмөның (1965—1969) Баш командующийы. КПСС Үҙәк Комитетына ағзалыҡҡа кандидат (1961—1971), СССР Юғары Советының 6-7-се саҡырылыш депутаты.

# Кошевой Пётр Кириллович
## Биографияһы

Пётр Кириллович Кошевой 1904 йылдың 8 (21) декаберндә Херсон губернаһының Александрия өйәҙе Александрия ҡалаһында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.

# Кошевой Пётр Кириллович
## Хәрби хеҙмәте
### Граждандар һуғышы

1920 йылдың февралендә В. М. Примаковтың командалығындағы 8-се Червоноказачья дивизияһына саҡырыла, һуңынан Көньяҡ-Көнбайыш фронтта совет-поляк һуғышы барышында һәм Черный Остров, Литин, Проскуров, Городок, Рогатин ҡалалары районында — С. В. Петлюра командалығындағы ҡораллы формированиеларға ҡаршы, ә һуңынан Н. И. Махно командалығындағы ҡораллы формированиеларға ҡаршы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша.

# Кошевой Пётр Кириллович
## Хәрби хеҙмәте
### Һуғыштар араһында

1922 йылдың авгусында Ҡырым ЦИК-ы исемендәге Ҡырым кавалерия курстарына уҡырға ебәрелә, уны тамамлағас, 1923 йылдың октябрендә 3-Червонная казаклығының 3-сө кавалерия полкы составындағы эскадрон (Червонная казаклығының 1-се кавалерия дивизияһы, Украина хәрби округы) старшинаһы итеп тәғәйенләнә.
1924 йылдың авгусында Кошевой С. М. Буденный исемендәге Украина кавалерия школаһына уҡырға ебәрелә, уҡыу ваҡытында 1925 йылда ВКП(б.) сафына инә. Уҡыуын тамамлағандан һуң, 1927 йылдың сентябрендә Мәскәү хәрби округы Махсус кавалерия бригадаһының 61-се кавалерия полкысоставындағы взвод командиры итеп тәғәйенләнә, ә 1931 йылдың ноябренән Мәскәү ъәрби округы штабының вуздар бүлегендә 2-се разрядлы эштәр буйынса вазифа башҡара. Тиҙҙән Мәскәүҙәге ВЦИК исемендәге Берләштерелгән хәрби мәктәпкә йүнәлтелә, унда пулемет эскадроны командиры һәм механизацияланған дивизион взводы командиры вазифаларында хеҙмәт итә.
1932 йылдың мартынан майға тиклем Ленинградта РККА-ның командирҙар составын камиллаштырыу бронетанк курстарында уҡый. Шул уҡ йылдың сентябрендә И. В. Сталин исемендәге Махсус кавалерия дивизияһы составындағы 61-се кавалерия полкының полк мәктәбе начальнигы итеп тәғәйенләнә, 1935 йылдың майынан — шул уҡ дивизияның штабының 1-се часы начальнигы, ә октябрҙә — 61-се кавалерия полкы штабы начальнигы.
1936 йылдың майында И. В. Фрунзе исемендәге Хәрби акаедмияға уҡырға йүнәлтелә, уны тамамлағандан һуң 1939 йылдың ғинуарныда 15-се кавалерия дивизияһы штабы начальнигы итеп тәғәйенләнә (Байкал аръяғы хәрби округы), ә 1940 йылдың февраленән — 65-се уҡсылар дивизияһы командиры.
# Алексеев Учур Абушинович

Алексеев Учур Абушинович (5 июль 1912 йыл — 21 август 1981 йыл) — СССР хирургы, уҡытыусы. Медицина фәндәре докторы (1967), профессор (1968). БАССР‑ҙың атҡаҙанған табибы (1957), БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1972). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

# Алексеев Учур Абушинович
## Биографияһы

Учур Абушинович Алексеев 1912 йылдың 5 июлендә Ростов губернаһының Граббевский станицаһында тыуа. Атаһы А. Деникин ғәскәре менән эмиграцияға китергә мәжбүр була. Учур Абушинович Ремонтное ауылында урта мәктәпте тамамлай. Артабан Дондағы Ростовта химия—фармацевтика техникумында уҡып сыға. Техникумды тамамлағас, ул Үрге Дон районы Мешковская станицаһы аптекаһының мөдире булып эшләй. 1939 йылда И. М. Сеченов исемендәгә 1-се Мәскәү дәүләт медицина университетын тамамлаған.
Учур Алексеев Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша: 1941 йылдан — алып полк табибы, медсанбат командиры, 1942 йылдан башлап — ялан госпитале, 1944 йылдан — Ишембай ҡалаһындаға 5920‑се эвакогоспиталдә эшмәкәрлеген алып бара. 1942 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалына, 1943 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.
1946 йылдан алып Өфөнөң 1‑се үҙәк клиник дауаханаһы начальнигы булып эшләй. 1948—1950 һәм 1955—1960 йылдарҙа Республика клиник дауаханаһының баш табибы вазифаһын биләй, шул уҡ ваҡытта, 1948—1955 йылдарҙа, Бөйөк Ватан һуғышы инвалидтарының Өфө туберкулёз госпиталендә төп хирург булып эшләй.
1957 йылда Учур Алексеев БАССР-ҙың атҡаҙанған табибы, ә 1972 йылда БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре исемдәре менән бүләкләнә.
1960 йылдан алып Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡыта: 1966—1978 йылдарҙа факультет хирургияһы кафедраһы мөдире вазифаһын биләй, 1967—1974 йылдарҙа ғилми эштәр буйынса проректор булып эшләй.
1967 йылда медицина фәндәре докторы исемен яҡлай, бер йылдан иһә профессор дәрәжәһенә лайыҡ була.
Ғилми эштәре үпкә хирургияһы мәсьәләләренә бағышланған, плевра йәбешкәген хирургик ысулы менән дауалауҙы камиллаштыра, каверноз туберкулёз менән ауырығанда ҡымыҙ менән дауалауҙың һөҙөмтәлелеген билдәләй.
30 тирәһе ғилми эш авторы.
1981 йылдың 21 авгусында Өфөлә вафат була.

# Алексеев Учур Абушинович
## Ғилми хеҙмәттәре

* Экстраплевральный пневмолиз при туберкулёзе. Өфө, 1962

# Алексеев Учур Абушинович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы — 1942
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены — 1943
* БАССР‑ҙың атҡаҙанған табибы (1957)
* БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1972)
# Бодрова Екатерина Сергеевна

Бодрова Екатерина Сергеевна (3 декабрь 1926 йыл — 4 октябрь 2012 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Тамбов өлкәһе Рязань районы «Красное Знамя» колхозы зоотехнигы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).

# Бодрова Екатерина Сергеевна
## Биографияһы

Екатерина Сергеевна Бодрова 1926 йылда Рыкова Слобода ауылында тыуған. 1956 йылдан алып КПСС ағзаһы.
1933 йылдан — хужалыҡ һәм йәмәғәт эшендә. Ете йәшенән колхозда эшләй. Һуғыш башланыу менән йәшелсә үҫтереү буйынса баҫыусылыҡ звеноһын етәкләй. 1947—1993 йылдарҙа — Омск өлкәһенең «Павлодарский» һарыҡсылыҡ совхозында зоотехник, баш зоотехник, Рязань өлкәһенең Рязань районы «Красное знамя» колхозында ветеринар врач.
СССР Юғары Советы Президиумының 1960 йылдың 8 ғинуар указы менән Екатерина Сергеевна Бодроваға, Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
РСФСР-ҙың 4-се саҡырылыш Юғары советына депутат итеп һайлана.
1993 йылдан хаҡлы ялда.
Заокское ауылында йәшәй. 2012 йылдың 4 октябрендә вафат була.

# Бодрова Екатерина Сергеевна
## Ғаиләһе

Ике бала үҫтерә: Бодров Александр Алексеевич — улы, Бодрова Лидия Алексеевна — ҡыҙы.
Ейәне: Галина, Полина, Ольга, Надежда.
Бүләләре: Алексей, Анастасия, Екатерина, Юлия, Василий.

# Бодрова Екатерина Сергеевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (08.01.1960)
* Ленин ордены (08.01.1960)
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (07.02.1957, 06.09.1973)
* «Почёт Билдәһе» ордены (22.03.1966)
* миҙалдар.
# Картопья (Мулымья ҡушылдығы)

Картопья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мулымья йылғаһының уң ярына тамағынан 404 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Картопья (Мулымья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301623
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Павос-Яха

Павос-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Павос-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307628
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ныршай-Кикя

Ныршай-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ныршай-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065086
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306508
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Никулинка

Никулинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 698 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Никулинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100034083
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103408
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фроловка (Тига ҡушылдығы)

Фроловка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тига йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Фроловка (Тига ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023127
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202312
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Табарц (Тюрингия урман)

Табарц (Тюрингенский лес) (нем. Tabarz/Thur. Wald) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4031 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,15 км². Диңгеҙ кимәленән 400–440 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99891 һәм автомобиль коды — GTH.
# Нойри-Шор

Нойри-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тар-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Нойри-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087433
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008743
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ән-Нәджм сүрәһе

Ән-Нәджм сүрәһе (ғәр. سورة النجم‎, Йондоҙ ) — Ҡөрьән Кәримдең 53 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 62 аяттан тора.
# Альмазан

Альмаза́н йәки Альмасан (Almazán) — Испанияла, Сория провинцияһында, Кастилия һәм Леон автономиялы берлегендә урынлашҡан ҡала.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Һыҙыҡлы алгебраик тигеҙләмәләр системаһы

Математикала $m$ һыҙыҡлы алгебраик тигеҙләмәләр $n$ билдәһеҙ менән (йәки, һыҙыҡлы системаһы, шулай уҡ ҺАТС аббревиатура ҡуллана) һыҙыҡлы алгебрала — тигеҙләмәләр системаһы күренеш менән:
| ${\begin{cases}a_{11}x_{1}+a_{12}x_{2}+\dots +a_{1n}x_{n}=b_{1}\\a_{21}x_{1}+a_{22}x_{2}+\dots +a_{2n}x_{n}=b_{2}\\\dots \\a_{m1}x_{1}+a_{m2}x_{2}+\dots +a_{mn}x_{n}=b_{m}\\\end{cases}}$ | (1) |
Бында $m$ — тигеҙләмәләр һаны, ә $n$ — билдәһеҙ һаны. x₁, x₂, …, xₙ — билдәһеҙләр, ҡайһы билдәләрғә кәрәк, a₁₁, a₁₂, …, aₘₙ — системаһың коэффициенттар һәм b₁, b₂, … bₘ — ирекле киҫәкләр, билдәһеҙ уйлаулар.
# Левый Лямин 1-се

Левый Лямин 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин 1-се йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Левый Лямин 1-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046331
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204633
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кофи Аннан

Ко́фи А́тта А́ннан (ингл. Kofi Atta Annan; 8 апрель 1938 йыл — 18 август 2018 йыл) — Гана дипломаты, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының 7-се Генераль секретары (1997—2006), 2012 йылдың 24 февраленән 31 авгусына тиклем — Сүриәләге низағты бөтөрөү буйынса БМОның һәм Ғәрәп илдәре лигаһының махсус илсеһе. Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаты (2001).

# Кофи Аннан
## Биография

Кофи Аннан 1938 йылдың 8 апрелендә ул саҡтағы Британия колонияһы булған Алтын Ярҙың (1957 йылдың 6 мартынан бойондороҡһоҙ Гана дәүләте) Кумаси ҡалаһында тыуған.
Кофи Аннан ҡыҫҡа ваҡытлы ҡаты ауырыуҙан һуң 2018 йылдың 18 авгусында Швейцарияның Берн ҡалаһында вафат булды.

# Кофи Аннан
## Бүләктәре

* I дәрәжәләге Мәрхәмәтле Өмөт ордены (КАР)
* I дәрәжәләге кенәз Ярослав Мудрый ордены (Украина, 2002)
* А. М. Горчаков хәтер миҙалы (РФ, 2002)
* I дәрәжәләге «Достык» ордены (Ҡаҙағстан, 2002)
* I дәрәжәләге «Манас» ордены (Ҡырғыҙстан)
* Ирек орденының оло сылбыры (Португалия, 2005)
* Нидерланд арыҫланының оло тәреһе (Нидерланд, 2006)
* Улоф Пальме премияһы (Швеция, 2006)
* Вестфаль тыныслыҡ премияһы (2008)

# Кофи Аннан
## Факттар

* Гананың төп халҡының ашанти телендә «Кофи» һүҙе «йомала тыуған» тип аңлатыла.
* Кофи Аннандың энеһе футболист Энтони Аннан футбол буйынса Гана йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай.
* Кофи тышҡы йөҙө менән актёр Морган Фрименға ныҡ оҡшаған, шунлыҡтан урамда уны йыш ҡына Фримен менән бутайҙар.
* Кофи Аннан Гана университетының почётлы канцлеры.