yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# София Гисберг

София Гисберг (швед. Sofia Gisberg; 1854—1926) — туҡыма буйынса швед рәссамы һәм скульпторы.

# София Гисберг
## Биографияһы

София Гисберг 1854 йылдың 16 ноябрендә Сундсваллдә сауҙагәр Пер Даниэль Гисберг һәм уның ҡатыны Абрамина Элизабет Таксберг ғаиләһендә тыуған.
София 1877—1886 йылдарҙа Стокгольм ҡалаһында Констфактың һөнәрселек мәктәбендә дизайн буйынса белем ала, аҙаҡ уҡытыусы булып китә. Шулай уҡ ул рәссам Керстин Кардондың һынлы сәнғәт мәктәбенә йөрөй. Күпмелер ваҡыт Стокгольмда Centraltryckeriet типографияһында литограф сифатында эшләй.
Скульптор булараҡ, С офия Гисберг бер нисә билдәле эш яһай. Уларҙың береһе — Сундсваллдә Венгаван паркында фонтан үҙәгендәге скульптура (1886 йыл, & CG Bolinder' механик оҫтаханаһында ҡойолған) Рәссам булараҡ, киң һөнәргә: сиркәү туҡымаһынан көнкүреш кәрәк-яраҡтарында тиклем эйә булған. Атап әйткәндә Нюнесхамень һәм Стокгольм ҡалаларындағы сиркәүҙәр өсөн туҡыма әҙерләй. Ул 1884 йылда F. Beck & Son, төпләү компанияһы менән хеҙмәттәшлек итә, унда тиренән нескә эштәр башҡара. Гисберг Handarbetets vänner Ассоциацияһы ағзаһы булып тора һәм күпмелер ваҡыт уның идараһы ағзаһы була. Австрия һәм Германияла танышыу сәфәрҙәре ҡыла.
Швеция һәм сит илдәрҙәге күргәҙмәләрҙә ҡатнаша, 1897 йылда Стокгольм Художество-сәнәғәт күргәҙмәһендә жюри ағзаһы була. 1894 йылда Чикаго күргәҙмәһендә бүләккә лайыҡ була. 1901 йылдың сентябрендә София Гисберг Швецияның Әҙәбиәт һәи сәнғәт миҙалы менән бүләкләнә.
Уның эштәрен Стокгольмда Швеция Милли музейында күрергә мөмкин.
София Гисберг 1926 йылдың 3 ғинуарында Ваксхольм мәхәлләһендә вафат була.
# Метрәй (Мөслим районы)

Метрәй — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Метрәй ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Метрәй (Мөслим районы)
## Географик урынлашыуы

Ауыл Ҡаҙансы йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан көнсығышҡа табан 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Метрәй (Мөслим районы)
## Тарихы

Метрәй — ирәкте (табын) ырыуы башҡорттарының ауылы. XVIII быуаттың 1-се яртыһында нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Ирәкте улусы составында була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә.
ХХ быуат башында ауылда 2 мәсет, 2 мәктәп, 3 һыу тирмәне, хужалыҡ магазины, 3 бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.

# Метрәй (Мөслим районы)
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 107 башҡорт; 1816 йылда — 139 башҡорт, 8 типтәр; 1834 йылда — 206 башҡорт, 9 типтәр; 1859 йылда — 411 башҡорт (шуларҙың 10-һы сығышы менән Вятка губернаһы Сарапул өйәҙенең байлар ырыуы салағош түбәһе башҡорттарынан); 1870 йылда — 509 башҡорт ; 1912 йылда — 1088 аҫаба башҡорт, 229 типтәр йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1897 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 509 | 949 | 1317 | 1298 | 1248 | 1460 | 750 | 864 | 703 | 653 | 612 |

# Метрәй (Мөслим районы)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

# Метрәй (Мөслим районы)
## Билдәле шәхестәре

* Ибраев Йәрмөхәмәт Әлмөхәмәт улы — йорт старшинаһы, зауряд-сотник. 3-сө башҡорт полкы составында 1806—1807 йылдарҙа Францияға ҡаршы Пруссия кампанияһында ҡатнаша.
# Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы

Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы (5 декабрь 1968 йыл) — географ, энциклопедист, журналист, шағир. 2009 йылдан «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәт комплексының директор урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2022). Журналистар союзы ағзаһы (2014). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2015).

# Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы
## Биографияһы

Клара Ишбулды ҡыҙы Әһлиуллина Башҡорт АССР-ының Архангел районы Максим Горький ауылында 1968 йылдың 5 декабрендә тыуған.
1996 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
2002 йылдан Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһында башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлеге мөдире булып эшләй.
2004 йылдан «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәт комплексында хеҙмәтен дауам итә, 2009 йылдан нәшриәттең генераль директоры урынбаҫары вазифаһын үтәй.

# Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* «Табын ырыуҙары берләшмәһе» төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы советы рәйесе (Тикшерелеү көнө: 18 декабрь 2018)

# Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы
## Хеҙмәттәре
### Әҙәби хеҙмәттәре

* Моё время : стихи, переводы. Уфа : Башкирская энциклопедия, 2018. 136 с. (рус.)
* Мне надо, чтоб меня любили… : стихи / Клара Аглиуллина. — Уфа : Башкирская энциклопедия, 2013. — 143 с. : портр.; 21 см; ISBN 978-5-88185-127-9 (рус.)
* Письмо в пространство. (2010) (рус.)

# Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы
## Хеҙмәттәре
### Ғилми хеҙмәттәре

* Аглиуллина, Клара Ишбулдиновна. Основные результаты и направления деятельности НИК «Башкирская энциклопедия» / К. И. Аглиуллина // Региональные энциклопедии в современной научной инфокоммуникационной системе России : материалы Всероссийской научно-практической конференции с международным участием (Уфа, 29-30 сентября 2016 г.). — Уфа, 2016. — С. 37-40. (рус.)
* Аглиуллина, Клара Ишбулдиновна. Организация научных исследований по региональной энциклопедике: из опыта Научно-издательского комплекса «Башкирская энциклопедия» / К. И. Аглиуллина // Книга в информационном обществе = A book in the information society : материалы тринадцатой Международной научной конференции по проблемам книговедения, Москва, 28-30 апреля 2014 года : в 4 ч. Ч. 2. — Москва : Федеральное гос. бюджетное учреждение науки Науч. изд. центр «Наука» Российской акад. наук, 2014. — С. 20-21. (рус.)

# Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2022).
* Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2015) (Тикшерелеү көнө: 18 декабрь 2018)
# Аҡ төндәр

Аҡ төндәр — тәбиғи яҡтыртыу ярайһы уҡ юғары булып ҡалыуын дауам иткән төндәр, йәғни бөтә төн буйы эңер булып ҡала. Уртаса һәм юғары киңлектәрҙә күренеш йәйге ҡояш торошо алдынан һәм уны һуң күҙәтелә.
Рәсәйҙә аҡ төндәр зонаһының көньяҡ сиге Полтава киңлеге, йәғни 49° төньяҡ киңлеге һыҙығы (66½−17½°) аша үтә. Бында йылда бер тапҡыр — 22 июндә аҡ төн була. Ошо киңлектән башлап, төньяҡҡа табан киткән һайын аҡ төндәр яҡтыраҡ һәм уларҙың осоро оҙонораҡ була бара. Һамарҙа ла, Ҡаҙанда ла, Кировта ла һәм Енисейскиҙа ла аҡ төндәр була, ләкин был ҡалалар Петербургтан көньяҡтараҡ булғанлыҡтан, уларҙағы аҡ төндәр ул тиклем яҡты булмай һәм осоро ла ҡыҫҡа була (22 июнь тирәһендә).

# Аҡ төндәр
## Аҡ төндәр күҙәтелгән ҡалалар

Ҙур Совет энциклопедияһы биргән билдәләмә буйынса аҡ төндәр күҙәтелгән ҡалалар — горизонттан ҡояш 7° тиклем йәшенгәс (иң якты һәм иң оҙон төндәрҙән иң ҡараңғы һәм ҡыҫҡа аҡ төндәргә ҡарай һанап сығылған, халык һаны 30 меңдән артык.): 66,1° — Яңы Уренгой;
66,0° — Усинск;
65,5° — Надым;
65,1° — Печора;
64,6° — Северодвинск;
64,5° — Архангельск;
63,8° — Муравленко;
63,4° — Ухта;
63,2° — Ноябрьск;
62,8° — Мирный;
62,5° — Мирный;
62,3° — Когалым;
62,1° — Нягань, Радужный;
62,0° — Якутск;
61,8° — Петрозаводск;
61,7° — Сыктывкар;
61,6° — Лянтор;
61,3° — Лангепас, Сургут;
61,1° — Нефтеюганск;
61,0° — Мегион, Нижневартовск, Ханты-Мансийск;
60,7° — Выборг, Стрежевой;
59,9° — Санкт-Петербург;
59,8° — Краснотурьинск;
59,6° — Магадан, Серов, Соликамск.
Поляр киңлектәге ҡалаларҙа шулай уҡ аҡ төндәр күҙәтелә — поляр көн башланыр алдынан 3 аҙна һәм шунса уҡ — тамамлағандан һуң. Был ҡалаларҙа әлегә ҡояш байымаҫ булып поляр көн еткәнсе төндәр яйлап яҡтыра бара:
69,4° — Норильск;
69,0° — Мурманск;
67,9° — Мончегорск;
67,6° — Нарьян-Мар;
67,6° — Апатиты;
67,5° — Воркута;
66,5° — Салехард.

# Аҡ төндәр
## Аҡ төндәр күҙәтелгән ҡалалар
### Ҡотопта

Төньяҡ һәм Көньяҡ полюста 15-16 көн дауамында ҡояш байығанға тиклем туҡтауһыҙ аҡ төндәр күҙәтелә һәм яҡынса шунса уҡ — ҡояш байығандан һуң. Төньяҡ полюста был осор 3 марттан 18-енә тиклем һәм 26 сентябрҙән 3 октябргә тиклем; көньяҡ полюста — 23 марттан 7 апрелгә тиклем һәм 7сентябрҙән 21-енә тиклем .

# Аҡ төндәр
## Аҡ төндәр — мәҙәни күренеш булараҡ

Аҡ төндәр — Санкт-Петербургтың үҙенсәлекле символы: йыл дауамында ҡалала төрлө фестивалдәр, концерт программалары һәм халыҡ күңел асыуҙары уҙа. Аҡ төндәр мөҙҙәте 27 майҙа Ҡалаға нигеҙ һалыныу көнөн байрам итеүҙән башлана. Июндең егермеләрендә мәктәпте тамамлаусылар байрамы — «Ал елкәндәр» уҙа.
«Аҡ төндәр» образы сәнғәт һәм әҙәбиәттә лә киң ҡулланыла.
«Аҡ төндәр» сауҙа маркаһы аҫтында Санкт-Петербургта бер нисә кондитер эшләнмәләре сыға.
«Аҡ төндәр» — бадминтон буйынса халыҡ-ара Россия турниры. Бадминтон буйынса Европа кубогы этабы (челленджер) 2007 йылдан бирле бара. Үткәреү урыны — Гатчина (Ленинград өлкәһе).
Йыл һайын «Аҡ төндәрҙең тауыштары һәм төҫтәре» балалар-йәш үҫмерҙәр ижады халыҡ-ара конкурс-фестивале үткәрелә..
«Аҡ төндәр йондоҙҙары» сәнғәт фестивале үткәрелә.
Джаз музыкаһы дәүләт Филармонияһы тарафынан Санкт-Петербург Хөкүмәтенең мәҙәниәт комитеты менән берлектә 1994 йылдан Петербург джаз фестивале «Аҡ төн свингы» уҙғарыла.
# Щупа-Талт-Я

Щупа-Талт-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мань-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Щупа-Талт-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024833
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302483
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бөйөк Кир II

Бөйөк Кир II (Куруш) — фарсы батшаһы, б. э. т. 559 — б. э. т. 530 йылдарҙа хакимлыҡ итә, Әһәмәниҙәр династияһынан. Камбиз I-нең һәм, бәлки, Мидия батшаһы Астиагтың Мандана исемле ҡыҙының улы. Әһәмәниҙәр державаһына нигеҙ һалыусы.
# Һаҙари ислам

Хадари ислам (мал. Islam Hadhari — цивилизациялы ислам) Малайзия премьер-министры Абдулла Бәдәүи тәҡдим иткән концепция. "Ислам терроризмы"нан ситтә тороуҙы аңлата .

# Һаҙари ислам
## Принциптары

Хадари ислам ун төп принципты үҙ эсенә ала:
* Аллаһҡа ышаныу һәм уға тоғролоҡ
* ғәҙел һәм ышаныслы хөкүмәт
* кешеләрҙең азатлығы һәм бойондороҡһоҙлоғо
* заманса белемде үҙләштереү
* баланслы һәм төрлө яҡлы иҡтисади үҫеш
* һәр кем өсөн лайыҡлы тормош
* аҙсылыҡ һәм ҡатын ҡыҙ хоҡуҡтарын яҡлау
* мәҙәниәтте һәм юғары әхлаҡты күтәреү
* тирә-яҡ мөхитте һаҡлау
* һөҙөмтәле оборона сәйәсәте.
Ислам хадари күп милләтле йәмғиәттә раса гармонияһын һәм дини толерантлыҡты һаҡлау сараларының береһе булараҡ ҡарала. Абдулла Бәдәүи үҙе әйтеүенсә, Ислам хадари — яңы цивилизация булдырыу. Тормош сифаты заманса фән һәм техниканы үҙләштергән кеше барлыҡҡа килтереү аша яҡшыртылырға тейеш.
# Оло Имән

Оло Имән — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Киров ауыл биләмәһе составына керә.

# Оло Имән
## География

Ауыл Сикия йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 42 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Оло Имән
## Тарих

Оло Имән (Теләкәй) — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуатта нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусына ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
XX быуат башында мәсет (1809 йылдан билдәле), мәктәп (1838 йылдан билдәле), бакалея кибете, 2 икмәк магазины теркәлгән, шәмбе һайын баҙар уҙғарылан.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.

# Оло Имән
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 42 башҡорт (бүләр ырыуынан), 96 керҙәш башҡорт (йәнәй һәм байлар ырыуҙарынан), 78 типтәр; 1816 йылда — 205 башҡорт; 1834 йылда — 313 башҡорт; 1859 йылда — 507 аҫаба башҡорт һәм хәрби званиелы керҙәштәр; 1912 йылда — 291 аҫаба башҡорт һәм 902 керҙәш башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 599 | 710 | 857 | 1104 | 1193 | 2169 | 867 | 803 | 480 | 446 | 505 | 477 | 417 | 334 | 330 |

# Оло Имән
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

# Оло Имән
## Билдәле шәхестәре

* Сарбулатов Минсаяф Сөйөш улы — обер-офицер, 5-се башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша, «1812 йыл» һәм «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалдары кавалеры. 14 класлы чиновник. 1834 йылда шәхси дворянлыҡ ала. Ике ҡатынынан улдары: Абдулвәли, Шаһимарҙан, Шаһимөхәмәт, Сәхипгәрәй.
# Урам һепереүсегә һәйкәл

Урам һепереүсегә һәйкәл 2007 йылдың 12 ноябрендә Өфө ҡалаһының «Мир» сауҙа һәм көнкүреш үҙәге алдына ҡуйылған. Һәйкәлде скульптор Хәлил Ғәләуллин 300 кг бронзанан эшләгән. Һәйкәл Жуковск ҡалаһында ике ай эсендә эшләнгән.
# Ксани Эристави ҡәлғәһе (Ахалгори)

Ксани Эристави ҡәлғәһе-архитектура ҡомартҡыһы, Ахалгори муниципалитетындағы резиденция. Ул XVII быуаттың беренсе яртыһында төҙөлгән. Вахушти һүҙҙәре буйынса:
"Хопа-Ахалгориҙағы ҙур булмаған ҡала.Әрмәндәр һәм Ксани Эристави һарайы алыҫ түгел урынлашҡан“
Башта резиденция Квенифневи һәм Ларгвиҙа урынлашырға тейеш булған. Һуңыраҡ герцоглыҡ нығына һәм ҙурая, бейек тау шарттары Эристави резиденцияһы өсөн тар була, шуға күрә улар яңы урын һайлай.
Бер йылъяҙмасы раҫлауы буйынса 1721 йылда Шанше Ксани Эристави рөхсәтһеҙ Тбилисиҙы ҡалдыра һәм үҙенең биләмәләренә юллана. Батша уның мөртәтлеген белә һәм кисекмәҫтән язаға тарттырырға ҡарар итә. Эриставиҙә тар-мар иткәндән һуң батша ғәскәре Ахалгори һарайын яндыра. Эриставлыҡты бөтөрөү менән XVIII быуаттың 70-се йылдарыда Ахалгориҙың йәшәү дәүере лә бөтә.
Ахалгориҙа бер үк ваҡытта ике архитектура ансамбле төҙөлә. Һуңыраҡ тағы бер ансамбль барлыҡҡа килә, ул тәүгеләренән саҡ ҡына йырағыраҡ була. Уларҙың иң ҙуры көнсығышҡа сығыусы замоктың залы. Ҙурлығы буйынса замоктың икенсе залы йәнәшәлә тора, ә өсөнсөһө сағыштырмаса бәләкәй була.
Эристави ҡәлғә-залы бейек тау битләүендә урынлаша. Башта ҡәлғә залы ике башня һәм һарай менән ябай планировкалы була. Һуңыраҡ үҙгәртеп ҡорола, һәм XIX быуатта бөтөнләй үҙенең ҡиәфәтен үҙгәртә. Тәүге башняларҙың береһе көньяҡ-көнсығыш мөйөштә урынлаша, икенсеһе -төньяҡ диуарҙың уртаһында. Беренсе башня яҡшыраҡ һаҡланған.
Икенсе башня ҙурыраҡ. Ҡыйығы көмбәҙ рәүешле. Ҡәлғә бейек ҡойма менән уратып алынған.
XVII-XVIII быуаттарҙа көньяҡ-көнбайыш емереклектәрендә башлыса йәшәү өсөн башня төҙөлә. Бейек диуарҙарында аркалы тәҙрәләр урынлаша.
XVIII быуаттың икенсе яртыһында ҙур булмаған башня төҙөлә, уның ике ҡаты һаҡланып ҡалған.
# Овраг Чесноковка

Чесноковка йырыны — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сургут йылғаһының һул ярына тамағынан 7,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Овраг Чесноковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100005907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100590
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Луктос

Луктос — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Варнава йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Луктос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002811
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ауструм ауыл Советы (Иглин районы)

Ауструм ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Ауструм ауыл Советы (Иглин районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәрендәге үҙгәрештәр һәм үҙгәртеп ҡороуҙар тураһындағы» Законы, ст. 1, ч.6 түбәндәге юлдар бар:
# Уля-Тем-Я

Уля-Тем-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нахор йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Уля-Тем-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023799
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302379
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әмирханова Лилия Риф ҡыҙы

Әмирханова Лилия Риф ҡыҙы (18 июнь 1960 йыл, Өфө ҡалаһы) — инженер-системотехник, ғалим, педагог. Иҡтисад фәндәре докторы (2007), профессор (2007).

# Әмирханова Лилия Риф ҡыҙы
## Биографияһы

Лилия Риф ҡыҙы Әмирханова 1960 йылдың 18 июнендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1982 йылда Өфө дәүләт авиация институтын тамамлай. Шул уҡ йылдан Өфө авиация институтында эшләй: автоматлаштырылған идара итеү системалары кафедраһы инженеры, техник кибернетика кафедраһының кесе ғилми хеҙмәткәре, аспирант, өлкән уҡытыусы, иҡтисад һәм производство менән идара итеү кафедраһы доценты, доцент, социаль-иҡтисади системаларҙа идара итеү кафедраһы профессоры. 2006 йылда «Экономико-математические методы исследования устойчивости и экономичности производства» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының менеджмент кафедраһы профессоры.

# Әмирханова Лилия Риф ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Идаралыҡтың ойоштороу структураһын камиллаштырыу өлкәһендә белгес. Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — предприятиелар менән идара итеү системаһының ойоштороу структураһын проектлау алымдарын эшләү, прогнозлау ысулдарын эшләү. 180-дән ашыу ғилми хеҙмәт баҫтырып сығарған. Ғилми хеҙмәттәре предприятиелар эшмәкәрлегенең иҡтисади күрһәткестәрен прогнозлау ысулдарын, ресурстарҙы һөҙөмтәле файҙаланыу моделдәрен эшләүгә арналған. 2 иҡтисад фәндәре кандидаты әҙерләгән.

# Әмирханова Лилия Риф ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

— Активные формы обучения : Учебно-методич. пособие : Для студентов всех спец. ун-та, преподавателей, науч. сотрудников, аспирантов. Өфө, 1997 (авторҙаш)
— Обеспечение устойчивости и экономичности производственной деятельности предприятия. М., 2005;
— Современный инструментарий оценки конкурентоспособности вуза на основе процессно-ориентированного подхода: Монография. Өфө, 2015 (авторҙаш).
— Об одном подходе к оптимизации количества предприятий в составе холдинга // Вестник Уфимского государственного авиационного технического университета. — 2005. — Т. 6, № 2. Амирханова Лилия Рифовна.
— Оптимизация структуры капитала компании. Амирханова Лилия Рифовна. Өфө, 2017
# Лобь

Лобь — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шоша йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.

# Лобь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100712110000002589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000258
* Бассейн коды — 08.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сябу-Яха (Неро-Яха ҡушылдығы)

Сябу-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Неро-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сябу-Яха (Неро-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300035590
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303559
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Буканова Роза Ғафар ҡыҙы

Буканова Роза Ғафар ҡыҙы (29 ғинуар 1950 йыл) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фəн эшмəкəре (2000).

# Буканова Роза Ғафар ҡыҙы
## Биографияһы

Роза Ғафар ҡыҙы Буканова 1950 йылдың 29 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Матрай районы Юлдыбай (Йылайыр районы) ауылында тыуған.
1969 йылда Сибай педагогия училищеһын, 1976 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын, 1980 йылда — Воронеж дәүләт университетының аспирантураһын тамамлаған. 1980 йылдан алып (өҙөклөк менән) Башҡорт дәүләт университетында уҡыта (1998—2000 йылдарҙа, 2005 йылдан башлап сығанаҡтар өйрəнеү һəм историография кафедраһы мөдире), бер үк ваҡытта 2000 йылдан башлап Башҡортостан Республикаһының Фəн, юғары һəм урта профессиональ белем биреү буйынса дəүлəт комитеты рəйесе, 2002—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Əхмәтзәки Вəлиди исемендәге Милли китапханаһы директоры. 1984—1988 йылдарҙа КПСС‑тың Башҡортостан өлкə комитеты инструкторы.
Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы Юлдыбай ауылының Почётлы гражданы (2006 йыл). 2009 йылда Рәсәй Федерацияһының белем биреү һәм фән Министрлығының Почёт грамотаһы менән бүләкләнгән.

# Буканова Роза Ғафар ҡыҙы
## Фәнни хеҙмәттәре

Фəнни тикшеренеүҙəре 16—18 быуаттарҙа Башҡортостандың социаль‑иҡтисади тарихы проблемаларына, ҡалалар һəм нығытмалы сик һыҙыҡтары төҙөлөшөнə, халыҡтың һалым түлəүсе һəм хеҙмəтле ҡатламдары формалашыуына арналған. 200‑гə яҡын фəнни хеҙмəт, 3 монография авторы. Уның фәнни етәкселеге аҫтында 7 фән кандидаты әҙерләнгән. Ə. Вəлиди исемендәге премия лауреаты (2010). Хеҙмәттәре:
* Города и городское население Башкирии в XVI—XVII вв. Уфа, 1993;
* Города-крепости юго‑востока России в XVIII веке.
* История становления городов на территории Башкирии. Уфа, 1997;
* Закамская черта XVII века. Уфа, 1999;
* Города-крепости на территории Башкортостана в XVI—XVII вв. Өфө, 2010.
* Башкиры в трудах русских ученых и исследователей (В. Н. Фешкин менән авторҙаш. — Өфө: Китап, 2007. — 320 б.;

# Буканова Роза Ғафар ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фəн эшмəкəре (2000)
* Əхмәтзәки Вəлиди исемендәге премия лауреаты (2010)