yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лягой-Ин

Лягой-Ин — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мег-Тыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лягой-Ин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038590
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203859
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Щемиловка

Оло Щемиловка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Щемиловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007562
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100756
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ведлиц

Ведлиц (нем. Wedlitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 425 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,81 км². Диңгеҙ кимәленән 56 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6429 һәм автомобиль коды — SLK.
# Успенка (Избасс ҡушылдығы)

Успенка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Избасс йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Успенка (Избасс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201428
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Келынъя

Келынъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Щеща йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Келынъя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011857
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201185
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зинковский Валерий Михайлович

Зинковский Валерий Михайлович (1 август 1937 йыл) — спортсы һәм тренер. Хәҙерге бишбәйге буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1984), СССР-ҙың спорт мастеры (1965).

# Зинковский Валерий Михайлович
## Биографияһы

Валерий Михайлович Зинковский 1937 йылдың 1 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған. Салауат Юлаев исемендәге спорт клубында тәрбиәләнә. 1969 йылда РСФСР командаһы составында чемпион исемен яулай. 1963 йылда Өфө авиация институтын тамамлай.
1969 йылдан алып «Уңыш» ДСО‑һы Башҡортостан өлкә советының өлкән тренеры, 1984—2006 йылдарҙа хәҙерге бишбәйге буйынса республика СДЮСШОР‑ының тренер‑уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1983-1987 йылдарҙа СССР йыйылма командаһы тренеры. Тәрбиәләнеүселәре араһында 20‑гә яҡын СССР спорт мастеры, әммә улы Евгений атаһының төп уҡыусыһы, үҙенең бөтә булған тәжрибәһен һәм белемдәрен ул буласаҡ чемпион Евгенийға тапшырған.
Оло йәшенә ҡарамаҫтан Валерий Михайлович Зинковский спорттан, сәләмәт тормоштан айырылмай: һәр иртәһен ул йөҙөү бассейнынан башлай, 80 йәшендё лә көнөнә 2-3 километр йөҙөп үтә. 2017 йылда В. М. Зинковскийҙың 80-йәшлек юбилейы республикала киң билдәләнде, юбиляр бик ҡотлауҙар ҡабул итте
# Яманйылға ауыл биләмәһе

Яманйылға ауыл биләмәһе (рус. Еманжелинское сельское поселение) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге Эткүл районы муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Яманйылға ауылы.

# Яманйылға ауыл биләмәһе
## Тарихы

Ауыл биләмәһе сиктәре һәм статусы Силәбе өлкәһенең 2004 йылдың 16 ноябрендә ҡабул ителгән № 310-ЗО «Эткүл муниципаль районы статусы һәм уның составындағы ауыл биләмәләре тураһында» Закон менән билдәләнгән.
# Фәйзуллин Марат Рәйес улы

Фәйзуллин Марат Рәйес улы (Татурас) (7 ноябрь 1982) — Рәсәй музыканты, композитор һәм музыкаль продюсер, тауыш режиссёры. РФ-ла этник проекттарҙы үҫтереүсе. Рәсәй композиторҙары союзының йәштәр секцияһы ағзаһы. «Aera Records» һәм «Afarin Records» лейблдарын булдырыусы. 100-ҙән ашыу фильмдың саундтрегы авторы.

# Фәйзуллин Марат Рәйес улы
## Биография

Фәйзуллин Марат Рәйес улы 1982 йылдың 7 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуған.
1989—1999 йылдарҙа Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт академияһы ҡарамағандағы Урта махсус музыка мәктәбендә уҡый.
2000 йылда һуҡма инструменттар класы буйынса Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай. Уҡыу йылдарында күп тапҡырҙар Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара конкурстар лауреаты була. Шул уҡ йылда һуҡма инструменттарҙа (маримба, ксилофон һ.б.) Башҡортостанда беренсе тапҡыр үҙенең концертын ойоштороусы. 15-тән күберәк музыка ҡоралында уйнай.
2008 йылда Профсоюздарҙың Санкт-Петербург гуманитар университетында тауыш режиссеры һөнәре буйынса юғары белем ала.
29 нәфис фильм, 46 документаль фильм һәм телетапшырыуҙар, 11 йәнһүрәт, 40-тан ашыу реклама ролигы музыкаһы авторы. Алдынғы кинокомпаниялар, телеканалдар, музыкаль нәшриәттәр менән хеҙмәттәшлек итә. Дискографияһында 4 альбом һәм винил пластинка бар. Рәсәй композиторҙары союзының йәштәр секцияһы ағзаһы. РФ һәм БР Кинематографистары союзы идараһы ағзаһы, Рәсәйҙең Рус география йәмғиәте ағзаһы, Евразия халыҡтары ассамблеяһының Халыҡ-ара мәҙәни хеҙмәттәшлек буйынса советы ағзаһы.
2005 йылдан Мәскәүҙә йәшәй. Өйләнгән, улы бар.
# Сакалдым

Сакалдым — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ыйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сакалдым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022433
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102243
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡутырлы

Ҡутырлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ҡыҙыл йылғаһының һул ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ҡутырлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001991
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200199
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фетнәле ваҡыт

Фетнәле ваҡыт, йәки Сыуалышлы осор — Рәсәй тарихында 1598 йылдан 1613 йылға тиклемге осор (ҡайһы бер фекерҙәргә ярашлы, 1618 йылға тиклем), тәбиғәт һәләкәттәре, стихиялы бәлә-ҡазалар, күп һанлы ялған исем йөрөтөү осраҡтары һәм тышҡы интервенция, граждандар, рус-поляк һәм рус-швед һуғыштары, ауыр дәүләт-сәйәси һәм социаль-иҡтисади көрсөк менән бәйле осор.

# Фетнәле ваҡыт
## Сыуалыштар сәбәптәре

Фетнәле ваҡыт бер нисә сәбәп һәм факторҙар арҡаһында килеп сыға. Тарихсылар түбәндәгеләрҙе айырып күрһәтә::
* Рюриковичтар династияһын туҡтатыу.
* Боярҙар һәм батша власы араһында көрәш.
* Дәүләттең ауыр иҡтисади хәле. Иван Грозныйҙың баҫып алыу походтары һәм Ливон һуғышы байтаҡ матди ресурстар талап ителә. 1600—1603 йылдарҙағы меңәрләгән ҙур һәм ваҡ хужалыҡтарҙы бөлдөргән аслыҡ ситуацияны катастрофалы рәүештә киҫкенләштерә .
* Илдә тәрән социаль һыйышмаусанлыҡ.
* Опричнина эҙемтәләре, ул, Рәсәй тарихсыһы Е.Ф.Шмурло фекеренсә, власты һәм законды хөрмәт итеүҙе ҡаҡшата.

# Фетнәле ваҡыт
## Ялған Дмитрий I

* Ялған Дмитрий I портреты (в коронационном одеянии — портрет из замка Мнишков в Вишневце) Шимон Богушович,яҡ. 1606
* «Марьяна Мнишковна Георгий воеводаһы Сандомирский ҡыҙы,Мосоквия Императоры ҡатыны» (таж кейҙергәндәге күлдәге ) Шимон Богушович, ок. 1606
* «Агенты Дмитрия Самозванца убивают сына Бориса Годунова». Константин Маковский, 1862

# Фетнәле ваҡыт
## Иван Болотников ихтилалы

* «Болотников ғәскәре Мәскәү янында» И. И. Болотников отрядтарының Мәскәү эргәһендәге Түбәнге Котлы янында батша ғәскәрҙәре менән алышы башлана. Эрнест Лисснер, 1941 йылға тиклем
* Болотников батша Василий Шуйский алдына ғәйебен танып килә. Билдәһеҙ рәссам

# Фетнәле ваҡыт
## Ялған Дмитрий II

* С. В. Ивановтар. "Фетнәле заманда«
* Кенәз Михаил Скопин-Шуйский швед воеводаһы Делагардиҙы Новгород янында ҡаршы ала

# Фетнәле ваҡыт
## Рус-поляк һуғышы башланыуы

* Клушин янындағы алыш Шимон Богушович, 1620 йылға тиклем

# Фетнәле ваҡыт
## Ете бояр хакимлығы

* Неврев Н.&nbsp;В. Василий Шуйскийҙы алып ташлау

# Фетнәле ваҡыт
## Ополчениелар

* Рәсәйҙең көнбайыш өлөшө XVII быуат башында
* „Минин өндәүе“ Константин Маковский, 1896
* Пожарскийҙың Поляктарҙы Кремлдән ҡыуыуы Эрнест Лисснер, 1938

# Фетнәле ваҡыт
## Батшаны һайлау

* „1613 Йылғы Земство Соборы ултырышы“. 1673 йылда „М. Ф. Романовтың батшалыҡҡа һайланыуы“ ҡулъяҙмаһынан миниатюра.
# Какербек (Альтмарк)

Какербек (Альтмарк) (нем. Kakerbeck) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 921 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,83 км². Диңгеҙ кимәленән 52 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
# Түбәнге Корпиха

Түбәнге Корпиха (Корпиха) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Урзуга йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Түбәнге Корпиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000039561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003956
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тюли (Ханты-Мансийск районы)

Тюли — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628512, ОКАТО коды — 71129940001.

# Тюли (Ханты-Мансийск районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Тюли (Ханты-Мансийск районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Аймаҡ

Аймаҡ
* Башҡорттарҙың ырыу‑ҡәбилә ҡоролошонда ырыу, ырыу бүленеше йәки туғандаш ғаиләләр төркөмө.
* Урал аръяғында, Башҡортостандың төньяҡ‑көнсығышында, һирәгерәк көнбайышында ырыу бүленешенең таралыу терр‑яһы; башҡ. олосоноң бер өлөшө. «Аймаҡ» истилахы моғол һәм төрки халыҡтарҙың күбеһендә таралған.
# Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улы

Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улы (1917 — 20 ғинуар 1945)) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, кадрҙағы офицер, гвардия өлкән лейтенанты, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улы
## Биографияһы

Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улы 1917 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Иҫке Ҡалмаш ауылында тыуған. Саҡмағош район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға 1939 йылдың сентябрендә, икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1938 йылдың сентябрендә саҡырыла. гв. кп 16 гв. кд 7 гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 58 гвардия кавалерия полкында взвод командиры, 37-се ялан күсмә госпиталенең административ-хужалыҡ бүлеге начальнигы ярҙамсыһы була. Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943), II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945) менән бүләкләнә.
Наградлау ҡағыҙында Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улының ҡаһарманлығы һәм данлы хеҙмәте тураһында ошолар яҙыла:
* Иптәш Әхмәтов Мена станцияһы өсөн һуғышта үҙенең взводы менән урамға бәреп инә, ҡыйыу эш итеп, гранаталар ярҙамында айырым өйҙәрҙә нығынған дошмандарҙы ҡыуып сығара. Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда, уның взводы беренселәрҙән булып уң яҡ ярға сыға һәм дошман трашеяларына бәреп инеп автоматсылар төркөмөн ҡыуып сығара һәм йылдам алға хәрәкәт итә. 1943 йылдың 29 сентябрендә Галка ауылы өсөн һуғышта уның взводы бик күп дошман һалдатын юҡ итә һәм мөһим рубежды биләп полк подразделениеләренә үҙҙәренең позицияһын нығытырға булышлыҡ итә. Был һуғышта иптәш Әхмәтов яралана.
1945 йылдың 20 ғинуарында һуғыш яланында һәләк була. Польшала (Радомское воеводство) ерләнгән.

# Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943),
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
# 1730 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1730 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1730 MDCCXXX |
| Юлиан стилендә | 1729—1730 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2482—2483 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7238—7239 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5490—5491 ה'ת"ץ — ה'תצ"א |
| Мосолман календары | 1142—1143 |
| Боронғо әрмән календары | 1179 ԹՎ ՌՃՀԹ |
| Ҡытай календары | 4426—4427 己酉—庚戌 жёлтая курица — белая собака |
| Эфиопа календары | 1722—1723 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1786—1787 |
| - Шака самват | 1652—1653 |
| - Кали-юга | 4831—4832 |
| Иран календары | 1108—1109 |
1730 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Йылан заказнигы

Йылан заказнигы (рус. "Елановский", заказник) — республика әһәмиәтендәге дәүләт зоологик ҡурсаулығы. Йофар, һунар йәнлектәре һәм һирәк осраған хайуан төрҙәре популяцияһын һаҡлау һәм тергеҙеү маҡсатында ойошторола (1963).

# Йылан заказнигы
## Тасуирламаһы

Дүртөйлө районы Әңгәсәк ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 1 саҡрым алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһының уң яр буйында урынлашҡан. Рельефы һыубаҫар туғайҙарҙан, уйһыулыҡтарҙан тора. Дөйөм майҙаны — 3,9 мең гектар. Урман — 70,1%-ын, һаҙлыҡ — 29,0 % тәшкил итә. Әрәмәлектәр менән уратып алынған Оло Йылан һыубаҫар туғай күле ҡураулыҡта тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора. Йүкә, йыла, ҡарама, саған, уҫаҡ ҡатыш аҡ шыршы, имән, ҡайын, ҡарағай, ҡарағас һәм шыршы үҫкән ылыҫлы һәм ҡатнаш урмандар таралған, гөлйемеш, ерек, эт муйылы күп. Үҫемлектәрҙең Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк төрҙәре: Литвинов торна борсағы, өсҡалаҡ күк көпшә, сатырлы ҡышһөйәр, һары күбәләк сәскәһе, шифалы бесәй үләне үҫә.
Фаунаһына 10 ер-һыу хайуандары төрө, һөйрәлеүселәрҙең — 7 төрө, 215 төр ҡош һәм 54 төр имеҙеүселәр инә. Башҡортостан Республикаһының ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк осраусы 35 төр ҡош иҫәпләнә.
Күп төр ҡоштар һәм йәнлектәр йәшәй: аҡ ҡуян, аҫ, ҡабан, себер ҡоралайы, үрғуяны, һеләүһен, ябай төлкө, ҡашҡабаш, ҡор, сытырҙаҡ сөрәгәй, тартай, һаҙғыраҡ сөрәгәй, һуна өйрәк. 1960 йылдарҙа бында Татарстандан килтерелгән йофар йәшәүгә яраҡлашҡан. Әлеге ваҡытта һаҙлыҡлы күл участкаларында уның йәшәү эҙҙәре теркәлә. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына ингән ҡама, ялман, ала ҡаҙ, ҡаңғылдаҡ аҡҡош, мөншөгөр, ышылдаҡ аҡҡош, быуа тәлмәрйен йәшәй. БР-ның һәм РФ-ның Ҡыҙыл китаптарына индерелгән урыҫ йофары (выхухоль), бөркөт, көйөлдө, ҙур ҡарағош (подоролик), ҡом һайыҫҡаны төйәкләй.
Ҡурсаулыҡ ресурс, фәнни һәм экологик әһәмиәткә эйә.
# Анисифорова Нина Николаевна

Анисифорова Нина Николаевна (24 декабрь 1914 йыл — 27 февраль 1989 йыл) — рәссам. 1944 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған рәссамы (1977).

# Анисифорова Нина Николаевна
## Биографияһы

Нина Николаевна Анисифорова 1914 йылда Өфө ҡалаһында тыуған. 1937 йылда Өфө сәнғәт техникумының (Өфө сәнғәт училищеһы) художество бүлеген РСФССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре А. Э. Тюлькин һәм БАССР-ҙың халыҡ рәссамы И. И. Урядов класы буйынса тамамлай.
«Башхудожник» берекмәһенең рәссам — биҙәүсеһе. 1943 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар союзы ағзаһы. БАССР-ҙың атҡаҙанған рәссамы, 1977.

# Анисифорова Нина Николаевна
## Төп эштәре

Мать, х. м., 1946. Пионерка, х. м., 1947. Башкирский охотник, х. м., 1948. Стадо коров, х. м., 1948. Иван Якутов, х. м., 1949. Портрет моряка, х. м., 1949. Рыбаки, х. м., 1953. Вечер на р. Белой, х. м,, 1953. На Южном Урале, х. м., 1956. Цветы и фрукты, х. м., 1961. Колхозные будни, х. м., 1960. В. И. Ленин и Н. К. Крупская в Шушенском, х. м., 1970. Женский портрет, х. м., 1976. Вечер на р. Ай, х. м., 1976.

# Анисифорова Нина Николаевна
## Күргәҙмәләре

* 1939 йылдан башлап бөтә республика күргәҙмәләре, Өфө, (1962, 1972, 1977 йылдарҙағы йәштәр күргәҙмәләренән тыш).
* Өлкә-ара күргәҙмә, Каҙан, 1947.
* Бөтә Рәсәй художество күргәҙмәһе, Мәскәү, 1950.
* БАССР рәссамдары әҫәрҙәренең декада күргәҙмәһе, Мәскәү, 1955.
* Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар йылына арналған Республика күргәҙмәһе, Өфө, 1975.

# Анисифорова Нина Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы (1955)
* Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған рәссамы (1977).
# Попова Каменка йырыны

Попова Каменка йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карамыш йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Попова Каменка йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008542
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000854
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Палас-отель (Дондағы Ростов)

Палас-Отель — Дондағы Ростов ҡалаһындағы боронғо биш ҡатлы йорт. XVIII быуат архитектура ҡомартҡаһы.
Йорттоң адресы: Дондағы Ростов, Буденный проспекты, 43/53.

# Палас-отель (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Дондағы Ростов ҡалаһындағы Буденный проспекты һәм Пушкин урамы мөйөшөндә урынлашҡан өс ҡатлы йорт 1880-се йылдарҙа Кушнарёвтың тәмәке фабрикаһы өсөн төҙөлә. 1914 йылда «Я. С. Кушнарёв ширҡәте» Асланиди тәмәке фабрикаһы менән бергә Ҡазан (Газетный) тыҡрығында урынлашҡан Асмоловтың тәмәке фабрикаһына ҡушыла, ә Буденный проспектындағы бина 1914—1915 йылдарҙа әрмән архитекторы Зәкиев Арутюн Христофорович проекты буйынса «ампир» архитектура стилендә үҙгәртеп төҙөлә.
Үҙгәртеп төҙөгәндән һуң бинала 1-се класлы ҡунаҡхана асыла. Ҡунаҡханала 2-3-әр урынлы 70-ләп номер, ҙур ашхана залы була. Залдың уртаһында фонтан атылып тора. Залдағы арҡыры стена буйында оркестр ҡыуышлығы урынлашҡан. Ашхана залына ингән ерҙә стеналағы ҙур уйымда балыҡ аквариумы тора, ундағы балыҡтар ресторан менюһына инә. Аквариум майҙаны 8 квадрат метр тәшкил итә.
Ашхананың стенаһы яҡты һарғылт аҡ төҫкә буялған. Буй һәм бер арҡыры стена буйлап айырым ашхана кабинеттары урынлашҡан. Кабинеттарҙан ашхана залына сығынтылары булған аркалы ишектәр асыла. Ашхана залы 800 кешегә иҫәпләнгән була.
1914 йылдың авгусында был зиннәтле «Палас-отель» ҡунаҡханаһында император Николай II ғаиләһе һәм тәхет вариҫы менән туҡтала. Император ғали йәнәптәре ғаиләһе менән Кавказдан Мәскәүгә атлы экипажда китеп барған була.
1918 йылдың 23 мартынан 4 майға тиклем «Палас-отелдә» Дондағы революцион казак башлыҡтары Подтёлков Фёдор Григорьевич һәм Кривошлыков Михаил Васильевич етәкселегендә Дон совет республикаһы хөкүмәте урынлаша.
Ростовты аҡтар ғәскәре баҫып алғандан һуң 1918 йылдың май айында бында яңынан ҡунаҡхана эшләй башлай.
1919 йылдың 13 июнендә ҡунаҡхананың вестибюлендә Кубань радаһы рәйесе хорунжий Николай Рябовол үлтерелә. Ул Кубандең үҙаллылығы һәм артабан Граждандар һуғышында ҡатнашыуҙан баш тартып Рәсәйҙән бүленеп сығыуы өсөн сығыш яһай. Офицер погонындағы үлтереүсе уның арҡаһына ике тапҡыр ата һәм автомобилдә ҡаса.
1920 йылда ҡунаҡханала 1-се атлы армияның штабы, ә һуңғараҡ Төньяҡ Кавказ хәрби округ штабы урынлаша.
Хәҙерге ваҡытта бина үҙгәртелгән, ике ҡат өҫтәп төҙөлгән. Әлеге ваҡытта унда Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының «Көньяҡ регионы хоҡуҡи тәьминәт идараһы» федераль дәүләт ҡаҙна учреждениеһы, «Төньяҡ Кавказ хәрби округы штабы» федераль дәүләт учреждениеһының Элемтә идаралығы һәм башҡа ойошмалар урынлашҡан.
# Аҡсабан

?Аҡсабан :
Ата (өҫтә) һәм инә(аҫта) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ҡаҙ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Өйрәктәр |
| Ырыу: | Mergellus |
| Төр: | Аҡсабан |
Латинса исеме :
Mergellus albellus (Linnaeus, 1758) :
Синонимдары :
Аҡ өйрәк, аҡсабыр, аҡсумғыс
Mergus albellus :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175196 NCBI 107026 |
Аҡсабан (рус. Луто́к, или ма́лый кроха́ль) (лат. Mergellus albellus) — Өйрәктәр ғаиләһенән булған һыуҙа йөҙөүсе ҡош.

# Аҡсабан
## Ҡылыҡһырлама

Һуна өйрәктән бәләкәйерәк. Яңғыҙ, йопланып (парланып), йәки күмәкләшеп йөрөйҙәр, яҡшы сума. Һырты, ҡанаттарының сите, күҙ эргәләре, елкәһе ҡара, ҡойроғо һорғолт ерән. Башында ҙур ғына аҡ бүрке бар. Инә өйрәктең башы һәм бүрке ерән, арҡаһы, ҡабырғалары һоро. Башҡа өйрәктәр менән бутау мөмкин түгел. Тауышы- киҫкен: «кйәк» йәки «кррр». Ите, мамығы өсөн аулайҙар.

# Аҡсабан
## Йәшәгән урыны

Балыҡлы йылғала, күлдәрҙә йәшәй. Һирәк осраған күсмә ҡош. Ағас ҡыуыштарында оялай.

# Аҡсабан
## Үрсеүе

6-12 йомортҡа һала.

# Аҡсабан
## Туҡланыуы

Балыҡ, һыу бөжәктәре һәм үҫемлектәре менән туҡлана.

# Аҡсабан
## Диалекттарҙа

Аҡ өйрәк, аҡсабыр, аҡсумғыс