yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алёхин Алексей Петрович

Алехин Алексей Петрович (17 май 1930 йыл — 18 май 2018 йыл) — юрист, административ хоҡуҡ буйынса белгес. 1987—2018 йылдарҙа М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты юридик факультетының административ һәм финанс хоҡуғы кафедраһы мөдире, юридик фәндәр докторы (1981), профессор (1985). Мәскәү университетының атҡаҙанған профессоры (2015) һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы (2000).

# Алёхин Алексей Петрович
## Биографияһы

Алексей Петрович Алехин 1930 йылдың 17 майында Орёл өлкәһенең Ливенский районы Троицкое ауылында тыуған. 1954 йылда Мәскәү юридик институтының көндөҙгө бүлеген тамамлай, артабан шул уҡ йылда Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетындағы аспирантураға уҡырға инә. 1962 йылда «СССР тимер юл транспорты менән идара итеү» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Артабан Мәскәү дәүләт университетында эшләй: кесе ғилми хеҙмәткәр, өлкән ғилми хеҙмәткәр (1969), һуңынан — өлкән уҡытыусы, доцент (1973), профессор (1985) була. 1966 йылдан 1978 йылға тиклем осорҙа юридик факультет деканының сит илдәрҙән килгән студенттар менән эшләү буйынса урынбаҫары вазифаһын биләй.
1981 йылда Алексей Петрович Алехин «Производство предприятиеһының тармаҡҡа идара итеү системаһы звеноһы булараҡ административ-хоҡуҡи статусы» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. 1986 йылдан алып үҙенең вафатына тиклем Алехин Алексей Петрович М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында административ хоҡуҡ кафедраһы мөдире булып эшләй. Был кафедра 2006 йылдың сентябренә тиклем «административ һәм финанс хоҡуғы кафедраһы» тип аталып йөрөтөлә. А. П. Алехин 2018 йылдың 18 майында Мәскәүҙә вафат була һәм Хованский үҙәк зыяратында ерләнә.

# Алёхин Алексей Петрович
## Хеҙмәттәре

* «Ответственность за нарушения налогового законодательства» (соавт., 1992)
* «Разделение властей: история и современность» (соавт., 1996)
* «Административное право. Общая и Особенная части» (соавт., 1968)
* «Советское административное право» (соавт., 1973)
* «Административное право РФ» (соавт., 1994)
* «Административное право России. Основные понятия и институты» (соавт., 2004)
* «Административное право России» (соавт., 2012)
* «Управление железнодорожным транспортом в СССР» (1963)
* «Сборник задач по советскому административному праву» (соавт., 1965)
* «История юридического факультета Московского государственного университета им. М. В. Ломоносова в 3-х т. Т. 2. История развития юридических наук и их преподавания в Московском университете: 1755—2005» (соавт., 2005).
# Тәршә

Тәршә — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ыйыҡ (исемһеҙ быуа) йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Тәршә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022495
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102249
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хайрюзовая (Читаль-Кы ҡушылдығы)

Хайрюзовая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Читаль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Хайрюзовая (Читаль-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069008
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306900
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яра-Яха (Тамбей ҡушылдығы)

Яра-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тамбей йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Яра-Яха (Тамбей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043372
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304337
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Поптодорова Елена

Елена Поптодорова (болг. Елена Поптодорова, тулы исеме Елена Бориславова Поптодорова-Петрова; 31 август 1951 йыл) — Болгария дипломаты, сәйәсмән һәм йәмәғәт эшмәкәре.

# Поптодорова Елена
## Биографияһы

Елена Поптодорова 1951 йылдың 31 авгусында Софияла тыуа.
Софияла 1969 йылда Беернсе инглиз теле мәктәбен тамамлай. Һуңынан София университетының (1974 йыл) филология факультетында инглиз һәм итальян телдәрен өйрәнә, Лидс Университеты (1974 йыл) һәм Сиен университеты (1976—1978 йылдар) курстарына йөрөй, артабан Милли һәм донъя хужалығы университетында (1979 йыл) халыҡ-ара мөнәсәбәттәр һәм дипломатия буйынса ике йыллыҡ курс үтә.
1975—1990 йылдарҙа Сит ил эштәре министрлығында 3-сө секретарҙан башлап эшләй; һуңынан Римдә Болгария Халыҡ Республикаһының тулы хоҡуҡлы вәкиле, Сан-Маринола БХР-ҙың Генераль консулы була (1987—1990 йылдар).
2001йылдың июненән 2002 йылдың ғинуарына тиклем Болгария Сит ил эштәре министрлығының Халыҡ-ара ойошмалар менән идара итеү һәм кеше хоҡуҡтары буйынса идаралыҡ директоры вазифаһын биләй.
2008 йылдың 30 ғинуарынан 2002 йылдың 21 авгусына тиклем — Ҡушма Штаттарҙа Болгарияның ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе.
2008—2009 йылдарҙа Ҡара диңгеҙ төбәгендә Махсус илсеһе булып эшләй.
2009—2010 йылдарҙа — Болгария Сит ил эштәре министрлығының Хәүефһеҙлек сәйәсәте директоры.
2010—2016 йылдарҙа ҡабаттан АҠШ илсеһе була.
2016 йылдың сентябрендә Елена Поптодорова Америка йәһүд комитетының Үҙәк Европа бүлексәһе башлығы итеп тәғәйенләнә, киләһе йылдың 1 мартында шәхси сәбәп буйынса отставкаға китергә ғариза бирә.
Әлеге ваҡытта Атлантик килешеү Ассоциацияһы һәм Евро-атлантик эшмәкәрлек буйынса Болгар Атлантик клубы директоры.
Дипломатик эшмәкәрлеге менән бер рәттән Елена Поптодорова дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге менән дә шөғөлләнә:
* 1990 йылдың июненән 2001 йылдың апреленә тиклем Болгар социалистик партияһы исемлеге буйынса Бөйөк Милли Йыйылыш һәм Болгария Республикаһының Халыҡ йыйылышына һайлана. Парламент ағзаһы булараҡ, сит ил эштәре буйынса, милли хәүефһеҙлек, радио һәм телевидение, ауыл хужалығы һәм кеше хоҡуҡтары комитеттарында эшләй.
* Болгария Атлантик клубына нигеҙ һалыусы һәм директорҙар советы ағзаһы (1991 йыл).
* Болгариялағы Америка университетының Попечителдәр советы ағзаһы (1995 йыл).
* Ғаиләне планлаштырыу ассоциацияһы идараһы ағзаһы (1996 йылдан алып).
* Төбәк һәм геосәйәси тикшеренеүҙәр үҙәге идараһы ағзаһы (1997 йыл).
* Дипломатия буйынса Башҡарма советы ағзаһы, Вашингтон, АҠШ (2003 йыл).
Бер нисә ведомство һәм юбилей наградаларына эйә.
Кейәүҙә, бер улы бар.
# Сабурьяга

Сабурьяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парусное күле - Чижа йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сабурьяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051264
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005126
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мелестовка

Мелестовка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Меглинка йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мелестовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000631
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бунашкина

Бунашкина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Заломная йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Бунашкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201162
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Колаба

Колаба (ингл. Colaba) — Һинд океанындағы утрау, элек Бомбейҙың ете утрау архипелагы составына ингән һәм Һиндостан территорияһында урынлашҡан. XVI быуатта португалдар хакимлығы ваҡытында утрау Кандил тип атала, XVII быуат аҙағында утрауҙарҙы британлылар баҫып алғандан һуң, ул Колио булараҡ билдәле була

# Колаба
## Тарихы

Колаба исеме португалдар килгәнгә тиклем утрауҙа йәшәгән ерле халыҡтың Kolabhat колис телендәге һүҙҙән килеп сыҡҡан. Колаба тип аталған территория башта ике утрауҙан: Колаба һәм Кесе Колаба (йәки Әбей утрауы) утрауынан торған. Колаба утрауы Бомбейҙың ете утрауының береһе булған, уның менән португалдар идара иткән.
Португалдар был ерҙәрҙе Камбей солтанатынан Басей килешеүе буйынса ала (1534). Утрау төркөмө Португалия тарафынан 1661 йылда Карл Икенсегә Браганцанан Екатеринаға өйләнгән сағында бирнә сифатында бирелә. Бомбейҙы һәм уның күрше биләмәләрен биреү Гоа һәм Бомбейҙа португал чиновниктары яғынан хуплау тапмай. Тотҡарлыҡ арҡаһында асыуы килгән Карл II был ерҙәрҙе британ Ост-Һинд компанияһына номиналь йыллыҡ ҡуртым хаҡына ҡуртымға бирә. Бомбейҙың икенсе губернаторы Джеральд Онье (1672 йыл) һәм инглиз Сурат торағы президенты Колаба һәм Әбей утрауы биләмәләренә 1675 йылда компания исеменән килеп инә. Португалия Кесе утрауға әле бер нисә тиҫтә йыл хужа була, һуңынан утрауҙағы йортҡа португал хоҡуғын һаҡлап ҡалыу шарты менән 1762 йылда инглиздәргә тапшыра.
1743 йылда британ Колабаһы Ричард Бротонға йылына 200 мең менән ҡуртымға бирелә, һәм ҡуртым 1764 йылда яңыртыла. 1796 йылға Колаба ҡаласыҡҡа әүерелә. Колаба балыҡтарҙың төрлөлөгө менән - бомбил (бомбей өйрәге), хәлүә, гөбөргәйел, крабтар, креветкалар һәм омарҙар менән билдәле.
Колабаның метеоролгия обсерваторияһы 1826 йылда Үрге Колаба тигән ерҙә ойошторола. Колаба дамбаһы 1838 йылда тамамлана, һәм, шулай итеп, ҡалған ике утрау башҡалары менән тоташтырыла. 1844 йылда Коттон Гринда мамыҡ биржаһы асылғандан һуң Колаба коммерция үҙәге булып китә. Был районда күсемһеҙ милеккә хаҡтар арта. Колаба дамбаһы 1861 һәм 1863 йылдарҙа киңәйтелә.
2008 йылдың 26 ноябрендә Колабаның төрлө урындарында террористик акттар була. Һөҙөмтәлә һөжүмдәрҙән 100-ҙән артыҡ кеше һәләк була һәм байтаҡ зыян килтерелә.
# Вохтома (Ней ҡушылдығы)

Вохтома — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.

# Вохтома (Ней ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016232
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001623
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кулагин Юрий Александрович

Кулагин Юрий Александрович (1924—1987) — СССР ғалимы, психолог һәм дефектолог, психология фәндәре докторы (1968), профессор (1971), СССР педагогия фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (1985).
Күп кенә ғилми хеҙмәттәр авторы, шуларҙың ҡайһы берҙәре сит илдәрҙә баҫылып сыҡҡан.

# Кулагин Юрий Александрович
## Биографияһы

Юрий Александрович Кулагин 1924 йылдың 6 июлендә Владимир өлкәһенең Ковров ҡалаһында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған.
1941 йылда мәктәпте тамамлай, 1942 йылдың июленән. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, уны Көнсығыш Пруссияла тамамлай. Һуңынан совет-япон һуғышында ҡатнаша. Армиянан демобилизацияланғас, тыуған ҡалаһына ҡайта һәм Пионерҙар йорто мөдире булып эшләй. 1947 йылда М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының философия факультетының психология бүлегенә уҡырға инә, уны 1952 йылда отличие менән тамамлай. Ошо уҡ йылда дефектология институтының Ғилми-тикшеренеү институтында аспирантурала уҡыуын дауам итә (хәҙер Рәсәй Мәғариф академияһының коррекцион педагогика институты), уны тамамлау менән «Осязательное восприятие предметов слепыми детьми» темаһы буйынса ул кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Диссертация яҡлағандан һуң Ю.А.Кулагин Дефектология институтында ғилми хемәткәр һәм лаборатория мөдире булып эшләй. 1963 йылдан институттың ғилми секретары, ә 1968 йылдан ғилми эштәр буйынса директор урынбаҫары булып эшләй. Ошо уҡ йылда ул «Восприятие средств наглядности учащимися школы слепых» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1986—1987 йылдарҙа Кулагин Дефектология институты директоры вазифаһын башҡара. 1985 йылдан СССР Педагогия фәндәре академияһының психология һәм йәш физиологияһы бүлеге академигы, 1978 йылдан ағза-корреспондент; 1986—1987 йылдарҙа академик-секретарь була.
Юрий Александрович «Дефектология» журналының беренсе баш мөхәррире, ә һуңынан редколлегия ағзаһы була, дефектология буйынса СССР Мәғариф министрлығының фәнни-методик советын етәкләй, СССР Юғары аттестация комитетының эксперт советында дефектология вәкиле була. Дефектология проблемалары буйынса бер нисә халыҡ-ара конгрестар, симпозиумдар һәм конференцияларҙың эшендә ҡатнаша.
Октябрь Революцияһы ордены, Халыҡтар Дуҫлығы, Ҡыҙыл Йондоҙ һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, шулай уҡ күп кенә хәрби миҙалдар һәм СССР ВДНХ-һының бронза миҙалы менән бүләкләнә (һуҡырҙар өсөн приборҙар булдырғаны өсөн).
Ю.А.Кулагин 1987 йылдың 2 июлендә Мәскәүҙә вафат була.
# Надир

Надир (от ғәр. نظير‎ нәзир, «ҡапма-ҡаршы») — тәғәйен урында туранан-тура аҫҡа табан күрһәтеүсе йүнәлеш, йәғни ошо нөктәлә горизонталь яҫылыҡҡа ҡарата ортогональ ике вертикаль йүнәлештәрҙең береһе. Түбәнерәк булыу төшөнсәһе ярайһы уҡ киң мәғәнәне аңлата, шуға күрә ғалимдар надирҙы ҡәтғи термин менән аңлата. Астрономия, геофизика һәм улар менән сиктәш фәндәрҙә (мәҫәлән, метеорологияла) надир — гравитация көстәре тәьҫире йүнәлешенә тап килгән йүнәлеш. Надирға ҡапма-ҡаршы булған йүнәлеш зенит тип атала.
Надир төшөнсәһе геометрияла визуалләштереүҙә лә ҡулланыла, орбиталь юлдашҡа ҡарата түбәнгә табан йүнәлтелгән ҡараш. Надир, мәҫәлән, атмосфераны дистанцион тикшереүҙә, шулай уҡ космонавт асыҡ космосҡа сыҡҡан сағында Ергә ҡарап үҙ урынын билдәләй.
Ҡайһы саҡ был һүҙ күсмә мәғәнәлә кешенең күңел торошон, йәки уның профессиональ эшмәкәрлеге сифатынбилдәләү өсөн ҡулланыла.
Надир термины шулай уҡ күк есеменең үҙ орбитаһы буйлап хәрәкәт итеүе процесында ул етә алған иң түбән нөктәне билдәләү өсөн файҙаланыла. Мәҫәлән, надир терминын Ҡояш торошон билдәләү өсөн ҡулланырға мөмкин, әммә техник яҡтан ҡарағанда ул быға билдәле бер ваҡытта һәм түбән киңлектәрҙә генә өлгәшә ала.

# Надир
## Шулай уҡ ҡара

* Геодезия
* Зенит
# Уғоя

Уғоя — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нөгөш йылғаһының һул ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Уғоя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100017934
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101793
- Бассейн коды — 10.01.02.003
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үрге Рамба

Үрге Рамба — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Үрге Рамба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003744
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тяр

Тяр — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карагай йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Тяр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200022527
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202252
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һарт-Әбдрәш

Һарт-Әбдрәш (рус. Сарт-Абдрашево) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Һарт-Әбдрәш ауыл советы составына керә.

# Һарт-Әбдрәш
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1772 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Һарт-Әбдрәш ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Һарт улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1924 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Һарт-Әбдрәш ауылы Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Һарт-Әбдрәш ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Һарт-Әбдрәш
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 108 | 283 | 255 | 324 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (55 %) йәшәй.

# Һарт-Әбдрәш
## Инфраструктура

Ауылда урта мәктәп, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
# Алабуға (күл, Кәҫле районы)

Алабуға - рус. Алабуга - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл, өлкәләге бер үк исемдәге өс күлдең береһе.

# Алабуға (күл, Кәҫле районы)
## Географияһы

Алабуға - Силәбе өлкәһе Кәҫле районының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан күл. Кәҫле ҡалаһынан 5 км көнсығыштараҡ ята.
Координаттары: 55°54′3″N 60°54′40″E

# Алабуға (күл, Кәҫле районы)
## Тасуирламаһы

* Һыу көҙгөһө майҙаны 8,76 км² (диңгеҙ кимәленән абс.бейеклеге 233,2 м булғанда);
* Уртаса тәрәнлеге - 2,9 м, макс. 5,1 м
* Һыу массаһы күләме - 25,4 млн м³.
* Һыуйыйғыс майҙаны өлөшләтә һаҙмырт, уның майҙаны 33,8 км²,
* Күлдән ҙур булмаған йылға ағып сыға, ул Ҡараболаҡ йылғаһына төшә.
* Һыуы сөсө.
Оло Кәҫле күле менән ҡылымыҡ аша тоташҡан.
Күл соҡоро эрозия-тектоник сығышлы.

# Алабуға (күл, Кәҫле районы)
## Ихтиофаунаһы

Күл ихтиофаунаһында 8 урындағы һәм 4 яраҡлаштырылған төр балыҡ тереклек итә; күпселеге сабаҡ, алабуға, карп үрсей.

# Алабуға (күл, Кәҫле районы)
## Ихтиофаунаһы
### Радиоактивлыҡ

«Маяҡ» химкомбинаты радиацион аварияһынан һуң (1957), радиоактив болот үткәндә, һыу ятҡылығына 175 Ku радионуклид яуа. 1999 йылда күлдә 5-6 Ku радионуклид була, шуларҙың 0,6-1,2 Ku бысраныуы - һыуҙа. Балыҡтың нурланыу (Sz буйынса) удел активлығы 84 Бк/кг тәшкил итә (хәүефһеҙ радиация кимәле).

# Алабуға (күл, Кәҫле районы)
## Этимологияһы

Үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә Шувалов Николай Иванович - Силәбе өлкәһе географы, топонимисы, Алабуға атамаһының килеп сығышын былай тип аңлата: От башкирского слова алабуга — «окунь». Есть мнение, что озеро в Красноармейском районе названо по мужскому имени Алабуга..
Күл атамаһы башҡорт телендәге алабуға тигән балыҡ атамаһынан алынғаны шик тыуҙырмай.

# Алабуға (күл, Кәҫле районы)
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
* Алабуға (күл, Ҡыҙыл Армия районы)
* Алабуға (күл, Ҡарабаш)