yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тарханка (Оло Тарханка ҡушылдығы)

Тарханка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тарханка йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тарханка (Оло Тарханка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100004841
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100484
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Перевалова Любовь Евграфьевна

Перевалова Любовь Евграфьевна (26.09.1940— ) — совет партия эшмәкәре, уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Перевалова Любовь Евграфьевна
## Биографияһы

Любовь Евграфьевна Перевалова 1940 йылдың 26 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Балаҡатай районының Иҫке Балаҡатай ауылында эшселәр ғаиләһендә тыуған.
Яңы Балаҡатай урта мәктәбен, Бәләбәй педагогия училищеһын тамамлаған. Свердловск ҡалаһындағы КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбендә белем ала.

# Перевалова Любовь Евграфьевна
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1958 йылда «Завет Ильича» колхозы һауынсыһы булып хеҙмәт юлын башлай.
1960-1966 йылдарҙа өлкән пионер вожатый, Иҫке Балаҡатай һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә урыҫ теле һәм әҙәбиәтен уҡыта.
1966-1971 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Балаҡатай район комитеты секретары.

# Перевалова Любовь Евграфьевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» (1994)
* «Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы
* Почёт грамоталары

# Перевалова Любовь Евграфьевна
## Китабы

* Перевалова Л. Е. «За всё судьбу благодарю»

# Перевалова Любовь Евграфьевна
## Ваҡытлы матбуғатта

* «Новый Белокатай» от 22 сентября 2010 года. Статья, посвященная 70-летию Переваловой Л. Е.
# Чекур

Чекур — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тунтор йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Чекур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014974
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101497
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эмилия Реджепи

Эмилия Реджепи (алб. Emilija Redžepi, 15 июль 1973({{padleft:1973|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:15|2|0}}) (51 йәш), Призрен, Социалистический автономный край Косово) — Косово сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре. Босния милли аҙсылығы мәнфәғәттәрен яҡлаусы Яңы Демократик партия рәйесе. Косово премьер-министрының ғәмәлдәге өсөнсө урынбаҫары, 2021 йылдың 22 мартынан аҙсылыҡ хәле һәм кеше хоҡуҡтары өсөн яуаплы. Элек — хакимиәт һәм урындағы үҙидара министры (2020), Косово парламенты депутаты була (2014—2020).

# Эмилия Реджепи
## Биографияһы

Эмилия Реджепи 1973 йылдың 15 июлендә Югославия Федератив Социалистик Республикаһының Призрен ҡалаһында тыуған.
Юғары педагогик белем һәм политология буйынса магистр дәрәжәһен ала.
Призрен муниципалитеты советы ағзаһы, Призрне ассамблеяһы спикеры урынбаҫары, иҡтисади үҫеш һәм энергетика министры урынбаҫары вазифаларын биләгән.
Косовола Босния ойошмаһын Вакат — өс сәйәси партия колалицияһы күрһәтә. 2010 йылда парламент һайлауҙары алдынан Эмилия Реджепи 2009 йыл Яңы демократик партияға нигеҙ һала. Косовола сәйәси партияны етәкләгән беренсе ҡатын-ҡыҙ була. 2010 йылда һайлауҙар йомғаҡтары буйынса был партия парламентта бер урын ала һәм алдағы һайлауҙарҙа ла урынды һаҡлай.
2014 йылда парламент һайлауҙары йомғаҡтары буйынса тәүге тапҡыр Косовоның парламенты депутаты итеп һайлана. 2017 йылда һайлауҙарҙа яңынан һайлана.
Косово конституцияһына ярашлы бер министрлыҡты милли аҙсылыҡ вәкилдәренең береһе етәкләргә тейеш. Босния милли аҙсылығының вәкиле булараҡ Эмилия Реджепи 2019 йылда парламент һайлауҙары йомғаҡтары буйынса ойошторолған Куртиҙың беренсе кабинетына инә. Эмилия Реджепи хакимиәт һәм урындағы үҙидара министры вазифаһын ала. 2020 йылдың 3 февралендә Косово парламенты Курти хөкүмәтен раҫлай. 25 мартта парламент COVID-19 пандемияһы менән бәйле ғәҙәттән тыш хәл индереүҙән баш тартыуы өсөн Курти хөкүмәтенә ышанмаусанлыҡ вотумын белдерә.
Босния милли аҙсылыҡтың вәкиле булараҡ Эмилия Реджепи 2021 йылда парламент һайлауҙары йомғаҡтары буйынса ойошторолған Куртиҙың икенсе кабинетына инә. Эмилия Реджепи премьер-министрҙың аҙсылыҡ хәле һәм кеше хоҡуҡтары өсөн яуаплы булған өсөнсө урынбаҫары вазифаһын ала.
Босния (сербохорват), албан, төрөк һәм инглиз телдәрендә һөйләшә.

# Эмилия Реджепи
## Шәхси тормошо

Кейәүҙә.
# Фредди Меркьюри

Фредди Меркьюри (ингл. Freddie Mercury, ысын исеме — Фаррох Булсара (гуджарати ફારોખ બલસારા); 5 сентябрь 1946 йыл, Занзибар солтанаты — 24 ноябрь 1991 йыл, Лондон, Бөйөк Британия) — британ музыканты, Queen төркөмөнөң вокалисы; «Bohemian Rhapsody», «Don’t Stop Me Now», «Crazy Little Thing Called Love» һәм башҡа йырҙар авторы. Ул Rolling Stone журналының «100 иң бөйөк йырсылар» исемлегендә 18-се урында тора.

# Фредди Меркьюри
## Биография

Фаррох Булсара Занзибар солтанатына 5 сентябрендә 1946 йылда тыуған. Уның ата-әсәләр британ һиндтар булған.

# Фредди Меркьюри
## Видеография
### VHS-баҫмалар

* The Video EP (1986)
* The Great Pretender (1987)
* The Barcelona EP (1989)
* The Video Collection (2000)

# Фредди Меркьюри
## Видеография
### DVD-баҫмалар

* The Video Collection (2000)
* Lover of Life Singer of Songs (2006)
* Lover of Life, Singer of Songs (Collectors Edition 2CD+2DVD) (2006)

# Фредди Меркьюри
## Дискография

* Mr. Bad Guy (1985)
* Barcelona (1988)
* The Freddie Mercury Album (1992)
* The Great Pretender (1992, тик АҠШ-та сыға)
* Freddie Mercury — Remixes (1993, тик Боливияла, Бразилияла, Италияла, Нидерландта һәм Японияла сыға)
* The Solo Collection (2000)
* Solo (2000)
* Lover of Life, Singer of Songs (2006).

# Фредди Меркьюри
## Дискография
### Синглдары

* 1974 — «I Can Hear Music»
* 1984 — «Love Kills»
* 1985 — «I Was Born to Love You»
* 1985 — «Made in Heaven»
* 1985 — «Living on My Own»
* 1985 — «Love Me Like There’s No Tomorrow»
* 1986 — «Time»
* 1987 — «The Great Pretender»
* 1987 — «Barcelona» (М. Кабалье менән)
* 1988 — «The Golden Boy» (М. Кабалье менән)
* 1988 — «How Can I Go On» (М. Кабалье менән)
# Мурманск өлкәһе

Му́рманск өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округы составына инә.
Административ үҙәк — герой-ҡала Мурманск.

# Мурманск өлкәһе
## География

Мурманск өлкәһе Төньяҡ Европала урынлашҡан. Өлкә территорияһының яҡынса 70%-ын Кольский ярымутрауы биләй, шулай уҡ континенталь өлөшө, бер нисә ярымутрауҙар һәм утрауҙар бар. Өлкәнең ҙур өлөшө Төньяҡ поляр әйләнәһе аръяғында урынлашҡан.
Көнбайышта — Норвегия һәм Финляндия, көньяҡта — Карелия менән сиктәш. Ярҙары Аҡ һәм Баренц диңгеҙҙәре менән йыуыла.

# Мурманск өлкәһе
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте буйынса өлкәнең халыҡ иҫәбе 762 173 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 5.26 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 93.1 % (2015).

# Мурманск өлкәһе
## Халҡы
### Иҫәп алыу йылдары буйынса халыҡ һанының үҙгәреүе

| йыл | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| барлыҡ халҡы, кеше | 567 672 | ▲ 799 527 | ▲ 965 462 | ▲1 146 757 | ▼ 892 534 | ▼ 795 409 |
| ҡала халҡы, кеше | 531 586 | ▲ 708 565 | ▲ 863 277 | ▲1 056 296 | ▼ 823 215 | ▼ 738 382 |
| ҡала халҡы, % | 93,6 | ▼ 88,6 | ▲ 89,4 | ▲ 92,1 | ▲ 92,2 | ▲ 92,8 |

# Мурманск өлкәһе
## Халҡы
### Халыҡтың милли составы

Төп халҡы — саамдар.
Таблицала Мурманск өлкәһе халҡының 1%-нан ашыу тәшкил иткәндәр күрһәтелгән.
| Иҫәп йылдары | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| Урыҫтар | 16 719 (73,1 %) | ▲244 693 (84,0 %) | ▲484 199 (85,3 %) | ▲676 319 (84,6 %) | ▲819 492 (83,8 %) | ▲965 727 (82,9 %) | ▼760 862 (85,2 %) | ▼642 310 (89,0 %) |
| Украиндар | 212 (0,9 %) | ▲16 730 (5,7 %) | ▲32 384 (5,7 %) | ▲56 279 (7,0 %) | ▲81 177 (8,3 %) | ▲105 079(9,0 %) | ▼56 845 (6,4 %) | ▼34 268 (4,8 %) |
| Белорустар | 121 (0,5 %) | ▲4039 (1,4 %) | ▲19 996 (3,5 %) | ▲29 449 (3,7 %) | ▲34 330 (3,5 %) | ▲38 794 (3,3 %) | ▼20 335 (2,3 %) | ▼12 050 (1,7 %) |
| Татарҙар | 311 (1,4 %) | ▲4446 (1,5 %) | ▲5566 (1,0 %) | ▲7521 (0,9 %) | ▲9530 (1,0 %) | ▲11 459 (1,0 %) | ▼7944 (0,9 %) | ▼5624 (0,8 %) |
| Коми | 715 (3,1 %) | ▲1121 (0,4 %) | ▲1659 (0,3 %) | ▲1830 (0,2 %) | ▲2007 (0,2 %) | ▲2167 (0,2 %) | ▲2177 (0,2 %) | ▼1649 (0,2 %) |
| Саамдар | 1708 (7,5 %) | ▲1755 (0,6 %) | ▼1687 (0,3 %) | ▲1715 (0,2 %) | ▼1565 (0,2 %) | ▲1615 (0,1 %) | ▲1769 (0,2 %) | ▼1599 (0,2 %) |
| Карелдар | 414 (1,8 %) | ▲3804 (1,3 %) | ▼3766 (0,7 %) | ▼3577 (0,4 %) | ▼3482 (0,4 %) | ▲3505 (0,3 %) | ▼2203 (0,2 %) | ▼1376 (0,2 %) |
| Финдар | 1697 (7,4 %) | ▲4317 (1,5 %) | ▼1197 (0,2 %) | ▼751 (0,1 %) | ▼710 (0,1 %) | ▼590 (0,05 %) | ▼426 (0,05 %) | ▼273 (0,03 %) |
Мурманск өлкәһендә 1989 йылда — 1320, 2002 йылда — 1162 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
# ТАСС

ИТАР-ТАСС (Информационное телеграфное агентство России) — Рәсәйҙең үҙәк дәүләт Мәғлүмәт агентлығы. Инглиз аббревиатураһында ITAR-TASS.

# ТАСС
## Тарих

* Санкт-Петербургс телеграф агентлығы (СПТА), 1904—1914
* Петроград телеграф агентлығы (ПТА), 1914—1918
* Рәсәй телеграф агентлығы (РОСТА), 1918—1925
* Советтар Союзы Телеграф агентлығы (ТАСС), 1925—1992
* Рәсәйҙең Мәғлүмәт телеграф агентлығы (ИТАР-ТАСС), с 1992

# ТАСС
## Тарих
### ТАСС

Советтар Союзының мәғлүмәт агентлығы (ТАСС) 1925 йылдың 10 июлендә Үҙәк башҡарма комитеты президиумы һәм СССР халыҡ комиссарҙары советы ҡарары менән Рәсәй телеграф агентлығы нигеҙендә барлыҡҡа килгән. СССР биләмәләрендә һәм сит ииләкәттәрҙәге яңылыҡтарҙы, мәғлүмәт еткереүҙә бик юғары хоҡуҡта файҙалана алған. >. Союздаш республикаларҙағы мәғлүмәт агентлыҡтары: РАТАУ (Украина), БелТА, УзТАГ, КазТАГ, Грузинформ, Азеринформ, ЭльТА (Литва), АТЕМ (Молдавия), Латинформ, КирТАГ, ТаджикТА, АрменПресс, ТуркменИнформ, ЭТА — барыһыла ойошҡан рәүештә ТАСС составында булғандар.
Уның нигеҙендә 1992 йылдың ҡинуарында Рәсәй Федерацияһы президенты Указы менән Рәсәйҙең мәғлүмәт телеграф агентлығы (ИТАР-ТАСС) барлыҡҡа килгән.

# ТАСС
## Тарих
### Генераль директорҙар

* Я. Фенигштейн-Долецкий 1921—1937 (ответственный руководитель)
* Я. Долецкий
* 1939—1943 Я. С. Хавинсон
* Н. Г. Пальгунов 1943—1960
* Д. П. Горюнов 1960—1967
* С. Г. Лапин 1967—1970
* Л. М. Замятин 1970—1978
* С. А. Лосев 1979—1988
* Л. П. Кравченко 1988—1990
* Л. Н. Спиридонов 1990 — август 1991
* В. Н. Игнатенко август 1991 по настоящее время
# Вәсилә

Вәсилә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Вәсилә
## Этимологияһы

Вәсилә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе айырылмаҫ дуҫ, көтә белеүсе тигәнде аңлата.

# Вәсилә
## Билдәле шәхестәр

Фәттәхова Вәсилә Разиф ҡыҙы (31 декабрь 1979 йыл — 26 ғинуар 2016 йыл) — Башҡортостан йырсыһы. Башҡортостан Республикаһыының (2015) һәм Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2015). Композитор Урал Рәшитовтың «Тыуған яҡ» йырын башҡарыусы булараҡ популярлыҡ яулай
Ваһапова Вәсилә Шәрифйән ҡыҙы (11 июль 1942) — анатом, медицина фәндәре докторы (1989), профессор (1991). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фəн эшмəкəре (1997), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мəктəп хеҙмәткәре (2002), Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002), Башҡортостан Республикаһының халыҡ мəғарифы отличнигы (2011), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985).
Яңыбаева Вәсилә Әхәт ҡыҙы (1 август 1962 йыл) — ғалим-биолог, хужалыҡ эшмәкәре. 2002 йылдан Башҡорт дәүләт ҡурсаулығы директоры. Биология фәндәре кандидаты (2002).
Ишмөхәмәтова Вәсилә Хөсәин ҡыҙы — БАССР-ҙың 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Өфө ҡалаһы Совет районы, 61-се Володар һайлау округы.
Ғәйерфанова Вәсилә Әфтәх ҡыҙы — БАССР-ҙың 10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Шишмә районы, 274-се Шөңгәккүл һайлау округы.
Фәйзуллина Вәсилә Инсафетдин ҡыҙы — БАССР-ҙың 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Бәләбәй районы, 124-се Аделькин һайлау округы.
# Кәкрекүл ҡаласығы

Кәкрекүл ҡаласығы (рус. Какрыкульское городище) — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Иҫке Мошто ауылы эргәһендә урынлашҡан б.э.т. VI быуаттан алып — б.э. VIII быуатына ҡараған археологик ҡомартҡыһы

# Кәкрекүл ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Кәкрекүл ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Иҫке Мошто ауылы эргәһендә көнсығышҡа табан 1 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Ҡаласыҡҡа исем яҡындағы Кәкрекүл күле атамаһынан алынған. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка) — 55 км. Яҡындағы тимер юл станцияһы (Нефтекама) — 45 км

# Кәкрекүл ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Кәкрекүл ҡаласығы майҙанының 300 м² ере археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙылған.
Ҡаласыҡ майҙаны 11 000 м² тәшкил итә, 2 ур һәм соҡор менән уратып алынған. Тышҡы урҙың оҙонлоғо 169 м, киңлеге 9 м, бейеклеге 1,5 м, нигеҙен 2 рәт вертикаль рәүештә ҡағылған бүрәнә ҡоролма тәшкил итә. Ҡоролманың араһына арҡыры бүрәнә һәм балсыҡ һалынған.
Ҡаҙылдыҡ балсыҡ һауыттар төрлө мәҙәниәттәргә ҡарай:
Ананьин мәҙәниәтенә ҡарағаны — түңәрәк төплө, ауыҙ ситтәре тура йәки тышҡа ҡарай бөгөлгән, муйын тирәләренә соҡорло биҙәк һәм сиратылған бау эҙе һалынған;
Пьяный бор мәҙәниәтенә ҡарағаны — түңәрәк төплө, киң ауыҙлы, муйыны тирәләй соҡорло биҙәк, ауыҙ ситтәре ҡыя һырлы;
Бахмут мәҙәниәтенә ҡарағаны — түңәрәк төплө, йомро ҡорһаҡлы, ауыҙ ситтәре ҡыя һырлы, иңбаштары горизонталь ҡыя һыҙыҡтар, муйыны тирәләй бер нисә рәт кәкерсәктәр менән биҙәлгән.
Ҡаласыҡта мәғдәнселек менән шөғөлләнеү булған: тимер шлагы табылған, балсыҡ орсоҡбаштар, таштан яһалған иген онтағыстар, сүкеш, ҡайраҡ һәм төйгөстәр, һөйәк уҡ башағы асылған.
Ҡомартҡы тимер быуат һәм иртә урта быуат дәүерендә Көньяҡ Урал буйына халыҡтар килеп ултырыу осорҙарын күҙәтергә мөмкинлек бирә.
Кәкрекүл ҡаласығы материалдары Милли музейҙа һәм Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты фондында һаҡлана.

# Кәкрекүл ҡаласығы
## Асыштар тарихы

Кәкрекүл ҡаласығы 1956 йылда археолог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, 1955—1957 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Археология институты Башҡортостанда ойошторған археологик экспедицияһының отряд етәксеһе А. П. Шокуров тарафынан асыла.

# Кәкрекүл ҡаласығы
## Асыштар тарихы
### Тикшеренеүҙәр

1964 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты А. Х. Пшеничнюк һәм Ә.М.Кинйәбаев;
1988 йылда археолог Фәрит Мәжит улы Таһиров етәкселегендә БДУ экспедицияһы;
1989 һәм 2002 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты һәм БДУ‑ның берлектәге экспедицияһы (етәкселәре — Рәсәй һәм Башҡортостандың тарихсы-археологы, Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты археология бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре, тарих фәндәре кандидаты Г. Н. Гарустович һәм Ф. М. Таһиров).
1993 йылда ТТӘИ экспедицияһы (етәкселәре — Г. Н. Гарустович, тарих фәндәре кандидаты,ТТӘИ-нең археологик тикшеренеүҙәр бүлеге хеҙмәткәре Овсянников Владимир Владиславович) өйрәнә.
# Варшава университетының төп корпусы (Дондағы Ростов)

1914
Элекке Дон (Варшава) университетының төп корпусы бинаһы — Дондағы Ростовтағы бина, 1912—1914 йылдарҙа архитектор И. Е. Черкесиан проекты буйынса төҙөлә. Оло Баҡса урамы һәм Островский тыҡырығы мөйөшөндә урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта Көньяҡ федераль университет корпустарының береһе булып тора. Модерн стилендә башҡарылған һәм төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ статусына эйә.

# Варшава университетының төп корпусы (Дондағы Ростов)
## Тарихы

XX быуат башында Почта тыҡырығы (хәҙерге Островский тыҡырығы) һәм Оло Баҡса урамы киҫелешендә 1-се гильдия сауҙагәре Н. И. Чурилиндың фабрика һәм заводының корпустары урынлаша. 1912 йылда ҡала думаһы бында килемле йорт төҙөргә ҡарар итә. Конкурс үткәрелеп, унда беренсе урыны Гражданлыҡ инженерҙар институты студенты И. Е. Черкесиан (Черкесов) проекты ала. Икенсе һәм өсөнсө урындарҙы Киев инженеры И. Г. Торова һәм Ростов архитекторы Г. Н. Васильева яулай. Черкесиандың проекты, ҡайһы бер үҙгәртеүҙәр индерелеп, раҫлана. Шул уҡ йылда бина төҙөлә башлай һәм 1914 йылда ул ҡаланың килемле йорто булараҡ асыла.
1915 йылда немец ғәскәрҙәре Варшаваға яҡнлаша һәм Варшава университетын Дондағы Ростоҡа күсерергә ҡарар ителә. Элекке килемле йорт университеттың төп корпусына әйләнә. Унда тарих-филология, физика-математика, юридик һәм медицина факультеттары, төрлө фәнни йәмғиәттәр, лабораториялар һәм клиникалар урынлаша. 1917 йылда университет Дон атамаһын ала. 1930 йылдар уртаһында Ростов университетының төп корпусы Кистовтың элекке килемле йортона күсә. Ә ҡаланың элекке килемле йортонда Ростов педагогия институты урынлаша.
1993 йылда Педагогия институты университетҡа әйләнә. 2006 йылда ул Көньяҡ федераль университет составына инә.

# Варшава университетының төп корпусы (Дондағы Ростов)
## Архитектураһы

Бина модерн рухында, классик стиль элементтары ҡушып төҙөлгән. Биш ҡатлы йорт ҡатмарлы конфигурацияға эйә. Юл сатына сығып торған көньяҡ-көнсығыш мөйөш йоморолана. Оло Баҡса урамына сығыусы төп фасад штукатурланған, әүәләнгән декор менән биҙәлгән. Инеү урынының өҫтөндәге үҙәк өлөштә дүрт колонналы портик айырылып тора, ул шыма ҡайма, кәрниз һәм аттик менән тамамлана. Тәүҙә колонналар портиклы киң балконды терәп торған кеүек күренә, 1970 йылдарҙа ул алына. Төп ишек йөҙлөк һәм кәрниздәр менән биҙәлә. Икенсе ҡаттағы уйымдарға декоратив вазалар ултыртыла. Дүртенсе ҡат балконы ҡойолған селтәрле ҡойма менән уратыла. Островский тыҡырығына сыҡҡан фасад уртаһында ике ҡатлы эркер айырылып тора. Йорт коридор системаһында планлаштырылған.
# Куркуре (Аргут ҡушылдығы)

Куркуре — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Куркуре (Аргут ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004820
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100482
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡашҡаҙан

Ҡашҡаҙан — Өфөнөң Һупайлы биҫтәһендәге күл.
Күл Ҡариҙелдең уң уғында урынлашҡан. Был тәбиғи һыу ятҡылығы. Күлдең оҙонлоғо 1020 м, уртаса киңлеге 300 м, уртаса тәрәнлеге 2,5 м, майҙаны — 13,35 мең.кв.м.
Кулдең Ашҡаҙан исеме күптән онотолған булған, 1870 йылғы кеше йәшәгән урындар исемлегендә ауыл исемһеҙ һыу ятҡылығы янында тип яҙылған. Һуңғы йылдарҙағы турист схемаларында Сипайлово күле тип билдәләнгән, 1984 йылғы картала исеме яңылыш Ҡашҡаҙан тип яҙылған.
2002 йылда күлде тамырҙан «культуралаштырыу» башлана, төҙөкләндереү барышында «Ҡашҡаҙан» ял һәм мәҙәниәт паркы төҙөлә.
# Арика (өлкә)

Арика (исп. Arica y Parinacota) — Чилиҙың төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан өлкә. Үҙенә 4 коммуна һәм 2 провинция берләштерә.
Майҙаны — 16 873,3 км². Халыҡ һаны — 189 692 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 11,24 кеше/км².
Административ үҙәге — Арика.

# Арика (өлкә)
## Географик урыны

Өлкәнең сиктәштәре:
* төньяҡта — Такна өлкәһе
* көнсығышта — Ла-Пас һәм Оруро (Боливия) департаменты
* көньяҡта — Тарапака өлкәһе
* көнбайышта — Тымыҡ океан

# Арика (өлкә)
## Тарих

2007 йылда Тарапака өлкәһенән сығарылған.

# Арика (өлкә)
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 189 644 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 176 676 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 93,16 |
| | Ауыл халҡы | 12 968 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 6,84 |
| | Ир-егеттәр | 94 593 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 49,88 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 95 051 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 50,12 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 11,24 |
| Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | 1,25 |

# Арика (өлкә)
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

| № | Торама | Категория | Халыҡ һаны (2002) | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Майҙаны км² |
| 1 | Арика | Ҡала | 175 441 | 85 815 | 89 626 | 41,89 |
| 2 | Путре | Ҡасаба | 1235 | 918 | 317 | 0,84 |
| 3 | Сан-Мигель-де-Асапа | Ҡасаба | 832 | 414 | 418 | н/д |

# Арика (өлкә)
## Административ бүленеш

Өлкә үҙенә 4 коммуна һәм 2 провинция берләштерә.
Арика өлкәһенең административ бүленеше :
| Провинция | Административ үҙәг | Коммуна |
| 1 Арика | Арика | 1 Арика (административ үҙәг — Арика) |
| 1 Арика | Арика | 2 Камаронес (административ үҙәг — Куйя) |
| 2 Паринакота | Путре | 3 Хенераль-Лагос (административ үҙәг — Висвири) |
| 2 Паринакота | Путре | 4 Путре (административ үҙәг — Путре) |

# Арика (өлкә)
## Иҡтисад

Өлкәнең иҡтисады файҙалы ҡаҙылмалар табышында һәм балыҡ сәнәғәтендә төпләнгән.
XIX быуаттың аҙағында өлкәнең иң төп экспорт тауары селитра була.
Балыҡсылыҡ өлкә һәм дәүләт Килеменең төп сығанағы булып тора.
Яуым-төшөмө әҙ булыуына күрә, бында ауыл хужалығы һәм малсылыҡ бик үҫешмәгән. Шулай ҙа, йылғалар буйында зәйтүн, манго һәм цитрус үҫемлектәр үҫтерәләр.
Малсылыҡ хужалығында күбеһенсә лама аҫырайҙар.
Өлкәнән Чили менән Боливияны һәм Перу менән Бразилияны тоташтырған тимер юл үтә.

# Арика (өлкә)
## Транспорт
### Аэропорттар һәм аэродромдар

* Чакальюта аэропорты (Арика)
** ICAO коды — SCAR
** IATA коды — ARI
** Оса һәм ултыра торған юлаҡтың ҡылыҡһырламаһы — 2170×45 м / Асфальт
** Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 51 м
* Сапауира аэропорты (Сапауира)
* Эль-Битре аэропорты (Арика)

# Арика (өлкә)
## Транспорт
### Диңгеҙ порттары

* Арика диңгеҙ порты
** UN/LOCODE — CLARI
# Кейәүеште (йылға)

Кейәүеште — Рәсәй Федерацияһындағы йылға, Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Йылға Һаҡмар йылғаһының уң ярына тамағынан 736 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Баймаҡ районында ошо уҡ атамалы Кейәүеште тораҡ пункты (1930 йылда ойошторолған Муллаҡай ауыл Советы составында Кейәүеште урман участкаһы ҡасабаһы, 2-се Этҡол ауыл Советына ҡараған Мырҙый урман участкаһы составында ауыл) булған.

# Кейәүеште (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инеш башынан алып Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәйбассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәренә ярашлы:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200004846
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200484
— Бассейн коды — 12.01.00.005
— Гө буйынса томы — 12
— Гө буйынса сығарылыш — 2