yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ваһап

Ваһап (Ваһип) — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

# Ваһап
## Этимологияһы

Ваһап (Ваһип) — «башлаусы», «бүләк биреүсе» мәғәнәләрен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме..

# Ваһап
## Фамилияларҙа

Ваһапов Рәшит Ваһап улы (7 май 1908 йыл — июль 1937 йыл) — 1941—1962 йылдарҙа Ғабдулла Туҡай исемендәге Татар дәүләт филармонияһы солисы, Татарстан Республикаһының атҡаҙанған (1949) һәм халыҡ (1967) артисы.
Ваһапов Сабир Әхмәтйән улы (10 май 1904 йыл — 7 август 1992 йыл) — хужалыҡ, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1940 йылдан БАССР Халыҡ Комиссарҙары Советы Рәйесе, 1946—1953 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының 1‑се секретары. 1950—1954 йылдарҙа СССР-ҙың 3‑сө саҡырылыш Юғары Советы Президиумы ағзаһы, СССР, РСФСР һәм БАССР-ҙың 1—3‑сө саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Дүрт Ленин (1943, 1944, 1948, 1949), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1972) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры.
Ваһапова Вәсилә Шәрифйән ҡыҙы (11 июль 1942 йыл — Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Үрге Санъяп ауылы) — анатом, медицина фәндәре докторы (1989), профессор (1991). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фəн эшмəкəре (1997), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мəктəп хеҙмәткәре (2002), Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002), Башҡортостан Республикаһының халыҡ мəғарифы отличнигы (2011), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985).
# Бохарсы

Бохарсы (рус. Бухарча) — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һаҡмар йылғаһының уң ярында тамағынан 362 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға ҡайҙа көслө, ҡайҙа шаршылы, ҡайҙа сөңгөллө, тыныс ҡына аға. Оҙонлоғо 26 км. Һыуының температураһы хатта йәйге осорҙа ла юғары түгел, +16-18 градустан ары күтәрелмәй.

# Бохарсы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005485
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200548
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* Гө буйынса томы — 12
* Гө буйынса сығарылыш — 2
# Рычков

Рычков — фамилия.
* Рычков (Раҡай) Константин Михайлович (1882—1923) — дәүләт эшмәкәре, яҙыусы, фольклорсы.
* Рычков Николай Петрович (1746—1798) — сәйәхәтсе, географ, этнограф.
* Рычков Пётр Иванович (1712—1777) — тарихсы, географ, иҡтисадсы.
# Аллаяр

Аллаяр — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки телдәрҙә лә ҡулланыла.

# Аллаяр
## Этимология

Аллаяр башҡорт теленә ғәрәп, фарсы телдәренән килеп ингән, алла һүҙенә яр (иптәш, дуҫ) һүҙе ҡушып яһалған

# Аллаяр
## Билдәле кешеләр

Аллаяр суфый (1644 йыл — 1721 йыл) — үзбәк шағиры, фәйләсүф, Мәүераннахрҙа суфый тәғлимәте вәкиле.
Әлиев Аллаяр Сәләхетдин улы (рус. Алеев Аллаяр Салахутдинович; 1909 йыл — 7 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 394-се кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә.

# Аллаяр
## Фамилия

Аллаяров Сабирйән Аллаяр улы(рус. Аллаяров Сабирьян Аллаярович; 1907 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындвғы 50-се гвардия полкы батареяһының 40 миллиметрлы орудие номеры. Гвардия ҡыҙылармеецы.
Аллаярова Фирүзә Мирхәт ҡыҙы (сәхнә псевдонимы — Фирүзә Париж) (1977 йыл) — йырсы, актриса. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2014).
Аллаяров Ғәзим Закир улы (19 декабрь 1912 йыл — 24 декабрь 1993 йыл) — партия эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуcы. 1941 йылдан — КПСС, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. КПСС-тың XXII съезы делегаты.
Аллаяров Алик Рәшит улы (3 июль 1973 йыл) — тележурналист. Журналистар союзы ағзаһы (1995). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2004).
Аллаяров Миңлебай Хәким улы (рус. Аллаяров Минлибай Хакимович; 1903-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Гвардия ҡыҙылармеецы. 18-се гвардия аҙыҡ-түлек ташыу транспорты шофёры.
Аллаяров Ричард Хәйрулла улы (5 июнь 1927 йыл — 5 ноябрь 1988 йыл) — СССР-ҙың почётлы нефтсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959). КПСС-тың XXII съезы делегаты.
Аллаярова Нажиә Һибәт ҡыҙы (15 июль 1936 йыл) — йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1977), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1982) артисы. Бөтә Рәсәй эстрада артистары конкурсы дипломанты (Мәскәү, 1960). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017).
# Ябто-Яга

Ябто-Яга (Япто-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печор диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ябто-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088829
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008882
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Азых мәмерйәһе

Азы́х (Азо́х) мәмерйәһе (әзерб. Azıx mağarası, әрм. Ազոխի քարանձավ) — Азох|Азых/Азох ауылы янындағы алты мәмерйәнән торған комплекс Таулы Ҡарабахта, Куручай (Ҡоросай) йылғаһының һул ярында, диңгеҙ кимәленән 1400 м бейеклектә урынлашҡан. Археологик ҡаҙыныуҙар ваҡытында мустьер мәҙәниәтенә ҡараған — ике, (неандерталь кешеләренә оҡшаш) һәм ашёль мәҙәниәтенә ҡараған ике ҡатлам табылған. Өҫкө ашёль ҡатламында таш балта, тупаҫ эшләнгән ирәк, осло башаҡтар табылған, аҫҡы ҡатлам боронғораҡ. Унда тупаҫ эшләнгән балта, таш бысаҡтар һәм суйырташ ҡоралдар асыҡланған. Төньяҡтан һәм көньяҡтан мәмерйәне ҡуйы урман уратып алған. Ете ерҙән сығып була, уларҙың бишәүһе өйрәнелгән.

# Азых мәмерйәһе
## Асылыу тарихы

Азых мәмерйәһендәге палеонтологик тораҡ 1960 йылда әзербайжан археологы Мәмәдали Һөсәйенов тарафынан табылған. Азых мәмерйәһендә ҡаҙыныу эштәре ваҡытында преднеандерталь кешенең аҫҡы яңағы табылған — уға азыхантроп тип исем биргәндәр. Был күренекле асыш булған, сөнки донъя археологияһында ул бишенсе генә булып сыҡҡан. Ул бик ныҡ Францияның көньяҡ-көнсығышындағы Тотавель торағындағы палеоантропологик табыштарға оҡшаған. (en:Tautavel Man) Был хәл антропологтарға пренеандерталдәр Европа ерҙәрендә киң таралып йәшәгәнен тип һығымта яһарға мөмкинлек бирә. 1960 йылда урындағы һунарсылар Азох һәм Салакоты ауылдары янындағы төрлө гроттарға инә торған ике юлды күрһәтәләр. Һуңынан уларҙың икеһе лә 8000 кв.м.-ҙан да кәм булмаған дөйөм коридор менән бәйле икәнлеге асыҡланған. Мәмерйәлә айыу һөйәктәре табылған. Уларҙың баш һөйәктәре айырым урындарға йәшерелгән булған. Күрәһең был тәүтормош кешеләренең ниндәйҙер инаныстары менән бәйле булғандыр. Боҙлоҡ осоро башланҡас, кешеләр бынан күсенеп китергә мәжбүр булған.
Мәмерйәлә 300 мең йыл самаһы элек яһалған усаҡ урындары, бик ябай ғына торлаҡ рәүешле таш урамалар табылған. 1968 йылда боронғо кешенең (ҡыҙҙың) яңаҡ һөйәге киҫәге табылған, тик экспедиция кимәле арҡаһында аныҡ дата ҡуя алмайҙар, сөнки әзербайжан археологтары үҙҙәре таныуынса, яҙмаларҙа буталсыҡтар бар. Шул арҡала ниндәй ҡатламда табылғанын асыҡлап булмай, йылдар айырмаһы хатта йөҙәр мең йылдарға айырыла. Хәҙер ғәҙәттә яңаҡ һөйәге 250 мең йылдар элекке тип һанайҙар, был миндель боҙлоҡтар араһындағы осорға тура килә. Азых мәмерйәһендә шулай уҡ тарихҡа тиклемге хайуандар һөйәктәре лә табылған (мәмерйә айыуы, ҡылыс тешле арыҫлан һ.б.)
* Азых мәмерйәһенең Әзербайжан тарихы музейына ҡуйылған табылдыҡтары. (Баҡы)
* Азыхантроп яңағы
* Кремний эш ҡоралы (IV ҡатлам)
* Кремний эш ҡоралы
* Кремний һәм йылға ташынан эш ҡоралы (III ҡатлам)
* Кремний һәм йылға ташынан эш ҡоралы
* Йылға ташынан эш ҡоралы (Ҡоросай мәҙәниәте)

# Азых мәмерйәһе
## Мәмерйәләге һуңғы табылдыҡтар

Азых мәмерйәһендә 7 мең йыл элекке кеше теше табыла. Уның ДНК-һы Дания Копенгаген университетының Генетика кафедраһы тарафынан тикшерелә. .

# Азых мәмерйәһе
## Шулай уҡ ҡара

* Азыхантроп
* Ашёльская культура
# Юрий Алексеевич Гагарин исемендәге стадион

Юрий Гагарин исемендәге стадион (укр. Стадіон імені Юрія Гагаріна) — Черниговта (Украина) урынлашҡан футбол стадионы. 16 060 (12 060) тамашасыны һыйҙыра. «Десна» футбол клубының һәм футбол буйынса Украина ҡатын-ҡыҙҙары йыйылма командаһының үҙ майҙаны. Гагарин Юрий Алексеевич хөрмәтенә аталған

# Юрий Алексеевич Гагарин исемендәге стадион
## Тарихы

Хәҙерге стадион территорияһында XVIII быуат аҙағында Чернигов архиепископтарының дачаһы урынлаша, 1804 йылдан — ҡала баҡсаһы.
3000 тамашасыны һыйҙырған стадион 1936 йылда асыла. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында утҡа тотолоу һөҙөмтәһендә зыян күрә. 1960 йылда тамамланған реконструкция барышында, стадион яңы проект буйынса төҙөлә. Көнбайыш (7000 урын) һәм Көнсығыш (4000 урын) трибуналар ҡуйыла.
1961 йылда стадион Юрий Гагарин хөрмәтенә атала. 1964 йылдың 25 майында космонавтар Ю.А. Гагарин һәм А. Г. Николаев менән осрашыу үтә. 1985 йылда яңы реконструкция үткәрелә башлай, уның һөҙөмтәһендә Көнсығыш трибунала урындар һаны 7000 урынға тиклем арттырыла
2005 йылдан алып 2008 йылға тиклем үткәрелгән реконструкция барышында Көнсығыш трибунала индивидуаль пластик ултырыу урындары ҡуйыла.
2016—2017 йылдарҙа сираттағы реконструкция үткәрелә, яландың яһалма йылытыу системаһы, автоматик һуғарыу системаһы ҡуйыла, яңы газон һалына, бынан тыш йүгереү юлдары ремонтлана.
# Британия китапханаһы

Британия китапханаһы (British Library) — Бөйөк Британияның милли китапханаһы. Уны төҙөү тураһында Закон 1972 йылда парламент тарафынан ҡабул ителә һәм уға ярашлы Британия музейы китапханаһына вағыраҡ тупланмалар ҡушыла; китапхананың яңы бинаһы Лондонда 1973 йылдың 1 июлендә асыла. Был китапхана АҠШ-тың Вашингтон ҡалаһындағы Конгресс китапханаһынан ҡала Донъяның иң ҙур китапханалары исемлегендә икенсе урында тора.

# Британия китапханаһы
## Тарихы

Британия китапханаһы хәҙерге статусына 1972 йылда ҡабул ителгән Британия китапханаһы тураһындағы Законға ярашлы эйә була (ингл. The British Library Act). Уға ярашлы ошо китапханалар берләштерелә: Британия музейыныҡы, Милли үҙәк (1916-ла ойошторолған), Патент бюроһы, шулай уҡ Британия милли библиографияһы эштәре буйынса Совет, Милли китапхана-абонемент (Бостон Спа), Фәнни һәм техник мәғлүмәт милли бюроһы.
Милли үҙәк китапханаһы менән Милли китапхана-абонементтың берләштерелгән фондтары нигеҙендә 1973 йылда Документтар алып барыу үҙәге булдырылған.
Британия китапханаһы каталогына 2017 йылда Л. Кэрроллдың "Alice’s Adventures in Wonderland" әкиәтен Гүзәл Ситдиҡова башҡорт теленә тәржемә иткән "Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары" китабы индерелгән

# Британия китапханаһы
## Китапхана структураһы һәм идаралығы

Британия китапханаһын дәүләт финанслай, шулай уҡ түләүле хеҙмәттәр, хәйриә һәм спонсорҙар аҡсаһына тотола. Китапхана идараһына 8 - 13 кеше инә, уларҙың береһе таж (корона) итеп ҡуйыла, ҡалғандарын министрҙар итеп тәғәйенләйҙәр. Баш башҡарыусы директор идара рәйесе урынбаҫары булып тора.
Британия китапханаһының өс бүлексәһе бар:
* Британия китапханаһы (Сент-Панкрас вокзалында);
* Гәзит китапханаһы (Лондонда);
* Британия китапханаһы (Бостон-Спала).
Китапхананың уҡыу залдары түләүһеҙ, йәш сикләнмәй, әммә башҡа китапханалар менән файҙалана алған 18 йәшкә тиклемге йәштәр хеҙмәтләндерелмәй

# Британия китапханаһы
## Китапхана фондтары

Китапханала дөйөм алғанда 150 миллион берәмек һаҡлана. Британия китапханаһының инкунабулаһында XV быуат баҫмаларының сирек өлөшө һаҡлана

# Британия китапханаһы
## Библиография

* Alan Day: Inside the British Library. Library Association, London 1998, ISBN 1-85604-280-4
* Philip Howard: The British Library, a treasure of knowledge. Scala, London 2008, ISBN 978-1-85759-375-4
* Giles Mandelbrote (Hrsg.): Libraries within the library. The origins of the British Library's printed collections. British Library, London 2009, ISBN 978-0-7123-5035-8
* Colin St John Wilson: The design and construction of the British Library. British Library, London 1998, ISBN 0-7123-0658-7
# Шайтанка (Ирбит ҡушылдығы)

Шайтанка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирбит йылғаһының уң ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Шайтанка (Ирбит ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007019
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200701
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәғитов Хәйрулла Ғилман улы

Сәғитов Хәйрулла Ғилман улы (22 ноябрь 1914 йыл — 9 август 1994 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, «Ҡыҙыл Йондоҙ», «I дәрәжә Ватан һуғышы» ордендары, «Германияны еңгән өсөн» миҙалы кавалеры.

# Сәғитов Хәйрулла Ғилман улы
## Биографияһы

Хәйрулла Ғилман улы Сәғитов 1914 йылдың 22 ноябрендә Ғәҙелгәрәй ауылында тыуған. Ырымбур ҡалаһындағы Карауанһарайҙа 7 класс белем алған. Наҙанлыҡ менән көрәштә ҡатнаша.
1936 йылда Ҡыҙыл Армия сафына хеҙмәткә алына. Алыҫ Көнсығышта хеҙмәтен үтәп, 1938 йылда тыуған ауылына ҡайта.
Хәйрулла Ғилман улы колхоз председателе булып күп тә эшләп өлгөрмәй, 1941 йылдың август айында Бөйөк Ватан һуғышына китә. Ҡыҫҡа ваҡытлы курстарҙа уҡып сыҡҡас, лейтенант Хәйрулла Ғилман улы Сәғитов танктарға ҡаршы һуғышыусы взвод командиры итеп тәғәйенләнә. Европаны азат итеүҙәге һуғыштарҙа ҡатнашып, Германияға барып етә, Бөйөк Еңеүҙе Дрезден ҡалаһында ҡаршылай.
Тыуған яҡҡа ҡайтып та тормай, Японияға ҡаршы һуғышҡа алына. Квантун армияһын тар-мар иткәс, 1946 йылда ғына ауылға әйләнеп ҡайта.
Һуғыштан һуң партияның район комитетында инструктор, маслопром директоры, район «ОСАВИАХИМ» начальнигы, Бөрйән леспромхозында десятник булып эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас, Хөкүмәт банкының район бүлегенә һаҡсы булып эшкә инә.
Хәйрулла Ғилман улы Иҫке Собханғол ауылында 1994 йылдың 9 авгусында вафат була, тыуған ауылы Ғәҙелгәрәйҙә ерләнгән.

# Сәғитов Хәйрулла Ғилман улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Район мәҙәниәт йорто һәм ауыл сәхнәләрендә бик күп пьесаларҙа төрлө ролдәр башҡарғаны өсөн ул «әртист Хәйрулла» булып таныла.

# Сәғитов Хәйрулла Ғилман улы
## Ғаиләһе

1940 йылда Байназар ауылы ҡыҙы Дәүләтшина Биби Ғимран ҡыҙы менән ғаилә ҡора.

# Сәғитов Хәйрулла Ғилман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены
* "I дәрәжә «Ватан һуғышы» ордены
* «Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Японияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Будапештты яулаған өсөн» миҙалы
* «Праганы азат иткән өсөн» миҙалы.
# Кристина Эсебуа

Кристина Эсебeа (груз. ქრისტინე ესებუა) - грузин уҡсыһы, Олимпия уҡсылары бәйгеһендә ҡатнашыусы. Ул дүрт Олимпия уйындарында ҡатнашҡан.

# Кристина Эсебуа
## 2004 Йәйге Олимпия уйындары

Эсенбоа Грузияны 2004 йылғы йәйге Олимпия уйындарында яҡлаған. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың шәхси ул рейтингында 636 балл менән (72 ташлау) 22-се урында бара. Беренсе нокаут тураһында ул 43-се урында барыусы Һиндостандан Рина Кумариға тура килә. Эсебeа матчты 153: 49 иҫәбе менән отолаа һәм ярыштарҙан китә.

# Кристина Эсебуа
## Йәйге Олимпия уйындары 2008

2008-се йылда Пекинда үткән йәйге Олимпия уйындарында Эсенбоа рейтинг турын 643 балл менән тамамлай. Ул беренсе турҙа Юки Хаяшины еңеп, һуңғы уйында 17-се төшөп ҡалыусы була. 102:102 иҫәбе менән уйнап, еңеүҙе аныҡлыҡ индереү өсөн атыш кәрәк була, унда Эсебуа 9 очко йыя, Хаяши - һигеҙ. Киләһе турҙа Эсебуаттың көндәше Эльпида Романзи була, һәм матч нәтижәләре өҫтәмә тур ярҙамында хәл ителергә тейеш була. Был ваҡыт Романзи ун балл йыйып 9 балл йыйған Эсебуаны уҙып киләһе раундына сыға.

# Кристина Эсебуа
## 2012 йәйге Олимпия уйындары

2012 йәйге Олимпия уйындарында Эсебуа рейтинг турынан һуң 34-се урында була. Ул беренсе турҙа Денисс ван Ламуны еңә, икенсеһендә Ли Сун Дзингә еңелә.

# Кристина Эсебуа
## Йәйге Олимпия уйындары 2016

Эсебуа Грузияны 2016-сы Рио-де-Жанейрола үткән Олимпия уйындарында яҡлай. Эсебуа Юлия Лобженидзе һәм Хатуна Нариманидзе менән берлектә команда ярыштарында ҡатнашалар. Грузин уҡсылары беренсе турҙа Мексика йыйылма командаһына 0: 6 иҫәбе менән отторалар. Беренсе турҙан һуң 45-се булып, Эсебуа беренсе турҙа Һиндостанлы Дипика Кумарина тура килә һәм 4:6 иҫәбе менән еңелә.

# Кристина Эсебуа
## Иҫкәрмәләр (үҙгәртеү)

* ↑ Rio 2016 Archery Results Book (билдәһеҙ).
# Чарная

Чарная — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының һул ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Чарная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501112111200003934
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200393
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фаршатов Иридий Әшрәф улы

Фаршатов Иридий Әшрәф улы ( рус. Фаршатов Иридий Ашрафович ; 5 июль 1938 йыл) — ғалим-юрист, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2000), юридик фәндәр докторы (1992), профессор (1993).

# Фаршатов Иридий Әшрәф улы
## Биографияһы

Иридий Фаршатов 1938 йылдың 5 июлендә Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Кушнаренко ауылында тыуған. 1966 йылда Свердловск юридик иниститутын тамамлай. Ошо йылда Башҡортостандың Асҡын районы халыҡ судында халыҡ судьяһы булып эш башлай. 1969 йылда КПСС-тың Асҡын район комитеты секретары итеп һайлана. 1972—2012 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында эшләй: уҡытыусы, өлкән уҡытыусы, доцент, хоҡуҡ фәндәр докторы, профессор. Ул 130-ҙан артыҡ фәнни хеҙмәт авторы. Фәнни-тикшеренеү хеҙмәттәрен хоҡуҡ нормаларын, өҫтәмә хоҡуҡ мөнәсәбәттәрен махсуслаштырыу, торлаҡ закондары йыйылмаһын камиллаштырыу проблемаларына арнаған.

# Фаршатов Иридий Әшрәф улы
## Хеҙмәттәре

* Правовые основы социального развития села. М., 1991;
* Жилищное законодательство: практика применения, теоретические вопросы. М., 2001;
* Комментарии к судебной практике по жилищным спорам. М., 2011
# Остеофит

Остеофит (от бор. грек. ὀστέον — һөйәк, һәм φυτόν үҫеү) — патологик үҫеш (экзостозы), ул быуындар ситендә барлыҡҡа килә. Уны тарамыш (сухожилие) менән яры (связка) беркетелгән урында барлыҡҡа килгән һөйәкле суҡаҡтар (выступы) йәки энтезофит менән бутамаҫҡа кәрәк. Остеофит, күп кенә айырымлыҡтары булһа ла, экзостоздан һәр ваҡыт нимәһе менәндер айырылып тормайОстеофиттар ғәҙәттә быуындар эсендә, йәғни быуындар капсулаһында була.. Ҡағиҙә булараҡ, был деформация көсөргәнешенә дусар булған йәки алмашыу боҙолоуы арҡаһында һөйәктең ситке үҫеше кальций һөйәк туҡымаһында. Ғәҙәттә остеофиттарҙың үҫеше хәрәкәтсәнлектең сикләнеүе һәм ауыртыуҙың үҫеше менән оҙатыла. Остеофиттың тарҡалыуы һәм өҙөлөүе быуында хәрәкәттең (быуындар сысҡаны) тотҡарланыуына килтереүе мөмкин.
Остеофиттар эволюция процесында емерелә барған быуынды тулыһынса регенерациялау мөмкин булмағалыҡтан, уның хәрәкәтен сикләү, артабанғы емерелеүен тотҡарлау яғынан хатта файҙалы ла булып сыға.
Тәндең бер өлөшө хәрәкәт итә алмаҫлыҡ хәлгә етерлек үҫешергә лә мөмкин.

# Остеофит
## Сәбәбе

Һөйәктәрҙең формалашыу процестары ҡартайыу, дегенерация, механик тотороҡһоҙлоҡ һәм ауырыуҙар (мәҫәлән, һөлдәнең диффуз идиопатик гиперостозы) менән бәйле. Остеофиттарҙың барлыҡҡа килеүен классик рәүештә бындай процестарҙа эҙмә-эҙлекле һәм ситләтелгән үҙгәрештәр менән бәйләйҙәр. Йыш ҡына остеофиттар остеоартрит менән ауырыған быуындарҙа зарарланыу һәм шешеүҙән туҙыу һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Кальцификация һәм яңы һөйәк үҫеүе шулай уҡ быуындарҙың механик зарарланыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килергә мөмкин. Башлыса остеофиттар аяҡ (атап әйткәндә, үксә шпорҙары) һәм ҡул һөйәктәрендә барлыҡҡа килә. Остеофит ҡайһы бер ауырыуҙар менән бергә барған патологик процестың (мәҫәлән остеомиелит йәки диабет) эҙемтәһе булыуы мөмкин.

# Остеофит
## Патофизиологияһы

Остеофиттар зарарланған быуындың өҫкө йөҙ майҙаны артыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Йыш ҡына был артрит башланыу менән күҙәтелә. Остеофиттар ғәҙәттә быуындарҙың хәрәкәтсәнлеген сикләй һәм ғәҙәттә ауыртыу тыуҙыра.
Остеофиттар йәш барыу ыңғайына тәбиғи рәүештә умыртҡа һөйәгенең артҡы йөҙөндә барлыҡҡа килә һәм умыртҡа һөйәгенең деградацияһының клиник билдәһе булып тора. Был осраҡта остеофиттар ғәҙәттә арҡа ауыртыу сығанағы түгел, ә төп проблема билдәһе булып тора. Әммә остеофиттар умыртҡа һөйәгенән тәндең башҡа өлөштәренә киткән нервыларҙы зарарландырыуы мөмкин. Был бәрелеш ҡулдарҙа һәм аяҡтарҙа ауыртыу, нервылар үҙҙәренең дерматын һиҙгерлек менән тәьмин иткәнлектән, шулай уҡ уларҙа ойоуҙо йәки сәнсеп-сәнсеп алыуҙы һиҙемләүгә килтереүе мөмкин.
Ҡул һәм аяҡ бармаҡтарының остеофиттары Геберден төйөндәре (әгәр улар дисталь фаланга-ара быуында булһа) йәки Бушар төйөндәре (әгәр проксималь фаланга-ара быуындарында булһа) булараҡ билдәле.

# Остеофит
## Дауалау

Ғәҙәттә симптомһыҙ осраҡтар дауаланмай. Дауалау талап ителгән осраҡтарҙа ике типик вариант — шешеүгә ҡаршы стероид булмаған препараттар һәм хирургик интервенция тәҡдим ителә.
# Пекшать

Пекшать — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ежать йылғаһының уң ярына тамағынан 8,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Пекшать
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003961
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Албататка

Албататка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Албататка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019047
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201904
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нови-Сад телевидениеһы

Нови-Сад телевидениеһы (сер. Новосадск телевизија), 2010 йыл тиклем Аполло ТВ (сер. Аполо ТВ) — Нови-Сад ҡалаһының телеканалы.

# Нови-Сад телевидениеһы
## Тарих

Нови-Сад ҡалаһындағы «Аполло» мәғлүмәт үҙәге Нови-Сад Скупщинаһы депутаттары ҡарары менән1999 йылдың 13 сентябрендә барлыҡҡа килә, уға телеүҙәк, гәзит һәм радиостанция инә. Ҡала халҡын илдә һәм донъяла буласаҡ ваҡиғалар тураһында даими мәғлүмәт менән тәьмин итеү маҡсатында был үҙәк булдырыла. «Аполло» телеканалы ил үҙәгенән теле мәғлүмәт тапшырыуҙың төп сығанағы булып тора. 2010 йылдың 5 июлендә ул Нови-Сад телевидениеһы тип атала.

# Нови-Сад телевидениеһы
## Тапшырыуҙар селтәре

Телеканалдың тапшырыуҙар программаһы нигеҙен мәғлүмәт программалары һәм ток-шоу тултыра. Шулай уҡ телевидение тарафынан ғилми һәм мәҙәни-ағартыу программалары, спорт тапшырыуҙары, музыкаль-күңел асыу программаһы, ватан һәм сит ил фильмдарын һәм сериалдарын тапшырыу башҡарыла.