yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Джон Уэйн

Джон Уэйн (ингл. John Wayne, тыумыштан Мэрион Роберт Моррисон, ингл. Marion Robert Morrison, (26 май 1907 йыл — 11 июнь 1979 йыл) — Американың «вестерн короле» ҡушаматлы актёры. «Оскар» һәм «Алтын глобус» премиялары лауреаты (1970). Тауышлы кино заманында иң популяр голливуд актёрҙарының береһе булып, йыл һайын биш фильмдә төшә. 1999 йылдың июнендә, AFI юрауы буйынса, 100 йыл арауығындағы 100 иң бөйөк «кино йондоҙы» араһында Америка кино сәнғәте институты уны 13—се урынға ҡуя.

# Джон Уэйн
## Биографияһы

Джон Уэйн 1907 йылдың 26 майында Уинтерсеттә, Айова, 224 икенсе Көньяҡ урамында тыуған. Атаһы Клайд Леонард Моррисон АҠШ—тағы граждандар һуғышы ветераны Марион Мичтелл Моррисондың улы була. Әсәһе, Мэри Альберта Браун, Небраска штатының Ланкастер округында тыуа. Джон Уэйн пресвитериан тәрбиәһе ала. Уэйн әшнәһе Джон Фордтың телһеҙ киноларында төшә башлай. Форд Америкала киң танылыу алғас, режиссерҙың Уэйн ҡатнашмаған кинолары бик һирәк була. Утыҙынсы йылдарҙа Америка халҡы Уэйнды батырлыҡ һәм шәхсисәнлек өлгөһө итеп ҡабул итә. Актёр «Ҙур һуҡмаҡ» исемле ковбойҙар хаҡындағы фильмдан (1930) башлап, төрлө ҡораллы бәрелештәр, һуғыш-талаш һәм үлтереште сағылдарған, әллә ни күп сығымдар талап итмәгән фильмдарҙа ("боевик"тарҙа) уңыш ҡаҙана.
Уэйндың 1939 йылда сыҡҡан «Дилижанс» вестерндағы роле иң сағыу тип һанала. Был фильм совет кинотеатрҙарында ла тамашасы һөйөүен яулай.
Икенсе донъя һуғышы йылдарында харби темаларға арналған күп постановкаларҙа төшә. Уның Америка армияһы сафына инеү теләге күп тапҡыр кире ҡағыла. Тормошондағы был ваҡиғаны ул ауыр кисерә. Аҙаҡтан уның тол ҡатыны шулай иҫкә ала: «Ул тормошоноң һуңғы көнөнә тиклем, өйҙә ятып ҡалыу ғәйебен юйырға тырышып, суперпатриот булды.»(ингл. He would become a 'superpatriot' for the rest of his life trying to atone for staying home.). Һуғыш бөткәс, Уэйн улдары менән вестерндар сығарыусы махсус студия аса. Был йылдарҙағы иң айырылып торғандарының береһе үҙе ҡуйған «Форт Аламо» фильмы (1960).
Таборсильо утрауының шәхси хужаһы була.
Йәшлек йылдарында Уэйн АҠШ-тың демократик партияһы яҡлы була. Карьераһының күп өлөшө республикансылар партияһының консерватив яғында үтә, ультрапатриот була (бигерәк тә ғүмеренең һуңғы йылдарында), ялҡынлы антикоммунист, президент һайлауында Никсонды яҡлай.
Уэйн, үлеренән туғыҙ йыл алда, киң билдәлелек алған «Ысын батырлыҡ» вестерндағы роле өсөн «Оскар» премияһына лайыҡ була. Уэйндың һуңғы проекты — «Иң мәргән» — АҠШ экрандарында 1976 йылда сыға. Джон Уэйн "Лос—Анджелес"та Рональд Рейган исемендәге медицина үҙәгендә, ашҡарын яман шешенән дауаланғанда, 1979 йылдың 11 июнендә вафат була. Уэйндың ҡәбер ташында «Плейбой» журналында сыҡҡан ғауғалы интервьюһендә әйткән һүҙҙәре уйылған:
* Иртәгәге көн — ғүмерҙәге иң мөһим нәмә. Ул беҙгә төн уртаһында килә. Уның килеүе һәм беҙгә булыуы — бик һоҡланғыс күренеш. Ул кисәге көндән беҙҙең ниндәйҙер һабаҡ алыуыбыҙға ышана.

# Джон Уэйн
## Бүләктәре

* «Оскар» — «Иң яҡшы ирҙәр роле» («Ысын ҡаһарманлыҡ»)
* «Алтын глобус» — «Иң яҡшы ирҙәр роле — драма» («Ысын ҡаһарманлыҡ»)
# Күндерәү ауыл биләмәһе

Күндерәү ауыл биләмәһе (рус. Кундравинское сельское поселение) - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районында урынлашҡан муниципаль ауыл биләмәһе.
Административ үҙәк — Күндерәү ауылы.

# Күндерәү ауыл биләмәһе
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Силәбе өлкәһенең 2004 йыл 16 ноябрендәге № 311-ЗО Законы менән раҫланған
# Кесе Алтурай

Кесе Алтурай — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алтурай йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Алтурай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006188
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300618
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Анораха-Яха (Анти-Паюта-Яха ҡушылдығы)

Анораха-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Анти-Паюта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 148,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Анораха-Яха (Анти-Паюта-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307428
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Табан (мәғәнәләр)

Табан:

# Табан (мәғәнәләр)
## көнкүреш әйберҙәрендә

* Табан - аяҡ кейеменең аҫҡы өлөшө - быйма табаны, итек табаны,
* Табан - сана йәки башҡа нәмәнең шыуып бара торған өлөшө - тимер табанлы сана, табанлы тырма
* Табан - икмәктең аҫҡы яғы

# Табан (мәғәнәләр)
## күсмә мәғәнәләрҙә

* Февраль - күк табан, март - тиреҫ табан
* Әйтем
# Брунау

Брунау (нем. Brunau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 638 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,05 км². Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
# Король һарайы

Король һарайы (пол. Zamek Królewski w Warszawie) — Польшаның Варшава ҡалаһындағы тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы, Милли мәҙәниәт ҡомартҡыһы. Дәүләт музейҙары реестрына индерелгән.

# Король һарайы
## Тарих

Польша короллеге һәм Лөйөк Литва кенәзе король Сигизмунд Ваза 1598-1618 йылда төҙөгән һарай. Һарай урта быуаттарҙағы Мазовея кенәздәренең һарайы урынында төҙөлгән. Һарай өсөн яһалма ҡалҡыулыҡ булдырыла һәм уның өҫтөндә биш мөйөшлө, 60 метр бйеклектәге манаралы һарай төҙөлгән. Ҡайһы бер фараздар буйынса, һарай Смоленск фортификация ҡоролмаларына оҡшатып эшләнгән.
Замок талауға дусар ваҡытында һөжүм швед XVII быуаттың уртаһындағы Төньяҡ һуғышы нда замокты шведтар талай. Ян Собеский, һәм III Август ремонт эштәрен финанслауға ҡарамаҫтан, төҙөлөш масштаблы рәүештә һуңғы король Станислав Август Понятовской тарафынан яңыртыла. Уның инициативаһы буйынса Висла буйлап классицизм стилендә төҙөлгән заманса яңы ҡанат төҙөлә, ә иҫке замок эргәһендә булған ҡоролмалар янында королдең яңы китапхана корпусы барлыҡҡа килә, ул замокты барокко стилендә төҙөлгән "билбау тимере аҫтындағы һарай" менән тоташтырып тора.
12 (24) мая 1829 Король һарайының Сенаторҙар залында Николай I Польша батшалығының тәхетенә ултыртыу поляк батшалығы була.
Ике донъя һуғыштары араһындағы аралыҡта һарай бер нисә тапҡыр реставрациялана һәм унда президент Мосцицкий Игнаций урынлаша. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында нацистар һарайҙы бомбаға тотоп емерә.
Һуғыштан һуң һарай 1971 йылға тиклем буш тора. 1971 йылда Польша сеймы һарай бинаһын тергеҙеү буйынса хөкүмәт ҡарарҙары ҡабул итә, һарай элекке фотоһүрәттәр буйынса тергеҙелә. 1988 йылға тиклем тергеҙеү эштәре дауам итә. Аркада Кубицкий Аркадалары файҙаланыуға 2009 йылда тапшырыла.
Хәҙер һарайҙа музей тора, унда Рембрандтың (Ученый за пюпитром и Девушка в картинной раме) һәм Матейконың («Стефан Баторий под Псковом]») картиналарын, шулай уҡ Беллоттоның иҫке Варшава күренештәре төшөрөлгән картиналарҙы күрергә мөмкин.
Көн һайын, 11:15 сәғәттә Король һарайы башняһы араһында торбала уйнаусы сигнал бирә: был ваҡытта Бөйөк Ватан һуғышы барышында Варшаваны бомбаға тотҡанда сәғәт туҡтап ҡалған була.

# Король һарайы
## Галереяһы

* Интерьеры
* Депутаттар палатаһы
* Һарай капеллаһы
* Каналетто картиналары
* Тәхет залы
* Милли зал
* Ассамблея залы
* Кәңәшмәләр бүлмәһе
* Мәрмәр бүлмә
* Рембрандт картинаһы
* Рембрандт картинаһы
# Анорога-Яха (йылға)

Анорога-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Лядгей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Анорога-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090448
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009044
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яҡуп Теләүембәтов

Яҡуп Теләүембәтов — Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр ихтилалы ҡатнашыусыһы, полковник. Себер юлы Мырҙалар улусының Ахун ауылында тыуған. Улус муллаһы.

# Яҡуп Теләүембәтов
## Көрәш юлы

Старшина Томансы Йыуашкин (Туманчи Ювашкин) командаһында хеҙмәт иткән.
1773 йылдың декабрь аҙағында улус башҡорттары командаһы башында Салауат Юлаев ғәскәренеә ҡушылған. 1774 йылдың ғинуарынан ноябренә тиклем Салауат Юлаев ғәскәрҙәре составында Себер юлының Пермь һәм Өфө провинциялары территорияларында барған яуҙарҙа ҡатнашҡан. Салауат Юлаев уға поход старшинаһы вазифаһы биргән.
Баш күтәреүселәрҙең Төп ғәскәре подполковник И. И. Михельсон деташементы менән һуғышҡандан һуң, 1174 йылдың 3 июнендә Үрге Ҡыйғы ауылы һәм 5 июнендә Үрәҙмәт ауылы янында Емельян Иванович Пугачёв уға полковник дәрәжәһен биргән. 1774 йылдың декабрендә Себер юлына генерал-майор Ф. Ю. Фрейман ебәргән команда тарафынан ҡулға алына. Генерал-поручик А. В. Суворов, Яҡуп Теләүембәтовты Салауаттың «берҙәше» тип атап, хөкүмәт ғәскәрҙәре командующийы генерал-аншеф П. И. Панинға был турала хәбәр итә.
1778 йылдың 5 февраленән Яҡуп Теләүембәтов Ҡаҙан йәшерен комиссияһында, 15 марттан ҡаҙан губернаторы генерал-поручик П. С. Мещерский канцелярияһында тотолған. 1775 йылдың 27 мартында Йәшерен экспедиция билдәләгәнсә, «көс менән тотолған» тип билдәләп, «Остзей» гарнизонына… һалдат хеҙмәтенә оҙатырға" ҡушылған. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Окун-Еган

Окун-Ёган — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Толька йылғаһының һул ярына тамағынан 317 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Окун-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066298
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306629
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мөҡсин

Мөҡсин — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Мөҡсин
## Этимологияһы

Мөҡсин исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, изгелекле, яҡшылыҡ ҡылыусы тигәнде аңлата.

# Мөҡсин
## Билдәле кешеләр

Мөҡсин Мәҙийәров (тыуыу һәм вафат булыу датаһы билдәһеҙ) — Емельян Пугачев етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнаша, Е. Пугачевтың полковнигы.
Мөҡсин Әбдесәләмов — мишәр старшинаһы Мөҡсин Әбдесәләмов отряды һәм поручик В. Лесковский командаһы 1774 йылдың 25 ноябрендә Салауат Юлаевты һәм уның көрәштәштәрен Миндеш ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) ҡулға ала. Батша властары ҡуштаны (ҡара: Зәйнәш Сөләймәнов)

# Мөҡсин
## Фамилияла

Мөҡсинов Ирек Шәриф улы (26 март 1932 йыл — 29 октябрь 1999 йыл) — Рәсәй юрисы, дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының Конституция Судының беренсе рәйесе (1996—1999). Юридик фәндәр кандидаты (1963), профессор (1997), РСФСР-ҙың (1989) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1997).

# Мөҡсин
## Атаһының исеме

Хәсәнов Хәлидар Мөҡсин улы (3 сентябрь 1922 йыл — 25 март 2003 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ҡыҙылармеец.
Рәимов Риф Мөҡсин улы (1904— 15 февраль 1953), ғалим-тарихсы, партия эшмәкәре. 1937—1941 һәм 1945—1953 йылдар (ҡара: 30 декабрь)

# Мөҡсин
## Этноним

мөҡсин — Иҙел (Ил) Гәрә (аралар: мөҡсин, аҡ түбәтәй, зәйнулла, мөйтән, мутин, мәхмүт, тояҡ, хәсән) ҡара: Гәрә

# Мөҡсин
## Ауылдар

Мөҡсин (рус. Муксиново) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
Мөҡсин (рус. Муксино) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
# Аҡшам намаҙы

Мәғриб (Аҡшам намаҙы) (ғәр. صلاة المغرب‎) — ҡояш байығандан һуң, киске шәфәҡ ҡыҙыллығы бөткәнгә тиклем арауыҡты ала. Ул 3 рәҡәғәт фарыз, ике рәҡәғәт сөннәттән тора.

# Аҡшам намаҙы
## Аҡшам намаҙын ҡылыу тәртибе

Аҡшам, йәғни, киске Әл-Мәғриб намаҙы 5 рәҡәғәттән тора: З рәҡәғәт фарыз, 2 рәҡәғәт сөннәт.
Аҡшам намаҙының 3 рәҡәғәт фарызы: «Аллаһ Тәғәләнең ризалығы өсөн аҡшам намаҙының фарызын ҡылырға ниәт иттем», тип ниәт әйтергә.
Иртәнге намаҙҙағы кеүек үк ике рәҡәғәт намаҙ ҡылырға, һуңынан, «Аллаһу Әкбәр» тип әйтеп өсөнсө рәҡәғәткә торорға.
Өсөнсө рәҡәғәттә «Бисмилләәһи-ррахмәәни-ррахиим» тип «Әл-Фатиха» сүрәһен уҡырға.
3-сө рәҡәғәттең һуңында «Әт-тәхиәт», «Аллаһүммә сәлли», «Аллаһүммә бәрик», «Раббәнә әтинә» доғалары уҡыла һәм сәләм бирелә.
Аҡшам намаҙының 2 рәҡәғәт сәннәте: «Аллаһ Тәғәләнең ризалығы өсөн аҡшам намаҙының сөннәтен ҡылырға ниәт иттем», тип ниәт әйтергә. Шулай ук, иртәнге намаҙҙың сөннәте кеүек ҡылына.
# Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)

Халыҡтар дуҫлығы ордены — Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаһы.

# Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)
## Тарих

Башҡортостан Президенты Указы менән 1998 йылда булдырылған.
Ордендың беренсе кавалеры — Ханты-Манси автономиялы округы губернаторы Филипенко Александр Васильевич, уға был награда 2000 йылдың 22 февралендә тапшырыла.

# Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)
## Орден статусы

Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләнәләр:
* халыҡтар араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек нығытыуға ҙур өлөш индергән өсөн;
* Башҡортостан Республикаһының иҡтисадын үҫтереүҙәге юғары ҡаҙаныштар өсөн;
* Башҡортостан Республикаһының дәүләт төҙөлөшөндә күрһәткән хеҙмәттәр өсөн;
* фәнде үҫтереүҙә һөҙөмтәле хеҙмәттәр өсөн.

# Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан)
## Бүләкләнеүселәр

Халыҡтар дуҫлығы ордены (Башҡортостан) кавалерҙары
# Еленка (Угра ҡушылдығы)

Еленка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Еленка (Угра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020798
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002079
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рәшит Ниғмәти

Рәшит Ниғмәти (тулы исеме Рәшит Ниғмәтулла улы Ниғмәтуллин, 27 ғинуар 1909 йыл — 13 октябрь 1959 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (1959). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944), ике «Почёт Билдәһе» (1949, 1955) ордендары кавалеры.

# Рәшит Ниғмәти
## Биографияһы

Рәшит Ниғмәти 1909 йылдың 27 ғинуарында Рәсәй империяһының Һамар губернаһы Николаевск өйәҙе Диңгеҙбай ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Шәжәрәһе: Ҡадир → Бикбау бей → Тәүкәй → Ҡотлогилде → Бикйән →Үтәгән → Юлымбәт → Диңгеҙбай → Өркөнбай → Ниғмәтулла → Рәшит.
1916—1918 йылдарҙа мәҙрәсәлә белем ала. Йәшләй етем ҡала: 1918 йылда әсәһе, 1921 йылда атаһы үлә. Етем ҡалғас, Һамар, Украина балалар йорттарында тәрбиәләнә. 1924 йылда Өфөгә килә һәм Ленин исемендәге мәктәпкә урынлаша. 1930 йылда Өфө рабфагын тамамлай. 1931 йылдан Туймазы районының «Ленин юлы» гәзитендә эш башлай. 1933—1936 йылдарҙа Алыҫ Көнсығышта хәрби хеҙмәттә була, шунан ҡабат Туймазы районына эшкә ҡайта.
17 йәшенән шиғыр яҙа башлай. 30-сы йылдарҙа шиғырҙары танылыу ала. 1933 йылда «Кереш» исемле тәүге шиғри йыйынтығы сыға. Яңы тормош ҡороу, «иҫкелек ҡалдыҡтары» менән көрәш яҙыусының төп темаһы була. 1938 йылда Яҙыусылар союзына алына, унда яуаплы сәркәтип эшенә тәғәйенләнә. Китап нәшриәтендә мөхәррир була. «Дауылдар тыуҙырған ғүмер» (1938), «Йәмле Ағиҙел буйҙары» (1940), «Минең баҡсала» (1941) шиғыр һәм поэма йыйынтыҡтары башҡорт халҡының 20-30-сы йылдарҙағы тормошона арналған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Өфөнән алыҫ түгел Алкин ауылында сапер эшенә өйрәтеүсе итеп тәғәйенләнә. 1943 йылда 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына барғас, үпкәһе шешеп ауырый. Өфөлә госпиталдә дауалана, хәрби хеҙмәттән бушатыла.
Һуғыш осорондағы ижадында публицистик шиғырҙар өҫтөнлөк ала. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында яҙылған «Һинең кәләшеңдең хаттары» поэмаһы авторға ил кимәлендә билдәлелек килтерә. Шулай уҡ ошо йылдарҙа «Башҡортостан һүҙе» поэмаһы, «Мөхәббәт һәм нәфрәт» шиғри йыйынтығы донъя күрә һәм уҡыусылар тарафынан йылы ҡабул ителә. 1946 йылда «Октябрь» (хәҙерге «Ағиҙел») журналының яуаплы сәркәтибе итеп тәғәйенләнә. Һуғыштан һуңғы ижадынан «Большевик» (1951), «Һаҡмар ҡыҙы» (1952) поэмалары билдәлелек яулай.
Р. Ниғмәти драматург булараҡ та таныла. «Табип Ғимранов» (1950), «Ағиҙел ярында» (1950), «Урман шаулай» (1942), «Уның йондоҙо» (1948) пьесалары авторы.
Р. Ниғмәти тәржемәсе булараҡ эшләй: «Игорь полкы хаҡында һүҙ»ҙе, А. С. Пушкин, Н. А. Некрасов, В. В. Маяковский, С. П. Злобин, Д. А. Фурманов, В. П. Катаев әҫәрҙәрен башҡортсаға тәржемә итә.
Башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүҙәге хеҙмәте өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944), ике «Почёт Билдәһе» (1949, ?) ордендары менән бүләкләнә. 1959 йылдың 26 февралендә Рәшит Ниғмәтигә «Башҡорт АССР-ының халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелә.
1959 йылдың 13 октябрендә Өфөлә вафат була.
# Туяхлань-Я

Туяхлань-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ятри-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Туяхлань-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026813
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302681
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Амфиболит

Амфиболи́т — массив йә иһә полосаһамаҡ метаморфик тау тоҡомо, башлыса, амфибол (ялған мөгөҙташ) һәм плагиоклаз минералдары ҡушылмаһы. Беренсел ултырма һәм магматик тоҡомдарынан үҙ ара ҡушылыуы, үҙгәрүе нәтижәһендә хасил була. Төҫө шыйыҡ һарынан алып ҡараға тиклем. Тығыҙлыгы 2,9-3,1 г/см3. Ғәҙәттә, амфиболит эре сығанаҡтар хасил итмәй, гнейстар, граниттар менән бергә табыла. Төҙөлөштә (ваҡланған таш әҙерләү), ваҡ-төяк әйберҙәр яһауҙа һәм стеналарҙы биҙәүҙә ҡулланыла.
# Камалетдинов

Камалетдинов — төрки фамилия.
* Камалетдинов Зыяитдин Ямалетдин улы (Зыя Камали; 1873—1942), ижтимағи һәм дини эшмәкәр, мәғрифәтсе. «Ғәлиә» мәҙрәсәһенең нигеҙләүсеһе һәм ректоры (1906—1918). Йәдитселек етәкселәренең береһе.
* Камалетдинов Мансур Фәтхинур улы (1926—2012), балет бейеүсеһе, уҡытыусы, классик балет һәм классик персонаж бейеү хореографы.
* Камалетдинов Мифтахетдин Камалетдин улы, Аҡмулла (1831—1895)Ю күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе.
* Камалетдинов Мотаһар Мирхәйҙәр улы (1875—1938), башҡорт дин әһеле. Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назараты мөфтөйө (1936).
* Камалетдинов Мөсәүир Зиннур улы (20.10.1948), журналист, Туймазы район гәзитенең элееке мөхәррире, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
# Оло Луч

Оло Луч — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 230 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Оло Луч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024471
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002447
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гори

Гори (груз. გორი) — көнсығыш Грузия ҡалаһы, Шида-Картли крайының Гори муниципалитеты үҙәге. Давид Төҙөүсе тарафынан нигеҙләнә.

# Гори
## Халҡы

Халҡы — 49 522 (2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу), 48 143 кеше (2014 йыл башына).

# Гори
## Транспорты

Тимер (Тбилиси, Самтредиа, Вале линиялары) һәм автомобиль юлдары узелы.

# Гори
## Һәйкәлдәре

* Гориҙағы Сталин һәйкәле 2010 йылдың 25 июнендә Сталин музейына күсереү өсөн алына.
# Максим Горький (Архангел районы)

Максим Горький (рус. Максим Горький) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 904 кеше. Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813001.

# Максим Горький (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 21 км

# Максим Горький (Архангел районы)
## Билдәле шәхестәре

* Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы (5.12.1968), ғилми хеҙмәткәр. 2009 йылдан «Башҡорт энциклопедияһы» автономиялы дәүләт ғилми учреждениеһының директор урынбаҫары. Башҡортостандың Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты.
# Пурсовка

Пурсовка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пурсовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006571
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000657
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Потлох-Юган

Потлох-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 375 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Потлох-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028442
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302844
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3