yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рәсәйҙә социаль туризм

Рәсәйҙә социаль туризм — сығымдары бюджет, дәүләттең бюджеттан тыш фондтары һәм эш биреүселәрҙең аҡсалары иҫәбенә тулыһынса йәки өлөшләтә ҡапланған туризм.

# Рәсәйҙә социаль туризм
## Тасуирлама

Рәсәйҙә социаль туризм һәм уның төшөнсәһе «Рәсәй Федерацияһында туризмк эшмәкәрлеге нигеҙҙәре тураһында»ғы (рус. «Об основах туристской деятельности в Российской Федерации») федераль закон менән көйләнә һәм билдәләнә. Уға ярашлы, социаль туризм туристик эшмәкәрлекте дәүләт көйләүе йәһәтенән өҫтөнлөккә эйә. Әммә 2010 йылға тиклем был йүнәлештә бер норматив акт та ҡабул ителмәгәнлектән, белгестәр ҡанун нормаларының декларатив булыуын билдәләй. Рәсәй Федерацияһының ҡайһы бер субъекттары, атап әйткәндә Краснодар крайы һәм Санкт-Петербург, социаль туризмды үҫтереү шарттарын үҙаллы билдәләргә ынтыла: финанс ярҙам нормаларын нигеҙләй, сығымдарын өлөшләтә ҡайтарыуға дәғүә итә алыусыларҙы асыҡлай.
Рәсәйҙән айырмалы, Европа илдәрендә туризмдың был йүнәлеше социаль яҡтан тәьмин итеүгә нигеҙләнмәгән, ә хеҙмәткәрҙәргә ҙур ташлама менән һатылған «отпуск чектары» системаһына ҡоролған. Был чектар, махсус органдар тарафынан сығарылып, эш биреүселәр һәм йәмғиәт ойошмалары аша таратыла. Рәсәйҙә иһә, шул уҡ Европанан айырмалы рәүештә, дәүләттең роле ғәмәлдә үҙ сығымдарын ҡаплаған социаль туризм системаһына кәрәкле шарттар тыуҙырыуҙа түгел, башлыса уны финанслауҙа тора.
Рәсәйҙәге социаль туризм шифаханаларҙа дауаланыу менән тығыҙ бәйләнгән. Хеҙмәт менән ҡулланыусы һәм тәҡдим итеүсе араһында килешеү мөнәсәбәттәре һәм уларға тейешле турист хоҡуҡтары барлыҡҡа килмәй, шуға күрә шифахана хеҙмәттәре һәм уға түләү ысылдары туризм продукты тип ҡабул ителмәй. Башлыса социаль туризмды финанслау бюджет (быға граждандарҙы социаль яҡлау тураһындағы ҡануниәте шарт булып тора) һәм тағы ла бюджеттан тыш фондтар аҡсалары иҫәбенә эшләнә. Финанслауҙың өсөнсө сығанағы — эш биреүселәрҙең аҡсалары.

# Рәсәйҙә социаль туризм
## Социаль туризмда эшҡыуарлыҡ

Дәүләт һәм фондтарҙан башҡа социаль туризмға социаль эшҡыуарҙары йоғонтоло финанс ярҙам күрһәтәләр. Улар туризм хеҙмәттәре менән ҡулланыуҙы бизнес-йүнәлеш һәм инновацион сиселеш иҫәбенә еңеләйтәләр, һәм бер үк ваҡытта льготалы займдар һәм гранттар алыуға тендерҙарҙа ҡатнашалар.
Социаль туризм өлкәһендә эшҡыуарлыҡты тормошҡа ашырыуҙың миҫалдарының береһе булып «Росомаха» Камчатка йәштәр туризмы үҙәге булып тора. Үҙәк үҙенең эшендә 50/50 стратегияһы менән файҙалана: һәр туристик төркөмдөң яртыһын социаль («льготалы») туристар, ә икенсе өлөшөн ябай («льготаһыҙ») туристар тәшкил итә.
# Пермь провинцияһы

Соликамск провинцияһы (1737 йылдан — Көнгөр, 1766 йылда — Пермь) — Рәсәй империяһы прoвинцияларының береһе. Үҙәге — Cоль Камская, 1737 йылдан алып — Көңгөр ҡалаһы.

# Пермь провинцияһы
## Тарихы

1719 йылдың 29 майында Себер губернаһы өс провинцияға бүленә. Соликамск провинцияһы составындағы ҡалалар: Соль Камская — 12 005 ихата; Бөйөк Пермь — 1421 ихата. Тарихсы Н. Г. Устрялов фекеренсә, Бөйөк Пермь төшөнсәһе эсенә Чердынь, Сольвычегодск, Соликамск, Кайгород ҡалалары ингән. Бөйөк Пермь көньяҡтан башҡорт ерҙәре менән сиктәш булған.
1710 йылғы халыҡ иҫәбен алыу ревизияһы буйынса, Соликамск провинцияһында 13 400 крәҫтиән ихатаһы күрһәтелгән.
1724 йылдың 4 июнендә Көңгөр ҡалаһы Көнгөр өйәҙе менән бергә Вятка провинцияһынан Соликамск провинцияһына күсерелә.
1727 йылдың 29 апрелендә Вятка һәм Соликамск провинциялары Ҡазан губернаһы составына индерелә.
1737 йылдың 13 авгусында Пермь Провинциаль Воеводаһы Соликамск провинцияһынан Көңгөр ҡалаһына күсерелә, артабан Көңгөр ҡалаһы провинциаль ҡалаһы тип иҫәпләнә, ә провинцияһы Көңгөр тип йөрөтөлә башлай.
1766 йылғы губерниялар тасуирламаһында Көңгөр провинцияһы Пермь исеме аҫтында күрһәтелә.
1781 йылдың 27 ғинуарында Ҡазан губернаһы составындағы Пермь провинцияһы яңы ойошторолған Пермь наместниклығы составына индерелә.
# Мирта Легран

Роса Мария Хуана Мартинес Суарес (исп. Rosa María Juana Martínez Suárez, ижади псевдонимы Легран Мирта; 23 февраль 1927 йыл) — Аргентина актрисаһы һәм телевидение алып барыусыһы. Кинола карьераһын игеҙ ҡыҙ туғаны Сильвия Легран менән 13 йәшендә башлай.

# Мирта Легран
## Биографияһы

Буласаҡ актриса игеҙ ҡыҙ туғаны менән 1927 йылда Аргентинаның төньяҡ-көнсығышындағы ҙур булмаған Вилла Канас ҡалаһында тыуған. 1934 йылда әсәһе аталары менән айырылышҡандан һуң уларға яҡшы белем биреү маҡсатында Росариоға алып килә. Дөйөм белем ютреү мәктәбенән тыш ҡыҙҙар муниципаль театр янындағы театр студияһына йөрөйҙәр. 1939 йылд а ҡыҙҙарға «Нинины тәрбиәләү» (исп. Hay que educar a Niní) фильмында төшөү өсөн ролдәр тәҡдим ителә. Таҫмаға уңыштар юлдаш була, һәм киләһе йылда уҡ Сильвия һәм Мирта ике картинала төшә. Ошо осорҙа Аргентинала иң ҙур киностудия Lumiton ҡыҙҙар менән биш йыллыҡ контракт төҙөй. Бәлиғ булыуҙарына ҡыҙҙарҙың икәүләшеп төшкән фильмографияһы 10 фильм тәшкил итә. «Соло» әҫәрҙәренән тыш, башҡалар араһында «Сафо, бер мауығыуҙың тарихы» (исп. Safo, historia de una pasión, 1943 йыл) картинаһы киң билдәле. 1945 йылда Легран «Бәләкәй сеньора Перес» (исп. La pequeña señora de Pérez, 1944 йыл) фильмындағы роль өсөн «Көмөш кондор» премияһын ала.
1945 йылда Мирта француз сығышлы режиссеры Даниэль Тинайра менән таныша һәм киләһе йылда уға кейәүгә сыға. Ире менән никах уға күп мөмкинлектәр аса. Уның «Берсин фантазияһы» (исп. La vendedora de fantasías La vendedora de fantasías, 1950 йыл), «Мөхәббәт үлмәй» (исп. El amor nunca muere, 1955 йыл), унда Легран Тита Марельо һәм Жулли Марено кеүек йондоҙҙар менән эшләй. Мирта Легран ире менән сәйәсәттән ситтә торалар һәм үҙҙәренең сәйәси өҫтөнлөктәрен туранан-тура әйтмәйҙәр, шуға күрә перонизм ваҡытында ла, уның тарҡалыуынан һуң да әүҙем эшләйҙәр, шул уҡ ваҡытта күп кенә башҡа кинематографистар Аргентинаны ҡалдырырға мәжбүр була
1957 йылдан үҙен телевидениела һынап ҡарай. 1960 йылдар аҙағында уның өсөн махсус «Йондоҙҙар менән төшкө аш» (исп. Almorzando con las estrellas) проекты ойошторола, уның һәр сығарылышында Мирта Легран иптәштәрсә өҫтәл артында билдәле сәйәсмәндәрҙән, актерҙарҙан, эшҡыуарҙарҙан интервью ала. Был тапшырыуҙар ҙур уңыш яулай һәм тиҙҙән «Мирта Легран менән төшкө аш» тип үҙгәртелә.
Үҙенең 79-йыллыҡ карьераһы эсендә Мирта Легран 36 фильмда төшә, ун бер пьесала һәм өс телесериалда уйнай, уның «Мирта Легран менән төшкө аш» телевизион ток-шоуы 51 йыл дауамында трансляциялана. Актриса күңел асыу индустрияһының танылған эшмәкәре һәм күп премиялар, бүләктәргә эйә, шул иҫәптән — төрлө номинацияларҙа Мартин Фьерро премияһының ун дүрт тапҡыр лауреаты. 2007 йылда Легран Мирта Буэнос-Айрестың почетлы гражданы тигән исеменә һәм Аргентина Сенатынан Доминго Фаустино Сармьенто премияһына лайыҡ була.
# Аталанта

Аталанта (бор. грек. Ἀταλάντη «ҡаҡшамаҫ») боронғо грек мифологияһы геройы исеме, уның тураһында хикәйәттең бер нисә версияһы бар. Ҡайһы берҙә ике Аталантаны айыралар: Аркадия һәм Беотия Аталантаһы (Гиппомендың ҡатыны). Ике Аталанта тураһындағы мифтар йыш ҡына бутала һәм Артемида тураһында күҙаллауҙар менән бәйлеләр.
Иас һәм Клименаның ҡыҙы (Парфения тауынан Иасия/Иасиона); йәки Схенея (Гесиод һәм башҡалар буйынса); йәки Менала (Еврипид буйынса).

# Аталанта
## Аркадия Аталантаһы

Аркадия Аталантаһы — Иасий (Иас) һәм Клименаның ҡыҙы. Уның атаһы, ир балаһы булыуын теләп, ҡыҙҙы Парфений тауына ташлай, һәм һунарсылар тапҡансы Аталантаны айыу имеҙә. Уҡтан атыуҙа оҫта һунарсы. Уны эҙәрлекләргә маташҡан кентаврҙар Гилей һәм Рек уның уғынан һәләк булалар. Һунар иткәндә, Кифанта (Лаконика) янындағы мәмерйәләге ҡаяға һөңгө менән һуға, һәм унан һыу ағып сыға.
Калидон ҡабанына һунарҙа ҡатнаша, Аталанта беренсе булып уға уғын тейҙерә, ә һуңынан Мелеагр көсһөҙләнгән ҡабанды һөңгөһө менән үлтерә. Мелеагр уға һунар трофейын — ҡабан башын һәм тиреһен бүләк итә. Фестийҙың улдары уның тиреһен тартып ала, һәм Мелеагр уларҙы үлтерә.
Бер версия буйынса, аргонавтар походында ҡатнаша. Аполлоний буйынса, Ясон, мөхәббәт низағтарынан ҡурҡып, уны аргонавтар менән походҡа алмай, һәм ул Ясонға һөңгө бүләк итә.
Күптәрҙе йүгереүҙә ярышып үлтерә. Йүгереүҙә еңелеп, Меланионға кейәүгә сыға, уға Парфенопей исемле ул табып бирә (Еврипид һәм Овидий буйынса, Гиппоменға кейәүгә сыға).

# Аталанта
## Беотия Аталантаһы

Беотия Аталантаһы — Схенейҙың ҡыҙы, матурлығы һәм йүгереү тиҙлеге менән данлыҡлы. Ул үҙенең ҡулын һораусыларҙың һәр береһенә йүгереүҙә ярышырға тәҡдим итә, өҫтәүенә ул, ҡоралһыҙ, алда йүгерергә тейеш була, ә ул һөңгө менән уның артынан эйәрә; әгәр ул уны ҡыуып етмәһә, уны үҙенең кейәүе тип таный, юғиһә уны ҡотолғоһоҙ үлем көтә. Гиппомен (Мегарей йәки Арей улы) уны Афродита ярҙамында һемәйткәнсе, күп егеттәр уның ҡулынан һәләк була. Илаһ уға алтын алмалар бирә, уларҙы йүгергән ваҡытында берәм-берәм төшөрә: уларҙы йыйнап, Аталанта артта ҡала, һәм Гиппомен беренсе булып маҡсатына өлгәшә.
Әммә Ул Афродитаға рәхмәт әйтергә онота; унан үс алырға теләп, ул уның күңелендә шул тиклем көслө дәрт уята, улар Парнастағы Зевс ғибәҙәтханаһында яталар. Артемида ихтыяры менән арыҫландар булып китәләр. Икенсе бер хикәйә буйынса, улар Кибела ғибәҙәтханаһында яталар, һәм асыулы Кибела уларҙы арыҫландарға әйләндерә, уларҙы үҙенең арбаһына егә. Рационалистик аңлатма буйынса, Аталанта менән Гиппоменды арыҫландар ашаған.
Үлгәндән һуң уның йәне киләһе тормошта ир-ат-атлетты һайлай.

# Аталанта
## Мәҙәниәттә

Эсхил, Критий, Аристий һәм Пакувийҙың «Аталанта» трагедияларының, шулай уҡ Эпихарм, Страттид, Алексид, Евтикл, Филиллий, Филетер, Амфистың «Аталанта» комедияларының төп геройы.
Аталанта тураһындағы мифтың үҙ версияһын итальян балалар яҙыусыһы Джанни Родари «Atalanta. Una fanciulla nella Grecia degli dei e degli eroi» («Аталанта. Тәңреләр һәм геройҙар Грецияһындағы ҡыҙ») китабында яҙа.
1855 йылда асылған астероид (36) Аталанта, Венералағы Аталанта тигеҙлеге, «Аталанта» (Бергамо) футбол клубы Аталанта хөрмәтенә аталған.
# Иоидоайры

Иоидоайры — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Карагем №475 йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Иоидоайры
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004776
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100477
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кәбән

Кәбән — түбәһенә табан ослая барған бейек, ҙур бесән өйөмө. Бесән, һалам йәки көлтә тығыҙлап тултырып, асыҡ һауала һаҡланырға ҡалдыралар. Кәбәнде ғәҙәттә күп күбәнән ҡоялар.
Дүрткелләп оҙонса итеп һалынған бесән өйөмө эҫкерт, ә һаламдан ҙур түңәрәкләп һалынғаны ҙурат тип атала.

# Кәбән
## Кәбән ҡойоу

Кәбән эҫкерттән формаһы буйынса айырыла . Эҫкерт дүрткел оҙонса итеп һалына, ә кәбән түңәрәк формала, радиусы 2 метрлап, бейеклеге 5-7 метр була. Төҙ торһон өсөн уртаһында махсус ҡолға — үҙәк ҡаҙайҙар, 4 яҡлап саталы ағас- таған беркетелә. Әгәр күләме ярайһы ҙур булырға тейеш булһа, тағы бер нисә ерҙән үҙәккә диагональ буйынса һайғауҙар терәтелә. Үҙәкте ныҡлы ағастан, йышыраҡ ҡайындан яһайҙар.
Таған төбөнә арҡыс-торҡос итеп ваҡ ағастар һалына,бесәнде ергә һалырға ярамай, дым тартып,һыулана. Шунан һуң киптереп йыйған бесәнде тәүҙә таған эсенә һала башлайҙар һәм шулай итеп бесәндең самаһына ҡарап, яйлап ҡына көмбәҙ рәүешле итеп күтәрәләр.Күпмелер ҡойғас,кәбән башына бер кеше мендерәләр һәм ямғыр үтмәҫлек итеп ослайҙар.Кәбән башындағы кешене арҡан йәки кәртә ҡулланып һаҡ ҡына төшөрәләр.
Кәбәнде ослау оҫталыҡ талап итә, бесәнде кәбән эсенә һыу үтмәҫлек, ҡырынан ағып төшөп китерлек итеп тығыҙлап һалырға кәрәк.Оҫта кәбән ҡойоусылар кәбән башында кеше тормаһа ла бесәнде төҙөк итеп өйөп ҡуялар. Ел осороп тормаһын өсөн кәбән башына остары бәйләнгән ботаҡтар һалалар.
Бындай кәбәндәр икешәр-өсәр йыл тора, башҡорттар уларҙы "аҙау кәбән" тип атай.
Кәбәндең күләмен һәм ауырлығын үлсәр өсөн махсус методика бар, уны Бөтә Союз фәнни-ғәмәли институт әҙерләгән.

# Кәбән
## Топонимикала

Башҡортостанда Кәбәнташ тигән ҡая бар. Улар күренеше менән кәбәнгә оҡшап та тора.

# Кәбән
## Шулай уҡ ҡара

* Күбә
* Эҫкерт
# Янош II Запольяи

Я́нош II Жи́гмонд За́польяи (мадьярса Zápolya/Szapolyai János Zsigmond, хорв. Ivan Žigmund Zapolja; 18 июль 1540 Буда, Венгрия Короллеге — 14 март 1571 Дюлафехервар, Трансильвания, Венгрия Короллеге) —Венгрия короле (1540—1570) һәм Трансильвания кенәзе (1570—1571).

# Янош II Запольяи
## Биография

Атаһының вариҫы булараҡ, Яноша I Запольяи, Венгрияның 1540 йылдан алып 1570 йылға тиклем короле була, ләкин уның әсәһе Изабелла Ягеллонка, үҙенең үлеменә тиклем (1559 г.), Бөйөк Сөләймән I ярҙамында, ил менән бер үҙе идара итә. Янош II хәҙерге заман Европа тарихында Тордайский эдикт, беренсе динт отоу иреклеге декретын (1568) ҡабул итә һәм Трансильванияның Унитариан сиркәүен төҙөү идеяһын яҡлап сыға. Янош, бөтә дини яҡтар менән асыҡ һөйләшеүҙәр алып барғанлағы арҡаһында, ҙур билдәлелек ала. Ул католиктар, лютерандар, кальвинистар һәм унитаристарҙың публика алдындағы үҙ-ара дебаттарына спонсор ярҙамы күрһәтә.. 1571 йылда Тыргу-Мурешта үткәрелгән Трансильван Сеймы, кальвинистар, католиктар, униаттар һәм лютерандар өсөн Трансильвания кенәзлегендә дин тотоу иреклеген раҫлай. Сағыштырыу өсөн: алдынғы ҡарашлы трансильван депутаттарының был тарихи ҡарары Варфоломеев төнө тигән исем аҫтында ҡайғылы билдәлелек алған кальванистарҙың Париждағы һуйышына тиклем бер йыл алдан үткәрелә… Башҡа дини төркөмдәр, шул иҫәптән, йәһүдтәр, мосолмандар һәм күп һанлы православ христиандары, толерантлыҡ ала, ләкин уларҙың дин тотоу иреклегенә законлы гарантиялары булмай. Габсбурги файҙаһына Венгрия короле титулынан баш тартҡан Янош II Трансильванияның (1570—1571) кенәзе булып ҡала. Ул тәхетте үҙенең ҡаҙнасыһы Каспар Бекешҡа васыят итә, ләкин аристократия уның ҡарарын ҡабул итмәй һәм Стефан Баторийҙы кенәзлек башлығы итеп һайлай. Был әллә ни оҙаҡҡа һуҙылмаған граждандар һуғышына сәбәп була, әммә ул Баторийҙың еңеүе менән тамалана.
# Маслинка

Маслинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немдеж йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Маслинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037099
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103709
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тынья

Тынья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 401 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Тынья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009014
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200901
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нярга (Тоя ҡушылдығы)

Нярга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тоя йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Нярга (Тоя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023790
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202379
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бала-саға (хикәйә)

«Бала-саға» — Антон Павлович Чеховтың 1886 йылда яҙылған хикәйәһе. 1886 йылдың20 ғинуарында "Петербург гәзите"нең 19-сы һанында (Сәхнә) өҫтәмә исеме һәм А. Чехонте ҡултамға-псевдонимы менән тәүге тапҡыр нәшер ителә. Яҙыусының йола традицион раштыуа хикәйәһе драматизмын йомшартыусы ижад ынйыларының береһе.

# Бала-саға (хикәйә)
## Сюжеты

Хикәйәләү төнгә яҡын кистә үҙҙәре генә өйҙә тороп ҡалған балаларҙың, өлкәндәр юҡлыҡтан файҙаланып, йоҡларға ятмай, лото уйнағанын күҙәтеү-һүрәтләмәһенән ғибәрәт.

# Бала-саға (хикәйә)
## Яҙылыу тарихы

Яҙыусының сюжет идеяһы, моғайын, Воскрессенск ҡалаһында фатирға төшкән артиллерия батареяһы командиры полковник Б. И. Маевский һәм уның ғаилә ағзалары менән осрашҡандан һуң тыуғандыр. Михаил Чехов бер мәл былай тип яҙҙы "… полковниктың иҫ киткес балалары — Аня, Соня һәм Алеша менән минең ағайым Антон Павлович бик дуҫлашты һәм үҙенең «Бала-саға» хикәйәһендә уларҙы һүрәтләне.

# Бала-саға (хикәйә)
## Баҫмалар

Антон Павлович тере саҡта хикәйәһе бер нисә тапҡыр баҫылып сыҡҡан:
* Тәүге баҫмаһы 1886 йылдың 20 ғинуарында "Петербург гәзите"ндә донъя күрә.
* 1886 йылда «Сыбар хикәйәләр» йыйынтығында.
* А. С. Суворин 1889—1895 йй. «Бала-саға» йыйынтығында баҫып сығарған .
* 1899—1901 йй. А. Ф. Маркс нәшер иткән А. П. Чеховтың Әҫәрҙәр йыйынтығында.
Беренсе баҫманан һуң эшләнгән төҙәтмәләр күп булмаған. Мәҫәлән, «Сыбар хикәйәләр» йыйынтығы өсөн (Сәхнә) тигән өҫтәмә исем алынған.
Яҙыусы үҙе тере саҡта уҡ хикәйә болгар, венгр, дат, немец, поляк, румын, серб-хорват һәм чех телдәренә тәржемә ителгән.

# Бала-саға (хикәйә)
## Тәнҡитселәр фекере

Хикәйәне күп кенә тәнҡитселәр ыңғай баһалай. Мәҫәлән, «Урыҫ байлығы» әҙәби журналының тәнҡитсеһе Леонид Оболенский былай тип яҙған: "Чехов әфәнденең балалары һәм бала күңеле таң ҡалдырғыс һүрәтләнгән. «Урыҫ фекере» журналында В. А. Гольцев үҙенең бер мәҡәләһендә "Бала-саға"ла «балаларҙың холоҡ һыҙаттары нескә итеп билдәләнгән» тип телгә алған. Лев Толстой шулай уҡ «Бала-саға» хикәйәһен Чеховтың иң яҡшы хикәйәләренең береһе тип иҫәпләгән.
# Атаман Ефремовтар һарайы

1761
Атаман Ефремовтар һарайы(шулай уҡ билдәле Атаман һарайы) — Старочеркасская станицаһындағы XVIII быуаттың гражданлыҡ архитектураһы ҡомартҡыһы. Бина 1761 йылда Ефремовтарҙың хужалығында төҙөлгән һәм уларҙың нәҫелдән-нәҫелгә күсеп килгән йорто.

# Атаман Ефремовтар һарайы
## Һүрәтләү

Старочеркасская станицаһындағы атаман һарайының алғы яғы классик стилдә төҙөлгән. Уның архитектураһы ғәҙәттәге Мәскәү һәм Петербургтың билдәле кешеләренең айырым утар һарайҙары кеүек итеп төҙөлгән. Бинаның өсмөйөшлө фронтоны дүрт айырым берәрләп торған колонналы һәи икешәрҙән бергә баҫтырылған шыма ярым колонналарҙа тора. Икенсе ҡаттағы тәҙрәләр сандрик менән биҙәлгән, ә беренсе ҡаттың тәҙрәләре баҫтырылған һуған формаһында. Тәҙрәләрҙең төрлө масштабта эшләнеүе йорт бинаһының үҙенсәлеге булып тора. Түбәнге ҡаттың тәҙрәләре ҙур түгел, формалары тәпәшәк, ә ҡараңғы йөҙлөктәре сауҙа итеүсе казактар Жученковтарҙың һатыу йорто тәҙрәләрен хәтерләтә. Икенсе ҡаттағы тәҙрәләр — ҙурыраҡ , яҡтыраҡ, еңел рамлылар, улар бинаға һарай төҫөн биреп торалар. Атаман Ефремовтарҙың йорто янында уларҙың ғаилә сиркәүе лә һалынған.
# Тернополь өлкәһе

Тернополь өлкәһе (укр. Тернопільська область) — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Тернополь ҡалаһы. СССР Юғары советы Президиумының 1939 йылдың 4 декабрендәге указы нигеҙендә барлыҡҡа килгән Указом Президиума Верховного совета СССР от 4 декабря 1939 года.
Тарихи-этнографик яҡтан Галицияның көнсығышында, көнбайыш Подолье, көньяҡ Волынь ерҙәрендә урынлашҡан. Географик яҡтан Подольск ҡалҡыулығында урынлашҡан; Тернополь өлкәһенең көньяҡ сиге Днестр йылғаһы буйлап, көнсығыш сиге Збруч йылғаһы буйлап үтә.
Майҙаны — 13 823 км² (Украина территорияһының 2,29 % ), 1 074 923 кеше йәшәй (1 октябрь 2013), шул иҫәптән ҡала халҡы 474 992 кеше (44,18 %) һәм ауыл халҡы 599 931 кешех (55,82 %).Өлкәлә 18 ҡала, 17 ҡала тибындағы ҡасаба, 1022 ауыл тораҡ пункттары, 17 район, 580 ауыл советы. 1970 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса: украиндар — 96,1 %, рустар — 2,3 %, поляктар — 1 %, йәһүдтәр — 0,5 %.

# Тернополь өлкәһе
## Административ ҡоролошо

17 район:
* Бережаны районы
* Борщев районы
* Бучач районы
* Гусятин районы
* Залещики районы
* Збараж районы
* Зборов районы
* Козова районы
* Кременец районы
* Лановцы районы
* Монастириска районы
* Подволочиск районы
* Подгайцы районы
* Теребовля районы
* Тернополь районы
* Чорткив районы
* Шумск районы
4 ҡала округы:
* Бережаны
* Кременец
* Тернополь
* Чорткив
# Каплина Полина Андреевна

Каплина Полина Андреевна (16 август 1999 йыл) — Рәсәй гандболсыһы, Мәскәү «ЦСКА» ҡапҡасыһы.

# Каплина Полина Андреевна
## Биографияһы

Полина Андреевна Каплина 1999 йылдың 16 авгусында Иркутскиҙа тыуған. Бала сағы Ырымбурҙа үткән. Гандбол менән 13 йәштән шөғөлләнә башлай. Буйының оҙон булыуы арҡаһында ҡапҡасы булып китә.

# Каплина Полина Андреевна
## Карьераһы

Профессиональ гандбол менән «Кубань» клубы өсөн Краснодарҙа уйындарҙа шөғөлләнә башлай. Полина 2016 йылдың йәйендә төп командаға эләгә алмай, әммә бер йылдан һуң Краснодар командаһының төп ҡапҡасыһы Бахшиева Виктория декрет ялына киткәс, төп команда өсөн уйнай башлай.
2017/2018 йылдар миҙгелендәге уйындарҙа үҙе өсөн 50 проценттан ашыу кире ҡаҡҡан туптар һөҙөмтәлелеген күрһәтә. 2018/2019 һәм 2019/2020 йылдар миҙгелендә ул ЕГФ кубогында сығыш яһай, шулай уҡ Рәсәй Кубогы финалына барып етә һәм Рәсәй чемпионатының бронза призеры була.
2018 йылда Дебреценда 20 йәшкә тиклемге ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъя чемпионатында ҡатнаша, унда Рәсәй йыйылма командаһы дүртенсе урынды яулай. Полина Каплина был турнирҙың иң яҡшы ҡапҡасыһы була, ул 42 процент тупты кире һуға
2019 йылдың йәйендә яңы ойошторолған Мәскәү «ЦСКА» клубына күсә. 2019/2020 йыл миҙгелендә 217 ташлауҙан 94 сейв башҡара.
2020 йылда Рәсәй йыйылма командаһына саҡырыла. 2020/2021 йыл миҙгеле башында Каплина Звенигородтың «Йондоҙ» ҡуртымына китә, унда 8 уйын үткәрә, 120 туптан 43 тупты кире һуға. Октябрь айында Шана Массон һәм Анна Седойкина йәрәхәтләнгәндән һуң «армеецтар» составына килә. Ҡайтҡандан һуң чемпиондар Лигаһының төркөм уйынында Венгрияның «Дьор» командаһына ҡаршы ҡатнаша, матч аҙағында ете метрлы һөжүмде кире ҡаға һәм команда өсөн мөһим бер нисә сейв башҡара.