yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡорманай районы

Ҡорманай райо́н (рус. Курманаевский район) — Ырымбур өлкәһендә район.
Административ үҙәге — Ҡорманай ауылы.

# Ҡорманай районы
## География

Ҡорманай районы районы Ырымбур өлкәһенең көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан һәм төньяҡта — Быҙаулыҡ, көнсығышта — Тоцк, көньяҡта — Первомайский райондары менән һәм көнбайышта — Һамар өлкәһе менән сиктәш.
Райондың территорияһы төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай 73 км-ға һәм көнбайыштан көнсығышҡа табан — 45 км-ға һуҙылған. Дөйөм майҙаны — 2,9 мең км².

# Ҡорманай районы
## Тарих

Район 1934 йылда ойошторола.

# Ҡорманай районы
## Иҡтисад

Районда ауыл хужалығы продукцияһы — иген һәм һөт етештерелә. Районда аграр сәнәғәтендә 3 акционер йәмғиәттәре, 17 ауыл хужалығы етештереү компанияһы, 3 коллектив хужалыҡтар, 17 — крәҫтиән-фермер хужалыҡтары һәм 5 ЯСЙ тибындағы предприятиелар эшләй.

# Ҡорманай районы
## Транспорт

Ҡорманай районы аша «Быҙаулыҡ—Һарытау» тимер юлы һәм «Бөгөлмә—Уральск» шоссе юлы магстральдәре үтә.
# Ғөҙөр

Ғөҙөр — Исламда кешенең аҡларлыҡ, иҫәпкә алырлыҡ сәбәбе булыу
Ауырыу намаҙ ҡалдырыуға сәбәп түгел икәне билдәле. Мосолман ауырыуы арҡаһында һушын, хәтерен юғалтыу йә аҡылдан яҙыу сәбәпле генә намаҙ үтәмәүе мөмкин. Ауырыған башҡа барлыҡ осраҡтарҙа ла мосолман фарыз намаҙын уҡырға тырышырға тейеш. Түшәктән тора алмағанда, хатта тәһәрәт ала алмағанда ла намаҙ мотлаҡ ғибәҙәт. Ятып ҡына тора алғанда башы менән генә хәрәкәттәр эшләп намаҙ уҡыла; тәһәрәтләнә алмаһа, ятҡан ерҙән тәйәммүм алып ҡына (мәҫәлән, өй ҡабырғаһына ҡулын һуғып) уҡырға мөмкин.
Әгәр кешенең бер намаҙ уҡыған аралыҡта берәй бүлендеһе сығып торһа, был кеше ғөҙөрлө һанала, ә үҙен «мәғҙур» тип атайҙар. Был хәл ауырыу арҡаһында танауҙан йәки башҡа ағзанан ҡанмы, эренме сығып торғанда була. Шулай уҡ тамсылап ҡына бәүел, һүл, арт юлдан боҙоҡ һауа сығып тороуы ла һәм башҡалар ғөҙөр һанала.

# Ғөҙөр
## Тәһәрәт боҙолоу

Ғөҙөрлө кешеләргә төрлө еңеллек ҡаралған. Ул тәһәрәт алып нәүбәттәге намаҙын, башҡа осраҡтарҙа тәһәрәт боҙола тип һаналған сәбәптәр булһа ла, уҡып бөтөрә. Ауырыу менән бәйле булмаған сәбәптәр генә тәһәрәтте боҙа тип һанала. Ошо уҡ тәһәрәт менән ул сөннәт намаҙҙарын тамамлағансы уҡый ала. Әммә фарыҙ намаҙ ваҡыты килеп еткәс, ул тәһәрәтен яңыртырға тейеш.
Фарыз намаҙҙы үтәгәнсе лә бүленделәре сығыуҙан туҡтамаған кеше ғөҙөрлө тип һанала. Әммә туҡтап торған мәле лә була икән, тәһәрәтләнеүҙе һәм фарыз намаҙҙы шул ваҡытҡа тура килтерергә тырышырға кәрәк.
# Ай-Куль-Пеу

Ай-Куль-Пеу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 532 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Ай-Куль-Пеу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047710
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204771
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ибраһим әл-Ибраһим мәсете

1997
Ибраһим әл-Ибраһим мәсете йәки Фәхд ибн Әбдел Әзиз Әл Сәғүди короле мәсете йәки Ике Изге мәсетте һаҡлаусы мәсет — Гибралтарҙын көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан мәсет. Сәғүд Ғәрәбстаны короле Фәхд бүләк иткән бина, төҙөлөш ике йыл барған, яҡынса сығымдар 5 миллиов £. 1997 йылдың 8 авгусында мәсет рәсми асыла.
Мәсет эсендә мәктәп, китапхана, лекциялар залы бар. Гибралтарҙа был берҙән бер мәсет. Гибралтарҙа 2 000 мосолман йешәй, был бөтә халыҡтың 7% самаһы.
# Гремяча (Барда ҡушылдығы)

Гремяча — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Гремяча (Барда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101293
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тебяр-Сирма

Тебяр-Сирма — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Абамза йылғаһының һул ярына тамағынан 7,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тебяр-Сирма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003769
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лиственная (Егол-Ях ҡушылдығы)

Лиственная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Егол-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Лиственная (Егол-Ях ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030621
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203062
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кожойка

Кожойка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кожойка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032813
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103281
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тере Танып

Тере Танып, Етеҙ Танып, Йор Танып — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы һәм Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙелгә ҡушыла. Оҙонлоғо 345 км.

# Тере Танып
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Йылға Пермь крайындағы һаҙлыҡтарҙан алып Тәтешле, Балтас, Борай һәм Ҡалтасы райондары буйлап Күгәрсен ауылына ҡәҙәр 287 километр ара үтә, артабан Краснокама районына сыға һәм, тағы ла алтмыш саҡрым тирәһе ағып барып, Ағиҙелгә ҡоя.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025674
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102567
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бөтнөк үләне

?Бөтнөк үләне :
Бөтнөк үләне :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Баллабабай сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Һаңғырау кесерткән һымаҡтар |
| Суб-ғаилә: | Күк һырға һымаҡтар |
| Ырыу: | Бөтнөк үләне |
| Төр: | Бөтнөк үләне |
Латинса исеме :
Mentha ×piperita L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 32275 NCBI 34256 |
Бөтнөк үләне (рус. Мя́та пе́речная, лат. Méntha piperíta) — Һаңғырау кесерткән һымаҡтар ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Июнь-октябрь айҙарында алһыу-көрән сәскә ата. Уны ғәҙәттә баҡсала сәсеп үҫтәрәләр. Бер нисә ҡырығай бөтнөк үләне булыуы билдәле: туғай бөтнөк үләне, оҙон япраҡлы бөтнөк үлән һ.б.
* «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887 китабынан ботаник иллюстрация
# Иҫке Солтанғол (Ырымбур өлкәһе)

Иҫке Солтанғол (Иҫке Башҡорт; рус. Старосултангулово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Әсекәй районындағы ауыл. Яңы Солтанғол ауыл биләмәһе составына керә.

# Иҫке Солтанғол (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Оло Киңел йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Иҫке Солтанғол (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ҡыпсаҡ ҡәбиләһе башҡорттарының ауылы. Башҡорт старшинаһы Солтанғол буйынса аталған.
Ырымбур губернаһы (1851 йылдан Һамар губернаһы) Боғорослан өйәҙе ҡарамағында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 9-сы башҡорт кантонының 4-се бүлегенә керә.
# Пойвай (Сия ҡушылдығы)

Пойвай — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сия йылғаһының уң ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пойвай (Сия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039283
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103928
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мартин (ҡала)

Мартин (словак. Martin, нем. Turz-Sankt Martin, мадьярса Turócszentmárton) — төньяҡ Словакияның ҡалаһы, Малой һәм Вель Фатры итәгендә урынлашҡан, Турьец һәм Ваг йылғаларының кушылышында урынлашҡан. Халыҡ һаны — яҡынса 60 мең кеше.

# Мартин (ҡала)
## Тарих

Беренсе тапҡыр Мартин 1284 йылда Склабин панствоһы тип телгә алына. 1340 Мартин ҡала хоҡуғын ала.
Тәү сиратта ҡала словак милли тергеҙеүеҙең баш ҡалаһы булараҡ билдәле. 1861 йылда бында словак халыҡ йыйылышы үткән, унда, словактаҙың маҡсаттарын милләт булараҡ белдергән, Меморандум ҡабул ителгән. Йыйылыштың һөҙөмтәһе булып Словак матицаһы нигеҙләнә (словак мәҙәни ойошмалары) барлыҡҡа килә һәм өс словак гимназияһы. 1893 йылда Словак халыҡ музейы ойошторола.
1918 йылдың 30 сентябрендә Словак халыҡ йыйылышы Мартинда Словакияны Чехословакияға ҡушыу тураһындағы Словактар халҡы декларацияһын ҡабул итә.
1944 йылдың 21 апрелендә словак партизандары ҡаланы баҫып алалар, һәм Чехословакияны тергеҙеү тураһында иғлан итәләр, әммә ауыр һуғыштарҙан һуң немец ғәскәрҙәре Мартинды тағын баҫып алалар, 1945 йылдың 11 апрелендә ҡала азат ителә
1949 йылда Мартинда ZTS заводы үҙ эшен башлай, унда тракторҙар эшләнә, шулай уҡ лицензиялы совет Т-34 тиклем Т-72 танкылары сығарыла.
Әлеге ваҡытта Мартин - словак Турцаһының сәнәғәт үҙәге .

# Мартин (ҡала)
## Билдәле кешеләр

* Зора Есенск (1909-1972) — словак тәржемәсеһе, мөхәррир, яҙыусы, әҙәби тәнҡитсе.
* Янко Есенский (1874-1945) — словак прозаигы, шағир, тәржемәсе һәм словак милли сәйәси һәм әҙәби хәрәкәте эшмәкәре.
* Ян Калинчак (1822-1871) — словак шағиры һәм яҙыусыһы.
* Андрей Кметь (1841-1908) — словак ботанигы, этнограф, археолог, геолог.
* Любош Костелный (1981) — словак актеры, Домодедово аэропортында террористик акт ваҡытында яралана.
* Милана Митровский (1875-1943) — словак прозаик, рәссам.
* Донъя Набелков (1956) — словак лингвисты.

# Мартин (ҡала)
## Шулай уҡ ҡара

* Турьец

# Мартин (ҡала)
## Иҫтәлекле урын

* Төп майҙан ансамбле
* Словак халыҡ музейы
* Халыҡ зыяраты — Словакияның күп күренекле шәхестәр пантионы.
# Мәҙинә (биҫтә)

Мәҙинә (ғәр. المدينة العتيقة‎) - Мәғриб илдәрендә һәм Төньяҡ Африкала ҡалаларҙың IX быуатта ғәрәп хәлифәлектәре осоронан ҡалған боронғо биҫтәләре. «Мәҙинә» (әл-мәдинәт) хәҙерге ғәрәп телендә "ҡала" тигәнде генә аңлата.

# Мәҙинә (биҫтә)
## Тасуирлама

Ҡағиҙә булараҡ, мәҙинә диуар менән уратып алынған була. Ғәҙәттә мәҙинә эсендә урамдар бик тар (ҡайһы саҡ хатта метрҙан да кәм), улар тотош лабиринт хасил итә. Шул арҡала мәҙинәләрҙә автомобиль хәрәкәте юҡ, ә ҡайһы саҡ хатта ике тәгәрмәсле транспорт менән дә үтеп булмай. Урамдарҙың шулай тар һәм буталсыҡ булыуы ҡалаға һөжүм итеүселәр өсөн өҫтәмә ҡаршылыҡ тыуҙырып торған.
Күп мәҙинәләрҙә боронғо фонтандар, һарайҙар, мәсеттәр һаҡланып ҡалған, уларҙы боронғо мираҫ рәүешле мәҙәниә әһәмиәткә эйә булараҡ һаҡлайҙар. Шулай уҡ туристар өсөн дә ылыҡтырғыс объект булып торалар.
Алжирҙа боронғо мосолман биҫтәһен ғәҙәттә «ҡасба» (ғәр. قصبة‎) тип атайҙар (ғәрәпсә - «нығытма»).

# Мәҙинә (биҫтә)
## Билдәле мәҙинәләр
### Алжир ҡалаларында

* Алжир мәҙинәһе
* Беджая мәҙинәһе
* Константин ҡалаһы мәҙинәһе

# Мәҙинә (биҫтә)
## Билдәле мәҙинәләр
### Марокко ҡалаларында

* Касабланка (Марокко)
* Фәс — донъялағы иң эре мәҙинә.
* Әс-Сувәйрә
* Марракеш
* Мекнес
* Рабат
* Тәнжәр
* Әл-Жәдидә

# Мәҙинә (биҫтә)
## Билдәле мәҙинәләр
### Тунис ҡалаларында

* Бизерта мәҙинәһе
* Кайруан мәҙинәһе
* Мәхдиә мәҙинәһе
* Монастир мәҙинәһе
* Нәбүл ҡалаһы мәҙинәһе
* Сүс мәҙинәһе
* Сфакс мәҙинәһе
* Таузар мәҙинәһе
* Тунис мәҙинәһе
* Хаммәмәт мәҙинәһе
* Хумт-Сук мәҙинәһеа
* Әл-Кәф мәҙинәһе

# Мәҙинә (биҫтә)
## Билдәле мәҙинәләр
### Башҡа илдәрҙә

* Триполи (Ливия)
* Дакар (Сенегал)

# Мәҙинә (биҫтә)
## Оҡшаш төр биҫтәләр

* Шәһристан — Урта Азияла
* Посад — Русь дәүләтендә
# Дилмөхәмәтов Айрат Әхнәф улы

Дилмөхәмәтов Айрат Әхнәф улы (21 июнь 1966 йыл) — сәйәсмән, публицист һәм журналист.

# Дилмөхәмәтов Айрат Әхнәф улы
## Биографияһы

1966 йылдың 21 июнендә Башҡорт АССР-ы Өфө ҡалаһында тарих фәндәре кандидаты Әхнәф Мөҙәрис улы Дилмөхәмәтов (1941—2012) ғаиләһендә тыуған. Милләте башҡорт.
1983—1990 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында, артабан — Анкарала Яҡын Көнсығыш техник университетының менеджмент департаментының магистратураһында белем ала.
1985—1987 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1990 йылдан Башҡорт дәүләт университетының советҡа тиклемге СССР тарихы кафедраһының кесе хеҙмәткәре, Рәсәй фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты аспиранты.
1990-сы йылдар башында Башҡорт йәштәре иттифағын булдырыуҙа, «Аҡ тирмә» башҡорт милли-мәҙәни үҙәге һәм «Урал» башҡорт халыҡ үҙәге эшмәкәрлегендә ҡатнаша.
2003 йылда Башҡортостан Президенты һайлауҙарында үҙенең кандидатураһын ҡуя. Бер нисә тапҡыр Рәсәй Дәүләт Думаһына һәм Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттарын һайлауҙарҙа кандидатураһын ҡуя.
2003—2005 йылдарҙа — «Башҡорт халыҡ конгресы» йәмғиәте үҙәк советы рәйесе, «Майдан» гәзите мөхәррире, «Правовые средства защиты» йәмғиәте хеҙмәткәре. «Башҡортостандың берләшкән оппозицияһы» ағзаһы.
2005 йылдың 26 мартында «льготаларҙы монетизациялауға» ҡаршы протест митингыһында сығыш яһағандан һуң экстремистик эшмәкәрлеккә асыҡ саҡырыуҙар тураһында эш буйынса ғәйепләнеүсе була, 2006 йылдың майында суд уны шартлы рәүештә иркенән мәхрүм итә.
2006 йылдан «Площадь восстания» гәзите мөхәррире. 2008 йылда «Провинциальные вести» гәзите тарафынан сығарылған «Площадь восстания» махсус ҡушымтаһында баҫылып сыҡҡан публикациялары өсөн ике йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм ителә. Был юлы уны экстермизмдан тыш, күмәк сыуалыштарға саҡырыуҙа ғәйепләнә.
2011 йылда милли ыҙғыш тыуҙырыуҙа, экстермизмға саҡырыуҙа һәм «Майдан» гәзитендәге публикациялары өсөн хөкөмгә тартырыла. Суд ҡарары буйынса 6 йылға колонияла иркенән мәхрүм ителә. Һуңыраҡ Башҡортостан Юғары суды приговорҙы йомшартып, өс йылға иркенән мәхрүм итә.
2015 йылда алдағы судҡа тиклем яҙылған «Ахыр заман» («Конец времен») китабы өсөн терроризмды аҡлау тураһындағы мәҡәләһе буйынса йәнә өс йыл иркенән мәхрүм ителеүгә хөкөм ителә. Ошо уҡ приговорға ярашлы уға ике йыл дауамында журналистика менән шөғөлләнеү тыйыла. Был юлы Дилмөхәмәтов ҡаты режимдағы колонияға ебәрелә. 2016 йылда «Мемориал» хоҡуҡ һаҡлау йәмғиәте Дилмөхәмәтовты һәм уның мәҡәләһен үҙенең интернет ресурстарында баҫтырған блогер Роберт Загреевты сәйәси тотҡондар тип таный. Дилмөхәмәтов 2017 йылдың сентябрендә иреккә сығарыла.
2018 йылдың апрелендә «Башҡорт» башҡорт йәмәғәт ойошмаһының сәйәси клубының ултырышында Дилмөхәмәтов 2019 йылдың сентябрендә Башҡортостан Республикаһы Президенты вазифаһына кандидатураһын тәҡдим итәсәген белдерә.
# Кугунер

Кугунер — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вахтан йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кугунер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000042278
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004227
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бүҙәнә ҡарсығаһы

?Бүҙәнә ҡарсығаһы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ыласын һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡарсығалар |
| Суб-ғаилә: | Ҡарсығалар |
| Ырыу: | Ысын ҡарсығалар |
| Төр: | Бүҙәнә ҡарсығаһы |
Латинса исеме :
Accipiter nisus (Linnaeus, 1758) :
Төрҙәштәре :
Accipiter nisus granti
Accipiter nisus melaschistos
Accipiter nisus nisosimilis
Accipiter nisus nisus
Accipiter nisus punicus
Accipiter nisus wolterstorffi :
Бүҙәнә ҡарсығаһының ареалы :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175333 NCBI 211598 |
Бүҙәнә ҡарсығаһы(рус. Ястреб-перепелятник, йәки малый ястреб, лат. Accipiter nisus) — күгәрсен ҙурлығындағы йыртҡыс ҡош. Диалекттарҙа әйтелештәре: ҡарсыға, ҡарсаға, ваҡ ҡарсыға.

# Бүҙәнә ҡарсығаһы
## Ҡылыҡһырлама

Ҙурлығы күгәрсендәй. Ҡыҫҡа ҡанатлы, оҙон ҡойроҡло ваҡ ҡарсыға. Түбәһе елкәһенә тиклем, арҡаһы, ҡанаттары, ҡойроғо ҡара һоро төҫтә. Түше, ҡорһағы ҡойроҡ аҫты көрән арҡыры һыҙатлы һарғылт көрән. Тамағы, яурындары, ҡаштары аҡ. Аяҡтары һары. Ҡор ҡарсығаһынан бәләкәй; ваҡ ҡарсығанан кәүҙәһенең аҫ яғы көрән һыҙыҡлы булыуы менән айырыла.

# Бүҙәнә ҡарсығаһы
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «кик-кик-кик» йәки «кийү- кийү- кийү»

# Бүҙәнә ҡарсығаһы
## Йәшәүе үрсеүе

Урманда йәшәй. Ваө хайуандар һәм ҡоштар менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. көҙ һәм ҡыш бер урындан икенсе урынға күсеп йәшәй. Яҙғыһын ояһына ҡайта. Киң таралған. Ояһы ағаста була. Көрән таплы 3-6 бөртөк аҡ йомортҡа һала. Ауға йөрөү өсөн башҡорттар ҡулға эйәләштергәндәр.
# Дәүләтов Рәшит Мостафа улы

Дәүләтов Рәшит Мостафа улы (27 ғинуар 1958 йыл) — хужалыҡ һәм дәүләт хеҙмәткәре, 2014—2019 йылдарҙа Нефтекама ҡала хакимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (1993).

# Дәүләтов Рәшит Мостафа улы
## Биографияһы

Рәшит Мостафа улы Дәүләтов 1958 йылдың 27 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Яңауыл районы Ҡарман ауылында тыуған.
1980 йылда «Автомобилдәр һәм тракторҙар» һөнәре буйынса Ҡазан авиация институтын (хәҙер Ҡазан дәүләт техник университеты) тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген Нефтекама үҙ бушатҡыс машиналар заводында башлай. Бында ул 2014 йылға тиклем эшләй. Башта инженер-конструктор, артабан 1984 йылға тиклем заводтағы СССР Оборона министрлығының Хәрби вәкиллегендә техник була.
1984—2000 йылдарҙа «Нефтекама автозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә өлкән мастер, цех начальнигы урынбаҫары, цех начальнигы булып эшләй.
1993 йылда Рәшит Дәүләтов «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
2000—2014 йылдарҙа «Нефтекама автозаводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә кадрҙар һәм социаль мәсьәләр буйынса директор вазифаһын башҡара.
2014 йылдың 31 мартынан Рәшит Мостафа улы Дәүләтов — Нефтекама ҡала хакимиәте башлығы. 2016 йылдың 26 октябрендә был вазифаға контракт нигеҙендә ул яңынан тәғәйенләнде.

# Дәүләтов Рәшит Мостафа улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (2013).
* Нефтекама ҡала Советы рәйесе урынбаҫары.
* Нефтекама ҡала Советы депутаты.

# Дәүләтов Рәшит Мостафа улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (1993)
# Крутиха (Мудьюга ҡушылдығы)

Крутиха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мудьюга йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Крутиха (Мудьюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004023
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Джанет Агрен

Джанет Агрен (6 апрель 1949 йыл) — швед актёры, күберәк итальян киноһында төшә.

# Джанет Агрен
## Тормошо һәм карьераһы

Джанет Швецияла, бер интервьюһында «Төньяҡ Неаполь» тип атаған Ландскрунала тыуа.
Модель карьераһы уны Рим ҡалаһына алып килә, унда ул Алессандро Ферсена етәкселегендәге драма мәктәбендә актерлыҡ оҫталығына өйрәнә.
Йәш актрисаның тәүге тапҡыр кинола төшөүе Лучано Сальсеның Colpo di stato фильмында була , тәүге ролдәре — «Чтиво» фильмында регистраторсы (1972) һәм «Аванти!» комедияһында шәфҡәт туташы.
Бөтәһе 57 картинала төшә, шул иҫәптән: «Закодың һул ҡулы» (1975), Лучио Фульчиның «Тере үлектәр ҡалаһы» (1980) Умберто Ленциның "Каннибалдар тамуғы 2 "(1980), «Паника» (1982), «Ерән Соня» (1985), Бад Спенсер менән «Аладин» комедияһы (1986) һәм "Кеше-ҡомаҡ "(1988) фильмдарында төшә.
1980 йылдар башында Агрен бер аҙ музыкаль карьераға эйә була.
1990 йылдар башында Джанет Агрен кинематографты ҡалдыра һәм АҠШ-ҡа күсеп килә, әлеге ваҡытта унда йәшәй. Итальян кинопродюсеры Карло Майеттоға кейәүгә сыға.

# Джанет Агрен
## Һайланма фильмографияһы

* Il giovane normale (1969)