yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алтыншин Раян Мырҙабай улы

Алтыншин Раян Мырҙабай улы (11 февраль 1976 йыл) — йырсы, Нефтекама дәүләт филармонияһының артист-вокалсыһы. «Ҡәрҙәштәр» башҡорт эстрада төркөмө етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2021).

# Алтыншин Раян Мырҙабай улы
## Биографияһы

Раян Мырҙабай улы Алтыншин 1976 йылдың 11 февралендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған.
Тимер урта мәктәбендә уҡый. 2001 йылда Өфө сәнғәт училищеһының Сибай филиалын тамамлай. 2002 йылдан Нефтекама дәүләт филармонияһында вокалсы булараҡ эш башлай. 2003 йылдан «Ҡәрҙәштәр» башҡорт эстрада төркөмө етәксеһе.
2021 йылдың 19 мартында йырсыға «Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем бирелде.

# Алтыншин Раян Мырҙабай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2021)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2016).

# Алтыншин Раян Мырҙабай улы
## Видеояҙмалар

* Раян Алтыншин. «Һинен тормош минең хыялдарым» М. Түләбаева — З. Аҡбутина, режисёр Наил Хәмитов
* Раян Алтыншин йырлай. Тимер — тыуған ауылым. Земфира Аҡбутина һүҙҙәре, Рәхимә Ғәйетбаева көйө
* Алтыншин Раян йырлай. «Әсәйемә». Земфира Аҡбутина һүҙе, Миңзәлә Түләбаева көйө
# Кашвети

Кашвети сиркәүе (Изге Георгий сиркәүе ) (груз. ქაშვეთის წმინდა გიორგის სახელობის ტაძარი) — Тбилиси үҙәгендә православие сиркәүе, Руставели проспектында (9-сы йорт.) Грузия Парламенты бинаһы ҡаршыһында урынлашҡан.

# Кашвети
## Тарихы

Кашвети сиркәүе 1904 йылдан 1910 йылға тиклем өлгө өсөн урта быуат Самтависи соборын алған Тифлис архитекторы Леопольд Бильфельд проекты буйынса төҙөлгән. Сиркәү бында Амилахвари ғаиләһенең заказы буйынса 1753 йылда төҙөлгән һәм туҙған икенсе сиркәү урынында ҡорола. Сиркәү фрескаларын 1947 йылда Ладо Гудиашвили башҡара. Христос ҡиәфәтендә ул шул йылдарҙа башлаусы скульптор Б. Авалишвилиның портрет һыҙаттарын биргән тип иҫәләнә
Сиркәүҙең «кашвети» атамаһы грузин ква («таш») һәм шва («тыуҙырыу») һүҙҙәренән килеп сыға. Легенда буйынса, VI быуатта Тбилисила бер ҡатын-йөклө булыуына Давид Гареджийскийҙы ғәйепләй. Әгәр ул таш тыуҙырһа уның хаҡһыҙлығы асыҡланасаҡ тип күҙаллай Давид. Ошо хәл булғандан һуң, был урын «к(в)ашвети» исемен ала.
Сиркәүҙә генерал Григол Орбелиани ерләнгән, ә сиркәү янында ирле-ҡатынлы Сараджишвилилар ерләнә. Д. З. Сараджишвили — билдәле грузин эшҡыуары һәм меценат.
Бина Гамсахурдияның милли гвардияһы һәм оппозиция көстәре араһында барған һуғыштар ваҡытында 1991 йылдың декабрендә — 1992 йылдың ғинуарында зыян күрә.
# Черемушка (Суразовка ҡушылдығы)

Черёмушка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суразовка йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Черемушка (Суразовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201732
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сухая Буйвола

Сухая Буйвола — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Буйвола йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Сухая Буйвола
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокрая Буйвола йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000912108200002298
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200229
* Бассейн коды — 07.01.00.009
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Төньяҡ зыярат (Дондағы Ростов)

Дондағы Ростовта төньяҡ зыярат — Майҙаны буйнса Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге иң ҙур зыярат Европала иң ҙур зыяраттарҙың береһе.

# Төньяҡ зыярат (Дондағы Ростов)
## Тарихы

1972 йылда асыла. 400 гектар майҙанды биләй. Ҡәберлектәр һаны — 500 меңдән ашыу. 2009 йылға ҡарата 355 гектарҙа ерләүҙәр һаны 355034 тәшкил иткән. Зыяратта крематорий эшләй, әммә мәрхүмдәрҙең туғандары күпселек традицион ерләү йолаларына өҫтөнлөк бирә. Төньяҡ зыяратта шулай уҡ Изге Покров ҡорам-сиркәүе, колумбарий, административ ҡоролмалар, ҡәбер ҡоролмалары менән шөғөлләнгән фирмалар урынлашҡан.
Зыярат биләмәһендә автобустар йөрөй, хәрәкәт интервалы — 30 минут.
Зыярат даими ҙурая. Йәйге айҙарҙа ерләүҙәр һаны көнөнә 50 кешегә етте.
Көнсығыш яҡтан зыярат «Темерницкий» совхозыерҙәре менән сиктә. Төньяҡтан зыяратҡа «Суворов» торлаҡ биҫтәһе йәнәш тора. Зыяраттың көньяҡ-көнсығыш осонан 300 м алыҫлыҡта «Ашан» һәм «Леруа-Мерлен» магазиндары урынлашҡан. Зыяраттың көньяҡ-көнбайыш яғында йорт хайуандарын ерләү урыны булған, аҙаҡ, 2016 йылда һүтеп алынған.
Зыяраттың абруйлы кварталдарына инеү урыны даими видеокүҙәтеү һәм һаҡлау аҫтында тора, был ҡиммәтле ҡәбер таштарын һәм һәйкәлдәрҙе вандалдар емереүен булдырмаҫ өсөн эшләнә.
Зыярат хакимиәтенең компьютер мәғлүмәттәр базаһы 1974 йылдың декабренән башҡарылған ерләүҙәрҙе эҙләү мөмкинлегенә эйә.
Төньяҡ зыяратта Ростов яҙыусыһы Антон Вильгоцкийҙың «Пастырь мертвецов» романының бер эпизодынан ваҡиғалар һүрәтләнә

# Төньяҡ зыярат (Дондағы Ростов)
## Фотоһүрәттәр галереяһы

* Төньяҡ зыяратҡа инеү урынында Баш эйеү ташы
* Покровтың Пресвятая Богородица ғибәҙәтханаһы
* Төньяҡ зыяраттың крематорийы
# Верденьга

Верденьга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 179 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Верденьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000557
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Косяковка

Косяковка (рус. Косяковка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 747 кеше. Почта индексы — 453153, ОКАТО коды — 80249844003.

# Косяковка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 9 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Краснояр): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Косяковка): 1 км
# Ай-Кирилл-Выс-Ягун

Ай-Кирилл-Выс-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кирилл-Выс-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Ай-Кирилл-Выс-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204306
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Төркмән Йәнсәйетов

Төркмән Йәнсәйетов — башҡорт старшинаһы. 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.

# Төркмән Йәнсәйетов
## Биографияһы

Сығышы менән Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы 1-се Төрөкмән ауылы башҡорттарынан. Бөрйән улусы старшинаһы.
Хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы 1-се Төрөкмән ауылы уның исеме буйынса аталған.
1770 йылдың 7 июнендә академик И. И. Лепёхин менән осраша. Иван Лепёхин яҙыуынса, старшина уны йылы, хатта яғымлы итеп ҡаршы ала, уға арнап байрам уҙғара.
1773 йылда Е. И. Пугачёвтың етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, октябрь аҙағында баш күтәреүселәр яғына сыға. 1773 йылдың октябренән Ырымбур ҡалаһын ҡамауҙа ҡатнаша. Е. И. Пугачёвтан полковник чинын ала
Төркмән Йәнсәйетовтың отряды Үрге Яйыҡ һәм Орск ҡәлғәләре араһындағы почта юлын һаҡлаған. 1774 йылдың ғинуар аҙағында — февралендә Ҡыҙыл ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша.
1774 йылдың 5—6 майында Е. И. Пугачёвтың Төп ғәскәре составында — Магнит ҡәлғәһен, шул уҡ йылдың 22 майындаа Морат Абдалов менән берлектә Урғаҙа (Уртазым) ҡәлғәһен алыуҙа ҡатнашан.
1774 йылдың май—июнендә Төркмән Йәнсәйетов етәкселек иткән отряд подполковник И. Л. Тимашев етәкселегендәге хөкүмәт командаһына ҡаршы һуғышҡан, ә 1774 йылдың көҙөндә уға баш һалып килгән. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1774 йылдың 25 ноябрендә Таулыҡай ауылында кәңәшмәгә йыйылған башҡорт ихтилал етәкселәре (Ҡаранай Моратов, Ҡасҡын Һамаров, Төркмән Йәнсәйетов, Муйнаҡ Сөләймәнов, Таулыҡай Сураҡов, Морат Абдалов) менән бергә Тимашев командаһы тарафынан ҡулға алына. Тиҙҙән Тимашев Ҡотлогилдене һәм Ҡасҡын Һамаровты Юлай Аҙналинға бирелергә өндәп ебәрә. 1774 йылдың ноябренән Ҡазан йәшерен комиссияһында тикшереү аҫтында төрмәлә тотола, күп язалауҙарға дусар була. 1775 йылдың яҙында императрица Екатерина II манифесына ярашлы иреккә сығарыла.
1798 йылдың 6‑сы башҡорт кантонында йорт старшинаһы булып хеҙмәт иткән. Әхтәр Тимерйәр буйынса, 1811 йылғы ревизия мәғлүмәттәренә ярашлы Төркмән Йәнсәйетовҡа 80 йәш булған, уның Һөйәрғол, Яманғол, Яманһарт исемле улдары теркәлгән.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Мыка

Мыка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Улс йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Мыка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100456
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Мейәс (күл, Силәбе өлкәһе)

Оло Мейәс — рус. Большое Миассово - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Мейәс ҡала округындағы Арғаяш һәм Сыбаркүл райондары араһындағы күл.

# Оло Мейәс (күл, Силәбе өлкәһе)
## Тасуирламаһы

Бында кеше б.э.т. III мең йыл элек йәшәй башлаған. Археологтар күл ярында палеолит кешеләре йәшәгән өс тиҫтәләп боронғо тораҡ урынын тапҡан һәм һүрәтләнгән.
Оло Мейәс - тектоник күсеш һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән күл. Ул Илмән һыртының көнсығыш итәгендә урынлашҡан, 8 километрға һуҙылып киткән. Һыу көҙгөһөнөң дөйөм майҙаны 11,4 км² тәшкил итә. Һыу күләме 128,5 млн. м³, иң тәрән урыны 25 метр. Тәбиғәттән һыуы һыуыҡ, йәйгеһен 10-12°-ҡа етә. Кесе Мейәскә ҡарағанда Олоһо бик үтәҙек түгел, әммә тәрәнлеге 6 метрға еткәнгә тиклем максималь күренеү мөмкинлеге була.
Мейәс системаһындағы ике күлдә лә һыу ноябрь аҙағында туңа башлай, һәм боҙ апрель аҙағына тиклем тора.
Оло Мейәс тулыһынса ҡурсыулы күлдәр территорияһына инә, шуға күрә бында балыҡ тотоу тыйылған

# Оло Мейәс (күл, Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Силәбегә тиклем араһы – 70 км, Екатеринбурҡа – 250 км. Координаттары: 55°9′59.89″N 60°20′51.82″E
Оло Мейәс күле ҡала округы һәм ике район киҫелешендә урынлашҡан, Илмән ҡурсаулығына инә, уның урта өлөшөндә урын биләй. Ҡылымыҡ аша Кесе Мейәс менән бәйле. Был ике ҙул күл тирәһендә бик күп ваҡтары теҙелеп киткән: Оло Таткуль, Ҡыҫыҡкүл, Бүрауыҙ, Ҡайгусты, Савелькүл һәм Оло Тәрәнкүл.

# Оло Мейәс (күл, Силәбе өлкәһе)
## Шулай уҡ ҡара

* Мейәс
* Кесе Мейәс (Силәбе өлкәһе)
# Тукумс

Тукумс (лат.Tukums, нем.Tuckum) — Латвияла ҡала, Тукумс крайының административ үҙәге.
Риганан көнбайышҡа табан 65 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Рига, Елгава, Вентспилсҡа ҡарай тимер юлдар линияһы үҙәге.

# Тукумс
## Тарихы

XI—быуаттарҙа ҡала урынында ливалар ауылы барлыҡҡа килә. 1299 йылда бында немец рыцарҙары нығытылған замок төҙөй, һуңынан ул Ливон ордены геррмейстерҙарының резиденцияһы булып хеҙмәт итә. 1445 йылда ауылға ҡала статусы менән Туккум (нем. Tuckum) исеме бирелә.
1561 йылда орден ҡолатылғандан һуң замок Речь Посполитаяға лен рәүешендә курлянд герцогына тапшырыла. Шул ваҡытта уҡ һарай янында ҙур ауыл булған.
Ҡаланың төп иҫтәлекле урыны— XIII быуаттың Ливон ордены һарайынан ҡалған «Пилс» башняһы («Һарай»). Башня үҙ заманында ат һарайы, склад һәм төрмә булып хеҙмәт иткән, ә 1995 йылда унда ҡаланың тарих музейы асыла.
XIX быуат аҙағында ҡалала, ул саҡта Курлянд губернаһының өйәҙ үҙәге булараҡ, 7542 кеше йәшәй, шуларҙың байтаҡ өлөшөн йәһүдтәр тәшкил итә. Ҡалала православие сиркәүе, лютеран кирхаһы (XVI быуат), рим-католик костёлы һәм синагога, 11 уҡыу йорто булған. Сауҙа Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге мөхәррирҙәре баһаһы менән ҙур булмаған. 46 мең һумлыҡ етештереү менән 8 завод һәм фабрика (татлы тамыр заводы) булған. 1898 йылда килем 13 554 һум, сығым — 11 653 һум тәшкил иткән. Ҡаланан ике саҡрым алыҫлыҡта тимер һәм углекислоталы ике минераль сығанаҡ бар.
Ҡалала сәнғәт музейы, бер нисә сиркәү менән мәҙәниәт йорто бар. Тукумс Земгале тарихи-мәҙәни төбәктә урынлашҡан.
1990 йылдың 15 авгусында Тукумс янында Слока — Талси трассаһының юл-транспорт ваҡиғаһында билдәле совет рок-музыканты Виктор Цой һәләк була.

# Тукумс
## Халҡы

Үҙәк статистика идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ҡалала халыҡ һаны 17 563 кеше тәшкил итә.

# Тукумс
## Транспорты

Тукумсҡа Елгава (Тушки) — Тукумс төбәк P98 автомобиль юлы алып бара. Тукумста P104 Тукумс — Ауце — литва сиге (Витини), P121 Тукумс — Кулдига һәм P131 Тукумс — Кестерциемс — Мерсрагс — Колка төбәк трассалары башлана.

# Тукумс
## Транспорты
### Тимер юл бәйләнеше

Тукумс I станцияһы Торнякалнс — II Тукумс электрлаштырылған линияла һәм үҙәк тимер станцияһы Тукумс II, уға шулай уҡ Вентспилс — II Тукумс һәм II Тукумс — Елгава линиялары килә.

# Тукумс
## Иҫтәлекле урындары

* Изге Троица лютеран сиркәүе

# Тукумс
## Башҡа факттар

Тукумс аэропортында Baltic Bees пилотаж төркөмө урынлашҡан, ул 2008 йылда барлыҡҡа килгән, төрлө аэрошоу һәм авиасалондарҙа ҡатнашып, юғары пилотаж фигураларын күрһәтә.

# Тукумс
## Галереяһы

* Ҡала үҙәге
* Пилс башняһы («Һарай»)
* Изге Троица лютеран сиркәүе
* Дурбе һарайы
* Дурбе паркында эстрада.
* Элекке фермент заводы бинаһы
* Католик сиркәүе
* Лиела урамы
* Кална капи
* Совет Армияһының билдәһеҙ һалдаты, Кална капи
# Мироновка (Ней ҡушылдығы)

Мироновка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мироновка (Ней ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016157
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001615
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Выя (Тагил ҡушылдығы)

Выя (Ағиҙел Выя) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының һул ярына тамағынан 297 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Выя (Тагил ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһы инешенән Черной йылғаһын индермәйенсәТүбәнге Тагил ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501412111200005287
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200528
* Бассейн коды — 14.01.05.014
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вот-Юган

Вот-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Атлым йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Вот-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019221
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301922
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пангар-Вис

Пангар-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Пангар-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006819
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хәсән (Ейәнсура районы)

Хәсән (рус. Хасановский, шулай уҡ башҡ. Шәмсит утары булараҡ билдәле) — Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районындағы 2005 йылда юҡҡа сыҡҡан утар. Бөтөрөлгән мәлдә Муйнаҡ ауыл Советы составына ингән була.

# Хәсән (Ейәнсура районы)
## Географияһы

Йылайыр яйлаһының көнбайыш өлөшөндә, Үрге Һарыбилдән Үрге Муйнаҡҡа һәм артабан элекке Абзан районының үҙәге булған Абҙан ауылына барған юл өҫтөндә урынлашҡан булған.
Алыҫлығы:
— район үҙәге Иҫәнғолға тиклем: 22 км,
— ауыл Советы үҙәге Үрге Муйнаҡҡа тиклем: 5 км,
— яҡындағы Һарыҡташ тимер юл станцияһына тиклем: 49 км.
Яҡындағы тораҡ пункттар: Үрге Муйнаҡ, Өмбәт, Мәзит, Урта Муйнаҡ, Түбәнге Аҡбирҙе, Ғәббәс, Түбәнге Муйнаҡ. Хәсән ауылында башлыса урыҫ милләтендәге кешеләр йәшәгән. Ауыл Калинин исемендәге колхоздың бер бригадаһы булған.

# Хәсән (Ейәнсура районы)
## Тарихы

Исеме Хәсән антропонимынан алынған.
Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың барлыҡҡа килеүе, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы үҙгәреүе, административ үҙәктәрен күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з номерлы законы менән иҫәп мәғлүмәттәренән төшөрөлә.
2020 йылдың йәйендә ауыл кешеләре тыуған ауылында йыйылып «Һаумыһығыҙ ауылдаштар» кеүегерәк байрам йыйыны үткәрә, обелиск ҡуя.

# Хәсән (Ейәнсура районы)
## Халҡы

1969 йылдың 1 ғинуарына 109 кеше йәшәгән; башлыса урыҫтар.
2002 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 0 кеше тәшкил иткән.
# Галин Борис Абрамович

Борис Абрамович Галин (ысын фамилияһы - Рогалин ; 1904 - 1983) — урыҫ совет яҙыусыһы һәм журналисы. Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1948). 1925 йылдан ВКП(б) ағзаһы.

# Галин Борис Абрамович
## Биографияһы

Б. А. Рогалин 1904 йылдың 25 авгусында Никополдә (хәҙерге Днепропетровск өлкәһе, Украина) тыуған. 1925 йылдан ул очерктар баҫтыра башлай. 1927-1929 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының этнология факультетында, 1930-1933 йылдарҙа әҙәбиәт һәм тел факультетында уҡый. 1930 йылдарҙа ул "Правда" газетаһының махсус хәбәрсеһе була. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ул Көнбайыш, Көньяҡ, 1-се Белорус фронттарында «Красная Звезда» газетаһының хәрби корреспонденты була. Ул Максим Горький юғары баһалаған «Люди Сталинградского тракторного» (1933) китабын яҙыуҙа ҡатнаша.
Б. А. Галин 1983 йылдың 5 декабрендә вафат була.

# Галин Борис Абрамович
## Ижады

Очерктар китаптары
* «Переход» (1930)
* «Испытание» (1937)
* «Бог войны» (1942)
* «В Донбассе» (1946)
* «В одном населенном пункте» (1947)
* «Сим победили !» (1957)
* «Во имя будущего» (1958)
* «Строитель нового мира» (1960)
* Сценарий фильма «Наше сердце» (1946, Е. И. Габрилович менән берлектә)

# Галин Борис Абрамович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1948) - «В Донбассе» һәм «В одном населенном пункте» (1947) очерк китаптары өсөн.
- II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (10.21.1964)
- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (04/18/1943)
- «Почёт Билдәһе» ордены (09/10/1974)
- «За оборону Москвы» миҙалы
- «За оборону Кавказа» миҙалы (4/11/1944)
- "1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн" миҙалы
- «Берлинды алған өсөн» миҙалы
# Солтанов Шәрип Солтан улы

Ҡалып:Underlinked
Солтанов Шәрип Солтан улы (1908—?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 112-се кавалерия дивизияһы 3-сө эскадронында отделение командиры булып хеҙмәт итә. Кесе сержант. «Батырлыҡ өсөн» (1942) миҙалы менән бүләкләнгән.

# Солтанов Шәрип Солтан улы
## Биографияһы

Солтанов Шәрип 1906 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Ҡаныҡай ауылында тыуа. (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Бишбүләк районы) 1941 йылдың авгусында БАССР-ҙың Бишбүләк районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла. Шәрип Солтан улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 112-се кавалерия полкы 294-се кавалерия полкында отделение командиры булып хеҙмәт итә.

# Солтанов Шәрип Солтан улы
## Биографияһы
### Һуғыш юлы

Ф.Вахитовтың «Триумф и трагедия генерала Шаймуратова» китабында Шәрип Солтановҡа бәйле юлдар бар:
* Уңышһыҙ һөжүм итеү немецтарҙың асыуына тейә. 1942 йылдың 4 июлендә улар төндә 40-лаған танкыға ышыҡланып атакаға килә. Таң алдынан һаҡсыларҙы юҡ итеп, беҙҙең ғәскәрҙәргә яҡынлаша. 275-се полк өҫтөндә лә ҡурҡыныс тыуа. Шайморатв тиҙ арала атына атланып, снарядтар шартлауы һәм пулялар ямғыры аҫтында, ҡаушап ҡалған һуғышсылар янына барып етә. Немецтар беҙҙекеләргә етеп килә, ғәйрәтле атлыларҙан йәнһеҙ кәүҙәләр генә ҡалырмы икән ни?!
* Шайморатов үҙенең һуғышсыларына яҡынлашҡанда, кемдер „Командир беҙҙең менән! Бөркөттәр аңығыҙға килегеҙ“ тип ҡысҡыра. Көслө тауышлы Шәрип Солтановтың тауышы һәр кемдең йөрәгенә барып етә. Һуғышсылар ажарланып дошманға ташлана.

# Солтанов Шәрип Солтан улы
## Биографияһы
### Һуғыш юлы
#### Батырлығы

1942 йылдың 28 июненән алып 10 июленә тиклем барған һуғыштарҙа айырыуса ҡаһарманлыҡтар күрһәтә, разведкала өлгө күрһәтә, хәрби заданиены үтәгәндә 4 немецты һәм дошмандың пулемет расчетын юҡ итә.

# Солтанов Шәрип Солтан улы
## Наградалары

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1942)

# Солтанов Шәрип Солтан улы
## Хәтер

Солтанов Шәрип Солтан улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Бишбүләк районы Ҡаныҡай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.