yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Кет

Оло Кет — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Обвин ҡултығы) һул ярына 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Кет
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009820
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100982
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Илья Вож

Илья Вож — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Колчим йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Илья Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005171
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100517
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пуль-Седа-Яга

Пуль-Седа-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Пуль-Седа-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008970
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәжитов

Мәжитов — башҡорт һәм татар фамилияһы.
Мәжитова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Мәжитов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы (1933—2015) — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (2006), тарих фәндере докторы (1989), профессор (1990), археолог.
* Мәжитов Ринат Марсель улы (1967 т.) — бейеүсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
* Мәжитов Хөсәйен Йәләй улы (1928—1989) — йырсы (баритон), БАССР-ҙың халыҡ артисы (1975).
* Мәжитов Ринат Марсель улы (18 сентябрь 1967 йыл) — бейеүсе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2002) һәм халыҡ артисы (2009).
# Требниц (Саксония-Анхальт)

Требниц (Саксония-Анхальт) (нем. Trebnitz (Burgenlandkreis)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 880 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,71 км². Диңгеҙ кимәленән 182 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6682 һәм автомобиль коды — WSF.
# Некреси

Некреси (йәки Некресси) - ( грузинса: ნეკრესი , nɛk'rɛsɪ) - Грузияның Кахетия төбәге Кварели муниципалитеты биләмәһендә урынлашҡан тарихи грузин православ монастыры.

# Некреси
## Тарихы

Ҡала беҙҙең эраға тиклем 2-се быуаттар тирәһендә король Фарнаж тарафынан нигеҙләнгән. Беҙҙең эраның дүртенсе быуатында Трдат батша шул урында сиркәү төҙөтә. Сиркәүҙә бер ассирия руханийы Абибус VI быуат аҙағында һыйыныу таба. Яҡынса шул уҡ ваҡытта Некреси Епархияһы ойошторолоп, ул 19-сы быуатҡа тиклем йәшәп килә.
Некресси ҡалаһы грузин Иберияһы өсөн генә түгел, бөтә көнсығыш Кавказ өсөн мөһим урынға әүерелә. Был стратегик төбәктән Иберия королдәре Көнсығыш Кавказ таулы биләмәләренә идара итеү еңелләшә. Некреси мәғариф үҙәге була.

# Некреси
## Тасуирламаһы

Монастырь комплексы тау һыртында урынлашҡан һәм бер нисә сиркәүҙән һәм башҡа монастырь ҡаралтыларынан тора. Уға боронғо монастырь бинаһы, ҙур булмаған 4-се быуат базиликаһы, шулай уҡ Грузияның боронғо сиркәүҙәрең береһе инә. Һигеҙенсе быуатта көмбәҙле яңы сиркәү төҙөлгән булған.
Монастырға ҡарарға индермәйҙәр. Комплекста Некреси епискобы өсөн ике ҡатлы һарай бар. VI быуатта монастырҙа манара төҙөлгән булған
Монастырь Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
# Кутья

Кутья́ (сочиво, укр. кутя́, бел. куцця́, куця́, болг. кутя́, Ҡалып:Lang-chu) — славяндарҙың (бигерәк тә көнсығыш, көньяҡ славяндарҙың) бөтөн бойҙайҙан, дөгөнән, һирәк осраҡта арпанан йәки башҡа ярманан өҫтөнә мәк һибеп йәки йөҙөм, сәтләүек, һөт, варенье, бал, шәкәр һалып бешерелгән, мәрхүмдәрҙе иҫкә алыу табынына ҡуйыла торған ризыҡ. Шулай уҡ, православтарҙың Бөйөк посында ла был блюдоны бешереү киң таралған.

# Кутья
## Килеп сығышы

Кутья — грек теленән үҙләштерелгән дөйөм славян һүҙе, византия телендәге һүҙҙән яһалған. грек. κουκκί(ον), мн. ср.-грек. κουκκιά «бобы», которое является производным от ср.-грек. κόκκος «зерно».

# Кутья
## Традициялар

Көнсығыш славяндарҙа һәм поляктарҙа кутьяны мотлаҡ Раштыуа байрамы ваҡытында әҙерләйҙәр. Полесьела байрам үҙе үк Кутья йәки ярлы кутья (Раштыуа алдынан), бай кутья (суҡыныу диин байрамы алдынан) тип атала, ә рустарҙа кутейник тип Раштыуа сочельнигын әйтәләр.
Көнсығыш славяндарҙа ерләү һәм мәрхүмдәрҙе иҫкә алыу табынында иң беренсе кутья (коливо, канун), унан ҡоймаҡ, баллы кеҫәл, ҡурылған йомортҡа һәм бутҡа бирәләр. Белорустар Дмитриев шәмбеһе төнөнән һуң, тәҙрәнән таҫтамал эләләр һәм тәҙрә төбәнә мәрхүмдәр өсөн кутья, ҡоймаҡ ҡуялар. Раштыуа кутьяһы менән күрәҙәсәлек итеү ҙә билдәле. Кутья әҙерләү традицияһының тамырҙары мәжүсилек осорона, был блюдо ата-бабалар ризығы булып һаналған ваҡытҡа барып тоташа. Көнсығыш славяндарының ышаныуы буйынса, мәрхүмдәр тере кешеләр кеүек төрлө ихтыяжға, бигерәк тә ризыҡ ихтыяжына эйә, тип яҙған этнограф Дмитрий Константинович Зеленин. '.
# Түбәнге Харвута-Тарка

Түбәнге Харвута-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Харвута йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Түбәнге Харвута-Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054761
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305476
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лидия Димковская

Лидия Димковская (макед. Лидија Димковска; 11 август 1971 йыл) — шағир, яҙыусы һәм тәржемәсе. XX—XXI быуаттар сиктәрендә Македон әҙәби теле нормаларына шаҡтай ҙур йоғонто яһай..

# Лидия Димковская
## Биографяһы

Лидия Димковская 1971 йылдың 11 авгусында Скопье ҡалаһында тыуған. Ошонда уҡ Изгеләр Кирилл һәм Мефодий Университетының филология факультетында сағыштырма әҙәбиәт ғилемен өйрәнә. Аҙаҡ Бухарест университетының филология факультетында румын әҙәбиәте өлкәһендә философия докторы дәрәжәһен ала. Күпмелер ваҡыт дауамында Словениялағы Нова-Горица ҡалаһында университет уҡыуҙары үтә. Мәҙәниәт һәм сәнғәткә арналған «Блесок» журналының шиғриәт бүлеге кураторы булып эшләй. 1995 йылдан — Македония яҙыусылар ойошмаһы ағзаһы.
Македонияның әҙәби сәхнәһендә 1990 йылдар башында уҡ күренә, тәү сиратта үҙенең метафорик һәм хикәйәләү-лирик шиғырҙары менән дан ала. Бер нисә шиғри йыйынтыҡтары сығарыла: «Рожби од исток» (1992), «Огнот на буквите» (1994), «Изгризани нокти» (1998), «Нобел против Нобел» (2001). Һуңыраҡ үҙен прозала һынап ҡарай, әҫәр яҙғанда постмодернизм алымдарын ҡуллана — уның иң билдәле романдары «Скриена камера» һәм «Резервен живот». Македонияның иң яҡшы егерме шағирын үҙ эсенә алған «Дваесет млади македонски поети» (2000) антологияһы авторы. Һуңғы ваҡыттағы баҫмаһы — 2016 йылда баҫылып сыҡҡан"Црно на бело" шиғырҙар йыйынтығы.
Димковская һәр саҡ әҙәби тәнҡитселәр араһында уңыш менән файҙалана, шулай, уның хатта дебют эше Студентски збор премияһына лайыҡ була. Уның беренсе «Скриена камера» романы Македония яҙыусылар йәмғиәтенең Стале Попов исемендәге премияһын ала. Роман бер нисә сит ил телдәренә тәржемә ителгән, шул иҫәптән, словен, словак, поляк, болғар телдәренә. Икенсе «Резервен живот» романы шулай уҡ был премияға лайыҡ була, бынан тыш, Европа Союзының әҙәби призы менән билдәләнә.
Уның македон теленән Любица Арсовская һәм Пегги Рейд тәржемә иткән pH Neutral History китабы, 2013 йылда Рочестер университеты нәшриәте сығарған Three Percent селтәре әҙәби журналының Иң яҡшы тәржемә китабы өсөн Премияһы менән билдәләнә.
Хәҙерге ваҡытта Люблянала йәшәй, серб һәм румын әҙәбиәтен тәржәмәләү менән шөғөлләнә.
# Латипов Ғәлим Хатип улы

Латипов Ғәлим Хатип улы (Латиф улы) (рус. Латыпов Галим Хатыпович) (1904—?) — Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты.

# Латипов Ғәлим Хатип улы
## Биографияһы

1904 йылда, хәҙерге административ бүленеш буйынса, Башҡортостандың Ҡыйғы районы Иҙрис ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың декабрендә Ҡыйғы районы военкоматы тарафанан хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Белорус фронтының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се айырым гвардия арты-артеллерия полкында хеҙмәт итә.
Латипов Ғәлим Хатип улы 1945 йылда демобилизациялана.

# Латипов Ғәлим Хатип улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
# Йылайыр кантоны

Йылайыр кантоны (рус. Зилаирский кантон) — Башҡорт Автономиялы Республикаһына ингән башҡорт милли кантоны.
Административ үҙәге — Йылайыр ауылы.

# Йылайыр кантоны
## Тарих

1922 йылда 5 октябрҙә Бөрйән-Түңгәүер кантонының — 14, Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантонының — 16, Үҫәргән кантонының — 18 улусы нигеҙендә БАССР составында ойошторола. Административ үҙәге — Преображенск Заводы ҡасабаһы (хәҙәрғе Йылайыр районы Йылайыр ауылы). Майҙаны — 33047 км². 1924 йылда 25 июнендә Иманғол улусы Ҡырғыҙ АССР‑ына бирелә. 1924 йылда 21 октябрҙә Орск өйәҙе Яңы Покровка улусының 19 ауылы Йылайыр кантоны составына инә. 1926 йылда 26 июлендә кантонға Ырымбур өйәҙе Спасский улусының Иҫәнғол ауылы ҡушыла; Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Ҡыпсаҡ, Мораптал, Сәлих, Таналыҡ, Түңгәүер, Үҫәргән, Үтәғол һәм Хәйбулла улустарының бер өлөшө, Яңы Покровка улусының 19 ауылы Ырымбур губернаһы бирелә. Йылайыр кантоны территорияһында БашҮБК Президиумының 1923 йылда 10 февралда ҡарары буйынса — 17, Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1924 йылда 15 декабрҙә декреты менән 16 улус ойошторола. Башлыса ауыл хужалығы үҫешкән була. 1927 йылда һөрөнтө ерҙәр майҙаны (мең га) 141,8, шул иҫәптән бойҙай сәсеүлектәре — 78,5, һоло — 34,9, арпа — 6,5, тары — 4,7, арыш — 4,2, картуф — 4,2, киндер — 1,2, етен — 0,8, ҡарабойҙай — 0,7 тәшкил итә; һыйыр малы — 203387, йылҡы — 101107, һарыҡ — 263804, кәзә — 27600, сусҡа 10144 баш иҫәпләнә. Баймаҡ, Ҡананикольский, Преображенск алтын һәм баҡыр фабрикалары, 2 Түбә бегун фабрикаһы, 3 рудник эшләй. 52 баҙар була (1927). 1‑се баҫҡыслы 179 мәктәп иҫәпләнә, шуның 85‑ендә уҡытыу — башҡорт, 3‑өһөндә — мордва, 74‑ендә — урыҫ, 14‑ендә — татар, 3‑өһөндә — сыуаш телендә алып барыла; 6 дауахана, 7 амбулатория, 16 фельдшер пункты, 9 китапхана эшләй (1925). 1930 йылда 20 августа кантон бөтөрөлә, уның территорияһы Баймаҡ (Ҡананикольский, Таналыҡ, Темәс, Һабыр улустарының бер өлөшө), Бөрйән (Бөрйән улусының бер өлөшө), Ейәнсура (Сәлих, Үҫәргән улустары, Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Йылайыр, Һабыр улустарының бер өлөшө), Йылайыр (Йылайыр, Ҡананикольский, Һабыр улустарының бер өлөшө), Мораҡ (Ҡыпсаҡ улусы, Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Бөрйән, Ҡананикольский улустарының бер өлөшө), Мәләүез (Мораптал улусы), Хәйбулла (Хәйбулла улусы, Йылайыр, Таналыҡ, Һабыр улустарының бер өлөшө), Әбйәлил (Темәс улусының бер өлөшө) административ райондары составына инә.

# Йылайыр кантоны
## Халҡы

Халҡы 1926 йылда — 195 036 кеше (башҡорттар — 80784, мишәрҙәр — 1759, мордвалар — 8112, сыуаштар — 3980, татарҙар — 9056, украиндар — 8748, урыҫтар — 81894 һәм башҡалар).

# Йылайыр кантоны
## География

Майҙаны — 33047 км². Төньяҡ-көнбайышта Стәрлетамаҡ кантоны, төньяҡ-көнсығышта — Тамъян-Ҡатай кантоны, көнсығышта — Силәбе губернаһы, көньяҡ-көнсығышта, көньяҡта һәм көнбайышта Ырымбур губернаһы менән сиктәш була.
# Кузи (Пызепа ҡушылдығы)

Кузи — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызеп йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кузи (Пызепа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032905
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103290
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Варка-Ты-Вис (Оло Роговая ҡушылдығы)

Варка-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 224 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Варка-Ты-Вис (Оло Роговая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067746
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006774
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бохара әмире һарайы (Ялта)

Бохара әмире һарайы — Ялта ҡалаһында КЧФ «Ялта» шифаханаһы биләмәһендә һарай ансамбле.

# Бохара әмире һарайы (Ялта)
## Тарихы

Һарай Ялтаның Диңгеҙ буйы паркында, 1898 йылда Бохара әмире — Сәйед Абдуләхәд-хан һатып алған участкала урынлашҡан, ул унда парк, шулай уҡ 4 ҡоролма төҙөгән, уларҙан бөгөнгө көнгә тиклем тик һарайы ғына килеп еткән. Һарайҙы архитектор Тарасов Николай Георгиевич неомавритан стилендә керчь ташынан төҙөгән. Дүрт йыл дауамында төҙөлә (1907—1911), ул Ҡырымдың көньяҡ ярында бохара әмире резиденцияһы була.
Ике ҡатлы корпустың архитектураһында тура мөйөшлө, ҡырлы һәм ярым түңәрәк күләмдәр, ҡыйыҡлы галерея һәм террасалар, лоджия һәм бельведерҙар аралаша. Балюстрадалар, нәфис бағаналар менән колонналарҙың семәрле биҙәге, шулай уҡ даға ҡиәфәтле тәҙрә ҡыҫандары һәм кәрниз өҫтөндәге тешле парапеттары һарайҙың мавритан стилен байыҡтыра.
Һарай әмир тарафынан «Дилькисо» тип аталған (төрөксә — «таң ҡалдырырлыҡ», «һоҡландырғыс») һәм 1917 йылға тиклем Сәйед-Абдуләхәд-хандың һәм уның улының милеге булған. Ялта ҡалаһының властары Әмирҙең ҡала алдындағы ҡаҙаныштарын билдәләйҙәр. Ул ҡаланың почетлы гражданы исеменә лайыҡ була, шулай уҡ Ялта урамдарының береһе уның исемен йөрөтә
Совет власы урынлаштырылғандан һуң бина национализациялана. 1921 йылдың 25 мартында унда Ялтаның Көнсығыш музейы асыла.
1924 йылдың 23 майында Ҡырым Үҙәк Башҡарма комитеты Президиумының ҡарары буйынса һарай Үзбәкстан хеҙмәтсәндәренә мәңгелеккә файҙаланыуға тапшырыла, унда 23 майҙа «Үзбәкстан» шифаханаһы эшләй башлай.
1924—1927 йылдарҙа бында ял йорто урынлашҡан булған. 1927—1969 йылдарҙа туберкулезға ҡаршы шифахана була. 1969 йылдан шифахана нервы-соматик шифаханаһына үҙгәртелә.
Фашист оккупацияһы йылдарында һарайҙың бинаһы ныҡ зыян күрә. Был ваҡытта метеостанция һәм аэросолярий юҡҡа сыға. Шулай уҡ парк ҙур юғалтыуҙар кисерә. 1970 йылдар башында тергеҙеү, йүнәтеү һәм реставрация эштәре үткәрелә
Хәҙерге ваҡытта был — «Ялта» шифаханаһының 8 -се корпусы, унда китапхана урынлашҡан
# Сәлихов Хәлим Сәлих улы

Сәлихов Хәлим Сәлих улы (рус. Салихов Халим Салихович 1917 йыл — ?), 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 1943 йылдың 24 февралендә яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

# Сәлихов Хәлим Сәлих улы
## Биографияһы

Сәлихов Хәлим Сәлих улы 1917 йылда Өфө губернаһының Бөрө өйәҙендә, хәҙерге Башҡортостандың Балтас районында тыуа. 1941 йылдың 2 декабрендә Балтас район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Орудие командиры вазифаһында хеҙмәт итә.
Ҡыҙылармеец Сәлихов Хәлим Сәлих улы 1943 йылдың 24 февралендә Украинаның Ворошиловград өлкәһе Юлино-2 станцияһы янында барған яуҙа хәбәрһеҙ юғала.
# Лаврентьев Пётр Денисович

Лаврентьев Пётр Денисович (11 ғинуар 1905 йыл — 4 октябрь 1979 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1941—1947 йылдарҙа Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең баш инженеры һәм директоры. Башҡорт АССР-ының 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Испаниялағы Граждандар һуғышында (1936—39) ҡатнашыусы. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1951). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1945). Өс Ленин (1939, 07.1945, 09.1945), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1943) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1941) ордендары кавалеры.

# Лаврентьев Пётр Денисович
## Биографияһы

Пётр Денисович Лаврентьев 1905 йылдың 11 ғинуарында Дон ғәскәре (хәҙер Ростов) өлкәһенең Таганрог ҡалаһында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1930 йылда Харьков политехник институтын тамамлағандан һуң 26-сы Рыбинск мотор заводында башлай.
1941 йылдан алып Өфөгә эвакуацияланған 26-сы Дәүләт союз заводында баш инженер булып эшләй, 1946 йылдан — директор. 1947 й. алып 32-се почта йәшниге ойошмаһында (Куйбышев ҡ.); 1961 й. башлап Куйбышев, 1969—78 йылдарҙа. Мәскәү авиация институтында уҡыта. Л. етәкс. авиамоторҙарҙы конвейер ысулы менән йыйыу эшләнә һәм индерелә.
Башҡорт АССР-ының 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Пётр Лаврентьев 1979 йылдың 4 октябрендә Мәскәү өлкәһенең Химки ҡалаһында вафат була.

# Лаврентьев Пётр Денисович
## Наградалары

* Сталин премияһы лауреаты 2 ст. (1952).
* Ленин ордены (1939, 1945, 1945).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1941).
# Нэлыня-Вож (приток Оло Нерцеты)

Нэлыня-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға 35 Оло Нерцет йылғаһының һул ярына тамағынан км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Нэлыня-Вож (приток Оло Нерцеты)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068026
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006802
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғайсин Айрат Рәшит улы

Ғайсин Айрат Рәшит улы (9 апрель 1962 йыл) — башҡорт композиторы. Башҡортостан Республикаһының Композиторҙар берлеге рәйесе (2009—2013)

# Ғайсин Айрат Рәшит улы
## Биографияһы

Айрат (ысын исеме — Рәит) Рашит улы Ғайсин 1962 йылдың 9 апрелендә Башҡорт АССР-ы Әбйәлил районының Аһылай ауылында ун дүрт балалы ғаиләлә тыуған. Ун бер йәшендә атайһыҙ ҡала. Туғандарын ҡарашыр өсөн йәй колхозда эшләй. Ун өс йәшендә Айрат гармунда уйнарға өйрәнә, көйҙәр сығарырға тырышып ҡарай.
Айрат Ғайсин Таштимер ауылында урта профессиональ-техник училище тамамлай, тракторсы булып эшләй, армияла хеҙмәт итә. Хеҙмәттән ҡайтҡас, колхоздың комсомол ойошмаһы секретары була.
Свердловск ҡалаһында Юғары партия мәктәбен тамамлай. 1983 йылда Учалы музыка училищеһының музыка теорияһы бүлексәһенә уҡырға инә.
1989—1994 йылдарҙа Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында композиция класында (педагогы З. Исмәғилев) белем алыуын дауам итә.
1993 йылда композитор студенттарҙың конкурсында уның шағир Мәүлит Ямалетдинов шиғырына яҙылған «Балан» тигән йыры вокаль музыка әҫәрҙәре араһында беренсе урынды яулай. Институтты тамамлағас, Айрат Ғайсин Башҡорт дәүләт университетының Сибай филиалында музыка теорияһы дисциплиналарынан уҡыта.
1995 йылдан Республика мәғариф буйынса уҡытыу-методика үҙәгендә уҡытыусыларҙың квалификацияһын күтәреү бүлеге начальнигы булып эшләй, унан һуң Республика халыҡ ижады үҙәгендә Башҡортостан Республикаһында үткән киң күләмле мәҙәни, тамашалы сараларҙың кураторы була.
2009 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының фольклористика бүлеге ғилми хеҙмәткәре. 2009—2013 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар берлегенең рәйесе.
2009 йылдан — Өфөнөң 7-се музыка мәктәбе директоры.
Композитор Айрат Ғайсин башҡорт шағирҙары Мәүлит Ямалетдинов, Дамир Шәрәфетдинов, Сафуан Әлибай, Риф Мифтахов, Әсхәл Әхмәт-Хужа, Рәмил Йәнбәк һәм башҡаларҙың шиғырҙарына йырҙар яҙа.
Тарихи-патриотик темаға ижад ителгән симфониялары ла билдәлелек ала, пьесалар, фугалар, сонаталар, концертинолар ижад итә. Айырым әҫәрҙәре балалар музыка мәктәптәренең педагогик репертуарына ингән. Фәнни эш менән шөғөлләнә: башҡорт сәсәне Ишмөхәмәт Мырҙаҡаев репертуарындағы йырҙар материалы буйынса кадидатлыҡ диссертацияһын яҙыуҙы тамамлай.
Ғаиләһе: ҡатыны, алты балаһы бар. Өлкән улы — профессиональ ҡурайсы, ҡыҙҙары фортепиано класын тамамлаған.

# Ғайсин Айрат Рәшит улы
## Әҫәрҙәре

Симфоник поэмалар: «Тәфтиләү», «Үткән йылдар риүәйәте».
Романстар һәм йырҙар: «Әсәйемә», «Ҡаршы сығам», «Эргәмә кил», «аң атҡанда», «Аңламаның», «Һағыш», «Һары япраҡ», «Күҙ йәштәре күле», «Эх, ҡысҡырып бер иларға ине» һәм башҡалар.
Рәмил Йәнбәк шиғырына «Бөркөт саңҡыуы» хор поэмаһы.
# Агишев

Агишев — фамилия.
* Агишев Иҙел Миһран улы (1928—?) — башҡорт телсеһе, лексиколог.
* Агишев Сәғит Ишмөхәмәт улы (1905—1973) — башҡорт яҙыусыһы.
* Агишев Сәфәр Аҡбулат улы (1913—1942) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Агишев Хөсәйен Буранбай улы — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
# Шевиот

Шевиот (ингл. cheviot) — йөн йәки ҡатнаш ептәрҙән туҡылған тығыҙ, йоҡа, өбөрөлө туҡыма; камволь ысулы менән етештерелә.. Туҡыма саржа үрелеше ҡулланып туҡыла. Традицион шевиот етештереүҙә шул төбәктәге шевиот һарыҡтары (Cheviot sheep) йөнө йәки мериносҡа оҡшаш башҡа һарыҡтар йөнө ҡулланыла.
Ой, Вань, гляди, какие карлики! В джерси одеты — не в шевьот! На нашей пятой швейной фабрике Такое вряд ли кто пошьёт.

# Шевиот
## Этимологияһы

Атамаһы Бөйөк Британияның Чевиот-Хилс тауҙарына бәйле килеп сыҡҡан, әммә терминды үҙләштереү инглиз теленән туранан-тура түгел, ә француз теле аша булғанлыҡтан, cheviot һүҙендәге тәүге өн "ш" менән алмаштырылған. Һүҙ уртаҡлыҡ исемгә әйләнгән..

# Шевиот
## Ҡулланылышы

Шевиоттан ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙҙар костюмдары, салбар, пальто, хәрби кейем тегәләр. Бөгөн ул респективалы классика, ә күптән түгел ҡулланыу өлкәһе хәрби кейем һәм мәктәп формаһы тегеү менән генә сикләнгән
# Оло Вороп-Юнко

Оло Вороп-Юнко — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сярна-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Вороп-Юнко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087501
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008750
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0