yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ворли (Мумбаи)

Ворли —Һинд океанындағы утрау, элек Бомбейҙың ете утрау архипелагы составына ингән һәм Һиндостан территорияһында урынлашҡан. Ул Хажи Али мәсете менән дан тота, уға тик һыу ҡайтҡанда ғына барырға була.

# Ворли (Мумбаи)
## Тарихы

Башта Ворли айырым утрау, Бомбейҙың ете утрауҙарының береһе булған, 1661 йылда португалдар уны Англияға бирә.
Утрауҙа балыҡсылар ауылы була. Был районда мәҙәниәт мираҫы объекттары булған боронғо ҡомартҡыларҙың берҙән-бер ҡалдыҡтары — дарга (монастырь), изге суфый мавзолейы, Хажи Али мәсете һәм Ворли форты. Форт хәҙер хараба хәлендә, ул инглиздәр тарафынан төҙөлгән.
Дарга 1431 йылда Бохаранан бай сауҙагәр Сәид Пир Хажи Али ҡәберен урынлаштырыу өсөн төҙөлгән, ул Бомбейға күсеп килгән һәм шунда вафат булған. Бина ҙур булмаған утрауҙа урынлашҡан, ул һыу ҡайтҡанда Ворли менән оҙонлоғо 500 метрлыҡ тәбиғи үтеү юлы менән тоташҡан. Ҡомартҡы Мумбаиның мөһим урыны булып тора һәм көнөнә унышар мең ғибәҙәт ҡылыусыларҙы йәлеп итә, бында мосолмандар ғына түгел башҡа дин вәкилдәре, шул иҫәптән индустар ҙа килә.
1784 йылда Ворли Бомбейҙың төп утрауы менән дамба аша тоташа. Дамба Хорнби Веллард проекты буйынса төҙөлә һәм Бомбейҙың ете утрауын тоташтырыу буйынса беренсе була. Был эш XIX быуат буйы бөтә ете утрауҙы тулыһынса берләштергәнгә тиклем алып барыла.
# Фәттәх

Фәттәх — башҡорт ир-ат исеме.

# Фәттәх
## Этимологияһы

Фәттәх ғәрәп теленән ингән ир-ат исеме. Башлаусы, еңеүсе тигәнде аңлата.

# Фәттәх
## Билдәле кешеләр

Шәмғолов Фәттәх Ғәфүрйән улы (4 август 1921 йыл — 18 апрель 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкы командиры урынбаҫары, майор. Советтар Союзы Геройы (1946, үлгәндән һуң).
Ибраһимов Фәттәх Әҙелмырҙа улы (1892 йыл — 1937 йыл) — Граждандар һуғышында ҡатнашыусы (1918—1921). Бөрйән-Түңгәүер кантонының хәрби комиссары (1921—1922). БАССР-ҙың почетлы таусыһы.
Салауатов Фәттәх Хәсән улы (рус. Салаватов Фаттах Хасанович 1903 йыл ― 23 май 1992 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. I (1987) һәм II (1968) дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Фәттәх
## Фамилияла

Фәттәхова Вәсилә Разиф ҡыҙы (31 декабрь 1979 йыл — 26 ғинуар 2016 йыл) — Башҡортостан йырсыһы. Башҡортостан Республикаһының (2015) һәм Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2015). Композитор Урал Рәшитовтың «Тыуған яҡ» йырын башҡарыусы булараҡ популярлыҡ яулай.
Фәттәхов Ҡасим Камал улы (21 ғинуар 1921 йыл — 5 май 1981 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1967—1981 йылдарҙа Краснокама районы «Красный Октябрь» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хухалығы хеҙмәткәре. Ленин (1976), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1981), «Почёт Билдәһе» (1973) һәм 3-сө дәрәжә Дан (1945) ордендары кавалеры.
Фәттәхов Рафаэль Вәлиәхмәт улы (6 ғинуар 1949 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, математик. Иҡтисад фәндәре докторы, профессор. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университеты Төбәк тикшереүҙәр һәм арауыҡ үҫеше мәсьәләләре институты директоры. Рәсәй Федерацияһының Төбәктәр үҫеше министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы.
# Мансырев Фәйзулла Сәйет улы

Фәйзулла Сәйет улы Мансырев (Михаил Савельевич Мансуров, 1882—?) — дәүләт эшмәкәре. 1903 йылдан алып РСДРП(б) ағзаһы. Башҡортостан хәрби-революцион комитеты һәм БашҮБК Президиумы рәйесе.

# Мансырев Фәйзулла Сәйет улы
## Биография

Мансырев Фәйзулла Сәйет улы 1882 йылда тыуған. 1903 йылдан алып РСДРП (б) ағзаһы. Петроград з‑дтарында эшләй. 1920 йылдан февраленда башлап Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмөнөң Петроградтағы революцион хәрби трибуналы ағзаһы. Июндән Башҡортостан хәрби-революцион комитеты рәйесе. Советтарҙың 1-се Бөтә башҡорт съезыделегаты. Июлдән Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты Президиумы һәм АСБР Халыҡ комиссарҙары советы рәйесе урынбаҫары, РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты Президиумы ағзаһы, октябрендә алып БашҮБК Президиумы рәйесе. 1921 йылдан башлап Бөтә Рәсәй ҮБК (Мәскәү) ҡарамағындағы АСБР хөкүмәте вәкиле. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Йүгеҙ

Йүгеҙ — Рәсәйҙәге йылға. Әй йылғаһының һул ҡушылдығы. Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Югеҙ ауылында, Әй йылғаһының тамағынан 16 км өҫтә. Башланған урыны Үрге Йүгеҙ йәйләүенән ? км. алыҫлыҡта. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Йүгеҙ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022747
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102274
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Йүгеҙ
## Йылға буйы ауылдары

Югеҙ йылғаһының Әй йылғаһына ҡойған ерҙә Югеҙ, йәки Югеҙтамаҡ (рус. Усть-Югуз) ауылы урынлашҡан. йылға башында Үрге Йүгеҙ исемле йәйләү урыны билдәле.

# Йүгеҙ
## Ҡушылдыҡтары

Бәләкәй генә 9 ҡушылдығы бар, өсәүһенең исеме картала теркәлгән: уңдан — Шишмә ҡул, Уҫаҡ йылға (рус. Осиновая речка), һулдан — Ыҙан ҡул (рус. Межевой лог).
# Асыҡ Грушанск ере

Асыҡ Грушанск ере (укр. Відслонення Грушанської світи) — дәүләт кимәлендәге геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы. Ул Винница өлкәһенең Могилёв-Подольский районындағы Грушка ауылы эргәһендә урынлашҡан.
1984 йылда барлыҡҡа килгән, майҙаны — 0,5 гектар.
Һаҡланған биләмә — Украина өсөн һирәк һәм үҙенсәлекле булған протерозой ҡалдыҡтары булған Мурафа йылғаһының уң яҡ яры.
Уның асыҡ өлөшөнөң оҙонлоғо 13,3 км тәшкил итә. Йәшкелт-һоро һәм ҡом-балсыҡлы булып башланған ер ҡатламы, аҫҡа ҡарай, тәрәнәйгән һайын, аркоз ҡомташтары менән эшкәртелмәгән насар ҡаты тоҡомға йәләнә. Был ҡушылмалар араһындағы тишектәрҙән һыу ағымдары үтә. Ерҙең нигеҙенә кристаллик тоҡомдарҙан торған брекчий ята. Ярандарының ҡеүәте 13 метрҙан ашыу.
Ер ҡатламы:
Йәшкелт-һары линзалы ҡомташтарҙан торған аргиллит — 4,6 м;
* Аркозови ҡомташтары — балсыҡлы, ҡара-һоро-ҡыҙғылт, аңлайышыһыҙ галоплы — 4,3 м;
* Брекчия — ҡара-һоро, сыбар, ваҡланыусан, бөртөклө, елләтелгән, ҡом ҡалдыҡтарынан, балсыҡлы цементтан тора.
* Массивлы Брекчия — ҡом ҡалдыҡтары, гранит, гнейс, елләтелгән базальт, балсыҡлы цемента урынлашҡан кварцтан тора— 0,4 м;
* Мигматит — елләтелгән, көрән— 1,5 м.
Заказниктың фәнни ҡиммәте бар. Уның ер тоҡомо асыҡ рәүештә генә түгел, вулканогенлы материал менән дә буталған. Әлбиттә, был тағы ла әһәмиәт һәм үҙенсәлек өҫтәй. Ер ҡалдыҡтар, вулкан кратерҙары, лава төйөнсөктәре Волынь һәм Ровно өлкәләрендәге менән синхрон булып тора. Грушанск еренең асылыуы нәҙек тел һыҙаты булып хатта Днестр эргәһенә тиклем килеп етә. Был геологик күренеш Вищеолчедаив ауылындағы Лядова йылғаһы буйлап та күҙәтелә.
2007 йылда өлкәлә «Винницаның ете мөғжизәһе» исеме аҫтында үткәрелгән конкурстың йомғаҡтары буйынса «Грушанск» Могилев-Подольский районында «Винница ынйыһы» тигән исемде 20 еңеүсе менән белектә ала.
2010 йылда «Мурафа» региональ ландшафт паркына индерелә.

# Асыҡ Грушанск ере
## Иҫкәрмә

* ↑ Науково-популярний Інтернет-журнал з геології України GEOMANDRY(недоступная ссылка)Ҡалып:Недоступне посилання
* ↑ [[Сім чудес Вінниччини]]: Альбом / [[Вінницький обласний краєзнавчий музей]]; відп. за випуск [[Висоцька Катерина Іванівна|К. Висоцька]]. — 2-ге вид. — [[Вінниця]], 2011. — С. 3, 48-49. (билдәһеҙ) Дата обращения: 31 травень 2015. Архивировано 4 березень 2016 года. 2016 йыл 4 март архивланған.

# Асыҡ Грушанск ере
## Сығанағы

* Украинаның георафик энциклопедияһы : 3 томда / редкол.: А. М. Маринич (соот. ред.) һ. б. — Ҡарай. : «Украин Совет Энциклопедияһы» ул. М. П. Бажан, 1989—1993. — 33 000 дана — ISBN 5-88500-015-8.
* Иҫтәлекле Винница өлкәһе: Альбом / Вінниц. полтава краєзн. музей; отв. сығарыу өсөн К Иданы. — Винница, 2011. — С. 26, 28.
* Ярандары Грушанськ тураһында // Сайтында «туристик Винниччинаның»(недоступная ссылка)[недоступная ссылка буйынса 2019 июнь]
# Вохотница

Вохотница :
| Ил | Польша |
| Воеводалыҡ | Любель воеводалығы |
| Повятлыҡ | Пулав повяты |
| Гмина | |
| Мэр | |
| Халыҡ | 1 500 (2010) |
| Майҙан | 20 км² |
| Халыҡ тығыҙлығы | 75/км² |
| Беренсе телгә алыныу | |
| Д.к.б. | |
| Почта индексы | 24-120 |
| Телефон коды | (+48) 81 |
| Геогр. координаталары | 51° 20′ т. к. 21° 59′ к. о. |
| Автомобиль коды | LPU |
| Сәғәт бүлкәте | UTC +1 |
Вохотница (пол. Bochotnica, әйтелеше:) — Польшалағы бер ауыл, Любель воеводалығындағы ның үҙәге. Халыҡ һаны — яҡынса 1,500 кеше (2010).
# Елымовка

Елымовка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бабка йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Елымовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013606
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101360
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сара Шәкүлова

Сара Шәкүлова, шулай уҡ Сара Шаҡулова (1887-1964) – атаҡлы математик-ғалим һәм мәғариф эшмәкәре.

# Сара Шәкүлова
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Татар ҡатын-ҡыҙҙарынан беренсе математик Сара Ҡасимхан ҡыҙы Шәкүлова Ҡасим ҡалаһында заманына күрә ҡәнәғәтләнерлек уҡ зыялы, белемле ғаиләлә тыуа. Уның атаһы ҡаланың мәшһүр кешеһе булған. Шәкүлова нәҫеле – Ҡасим-Ханкирмән боронғо руханиҙары.
Шәкүловтар ғаиләһендә донъяға йәдитселек ҡарашы булған. Улар дини йолаларҙы, ғөрөф-ғәҙәтләре ҡаты тотоу менән бергә, сит телдәрҙе, музыка, Европа мәҙәниәтен лә өйрәнгәндәр.

# Сара Шәкүлова
## Биографияһы
### Йәшлеге

Сара Шәкүлова бер нисә йыл Ханкирмән янындағы Татарбай ауылында йәдитсә ойошторолған мәктәптә уҡый. Унда ислам нигеҙҙәрен, татар телен өйрәнә. 1905 йылда Ҡасимда рус телендә кыҙҙар гимназияһын тамамлай.
Сара математика менән бик йәш саҡта ҡыҙыҡһына башлай, үҙе уйлап сығарған әллә ниндәй ысулдар менән мәсьәләләр чишә. Гимназияны тамамлағас, ул 1906 йылдың яҙ башында Петербургка китә. Петербурҙағы тәрбиәселәр әҙерләй торған Лесгафт курстарында уҡый. Мәктәп ябылыу сәбәпле, 1908 йылдың 4 апрелендә Сара Шәкүлова тыуған ҡалаһына әйләнеп ҡайта. Рәсәйҙә исламды тотҡан ҡатын ҡыҙҙарға юғары уҡыу йорттарына инеү мөмкинлеге булмай. Юғары белем алырға ынтыла, ул ошо уҡ йылдың көҙөндә Парижға китә, университетҡа уҡырға инә. Расписаниенан үҙенә кәрәкле лекцияларҙы һайлап, Сара Шәкүлова аныҡ фәндәр факультетында математика буйынса лекцияларға йөрөй башлай, математика һәм физиканың төрлө тармаҡтарын өйрәнә. 1913 йылдың 10 мартында С.Шаҡулова Сорбонна университетының теүәл фәндәр факультетын тамамлауы тураһында диплом тапшырыла.
Сара Шәкүлова Париждан Петербург ҡалаһына ҡайта, ә унан Мәскәүгә килә. Өр-яңынан имтихандар тапшырып, ул 1915 йылдың 23 июнендә Мәскәү университетының физика-математика факультетын тамамлауы тураһында диплом ала. Рәсәйҙә белгеслеге буйынса эш табыу ауыр була. 1915 йылдың 1 ғинуарында Рязань губернаһындағы бер ҡасабаһында фронтҡа киткән математика уҡытыусыһы урынға билдәләнә. 1916 йылдың йәйендә Ҡазанға китә. Ҡазан сәнғәт мәктәбендә геометрия уҡыта, көҙҙән Ф. Әйетова ҡыҙҙар гимназияһында һәм Л. Хөсәйенова ҡыҙҙар мәктәбендә геометрия уҡыта.
Бөтә Рәсәй мөслимәләр ҡоролтайында (1917 йыл, 24-27 апрель, Мәскәү) – ышаныслы вәкиле.

# Сара Шәкүлова
## Биографияһы
### Совет дәүерендә

Октябрь революцияһының беренсе айҙарында уҡ Ҡазандағы барлыҡ уҡыу йорттары ла дәүләт ҡарамағына күсерелә. Сара Шәкүлова уларҙың сметаларын төҙөүсе комиссияның рәйесе була. Шулай уҡ мәғариф советын ойоштороуҙа актив ҡатнаша.
1920-1922 йылдарҙа Сара Шәкүлова Башҡортостан мәғариф халыҡ комиссарының урынбаҫары һәм коллегия ағзаһы була.
1923 йылдың апрель айында Сара Шәкүлова Мәскәүгә саҡыртып алалар. Бында ул РСФСР мәғариф халыҡ комиссариатында милли мәктәптәр инспекторы булып эшләй. 1925 йылда уны Мәскәүҙә асылған беренсе номерлы татар урта мәктәбенең (Әсәдуллаев йортонда) мөдире итеп билдәләйҙәр.
Сара Шәкүлованың 1930-сы йылдарҙан һуңғы хеҙмәте Мәскәү ҡалаһындағы юғары техник уҡыу йорттары менән бәйләнгән, ул математика кафедраларында эшләй, шунан пенсияға сыға.
Сара Шәкүлова 1964 йылдың 5 сентябрендә вафат була.
# Шатлыҡтар кибете

«Шатлыҡтар кибете» — 2012 йылда асылған тәүге Мәскәү хәйриә магазины. Магазиндың үҙенсәлеге — тауарҙар өсөн иғәнәләр йыйыу, ә билдәләнгән хаҡ буйынса һатып алыу түгел. Табышты магазин Рәсәйҙә шәфҡәтлелекте алға этергән һәм популярлаштырған ойошмаларға бирә. Шулай уҡ магазин балалар йортона, хоспистарға, ҡарттар йортона, күп балалы ғаиләргә һәм башҡа мохтаждарға ярҙам күрһәткән хәйриә ойошмаларына кейемдәрҙе бүләк итеп бирә.

# Шатлыҡтар кибете
## Концепция

«Шатлыҡтар кибете» Мәскәүҙә тәүге шәфҡәтлек магазины була, был Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡтың яңы төрө була. 2010 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында «Рәхмәт!» исемле Рәсәйҙәге тәүге шәфҡәтлелек магазины асыла. Әммә Европа берләшмәһендә һәм Америка Ҡушма Штаттарында бындай магазиндар һаны бик күп. Һатыуҙарҙан алынған аҡса шәфҡәтлелек ойошмаларына йүнәлтелә һәм социаль программаларҙы үтәүгә китә.
"Шатлыҡтар кибете"нең ассортименты магазинға кәрәкмәгән әйберҙәрен килтергән Мәскәүҙә йәшәүселәр ярҙамында төҙөлә. Магазиндың эшселәре һатыла торған тауарҙарға хаҡтарҙы ҡуймайҙар, шуның өсөн һатып алыусылар үҙҙәре тауарҙың хаҡын билдәләй һәм шул хәтлем аҡсаны бирә ала.
* Европала һәм Америкала бындай магазиндар меңләп бар. Ғәҙәттә был урындар өйҙәренә яҡын, шунда кешеләр кәрәкле әйберҙәр алыр һәм яҡшы эш эшләр өсөн керәләр. Беҙҙең маҡсатыбыҙ — һәр бер ҡалала, һәр бер районда ошондай магазиндар булыуыЕкатерина Бермант, «Шатлыҡтар кибете»нең ойоштороусыһы

# Шатлыҡтар кибете
## Ярҙам

Йыйылған аҡсалар «Бөтәбеҙҙә бергә» шәфҡәтлелек йыйылышына кергән фондтарға (улар араһында «Ғүмер бүләк ит», «Настенька», «Балалар йөрәктәре») күсерелә. Һатылмаған кейемдәр балалар йорттарына, хоспистарға, ҡарттар йорттарына, күп балалы ғаиләләргә һәм башҡа социаль яҡтан һаҡланмаған төркөмдәргә ярҙам иткән шәфҡәтлелек фондтарына бирелә.
Магазиндың асылыу көнөндә 116 мең һум аҡса йыялар. Тәүге аҙнала — 71,5 мең һум. Һәр айҙағы табыш 200-ҙән 300 мең һумға тиклем үҙгәреп тора.
# Баҡыр Тау

Баҡыр Тау (татар. Бакыр Тау, Сарман баҡыр руднигы) — тау тоҡомдарын эшкәртеү сәнәғәте тарихи иҫтәлеге. Сарман районы үҙәге йәнәшәһендә урынлашҡан туристик объекты. ХVIII быуаттан ҡалған, тикшерелгән һәм әле лә һаҡланған иң боронғо рудниктарҙан һанала. Мәмерйә оҙонлоғо 2 000 метрға етә. Эсендә боҙолмай торған, таҙа һыулы күл бар. Һауа температураһы +7 С.

# Баҡыр Тау
## Тарих

Баҡыр сығарылған мәмерйәләрҙең бүгенге тиклем бик азы ғына һаҡланып ҡалған. Белгестәр аңлатыуынса, моның сәбәбе элеккеге ваҡытта ҡулланылған технологияларға бәйле. Сарманда рудниктарҙа ер аҫты юлдарын көмбәҙ рәүешендәге итеп ҡаҙығандар, ҡаҙығандарын исә күп осраҡта ағас менән терәткәндәр. Ваҡыт уҙғас, ағас сереғән һәм мәғәрәлә ишелә барған. Сармандағыдарының үҙенсәлеге уларҙы бөгөнгө көнгә тиклем һаҡлап ҡалған.

# Баҡыр Тау
## Туристик объекты

2013 йылда 13 000 турист килгән. Мәмерйәгә кескенә генә тишектән эскә үтеү өсөн бер ни тиклем тырышырға тура килә. 15-20 метр аралыҡ уҙғас, инеү юлы киңәйә һәм унда баҫып йөрөргә мөмкин. Киләсәктә үҙеңде ниндәй көтәһен белмәйһең. Ләкин барыбер ниндәйҙер серлелек ымһындыра. Сарманлыларның хыялы – был яҡҡа туристтарҙы йәлеп итеү. Дөрөҫ, бер мәмерйә менән генә туристарҙы ҡыҙыҡтырып булмай. Сарманда тарихи рудниктарҙы оло туристик маршруттың бер өлөшө итеп тәҡдим итергә мөмкин. Бында комплекс асыу белгестәргә лә кәрәк. Улар үҙҙәре лә был мәғәнәләрҙе тикшереп бөтөрмәгән. Улар фекеренсә, тәүҙә баҡыр сығарылған урында музей ойоштороу, унда туристтарҙы йәлеп итеү тарих өсөн дә файҙалы, иҡтисади яҡтан да отошло. Болгар һәм Свияжск, Ҡазандағы Иҫке татар биҫтәһендә эштәр башланған бизнес әһелдәре өсөн райондарға иғтибар бирергә етди стимул тигән өмөт бар.

# Баҡыр Тау
## Ҡыҙыҡ факт

Яҙыусы Хәниф Хәйруллин 1950 йылдар башында «Ялҡын» журналында балалар өсөн «Баҡыр базы серҙәре» әҫәрен баҫтыра.
# Олгы

Олгы — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Човкинский Пасол ҡылымығының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Олгы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203990
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Росочка

Росочка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе, Һамар өлкәһе, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сызранка йылғаһының һул ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Росочка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сызранка йылғаһы, инештән Сызрань ҡалаһына (ҡаланан юғарыраҡ) тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001312112100008915
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100891
* Бассейн коды — 11.01.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Попуя

Попуя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Попуя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012809
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201280
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Корея һуғышы

Күре Һуғышы – Күре Халыҡ-Демократик Йөмһүриәтенә (Төньяҡ Корея) һәм Күре Йөмһүриәтенә (Көньяҡ Корея) араһындағы низағы, уның һөҙөмтәһендә кәм тигәндә 2,5 миллион кеше һәләк була. Һуғыш халыҡ-ара масштабҡа 1950 йылдың июнендә, Советтар Союзы менән тәьмин ителгән Һәм уның консультацияһы аҫтында Булған Төньяҡ Корея Көньяҡҡа баҫып ингәс, етә. Аҡш-тың төп ҡатнашыусыһы булған берләшкән Милләттәр ойошмаһы көньяҡ кореялылар яғында һуғышҡа инә, Ә Ҡытай Халыҡ Йөмһүриәтенә Төньяҡ Кореяға ярҙамға килә. Ике яҡтан да миллиондан ашыу хәрби юғалтыуҙар кисергәндән һуң, хәрби хәрәкәттәр 1953 йылдың июлендә тамамлана, Ә Корея һаман да ике дошман дәүләткә бүленгән булып ҡала. 1954 йылдағы һөйләшеүҙәр артабанғы килешеүгә килтермәй, һәм шул ваҡыттан алып фронт һыҙығы Төньяҡ һәм Көньяҡ Корея араһындағы сик сифатында ҡабул ителә.
1910 йылда Япония империяһы Кореяны аннексиялай, унда Ул 1945 йылдың 15 авгусында Икенсе донъя һуғышы аҙағында капитуляцияға тиклем 35 йыл идара итә.
# Эбелебен

Эбелебен (нем. Ebeleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2907 кеше йәшәй. Майҙаны — 40,74 км². Диңгеҙ кимәленән 245 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99713 һәм автомобиль коды — KYF.
# Алабуға (мәғәнәләр)

Алабуға — күп мәғәнәле һүҙ.
* Алабуға — бәләкәй йылға балығы.
* Алабуға — Ҡурған өлкәһендә аҡҡан йылға.
* Алабуға - Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш ҡала округындағы күл
* Алабуға - Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.
* Алабуға - Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл Армия районындағы күл.
* Алабуға — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Алабуға районының үҙәге.
* Алабуға — Төмән, Ҡурған һәм Омск өлкәләре биләмәләренән аға.
* Алабуға өйәҙе — 1780—1921 йылдарҙа Вятка губернаһы административ-территориаль берәмеге.
* Алабуға районы — Татарстандың муниципаль районы.
# Атмосфера циркуляцияһы

Атмосфера циркуляцияһы — ер өҫтөндә һауа әйләнеше.
Дөйөм (атмосферала ҙур масштаблы һауа ағымдары йыйылмаһы) һәм урындағы (бриздар, тау-үҙән елдәре һ.б.) Атмосфера циркуляцияһына айыралар. Атмосфера циркуляцияһы ер өҫтөндә географик киңлеккә бәйле, ҡояш радиацияһы ағымының тигеҙһеҙ бүленеше арҡаһында барлыҡҡа килә. Иң тотороҡло зона һауа ағымдары булып пассаттар һанала. Уртаса һәм юғары киңлектәрҙә һауаның зона күсеүе боҙолоуы күсмә циклондар һәм антициклондар барлыҡҡа килеү менән аңлатыла. Ҡышын материктар өҫтөндә көслө антициклондар (Азия һәм Канада антициклондары) була, океандар өҫтөндә йыл әйләнәһенә киң тәрән циклондар (Төньяҡ Атлантик һәм Төньяҡ Тымыҡ океан циклондары) һаҡлана.
Башҡортостан иң юғары антициклонлыҡ (Азия һәм Азор максимумы) һәм юғары циклонлыҡ (Төньяҡ Атлантик минимумы) райондары араһында аралаш урынды биләй, шуға күрә циркуляция процесы режимы ҙур үҙгәреүсәнлек менән характерлана, ул һауа шарттарының киҫкен һәм ҙур үҙгәрештәренә килтерә.
Атмосфера циркуляцияһы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9.
# Зарянка (Юма ҡушылдығы)

Зарянка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юма йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Зарянка (Юма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036696
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103669
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сянгур-Яха

Сянгур-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Талота-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Сянгур-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300035968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303596
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шпреталь

Шпреталь (нем. Spreetal<br />Sprjewiny Dol) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2070 кеше йәшәй. Майҙаны — 108,73 км². Диңгеҙ кимәленән 158 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2979 һәм автомобиль коды BZ.