# Ҡалдар

Ҡалдар (рус. Калдарово) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 322 кеше. Почта индексы — 453335, ОКАТО коды — 80238805004.

# Ҡалдар
## Халыҡ һаны
### Милли составы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 75 %, тәшкил итә.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
| 1900 йыл | 250 | | | | |
| 1920 йыл 26 август | 193 | | | | |
| 1926 йыл 17 декабрь | | | | | |
| 1939 йыл 17 ғинуар | 98 | | | | |
| 1959 йыл 15 ғинуар | 225 | | | | |
| 1970 йыл 15 ғинуар | | | | | |
| 1979 йыл 17 ғинуар | | | | | |
| 1989 йыл 12 ғинуар | 344 | | | | |
| 2002 йыл 9 октябрь | 373 | | | | |
| 2010 йыл 14 октябрь | 322 | 159 | 163 | 49,4 | 50,6 |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
    1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
    1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
* 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
       Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
* 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
       Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
* 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
       Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
* 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
       Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
* 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
       Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
* 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
* 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
* Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
       1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.

# Ҡалдар
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Волостновка): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 47 км

# Ҡалдар
## Урамдары

* Дуҫлыҡ урамы (рус. улица Дружбы )
* Йәштәр урамы (рус. улица Молодежная )
* Мәктәп урамы (рус. улица Школьная )
* Яу урамы (рус. улица Яу)

# Ҡалдар
## Тарихы

Ерекле йылғаһының уң яҡ ярында (ул уң яҡтан Мәнеү йылғаһына ҡоя) XVIII—XIX быуаттар башында Ҡалдар ауылы барлыҡҡа килә. Уға Ҡалдар Ишбулатов нигеҙ һалған (1725—1812). Уның улы Тайыш, 1766 йылғы; Тайыштың балалары Әлибай, Мәүлембирҙе. Тайыш Ҡалдаровтың туғандары Абдулхалиҡ менән Кучак (игеҙәктәр, 1771 йыл), Яныбай һәм Һөйөндөк.
Ауылда 1816 йылда — 13, 1859 йылда — 40 (230 кеше), 1920 йылда 44 ихатаһы булған.
1842 йылда 139 кешегә 58 сирек (464 бот) яҙғы иген сәселә. Уларҙың 320 йылҡыһы, 110 баш һыйыр малы, 7 һарығы булған.

# Ҡалдар
## Топонимикаһы

Юскаев Ильвир Ильяс улы, 9-сы класс. Ҡалдар ауылының ер-һыу атамалары.

# Ҡалдар
## Матбуғатта

* Башҡортостан. Айырылғанды айыу ашар…11.12.2018
* Мораҙым. 29 ноябрь 2019, 00:15
Әсәйҙәргә — дан миҙалы

# Ҡалдар
## Видеофильмдар

* Моделле китапхана асыу. 10 ғинуар 2013