yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Жидоховка

Жидоховка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шоша йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Жидоховка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100712110000002480
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000248
* Бассейн коды — 08.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы

Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы, Әкрәм Вәли (28 июль 1908 йыл — 19 март 1963 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1937 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1945).

# Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы
## Биографияһы

Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы 1908 йылдың 28 июлендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Аблай ауылында тыуған.
Башланғыс белемде үҙ ауылында ала. 1932 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетын тамамлай. 1932—1924 йылдарҙа әрме лә хеҙмәт итә. Хеҙмәтен тултырып ҡайтҡас, Башҡортостан Яҙыусылар союзында идара сәркәтибе булып һәм күп кенә йылдар Башҡортостан китап нәшриәтендә эшләй.
1952—1955 йылдарҙа «Әҙәби Башҡортостан» журналының редакторы була.
Әкрәм Вәлиҙең «Көс» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1931 йылда донъя күрә.
Һуғыштан һуң Әкрәм Вәли тағы ла ижад эшенә тотона һәм байтаҡ әҫәрҙәр ижад итә, проза өлкәһендә, балалар ижадыгда ла танылды. Күп кенә әҫәрҙәр тәржемә итте. 1937 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы

# Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы
## Китаптары

* «Көс» — 1931 йыл, Өфө.
* «Башҡортостан, һине йырлайым» — 1932 йыл Өфө.
* «Туҡта, кем килә?» — 1935 йыл, Өфө.
* «Бәхет иле» — 1938 йыл, Өфө.
* «Иптәштәргә» — 1942 йыл, Өфө.

# Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы
## Наградалары

Ҡыҙыл Байраҡ ордены (26.05.1945 )
# Бүжәлек (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)

Бүжәлек — рус. Бижеля́к - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Озёрск ҡала округы тимер юл разъезы ҡасабаһы.

# Бүжәлек (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Тарихынан

Бүжәлек ҡасабаһы 1896 йылда тимер юлы разъезы янында барлыҡҡа килгән.
1940-сы йылдарҙа № 817-се комбинат (хәҙерге «Маяҡ») һәм Арғаяш ТЭЦ-ы (1940) төҙөлә башлау сәбәпле Бүжәлек тирәһендә мәғдән булмаған материалдар карьерҙары ойошторола.
Карьер ҡасабаһында мәктәп, медпункт, балалар баҡсаһы, магазин була.
1962 был ҡасаба менән Бүжәлек берләштерелә

# Бүжәлек (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Бүжәлек ҡасабаһы Озерский ҡала округы биләмәһендә, Бүжәләк йылғаһы Олағас күленә ҡойған ерҙә урынлашҡан. Озёрскиға тиклем араһы — 27 км
GPS координаттары: N 55° 35' 38.598" E 60° 43' 34.842"

# Бүжәлек (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Тасуирламаһы

Рельефы — Урал аръяғы пенепленының Төньяҡ Себер тигеҙлегенә күсә барған төбәге. Иң яҡын бүжәктәр (убалыҡтар) бейеклеге — 305 м һәм 286 м.
Ландшафты — ҡарағай, япраҡлы урмандар биләгән урындар.
Йылға үҙәне һаҙлыҡлы. Күрше тораҡ пункттар грунт һәм шоссе юлдары менән бәйле.

# Бүжәлек (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 2010 йылда ҡасабала халыҡ һаны 214 кеше тәшкил итә (103 ир-ат һәм 111 ҡатын-ҡыҙ).

# Бүжәлек (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Транспорты

Ҡасабала шул уҡ исемле Бүжәлек тимер юл разъезы урынлашҡан.

# Бүжәлек (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Урамдары

Ҡасаба өс урамдан тора.

# Бүжәлек (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Бүжәлек ҡасабаһы Бүжәлек йылғаһы буйында урынлашҡан. Башҡорт топонимдары араһында Бүжәтау тигән тау ҙа, Бүжән тигән ауыл да бар. Бүжәк (бүжә) - сусаҡлы тау, уба тигәнде аңлатҡан һүҙ.
# Әҡбәров Саҙрый Әҡбәр улы

Әҡбәров Саҙрый Әҡбәр улы (рус. Акберов Садрий Акберович; 1908 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы миномёт батареяһы расчёты тоҫҡаусыһы. Гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), III дәрәжә Дан ордены (1945) кавалеры.

# Әҡбәров Саҙрый Әҡбәр улы
## Биографияһы

Саҙрый Әҡбәр улы Әҡбәров 1908 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы) Упҡанкүл ауылында (Ҡарткиҫәк ауыл Советы) тыуған.
1942 йылдың декабрендә Асҡын районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

# Әҡбәров Саҙрый Әҡбәр улы
## Хәрби хеҙмәте

Гвардия сержанты Әҡбәров Саҙрый Әҡбәр улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында миномёт батареяһы расчёты тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә.
Гвардия ҡыҙылармеецы Саҙрый Әҡбәр улы Әҡбәровтың ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән баһалана:
* 1944 йылдың 17 апрелендә Попувка ауылы янындағы алышта миномёт батареяһы расчёты тоҫҡаусыһы гвардия ҡыҙылармеецы Әҡбәров Саҙрый Әҡбәр улы миномёт уты менән расчёты-ние менән бер юлы дошмандың станковый пулемётын юҡ итте. 1908 йылда тыуған, башҡорт, партияһыҙ, РККА сафтарына БАССР-ҙың Асҡын хәрби комиссариаты тарафынан саҡырылған

# Әҡбәров Саҙрый Әҡбәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* III дәрәжә Дан ордены (1945)

# Әҡбәров Саҙрый Әҡбәр улы
## Хәтер

Әҡбәров Саҙрый Әҡбәр улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Асҡын районы Упҡанкүл ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# "Хоруми" бейеүе

«Хоруми» — (груз. „ხორუმი“) — Аджариялағы бик билдәле бейеү, Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы.

# "Хоруми" бейеүе
## Тасуирламаһы

Был грузин яугирҙарының ҡаһарманлығын һәм ҡыйыулығын һүрәтләгән хәрби бейеү.
Уны башта ҙур булмаған күп ир-ат төркөмө башҡарған, әммә хәҙерге интерпретацияла, ғәҙәттә, 30-40 бейеүсе ҡатнаша. Бейеү прелюдия менән башлана: башта сәхнәгә бер нисә ир-егет сыға һәм хәрби лагерь ғуйыр урын эҙләргә тотона. Тапҡас, хеҙмәттәштәрен сәхнәгә саҡыралар. Ғәскәрҙең сәхнәгә сығыуы — һоҡланырыҡ, таң ҡалдырырлыҡ тамаша.
Дошманды аңдып табып, алышта еңгәндән һуң «яугирҙар» үҙенең еңеүен билдәләй.
Хоруми — ҡаһарманлыҡ, батырлыҡ һәм тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү бейеүе ул. Ҡайһы бер бейеү хәрәкәттәре быуындан-быуынға тапшырылып килеп, беҙҙең көндәргә тиклем еткән.
«Хоруми» бейеүе 2013 йылдың 25 ноябрендә Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән
# Юғары Стәрле

Юғары Стәрле (Стәрлетамаҡ, Усман; татар. Югары Эстәрле, рус. Верхнее Стярле) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Юғары Стәрле
## География

Ауыл Стәрле йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан көнсығышҡа табан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Юғары Стәрле
## Тарих

Ауылға юрмый ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Юрмый улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Стәрлетамаҡ административ-территориаль улусы составына керә һәм уның үҙәге була.
XX быуат башында ауылда улус идаралығы, 2 мәсет, 2 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1935 йылдан — Тымытыҡ районы, 1958 йылдан — Ютазы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Юғары Стәрле
## Халҡы

1816 йылда ауылда 34 ир затлы башҡорт, 110 типтәр һәм 54 татар; 1859 йылда — 1457 дәүләт крәҫтиәне һәм башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 1457 | 1628 | 1704 | 1128 | 1420 | 904 | 849 | 906 | 770 | 605 | 611 |
# Шортюг

Шортюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 692 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Шортюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040908
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004090
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яңы Михайловка (Ейәнсура районы)

Яңы Михайловка (рус. Новомихайловский) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453392, ОКАТО коды — 80226806006.

# Яңы Михайловка (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 303 | |
| 1959 | 152 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 143 | |
| 1979 | 76 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 28 | |
| 2002 | 24 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 12 | |
| 2010 | 11 | |

# Яңы Михайловка (Ейәнсура районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 110 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Байыш): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 78 км
# Менсейяга

Менсейяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Месна йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Менсейяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051677
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005167
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы

Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы (25 декабрь 1903 йыл — 27 июнь 1986 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, тимерсе.

# Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы
## Биографияһы

Хәмәт Фәрәхетдин улы Фәрәхетдинов Асҡын районы Ҡашҡа ауылында 1903 йылдың 25 декабрендә тыуа. Хәмәт ғәрәпсәнән — маҡтаулы. Парта артына ултырып белем ала алмаһа ла, үҙ аллы уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Тыуған ерендә төрлө эштәр башҡарырға тура килә уға. 1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Ул үҙ теләге менән фронтҡа алыуҙарын һорап ғариза яҙа. Ғариза кире кағыла, «Һин ошонда кәрәк, үҙебеҙ саҡырырбыҙ», -тигән яуап ала. Уға «бронь» бирелә. Һуғыштың тәүге көндәрендән үк Асҡындан бик үк алыҫ булмаған Пермь өлкәһе Щучье-Озеро станцияһынан фронтта кәрәк әйберҙәр менән тәьмин итеү бурысы йөкләтелә. Станцияға илтеп, Ҡыҙыл Армия яуғирҙәренә кәрәк әйберҙәр оҙата ул.

# Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы
## Ғаилә хәле

Ҡариҙел районы Яңы Аҡбүләк ауылынан булған Гәйниямалды (1908 йылғы) тормош иптәше итеп һайлай һәм 1931 йылда тормош ҡора. 1933-се йылда ҡыҙҙары Мәҡсүдә тыуа.

# Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы
## Хәрби хеҙмәте

Асҡын районы хәрби комиссариаты ҡарары менән 1942 йылдың февралендә фронтҡа саҡырыу килә. Авиамоторист булып хеҙмәт итә. Ул ҡаты яралана. Госпиталдән терелеп сығып, йәнә сафҡа баҫа. Икенсе тапҡыр янған танкта ҡала, арҡаһы бешә, яралары төҙәлһә лә, йөйҙәре ҡала. Биҡ оҙаҡ госпиталдә ятырға тура килә уға. Терелеп сыға. Һул яҡ беләгендә патрон ярсығы һиҙелеп, беленеп тора ине, тиҙәр улдары. Дәһшәтле һуғыш барған мәлдә ошо юлдарҙы үтеп ул 112-се легендар Башҡорт кавалерия дивизияһына килеп эләгә. Яугир, ауылдашы Әҙмәғолов Мөхәмәт менән осраша. Аттар ҡарай, тимерсе була. Еңеү көнөн ул ошо дивизия составында Берлинда ҡаршы ала.

# Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы
## Һуғыштан һуңғы тормошо

1945 йылдың көҙөндә ул күкрәгенә орден — миҙалдар тағып, тыуған ауылына ҡайта. Тормош иптәше Гәйниямал көтөп ала. 5 бала(3 ҡыҙ һәм 2 малай) тәрбиәләй улар. «Молотов» исемендәге колхозда эш башлай. Унан Урмияҙ ауылында МТС төзөлә. 1957 йылдың яҙынан халыҡ Урмияҙ совхозы эшселәренә әйләнә. 1965 йылда Урмияҙ совхозы ике совхоз итеп бүленә. Үҙәге Ҡашҡа ауылында булған «Төй» совхозы ойошторола. Тимерсе һөнәрен дауам итә. Беренселәрҙән булып махсуслаштырылған станокта йөн тетеү эшен яйға һала. 1963 йылда хаҡлы ялға сыға. 1986 йылдың 27 июнендә, 83 йәшендә вафат була.

# Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы
## Наградалары

* «II дәрәжә Ватан һуғышы» юбилей ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Кёнигсбергты алған өсөн» миҙалы
# Нюнтеда-Паюта-Яха

Нюнтеда-Паюта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Нюнтеда-Паюта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074025
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307402
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кийма

Кийма — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жарлы йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кийма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003161
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200316
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Диһҡан

Диһҡан (фарс. دهقان «ер биләүсе»; үзб. деҳқон, ҡырғ. дыйкан, рус. дехкане) — Урта Азияла крәҫтиәндәр атамаһы.
Сасанид империяһында диһҡан атамаһы общинанан айырым хужалыҡ иткән етеш крәҫтиәндәргә ҡарата ҡулланылған. VII-XI быуаттарҙа ‘’диһҡан’’ тип феодал ер биләүсе феодалдар атала; Һуңыраҡ был атама дөйөм “крәҫтиән” мәғәнәһен ала. Был атама беҙҙең көндәргәсә ҡулланыуҙа ҡала.
Советтар Союзы осоронда диһҡан һүҙе Урта Азия республикаларының конституцияларында ҡулланыла. Хәҙерге көндә «диһҡан хужалығы» атамаһы Үзбәкстанда һәм Тажикстанда рәсми рәүештә ҡулланыла.
# Сюнду

Сюнду — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирчата-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сюнду
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091377
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009137
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вонданка

Вонданка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 179 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Вонданка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035553
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103555
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Атайсал

Атайсал — тыуған ил, тыуған ер, бәләкәй ватан, йәнтөйәк.

# Атайсал
## Этимологияһы

Атай һәм сал һүҙҙәренән төҙөлгән.
# Гэна-Ходата

Гэна-Ходата — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ходата йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Гэна-Ходата
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034241
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303424
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аймаҡ (фәнни йыйылма)

«Аймаҡ» — Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәтенең фәнни хеҙмәттәр йыйылмаһы. Өфөлә 3 айға 1 тапҡыр башҡорт телендә сыға. 1925 йылдың октябренән 1929 йылдың авгусына тиклем «Башҡорт аймағы», 1930 йылдың ғинуарынан 1931 йылдың авгусына тиклем «Аймаҡ» (2 һаны сыға) исеме менән нәшер ителә. Башҡортостандың тарихы, этнографияһы, археологияһы, топонимикаһы, минералогияһы, башҡорт тел ғилеме һәм фольклор буйынса дөйөмләштерелгән материалдар; библиографиялар һәм статистик белешмәләр һәм башҡалар тупланған беренсе баҫма.
# Ĵomart kaj Nataŝa

Ĵomart kaj Nataŝa (башҡ. Жомарт һәм Наташа) — эсперанто телендә йырлаусы дуэт.

# Ĵomart kaj Nataŝa
## Тарихы

Йырсылар, Жомарт Амзеев һәм Наталья Герлах, 1985 йылда Шымкент ҡалаһында (Ҡаҙағстанда) осрашҡан. Ошо ваҡытта Жомарт эсперанто теле уҡытыусыһы булған. Жомарт һәм Наталья 1991 йылда никахлашып Швецияға бара. Улар хәҙергәсә Стокгольм ҡалаһында йәшәй.

# Ĵomart kaj Nataŝa
## Музыка стиле

Ĵomart kaj Nataŝa үҙенсәлекле музыка стилендә йырлай, уны халыҡ музыкаһы, поп һәм романс араһындағы стиль тип атарға мөмкин.

# Ĵomart kaj Nataŝa
## Дискография

* Amu min (2003)
** Bonan vesperon
** Reva vojaĝo
** Ĝis
** Amata
** Pasis senzorga viv'
** Moskvo...
** Kiam mi revenos
** Min vokas iamo
** Romanso
** Stulta am'
** En nekutima krispa mond'
** Amu min
* Valso por amikoj (1999)
** Amu min
** La ranetoj
** Ĉio venas de l' nenio
** Mi ĝuas
** Malgranda miraklo
** Pasero
** Papago
** Filineto
** Mi perdis amikon
** Mi sopiras
** Fajrereto
** Valso por amikoj
* Vinilkosmo-kompil' 1 (1995) - Унда Ĵomart kaj Nataŝa-ның Papago исемле йыр бар.
* Samarkand (1994)
* Vi kuras de vi (1992)
** Saluton, mia amikino
** Pri gustoj oni ne diskutas
** Mi estas amata
** Ĉu hejmo..?
** Nokte
** Ni perdas unu alian (Ошо йыр Amplifiki-ның "Ĉu ne?" тигән альбомда ла бар, унда уның исеме "Nur vi estas ŝanco mia".)
** Mi sopiras (Ошо йыр Amplifiki-ның "Ĉu ne?" тигән альбомда ла бар)
** Vi kuras de vi
** Malgranda miraklo
** Nur unusolas en la mond'
** Mi ĉiam vin atendas
** Mi ne volas foriri
** Adiaŭ
* Folioj de mia memoro (1990)
** Nia vivo
** Aŭskultu min
** Telefon'
** Vi kaj mi
** Frua mateno
** Kiel fartas vi?
** Nokto al la urbo falas
** Laciĝas tago
** Se estus mi pentristo
** Vojo?
** Via nomo
** Triptiko: Kiam mi restas sola; Mi apud fenestro sidas; Vagadi sencele
** Delonge vivas mi trankvile
** Vi telefonis
** Somera mondo
** Letero
** Ĉu estas senco renkontiĝi?
* Debuto en eksterlando (1989)
# Бурансы (Ырымбур өлкәһе)

Бурансы (рус. Буранчи) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Беляевка районындағы ауыл. Крючковка ауыл биләмәһе составына инә.

# Бурансы (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Яйыҡтың һул ҡушылдығы — Бүртә йылғаһының уң яҡ яр буйында урынлашҡан.

# Бурансы (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Бурансы — юрматы башҡорттарының ауылы.
Юрматы улусы Тәтегәс түбәһе вәкилдәре тарафынан нигеҙләнгән. Риүәйәткә ярашлы, ауылдың атамаһы Алтын Урҙа әмире Иҙеүкәйҙең яраны — нуғай батыры Бурансы исеменән барлыҡҡа килгән. Ырымбур губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе составында була. Беляевкаға йүнәлгән юлдың һул яғындағы мосолман зыяратында ике ҡәбер ташын Иҙеүкәй менән бәйләйҙәр. Бурансы ауылы янындағы Ҡарасай күле Иҙеүкәйҙең тоҡомо — Ҡарасай менән бәйләйҙәр.
# Тамыр (балалар студияһы)

«Тамыр» балалар студияһы — «Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы»ның махсус студияһы.
Ул 1992 йылдың 2 мартында «Сәңгелдәк» тапшырыуы менән асыла.
Әлеге ваҡытта ун телевидениела 14, радиола 17 тапшырыуы бар.
Уның тапшырыуҙары Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнашып бик күп тапҡыр лауреат булдылар. «Ҡоралай» фильм-әкиәте (авторы Г. Ҡолһарина, режиссёры Р. Фәтхиев) «ТЭФИ» төбәк-ара-2005 юғары телевизион премияһына лайыҡ булды. «Ҡамыр батыр» әкиәте (сценарийын Г. Ҡолһарина яҙған, режиссёры А. Малбаева) «Включайся» Халыҡ-ара балалар телевидениеһы фестиваленең «Нәфис фильм» номинацияһында еңеү яуланы. Унан башҡа бик күп фестивалдәрҙә лауреат булды.
Йәш быуынға милли ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, туған телгә таянған тәрбиәүи эштәрҙе еткереүҙе студия бик ойошҡан алып бара.
# Гәрәев Заһит Хажи улы

Гәрәев Заһит Хажи улы (1896 — ?) — хәрби эшмәкәр. Хәрби фәндәр кандидаты (1943).

# Гәрәев Заһит Хажи улы
## Биографияһы

Гәрәев Заһит Хажи улы 1896 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Саҡмағош районы) Үрге Аташ ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, поручик званиеһын ала. 1918 йылдан Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә.
1919—1920 йылдарҙа Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһының штаб начальнигы булып хеҙмәт итә.
1921—1922 йылдарҙа РСФСР-ҙың Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариатында Башҡортостан АССР-ының вәкиле.
1922 йылда РККА-ның Хәрби академияһын тамамлай.
1922—1932 йылдарҙа Төркөстан фронты (1926 йылдың июненән — Урта Азия хәрби округы) составында хеҙмәт итә. Ташкент ҡалаһында Урта Азия милләттәренең берләштерелгән хәрби мәктәбендә батальон командиры була.
1932 йыл башланғанда Мәскәү ҡалаһында хеҙмәт итә. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

# Гәрәев Заһит Хажи улы
## Бүләктәре

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1921)
* Үзбәк ССР-ының Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (6 ноябрь 1930)
# Тизива

Тизива — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының һул ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Тизива
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007697
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300769
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3