yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Срабионов йорто

Срабионов йорто («Петроград» ҡунаҡханаһы) — Дондағы Ростовта 1910-сы йылдарҙа архитектор А. Х. Зәкиев проекты буйынса төҙөлгән бина. Башта ул С. Д. Срабионов йорто була, унда «Петроград» ҡунаҡханаһы урынлашҡан була. 1925 йыл мәғлүмәттәре буйынса, был «Деловой двор» ҡунаҡханаһы була. 1940 йылдан бирле ҡунаҡхана «Дон» исемен йөрөтә. Әлеге ваҡытта бинаны Ун бишенсе арбитраж апелляция суды биләй. 2009—2013 йылдарҙа был бинала капиталь ремонт үткәрелә. Срабионов йорто төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Срабионов йорто
## Архитектураһы

Срабионов йорто Темерницкая урамы һәм Гәзит тыҡрығы сатында урынлашҡан. Урамға ҡараған фасадтары симметрик композициялы. Фасадтарҙың мөйөш өлөштәре эркерлы сығынтылары менән иғтибарҙы йәлеп итеп торалар. Фасадтың үҙәк өлөшөндәге сығынтыһы аркалы конфигурациялы аттик (кәрниз өҫтөндәге биҙәкле стенка) менән тамамлана. Мөйөштәрҙәге сығынтылар сәскә тажы һәм япраҡтар рәүешендәге орнаменттар, декоратив вазалы һәм шарҙар ҡуйылған тумбалар, сәскә орнаменттары менән биҙәлгән аттик менән тамамлана. Фасадтарҙың архитектура-художестволы йөҙөн формалаштырыуҙа формаһы буйынса төрлө балкондарҙың (тура мөйөшлө һәм ярым түңәрәк) роле ҙур. Фасадтар һылап яһалған биҙәктәр һәм декоратив штукатурка менән биҙәлгән. Бинаның парад ишеге арка рәүешендә эшләнгән һәм Гәзит тыҡрығы яғынан урынлашҡан. Ул ҡатын-ҡыҙ маскаһы һәм тәбиғи булмаған хайуан рельефы менән биҙәлгән.
# Дәүләтбай (исем)

Дәүләтбай — башҡорт ир-ат исеме.

# Дәүләтбай (исем)
## Этимологияһы

Дәүләтбай башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән дәүләт һүҙенә бай һүҙе ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән исем. Дәүләт (ғәр.) — мал, байлыҡ, мәмләкәт, дәүләт, бәхет тигәнде аңлата.

# Дәүләтбай (исем)
## Билдәле кешеләр

Рәхмәтуллин Дәүләтбай Абдрахман улы (15 сентябрь 1937 йыл) — башҡорт музыканты, ҡурайсы, йырсы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974).
Юлмөхәмәтов Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы (15 декабрь 1909 йыл — 26 март 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. «Еңеү юлында» гәзите мөхәррире, Бөрйән район Советы башҡарма комитеты секретары. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Дәүләтбай (исем)
## Фамилияла

Дәүләтбаев Рәмис Рәжәп улы (25 сентябрь 1962 йыл) — башҡорт радио һәм телевидение журналисы, 2000—2015 йылдарҙа «Башҡортостан» телерадиотапшырыуҙар компанияһы етәксеһе, Рәсәй телевидениеһы академигы (2010), II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы (13 июль 1925 йыл — 2017 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, ғалим-нефтсе, йәмәғәтсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1966 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире, 1972 йылдан Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе. 1982—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Кинофикация буйынса дәүләт комитеты рәйесе. Техник фәндәр кандидаты (1955). Башҡорт АССР-ының 7—10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1-се (1945) һәм ике 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1945, 1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.
Дәүләтбаев Фәтих Ислам улы (27 март 1950 йыл — 7 апрель 2020 йыл) — артист. 1972—2013 йылдарҙа Башҡортостан Ҡурсаҡ театры актёры. 1980 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2010) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.
Дәүләтбаев Булат Сабир улы (27 июль 1937 йыл) — башҡорт тарихсыһы, тарих фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.
Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы (рус. Давлетбаев Хидият Сибагатович) (1 ғинуар 1921 йыл — 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

# Дәүләтбай (исем)
## Ауылдар

Дәүләтбай (рус. Давлетбаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡолой ауыл биләмәһе составына инә.
# Миңлебаева Наилә Мәсғүт ҡыҙы

Миңлебаева Наилә Мәсғүт ҡыҙы (7 февраль 1947 йыл) — комсомол һәм партия органдары, дәүләт хеҙмәте ветераны. 1968 йылдан комсомол эшендә, шул иҫәптән 1971 йылдан — ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Совет район комитетының беренсе секретары, 1973 йылдан — ВЛКСМ-дың Өфө ҡала комитеты секретары; 1977 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы, 1988 йылдан — яуаплы ойоштороусыһы; 1990 йылдан Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының яуаплы хеҙмәткәре, 1996—2002 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының хеҙмәт, мәшғүллек һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981).

# Миңлебаева Наилә Мәсғүт ҡыҙы
## Биографияһы

Наилә Мәсғүт ҡыҙы Миңлебаева 1947 йылдың 7 февралендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1968-1977 йылдарҙа комсомол эшендә. 1972 йылда Мәскәү туҡыу һәм еңел сәнәғәт институтын ситтән тороп тамамлай. 1963 йылдан Өфө «Мир» тегеү фирмаһы тегенсеһе, мастер. 1968 йылдан ВЛКСМ комитеты секретары. 1971 йылдан Өфө ҡалаһы Совет районы комитетының беренсе секретары. 1973 йылдан — ВЛКСМ-дың Өфө ҡала комитеты секретары. 1977 йылдан еңел, аҙыҡ-түлек сәнәғәте һәм сауҙа бүлеге инструкторы. 1988 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында партия һәм кадрҙар эше бүлегенең яуаплы ойоштороусыһы. 1990 йылдан Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының сауҙа, кооперация һәм хеҙмәтләндереү идаралығының баш белгесе. 1991 йылдан Өфө кизе-мамыҡ комбинатының баш иҡтисадсыһы, 1992 йылдан Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советының сәнәғәт министры урынбаҫары. 1993 йылдан Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының еңел сәнәғәт, түләүле хеҙмәттәр һәм эшҡыуарлыҡ бүлеге мөдире, 1996—2002 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы халҡын хеҙмәт, мәшғүллек һәм социаль яҡлау министры урынбаҫары булып эшләй. 2006—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының ветерандар советы рәйесе.
2020 йылда «Памятные страницы о ветеранах войны» исемле китабы нәшер ителә. Был йыйынтыҡҡа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан һәм Башҡортостандың социаль тәьминәт, хеҙмәт һәм мәшғүллек системаһында эшләгән тыл хеҙмәтсәндәре тураһында материалдар ингән.

# Миңлебаева Наилә Мәсғүт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (1970);
* «Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы (1976);
* «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981);
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1989);
* Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт һәм социаль үҫеш министрлығының Почет грамотаһы.
# Рәсәй империяһының уҡытыусылар институттары

Рәсәй империяһының уҡытыусылар институттары — Рәсәй империяһының ҡала мәктәптәре өсөн уҡытыусылар әҙерләү системаһына ҡараған махсус урта уҡыу йорттары .
1872 йылда ҡала училищелары һәм улар өсөн уҡытыусылар әҙерләү тураһында положение ҡабул ителгәндән һуң, уҡытыусылар институты булдырылған. Әммә быға тиклем, 1819—1823 йылдарҙа, Уҡытыусы институты исеме аҫтында Санкт-Петербург университеты ведомствоһында халыҡ училищелары уҡытыусылары өсөн ярҙамсылар әҙерләүсе уҡыу йорто эшләгән.
1872 йылдың 31 майы положениеһы буйынса ҡала училищеларына уҡытыусылар әҙерләү өсөн яңы типтағы уҡытыусылар институттары асыла. Был уҡыу-уҡытыу округтары попечителдәре ҡарамағында һәм юғары уҡыу йорттарында курс тамамлаусылар араһынан попечитель һайлаған директорҙарҙың яҡындан етәкселек итеүе аша эшләгән ябыҡ уҡыу йорттары була. Һәр уҡытыусылар институтында бер йәки ике уҡытыу буйынса практик күнегеүҙәр үтеү өсөн тәғәйенләнгән ҡала училищеһынан тора. Институт менән директор рәйеслеге аҫтында институттың бөтә уҡытыусыларының һәм шулай уҡ институт янында эшләгән ҡала училищеһы уҡытыусыларының педагогия советы идара итә.
Уҡыу курсы өс йыл тәшкил иткән (Тифлис һәм Вильно йәһүд — 4 йыл). Уҡытыусылар институты тәрбиәләнеүселәренең штаттағы һаны — 75; шуларҙың 60-ы министрлыҡтарҙың тулы аҫрауында, ҡалған 15-е башҡа ведомстволар һәм төрлө йәмғиәттәр стипендиаттарына бирелә. Уҡытыусылар институттары директорҙары гимназия директорҙарына бирелгән бөтә хоҡуҡтарға ла эйә була. Институттарға төрлө ҡатлам һәм төрлө хәлдә булған 16 йәштән кесе булмаған йәштәр ҡабул ителгән. Сығарылыш уҡыусылары ҡала училищеһы уҡытыусыһы исеменә аттестат алған һәм уҡыу-уҡытыу етәкселәре тәғәйенләүе буйынса ҡала училищеһы уҡытыусыһы вазифаһында тулы алты йыл уҡытырға тейеш булған. Уҡытыусылар институтында уҡытылған дисциплиналар: Дини ҡанундар, педагогика, урыҫ һәм сиркәү-славян телдәре, арифметика, алгебра, геометрия, тарих, география, тәбиғи тарих һәм физика, һыҙма һәм рәсем, таҙа яҙыу, йыр һәм гимнастика; 1896 йылда өҫтәмә рәүештә ҡул хеҙмәтенә мотлаҡ өйрәтеү индерелә.
1878 йылдың 1 ғинуарына 7 ғәҙәти уҡытыусылар институты (330 уҡыусы) һәм ике йәһүд (269 уҡыусы): Петербург уҡытыусылар институты һәм Мәскәү уҡытыусылар институты (1872 йылдан), Феодосия уҡытыусылар институты һәм Глухов уҡытыусылар институты (1874 йылдан), Ҡазан уҡытыусылар институты һәм Белгород уҡытыусылар институты Белгород (1876), Тамбовтағы Екатерина уҡытыусылар институты; шулай уҡ йәһүд: Вильно уҡытыусылар институты (1876 менән), Житомир уҡытыусылар институты; 1878—1879 йылдарҙа тағы ла бер институт — Ырымбур уҡытыусылар институты эшләгән. 1899 йылдың 1 ғинуарына 9 уҡытыусылар институтында 1525 уҡыусы һәм 168 уҡытыусы була.
1905—1907 йылдарҙағы революциянан һуң, уҡытыусылар институттары төрлө ҡатлам һәм хәлдә йәшәгән бөтә ир заттарын ҡабул итерлек асыҡ уҡыу йорттары була. Уҡыусылар һаны байтаҡҡа артҡан, улар араһында уҡытыусылар семинарияларын, ҡала (1912 йылдан — юғары башланғыс) училищеларын тамамлаған халыҡ уҡытыусылары булған.
# Биҡҡол (Арғаяш районы)

Биҡҡол (рус. Биккулова) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Яратҡол ауыл биләмәһенә керә.

# Биҡҡол (Арғаяш районы)
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 258 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 135 ир-ат һәм 123 ҡатын-ҡыҙ.
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.

# Биҡҡол (Арғаяш районы)
## Ауыл инфраструктураһы

Ауылда фельдшер-акушер пункты, китапхана бар
# Яйю (Шомвуква ҡушылдығы)

Яйю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шомвуква йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Яйю (Шомвуква ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021142
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002114
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ишемғол

Ишемғол (рус. Ишемгул) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Яңы Себенле ауыл Советына ҡарай. Почта индексы — 453397, ОКАТО коды — 80226828001.

# Ишемғол
## Тарихы

1933 йылда «Инәк» совхозы ойошторолған ваҡытта совхоздың үҙәк усадьбаһы булараҡ нигеҙ һалына, 2005 йылдан хәҙерге статусын ала, 2007 йылдан хәҙерге исемен йөрөтә. Халҡы: 1939 йылда — 461 кеше, 1959 йылда — 548, 1989 йылда — 653, 2002 йылда 738 кеше иҫәпләнгән. 2009 йылда 791 кеше теркәлгән. Башҡорттар, урыҫтар, татарҙар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, амбулатория, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, магазиндар бар.
2007 йылдың 10 сентябренә тиклем «Инәк» совхозының үҙәк усадьбаһы урынлашҡан ауыл була.

# Ишемғол
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 461 | |
| 1959 | 558 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 758 | |
| 1979 | 631 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 653 | |
| 2002 | 738 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 791 | |
| 2010 | 671 | |

# Ишемғол
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (42 %), урыҫтар (28%), татарҙар (26%).

# Ишемғол
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 26 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Төйлөгән): 49 км

# Ишемғол
## Урамдары

* Дуҫлыҡ урамы (рус. улица Дружбы)
* Йылға аръяғы урамы (рус. Заречная улица)
* Тыныслыҡ урамы (рус. улица Мира)
* Йәштәр урамы (рус. Молодежная улица)
* Еңеү урамы (рус. улица Победы)
* Йылға тыҡрығы (рус. Речной переулок)
* Утар урамы (рус. Хуторская улица)
* Чекмарев урамы (рус. улица Чекмарева)
* Көньяҡ тыҡрыҡ (рус. Южный переулок)
* Мәктәп урамы (рус. Школьная улица)
# Сура Рәсүлев

Сура Рәсүлев (рус. Серюй (Сюрей, Чюри) Расулев; 1739 йыл — 17 февраль 1774 йыл) — 1771—1773 йылдарҙағы Польша походы старшинаһы, Емельян Пугачев етәкселегендәге 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Салауат Юлаевтың көрәштәше.

# Сура Рәсүлев
## Биографияһы

И. М. Гвоздикова һәм С. У. Таймасов буйынса, Сура Рәсүлев 1739 йылда Себер даруғаһы Әйле улусы Рәсүл ауылында тыуған, ә «Крестьянская война 1773—1775 гг. на территории Башкирии» йыйынтығы авторҙары яҙыуынса, ул Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусының поход старшинаһы булған.
Ул 3 мең башҡорт ғәскәре составында 1771—1773 йылдарҙағы Польша походында ҡатнаша. Польшала күрһәткән хәрби батырлығы һәм ҡыйыулығы өсөн генерал-аншеф А. И. Бибиков тарафынан поход старшинаһы исеме бирелә.
1774 йылдың ғинуар айы башында үҙенең 50 кешенән торған командаһы менән Салауат Юлаев отрядына килеп ҡушыла. 1774 йылдың ғинуар айында Красноуфимск ҡалаһын ҡамауҙа ҡатнаша. 23-24 ғинуар айы көндәрендә Пермь провинцияһының үҙәге булған Көңгөр ҡалаһын дүрт мең кеше менән ҡамайҙар. Көңгөр өсөн барған һуғышта Салауат Юлаев яралана. Ул Сура Рәсүлевтың батырлығын һәм осҡорлоғон юғары баһалап, уға өс меңлек ғәскәр менән етәкселек итеүҙе тапшыра. Сура ғәскәр башлығы өсөн иң уңайлы урын — Сабарка ауылын һайлай. М. Е. Мальцев Көңгөргә яңынан һөжүм итергә һәм батша ғәскәренә ҡаршы торорға һорап, Сура Рәсүлевҡа мөрәжәғәт итә. Ләкин ул М. Е. Мальцев отрядының һуғыш хәрәкәттәре өсөн әҙерлекһеҙ һәм тәртиптең насар булыуын аңлап, уның менән берләшеүҙән баш тарта. 1774 йылдың 1 февралендә Мальцев Иван Зарубинға Сура Рәсүлевты хыянатлыҡта ғәйепләп донос ебәрә. Зарубиндың секретары И. И. Сухонников тарафынан Сура Рәсүлев һәм Собханғол Килтәков ҡулға алына, Соҡсон заводында һаҡ аҫтына ҡуйыла. 4 февралдә Көңгөрҙән килгән А. И. Бибиковтың һуғыш командаһы заводты ҡулға төшөрә. Шул уҡ көндө Пермь провинцияһы канцелярияһында Сура Рәсүлев менән Собханғол Килтәковтан һорау алалар һәм 17 февралдә А. И. Бибиковтың бойороғо буйынса уларҙы аҫып үлтерәләр.
# Фюнтв

Фюнтв — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Фюнтв
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004588
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100458
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Корольков Григорий Михайлович

Корольков Григорий Михайлович (4 сентябрь 1934 йыл — 20 апрель 2012 йыл) — слесарь-монтажсы. 1964—1994 йылдарҙа «Востокнефтезаводмонтаж» тресының слесарь-монтажсылар бригадиры. Башҡорт АССР-ының ун беренсе саҡырылыш (1985—1990) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1984).

# Корольков Григорий Михайлович
## Биографияһы

Григорий Михайлович Корольков 1934 йылдың 4 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Бүздәк районының Һарайғыр ауылында тыуған. Урта белемле.
1952 йылдың ғинуарында 7-се трестың 9-сы төҙөлөш-монтаж идаралығының металлоконструкциялар йыйыу буйынса слесарь булып хеҙмәт юлын башлай. 1954—1956 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Запасҡа ҡайтарылғандан һуң элекке эш урыныңа кире ҡайта. 1964 йылда слесарь-монтажсыларҙың бригадиры итеп тәғәйенләнә. Балта оҫтаһы, газ менән иретеп йәбештереүсе һәм электрик һөнәрҙәрен үҙләштерә.
Г. М. Корольковтың хеҙмәт юлының күп өлөшө Башҡорт АССР-ының нефть эшкәртеү, нефть химияһы һәм химияның мөһим объекттарының ҡоролмалары менән бәйле. Ул етәкләгән бригада Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводтарының объекттарын төҙөүҙә юғары етештереүсәнле хеҙмәт өлгөһө күрһәтә.
ВЛКСМ-дың 40 йыллығы исемендәге Өфө синтетик спирт заводында фенол һәм ацетон етештереүсе цехтарҙың эре комплексын төҙөүҙә Г. М. Корольков бригадаһы тиҙ монтажлау, бигерәк тә аҙ күләмле аппарат ысулдары инициаторы була. Был алымдарҙы индереү монтажсыларҙың етештереүсәнлеген ҡырҡа арттыра, һәм ваҡытты 1,5 тапҡырға ҡыҫҡарта.
Бригада коллективы беренселәрҙән булып бригада подряды ысулдарын үҙләштерә.
1976—1980 йылдарҙа бригада алты йыллыҡ йөкләмәләрҙе ваҡытынан алда үтәй — 1984 йылдың 1 мартына ун беренсе биш йыллыҡтың дүрт йыллыҡ планы тула (1981—1985).
КПСС-тың XXII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводында хуш еҫле углеводородтар етештереү комплексын ҡорганда бригада бик яҡшы хеҙмәт өлгөһө күрһәтә, электрон аппаратура — компьютер менән идарә итә торған ҡатмарлы йыһаздарҙы монтажлай һәм тәҡдим Г. М. Корольков шәхсән 700-се секцияла аппараттарҙы монтажлауҙы еңеләйтә торған яйланмалар тәҡдим итә, был эштәрҙе тәмамлауҙы тиҙләтә һәм юғары сифат тәьмин итә. Иретеп йәбештереү аппараттарын монтажлағанда коллектив көн һайын норманы 140 процентҡа арттырып үтәй. Бригада полдряды ысулы буенса эшләгәндә, уның бригадаһы монтаж эштәрен 1,8 миллион һумға башкара, монтаждың иҫәп-хисабын 4 700 һум күләмендә экономиялаған.
Григорий Михайлович үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлаша, 50-нән ашыу йәш эшсе әҙерләй.
Өфө нефть эшкәртеү заводында хуш еҫле углеводородтар етештереү комплексын төзөгәндә һәм үҙләштергәндәҙе ҙур етештереү ҡаҙаныштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1984 йылдың 28 авгусындағы Указы менән Г. М. Корольковҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Григорий Михайлович 1994 йылда пенсияға киткәнсә «Востокнефтезаводмонтаж» тресында эшләй.
Башҡорт АССР-ының ун беренсе саҡырылыш (1985—1990) Юғары Советы депутаты.
Өфө ҡалаһында йәшәй. 2012 йылдың 20 апелендә вафат була.

# Корольков Григорий Михайлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1984)
* Ике Ленин ордены (1978, 1984)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1973)
* миҙалдар.
# Чека (Пьян ҡушылдығы)

Чека — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 383 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Чека (Пьян ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039456
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003945
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ича (Тара ҡушылдығы)

Ича — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының уң ярына тамағынан 589 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.

# Ича (Тара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005495
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300549
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Переломка (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)

Переломка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Шарда йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Переломка (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003752
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хо-Яха-Тарка

Хо-Яха-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хо-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Хо-Яха-Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305252
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Женгялов һац

Женгялов һац (әр. Ժենգյալով հաց; шулай уҡ жангял хац, хац жингялов) — ваҡлап туралған төрлө үҫемлек тәмләткестәре эслеге менән бешерелгән икмәк күмәсе, Таулы Ҡарабах әрмәндәренең традицион ризығы. Икмәк күмәс эсле туралған һарымһаҡты төрлө үҫемлектәргә, аш-һыуының традицион ризыҡтарын әрмәндәр / таулы ҡарабах. Кавказ халыҡтарының башҡа ризыҡтарына: йәшелсәле кутабҡа, афарға оҡшаш.
Арцах аш-һыуында женгялов һац визит карточкаһы һанала. 2013 йылда Таулы Ҡарабах Республикаһы хөкүмәте женгялов һацнын Архацтың матди булмаған мираҫы исемлегенә индерҙе. 2015 йылдың апрель аҙағында Таулы-Ҡарабах Республикаһында «Женгялов һац» фестивале үтте.

# Женгялов һац
## Әҙерләү

Сөсө ҡамырҙан ҡағыҙ кеүек йоҡа яҫы йәймә яһайҙар, 10-20 төрлө сорт ҡырағай һәм баҡса йәшел тәмләткестәре менән үҫемлек майы ҡушылған эслек яһайҙар. Ризыҡтың мөһим өлөшө булып дөрөҫ төҙөлгән гөлләмә тәшкил итә. Эслекте ҡырҡыу тәме һәм еҫе булмаған йәшеллек тәшкил итергә тейеш, мәҫәлән: япраҡлы салат, шпинат, билсән, сөгөлдөр япрағы, сырмалсыҡ үләне, көтөүсе сумкаһын (әрмәнсә — цтыпашар), миләүшә сәскәһе япраҡтары , һәм шуға оҡшаш үләндәр. Селтәрле кервель, кесерткән, йәшел һуған, әсе ҡуҙғалаҡ йәки хуш еҫлелерҙән кишер япрағы кеүек үҙенсәлекле тәмле йәшеллектәр кәмерәк ҡулланылырға тейеш; ә бәпембә кеүек ҡырҡыу тәмле үләндәр бик аҙ булыуы шарт. Бынан тыш, эслеккә брынза һәм ҡыҙҙырылған башлы һуған өҫтәргә мөмкин. «Садж» (әр. սաջ) тип аталған ҡыҙған табала 10 минут тирәһе, йәки тонирҙа бер нисә минут минут эсендә бешерелә. Был ризыҡтар табынға һыра, тан, шарап менән бергә бирелә. Женгялов һац Бөйөк пост ваҡытында бик популяр.
# Тайтояҡ

?Тайтояҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Борос сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Кирказон һымаҡтар |
| Ырыу: | Тайтояҡ |
| Төр: | Тайтояҡ |
Латинса исеме :
Asarum europaeum L. (1753) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | NCBI 49456 |
Тайтояҡ, ҡолонтаяҡ (рус. Копы́тень европе́йский, лат. Ásarum europaéum) —кирказон һымаҡтар (Aristolochiaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 5-10см. Апрель аҙағында һәм йәй башында ҡыҙғылт сәскә ата.

# Тайтояҡ
## Таралыуы

Европаның һәм Көнбайыш Себерҙең урман һәм урман далыһы зонаһында таралған. Ғәҙәттә урман эсендә үҫә.
* Тайтояҡ. О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация
* Тайтояҡ сәскәһе ҙур план менән