yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кедра (Кама ҡушылдығы)

Кедра — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1646 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кедра (Кама ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100023
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һары уйғыр теле

Һары уйғыр теле (икенсе төрлө атамалары: һары-уйғыр, уйғыр, хара-йогур теле, һары уйғырҙар теле) — төрки теле, Ҡытай Халыҡ Республикаһының Ганьсу һәм Синьцзян-Уйғыр автономиялы районы провинцияһының Сунань-Уйғыр автономиялы өйәҙе территорияһында йәшәгән халыҡ ҡуллана. Хакас теле төркөмөнә ҡарай. Ҡайһы бер сифаттары буйынса шулай уҡ саян, уйғыр һәм рун яҙмалары телдәренә яҡын. Әммә генетик нигеҙе буйынса хакас теле төркөмөнә инә.
Хәҙерге ваҡытта яҙмаһы булмаған телдәргә ҡарай, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ҡытай яҙыуын ҡулланырға мөмкин.
Хәҙерге йәшәгән урындарына — Ганьсу провинцияһының Минхуа милли автономиялы өйәҙенә (Ҡытай Халыҡ Республикаһы) — һары уйғырҙар беҙҙең эраға тиклем IX быуатта Йәнәсәй ҡырғыҙҙарынан еңелгәндән һуң килә (уйғырҙарҙың төп өлөшө Көнсығыш Төркөстанға (хәҙер Синьцзян), Төньяҡ-Көнбайыш Ҡытайға күсенә). Һары уйғырҙарҙың төрки телле өлөшөнөң теле билдәле бер дәрәжәлә уйғыр теле йоғонтоһон кисерә, быны уйғырҙарҙың бер өлөшөнөң Синьцзяндән кире Ганьсуға күсенеүе менән аңлатырға мөмкин. Һары уйғырҙарҙың фонетикаһы һәм лексикаһы ҡытай, шулай уҡ тибет телдәренең көслө йоғонтоһонда була. Һары уйғыр теле көнкүрештә ҡулланыла. XIX быуат аҙағынан башлап өйрәнелә:Г. Н. Потанин, С. Г. Э. Маннергейм, С. Е. Малов, Э. Р. Тенишевтарҙың ғилми хеҙмәттәре.

# Һары уйғыр теле
## Мәғлүмәттәр

Боронғо төрки теленең йоғонтоһонда һаҡланған -d- билдәһе буйынса һары уйғыр теле хакас теле төркөмөнә инә. Көслө һәм йомшаҡ тартынҡыларҙың ҡапма-ҡаршы тороуының һаҡланыуы һары уйғыр теленең (һәм фую-ҡырғыҙ теленең) тува һәм тофалар телдәре менән сиктәш булыуын аңлата, шулай уҡ преаспирация эҙҙәре күҙәтелә, саян телдәрендә был күренеш һуҙынҡы өндөң фарингализацияһы булараҡ күҙәтелә. Уйғыр һәм нуғай телдәрендәге һүҙҙәр менән тап килеүҙе үҙ-ара тығыҙ аралашыу һөҙөмтәһе тип атарға була.
Һары уйғыр теле хакас телдәренә ҡарағанда боронғораҡ, дөйөм хакас нигеҙенән XII—XIII быуаттарҙа уҡ айрылған булырға тейеш был тел. Һары уйғыр телендә (эҙмә-эҙлекһеҙ рәүештә) нуғай тибындағы -š- > -s- и -č- > -š- үҙгәрештәре ғәмәлгә аша (ғәмәлдә хакас телдәренә был үҙгәрештәр хас). Интервокаль һуҙыңҡыларҙың яңғырауыҡ өнгә әйләнеүе -s- һәм боронғо -š- өнөнә ҡағылмай. Һары уйғыр телендә j-/ʒ- > n- өндәре танау аша әйтелә. Һары уйғыр теле морфологик үҙенсәлектәре менән дә хакас телдәре араһында айырылып тора.
Фую-ҡырғыҙ теле һары уйғыр теленә иң яҡҡын торған тел, тип иҫәпләнелә.
# Юридик шәхес

Юридик шәхес Рәсәй ҡанундары буйынса — милкендә, хужалыҡ ҡарамағында йәки оператив идаралығында айырым мөлкәтенә эйә булған, үҙ бурыстары өсөн был мөлкәт менән яуаплы булған ойошма. Был ойошма үҙ исеменән милек хоҡуҡтарын һәм милеккә ҡарамаған шәхси хоҡуҡтарын алырға һәм ғәмәлғә ашырырға, бурыстарҙы үтәргә, судта дәғүәсе һәм яуап биреүсе була ала. Юридик шәхестәрҙең үҙаллы баланс йәки смета булырға тейеш.
Юридик шәхестәр коммерция ойошмалары һәм коммерцияға ҡарамаған ойошмаларға бүленәләр.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Оло Умпия

Оло Умпия (Кедровый) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 394 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Умпия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009021
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200902
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Галка (Бакчар ҡушылдығы)

Галка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бакчар йылғаһының һул ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 145 км.

# Галка (Бакчар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023059
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202305
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Остингерслебен

Остингерслебен (нем. Ostingersleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 269 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,46 км². Диңгеҙ кимәленән 143 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
# Божеховский Пётр Максимович

Божеховский Пётр Максимович (20 август 1938 йыл) — хеҙмәт ветераны, элекке партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1993). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986). Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районының почётлы гражданы (2011).

# Божеховский Пётр Максимович
## Биографияһы

Пётр Максимович Божеховский 1938 йылдың 20 авгусында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Күнзавод ауылында донъяға килгән. Бик иртә эшкә өйрәнә, кирбес заводында бала саҡтан эшләй, мәктәпкә 10 йәшендә генә бара: Темәс ауылындағы ете йыллыҡ мәктәпкә йөрөргә тура килә. Артабан Түбә урта мәктәбендә уҡый. Атаһын 1938 йылда ҡулға алаларһәм нооябрь айында атып үлтерәләр. Үҙ тамырҙарын белмәй үҫә, Варшава ҡалаһы яғынан икәнен генә әсәһенән ишеткәне була. 1958 йылдан алып 1961 йылға тиклем «Һәүәнәк» совхозында автослесарь, шофер булып эшләй, һуңынан Башҡорт ауыл хужалығы институтының әҙерлек курстарына уҡырға инә, артабан институтты тамамлағандан һуң 1966 йылда тыуған яҡтарына ҡайта
1966 йылдан «Һәүәнәк» совхозында — инженер, 1971 йылдан партком секретары булып эшләй. 1975 йылдан — КПСС-тың Баймаҡ райкомы бүлегенең мөдире, 1977 йылдан — Баймаҡ райсоветының башҡарма комитетында ауыл хужалығы етештереү идаралығы начальнигы, 1982 йылдан — «Баймаҡ» Тәжрибә-етештереү хужалығы (ОПХ) директоры, 1988 йылдан — КПСС-тың Баймаҡ райкомының 2-се секретары, 1990 йылдан — Баймаҡ агросәнәғәт берләшмәһенең Гостехнадзор инспекцияһы начальнигы, 1995 йылдан — Баймаҡ районы Ауыл хужалығы һәм етештереү идаралығының начальнигы, 1998 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы муниципаль район хәкимиәтенең Ауыл хужалығы һәм етештереү идаралығының начальнигы.
Бөтә булған белемен, тәжрибәһен, энергияһын П. М. Божеховский район колхоздарының, совхоздарының материаль базаһын нығытыуға, ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәренең тормошон һәм мәҙәни кимәлен күтәреүгә йүнәлтә. Үҙ эшен һәйбәт белгән, башҡорт телендә иркен һөйләшкән, кеселекле һәм шул уҡ ваҡытта талапсан етәксе Баймаҡ районында бер эштә лә һынатманы, ҡайҙа эщләһә лә — һөҙөмтәле эшләне. 2011 йылдың 11 июнендә Баймаҡ районы ауыл хужалығының үҫешендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн Баймаҡ районының һәм Баймаҡ ҡалаһының Почетлы гражданы исеменә лайыҡ була.

# Божеховский Пётр Максимович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1986)
* «Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (1981)
* «Социалистик ярышы еңеүсеһе» (1973)
* Башҡортостан Республикаһының Маҡтаулы грамотаһы (1998).
# Лун-Вож (Вуктыль ҡушылдығы)

Лун-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вуктыль йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Лун-Вож (Вуктыль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016095
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001609
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Деревянная (Ломоватая ҡушылдығы)

Деревянная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ломоватая йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 99 км.

# Деревянная (Ломоватая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202582
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Татлыбай ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Татлыбай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# Татлыбай ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Ойоштороу ваҡыты: 1925 йыл (БАССР-ҙың Баймаҡ районы хеҙмәтсәндәренең Татлыбай ауыл Советы булараҡ).
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы» на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Татлыбай ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Ауыл Советы 1930 йылда булдырылған, уның составына 12 ауыл ингән. 1937 йылдың 29 июнендә ике Советҡа бүленә — Татлыбай һәм Сибай. Татлыбай Советына Ғәле, Йәнйегет, Фәйзулла, Кәрешкә, Сындәүләт, Абдрахман ауылдаы инә. Һуңынан Совет составына Сындәүләт ауылы урыына Хәсән ауылы индерелә.
Совет территорияһында өс бүлексә була: Куйбышев, Татлыбай, Йәнйегет («Сибай» СПК-һы).
Советтың беренсе ойоштороусылары һәм етәкселәре: Рысҡужин Хәйрулла, Хисаметдинов Ғәҙелша, Биктимеров Дәүләтша, Ғәлин Ғөбәйҙулла.

# Татлыбай ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр

Юлдашбаева Фатима Әхмәт ҡыҙы (1969).

# Татлыбай ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Ауыл биләмәһе составы
### Ауыл Советы етәкселәре

* Усманов Сибәғәт, Сөләймәнов Төхвәт, Ихсанов Яҡуп, Хәмитов Хәбибрахман, Ғафаров Фазулла, Ишбаев Фәхрираз, Әбүбәкеров Нурый, Биҡҡолова Хәҙисә, Йәнтилин Хәмитйән, Дәүләтбаев Айытбай, Ҡунаҡҡолов рафаил, Әхмәтов Ғаян, Сибаев Мөхтәр, Ишбирҙина Венера, Зәбиров, Ишбирҙин Вәли, Байбулов Рәүф, Ярмөхәмәтов Рауил, Хоҙайғолов Ғәзизйән.
Хәҙерге ваҡытта хакимиәт башлығы: Иҙрисов Руслан Әхтәм улы.
# Эльбингероде (Гарц)

Эльбингероде (Гарц) (нем. Elbingerode (Harz)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5591 кеше йәшәй. Майҙаны — 80,74 км². Диңгеҙ кимәленән 500 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38875 һәм автомобиль коды — HZ.
# Афзал (исем)

Афзал — ғәрәп теленән ингән башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.

# Афзал (исем)
## Этимологияһы

Афзал — арҙаҡлы; иң шәп, иң һәйбәт тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

# Афзал (исем)
## Билдәле шәхестәр

Таһиров Афзал Мөхитдин улы (25 октябрь 1890 йыл — 27 сентябрь 1937 йыл) — СССР-ҙың дәүләт, партия һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. 1928 йылдан ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының партколлегия секретары, 1931 йылдан — Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты, бер үк ваҡытта 1934 йылдан БАССР Яҙыусылар союзы рәйесе, 1936 йылдан Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институты директоры. Хәрәзм Халыҡ Совет Республикаһының Хеҙмәт ордены кавалеры (1923), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған совет әҙәбиәте һәм сәнғәте эшмәкәре (1934). Сәйәси золом ҡорбаны.
Иҫәнғолов Афзалетдин Ғиззәтулла улы (14 сентябрь 1928 йыл — 25 май 2004 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973). СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе (1972) һәм Дәүләт премияһы лауреаты (1972).

# Афзал (исем)
## Атаһы исеме

Таһирова Майя Афзал ҡыҙы (8 февраль 1931 йыл — 9 июнь 2003 йыл) — балет артисы, педагог. 1949—1972 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, 1978—2000 йылдарҙа хәҙерге Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең педагог-репетиторы, бер үк ваҡытта 1994 йылдан Рудольф Нуриев исемендәге Башҡорт хореография училищеһының художество етәксеһе. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1955), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2001) артисы. Бөтә Союз балет артистары конкурсы (1957), Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале (1957), Бөтә Рәсәй эстрада артистары конкурсы (1963) һәм Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы (1969) лауреаты.
# Чили мәҙәниәте

Чили халҡының матди мәҙәниәте испан матди мәҙәниәте һәм илдең ерле халҡы мәҙәниәте элементтары ҡатышмаһын кәүҙәләндерә, һәм әлбиттә унда испан башланғысы өҫтөнлөк итә.
# Учек

Учек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Иша йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Учек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100732
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һыҙғы

Һыҙғылар — фин‑уғыр сығышлы башҡорт ырыуы.

# Һыҙғы
## Тарихы

Раил Кузеевтың фекеренсə, I мең йыллыҡ аҙағында һыҙғылар ҙа башҡорт ҡəүемен барлыҡҡа килтереүҙə əүҙем ҡатнашҡан. II мең йыллыҡта улар хəҙерге Башҡортостандың көньяҡ‑көнбайышынан төньяҡ һəм төньяҡ‑көн сығышына, Əй буйына, һуңынан тағы ла төньяҡҡараҡ күсə. XVIII быуатта урыҫ колонизаторҙары Һыҙғы билəмəлəрен тартып ала һəм 1735 йылда Красноуфимск ҡəлғəһен һала. Уның тирə‑яғына урыҫ, татар, мари һибелеп ултыра.
Бөгөн Свердловск өлкəһе Красноуфимск районының Боғалыштамаҡ, Урта һəм Үрге Боғалыш, Табанлыкүл (Озерки), Сыҫҡы (Сызги), Иҫкауыл, Ҙур Торош ауылдарында йəшəйҙәр.

# Һыҙғы
## Йәшәү урындары

Һыҙғы улусы башҡорттары батша Алексей Михайловичтың 1852 йылғы грамотаһына ярашлы үҙҙәренең аҫаба ерҙәрен ҡулланалар. Аҫаба ерҙәр составына Өфө йылғаһы үрҙәрендәге ерҙәр ҙә ингән.
1697 йылда һыҙғылар Пётр I тарафынан Һаҡлау грамотаһын алалар. Уларҙың вәкиле Илекәй Бикбаев ғаризанамәһендә, башҡорттарҙың ата-бабалары боронғо ваҡыттарҙа Себер юлындағы Өфө өйәҙендә аҫабалыҡ ерҙәрендәге сабынлыҡтар, балыҡ тотоу, һунарға йөрөү менән иркен шөғөлләнгәндәр, ә хәҙерге ваҡытта уларҙың аҫаба ерҙәренә төрлө урыҫ кешеләре баҫып инә, уларҙың ерҙәрендә ер һөрәләр, төрлө һалымдар менән йонсоталар, тип яҙа һәм уларҙың ерҙәренә межа үткәреүҙе һорай. Ҡошсо башҡорттары Илекәй Бикбаев менән берлектә ерҙәренә межа үткәреүгә өлгәшәләр һәм уның һөҙөмтәһендә алған грамотаға ярашлы үҙ ерҙәре менән 1652 йылға тиклем хужалыҡ итәләр XVII—XVIII быуаттарҙа башҡорт ихтилалдарын баҫтырғандан һуң заводтар һәм ҡалалар төҙөү өсөн башҡорт биләмәләрен тартып алыу һәм буш хаҡҡа һатып алыу көсәйә һәм XIX быуатта ла дауам итә.
1801 йылдың 21 апрелендә Һыҙғы улусы башҡорттары Саранин заводы хужаһы Иван Осокинға Өфө йылғаһы ағымындағы уң яры буйлап урынлашҡан ерҙәрҙе һаталар: 1834 йылда Һыҙғы ауылында — 235, ә 1859 йылда 410 башҡорт иҫәптә тора. Шулай уҡ типтәрҙәр (бөтәһе 86 кеше) йәшәй. 1757 йылдан Һыҙғы улусы биләмәләрендә башҡорттар индергән 1-се Сарсаз һәм 2-се Сарсаз мари типтәрҙәре ауылдары билдәле.
Һыҙғы башҡорттарының тораҡ пункттары :
| РФ субъекты | Район | Тораҡ пункттар |
| Свердловск өлкәһе | Красноуфимск округы | Боғалыштөҙ, Урта Боғалыш, Үрге Боғалыш, Табанлыкүл (Озерки), Сыҫҡы (Иҫкауыл), Оло Төрөш |
| Силәбе өлкәһе | Арғаяш районы | Сәйет, Ураҙбай |
| Силәбе өлкәһе | Ҡарабаш ҡала округы | Ҡарабаш, Мөхәмәт, Һаҡтай |
| Силәбе өлкәһе | Мейәс ҡала округы | Селән (Селянкино, Мулдаш) |
# Бургшайдунген

Бургшайдунген (нем. Burgscheidungen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 592 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,36 км². Диңгеҙ кимәленән 130 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6636 һәм автомобиль коды — BLK.
# Рәсәй Рәссамдар союзының күргәҙмә залы (Таганрог)

Рәсәй Рәссамдар союзы Таганрог бүлексәһенең күргәҙмәләр залы — Таганрогтағы сәнғәт эскпозиция үҙәге.

# Рәсәй Рәссамдар союзының күргәҙмә залы (Таганрог)
## Тарихы

Күргәҙмәләр залы 1974 йылда СССР Рәссамдар союзы Таганрог бүлексәһенең ижади оҫтаханалары базаһы нигеҙедә Грек урамы, 48 адресы буйынса ойошторола. Ул 1974 йылда Грек урамы менән Добролюбов тыҡырығы мөйөшөндәге биш ҡатлы торлаҡ йорттоң беренсе ҡатында урынлаша. Шунда уҡ Рәсәй Рәссамдар союзы Таганрог бүлексәһенең идараһы һәм союз ағзаларының оҫтахалалары ла урын биләй.
Йыл һайын үткәрелә торған традицион яҙғы һәм көҙгө йомғаҡ яһау күргәҙмәләренән тыш, был залда төрлө тематик сәнғәт күргәҙмәләре, шулай уҡ Таганрог рәссамдарының шәхси күргәҙмәләре ойошторола. Мәҫәлән, 2016 йыл һуңында тимерсе-рәссам һәм скульптор Роман Кость үҙенең «Металл тәбиғәте» тип аталған шәхси күргәҙмәһен аса. Унда оҫтаның металды сүкеп эшләгән әйберҙәре күрһәтелә.
Эштәре Күргәҙмә залына ҡуйылған рәссамдар араһына Леонид Стуканов, Владимир Дмитриев, Наталья Дурицкая, Николай Ливада, Василий Орлов, Вячеслав Ушенин, Олег Хаславский, Владимир Вельтман, Роман Кость, Юрий Акопянц һәм башҡалар инә.

# Рәсәй Рәссамдар союзының күргәҙмә залы (Таганрог)
## Иң билдәле күргәҙмәләр

* 2017 — «После Графа». Леонид Стуканов иҫтәлегенә.
* 2016 — «Природа металла». Роман Кость.
* 2013 — «Олег Хаславский».
* 2010 — «Леонид Стуков. Вячеслав Ушенин. Виктор Палко».
* 2008 йыл — «Нефритовое солнце». Владислав Протопопов.
* 2007 — «Великая китайская луна». Владислав Протопопов.
# Әбдел

ӘБДЕЛ - башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар. Әбдел исеме алла ҡоло тигәнде аңлата.
# Зофья Посмыш

Зофья Посмыш (пол. Zofia Posmysz, ысын исеме Посмыш Зофья-Пясецка; 23 август 1923 йыл,) — поляк яҙыусыһы һәм сценарисы.

# Зофья Посмыш
## Биографияһы

Зофья Посмыш 1923 йылдың 23 авгусында Краковта тыуа. 1942 йылдан Освенцим һәм Равенсбрюк немец концлагерҙары әсире. Һуғыштан һуң Варшавала төпләнә. 1952 йылда баш ҡала университетының филология факультетын тамамлай.
«Głos Ludu» гәзите редакцияһында корректор булып эшләй, һуңынан Польша радиоһы менән хеҙмәттәшлек итә.

# Зофья Посмыш
## Ижады

1945 йылда сыҡҡан «Знаю палачей из Бельзена» әҙәби иҫтәлектәр китабы Зофья Посмыштың дебюты була. Яҙыусыға билдәлелелкте «Пассажирка из каюты 45» радиоспектакле килтерә. Шул уҡ исеме аҫтында 1962 йылда китабы сыға. Был әҫәр мотивтары буйынса, поляк режиссёры Анджей Мунк «Пассажирка» нәфис фильмын төшөрә, әммә ул экранға 1963 йылда сыҡҡанда режиссёр тере булмай инде. Посмыш повесы буйынса 1968 йылда Мечислав Вайнберг опера яҙа (А. Медведев либреттоһы), ул белгестәрҙең юғары баһаһын ала, ләкин уны СССР-ҙа ҡуйыу тыйыла . 2006 йылда беренсе тапҡыр концерт версияһында, 2010 йылда — сәхнәләштерелеп күрһәтелә.

# Зофья Посмыш
## Һайланған библиография

* Знаю палачей из Бельзена / Znam katów z Belsen (1945)
* Пассажирка / Pasażerka (1962)
* Стоянка в лесу / Przystanek w lesie (1965, хикйәләр йыйынтығы)
* Терпкий боярышник / Cierpkie głogi (1966) — 1966 йылда Януш Вейхерт экранлаштырған сценарий
* Малый / Mały (1970) — сценарий, экранизированный 1970 йылда Юлиан Дзедзина экранлаштырған сценарий
* Отпуск на Адриатике / Wakacje nad Adriatykiem (1970)
* Микроклимат / Mikroklimat (1975)
* Дерево похожее на дерево / Drzewo do drzewa podobne (1977)
* Цена / Cena (1978)
* Человек из-под калорифера / Człowiek spod kaloryfera (1980)
* Тот самый доктор М. / Ten sam doktor M. (1981)
* Вдова и любовники / Wdowa i kochankowie (1988)
* До свободы, до смерти, до жизни / Do wolności, do śmierci, do życia (1996)

# Зофья Посмыш
## Һайланған библиография
### Рус теленә тәржемәләре

* Пассажирка : [повесть]. — М. : Художественная литература, 1964. — 62 с. — (Роман-газета; № 18 (318)).
* Цена : роман. — М. : Прогресс, 1981. — 183 с.

# Зофья Посмыш
## Наградалары

* Польшаны тергеҙеү орденының рыцарь тәреһе (1964)
* Польшаны тергеҙеү орденының офицер тәреһе (1970)
* радиопостановкаларөлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн Польша радиоһы һәм телевидениеһы комитеты наградаһы (1976)
* Витольд Хулевич исемендәге награда (2007)
* Поляк мәҙәниәте үҫешендәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн Польша мәҙәниәт министры наградаһы (2008) һәм башҡалар.
# Сивоза (Куза ҡушылдығы)

Сивоза — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куза йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сивоза (Куза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012854
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001285
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Австрияла ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекттары

2016 йылдың февраль айы мәғлүмәттәренә ярашлы, ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә Австрияның 9 объекты индерелгән. Был 2015 йылда Ер йөҙөндә иҫәпкә алынған 1079 ҡомартҡының 0,8 проценты. Исемлеккә индерелгән объекттар барыһы ла мәҙәниәт өлкәһенә ҡарай, ә уларҙың береһе кешелек генийының гүзәл ҡомартҡыһы тип танылды (критерий i). Бынан тыш, 2016 йылдың февралендәге мәғлүмәттәр буйынса, Австрияның тағы 13 объекты Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелеүгә кандидат булып тора. Австрия Республикаһы 1992 йылдың 18 декабрендә «Бөтә донъя мәҙәниәт һәм тәбиғәт мираҫын һаҡлау тураһындағы Конвенция»ны ратификацияланы. 1996 йылда ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы Комитетының 20-се сессияһында Австрия территорияһындағы ике объект Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелде.

# Австрияла ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекттары
## Исемлек

Был таблицала объекттар ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереү ваҡытына ярашлы бирелгән.