yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бойҙагөл

?Бойҙайгөл :
Бойҙайгөл — мунсаҡгөлдәр ырыуыныңтипик төрө :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Бер өлөшлөләр |
| Тәртип: | Себен ҡыуағы һымаҡ сәскәлеләр |
| Ғаилә: | күбәләк сәскәһе һымаҡтар |
| Суб-ғаилә: | Ixioideae |
| Триба: | Ixieae |
| Ырыу: | Гладиолус |
Латинса исеме :
Gladiolus L. :
Төрҙәре һәм сорттары :
около 250 видов (в том числе Гладиолус Мюриэл и Шпажник черепитчатый);
около 5000 сортов. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 43293 NCBI 49747 |
Бойҙагөл (лат. Gladiolus) — күбәләк сәскәһе һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 300 төрө билдәле, Евразияның көнбайыш райондарында һәм Африкала таралған. Башҡортостанда нәҙек бойҙайгөл үҫә. Ваҡ бүлбе-һуғанбашлы күп йыллыҡ үлән. Һабағы нәҙек, төҙ, ябай, ҡайһы ваҡыт тармаҡлы, 40—70 см бейеклектә. Япрағы йәшел йәки зәңгәрһыу йәшел; аҫҡыһы — тәңкә һымаҡ; урталағыһы — ҡылыс формаһында; өҫкөһө — ҡыҫҡа. Сәскәһе эре, тажы күкһел төҫмөрлө алһыу шәмәхә төҫөндә, оста урынлашҡан оҙон, бер яҡлы, һирәк суҡтарға йыйылған. Май—июндә сәскә ата. Емеше — тупаҡ өс ҡырлы, кире йомортҡа формаһындағы ҡумта, июль—август айҙарында өлгөрә. Һаҙлы һәм дымлы болонда, сиҙәмдә үҫә. Башҡортостандың Урал алдында һәм Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көньяҡ өлөшөндә осрай. Ҡырағай төрҙәре нигеҙендә бойҙагөлдөң декоратив үҫемлек булараҡ үҫтерелеүсе күп сорттары сығарылған. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән
* Шпажник черепитчатый. Якоб Штурм, «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796 китабынан ботаник иллюстрация
* Шпажник болотный
* Розовый гладиолус
* 'Дыхание осени'
* 'Шоколадница' 592-С-81 Евдокимов
# Бедреп

Бедреп — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Бедреп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын керетмәсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200233
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Потцене

Потцене (нем. Potzehne) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 275 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,85 км². Диңгеҙ кимәленән 58 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Пойк

Пойк — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юганская ҡылымығының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Пойк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205049
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зәүиә

Зәүиә (ғәр. زَاوِيَةٌ‎ -зәүиә; рус. Завия — «ғибәҙәт йорто», «мөйөш») — хөжрә, суфый ғибәҙәтханаһы, суфый аскеттары үҙ көндәрен доға ҡылып үткәргән аулаҡ урын.

# Зәүиә
## Тарихы

Башта зәүиә тип мәсеттә йәки уның эргәһендә мосолмандарҙы Ҡөрьән, ғәрәп теле һ. б. уҡырға өйрәткән бүлмәләр аталған. XII быуаттан, суфый тәриҡәттәре барлыҡҡа килгәндән һуң, рухи остаздың (шәйех, мөршид) торлағын атай башлайҙар. Бында уларҙың мөриттәре һабаҡ алған.
Урта быуаттарҙың һуңында Төньяҡ Африкала зәүиәләр теләһә ниндәй тәриҡәттең ойоштороу структураһының төп ячейкаһына әүерелә. Улар «ҙур булмаған мәсетте, шәйех һәм мөриттәрҙең торлағы өсөн бүлмәләрҙе, шулай уҡ мосафирҙар (дәрүиштәр) өсөн приютты үҙ эсенә алған комплекслы ҡоролма» булып тора.
Йөҙҙәрсә суфыйҙар өсөн ғибәҙәтхана булып торған хәнәкәләрҙән айырмалы рәүештә, зәүиәләрҙә ғәҙәттә шәйех һәм уның мөриттәре йәшәй.
# Салҡаҡ ауыл Советы (Борай районы)

Салҡаҡ ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Борай районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Салҡаҡ ауылы

# Салҡаҡ ауыл Советы (Борай районы)
## Тарихы

Салҡаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Пичкура

Пичкура — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/516/89/18 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Пичкура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300612110000031444
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003144
* Бассейн коды — 09.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ете ырыу бағанаһы (Бөрйән районы)

Ете ырыу бағанаһы (рус.столб семи родов) — стела. Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Әтек ауылы янында, Тарауыл аҡланында — башҡорт ырыуҙары вәкилдәре йыйылған тарихи урында урынлашҡан.

# Ете ырыу бағанаһы (Бөрйән районы)
## Асылыу тарихы

2006 йылдың авгусында Баймаҡ районы делегацияһы Бөрйән районында булып ҡайта. Уларҙың сәфәренең маҡсаты ете ырыу бағанаһы өсөн урын билдәләү була. Ете башҡорт ырыуы вәкилдәре йыйынға йыйылған элекке Атайсал (хәҙерге Тарауыл) яланында символик ҡаҙыҡ ҡағыла. Легенда буйынса, тап ошо урында имәндән бағана торған. Асыу алдынан урын Баймаҡ ҡалаһында әҙерләнгән ете бағана (ете ырыу билдәһе) һәм сылбырлы тимер ҡойма менән кәртәләнә.
2006 йылдың 5 октябрендә Тарауыл яланында Ҡыпсаҡ (Бөрйән районы), Бөрйән (Бөрйән һәм Баймаҡ райондары), Тамъян (Әбйәлил районы) һәм Табын (Ғафури районы) ырыуҙары вәкилдәре йыйыла. Асыуҙа филология фәндәре докторҙары, академик Ә. М. Сөләймәнов һәм Ғ. Б. Хөсәйенов, Бөрйән районы муниципаль район башлығы И. Ф. Зарипов, башлыҡтың социаль-гуманитар мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Р. Ш. Ғүмәрова, «Табын» гәзите мөхәррире С. М. Ғәлиуллин (Ғафури районы), «Осҡон» гәзите мөхәррире С. И. Фәйзуллин (Әбйәлил районы) ҡатнаша.

# Ете ырыу бағанаһы (Бөрйән районы)
## Стеланың һүрәтләнеше

300 йәшлек ҡарағастан торған бағана 7 метр бейеклектә. Бағананың иң өҫкө өлөшөндә — ҡурай сәскәләре, бағананың үҙендә ете ырыу (Бөрйән, Түңгәүер, Ҡыпсаҡ, Үҫәргән, Табын, Юрматы һәм Тамъян) тамғалары уйып яҙылған.
Был стеланың эскизы авторы — рәссам Рәмил Иманғолов. Ағасты Мөхәррәм Вәхитов һырлай.

# Ете ырыу бағанаһы (Бөрйән районы)
## Шулай уҡ уҡығыҙ

* Тарауыл яланы — ете ырыуҙың йыйын урыны
# Аҡ әнис

Аҡ әнис (рус. Тмин, лат. Cárum) — сатыр һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Аҡ әнис
## Ҡылыҡһырлама

Яҡынса 30 төрө билдәле, Евразияла, Африкала һәм Төньяҡ Америкала таралған. Башҡортостанда ябай А.ә. үҫә. Күп йәки ике йыллыҡ үлән. Тәүге йылда итләс тамыр һәм тамыр яны япраҡтары розеткаһы барлыҡҡа килә, 2‑се йылына һабаҡ үҫешә. Һабағы ҡыуыш, яланғас, уртаһынан алып тармаҡлы, бейеклеге 20—40 см. Япрағы ике, өс тапҡыр ҡауырһын һымаҡ теленгән, һабаҡтың өҫкө өлөшөндәгеһе — үҫешкән йәймәле, ҡыҫҡа һаплы, осондағыһы — ҡыяҡ-ланцет формаһында; аҫтағыһы — оҙон һаплы. Сәскәһе аҡ йәки алһыу, төргәкһеҙ ҡатмарлы сатырға йыйылған. Май—июлдә сәскә ата. Емеше — эленеп тороусы емешлек, июнь—августа өлгөрә.

# Аҡ әнис
## Таралыуы

Туғайҙарҙа, йылға-күл буйҙарында, урман аҡландарында, юл эргәһендә, болонда, аҡланда, урман ситендә, юл буйында, ауыл тирәһендә үҫә; Башҡортостандың бар район биләмәләрендә лә таралған. Европа һәм Азияның уртаса климат зонаһында таралған. Башҡортостандың төрлө райондарында осратырға мөмкин.
* Аҡ әнис. «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887 китабынан ботаник иллюстрация

# Аҡ әнис
## Файҙаланылыуы

Баллы үҫемлек, дарыу үҫемлеге. Составында С витамины, флавоноидтар, эфир майҙары һ.б. бар, парфюмерияла, ликёр-араҡы сәнәғәтендә, аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә ҡулланыла.сатыр сәскәлеләр ғаиләһенән ике йыллыҡ үлән. Тәмләткес итеп ҡулланыла.
# Сесек

Сесек — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сырчан йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сесек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103849
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Куда-ор

Куда-ор — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аварское Койсу (Джурмут) йылғаһының уң ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Куда-ор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300081
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лун-Вож (Чубъю ҡушылдығы)

Лун-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чубъю йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Лун-Вож (Чубъю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017252
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001725
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абрамович Семён Шмилович

Абрамович Семён Шмилович (20 май 1929 йыл) — совет физигы һәм химигы, техник фәндәр кандидаты (1968). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1974).

# Абрамович Семён Шмилович
## Биографияһы

Семён Шмилович Абрамович 1929 йылдың 20 майында көньяҡ Бессарабияның Арциз ҡалаһында тыуған. 1952 йылда Черновцы университетын тамамлаған.
Институтты тамамлағандан һуң, Өфө ғилми-тикшеренеү институтының (УфНИИ) Өфө нефть эшкәртеү бүлегендә эшләй, 1956—1996 йылдарҙа — Өфө ғилми-тикшеренеү институты базаһында ойошторолған нефть эшкәртеү буйынса Башҡорт ғилми-тикшеренеү институтында — БашНИИНП (1958 йылдан — лаборатория мөдире, 1967—1994 йылдарҙа — бүлек мөдире) эшләй.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — нефттән майҙар алыу технологиялары.

# Абрамович Семён Шмилович
## Хеҙмәттәре

Яҡынса 40 фәнни хеҙмәт һәм 39 уйлап табыу авторы .

# Абрамович Семён Шмилович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Дәүләт премияһы (1981)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1974).
# Олимп-2

«Олимп-2» — Дондағы Ростов ҡалаһындағы 15 840 кеше һыйҙырышлы стадион, «Ростов» футбол клубының элекке үҙ стадионы (2018 йылға тиклем). 1930 йылда «Ростсельмаш» машиналар төҙөү заводының яуаплылығы аҫтындағы спорт ҡоролмаһы булараҡ төҙөлә. Күп тапҡырҙар үҙгәртеп ҡоролған (һуңғы тапҡыр 2009 йылда).

# Олимп-2
## Элекке исемдәре

* «Ростсельмаш» заводы стадионы (1930—1996)
* «Ростсельмаш» (1997—2002)
* «XXI быуат Олимпы» (2002—2006)
* «Олимп-2» (2007)

# Олимп-2
## Тарихы

«Ростсельмаш» заводы стадионы 1930 йылдарҙа төҙөлә. 1958—1970 йылдарҙа унда икенсе ростов клубы — СКА уйнай. 1950 йылдарҙа стадион ҙурлығы буйынса СССР-ҙа туғыҙынсы була: уның һыйҙырышлығы ике ҡатлы ярустар арҡаһында 32 000 кешегә тигеҙ була. Һуңынан икенсе ярус һүтеп алына.
2000 йылда, көнбайыштағы трибуна киңәйтелеп яланға яҡынайтылғас, стадион тик футбол яланы булараҡ ҡына файҙаланыла. 2001 йылда яңы яҡтыртыу мачталары ҡуйыла. 2009 йылда көньяҡ трибунаны төҙөү тамамлана. 2010 йылда стадионда яңы видеотабло ҡуйыла.
2016 йылдың апреленә ҡарата стадиондың дүрт трибунаһы дүрт төрлө хужаға ҡарай.
2018 йылда донъя чемпионатында күнекмәләр майҙансығы булараҡ ҡулланылғас, төньяҡ трибуна реконструкцияланасаҡ. Реконструкциянан һуң футбол яланы тамашасыларға яҡыныраҡ була.

# Олимп-2
## Стадиондың төп характеристикаһы

* Ялан күләме — 105×м 68
* Һыйҙырышлығы — 840 кеше 15
* Үлән япмаһы — тәбиғи
* Ҡунаҡтар секторы һыйҙырышлығы: дәғүәсе команданың яҙма ғаризаһы буйынса — 1548 урынға тиклем (реконструкция ваҡытында стадиондың һыйҙырышлығынан 10 %); унан башҡа — 265 урын.
* ТВ -урын һаны — 6
* Комментаторҙар урыны — 6
* Матбуғат урыны — 50 урын
* Яҡтыртылыу — 3 яҡтыртыу режимы: люкс 800, 1000 люкс, 1200 люкс.
* Видеотабло: дисплей системаһы — 10×9 м
* Кассалар һаны — 8
* Күҙәтеү камералары — 42

# Олимп-2
## Стадиондың исеме үҙгәреүе

2005 йылда «Ростов» футбол клубын тәмәке эшҡыуары Иван Саввиди тарафынан һатылыу менән бәйле, ә стадиондың «Дон табагы» исеме компанияның продукцияһы менән ассоциациялашҡас, стадионды «Олимп-2» тип үҙгәртеү тураһында ҡарар ҡабул ителә. 2008 йылдың мартында стадионға көйәрмәндәр араһында иң яҡшы исемгә конкурс иғлан ителә.

# Олимп-2
## Стадиондың исеме үҙгәреүе
### 2010 Рәсәй Кубогы финалы

2010 йылдың 16 майында стадионда футбол буйынса 2010 Рәсәй кубогының финал уйындары үтә. Ростов матчы Мәскәү төбәге ситтәрендә тарихта беренсе тапҡыр финалда була Финалға әҙерлек барышында стадионда 600 VIP-урынға тиклем арта.
# Кирбес

Кирбес — яһалма таш, йыш ҡулланылған төҙөлөш материалы.
Төрҙәр:
* саман;
* керамика;
* силикат
* Гиперпресс.

# Кирбес
## Үлсәм

Рәсәй стандарттары буйынса:
* 1 НФ (бер) — 250х120х65 мм;
* 1,4 НФ — 250х120х88 мм;
* 2,1 НФ (икешәр) — 250х120х140 мм.
Шулай уҡ:
* 0,7 НФ («Евро») — 250х85х65 мм;
* 1,3 НФ (модуль) — 288х138х65 мм.
* 3/4 — 180 мм;
* 1/2 — 120 мм;
* 1/4 — 60—65 мм.

# Кирбес
## Үлсәм
### Керамика

Балсыҡтан йәки уларҙың минераль өҫтәмәләр менән ҡатышмаларынан (ә ҡайһы берҙә башҡа органик булмаған берләшмәләрҙән) юғары температура тәьҫирендә артабан һыуытып яһалған материалдар.

# Кирбес
## Шартлы тамғалар миҫалдары

* ябай, тулы, 250×120×65 мм, формат 1НФ, М200, тығыҙлығы 2,0, һалҡынға (һыуыҡҡа) сыҙамлыҡ (бирешмәүсәнлек) F50: КР-р-по (КР-л-по) 250×120×65/1НФ/200/2,0/50/ГОСТ 530-2012.

# Кирбес
## Клинкер плитка

Клинкер кирбесте клинкер плитка менән алмаштырырға мѳмкин. Эре клинкер плитка етештереү ойошмалары: Houson, АВС Klincergruppe (Германия), Roben, Stroeher, Ронсон.
# Юкоб-Ю

Юкоб-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулас йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Юкоб-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048426
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004842
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғайсин Салауат Мөхтәр улы

Ғайсин Салауат Мөхтәр улы (24 февраль 1940 йыл — 5 ғинуар 2023 йыл) — хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1992-2011 йылдарҙа «Башинформсвязь» йәмғиәтенең генераль директоры. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының 3-сө һәм 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Ғайсин Салауат Мөхтәр улы
## Биографияһы

Салауат Мөхтәр улы Ғайсин 1958-1959 йылдарҙа Учалы ҡалаһындағы төҙөлөш тресында ташсы һәм балта оҫтаһы булып эшләй.
1964 йылда Себер дәүләт телекоммуникациялар һәм информатика университетын, атап әйткәндә, Новосибирский элемтә электротехник институтын «телефон-телеграф бәйләнеше» һөнәре буйынса тамамлай.
1965—1975 йылдарҙа — баш инженер, артабан Белореттағы элемтә эксплуатацион-техника үҙәге начальнигы.
1976 йылдан Башҡорт АССР-ның ПТУС начальнигы урынбаҫары, 1987 йылдың ноябрендә ул бер тауыштан предприятие начальнигы итеп һайлана. 1992 йылда, БАССР ПТУС-ы «Башинформсвязь» ААЙ итеп үҙгәртелгәндән һуң, Салауат Ғайсин предприятиеның генераль директоры итеп тәғәйенләнә һәм уны 2011 йылға саҡлы етәкләй.
1990—1995 йылдарҙа БАССР Юғары Советы депутаты, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр Палатаһы депутаты итеп һайлана, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ағзаһы була.
Рәсәй Тәбиғи фәндәр Академияһының Почетлы академигы, Башҡорт дәүләт университетының Почетлы академигы, Телекоммуникацияларҙың Сифат Академияһы мөхбир ағзаһы, «Өфө» футбол командаһының Почетлы президенты.
2011—2014 йылдарҙа — «Башинформсвязь» ААЙ-енең Директорҙар советы рәйесе, «Ростелеком» ААЙ-е президенты кәңәшсеһе. Ғайсин Салауат Мөхтәр улының һәм ул етәкләгән ун мең кешенән торған предприятие хеҙмәткәрҙәрҙең тырышлығы менән БР халҡы фатирҙарында стационар телефондар урынлаштырыу йыл һайын 50 меңдән артыҡ тәшкил итә. Ҡалаларҙа яҡынса 60 процент ғаилә һәм ауыл ерҙәрендә 23 процентҡа яҡын ғаилә телефондар менән тәьмин ителгән. Башҡортостан Республикаһында урындағы тапшырғыстарҙың 72 радио тапшырыуы, 200 телевизион программаһы халыҡ иғтибарына еткерелә.
Ғаиләһе: өйләнгән, улы бар.
Салауат Мөхтәр улы Ғайсин 2023 йылдың 5 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Ғайсин Салауат Мөхтәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены
* Салауат Юлаев ордены
* «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы.
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған элемтәсеһе
* «Элемтә оҫтаһы».
* СССР-ҙың Почётлы радисы
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған элемтәсеһе
Башҡорт дәүләт университетының Почётлы докторы, Коммуникациялар сифаты Халыҡ-ара академияһының мөхбир ағзаһы һәм Халыҡ-ара меценатлыҡ академияһы ағзаһы.

# Ғайсин Салауат Мөхтәр улы
## Китаптары

* «Очерки истории связи Башкирии» (Уфа, 1987)
* «Электросвязь в Башкортостане: от телеграфа до Интернета» (Уфа, 2001).
* «Верность слову» (Уфа, 2005)
* «Исповедь» (Уфа,2006).
# Воиухот-Юган

Воиухот-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полуй йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Воиухот-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300033269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303326
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Янут

?Янут :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Һөтимәрҙәр |
| Отряд: | Йыртҡыстар |
| Ғаилә: | Эттәр |
| Ырыу: | Эт-янут |
| Төр: | Эт-янут |
Латинса исеме :
Nyctereutes procyonoides (Gray, 1834) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 183821 NCBI 34880 |
Янут (лат. Nyctereutes procyonoides) — эттәр ғаиләһенән бөтә нәмәне ашаусы һөтимәр йыртҡыс кейек. Тыуған иле Японияла, Төньяҡ Ҡытайҙа, Амур буйында, Уссури крайында.
XX быуаттың 20-се йылдарында Башҡортостанға килтереп климатлаштырыла. Күпселек урман, йылға, күл буйҙарында йәшәй. Ҡараңғы төшкәндә һунарға сыға. Ҡыш көнө йоҡоға сума. Ваҡ кимереүселәр, тәлмәрйендәр, бөжәктәр, ҡоштар, ҡош йомортҡалары, еләктәр менән туҡлана.
# Ер-Хадыта

Ер-Хадыта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юмба ҡылымығының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Ер-Хадыта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300035163
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303516
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Сухояз ауыл Советы (Мишкә районы)

Оло Сухояз ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мишкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Оло Сухояз ауылы.

# Оло Сухояз ауыл Советы (Мишкә районы)
## Тарихы

Оло Сухояз ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Перевозная (Сива ҡушылдығы)

Перевозная — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Перевозная (Сива ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015694
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101569
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1