yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Батыршин Сөләймән Әлүк улы

Батыршин Сөләймән Әлүк улы (1825 — ?) — тәржемәсе.

# Батыршин Сөләймән Әлүк улы
## Биографияһы

1825 йылда Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Стәрлетамаҡ өйәҙе Аллағыуат ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат ҡалаһы составында) тыуған. Сығышы менән Батыршиндар дворян нәҫеленән.
1842 йылда Ырымбур Неплюев хәрби училищеһын тамамлай.
1842 йылдан Ырымбур сик буйы комиссияһында тәржемәсе булып хеҙмәт итә, коллеж регистраторы чинын ала. 1844 йылдың 4 майында кесе тәржемәсе вазифаһына күсрелә. Губерна сәркәтибе чинын ала.
1850 йылдың 21 июлендә өлкән тәржемәсе вазифаһына күсерелә. Шул уҡ йылдың 24 ноябрендә коллеж сәркәтибе чинын ала.
1854 йылдың 18 ноябрендә титуляр кәңәшсе чинын ала. 1855 йылдың июлендә Ырымбур һәм Һамар генерал-губернаторы бойороғона ярашлы, Ырымбур сик һыҙығына Е. Кутебаров етәкселегендәге ихтилалда ҡатнашҡан ҡаҙаҡтарҙы эҙәрлекләүгә, тикшереүгә һәм язалауға ебәрелә.
1856 йылдың 18 июленән 19 сентябренә тиклем генерал-губернатор бойороғона ярашлы, Эске Урҙанан ҡаҙаҡ делегацияһын император Александр II-гә таж кейҙереү тантанаһында ҡатнашыу өсөн Мәскәүгә оҙатып йөрөй.
1857 һәм 1859 йылдарҙа пристав булараҡ Бохара әмирлеге илселеген Санкт-Петербургҡа оҙатып йөрөй. 1857 йылдың 24 октябрендә коллеж ассессоры чинын ала.
1858 йылдың 20 апрелендә драгоман булараҡ Рәсәй империяһы илселеген Хиуа һәм Бохараға оҙатып йөрөй.
1862 йылдың 8 февралендә йорт (надворный) кәңәшсеһе чинын ала. 1863 йылдың 18 апреленән 20 авгусына тиклем Эске Урҙа менән идаралыҡ буйынса һәм суд бүлегенең кәңәшсеһе вазифаһын үтәй.
1865 йылдың 13 ноябренән 1866 йылдың 13 мартына ҡәҙәр Ырымбур ҡаҙаҡтарының көнбайыш өлөшөнөң солтан-хакимы вазифаһын башҡара.
1866 йылда Урал казактары һәм ҡаҙаҡтар араһында Яйыҡ йылғаһының һул яры буйында ерҙәрҙе бүлеү буйынса комиссия ағзаһы була.
1868 йылдың 10 апреленән 1869 йылдың 22 ғинуарына тиклем Ырымбур сик буйы комиссияһының енәйәт бүлеге кәңәшсеһе вазифаһын үтәй.
1869 йылдың 22 ғинуарында Турғай өлкә идаралығы кәңәшсеһе итеп тәғәйенләнә.
Турғай өлкәһенең хәрби губернаторы Л. Ф. Баллюзек алдында Ҡорман мулла тарафынан ғәйепләнә. Өфө губернаһына, артабан Архангельск губернаһының Онега ҡалаһына 5 йылға һөргөнгә ебәрелә. Аҙаҡ хеҙмәт итеү хоҡуғын ҡайтара. Ташкент ҡалаһында йәшәй, ҡала идаралығы ағзаһы вазифаһын биләй.
Башҡорт фольклоры өлгөләрен йыя.

# Батыршин Сөләймән Әлүк улы
## Бүләктәре

* 2 дәрәжә Изге Анна ордены (11 февраль 1866),
* 3 дәрәжә Изге Анна ордены,
* 2 дәрәжә Изге Святослав ордены,
* 3 дәрәжә Изге Святослав ордены,
* «1853-1856 йылдарҙа Көнсығыш һуғышы иҫтәлегенә» бронза миҙалы.

# Батыршин Сөләймән Әлүк улы
## Ғаиләһе

Атаһы — Әлүк Батыршин, ағаһы — Искәндәр, ҡустылары — Мөхәмәтҡунафи, Ибраһим, Йыһангир.
Ҡатыны — Нәҡҡәш Сәлихова, ҡыҙы — Бибифатима (1849—?).
# Кесе Толкай

Кесе Толкай — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Толкай йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Толкай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008432
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100843
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡайғырыусылар сиркәүе (Новочеркасск)

1893
Хоҙай Әсәһенең "Всех Скорбящих Радость"иконаһы хөрмәтенә сиркәү — Новочеркасск ҡалаһындағы Мәскәү Патриархаты Урыҫ Православие Сиркәүенең Новочеркасск һәм Ростов епархияһындағы Старочеркасск-Ефремовский монастырының монастырь сиркәүе.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Новочеркасск ҡалаһы, Красный спуск урамы, 4.

# Ҡайғырыусылар сиркәүе (Новочеркасск)
## Тарих

1870-се йылдарҙа Новочеркасскиҙең Крещенский ауышлығында Старочеркасский Ефремовский монастырының өлкән руханийы игуменья Иннокентия (Петрова) Старочеркасский Ефремовский ҡатын-ҡыҙҙар монастырында Дон йылғаһы яҙ ташҡан саҡта суфый ҡатын-ҡыҙҙар йәшәһен өсөн ҡоролмалар төҙөткән. Һуңыраҡ, ҡалала император Александр III ғаиләһенең тимер юл һәләкәтендә иҫән ҡалғандары хөрмәтенә Новочеркасск ҡалаһының Крещенский ауышлығында, тимер юл вокзалы янында, бәләкәй сиркәү төҙөргә ҡарар иткәндәр.
1889 йылда сиркәүҙе төҙөргә рөхсәт алғандар, тик мәхәллә кешеләре бәләкәй сиркәү урынына ҙур ғибәҙәтхана төҙөргә булғандар. Архиепископ Макарий уны төҙөргә фатихаһын биргән. Сиркәү 1891 йылда Аксай епискобы Иоанн (Митропольский) тарафынан изгеләндерелгән.
Сиркәүҙең прпоектын мәскәү архитекторы А. С. Каминский төҙөгән. 1892 йылдың аҙағында сиркәү төҙөлөп бөткән. 1893 йылдың 12 декабрендә уны архиепископ Макарий (Миролюбов) изгеләндергән.
Ҡайғырыу ғибәҙәтханаһы игуменья Иннокентия тырышлығы менән төҙөтөлгән хужалыҡ ҡоролмалары арҡаһында аҡрынлап монастырға әйләнгән. XIX быуат аҙағында бында суфыйҙар һәм суфыйлыҡҡа әҙерләнгән ҡатын-ҡыҙҙар өсөн корпустар һалынған, өлкән рухани ҡатын өсөн йорт төҙөлгән.
Сиркәү 1950-се йылдарҙа һүтеп ташланған. Хәҙерге ваҡытта уның урынында ике ҡатлы торлаҡ йорт, шулай уҡ игуменья Иннокентияның тимер ҡойма менән уратылған һаҡланып ҡалған йорто тора.

# Ҡайғырыусылар сиркәүе (Новочеркасск)
## Өлкән руханийҙары

* Александр Власов (1892 — 2 февраль 1896)
* Григорий Грачев (2 февраль, 1896 — ?)
* Захария Лобов (28 март, 1921 — 5 октябрь 1923)

# Ҡайғырыусылар сиркәүе (Новочеркасск)
## Архитектураһы

Йорт биш башы көмбәҙле, таштан һалынған, ул рус стилендә биш ҡырлы түңәрәктә торған миһраплы. Миһраптың ике яғында ризница (дини ритуалдар үтәгәндә кейә торған кейем-һалым бүлмәһе) һәм пономарка (Инжилды ҡысҡырып уҡыусы өсөн бүлмә). Сиркәүҙең оҙонлоғо яҡынса — 14 метр, миһрап (алтарь) өлөшө менән бергә — яҡынса 20 метр. Иконалар ҡуя торған урын Н. Г. Лебедевтың мәскәү оҫтаханаһында эшләнгән, иконаларҙы рәссам С. К. Швырев яҙған. Сиркәүҙең ҡыңғырауҙары Дондағы Ростов ҡалаһындағы С. Е. Василенко заводында ҡойоп эшләнгән. Йортто И. Г. Радомский ҡарап төҙөткән. Сиркәү янындағы Крещенский ауышлығы буйлап сиркәү формаһындағы ике яруслы Изге ҡапҡа төҙөтөлгән.

# Ҡайғырыусылар сиркәүе (Новочеркасск)
## Әҙәбиәте

* А. Кириллов «Старочеркасский Ефремовский женский монастырь Донской епархии», Новочеркасск, 1897 г., с.160
* Пасик Н. А. «Из усердия к славе Всевышнего»: Старочеркасские подвижники благочестия игумения Иннокентия (Петрова) и архимандрит Модест (Потапов). (Серия «Старочеркасск и его история». Вып. 2). -Ростов н/Д: Изд-во ЮФУ, 2015. −140 с.
# Костанок

Костанок — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/879/183/30 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Костанок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007208
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100720
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡарағанда өлкә тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы

Ҡарағанда өлкә тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы — Ҡарағанда өлкәһендәге иң ҙур музей.

# Ҡарағанда өлкә тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Тарихы

Музей 1932 йылда политехник музей булараҡ ойошторола. Уны ойоштороуҙа Ленинград политехник музей ҙур ярҙам күрһәтә: были привезеныи тау машиналарының моделдәре килтерелә, улар урындағы материал менән берлектә экспозиция барлыҡҡа килтерә. Беренсе директоры Р. Бикметов була. 1938 йылда өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейы тип үҙгәртелә. Директоры итеп музей менән эшләү тәжрибәһе булған Л. Семенов ҡуйыла. Тәүге йылдарҙа музей фондында 712 экспонат була. Штат 7 кешенән тора. Фотолабораторияһы, тар таҫмалы киноаппараты, диапроекторы, патефоны була. 1936 йылда музей фонды СССР Фәндәр академияһы ебәргән файҙалы ҡаҙылма байлыҡ коллекцияһы менән тулыландырыла. 1940 йылда музей профессор С. Киселев етәкселегендә беренсе археологик экспедиция ойоштора. Бронза дәүеренең 15 ҡәберлеге тикшерелә, Андрон мәҙәниәтенең уникаль ҡомартҡылары табыла. Музей урынлашҡан хәҙерге бина было сдано ве 1979 йылдың декабрендә файҙаланыуға тапшырыла

# Ҡарағанда өлкә тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Залдары

Әлеге ваҡытта музейҙа дүрт ғилми-тикшеренеү бүлеге бар: дөйөм тарих, этнография һәм археология, хәҙерге заман тарихы, һәм экскурсион-масса эше. Музей фондтарында 139037 экспонат (2006 йыл) бар. Музейҙың дөйөм майҙаны 1800 м² тәшкил итә. Музей экспозицияһы 14 залда урынлашҡан. Ҡаҙаҡстандың боронғо халҡының портреттарын тергеҙеүсе «Лики предков» яңы уникаль компьютер анимацияһы залы асылған. Археология һәм этнография түңәрәктәре, «Что? Где? Когда?» мәктәп интеллектуаль уйын клубы, «Предпоследний рубеж» йәш шағирҙар клубы эшләй. Йыл һайын семинарҙар, конференциялар, түңәрәк өҫтәлдәр, Асыҡ ишектәр көнө, Халыҡ-ара музейҙар көнөнә акциялар үткәрелә. Директоры: Ержан Нурмағанбетов
Адресы: Ерубаева, 38, +7(7212) 56-58-89, museumkz@mail.ru
# Мәскәү ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

Мәскәү ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Мәскәү ауылы.

# Мәскәү ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Николаев

Николаев, Мыколайив яки Балабан (укр. Миколаїв, ҡырымтат. Balaban) — Украиналағы ҡала. Николаев өлкәһенең административ үҙәге. 2014 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 494 381 кеше йәшәй.
Николаев ҡалаһына Рәсәй Империяһы кенәзе Григорий Потёмкин нигеҙ һала. Баштараҡ ҡала корабльдәр төҙөү ҙәм ремонтлау урыны булараҡ төҙөлә. XIX быуатта Ҡара диңгеҙҙә кораблдәр төҙөү үҙәгенә әйләнә, шулай уҡ Рәсәй империяһының Ҡара диңгеҙ флотының идара итеү үҙәге был ҡалала урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң СССР-ҙың суднолар төҙөү үҙәктәренең береһе булып тора.

# Николаев
## Эске бүленеш

Ҡала 4 районға бүленә:
* Үҙәк районы
* Завод районы
* Ингул районы
* Корабль районы
# Көфөрлөк

Көфөр (ғәр. كفر ‎ — Аллаһҡа ышанмау) — Исламда иң ҙур гонаһ — Аллаһы тәғәләгә ышанмауҙы билдәләгән термин. Көфөрлөккә төшкән кешене кафыр тип атайҙар.

# Көфөрлөк
## Көфөрлөк төрҙәре

Көфөрлөктөң ҙур һәм бәләкәй төрҙәргә бүленә. Ҙур көфөрлөк менән бәләкәйе араһында нигеҙҙә 4 айырма бар:
* Ҙур көфөрлөк иманғаа, тәүхидкә бөтөнләй тап килмәй, ә имандың тулы булмауы бәләкәй көфөрлөккә инә.
* Ҙур көфөрлөк бөтә яҡшы ғәмәлдәрҙе юйҙырта һәм кешене Исламдан сығара, ә бәләкәй көфөрлөк Исламдан сығармай.
* Ҙур көфөрлөк, әгәр кеше тәүбә итмәһә, Аллаһ тарафынан ғәфү ителмиәй, ә бәләкәй көфөрлөктөң ғәфү ителеүе ихтимал.
* Ҙур көфөрлөк кешене мәңгегә тамуҡҡа илтә, ә бәләкәй көфөрлөк ауыр язаға сәбәп булып тора.
Имам ибн әл-Ҡаййим ҙур көфөрлөктө биш төргә бүлә:
* Куфр әт-тәкҙиб (ғәр. كُفْرُ التَكْذِيب‎) - Пәйғәмбәрҙәрҙе алдыҡсылыҡта ғәйепләү, уларҙы ялғансы тип һанау.
* Куфр әл-истиҡбар (ғәр. كُفْرُ الإِسْتِكْبَار‎) - тәкәбберлек менән бәйле көфөрлөк; исламдың хаҡлығын белә тороп, уны ҡабул итмәү.
* Куфр әл-иғрәд (ғәр. كُفْرُ الإِعْرَاض‎) - Исламды тулысынча инҡар итеүгә, иҫәпкә алмауға нигеҙләнгән көфөрлөк; Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)ҙән (салләллаһу ғәләйһи үәссәләм) тулыһынса тайшаныу (рисәләтен хаҡ тип тә, ялған тип тә әйтмәү).
* Куфр әш-шәкк (ғәр. كُفْرُ الشَّكّ‎) - Исламдың хаҡлыгында шикләнеү.
* Куфр ән-нифак (ғәр. كُفْرُ النِفَاق‎) - ике йөзлөлөк-нифакҡа юл ҡуйған көфөрлөк; мосолманлығы тыштан ғына булыу, ә күңелендә дин юҡ .
# Оло Тетля

Оло Тетля — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нердва (пруд исемһеҙ, у с. Нер йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Оло Тетля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009752
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100975
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дубинда Павел Христофорович

Павел Христофорович Дубинда (12 (25) июль 1914 йыл — 22 октябрь 1991 йыл) — 293-сө гвардия уҡсылар полкының ротаһы старшинаһы, Дан орденының тулы кавалеры булған дүрт Советтар Союзы Геройының береһе.

# Дубинда Павел Христофорович
## Биографияһы

Павел Христофорович Дубинда (Прогнои) ауылында (хәҙерге Херсон өлкәһе Голопристанск районының Геройское ауылы) тыуа. Украин. Мәктәп тамамлағандан һуң балыҡсылыҡ колхозында эшләй.
1936 йылда хәрби-диңгеҙ флотына саҡырыла. 1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. «Червона Украина» крейсерында хеҙмәт итә, Одессаны һәм Севастополде обороналауҙа ҡатнаша. Севастополь оборонаһы ваҡытында крейсер авиабомбанан зыян күрә һәм экипажҡа карапты ҡалдырырға бойороҡ була. Павел Дубинда ноябрҙән диңгеҙ пехотаһының 8-се бригадаһында һуғыша. Оборонаның һуңғы көнөндә контузия ала һәм әсирлеккә эләгә. Хәрби әсирҙәр лагерҙарында була һәм һәр ерҙә ҡасырға тырыша. Уңышлы ҡасҡандан һуң 1944 йылдың мартынан ҡабат РККА-ла. 293-сө гвардия уҡсылар полкында хеҙмәт итә.
1944 йылдың 8 авгусында Скорупка (Skorupki, Польша, Соколув-Подлясский өйәҙе) ауылы өсөн алышта отделение менән командалыҡ итеп, рядовой Павел Дубинда дошман траншеяларына беренсе булып бәреп инә һәм ете дошман һалдатын юҡ итә. 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (1944 йылдың 5 сентябре).
1944 йылдың 20 авгусында Мостувка тимер юл станцияһы (Польша, Вышкувский өйәҙе) өсөн алыштарҙа взвод командиры кесе сержант Дубинда станцияға һөжүм итә һәм унан дошманды ҡыуып сығара. Алыштарҙа рота командиры яраланғас, Павел Дубинда уны алмаштыра һәм, үҙе лә яраланыуға ҡарамаҫтан булған, командалыҡ итеүен дауам итеп, хәрби бурысты үтәүҙе тәьмин итә. Был һуғышта ул үҙе шәхсән 10 дошман һалдатын үлтерә. 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (1944 йылдың 5 октябре).
1944 йылдың 22-25 октябрендә Шталлупенять (хәҙер Калининград өлкәһенең Нестеров ҡалаһы) ҡалаһы эргәһендәге Пешикен (Көнсығыш Пруссия) ауылы өсөн алышта рота страшинаһы Павел Дубинда, взвод менән командалыҡ итеп, беренсе булып дошман траншеяларына инә һәм дошмандың 4 һалдатын юҡ итә, бер офицерҙы әсирлеккә ала. 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (1945 йылдың 24 марты).
1945 йылдың 29 июнендә Павел Дубинда Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.
1945 йылдың авгусында демобилизациялана.
1992 йылда Херсон ҡалаһында вафат була.

# Дубинда Павел Христофорович
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы;
* Ленин ордены;
* 3-сө дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены ;
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены;
* Дан орденының тулы кавалеры;
* миҙалдар.
# Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы

Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы (1919—1920) — Рәсәйҙә Граждандар һуғышы осорондағы башҡорт частарының хәрби формированиеһы.

# Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы
## Ойошторолоуы һәм тарихы

Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы РСФСР-ҙың Революцион хәрби советы рәйесе Л. Д. Троцкийҙың 1919 йылдың 5 апрелендәге 615-се һанлы бойороғона ярашлы Саранск ҡалаһында Башҡорт корпусының һәм мобилизацияланған новобранецтар базаһында Башҡорт айырым бригада булараҡ ойошторола.
Башҡорт айырым кавалерия дивизияһының составына 1-се (ком. Ә. Х. Тереғолов) һәм 2-се (ком. И. Е. Исхаҡов) Башҡорт уҡсылар полктары, 1-се (ком. У. Н. Тереғолов) һәм 2-се (ком. Х. Ф. Әлишев) Башҡорт кавалерия полктары инә. Дөйөм һаны 2 972 кеше (1919 йылдың июль айына) тәшкил итә.
1919 йылдың июлендә дивизия 14-се армия, сентябрь 1919 йылдың сентябрендә — Петроград гарнизонына, ә октябрь айында — Башҡорт ғәскәрҙәре төркөмө составына инә.
1919 йылдың июль-октябрь айҙарында Бахмач, Харьков һәм Полтава ҡалалар янында генерал А. И. Деникин армия частарына ҡаршы алыша. Ҙур юғалтыуҙар булғанлыҡтан, 1-се һәм 2-се Башҡорт уҡсылар полктары Берләшкән (йыйылма) башҡорт уҡсылар полкына (ком. Ә.Х. Тереғолов), ә 1-се һәм 2-се Башҡорт кавалерия полктары — Берләшкән (йыйылма) башҡорт кавалерия полкына үҙгәртеп формалаштырыла.
1919 йылдың сентябренән дивизия Петроград ҡалаһына йүнәлтелә. Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы частары Петроград ҡалаһының оборонаһында һәм Ямбург операцияһында ҡатнаша.
Дивизияның сәйәси бүлеге «Салауат» гәзитен сығара (редакторы — А. Ғисмәти).
1920 йылдың ғинуарынан Новгород губернаһында урынлаша. 1920 йылдың май айында Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы тарҡатылғандан һуң, уның частарын 1-се Башҡорт кавалерия полкына беркетәләр. Шул уҡ йылдың июнь айында Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы М. Л. Мортазиндың Башҡорт айырым кавалерия бригадаһы составына инә.

# Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы
## Командующийҙары

* А . М. Ахлов

# Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы
## Айырыу билдәләре

Еңгә беркетелә торған билдә Башҡорт төркөмө ғәсҡәрҙәре шәхси составының айырмалы билдәһе була. Ул йәшел төҫтәге ромбтан ғибәрәт була. Ромбтың ситтәре алтын бау менән ҡаймаланған. Ромб уртаһында алтын еп менән сигелгән ярым ай һәм йондоҙ урын алған. Бынан тыш, еңгә беркетелгән билдәләрҙең башҡа төрҙәре лә булған: ромбһыҙ ҡыҙыл йондоҙ һәм ярым ай (гимнастеркала), ҡыҙыл ҡаймалы йәшел ромб.

# Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы
## Наградалары

РККА-ның 7-се армия Революцион хәрби советы тарафынан хәрби байраҡ менән бүләкләнә.
# Айнеборн

Айнеборн (нем. Eineborn) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 342 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,89 км². Диңгеҙ кимәленән 285 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
# Темерлик

Темерлик — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Темерлик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005022
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100502
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гиага

Гиага — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.

# Гиага
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000912108100004255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100425
* Бассейн коды — 06.02.00.009
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кинема (йылға)

Кинема — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лача күле - Онега йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Кинема (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000024
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000002
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шакиров Мөхлис Баҙыҡ улы

Шакиров Мөхлис Баҙыҡ улы (1 ғинуар 1924 йыл — ? октябрь 2019 йыл) — партия һәм ауыл хужалығы эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Дүртөйлө райком комитетының 2-се секретары (1961—1963 йй.), РСФСР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1983), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған агрономы (1976). Ике Ҡыҙыл Йондоҙ (1944, 1945), 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1944), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1967, 1970) һәм «Почёт Билдәһе» (1974) ордендары кавалеры.

# Шакиров Мөхлис Баҙыҡ улы
## Биографияһы

Мөхлис Баҙыҡ улы Шакиров 1924 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны Мәкәш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһы күрше немецтәр йәшәгән утарҙағы хужалыҡтарҙа ялланып эшләгән була. Мөхлисте ун йәшенән үҙенә ярҙамсы итеп эшкә эйәртеп йөрөткән. Ул шулай кесе йәштән ер эшкәртеү, иген игеү, йәшелсә үҫтереүгә өйрәнеп үҫә. Мөхлис Баҙыҡ улының буласаҡ һөнәренә нигеҙ һалына. Колхохдар ойошторола башлағас, немецтәр, хужалыҡтарын ҡалдырып, күсеп китә, ә Мөхлистең атаһын «кулак» мөһөрө тағып, Мәскәү-Иҙел каналы төҙөлөшөнә һөргөнгә ебәрәләр. 1941 йылда Ленинградтағы фабрика-завод (ФЗО) мәктәбенә уҡырға инә, һуғыш башланғас, (ун һигеҙ йәше тулмау сәбәпле һуғышҡа алынмай) ауылға кире ҡайта. Ауылдаштары менән бергә ер эшкәртә, иген сәсә. Ун һигеҙ йәше тулғас, Чкалов ҡалаһына (хәҙерге Ырымбур ҡалаһына) пулемётсылар курсына уҡырға ебәрәләр. Уҡып бөткәс, пулемет расчеты сифатында Сталинград һуғышына ебәрелә. Украина, Белоруссия, Балтик буйы республикалары аша Польшаға һәм, ахырҙа, Германияға барып етә. Бер нисә тапҡыр ауыр яралана. 1946 йылда демоблизациялана. Һуғыштан һуң урта белем алыу маҡсаты менән, Октябрьский ҡалаһына килеп төпләнә. Унда киске мәктәптә уҡыу менән бер рәттән, музыкаль лекторияға йөрөй Чайковский, Моцарт, Вагнер, Бах, Бетховен, Мендельсон, Шуберт әҫәрҙәрен яратып тыңлай. Әммә шундай бөйөктәр араһынан күңеленә иң ятҡаны — Бетховен.
* 1948 йылдан Дәүләкән районы «Башаҡ» колхозының партком комитеты секретары булып эшләй.
* 1950—1952 йылдарҙа ДОСААФ-тың Октябрьский ҡала комитеты рәйесе.
* 1957 йылда Башҡорт ауыл хужалығы институтын ҡыҙыл диплом менән тамамлай һәм Дүртөйлө районындағы Һыуыҡҡул МТС-ның баш агрономы итеп тәғәйенләнә.
* 1958 йылда инспекция начальнигы.
* 1961—1963 йылдарҙа Дүртөйлө райком комитетының 2-се секретары.
* 1963—1964 йылдарҙа производство начальнигы.
* 1965—1985 йылдарҙа Дүртөйлө районының ауыл хужалығы идаралағы начальнигы.
1983 йылда тәүге тапҡыр Дүртөйлө районына «Игенселек культураһы юғары булған район» исеме бирелә. 2000 йылда Шакиров Мөхлис Баҙыҡ улы 77 йәшендә Мәскәүҙә, Ҡыҙыл майҙанда, Еңеү парадында ҡатнаша.

# Шакиров Мөхлис Баҙыҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944, 1945 йй.)
* 2-се дәрәжә «Ватан һуғышы» ордены (1944 й)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1974,1977) һәм «Почёт Билдәһе» (1974) ордендары кавалеры
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы (1976)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1983)