yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лиана

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Лиана» :
Лиана (рус. Лиана) — яңы һүҙҙәр башҡорт һәм татар ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Лиана
## Этимология

Исемдәре этимологияһы Лиана
Сөләймәнова Р. А.:
ЛИАНА [неол.] — Лилиә исеменең үҙгәртелгән варианты

# Лиана
## Билдәле кешеләр

* Кашапова Лиана Мәҙһәм ҡыҙы — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының балет труппаһы, балет төркөмөнөң концертмейстеры
* Ниғмәтуллина Лиана Кәбир ҡыҙы (1989 йылдың 17 авгусында Ишембай ҡалаһында тыуған) — Салауат башҡорт дәүләт драма театры актрис
* Шайдукова Лиана Дим ҡыҙы (1 ғинуар 1985 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре кандидаты (2011), доцент (2016)
# Саръюга

Саръюга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Саръюга йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7 км.

# Саръюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006960
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡашҡа (Сава ҡушылдығы)

Ҡашҡа — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сава йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ҡашҡа (Сава ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016250
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101625
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Собачья Тихая

Собачья Тихая — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Собачья йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Собачья Тихая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003328
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100332
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ишкинин Ғилман Ғирфан улы

Ишкинин Ғилман Ғирфан улы (26 ғинуар 1965 йыл — 5 февраль 2011 йыл) — башҡорт шағиры.

# Ишкинин Ғилман Ғирфан улы
## Биографияһы

Ғилман Ғирфан улы Ишкинин 1965 йылдың 26 ғинуарында БАССР-ҙың Ейәнсура районында Иҙәш ауылында тыуған.
Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай. «Шоңҡар» журналында бүлек мөдире булып эшләй.
2011 йылдын 5 февралендә Ейәнсура районына ҡайтып барғанда, Туйымбәт ауылы янында юл-транспорт фәжиғәһендә һәләк була.
Ейәнсура районында йәш шағир һәм сәсмә әҫәр оҫталары өсөн Ғилман Ишкинин исемендәге премия булдырылған.

# Ишкинин Ғилман Ғирфан улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Ғилман Ғирфан улы лирик шиғырҙар яҙа. Унын «Ямаулыҡтар» исемле поэма йыйынтығы беренсе булып баҫылып сыҡҡан.
1997 йылда «Ҡалҡаным бул!» шиғырҙар йыйынтығы донъя күрә.
Ғилман Ғирфан улы 2002 йылда Бәләбәй ҡалаһында үткән шиғриәт фестивалендә беренсе урынды яулай.
«Мин ҡомары ташҡан бер һунарсы» исемле шиғырҙары «Ағиҙел» журналында баҫтырыла (2004.- № 11).

# Ишкинин Ғилман Ғирфан улы
## Китаптары

* Ҡалҡаным бул!// Шаңдау; шиғырҙар йыйынтығы.- Өфө:Китап, 1997.
* Ямаулыҡтар: шиғырҙар.- Өфө: Китап, 2007.- 224.
* Мин, бәлки, урап та килмәҫмен, ай, алыҫ, аралар, ай, йыраҡ. Өфө, 2015.

# Ишкинин Ғилман Ғирфан улы
## Әҙип тураһында

* Башҡортостандын шиғриәт антологияһы. Быуаттар шауҡымы./ Ишкинин Гильман.- Уфа: Китап, 2007.- 437—439 бит.
* Ишмөхәмәтов Ғ.Х. Көттөрмәйсә, һиҙҙермәйсә генә ҡар болото кеүек ауғым килде// Ейәнсура таңдары.- 2011.-№ 27.
* Ҡунысбаева Н. М. Ҡайҙа ла беренсе ине// Ейәнсура таңдары.- 2011.- № 27.
* Ҡунысбаева Н. М. Шиғырҙарынан моң тама // Ейәнсура таңдары.- 2008.- 24 ноябрь.
* Түләк Р. Йырлы йәндә ҡояш байымай….- Өфө: Китап, 2010.
* Түләк Р. Мәңге ябыҡ ишек шығырламай: ҒГ.Ишкинин[Текст] / Р. Түләк // Башкортостан.- 2006.- № 169.
* Ураҙғолов Р. Күңеле гөл-баҡса ине..//Йәшлек.- 2011.-8 февраль.
* Яҙыусыға өс һорау: Ғ.Ишкинин[Текст] //Йәшлек.- 2006.- № 24.
* Абдуллина Л." Аптырама, һылыуым…"// Йәшлек.-2011.- 8 февраль.

# Ишкинин Ғилман Ғирфан улы
## Өҫтәлмә мәғлүмәт

Ғилман Ишкининдың шиғырҙары образлы сағыштырыу, тәрән фәлсәфә менән һуғарылған. Һәр бер һүҙе поэмаға торошло, ти ижадташ дуҫтары уның хаҡында. Уның афоризмдары башҡорт зыялылары араһында киң популярлыҡ яулай, уларҙы интернет ҡулланыусылар ҙа яратып уҡый.
Ғилман Ишкининдың тыуыуына 50 йыл тулыуға арнап бер төркөм йәштәр «Мин, бәлки, урап та килмәҫмен, ай, алыҫ, аралар, ай, йыраҡ…» тип исемләнгән шиғри йыйынтыҡ баҫтырып сығарҙы. Әйткәндәй, ул «Сыңрау торна» исемле өр-яңы серияның тәүге баҫмаһы.
Ғилман Ғирфан улының шиғырҙарына йырҙар ижад ителеүе лә ижадсының исемен мәңгеләштереүгә ҡарата яһалған бәләкәй генә бер аҙым.
# Европа союзының әҙәбиәт буйынса премияһы

Европа союзының әҙәбиәт буйынса премияһы (EUPL) — Европала иң яҡшы яңы яҙыусы-фантастарҙы таныу буйынса йыл һайын тормошҡа ашырылыусы инициатива. 2009 йылда ойошторолған. Европа союзының «Ижади Европа» программаһы менән тәьмин ителә, Европа комиссияһыбарлыҡҡа килтергән Консорциум тарафынан көйләнә. Консорциумға Европа китап һатыусылар федерацияһы, Европа яҙыусылар советы һәм Европа нәшриәтселәр федерацияһы инә. Консорциумдың милли жюри булдыра һәм бүләкләү ойоштора.
Премияның маҡсаты — «йәмәғәтселектең иғтибарын европа заманса әҙәбиәтенең нәфис проза өлкәһендәге төрлөлөгөнә йүнәлтеү». Шулай уҡ Европала әҙәби әҫәрҙәрен алға сығарыу һәм «башҡа илдәрҙең нәфис әҫәрҙәренә ҡыҙыҡһыныу уятыу». Премияға тәҡдим ителгән әҫәрҙәр премия үткәрелгәнгә тиклем биш йыл эсендә баҫылып сығырға тейеш. Еңеүсе китаптар сит телдәргә тәржемә итеүҙә Европа Комиссияһы ярҙамын ала.
* 1 2 https://www.euprizeliterature.eu/what-is-eupl
* ↑ https://www.larepublica.cat/minut-a-minut/irene-sola-guanya-el-premi-de-literatura-de-la-ue-2020-per-canto-jo-i-la-muntanya-balla/
* ↑ https://www.boersenblatt.net/news/preise-und-auszeichnungen/iva-pezuashvili-aus-georgien-gewinnt-237911
* ↑ Home Page | EU Prize for Literature (билдәһеҙ). Дата обращения: 2 апрель 2023.
* ↑ Aim of the Prize (билдәһеҙ). Дата обращения: 15 октябрь 2017. Архивировано 13 ноябрь 2013 года. 2013 йыл 13 ноябрь архивланған.
* ↑ В Брюсселе вручили премию Евросоюза по литературе авторам из 12 стран - РИА Новости, 03.06.2016 (билдәһеҙ). Дата обращения: 8 июль 2022. Архивировано 8 июль 2022 года.
* ↑ Премию ЕС по литературе вручили в Брюсселе авторам из 12 стран | РИА Новости Украина (билдәһеҙ). Дата обращения: 8 июль 2022. Архивировано 1 ноябрь 2017 года.
# Терехта (Сережа ҡушылдығы)

Терехта — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының уң ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Терехта (Сережа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201514
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Утья (Икса ҡушылдығы)

Утья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Утья (Икса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013004
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201300
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Истопенька

Истопенька — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Меньша йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Истопенька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013409
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001340
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тырны-Ауз-Су

Тырны-Ауз-Су — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Камык-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 3,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4,8 км.

# Тырны-Ауз-Су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек йылғаһыҙ . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000712108200004550
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200455
* Бассейн коды — 07.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йөҙ

Йөҙ — һан 100.
1 быуат = 100 йыл
* Был математика буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Ржать

Ржать — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шоша йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Ржать
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100712110000002473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000247
* Бассейн коды — 08.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Язовня

Язовня — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязовка йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Язовня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000472
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000047
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хокинг Стивен

Стивен Уильям Хокинг (ингл. Stephen William Hawking; 8 ғинуар 1942 йыл — 14 март 2018 йыл) — инглиз физик-теоретигы, космолог һәм астрофизигы, яҙыусы, Кембридж университетының Теоретик космология үҙәгенең фәнни эштәр буйынса директоры. Бер нисә фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән Роджер Пенроуз менән бергә дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы сиктәрендә гравитация сингулярлығы тураһында теорема буйынса һәм йыш ҡына Хокинг нурланышы тип аталған ҡара упҡындың нурланыш бүлеүе тураһында теоретик күрәҙәлек авторы. Хокинг беренселәрҙән булып дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы һәм квант механикаһы күҙеллеуҙары берләшкән космологик теорияны аңлата. Әүҙем хупланы интерпретация многомировой Квант механикаһын төрлө яҡлап аңлатыуҙы әүҙем хуплай.
Хокинг Король сәнғәт йәмғиәтенең почетлы ағзаһы, Папа фәндәр академияһының ғүмерлек ағзаһы, АҠШ граждандары өсөн иң юғары награда булып һаналған Азатлыҡ президент миҙалына лайыҡ була. 2002 йылда Би-би-си-ҙың бөтә замандарҙың иң бөйөк британлыларын билдәләү буйынса үткәргән һорау алыу һөҙөмтәһендә Хокинг 25-се урын биләй. Ғалим 1979—2009 йылдарҙа Кембридж университетында математиканың Лукас профессоры була, космологияла үҙенең теориялары тураһында фекер йөрөткән фәнни-популяр әҫәрҙәре арҡаһында коммерцияла уңышҡа өлгәшә. Хокингтың «Краткая история времени» китабы Британияның «The sunday times» баҫмаһының рекордлы 237 аҙнаһы буйына бестселлер баҫмалар исемлегенә инә.
Хокингта һирәк осраған мотор нейрондарының яй үҫешкән сир формаһы була (амиотрофик склероз йәки Лу Герига сире булараҡ та билдәле), ул уны тиҫтә йылдар дауамында яйлап хәрәкәтһеҙ итә. Телдн яҙғас та Хокинг телмәр синтезаторы ярҙамында аралашырға һәләтле була. Стивен Хокинг 2018 йылдың 14 мартында 76 йәшендә вафат була.
# Архитектор В. Н. Куликов йорто (Новочеркасск)

Архитектор В. Н. Куликов йорто — Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһының Мәғариф урамы, 139 адресы буйынса урынлашҡан архитектура һәйкәле һәм мәҙәни мираҫ объекты.

# Архитектор В. Н. Куликов йорто (Новочеркасск)
## Һүрәтләнеше

XX быуат башында Новочеркасск ҡалаһында төҙөлгән йорт. Һуңынан ул архитектор Куликов милкенә күсә. Ул ваҡытта йорттоң адресы Николаев проспекты тип билдәләнелә. Төҙөлөштә төп материал булараҡ, кирбес ҡулланыла. Бинаның архитектура йөҙөн пилястрҙар ҡаймалаған ҙур тәҙрәләр кәүҙәләндерә. Уларҙан өҫтә волюталы ҡатмарлы кәрниз тора. Тәҙрә ҡаштарының түбәнге өлөшө биҙәкле изразц һыҙат менән тамамлана. Йәшел төҫтәге изразцтар стеналарҙың кәрниз менән тамамланған ерендә лә күҙәтелә. Улар дүртмөйөш формалағы ҙур детикулдар менән аралашып килә. Мезонин балконын үҫемлек орнаментлы һыҙат урап ала. Кәртәле таш ҡойма йорт дизайны менән бер стилдә башҡарылған. Архитектура элементтарының был өлөшө яйлап емерелә бара. 1906 йылда В. Н. Куликов Сәнғәт академияһынан рөхсәт ала һәм шәхси йортонда рәсем класы аса. Яйлап был урын ҡаланың мәҙәни үҙәгенә әүерелә бара. 1992 йылдан йорт архитектура һәйкәлдәре һәм мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә инә.
* Архитектор Куликов йортоноң ишектәре
* Мансарда
* Йорт - Новочеркасск архитектураһы һәйкәле
# Мельчуга (Устья ҡушылдығы)

Мельчуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мельчуга (Устья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030424
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003042
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вулыдз

Вулыдз — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ёртом йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Вулыдз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004699
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әминов Рим Фәйзрахман улы

Әминов Рим Фәйзрахман улы (18 июнь 1941 йыл) — театр актёры, 1976 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1989), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
Салауат башҡорт дәүләт драма театры «икенсе быуын» артистарының иң сағыу вәкилдәренең береһе.

# Әминов Рим Фәйзрахман улы
## Биографияһы

Рим Файзрахман улы Әминов 1941 йылдың 18 июнендә Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Иҫке Муса ауылында тыуған.
1970 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай һәм Салауат театры труппаһында эшләй башлай.
Рим Әминов тыуҙырған бөйөклөк тә, драматизм һәм комизм да, шәфҡәтлелек, тәбиғелек тә йәнәш. Уның сәхнә образдары күҙәтеүсәнлек менән айырылып торалар. Уның арсеналында драматик һәм комик ролдәр.
Әминов Р. Ф. күп йылдар актёр эшмәкәрлеген театрҙа тамашасыларҙы ойоштороу буйынса директор урынбаҫары эше менән бер үк ваҡытта алып бара.

# Әминов Рим Фәйзрахман улы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Дамир — «Балаҡайҙары» (Ә. Атнабаев).
* Илғотло, Ҡондоҙбай — «Ашҡаҙар» (Ҡ. Аҡбашев).
* Иҫәнбай — «Ҡыйыу ҡыҙҙар» (Т. Ғиззәт).
* Сафый — «Кейәү» (Х. Ибраһимов).
* Кәрим бай — «Башмағым» (Х. Ибраһимов).
* Абдулла — «Бабай урлау» (Ф. Бүләков).
* Рәжәп, Абдулла — «Әбейҙәргә ни етмәй» (Ф. Бүләков).
* Бәҙри — «Ғәлиәбаныу» (М. Фәйзи).
* Рәхимйән — «Балаһын юғалтҡан инә болан эҙенән» (А. Ғиляжев).
* Азат Саттарович ?- «Һуңғы ынтылыш» (М. Задорнов).
* Рәфис, Шәһит — «Хушлашыу» (Т. Миңнуллин).
* Левицкий — «Дальше — тишина» (В. Дельмар).
* Зәки — «Яран гөлө — хушлашыу сәскәһе» (Ф. Бүләков).
* Фәруҡша — «Әсәләр көтәләр улдарын» (Әсғәт Мирзаһитов).
* Рафаэль — «Ташлама мине, өмөт» (Х. Ирғәлин).
* Ғиләж — «СССР геройы» (Ә. Хөсәйенов).
* Тимофей — «Кавардак Forever!!!» (С. Лобозёров).
* Миңнулла — «Аҡҡошом минең» (Ә. Яхина).
* Мансур — «Ләйсән» (Ә. Мортазин).
* Рамаҙан — «Упҡын ситендә» (Ф. Бүләков).
* Рыҫҡол бей, Аҡһаҡал — «Ай тотолған төндә» (М. Кәрим).
* Исмәғәзим — «Баҡыр беләҙек» (Ә. Яхина).
* Гаврила — «Шайтан-квартиранттар» (Р. Кинйәбай).
* Әүлиә — «Әҙип хан» (Ә. Хөсәйенов)
* Палач — «Салауат» (М. Кәрим)
* Баембәт бей — «Нәркәс» трагикомедияһы (И.Йомағолов)

# Әминов Рим Фәйзрахман улы
## Кинолағы ролдәре

* Бәҙри — «Ғәлиәбаныу. Мөхәббәт тураһында легенда» (реж.:Р. Хәкимов, 2013)

# Әминов Рим Фәйзрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1989)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993)
* Башҡортостандың ҡала һәм райондарының, шул иҫәптән Салауат ҡалаһының күп кенә учреждениелары һәм йәмәғәт ойошмаларының Маҡтау ҡағыҙҙары
# Хаҡ хәлифә

Хаҡ хәлифә (ғәр. الخليفة الراشد‎‎) — сөнниҙәр традицияһында тәүге дүрт хәлифә: Әбү Бәкер, Ғүмәр ибн әл-Хәттаб, Усман ибн Әффан һәм Али ибн Әбү Талип титулы, шулай уҡ Хаҡ хәлифәт һәм донъялағы бөтә мосолмандар башлығы вазифаһы.

# Хаҡ хәлифә
## Хаҡ хәлифәләр исемлеге

| № | Хәлифә | Мөҙҙәт башы | Мөҙҙәт аҙағы | Көндәр дауамлығы |
| 1 | Әбү Бәкер әс-Сиддиҡ (573—634) ғәр. أبو بكر الصديق‎ | 8 июль 632 | 23 август 634 | 776 |
| 2 | Ғүмәр ибн әл-Хәттаб (590—644) ғәр. عمر بن الخطاب‎ | 23 август 634 | 3 ноябрь 644 | 3725 |
| 3 | Усман ибн Әффан (573/576—656) ғәр. عثمان بن عفان‎ | 6 ноябрь 644 | 17 июнь 656 | 4241 |
| 4 | Али ибн Әбү Талип (600—661) ғәр. علي بن أبي طالب‎ | 18 июнь 656 | 28 ғинуар 661 | 1685 |
| 5 | Хәсән ибн Али (625—670) ғәр. الحسن بن علي‎ | 29 ғинуар 661 | август 661 | 188 |

# Хаҡ хәлифә
## Исламдың башҡа өлкәләрендә

Ибәди исламында беренсе һәм икенсе хәлифәләр — Әбү Бәкер һәм Ғүмәр ибн Хаттаб ҡына Хаҡ хәлифә тип һанала.
Шиғый исламда, ғәҙәттә, дүртенсе хәлифә — Али ибн Әбү Талиб ҡына Хаҡ һанала. Әммә зәйди шиғыйҙар тәүге өс хәлифәгә лә ҙур хөрмәт менән ҡарай.
Хаҡ хәлифәт (ғәр. الخلافة الراشدية‎) — Мөхәммәт Пәйғәмбәр үлгәндән һуң 632 йылда барлыҡҡа килгән дәүләт. Хәлифәтте дүрт хаҡ хәлифә етәкләй: Әбү Бәкер, Ғүмәр ибн әл-Хәттаб, Усман ибн Әффан һәм Али ибн Әбү Талип. Хәлифәт территорияһы үҙ эсенә Ғәрәбстан ярымутрауын, Шамды, Кавказды, Төньяҡ Африканың Мысырҙан Тунисҡа тиклем бер өлөшөн, Иран таулығын һәм Урта Азияны ала. Хаҡ хәлифәт Ғәрәп хәлифәлегенә нигеҙ һала.
# Чагровая

Чагровая — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Чагровая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015559
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301555
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Омгинка

Омгинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Казанка йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Омгинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100040364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104036
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кендектең һығылмалылығы

Кендектең һығылмалылығы — кендектең расчёт оҙонлоғо $l_{0}$ минималь инерция радиусҡа $i$ бүлеме.
Кендектәрҙең тоторолоҡлоғона мөһим.
Ҙур һығылмалылыҡ менән кендектең ныҡлығы әҙ була.
Был физика буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.