yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Арка-Лымпараси

Арка-Лымпараси — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пойлово-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 112 км.

# Арка-Лымпараси
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054440
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305444
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Луным

Луным — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мый йылғаһының уң ярына тамағынан 3,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Луным
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100349
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шамка (Теша ҡушылдығы)

Шамка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теша йылғаһының уң ярына тамағынан 212 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шамка (Теша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300212110000030533
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003053
* Бассейн коды — 09.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сафин Вадим Фәтхи улы

Сафин Вадим Фәтхи улы (11 апрель 1933 йыл — 7 сентябрь 2021 йыл ) — ғалим-психолог, педагог. 1969—2014 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1977—1982 йылдарҙа психология кафедраһы мөдире. Психология фәндәре кандидаты (1969), профессор (1990). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1990).

# Сафин Вадим Фәтхи улы
## Биографияһы

Вадим Фәтхи улы Сафин 1933 йылдың 11 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районының 2-се Назар (хәҙер Яңы Себенле) ауылында тыуған.
Жёлтый татар-башҡорт педагогия училищеһында уҡый. 1958 йылда Ырымбур педагогия институтын тамамлай. 1962 йылдан алып Стәрлетамаҡ, 1969 йылдан алып Башҡорт дәүләт педагогия институттарында уҡыта. Фәнни хеҙмәттәренең төп йүнәлеше — шәхестең үҙен-үҙе билдәләүе.
Уның тырышлығы менән Башҡортостанда беренсе булып психология кафедраһы (БДПИ, 1976) асыла. 1995 йылда ғалим ЮНЕСКО-ның Мәскәү бюроһы тарафынан хупланған башҡорт мәктәптәре һәм гимназиялары өсөн уҡытыу һәм тәрбиә концепцияларын һәм программаларын яҙа.
В. Ф. Сафин — Американың гуманистик йүнәлешле психологтар ассоциацияһының мөхбир ағзаһы (1994) һәм шулай уҡ Халыҡ-ара психология фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (1996). Уның тарафынан 160-тан артыҡ фәнни хеҙмәт яҙылған.
Ғалим 2021 йылдың 7 сентябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Сафин Вадим Фәтхи улы
## Хеҙмәттәре

* Психология самоопределения личности. Свердловск, 1986.
* Введение в психодиагностику личности школьника. Уфа, 1990.
* Психологические отклонения в развитии детей и методы их психокоррекции. Уфа, 1994.

# Сафин Вадим Фәтхи улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2008).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993).
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1990).
# Вангари Маатаи

Вангари Маатаи (ингл. Wangari Maathai; 1 апрель 1940 йыл, Британия империяһы, Кения колонияһы һәм протектораты, Үҙәк провинция — 25 сентябрь 2011 йыл, Кения, Найроби) — Кенияның йәмәғәт эшмәкәре, «тотороҡло үҫешкә, демократия һәм тыныслыҡҡа индергән өлөшө өсөн» 2004 йылғы Нобель премияһы лауреаты.
Кенияла демократия урынлаштырыу өсөн әүҙем көрәшә, экология өлкәһендәге эшмәкәрлеген сәйәсәт менән бергә алып бара.
Маатаи 1977 йылда «Йәшел билбау» тигән ижтимағи хәрәкәтте ойоштороу инициаторы һәм төп илһамландырыусыһы була. Ойошма Африкалағы юҡ ителгән урмандарҙы тергеҙеү менән шөғөлләнә. Уның эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә Африка урмандарының ҡырылыуы туҡтатыла. «Йәшел билбау» хәрәкәтенең 25 йыллыҡ йәшәү осоронда Африка континентында 30 миллиондан ашыу төп ағас ултыртыла.
Идара итеүсе Кения Африка милли союзы менән оппозицияның берләшеүе өсөн көрәшә. 2002 йылғы һайлауҙа ниһайәт быға өлгәшә. 2003 йылдан 2005 йылға тиклем Кенияның тирә-яҡ мөхит һәм тәбиғәт ресурстары министры урынбаҫары. «Мазингира» тигән Кения йәшелдәре партияһын ойоштора.
2009 йылдың 14 декабрендә БМО-ның генераль секретары Пан Ги Мун Вангари Маатаиҙы БМО-ның тыныслыҡ илсеһе итеп билдәләй. Уға климат үҙгәреү мәсьәләләре менән шөғөлләнеү йөкмәтелә.
Күкәйлек яман шешенән вафат була.
# Коршой-Кикя

Коршой-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сугульда-Чор йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Коршой-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064133
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306413
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ория теле

Ория йәки одия (ଓଡ଼ିଆ,) — һинд-европа теле, Һиндостандың Оди́ша штатында 35 миллион самаһы кеше был телдә һөйләшә. Һиндостандың рәсми танылған 23 теленең береһе һәм уның үҙ яҙмаһы бар.
Яңы һинд телдәре төркөмөнә ҡарай.
Таралыу территорияһы: Һиндостандың Одиша штаты һәм Мадрас, Мадхья-Прадеш, Бихар штаттарына яҡын булған округтар.
Ория теленең яҙмаһы брахми яҙмаһына барып тоташа.
Боронғо әҙәби ҡомартҡылар б.э.т. барып тоташа. Шуларҙың береһе — Сараладастың «Махабха́рата» эпик поэмаһы. Хәҙерге әҙәби тел Факирмохан Сенапатканың ижад осоронан башлана.
Ория телендә 568 ваҡытлы баҫма, шул иҫәптән 56 көндәлек, 104 аҙналыҡ, 237 айлыҡ (1998 йылға ҡарата) баҫма нәшер ителә. Һиндостан яҙыусыһы, фольклорсы, Висва Бхарати университеты профессоры Кайлаш Паттанаик ошо телдә ижад итә.

# Ория теле
## Фонетикаһы

Ория телендә 28 тартынҡы һәм 6 һуҙынҡы фонема. бар
Һуҙынҡылар :
| | Алғы рәт | Артҡы рәт |
| Өҫкө күтәрелеш | i | u |
| Урта күтәрелеш | e | o |
| Түбәнге күтәрелеш | a | ɔ |
Тартынҡылар :
| | Ирен | Теш | Альвеолярҙар (тел-теш ҡаҙнаһы) | Ретрофлекстар (тел осо) | Палатальные (тел-аңҡау, йомшаҡ) | Велярҙар (тел арты) | Глоттальные (тамаҡ төбө спиранты) |
| Һаңғырау ек тартынҡылары (смычные) | p pʰ | t̪ t̪ʰ | | ʈ ʈʰ | ʧ ʧʰ | k kʰ | |
| Яңғырау ек тартынҡылары (смычные) | b bʱ | d̪ d̪ʱ | | ɖ ɖʱ | ʤ ʤʱ | ɡ ɡʱ | |
| Һаңғырау фрикатив | | | s | | | | h |
| Танау (сонор) | m | | n | ɳ | | | |
| Талғын | | | l, r | ɭ | | | |
# Бад-Шлема

Бад-Шлема (нем. Bad Schlema) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 5148 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,53 км². Диңгеҙ кимәленән 357 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 8301 һәм автомобиль коды ASZ.
# Чингала

Чингала — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кыртовка йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Чингала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007482
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300748
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мәсетле тормошо (гәзит)

Мәсетле тормошо (рус. Мечетлинская жизнь) — ижтимәғи—сәйәси гәзит. Мәсетле районының Оло Ыҡтамаҡ ауылында аҙнаһына 3 тапҡыр урыҫ һәм башҡорт телендә сыға. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «„Беҙҙең тормош“ редакция‑нәшриәт комплексы» дәүләт унитар предприятияһы. Беренсе һаны 1930 йылдың август айында баҫыла.

# Мәсетле тормошо (гәзит)
## Хәҙерге эшмәкәрлеге
### Тематик рубрикалары

* Сәйәси шишәмбе — Политическая среда
* Крәҫтиән эштәре — Дела Крестьянские
* Мәктәп тормошо — Школьная жизнь
* Беҙҙекеләрҙе бел — Знай наших
* Мәрхәмәтлек — Благотворительность
* Спорт — Спорт
* Яҡташтар хеҙмәт итә — Служат наши земляки
* Ҡулланыусы мөйөшө — Уголок потребителя

# Мәсетле тормошо (гәзит)
## Хәҙерге эшмәкәрлеге
### Хеҙмәткәрҙәр

* Ризуанова Айгөл Нур ҡыҙы
* Юлдашев Рәйес Мөғәлим улы
* Ғәниева Зөһрә Фрат ҡыҙы
* Ғатауллин Венер Дамир улы
* Бәҙертдинова Нәсимә Әхсән ҡыҙы
* Хафизова Әлфирә Ғәрифйән ҡыҙы
* Баһауетдинова Элфира Фәнзәүи ҡыҙы
* Низаева Зилә Ғилемдәр ҡыҙы
* Крючкова Юлия Венер ҡыҙы
* Шарапова Айгөл Фәнир ҡыҙы
* Дәүләтшина Элмира Раймир ҡыҙы
* Сафина Вәлидә Әхсән ҡыҙы
* Шамакова Фәғилә Тимерғәзи ҡыҙы
* Ғәлимова Әлфирә Нурмөхәммәт ҡыҙы
* Михалкова Лариса Александровна

# Мәсетле тормошо (гәзит)
## Тарихы
### Йыляҙмаһы

* Беренсе тапҡыр 1930 йылдың август айында башҡорт телендә баҫылып сыҡҡан.
* 1931 йылдың 10 мартынан «Колхоз байрағы» исемендә ғәрәп шрифында баҫыла.
* 1932 йылдан — «Еңеүҙәргә» исемендә сыға.
* 1940 йылдан кирилл шрифтында баҫтырыла.
* 1954 йылдан — «К победе» («Еңеүгә») исеме менән урыҫ телендә лә сыға башлай.
* 1962 йылдың 26 майынан 1963 йылдың 2 мартына тиклем нәшер ителмәй.
* 1963 йылдың 3 мартында «Коммунист» исеме менән урыҫ һәм башҡорт телдәрендә яңынан сыға башлай. Мәсетле һәм Балаҡатай райондары берләштерелеү сәбәпле Балаҡатай ауыл хужалығы идаралығы партия коммитеты һәм район советы баҫмаһы итеп беркетелә.
* 1965 йылдың ғинуар айынан Мәсетле районы яңынан тергеҙелә, гәзит район ҡарамағына ҡайтарыла.
* 1991 йылдың ғинуар айынан алып «Беҙҙең тормош» һәм «Наша жизнь» исеме аҫтында нәшер ителә;
* 2003 йылдың авгусында район гәзите редакцияһы типография менән берләштерелә һәм Башҡортостан Республикаһының «„Беҙҙең тормош“ редакция‑нәшриәт комплексы» дәүләт унитар предприятияһы итеп үҙгәртелә.
* 2006 йылдан хәҙерге исемен ала.

# Мәсетле тормошо (гәзит)
## Тарихы
### Баш мөхәррирҙәр

* Мөхөтдин Тажи (Тажитдинов Мөхөтдин Язар улы) — башҡорт шағиры
* Зәйнәб Биишева — башҡорт яҙыусыһы
* Мостафин Х. М.
* Хәлилов Раһип Зәбих улы
* Мәһәҙиев Дәүләткәрәй Дәүләтбай улы
* Яҡупов М. Г.
* Хажиев Фират Әмерхан улы
* Ямалетдинов Роберт Ниғмәтйән улы.
* Хисамов Ғәлим Афзал улы
* Кәримов Ғәлимйән Тимербай улы
* Моталапова Зөбәржәт Фрат ҡыҙы
* Юлдашев Рәйес Мөғәлим улы
* Шәмсетдинов Шакир Зайнулла улы
* Ғәлимова Г. Р.
* Сафин Рәйес Йәғәфәр улы
* Ризуанова Айгөл Нур ҡыҙы
* Ғәләүетдинов Фуат Вилдан улы
* Баһаутдинова Эльвира Фәнзәүи ҡыҙы
# Эдда

Эдда (бор..ислан. Edda) Скандинав мифологияһы һәм герман ауыҙ-тел ижадының төп әҫәре. Грек Одалары аналогы булып тора.

# Эдда
## Атаманың этимологияһы

Снорри Стурлусондың «Эдда» китабы ни өсөн шулай аталыу сәбәбе билдәһеҙ.
Был һүҙҙең бер нисә этимологияһы бар.
* «Одди» һүҙенең сығарылмаһы. Снорри тәрбиәләнгән һәм, бәлки, үҙенең китабы өсөн материалдар тапҡан утар атамаһы. Был осраҡта «Эдда» «Одди китабы» тигәнде аңлата.
* óðr һүҙенең сығарылмаһы — ҡайһы берҙә «шиғриәт» мәғәнәһенә эйә. Был осраҡта «Эдда» «шиғриәт» тигәнде аңлата.
* «Эдда» һүҙе бер боронғо исланд йырында осрай һәм, күрәһең, «ҡарт өләсәй» тигәнде аңлата. Был осраҡта Снорри китабы ниңәлер «ҡарт өләсәй» тип аталған.
Был этимологиялар күптән тәҡдим ителгән булған һәм сиратлап яңынан тәҡдим ителә лә, тағы кире ҡағыла.

# Эдда
## Оло һәм Кесе Эдда

Скандинав эпосы бер нисә өлөштән тора. Уға Оло Эдда һәм Кесе Эдда инә.
Епископ Бриньольв Свейнссон 1643 йылда, Стурлусон китабында тасуирланған илаһтар һәм геройҙар тураһында бер нисә йырҙан торған пергамент кодексын таба. Бриньольв, Урта быуаттарҙа халыҡ араһында ҡеүәтле күрәҙәсе булып танылған Сэмунд Мудрыйҙың әҫәрен таптым, тигән фекергә килә. Сэмандты универсаль аҡыл эйәһе тип атағандар, һәм Стурлусон үҙенең «Эдда»һында Сэмундтың әҫәренә нигеҙләнгән һымаҡ тойола. Бриньольв үҙе тапҡан кодекс исемлендә былай тип яҙған: «„Edda“ Saemundi multiscii», йәғни «Сэмунд Мудрыйҙың „Эдда“һы».
Ошо мәлдән алып «Эдда» һүҙе яңы мәғәнәгә эйә булған. Тиҙҙән ул матбуғатта ҡулланылған. Һуңынан Бриньольв тапҡан яҙмаларҙың «Эдда» атамаһына ла, Сэмундҡа ла бер ниндәй ҙә ҡағылышы булмауы асыҡлана, әммә атама уларға беркетелгән көйө ҡалған. Улар «Сэмунд Эддаһы», «Йыр Эддаһы» йәки «Оло Эдда» тип атала башлаған. Ә Снорри Стурлусондың китабы «Эдда Снорри» йәки «Кесе Эдда» тип атала.

# Эдда
## Астрономияла

* 1908 йылда асылған Эдда (673) астероиды Эдда хөрмәтенә аталған.
# Ай-Вый-Вар

Ай-Вый-Вар — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вый-Вар йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ай-Вый-Вар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050987
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205098
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Восточная Лапта-Яха

Вост. Лапта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Няда-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Восточная Лапта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300072878
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307287
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Глуховцев Всеволод Олегович

Глуховцев Всеволод Олегович (12 ғинуар 1965 йыл) — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы. Фантастик һәм фәлсәфәүи хикәйә жанрҙарында ижад итеүсе. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетының Өфө филиалы уҡытыусыһы. Философия фәндәре кандидаты (1997). «СССР Ҡораллы Көстәренең 70 йыллығы» миҙалы менән бүләкләнгән. Рәсәй Федерацияһының Журналистар союзы ағзаһы .

# Глуховцев Всеволод Олегович
## Биографияһы

Всеволод Олегович Глуховцев 1965 йылдың 12 ғинуарында Башҡортостандың Белорет ҡалаһында тыуған. Хәҙерге ваҡытта Өфөлә йәшәй. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетының Өфө филиалында «Философия, тарих һәм хоҡуҡ» кафедраһы доценты булып эшләй. Орджоникидзе исемендәге Дәүләт идара академияһы аспирантураһында уҡый. Философия фәндәре кандидаты (1997), диссертацияһының темаһы — «В. И. Вернадскийҙың социаль-этик ҡараштары», һуңғараҡ «В. И. Вернадскийҙың социаль-этник концепцияһы» исеме аҫтында айырым китап итеп нәшер ителә.
Автомобилдәр төҙөү тарихы менән ҡыҙыҡһына.

# Глуховцев Всеволод Олегович
## Ижады

Яҙыусы-фантаст булараҡ рәсәйҙең эре нәшриәттәрендә 2002 йылдан алып баҫтырыла башлай. Тәүге әҫәре — «Перевал Миллера» повесы — АСТ йыйынтығында донъя күрә. Бер нисә романын Э. А. Байков менән берлектә яҙа (коллектив псевдонимдары «Артур Василевский»). Ҡайһы бер китаптары («Последний переход», «Смерти нет», «Бог сумерек») Самойлов Андрей менән берлектә яҙған.
Прозаһы 2004 йылдан әҙәби журналдарҙа нәшер ителә, әҫәрҙәре башлыса ябай көнкүреш юҫығында бирелгән әхлаҡи — фәлсәфәүи притча жанрында («Смерть идеалиста», «Письмо», «Ясновидящий»). Уның хикәйәләр жанры, артыҡ туралыҡ өсөн тәнҡитләнеүгә ҡарамаҫтан, «социаль проза» тип билдәләнә.
2016 йылда "Созвездие Большой Медведицы" һәм "Перстень Парацельса" премияларына дәғүә итә (номинант).

# Глуховцев Всеволод Олегович
## Фантастик жанрлы әҫәрҙәре

* Глуховцев Всеволод. Мадьяр. — Москва: Эксмо, 2018. — 320 с. — ISBN 978-5-04-091855-3.
* Артур Василевский. Земля чужих созвездий. — Москва: Эксмо, 2018. — 384 с. — ISBN 978-5-04-096773-5.
* Вадим Панов, Артур Василевский. Перстень Парацельса. — Москва: Эксмо, 2016. — 320 с. — ISBN 978-5-699-85982-5.
* Артур Василевский. Всё, кроме чести. — Москва: Эксмо, 2013. — 384 с. — ISBN 978-5-699-62491-1.
* Байков Эдуард, Глуховцев Всеволод. Рой. Битва бессмертных, СПб, Крылов, 2011. — 928 с. — ISBN 978-5-4226-0192-9.
* Байков Эдуард, Глуховцев Всеволод. Рой, СПб, Крылов, 2010. — 480 с. — ISBN 978-5-4226-0109-7.
* Глуховцев Всеволод, Самойлов Андрей. Последний переход, СПб, Ленииздат, 2008. — 384 с. — ISBN 5-289-02607-X.
* Глуховцев Всеволод, Самойлов Андрей. Смерти нет, СПб, Азбука-классика, 2006. — 448 с. — ISBN 5-325-01627-7.
* Глуховцев Всеволод, Самойлов Андрей. Бог сумерек, М., АСТ, 2003. — 272 с. — ISBN 5-17-018648-7.
# Рәсим (исем)

Рәсим — башҡорт ир-ат исеме, төрки халыҡтарҙа ла киң таралған.

# Рәсим (исем)
## Этимологияһы

Рәсим башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе рәссам, художник, рәсем төшөрөүсе тигәнде аңлата.

# Билдәле шәхестәр

Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы (14 декабрь 1951 йыл) — хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре, генерал—майор, 2002—2009 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Омск өлкәһе буйынса идаралығы етәксеһе, 2010—2012 йылдарҙа Омск өлкәһе хөкүмәте рәйесе урынбаҫары, Омск ҡалаһының вице-мэры. Почёт ордены кавалеры (2007). Дәүләт именлегенең почётлы хеҙмәткәре.
Әмиров Рәсим Зәкир улы (28 февраль 1923 йыл — 2 декабрь 1995 йыл) — терапевт, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1991), медицина фәндәре докторы (1968), профессор (1970). СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1977).
Нәсибуллин Рәсим Мөхлис улы рус. Насибуллин Расим Мухлисович; (15 июнь 1960 йыл) — рәссам, график. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2008). Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы, Рәсәйҙең ЮНЕСКО ҡарамағындағы ижади союзы ағзаһы.
Шакиров Рәсим Сабирйән улы (1956 йыл) — төҙөлөш тармағы эшмәкәре. «Нефтекама төҙөлөш-монтаж идаралығы» яуаплығы сикләнгән йәмғиәт директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе.
Акчурин Рәсим Сөләйман улы (24 декабрь 1931 йыл) — СССР хәрби етәксеһе, генерал-полковник (1990 йылдың 17 декабре)
Рәсим Ғәджиев йәки Рәсим Хәжи (лезг. Рәсим Гаджидин хва Гьаджиев (10 июнь 1941 йыл — 7 ғинуар 2008 йыл) — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, Дағстан АССР-ының халык шағиры (1974).
# Пуглы-Игль

Пуглы-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кевру-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.

# Пуглы-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048083
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204808
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Үрмәксе ауы талпаны

Үрмәксе ауы талпаны (лат. Tetranychidae) — ғаиләлеге — талпандар, Prostigmata аҫ отрядынан, тромбидиформдар (Trombidiformes) отряды вәкиле. Антарктиканы ла керетеп, Ер шарының бар төбәктәрендә лә киң таралған, һәммә ерҙә лә осратырға мөмкин. Барлығы 1270 төрҙән, 95 ырыуҙан тора. Ваҡ талпандар, оҙонлоҡтары 1 мм-ҙан да кәм. Күҙҙәре икешәрҙән икәү, аяҡтары 5 быуынтыҡлы. Үлән емшәр бөжәк (культуралы үҫемлектәр өсөн бик ныҡ зарар килтерә), үрмәксе ауы бүлеп сығара..Ғаиләлектең иң билдәле вәкиле ябай үрмәксе ауы талпаны (Tetranychus urticae) бик тиҙ таралыу һәләтенә эйә.
# Ливвик Википедияһы

Ливвик Википедияһы (ливв. Wikipedii Livvinkarjalan) — Википедияның карел теленең ливвик һөйләше бүлеге. 2016 йылдың 7 октябрендә эш башлай (элек инкубаторҙа була).

# Ливвик Википедияһы
## Тарихы

Ливвик Википедияһын булдырыу инициативаһы менән «Карел теле дуҫтары йәмғиәте» ағзалары сығыш яһай. Күп активистар, шул иҫәптән Йоэнсуу университеты, карел йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, Рәсәй Федерацияһының милли республикаларының башҡа телдәге википедиялары активистары үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлаша, мәҡәләләр яҙарға ярҙам итә, интерфейсты ливвик һөйләшенә тәржемә итергә ярҙамлаша.
Ливвик Википедияһы 2015 йылдың 19 ғинуарында инкубаторҙа асыла. 2016 йылдың 26 сентябрендә ойоштороу комитеты Ливвик Википедияһын хуплай, һәм 7 октябренән ул үҙ доменында эш башлай.
2019 йылдың 16 апрелендә мәҡәләләр һаны 3000 барып етә.

# Ливвик Википедияһы
## Статистика

2019 йылдың 3 июнендә бүлектә 3046 мәҡәлә иҫәпләнә. Шулай уҡ Ливвик Википедияһында 3724 ҡатнашыусы теркәлгән, уларҙың 12-һе һуңғы 30 көндә нимәлер эшләгән, ике ҡатнашыусы хаким статусына эйә. Дөйөм төҙәтеүҙәр һаны 25067.
Бүлектең тәрәнлеге ағымдағы мәлдә 6,2 берәмек тәшкил итә.
# Кесе Ҡаялы

Кесе Ҡаялы — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ҡаялы йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кесе Ҡаялы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004072
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200407
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бүжәлек (йылға)

Бүжәлек — рус. Бижеля́к — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге йылға.

# Бүжәлек (йылға)
## Тасуирламаһы

Ҡыштым, Озёрск ҡалалары һәм Арғаяш районы сиктәре аралығында урынлашҡан Аҡакүл янындағы Оло Аҡакүл һаҙлығының һыуҙары ҡаҙылған каналдар аша Аҡакүлгә һәм Олағас күленә ағыҙыла. Аҡакүлдән артыҡ һыу Аҡкүлгә китә, унда элек ҡылымыҡ булғандыр. Олағас күле яғына ҡаҙылған канал Бүжәлек ҡасабаһы янындағы тимер юл күпере алдында тамамлана. Артабан һыу күпер һәм Бүжәләк-Һеләүһен юлы аҫтынан ағып барып Олағасҡа ҡоя. Башлыса яҙғы ташҡындарҙа көсәйә.
Йылға үҙәне һаҙмырт.

# Бүжәлек (йылға)
## Фаунаһы

Йылға буйҙарында ҡондоҙҙар оя ҡора.

# Бүжәлек (йылға)
## Этимологияһы

Бүжәлек йылғаһы менән Бүжәлек ҡасабаһы бер үк исем йөрөтә. Башҡорт топонимдары араһында Бүжәтау тигән тау ҙа, Бүжән тигән ауыл да бар. Бүжәк (бүжә) — сусаҡлы тау, уба тигәнде аңлатҡан һүҙ. Билдәле булыуынса, ҡасаба янында сусаҡтар бар Иң яҡын бүжәктәр (сусаҡтар) бейеклеге — 305 м һәм 286 м. Бүжәкле был төбәк шундай атама алған