yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нәҙершин Мотаһар Закир улы

Нәҙершин Мотаһар Закир улы (1923 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1944).

# Нәҙершин Мотаһар Закир улы
## Биографияһы

Мотаһар Закир улы Нәҙершин 1923 йылда Башҡорт АССР-ы Бөрйән районының Тимер ауылында тыуа. 1942 йылда Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 148-се гвардия артиллерия-миномет полкы 16-сы гвардия Ҡыҙыл Байраҡлы дивизияның 7-се гвардия кавалерия корпусында 5-се батареяла элемтәсе булып хеҙмәт итә. Полк командиры гвардия майоры Хәбиров һәм гвардия полковнигы Вәлиевтың Нәҙершиндың шәхси хәрби ҡағыҙына яҙған яҙыуҙарында былай тип әйтелә:
* Нәҙершин Мотаһар Закир улы 5-се батарея командирының элемтәһе булып хеҙмәт итеп, бөтә һуғыш барышында үҙ бурысына намыҫ менән ҡараны һәм һәр ваҡыт мәғлүмәттәрҙе батарея командирына ваҡытында еткереп, хәрби заданиеларҙы теүәл үтәргә ярҙам итте. 1944 йылдың 23 июлендә Осмолица районында (Польша) батареянан полк штабына барышлай өс кешенән торған немецтар төркөмөнә юлыға һәм, уларҙы әсиргә алып, полк штабына алып килә. Хөкүмәт наградаһы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 10 авгусындағы Указы менән немец илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн яугир Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Нәҙершин Мотаһар Закир улы 1946 йылда демобилизациялана.

# Нәҙершин Мотаһар Закир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944, 1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
# Гөлшат

Гөлшат — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме, шулай уҡ татарҙарҙа, төркмәндәрҙә, ҡаҙаҡтарҙа ла киң таралған.

# Гөлшат
## Этимологияһы

Гөлшат исеме башҡорт теленә фарсы теленән үҙләштерелгән. Мәғәнәһе гөл батшаһы тигәнде аңлата

# Гөлшат
## Билдәле шәхестәр

Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим ҡыҙы (22 сентябрь 1947) — башҡорт театр һәм кино актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003).
Әхмәтҡужина Гөлшат Фәйзелғаян ҡыҙы (28 февраль 1951 йыл) — журналист, шағир һәм драматург. 1981 йылдан республика матбуғат баҫмалары, шул иҫәптән 2002—2007 йылдарҙа «Башҡортостан» гәзите хеҙмәткәре. 1989 йылдан СССР-ҙың Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. Әбйәлил районының Ким Әхмәтйәнов исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2006).
Зәйнәшева Гөлшат Хисам ҡыҙы (13 ғинуар 1928 йыл — 1 апрель 2005 йыл) — татар шағиры, драматург. 1969 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988) һәм Ғ. Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1991).
Ғәйнетдинова Гөлшат Иршат ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы Фазлитдинова; 28 август 1992 йыл) — кроста һәм оҙон дистанцияға йүгереү менән шөғөлләнеүсе Рәсәй еңел атлетика спортсыһы. Өс тапҡыр Рәсәй чемпионы. Йәштәр араһында Европа чемпионы (2013). Рәсәй спортының халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
Гөлшат Диас ҡыҙы Омарова (1968 йыл) — Ҡаҙағстан актрисаһы, сценарий яҙыусы һәм режиссёры.
Гөлшат Сәхый ҡыҙы Мамедова (төркмән) Gülşat Sahyýewna Mämmedowa. 1964 йыл) — төркмән дәүләт эшмәкәре. Төркмәнстан Мәжлесе Рәйесе.
# Һарығамыш уйпаты

Һарығамыш уйпаты, (төркм. Sarygamyş çöketligi, үзб. Sariqamish botig`i), — Төркмәнстандың төньяғындағы уйпат, Ҡараҡом сүленең төньяҡ сиге булып тора

# Һарығамыш уйпаты
## Географияһы

Уйпаттың оҙонлоғо яҡынса 150 км, киңлеге яҡынса 90 км. Донъя океаны кимәленә ҡарата абсолют бейеклеге — минус 38 метр. Оҙонса түңәрәк рәүештә, тоҙло тупраҡ һәм ел иләгән ҡом менән ҡапланған. Үҙәк өлөшөндә Һарығамыш күле урынлашҡан.

# Һарығамыш уйпаты
## Этимологияһы

Уйпаттың атамаһы төркисә «һары ҡамыш» тигәндән килеп сыҡҡан.
# Ангун

Aнгун Cипта Cасми (ингл. Anggun Cipta Sasmi, 29 апрель 1974 йыл) — Индонезия бейеүсеһе, диджей һәм композитор. Күберәк Aнгун исеме менән билдәле.
# Баҙмағош (тау)

Баҙмағош- Рәсәйҙәге тау . Ул Башҡортостандың Ишембай районында Үрек йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан.
Иң бейек урыны- 611, 5 м (тирә-яҡтағы тауҙарҙан 207 м бейегерәк), тау итәгенең киңлеге- 6,9 км. Һырттары текә, ҡатау свитаһы эзбизташтарынан тора.
Тауҙың көньяҡ битләүендә шишмәләр бар. Баҙмағошта Тылғыҫҡан (Үрек йылғаһы бассейны) йылғаһы ҡушылдыҡтары башлана. Тау өҫтө ҡайын һәм уҫаҡ ҡатнаш урман менән ҡапланған.
Баҙмағоштан 9,1 км алыҫлыҡта Аҡҡыр тауы ( бейеклеге 726 м) ята, көньяҡ-көнсығыш яҡтан уны Ишембай һәм Мәләүез райондары сигендәге тауҙар уратып алған, ә төньяҡ-көнбайышта дала башлана.
«Баҙмағош» атамаһы «баҙма»- «баҙнат итмә» һәм «ҡош» һүҙҙәренән алынған тигән фараз бар (сағыштыр: Саҡмағош).
# Кулавский Василий Агеевич

Кулавский Василий Агеевич (3 декабрь 1938 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-табибы, акушер‑гинеколог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. РАЕН академигы, медицина фәндәре докторы (1976), профессор (1978). 1979—1985 йылдарҙа Башҡортостан акушер‑гинекологтар йәмғиәте рәйесе. Рәсәй Федерацияһының (1998) һәм Башҡортостан Республикаһының (1993) атҡаҙанған табибы, СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1979). 2‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы кавалеры.

# Кулавский Василий Агеевич
## Биографияһы

Василий Агеевич Кулавский 1938 йылдың 3 декабрендә Мордовия АССР-ының Оло Березники районы Шөгөр ауылында тыуған.
Рәсәй Медицина фәндәр академияһы һәм Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының акушерлыҡ һәм гинекология буйынса ведомство-ара ғилми советы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының Һаулыҡ һаҡлау министрлығының проблемалар комиссияһы ағзаһы, Башҡорт дәүләт медицина институтының, Силәбе медицина академияһының диссертациялар советы ағзаһы.
9 монография, 250-нән ашыу ғилми мәҡәлә авторы, уйлап табыуҙарға 5 патент алған.
«Башҡортостан» энциклопедияһында уның тураһында: «Ҡатын-ҡыҙҙарҙың һаулығын һаҡлау буйынса медик-гигиена белемдәрен әүҙем пропагандалаусы. Фәнни эштәрең бала табыуҙа ауыртыу физиологияһын өйрәнеү, бала тыуҙырыуҙы ауыттыуһыҙ алып барыу методын баһалау, гинеталийҙарҙың ярһынып шешеүе менән сирләгәндәрҙе реабилитациялау ысулдарын табыуға бағышланған. Йөклө ҡатындарҙың ҡаны аша гормондарҙы радиоиммунология менән билдәләүысулын тәҡдим иткән.»-тип яҙылған.

# Кулавский Василий Агеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Күп йыллыҡ уңышлы хеҙмәте, халыҡҡа медицина хеҙмәте күрһәтеү өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн профессор В. А. Кулавскийға «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы», «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы» тигән маҡтаулы исемдәр бирелгән, ул «Һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе менән бүләкләнгән. ҒИлми коллективтар тарафынан «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» тигән маҡтаулы исем биреүгә тәҡдим ителә.
# Этәй ауыл Советы (Илеш районы)

Этәй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Этәй ауылы.

# Этәй ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Озёрки (Тербун районы)

Озёрки — Липецк өлкәһе Тербун районындағы ауыл. Озерки ауыл Советы үҙәге. Ауыл Кобылья Снова йылғаһының уң ярында урынлашҡан..
Озерки ауылы XVIII быуат башында барлыҡҡа килә. Бер нисә йыл дауамында Кобылья Снова йылғаһының һул ярында урынлашҡан күрше Красная Поляна ауылы составында була. Һыу менән насар тәьмин итеү сәбәпле Красная Поляна ауылы халҡы Озерки ауылына күсенә башлай, ә 1821 йылда шул ауылға үҙҙәренең сиркәүен дә күсереп ҡуялар. Шулай итеп, Озерки ҙур ауылға әүерелә.
1778 йылғы документтарҙа ауыл Озерки йырындары буйында урынлашҡан, тип яҙыла. Ауыл исеменең сығышы ҙур һәм тәрән булмаған күлдәрҙән алынған. 1937—1938 йылдарҙа сиркәү ябыла, бинаны иген һаҡлау өсөн ҡулланалар. Әлеге көндә сиркәү яртылаш емерелгән хәлдә.
1954 йылдың 6 ғинуарында, Орел һәм Воронеж өлкәләренең административ бүленеше үҙгәргән саҡта, Озерки ауылы Липецк өлкәһе Тербун районы составына индерелә.

# Озёрки (Тербун районы)
## Озерки ауылы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда

1942 йылдың йәйендә Озерки ауылы тирәһендә бик ҡаты, аяуһыҙ һуғыш бара. Совет һалдаттары үҙ ғүмерен аямай һуғышалар, улар араһында 112-се Башҡорт кавалерия яугирҙары күпләп яу ҡырында һәләк була. Ауылда Туғанлыҡ ҡәберлеге бар. Бөгөнгө көнгә тиклем яугирҙарҙың ҡалдыҡтары табыла, күбеһенең исем-шәрифтәре билдәһеҙ ҡала.

# Озёрки (Тербун районы)
## Билдәле шәхестәр

Разенков Гавриил Степанович — Советтар Союзы Геройы.
# Лхаса йәмиғ мәсете

Лхаса йәмиғ мәсете (мечеть Хэбалинь, ҡыт. 河坝林) — Тибет үҙәгендә Лхаса ҡалаһында урынлашҡан мәсет.
Ислам Тибеткә IX быуатта үтеп инә. Был мәсет 1716 йылда төҙөлә һәм 1793 йылда киңәйтелә, әммә янғын сығып янып бөтә. 1959 йылда яңыртып төҙөлә.
# Оло Серга

Оло Серга — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Узола йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Оло Серга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017251
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001725
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡурсаҡтар һәм уйынсыҡтар музейы (Ротенбург-об-дер-Таубер)

Ҡурсаҡтар һәм уйынсыҡтар музейы — Ротенбург-хаҡында-де-Тауберҙағы музей, немец һәм француз уйынсыҡтары тарихына бағышланған. Адресы: hofbronnengasse урамы, 13.

# Ҡурсаҡтар һәм уйынсыҡтар музейы (Ротенбург-об-дер-Таубер)
## Тарихы

Ҡурсаҡтар һәм уйынсыҡтар музейы Ротенбург-об-дер-Тауберҙа 1984 йылдың июлендә асылған. Был ваҡиға алдынан музейҙы ойоштороусы 30 йыл дауамында уйынсыҡтар коллекцияһы йыя. Музей иҫке, әммә яҡшы реставрацияланған урта быуат йортонда урынлашҡан. Унда 800-ҙән ашыу ҡурсаҡты күрергә мөмкин, улар 20 йыл буйына йыйылған. Музейҙа Германияның боронғо ҡурсаҡтарының һәм уйынсыҡтарының ҙур коллекцияһы тупланған. Улар араһында — ҡурсаҡ кухнялар, магазин, өйҙәр бар.
Музей экспонаттары 1780 йылдан алып 1940 йылға тиклем осорға ҡарай. Музей янында магазин бар, унда иҫке уйынсыҡтар һәм китаптар һатып алырға мөмкин.
Музейҙағы экспозиция майҙаны 400 квадрат метр тәшкил итә. Экспозициялар Германия һәм Франция оҫталарының ике быуат дауамында эшләгән уйынсыҡтарына арналған. Ҡурсаҡтар һәм уйынсыҡтар музейы март айынан алып декабргә тиклем 9:30 сәғәттән 18:00 сәғәткә һәм ғинуар айынан февраль айына тиклем 11:00 сәғәттән 17:00 сәғәткә тиклем эшләй.
Музейға экскурсияға ҡурсаҡтар, еҙ уйынсыҡтар, ҡулдан эшләнгән ағас уйынсыҡтар менән килергә мөмкин. Музейҙағы ҡурсаҡтар һәм уйынсыҡтар коллекцияһы төрлө ваҡыт дауамында уйынсыҡтарҙың үҙгәреүен һәм төрлө мәҙәни һәм социаль-тарихи аспекттарҙы күрһәтә.
Музей витриналарында экспонаттар үткәндәрҙе бәйән итә. Был ҡурсаҡтарҙың күп хужалары һәм уларҙың эшләүселәре билдәһеҙ.
Ротенбург-об-дер-Таубер ҡурсаҡ һәм уйынсыҡтар музейы «Донъяның иң ҡыҙыҡ ҡурсаҡтар музейы» исемлегендә тора, уның хаҡында «Бәләкәй һәм ҙур ҡурсаҡтар. Үҙ ҡулдар менән боронғо ҡурсаҡтарҙың күсермәһе» китабында яҙылған.
# Хольденштедт

Хольденштедт (нем. Holdenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 734 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,74 км². Диңгеҙ кимәленән 203 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6528 һәм автомобиль коды — MSH.
# Чаган (Чаган-Узун ҡушылдығы)

Чаган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чаган-Узун йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Чаган (Чаган-Узун ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005568
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100556
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грековтың айырым йорто (Таганрог)

Греков йорто — Таганрог ҡалаһы үҙәгендә XIX быуат уртаһында классицизм стилендә башҡарылған йорт Урындағы әһәмиәткә эйә булған мәҙәни мираҫ объекты.

# Грековтың айырым йорто (Таганрог)
## Тасуирламаһы

Греков йорто Таганрог ҡалаһында классицизмдың иң яҡшы өлгөһө. Йорт ҡала усадьба йортоноң типик миҫалы булып тора. Портигы коринф ордерының алты колоннаһына таяна, улар ҡорос рәшәткә менән тоташҡан һәм бельэтаждың балконын булдыра. Һәр колоннаға фасадтағы пилястра тап килә. Төп ишеге үҙәктә түгел, был фасадының етешһеҙлеге булып тора.

# Грековтың айырым йорто (Таганрог)
## Тарихы

Айырым йорт Д. Е. Грековтың улы 1787—1791 йылғы рус-төрөк һуғышы, 1805—1807 йылғы Наполеон һуғышы, 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы Д. Е. Греков өсөн төҙөлә. Архитектураһы шул ваҡыт өсөн хас була: тыҡрыҡ буйынса оҙон фасадының ете тәҙрәһе була, төп инеү ишеге ихата яғында урынлаша.
Өс йыл үткәс Т. Д. Грековтың улы тыуа, ул һуңынан казак генералы була. 1831 йылда Тимофей Дмитриевич улына бай мираҫ ҡалдырып вафат була. Грековтарҙың йорто яйлап сүгә башлай, 1840 йылда йәш гвардия корнеты, Николай Греков йортто капиталь ҡороуҙы планлаштыра һәм шул маҡсатта күсемһеҙ милкен залогҡа һалып кредит ала. Үҙгәртеп ҡороуҙарҙан һуң йорт яңы төҫ ала. Ул һуңғы ампир стилендә башҡарыла.
Нәҫелдән килгән имениеларҙың сығымы килеменән артып китә. Греков кредитты түләй алмай, шуға күрә 1876 йылда Император Ғәли йәнәптәре Александр Икенсенең отставкалағы корнет Николай Грековтың Донецк, Миус һәм Таганрогтағы имениелары һәм күсемһеҙ милке өҫтөнән бағыусылар тәғәйенләү тураһында указы сыға. Дәүләт Банкының Таганрог бүлексәһендә алынған кредитты ҡайтарыуҙың тотҡарланыуы менән бәйле Таганрог полицмейстеры эш ҡуҙғата.
Грековтың имениелары өлөшләтә һатыла, Тагарогтағы йортон сауҙагәр Яков Хлытчев һатып ала. 1898 йылдан уның баһалау хаҡы 3000 һум тәшкил итә. 1906 йылда Греков йорто Сандра Шилгова милкенә күсә, баһалау хаҡы 6300 һумға арта. Һуңғы хужалары булып 1911 йылдан алып революцияға тиклем Карл Фердинандович Юнг һәм Софья Ефимовна Броневская була. Йорт инде 20 000 һумға баһалана. Бинаның күп хужалары йортто ҡуртымға тапшыра.
Совет власы осоронда йорт национализациялана, һәм уны ҡулланыусылар кооперацияһының күргәҙмә әсбаптар оҫтаханаһына, һуңынан ебәкселектең тәжрибә станцияһына (1922—1924 йылдар) тапшыралар. Һуңынан бинала коммуналь фатирҙар урынлаша. Эсендә бүлкәләр ҡуйыла, яңы инеү урындары эшләнә, һылап эшләнгән кәрниз һәм түбә фәрештәләре алып ташлана. Йорт Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында дошман авиацияһы һөжүменән зыян күрә. 1994 йылда ҡоролманы «Донинвест» банкы филиалы ҡуртымға ала. «Спецпроектреставрация» проекты буйынса реставрация эштәрен банк финанслай, шуның арҡаһында бина яңынан тәүге үҙ ҡиәфәтен ала.
# Германия ерҙәре

Ер (нем. Land) — Германияның субъекты. Рәсәйҙә республика, өлкә, край һүҙҙәренә яраша. «Ер» һүҙенең ғәҙәттәге мәғәнәләренән айырма булһын өсөн Федера́ль Ер (нем. Bundesland) тип йыш әйтелә.
Өс Ер «ирекле дәүләт» (Бавария, Саксония, Тюрингия) исемен йөрөтә, ләкин был субъекттар махсус хоҡуҡтарға эйә түгел.

# Германия ерҙәре
## Хәҙерге ерҙәр

| Коды | Рәсми атамаһы | Бундесратта урындары | Майҙаны, км² | Халҡы, кеше (31.12.2015) | Тығыҙлығы, кеше/км² (2011) | Баш ҡалаһы |
| BW | Баден-Вюртемберг Land Baden-Württemberg | 6 | 35 751,33 | 10 879 618 | 293,32 | Штутгарт Stuttgart |
| BY | Бавария ирекле дәүләте Freistaat Bayern | 6 | 70 550,07 | 12 843 514 | 175,73 | Мюнхен München |
| BE | Берлин Land Berlin | 4 | 891,68 | 3 520 031 | 3708,87 | Берлин Berlin |
| BB | Бранденбург Land Brandenburg | 4 | 29 654,36 | 2 484 826 | 83,29 | Потсдам Potsdam |
| HB | Бремен ирекле ганза ҡалаһы Freie Hansestadt Bremen | 3 | 419,84 | 671 489 | 1552,48 | Бремен Bremen |
| HH | Гамбург ирекле һәм ганза ҡалаһы Freie und Hansestadt Hamburg | 3 | 755,30 | 1 787 408 | 2260,05 | Гамбург Hamburg |
| HE | Гессен Land Hessen | 5 | 21 114,90 | 6 176 172 | 282,82 | Висбаден Wiesbaden |
| MV | Мекленбург-Алғы Померания Land Mecklenburg-Vorpommern | 3 | 23 213,74 | 1 612 362 | 69,42 | Шверин Schwerin |
| NI | Нижняя Саксония Land Niedersachsen | 6 | 47 592,82 | 7 926 599 | 163,36 | Ганновер Hannover |
| NW | Төньяҡ Рейн-Вестфалия Land Nordrhein-Westfalen | 6 | 34 112,52 | 17 865 516 | 514,44 | Дюссельдорф Düsseldorf |
| RP | Рейнланд-Пфальц Land Rheinland-Pfalz | 4 | 19 854,46 | 4 052 803 | 200,96 | Майнц Mainz |
| SL | Саар Saarland | 3 | 2 568,69 | 995 597 | 389,15 | Саарбрюккен Saarbrücken |
| SN | Саксония ирекле дәүләте Freistaat Sachsen | 4 | 18 449,39 | 4 084 851 | 220,24 | Дрезден Dresden |
| ST | Саксония-Анхальт Land Sachsen-Anhalt | 4 | 20 451,74 | 2 245 470 | 111,84 | Магдебург Magdeburg |
| SH | Шлезвиг-Гольштейн Land Schleswig-Holstein | 4 | 15 802,49 | 2 858 714 | 177,23 | Киль Kiel |
| TH | Тюрингия ирекле дәүләте Freistaat Thüringen | 4 | 16 202,38 | 2 170 714 | 135,33 | Эрфурт Erfurt |
| DE | Германия Федератив Республикаһы Bundesrepublik Deutschland | 69 | 357 385,71 | 82 175 684 | 224,63 | Берлин Berlin |
# Бирнә

Бирнә — кәләшкә уның ата-әсәһе йәки башҡа ғаилә ағзалары биргән һәм никахҡа ингәндә уның милкендә булған мөлкәт. Бирнә ҡатын-ҡыҙҙың мөлкәте була. Элек бирнәнең күләме кәләштең популярлығын билдәләгән. Хәҙерге ваҡытта күпселек халыҡтарҙа кәләшкә бирнәне биреү йолаһы ҡайһы бер үҙгәрештәр кисерә, әммә бөтөнләй юҡҡа сыҡмай. Төрлө сәбәптәр арҡаһында бирнәгә эйә булмаған кәләш бирнәһеҙ исемен ала. Шулай уҡ бирнә артынан һунар итеүселәрҙең билдәле бер социаль тибы ла формалаша.

# Бирнә
## Тарихы

Христиан мәҙәниәтендә бирнә ирҙең ҡатынын тотоуы менән аңлатыла. Ваҡыт үтеү менән бирнә потенциаль кейәүҙәрҙең мөлкәтен йәлеп итеүҙең ролен уйнай башлай. Ирҙең ата-әсәһе бирнәлә айырыуса ҡыҙыҡһыныу белдерә, сөнки уға улының буласаҡ ҡатыны күсеп килергә тейеш була. Урта быуаттарҙа, иртә кейәүгә сығыу йәше менән бәйле (14—16 йәш), хәлле ғаиләләрҙә бирнәне ҡыҙ тыуғас та йыя башлайҙар. Әгәр ул вафат булһа (балаларҙың үлеме юғары була), уны башҡа ҡыҙҙарына тапшыралар. Бирнә йыйыу менән тәү сиратта ҡыҙҙың әсәһе шөғөлләнә. Һуңыраҡ бирнә йыйыу процесына кәләш үҙе лә йәлеп ителә башлай. Бирнәнең стандарт йыйылмаһына көнкүреш әйберҙәре, беренсе сиратта ҡулдан эшләнгән түшәктәр, мендәрҙәр, мендәр тыштары, простынялар, юрғандар, келәмдәр, гардиндар, төрлө йыйылма һауыт-һаба, гәлсәр, ҡиммәтле көмөш, шулай уҡ аҫыл әйберҙәр, алтын һ.б. инә. Бындай мөлкәт, ғәҙәттә, бер йәки бер нисә һандыҡта һәм шкатулкаларҙа һаҡлана, улар практик һәм художестволы ҡиммәткә эйә була һәм шулай уҡ кәләш үҙе менән алып китә. Һуңыраҡ уларға байтаҡ аҡса һәм ҡиммәтле ҡағыҙҙар өҫтәлә башлай (был бигерәк тә яңы заман банкирҙары һәм финансистарының ҡыҙҙарына ҡағыла).

# Бирнә
## Төбәк үҙенсәлектәре

Урта быуаттарҙа, яңы осорҙағы кеүек үк, бүләкте йыйыу һәр илдең мәҙәниәтенә бәйле үҙенсәлектәргә эйә була. Грецияла хатта XX быуат уртаһына тиклем, бирнәһеҙҙәргә бөтөнләй бөлгөнлөккә төшкән кешегә лә, никахҡа инеү мөмкинлеге булмай.
Һиндостанда күп кенә фәҡирҙәр ҡыҙҙар өсөн бирнә йыйырға һәләтһеҙлектәре йәки теләмәүе арҡаһында яңы тыуған ҡатын-ҡыҙҙарҙы үлтерә, был инде был илдә енси диспропорцияның үҫешенә килтерә. Бынан тыш, Бынан тыш, Һиндостанда ҡәйнә тарафынан бирнә талап алыу осраҡтары киң таралған: әгәр килен тейешле күләмдә аҡса йәки байлыҡ биреүҙән баш тарта икән, уны аслыҡ менән интектерә, туҡмай, ә ҡайһы берҙә үлтерә лә. Шул уҡ ваҡытта 1961 йылдан Һиндостанда рәсми рәүештә кәләште бирнә талап итеү тыйылған, ә 1983 йылда закон ҡабул ителгән, уға ярашлы бирнәһе талап итеү ауыр енәйәт тип билдәләнгән.
Рәсәй империяһында бирнәнең юридик мәғәнәһе уның үҙенсәлекле «аванс мираҫы» булып тороуында. Уның ҡыҙы, кейәүгә сыҡҡас (йәғни иренең ғаиләһенә күсеп, шул рәүешле атаһы ғаиләһе ҡалдырғас) һәм бирнәһен алып, «атайыңдың күсемһеҙ милкенә инмәҫкә» тигән яҙма йөкләмә бирә һәм, әгәр атаһы мираҫының берҙән-бер вариҫы булып ҡалмаһа ғына, вафатынан һуң азат ителә һәм мираҫ бүлеүҙә ҡатнашмай.
# Республика политехник лицей-интернаты

Республика политехник лицей-интернаты (РПЛИ)— Башҡортостандың Күмертау ҡалаһындағы политехника йүнәлешендәге интернатлы уҡыу йорто.

# Республика политехник лицей-интернаты
## Тарихы

Республика политехник лицей-интернаты (РПЛИ) 1997 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов башланғысы менән Күмертауҙағы 33-сө ҡала профессиональ техник училищеһы базаһында ойошторолған уҡыу йорто. Ул тиҙ арала үҙгәртеп ҡоролдо. Лицей-интернат эшмәкәрлегенең төп маҡсаты — республиканың көньяҡ райондарының һәләтле егеттәрен юғары уҡыу йортона йүнәлешле әҙерләү. Һуңғы йылдарҙа бында ҡыҙҙар ҙа уҡый. Белем биреүҙең төп йүнәлеше — политехника. Лицейҙы тамамлаусылар артабан Республиканың һәм Рәсәйҙең техник юғары уҡыу йорттарында махсус һөнәргә эйә булған белгестәр булып сыға.

# Республика политехник лицей-интернаты
## Уҡытыусылар

* Әбхәлимова Зилә Салауат ҡыҙы - Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, юғары категориялы, Стәрлетамак педагогия институтын тамамлаған.
* Борисова Лира Ғаязетдин ҡыҙы - Математика уҡытыусыһы, юғары категориялы
* Кәримова Гүзәлиә Баян ҡыҙы - инглиз теле уҡытыусыһы
* Хәлилов Азат Насретдин улы - Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, юғары категориялы, Башҡорт дәүләт унивеситетын тамамлаған(1995)

# Республика политехник лицей-интернаты
## Директорҙар

* Әмәкәсев Юлай Камил улы (1997—2002).
* Әмәкәсева Лилиә Фаил ҡыҙы (2002—2010).
* Баянов Рөстәм Сәлим улы (2010—2012).
* Ғөбәйҙуллина Римма Айрат ҡыҙы, 2012-2018
* Сабанчин Венер Ришат улы 2020

# Республика политехник лицей-интернаты
## Сығанаҡ

* Күмертау порталы(недоступная ссылка) (рус.)
* Одарённые дети — будущее России. Энциклопедия.(недоступная ссылка) (рус.)
# Гусика

Гусика — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Гусика
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015500
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001550
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гарин Фёдор Данилович

Гарин Фёдор Данилович (10 февраль 1908 йыл — 1987 йыл) — тимер юл эшсеһе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1945—1977 йылдарҙа Транссебер тимер юл магистраленең 233-сө төҙөлөш-монтаж поезы эшсеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).

# Гарин Фёдор Данилович
## Биографияһы

Фёдор Данилович Гарин 1908 йылдың 10 февралендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Һыуыҡҡул ауылында тыуған. Башланғыс белемле. Милләте сыуаш.
1937 йылға тиклем шәхси хужалығында һәм «Националь» колхозында эшләй, 1937 йылдан — Йәрмәкәй районының «Еңеү» сәнәғәт артелендә эшсе. 1942 йылда Ҡыҙыл Армия сафына алына, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1945 йылдан алып — Транссебер тимер юл магистраленең Кемерово өлкәһендә 233-сө төҙөлөш-монтаж поезының юл эшсеһе.
Фёдор Гарин Төньяҡ-Кавказ тимер юл магистрален аяҡҡа баҫтырыуҙа, Омск — Татарск, Барнаул — Кузнецк, Сталинск (Новокузнецк) — Абакан, Асино — Белый Яр тимер юлы участкаларын төҙөүҙә ҡатнаша.
Сталинск — Абакан тимер юл линияһын төҙөгәндә өлгәшкән ҙур хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн 1960 йылдың 19 майында СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Фёдор Гаринға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1968 йылда пенсияға сыға. 1987 йылда вафат була.

# Гарин Фёдор Данилович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960)
* Ленин ордены (1960)