yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Астанова Лола

Астанова Лола (ингл. Lola Astanova; 3 июль 1982 йыл) — Үзбәкстан һәм АҠШ пианисы һәм фортепианисы. Башлыса Фредерик Шопен, Ференц Лист һәм Сергей Рахманинов әҫәрҙәрен төп нөхсәлә лә, үҙенең шәхси интерпретацияһында ла башҡарыусы.

# Астанова Лола
## Биографияһы

Лола Астанова 1982 йылдың 3 июлендә Ташкентта уҡытыусы һәм инженер ғаиләһендә тыуа. Башта әсәһе ҡыҙының музыкаль карьераһына ҡаршы була, сөнки был һөнәрҙе бик ҡатмарлы тип һанай, әммә атаһы музыкаль белем алыуын талап итә. Алты йәшендә ҡыҙҙы В. А. Успенский исемендәге һәләтле балалар өсөнмәктәптә (хәҙер — Үзбәкстан Дәүләт консерваторияһы ҡарамағындағы һәләтле балалар өсөн Академик лицей) уҡытҡан профессор Тамара Поповичҡа алып баралар. Уҡыу йылдары дауамында Лола даими рәүештә Мәскәүгә килеп, «классик музыкаға килгәндә, Лола Астанова гениаль тойоу һәләтенә эйә» тип белдергән Лев Наумовта дәрестәр ала.
Астанова һигеҙ йәшенән пианист сифатында гастролдәргә йөрөй башлай. Германия, Франция, Австрия, Италия һәм Рәсәйҙә яүғыҙ ҙа, оркестрҙар составында ла сығыш яһай. 1996 йылда Мәскәүҙә үткән Йәш пианистарҙың Шопен исемендәге II Халыҡ-ара конкурсында лауреаты була.
Ташкентта музыка мәктәбен тамамлағандан һуң Лола Астанова 2003 йылда АҠШ-ҡа күсенә һәм Хьюстонда Райс университетына уҡырға инә. Ҡыҙ льготалы шарттарға һәм ҡыҙҙар стипендияға лайыҡ була, һөҙөмтәлә ул үҙенең музыкаль карьераһында Америка этабын башлауға өлгәшә. 2004 йылдың май айында ул тәүге тапҡыр АҠШ-та — Вашингтондың Джон Кеннеди исемендәге Башҡарыу сәнғәте үҙәгендә сығыш яһай. 2005 йылда Райс университетының Шеферд музыка мәктәбен тамамлай. Уны Джон Кимура Паркер менән Роберт Ро уҡыта.
2007 йылдың октябрендә Лола Астанова АҠШ-та етәксеһе Валерий Гергиев етәкселегендә Мария театрының Симфоник окрестры сығышы сиктәрендә «Классик суперйондоҙҙарҙың фантастик концерты» (Classical Superstars Fantasy Concert) йондоҙҙарҙың береһе тип таныла.
2012 йылдың 19 ғинуарында Астанова беренсе тапҡыр Дональд Трамп етәкселегендә Владимир Горовиц хөрмәтенә ойошторолған махсус концертта Карнеги-холда сығыш яһай. Концерттан килгән барлыҡ килем Америка онкология йәмғиәтенә күсерелә. Шул уҡ йылдың 30 майында Астанова пианистың профессиональ эшмәкәрлегендәге ҡаҙаныштары өсөн премия менән бүләкләнеү тантанаһында Байрон Дженис менән Линкольн-үҙәктә дуэтта уйнай.
2014 йылда Астанова Кливленд оркестры менән Мар-а-Лагола (Палм-Бич) берлектәге концерт бирә.
Астанова сығыш ваҡытында үҙенең ҡиәфәтенә һәм стиленә ҡарата талапсан булыуы менән билдәле. Бик йыш бейек үксәле аяҡ кейемендә һәм кутюрьеларҙыү эксклюзив күлдәктәрендә сығыш яһай. Пианист әйтеүенсә, ул «күлдәктәренең сағыу һәм гармониялы» булыуын теләй, сөнки улар ҙа тамашаның бер өлөшө.
Уның был үҙенсәлеге бик йыш модаға арналған арналған Vogue, People һәм башҡа журналдарҙа сағылыш таба.
# Сорты

Сорты — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Лып-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сорты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021088
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302108
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уйвешь

Уйвешь — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Могоча йылғаһының һул ярына тамағынан 4,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Уйвешь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005675
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000567
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дауытов Шаһиәхмәт Мөхәмәтдин улы

Дауытов Шаһиәхмәт Мөхәмәтдин улы (15 апрель 1894 йыл — 27 ноябрь 1937 йыл) — дәүләт эшмәкәре. 1934—1937 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесенең 1-се урынбаҫары. СССР-ҙың 5—7 саҡырылыш Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы, Советтарҙың 4—6-сы Бөтә Союз, Советтарҙың 13-16-сы Бөтә Рәсәй съездары, 2—5‑се Бөтә Башҡорт съездары делегаты. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Дауытов Шаһиәхмәт Мөхәмәтдин улы
## Биографияһы

Шаһиәхмәт Мөхәмәтдин улы Дауытов 1894 йылдың 15 апрелендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙенең (хәҙерге Белорет районы) Сермән ауылында тыуған.
1915—1917 йылдарҙа Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. 1917 йылда прапорщик званиеһын ала.
1918 йылдың декабренән 1918 йылдың октябренә тиклем РКП (б) ағзаһы була. 1919 йылдың июнендә был партияға яңынан инә.
1918 йылдың ғинуар-август айҙарында Ҡораллы халыҡ хәрби ойошмаларының Сермән дружинаһы (БОНВ) командиры була, бер үк ваҡытта, март-август айҙарында — Белорет дружинаһының штабы начальнигы һәм Белорет хәрби-революцион комитетының ағзаһы була.
1918 йылдың авгусында аҡ гвардиясылар тарафынан ҡулға алына һәм атыуға хөкөм ителә. Ҡасҡандан һуң йәшеренеп йөрөй, ә 1919 йылдың апрель-июнь айҙарында Рус армияһында хеҙмәт итә.
1919 йылдың ноябренән 1921 йылдың авгусына тиклем һәм 1925—1927 йылдарҙа Тамъян-Ҡатай кантоны башҡарма комитеты рәйесе була.
1921 йылдың август-декабрендә Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһының Эшсе-крәҫтиән инспекцияһы халыҡ комиссары.
1922—1925 йылдарҙа — Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты Президиумының секретары. Шул уҡ ваҡытта, 1922—1923 йылдарҙа, Йылайыр кантон башҡарма комитеты рәйес булып тора.
1925 йылда 2‑йыллыҡ уҡытыусылар курстарын тамамлай.
1927 йылдан БАССР‑ҙың социаль тәьминәт, ә 1928 йылдан — игенселек буйынса халыҡ комиссары.
1930 йылдан Бөтә Союз Үҙәк Башҡарма Комитеты эргәһендә Башҡорт АССР-ының вәкиле булып эшләй.
1934 йылдан Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесенең 1-се урынбаҫары, БАССР Дәүләт план комитеты президиумы рәйесе.
СССР-ҙың 5—7 саҡырылыш Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы, Советтарҙың 4—6-сы Бөтә Союз, Советтарҙың 13-16-сы Бөтә Рәсәй съездары, 2—5‑се Бөтә Башҡорт съездары делегаты.
Шаһиәхмәт Дауытов 1937 йылдың 4 авгусында ҡулға алына һәм 58-2, 58-8 и 58-10 статьялары буйынса хөкөм ителә. 1937 йылдың 27 ноябрендә атып үлтерелә. 1956 йылдың майында аҡлана.
# Абросимов Владимир Сергеевич

Абросимов Владимир Сергеевич (10 октябрь 1948 йыл — 15 август 2018 йыл) — театр актёры, режиссёр. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2007), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2003) һәм атҡаҙанған (1998) артисы.

# Абросимов Владимир Сергеевич
## Биографияһы

Владимир Сергеевич Абросимов 1948 йылдың 10 октябрендә Химки ҡалаһында тыуған.
1975 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетын (педагогы — Г. Г. Ғиляжев), 1991 йылда Б. В. Щукин исемендәге Юғары театр училищеһының режиссёрлыҡ бүлеген тамамлай (А. М. Поламишев курсы).
1975—1990 йылдарҙа һәм 1993 йылдан алып Абросимов Владимир Сергеевич Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры артисы. 1990 йылда Өфөлә Йәш тамашасылар театрында режиссёр булып эшләй. 1991—1993 йылдарҙа — Чита өлкә драма театры режиссёры.
Режиссер булараҡ, ошондай спектаклдәр ҡуя: «Хрустальный башмачок» (Т. Габбе), «Сыщик» (А. Линдгрен), «Маленький призрак» (М. Машаду), «Мистер лягушонок» (Г. Арсентьев һәм И. Голубева).

# Абросимов Владимир Сергеевич
## Спектаклдәрҙә ролдәре

Толик («Долги наши», Я. Э. Володарский; дебют, 1974),
Иван Коломийцев — М.Горький, «Последние»;
Леандро — Д.Флетчер, Ф.Мессинджер, «Испанский священник»;
Миша Ерофеев — В.Астафьев, «Прости меня!»;
Паскуалино — Эдуардо де Филиппо, «Рождество в доме синьора Купьелло»;
Пирогов — Н. В. Гоголь, «Ах, Невский!»;
Присыпкин — В.Маяковский, «Клоп»;
Шмага — А. Н. Островский, «Без вины виноватые»;
Жених — Б. Брехт «Мещанская свадьба»;
Лаэрт — У. Шекспир, «Гамлет»;
Семен Семенович Двоеточие — М. Горький, «Дачники»;
Хозяин — М. Ладо, «Очень простая история»;
Томбовский Шелест Вениаминович — А.Иванов, «Несерьезные намерения»;
Ибраһим — Э. Э. Шмитт, «Ибраһим әфәнде һәм Ҡөрьән сәскәләре»;
Хикәйәсе, Судья Аздак, Лаврентий — Б.Брехт, «Кавказский меловой круг»;
Игрок — М. Ю. Лермонтов, «Маскарад»;
Мистер Веласко — Нил Саймон, «Босиком по парку»;
Чаппа — Эдуардо де Филиппо, «Неаполь — город миллионеров»;
Хусто — А. Портес, «Все кувырком».

# Абросимов Владимир Сергеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1998 й.),
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2007 й.),
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003 й.)
* «Театр яҙы» Республика фестивалендә тәнҡит призына лайыҡ була («Семейный портрет с посторонним» спектаклендәге Тимофей роле өсөн) (Стәрлетамаҡ, 1995 й.);
* «Иң яҡшы ирҙәр роле» (Лаврентий һәм Аздактың «Кавказский меловой круг» спектаклендә хикәйәсе ролен өсөн) «Матбуғат-2003» рейтингы буйынса (Өфө).
# Хора-Хома-Ты-Вис

Хора-Хома-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сей-Ты күле - Сей-Ты йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Хора-Хома-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066510
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006651
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лунданка

Лунданка (Лундонга) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Лунданка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013225
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001322
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сплавнуха

Сплавнуха — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карамыш йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Сплавнуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008443
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000844
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бөйөкдөрө проспекты

Бөйөкдөрө проспекты (төр. Büyükdere Caddesi) — Европа өлөшөндәге Төркиәнең Истанбул ҡалаһы үҙәк урамы, Шишли (Эсентеп кварталы), Бешикташ (Левент кварталы) һәм Сарыер (Макслак кварталын) райондары аша үтә.
Ул Шишли мәсете янында башланған һәм көнсығыш йүнәлештә һуҙылған.: өлөшөләтә O-1 эске ҡала автомагистралендәге виадук аҫтынан, Меджидиекей, Эсентепе аша үтеп, Зинджирликий кварталына етә. Унда Бөйөкдөрө Барбарос бульвары менән тоташҡан һәм төньяҡҡа табан боролған, артабан Левент, Санайя Махаллеся, Маслак һәм Фәтих урманы аша үтеп Сарыер районындағы Хаджиосман битләүендә тамамланған. Проспекттың дөйөм оҙонлоғо 14 километр тәшкил итә. Зинджирликийҙан алып Маслакҡа тиклем проспект көнсығыш яҡтанКягытхан районының, көнбайыштан Бешикташ районының сиге булып тора. Бөйөкдөрө проспекты үҙенең исемен үҙе терәлеп торған шул уҡ исемдәге квартал исеменән алған.
Истанбул метрополитенының 2-се линияһы Шишли прсопектына тиклем һуҙылған, уның туғыҙ станцияһы Бөйөкдөрө янында урынлашҡан. Күпселек банктарҙың штаб-фатирҙары, бизнес-үҙәктәр, сауҙа үҙәктәре, ҡунаҡханалар, күп ҡатлы бейек йорттар бында һуңғы йылдарҙа төҙөлгән һәм Бөйөкдөрө проспекты буйлап урынлашҡан, был хәл уны Истанбулдың мөһим финанс үҙәге булыуына булышлыҡ иткән.
Уҡыу йорттарынан проспектта Халич Университеты, төҙөлөш профессиональ училищеһы (ISOV), Маслак Истанбул техник университеты кампусы, Ишик техник университеты һәм Йылдыз профессиональ техник университеты бар.
* Бөйөкдөрө проспекты янында Истанбул метрополитены станцияһы
* Бююкдере районы проспектынан күренеш. Левент районынан бөйөкдөрө проспектының күренеше
* Левент районынан Бөйөкдөрө проспекты күренеше
* Левент районынан Бөйөкдөрө проспекты күренеше
# Кюрий

Кюрий (лат. Curium, Cm) — Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се осор элементы. Тәртип номеры — 96. трансуран синтезы элементы

# Кюрий
## Символы

Кюрий элементының символы — Cm (Кюрий тип уҡыла).

# Кюрий
## Тарихы

Плутоний менән бәйле эштәр тамамланғандан һуң, металлургия лабораторияһы тикшеренеүселәренең иғтибары яңы трансуран элементтарын синтезлауға һәм тәңгәлләшеүенә йүнәлтелә. Был эштә Г.Сиборг ., А. Гиорсо, Л. О. Морган һәм Р. А. Джеймс ҡатнашалар 1944 йылда был элементтар лантаноидтарҙың аналогы булып торғаны һәм айырым актиноидтар төркөмөнә ингәнлеге асыҡлана.
Беренсе булып 1944 йылда кюрий асыла. Уны ²³⁹Pu α-киҫәксәләр менән аттырғанда табалар.
    $\mathrm {_{94}^{239}Pu} +\mathrm {_{2}^{4}He} \rightarrow \mathrm {_{96}^{242}Cm} +\mathrm {_{0}^{1}n}$
Амерций менән кюрийҙы айырыуҙа ҙур ауырлыҡтар тыуа, сөнки химик йәһәттән улар бик оҡшаш. Бүленештең ҡатмарлылығы элементтарҙың тәүге атамаларында - «пандемониум» һәм «делириум» - сағылыш тапҡан, был латиндан тәржемә иткәндә «тамуҡ» һәм «һаташыу» тигәнде аңлата.
Кюрий 1947 йылда Л. В. Вернер һәм И.Перлман тарафынан гидроксид рәүешендә айырып алына.

# Кюрий
## Этимологияһы

Исемен Пьер һәм Мария Кюри иҫтәлегенә ҡушҡандар.

# Кюрий
## Сығарып алыу

Кюрийҙың билдәле бер изотоптарын атом реакторҙарында етештерәләр. Унда кюрий етерлек күләмдә туплағандан һуң, уны химик эшкәртеү ысулдары менән бүлеп алып, туплайҙар һәм кюрий оксиды итеп эшкәртәләр.
Кюрий — бик ҡиммәтле металл. Хәҙерге ваҡытта атом-төш технологияларының иң мөһим өлкәләрендә генә ҡулланыла. Шуға ҡарамаҫтан, АҠШ-та һәм Рәсәйҙә кюрий программалары бар.
Был уны кюрийгә ихтыяж тәҡдимдән бик күп тапҡыр артыҡ булыуы менән бәйле.
Академик В. А. Тартаковский етәкселегендәге РФА комиссияһының 2010 йылдың 23 апрелендәге хисабына ярашлы, Димитровград) дәүләт ғилми-тикшеренеү үҙәгенең тикшеренеү реакторҙарында кюрий −244 етештереүҙең уникаль технологияһы тормошта ашырылған.

# Кюрий
## Иҫкәрмә

* 1 2 3 CURIUM (ингл.)
* ↑ Wieser M. E., Coplen T. B., Wieser M. Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) (ингл.) // Pure and Applied Chemistry — IUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 359–396. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925 — doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
* 1 2 3 (unspecified title) — ISBN 0-8493-0485-7
* ↑ Отчет комиссии по проведению экспертизы работ Петрика В.И
# Темза (йылға)

Темза (Таензас) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Унзас йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Темза (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200892
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мань-Холуп-Я-Тоип

Мань-Холуп-Я-Тоип — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мань-Холуп-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мань-Холуп-Я-Тоип
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024215
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302421
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уленвайка

Уленвайка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пычас йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Уленвайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103913
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яхреньга (Сить ҡушылдығы)

Яхреньга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сить йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Яхреньга (Сить ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005917
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000591
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Речка (Чунджелька ҡушылдығы)

Кесе Речка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Чунджелька йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Кесе Речка (Чунджелька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033070
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203307
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Янгутейяга

Янгутейяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Янгутейяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005719
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәскәү дәүләт матбуғат университеты

Иван Федоров исемендәге Мәскәү дәүләт матбуғат университеты (рус. Московский государственный университет печатиМГУП) — 1930—2015 йылдарҙа эшләгән, полиграфия һәм нәшриәт эштәре өлкәһендә белгестәр әҙерләгән Рәсәй юғары уҡыу йорто. 2016 йылдың 21 мартынан Машиналар эшләү университеты (МАМИ) менән берлектә үҙгәртеп ҡоролоп, Мәскәү политехник университеты-ның Юғары матбуғат һәм медиаиндустрия мәктәбенә әйләнә (ВШПиМ МПУ). Хәҙер медиаиндустриялағы барлыҡ һөнәрҙәр өсөн комплекслы әҙерлекте тормошҡа ашыра.
2013 йыл һөҙөмтәләре буйынса Иван Федоров исемендәге Мәскәү дәүләт матбуғат университеты «Рәсәйҙең иң яҡшы 100 юғары уҡыу йорто» иң яҡшы профилле вуз тип таныла.

# Мәскәү дәүләт матбуғат университеты
## Тарихы

1930 йылда Мәскәү һәм Ленинград юғары художество-техник институттары (ВХУТЕИН) базаһында Мәскәү полиграфия институты (МПИ) булараҡ ойошторола. Тәүҙә МПИ РСФСР Ауыл хужалығы юғары советының (ВСНХ) Полиграфия берекмәһе ҡарамағында була, ә 1930 йылдың икенсе яртыһынан — РСФСР дәүләт китап-журналдар нәшриәте берекмәһенә (ОГИЗ) ҡарай.
1949 йылда СССР Юғары мәғариф министрлығы МПИ һәм УПИ студенттары өсөн Иван Федоров исемендәге стипендия булдыра. Шунда уҡ МПИ ОГИЗ тарҡатылыу һөҙөмтәһендә СССР Главполиграфиздат ҡарамағына күсә.
Был 1993 йылда Мәскәү полиграфия институты Мәскәү дәүләт матбуғат академияһы итеп үҙгәртелә (МГАП).
1997 йылда МГАП университет статусын ала.
2010 йылдың июленән МГУП Рәсәйҙең беренсе нәшриәтсеһе Иван Федоров исемен йөрөтә.
2011 йылдан университетҡа ике кимәлле Болонья системаһына күсә.
2016 йылдың 21 мартында Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығы Иван Федоров исемендәге МГУП менән МАМИ-ҙы ҡушыу һәм уларҙың базаһында 2016 йылдың 1 сентябренән эшләй башлаған Мәскәү политехник университеты ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итә.
2016 йылдың 1 сентябренән Нәшриәт университеты Мәскәү политехник университеты (ВШПиМ) составында Юғары матбуғат һәм медиаиндустрия мәктәбе булып китә.

# Мәскәү дәүләт матбуғат университеты
## Структураһы

2000 йылдар башында МГУП биш төп факультетта 11 һөнәр буйынса белгестәр әҙерләй. 2002 йылда студенттар һаны 4000 кеше самаһы тәшкил итә. МГУП структураһына 30 кафедра инә, уларҙа 400 уҡытыусы эшләй (шул иҫәптән 72 фән докторы һәм профессор, 233 доцент һәм фән кандидаты).

# Мәскәү дәүләт матбуғат университеты
## Структураһы
### Институттар

2013 йылдан факультеттар институттар тип үҙгәртелә:
* Принтмедиа һәм мәғлүмәт технологиялары институты
* Нәшриәт эштәре һәм журналистика институты
* Коммуникациялар һәм медиабизнес институты
* Графика һәм китап сәнғәте институты

# Мәскәү дәүләт матбуғат университеты
## Баҫмалар

* «Известия высших учебных заведений. Проблемы полиграфии и издательского дела»;
* «Вестник Московского государственного университета печати»;
* «Мир Печати» гәзите;
* «Клише» студенттар үҙидаралығы гәзите;
* «Нонпарель» гәзите.