# Вивекананда

Свами Вивекананда (бенг. স্বামী বিবেকানন্দ (i); тыуған ваҡыттағы исеме — Нарендранатх Датта (бенг. নরেন্দ্রনাথ দত্ত); 12 ғинуар 1863 йыл, Британия Һиндостаны — 4 июль 1902 йыл, Белур, Британия Һиндостаны) — күренекле һинд йогы, Веданта һәм йога философы, йәмәғәт эшмәкәре, Рамакришна уҡыусыһы һәм Рамакришна Орденына (Рамакришна Матх) һәм Рамакришна миссияһына нигеҙ һалыусы.

# Вивекананда
## Биографияһы
### Тыуыуы һәм йәшлеге

Нарендранатх Даттаның ата-әсәһе Вишванатх Датта һәм Бхуванешвари Деви була. Хатта бала сағында ла ул ныҡ аҡыл һәм үткер хәтергә эйә була. Ул шулай уҡ иртә йәштән медитацияны ҡуллана. Мәктәптә уҡығанда, төрлө уйындарҙа яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтә. Ул һәүәҫкәр театр студияһын һәм гимнастика клубын ойоштора һәм фехтование, көрәш, ишеү һәм башҡа спорт төрҙәре буйынса дәрестәр ала. Шулай уҡ инструменталь һәм вокаль музыканы өйрәнә. Дуҫтары араһында лидер була. Хатта ул йәш сағында уҡ, каста айырмалыҡтарына һәм диненә нигеҙләнгән хөрәфәт йолаларының һәм дискриминацияларҙың нигеҙле булыуын шик аҫтына ҡуя.
1879 йылда Нарендра Калькутталағы Президент колледжына уҡырға инә (Presidency College). Бер йыл уҡығандан һуң, ул Шотланд сиркәү колледжына күсә һәм философияны өйрәнә. Курс дауамында ул логика, Көнбайыш фәлсәфәһен һәм Европа тарихын өйрәнә.
Яҡынса ошо ваҡытта йәш Нарендра аңында Аллаһы тәғәлә бармы һәм уны күреү мөмкинме тигән һорау килеп тыуа. Ошо сәбәпле ул Кешаб Чандра Сен етәкләгән шул ваҡытта абруйлы дини хәрәкәткә, Брахмо-самаджға инә. Әммә Самадждың мәхәллә доғалары һәм дини йырҙары Нарендраның Аллаһты аңлау теләген ҡәнәғәтләндерә алмай. Ул Брахмо-самадж лидерҙарынан Аллаһы тәғәләне күргәндәрме икәнлеген һорай. Бер ҡасан да уларҙан ҡәнәғәтләнерлек яуап ала алмай. Яҡынса ошо ваҡытта колледж профессоры У. Хасти уға Дакшинешварҙан Рамакришна тураһында һөйләй.

# Вивекананда
## Биографияһы
### Рамакришна уҡыусыһы

Нарендра Рамакришнаны беренсе тапҡыр 1881 йылдың ноябрендә осрата. Ул Рамакришнаға башҡа дини лидерҙарға биргән һорауын бирә: ул Аллаһты күргәнме. Рамакришна кисекмәҫтән былай тип яуап бирә: «Эйе, Мин Аллаһты, һине күргән кеүек, күрҙем, тик асығыраҡ итеп». Нарендра таң ҡала. Ул был кешенең һүҙҙәре ғәҙел булғанын һәм үҙ тәжрибәһенең төпкөлөнән сығыуын тоя. Ул Рамакришнаға йыш йөрөй башлай.
Нарендра шунда уҡ Рамакришнаны һәм уның күреүҙәрен ҡабул итә алмаһа ла, уны һанға һуҡмай ҡалмай. Нарендраға быны ҡабул итер өсөн, һәр ваҡыт ентекләп тикшереү хас була. Ул Рамакришна нимә эшләгән һәм һөйләгән барыһын да тикшерә, әммә уҡытыусы түҙемле, йомшаҡ күңелле була. Ул бер ҡасан да Нарендранан айыҡ аҡылдан баш тартыуын һорамай, һәм ул Нарендраның бөтә дәлилдәрен һәм тикшеренеүҙәрен сикһеҙ түҙемһеҙлек менән ҡабул итә. Ваҡыт үтеү менән Нарендра Рамакришнаны ҡабул итә, һәм ҡабул итеүе лә ихлас була. Рамакришна башлыса бхакти һәм уның уҡыусыларын икелелек фәлсәфәһен һәм юлдарын уҡыта, Нарендраны адвайта-веданте, не-дуализм философияһына уҡыта.
Рамакришна етәкселегендә биш йыл дауамында Нарендра тынғыһыҙ, сабырһыҙ егеттән Аллаһы тәғәләне ғәмәлгә ашырыу өсөн бар нәмәнән ваз кисеү өсөн әҙер булған етлеккән кешегә әйләнә. Тиҙҙән Рамакришнаның тамаҡ яман шеше үҫешә, 1886 йылдың авгусында ул вафат була. Бынан һуң Нарендра һәм Рамакришнаның башлыса йәштәрҙән торған төп уҡыусылары төркөмө монах анттары ҡабул итә һәм бөтә донъялыҡтан баш тарта. Улар Калькуттаның Баранагор районында йәшәй башлай. Был йорт Рамакришна Орденының беренсе монастырь йорто була. Улар аслыҡты ҡәнәғәтләндереү өсөн хәйер һорай, ә уларҙың башҡа ихтыяждары тураһында Рамакришнаның хәлле уҡыусылары — йорт хужалары хәстәрлек күрә.

# Вивекананда
## Биографияһы
### Һиндостан буйлап сәйәхәттәр

Тиҙҙән Баранагор монастырының йәш монахтары, ниндәйҙер кейем-һалым һәм хәйер һорау өсөн һауыттан (патра) башҡа бер нәмә лә булмайынса сәйәхәт итеүсе монахтарҙың тормошон алып барырға теләй. 1890 йылдың июлендә Вивекананда, юлдың ҡайҙа килтерергә тейешлеген дә белмәй, оҙон сәйәхәткә сыға. Был сәйәхәттә ул Һинд субконтинентын арҡыры һәм буй үтә. Был ваҡытта Вивекананда төрлө исемдәр ҡабул итә. Вивекананда исемен уға АҠШ-ҡа китер алдынан махараджа Кхети тәҡдим итә, ул санскрит телендә «айырымлыҡтың ләззәте» тигәнде аңлата.
Был сәйәхәттәр осоронда Вивекананда махараджалар һарайында ла, ярлылар аласығында ла туҡтай. Ул Һиндостандағы башҡа төбәктәр һәм төрлө синыфтар мәҙәниәте менән тығыҙ бәйләнешкә инә. Вивекананда йәмғиәттә тигеҙлектең юҡлығын һәм түбән касталарға ҡарата юғары касталарҙың тиранлығын билдәләп үтә. Ул Һиндостан иҫән ҡалһын өсөн, милләтте йәшәртеү ихтыяжын аңлай. 1892 йылдың 24 декабренә Каньякумариға, Коморин моронона, Һинд субконтинентының иң көньяҡ нөктәһенә барып етә. Эйәрсендәре раҫлауынса, ул боғаҙ аша йөҙөп сыға һәм яңғыҙ торған ҡаяла медитациялай башлай. Шула итеп, ул өс көн дауамында уйлана, һәм үҙе һуңғараҡ әйтеүенсә, ул Һиндостандың үткәне, хәҙергеһе һәм киләсәге тураһында уйлай. Хәҙер Каньякумариҙағы был ҡаяла Свами Вивеканандаға арналған мемориал урынлашҡан.
Вивекананда Мадрасҡа юл тота һәм уның Һиндостан һәм Мадрас йәштәре индуизмы өсөн пландары тураһында һөйләй. Улар йәш монахтың шәхесе һәм идеялары менән хайран ҡала һәм Бөтә донъя диндәр парламентына АҠШ-ҡа барырға өгөтләй башлайҙар. Шулай итеп, Мадрастан дуҫтары, раджа Рамнад һәм махараджалар Майсур һәм Кхетри ярҙамында Вивекананда Америкаға сәйәхәткә юллана.

# Вивекананда
## Биографияһы
### Көнбайышта

1893 йылда Вивекананда Чикагола Бөтә Донъя дин парламентында сығыш яһай, телмәр башында «Америка апайҙары-һеңлеләре һәм ағай-ҡустылары» тигән һүҙҙәр менән мөрәжәғәт иткәс, уны алҡыштарға күмәләр. Вивекананданың АҠШ-ҡа килеүен күптәр Көнбайышта индуизмға ҡыҙыҡһыныуҙың башында тороусы нөктә тип иҫәпләй.
Парламенттан һуң бер нисә йыл дауамында ул Нью-Йоркта һәм Лондонда веданта үҙәктәре аса, төп университеттарҙа лециялар уҡый, ҡайҙа ғына килмәһен, индуизмға Көнбайыштың ҡыҙыҡһыныуын уята. Уның уңышы конфликтһыҙ үтмәй, уларҙың күпселеге христиан миссионерҙары менән бәйле була, улар уға ҡаты тәнҡит күҙлегенән ҡарай. Дүрт йыл даими турненан һуң, Көнбайышта лециялар һәм ретриттар уҡығандан һуң, 1897 йылда ул Һиндостанға ҡайта.

# Вивекананда
## Биографияһы
### Һиндостанға ҡайтыуы

Уның табыныусылары белдереүенсә, ҡайтҡас уны ҡабул итеүҙәренә ул шаҡ ҡата. Һиндостанда ул лециялар серияһын уҡый, һәм «Коломбонан Алмораға тиклем лекциялар» кеүек билдәле лециялар циклы, ул ваҡытта баҫтырылған һинд йәмғиәтенең әхлаҡи торошон күтәрә. 1897 йылда ул Рамакришна Миссияһына нигеҙ һала. Был ойошма хәҙер Һиндостанда индуистар берләшмәһенең иң ҙур ордендарының береһе, хәҙер ҙә күп һанлы дини-йәмәғәт һәм хәйриә ойошмалары араһында абруй һәм ихтирам менән файҙалана.

# Вивекананда
## Принциптары һәм фәлсәфәһе

Вивекананды нью-эйдж хәрәкәтенең башлап ебәреүсеһе тип йөрөтәләр.
Аллаһ бер, тик исемдәре генә айырыла, — тип раҫлай ул. — Берүәҙәр уны Аллаһ, икенселәр — Бог, кемдер Брахман, кемдер Коли, кемдер Рама, Хари, Иисус, Будда тип атай.
Вивекананда билдәле һәм үҙенсәлекле фекер эйәһе була. Уның донъялағы фәлсәфәүи фекеренә индергән иң мөһим өлөшөнөң береһе булып адвайта-ведантының идеялары фәлсәфәүи яҡтан юғары һәм рухи ғына түгел, ә бары ғәмәли һәм ижтимағи, хәтта сәйәси әһәмиәткә лә эйә булыуҙы күрһәтеү тора. Ул Рамакришнанан мөһим идея алыуын хәбәр итә, был «Джива ул Шива» (һәр шәхес үзе илаһи зат булып тора). Был идея уның мантраһы, һәм ул «даридра нараяна сева» аңлатмаһын төҙөй — Аллаһы тәғәләнең ярлы кешеләрҙә булыуын күреп, Аллаһы тәғәләгә хеҙмәт итеү.
Свами Вивекананда Ведантаның шундай ағымына ҡарай, ул, барыһы ла ирекле булмағанға тиклем бер кем дә ысын ирекле була алмай, тип раҫлай. Хатта шәхси ҡотҡарыу теләге лә ҡалдырылырға тейеш, тик бөтәһен дә ҡотҡарыу өсөн арыу-талыуһыҙ эш кенә яҡты кешенең ысын билдәһе булыуы мөмкин. Ул Матх монастырына һәм «Атмано Мокшартхам Джагаддхитая Ча» (आत्मनॊ मोक्षार्थम् जगद्धिताय च) (Үҙ азатлығы өсөн һәм донъя хаҡына) принциптарына нигеҙләнгән Рамакришна Миссияһына нигеҙ һала.
Вивекананда изгелек ҡылырға, эскерһеҙ булырға һәм үҙ-үҙеңә ышанырға кәңәш итә. Ул брахмачарья (целибата) практикаһын ныҡышмалы тәҡдим итә. Бала саҡ дуҫы Шри Прия Натх Синх менән әңгәмәләрҙең береһендә ул үҙенең физик һәм аҡыл көсөн брахмачарья практикаһына ҡайтарып ҡалдыра.
Шуға ҡарамаҫтан, Вивекананда шулай уҡ дин менән дәүләт (сиркәү һәм дәүләт) араһында ҡәтғи бүленеүҙе талап итә, һәм был идеалды ул нигеҙләгән ойошма ныҡлы яҡлай. Йәмәғәт традициялары үткән заманда дин йоғонтоһо аҫтында формалашһа ла, әлеге ваҡытта дин, мәҫәлән, никах, мираҫ кеүек һәм башҡа мәсьәләләргә ҡыҫылырға тейеш түгел. Идеаль йәмғиәт брахман белеме, кшатрий мәҙәниәте, вайшья эффектлылығы һәм шудрҙың тигеҙләү характерындағы ҡатышмаһы булырға тейеш. Уларҙың ниндәй ҙә булһа өҫтөнлөгө бер яҡлы үҫешкән гражданлыҡ йәмғиәттәрен барлыҡҡа килтерә. Вивекананда фекеренсә, идеаль йәмғиәт төҙөү өсөн бындай төрҙәге дин йәки ниндәй ҙә булһа башҡа көс ҡулланылырға тейеш тип һанамай, сөнки был тейешле шарттар еткәс, табиғи рәүештә үҫергә тейеш.
Рәсәйҙә Вивекананданы Я. К. Попов тәржемә итә. 1906 йылдан 1914 йылға тиклем Вивекананданың төп әҫәрҙәренең тәржемәләре эшләнә.

# Вивекананда
## Әҫәрҙәре

* Бхакти-йога 2022 йыл 30 октябрь архивланған.
* Жнана-йога 2022 йыл 30 октябрь архивланған. (1895)
* Карма-йога 2020 йыл 20 февраль архивланған.
* Мой учитель 2022 йыл 30 октябрь архивланған.
* Пара-бхакти, или Высшее богопочитание 2020 йыл 20 февраль архивланған.
* Практическая веданта 2020 йыл 20 февраль архивланған. (10 ноября 1896)
* Раджа-йога 2020 йыл 13 август архивланған.
* Шесть наставлений о раджа-йоге 2022 йыл 30 октябрь архивланған.
* Все работы в chm формате
* Йога-сутры Патанджали в изложении Вивекананды

# Вивекананда
## Хәтер

Вивекананда хөрмәтенә Райпурҙағы аэропорт аталған.