yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Минск планетарийы

«Минск планетарийы» дәүләт белем биреү учреждениеһы — Белоруссияның (Минск ҡалаһы) ҙур стационар планетарийы, Евроазия планетарийҙар ассоциацияһы ағзаһы.
Төп эшмәкәрлеге — астрономияны, космонавтиканы һәм башҡа тәбиғәт фәндәрен популярлаштырыу. Минск планетарийы Минск дәүләт балалар һәм йәштәр һарайына ҡарай.

# Минск планетарийы
## Тарихы

1965 йылдың 29 июлендә планетарий һәм обсерватория асыла.
2011 йылдың 8 июлендә косметик ремонтҡа ябыла (йәйге осорҙа).

# Минск планетарийы
## Тасуирлама
### Планетарий

Йондоҙло зал 120 кешегә иҫәпләнгән (йондоҙло сеанстар өсөн — 100), көмбәҙ рәүешендәге экран һәм «Планетарий» оптик-механик аппарат менән йыһазландырылған (Carl Zeiss фирмаһының ZKP-1 моделе, ГДР).

# Минск планетарийы
## Тасуирлама
### Обсерватория

Обсерватория башняһының диаметры 6 метр. Ер өҫтөндәге һауа ҡатламының турбулентлыҡ йоғонтоһон бөтөрөү өсөн, ер өҫтөнән байтаҡ күтәрелгән. Унда Carl Zeiss фирмаһының 130 мм телескоп-рефракторы ҡуйылған (фокус алыҫлығы — 1950 мм, ҙурайтыуы — 300$^×$), уның ярҙамында килеүселәр белгестәр етәкселегендә күк йөҙө объекттарын күҙәтә алалар.

# Минск планетарийы
## Проекттары һәм саралары

* Йондоҙло сеанстар, лекциялар
* Астрономия көндәре.
* Космонавтика көндәре
* Йондоҙло яңылыҡтар
* Күк йөҙө икәү өсөн
* Йондоҙло туй
* Экспозициялар һәм күргәҙмәләр
Планетарий янында 2008 йылдың 1 ноябрендә «Аш-ню» астрономия яратыусылар клубы барлыҡҡа килә.

# Минск планетарийы
## Эш ваҡыты

Шишәмбе- йәкшәмбе 10.00-18.00 сәғ., дүшәмбе — ял көнө.
Сеанстар: 10.00-дан 17.00-гә тиклем (интервал — 1 сәғәт, сеанс оҙайлығы — 40 мин).
Йондоҙло залдың һыйҙырышлылығы — 100 кеше.
# Күгүлән

?Күгүлән :
Күгүләндең һабағы, япрағы һәм сәскәһе. :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡәнәфер сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Ҡарабойҙай һымаҡтар |
| Ырыу: | Күгүлән |
| Төр: | Күгүлән |
Латинса исеме :
Polygonum aviculare L. :
Синонимдар :
Polygonum heterophyllum L.
Polygonum aviculare subsp. heterophyllum (L.) Asch. & Graebn.
Polygonum monspeliense C.Thiébaut ex Pers.
Polygonum aviculare subsp. monspeliense (C.Thiébaut ex Pers.) Chrtek :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 20876 NCBI 137693 |
Күгүлән, бәпкә үләне (рус. Горе́ц пти́чий, спорыш, птичья гречиха, гусиная трава, трава-мурава, лат. Polýgonum aviculáre) — бер йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 10-40 см самаһы, һабағы тармаҡланып тирә-яҡҡа йәйелгән. Күгүлән июнь-октябрь айҙарында алһыу һәм аҡ сәскә ата, орлоғо июль — октябрҙа өлгөрә.

# Күгүлән
## Таралыуы

Күгүлән әрһеҙ үҫемлек: йорт тирәһендә, ишек алдында, ауыл урамдарында, мал тапаған ерҙә үҫә.
# Пугдым

Пугдым — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Пугдым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016705
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001670
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кэрэг-Шор

Кэрэг-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерка-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кэрэг-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025953
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302595
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һиндостан менеджмент институттары

Һиндостан менеджмент институттары (ингл. Indian Institutes of Management; IIM) — Һиндостандың эшҡыуарлыҡ менән идара итеү мәғарифына ҡараған 20 юғары уҡыу йорто. Һиндостандың планлаштырыу Комисиияһы тәҡдиме һәм Хөкүмәттең беренсе премьер-министры Джавахарлал Неру башланғысында эшҡыуарлыҡ менән идара итеүсе белгестәр әҙерләү маҡсатында 1961 йылда илдә махсус юғыры уҡыу йорттары асыла башлай.

# Һиндостан менеджмент институттары
## Исемлек

Һиндостан менеджмент институттары :
| Тулы исеме | Ҡыҫҡа исеме | Асылған йылы | Урынлашҡан ҡалаһы, штаты | Рәсми сайты |
| ингл. Indian Institute of Management Calcutta | IIM-C | 1961 | Калькутта, Көнбайыш Бенгал | iimcal.ac.in |
| ингл. Indian Institute of Management Ahmedabad | IIM-A | 1961 | Әхмәдабад, Гуджарат | iimahd.ernet.in |
| ингл. Indian Institute of Management Bangalore | IIMB | 1973 | Бангалор, Карнатака | iimb.ernet.in |
| ингл. Indian Institute of Management Lucknow | IIM-L | 1984 | Лакхнау, Уттар Прадейш | iiml.ac.in |
| ингл. Indian Institute of Management Kozhikode | IIM-K | 1996 | Кожикоде, Керала | iimk.ac.in |
| ингл. Indian Institute of Management Indore | IIM-I | 1996 | Индаур, Мадһья Прадейш | iimidr.ac.in |
| ингл. Indian Institute of Management Shillong | IIM-S | 2007 | Шиллонг, Мекһхалия | iimshillong.in |
| ингл. Indian Institute of Management Rohtak | IIM-Rohtak | 2010 | Рохтак, Һарьяна | iimrohtak.ac.in |
| ингл. Indian Institute of Management Ranchi | IIM-R | 2010 | Ранчи, Джаркэнд | iimranchi.ac.in |
| ингл. Indian Institute of Management Raipur | IIM-Raipur | 2010 | Райпур, Чһаттисгарһ | iimraipur.ac.in |
| ингл. Indian Institute of Management Tiruchirappalli | IIM-T | 2011 | Тируччираппалли, Тамиладу | iimtrichy.ac.in |
| ингл. Indian Institute of Management Udaipur | IIM-U | 2011 | Удайпур, Раджестан | iimu.ac.in |
| ингл. Indian Institute of Management Kashipur | IIM-Kashipur | 2011 | Кашипур, Уттаракэнд | iimkashipur.ac.in |
# Сандыбейю

Сандыбейю — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хыльчую йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Сандыбейю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008530
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Матьяш сиркәүе

Матьяш сиркәүе (мадьярса Mátyás-templom) — католик сиркәүе Будапешт ҡалаһында урынлашҡан, комплекс составында замок Будай замогы комплексы составына инә. XIV быуаттың һуңгы готика стилендә ҡупшы төҙөлгән һәм XIX быуаттың аҙағында реконструкцияланған.

# Матьяш сиркәүе
## Дөйөм тасуирлама

Матьяш сиркәүе Будай убаһында Изге Троица (мадьярса Szentháromság tér) һәм Балыҡсылар бастионы араһында урынлашҡан. Төп фасады көнбайышҡа йүнәлтелгән сиркәү, Изге Троица майҙанына сыға.
Будапешт өсөн һирәк осрай торған һуңғы готика стилендәтөҙөлгән, формаһы дөрөҫ булмаған дүртмөйөшлө, алға сығып торған апсидлы. пландары менән мөйөшлө выступающий. Төп фасадтың үҙәк өлөшөндә ҡапҡа, уның өҫтөндә готика-розетка формалы тәҙрә яһалған. #jhfvls\ rөньяҡ-көнбайышы нда 80 метр бейеклектәге ғыңғырау манараһы — Будайҙағы иң бейек ҡоролма. Төп фасад төньяҡтан Бела король манараһы менән сикләнгән. Матьяш сиркәүе — өснефлы, ҡабырғаларында бер нисә капелла бар. Үҙәк неф ҡаырғаларынан өс qsefy колонналар менән айырылған. Сиркәү ҡыйығы черепица менән ҡапланған.

# Матьяш сиркәүе
## Тарих

Беренсе сиркәү сиркәү традицияһына ярашлы был урында Изге Иштван тарафынан 1015 йылда төҙөлгән һәм Мәрйәм Ана хөрмәтенә изгеләндерелгән. Был сиркәү 1242 йылдарҙа монгол ябырылыуы барышында емерелә . Монголдарҙан ҡотолҡандан һуң король Бела IV Будай убаһында һарай һәм шул иҫәптән яңы Мәрйәм Ана сиркәүе төҙөтә. Төҙөлөш 1250—1270 йылдарҙа алып барыла. Буда XIV быуаттың икенсе яртыһында баш ҡала статусын ала, шунан һуң сиркәүҙе тергеҙеү кәрәк була. Бөйөк Людовик заманында Мәрйәм Ана сиркәүе яңынан төҙөлә. Король Матьяш Хуньяди (Корвин) тарафынан сиркәү үҙгәртеп ҡорола. Был сиркәүҙә ул ике тапҡыр никахлана. Ваҡыт үтеү менән был сиркәү Хуньяди Матьяш сиркәүе (Матфий) тип король Матьяш исеме менән атала.

# Матьяш сиркәүе
## Интерьер

Бөтә ғибәҙәтхана интерьеры XIX быуатта булдырылған, сиркәү тергеҙелгән һәм күләмле ҡороуға дусар ителгән. Ғибәҙәтхана интерьерының төп ынйылары — төҫлө витраж. Стеналарҙағы биҙәктәрҙе венгр рәссамдары К. Лотце һәм Б Секей башҡарған.
Ғибәҙәтхананың төньяҡ стенаһы буйында бер нисә капелла урынлашҡан, улар араһында иң иғтибарға лайыҡ капелла- Изге Имре, Изге Иштван һәм Изге Геллерткапеллары һәм шулай уҡ Изге Троица капеллаһы. Был капеллала король Бела III һәм уның ҡатыны Анна Шатийонскаяның саркофагы.
# Овраг Мокрый Ржавец

Мокрый Ржавец йырыны — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Секинесь йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Овраг Мокрый Ржавец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100377
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Линдеверра

Линдеверра (нем. Lindewerra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 245 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,4 км². Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Юрманка

Юрманка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ноля йылғаһының һул ярына тамағынан 34,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Юрманка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001228
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һуңғы Һартай

Һуңғы һартай — хикәйәт, һарт ырыуы башлығы Ялыҡ бей исеменән яҙылған әҙәби ҡомартҡы.

# Һуңғы Һартай
## Тарихы

Әҫәр XIV—XV быуат сиктәрендә барлыҡҡа килгән. Авторы — Ялыҡ бей.
Әҫәрҙең тексын 1935 йылда төбәкте өйрәнеүсе М. И. Касьянов урыҫ телендә яҙып ала. XX быуаттың 70-се йылдарында хикәйәт фольклорсы ғалим М. Сәғитов тарафынан хәҙерге башҡорт теленә тәржемәләнә. Текстың башҡорт телендәге төп нөсхәһе һаҡланмаған.
Әҫәргә шиғри, бәйет һәм дастан жанры традициялары, шулай уҡ боронғо яҙма ҡомартҡылар үҙенсәлектәре хас. Унда фольклор мотивтары, образдар, башҡорттарҙың ғөрөф-ғәҙәт поэзияһы традициялары сағылыш таба.
Аҡһаҡ Тимер ғәскәрҙәре менән алышта әҫәрҙә һүрәтләнгән Һарт ырыуы юҡҡа сыға. Ялыҡ бейҙең һәләк булған улдарының исеме Ҡармасан менән Сәрмәсән йылғаларына бирелгән. Был йылғалар әле Башҡортостан Республикаһының Благовар районы территорияһынан аға.
Ғалимдар фекеренсә, «Һуңғы Һартай» әҫәре ҡомартҡының элекке ҡәбер ташына яҙылған өлөшө булыуы мөмкин. Текстағы фәлсәфәүи фекерҙәр, афоризмдар эпитафик яҙмаларҙы хәтерләтә («Үлем ул табаҡ, унан бөтә йәшәгәндәр эсергә мәжбүр», «Әсене һәм сөсөнө тик тәмләп ҡараған белә»).
Ғалим-текстолог С. Е. Малов, әҫәрҙең мәғәнәһен биреү маҡсатында, уның тәржемәһен прозала бирә. Был осраҡта уның поэтик төҙөлөшө юғала, текст рифмаһыҙ була. Тексты башҡорт кешеһенән яҙып алған һәм тәржемә иткән М.Касьянов та уның шиғри структураһына иғтибар итмәй. Башҡорт теленә тәржемә урыҫ тексынан башҡарыла.

# Һуңғы Һартай
## Йөкмәткеһе

Әҫәрҙә XIV быуат аҙағында Һарт ырыуынан башҡорт батырҙарының Аҡһаҡ Тимер ғәскәрҙәренә ҡаршы тороуы тураһында хикәйәләнә.
Әҫәр башында Һарт ырыуы башҡорттарының тыныс тормошо тураһында һөйләнә. Ялыҡ бей — иркен йәшәргә күнеккән ирекле башҡорт. Тыныс тормошто Мәнгү түр башлығындағы монгол ҡәбиләләренең баҫҡынсылығы бүлә. Автор үҙенең улдары Ҡармасан менән Сәрмәсәндең ҡылыҡтары, йәш саҡтары һәм хәрби сифтаттары тураһында бәйән итә. Фольклор традициялары буйынса, геройҙарҙың эске донъяһы, уларҙың кисерештәре текста әҙ урын биләй. Әҫәрҙә геройҙарҙың тышҡы ҡиәфәте, уларҙың тышҡы сифаттары һүрәтләнә. Улы Ҡармасан, атаһының ихтыяры буйынса, аҡһаҡал Ҡара абыҙҙың ҡыҙы Айбикәгә өйләнә. Башҡорттарҙың халыҡ йолаларына ярашлы, улдар «аҡһаҡал» атайҙарға буйһонорға тейеш. Бының менән ул үҙенең хөрмәтен һәм ихтирамын белдерә.
Автор артабан Ялыҡ бей һәм уның туғандарының Аҡһаҡ Тимер менән көрәшен хикәйәләй. Ялыҡ бей әҫәрҙә Һарт ырыуының ҙур ихтирамға лайыҡлы ҡыйыу һәм тапҡыр башлығы итеп күрһәтелә.
Алыш Һарт ырыуының еңелеүе менән тамамлана. Ялыҡ бей улдарын, дуҫтарын юғалта, үҙе ырыу вәкиленең береһе булып ҡала. Һартай ырыуын дауам иттереүсе вариҫтары ла ҡалмай, тимәк, киләсәге лә булмай. Шуға ҡарамаҫтан Ялыҡ бей — яугир, һәм яугир намыҫына тоғро ҡала.

# Һуңғы Һартай
## Тасуирлама

«Һуңғы Һартай» әҫәренең теле образлылыҡ, йыш ҡына шиғри сағыштырыуҙар менән айырыла (өлкән улының туйынан һуң кистең тасуирланыуы), саманан тыш арттырыуҙар, драматик эпизодтарҙың һүрәтләнеше урын таба.
# Дәүләтов Шәйхинур Рамаҙан улы

Дәүләтов Шәйхинур Рамаҙан улы (рус. Давлетов Шайхинур Рамазанович; 4 ғинуар 1938 йыл ) — ауыл хужалығы ветераны, йәмәғәтсе.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, клммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы.

# Дәүләтов Шәйхинур Рамаҙан улы
## Биографияһы

Шәйхинур Рамаҙан улы Дәүләтов 1938 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Краснокама районы Ҡыҙғау ауылында тыуған. Милләте башҡорт, юғары белемле — 1970 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1955 йылда Үзбәк ССР-ы «Тепломонтаж» тресында монтажсы булып башлай, артабан мастер булып эшләй. 1961—1969 йылдарҙа Нефтекама ҡалаһында «Башэлектромонтаж» трестында мастер һәм прораб булып эшләй. 1969—1974 йылдарҙа «Арыҫлан» совхозында баш агроном, Краснокама районы ауыл хужалығы идараһында баш агроном. 1974 йылдан «Красный партизан» колхозы рейесе, «Колос» крәҫтиәндәр хужалағы ассоциацияһы советы рәйесе.
Краснокама районы 228-се Николо-Берёзовка һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты була, халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, коммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы.
Өйләнгән, ике улы бар.
# Майский Сәхиб Нурлығаян улы

Майский Сәхиб Нурлығаян улы (17 ғинуар 1901 йыл — 24 ғинуар 1943 йыл) — граждандар, совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы хәрби хеҙмәткәр, механизацияланған бригада командиры урынбаҫары, гвардия подполковнигы (1943. Советтар Союзы Геройы (1940).

# Майский Сәхиб Нурлығаян улы
## Биографияһы

Сәхиб Нурлығаян улы Майский (Мәхүбғәлиев) 1901 йылдың 17 ғинуарында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Бигәнәй ауылында тыуған.
1919 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
1939—40 йылдарҙа Төньяҡ-Көнбайыш фронтта хеҙмəт итə.
1943 йылдың 24 ғинуарында яуҙа алған яраларҙан хәҙерге Ростов өлкәһенең Багаевская станицаһында вафат була.

# Майский Сәхиб Нурлығаян улы
## Батырлығы

«Советтар Союзы Геройы» исеме 1940 йылдың 7 апрелендә бирелә.

# Майский Сәхиб Нурлығаян улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1940)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (07.04.1940)
* Ленин ордены (07.04.1940)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Сталинград оборонаһы өсөн» миҙалы (1942-1943)
# Фазлыева Рәйсә Мөғәтәсим ҡыҙы

Фазлыева Рәйсә Мөғәтәсим ҡыҙы (25 февраль 1937 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе, юғары мәктәп һәм фән ветераны, табип-терапевт. 1975 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, 1987—2014 йылдарҙа терапия кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1988), профессор (1989). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000), Башҡортостандың атҡаҙанған табибы (1992). Ғ.Н. Тереғолов исемендәге премия лауреаты (2016).

# Фазлыева Рәйсә Мөғәтәсим ҡыҙы
## Биографияһы

Рәйсә Мөғәтәсим ҡыҙы Фазлыева 1937 йылдың 25 февралендә Башҡорт АССР-ы Ҡариҙел районының Абдулла ауылында тыуа.
1965 йылда «Дауалау эше» буйынса яҡшы билдә менән Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. 1965—1966 йылдарҙа ашығыс медицина ярҙамы станцияһында хеҙмәт юлын башлай. 1966—1969 йылдарҙа Өфөнөң 5‑се поликлиникаһында участковый терапевт булып эшләй.
1971—1975 йылдарҙа Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһында гематология бүлексәһенең табип-ординаторы булып эшләй.
1975 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институтында һәм Башҡорт дәүләт медицина университетында хеҙмәт юлын дауам итә. 1987—2014 йылдарҙа терапия кафедраһы мөдире була.
1988 йылда медицина фәндәре докторы исемен яҡлай. Бер йылдан һуң профессор дәрәжәһен ала.
1992 йылда — Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, 2000 йылда Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре исемдәре менән бүләкләнә. 2016 йылда Ғ.Н. Тереғолов исемендәге премияға лайыҡ була.
Фазлыеваның ғилми тикшеренеүҙәре эске ауырыуҙар клиникаһында гемостаз патологияһы проблемаларына, бөйөр синдромлы геморрагик биҙгәкте диагностикалауға һәм иҫкәртеүгә һәм башҡа мәсьәләләргә арналған. Фазлыева ҡарамағында геморрагик биҙгәкте киҫкен респиратор вируслы инфекцияларҙан, шешеү ауырыуҙарынан дифференциаль диагностикалау, ауырыу барышының ауырлығын һәм геморрагик биҙгәк менән ауырығандар хәленең ауырлығын анализлау юлдары уйлап табыла.
Фазлыеваның 500 тирәһе ғилми эше һәм 6 уйлап табыуы бар.

# Фазлыева Рәйсә Мөғәтәсим ҡыҙы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Воспалительные и дистрофические заболевания сердца. Өфө; Мәскәү, 1998 (авторҙ.)
* Геморрагическая лихорадка с почечным синдромом: актуальные проблемы эпидемиологии, патогенеза, диагностики, лечения и профилактики. Өфө, 2006 (авторҙаш)
* Поражение легких при геморрагической лихорадке с почечным синдромом. Өфө, 2013

# Фазлыева Рәйсә Мөғәтәсим ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған табибы (1992)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000)
* Ғ.Н. Тереғолов исемендәге премия лауреаты (2016)
* А. Нобель исемендәге миҙал
* В.И. Вернадский исемендәге миҙал
* «Хеҙмәткә тоғролоҡ өсөн» БДМУ дипломы
# Курошма

Курошма — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Курошма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011658
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001165
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абдуллин Ғатаулла Хәйрулла улы

Абдуллин Ғатаулла Хәйрулла улы (рус. Абдуллин Гатаулла Хайруллович) (15.10.1915-13.08.1993) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы 60-сы кавалерия полкында һуғышҡан. Гвардия ҡыҙылармеецы. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры

# Абдуллин Ғатаулла Хәйрулла улы
## Биографияһы

Ғатаулла Хәйрулла улы Абдуллин сығышы менән Хәйбулла районы Оло Әбеш ауылынан.

# Абдуллин Ғатаулла Хәйрулла улы
## Хәрби хеҙмәте

1941 йылдың 22 июнендә Башҡорт АССР-ы Хәйбулла районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.
Яраланыу сәбәпле, 1944 йылда демобилизациялана. Хәйбулла районы Оло Әбеш ауылына әйләнеп ҡайта.

# Абдуллин Ғатаулла Хәйрулла улы
## Наградалары

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985).

# Абдуллин Ғатаулла Хәйрулла улы
## Хәтер

Абдуллин Ғатаулла Хәйрулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Хәйбулла районы Оло Әбеш ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Элизе Рихтер

Элизе Рихтер (нем. Elise Richter; 2 март 1865 йыл — 23 июнь 1943 йыл) — Австрияның филолог-ғалимы; Вена университеты тарихында иң беренсе булып (1905) «фән докторы» дәрәжәһен алған ҡатын-ҡыҙ.

# Элизе Рихтер
## Биографияһы

Австро-Венгрияның Вена ҡалаһында йәһүд Maximilian Richter һәм уның ҡатыны Emilie Lackenbacher ғаиләһендә 1865 йылдың 2 мартында тыуған; уның апаһы — Элен Вена университетында фәлсәфә фәне буйынса 1901 йылда ғалим исемен яулаған була.
20 йәшендә Элизе ревматизм менән ауырып киткән һәм ғүмеренең аҙағына тиклем ревматизмдан этләнгән. 1891 йылдан алып ул Вена университетында ҡунаҡ сифатында ҡайһы бер лекцияларҙы тыңлаған. Ҡатын-ҡыҙҙарға имтихандар тоторға рөхсәт ителгәс, 1896 йылда ул Венаның шәхси Академия гимназияһында белем алыуы тураһында аттестат алған. Бер йыл уҙғас, Вена университетының фәлсәфә факультетына уҡырға ингән.1905 йылда ул , ҡатын-ҡыҙҙар араһында беренсе булып, роман телдәре буйынса хабилитирланған доктор дәрәжәһенә күтәрелеп, 1921 йылда экстра-ординарлы профессор булып тәғәйенләнгән. 1920 йылдан алып Элизе Австрия академик ҡатын-ҡыҙҙар Ассоциацияһын етәкләгән. (нем. Verband der Akademikerinnen Österreichs).
Аншлюстан һуң, Австрияла йәһүдтәргә сәйәси ҡараш үҙгәргәнлектән , ул үҙ посынан китергә мәжбүр булған. Апаһы Элен менән бергә ул 1942 йылдың 9 октябрендә Терезиенштадт концентрацион лагерына депортацияланған һәм унда 1943 йылдың 23 июнендә вафат булған

# Элизе Рихтер
## Хәтер

* Австрия фәнни Фондының (FWF) Элизе Рихтер программаһы профессор дәрәжәһенә күтәрелеү өсөн уҡыған ҡатын-ҡыҙҙарға ҙур ярҙам күрһәтә.
* 1999 йылдан алып Немец романистары берләшмәһе романистика өлкәһендәге иң яҡшы диплом эшен башҡарыусыға Рихтер исемендәге 1500 евро призын тапшырып килә.
* Венаның Флоридсдорф районында 2008 йылда бер урамға Рихтер исеме бирелгән.
* 2016 йылдың йәйендә Элизе Рихтерҙың бюсты Вена университетында урынлаштырыласаҡ .
# Сентелек (Чарыш ҡушылдығы)

Сентелек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 433 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Сентелек (Чарыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100923
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1