yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Козна

Козна — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Идол йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Козна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016188
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001618
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пантым-Игол

Пантым-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оккын-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пантым-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038323
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203832
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы

Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы (13 июль 1925 йыл — 2017 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, ғалим-нефтсе, йәмәғәтсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1966 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире, 1972 йылдан Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе. 1982—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Кинофикация буйынса дәүләт комитеты рәйесе. Техник фәндәр кандидаты (1955). Башҡорт АССР-ының 7—10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1-се (1945) һәм ике 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1945, 1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

# Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы
## Биографияһы

Тәлғәт Шаһимәрҙән улы Дәүләтбаев 1925 йылдың 13 июлендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Хәйбулла ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Аҡъяр ауылы) тыуа.
1937 йылдан 1941 йылға тиклем Өфө гелогия-эҙләнеү техникумында уҡый. Диплом алғас, 1941—1942 йылдарҙа Хәйбулла районының финанс бүлегендә һалым буйынса бухгалтер, инспектор булып эшләй. Артабан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла: 1942—1947 йылдарҙа Көньяҡ Урал пулемёт училищеһы курсанты, отделение командиры, кесе лейтенанттар әҙерләү буйынса армия курсы курсанты, уҡсылар батальоны, мотоциклетлы механикалаштырылған батальон комсоргы. 1945 йылдан партия ағзаһы.

# Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

1952 йылда Өфө нефть институтын тамамлай;
1952—1957 йылдарҙа — СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалының кесе ғилми хеҙмәткәре, тау-геология институты аспиранты. Артабан СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалы Президиумының эҙләнеүҙәр бүлегенең кесе һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре һәм ғилми секретары;
1957 йылдан башлап (өҙөклөк менән) 1966 йылға тиклем Өфө нефть сәнәғәте ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, лаборатория мөдире, быраулау бүлегенең етәксеһе вазифаһын башҡарыусы;
1961—1963 йылдарҙа — Сүриәлә эшләй.
1966 йылдан 1972 йылға тиклем — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында фән һәм уҡыу йорттары бүлеге мөдире, 1972—1982 йылдарҙа Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе.
1982—1986 йылдарҙа — БАССР-ҙың Кинофикация буйынса дәүләт комитеты рәйесе.
30-ҙан ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
БАССР-ҙың 7—10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы
## Ғилми эштәре

* Опыт бурения электробуром в Башкирии. Уфа, 1958;
* Влияние перфорации на цементное кольцо и колонну в нефтяных скважинах. Уфа, 1960 (авторҙаш);
* Крепление и освоение скважин уменьшенного и малого диаметра. Уфа : Башкнигоиздат, 1961. — 84 с. (авторҙаш).

# Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945);
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены(1985);
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1976);
* Халыҡтар дуҫлығы ордены (1981);
* «Почёт Билдәһе» ордены (1971).
# Альтероде

Альтероде (нем. Alterode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 528 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,78 км². Диңгеҙ кимәленән 228 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6543 һәм автомобиль коды — MSH.
# Ҡаҙау

Ҡаҙаҡ, ҡаҙау, сөй — цилиндр, конус, пирамида, винт формаһындағы бер башы осланған, икенсе башында һырлы эшләпәле металдан эшләнгән ru:метиз беркетеү әйбере.
Боронғо кешеләр ҡаҙаҡты һөйәктән, үҫемлек энәһенән һәм ағастан эшләгән. Бронза быуатта металдан ҡойоп һәм сүкеп эшләнгән ҡаҙаҡтар барлыҡҡа килә. Һуңыраҡ баҡыр һәм тимер сымдар эшләргә өйрәнәләр.
* Был төҙөлөш тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Кесе Урзуга

Кесе Урзуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Урзуга йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Кесе Урзуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000039547
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003954
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Заречный (Октябрьский районы)

Заречный — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 265 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628120, ОКАТО коды — 71121916003.

# Заречный (Октябрьский районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 265 |

# Заречный (Октябрьский районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Оло Карыгем

Оло Карыгем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға ТюгҮрек йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Оло Карыгем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003878
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100387
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Түбәнге Һарыбил

Түбәнге Һарыбил (рус. Нижний Сарабиль) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453382, ОКАТО коды — 80226837007.

# Түбәнге Һарыбил
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 410 | |
| 1959 | 223 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 142 | |
| 1979 | 90 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 137 | |
| 2002 | 121 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 101 | |
| 2010 | 96 | |

# Түбәнге Һарыбил
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Таҙлар): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 82 км
# Тальхайм (Вольфен)

Тальхайм (Вольфен) (нем. Thalheim ) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2004 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1548 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,57 км². Диңгеҙ кимәленән 86 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6766 һәм автомобиль коды — BTF.
# Төньяҡ Чуран

Төньяҡ Чуран — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ошап йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Төньяҡ Чуран
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014547
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101454
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Славейков Петко

Пе́тко Ра́чов Славе́йков (17 ноябрь 1828 йыл, Велико-Тырново — 1 июль 1895 йыл, София) — болгар шағиры, публицист, мәғрифәтсе, йәмәғәт эшмәкәре һәм фольклорсы; улдары — күренекле сәйәсмәндәр Иван, Христо, публицист Рачо һәм шағир Пенчо Славейковтар.

# Славейков Петко
## Биографияһы

Рачо Казанджи ғаиләһендә тыуған. Уның әсәһе, Пенка, бала тапҡанда үлгән.
Петко Славейков бер үк ваҡытта Велико-Тырново, Дряново, Трявна һәм Преображенский монастырында белем алған. Бынан тыш, Тырново эргәһендәге монастырь китапханаһындағы китаптарҙы уҡыған. Уның белемен үҫтереүендә Паисий Хилендарскийҙың "Славян-болғар тарихы"н үҙләштереүе әһәмиәтле роль уйнаған. Свиштов ҡалаһы училищеһында (етәксеһе — Эммануил Васкидович) уҡыған ваҡытында грек теле буйынса белемен камиллаштырған, серб һәм Көнбайыш Европа әҙәбиәте әҫәрҙәрен өйрәнгән. 1843 йылдан был Тырновола преподаватель булып эшләгән. 1863—1867 йылдарҙа «Гайда» гәзите, һуңғараҡ — «Македония» гәзиттәре мөхәррире (1866—1872) булып һәм башҡа матбуғат баҫмаларында эшләй.
Болгарияны төрөк иҙеүенән азат иткәндән һуң (1878), Тырново учредительный йыйылышы (1879) ағзаһы, Халыҡ йыйылышы депутаты (1880 йылда рәйеслек иткән), Либераль партияның нигеҙ һалыусыларының һәм лидерҙарының береһе, Петко Каравелов хөкүмәте министры булған.
Болгар мәҡәлдәренең һәм әйтемдәренең тулы йыйынтығын (1889—1897) әҙерләп сығарған, болғар әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе тип иҫәпләнә. «Пёстрый букет», «Песенник» һәм «Басенник» (Бухарест, 1852), «Песни и стихотворения» (1879) шиғри йыйынтыҡтары, «Источник Белоногой» поэмаһы (1873) авторы . рус, грек, төрөк, серб-хорват телдәренән тәржемә иткән.
Петко-Славейков ауылы уның хөрмәтенә аталған.
# Семеновка ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Семеновка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Семеновка ауылы.

# Семеновка ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы» менән билдәләнә.
1997 йылдың 24 июнендә Семеновка һәм Монасип ауылдары составында булдырылған (605 кеше).
Совет территорияһында «Урал аръяғы» совхозы һәм Баймаҡ ялан партияһы урынлаша.

# Семеновка ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Ауыл биләмәһе составы
### Ауыл Советы етәкселәре

Советтың беренсе рәйесе Муллагилдин З. Ф..
Адресы: 453631, Баймаҡ районы, Семеновка ауылы, С.Юлаев урамы, 25-се йорт.
Башлығы: Сәлимов Рәсүл Фәрит улы.
# Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улы

Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улы (рус. Багаутдинов Абдулхак Хайретдинович) (1915 йыл — 12 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, лейтенант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының саперҙар взводы командиры.

# Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улы
## Биографияһы

Абдулхаҡ Хәйретдин улы Баһауетдинов 1915 йылда Алтай крайы Бийск ҡалаһында тыуған. Алтай крайы Бийск районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 313-сө кавалерия полкының саперҙар взводы командиры була. Курск өлкәһендәге 1942 йылдың йәйге ҡаты алыштарҙың береһендә батырҙарса һәләк була һәм Озерки ауылынан төньяҡтараҡ ятҡан ағаслыҡта ерләнә, һуңғараҡ Икенсе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегенә күсерелә. Ҡатыны — Якунина Прасковья (Бийск ҡалаһы).

# Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улы
## Хәтер

* 1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды, А. Х. Баһауетдинов исеме өҫтәмә исемлеккә индерелде.
* Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улының исеме Алтай крайының Хәтер китабына индерелгән
# Веселуха башняһы

Веселуха башняһы — Смоленск ҡәлғә диуарының мөйөштәге ун алты ҡырлы башняһы. Икенсе исемдәре — Криволучинская һәм Лучинская. Уба һыртында Тимирязев урамы буйынса 3-сө йорттан көнсығыштараҡ урынлашҡан. Уға иң яҡын башнялар булып көньяҡтан Поздняков башняһы, ә төньяҡ-көнбайыштан — беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған Стефанская башняһы тора. Веселуха башняһы менән Николай ҡапҡаһы араһында боронғо ҡәлғә диуарының иң ҙур өлөшө урынлашҡан.

# Веселуха башняһы
## Тарихы

Бәлки, был башня төҙөлөшө менән Федор Конь үҙе етәкселек иткәндер, башняның бойницалары биҙәлешенең үҙенсәлектәре ошоға күрһәтә$^{[сығанаҡ2518көнкүрһәтелмәгән]}$.
Башняға «Веселуха» исеме ҡала халҡының тәбиғәт ҡуйынында ял итеү урыны булғаны өсөн бирелә: унан «күңелле панорама» — Днепрға матур күренеш асыла. Башняның икенсе, тәүге исеме — Лучинская, бейек бөгөлдөң ситендә урынлашыуы менән бәйле.
Башня өҫтәлмә нығытмалар менән уратып алынған була, ә диуарының фундаменты аҫтында галерея ҡоролған була («имеш-мимеш», йәки йәшерен урын).
1633 йылда М. Б. Шеин етәкселегендәге урыҫ армияһы Смоленскты ҡамауҙа тотҡан ваҡтта башня ныҡ зыян күрә. 1706 йылда башняны тупраҡ өйөмө менән һаҡлайҙар һәм бында ҡәлғәнең көнсығыш өлөшөн һаҡлаусы «батареяның» ҡалдыҡтары XVIII быуат аҙағына тиклем һаҡлана.
1780 йылда капиталь ремонт үткәрелә. Ә XIX быуат аҙағы — XX быуат башында башня ҡала буйлап экскурсия маршрутының бер өлөшө булып китә. 1941—1943 йылдарҙа башняның ҡыйығы юҡҡа сыға, был уның тиҙ туҙыуына килтерә. Әлеге ваҡытта башня ремонтланған һәм сатырлы ағас ҡыйыҡ менән ҡапланған.
# Еврипид мәмерйәһе

Еврипид мәмерйәһе (грек. Σπήλαιου του Ευριπίδη)— Саламин утрауының көньяғында Перистериа ҡасабаһы янындағы мәмерйә. Еврипид мәмерйәһе — Соронич ҡултығына ҡараған тау битләүендә урынлашҡан ҙур булмаған бүлмәләре булған 47 метр тәрәнлектәге тар ғына мәмерйә. Был урын бик боронғо замандан уҡ, драматург Еврипид Трагедияһын яҙған урын булараҡ билдәле, Исеме лә шунан килеп сыҡҡан. Филохор һәм Сатир кеүек боронғо авторҙар Еврипидты мизантроп булараҡ таусирлай, ул мәмерйәлә йәшенеп йәмғиәттән ҡасып ятҡан. Икенсе быуаттың рим авторы Авл Галлей үҙенең Афинаға (XV.20.Аттик төннәре) визиты ваҡытында "ҡаранғы һәм күңелһеҙ мәмерйә" булауын раҫлай.

# Еврипид мәмерйәһе
## Археология

1990 йылда Грецияның Мәҙәниәт министрлығының Палеонтология Департаманты хеҙмәттәшлеге менән Янин (Эпир переферияһы) Университетының тарихҡа тиклем археология доценты Яннос Г. Лосос етәкселегендә ҡаҙаныу эштәре башҡарыла.
Табылған әйберҙәр һуңғы неолит осорона ҡарай тип билдәләнә. Улар араһында таштан эшләнгән эш ҡоралдары, уҡ баштары; микен ҡәберлектәре; Б.Э. Т 5-се быуатҡа ҡараған ҡара глазурь керамика; рим тәңкәле һәм статуэткалар. Ошо табылған әйберҙәр буйынса, был урын оҙаҡ ваҡыт табыныу урыны булған тип фараз ителә. Б.Э.Т 5-се быуатҡа ҡараған ҡара глазурҙан эшләнгән скифос фрагменты иң билдәле асыш була.
Һауытҡа яҙылған ΕΥΡΙΠΠ хәрефтәр менән, асыҡтан-асыҡ Еврипид исемдәренең бер өлөшө булып тора. Лосос быны һуңғы осорҙа тоғролоҡҡа илһамландырған өсөн Еврипидҡа нәҙер бүләге тип аңлата. Лосос шулай уҡ мәмерйәнән 70 метр көньяҡ-көнбайышҡараҡ Дионистың изге урынын тапҡан. Табылған мәрмәр фаллос һәм башҡа әйберҙәргә нигеҙләнеп был урын грек театрын яҡлаусы Дионистың изге урыны тип фаразлана.

# Еврипид мәмерйәһе
## Инеү

Мәмерйә Колонес һәм Перистерий ауылдары араһында урынлашҡан. Еврипид мәмерйәһенә барыу өсөн яр буйы урамына сыҡҡас, артабан грунт юл буйынса 350 метрға тиклем яҡын барырға. Мәмеййә ишеге тимер ишек менән бикләгән.
# Шамбы

?Шамбы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Ҡабырғалылар |
| Класс: | Ҡылсыҡлы балыҡтар |
| Отряд: | Треска һымаҡтар |
| Ғаилә: | Шамбылар |
| Ырыу: | Шамбылар |
| Төр: | Шамбы |
Латинса исеме :
Lota lota (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 164725 NCBI 69944 |
Шамбы (лат. Lota lota, рус. Налим) — ҡомһоҙ, йыртҡыс балыҡ.

# Шамбы
## Ҡылыҡһырлама

Кәүҙәһе түңәрәк рәүештә, шыма. Төҫө ҡараһыу, ян-яҡтарында асыҡ тимгелдәр бар. Башы ялпаҡ, ауыҙы киң, тештәре күп һәм ваҡ. Ауырлығы бер нисә килограмға етә.
Төнөн ваҡ балыҡтар аулай. Кәрәгәләр аҫтында һыйынып, боҫоп ята, таш аҫтарына инә, йәиһә һыу төбөнә һырығып, тик кенә ҡыймылдамай ята.
# С. М. Киров һәйкәле (Санкт-Петербург, Крестовский утрауы)

С. М. Киров һәйкәле — скульптуралы монумент. Ул Рәсәй Федерацияһының Санкт-Петербург ҡалаһында 1950 йылда ҡуйылған. Һәйкәл Санкт-Петербугтағы Крестовский утрауында Газпром Арена алдында урынлашҡан. Һәйкәл скульптор В. Б Пинчук һәм архитектор Л. М. Хидекель проекты буйынса эшләнгән, ул Совет дәүләт һәм партия эшмәкәре С. М. Кировҡа арналған. Монумент төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә булып тора.

# С. М. Киров һәйкәле (Санкт-Петербург, Крестовский утрауы)
## Тарих

1934 йылдың 1 декабрендә Ленинград ҡалаһында Ленинград ВКП(б) өлкә комитетының беренсе секретары С. М. Киров атып үлтерелә. Шунан һуң тиҙҙән «Ҡыҙыл путиловец» заводына С. М. Киров исемен бирәләр, ә уның территорияһында Кировтың был заводтың эшселәре менән дуҫлығын сағылдырған һәйкәл ҡуйырға булалар. Монумент скульптор В. Б. Пинчук һәм архитектор О. К. Аршакуни проекты буйынса 1939 йылдың 6 декабрендә асыла.
1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Крестовский утрауында ҙур стадион төҙөлә, уны төҙөтөүҙең инициаторы С. М. Киров булған була. Был стадионға С. М. Киров исеме бирелә. Стадионға табан барған аллеяның аҙағындағы осҡа һәйкәл ҡуйыу хәл ителә. Был һәйкәл В. Б. Пинчук проекты буйынса Киров заводы территорияһында ҡуйылған һәйкәлдең күсермәһе була. Һәйкәлдең архитектура өлөшөн Л. М. Хидекель башҡарған. Киров һәйкәлен асыу тантанаһы 1950 йылдың 30 июлендә завод территорияһында үтә, бер үк ваҡытта стадионда ла һәйкәл тантаналы рәүештә асыла.
2000 йылда иҫке стадион урынында яңы Газпром Арена бинаһын төҙөү менән бәйле һәйкәлде һүтеү планы барлыҡҡа килә, ләкин ул план тормошҡа ашырылмай ҡала.

# С. М. Киров һәйкәле (Санкт-Петербург, Крестовский утрауы)
## Тасуирлама

С. М. Киров һәйкәлдә әңгәмә ваҡытында бөтә буйы менән баҫтырып кәүҙәләндерелгән. Ул һул ҡулы менән ғәйрәтле ишара яһап тора. Уның өҫтөндә көндәлек кейем: ярым хәрби форма, шинель һәм фуражка. Скульптура тура дүрт мөйөшлө бейек постаментҡа урынлашҡан, постамент шымартылған һоро гранит блок менән көпләнгән. Постаменттың алғы яғында «С. М. Киров» тип бронза хәрефтәр менән яҙып ҡуйғандар. Скульптураның бейеклеге 3,85 метр, постамент бейеклеге — 4,65 метр тәшкил итә.
Һәйкәл авторҙары Диңгеҙ буйы Еңеү паркының тирә-йүнендәге пейзажына һәйкәлде бик яҡшы яраҡлаштырып индереүгә өлгәшкәндәр. Һәйкәл стадионға алып барған аллеяның осонда аллеяны тамамлап тора.

# С. М. Киров һәйкәле (Санкт-Петербург, Крестовский утрауы)
## Иҫкәрмә

* ↑ Закон Санкт-Петербурга № 174-27 от 05.07.1999
* 1 2 Лисаевич И. И., Бехтер-Остренко И. Ю. Памятник С. М. Кирову // Скульптура Ленинграда — Ленинград: Искусство, 1963.
* ↑ Энциклопедия Санкт-Петербурга. Кирову С. М., памятник (Приморский парк Победы) 2020 йыл 24 ғинуар архивланған.
* ↑ Кривдина О. А. Скульптура и скульпторы Санкт-Петербурга, 1703—2007. 2007. — С. 151
* ↑ К 130-летию Великого гражданина. Памятники С. М. Кирову в Петербурге 2019 йыл 4 сентябрь архивланған. // Государственный музей городской скульптуры
# Вондель

Вондель — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Которосль йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Вондель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001106
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# А. П. Чехов һәйкәле (Баденвайлер)

А. П. Чехов һәйкәле — немец ҡалаһы Баденвайлерҙа 1908 йылда ҡуйылған монумент. Был донъяла А.П. Чеховҡа ҡуйылған тәүге һәйкәл в мире

# А. П. Чехов һәйкәле (Баденвайлер)
## 1908 йылдағы һәйкәл

1908 йылда немец ҡалаһы Баденвайлер паркында Антон Павлович Чеховҡа донъяла тәүге һәйкәл асыла. Ул Константин Станиславский инициативаһы буйынса барлыҡҡа килә, ул шулай уҡ яҙыусы П.Боборыкин һәм әҙәби тәнҡитсе А. Веселовский менән һәйкәлде асыуҙа ҡатнаша.
Һәйкәлдең авторы рус скульпторы Н. Шлейфер була, монумент бронзанан эшләнә. Чехов бюсын йәшел һөҙәктә таш һибелгән ерҙә урынлаштыралар. 1908 йылда Баденвайлерҙа А.П.Чехов хөрмәтенә асылған һәйкәл донъяла беренсе була. Һәйкәл шул иҫәптән урыҫтарҙың иғәнәһенә лә төҙөлә.
Баденвайлерҙа Чехов һәйкәлен асыу тантаналы була. Һәйкәл тирәләй сәскәләр һалалар, тамашасылар өсөн таҡта майҙансыҡ эшләйҙәр, фоторгафтар күп була. Гофмейстер Эйхлер, академиктар А.Н.Веселовский, П.Д. Боборыкин, Мәскәү Художество театры Константин Станиславский телмәр менән сығыш яһай. . Һәйкәл күркәм тышҡы ҡиәфәте менән айырылып тора
Һәйкәлде асҡандан һуң ҡунаҡханала аш ойошторола, рус композиторҙары музыкаһы башҡарыла .
Беренсе донъя һуғышы аҙағында был һәйкәлдең постамены ғына ҡала, сөнки башҡа һәйкәлдәр менән бергә бюст ҡабаттан иретеүгә ебәрелә. Таш яҙмаһы һаҡлана: «Ңң яҡшы кеше һәм табипҡа» , «Бөйөк яҙыусы Антон Чеховҡа».
1964 йылда, А.П. Чеховҡа беренсе һәйкәл булған урынға, совет журналистары килә.

# А. П. Чехов һәйкәле (Баденвайлер)
## 1992 йылдағы һәйкәл

1992 йылда Баденвайлерҙағы А.П. Чехов һәйкәлен Сахалин халҡы тергеҙергә ярҙам итә. Яңы һәйкәлдең авторы Сахалин скульпторы Чеботарев Владимир була. Монумент 1908 йылғы элекке постаментҡа ҡуйыла, Чехов унда күтәрелгән яғалар менән һүрәтләнә. Килеүселәргә уңайлы булһын өсөн яңы һуҡмаҡ һалына. Яңы һәйкәлде Сахалиндан «Сахалин утрауы» музейы директоры Георгий Мироманов алып килә. Яңы һәйкәл шулай уҡ бронзанан ҡойолған була.