yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Отшиб

Отшиб — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солоновка йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Отшиб
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005882
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200588
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Казнаш

Казнаш — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Меша йылғаһының уң ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Казнаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100423
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шиңмәҫгөл

Шиңмәҫгөл (рус. Бессме́ртник, Цмин, лат. Helichrýsum) —Астра сәскәләр (Asteraceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 30-40 см Июль-август айҙарында аҡ һәм һарғылт сәскә ата, июнь-октябрҙә емеше өлгөрә.
* Helichrysum luteoalbum. Якоб Штурм, «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796 китабынан ботаник иллюстрация

# Шиңмәҫгөл
## Таралыуы

Шиңмәҫгөл ташлы, ҡомло урындарҙа үҫә. Башҡортостанда был үҫемлек бик һирәк осрай. Шуға ла һаҡсыл файҙаланыу дауам итә.
# Полдневица (Шортюг ҡушылдығы)

Полдневица — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шортюг йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Полдневица (Шортюг ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040915
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004091
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ноля (Векса ҡушылдығы)

Ноля — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Векса йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.

# Ноля (Векса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012205
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001220
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Өн эйәртеме

Өн эйәртеме — шиғри телмәрҙәге фонетик күренеш, тормоштағы берәй күренешкә йәки айырым хайуандар тауышына хас булған өндәр яңғырашын өн мөмкинлектәре аша сағылдырыу. Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың «Төнгө смена» шиғырында ул ижади яҡтан уңышлы ҡулланылыш тапҡан:
Бында төрлө тауыш. Бер машина: «Тиҙ-тиҙ, тиҙ-тиҙ, тиҙ-тиҙ!..» — ти, Икенсеһе: «Эш!.. Эш… Эш… Эш!..» — тиһә, Өсөнсөһө: «Эшләрбеҙ… беҙ… беҙ..!» — ти. Береһе: «Тимерҙе ҡыр… ҡыр… ҡыр…» — тиһә, Икенсеһе: «Ҡырам… ҡырам!..» — ти. Өсөнсөһө: «Винтты бор!.. Бор!..» — тиһә, Дүртенсеһе: «Борам! Борам!..» — ти.
# Аҙнағолов

Аҙнағолов (рус. Азнагулов) — башҡорт ир-ат фамилияһы.
Аҙнағолова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Фарсы теленән ингән: аҙна +кол; аҙна, йома көнө тыуған тигәнде аңлата.

# Аҙнағолов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Аҙнағолов Рафаил Ғәйнетдин улы — тел белгесе, педагог-методист.
* Аҙнағолов Венир Ғәлимйән улы — партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим
* Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
# Абия

Абия — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының һул ярына тамағынан 269 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Абия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007024
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100702
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лангельн (Нёрдлихер-Форхарц)

Лангельн (Нёрдлихер-Форхарц) (нем. Langeln (Nördlicher Vorharz)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1110 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,23 км². Диңгеҙ кимәленән 180 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38871 һәм автомобиль коды — HZ.
# Крыжопиль

Крыжопиль (укр. Крижопіль) — Украинаның Винница өлкәһендәге ҡала тибындағы ҡасаба, Крыжопиль районының административ үҙәге.
2020 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 8 664 кеше йәшәй.
# Ыштыр

Ыштыр (сылғау, аяҡ урауы; рус. онуча) — аяҡ кейеменең бер өлөшө, аяҡҡа урай торған, ойоҡто алмаштырыусы туҡыма. Итек һәм сабата эсенән кейелә.

# Ыштыр
## Ҡулланылышы

Аяҡҡа урау өсөн аҡ, ҡара йәки көрән төҫтәге (киндер, йөн), оҙон, киң (30 сантиметрға яҡын) туҡыма һыҙаты ҡулланыла.
Йылы, буҫтау ыштырҙар урыҫ телендә скуты тип атала..
Урыҫ һәм фин кейеме элементы тип яҙһалар ҙа, был төр сылғау башҡа халыҡтарҙа ла, шул иҫәптән, башҡорттарҙа ла бар. Ыштыр — сылғауҙың сабата эсенән кейә торған төрө, тип аңлатыла 2 томлыҡ "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә
Бындай туҡыма киҫәге менән тотош табанды һәм сираҡты урайҙар. Урап бөткәс, әгәр аяҡ кейеме ҡыҫҡа ҡуныслы булһа йәки ғөмүмән ҡунысы булмаһа, баулап ҡуйғандар. Ғәҙәттә йәйгеһен холст (етен йәки киндер туҡыма), ҡыш көнө — буҫтау һәм киндер туҡыманы бергә урағандар.

# Ыштыр
## Ҡулланылышы
### Армияла ҡулланыу

Урама (рус. Обмотки) — ХХ быуат башында һалдат ботинкалары эсенән тубыҡҡа тиклем аяҡҡа уралған туҡыма киҫәктәре. Донъяның күп армияларында штаттағы аяҡ кейеме итеп ҡулланылған йәки итекте алмаштырған монаят. Киңлеге 10-12 сантиметр, оҙонлоғо 2,5 метрға тиклем еткән. Тәүгеләрҙән булып урамаларҙы Гималай таусыларының аяҡ кейеменең был элементын күреп ҡалған инглиздәр тотона башлай. Урамаларҙың инглизсә атамаһы — ингл. puttee, санскр. patta («таҫма») тигәндән килеп сыҡҡан. Һалдат кейемендә сылғауҙың (ҡара: Хәрби кейем) ҡулланылыуы тураһындағы мәҡәләне ҡарағыҙ.
# Бадья (Лемпуа ҡушылдығы)

Бадья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лемпуа йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бадья (Лемпуа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020435
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002043
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Артикуляция (фонетика)

Артикуля́ция (лат. articulo — «бүлгеләйем») — фонетикала телмәр өндәре яһалғанда айырым телмәр ағзаларының эш итеү һөҙөмтәһе. Ағзаларҙың теге йәки был өндө хасил итеү өсөн кәрәк булған торошо өндөң артикуляцияһын, өндәрҙең айырым-асыҡлығын тәьмин итә. Телмәр өндәре телмәр ағзалары эшмәкәрлеге, асыҡлабыраҡ әйткәндә, тауыш ярыларын үпкәнән сыҡҡан һауа ағымы тирбәлтеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Һауа ағымының ҡыҫылыуы һәм тулҡын кеүек таралыуы билдәле бер юғарылыҡҡа, көскә, тембрға, оҙонлоҡҡа эйә булған өн хасил итә.
Стриктура — өн яһалыу ысулдарының береһе. Унан башҡараҡ параметрҙар ҙа өн яһалыуҙа, мәҫәлән, бер һәм күп баҫымлы һуҙынҡылар хасил булыуҙа, шулай уҡ шышылдаулы фрикативтарҙа ҡатнаша. Танау һәм тел эргәһе тартынҡыларының әйтелеше лә тартынҡылар яһалыу ысулы тип һанала.
Өн артикуляцияһы 3 этаптан тора:
* Экскурсия — телмәр аппаратын өндө әйтеүгә әҙерләү, йәғни артикуляцияның башланыуы;
* Тотороҡлашыу — өндө әйтеү өсөн кәрәк булған тороштоң һаҡланыуы һәм өндө әйтеү;
* Рекурсия — артикуляцияның тамамланыуы, өндөң әйтелеп бөтөүенән һәм телмәр ағзаларының киләһе өндө әйтергә әҙерләнеүенән йә тыныс хәлгә ҡайтыуынан тора.
# Изге Һомай

Изге Һомай (перс. هما‎ ’huma’, murg-i-humay’un-bal - «бәхетте алдан иҫкәртеүсе ҡош») — иран һәм ғәрәп мифологияһында, шулай уҡ Урта Азияның ғәрәпләштерелгән халыҡтары мифологияһында - тылсымлы ҡош. Бер үк ваҡытта хума/һомай термины емтек менән туҡланыусы ҡоштар — сиптар йәки грифтар тип билдәләнгән ҡоштарҙың төрөн аңлата.

# Изге Һомай
## Тылсымлы ҡош

Иран һәм ғәрәп текстарына ярашлы, Һомай ҡош — тылсымлы феникс ҡош, мәңге тере ҡош. Һомай үҙенең күләгәһе менән ҡаплаған кеше батша була, тип иҫәпләнгән. Фарсы телендәге Хумаюн йәки Хумоюн/Хумаюн исемдәре «бәхетле, хөрмәт ителгән (августейший)» тигәнде аңлата.
Урта Азияның ғәрәпләштерелгән мифологияһында Һомай «ҡояш һомайы», «бәхет һомайы» тип иҫәпләнә. Һомайғошто үлтергән кеше ҡырҡ көн эсендә үлә тигән риүәйәт булған.
Саул Менделевич Абрамзон гипотезаһына ярашлы, әкиәти Һомайғош генетик яҡтан Умай образы - төрки халыҡтарҙың боронғо ҡатын-ҡыҙҙар илаһы менән бәйле.
Башҡорт халҡының «Урал батыр» һәм «Аҡбуҙат» эпостарында Һомай аҡҡош ҡыҙ, күк йөҙөнөң - ҡоштар батшаһы Самрауҙың һәм күк һылыуҡайы Ҡояштың ҡыҙы булараҡ һүрәтләнә.
Изге ҡош атамаһының варианттары: Һомайя, Һомай, Һума, Һомо.
# Флетмарк

Флетмарк (нем. Fleetmark) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 803 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,04 км². Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
# Ун-Пор-Юган

Ун-Пор-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Волдэп-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ун-Пор-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030312
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303031
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Шаҙы ауыл Советы (Мишкә районы)

Оло Шаҙы ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мишкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Оло Шаҙы ауылы.

# Оло Шаҙы ауыл Советы (Мишкә районы)
## Тарихы

Оло Шаҙы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортосан Республикаһының Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 17 декабрендәге "Мишкә районында Иштебай ауыл советының ойошторолоуы тураһында" указы белдерә:
   1. Мишкә районында Иштебай ауылындағы административ үҙәк менән Иштебай ауыл Советын ойошторорға.
   2. Оло Шаҙы ауыл советынан Иштебай, Ҡарасим, Юбайкүл ауылдарын сығарып, Иштебай ауыл Советы составына индерергә.
   3. Иштебай һәм Оло Шаҙы ауыл советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
   Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
   35) Мишкә районы буйынса:
   а) Оло Шаҙы ауылында административ үҙәге менән «Оло Шаҙы» атамаһын һаҡлап, Иштебай һәм Оло Шаҙы ауыл Советтарын берләштерергә.
   Иштебай ауыл Советының Иштебай, Ҡарасим, Юбайкүл ауылдарын Оло Шаҙы ауыл Советы составына индерергә.
   Оло Шаҙы ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
   Иҫәп мәғлүмәттәренән Иштебай ауыл Советын төшөрөп ҡалдырырға.

   # Оло Шаҙы ауыл Советы (Мишкә районы)
   ## Халҡы
   # Оло Шаҙы ауыл Советы (Мишкә районы)
   ## Ауыл биләмәһе составы
   # Оло Шаҙы ауыл Советы (Мишкә районы)
   ## Билдәле шәхестәре

   * Ағләмов Нәғим Харислам улы (1932 йыл, 15 август) — төҙөлөштә новатор, монтажлаусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977).
   * Али Карнай (1904 йыл, 6 ғинуар — 1943 йыл, 16 июнь) — башҡорт яҙыусыһы, журналист, тәржемәсе.
   * Буләков Флорид Миңнулла улы (1948 йыл, 23 февраль — 2015 йыл, 18 ғинуар ) — башҡорт драматургы, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (1995).
   * Хәмәҙинуров Шамил Шәрифйән улы (1950 йыл, 2 сентябрь — 2014 йыл, 14 ноябрь) — башҡорт йырсыһы, актёр, Башҡорт филармонияһы актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2013).
# Докичев Владимир Анатольевич

Докичев Владимир Анатольевич (4 ноябрь 1953 йыл, Вологда өлкәһе) — ғалим-химик, А. М. Бутлеров исемендәге премия лауреаты. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2016).

# Докичев Владимир Анатольевич
## Биографиһы

Владимир Докичев 1953 йылдың 4 ноябрендә Вологда өлкәһендә тыуған.
1976 йылда А. А. Жданова исемендәге Ленинград дәүләт университетын тамамлай.
1996—2014 йылдарҙа — Рәсәй Фәндәр академияһының органик химия институты Өфө фәнни үҙәгендә металлоорганик химия һәм катализ лабораторияһы мөдире. 1996—2000 йылдарҙа — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең органик химия институты директоры урынбаҫары. 2000—2006 йылдарҙа — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Президиумы рәйесенең фәнни эштәр буйынса урынбаҫары. 2014 йылдан. — Өфө дәүләт авиация техник университетының нефть промыслаһы химия лабораторияһы мөдире. 2015 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө химия институтының биоорганик химия һәм катализ лабораторияһы мөдире.
Олефиндарҙы стереоселектив каталитик циклопропанлау, норборнадиенды, СМАД‑1М, БУР‑1 реагенттарын, СЭТ‑1 эмульгатор‑стабилизаторын, газ скважиналары эшен туҡтатыу өсөн НТЗМ‑1 шыйыҡлығын синтезлау процестары технологияларының фәнни нигеҙҙәрен эшләгән, улар Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы предприятиеләрендә производствоға индерелгән.
430-ҙан ашыу фәнни баҫмалар, 60 уйлап табыу авторы.

# Докичев Владимир Анатольевич
## Бүләктәре

* А. М. Бутлеров исемендәге премия (2003 йыл, О. М. Нефедов, Ю В. Томилов менән берлектә) — «Алифатические диазосоединения в органическом синтезе» эштәр циклы өсөн.
* Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Д. Ф. Варфоломеев исемендәге премияһы (2012 йыл, Ю. В. Томилов, С. С. Злотский менән берлектә) — «Реакции [1+2]- и [3+4]- циклоприсоединения в синтезе биологически активных и малотоннажных продуктов» эштәр циклы өсөн
# Ырымбур (станция)

Ырымбур станцияһы — Көньяҡ-Урал тимер юлының Ырымбур бүлексәһе станцияһы.

# Ырымбур (станция)
## Тарих

Ырымбурға тиклем тимер юлы 1877 йылда һалына.

# Ырымбур (станция)
## Таралыш

| № | Маршрут | № | Маршрут |
| 5 | Ташкент — Мәскәү, Ҡазан вокзалы | 6 | Мәскәү, Ҡазан вокзалы — Ташкент |
| 17 | Бишкек — Мәскәү, Ҡазан вокзалы | 18 | Мәскәү, Ҡазан вокзалы — Бишкек |
| 27 | Бишкек — Мәскәү, Ҡазан вокзалы | 28 | Мәскәү, Ҡазан вокзалы — Бишкек |
| 31 «Оренбуржье» | Ырымбур — Мәскәү, Ҡазан вокзалы | 32 «Оренбуржье» | Мәскәү, Ҡазан вокзалы — Ырымбур |
| 107 | Астана — Киев | 108 | Киев — Астана |
| 113 | Силәбе — Кисловодск | 114 | Кисловодск — Силәбе |
| 121 | Екатеринбург — Ырымбур | 122 | Ырымбур — Екатеринбург |
| 131 | Орск — Мәскәү, Ҡазан вокзалы | 132 | Мәскәү, Ҡазан вокзалы — Орск |
| 241* | Иркутск — Адлер | 242* | Адлер — Иркутск |
| 249* | Новокузнецк — Адлер | 250* | Адлер — Новокузнецк |
| 251* | Барнаул — Адлер | 252* | Адлер — Барнаул |
| 269* | Благовещенск — Адлер | 270* | Адлер — Благовещенск |
| 273* | Северобайкальск — Адлер | 274* | Адлер — Северобайкальск |
| 343 | Силәбе — Адлер | 344 | Адлер — Силәбе |
| 365/366 | Силәбе — Ташкент | 365/366 | Ташкент — Силәбе |
| 381/382 | Өфө (станция) — Ташкент | 381/382 | Ташкент — Өфө (станция) |
| 483* | Астана — Адлер | 484* | Адлер — Астана |
| 519* | Орск — Анапа | 520* | Анапа — Орск |
| 545* | Орск — Адлер | 546* | Адлер — Орск |
| 629 | Ырымбур — Һамар | 630 | Һамар — Ырымбур |
* Ырымбур. 19 быуат. Ырымбур вокзалы. Йорт хәҙерге көндә лә тора.
* Ырымбур станцияһы оҫтаханалары, 1901 йыл

# Ырымбур (станция)
## Факттар

* Лев Николаевич Толстой Ырымбур стпанцияһының тәүге пасажирҙарының береһе тип һанала.

# Ырымбур (станция)
## Адрес

460006, Ырымбур, Вокзал буйы майҙаны, 1.
# Пиньгова

Пиньгова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ледь йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Пиньгова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032282
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003228
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бровиков Владимир Николаевич

Бровиков Владимир Николаевич (15 декабрь 1925 йыл, Ырымбур өлкәһенең Белозерский районы Дмитриевка ауылы — 6 апрель 2009 йыл, Мәскәү ҡалаһы) — Таганрог элемтә ғилми-тикшеренеү институты директоры (1958—1984). 1986 йылдан — «Пальма» фәнни-производство берекмәһенең ғилми хеҙмәткәре

# Бровиков Владимир Николаевич
## Биографияһы

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында (1941—1945) Көньяҡ Урал пулемёт училищеһы курсанты, отделение командиры, Чкалов танк училищеһы курсанты, взвод командиры була. Һуғыштан һуң Чкалов педагогия (1947) һәм Ленинград авиация приборҙар эшләү институтында уҡый (1952), унда радиоинженер квалификацияһын ала. 1953—1958 йылдарҙа «Альтаир» ғилми-тикшеренеү институтында эшләй (Мәскәү). 1958 йылдан Таганрогта ойошторолған ОЛ-НИИ-10 филиалы менән, һуңынан 1961 йылдан Таганрог элемтә ғилми-тикшеренеү институты менән етәкселек итә. Техник фәндәре кандидаты (1961), өлкән ғилми хеҙмәткәр. Күп кенә ғилми хеҙмәттәр, уйлап табыуҙар авторы. Уның туранан-тура етәкселеге аҫтында институт мөһим тәжрибә-конструкторлыҡ асыштар яһай, шуның өсөн коллектив Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. 1984—1986 йылдарҙа «Пальма» фәнни-производство берекмәһенең генераль директоры урынбаҫары булып эшләй (Мәскәү). Фәнни даирәләрҙә һәм оборона сәнәғәте тармағында хаҡлы рәүештә абруй менән файҙалана.

# Бровиков Владимир Николаевич
## Наградалары

* Ленин ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* Башҡа миҙалдар

# Бровиков Владимир Николаевич
## Хәтер

* Владимир Николаевич тураһында иҫтәлек Таганрогта ике мемориаль таҡтала мәңгеләштерелгән: ул йәшәгән йортта (Украина тыҡрығы, 21) һәм Таганрог элемтә ғилми-тикшеренеү институты бинаһында (Седов урамы, 5). Ҡаланың власть органдары Таганрогтағы яңы урамдарҙың береһенә уның исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул итә.
# Зенковка (Тагила ҡушылдығы)

Зенковка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының уң ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Зенковка (Тагила ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005590
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200559
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Камышевка (Алтата ҡушылдығы)

Ҡалыш евка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алтата йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Камышевка (Алтата ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Үҙән. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кесе һәм Оло Узень йылғалары бассейны (бассейндарҙың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12020000212112200000459
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200045
* Бассейн коды — 12.02.00.002
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Соболевка

Түбәнге Соболёвка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соболевка йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Түбәнге Соболевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200022039
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202203
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әмзә (мәғәнәләр)

Әмзә төшөнсәһенең мәғәнәләре:
* Әмзә — Башҡортостандың Нефтекама ҡалаһы ҡала округына ҡараған ауыл;
* Әмзә — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
* Әмзә — Башҡортостан Республикаһының Ҡалтасы, Краснокама һәм Яңауыл райондары биләмәләренән ағыусы йылға;