yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Марина Цветаеваның кенотафы

Марина Цветаеваның кенотафы — Калуга өлкәһенең Таруса ҡалаһында ҡуйылған иҫтәлекле билдә, шул урында Марина Цветаева ерләнергә теләгән. Мусатов тауы битләүе аҫтында — Ока яры буйында урынлашҡан, унда рәссам Борисов-Мусатовтың ҡәбере ята.

# Марина Цветаеваның кенотафы
## Тарихы

Таш Ока йылғаһы буйында һуҡмаҡ менән йәнәш ята, ул һуҡмаҡ буйлап Марина һәм Анастасия Цветаевалар «Песочное» дачаһынан Добротворскийҙар йортона йәки инәһе Тьоға йөрөгәндәр. Ҡасандыр, Маринаның бала сағында, бында бәләкәй сиркәү булған. Был урындан алыҫ түгел ерҙә емеш-еләк баҡсаһы һәм зыярат урынлашҡан. Ул саҡта Таруса районында рухи христиандар сектаһы — хлыстар, йәки христоверҙар булған. Шуға күрә бында уларҙың ҡәберлектәре булған. Сектаның ҡатын-ҡыҙҙары үҙҙәрен Кирилловналар тип атаған. 1895 йылда был сектаны бөтөрәләр. («Тарусала хлыстар эше » христоверҙарға ҡаршы 1893 йылдан 1895 йылдарға тиклем үткәрелә). Күп йылдар үткәс, эмиграцияла, шағирә Тарусаны һағынып иҫкә аласаҡ. Сит ерҙәрҙә, Парижда, «Хлыстовки» эссеһында Цветаева былай тип яҙа:
* Мин таруса зыяратында, айыу баланы ҡыуағы аҫтында, ҡыҙыл һәм эре ер еләге үҫкән ҡәберлектәрҙең береһендә ятырға теләр инем. Әгәр был килеп сыҡмаһа, әгәр миңә генә түгел, башҡаларға ла унда ятырға мөмкин булмаһа, әгәр инде зыярат булмаһа, Кирилловналар беҙгә, беҙ Тарусаға барған убаларҙың береһендә,ятырға һәм таруса ташын ҡуйыуҙарын теләр инем:
* «Бында МАРИНА ЦВЕТАЕВА ЯТЫРҒА ТЕЛӘЙ ИНЕ»
Ошондай яҙыу менән таш ҡуйыла. 1962 йылда студент-филолог һәм Цветаеваның шиғриәтен һөйөүсе Семен Островский үҙенең стипедияһына был урындан алыҫ түгел беренсе ташты ҡуя. Әммә уны, шул иҫәптән Марина Цветаеваның ҡыҙы Ариадна Сергеевна Эфрондың теләге буйынса алалар, ул шул ваҡытта Тарусала йорт төҙөй һәм ваҡыт- ваҡыты менән бында йәшәй. Ариадна Сергеевна Эфрон үҙ белдеге менән таш ҡуйыу Цветаеваның шиғырҙар йыйынтығының донъяға сығыуына ҡамасаулар тип борсола. Бер нисә айҙан һуң Семен Островский Ариадна Сергеевнана үкенесен белдереүе тураһында хат ала.
Бөгөн Семен Островский Нью-Йорк ҡалаһында йәшәй һәм балалар өсөн шиғырҙар яҙа. Таш аҙнанан саҡ ҡына күберәк ята. Марина Цветаеваның шиғырҙар томы 1965 йылда сыға. 1988 йылдың 9 октябрендә ҡасандыр бында торған сиркәү мөйөшөндә икенсе таш ҡуйыла.
# Һаба

Һаба — йылҡының кәүҙә өлөшө тиреһенән ыҫлап эшләнгән ҡымыҙ бешеү һауыты. Бәләкәйерәк дәүмәллеһе турһыҡ тип атала, ул ваҡ мал тиреһенән эшләнә. Ғәҙәттә юлға сыҡҡанда ҡымыҙҙы, айранды йә һыуҙы турһыҡҡа ҡойоп алғандар. Урыҫ халҡында ул «бурдюк» тип атала һәм шулай уҡ шыйыҡ эсемлектәр һаҡлау, йөрөтөү өсөн ҡулланылған. Һаба Шәреҡтә, Себер һәм Урта Азия халыҡтарында киң таралған булған.
Һаба һәм турһыҡ өсөн малдың тиреһен муйын уйымы аша ғына һыҙырып алалар. Артабан уның йөнлө өлөшө эскә ҡалдырыла, ә тыш яғынан тоҙға ҡатырыла. Эсенә ыҫмала һөртөлә. Муйын, бот уйымдары бәйләп ҡуйыла, бер бот урыны һауытҡа эсемлек ҡойорға ҡалдырыла.
Ныҡлы, йыртылып бармаған ҙур һабаларҙы буйвол йә үгеҙ тиреләренән дә эшләгәндәр. Турһыҡтар өсөн кәзә, һарыҡ, бәрәс тиреләре лә ҡулланылған. Борон бигерәк тә Азия илдәрендә шыйыҡлыҡ һаҡлау өсөн берҙән-бер һауыт булһа, мискә эшләү киң тарала башлағас, ул ҡулланыштан төшөп ҡала бара. Турһыҡ еңел булыуы, урынды әҙ алыуы арҡаһында ылауҙа йөрөтөү өсөн яйлы. Уның менән май ҙа, шарап та, хатта нефть тә ташығандар.
Турһыҡтарҙы шулай уҡ май бешеү, сыр эшләү өсөн да файҙаланғандар.
Хәрби хужалыҡта ла һаба, турһыҡтар күпер булмаған ерҙәрҙә тиҙ генә аръяҡҡа сығыу өсөн һәм һал һаллау өсөн тотонолған. Бер-береһенә бәйләп, уларҙан ныҡлы понтон күперҙәр яһағандар, шәреҡтә алып барылған һуғыштарҙа Рәсәй ғәскәрҙәре шул рәүешле һалдаттарҙы һәм хатта артиллерия ҡоралдарын да икенсе ярға сығарған.

# Һаба
## Әҙәбиәттә һәм фольклорҙа

* Табындағы табаҡ-табаҡ ит ашалып, һабаларҙағы ҡымыҙ эселеп бөткәс, хан көрәш башларға әмер бирә.
* Ишек төбөндә өлкән ҡара һаба тора. Һаба аяғы менән бешкәгенә көмөш сабылған.

# Һаба
## Һаба итек

Башҡорт халҡының тиренән тегелгән аяҡ кейемдәре араһында «һаба итек» тигәне лә булған. Уны ат тиреһенән йөнөн тышҡа ҡалдырып теккәндәр. Ҡара: унты

# Һаба
## Һаба йыйыу

Һаба йыйыу уйыны туйҙың дөйөм өлөшө тамамланғас, тороп ҡалған ҡымыҙҙы, аҙыҡ-түлекте йыйып аулаҡ ойоштороу. Уны ҡыҙ яғынан килгән йәш ҡоҙалар ойошторған.
# Коростень

Коростень (укр. Коростень) — Украинаның Житомир өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Коростень районының административ үҙәге.
2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 65 072 кеше йәшәй.
# Тәкә һаҡалы

?Тәкә һаҡалы :
Вайда красильная :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Покрытосеменные |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Капустоцветные |
| Ғаилә: | Кәбеҫтә һымаҡтар |
| Ырыу: | Вайда |
Латинса исеме :
Isatis L. :
Виды :
См. текст :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 23150 NCBI 161755 |
Тәкә һаҡалы (ва́йда) (лат. Ísatis) — ҡатмарлы сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған ҡыҫҡа ғына шау япраҡлы. һары суҡ сәскәле үҫемлек; бал ҡорттары уның татын йыя.
ref>.

# Тәкә һаҡалы
## Ҡайһы бер төрҙәре

* Isatis boissieriana
* Isatis glauca
* Isatis tinctoria — Вайда красильная
# Уад

Уад (ғәр. ود‎, рус. Вадд) — боронғо ғәрәп мифологияһында ай һәм һуғарыу илаһы исеме. Рәсми пантеонда ул Астарҙан һуң икенсе урынды биләгән. Оазис ғибәҙәтханаһында боронғо ғәрәп илаһтарының төрлө һындары йыйылған, улар араһында ҡылыс, һөңгө, йәйә һәм уҡ-һаҙаҡлы кеше рәүешендәге Уад һыны ла бар. Уад Нух пәйғәмбәр халҡы табынған илаһтарҙың береһе булараҡ, поттар Суағ, Йағус, Йағук и Насра менән бер рәттән, Нух сүрәһендә телгә алына.
Ҡөрьәндә Йағуҡ Нух пәйғәмбәр халҡы табынған пот итеп телгә алына:
* Ҡәүемдең олуғтары мәкер ҡылдылар һәм әйттеләр: “Үҙ поттарығыҙға табыныуҙы ташламағыҙ! Уад, Суағ, Йәғуҫ, Йағуҡ һәм Нәсер исемле поттарға табыныуҙы ташламағыҙ”.
* Нух 71:22-23
Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең көрәштәше Ғабдуллаһ ибн Ғәббәс аятҡа биргән аңлатмаға ярашлы, был поттар Нух халҡының тәҡүә кешеләре хөрмәтенә төҙөлгән булған
Уадҡа бағышланған ғибәҙәтхана Мөхәммәт пәйғәмбәр бойороғо буйынса Хәлид ибн Әл-Вәлид отряды тарафынан һүтеп алына. Быға ҡаршылашҡандар үлтерелә.
# Чукот автономиялы округы

Чуко́т автоно́миялы о́кругы (эским. Чукоткакэн автономныкэн округ) — Рәсәйҙен Алыҫ Көнсығыш федераль округында регион.

# Чукот автономиялы округы
## География

Округ райондары Алыҫ Төньяҡта урынлашҡан.
Округтың биләмәһе төньяҡтан Чукот, көньяҡтан Беринг дингеҙҙәре менән уратып алыған.

# Чукот автономиялы округы
## Ҡоролошо
### Тораҡ пункттары
#### 1000 ашыу кеше йәшәғән Тораҡ пункттар

| Анадырь Билибино Певек | Угольные Копи Эгвекинот Провидения | Лаврентия Лорино Беринговский |

# Чукот автономиялы округы
## Ҡоролошо
### Губернаторҙар

Чукот автономиялы округы Губернаторы 5 йылға һайлана .

# Чукот автономиялы округы
## Иҡтисад

1 кешеғә килғән Эске региональ продукты буйынса илдә 3-сө урында тора (Төмән һәм Сахалин өлкәләрҙән һуң). 2008 йылда дәүләт һеҙмәте Эске региональ продуктын 25 % бирҙе.

# Чукот автономиялы округы
## Иҡтисад
### Сәнәғәт

* Билибинский, Полярнинский, Комсомольский; Иультинский тау-байыҡтырыу комбинаттары
* Билибинская АЭС.
# Палхоту-Соим

Палхоту-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лар-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Палхоту-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031449
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303144
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мокрая Золка

Мокрая Золка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Золка йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Мокрая Золка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000612108200001980
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200198
* Бассейн коды — 07.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Петрова Клавдия Васильевна

Петрова (Васильева) Клавдия Васильевна (17 октябрь 1927, Шибулат, Урмары районы, Сыуаш АССР-ы, СССР) — совет ғалимы, ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор.
Социалистик Хеҙмәт Геройы, Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре.

# Петрова Клавдия Васильевна
## Биографияһы

Клавдия Васильева 1927 йылдың 17 октябрендә Шибулаты ауылында, хәҙер Сыуаш АССР-ының Урмары районында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1939 йылда ғаиләһе Кострома өлкәһенең Каравай ауылына күсеп бара. СССР совхоздар министрлығының «Каравай» һөт тоҡомло совхозында һауынсы булып (Кострома өлкәһенең Кострома районы), Социалистик Хеҙмәт Геройы була.
Кострома өлкәһенең Каравай ауылында йәшәй.

# Петрова Клавдия Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
### Рәсәй Федерацияһы һәм СССР бүләктәре

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1948)
- Ленин ордены (1949)
- «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (12.07.1949)
- «Хеҙмәт батырлығы өсөн. В. И. Ленин тыуыуының 100-йыллығы айҡанлы» миҙалы
- «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
- «СССР-ҙың юғары белем биреү өлкәһендә яҡшы уңыштары өсөн» Почет билдәһе
- Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәрҙәре
- ВДНХ-ның көмөш миҙалы

# Петрова Клавдия Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
### Кострома өлкәһе бүләктәре

- «Хеҙмәт. Ҡыйыулыҡ. Намыҫ» ордены (2006) — фән, мәғариф үҫешенә ҙур шәхси өлөш индергән һәм емешле йәмәғәт эшмәкәрлеге өсөн.
- Кострома өлкәһенең почетлы гражданы (1999) — фәнни-педагогик һәм ижтимағи-ғилми эшмәкәрлегендә ҡаҙаныштары өсөн.

# Петрова Клавдия Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
### Йәмәғәт наградалары

- «Халыҡтар араһында дүҫлыҡты нығытҡан өсөн» [1048 сығанағы көн күрһәтелмәгән],
- Совет тыныслыҡты яҡлау комитеты миҙалдары,
- Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар Союзының миҙалы.
# Перепуск

Перепуск (Оло Перепуск) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 83 км.

# Перепуск
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052925
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005292
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Томаш (Кихть ҡушылдығы)

Томаш — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кихть йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Томаш (Кихть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000006204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000620
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вельслебен

Вельслебен (нем. Welsleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1851 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,7 км². Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39221 һәм автомобиль коды — SBK.
# Инжул (йылға)

Инжул — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черный Июс йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Инжул (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014302
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201430
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бөйөк Луки дәүләт физик культура академияһы

Бөйөк Луки дәүләт физик культура һәм спорт академияһы — Рәсәй юғары профессиональ белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеһы, Псков өлкәһенең Бөйөк Луки ҡалаһында урынлашҡан. Академияла яҡынса 900 студент көндөҙгө бүлектә һәм 500 самаһы студент ситтән тороп уҡыу бүлегендә белем ала.

# Бөйөк Луки дәүләт физик культура академияһы
## Тарихы

1970 йылда педагогия институты базаһында П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физик культура институтының Бөйөк Луки филиалы булараҡ ойошторола..
2002 йылда институт дәүләт академияһы статусы ала.
Түбәндәге кафедралар эшләй:
Йәшәү эшмәкәрлеге хәүефһеҙлеге, яңғыҙ ҡаршы тороу теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Гимнастика теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Еңел атлетика теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Саңғы спорты теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Спорт уйындары теорияһы һәм методикаһы кафедраһы
Гуманитар һәм социаль-иҡтисади дисциплиналар кафедраһы
Тәбиғи-фәндәр дисциплиналары кафедраһы
Сит ил телдәре кафедраһы
Педагогика кафедраһы
Психология кафедраһы
Спорт медицинаһы һәм физиологияһы кафедраһы
Академия 6 һөнәр буйынса белгестәр әҙерләй:
Йәшәйеш хәүефһеҙлеге;
Педагогика һәм психология;
Ойоштороу менеджменты;
Физик культура һәм спорт;
Һаулыҡ торошонда тайпылыштар булған кешеләр өсөн физик культура (адаптив физик культура),
Социаль-мәҙәни сервис һәм туризм

# Бөйөк Луки дәүләт физик культура академияһы
## Ректорҙары

Марго, Владимир Иванович (1970—1974)
Блинов, Валентин Михайлович (1974—1997)
Городничев, Руслан Михайлович (1997—2012)
Шляхтовый, Вячеслав Николаевич (2012 йылдан)
# Бабушкин Роман Романович

Бабушкин Роман Романович (27 ғинуар 1919 йыл — 29 июль 1999 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар полкының батальон командиры урынбаҫары, гвардия өлкән лейтенанты. Һуғыштан һуң СССР Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәре, 1973 йылдан отставкала, эске хеҙмәт полковнигы. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Бабушкин Роман Романович
## Биографияһы

Роман Романович Бабушкин 1919 йылдың 27 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Корсаковские Вершины ауылында (хәҙер юҡ) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте рус. Тулы булмаған урта мәктәпте тамамлай. 1936—1938 йылдарҙа Бәләбәй районы Краснознаменский спирт заводында ағас эшкәртеү буйынса десятник булып эшләй.
1938 йылдың май айында БАССР-ҙың Бәләбәй районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла. 1942 йылдың сентябренән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1942 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 1943 йылда кесе лейтенант, 1944 йылда комсостав әҙерләүсе «Выстрел» курстарын тамамлай.
1945 йылдың 7 апрелендә Кёнигсберг крепость-ҡалаһының төньяғында батальон биләгән хәрби позицияларҙан гвардия өлкән лейтенанты Роман Бабушкин шәхсән үҙе һуғышсыларҙы ҡәлғәне штурмлауға алып бара.
Офицер үҙенең төркөмө менән штурм күперҙәре ярҙамында һыу каналын аша сыға һәм ҡәлғә стеналарына барып етә. Артабан сапёрҙар тарафынан шартлатып эшләнгән тишек аша улар ҡәлғәгә үтеп инә һәм форт эсендә һуғыш башлай. Һөҙөмтәлә 43 немец һалдаты һәм офицеры юҡ ителә. Шулар араһынан ун ике һалдат һәм өс офицерҙы гвардия өлкән лейтенанты Роман Бабушкин үҙе юҡ итә. 254 дошман һалдаты һәм офицеры әсиргә алына.
Үҙенең батырҙарса эш итеүе менән Роман Бабушкин 5-се фортҡа һөжүмдең уңышын хәл итә һәм Кёнигсберг ҡалаһына юл аса.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 19 апрелендәге Указы менән гвардия өлкән лейтенанты Бабушкин Роман Романовичҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Ҡыҙыл Йондоҙ» (№ 6266) миҙалы тапшырыла..
1946 йылда Роман Бабушкин демобилизациялана. Башҡорт АССР-ның Эске эштәр министрлығында лагерь бүлеге коменданты, артабан 9-сы һәм 10-сы холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт колониялары башлығы булып эшләй. СССР Эске эштәр министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре. Эске хеҙмәт полковнигы дәрәжһендә 1973 йылда отставкаға сыға.
1999 йылдың 29 июлендә вафат була. Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Бабушкин Роман Романович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 6266) (19.4.1945)
* Ленин ордены
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (6.4.1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* миҙалдар
* СССР Эске эштәр министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре.

# Бабушкин Роман Романович
## Хәтер

* Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән.
* Өфө ҡалаһының Октябрь районында Октябрь проспекты буйлап Герой йәшәгән 65 һанлы йорттоң ал яғында мемориал таҡтаташ ҡуйылған.
* Р. Р. Бабушкиндың исеме Калиниград ҡалаһының Форт № 5 эргәһендә ҡуйылған мемориал таҡтаташта мәңгеләштерелгән.
# Гәрәев Зәки Фәтхетдин улы

Гәрәев Зәки Фәтхетдин улы (18 декабрь 1917 йыл — 19 февраль 1994 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1959—1980 йылдарҙа Дәүләкән районының «Родина» колхозы рәйесе. Ленин (1966), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1977) һәм «Почёт Билдәһе» (1964) ордендары кавалеры.

# Гәрәев Зәки Фәтхетдин улы
## Биографияһы

Зәки Фәтхетдин улы Гәрәев 1917 йылдың 18 декабрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы) Имай-Ҡарамалы ауылында тыуған.
1946 йылдан Дәүләкән районының «Родина» колхозында эшләй. 1959—1980 йылдарҙа «Родина» колхозы рәйесе була. Уның етәкселегендә колхоз үҫемлекселектә юғары күрһәткестәргә өлгәшә: 1978 йылда иген культуралары уңдырышлылығы — 30 ц/га, 1977 йылда көнбағыштыҡы — 18,6 ц/га тәшкил иткән.
1994 йылдың 19 февралендә Дәүләкән районы Мөсәғит ауылында вафат була.

# Гәрәев Зәки Фәтхетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1964)
* Ленин ордены (1966)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1977)
# Пулян-Игль

Пулян-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лооль-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пулян-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047642
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204764
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Белексекүл (Арғаяш районы)

Белексекүл - рус. Белексикуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы күл

# Белексекүл (Арғаяш районы)
## Этимологияһы

Гидроним башҡорт телендәге белек (белеү) һүҙенән барлыҡҡа килгән тип һанай Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович.Ул үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә, "От распространенного в прошлом у башкир тюркского мужского имени Белексикул и Белекул, с основой белек — «знающий», «понимающий». Кул — типовая именная частица", тип яҙа. Н.И. Шувалов йыш ҡына күл атамаларын "-ҡол" һүҙенә бөткән тип күрһәтә, йәғни, был осраҡта ла Белексеҡол һәм Белекҡол тигән ир-ат исемдәре менән бәйләй. Шуныһы бәхәсһеҙ - гидронимдың тәүге өлөшө "белеү, белеүсе" төшөнсәһенән килеп сыҡҡан. Белекҡол тигән исем менән бәйләүе өлкәләге йәнә Белеккүл тигән һыу ятҡылығы атамаһына ҡайтып ҡала. Уныһы Ҡыҙыл Армия районындағы (рус. Красноармейский район) күл.
"Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә "Белек" һүҙенә ошондай 2 аңлатма бирелә:
* Белек - иҫк. ҡар. - Белем.
* Үҙ аңың менән белеп, аңлап эш итеү һәләте

# Белексекүл (Арғаяш районы)
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Яҡшығол (Бөрйән районы)

Яҡшығол— Башҡортостандың Бөрйән районындағы юҡҡа сыҡҡан ауылдарының береһе. Ауылдың тағын бер атамаһы —Тәтегәс.

# Яҡшығол (Бөрйән районы)
## Тарихы

Ауылға нигеҙҙе 1812 йылда хәҙерге Баймаҡ районына ҡараған Икенсе Этҡол ауылы кешеләре һалған. Ағиҙел йылғаһы яры буйында буйлап ултырғандар.
Ул саҡта 17 ғәилә күсеп килгән. 1859 йылда халҡының һаны 200 кешегә еткән. 1920 йылда 35 хужалыҡта 171 кеше йәшәгән.
Халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 33 йортта йәшәгән 178 кешегә 170 ат, 150 һыйыр, 10 һарыҡ, 11 кәзә тура килгән. Кемдер 3 солоҡ булған һәм 16 бот ужым һәм 24 бот яҙғы иген сәселгән.
Был ауыл кешеләренән бер нисәүһе һуғыш хәрәкәттәрендә ҡатнашҡан була. 1805 - 1807 йылдарҙа Франция һәм Польша территорияһында француздарға ҡаршы арьергард һуғыштарҙа 2-се башҡорт полкы менән Даут Иҫәнбирҙин ҡатнаша.
15-се башҡорт полкы яугирҙары - Исмәғил Бәхтийәров, Исмәғил Иҫәнбердин, Байгилде Ишҡол, ағалы-энеле Ғөбәйҙулла Ҡолгәрәев иҫән-һау тыуған яҡтарға әйләнеп ҡайтҡан.
1925 йылда бары 15 хужалыҡ ҡына ҡалған. Аслыҡтан һуң 20 хужалыҡ юҡҡа сыҡҡан.
# Коч (Мезень ҡушылдығы)

Коч — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Коч (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004593
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кейәү (мәғәнәләр)

Кейәү (мәғәнәләр) Кейәү һүҙе ошондай мәғәнәләрҙә ҡулланыла:
* Кейәү - өйләнеп йөрөгән егет. Кейәү егет
* Кейәү- ир кәләшенә ҡарата уға өйләнгәндең тәүге йылдарында
* Кейәү- ҡыҙ йәки һеңле тейеш ҡатын-ҡыҙҙың ире ғаиләнең өлкән ағзаларына ҡарата

# Кейәү (мәғәнәләр)
## Биологияла

* Кейәү үләне - (рус. Тимья́н ползу́чий, Чабре́ц, Чабре́ц обыкновенный, Богоро́дская трава́, лат. Thýmus serpýllum) — баллыбабай һымаҡтар ғаиләһенән күп йыллыҡ хуш еҫле үлән үҫемлек, бейеклеге 5-15 см тирәһе.

# Кейәү (мәғәнәләр)
## Был һүҙ менән топонимдар

* Кейәүк, Ҡыяуыҡ (рус. Кияуково) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл.
* Кейәүөйгән – Белорет районында урынлашҡан тау. Елмәрҙәк һыртында урынлашҡан түбә.

# Кейәү (мәғәнәләр)
## Әйтем-мәҡәлдәр

* Кейәү тиә-тиә күтәнем ергә тейә
* Кейәү кергәнсе ҡыҙың һаҡла, кейәү кергәс - өйөң һаҡла
* Килен ҡәйнә буҫағаһынан, кейәү ҡайны буҫағаһынан
* Үсексән кейәү теш һыҙлағандан яман булыр
* Көйһөҙ кейәү кейәүләп ятҡансы, көйлө кейәү кәләшен алып ҡайтҡан

# Кейәү (мәғәнәләр)
## Һүҙбәйләнештәр, унан яһалған һүҙҙәр

* Кейәүләү - туйҙан һуң оҙатып алып ҡайтҡанса кәләш янына барып йөрөү.
** Кейәү ҡамсыһы - ҡыҙҙы кейәүләп барғанда егеттең ҡулында була торған ҡамсы.
* Кейәү туҫтағы - туйҙа кейәү егеткә ҡыҙҙың еңгәләре тоттороп бүләк ала торған туҫтаҡ.