yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Карюков Фәһим Сайран улы

Карюков Фәһим Сайран улы (4 ғинуар 1948 йыл — 18 май 2015 йыл) — спортсы, хоккейсы, шайбалы хоккей буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1976), СССР һәм Рәсәй тренеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған тренеры.

# Карюков Фәһим Сайран улы
## Биографияһы

Фәһим Сайран улы Карюков 1948 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Яңы Кәлсер ауылында тыуған.
Стәрлетамаҡтың «Авангард» спорт клубы тәрбиәләнеүсеһе (тренеры С. Коршунов).
1969-1973 һәм 1975-1980 йылдарҙа Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы командаһы өсөн уйнай, «Салауат Юлаев» хоккей командаһы өсөн 138 шайба индерә. «Шахтер кубогы» халыҡ-ара турнир чемпионы (Польша, 1972), СССР беренселегенең беренсе лигаһы еңеүсеһе (1977/1978). Шулай уҡ Куйбышевтың СКА клубы өсөн сығыш яһай (1973—1975).
1978 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физик культура институтын тамамлай. 1980 йылда — «Салауат Юлаев» олимпия резервындағы махсуслашҡан балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе тренер-уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта СССР (1986) һәм Рәсәй (1998) юниорҙар йыйылма командаһы тренеры. Уның етәкселегендә «Салауат Юлаев» олимпия резервындағы махсуслашҡан балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең үҫмерҙәр командаһы Рәсәй беренселегенең көмөш (1998-99) һәм бронза (1996 — 97) призеры, халыҡ-ара «Балтика көҙө» (Рига, 1998) турниры еңеүсеһе. Тәрбиәләнеүселәре араһында ике тапҡыр донъя чемпионы Денис Денисов, шулай уҡ СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең туғыҙ спорт мастеры.

# Карюков Фәһим Сайран улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2004),
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1994).
* «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы тренеры» (2007),
* Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1978).
# Яны-Хилым-Я

Яны-Хилым-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ялбын-Яйылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Яны-Хилым-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024949
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302494
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡайбыҫ районы

Ҡайбыҫ районы (татар. Кайбыч районы, рус. Кайбицкий район) — Татарстандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Оло Ҡайбыҫ ауылы.
Районда 2010 йылға 14 866 кеше йәшәй. Ҡайбыҫ районында 17 ауыл советы ҡараған 60 ауыл урынлашҡан. 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса райондың милли составы: татарҙар — 67,7 %, урыҫтар — 26,2 %,сыуаштар — 5,3 %, башҡалар — 0,8 %.
Ҡайбыҫ районы ауыл хуҗалығы (аграр) районы булып тора. Ауыл хуҗалығында төп тармаҡтар: һөт, ит, бал йетештереү, игенселек, урмансылыҡ.
# Бәрәс (фильм, 2014)

Бәрәс (төр. Kuzu) — төрөк-немец драматик фильмы, 2014 йылда режиссёр Кутлуг Атаман тарафынан төшөрөлгән. Фильмдың премьераһы 64-се Берлин халыҡ-ара кинофестиваленең «Панорама» секцияһы сиктәрендә үтә.

# Бәрәс (фильм, 2014)
## Сюжеты

Фильмда ваҡиғалар бер ауылда бара. Ғаилә улдарының өлкән тормошҡа күсеүен байрам итеү уңайынан банкет үткәрергә аҡса туплай. Был ниәтте тормошҡа ашырғанда ғаиләгә бик күп ауырлыҡтар аша үтергә тура килә.

# Бәрәс (фильм, 2014)
## Фильмды төшөрөү

Фильмдың бер өлөшө режиссёр Кутлуг Атамандың тыуған ҡалаһы Эрзинжанда төшөрөлә. Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә награданы алған саҡта әйткән телмәрендә Кутлуг Атаман былай ти: "Мин был наградамды тыуған илемә һәм Эрзинжанға тапшырам".

# Бәрәс (фильм, 2014)
## Ролдәрҙә

* Несрин Джавадзаде — Мәҙинә
* Гүвен Кирач — Мөхтәр
* Сериф Сезер — Ләйлә
* Танер Бирсель — Аднан Бей
* Нурсель Кёсе — Сафие
# W3C

W3C, Интернет консорцумы (ингл. World Wide Web Consortium, W3C) — Интернетта эшләғән стандарттарҙы тергеҙғән ойошма. Башлыҡ — Тимоти Джон Бернерс-Ли, мәғлүмәт технологиялары өлкәһендә танылған шәхес.
1994 йылда эре компьютер сәнәғәте фирмаларҙың кәңәшмә яланы һымаҡ асыла. Эре компьютер сәнәғәте фирмалар үҙ араһында хеҙмәттәшлек тураһында килештеләр.

# W3C
## Ҡоролош

Хакимиәтте етәкләйҙәр:
* Массачусетс технология институты (ингл. Massachusetts Institute of Technology, MIT) АҠШ;
* Информатика һәм математика өлкәһендә тикшеренеүҙәр консорциумы (ингл. European Research Consortium for Informatics and Mathematics, ERCIM) Франция;
* Университет Кейо (ингл. Keio University) Япония.
Консорциумға һәр ойошма инерғә мәжбүр.
2012 йылда Рәсәйҙә, Юғары иҡтисад мәктәбендә консорциумдын офисы асыла

# W3C
## W3C раҫланған стандарттар

2005 йыл буйынса:
* Annotea
* CC/PP
* Compound Document Formats
* CSS
* DOM
* HTML
* HTTP
* InkML
* MathML
* OWL
* PICS
* PNG
* P3P
* RDF
* SMIL
* SOAP/XMLP
* SPARQL
* Style
* SVG
* TAG
* Timed Text
* URI/URL
* Voice Browser
* WAI
* WAI-ARIA
* WebCGM
* Web Services
* XForms
* XHTML
* XInclude
* XLink
* XML
* XML Base
* XML Binary Characterization
* XML Encryption
* XML Key Management
* XML Query
* XML Schema
* XML Signature
* XPath
* XPointer
* MXSL и XSLT
# Башҡорт ауыл советы

Башҡорт ауыл советы — Ҡурған өлкәһе Половинный районы составындағы ауыл тораҡ пункты статусындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Башҡорт ауылы.

# Башҡорт ауыл советы
## Тарихы

Ҡурған өлкәһенең 2004 йылдың 6 июлендәге 419-сы һанлы Законына ярашлы ауыл советына ауыл тораҡ пункты статусы бирелә.
Башҡорт ауыл советы Половинный районының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан һәм Ҡурған өлкәһенең Половинный муниципаль берәмеге составына инә. Өлкәнең Воскресенка, Пищальский, Менщиковка, Хлуповка, Половинский муниципаль берәмектәре һәм Ҡаҙағстан Республикаһы менән сиктәш. Муниципаль берәмек составына бер генә ауыл — Башҡорт ауылы ҡарай. Тораҡ пункты район үҙәгенән 12 километр, өлкә үҙәге булған Ҡурған ҡалаһынан 120 километр алыҫҡлыҡта урынлашҡан. Муниципаль берәмек сик буйы зонаһына инә, шуға мунципаль берәмек биләмәһендә сик буйы режимы ҡағиҙәләре индерелгән.
Муниципаль берәмек биләгән майҙан 8488 гектар тәшкил итә. Бында 747 кеше йәшәй. Ауылда Рәсәй Почта бүлексәһе, Рәсәй һаҡлыҡ банкы филиалы, урта дөйөм белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы һәм 2-се Шмаков һөнәрселек училищеһы урынлашҡан.
Ауыл аша Половинный — Воскресенский автомобиль юлы үтә, ул Ҡурған өлкәһен Ҡаҙағстан Республикаһы менән бәйләй. Электрон почта адресы: bashkirsel@yandex.ru
# Һарайғыр (Тиреҫ ҡушылдығы)

Һарайғыр — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тиреҫ йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Һарайғыр (Тиреҫ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102774
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Һарайғыр (Тиреҫ ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Йылғаның атамаһы зоонимдан алынған. Риүәйәттәр буйынса, йылға ярындағы һаҙлыҡта Һарайғыр тигән йылҡы малы батып үлгән. Шул ваҡиғаға бәйле йылғаға исем бирелгән. Зооним башҡорт телендәге һары (төҫ) һәм айғыр тигән һүҙҙәрҙән яһалған ҡушма һүҙҙән килеп сыҡҡан
# Беглов Василий Алексеевич

Беглов Василий Алексеевич (30 май 1958 йыл — 9 июль 2011 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2005).

# Беглов Василий Алексеевич
## Биографияһы

Василий Алексеевич Беглов 1958 йылдың 30 майында Башҡорт АССР-ы Көйөргәҙе районы Филипповка ауылында тыуған.
1979 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.
1981 йылда Арҡалыҡ педагогия институтында эшләй.
1982 йылдан алып Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында эшләй: 1988 йылдан башлап әҙәбиәт, 1993—2003 йылдарҙа рус һәм сит ил әҙәбиәте кафедраһы мөдире, 2000 йылдан башлап уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор.
2011 йылдың 9 июлендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында вафат була.

# Беглов Василий Алексеевич
## Ғилми эшмәкәрлеге

Беглов Василий Алексеевичтың фәнни тикшеренеүҙәре XIX—XX быуаттарҙағы рус әҙәбиәте жанрҙары, төрлө заман һәм авторҙар художестволы системаларының үҙ-ара йоғонтоһо проблемаларына арналған. 70-тән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Беглов Василий Алексеевич
## Маҡтаулы исемдәре

* Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005).

# Беглов Василий Алексеевич
## Хеҙмәттәре

* Эпопея в русской литературе. — М., 2005;
* Вокруг характера. — Стерлитамак, 2008.
# Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы

Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы (14 октябрь 1945 йыл) — башҡорт шағиры, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1997 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Татарстан Республикаһы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе (2002). Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005).

# Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы
## Биографияһы

Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы Бәширова 1945 йылдың 14 октябрендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы Смаҡай ауылында (хәҙер Ишембай ҡалаһының бер биҫтәһе) тыуған.
1964 йылда Ишембайҙың 2-се интернат-мәктәбен көмөш миҙалға тамамлай. Хеҙмәт юлын 1968 йылда Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы Бажыҡ ауылында физика уҡытыусыһы булып башлай. Артабан Башҡортостандың Бәләбәй ҡалаһындағы машиналар эшләү техникумында уҡыта. 1971 йылда Силәбе дәүләт педагогия институтында диплом яҡлай.
Кейәүгә сығып, Татарстанға күсеп барғас, «КамАЗ»да инженер, Яр Саллы ҡалаһының Автозавод район Советы башҡарма комитетында экономист була. Күп йылдар Татарстан Республикаһы Президенты аппаратында халыҡ-ара мөнәсәбәттәр буйынса референт, республиканың төбәк һәм милли сәйәсәт министрлығында төп белгес вазифаларын башҡара.

# Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Фирҙәүес Бәширова Татарстан Республикаһы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе, күрше төбәктә башҡорт мәҙәниәтен пропагандалауға, унда йәшәгән милләттәштәребеҙ араһында халҡыбыҙҙың йолаларын һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап ҡалыуға һәм артабан үҫтереүгә ҙур өлөш индерә.

# Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы
## Әҙәби ижады

Фирҙәүес Бәширова мәктәптә уҡыған йылдарында шиғырҙар яҙа башлай. Тәүге шиғырҙары девушек" (Казань, 1984) коллектив йыйынтарында нәшер ителә. «Һаташыу» һәм «Мин ҡайтмам» поэмалары, «Йөрәгем һеҙҙең өсөн тибә» (Ҡаҙан, 1987), «Йылы һүҙ көтәм» (Ҡаҙан, 1994) һәм «Үҙ яҙҙарыма ҡайтам» (Өфө, 1996) шиғырҙар йыйынтыҡтары, шулай уҡ Смаҡай тарихы тураһында — «Беҙ — Смаҡай ейәндәре» исемле китабы һәм башҡа әҫәрҙәре билдәле.
Башҡорт һәм татар телдәрендә яҙа. Ҡайһы бер әҫәрҙәре урыҫ теленә тәржемә ителгән.

# Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы
## Гәзит һәм журналдарҙа баҫылған әҫәрҙәре

* Ғаләм-күңелдәрҙе айҡар өсөн… (Шиғыр шәлкеме) — «Башҡортостан» гәзите, 2015, 10 октябрь.

# Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы
## Әҙип ваҡытлы матбуғатта

* Рәшит Шәкүр. Тура ҡарап заман күҙҙәренә. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 20 ноябрь.
* Романов В. Живой родник творчества Фирдаус Башировой (К юбилею известной поэтессы и общественного деятеля) — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 14 октябрь. (рус.)

# Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
* Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы ордены
* «КАМАЗ»-ды төҙөү ударнигы
* Татарстан Республикаһының Почёт грамотаһы
* «Ҡазан ҡалаһының 1000 йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы

# Бәширова Фирҙәүес Тимербулат ҡыҙы
## Өҫтәмә мәғлүмәт

* Ире Бәширов Йәдкәр Әхәт улы (11.06.1942), сығышы менән Башҡортостандың Көйөргәҙе районы Аллабирҙе ауылынан, хужалыҡ эшмәкәре, рәссам һәм ғалим-социолог, башҡорт халҡының тарихына арналған фәнни-популяр китаптар авторы (рус.) (Тикшерелеү көнө: 24 июнь 2020).
# Вяньть-Еган

Вяньть-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Суны-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Вяньть-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040265
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204026
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ырғыҙлы мәктәбе

Ырғыҙлы мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Ырғыҙлы ауыл Советы биләмәһенә ҡараған Ырғыҙлы ауылындағы уҡыу йорто.

# Ырғыҙлы мәктәбе
## Тарихы

Ирғыҙлы ауылында беренсе мәктәпкә 1911 йылда нигеҙ һалына, уҡыу осоро — 2 йыл. Унда яҡын-тирәләге ауылдарҙан һәм утарҙарҙан балалар ҙа уҡыған. Тәүге уҡытыусылары — С. П. Морозов, Мочалов, Рассадников, П. Н. Якушин. 1934 йылдан алып башланғыс, 1952 й. — тулы булмаған урта (ете йыллыҡ, 1959 й. — һигеҙ йыллыҡ) мәктәп. 1968 йылда урта мәктәп итеп үҙгәртелә.

# Ырғыҙлы мәктәбе
## Тарихы
### Филиалдары

* Ғәҙелгәрәй төп мәктәбе
* Мәҡсүт башланғыс мәктәбе
Ырғыҙлы мәктәбе ихатаһында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға обелиск асылған.

# Ырғыҙлы мәктәбе
## Етәкселәре

* Нуротҡолов Ильяс Һатыбал улы. Бөрйән районы
* Ғәлина (Сәйфуллина) Лилия Миңлеғәле ҡыҙы
* Ноғоманова (Мырҙағолова) Нәйлә Фәрхитдин ҡыҙы.
* Ғазина Айгөл Султан ҡыҙы. 1977 йылдың 17 октябрендә Бөрйән районының Яңы Монасип ауылында тыуған.

# Ырғыҙлы мәктәбе
## Уҡытыусылары

* Вәлиуллин Ғәли Фәйзрахман улы - (1968—1969 йылдар)

# Ырғыҙлы мәктәбе
## Мәктәпте тамамлаусы билдәле шәхестәр

* Исҡужин Рәмил Кәбир улы (5.03.1958), ғалим-хоҡуҡ белгесе, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2007—2011 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының бишенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. Юридик фәндәр кандидаты. Рәсәй Федерацияһы прокуратураһының почётлы хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. Салауат Юлаев ордены кавалеры.
* Шафиҡова Әминә Ивний ҡыҙы (24.03.1974), дәүләт эшмәкәре, музыкант-пианист. 2012 йылдың ноябренән Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы (2002) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2005).
* Михаил Николаевич Косарев (8 август 1957 йыл) — «Шүлгәнташ» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы директоры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған экологы (2018), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты
# Борис Христов

Бори́с Хри́стов (болг. Борис Христов; 18 май 1914 йыл, Пловдив, Болгария — 28 июнь 1993 йыл, Рим, Италия) — болгар опера йырсыһы (бас).

# Борис Христов
## Биографияһы

Борис Христов 1914 йылдың 18 майында Болгарияның Пловдив ҡалаһында, сығышы менән Вардар Македонияһынан булған, болгар йәмәғәтсеһе һәм милли-революционер Кирил Совичанов ғаиләһендә тыуған.
Йырсы таланты үҫмер сағында Александр Невский соборы хорына барғанда асыла. Әммә ул юрист һөнәрен һайлай, ә йырлау менән буш ваҡытта шөғөлләнгән һәм хор менән дә сығыш яһауын дауам иткән. 1942 йылда болгар батшаһы Борис III уның соборҙа йырлауын тыңлай һәм уға дәүләт стипендия тәғәйенләп, Италияға уҡырға ебәрә. Италияла классик вокал буйынса итальян баритоны Риккардо Страччарила белем ала. Уҡыуы Италияла 1943 йылғы сәйәси режим алмашыныу осоронда туҡталып ҡала, Христов Болгарияға ҡайта. 1944 йылда немец операһы репертуарын өйрәнеү маҡсатында Германияға йүнәлә, әммә Австрияла ҡулға алына һәм тотҡонланған шәхестәр өсөн лагерға оҙатыла. Иреккә сыҡҡас Италияға барып Риккардо Страччарила белем алыуҙы дауам итә.
1945 йылдың 28 декабрендә Римдағы «Санта Чечилия» академияһында тәүге һөнәри сығышы була, бында ул бер нисә итальян һәм рус әҫәрҙәре репертуарын башҡара. Опера сәхнәһендә тәүге сығышы 1946 йылдың 12 майында үтә, бында Христов «Богема»ла Коллен партияһын башҡара. Ошо осорҙан алып 1986 йылда карьераһы тамамланыуына ҡәҙәр Борис Христов донъяның иң яҡшы опера театрҙарында сығыш яһай.

# Борис Христов
## Ролдәре

Борис Христов үҙенең итальян, француз һәм рус опера репертуарын башҡарыуы менән билдәле, улар араһында иң танылған ролдәре — Борис («Борис Годунов»), Филипп II («Дон Карлос»), Мефистофель («Фауст» Гуно һәм «Мефистофель» Бойто), Аттила («Аттила»), Фиеско («Симон Бокканегра»), Досифей («Хованщина») һ.б.
# Савельев Иван Яковлевич

Савельев Иван Яковлевич (1897 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Савельев Иван Яковлевич
## Биографияһы

Савельев Иван Яковлевич 1897 йылда Мәскәү өлкәһе Мәскәү ҡалаһында тыуа. 1942 йылда хәҙерге Башҡортостандың Әлшәй район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерияй полкында хат ташыусы булып хеҙмәт итә. Полктың хәрби хәрәкәттәре һәм ҡыҫҡа ял ваҡыттарында подразделениеларға әҙәбиәт һәм хаттарҙы үҙ ваҡытында килтереүе өсөн полктың хат ташыусыһы гвардия ҡыҙылармеецы Савельев Иван Яковлевич 1944 йылдың 12 авгусында «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1945 йылдың 9 майында Савельев Иван Яковлевич «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
# Вожаль

Вожаль — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 693 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Вожаль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043599
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004359
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лавера

Лавера — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аткара йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Лавера
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008115
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000811
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Еловка (Лозьва ҡушылдығы)

Еловка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 356 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Еловка (Лозьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009069
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200906
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Черемушка (Луза ҡушылдығы)

Черёмушка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 543 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Черемушка (Луза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011702
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001170
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Парженец

Парженец — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Анданга йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Парженец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010064
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001006
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пунг-Ты-Вис

Пунг-Ты-Вис — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харбей йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пунг-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033756
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303375
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рашау

Рашау (нем. ) — Германиялағы, Саксония ерендәге . йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — 21,2 км². Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы һәм автомобиль коды .
# Яңы Нәдир (Татарстан)

Яңы Нәдир — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Әлмәт районы ауылы. Яңы Нәдир ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Яңы Нәдир (Татарстан)
## География

Ауыл Урсала йылғаһы буйында, Әлмәт ҡалаһынан көнсығыштараҡ 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Яңы Нәдир (Татарстан)
## Тарих

Яңы Нәдир — юрмый ырыуы башҡорттарының ауылы. 1740 йылдарҙа нигеҙләнгән. Надир Ураҙмәтов исеме менән атаған. 12-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Урсала улусы составына керә.
1764 йылда 2 тирмән, 1795 йылда — 1 мәсет теркәлгән. ХХ быуат башында бында улус идаралығы, 3 мәсет, 3 мәктәп, 2 һыу тирмәне, тимерлек, 4 бакалея кибете иҫәпләнгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылда Әлмәт районына составына инә.

# Яңы Нәдир (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда — ир енесле 22 йән башҡорт; 1834 йылда — 1320 башҡорт, типтәр һәм ҡаҙна татары; 1859 йылда — 1089 ҡаҙна крәҫтиәне һәм башҡорт йәшәгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1746 | 1859 | 1889 | 1897 | 1910 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 46 | 1089 | 1996 | 1972 | 2473 | 2366 | 2235 | 2307 | 2014 | 1786 | 1686 | 1472 | 992 | 1127 |

# Яңы Нәдир (Татарстан)
## Инфраструктура

Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.