yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Плотниченко Григорий Максимович

Плотниченко Григорий Максимович (18 август 1918 йыл, Таганрог, РСФСР — 1975 йыл) Краснодар, РСФСР) — совет композиторы, фольклорсы, хормейстер, педагог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, РСФСР-ҙың Краснодар Композиторҙар союзы бүлексәһен ойоштороусы һәм уның беренсе рәйесе, Краснодар дәүләт педагогия институтында музыка һәм йыр кафедраһы мөдире.

# Плотниченко Григорий Максимович
## Биографияһы

1918 йылдың 18 авгусында РСФСР-ҙың Таганрог ҡалаһында тыуған.
8 йәшендә музыка мәктәбенә уҡырға бара. 1936 йылда Краснодарҙағы Пионерҙар һарайының халыҡ уйын ҡоралдары оркестрына яҙыла. 1937 йылда Краснодар музыка училищеһының дирижер-хор бүлегенә уҡырға инә.
Бөйөк Ватан һуғышы башында училищеның һуңғы курсынан үҙ теләге менән фронтҡа китә. Ҡырымда һуғыша. 1942 йылда ҡыҫҡа ваҡытлы артиллерия-миномет училищеһын тамамлай, шунан һуң РС-13 «Катюша» ракета миномет батареяһы командиры итеп тәғәйенләнә. Воронеж фронтында һуғыша, Сталинград һуғышында ҡатнаша. 1943 йылда ҡаты яралана, ҡулын ҡырҡалар, армиянан демобилизациялана. Фронтта Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
1943 йылда Римский-Корсаков исемендәге музыка училищеһын тамамлай һәм унда уҡытырға ҡала. Плотниченко, ҡулын юғалтыуға ҡарамаҫтан, музыка ҡоралдарында яҡшы уйнарға өйрәнә. Краснодар дәүләт филармонияһының художество етәксеһе, Төньяҡ Кавказ хәрби округының йыр һәм бейеү ансамбленең художество етәксеһе була.
Н. Г. Чернышевский исемендәге Һарытау дәүләт педагогия институтын тамамлаған. 1957 йылда Краснодар дәүләт педагогия институтында музыка һәм йыр кафедраһы мөдире була. Шул уҡ йылда СССР Композиторҙар союзы идараһы ағзаһы итеп ҡабул ителә. 1966 йылда институттың музыка педагогия факультеты деканы итеп тәғәйенләнә.
Ул Кубань шағирҙары әҫәрҙәренә «Кубандә зәңгәр төндәр», «Бәләкәй ерҙә мәктәр», «Иҫке ҡурған янында», «Кубан далаһы өҫтөндә ҡояш», «Яҙҙан бер ҡайҙа ла йәшенмәҫкә», «Лирик ҡыҙ», «Ҡала ситендә тынлыҡ» кеүек музыкаль әҫәрҙәр ижад иткән. Шағирҙар уның көйөнә һуғыш йылдары хаҡында йырҙар өсөн шиғырҙар ижад итә: «Гвардеец миномётчиктар», «Севастопольская», «Дон буйлап йөрөй…». Шулай уҡ ҡурсаҡ спектаклдәренә сюиталар, балладалар, романстар һәм музыка яҙған.
РСФСР Композиторҙар союзының Краснодар бүлексәһен һәм Бөтә Рәсәй хор йәмғиәтенең край бүлексәһен ойоштора һәм уның тәүге етәксеһе була.
«Кубань музыка яҙы» сәнғәт фестивален ойоштороусы. Хеҙмәтсәндәр депутаттарының Краснодар край Советы депутаты итеп һайлана. «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә. Музыка сәнғәтенә ҙур өлөш индергәне өсөн Плотниченко Григорий Максимович «РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
1975 йылда Краснодарҙа вафат була.

# Плотниченко Григорий Максимович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Почет Билдәһе» ордены
* Миҙалдар
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәрҙәре

# Плотниченко Григорий Максимович
## Хәтер

* Краснодарҙа ҡала урамдарының береһенә, шулай уҡ 97-се урта мәктәпкә композитор Григорий Плотниченконың исеме бирелде.
# Изолиния

Изоли́ния, йәки кимәл линияһы (функцияһы) (бор. грек. ισος — «тигеҙ, тиң») — картала, һыҙмала, схемала йәки графикта линияны сағылдырған шартлы билдәләнеш, уның һәр нөктәһендә үлсәнеүсе дәүмәл бер үк төрлө мәғәнәлә һаҡлана. Изолиниялар — ике үҙгәреүсән дәүмәлдең яҫылыҡта һанлы функцияһын күрһәтеү ысулы.

# Изолиния
## Изолиния төрҙәре

* Изоанемона — елдең бер төрлө уртаса йыллыҡ тиҙлеге линияһы.
* Изобаза — картала амплитудалары тигеҙ булған нөктәләрҙе һәм яңы тектоник хәрәкәттәрҙең йүнәлештәрен берләштергән линия.
* Изобара — бер төрлө баҫымлы изолиния:
** термодинамикала изобара — изобара процесы графигы;
** метеорологияла изобара — картала баҫымдың теге йәки был сиге менән тоташҡан өлкәне билдәлгән линия.
* Изобата — картала, йәки планда һыу ятҡылығының (күлдәр, диңгеҙҙәр) бер төрлө тәрәнлектәге нөктәләрен тоташтырған линия.
* Изогалина — география картаһында һыуҙың тоҙлолоғо бер төрлө булған нөктәләрҙе тоташтырыған линия.
* Изогиета — атмосферала яуым-төшөмдөң бер төрлө яуыуы изолинияһы.
* Изогипса (горизонталь) — бер төрлө бейеклектәр изолинияһы (ғәҙәттә топографик картала рельефты һүрәтләү өсөн ҡулланыла).
* Изогона — ниндәй ҙә булһа физик дәүмәлдәрҙе ориентирлау өсөн изолиния.
* Изодинама (изо … һәм грексанан dynamis — көс) — магнит карталарҙа ерҙең магнит яланының йәки уның составындағыларҙың (горизонталь, вертикаль һ. б.) тулы көсөргәнеше изолинияһы.
* Изотерма — бер төрлө температуралар изолинияһы:
** термодинамикала изотерма — изотермик процесс графигы;
** метеорологияла изотерма — картала теге йәки был температура сиге менән тоташҡан өлкәне билдәләгән линия.
* Изокванта — етештереү факторҙарына бәйле бер төрлө күләмдә продукт етештереү изолинияһы.
* Изокоста — бер төрлө дөйөм аҡсаға һатып алырға мөмкин булған етештереү факторҙары комбинацияһын күрһәткән линия.
* Изопахита — тау тоҡомдары ҡатламының бер төрлө ҡеүәттәре изолинияһы.
* Изотаха — елдең бер төрлө тиҙлеге изолинияһы (максималь елдәр картаһында).
* Изохора — бер төрлө күләмдәр изолинияһы.

# Изолиния
## Бергштрих

Бергштрих — изолинияға перпендикуляр рәүештә үткәрелгән һәм ирекле осо менән изолиниялар менән билдәләнгән дәүмәлдең кәмей барыу йүнәлешенә күрһәткән һыҙыҡса (изогипс һәм изобат өсөн — ауышлыҡтың ҡайһы йүнәлештә түбәнәйеүенә ҡарап). Тәүҙә бергштрих ерҙең рельефын горизонталь һыҙыҡтар менән күрһәтеү, ауышлыҡтың йүнәлешен еңелерәк билдәләү өсөн ҡулланыла.

# Изолиния
## Шулай уҡ ҡара

* Градиент
* Изоповерхность
* Marching squares
# Кесе Шайтанка (Шайтанка ҡушылдығы)

Кесе Шайтанка — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шайтанка йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Шайтанка (Шайтанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029067
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302906
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әнйәк (Ҡушҡаяҡ ҡушылдығы)

Әнйәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Дыуан һәм Мәсетле районы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡушҡаяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 250 метр өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Әнйәк (Ҡушҡаяҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022372
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102237
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Әнйәк (Ҡушҡаяҡ ҡушылдығы)
## Йылға буйында урынлашҡан ауылдар

Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы Ҡаранай һәм Дыуан районы Арый, Мөлкәт, Түбәнге Әбсәләм, Үрге Әбсәләм, Ҡаракүл ауылдары урынлашҡан.

# Әнйәк (Ҡушҡаяҡ ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

Һул яҡтан Суҡҡул, картала исемеһеҙ (Мөлкәт янында) һәм уң яҡтан Ҡараһыу.
# Митиха (йылға)

Митиха — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Уньга йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Митиха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011807
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201180
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Башҡортостан урамы (Учалы)

Башҡортостан урамы (рус. улица Башкортостан) — Учалы ҡалаһы үҙәгендәге урам, Максим Горький урамынан Моса Мортазин урамына тиклем һуҙылған. Сибай, Карл Маркс урамдарын киҫеп үтә.
Урамдың оҙонлоғо — 1100 метр. Йәмәғәт транспорты хәрәкәте юҡ. 13-се балалар баҡсаһы һәм 5-се һанлы урта дөйөм билеү мәктәбе араһында машина менән йөрөй торған юл ситендә 10 метр киңлектә бульвар һуҙылған. Учалы халҡының күпселеге Башҡортостан урамында йәшәй (2 мең кеше).
Урамдын тарихы 1967 йылдан башлана. Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы 50-йыллығы хөрмәтенә 1967 йылда аталған. 1993 йылға тиклем БАССР-ҙын 50 йыллығы урамы исемен йөрөткән. Урамда 5 ҡатлы йорттар байтак.

# Башҡортостан урамы (Учалы)
## Урындары

* 15-се йорт, 5-се һанлы урта дөйөм билеү мәктәбе
* 16-сы йорт, балалар баҡсаһы
* 18-се йорт, 13-се балалар баҡсаһы
* 7/1 йорт, Уралсиб бүлексеһе
# Ҡорбанғәлиев Артур Ришат улы

Ҡорбанғәлиев Артур Ришат улы (14 декабрь 1980 йыл — 9 сентябрь 1999 йыл) — Рәсәй Федерацияһы Һауа-десант ғәскәрҙәренең хәрби хеҙмәткәре, гвардия парашют-десант полкының взвод командиры урынбаҫары, гвардия сержанты. Рәсәй Федерацияһы Геройы (1999, үлгәндән һуң).

# Ҡорбанғәлиев Артур Ришат улы
## Биографияһы

Артур Ришат улы Ҡорбанғәлиев 1980 йылдың 14 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған.
1984 йылда ата-әсәһе менән Силәбе өлкәһенең Ҡытаутамаҡ ҡалаһына күсенә. Шунда уның бала сағы һәм үҫмер йылдары үтә, 1998 йылда 7-се урта мәктәпте тамамлай.
Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренә 1998 йылдың декабрендә Силәбе өлкәһенең Ҡытаутамаҡ ҡала хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.
Һауа-десант ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. 1999 йылдың август башында Дағстан һәм Чечен Республикалары биләмәләрендә терроризмға ҡаршы операция (Икенсе Чечен һуғышы) башланғас, парашют-десант взводы командиры урынбаҫары (119-сы гвардия парашют-десант полкы, 3-сө парашют-десант ротаһы) гвардия сержанты Артур Ҡорбанғәлиев үҙ подразделениеһы составында хәрби хәрәкәттә әүҙем ҡатнаша.
Чечен террорсылары һәм уларҙы сит ил булышсыларына ҡаршы һуғыштарҙың береһе барышында, 1999 йылдың 9 сентябрендә Дағстандың Новолакский районында, ҡыйыу яугир-десантсы снайпер пуляһынан һәләк була.
Силәбе өлкәһенең Ҡытаутамаҡ ҡалаһында хәрби хөрмәт менән ерләнә.
Рәсәй Федерацияһы Президенты Указы менән 1999 йылдың 30 декабрендә, хәрби бурысын үтәгән ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн, гвардия сержанты Ҡорбанғәлиев Артур Ришат улына үлгәндән һуң «Рәсәй Федерацияһы Геройы» исеме бирелә.

# Ҡорбанғәлиев Артур Ришат улы
## Хәтер

Герой иҫтәлегенә Өфө ҡалаһының Октябрь районында Урман тыҡрығындағы 14-се йорт фасадында мемориаль таҡтаташ ҡуйыла, унда алтын хәрефтәр менән Рәсәй Геройы Артур Ҡорбанғәлиевтың исеме уйылып яҙылған. Шулай уҡ мемориаль таҡтаташ Ҡытаутамаҡ ҡалаһында, Артур уҡыған мәктәптә ҡуйылған.
# Кәшкәләү ауыл Советы (Борай районы)

Кәшкәләү ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Борай районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Кәшкәләү ауылы

# Кәшкәләү ауыл Советы (Борай районы)
## Тарихы

Кәшкәләү ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ҡасҡынбаев Мөхәррәм Абдразаҡ улы

Ҡасҡынбаев Мөхәррәм Абдразаҡ улы (5 июнь 1963 йыл) — Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы, йәмәғәт эшмәкәре

# Ҡасҡынбаев Мөхәррәм Абдразаҡ улы
## Биографияһы

Мөхәррәм Абдразаҡ улы Ҡасҡынбаев 1963 йылдың 5 июнендә Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Яңы Мөсәт ауылында тыуған.
1980 йылда урта мәктәпте тамамлағас, Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының физика-математика факультетына уҡырға инә. Бөтә Союз бүленеше буйынса Чита өлкәһенең Приоргун районы Зоргол ауылында (ҠХР менән сиктәш) физика һәм математика уҡытыусыһы булып эшләй.
1991 йылда Бөрйән районына физика һәм математика уҡытыусыһы булып ҡайта. 1994 йылда Яңы Мөсәт мәктәбенә директор итеп тәғәйенләнә. 2000 йылда уның етәкселегендә мәктәптең яңы бинаһы һалына.
2005 йылда Бөрйән районы хакимиәтендә физкультура һәм спорт буйынса баш белгес, 2008 йылдың сентябренән 2008 йылдың ноябренә тиклем эштәр менән идара итеүсе, 2008 йылдың ноябренән социаль мәсьәләләр буйынса хакимиәт башлығы урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 2009 йылдың сентябрендә Бөрйән районы хакимиәтенең мәғариф бүлеге начальнигы итеп күсерелә.
2011 йылдың 1 сентябренән Иҫке Собханғол урта дөйөм белем биреү мәктәбенең Яңы Мөсәт филиалы етәксеһе.

# Ҡасҡынбаев Мөхәррәм Абдразаҡ улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Мөхәррәм Абдразаҡ улы Ҡаскынбаев уҡытыусы һәм мәктәп етәксеһе булыуҙан тыш киң йәмәғәтселек эшмәкәрлеге алып бара:
* 2007, 2011, 2017, 2019 йылдарҙа шахмат буйынса район чемпионы
* 2013, 2014 йылдарҙа Бөрйән районы йыйылма командаһы составында ике тапҡыр шашка буйынса Урал аръяғы кубогын яулаусы
* өҫтәл теннисы, гер спорты, пуля менән атыу һәм еңел атлетика буйынса район, зона ярыштарында күп тапҡыр еңеүсе
* 2013 йылда Күмертау, 2014 йыл Ишембай ҡалаһында ветерандар араһында республика фестивале еңеүсеһе
* Чита ҡалаһында Бөтә Рәсәй гармунсылар конкурсы лауреаты (1989 йылдың сентябре)
* 2012 йылда Магнитогорск ҡалаһында үткән Бөтә Рәсәй гармунсылар конкурсында 1-се дәрәжә диплом
* Футбол буйынса район, зона ярыштары еңеүсеһе һәм призеры булған Яңы Мөсәт ауылы футбол командаһына нигеҙ һалыусы

# Ҡасҡынбаев Мөхәррәм Абдразаҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы мәғарифы отличнигы (2015 йыл)
* Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының Почет грамотаһы (1995 йыл)
* Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының Почет грамотаһы (2008 йыл)
* Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығына 85 йыл миҙалы (2008 йыл)
* Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығына 90 йыл миҙалы (2013 йыл, 21 ноябрь)
* Район советының, админстрация башлығының Рәхмәт хаттары һәм Почет грамоталары
* «Йыл уҡытыусыһы» район конкурсы еңеүсеһе (1996 йыл)
# Ираклий II майҙаны (Тбилиси)

Ираклий II майҙаны (груз. ერეკლე II-ს მოედანი) — Тбилисиҙа, тарихи Иҫке ҡала районындағы майҙан, Ираклий II, Чахрухадзе, Шавтели урамдары менән сикләнә.

# Ираклий II майҙаны (Тбилиси)
## Тарихы

Үрге майҙан (Земо) тип аталған.
Батша Ростом үҙенең резиденцияһын бында күсергәндән һуң (XVII быуат}, батша майҙаны тип атала башлай. Һарай ҡаршыһындағы майҙандың өлөшөн оҫтаханалар һәм кибеттәр, кәрәк-яраҡтар һатыу урындары, хәрби музыканттар биләй. 1795 йылда бөтәһе лә ҡаланың фарсы ҡыйралышы ваҡытында юҡҡа сыға
Грузия Рәсәйгә ҡушылғандан һуң (1801), 1809 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1870 йылда) майҙанда губернатор һарайы бинаһы төҙөлә һәм майҙан Губернатор майҙаны тип атала. Губернатор резиденцияһы һаҡланып ҡалған, хәҙер бизнес-үҙәк итеп яңынан төҙөлгән. Бында Б. Иванишвилиның «Грузин хыялы» партияһының штаб-фатиры урынлаша.
XIX быуаттың дүртенсе сирегендә бында Грузия православие сиркәүе иерархтарының резиденцияһы урынлаша һәм майҙан Экзаршеский исемен йөрөтә башлай.
Совет осоронда — Август Бебель майҙаны.
1956—1957 йылдарҙа археологик ҡаҙыныуҙар майҙанда дүрт мәҙәни ҡатлам аса, уларҙың иң боронғоһо V быуатҡа ҡарай.
# Шевченко ауыл Советы (Мәләүез районы)

Шевченко ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Антоновка ауылы.

# Шевченко ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Тарихы

Шевченко ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Павлов Владимир Гаврилович

Павлов Владимир Гаврилович (1929—1999) — СССР һәм Рәсәй дәүләт һәм партия эшмәкәре.

# Павлов Владимир Гаврилович
## Биографияһы

1929 йылдың 15 авгусында Яҡут АССР-ы Сунтар районы Вилючан налегында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1956 йылда Яҡут педагогия институтын (хәҙер Төньяҡ-Көнсығыш федераль университет) тамамлай, Вилючан урта мәктәбендә директор һәм уҡытыусы булып эшләй, һуңынан тыуған улусында комсомол эшендә була. КПСС район комитетының беренсе секретары була, унда үҙен оҫта ойоштороусы һәм етәксе итеп күрһәтә — ул эшләгән йылдарҙа Сунтар районы ауыл хужалығы производствоһының төп йүнәлештәре буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшә.
Һуңыраҡ Яҡут АССР-ының мәғариф министры, КПСС Үҙәк Комитеты инструкторы, Яҡут АССР-ы Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары, КПСС ҡала комитетының беренсе секретары һәм КПСС Яҡут өлкә комитеты секретары булып эшләй. 1973 йылдан 1976 йылға тиклем ЯАССР-ының яғыулыҡ сәнәғәте идаралығы начальнигы вазифаһын биләй. 1977 йылдан республиканың эре предприятиеһы — «Яҡутмебель» производство берекмәһенең директоры була. Уның тырышлығы арҡаһында Яҡутстандың заманса мебель производствоһы ойошторола, бының өсөн Павлов республиканың Дәүләт премияһына лайыҡ була.
1999 йылдың 12 авгусында Якутскта вафат була.
Г. Павлов исеме менән Сунтар урта мәктәбе һәм «Яҡутмебель» берекмәһе атала. Сунтар ауылында уның мемориаль музейы бар. Якутск ҡалаһында мемориаль таҡтаһы ҡуйылған.

# Павлов Владимир Гаврилович
## Бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм СССР-ҙың бихисап миҙалдары менән бүләкләнә, шулай уҡ Саха Республикаһының (Яҡутстан) иң юғары «Поляр йондоҙо» ордены менән бүләкләнә (1997).
* Саха Республикаһының Дәүләт премияһы лауреаты (Яҡутстан) (урындағы ағастан мебель етештереүҙә итальян технологияһын уңышлы үҙләштереүе өсөн).
* «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы», «Саха Республикаһы халыҡ хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре», «Саха Республикаһының (Яҡутстандың) мәғариф отличнигы», Саха Республикаһы (Яҡутстан) президентының Почет грамотаһы.
* Якутск ҡалаһы һәм Сунтар улусының почетлы гражданы.
# Ястребиха (йылға)

Ястребиха — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кривцово куле (Кать йылғаһы башы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ястребиха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006450
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000645
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Альтенберг (Мәғдән тауҙары)

Альтенберг (Мәғдән тауҙары) (нем. Altenberg (Erzgebirge)) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8723 кеше йәшәй. Майҙаны — 89,74 км². Диңгеҙ кимәленән 750 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1773 һәм автомобиль коды DW.
# Кумыш (Кимжа ҡушылдығы)

Кумыш — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кимжа йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кумыш (Кимжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050527
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005052
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тунуй

Тунуй — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан км өҫтәрәк Чулым ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Тунуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016480
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201648
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Назар

Назар — башҡорт ир-ат исеме.

# Назар
## Этимологияһы

Назар башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән. Уй, ҡараш, иғтибар; ярҙам, яҡшы ниәт; үткер ҡарашлы мәғәнәләрен аңлата. Башҡорт телендәге бай, ҡол һүҙҙәре ҡушылып, Назарбай, Назарғол исемдәрен барлыҡҡа килтерә.

# Назар
## Билдәле кешеләр

Назар Нәжми (тулы исеме — Хәбибназар Нәжметдин улы Нәжметдинов, 5 февраль 1918 йыл — 6 сентябрь 1999 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (1993), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының VI һәм VII саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР‑ҙың М. Горький исемендәге дәүләт премияһы (1982), БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1972) лауреаты. Октябрь Революцияһы (1978), I (1985) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы (1945), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955, 1968), Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) һәм "Почёт Билдәһе" (1999) ордендары кавалеры.
Хәсән Назар (Назаров Хәсән Мөҙәрис улы) (15 ғинуар 1942 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (2017). Журналист-публицист һәм тәржемәсе, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2000), Рәми Ғарипов (2007) һәм Зәйнәб Биишева исемендәге әҙәби премиялар лауреаты (2007).

# Назар
## Фамилияла

Нурсолта́н Әбеш улы Назарбаев(ҡаҙ. Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев; 6 июль 1940 йыл) — дәүләт эшмәкәре һәм сәйәсмән, Ҡаҙағстан Республикаһының беренсе президенты. Ҡаҙаҡ ССР-ы Министрҙар Советы рәйесе (1984—1989) һәм президенты (1990—1991); Ҡаҙаҡ ССР-ы Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының 1-се секретары (1989—1991). «Илбашы» (ҡаҙ. Елбасы) рәсми титулына эйә. 2015 йылдың апрелендә бишенсе тапҡыр президент итеп һайлана. 2019 йылдың 19 мартында үҙ теләге менән вазифаһын ҡалдырҙы.
Назаров Рәшит Сәйетбаттал улы (1 ноябрь 1944 йыл — 14 октябрь 2006 йыл) — шағир. 1993 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2004), Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы (1996) лауреаты.
Назаров Андрей Геннадьевич (28 апрель 1970 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим. Башҡортостан Премьер-министры (2020 йылдың 17 сентябренән). Рәсәй Федерацияһының 5-се саҡырылыш Федераль Йыйылышы депутат Дәүләт Думаһының депутаты (2007—2011). Сәйәси фәндәр кандидаты (2006).
Назарғәлиев Мөхтәр Бәхтиғәни улы (10 апрель 1930 йыл — 27 май 1990 йыл) — совет нефтсеһе, Ләнтор нефть ятҡылығын асыусы һәм Ләнтор ҡалаһына нигеҙ һалыусы.
Назаров Павел Степанович (1890, Ырымбур — 1942, Йоханнесбург, Трансвааль — Рәсәй геологы һәм яҙыусыһы, Граждандар һуғышында аҡтар яғында ҡатнашыусы һәм Урта Азияла большевиктар хакимлығын ҡолатыу маҡсатын ҡуйған Төркөстан хәрби ойошмаһы хәрәкәте лидерҙарының береһе.
Кла́вдия Ива́новна Наза́рова (1920 йылдың 1 октябре — 1942 йылдың 12 декабре) — Советтар Союзы Геройы, Псков өлкәһе Остров ҡалаһында йәшерен комсомол ойошмаһына нигеҙ һалыусы һәм уның етәксеһе.
Назарбаева Сара Алпыс ҡыҙы(ҡаҙ. Сара Алпыс кызы Назарбаева;12 февраль 1941 йыл) — Ҡаҙағстандың беренсе президенты Нурсолтан Назарбаевтың ҡатыны.

# Назар
## Ауылдар

Назар (рус. Назарово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
Назаркин (рус. Назаркино) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.
# Кильцивка

Кильцивка (укр. Кільцівка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Тульчын районы аша көньяҡҡа табан аға. Сильныцяның һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 29 километр. Бассейн майҙаны — 240 км².