# Русова София Фёдоровна

София Федоровна Русова (тыуғанда Линдфорс; 18 февраль 1856 йыл, Олешня, Чернигов губернаһы — 5 февраль 1940 йыл, Прага) — украин педагогы, прозаик, әҙәбиәт белгесе һәм йәмәғәт эшмәкәре, украин ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәтен башлап ебәреүселәрҙең береһе. Ҡыҙ фамилияһы — Линдфорс. Александра Русовтың ҡатыны. Юрий һәм Михаил Русовтарҙың әсәһе.

# Русова София Фёдоровна
## Биографияһы

Француз-швед ғаиләһендә тыуа, генерал Ф.Ф.Линдфорстың ҡыҙы. 9 йәшенән Киевта йәшәй, унда Фундуклеев гимназияһын тамамлай һәм Лысенко-Старицкихтарҙың украин патриотик мөхитенә инә.
1871 йылдан һеңлеһе Мария менән Киевта беренсе балалар баҡсаһын аса һәм өлкәндәр өсөн мәктәптән тыш белем алыуҙы ойоштора.
1874-1876 йылдарҙа — Санкт-Петербургта украин яҡташтар ойошмаһы ағзаһы. Иренә Тарас Шевченконың «Кобзарын» 1876 йылда Прагала тулыһынса баҫтырыуға әҙерләүҙә ярҙам итә.
Аҙаҡ Борзна янындағы утарҙа кендек инәйе булып эшләй һәм мәҙәни-ағартыу эшен алып бара. 1879 йылдан Олешнела балалар уҡыта.
Урыҫ революцион даирәһе менән бәйлелеге өсөн 1881 йылда ҡулға алына һәм шунан алып полиция күҙәтеүе аҫтында була. Йыш эҙәрлекләнгәнгә күрә, йәшәгән урынын йыш алмаштырып тора, ләкин һәр урында йәмәғәт эшенә ылыға («Киев Громадаһы», «Одессаның Украина Громадаһы», «Харьков Белемлелек Йәмғиәте», «Уҡытыусыларҙың Милли Комитетында» рәйес һәм башҡалар), халыҡ менән күмәкләп уҡыуҙар ойоштора, йәшерен мәктәптәр булдыра. 1879—1883 йылдарҙа ире менән бергә Одессала йәшәй һәм эшләй. Одессала украин әҙәбиәте каталогтарын төҙөй. Одесса төрмәһенә ултыртыла.
1909 йылдан А. В. Жекулинаның Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарында һәм Киевта Фребелев педагогигия институтында уҡытыусы һәм профессор.
«Свитло» (1910-1914) педагогия журналын өлөшләтә ойоштороусы һәм хеҙмәткәр, Дөйөм файҙаһы булған һәм арзанлы китаптарҙы баҫтырыу менән шөғөлләнгән Хәйриә йәмғиәтенең идара ағзаһы. 1913 йылдың февралендә Петербургта беренсе Бөтә Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар съезында украин телен уҡытыу яҡлы булып сығыш яһай һәм туған телдә уҡытыу тураһындағы мәсьәләне ҡуҙғата.
1917 йылдан — Украина Үҙәк Радаһы ағзаһы. Гетман Скоропадский заманында мәғариф министрлығында мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы уҡытыу һәм мәктәптән тыш уҡытыуҙы ойоштороу департаментана етәкселек итә, мәктәптәрҙә урыҫ телен бөтөрөү, украин телен өйрәнеү курстарын ойоштороу, украин мәктәбе өсөн дәреслектәр әҙерләү һәм берҙәм эшлекле (хеҙмәт) мәктәп өсөн план һәм программа төҙөү буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып бара. Мәктәптәр милли характер булырға һәм ул Кершенштайнер теорияһына (Хеҙмәт мәктәбе) таянырға тейеш, тип иҫәпләй. Бөтә Украина уҡытыусылар союзы рәйесе була. 1919 йылдың октябрендә Каменец-Подольскийҙа Русова етәкселегендә «Украин ҡатын-ҡыҙҙары союзы» ижтимағи-сәйәси ойошмаһы булдырыла.
1920 йылдан — Каменец-Подольский дәүләт украин университетында педагогика лекторы һәм Украина милли ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе (1938 йылға тиклем). 1920 йылдың ноябрендә Каменец-Подольскиҙа старшиналар, хәрби чиновниктар һәм уларҙың ғаилә ағзалары өсөн ике айлыҡ украин телен өйрәнеү курстары асыла. Уларҙы УНР-ҙың ғәмәлдәге армияһының Генераль штабы эргәһендәге мәҙәни-мәғариф управаһы ойоштора, лекцияларҙы профессор Иван Огиенко, профессор Биднов, София Русова уҡый.
1922 йылдан эмиграцияла, 1923 йылдан Прагала, Михаил Драгоманов исемендәге Украина педагогия институтының педагогика фәне профессоры.

# Русова София Фёдоровна
## Русованың әҫәрҙәре

София Федоровна Русова — күп һанлы ғилми һәм популяр украин һәм Рәсәй журналдары хеҙмәткәре, педагогика мәсьәләләре, шулай уҡ әҙәбиәт һәм сәнғәт буйынса хеҙмәттәр авторы (атап әйткәндә, мәктәпкәсә йәштәге тәрбиә буйынса). Т. Шевченко, Г. Сковорода, Р. Тагор ижады тураһында хеҙмәттәр авторы.
Түбәндәге әҫәрҙәр авторы: «Дошкольное воспитание» (1918), «Первая читанка для взрослых для вечерних и воскресных школ» (1918), «Методика коллективного чтения» (1918), «Единая деятельная (трудовая) школа» (1923), «Теория и практика дошкольного воспитания» (1924), «Дидактика» (1925, 1930), «Современные течения в новой педагогике» (1932), «Роль женщины в дошкольном воспитании» (1934), «Кое-что о дефективных детях» (1935), «Нравственные задачи современной школы» (1938); воспоминаний «Мои воспоминания» (1939), «Наши выдающиеся женщины» (1934; второе изд. 1945).
Иң мөһим хеҙмәттәре:
* «Башланғыс география».-СПб,1911.
* «Башланғыс география методикаһы». — К.: Украинская школа, 1918.
* «Мәктиәпкәсә йәштәге тәрбиә» (1918)
* «Киске һәм йәкшәмбе мәктәптәре өсөн өлкәндәргә тәүге уҡыу китабы» (1918)
* «Коллектив уҡыу методикаһы» (1918)
* «Берҙәм эшлекле (хеҙмәт) мәктәбе» (1923)
* «Мәктәпкәсә йәштәге тәрбиәнең теорияһы һәм практикаһы» (1924)
* «Дидактика» (1930)
* «Яңы педагогикала заманса ағымдар» (1932)
* «Мәктәпкәсә йәштәге тәрбиәлә ҡатын-ҡыҙ роле» (1934)
* «Зәғиф балалар тураһында бер нисә һүҙ» (1935)
* «Иҫтәлектәрем».-Львов,1937
* «Хәҙерге заман мәктәбенең әхләки бурыстары» (1938)
* География һәм француз теле буйыеса дәреслектәр;
* Иҫтәлектәр («Иҫтәлектәрем», 1939), «Арҙаҡлы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ» (1934; икенсе баҫма 1945).
«19 быуатта Рәсәй тарихы». (т. 4, 1908) китабында украин әҙәбиәтенә күҙәтеү яҙа, атап әйткән, Григорий Квитко-Основьяненко ижадына күҙәтеү, Спиридон Черкасенко, Александра Олеся һәм башҡаларҙың ижады, Николая Лысенконың музыкаһы һәм балалар әҙәбиәте буйынса тикшеренеү эштәре.
2004 йылда Украина Дәүләт мәғлүмәт сәйәсәте, телевидение һәм радио тапшырыуҙар комитеты заказы буйынса социаль йәһәттән әһәмиәтле баҫмалар серияһында София Русованың «Мемуарҙар. Көндәлек» китабы баҫылып сыға. Киевта Осокорки микрорайонында яңы урамға София Русованың исеме бирелә.

# Русова София Фёдоровна
## Төп идеялары

Русованың педагогика концепцияларының төп принциптары:
* гуманизм
* демократизм
* халыҡсанлыҡ
* тәбиғәткә тап килеү
* мәҙәниәткә тап килеү
* шәхескә йүнәлеш алымы
* тәрбиәнең социаль нигеҙе
* дөйөм кешелек ҡиммәттәре

# Русова София Фёдоровна
## Төп идеялары
### Тәрбиә принциптары

Русованың аҡыл, әхләҡи, эстетик, хеҙмәт, мәктәпкәсә йәштә, ғаилә тәрбиәһе, балалар баҡсалары тәрбиәселәрен, яңы украин мәктәбе уҡытыусыларын әҙерләү пролемаларына ҡараштары иғтибарға лайыҡ