yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡарағас (һырт)

Ҡарағас — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт.
Белорет районы буйлап Ҡапҡалы йылғаһы тамағы киңлегенән Ҡояҙы йылғаһына (Инйәр йылғаһы ҡушылдығы) тиклем Инйәр йылғаһының һул яры буйлап субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған.
Оҙонлоғо 9 км яҡын, киңлеге 0,5—2 км. Абс. бейеклеге 921 м. Рельефында 3 түбә айырыла. 100 м тәрәнлектәге билән менән төньяҡ һәм көньяҡ өлөштәргә бүленгән.
Төньяҡ‑көнбайыш битләүе һөҙәк (ауышлығы 15—25о). Көньяҡ‑көнбайыш битләүе күп һанлы һыҙалар һәм уйпатлыҡтар менән ҡатмарланған. Көньяҡ өлөшөндә таш һибелмәләре бар.
Ландшафтары тау һоро урман тупрағындағы һәм кәҫле көлһыу тупраҡтағы

# Ҡарағас (һырт)
## Составы

Һыртта машаҡ свитаһының метабазальттарынан һәм полимикт ҡомташтарынан тора

# Ҡарағас (һырт)
## Топонимика

Тау һырты ҡарағастар менән ҡапланған.
# Түбәнге Йәйләү

Түбәнге Йәйләү — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының уң ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Түбәнге Йәйләү
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025823
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302582
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ищенко Иван Митрофанович

Ищенко Иван Митрофанович (15 сентябрь 1912 йыл — 17 ғинуар 1979 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының отделение командиры, сержант. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Ищенко Иван Митрофанович
## Биографияһы

Иван Митрофанович Ищенко 1912 йылдың 15 сентябрендә Украинаның Кировоград өлкәһе Новоподымка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Украин. 1942 йылдан ВКП(б)/ КПСС ағзаһы. Башланғыс мәктәпте тамамлаған, йөк ташыусы булып эшләгән.
1941 йылдың октябренән Ҡыҙыл Армия сафында. Грузин ССР-ының Капский район хәрби комиссариаты тарафынан саҡыра. 1941 йылдың ноябрь айынан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
234-се уҡсылар полкының автоматсылар рота отделениеһы командиры (179-сы уҡсылар дивизияһы, 43-се армия, 1-се Балтик буйы фронты), сержант И. М. Ищенко 1944 йылдың 23 июнендә Белоруссияның Витебск өлкәһе Бешенковичи районы Шумилино ауылы эргәһендә дошман оборонаһын өҙә һәм 5 гитлерсыны юҡ итә.
1944 йылдың 24 июнендә Витебск өлкәһе Бешенковичи районының Вяжица ауылы эргәһендә (хәҙер Будилово ауылы) дошмандың көслө уты аҫтында ҡул аҫты саралар менән сержант Иван Ищенко Көнбайыш Двина йылғаһының һул ярына беренсе булып сыға һәм плацдарм өсөн һуғышта унға яҡын немец автоматсыһын һәм снайперын юҡ итә.
1944 йылдың 26 июнендә гитлерсылар, ҡамауҙан сығырға тырышып, ике взводҡа тиклем пехотаһы менән М.Ищенко отделениеһы участкаһына һөжүм итә, атакалары совет яугирҙәре тарафынан ҙур юғалтыуҙар менән кире ҡағыла. Һуңынан, дошмандарҙы эҙәрлекләп, сержант Ищенко отделениеһы, дошмандың сигенеү юлын киҫеп, «Витебск — Бешенковичи» юлын биләй. Был һуғышта М. Ищенко шәхсән һигеҙ гитлерсыны юҡ итә, ә өсәүһен әсирлеккә ала. Отделение утыҙ алты автомашинаны баҫып ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 22 июлендәге Указы менән командование заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткәне өсөн сержант Ищенко Иван Митрофановичҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 4136) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Һуғыштан һуң старшина М. И. Ищенко демобилизациялана. Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә автомеханик булып эшләй. 1979 йылдың 17 ғинуарында вафат була, Өфөлә ерләнгән.

# Ищенко Иван Митрофанович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1944)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы.
* Ленин ордены.
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены.
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (10.05.1944).
* Миҙалдар.
# Кандаковка ауыл Советы (Ҡыйғы районы)

Кандаковка ауыл советы — Башҡортостандың Ҡыйғы райондағы муниципаль берәмек .
Административ үҙәге — Кандаковка.ауылы.

# Кандаковка ауыл Советы (Ҡыйғы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» законына ярашлы ауыл биләмәһе.статусына эйә булған.
# Майор

Майо́р (лат. maior — өлкән) — чин, өлкән офицерҙарҙың хәрби дәрәжәһе; Капитандан юғары, полковниктан түбән булған хәрби дәрәжә һәм шул дәрәжәләге офицер.
Хәрби звание XVII быуатта барлыҡҡа килә. Майор ҡарауыл һәм полкты ашатыу өсөн яуаплы була. Полк батальондарға бүленгәс, майор батальон командиры була.
Рәсәй армияһына майор чинын 1698 йылда Пётр I керетә.
# Айккендорф (Бёрде)

Айккендорф (Бёрде) (нем. Eickendorf ) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1172 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,71 км². Диңгеҙ кимәленән 79 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39221 һәм автомобиль коды — SBK.
# Ай-Сава-Ильпа

Ай-Сава-Ильпа — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сава-Ильпа йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ай-Сава-Ильпа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048885
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204888
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фёдоров Владимир Семёнович

Федоров Владимир Семенович (1893—1983) — совет математигы.

# Фёдоров Владимир Семёнович
## Биографияһы

1893 йылдың 27 июлендә (9-сы авгусында) Ярославлдә тыуған.
Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультетында уҡығанда уҡ ғәҙәттән тыш математик һәләттәрен күрһәтә. Һөҙөмтәлә, уны тамамлағас, 1905 йылдың 28 июнендә аспирантураға алына. 1915 йылда урта мәктәптә педагогик эшмәкәрлеккә тотона һәм уны үҙе тәрбиәләнгән реаль училищела башлай. 1918 йылда Мәскәү университетының приват-доценты була.
Мәскәүҙә йәшәү ҡыйынлыҡтары менән бәйле, Д. Ф. Егоровтың кәңәше буйынса, Н. Н. Лузин, А. Я. Хинчин һәм Д. Е. Меньшов менән бергә ошо уҡ йылда Иваново-Вознесенскигә күсә, унда политехник институтта профессор булараҡ уҡыта башлай. 1919—1923 йылдарҙа Иваново халыҡ мәғарифы институтында (1923 йылдың 12 июлендә ул педагогия техникумы итеп үҙгәртелә) уҡыта.
1931 йылдан 1937 йылға тиклем Иваново-Вознесенск педагогия институтында математика кафедраһын етәкләй.
1935 йылда уға диссертация яҡламайынса доктор дәрәжәһе бирелә.
1943 йылда юғары мәктәптә педагогик эшмәкәрлегенең 25-йыллығы менән бәйле Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1962 йылда хаҡлы ялға сыҡҡас та, Иваново энергетика университетының юғары математика кафедраһында профессор-консультант булып эшләүен дауам итә; Иваново математик йәмғиәтендә рәйестәш булып тора.

# Фёдоров Владимир Семёнович
## Фәнни эшмәкәрлеге

В. С. Фёдоровтың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары аналитик функция теорияһы менән бәйле. Уның ғилми эшмәкәрлегенең беренсе осоронда өйрәнеү предметы булып күп үҙенсәлекле нөктәләре булған аналитик функциялар, атап әйткәндә, һәр саҡ өҙлөкһөҙ аналитик функциялар тора. Һуңынан, 1934 йылдан, аналитик функциялар теорияһы өлкәһендә тикшеренеүҙәрен дауам итеп, В. С. Фёдоров кәкре һыҙыҡлы нтегралдар теорияһына ҡағылған бурыстар ҡуя һәм хәл итә. Һуңғараҡ, 1943 йылдан, ул бик ҡыҙыҡлы һәм көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итеүгә тотона; моногенность төшөнсәһен өс үлсәмле арауыҡҡа, ә һуңынан күп үлсәмле арауыҡҡа күсерә һәм үҙенең бик күп хеҙмәттәрендә ҡуйылған бурыстарын бик уңышлы башҡарып ҡуя. Ул гиперкомплекслы функцияларҙың яңы ҙур класын асыҡлай, румын математигы Монсли уларҙың дифференциаль тигеҙләмәләр, атап әйткәндә ҡыҫылмаусан йәбешкәк шыйыҡлыҡ гидродинамикаһының ҡайһы бер мәсьәләләре өсөн мөһим әһәмиәтен билдәләй, уларҙы «F-моногенлы» тип атай.
# 1966 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1966 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1966 MCMLXVI |
| Юлиан стилендә | 1965 — 1966 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2718 — 2719 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7474 — 7475 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5726 — 5727 ה'תשכ"ו — ה'תשכ"ז |
| Мосолман календары | 1386 — 1387 |
| Боронғо әрмән календары | 1415 ԹՎ ՌՆԺԵ |
| Ҡытай календары | 4662 — 4663 (с 21 январь) 乙巳 — 丙午 синяя змея — красный конь |
| Эфиопа календары | 1958 — 1959 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2022 — 2023 |
| - Шака самват | 1888 — 1889 |
| Иран календары | 1344 — 1345 |
1966 (бер мең туғыҙ йөҙ алтмыш алтынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1966 йылы, 2 мең йыллыҡтың 966 йылы, XX быуаттың 66 йылы, XX быуаттың 7 ун йыллығының 6 йылы, 1960 йылдарҙың 7 йылы.
# 1860 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1860 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1860 MDCCCLX |
| Юлиан стилендә | 1859—1860 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2612—2613 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7368—7369 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5620—5621 ה'תר"ך — ה'תרכ"א |
| Мосолман календары | 1276—1277 |
| Боронғо әрмән календары | 1309 ԹՎ ՌՅԹ |
| Ҡытай календары | 4556—4557 己未—庚申 жёлтая овца — белая обезьяна |
| Эфиопа календары | 1852—1853 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1916—1917 |
| - Шака самват | 1782—1783 |
| - Кали-юга | 4961—4962 |
| Иран календары | 1238—1239 |
1860 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Оло Мулонда

Оло Мулонда — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Оло Мулонда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031438
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003143
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сосна (Усердце ҡушылдығы)

Сосна — Рәсәй йылғаһы. Белгород өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Усердец йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Сосна (Усердце ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тихая Сосна. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100712107000003592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000359
* Бассейн коды — 05.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һары

Һары — төҫ.
* Был төҫ тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
Төҫ :
| Аҡ | Һоро | Ҡара | Ҡыҙыл | Ал | Һары | Йәшел | Зәңгәр | Күк |
# Әй (Мәсетле районы)

Әй (рус. Ай) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Әләгәҙ ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 33 кеше. Почта индексы — 452558, ОКАТО коды — 80242805002.

# Әй (Мәсетле районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 7 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әләгәҙ): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимск): 124 км

# Әй (Мәсетле районы)
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Әй (урамы) — рус. Айская ( улица )
# Тройштедт

Тройштедт (нем. Troistedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 197 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,28 км². Диңгеҙ кимәленән 354 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99438 һәм автомобиль коды — AP.
# Коноплянка (Лобва ҡушылдығы)

Коноплянка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобва йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Коноплянка (Лобва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011154
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201115
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Томирис

Томирис (грек. Τόμυρίς, бор. фарсы Tahm-Rayiš, б.э. тиклем 570—520 йй) — (бор. грек. βασίλεια) массагет, тикшеренеүселәр фекере буйынса, скиф күсмә халҡының батшабикәһе.

# Томирис
## Тарихы

Ҡайһы бер тикшереүселәр фекеренсә, батшабикә Томирис (бор. грек. Τομύρι) һәм уның улы Спаргапис (бор. грек. Σπαργαπίσης) исемдәре фарсы сығышлы, икенселәре әйтеүенсә, Томирис батшабикәнең улының исеме скиф батшаһы Скаргаписты хәтерләтә. Исемдәр оҡшашлығын скиф һәм массагет иран ҡәбиләләренең яҡынлығы менән аңлатырға була.
Массагеттар, Томирис батшабикә, уның фарсы батшаһы Бөйөк Кир II ғәскәрен еңеүе тураһындағы тәүге яҙмаларҙы Геродот был ваҡиғаларҙан йөҙ йыл үткәс теркәй. Томиристың Кирҙы еңеүе тураһындағы тарих антик дәүерҙә киң билдәле була һәм легендаға әйләнә; антик осорҙоң Страбон, Полиэн, Кассиодор һәм Иордан кеүек яҙыусылары ла был турала яҙа.
Геродот хәбәр итеүенсә, Кир Аракс йылғаһын кисеп, массагеттар биләмәһенә үтеп инә һәм Крез кәңәше буйынса уларға тоҙаҡ ҡора. Фарсылар сигенгән мәлдә лагерҙа үҙҙәренең шараптарын ҡалдыра. Массагеттар еңеүҙәрен билдәләп уны эсеп йоҡлап китә. Ошонан файҙаланған фарсылар уларҙы үлтерә, күптәрен әсиргә ала. Әсирҙәр араһында Томаристың улы Спаргалис та була. Был турала ишеткән Томирис Кирға хат ебәрә: «Ҡан көҫәгән Кир,… минең улымды ебәр ҙә илемдән язаһыҙ кит… Әгәр ҙә бының менән ризалашмаһаң, массагеттар хужаһы ҡояш менән ант итәм, мин һиңә ҡан эсерәсәкмен… ».
Геродот буйынса, әсир Спаргапис Кирҙан ҡулындағы бығауҙы сисеүен үтенә, әммә азат ителгәс, үҙ-үҙенә ҡул һала.
Томиристың тәҡдимен ҡабул итмәгән Кирға ҡаршы батшабикә яу аса. Фарсы ғәскәренең күп өлөшө юҡ ителә, Кир үҙе һәләк була. Геродоттың һүҙҙәре буйынса, был иң аяуһыҙ алыштарҙың береһе була.

# Томирис
## Мәҙәниәттә сағылышы

Томирис турыһында тарих көнбайыш сәнғәте йолаларында сағылдырыла. Рәссамдар Рубенс, Аллегрини, ЛукаФеррари, Маттиа Претти, Гюстав Моро, скульптор Кальзетта да Равенне Томиристы һәм шул дәүерҙәге ваҡиғаларҙы һүрәтләй.

# Томирис
## Астрономияла

Томирис хөрмәтенә 1906 йылда астероидҡа (590) Томирис исеме бирелә.
# Поча (Вага ҡушылдығы)

Поча (Пога) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Поча (Вага ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032121
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003212
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мольсдорф

Мольсдорф (нем. Mohlsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2812 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,3 км². Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7987 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Паета-Яха (Хэ-Яха ҡушылдығы)

Паёта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хэ-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Паета-Яха (Хэ-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037207
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303720
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Искуш (Шапша ҡушылдығы)

Искуш — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шапша йылғаһының уң ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Искуш (Шапша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000006044
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000604
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Степанова Зоя Михайловна

Степа́нова Зо́я Миха́йловна (6 июль 1953 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, «Берҙәм Рәсәй» партияһынан Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышы 6-сы саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты, Дәүләт Думаһының мәҙәниәт буйынса комитет рәйесе урынбаҫары, Дәүләт Думаһының иҫәпләү комиссияһы ағзаһы.
Унан алда Рәсәй Федерацияһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты һәм Рәсәй Федерацияһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты була.

# Степанова Зоя Михайловна
## Биографияһы

Зо́я Миха́йловна Степа́нова (1953 йылдың 6 июлендә Удмурт АССР-ының Сарапул ҡалаһында тыуған.
Дон дәүләт техник университетын инженер-механик һөнәре алып тамамлай; артабан Ростов өлкә-ара юғары партия мәктәбен тамамлай.
Инженер, район Советы рәйесе, Дондағы Ростов ҡалаһының Пролетарский районы хакимиәте башлығы булып эшләй.
Халыҡ депутаттарының Дондағы Ростов ҡалаһының Пролетарский районы Советы депутаты, Ростов ҡала Думаһы депутаты итеп һайлана.
Рәсәй Федерацияһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты булып һайланырҙан алда, — Ростов өлкәһенең администрация башлығы (губернаторы) урынбаҫары — эштәр менән идара итеүсе, 2003 йылдың 2 декабрендә Ростов өлкәһенең 145-се Пролетарский бер мандатлы һайлау округы буйынса дүртенсе саҡырылыш Рәсәй Федерацияһының Дәүләт Думаһы депутаты булып һайлана. Был һайлауҙа ул ғәмәлдәге депутат, коммунист Коломейцев Николай Васильевичтан 3000-гә күберәк тауыш йыйып, еңеп сыға.
Коммунистар, һайлау һөҙөмтәләрен боҙоп күрһәтеү осраҡтары булды тип иҫәпләп, судҡа һайлау һөҙөмтәләрен юҡҡа сығарыуҙы һорап мөрәжәғәт итә. Ләкин суд һайлауҙы закон талаптарына ярашлы үткән тип таный. 2007 йылдың 2 декабрендә яңынан, Бөтә Рәсәй «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһы тәҡдим иткән кандидаттарҙың федераль исемлеге составында, бишенсе саҡырылыш Рәсәй Федерацияһының Дәүләт Думаһы депутаты булып һайлана. 2011 йылдың 4 декабрендә шулай уҡ «Берҙәм Рәсәй» партияһынан Рәсәй Федерацияһының Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайлана.
Бөтә Рәсәй «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһы ағзаһы. «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы ағзаһы.
Икенсе дәрәжә «Ватан алдында өлгөлө хеҙмәте өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнә.

# Степанова Зоя Михайловна
## Килеме һәм мөлкәте тураһында мәғлүмәт

Бирелгән декларацияһына ярашлы, Степанова ире менән бергә 2011 йылда 5,3 миллион һум күләмендә килем алған. Степанова һәм ире Чернышёв милкендә майҙаны 2 мең m² тәшкил иткән ер участкаһы, ике фатир, майҙаны 771,5 m² торлаҡ йорт, өс гараж, ике машина урыны, еңел автомобиль, теләһә ниндәй юлдан йөрөй ала торған автомашина һәм ҡаргиҙәр бар.

# Степанова Зоя Михайловна
## Ғаиләһе

Ире Дондағы Ростов ҡалаһының элекке мэры Чернышёв Михаил Анатольевич, улы һәм ҡыҙы (беренсе никахтан), ике ейәне һәм Зоя ейәнсәре бар.
# Грачевка (Быҙаулыҡ ҡушылдығы)

Грачевка —Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Быҙаулыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км тәшкил итә, һыу өҫтө майҙаны 259 км². Һыу системаһы Быҙаулыҡ → Һамар → Һарытау һыуһаҡлағысы → Волга → Каспий диңгеҙе.

# Грачевка (Быҙаулыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск гидроузелынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Волга Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәренә ярашлы:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100007294
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100729
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Болғаҡова Гүзәл Тәлғәт ҡыҙы

Болғаҡова Гүзәл Тәлғәт ҡыҙы (7 август 1952 йыл) — физик. Физика-математика фәндәре докторы (2000), профессор (2005). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2012).

# Болғаҡова Гүзәл Тәлғәт ҡыҙы
## Биографияһы

Гүзәл Тәлғәт ҡыҙы Болғаҡова 1952 йылдың 7 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған. 1974 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм шунда уҡ эшләй башлай (1982 йылдан алып өлкән ғилми хеҙмәткәр). 1985 йылдан башлап — Өфө дәүләт нефть техник университетында, 2001 йылдын — Өфө дәүләт авиация техник университетында эшләй.

# Болғаҡова Гүзәл Тәлғәт ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге нефть һәм газ табыу процестарын өйрәнеүгә, фильтрлау теорияһының физик һәм гидродинамик нигеҙҙәрен үҫтереүгә, математик модель әҙерләүгә бәйле. Г. Т. Болғаҡова флюидтарҙың релаксацион үҙенсәлектәре беленгәндә стационар булмаған режимдарҙы, ике фазалы фильтрлау процестарындағы эффекттарҙы тикшерә; бер төрлө булмаған, структураланған мөхиттәрҙе фильтрлау моделдәрен төҙөй; нефть һәм газ табыуҙың технологик процестарын күҙәтеү һәм улар менән идара итеү мәсьәләләрен хәл итә. 2000 йылда «Неравновесные и нелинейные эффекты в процессах двухфазной фильтрации» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
120-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән 42 үҙәк матбуғатта.
Һайланма хеҙмәттәре (үҙәк һәм сит ил матбуғатында баҫтырылған):
* Неравновесные и нелинейные эффекты в процессах двухфазной фильтрации.// Доклады Академии наук. 1999. Том 366, № 6. С. 768—770. (авторҙашы: Хасанов М. М.)
* Нестационарные режимы неравновесной двухфазной фильтрации.// Прикладная математика и механика. 2000. Том 64, № 2. С. 293—298. (Авторҙашы: Калякин Л. А.)
* Нелинейные и неравновесные эффекты в реологических сложных системах.// Москва — Ижевск, Институт компьютерных исследований, 2003, 288 с.

# Болғаҡова Гүзәл Тәлғәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2012).
* Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы (2002) һәм Рәсәй Фәедерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы (2006) Почетлы грамоталары менән бүләкләнгән