yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Арлык

Арлык — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Арлык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100023902
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102390
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мутная (Лонкас-Еган ҡушылдығы)

Мутная — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лонкас-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мутная (Лонкас-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038842
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203884
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Щепкин урманы

«Щепкин урманы» дәүләт тәбиғи ҡурсаулығы"— айырыуса һаҡлана торған тәбиғәт территорияһы, бөгөнгө көндә Дондағы Ростовта иң ҙур ҡурсаулыҡ.
Ҡурсаулыҡ үҙе урынлашҡан Щепкин йырынының исеме менән аталған. Бынан тыш, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, ул яҡында торған Щепкин ауылы исеме менән аталған тип тә аңлатыла. Парктың оҙонлоғо: төньяҡтан көньяҡҡа — 4 км, көнбайыштан көнсығышҡа — 4-4,5 км.

# Щепкин урманы
## Тарих

20-се быуат башында Ростов өлкәһенең Щепкин ауылы тирәһендә ағас культуралары ултыртырға булалар. Был Щепкин ҡурсаулығына нигеҙ һала. Билдәле булыуынса, заказник уның территорияһында төрлө хайуандар үрсетеү маҡсаты менән булдырыла, тик был эш тормошҡа ашмай ҡала һәм, хужалыҡ эшсәнлеге туҡтатыла. Шул ваҡыттан үҙенең матурлығы менән күҙҙең яуын алып торған урман тороп ҡалған. Уның киңлегендә төрлө үҫемлектәр үҫә.
Бөгөн Щепкин урманы — Дондағы Ростов янында кеше сәсеп үҫтергән иң ҙур урман. Дондағы Ростов ҡалаһы халҡы матур урманда үҙ байрамдарын үткәрергә яраталар. Байрамдарҙа төрлө уйындар һәм ярыштар, шул иҫәптән пейнтбол ойошторола. Урманды шулай уҡ төрлө ролле уйындар үткәреү өсөн файҙаланалар, сөнки бындағы тәбиғәт күренеше әкиәттәр донъяһына оҡшаш.

# Щепкин урманы
## Географияһы

Дондағы Ростовтың төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Ере аккумулятив-тигеҙлектән тора. Ҡурсаулыҡ территорияһында ике карьербар, уларҙың береһенә һыу йыйылған.. Шулай уҡ үҙәк ыҙандың үҙәк өлөшөндә аҡмай торған һыулы быуа бар. Унда һыу инеү тыйылған. Урмандың көнсығышында яһалма күл. Ул Большая Камышеваха һәм Темерник йылғаларының ҡушылдыҡтарынан барлыҡҡа килгән.

# Щепкин урманы
## Географияһы
### Тәбиғәт

Щепкин ҡурсаулығының тәбиғәтендә йылға һәм урман төрҙәре бар. Һыу күмгән карьерындабашлыса көмөш табан балыҡ, ҡом ташбашы, ҡыҫала бар. Урманында төлкө, ҡоралай, ҡуян, ҡыр сусҡаһы, фазан, ҡыр тауығы һәм Рәсәй көньяғында йәшәүсе хайуан төрҙәре бар. Щепкин ҡурсаулығында һунар итеү тыйылған. Балыҡ тотоуға рөхсәт талап ителмәй.
# Лабогей-Ю

Лабогей-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Коротаиха йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Лабогей-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008806
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Требиц

Требиц (нем. Trebitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1282 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,75 км². Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6909 һәм автомобиль коды — WB.
# Карнавал

Карнава́л (франц. саrnаval — уға итал. саrnevalенан, ә уға лат. сarrus navalis «карап арба» тигәндән килеп ингән; халыҡ этимологияһында латин телендәге саrnе «ит» + vale «хуш») — кейенеүҙәр, маскарадтар һәм сағыу биҙәктәргә күмелгән йөрөштәр менән бәйле байрам, Бөйөк Ураҙа алдынан билдәләнә. Көнсығыш славяндарҙың Май сабыу байрамына (Масленица) йәки католик славяндарҙың Мясопустына оҡшаш. Башлыса католик илдәрҙә таралған.
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр карнавалды Рим сатурналияларына ялғай. Көнбайыш Европала карнавал мәҙәниәтенең үҫеше юғары Урта быуаттарҙа ҡалаларҙың үҫешенә бәйле була. XII быуатта Алйоттар байрамы һәм Ишәк байрамы тигән ҡала «халыҡ-дини» байрамы тураһында беренсе мәғлүмәттәр теркәлә.
Карнавалдар тәүләп Италияла барлыҡҡа килә — бында Венеция карнавалдары үткәрелә. Унан һуң Францияға, иң аҙаҡ Германияға барып етә.

# Карнавал
## Байрам итеү

Халыҡ байрамдары формаһы ғәҙәттә байрамдың рәсми булмаған икенсе яртыһында үтә. Ә карнавалдың беренсе яртыһы, ҡайһы бер дини йолалар ҙа башҡарылаып, рәсиерәк төҫ ала. XVIII һәм XIX быуаттарҙа ғына улар айырыла һәм карнавал күңел асыуҙың бер төрө булараҡ йәшәй башлай.
Һәр карнавалдың төп өлөшө — күп халыҡ төркөмдәренең ҡаланың төп урамдары буйлап үтеүе. Был байрамдың төп мотивы — Бөйөк Ураҙа алдынан туйып ҡалыу өсөн муллыҡ. Карнавал барышында ауыл хужалығы ризыҡтары, тәм-том ҙур-ҙур өйөмдәр булып ята, һәр кемде һыйлайҙар. Карнавалдың төп фигураһы — мәрәкәсе. Ул байрам итеүсе халыҡ ағымы урамдар буйлап үткәндә лә, ҡала майҙарына килеп еткәс, ундағы тамашаларға ла төҫ бирә, кәйефте күтәрә.
Һәр ҡалала карнавал күп йылдар буйы барлыҡҡа килгән сценарий буйынса үтә. Карнавал башында ғәҙәттә ҡаланың сауҙагәрҙәр корпорациялары тора. Мәҫәлән, Нюрнбергтағы май сабыу карнавалын — ит етештереүселәр корпорацияһы, ә Францияла шарапсылар корпорацияһы ойоштора.
Донъялағы иң таныҡлы карнавал Рио-де-Жанейрола үтә. Был киң күләмле байрамды йыл буйы әҙерләйҙәр, унда махсус ҙур командалар ҡатнаша, уларҙың сығыштарына баһа ҡуйыла, Бразилияға бөтә донъянан туристар йыйыла.
Рәсәйҙә Пётр I һәм Екатерина II карнавалдары билдәлелек яулай.
Хәҙерге Рәсәйҙә, Көнбайыш Европа илдәренә эйәреп, карнавалдар ҡайһы бер ҡалаларҙа ҡала көнө байрамының бер өлөшө итеп үткәрелә.
# Ғәтирә (ҡорбан)

Ғәтирә (ғәр. عتيرة‎'Атира) — яһилиәт осоронда рәжәб айының һуңғы ун көнөндә мәжүси ғәрәптәр ҡорбанға кәзә салғандар. Исламдың тәүге йылдарында был рөхсәт ителә, ләкин һуңынан кире ҡағыла. Шуға ҡорбан малдары «рәжәбиә» тип аталған.

# Ғәтирә (ҡорбан)
## Тарихы

Мәжүси ғәрәптәр мал һанын арттырыу тураһында доға ҡылғандан һуң йә иһә мал иҫәбе йөҙҙән ашҡас, рәхмәт йөҙөнән ҡорбан килтергән. Малдың ҡаны балбалдың башына һөртөлгән.
Ғәтирәнең барлыҡҡа килеүе кесе хаж (үмрә) ваҡытында ҡорбан салыуға оҡшаш булған, шулай уҡ йәһүдтәрҙең пасхаһы һәм йәһүд динендәге ҡорбанға кәзә салыу йолаһы менән бәйле. Мөхәммәт Пәйғәмбәр бындай ҡорбан килтереүҙе туҡтатҡан.
# Радегаст (Анхальт)

Радегаст (Анхальт) (нем. Radegast (Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1195 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,95 км². Диңгеҙ кимәленән 81 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
# Кесе Нөгөш

Кесе Нөгөш (рус. Малый Нугуш) — Башҡортостандағы йылға. Оло Нөгөш йылғаһының һул ҡушылдығы. Ул Шүлгәнташ ҡурсаулығы биләмәһе буйлап аға.
Башланған урыны — йылға Йүрмәтау һыртының көнбайыш битләүенән, Бөрйән районының Аҫҡар ауылынан төньяҡҡа табан 4 километрҙа башлана.
Төньяҡтан көньяҡҡа табан шул уҡ район биләмәһе буйлап, көслө ағымлы Танасыҡҡҡан йылғаһы тамағынан көньяҡ-көнбайышҡа табан аға һәм Оло Нөгөш йылғаһына уның тамағынан 145 километр алыҫлыҡта, Ғәлиәкбәр ауылына бер километр етмәй ҡоя. Уның юлында кеше йәшәгән тораҡ пункттар юҡ.
Оҙонлоғо — 46 километр.
Бассейн майҙаны — 306 кв. км.
Шишмәләрҙән, ямғыр, ҡар һыуҙарынан туҡлана.
Тамағында йыллыҡ уртаса һыу миҡдары — 1,3 м3/с.
Һыу бассейны рельефы тәпәш тауҙарҙан тора.
Кесе Нөгөш көлһыу тупраҡта үҫкән ҡатнаш урман массивы буйлап аға. Йылға буйы ландшафтының 79 проценты урман. Уға әллә ни ҙур булмаған, әммә ярайһы уҡ көслө ағымлы тау йылғаһы Ярыу һул яҡтан килеп ҡушыла.
Бөрйән районы Аҫҡар ауылы халҡы өсөн был йылға бик мөһим объект булып тора, сөнки ауылға һыуҙы Кесе Нөгөштән алалар. Халыҡтың һыуға булған ихтыяжын тәьмин итеү маҡсатында, йылға ауылдан алыҫ булмаған урында быуылған. Ауылдың икенсе яғынан Оҙон Ялан йылғаһы аға, һәм ул ауыл уртаһында Кесе Нөгөш йылғаһына килеп ҡушыла. Был ике йылға һыуын Аҫҡар халҡы шәхси техникаһы менән ташып эсә.
# Уралбаев Радий Рәүеф улы

Уралбаев Радий Рәүеф улы (рус. Уралбаев Радий Рауфович; 8 сентябрь 1949 йыл) — совет партия һәм сәнәғәт эшмәкәре, 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

# Уралбаев Радий Рәүеф улы
## Биографияһы

Уралбаев Радий Рәүеф улы 1949 йылдың 8 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ ҡалаһында тыуған.
Юғары белемле — 1972 йылда Г. И. Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техник университетын (МДТУ) тамамлаған.
Институт дипломын алғандан һуң Совет Армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡан, 1974—1978 йылдарҙа Сибай баҡыр-көкөрт комбинатының Сибай руднигында экскаватор машинисы ярҙамсыһы булып эшләгән, ВЛКСМ-дың Сибай ҡала комитеты секретары булған. Шул уҡ рудникта тау мастеры, баш инженер урынбаҫары булған.
1978 йылдан алып 1983 йылға тиклем Баймаҡ районы Түбә руда идаралығының баш инженеры.
1983 йылдан КПСС-тың Баймаҡ район комитеты инструкторы, бүлек мөдире вазифаларында хеҙмәт итә.
1985—1993 йылдарҙа — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатында тау мастеры, Баймаҡ районы башҡарма комитетының рәйес урынбҫары, Түбәләге «Уралзолото» руднигы директоры булып эшләй.
1993—1999 йылдарҙа «Башзолото» берекмәһенең генераль директоры

# Уралбаев Радий Рәүеф улы
## Ижтимағи эшмәкәрлеге

1990 йылда Уралбаев Радий Рәүеф улы Баймаҡ районы, 164-се Таналыҡ һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссияһы ағзаһы булған.

# Уралбаев Радий Рәүеф улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ғаиләһендә ике ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
# Балда-Шор

Балда-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Лобаз йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Балда-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019713
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001971
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ухтома (Нерль ҡушылдығы)

Ухтома — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының һул ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.

# Ухтома (Нерль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003241
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пожьян

Пожьян — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 491 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Пожьян
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018280
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001828
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алька

Алька — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Емельяшевка йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Алька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013066
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201306
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эҫем заводтары

Эҫем заводтары — Үрге Эҫем суйын иретеү һәм тимер яһау, Түбәнге Эҫем тимер яһау заводтары Себер даруғаһының Шайтан-Көҙәй улусы башҡорттарынан һатып алған ерҙәрҙәрҙә төҙөлгәндәр: Үрге Эҫем заводын 1759 йылда И. Б. Твердышев һәм И. С. Мясников менән бергәлектә төҙөйҙәр, Түбәнге Эҫем заводын 1782 йылда Я. Б. Твердышев төҙөй. Шулай итеп, башта хужалары Твердышев һәм Мясников булалар, артабан, 1783 йылдан — Бекетовтар, 1829 йылдан — Балашовтар, 1913 йылдан «Акционерное общество Симских заводов и первой на Урале фабрики сельскохозяйственных машин и орудий»; 1917 йылда заводтарҙы Совет власы национализациялай. Заводтар Эҫем тау округына инәләр.
Үрге Эҫем заводы 1761 йылда эшләй башлай. Заводта 2 домна мейесе, 5 йәйелдереү һәм якорь сүкештәре, 5 крица горны була. Түбәнге Эҫем заводы — 1782 йылда продукция етештерә башлай. XVIII быуат аҙағында заводта 6 сүкеш һәм 6 крица горны иҫәптә тора 1840-сы йылдарҙа 15 рудник заводтар ҡарамағында була; улар 297,1 мең десәтинә ергә хужа була.. XVIII быуат та заводтарҙа оҫталар һәм эшселәр һаны — 2478. 1783—1896 йылдарҙа 1 млн. 820 мең бот суйын иретелә, уртаса етештереүсәнлек — яҡынса 140 мең бот йылына, максималь етештереү — 1 млн. 138 мең бот (1913).
1842 йылда крица горндары контуаздарға үҙгәртелә, 1875 йылда пудлингылыҡ индерелә. 1913 йылда ауыл хужалығы машиналары һәм ҡоралмалары, арбалар, суйындан ҡойоп яһалған нәмәләр эшләү буйынса фабрика ойошторола. Эҫем заводы 1777 йылда домна һәм сүкеш заводы булараҡ тергеҙелә. Үрге Эҫем заводы нигеҙендә «Агрегат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте булдырыла. Хәҙерге ваҡытта элекке завод ауылдары урындарында Эҫем ҡалаһы урынлашҡан.

# Эҫем заводтары
### 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда

Себер трактында төҙөлгән Эҫем заводы Пугачёвтың ғәскәрҙәре өсөн дә, хөкүмәт командаларына ла аҙыҡ-түлек, ат, ҡорал, кеше менән тулыландырыу өсөн бик уңайлы база булып хеҙмәт итә. Шуға күрә Эҫем заводы өсөн ике арала ҡаты бәрелештәр була, завод ҡулдан-ҡулға төшә. Беренсе мәртәбә Салауат Юлаев үҙенең атлылары менән заводта 1773 йылдың ноябрендә булып китә, бында ул Пугачевтың йомошон үтәй: отрядтар булдыра. Завод бик ныҡ емерелгән була, эшен туҡтата. 1774 йылдың 8 майында генерал И. И. Михельсон үҙенең ғәскәрҙәре менән заводҡа яҡынлаша. Салауат был ваҡытта заводтан 16 саҡрым алыҫлыҡта Ерал ауылында була. Михельсондың һәм Салауаттың ғәскәрҙәре араһында бик ҡаты бәрелеш була, Михельсон был алышта тураһында, беҙ бында көтөлмәгән ҡаршылашыуға дусар булдыҡ. тип яҙа. Яу яланында 300 кеше һәләк булып һәм 8 пушка ҡала. Өҫтөнлөк Михельсон яғында була, салауатҡа сигенергә тура килә. Бер нисә көндән, 1774 йылдың 23 майында, Михельсонды Һатҡы заводына үткәреп ебәреп, Салауат кире Эҫем заводына борола. Завод төҙөлгән ерҙәр уның атаһы, старшина [[[Юлай Аҙналин]]дың ерҙәре була (Шайтан-Көҙәй улусы), Салауат халыҡҡа Көңгөргә күсергә ҡушып, заводты бөтә ҡаралтылары менән яндыра (24 майҙа). Эҫем заводында 247 ир кеше һәм 61 ҡатын һәләк була. 1774 йылдың 13 сентябрендә подполковник Рылеевтың карателдәр командаһы Салауаттың отрядтарын тар-мар итә.
# Ҡоротаң

Ҡоротаң — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районындағы ауыл. Тимирязев ауыл биләмәһе составына инә.

# Ҡоротаң
## Тасуирламаһы

Ҡоротаң ауылын йәнәшәләге тораҡ пункттар менән грунт һәм шоссе юлдары бәйләй. Район үҙәгенә тиклем (Сыбаркүл) — 47 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә (Тимирязевский ҡасабаһына тиклем) — 10 км. Ҡоротаң — Ҡуйыл ҡәлғәһе казактарының боронғо ултырағы. Уға 18 быуаттың 2-се яртыһында нигеҙ һалынған. 1929 йылда «Яңы ауыл» колхозы ойошторола, уға 3485 га ауыл хужалығы ерҙәре, шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 2172, сабынлыҡтар — 37,3, көтөүлектәр — 449 га. ауыл халҡы иген культуралары, йәшелсә үҫтергән, мал үрсеткән. 1990 йылдарҙа Ҡоротаңда «Коротановское» дәүләт тәжрибә-производство предприятиеһы урынлаша, хәҙерге ваҡытта «Тимирязевское» тәжрибә-производствоһы хужалығының ГУП бүлексәһе урынлашҡан. Мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар

# Ҡоротаң
## Географияһы

Ауыл Силәбе өлкәһенең үҙәгендә, Сыбаркүл районының көнбайыш өлөшөндә, Ҡаратаң һәм Сухарыш йылғаларының башында, Сыбаркүл ҡалаһынан (туранан) яҡынса 26 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Ландшафты —ҡарағай урмандары һыҙаты менән урман-дала. Көньяҡтан ауылға урман йәнәш тора. Урын һаҙлыҡлы, йылғалар ҡушылған урында ҙур булмаған быуа ҡоролған. Ауылдың диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 297 метр.

# Ҡоротаң
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

Ҡоротаң ауылы бөтә Силәбе өлкәһе кеүек үк, МСК+2 сәғәт зонаһында урынлаша. Ҡулланыу ваҡытының күсеүе сағыштырмаса UTC +5:00 тәшкил итә.

# Ҡоротаң
## Халҡы

Халҡы 191 кеше тәшкил итә (1795 йылда — 57, 1889 йылда — 308, 1926 йылда — 533, 1995 йылда — 206). Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 1795 йылда унда 4 ихата, 1826 йылда — 13 (33 ир-ат иҫәпкә алынған), 1889 йылда — 58 ихата булған (мәктәп эшләгән), 1900 йылда — 69 ихата (сиркәү булған), 1926 йылда — 101 ихата тәшкил иткән.

# Ҡоротаң
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса гендер структураһында ир-егеттәр 46,5 %, ҡатын — ҡыҙҙар 53,5 % тәшкил итә.

# Ҡоротаң
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә халыҡтың милли структураһында урыҫтар - 42 %, башҡорттар — 40 % тәшкилә итә.

# Ҡоротаң
## Урамдары

Ауыл дүрт урамдан тора.
# Оло Кәркәле ауыл Советы (Миәкә районы)

Оло Кәркәле ауыл Советы —Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Оло Кәркәле ауылы.

# Оло Кәркәле ауыл Советы (Миәкә районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Каянча (Устюба ҡушылдығы)

Каянча — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Устюба йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Каянча (Устюба ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100711
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эмпатия

Эмпатия — (грек теленән «pathos»-«ыҙалау», инглиз теленән «empathy» — ҡуша ҡайғырыу, үҙеңде икенсе кеше урынына ҡуя белеү) — ул үҙеңдән башҡа икенсе кешенең, ғөмүмән, ниндәй ҙә булһа тере йән эйәһенең тойоуын, үҙеңдекеләй итеп тоя, аңлай, һиҙә белеү.
Шулай уҡ эмпатия — сит-ят кешенең ҡайғыһын йә шатлығын уртаҡлаша белеү һәләте.
Психологик һүҙлектә эмпатияға ошондай аңлатма бирелә: эмпатия — ул индивидтың икенсе кешеләрҙең тойғоларына эмоциональ рәүештә яуап биреүе. Эмпатия икенсе кешенең күңел донъяһын, уның хис-тойғолорын, уйҙарын субъектив рәүештә ҡабул итеү, үҙләштереү.
Икенсе кешенең тойғоларын тоя, һиҙә белеү тик кешеләргә генә хас күренеш түгел. Ҡайһы бер ғалимдар күҙаллауынса, хайуандар, хатта үҫемлектәр ҙә икенсе берәүҙең тойғоларын һиҙә ала икән.
Мәҫәлән, электр тогының ҡаршылығын үлсәүсе ҡулланма — гальвонометрҙы — берәй ағас олонона тоташтырып, шул ағасҡа терәлеп тороусы кеше берәй ерен нимә менәндер яралаһа, гальвонометрҙың телдәре хәрәкәткә килә икән. Тимәк, ағас кешенең ауыртыныуын, йә булмаһа ҡырҡылған ваҡыттағы күҙәнәктәрҙең үлеүен тоя.
Американлы Филипп Диктың «Бегущий по лезвию бритвы» (1968) романы буйынса фантастик нәфис фильм төшөрөлгән «Мечтают ли андроиды об электроовцах?» («Do Androids Dream of Electric Sheep?») (1982).
Авторҙар фекеренсә, әгәр ҙә робот кешенең ауыртыуын, ҡайғыһын, борсолоуын тоя ала икән, ул «кеше» тип аталырға лайыҡлы була ала. Һәм, киреһенсә, әгәр ҙә берәй кеше икенсе кешенең ҡайғыһын, ауыртыныуын, өҙгөләнеүен тоя, аңлай алмай икән, был кешенең «кеше» булып һаналырға хоҡуғы юҡ.