yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Джастин Бибер

Джа́стин Дрю Би́бер (ингл. Justin Drew Bieber, 1994 йылдың 1 мартында тыуған) — килеп сығышы менән Стратфорд ҡалаһынан булған (Канада провинцияһы - Онтарио) поп һәм R&B-йырсы.
Джастин Бибер American Music Awards (22 ноябрь, 2010) бәйгеһендә «йыл артисы» була. Джастин MTV Music Awards церемонияһының йондоҙо; әлеге бәйгенең юрамаһы нәтиҗәһендә, Бибер йылдың иң һәйбәт йырсыһы, йылдың яңы асышы, поп/рок жанрын иң һәйбәт башкарыусы, иң һәйбәт альбом өсөн һын һәм тағын бер махсус бүләк ала.

# Джастин Бибер
## Дискографияһы
### Студия альбомдары

* «My World» (17ноябрь,2009)
* «My World 2.0» (23 март,2010)
* «My World Acoustic» (2010)
* «Under the Mistletoe» (2011)
* «Believe» (2012)
* «Purpose» (2015)
* «Changes» (2020)
* «Justice» (2021)

# Джастин Бибер
## Дискографияһы
### Синглдары

* One Time (2009) (Бер тапҡыр)
* One Less Lonely Girl (2009) (Бер яңғыҙ ҡыҙҙан әҙерәк)
* Love Me (2009) (Ярат мине)
* Favorite Girl (2009) (Яратҡан ҡыҙым)
* Common Denominator (2009)
* First Dance (featuring Usher, 2009)
* Bigger (2009)
* Down to Earth (2009)
* Baby (featuring Ludacris, 2010)
* Never Let You Go (2010)
* Eenie Meenie (featuring Sean Kingston, 2010)
* Never Say Never (featuring Jaden Smith, 2010)
* Somebody To Love (Remix) (featuring Usher, 2010)
* U Smile (2010) (Һин йылмаяһың)
* Pray (2010)
* That Should Be Me (2010) (Был мин булырға тейешмен)

# Джастин Бибер
## Һөйгән ҡыҙы

Селена Гомез (йырсы)
# Кинйәбай (Мәләүез районы)

Кинйәбай (рус. Кинзябаево) — хәҙерге Нөгөш һыуһаҡлағысы урынындағы урынлашҡан ауыл. 1959-сы йылда Нөгөш һыуһаҡлағысы төҙөлөшө башланғас, ауыл халҡы яҡын-тирә ауылдарға күсеп китергә мәжбүр булалар. Һыу аҫтында ҡалғанға тиклем Башҡортостандың Йомағужа районының Әбет ауыл советына ҡарай.

# Кинйәбай (Мәләүез районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Йомағужа): 26 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге таш): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 45 км

# Кинйәбай (Мәләүез районы)
## Ауылдан сыҡҡан күренекле шәхестәр

* Сәхәүетдинов Венер Ғәзиз улы
# Хэтыль-Кы

Хэтыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 429 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 272 км.

# Хэтыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068629
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306862
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чечен Ичкерия Республикаһы

Чече́н Ичке́рия Республикаһы́, ЧИР (шулай уҡ Ичкерия тип тә атарға мөмкин; чеч. Noxçiyn Pachhalq Noxçiyçö, Нохчийн Пачхьалкх Нохчийчоь; 1993 йылға тиклем — Нохчийчоь Чечен Республикаһы йә Чечен Республикаһы) — был Төньяҡ Ҡауҡаҙда 1991 йылдан 2000 йылға тиклем булған танылмаған (йәки өлөшләтә танылған) дәүләт. СССР тарҡалғандан һуң элекке Чечен-Ингуш АРСР-ы территорияһының бер өлөшөндә ирекле рәүештә булған.

# Чечен Ичкерия Республикаһы
## Халыҡ-ара танылыуҙар
### БМО-ның ағзалары

| Һан | Ил | Таныуҙы саҡырыу датаһы | Дипломатик мөнәсәбәттәрҙең башланған йылы | Иҫкәрмәләр |
| 1 | Украина | 2022 йылдың 18 октябре | Процесста | 2022 йылдың 18 октябрендә Украинаның Юғары Советы Чечен Республикаһын Рәсәй тарафынан ваҡытлыса оккупацияланған Ичкерия тип таныған. |

# Чечен Ичкерия Республикаһы
## Халыҡ-ара танылыуҙар
### БМО-ның ағзалары
#### Таныуҙы саҡырып ҡайтарған дәүләттәр

| Һан | Ил | Таныуҙы саҡырыу датаһы | Дипломатик мөнәсәбәттәрҙең башланған йылы | Иҫкәрмәләр |
| 1 | Грузия | 13 март 1992 | 1992 | 1992 йылдың 13 мартында Грузия Чечен Республикаһының таныған һәм уның менән дипломатик мөнәсәбәттәр булдырған беренсе ил була. |
# Оло Кысмыл

Оло Кысмыл (Кысмыл) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаква йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Оло Кысмыл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013071
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101307
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пиза (Икса ҡушылдығы)

Пиза — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Пиза (Икса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023707
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202370
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Маргаритово (Ростов өлкәһе)

Маргаритово — ауыл . Азов районы, Ростов өлкәһе.
Маргаритово ауыл биләмәһе составына инә һәм уның административ үҙәге булып тора.

# Маргаритово (Ростов өлкәһе)
## Географияһы

Район үҙәге — Азов ҡалаһынан 50 км алыҫлыҡта (юлдар буйлап) көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Ауыл Таганрог ҡултығы ярында тора.

# Маргаритово (Ростов өлкәһе)
## Географияһы
### Урамдары

| Октябрҙың 70 йыллығы урамы, Гагарин урамы, Тәрән урам, Комсомол урамы Ленин урамы, Болон урамы, Йәштәр урамы, Диңгеҙ урамы, Яр буйы урамы, Октябрь урамы, | Беренсе Май урамы, Тигеҙ урам, Диңгеҙ яны урамы, Күркәм урам, Баҡса урамы, Спорт урамы, Дала урамы,  Фрунзе урамы, Үҙәк урам,  Мәктәп урамы, | Гоголь тыҡрығы, Диңгеҙ яны тыҡрығы, Йылға тыҡрығы, Ирекле тыҡрығы, Үҙәк тыҡрыҡ, Чапаев тыҡрығы. |

# Маргаритово (Ростов өлкәһе)
## Тарих

Маргаритово ауылы үҙенең хужаһы алпауыт Маргарит Сарандинаки исеме менән аталған, 2013 йылда уйламаҫтан уның ҡәбер ташын тапҡандар.

# Маргаритово (Ростов өлкәһе)
## Халыҡ

Введите название объекта АТД

# Маргаритово (Ростов өлкәһе)
## Иҫтәлекле урын

* Ауылда архитектура ҡомартҡыһы — алпауыт Серандинаки усадьбаһы урынлашҡан. Һәйкәл XIX быуат аҙағында төҙөлгән.Өлкә Советының Кесе советы 301-се ҡарарына ярашлы ( 18 ноябрь, 1992 йыл) урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100441000 коды аҫтында индерелгән.
* Ауыл зыяраты территорияһындағы һәйкәл — Маргарита Блазова ҡәбере, датаһы - XVIII быуат аҙағы. Ростов өлкәһе Мәҙәниәт Министрлығы 539-сы ҡарарына ярашлы ҡәбер 03.12.2014 Дондағы Ростов һәм Ростов өлкәһе мәҙәни мираҫы объекттары (тарих, архитектура, монументаль сәнғәт ҡомартҡылары) исемлегенә индерелгән.

# Маргаритово (Ростов өлкәһе)
## Билдәле кешеләр

* Сарандинаки, Николай Маргаритович (1843-1895) — Рәсәй ғалимы һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Светлана Жорник (1997 йыл тыуған) - халыҡ-ара яҙыусы,журналист,спичрайтер., 2016 йыл 19 октябрь архивланған.
# Морфология (биология)

Морфология (биология) тере организмдарҙың тышҡы (формаһын, төҙөлөшөн, төҫөн, өлгөһө), эске өлөштәренең төҙөлөшөн, организм, таксонға хас үҙенсәлектәрен өйрәнеүсе фән. (мәҫәлән, кеше морфологияһы).
Тышҡы морфологияны (эйдономия) һәм эске морфологияны (анатомия) айырып йөрөтәләр. Морфологиянан физиологиянан төп айырмаһы шунда: физиология беренсе сиратта организмдың эшмәкәрлеген өйрәнә.
Морфология төшөнсәһен беренсе булып фәнгә индереүсе булып немец шағиры һәм тәбиғәт фәндәре белгесе И. В. Гете тәҡдим итә. "Органик есемдәрҙең формаһы, үҫеш дәүерендә әүерелештәре тураһында тәғлимәт " тип билдәләй.
«Дөйөм морфология» организмға, таксонға хас булған үҙенсәлектәрен, айырмалы яҡтарын өйрәнә. Морфологик тасуирламә организмдың, уның айырым өлөштәренең формаһын, төҫөн, киәфәтен үҙ эсенә ала. Әммә ваҡ деталдәрен өйрәнеү морфологияның бурысы түгел.
Таксондарҙың бер-береһенән айырмаһы нигеҙҙә, морфологик билдәләргә таяна. Ҡағиҙә булараҡ, яҡын таксондар араһында айырмалар әҙерәк була.
Әммә морфологик билдәләре оҡшаш булып та, төрлө таксондарға ҡараған(конвергенция) организмдар бар. Мәҫәлән, ҡара 38 һәм 42 хромасомалы ике игеҙәк төрө бар.
Тышҡы ҡиәфәттәре ныҡ айырылып та, бер үк төргә ҡараған осраҡтары бар (дивергенция). Морфологик билдәләргә таянып булмағанда, төрҙәрҙе айырыу өсөн икенсе ысулдар ҡулланыла: мәҫәлән, цитогенетик һәм ДНК-анализдар.
# Валоурун Первый

Валоурун Первый — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туртас йылғаһының һул ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Валоурун Первый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013579
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301357
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яманғаҙы

Яманғаҙы (рус. Яман-Каса, Яман-Касы) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһендәге баҡыр мәғдәне ятҡылығы.

# Яманғаҙы
## Географияһы

Яманғаҙы Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡалаһы ҡала округындағы Үҫәргән ҡасабаһынан 6 км көнсығыштараҡ урынлашҡан. Беләү йылғаһының уң ярында табылған. Беләү ятҡылығы карьеры ла йыраҡ түгел, бер нисә км көньяҡтараҡ ята.
Координаттары: 51°24’26"N 57°41’35"E

# Яманғаҙы
## Тарихы

Уны Бөйөк Ватан һуғышына тиклем асҡан булғандар, 1980-се йылдар уртаһында мәғдән сығара башлайҙар. Карьер төҙөү 1985 йылда башлана. 1990 йылдан 2003-кә тиклем бөтә эшләгән осоронда яҡынса 1500 мең тонна руда сығарылған.
Яманғаҙы ятҡылығында эштәр 1999 йылда туҡтатылған. Асыҡ ысул менән ятҡылыҡты файҙаланғандан һуң барлыҡҡа килгән карьер күлдәре ҙур майҙандарҙы биләй һәм барлыҡҡа килгән тау-сәнәғәт ландшафттары тирә-яҡ мөхит өсөн етди проблема булып тора. Яманғаҙы һәм Беләү карьер күлдәре ультраәселекле, ә уларҙағы һыуҙа ауыр металдар күп. Карьер төбөнөң төп ултырмалары фаза составын тикшергән ваҡытта уларҙың мәғдән ашалыуҙан һәм һәм улар урынына барлыҡҡа килгән продукттар (пирит, кварц, ялан шпаттары, серицит, хлорит) һәм яңы барлыҡҡа килгән фазалар (ферригидрит, швертманнит, гипс) ярҙамында барлыҡҡа килеүе асыҡланған

# Яманғаҙы
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнгән яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында атаманың башҡорт теленән - яман һәм ғаҙы тигән һүҙҙәрҙән ингәнлеген белдерә . .
Ял итергә килеп, сәйәхәт итеүселәр атаманы Яман-Каса — плохая чаша тип тә яҙып ҡуялар. Ғәмәлдә, был башҡорт гидронимдарында ярайһы йыш осраған ғаҙы — йылға

# Яманғаҙы
## Риүәйәттәр

Яманғаҙы күренештәре араһында иң билдәлеһе — ҡыҙ һыны күренеү. Төрлө йәштәге һәм төрлө ваҡытта бер нисә турист күргән, имеш, ти. Төндә ҡаяның иң текә киртләсендә башҡорт милли кейемендә бер ҡыҙ һыны пәйҙә була (кемдер ҡаҙаҡ кейемендә тип һөйләй). Һағыштарға батып уйланып бер ни тиклем баҫып тора ла, кәүҙәләнеш ҡаянан аҫҡа ырғый. Шулай уҡ был ҡыҙ шәүләһе тураһында легенда ла бар. Йәнәһе лә батша ваҡытында әле бер ҡыҙ ысынлап та ошо урында ҡайғыһын күтәрә алмай һыуға батҡан. Ә бына фажиғәнең сәбәптәре тураһында риүәйәттәр бер-береһенән ныҡ айырыла.
# Деггендорф районы

Деггендорф (нем. Deggendorf) — Германиялағы район. Район үҙәге — Деггендорф ҡалаһы. Район Бавария составына инә, Түбәнге Бавария административ округына буйһона, ул 861,13 км² майҙанды биләй. Унда 117 492 кеше йәшәй. Халыҡ тығыҙлығы 1 квадрат километрға 136 кешегә тиң. Райондың рәсми коды — 09 2 71.
Район 26 общинаға бүленгән.

# Деггендорф районы
## Ҡалалары һәм общиналары
### Ҡалалар

* Деггендорф (31 260)
* Остерхофен (12 084)
* Платтлинг (12 589)

# Деггендорф районы
## Ҡалалары һәм общиналары
### Йәрминкәләр

* Винцер (Түбәнге Бавария) (3 899)
* Меттен (4 359)
* Хенгерсберг (7 634)
* Шёльнах (5 126)

# Деггендорф районы
## Ҡалалары һәм общиналары
### Общиналар

* Ахольминг (2 363)
* Ауэрбах (Деггендорф) (2 138)
* Аусернцелль (1 438)
* Бернрид (Түбәнге Бавария) (4 915)
* Буххофен (980)
* Валлерфинг (1 380)
* Граттерсдорф (1 400)
* Графлинг (2 785)
* Иггенсбах (2 105)
* Кюнцинг (3 224)
* Лаллинг (1 610)
* Мос (Түбәнге Бавария) (2 170)
* Нидеральтайх (1 905)
* Оберпёринг (1 157)
* Отцинг (1 969)
* Оффенберг (3 359)
* Хундинг (Түбәнге Бавария) (1 243)
* Шауфлинг (1 462)
* Штефанспошинг (3 039)

# Деггендорф районы
## Ҡалалары һәм общиналары
### Германия йәмәғәтселеге ассоциациялары|Общиналар берләшмәләре

* Бавария йәмәғәтселеге ойошмалары Лаллинг ойошмаһы
* Мос йәмәғәтселеге ойошмалары
* Оберпёринг административ ойошмаһы
* Шёльнах административ ойошмаһы
Ҡалып:Колонка аҙағында

# Деггендорф районы
## Халыҡ

Ҡалып:Pop DE-BY
# Сәпәй

Сәпәй (татар. Сәпәй, рус. Сапеево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Сәпәй
## География

Ауыл Вәръяҙы йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 7 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Сәпәй
## Тарих

Ауылға юрмый ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1747 йылдан билдәле. Ауыл Юрмый улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Аҙнаҡай административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда земство хәстәханаһы, 2 мәсет, мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Сәпәй
## Халҡы

1816 йылда ауылда 21 ир затлы башҡорт, 63 типтәр һәм 138 дәүләт крәҫтиәне; 1859 йылда — 36 ир затлы башҡорт, 127 типтәр һәм 236 дәүләт крәҫтиәне иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1859 | 1889 | 1897 | 1910 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 496 | 878 | 1183 | 1360 | 1545 | 1698 | 1267 | 1209 | 904 | 1003 | 875 | 722 | 555 | 661 | 715 |
# Кузь-Нюр-Соим

Кузь-Нюр-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ния-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кузь-Нюр-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026189
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302618
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сарлы

Сарлы́ (Сарлы́ҡ) — Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы. Сарлы ауыл биләмәһе үҙәге.

# Сарлы
## География

Ауыл Ыҡ йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан төньяҡ-көнсығыштараҡ 33 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Сарлы
## Тарих

Сарлы (Сарлыҡ) — юрмый башҡорттарының ауылы. 1764 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙе Юрмый улусы составында була. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Стәрлетамаҡ улусы составына керә һәм уның үҙәге була.
ХХ быуат башында 2 мәсет, 2 мәктәп, тирмән теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Төмөтөк районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1935 йылдан — Төмөтөк районы, 1958 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында.

# Сарлы
## Халҡы

1816 йылда ауылда 29 ихатала ир затлы 187 башҡорт, 17 ихатала 42 йән яһаҡлы татар һәм 5 ихатала 27 йән типтәр; 1834 йылда — 139 башҡорт, 42 типтәр һәм 52 дәүләт крәҫтиәне; 1859 йылда — 313 башҡорт, 59 типтәр һәм 76 дәүләт крәҫтиәне теркәлгән.

# Сарлы
## Иҡтисад

Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнә.

# Сарлы
## Билдәле шәхестәр

* Фәрхетдинова Зәйнәп Фазлетдин улы — йырсы, Татарстан Республикаһының халыҡ артисы.
* Хисамов Ифрат Ниғмәт улы — композитор.
# Имашев Урал Булат улы

Имашев Урал Булат улы (17 ғинуар 1945 йыл — 3 февраль 2018 йыл) — ғалим-химик, йәмәғәтсе. 1981—1992 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университетының органик химия кафедраһы мөдире, 1992—1997 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Нефтехимик эшкәртеү проблемалары институты директоры. 1992—1995 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Д. И. Менделеев исемендәге Химиктар союзы рәйесе. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1995), химия фәндәре докторы (1980), профессор (1981). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1981), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1995). Д. Ф. Варфоломеев исемендәге премия лауреаты (2006). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Театр эшмәкәрҙәре Ғәлиә менән Булат Имашевтарҙың улы.

# Имашев Урал Булат улы
## Биографияһы

Урал Булат улы Имашев 1945 йылдың 17 майында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Учалы ауылында тыуған. 1968 йылда Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң ошо юғары уҡыу йортонда эшләй (өҙөклөк менән), 1981 йылдан алып органик химия кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1991—1992 йылдарҙа — проректор, 1992—1997 йылдарҙа Нефтехимия эшкәртеү проблемалары институты директоры һәм «Нефтехимпереработка институты»ның генераль директоры.
Ғалим 2018 йылдың 3 февралендә Өфөлә вафат булды.

# Имашев Урал Булат улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Фәнни хеҙмәттәре һыҙыҡлы һәм циклик ацеталдәр, углеродтың көкөртлө окисы нигеҙендәге тиоэфирҙар химияһы һәм технологияһы проблемаларына арналған. Имашев тарафынан ацеталдәрҙең гетеро- һәм гомолитик реакцияларының законлыҡтары билдәләнә, полифункциональ гетероорганик берләшмәләр алыуҙың яңы ысулдары табыла, юғары һөҙөмтәле эреткестәр, пластификаторҙар, коррозия ингибиторҙары производствоға индерелә. Ул, мазутты яңы катализаторҙар һәм тулҡынлы резонанс тәьҫирен файҙаланып, эшкәртеүҙең технологик процессын һәм фәнни нигеҙҙәрен эшләй.

# Имашев Урал Булат улы
## Хеҙмәттәре

* Деметаллизация нефтей и нефтепродуктов. М., 1992; Окисление и стабилизация дизельных топлив. М., 1995 (авторҙаш); Основы органической химии М., 2011.
# Саҡмағош (Дим ҡушылдығы)

Саҡмағош — Башҡортостандың Бишбүләк районы биләмәләрендә аға. Дүсән ауылы янында Дим йылғаһының уң ярына тамағынан 390 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Саҡмағош (Дим ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024434
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102443
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса һаны — 11
* ГӨ буйынса сығарылышы — 1
# Кесе Серга

Кесе Серга — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Узола йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кесе Серга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001724
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Отнога (Бурлук ҡушылдығы)

Отнога — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бурлук йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Отнога (Бурлук ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — [[Медведица (Дон ҡушылдығы)|Медведицайылғаһы Терса йылғаһы менән ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300312107000008953
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000895
* Бассейн коды — 05.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аюрведа

Аюрве́да (आयुर्वेदः от санскр. आयु «āyu» и वेद «veda» — «ғүмер белеме », «ғүмер фәне», йәки «оҙон ғүмерлелек ғилеме») — Һиндостан халыҡ медицинаһы традицион системаһы. Аюрведа «Атхарваведа»ның өҫтәлмә өлөшө (Упаведа) булып иҫәпләнә һәм санкхья индуизм философия системаһына нигеҙләнгән.
Лабораторияларҙа тикшереүҙәр аюрведала ҡулланылған ҡайһы бер матдәләрҙән файҙалы препараттар эшләп була икәнен күрһәтһә лә, әлеге ваҡытта ҡулланылғандарының файҙаһы бар икәне иҫбатланмаған. Аюрведа ялған фән (псевдонаука) тип иҫәпләнә. Ҡайһы бер ғалимдар уны протофән (фән булдырылғансы тупланған белем) йәки парафән (фәнгә оҡшаған ғилем) тип иҫәпләй. 2008 йылда үткәрелгән тикшеренеүҙәр АҠШ һәм Һиндостанда сығарылған, Интернет аша һатылған аюрведа препараттарының 21 % составында кеше организмы өсөн хәүфле миҡдарҙа ауыр металдар (ҡурғаш, терегөмөш һәм мышаяҡ) бар икәнен күрһәтә.
# Улюта (Урсул ҡушылдығы)

Улюта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Урсул йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Улюта (Урсул ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006374
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100637
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Обуховая

Обуховая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чертала йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Обуховая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030287
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203028
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2