yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дармштадтий

| 110 | Дармштадтий |
| Ds(281) ||
| 5f¹⁴6d⁹7s¹ ||
Дармштадтий (лат. Darmstadtium, символы Ds; элек Унуннилий, лат. Ununnillium, символы Uun йәки эка-платина) — периодик системаның 10-сы төркөмөндәге (ҡыҫҡа классификация буйынса 8-се төркөм) яһалма синтезланған химик элемент, атом номеры 110. 267—273 масса һанлы изотоптар өсөн ярым тарҡалыу осоро бер нисә миллисекундтан артмай. Ләкин иң ауыр изотоптың (масса иҫәбе 281) ярым тарҡалыу осоро 10 секунд самаһы тәшкил итә.
Рәсәй Фәндәр Академияһының Дубналағы Ядро тикшеренеүҙәре берләштерелгән институты ғалимдары был элементты радиоәүҙемлекте асҡан Анри Беккерель хөрмәтенә атарға тәҡдим итә. 1997 йылда Америка командаһы 1997 йылда Отто Ган хөрмәтенә ганий атамаһын тәҡдим итә (элек был исем 105 элемент өсөн файҙаланылған булған).

# Дармштадтий
## Исеме

Теоретик һәм ғәмәли химия буйынса Халыҡ-ара советтың (IUPAC) эшсе төркөмө 2001 йылда яңы химик элемент асылыуҙы раҫлай һәм был асышта GSI-ның өҫтөнлөклө булыуын таный. 2003 йылдың авгусында IUPAC үҙенең 42-се Генераль ассамблеяһында рәсми рәүештә 110-сы һанлы яңы химик элементҡа дармштадтий исемен ҡулланышҡа индерә.

# Дармштадтий
## Үҙенсәлектәре

Радиоактив. Дармштадтийҙың химик тасуирламаһын аныҡ билдәләү ауыр , сөнки булыуы ихтимал осоусан берләшмәләре сикле һәм ярым тарҡалыу осоро бик ҡыҫҡа. Дармштадтий бик ауыр метал, тығыҙлығы 34,8 г/см³ самаһы булырға тейеш тип фараз ителә. Сағыштырыу өсөн, билдәле иң тығыҙ элемент осмийҙың тығыҙлығы барлығы 22,61 г/см³.
# Зөбәйҙуллин Хизбулла Ғүмәр улы

Зөбәйҙуллин Хисбулла Ғүмәр улы (28 октябрь 1929 йыл — 31 декабрь 2001 йыл) — башҡорт бейеүсеһе, балетмейстер, педагог. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1969).

# Зөбәйҙуллин Хизбулла Ғүмәр улы
## Биографияһы

Хисбулла (Хизбулла) Ғүмәр улы Зөбәйҙуллин 1929 йылдың 28 октябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Түбәнге Әрмет ауылында тыуған.
1946 йылда Өфө моторҙар эшләү заводында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Эшләү осоронда үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәгендә шөғөлләнә, республика һәм Бөтә Союз үҙешмәкәр сәнғәт смотрҙарында ҡатнаша. Мәскәүҙә сығыш яһағанда уға иғтибар итәләр:
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Мансур Тимерғаҙыевтың хәтерләүҙәренән:
1949 йылда уны Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленә алалар, был ансамблдә ул 1970 йылға тиклем эшләй.
1963—1981 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) репетитор, 1974—1975 йылдарҙа ансамблдең художество етәксеһе, 1993—1994 йылдарҙа ансамблдең репетитор-консультанты, 1981—1983 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһы эстрада коллективтарының балетмейстеры булып эшләй.
VII Бөтә донъя йәштәр фестивалендә ҡатнаша, «Кейәү» бейеүе өсөн ул һәм уның партнерҙары Зиләрә Әйүпова, Рим Бакиров көмөш миҙалдар алалар.
Рәүилә Һаҙыева менән бергә «Дуҫлыk» («Дружба») комик бейеүен башҡара, был бейеү йәш бейеүсе ҡыҙҙы данға күмә.
Был бейеү тураһында художество етәксеһе Хашим Фәтих улы Мостаев былай хәтерләй:
СССР сәнғәт эшмәкәрҙәре делегацияһы составында Монреалда «ЭКСПО-67» күргәҙмәһендә булды.

# Зөбәйҙуллин Хизбулла Ғүмәр улы
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Улы Айҙар, Зөбәйҙуллин Айҙар Хисбулла улы, атаһының эшен дауам итә, атаһы оҙаҡ йылдар хеҙмәт иткән ансамблдә балетмейстер, бейеүҙәр ҡуйыусы булып эшләй.
# Цигельхайм

Цигельхайм (нем. Ziegelheim) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 878 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,32 км². Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4618 һәм автомобиль коды — ABG.
# Баһманов Әнәс Абдрахман улы

Баһманов Әнәс Абдрахман улы (3 март 1937 йыл) — инженер-механик. Техник фәндәр кандидаты (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2011), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1980). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2009), И. М. Губкин исемендәге премия (2002) лауреаты.

# Баһманов Әнәс Абдрахман улы
## Биографияһы

Баһманов Әнәс Абдрахман улы 1937 йылдың 3 мартында хәҙерге Татарстан Республикаһының Әлмәт районы Түбәнге Маҡтама ауылында тыуған.
1965 йылда Силәбе политехник институтын тамамлай. Шул уҡ йылда диплом алғандан һуң Свердловск ҡалаһында Свердлов исемендәге транспорт машиналары эшләү заводында инженер-конструктор булып хеҙмәт юлын башлай.
1968—1969 йылдарҙа — Өфө ҡалаһында «Башнефтепроект» институты өлкән инженеры. 1969 йылдан энергоресурстар транспорты проблемалары институтында эшләй. 1974 йылда сектор мөдире, 1983 йылдан — лаборатория мөдире вазифаһына тәғәйенләнә. 1987 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1993 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр, 2003 йылдан — бүлек мөдире, 2008 йылдан — Нефть-газ промыслалары проблемалары һәм ресурстарҙы һаҡлап тотоноу үҙәгенең директор урынбаҫары итеп үрләтелә.
Уның етәкселегендә нефть промыслаларында нефтте транспортлау өсөн насослы энергетик ҡоролма уйлап табыла. Рәсәйҙә беренсе тапҡыр нефть ҡатламдарына һыу тултырыу өсөн ЦНСА тибындағы насос агрегаттары эшләнә. Ҡулланыуҙа насос ҡоролмаларын һайлау буйынса 5 норматив документ эшләй. Уйлап табыуға 10 авторлыҡ танытмаһы бар. 150-нән артыҡ хеҙмәт, шул иҫәптән 2 фәнни-техник күҙәтеү авторы.

# Баһманов Әнәс Абдрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2011)
* СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1980)
* Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2009)
* И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты (2002).

# Баһманов Әнәс Абдрахман улы
## Төп хеҙмәттәре

* Блочные насосные установки для нефтяных месторождений. М., 1980 (авторҙаш);
* Модифицированные насосы ЦНС 105‑441‑2 и ЦНС 180‑383‑2.
* Испытания и подконтрольная эксплуатация. М., 1991 (авторҙаш);
* Методика расчёта характеристик двухвинтового насоса негерметичного типа. Уфа, 2002 (авторҙаш).
# Хасырей-Ты-Вис

Хасырей-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Усаөзенінің һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Хасырей-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065841
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006584
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лондушка (Тарнога ҡушылдығы)

Лондушка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тарнога йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Лондушка (Тарнога ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031032
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003103
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Янгаза

Оло Янгаза — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Янгаза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007956
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300795
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кочубей Елизавета Васильевна

Княгиня Елизавета Васильевна Кочубей (8 (20) ноябрь 1821(18211120)—30 ғинуар (11 февраль) 1897, Ницца) — Кочубейҙар нәҫеленән һәүәҫкәр композитор

# Кочубей Елизавета Васильевна
## Биографияһы

Елизавета Васильевна йәшерен советник Кочубей Василий Васильевичтың һәм Варвара Николевна, ҡыҙ фамилияһы буйынса Рахманованың өс ҡыҙының береһе (1845 йылда үлгән). Уның һеңлеләре Екатерина (һуңыраҡ Григорий Павлович Галагандың ҡатыны) һәм Елена..
1839 йылдың 1 (13) ноябрендә кенәз Лев Викторович, Кочубейҙың һәм Мария Васильевнаның улы кенәз Виктор Павловичҡа кейәүгә сыға. Туйы кейәү имениеһында, ябай ғаилә даирәһендә Диканькала үтә.
Диканькала ирле-ҡатынлылар хужалыҡ менән шөғөлләнеп бер нисә йыл йәшәй. 1846 йылда улар Петербургҡа күсенә, унда Елизавета Васильевна отошло урын ала. Йыш ҡына ул батша һарайында балдарҙа, бөйөк кенәз Михаил Николаевичтың бәләкәй балдарында була, йәмғиәттә юғары тора һәм һәр ваҡыт батша ғаиләһе ағзалары менән генә бейей.
Музыка менән мауыға, романстар ижад итә. Уның Ф.Тютчев һүҙҙәренә яҙған «Я очи знал», «Когда б он знал» һәм Е Ростопчина һүҙҙәренә яҙылған «Скажите ей» романстары 1850—1880 йылдарҙа Рәсәйҙә бик популяр була, йыш ҡына Тамберлик Санкт-Петербургта йырлай
Замандаштары фекере буйынса, княгиня Кочубей сибәр булмаған һәм мәңге турһайып йөрөгән сырайға эйә булған. Ире һәм уның араһындағы мөнәсәбәттәр һалҡын булған, быны уларҙың Петербургта улар айырым күренеүе дәлилләй. Ире уға тантаналы мадам де Кочубей тип өндәшкән һәм йыш ҡына юлға сығып китә, ҡатыны бик оҙаҡ Батша ауылында йәшәй.
Никахта бала булмай, әммә кенәз Кочубейҙың никахтан тыш улы була. Елизавета Васильевна һуңғы йылдарҙа Францияла йәшәй. Ниццала зиннәтле йорт төҙөргә тотона, хәҙер бинаны Нәфис сәнғәттәр музейы биләй. Үпкә шешеүенән шунда вафат була, Урыҫ зыяратында ерләнә.
# Павлов паркы

Павлов паркы (Павлов исемендәге парк, Михаил Павлов исемендәге парк, М. Я Павлов паркы) — Минск ҡалаһының Мәскәү районындағы парк.

# Павлов паркы
## Урыны

Парк Минск ҡалаһының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Мәскәү районында, Көньяҡ-Көнбайыш (Минск биҫтәһе), Малиновка һәм Брилевичи биҫтәләре араһында урынлашҡан.
Парк Дзержинский, Любимов проспекттары, Космонавтар, Белецкий, Ҡурған урамдары менән сикләнгән.
Минск ҡалаһының башҡарма комитеты етәкселеге, Минск ҡала советы депутаттары ҡатнашлығында паркты асыу һәм паркка Я. М. Павлов исемен биреү тантанаһы Михаил Яковлевич Павловҡа 60 йәш тулған көндә — 2012 йылдың 1 сентябрендә үтә.
Павлов исеме бирелгәнгә тиклем парк халыҡ телендә Мухлей тип атала.

# Павлов паркы
## Йылға

Паркта Лошица йылғаһының башы урынлашҡан.
Парк биләмәһендә урынлашҡан Лошица йылғаһы участкаһын халыҡта Мухлей тип йөрөтәләр.

# Павлов паркы
## Ҡоролмалары

* Лошица йылғаһы аша 4 күпер
* 2 фонтан
* М. Я Павлов хөрмәтенә иҫтәлекле билдә («Мәктәп» туҡталыш пункты районында)
* сәхнә һәм трибуналар
* велосипедта һәм роликлы конькиҙа шыуыу өсөн юл
* прокат пункты
* аттракциондар
* эскәмйәләр
* арка
* 2 аҙыҡ-түлек киоскыһы

# Павлов паркы
## Парк формаһының үҙгәреүе

2013—2014 йылдарҙа Дзержинский проспектындағы реконструкция һәм Минск метрополитенының «Петровщина» станцияһынан «Малиновка» станцияһына тиклем Мәскәү тармағын төҙөү менән бәйле, Космонавтар урамының башланғыс өлөшөндә юлдың формаһы бер нисә тапҡыр үҙгәрә (Дзержинский проспекты тирәһендә). Ошоноң менән бәйле парктың сиге ике тапҡыр үҙгәрә.

# Павлов паркы
## Кинола

* «Чёрная кровь» телесериалы (2017)
# Ырғаҡ һөйәк

Ырғаҡ һөйәк (лат. os hamatum, рус. крючковидная кость) — .
# Петербург фәндәр академияһының академия университеты

Петербург фәндәр академияһының академия университеты — Рәсәйҙә иң бороңго донъяуи юғары уҡыу йорто, уға 1724 йылның 28 ғинуарында Петербург фәндәр академияһы составында Петр тарафынан нигеҙ һалына.
Хәҙер рәсми рәүештә Санкт-Петербург дәүләт университетының элгәре булып һанала.
Академик университет Троицк подворьеһынҙа, академик гимназия менән бинаҙа, 1764 йылдан — Строганов барондары йортонда Тучков яр буйында урынлашҡан була.

# Петербург фәндәр академияһының академия университеты
## Тарихы

Уҡыуҙар 1726 йылдың ғинуарынан академиктар тарафынан өс класс буйынса алып барыла: математика, физика һәм «гуманитар». Лекцияләр латин һәм алман телдәрендә уҡытыла. Дәрестәр даими рәүештә алып барыла, 1740 һәм 1753 йылда (яңынан) өҙөлә. Беренсе ваҡытта тыңлаусылар аҙ була: башта германиялы 17 профессорға һигеҙ студент яҙыла; 1726-1733 йылдарҙа университетта 38 кеше тамамлай. Һуңыраҡ уға академик гимназиянан, славян-грек-латин академияһын һәм башҡа уҡыу йорттарынан иң яҡшы уҡыусыларҙы күсерәләр, нигеҙҙә, рухи (башта уҡыусылар академия гимназияһына билдәләнә), шулай уҡ славян-грек-латин академияһының 12 уҡыусыһы араһында Петербургка М. Ломоносов, Д. Виноградов, Н. И. Попов китерелгән.
Университет хеҙмәте башында студенттар исемлегендә 38 кеше була. Араларында төрлө ил һәм ҡатлам вәкилдәре, улар араһында дворяндарҙың улдары, табибтарҙың, яҙыусыларҙың, руханиҙарҙың улдары быуа.
Һуңыраҡ университетҡа укыусыларҙы иң яҡшы академик гимназиянан, славян-грек-латин академияһын һәм башҡа уҡыу йорттарынан, нигеҙҙә, рухи уҡыу йорттарынан күсерәләр.
1747 йылда фәндәр академияһының яңы регламенты ҡабул ителә. Әлеге документта Университет һәм гимназия статусы беркетелгән, профессорҙарға һәм студенттарға ҡарата талаптар законлаштырылған, академияны ойошторғандан һуң ғәмәлдә булған түләүһеҙ белем биреү принцибы нигеҙләнгән була. Эш һәм уҡыу-уҡытыу ойошҡаныраҡ була.
1758-1765 йылдарҙа академия университеты ректоры булып М. В. Ломоносов эшләй.
Уның инициативаһы менән гимназияла иң һәләтле һәм өлгөрөүсе уҡыусылар араһында «директор синыфы» ойошторола, унда «яңы курс» уҡытыла. Шулай итеп, гимназистарҙы киләсәктә студенттар булырға әҙерләйҙәр һәм ике уҡыу йорто яҡынға нигеҙ һалына. Шулай уҡ «Россия синыфтары» гимназияһында урыҫ телен Россия һәм тарихын өйрәнеү буйынса дәрестәр циклдары ойошторолған "Россия синыфтары" гимназияһы лә ҙур яңылыҡ була.
Ломоносов үлеме менән университет ысынлыкта үҙ йәшәйешен туҡтата.
Академия университетын тамамлаусылар араһында фәндәр академияһы хаҡиҡый ағзалары, профессорҙар һәм адъюнкттар: В.Е. Ададуров (3] (1727-1732), Г. В. Рәхман (1735-1740), С. Крашенинников (ректор, 1750-1755), С. Рудовски (1748-1753), А. А. Барсов (1748-1753), С. Т. Котельников, А. А. Константинов (1750-1754), П. Б. Инородцев (1760-1765), П. Б. Инородцев (1760-1765), Ф. Зуев (1769-1774) була.
# Куба (Чемал ҡушылдығы)

Куба — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чемал йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Куба (Чемал ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006763
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100676
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аяҙғол

Аяҙғол (рус. Аязгулова) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Аяҙғол ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Аяҙғол
## Географияһы

Ауыл аша Үҙъйылға йылғаһы ағып үтә. Район үҙәге Арғаяш ауылына тиклем алыҫлыҡ — 6 км.

# Аяҙғол
## Тарихы

Тәүге тапҡыр 1772 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Һырҙы улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Аяҙғол
## Халҡы

| 1834 | 1866 |
| 82 | 138 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.

# Аяҙғол
## Урамдары

Ауылда 9 урам бар.
# Кутюш

Кутюш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сия йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кутюш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000830
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100083
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Алафузов йорто (Таганрог)

Алафузов йорт — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Грек урамында урынлашҡан 104-се ике ҡатлы йорт. 1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се һанлы ҡарарға ярашлы төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә индерелгән.
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Грек урамы, 104.

# Алафузов йорто (Таганрог)
## Тарихы

XIX быуаттың икенсе яртыһында, хәҙерге 104-се һанлы йорттоң урынында, 90, 92 (хәҙер 104) номерҙар аҫтында ике йорт булған. Был ике йортто бер номер аҫтында берләштереү совет власы осоронда була. Был ике йорт төрлө номер аҫтында булыуға ҡарамаҫтан, уларҙың хужаһы бер үк кеше булыуы уларҙы берләштерә. Тик бик ҡыҫҡа ғына ваҡыт аралығында, XIX быуат аҙағында, бер йорттоң хужаһы Таганрог мещаны Игнатов Антон Лазаревич, ә икенсеһенеке —бай ер биләүсе Мильтиад Алексопуло була. Мильтиад Алексопуло капиталынан һәм еренән килгән килем иҫәбенә йәшәй. Һуңынан Мильтиад Алексопуло был өйөн 25 мең һумға Эпоминонд Николаевич Алафузовҡа һата.
Мильтиад Васильевич Алексопуло Таганрог ҡалаһының тоҡомдан килгән почетлы гражданы була. Грек гражданы, ул 1902 йылдың майында вафат була. Ул үҙенең бөтә 300 мең һум күләмендәге байлығын Грецияға ҡалдырған. Был факт таганроглыларҙа аңлашылмаусанлыҡ тыуҙыра. «Бөтә ғүмере буйы Таганрог ҡалаһында йәшәне, ә бөтә байлығын Грецияға бирҙе»,- тип аптырай халыҡ. Мильтиад Васильевичтың ҡатынына, сауҙагәр ҡатын Аделаида Николаевнаға был йорт 1870 йылда күсә. Аделаида Николаевна 1887 йылдың 18 ғинуарында, 72 йәшендә вафат була. Уның ғаилә дуҫтары араһында подпоручик Иван Егорович Комнино-Варваци ғаиләһе була.
Аделаида Николаевна вафат булғандан һуң был ике йорт ҡаланың тоҡомдан килгән почетлы гражданы Мильтиад Алексопуло милегенә күсә. 90-сы номерлы йорт 1900-сө йылдар башына тиклем, ә 92-се номерлы йорт 1890-сы йылдар уртаһына тиклем уның милегендә була. Ул ошонан һуң йорттарын Антон Игнатовҡа һата. 90-сы номерлы йорт XX быуат башында үҙгәртеп ҡорола, өҫтәп балкон эшләп ҡуйыла.
1876 йылда был бинала, бында урынлашҡан 5-се запастағы артиллерия бригадаһы составына ингән батарея һалдаттары өсөн, лазарет ойошторола.
Йорттоң һуңғы хужаһы Алафузов Эпоминонд Николаевич була, ул был ике бинаны 25 мең һумға һатып ала, ә һуңынан уларҙы ҡалаға бүләк итә. 1885 йылда Эпоминонд Николаевич рәйеслегендә ҡала думаһы, ҡаланың башланғыс училищелары өҫтөнән күҙәтеү өсөн комиссия йыя. Ҡаланың идара ағзаһы булараҡ, Алафузов Кампенгаузенск ипкенендә төшөү юлын төҙөү эшен урынынан ҡуғата һәм шул уҡ йылда төҙөлөш тамамлана. Был изге эштәре өсөн Алафузов 2-се дәрәжә изге Анна ордены менән бүләкләнә. 1904 йылдың 14 майында йорт дауахана итеп ҡалаға тапшырыла һәм изгеләштерелә.
1926 йылда дауахана янында ашығыс ярҙам кабинеты һәм ашығыс ярҙам көймәһе ойошторола.
Әлеге ваҡытта Грек урамындағы 104-се йортта 3-сө поликлиника урынлашҡан. Берләштергәндән һуң бина Г хәрефе конфигурацияһында. Йорттоң парад ишеге булған фасад өлөшөнөң дүрт колоннаһы, ҡыйыҡлы галереяһы бар, стенаһы алғы йөҙө эшкәртелмәгән дүрткел таштар менән көпләнгән. Бина ҡыҙыл төҫкә буялған, ваҡ архитектура элементтары аҡ төҫө менән айырылып тора. Бинала 1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се һанлы ҡарар менән төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә индерелгән.
# Утинка

Утинка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кордяга йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Утинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033797
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103379
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Прустар

Пруста́р (греч. Βορουσκοί, лат. Borusci) — урта быуаттарҙа йәшәгән халыҡ. Улар IX—XVIII быуаттарҙа хәҙерге Рәсәйҙең Калининград өлкәһендә, Литваның Клайпед өйәҙенендә һәм Ләхстандың Вармин-Мазур воеводствоһында ғүмер иткәндәр.
# Карашор

Карашор — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 410 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Карашор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000706
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200070
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Амбуаз (һарай)

Амбуаз һарайы (франц. château d'Amboise) — Францияның тарихи-архитектура комплексы. Амбуаз ҡалаһында Луара өҫтөнән күтәрелә, Эндр һәм Луара департаменты. Был Луара һарайҙарының береһе, 2000 йылдан «Сюлли-сюр-Луарҙан алып Шалонға тиклем Луара үҙәненең өлөшө» булараҡ, ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫына ҡарай.

# Амбуаз (һарай)
## Тарихы

Амбуаз һарайының беренсе хужаһы булып анжуй графы Фульк Нерра тора. Урта быуаттарҙа ҡала менән ҡөҙрәтле Амбуаздар ғаиләһе идара итә, улар бынан Луара аша мөһим кисеүҙе контролдә тота. 1430 йылда һарай хужаһы королгә ҡаршы заговорҙа ғәйепләнә, ә уның биләмәһе ҡаҙнаға алына.
Әлеге өс ҡатлы ҙур башнялары менән һарай 1492 йылда Амбуазда тыуған һәм шунда вафат булған Карл VIII ихтыяры менән төҙөлә башлай. Уның тарафынан эште тамамлау өсөн саҡырылған итальянлы Доменико да Кортона һәм фра Джокондо Францияға ренессанс архитектураһын алып килә. Тап Амбуазда Италиянан ситтә беренсе даими баҡса барлыҡҡа килгән тип һанала.
Франциск I әсәһе, Луиза Савойскаяның Амбуаз һарайында үҫкән, әсәһенә һарай Людовик XII Блуас резиденцияһына ҡарағанда ла күңеленә хуш килгән. 1515 йылда Людовик Кло-Люсе имениеһында (замок менән тоташтырған ер аҫты юлы) Леонардо да Винчины урынлаштырған. Бында ул «Джокондаһын» тамамлаған, бында 1519 йылда вафат булған. Рәссам һарайҙың изге Губерт часовняһында ерләнгән (1491—1496 йылдарҙа төҙөлгән).
Франциск үлгәндән һуң, Амбуазда Генрих II менән Екатерина Медичиның «йәштәр һарайы» төпләнә. Бында уларҙың балалары һәм килене, Мария Стюарт үҫә. 1560 йылда Гиздар Амбуазға Блуанан йәш король Франциск Икенсене алып киләләр, уға һөжүм итеү планлаштырылған була. Бында уҡ заговорсылар өҫтөнән аяуһыҙ язалау була.
Артабанғы француз монархтары Амбуаз резиденцияһы менән ҡыҙыҡһынмайҙар. Людовик XIII уны ир туғаны Гастонға бүләк итә, ә Людовик XV — министр Шуазелгә. Людовик XIV бында Николя Фуке һәм герцог Лозенды ҡул аҫтында тота. XIX быуатта бында әсир Абд әл-Ҡадирҙы урынлаштыралар.
Бөйөк француз инҡилабы йылдарында Амбуаз һарайының күп өлөшө юҡ ителә. Мәҙәни хазиналарҙы урлау процесын туҡтатыр өсөн, Өсөнсө республика 1872 йылда һарайҙың һаҡланып ҡалған өлөштәрен Орлеан йортоноң ҡарамағына бирә. Әлеге ваҡытта Изге Людовик фонды менән Уның ғали йәнәптәре граф Парижский етәкселек итә.