yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Подольск баҡыр-цинк ятҡылығы

Подольск баҡыр-цинк ятҡылығы (рус. Подольское медно-цинковое месторождение) — Рәсәйҙең баҡыр-цинк ятҡылығы, Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районында урынлашҡан һәм Рәсәйҙә иң ҙур ятҡылыҡтарҙың береһе булып тора. Баҡыр һәм цинктан тыш, ятҡылыҡ мәғдәнендә көкөрт, көмөш һәм алтын бар.

# Подольск баҡыр-цинк ятҡылығы
## Тарихы

1971 йылда асылған, туранан-тура Подольск ауыл эргәһендә урынлашҡан.

# Подольск баҡыр-цинк ятҡылығы
## Ятҡылыҡтарҙың тасуирламаһы

Баҡыр, баҡыр-цинк һәм көкөрт колчеданы мәғдәндәре запастары тикшерелгән. Мәғдән запастары 88,6 миллион тонна тип баһалана, мәғдән есеме 600 метр тәрәнлектә башлана.

# Подольск баҡыр-цинк ятҡылығы
## Ятҡылыҡ операторҙары

Ятҡылыҡты эшкәртеүҙе Урал тау-металлургия компанияһы 2026 йылда башларға ниәтләй.
Ятҡылыҡта ер аҫты руднигын төҙөү 2019 йылда башлана. 800 метр тәрәнлеккә киткән мәғдән сығарыу өсөн ике ауыш шахта һәм кешеләрҙе төшөрөү һәм күтәреү өсөн ике вертикаль шахта төҙөү планлаштырыла.
# Кутоп-Сезынг-Юган

Кутоп-Сезынг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ногор-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кутоп-Сезынг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022676
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302267
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кележе

Кележе — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Уймень йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кележе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100028
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мереть

Мереть — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2965/528 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Мереть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200562
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Корчек

Кесе Корчек — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Корчек йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Корчек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203520
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сыввож (Лопью ҡушылдығы)

Сыввож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопью йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Сыввож (Лопью ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001697
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ангидрит

Ангидрит (бор. грек. ἀν- — кире приставка һәм hydor — һыу)
* сульфаттар класы минералы, Ca[SO4], составында барий, стронций, магний ҡушылмалары булыуы мөмкин. Кристалдары пластинка, ҡалын пластинка һәм призма рәүешендә. Агрегаттары тығыҙ, бөртөклө, сүсле һ.б. Төҫһөҙ, аҡ, зәңгәрһыу. Быяла кеүек ялтыр, ҡатылығы 3,5—3,8; тығыҙлығы 2900—3000 кг/м³, йәбешмәлеге камил.
* минералынан торған ултырма тау тоҡомо. Көнбайыш Башҡортостанда аҫҡы пермдең көңгөр ярусында таралған. Ултырмалары Бәләкәй һәм Ҙур Ҡалпаҡ ҡаяһының (Иглин р‑ны Охлебинин ауылы тирә-яғы) түбәнге өлөшөндә өҫкә сыға.
# Гнилушка (Ай ҡушылдығыдаты)

Гнилушка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Айдат йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Гнилушка (Ай ҡушылдығыдаты)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201948
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мостовка (Липка ҡушылдығы)

Мостовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Липка йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мостовка (Липка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200007524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200752
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дефолт

Дефолт (ингл. default — бурыстарҙы үтәмәү) — кредит килешеүен үтәмәү, йәғни бурыс йөкләмәләре буйынса йәки облигация кредиты тураһындағы килешеү шарттары буйынса проценттарҙы йәки төп бурысты ваҡытында түләмәү.
Дефолт тураһында үҙ йөкләмәләренең бөтәһен дә йәки бер өлөшөн хеҙмәтләндермәгән компаниялар, физик шәхестәр, дәүләттәр («суверен дефолт») иғлан итә. Дефолттың ике төрлө төрө бар: ябай дефолт (банкротлыҡ) һәм техник дефолт. Ябай дефолт бурыслының үҙ йөкләмәләрен үтәй алмауын һәм уның банкротлығын аңлата. Техник дефолт (дефолт төрҙәренең береһе) кредит алыусыны банкрот тип кредитор иғлан итә.
Корпоратив дефолт — корпоратив хоҡуҡтың мөһим төшөнсәһе, бер яҡтан, ваҡытлыса финанс ҡыйынлыҡтары кисергән компания өсөн һаҡланыу механизмы булып тора (дошмандарса баҫып алыуҙан һаҡланыу, рейдерҙарҙы тартып алыуҙан һаҡлау, һ.б.), икенсе яҡтан, ул кредиторҙарҙы компанияның кредит буйынса йөкләмәләрен үтәмәүенән һаҡлай.
Әгәр дефолт компанияға ҡарата иғлан ителһә, арбитраж менеджеры тәғәйенләнә һәм ул киләһе аҙымдарҙы билдәләй (дөйөм компанияны һатыу, компанияны өлөштәргә һаты, у һ.б.) Әгәр дефолт физик шәхес иғлан итә икән, дефолт иғлан ителгәндән һуң бындай бурыслыға ҡарата эш-хәрәкәт милли ҡануниәт менән көйләнә, ләкин йышыраҡ ябай кешеләр закон менән һаҡлана. Әгәр дәүләт дефолт («суверен дефолт») тип иғлан итһә, бурыстар һәм бәхәстәр халыҡ-ара кимәлдә көйләнергә тейеш.
Эмитент (займ алыусы) ихтыярына ҡаршы түләү мөмкинлеге булмау сәбәпле техник дефолт барлыҡҡа килә, киләсәктә прецедент яҡтарҙың килешеүенә ярашлы көйләнергә тейеш. Техник дефолт — кредит алыусы кредит килешеүе шарттарын үтәмәгән хәл, әммә физик яҡтан киләсәктә был килешеүҙе үтәй ала. Договор шарттарын үтәмәү проценттарҙы түләүҙән баш тартыуҙы ла, бурыстың төп өлөшөн дә, тейешле документтарҙы биреүҙән баш тартыуҙы ла (мәҫәлән, йыллыҡ отчетты) йәки кредит килешеүе положениеһын боҙоуҙы күҙ уңында тоторға мөмкин. Һуңынан кредит биреүсе кредит алыусыға техник дефолт иғлан итә ала. Кредит алыусының һәм кредиторҙың артабанғы яҙмышы дефолт сәбәптәренә һәм киләсәктә бурысты илдәге ҡануниәт нигеҙендә хәл итеү мөмкинлегенә бәйле. Йыш ҡына техник дефолт бурыслының банкротлығына килтерә.
Корпоратив дефолттар тарихта бик йыш була, донъя бизнесының күп кенә хөкүмәттәре һәм алпауыттары ҡасандыр техник дефолт хәлендә була.
Суверенлы дефолт эҙемтәләре киң масштаблы булыуы ихтимал: иҡтисадтың рецессияһы (түбәнәйеүе), инфляцияның күтәрелеүе һәм милли валютаның девальвацияһы. Суверенлы дефолт миҫалдары: 1998 йылдағы рәсәй дефолты, 2001 йылда Аргентина дефолты, 1982 йылда Мексикала дефолт, 2003 йылда Уругвайҙа, 1987 йылда Төньяҡ Кореяла. 2015 йылдың 1 июлендә Греция техник дефолт яһай.

# Дефолт
## Иҫкәрмә

* ↑ Определение и виды дефолта (урыҫ). Дата обращения: 10 ғинуар 2012. Архивировано 10 февраль 2012 года. 2012 йыл 25 февраль архивланған.
* ↑ Дефолт 1998 года в России
* ↑ Аргентинский кризис
* ↑ Четыре дефолта за последние 20 лет: Мексика, Россия, Аргентина и Уругвай
* ↑ North Korea Is Told of Loan Default
* ↑ Греция не выплатила в срок свой долг МВФ, ТАСС (1.07.2015).
# Үмрә

Үмрә (ғүмрә тип тә әйтелә) — кесе хаж. Уны Мәккәлә Әл-Хәрәм мәсеткә барып, ярашлы көндәрҙә ҡылалар. Үмрә матди һәм физик сығымдар талап иткән ғибәҙәт, шул уҡ ваҡытта ул айырым кешегә генә түгел, тотош йәмғиәткә лә файҙалы ғәмәл.

# Үмрә
## Үмрә һүҙенең мәғәнәһе

Дини әҙәбиәттән күренеүенсә, үмрә һүҙенең ике мәғәнәһе бар. Әз-Зүхәйли, әл-Джазари һәм Мөхәммәт әш-Шәүкәни, «үмрә» һүҙе «барыу ғәмәле», «визит» тип аңлатһа, Әбдел-Хәсән әл-Мәүәрди үҙенең Тәфсирендә «ниәт», «ынтылыш» тип яҙа..

# Үмрә
## Үмрә — шәриғәти термин булараҡ

Шәриғәттәге терминологик мәғәнәһе буйынса үмрә — Әл-Хәрәм мәсетендә тейешле шарттарҙы үтәп ғибәҙәт ҡылыу.

# Үмрә
## Үмрә тураһында ғөләмәләр

Фикһ тураһындағы китаптарҙан күренеүенсә, ғөләмәләр, шул иҫәптән имам әш-Шафиғи менән имам Әхмәт ибн Ханбал әйтеүенсә, үмрә хаж кеүек үк фарыз ғәмәл. Аллаһы тәғәлә хаҡына үтәлә торған ғибәҙәт.
Бүтән факиһтар, мәҫәлән, имам Әбү Хәнифә һәм Мәлик ибн Әнәс, үмрәне сөннәт ғәмәл тип һанай. Улар әйтеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр даими рәүештә үмрә ҡылған, тимәк, быны эшләмәгән мосолман Ҡиәмәт көнөндә Пәйғәмбәрҙең яҡлауын ала алмаясаҡ. Был фекер Пәйғәмбәрҙең: «Хаж (һеҙгә) фарыз, ә үмрә — сөннәт (йәғни, теләк буйынса) ғәмәл» тигән хәдисенә тап килә (Ибн Маджа)

# Үмрә
## Үмрәнең фарыздары

Мәләки һәм ханбали мәҙһәб ғөләмәләре әйтеүенсә, үмрәнең дүрт фарызы бар, уларҙы үтәмәгән осраҡта ул ғәмәлгә ашмаған тип һанала.
* «Әл-ихрам»;
* «Тауаф»;
* «Сәғи бәйнә әс-Сафа үә әл-Мәрүә».
Хәнәфи мәҙһәб ғөләмәләре былай һанаай:
* Ихрам — үмрә үтәлгән тип һаналыр шарт;
* Тауаф — шулай уҡ фарыз. Хажи Ҡәғбәтулланы дүрт тапҡыр урап сығып фарызды үтәй, ҡалған өс тапҡыры — сөннәт.
* Сәғи — үәжиб ғәмәл.

# Үмрә
## Үмрә ҡылыу ваҡыты

Үмрә ҡылыу өсөн махсус ваҡыт билдәләнмәгән, шуның өсөн уны теләгән ваҡытта үтәргә мөмкин. Имам Әбү Хәнифә фекеренсә, ошо биш көндә уны ҡылырға ярамай: Ғәрәфәт тауында торғанда (Зөлхизә айының 9-сы көнөндә), Ҡорбан байрамы көнөндә һәм «тәшриҡ көн»дәрҙә (зөлхизә айының 10-13 көндәрендә).

# Үмрә
## Хаж һәм үмрәнең шарттары

Үмрә ҡылыу өсөн мотлаҡ үтәлер шарттар:
* Мосолман булыу
* Балиғлыҡ (зрелость): бала сағында үтәһә лә, балиғ булғас, кеше яңынан үмрә ҡылырға тейеш, сөнки аңлау кимәле етерлек булмай.
* Теүәл аҡыл
* Ирекле булыу: ҡолға һәм тотҡонға үтәү мотлаҡ түгел.
* Иститғә(т): үмрә ҡылырлыҡ мөмкинлеге булыу
Ғөләмәләрҙең бер өлөшө ҡатын-ҡыҙ үмрәгә мәхрәме менән генә бара ала тип һанай. Икенселәре ышаныслы кешеләр төркөмө менән барыу рөхсәт ителә тигән фекерҙә. Мәгәр әлеге ваҡытта Сәғүд Ғәрәбстаны вәкиллеге мәхрәме булмаған осраҡта 45-тән йәшерәк ҡатын-ҡыҙға хажға виза бирмәй.
* Мәхрәм — ире йәки яҡын ир туғаны (уға өйләнергә рөхсәт булмағаны)
* Ғиҙҙәт — ире үлгән йәки айырылған ҡатындың икенсегә сығырға ярамаған ваҡыты (дүрт ай 10 көн). Ғиҙҙәт осоронда ҡатындарға хаж ҡылырға ярамай..
# Тереғолов Шамил Әхмәт улы

Тереғолов Шамил Әхмәт улы (29 август 1947 йыл — 28 ноябрь 2008 йыл) — балет артисы һәм педагог. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, һуңынан баш балетмейстеры (1990—2008). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1997) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1985), «Душа танца» призы лауреаты (2007). Балерина Ҡыуатова Леонора Сафа ҡыҙының тормош иптәше.

# Тереғолов Шамил Әхмәт улы
## Биографияһы

Шамил Әхмәт улы Тереғолов 1947 йылдың 29 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған.
1967 йылда Пермь хореография училищеһын (педагогы Ю. Плахт) тамамлай. Унан һуң Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының балет труппаһына ҡабул ителә. Шунда уҡ солист итеп тәғәйенләнә. 1989 йылға тиклем бейей, 1990 йылда труппаның баш балетмейстеры була. 1990-сы йылдарҙа театрҙа хореограф Юрий Григорович менән хеҙмәттәшлек итә. Труппаһы менән бергә Италияға, Мысырға, Португалияға, Таиландҡа, Мексикаға, Бразилияға, Швецияға, Германияға, Чехияға, Латвияға гастролдәргә сыға.
Рудольф Нуреев исемендәге Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивален ойоштороусыларҙың береһе була.
Балерина Ҡыуатова Леонора Сафа ҡыҙына өйләнә.
Шамил Әхмәт улы 2008 йылдың 28 ноябрендә вафат була. Өфөлә ерләнгән.

# Тереғолов Шамил Әхмәт улы
## Биографияһы
### Педагогик эшмәкәрлеге

Шамил Әхмәт улы хореография училищеһында белем алған ваҡытта уҡ Закамсктың балет студияһында уҡыта башлай. 1987 йылдан алып 1982 йылға тиклем — Башҡорт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең классик бейеүҙәре педагогы, 1985 йылдан алыпӨфө хореография училищеһында уҡыта, бер үк ваҡытта Өфө сәнғәт училищеһының хореография бүлегендә уҡытыусы булып эшләй. Шулай уҡ Японияла уҡыта, Джексонда (АҠШ), Мадридта, Пермдәге «Арабеск — 2000» халыҡ-ара балет конкурстарында дәрестәр (мастер-класс) үткәрә.
Шамил Тереғоловтың күренекле уҡыусылары — Р. Р. Мөхәммәтов, А. В. Зинов, Р. В. Рыкин, А. М. Шәйҙуллин.

# Тереғолов Шамил Әхмәт улы
## Репертуары

* 1968 — Фон Ротбарт, «Аҡҡош күле», П. И. Чайковский
* Эспада, «Дон Кихот», Л. Минкус
* Нурали, «Баҡсаһарай фонтаны», Б . В. Асафьев
* Арыҫланбай, «Сыңрау торна», З. Ғ. Исмәғилев, Л. Б. Степанов
* Дәрүиш, «Ай тотолған төндә»

# Тереғолов Шамил Әхмәт улы
## Постановкалар
### Башҡорт опера һәм балет театры

* 1997 — «Сыңрау торна», З. Ғ. Исмәғилев, Л. Б. Степанов
* 2000 — «Алтын асҡыс сере». Г. Сабитов
* 2001 — «Йоҡоға талған һылыу» П. И. Чайковский
* 2003 — «Баядерка», Л. Минкус, «Зәңгәр Дунай» музыка И. Штраус
* 2004 — «Ромео һәм Джульетта», С. С. Прокофьев
* 2007 — «Баҡсаһарай фонтаны», Б . В. Асафьев
* 2002 — «Жизель», А. Адан

# Тереғолов Шамил Әхмәт улы
## Постановкалар
### Башҡа театрҙар

* 1993 — «Раймонда», А. К. Глазунов (Нагойя, Япония)
* 2001 — «Дон кихот», Л. Минкус, «Вальпургия төнө», Ш. Гуно (Астана, Ҡаҙағстан)
* 2001 — «Королева Аба» Ф. Хусейнов (Мерсин, Төркиә)
* 2005 — «Аҡҡош күле» П. И. Чайковский (Улан-Удэ, Бүрәт республикаһы)
* 2006 — «Ромео һәм Джульетта», С. С. Прокофьев (Улан-Удэ, Бүрәт республикаһы)

# Тереғолов Шамил Әхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* 1985 —Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы
* 1997 — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы
* 2007 — «Бейеү күңеле» призының «Бейеү рыцары» номинацияһында еңеүсе.
# Юрна

Юрна — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Городишна йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Юрна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000009241
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000924
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зарипов Нур Талип улы

Зарипов Нур Талип улы (15 июнь 1925 йыл — 6 сентябрь 1997 йыл) — башҡорт фольклорсыһы, әҙәбиәт ғалимы, филология фәндәре кандидаты. 1951 йылдан — КПСС, 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Зарипов Нур Талип улы
## Биографияһы

Нур (Нурмөхәмәт) Талип улы Зарипов 1925 йылдың 15 июнендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Көҙән ауылында тыуған.
1943 йылда Маҡар урта мәктәбен тамамлағас хәрби училищеға алына. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1945 йылда фронттан яраланып ҡайтҡас, Көҙән ауыл советында секретарь булып эшләй.
1947—1951 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый.
КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын тамамлай (Мәскәү, 1962).
1951 йылдан Ғафури районының Үтәк мәктәбе директоры.
1956 йылдан БАССР Мәғариф министрлығы инспекторы.
1962—1963 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитетының мәҙәниәт бүлеге инструкторы.
1957—1959 һәм 1964—1997 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй (1967—1969 йылдарҙа бүлек мөдире).
1997 йылдың 6 сентябрендә Өфөлә вафат була.

# Зарипов Нур Талип улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Нур Зариповтың илми эшмәкәрлеге башҡорт әҙәбиәте тарихын, фольклор жанрҙарын (әкиәттәрҙе, эпос тарихын) һәм башҡорт һүҙ сәнғәте ҡомартҡыларын өйрәнеүгә арналған. Ул башҡорт сәсәндәренең эшмәкәрлеген, әкиәттәрҙең поэтикаһын өйрәнеү буйынса айырыуса һөҙөмтәле эшләне. Һуңғы йылдарҙа «Иҙеүкәй менән Мораҙым» ҡобайырын баҫтырып сығарыуға күп көс һалды.
Ғалим — башҡорт халыҡ ижады буйынса башҡорт һәм рус телдәрендә сыҡҡан күп томлы баҫманы төҙөүселәрҙең береһе, уның баш мөхәррире.
Әҙәбиәт ғилемендә лә әүҙем эшләне. «Тәүге гвардеецтарҙың береһе», «Имай Насыри тормошо һәм ижады», «На пути духовного единства», «Әҙәбиәттең гражданлыҡ пафосы» китаптарының авторы.

# Зарипов Нур Талип улы
## Хеҙмәттәре

* Тәүге гвардеецтарҙың береһе. — Өфө, 1968;
* Имай Насыри тормошо һәм ижады. — Өфө, 1983;
* Әҙәбиәттең гражданлыҡ пафосы. — Өфө, 1978;
* На пути духовного единства. — Уфа, 1974;
* Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы. Очерктар. — Өфө, 1967 (авторҙаш).

# Зарипов Нур Талип улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1982).
* Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1987).
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985).
# Гыносьева

Гыносьева — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Гыносьева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013692
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301369
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡазан юғары танк команда училищеһы

Жуков орденлы Ҡыҙыл Байраҡлы Ҡаҙан юғары танк команда училищеһы (КВТКА) — рус. Казанское высшее танковое командное ордена Жукова Краснознамённое училище - Рәсәйҙең хәрби көстәренең Ҡаҙанда урынлашҡан юғары хәрби уҡыу йорто. Уҡыусылары һаны - 4000 тирәһе кеше, уҡыу йортоноң урыны - Ҡаҙан, Ырымбур тракты, 6.
2009-2017 йылдарҙа - "Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең дөйөм ғәскәри академияһы" Ҡоро ер ғәскәрҙәренең хәрби-ғилми үҙәге юғары һөнәри белем биреү федераль дәүләт ҡаҙна учреждениеһы филиалы. 2017 йылдың мартынан - үҙ аллы хәрби уҡыу йорто.

# Ҡазан юғары танк команда училищеһы
## Тарихы

Рәсми рәүештә 1919 йылдың 22 февралендә нигеҙләнгән. Был көндә РВС бойороғо менән Ҡаҙанда беренсе мосолман пехота командирҙар курстары ойошторолған. Апрель айында уҡ курсанттарҙы РККА-ның Көнсығыш фронтына ебәрергә тура килә. 1919 йылдың 25 июлендә 2-се Ҡаҙан мосолман йәйәүле команда курстары ойошторола, ә 1920 йылдың 1 октябрендә уларҙың базаһында 16-сы Ҡаҙан мосолман йәйәүле командирҙар курстары ойошторола. 1922 йылдың декабрендә Ҡораллы көстәр һаны кәмеүгә бәйле мосолман курстарын таратыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
1923 йылда ойошторолған курстар нигеҙендә 6-сы берләштерелгән татар-башҡорт команда мәктәбе ойошторола. 1937 йылдың 16 мартында - Татар АССР-ы Үҙәк Башҡарма Комитеты исемендәге Ҡаҙан пехота училищеһы, ә 1939 йылдың мартында Татарстан АССР-ының Юғары Советы исемендәге Ҡаҙан пехота училищеһы тип атала башлай..
СССР Оборона Наркомы приказы менән 1941 йылдың 12 апрелендә танк училищеһы итеп үҙгәртелә һәм тулыһынса РККА бронетанк һәм механик ғәскәрҙәре өсөн белгестәр әҙерләүгә күсә.

# Ҡазан юғары танк команда училищеһы
## Һуғыш осоро

1937 йылдың 16 мартында Татар-башҡорт командирҙар мәктәбенә Ҡаҙан пехота училищеһы исеме бирелгән.
1941 йылдың 12 апрелендә Ҡаҙан пехота училищеһы Ҡаҙан танк училищеһына үҙгәртелгән.
1943 йылда танк командирҙары әҙерләгән өсөн Һуғышсан Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән, 1944 йылда һуғыш уңыштары өсөн Һуғышсан Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Ҡаҙан танк училищеһында 5000 танк экипаждарын әҙерләнгән.

# Ҡазан юғары танк команда училищеһы
## Һуғыштан һуңғы осор

1966 йылдың башында училище танк белгестәре әҙерләүҙең юғары профиленә күсә һәм Татарстан АССР-ы Юғары Советы исемендәге Ҡыҙыл Байраҡлы Ҡаҙан юғары танк команда училищеһы исемен ала.
2004 йылға тиклем Силәбе танк институтының Ҡаҙан филиалы була, унан һуң Рәсәй Федерацияһының Оборона министры бойороғо менән үҙ аллы хәрби юғары хәрби юғары уҡыу йорто булып китә: Ҡаҙан хәрби команда училищеһы - танк университеты. 2007 йылдан башлап Рәсәйҙә команда профилендәге офицер-танкистарәҙерләгән берҙән-бер хәрби училище иҫәпләнә..
2004 йылдың авгусынан училище Ҡаҙан юғары хәрби команда училищеһына үҙгәртелә.
2019 йылдың 22 февралендә училище Жуков ордены менән наградланған. Награданы РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Начальнигы генерал Валерий Герасимов тапшырған.

# Ҡазан юғары танк команда училищеһы
## Билдәле шәхестәр

* Күсимов Таһир Тайып улы- генерал-майор, Советтар Союзы Геройы, Казан командирҙар мәктәбен 1932 йылда тамамлаған.