yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ун-Егарт-Соим

Ун-Егарт-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Артемь-Ван-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ун-Егарт-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303063
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әл-Бәләд сүрәһе

Әл-Бәләд сүрәһе (ғәр. سورة البلد‎, Ҡала ) — Ҡөрьән Кәримдең 90-cы сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 20 аяттан тора.

# Әл-Бәләд сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

سورة «البلد» 90
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْب
2وَأَنتَ حِلٌّ بِهَذَا الْب
3وَوَالِدٍ وَمَا وَلَ
4 لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي كَبَ
5 أَيَحْسَبُ أَن لَّن يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ
6 يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالًا لُّبَ
7 أَيَحْسَبُ أَن لَّمْ يَرَهُ أَحَدٌ
8 أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ
9 وَلِسَانًا وَشَفَتَيْ
10 وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ
11فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ
12وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَة
13 فَكُّ رَقَبَ
14 أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَ
15 يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَ
16 أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَ
17ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ
18أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَن
19وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ
20عَلَيْهِمْ نَارٌ مُّؤْصَدَةٌ

# Әл-Бәләд сүрәһе
## Транскрипцияһы

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Ләә уҡсимү биһәәҙәл бәләд.
2. Үә әңтә хиллүм-биһәәҙәл-бәләд.
3. Үә үәәлидиү-үә мәә үәләд.
4.Ләҡад халәҡнәл-иңсәәнә фии кәбәд.
5. Ә йәхсәбү әлләй-йаҡдира ғәләйһи әхәд.
6. Йәҡууллү әһләктү мәәләл-ләбәдә.
7. Ә йәхсәбү әл-ләм йәраһү әхәд.
8. Ә ләм нәджғәл ләһү ғәйнәйн.
9. Үә лисәәнәү-үә шәфәтәйн.
10. Үә һәдәйнәәһү-ннәдждәйн
11. Фәләҡ-тәхәмәл-ғәҡабәһ.
12. Үә мәә әдраакә мәл-ғәҡабәһ.
13. Фәккү раҡабәһ.
14. Әү итғәәмүң фии йәүмиң ҙии мәсғабәһ.
15. Йәтиимәң ҙәә мәҡрабәһ.
16. Әү мискиинәң ҙәә мәтрабәһ.
17. Ҫүммә кәәнә минә-лләҙиинә әәмәнүү үә тәүәәсау биссабри үә тәүәәсау бил-мархәмәһ
18. Үүләә'икә асхәәбүл-мәймәнәһ
19. Үә-лләҙиинә кәфәруу би'әәйәәтинәә һүм асхәәбүл-мәш'әмәһ
20. Ғәләйһим нәәрум-мәьсадәһ

# Әл-Бәләд сүрәһе
## Мәғәнәһе

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Юҡ, ошо ҡала менән ант итәм!
2. Һәм һин ошо ҡалала тораһың.
3. Һәм тыуҙырыусы ата менән, һәм ул тыуҙырған бала менән ант итәм!
4. Беҙ кешене мәшәҡәтле итеп барлыҡҡа килтерҙек.
5. Әллә ул уға бер кемдең дә көсө етмәҫ тип уйлаймы?
6. «Мин сикһеҙ күп мал һәләк иттем»,— ти ул.
7. Әллә ул уны бер кем дә күрмәне тип уйлаймы?
8. Әллә Беҙ уға ике күҙ яһаманыҡмы?
9. Һәм тел, һәм ике ирен?
10. Һәм Беҙ уны ике бейеклеккә алып барҙыҡ.
11. Ә ул текәлектән ҡыйыу ынтылманы.
12. Һәм ул текәлектең ни икәнен һиңә нимә белдерер?
13. Ҡолдо иреккә ебәреү,
14. йәки аслыҡ көнөндә туйҙырыу
15. яҡындарҙан булған етемде,
16. йәки бер нәмәһе лә булмаған ярлыны.
17. Шунан һуң ул иман килтергәндәрҙән һәм сабырлыҡты ҡушыусыларҙан, һәм мәрхәмәтлекте ҡушыусыларҙан булыр.
18. Былар уң яҡ эйәләре.
19. Ә Минең аяттарыма иман килтермәгәндәр, улар — һул яҡ эйәләре.
20. Улар өҫтөндә ут көмбәҙ кеүек булыр.
# Герцогиня София Вермландская

Уның Король Ғали йәнәптәре принцесса София, герцог ҡатын Вермландская (швед. Prinsessan Sofia hertiginna av Värmland, ҡыҙ фамилияһы София Кристина Хелльквист швед. Sofia Hellqvist Kristina; 6 декабрь 1984 йыл, Швеция) — швед моделе, принц Карл Филипптың ҡатыны, король Карл XVI Густав һәм королева Сильвияның килене.

# Герцогиня София Вермландская
## Биографияһы

София 1984 йылдың 6 декабрендә Эрик һәм Мари Хеллквист ғаиләһендә тыуа. Уның ике апаһы бар. улар бөтәһе лә Альвдаленда үҫә. Бейеү, комедия һәм фортепиано дәрестәре ала. Гимназияны тамамлап, Стокгольмға күсеп килгәс, ҡыҙ официант һәм модель булып эшләй. 20 йәшендә Швециялағы билдәле ирҙәр журналы Slitz өсөн топлессҡа төшә. һәм һөҙөмтәлә «Мисс Slitz» титулына эйә була. Был фотомодель өлкәһендәге уңышынан һуң уны Paradise Hotel реалити-шоуға саҡыралар. Уны тамамлағандан һуң ул Америкаға йәшәргә китә. Унда ул йогаға өйрәнә һәм тиҙҙән үҙенең йога үҙәген аса. Аҙаҡ йога өсөн үҙенең кейем линияһын булдыра. 2009 йылда, принц менән осрашҡанға тиклем, ул Ганаға волонтер сифатында юлланырға ҡарар итә, унда ул балалар йорто төҙөргә ярҙам итә. Буласаҡ ире менән осрашҡандан һуң, әммә мөнәсәббәттәре башланғанға тиклем, 2010 йылда София балалар хәйриә фонды «Уйын майҙансығы». ойоштора.
2010 йылдың апрель айынан алып принц Карл Филипп менән осраша, ә 2014 йылдың июнендә уларҙың йәрәшеүҙәре тураһында иғлан ителә.
2015 йылдың 13 июнендә Король һарайы сиркәүендә никахлашыу тантанаһы үтә.
2015 йылдың 15 октябрендә хәбәр ителеүенсә, парҙар 2016 йылдың апрель айында тәүге баланы көтәләр тип иғлан ителә. 2016 йылдың 19 апрелендә Дандерюд дауаханаһында уларҙың улы, Александр Эрик Хубертус Бертиль, герцог Седерманландский тыуа. Сабыйҙың ауырлығы 3595 грамм, буйы 49 см.
2017 йылдың 23 мартында парҙар икенсе бала көткәне билдәле була. Шулай уҡ, ул 2017 йылдың сентябрендә донъяға киләсәк тип хәбәр ителә. 2017 йылдың 31 авгусында принцесса София икенсе ул таба—принц Габриэль Карл Вальтер, герцог Даларнский.

# Герцогиня София Вермландская
## Наградалары

* Серафимовтар ордены Дамаһы
* Король Карл XVI Густав II класлы ғаилә ордены Дамаһы
* Швеция короле Карл XVI Густавтың 70 йәш тулыуы айҡанлы Иҫтәлекле миҙал (2016 йыл, 30 апрель)
* Ыласын ордены Ҙур тәре Дамаһы(Исландия, (2018)
# Антипин Филипп Лукьянович

Антипин Фили́пп Лукья́нович (1900 йыл — 26 март 1944 йыл) — Советтар Союзы Геройы (3.06.1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 3-сө Украина фронтының 57-се армияһы, 93-сө уҡсылар дивизияһы, 107-се сапер батальонының 1-се ротаһында отделение командиры, сержант.

# Антипин Филипп Лукьянович
## Биографияһы

1900 йылда Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе Ямаш ауылында тыуған (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бөрө районы). рус. Башланғыс белемле. Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнашҡан. 1922 йылдан алып кәсепселек артелдәрендә эшләгән. 1931 йылдан — Бөрө районының Лежебоково промартеле председателе.
1942 йылдың октябрь айында Бөрө районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы сафына саҡырыла.
1944 йылдың 22 мартында сержант Ф. Л. Антипин Николаев өлкәһе Вознесенск ҡалаһы тирәһендә беренсе булып штурм төркөмө яугирҙәрен Көньяҡ Буг йылғаһының уң ярына сығара. Расчет башлығы булараҡ ул бөтәһе 37 кешене икенсе ярға сығара. Көслө ағымда һауа тултырылған бәләкәй генә кәмәләрҙә ауыр йөктө икенсе ярға сығарыу ҙур таҫыллыҡ талап итә, ләкин Антипиндың оҫта ҡулдарында кәмә ышаныслы йөҙә. Уның оҫталығы, ҡыйыулығы арҡаһында ҡуйылған бурыс теүәл үтәлә. 1944 йылдың 24-нән 25-нә ҡарай төнөндә бөтә һыу аша сығыу ҡулайламаларынан бары тик пулялар менән тишкеләнеп бөткән бәләкәй генә ике кеше һыймалы кәмә тороп ҡала. Ишкәктәр артына сержант Антипин ултыра. Кәмә менән бергә һыу төбөнә китеү ҡурҡынысы янауына ҡарамаҫтан, ул берешәрләп кенә һалдаттарҙы икенсе ярға сығарыуын дауам итә. Ашығыс рәүештә командалыҡ итеү төркөмөн һәм радистарҙы икенсе ярға сығарырға кәрәк була, Ф. Л. Антипин был бурысты ла уңышлы атҡарып сыға — бер төн эсендә биш кешене һәм рацияны имен-һау икенсе ярға алып сыға. Кире һул ярға ҡайтҡанында Ф. Л. Антипин 4 ауыр яралы яугирҙе үҙебеҙҙекеләр яғына сығара.
Һуңғы тапҡырында яралы иптәшен тейәп, кире әйләнеп ҡайтып килгәнендә, кәмә көслө ағымға эләгә. Кәмә тулҡын менән ҡаплана, көслө ағым уны тирмән плотинаһына ағыҙып алып китә. Улар икеһе лә шунда һәләк була. 1944 йылдың 25 мартында сержант Антипин һәләк була.. Ул Николаев өлкәһе Арбузинский районында ҡала тибындағы Константиновка ҡасабаһында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән..
Советтар Союзы Геройы исеме Антипин Филипп Лукьяновичкә үҙе үлгәндән һуң 1944 йылдың 3 июнендә бирелә..

# Антипин Филипп Лукьянович
## Наградалары

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы (03.06.1944)
* Ленин ордены (03.06.1944)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены(13.10.1943)
* Миҙалдары:
       «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (03.01.1943)

# Антипин Филипп Лукьянович
## Хәтер

* Бөрө ҡалаһында Герой исеме менән аталған урам бар.
# Ғәйфуллин Булат Нәҡи улы

Ғәйфуллин Булат Нәҡи улы (25 июнь 1960 йыл) — ғалим-инженер, программист. РУССОФТ ассоциацияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм тәүге президенты, «Силикон тайга» программалар менән тәьмин итеүҙе эҙерләүсе альянсты ойоштороусы. Техник фәндәр кандидаты (1985).

# Ғәйфуллин Булат Нәҡи улы
## Биографияһы

Булат Нәҡи улы Ғәйфуллин 1960 йылдың 25 июнендә Башҡорт АССР-ының Салауат ҡалаһында тыуған. 1977 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Мәскәү дәүләт университетының ВМК факультетында уҡый (1977—1982). ВМК факультетының иҫәпләү комплекстары системаларын автоматлаштырыу кафедралаһы буйынса аспирантура тамамлай (1985). «Техник фәндәр кандидаты» дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
* СССР Фәндәр академияһының фәнни приборҙар эшләү эксперименталь заводы (1986—1988).
* РФА Микроэлектроника проблемалары институты (1988—1991).
* Interface Ltd Компанияһы (1991).
* Программалар менән тәьмин итеүҙе эшләүсе АРПО/NSDA, һуңынан «Руссофт»-ҡа үҙгәртелә, альянсы президенты (2000—2004), Руссофт ассоциацияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм тәүге президенты (2004).
* Программалар менән тәьмин итеүҙе эшләүсе «Silicon Taiga» альянсы президент (2000).
2000 йыл рейтингы һөҙөмтәләре буйынса, Рәсәйҙең компьютер компанияларының иң яҡшы 30 етәксеһенең береһе («Карьера» № 7-8 2000)."Рәсәйҙең 1000 иң профессиональ менеджеры" рейтинг һөҙөмтәләре буйынса мәғлүмәт технологиялары өлкәһендә IT-компанияларҙың профессиональ етәкселәре араһында 10-сы урынды биләй (менеджерҙар ссоциацияһы, ИД «Коммерсант»).
# Беренсе йөк ташыу компанияһы

«Беренсе йөк ташыу компанияһы» ААЙ ( «БЙТК»ААЙ) — Рәсәйҙә иң эре йөк ташыу компанияһы. Компания 2007 йылда «Рәсәй тимер юлдары» ААЙ реформа ваҡытында, Рәсәй тимер юлдарының йөҡ ташыу машиналар һәм инфраструктура нигеҙендә тыуҙы. Рәсәй тимер юлдары - монополия булғас, ул башҡа йөҡ ташыусы компаниялар менән конкуренлашмаған. «Беренсе йөк ташыу компанияһы» «Рәсәй тимер юлдарға» конкуренция эшләү өсөн маҡсаты менән тыуҙы.. Беренсе йөк ташыу компанияһына «РЖД» 200 мең вагон бирҙе.

# Беренсе йөк ташыу компанияһы
## Хужалар

100% акцияны миллиардер Владимир Лисиндын «Независимая транспортная компания» тота.
Беренсе йөк ташыу компанияһына Рәсәйҙең 22 % вагон тота.

# Беренсе йөк ташыу компанияһы
## Хужалар
### Ҡоролош

Компания 14 филиалдан тора:
* Санкт-Петербург
* Дондағы-Ростов
* Түбәнге Новгород
* Һарытау
* Һамар
* Силәбе
* Воронеж
* Мәскәү
* Екатеринбург
* Новосибирск
* Иркутск
* Владивосток
* Ярославль
* Красноярск
Беренсе йөк ташыу компанияһы VR Group менән Украинала « Freight One Scandinavia Ltd» аҫты. Беренсе йөк ташыу компанияһы Ҡаҙаҡстанда филиалды асасаҡ.
# Оло Собакина

Оло Собакина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собакина йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Оло Собакина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037050
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203705
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кара-Унгур

Кара-Унгур — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киялы-Буртя йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кара-Унгур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004171
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200417
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Исмаил ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

Исмаил ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Исмаил ауылы.

# Исмаил ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Шишмә ауыл Советы Исмаил ауыл Советы составына индерелә.
# Половка

Половка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Урта Симановка йылғаһының һул ярына тамағынан 1,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Половка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103132
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғөмбәй

Ғөмбәй — рус. Гумбейка - Рәсәй йылғаһы.

# Ғөмбәй
## Географияһы

Ғөмбәй йылғаһы Силәбе өлкәһенең Нуғайбәк һәм Агаповка райондары биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 2116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 202 км.

# Ғөмбәй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001762
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200176
* Бассейн коды — 12.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ғөмбәй
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә Ҡомарҙы (Каморза) атамаһының килеп сығыуы былай аңлата:Гумбейка (Гунбейка), река, правый приток Урала; железнодорожная станция, поселок, Агаповский район; Гумбейский, поселок, Нагайбакский район.На планекарте Уфимской провинции 1736 г. значится река Гунбея. Топоним образован древним тюркским мужским именем Гумбей, Гунбей или Гунбай, -ка — суффикс.
"Башҡорт исемдәре" һүҙлегендә Ғөбәй исеме күрһәтелә. Бәлки уның Ғөмбәй тигән әйтелеше лә булғандыр. Шул уҡ ваҡытта Гөнбәй тигән исем булған булыуы ла ихтимал.
# Алтын киҫелеш

Алтын киҫелеш — һәр бер эшләнгән әйберҙе илаһи матурлыҡ, гармония менән тулыландырыусы, төҙөлөштә, рәсем төшөрөүҙә, һәйкәлдәр ҡойоуҙа ҡулланлылған, дөрөҫләнгән һандарҙың мөнәсәбәте.
Хеопс пирамдаһы, Сөләймән батша ҡорамы, Пантеон һәм башҡа роман сиркәүҙәре алтын урталыҡты ҡулланып төҙөлгәндәр.
Яңырыу эпохаһының күп кенә картиналарында Леонардо да Винчи, Рафаэль, Рембрандт, Микеланджело һ. б.) алтын урталыҡ пропорцияһы бар.
Алтын киҫелеште тотмайынса (иҫәпкә алмайынса) төҙөлгән ни ҙә булһа, тиҙ емерелә.
Алтын киҫелештең формулаһы ошолай b/a = (a+b)/b.
Был меңәр йыллыҡ сер. Был сер кеше аҡылының емеше түгел. Сөнки алтын урталыҡ тәбиғәттә киң осрай. Мәҫәлән, ағас япраҡтары араһындағы арауыҡ та алтын киҫелештә ҡоролған, шуға ла япраҡтар бер-береһенән ҡояшты ҡапламай икән. Кеше тәнендә лә алтын киҫелеш параметрҙары бик күп. Улар тураһында Яңырыу эпохаһының күренекле рәссамы Леонардо да Винчи мәғлүмәт ҡалдырған.
# Сабиров Хажи Сабир улы

Сабиров Хажи Сабир улы (рус. Сабиров Хази (Хазий) Сабирович 1911 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ (1945), II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

# Сабиров Хажи Сабир улы
## Биографияһы

Сабиров Хажи Сабир улы 1911 йылда хәҙерге Башҡортостандың Благовар районы Иҫке Һынны ауылында тыуа. 1942 йылда Ҡариҙел районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында орудие мастеры булып хеҙмәт итә.
1942 йылдың 25 ноябрендә орудие оҫтаһы гвардия сержанты Сабиров Хажи Сабир улы Обливская станцияһы районында, 1942 йылдың 15 декабрендә Поповка утары районында дошмандың бомбаға тотоуы һәм артиллерия уты аҫтында ут һыҙығында дүрт орудиены йүнәтә. Ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән сержанты Сабиров Хажи Сабир улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1943 йылдың 15 декабренән алып һуғыштар ваҡытында Сабиров Хажи Сабир улы орудиеларҙың өҙлөкһөҙ ағымдағы ремонтын, оптикаһына төҙәтеүҙәр индереүен, техник тикшереүен үткәрә. Уның тырышлығы арҡаһында батареяның шәхси составының ҡоралдары һәм орудиелар һәр саҡ төҙөк була һәм хәрби заданиеларҙы үтәүҙе тәьмин итә. Сабиров Хажи Сабир улы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була.
1945 йылдың 1 майында Бранденбург ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 4 км алыҫлыҡтағы районда немецтарҙың атакаһын кире ҡаға, һуғышта дүрт немец һалдатын юҡ итә һәм фаустары менән бергә алты дошман һалдатын әсирлеккә ала. Был батырлығы өсөн гвардия өлкән сержанты Сабиров Хажи Сабир улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

# Сабиров Хажи Сабир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)(1942)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
# Мирна Юкич

Мирна Юкич (хорв. Mirna Jukić; 9 апрель 1986 йыл) — хорват сығышлы Австрия йөҙөүсеһе, Олимпия уйындарының бронза призеры. Донъя чемпионаттарының өс тапҡыр бронза призеры (ике тапҡыр 50 метрлыҡ бассейнда һәм бер тапҡыр ҡыҫҡа һыулы бассейнда йөҙөү буйынса), Европа чемпионаттарының күп тапҡырҙар еңеүсеһе.

# Мирна Юкич
## Биографияһы

Мирна Юкич 1986 йылдың 9 апрелендә Югославияның Нови-Сад ҡалаһында (хәҙер Сербия) тыуған һәм хорват Вуковарында үҫкән. 1991 йылдың ноябрь айында уларҙың ғаиләһе Загребҡа күсенеп килә, һәм Мирна 1996 йылда атаһының ҡулы аҫтында «Младост» спорт клубында күнегеүҙәр менән булыша башлай. Уның ҡустыһы Динко Юкич та халыҡ-ара дәрәжәһендәге йөҙөүсе була. 1999 йылда Юкичтар Венаға күсеп киләләр, шул уҡ йылда Мирна Австрия гражданлығын ҡабул иткән.

# Мирна Юкич
## Карьераһы

2008 йылда Пекин Олимпиадаһында Мирна 100 метрға брасс менән йөҙөүҙә 1.07,34 нәтижәһе менән өсөнсө урын яуланы һәм бронза миҙал менән бүләкләнде. Ул шулай уҡ 200 метрға брасс менән йөҙөүҙә ҡатнашты. Бер йылдан һуң үткәрелгән донъя чемпионатында ул ике йөҙ метрлы дистанцияла бронза миҙал яуланы.
# Бобылёва Евдокия Фёдоровна

Бобылёва Евдокия Фёдоровна (18 август 1919 йыл — 29 август 2017 йыл) — педагог, СССР-ҙың халыҡ уҡытыусыһы (1990), РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, СССР-ҙың халыҡ депутаты, СССР Юғары Советының халыҡ мәғарифы буйынса комитеты ағзаһы. Одоев районының һәм Тула өлкәһенең почётлы гражданы.

# Бобылёва Евдокия Фёдоровна
## Биографияһы

Евдокия Фёдоровна Бобылёва Тула өлкәһенең Одоев районы Анастасово ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Одоев урта мәктәбен тамамлағандан һуң ете йыллыҡ һәм урта мәктәптәрҙә уҡыта. Тула педагогия институтын тамамлай. Одоев урта мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусмыһы булып эшләй. Иван Александрович Бобылёвҡа кейәүгә сыға. Евдокия Фёдоровна Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, зенит батареяһында һуғыша, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. Евдокия Фёдоровнаның тәүге ире, Иван Александрович Мәскәү янында һуғыша, Еңеүгә ике аҙна ҡалғас, һәләк була. Евдокия Фёдоровнаның икенсе ире йәшлек дуҫы - Гавриил Андреевич Серёгин, район мәғарифы мөдире була
1966 йылдан Советтар Союзы Геройы А.д. Виноградов исемен йөрөткән «Одоев урта дөйөм белем биреү мәктәбенең»директоры булып эшләй. Уның мәктәбендә уҡыусылар өлгөргәнлек аттестаты менән бергә тракторсы йәки шофёр, механик һәм машина менән һауыу оҫтаһы танытмаһы ала.
Евдокия Фёдоровна мәғариф профсоюзы өлкә комитеты ағзаһы була, тыныслыҡ һәм ҡоралһыҙланыу өсөн Бөтә Донъя конгресында ҡатнаша (1962), СССР профсоюздарының XIV съезына делегат итеп һайлана (1968). 1989—1991 йылдарҙа — СССР Халыҡ депутаты, 1991 йылдан — халыҡ мәғариф буйынса СССР-ҙың Юғары Советы комитеты ағзаһы.
Бобылева Евдокия Федоровна Н. И. Рыжков, В.И. Матвиенко, Е. М. Примаков, В А. Стародубцев, Тула өлкәһе губернаторы һәм башҡа бик күп күренекле кешеләр менән таныш була.
Одоев мәктәбендә эшләгән уҡытыусылар, райондың күп кенә кешеләре — Евдокия Федоровнаның уҡыусылары тәрбиәлә. Яҙыусы Владимир Успенский, Бобылеваның уҡыусыһы, уның тураһында «Евдокия свет Фёдоровна» китабын яҙа.
Бобылева Федоровна Евдокия 2017 йылдың 29 авгусында вафат була.

# Бобылёва Евдокия Фёдоровна
## Ҡаҙаныштары

* Ленин ордены,
* «Почёт Билдәһе» ордены,
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* Н.К. Крупская миҙалы
* СССР-ҙың халыҡ уҡытыусыһы,
* РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы,
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы,
* «Тула өлкәһе үҫешенә айырым өлөш индергәне өсөн» миҙалы
* Изгелек ордены,
* «Рәсәй профсоюздарына 100 йыл» иҫтәлекле миҙалы,
* Одоев һәм Тула өлкәһенең почетлы гражданы
# Камалов Атлас Закир улы

Камалов Атлас Закир улы (рус. Камалов Атлас Закирович; 12 август 1950 йыл) — СССР, хужалыҡ һәм партия органдары ветераны, ғалим-агроном. 1991—1995 йылдарҙа Мәсетле район хакимиәте башлығы. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (2005).
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.

# Камалов Атлас Закир улы
## Биографияһы

Атлас Закир улы Камалов 1950 йылдың 12 авгусында Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Оло Ыҡтамаҡ ауылында тыуған. Милләте башҡорт, юғары белемле — 1979 йылда Силәбе педагогия институтын, 1986 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
1972 йылда Күмертау педагогия училищеһын тамамлағандан һуң хеҙмәт юлын Мәсәғүт педагогия училищеһының физкультура уҡытыусыһы булып башлай.
1975—1984 йылдарҙа КПСС-тың Мәсетле район комитетында инструктор, «Комсомолец» колхозының парком секретары, Мәсетле районында Фрунзе колхозы рәйесе.
1984—1990 йылдарҙа КПСС-тың район комитетында икенсе секретарь, артабан район халыҡ контроле комитеты рәйесе.
1990 йылдан халыҡ депутаттарының Мәсетле районы Советы рәйесе, Мәсетле районы хакимиәте башлығы.
Мәсетле районы 239-сы Ләмәҙтамаҡ һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.
# Черновцы

Черновцы (укр. Чернівці) — Украиналағы ҡала. Черновцы өлкәһенең административ үҙәге.

# Черновцы
## Эске бүленеш

Ҡала 3 районға бүленә:
* Первомайский районы
* Шевченко районы
* Садгорский районы