yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Санар

Санар (рус. Санарка) — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһенең үҙәк өлөшөндәге йылға. Уй йылғаһының иң ҙур һул ҡушылдығы (Тубыл бассейны).

# Санар
## Ҡылыҡһырламаһы

Санар йылғаһы Уй йылғаһына тамағынан һул яр буйлап 230 км алыҫлыҡта, Троицк районы террторияһында ҡоя. Йылға башы Светлый ҡасабаһы янында (Силәбе өлкәһе). Йылғаның оҙонлоғо — 90 км. Санарканың бөтә дауамында уға дөйөм оҙонлоғо 78 км булған 9 ҡушылдыҡ ҡоя. Иң оҙон ҡушылдыҡтары — Каменка (26 км), уның ҡушылдығы Теплая йылғаһы (15 км) Осейка йылғаһы (12 км). Тамағының бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 163 м. Йылға сығанағының бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 330 м. Һыу йыйыу майҙаны — 1050 км².
Санар бәләкәй ҡалҡыулыҡлы урындарҙа аға. Ул урман-дала үҫемлектәре менән ҡапланған. Ағаслыҡ составында ҡайын һәм ҡарағай бар. Йылғаның үҙәне тар, ике яҡлы, тәпәш, йыл һайын һыу баҫа. Үҙәне уртаса бормалы, тармаҡланмаған. Санарҙың туҡланыу сығанағы булып ҡар ҡатламы хеҙмәт итә, грунт һыуҙарының өлөшө күп түгел. Йылғаның гидрологик режимына ҡырҡа һыу күтәрелеүе, уның тиҙ ҡайтыуы һәм йылдың ҡалған ваҡытында ҡышын туңғанға тиклем һай булыуы хас. Яҙғы ташҡын өлөшөнә (ул апрелдең 2-се декадаһы башында була) йыллыҡ аҡмаһының 50 процент, ҡышҡы осорға 15 процентҡа тиклем тура килә. Һыу кимәленең тирбәлеш амплитудаһы 1,5—2,5 м; иң юғары күтәрелеше 3—5 көн дауам итә. Көҙөн боҙ тормай. Боҙ ятыуы ноябрҙең 1-се декадаһында күҙәтелә. Уның оҙайлығы — 162 көн. Һалҡын ҡыштарҙа боҙ ҡатламы миҙгел аҙағына 83 см тирәһе, шәре сыҡҡан ерҙәре менән — 120 см тиклем. Һыуҙың иң йылынған мәле июль айына тура килә (эҫе көндәрҙә 23 °C алып 30 °C тиклем).

# Санар
## Ҡушылдыҡтары

Иң ҙур ҡушылдыҡтары:
    Һул ҡушылдыҡтары Уң ҡушылдыҡтары
-Өсәй
-Каменка
Башҡа ҡушылдыҡтары:
-Калиновка 1
-Калиновка 2
-Батуровка
-Боланка

# Санар
## Тораҡ пункттар

Санар йылғаһы буйында Радиомайка, Үрге Санар (Пласт районы), Таш Санар, Түбәнге Санар, Кособродка, Дачное, Репино, Белокаменка, Уразай, Чкалов (Троицк районы) торама пункттары урынлашҡан

# Санар
## Ҡулланыу

Ҡасабалар менән йәнәш 6 быуа төҙөлгән, улар ҡасабаларҙы һыу менән тәьмин итеү өсөн хеҙмәт итә.

# Санар
## Үҙенсәлектәре

Йылға грунты алтынға бай грунт урын булып тора.

# Санар
## Топонимика

Хәҙерге башҡорт теле менән аңлатырлыҡ түгел. Моғайын, исем боронғо фин-уғыр топонимдары Сунар, Сакнар, Сак-Санар менән бәйле, улар артабан башҡорт һәм урыҫ телдәрендә үҙгәргән.
Һыу объекты системаһы: Уй → Тубыл → Иртыш → Обь → Кара диңгеҙе.

# Санар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Санар йылғаһы Иртыш һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Уй йылғаһына ҡойған урынға тиклем Тубыл йылғаһы, Уйылға йылғаһын индермәйенсә, йылғаның бәләкәй йылға бассейны — Тубыл. Йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000904
Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200090
ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ун өс йыллыҡ һуғыш (1454—1466)

Ун өс йыллыҡ һуғыш (нем. Dreizehnjähriger Krieg, пол. Wojna trzynastoletnia, көнбайыш әҙәбиәттә шулай уҡ «Ҡалалар һуғыштары» исеме аҫтында билдәле) — 1454—1466 йылдарҙа Польша короллеге һәм Тевтон ордены араһындағы Көнсығыш Поморьела өҫтөнлөк итеү өсөн һуғыш. Һуғыш һөҙөмтәһендә Польша короллеге Балтик диңгеҙенә сығыу мөмкинлеген алған.

# Ун өс йыллыҡ һуғыш (1454—1466)
## Тарихы

1440 йылдың 21 февралендә Мариенвердер ҡалаһында Пруссия берлеге ойошторола. Берлектең составына Тевтон орденына ҡарата дошманлыҡ мөнәсәбәтендә булған Поморье ҡалалары, шулай уҡ Пруссия һәм Поморьеның түбәнге рыцарлығы ингән. Берлек Тевтон орденына буйһоноуҙан баш тартҡан һәм 1454 йылдың 4 февралендә ихтилал күтәргән. Берлек ғәскәрҙәре Данциг, Торунь, Эльблонг, Кёнигсберг һам башҡа ҡалаларҙы һәм ҡәлғәләрҙе Орден рыцарҙәренән азат иткәндәр. Поляк короле Казимир IV азат ителгән Орден ерҙәрен үҙенең короллеге составына индереү тураһында иғлан иткән. Поляк шляхта ополчениеһы ошо ерҙәргә баҫып ингән, әммә 1454 йылдың сентябрендә Хойнице янындағы алышта тар-мар ителгән. Һуғышта Тевтон орденына немец кенәзлектәре (шул иҫәптән Бранденбург маркграфлығы), шулай уҡ Дания короллеге менән Амстердам ҡалаһы булышлыҡ күрһәткән.
1462 йылда Жарновце янындағы алышта Пётр Дунин етәкселегендәге поляк ғәскәрҙәре еңгәс һуғышта һынылыш башланған. Һуғыш 1466 йылда Икенсе Торунь солох килешеүен төҙөү менән тамамланған. Килешеүгә ярашлы Польша короллеге элекке үҙ ерҙәренең бер өлөшөн ҡайтарған һәм Балтик диңгеҙенә сығыу мөмкинлеген алған. Тевтон ордены үҙен Польша короллегенең вассалы тип таныған.
# Бүре еләге

Бүре еләге, бүре йүкәһе (рус. Волчея́годник обыкнове́нный, Волчеягодник смерте́льный, Во́лчник обыкновенный, Во́лчье лы́ко, или Плохо́вец, Пухляк, Плоховец — бүре йүкәһе (Thymelaeaceae) ғаиләһенән 0,3 — 1,8 м бейеклегендәге ағыулы ҡыуаҡ. Апрель — май айҙарында сәскә ата, орлоғо июль — августа өлгөрә. Үҙәк Рәсәйҙә күпселек ҡыуаҡтарҙан иртәрәк сәскә ата.

# Бүре еләге
## Таралыуы

Европаның бөтә өлөшөндә, Кавказ артында, Әрмәнстанда, Ирандың төньяғында киң таралған. Башҡортостанда һирәк осрай.
Рәсәйҙә бөтә урман зонаһы буйынса үҫә — Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң төньяғында (шул иҫәптән Арктика төбәге һәм Төньяҡ Кавказ (Дағстан), Көнбайыш Себерҙә (урман-дала сигендә; көнсығышта Байкал күленә барып тоташа).
Ҡараңғы ылыҫлы һәм ҡатнаш урмандарҙа, урман-дала урмандарында йышыраҡ үҫә. Көньяҡ райондарҙа — тауҙарҙың субальп бүлкәтендә, яҡшы үҫә һәм яҡтылыҡ етерлек булғанда, еңел тармаҡлана. Әрһеҙ үҫемлек булараҡ, ул уртаса зонала һәр ерҙә таралған.

# Бүре еләге
## Хужалыҡ әһәмиәте һәм ҡулланылышы

Яҙғыһын иртә сәскә атҡан һәм көҙгөһөн сағыу емеш биргән декоратив үҫемлек булараҡ һирәкләп баҡсала үрсетелә. Үҫемлектәрҙең ағыулы булыуы сәбәпле, уны декоратив маҡсаттарҙа ҡулланыу сикләнгән.
Бал ҡорттары нектар һәм һеркә йыйыу өсөн килә.
Халыҡ медицинаһында, шулай уҡ гомеопатияла ҡулланыла, Әбүғәлисинаның «Табип фәне серҙәре»ндә сағылыш тапҡан.

# Бүре еләге
## Ҡылыҡһырлама

Ылыҫлы һәм ҡатнаш урмандарҙаа үҫә. Тәбәнәк ҡыуаҡ (30-100 см). Аҙ ботаҡлы аҫҡы ботаҡтары япраҡһыҙ үҫемлек; ҡабығы һарғылт-һоро төҫтә, ҡоңғорт төйөрҙәр менән ҡапланған. Һәр ботаҡтың осонда ланцет һамаҡ оҙонса япраҡлы бәйләме бар. Сәскәләре ал төҫтә, хуш эҫле, япраҡ ҡуйынтығында өсәрләп-бишәрләп урынлашҡандар, япраҡ ярғансы барлыҡҡа киләләр. Емеше — ҡыҙыл, һыуһыл. Орлоҡтарҙан, тамыр үрентеһенән (культурала сыбыҡсанан, үрентенән) үрсей. Ҡабығы һәм ағасында гликозиддар, минераль тоҙҙар, сумала, буяу матдәләре, һағыҙ бар. Халыҡ медицинаһында ҡабығынан һәм еләгенән яһалған спиртлы төнәтмәһен ревматизм, быуындар ауыртҡанда файҙаланалар.
* Һулда уңға: сәскәле үренде; сәскә (ҙурайтылған); япрағы; емешле үренде |||

# Бүре еләге
## Ағыулы өлөштәре

Ҡабығы (йүкәһе), япрағы, сәскәһе, емештәре ныҡ ағыулы.

# Бүре еләге
## Комментарийҙар

* ↑ В статье «Волк» словаря В. И. Даля указаны также диалектные именования: волчий лаврик, волчий перец, воронья ягода, натягач, родимец, вороний глаз. А. В. Цингер приводит также пережуй-лычко
# Голиков Филипп Иванович

Голиков Филипп Иванович (3 (16) июль 1900 йыл — 29 июль 1980 йыл, Мәскәү) — совет хәрби эшмәкәре, Советтар Союзы маршалы (1961 йылдың 8 майынан). КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1961—1966).

# Голиков Филипп Иванович
## Биографияһы
### Йәшлеге

Филипп Голиков 1900 йылдың 3 (16) июлендә Пермь губернаһының Ҡамышлы өйәҙе Зырян улусы Борисово ауылында тыуа (хәҙер Борисово аулы Ҡурған өлкәһе Ҡатай районының Верхнеключевское ауыл советы составына инә). Рус, крәҫтиән сығышлы: атаһы — Иван Николаевич, ауыл фельдшеры, әсәһе — Васса Васильевна, крәҫтиән. Иван Николаевич Тобольск гарнизон лазаретында һалдат була, рота фельдшерына уҡып сыға, лазаретта фельдшер булып хеҙмәт итә. 1908 йылда хәрби хеҙмәтен тамамлап, Покровское ауылындағы фельдшер пунктында бер йыл эшләй, һуңынан Борисовоға ҡайта. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. Ғаиләһендә дүрт бала (өлкәне — Филипп, Валентина, Александра, Марий) була.
1911 йылда Филипп Голиков Борисово мәктәбендә өс класс, 1918 йылда Пермь губернаһының Ҡамышлы ауылы өйәҙ гимназияһында 7-се класс тамамлай. Земство стипендияһына уҡый һәм уҡыу өсөн түләүҙән азат ителә.

# Голиков Филипп Иванович
## Биографияһы
### Граждандар һуғышы

1918 йылдың 13 апреленәнРКП(б) ағзаһы. Партияға атаһы менән бергә инә. РКП(б) өйәҙ комитеты ҡушыуы буйынса «Известия» (мөхәррире — Степан Васильевич Егоршин) Ҡамышлы өйәҙе гәзитенең контора мөдире була.
1918 йылдың 30 майында үҙ теләге менәнҠыҙыл армия сафына инә. Граждандар һуғышында ҡатнаша.
# Сан-Томе (ҡала)

Сан-Томе́ (порт. São Tomé) — Сан-Томе һәм Принсипи дәүләтенең баш ҡалаһы. Апостол Фома (São Tomé) хөрмәтенә аталған. Сан-Томе провинцияһының һәм Агуа-Гранде округының административ үҙәге булып тора.

# Сан-Томе (ҡала)
## Тарихы

1485 йылда португалдар тарафынан нигеҙләнә. Ҡала янында шәкәр ҡамышы плантациялары булған, унда Конго короллегенән килтерелгән ҡолдар эшләгән. 1525 йылда Португалия короле Жуан II ҡала статусын бирә XVI быуатта бында католик собор төҙөлә. 1575 йылда ҡалала Сан-Себастьян форты ҡорола (хәҙерге ваҡытта бында Сан-Томе милли музейы урынлашҡан). 1599 йылда, һәм йәнә 1641—1648 йылдарҙа Голландия ҡулы аҫтында була. Оҙаҡ ваҡыт дауамында Сан-Томе һәм Принсипи португал колонияһының үҙәге булып тора. 1975 йылда Сан-Томе һәм Принсипи бойондороҡһоҙлоҡ ала, ә Сан-Томе уның баш ҡалаһы булып китә.

# Сан-Томе (ҡала)
## Географияһы

Ҡала Сан-Томе утрауының төньяҡ-көнсығышында, Кабраш утрауы янында урынлашҡан. Ҡаланан көньяҡ-көнбайышҡа табан — Триндади, төньяҡ-көнбайышҡа табан — Гвадалупе, көньяҡ-көнсығышҡа табан — Сантана ҡалалары урынлашҡан, уларҙы үҙ-ара шоссе юлдары тоташтыра. Аҙнаһына бер тапҡыр Кабо-Верде ҡалаһынан Сан-Томеға паром йөрөй. Халыҡ-ара аэропортта Ангола, Габон, Португалия илдәренә һәм күрше Принсипи утрауына даими рейстар башҡарыла.
Ҡаланың иҫтәлекле урындарына президент һарайы, собор һәм кинотеатр керә. Ҡалала төрлө мәктәптәр, лицейҙар, политехник институты, ике баҙар, өс радиостанция урынлашҡан. Сан-Томела TVSP коммерция булмаған телевизион станцияһы, халыҡ-ара аэропорт, клиникалар һәм дауаханалар эшләй, бер нисә ҡала майҙаны бар.

# Сан-Томе (ҡала)
## Халҡы

| Йыл | 1991 | 1997 | 2000 | 2001 | 2003 | 2005 | 2013 |
| Халыҡ иҫәбе | 42 331 | 49 541 | 49 997 | 49 957 | 53 300 | 56 166 | 69 167 (баһалама) |

# Сан-Томе (ҡала)
## Климаты

Сан-Томела оҙайлы ямғырҙар миҙгеле (октябрҙән майға тиклем) һәм ҡыҫҡа ҡоро миҙгел (июнь—сентябрь) менән саванналарҙың тропик климаты өҫтөнлөк итә. Яуым-төшөмдәр миҡдары — йылына 1000 мм-ҙан саҡ ҡына аҙыраҡ. Ҡалала сағыштырмаса даими температура күҙәтелә.
климаты :
| Күрһәткес | Ғин. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 32 | 33 | 33 | 33 | 32 | 31 | 31 | 31 | 32 | 32 | 32 | 32 | 33 |
| Уртаса максимум, °C | 30 | 30 | 31 | 30 | 29 | 28 | 28 | 28 | 29 | 29 | 29 | 29 | 29 |
| Уртаса минимум, °C | 23 | 23 | 23 | 23 | 23 | 22 | 21 | 21 | 21 | 22 | 22 | 22 | 22 |
| Абсолют минимум, °C | 20 | 20 | 20 | 20 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 81 | 107 | 150 | 127 | 135 | 28 | 0 | 0 | 23 | 109 | 117 | 89 | 966 |
| Сығанаҡ: «Average Conditions Sao Tome, Sao Tome Principe». BBC Weather (ингл.). Архивировано 12 октябрь 2007 года. ||||||||||||||

# Сан-Томе (ҡала)
## Фотографии

* Сан-Томеның 1647 йылғы картаһы
* Сан-Томеның 1647 йылғы картаһы
* Сан-Томелағы баҙар
* Сан-Томелағы баҙар
* Сан-Себастьян форты
* Сан-Себастьян форты
* Сан-Томе кафедраль соборы
* Сан-Томе кафедраль соборы
* Ҡала баҙары
* Ҡала баҙары
* Ҡалаға йыһандан күренеш
* Ҡалаға йыһандан күренеш
# Рәмәште (ауыл)

Рәмәште (рус. Ремашта) — Белорет районының Инйәр ҡасаба хакимиәтенә ингән ауыл булған (Башҡорт АССР-ы — хәҙерге Башҡортостан Республикаһы).

# Рәмәште (ауыл)
## Географияһы

Ауыл Рәмәште тип аталған уйпатта, Рәмәште йылғаһының Оло Инйәргә ҡойған урынында, Инйәр тамағынан 135 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 24 км көнбайыштараҡ — Арышпар ауылы.

# Рәмәште (ауыл)
## Тарихы

Рәмәште ауылы 1922 йылда ойошторолған Инйәр леспромхозына ҡараған. 1954 йылға тиклем 14 ауыл — Инйәр, Ҡаҙмаш, Рәмәште, Мәнәү, Рәүәт, Түбәнге Төлмәй, Ноҡат, Бәләғош, Берештамаҡ, Асы, Соран, Ҡалашты, Кәртәле, Кѳҙйылға урман пункттары Белорет металлургия комбинатың урман контораһы тип йѳрѳтѳлә.
Рәмәштелә башланғыс мәктәп булған. 1968 йылда ауылда 91 кеше йәшәгән, күпселеге урыҫ милләтле. Ауыл кешеләре Инйәр леспромхозының Рәмәште участкаһында эшләгән, ул 1971 йылда таратылған.
Ауыл, Белорет районының байтаҡ урмансылар ауылы кеүек үк, юҡҡа сыҡҡан, рәсми рәүештә иҫәп мәғлүмәттәренән 1981 йылда төшөп ҡалған.
Һуңғы йылдарҙа ауылды тергеҙергә тырышалар.
# Ега (Ней ҡушылдығы)

Ега — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Ега (Ней ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016133
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001613
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сурпия

Сурпия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 468 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сурпия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200008932
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200893
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лангенхаген

Лангенхаген (нем. Langenhagen) — Германияла, Түбәнге Саксония ерендәге ҡала.
Ганновер районы составына инә. Халҡы 52 583 кеше тәшкил итә (2010 йылдың 31 декабренә) 71,99 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 2 03 41 010.
Ҡала 6 ҡала районына бүленгән.

# Лангенхаген
## Тарихы

Лангенхагендың тәүге тапҡыр документаль телгә алыныуы Нинхаген (нем. Nienhagen) атамаһы аҫтында 1312 йылдың 15 февралендә билдәләнә.
1862 йылда ҡалала аҡылға зәғиф кешеләр өсөн психиатрия дауаханаһына нигеҙ һалына, унда 1866 йылдан 1868 йылға тиклем Нобель премияһы лауреаты Роберт Кох эшләй. Бөгөн уның тураһында Лангенхагенда мәктәп һәм урам атамалары хәтерләтә.
Клиниканың иң билдәле клиенты булып сериялы үлтереүсе Фриц Харман тора.
XX быуат башында Лангенхаген иҡтисади әһәмиәт яғынан мөһим транспорт үҙәгенә әүерелә. Тимер юлы вокзалы һәм Урта герман каналына пристань төҙөлә.
Икенсе бөтә донъя һуғышы аҙағында Лангенхаген утҡа тотолоу арҡаһында тулыһынса тиерлек емерелгән.
Ҡалала Зильбер Зее (нем.Silbersee, һүҙмә - һүҙ- көмөш күл), федераль A2 автобаны төҙөлөшөндә барлыҡҡа килә (нем. Bundesautobahn 2, ҡыҫҡаса ВАВ № 2). Күлдең атамаһын, версияларҙың береһе буйынса, Люфтваффе летчиктары бирә, улар Берлин эргәһендә осош яһағанда уның буйынса йүнәлеш тотҡандар.

# Лангенхаген
## Туғандаш ҡалалар

* Л-Тре, Франция
* Саутуарк, Англия, Бөйөк Британия
* Яңы Урында, Словения
* Штадль-Паур, Австрия
* Родевиш, Саксония, Германия
* Глогув, Польша
* Жоинвиль, Бразилия
* Биелин, Босния һәм Герцеговина

# Лангенхаген
## Башҡалар

Лангенхагенда Ганновер-Лангенхаген (HAJ) халыҡ-ара аэропорты урынлашҡан..

# Лангенхаген
## Фотоһүәрттәр

* Муниципаль паркта тарихи аллея.Муниципаль паркта тарихи аллея.
* Лангенхаген аэропорты.Лангенхаген аэропорты.
* Аэропорт. Диспетчер үҙәге вышкаһы.Аэропорт. Диспетчер үҙәге вышкаһы.
* Лангенхагенда урамдарҙың береһе.Лангенхагенда урамдарҙың береһе.
* Коммерция үҙәге.Коммерция үҙәге.
* Зильберзее күле.
* Зилберзее күле районында автобан № 2 .
* Ратхауз (Мэрия).Ратхауз (Мэрия).
# Булгарский йорто

Булгарский йорто-һарайы - (груз. ბოლგარსკის სახლი-აგარაკი) - Грузияның баш ҡалаһы Тбилисиҙан 75 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, Каспий муниципалитетың Ахалкалаки (иҫке ҡала) тигән төбәгендәге Гарикула ауылындағы бина.

# Булгарский йорто
## Тарихы

1885 йылда поляк инженеры һәм архитекторы Василий Булгарский Ахалкалакиға иғтибар итә һәм бында йорт (дөрөҫөрәге, һарай) һала. Заманы өсөн алдынғы технологиялар менән йыһазландырылған, үҙ электр станцияһы, тәбиғи һыуытҡысы, инфраструктураһы һәм һуғарыу системаһы булған - был ауыл хужалығы продукцияһын экспортҡа сығарырға мөмкинлек бирә. Хужалар шарап етештерә, шафталы (персик) консервалау фабрикаһы аса, тирмән һәм башҡа бик кәрәкле ҡоролмалар була. ХХ быуаттағы революциянан һуң вариҫтары илдән ҡыуып сығарыла.

# Булгарский йорто
## Тасуирламаһы

Бина кирбестән һәм һәүерташтан һалынған. Көньяҡ-көнсығышында бер ҡатлы ауыл хужалығы ҡаралтылары урынлашҡан. Ишек балкондың төньяҡ фасадынан. Көнсығыш фасадында - манара (башня). Залы икегә бүленгән. Ике ҡаты ла планы менән тап килә. Бинаның ике ҡатлы өлөшөнөң ҡыйығы черепица менән ябылған . Көнбайыш яғынан - ҙур зал һәм балконы аҫтында подвал урынлашҡан.
Бина фасадтарын һәм подвал фасадтарын тотош урыҫ оҫталары биҙәгән. ХХ быуатта бинаның икенсе ҡатында архитектура йәһәтенән әһәмиәткә эйә булмаған төҙәтеүҙәр индерелгән.
2006 йылда президент указы менән Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
# Кәшәлә (йылға)

Кәшәлә — Башҡортостан Республикаһындағы йылға. Нөгөш йылғаһының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Оҙонлоғо — 14 км.
Һул яҡ яры буйлап Кәшәлә һырты (628 м) һуҙылған. Уның итәгендә Кәшәлә йылғаһының ҡушылдыҡтары баш ала.
Йылға буйында Кәшәлә ауылы урынлашҡан.

# Кәшәлә (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100017927
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101792
- Бассейн коды — 10.01.02.003
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аяна алтын, кейенә көмөш

Аяна алтын, кейенә көмөш – балалар уйыны.
Уйнарға теләүселәр түңәрәккә баҫа. Һанашмаҡ әйтеп, бер көтөүсе һайлана. Уны уртаға сығарып, күҙен бәйләйҙәр. Түңәрәк ҡап уртаға бүленеп, ике рәт барлыҡҡа килтерә һәм ҡара-ҡаршы әйтешәләр:
– Күктә-күктә ниҙәр бар?
– Буҙ сәкмәнле йылан бар.
– Күкрәгендә ниҙәр бар?
– Тәңкә менән йофар бар.
– Тәңкәләрен бир миңә?
– Ниңә бирәйем һиңә.
– Йофарҙарын бир миңә?
– Ник бирәйем мин һиңә.
Ике рәт бер юлы: “Аяна алтын, кейенә көмөш”,- ти ҙә төрлө яҡҡа таралышып ҡаса. Шул ваҡытта күҙе бәйләнгән көтөүсе берәйһен тотоп ҡалырға тырыша. Тота алһа, тотолғандың күҙен бәйләйҙәр, тота алмаһа, үҙе тағы көтөүсе булып ҡала. Уйын яңынан башлана.
# Латипова Фәүзиә Шәғәле ҡыҙы

Латипова Фәүзиә Шәғәле ҡыҙы (11 март 1947 йыл) — журналист. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союзы азаһы (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2002).

# Латипова Фәүзиә Шәғәле ҡыҙы
## Биографияһы

Фәүзиә Шәғәле ҡыҙы Латипова 1947 йылдың 11 мартында БАССР-ҙың Абҙан районы Ағурҙа ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы) тыуған.
1969 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. 1971 йылдан алып КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты нәшриәте, 1977 йылдан — «Башҡортостан ҡыҙы» журналы хеҙмәткәре, 1993—2007 йылдарҙа «Башҡортостан» гәзитенең бүлек мөдире.
Башҡортостандың билдәле шәхестәре тураһында «Изгелектәр генә эҙләйем» (2006), «Донъяны биҙәй улар» (2006) очерктар китаптары, социаль темаларға мәҡәләләр авторы.

# Латипова Фәүзиә Шәғәле ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2002).
# Сибай ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Сибай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Иҫке Сибай ауылы.

# Сибай ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Ойоштороу ваҡыты: 1930 йыл. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Тәүге тапҡыр ауыл Советы 1918 йылда ойошторола. 1930 йылдан хәҙерге ауыл Советының тораҡ пункттары Татлыбай ауыл Советы составына ингән. Советтың беренсе ойоштороусылары — Сибаев Мотаһар, Сабир Мотаев, Әбделмөкминов Хәшим.

# Сибай ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр

* Сирғәлина фәрзәнә Динислам ҡыҙы (1991)
* Фазылова бәлхизә Сабирйән ҡыҙы (1972)
* Шәйәхмәтова Кинйәбикә Мостафа ҡыҙы (1972).

# Сибай ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Ауыл биләмәһе составы
### Ауыл Советы етәкселәре

* Төрлө йылдарҙа ауыл Советы рәйестәре булып Муллаҡаев Ғибәт, Усманов Сибәғәт, Исхаҡов Яҡуп, Сөләймәнов Төхвәт, Айытҡолов Рахманғол, Ғәлин Мотағар, Йәнйегетов Айнулла, Хәмзина Тутыя, Хәмзин Усман, Ҡыҙрасов Заһит, Күсәбаев Рәфҡәт, Әбүбәкеров Хәммәт, Буранов Әхмәт, Күбәкова Зифа, Морапталов Эрнст, Ибраһимов Мансур, Сәлихова Ғилминиса, Хәлисов Сафиулла, Ғибәҙәтов Әхмәҙулла, Вәлитов Ирек, Яҡупов Фәнис эшләйҙәр.
Ауыл Советы хакимиәте адресы: 453642, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Иҫке Сибай ауылы, Ленин урамы, 16
Хакимиәт башлығы: Ғәлина Әнисә Баҡый ҡыҙы.
# Константинова Ксения Семёновна

Константинова Ксения Семёновна (18 апрель 1925 йыл — 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған шәфҡәт туташы, медицина хеҙмәте старшинаһы. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).

# Константинова Ксения Семёновна
## Биографияһы

Ксения Семёновна Константи́нова 1925 йылдың 18 апрелендә Тамбов губернаһы Сухая Лубна (хәҙер — Липецк өлкәһе, Липецк районы) ауылында тыуған.
Тулы булмаған урта мәктәпте һәм Елец ҡалаһында фельдшер-акушерлыҡ мәктәбен тамамлай.
1943 йылдан Ҡыҙыл Армияла, ә шул уҡ йылдың октябренән — фронтта.
1943 йылдаың 1 октябрендә 730-сы уҡсылар полкы батальонының санитар инструкторы (Калинин фронты, 43-сө армия, 204-се уҡсылар дивизияһы) медицина хеҙмәте старшинаһы К. С. Константинова Смоленск өлкәһе, Руднянский районы Шатилово ауылы янында, дошман ҡамауында ҡала һәм, яралы һалдаттарҙы яҡлап, һуңғы патронына тиклем беҙҙең позицияларға үтеп ингән фашистарға ҡаршы һуғыша. Ауыр яраланған ҡыйыу ҡыҙ гитлерсылар ҡулына эләгә. Ул йыртҡыстарса ғазаплап үлтерелә.
Смоленск өлкәһе Руднянский районы Распопы ауылында ерләнгән.

# Константинова Ксения Семёновна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының менән 1944 йылдың 4 июнь указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командование заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм күрһәткән ҡаһарманлыҡтары һәм батырлыҡтары өсөн медицина хеҙмәте старшинаһы Константинова Ксения Семёновнаға үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
* Ленин ордены һәм «Хәрби хеҙмәттәр өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.

# Константинова Ксения Семёновна
## Хәтер

* Липецк ҡалаһының элекке фельдшер-акушерлыҡ мәктәбе (хәҙер медицина колледжы) бинаһына Героиня иҫтәлегенә мемориаль плита ҡуйылды.
* Шулай уҡ Липецк ҡалаһының 28-се урта мәктәбе бинаһына мемориаль плита (Константинова майҙанында урынлашҡан) ҡуйылды.
* 1965 йылдың 5 майында Липецк ҡалаһының Клуб майҙаны Константинова майҙаны тип үҙгәртелә.
* Геройҙар майҙанындағы мемориаль комплекста К. С. Константинованың бронзанан ҡойолған портреты ҡуйылған.
* Липецк өлкә советы депутаттарының 2015 йылдың 4 июнендә сыҡҡан № 1175-пс ҡарары менән Елецк медицина колледжына Советтар Союзы Геройы Ксения Семёновна Константинованың исеме бирелә.
* 2015 йылда Смоленск төп медицина колледжына К. С. Константинова исеме бирелә.