yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Талая Петруниха

Талая Петруниха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Петруниха йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Талая Петруниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004884
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100488
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мосеевский Выжлец

Мосеевский Выжлец — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солосора йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Мосеевский Выжлец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049866
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004986
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Желька Цвиянович

Желька Цвиянович (сер. Жељка Цвијановић, Cvijanović Željka; 2 август 1967 йыл, Теслич) — Босния һәм Герцеговинала серб сәйәсмәне. Серб Республикаһының ғәмәлдәге премьер- министры.

# Желька Цвиянович
## Белеме

Сараево университетында фәлсәфә факультетында, Баня-Лука университетында фәлсәфә факультетында һәм хоҡуҡ факультетында уҡый.
Инглиз теле һәм әҙәбиәте профессоры һәм дипломатик һәм консул хоҡуҡтары буйынса магистр дәрәжәһенә эйә.

# Желька Цвиянович
## Биографияһы

Ҙур сәйәсәткә килгәнгә тиклем инглиз теле уҡытыусыһы.
Бынан алдағы хөкүмәттә 2010 йылдың 29 декабренән иҡтисади бәйләнештәр һәм төбәк үҫеше министры була.
2013 йылдың 12 мартынан — премьер-министр.
2014 йылдың 10 октябрендә сербтарҙан Босния һәм Герцеговина президенты һайлауҙарында ҡатнаша.

# Желька Цвиянович
## Ҡараштары

Босния һәм Герцеговиналағы этник төркөмдәрҙең һәр береһе өсөн айырым идентификация карталарын ҡулланыуҙы хуплай.
Һуғыш ҡорбандарына теләктәшлек белдерә һәм Сребреницаға матди ярҙам күрһәтеү өсөн сығыш яһай.
* ↑ http://www.predsjednistvobih.ba/biogr/default.aspx?id=37007&langTag=en-US
# Ферма

Ферма — ауыл хужалығы тауарҙары етештереүсе шәхси ауыл хужалығы предприятиеһы.
Рәсәйҙә 1930 йылдарҙан башлап фермер эшсәнлеге тыйыла, уның урынына колхоздар, совхоздар барлыҡҡа килә. Колхоз, совхоздарҙа бер нисә тиҫтәнән бер нисә мең эре мөгөҙлө мал тотҡан терлекселек фермалары барлыҡҡа килә. Әмма ҡайһы бер сикләүҙәр менән, үҙ кәрәк -ярағың өсөн, спекуляция һәм коммерция менфәғетендә булмаған йорт яны хужалыҡтары тотоу рөхсәт ителә. Ауыл хужалыгы эшмәкәрлеге төрө булараҡ фермер хужалығы 1990 йылдарҙың икенсе яртыһынан, ергә эйә булыу хокуғы керетелгәс тарала.
# Кесе Крутая (Чарка ҡушылдығы)

Кесе Крутая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Чарка йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Кесе Крутая (Чарка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054233
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005423
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маханяд-Пус-Яха

Маханяд-Пус-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының уң ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Маханяд-Пус-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051689
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305168
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Подольский (Силәбе өлкәһе)

Подольский — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ҡасаба. Краснинский ауыл биләмәһе составына инә.
Ҡасабаға 1928—29 йылда Смышляевский утары урынында нигеҙ һалынған.

# Подольский (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Райондың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Бурлыбай йылғаһы сығанағында урынлашҡан. Район үҙәге Верхнеурал ҡалаһына тиклем ара 40 км тәшкил итә.

# Подольский (Силәбе өлкәһе)
## Инфраструктураһы

* «Подольское» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (ЯСЙ)
* ФАП
* Мәктәп һәм балалар баҡсаһы
# Кесе Чембар

Кесе Чембар — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чембар йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Кесе Чембар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006342
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000634
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Караван-Шор

Караван-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пурга йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Караван-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014145
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001414
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рис-ор

Рис-ор (Хатар) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара Койсу йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Рис-ор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300001091
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300109
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Синега

Синега (Синюга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вель йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Синега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029350
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002935
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Калагаш

Оло Калагаш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кучерла йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Оло Калагаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004127
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100412
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фотохимия

Фотохи́мия —ультрафиолеттан инфраҡыҙыл нурланышҡа тиклем диапозонда барған химик үҙгәрештәрҙе (ярһыған молекулалар химияһы, фотохимик реакциялар) өйрәнә торған физик химияның өлөшө.; химияның яҡтылыҡ тәьҫирендә барған реакцияларҙы һәм үҙгәрештәрҙе өйрәнә торған бүлеге.

# Фотохимия
## Фотохимия закондары

* Фотохимик үҙгәрештәр тик система йотҡан яҡтылыҡ тәьҫирендә генә бара (Грот — Дрейпер законы, 1818—1843 йылдар).
* Һәр йотолған фотон тик бер молекуланы ярһыта ала (Эйнштейнтың фотохимик эквивалентлыҡ законы, 1912 йыл).
          Органик ҡушылмаларға ҡағылған киләһе ике законды украин сығышлы америка физигы К.Кашей сығарған.
* Молекула фотонды йотҡан осраҡта иң түбәнге сиглет торошҡа, йәки иң түбәнге триплет торошҡа күсеү ихтималлылығы бар.
* Фотохимик процессар барған күпселек органик иретмәләрҙә ярһыған беренсе синглет торош, йәки беренсе триплет торош ҡатнаша.

# Фотохимия
## Молекулаларҙа электрон күсеш

Фотохимия өсөн әһәмиәтле диапазон — яҡын ультрафиолеттан алып оҙон инфраҡыҙыл диапазон менән сикләнгән, йәғни 190 нм-дан алып 700—800 нм интервалы.
Был диапазонда квантты йотҡанда молекуланың электрон энергияһы үҙгәреүе күҙәтелә, һәм был күренеш химик реакция башлап ебәрә.
Активация барьерын үтеү өсөн, ярһыған хәлгә күскән молекула артыҡ энергияһын нурланыш ярҙамында, йәки химик әүрелеш ярҙамында юғалта ала. Рәсемдә электрон күсештәр күрһәтелгән, пунктир һыҙыҡтар менән нурланышһыҙ күсештәр күрһәтелгән:
* Ярһыу.
* Флуоресценция (S₁ торошонан S₀торошона нурланышлы күсеү).
* Интернацион конверсия S₁ торошонан S₀торшона нурланышһыҙ күсеү.
* Интеркомбинацион конверсия S₁ торошонан T₁ торошона күсеү.
* Фосфоресценция (Т₁ торошонан S$_{0торошонанурланышлыкүсеү}$).
* Интеркомбинацион конверсия T₁ торошонан S$_{0торошонакүсеү}$.
Фотохимик әүрелеште өс стадияға бүлергә мөмкин:
* йотоу акты, ярһыған электон хәлгә күсеү;
* ярһыған электрондар ҡатнашҡан беренсел фотохимик процесстар;
* беренсел химик процесстарҙа барлыҡҡа килгән матдәләрҙең икенсел реакцияға инеүе.

# Фотохимия
## Фотохимияның әһәмиәте

Тирә-яҡ мөхиттә барған мөһим процесстар нигеҙендә фотохимия ята. Фотосинтез, күреү һәләте, ультрафиолет нурланыш тәьҫирендә атмосферала озон барлыҡҡа килеүен телгә алыу ҙа етә.
# Әүзағи мәҙһәб

Әүзағи мәҙһәб (ғәр. المذهب الأوزاعي‎‎;рус. Аузаи́тский мазха́б) — сөнни исламдағы VIII быуатта нигеҙләнгән һәм XI быуатта йәшәүҙән туҡтаған иртә хоҡуҡи мәктәптәрҙең (мәҙһәб) береһе.

# Әүзағи мәҙһәб
## Тарихы

Әүзағи мәҙһәб боронғо Ираҡ ислам хоҡуғы мәктәбенән башланғыс ала. Мәҙһәбтең нигеҙ һалыусы-эпонимы Баальбектан (хәҙ. Ливан) билдәле мосолман дин ғалимы — фаҡиһ Ғабдрахман әл-Әүзағи (704—774) була. Сүриәлә (әш-Шам) барлыҡҡа килеп, мәҙһәб әл-Әүзағи Мәғрибтә (Төньяҡ Африка) сәскә атыуға өлгәшә һәм мосолман Испанияһына тиклем тарала, унан һуң мәлики мәҙһәб тарафынан ҡыҫырыҡлап сығарыла. X быуатҡа тиклем Әүзағи мәҙһәб Сүриәлә өҫтөнлөк итә һәм унда шәфиғи мәҙһәб тарафынан ҡыҫырыҡлап сығарылғансы, XI быуатҡа тиклем йәшәүен дауам итә. Уның шәкерттәре иһә ҡануни дүрт сөнни мәҙһәбкә (мәлики, хәнәфи, хәнбәли һәм шәфиғи) ҡушыла.

# Әүзағи мәҙһәб
## Юғалыуы сәбәптәре

Мәҙһәбтең тарҡалыуына һәм артабан юғалыуына бер нисә сәбәп килтергән. Әл-Әүзағи Дамасктағы Өмәүиҙәр хәлифәлеге хәлифәлегенең идара итеүсе даирәләренә яҡын була. Шул арҡала, өмәүиҙәрҙе ҡолатып, Бағдадта хаким булып киткән Ғәббәсиҙәр уны кире ҡаҡҡан. Ғәббәсиҙәр ваҡытында башланған шәриғәт ҡанундарын системалаштырыу буйынса киң программа хәнәфи мәҙһәбкә нигеҙләнгән, был шулай уҡ власть даирәләрендә әүзағи мәктәбенең абруйы төшөүгә килтергән. Өҫтәүенә, Бәйрүттәге янғында әл-Әүзағиҙең әҫәрҙәре һаҡланған шәхси китапханаһы янып бөткән.
# Ҡыҙыл Ауыл

Ҡыҙыл Ауыл (шулай уҡ Ҡыҙыл Батыр исеме лә осрай) — Ишембай ҡалаһында тарихи урын, Ағиҙел йылғаһының һул ярында урынлашҡан, элекке ауыл.

# Ҡыҙыл Ауыл
## Тарихы

Ауыл территориаль, 1934 йылдың 29 мартындағы «Ишембай нефть промыслалары эшселәре поселогын ойошторыу тураһында» ҡарары нигеҙендә Ишембай ҡалаһына инә, был ҡарар шулай уҡ Ишембай, Ирек, Юрматы ауылдарының яҙмышын хәл итә. Билдәле булыуынса, был дүрт ауылда 1932 йылдың сентябрендә нефть өсөн килгән 888 ғаилә урынлаштырыла.
1934 йылдың 24 майындағы «Красная Башкирия», 1932 йылдың 9 июнендәге «Башкирская вышка» гәзиттәре ауылдың ҡиәфәтен сағылдырған материалдар баҫтырып сығара. Ауыл 18 йортан тора. Уларҙың ҡыйығы һалам менән, 1 йорт — тимер, 2 йорт таҡта менән ябыла. Ул 703-сө скважинанан йөҙ метр алыҫлыҡта урынлаша.
«Тикшереү барышында асыҡланғанса, һәр йорттоң тиерлек ситәндән һалам менән ҡапланған йорт төкәтмәләрендә торбаһыҙ мейестәр ҡуйылған (ҡара яғып йылытыла). Осҡондар һалам түбәләре аҫтына күтәрелә һәм һәр минут һайын янғын сығыу ҡурҡынысы була. 703-сө скважина урғыла. Ошонда уҡ нефть ер амбарҙарына аға. Шундай уҡ алыҫлыҡҡа, 703-сө быраулау фонтаны кеүек, 714-се быраулау вышкаһы төҙөлә. Янғын хәүефе бәхәсһеҙ. Ел йүнәлеше — һәр ваҡыт тиерлек вышкалар яғына. 703-сө һәм яңы төҙөлә башлаған 714-се вышканы, Ҡыҙыл Батыр утары халҡын кисекмәҫтән нефть разведкаһы еренән алыҫҡа күсерергә кәрәк».
«Утарҙың элекке урынында ҡалыуы йәки яңы урынға күсерелеүе тураһында аныҡ мәғлүмәттәр юҡ. Ул йылдар өсөн хас булған төҙөлөш материалдары һәм эшсе көстәр менән көсөргәнешле хәлде иҫәпкә алғанда, ул үҙенең урынын үҙгәртеүе ихтималлығы шикле».
Аллағыуат, Ҡарлыкүл, Ирек, Ҡыҙыл Ауыл, Күс, Новопетровский һәм Кесе Ишембай һәм Салауат ҡалалары ерҙәре составына ингән Аллағыуат ауылдары, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған уларҙың халҡы иҫтәлегенә Ишембай яғына боролошта Салауат-Стәрлетамаҡ автотрассаһы киҫелешендә «Юрматы ере» мемориаль комплексы төҙөлгән.
Ете мәрмәр плита ете күсерелгән ауылды кәүҙәләндерә. Үҙәгендә Юрматы еренең символы — ҡурай сәскәһе менән уратып алынған стела, «Бер кем дә, бер нәмә лә онотолмай» стелаһы тора. 8 пилонда һуғышҡа киткән 1428 яҡташтарҙың һуғыштан әйләнеп ҡайтмаған һәр өсөнсө тиерлек 513 фронтовиктың исеме уйып яҙылған. Бында Аллағыуат ауылында тыуған Советтар Союзы Геройы Әхтәмов Хәсән Баһҙый улының бюсы тора.
Һәйкәл Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы буйынса асыла. Комплексты тантаналы асыуҙа Башҡортостан Республикаһының Президенты М. Г. Рәхимов ағас ултырта.
2005 йылда Юрматы, Күс, Ҡыҙыл Ауыл, Ирек ауылдарының элекке халҡы һәм уларҙың тоҡомдары, бөтәһе 250 самаһы кеше, уның 80-йыллығын байрам итеү өсөн, кесе тыуған илендә яңынан осраша
# Липача

Липача — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 262 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Липача
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036412
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103641
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бразилияның Милли конгресы

Бразилияның Милли конгресы (порт. Congresso Nacional do Brasil) — Бразилияның закондар сығарыусы органы (парламенты). Ике палатанан тора: юғары — Федераль сенат (81 урын) һәм түбәнге — Депутаттар палатаһы (513 урын). Палаталарҙың вәкәләттәре компетенцияларға ярашлы бүленә.
text

# Бразилияның Милли конгресы
## Вәкәләттәр

Ғәмәлдәге Бразилия Конституцияһына ярашлы, Милли конгресс ҡарамағына киләһе мәсьәләләр һәм компетенциялар инә:
* һалым системаһы, килемдәрҙе йыйыу һәм бүлеү;
* күп йыллыҡ пландар, бюджет директивалары, йыллыҡ бюджет, кредит операциялары, дәүләт бурысы һәм мәжбүри курс менән эмиссиялар;
* Ҡораллы көстәрҙең шәхси составын билдәләү һәм үҙгәртеү;
* милли, төбәк һәм сектор пландары һәм үҫеш программалары;
* милли территория, һауа һәм диңгеҙ киңлеге сиктәре һәм дәүләт милке;
* тейешле закондар сығарыу ассамблеялары менән консультациялар үткәргәндән һуң федерация субъекттарын берләштереү һәм бүлеү;
* ил хөкүмәтенең резиденцияһын ваҡытлыса күсереү;
* амнистия иғлан итеү;
* Бразилияны һәм федерация субъекттарын административ, суд ойошмаһы, прокуратура ойоштороу һәм асыҡ яҡлауҙы ойоштороу;
* власть органдарында постар, вазифалар һәм функциялар индереү, үҙгәртеү һәм раҫлау;
* министрлыҡтарҙың һәм асыҡ хакимиәт органдарының белеме, структураһы һәм вәкәләттәре;
* телекоммуникациялар һәм радиотапшырыуҙар;
* финанс, депозит һәм аҡса мәсьәләләре, финанс учреждениелары һәм уларҙың операциялары;
* аҡса әйләнеше, аҡса эмиссияһы сиктәре һәм федераль бурыс йөкләмәләре күләме.

# Бразилияның Милли конгресы
## Федераль сенат

Федераль сенаттың төп компетенцияһына түбәндәгеләр инә:
* власть менән саманан тыш файҙаланыу тип билдәләнгән енәйәт ҡылыу осрағында суд процесын үткәреү һәм президентты, вице-президентты һәм дәүләт министрҙарын хөкөм итеү;
* власть менән саманан тыш файҙаланыу тип билдәләнгән енәйәт өсөн суд процесын үткәреү һәм Федераль юғары суд судъяларын, Генераль прокурорҙы һәм Генераль адвокатты хөкөм итеү;
* халыҡ алдында асыҡ фекер алышыуҙар үткәргәндән һуң йәшерен тауыш биреү юлы менән алдан раҫлау: магистраттарҙы, Иҫәп трибуналы судьяларын, федерация субъекттары губернаторҙарын, Үҙәк банк етәкселеген, Генераль прокурорҙы һәм башҡа юғары вазифалы кешеләрҙе;
* даими дипломатик миссия башлыҡтарын һайлап алыу буйынса асыҡ фекер алышыуҙар үткәргәндән һуң йәшерен тауыш биреү юлы менән алдан раҫлау.

# Бразилияның Милли конгресы
## Депутаттар палатаһы

Депутаттар палатаһының ғәҙәти компетенцияһына түбәндәгеләр инә:
* президентҡа, вице-президентҡа һәм дәүләт министрҙарына ҡарата процесс башларға;
* әгәр улар закондар сығарыу сессияһы асылғандан һуң 60 көн эсендә Конгресҡа тапшырмаһа, президенттың отчёттарына ҡағылышлы мәғлүмәттәрҙе тикшерергә;
* үҙ эске регламентын ҡабул итеү;
* үҙ ойошмаһын һәм эшмәкәрлеген билдәләү; үҙенең хеҙмәттәрендә постар, вазифалар һәм функциялар индереү, үҙгәртеү йәки бойомға ашырыу һәм бюджет директивалары тураһында закон менән билдәләнгән параметрҙарҙы үтәгәндә тейешле бүләктәр булдырыу.
# Умлаут

Умлаут :
| Ä | ä |
| Ǟ | ǟ |
| Ë | ë |
| Ḧ | ḧ |
| Ï | ï |
| Ḯ | ḯ |
| Ö | ö |
| Ȫ | ȫ |
| Ṏ | ṏ |
| T̈ | ẗ |
| Ü | ü |
| Ǖ | ǖ |
| Ǘ | ǘ |
| Ǚ | ǚ |
| Ǜ | ǜ |
| Ṳ | ṳ |
| Ṻ | ṻ |
| Ẅ | ẅ |
| Ẍ | ẍ |
| Ÿ | ÿ |
Умля́ут йә һирәгерәк умла́ут (нем. Umlaut) — хәреф өҫтөндә ике нөктә, диакритик билдә. Умляут хәрефтен әйтелешен үҙгәртә. Мәҫәлән, немец хәрефе «o» шундай тауыштар бирә: [o:] (Boot [Боот] «кәмә») йә [ɔ] (Post [пост] «почта»). Умляут ҡушҡандан һуң [ø] (башҡортса «ө») тауышын бирә: schön [шө:н] «матур», Löwe [лө́:вэ] «арыҫлан», böse [бө́:зэ] «уҫал», Öl [ө:л] «үҫемлек майы».
# Һынташты

Һынташты (Елғыуар) (рус. Синташта, Джилкуар, Жилкуар) — Рәсәй йылғаһы.

# Һынташты
## Географияһы

Һынташты йылғаһы Силәбе өлкәһе, Ҡаҙағстан биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының һул ярына тамағынан 1418 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 152 км.

# Һынташты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000195
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200019
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Һынташты
## Этимологияһы

Гидроним башҡорт телендәге Һынташ һүҙенән алынған. Һынташ — таштан яһалған боронғо һын, мәжүсилек осоронда табыныу, ҡорбан салыу урыны булған. Һынташҡа оҡшаш ҡаялы урындарҙы ла шулай атау киң таралған, Башҡортостанда ундай топонимдар күп.
# Герстенгрунд

Герстенгрунд (нем. Gerstengrund) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 61 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,58 км². Диңгеҙ кимәленән 500 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36419 һәм автомобиль коды — WAK.
# Лихтерфельде (Више)

Лихтерфельде (Више) (нем. Lichterfelde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 311 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,84 км². Диңгеҙ кимәленән 21 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
# Вибельсдорф

Вибельсдорф (нем. Wiebelsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 278 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,26 км². Диңгеҙ кимәленән 396 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7950 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Сөйәл үләне

Сөйәл үлән (рус. Чистоте́л, Борода́вник, лат. Chelidónium) — үп йыллыҡ (һирәк кенә ике йыллыҡ) ағыулы үҫемлек. Бейеклеге 90 см-ға ете. Май-август айҙарында һары сәскә ата, июль-октябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Сөйәл үләне
## Таралыуы

Сөйәл үләне күләгәле урындарҙа, йылға, һаҙлыҡ ситтәрендә, дымлы турпаҡлы һәм һирәк ағаслы урмандарҙа, баҡсаларҙа, ҡойма буйҙарында үҫәю Европала һәм Урта диңгеҙ буйында таралған. 1672 йылда Америкаға колонизаторҙар тире аурыуҙарына дары итеп күсерелгән. Бөтә уртаса климат зонаһына таралған.
* «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887 китабынан ботаник иллюстрация
# Иов (Лобва ҡушылдығы)

Иов — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобва йылғаһының һул ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Иов (Лобва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200010973
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201097
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2