yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Балҡарҙар

Балҡарҙар (рус. Балка́рцы, ҡарас.-балҡ. малкъарлыла, таулула); — төрки телле халыҡ, башлыса Төньяҡ Кавказдың үҙәк өлөшөндә, таулы һәм тау алды төбәктәрендә йәшәй (Балҡарстан).
Йылғалары Баксан, Чегем , Хазни-дон, Черек-Балҡар, Черек-Хулам. Европеоид расаның кавкасион раса антропологик тибы. Төрки телдәр ғаиләһенең ҡарасай-балҡар телендә һөйләшәләр.

# Балҡарҙар
## Этнонимы

«Балҡар» этнонимының килеп сығышы тураһында бер нисә версия бар:
* Малкар тарлауығында йәшәүселәрҙең урыҫ телендәге аталышы (рус. малкарцы).
* «Болгар» тигән атаманан 737 йылда ғәрәп-хазар килешеү шарттары буйынса ҡаған теләүселәрҙең барыһына ла ислам ҡабул итергә рөхсәт бирә. Күп болғар-бурджандар (атап әйткәндә, хәҙерге заман балҡар, карасай һәм ҡумыҡтарҙың ҡанбабалары) мосолманлыҡ ҡабул итә. Тап ошо ваҡыттан болғарҙар араһында ислам тарала башлай.
Үҙатамалары — малғар, малҡар, балҡар.

# Балҡарҙар
## Халыҡ һаны

Әлеге ваҡытта балҡарҙарҙың дөйөм һаны яҡынса 125 мең кеше тәшкил (2010 йылға ҡарата). Рәсәйҙә 112,9 мең кеше йәшәй, улар араһында Ҡабарҙы-Балҡарстанда — 108,6, меңе, был республика халҡының 12,7 % тәшкил итә.
(Ҡабарҙы-Балҡарстанда) 2010 йылғы халыҡ иҫәбе райондар буйынса:
Күпмелер балҡарҙар Ҡаҙағстанда һәм Ҡырғыҙстанда йәшәй (4 — 5 мең кеше, 2008), улар унда депортация арҡаһында 1944 барып юлыҡҡан.
Шулай уҡ Төркиәлә, Европа илдәрендә һәм АҠШ-та йәшәүселәр бар, улары XIX быуатта мөһәжир булып киткән.

# Балҡарҙар
## Халыҡ һаны
### Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре

| Йыл | Халыҡ һаны | Сығанаҡ |
| 1939 | 42 685 | 1939 йылғы халыҡ иҫәбен алыу |
| 1959 | 42 408 | 1959 йылғы халыҡ иҫәбен алыу |
| 1970 | 59 501 | 1970 йылғы халыҡ иҫәбен алыу |
| 1979 | 66 334 | 1979 йылғы халыҡ иҫәбен алыу |
| 1989 | 85 126 | 1989 йылғы халыҡ иҫәбен алыу |
| 2002 | 108 426 | 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу |
| 2010 | 112 924 | 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу |

# Балҡарҙар
## Телдәре

Ҡарасай-балҡар (ҡарасай, балҡар) теле — төрки телдәрҙең береһе , был телдә ҡарасайҙар һәм балҡарҙар һөйләшә. Диалекттарында айырма аҙ. Хәҙерге атамаһы 1950 йылдарҙа ҡабул ителә, элек таулы-татар, таулы-төрки, татар-сығатай теле тип атап йөрөтөлгән.Ҡабарҙы-Балҡарстанда һәм Ҡарасай-Черкес Республикаһында киң таралған, ике республикала ла дәүләт статусына эйә. Рәсәйҙә 303 мең самаһы кеше ошо телдә һөйләшә.
# Яхой-Яха

Яхой-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Арка-Вэло-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Яхой-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305134
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Грегори Диз

Грегори Диз (ингл. J. Gregory Dees, ингл. Greg Dees; 1950 йыл — 20 декабрь 2013 йыл, Дарем, Төньяҡ Каролина, АҠШ) — Америка ғалимы, профессоры, Дьюк университетының Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереү үҙәгенең (CASE) нигеҙләүсеһе һәм директоры.
Грегори Диз 1990-сы йылдарҙа Социаль эшҡыуарлыҡты һөнәр һәм академик фән кеүек беренселәрҙән булып һанауы менән билдәле.
Грегори Диз ике китаптың (ингл. Enterprising Nonprofits һәм ингл. Strategic Tools for Social Entrepreneurs), 60 тирәһе фән мәҡәләләренең, күп тикшеренеүҙәр һәм методик эштәрҙең авторы. Шунда ул эшҡыуарлыҡ практикаһын фәҡилектең, тирә-яҡтың бысраныуының һәм башҡа мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә ҡуллана алыуын күрһәтә.
Академик эшмәкәрлегенә өҫтәүенә Диз The Bridgespan Group, Inc. һәм башҡа ойошмаларҙың күҙәтеү кәңәшмәһендә эшләй ине; бөтә донъя экономика форумында социаль инновациялар секцияһында рәйес була; Journal of Social Entrepreneurship һәм Social Enterprise Journal матбуғаттарының мөхәррирҙәр кәңәшмәһенә инә; Kauffman Foundation фондында эшләй.

# Грегори Диз
## Биографияһы

Грегори Диз 1950 йылда тыуа.
Диз Цинциннати университетында бакалавриат тамамлай, Йель университетында магистр дәрәжәһен, ә Джонс Хопкинс юғары уҡыу йортонда доктор дәрәжәһен ала.
Белем алғас McKinsey & Company ойошмаһында консультант булып эшләй башлай.
Диз Йель менеджмент мәктәбендә (ингл. Yale School of Management) үҙенең академик карьераһын башлай, ә аҙаҡтан Гарвард бизнес мәктәбендә уҡыта, шунда социаль сферала эшҡыуарлыҡ буйынса курс эшләү инициативаһы менән сығыш яһай.
1995 йылда Harvard’s Apgar Award for Innovation in Teaching премияһына лайыҡ була.
Эшҡыуарлыҡты үҫтергән ваҡыттан һуң, Стэнфорд университетында юғары бизнес мәктәбендә (ингл. Stanford Graduate School of Business) академик эшмәкәрлегенә ҡайта, шунда бакалавриат, магистратура һәм бизнес курстарының программаларын эшләй һәм Стэнфорд социаль инновациялар үҙәген асыуҙа ярҙам итә.
1998 йылда ул «Социаль эшҡыуарлыҡ билдәләмәһе» (ингл. The Meaning of Social Entrepreneurship) исемле мәҡәләһен баҫтырып сығара.
2001 йылда Фукуа бизнес мәктәбендә эшкә тотона.
Грег Диз һәм Бес Андерсон (ингл. Beth Battle Anderson) Дьюк университетында Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереү үҙәген (CASE) ойошторалар.
2007 йылда Аспен институты (ингл. Aspen Institute) һәм «Ашока» фонды уны социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн бүләкләйҙәр.
2012 йылда Халыҡ-ара үҫеш буйынса АҠШ агентствоһы Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереү үҙәген бүләкләй һәм уның үҫешеүенә 10 миллион АҠШ долларға тиң булған грант бирә.
Грегори Диз 2013 йылдың 20 декабрендә 63 йәшендә Дьюк университетының дауаханаһында вафат була.
# Каталин Новак

Каталин Ева Верешне-Новак (мадьярса Veresné Novák Katalin Éva, 6 сентябрь 1977 йыл) — Венгрияның ҡатын-ҡыҙ-сәйәсмәне. 2017 йылдан Фидес партияһы Вице-рәйесе. 2018 йылдан Венгрия Милли йыйылышы депутаты. 2018 йылдан Ғаилә, йәштәр эштәре һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр буйынса Дәүләт секретары (министр). Почетлы легион ордены (2019) кавалеры. Польша Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары ордены (2019) Командоры. 2022 йылдың 10 мартында Венгрияның Дәүләт Йыйылышы Каталин Новакты илдең Президенты итеп һайланы.

# Каталин Новак
## Биографияһы

1977 йылдың 6 сентябрендә Сегед ҡалаһында тыуа.
1996—2001 йылдарҙа Корвин университетында иҡтисад өйрәнә . 2001—2004 йылдарҙа Сегед университетында һәм Көнбайыш Париж университеты — Нантер-ля-Дефанста хоҡуҡ өйрәнә.
2017 йылда Виктор Орбан етәкселек иткән Фидес партияһының вице-рәйесе була.
2018 йылдың 8 апрелендәге парламент һайлауҙары һөҙөмтәләре буйынса Венгрия Милли йыйылышы депутаты итеп һайлана.
Сит ил эштәре министрлығында эшләй. 2010 йылда министр кәңәшсеһе була. 2012 йылда Золтан Балог етәкселегендәге Венгрия Хеҙмәт ресурстары министрлығы советына етәкселек итә. Француз телле илдәр эштәре буйынса дәүләт министры вазифаһын биләй. Премьер-министр Виктор Орбан етәкселегендә Орбандың 2018 йылдың 18 майында ойошторолған дүртенсе кабинеты составында Милош Каслер етәкселек иткән Венгрия Хеҙмәт ресурстары министрлығында ғаилә, йәштәр һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр эштәре буйынса дәүләт секретары (министр) вазифаһын ала.
Традицион ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу өсөн сығыш яһаған Бөтә донъя Ғаилә конгресында даими ҡатнаша.
Ире Иштван Вереш (Veres István Attila) — Венгр милли банкыхеҙмәткәре, өс балаһы бар: ҡыҙы Ката (Kata, 2008) һәм улдары Адам (Ádám, 2004) һәм Тамаш (Tamás, 2006).
Инглиз, француз, испан һәм немец телдәрендә һөйләшә.
# Тимур (исем)

Тимур — төрки сығышлы ир-ат исеме.

# Тимур (исем)
## Этимологияһы

Тимур — мосолман булмаған халыҡтар араһында ла ир балаларға йыш ҡушылған төрки сығышлы исем. 1336—1405 йылдарҙа Урта Азияла дәүләт эшмәкәре — әмир Аҡһаҡ Тимер исеме менән бәйле.

# Тимур (исем)
## Билдәле шәхестәр

Тимур Марсель улы Сафин (4 август 1992 йыл) — рапирала фехтовальщик, ике тапҡыр Европа чемпионы. Европа уйындары, донъя һәм Европа чемпионаттары приздарын алыусы. Командалы рапира ярыштарында Олимпия чемпионы (2016), рапирала шәхси ярыштарҙа XXXI йәйге Олимпия уйындарының бронза миҙалын яулаусы. Фехтование буйынса Рәсәй спорт мастеры (2007), халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2012)
Тимур Таһир улы Бәҙритдинов — Рәсәй киноһында комедия актеры, телевидение һәм КВН телетапшырыуҙарын алып барыусы.
Тимур Александрович Исмәғилев (27 февраль 1982 йыл) — Рәсәйҙең хәҙерге заман композиторы, пианист, аранжировкалар яһаусы.
Тимур Мөхәмәт улы Ғарипов (26 февраль 1975 йыл) — театр актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы, Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — Георг IV, Петя, Әбүләй ролдәрен башҡарған өсөн (2003).
Аҡһаҡ Тимер — Урта, Көньяҡ һәм Көнбайыш Азия, шулай уҡ Кавказ, Волга буйы һәм Русь тарихында тәрән эҙ ҡалдырған шәхес, яулап алыусы. Атаҡлы йыhангир, әмир (1370 йылдан). Баш ҡалаһы Сәмәрҡәнд булған империяға һәм Тимериҙәр династияһына нигеҙ һалыусы.
# Тауш (Тапа ҡушылдығы)

Тауш — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тап йылғаһының һул ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Тауш (Тапа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200004339
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200433
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ягарт

Ягарт — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амбарная йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ягарт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203551
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йәғәфәров Юлай Нурғәли улы

Йәғәфәров Юлай Нурғәли улы (2 ғинуар 1953 йыл — …..) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2001)

# Йәғәфәров Юлай Нурғәли улы
## Биографияһы

Юлай Нурғәли улы Йәғәфәров 1953 йылдың 2 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. 1960 йылда Ғәлиәкбәр мәктәбенә 1-се класҡа бара, артабан уҡыуын Өфөлә Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында дауам итә һәм тамамлай.
1980 йылда «Тау инженеры» һөнәре буйынса Өфө нефть институтын тамамлаған.
1973—1975 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1980—1994 йылдарҙа — быраулаусы, скважиналарҙы ремонтлау буйынса мастер, етештереү бүлегенең өлкән инженеры, геолог, өлкән геолог, беренсе категориялы геолог, идара итеү буйынса баш технолог, нефть һәм газ сығарыу цехы-3 начальнигы; 1994—2000 йылдарҙа — баш инженер. НГДУ начальнигының беренсе урынбаҫары. «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһының «Ишембайнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы начальнигы.

# Йәғәфәров Юлай Нурғәли улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Юлай Нурғәли улы Йәғәфәров «Ишембайнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы ойошмаһы начальнигы булған сағында Ишембай ҡалаһы микрорайонына ҡараған Смаҡай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған һәм Еңеү менән ҡайтҡан яугирҙар хөрмәтенә һәйкәл төҙөүҙә ҙур ярҙам күрһәтә.

# Йәғәфәров Юлай Нурғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе
# Катык (Чет ҡушылдығы)

Катык — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Четь йылғаһының уң ярына тамағынан 361 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Катык (Чет ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019566
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201956
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яндоушка

Яндоушка — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Цивиль йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Яндоушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400412112100000421
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100042
* Бассейн коды — 08.01.04.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Косвож (йылға)

Косвож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кочмас йылғаһынына 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Косвож (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002297
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Плеймейкерс-театр

Плеймейкерс-театр (ингл. Theatre Playmakers; тәүге исеме ― Сми-холл, Hall Smith) ― кампус буласаҡ йорт . Чапел-Хиллдағы Төньяҡ Каролина университеты кампусы бинаһы, 1850 йылда архитектор Александр Джексон Дэвис проекты буйынса төҙөлә. Театр АҠШ-тың милли тарихи ҡомартҡыһы һәм грек яңырыу осоро архитектураһы өлгөһө булып тора. Әлеге ваҡытта бина Пол Грин башҡарма театр компанияһының өҫтәмә майҙансығы, ул да шулай уҡ Төньяҡ Каролина университетына ҡарай.

# Плеймейкерс-театр
## Һүрәтләнеше һәм тарихы

Плеймейкерс-театр Төньяҡ Каролина университет кампусының төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, көньяҡта Ист-Кэмерон-авеню менән фән һәм сәнғәт колледжына йәнәш, Олд-ист (шулай уҡ АҠШ-тың милли тарихи ҡомартҡыһы) ятаҡ бинаһына туп-тура ҡаршы урынлашҡан. Театр бинаһы боронғо храм формаһында төҙөлгән. Кирбестән эшләнгән, тыштан штукатурланған. Көнсығыш яғында ослайып торған портик бар. Портик рифле колонналарҙа тора. Колонналар коринф капителе менән осланған, улар Төньяҡ Каролинаның иң мөһим ауыл хужалығы культуралары булған кукуруз һәм тәмәке япраҡтары менән биҙәлгән. Бинаның фронтоны төрлө яҡтан уратып алынған, йорт стеналарында пилястрҙар, улар ябай антаблементты тотоп тора.
Смит-холл 1850 йылда төҙөлгән. Университет кампус 1830-сы йылдарҙа үҙгәртеп ҡорола башлай. Эндрю Джексон Дэвис Олд-ист һәм Олд-вест ятаҡтарының планын яңырта һәм кампусты реконструкциялауҙың дөйөм планын төҙөй. Смит-холл баштан уҡ йәмәғәт йыйылышы урыны була. Һуңынан бында лаборатория, мунса һәм юридик мәктәп урынлаша. 1923 йылда бинала театр урынлашҡан. Ул Сarolina playmakers ижади берекмәһенең майҙансығы булып тора.
# 1857 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1857 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1857 MDCCCLVII |
| Юлиан стилендә | 1856—1857 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2609—2610 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7365—7366 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5617—5618 ה'תרי"ז — ה'תרי"ח |
| Мосолман календары | 1273—1274 |
| Боронғо әрмән календары | 1306 ԹՎ ՌՅԶ |
| Ҡытай календары | 4553—4554 丙辰—丁巳 красный дракон — красная змея |
| Эфиопа календары | 1849—1850 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1913—1914 |
| - Шака самват | 1779—1780 |
| - Кали-юга | 4958—4959 |
| Иран календары | 1235—1236 |
1857 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Винничка

Винничка (укр. Вінничка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Винница районы һәм Винница ҡалаһы аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 13 километр. Бассейн майҙаны - 48,2 км².
# Ҡаракүлмәк (Арғаяш районы)

Ҡаракүлмәк — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы ҡасаба. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.
Ҡасаба Куйбышев исемендәге колхоздың 4-се һөт етештереү һәм эшкәртеү фермаһы эргәһендә нигеҙләнә

# Ҡаракүлмәк (Арғаяш районы)
## Исеменең килеп сығышы

Ҡаракүлмәк топонимы Арғаяш, Ҡонашаҡ һәм Сосновка райондарында осрай: ауыл, ҡасаба, ике күл, һаҙлыҡ.
Ике башҡорт һүҙҙәненән ҡоролған: ҡара һәм күлмәк. Н. И. Шуваловтың һүҙлегендә әлеге атамаға бына ниндәй аңлатма бирелә:
   С башкирских слов: кара — в значении «опасный», «страшный», кульмяк — «озерцо», означает «водное окно», «остаток водоема, участок открытой воды на поверхности болота, зарастающего озера», «трясина со стоячей водой», «бездонная болотная топь».
Башҡорт теленең академик һүҙлегендә күлмәк һүҙенең 2-се варианты — Р. — окно в болоте; үлән баҫҡан күлдең асыҡ урыны, тип бирелгән. Ҡара һүҙенең мәғәнәләре бик күп, шулар араһында 18. күсм. Үҙе эйәреп килгән исемдәрҙең мәғәнәһенә ҙур кимәл, көслө дәрәжә төҫмөрө бирә тигән аңлатма Ҡаракүлмәк гидронимына тап килә.

# Ҡаракүлмәк (Арғаяш районы)
## Географияһы

Ҡасаба Арғаяш районы үҙәгендә, Ҡаракүлмәк күле буйында, урынлашҡан. Исеме лә күл атамаһынан алынған. Ҡасаба район үҙәге Арғаяш ауылынан 2 км төньяҡ-көнбайыштараҡ ята.

# Ҡаракүлмәк (Арғаяш районы)
## Халҡы

(1970 — 17, 1983 — 7, 1995 — 6)

# Ҡаракүлмәк (Арғаяш районы)
## Урамдары

* Фермер урамы
# Ташбулат (мәғәнәләр)

Ташбулат - исем. Топоним булараҡ таралған.

# Ташбулат (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр
### Исемдәрҙә

* Дәүләтшин Ташбулат Мостафа улы — ҡурайсы, уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Хәкимов Милләт Ташбулат улы - совет һәм партия эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Ташбулат (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр
### Топонимикала

* Ташбулат — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы ауыл.
* Ташбулат ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек.
* Таш-Күстән (Ташбулат) — башҡорт тел ғилеменә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты ағзаһы Дәүләтшин Ғәббәс Йәғәфәр улының тыуған ауылы.
# Лакиер йорто (Таганрог)

Лакиера йорто — XIX быуаттың беренсе яртыһы архитектура ҡомартҡыһы . Ул Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһында Тургенев тыҡрығы, 5 адресы буйынса урынлашҡан. Йорт классицизм стилендә төҙөлгән, уның фасадын ярымколонналар биҙәй.

# Лакиер йорто (Таганрог)
## Тарихы

XIX быуаттың беренсе яртыһында Таганрог ҡалаһының Тургенев тыҡрығында ике ҡатлы яңы айырым йорт төҙөлә. Ул Нахичевандың I гильдия сауҙагәре Карп Маркович Гайрабетов милегендә булған бер ҡатлы ҡоролмалар, кибеттәр өҫтөнән күтәрелеп, ҡуҡырайып ултыра. Гайрабетов ҡаланың нәҫелдән килгән почетлы гражданы була. 1839 йылда йорт хужаһы грек гражданы, сауҙагәр Мануил Кумани була. 1860-сы йылдарҙа йорт хужаһын алмаштыра, яңы хужаһы булып коллежский советник Марк Варваци тора. 1882 йылда йорт уның вариҫтарына — Александра Попудоваға һәм Елена Лакиерға күсә. Улар 1920-се йылдар башына, совет власы урынлашҡанға тиклем йорт хужаһы булып торалар. Уларҙың милегендә шулай уҡ Грек урамындағы 42-се йорт була. Баһалау мәғлүмәттәре буйынса, ошо ваҡытта йорт хаҡы 24 мең һумға тиң булаған. Ошо йортта оҫтахана ихтыяждары һәм ҡатын-ҡыҙҙар күлдәге һәм балалар кейеме тегергә заказдар ҡабул итеү өсөн Фай ханым ҡуртымға фатир ала. Башҡа сығанаҡтар буйынса, «мода оҫтаханаһы» йортта 1892 йылдан алып урынлашҡан һәм ул И. Ю. Фивичтыҡы булған. 1992 йылдан йорт — архитектура ҡомартҡыһы, закон менән һаҡлана. 2003 йыл мәғлүмәттәре буйынса, йортта «Тополек» балалар баҡсаһы урынлашҡан .
# Ласси-Яха (Нгарка-Хорта-Яха ҡушылдығы)

Ласси-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Хорты-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Ласси-Яха (Нгарка-Хорта-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076104
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307610
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ставский проспекты

Ставский проспекты — Дондағы Ростовтың Тимер юл районындағы Ленгородоктың (Затемерницкий ауылы) ҙур булмаған проспекты.
Ихтилал майҙанында урынлашҡан Лендворецтан башлана, һәм 1-се Баррикада урамына тиклем һуҙыла. Башында ауышлыҡ бар һәм артабан, Профсоюз урамынан һуң, тигеҙләшә.
1902 йылғы Ростов стачкаһы етәксеһе Иван Иванович Ставский хөрмәтенә аталған.
Элекке исеме барон Коцебу Фёдор Пеллар фон Пильхау — 1904—1910 йылдарҙағы Ростов ҡала башлығы хөрмәтенә бирелгән була. Проспект Ленгородоктың төп урамы.
1997 йылға тиклем проспектта таш түшәлгән була. Һуңғараҡ уны асфальт менән алмаштыралар.

# Ставский проспекты
## Объекттар

* дом № 1/5 — Ростов электровоз ремонтлау завоы
* дом № 2 — Ленин исемендәге тимер юлсылар мәҙәниәт һарайы.

# Ставский проспекты
## Хәрәкәт

Ихтилал майҙанынан Профсоюз урамына тиклем проспектта хәрәкәт бер яҡлы. Йүнәлеш Темерник үҙәненән өҫкә ҡарай Профсоюз урамына бара. Профсоюз урамынан һуң 1-се Баррикада урамына тиклем хәрәкәт ике яҡлы.

# Ставский проспекты
## Ҡыҙыҡлы факттар

Билдәле булыуынса, 1917 йыл революцияһынан һуң, урамдарҙың «иҫке режимдың» билдәле кешеләре исемдәрен йөрөткән күбеһен, совет власы яңы заманға яраҡлаштырып үҙгәртә. Ләкин Коцебу проспекты Бөйөк Ватан һуғышынан һуң ғына, немец атамаларын һәм топонимдарын юҡҡа сығарыу тулҡынында үҙгәртелә.
# Сопочная (Промойная мороно)

Сопочная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Промойна мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сопочная (Промойная мороно)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009151
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0