yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# «Аждаһа» (шиғыр)

«Аждаһа» — Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафури шиғыры. 9-сы кластың Башҡорт әҙәбиәте дәресе программаһына индерелгән. 1917 йылда яҙылған.

# «Аждаһа» (шиғыр)
## Мәжит Ғафуриҙың Октябрь инҡилабы осорондағы ижады

Мәжит Ғафури ил һәм ябай хеҙмәт халҡы өҫтөнә килгән тарихи-ижтимағи афәтте — һуғышты аңлау юлында ҡапма-ҡаршылыҡлы ҡараштар аша шаҡтай үҫеү юлын үтә. Февраль инҡилабынан Октябрь инҡилабына тиклемге аралыҡта шағир «Бөтһөн һуғыш», «Икмәк! Икмәк!» сәйәси көн ҡаҙағына тап килгән шиғырҙар яҙҙы. 1917 йылдың август-сентябрендә Урыҫ армияһының Юғары баш командующийы Корнилов Петроградта хәрби бәрелештәр ойоштора. Ваҡыытлы хөкүмәт вәкәләтлеген һалырға тейеш була, илдә Директория урынлаштырыу проекты ҡарала. Петроградта ҡамау хәле (комендант сәғәте, цензура, ялан судтары) булдырырға, митингтар, демонстрацияларҙы тыйырға тәҡдим ителә. Корнилов, «Рәсәйҙе ҡотҡарыу маҡсатында», тулы власты үҙ ҡулына алыуҙы планлаштыра. Корнилов сығышы тар-мар ителеү эҙемтәһендә власҡа большевиктар килә.

# «Аждаһа» (шиғыр)
## «Аждаһа» шиғыры

Мәжит Ғафуриҙың «Аждаһа» шиғырын «Ирек» гәзитенең 1917 йылдың 11 сентябрь һанында баҫыла. 1978 йылда баҫыла башлаған 4 томлыҡтың 1-се томында 1917, 1922 йылда нәшер ителгән «Ҡыҙыл байраҡ» йыйынтығы буйынса килтерелде. Шағирҙың 1950 һәм 1954 йылғы йыйынтыҡтарында әҫәрҙең ҡайһы бер һүҙҙәре үҙгәртеп алынды.
| Хөрриәт байрағылыр тотҡаныбыҙ, Әйҙә шул юлда түгелһен ҡаныбыҙ, Ҡыҙғаныс түгел бөтә мал, йәнебеҙ. Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ… Баҡсы! Дошман үлмәгән, ул ҡуҙғала, Хөрриәт емешен халыҡтан ҡыҙғана, Әкрен-әкрен ҡанлы ҡылысын ҡулға ала. Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ… Хөрриәт әһлен улар еңмәкселәр, Ҡол итеп, беҙҙе һаман иҙмәкселәр, Эшселәрҙе эт итеп екмәкселәр. | Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ… Ҡанлы байраҡтарҙы тәкрар ҡулға алайыҡ, Ул яуыз дошманға ҡаршы ҡуҙғалайыҡ, Хөрриәт йырҙарын йырлап барайыҡ. Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ… Мәңгегә үлтерелһен ул ҙур аждаһа, Баш күтәрмәҫлек булып был донъяға, Сын хәҡиҡәткә бирелһен сын баһа. Әһле хөрриәт, тағы ҡуҙғалығыҙ!.. Баш күтәрмәксе була дошманыбыҙ… |

# «Аждаһа» (шиғыр)
## Төп фекере һәм художество алымдары

Ике инҡилап — Февраль һәм Октябрь революциялары — араһындағы ҡатмарлы осорҙа гражданлыҡ шиғриәтен үҫтереүҙә Ғафури күп көс һалды, үҙенсәлекле ижади батырлыҡ күрһәтте.
Ғафури, үҙ заманының рухына тап килгән ҡараштан сығып, хеҙмәтсән халыҡты тағы ла «ҡол итеп... иҙмәксе», «ҡанлы ҡылысын» ҡулына алған дошман был ҡораллы көрәште башланы тип хафалана, «Мәңгегә үлтерелһен ул ҙур аждаһа, Баш күтәрмәҫлек булып был донъяға» тигән саҡырыу ташлай. Шиғыр шуға «Аждаһа» тип аталған да инде.

# «Аждаһа» (шиғыр)
## «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы

2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итте. Шиғри флешмобта күп кеше ҡатнашты һәм башҡорт халыҡ шағирына булған ихтирамын күрһәтте.
# Ширкоисс

Ширкоисс — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының һул ярына тамағынан 596 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Ширкоисс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000026820
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002682
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡуҡмара

Ҡуҡмара (татар. Кукмара, рус. Кукмор, ялан мари Кукмарий) — Татарстан Республикаһындағы Ҡуҡмара районының үҙәге.

# Ҡуҡмара
## Тарих

1923-2017 йылдарҙа — ҡала тибындағы ҡасаба; 2017 йылдың 17 апреленән ҡала статусы бирелә.

# Ҡуҡмара
## Климат

* Уртаса йыллыҡ температура — 3,6 °C
* Һауаның уртаса дымлылығы — 70,6 %
* Елдең уртаса тиҙлеге — 3,0 м/с
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса температура, °C | −11,2 | −11 | −5,7 | 3,8 | 12,5 | 17,9 | 19,9 | 17,0 | 11,4 | 3,8 | −5,3 | −10,4 | 3,6 |
| Сығанаҡ: NASA. База данных RETScreen ||||||||||||||
# Түбәнге Муйнаҡ

Түбәнге Муйнаҡ (рус. Нижний Муйнак) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453390, ОКАТО коды — 80226822004.

# Түбәнге Муйнаҡ
## Тарихы

Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Хәсән улы Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Сураштың нәҫеле Абҙан, Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған.
1761 йылдан алып (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1707 йылдан алып) билдәле. Тәүге төпләнеүсе сотник Муйнаҡ Сөләймәнов исеме менән аталған. ΧVΙΙΙ быуаттың 2‑се яртыһында Түбәнге, Урта, Кесе Муйнаҡ ауылдары барлыҡҡа килә.

# Түбәнге Муйнаҡ
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 155 | |
| 1959 | 116 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 113 | |
| 1979 | 81 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 39 | |
| 2002 | 61 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 88 | |
| 2010 | 73 | |

# Түбәнге Муйнаҡ
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (100 %).

# Түбәнге Муйнаҡ
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Муйнак): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 72 км

# Түбәнге Муйнаҡ
## Урамдары

Юнай урамы (рус. улица Юнай)

# Түбәнге Муйнаҡ
## Ваҡытлы матбуғатта

* В Зианчуринском районе есть священное место
# Федоровка (Чумыша ҡушылдығы)

Фёдоровка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 210 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Федоровка (Чумыша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200314
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әсхәб әр-раий

Әсхәб әр-раий, әһел әр-раий (ғәр. أصحاب الرأي‎ — «фекер яҡлы кешеләр»; أهل الرأي‎ -« фекер яҡлы әһелдәр»; рус. асха́б ар-рай, ахль ар-рай) — ислам фиҡһында VII—VIII быуаттарҙа, ниндәй ҙә булһа мәсьәлә буйынса Ҡөрьәндә һәм сөннәттә бер төрлө генә ҡарар булмаһа, үҙ фекере нигеҙендә хоҡуҡи ҡарарҙар сығарған йүнәлеш вәкилдәренең дөйөм исеме. Әсхәб әр-раийҙарға ҡапма-ҡаршы йүнәлеш — хәҙис әһелдәре («хәҙис яҡлылар»). Әсхәб әр-раийҙар, Мөхәммәт Пәйғәмбәр хәҙистәренән алынған прецедент нигеҙендә түгел, ә үҙ фекере (әр-раий) нигеҙендә хәл итеүҙе өҫтөн күргән.

# Әсхәб әр-раий
## Тарихы

Мөхәммәт Пәйғәмбәр йәшәгән осорҙа мосолмандар уға иңдерелгән үәхиҙәр нигеҙендә проблемаларҙы хәл иткән. Пәйғәмбәр үҙе лә ҡайһы бер мәсьәләләрҙе иджиһад ҡулланып әр-раий нигеҙендә хәл иткән. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең шәхси абруйы арҡаһында, ул ваҡытта был мосолмандар яғынан тәнҡиткә дусар булмай.
Әсхәб әр-раий барлыҡҡа килеүен ғәҙәттә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәһе Ғабдулла ибне Мәсғүд менән бәйләйҙәр. Ул хаҡ хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттаб тарафынан Ираҡҡа ҡаҙый һәм фаҡиһ сифатында ебәрелгән була. Бойондороҡһоҙ хөкөмгә ынтылыштың сәбәбе булып, Ираҡта Хижәздәге кеүек бөтә хәҙистәр комплексы билдәле була алмауы тора. Ислам ҡануниәтендә бындай ысулдың популярлыҡ яулауының тағы бер сәбәбе — Али ибн Әбү Талибтың шәхси абруйының ҙур булыуы һәм Ғабдуллаһ ибне Мәсғүдтең был хөкөмгә өҫтөнлөк биреүе. Әр-раий ысулын ҡулланған дин белгестәренең байтаҡ өлөшө нигеҙҙә хәҙерге Ираҡ территорияһында урынлашҡан, шуға күрә был ижтиһад мәктәбе "ираҡ " мәктәбе тип атала.

# Әсхәб әр-раий
## Ҡулланыу ысулы

Бойондороҡһоҙ хөкөм (әр-раий) ислам дине рухына тап килергә һәм оҡшашлыҡ буйынса фекер йөрөтөү ысулы (ҡыяс)менән ҡулланылырға тейеш.
# Нгарка-Хорты-Яха

Нгарка-Хорты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 93 км.

# Нгарка-Хорты-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307602
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Майкл Янг

Лорд Майкл Янг (ингл. Michael Dunlop Young, Baron Young of Dartington; 09.08.1915, Манчестер — 14.01.2002, Лондон) — Бөйөк Британия социологы, йәмәғәт эшмәкәре һәм политик. Лордтар палатаһының ағзаһы (1978—2002). Британия академияһының почётлы ағзаһы (1995).
1978 йылдан башлап Пэрство (барон).

# Майкл Янг
## Биографияһы

Атаһы — Гибсон Янг, әсәһе — Эдит Янг.
Лондонда экономика мәктбен тамалай (1938, фән бакалавры). Шунда уҡ 1963 йылда һынлы сәнғәт магистры дәрәжәһен ала, ә аҙаҡтан — философия докторы (Ph.D.)
1933-35 йылдарҙа солиситор фирмаһында эшләй. 1939 йылда барристер практикаһын башлай.
1941-45 йылдарҙа Лейбористар партияһының политик һәм экономик планлаштырыу директоры, ә 1945-51 — партияның өйрәнеү департаментының сәркәтибе.
Лондондағы йәмәғәт штудялары институтына нигеҙ һалыусы һәм 1953—2001 йылдарҙа институттың тәүге директоры.
1961-66 йылдарҙа Кембридж университетында эшләй, ә 1961-63 — социология буйынса лектор. 1989—1992 йылдарҙа Биркбек (Лондон университеты) призеденты. 1998 йылда социаль эшҡыуарҙар өсөн мәктәп аса.
Майкл Янг оҙаҡ ауырығандан һуң 86 йәшендә вафат була.
Өс тапҡыр өйләнә, биш балаһы бар.

# Майкл Янг
## Наградалары

Кил, Шеффилд һәм Аделаида университеттарының һүҙ өлкәһендә почётлы докторы (D.Litt.). Эксетер университетының хоҡуҡ буйынса почётлы докторы (1982). 1992 йылда получил Альберт медален ала.
# Оло Собачья

Оло Собачья (Арко-Собачья, Арка-Собачья) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Оло Собачья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052635
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005263
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Козлов Виктор Васильевич

Козлов Виктор Васильевич (3 июль 1919 йыл — 17 декабрь 2016 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1968—1987 йылдарҙа Новосибирск электровакуум заводы директоры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986), РСФСР-ҙың Юғары Советы депутаты (1971-1975).

# Козлов Виктор Васильевич
## Биографияһы

1919 йылдың 3 июлендә Гамбург (Германия) янындағы Ниодсен ҡалаһында тыуған, рус хәрби әсирҙәр Василий Козлов һәм немка Эльза Придцелдең улы. 1920 йылда ата-әсәһе менән Рәсәйгә күскән.
Мәскәү хәрби-авиация училищеһын тамамлаған (1937-1939, тиҙ сығарылыш), 51-се алыҫ бомбардировка авиация полкында хеҙмәт иткән. Көнбайыш Украинаны, Көнбайыш Белоруссия, Молдавияны азат итеүҙә ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың октябренә тиклем фронтта була. Һуңынан (әсәһе немка булыу сәбәпле) төҙөлөш батальонында танкыға ҡаршы соҡор яһауҙа хеҙмәт итә. 1943 йылда 16-сы һауа армияһында 16- сы разведка полкында штурман урынбаҫары вазифаһына билдәләнә.
1946 йылда РККА-нан китә һәм Новосибирск геодезия, аэрофотосъемка һәм картография институтында директор урынбаҫары вазифаһына ҡабул ителә. Һуңынан РСФСР-ҙың йылға флоты министрлығының «Восток» баш идаралығында бәйләнеш урынлаштырыу начальнигы итеп билдәләнә.
1950-1963 йылдарҙа 617-се Новосибирск электровакуум заводында ОКБ машина төҙөү начальнигы, завком рәйесе, цех начальнигы булып эшләй. Ситтән тороп бөтә союз финанс-иҡтисади институтын (1961) юғары билдәләр менән тамамлай.
1963 -1968 йылдарҙа Новосибирск радиодеталь заводының беренсе директоры.
1968-1987 йылдарҙа Новосибирск электроваккум заводы директоры була. Уның етәкселеге осоронда йыллыҡ етештереү күләме 12-16 %-ҡа арта.
РСФСР Юғары Советы депутаты (1971-1975).
Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986). Өс Ленин ордены, Октябрь революцияһы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, ике II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, күп миҙалдар менән (шул иҫәптән «өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы, ВДНХ-ның алтын һәм көмөш миҙалы) бүләкләнә.
2016 йылдың 17 декабрендә Новосибирскиҙә вафат була.
# Жванчик (Днестр ҡушылдығы)

Жванчик (укр. Жванчик) — Украиналағы йылға. Хмельницкий өлкәһенең Городок, Чемеровцы һәм Каменец-Подольский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 107 километр.
# Кесе Порма

Кесе Порма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волошка йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Кесе Порма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000128
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нидһи

Индуизм яҙмалары контекстында "'нидһи"' ул байлыҡ Хоҙайы Кубераға ҡарай торған (шулай уҡ Кувера булараҡ әйтелә) туғыҙ хазинанан торған байлыҡ. Традиция буйынса һәр нидһиның һаҡсы рухы бар һәм бер ни тиклем тантриклар уға табыналар. Нидһаларының табиғате һәм хасиәте күбеһенсә аңлатылмаған һәм аңлашылмаған булып ҡала.

# Нидһи
## Нидһилар

Амаракоша буйынса туғыҙ нидһи булып түбәндәгеләр тора:
* Маһападма "бөйөк лотос ҫәҫкәһе"
* Падма "лотос ҫәҫкәһе "
* Шанкха "ҡабырсаҡ"
* Макара "крокодил"
* Качһапа "гөбөргәйел"
* Кумуд " билдәле төр асылташ"
* Кунда "жасмин"
* Нила "сапфир"
* Кһарва "кәрлә"
Шахталар, минералдар, ер сүлмәктәре һәм океан ресурстары булып танылып, Кубераның хазинаһы шулай тейеп интерпретациялана:
* маһападма (Һималайҙа минералдар һәм бай таштар менән ике күл)
* падма (Һималайҙа минералдар аҫылташтар менән бер падма ҙурлығында күл)
* шанкһа (ҡабырсаҡ ҡабығы)
* макара (Падмини синонимы, ҡара һөрмә)
* качһапа (ҙур булмаған йәки оло гөбөргәйел панциры)
* кумуд (киноварь, йәки терекөмөш)
* кунда (мышьяк)
* нила (һөрмә)
* кһарва (утта ҡатырылған соҡорҙар йәки һауыттар)
Нидһилар шулай уҡ Нидһана, Нихара һәм Севадһи тип аталалар. Нидһиларҙың ҡайһы бер атамалары Һинд иҫәп-хисап системаһында ҡулланалар.
# Соусканиха (Бия ҡушылдығы)

Соусканиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бия йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Соусканиха (Бия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001295
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100129
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мыктос

Мыктос — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ы йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Мыктос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046637
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004663
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рим (исем)

Рим — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа осрай. Славян телдәрендә йыш ҡулланыла.

# Рим (исем)
## Этимологияһы

Рим исеменең тарихы Италияның баш ҡалаһы Римға тура килә. Был исемдең барлыҡҡа килеүе билдәле түгел. Грек тарихсылары үҙ сиратында исем грек теленән тип иҫәпләй. Рим ҡалимы Сервий Гонорат ҡала исеме Тибр йылғаһының боронғо исеменә – Rumon тап килә, тип иҫәпләй. Rumon ағым йәки йылғалағы ҡала тип тәржемә ителә.

# Рим (исем)
## Билдәле кешеләр

* Баянов Рим Ғәли улы (1930—1996) — башҡорт театр актёры, режиссёр.
* Баҡыев Рим Сәғит улы (1939) — хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре.
* Зыязитдинов Рим Сәләх улы (1953—2018) — театр актёры.
* Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы (1941—2007) — ғалим-этнограф, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Каланов Рим Ғариф улы (1955) — ғалим-хирург, онколог.
* Сөләймәнов Рим Солтан улы (1949) — ғалим-инженер, хужалыҡ эшмәкәре.
* Сыртланов Рим Солтан улы (1908—1979) — башҡорт театр һәм кино актёры.
* Шәйғәлимов Рим Кәрим улы (1957—2009) — опера йырсыһы, сәйәси эшмәкәр.
* Шәмсиев Рим Фәтих улы (1927—1999) — табип.
* Әйүпов Рим Шәрип улы (1938—2015) — театр һәм кино актёры.
* Әминов Рим Фәйзрахман улы (1941) — театр актёры.
* Әхмәтов Рим Билал улы (1933—2017) — яҙыусы, журналист, сценарийҙар авторы, тәржемәсе һәм үләндәр менән дауалаусы.

# Рим (исем)
## Ауыл, ҡала

Рим (итал. Roma) — ҡала, 1870 йылдан Италияның баш ҡалаһы, Лацио өлкәһенең һәм Рим провинцияһының административ үҙәге. Тибр йылғаһында урынлашҡан.
# Васильевка (Ҡыуандыҡ ҡала округы)

Васильевка — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Васильевка (Ҡыуандыҡ ҡала округы)
## Географияһы

Ауыл Ырымбур өлкәһенең үҙәк өлөшөнөң көнсығыш тарафында, Һаҡмар йылғаһының уң яҡ ярында, райондың административ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан туранан яҡынса 11 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Элек ауыл советы үҙәге булған Ҡыҙыл Һаҡмар ауылынан алыҫлығы — 10 км. Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 192 метр өҫтәрәк.

# Васильевка (Ҡыуандыҡ ҡала округы)
## Географияһы
### Климаты

Васильевка климаты Ҡыуандыҡ районына хас — уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Васильевка (Ҡыуандыҡ ҡала округы)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Краснощёково ҡасабаһы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Васильевка (Ҡыуандыҡ ҡала округы)
## Тарихы

Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмеген, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2015 йылдың 1 майына тиклем Ҡыуандыҡ районының Ҡыҙыл Һаҡмар ауыл советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында раҫланған.

# Васильевка (Ҡыуандыҡ ҡала округы)
## Этимологияһы

Ауылдың халыҡ телендәге атмаһы — Васильевск, һирәкләп — Васильевский. 1911 йылда ауыл урынында 1 генә землянка торған, унда Волынцев тигән кеше ғаиләһе менән йәшәгән, тип яҙа Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында. Күрәһең, ауыл шул кеше исеме менән атала башлағандыр. Икенсе ғаилә булып Парфеновтар күсенгән. Өсөнсөһө иһә ер эҙләп Сембер губернияһы яғынан күсеп килгәнлеге билдәле..

# Васильевка (Ҡыуандыҡ ҡала округы)
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 44,9 %, ҡатын-ҡыҙҙар 55,1 % процент тәшкил иткән.

# Васильевка (Ҡыуандыҡ ҡала округы)
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 163 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 53 % урыҫтар тәшкил иткән,башҡорттар — 33 %
# Николо-Берёзовка ауыл Советы (Краснокама районы)

Николо-Берёзовка ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы муниципаль берәмек. Николо-Березовка ауыл Советы көньяҡтан Арлан ауыл Советы, көнсығыштан Нефтекама ҡалаһы округы, төньяҡ- көнбайыштан Удмурт Республикаһы менән сиктәш.
Административ үҙәге — Николо-Берёзовка ауылы.
Почта индексы 452930

# Николо-Берёзовка ауыл Советы (Краснокама районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Николо-Берёзовка ауыл Советы (Краснокама районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Милли составы: мариҙар, башҡорттар
# Патлам-Ур

Патлам-Ур — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собты-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Патлам-Ур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032170
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303217
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Валуев Андрей Михайлович

Валуев Андрей Михайлович (1955) — ғалим-математик, физика-математика фәндәре докторы, РФА-ның ИМАШ өлкән ғилми хеҙмәткәре

# Валуев Андрей Михайлович
## Биографияһы

Андрей Михайлович Валуев 1955 йылда тыуған.
2004 йылдан Рәсәй Фәндәр Академияһына ҡараған А. А. Благонравов исемендәге Машиналар белеме институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, ғилми кадрҙар әҙерләү (аспирантура) бүлегендә эшләй.
2010 йылдан Мәскәү дәүләт тау институтының Тау сәнәғәтендә ойоштороу һәм идара итеү кафедраһы һәм Мәскәү физика-техник институтының Технологик процестарҙың иҫәпләү моделе кафедраһы профессоры.
160-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән монография һәм Рәсәй һәм сит илдәрҙә сыҡҡан журналдарҙа баҫылған 60 монография авторы.