# Башҡортостан башлығын һайлау (2024)

2024 йылғы Башҡортостан Республикаһы башлығын һайлау 2024 йылдың 6–8 сентябрендә, дөйөм һайлау көнөндә үтә. Ғәмәлдәге Башлыҡ Радий Хәбиров икенсе срокка һайланды..

# Башҡортостан башлығын һайлау (2024)
## Тарих башы

2018 йылдың октябрендә ике срок эшләгән Башҡортостан Республикаһы башлығы Рөстәм Хәмитов шәхси сәбәптәр арҡаһында отставкаға китеүен иғлан итте. Президент Владимир Путин Хәмитовтың отставкаһын ҡабул итте һәм Красногорск мэры Радий Хәбировты Башҡортостандың яңы вазифа башҡарыусы башлығы итеп тәғәйенләне. Хәбиров элекке Башҡортостан президенты Мортаза Рәхимовтың 2003–2008 йылдарҙағы аппарат етәксеһе булып эшләгән һәм һуңынан Рәсәй Президенты Администрацияһында эшләргә киткән.
Радий Хәбиров "Берҙәм Рәсәй" партияһынан тулы срокҡа кандидат булып сығыш яһаны һәм 2019 йылғы һайлауҙа еңел генә еңеп сыҡты, тауыштарҙың 82,02%-ын йыйҙы. Уның иң яҡын көндәше, Дәүләт Йыйылышы ағзаһы Юнир Ҡотлоғужин (КПРФ), ни бары 6,89% тауыш йыйҙы, ә ҡалған алты кандидат бергә 10,17% тауыш бүлеште.
Башланғыс мәлдәрендә Хәбиров 2020 йылдың августында ҙур экологик протесттар менән осрашты, активистар һаҡланған Ҡуштау тауында эзбизташ сығарыуға ҡаршы сыҡты. Протесттарҙа 3 000-гә тиклем кеше ҡатнашты, һөҙөмтәлә тау эшкәртеү туҡтатылды һәм Ҡуштау һаҡланған статус алды. 2024 йылдың ғинуарында Баймаҡ һәм Өфө ҡалаларында тағы бер демонстрация тулҡыны булды, унда 5 000-10 000 кеше Ҡуштау протесттары лидерҙарының береһе булған активист Фәил Алсыновты төрмәгә ябыуға ҡаршы сыҡты.
Экологик ҡаршылыҡтарға һәм элекке президент Рәхимовтың кланы менән фаразланған конфликтҡа ҡарамаҫтан, Хәбировты сәнәғәт үҫеше һәм республикаға инвестициялар йәлеп итеү менән бәйләйҙәр. Хәбиров етәкселегендә Башҡортостан шулай уҡ “Берҙәм Рәсәй” 2021 йылғы Рәсәй закондар сығарыу органдары һайлауҙарында үҙ һөҙөмтәһен яҡшыртҡан һирәк төбәктәрҙең береһенә әүерелде (2016 йылғы һайлау менән сағыштырғанда 10 баллға артты). Хәбиров шулай уҡ 2023 йылғы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай һайлауҙарында “Берҙәм Рәсәй” исемлеген етәкләне, унда хакимлыҡ итеүсе партия 68,92% тауыш йыйҙы, элекке һөҙөмтәһен 10,6 баллға яҡшыртты һәм тағы ла 8 мандат яуланы. 10,6 пунктҡа яҡшырта һәм тағы ла 8 мандат ала.
2024 йылдың апрелендә Президент Владимир Путин менән осрашыу ваҡытында Хәбиров икенсе срокка кандидатураһын ҡуйырға ниәтләүен белдерҙе һәм Путиндың хуплауын алды .

# Башҡортостан башлығын һайлау (2024)
## Кандидаттар

Башҡортостан Республикаһында Башлыҡҡа кандидаттарҙы теркәлгән сәйәси партиялар ғына тәҡдим итә ала. Башҡортостан Республикаһы Башлығына кандидат Рәсәй гражданы булырға һәм 30 йәштән кәм булмаған булырға тейеш. Башлыҡҡа кандидаттарҙың сит ил гражданлығы ла, йәшәүгә рөхсәт ҡағыҙы булырға тейеш түгел. Һәр кандидат теркәлеү өсөн муниципалитеттар ағзалары һәм башлыҡтарының кәм тигәндә 5% ҡултамғаларын йыйырға тейеш. Шулай уҡ баш кандидаттар Федерация Советына 3 кандидатура тәҡдим итә һәм һайлауҙа еңгән кеше һуңыраҡ тәҡдим ителгән кандидаттарҙан береһен тәғәйенләй.

# Башҡортостан башлығын һайлау (2024)
## Кандидаттар
### Иғлан ителгән

| Кандидаттың исеме, сәйәси партия | Мәшғүллек | Статус | Һылт. |
| Радий Хәбиров Берҙәм Рәсәй | Башҡортостан Республикаһының ғәмәлдәге Башлығы (2018–хәҙерге)) | Теркәлгән | |
| Владимир Нагорный Ғәҙел Рәсәй | Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ағзаһы (2018–хәҙерге) | Теркәлгән | |
| Артур Шәйнуров Коммунистар партияһы | Өфө ҡала советы рәйесенең урынбаҫары (2021–хәҙерге) Башҡортостан Республикаһының элекке премьер-министры урынбаҫары (2013–2017) | Теркәлгән | [16][17] [18] |
| Иван Сухарев Либераль-демократик партия | Дәүләт Думаһы ағзаһы (2011–хәҙерге) 2014 һәм 2019 йылдарҙа Башлыҡҡа кандидат | Теркәлгән | |
| Илшат Тимерйәнов Яңы кешеләр | Эшҡыуар | Теркәлгән | |

# Башҡортостан башлығын һайлау (2024)
## Кандидаттар
### Кире ҡағылған

* Владимир Барабаш (Граждандар көсө), Башҡортостан кеше хоҡуҡтары буйынса советының элекке рәйесе (2019–2022), 2019 йылға баш кандидат
* Азамат Ғәлин, эшҡыуар, йәмәғәт эшмәкәре
* Дилара Гундорова, йәмәғәт активисы, элекке дәүләт хеҙмәткәре
* Владимир Кобзев (РППСС), йәмәғәт эшмәкәре, блогер, 2019 йылға баш кандидат
* Марат Мирхәйҙәров (Берҙәм Рәсәй), Байкал аръяғы крайы хөкүмәте рәйесе беренсе урынбаҫары (2019–2020, 2023–хәҙерге ваҡытҡа тиклем).

# Башҡортостан башлығын һайлау (2024)
## Кандидаттар
### Федерация Советына кандидаттар

| Республика Башлығына кандидат, сәйәси партия | Федерация Советына кандидаттар | Статусы |
| Радий Хәбиров Берҙәм Рәсәй | * Лилиә Ғүмәрова, хәҙерге сенатор (2014–хәҙерге ваҡытҡа тиклем), Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт буйынса совет комитеты рәйесе (2019–хәҙерге ваҡытҡа тиклем) * Салауат Хөсәйенов, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы рәйесе урынбаҫары (2023–хәҙерге ваҡытҡа тиклем), Дәүләт Йыйылышы ағзаһы (2020–хәҙерге ваҡытҡа тиклем) * Аделина Заһиҙуллина, 2020 йылғы Олимпия чемпионы фехтовальщик | Теркәлгән |
| Владимир Нагорный Ғәҙел Рәсәй | * Флүр Нурлығаянов, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы ағзаһы (2023–хәҙерге ваҡытҡа тиклем) * Екатерина Самсонова, партияның төбәк офисы етәксеһе * Рөстәм Шоров, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы ағзаһы (2023–хәҙерге ваҡытҡа тиклем) | Теркәлгән |
| Артур Шәйнуров Коммунистар партияһы | * Юнир Ҡотлуғужин, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ағзаһы (2017–хәҙерге), 2014 һәм 2019 йылдарҙа баш кандидат * Илдар Шафиҡов, отставкалағы полиция полковнигы * Андрей Егоров, Башҡортостан Республикаһының элекке Дәүләт Йыйылышы ағзаһы (2018–2023) | Теркәлгән |
| Иван Сухарев ЛДПР | * Ләйсән Ғарипова, Иван Сухаревтың ярҙамсыһы * Юрий Рудаков, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы ағзаһы (2023–хәҙерге ваҡытҡа тиклем) * Руслан Зәйнуллин, Өфө ҡала советы ағзаһы (2021–хәҙерге ваҡытҡа тиклем) | Теркәлгән |
| Илшат Тимерйәнов Яңы кешеләр | * Андрей Касьянов, торлаҡ милекселәре ширҡәте рәйесе * Александр Понявин, насос станцияһы операторы, экологик активист * Дмитрий Вайсброт, бизнесмен-эшҡыуар | Теркәлгән |

# Башҡортостан башлығын һайлау (2024)
## Финанс отчетлылығы

Бөтә сумма ла Рәсәй һумында бирелгән.
| Финанс отчеты | Һылтанма | Хабиров | Нагорный | Шайнуров | Сухарев | Тимерйәнов |
| Башта | | 50,000 | 520,000 | 5,000 | 100,000 | 200,000 |
| Финал | | 60,000,000 | 1,060,000 | 3,365,000 | 1,390,920 | 32,317,826 |