yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хыялдар (хикәйә)

«Хыялдар» — Антон Павлович Чеховтың хикәйәһе. 1886 йылда яҙыла, 1886 йылдың 15 ноябрендә «Яңы ваҡыт» гәзитенең 3849-сы һанында Ан. Чехов ҡултамғаһы менән тәүге тапҡыр баҫыла.

# Хыялдар (хикәйә)
## Баҫма

А. П. Чеховтың «Хыялдар» хикәйәһе 1886 йылда яҙыла, 1886 йылдың 15 ноябрендә «Яңы ваҡыт» гәзитенең 3849-сы һанында Ан. Чехов ҡултамғаһы менән тәүге тапҡыр баҫыла. 1887 йылда «Эңерҙә» йыйынтығында, 1898 йылда Мәскәү грамоталылыҡ йәмғиәтендә айырым баҫма булып сыға, яҙыусының А. Ф. Маркс нәшер иткән әҫәрҙәре йыйынтығына индерелгән.
Тере сағында Чеховтың хикәйәләре венгр, немец, поляк, чех теле һәм серб-хорват теленә тәржемә ителә.

# Хыялдар (хикәйә)
## Тәнҡит

Тәнҡит хикәйәне юғары баһалай. Д. В. Григорович та, А.С. Лазарев-Грузинский ҙа уға ыңғай баһа бирә (Чехов хәтирәләрҙә, 151-се б.).
«Күҙәтеүсе» журналында тәнҡитселәр хикәйәлә "туғанлығын белмәгән берәҙәкте ҡылыҡһырлау" бик оҫта һүрәтләнгән тип билдәләгәндәр.
Чехов хикәйәләр оҫтаһы булғанлыҡтан, К. К. Арсеньев «Хыялдар» әҫәрен хикәйәләү өлгөһө тип иҫәпләй, «һайланған тема ул кескәй сиккә еңел һәм иркен һыйғанлыҡтан, киң үҫеш талап итмәй». Уның фекеренсә, «ҡатнашыусыларҙың үткәненә үтеп инмәһә лә, улар менән ентекләп танышмаһа ла», «авторға кинәт ҡалҡып сыҡҡан күңел кәйефен яңынан тергеҙеү мөмкин булған». Тәбиғәт күренештәрен һүрәтләүҙә хикәйәнең көслө яғын күргән: «Ул тәбиғәтте йәнләндереү сәнғәтенә эйә, уны нәҡ кеше тормошо менән йәшәргә мәжбүр итә...».
М. Белинский, «Хыялдар», «Тынғыһыҙ ҡунаҡ», «Сихырсы» һәм «Ҡурҡыныс» хикәйәләре «авторҙы күҙәтеүсе генә түгел, ә шағир, аҡыл эйәһе генә түгел, ә кешелекле кеше итеп күрһәтеүсе наҙлы һәм моңһоу тойғоларға бай булғанлыҡтан» Чеховты «урыҫ Боккачиоһы» тип атаған.

# Хыялдар (хикәйә)
## Персонаждар

* Андрей Птаха, йөҙ башы.
* Сапожников Никандр, йөҙ башы.
* Берәҙәк, ҡасҡын каторжан, Себерҙгә һөргөнгә конвой менән оҙатыла, үҙенең исемен хәтерләмәй.

# Хыялдар (хикәйә)
## Сюжеты

Хикәйәләге ваҡиғалар һуң көҙ көнө ике сотский Себергә конвой менән берәҙәкте оҙатып килтергән бысраҡ юлда бара. Юлда барғанда, сотский менән берәҙәк бродяга араһында һүҙ ҡуҙғала. Берәҙәк үҙенең исемен хәтерләмәй. Был сотскийҙың ҡыҙыҡһыныуын тыуҙыра. Берәҙәк үҙенең бала сағы, әсәһе хаҡында һөйләй — үҙенең атаһын хәтерләмәй. Ҡасандыр ул әсәһе менән бер булып баринды мышаяҡ менән ағыулап үлтерә. Әсәһенә 20 йыл бирәләр, ә уға, енәйәттәшкә (баринға ағыулы стакан биргән) — 7 йыл каторга. Һуңынан ул ҡасып йөрөгән һәм был турала сотскийҙарға асыҡтан-асыҡ һөйләй.
Берәҙәк Себерҙән ҡурҡмай. Ул әйтте: «Себер — шулай уҡ Рәсәй, алла һәм батша ла шундай уҡ һәм бында ла, һинең менән минең кеүек, православиеса һөйләшәләр. Тик унда хөрриәт һәм халыҡ та байыраҡ йәшәй». Ул балыҡ тотоу тураһында хыяллана, балыҡ тотоу нескәлектәре тураһында йәнле итеп һөйләй: «Мин үҙ ғүмеремдә күпме балыҡ тотҡанмындыр! Үҙем дә белмәйем...» Себерҙәге тормошто ирекле тип һанай. Сотскийҙар ирекле тормош картиналарын күҙ алдына баҫтыра һәм берәҙәккә, һаулығы торошо буйынса, һөргөн урынына әллә етер, әллә юҡ, тип әйтәләр.
# Оло Урта-Елга

Оло Урта-Елга — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ашап йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Урта-Елга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014776
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101477
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыяс

Ҡыяс (ғәр. قياس‎ «үлсәү») — аналогия буйынса фекер йөрөтөү, ислам ҡоҡуғы сығанаҡтарының береһе.Ҡыяс мәсьәләне Ҡөрьәндә һәм сөннәттә һүрәтләнгән хәлгә ярашлы, аналогия буйынса сисергә мөмкинлек бирә.

# Ҡыяс
## Фиҡһ буйынса

Бындай ҡарар ҡабул итеү ысулы абруйлы фаҡиһтар мөхитендә ҡулланылған. Ҡөрьән һәм сөннәт кеүек хоҡуҡи сығанаҡтарҙа күрһәтелмәгән осраҡтар килеп сыҡҡан хәлдә, ижмәгә (консенсусҡа) өлгәшеп булмағанда, фаҡиһтар шуға оҡшаш хәлдәр буйынса фекер йөрөтөп, ҡарар сығарған.
Имам Әхмәт ибн Хәнбәл нигеҙ һалған хәнбәли мәҙһәбе ҡыясты абруйлы хоҡуҡ сығанағы булараҡ танымаған.
# Оло Кайла

Оло Кайла — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юкса йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Оло Кайла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202187
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ерь-Яха

Ерь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ныда йылғаһының уң ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ерь-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305242
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чуйков Василий Иванович

Василий Иванович Чуйков (12 февраль (31 ғинуар) 1900 йыл — 18 март 1982,) — совет хәрби етәксеһе. Советтар Союзы Маршалы (1955). Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1944, 1945).
Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмөнөң Баш командующийы (1949—1953), Киев хәрби округы (1953—1960) командующийы, СССР-ҙың Ҡоро ер ғәскәрҙәре баш командующийы — СССР Оборона министры урынбаҫары (1960—1964), СССР Граждандар оборонаһы ғәскәрҙәре начальнигы (1961—1972). КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1961—1982).
1942 — 1946 йылдарҙа — Сталинград алышында айырылып торған 62-се армия (8-се гвардия армияһы) командующийы.

# Чуйков Василий Иванович
## Биографияһы

1900 йылдың 12 февралендә Тула өлкәһенең (хәҙер Мәскәү өлкәһе) Серебряные Пруды ауылында (хәҙер ҡасаба) күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә (8 ағаһы (Петр, Андрей, Иван, Илья Федор) һәм апаһы була) тыуа. Урыҫ. Атаһы — Иван Ионович Чуйков (3.03.1865 — 27.06.1958), православие динле крәҫтиән. Әсәһе — Елизавета Федоровна Чуйков (ҡыҙ фамилияһы — Карякина 5.09.1865 — 29.03.1958), православие динле крәҫтиән.
Сиркәү-мәхәллә мәктәбендә (1907—1911) дүрт класс тамамлай һәм 12 йәшендә Петроградҡа эшкә китә, тибенге оҫтаханаһында эшләй башлай. 1917 йылда Кронштадтта минерҙар отрядында юнга булып хеҙмәт итә. 1919 йылдан РКП(б) ағзаһы.
# Матвеж

Матвеж — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Падома йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Матвеж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030172
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003017
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вилаюнко

Вилаюнко — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шойна йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Вилаюнко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051523
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005152
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Таткүл

Оло Таткүл (рус. Большо́й Та́ткуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге күл. Административ йәһәттән Мейәс ҡала округына инә.

# Оло Таткүл
## Географияһы

Оло Таткүл Сыбаркүл ҡалаһынан төньяҡтараҡ урынлашҡан. Илмән ҡурсаулығы биләмәһенә инә.
Оло Таткүлдән көньяҡтараҡ Оло Мейәс, Кесе Мейәс һәм Ҡыҫыҡкүл урынлашҡан. Таткүл аша Илмән йылғаһы ағып үтә.
Иң яҡын тораҡ пункттары — Мейәс ҡала округы составындағы Мейәс һәм Ураҙбай ҡасабалары.
Географик координаттары: киңлеге - 55°11′48″N (55.196772), оҙонлоғо - 60°17′4″E (60.284537)

# Оло Таткүл
## Тасуирламаһы

* Максималь тәрәнлеге: 3,5 м
* Һыуҙың үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: ярайһы таҙа һәм үтә күренмәле
* Туйындырыусы сығанаҡ: Илмән йылғаһы, шишмәләр, яуым-төшөм
* Майҙаны: 2,48 км²
Күлдең ярҙары убалы, ярымдала күлдәре төрөнә ҡарай. Төньяҡтан көнсығыштан һәм өлөшләтә көньяҡ-көнбайыштан һаҙлыҡлы. Оло Таткүлдең көнбайыш осонан 0,5 км алыҫлыҡта бәләкәй генә Кесе Таткүл урынлашҡан.
Оло Таткүлдең сөмкәһе түңәрәк һыҙатланышлы, һыуы ағып тора. Һыу ташҡанда үҙенән 2,5 км көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан Кесе Мейәс күле менән ҡылымыҡ аша тоташып ала.

# Оло Таткүл
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә, От распространенных в прошлом у башкир древнего мужского имени Таткул основой таты — «ласковый», «спокойный», «мирный», с именной типовой частицей кол (кул,гул), тип яҙа. Күлдең атамаһы, ысынлап та, Тат+күл һүҙҙәренән икәне күренеп тора. Татҡол тигән ирҙәр исеменән тигән фаразы бәлки ысынбарлыҡҡа тура килмәйҙер, сөнки күл һыуы тәмле булып, тат (лы) тигән синонимы ҡулланылған булыуы ихтимал

# Оло Таткүл
## Флораһы һәм фаунаһы

Ылымыҡ баҫып барыусан. Һыуға килеп етеп тиерлек ҡатнаш урман үҫә, тирә-яғы еләк һәм бәшмәктәргә бай (тик уларҙы барыбер йыйырға ярамай, сөнки Илмән ҡурсаулығы территорияһында урынлашҡан).
Һалҡындар башланғансы күл буйында кейек ҡоштар тереклек итә.
Төбө ҡомло һәм ташлы. Күлдә сабаҡ, йылға алабуғаһы һәм суртан үрсей.
# Листвяшка

Листвяшка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Листвяшка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200005029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200502
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чири

Чири — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Телецкое күле (Кыгин ҡултығы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чири
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100147
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Коньки (Нечкинка ҡушылдығы)

Коньки — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нечкинка йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Коньки (Нечкинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015755
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101575
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Түбәнге Марьюга

Түбәнге Марьюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Марега йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Түбәнге Марьюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000123
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000012
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мун Капитолина Ивановна

Мун Капитолина Ивановна (1925 йыл — үлгән датаһы һәм урыны билдәле түгел) — колхозсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Мун Капитолина Ивановна
## Биографияһы

Капитолина Ивановна Мун 1925 йылда Приморье крайы Покровка районының Синельниково ауылында тыуған. Кореялыларҙы Алыҫ Көнсығыштан депортациялауҙан һуң, Ҡаҙағстан ССР-ының Талды-Ҡурған өлкәһендә махсус тораҡта була. 1940 йылда урта мәктәпте тамамлау менән шул уҡ йылдан Аҡсусҡ районының «Уштобе» колхозында эшләй башлай. 1963 йылдан Джамбул өлкәһенең Чуйский иген продукттары базаһында лаборант булып эшләй. Һуңыраҡ Джамбул өлкәһе Чуйский районының «Алгинский» сөгөлдөр совхозында эшләй.
1945 йылда Капитлина Мун етәкләгән звено һәр гектарҙан планлы 40 центнер дөгө һәм 10 центнер иген урынына 44 центнер дөгө һәм 10,5 центнер иген йыйып тапшыра. 1947 йылда 10 гектар майҙанда гектарынан 30,5 центнер ярауай бойҙай үҫтерә, бының өсөн Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
1977 йылда Чуйский ҡала советы депутаты була. 1980 йылда хаҡлы ялға сыға.

# Мун Капитолина Ивановна
## Наградалары

* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы (1946);
* Социалистик Хеҙмәт Геройы — Юғары Совет Президиумының 1948 йылдың 28 мартындағы указы.
* Ленин ордены (1948);
* Әсәлек миҙалы, II дәрәжә (1958);
* I дәрәжә Әсәлек миҙалы (1960);
* «В.И.Лениндың тыуыуына 100-йыллыҡ уңайы менән» миҙалы(1970);
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә утыҙ йыл» миҙалы (1975).
# Гимриц

Гимриц (нем. Gimritz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 364 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,67 км². Диңгеҙ кимәленән 151 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6198 һәм автомобиль коды — SK.
# Ҡараһыу

Ҡараһыу — топоним.

# Ҡараһыу
## Тораҡ пункттар

* Ҡараһыу (ауыл, Шумиха районы) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Шумиха районындағы ауыл.

# Ҡараһыу
## Тәбиғи объекттар

* Ҡараһыу (Бирһыуат ҡушылдығы) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Бирһыуат ҡушылдығы.
* Ҡараһыу (Мейәс ҡушылдығы) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Мейәс ҡушылдығы.
* Ҡараһыу (Уйылға ҡушылдығы) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Уйылға ҡушылдығы.
# Нидерланд теле

Нидерланд теле (de Nederlandse taal, het Nederlands нидерланд теленең өндәр системаһы (мәғл.)) — нидерландтың һәм фламандтың теле (Нидерландтың рәсми теле). Нидерланд теле Һинд-Европа ғаиләһенә ҡарай. Нидерландта, Бельгияла (Фландрия һәм Брюссель), Суринамда нидерланд теле рәсми тел булып һанала. Яҙмалары латин алфавитының нигеҙендә. 26 миллион тирәһе кеше нидерланд телен туған теле рәүешендә белә.

# Нидерланд теле
## Яҙма

Яҙмаһы — латин әлифбаһы. Грамматик төрө буйынса нидерланд флектив-аналитик тел була.

# Нидерланд теле
## Тарих

Боронғо инглиз, фриз, түбәнге-немец телендәрә яҡын.

# Нидерланд теле
## Нидерланд алфавиты

Хәҙерге нидерланд алфавиты 26 хәрефтән тора.
Иң йыш хәреф — E, иң һирәк хәреф — Q X.
# Һыуъяҙы

Һыуъяҙы (рус. Суяска) — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе,Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Ҡыйҙыш йылғаһының уң ҡушылдығы. Ҡыйҙыш йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км тәшкил итә.

# Һыуъяҙы
## Исеменең килеп сығышы

Топонимист Н. И. Шуваловтың һүҙлегендә ошондай аңлатма бирелә:
   От башкирских слов: су — «вода», «река», и яз, уяз — «долина», «низменность», «равнина», «степь», то есть «равнинная или степная речка», -ка — русская частица

# Һыуъяҙы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000812
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200081
— Бассейн коды — 14.01.05.002
— ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яңы Йәнйегет ауыл Советы (Краснокама районы)

Яңы Йәнйегет ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Яңы Йәнйегет ауылы.
Почта индексы 452942

# Яңы Йәнйегет ауыл Советы (Краснокама районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Иҫке Мошто һәм Иҫке Йәнйегет ауыл Советтарын берләштереү юлы менән ойошторола:
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
   Иҫке Мошто ауыл Советының Иҫке Мошто, Уртауыл ауылдарын, Иҫке Йәнйегет ауыл Советының Баҫҡытау, Яңы Йәнйегет, Яңауыл ауылдарын Яңы Йәнйегет ауыл Советы составына индерергә.
   Яңы Йәнйегет ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

# Яңы Йәнйегет ауыл Советы (Краснокама районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Милли составы: башҡорттар, татарҙар
# Бережной Иван Михайлович

Бережной Иван Михайлович (1 ғинуар 1924 йыл — 10 апрель 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемётсылар взводы командиры, гвардия кесе лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

# Бережной Иван Михайлович
## Биографияһы

Иван Михайлович Бережной 1924 йылдың 1 ғинуарында Ҡаҙаҡ ССР-ының Көкшетау (хәҙер Төньяҡ Ҡаҙағстан) өлкәһенең Келлер районы Кирмәнсек ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белем ала, 1942 йылға тиклем Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы станоктар эшләү заводында слесарь була.
1942 йылдың авгусында Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1943 йылдың октябренән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында була. 1944 йылдың апреленә гвардия кесе лейтенант Бережной Иван 4-се украина фронтының 2-се гвардия армияһы 87-се гвардия уҡсы дивизияһы 261-се гвардия уҡсылар полкының пулемёт взводы командиры. Ҡырымды азат иткәндә батырлыҡ күрһәтә.
1944 йылдың 10 апрелендә Бережной үҙенең взводы менән бергә, батальондан һул флангта тороп, теҙелеп һөжүм итеүселәрҙе ут менән ышыҡлай. Совет ғәскәрҙәренең һөжүме барышында немецтар траншеяларҙан бәреп сығарыла һәм оборонаның икенсе һыҙығына сигенә башлай. Көстәрҙе туплап, 4 САУ «Фердинанд» ярҙамы менән дошмандарҙың ике пехота ротаһы контратака яһарға маташа. Контратаканы кире ҡаҡҡанда Бережной взводының бер пулемёт расчеты сафтан сыға, бынан һуң Бережной үҙе пулемёт артына баҫа. Тиҙҙән ул яҡында шартлаған термит снаряд ярсығы менән яралана. Бережной, ҡанһыраған һәм тереләй янып торған килеш, дошман һалдаттарын пулемёттан атыуын дауам итә, һуғыш яланын ташлап китмәй, һәләк була. Ҡырымдың Красноперекопск районы Суворово ауылында ерләнгән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы Указы менән, гвардия кесе лейтенант Бережной Иван, үлгәндән һуң, Советтар Союзы Геройы тигән юғары исемгә лайыҡ була.
Шулай уҡ Ленин ордены, миҙалдар менән бүләкләнә. Кременчуг ауылында туғандары ҡала – Гринько.

# Бережной Иван Михайлович
## Хәтер

Бережной Иван Михайлович эшләгән завод бинаһына һәм Херсон ҡалаһының 1-се һанлы ҡала профессиональ-техник училищеһы бинаһына уның иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Төньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһенең (элекке Көкшетау өлкәһе) Тайынша (элекке Келлер) районында тыуған ауылы Кременчугта И. М. Бережнойға мемориаль комплекс ҡуйылған. Шулай уҡ Бережной хөрмәтенә Келлер урта мәктәбе почетлы Советтар Союзы Геройы Бережной И. М. исемен йөрөтә.
# Кузьмин Василий Фёдорович

Василий Федорович Кузьмин (1907-1943) — Воронеж фронты 40-сы армия 10-сы танк корпусының 183-сө танк бригадаһы атыусыһы, сержант, Советтар Союзы Геройы.

# Кузьмин Василий Фёдорович
## Биографияһы

Василий Федорович Кузьмин 1907 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған.
Тулы булмаған урта белемле. «Өфө» станцияһында поезд бригадиры була, Крекингзаводын төҙөүҙә ҡатнаша, Өфө нефть эшкәртеү заводының 2-се участкаһының табелсыһы булып эшләй. 1940 йылда Баҡы ҡалаһында хеҙмәт итә.
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша. Сержант Кузьмин В.Ф. 1943 йылдың 24 сентябрендә Днепр өсөн алышта батырлыҡ күрһәтә
1943 йылдың 12 октябрендәге алыштарҙың береһендә ҡыйыу танкист батырҙарса һәләк була. Киев өлкәһенең Кагарлык районы Ржищев ҡасабаһында ерләнә

# Кузьмин Василий Фёдорович
## Батырлығы

«1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 183-сө танк бригадаһының танк атыусыһы (10-сы танк корпусы, 40-се армия, Воронеж фронты) сержант Кузьмин 1943 йылдың 24 сентябрендә Монастырек утары янында экипаж составында Днепр йылғаһын яулай. Плацдармда алыш ваҡытында бер нисә ут нөктәһен һәм дошмандың күп тере көстәрен юҡ итә».
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 23 октябрендәге Указы менән «командование заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн» сержант Кузьмин Василий Федоровичҡа үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Кузьмин Василий Фёдорович
## Хәтер

Стәрлетамаҡ ҡалаһының 18-се урта мәктәбе бинаһына Геройҙың барельефы менән мемориаль таҡтаһы ҡуйыла
2005 йылдың 9 майында Стәрлетамаҡ ҡалаһының Г.К.Жуков исемендәге скверҙа Советтар Союзы Геройы В.Ф.Кузьминдың бюсын асыу тантанаһы үтә.
Стәрлетамаҡ ҡалаһының «Ҡояш» биҫтәһендә Советтар Союзы Геройы Василий Федорович Кузьмин исемендәге урам бар .

# Кузьмин Василий Фёдорович
## Наградалары

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы (СССР) (23.10.1943).
* Ленин ордены.
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (10.10.1943).