yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кәртә (мәғәнәләр)

Кәртә — күп мәғәнәле һүҙ. Кәртә һүҙенең ошондай мәғәнәләре бар:
* Кәртә — нәҙек оҙон ботаҡһыҙ ағас киҫентеһе, һайғау.
* Кәртә — ҡырҡып боталған нәҙек оҙон ағастан, һайғауҙан аралы итеп буйлай тотоп эшләнгән ҡойма.
* Кәртә — тормош юлындағы ҡаршылыҡтар, тотҡарлыҡтар
* Кәртә — мал тотҡан урын, ҡура ихатаһы

# Кәртә (мәғәнәләр)
## Күсмә мәғәнәлә

* Кәртәгә инеү — көҙгөһөн малды ҡышҡы ҡурала аҫрай башлау.
* Кәртәгә инеү — төртипкә ултырыу, ипкә килеү
* Кәртәһе юҡ — тотоп, тыйып булмаған нәмә:Ғәйбәттең кәртәһе юҡ

# Кәртә (мәғәнәләр)
## Топонимияла

* Кәртәле Запане — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл.
* Кәртәмеш (Тубыл ҡушылдығы) — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға.
* Кәртәле (ҡала) — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһендә урынлашҡан ҡала
* Кәртәле районы — Силәбе өлкәһендә район.
* Кәртәле (Белорет районы) — Кәртәле (рус. Карталы) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл.
# Һөнәрсе йорто (Несвиж)

Һөнәрсе йорто (Рамесніка йорто), шулай уҡ Баҙарҙағы йорт (бел. Дом на рынку) — Белоруссияның Минск өлкәһе Несвиж ҡалаһында барокко архитектураһы ҡомартҡыһы, XVIII быуат башындағы таш торлаҡ йорт өлгөһө. Чапаев урамы, 4/2 адресы буйынса урынлашҡан. Беларусь Республикаһының тарихи-мәҙәни ҡиммәттәренең Дәүләт исемлегенә индерелгән.

# Һөнәрсе йорто (Несвиж)
## Тарихы

Бина 1721 йылда ҡаланың тарихи Баҙар майҙанында төҙөлә. Йорттоң хужаһы кем икәне аныҡ билдәле түгел. Бындай торлаҡты тик хәлле кеше генә төҙөй алыу мөмкинлеге менән бәйле, был йорттоң хужаһы тип сауҙагәр йәки һөнәрсе булырға тейеш тип фараз ителә. Беренсе ҡатта келәт бүлмәләре һәм магазиндар, икенсе ҡатында торлаҡ бүлмәләр урынлашҡан. XIX быуатта ихата яғынан бина төкәтеп төҙөлгән. 1992 йылдың декабренән 2015 йылға тиклем һөнәрсенең реконструкцияланған йортонда район балалар китапханаһы урынлаша.

# Һөнәрсе йорто (Несвиж)
## Архитектураһы

Планында ярым подвал менән ике ҡатлы тура мөйөшлө бина. Беренсе ҡаты таштан, икенсеһе ағас конструкцияларҙан тора. Башта Баҙар майҙаны төҙөлөшө ансамбленә инә. Төп бурса фасады урам төҙөлөшө һыҙығына сыға һәм берҙәм барокко стилендәге һырлы өҫкө өлөшө менән башҡарыла, ул тар ҡатты ике яҡлы ҡыйығы, үҙәк күсәргә симметриялы урынлашҡан тура мөйөшлө тәҙрә уйымдары менән ҡаплай. Фасад үҙәгендә төп инеү урыны, уның өҫтөндә тимерҙән ҡойолған семәрле рәшәткәле балкон урынлашҡан. Ҙур булмаған аркалы уйым һәм ике бәләкәй ниша фасадының өҫкө өлөшөндә һылап эшләнгән биҙәкле һәм декоратив тәҙрә ҡапҡастары менән биҙәлгән. Өҫкө өлөшөнөң семәрле контуры нәфис кәрниз менән айырылып тора. Икенсе ҡатҡа инеү урыны фасадының ихатаһы яғынан.

# Һөнәрсе йорто (Несвиж)
## Галереяһы
### Тарихи һүрәттәр

* Иҫке һүрәттәр
* 1912 йыл.
* 1915—17 йылдар
* А. Вислоцкий, 1926 йыл.
* 1939 йылға тиклем

# Һөнәрсе йорто (Несвиж)
## Галереяһы
### Хәҙерге һүрәттәр

* Хәҙерге торошо
* Дөйөм күренеше
* Төп фасады
* Урам яғынан
* Ҡабырға фасады
# Иллинци

Иллинци (укр. Іллінці) — Украинаның Винница өлкәһендәге ҡала, Иллинци районының административ үҙәге.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 11 270 кеше йәшәй.
# Вой-Вож (Ямщиков-Содмес ҡушылдығы)

Вой-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ямщиков-Содмес йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Вой-Вож (Ямщиков-Содмес ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020954
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002095
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мырҙаш

Мырҙаш (рус. Мурдашево) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 184 кеше. Почта индексы — 453142, ОКАТО коды — 80249818002.

# Мырҙаш
## Тарихы

Ҡаһым түрәнең атаһы Мырҙаш Туйсин 1814 йылда Айыусы ауылынан яңы урынға күсенеп ултыра. Шулай итеп, яңы Мырҙаш ауылына нигеҙ һалына. 1795 йылда үткәрелгән рәүиз материалдарында теркәлеүенсә, яңы ауылдағы 27 ихатала 150 кеше йәшәй. Иген игеү, мал аҫырау менән шөғөлләнеп көн итәләр. Ауылда мәсет, һыу тирмәне була. 1906 йылда бакалея лавкаһы һәм йылға аша паром да эшләгән була.
XIX быуат урталарында Айыусы ауылынан Рәхимҡул Собханҡуловтың Хөснөтдин (1821 йыл тирәһе) һәм Сәйфетдин (1832 йыл тирәһе) исемле улдары яңы ауылға - Мырҙашҡа килеп төпләнә. Хөснөтдиндең балалары — Сиражетдин (1847), Ғәйшә (1850 й. т.), Сәйфетдиндың балалары - Ғайфулла(1857 й. т.), Бибисабира (1873 -1903), Бибиғәзизә (? - 1968) һәм тағы ла өс улының исемдәре теркәлмәгән.
Бер ни тиклем ваҡыттан һуң Мырҙашта йәшәгәндәрҙең бер өлөшө икенсе урынға күсеп төпләнә, ауылдарын Түреш-Тамаҡ тип атайҙар.

# Мырҙаш
## Тарихы
### Мырҙаш ауылы риүәйәте

Мырҙаш ауылының барлыҡҡа килеүе хаҡында ошо төбәктә риүәйәт тә бар: "Атҡыса исемле бабай Ғәбдүк (Белорет районы) ауылынан Һуҡайлы йылғаһы буйында ятҡан Уҫаҡлыкүл ярына килеп төпләнә. Атҡысаның улы Өмөтбайҙан Ғәбделнасыр менән Илембай тыуа. Ғәбделнасырҙың алты малайы, ә Илембайҙың биш малайы була. Шулай итеп, улар бер ауыл булып йәшәй башлай. Ләкин туғандар араһында татыулыҡ булмай, шуға ла Илембайҙың ҡатыны, биш улын һәм ҡустыһын алып, Айыусы ауылына күсенә. Ә Ғәбделнасыр, ыҙғыш-талашлы ерҙә йәшәргә теләмәйенсә, ғаиләһе менән Һуҡайлы йылғаһының өйәнкеле, таллы, емеш-еләккә бай булған үҙәненә барып төпләнә. Тәүҙә улар йәшәгән урын Өйәнке ауылы тип йөрөтөлә.
Аҙаҡ Айыусы ауылынан Мырҙаш бабай ғаиләһе, уландары менән күсеп килә, һәм улар ауылға Мырҙаш исеменең бирелеүен юллап алалар. Ысынлап та, был риүәйәттәге факттар XIX быуатта үткәрелгән рәүиз материалдарында ла сағылыш таба
1834 йылдар тирәһендә хәҙерге Ишембай районы Смаҡай ауылынан (хәҙер Ишембай ҡалаһы биҫтәһе) бер нисә малайҙы Мырҙаш ауылына теркәйҙәр, мәҫәлән, Мәхмүт Исмәғил улының малайҙары: Лоҡман, Ғәли (1 йәш), тағы бер нисә кеше. Уларҙың вариҫтары Мәхмүтов, Лоҡманов фамилияларын йөрөтә. Хәҙерге Ишембай районы Бәләкәй Мәҡсүт (Ҡарлар) ауылынан да бер нисә кеше Мырҙашҡа күсерелә, тик бер аҙҙан улар кире үҙ яғына ҡайта.

# Мырҙаш
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 37 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Айыусы): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стөрлитамак): 37 км
# Чкалов Валерий Павлович

Чкалов Валерий Павлович (2 февраля 1904 йыл — 15 декабрь 1938 йыл) — СССР осоусыһы, комбриг, Советтар Союзы Геройы (1936).
1937 йылда Мәскәүҙән Төньяҡ полюс аша Ванкуверға (АҠШ, Вашингтон) беренсе булып осоусы.

# Чкалов Валерий Павлович
## Биографияһы

Вале́рий Па́влович Чка́лов 1904 йылдың 2 февралендә Рәсәй Империяһының Түбәнге Новгород губернаһы Балахнинский өйәҙендәг Василёво ҡасабаһында тыуған.

# Чкалов Валерий Павлович
## Хәтер

* 1938—1957 йылдарҙа осоусы исемен Ырымбур ҡалаһы йөрөткән, унда 1953 йылда Чкаловҡа һәйкәл ҡуйылған.
# Ғанҡа (мифология)

Ғанҡа (ғәр. عنقاء‎ ғанҡа; рус. анка ) — ғәрәп мифологияһы персонажы, Аллаһ яралтҡан мөғжизәле һәм кешеләргә дошманлыҡ ҡылған ҡоштар. Ғанҡа әле лә бар тип иҫәпләнә, әммә уларҙың һаны шул тиклем аҙ, шуға осратыуы бик ауыр. Ғанҡа күбеһенсә феникс ҡошҡа оҡшаш, мифтарға ярашлы, ул Ғәрәбстан сүллегендә йәшәгән.

# Ғанҡа (мифология)
## Әсхәб әр-Расс

Ислам риүәйәтенә ярашлы, рассиҙар элек юҡ ителгән ҫамудтарҙың вариҫтары була, Йәмәмдәге ҡоҙоҡ янында йәшәгәндәр һәм ғәләмәт ҙур ғанҡа ҡоштар һөжүменән яфаланғандар. Пәйғәмбәр Ханзала Ибн Сафуан доғаһы менән Аллаһы тәғәлә ҡоштарҙы юҡҡа сығарған. Ханзала халҡы пәйғәмбәрҙең вәғәздәрен тыңламай, уны ҡоҙоҡҡа ташлай. Кешеләрҙең гонаһтары өсөн язаға тарттырып, Аллаһ уларҙы юҡ иткән. "Ҡоҙоҡ кешеләре " йә Йәмәмдә, йә Әзербайжанда, йә Антакьяла йәшәүе ихтимал тигән фараздар бар.
# Мотыль-Кы (йылға)

Мотыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чортово йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Мотыль-Кы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067035
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306703
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Муниципалитет

Муниципалитет (нем. Munizipalität, франц. municipalité, от лат. municipiummunicipium) - аныҡ билдәләнгән территорияһы һәм ошо территорияла йәшәгән халҡы (биләмә, ҡала, ҡасаба йәки ауыл) булған үҙидаралы дәүләт административ-территориаль берәмек.
Ҡайһы бер сит ил илдәрҙең һайланып ҡуйылған органы.
Донъяның төрлө илдәрендә муниципалитеттар тип ике типтағы административ берәмектәр атала:
* Ҡала муниципалитеттары — административ берәмек, нигеҙҙә ҡала территорияһын (ҡағиҙә булараҡ, эре) һәм шул уҡ кимәлдәге, күбеһенсә ауыл райондарын үҙ эсенә алған административ берәмек. Был осраҡта идара органдары булып мэр һәм ҡала советы (йәки муниципаль совет) тора.
* Ҡайһы бер илдәрҙә муниципалитет, уларҙа ҡалалар һанына ҡарамаҫтан, бер кимәлдәге (ғәҙәттә 2-се йәки 3-сө) административ берәмек булып тора. Шундай илдәрҙең күпселегендә муниципалитет — һайлау органдары менән идара ителгән иң бәләкәй административ берәмек. Был осраҡта муниципалитет төшөнсәһе общинаһы, коммуна һәм волость атамаларының синонимы булып тора һәм рус телендә, оригинал телдә шундай һүҙ ҡулланылғанда ғына, файҙаланыла. Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер телдәрҙә уға тура килгән һүҙ (мәҫәлән, ингл. municipality) урындағы административ берәмектәрҙе аңлатыу, атап әйткәндә "коммуна" һәм "община" һүҙҙәрен тәржемә итеү өсөн төп атама булып тора.
Рәсәйҙә муниципаль берәмек термины федерация субъекттарынан (йәғни 2-се йәки 3-се кимәл) айырмалы үҙидаралыҡтар булған муниципаль берәмектәр өсөн дөйөм һүҙ булараҡ ҡулланыла. Ҡайһы бер осраҡтарҙа (мәҫәлән, Ярославль), ҡала парламенты муниципалитет тип атала.

# Муниципалитет
## Башҡа илдәрҙә

Муниципалитет түбәндәге илдәрҙә административ берәмек булып тора:

# Муниципалитет
## Башҡа илдәрҙә
### 2-се кимәл

* Әзербайжан муниципалитеттары (әзерб. bələdiyyə(lər)bələdiyyə(lər))
* Ангола муниципалитеттары (порт. município(s))
* Бразилия муниципалитеттары (порт. municípios)
* Бермуд муниципалитеттары (ингл. municipalities) — 2 ҡала
* Венесуэла муниципалитеттары (исп. municipios)
* Гватемала муниципалитеттары (исп. municipios)
* Гондурас муниципалитеттары (исп. municipios)
* Грузия муниципалитеттары (груз. მუნიციპალიტეტი)
* Доминикан Республикаһы муниципалитеттары (исп. municipios)
* Индонезияның ҡала муниципалитеттары (индон. kota)
* Камбоджа муниципалитеттары (кхмер. ក្រុង, кронг) — ҡала
* Эстония муниципалитеттары (эст. kohalik omavalitsus) — үҙидаралыҡтың иң бәләкәй административ берәмеге.

# Муниципалитет
## Башҡа илдәрҙә
### 3-се кимәл

* Аргентина муниципалитеттары (исп. municipio(s))
* Боливия муниципалитеттары (исп. municipios)
* Зимбабве муниципалитеттары (ингл. municipalities)

# Муниципалитет
## Башҡа илдәрҙә
### 4-се кимәл

* Испания муниципалитеттары (исп. municipios)

# Муниципалитет
## Ҡылым

Муниципаль ҡылымы Рәсәйҙә, Украинала һәм башҡа постсовет илдәрҙә ҡала милкендәге объекттарға ҡарата ҡулланыла.
# Ис (Тура ҡушылдығы)

Ис — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 911 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.

# Ис (Тура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004497
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200449
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Казас (йылға)

Казас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/635/17 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Казас (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200009102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200910
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Носратуллин Нурулла Носратулла улы

Носратуллин Нурулла Носратулла улы (1901 йыл — 22 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец, сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 2-се эскадроны ҡылыссыһы, 294-се кавалерия полкы отделениеһы командиры.

# Носратуллин Нурулла Носратулла улы
## Биографияһы

Нурулла Носратулла улы Носратуллин 1901 йылда Башҡортостандың Нуриман районы Яңы Күл (башҡа сығанаҡ буйынса Һатлыҡ ауылында) ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Нуриман районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Һуғышҡа тиклем ул Буденный исемендәге колхозда эшләй, ғаиләһендә алты бала тәрбиәләнә. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 2-се эскадроны ҡылыссыһы, 294-се кавалерия полкы отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 22 июлендә ҡаты яуҙа батырҙарса һәләк була.
Нурулла Носратуллиндың яуҙашы, батальон комиссары (фамилияһы билдәһеҙ) хатынан:
* Һәләк булған Носратуллин Нурулла Носратулла улының ҡатынына. Башҡорт АССР-ы Нуриман районы Һатлыҡ ауылы.
* Хөрмәтле иптәш, мин, ысынында, һеҙҙең исем-шәрифтәрегеҙҙе белмәйем. Әммә, шуға ҡарамаҫтан, һәләк булған Нурулла улы Носратуллин тураһында хәбәр итеүҙе үҙ бурысым тип һанайым: 1942 йылдың 29 июлендә немец фашистары менән ҡаты алыш ваҡытында беҙҙең окоп янында теп-теүәл йөрәгенә пуля тейеп һәләк булған сержанттың кәүҙәһе табылды. Һул кеҫәһендә уның уртаһынан үтәнән-үтә тишелгән 4413792-се һанлы партия билеты бар ине, һәм тағы ла ул мина ярсығы менән яраланған булған. Ҡасан һәләк булған, билдәһеҙ. Әммә бер нисә көн элек тип фаразлап була, көслө алыш арҡаһында шундуҡ ерләргә форсат булманы, 1942 йылдың 30 июлендә таңғы сәғәт биштә мин уны ерләнем, был хаҡта военкоматҡа хәбәр итәм һәм уның депутат танытмаһын һәм Мәскәүгә ауыл хужалығы күргәҙмәһенә барыу өсөн танытмаһын ебәрәм. Коммунистик сәләм менән батальон комиссары (ҡултамғаһы)
Курск өлкәһе Тербун районы Озерки ауылында (хәҙер Рәсәй Федерацияһы Липецк өлкәһе) ерләнгән.

# Носратуллин Нурулла Носратулла улы
## Хәтер

* 1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.
# Тундора

Тундора — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Тундора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004229
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хеҙмәт иҡтисады

Хеҙмәт иҡтисады — иҡтисадтың хеҙмәтте тергеҙеү процестарын һәм эшселәрҙең, хеҙмәт сараларының һәм объекттарының үҙ-ара эш итеүен өйрәнеүсе тармағы.
Хеҙмәт иҡтисады хеҙмәт баҙарын, хеҙмәт ресурстарын һәм мәшғүллекте анализлау, хеҙмәт мөнәсәбәттәрен оҙайлы анализлау, хеҙмәткәрҙәрҙең килемдәрен һәм эш хаҡын өйрәнеү, етештереүсәнлек һәм хеҙмәт һөҙөмтәлелеге проблемаларын өйрәнеү, хеҙмәткәрҙәр һанын аҡлау ысулдарын эшләү, кеше капиталы төшөнсәләрен анализлау менән шөғөлләнә. Хәҙерге хеҙмәт иҡтисадына Минсер нигеҙ һала.
Ҡайһы бер ғалимдар хеҙмәт иҡтисады темаһын киңерәк аңлата һәм хеҙмәт нормалау проблемаларын, кадрҙар менән идара итеү ысулдарын күҙҙә тота.
# Кипсия

Кипсия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ис йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кипсия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004503
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200450
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Үрге Мал

Үрге Мал — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Кельтма йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Үрге Мал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003376
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100337
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сургут (мәғәнәләр)

Сургут һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.

# Сургут (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Сургут — Ханты-Манси автономиялы округы — Югралағы ҡала, шул исемдәге район үҙәге.
* Сургут — Ханты-Манси автономиялы округы — Югралағы район.
* Сургут — Сургут ҡалаһындағы тимер юл станцияһы.
* Сургут — Һамар өлкәһендаге йылға.
# Берн вокзалы

Берн вокзалы (нем. Bahnhof Bern) — Швейцарияның (Цюрихтағы үҙәк вокзалдан килә) Берн ҡалаһында урынлашҡан ҙурлығы буйынса икенсе тимер юл вокзалы. Швейцария федераль тимер юлы (SBB) станцияһы; «BLS AG» тимер юл компанияһы һәм «Regionalverkehr Bern-Solothurn» (RBS) тар колеялы тимер юл селтәре — шулай уҡ берн ҡала яны поездары (S-Bahn) селтәренең эре үҙәге булып тора.
# Гудкова Зинаида Ивановна

Гудкова Зинаида Ивановна (1933—2008) — төҙөүсе, крайҙы өйрәнеүсе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990).

# Гудкова Зинаида Ивановна
## Биографияһы

Гудкова (Трунина) Зинаида Ивановна 1933 йылда Пенза өлкәһенең Чембарский районы Ключи ауылында тыуған.
Ленинград инженер-төҙөлөш институтын тамамлаған. Өфөлә проект һәм төҙөлөш ойошмаларында төркөмләү распределение буйынса (Мораҡ юл участкаһы, «Башгражданпроект» институты) яуаплы була. Төҙөүсе-проектлаусы булараҡ, Зинаида Ивановна Өфөләге Случевская тауындағы «аҫылмалы» баҡса терәү Салауат Юлаев баҡсаһында «аҫылмалы» күперҙе проектлай.
Республика тыуған яҡты өйрәнеү йәмғиәте президиумы ағзаһы булды. Тыуған яҡты өйрәнеүсе булараҡ Башҡортостанда крайҙы өйрәнеү, Аксаковтың тормошон һәм ижадын өйрәнеү буйынса күп мәҡәләләр яҙған.
Ире, Гудков Георгий Федорович, билдәле Башҡортостан тыуған яҡты өйрәнеүсеһе. Ирле-ҡатынлы Гудковтар Башҡортостанда Аксаков мемориаль комплексын төҙөү инициаторҙары булған.
2008 йылдың ғинуарында Өфөлә вафат була.

# Гудкова Зинаида Ивановна
## Хеҙмәттәре
### Китаптары

* «Незаконченная повесть С. Т. Аксакова „Наташа“. Историко-краеведческий комментарий» (1988).
* «С. Т. Аксаков. Семья и окружение» (1991).
* С. Т. Аксаков : Краевед. очерки / Г. Ф. Гудков, З. И. Гудкова, 175 с. ил., 1 л. портр. 16 см, Уфа Башкирское кн. изд-во 1981.
* «Усадьба Аксаковых в Голубиной слободке» (1995).
* «Краеведение. Теория и практика» (1995).
* Из истории южноуральских горных заводов XVIII—XIX веков : Ист.-краевед. очерки / Г. Ф. Гудков, З. И. Гудкова, 17 см, Уфа Башк. кн. изд-во 1985.
* «Предприниматели Южного Урала» (2005).
«Вечерняя Уфа» гәзитендә «Истории окрестностей г. Уфы» темаһына мәҡәләләр.
# Норымтэли-Няргель-Кы

Норымтэли-Няргель-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кыпа-Няргель-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Норымтэли-Няргель-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066021
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306602
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡыҙыл майҙан (төшөнсә)

* Ҡыҙыл майҙан — Мәскәү.
* Ҡыҙыл майҙан — Чернигов.