# Рыльск

Рыльск — Рәсәй федерацияһының Курск өлкәһендәге ҡалаһы, Рыльск районының административ үҙәге.
Рыльск ҡала муниципаль берәмеге, уның биләмәһе составында берҙән-бер тораҡ пункты.
Сейм йылғаһының ике ярында ла (бассейн Днепр) урынлашҡан, Курск ҡалаһынан көнбайышҡа табан 124 км алыҫлыҡта тора. Халҡы — 16 319 кеше (2017 йыл мәғлүмәттәре буйынса). Рыльск Рәсәйҙәге иң боронғо ҡалаларҙың береһе булып тора.

# Рыльск
## Исеменең килеп сығышы

Исеме бындағы Рыло йылғаһынан килеп сыҡҡандыр, моғайын, тигән фараз бар, бәлки русса РЫТЬ һүҙенән сыҡҡандыр. йылғаның атамаһы килеп сығышы билдәле түгел. Шулай уҡ бер нисә «халыҡ этимологияһы» версияһы бар:
Бер версия буйынса исеме преподобный Иоанн Рыльскийға барып тоташа. Әммә преподобный бер ҡасан да Рыльскиҙа йәшәмәгән, ә — Болгарияла йәшәгән. Шулай уҡ ҡала исеме Рильский тауҙары менән бәйле тип тә әйтелә.
Икенсе фараз яҡлылар, ҡаланың исеме боронғо Ярило һүҙнән килеп сыҡҡан тип уйлай (Яри(ы)льск).
Тағы ла бер боронғо легенда буйынса, ҡала үҙ исемен ҡырағай сусҡа бәрәстәренең мороно менән ерҙе соҡоп (разрыть) йылғаның башын тапҡан, шуға Рыльск йылғаһы һәм аҙаҡтан Рыльск ҡалаһы тигән исем килеп сыҡҡан, тип әйтелә.
Климаты уртаса-континенталь. Ҡалала йылы яҙ һәм оҙайлы йәй. Ҡыш болотло һәм дымлы, һыуыҡ һауа тулҡындары епшек ҡар менән алмашына. Күп йыллыҡ күҙәтеүҙәр буйынса, иң һалҡын ай-ғинуар, уның уртаса температураһы −6,9°С, иң йылы ай июль, июлдә уртаса температура — +19,5 °С, йыллыҡ яуым — төшөм күләме-638 мм.
Рыльск климаты (норма 1960—2000 йй, рекорд — 1960 й.) :
| Күрһәткестәре | Дек. | Ғин. | Март | Апра. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сена. | Окт. | Нояб. | Февр. | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 7,7 | 11,5 | 19,4 | 29,1 | 32 | 35,5 | 37 | 39,6 | 31,1 | 26,6 | 17,4 | 10,1 | 39,6 | Һауа температураһы, °C | -4,1 | -3,2 | 2,4 | 12,5 | 20 | 23,2 | 24,9 | 23,9 | 18 | 10,6 | 2,7 | -2 | 10,9 |
| Уртаса температура, °C | -6,9 | -6,4 | -1,1 | 7,8 | 14,5 | 17,9 | 19,5 | 18,4 | 12,8 | 6,6 | 0,2 | -4,4 | 6,8 |
| Уртаса минимум, °C | -9,6 | -9,3 | -4,1 | 3,7 | 9,4 | 12,9 | 14,6 | 13,4 | 8,5 | 3,3 | -2 | -6,8 | 3 |
| Абсолют минимум, °C | -33,9 | -31 | -34,8 | -9,3 | -3,5 | 2 | -0,3 | -0,3 | -4 | -8,8 | -24,8 | -28,6 | -34,8 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 41 | 36 | 39 | 44 | 55 | 75 | 85 | 59 | 57 | 49 | 48 | 50 | 638 |
| Сығанағы: Climatebase.ru ||||||||||||||
Рыльск климаты (1981-2010 йылдарҙа ) :
| Күрһәткестәре | Дек. | Ғин. | Март | Апра. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сена. | Окт. | Нояб. | Февре. | Йыл |
| Уртаса температура, °C | -5,5 | -5,6 | -0,4 | 8,0 | 14,5 | 17,9 | 19,7 | 18,7 | 12,9 | 6,8 | 0,0 | -4,4 | 6,9 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 41 | 41 | 40 | 48 | 58 | 78 | 87 | 56 | 61 | 55 | 46 | 46 | 657 |
| Сығанағы: ФГБУ "ВНИИГМИ-МЦД" 2017 йыл 31 июль архивланған. ||||||||||||||

# Рыльск
## Халыҡ

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала 751 Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була

# Рыльск
## Яҡындағы тораҡ пункттары

* Пригородная Слободка (Рыльский районы)
* Малогнеушево

# Рыльск
## Сәнәғәте

* ААО «Глобус»;
* ААО «Сыродел»;
* ЯСЙ «Промсахар»;
* ЯСЙ «Рыльский икмәк заводы»;
* ААО «Рыльский авторемонт заводы».

# Рыльск
## Иҫтәлекле урындары

Торлаҡ һәм административ биналар һаҡлана. Рыльскиҙа бер нисә тиҫтә XVIII—XIX быуаттарһан һаҡланып ҡалған торлаҡ һәм административ биналар бар: Покровка православие соборы (1822), Успение соборы (1811), Вознесение сиркәүе (1866). Ҡалала крайҙы өйрәнеү музейы эшләй, , унда сәнғәт әйберҙәренең бай коллекцияһы һаҡлана.

# Рыльск
## Иҫтәлекле урындары
### Ғибәҙәтханалар

* Николаев сиркәүе — ғәмәлдән сығарылған.
* Успенский кафедраль соборы — православие ҡорамы, уның алдында Г. И. Шелихов һәйкәле тора.. Собор 1811 йылда 1-се гильдия сауҙагәре И. Ф. Филимонов тарафынан төҙөлгән.
* Покровка соборы 1822 йылдарҙа Преображенский урамында Шелиховтар тарафынан төҙөлгән.
* Вознесение сиркәүе Ленин һәм Луначарский урамдары киҫелешендә тора. Бина 1866 йылда төҙөлгән.

# Рыльск
## Иҫтәлекле урындары
### Музей

* Дәүләт тыуған яҡты өйрәнеү музейы. (Урицкий урамы, 81);
* Рыльский авиация техник колледжының музей-мемориаль комплексы (Советская майҙаны, 7);
* Рыльский хәрби дан музейы (Маяковский урамы, 41);
* Рыльский аграр техникум тарихы музейы (Ленин урамы, 42).
Рыльскиҙан алыҫ булмаған «Марьино Усадьбаһы» музейы.

# Рыльск
## Спорт

* Рыльск-арена — стадион, өлкә масштабындағы спорткомплекс
* ФОК Спорткомплекс — төҙөлөш алып барыла

# Рыльск
## Киң мәғлүмәт саралары
### Гәзиттәр

* Районные будни
* Рыльские вести
* СЕЙМ-ИНФО

# Рыльск
## Киң мәғлүмәт саралары
### Рыльск телевидениеһы

* Аналог-ТВ
* Беренсе канал 57ТВК
* Рәсәй 27ТВК-Курск ДТРК-ҺЫ 1
* Бишенсе Канал 52ТВК
* Рәсәй 32ТВК
* 47ТВК МАТЧ ТВ
* 44ТВК СТС-Курск
* Цифрлы-ТВ
* 10ТВК РТРС-1
* 56ТВК РТРС-2

# Рыльск
## Киң мәғлүмәт саралары
### Радиостанциялар

* 106,5FM Радио Курс
* 107,4FM Дорожное Радио (план)
* 101,5FM план
* 102,4FM план
* 104,9FM план

# Рыльск
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Глухов (укр. Глухів), Украина
* Шелехов, Россия
* Мәскәү, Рәсәй
* Рила, Болгария
* Белыничи, Белоруссия