yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хильден

Хильден (нем. Hilden) — Германиялағы ҡала, Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендә урынлашҡан.
Меттман округы составына инә. Ҡаланың халҡы 56,0 мең кеше тәшкил итә (2009); 2000 йылда — 56,3 мең. Хильден ҡалаһы 25,96 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 05 016 1 58.
Ҡала 5 ҡала районына бүленгән.

# Хильден
## Географияһы

Хильден ҡалаһы Золинген ҡалаһынан көнбайышҡа табан 10 км алыҫлыҡта һәм көньяҡ-көнсығышта Дюссельдорф ҡалаһынан 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан, 57 мең кешеһе булған Хильден ҡалаһы Меттман округының ҙурлығы буйынса дүртенсе ҡалаһы. Ҡала территорияһы төньяҡта Эркрат менән, төньяҡ-көнсығышта Хан, көнсығышта һәм көньяҡ-көнсығышта Золинген, көньяҡта Лангенфельд һәм көнбайышта Дюссельдорф ҡалалары менән сиктәш. Ҡаланың күп өлөшө Рейн йылғаһы бассейнында, йылғаның Түбәнге Рейн төбәгенән Берг еренә күскән ерендә, урынлашҡан. Ҡаланың көнбайышындағы вокзал диңгеҙ кимәленән 48 метр бейеклектә торһа, шул уҡ ваҡытта Хан ҡалаһы сигендә торған Яберг тауы диңгеҙ кимәленән 106 метрға күтәрелеп тора. Ғөмүмән алғанда, ҡала көнсығыштан көнбайышҡа табан күтәрелеп тора. Атмосфера яуым-төшөм кимәле бында бик юғары, йылына 800 мм-ҙан артыҡ.
Германияның халыҡ бик тығыҙ йәшәгән Хильден ҡалаһында буш ятҡан ерҙәр бик аҙ. Хильден — автобандар менән уратып алынған ҡала. Халҡының тығыҙлығы сағыштырмаса бейек, ҡалныңа тирә-йүнендә башҡа ултыраҡтар һәм ауыл хужалығы территориялары юҡ.
Иң ҙур төҙөлөш ҡағылмаған ере — ҡаланың төньяҡ-көнсығышындағы Хильден ҡалаһы урманы (Хильден бушлығы), артабан — Гизенхайде, ул ҡаланың төньяғында тороусы төҙөлөштәрҙән азат урын. Ҡала тирә-яҡҡа йондоҙҙар формаһында таралып урынлашҡан, шуға күрә ҡала кешеләре Хильденды үҙәк һәм төньяҡ, көньяҡ, көнбайыш, көнсығыш райондарға бүлеп йөрөтә. Шулай итеп билдәләп, халыҡ урындағы Майде, Карнап, Тротцхильден һәм башҡа урындарҙы ҡаланың өлөштәрен билдәләү өсөн ҡулланмай.

# Хильден
## Иҫтәлекле урындар

* Изге Иаков сиркәүе
* Хильден бушлығы

# Хильден
## Уҡыу йорттары

* Ҡала музыка мәктәбе

# Хильден
## Айырым объекттары

* Урман казармаһы

# Хильден
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Нове-Место-над-Метуйи, Чехия
# Түбәнге Новгород өлкәһе

Түбәнге Новгород өлкәһе (рус. Нижегородская область) — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Волга буйы федераль округы составына инә. 1936—1992 йылдарҙа — Горький өлкәһе.
Административ үҙәге — Түбәнге Новгород ҡалаһы.

# Түбәнге Новгород өлкәһе
## География

Түбәнге Новгород өлкәһе төньяҡта — Киров һәм Кострома өлкәләре, көнсығышта — Марий Эл һәм Сыуашстан республикалары, көньяҡта — Мордовия, көнбайышта — Владимир, Иваново һәм Рязань өлкәләре менән сиктәш. Майҙаны — 76 624 км².

# Түбәнге Новгород өлкәһе
## Тарих

РСФСР составында Түбәнге Новгород өлкәһе 1929 йылдың 14 ғинуарында ойошторола, шул уҡ йылдың 15 июнендә өлкә «Түбәнге Новгород крайы» тип үҙгәртелә. 1932 йылда исеме «Горький крайы» тип алыштырыла. 1936 йылда крайҙың составынан Марий АССР-ы һәм Сыуаш АССР-ы сыҡҡас, «Горький өлкәһе» тип үҙгәртелә.
1992 йылда исеме «Түбәнге Новгород өлкәһе» тип алыштырыла.

# Түбәнге Новгород өлкәһе
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 3 260 267 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 42.55 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 79.63 % (2015).
Түбәнге Новгород өлкәһендә 1989 йылда — 1393, 2002 йылда — 900, 2010 йылда — 691 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.

# Түбәнге Новгород өлкәһе
## Билдәле шәхестәр

* Хәйҙәр Бигичев (14.06.1949—13.11.1998), йырсы, Татар АССР-ының халыҡ (1980), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1986), Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984).
* Дианов Вәлиәхмәт Диан улы (13.03.1930—1981), график. 1964 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар союзы ағзаһы. 1960—1971 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтенең баш художество мөхәррире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1969). Сығышы менән хәҙерге Түбәнге Новгород өлкәһенең Новомочалино ауылынан.
* Копылов Игорь Александрович (28.02.1939—5.10.2002), спортсы-шахматсы. 1984—1990 йылдарҙа СССР-ҙың йыйылма командаһы ағзаһы. Шахмат буйынса халыҡ‑ара гроссмейстер (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1999) һәм күренекле спортсыһы (1994). Балахна ҡалаһынан.
* Мокеев Геннадий Иванович (31.03.1944), ғалим-педагог, спортсы, тренер. 1967 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, 1988 йылдан — физик тәрбиә кафедраһы мөдире. Педагогия фәндәре докторы (1998), профессор (1994). Рәсәй Федерацияһының (1998) һәм Башҡорт АССР‑ының (1990) атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2012). СССР‑ҙың спорт мастеры (1968). Француз боксы-сават буйынсаа халыҡ-ара категориялы (1992) һәм бокс буйынса республика категориялы (1975) судья. Журналистар союзы ағзаһы (2006). Сығышы менән хәҙерге Түбәнге Новгород өлкәһе Белогузово ауылынан.
# Кесе Шилокша

Кесе Шилокша — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шилокша йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Шилокша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300212110000030670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003067
* Бассейн коды — 09.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кәримов Ғәлимйән Тимербай улы

Кәримов Ғәлимйән Тимербай улы (15 март 1952 йыл) — уҡытыусы, журналист, партия органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1988 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы.

# Кәримов Ғәлимйән Тимербай улы
## Биографияһы

Ғәлимйән Тимербай улы Кәримов 1952 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Иҫәнбай ауылында тыуған.
1977 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын, ә 1990 йылда СССР Оборона министрлығының «Выстрел» юғары офицерҙар курсын тамамлай. Шулай уҡ Башҡортостан ауыл хужалығы, Урал социаль-сәйәси институттарында белем ала.
Хеҙмәт юлын 1968 йылда Яңы Мишәр урта мәктәбендә эштәр башҡарыусы булып башлай, артабан ошонда уҡ балалар уҡыта. 1973—1975 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. 1975—1978 йылдарҙа Яңы Мишәр урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1978 йылдың июнь айында КПСС-тың Мәсетле район комитетына инструктор итеп эшкә алына, 1980 йылдың февраль айында райкомдың пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире итеп үрләтелә. 1984 йылдың февраленда «Әй» совхозының партия комитеты секретары итеп һайлана.
1978 йылдың май айында «Коммунист» район гәзитенең мөхәрире итеп тәғәйенләнә. 1988 йылдың ноябрь айында партия район комитеты секретары, 1991 йылда беренсе секретарь итеп һайлана. 1992 йылда «Беҙҙең тормош» гәзите мөхәрире итеп тәғәйенләнә.
2000—2007 йылдарҙа «Урал» телестудияһы директоры, 2007—2010 йылдарҙа «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы хәбәрсеһе булып эшләй. 2010 йылда Мәсетле районы хакимиәтендә баш белгес булып эшләй.

# Кәримов Ғәлимйән Тимербай улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Район һәм ауыл Советтарының бер-нисә саҡырылыш депутаты була, ваҡытында күп кенә район күләмендәге йәмәғәт ойошмаларын етәкләй.
Журналистика өлкәһендә лә әүҙем эшләй. Ул яҙған мәҡәләләр, очерктар 1964 йылдан бирле район, республика гәзиттәре биттәрендә баҫылып килә.

# Кәримов Ғәлимйән Тимербай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙағы хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (2002)
* «2006 йылдағы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуҙа әүҙем ҡатнашҡаны өсөн» билдәһе (2006)

# Кәримов Ғәлимйән Тимербай улы
## Китаптары

* Йылдар, юлдар буйлап... Әҙәби әҫәрҙәр йыйынтығы. — Өфө: Матбуғат донъяһы, 2017. — 254 бит.
# Метерка

Метерка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Клязьма йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Метерка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033518
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003351
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кайла (Тюрингия)

Кайла (Тюрингия) (нем. Keila (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 86 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,16 км². Диңгеҙ кимәленән 475 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7389 һәм автомобиль коды — SOK.
# Пумина

Пумина — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Пумина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015884
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001588
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тайһары

Тайһары — Башҡортостан Республикаһы һәм Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аҡҡан Рәсәй йылғаһы. Йылға Кесе Ҡыҙыл йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тайһары
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Верхнеуральск гидроузеленән Магнитогорск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000212112200001718
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200171
* Бассейн коды — 12.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ед

Ед — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға БЕЛ/МЕЗЕНЬ/618/62 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 151 км.

# Ед
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043957
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004395
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Безменец

Оло Безменец — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2142/216 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Оло Безменец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003456
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куяча

Куяча — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының уң ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Куяча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100007989
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100798
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ночаелга

Ночаелга — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ашҡаҙар йылғаһының уң ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ночаелга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200512111100018199
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101819
* Бассейн коды — 10.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чукля

Чукля — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ручь йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Чукля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001532
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100153
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нерута (мороно Болванская)

Нерута (Нерута-Ю, Нерут) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Болванская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 107 км.

# Нерута (мороно Болванская)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000084883
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008488
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кизьва

Кизьва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обва йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Кизьва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009271
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100927
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вогра (Сивоза ҡушылдығы)

Вогра — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сивоза йылғаһының һул ярына тамағынан 8,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Вогра (Сивоза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001286
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үҙән (мәғәнәләр)

Үҙән — 1) Һыу аҡҡан йырын, һыу юлы (рус. русло). 2) Йылғаның ике яғынан һуҙылған түбән ер (рус. долина).

# Үҙән (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Үҙән — йылғаның ике яғынан һуҙылған түбән ер.
* Үҙән (йылға) — Башҡортостандағы йылға.
* Үҙән (Башҡортостан) — Башҡортостан Республикаһы Белорет районындағы ауыл.
# Черотайка

Черотайка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Песчаное күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Черотайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004614
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200461
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тундийка

Тундийка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Тундийка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023962
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002396
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡырғыҙстандың ауыл хужалығы

Ҡырғыҙстандың ауыл хужалығы иҡтисадта мөһим урын алып тора. Бөтә донъя ЦРУ факттары китабы мәғлүмәттәре буйынса, уға дөйөм эске тулайым продукттың 18 проценты һәм бөтә эшсе көсөнөң 48 проценты тура килә. Дөйөм ер майҙанының 6,8 проценты ғына ауыл хужалығы культураларын үҫтереү өсөн ҡулланыла, ә 44 проценты мал көтөүлек итеп файҙаланыла. Ҡырғыҙстандың таулы ил булыуы арҡаһында малсылыҡ ауыл хужалығы хужалығының байтаҡ өлөшөн тәшкил итә.

# Ҡырғыҙстандың ауыл хужалығы
## Ҡырғыҙстанда хәҙерге ауыл хужалығы

Ҡырғыҙстанда ауыл хужалығы мөһим тармаҡ булып тора. Эшкә һәләтле халыҡтың күп өлөшө малсылыҡ һәм үҫемселек менән шөғөлләнә. Етештерелгән продукция эске баҙар ихтыяждарын ҡаплай, ә артыҡ продукция экспортҡа сығарыла. Ҡырғыҙстанда иген культураларынан һоло, кукуруз, арпа, бойҙай, дөгө үҫтерелә. Йәшелсә культураларынан кәбеҫтә һәм татлы борос, баклажан һәм томат, ҡуҙаҡлылар һәм редис үҫтерелә.
Абрикос һәм персик, инжир һәм һөрмә, слива һәм гранат күпләп үҫтерелә. Ә сәтләүектең иң таралғандары — миндаль, ер еләге, урман сәтләүеге, грек сәтләүеге һәм төрлө сорттағы фисташкалар. Еләк культураларынан — ҡурай еләге, еләк, һары сейә, барбарис һәм ҡарағат үҫтерелә. Ҡырғыҙстанда гидросистема үҫешкән, шуға күрә өйрәк, күркә, ҡаҙ һәм тауыҡ һәм һыйыр, һарыҡ, кәзә үрсетелә. Шулай уҡ Ҡырғыҙстанда һөт продукцияһы етештереү өсөн хайуандар һәм меринос йөнө алыу өсөн һарыҡ аҫырайҙар. Был ил күрше Үзбәкстанға, Тажикстанға һәм Ҡаҙағстанға плантацияларҙы һуғарыу өсөн һыу бирә.
Ҡырғыҙстанда һыу фондында тәбиғи һәм яһалма характерҙағы һыу ятҡылығы — 3500-ҙән ашыу. Шуның менән бәйле илдә 40-ҡа яҡын балыҡ хужалығы һәм 200-гә яҡын балыҡсылыҡ хужалығы һыу ятҡылығы иҫәпләнә, улар араһында етештерелгән продукция күләме буйынса Ысыҡкүл, Чуй, Джалал-Абад өлкәләре алдынғы урында тора. Ҡырғыҙстанда сәнәғәт масштабында һаҙан, карп, маринка, ҡорбан балығы, бағыр, алабалыҡ һәм һыла үҫтерелә
Ҡырғыҙстан емеш-еләк һәм сәтләүек ағастарынан торған киң урмандары менән дан тота. Улар айырыуса көньяҡта, сәтләүек-емеш урмандары бүлкәтендә осрай, унда ҡырағай алма, груша, сейә, ҡарағат, ҡурай еләге, өрөк, грек сәтләүеге, фисташка, миндаль, барбарис, зизифус, алыча һ. б. үҫә. Әммә Ҡырғыҙстандың башҡа территорияларында ла ҡырағай үҫеүсе аҙыҡ үҫемлектәре күп. Ҡырғыҙстанда аҡ бәшмәк, гөрөздә, шампиньондар үҫә).
Ауыл хужалығы культуралары Фирғәнә үҙәненә, Талас өлкәһендә һәм Чуй өлкәһендә үҫтерелә.
Абрикос Ҡырғыҙстандың Баткен өлкәһендә күпләп үҫтерелә. Абрикостарҙы киптереү һәм эшкәртеү был өлкә фермерҙарының килеменең төп сығанағы булып тора. Яңы абрикостарҙы Ысыҡ-Күл ҙур күләмдә бирә. Мәскәүҙә һатыла.
Ҡырғыҙстандың ауыл хужалығы продукцияһы араһында тәмәке, мамыҡ, картуф, йәшелсә, йөҙөм, емеш — еләк һәм еләк етештерелә.Төп культура булып мал аҙығы төрҙәре тора. Ужым бойҙайы уңышы биреү буйынса икенсе урында, унан һуң арпа, кукуруз һәм дөгө тора.
Экспортҡа мамыҡ һәм тәмәке оҙатыла. Ит экспортҡа аҙ күләмдә сығарыла. Шуға ҡарамаҫтан, илдә көтөүлектәр 9 миллион гектарҙан ашыу ерҙе биләй һәм малсылыҡты үҫтереү өсөн уңайлы шарттар бар. 2012 йылда Ҡырғыҙстан Сәғүд Ғәрәбстанына ит экспортлау тураһында килешеү төҙөй.
# Бройлер

?Broiler :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Суб-ғаилә: | Фазандар |
| Ырыу: | Кикерекле тауыҡтар |
Латинса исеме :
Gallus gallus (Linnaeus, 1758) :
| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Викитөрҙәр систематикаһы] | Викиһаҡлағыста рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә |
Бройлер (ингл. broiler, от broil — утта ҡыҙҙырыу) —ит өсөн үҫтерелә торған гибрид себеш, тиҙ үҫеүе, етлегеүе, итенең яҡшы сифатлы булыуы менән айырылып тора. Бройлерҙы сәнәғәт етештереүе түбәндәге төп технологик принциптарға нигеҙләнә: етештереү процесстары тулыһынса механикалаштырылган тәҙерәһеҙ ҡош фермаларында алып барыла; юғары дәрәжәлә продукциялы гибрид ҡоштар файҙаланыла, ҡош организмының биологик ихжияжына тура килә торған ҡатнаш ҡоро аҙыҡ ҡулланыла; етештереү процессы ҡоштарҙы йыл әйләнәһе үҫтереү ритмын тәъмин итә алған технологик график менән ойошторола. Бройлер ҡошсолоғо йылына 1 м² урындан 120 кг (иҙәндә) һәм 190-250 кг (ситлектә) ит ауыу мөмкинлеге бирә. Бройлер итенең 1 центнерға артымына 2,0-3,5 кеше/сәғәт һарыф ителә. Интенсив технологиялар ҡулланыу предприятие эшсәнлеге нәтижәләренә тәбиғи шарттар йоғонтоһон юҡҡа сығара.