yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Һыу үлсәү посы

Һыу үлсәү посы — рус. Гидрологический пост — йылғаларҙа, күлдәрҙә, диңгеҙҙәрҙә, каналдарҙа, шулай уҡ был яйланмалар урынлашҡан ерҙә гидрологик үлсәү һәм күҙәтеүҙәр өсөн төрлө йыһаздар һәм ҡорамалдар йыйылмаһы.
Тар мәғәнәлә, һыу үлсәү посы — гидрологик күҙәтеүҙәр үткәрә торған учреждение. Донъялағы төп рәсми гидрологик постарға гидрологик кодтар бүлеп бирелгән. Рәсәйҙә гидрологик постарҙың күпселеге Росгидромет ҡарамағында һәм Гидрометүҙәктең «һыу үлсәү посы — гидросистема станцияһы — гидросистема обсерваторияһы» селтәре сылбырында түбәнге звено булып тора. Шул уҡ ваҡытта һыуүткәргестәрҙә, гидроэлектростанцияларҙа һ.б. үҙ ведомство постары бар.

# Һыу үлсәү посы
## Постарҙың төрҙәре һәм дәрәжәләре

Күҙәтелгән объектҡа һәм күҙәтелгән күләмгә ярашлы рәүештә, гидрологик постарҙың билдәле бер төрө һәм категорияһы бар:
* Йылғаларҙа һәм каналдарҙа гидрологик постар — ГП. Уларҙың бүленеше: 1-се (күҙәтеүҙәрҙең тулы күләмен алып барыусы) һәм 2,3-сө дәрәжә (һыу кимәлен үлсәү постары һәм ҡыҫҡартылған программа буйынса эшләүсе) ГП-лар.
* күлдәрҙә һәм һыуһаҡлағыстарҙа күл гидрологик постары — КГП
* диңгеҙҙәге диңгеҙ гидрологик посттары — ДГП

# Һыу үлсәү посы
## Күҙәтеү төрҙәре

Гидрологик поста түбәндәге төр күҙәтеүҙәр үткәрелә:
    һыу объектындағы һыу кимәле (бөтә төрҙәр)
    һыу өҫтө ауышлығы (ГП-1)
    йылғала йәки каналда аҡҡан һыу күләме (ГП-1)
    һыу температураһы (бөтә төрҙәр)
    һыу болғансыҡлығы (ГП, ОП)
    ағып килгән һәм һыу төбөнән күсенгән ташылдыҡтар күләме (ГП-1)
    тулҡынланыу (МГП, ОП)
    акваторияларҙа рейд үткәреүҙәр (ОГП, МГП)
    һыу тоҙлолоғо (МГП)
    һыу бысраныуының мониторингы (бөтә төрҙәр)
Бынан тыш, ҡайһы бер посттарҙа метеорологик күҙәтеүҙәр ҙә: һауа температураһы, яуым-төшөм, ҡарҙы тикшереү һ.б. үткәрелә.
# Абдулла Мостаев

Абдулла Мостаев — 1773—1775 йылдарҙағы ихтилал (Крәҫтиәндәр һуғышы) етәкселәренең береһе, Емельян Пугачев армияһы полковнигы.
Сығышы менән Өфө провинцияһының яһаҡлы татарҙарынан. 1774 йылдың баштарында Ҡазан даруғаһындағы баш күтәреүселәр хәрәкәте етәкселәренең береһе. Шул уҡ йылдың йәйендә Бәхтейәр Ҡанҡаевтың йыйылма отрядында була, баш күтәреүселәр ғәскәренә крәҫтиәндәрҙән отрядттар ойоштора. Һәм шул отрядтары менән Кама һәм Вятка йылғалары арауығындағы кисеүҙәрҙе һәм юлдарҙы һаҡлай. Бәхтейәр Ҡанҡаев отряды менән берләшеп баш күтәреүселәрҙең Волгаға хәүефһеҙ сигенеүен тәьмин итә. 27 июлдә Ҡазан губернаһының Зюри ауылы янында баш күтәреүселәрҙең йыйылма отрядын С. В. Неклюдов етәкселегендәге батша ғәскәрҙәре ҡыйрата. Абдулла Мостаевтың артабанғы яҙмышы әлегә билдәһеҙ.
# Венте йылғаһындағы шарлауыҡ

Вента йылғаһындағы шарлауыҡ (латыш. Ventas rumba) — Европалағы иң яҫы шарлауыҡ, ул Латвиялағы Кулдигала урынлашҡан. Шарлауыҡтың яҫылығы ундағы һыу күләменә бәйле һәм уртаса 100—110 метр тәшкил итә, әммә һыу ташҡанда 279 метрға ла етергә мөмкин. Бейеклеге1,6 — 2,2 метр тирәһендә тирбәлә. Шарлауыҡ тупһалары үҙенсәлекле кәкерсәк һыҙыҡтар яһай. Вента йылғаһындағы шарлауыҡ тәбиғәт ҡомартҡыһы иҫәпләнә һәм Вента туғайлығының тәбиғәт заказниктарына индерелгән.

# Венте йылғаһындағы шарлауыҡ
## Балыҡ тотоу

Шарлауыҡ тупһаларында махсус балыҡ тотоу ҡоролмалары күпләп урын алған. Яҡынса 1640 йылда курлянд герцогы Якоб һыу өҫтөндә балыҡ тотоу өсөн ҡулайлама уйлап тапҡан: ағымға ҡаршы йөҙөүсе һөмбаш һәм йоҡа ҡорман балыҡтары туранан-тура әҙер кәрзиндәргә һикергән. Әлеге көндә Вентала бикре балыҡтары юҡ, ләкин һөмбаш һәм йоҡа ҡормандар һаман да бар.
# Терновка (Калиновка ҡушылдығы)

Терновка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Калиновка йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Терновка (Калиновка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Зеленокумск ҡалаһынан Мокрая Буйвола йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000812108200002183
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200218
* Бассейн коды — 07.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пеженьга (Вихтомица ҡушылдығы)

Пеженьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохтомица йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пеженьга (Вихтомица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001045
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000104
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәҙәни-технологик алмашыу

Мәҙәни-технологик алмашыу — айырым халыҡтар, илдәр, цивилизациялар араһында төрлө элемтәләр — сауҙа, никах, һуғыш ярҙамында аралашыуы, берләшеүе, һәм был территорияларға мәҙәниәт, фән һәм технология ҡаҙаныштары үтеп инеүенә килтерә.

# Мәҙәни-технологик алмашыу
## Шулай уҡ ҡара

* Аккультурация
* Гипердиффузионизм
* Диффузионизм
* Инновациялар диффузияһы
* Инкультурация
* Интермәҙәниәт
* Тарихи-мәҙәни өлкәләр
* Мәҙәни апроприация
* Мәҙәни үҙләштереү
* Мәҙәни диффузия
* Мәҙәниәт-ара коммуникация
* Мәҙәниәт-ара компетенция
* Неоэволюционизм
* Ориентализм
* Мәҙәни даирәләр теорияһы
* Транскультурация
* Эволюцион мәктәп
* Пицца эффекты
# Ибәтулла Ғөбәйҙуллин

Ибәтулла Ғөбәйҙуллин (1787—?) — хәрби эшмәкәр. Рус-прусс-француз һуғышында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Ибәтулла Ғөбәйҙуллин
## Биографияһы

Ибәтулла Ғөбәйҙуллин Ырымбур губернаһы Илекәй-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы) Сатый ауылында йәшәгән.
1807 йылда 1-се Башҡорт полкы составында Рус-прусс-француз һуғышында ҡатнаша.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем12-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 12-се Башҡорт атлы полкы Куроедово ауылында 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 16 октябрендә Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылдың майында Түбәнге Новгород ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына керә. 1813 йылдың 15 авгусынан Глогауҙы блокадалауҙа ҡатнаша һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 12-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.

# Ибәтулла Ғөбәйҙуллин
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Ла-Амистад (халыҡ-ара парк)

Ла-Амистад (исп. Parque internacional La Amistad) — Панама менән Коста-Рика сигендәге халыҡ-ара парк, тәүгеһенең ике провинцияһында һәм икенсеһенең дүрт провинцияһында урынлашҡан.

# Ла-Амистад (халыҡ-ара парк)
## Тасуирламаһы

Ла-Амистад паркы 1988 йылдың 6 сентябрендә барлыҡҡа килә. Парктың 5700,45 км² ҙур майҙан өлөшөн тропик ямғыр урмандары биләй, ул дәүләттәр араһында тигеҙ тиерлек бүленгән. Паркта дүрт төрлө индеецтар ҡәбиләләре йәшәгән. Уны 15 километрлыҡ буфер зонаһы уратып алған, унда ҡәһүә һәм һыйыр ите етештереүселәп эшләй, фермер-индеецтар йәшәй. Парктың ҙур өлөшөн тау һырттары һәм үҙе Кордильера-де-Таламанка тау һырты биләй, шуға күрә парктың иң юғары нөктәһе диңгеҙ кимәленән 3500 метр ашыу бейеклектә урынлашҡан.
Парк территорияһында кеше ауылы ҡалдыҡтары табылған, ул беҙҙең эраға тиклемге X мең йыллыҡҡа ҡарай, дөйөм алғанда, парк территорияһы аҙ өйрәнелгән. Ландшафттың ҡатмарлығы менән бәйле парктың берҙән-бер етди өйрәнелеүе 2003—2008 йылдарҙа Лондон тәбиғәтте өйрәнеү музейы, Коста-Рика биотөрлөлөк институты һәм Панама Университеты менән берлектә үткәрелә. Шул саҡта Дарвин инициативаһы сиктәрендә парктың биологик төрлөлөгө өйрәнелә, экспедициялар яҡынса 7500 үҫемлектәр коллекцияһы, 17 000 ҡуңыҙҙар коллекцияһы, 380 герпетология коллекцияһын йыя. Был экспедиция ун ике үҫемлектең яңы төрөн, бер төр тиреҫ ҡуңыҙын, амфибияларҙың ун биш төрөн һәм һөйрәлеүселәрҙең өс төрөн аса.
Парк күп биологик төрлөлөккә эйә, унда Төньяҡ, шулай уҡ Көньяҡ Америка хайуандары ла осрай, атап әйткәндә, Үҙәк Американың бесәй һымаҡтарҙың бөтәһе лә бар. Парктың иң ҡыҙыҡлы һәм һирәк йәшәүселәре араһында Жоффруа коата, асыҡ муйынлы сатырлы ҡошто, ҙур ҡырмыҫҡа ашаусыны, квезалде, өс мыйыҡлы ҡыңғыраусыны, ерән арҡа саймириҙы айырып әйтергә мөмкин.
1990 йылдың апрель айында Ла-Амистад ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә
# Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы

Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы — Өфө ҡалаһының Киров районында урынлашҡан дөйөм белем биреү мәктәбе.
Гимназия 2006 йылда Өфө ҡалаһы Киров районының Көньяҡ микрорайонында асыла. Уҡыу йорто Башҡортостандың халыҡ шағиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Мостай Кәрим исемен йөрөтә.

# Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы
## Директорҙары

* 2006 йылдан —
* 2008 йылдан — Әхмәҙиева Гөлназ Ғафир ҡыҙы

# Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы
## Уҡытыусылар

* Үтәбаева Фәйрүзә Юныс ҡыҙы
* Игелекова Айгөл Иршат ҡыҙы

# Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы
## Уҡыусылар

* Уҡыу йылы
* 2006/2007
* 2007/2008
* 2008/2009
* 2009/2010
* 2010/2011
* 2011/2012
* 2012/2013
* 2014/2015
* 2015/2016
* 2016/2017
* 2017/2018
# Хомес

Хомес — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Талтма йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Хомес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302512
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бүрауыҙ (күл)

Бүрауыҙ — рус. Бараус — Рәсәйҙәге Силәбе өлкәһе Сыбаркүл районындағы күл.

# Бүрауыҙ (күл)
## Географияһы

Илмән ҡурсаулығына ингән һыу ятҡылығы. Иң яҡын кеше йәшәгән пункт — Үрге Ҡараһыу
Сыбаркүлгә тиклем аралыҡ — 20 км, Силәбегә — 100 км, Екатеринбургҡа — 210 км. Координаттары: 55°8′42″N 60°19′42″E

# Бүрауыҙ (күл)
## Этимологияһы

Мейәс төбәгенең топонимикаһын өйрәнеп, «Язык земли миасской» тигән китап сығарған Федорищев Владимир Григорьевич был топоним башҡорт теленән килеп ингән тип яҙа. Башҡортса «Асыҡ ауыҙ» тигәнде аңлата, тигән ул , һәм ниңәлер «Бүре ауыҙ» тигәнде кет теле менән бәйләй.
Йылғаны ҡайһы саҡ Барауз тип тә атайҙар, был уның тап «ауыҙ» һүҙенән килеп сыҡҡанын асыҡ дәлилләп тә тора.

# Бүрауыҙ (күл)
## Тасуирламаһы

Бүрауыҙ — тау йылғаһы, төньяҡ өлөшө Илмән ҡурсаулығына инә. Ул күршеһендәге өс эре күл — Оло Мейәс, Кесе Мейәс, Оло Тәрәнкүл күлдәре янында бәләкәй генә булып ятаҺыуы тәмле һәм ярайһы үтәҙек — 1-ҙән алып 3 метрға тиклем төбө күренә.
Күлдең көнбайыш өлөшөндә матурлығы арбарлыҡ ике утрау бар. Күлдең ярҙары башлыса убалы, ылыҫлы һәм ҡатнаш урман ҡаплаған. Бәшмәк һәм еләк күп. Бигерәк тә көртмәлелектәре менән билдәле.
Бүрауыҙ бик балыҡлы күл — ҡорман, сабаҡ, табан, ҡарабалыҡ, этеш, суртан һәм алабуға тереклек итә. Ҡыҫалалар бар. Әммә балыҡ тотоу ҡурсаулыҡтан ситтә генә рөхсәт ителә.

# Бүрауыҙ (күл)
## Шулай уҡ ҡара

* Илмән ҡурсаулығы
# Фәрикә (ярма)

Фәрикә - (рус. Фрике или фарик, ғәр. فريكة‎ фәрикә) — бойҙайҙы өлгөрөр-өлгөрмәҫ йыйып, ҡурып етештерелгән ярма.
Был Яҡын Көнсығыш өсөн ғәҙәти ашамлыҡ. Фәрикәне бигерәк тә шәреҡ аш-һыуында, ғәрәп, фәләстин һәм мысыр ашамлыҡтарында яратып ҡулланалар, шул уҡ ваҡытта Төньяҡ Африкала һәм күрше илдәрҙә лә был ярманан ризыҡ әҙерләйҙәр.

# Фәрикә (ярма)
## Етештереү ысулы

Фәрикәне етештереү ысулы үҙенсәлекле: бойҙайҙың башағы һарғайып, орлоҡтары әле йомшаҡ сағында уралар; көлтәләп, ҡояшта киптереп алалар. Һабаҡтар кибеп еткәс, орлоғона зыян теймәҫлек итеп һаҡ ҡына яндыралар - бөртөксәләр сей булыуы арҡаһында янып бармай. Шунан һуң бойҙай орлоҡтарын һуғып алалар ҙа ҡояшта киптерергә һалалар - был уның төҫө, тәме, текстураһы бер рәүешкә килеүенә булышлыҡ итә. Уны етештереү ысулы атамаһын биргән дә инде - ғәр. فريكة‎ (фәрикә) - ҡабығынан таҙартылған тигән мәғәнә бирә. Бөртөксәләрҙе артабан ваҡлайҙар һәм ул йәшел булгурға оҡшап китә.

# Фәрикә (ярма)
## Тарихы

Арпанан әҙерләнгән ошоға оҡшаш ашамлыҡ Библияла телгә алынған. Фәрикә 13-сө быуат башында бағдад аш-һыу китабында фәрикийә атамаһы менән телгә алына. Был рецепт буйынса әҙерләгәндә ит майҙа ҡурыла һәм һыуға һалып, тоҙ һәм дәрсен ҡушып быҡтырыла. Шунан киптерелгән кориандр, фәрикә өҫтәп бешереү дауам итә. Әҙер ризыҡ менән бирелә кумин, дәрсен һәм яңы һуйылған ҡуйҙың ҡойроҡ майын иретеп ҡушып бирелә..
Мысырҙа хәмәм бил-фәрик (эсенә йәш бойҙай тултырылған күгәрсен) типгән ашамлыҡ әҙерләйҙәр. Шулай уҡ Мысырҙа фәрикә һуған һәм помидор менән әҙерләнә, ә ҡайһы берҙә себеш ите менән бирәләр. Туниста Шурпат фәрик бил-мүк тигән аш бар — был елек майы һурпаһына фәрикә ҡушып бешерелгән өйрә. Фәрик ләхмә - Сүриәлә бешерелә торған былау, уны ҡыҙҙырылған һарыҡ ите, ҡуҙаҡлы фасоль һәм пиния сәтләүеге, фәрикә ҡушып ҙерләйҙәр. Шурпа әл-фәрик иһә "әл шурпа-фарик" — фәләстин ашамлығы, уны себеш һурпаһына фәрикә ҡушып бешерәләр..
Сүриәлә фәрикә ғәҙәттә һарыҡ ите, һуған, май, миндаль, ҡара борос, дәрсен, тоҙ һәм кумин ҡушып әҙерлән.
Израилдә друз йәмәғәттәре ҡәҙимдән килгән ысулдар менән фәрикә бешерә.

# Фәрикә (ярма)
## Ашамлыҡ булараҡ ҡиммәте

100 грамм ҡоро ярма ҡиммәте яҡынса шулай:
* Энергетик ҡиммәте: 1471 кДж / 352 ккал
* Күҙәнәкле туҡыма: 16,5 г тиклем
* Аҡһымдар: 12,6 г тиклем
* Углевод: 72 г, шул иҫәптән 0,8 г шәкәрҙәр
* Майҙар: 2,7 г, шул иҫәптән 0,2 г туйындырылған майҙар
* Кальций: 53 мг
* Тимер: 4.5 мг
* Натрий: 6 мг
* Калий: 440 мг
Фәрикәнең аҙыҡ ҡиммәте башҡа ярмаларҙыҡы кеүек үк. Фәрикәне ҡайһы берәүҙәр «Суперпаҙыҡ» тип тә ебәрә, мәгәр тикшеренеүселәр был терминды «фәнни тәжрибәләр юлы менән бик үк раҫланмаған маркетинг алымы» тип һанай. Фәрикә киноа һәм фарро кеүек диеталы ярмаларға оҡшаш, башҡаларға ҡарағанда аҙыҡ епсәләре кәм тигәндә дүрт тапҡырға артыҡ, улар еңел үҙләштерелә. Шулай уҡ гликемик индексы ла түбән, шуға күрә шәкәр диабеты менән ауырыусыларға ла ҡулланырға ярай.
# Церкница (күл)

Церкница (слов. Cerkniško jezero) — Словенияла Карст яйлаһында Нотраньска-Крашка өлкәһенең Церкница общинаһы территорияһында урынлашҡан күл. Үҙенең үҙгәрешле ағып тороу режимы менән билдәле — карст яланын әленән-әле һыу баҫа, ул яҙ йәки йәй башында карст соҡорҙары аша ул «ҡушылып аға». урынлашҡан (бигерәк тә төньяҡта һәм көнсығышта), уларҙың иң ҙуры — 3 мең халҡы менән Церкница ҡалаһы. Күлдән көнбайышҡа табан яҡынса 10 км алыҫлыҡта Постойна-Яма карст мәмерйәһе менән билдәле Постойна ҡалаһы урынлашҡан.

# Церкница (күл)
## Гидрология

Һыулы ҡатлам һәм ер аҫты йылғаларынан һыу күтәрелеп яланда урынлашҡан карст ярыҡтары аша аҡҡандан һуң, күл тула. Артабанғы яуым-төшөмдөң кәмеүе һәм ер аҫты һыуҙарының ағыуы сталактиттар һәм сталагмиттарменән бай Карст мәмерйәһенә һыуҙы ағып төшөргә мәжбүр итә. карст мәмерйәһе һәм ер аҫты һыуҙары һыу йылға ағып мәжбүр булды, байтаҡ . Йыллыҡ циклдың төрлө осоронда һауа торошона бәйле күл тулыһынса тиерлек ҡоро йәки тулыһынса тулы булыуы ихтимал. Йәй башында, ҡағиҙә булараҡ, һыу ятҡылығында һыу аҙ. Август айҙарында крәҫтиәндәр күлдең элекке күл төбөндәге болон үләндәрен сабалар һәм үләнде мал аҙығы сифатында ҡулланалар. Көҙөн ялан ямғыр һыуы менән тула, бигерәк тә көньяҡ-көнбайыш яғында, ә яҙын ирегән һыуҙар менән тулылана. Тарихи ваҡыттарҙа күл бер ҡасан да ере ныҡ уңдырышлы булған яландың төньяҡ-көнсығыш өлөшөнә ташып сыҡмаған, бының менән ул карст яйлаһының башҡа өлкәләренән айырылып тора
Күлдәрҙә һыу кимәле 7 метрға үҙгәрә (диңгеҙ кимәленән 546 м алып 553 м тиклем). Күлдә һыу күләме юғары булған ваҡытта күлдең күләме 10×5 км һәм майҙаны 30 км² була, был осорҙа күл илдә иң ҙур күл була (иң ҙур даими күл — Бохинь күле). Күлдән ағып сыҡҡан һыуҙың өлөшө Любляница йылғаһының инеше рәүешендә өҫкә сыға.

# Церкница (күл)
## Флора һәм фаунаһы

Церкница күлендә ҡамыш һәм күрәндең ҙур әрәмәлектәре, шулай уҡ киң дымлы болондар бар. Көнсығыш өлөшөндә һаҙлыҡ ҡалдыҡтары бар.
Кешенең фауна вәкилдәренә йоғонтоһо ҙур түгел. Церкницала балыҡ тереклек итә, бынан тыш бында ҡоштарҙың күп төрө, шул иҫәптән юҡҡа сығыу хәүефе аҫтындағы тартай оя ҡора. Күл районында барлығы 230 төр ҡош, шул иҫәптән мәрйенгүҙ һәм диңгеҙ бөркөтө теркәлгән.

# Церкница (күл)
## Тарихы

Күл антик осорҙан алып билдәле, уның тураһында боронғо грек географы Страбон яҙған. Үҙенең «География» (7.5) хеҙмәтендә ул «Лугеон тип аталған марштар» (грек. helos Lougeon kaloumenon) телгә ала, улар Церкница күле кеүек тиңләштерелә Lougeon атамаһын Страбон, күрәһең иллирия сығышлы урындағы топонимды грек теленә күсерә, ул һуңғараҡ Lugeum кеүек латин теленә күсә.
Церкница күленең үҙгәрешле ағып тороу механизмын словен ғалимы Янез Вальвазор (1641—1693) һүрәтләгәндән һуң күл донъяға билдәлелек ала. Был тасуирламанан һуң уны Лондон король йәмғиәтенә ҡабул итәләр, тасуирлама уның төп «Слава герцогства Крайны» (нем. Die Ehre deß Herzogthums Crain) хеҙмәтенә инә
Әлеге ваҡытта күл районы популяр ял итеү урыны. Күлдә һыу кимәленә ҡарап балыҡ тотоу, спелеология, виндсерфинг, йөҙөү һәм коньки шыуыу буйынса шөғөлләнергә мөмкин.
# Һары сәпсек

?Жёлтая трясогузка :
Жёлтая трясогузка Подвид M. f. flava :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордовые |
| Класс: | Птицы |
| Отряд: | Воробьинообразные |
| Ғаилә: | Трясогузковые |
| Ырыу: | Трясогузки |
| Төр: | Жёлтая трясогузка |
Латинса исеме :
Motacilla flava Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 178483 NCBI 180448 |
Һары сәпсек , һары кәмерсек(урыҫ.желтая трясогузка)- оҙон ҡойроғоң бәүелтеп йөрөүсе төҙөк кәүҙәле матур ҡош.

# Һары сәпсек
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бәләкәйерәк. Ағас ботаҡтарына ла ҡуна. Түбәһе, елкәһе һоро, арҡаһы йәш¬келт һоро. Ҡанаттары, ҡойроғо ҡара-көрән. Ҡанаттарын¬да киң генә ҡара һыҙыҡтар бар, ҡойроғоноң ике яҡ ситенән аҡ һыҙыҡтар үтә. Кәүҙәһенең аҫ яғы сағыу һары. Инә ҡоштарҙың төҫө тоноғораҡ. һарыбаш сәпсектән һоро түбәһе, ә тау сәпсегенән тамағында ҡара тап булмауы менән айырыла.

# Һары сәпсек
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «тсүйли».

# Һары сәпсек
## Йәшәү рәүеше

Еүеш болондарҙа, туғайҙарҙа, һаҙлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бө¬жәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай. Ҡара һипкелле 5—6 бөртөк йәшкелт аҡ йо¬мортҡаһы була.
# Ҡыуандыҡов Факил Афзал улы

Ҡыуандыҡов Факил Афзал улы (13 март 1956 йыл) — фельдшер. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (2002).

# Ҡыуандыҡов Факил Афзал улы
## Биографияһы

Факил Афзал улы Ҡыуандыҡов 1956 йылдың 13 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Яңы Монасип ауылында тыуған. 1979 йылда Белорет медицина училищеһын тамамлай.

# Ҡыуандыҡов Факил Афзал улы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* Ғәҙелгәрәй ауылында фельдшер (1979)
* 1980 йылдан — үҙәк район дауаханаһының «Тиҙ ярҙам» хеҙмәте фельдшеры
* 1985 йылдан — Иҫке Монасип фельдшер-акушер пункты фельдшеры
* 1985 йылдан — Яңы Монасип фельдшер-акушер пункты фельдшеры

# Ҡыуандыҡов Факил Афзал улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (2002)
* Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Маҡтау грамотаһы (2015)
# Радбеж

Радбеж — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Семирецкая йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Радбеж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000025034
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002503
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ишбирҙе

Ишбирҙе — ир-ат исеме. Топоним булараҡ та таралған.

# Ишбирҙе
## Мәҡәләләр

* Ишбирҙе (Баймаҡ районы) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
* Ишбирҙе (Күгәрсен районы) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.
* Ишбирҙе (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһе Гай ҡала округындағы ауыл.
# Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округы

Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмек (ябыҡ административ биләмә берәмеге).

# Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округы
## География

Ҡала округы Башҡортостан Республикаһының көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан.

# Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округы
## Округ составы

Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округына бер генә тораҡ пункт — Межгорье ҡалаһы инә.

# Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округы
## Урындағы үҙидара
### Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округы советы рәйесе

* Абрамчук Владимир Павлович;

# Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округы
## Урындағы үҙидара
### Межгорье ҡалаһы ЯАББ ҡала округы хакимиәте башлығы

* Илья Сергеевич Терехов
# Берҙәм иҡтисади киңлек

Берҙәм иҡтисади киңлек — 2012 йылдың 1 ғинуарында булдырылған дөйөм баҙар. Дөйөм баҙарға Белоруссия,Ҡаҙағстан һәм Рәсәй инә, бынан элегерәк, 2010 йылдың 1 июлендә, улар таможня берлеген төҙөй.
Берҙәм иҡтисади киңлек дәүләт-ара интеграция формаларының береһе булып тора, уның маҡсаты — берекмә эсендә тышҡы иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе либералләштереү һәм унан ситтә күмәк протекционизм булдырыу. Берҙәм иҡтисади киңлек унда ҡатнашҡан илдәр араһында «дүрт иреклелек» — тауарҙар, капиталдар, хеҙмәттәр һәм эшсе көсө хәрәкәте иркен — тәьмин итергә, шулай уҡ ҡатнашыусы илдәрҙең макроиҡтисад һәм финанс секторына, транспорт һәм энергетикаһына, сәнәғәт һәм агросәнәғәт комплексына һәм башҡаларға ҡағылышлы иҡтисади сәйәсәтте координацияларға саҡырылған.

# Берҙәм иҡтисади киңлек
## Ағза дәүләттәр
### Ҡатнашыусылар

* Белоруссия (2012 йылдың 29 майынан)
* Ҡаҙағстан (2012 йылдың 29 майынан)
* Рәсәй (2012 йылдың 29 майынан)
* Әрмәнстан (2014 йылдың 10 октябренән)
* Ҡырғыҙстан (2015 йылдың 23 майынан)

# Берҙәм иҡтисади киңлек
## Ағза дәүләттәр
### Ихтимал кандидаттар

* Тажикистан
* Абхазия Республикаһы
* Үзбәкстан