yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡырмыҫҡалы (Стәрлетамаҡ районы)

Ҡырмыҫҡалы (рус. Кармаскалы) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 773 кеше. Почта индексы — 453150, ОКАТО коды — 80249836005.

# Ҡырмыҫҡалы (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 18 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Барятин): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 18 км

# Ҡырмыҫҡалы (Стәрлетамаҡ районы)
## Билдәле шәхестәре

* Сараев Илья Николаевич (1.08.1929—2017), хужалыҡ эшмәкәре, партия һәм совет органдары хеҙмәткәре. 1965 йылдан Ленин исемендәге колхоздың партия ойошмаһы секретары, 1970 йылдан — колхоз рәйесе, 1979—1990 йылдарҙа шул уҡ райондың Казадаевка ауыл Советы рәйесе. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнгән (1979), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.
# Нелым

Нелым — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 117 км.

# Нелым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301523
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бескес

Бескес — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Бескес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003489
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100348
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лыаю (Косью ҡушылдығы)

Лыаю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Лыаю (Косью ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006901
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нәбиев Вәли Нәби улы

Нәбиев Вәли Нәби улы (31 ғинуар 1916 йыл — 6 март 2000 йыл) — Хәсән күле буйындағы алыштарҙа ҡатнашыусы, Бөйөк Ватан һуғышы яугире, 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының взвод командиры ярҙамсыһы, гвардия старшинаһы. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Нәбиев Вәли Нәби улы
## Биографияһы

1916 йылдың 31 ғинуарында Нагзакарон ҡышлағында (хәҙер Үзбәкстандың Бохара өлкәһе Гиждуван районы) диһҡан ғаиләһендә тыуған. Үзбәк.
7 класс тамамлай, ауыл хужалығында эшләй.
1936—1938 йылдарҙа һәм 1941 йылдың декабренән Ҡыҙыл Армияла. 1938 йылда Хәсән күле янында япон милитаристары менән алыштарҙа ҡатнаша. 1943 йылдың ғинуарынан Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1943 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.
60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссылар взводы командиры ярҙамсыһы гвардия старшинаһы Вәли Нәбиев 1943 йылдың 18 сентябрендә Украинаның Чернигов өлкәһе Менский районында Березна ҡала тибындағы ҡасаба биләмәһендә разведка яһай, аҙ яҡланған участкаларҙы асыҡлағандан һуң, дошман оборонаһында паника тыуҙырып, Березнаға бәреп инә, һәм был тораҡ пунктты уңышлы азат итеү мөмкинлеген бирә.
Гвардия старшинаһы Нәбиев взводы Украинаның Чернигов өлкәһендәге Бегач, Лопатин ауылдарын азат итеүҙә ҡатнаша.
Автоматсылар төркөмө менән беренселәрҙән булып ҡыйыу взвод командиры үҙенең эскадронының Днепр йылғаһын аша сығыуын тәьмин итә.
Һуғыштан һуң ҡыйыу яугир-кавалерист демобилизацияланған. Гиждуван ҡалаһында — Үзбәкстандың Бохара өлкәһе Гиждуван районы район үҙәгендә йәшәгән. 1948 йылда партия мәктәбен, 1959 йылда — Бохара ауыл хужалығы техникумын тамамлаған. Пенсияға сыҡҡанға тиклем Гиждуван район колхоз-ара көнкүреш хеҙмәтләндереү комбинаты етәксеһе булып эшләгән.
2000 йылдың 6 мартында вафат була.

# Нәбиев Вәли Нәби улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарында Указы менән командованиеның хәрби заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия старшинаһы Нәбиев Вәли Нәби улына, Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 3014) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
* 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт билдәһе» ордендары, миҙалдар менән бүләкләнә.

# Нәбиев Вәли Нәби улы
## Хәтер

* Башҡортостан Республикаһының Милли музейында (Өфө,ҡалаһы, Совет урамы, 14), 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы Музейында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) ҡуйылған мемориаль таҡтаташҡа 112-се Башҡорт (16-сы Чернигов гвардия) кавалерия дивизияһының 78 Советтар Союзы Геройҙары исеме араһында Вәли Нәбиевтең дә исеме алтын хәрефтәр менән уйылған.
# Бильцингслебен

Бильцингслебен (нем. Bilzingsleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 740 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,79 км². Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6578 һәм автомобиль коды — SOM.
# И. С. Тургенев һәйкәле (Орёл)

Иван Сергеевич Тургенев һәйкәле Орёл ҡалаһында урынлашҡан — Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫы объекты.
Ҡаланың иң матур урындарының береһендә, «Тургенев яры» тип аталған урында — Ока йылғаһы яры битләүе түбәһендә, мәҙәниәт һәм ял итеү паркы менән йәнәш урынлашҡан.
Монумент рус яҙыусыһы И.С.Тургеневтың тыуыуына 150 -йыллыҡ юбилейы уңайы менән 1968 йылдың 4 ноябрендә асыла.
Һәйкәлдең авторы скульптор Г. П. Бессарабский. Архитекторҙары А. И. Свиридов һәм В. С. Атанов.
Ҡара, шымартылған гранит постаментта ҡуйылған И.С. Тургеневтың бронза фигураһынан ғибәрәт. Яҙыусы алыҫтарға ҡарап уйсан ултырған килеш һүрәтләнгән.
Постаментҡа ҡабырға яғында — «Иван Сергеевич Тургенев», икенсе яғында — яҙыусының тормош дата һы— «1818.28.X.» — «1883.22.VIII.» яҙылған
Һәйкәл урындағы әһәмиәткә эйә булған монументаль сәнғәт ҡомартҡыһы.
# Дала Ҡурғаны

Дала Ҡурғаны — Ростов өлкәһе Сальский районындағы ҡасаба. Маныч ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Дала Ҡурғаны
## Тарихы

1907 йылдың 4 ноябрендә Столыпин реформаһы ваҡытында нигеҙ һалынған. Бында ат заводы хужаһы Феодонтий Яковлевич Корольковтың поместьеһы урынлашҡан булған. Халыҡтың төп шөғөлө малсылыҡ була: һарыҡ һәм йылҡы үрсетәләр. 1922 йылда агробаза ойошторола. Агробазаның сәсеү майҙаны 400 гектар тәшкил итә. 1924 йылда мәктәп асыла. 1926 йылда агробаза урынында тоҡомсолоҡ хужалығы (Племхоз № 2) ойошторола. 1934 йылда тоҡомсолоҡ хужалығы Будённый исемендәге ат заводы составына индерелә (4-се бүлек). 1937 йылдан — Халыҡ оборона комиссариатының Маныч хәрби ат заводы. 1941 йылда совхоздың малы Волга аръяғына һәм Кавказ аръяғына эвакуациялана. 1944 йылда кире ҡайтарыла. 1945 йылдың 31 ғинуарында хужалыҡҡа «М. В. Фрунзе исемендәге 161-се хәрби ат заводы» исеме бирелә. 1955 йылда Фрунзе исемендәге совхоз тип үҙгәртелә.
1965 йылда яңы мәктәп бинаһы төҙөлә. 1967 йылда Мәҙәниәт йорто асыла. 1968 йылда Фрунзе Михаил Васильевичҡа һәйкәл ҡуйыла. 1969 йылда ауылдаш фронтовиктарға һәйкәл асыла. Мәрмәр плитәлә Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған ауылдаштарының исемдәре соҡоп яҙылған. 1978 йылдың 1 ғинуарынан совхоз Төньяҡ-Кавказ институтының орлоҡсолоҡ буйынса тәжрибә хужалығы булып китә. Төп тармаҡ — һарыҡсылыҡ.

# Дала Ҡурғаны
## Географияһы

Ҡасаба Сальск ҡалаһынан 70 км төньяҡ-көнбайышта, Веселовское һыуһаҡлағысы ҡултыҡтарының береһенең яр буйында урынлашҡан.

# Дала Ҡурғаны
## Иҫтәлекле урындары

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған һуғышсыларға һәйкәл һәм туғандар ҡәберлеге.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Дала Ҡурғаны ҡасабаһы өсөн һуғышта һәләк булыусыларға һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы ауылдаштарына һәйкәл 36 һәләк булған һуғышсы ерләнгән туғандар ҡәберлегенә ҡуйылған. Һәйкәл Дала Ҡурғаны ҡасабаһының уртаһында тора.
Һәйкәл һәләк булған иптәштәренең ҡәбере өҫтөндә торған һалдат скульптураһынан ғибәрәт. Һалдат скульптураһы монолит бетондан эшләнгән. Скульптуранан уң яҡта горизонталь стена ҡуйылған, унда Совет Армияһының һәр төрлө ғәскәрҙәре һалдаттарының барельеф һүрәте күренә. Стенала яҙыу эшләнгән: «Туҡта! Был фамилияларҙы иҫтә ҡалдырығыҙ, һәр исемдең артында һеҙҙең менән беҙ бәхетле йәшәһен өсөн бирелгән, үҙҙәренең ғүмере бар ине. 1941—1945 йылдарҙа Ватанды азат итеү өсөн һуғышта һәләк булған һуғышсы-ауылдаштарға дан».
Һәйкәл алдында һуғыш йылдарында һәләк булған ауылдаш һуғышсыларҙың исемдәре яҙылған өс мәрмәр ҡәбер ташы ҡуйылған. Һәйкәл 1969 йылдың 9 майында асыла. Һәйкәлдең авторҙары рәссам Джалуханян һәм скульптор Салгоян.
2004 йылда һәйкәл реставрациялана, һуғышсылар исеме яҙылған таҡта яңыртыла. 2010 йылда һәйкәл эргәһендәге биләмә төҙөкләндерелә һәм ҡабаттан реставрация үткәрелә.
# Троицк өйәҙе

| Өйәҙ үҙәге гербы | Губерна гербы |
| Герб уездного центра | Герб губернии |
| Губерна | Ырымбур губернаһы |
| Үҙәге | Троицк |
| Барлыҡҡа килгән | 1784 |
| Бөтөрөлгән | 1923 |
| Майҙаны | 23388,4 км² |
| Халҡы | 201 231 кеш. (1897) |
Троицк өйәҙе, 1784 йылда Өфө наместниклығы составында ойошторола. Өйәҙ 1923 йылда бөтөрөлә, территорияһы Урал өлкәһе составына инә.
Административ уҙәге — Троицк ҡалаһы.

# Троицк өйәҙе
## Тарих

Өйәҙгә Өфө провинцияһының көньяҡ өлөшө инә. 1796 йылда алып Ырымбур губернаһы составында. Административ уҙәге — Ырымбур ҡалаһы. Төньяҡ-көнсығыш Верхнеурал өйәҙҙың, көнсығыш Өфө өйәҙҙың һәм көнбайыш Силәбе өйәҙҙың Троицк өйәҙе составына күсә. Троицк өйәҙе бер өлөшө 1865 йылда Златоуст өйәҙе составына инә. 1919 йылда сентябрендә — Силәбе губернаһы составында. 1919 йылда 1 улус — Арғаяш кантоны, 5 улус Тамьян-Ҡатай кантоны составына инә. 1923 йылда өйәҙ Троицк округы итеп үҙгәртелеп, Урал өлкәһе составына күсә.

# Троицк өйәҙе
## География

XVIII быуат аҙағында өйәҙе төньяҡта һәм төньяҡ‑көнсығышта — Пермь наместниклығынан, көнсығышта — Силәбе өйәҙенә, көньяҡта — Урта жузда, көньяҡ‑көнбайышта Верхнеурал өйәҙенә, төньяҡ‑көнбайышта Өфө өйәҙенә менән сиктәш була. Административ уҙәге — Троицк ҡалаһы. Майҙаны — 23 388,4 км² (1897).

# Троицк өйәҙе
## Халҡы

XVIII быуат аҙағында 52 661 кеше (шул иҫәптән башҡорттар 12 151), 1897 йылда — 201 231 (башҡорттар — 14 796, ҡаҙаҡтар — 1 042, татарҙар — 14 840, урыҫтар — 165 417 һәм башҡа). XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 75993 крәҫтиән иҫәпләнә, мещандар — 33114, дворяндар — 1636 һәм башҡа; мосолмандар — 30944, православие динендәгеләр — 169576 (шул иҫәптән 8918 старообрядсы) һәм башҡа. Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, өйәҙ территорияһында 3‑сө башҡорт кантоны ойошторола, 1‑се мишәр кантоныныңбер өлөшө урынлаша.
| Милләт | Халыҡ, кеш. | % |
| Башҡорттар | 14 796 | 7,35 |
| Урыҫтар | 165 417 | 82,20 |
| Татарҙар | 14 840 | 7,37 |
| Ҡаҙаҡтар | 1 042 | 0,52 |
| Бөтәһе | 201 231 | 100,00 |

# Троицк өйәҙе
## Иҡтисад

1866 йылда Троицк өйәҙе территорияһында 178 торама пункт иҫәпләнә, өйәҙ 4 станға бүленә. 1890 йылда 9 улус (Вознесенск, Егорьевск, Екатерининск, Константиновск, Мейәс, Сызгинск, Һарыстан, Тунготар, Түрғәяҡ) һәм 9 станица (Ключевская, Коельская, Кособродская, Кундравинская, Михайловская, Үрге Увел, Степная, Травниковская, Уй), 1917 йылда 13 улус теркәлгән. Халыҡтың төп өлөшө игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. XX быуатта башында Кочкар алтын приискылары, Мейәс алтын приискылары, кирбес һуғыу, 21 туң май, 5 тире иләү заводы һәм башҡа предприятиелар эшләй. Өйәҙҙә 9 ҙур йәрминкәләр үткәрелгән. 1892 йылда өйәҙ аша Көнбайыш-Себер тимер юлы, 1911-24 йылдарҙа Троицк тимер юлы үтә. 25 мәсет, 26 сиркәү һәм 33 часовня (1866) иҫәпләнгән.
# Зематаль

Зематаль (нем. Sehmatal) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 7048 кеше йәшәй. Майҙаны — 44,45 км². Диңгеҙ кимәленән 700–800 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9465 һәм автомобиль коды ANA.
# 1925 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1925 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1925 MCMXXV |
| Юлиан стилендә | 1924 — 1925 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2677 — 2678 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7433 — 7434 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5685 — 5686 ה'תרפ"ה — ה'תרפ"ו |
| Мосолман календары | 1344 — 1345 |
| Боронғо әрмән календары | 1374 ԹՎ ՌՅՀԴ |
| Ҡытай календары | 4621 — 4622 (с 24 январь) 甲子 — 乙丑 синяя мышь — синяя корова |
| Эфиопа календары | 1917 — 1918 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1981 — 1982 |
| - Шака самват | 1847 — 1848 |
| Иран календары | 1303 — 1304 |
1925 (бер мең туғыҙ йөҙ егерме бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1925 йылы, 2 мең йыллыҡтың 925 йылы, XX быуаттың 25 йылы, XX быуаттың 3 ун йыллығының 5 йылы, 1920 йылдарҙың 6 йылы.

# 1925 йыл
## Тыуғандар

* 24 апрель — Әхмәтов Михаил Владимирович, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 10 июль — Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
# Ләмәҙ (Балаҡатай районы)

Ләмәҙ — Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районында элек булған ауыл. Урыны Үрге Исҡуш ауылынан 2 километр самаһы төньяҡтараҡ. Район үҙәге Яңы Балаҡатай ауылына тиклем алыҫлыҡ — 37 километр.

# Ләмәҙ (Балаҡатай районы)
## Тарихы

Тарихын белеүселәр!! Һеҙҙең ярҙам кәрәк ине.

# Ләмәҙ (Балаҡатай районы)
## Халҡы

Халыҡ һаны тураһында теүәл мәғлүмәттәр асыҡланмаған.
5 — 10 ревизия буйынса халыҡ һаны. (йән) :
| 1795 | 1816 | 1834 | 1850 | 1859 | 1865 |
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) :
| 1897 | 1920 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| | | 71 | 18 | | | | |
# Петьялка

Петьялка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Илеть йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Петьялка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001791
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100179
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мешәлек

Мешәлек — рус. Мишеляк - Рәсәй йылғаһы. Силәбе һәм Ҡурған өлкәләре биләмәләрендә аға.

# Мешәлек
## Географияһы

Мешәлек йылғаһы Олағас йылғаһынан баш ала, Тинес йылғаһының уң ҡушылдығы, уға тамағынан 226 км өҫтәрәк ҡоя. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Мешәлеккә ғүмер биргән күл - Олағас - сөсө һыулы, тоҙлолоғо 0,5 г/л. Тоҙ составы буйынса һыуын гидрокарбонатлы-натрийлы тип билдәләйҙәр.

# Мешәлек
## Географияһы
### Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тинес. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500712111200003160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200316
* Бассейн коды — 14.01.05.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Мешәлек
## Экологияһы

Йылғаның экологик торошо 1957 йылда «Маяҡ» химкомбинатында шартлау булғандан һуң бик хөртәйә.Был хаҡта шул төбәктә йәшәгән автор В.В. Устюжанин үҙенең "Протоки , ручьи, речки нашего округа" тигән мәҡәләһендә Мешәлек йылғаһын да телгә ала:
" АТЭЦ (атомная теплоэлектроцентраль) һәм Новогорныйҙы төҙөгәнгә тиклем йылға тыныс ҡына Олағас йылғаһынан ағып сығып ята ине. Уның ярҙарында Ҡурҡасыҡ, Оло һәм Кесе Мылари, Соловьёв, Монашки үҙәндәре көн итә ине. Метлиноға 1 км ҡалараҡ ул Тинес йылғаһына ҡоя ине.
Хәҙер Олағас йылғаһы күтәрелгәндә өлөшләтә генә юл аҫтынан сығып, Новогорныйҙың йыуынты һыуҙары менән ҡушылып, Уң яр каналына төшә.
Йылға тулыһынса тиерлек «Маяҡ» етештереү берекмәһенең санитар зонаһына инә. Уның юлында өс дамба, алтын сығарыу соҡоро

# Мешәлек
## Этимологияһы

Мешәлек - башҡорт телендәге диалект "мешә" һүҙенән яһалған атама.Әҙәби телдә мешә - бешә, йәғни йәш ҡарағай., мешәлек иһә - йәш ҡарағайлыҡ.

# Мешәлек
## Шулай уҡ ҡара

* Ҡыштым аварияһы
# Хаббл (телескоп)

Космос телескобы «Хаббл» (КТХ; ингл. Hubble Space Telescope, HST) — Ер тирәләй орбитала осоп йөрөүсе автоматик обсерватория (билдәле Америка астрономы һәм космологы Эдвин Хаббл исемен йөрөтә). Был Телескоп («Хаббл») — АҠШ-тың НАСА һәм Европа космос агентствоһының берҙәм проекты; ул НАСА-ның Ҙур обсерваториялары иҫәбенә инә.
Телескопты космоста тотоу Ер атмосфераһы үтә күренмәле булмаған диапазондарҙа, тәү сиратта инфра-ҡыҙыл диапазонда, электромагнит нурланышты регистрацияларға мөмкинлек бирә. Атмосфераның тәьҫире булмағанлыҡтан, телескоптың күҙәтеү мөмкинлеге Ерҙәгенән 7—10 тапҡырға яҡшыраҡ.

# Хаббл (телескоп)
## Тарихтан

Орбиталь телескоп концепцияһын тәү башлап Герман Оберт «Ракета к межпланетным пространствам» (Die Rakete zu den Planetenräumen) китабында яҙа (1923 йыл).
Космос астрономияһы Икенсе донъя һуғышынан һуң ғына үҫешә башлай.
1946 йылда Америка астрофизигы Лайман Спитцер «Астрономические преимущества внеземной обсерватории» (Astronomical advantages of an extra-terrestrial observatory) тигән мәҡәлә баҫтыра. Ул космос телескобының ике өҫтөнлөгөн күрһәтә. Берҙән, атмосфераның тәьҫире булмаясаҡ, икенсенән, космос телескобы инфра-ҡыҙыл һәм ультрафиолет диапазондарҙа эшләй ала.
Спитцер был проектты пропагандалауға күп көс һала . 1962 йылда АҠШ Милли фәнни академияһы уның космос программаһына орбитала эшләүсе телескопты эшләүҙе тәҡдим иткән докладын баҫтырып сығара. 1965 йылда Спитцер ҙур космос телескобы өсөн фәнни мәсьәләләрҙе билдәләргә тейеш комитет етәксеһе итеп билдәләнә.
Башта телескопты космосҡа сығарыу 1986 йылға планлаштырыла, ләкин «Челленджер» катастрофаһынан һуң (28 ғинуар) «Спейс шаттл» программаһынан бер аҙға баш тарталар.
Был ваҡытта телескоп яһалма таҙарлылған атмосферлы бинала тора, борт системаларының ҡайһы берҙәрен ҡабыҙалар, уны һаҡлауға ай һайын 6 млн доллар аҡса китә.
Был осорҙа телескопта ҡайһы бер элементтар яҡшырағына алмаштырыла: ҡояш батареялары, борттағы хисаплау һәм бәйләнеш системаһы һәм башҡалар Бынан тыш, телескоп менән идара итеү өсөн программа 1990 йылға ғына әҙер була..
Шаттл «Дискавери» STS-31 1990 йылдың 24 апрелендә йыһанға осорола, икенсе көнөнә Ер тирәләй орбитаға ул телескопты сығара.
1999 йылда иҫәпләүҙәренсә был проектты тормошҡа ашырыу өсөн 6 млрд доллар (АҠШ) һәм 593 млн евро (Европа космос агентлығы) киткән.
# Лихтенхайн-Бергбан

Лихтенхайн-Бергбан (нем. Lichtenhain/Bergbahn) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 351 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,26 км². Диңгеҙ кимәленән 640 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98744 һәм автомобиль коды — SLF.
# Кама мәҙәниәте

Кама мәҙәниәте (Волга-Кама, утар — ҡаҙылмалар Утар тораҡ пункты янында табылған) — беҙҙең эраға тиклемге V—IV мең йылдарҙа Көнсығыш Европа субнеолит археологик мәҙәниәте. Таралған урыны — Кама буйы, Кама-Вятка һәм Ыҡ-Ағиҙел йылғалары үҙәндәре (Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмуртия, Татарстан, Башҡортостан).

# Кама мәҙәниәте
## Классификацияһы

Кама мәҙәниәтен айырып күрһәтеү буйынса әле бәхәстәр дауам итә. Тәүҙә О. Н. Бадер уны Урта Кама буйында тип билдәләй, һәм был мәҙәниәт ике этапҡа бүленә: Боровоозер (Боровой күле I) һәм Утар (Утар туҡталыу урыны) этаптары. А. Х. Халиҡов Түбәнге һәм Урта Кама буйында табылған керамикалағы орнамент һүрәттәре буйынса ҡомартҡыларҙы бергә Волга-Кама мәҙәниәтенә берләштерә. И. В. Калинина керамикаларҙы өйрәнеү нигеҙендә ике үҙаллы мәҙәниәт булыуына инана: Волга-Кама (һауыт-һабаға биҙәктәр тишкеләп төшөрөлгән) һәм Кама (биҙәктәр әтәс кикрегенә оҡшаған) мәҙәниәттәре. А. А. Выборнов Кама мәҙәниәтендә өс үҫеш этабын билдәләй, ә В. П. Денисов менән Л. А. Наговицын Кама неолиты ҡомартҡыларын (биҙәктәре әтәс кикрегенә оҡшағандарҙы) — Боровой күле I, Утар, Кряж туҡталыу урындарын һәм башҡаларҙы бер Утар мәҙәниәтенә берләштерә, улар Урал аръяғы ҡомартҡыларындағы һүрәттәргә оҡшаш. Кама неолиты мәҙәниәте өсөн Утар туҡталыу урыны үҙенсәлекле эталон булып тора. Әтәс кикрегенә оҡшаған биҙәктәр һалынған керамика тибы буйынса Кама мәҙәниәте Үрге Волга мәҙәниәтенә оҡшаш.

# Кама мәҙәниәте
## Туҡталыу урындары

Ярым землянка тибындағы һәм квадрат, дүртмөйөш формаһындағы (6х8 м һәм 16х5 м) торлаҡтар даими һәм ваҡытлыса туҡталыу урындары булған, улар күлдәр, йылға буйҙарында урынлашҡан.

# Кама мәҙәниәте
## Эш ҡоралдары һәм керамика

Керамиканың стеналары ҡалын, йомортҡаға оҡшаш формала, төптәре йомро һәм ослораҡ, уларға әтәс кикрегенә оҡшаш биҙәктәр горизанталь килеш тә, вертикаль килеш тә һалынған, рәт-рәт, өсмөйөш, селтәр кеүек итеп һалынған урындары ла бар. Эш ҡоралдары: ҡырғыстар, бысаҡтар, япраҡҡа һәм ромбыға оҡшаш уҡ башаҡтары, ҡасау, уймыр һәм батырғыстар.

# Кама мәҙәниәте
## Йәшәү рәүеше

Етештереү иҡтисады билдәләре юҡ. Хужалыҡ итеү һунарға һәм балыҡ тотоуға ҡоролған. Ерләнгән урындары билдәле түгел.

# Кама мәҙәниәте
## Килеп сығыштары һәм осорҙарға бүлеү

Үҙенең үҫешендә Кама мәҙәниәте өс этапты үтә: иртә (Букорок тамағы, Зиарат, Шешмә тамағы), үҫешкән (Утар, Кряж, Лебедин туҡталыу урындары), һуңғы (Левшин, Чернашка туҡталыу урындары). Иртә неолитта мәҙәниәт урындағы мезолитик субстратта көньяҡ урман-дала халҡының йоғонтоһо аҫтында формалаша. Көньяҡ төбәктәрҙә урман-далаға күрше Урта Волга мәҙәниәтенең йоғонтоһо күҙәтелә. Үҫешкән неолитта Үрге һәм Урта Кама буйына Урал аръяғы халҡының үтеп инеүе күҙәтелә. Тап ошо дәүерҙә билдәле бер урынға бәйле Үрге Кама, Ыҡ-Ағиҙел һәм Түбәнге Кама варианттары барлыҡҡа килә. Неолит тамамланғанда Түбәнге Кама буйы иртә неолиттағы Һамар мәҙәниәтенең йоғонтоһо аҫтына эләгә.
# Сенгарыяга

Сенгарыяга (Сенгары) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сенгарыяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057272
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005727
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0