yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әнәк

Әнәк — Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл.

# Әнәк
## Халҡы

Тарихи мәғлүмәттәр буйынса 1816 йылда ауылда типтәрҙәрҙән 105 ир заты теркәлгән.
1848 йылда ауылдың 50 йортонда 313 типтәр һәм башҡорт йәшәгән.
1859 йылда 504 башҡорт һәм типтәр.
1862 йылда типтәрҙәрҙән 40 ир заты теркәлгән.
1870 йылда 99 йортта 532 типтәр йәшәгән.
1902 йылда ауылдың 129 йортонда 315 башҡорт һәм элекке хәрби званиелы припущенник йәшәгән.
1905 йылда 134 йортта 670 кеше теркәлгән.
1912 йылда ауылда 695 типтәр һәм башҡорт йәшәгән.

# Әнәк
## Тарихы

Әнәк — Бүләр улусы Мышыға түбәһенә ҡараған типтәрҙәр һәм башҡорттар ауылы. Ауыл һуңыраҡ Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Поисев улусы составына керә.
1848 йылда ауыл мәсете, 1870 йылда мәсет эргәһендәге мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Минзәлә районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.

# Әнәк
## Билдәле шәхестәре

* Шәймиев Минтимер Шәрип улы — Татарстан Республикаһының 1-се Президенты.
# Нидердорф (Саксония)

Нидердорф (Саксония) (нем. Niederdorf ) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1309 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,03 км². Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9366 һәм автомобиль коды STL.
# Ер

Ер (символы: ) — Ҡояшҡа яҡынлығы буйынса өсөнсө эске планета. Ҙурлығы буйынса бишенсе урында. Тығыҙлығы буйынса беренсе урында. Планеталар йондоҙ-ара матдәнән — туҙан һәм газ өлөшсәләренән барлыҡҡа килгән, тигән фараз бар. Был матдә һыуына барып, уҡмашып төрлө ойошҡаҡтар барлыҡҡа килтергән. Ай — Ерҙең берҙән-бер юлдашы.
Ерҙең азот, кислород һәм бер аҙ углекислый газдан торған атмосфераһы бар. Ер өҫтөнөң 70%-ы һыу — диңгеҙ-океандар менән ҡапланған. Башҡа планеталарҙа ундай күренеш юҡ.
Планета Ҡояштан 150 млн километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Уның диаметры 12742 км.
Ер Ҡояш тирәләй 1 йыл эсендә үҙ орбитаһы буйынса урап сыға. Үҙ күсәре тирәләй 24 сәғәт эсендә әйләнеш яһай.
Ерҙә тормоштоң, йәшәүҙең булыуы — бүтән планеталарҙан айырып торған иң мөһим үҙенсәлек.
Планетаның эске төҙөлөшө бик ҡатмарлы. Уның уртаһында үҙәге урынлашҡан. Үҙәк тирәләй мантия һәм ер ҡабығы килә. Ерҙең үҙәге ҡаты. Үҙәгенең тышы шыйыҡ һәм ҡайнар хәлдә. Үҙәк температураһы 6000 °С-ҡа етә. Үҙәк тимер һәм никелдән тора.
Үҙәк тирәләй мантия уратып алған. Мантияның температураһы 2000 °С-ҡа етә, ул бик юғары баҫым аҫтында ҡаты һәм шыйыҡ хәлдә.
Мантияны ерҙең ҡаты тышсаһы — Ер ҡабығы уратып алған. Уның ҡалынлығы 5 км-ҙан 75 км-ға тиклем. Ер ҡабығы гранит, эзбизташ, таш күмер, балсыҡ, ҡом кеүек тау тоҡомдарынан тора.
# Ҡасҡынбаева Гәүһәр Абдраҙаҡ ҡыҙы

Ҡасҡынбаева Гәүһәр Абдраҙаҡ ҡыҙы (29 май 1960 йыл — 2 август 2006 йыл) — педагог, филология фәндәре кандидаты, доцент, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы

# Ҡасҡынбаева Гәүһәр Абдраҙаҡ ҡыҙы
## Биографияһы

Гәүһәр Абдразаҡ ҡыҙы Ҡасҡынбаева (Рысаева) Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Яңы Мөсәт ауылында тыуған.
Тыуған ауылында 8 йыллыҡ мәктәпте, 1977 йылда Иҫке Собханғол урта мәктәбен тамамлағас, Гәүһәр Абдразаҡ ҡыҙы 1977—1982 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетында уҡый.
Институтта уҡыуын тамамлағас, Бөрйән районы Байғаҙы ауылы мәктәбендә директор урынбаҫары булып эш башлай. 1983 йылда Рысаев Наилгә тормошҡа сыға һәм Стәрлебаш районы Буҙат ауылында 12 йыл рус теле һәм әҙәбиәтен уҡыта.
1994 йылда ғаиләһе Стәрлетамаҡ ҡалаһына күсеп килә һәм ул 31-се мәктәптә, 1995—2002 йылдарҙа Стәрлетамаҡ педагогия колледжында башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта. 1996 йылда Башҡортостан Республикаһы урта махсус уҡыу йорттары уҡытыусылары араһында уҙғарылған «Йыл уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе була, ә 2002 йылда «Белгеслек буйынса иң яҡшы уҡыу-методик комплекс» төбәк конкурсында 1-се урында яулай.
Гәүһәр Абдразаҡ ҡыҙы Ҡасҡынбаева Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында тәүҙә аспирант, аҙаҡ уҡытыусы була.
2006 йылдың 2 авгусында фажиғәле рәүештә вафат була.

# Ҡасҡынбаева Гәүһәр Абдраҙаҡ ҡыҙы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Стәрлетамаҡ ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары (2005).
2004 йылда Бөрйән район хакимиәте ҡарары менән Яңы Мөсәт мәктәбендә «Уҡыуҙа уңыштарға өлгәшкән уҡыусылар» өсөн йыл һайын тапшырыла торған премия булдырыла.

# Ҡасҡынбаева Гәүһәр Абдраҙаҡ ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Гәүһәр Абдразаҡ ҡыҙының фәнни тикшеренеүҙәре башҡорт теле синтаксисы, өҫтәлмә ҡоролмаларының функциональ һәм семантик үҙенсәлектәренә, һөйләмдә уларҙы бәйләү юлдарына һәм сараларына арналған. 40-тан ашыу фәнни хеҙмәте бар. Филология фәндәре докторы, профессор Тикеев Данис Солтан улы етәкселегендә «Хәҙерге башҡорт әҙәби телендә өҫтәлмә берәмектәр» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.

# Ҡасҡынбаева Гәүһәр Абдраҙаҡ ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Филология фәндәре кандидаты (2003)
* Доцент
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы
* Рәсәй Федерацияһы мәғариф алдынғыһы
* РФ профессиональ белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре (2002)
# Абдуллин Миңлеғәле Мөхәмәтғәле улы

Абдуллин Миңлеғәле Мөхәмәтғәле улы (23.6.1955) — спортсы. Саңғы ярышы буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2000). Гастелло Н. Ф. исемендәге спорт клубы тәрбиәләнеүсеһе. Һаңғырауҙар араһында Бөтә донъя ҡышҡы уйындарының (1983) 2 тапҡыр чемпионы (30 км ярышта һәм эстафетала) һәм бронза призёры (15 км). Европа чемпионаты (2000) чемпионы (эстафетала), көмөш призёры (15 км).

# Абдуллин Миңлеғәле Мөхәмәтғәле улы
## Биографияһы

Миңлеғәле Мөхәмәтғәле улы Абдуллин 1955 йылдың 23 июнендә БАССР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районындағы Урал ҡасабаһында тыуған.

# Абдуллин Миңлеғәле Мөхәмәтғәле улы
## Тормош юлы, ҡаҙаныштары

Саңғы ярышы буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2000). Гастелло Н. Ф. исемендәге спорт клубы тәрбиәләнеүсеһе (тренерҙары Р. Ғ. Мәмәлимов, В. В. Шевнин).
1980—1988 йылдарҙа СССР йыйылма командаһы ағзаһы.
Һаңғырауҙар араһында Бөтә донъя ҡышҡы уйындарының (1983) 2 тапҡыр чемпионы (30 км ярышта һәм эстафетала) һәм бронза призёры (15 км).
1980—1985 йылдарҙа 10, 15 һәм 30 км ярыштарҙа СССР чемпионы.
1980—1985, 1988 йылдарҙа РСФСР чемпионы.
1993—2000 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы.
2000 йылда Европа чемпионаты эстафетаһы чемпионы, шулай уҡ 15 километрға ярыштарҙың көмөш призёры.

# Абдуллин Миңлеғәле Мөхәмәтғәле улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Һаңғырауҙар араһында Бөтә донъя ҡышҡы уйындарының 2 тапҡыр (30 км ярышта һәм эстафетала) чемпионы (1983)
* 10, 15 һәм 30 км ярыштарҙа СССР (1980—85) һәм РСФСР (1980—85, 1988) чемпионы.
* Европа чемпионаты эстафетаһында чемпион (2000)
* Рәсәйҙең саңғы уҙыштары буйынса халыҡ-ара спорт мастеры (2000)
# Хап-Маурынья

Хап-Маурынья — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Няис йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Хап-Маурынья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023843
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302384
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡарағужаҡ бей Мөшәүәли

Ҡарағужаҡ бей Мөшәүәли — ҡыпсаҡ ҡәбиләһе башлығы, башҡорттарҙың Нуғай Урҙаһына ҡаршы көрәшен ойоштороусыларҙың береһе. Шәжәрәләргә һәм башҡа тарихи сығанаҡтарға бәйле Бикбау бей, Иҫке бей, Шәғәле Шаҡман менән берлектә көньяҡ-көнсығыш башҡорттарының Мәскәү дәүләтенә үҙ ирке менән инеүе буйынса һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша. Килешеү төҙөгәндән һуң Рәсәй подданныйлығын раҫлаусы жалованная грамота йәғни ярлыҡ ала. Ҡарағужаҡҡа Иван Грозный тарафынан тархан (кенәз) титулы бирелә.
Ҡарағужаҡтың нәҫел-нәсәбе бөгөн Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районының Яҡшымбәт, Яңы Юл (Яңы Яҡшымбәт), Ҡунаҡбай ауылдарында йәшәй.
2011 йылдың 7 майында Яҡшимбәт ауылында Мешәүле Ҡужанаҡ бейгә обелиск асыу тантанаһы уҙҙы.
# Түбәнге Солодянка

Түбәнге Солодянка — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ғөмбәй йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Түбәнге Солодянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001830
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200183
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рәсәй мөфтөйҙәр шураһы

«Рәсәй мөфтөйҙәр шураһы» үҙәкләштерелгән мосолман дини ойошмаһы (рус. Централизованная мусульманская религиозная организация "Совет муфтиев России") — үҙәкләштерелгән мосолман дини ойошмаһы. Рәсәй Федерацияһы баш ҡалаһы Мәскәүҙә урынлашҡан дөйөм мосолман дини ойошмаларының береһе. Уға 1996 йылда нигеҙ һалынған. Рәсәйтерриторияһында теркәлгән урындағы ҡайһы бер район һәм мосолман дини ойошмаларын берләштерә. Резиденцияһы — Мәскәү йәмиғ мәсете. Рәйесе ― мөфтөй шәйех Рауил Ғәйнетдин.

# Рәсәй мөфтөйҙәр шураһы
## Тарихы

Рәсәй мөфтөйҙәр шураһы Мәскәүҙә 1996 йылдың 2 июлендә Рәсәй үҙәк Европа төбәге мосолмандары диниә назараты рәйесе Рауил Ғәйнетдин саҡырған мөфтөйҙәр осрашыуында ойошторола. Ойоштороусылар иҫәбенә Волга буйы, Татарстан, Себер, Ырымбур өлкәһе мосолмандарының Диниә Назараттары һәм башҡалар инә.
1998 йылдың 25 ноябрендә Рәсәймөфтиҙәр шураһы Рәсәймосолмандар Диниә назараты үрге координацион үҙәге һәм Төньяҡ Кавказ мосолмандар Координация үҙәге менән берләшә.
2014 йылдың 1 март айынан Рәсәймөфтиҙәр һәм шураһы РәсәйФедерацияһы мосолмандар Диниә назараты аппараттары киң ҡоласлы үҙгәртеп ҡорола, региондарға, аң-белем таратыу, белем биреү, тәрбиә эштәренә ҡағылышлы барлыҡ эшмәкәрлек РәсәйФедерацияһы мосолмандар Диниә назараты аппараты күсерелә ҡарамағына.
Рәсәймөфтиҙәр шураһы Рәсәй мосолмандарын хажға ебәреү өсөн Сәғүд Ғәрәбстаны бүлеп биргән урындарға квота өсөн яуап бирә .

# Рәсәй мөфтөйҙәр шураһы
## Ҡараштары

Етәкселек ваһһабилыҡтың тыныс формаһына толерант ҡарашта тора.
Дин белгесе Р. А. Силантьев фекеренсә, Мөфтөйҙәр шураһы Рәсәй исламында модернизаторлыҡ йүнәлеше — йәдитселек идеологияһы тарафдары булып тора.
# Кесе Сивеж

Кесе Сивеж — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сивеж йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Сивеж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014917
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001491
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башҡортостан халыҡтары: энциклопедия

Башҡортостан халыҡтары: энциклопедия (Народы Башкортостана: энциклопедия) — рус телендә фәнни-популяр баҫма.
“Башҡорт энциклопедияһы” ғилми-нәшриәт комплексы тарафынан әҙерләнгән. Тематик-алфавит структураһы бар, 2 бүлектән тора: “Башҡортостан халыҡтары - берҙәм ғаиләлә”, “Башҡортостанда этнология”. Китапта төбәктең этногенезы, этник тарихы, территориаль таралышы тураһында мәғлүмәттәр бирелгән; Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының дини инаныуҙары, халыҡ музыка ҡоралдары, ғөрөф-ғәҙәттәре, йолалары, фольклоры һ.б. рухи һәм матди мәҙәниәт традициялары тасуирланған. Энциклопедияла шулай уҡ Башҡортостан халыҡтарын өйрәнеүгә өлөш индергән күренекле ғалим-этнографтар һәм тыуған яҡты өйрәнеүселәр тураһындағы мәҡәләләр ҙә бар. Составында библиографик һәм аннотацияланған предмет күрһәткестәре, ҡушымталар бар.
Тарихсы, тарих фәндәр докторы , Сыуашстан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Сыуашстан Республикаһының Дәүләт премияһы лауреаты профессор Бойко Иван Иванович ошонда рецензия биргән: «Баҫма структураһы хәҙерге Башҡортостан Республикаһы территорияһында йәшәгән төп халыҡтар тураһында ябай мәҡәләләр йыйылмаһынан киңерәк... Артабан айырым халыҡтарға арналған текстар килә. Улар бөтәһе 28, был, әлбиттә, республикала йәшәүсе халыҡтар һанынан күпкә аҙыраҡ. Нәшер итеүселәр компаклы йәшәгән халыҡтарға иғтибар биргән. ... Баҫманың һүрәттәренә айырым иғтибар бирергә кәрәк. Фотоһүрәттәр, схемалар текстар менән бергә бирелә, өҫтәмә мөһим мәғлүмәт бирә. Юғалы полиграфик кимәлдә башҡарылған.»
1938 йылда Колпакова Наталья Павловна етәкләгән фәнни экспедиция Башҡортостанда рус фольклоры өлгөләрен системалы йыйыуға башланғыс һала. Йыйылған материалдарҙың бер өлөшө «Лирика русской свадьбы» йыйынтығына инә. Башҡа материалдар Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө тарих үҙәгенең Ғилми архивында һаҡлана.
Померанцева Эрна Васильевна 1948–1949 йылдарҙа Башҡортостан буйынса экспедициялар етәксеһе һәм ҡатнашыусыһы. Шулай уҡ Карелия, Кубань, Балтик буйы һ. б. урындарға экспедицияларҙа ҡатнаша. Фәнни эшмәкәрлеге рус халыҡ әкиәттәренең һәм башҡа ауыҙ-тел ижады жанрҙары теорияһына һәм тарихына, этник-ара процестар, әҙәбиәт менән фольклорҙың үҙ-ара бәйләнеше мәсьәләләренә арналған. 9 том тәшкил итеүсе экспедиция материалдары Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө тарих үҙәгенең Ғилми архивында һаҡлана.
# Мохау (Саксония)

Мохау (Саксония) (нем. Mochau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2542 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,82 км². Диңгеҙ кимәленән 248 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4720 һәм автомобиль коды DL.
# Анна Анка

Анна Анка (швед. Anna Anka; 28 апрель 1971 йыл) ― швед-америка моделе, актёр һәм яҙыусы. Канада йырсыһы Пол Анканың элекке ҡатыны, Svenska Hollywoodfruar (Швед ҡатындары Голливудта) швед реалити-шоуында ҡатнашыусы.

# Анна Анка
## Биографияһы

Данута Анна Колодзейская Польша Халыҡ Республикаһында тыуған. Әсәһе бик иртә вафат булған, өс йәшендә уны Швецияла, Бюв ҡалаһында йәшәгән ирле-ҡатынлы Обергтар бағымға алалар. Күсеп Ҡушма штаттарына 1993 йылда, Мисс Гавайя тропиктары халыҡ-ара конкурсының һигеҙенсе урынға эләккәндән һуң, күсә.
Шул уҡ ваҡытта Анка профессиональ модель булырға ҡарар итә, ә алты йыл үткәс, уны музыкант Пол Анка үҙенең шәхси тренеры сифатында эшкә ала. 2005 йылда Пол Анканан ул таба, Итан тип исем ҡушалар. Улар 2008 йылда өйләнәләр. 2010 йылда айырылышалар. Пол Анка улы Итанға хоҡуҡтарын 2017 йылдың 3 июлендә юғалта. Шулай уҡ уның ҡыҙы Элли бар.

# Анна Анка
## Биографияһы
### Карьераһы

Анна Анка «Аңра, аңранан да аңра» америка фильмында эпизодик роль башҡара, титрҙарҙа Анна Оберг тип күрһәтелә. Шулай уҡ бик мөһим булмаған ролдәрҙе «Белгес» һәм «Төшөрөү зонаһы» фильмдарында уйнай.
Анка ауырлы ҡатындар өсөн «The 30-book minute workout pregnancy» исеме аҫтында ҡулланма сығара.

# Анна Анка
## Биографияһы
### Svenska Hollywoodfruar

2009 йылда Анка Svenska Hollywoodfruar реалити-шоуҙа ҡатнашҡандан һуң халыҡ араһында ҙур популярлыҡ яулай. Реалити -шоуҙа Голливудта йәшәгән өс ҡатынды күрһәтәләр. TV3 телеканалда күрһәтелгән тапшырыуҙың рейтингы ифрат юғары була һәм тапшырыу әлеге телеканалда яңы тамашасы рекордын ҡуя.
# Выхтопья

Выхтопья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының уң ярына тамағынан 464 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Выхтопья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016566
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301656
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Казнахта

Казнахта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 393 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Казнахта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004202
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100420
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көтмәҫ

Көтмәҫ (рус. Кутмас) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тере Танып йылғаһының һул ярына тамағынан 246 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Көтмәҫ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025803
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102580
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Совхоз

Совхо́з (Тыңларға (мәғл.) — советское хозяйство — Совет хужалығы һүҙ бәйләнешенән ҡыҫҡартыу арҡаһында килеп сыҡҡан һүҙ) — СССРҙағы дәүләт ауыл хужалығы предприятиеһы. Керәҫтиәндәр мөлкәте иҫәбенә төҙөлгән һәм уларҙың кооператив берләшмәһе булған колхоздарҙан айырмалы булараҡ, совхоздар дәүләт предприятиеһы булып тора. Совхоз эшселәре билдәләнгән эш хаҡын аҡсалата алыусы ялланған эшселәр, ә колхозсыларға 1960 йылдарға тиклем хеҙмәт көнө менән хеҙмәт хаҡы түләгәндәр.
# Пырза

Пырза — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Пырза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013294
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001329
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бурма Александр Иванович

Бурма Александр Иванович (4 март 1930 йыл — 22 август 1995 йыл) — партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1970—1985 йылдарҙа КПСС-тың Октябрьский, 1985—1989 йылдарҙам Стәрлетамаҡ ҡала комитеттарының беренсе секретары. Башҡорт АССР-ының 8—11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты һәм Президиумы ағзаһы, КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ағзаһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Халыҡтар Дуҫлығы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры, Октябрьский ҡалаһының почетлы гражданы (1985).

# Бурма Александр Иванович
## Биографияһы

Александр Иванович Бурма 1930 йылдың 4 мартында Ырымбур өлкәһе Аҡбулаҡ районы Яңы Одесса ҡасабаһында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1941—1945 йылдарҙа, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда, А. И. Бурма өлкәндәр менән бер рәттән, колхоз баҫыуҙарында эшләй һәм өй хужалығында әсәһенә ярҙам итә. Атаһы һуғышта булғанға күрә, ғаилә мәшәҡәттәре тулыһынса үҫмер елкәһенә төшә.
1948—1953 йылдарҙа Ленинград тау институтында белем ала. 1953 йылдан алып 1959 йылға тиклем нефть сығарыу сәнәғәтендә төрлө етәксе вазифаларҙа эшләй: «Башнефть» производство берекмәһе энергетик идаралығының өлкән инженеры, «Октябрьскнефть» нефть прромыслаһы идарылығы начальнигы һәм «Башэнергонефть» махсус төҙөлөш-монтаж идаралығы начальнигы.
1959 йылда ВНИИнефть Октябрьский филиалы етәксеһе итеп тәғәйенләнә, әлеге вазифала 1969 йылға тиклем эшләй. А. И. Бурманың туранан-тура ҡатнашлығында һәм етәкселегендә яңы перспектив автоматика, ҡоралмалар һәм күҙәтеү приборҙар системалары һәм саралар төрҙәре булдырыла.
1969 йылдан алып партия эшенә күсә. 15 йыл дауамында, 1970 йылдан алып 1985 йылға тиклем, КПСС-тың Октябрьский ҡала комитетының беренсе секретары була, уның туранан-тура етәкселеге аҫтында яңы предприятиелар барлыҡҡа килә, мәҫәлән: Октябрьский Түбән вольтлы электр аппаратураһы заводы, «Автоприбор» һәм «Блокжилкомплект» производство берекмәләре, сәнәғәт үҫешә, социаль һәм торлаҡ төҙөлөшө фонды алып барыла, ғилми, мәҙәни һәм спорт йүнәлешендәге объекттар күтәрелә.
1985−1989 йылдарҙа А. И. Бурма — КПСС-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитетының беренсе секретары. 1989 йылда сит илгә командировкаға Йеменға ебәрелә, унан ҡайтҡандан һуң, ул Стәрлетамаҡ станоктар эшләү заводында кәңәшсе булып эшләй
Төп эшмәкәрлегенән тыш, А. И. Бурма Башҡорт АССР-ы Юғары Советының (8, 9-сы, 10-сы һәм 11 саҡырылыш) депутаты һәм Президиумы ағзаһы итеп һайлана), КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ағзаһы итеп һайлана.
1985 йылдың 3 ғинуарында «Октябрьский ҡалаһы үҫешенә ҙур ҡаҙаныштар индергән өсөн» А. И. Бурмаға «Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданы» исеме бирелә
1995 йылдың 22 авгусында Өфө ҡалаһында вафат була.

# Бурма Александр Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены
* Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданы (1985)
# Хата-Яха

Хата-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тамбей йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Хата-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043860
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304386
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3