# Молдова гагауздары

Гагауздар — Молдавиялағы һан яғынан иң эре милли аҙсылыҡты тәшкил итеүсе халыҡ, улар дәүләттә дүртенсе урынды алып тора. 2004 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса, гагауздар 151 мең 596 кеше булып, дөйөм халыҡ һанының 3,85 процентын тәшкил иткән.
Бессарабияның көньяғында урынлашҡан һәм ҡасандыр Рәсәй империяһының колонияһы булған тарихи Буджак өлкәһенә сағыштырмаса һуң ғына күсеп ултырһалар ҙа артабан үҙаллылыҡ алған Молдавия биләмәләрендә ныҡлап ултырып ҡалыусылар нәҡ ошо гагауздар. Ил биләмәләре буйлап улар тигеҙ таралмаған. Улар башлыса көнъяҡтағы төбәктәрҙә йәшәй (милләт вәкилдәренең 90 проценттан артығы) һәм Гагауз Автономиялы Территориаль Берәмегендә күпселекте тәшкил итә. Молдова гагауздары башлыса ауылдарҙа көн күрә.

# Молдова гагауздары
## Халыҡтың тупланып ултырыуы

Молдова дәүләте халҡының милли составында гагауздарҙың өлөшө һәм алып торған урыны йылдан-йыл күтәрелә бара, һәм был тенденция тотороҡло һаҡланып килә. Дөйөм халыҡтың абсолют иҫәбе кәмеү менән бер рәттән гагауздарҙың һан кимәле Гагаузияның үҙендә лә (хәҙер был күрһәткес 83,8 процентҡа тиң), шулай уҡ башлыса гагауздар күптән ныҡлы этномәҙәни бәйләнештәр урынлаштырған болгарҙар йәшәгән күрше Тараклий районында (бындағы күрһәткес 9,0 процент) даими арта бара. Бессарабия районында көн иткән гагауздарҙың һаны ла тотош ил буйынса булған күрһәткестән (7,4 %) юғарыраҡ, әммә уның бында аҡрынлап түбәнәй барыуы күҙәтелә. Шулай уҡ гагауз халҡы вәкилдәренең бар йәшәүселәрҙең 2,7 процентын алып торған Ҡағул районын айырым билдәләп үтергә була. Илдең башҡа төбәктәрендә был милли аҙсылыҡ ысын мәғәнәһендә аҙсылыҡты тәшкил итә һәм уларҙың өлөшө дөйөм халыҡтың бер процентынан да кәмерәк. Молдова буйынса тотошлай гагауздарҙың миграцион әүҙемлеге әллә ни юғары түгел: ситкә китеүсе эмигранттарҙың күпселеге үҙҙәренең тораҡ пунктарын ҡалдырған осраҡта туранан-тура Рәсәй Федерацияһы төбәктәренә юл ала.

# Молдова гагауздары
## Халыҡ һаны динамикаһы

| Йыл | Халыҡ һаны | Бар халыҡ һанына ҡарата % | Үҫеү % / кәмеү % |
| 1817 | ~900 | 0,2% | үҙгәреһеҙ |
| 1856 | 18.000 | 1,8% | үҫеш: 1.900,0% |
| 1897 | 55.790 | 2,9% | үҫеш: 209,9% |
| 1930 | 98.172 | 3,4% | үҫеш: 76,0% |
| 1941 | 115.700 | 4,9% | үҫеш: 17,8% |
| 1959 | 95.856 | 3,3% | кәмеү: 17,1% |
| 1970 | 124.902 | 3,5% | үҫеш: 30,3% |
| 1979 | 138.000 | 3,5% | үҫеш: 10,5% |
| 1989 | 153.458 | 3,5% | үҫеш: 11,2% |
| 2004 | 151.596 | 3,8% | кәмеү: 1,2% |

# Молдова гагауздары
## Этник һәм тел күренештәре

Үҙ республикалары биләмәләрендә һәм уның менән сиктәш Молдавия менән Украина райондарында көн иткән гагауздарҙа милләт-ара никахтар бик һирәк, шуға ла улар юғары дәрәжәлә этник таҙалыҡ һәм ныҡлыҡты һаҡлап килә. Шулай ҙа әлегә тарих төпкөлөндә әллә ни йыраҡта ҡалмаған дәүерҙәрҙә был йәһәттән хәлдәр бөтөнләй башҡаса булған. Миҫал өсөн, XX быуат башында Гагауз Автономиялы Территориаль Берәмеге баш ҡалаһы Комратта йәшәгән халыҡ һанында гагауздар менән болгарҙар нисбәте 2:1 булған. Ә инде йөҙ йыллыҡ арауығында ассимиляция һөҙөмтәһендә һәм гагауздар араһында тыуымдың юғарыраҡ булыуы арҡаһында XX быуат аҙағына 14 гагаузға ни бары 1 болгар тура килгән. Был ике халыҡ араһындағы этник тигеҙлек баштан уҡ гагауздар һәм болгарҙар яҡынса бер үк һанда килеп ултырған ҡайһы бер ауылдарҙа ғына һаҡланып ҡалған. Милләттәштәренән тороп ҡалған гагауздар айырым төбәктәрҙә (мәҫәлән, болгарҙарҙың Лудогор яҫы таулығы) башлыса болгар халҡы составына инеп бөткән.
Практик йәһәттән килгәндә, Молдавия биләмәләрендә көн итеүсе гагауздар, ҡағиҙә булараҡ, күп теллеләр, үҙ-ара һәм башҡа милләт вәкилдәре менән аралашҡанда гагауз теле менән бер рәттән рус телен дә иркен ҡуллана. Күптәр румын телен дә яҡшы белә.

# Молдова гагауздары
## Фотографиялар галереяһы

* Халыҡ бейеүе
* Гагауз халыҡ кәсептәре өлгөләре
* Гагауз ҡатындары бейей
* Милли кейем өлгөләре
* Гагауз милли аш-һыуы
* Традицион гагауз өйө