# Айырым танк батальоны

Айырым танк батальоны (французса Bataille — алыш, алыш, алыш) — айырым формирование (хәрби часть), донъяның күп илдәренең ҡораллы көстәрендә танк ғәскәрҙәренең тактик берәмеге.

# Айырым танк батальоны
## СССР һәм Рәсәй

СССР Ҡораллы Көстәрендә һәм Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәрендә ғәмәлдәге (миҫал: Котовский исемендәге 123-сө айырым танк батальоны) һәм шартлы исеме (миҫал: 54321-се хәрби часть) бар. Айырым танк батальоны командирының даими категорияһы — подполковник.

# Айырым танк батальоны
## СССР һәм Рәсәй
### Тарихы

РСФСР биләһендә айырым танк батальонына тап килгән беренсе танк берәмеге — Совет Украинаһының Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы танк дивизияһы — Харьковта А. И. Селявкин тарафынан 1919 йылда Рәсәйҙең көньяғында Одесса янында союздаш экспедицион көстәрҙән баҫып алынған француз FT-17 танкыларынан ойошторола. Артабан СССР-ҙа беренсе танк ғәскәрҙәре РККА-ның танк эскадраһы итеп үҙгәртелә (1922 йылда «Лефортовская» тип атала), уның төп бронялы көсө инглизтәрҙең Mark V трофей танкылары була. Граждандар һуғышынан һуң, ҙур иҡтисади ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, Совет Рәсәйе, хәрби эштә уларҙың мөһимлеген аңлап, танкылар төҙөү өсөн мөмкинлектәр эҙләй.
1930 йылдан СССР оборона сәнәғәте күпләп төрлө танктар сығара башлай, Ҡораллы Көстәрҙе механизациялау һәм моторлаштырыуға йүнәлеш алына. РККА подразделение һәм частарын механизациялау һәм моторлаштырыу саралары менән тулыландырыу мәсьәләләре ҡуйыла.
1932 йылда өс айырым танк батальоны булдырыла (территориаль нигеҙҙә төҙөлә), улар танк етештереү яйға һалынған сәнәғәт райондарында урынлаша.
1936 йыл башына дүрт механизацияланған корпус, алты айырым механизацияланған бригада, алты айырым танк полкы, ун биш механизацияланған кавалерия дивизияһы полкы, уҡсылар дивизияһында байтаҡ айырым танк батальондары һәм роталары булдырыла.
Сд составындағы айырым танк батальондары дошман оборонаһын өҙгәндә дивизияның уҡсылар частарын (полктарын) һәм берләшмәләрен көсәйтеү өсөн тәғәйенләнә. Сд штаты буйынса, 1939 йылдың көҙөнә, 20-нән 40-ҡа тиклем хәрби машаина була, һәм уның ике танк ротаһы булырға тейеш була: береһе Т-37 йәки Т-38 һәм береһе Т-26 йәки ХТ-26 пушкаһы. Улар йәйәүле ғәскәр менән бергә хәрәкәт итергә тейеш була һәм пехотаға туранан-тура ярҙам итеүсе танктар тип атала (ТНПП, хәҙерге БМП).
Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән, бронялы һәм танк сараларында ҙур юғалтыуҙар, уларҙы тиҙ тергеҙеү йәки уларҙы тулыландырыу мөмкин булмауы, СССР Ҡораллы Көстәре командованиеһын танктарҙы һаҡларға һәм уларҙы йәйәүле ғәскәрҙе ҡаплау маҡсатында, һөжүм итеүҙән, уҡсылар ғәскәрҙәренең тотороҡло оборонаһын арттырыу өсөн ҡулланырға мәжбүр итә.
1941 йылдың 1 декабренә ҡарата РККА-ла алтмыш һигеҙ айырым танк бригадаһы һәм утыҙ ете айырым танк батальоны була, улар башлыса пехотаға туранан-тура ярҙам итеү өсөн ҡулланыла. 1941 йыл шарттарында бындай ойошма мәжбүри була.
Һуңынан СССР-ҙың оборона мөмкинлектәре ҡыҫҡа ваҡыт эсендә танктар сығарыуҙы яйға һалырға һәм танк ғәскәрҙәре формированиеларын тәьмин итергә мөмкинлек бирә.
Әлеге ваҡытта танк ғәскәрҙәренең төп ойоштороу берәмектәре булып бригадалар һәм айырым танк батальоны тора, уның штат составына (вариант) инә:
* штаб;
* Идара итеү взводы(ву);
* Техник тәьминәт взводы (вто);
* матди тәьминәт взводы (вмо);
* медицина взводы (медв);
* Беренсе танк ротаһы (1 тр), Т-90;
* Икенсе танк ротаһы (2 тр), Т-90;
* Өсөнсө танк ротаһы (3 тр), Т-90;
* Мотоуҡсылар ротаһы (мср), БТР-80;
* Зенит ракета батареяһы (зрбатр), Тор;
Айырым танк батальонының (вариант) ойоштороу-штат структураһында хәрби машиналар һаны 93 дана.

# Айырым танк батальоны
## СССР һәм Рәсәй
### Ҡабул ителгән ҡыҫҡартыуҙар

* Ҡыҙыл Армияла, РККФ-ла, Совет Армияһында һәм Хәрби-Диңгеҙ Флотында ҡабул ителгән ҡыҫҡартыуҙар:
* отб — айырым танк батальоны;
* гв. отб — Айырым гвардия танк батальоны;
* оотб — айырым утлы танк батальоны
* оутб — айырым танк әҙерлеге батальоны;
* батальон № (1-се, 2-се, 3-сө, 4-се… ;

# Айырым танк батальоны
## СССР һәм Рәсәй
### СССР-ҙың айырым танк батальондары

| Атамаһы | Составында | Иҫкәрмә |
| 7-се армияның айырым танк батальоны | 7-се айырым армия | 1942 йылдың 14 мартында 431-се айырым танк батальоны итеп үҙгәртелә |
| 8-се армияның айырым танк батальоны | Приморье оператив төркөмө | |
| 23-сө армияның айырым танк батальоны | | |
| Ленинград фронтының айырым танк батальоны | Ленинград фронты | |
| 8-се айырым танк батальоны | | 1941 йылдың 24 авгусында 109-сы һәм 110-сы танк полктары нигеҙендә ойошторолған |
| 41-се айырым танк батальоны | | |
| 48-се айырым танк батальоны | | 1941 йылдың июль аҙағында Агалатов районында No 010/85 штаты буйынса Ленинград фронты составында ойошторола. |
| 71-се айырым танк батальоны | | |
| 85-се айырым танк батальоны | | |
| 87-се айырым танк батальоны | | |
| 103-сө айырым танк батальоны | | |
| <a href="./106-айырым танк батальоны" rel="mw:WikiLink" data-linkid="179" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;106-й отдельный танковый батальон&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q4028286&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;ru&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;mt&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwxA" title="106-айырым танк батальоны">106-сы айырым танк батальоны</a> | 152-се танк бригадаһы | |
| 107 айырым танк батальоны | 4-се армия | |
| 107-се айырым танк батальоны | 8-се армия | |
| 107-се айырым танк батальоны | 54-се армия | |
| Карелия фронтының 107-се айырым танк батальоны | | |
| Ленинград фронтының 107-се айырым танк батальоны | | |
| 110-сы айырым танк батальоны | | |
| 112-се «А» айырым танк батальоны | | |
| 112-се «Б» айырым танк батальоны | | |
| Төньяҡ-Көнбайыш фронттың 116-сы айырым танк батальоны | | |
| 58-се танк бригадаһының 116-сы айырым танк батальоны | | |
| 131-се айырым танк батальоны | | |
| 287-се айырым танк батальоны | | |
| 8-се уҡсылар бригадаһының 287-се айырым танк батальоны | | |
| 363-сө айырым танк батальоны | | |
| 429-сы айырым танк батальоны | | |
| 431-се айырым танк батальоны | 7-се айырым армия | 1942 й. 14 мартына тиклем — 7-се армияның Айырым танк батальоны, 1944 й. 6 майында 92-се айырым танк полкын ойоштороуға йүнәлтелә. |