yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ростов ауыл Советы (Мәсетле районы)

Ростов ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Теләш ауылы. Ростов ауыл Советы төньяҡтан Ҡорғат, көнбайыштан Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советтары, көнсығыштан Балаҡатай районы менән сиктәш.

# Ростов ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Тарихы

Ростов ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Таҡмаза

Таҡмаза — ҙур булмаған фольлор әҫәре; башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижады жанры. Ижек үлсәүле, күберәк хор менән башҡарылыу яғы менән таҡмаҡҡа яҡын. Таҡмаза таҡмаҡтан уйынға-бейеүгә бәйле булмауы, тик туй йолаларына ғына хас булыуы һәм көлкөлө характеры менән айырыла. Уның шулай булыуын исеме лә аңлатып тора. "Таҡмаза" - "таҡ" ҡылымы менән "Маза" - тынысһыҙлыҡты аңлатҡан һүҙҙән яһалған исем һәм шул исемде аңлатҡан характерҙа була.
# Сайранов

Сайранов — фамилия.
* Сайранов Рауил Нурмөхәмәт улы (1937 т.) — иҡтисадсы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1996).
* Сайранов Садиҡ Уйылдан улы (1917—1976) — Советтар Союзы Геройы (1945).
# Кесе Каурчак

Кесе Каурчак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каурчак йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Каурчак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000496
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100049
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лайла Магга

Лайла Магга, ҡыҙ фамилияһы Маттссон швед. Lajla Magga, Mattsson; 1942 йылдың 4 ноябрендә Швецияның Кали местечкоһында, Оран коммунаһында тыуған) — көньяҡ саам телендә балалар яҙыусыһы, саам телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса ҙур өлөшө өсөн Төньяҡ илдәренең абруйлы «Gollegiella» (2010) наградаһы менән бүләкләнгән уҡытыусы һәм лексикограф.

# Лайла Магга
## Биографияһы

1942 йылдың 4 ноябрендә Швецияла, Кали ҙур ауылна ҡараған Оре коммунаһында болансылар Густав Маттссон (Gustaf Edvard Mattson; 1897—1973) һәм Элина Ларссон (Elin Margareta Larsson; 1887—1973) ғаиләһендә тыуған.
Осло университетында уҡып, көньяҡ саам теле уҡытыусыһы квалификацияһын алған.
1984 йылда үҙенең «Maahke ryöknie» тип аталған тәүге китабын, ә аҙаҡ бер нисә балалар китабын, һүҙлектәрен һәм дәреслектәрен баҫтырып сығара.
1993 йылда, тел белгесе Кнут Бергсланд (Knut Bergsland) менән берлектә «Åarjelsaemiendaaroen baakoegaerja/Sydsamisk-norsk ordbok» (Көньяҡ саам-норвег һүҙлеген), ә һуңғараҡ бер нисә балалар китабы һәм Норвег-көньяҡ саам һүҙлеген баҫтырып сығарған.
2010 йылда саам телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса ҙур өлөшө өсөн Төньяҡ илдәренең «Gollegiella» наградаһы менән бүләкләнгән. Хәҙерге ваҡытта ире Уле Магга менән бергә Тәүратты көньяҡ саам теленә тәржемәһен эшләйҙәр һәм көньяҡ саам теленең грамматикаһын яҙалар.
Норвегияның Кёутукейну коммунаһында йәшәй..

# Лайла Магга
## Библиографик белешмә

* Åarjelsaemien-Sydsamisk baakoegærja daaroen-norsk ordbok. 1993 Iđut. Bokhylla (bergsland менән бергә, Knut)
* Govne-boetske / saemiegielese. 1984. Tana: dji galæd’Jår'
* Maahke ryöknie = Tana rehkenasta Máhtte: dji galæd’Jår'. 1984
* Piere Daate lea Tana: dji galæd’Jår'. 1984
* Norsk-ordbok sydsamisk — Daaroen-baakoegærja åarjelsaemien. 2009 Iđut.
* Sørsamisk grammatikk. Davvi Girji 2012 (менән бергә Магга Уль).
# Урыҫ-Юрмаш ауыл Cоветы (Өфө районы)

Урыҫ-Юрмаш ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Урыҫ-Юрмаш ауылы.

# Урыҫ-Юрмаш ауыл Cоветы (Өфө районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Урыҫ-Юрмаш ауыл Cоветы (Өфө районы)
## Тарихы
### 2004 йыл

Өфө ҡалаһы Октябрь районынан 550 гектар биләмә Урыҫ-Юрмаш ауыл Cоветына тапшырыла (Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр, сиктәрен үҙгәртеү һәм Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәрен үҙгәртеп төҙөү тураһында» Законы).
# Таһиров Мәжит Ислам улы

Таһиров Мәжит Ислам улы (рус. Тагиров Мазит Исламович) (1922—?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты.

# Таһиров Мәжит Ислам улы
## Биографияһы

1904 йылда, хәҙерге административ бүленеш буйынса, Башҡортостандың Благовар районы Һайрайлы ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Благовар районы военкоматы тарафанан хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 15-се гвардия айырым элемтә эскодронында телевонист булып хеҙмәт итә.
Таһиров Мәжит Ислам улы 1946 йылда демобилизациялана.

# Таһиров Мәжит Ислам улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)
# Шварц Александр Николаевич

Александр Николаевич Шварц (4 ғинуар 1848 йыл — 5 ғинуар 1915 йыл) — филолог, 1908—1910 йылдарҙа Рәсәй империяһының халыҡ мәғарифы министры. Сығышы менән дворяндар ғаиләһенән.
# 1834 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1834 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1834 MDCCCXXXIV |
| Юлиан стилендә | 1833—1834 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2586—2587 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7342—7343 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5594—5595 ה'תקצ"ד — ה'תקצ"ה |
| Мосолман календары | 1249—1250 |
| Боронғо әрмән календары | 1283 ԹՎ ՌՄՁԳ |
| Ҡытай календары | 4530—4531 癸巳—甲午 чёрная змея — синий конь |
| Эфиопа календары | 1826—1827 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1890—1891 |
| - Шака самват | 1756—1757 |
| - Кали-юга | 4935—4936 |
| Иран календары | 1212—1213 |
1834 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Сүмләк (Мейәс ҡушылдығы)

Сүмләк — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе биләмәһендә аға. Йылға Мейәс йылғаһының уң ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 89 км.

# Сүмләк (Мейәс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә Силәбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501012111200003720
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200372
* Бассейн коды — 14.01.05.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рамитница

Рамитница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Рамитница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035218
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103521
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зара (Гера)

Зара (Гера) (нем. Saara (bei Gera)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 590 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,52 км². Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7589 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Вечерлейка

Вечерлейка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пичинейка йылғаһының һул ярына тамағынан 6,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Вечерлейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038710
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003871
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эпистрофей

Эпистрофей (йәки аксис, лат. axis) — ҡоро ер булған хайуандарының һәм кешенең икенсе муйын умыртҡаһы. Башҡа муйын умыртҡаларынан айырмалы теш үҫентеһе бар. Беренсе муйын умыртҡаһы баш һөлдәһе менән бергә ошо теш аша хәрәкәтсән тоташҡан. Атлант (беренсе умыртҡа) һәм эпистрофейҙың үҙенсәлекле төҙөлөшө башты уңлы-һуллы борорға, аҫҡа,өҫкә һәм ян-яҡҡа эйергә, күтәрергә мөмкинлек бирә.

# Эпистрофей
## Төҙөлөш үҙенсәлектәре

Башҡа муйын умыртҡаларынан айырмалы эпистрофейҙың тән өлөшөндә, өҫ яҡтан теш үҫентеһе (лат. dens) һәм уның яғынан ике быуын урыны бар. Алғы быуын урыны (лат. facies articularis anterior) атланттағы теш керә торған соҡор менән тоташа (срединный атлантоосевой сустав).
Артҡы быуын урыны атланттың арҡыры бәйләүесе менән тоташа.
Эпистрофейҙың ян-яҡтарындағы өҫкө быуын урындары (лат. facies articulares superiores) атланттың аҫҡы быуын урындары менән ян (латеральные атлантоосевые суставы) атлант быуыны барлыҡҡа килтерә.
Аҫҡы быуын урындары аша эпистрофей өсөнсө муйын умыртҡаһына тоташа.
# Тимертау

Тимертау — (рус. Темирта́у, ҡаҙ. Теміртау) — Ҡаҙағстандағы ҡала, Ҡарағанды өлкәһендә урынлашҡан. 1988 йылдың 20 июленән ҡала ҡарамағына Аҡтау ҡасабаһы инә.

# Тимертау
## Этимологияһы

Ҡаланың атамаһы тәржемәһеҙ ҙә аңлашыла — ҡаҙаҡсанан башҡортсаға «Тимер тауы» тип әйләндерелә. Икенсе популяр атамаһы — « Ҡаҙағстан Магниткаһы». Ҡаланы барлыҡҡа килтереп йәшәткән предприятие — Ҡаҙағстандағы иң ҡеүәтле металлургия производствоһы АО «АрселорМиттал Темиртау» (ArcelorMittal)

# Тимертау
## Тарихы

Тимертау — өлкә буйһоноуындағы ҡала. Ул республиканың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. 1945 йылдың 1 октябрендә элекке Сәмәрҡәнд ҡасабаһы нигеҙендә барлыҡҡа килә. Ҡаланың һәм уның сәнәғәт объекттарының төҙөлөүе Ҡарағанды күмер бассейнын үҙләштереү осоро менән бәйле.
Яңы барлыҡҡа килә башлаған күмер сәнәғәте электр энергияһына мохтажлыҡ кисерә һәм 1935 йылда ХХ быуат башынан 30 километр алыҫлыҡта йәшәп килгән Сәмәрҡәнд ҡасабаһы янында гидроузел төҙөлә башлай. 3 йылдан уны тамамлайҙар.
1942 йылда ГРЭС-та беренсе турбогенератор файҙаланыуға тапшырыла.
Иң ауыр һуғыш йылдарында, СССР-ҙың күп сәнәғәт райондары оккупацияланған осорҙа, Дәүләт Оборона Комитеты Ҡарағанды ҡалаһы янында металлургия заводы төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә.
1944 йылдың 31 декабрендә Ҡаҙағстан металлургия заводы сафҡа инә.
1945 йылдың 1 октябрендә Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы Президиумы указы менән Сәмәрҡәнд ҡасабаһы Ҡарағанды ҡала яны зонаһы составынан сығарыла һәм Тимертау ҡалаһы тип аталып, үҙаллы ҡала булып үҫешә башлай.

# Тимертау
## Тарихы
### Иҡтисады

* Хәҙерге ваҡытта ҡаланың майҙаны 29610 га тәшкил итә.
* Тимертау ҡалаһы составына Аҡтау ҡала тибындағы ҡасаба инә, унда 6 860 кеше йәшәй. Ҡасаба биләмәһендә өс төҙөлөш материалдары етештереү буйынса предприятие — ТОО «Central Asia Cement», ТОО «Карцемент» һәм ТОО «КЗАЦИ» эшмәкәрлек алып бара.
* Тимертау ҡалаһы үҫешкән инфраструктуралы эре индустриаль үҙәк булып тора. Унда 1662 предприятие эшләй, уларҙың төп өлөшө төҙөлөш менән шөғөлләнә — 386 ойошма, сауҙа өлкәһендә — 323, эшкәртеүсе сәнәғәттә — 183, тау сәнәғәтендә — 9, транспорт һәм элемтә предприятиеларында — 104, электр энергияһы, газ һәм һыу етештереү өлкәһендә — 12, ауыл хужалығында — 1, башҡалары — 604

# Тимертау
## Халҡы

Милли состав (1 ғинуар, 2014 йыл):
* урыҫтар — 103 795 кеше (56,86 %)
* ҡаҙаҡтар — 53 290 кеше (29,19 %)
* украиндар — 7 068 кеше (3,87 %)
* немецтар — 4 042 кеше (2,21 %)
* татарҙар — 4 015 кеше (2,20 %)
* корейҙар — 1 705 кеше
* белорустар — 1 587 кеше
* чечендар — 823 кеше
* гректар — 755 кеше
* әзербайжандар — 505 кеше
* үзбәктәр — 485 кеше
* башҡорттар — 467 кеше
* поляктар — 441 кеше
* молдавандар — 347 кеше
* мордвалар — 338 кеше
* сыуаштар — 328 кеше
* литвалар — 182 кеше
* башҡалар — 2378 кеше (1,54 %)
** Йәмғеһе — 182 551 кеше (100,00 %)

# Тимертау
## Билдәле шәхестәре

* Мор Сергей Ярославович (2.07.1969), спортсы. Пауэрлифтинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1997), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1999). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1997).

# Тимертау
## Туғандаш ҡалалар

Тимертауҙың ике туғандаш ҡалаһы бар:
* Зеница, Босния һәм Герцеговина
* Каменское, Украина
# 1852 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1852 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1852 MDCCCLII |
| Юлиан стилендә | 1851—1852 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2604—2605 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7360—7361 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5612—5613 ה'תרי"ב — ה'תרי"ג |
| Мосолман календары | 1268—1269 |
| Боронғо әрмән календары | 1301 ԹՎ ՌՅԱ |
| Ҡытай календары | 4548—4549 辛亥—壬子 белая свинья — чёрная мышь |
| Эфиопа календары | 1844—1845 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1908—1909 |
| - Шака самват | 1774—1775 |
| - Кали-юга | 4953—4954 |
| Иран календары | 1230—1231 |
1852 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Вакуленко Иван Логинович

Вакуленко Иван Логинович (18 ғинуар 1878 йыл — 3 апрель 1955 йыл) — ғалим-биохимик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1935), профессор (1935). РСФСР-ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР-ының (1944) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Коллеж асессоры (1914). Томск университетының Биологик химия кафедраһы профессоры.

# Вакуленко Иван Логинович
## Биографияһы

Иван Логинович (ҡайһы берҙә Логгинович) Вакуленко 1878 йылдың 18 ғинуарында Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Спасский ауылында тыуа.
1907 йылда Томск университетын тамамлай. 1907 йылдан — ошо уҡ уҡыу йорто уҡытыусыһы.
1935—1955 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡыта. 1935—1942 йылдарҙа органик химия кафедраһы мөдире була. 1945—1953 йылдарҙа — биологик һәм органик химия кафедраһы мөдире.
1938—1941 йылдарҙа — Бөтә союз физиологтар, биохимиктар һәм фармакологтар йәмғиәтенең Башҡортостан филиалы рәйесе.

# Вакуленко Иван Логинович
## Хеҙмәттәре

* Обмен фосфора и серы у человека // Известия Императорского Томского университета. 1907. Кн. 28;
* Анализ крови в случае злокачественной прогрессивной анемии // Известия Императорского Томского университета. 1909. Кн. 32;
* К вопросу о составе и свойствах крови пупочной вены в момент рождения // Известия Императорского Томского университета. 1910. Кн. 40;
* О содержании радонистого калия в слюне детей // Известия Императорского Томского университета. 1910. Кн. 40;
* О содержании кальция, магния и фосфора в крови пупочной вены в момент рождения // Известия Императорского Томского университета. 1911. Кн. 46;
* О минимальной потребности человека в белке // Известия Императорского Томского университета. 1913. Кн. 49;
* Анализ крови в случае Hemichoreale post apoplex cerebri //Известия Императорского Томского университета. 1913. Кн. 49;
* О выделении креатинина и креатина из мочи у родильниц // Известия Императорского Томского университета. 1914. Кн. 56;
* К методике гидролитического разложения белков: (Предварительное сообщение) // Известия Императорского Томского университета. 1914. Кн. 59;
* О содержании лецитина в сибирских рыбах (сообщение первое) // Известия Императорского Томского университета.1916. Кн. 64;
* О содержании лецитина в сибирских рыбах (сообщение второе) // Известия Томского университета. 1918. Кн. 67.

# Вакуленко Иван Логинович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1947);
* Ленин ордены (1953).
# Леушинка (йылға)

Леушинка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Леушинский Туман күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Леушинка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301687
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яшка

Яшка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Яшка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030820
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003082
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пыхэнто-Се

Пыхэнто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Морды-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Пыхэнто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039218
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303921
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Янка Купаланың дәүләт әҙәбиәт музейы

Янка Купаланың дәүләт әҙәбиәт музейы (бел. Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы) — БССР-ҙың халыҡ шағиры, Белорус әҙәбиәте классигы Янка Купаланың тормошона һәм ижадына арналған әҙәби һәм мемориаль музей.

# Янка Купаланың дәүләт әҙәбиәт музейы
## Тарихы

Музей 1944 йылдың 19 майында БССР Халыҡ комиссарҙары советының 268-се ҡарарына ярашлы Фәндәр академияһы ҡарамағында нигеҙләнә. Уның Янка Купаланың ҡатыны, БССР-ҙәң атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре Владислава Луцевич ойоштора һәм беренсе директоры була. Тәүҙә музей ихтыяждары өсөн Минскиҙа Азатлыҡ майҙанындағы Профсоюздар йортоноң өсөнсө ҡаты бирелә. 1945 йылдың 20 сентябрендә шағирҙың тормошо һәм ижады тураһында тәүге күргәҙмә асылды.
Даими экспозиция булдырыу Янка Купаланың йорто һуғыштың беренсе көнөндә үк яныуы һөҙөмтәһендә ҡатмарлаша, сөнки шағирҙың бай архивы һәмкитапханаһы юҡҡа сыға. Һуғыш ваҡытында уның һуғыштан алда дәүләт китапханаһына тапшырған архивы ла һәләк була.
1959 йылдың 9 ноябрендә музей Янка Купала урамында махсус төҙөлгән яңы бинаға күсә. Был бинала шағирҙың тормошо һәм ижадына бағышланған экспозиция асыла. 1995 йылда музей базаһында Янка Купала исемендәге Халыҡ-ара фонд ойошторола. 2006 йылдың 1 ғинуарына музейҙың төп фонды 30 319 берәмек тәшкил итә, ғилми-ярҙамсы предметтар 8 505 берәмек була. Барлыҡ предметтар 16 коллекцияға бүленә. Янка Купала музейының 4 филиалы бар: «Вязынок», «Левка», «Окопта», «Яхимовщина».
Әлеге ваҡытта Янка Купаланың дәүләт әҙәбиәт музейы Европа музейҙар каталогына ингән, ағзаһы булып тора беларуская комитеты ICOM-дың Белорус комитеты ағзаһы булып тора.
# Валкеакоски

Валкеакоски (фин. Valkeakoski) — Финляндия үҙәгенең көньяҡ-көнбайыш өлөшөндәге Пирканмаа провинцияһы ҡалаһы. Тампере ҡалаһының көньяғына табан 35 км-ҙа, Турку ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышына табан 145 км-ҙа һәм Хельсинкиҙан төньяҡ-көнбайышҡа табан 145 км-ҙа урынлашҡан. Муниципалитетының майҙаны 372,04 км², шул майҙандың һыу өҫтө 100,06 км² тәшкил итә.

# Валкеакоски
## Халыҡ

2012 йылдың халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса бында 21 043 кеше йәшәй. Халыҡ тығыҙлығы — 77,37 кеше/м². Рәсми тел — фин теле, ул 98,1 процент халыҡтың тыуған теле булып тора. Халыҡтың 0,2%-ы туған теле тип швед телен һанай һәм халҡтың 1,6 % — башҡа телдәрҙе тыуған теле тип һанай. 15 йәштән кесе кеше өлөшөн халыҡтың 16 %; 65 йәштән өлкән кешеләр өлөшө — 19,6 % тәшкил итә.

# Валкеакоски
## Билдәле кешеләре

* Йоэнсуу, Матти (1948—2011) — фин яҙыусыһы, криминаль детективтар авторы
* Каллио, Мика (ырыу. 1982 йыл) — фин мотоциклда уҙышыусыһы
* Хакулинен, Вейкко (1925—2003) — фин саңғысыһы

# Валкеакоски
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Крагерё, Норвегия
* Сокол, Россия
* Наньчан, Китай
* Мариехамн, Финляндия
* Фехельде, Германия
* Хайдусобосло, Венгрия

# Валкеакоски
## Галереяһы

* ЦБК Валкеакоски.
* Вискоза сүс заводы
* Метсяканстың иҫке тимер юл станцияһы
# Айтмөхәмәтов Нариман Зәйнулла улы

Айтмөхәмәтов Нариман Зайнулла улы (20 октябрь 1951 йыл(19511020) Омск өлкәһенең Тара районы Речапов ҡасабаһы) — совет еңел атлеты. СССР-ҙың спорт мастеры (1978), еңел атлетика буйынса республика категорияһындағы судья (1987).

# Айтмөхәмәтов Нариман Зәйнулла улы
## Биографияһы

1989 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. «Динамо» балалар спорт йәмғиәте тәрбиәләнеүсеһе (тренеры м. Ф. Сәйфетдинов).
Хәҙерге ваҡытта Башҡорт дәүләт медицина университетында уҡытыусы булып эшләй.

# Айтмөхәмәтов Нариман Зәйнулла улы
## Спорт ҡаҙаныштары

* Спорт йөрөшө буйынса СССР Кубогын яулаусы (1981);
* РСФСР чемпионы (1980—1982);
* РСФСР халыҡтарының йәйге Спартакиадаһы еңеүсеһе (1979);
* Спорт йөрөшө буйынса СССР чемпионаты һәм Кубогының бронза призеры (1980) ;
* Ветерандар араһында донъя чемпионы (1991-1994);
* Ветерандар араһында Европа чемпионы (1992, 1994 — M40 категорияһында 5 км дистанцияға, 1995);
* Ветерандар араһында бер нисә тапҡыр бөтә донъя уйындары еңеүсеһе (1994, 2011).
# Чертанда

Чертанда — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 285 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Чертанда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006100
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200610
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бархфельд (Верра)

Бархфельд (Верра) (нем. Barchfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3192 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,34 км². Диңгеҙ кимәленән 254 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36456 һәм автомобиль коды — WAK.
# Өҫтәл Тау (йондоҙлоҡ)

Өҫтәл Тау (йондоҙлоҡ) (лат. Mensa) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — α Men, яҡтылығы 5,09 була. Майҙаны буйынса урыны — 75.