yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Албаҫты

Албаҫты — башҡорт мифологияһында яуыз иблис.
Хөрәфәти хикәйәләр персонажы. Туҙған оҙон һары сәсле, имсәге тубығына тиклем һалынып төшкән ҡатын‑ҡыҙ, һирәк осраҡта оҙон һаҡаллы ир ҡиәфәтендә һүрәтләнә. Хөрәфәттәргә ярашлы, албаҫты — бәлә-ҡаза һөҙөмтәһендә үлгән йәки ерләү йолаларын үтәмәйенсә ерләнгән кешенең аҙашып йөрөгән йәне. Ул кешеләрҙе аҙҙыра, яфалай, йоҡоһонан яҙҙыра (йоҡлағанда кешенең тыны ҡыҫылһа, уны албаҫты баҫа, тиҙәр), тип иҫәпләнгән.
Тылсымлы китап, тараҡ, тәңкә албаҫтыға хас билдәләр булып тора. Хөрәфәттәргә ярашлы, уның тарағын ҡулға төшөрөп, кеше уны үҙенә хеҙмәт итергә мәжбүр итә ала.
Филология фәндәре докторы Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы фаразлауынса, «албаҫты» һүҙе "алып баҫты"нан килеп сыҡҡан.
* Диалекттарҙа албаҫты, һары ҡыҙ, сары ҡыз, һары исемдәре менән дә йөрөй. Башҡорт мифологияһында албаҫты ял­быр һары сәсле, оҙон имсәкле ҡатын-ҡыҙ ҡиәфәтендәге мифик зат. С.И.Руденко «албаҫтының имсәге шул тиклем оҙон, ҙур, уны хатта яурындан артҡа ташлап була тип яҙып алған XX быуат башында. Ал­баҫты бик уҫал була. Албаҫты бигерәк тә йәш балаларға, әсәләргә зыянкилтереүсән. Йәш баланы албаҫты күкрәге менән баҫып үлтерә икән.Албаҫты баланы ғына түгел олоно ла баҫа. Йоҡлағанда быҫлығыуҙы«албаҫты баҫыу», тиҙәр. «Албаҫты кешегә һары сәсле ҡыҙ булып килә. Күҙе күк матур ғына була. Имсәктәре аның оҙон була. Шул имсәктәре менән кешене баҫып үлтерә. Албаҫты баҫһа, аны сәсенән һөрәп, бер ус сәсен йолҡоп алырға кәрәк. Шунан башҡа килмәй икән». (З.Кәшфетдинова. Әбйәлил р-ны, Рәхмәт ауылы).
* Йәш әсәләрҙең албаҫты һөтөн бөтөрә, үпкә-бауырын урлай, уларға күкрәк рәнйеүе килтерә. Ирҙәр енләнеп ауырыһа, элегерәк «албаҫты оялаған» тигәндәр. Кешегә албаҫты матур ир йәки ҡатын ҡиәфәтендә күренә, яҡынлай. Ул йыш ҡына сексуаль мөнәсәбәткә инергә мәжбүр итә. Албаҫты, бигерәк тә яңғыҙ йәшәгән ирҙәргә, ҡатын-ҡыҙҙарға оялаусан. Ҡайһы бер яҡтарҙа - албаҫтының ат яратыуы тураһында һөйләй­ҙәр. Шуға ла ат өҫтөнә ыҫмала һөртөп, албаҫтыны йәбештереп алыусы ир-егеттәр тураһында легендалар, хөрәфәти хикәйәләр бар. Башҡорт халыҡ ижадында албаҫты ҡыуыу менән бәйле һүҙҙәр һаҡланған.
* - Ҡайҙан килдең, шунда кит,
* Йыуан имсәктәргә кит,
* Йомшаҡ түшәктәргә кит,
* һыуҙың ағышына кит,
* Ҡояш байышына кит,
* Бында һиңә урын юҡ,
* Ҡайҙан килдең, шунда кит.
* Албаҫты һүҙенең килеп сығышы ике төрлө аңлатыла. Беренсе ҡараш буйынса, ул төрки сығанаҡлы ал (алғы яҡ) һәм баҫты һүҙҙәренән тора. Икенсе ҡараш буйынса, албаҫты һиңд-европа телдәренән ингән һүҙ һәм бик боронғо алиһә исеме. (Хисамитдинова Ф.Ғ. Башҡорт мифологияһы: Белешмә-һүҙлек.
* - Өфө: Ғилем, 2002 - 126 б., 10 - 11-се биттәр)
Убыр менән шүрәле албаҫтыға хас сифаттарға эйә. Күп кенә халыҡтарҙың мифологияһында осрай.
# Нанк-Я

Нанк-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Воль-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Нанк-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025199
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302519
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юзик

Юзик (Юзик шыңы) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарала йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Юзик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201451
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Белая Лобань

Белая Лобань — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобань йылғаһының уң ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Белая Лобань
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039696
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103969
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Күпҡыр

Күпҡыр йәки полиэдр — ғәҙәттә күпмөйөштәрҙән төҙөлгән йомоҡ йөҙ, ләкин ҡайһы берҙә был йөҙ менән сикләнгән есем дә атала.

# Күпҡыр
## Билдәләмә

Күпҡыр, теүәлерәк өс үлсәмле күпҡыр — өс үлсәмле Евклид арауығындағы сикле һандағы шундай яҫы күпмөйөштәр йыйылмаһы, бында:
* теләһә ниндәй күпмөйөштөң һәр яғы бер үк ваҡытта икенсе, беренсеһе менән эргәләш тип аталған (ошо яғы буйынса) (ләкин тик берәүҙең генә) күпмөйөштөң яғы;
* бәйләнешлелек: күпҡырҙы төҙөүсе теләһә ниндәй күпмөйөштән уларҙың теләһә ниндәйенә, уның менән эргәләшенә күсеп, ә уныһынан, үҙ сиратында, уның менән эргәләшенә күсеп, һәм шулай артабан, барып етергә мөмкин.
Был күпмөйөштәр күпҡырҙың ҡырҙары тип, ә уларҙың яҡтары — ҡабырғалары, түбәләре — күпҡырҙың түбәләре тип атала.
Күпҡырға иң ябай миҫал булып ҡабарынҡы күпҡыр, йәғни Евклид арауығының сикле һандағы ярымарауыҡтар киҫелеше булған шундай сикле аҫкүмәклеге сиге тора.

# Күпҡыр
## Билдәләмә
### Мәғәнәһенең варианттары

Күпҡырҙың килтерелгән билдәләмәһе, күпмөйөш төшөнсәһенә ниндәй билдәләмә биреүгә бәйле, төрлө мәғәнә ала. Уның өсөн ошондай варианттар мөмкин:
* Яҫы йомоҡ һыныҡ һыҙыҡтар (үҙ-үҙе менән киҫешеүсе булһа ла);
* Яҫылыҡтың һыныҡ һыҙыҡтар менән сикләнгән өлөштәре.
Беренсе осраҡта беҙ йондоҙло күпмөйөш төшөнсәһе алабыҙ. Икенсеһендә — күпҡыр ул күпмөйөшлө киҫәктәрҙән төҙөлгән йөҙ. Әгәр был йөҙ үҙен үҙе киҫмәһә, ул саҡта ул ниндәйҙер геометрик есемдең тулы йөҙө, ул да күпҡыр тип атала.Ошонан сығып күпҡырҙың, үҙе геометрик есем булараҡ, дүртенсе билдәләмәһе килеп сыға.

# Күпҡыр
## Бәйле билдәләмәләр

n ҡыры булған күпҡыр n-ҡыр тип атала. Айырып әйткәндә, тетраэдр — дүртҡыр, додекаэдр — ун икеҡыр, икосаэдр — егермеҡыр Ҡалып:Һ. б. ш.

# Күпҡыр
## Ҡабарынҡы күпҡыр

Күпҡыр, әгәр ул һәр ҡырының яҫылығынан бер яҡта ятһа, ҡабарынҡы тип атала.
Ҡабарынҡы күпҡыр өсөн Эйлер теоремаһы дөрөҫ: В + Г − Р = 2, бында В— күпҡырҙың түбәләре һаны, Г— ҡырҙары һаны, Р— ҡабырғалары һаны.

# Күпҡыр
## Вариациялар һәм дөйөмләштереүҙәр

* Күпҡыр төшөнсәһе үлсәме буйынса индуктив дөйөмләштерелә; бындай дөйөмләштереү ғәҙәттә n-үлсәмле күпҡыр тип атала.
* Сикһеҙ күпҡыр билдәләмәһендә сикле һандағы сикһеҙ ҡырҙар һәм ҡабырғалар булыуы рөхсәт ителә.
* Кәкере һыҙыҡлы күпҡырҙар кәкере һыҙыҡлы ҡырҙар һәм ҡабырғалар булыуын рөхсәт итә.
* Сфералы күпҡыр.
# Касаи

Каса́и — Конго йылғаһының ҡушылдығы, Үҙәк Африка буйлап аға.
Йылғаның инеше Анголала урынлашҡан, артабан йылға Ангола һәм Конго Демократик Республикаһы илдәре араһында сик барлыҡҡа килтерә, артабан Конго Демократик Республикаһы буйлап аға һәм Конгоға Киншаса ҡалаһы янында ҡоя. Иң ҙур ҡушылдыҡтары — Фими, Кванго һәм Санкуру. Фими ҡушылған урынынан Конго йылғаһына тиклемге Касаи йылғаһының ҡыҫҡа өлөшө Ква йылғаһы исеме аҫтында билдәле.
Һыу сығымы 5 000 — 20 000 м³/с.
Касаи йылғаһының бассейнын башлыса экваториаль дымлы джунглиҙар биләй.
# Әмиров Тәлғәт Сәбиғйәр улы

Әмиров Тәлғәт Сәбиғйәр улы (27 ноябрь 1920 йыл — 16 март 1993 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1940 йылдан ВКП (б) ағзаһы. 1969—1981 йылдарҙа Дәүләт учреждениелары хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан өлкә комитете рәйесе. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм «Почёт Билдәһе» (1967) ордендары кавалеры.

# Әмиров Тәлғәт Сәбиғйәр улы
## Биографияһы

Тәлғәт Сәбиғйәр улы Әмиров 1920 йылдың 27 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны Яңы Мөслим ауылында тыуған.
1940 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырыла, уны Алыҫ Көнсығышта, хәҙерге Амур өлкәһенең Свободный ҡасабаһында Эске Эштәр Халыҡ Комиссариатының Сик буйы ғәскәрҙәре составында үтә. Милитаристик Японияға ҡаршы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. 1945 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1947 йылда лейтенант хәрби званиеһында запасҡа ҡайтарыла.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген ВЛКСМ-дың Мәсетле район комитетының икенсе секретары булып башлай. Артабан ВКП (б)-ның Учалы район комитетының икенсе секретары, хеҙмәтсәндәр депутаттарының Нуриман район Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләй.
1969—1981 йылдарҙа Дәүләт учреждениелары хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан өлкә комитете рәйесе вазифаһында хеҙмәт һала.

# Әмиров Тәлғәт Сәбиғйәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1967)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945).
# Филатова-Цэдэнбал Анастасия Ивановна

Анастаси́я Ива́новна Фила́това — Цэдэнбал (1920—2001) — Монгол Халыҡ Республикаһы юлбашсыһы Юмжагийн Цэдэнбалдың ҡатыны, милләте — рус.

# Филатова-Цэдэнбал Анастасия Ивановна
## Биографияһы

Анастаси́я Ива́новна Фила́това — Цэдэнбал Монголияның сәйәсәтендә ҙур урын тотҡан шәхес, илдең социаль һәм мәғариф өлкәһендәге программаларын тормошҡа ашырыу йәһәтенән бик күп эштәр башҡара. Ирен отставкаға ебәргәс, ғаиләһе менән Мәскәүҙә йәшәй, байтаҡ ҡына интервью бирә. Цэдэнбал һәм Филатованың ике улдары бар: Владислав (2000 йылда автомобиль һәләкәтендә һәләк була) һәм Зориг (ғалим-биолог, Мәскәүҙә йәшәй, ғаиләһендә Настя исемле ҡыҙы үҫә. Анастасия Зориговна Цэдэнбал М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ҡарамағындағы Азия һәм Африка илдәре институтын «шәрҡиәтсе-африкансы» һөнәре буйынса тамамлағандан һуң 2011 йылға тиклем туристик компанияла менеджер булып эшләй).
Тыумышы менән Рязандән булған Анастасия Филатова менән Цэдэнбал Мәскәүҙә таныша. Һөйләүҙәренсә, уларҙы ул ваҡыттағы Монголия етәксеһе Чойбалсандың 1940-сы йылдарҙағы сәйәси кәңәшсеһе Николаю Важнов таныштырған. СССР Сауҙа министрлығының комсомол ойошмаһы секретары булған ҡыҙ уларҙың күршеһендәге коммуналь фатирҙа йәшәгән туғандарына килеп йөрөгән була. Важновтың улы хәтерләүенсә, Цэдэнбалдың уға күҙе төшкәнен белгәс, ВКП(б) Үҙәк Комитетында Важновҡа уларҙың мөнәсәбәттәренә ыңғай йоғонто яһарға кәңәш бирәләр.
Өйләнешкәс, Анастасия Ивановна ире менән Монголияға китә. Бында ул күп йылдар дауамында Республика балалар фондына етәкселек итә.
40 йылдан Монголия менән етәкселек иткән Юмжагийн Цэдэнбал 1984 йылда һаулығы арҡаһында вазифаһынан бушатыла. Уны дауалау маҡсатында ғаилә Мәскәүгә күсенә. Был осорҙа Анастасия Ивановна ысын мәғәнәлә иренең төп терәгенә әүерелә һәм уға ҡаршы ҡылынған бер генә эште лә тормош юлдашына белдермәҫкә тырыша.
Ирен, һуңыраҡ фажиғәле һәләк булған оло улы Владиславты ерләгәс, фәҡирлектә генә көн күреп, Анастасия Филатова — Цэдэнбал 2001 йылдың 21 октябрендә, 81 йәшендә Мәскәүҙә вафат була, Ваганьков зыяратында ерләнгән.

# Филатова-Цэдэнбал Анастасия Ивановна
## Хәтер

Монголия президенты хакимиәте хеҙмәткәрҙәре белдереүенсә, һуңғы тиҫтә йылда Юмжагийн Цэдэнбал менән Анастасия Филатоваға ҡараш ҡырҡа үҙгәргән. «Улар мәрхәмәтле йәш быуындың оло хөрмәтенә лайыҡ». 2006 йылдың майында Монголияның баш ҡалаһы Улан-Баторҙың бер биҫтәһендәге халыҡ-ара балалар комплексы «Найрамдал» биләмәләрендә Цеденбалдың рус ҡатынына һәйкәл ҡуйылды, тип хәбәр итә «Оноодор» гәзите. Баҫма яҙыуынса, нәҡ А. Филатова ошо пионер лагерын ойоштороу башланғысы менән сығыш яһаған. Шулай уҡ уның булышлығы менән төҙөлгән һәм асылған йәш техниктар һәм йәш натуралистар һарайҙары әлегә тиклем уңышлы эшләп килә. Монголияның элекке етәксеһенең ҡатына тағы ла үҙенең илдең мәктәпкәсә тәрбиә системаһына индергән ыңғай өлөшө менән дәтарихҡа инеп ҡалған. Анастасия Филатоваға һәйкәл ҡуйыу тәҡдиме хәҙерге ваҡытта Японияла йәшәгән сумо көрәше чемпионы Яказумо Дагвадоржаныҡы.
# Валя Балканска

Валя Балканска (болг. Валя Младенова Балканска), ысын исеме Фәһимә Кәстәбәкова (болг. Фейме Кестебекова) — Родоп төбәгенән болгар халыҡ йырсыһы. 1942 йылдың 8 ғинуар (һыуығай) көнө Арда ауылында, болгар мосолман (помак) ғаиләһендә тыуған . Валя Балканска башҡарыуында «Излел е Делю хайдутин» болгар халыҡ йыры «Вояджерҙың алтын дискыһына» инеп, «Вояджер 1» һәм «Вояджер 2» АҠШ аппараттарында космосҡа ебәрелгән

# Валя Балканска
## "Излел е Делю хайдутин" йырын башҡарыу

Валя ханымдың иң билдәле аудиояҙмаһы − „Излел е Делю хайдутин“ халыҡ йырының үҙ аллы башҡарыуы − е ХХ быуаттың алтмышынсы йылдарының аҙағында Мартин Кёнинг (Америкала йәшәгән болгар фольклорын тикшеренеүсеһе) тарафынан яһалып, АҠШ-та диск итеп сығарылған. Бер нисә йылдан һуң, был дискының бер нөсхәһе "Алтын дискыға" индереләһе аудиояҙмалар араһына инә. Был диск НАСА-ның "Вояджер" программаһы сиктәрендә Ерҙән Ҡояш системаһының тышына ебәреләсәк бер рисәлә итеп әҙерләнгән. Һөҙөмтәлә, 90 минутлыҡ әҫәрҙәр теҙмәһенә Валя Балкансканың башҡарыуында был йыр ҙа инә. Беренсенән, был диск "Вояджер 2" аппаратында 1977 йылдың 20 август (урағай) көнө космосҡа ебәрелә, ике аҙнанан һуң иһә "Вояджер 1" аппаратында икенсе өлгөһө лә ебәрелә. Һуңғыһы 2012 йылдың 25 август (урағай) көнө Гелиосфераның тышына сығып, әлеге мәлдә Йондоҙ арауығында була.

# Валя Балканска
## Репертуары

Валя Балкансканың репертуарына түбәндәге болгар халыҡ йырҙары инә:
* А бре, юначе лудо и младо
* А га бех мома лефтера
* Агне, вакло агне
* Ветър дуе мене мрези
* Видем та се вдим познавам
* Вчера се майче отидох
* Гори ми, гори, юначе
* Горо ле, горо зелена
* Дай си ма, майчо
* Девойко, бално ли ти е
* Добре ми дойде, юначе
* Излел е Делю Хайдутин
* Какво е ново станало
* Майчинко стара майчинко
* Марудо, кузум Марудо
* Мома сези на йодриво
* Момиченце, малачичко
* Момнеле мари хубава
* Проводи ма, майчинко
* Пукни са, тресни са юначе
* Развявай Кольо, байрака
* Руса девойка липсала
* Севдитце пиле шарено
* Страхил е страшен войвода
* Събрали са се моми ли млади невести
* Събрали са се събрали
* Сьодните, севдим, сьодните
* Триста са пушки пукнали
* Хайдутине се молеха
* Шар планино
* Яла ми яла девойко.
# Лиственничная (Выкошма ҡушылдығы)

Лиственничная — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выкошма йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Лиственничная (Выкошма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048389
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004838
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәйетбаба ауыл Советы (Ғафури районы)

Сәйетбаба ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы муниципаль берәмек. Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа 57 км һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 72 км алыҫлыҡта Мәндем йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Сәйетбаба ауыл Советы (Ғафури районы)
## Тарихы

Сәйетбаба ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Микология

Миколо́гия (бор. гр μύκης— бәшмәк) — бәшмәктәр батшалығы тураһында фән, биология бүлеге. Бәшмәктәрҙе ҡасандыр үҫемлектәрҙең бер бүлегенә индерәләр ине.Шуға күрә, бәшмәктәр ботаника фәне сиктәрендә өйрәнелде. Хәҙерге систематика буйынса бәшмәктәр айырым батшалыҡ итеп ҡарала. Микология хәҙер үҙ - аллы фәндәр рәтенә керә.
Фәнни әҙәбиәттә бәшмәктәрҙе иң беренсе булып Аристотель телгә ала. Уның «ботаниканың атаһы» булараҡ билдәле уҡыусыһы Теофраст боронғо аҡыл эйәләре араһында иң беренсе булып ул заманда билдәле булған бәшмәктәрҙе системалаштыра. Ул бүрекбаш, трюфель бәшмәкте, аҡ көләпә бәшмәктәрҙе телгә ала һәм μύκης тип атай. Ошо һүҙҙән һуңыраҡ латинса бәшмәктәрҙең исеме лат. mycetes һәм микология фәне барлыҡҡа килә. Бынан тыш уның хеҙмәттәрендә үҫемлектәрҙең ауырыуы онло ысыҡ һәм тут телгә алына. Боронғо ғалимдар был ауырыуҙыр бәшмәктер менән бәйле икәнен белмәгән, улыр быны артыҡ дымлылыҡ менән бәйләгән. Б. Т. 150 йылда врач Никандр Колофонский бәшмәктәрҙе ашарға яраҡлы һәм ашарға яраҡһыҙҙарға бүлә. Был бәшмәктәрҙе классификациялауҙың башы була.
# Бельковская

Бельковская — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Бельковская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Бельковская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088812
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008881
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чернигов өлкәһе

Чернигов өлкәһе (укр. Чернігівська область) — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Чернигов ҡалаһы.

# Чернигов өлкәһе
## Административ ҡоролошо

22 район:
* Бахмач районы
* Бобровица районы
* Борзна районы
* Варва районы
* Городня районы
* Ичня районы
* Козелец районы
* Короп районы
* Корюковка районы
* Куликовка районы
* Мена районы
* Нежин районы
* Новгород-Северский районы
* Носовка районы
* Прилуки районы
* Репки районы
* Семёновка районы
* Сосница районы
* Сребное районы
* Талалаевка районы
* Чернигов районы
* Щорс районы
4 ҡала округы:
* Нежин
* Новгород-Северский
* Прилуки
* Чернигов
# Игол (йылға)

Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Асес-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Игол (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037395
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203739
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Имашев Булат Ғөбәйҙулла улы

Тимербулат Ғөбәйҙулла улы Имашев(27 февраль, 1908 йыл, Аҙнай — 12 апрель 1946 йыл, Өфө) — башҡорт актеры һәм режиссеры. РCФСР-ҙың атҡаҙанған артисы.
Тимербулат Ғөбәйҙулла улы Имашев Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Аҙнай ауылында тыуған, хәҙер Аҙнай (Бишбүләк районы) Башҡортостан республикаһы Бишбүләк районы. Тулы исеме — Тимербулат, ғаиләлә тәүге бала.
1920 йылда 12 йәшендә Ырымбурға педагогия техникумына уҡырға юллана. Үҙешмәкәр сәнғәт менән мауыға.
1929 йылдан — актер, һуңыраҡ Башҡорт драма театры (Өфө) режиссёры. Сәнғәт техникумының театр бүлексәһен 1930 йылда тамамлай (Өфө). 1937 йылдан— башҡорт драма театрының художество етәксеһе.
1939—1943 йылдар — Башҡорт опера һәм балет театрының баш режиссёры, уны булдырыуҙа әүҙем ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, хөкүмәт ҡушыуы буйынса берләшкән театрҙар директоры була.
1944 йылда Учалы районында колхоз-совхоз театрын ойошторорға ебәрелә. 1946 йылда Златоустан Өфөгә барған тауар поезына ултырғас, енәйәтселәр ҡулынан һәләк була.
Башҡорт театр техникумында буласаҡ актёрҙарҙы уҡытҡан.

# Имашев Булат Ғөбәйҙулла улы
## Ғаиләһе

Атаһы Ғөбәйҙулла Әхмәтзәки улы
Ҡатыны: Ғәлиә Шакир ҡыҙы Имашева, рәссам, Баймаҡ, Учалы театрҙарында, БАДТ-ла биҙәүсе рәссам булып эшләй. Иптәше һәләк булғанда ике бәләкәй бала менән тороп ҡала.
Балалар: Вил, Илмира, Урал.

# Имашев Булат Ғөбәйҙулла улы
## Театр эшмәкәрлеге

* Баязит Бикбайҙың «Салауат» пьесаһы буйынса ҡуйылған спектаклдә бернесе булып, Салауат Юлаев ролен уйнай.
* Юлай («Һаҡмар» С. Мифтахов).
* Һөйөндөк («Ҡарағол» Дауыт Юлтый).
* Буранбай («Башҡорт туйы», М. Бурангулов).
* Кенәз Курбский («Борис Годунов», А Пушкин).
* Закир («Ҡара Йөҙҙәр», М. Ғафури).
* Карл Моор («Юлбаҫарҙар». Ф. Шиллер)
* Фрондосо («Һарыҡ шишмәһе» Лоп де Вега).
* Яровой («Любовь Яровая» К. Тренев).
* Жадов («Төшөмлө урын» А. Островский).
* Незнамов («Ғәйепһеҙҙән ғәйеплеләр», А Островский).
* Платон Кречет («Платон Кречет» А. Корнейчук).

# Имашев Булат Ғөбәйҙулла улы
## Ҡуйған спектаклдәре

«Данлы осор» Риза Ишморат, «Ҡазан һөлгөһө» Кәрим Тинчурин, «Ғәйепһеҙҙән ғәйеплеләр» (1933), «Любовь Яровая» (1937); «Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт», С. Мифтахов (1939), «Ғәлиәбаныу», М. Фәйзи, «Башмағым» Х. Ибраһимов, опера — «Ҡарлуғас» («Ласточка»). Чемберджи (1941), «Аҡбуҙат» Спадавеккиа һәм Заимов (1942), «Евгений Онегин», «Аршын мал алан», «Ҡасҡын».

# Имашев Булат Ғөбәйҙулла улы
## Хәтер

Булат Имашев исеме Бишбүләктә, тыуған ауылындағы урамға һәм Аҙнай урта мәктәбенә бирелгән, бында 2008 йылда йорт-музей асылған, актерҙың бюсы ҡуйылған. Өфөлә актер йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.