yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кучуган

Кучуган — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тәтер йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кучуган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024229
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102422
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ева Яниковски

Ева Яниковски (мадьярса Janikovszky Éva; тыумыштан Ева Этелька Наметта Кучеш; 23 апрель 1926 йыл, Сегед — 14 июль 2003 йыл, Будапешт) — венгр яҙыусыһы. Донъя телдәренең утыҙҙан артығына тәржемә ителгән балалар өсөн яҙған китаптары менән киң билдәлелек яулаған әҙип.

# Ева Яниковски
## Биографияһы

Ева Этелька Наметта Кучеш 1926 йылдың 23 апрелендә Венгрияның көньяғында урынлашҡан, ҙурлығы яғынан илдең өсөнсө булған Сегед ҡалаһында тыуған. 1944 — 1948 йылдарҙа Сегед университетында философия һәм халыҡ ижадын (фольклор), артабан ике йыл Будапешттағы Лоранд Этвеш исемендәге университетта — философия, психология һәм политэкономия өйрәнә. 1950 йылда уҡыуын тамамлай һәм педагог дипломы ала.
1950 — 1953 йылдарҙа Мәғариф министрлығының уҡыу әсбаптары бүлегендә референт булып эшләй, аҙаҡ дүрт йыл буйына Ifjúsági Könyvkiadó йәштәр китап нәшриәтендәмөхәррир була. Һуңыраҡ Ференц Мор нәшриәтендә баш мөхәррир вазифаһын башҡара.
Csip-Csup тип исемләнгән беренсе китабын Ева Яниковски 1957 йылда баҫтырып сығара. Уның әҫәрҙәре тематик яҡтан башлыса балаларҙың һәм ололарҙың көндәлек кисерештәр һәм ҡапма-ҡаршылыҡтар фонындағы мөнәсәбәттәренә бағышланған. Яҙыусының ҡайһы бер китаптары буйынса анимацион һәм телефизион фильмдар төшөрөлгән.
Яниковскиҙың күп китаптарына рәсем-һүрәттәрҙе график Ласло Ребер (1920—2001) яһаған.
Әҙип шулай уҡ фильмдар өсөн сценарийҙар яҙа, журналдарҙа эшләй, радио- һәм телетапшырыуҙарҙа даими ҡатнаша.
Ева Яниковски 2003 йылдың 14 июлендә вафат була. Будапешттың Фаркашрети зыяратында ерләнгән.

# Ева Яниковски
## Шәхси тормошо

1952 йылда табип Бела Яниковскиға кейәүгә сыға, 1955 йылда уларҙың улдары Янош тыуа.

# Ева Яниковски
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Ева Яниковски әҫәрҙәре тиҫтәнән артыҡ төрлө әҙәби премияларға лайыҡ булған. Улар араһында иң мәртәбәлеләре — балалар әҙәбиәте өлкәһендәге немец һәм Венгрияның Кошут исемендәге дәүләт премияһы.
Яҙыусы Будапешттың Эржебетварош районының Почётлы гражданы.

# Ева Яниковски
## Хәтер

* Әҙип хөрмәтенә 2003 йылда Будапешттағы мәктәпкә уның исеме бирелә.
* 2004 йылда Ева Яниковски фонды ойошторола.

# Ева Яниковски
## Әҫәрҙәре

| Csip-Csup, 1957 Szalmaláng, 1960 Aranyeső, 1962 Te is tudod?, 1962 Ha én felnőtt volnék, 1965 Akár hiszed, akár nem, 1966 Jó nekem, 1967 Felelj szépen, ха kérdeznek, 1968 Bertalan és Barnabás, 1969 Málnaszörp és szalmaszál, 1970 Velem mindig csökkenés valami, 1972 Kire ütött ez a gyerek?, 1974 Már óvodás vagyok1975 года A nagy zuhé, 1976 | A lemez két oldala, 1978 Már megint, 1978 Аз úgy вольт …, 1980 Már iskolás vagyok, 1983 Örülj, hogy fiú!, В 1983 году Örülj, hogy lány!, В 1983 году A Hét bőr, 1985 My Own Budapest Guide, 1991 Felnőtteknek írtam, 1997 Mosolyogni tessék!, В 1998 году Cvikkedli, 1999 Ájlávjú, 2000 Ru szép ez az élet!, 2001 Ráadás, 2002 |
# Нивью

Нивью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ёлва йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Нивью
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021814
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002181
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шайтан ҡырлаһы

Шайтан ҡырлаһы — Урта Уралда төньяҡтан көньяҡҡа табан 20 километрҙан ашыу алыҫлыҡҡа һуҙылған. Первоуральск районы биләмәһендә.

# Шайтан ҡырлаһы
## Географик урыны

Көнбайыштан ҡырланы Четаев Шайтанка йылғаһы урап үтә. Көнсығыштан уның көньяҡ өлөшөн Емелино станцияһының тимер юл участкаһы урай, ә төньяғында Первоуральск динас заводы һәм Урта Урал баҡыр иретеү заводы урынлашҡан.
Юғары нөктәһе — һырттың төньяҡ өлөшөндәге Ҡарауылтау (486,4 м). Башҡа түбәләренең бейеклеге — 452,7, 440,2, 434,9 һәм 430,2 м.
Төп һыуайырғыс һырттың асыҡ ҡына күренеп торған ҡырасы юҡ, ул айырым тауҙар сылбырынан ғибәрәт. Әйтер кәрәк, урындағы халыҡ төп һыуайырғысты дөрөҫ атай.
Урал һырты Первоуральск ҡалаһынан көнсығыштараҡ үтә.
Район сиктәрендә ул төньяҡтан көньяҡҡа 30 километрҙан ашыуға һуҙылған. Шулай уҡ районда ҡырла тип йөрөтөлгән башҡа тәпәш тау теҙмәләре лә бар. Улары ла оҙон булып һуҙылып ятҡан тауҙар сылбыры.
Тағы ла Гробовский, Киргишанский, Коноваловский, Шайтанский ҡалҡыулыҡтары бар.

# Шайтан ҡырлаһы
## Топонимикаһы

Ысынында, элекке замандарҙа «шайтан» Урта Уралда манси биләмәләренә яңы килеүселәрҙе, башҡорттарҙы һәм татарҙарҙы билдәләү һүҙе булыуы мөмкин.
Рудольф Кашин: "Шайтан" топонимы башҡа халыҡтарҙың манси ерҙәренә үтеп инеү тәрәнлеген билдәләгән һымаҡ, төньяҡтан Тура йылғаһы менән сикләнгән территорияла таралған һәм ошо йылға буйлап көнсығышҡа шулай уҡ Ница һәм Пышма йылғаларына үтеп ингән", — тип яҙған.
Ҡасандыр Чусыу буйында вогул биләмәләре һәм элгәрге хужаларҙың тораташтарына табыныу урындары урынлашҡан булған. Тимәк, башҡорттар «шайтан» һүҙе менән мансиҙар өсөн изге урындарҙы атаған.
XVIII быуатта Уралда булып ҡайтҡан академик П.С. Паллас былай тигән:
   В сей части Сибири много ручьев, гор и урочищ, известных под именем Шайтанка или Шайтанская, понеже тамо вогульцы идолопоклонствовали, и идолы их от россиян общим наречием шайтан назывались"
Мансиҙар «шайтан» һүҙен башҡа мәғәнә һалып үҙләштергән. Уларҙың телендә «шайтан», исламға тиклемге ғәрәптәрҙәге кеүек, ике донъя аралашсыһы йәки "изге, имсе, шаман" тигән мәғәнәгә эйә.

# Шайтан ҡырлаһы
## Дидин тоннеле

Дидин тоннеле Рәсәй империяһы осоронда Ҡазандан Екатеринбургҡа поездарҙы үткәреү маҡсатында Шайтан һырты аҫтынан төҙөлә. Дидин ауылы эргәһендә төҙөгәнлектән атамаһын да Дидин тоннеле тигәндәр.
# Люлл

Люлл — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 249 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Люлл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031437
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203143
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Варын-Яха

Варын-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Варын-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300080279
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115308027
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сухоляд

Сухоляд — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 9,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сухоляд
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017089
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101708
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Никулин Михаил Андреевич

Михаи́л Андре́евич Нику́лин (28 сентябрь 1898 — 5 ғинуар 1985) — рус совет яҙыусыһы, прозаик, күп әҫәрҙәрҙең , шул иҫәптән ныҡ билдәле «Полая вода» повесының авторы.

# Никулин Михаил Андреевич
## Биографияһы

Дон Ғәскәре өлкәһе Дон округы Вёшенская станицаһының Нижне-Максаев утарында (хәҙер Ростов өлкәһе, Шолохов районы, Максаевский утары) дон казагы ғаиләһендә тыуа.
Вёшенскиҙә ике синыфлы мәктәпте тамамлай, артабан, Усть-Медведицкий реаль училищеһында имтихандар биреп, уҡытыусы булып эшләй.
Граждандар һуғышы башланғас, Никулинды Дон армияһына хәрби хеҙмәткә алалар. Аҡтар еңелгәс, ул Болгарияға эмиграцияға сыға. Тыуған илен ныҡ һағынған Никулин Донға ҡайтыусы иң тәүге казактарҙың береһе була.
1930-сы йылдарҙың башынан Никулин «На подъёме» журналының редакцияһында эшләй. Шул уҡ ваҡытта ул совет казактары тураһында повестар, хикәйәләр,очерктар яҙа башлай. 1930 йылда «На подъёме» журналында «Повесть о Хвиное» тигән үҙенең тәүге етди әҫәрен сығара башлай. Артабан «Лукашка», «В степи», «Звёздочка» повестарын, «Встречи» (1936) һәм «Степные дороги» (1939) китаптарына ингән хикәйәләрен яҙа.
1935 йылда Никулинды СССР Яҙыусылар союзына ағза итеп ҡабул итәләр.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ростов өлкә сәнғәт эштәре буйынса бүлеге етәксеһенең урынбаҫары булып эшләй.
Һуғыштан һуң Ростиздатта ғына түгел, ә үҙәк «Советский писатель», «Молодая гвардия», «Современник», Детгиз, «Советская Россия» нәшриәттәрендә бик күп повестарын һәм хикәйәләрен баҫтыра. Билдәле тәнҡитсе Михаил Лобанов уларҙы юғары баһалай.
Никулиндың иң күренекле әҫәре - «Полая вода» (1957) повесы. Унда автор Граждандар һуғышы ваҡытындағы һәм 20-се йылдарҙағы дон казактары тормошон һүрәтләй.
1950-се йылдарҙа Никулин «Дон» журналы редакцияһында эшләй.
Ул балалар өсөн бик күп китаптар ижад итә. Ул шулай уҡ болгар яҙыусыһы Б. Априловтың «Приключения Лисёнка» тигән әкиәтен тәржемә итә. М. А. Шолоховтың ижады тураһында «Мои раздумья над Тихим Доном» китабын яҙа. Ул Дон йырҙарын йыйыусы А. М. Листопадов тураһындағы «Погожая осень» китабының авторы.
Оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, 1980-се йылдарҙа Никулин яҙышыуын дауам итә. 1981 йылда уның «А журавли кликали весну!» һәм «Малые огни» тигән ике повесы сыға. Никулиндың «Неумолчно шумят пшеница и тополь» тигән һуңғы повесы «Дон» журналында 1983 йылда баҫылып сыға.
Никулин Дондағы Ростовта 1985 йылдың 5 ғинуарында, 87-се йәшендә, вафат була.
# Ҡушы

Ҡушы (Сре́дний (длинноно́сый) кроха́ль) (лат. Mergus serrator) — өйрәктәр ғаиләһендәге күп ваҡытын һыуҙа үткәреүсе ҡош ҡош; Төньяҡ ярымшарҙың һалҡын бүлкәтендә йәшәй торған һыу ҡоштары.

# Ҡушы
## Ҡылыҡһырлама
### Тышҡы күренеше

Һуна өйрәктәй. Бик яҡшы сума. Бүрке булғанлыҡтан башы ҙур күренә. Ата өйрәктең башы ҡара, һырты ҡара көрән. Муйыны, түшенең аҫ яғы, яуырындары аҡ. Түшенән ваҡ ҡына ҡара төртөктәр менән сыбарланған ерәнһыу көрән арҡыры һыҙыҡ үтә. Ҡабырғалары һоро. Инә өйрәктең башы ерән. Беленән бәләкәйерәк һәм муйынының аҡ төҫтә булыуы менән айырыла.

# Ҡушы
## Ҡылыҡһырлама
### Тауышы

Ҡарлыҡҡан тауыш сығара:"ҡаррр-ҡаррр"

# Ҡушы
## Тереклек итеүе

Балыҡҡа бай йылғаларҙа, күлдәрҙә йәшәй. Ояһы ҡая таш араларында, йылғалы ағас аҫтарында була Күсмә ҡош.Бик һирәк осрай. Ите өсөн аулайҙар.

# Ҡушы
## Тереклек итеүе
### Туҡланыуы

Балыҡ, һыу бөжәктәре һәм үҫемлектәре менән туҡлана.

# Ҡушы
## Тереклек итеүе
### Үрсеүе

8-12 бөртөк аҡһыл һары йомортҡа һала.
# Ханум (коммуна)

Ханум (коммуна) (нем. Hanum) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 188 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,72 км². Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38489 һәм автомобиль коды — SAW.
# Маркова Речка

Маркова Речка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юм йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Маркова Речка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002492
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100249
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Меженка

Кесе Меженка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная Калитва йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кесе Меженка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010101212107000004546
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000454
* Бассейн коды — 05.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ла-Игера (Чили)

Ла-Игера (исп. La Higuera) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Эльки провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 1080 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 4158 км². Халыҡ һаны — 3721 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 0,89 кеше/км².

# Ла-Игера (Чили)
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 47 саҡрым (44 км) төньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Валенар һәм Фрейрина коммунаһы;
* көнсығышта — Викунья һәм Альто-дель-Кармен провинцияһы;
* көньяҡта — Ла-Серена коммунаһы;
* көнбайышта — Тымыҡ океан.

# Ла-Игера (Чили)
## Административ бүленеш

Коммуна 9 райондан тора:
| № | Район | Майҙаны км² | Халыҡ һаны (2002) | Ҡала халҡы | Ауыл халҡы | Халыҡ тығыҙлығы кеше/км² |
| 1 | Ла-Игера | 157,5 | 1126 | 1080 | 46 | 7,15 |
| 2 | Кебрада-Онда | 294,4 | 658 | 0 | 658 | 2,24 |
| 3 | Эль-Тофо | 85 | 76 | 0 | 76 | 0,89 |
| 4 | Крус-Гранде | 223,1 | 305 | 0 | 305 | 1,37 |
| 5 | Лос-Чорос | 356,3 | 569 | 0 | 569 | 1,6 |
| 6 | Эль-Трапиче | 88,8 | 19 | 0 | 19 | 0,21 |
| 7 | Трес-Крусес | 2678,7 | 333 | 0 | 333 | 0,12 |
| 8 | Пунта-Колорада | 61,9 | 249 | 0 | 249 | 4,02 |
| 9 | Эль-Торно | 212,5 | 386 | 0 | 386 | 1,82 |

# Ла-Игера (Чили)
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

| № | Торама | Категория | Халыҡ һаны (2002) | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Майҙаны км² |
| 1 | Ла-Игера | ҡасаба | 1080 | 553 | 527 | 0,62 |
| 2 | Калета-Орнос | ауыл | 585 | 292 | 293 | |
| 3 | Эль-Трапиче | ауыл | 327 | 165 | 162 | |
| 4 | Пунта-де-Чорос | ауыл | 325 | 193 | 132 | |
# Изге Карапет сиркәүе (Дондағы Ростов)

Изге Карапет сиркәүе (әрм. ) — Дондағы Ростовта әрмән сиркәүе. Әрмән зыяраты (Пролетар) территорияһында урынлашҡан.

# Изге Карапет сиркәүе (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Изге Карапет сиркәүенә 1875 йылда (архитекторы В.В. Сазонов) нигеҙ һалынған, 1881 йылда 11 июлендә изгеләндерелгән. Ғибәҙәтхананың төҙөлөү тарихы 1871 йылда вафат булған Нахичеван дворяны Аладжалова Акулина Погосовна менән бәйле. А. П. Аладжалова үҙенең мираҫын әрмән зыяратында Иоанн Крестителгә бағышлап сиркәү төҙөргә, , уның эргәһендә хәйриә йорто булдырыу, ярлы әрмән ғаиләләре өсөн өйҙәр төҙөргә васыятнәмә яҙып ҡалдыра. Аладжалова сиркәүҙең көньяҡ-көнбайыш стенаһы аҫтында ерләнә.

# Изге Карапет сиркәүе (Дондағы Ростов)
## Экстерьеры

Изге Карапет сиркәү композицияһы базилика һәм тәре-көмбәҙле ғибәҙәтхана формалары берләшмәһендә төҙөлгән. Фасадтарының биҙәлешендә семәрле таш деталдәре менән традицион әрмән мотивтары күҙәтелә.
Фасадты биҙәүҙә аркада мотивы өҫтөнлөк итә. Ғибәҙәтханала өс инеү урыны — көньяҡ, көнбайыш һәм төньяҡ — тәреләр менән тамамланған перспективалы порталдар менән биҙәлгән.

# Изге Карапет сиркәүе (Дондағы Ростов)
## Интерьеры

Изге Карапет сиркәүе — оҙаҡ ваҡыт ҡалала әрмән стилендә төҙөлгән берҙән-бер сиркәү булып ҡала (2011 йылда асылған Сурб Арутюн сиркәүенән тыш). Эске йыһазландырыуы башҡа сиркәүҙәрҙәге һымаҡ. Сиркәүенең иконостасы сәтләүек ағасынан «аний» стилендә эшләнгән. Диуарҙары орнаментлы гипс медальондары рамдары менән биҙәлгән, улар эсенә фрескалар урынлаштырылған.
Сиркәүҙең үҙәк иконаһы һикәлтәле подиумда урынлаша. Тәүге ысын фрескалары медальондарҙа һәм рамдарҙа урынлаштырылған. Улар ыҡсымлығы, ябайлығы һәм һоро-зәйтүн төҫөндәге колоритының нәзәкәтлеге менән таң ҡалдыра.

# Изге Карапет сиркәүе (Дондағы Ростов)
## Ҡомартҡылары

Күпмелер ваҡыт ғибәҙәтханала боронғо Сурб Хачтың таш тәреһе (хачкар) һаҡланған
# Азы (Ава ҡушылдығы)

Азы — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ава йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Азы (Ава ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300008007
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300800
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Матяшко Мирослав

Мирослав Матяшко (14 июль 1982 йыл) — словак биатлонсыһы. 2015/2016 йылдар сезонында карьераһын тамамлай.

# Матяшко Мирослав
## Карьераһы

Биатлон менән 1993 йылдан шөғөлләнә. «Дукл» хәрби-спорт клубында (Банска-Бистрица) шөғөлләнә. Тренеры — Кароль Кобела. 2001 йылдан алып Словакияның милли йыйылма командаһында.
2003 йылда юниорҙар араһында йәйге биатлон буйынса донъя чемпионатында сығыш яһап, күмәк стартта чемпион һәм эҙәрлекләү ярышында һәм эстафетала көмөш призёр булды. 2003 йылда Европа чемпионатында юниорҙар араһындағы спринтта көмөш миҙал алды, донъя чемпионатында 15 километрға шәхси ярышта көмөш миҙал алды.
2004, 2009, 2011 һәм 2013 йылдарҙа йәйге биатлон буйынса донъя чемпионаттарының бронза призёры. 2010 һәм 2012 йылдарҙағы йәйге биатлон буйынса Европа чемпионаттарының бронза призёры.
Донъя кубогы этаптарында 2002 йылдың 20 декабрендә дебют яһай. Подиумда бер тапҡыр ғына булды — 2011/2012 йылғы миҙгелдә Контиолахти этабында ҡатнаш эстафетала бронза алды. Шәхси дисциплиналарҙа иң яҡшы һөҙөмтә — 2010/2011 йылдар миҙгелендә Поплюка үткән этапта 6-сы урын.
Генераль классификацияла иң яҡшы һөҙөмтә — 2008/2009 йылдарҙа 103-сө урын. 2014/2015 йылдар миҙгелендә 2 мәрәй йыйып, 83-сө урынды биләй (2015 йылдың 10 февраленә ҡарата).
Өс Олимпиадала ҡатнашыусы. 2006 йылда Туринда спринтта (51-се урын), эҙәрлекләү ярышында (49-сы урын), шәхси ярышта (38-се урын) һәм эстафетала (14-се урын) сығыш яһай. 2010 йылда Ванкуверҙа спринтта (76-сы урын), шәхси ярышта (47-се урын) һәм эстафетала (15-се урын) стартҡа сыҡты. 2014 йылда Сочиҙа шәхси ярышта (58-се урын) һәм эстафетала (12-се урын) сығыш яһаны.
10 донъя чемпионатында (2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013) ҡатнаша. Иң яҡшы һөҙөмтәләр — шәхси ярышта 35-се урын (2009), спринтта 66-сы урын (2004), эҙәрлекләү ярышында 55-се урын (2013) һәм эстафетала 9-сы урын (2008).
Уның ағаһы Марек (1977), шулай уҡ биатлонсы, өс олимпиадала ҡатнаша (2002, 2006, 2010).
# Сова (Шаква ҡушылдығы)

Сова — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаква йылғаһының уң ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Сова (Шаква ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013040
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101304
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пыра (йылға)

Пыра — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2253 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Пыра (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017374
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001737
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һөҙһөт

Һөҙһөт (диалекттарҙа: һөтөт, һөтөтөт, һупапай, һоңҡолдауыҡ һ.б., рус. Удо́д, лат. Upupa epops) — күгәрсендән бәләкәйерәк, супайлы, кәкре суҡышлы сыбар ҡош. Күмәкләшеп йөрөйҙәр. Башында ҙур ғына өлпөһө бар. Дөйөм төҫө ҡыҙғылт һары, ҡорһағы аҡ. Бүркендә һәм ҡанаттарында сем ҡара һыҙыҡтар бар. Оҙон суҡышы аҫҡа табан кәкерәйеерәк тора. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.
Тоноҡ тауышы алыҫҡа ишетелә: «һуп-һуп-һуп» йәки «һуп-пуп-пуп-пу». Һирәк ағаслы асыҡ урындарҙа йәшәй. Себен, ҡуңғыҙ, селәүсен, ҡорттар менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ағас ҡыуышында, таш өйөмдәрендә, өңдәрҙә, иҫке ҡоролмаларҙың ярыҡтарында оялай. 4—7 бөртөк йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып файҙа килтерә.