yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Толпар шыршылыҡтары

Толпар шыршылыҡтары — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районыында урынлашҡан төбәк әһәмиәтендәге ботаника тәбиғәт ҡомартҡыһы.

# Толпар шыршылыҡтары
## Тасуирламаһы

Толпар шыршылыҡтары — Ғафури районындағы Еҙем йылғаһы урта ағымында Ерекле һәм Талпар ауылдары араһында урынлашҡан ботаника тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Үҙенсәлекле ботаника төбәге 1965 йылдың 17 авгусында уҡ булдырылған. Башҡортостан Республикаһы министрҙар кабинетының 1999 йылдың 26 феврале 48-се ҡарары менән (27.08.2014 редакцияһында) раҫланған Тәбиғәт ҡомартҡылары тураһында положениеның 1.7-се пунктына ярашлы, махсус һаҡланыусы ҡомартҡы тип иғлан ителгән
Һәйкәл билдәле бер үҙәктәре булған 9 участканан тора.

# Толпар шыршылыҡтары
## Флораһы

Киң япраҡлы урмандарҙың тотош таралыу зонаһында Еҙем йылғаһы үҙәнендәге киң япраҡлы-ҡара ылыҫлы (шыршы, һирәгерәк аҡ шыршы) боронғо урмандар. Икенсе яруста йүкә, ҡайын, һирәгерәк — йыла үҫә. Үләндәр япмаһы башлыса ғәҙәттәгесә. Төньяҡ экспозицияларҙа бореаль типтағы шыршылыҡтар, шул иҫәптән йәшел мүклектәр осрай. Шыршыларҙың йәше — 70—110 йәш. Үҫемлектәр япмаһында түбәндәге үҫемлектәр: Браун күп рәтле абағаһы, йәйелеүсән гудайера, эре сәскәле һәм ысын кәкүк ситеге сәскәһе, кортуза рәүешле кәзә һаҡалы йәки сәүкәбаш һ. б. кеүек һирәк төрҙәре осрай. Реликттар (Роберт яран сәскәһе, себер умырзаяһы, споралы әсе үлән һ.б.) һәм эндемиктар (Крылов айғолағы, татар ҡутырбашы, Урал цицербитаһы һ. б.) киң таралған.

# Толпар шыршылыҡтары
## Фаунаһы

Толпар шыршылыҡтарының хайуандар донъяһы: һирәк осрай торған йәнлектәрҙән тыш ҡуян, бүре, айыу, тейен, төлкө, терпе, шәшке, һеләүһен, һыуһар, ҡыр тауыҡтары — ҡор, һуйыр кеүек йәнлек-ҡоштар. Шулай уҡ ваҡ йәнлектәр, төрлө бөжәктәр тереклек итә.
# Кулай (Ягыл-Ях ҡушылдығы)

Кулай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 302 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кулай (Ягыл-Ях ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203041
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Юзиев Илдар Ғәфүр улы

Юзиев Илдар Ғәфүр улы (3 ғинуар 1933 йыл — 21 декабрь 2004 йыл) — шағир һәм драматург. Татарстандың халыҡ шағиры. Популяр йырҙар авторы.

# Юзиев Илдар Ғәфүр улы
## Биографияһы

Илдар Ғәфүр улы Юзиев Башҡорт АССР-ының Яңауыл районы Ямаҙы ауылында 1933 йылдың 3 ғинуарында тыуа. Ата-әсәһе ауыл уҡытыусылары була.
Ямаҙы урта мәктәбен тамамлағандан һуң Ҡазан педагогия институтының татар теле һәм әҙәбиәте бүлегенә уҡырға инә. Артабанғы тормошон, ижади һәм йәмәғәт эшмәкәрлеген Ҡазан ҡалаһы менән бәйләй.
Ижад юлын журналистика һөнәренән башлай. 1954—1966 йылдарҙа «Ялкын» балалар журналында яуаплы сәркәтип булып эшләй; 1966—1967 йылдарҙа — «Чаян» журналы әҙәби хеҙмәткәре, 1967—1971 йылдарҙа — Татарстан Яҙыусылар берлегенең әҙәби консультанты.
1973 йылда Мәскәүҙә М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында Юғары әҙәби курстарҙы тамамлай, шунан һуң өс йыл «Казан утлары» журналының шиғриәт бүлегенә етәкселек итә. Артабан ул Татарстан Яҙыусылар берлеге идараһы рәйесе урынбаҫары була һәм йәш яҙыусылар менән эшләй.

# Юзиев Илдар Ғәфүр улы
## Ижады

Илдар Юзиев мәктәптә 10-сы класта уҡыған сағында уҡ шиғырҙар яҙыу менән мауыға, уның шиғырҙары Өфөлә республика матбуғатында баҫыла башлай.
Илдар Юзиевтың ижады:
* 30 поэма, шул иҫәптән «Тормош еңә» (1953 й.), «Таныш моңдар» (1955 й.), «Миләүшә» (1968 г.), «Һуңғы һынау» (1969 й.), «Ҡылдар» (1978 й.), «Әсәй», «Ҡарурман», «Миләүшә», «Иҙел-Даугава»
* 40-тан ашыу шиғри йыйынтыҡ, шул иҫәптән «Мәңгелек менән осрашыу», «Йәш ҡарағайҙар», «Таныш моңдар», «Шиғырҙарым, йырҙарым», «Мөхәббәт китабы»
* «Умырзая» (1959 й.), «Асыу һаҡламайынса» (1974 й.), «Ҡыр ҡаҙҙары артынан» (1976 й.), «Командировка» (1977 й.) пьесалары.

# Юзиев Илдар Ғәфүр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (22.08.1986)
* «Миләүшә» (1968 йыл) поэмалар һәм балладалар китабы өсөн Муса Йәлил исемендәге республика премияһы.
* «Таш диуарҙар ауазы» һәм "Ҡылдар" (1980 йыл) поэмалары өсөн Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы.

# Юзиев Илдар Ғәфүр улы
## Хәтер

* Шағирҙың тыуған ауылы Яңауыл районының Ямаҙы ауылында Татарстан Республикаһының халыҡ шағиры Илдар Юзиевтың музейы эшләй.
* 2008 йылдың 24 сентябрендә Ғәлиәскәр Камал исемендәге театрҙа Илдар Юзиевтың тыуыуына 75 йыл тулыу айҡанлы тантаналы кисә үткәрелә.
# Австриялы

Абдуллин — фамилия.
* Эрцгерцог Австриялы Австриялы Фердинанд Карл Йозеф-Эсте (нем. Ferdinand Karl Joseph von Österreich-Este; 25 апрель 1781 йыл — 5 ноябрь 1850 йыл) — Австрия фельдмаршалы, Галицияның һәм Трансильванияның генерал-губернаторы.
* Австриялы Леопольд Вильгельм (5 ғинуар 1614 йыл, Венер-Нойштадт, Австрия — 20 ноябрь 1662 йыл, Вена, Австрия) — Австрия эрцгерцогы, империяның фельдмаршалы (1639), Тевтон орденының 46-сы бөйөк магистры, Утыҙ йыллыҡ һуғыштың баш командующийы. Ул Леопольд Вильгельм фон Габсбург исемен йөрөтөүе менән билдәле.
* Австриялы Карл Йозеф (7 август 1649 йыл, Вена — 27 ғинуар 1664 йыл, Линц) — Австрия эрцгерцогы , Оломоуц, Пассау епископы һәм Вроцлав архиепископы, 47-се Тевтон орденының бөйөк магистры.
# Кесе Нава

Кесе Нава — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нава йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кесе Нава
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301634
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡадирова Ясмина Ринар ҡыҙы

Ҡадирова Ясмина Ринар ҡыҙы (11 декабрь 2004 йыл) — спортсы. Конькиҙа фигуралы шыуыусы, парлы шыуыуҙа сығыш яһай. Иван Баленко менән бергә Россия Кубогының көмөш медале эйәһе (2020).
2019 йылға тиклем яңғыҙ фигуралы шыуыуҙа сығыш яһай.

# Ҡадирова Ясмина Ринар ҡыҙы
## Карьера

Ясмина Ринар ҡыҙы Ҡадирова 2004 йылдың 11 декабрендә Ҡазанда тыуа. Әсәһе Резеда Сибгатуллина етәкселегендә «Зилант» спорт мәктәбендә фигуралы шыуыу менән шөғөлләнә башлай. 2013 йылда әсәһе Олимпия резервының республика махсуслаштырылған балалар-йәш үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры вазифаһына тәғәйенләнә, унда Ясмина алдағы өс сезонын шөғөлләнә. Был осорҙа ул зона ярыштарында еңеүсе була һәм бәләкәй йәштәгеләрҙең Рәсәй беренселектәрендә ҡатнаша. Һуңғараҡ Санкт-Петербургҡа күсеп бара, унда Татьяна Мишинала шөғөлләнә. Шулай уҡ оҙаҡ ваҡыт Этери Тутберидзе төркөмөндә була. Тутберидзе төркөмөндәге күнегеүҙәр ваҡытында етди йәрәхәт ала һәм ярты йыл дауамында ярыша алмай.
2019 йылдың февралендә беренсе тапҡыр халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнаша. Сахалинда беренсе тапҡыр «Азия балалары» ҡышҡы уйындары уҙа, унда Көньяҡ Кореяның өлкәндәр чемпионаты медалистлары Ю Ен һәм Ли Хэ Ин ҡатнаша. Ярыштарҙың беренсе көнөндә Ҡадирова дүртенсе урында урынлаша һәм ирекле программа буйынса был позицияны һаҡлап ҡала. Ул яҡшы сығыш яһай, ҡыҫҡа һәм еңел программала бары тик бер генә элемент менән булһа ла судьялар тарафынан «минус» ала.
Ҡадирова барлыҡ өслө һикереүҙәр, 3-3 каскаттарҙы һикерә белә, ә тренировкаларҙа дүртле сальхов башҡарған. Үҙ көсө менән шыуыуҙа перспективалар булыуға ҡарамаҫтан, ул икеле разрядка күсә. 2019 йылдың сентябрендә Ростов фигуристы Иван Баленко менән дуэт тәшкил итә. Инде ярты йылдан һуң пара уңышҡа өлгәшә, Рәсәй Кубогы финалының көмөш миҙалдарын яулап алалар. Ҡыҫҡа программала хаталар яһап, Ясмина менән Иван алтынсы урында урынлашалар. Икенсе көндө улар ирекле программаны аныҡ башҡаралар, барлыҡ элементтары яҡшы GOE өҫтәмәләр ала, һәм, ахыр сиктә, пара икенсе урынды яулап ала.
# Жуковский Григорий Васильевич

Жуковский Григорий Васильевич (23 ғинуар 1800 йыл — 15 февраль 1880 йыл) — генерал-лейтенант, Ырымбур казак ғәскәренең наказлы атаманы, Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийы (1846). Новороссийск һәм Бессарабия генерал-губернаторы.

# Жуковский Григорий Васильевич
## Биография

Григорий Васильевич Жуковский 1800 йылдың 23 ғинуарында тыуған. Ырымбур губернаһы дворяндарынан.
Санкт-Петербург 2-се кадет корпусы тәрбиәләнеүсеһе. Курсты тамамлағандан һуң, 1819 йылда 1-се пионер батальонына прапорщик чинында ебәрелә.
Бер йылдан подпоручик итеп үрләтелә һәм 3-сө пионер батальонына күсерелә.
1824 йылда поручик чинында Омск гарнизон полкына күсерелә һәм Айырым себер корпусына генерал Петр Михайлович Капцевичтың өлкән адъютанты итеп тәғәйенләнә, ә киләһе йылда тағы ла күсерелә — Вятка полкына.
1829 йылда ошо уҡ вазифала Лейб-гвардия гренадер полкына күсерелә, ә бер йылдан артиллериянан генерал Капцевич уға ҡабаттан адъютант вазифаһын тәҡдим итә, Жуковский ризалаша.
1830 йылғы Поляк ихтилалы ҡабынғас, Жуковский уның баҫтырыуында ҡатнаша. Дембе-Вельки ауылы янында ҡылыс менән башына һәм һул ҡулына яра ала. Алышта күрһәткән батырлығы өсөн 4-се дәрәжә бантлы Владимир ордены менән бүләкләнә. Дауаланғандан һуң яу яланына әйләнеп ҡайта һәм күп кенә алыштарҙа ҡатнаша.
1834 йылда полковник дәрәжәһенә күтәрелә һәм шул уҡ Капцевичкә махсус йомоштар буйынса офицер итеп тәғәйенләнә, ә бер йылдан — Өлгөлө полкка күсерелә.
Тағы ла бер йылдан Жуковский яңы тәғәйенләнеш ала: Хәрби министрлығы Инженер департаментының дөйөм присутствиеһы ағзаһы.
1843 йылдың 4 декабрендә 4-се дәрәжә Изге Георгий ордены менән бүләкләнә (Григорович — Степанов исемлеге буйынса 6971-се һанлы).
1846 йылда Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийы итеп тәғәйенләнә. Бер аҙҙан генерал-майор чинына лайыҡ була.
1848 йылда Һырдаръяға походта ҡатнаша. Киләһе йылда Ырымбур казак ғәскәренең наказлы атаманы итеп тәғәйенләнә. Бөрө өйәҙендә һәм Красноуфимск өйәҙендә 20 мең дисәтинә ере була. Ҡырым һуғышы башында Жуковский Көньяҡ армияһы баш командующийы эргәһенә тәғәйенләнә, ә һуңғараҡ Килия коменданты итеп ҡуйыла.
1856 йылда уға Симферополь хәрби губернаторы һәм Таврия граждан губернаторы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыу йөкмәтелә, дүрт айҙан ул ошо вазифаға раҫлана һәм тиҙҙән генерал-лейтенант дәрәжәһен ала.
Өйәҙ учреждениеларын үҙгәртеп ҡороу буйынса комиссия эштәрендә ҡатнаша. Һуңғараҡ ул ике тапҡыр Новороссийск һәм Бессарабия генерал-губернаторы вазифаһын ваҡытлыса башҡара.
1866 йылда — Аҡ Бөркөт орденына, 1859 йылда Изге Александр Невский орденына лайыҡ була.
Жуковский Григорий Васильевич 1880 йылдың 15 февралендә вафат була. Шувалов зыяратында ерләнә (1909 йылда 23 февралендә вафат булған Веймарн Надежда Ивановна менән бергә).

# Жуковский Григорий Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 4-се дәрәжә Изге Георгий ордены (1843)
* 3-сө дәрәжә Изге Владимир ордены (1848)
* 4-се дәрәжә бантлы Изге Владимир ордены (1837
* Изге Александр Невский ордены (1869)
* Аҡ Бөркөт ордены (1866)
* 2-се дәрәжә император тажы менән Изге Анна ордены (1842)
* 3-сө дәрәжә Изге Анна ордены (1826)
* 1-се һәм 2-се дәрәжә Изге Станислав ордендары (1850, 1837).
# Волькенштайн (Мәғдән тауҙары)

Волькенштайн (Мәғдән тауҙары) (нем. Wolkenstein) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4094 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,51 км². Диңгеҙ кимәленән 553 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9429 һәм автомобиль коды MEK.
# Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы

Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы (21 июнь 1913 йыл — 6 сентябрь 1952 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия уҡсылар дивизияһы гвардия артиллерия полкының батарея командиры, гвардия өлкән лейтенанты. Башҡорт АССР-ының 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы
## Биографияһы

Ғимай Фәсхетдин улы Шәйхетдинов. 1913 йылдың 21 июнендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Ҡыҙылъяр ауылында тыуған. Милләте — башҡорт. 1935 йылда Өфө урман-техник техникумын тамамлай. 1942 йылда коммунистар партияһына инә. Армияға саҡырылғанға тиклем Иглин урман хужалығында эшләй. Артабан, 1935—1937 йылдарҙа, Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә. 1937 йылдан алып — Нуриман район комитеты ҡарамағындағы Башосоавиахимдың рәйесе. Нуриман районы райвоенкоматы тарафынан 1941 йылда Ҡыҙыл Армияға саҡырыла һәм Ленинград артиллерия училищеһына уҡыуға йүнәлтелә, училищены 1943 йылда тамамлай. 1944 йылдың 9 ғинуарынан алып — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 2-се Украин фронты 4-се гвардия армияһы 41-се гвардия уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә, 89-сы гвардия артиллерия полкында батарея командиры була. 1945 йылда, һуғыштан ҡайтҡандан һуң, Нуриман районында төрлө вазифаларҙа эшләй: башта элекке эш урынында Башосоавиахимдың рәйесе вазифаһын башҡара, 1950 йылдан — Дәүләт хеҙмәт һаҡлыҡ кассаһы мөдире.
Башҡорт АССР-ның Юғары Советы депутаты (2-се саҡырылыш) итеп һайлана.
1952 йылдың 6 сентябрендә вафат була. Башҡортостандың Нуриман районы Ҡыҙылъяр ауылында ерләнә.

# Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы
## Батырлығы

«Советтар Союзы Геройы» исеме 1944 йылдың 13 сентябрендә бирелә. 89-сы гвардия артиллерия полкы батареяһы командиры гвардия лейтенанты Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы Корсунь-Шевченко операцияһы барышындағы алыштарҙа айырыуса ҙур батырлыҡ күрһәтә. 1944 йылдың 17 февралендә Украин ССР-ының Журжинцы ауылы тирәһендә Шәйхетдинов етәкселегендәге батарея орудиелар уты менән дошман һөжүмдәрен кире ҡаға, батарея яугирҙары ҡулдарына автоматтар алып, дошманды ҡамауға алалар, 250-нән ашыу һалдатты юҡ итәләр һәм позицияларҙы һаҡлап ҡалалар,.
Советтар Союзы Геройы исеме Ғ. Ф. Шәйхетдиновҡа 1944 йылдың 13 сентябрендә бирелә.

# Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1944)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (13.09.1944)
* Ленин ордены (13.09.1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (25.08.1944)

# Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы
## Хәтер

— Геройҙың исеме уның тыуған ауылындағы урамға бирелгән
— Батарея артиллеристарының батырлыҡ күрһәткән урынында һәйкәл ҡуйылған
# Курр-Еган

Курр-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Курр-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045021
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204502
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Александр Доставалов исемендәге батальон

ạАлександр Доставалов исемендәге батальон— Рәсәй Федерацияһы Хәрби көстәре составындағы подразделение. 2022 йылдың май аҙағында «Диңгеҙ пехотаһы һәм Хәрби диңгеҙ флоты спецназы ветерандары» ойошмаһы РФ Президенты ҡарарына ярашлы башланған махсус хәрби операцияла ҡатнашыу өсөн Башҡортостанда ирекле батальон төҙөү тәҡдиме менән сығыш яһай.
2022 йылдың 6 июлендә Шишмә районында урынлашҡан «Патриот» паркында Башҡортостан Республикаһы башлығы Р. Ф.Хәбиров М.Шайморатов исемендәге ирекле батальонға, 14 июлдә Доставалов Александр Васильевич исемендәге Башҡортостан ирекмәндәре батальонына хәрби байраҡ тапшыра. Ул Башҡортостан яугирҙарының хәрби бурысты уңышлы башҡарыуына ышаныс белдереп, уларҙың тыуған яҡҡа иҫән-һау кире әйләнеп ҡайтыуын теләй.
2022 йылдың 14 июлендә батальон хәрби яйға һалыу әҙерлеге үтеү өсөн Ырымбур өлкәһенә китә, һуңынан Донбассҡа юлланасаҡ. Күп һанлы йәмәғәт эшмәкәрҙәре, яугирҙарҙың туғандары һәм яҡындары батальонды оҙатыуҙа ҡатнаша.
# Лымпаль-Кикя

Лымпаль-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 683 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Лымпаль-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067486
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306748
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡоншаҡ

Ҡоншаҡ — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы үҙәге. Ҡоншаҡ ауыл биләмәһенең үҙәге.

# Ҡоншаҡ
## География

Ауыл Силәбе өлкәһенең төньяғында, Силәбе ҡалаһынан 85 км төньяҡтараҡ, Ҡоншаҡ күленең көньяҡ-көнбайышындағы бәләкәй күлдәр яр буйҙарында урынлашҡан. Ҡоншаҡ тимер юл станцияһы ауылдан төньяҡ‑көнбайыштараҡ 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡоншаҡ
## Тарих

Иҫәт провинцияһы башҡорттары тарафынан нигеҙ һалына. Тәүге тапҡыр 1763 йылда телгә алына. Һуңыраҡ Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе Ҡоншаҡ улусының үҙәге була.
1869 йылда 4 мәсет теркәлгән. XX быуат башында ауылда өс синыфлы мәктәп һәм мәҙрәсә эшләгән.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составында була.
1930 йылдан Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы үҙәге. 1934 йылда Силәбе өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы үҙәге.

# Ҡоншаҡ
## Халҡы

| 1869 | 1920 | 1959 | 1989 |
| 2473 | 6531 | 4199 | 5546 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса татарҙар (77,5 %), башҡорттар (12,7 %), урыҫтар (8 %) йәшәй.

# Ҡоншаҡ
## Инраструктура

Халҡы башлыса ауыл хужалығында эшләй. Ҡоншаҡта балыҡ эшкәртеү заводы, лесхоз, нефть базаһы, асфальт-бетон заводы һәм башҡа предприятиелар бар.
Урта һәм башланғыс мәктәптәр, үҙәк район дауаханаһы, мәҙәниәт йорто, балалар сәнғәт мәктәбе, көрәш бүлеге булған балалар һәм үҙмерҙәр спорт мәктәбе, Ҡадир Даян исемендәге үҙәк район китапханаһы, балалар китапханаһы, тарих‑тыуған яҡты өйрәнеү музейы, 2 мәсет бар. Ҡоншаҡта шулай уҡ Башҡорт‑татар мәҙәниәт үҙәге һәм «Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы» йәмәғәт ойошмаһы эшләй.

# Ҡоншаҡ
## Билдәле шәхестәре

* Жан Лоҡман (1912—1959) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, яҙыусы.
* Ҡадир Даян (1910—1975) — башҡорт шағиры һәм драматургы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
* Мөтиғулла Ғатауллин (1875—1936) — башҡорт дин әһеле. Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назараты мөфтөйө (1924—1936).
* Мәғәсүмов Мансур Мәғәсүм улы (1891—1936) — медик, совет органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе.
* Сәйәрғәлиев Барый Сәйәрғәли улы (12.12.1907—1964), ғалим-тел белгесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1945 йылдан Башҡорт театр-художество училищеһының уҡыу‑уҡытыу бүлеге мөдире, 1951—1964 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғилми хеҙмәткәре. Филология фәндәре кандидаты (1956). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) һәм «Почёт Билдәһе» орденындары кавалеры.
# Холманка

Холманка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таловая йылғаһының һул ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Холманка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100987
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Астра (Нор-Ломовка ҡушылдығы)

Астра — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нор-Ломовка йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Астра (Нор-Ломовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027186
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002718
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нагаева Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы

Нагаева Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы (8 март 1907 йыл, Орск ҡалаһы, Ырымбур өлкәһе — 1 апрель 1995 йыл, Ишембай, Башҡортостан Республикаһы) — педагог. Ишембай ҡалаһындағы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты(элекке 3-сө мәктәп) уҡытыусыһы, директоры (1942—1949). Ишембай ҡала Советы депутаты (1970—1972). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945) кавалеры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944).

# Нагаева Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы
## Биографияһы

1934 йылда Ырымбур башҡорт педагогия техникумын тамамлаған.
1927—1936 йылдарҙа Йылайыр кантоны, Баймаҡ районы мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләгән.
1936—1942 йылдың июненә тиклем Ишембай ҡалаһының 1-се мәктәбендә математика уҡытыусыһы.

# Нагаева Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы
## Биографияһы
### Мәктәп директоры

1942 йылдың июнендә Ишембай ҡалаһының 3-сө башҡорт мәктәбенә директор вазифаһына тәғәйенләнә. Иң ауыр һуғыш йылдарында, һуғыштан һуңғы ҡатмарлы осорҙа (1942—1949) 3-сө башҡорт мәктәбен етәкләй, яҡын тирәләге ауылдарҙағы 16 башланғыс мәктәптән һуң балалар ҡалаға килеп уҡый алһын өсөн бар тырышлығын һала.
Мәктәп ашханаһында балаларҙы ашатыуҙы хәстәрләп, Тәйрүк йылғаһы буйында 3 гектар ерҙә төрлө культуралар менән тәжрибә үткәрелә, ашхана өсөн йәшелсәләр үҫтерелә.Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы етәкселегендә уҡытыусылар ауылдарҙа концерт ҡуя, йыйылыштар үткәрә.Директор үҙе оҫта итеп скрипкала уйнай. Был саралар халыҡтың рухын күтәреүгә ярҙам итә,дошманды еңеүгә ышанысты нығыта.
Уҡыусыларының хәтерендә Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы һоҡланғыс шәхес, талапсан, тырыш математика уҡытыусыһы булараҡ яҡты эҙ ҡалдырған.

# Нагаева Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы
## Биографияһы
### Һуғыштан һуң

1958 йылда Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарары менән Ишембай ҡалаһында етем һәм күп балалы ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән балалар өсөн 1-се һанлы интернат-мәктәп асыла. Мәктәптә уҡытыусылар, тәрбиәселәр коллективы туплап, бөтөнләй яңы булған эште башлап китеү бурысы директор Мәҡсүтов Ләбиб Абдулла улы, өлкән тәрбиәсе Нагаева Мәтуха Ғиниәт ҡыҙы, Нуриәхмәтов Әсҡәт Нуриәхмәт улына йөкләтелә. Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы 1958—1962? йылдарҙа 1-се һанлы интернат-мәктәптең (хәҙерге А. В. Достовалов исемендәге Башҡортостан кадет мәктәбе) өлкән тәрбиәсеһе булып эшләй.
Педагогик стажы − 46 йыл.

# Нагаева Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945 йыл, март)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән (1949 йыл, апрель)
* Дүрт юбилей миҙалы.
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944)

# Нагаева Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы
## Хәтер

* 2008 йылда Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт интернат-мәктәбендә Мәфтуха Ғиниәт ҡыҙы Нагаеваның тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы уға арналған иҫтәлекле таҡтаташ асыла.