yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сочь (Лупья ҡушылдығы)

Сочь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупья йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Сочь (Лупья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002133
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100213
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Наталья Партыка

Наталья Дорота Партыка (пол. Natalia Dorota Partyka, 27 июль 1989 йыл, Гданьск) — Польша спортсыһы, өҫтәл теннисы уйынсыһы, өс тапҡыр Европа чемпионаты призеры, өс тапҡыр Паралимпия уйындары чемпионы (2004, 2008, 2012), паралимпсылар араһында күп тапҡыр донъя һәм Европа чемпионы. 2008 йылда 5-се дәрәжәләге Польша Яңырыуы ордены менән бүләкләнә.
Тыуғанда иңбашы һәм уң ҡулы булмай, спортсылар өсөн яраҡлы ярыштарҙа ла, шулай уҡ мөмкинлектәре сикләнгән спортсылар өсөн ярыштарҙа ла ҡатнаша.

# Наталья Партыка
## Биографияһы

1999 йылда Партыка инвалидтар араһында донъя чемпионатында өҫтәл теннисы буйынса үҙенең тәүге халыҡ-ара миҙалын яулай. 11 йәшенән ул 2000 йылда Сиднейҙа йәйге Паралимпия уйындарында ҡатнаша, Паралимпия уйындарының иң йәш ҡатнашыусыһы була. 2004 йылда Афиналағы Паралимпия уйындарында яңғыҙ разрядта алтын миҙал, команда зачетында көмөш миҙал яулай. Шул уҡ йылда Халыҡ -ара федерацияһы ойошторған (ITTF)өҫтәл теннисы буйынса Европа кадеттар чемпионатында ике алтын миҙал яулай. Һуңғы ярыш хеҙмәткә яраҡлы конкуренттар өсөн тәғәйенләнә. 2006 йылда Партыка Европа Паралимпия чемпионатында өс алтын миҙал яулай, Халыҡ-ара паралимпия комитетының инвалидтар өсөн чемпионатында өҫтәл теннисы буйынса ике алтын һәм бер көмөш, һәм Европа чемпионатының команда зачетында ITTF юниорҙары араһында көмөш миҙал яулай. 2007 йылда ошо уҡ ярышта бер бронза һәм ике көмөш миҙал яулай. 2007 йылда Европа паралимпия чемпионатында өс алтын миҙал һәм донъя чемпионатының юниор командалары араһында бронза яулай.
Наталья 2008 йылда Олимпия һәм Паралимпия уйындарында ярышыусы ике спортсының береһе була, икенсеһе йөҙөүсе Натали де Туа. Был уның беренсе Олимпия һәм өсөнсө Паралимпия уйындары була. Пекин Паралимпияһында 10 класс буйынса көнәркәшлектә ҡытайлы Фан Лейҙы 3:0 иҫәбе менән еңеп, алтын миҙал яулай.
2008 йылда Пекиндағы Паралимпия уйындарында, 2004 йылғы Паралимпия уйындары һөҙөмтәләрен ҡабатлап, яңғыҙ разрядта алтын, командалы зачетта көмөш миҙал яулай. 2012 йылда Лондонда шәхси 10 класс буйынса Паралимпияла алтын, һәм шулай уҡ 6-10 класс буйынса командалы зачетта бронза яулай. 2016 йылда Рио-де-Жанейрола командалы 6-10-сы кластарҙа сираттағы алтынын ота, шулай уҡ шәхси разрядта еңеүсе була (10 класс).
# Дәғүәт

Дәғүәт (ғәр. دعوة‎ — «саҡырыу», «өндәү»; рус. Дават, дава, дагват) — ислам вәғәзе һәм прозелитизм. Дәғүәт менән шөғөлләнгән мосолман (дәғи, күпл. дүғәт), ҡайһы бер осраҡтарҙа миссионерҙың ислам эквиваленты тип һаналырға мөмкин.

# Дәғүәт
## Тарихы

Дәғүәт Ҡөрьәндә үлектәрҙе Яуап Көнөнә саҡырыу мәғәнәһендә ҡулланыла. Дөйөм алғанда, дәғүәт һүҙе Ҡөрьәндә Аллаһ ихтыярына ярашлы йәшәргә саҡырыу мәғәнәһендә ҡулланыла. Шулай итеп, исламдың тәүге быуаттарында, дәғүәт һүҙен йышыраҡ шәриғәт һәм дин һүҙҙәре менән бер үк кимәлдә ҡулланғандар. Тыныс вәғәз нигеҙендә Мөхәммәт Пәйғәмбәр 23 йыл дауамында үҙ ырыуҙаштары араһында ислам диненә өндәгән. 628 йылда Мәҙинә мосолмандары һәм Мәккә мөшриктәре араһында төҙөлгән тыныслыҡ килешеүе исламдың Ғәрәп ярымутрауында таралыуының иң мөһим этабы булып тора. Шуның арҡаһында бөтә Ғәрәбстан буйлап юл тотҡан мосолман дәғүәтселәре исламға 2 йыл эсендә шуға тиклем 18 йыл элеккенән күберәк кеше килтергән.

# Дәғүәт
## Дәғүәттең маҡсаттары һәм нигеҙҙәре

Ислам теологияһында дәғүәттең маҡсаты — мосолмандарға һәм мосолман булмағандарға берҙән-бер Аллаһҡа табынырға өйрәтеү һәм ислам пәйғәмбәренең тормошо тураһында мәғлүмәт биреү, шулай уҡ ислам динен ҡабул итеүгә саҡырыу. Дәғүәт ярҙамында Мөхәммәт Пәйғәмбәр Ҡөрьән үәхиҙәрен таратҡан, артабан Уның шәкерттәре үҙ заманының кешеләренә өндәү бурысын үҙ өҫтөнә алған.

# Дәғүәт
## Дәғүәтсегә талаптар

Дәғүәт нигеҙендә вәғәзселәрҙең мәғлүмәтлелеге һәм мәрхәмәтлелеге принцибы ята. Дәғүәттең төп принциптарына түбәндәгеләр ҡарай:
* белем;
* изгелек һәм йомшаҡ мөғәмәлә;
* ғаҡыл;
* аныҡлыҡ (аңлайышлы тел);
* сабырлыҡ.

# Дәғүәт
## Хәҙерге хәрәкәттәр

Хәҙерге тормош дәғүәттең мөһимлеген раҫлай, сөнки һуңғы ваҡытта төрлө исламофоб киң мәғлүмәт сараларының кире йоғонтоһо арта. Ислам ойошмалары һәм дин таратыусылар дәғүәт яһау буйынса әүҙем эш алып бара.
* Йәмәғәте Тәблиғ — 1926 йылда Һиндостанда Мәүләнә Мөхәммәт Ильяс тарафынан ойошторолған аполитик дини хәрәкәт. Хәрәкәттең төп маҡсаты — ҡатнашыусыларҙың киң халыҡ массалары кимәлендә эшләүе һәм мосолмандарға мөрәжәғәте ярҙамында исламдың МөхәммәтПәйғәмбәр күрһәткән дини практикаһына яҡынайтыу.
* Әхмәт Дидәт — ислам дине белгесе, яҙыусы һәм дин белгесе. Ул христианлыҡ һәм ислам мөнәсәбәттәре мәсьәләләре буйынса үҙенең хеҙмәттәре менән билдәле, Халыҡ-ара Ислам дәғүәте үҙәгенә нигеҙ һалыусы
* Закир Нәйк — һинд мосолман дин таратыусыһы, Ислам тикшеренеү фонды президенты, Мумбаиҙа Ислам халыҡ-ара мәктәбенә нигеҙ һалыусы.
# Ай-Халаев-Юган

Ай-Халаев-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Халаев-Лор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Ай-Халаев-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022492
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302249
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хэйгу-Тарка-Яха

Хэйгу-Тарка-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нямгол-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Хэйгу-Тарка-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300047271
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304727
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нюхча (Пинега ҡушылдығы)

Нюхча — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 469 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.

# Нюхча (Пинега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036012
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003601
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әминев Ғәлинур Х.

Әминев Ғәлинур Х. (рус. Аминев Галинур Х.; 1915 — 10 июль 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының ҡылыссыһы. Ҡыҙылармеец.

# Әминев Ғәлинур Х.
## Биографияһы

Ғәлинур Әминев Х. 1915 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы Шайморат ауылы) Биштәкә ауылы биләмәһендә тыуған.
БАССР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Ҡыҙылармеец Әминев Ғәлинур 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.
Әминев Ғәлинур 1942 йылдың 10 июлендә Курск (хәҙер — Липецк) өлкәһе территорияһында барған дәһшәтле алыштарҙа хәбәрһеҙ юғала.

# Әминев Ғәлинур Х.
## Хәтер

Әминев Ғәлинурҙың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Ҡырмыҫҡалы районы Шайморат ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында Әминев Ғәлинур хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә ҡыҙылармеец Әминев Ғәлинурҙың һөйәктәре лә Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.
Әминев Ғәлинурҙың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.
# Кукаваш

Кукаваш — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юбал йылғаһының уң ярына тамағынан 3,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кукаваш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039012
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003901
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бемыжка

Бемыжка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы/ Татарстан Республикаһы/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Умяк йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Бемыжка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104059
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пусюм-Я

Пусюм-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пусюм-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302659
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хеҙмәттәшлек

Хеҙмәттәшлек йәки Коллаборация, — дөйөм маҡсатҡа өлгәшер өсөн ике йәки күберәк кешенең йәки ойошманың бергә алып барған эшмәкәрлеге. Был мәлдә белем менән алмашыу, уҡытыу һәм уртаҡ фекергә килеү (консенсус) бара. Коллаборацияға шулай уҡ краудфандингты ла индерергә була, ул күп яҡлап коллаборацияға оҡшаған һәм шул уҡ итөп принциптарға таяна.
Ҡағиҙә булараҡ был процесс етәксе орган талап итә, шул уҡ ваҡытта етәкселек үҙәкләштерелмәгән берләшмәләрҙең тиң хоҡуҡлы ағзаларынан торған,йәмәғәт башланғысында булыуы ла ихтимал. Коллаборация ағзалары ресурс сикләнгән конкуренция шарттарында күберәк мөмкинлектәргә эйә булыуҙары ихтимал. Коллаборация ҡапма-ҡаршы маҡсаттарҙа ла булыуы ихтимал, әммә был контекста төшөнсә һирәк ҡулланыла.
Коллаборация процесында ҡатнашыусыларҙы ла коллаборация тип атала.

# Хеҙмәттәшлек
## Шулай уҡ ҡара

* Кооперация
* Программное обеспечение для совместной работы
* Соавторство
# Немыд (Берёзовая ҡушылдығы)

Немыд — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Немыд (Берёзовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006185
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100618
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Потын-Еган

Потын-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Киевский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 261 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Потын-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035142
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203514
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бельсдорф

Бельсдорф (нем. Belsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 196 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,94 км². Диңгеҙ кимәленән 127 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39356 һәм автомобиль коды — BK.
# Кесе Сепыч

Кесе Сепыч — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сепыч (пруд исемһеҙ, у с. Маль йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кесе Сепыч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009509
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100950
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ачи монастыры

Ачи Изге Георгий монастыры - ( грузинса: აჭის წმ გიორგის სახელობის მონასტერი ) - Грузияның көньяҡ - көнбайыш төбәгедәге Озургети ҡалаһынан көньяҡҡа табан 9 км алыҫлыҡта Ачи ауылы янындағы грузин православ сиркәүе .

# Ачи монастыры
## Архитектураһы

Ачи монастыры юнылған таштан һалынған бер нефлы сиркәү залынан ғибәрәт. 13-сө быуат аҙағында йәки 14-се быуат башында төҙөлгән, һуңғараҡ үҙгәртеп ҡоролған һәм нығытма менән уратып алынған. Интерьер тотош фрескалар менән уратып алынған. Ҡайһы бер 13-сө быуат аҙағындағы фрескалар, мәҫәлән, Изге Георгийҙы һынландырған һүрәттәр, иконографик раритет булып тора. Көнсығыш фасадтағы яҙма: «Изге Георгий, Сагир, Рати һәм Ушанян лордтарын яҡла, Николоза Ачины, ташсылар Михаил һәм Мхецидзены яҡла».
Ачи сиркәүе дин тотоусылар файҙаланһын өсөн 1991 йылда тергеҙелгән . Сиркәү Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
# Пшеха

Пшеха (Чуба) — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 139 км.

# Пшеха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Пшеха: дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004755
* Чуба: дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004779
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100475
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гросмонра

Гросмонра (нем. Großmonra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 947 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,92 км². Диңгеҙ кимәленән 185 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99625 һәм автомобиль коды — SOM.
# Йәнекәйев Әхмәт Сафиулла улы

Йәнекәев Әхмәт Сафиулла улы (3 апрель 1903 йыл — 1989 йыл) — башҡорт совет дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, республикала ауыл хужалығын ойоштора һәм етәкләй, байтаҡ эштәр авторы була.

# Йәнекәйев Әхмәт Сафиулла улы
## Биографияһы

Әхмәт Сафиулла улы Йәнекәев 1903 йылдың 3 апрелендә Рәсәй империяһында, хәҙерге Башҡортостандың Благовар районы Түбәнге Ҡарғалы ауылында Сафиулла Әсәҙулла улы һәм Мәҙинә Мөхәмәтгәрәй ҡыҙының күп балалы (8 бала) ғаиләһендә тыуа.
1926 йылда Бәләбәй педагогия техникумын тамамлай һәм Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантонының Туҡай ауылына мәктәп мөдире итеп ебәрелә. 1930 йылда яңы ғына асылған Башҡортостан ауыл хужалығы институтына (хәҙер Башҡорт дәүләт аграр университеты) уҡырға инә, 1933 йылда уның тәүге сығарылышы була. Артабан Башҡорт АССР-ы Наркомземының баш зоотехнигы булып эшләй, һуңынан малсылыҡ һәм йылҡысылыҡ идаралығы начальнигы була.
3-сө Белорус фронтының 69-сы айырым химик һаҡланыу батальоны составында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Һуғышты өлкән лейтенант званиеһында тамамлай.
Һуғыштан һуң Башҡорт АССР-ы Ауыл хужалығы министрлығында эшләй, министрҙың малсылыҡ буйынса урынбаҫары була.
1989 йылда вафат була.

# Йәнекәйев Әхмәт Сафиулла улы
## Биографияһы
### Ғаиләһе

1934 йылда Хәнифә Сафиулла ҡыҙы Тереғоловаға (1909—1989) өйләнә. Ҡатыны — педагог, мәктәпкәсә белем биреү системаһы эшләй. Бергә дүрт бала үҫтерәләр: Клим (1936, инженер-электронсы), Дамир (1939, табип, медицина фәндәре докторы, профессор), Клара (1941, уҡытыусы) һәм Светлана (1946, медицина фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы). Йәнекәев Әхмәт Сафиулла улы «Тормош юлы» китабын улы Дамирға арнай. Унда ул балалары, яҡындары һәм мырҙалар тоҡомонан булған ҡырғалы Йәнекәйевтар тураһында һөйләй.

# Йәнекәйев Әхмәт Сафиулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ике «Почёт Билдәһе» ордены
* Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы премияһы лауреаты
* Миҙалдар, шул иҫәптән «Кенигсбергты алған өсөн», «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн», юбилей миҙалдары.
* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы
* «Хеҙмәт ҡаһарманлығы өсөн» миҙалы
* ВДНХ-ның көмөш һәм бронза миҙалы
* «СССР-ҙың ауыл хужалығы отличнигы» почет билдәһе
* Бик күп Маҡтау ҡағыҙҙары һәм дипломдар.
# Муравьёв Матвей Иванович

Муравьёв Матвей Иванович (24 март (4 апрель) 1784 йыл — 27 сентябрь (9 октябрь) 1836 йыл) — Рәсәй империяһы навигаторы һәм тикшереүсеһе, флот генерал-майоры, Алеут утрауҙарын тикшереүсе, Урыҫ Америкаһы хакимы.

# Муравьёв Матвей Иванович
## Биографияһы

Матвей Иванович Муравьев 1784 йылдың 24 мартында (4 апрель) Санкт-Петербург губернаһының Луга районында тыуған, артиллерия майоры Иван Матвеевич Муравьевтың улы.
1792 йылдың 17 февраленән диңгеҙ кадеттары корпусында уҡый, 1800 йылдың 16 майында уны тамамлағандан һуң гардемарин була.
1802—1813 йылдарҙа Балтик флотында хеҙмәт итә; 1802 йылдың 25 июнендә уны офицер дәрәжәһенә күтәрәләр. 1808—1809 йылғы Рәсәй-Швеция һуғышында һәм 1813 йылда француздар менән һуғышта ҡатнаша.
1817 йылда Рәсәй-Америка компанияһына ҡабул ителә һәм В. М. Головнин етәкселегендәге «Камчатка» шлюпкаһында Петропавловск һәм урыҫ Америкаһына инеп донъя буйлап йөҙә. Беринг, Медный, Семенов, Чириков, Сюткинак утрауҙарын һәм Бухта Чиниактың торошон астрономик билдәләүҙә ҡатнаша.
1819 йылдың 13 октябрендә ул лейтенант-капитан дәрәжәһенә күтәрелә, һәм 20 декабрьҙә ул Рәсәй Америкаһының төп хакимы итеп билдәләнә. Себер аша Охотскҡа сығып, «Румянцев» галиотын етәкләп, 1820 йылдың 11 сентябрендә Яңы Архангельскҡа килә, унда лейтенант С. И. Яновскийҙың эшен ҡабул итә.
1825 йылдың 22 октябрендә лейтенант П. Е. Чистяковҡа эште тапшырып, унда «Елена» компания судноһын ҡабул итә һәм 4 ноябрьҙә Новоархангельскийҙы ҡалдыра; шторм уны Сан-Францискоға инергә мәжбүр итә, унан ул 1826 йылдың 2 ғинуарында сыға һәм 1 сентябрҙә Кронштадтҡа килә
1824 йылдан — 2-се дәрәжә капитаны, 1826 йылдан — 1-се дәрәжә капитаны. 1826—1827 йылдарҙа Санкт-Петербургтағы Рәсәй-Америка компанияһының төп хөкүмәтендә хеҙмәт итә. 1831 йылда ул Хәрби-диңгеҙ министрлығының судно төҙөү бүлеге директоры урынбаҫары итеп билдәләнә. 1833 йылдың октябренән 11 отставкаға китә.
1836 йылдың 27 сентябрендә (9 октябрь) вафат була. Смоленск православие зыяратында ерләнә .

# Муравьёв Матвей Иванович
## Муравьев тауы

Баранов утрауындағы тауға Муравьев исеме бирелгән.
# Таслуса

Таслуса (Үрге Таслуса, Таслуга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының һул ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Таслуса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037118
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003711
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чаган (Карама ҡушылдығы)

Чаган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Карама йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Чаган (Карама ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100834
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1