yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Татыулыҡ майҙаны

Татыулыҡ майҙаны (франц. Concorde de la Place) — Парижда үҙәк майҙан, классицизм осорондағы ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы. Ҙурлығы буйынса Францияла икенсе урында тора (Бордо ҡалаһындағы Кинконс майҙанынан һуң). Король Людовик XV исемен йөрөткән, монархияны ҡолатҡандан һуң Революция Майҙаны тип аталған, хәҙерге атамаһын 1795 йылда революция терроры тамамланыу менән ҡатламдарҙың ярашыуы билдәһе булараҡ алған. 1937 йылда майҙан ансамбле Францияның тарихи ҡомартҡылар исемлегенә индерелә.

# Татыулыҡ майҙаны
## Тарихы

Людовик XV исемендәге майҙан Елисей ҡырҙары (көнбайыштан) һәм Тюильри һарайы баҡсаһы (көнсығыштан) араһында 1755 йылда король заказы буйынса беренсе архитектор Габриэль тарафынан ҡорола. Тәүҙә йырын менән уратып алынған һигеҙмөйөштән ғибәрәт булған, уның мөйөштәрендә Францияның төп ҡалаларын символлаштырған һигеҙ аллегорик һын торған. Майҙан уртаһында Бушардон һәм Пигаль башҡарыуында Людовик XV таш ат һыны ҡуйылған.
Төньяҡ яҡтан Диңгеҙ министрлығының күркәм биналары һәм де Крийон ҡунаҡханаһы төҙөлә. 1787—90 йылдарҙа Сена аша Татыулыҡ күпере һалына, ул ҡапма-ҡаршы яҡтағы ярҙа Милли йыйылыш (элекке Бурбон һарайы) бинаһына терәлә.

# Татыулыҡ майҙаны
## Француз революцияһы

Бөйөк француз инҡилабы ваҡытында Революция Майҙаны тип атала, король статуяһын гильотина алмаштыра. Бында йыйылған халыҡ янында король Людовик XVI һәм королева Мария-Антуанеттаның, һуңыраҡ — Дантон һәм Робеспьерҙың башын киҫәләр. Революция терроры тамамланғандан һуң 1795 йылда майҙан хәҙерге исемен ала.

# Татыулыҡ майҙаны
## Обелиск

1831 йылда Мысыр хакимы Мәхмәт Әли Франция хөкүмәтенә фирғәүен Рамзес II луксор обелискыһын бүләк итә. Уны 1833 йылдың 21 декабрендә Парижға алып киләләр һәм король Луи-Филипп ҡарары буйынса Татыулыҡ майҙаны үҙәгендә 1836 йылдың 25 октябрендә ҡуялар. Постаментта Мысырҙан Францияға 250 тонна ауырлыҡтағы һәм 23 метр оҙонлоҡтағы ҡоролманың алып килеү процесын һүрәтләүсе диаграммалар яҙылған. Бындай обелисктар («Клеопатра энәләре») шулай уҡ Лондонда һәм Нью-Йоркта ҡуйылған. Обелисктың алтынға ялатылған көмбәҙе 1998 йылда барлыҡҡа килә.

# Татыулыҡ майҙаны
## Билдәле кешеләре

Татыулыҡ майҙаны мөйөшөндә һәм Сен-Флорентен урамында үҙенең айырым йортонда Талейран йәшәгән.

# Татыулыҡ майҙаны
## Сәнғәттә

Эдгар Деганың «Татыулыҡ Майҙаны» картинаһы Берлин ҡолатылғандан һуң. СССР-ға сығарыла һәм хәҙер Эрмитажда һаҡлана.
# Ойтья

Ойтья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ойтья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016726
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301672
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Синька (Улу-Юла ҡушылдығы)

Синька — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улу-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Синька (Улу-Юла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200022138
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202213
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Лебеденьга

Кесе Лебеденьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының уң ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Лебеденьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031308
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003130
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шилекша (Шингара ҡушылдығы)

Шилекша — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шингарь йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Шилекша (Шингара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012090
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001209
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лодошная

Лодошная — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лодошная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002490
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кильда

Кильда — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 264 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кильда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027375
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202737
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фәсхетдинов Әхәт Әхмәт улы

Фәсхетдинов Әхәт Әхмәт улы (21 март 1950 йыл — 11 ғинуар 2010 йыл) — бейеүсе. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002), БАССР‑ҙың атҡаҙанған артисы (1987).

# Фәсхетдинов Әхәт Әхмәт улы
## Биографияһы

Фәсхетдинов Әхәт Әхмәт улы 1950 йылдың 21 мартында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Темәс ауылында тыуған. 1987 йылда Ленинград театр, музыка һәм кинематография институтын тамамлай. 1967 йылдан алып (өҙөклөктәр менән) Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамблендә эшләй. 1987 йылда Н. К. Черкасов исемендәге Ленинград дәүләт театр, музыка һәм кинематография институтын тамамлағандан һуң Фәсхетдинов Әхәт Әхмәт улы республиканың төп бейеү коллективына директор булып ҡайта. 1991 йылдан башлап Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры директоры урынбаҫары, 2008 йылдан алып Өфө хореография училищеһы директоры, Башҡортостан Республикаһы музыкаль-сәхнә сәнғәте ижади берекмәһе генераль директоры урынбаҫары булып эшләй. 1998—2002 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының Нефтекама филиалын етәкләй, бында ул үҙенең әүҙем эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә бөгөн республикала ғына түгел, унан ситтә лә киң билдәле үҙенсәлекле ижади коллектив туплай.
Бейеүсе булараҡ сағыу сәхнә, юғары һикереү һәләтенә эйә. Фәсхетдинов бейеү сәнғәте хореография тексын башҡарыу таҙалығы, хәрәкәттәрҙең тасуирлылығы, милли башҡ. колоритын нескә тойоуы менән айырыла. «Азамат», «Гөлнәзирә», «Дуҫлыҡ», «Зарифа», «Һунарсы» (ҡара: «Перовский»), «Төньяҡ амурҙары» һ.б. бейеүҙәрҙә яңғыҙ партиялар башҡара.
2006 йылда Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы саҡырыуы буйынса гастроль-фестиваль дирекцияһын етәкләй. Уның ҡатнашлығында Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығын байрам итеү сиктәрендә мәҙәни саралар, «Туғанлыҡ» Халыҡ-ара төрки телле театрҙар фестивале һәм башҡа бик күп саралар уңышлы үтә.
2008 йылда Фәсхетдинов Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының кадрҙар һәм уҡыу йорттары бүлеге начальнигы, шул уҡ йылда Р. Нуриев исемендәге Башҡортостан хореография училищеһы директоры итеп тәғәйенләнә. Ул эшләгән осорҙа уҡыу йортона колледж статусы бирелә. Училище уҡыусылары Туапсела, Францияла хореография сәнғәте фестивалдәрендә уңышлы ҡатнаша, Германияла гастролдәрҙә була.
Ҡарағалпаҡ (1976), Яҡут (1978) һәм Татар 1989) АССР‑ҙарында Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендә, Сыуаш АССР‑ында (1981), Мәскәүҙә (1987) БАССР мәҙәниәте көндәрендә һ.б. ҡатнаша. СССР һәм донъяның 22 иле буйлап гастролдәрҙә була.

# Фәсхетдинов Әхәт Әхмәт улы
## Хәтер

2023 йылдың 28 сентябрендә, яңы 23-сө ижад миҙгелен асыу көнөндә, Нефтекама дәүләт филармонияһы фойеһында мәҙәниәт усағының тәүге директоры (1998—2002) Әхәт Фәсхетдиновҡа арналған иҫтәлекле экспозиция асылды.
# Тол ҡатындар йорто (Мәскәү)

Тол ҡатындар йорто — Мәскәүҙә 1803 йылда асылған дәүләт хәйриә учреждениеһы (тол ҡатындар йорто).

# Тол ҡатындар йорто (Мәскәү)
## Тарихы

Тол ҡатындар йортоноң бинаһы 1775 йылда архитектор Иван Жилярди тарафынан төҙөлә. 1803 йылда Тол ҡатындар йорто, ирҙәре хәрби йәки гражданлыҡ хеҙмәтендә 10 йылдан кәм түгел хеҙмәт иткән тол ҡатындарҙы тәьмин итеү өсөн асыла. Нәҡ ошонда беренсе тапҡыр шәфҡәт туташтары барлыҡҡа килә.
1812 йылғы Ватан һуғышынан һуң емерелгән бинаны тергеҙеү менән уның нигеҙ һалыусыһы — Иван Жилярди шөғөлләнә. 1818—1823 йылдарҙа уның улы, Доменико Жилярди, бинаны киңәйтә һәм йорт сиркәүен яңынан тергеҙә, уға йөрөүселәр бик күп булып китә. Бина ампир стилендә үҙгәртеп ҡорола.
1854 йылда устав буйынса Тол ҡатындар йортонда йәшәүсе тол ҡатындар һаны алты йөҙ кешенән артмаҫҡа тейеш була. Тол ҡатындарҙың күп өлөшө (470 кеше) пенсия алған була, ә 60 кеше үҙен ауырыуҙарҙы тәрбиәләүгә арнай, йәғни «мәрхәмәтле тол ҡатындар» разрядын тәшкил итәләр.
1905—1907 йылдарҙағы Революция хөрмәтенә Тол ҡатындар йорто бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
Октябрь революцияһынан һуң Тол ҡатындар йорто ябыла, ә бина СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатына тапшырыла. Әлеге ваҡытта бында Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының табиптарҙың белемен камиллаштырыу институты урынлашҡан. Тол ҡатындар йорто бинаһы — мәҙәни мираҫ объекты булып тора.
# Сондема

Сондема — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Сондема
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030547
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003054
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зелёна-Гура (гмина)

Зелёна-Гура (пол. Zielona Góra) — (волосы) Польшаның ауыл гминаһы (улусы), Любуский воеводствоһының Зеленогурский повятына административ берәмек булараҡ инә. Зелена-Гура гминаһының майҙаны 220,45 квадрат километр тәшкил итә. Зелена-Гура ауыл гминаһында (улусында) — 15 834 кеше йәшәй (2004 йыл мәғлүмәттәре буйынса). Польшаның был гминаһында (улусында) йәшәүсе кешеләрҙе Зелена-Гура тимер юл станцияһы хеҙмәтләндерә, сөнки ул пассажирҙар һәм йөк ташыусы эре тимер юл станцияһы төйөнө. Зелена Гура гминаһы менән бер рәттән Любуский воеводствоһына тағы ла 7 гмина (улус) ҡарай.
Польшаның Зелена-Гура станцияһын төҙөү 1871 йылда башланған була. Ул саҡта Зелена Гура ҡалаһы (нем. GrünbergGrünberg) Германия империяһы составында торған ваҡыт була. Бөгөнгө көндәге Зелена-Гура тимер юл станцияһының вокзал бинаһы XX быуаттың 60-сы йылдарында төҙөлгән.

# Зелёна-Гура (гмина)
## Ауыл округтары

* Барциковице
* Джонкув
* Яны
* Ярогневице
* Еленюв
* Келпин
* Кремпа
* Ленжыца
* Лугово
* Ново-Киселин
* Охля
* Пшилеп
* Рацуля
* Стары-Киселин
* Суха
* Затоне
* Завада
* Стожне

# Зелёна-Гура (гмина)
## Күрше гминалар

* Гмина Червеньск
* Гмина Кожухув
* Гмина Новогруд-Бобжаньски
* Гмина Отынь
* Гмина Сулехув
* Гмина Свидница
* Гмина Забур
* Зелена-Гура
# Мирас (исем)

Мирас — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Мирас (исем)
## Этимологияһы

Мирас исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм мираҫ, иҫтәлек тигәнде аңлата.

# Мирас (исем)
## Билдәле кешеләр

Иҙелбаев Мирас Хәмзә улы (9 декабрь 1945 йыл) — ғалим-башҡорт әҙәбиәте белгесе, яҙыусы. 1977 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1984 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. 1987 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, филология фәндәре докторы (2001), профессор (2014). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү (2009) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1995). Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты (2006). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017)[1].
Дәүләтбаев Мирас Ибраһим улы (20.01.1949), рәссам. СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы. Иҫке Һынны ауылынан[6].

# Мирас (исем)
## Фамилиялар

Мирасов Сәғит Ғөбәйҙулла улы (1880—1932) — Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы, Башҡорт Хөкүмәте ағзаһы, йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе.
Валиев Марс Мирас улы — «Ауыл хужалығының аҙыҡ-түлеген автомобилдәрҙә ташыу алдынғыһы» (1985, 1986), «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре» .
Иҙелбаев Урал Мирас улы (15 декабрь 1972 йыл) — композитор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2014) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2000).
# 1804 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1804 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1804 MDCCCIV |
| Юлиан стилендә | 1803—1804 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2556—2557 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7312—7313 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5564—5565 ה'תקס"ד — ה'תקס"ה |
| Мосолман календары | 1218—1219 |
| Боронғо әрмән календары | 1253 ԹՎ ՌՄԾԳ |
| Ҡытай календары | 4500—4501 癸亥—甲子 чёрная свинья — синяя мышь |
| Эфиопа календары | 1796—1797 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1860—1861 |
| - Шака самват | 1726—1727 |
| - Кали-юга | 4905—4906 |
| Иран календары | 1182—1183 |
1804 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Трематодтар

Трематодтар (лат. Digenea, (рус. трематоды ) — Plathelminthes яҫы селәүсендәр синыфы (Plathelminthes), дегенетик имеүселәр. Уларҙың йәшәү циклы, һирәк осраҡты иҫәпкә алмағанда, бер нисә хужала кәм тегәндә өс быуын алышына. 7200-нән артыҡ төрө билдәле. Ҡайһы бер трематодтар трематодоз, шистосомоз , описторхоз кеүек ауырыу тыуҙырыусы кеше паразиттары. Кеше паразиттарының 40-тан артыҡ төрө бар.
# Суворов һәйкәле (Санкт-Петербург)

Суворов һәйкәле — Санкт-Петербургта рус хәрби етәксеһе, генералиссимус Суворов Александр Васильевичҡа ҡуйылған һәйкәл.
Һәйкәл Суворов майҙанында Марс яланы һәм Троицкий күпере ҡаршыһында, Мәрмәр һарай һәм граф Салтыков йорто араһында тора.

# Суворов һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тарих

А. В. Суворов һәйкәле, император Павел I ҡушыуы буйынса, ул хакимлыҡ иткән осорҙа Суворовтың данлыҡлы Италия походы өсөн ҡуйыла. Был поход өсөн Суворов «Италия кенәзе» титулын алған.
Һәйкәлдең түңәрәк гранит пьедесталына: «Италия Кенәзе, граф Суворов-Рымник. 1801 й.»-тип яҙып ҡуйылған.
Һәйкәлдең авторы-скульптор М. И. Козловский, ул монументты 1799—1801 йылдарҙа яһаған. Пьедесталда фельдмаршал фигураһы аллегорик һуғыш аллаһы Марс ҡиәфәтендә, уң ҡулына ҡылыс, һул ҡулына ҡалҡан тотоп, антик кейемендә һүрәтләнгән. А. В. Суворов фигураһы бронзанан эшләнгән. Шул уҡ ваҡытта һәйкәлдәге һын А. В. Суворов портретына оҡшамаған, ул бары тик «бөйөк һуғыш юлбашсыһының» героик-эпик образының символын ғына кәүҙәләндергән.
Һәйкәл 1801 йылдың 5 (17) майында асылған.
Суворов һәйкәле — Рәсәйҙә батша булмаған кешегә ҡуйылған тәүге һәйкәл. Быға тиклем һәйкәлдәрҙе бары тик батшаларға һәм императорҙарға ғына ҡуйғандар.
Суворов һәйкәленең моделе Мәскәү ҡалаһының Третьяков галереяһында һаҡлана.

# Суворов һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Һәйкәл урынлаштырыу тарихы

Башта фельдмаршал һәйкәле Царицын лугтың ҡаршыһында (хәҙерге Марс яланының) Мойка йылғаһы янында урынлашҡан. 1818 йылда император Александр I хакимлыҡ иткән саҡта, К. И. Росси тәҡдиме буйынса һәйкәлде хәҙерге урынға күсерәләр. 1834 йылда ярылған мәрмәр постаментын шул уҡ формалы гранитҡа алмаштыралар.
# Жаринов Виктор Викторович

Жаринов Виктор Викторович (4 ғинуар 1942 йыл) — Рәсәй математигы, профессор, физика-математика фәндәре докторы, Рәсәй Фәндәр академияһының В. А. Стеклов исемендәге математика институты (МИРАН) баш ғилми хеҙмәткәре, экология һәм тәбиғи фәндәр институтының математика кафедраһы профессоры. МИРАН ҡарамағындағы ғилми дәрәжәләр биреү буйынса Совет ағзаһы, Мәскәү өлкә дәүләт университеты ҡарамағындағы ғилми дәрәжәләр биреү буйынса Совет ағзаһы, Рәсәй фундаменталь тикшеренеүҙәр фондының (РФФИ) Эксперт советы ағзаһы, «Теоретическая и математическая физика» журналының яуаплы секретары. Рецензияланыусы журналдарҙа 58 хеҙмәте, 2 монографияһы, дәреслеге (авторҙашлыҡта) һәм юғары уҡыу йорттары өсөн ике уҡыу әсбабы баҫылып сыҡҡан. 1997 йылдан башлап Рәсәй фундаменталь тикшеренеүҙәр фонды гранты етәксеһе.

# Жаринов Виктор Викторович
## Уҡытыусы эшмәкәрлеге

1972—1997 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) Мәскәү энергетика институтында математик анализ, һыҙыҡлы алгебра, комплекслы анализ, математик физика буйынса курстар уҡый, 1997—1999 йылдарҙа Рәсәй технология университетында (МИРЭА) математик анализ буйынса курстар уҡый, 1997 йылдан әлеге ваҡытҡа тиклем экология һәм тәбиғи фәндәр институтында (ИНЕСНЭК) һыҙыҡлы алгебра һәм комплекслы анализ буйынса курстар уҡый
Ике уҡыусыһы фән кандидаты, бер уҡыусыһы фән докторы.

# Жаринов Виктор Викторович
## Библиография

* Жаринов В. В. Дистрибутивные структуры и их приложения в комплексном анализе // Труды МИАН. — М.: Наука, 1983. — Т. 162. — С. 3–81.
* Zharinov V. V. Lecture notes on geometrical aspects of partial differential equations // World Scientific. — Singapore, 1992.
* Владимиров В. С., Жаринов В. В. Уравнения математической физики. — М.: Наука, 2000.
* Жаринов В. В. О когомологиях алгебры Гейзенберга // Труды МИАН. — 2000. — Т. 228. — С. 61–75.
* Жаринов В. В. Когмологии алгебры Ли векторных полей на прямой // ТМФ. — 2001. — Т. 128. — № 2. — С. 147—160.
# Шкудимка (Сура ҡушылдығы)

Шкудимка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 784 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Шкудимка (Сура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035116
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003511
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нямтота-Яха

Нямтота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Периптаве-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Нямтота-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307884
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Городище (Кесе Ласьва ҡушылдығы)

Городище — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Ласьва йылғаһының уң ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Городище (Кесе Ласьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014097
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101409
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1