yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Козлов Борис Сергеевич

Козлов Борис Сергеевич (9 ноябрь 1931 йыл — 13 декабрь 2008 йыл) — шағир, сатирик. 1982 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1991 йылдан — Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Козлов Борис Сергеевич
## Биографияһы

Борис Сергеевич Козлов 1931 йылдың 9 ноябрендә Калинин (хәҙер Тверь) өлкәһенең Сонковский районы Небарово ауылында тыуған, тимер юл эшсеһенең улы. Ярославль тимер юлсылар училищеһын тамамлаған. Паровоз машинисы ярҙамсыһы була. 1951—1955 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә, алыҫ авиацияның һауа атыусыһы була. Оҙаҡ йылдар буйы «Ростсельмаш» заводында эшләй. 1979 йылда Ростов өлкә яҙыусылар ойошмаһының нәфис әҙәбиәтте пропагандалау бюроһына эшкә күсә. Ул «Ростов трудится — Ростов улыбается» сатира һәм юмор фестиваленә нигеҙ һалыусы һәм ойоштороусыһы була.
«Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән, «Вечерний Ростов» гәзите премияһы менән дә бүләкләнгән.
Борис Сергеевич Козлов 2008 йылдың 13 декабрендә вафат була, Дондағы Ростовтың Төньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Козлов Борис Сергеевич
## Ижады

Шиғырҙар яҙыу менән Борис Козлов йәш сағында уҡ мауыға башлай. Тәүге баҫмаһы — «Звезда» журналында (1962 йыл). «Ростсельмашта» эшләгән сағында ул завод әҙәби ойошмаһына йөрөй, Мәскәүҙә үткәрелгән 1-се Бөтә Союз йәш сатириктары һәм юморсылары семинар-кәңәшмәһендә ҡатнаша. Б. Козловтың тәүге «По малой дозе в стихах и прозе» әҫәрҙәр йыйынтығы 1982 йылда донъя күрә.
«Дон», «Звезда», «Клуб и художественная самодеятельность», «Крокодил», «Москва», «Нева», «Кубань», «Огонек» журналдарында ла әҫәрҙәре баҫыла.
«Литературная газета», «Литературная Россия», «Советская Россия», «Труд» гәзиттәрендә уның шиғырҙары нәшер ителә.
Уның ҡайһы бер эпиграммалары «Септемврийска правда» болгар гәзитендә баҫылып сыға.
Борис Сергеевич Козлов — күп кенә өлкә әҙәби премиялары лауреаты.
Һуңғы йылдарҙа ул «Солянка» юмор журналын нәшер итә (уның тәүге һандары «Окрошка» исеме аҫтында сыға).

# Козлов Борис Сергеевич
## Б. С. Козлов әҫәрҙәре

Айырым баҫмалары
* По малой дозе в стихах и прозе. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 1982.
* Смеху подобно. — Ростов-н/Д: Ростиздат 1986.
* Проявляя негативы. — Ростов-н/Д: Ростиздат 1991.
* Смехопилорама. — Ростов-н/Д: издательский дом БиС, 2008.

# Козлов Борис Сергеевич
## Б. С. Козловтың тормошо һәм ижады тураһында

* Юдин Л.: О стихах в сб. «Четвертая смена»// Дон, 1979, № 1. — С.183.
# Садиҡов Насир Харис улы

Садиҡов Насир Харис улы (рус. Садыков Насыр Харисович) (1913 йыл — 19 ноябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

# Садиҡов Насир Харис улы
## Биографияһы

1913 йылда, хәҙерге административ бүленеш буйынса, Башҡортостандың Саҡмағош районы Байбулат ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас,Саҡмағош районы военкоматы тарафынан хәрби хеҙмәткә алына. Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Һуңғы хеҙмәт иткән урыны 16-сы кавалерия дивизияһының штабы.
Садиҡов Насир Харис улы 1943 йылдың 19 ноябрендә Белорусс ССР-ының Гомель өлкәһе Головки ауылында яуҙа һәләк була.
# Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы

Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы (рус. Абдуллин Габбас Абдуллович) (1902—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы ҡылыссыһы. Рядовой ҡыҙылармеец.

# Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы
## Биографияһы

Ғәббәс Абдулла улы Абдуллин Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Иҫке Дөмәй (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Илеш районы Дөмәй) ауылында 1902 йылда тыуған.
1941 йылда Илеш районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.
Рядовой ҡыҙылармеец Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составында илбаҫарҙарға ҡаршы һуғыша.
294-се кавалерия полкы ҡылыссыһы Ғәббәс Абдулла улы Абдуллин 1942 йылдың 22 июлендә аяуһыҙ ҡаты һуғыш барышында һәләк була.
Курск өлкәһе Тербуны районы Озерки ауылында ерләнгән.

# Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы
## Хәтер

Абдуллин Ғәббәс Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Илеш районы Дөмәй ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Ғәббәс Абдуллиндың исеме Тербуны ауылында асылған туғандаш ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған
# Кат-ВАй-Юган

Кат-ВАй-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Несь-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Кат-ВАй-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030381
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303038
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Некрасов Николай Алексеевич

Никола́й Алексе́евич Некра́сов (10 декабрь (28 ноябрь) 1821 йыл — 8 ғинуар 1878 йыл (27 декабрь 1877 йыл) — рус шағиры, яҙыусы һәм публицист, рус әҙәбиәте классигы. 1847—1866 йылдарҙа — «Современник» әҙәби һәм ижтимағи-сәйәси журналы етәксеһе, 1868 йылдан — «Отечественные записки» журналы мөхәррире. Ҡараштары буйынса уны «революцион демократтарға» индерәләр

# Некрасов Николай Алексеевич
## Ижады

Николай Некрасов «Кому на Руси жить хорошо» эпик поэмаһы, «Мороз, Красный нос» һәм «Русские женщины» поэмалары, «Дедушка Мазай и зайцы» шиғыры менән бигерәк тә ныҡ танылыу ала. Уның шиғырҙары башлыса ябай халыҡтың михнәттәренә, ауыл кешеләренең, крәҫтиәндәрҙең тормошон идеаллаштырып һүрәтләүгә (идиллиялары). Некрасов үҙ дәүерендәге рус шиғриәтенә халыҡ теленең байлығын һәм ауыҙ-тел ижады (фольклор) өлгөләрен индерә, үҙенең әҫәрҙәрендә сәсмә әҫәргә хас һүҙ йәки һүҙбәйләнештәрҙе (прозаизмдарҙы) һәм ябай халыҡ телмәрен киң ҡуллана. Уларҙа көндәлек тормош-көнкүреш стиленән — публицистикаға, халыҡтың ябай һөйләү теленән — шиғри лексикаға, оратор стиленән — пародия-сатира стиленә тиклем үрнәктәрҙе күрергә була. Һөйләү телен һәм халыҡтағы ҡалыплашҡан тотороҡло һүҙбәйләнештәрҙе (фразеологик берәмектәрҙе) ҡулланып, ул рус шиғриәте диапазонын һиҙелерлек киңәйтә. Некрасов тәүгеләрҙән булып бер шиғырҙа һағыш (элегия), лирик һәм сатирик мотивтарҙы ҡыйыу рәүештә бергәләп ҡуллана, уға тиклем был сара шиғриәт өсөн бөтөнләй ят була. Уның әҫәрҙәре рус классик, һуңыраҡ хатта совет шиғриәтенең артабанғы үҫешенә лә ыңғай йоғонто яһай.
# Баязитов Абдулла Мөтиғулла улы

Баязитов Абдулла Мөтиғулла улы (1899 йыл — 1937 йыл) — совет дәүләт партия һәм йәмәғәт эшмәкәре. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Баязитов Абдулла Мөтиғулла улы
## Биографияһы

Абдулла Мөтиғулла улы Баязитов 1899 йылда Һамар губернаһы Николаевск өйәҙе Күҙәбай улусы Акир ауылында (хәҙер — Һарытау өлкәһе Перелюб районы) тыуған.

# Баязитов Абдулла Мөтиғулла улы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1918—1921 йылдар — Һамар губернаһы Николаевск өйәҙе Акир ауылында уҡытыусы.
1923—1927 йылдар — Ташкент ҡалаһында батрак һәм тәржемәсе.
1927—1928 йылдар — Башҡорт Республикаһының Йылайыр кантоны Байҡара руднигы үлсәүсеһе.
1928 йыл — Башҡорт Республикаһы Йылайыр кантоны Таналыҡ улусы Ғәли ауылында нҙанлыҡты бөтөрөү эшендә ҡатнаша.
1928—1929 йылдар — Баймаҡ районы Сибай ҡасабаһы руднигы партия комитеты секретары.
1929—1930 йылдар — Баймаҡ ҡасабаһы китапханаһы мөдире.
1930—1931 йылдар — Баймаҡ ҡасабаһы эшсе кооперацияһы агитация-пропаганда эштәрен алып бара, Мәскәү ҡалаһында Центросоюз курстарын үтә.
1931—1932 йылдар — Сибай руднигында хужалыҡ мөдире.
1932—1933 йылдар — Баймаҡ районы Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозының «Зерновая фабрика» гәзите редакторы.
1933—1935 йылдар — Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозының Комсомольск бүлексәһе идарасыһы (управляющий).
1935—1937 йылдар — Йылайыр орлоҡсолоҡ совхозының хужалыҡ эштәре буйынса директор урынбаҫары.
1937 йыл — Баймаҡ районында урынлашҡан 46-сы йылҡысылыҡ заводының участка мөдире.
1937 йылда репрессияға дусар ителә, сәйәси золом ҡорбаны.
# Шожига

Шожига — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шоча йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шожига
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035794
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003579
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Добрыня (Осуга ҡушылдығы)

Добрыня — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осуга йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Добрыня (Осуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000001401
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000140
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Күсембәт (Һарытау өлкәһе)

Күсембәт (Ҡатай; рус. Кучумбетово) — Һарытау өлкәһенең Перелюб районындағы башҡорт ауылы, Күсембәт ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Почта индексы — 413762.

# Күсембәт (Һарытау өлкәһе)
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 266 кеше теркәлгән.

# Күсембәт (Һарытау өлкәһе)
## Ауылдың билдәле шәхестәре

* Исламғолова Кинйәбикә Бастай ҡыҙы — Башҡортостандың халыҡ артискаһы;
# Ефимов Георгий Андреевич

Георгий Андреевич Ефимов (1928 йылдың 9 июле, Алғы Яндоуши, Канаш районы, Сыуаш Республикаһы — 30 октябрь 2005, Чебоксары) — сыуаш яҙыусыһы, Сыуашстандың халыҡ яҙыусыһы, Сыуаш Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт композиторы. Сыуашстандың халыҡ шағиры (1996). Халыҡтар Дуҫлығы ордены ияһы. Сыуаш АССРҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978), «Йәш гвардия» үҙәк журналы премияһы лауреаты, Хузангай П. ис. Сыуашстандың һөнәри Яҙыусылар союзының әҙәби премияһы лауреаты.

# Ефимов Георгий Андреевич
## Биографияһы

Буласаҡ шағир Сыуаш Республикаһының Канаш районы Алғы Яндоуши ауылында 1928 йылдың 9 июлендә тыуа. Т. В.Иванов исемендәге Сыуаш дәүләт академия драма театры ваҡытта театр студияһын тамамлай. Ибреси районының күсмә театры актеры булып эшләй.
1948-1953 йылдарҙа Георгий Ефимов Мәскәүҙә йәшәй. М. Горький исемендәге дәүләт әҙәбиәт институтында уҡый. 1956 йылдан СССР Яҙыусылар берлегендә. Сыуаш китап нәшриәте редакторы, Сыу Республикаһы Яҙыусылар союзы идараһының әҙәби консультанты булып эшләй. 1955-1963 йылдарҙа - «Ялау» журналы баш мөхәррире, Сыуаш Республикаһы Яҙыусылар союзы идараһының яуаплы секретары, «Коммунизм ялавĕ» газетаһының бүлек рәйесе, Сыуаш китап нәшрияты редакцияһы рәйесе.
2005 йылдың 30 октябрендә Сабакала вафат була.
Георгий Ефимов хеҙмәт яларының республика берләшмәһе эшендә актив ҡатнаша, Чебоксары ҡала депутаттар Советы депутаты, Сыуаш Республикаһы Яҙыусылар союзы хакимлығы ағзаһы була.

# Ефимов Георгий Андреевич
## Китаптары

* Ефимов, Георгий Андреевич. Дубрава [Текст] : стихи / Г. А. Ефимов. — Чебоксары, 1991. — 125 с.
* Ефимов, Георгий Андреевич. Пӗрне-пӗри савсан [Текст] : Повеҫсемпе калавсем, аса илӳсем, сӑвӑсем / Г. А. Ефимов. — Шупашкар, 2002. — 381 с.
* Ефимов, Георгий Андреевич. Телейсӗр чух телейлӗскер [Текст] : повеҫсем / Георгий Ефимов, 2005. — 352 с.* Ефимов, Георгий Андреевич.
* Ӑшă кăмăл : сӑвӑсем / Г. А. Ефимов. — Чебоксары, 1953. — 79 с.
* Ефимов, Г. Çамрăклăх / Г. Ефимов. — Шупашкар : Чăваш АССР государство изд-ви, 1955. — 86 с. — (Молодость).
* Ефимов, Г. Акăшпи / Г. Ефимов. — Шупашкар : Чăваш АССР государство изд-ви, 1960. — 79 с.- (Лебедушка).
# Әлмөхәмәтов Илмар Разин улы

Әлмөхәмәтов Илмар Разин улы (9 июнь 1971 йыл, Ишембай) — башҡорт театр режиссёры, спектаклдәр ҡуйыусы, телетапшырыуҙар алып барыусы, драматург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының генераль директоры (29 декабрь 2015). Халыҡ-ара «Туғанлыҡ» һәм «Ҡолонсаҡ», «Театральное Поволжье» — «Ниточка» фестивалдәренең режиссёры һәм ойоштороусыһы.
Ҡуйыусы режиссёр 2013 йылда VI ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындарын асыу һәм ябыу тантанаһын ҡуйыусы-режиссёр. 2011 йылдың ғинуарынан — Башҡорт ҡурсаҡ театры директоры. Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2014).
Башҡорт милли эпосы «Урал-батыр» мотивтары буйынса (режиссёры Илмар Әлмөхәмәтов, композиторы Андрей Березовский, Аношкин Владимир пьесаһы) ҡуйылған спектакль 2014 йылда Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителә.

# Әлмөхәмәтов Илмар Разин улы
## Телевидениела

«Башҡортостан» ДТРК йәштәр редакцияһында «Форс-мажор» программаһының авторы. Хәҙер ЮЛДАШ телевидениеһында мосолмандар өсөн «Әл-Фәтиха» программаһының алып барыусыһы.

# Әлмөхәмәтов Илмар Разин улы
## Театр

Режиссер, драматург, ҡурсаҡ театры өсөн бер нисә пьеса авторы.
Ильмар Әлмөхәмәтов: «Миңә барлығы биш йәш ине. һәм мин Ишембай ҡалаһында йәшәй инем. Театрҙы урамда тәүге тапҡыр күрҙем. Унда әллә ниндәй Баба-яга, клоун бар ине. Актёрҙар минең менән һөйләшергә булышты, ә мин ҡурҡып ҡастым, әммә уларҙың уйнағанын йәшеренеп кенә күҙәтеп ултырҙым. Нәҡ шул ваҡытта мин үҙемә театрҙы, уның ысынбарлыҡты сағылдырған донъяһын астым. Мәктәп йылдарында драма түңәрәгендә спектаклдәрҙә уйнаным. хатта грамоталар ҙа алдым. Ул түңәрәктәрҙе әҙәбиәт уҡытыусылары алып бара ине һәм миңә уның менән шөғөлләнеү ҡыҙыҡ ине». Атайым мине "артист" булғаным өсөн әрләй ине, ә өләсәйем: «теймә балаға, ул шундай, уның „башында пуля“ тип атайымды туҡтата ине. Һәм мин уға бик рәхмәтлемен, сөнки был „пуля“ минең башта булып ҡына ҡалманы, ә тәрән итеп инеп ултырҙы».

# Әлмөхәмәтов Илмар Разин улы
## Белеме

1977—1985 — Ишембай ҡалаһының 3-сө урта мәктәбендә уҡый.
1987—1990 — Салауат медицина училищеһында уҡый. Илмар әйтеүенсә: «Туғандарым мине улар кеүек табип булыуымды теләне (мин тәүге белемем буйынса фельдшер-акушер). Хәҙер аңлайым: минән иң яҡшы табип сығыр ине, моғайын… Әммә театр һәм әкиәт… — мине үҙ яғына ныҡ тартты».
1990—1994 — Өфө сәнғәт институтының актёрлыҡ факультеты (хәҙер — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы) унда, Мельниченко Павел Романовичта уҡый.
2000 — 2002 йылдарҙа — сәнғәт, мәҙәниәт һәм туризм хеҙмәткәрҙәрен ҡабаттан уҡытыу Академияһында уҡый; элекке ВИПКРК

# Әлмөхәмәтов Илмар Разин улы
## Тривия

Ике тапҡыр хаж ҡыла.
Интервьюларының береһендә ул иң яратҡан әкиәте — Андерсендың «Русалочка»һы булыуын әйтә, сөнки « уның финалы бик моңһоу: әҫәр аҙағында героиняны һәләкәткә осрай, ул диңгеҙ күбегенә әйләнә. Мин диңгеҙҙе тәү тапҡыр күргәс — күпме Русалочка һәләк булған бит бында!-тип уйланым».
# Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһы

Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһы 1969 йылдың аҙағында Башҡорт дәүләт филармонияһында «Башҡортостан хор капеллаһы» булараҡ ойошторола.

# Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһы
## Ҡыҫҡаса тарихы

Капелла беренсе тапҡыр 1970 йылдың 12 апрелендә концерт менән сығыш яһай. Уның тәүге художество етәксеһе һәм баш дирижеры — Таһир Сәйфуллин).
1991 йылдан коллектив атамаһы «Башҡортостан Республикаһының Дәүләт хор капеллаһы» итеп үҙгәртелә. 1996 йылда юғары художество башҡарыу оҫталығы өсөн «академик хор капеллаһы» маҡтаулы исеменә лайыҡ була.
2017 йылда капеллаға уның ойоштороусыһы, тәүге художество етәксеһе һәм баш дирижёры Таһир Сәйфуллин исеме бирелә.

# Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһы
## Репертуары

Хор капеллаһының репертуарында 600-ҙән артыҡ әҫәр иҫәпләнә. Шулар араһында композиторҙар Бах, Шуберт әҫәрҙәре, Моцарттың «Реквием»ы, Вердиҙың "Реквием"ы, С. В. Рахманиновтың "Колокола", С. И. Танеевтың "Иоанн Дамаскин", Г Фореның "Реквием"ы, К. Орфтың "Кармина Бурана", Ф. Пуленоктың "Глория" әҫәрҙәре, хәҙерге заман Рәсәй композиторҙары Д. Д. Шостакович, Г. Г. Свиридов, Т. Н. Хренников, А. Г. Флярковский, Б.П. Кравченколарҙың хор өсөн яҙылған әҫәрҙәре бар. Хор капеллаһы репертуарында айырым урынды башҡорт композиторҙары З. Ғ. Исмәғилевтың "Мин-россиянмын" кантатаһы һәм "Үлемһеҙлек" вокал-симфонияһы, Х. Ф. Әхмәтовтың "Ауыл йәштәре" хор циклдары, Р. Ә. Мортазиндың "Тыуған ер", әҫәре, Р. М. Хәсәнов, Д. Д. Хәсәншин, Ш. Ш. Ибраһимов, С. Ә. Низаметдинов, Л. З. Исмәғилева һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре биләп тора. Капелла шулай уҡ башҡорт халыҡ йырҙарын да башҡара.
Капелла составында 65 йырсы. Шулар араһында Башҡортостандың халыҡ артистары Ф. Шәйҙуллин, Р. Ғарифуллин, Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Н. Байрамғолова, Р. Сабиров, Ю. Суханов, Р. Нохова, Т. Кислицына, Н. Лоҡмановтар.

# Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа ҡаҙаныштары

* «Академик хор капеллаһы» маҡтаулы исеме (1996)
* Бөтә Рәсәй профессиональ хорҙар конкурсы дипломанты (Мәскәү, 1982).
# Такова

Такова — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Басандайка йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Такова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201281
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Птонамбль-Кыке

Птонамбль-Кыке — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тэкодель-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Птонамбль-Кыке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068087
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306808
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Березовка ауыл Советы (Бөрө районы)

Березовка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Печенкин ауылы.

# Березовка ауыл Советы (Бөрө районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Яра-Нго-Яха

Яра-Нго-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Яра-Нго-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042993
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304299
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лидянк-Яха

Лидянк-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пойлово-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лидянк-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054426
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305442
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Он

Он (рус. мука, ингл. flour) — бөртөклө ашлыҡты тирмәндә тарттырыу һөҙөмтәһендә алынған ашамлыҡ. Он бойҙай, полба, арыш, ҡарабойҙай, һоло, арпа, тары, кукуруз, дөгө һәм дағуа һымаҡ иген культураларынан әҙерләнә. Икмәк бешереүҙә ҡулланылған он башлыса бойҙайҙан яһала. Ул түбәндәге сорттарға бүленә: көрпә, юғары сифат, беренсе сифат, икенсе сифат, обой.

# Он
## Физик үҙенсәлектәре

Өйөлмәле макарон оны тығыҙлығы 650—700 кг/м³ тәшкил итә, икмәк бешереү өсөн ҡулланылған он — 550—710 кг/м³. Саңланыу коэффициенте:
* 0,5-5,0 метр;
* 0,3-3,0 метр;
* 0,1-2,0 метр;
* 0,03-1,0 метр.

# Он
## Он өлөштәре

* крахмал — 54 — 90 %
* декстрин
* клетчатка
* аҡһым — 14 (бойҙай) — 44 (соя) %
* майҙары — 0,9 — 4 %
* витаминдары — В1, В2, В6, РР, А, Е
* ферменттар
* минераль матдәләр — 0,36 — 3,5 %

# Он
## Төрҙәре һәм аҙыҡ ҡиммәте

Он төрөн иген билдәләй. Икмәк бешерә торған он төрө бойҙай менән арыштан яһала. Арыш онона ҡарағанда, бойҙай оно күберәк сығарыла . Икмәк һәм башҡа ондан яһалған ашамлыҡтар — ҡамыр ризыҡтары.

# Он
## Төрҙәре һәм аҙыҡ ҡиммәте
### Башҡа он төрҙәре

Он — башҡа төрө — кукуруз, арпа, һоло, ҡара бойҙай, борсаҡ, ҡабаҡ, муйыл — милли йәки махсус ашамлыҡтар әҙерләү өсөн кәрәк күләмдә генә сығарыла. Шулай итеп, һоло оно печенье яһау өсөн ҡулланыла, ҡара бойҙай оно диетик аш-һыу, ашамлығы әҙерләү өсөн, дөгө — балалар һәм диетик туҡланыу өсөн һәм башҡа ҡулланыла.
Он каштан емешенән дә яһала. Традицон ашта греция баш ҡалаһы һәм италия кухняһында киң таралған, шулай уҡ данлыҡлы Киев торты эшләгәндә ҡулланалар.
Муйыл оно етештергәндә атаҡлы себер тәмлекәсе — черемхово торты, пряниктәр һәм башҡа кондитер изделиеләре әҙерләү өсөн ҡулланалар (ватрушка, бәлеш). Ул ҡамырҙан күңелле баҙам еҫен бөркә. Муйыл оно аҙыҡ-түлек кибеттәрендә һатыла.

# Он
## Ҡулланыу

Ондоң төп билдәләнеше икмәк бешереү. Бынан тыш, ондан ҡоймаҡ, бәлеш, билмән, кондитер (торттар, кекс, печенье, вафли, перәник) һәм макарон эшләнмәләре, ҡатнаш аҙыҡ-түлек етештерелә. Ондан ҡамыр йәйгәндә уҡлау иң уңайлы эш ҡоралы булып тора. Балыҡ ҡурғанда йәки котлет яһағанда онға әүәләйҙәр.

# Он
## Он тарттырыу йыһаздары

* Иләкле тарттырғыс машинаһы;
* Иген бушатҡыс;
* Юғары сортлы он эшкәртеү станоктары;
* Вертикаль ҡаплы машина;
* Автоматик үлсәү дозаторы;
* Ауырлыҡ дозаторы;
* Өргөслө айыртҡыс;
* Деташерҙар;
* Тәрилкәле триер;
* Иген таҙартыусы айыртҡыс;
* Таш ваҡлағыс машинаһы;
* Конвейерҙәр;
* Магнитлы айыртҡыстар;
* Еүешләп таҙартыу машинаһы;
* Төркөмләп төкләү өсөн машина;
* Иләкле машина;
* Йылытҡыс;
* Сәстереп айыртҡыс;
* Аҡҡан игенде, электропневматик көйләү ҡорамалы менән йыһазландырылған, үткәргес торба.