yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ашыҡлы

Ашыҡлы (рус. Ашехла) — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тере Танып йылғаһының уң ярына тамағынан 334 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ашыҡлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан алып тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025681
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102568
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Едовля

Едовля (Ендовля) — Рәсәй йылғаһы. Волгоград өлкәһе,Воронеж өлкәһе,Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Едовля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер, Ворона йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Савала һәм Бузулук йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200512107000007834
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000783
* Бассейн коды — 05.01.02.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Васюм-Пеу

Васюм-Пеу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 640 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Васюм-Пеу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047536
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204753
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кузнецов

Кузнецов — урыҫ фамилияһы.
* Кузнецов Алексей Александрович (1927—1990) — рәссам, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1966).
* Кузнецов Александр Игнатьевич (1915—1991) — уҡытыусы, партия органдары хеҙмәткәре, яҙыусы.
* Кузнецов Лев Владимирович (1923—1992) — скульптур— монументалист. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1976) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1978)
* Кузнецов Николай Иванович (1911—1944) — Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы совет разведчигы һәм партизаны. Советтар Союзы Геройы (1944).
# Ғабдулла Иҙелбаев исемендәге 2-се Башҡорт кавалерия полкы

Ғабдулла Иҙелбаев исемендәге 2-се Башҡорт кавалерия полкы — Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осорондағы Башҡорт армияһының хәрби формированиеһы.

# Ғабдулла Иҙелбаев исемендәге 2-се Башҡорт кавалерия полкы
## Тарихы

Башҡорт хәрби советының 1918 йылдың 7 октябрендәге бойороғона ярашлы Башҡорт айырым ирекле кавалерия полкы булараҡ булдырыла. Полк составына 5 башҡорт ирекле отряды һәм Махсус тәғәйенешле команда инә.
1918 йылдың октябрендә үк 2-се Башҡорт кавалерия полкы тип үҙгәртелә. Полкка 6 эскадрон (1-се эскадрон — Бөрйән-Түңгәүер, 2-сене — Үҫәргән, 3-сө — Ҡыпсаҡ, 4-се — Ете ырыу, 5-се — Туҡ-Соран, 6-сы — Башҡорт хәрби советы ҡарамағындағы Махсус тәғәйенешле команда ирекле отрядтары) инә. 2-се башҡорт кавалерия полкы — доброволецтарҙан торған берҙән-бер регуляр башҡорт часы.
Полктың дөйөм составы яҡынса 1500 кеше тәшкил итә. 1918 йылдың ноябренә тиклем полк Башҡорт айырым корпусы составына инә, ул бөтөрөлөүҙән һуң Башҡорт хөкүмәте ҡарамағына күсә, декабрҙән — «Стәрлетамаҡ фронтының башҡорт көстәре» оператив хәрби төркөм ҡарамағында була.
1919 йылдың ғинуарында, Башҡорт корпусы тергеҙелгәндән һуң, полктың 2 эскадроны 1-се Башҡорт уҡсылар дивизияһы составына, 4 эскадрон 2-се Башҡорт уҡсылар дивизияһы составына индерелә. Башҡорт хөкүмәтенең һәм ғәскәрҙәрҙең Совет республикаһы яғына күскәненән һуң полк тарҡатыла.
1919 йылдың март айында Башҡорт корпусы һәм башҡорт халҡына ҡарата Ҡыҙыл Армия яғынан репрессиялар һөҙөмтәһендә 3-сө эскадрон аҡтар яғына сыға.
Граждандар һуғышы осоронда РККА частарына ҡаршы Аҡтүбә фронтында, Стәрлетамаҡ фронтында һуғыша, хәрби милицияның функцияларын үтәй.
1918 йылдың башында Башҡорт хөкүмәте ҡушыуы буйынса Әмир Ҡарамышев һәм Ғабдулла Иҙелбаев менән берлектә Бөрйән-Түңгәүер кантонына Башҡорт ғәскәренең I Башҡорт полкын ойоштороуҙа етәкселек итеү өсөн ебәрелә.
1918 йылдың 2 мартында С. М. Цвиллинг бойороғона ярашлы Баймаҡ эшсе-депутаттар советы вәкилдәре тарафынан Ғабдулла Иҙелбаев һәм Ғимран Мағазов һәм тағы ла унлап башҡорт яугирҙары, шул иҫәптән 5 поляк, ҡулға алына. Баймаҡ Советы эшселәре, бер нисә көн буйы, ҡыҙылдарҙың полкы килгәнсе, Ғабдулла Иҙелбаев менән Ғимран Мағазовты туҡмап, төрлө мыҫҡыллауҙарға дусар итеп, һорау алалар. 1918 йылдың 7 мартында ҡыҙылдарҙың полкы башҡорт офицерҙарын, улар менән бергә ике полякты атырға тигән ҡарар сығара. Башҡорт офицерҙары ғүмеренең һуңғы минуттарына тиклем үҙҙәрен батырҙарса, ғорур тота.
1918 йылдың йәйендә Бөрйән-Түңгәүер кантоны халҡы, Башҡортостан автономияһы өсөн ҡорбан булған ҡаһарман башҡорт офицерҙарының исемдәрен мәңгеләштереү мәсьәләһен күтәреп сыға.
1918 йылдың көҙөндә 2-се Башҡорт кавалерия полкына Ғабдулла Иҙелбаев исеме бирелә.

# Ғабдулла Иҙелбаев исемендәге 2-се Башҡорт кавалерия полкы
## Полк командирҙары

* ротмистр Ә. Ә. Бейешев (1918 йылдың октябренән),
* ротмистр Х. Ф. Әлишев (1919 йылдың ғинуар-феврале),
* Полк муллаһы — А. Хәмитов.
# Паозер

Паозер — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 751 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Паозер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040694
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004069
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Ярота-Ю

Оло Ярота-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярота-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Ярота-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006921
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Улус

Улус (олоҫ) — халыҡ һәм дәүләт төшөнсәһен билдәләүсе төрки һәм монгол йәмәғәт ойошмаһы термины; Монгол империяһы, Алтын Урҙа, Ҡазан ханлығы, Себер ханлығы һәм башҡа дәүләттәр составында административ‑территориаль берәмек.
Шулай уҡ урҙа, ғәскәр төшөнсәһен билдәләй, дәүләт йәки ил һүҙҙәренә тура килә. Сыңғыҙхан империяһында, тарихта Жуси (Алтын Урҙа) һәм Сығатай улустары мәшһүр булған. Был улустар хакимдары улусбәк йәки әмир тип аталған.

# Улус
## Алтын Урҙала улус бүленеше

Алтын Урҙалағы улус бүленешен Батый хан (Бату) Үҙәк Европаға кампания тамамланғандан һуң индерә. Көнсығыш Европала 5 улус булдырыла. Улар араһындағы сиктәр ҙур йылғалар буйлап яһалған. Уларҙың территориялары күпселеге күсмә халыҡ булған дала өлкәләрен дә, һәм күпселеге ултыраҡ халыҡтарҙы ла үҙ эсенә алған (Русь, Иҙел Булғарияһы, мордва ерҙәре һәм урман зонаһының башҡа халыҡтары).
Улустарҙың административ үҙәктәре ғәҙәттә көньяҡта, далаларҙа, күсмә көтөүселәр ҡышлаған ҡалаларҙа урынлашҡан, һәм сиктәр аныҡ ҡына итеп йылға йырҙалары менән билдәләнгән. Улустарҙың сик йылғаларынан йыраҡтараҡ урынлашҡан төньяҡ территорияларының сик зоналары иһә аныҡ ҡына булмаған. Улустарҙың ярайһы автономиялы булыуы арҡаһында, уларҙың сиктәре Көнсығыш Европаның артабанғы сәйәси һәм этник тарихына йоғонто яһай. 5 билдәле көнбайыш улусы бар (шартлы исемдәр):
* Дунай-Днестр улусы
* Днестр-Днепр улусы
* Днепр-Дон улусы
* Дон-Волжск улусы
* Иҙел-Яйыҡ улусы

# Улус
## Бөйөк Монголия тарҡалғандан һуңғы улустар

1266 йылда Урта Азияла Бөйөк Монголия тарҡалғандан һуң төрки-монгол дәүләте - Сығатай (Жағатай) улусы барлыҡҡа килгән. Сығатай Сыңғыҙхандың улы була һәм ул идара иткән улус уның исеме менән йөрөтөлә. 1326 йылдан алып Сығатай улусында рәсми рәүештә ислам дәүләт дине итеп ҡабул ителә. XIII быуат аҙағында Улус ерҙәре хәҙерге Монголия һәм Ҡытай сигендәге Амударъянан Алтай тауҙарына тиклем майҙандарҙы биләй, был яҡынса Ҡара Ҡытай ханлығы биләмәләре хәтлек була. Ошо осорҙа улус ҙур уңыштар ҡаҙана.

# Улус
## Башҡорт иле Монгол империяһы осоронда

1224 йылда Сыңғыҙ хан империяны үҙенең улдары араһында бүлгән һәм Джучи (Жуси) Улусы барлыҡҡа килгән. Джучиҙың улы Батуҙың (урыҫ йылъяҙмаларында - Батый) 1236—1242 йылдарҙа Көнбайышҡа һөжүменән һуң биләмәләре көнбайышҡа табан киңәйгән һәм Түбәнге Волга буйы улусының үҙәгенә әйләнгән.
Монгол яуы һөжүменә ҡаршы 14 йыл дауамында башҡорттар бер туҡтауһыҙ (1220 йылдан алып 1234 йылға тиклем) уларға ҡаршы һуғыша. Ҡаты алыштарҙа өҫтөнлөк алырға бирмәгән башҡорттар менән монголдар менән килешеү ҡабул итә. Иң баш бирмәҫ халыҡтар тураһында бәйән иткәндә, «Монголдарҙың хикәйәте»ндә башҡорттар атап үтелгән.
Башҡорт иле шул осорҙа тап ошо — Евразиялағы урта быуат дәүләте Алтын Урҙа (Джучи Улусы, төркисә Ҙур Улус — «Бөйөк дәүләт») биләмәләренә ингән.
Алтын Урҙа дәүләтенең Шәйбан улусына ҡараған башҡорттар, Монгол империяһы составында территориаль автономия булараҡ, XIII—XIV быуаттарҙа бейлеккә ярлыҡ алғандар.

# Улус
## Улустарға бүленеш яңы тарихта

1920—1943 йылдарҙа Ҡалмыҡстанда улус һүҙе район бүленешенә ҡарата ҡулланыла. Бөгөнгө Рәсәйҙә Бурятияла ауылдар һәм Саха Республикаһы (Яҡутстан) ауыл хужалығы райондары улус тип атала.
# Неча (Косью ҡушылдығы)

Неча — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.

# Неча (Косью ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069931
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006993
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Солянка (Таловая ҡушылдығы)

Солянка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таловая йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Солянка (Таловая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100988
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мулук

Мулук — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ёль йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Мулук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016019
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001601
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аңбаш (күл)

Аңбаш — рус. Анба́ш - Рәсәйҙең Силәбе өлкәһендәге күл.

# Аңбаш (күл)
## Географияһы

Аңбаш күле Ҡыштым ҡала округы территорияһында урынлашҡан (ҡаланан көньяҡҡа табан яҡынса 1 км тирәһе аралыҡта). Иң яҡын тораҡ пункттар - Ҡыштым ҡалаһы ( 2 км-ға төньяҡтараҡ) һәм Озерск (төньяҡ-көнсығышҡа табан 11 км). Өлкә үҙәге Силәбенән алыҫлығы - 90 км, Екатеринбургтан - 160 км тирәһе тәшкил итә.
Төньяҡта ҡылымыҡ аша Ҡыштым ҡала күле, көньяҡта — Кесе Аҡкүл менән тоташа. Күлдең төньяҡ ярында — ҙур Каолиновый ҡасабаһы (Ҡыштым биҫтәһе), көньяҡтан — баҡса участкалары. Күлдең төньяҡ-көнсығышы буйлап Арғаяш — Ҡыштым юлы үтә , көнбайышы буйлап — Кузнецкое — Ҡыштым автомобиль юлы һәм Ҡарабаш — Ҡыштым тимер юлы һалынған.

# Аңбаш (күл)
## Тасуирлама

Майҙаны — яҡынса 250 га, һыу көҙгөһө — 249,7 м.
Күлдең уртаса тәрәнлеге 3 метр тәшкил, максималь тәрәнлеге - 4 метр тәшкил итә. Күлдең майҙаны яҡынса 1,5 квадрат километр - (250 гектар). Күлдең төбө башлыса ләмле, әммә урыны менән ҡомлоҡтар ҙа осрай.
Аңбашта суртан, опто, алабуға, сабаҡ, ҡорман, табан тереклек итә.
Төньяҡ һәм көнбайыш ярҙары һаҙмырт һәм ҡамышлы.

# Аңбаш (күл)
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы килеп сығыуын легендалар аҡ (төҫ) + баш, йәки аң + баш һүҙҙәре менән бәйләй. Аҡбаш тигән атама ваҡыт уҙыу менән Анбаш йәки Амбаш булып яңғырай башлаған тип һанаусылар бар. Шул уҡ ваҡытта боронғо башҡорт телендәге Аң һүҙе - ҡырағай йәнлек, кейек тигәнде аңлатҡан һәм атама үҙгәрмәйенсә тап Аңбаш тип һаҡланып килеүе бик ихтимал.
# Сант-Андреа-ди-Котоне

Санта-Андреа-ди-Котоне (франц. Sant'Andréa-di-Cotone, корс. Sant' Andria di u Cutone) — Франциялағы Корсика төбәге коммунаһы. Коммуна департаменты — Үрге Корсика. Францияның Санта-Андреа-ди-Котоне коммунаһы Кастаньичча кантоны составына инә. Коммуна округы — Бастия. Коммунаның майҙаны 8,9 квадрат километр тәшкил итә. Коммуна диңгеҙ кимәленән 480 метр бейеклектә ята.
Коммунаның INSEE коды — 2B293.

# Сант-Андреа-ди-Котоне
## Халыҡ

2008 йылда коммунаның халҡы 229 кеше тәшкил итә.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ: INSEE) :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2008 |
| 154 | 209 | 160 | 127 | 182 | 167 | 229 |

# Сант-Андреа-ди-Котоне
## Иҡтисад

2007 йылда хеҙмәткә яраҡлы йәштәге 127 кеше араһында (15 йәштән алып 64 йәшкә тиклем) 88 кеше иҡтисади яҡтан әүҙем, 39 — әүҙемһеҙ (әүҙемлек күрһәткесе — 69,3 %, 1999 йылда 51,1 %). Иң актив эшләгән кеше 88 кешенең 80-е иң әүҙем эшләүсе була (уларҙың 44-е ир-ат һәм 36-һы ҡатын-ҡыҙ), Әүҙемһеҙ 39 кешенең араһында 8 кеше уҡыусы йәки студент була, 16 кеше — пенсионерҙар, башҡа сәбәптәр буйынса 15 кеше әүҙемһеҙ була.
# Кейекбирҙин Нурғәле Мирғәле улы

Кейекбирҙин Нурғәле Мирғәле улы (8 ноябрь 1958) — уҡытыусы-ҡурайсы. Профессор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1991).

# Кейекбирҙин Нурғәле Мирғәле улы
## Биографияһы

Нурғәле Мирғәле улы Кейекбирҙин 1958 йылдың 8 ноябрендә Баймаҡ районы Йылым ауылында тыуған. Башланғыс белемде — Йылым мәктәбендә, урта белемде Йылайыр районы Матрай ауылы мәктәбендә ала. 1978 йылда Өфө сәнғәт училищеһының ҡурай бүлегенә уҡырға инә. Йылайыр балалар музыка мәктәбенең Матрай филиалында баян һәм ҡурай кластарында уҡытыу эшен башлай (1996 йылға тиклем), бер үк ваҡытта ситтән тороп Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында башҡорт музыкаһы факультетында белемен камиллаштыра (1995 йылда тамамлай).
1996 йылдан алып Башҡорт дәүләт педагогия университетының Сибай филиалында педагогика һәм психология кафедраһында ассистент, артабан уҡытыусы, тәрбиә эше буйынса декандың урынбаҫары булып эшләй. 2008 йылдан — Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтының музыка кафедраһы профессоры. 2013 йылдан — Сибай сәнғәт колледжында халыҡ инструменттары бүлеге мөдире.
Эшләү дәүерендә күп һанлы юғары квалификациялы ҡурайсы-уҡытысылар һәм башҡарыусылар әҙерләп сығара (И. Cолтангәрәев — бик күп республика конкурстары лауреаты, Мәләүез ҡалаһының мәҙәниәт бүлеге начальнигы; В. Йылҡыбаев — күп республика конкурстары лауреаты, ӨДСИ-ның башҡорт музыкаһы кафедраһында эшләй, М.Сәйетов — Өфө дәүләт филармонияһы солисы, А.Асаинов — Стәрлетамаҡ дәүләт драмтеатры солисы, Р.Туйсин — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Р.Ниязғолов — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы, күп конкурс-фестивалдәр лауреаттары — Р.Ҡотдосов, Ю.Һағынбаев һәм башҡалар).
Институттың «Байыҡ» ҡурайсылар ансамбле етәксеһе.

# Кейекбирҙин Нурғәле Мирғәле улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» исеме — үҫеп килгән быуындың эстетик тәрбиләүҙә ҡаҙаныштары өсөн (1991)
* Башҡорт халҡын туплау буйынса күп йыллыҡ һөҙөмтәле хеҙмәте, милли мәҙәниәтте, телде, рухты һаҡлау һәм үҫтереү өсөн Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайының миҙалы менән бүләкләнгән (2011).
* X Республика Ҡурай байрамы, Гран-при, төп приз — ВАЗ 2107 автомобиле (Октябрьский ҡалаһы, 2010 йыл),
* Йомабай Иҫәнбаев исемендәге XII Республика ҡурайсылар конкурсы, Гран-при (Хәйбулла районы, Аҡьяр ауылы, 201 йыл),
* Ишмулла Дилмөхәмәтов исемендәге Республика ҡурайсылар конкурсы, Гран-при (Йылайыр районы, Йылайыр ауылы, 2013 йыл),
* Әҙеһәм Исҡужин исемендәге конкурс, I дәрәжә лауреат (2008 йыл),
* «Мәңгелек көйө» I Халыҡ-ара фольклор фестивалендә Башҡортостан Республикаһы исеменән сығыш яһай (Ҡаҙағстан, Алматы ҡалаһы, октябрь 2007 йыл),
* «Бөйөк ебәк юлы» I Халыҡ-ара фольклор фестивалендә Рәсәй Федерацияһын һәм Башҡортостан Республикаһы исеменән сығыш яһай (Ҡаҙағстан, Тараз ҡалаһы, май 2008),
* «Бөйөк дала моңо» Халыҡ-ара фольклор фестивалендә Башҡортостан Республикаһы исеменән сығыш яһай (Ҡаҙағстан, Астана ҡалыһы, август 2008 йыл).
# Башҡорт өлкә бюроһы

Башҡорт өлкә бюроһы (Башҡорт халҡы союзы бюроһы) — Башҡорт милли хәрәкәтенә етәкселек итеү органы.

# Башҡорт өлкә бюроһы
## Тарихы

1917 йылдың 10 майында Мәскәүҙә 1-се Бөтә Рәсәй мосолмандары съезының башҡорт делегацияһы тарафынан ойошторола. Башҡорт өлкә бюроһы Башҡорт милли хәрәкәтенә етәкселек итеү өсөн булдырыла.
1917 йылдың 26 июнендә исеме Башҡорт халҡы союзы бюроһы тип үҙгәртелә. 1917 йылдың май айы урталарында штаб-фатиры Ырымбурҙа урынлашҡан була. Июль айында 1-се Бөтә башҡорт ҡоролтайына делегаттарҙы һайлау үткәрелә. 20 июлдә Башҡорт мәркәз шураһы һайланғандан һуң эшмәкәрлеге туҡтатыла.

# Башҡорт өлкә бюроһы
## Составы

Башҡорт өлкә бюроһы ағзалары:
* Вәлидов Әхмәт-Зәки
* Мерәҫов Сәғит Ғөбәйҙулла улы
* Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы
Башҡорт халҡы союзы бюроһы ағзалары:
* Бикбов Юлбарыҫ Сурағол улы
* Бикбов Юныс Юлбарыҫ улы
* Вәлидов Әхмәт-Зәки
* Дәүләтшин Абдулла Сибәғәтулла улы
* Игликов Х.
* Иҙелбаев Сәфәрғәли
* Ҡыуатов Усман Мөхәмәтғәлим улы
* Ҡыуатов Ғүмәр Ғәлим улы
* Мерәҫов Сәғит Ғөбәйҙулла улы
* Мутин Ғариф Ибраһим улы
* Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы

# Башҡорт өлкә бюроһы
## Башҡалар

* Баҫма органы «Башҡорт иттифаҡи бюроһының мөхбире» («Башҡорт өлкә бюроһының хәбәрҙәре») тип атала.
# Оло Корченак

Оло Корченак (Корченок) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының һул ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Корченак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019023
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201902
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Святица (Чепца ҡушылдығы)

Святица — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 188 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 141 км.

# Святица (Чепца ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033476
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103347
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Баҡса

Баҡса — ағастар, сәскәләр, ҡыуаҡтар һәм башҡа үҫемлектәр үҫтерә торған ер учаскаһы. Сәскәләргә һыу һибеү, сүп утау кеүек баҡсаны хәстәрләү эштәре баҡсасылыҡ тип атала.

# Баҡса
## Баҡса төрҙәре

Баҡсалар күп төрлө. Кешеләрҙең өйө янында бәләкәй генә шәхси баҡсалары бар. Ҡайһы бер баҡсалар сауҙа йорттары, ижтимаҡи биналар, оранжереялар эсендә булыуы мөмкин. Оранжереялар — үҫемлектәр үҫтереү өсөн махсус төҙөлгән биналар. Оранжереяларҙың түбәһе һәм стеналары ҡояш нурҙарын үткәрә торған пластик йәки быяла материалдан төҙөлә.
Декоратив бассейндарҙа һәм һыу ятҡылыҡтарында һыу үҫемлектәре үҫтерелә. Кешеләр һыу тонбойоҡтарын йәки башҡа һыу үҫемлектәрен үҫтерәләр.
Өй янындағы баҡсаларҙан башҡа ла баҡсалар була. Мәҫәлән, ҡала баҡсаһы, ботатик баҡса (үҫемлектәр үҫтерә торған урын), парк һәм баҡсаһы булған зоопарктар. Был баҡсаларҙы баҡсасылар хәстәрләй.

# Баҡса
## Баҡса менән крәҫтиән хужалығының айырмаһы

Баҡсаның крәҫтиән хужалығы (ауыл хужалығы) менән оҡшашлығы бар; икеһендә лә үҫемлектәр үҫтерелә. Әммә крәҫтиән хужалыҡтары баҡсаға ҡарағанда ҙурыраҡ. Унда йөҙҙәрсә квадрат километр майҙанда үҫемлектәр һәм иген үҫтерелә.
Крәҫтиән хужалыҡтары үҫтерелгән иген, еләк-емеш, йәшелсәләрҙе һатып аҡса эшләй.Ҡайһы бер баҡсаларға ингән өсөн аҡса йыялар. Ә шәхси баҡсаларҙы кешеләр буш ваҡытты үткәреү һәм ял итеү өсөн тоталар.

# Баҡса
## Баҡсаларҙың киләсәге

Баҡсаларҙың үҫемлектәрҙән башҡа, таштар баҡсаһы, һыу ятҡылыҡтары, фонтандары, шарлауыҡтары булған ландшафт үҙенсәләктәре бар. Шулай уҡ ҡыйыҡ аҫтында һөйләшеп ултыра торған, ятып ял итеү өсөн гамак ҡуялар. Рим баҡсаларында, баҡсаның ҙурлығана, тәғәйенләнешенә ҡарап, колонналар, фонтандар, статуялар булыуы мөмкин. Япон баҡсаланың үҙ биҙәлеше, мөмкинлектәре бар.

# Баҡса
## Баҡсаларҙың роле

Ҡайһы бер осраҡта өй янындағы баҡсаны ғына түгел, бөтә ихатаны баҡса тип атайҙар (мәҫәлен, Бөйөк Британияла ихата урынына баҡса һүҙен ҡулланалар). Өйө янында ере булһа, был ерҙә кешеләр баҡсасылыҡ менән шөғөлләнә. Баҡса ултыртыу, үҫемлектәргә һыу һибеү, ғөмүмән баҡса тәрбиәләү — физик активлыҡ төрө тип иҫәпләнә.
Сәскәләрҙең хуш еҫе таралған баҡсаны күп кешеләр ял итеү урыны тип иҫәпләй. Рауза, бугенвиллея, ардидея сәскәләре баҡсаны биҙәй. Күп кешеләр баҡса ял итеү, күңел асыу урыны тип иҫәпләй. Баҡса шулай уҡ барбекю эҙерләү, китап уҡыу урыны ла.
Күп илдәрҙә һәм мәҙәниәттәрҙә баҡса биҙәү сәнғәт тип иҫәпләнә. Японияла, мәҫәлән, Зен тәбиәғи таштар һәм материалдар ҡулланып шарлауыҡлы декоратив баҡса төҙөгән. Европала 1700 йылдарҙа король һәм королеваларҙың баҡсалары шартлы рәүештә булған (мәҫәлән, Францияла Версаль баҡсалары). Ҡытайҙа ҡытай баҡсалары барлыҡҡа килә. Хәҙерге көндә эшҡыуар кешеләр альтернатив, традицион һәм гомеопатик медицинала ҡулланылған дарыу үҫемлектәрен үҫтерә башланылар.