yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Элен Джонсон-Серлиф

Элен Джонсон-Серлиф (ингл. Ellen Johnson-Sirleaf; 29 октябрь 1938 йыл) — сәйәсмән һәм 2006 йылдан Либерияның 24-се президенты, «Ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары һәм хәүефһеҙлеге өсөн көрәштә һәм тыныслыҡ урынлаштырыуҙа ҡатнашҡан өсөн» Тавакуль Карман һәм Лейма Гбови менән тыныслыҡ буйынса 2011 йылғы Нобель премияһы лауреаты. Африка илдәрендә беренсе ҡатын-ҡыҙ президент. Джонсон-Серлиф хөкүмәтендә вице-президент — Джозеф Бокай. Үтә ҡатылығы һәм тәүәккәллеге өсөн уны «тимер леди»ға тиңләйҙәр. 2006 йылдың 16 ғинуарында үткәрелгән инаугурацияһында АҠШ-тың дәүләт секретары Кондолиза Райс менән АҠШ-тың беренсе ханымы Лора Буш ҡатнаша.

# Элен Джонсон-Серлиф
## Биографияһы

Гарвард университетының дипломын алғас, 1972 йылда Джонсон-Серлифты президент Уильям Ричард Толберт хакимиәте Либерия хөкүмәтенә финанс министры ярҙамсыһы итеп эшкә саҡыра, бында уны 3 миллион долларҙан ашыу аҡсаны урлауҙа ғәйепләйҙәр. 1980 йылда ул финанс министры булып үрләй һәм 1985 йылға тиклем Сэмюэл Доу хөкүмәтендә ошо вазифала эшләй. Республика президентын хәрби режим урынлаштырыуҙа ғәйепләп парламентта сығыш яһай һәм бының өсөн ун йылға төрмәгә хөкөм ителә. Ләкин уны тиҙҙән сығаралар һәм илдән Найробиға (Кения) ҡыуалар, ул Либерияға тик 1997 йылда Донъя банкы һәм «Citibank» иҡтисадсыһы сифатында ҡайта.
Тәүҙә сержант Сэмюэл Доуға ҡаршы көрәшкән Чарльза Тэйлор яҡлы була, һуңғараҡ 1997 йылғы президент һайлауҙа Элен Джонсон-Серлиф уға ҡарата оппозицияла була. Һайлауҙа ул тауыштарҙың 10 процентын ғына ала, ә Чарльз Тэйлорға һайлаусыларҙың 75 проценты тауыш бирә. Бер аҙҙан Чарльз Тэйлор уны илгә хыянатта ғәйепләй, сөнки Элен республика президентының абруын ҡаҡшатыу буйынса киң кампания йәйелдерә. Шул рәүешле ул үҙенә 2005 йылғы һайлауға плацдарм әҙерләй.
Президент һайлауҙың икенсе турында иң күп тауышты йыя, һәм 2005 йылдың 11 ноябрендә дәүләт комиссияһы Элен Джонсон-Серлифтың еңеүен таный.
2011 йылғы президент һайлауҙа ул был вазифаға ҡабат һайлана, тауыштарҙың 90 проценттан ашыуын ала.
Элен Джонсон-Серлифтың дүрт улы һәм алты ейәне бар, уларҙың ҡайһылары АҠШ-тың Джорджия штаты Атланта ҡалаһында йәшәй.

# Элен Джонсон-Серлиф
## Публикациялары

* From Disaster to Development (1991) («От катастрофы к развитию»).
* The Outlook for Commercial Bank Lending to Sub-Saharan Africa (1992) («Перспективы кредитования Центральной Африки»).

# Элен Джонсон-Серлиф
## Маҡтаулы бүләктәре

* Һүҙ азатлығы өсөн 1988 йылғы Рузвельт наградаһы (1988 Franklin Delano Roosevelt Freedom of Speech Award).
* Халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙе үҫтергән өсөн Ральф Бунше наградаһы (Ralph Bunche International Leadership Award).
* Либерияны азат иткән өсөн Африка Йондоҙо кавалеры (Grand Commander Star of Africa Redemption of Liberia).
* Того Ордены кавалеры (Commander of the Order of Togo).
* Тыныслыҡ буйынса Нобель премияһы (2011).
* Ҡаҙаныштар Ордены сынйыры (2014, Мальта ордены).

# Элен Джонсон-Серлиф
## Белеме

* Бухгалтер эше. Медисондың Бизнес мәктәбе (Медисон, Висконсин) (60-сы йылдар башы).
* Дәүләт идараһы. Гарвард университеты (1973).
# Альперштедт

Альперштедт (нем. Alperstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 699 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,88 км². Диңгеҙ кимәленән 157 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99195 һәм автомобиль коды — SOM.
# Оло Хопа

Оло Хопа — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сояна йылғаһының уң ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оло Хопа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004269
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Калманка (Иня ҡушылдығы)

Калманка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Калманка (Иня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009464
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100946
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пышкец

Пышкец — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 273 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Пышкец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033247
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103324
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чечерск

Чечерск (бел. Чачэрск) — Белоруссияның Гомель өлкәһендәге ҡала, Чечерск районының административ үҙәге. Ҡала, Чернобыль АЭС-ындағы авария менән бәйле, радиация менән ныҡ зарарланған районда урынлашҡан.

# Чечерск
## Урынлашыуы

Ҡала Гомелдән 67 км төньяҡта, Чечора Сож йылғаһына ҡойған ерҙә урынлашҡан.
Халыҡ һаны: 7600 кеше (2005), 8060 кеше (2013), 8086 (2014), 8222 (2016 йылдың 1 ғинуарына).

# Чечерск
## Тарихы

Ҡаланың исеме Чечора йылғаһынан килеп сыҡҡан.
Чечерск XII быуат йылъяҙмалары буйынса билдәле. Ҡаланың нигеҙендә боронғо ҡаласыҡ булғандыр, күрәһең, шунан XII—XIII быуаттарҙағы ҡалаларға хас булғанса, планлаштырылған структуралы ҡала үҫеп сыға.
XIV быуат урталарына тиклем (Литваға ҡушылғанға тиклем) Чернигов кенәзлеге составында була.
1772 йылға тиклем Чечерск — Бөйөк Литва кенәзлеге Минск воеводалығы Речица поветы Чечерск староствоһының үҙәге була.
Речь Посполитаяны 1772 йылда 1-се бүлгәндән һуң — Рәсәй империяһы (Рогачевский өйәҙе Могилев губернаһы) составында. Екатерина II ҡаланы билдәле урыҫ полководецы, крайҙың генерал-губернаторы З. Г. Чернышевҡа бүләк итә, шунан һуң ҡала шәп үҫешә башлай. Чернышев һәм уның вариҫтары тарафынан таш ратуша, өс сиркәү һәм костёл төҙөлә, крепостной театр, быяла заводы, винокурня барлыҡҡа килә; ҡала классик стилдә үҙгәртеп ҡорола.
* Халҡы һаны:
| 1897 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2006 | 2018 |
| 1200 | ▲ 5138 | ▼ 2865 | ▲ 5776 | ▲ 8303 | ▲ 9762 | ▼ 8043 | ▲ 8445 |
Милли составы 2009 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса :
| Халыҡтар | Һаны | % |
| Белорустар | 7408 | 92,7 % |
| Рус | 442 | 5,53 % |
| Украиндар | 86 | 1,08 процентҡа |
| Әрмәндәр | 9 | 0,11 процент |
| Молдавандар | 7 | 0,09 % |
| Грузиндар | 4 | 0,05 % |
| Йәһүдтәр | 4 | 0,05 % |
| Немецтар | 4 | 0,05 % |
# Яда (Юрас ҡушылдығы)

Яда — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрас йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3 км.

# Яда (Юрас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000039912
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003991
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Баҡай

Баҡай — күп мәғәнәле һүҙ.

# Баҡай
## Мәҡәләләр

* Баҡай (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
* Баҡай (Кушнаренко районы) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл.
* Баҡай (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районындағы ауыл.
* Баҡай (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһенең Северный районындағы ауыл.
# Ғафури ауыл Советы (Бүздәк районы)

Ғафури ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Ғафури ауылы.

# Ғафури ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Тарихы

Ғафури ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
«Ғафури ауылында административ үҙәге менән «Ғафури» атамаһын һаҡлап, Ғафури һәм Ташлыкүл ауыл Советтарын берләштерергә».
Ташлыкүл ауыл советының Никольский, Ташлыкүл, Владимировка, Вознесенка ауылдарын Ғафури ауыл Советы составына индерергә.

# Ғафури ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Ауыл биләмәһе составы
### Бөткән һәм бөтөрөлгән тораҡ пункттары

* Казанка ауылы — 20 быуаттың 70-се йылдары аҙағында бөткән.
Башҡортостан Республикаһының 2016 йылдың 23 майындағы 373-з һанлы Законына ярашлы Бүздәк совхозының Үҙәк бүлексәһе ҡасабаһы бөтөрөлә.
# Төркмән ССР-ы гимны

Төркмән Совет Социалистик Республикаһы гимны — Төркмән Совет Социалистик Республикаһының дәүләт символы.

# Төркмән ССР-ы гимны
## Тарих

Гимн 1947 йылда ҡабул ителгән, 1997 йылда ғәмәлдән сығарылған. Көйөнөң авторы Вәлимөхәммәт Мухадов (Төркмәнсә Welimuhammet Muhadow, Weli Muhadow; ул шулай уҡ бойондороҡһоҙ Төркмәнстан Гимны тексы авторы), текст авторы Аман Кекилов.

# Төркмән ССР-ы гимны
## Төркмән телендә Гимн тексы

| Хәҙерге латин әлифбаһында | Кирил әлифбаһында |
| Deň hukukly halklarmyzyň dostlugy Sowet ilin bir maşgala öwürdi! Bu dostlugyň arkadagy rus halky Egsilmez doganlyk kömegin berdi. Ýaşa sen, kuwwatlan, eý azat Watan! Barýaň kommunizmiň ýeňşine bakan. Lenin partiýasyndan güýç alýan, ösýän, Sowet Watanymyz, jan Türkmenistan! Beýik Lenin açdy azatlyk ýolun, Bize baky ýagty durmuş getirdi. Galkyndyryp ähli halky hak işe, Ýeňişe, zähmete, bagta ýetirdi. Ýaşa sen, kuwwatlan, eý azat Watan! Barýaň kommunizmiň ýeňşine bakan. Lenin partiýasyndan güýç alýan, ösýän, Sowet Watanymyz, jan Türkmenistan! Kommunizme baglap arzuw-erkimiz, Aýdyň geljegmizi döredýäs, gurýas. Gyzyl baýdagy biz berk tutup golda, Biz beýik maksada ynamly barýas. Ýaşa sen, kuwwatlan, eý azat Watan! Barýaň kommunizmiň ýeňşine bakan. Lenin partiýasyndan güýç alýan, ösýän, Sowet Watanymyz, jan Türkmenistan! | Дең хукуклы халклармызың достлугы Совет илин бир машгала өвүрди! Бу достлугың аркадагы рус халкы Эгсилмез доганлык көмегин берди. Яша сен, кувватлан, эй азат Ватан! Баряң коммунизмиң еңшине бакан. Ленин партиясындан гүйч алян, өсйән, Совет Ватанымыз, җан Түркменистан! Бейик Ленин ачды азатлык ёлун, Бизе бакы ягты дурмуш гетирди. Галкындырып әхли халкы хак ише, Еңише, зәхмете, багта етирди. Яша сен, кувватлан, эй азат Ватан! Баряң коммунизмиң еңшине бакан. Ленин партиясындан гүйч алян, өсйән, Совет Ватанымыз, җан Түркменистан! Коммунизме баглап арзув-эркимиз, Айдың гелҗегмизи дөредйәс, гуряс. Гызыл байдагы биз берк тутуп голда, Биз бейик максада ынамлы баряс. Яша сен, кувватлан, эй азат Ватан! Баряң коммунизмиң еңшине бакан. Ленин партиясындан гүйч алян, өсйән, Совет Ватанымыз, җан Түркменистан! |

# Төркмән ССР-ы гимны
## Советтар Союзы республикалары гимндары

* MIDI 2006 йыл 26 май архивланған.
* MP3
* Һүҙҙәре - nationalanthems.info сайтынан 2007 йыл 13 октябрь архивланған.
# Һиндостан фәнни институты

Һиндостан фәнни институты(англ. Indian Institute of Science (IISc)) — Һиндостандың элиталы юғары фәнни - тикшеренеү һәм Бангалорала урынлашҡан уҡыу йорто, уны күбеһенсә, ғилми дәрәжәһенә эйә булаған ғалимдар биләгән .

# Һиндостан фәнни институты
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Һиндостан фәнни институтын 2 мең ғалим биләй, үҙҙәренең докторлыҡ эштәренә 48 хәҙерге замандағы төрлө фән йүнәлештәрендә материал йыйыу менән булышалар, шулай уҡ аэрокосмос технологиялары һәм молекуляр биофизика тематикаһынан алып хәҙерге менеджментҡа тиклем докторлыҡ диссертацияһын яҡлау менән булышылар. IISc Һиндостандың башҡа академия учреждениялары араһында ғилми публикациялар һаны буйынса лидер булып йөрөй, SJTU (ҠХР) институты рейтингына ярашлы 2004 йылда Һиндостандың иң яҡшы университеты исемен ала.
Һиндостан фәнни институты 1909 йылда, әле Британия Һиндостанында барлыҡҡа килгән, күренекле сәнәғәт эшмәкәре һәм меценат Джамшеджи Тата башланғысы буйынса һәм инглиз нобель лауреаты профессор Уильям Рамзайҙың туп-тура ҡатнашыуы менән. Беренсе һинди директоры нобель лауреаты сэр Ч. В. Раман булды. Институтты нигеҙләуенә Дж.Н. Тата, ул бик харизмалы һәм киң күңелле кеше була, һәм Уильям Рамзайҙан башҡа, Һиндостандың башҡа күренекле шәхестәре лә ҡул һала. Мәҫәлән, Свами Вивекананда, уның менән Дж.Н. Тата Америка Ҡушылған Штаттарында сәйәхәт иткәнендә дуҫлаша, Махараджа Майсура, Шри Кришнараджа Вадияр IV һәм, ул ваҡытта уның вәкиле булаған әсәһе, шулай уҡ Һиндостандың вице- батшаһы Курзон Лорд .Һуңғыһының ,1898 йылдың 31декабрендә илгә килеүенән һүң тәүге мәсьәләһе булып, институтты барлыҡҡа килтереү өсөн ваҡытлыса комитет менән әҙерләнгән проекттарҙы тикшереү һәм ҡабул итеү була. Был проект бик күп һәм ҡатмарлы йылдар ваҡытында Дж.Н. Татаның яҡын иптәше Бурджоджи Падшахтың бер өҙлөкһөҙ иғтибары аҫтында була. Уҡенескә күрә, 1904 йылда Дж.Н. Тата вафат булып кала, һәм уның идеяһы бер нисә йыл үткәс тормошҡа ашҡанын белмәй.

# Һиндостан фәнни институты
## Ойошма

Һиндостан фәнни институтының департаменты һәм бүлектәре 2 өлөшкә бүленә — фәнни һәм инженерлыға. Фәнни төркөмгә алдағылар инә:
* биология фәндәре
* химия фәндәре
* математика һәм физик фәндәре
* Ер тураһында һәм тәбиғи фәндәр.
Инженер төркөмөнә бер нисә бүлек инә:
* электр өлкәһендә тикшеренеүҙәр.
* механика өлкәһендә тикшеренеүҙәр.
Бынан башҡа, институт составына Электрон технологиялар һәм дизайн үҙәге, Мәғарифты үҫтереү буйынса үҙәк, Яңы проекттарҙы бағыу буйынса үҙәк, Сәнәғәт һәм фәнни үҙәктәр консультациялары, Дж. Тата исемендәге мемориаль китапханаһы, Милли фәнни мәғлүмәттәр, Суперкомпьютерлы кимәл һәм белем үҫтереү үҙәге, Биоинформация үҙәге, Дигиталь мәғлүмәттәрҙе хеҙмәтләндереү үҙәге, Үҙәк архив.
# Таштамаҡ ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Таштамаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы муниципаль берәмеге.

# Таштамаҡ ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Правый Терсюк

Правый Терсюк — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терсюк йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Правый Терсюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010879
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201087
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Грахов Николай Леонидович

Грахов Николай Леонидович (26 ноябрь 1946 йыл) — Башҡортостанда тыуып һәм йәшәп рус телендә ижад итеүсе балалар шағиры һәм яҙыусыһы, йырсы-шағир (бард), журналист һәм тәржемәсе, 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы, «Бельские просторы» журналының шиғриәт бүлеге мөдире. А. Н. Толстой исемендәге халыҡ-ара (2006), Степан Злобин (2014) һәм Бәләбәй районының Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премиялар лауреаты. Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда «автор йырына» нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

# Грахов Николай Леонидович
## Биографияһы

Николай Леонидович Грахов 1946 йылдың 26 ноябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. 1967 йылда автортанспорт техникумының төҙөлөш бүлеген «техник-төҙөүсе» һөнәре буйынса тамамлағас, СССР Ҡораллы көстәренә хәрби хеҙмәткә алына. Әрме сафында хәҙерге Ҡаҙағстан биләмәләрендә була, ярты йыллыҡ мәктәп бөтөрә, элемтәсе (радиомеханик) вазифаһын башҡара. Запасҡа ҡайтарылғас, Өфөләге 3-сө төҙөлөш тресының 2-се идаралығында техникумда алған һөнәре буйынса хеҙмәт эшмәкәрлеген дауам итә.
1985 йылда Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының киске бүлеген «отлично»ға диплом яҡлап тамамлай һәм Башҡортостан китап нәшриәтенең нәфис һәм балалар әҙәбиәте редакцияһына эшкә саҡырыла.

# Грахов Николай Леонидович
## Китаптары

рус телендә:
* Я просто здесь живу: Стихи. — Уфа: Башкнигоиздат, 1985.
* Я живу в Уфе: Стихи для детей. — Уфа: Башкнигоиздат, 1986.
* Зеленый патруль: Стихи для детей. — Уфа: Башкнигоиздат, 1987.
* Я буду нефтяником: Стихи для детей. — Уфа: Башкнигоиздат, 1987.
* Пернатые друзья: Стихи для детей. — Уфа: Башкнигоиздат, 1988.
* Маленькие помощники: Стихи для детей. — Уфа: Башкнигоиздат, 1989.
* Пионерский дворец: Стихи для детей. — Уфа: Башкнигоиздат, 1990.
* Вот это да: Стихи для детей. — Уфа: Башкнигоиздат, 1990.
* Жили—были в сказке: Стихи для детей. — Уфа: Китап, 1994.
* Старый дом: Стихи. — Уфа: Китап, 1996.
* Лошадь Матильда и другие истории: Стихи и сказка для детей. — Уфа: Китап, 2004.

# Грахов Николай Леонидович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* А. Н. Толстой исемендәге халыҡ-ара премия лауреаты (2006)
* Ф. Кәрим исемендәге премия лауреаты
* Степан Злобин исемендәге әҙәби премия лауреаты (2014)
# Сейәле Ҡыр (йылға)

Сейәле Ҡыр (рус. Вишнёвый Дол) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Учалы районы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 1367 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сейәле Ҡыр (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200112111100016830
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101683
* Бассейн коды — 10.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кричевский Василий Григорьевич

Василий Григорьевич Кричевский (укр. Василь Григорович Кричевський; 1872 йылдың 31 декабре — 1952 йылдың 15 ноябре) — украин совет рәссамы, архитекторы, графигы, кинофильмдар рәссамы.

# Кричевский Василий Григорьевич
## Тормош юлы

Василий Кричевский 1872 йылдың 31 декабрендә Ворожба ауылында йәһүд фельдшеры ғаиләһендә тыуған (хәҙерге Украинаның Сумы өлкәһе). Тыуған ауылында һәм Үрге Сыроватка ауылында ике класлы мәктәптә уҡый. Шунан Харьков тимер юл училищеһында белем ала, уны тамамлағас, 15 йәшендә Харьков управаһында һыҙымсы ярҙамсыһы булып эшләй башлай. 1913—1915 йылдарҙа Оленевцы ауылында туҡыу оҫтаханаһының художество етәксеһе була. Украина сәнғәт Академияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, профессор (1917—1922).
1918 йылдың 28 мартында Үҙәк Рада Василий Кричевскийҙың проекттарын, шул иҫәптән гербты, раҫлай.
Уҡыусылары араһында — Иосиф Каракис, ул В. Г. Кричевскийҙа «Торлаҡ йорттар һәм йәмәғәт биналары интерьеры»н һәм рәсем сәнғәте техникаһын өйрәнгән.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында баҫып алынған Киевта булған. 1943 йылда ғаиләһе менән илдән күсеп киткән. Күпмелер ваҡыт Львовта эшләгән, шунан улы Николай янына Парижға күсенгән. 1948 йылда Кричевский ҡатыны менән ҡыҙҙары Галина янына Каракасҡа күсеп киткән.
1952 йылдың 15 ноябрендә Каракас ҡалаһында вафат булған (Венесуэла). 1975 йылда уны Саут-Баунд-Бруктағы украин зыяратына күсереп ерләйҙәр (Нью-Джерси штаты, АҠШ).

# Кричевский Василий Григорьевич
## Ғаиләһе

* Ҡустыһы — рәссам Фёдор Кричевский.
* Беренсе ҡатыны — Варвара Ильинична Марченко (1875—1955).
* Икенсе ҡатыны — Евгения Щербаковская-Кричевская (1881—1964).
* Беренсе никахынан улы — Николай (1898—1961)
* Беренсе никахынан улы — Василий (1901—1978).
* Икенсе никахынан ҡыҙы — Галина Кричевская-де-Линде (1918—....)
* Ейәнсәре — Екатерина Кричевская-Росандич (1926 йылдың 2 сентябрендә тыуған), рәссам.

# Кричевский Василий Григорьевич
## Архитектураға индергән өлөшө

* Харьковтағы автотранспорт техникумы;
* Харьковтағы Техника йорто.
* Стрелецтар урамы, 28 адресы буйынса килемле йорт, Киев.
* Кириллов урамы, 164 адресы буйынса мәктәп, Киев.
* Полтавалағы губерна земствоһы.

# Кричевский Василий Григорьевич
## Киноға индергән өлөшө

Кричевскийҙың ҡуйыусы рәссам булараҡ эштәре:
* «Маленький Тарас»;
* «Тарас Шевченко» (режиссёр Петр Чардынин) (1926);
* «Повесть о горячем сердце» (1926);
* В погоне за счастьем (1927);
* «Звенигора» (режиссёр Александр Довженко) (1927);
* «Борислав смеется» («Восковые короли») (1927);
* «Каприз Екатерины II» («Погибшее село», «Турбаевская катастрофа») (1927);
* Прометей (1935);
* Мое «Федоська» (1934);
* Назар Стодоля (1937);
* Сорочинская ярмарка (1939).
# Безенчук (Прорва ҡушылдығы)

Безенчук — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Прорва йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Безенчук (Прорва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100008845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100884
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Куеда

Куеда — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ашап йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Куеда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014769
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101476
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1