yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шелонь

Шелонь (иҫкесә. Шалонь) — Рәсәй Псков һәм Новгород өлкәләрендә аҡҡан уртаса ҙурлыҡтағы йылға. Көнбайыштан Новгород өлкәһенең Илмән күленә ҡушыла.
Йылға оҙонлоғо — 248 км, бассейны майҙаны — 9710 км².Уртаса йыллыҡ һыу сығымы тамағынан 59 км өҫтәрәк 43,6 м³/с. Балтик диңгеҙе бассейнына ҡарай.
Йылға буйында урынлашҡан ҡалалар: Порхов, Сольцы, шулай уҡ ҙур ҡасабалар — Дедовичи һәм Шимск.
Иң ҙур ҡушылдыҡтары — Мшага, Ситня, Удоха, Уза, Судома, Ильзна (слева), Колошка, Лемёнка, Люта, Щилинка, Полонка, Белка, Северка (уңда).
Йылға бассейнында минераль сығанаҡтар йыш осрай.
Йылға түбәнге ағымында Сольцы ҡалаһынан тамағына тиклем суднолар йөрөй.

# Шелонь
## Физик-географик тасуирламаһы

Шелонь ҙур һаҙлыҡтарҙа, Дедовичи ҡасабаһынан 23 саҡрым көньяк-көнсығышта, айырым алғанда, Селезень күленән 1 саҡрым көньяк-көнсығышта, Новгород өлкәһе сигенән йыраҡ түгел, Яңы Слобода ыҙаны янында башлана.
Шелонь Илмән күленә уның көнбайыш өлөшөндә барып ҡоя һәм 10 км² майҙанлы дельта барлыҡҡа килтерә.

# Шелонь
## Тарихы

XV быуаттың Ганза документтарында Бөйөк Новгородты Фин ҡултығы менән тоташтырған Луга юлы тураһында бер нисә тапҡыр хәбәр ителә. Шелонь буйлап уның киҫемдәренең береһе үтә: Волхов - Илмән - Шелонь - Мшага - Киба - Луга йылғаһына, артабан Луга буйлап Фин ҡултығына барып сыҡҡандар. Луга юлы иң мөһим транспорт артерияһы булған һәм ҡәҙимге Волхов - Ладога - Нева юлы ниндәй өсөндөр ябылған ваҡытта әүҙем ҡулланылған.
1471 йылда, Шелонь йылғаһының һул ярында, хәҙерге Скирино һәм Велебицы ауылдары ерҙәрендә (Новгород өлкәһе, Солецкий районының Выбит ауыл биләмәһе), Мәскәү ғәскәрҙәре менән Новгород ополчениеһы араһында Шелонь һуғышы була, ул Новгород республикаһының бөтәсәген алдан уҡ һиҙҙереп ҡуя.

# Шелонь
## Ҡушылдыҡтары
### Исемлеге

(тамағынан алыҫлығын күрһәтелгән)
* 9 км: река Векша (пр)
* 14 км: река Углянка (пр)
* 18 км: река Струпенка (лв)
* 19 км: река Мшага (лв)
* 21 км: река Сосенка (пр)
* 32 км: ручей Турьевский (пр)
* 35 км: река Колошка (пр)
* 42 км: река Крутец (лв)
* 48 км: река Милиц (лв)
* 51 км: река Боровенка (пр)
* 57 км: река Патчерка (Колешовка) (пр)
* 64 км: река Ситня (лв)
* 71 км: река Лемёнка (пр)
* 82 км: река Люта (пр)
* 93 км: река Удоха (лв)
* 103 км: река Дрязженка (лв)
* 106 км: река Щилинка (Красуха) (пр)
* 112 км: река Демянка (Тенюха, Демьянка) (лв)
* 120 км: река Уза (лв)
* 125 км: река Полонка (пр)
* 145 км: ручей Бахаревка (лв)
* 148 км: река Белка (пр)
* 151 км: ручей Любава (лв)
* 153 км: река Тишинка (лв)
* 165 км: ручей Дубеченок (пр)
* 178 км: река Судома (лв)
* 185 км: река Ильзна (лв)
* 200 км: река Городянка (лв)
* 210 км: река Северка (Севера) (пр)
* 215 км: ручей Грибковский (пр)
* 221 км: река Болотинка (пр)
# 1836 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1836 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1836 MDCCCXXXVI |
| Юлиан стилендә | 1835—1836 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2588—2589 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7344—7345 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5596—5597 ה'תקצ"ו — ה'תקצ"ז |
| Мосолман календары | 1251—1252 |
| Боронғо әрмән календары | 1285 ԹՎ ՌՄՁԵ |
| Ҡытай календары | 4532—4533 乙未—丙申 синяя овца — красная обезьяна |
| Эфиопа календары | 1828—1829 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1892—1893 |
| - Шака самват | 1758—1759 |
| - Кали-юга | 4937—4938 |
| Иран календары | 1214—1215 |
1836 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Сихыр

Сихыр (ғәр. سحر‎) — исламда сихырсылыҡ һәм тылсым иң ҙур гонаһтарҙың береһе. Сихырсылыҡҡа өйрәнеү яуыз рухтар аша бара тип иҫәпләнә.

# Сихыр
## Тарихы

Ҡөрьәндә яҙылғанса, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең дошмандары уның вәғәздәрен «сихырсы» (сахир) йәки «сихырсы» (маскар) тип атай, әммә Мөхәммәт үҙе был терминдарҙы үҙенә ҡулланырға рөхсәт итмәй, сөнки үҙенең миссияһын характеры һәм тәғәйенләнеше буйынса бөтөнләй башҡаса тип һанай. Ҡөрьәндә сихырсылыҡ тәү сиратта Муса (Муса) пәйғәмбәр йәшәгән Мысыр фәрештәләре Һарут һәм Марут йәшәгән Вавилон менән бәйле. Ҡөрьәнгә ярашлы, сихырсылыҡ пәйғәмбәрлеккә ҡаршы һәм уға тап килмәй. Ғәрәб тылсымлы ғәмәле күрәҙәсе (кахин), шағирҙар (ша'ир) һәм мәҙһәб (мәжнүн) тип аталған кешеләр менән бәйле булған.
Ҡөрьәнгә ярашлы, сихырсылыҡты Аллаһ халыҡҡа вәсвәсә итеп тәҡдим итергә тейеш булған ике фәрештә — Һарут менән Марутҡа асҡан. Ислам, ысын белем тик Алланан ғына килә, ә сихырсылыҡ ялған (шайтандарҙан килә) тип иҫкәртә.
Ғәрәп хәлифәлегенең оккульт фәндәре үҙәге булып оҙаҡ ваҡыт Мысыр була, әммә һуңыраҡ үҙәк Төньяҡ Африка (Мәғриб) илдәренә күсә. Был күренеш, күрәһең, мәжүси Африка мираҫын үҙ ҡулына алған суфый туғанлығы (тарикахтар) эшмәкәрлеге менән бәйлелер.
Сихырсылыҡҡа ҡарата мосолман теологияһы позицияһы Ҡөрьән йоғонтоһонда, шулай уҡ изгеләр (әүлиәләр) һәм мөғжизәләр (мөғжизә, ҡәрәмәт) тураһындағы полемика барышында формалашҡан. Мөтәзилиттәр мөғжизәләрҙе сихырсылыҡ тип ҡарағандар. X һәм XIII быуаттар араһындағы осорҙа сөнниҙәр теологияһында сихырсылыҡ идеяһы мөғжизә идеяһынан айырыла, ә тылсым үҙе «законлы» һәм «тыйылған» тип бүленә башлай.. Сихырсылыҡ ендәр менән бәйле тип иҫәпләнә. «Законлы» тылсым менән шөғөлләнеүселәр был маҡсатҡа Ярҙам һорап Аллаға мөрәжәғәт иткәндән һуң ирешәләр, ә «тыйылған» тылсым менән шөғөлләнеүселәр ендәр менән бәйләнешкә инә. Мосолман донъяһында ҡайһы берҙә сихырсылыҡ үлем язаһы менән тыйылған була. Мөтәлилиттәр, Хәнәфиләр менән Шәфиҙәр фекере буйынса, «тыйылған» тылсым төрлө хәйләләр ярҙамында субъектив хис-тойғоларға йоғонто яһауы мөмкин (хуш еҫтәр, наркотиктар, дарыуҙар һәм башҡалар ҡулланыу), әммә ғәмәлдең асылы үҙгәрмәй. Тылсым «юғары» (ульви), йәки «илаһи» һәм «түбән» (суфли), йәки «иблис» тип бүленә.
Имам әл-Ғәзали, ендәрҙең ҡеүәтен файҙаланыу мөмкинлеген дә шик аҫтына ҡуймаһа ла, сихырсылыҡты шелтәләй. Төрлө тылсымлы ғәмәлдәр һәм оккульт белем Урта быуат мосолман халыҡтары мәҙәниәтенең иң мөһим яҡтарының береһен тәшкил итә. Ҡөрьәндең айырым сүрәләре һәм шиғырҙары йыш ҡына талисман (сабаб) ролен үтәй.
Сихырсыларға ышанған кеше Аллаһҡа ышаныуын туҡтата, сихырсылыҡ дин өсөн хәүефле.

# Сихыр
## Был ҡыҙыҡлы

Флүр Ғәлимов «Аҙғын тәүбәһе» трилогияһында был темаға ҡағылып үтә.
# Зекрин Вәлиулла Зекерей улы

Зекрин Вәлиулла Зекерей улы (1907 йыл — 1954 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы.

# Зекрин Вәлиулла Зекерей улы
## Биографияһы

Зекрин Вәлиулла Зекерей улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Ҡаҙаҡҡол ауыл Советы Ҡобағош ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылдың декабрендә Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 21-се айырым гвардия химик һаҡланыу взводында ат тотоусы булып хеҙмәт итә.
Һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн 1943 йылдың 25 декабрендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (Приказ №: 314/н, датаһы 25.12.1943) менән бүләкләнә. 1945 йылдың 1 июнендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 25.11.1942, Приказ №: 28/н, датаһы 01.06.1945) менән бүләкләнә.

# Зекрин Вәлиулла Зекерей улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945)
# Губистая

Губистая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға №2872 исемһеҙ күл ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Губистая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091627
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009162
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Прищатиница

Прищатиница — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.

# Прищатиница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054745
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005474
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ушинка

Ушинка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/67/147 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Ушинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029669
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002966
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юнкою (йылға)

Юнкою — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печорская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Юнкою (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008537
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мухачёв Аркадий Васильевич

Мухачёв Аркадий Васильевич (14 август 1910 йыл — 21 декабрь 1958 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, гвардия старшинаһы. Дан орденының тулы кавалеры.

# Мухачёв Аркадий Васильевич
## Биографияһы

Аркадий Васильевич Мухачёв 1910 йылдың 14 авгусында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Ҡыҫынды ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыған. Урыҫ. 1944 йылдан КПСС ағзаһы. Һуғышҡа тиклем 7 класты тамамлай һәм колхозда эшләй. Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһында — 1941 йылдан. Фронтта — 1942 йылдың июленән.
172-се гвардия уҡсылар полкы взводы командиры ярҙамсыһы (57-се гвардия уҡсылар дивизияһы, 8--се гвардия армияһы) гвардия старшинаһы Мухачёв А. В. 1944 йылдың 10-13 майында, Овидиополь (Украина) ҡалаһынан төньяҡтараҡ дошманға ҡаршы һөжүм ваҡытында, дошмандың күп һанлы контрһөжүмен ҡаҡлыҡтырғанда, автоматтан атып 26 гитлеровсыны ҡырып һала. 1944 йылдың 22 майында 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Тәьминәт взводы командиры гвардия старшинаһы Мухачёв А. В. 1944 йылдың 1 авгусында Магнушев ҡалаһы янында, дошман уты аҫтында штрумлау группаһын, ҡорал һәм аҙыҡ-түлекте Висла йылғаһының һул яҡ ярына сығырыуға өлгәшә. 1944 йылдың 26 сентябрендә 2-се дәрәжә Дан орлены менән бүләкләнә.
Уҡсылар батальоны старшинаһы гвардия старшинаһы Мухачёв А. В. 1945 йылдың 3 февралендә Гёритц (Германия) тораҡ пункты янында ҡаты яраланған уҡсылар взводы командирын алмаштыра һәм шәхси өлгөһө менән яугирҙәрҙе һөжүмгә күтәрә. Яралы булыуына ҡарамаҫтан, яу яланын ташлап китмәй, пулемёттан 10-дан ашыу дошман һалдатын юҡ итә. 1945 йылдың 24 мартында 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1946 йылда Аркадий Васильевич Мухачёв демобилизациялана һәм тыуған ауылына ҡайта. Ҡыҫынды ауыл Советы рәйесе булып эшләй. 1958 йылдың 21 декабрендә вафат була.

# Мухачёв Аркадий Васильевич
## Наградалары

* I дәрәжә Дан ордены (№ 1745).
* II дәрәжә Дан ордены (№ 5443).
* III дәрәжә Дан ордены (№ 44791).
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «1947-45 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* СССР миҙалдары.
# Соль-Илецк ҡала округы

Соль-Илецк ҡала округы (рус. Соль-Илецкий городской округ) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһендәге муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Соль-Илецк.
Административ-территориаль ҡоролошо йәһәтенән Соль-Илецк районы һәм Соль-Илецк ҡалаһы территорияһында урынлашҡан.

# Соль-Илецк ҡала округы
## Тарихы

Ырымбур өлкәһенең 2005 йылдың 9 мартында ҡабул ителгән № 1913/350-III-ОЗ Законына ярашлы Соль-Илецк районы муниципаль берәмеге составында 1 ҡала һәм 21 ауыл биләмәһе (ауыл советтары ойошторолған).
Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартында ҡабул ителгән № 3028/833-V-ОЗ законына ярашлы , 2016 йылдың 1 ғинуарында Соль-Илецк районы муниципаль берәмеге һәм уға ингән ҡала һәм ауыл биләмәләре Соль-Илецк ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелгән.

# Соль-Илецк ҡала округы
## Этимологияһы

Соль-Илецк ҡала округы үҙәге булған Соль-Илецк ҡалаһы исеменең икенсе өлөшө башҡорт телендәге илек һүҙенән барлыҡҡа килгән.Илек атамаһы буйынса бер нисә фекер йәшәп килһә лә, дөрөҫлөккә иң яҡыны — башҡорт телендәге илек, йәғни ҡыр кәзәһе тигән һүҙҙән килеп сығыуы; татарса илик, ҡырғыҙса һәм сығатайса елик — «илек». Башҡортостанда илек һүҙе менән яһалған гидронимдар ҙа (Йүрүҙән ҡушылдығы), ауылдар ҙа, оронимдар ҙа бар.

# Соль-Илецк ҡала округы
## Халҡы
### Милли составы ( Соль-Илецк ҡалаһы менән)

* Халыҡтар
* Кешеләр һаны(%)
* урыҫтар
* 29 604 (56, 39 %)
* ҡаҙаҡтар
* 13 618 (25, 94 %)
* татарҙар
* 4 780 (9, 10 %)
* украиндар
* 1 727 (3, 28 %)
* немецтар
* 700 (1, 33 %)
* башҡа
* 2 066 (3, 93 %)
* милләтен күрһәткән барыһы ла
* 52 495 (100, 00 %)

# Соль-Илецк ҡала округы
## Тораҡ пункттар

Ҡала округы составына 59 тораҡ пункт, шул иҫәптән 1 ҡала һәм 58 ауыл тораҡ пункты ингән
# Исиувы-Яха

Исиувы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Исиувы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079631
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307963
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лабёнок

Лабёнок — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лаба йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 133 км.

# Лабёнок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003823
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100382
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Молог

Оло Молог — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Джурич йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Оло Молог
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100322
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аргон

| 18 | Аргон |
| Ar39,948 ||
| 3s²3p⁶ ||
Арго́н — химик элементтарҙың периодик системаһында һигеҙенсе төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент. Атом һаны — 18, Ar (лат. Argon) символы менән билдәләнә. Ер атмосфераһында — 0,93 % күләм буйынса, азот менән кислородтан ҡалышып, таралыуы буйынса өсөнсө урында.
Ябай матдә аргон (CAS-теркәү номеры: 7440-37-1) — бер атомлы, еҫе, тәме, төҫө булмаған газ.
# Обдыр

Обдыр — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ёлва йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Обдыр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021753
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002175
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шайтан-Көҙәй улусы

Шайтан-Көҙәй улусы — Рәсәй империяһы Өфө өйәҙенең административ берәмеге, биләмәһе буйынса хәҙерге Салауат районы составына инә. Административ-территориаль реформалар, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты (ВЦИК) Президиумының 1935 йылдың 31 ғинуарындағы ҡарары нигеҙендә Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы, Ҡыйғы районынан үҙәге Малаяҙ ауылында булған яңы Малаяҙ районын (1943 йылдан — Салауат районы) төҙөгәндән һуң булған.
Шайтан-Көҙәй улусы элек үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылында булған Үрге Ҡыйғы районына (1933 йылдың 20 сентябренән — Ҡыйғы) ингән, (ВЦИК-тың 1930 йылдың 20 авгусындағы ҡарары буйынса, БАССР-ҙың быға тиклем йәшәп килгән 8 кантонға бүленеше бөтөрөлә һәм улар нигеҙендә 48 район барлыҡҡа килә).
Шайтан-Көҙәй улусы түбәндәге ауылдарҙы берләштергән: Иҙрис (Идрисово), Юныс (Юнусово), Әлкә (Алькино). Элек улус составына Юлай ырыуы ауылдары - Шағынай (Юлаево), Тәкәй (Салауат Юлаевтың тыуған ауылы) ингән була.
# Журин Николай Семенович

Журин Николай Семенович (25 октябрь 1939 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, клммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Журин Николай Семенович
## Биографияһы

Журин Николай Семенович 1939 йылдың 25 октябрь Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Раевка ауылында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1977 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1957 йылда, китапхана мөдире булып башлай. Артабан уҡытыусы, электромонер булып эшләй. 1962—1965 йылдарҙа Совет Армиһы сафтарына саҡырыла. Хеҙмәт итеп ҡайтҡас, ВЛКСМ-дың Стәрлетамаҡ ҡалаһында бүлек мөдире булып эшләй, «Стәрлетамакстрой» тресында ВЛКСМ комитеты секретары, ошо уҡ треста профсоюз комитеты рәйесе урынбаҫары. 1977—1988 йылдарҙа «Стәрлетамаҡстрой» тресында прораб, КПСС-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитетында төҙөлөш буйынса бүлек мөдире. 1988 йылдан Стәрлетамаҡ ҡалаһы администрацияһы башлығының беренсе урынбаҫары.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы, 133-сө Пионер һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, клммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы.

# Журин Николай Семенович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

СССР миҙалдары менән бүләкләнгән.
# Вашин-Пеу

Вашин-Пеу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 596 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Вашин-Пеу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047680
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204768
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чапел-Хилл музейы

Чапел-Хилл музейы (ингл. Hill Chapel Museum) ― АҠШ-тың Төньяҡ Каролина штаты Чапел-Хилл ҡалаһының хәҙерге ваҡытта юҡҡа сыҡҡан тыуған яҡты өйрәнеү музейы. 1996 йылда Чапел-Хиллға 200 йыл тулыуға арналған байрамды ойоштороу комитеты инициативаһы менән нигеҙләнгән. Музей барлыҡҡа килгәндән һуң ун йыл буйы Чапел-Хилл музейын йылына 20 000 ашыу кеше ҡарарға килә; шулай уҡ музей һәр йывл һайын 3500 ашыу студентҡа белем биреү программаһын бирә. 2010 йылдың июлендә музей ябыла.
Музейҙың рәсми миссияһы ошонан ғибәрәт: «беҙҙең ҡала, беҙҙең дәүләт һәм төбәк тарихын, мәҙәниәтен һаҡлау, аңлатыу һәм уны күрһәтеү. Музей йәмәғәтселек ҡаҙанышы булып тора: бында күргәҙмәләр ойошторола, белем биреү программалары, семинар һәм башҡа мәҙәни саралар» үткәрелә.

# Чапел-Хилл музейы
## Тарих

Музей урынлашҡан бина төньяҡ каролина архитекторы Дон Стюарт проекты буйынса 1968 йылда төҙөлә . Шул уҡ ваҡытта бында Чапел-Хиллдың асыҡ китапханаһы урынлашҡан була. Бина заманса стилдә төҙөлһә лә, уның XIX быуат Чапел Хилына ғына хас ҡайһы бер элементтарын осратырға мөмкин, мәҫәлән: бинаның таштан төҙөлөүе йәки бина тирәһендәге үҫемлектәрҙең күп булыуы.
Ҡаланың Эстес- драйв урамында китапхананың яңы бинаһы төҙөлгәндән һуң, иҫке йортта Чапел-Хилл Тарихи йәмғиәтенең офисы урынлаша.
Үрге ҡатта ике галерея арауығы, сувенир магазины, директор кабинеты, ирекмәндәр өсөн бүлмә, аш бүлмәһе һәм оҫтахана урынлашҡан. Бинаның аҫҡы ҡатында кәңәшмәләр бүлмәһе, Тарихи йәмғиәттең кабинеттары, шулай уҡ архив һәм музей экспонаттары һаҡлағысы бар.