yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әхмәр урманы

Әхмәр урманы — Рәсәйҙәге япраҡлы урман массивы, Башҡортостандың Ишембай районында, Ишембай ҡалаһынан 21 км төньяҡ-көнсығышта һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһынан 18 км көнсығышта урынлашҡан.

# Әхмәр урманы
## Тасуирлама

Присновская тауынан көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан һәм оҙонлоғо 5 км-ға тиклем һәм киңлеге 4 км-ға тиклем булған тура дүртмөйөшлө участканан ғибәрәт. Әхмәр урманының майҙаны 15 квадрат километр самаһы. Урман массивы диңгеҙ кимәленән 180 метрҙан 310 метрға тиклем бейеклектә урынлашҡан.
Урмандың көнбайыш ситендә Һеләүек йылғаһының ҡушылдығы Каменка шишмәһе баш ала. Әхмәр урманының көньяҡ ситендә Алабирҙебаш йылғаһы (Бирҙешле йылғаһы ҡушылдығы) аға, ул Әхмәр һәм Барский урмандарын бүлә. Көньяҡ-көнбайыштан урманды Бирҙешле йылғаһы уратып үтә. Көнсығыш ситенән урманды урман массивының көнсығыш сигендә баш алған Ҡыяуыҡ (Егән йылғаһының ҡушылдығы) йылғаһы урап үтә. Урман массивының үҙәк өлөшөндә Әхмәр урманының иң юғары нөктәһе урынлашҡан (320 метрҙан 340 метрға тиклем бейеклектә). Урман массивының көньяҡ өлөшөндә, диңгеҙ кимәленән 279,5 метр бейеклектә геодезия пункты урынлашҡан.
Төньяҡтан урманды, урман массивының көнбайыш ситендә урынлашҡан Әхмәр ауылы эргәһенән үткән Р316 автомобиль юлы (Стәрлетамаҡ — Магнитогорск) урап үтә. Урман аша электр тапшырыу линияһы һәм Әхмәр — Петровский грунтлы юл үтә.
Әхмәр урманында япраҡлы ағастар имән һәм йүкә үҫә. Урман массивының ағаслығы, 1983 йыл мәғлүмәттәре буйынса уртаса, бейеклеге 17 метр һәм йыуанлығы 20 см тәшкил иткән ағастарҙан ғибәрәт. Урман массивы ярынтылар менән 9 секторға бүленгән. Урмандың көньяҡ өлөшө буйлап туғай йәшәреп ята, төньяҡ сиге буйында һирәк урман осрай.
1805 йылда урман Ырымбур губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙенә ҡараған, һәм уның көнсығыш ситендә поташ заводы урынлашҡан булған.

# Әхмәр урманы
## Топографик картаһы

Лист карты N-40-89. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1983 год. Издание 1985 г.
# Тале

Тале (нем. Thale) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 19129 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,13 км². Диңгеҙ кимәленән 156 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6502 һәм автомобиль коды — HZ.
# Рудь (Молдавия)

Рудь (молд. Rudi) — Молдавияның Сороки районындағы ауыл. Коммуна ойоштормаған ауылдарға ҡарай.

# Рудь (Молдавия)
## Географияһы

Ауыл диңгеҙ кимәленән 239 метр бейеклектә урынлашҡан

# Рудь (Молдавия)
## Халҡы

2004 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Рудь ауылында 1118 кеше йәшәй (508 ир-егет, 610 ҡатын-ҡыҙ)
Ауылдың этник составы:

# Рудь (Молдавия)
## Иҫтәлекле урындары

Рудь ауылында тарихҡаса тиклемге үткәндәрҙең билдәләре менән мәмерйә, пейзажлы ҡурсаулыҡ, антик оборона нығытмалары (б.э. тиклем IV—III быуат), ике түңәрәк ер ҡәлғәһе (IX—XII бб.) — «Төрөк тәрилкә» һәм «Германарий», ҡатын-ҡыҙҙар монастыры урынлашҡан. Рудь ауылы монастыры Молдавияла иң боронғоларҙан һанала. Ауылда шулай уҡ 1777 йылда төҙөлгән изге Троица сиркәүе урынлашҡан. Ул иҫке молдаван архитектура стиленең сағыу өлгөһө булып тора.
Рудь ауылы аша Дуга Струве үтә, ул ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә инә. Элек Молдавияла 27 тороулыҡ нөктәһе була, улар аша халыҡ-ара карталарҙы төҙөү өсөн үлсәүҙәр үткәрелә. Әлеге ваҡытта илдә нөктә тик Рудь ауылында ғына ҡала. Ул алма баҡсаһында, Сороки—Отачь автотрассаһынан 300 метр алыҫлыҡта урынлашҡан.
# Резяпов Виктор Семёнович

Резяпов Виктор Семёнович (29 декабрь 1940 йыл) — педагог, сәйәсмән, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһының профессиональ белем биреү мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы (2002), Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2022).

# Резяпов Виктор Семёнович
## Биографияһы

Виктор Семен улы Резяпов 1940 йылдың 29 декабрендә Башҡортостан АССР-ы Дәүләкән районы Ивановка ауылында тыуған. Атаһы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була, әсәһе өс балиғ булмаған ир балалар менән тороп ҡала.1948 йылда олатаһы вафат була, Викторға 7 йәш саҡ тулған була, ауылда хужалыҡ эштәрендә әсәһенең ышаныслы ярҙамсыһы булып үҫә.
Хеҙмәт юлын Дәүләкән районының Калинин исемендәге колхозда комбайнер булып башлай, уҡытыусы, ВЛКСМ-дың беренсе секретаре, СПТУ-ның директор ярҙамсыһы Әлшәй районы колхоз-совхоздар идараһының инспектор-ойоштороусыһы, ПМК № 9 начальнигы, унан һуң Рәсәйҙең иң эре «Башмелидводстрой» тресын етәкләй.
1984 −2001 йылдарҙа Өфөнөң ПТУ № 84 директоры, халыҡ хужалығы өсөн кадрҙар әҙерләй, был уҡыу йорто илдәге иң алдынғыларҙың береһе була.
1989 йылда уҡытыусыларҙың Бөтә союз сьезы делегаты. Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығының коллегия ағзаһы.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә.
Нагаево биҫтәһенең Ветерандар ойошмаһын рәйесе. Матбуғатта мәҡәләләре менән сығыш яһай.

# Резяпов Виктор Семёнович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының профессиональ белем биреү мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы (2002);
* Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2022)
# Кесе Юнко-Шор

Кесе Юнко-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пятомбой-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Юнко-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067838
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006783
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кирьяй

Кирьяй — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колыч йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кирьяй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000368
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100036
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Штефуров

Штефуров (словак. Štefurov, рус. Штефурів) - Словакиялағы Свидник окресында ауыл.

# Штефуров
## Билдәле кешеләр

* Эмиль Кубек
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Оло Уфтюга

Оло Уфтюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пуя йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Оло Уфтюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031551
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003155
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мина Урган

Мина Урган (14 май 1916 — 15 июнь 2000 йыл) — төрөк тәржемәсеһе, яҙыусы, университет уҡытыусыһы һәм социалист.

# Мина Урган
## Биографияһы

Мина Урган 1916 йылдың 14 майында Истанбулда шағир Тахсин Нахит һәм уның ҡатыны Шәфикә ғаиләһендә тыуған. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, тыуған көнө датаһы 1915 йылдың 1 майы булып тора. Минаға өс йәш булғанда атаһы вафат була, әсәһе икенсе тапҡырға яҙыусы һәм журналист Фәлих Рыфкы Атайға кейәүгә сыға. 1934 йылда Төркиәлә фамилиялар тураһында закон ҡабул ителгәндән һуң үгәй атаһының яҡын дуҫы Нәжип Фазыл Кысакүрек уға «социалистик кәйефле ҡыҙҙы берәй ҡасан барыбер аҫасаҡтар» тип ирония менән әйтеп, «Урган» (төр. Urgan һүҙмә-һүҙ бау) фамилияһын алырға кәңәш итә.
Мина «Lycée Notre Dame de Sion Istanbul», аҙаҡ Арнавуткейҙа ҡатын-ҡыҙ көллиәтен тамамлай. Төркиәлә беренсе саңғысы һәм йөҙөүсе була. Истанбул университетын тамамлай, унда француз филологияһын өйрәнә. Француз әҙәбиәте өлкәһендә ғилми дәрәжә ала, шунан һуң инглиз филологияһы өлкәһендәге фәнни эштәрен дауам итә. 1949 йылда «Арлекины в театре эпохи Елизаветы I Английской» эше өсөн ассоциациялы профессор дәрәжәһен ала. 1960 йылда профессор дәрәжәһен ала. Университетта 1977 йылға тиклем эшләй.

# Мина Урган
## Яҙыусы карьераһы

Төрөк теленә Томас Мэлори, Филдинг Генри, Оноре де Бальзак, Олдос Хаксли, Грэм Грин, Уильям Голдинг, Джон Голсуорси һәм Шекспирҙың әҫәрҙәрен тәржемә итә. Минаға билдәлелекте Bir Dinazorun Anıları («Воспоминания динозавра») автобиографияһы килтерә. Ул 1998 йылда баҫылып сыға һәм бер нисә аҙна эсендә бестселлер исемлегендә ҡала. 1999 йылда Мина тағы бер уңышлы Bir Dinazorun Gezileri («Путешествия динозавра») автобиографияһын баҫтырып сығара.
1993 йылда «Golden Book Award» премияһын ала. Вирджиния Вульф тураһында эше өсөн 1995 йылда ул Седат Симави әҙәби премияһын ала, 1996 — «Association of People of Letters Honor Award» премияһын.

# Мина Урган
## Сәйәси карьераһы

Сәйәси эшмәкәрлегенең башы 1960 йылға ҡарай. Демократик социалистик Төркиә эшселәр партияһы (TIP) һәм Теләктәшлек һәм азатлыҡ партияларына инә (ÖDP). 1999 йылда Теләктәшлек һәм азатлыҡ партияһынан парламентҡа кандидатураһын ҡуя, әммә кәрәкле тауыш һаны йыя алмай. .

# Мина Урган
## Шәхси тормошо

Мина Урган актёр һәм шағир Джахит Ыргатта (1916—1971) кейәүҙә була. Һуңыраҡ ирле-ҡатынлы айырылыша. Минаның улы шағир һәм рәссам Мостафа Ыргат (1950—1995) һәм ҡыҙы актриса Зәйнәп Ыргат.
Мина Урган 2000 йылдың 15 июнендә 84 йәшендә Истанбулда вафат була. Ашиян зыяратында ерләнә, ерләүҙә бик күп яҙыусылар һәм сәнғәт кешеләре була.
# Ефановка (Вятка ҡушылдығы)

Ефановка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 875 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ефановка (Вятка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031464
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103146
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ижора теле

Ижора теле (үҙ исеме - ižorin klili) - Рәсәй Федерацияһының Ленинград өлкәһендә йәшәүсе аҙ һанлы ижор халҡы теле. Урал теле ғәиләһенең Балтик буйы фин телдәренең төньяҡ төркөмөнә инә.
Ижор теле юҡҡа сығыу ҡурҡынысы аҫтында: 2009 йылда ул ЮНЕСКО тарафынан «юғалыу ҡурҡынысы көслө булған телдәр» аҫтында (инглизсә severely endangered) тип алына.
Ижор теленең дүрт төп диалекты — сойка, түбәнге луга, эва һәм оредеж (һуңғы икеһе бөгөнгө көнгә юҡҡа сыҡҡандар) асыҡ айырылып тора.
Ижор теле һүҙҙәрендә баҫым беренсе ижеккә яһала. Һуҙынҡы ауаҙдар һуҙыу буйынса айырыла. Синтаксис һүҙҙәрҙең ирекле тәртибе менән характерлана,төп фән SVO булып һанала. Лексика, күпселек өлөшөндә, үҙ; алынмалар араһында русизмдар өҫтөнлөк итә.

# Ижора теле
## Таралышы

Хәҙерге ваҡытта Ленинград өлкәһе Кингисепп районында ижор телендә һөйләшәләр. Ул Элегрәк Ломоносов һәм Гатча райондарында ла таралған була.
1732 йылда Ингерманландияның яңы ҡушылған ерҙәрендә батша хакимиәте 14,5 мең тонна "ижор" кешеһен иҫәпләгән, шул уҡ ваҡытта дөйөм һанға водь халҡы ла кергән, П.И. Кеппен иҫәпләп сығарғанса, 1848 йылда ижора 18 489 кеше булған (Санкт-Петербург губернаһында 17 800 һәм Карелияла 689). 1897 йыл мәғлүмәттәре буйынса, 13 725 кеше. 1926 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү нәтижәләре буйынса, ижорҙарҙа һаны 16 137 кеше, 1959 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү буйынса — 1062 кеше генә, уларҙың ы — тел йөрөтөүсе; 1970 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү буйынса 781 кеше, донъя е туған телен ижор теле тип һанаған; 1979 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү нәтижәһендә, 748 ижор теркәлгән, 1989 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү ваҡытында 820 кеше ижор була, аларның 320се ижор телен туған теле тип һанаған. 2010 йыл мәғлүмәттәре буйынса, ижор теленә эйә булыу тураһында 123 кеше белдергән. 2002 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү нәтижәләре буйынса, ижорҙарҙа уртаса йәше 65,8-70,5 йәш булған.
Ижорҙар, Ленинград өлкәһендә йәшәүсе аҙ һанлы халыҡ булараҡ, Россия 2002 йылда Федерацияһы Хөкүмәтенең «Россия Федерациясының аҙ һанлы халыҡтарының берҙәм исемлеге тураһында» 2000 йылдың 24 мартындағы 255 номерлы ҡарары менән раҫланған Россия Федерациясының аҙ һанлы халыҡтарының берҙәм исемлегенә индерелгән.

# Ижора теле
## Яҙыу

2014 йылдан ҡулланыла торған ижора теле әлифбаһы:
| A a | B в | C c | D d | E e | F f | G g | H h |
| I i | J j | K k | L l | M m | N n | O o | P p |
| R r | S s | Š š | T t | U u | V v | Y y | Z z |
| Ž ž | Ä ä | Ö ö | | | | | |
# Ретцау

Ретцау (нем. Retzau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 389 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,59 км². Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6779 һәм автомобиль коды — ABI.
# Вошлынг

Вошлынг — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 230 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Вошлынг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028572
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302857
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Mercedes-Benz

Mercedes-Benz (Мерседе́с-Бенц; немецсә әйтелеше mɛʁˈtseːdəs ˈbɛnts) — сауҙа маркаһы һәм премиум-класлы еңел автомобилдәр, йөк машиналары, автобустар һәм башҡа төр транспорт саралары етештереүсе автомобиль компанияһы, Германияның «Daimler AG» концерны составына инә.
2013 йылда был бренд 31,9 млрд долларға баһаланған, автомобиль етештереүсе компаниялар араһында икенсе урында (Toyotaнан һуң), ә донъя брендтары араһында ун беренсе урында тора.

# Mercedes-Benz
## Тарих

1926 йылда ике үҙ аллы компания: «Даймлер-Моторен-Гезелльшафт» һәм «Бенц» ҡушылып, яңы «Даймлер-Бенц» концернын ойошторо.

# Mercedes-Benz
## Тарих
### Benz

1886 йылда Карл Бенц бензин двигателле өс тәгәрмәсле үҙ йөрөшлө арба эшләй.

# Mercedes-Benz
## Тарих
### Daimler

1890 йылда Готлиб Даймлер «Даймлер-Моторен-Гезелльшафт» команияһын ойоштора. 1901 йылда Вильгельм Майбах дүрт тәгәрмәсле автомобиль эшләй. Австро-Венгрия консулы һәм «Даймлер»ҙың Франциялағы вәкиллеге башлығы Эмиль Эллинек тәҡдиме менән был автомобиль Мерседес Еллинек хөрмәтенә «Мерседес-Бенц» исемен ала.
# Ровно өлкәһе

Ровно өлкәһе (укр. Рівненська область) — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Ровно ҡалаһы.

# Ровно өлкәһе
## Административ ҡоролошо

15 район:
* Березно районы
* Володимирец районы
* Гоща районы
* Демидовка районы
* Дубно районы
* Дубровица районы
* Заречное районы
* Здолбунов районы
* Корец районы
* Костополь районы
* Млинов районы
* Острог районы
* Радивлов районы
* Ровно районы
* Рокитное районы
* Сарны районы
6 ҡала округы:
* Вараш
* Дубно
* Острог
* Ровно
# Ҡадыкөй

Ҡадыкөй (төр. Kadıköy) — ҡаланың азия өлөшөндә Мәрмәр диңгеҙенең төньяҡ ярында урынлашҡан Истанбул районы. Был урында тәүге тораҡ эҙҙәре б. э. т. 680 йылға ҡарай. Мегара дорийҙары Босфор ярында Халкедон ҡалаһына нигеҙ һалған.
Атама «Ҡазый ауылы» тип тәржемә ителә. Бының менән Истанбулдың тәүге ҡаҙыйына (прокурор) өлөш итеп бирелгән ошо биләмә уделына бурыслы тип иҫәпләнә.
Район территорияһында составына бер нисә православие ҡорамы ингән Константинополь патриархатының Халкидон митрополияһы эшләй. Нәҡ бында 451 йылда IV Бөтә йыһан (Халкидон) соборы үткән.

# Ҡадыкөй
## Хәҙерге заманда
### Транспорт

Haydarpaşa Төрөк дәүләт тимер юлының төп терминалы Ҡадыкөй үҙәгенән алыҫ түгел урынлашҡан, көнсығыш һәм көньяҡ халыҡ-ара, эске һәм төбәк поездарын хеҙмәтләндерә. Инфраструктура эштәре сәбәпле, терминал 2013 йылда ябыла. Хайдарпаша терминалы 1908 йылда Истанбул-Бағдад һәм Истанбул-Дамаск-Мәҙинә тимер юлдарының һуңғы туҡталышы булараҡ асыла.
Söğütlüçeşme тимер юл станцияһы, Haydarpaşa терминалынан һуң киләһе станция Истанбулдың европа яғындағы Metrobus линияһының һуңғы туҡталышы булып тора.
Истанбул метроһының 4 линияһы Ҡдыкөйҙән Тавшантәпәгә тиклем көн һайын иртәнге 6-нан алып төн уртаһына (23:57) тиклем эшләй.

# Ҡадыкөй
## Хәҙерге заманда
### Спорт

Районда билдәле Фенербахче футбол клубы һәм уның футбол клуб аренаһы урынлашҡан.

# Ҡадыкөй
## Хәҙерге заманда
### Тирә — яғы

Ҡадыкөйҙең тирә-яғы:
* 19 майыс
* Ажибадем
* Бостанжи
* Жаддебостан
* Жаферага
* Думлупынар
* Эгитим (Eğitim)
* Эренкей
* Фенербахче
* Фенерйола
* Фикиртеп
* Гезтеп
* Ғасанпаша
* Ҡошуйол
* Козйатагы (Kozyatağı)
* Мердивенкей
* Османаға
* Расимпаша
* Сахрайыжедид (Sahrayıcedid)
* Суадие
* Зүхтүпаша
# Куваев Сергей Иванович

Куваев Сергей Иванович (18 сентябрь 1912 йыл—26 февраль 1991 йыл) — инженер, хәрби хеҙмәткәр, Бөйөк Ватан һәм Совет-япон һуғыштарында ҡатнашыусы, контр-адмирал (1957). Ҡыҙыл Байраҡ (1952), 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1947) һәм «Почёт Билдәһе» (1944) ордендары кавалеры.

# Куваев Сергей Иванович
## Биографияһы

Сергей Иванович Куваев 1912 йылдың 18 сентябрендә (ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙә 8 сентябрь) Бәләбәй өйәҙенең Рождественка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Коллективлаштырыу йылдарында Куваевтар ғаиләһе Мәскәү өлкәһенең Люблино ҡалаһына күсеп килә. Унда ғаилә башлығы тимер юл оҫтаханаһында ағас эше оҫтаһы булып эшләй, ә Сергей киске мәктәптә уҡый, һуңынан — рабфакта.
1932—1936 йылдарҙа Севастополдә Украина Ленин коммунистик йәштәр союзы исемендәге Хәрби-диңгеҙ училищеһында уҡый.
1936—1937 йылдарҙа Ҡара диңгеҙ флоты «Красный Кавказ» крейсеры курсанты. Унан һуң Алыҫ Көнсығышҡа хеҙмәт итергә тәғәйенләнә. Хәрби биографияһы Тымыҡ океан флоты менән бәйле. Бөйөк Ватан һуғышын капитан-лейтенант званиеһында ҡаршылай. АҠШ һәм Канаданан ҡуртымға алынған аҙыҡ-түлеккә, ҡоралға, матди ҡиммәттәргә эйә булған тауарҙар колонналарын оҙатыу буйынса яуаплы заданиелар үтәй. Һуғыштан һуң флотты яңынан ҡоралландырыу мәсьәләләре менән шөғөлләнә, күп йылдар Совет Гаванендә хәрби комендант һәм хәрби-диңгеҙ базаһы начальнигы булып хеҙмәт итә. 1963 йылдың июлендә ауырыу сәбәпле запасҡа сыға. Оборона министрлығы бүлектәренең береһендә хеҙмәтен дауам итә. 1991 йылдың 26 февралендә Мәскәүҙә вафат була. Тыл адмиралы С. И. Куваевтың хәрби биографияһы хәрби тарихсы В. М. Луриҙың «СССР Хәрби-диңгеҙ флоты адмиралдары һәм генералдары: 1946—1960» китабында яҡтыртыла.

# Куваев Сергей Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1952);
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985);
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1947);
* «Почёт Билдәһе» ордены(1944)
# Ильясов Йәүҙәт Шәүкәт улы

Ильясов Йәүҙәт Шәүкәт улы (10 февраль 1959 йыл) — башҡорт ғалимы, математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (2000), профессор.

# Ильясов Йәүҙәт Шәүкәт улы
## Биографияһы

Йәүҙәт Шәүкәт улы Ильясов 1959 йылдың 10 февралендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Миндәк ауылынды тыуған.
1981 йылда Мәскәү дәүләт университетының тамамлағандан һуң шунда уҡ аспирантурала (1981—1984). Артабан 2007 йылға тиклем (өҙөклөктәр менән) Башҡорт дәүләт университетында, 1996—1998 йылдарҙа В. А. Стеклов исемендәге Математика институтында эшләй, ошо вуздың докторантураһында уҡый.
2002—2003 йылдарҙа Францияның Ла-Рошель ҡалаһында уҡыта.
2007 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһының Математика институтында бүлек мөдире.

# Ильясов Йәүҙәт Шәүкәт улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Фәнни хеҙмәттәре һыҙыҡһыҙ дифференциаль тигеҙләмәләргә, вариациялы иҫәпләмәгә, стохастик процестарҙы тикшереүгә, һанса ысулдарға арналған.
Йәүҙәт Ильясов бифуркацияларҙы табыуҙың дауамлы функционалының, ҡатлауҙарға бүленеү буйынса һыҙыҡһыҙ спектраль анализдың, стационар булмаған мәсьәләләрҙең критик нөктәләрен ике яҡлы вариациялы иҫәпләү ысулдарын уйлап таба; һыҙыҡһыҙ дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһының асыҡ ҡалған бер нисә проблемаһын хәл итә.
60‑тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Ильясов Йәүҙәт Шәүкәт улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Ильясов Я. Ш., «Исчисление бифуркаций методом продолженного функционала», Функц. анализ и его прил., 41:1 (2007), 23-38 mathnet mathscinet zmath
* Il’yasov Y., «A duality principle corresponding to the parabolic equations», Physica D, 237:5 (2008), 692—698 crossref mathscinet adsnasa
* Il’yasov Y., «On nonlocal existence results for elliptic equations with convex-concave nonlinearities», Nonlinear Analysis, 61:1-2 (2005), 211—236 crossref mathscinet zmath
* Il’yasov Y., Runst T., «On nonlocal calculation for inhomogeneous indefinite Neumann boundary value problems», Calculus Var. & Part. Diff. Eq., 22:1 (2005), 101—127 crossref mathscinet zmath
* Il’yasov Y., «On positive solutions of indefinite elliptic equations», C. R. Acad. Sci. Paris Sér. I Math., 333:6 (2001), 533—538 crossref mathscinet zmath adsnasa
# Труновтың утар йорто

Трунов утар йорто — Дондағы Ростов ҡалаһындағы төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Заманса адресы: Темерницкий урамы, 13.

# Труновтың утар йорто
## Тарих

1880-се йылдарҙа хәҙерге Дондағы Ростовтың иҫтәлекле Трунов йорто урынының адресы Темерницкая урамы, 33 -cө һанлы йорт булған. Йорт торған ерҙең һәм ундағы ҡоролмаларҙың хужаһы Нахичеванда шарап һатыу менән шөғөлләнгән Еремей Айвазов була. 1888 йылдан алып ул йорт мещан Георгий Трунов милкенә күсә. XIX быуат аҙағы — XX быуат башында йорттоң адресы — Темерницкая урамы, 37 булған. Яҡынса ошо ваҡытта утар йортона әйләнгән. Уның киң ишек алдында ике ҡатлы ҡалай оҫтаханаһы — Георгий Труновтың табыш сығанаҡтарының береһе — һыя. 1907 йылда утар йортоноң хужаһы булып уның ҡустыһы Иван Васильевич Трунов тора. Бер нисә йылдан ул йортто Дондағы Ростов ҡала йәмәғәт банкына 2,5 мең һум ссуда алыу өсөн аманатлыҡҡа бирә .
1914 йылдың йәй башында Трунов утар йортон Евдокия Рудудухина 5000 һумға һатып ала. Евдокия Рудухина Дон өлкәһе Черкасск округы Аҡсай станицаһы казағының ҡатыны була. Йорттоң майҙаны 32,25 сажин тәшкил иткән. 1920-се йылдарҙа йорт хөкүмәткә күсә. Йорттоң хужабикәһе Мәскәү урамына ҡуртымға алынған фатирға күсергә мәжбүр ителә. Уның бер нисә тапҡыр йортто уға ҡайтарыуҙарын һорауына ҡарамаҫтан, йорт элккесә хөкүмәт ҡарамағында ҡала. XXI быуатта бында адвокаттар кабинеттары урынлаша.