yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Һаҙаҡ

Һаҙаҡ, ҡалъян, ҡорман (рус. колча́н (тул)) — уҡ, йәйә, уҡ башағы кеүек ҡоралдар һалып йөрөтә торған һауыт. Уҡсылар телендә шулай уҡ уның башҡа мәғәнәләре лә бар:
* ҡауырый беркетеп осона үткер башаҡ ҡуйылған һыҙма уҡ
* тимерҙән, мөгөҙҙән, һөйәктән һ.б. яһалған уҡ башағының башына ҡуйыла торған ырғаҡлы осло нәмә

# Һаҙаҡ
### Тул

Тул түңәрәк әйләнәле төп менән яһалған. Урыҫ телендәге "тул" тигән вариантынан "втулка" һүҙе яһалған.
Тул атлы уҡсылар өсөн яйһыҙ булған, шуға күрә төркиҙәрҙән һаҙаҡ (ҡалъян) эшләү ысулы үҙләштерелгән. рус. Колчан һүҙе "ҡалъян" тигәндән алынған да инде.

# Һаҙаҡ
### Тохтуй

Борон ҡалъян һыбайлы уҡсы монаяттарының мөһим өлөшө булған, уны урыҫса сайдак тип атағандар. Төрки һүҙҙән икәнлеге күренеп тора. Шулай уҡ оҙайлы сәфәрҙә йәки яуым-төшөмлө ваҡытта уны йыйып ҡуйыу өсөн һаҙаҡ тоғо (рус. тохтуй) ҡулланылған. Был монаяттар йыш ҡына кешенең матди хәлен дә күрһәткән, байҙар уларҙы аҫылташтар, сигеүҙәр менән биҙәгән.
* Тул (ЭСБЕ)
* Ҡалъян (ЭСБЕ)
* Эрфурт музейында һаҡланған башҡорт уҡ-һаҙағы, Германия
# Фронсдорф

Фронсдорф (нем. Frohnsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 296 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,37 км². Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4618 һәм автомобиль коды — ABG.
# Шатай

Шатай — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Шатай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007887
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200788
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тютю-Су

Тютю-Су — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Баксан йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9,7 км.

# Тютю-Су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек йылғаһыҙ . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000712108200004536
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200453
* Бассейн коды — 07.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Патсын-Я

Патсын-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Патсын-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024666
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302466
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тели-Паулычья

Тели-Паулычья — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Иоутынья йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тели-Паулычья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023942
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302394
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# UTV (Рәсәй)

Utv ҡала телеканалы — мульти төбәк мәғлүмәт-күңел асыу телеканалы. 2009 йылдың 20 июленән алып тапшырыуҙары «Уфанет» компанияһы кабель селтәрҙәрендә тормошҡа ашырыла. Телеканал нигеҙе — ҡала яңылыҡтары һәм төбәктең ваҡиғаларына, сараларына һәм проблемаларына арналған телепроекттар. Тапшырыу зонаһы — Башҡортостан, Ырымбур өлкәһе, Татарстан. Ҡалаларҙан — Өфө, Октябрьский, Стәрлетамаҡ, Салауат, Ишембай, Мәләүез, Туймазы, Нефтекама, Ҡазан, Ырымбур һәм Орск. Был ҡалаларҙың һәр береһендә телеканалдың үҙ матбуғат үҙәге бар.

# UTV (Рәсәй)
## Тарихы

Телеканалдың беренсе эфиры 2009 йылдың 20 июлендә була, телеканалда эшләй башлаған тәүге проекттар — «UNews» һәм «Ючебник». Бер йыл дауамында унға яҡын проект барлыҡҡа килә һәм 2010 йылдың 3 июнендә телеканал 24 сәғәтлек тапшырыуға күсә. Телеканал 2011 йылдың майынан тапшырыуҙарҙы Full HD форматында алып бара башлай.

# UTV (Рәсәй)
## Философия

Телеканал үҙен позитив һәм тамашасылары менән аралашыуға асыҡ итеп күрһәтә.
Ҡала телеканалы ҡала тормошонда әүҙем ҡатнаша, төрлө байрамдарҙы һәм сараларҙы үткәреүҙә ярҙам итә».
Шулай уҡ телеканал әленән-әле үҙе саралар ойоштора: 2012 һәм 2013 йылдарҙа «Асыҡ кино күрһәтеү», унда саф һауала билдәле фильмдәр күрһәтелә, «UTV тыуған көнө».
Телеканалдың тапшырыуҙар алып барылған ҡалаларға һиҙелерлек йоғонто яһаған проекттарының береһе «Ижади ҡала» проекты, уның сиктәрендә рәссамдар һәм дизайнерҙар йорт стеналарына ҙур биш һүрәт төшөрҙөләр.

# UTV (Рәсәй)
## Эфир

Телеканалда төрлө йүнәлештәге 20-нән ашыу телепроекттар эшләй: «UNews» мәғлүмәт проекты, «Минең ҡалам» тарихи программаһы, «102RUS» автомобиль тапшырыуы, бейеү проекты «Бейе!», кино яңылыҡтары тураһында «Кинофреш» тапшырыуы һәм башҡа бик күп проекттар. Шулай уҡ UTV телеканалында Рәсәй һәм совет фильмдарын, мультфильмдар һәм танып белеү тапшырыуҙарын ҡарарға була.

# UTV (Рәсәй)
## Наградалары

Телеканал -«ТЭФИ-төбәк» премияһы лауреаты һәм финалисы. 2011 йылда UTV ике номинацияла финалға сыға — «Күңел асыу тапшырыуҙары» «Бейе!» һәм «Телевидение дизайны» проекттары менән. 2013 йылда телеканал «Яҙғы бал 2013» фильмы өсөн «Телевидение һәм тормош: махсус проект» номинацияһында статуэтка яулаған.
2014 йылда «Ижад ҡалаһы» проекты өсөн телеканал «Ҙур цифр» күп каналлы цифрлы телевидение өлкәһендәге милли премия бүләген ала..
Шулай уҡ канал «Интернет-һайлау» ҡала конкурсында даими рәүештә призлы урындарҙы биләй.

# UTV (Рәсәй)
## Ҡыҙыҡлы факттар

* UTV ҡала телеканалы базаһында ике телеканал төҙөлгән — Тере тәбиғәт һәм Туристар күҙлегенән.

# UTV (Рәсәй)
## Интернет

* utv.ru — телеканалдың рәсми сайты
* Видео, YouTube
* «Бәйләнештә» социаль селтәрендә UTV (Рәсәй) рәсми бите
* UTV (Рәсәй) Instagram сайтында
* UTV (Рәсәй) «Твиттерҙә»
* UTV (Рәсәй) Google+ социаль селтәрендә
# Хафельберг

Хафельберг (нем. Havelberg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6926 кеше йәшәй. Майҙаны — 149,13 км². Диңгеҙ кимәленән 26 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39532–39539 һәм автомобиль коды — SDL.
# Индигирка

Индиги́рка (саха Индигиир) — Саха Республикаһының төньяҡ-көнсығышындағы йылға.

# Индигирка
## Гидроним

Гидроним нигеҙендә эвен ырыу атамаһы ята: индигир — «инди ырыуы кешеләре» (-гир эвен телендә күплек суффиксы). XVII быуат урыҫ документтарында Индигерь, Индигирь, шулай уҡ Көнбайыш Колыма тип аталған.

# Индигирка
## География

Оҙонлоғо — 1726 км, бассейн майҙаны — 360 мең км². Тамағында йыллыҡ һыу сығымы 58,3 км³ тәшкил итә.
Халкан һыртының төньяҡ битләүҙәрендә башланған Туора-Юрях (Хастах, Халкан йәғни Калкан —  251 км) һәм Тарын-Юрях (63 км) йылғаларының ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Индигирка һәм Туора-Юрях йылғаларының дөйөм оҙонлоғо 1977 км тәшкил итә. Үрге ағымында Инигирка йылғаһы Оймякон таулығында, төньяҡ-көнбайышҡа табан аға, артабан төньяҡҡа боролоп Черский һыртын киҫеп үтә. Һуңынан йылға уйһыулы тигеҙлек буйлап аға. Тамағынан 130 км алыҫлыҡта Индигирка дельта (майҙаны 5500 км²) барлыҡҡа килтереп тармаҡтарға бүленә. Көнсығыш Себер диңгеҙенә ҡоя.
Төп ҡушылдыҡтары: һулдан — Куйдусун, Кюэнте, Эльги, Селеннях, Уяндина, Аллаиха, Бёрёлёх; уңдан — Нера, Мома, Бадяриха.
Йылға буйындағы иң ҙур тораҡ пункттар: Оймякон, Усть-Нера, Хонуу, Белая Гора, Чокурдах.
Мома тамағынан алып суднолар йөрөшлө (1134 км). Төп пристандәре: Хонуу, Дружина, Чокурдах, Табор. Индигирка бассейнында алтын ятҡылыҡтары күп. Балыҡ тотоу кәсебе үҫешкән.
# Хо-Яха (Ярудей ҡушылдығы)

Хо-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хо-Яха (Ярудей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305187
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Өфө өлкәһе

Өфө өлкәһе — 1952 йылдың 29 майынан 1953 йылға саҡлы РСФСР-ҙың Башҡорт АССР-ы составындағы административ-территориаль берәмеге.
Үҙәге — Өфө ҡалаһы. Территорияһы — 69,9 мең км².
1952 йылдың майынан 1953 йылға саҡлы ВКП(б)-КПСС-тың Өфө өлкә комитетының 1-се секретаре булып Ҡорбанғолов Хәби Яуыҡман улы эшләй.

# Өфө өлкәһе
## Тарихы

Өфө өлкәһе (Стәрлетамаҡ өлкәһе менән бер рәттән) 1952 йылдың 29 майында эре АССР-ҙар араһында өлкәләргә бүлеү эксперименты барышында барлыҡҡа килгән.
Бер йыл да үтмәгән, эксперимент уңышһыҙ тип табылған һәм өлкәне бөтөргәндәр (1953 йылдың 30 апреле).

# Өфө өлкәһе
## Географияһы

Башҡорт АССР-ының төньяғында урынлашҡан.

# Өфө өлкәһе
## Административ бүленеше

Баш ҡалаһы — Өфө (республика ҡарамағындағы ҡала)
* Өлкә әһәмиәтендәге ҡалалар — 2 (Октябрьский, Черниковск).
* Район әһәмиәтендәге ҡалалар — 4 (Бәләбәй, Бөрө, Благовещен, Дәүләкән).
* Ауыл райондары — 38 (Асҡын, Байҡыбаш, Баҡалы, Балтас, Бәләбәй, Балаҡатай, Бишбүләк, Бөрө, Благовар, Благовещен, Бүздәк, Борай, Дәүләкән, Дыуан, Дүртөйлө, Йәрмәкәй, Иглин, Илеш, Краснокама, Кушнаренко, Ҡалтасы, Ҡандра, Ҡариҙел, Ҡыйғы, Мәсетле, Мишкә, Нуриман, Покровка, Салауат, Тәтешле, Туймазы, Оло Теләк, Өфө, Саҡмағош, Шишмә, Шаран, Әлшәй, Яңауыл).
* Ҡала райондары — 3.
* Ҡала тибындағы ҡасабалар — 12.
* Ауыл тибындғы ҡасаба советтары — 1.
* Ауыл советтары — 803.
# Зорина Людмила Александровна

Зорина Людмила Александровна — СССР һәм Рәсәй актёры, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (1999).

# Зорина Людмила Александровна
## Биографияһы

Зорина Людмила Александровна 1941 йылдың 1 майында Саратовта тыуған.
1959 йылда Зорина Людмила Александровна Һарытау театр училищеһына уҡырға инә. Зорина училищеның өсөнсө курсы нда уҡыған саҡта үҙенән бер курс түбән уҡыған Олег Янковский менән таныша. Тиҙҙән улар өйләнешә. 1964 йылда театр училищеһын (педагогы — Г. А. Василевский) тамамлағандан һуң, Зорина Людмила Александровна Һарытау драма театрына ҡабул ителә һәм тиҙҙән театҙың йондоҙона әйләнеп китә. 10 йыл эсендә актриса Һарытау театрында 50 спектаклдә үҙәк ролдәрҙе уйнай. Зорина Людмила Александровна 1974 йылда ире Олег Янковский менән бергә Мәскәүҙең Ленком театры труппаһына күсә.

# Зорина Людмила Александровна
## Ғаиләһе

* Олег Янковскийҙың тол ҡатыны
** Улы Филипп Янковский (1968), актёр һәм кинорежиссер
** Килене Оксана Фандера (1967), актриса
*** Ейәне Иван
*** Ейәнсәре Елизавета

# Зорина Людмила Александровна
## Ижады
### Театр эшмәкәрлеге
#### Һарытау драма театрында

* 1964 — «104 страницы про любовь» Э.С Радзинского. Режиссёр: Ю. А. Сергеев — Наташа
* «Таланты и поклонники» А.&nbsp;Н.&nbsp;Островского — Смельская
* «Мария Тюдор»
* «Волки и овцы» А. Н. Островского
* «Русские люди» К.&nbsp;М.&nbsp;Симонова
* «Соловьиная ночь»
* «Маскарад»

# Зорина Людмила Александровна
## Ижады
### Фильмографияһы

* 1978 — «Парень из нашего города (спектакль)|Парень из нашего города» (телеспектакль) — Женя
* 1982 — Полёты во сне и наяву — Наташа Макарова
* 1987— Крейцерова соната (фильм, 1987)|Крейцерова соната — эпизод

# Зорина Людмила Александровна
## Иҫкәрмә

* ↑ Internet Movie Database (ингл.) — 1990.
* ↑ Почётное звание присвоено указом президента России № 318 от 4 марта 1999 2009 йыл 18 декабрь архивланған.
* ↑ Зорина Людмила Александровна//Rin.ru
* ↑ Баловень судьбы 2009 йыл 7 декабрь архивланған. // «Саратовская областная газета» 5 марта 2009
# Пывва

Пывва — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворыква йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Пывва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020862
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002086
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәғфирә исем

Мәғфирә — башҡорт хатын-ҡыҙ исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.

# Мәғфирә исем
## Билдәле шәхестәр

Ғәлиева Мәғфирә Ильяс ҡыҙы (24 декабрь 1928 йыл — 3 октябрь 2016 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2011), РСФСР-ҙың эстрада артистары конкурсы дипломанты, СССР халыҡтарының фольклор йыры конкурсы лауреаты.

# Мәғфирә исем
## Топонимдар

Баҡый (Белорет районы) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл.
Баҡый (Стәрлебаш районы) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл.
# Кершаль

Кершаль — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 410 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кершаль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011963
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201196
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ньяса

Нья́са (шулай уҡ Мала́ви, ингл. Nyasa йәғни Malawi, порт. Lago Niassa) — Көнсығыш Африкалағы күл. Көнсығыш Африка рифт үҙәне күлдәре араһында майҙаны буйынса иң ҙур күл. Малави, Мозамбиком и Танзанией. Төньяҡтан көньяҡҡа табан 560 км һуҙылған, максималь тәрәнлеге — 706 м. Донъяла сөсө күлдәр араһында ҙурлығы буйынса туғыҙынсы, ә тәрәнлеге буйынса өсөнсө урынды биләй.
«Ньяса» — яо халҡының телендә «күл» тип аңлатыла.

# Ньяса
## География

Күл Көнсығыш Африка рифт үҙәненең көньяҡ осонағы ер ҡабығынағы йыйырсыҡты тултыра. Оҙонлоғо 584 км, киңлеге 16—80 км. Майҙаны — 29 604 км², уртаса тәрәнлеге 292 м, иң ҙур тәрәнлеге — 706 м. Күлдең дөйөм күләме — 8 400 км³.
Күл бассейнынң күп өлөшөн таулыҡтар һәм тауҙар биләй, улар рифт үҙәненең сиктәре булып тора.
Күлгә 14 йылға ҡоя. Төп ҡушылдыҡтары: Рухуху, Сонгве, Төньяҡ һәм Көньяҡ Рукуру, Двангва, Буа һәм Лилонгве. Күлдән берҙән-бер сығыусы йылға — Шире (Замбези бассейны).
Күлдең һәм уның бассейнының ҙур өлөшө (68 %) Малави сиктәрендә урынлашҡан; күл бассейнының 25 %-ы — Танзания территорияһына, 7 % — Мозамбикка керә. Мозамбик сектороның үҙәгендә, күлдең көнсығыш өлөшөндә Малави дәүләтенә ҡараған Ликома һәм Чисумулу утрауҙары урынлашҡан.
Төрлө баһаламалар буйынса Ньясала, 500-ән 1000-гә тиклем балыҡ төрө тереклек итә.
Күлдә балыҡсылыҡ үҫешкән. Күлдән сыҡҡан Шире йылғаһында гидроэлектростанция төҙөлгән, ул Малави өсөн төп электрлыҡ сығанағы булып тора.
Төп порттары: Манки-Бей, Чипока, Нхотакота, Нката-Бей, Каронга (барыһы ла Малавила), Манда (Танзания) һәм Кобве (Мозамбик).
Европалылар араһынан тәүге булып 1616 йылда португал сәйәхәтсеһе Гашпар Букарру күлде күрә. Әммә ғилми әҙәбиәттә бына 1860 йылда булған инглиз сәйәхәтсеһе Дэвид Ливингстон күлде «асыусы» тип иҫәпләнә, ул Ньясаны «йондоҙҙар күле» тип атаған.
# Ҡоҙаш (Ишембай районы)

Ҡоҙаш (урыҫ. Кудашево) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Ҡолғона ауыл советына ҡараған юҡҡа сыҡҡан ауыл.

# Ҡоҙаш (Ишембай районы)
## Халҡы

1939 йылда Ҡоҙаш ауылында 135 кеше йәшәһә, 1959 йылда йәшәүселәр һаны 74 кешегә етә

# Ҡоҙаш (Ишембай районы)
## Географик урыны

Ауыл Кесе Ҡоҙаш йылғаһы ярында урынлашҡан була. Ауылдан бер нисә саҡрымда ғына Йүкәле тау һырты ята. Ҡоҙаш ауылы район үҙәге булған Ишембай ҡалаһынан 97 километр, Ҡолғона ауыл советынан бер нисә километр алыҫлыҡта урынлаша. Иң яҡын тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ)) 95 километр алыҫлыҡта була.

# Ҡоҙаш (Ишембай районы)
## Тарихы

1920 йылда Маҡар олоҫонда ауылға утар булараҡ нигеҙ һалына. 1939 йылда Әрәмҡоҙаштан 12 кешенең, Кесе-Ҡоҙаштан 47 кешенең, ҡарауыл йорто ҘурҠоҙаштан 9 кешенең Ҡоҙаш ауылына күсенеп ултырыуы иҫәпкә алына, 1950 йылдың уртаһына тиклем был ауылда кешеләр йәшәй.
Ауыл 1970-се йылдар уртаһына тиклем була. Рәсми рәүештә 1981 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 14 сентябрҙәге 6-2/327-се «Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса ҡайһы бер тораҡ пункттарын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһындағы» Указына ярашлы Ҡоҙаш ауылы бөтөрөлә.

# Ҡоҙаш (Ишембай районы)
## Иҡтисады

Ауыл Р316 трассаһында, Ҡолғонанан Берәтәккә тиклемге участкала ултыра. Кесе Ҡоҙаш ауылынан Кесе Ҡоҙаш йылғаһы үҙәне буйлап урындағы әһәмиәттәге юл һуҙыла.

# Ҡоҙаш (Ишембай районы)
## Иҫтәлекле урындары

Тәбиғәт ҡомартҡылары: Кесе ҡоҙаш йылғаһы һәм Ҡоҙаш тауы (599. м.).
# Слоним ратушаһы

Слоним ратушаһы (бел. Слонімская ратуша) — барокко архитектура ҡомартҡыһы, Белоруссияның Гродно өлкәһе Слоним ҡалаһында урынлашҡан. Адресы: Совет урамы, 6-сы йорт. Бина ҡала үҙәгендә XVIII быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән. Элекке ратуша бинаһы Беларусь Республикаһының республмка әһәмиәтендәге Дүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә индерелгән.

# Слоним ратушаһы
## Тарих

Ратуша XVIII быуаттың икенсе яртыһында кирбестән төҙөлгән. Ғәҙәттәге бина Баҙар майҙаны менән бәйле, ул майҙанды көньяҡ-көнсығыштан ябып тора. Ратуша бинаһы архитектураһында барокко һыҙаттары һаҡланып ҡалған.
Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң был бинала ҡала башҡарма комитеты урынлашҡан. Әлеге ваҡытта Слоним үҙәк район китапханаһы урынлашҡан.

# Слоним ратушаһы
## Архитектура

Слоним ратушаһы ике ҡатлы бинанан ғибәрәт, ул тура мөйөшлө, ике яҡлы ҡыйыҡлы. Ярҙамсы корпустары менән бергә ул йомоҡ каре формаһында төҙөлгән. Бинаның манаралары юҡ, ул ҡәтғи симметриялы (магистрат символы булған традицион манараһыҙ). Фасад һығылмалы: пилястрҙар, филенка, уйымдар менән биҙәлгән. Планлаштырыуы коридор-анфиладлы типта, уның ике ҡаты араһында баҫҡыс, баҫҡысы -үҙәк вестибюлдә урынлашҡан. Бинала магистрат ағзалары өсөн бүлмәләрҙән һәм ултырыштар залынан тыш суд бүлмәһе, гауптвахта, архив бүлмәләре бар.
Элек бинаның дүрт колонналы портигы булған, ундағы фронтонда скульптуралар торған. Хәҙерге ваҡытта ихата фасадында XVIII быуатҡа ҡараған пилястрлы декорация күренештәре һаҡланған.
# Валоурун Второй

Валоурун Второй — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Валоурун Первый йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Валоурун Второй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301358
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сей-Яга

Сей-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печор диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сей-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008732
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рубика

Рубика — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Соль йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Рубика
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001785
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҫәп-хисап буйынса никах

Иҫәп-хисап буйынса никах (ингл. Marriage of convenience, рус. Брак по расчёту) — мөхәббәт һәм йөкләмәләр менән бәйле булмаған сәбәптәр буйынса төҙөлгән никах.
Бының урынына бындай никах кемдеңдер шәхси файҙаһы өсөн төҙөлә, мәҫәлән, сәйәсәт, ата-әсәләрҙең (ғаилә капиталын берләштереү), үҙ гомосексуаллеген йәшереү йәки ниндәй ҙә булһа башҡа стратегик маҡсат, мәҫәлән, «сәйәси никах». Ҡайһы бер осраҡтарҙа никахта тороусылар ирле-ҡатынлы булып бергә йәшәргә йыйынмайҙар, һәм, ғәҙәттә, уларҙың береһе дәүләттә йәки илдә йәшәү хоҡуғын алһын өсөн генә өйләнешәләр, был «табышлы никах» тигәнде аңлата.
Күп мәҙәниәттәрҙә ата-әсәләр, ғәҙәттә, өлкән балалары менән никахлашыу тураһында ҡарар ҡабул итә; был «килешеү никах» тип атала. Мутлашыу маҡсатында төҙөлгән фиктив (ялған) никах та, көс ҡулланыу (мәжбүри) менән бәйле булмаһа законға ҡаршы түгел.
# Ой-Мадмас

Ой-Мадмас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мадмас йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ой-Мадмас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044121
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004412
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0