yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Атйетәр ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

Атйетәр ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Атйетәр ауылы.

# Атйетәр ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## История

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Атйетәр ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Башҡарма власы

Атйетәр ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453004, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Атйетәр ауылы, Коммунистик урамы, 31.

# Атйетәр ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Иҫтәлекле урындары

Мосолмандар тарафынан хөрмәт ителеүсе арҙаҡлы тәүге мөфтөй Мөхәммәтйән Хөсәйенов ҡәбере, ул Екатерина II рескрипты буйынса «Крайҙың беренсе ахуны» исеме алған.

# Атйетәр ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Никифоров Алексей Федорович (4 март 1915 — 21 март 1977) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, 1-се Белорус фронты 7-се гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы сапер взводының отделение командиры, Советтар Союзы Геройы, гвардия өлкән сержанты.
# Көнбайыш Виргиния

Көнбайыш Виргиния (ингл. West Virginia) — Америка Ҡушма Штаттары штаты. Халҡы - 1,810 млн. кеше (2011). Майҙан 62 755 км² (41-се урын).

# Көнбайыш Виргиния
## Эре ҡалалар

10 мең кеше йәшәғән ҡалалар, 2004 йыл :
| Чарлстон | 51,7 | Кларксберг | 16,5 |
| Хантингтон | 49,9 | Мартинсберг | 15,6 |
| Паркерсберг | 32,2 | Саут-Чарлстон | 12,9 |
| Уилинг | 29,9 | Тис-Велли | 12,7 (2000) |
| Моргантаун | 28,2 | Блуфилд | 11,2 |
| Уиртон | 19,7 | Сент-Олбанс | 11,2 |
| Фэрмонт | 19,0 | Вьенна | 10,8 |
| Бекли | 17,0 | Кросс-Лейнс | 10,4 (2000) |
# Уғыҙ телдәре

Уғыҙ телдәре йәки көньяҡ-көнбайыш төрки телдәр — төрки телдәрҙең алты тармағының береһе. Башлыса Көнбайыш Азияла һәм Үҙәк Азияла, шулай уҡ Көнсығыш Европала таралған.

# Уғыҙ телдәре
## Килеп сығышы

Хәҙерге уғыҙ телдәре Алтай тел ғаиләһенә ҡараған төрки телдәрҙең иҫке уғыҙ теленән килеп сыҡҡан.

# Уғыҙ телдәре
## Ҡоролошо

Ираника энциклопедияһына ярашлы, уғыҙ телдәренә төрөк, әзербайжан, Хөрәсән төркиһе, төркмән һәм афшар теле инә.
Уғыҙ телдәре, Британника энциклопедияһына ярашлы, өс төркөмгә бүлеп ҡарала: көнбайыш, көнсығыш һәм көньяҡ төркөмдәр. Көнбайыш төркөмгә төрөк теле (был телдә Төркиәлә, Төньяҡ Кипрҙа, Балҡанда һ.б. урындарҙа һөйләшәләр), әзербайжан (Әзербайжанда, Иранда һ.б. ерҙәрҙә һөйләшәләр) һәм [[ғағауз]] (Молдавияла, Болгарияла, Одесса өлкәһендә, Украинала һ.б. ерҙә һөйләшәләр) инә. Көнсығыш төркөмгә төркмән теле (Төркмәнстанда һәм күрше илдәрҙә һөйләшәләр) һәм хөрәсән төркиһе (төньяҡ-көнсығыш Иран) инә. Көньяҡ төркөмгә афшар теле һәм уға оҡшаш диалекттар инә (Иранда һәм Афғанстанда һөйләшәләр).

# Уғыҙ телдәре
## Эске синыфлаштырыу

Уғыҙ телдәре төркөмөнә ингән телдәрҙең эске синыфтарын эшләү ауыр. Салар телен башҡа уғыҙ телдәре менән ҡаршы ҡуйып тикшерергә була, башҡа уғыҙ телдәренә иң яҡыны — төркмән теленең салыр һөйләше. Былар ҡасандыр бер типлы булған. Ҡалған уғыҙ телдәре, ғәмәлдә диалект континуумы барлыҡҡа килтерә, төркмән теленән әзеригә, әзеринән төрөк теленә күсә барған һөйләштәр бар. Ғағауз теле ғәҙәттә бәжнәк (печенег) теленең заманса рәүеше, ә төрөк теленә иң яҡыны әзербайжан теле тип һанала килде. Һуңғы өйрәнеүҙәр һөҙөмтәһендә төрөк һәм ғағауз телдәре XVII быуат башында, ә әзербайжан диалект зонаһы башлыса XVI быуатта айырылған тигән фараз барлыҡҡа килде (әммә XIII быуатта айырыла башлай).
# Каменный Кын

Каменный Кын — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кын йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Каменный Кын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010935
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101093
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хекуръяга

Хекуръяга (Кекурная) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Хекуръяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005647
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ванген (Унструт)

Ванген (Унструт) (нем. Wangen (Unstrut)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2004 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 538 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,36 км². Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6642 һәм автомобиль коды — BLK.
# Милли парк

Милли парк (рус. Национа́льный парк) — тирә-яҡ мөхитте һаҡлау маҡсатында кеше эшмәкәрлеге сикләнгән махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе. Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы түбәндәге билдәләмә бирә: «Милли парк — үҙәк власть тарафынан раҫланған майҙан, унда өс төп шарт үтәлергә тейеш: тәбиғәтте тулыһынса һаҡлау; етерлек арауыҡ; билдәләнгән статусы. Милли парк территорияһында туризм рөхсәт ителә һәм ойошторола. Милли парк территорияһы хоҡуҡи режим менән һаҡлана. Тәбиғи ресурстарҙы файҙаланыуҙың бөтә төрҙәре тыйыла һәм кеше эшмәкәрлеге территорияның бөтөнлөгөн боҙмаҫҡа тейеш».
Кеше эшмәкәрлеге тулыһынса тиерлек тыйылған тәбиғәт ҡурсаулығынан айырмалы рәүештә (һунар, туризм һәм башҡалар тыйылған), милли парктар территорияһында туристар инә ала, ә хужалыҡ эшмәкәрлеге сикләнгән масштабта рөхсәт ителә.
Шулай уҡ «милли парк» һәм «тәбиғәт паркы» төшөнсәләрен айырырға кәрәк. Милли парктар юғарыраҡ статусҡа эйә (мәҫәлән, улар федераль әһәмиәткә эйә) һәм федераль (үҙәк) власть органдары ҡарары менән булдырыла. Тәбиғәт парктары төбәк әһәмиәтенә эйә. Уларҙы төбәк властары ойоштора һәм идара итә.
Беренсе милли парк булып Йеллоустоун паркы һанала, ул 1872 йылда барлыҡҡа килә, әммә айырым һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре урта быуаттарҙан билдәле. Иң ҙуры — Гренландияның Төньяҡ-Көнсығыш милли паркы, майҙаны 972 мең км² тәшкил итә, был донъяның 163 иле майҙанынан артып китә. Был Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң яҡынса дүрттән бер өлөшө. Шул уҡ ваҡытта АҠШ-тың Хот-Спрингс милли паркының майҙаны ни бары 22 км² тәшкил итә. Донъяла 2000-гә яҡын милли парк бар.
Советтар Союзында милли парктар булдырыуға Йеллоустоун милли паркы һәм АҠШ-тың Грейт-Смоки-Маунтинс милли паркы ҙур йоғонто яһай. Улар менән1961 йылда АҠШ-ҡа сәйәхәте ваҡытында совет географтары И. П. Герасимов, Ф. Ф. Давитая, Г. А. Мәүлянов, В. П. Ковалевский, К. А. Салищев һәм В. А. Кротов таныша. 1965 йылда Советтар Союзында Байкал күлен һаҡлау буйынса саралар тураһында фекер алышыу барышында И. П. Герасимов уның ярҙарында «тәбиғи парк-комбинат» булдырырға тәҡдим итә. Ул совет граждандарының ял итеү урыны булараҡ, шулай уҡ күлдең үтә таҙа һыуҙарын юғары технологиялы сәнәғәт етештереүе өсөн файҙаланырға мөмкинлек бирер ине. 1966 йылда «Комсомольская правда» гәзитендә И. П. Герасимов һәм В. С. Преображенскийҙың Советтар Союзында һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләрен киңәйтеү кәрәклеге, милли парктар системаһын булдырыуға өҫтөнлөк бирелергә тейешлеге тураһында мәҡәләһе баҫылып сыға.
# Галогендар

| Группа → | 17 (VIIA) |
| ↓ Период | |
| 2 | 9 Фтор F18,998 2s²2p⁵ |
| 3 | 17 Хлор Cl35,452 3s²3p⁵ |
| 4 | 35 Бром Br79,904 3d¹⁰4s²4p⁵ |
| 5 | 53 Иод I126,905 4d¹⁰5s²5p⁵ |
| 6 | 85 Астат At(210) 4f¹⁴5d¹⁰6s²6p⁵ |
| 7 | 117 Унунсептий Uus(294) 5f¹⁴6d¹⁰7s²7p⁵ |
Галогендар — (гр. hals — тоҙ һәм …генез), Д. И. Менделеевтың периодик системаһындағы VII төркөмдөң төп төркөмсәһенең химик элементтары (фтор, хлор, бром, иод һәм астат).

# Галогендар
## Физик үҙенсәлектәре

Тәбиғәттә ирекле хәлдә осрамайҙар; хлор, бром, иод, фтор төрлө минералдар (бромаргирит, иодаргирит, криолит, сильвин һ.б.), нефть ятҡылыҡтары һыуҙары, диңгеҙ һыуы һ.б. составына инә; фтор шулай уҡ тере организмдарҙың туҡымаларында (күбеһенсә һөйәк туҡымаһында) бар.

# Галогендар
## Химик үҙенсәлектәре

Ғәҙәти шарттарҙа фтор һәм хлор — газ, бром — шыйыҡса, астат һәм иод — ҡаты матдәләр; астат — радиоактив элемент, тотороҡло изотоптары юҡ. Бөтә галогендар ҙа һыуҙа (фторҙан башҡалары, ул һыуҙы окислай), бром, иод ш. уҡ спиртта, хлороформда эрей. Көслө окисландырыусылар, химик элементтар (тоҙ кислотаһы) һәм органик берләшмәләрҙең (галоген‑углеводородтар, фторорганик берләшмәләр, хлорорганик берләшмәләр) күбеһе менән тәьҫир итешәләр. Күреү ағзаларының һәм тын юлдарының лайлалы тиресәһен ярһыталар; бромдың ПДК-һы 2 мг/м³, иодтың — 1 мг/м³, фторҙың — 0,15 мг/м³, хлорҙың — 0,003 мг/м³. Организмда иодтың етешмәүе йәки артыҡ булыуы ҡалҡан биҙе ауырыуҙарына килтерә (ҡара: Боғаҡ). Фтор һәм хлорҙы — электролизлап, иод һәм бромды — уларҙың тоҙҙарын окислап, астатты ядро реакциялары ярҙамында алалар.

# Галогендар
## Файҙаланыу

Галогендарҙы һәм уларҙың берләшмәләрен органик синтезлауҙа, аналитик реагенттар, хладондар, дезинфекциялау саралары һ.б. сифатында файҙаланалар. Башҡортостанда хлор һәм фтор алыу өсөн байтаҡ сеймал запастары бар (Таш тоҙ, Флюорит). 20 быуаттың 40-сы йылдары уртаһында Өфөнөң «Уфахимпром» һәм 60‑сы йылдарҙа Стәрлетамаҡтың «Каустик» химия заводтарында хлор етештереү үҙләштерелә.
# Хале-Яха

Хале-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Хале-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036958
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303695
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Михайловка ауыл Советы (Бишбүләк районы)

Михайловка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл биләмәһе.

# Михайловка ауыл Советы (Бишбүләк районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы билдәләнелгән.
# Мутунь

Мутунь — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алымка йылғаһының уң ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Мутунь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301328
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Даушев Әхмәт Ғәләүетдин улы

Даушев Әхмәт Ғәләүетдин улы (7 ғинуар 1929 йыл — 15 ноябрь 1992 йыл) — хирург һәм уролог, юғары категориялы табип, тыуған яҡты өйрәнеүсе. А. А. Даушеваның атаһы.

# Даушев Әхмәт Ғәләүетдин улы
## Биографияһы

Даушев Әхмәт Ғәләүетдин улы 1929 йылдың 7 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ахун ауылында тыуған. 1953 йылда Силәбе дәүләт медицина институтын тамамлай. Уҡыуын тамамлағас Златоуст (башҡ. Алтынтамаҡ) металлургия заводы дауаханаһының хирургия бүлегендә хирург, хирургия бүлеге мөдире булып эшләй. 1959 йылда урология бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә, ә 1974 йылдан — Златоустың баш урологы. Рационализатор, уйлап табыусы, урологик ауырыуҙарҙы дауалауҙың яңы ысулдарын практикаға индерә. Ул бәүел юлындағы таштарҙы сығарыу технологияларын эшләй.
Әхмәт Ғәләүетдин улы йәмәғәт эшендә лә әүҙем ҡатнаша. 1957 йылда хеҙмәтсәндәр депутаттарының Сталин район Советы депутаты итеп һайлана. 1967—1969 йылдарҙа Златоуст ҡала Советы депутаты, һаулыҡ һаҡлау һәм социаль тәьминәт комиссияһын етәкләй Тыуған яҡты өйрәнеүсе булараҡ Силәбе өлкәһенең башҡорттар һәм татарҙар йәшәгән тораҡ пункттары, шулай уҡ Көньяҡ Уралдағы ҡаҙаҡ ауылдары тураһында материалдар йыя. 1987 йылда Волгала һәм Камала боронғо Болғарияны ҡаҙыу эштәрендә ҡатнаша. «Знание» йәмғиәтендә тыуған яҡ тарихы, һаулыҡ һаҡлау буйынса докладтар менән сығыш яһай. Дауаханала тыуған яҡтың тарихын, географияһын һәм иҡтисадын өйрәнеү буйынса халыҡ университеты менән етәкселек итә. 1989—1996 йылдарҙа «Нух» татар-башҡорт мәҙәни үҙәгенең рәйесе, унда ғәрәп алфавитын өйрәнеү буйынса курстар ойоштора.
Ҡала Үҙәк китапханаһында милли һәм сит телдәр әҙәбиәте секторын ойоштора. Даушев инициативаһы менән сектор фондында татар һәм башҡорт телдәрендә 1650 дана китап туплана. 1993 йылда сектор фонды инглиз, француз телдәрендә китаптар һәм уҡыу әсбаптары менән тулыландырыла. Секторға япон, латин, испан, итальян, ҡытай, корей телдәрен өйрәнеүселәр киләләр. Сектор янында «Китап» әҙәби, милли клубы эшләй. Клубтың эшмәкәрлеге башҡорт, татар халҡының телен, ғөрөф-ғәҙәтен, йолаларын өйрәнеүгә, талантлы шәхестәрҙе асыуға йүнәлтелгән. Клуб ҡаланың «НУХ» мәҙән үҙәге, «Һандуғас» ансамбле, «Сулпан» ансамбле менән тығыҙ бәйләнеш тота.

# Даушев Әхмәт Ғәләүетдин улы
## Хәтер

Златоуст ҡала хәҡимиәтенең от 14.06.1996 йылдың 14 июнендәге бойороғо менән Үҙәк ҡала китапханаһының милли һәм сит телдәр әҙәбиәте секторына Даушев исеме бирелә

# Даушев Әхмәт Ғәләүетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

«Өлгөлө хеҙмәте өсөн» миҙалы (1967)
«Һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы» билдәһе (1977).
# Парамонов утар йорто

1914
Николай Парамонов йорто — Дондағы Ростов ҡалаһында китап нәшер итеүсе Николай Парамоновтың архитектор Леонид Эберг проекты буйынса 1914 йылда һалынған йорто. Хәҙерге ваҡытта йортта Көньяҡ федераль университетының Ю. А. Жданов исемендәге Зона фәнни китапханаһы урынлашҡан. Йорт неоклассицизм стилендә төҙөлгән һәм Федераль әһәмиәтле архитектура ҡомартҡыһы статусына эйә..

# Парамонов утар йорто
## Тарих

Танылған Ростов китап нәшриәт итеүсеһе һәм мәрхәмәтлек менән булышыусыһы Николай Парамонов йорто 1914 йылда һалынған. Йорт проектының авторы-архитектор Л. Ф. Эберг. Был йортта Парамонов ҡатыны Анна Игнатьевна һәм балалары менән йәшәгән.
1918 йылдың башында йорт хужаһынан тартып алынған, шунан һуң унда Ростов-Нахичеван ревкомы урынлашҡан. 1918 йылдың май айында большевиктар Ростовтан ҡыуылғас, йортта Иреклеләр армияһының штабы торған. Шул уҡ 1918 йылда йортта янғын булған. Йортто бары тик 1923 йылда яңынан тергеҙгәндәр.
Йортто аяҡҡа баҫтырғас, унда башта төҙөүселәр клубы, унан республика ҡан ебәреү институты, 1930-сы йылдарҙа унда өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейы асыла.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында йорт яна, шулай ҙа уның стеналары һәм колоннадалары һаҡланып 1947 йылда йортто реконструкцияларға ҡарар итәләр. Был эш менән Л. Ф. Эберг етәкселек итә. 1952 йылда реконструкциялау тамамлана һәм уны китапханаһында Ростов дәүләт университетының китапханаһына тапшыралар.
XXI быуат башында Парамонов йорто капиталь ремонт талап итә, сөнки уның подвалы һыу үткәргәнлектән ныҡ еүешләнә һәм китаптар зарарлана башлай. 2005 йылда йорттоң фасадын ремонтлайҙар. 2013 йылдың көҙөндә бөтә бинаны ремонтлау планлаштырылған.

# Парамонов утар йорто
## Архитектураһы

Парамонов йорто неоклассицизм стилендә төҙөлгән. Уның сүкеп тимерҙән эшләнгән ҡоймалары бинаны Пушкин урамынан айырып торалар. Төньяҡ төп фасадының композицияһы симметриялы. Йорттоң үҙәгендә ионик ордерлы алты колонналы портик урынлашҡан. Ҡабырға фасадтары пилястрҙар менән биҙәлгән. Төп инеү урынына ике маршлы ике яҡлы дүрт метрлы баҫҡыстар ҡуйылған. Цоколь ҡаты руст менән эшләнеп, киң кәрниз менән тамамлана. Көньяҡ фасадты колонналар ҡуйылған матур террасалар биҙәй. Улар ике рәт булып теҙелгән(капителдәре 1940-сы йылдарҙа юҡҡа сыҡҡан). Ҡунаҡ вестибюль үҙәк атриум залы яҡтыртылған быяла фонарҙар менән тоташҡан.
# Спасский (Стәрлетамаҡ районы)

Спасский (рус. Спасское) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 21 кеше. Почта индексы — 453155, ОКАТО коды — 80249868012.

# Спасский (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 27 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Талалаевка): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡуғанаҡ): 7 км
# Лисовская Наталья Венедиктовна

Лисовская Наталья Венедиктовна (ире буйынса — Седых; (16 июль 1962 йыл) — СССР һәм Рәсәй йәҙрә ташлаусыһы, олимпия чемпионы һәм өс тапҡыр донъя чемпионы, 1987 йылдан алып ғәмәлдәге донъя рекордсмены (22,63 м). СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1984). «Спартак» өсөн сығыш яһаусы (Мәскәү).
Наталья Лисовская һәм уның ире Юрий Седых — еңел атлетика тарихында ете иң боронғо рекордтың икәүһенә эйә булған берҙән-бер ғаилә пары. Юрий Седых үҙ рекордын 1986 йылдың 30 авгусында ҡуйҙы (сүкеш ырғытыуҙа, 86,74 метр), Наталья Лисовская — 1987 йылдың 7 июнендә (йәҙрә ташлау, 22,63 метр).

# Лисовская Наталья Венедиктовна
## Биографияһы

Наталья Венедиктовна Лисовская 1962 йылдың 16 июлендә Башҡорт АССР-ы Мәсетле районы Әләгәҙ ауылында тыуған. Олимпия чемпионы Фаина Мельник етәкселегендә күнекмәләр эшләй башлай.
СССР йыйылма командаһы өсөн сығыш яһап, Сеулда олимпия уйындарында еңә (1988). Өс тапҡыр донъя рекордын үтеп китә — 1984 йылда һәм ике тапҡыр 1987 йылда. Лисовская — еңел атлетика тарихында иң боронғо донъя рекордтарының береһенең эйәһе. Барселонала 9-сы урынды ғына биләп, 1992 йылдағы Олимпия уйындарынан һуң спорттан китә. ГЦОЛИФК (Ленин орденлы үҙәк дәүләт физик культура институтын) тамамлай.
Ире — билдәле еңел атлет Юрий Седых. 1993 йылда уларҙың ғаиләһендә ҡыҙҙары Алексия тыуа. Наталья һәм Юрий Парижда йәшәйҙәр.
1989 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән.

# Лисовская Наталья Венедиктовна
## Ҡаҙаныштары

* Йәҙрә ташлауҙа 1988 йылғы Олимпия уйындары чемпионы. 1992 йылдағы Олимпия уйындары ҡатнашсыһы (9-сы урын).
* Донъя чемпионы 1987 (21,24).
* Бинала донъя чемпионаты еңеүсеһе 1985 һәм 1987
* Бинала Европа чемпионы 1992.
* Донъя Кубогы ярыштары призеры1985.
* Европа Кубогы ярыштары еңеүсеһе 1985, 1987.
* Гран-При IAAF еңеүсеһе 1987.
* Универсиада еңеүсеһе 1983, 1985
* Изге Ихтыяр уйындары еңеүсеһе, 1986.
* СССР халыҡтары Спартакиадаһы еңеүсеһе 1983
* СССР чемпионы 1985, 1986, 1988.
* Бинала СССР чемпионы. 1982, 1983, 1986, 1987, 1988.

# Лисовская Наталья Венедиктовна
## Шәхси рекордтары

* Йәҙрә ташлау (асыҡ стадионда) — 22,63 (донъя рекорды, Мәскәү, 1987)
* Йәҙрә ташлау (бинала) — 22,14 (Пенза, 1986)
* Диск ырғытыу — 62,28
# Сәйетборхан Мағазов

Сәйетборхан Мағазов (1781—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Сәйетборхан Мағазов
## Биографияһы

Сәйетборхан Мағазов Ырымбур губернаһы Илекәй-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) Ямаҡ (Гәйнәямаҡ) ауылында йәшәгән. Зауряд-сотник булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 12-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 12-се Башҡорт атлы полкы Куроедово ауылында 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 16 октябрендә Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылдың майында Түбәнге Новгород ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына керә. 1813 йылдың 15 авгусынан Глогауҙы блокадалауҙа ҡатнаша һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 12-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.

# Сәйетборхан Мағазов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Ык (Иньва ҡушылдығы)

Ык — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ык (Иньва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100826
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Варшава урамы (Санкт-Петербург)

Варшава урамы — Санкт-Петербургтың Мәскәү районынындағы эре магистрале. Тимер юл линияһы тоташтырғыстан Галстяный урамына тиклем Новоизмайл проспектына параллель үтә.

# Варшава урамы (Санкт-Петербург)
## Тарихы

Урам һуғыштан һуңғы Ленинрадты төҙөү планына ярашлы Варшава тимер юлы һыҙығы буйлап көнсығыш яҡлап һалына. 1954 йылдың 14 июлендә тимер юлы һәм Варшава вокзалы исемдәренә ярашлы үҙ исемен ала — Варшава урамы. 1967 йылда шоссе Корпусное һәм шоссе (Аэропорт) тимер юл станциялары участкаһы һүтелә һәм поездар Балтик линияһына күсерелә.
Башта Варшава урамы Корпусное шоссенан алып Көньяҡ шоссеға (хәҙер — Краснопутилов урамы) тиклем бара.
Бөтә урам оҙонлоғо тиерлек Новоизмайлов һәм Пулков мердианы округтарының сиктәре үтә.
Генераль план буйынса Варшава урамын Обвод каналына сығыусы Парфенов урамына тиклем дауам итеү планлаштырыла. Ер ресурстары һәм ер төҙөлөшө буйынса комитеты мәғлүмәттәренә ярашлы, тейешле булған биләмәләргә юл тотоп булмай. 2019—2020 йылдарҙа Варшава вокзалы янында төҙөлгән торлаҡ йорттар Обвод каналына сығыусы юлды бикләй.

# Варшава урамы (Санкт-Петербург)
## Объекттар

Йорт 3: сауҙа үҙәге « Мебель континеты», Петербургтың ҙур мебель үҙәге булып тора.
11 йорт: Ленинград элемтә ғилми-тикшеренеү институты бүлексәһе. 1985 йылда был бинала һуғышта һәм блокадала һәләк булған ғилми-тикшеренеү хеҙмәткәрҙәре иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. (архитекторы — Е. П. Линцбах, скульпторы — Г. П. Постникова).
50 йорт: «Алмаз» Үҙәк диңгеҙ конструкторлыҡ бюроһы. Унда музей, 1934 йылдан алып судно төҙөү үҫеше һәм проектлау тарихы тураһында һөйләүсе экспозициялар барлыҡҡа килгән. Корабль моделдәре һәм фотолары, ҡотҡарыусылар, янғын һүндереүселәр һәм башҡалар тураһында һөйләүсе стендтар ҡуйылған.

# Варшава урамы (Санкт-Петербург)
## Транспорт

Ленин проспекты менән Галястан урамы араһында 13, 31, 150, 155, 301, 431-се автобустар һәм маршрут таксиҙары йөрөй; Галстяный һәм Краснопутиловский урамдары араларында — 17-се троллейбус. Йәмәғәт транспорты хәрәкәте урамдың күпселек өлөшөндә юҡ.

# Варшава урамы (Санкт-Петербург)
## Түбәндәге урамдар киҫешә

* Благодатный урамы
* Кузнецов урамы
* Бассейн урамы
* Фрунзе урамы
* Еңеү урамы
* Ленин проспекты
* Краснопутилов урамы