# Беларусь халҡы

Белорусь халҡы — Беларусь Республикаһы территорияһында йәшәгән халыҡ. 2015 йылдың 1 апреленә ҡарата алынған мәғлүмәттәр буйынса, республика халҡы 9 481,1 мең кеше тәшкил итә. 2014 йыл башына халыҡ һанының үҫеше 9929 кеше була. 2014 йылдың ғинуар-сентябрен 2013 йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда халыҡ һаны 75,3 процентҡа кәмегән һәм 1545 кеше тәшкил иткән. Миграция үҫеше 2014 йылдың ғинуар-сентябренә 8 474 кеше була.

# Беларусь халҡы
## Һаны

2009 йылдағы иҫәп алыуҙар буйынса республика халҡы 9 млн. 503 кеше тәшкил итә 2014 йылдың 1 октябренә халыҡ һаны 9 млн. 475 мең кеше була.
| Беларусь халҡы иҫәбе 1897—2014 йылдарҙа (1897 йыл өсөн халыҡ һаны мәғлүмәттәре 9 февралдәге иҫәп алыуҙар буйынса; 1959 һәм 1970 йылдарҙағыһы 15 ғинуарҙағы; 1979 йылдағыһы 17 ғинуарҙағы; 1989 йылдыҡы 12 ғинуарҙағы; 1999 йылдыҡы 16 февралдәге иҫәп алыуҙары буйынса килтерелә йыл бөтәһе мең кеше ҡала халҡы ауыл халҡы мең кеше өлөш мең кеше. өлөш 18976 674,0899,013,5 %5 774,086,5 % 19136 899,1990,114,3 %5 909,085,7 % 19264 986,0848,017,0 %4 138,083,0 % 19398 912,21 854,820,8 %7 057,479,2 % 19409 046,11 924,521,3 %7 121,678,7 % 19419 092,01 968,721,7 %7 123,378,3 % 19507 709,01 619,521,0 %6 089,579,0 % 19517 781,11 726,022,2 %6 055,177,8 % 19527 748,71 827,323,6 %5 921,476,4 % 19537 693,41 902,824,7 %5 790,675,3 % 19547 685,61 988,925,9 %5 696,774,1 % 19557 757,22 064,426,6 %5 692,873,4 % 19567 850,22 115,727,0 %5 734,573,0 % 19577 910,02 195,727,8 %5 714,372,2 % 19587 961,62 309,429,0 %5 652,271,0 % 19598 055,72 480,530,8 %5 575,269,2 % 19608 147,42 605,132,0 %5 542,368,0 % 19618 233,32 745,433,3 %5 487,966,7 % 19628 335,22 870,634,4 %5 464,665,6 % 19638 435,42 988,235,4 %5 447,264,6 % 19648 479,83 092,336,5 %5 387,563,5 % 19658 557,93 208,637,5 %5 349,362,5 % 19668 655,73 336,638,5 %5 319,161,5 % 19678 761,83 472,539,6 %5 289,360,4 % 19688 838,73 607,240,8 %5 231,559,2 % 19698 915,03 752,742,1 %5 162,357,9 % 19708 992,23 890,643,3 %5 101,656,7 % 19719 048,74 018,344,4 %5 030,455,6 % 19729 118,14 164,345,7 %4 953,854,3 % 19739 182,44 326,747,1 %4 855,752,9 % 19749 251,44 491,048,5 %4 760,451,5 % 19759 317,24 649,149,9 %4 668,150,1 % 19769 360,54 795,551,2 %4 565,048,8 % 19779 406,24 932,252,4 %4 474,047,6 % 19789 463,55 075,153,6 %4 388,446,4 % 19799 532,55 234,354,9 %4 298,245,1 % 19809 591,85 361,555,9 %4 230,344,1 % 19819 662,95 505,657,0 %4 157,343,0 % 19829 736,15 649,758,0 %4 086,442,0 % 19839 800,65 788,759,1 %4 011,940,9 % 19849 869,45 939,660,2 %3 929,839,8 % 19859 929,06 077,461,2 %3 851,638,8 % 19869 986,46 215,162,2 %3 771,337,8 % 198710 042,86 346,663,2 %3 696,236,8 % 198810 089,76 488,464,3 %3 601,335,7 % 198910 151,86 641,465,4 %3 510,434,6 % 199010 188,96 731,966,1 %3 457,033,9 % 199110 189,86 805,166,8 %3 384,733,2 % 199210 198,36 856,367,2 %3 342,032,8 % 199310 234,66 899,367,4 %3 335,332,6 % 199410 243,56 927,067,6 %3 316,532,4 % 199510 210,46 932,267,9 %3 278,232,1 % 199610 177,36 934,768,1 %3 242,631,9 % 199710 141,96 938,068,4 %3 203,931,6 % 199810 093,06 946,168,8 %3 146,931,2 % 199910 045,26 961,569,3 %3 083,730,7 % 200010 002,56 967,469,7 %3 035,130,3 % 20019 956,76 979,670,1 %2 977,129,9 % 20029 900,46 982,970,5 %2 917,529,5 % 20039 830,76 973,570,9 %2 857,229,1 % 20049 762,86 968,071,4 %2 794,828,6 % 20059 697,56 965,471,8 %2 732,128,2 % 20069 630,46 956,772,2 %2 673,727,8 % 20079 579,56 963,972,7 %2 615,627,3 % 20089 542,46 989,273,2 %2 553,226,8 % 20099 513,67 027,173,9 %2 486,526,1 % 20109 500,07 077,174,5 %2 422,925,5 % 20119 481,27 122,475,1 %2 358,824,9 % 20129 465,27 175,075,8 %2 290,224,2 % 20139 463,87 220,976,3 %2 242,923,7 % 20149 468,1н.д.н.д.н.д.н.д. | Ағымдағы йылдың иҫәбе буйынса халҡы 50 меңдән ашыу булған ҡалалар ҡала 1989 1999 2009 2015 Минск1607,11680,51836,81938 Гомель497,5475,5482,7517 Могилёв356,9356,5358,3375 Витебск347,4340,7347,9366 Гродно269,8301,6327,5361 Брест256,0286,4309,8336 Бобруйск220,9220,7215,1218 Барановичи158,4163,4164,7179 Борисов142,1150,7147,4145 Пинск118,3129,9125,0138 Орша121,7123,9117,2117 Мозырь101,0109,8108,8112 Солигорск93,5100,9102,3106 Новополоцк93,4105,698,1102 Лида91,3100,797,6100 Молодечно90,396,694,395 Полоцк76,682,582,585 Жлобин56,271,275,976 Светлогорск (Гомель өлкәһе)69,573,370,069 Речица69,466,764,766 Жодино54,659,361,764 Слуцк57,263,561,462 Кобрин45,250,751,253 |
1993 йылдан башлап, республика халҡының һаны кәмей. Бының төп сәбәбе — тыуымдың үлем кимәленән түбән булыуы. Шулай ҙа һуңғы йылдарҙа үлем осраҡтарының әҙәйеүе, тыуымдың артыуы күҙәтелә. Мәҫәлән, 2008 йылдың ғинуар-мартында тыуым күрһәткесе 10,5, ә 2007 йылдың ошо осоронда 10,3 була. 2012 йылдың тәүге 9 айында тыуым коэффициенты 12,0 промилль тәшкил итә. Үлем күрһәткесе иһә 2008 йылдың ғинуар-мартына — 14,5, 2007 йылдың ошо ваҡытына — 14,9, 2006 йылда — 14,3, 2005 йылда 14, 5 була. 2012 йылдың 9 айына был күрһәткес 13,2 промилль һанала. Бер йәшкә тиклемге балаларҙың үлем осрағы ла кәмей. Ҡалаларҙың 39 процентында һәм ҡала тибындағы ҡасабаларҙың 21 процентында тәбиғи артым билдәләнһә, ауыл ерҙәрендә, киреһенсә, тәбиғи кәмеү күҙәтелә. 2007 йылдың мәғлүмәттәре буйынса, халыҡ 0,06 процентҡа арта, миграция сальдоһы ыңғай һанала. Илгә инеүселәр сығыусыларға ҡарағанда күберәк була.

# Беларусь халҡы
## 1950 йылдан демографик күрһәткестәр

| | Халыҡ һаны (x 1000) | Тыуыусылар һаны | Үлеүселәр һаны | Тәбиғи үҫеш | Тыуымдың дөйөм коэффициенты (1000-гә) | Үлемдең дөйөм коэффициенты (1000-гә) | Тәбиғи үҫеш (1000-гә) | Тыуымдың суммар коэффициенты | Теркәләгән аборттар һаны |
| 1950 | 7 745 | 197 200 | 62 000 | 135 200 | 25.5 | 8.0 | 17.5 |
| 1951 | 7 765 | 198 200 | 61 200 | 137 000 | 25.5 | 7.9 | 17.6 |
| 1952 | 7 721 | 191 100 | 64 200 | 126 900 | 24.8 | 8.3 | 16.4 |
| 1953 | 7 690 | 176 200 | 61 900 | 114 300 | 22.9 | 8.0 | 14.9 |
| 1954 | 7 722 | 193 100 | 61 600 | 131 500 | 25.0 | 8.0 | 17.0 |
| 1955 | 7 804 | 194 400 | 58 000 | 136 400 | 24.9 | 7.4 | 17.5 |
| 1956 | 7 880 | 199 500 | 56 000 | 143 500 | 25.3 | 7.1 | 18.2 |
| 1957 | 7 936 | 200 800 | 58 000 | 142 800 | 25.3 | 7.3 | 18.0 |
| 1958 | 8 009 | 207 700 | 53 700 | 154 000 | 25.9 | 6.7 | 19.2 |
| 1959 | 8 112 | 204 600 | 62 600 | 142 000 | 25.2 | 7.7 | 17.5 |
| 1960 | 8 190 | 200 218 | 54 037 | 146 181 | 24.4 | 6.6 | 17.8 | 2.80 | 170 787 |
| 1961 | 8 284 | 194 239 | 53 682 | 140 557 | 23.4 | 6.5 | 17.0 | 2.61 | 178 290 |
| 1962 | 8 385 | 185 302 | 60 676 | 124 626 | 22.1 | 7.2 | 14.9 | 2.57 | 185 554 |
| 1963 | 8 458 | 173 889 | 58 291 | 115 598 | 20.6 | 6.9 | 13.7 | 2.46 | 191 137 |
| 1964 | 8 519 | 161 794 | 53 967 | 107 827 | 19.0 | 6.3 | 12.7 | 2.36 | 200 534 |
| 1965 | 8 607 | 153 865 | 58 156 | 95 709 | 17.9 | 6.8 | 11.1 | 2.27 | 205 999 |
| 1966 | 8 709 | 153 414 | 58 265 | 95 149 | 17.6 | 6.7 | 10.9 | 2.28 | 203 430 |
| 1967 | 8 800 | 147 501 | 61 263 | 86 238 | 16.8 | 7.0 | 9.8 | 2.26 | 203 722 |
| 1968 | 8 877 | 146 095 | 62 354 | 83 741 | 16.5 | 7.0 | 9.4 | 2.23 | 198 955 |
| 1969 | 8 957 | 142 652 | 65 912 | 76 740 | 15.9 | 7.4 | 8.6 | 2.18 | 191 637 |
| 1970 | 9 038 | 146 676 | 68 974 | 77 702 | 16.2 | 7.6 | 8.6 | 2.30 | 187 935 |
| 1971 | 9 112 | 149 135 | 68 511 | 80 624 | 16.4 | 7.5 | 8.8 | 2.34 | 190 169 |
| 1972 | 9 178 | 147 813 | 71 866 | 75 947 | 16.1 | 7.8 | 8.3 | 2.36 | 185 101 |
| 1973 | 9 245 | 144 729 | 73 927 | 70 802 | 15.7 | 8.0 | 7.7 | 2.29 | 193 503 |
| 1974 | 9 312 | 146 876 | 73 181 | 73 695 | 15.8 | 7.9 | 7.9 | 2.24 | 194 247 |
| 1975 | 9 367 | 146 517 | 79 701 | 66 816 | 15.6 | 8.5 | 7.1 | 2.20 | 194 710 |
| 1976 | 9 411 | 147 912 | 82 400 | 65 512 | 15.7 | 8.8 | 7.0 | 2.16 | 199 121 |
| 1977 | 9 463 | 148 963 | 84 565 | 64 398 | 15.7 | 8.9 | 6.8 | 2.11 | 202 146 |
| 1978 | 9 525 | 151 053 | 86 612 | 64 441 | 15.9 | 9.1 | 6.8 | 2.08 | 201 619 |
| 1979 | 9 590 | 151 800 | 90 837 | 60 963 | 15.8 | 9.5 | 6.4 | 2.05 | 203 446 |
| 1980 | 9 658 | 154 432 | 95 514 | 58 918 | 16.0 | 9.9 | 6.1 | 2.04 | 201 852 |
| 1981 | 9 732 | 157 899 | 93 136 | 64 763 | 16.2 | 9.6 | 6.7 | 2.08 | 202 340 |
| 1982 | 9 804 | 159 364 | 93 840 | 65 524 | 16.3 | 9.6 | 6.7 | 2.02 | 198 011 |
| 1983 | 9 872 | 173 510 | 97 849 | 75 661 | 17.6 | 9.9 | 7.7 | 2.09 | 207 461 |
| 1984 | 9 938 | 168 749 | 104 274 | 64 475 | 17.0 | 10.5 | 6.5 | 2.14 | 210 844 |
| 1985 | 9 999 | 165 034 | 105 690 | 59 344 | 16.6 | 10.6 | 5.9 | 2.09 | 200 888 |
| 1986 | 10 058 | 171 611 | 97 276 | 74 335 | 17.1 | 9.7 | 7.4 | 2.10 | 171 114 |
| 1987 | 10 111 | 162 937 | 99 921 | 63 016 | 16.2 | 9.9 | 6.2 | 2.04 | 163 761 |
| 1988 | 10 144 | 163 193 | 102 671 | 60 522 | 16.1 | 10.1 | 6.0 | 2.03 | 140 921 |
| 1989 | 10 171 | 153 449 | 103 479 | 49 970 | 15.1 | 10.2 | 4.9 | 2.02 | 256 041 |
| 1990 | 10 190 | 142 167 | 109 582 | 32 585 | 14.0 | 10.8 | 3.2 | 1.91 | 260 839 |
| 1991 | 10 194 | 132 045 | 114 650 | 17 395 | 13.0 | 11.2 | 1.7 | 1.80 | 241 138 |
| 1992 | 10 217 | 127 971 | 116 674 | 11 297 | 12.5 | 11.4 | 1.1 | 1.76 | 240 387 |
| 1993 | 10 240 | 117 384 | 128 544 | −11 160 | 11.5 | 12.6 | −1.1 | 1.62 | 217 957 |
| 1994 | 10 227 | 110 599 | 130 003 | −19 404 | 10.8 | 12.7 | −1.9 | 1.53 | 212 533 |
| 1995 | 10 194 | 101 144 | 133 775 | −32 631 | 9.9 | 13.1 | −3.2 | 1.40 | 193 280 |
| 1996 | 10 160 | 95 798 | 133 422 | −37 624 | 9.4 | 13.1 | −3.7 | 1.33 | 174 098 |
| 1997 | 10 118 | 89 586 | 136 653 | −47 067 | 8.9 | 13.5 | −4.7 | 1.25 | 152 660 |
| 1998 | 10 069 | 92 645 | 137 296 | −44 651 | 9.2 | 13.6 | −4.4 | 1.30 | 145 339 |
| 1999 | 10 032 | 92 975 | 142 027 | −49 052 | 9.3 | 14.2 | −4.9 | 1.31 | 135 829 |
| 2000 | 9 988 | 93 691 | 134 867 | −41 176 | 9.4 | 13.5 | −4.1 | 1.31 | 121 895 |
| 2001 | 9 929 | 91 720 | 140 299 | −48 579 | 9.2 | 14.1 | −4.9 | 1.28 | 101 402 |
| 2002 | 9 866 | 88 743 | 146 665 | −57 922 | 9.0 | 14.9 | −5.9 | 1.24 | 89 895 |
| 2003 | 9 797 | 88 512 | 143 200 | −54 688 | 9.0 | 14.6 | −5.6 | 1.23 | 80 174 |
| 2004 | 9 730 | 88 943 | 140 064 | −51 121 | 9.1 | 14.4 | −5.3 | 1.23 | 71 700 |
| 2005 | 9 664 | 90 508 | 141 857 | −51 349 | 9.4 | 14.7 | −5.3 | 1.25 | 64 655 |
| 2006 | 9 605 | 96 721 | 138 426 | −41 705 | 10.1 | 14.4 | −4.3 | 1.33 | 58 516 |
| 2007 | 9 561 | 103 626 | 132 993 | −29 367 | 10.8 | 13.9 | −3.1 | 1.42 | 46 287 |
| 2008 | 9 528 | 107 876 | 133 879 | −26 003 | 11.3 | 14.1 | −2.7 | 1.48 | 42 197 |
| 2009 | 9 507 | 109 263 | 135 056 | −25 793 | 11.5 | 14.2 | −2.7 | 1.50 | 35 967 |
| 2010 | 9 491 | 108 050 | 137 305 | −29 255 | 11.4 | 14.5 | −3.1 | 1.49 | 27 662 |
| 2011 | 9 473 | 109 147 | 135 099 | −25 952 | 11.5 | 14.3 | −2.7 | 1.51 | 26 858 |
| 2012 | 9 464 | 115 893 | 126 531 | −10 638 | 12.2 | 13.4 | −1.2 | 1.62 |
| 2013 | 9 468 | 117 997 | 125 326 | −7 329 | 12.5 | 13.2 | −0.7 | 1.67 |
| 2014 | 9 469 | 118 534 | 121 542 | −3 008 | 12.5 | 12.8 | −0.3 | 1.69 |
| 2015 | 9 481 | 119 509 | 120 130 | −621 | 12.6 | 12.7 | −0.1 | |
Белоруссия халҡының иҫәп диаграммаһы

# Беларусь халҡы
## Социаль күрһәткестәр

2012 йылда Белорусиялағы ғүмер оҙонлоғо 72,2 йәш һанала. Был күрһәткес ирҙәрҙең — 66,6 ҡатындарҙың 77,6 йәшенән үтмәй. Украина һәм Рәсәй менән сағыштырғанда был күрһәткес бер нисә тапҡырға юғарыраҡ, ә башҡа европа илдәренекенән күпкә түбәнерәк. Ҡатын-ҡыҙҙар менән ирҙәр араһындағы ғүмер оҙонлоғоноң айырмаһы ҙур проблема булып һанала. 2008 йылда был айырма 12 йыл иҫәпләнә. Ҡала ерҙәрендә был күрһәткес — 11, ауылда −14 тәшкил итә. 2013 йылдың 1 ғинуарына Белоруссияла 60 йәште уҙған кешеләр республика халҡының 19,64 % -тын тәшкил итә (по классификации ООН страна считается старой, если таких людей — 14 %). Һуңғы йылдарҙа балалар һаны ла арта. 2008 йылда 100 ҡыҙға 106 малай тыуған. Бала табыусы ҡатындарҙың уртаса йәше — 26,8, тәүге балаһын табыусыларҙыҡы −24,4 йәш. . 2011 йылға балалы ғаиләләр һаны 1205,6 мең була. Уларҙың 65,7%-ы бер генә балаға, 28,9 % -ты ике, өс йәки унан күберәк балаға ни бары 5 % ҡына ғаилә эйә. 2008 йылда балиғ булмаған әсәләрҙән 1383 бала тыуған. Иң юғары тыуым кимәле Брест өлкәһендә, ә түбән кимәл Витебск өлкәһендә күҙәтелә. Витебск өлкәһендә шулай уҡ, бөтә республика буйынса юғары үлем коэффициенты күҙәтелә. Ә Минск өлкәһендә был һан түбән.

# Беларусь халҡы
## Социаль күрһәткестәр
### Никахтар һәм өйләнешеүҙәр

2012 йылда Белоруссияла 76 245 никах (был 1000 кешегә 8,1тигән һүҙ) һәм 39 034 айырылышыу теркәлгән (1000 кешегә 4,1). Иң күп никахлашыу Могилев өлкәһендә (8,4), иң әҙе Брест өлкәһендә (7,6) теркәлгән; ә иң күп айырылышыу осрағы Витебск һәм Гомель өлкәләрендә һәм Минск ҡалаһында (1000 кешегә 4,3), ә иң әҙе Брест өлкәһендә (3,7) һанала. 2012 йылда тәүге тапҡыр никахҡа инеүҙең уртаса йәше — ирҙәр өсөн — 26,7 (1980 йылда — 24,3) һәм ҡатын-ҡыҙар өсөн 24,6 (1980 йылда 22,9); 2012 йылда икенсе тапҡыр никахҡа инеүҙең уртаса йәше ирҙәр өсөн — 40,5, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 37,6 йәш. Никах һәм айырылышуҙар статистикаһы:
| Йыл | Никахтар һаны | (1000 кешенә) | Айырылышуҙар һаны | (1000 кешегә) |
| 1970 | 83 658 | 9,3 | 17 060 | 1,9 |
| 1980 | 97 461 | ▲ 10,1 | 31 214 | ▲ 3,2 |
| 1990 | 99 229 | ▼ 9,7 | 34 986 | ▲ 3,4 |
| 1995 | 77 027 | ▼ 7,6 | 42 119 | ▲ 4,1 |
| 2000 | 62 485 | ▼ 6,3 | 43 512 | ▲ 4,4 |
| 2005 | 73 333 | ▲ 7,6 | 30 531 | ▼ 3,2 |
| 2010 | 76 978 | ▲ 8,1 | 36 655 | ▲ 3,9 |
| 2011 | 86 785 | ▲ 9,2 | 38 584 | ▲ 4,1 |
| 2012 | 76 245 | ▼ 8,1 | 39 034 | ▬ 4,1 |

# Беларусь халҡы
## Социаль күрһәткестәр
### Хеҙмәт ресурстары

| Эшкә яраҡлы йәштән бәләкәйерәк халыҡ өлөшө 20—23,6% 18—19,9% 16—17,9% 13,8—15,9% | Эшкә яраҡлы халыҡ иҫәбе более 63% 60—62,9% 55—59,9% 50—54,9% менее 50% | Эшкә яраҡлы йәштән олораҡ халыҡ өлөшө более 34,7% 30—34,6% 25—29,9% 20—24,9% 17,2—19,9% |

# Беларусь халҡы
## Социаль күрһәткестәр
### Уҡымышлылыҡ кимәле

Республика халҡы өсөн донъя үлсәме буйынса юғары белем кимәле характерлы. 2009 йылғы иҫәп алыуҙар һөҙөмтәһенә ярашлы, 10 һәм унан олораҡ йәштәгеләрҙең 17,9%-ы юғары, 25,6%-ы урта махсус белемгә эйә.

# Беларусь халҡы
## Социаль күрһәткестәр
### Ғаилә

2009 йылдағы иҫәп алыуҙар һөҙөмтәһе республика халҡына аҙ балалыҡ хас тип күрһәтә, бер ғаиләг бер бала. Дөйөм ғаиләләрҙең 65,9 % -ы бер генә балаға, 28,3%-ы ике һәм 5,2%-ы өс һәм унан күберәк балаға эйә е. 2010 йыл башында тыуым кимәленең суммар коэффициенты яйлап үҫә. 2012 йылда Ауылда ул ҡала еренә ҡарағанда юғарыраҡ була. [.