yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пермь крайы йылғалары

Пермь крайы йылғалары Волганың иң эре һул ҡушылдығы булған Кама йылғаһы бассейнына ҡарай. Пермь крайында 40 уртаса ҙурлыҡтағы һәм 29 меңдән ашыу бәләкәй йылға бар, уларҙың уртаса дөйөм оҙонлоғо 90 мең километрҙан ашыу тәшкил итә.

# Пермь крайы йылғалары
## Оҙонлоғо буйынса классификация

Пермь крайында тик ике генә йылғаны ҙур ғына йылға тип атап була (йәғни оҙонлоҡтары 500 километрҙан ашыу). Бына улар — Кама (1805 км) һәм уның һул ҡушылдығы Чусыу (592 км).
Пермь крайында оҙонлоғо 100 километрҙан 500 километрға тиклем еткән 40 йылға бар. Уларҙың иң эреләре:
* Сылва — 493 км
* Вишера — кт. 415
* Колва — 460 км.
* Яйва — кт. 403
* Косьва — 283 км
* Морон — 267 км.
* Весляна — 266 км
* Иньва — 257 км
* Обва — 247 км
* Тимшор — 235 км
* Пильва — 214 км
* Койва — 180 км
* Көньяҡ Кельтма — 172 км
* Язьва — 162 км
* Ҡара — 149 км.
* Серебрянка — 147 км
* Уролка — 140 км.
* Лупья — 128 км
* Тол — 118 км
* Лысьва — 112 км
* Полуденный Кондас — 104 км

# Пермь крайы йылғалары
## Үҙенсәлектәре буйынса классификация

Пермь крайы йылғаларының байтаҡ өлөшө тигеҙлектән аға. Улар Кама йылғаһының уң ҡушылдыҡтары — Коса, Уролка, Кондас, Иньва, Обва һәм башҡалар; һул ҡушылдыҡтары — Весляна, Лупья, Көньяҡ Кельтма, Тол, Сайгатка. Улар бормаланып әкрен генә аға.
Кама йылғаһының һул ҡушылдыҡтары Урал тауҙарында башлана һәм, тау йылғаларына хас булғанса, уларҙа шаршылар, һикәлтәләр һәм шарлауыҡтар бихисап. Ярҙарында яланғас ҡая таштар һәм матур ҡаялар (мәҫәлән, Ирмәк ташы). Урта һәм түбәнге ағымында, тигеҙлектә был тау йылғалары үҙҙәренең ҡырҡыу үҙенсәлектәрен юғалта.

# Пермь крайы йылғалары
## Тулыланыу

Пермь крайы йылғаларының 60 проценттан ашыуы ҡар һыуҙары менән тулылана. Шуға күрә уларға боҙҙарҙың әкрен иреүе, ташҡын һыуҙарының мул булыуы, йәйен, ҡышын һыу аҙлығы хас. Крайҙың ҡалын урманлы төньяғында, ҡарҙың ҡалын булыуы арҡаһында, көньяғындағы биләмәләр менән сағыштырғанда бында ташҡындар оҙағыраҡ дауам итә.

# Пермь крайы йылғалары
## Топонимика

Пермь крайы йылғалары атамалары күбеһенсә фин-уғыр (коми-пермяк) теленән алынған. Мәҫәлән, атамаларҙың тармырында ва — һыу йыш осрай: Сылва, Колва, Яйва, Косьва, Иньва, Обва, Чусовая (коми-перм. чус — тиҙ, ва — һыу).
Төрки телдәренән алынғандары ла бар. Мәҫәлән, Үрге Мулянка һәм Түбәнге Мулянка йылғаларының исемдәре фарсы телендәге «мулла» һүҙенән килеп сыҡҡан. Тикшеренеүселәр был атаманың барлыҡҡа килеүен татар кенәзе Мәмәтҡол исеме менән бәйләй. Ул был тарафтарға Иван Грозный батшалыҡ иткәнгә тиклем һәм ул батша тәхетендә ултырған йылдарҙа килеп төпләнә, имам йәки мулла вазифаһын башҡара.

# Пермь крайы йылғалары
## Шулай уҡ ҡара

* Пермь крайындағы һаҙлыҡтар
* Пермдең бәләкәй йылғалары
# Телеуттар

Телеуттар (үҙатама теленнет, тадар, байат-пачат) — Рәсәй Федерацияһы, Көнбайыш Себерҙең көньяҡ-көнсығышында төрки телле күсмә халыҡтарҙан килеп сыҡҡан аҙ һанлы төрки төп халыҡ. Телеуттарҙың теле һәм мәҙәниәте алтай халҡының теле һәм мәҙәниәте менән тығыҙ бәйләнгән, уларҙың этнотерриториаль төркөмө булып 1993 йылға тиклем рәсми рәүештә һаналғандар.. Хәҙерге телеуттар Кемерово өлкәһенең көньяҡ райондарында күпләп йәшәйҙәр.
Телеуттарҙың Y-хромосома гаплотөркөмдәре R1a1 (55,3 %), C3xM77, N1c1, R1b*, R1b3, I, J.

# Телеуттар
## Йәшәгән ерҙәре

Россия Федерацияһында 2643 телеут йәшәй(2010), уларҙан 2534 кеше Кемерово өлкәһендә көн итә.
Телеуттар башлыса ауылда йәшәй. 2000-гә яҡын кеше Беково, Челухоево, Верховская, Шанда һәм Нови-Бачати ауылдарында йәшәй.

# Телеуттар
## Телдәре

Телеут теле алтай телдәре ғаиләһенең төрки телдәр төркөмөнең ҡырғыҙ-ҡыпсаҡ (Хакас) телдәренә ҡараған айырым тел, йәки башҡа классификация буйынса көньяк алтай теле (ысын алтай) диалекты. Һуңғы осраҡта ла ул Кемерово өлкәһендә генә түгел, Алтай Республикаһы һәм Алтай крайы территорияһында киң таралған. Рәсми мәғлүмәттәргә ҡарағанда, 2010 йылда 975 кеше (телеуттарҙың яҡынса 37%) Рәсәйҙә телеут телендә һөйләшкән. Шул уҡ ваҡытта, телеуттарҙың барыһы да тиерлек русса һөйләшә.

# Телеуттар
## Тарихы

Телеуттарҙың ата-бабалары - уғыҙҙарҙың теле ҡәбиләһе ((дин­лин, до­лань­гэ, те­лен­гут һ.б.), Джунгария менән Үрге Обь буйы араһында күсенеп йөрөгән. Джунгарҙар менән тығыҙ бәйләнгән. 17 быуат башында урыҫ сығанаҡтарында Телеут ере (рус. Те­ле­ут­ская зем­ли­ца (Те­лен ор­да)) тип телгә алына).
1930 йылдарҙа атайлыларға һәм татарҙарға индергәндәр. 1990 йылда «Эне Бай­ат» ассоциацияһы төҙөлә, телеут халҡы съездары үткәрелә башлай, 1992 йылда «Телеут халҡының үҙбилдәләнешкә хоҡуғы тураһында» декларация ҡабул ителә. РФ аҙ һанлы халыҡтарының Берҙәм исемлегенә индерелгәндәр.

# Телеуттар
## Мәҙәниәте һәм дине

Православие динендәләр, традицион инаныс тотоусылар ҙа һаҡлана.
Мәҙәниәткә теленгиттар һәм хакастарға яҡын.
Этнографик тикшеренеүҙәр буйынса, борон телеуттар күп халыҡтарҙа осорай торған һауала ерләү йолаһын ҡулланғандар (йәғни, мәйет ергә күмелмәй).
# Сумчина

Сумчина — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 1004 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Сумчина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030337
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103033
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Альняш

Альняш — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Альняш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100016578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101657
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ортолык

Ортолык — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дженишке-Тал йылғаһы ҡылымығына 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ортолык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005469
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100546
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фламинго

Фламинго (лат. Phoenicopterus) — Азияла һәм Көньяҡ Америкала, шулай уҡ Рәсәйҙә Каспий һәм Арал диңгеҙҙәрендә күпләп йәшәй, һыуҙағы ваҡ хайуандар һәм үҫемлектәр менән туҡлана торған, бик оҙон аяҡлы, оҙон муйынлы, ҡыҙыл йүгергән аҡ төҫлө эре ҡош; Фламинго һымаҡтар отряды (Phoenicopteriformes)Фламинголар ғаиләһендәге (Phoenicopteridae) берҙән-бер ҡоштар ырыуы.

# Фламинго
## Күренеш

Фламинго оҙон аяҡтар, һығылып муйын, төҫө аҡтан ҡыҙылға үҙгәрелеүе менән айырылып тора. Әһәмиәтле билгеһе — аҫҡа эйелгән ауыр суҡыш.

# Фламинго
## Йәшәү мөхите

Фламинго Африкала, Кавказта, Көньяҡ-Көнсығыш һәм Үҙәк Азияла Көньяҡ һәм Үҙәк Америкала тереклек итә. Һай һыу ятҡылығы ярҙарында ҙур кононияларҙа йәшәйҙәр. Бер кононияла йөҙ меңләр ҡош иҫәпләнә.

# Фламинго
## Аҙығы

Ҡыҫала, бөжәктәр ҡарышлауыҡтар, селәүсен, моллюсклар һәм ылымыҡлак менән туҡлана.
Фламингонын тәбиғи дошмандары буре, төлкө, сүл бүреһе, ҡайһы саҡта — ыласын һәм бөркөт.

# Фламинго
## Төрҙәре

* Анд фламинго (Phoenicopterus andinus)
* Ҡыҙыл фламинго (Phoenicopterus ruber)
* Бәләкәй фламинго (Phoeniconaias minor)
* Ғәҙәти фламинго (Phoenicopterus roseus)
* Джемс фламинго (Phoenicoparrus jamesi)
* Чили фламинго (Phoenicopterus chilensis)
Юҡҡа сыҡҡан төрҙәргә инә пегас:
* Phoenicopterus aethiopicus
* Phoenicopterus copei (үҙәге көнсығышта төньяҡ америка һәм мексиканың һуңғы плейстоценда)
* Phoenicopterus croizeti (урта олигоцен — үҙәк европала урта миоцен)
* Phoenicopterus chilensis (австралияның көньяғында һуңғы олигоцен)
* Phoenicopterus Miller 1963 gracilis (иртә плейстоценда күл. Канунка, Австралия)
* Phoenicopterus 1953 floridanus Brodkorb (Флорида иртә плиоценда)
* Phoenicopterus minutus (һуңғы плейстоценда Калифорния, АҠШ)
* Phoenicopterus novaehollandiae (австралияның көньяғында һуңғы олигоцен)
* Phoenicopterus et siamensis Cheneval al. Бер мең туғыҙ йөҙ туҡһан
* Phoenicopterus 1944 Miller stocki (плиоцен ринкона ул-де-Ромос, Мексика)
# Шайдукова Лиана Дим ҡыҙы

Шайдукова Лиана Дим ҡыҙы (1 ғинуар 1985 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре кандидаты (2011), доцент (2016), Башҡорт дәүләт университеты Бөрө филиалының социаль педагогика һәм социаль эш кафедраһы уҡытыусыһы.

# Шайдукова Лиана Дим ҡыҙы
## Биографияһы

Лиана Дим ҡыҙы Шайдукова (ҡыҙ фамилияһы Гулина) 1985 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Малаяҙ ауылында хәрби хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған.
2007 йылда Бөрө дәүләт социаль-педагогика академияһының филология факультетын отличиеға тамамлағандан һуң үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген ошо юғары уҡыу йортоноң социаль педагогика һәм социаль эш кафедраһы ассистенты булып башлай.
2011 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетында «Детский дом как институт социализации осиротевших детей» тигән темаға «социология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. 2014 йылдан кафедраның өлкән уҡытыусыһы, ә 2016 йылдан — доценты.
Лиана Шайдукова 50-нән артыҡ фәнни хеҙмәт авторы.

# Шайдукова Лиана Дим ҡыҙы
## Ҡайһы бер ғилми хеҙмәттәре

* Гулина Л. Д. Положительные и отрицательные аспекты реструктуризации интернатных учреждений / Л. Д. Гулина // Научные проблемы гуманитарных исследований: выпуск 2. – Пятигорск: Институт региональных проблем российской государственности на Северном Кавказе, 2010. – С. 258-263.
* Гулина Л. Д. Роль детских домов в социализации детей-сирот / Л. Д. Гулина // Известия Уральского государственного университета. Серия 1: Проблемы образования, науки и культуры. – Екатеринбург: Издательство Уральского университета, 2010. – С.45-50.
* Гулина Л. Д. Социализация осиротевших детей в условиях детского дома: региональный аспект. - Монография: LAP LAMBERT Academic Publishing GmbH and Co. KG., Saarbrucken, 2012. – 100 с.
* Шайдукова Л. Д. Особенности социализации детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей, в условиях детского дома: монография. - Бирск: Бирский филиал Башкирского государственного университета, 2015. – 200 с.
* Социально-педагогическая помощь детям, оставшимся без попечения родителей: Учебно-методическое пособие, дополненное и переработанное / под ред Л. Д. Шайдуковой. — Бирск: Бирский филиал Башкирского государственного университета, 2015. – 165 с.
# Сынзас

Сынзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кабырза йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Сынзас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008402
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200840
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ахтасымполум

Ахтасымполум — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 666 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Ахтасымполум
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011697
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201169
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Интернациональ һүҙҙәр

Интернациональ һүҙҙәр — башҡорт теленә урыҫ теле аша башҡа телдәрҙән килеп ингән һүҙҙәр. Уларҙың күбеһе халыҡ-ара һүҙҙәргә ҡарай, сөнки улар башҡорт теленән башҡа бик күп телдәрҙә актив ҡулланыла. Директор, опера. клуб, факультет һ. б
# Азаматов Дамир Мостафа улы

Азаматов Дамир Мостафа улы (5 май 1940 йыл — 27 ноябрь 2020 йыл) — ғалим-философ. 1978 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институтында һәм Башҡорт дәүләт медицина университетында уҡытыусыһы, профессор-консультанты. Философия фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003).

# Азаматов Дамир Мостафа улы
## Биографияһы

Дамир Мостафа улы Азаматов 1940 йылдың 5 майында Башҡорт АССР-ы Саҡмағош районының Саҡмағош ауылында тыуған. Хоккейсы һәм тренер Марат Азаматовтың ағаһы.
1963 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң — комсомол эшендә. 1970 йылдан алып БДУ-ла уҡыта, 1976 йылдан — Бөрө педагогия институтының философия кафедраһы мөдире. 1978 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институтында һәм Башҡорт дәүләт медицина университетында уҡыта (1983 йылдан алып философия кафедраһы мөдире).
Ғалим 2020 йылдың 27 ноябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды.
Фәнни хеҙмәттәре Башҡортостан ижтимағи, сәйәси һәм философия фекеренә, мәғрифәтселек тарихына, медицина һәм һаулыҡ һаҡлауҙың социаль- философик проблемаларына арналған. 130-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт, 15 монография, 4 яҡлаулы докторант, 36 фәндәр кандидаты етәксеһе/

# Азаматов Дамир Мостафа улы
## Төп ғилми эштәре

* Из истории развития общественно политической и философской мысли Башкирии конца XIX — начала XX в. Пермь, 1979;
* Социальная детерминированность внутриличностного конфликта (социально философский анализ). Уфа, 2009 (авторҙаш);
* Здоровье молодёжи как общественная ценность в современном российском обществе. Уфа, 2010 (авторҙаш).
# Тома (Мера ҡушылдығы)

Тома — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мера йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Тома (Мера ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013643
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001364
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Джеймс Стюарт

Джеймс Мэ́йтленд Стю́арт (ингл. James Maitland Stewart, Джимми Стюарт (Jimmy Stewart) исеме менән билдәле; 20 май 1908 йыл, АҠШ, Пенсильвания, Индиана — 2 июль 1997 йыл, АҠШ, Лос-Анджелес) — Америка киноактёры, «Филадельфия тарихы» картинаһында иң яҡшы ир-ат роле өсөн «Оскар» премияһы лауреаты (1941) була. Хәрби лётчик, Икенсе донъя һуғышы һәм Вьетнам һуғышы ветераны, бригада генералы.
Ярты быуат эсендә ҙур Американың "бәләкәй кешеләре"нең киң галереяһын булдырып, айырыуса ҙур билдәлелек яулай. Бынан тыш, үҙенең киң эмоциональ даирәһе арҡаһында, әллә күпме жанрҙа: комедия, драма, мелодрама, детектив, биографик фильмдарҙа, триллерҙар, вестерндарҙа — үҙенең һиҙелерлек эҙен ҡалдырған. Тағы ла голливудса булмаған тәртипле тормош алып барыуы менән дә билдәле. Бөгөнгө киноведтар күҙлегенән тарихта иң бөйөк актерҙарҙың береһе тип һанала.

# Джеймс Стюарт
## Һайланма фильмография

* 1936 — Жена против секретарши /Wife vs. Secretary — Дэйв
* 1936 — За тонким человеком /After the Thin Man — Дэвид Грэм
* 1936 — Рождённая танцевать /Born to Dance — Тед Баркер
* 1938 — С собой не унесёшь /You Can’t Take it With You — Тони Кирби
* 1939 — Дестри снова в седле /Destry Rides Again — Том Дестри-младший
* 1939 — Мистер Смит едет в Вашингтон /Mr. Smith Goes to Washington — Джефферсон Смит
* 1940 — Магазинчик за углом /The Shop Around The Corner — Альфред Кралик
* 1940 — Филадельфийская история /The Philadelphia Story — Макколи Коннор
* 1946 — Эта прекрасная жизнь /It’s a Wonderful Life — Джордж Бейли
* 1948 — Звонить: Нортсайд 777 /Call Northside 777 — П. Дж. Макнил
* 1948 — Верёвка /The Rope — Руперт Кэделл
* 1950 — Винчестер 73 /Winchester '73 — Лин Макэдам
* 1950 — Харви /Harvey — Элвуд Дауд
* 1952 — Величайшее шоу мира /The Greatest Show on Earth — клоун Баттонс
* 1953 — Обнажённая шпора /The Naked Spur — Говард Кемп
* 1954 — Далёкий край /The Far Country — Джефф Уэбстер
* 1954 — Окно во двор /Rear Window — Л. Б. «Джефф» Джеффриз
* 1954 — История Глена Миллера /The Glenn Miller — Гленн Миллер
* 1955 — Человек из Лэрами /The Man from Laramie — Уилл Локхарт
* 1956 — Человек, который слишком много знал /The Man Who Knew Too Much — доктор Бенджамин Маккена
* 1958 — Головокружение /Vertigo — Джон «Скотти» Фергюсон
* 1959 — Анатомия убийства /Anatomy of a Murder — Пол Биглер
* 1961 — Двое скакали вместе /Two Rode Together — маршал Гатри Маккейб
* 1962 — Человек, который застрелил Либерти Вэланса /The Man Who Shot Liberty Valance — Рэнсом Стоддард
* 1962 — Как был завоёван Запад /How the West Was Won — Лайнус Ролингс
* 1964 — Осень шайеннов /Cheyenne Autumn — Уайетт Эрп
* 1965 — Полёт Феникса /The Flight of the Phoenix — капитан Фрэнк Таунс
* 1965 — Шенандоа /Shenandoah — Чарли Андерсон
* 1968 — Бандольеро /Bandolero! — Мэйс Бишоп
* 1976 — Самый меткий /The Shootist — доктор Хостетлер
* 1977 — Аэропорт 77 /Airport ’77 — Филип Стивенс
* 1978 — Магия Лесси /The Magic of Lassie — Кловис Митчелл
# Тиса (Сылва ҡушылдығы)

Тиса — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Тиса (Сылва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012654
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101265
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Башҡортостандың Ваҡытлы революцион советы

Башҡортостандың ваҡытлы революцион советы (Автономиялы Башҡордистандың ваҡытлы революцион советы) — Башҡорт Хөкүмәтенең ағзалары ҡулға алынғас, уға ҡарата альтернатив булараҡ төҙөлгән.

# Башҡортостандың Ваҡытлы революцион советы
## Тарихы

Башҡортостандың Ваҡытлы Революцион Советы 1918 йылдың 4 февралендә [17 февраль] 1918 Ырымбурҙа «Тулҡын» башҡорт йәштәр ойошмаһының йыйылышында барлыҡҡа килгән. Совет составына Абдулла Дәүләтшин (рәйес), Г. Алпаров, Х. Ильясов, Муса Мортазин, Ф. Солтанбәков, С. Таһиров, Ж. Шәрипов, Бәхтегәрәй Шәфиев, К. Юлмөхәмәтов ингән.
1919 йылдың 19 февралендә Ырымбур губерна ревкомы Башҡортостандың ваҡытлыса революцион советын (ВРСБ) раҫлаған. ВРСБ-ның ике вәкиле Мосолман хәрби революцион комитетҡа, ә Бахтегәрәй Шәфиев Ырымбур губерна ревкомы составына ингән.
Главной целью ВРСБ төп маҡсаты булып Башҡортостан эшсе, крәҫтиән һәм һалдаттары мәнфәғәттәрен яҡлау торған. Шулай уҡ ВРСБ үҙенең резолюцияһында 1917 йылғы Бөтә башҡорт ҡоролтайҙарында, республиканың совет автономияһы тураһындағы проектын индереп, Башҡордистан автономияһының законлылығын раҫлаған. ВСРБ Халыҡ Комиссарҙары Советына Башҡортостан татарҙар ойошторған Урал-Иҙел штатына инеүгә ҡырҡа ҡаршы икәнлектәрен һәм Мәскәүгә башҡорт автономияһын раҫларлыҡ тулы вәкәләткә эйә вәкилдәрен ебәреү тураһында белдерә. 26 мартта Бәхтегәрәй Шәфиев етәкселегендәге дүрт кешенән торған вәкиллек Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариатына, Наркомнацҡа, «Башҡортостан автономияһы проекты»н тапшырған. Ләкин Мосолман эштәре буйынса Комиссариат һәм Наркомнац берлектә, Татар-Башҡорт Совет Республикаһы тураһындағы проектты әҙерләп ҡуйғанлыҡтан, проект ҡаралмаған.
ВРСБ эшмәкәрлеге, БашҡортСовет Республикаһын төҙөүгә кире ҡарашта торған, милләттәр эштәре буйынса комиссар Ғ. К. Шәмиғоловтың ҡаршылығына осраған. Шәмиғолов позицияһын Ырымбур губерна партия комитеты секретаре Коростелев һәм ҡайһы бер башҡа ағзалар яҡлаған. 1918 йылдың 30 мартында Ырымбур губерна башҡарма комитеты, пролетар революция милли сиктәр һәм автономиялар сикләнгәнлеген танымай, һәм, йәнәһе, ВРСБ эшмәкәрлеге Башҡорт өлкә (үҙәк) шуро эшмәкәрлегенән бер нисек тә айырылмай тигән аңлатма менән, ВРСБ-ны таратҡан. Әммә ВРСБ был ҡарарға буйһонмай һәм апрель башында Стәрлетамаҡ ҡалаһына күсә. Оҙаҡ та үтмәй ВРСБ үҙенең эшмәкәрлеген туҡтатҡан.
# Балыҡлы ауыл Советы (Фёдоровка районы)

Балыҡлы ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ай-Тляком-Коим-Ягун

Ай-Тляком-Коим-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тляком-Коим-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ай-Тляком-Коим-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048533
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204853
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2