yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вопша (йылға)

Вопша — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыу һаклағысы (Кострома ҡултығы) һыу һаклағысына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Вопша (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001149
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Воробьёв Сергей Владимирович

Воробьёв Сергей Владимирович (24 май 1952 йыл) — Башҡортостанда йәшәп рус телендә ижад итеүсе шағир, яҙыусы, тәржемәсе һәм журналист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы, Ғафури районының «Звезда» гәзите хеҙмәткәре.

# Воробьёв Сергей Владимирович
## Биографияһы

Сергей Владимирович Воробьёв 1952 йылдың 24 майында Башҡорт АССР-ы Ғафури районының үҙәге Красноусол ауылында тыуған. 1979 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағандан һуң райондың рус телендә нәшер ителгән «Звезда» гәзитендә эшләй.

# Воробьёв Сергей Владимирович
## Әҙәби эшмәкәрлеге

Сергей Воробьёв мәктәп йылдарында шиғырҙар яҙа башлай, Башҡорт дәүләт университетында уҡыған осорҙа һәм артабанғы йылдарҙа әҙәби ижады һиҙелерлек әүҙемләшә. Көндәлек журналистика эше менән бер рәттән ул шиғриәттә үҙенең оҫталығын камилләштереүҙе дауам итә. 1985 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә уның быға тиклем яҙылған әҫәрҙәренән торған «Красные птицы» исемле рус телендәге тәүге шиғри йыйынтығы донъя күрә, «На миру» тип аталған икенсеһе 1990 йылда шунда уҡ баҫыла. Артабан йәш әҙип үҙен прозала һәм драматургияла һынап ҡарай. Һөҙөмтәлә «Бельские просторы» журналы уның хикәйәләр тупланмаһын уҡыусылар хөкөменә тәҡдим итә.
2000 йылда «Китап» нәшриәте инде һиҙелерлек тәжрибә туплаған авторҙың «Выбор во тьме» тигән өсөнсө китабын сығара. Тәүге йыйынтыҡтарындағы шиғырҙарға хас булған лирик кисерештәр, үҙенсәлекле образдар быныһында тағы ла тулыланып, шағирҙың уй-кисерештәренең, фәлсәфәүи уйланыуҙарының юғарыраҡ кимәлгә күтәрелеүен, күп төрлө сағыштырыуҙарының тағы ла сағыуыраҡҡа әйләнеүен асыҡ күрһәтә.
Әүҙем ижад менән йәшәгән әҙиптең әҫәрҙәре республикала рус телендә сыҡҡан гәзиттәр — «Вечерняя Уфа», «Республика Башкортостан» һәм "Молодёжная газета"ла, шулай уҡ Ғафури районы баҫмаһы «Звезда» гәзитендә даими донъя күрә.
Ижадының тәүге йылдарынан уҡ Сергей Воробьёв әҙәби тәржемә менән дә шөғөлләнә. Ул данлыҡлы яҡташы, ғалим-яҙыусы Жәлил Кейекбаевтың «Зөбәй Үтәғолов» тигән билдәле очеркын, танылған балалар яҙыусыһы Кәтибә Кинйәбулатованың шиғырҙар йыйынтығын башҡорт теленән руссаға тәржемә итте.

# Воробьёв Сергей Владимирович
## Китаптары

* Красные птицы: Стихи. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1985. — с. (рус.)
* На миру: Стихи. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1990. — с. (рус.)
* Выбор во тьме: Стихи. — Уфа: Китап, 2000. — с. (рус.)
# Рафиҡов Мансур Миңлебай улы

Рафиҡов Мансур Миңлебай улы (8 декабрь 1964 йыл) — 1982—2012 йылдарҙа СССР һәм Рәсәй Ҡораллы Көстәренең ғәмәлдәге хәрби хеҙмәткәре, танкист. Запастағы гвардия полковнигы (2012). Рәсәй Федерацияһы Геройы (1996).

# Рафиҡов Мансур Миңлебай улы
## Биографияһы

Мансур Миңлебай улы Рафиҡов 1964 йылдың 8 декабрендә Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Күгәрсен ауылында тыуған.
1982 йылда, урта белем алғас, Ҡазан юғары танк команда училищеһына уҡырға инә һәм уны 1986 йылда уңышлы тамамлай. Башта Германиялағы Совет ғәскәрҙәре төркөмөндә, артабан Кавказ аръяғы хәрби округында, Төньяҡ-Кавказ хәрби округында хеҙмәт итә.
1994 йылдың декабре — 1995 йылдың февралендә 20-се гвардия мотоуҡсылар дивизияһының айырым танк батальоны командиры вазифаһында Чечен Республикаһы территорияһында конституцион ҡоролошто тергеҙеү буйынса хөкүмәт заданиеһын үтәүҙә ҡатнаша.
Рәсәй Федерацияһы Президенты Указы менән 1996 йылдың 20 ғинуарында гвардия майоры Рафиҡов Мансур Миңлебай улына «Рәсәй Федерацияһы Геройы» исеме бирелә һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
1999 йылда офицер Бронетанк ғәскәрҙәренең хәрби академияһын тамамлай. Төньяҡ-Кавказ хәрби округында 255-се мотоуҡсылар полкы командиры урынбаҫары вазифаһында хеҙмәт итә. 1999 йылдың сентябрь айынан 2000 йылдың июненә тиклем Төньяҡ-Кавказ төбәгендә террорға ҡаршы операцияла ҡатнаша. Һуңынан Себер хәрби округында хеҙмәтен дауам итә.
2006 йылдан полковник Рафиҡов М. М. — Калуга өлкәһе хәрби комиссары урынбаҫары, 2012 йылдан — запаста.
Калуга өлкәһенең Обнинск ҡалаһында йәшәй.

# Рафиҡов Мансур Миңлебай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы Геройы
* Батырлыҡ ордены,
* «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» ордены,
* миҙалдар.
# Сураш (Татарстан)

Сураш (Чураш, Саклау-Чураш; татар. Чураш, рус. Чурашово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.

# Сураш (Татарстан)
## География

Ауыл Минзәлә йылғаһы буйында, Сарман ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 39 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Сураш (Татарстан)
## Тарих

Ауылға ҫарайлы-мең ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1752 йылдан билдәле. Ауыл Ҫарайлы-Мең улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Нөркәй административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда мәсет, мәктәп, 2 икмәк магазины, 2 бакалея кибете, һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1921 йылдан Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Сарман районы, 1935 йылдан — Ворошилов районы, 1957 йылдан — Яңы Юл районы, 1959 йылдан — Сарман районы составына керә.

# Сураш (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 30 башҡорт һәм 70 яһаҡлы татар; 1834 йылда — 68 башҡорт; 1912 йылда — 356 аҫаба башҡорт һәм 465 татар иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1870 | 1897 | 1922 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 53 | 386 | 619 | 831 | 780 | 858 | 591 | 506 | 583 | 426 | 297 | 293 | 260 |
# Дон йылғаһы фестивале

Дон йылғаһы фестивале — Дон йылғаһы хөрмәтенә Дондағы Ростов ҡалаһында, йылға буйында йыл һайын ойошторолған сара. Байрам үҙ эсенә төрлө конкурстар, балыҡ һурпаһы (уха) дегустациялау һәм төрлө күңел асыуҙы ала. 2016 йылда, байрамдың 6-сы тапҡыр үткәрелгән сағында, «Көньяҡ ҡапҡаһы» часовняһына нигеҙ һалына. Байрамға ул йылда ун меңгә яҡын кеше килә.

# Дон йылғаһы фестивале
## Тарих

2016 йылда Дон йылғаһы фестивале Ростов яр буйында үткәрелә. Байрам уңайынан йыр һәм бейеү йәрминкә майҙаны, уха менән һыйлау урыны ойошторола. Туризмды әүҙем үҫтереүсе ҡала халҡы иҫтәлекле «Байков Андрей Матвеевичкә 185 йәш» миҙалына лайыҡ була. Байрам ваҡытында «Южные Ворота» тетрапилонына нигеҙ ташы һалына. Билдәләнгән ваҡытта Дон ярын нығытыу сиктәрендә бында часовня төҙөләсәк.
Часовняның иң беренсе һалынған ташы Дондағы Ростов ҡалаһының реставрацияланыусы Пресвятая Богородица Раштыуаһы Кафедраль соборынан килтерелгән кирбес була. Соборҙың руханийы часовня урынында молебен үткәргән тантанала часовняға беренсе кирбес һалына. Композицияның авторы ниәте буйынса, дүрт юл киҫешкән урындың символы булып арка торасаҡ. Часовня Дондағы Ростовтың символы булып торасаҡ һәм Яр буйының йәйәүлеләр юлының дауамы булып торасаҡ.
2016 йылда фестиваль Рәсәй киноһы йылына бағышлана. Бының өсөн махсус майҙансыҡ — «Донливуд» — төҙөлә, унда декорациялар ҡуйыла һәм гримерҙар, операторҙар эшкә саҡырыла. Теләгән кешеләргә кастинг ойошторола һәм уларҙы уңышлы үткәндәренә роль бирелә, йә булмаһа режиссерлыҡ эше тапшырыла. Фестивалдә ижади коллективтар сығыш яһай, төрлө конкурстар үткәрелә. Байрам ваҡытында Дондағы Ростовта ҡала музейы асылыуы тураһында хәбәр була.
# Яңы Кәңгеш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

Яңы Кәңгеш ауыл Советы — Дүртөйлө районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452305. ОКАТО коды — 80224828000. Өсбүлә ауыл советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.

# Яңы Кәңгеш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Ауыл Советы составы

Яңы Кәңгеш ауылы — административ үҙәк, Ҡазаклар, Барғат, Ҡырғыҙ, Кесе Бишҡураз , Яңы Баҙраҡ, Сергеевка, Таубаш-Баҙраҡ ауылдары

# Яңы Кәңгеш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы ст.1 п. белдерә:
   Яңы Кәңгеш ауыл Советының Ҡаҙаҡлар, Яңы Кәңгеш, Барғаты, Ҡырғыҙ, Кесе Бишҡураз, Яңы Баҙраҡ, Сергеевка, Таубаш-Баҙраҡ ауылдарын Өсбүлә ауыл Советы составына индерергә. Өсбүлә ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

# Яңы Кәңгеш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Географик урыны

2008 йылға Саҡмағош районы, Иҫке Яндыҙ ауыл Советы, Миңеште ауыл Советы, Байгилде ауыл Советы, Өсбүлә ауыл Советы, Тәкәрлек ауыл Советы, Миәҙәк ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы").
# Бикбулатов Баһауетдин Абдрахман улы

Бикбулатов Баһауетдин Абдрахман улы (28 ғинуар 1908 йыл — 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, «Германияны еңгән өсөн», «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалдары һәм «Почет билдәһе» ордены кавалеры.

# Бикбулатов Баһауетдин Абдрахман улы
## Биографияһы

Баһауетдин Абдрахман улы Бикбулатов 1908 йылдың 28 ғинуарында Аҡбулат ауылында тыуған. 10 йәшендә етем ҡала һәм Ырғыҙлыға малайлыҡҡа китеп, һарыҡ көтөп тамаҡ туйҙыра.
1927—1930 йылдарҙа ағас йығыусы булып эш башлай. 1930 йылда колхозға инә. 1934 йылда «Яңы тормош» колхозының хисапсыһы итеп һайлайҙар. 1938 йылда — «Чапаев» исемендәге колхоз председателе. 1939—1941 йылдарҙа районда инструктор булып эшләй.
1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша һәм политрук була. Хәрби званиеһы: өлкән лейтенант.
1946—1948 йылдарҙа Башҡортостан юғары партия мәктәбендә уҡый. 1949—1956 йылдарҙа Бөрйән районы партия комитетында икенсе секретарь булып эшләй. 1956—1962 йылдарҙа — «Ленин» исемендәге колхоз председателе. 1962 йылда хаҡлы ялға киткәс, райондағы «Белем» йәмғиәте председателе була.
Баһауетдин Абдрахман улы 1988 йылда вафат була. Иҫке Собханғолда ерләнгән.

# Бикбулатов Баһауетдин Абдрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Германияны еңгән өсөн»
* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалдары
* «Почет билдәһе» ордены.
# Квашвиц

Квашвиц (нем. Quaschwitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 67 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,3 км². Диңгеҙ кимәленән 455 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7389 һәм автомобиль коды — SOK.
# Енсиәт

Енсиәт - рус. гендер -(ингл. gender -лат. genus «зат») — ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ заттарын ҡылыҡһырлаған спектр. Контексҡа ярашлы бындай ҡылыҡһырламаларға социаль структура (атап әйткәндә, гендер роле һәм башҡа социаль роль) йәки гендер тап килешлеге инеүе мөмкин. Ҡайһы бер осраҡтарҙа «гендер» һүҙе «енес» төшөнсәһе менән синоним тип һанайҙар,әммә башта иһә «гендер» термины ҡапма-ҡаршы маҡсатта ҡулланылған.
«Гендер» термины феминизм үҫеше һәм гендер тикшеренеүҙәре арҡаһында киң ҡулланыла башлай. Башлыса феминист авторҙар кешеләр араһындағы айырманы тәбиғи сәбәптәр менән түгел, ә социаль процестар менән бәйле һанай.
Күпселек сығанаҡтар гендерҙы «социаль енес» тип билдәләһә лә, хәҙерге заман феминистик һәм гендер тикшеренеүҙәр бындай аңлатманы иҫкергән тип һанай.

# Енсиәт
## Төшөнсә тарихы

Көнбайыш фәндә енес һәм гендер төшөнсәләрендә терминологик айырманы сексолог Джон Мани 1955 йылда транссексуаллекте һәм интерсексте өйрәнеүгә арналған хеҙмәттәрендә телгә ала. Әммә «гендер» төшөнсәһе 1970-се йылдар башында ғына феминистик хәрәкәт һәм феминистик теория үҫеше менән бәйле киң ҡулланышҡа инә. Феминистик теоретиктар «гендер» төшөнсәһен аналитик категория итеп биологияға бәйле енси сифаттарын ҡылыҡ-фиғелдән айырмлау өсөн ҡуллана.
Совет осоронан һуңғы фәнгә «гендер» төшөнсәһе 1980-се һәм 1990-сы йылдарҙа гендер тикшеренеүҙәре менән килеп инә. Бөгөн «гендер» төшөнсәһе «енес» төшөнсәһенә ҡаршы ҡуйылып беҙҙең илдә генә түгел, бөтә донъяла күп мәғәнәлә, атап әйткәндә социаль фәндәрҙә ҡулланыла

# Енсиәт
## Шулай уҡ ҡарагыҙ

| Файл:Җәмгыять | «Социология» порталы |
* Енси тигеҙлек
* Енси тигеҙһеҙлек
* Енсиәт роле
* Енсиәтселек
* Гетеросексуаллек
* Гомосексуаллек
# Иллоккортоормиут

Иллоккортоормиут (вост.-гренл. Illoqqortoormiut, станда. гренл. Ittoqqortoormiit Иттоккортоормиит; дан. Scoresbysund Скорсбисунн) — көнсығыш Гренландияның ҡалаһы. Был ҡала Сермерсоок коммунаһы территорияһында урынлашҡан. Элекке Иллоккортоормиут коммунаһының административ үҙәге, 2009 йылда бөтөрөлгән. Гренландияның иң алыҫта торған ҡалаларының береһе — уға тиклем тик самолетта ғына барырға мөмкин (Исландияның Констебель-Пинт ҡалаһынан осоусы самолетта аҙнаға ике тапҡыр ғына), артабан вертолетта йәки кәмәлә (йыл әйләнәһенә барлығы бер нисә ай буйына ғына). 2013 йыл мәғлүмәттәре буйынса ҡала халҡы 452 кеше тәшкил итә.

# Иллоккортоормиут
## Этимология

Скорсбисунн атамаһы тикшереүсе һәм китҡа һунар итеүсе Уильям Скорсбисунн исеменән килеп сыҡҡан. Уильям Скорсбисунн был төбәкте 1822 йылда картаға индергән. Эскимосса Иллоккортоормиут «Оло Йорт» тигәнде аңлата.

# Иллоккортоормиут
## Географияһы

Ҡала Кангертиттивак фьорды (дат телендә Скорсбисунн) тамағында урынлашҡан.
Иллоккортоормиут коммунаһы 235 000 км² майҙанды биләй, көньяҡта Аммассалик менән, төньяҡта Төньяҡ-Көнсығыш Гренландия милли паркы менән сиктәш. Фаунаһы поляр айыуы, тюлень һәм һарыҡ-үгеҙҙән тора. Скорсбисунн фьорды — донъяла иң ҙур фьорд, уның оҙонлоғо 350 км, тәрәнлеге — 1500 метр, иң ҙур утрауы — Милн Ере.

# Иллоккортоормиут
## Тарих

Ҡаласыҡҡа нигеҙҙе 1925 йылда Миккелсен Эйнар һәм «Густав Холм» карабында килгән 70 кеше һалған. Был Норвегияның Көнсығыш Гренландия төбәге менән ҡыҙыҡһыныу эҙемтәһе булып торған. Шул уҡ ваҡытта был Тасиилак халҡына ярҙам күрһәтеү маҡсатында эшләнгән, сөнки ундағы йәшәү шарттары насарая һәм ундағы кешеләрҙең күпеселеге үҙ ирке менән яҡшыраҡ шартлы ерҙәргә күсә башлаған була. Яңы ерҙәрҙә уларҙы тюлень, морж, нарвал, поляр айыуҙарына бай һунар биләмәләре көтә.
Шуның менән бергә, шулай уҡ был төбәктә инуит халҡы (эскимостар) йәшәгән, емереклектәр һәм башҡа археологик табылмалар быны дәлилләй.

# Иллоккортоормиут
## Иҡтисад

Урындағы һунарсылар борондан уҡ айыу һәм киттарға һунар иткән, был шөғөл хәҙер ҙә ҡаланың мәҙәни-иҡтисади факторы булып тора. Ит һәм башҡа хайуандар аҙығы һунарсылар ғаиләләре хужалығының нигеҙе булып тора. Был аҙыҡ-түлекте һатыуҙан килем барлыҡҡа килә, әммә ул айырым миҙгелдә генә алып барыла. Палтус һәм креветкалар көтөүе Иллоккортоормиут янынан үтә, ләкин паковый боҙ арҡаһында бер нисә ай буйына уларҙы тотоу мөмкин түгел.
Һуңғы ваҡытта туризмдың роле арта.

# Иллоккортоормиут
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Дальвик (Исландия)
* Ольборг (Дания)
# Кузель (Сосновка ҡушылдығы)

Кузель — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосновка йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кузель (Сосновка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012612
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201261
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Войт-Юган

Войт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собты-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Войт-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032286
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303228
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кәрәмәт

Кәрәмәт (ғәр. کرامة‎, күпл. کرامات‎; рус. Кара́мат) — ислам терминдарының береһе, тәҡүә һәм ихлас мосолмандар (әүлиә менән булған йәки улар эшләгән мөғжизәләрҙе исемләр өсөн ҡулланыла.

# Кәрәмәт
## Кәрәмәт осраҡтары

Кафырҙарҙың йәки тәҡүә булмаған кешеләрҙең мәғжизә булдырыуы истидрәж, сихыр йәки мәкер тип атала. Ҡайһы бер тәҡүә кешеләрҙең кәрәмәттәре булыуын бер нисә хәҙис һәм Ҡөрьән аяттары иҫбатлай.

# Кәрәмәт
## Хәл торошо

Кәрәмәт сығанағы — Аллаһ. Кәрәмәт, мөғтәзилиҙәрҙән тыш, исламдың бөтә йүнәлештәре тарафынан да таныла. Суфыйлыҡта кәрәмәт айырым һынау булып иҫәпләнә. Суфый бының менән ғорурланһа, ул хаҡ юлдан сығасаҡ. Шуға күрә шәйехтәр бындай хәлдәрҙең булыуын йәшерергә ҡуша.
Кәрәмәт пәйғәмбәрҙәргә бирелгән Үәхи һәм мөғжизәләргә оҡшаш түгел. Пәйғәмбәрҙәр үҙ миссияһының хаҡ булыуын иҫбатлар өсөн тирә — яҡтағыларға мөғжизәләрҙе асыҡтан — асыҡ күрһәтә алһа, кәрәмәт эйәләре мөғжизәләрҙе асыҡ күрһәтеүҙе маҡсат итеп ҡуймай. Күпселек осраҡта улар үҙҙәренең һәләттәрен сер итеп тота
Кәрәмәт тәҡүә кешенең йәшәү рәүеше, юғары әхлаҡлелеге, белемлелеге менән бәйле ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә сағылыш таба ала. Бәғзеләр, тәҡүә кешеләрҙең диңгеҙ өҫтөндә йөрөй, һауала оса алыу һәләте кәрәмәттең сағылышы булыуы мөмкин, тип һанай. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең иң бөйөк кәрәмәте (мөғжизәһе) Ҡөрьән булған, ә әүлиәләрҙеке — Аллаһҡа хеҙмәт итеү һәм Ҡөрьән фәндәрен йәнләндереү.
# Пандым-Юган

Пандым-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ем-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Пандым-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028558
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302855
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Өкөлө йорт (Новочеркасск)

Өкөлө йорт (Дубовский урамы, 8) — Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһының Дубовский урамы һәм Совет урамдары киҫелешендә модерн стилендәге торлаҡ йорт

# Өкөлө йорт (Новочеркасск)
## Тасуирламаһы

Йорт 1910 йылда төҙөлгән һәм үҙ-ара кредит йәмғиәте етәксеһе Г.Г. Кривцовтың шәхси милеге булған, ә һуңынан йортҡа Дон политехник институты профессоры М.М. Гришин хужа була (1891—1979).
Торлаҡ йорттоң архитектура стилен сәнғәт белгесе В.И. Кулешов «фин модерны» тип атай. Ундай һығымтаның сәбәбе булып фасады биҙәлешендә фактура күҙлегенән бөтөнләй төрлө материалдарҙың берләшмәһе тора, был төньяҡ илдәре өсөн хас була: порталға инеү урынын уратып алған ҡырағай таш, аҫҡы, ҡаттың цоколь өлөшө һәм стненаның өҫтөн ҡаплап тороусы ялтыратылған плитка
Йорт үҙенең исеме менән осло башлы фронтондың уйымына мәрмәрҙән өкө скульптураһы — ғаилә именлеге һәм бәхет символы ҡуйылған. Плитканың зәйтүн төҫөндәге ялтыр йөҙлөгө һәм тупаҫ эшкәртелгән һоро таштың контрасын урта быуат архитектруаһында йыш осратырға була.
Нәҡ ошо йорт Г. А. Семенихин «Новочеркасск» романында телгә алына, әммә унда башҡа адрес күрһәтелә.
# Ҡыҫылдыҡ

Ҡыҫылдыҡ (рус. Кышиндык) — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үҙъйылға йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км тәшкил итә.

# Ҡыҫылдыҡ
## Исеменең килеп сығышы

Топонимист Н. И. Шувалов үҙенең һүҙлегендә ошондай аңлатма бирә:
   Кысы-Куль (Кисы-Куль), озеро, территория города Миасса, Аргаяшский район; Кысылга (Кысы-Елга), речка, левый приток Суроям, бассейн Уфы; Кысык, Большой и Малый, речка правый приток Лемезы, бассейн Сима.
   От башкирских слов: кысык — «узкий», «тесный», «сжатый», «сдавленны», «узкое межгорье», кул — «озеро», елга — «река», в переводе означают «сдавленное озеро» или «озеро в теснине, узком межгорье», «узкая, сжатая речка»
Ошонан сығып йылғаның да исеме ҡыҫыу, ҡыҫылған һүҙенән барлыҡҡа килеүе ихтимал, тип фаразларға булалыр.

# Ҡыҫылдыҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000720
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200072
— Бассейн коды — 14.01.05.002
— ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тимерхан (әкиәт)

Тимерхан — батырҙар тураһында башҡорт халыҡ әкиәте.

# Тимерхан (әкиәт)
## Тарихы

«Тимерхан» башҡорт халыҡ әкиәтенең әҙәби сюжеты «Шаһнамә» (Х быуат) фарсы эпик поэмаһына барып тоташа.
Был әкиәтте 1964 йылда Башҡортостандағы Дәүләкән районының Буранғол ауылында фольклорсы М. М. Сәғитов Ҡотлогилдина Гөльямалдан яҙып ала.
«Тимерхан» әкиәтендә халыҡтың имләү, дауалау ғилеме лә сағылыш таба. Тимербулат исеме балаға ныҡлыҡ, сәләмәтлек теләй. Әкиәттә Уткүҙ тигән сихырсының майынан яһалған дауа шифалы була. Тимерхан ошо май менән ата-әсәһенең күреү һәләтен кире ҡайтара.

# Тимерхан (әкиәт)
## Сюжет

Борон-борон заманда Мәхмүт хандың Әхмәтхан исемле вәзире була. Ҡатыны ул тапһын тип теләп, вәзир Аллаға ялбара һәм 40 дөйәне ҡорбанға сала. Уның улы тыуа, малайға Тимерхан тип исем ҡушалар. Тимерхан бик көслө булып үҫә, һуғышып тиҫтерҙәрен имгәтә башлай. Шуға ата-әсәләр вәзирҙән улын ҡыуып ебәреүен һорайҙар. Хан да унан шуны талап итә. Тимерхан атаһының атын алып юлға сыға. Юлда ул был атты тағы ла көслөрәгенә алыштырып ала.
Юлында Тимерхан ғәскәрҙе еңгән егетте осрата һәм уның менән көс һынаша. Көрәштә Тимерхан еңеп сыға. Улар дуҫ булып хушлаша.
Артабан Тимерхан тау башында сатыр күреп ҡала. Унда ул өс һылыу ҡыҙҙы осрата. Егет уларҙан үҙенең матурмы-юҡмы икәнлеген һорай. Ҡыҙҙар уға: — Искәндәр батшаның улы Йәләлетдин һинән матурыраҡ, ә бына Әсфәндийәр батшаның ҡыҙы беҙҙән дә һылыуыраҡ, — тип яуаплай. Тимерхан Йәләлетдин батырҙы эҙләп китә. Эҙләп тапҡандан һуң уны көрәштә суҡмар менән һуғып үлтерә.
Артабан Искәндәр батша батшалығына юллана. Ҡала ситендәге күл ярында ул ағасҡа бәйләп ҡуйылған һылыу ҡыҙҙы күрә. Был күлдә ете башлы аждаһа йәшәгән була. Көн һайын ҡала халҡы уның өсөн бер ҡыҙҙы һәм һарыҡ бәйләй икән. Быны ишеткән егет күлдән аждаһаның сыҡҡанын көтә башлай. Аждаһа сығыу менән уның ете башын да өҙә сабып тураҡлап ташлай.