yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Туғай турғайы

?Туғай турғайы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымактар |
| Ғаилә: | Ҡупшыҡайҙар |
| Төр: | Туғай турғайы |
Латинса исеме :
Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 558408 NCBI 39621 |
Туғай турғайы , туғаяҡ(рус. Дроздовидная камышевка, лат. Acrocephalus arundinaceus) — турғайҙар отрядындағы ҙур булмаған ҡошсоҡ.

# Туғай турғайы
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡ ҙурлығында. Бик хәрәкәтсән, өҙ¬лөкһөҙ тауышланып йөрөүсе ҡош. һырт яғы ҡара-көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы һорғолт аҡ.

# Туғай турғайы
## Тауышы

Тауышы көслө генә: «шаҡ-шаҡ». һайрауы тупаҫ һәм сырылдаҡ өндәрҙән тора: «трин-трин-керс-керс-бит-бит-вийт-вийт».

# Туғай турғайы
## Йәшәү рәүеше

Ҡурҙайҙарҙан байтаҡҡа ҙур булыуы менән айырыла, һыу ситтәрендәге шырлыҡтарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Төрлө бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Ояһын кәрзинкәгә оҡшатып, ҡамыш һабаҡтарында үрә. Ҡара, һоро, көрән таптар, сыймалаҡтар менән сыбарланған 3—6 бөртөк йәшкелт аҡ йомортҡаһы була.
# Круглянка

Круглянка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының һул ярына тамағынан 1748 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Круглянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000410
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000041
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мядырма-Яга

Мядырма-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Мядырма-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086115
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008611
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Камчатка крайы

Камча́тка крайы — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Алыҫ Көнсығыш федераль округы составына инә.
Административ үҙәге — Петропавловск-Камчатский ҡалаһы.

# Камчатка крайы
## География

Камчатка крайы төньяҡта — Чукот автономиялы округы, төньяҡ-көнбайышта — Магадан өлкәһе һәм көньяҡта Беренсе Курил боғаҙы аша — Сахалин өлкәһе менән сиктәш. Край Камчатка ярымутрауын һәм уға яҡын ятҡан материк территорияларҙы, шул иҫәптән утрауҙарҙы биләй. Көнсығыш ярҙарын Тымыҡ океандың Беринг диңгеҙе (яр буйының оҙонлоғо 2000 км ашыу), ә көнбайыш ярҙарын Охот диңгеҙе (яр буйының оҙонлоғо яҡынса 2000 км) һыуҙары йыуа. Майҙаны — 464 275 км².

# Камчатка крайы
## Тарих

Камчатка крайы 2007 йылдың 1 июлендә Камчатка өлкәһе һәм Коряк автономиялы округының берләшеүе һөҙөмтәһендә ойошторолған.

# Камчатка крайы
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, край халҡы 316 116 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 0.68 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 77.8 % (2015).
Камчатка өлкәһендә 1989 йылда — 959, 2002 йылда — 575 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
# Тирон Вадим Васильевич

Тирон Вадим Васильевич (15 июль 1947) — СССР һәм Рәсәй йырсыһы (баритон). РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы. Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы. Тверь академия филармонияһы солисы. Тверь ҡалаһының почетлы гражданы.

# Тирон Вадим Васильевич
## Биографияһы

Вадим Васильевич Тирон Монголия республикаһында хеҙмәт иткән Совет Армияһы офицеры ғаиләһендә тыуа. Бер йылдан һуң ғаилә даими йәшәү урынына Башҡортостандың Күмертау ҡалаһына күсенә. Вадим мәктәптең үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәгендә әүҙем шөғөлләнә, ә һуңғараҡ эстрада оркестрында йырлай башлай. Ул армияла хәрби ансамблдә хеҙмәт итә. 1971 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтына уҡырға инә, уны 1976 йылда тамамлай, ошо уҡ йылда Тирон Бөтә Рәсәй совет йырҙарын башҡарыусыларҙың "Ҡыҙыл ҡәнәфер" конкурсы лауреаты була. Юғары уҡыу йортоноң дүртенсе курсында уҡ уны Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына эшкә саҡыралар. Тирон башҡарған тәүге партияларҙың береһе "Кармен" операһында Данкайре партияһы була.
1978 йылда артист Калинин ҡалаһына, хәҙерге Тверь ҡалаһына күсенә, бында Тверь академия филармонияһының сәхнәһендә эшләй башлай. Ул тулы хоҡуҡлы опера йырсыһы була. Башҡарылған ролдәре араһында Риголетто, Евгений Онегин һәм Алеко була. Карьераһында иң мөһим ваҡиғаларҙың береһе булып уның режиссер Борис Покровский менән хеҙмәттәшлеге тора.
Вадим Васильевич Калинин филармонияһы менән даими гастролдәргә сыға. Ул ун тапҡырҙан ашыу итальян театрҙары сәхнәләрендә сығыш яһай. Вадим Тиронға 1988 йылда «РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы» тигән маҡтаулы исем бирелә, ә ун йыл үткәндән һуң, 1998 йылда "Халыҡ артисы" тигән исемгә лайыҡ була.
Тирон төрлө Филармония фестивалдәрендә: «III мең йыллыҡҡа ышанс менән» Раштыуа форумында, «Тверҙә музыкаль көҙ», Берновта Пушкин байрамы һәм Князевта Лемешев байрамында даими ҡатнаша. Рәсәйҙең билдәле оркестрҙары менән сығыш яһай, улар араһында – Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһының рус халыҡ инструменттары академияһы оркестры, Н.П.Осипов исемендәге Рәсәй Милли академия халыҡ инструменттары оркестры, В.П.Дубровский исемендәге Смоленск рус халыҡ оркестры, Мәскәү дәүләт академия филармонияһының симфония оркестры, шулай уҡ Тверь камера «Рәсәй камератаһы» оркестры.
Тверь ҡалаһында йәшәй.

# Тирон Вадим Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* 1988 - «РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы».
* 1998 - Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы.
* 2002 - Тверь өлкәһе губернаторының «Тверь өлкәһен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн» түш билдәһе.
* 2011 - Тверь өлкәһе губернаторының «Изге Тверь Михаилы Тәреһе» маҡтаулы тамғаһы.
* 2016 - Тверь ҡалаһының почётлы гражданы.
# Күкбаш турғай

Күкбаш турғай, күкәнәш, ҡарабаш турғай, майгис, майсыл (рус. Лазоревка(лат. Cyanistes caeruleus— турғайҙар отрядендәге ҙур булмаған ҡошсоҡ.

# Күкбаш турғай
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бәләкәйерәк. Ботаҡтан ботаҡҡа һикергеләп йөрөүсе ҡошсоҡ. Түбәһе сағыу күк, аҫтынан аҡ һыҙыҡтар үтә. Аҡ сикәләре ҡара һыҙыҡ менән уратылған. Ҡанаттары һәм ҡойроғо күк, арҡаһы йәшел. Кәүҙәһенең аҫ яғы һары, уртаһынан өҙөк-өҙөк ҡара һыҙыҡ үтә. Ҡарабаш турғайҙан бәләкәйлеге һәм күк башы менән айырыла.

# Күкбаш турғай
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «тин-тин-тиррзз».

# Күкбаш турғай
## Йәшәү рәүеше

Япраҡлы урмандарҙа йәшәй. Бөжәктәр һәм уларҙың ҡурсаҡтары менән туйына. Йылы яҡҡа китмәй. Бер урындан икенсе урынға күсеп йәшәй. Ағас ҡыуыштарында оялай. Ҡыҙғылт көрән һипкелле 9—13 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
# Капкан-Вож

Капкан-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 235 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Капкан-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068705
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006870
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дровяная (Крынка ҡушылдығы)

Дровяная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Крынка йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Дровяная (Крынка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000051799
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005179
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Давыдов усадьбаһы (Мәскәү)

Давыдов усадьбаһы — Мәскәү ҡалаһындағы усадьба, Пречистенка урамы, 17/10 адресы буйынса урынлашҡан. Мәҙәни мираҫ объекты.

# Давыдов усадьбаһы (Мәскәү)
## Тарихы

XVIII быуаттың икенсе яртыһында төп йортто, баҡса һәм флигелде үҙ эсенә алған усадьба Барыков тыҡрығынан алып Сеченов урамына тиклем булған кварталды биләгән. Төп йорт 1770 йылдарҙа төҙөлгән, был ваҡытта уның хужаһы Мәскәү полицмейстеры Архаров Николай Петрович булған. Бина стиле иртә классицизмға ҡарай. Ошо уҡ ваҡытта төп ихатаны ике яҡтан кәртәләүсе бер ҡатлы флигелдәр төҙөлгән. 1812 йылда янғындан зыян күргән усадьба артабан яңынан тергеҙелә. Йорт ярым түңәрәк тәҙрәле мезонин менән тамамлана, фасады төп инеү урынының ике яғынан ике һәм бер ҡатлы коринф колонналар менән биҙәлгән. 1830 йылда төп йорттоң ҡабырғаларына һәм флигелдәренә төкәтмә төҙөлгән, ә 1869—1874 йылдарҙа архитектор А. Л. Обер ағас ҡаралтыларҙы таш менән алмаштырып ҡорған.
Архаровтан һуң усадьбаны генерал Г. И. Бибиков биләгән. 1835—1837 йылдарҙа усадьба шағир Денис Васильевич Давыдовтыҡы була, уға бында ҡунаҡҡа Александр Сергеевич Пушкин килеп йөрөй. Һуңынан усадьбала С. А. Арсеньеваның ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы урынлаша 1930 йылда йортта Вера Фигнер йәшәгән. Совет осоронда йорт КПСС район комитетына бирелә.
Фасадында Д. В. Давыдов иҫтәлегенә А.Котырев эшләгән мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Әлеге ваҡытта усадьба тергеҙелгән, әммә үҙенсәлекле интерьерҙары юғалған, башҡа мәғлүмәттәр буйынса XIX быуат һүрәттәре һаҡланған.
# Ҙур Һыу айырғыс һырт

Ҙур Һыу айырғыс һырт (ингл. Great Dividing Range) — Австралияның көнсығыш һәм көньяҡ-көнсығыш яр буйҙары буйлап яҡынса 4000 километрға һуҙылған тау системаһы.

# Ҙур Һыу айырғыс һырт
## Тасуирлама

Тауҙар башлыса эзбизташтарҙан, граниттарҙан, гнейстарҙан, вулканик тоҡомдарҙан тора. Бында нефть, газ, таш һәм һоро күмер, аҡ ҡурғаш, полиметаллик рудалар, алтын, баҡыр, титан-магнетит һәм монацит ҡомдары ятҡылыҡтары бар. Көнсығыш битләүҙәре текә, ныҡ һәм тәрән йырғыланған, көнбайыш битләүҙәре һөҙәк убалы тау алдына (даунстарға) күсә. Көньяҡ киңлектең 28° төньяҡтараҡ тауҙар сағыштырмаса бейек түгел, уларҙың киңлеге 650 километрға барып етә. Яҡынса 1000 метр бейеклектәге яр буйы һырттары һәм вулканик платолар һөҙәк түбәле көнбайыш тауҙар теҙмәһенән буйға һуҙылған киң соҡорҙар менән айырылған. Көньяҡтараҡ бейегерәк һәм монолит тауҙар урынлашҡан. Тау системаһы составында артабанғ һырттарҙы айыралар: Мак-Ферсон, Нью-Ингленд, Гейстингс, Ливерпул, Зәңгәр тауҙар һәм Австралия Альптары. Иң юғары нөктәһе — Косцюшко тауы (2228 м).
Битләүҙәрҙә бихисап йылғалар башлана, шул иҫәптән ҡитғала иң ҙурҙары булған Муррей һәм Дарлинг йылғаларының инеше урынлашҡан. Йылға үҙәндәрендә электроэнергия сығарыу һәм ҡалаларҙы һыу менән тәьмин итеү маҡсатында күп дамбалар төҙөлгән.
Флораһы — япраҡ ҡойоусы мәңге йәшел һәм эквалипт урмандары, саванналар, һирәк урмандар, ҡыуаҡлыҡтар (көнбайыш битләүҙәр).
Зәңгәр тауҙарҙың (ингл. Blue Mountains) ҙур өлөшө бер нисә милли паркттарҙан торған Бөтә донъя мираҫының объекты (Greater Blue Mountains Area) тип иғлан ителгән. Милли парктарҙың береһенең үҙәгендә уңайлы һәм нәфис урында урынлашҡанға күрә Катумба ҡалаһы төбәктә туризмдың үҙәге булып тора.
# Дәминев Рөстәм Риф улы

Дәминев Рөстәм Риф улы (2 июнь 1972 йыл) — ғалим-нефтехимик. 1998 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы, 2007 йылдан — директор урынбаҫары, бер үк ваҡытта дөйөм химик технологиялар кафедраһы мөдире, 2011 йылдан — директор. Стәрлетамаҡтың 4-се саҡырылыш ҡала Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы профессоры (2016), техник фәндәр докторы (2006), профессор (2015). Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (2005), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2016).

# Дәминев Рөстәм Риф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (2005)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2016).
# Ирша (йылға)

Ирша (укр. Ірша) — Украиналағы йылға. Житомир өлкәһенең Пулыны, Хорошив, Малын һәм Коростень райондары аша көньяҡҡа табан аға. Тетеревтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 136 километр. Бассейн майҙаны — 3070 км².
# Нойдитендорф

Нойдитендорф (нем. Neudietendorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3057 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,66 км². Диңгеҙ кимәленән 242 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99192 һәм автомобиль коды — GTH.
# Баймырҙа ауыл Советы (Мишкә районы)

Баймырҙа ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мишкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Баймырҙа ауылы.

# Баймырҙа ауыл Советы (Мишкә районы)
## Тарихы

Баймырҙа ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Баймырҙа ауыл Советы (Мишкә районы)
## Билдәле шәхестәре

* Ишкинин Ишмәй Иштубай улы (1914 йыл, 15 декабрь —1964 йыл, 2 август ) — 3-сө Белорус фронты, 43-сө армияның 126-сы уҡсылар дивизияһы 550-се уҡсылар полкының взвод командиры, кесе лейтенант, Советтар Союзы Геройы (1945).
# Сысҡан йылы

Сысҡан йылы — ун ике йыллыҡ циклдан торған һәм һәр береһе айырым йәнлек исеме менән йөрөтөлгән йыл иҫәбе — мөсәлдең беренсе йылы .
Һуңғы тапҡыр Сысҡан йылы 2008 йылда булған. Яңы мөсәл башы, йәғни, киләһе Сысҡан йылы — 2020 йыл.

# Сысҡан йылы
## Халыҡтың ауыҙ-тел ижадында

Башҡорттар Ислам ҡабул иткәс, Ай календарын файҙаланған, әммә ун ике йыллыҡ цикл да йәшәүен дауам иткән. Көнсығыш илдәренән айырмалы, башҡорттар йыл сифаттарын кешегә күсереп, күрәҙәлек итмәгән, улар тик уңыш алыу менән бәйле һынамыштар булып ауыҙ-тел ижадына инеп ҡалған.

# Сысҡан йылы
## Халыҡтың ауыҙ-тел ижадында
### Һынамышта

Сысҡан йылы тураһында ошондай һынамыш та ауыҙ-тел ижадына инеп ҡалған: Сыс­ҡан йылы — игенлек.

# Сысҡан йылы
## Халыҡтың ауыҙ-тел ижадында
### Шәжәрәлә

* Аҡһаҡ Тимер хан килде...Сысҡан йылында, ғәҡрәп йондоҙоноң икенсе көнөндә Ҡазан шәһәрен алды...
# Осу-Хи

Осу-Хи — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы,Ингушетия/Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Гехи йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Осу-Хи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005666
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200566
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шохма (Шуя ҡушылдығы)

Шохма — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Шохма (Шуя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014220
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001422
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Тынагота

Кесе Тынагота — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хальмер-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Кесе Тынагота
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302625
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Низариҙар

Низариҙар (ғәр. النزارية‎ —ән-Низарийүн; фарс. نزاریان — Незәрийән) — шиғый исламының исмәғили мәҙһәбе тармағы.

# Низариҙар
## Тарихы

Һуғышсан исмәғилиҙәр мөхитенән XI быуат аҙағында айырылып сығалар. Низариҙар, фатими хәлифә әл-Мустансирҙың өлкән улы Әбү Мансур Низар имам булып тора, тип һанаған.
Низариттарҙың тәғлимәте ғаҡыл (ижтиһад), плюрализм (раса, этник, мәҙәни төрлөлөк һәм дини айырмалыҡтарҙың рөхсәт ителеүе) һәм социаль ғәҙеллек кеүек нәмәләр тураһында һөйләй.

# Низариҙар
## Тарихы
### Хәҙерге заманда

Бөтә низари исмәғилиҙәр хәҙер шаһзадә Шаһ Кәрим Әл-Хөсәйениҙе (Аға — хан IV) үҙҙәренең Имам-и-Заман (заман имамы) тип таный..

# Низариҙар
## Тарихы
### Исмәғили имам резиденцияһы

Португалия Республикаһы менән 2015 йылғы килешеүгә ярашлы, 2018 йылдың 11 июлендә Аға хан рәсми рәүештә Лиссабондағы Энрике де Мендонс һарайын, «Исмәғили имаматтың диваны — резиденцияһы)» (порт. Divã do Imamato Ismaeli) тип иғлан итә.
# Роттероде

Роттероде (нем. Rotterode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 783 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,74 км². Диңгеҙ кимәленән 550 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98587 һәм автомобиль коды — SM.
# Харитоновка (Оло Кинель ҡушылдығы)

Харитоновка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кинель йылғаһының һул ярына тамағынан 336 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Харитоновка (Оло Кинель ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007763
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100776
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кулунка

Кулунка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайма йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Кулунка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013005
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301300
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пег-Еган

Пег-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Еккан-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пег-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204062
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бело-Колдаксай

Бело-Колдаксай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Айдарлысай йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Бело-Колдаксай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004225
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200422
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һатай (Антакья) Археология музейы

Антакья (Һатай) Археологик музейы (төр. Hatay Arkeoloji Müzesi) — Антакья янындағы археологик табылдыҡтарҙан тора (боронғо Антиохия), донъялағы иң ҙур рим мозаика коллекцияларының береһе. Төркиәлә 2011 йылда асылған Зеугм мозаика музейы коллекцияһы ғына уны уҙған.

# Һатай (Антакья) Археология музейы
## Тарихы

Антакьяла һәм тирә-яғында тәүге ҡаҙыныу эштәре 1932 йылдан үткәрелә башлай. Француз археологы Клод Прост тәҡдиме менән музей төҙөү буйынса ҡарар ҡабул ителгән, һәм 1934 йылда архитектор Мишель Экочерд етәкселегендә был эш башлана. 1939 йылда төҙөлөш тамамлана, әммә экспонаттар ҡуйыу, туплау өсөн йәнә тағы туғыҙ йыл кәрәк була. 1948 йылдың 23 июлендә музей асыла. Экспонаттар һаны артыу сәбәпле, 1960-сы йылдарҙа музей майҙанын ҙурайтыу башлана һәм 1973 йылда яңы бина ла асыла, унда күргәҙмә залдары һигеҙгә етә.
2011 йылда ҡала ситендә музей өсөн яңы бина төҙөлә, ул 2014 йылдың 28 декабрендә асыла. Гәзиттәр хәбәр итеүенсә, күсенгән ваҡытта өлөштәр буталыу арҡаһында кәмендә 10 мозаика дөрөҫ тергеҙелмәгән булып сыға.

# Һатай (Антакья) Археология музейы
## Йөкмәткеһе

Һатай Археологик музейында 34 меңдән ашыу артефакт һаҡлана, улар Рим империяһының иң ҙур ҡалаларының береһе Антакьяла ижад ителгән булған.
Ирекле һәм тормошсан манерала башҡарылған мозаикалы эштәр Фетида Орфей, Геракл, Дионис һәм башҡа мифологик персонаждар ғәмәлдәрен һынландыра. Музейҙа палеолит осоро әйберҙәре, тәңкәләр коллекцияһы, хетт скульптуралары һәм Сүриәнең төньяҡ өлөшөндәге башҡа урындарында табылған монаяттар һаҡлана.
Мозаиканың күп өлөшө Антакьяла 1935—1939 йылдар араһында Принстон университеты менән Францияның Милли музейы хеҙмәттәшлек итеп алып барылған ҡаҙыныуҙар һөҙөмтәһендә, Боронғо Антиохияла, Искәндәриәлә (Александрия) һәм Дафна сауҡалығында, Антакьяның заманса ял итеү зоналарында табылған.