yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гәрәев Рафаил Закир улы

Гәрәев Рафаил Закир улы (15 сентябрь 1930 йыл, Кесе Шаҙы ауылы Мишкә районы Башҡорт АССР-ы — 11 ғинуар 2010 йыл, Өфө, Башҡортостан, Рәсәй) — 21-се төҙөлөш тресының ташсылар бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Гәрәев Рафаил Закир улы
## Биографияһы

Хеҙмәт эшмәкәрлеген колхозда башлай. 1949 йылда фабрика-завод мәктәбен тамамлағандан һуң 21-се төҙөлөш тресында ташсы булып эшләй.
1960 йылдан ПМК-95 ташсылар бригадиры вазифаһында эшләй. Уның әүҙем ҡатнашлығында күп кенә торлаҡ йорттар, шулай уҡ йылылыҡ энергетикаһы һәм нефтехимия, ОАО «Өфөнефтехим», «Өфөоргсинтез», Өфө ТЭЦ-3, Өфө ТЭЦ-4 кеүек мөһим объекттар файҙаланыуға тапшырыла. Благовещен ҡалаһында сөй һәм арматура заводтары, Башбиохимкомбинат төҙөлә. Гәрәев етәкселеге аҫтында Турбаҫлы ҡошсолоҡ фабрикаһы төҙөлә, шулай уҡ күп социаль-мәҙәни һәм ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге объекттар Илеш, Благовещен, Өфө, Асҡын райондарында ҡорола.

# Гәрәев Рафаил Закир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* 1971 йылда уға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
* Ленин ордены, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, «Почёт билдәһе», миҙалдар менән наградлана
* БАССР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе, Өфө ҡалаһының Хеҙмәт Даны китабына индерелә.
# Урич

Урич — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уролка йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Урич
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100401
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хайнроде

Хайнроде (нем. Haynrode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 672 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,03 км². Диңгеҙ кимәленән 345 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37339 һәм автомобиль коды — EIC.
# Клошвиц

Клошвиц (нем. Kloschwitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 478 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,29 км². Диңгеҙ кимәленән 132 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6198 һәм автомобиль коды — SK.
# Ҡаҙансы ауыл Советы (Баҡалы районы)

Ҡаҙансы ауыл Советы — Баҡалы районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452651. ОКАТО коды — 80207822000. Иҫке Кәстәй ауыл Советы менән берләштерелә.

# Ҡаҙансы ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Ауыл советы составы

Ҡаҙансы, Весёлая Поляна, Фёдоровка, Юрмый ауылдары.

# Ҡаҙансы ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Тарихы

1987 йылда Ҡаҙансы ауыл Советынан Иҫке Әзмей ауыл Советы бүленеп сыға 4 н.п. (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 11.12.1987 N 6-2/478-се «Баҡалы районының Иҫке Әзмей ауыл Советын булдырыу тураһындағы» Указы).
   1. Баҡалы районында Иҫке Әзмей ауыл Советын ойошторорға, административ үҙәген Иҫке Әзмей ауылында урынлаштырырға.
   2. Иҫке Әзмей ауыл Советын составына түбәндәге тораҡ пункттарын индерергә: Галиуллинка ҡасабаһын, Нарат-Соҡор, Николаевка һәм Иҫке Әзмәй ауылдарын, Был ауылдарҙы Баҡалы районының Ҡаҙансы ауыл Советы составынан сығарырға.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1 6). Баҡалы районы буйынса а) түбәндәге юлдар бар:
   Ҡаҙансы ауыл Советының Ҡаҙансы, Весёлая Поляна, Фёдоровка, Юрмый ауылдарын Иҫке Кәстәй ауыл Советы составына индерергә. Иҫке Кәстәй ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
2008 йылда түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Яңы Урсай ауыл Советы, Иҫке Әзмей ауыл Советы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).
# Нефтекама дәүләт филармонияһы

Нефтекама филармонияһы — 1998 йылдың 8 ғинуарында Башҡорт дәүләт филармонияһының филиалы булараҡ асыла. 2005 йылдан — үҙаллы Нефтекама дәүләт филармонияһы.
Нефтекама — йәш һәм күп милләтле ҡала, унда башҡорт, урыҫ, татар һәм мари милләте вәкилдәре күпселекте тәшкил итә. Шуға ла эш ошо телдәрҙә ижад иткән төркөмдәр ойоштороуҙан башлана.

# Нефтекама дәүләт филармонияһы
## Филармонияның тәүге ижади коллективтары

* Башҡорт төркөмө «Һарына» (етәксеһе [[Радик Вәлмөхәмәтов]])
* «Эльян» мари концерт бригадалары (етәксеһе — Башҡортостан Республикаһының һәм Мари Эл Республикаһының атҡаҙанған артисы П. И. Итальева)
* «Түңгәүер» вокаль‑хореографик бейеү ансамбле (етәксеһе Р. М. Саттаров)
* музыкаль лекторий (етәксеһе — БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Л. Х. Йосопова)
* «Сыңғыҙ һәм Тамерлан» цирк труппаһы (етәксеһе — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Ш. Н. Хәлитов)
* «Миф» мини‑циркы (етәксеһе А. А. Шәрипов)
* «Ҡайтауаз» татар концерт бригадаһы (1999) (етәксеһе Р. Х. Ғабдүлйәнов).
Артабан «Ҡәрҙәштәр» башҡорт төркөмө (етәксеһе Р. М. Алтыншин), «У Сем» (етәксеһе Р. И. Исенбаева) мари концерт бригадалары өҫтәлә.
Нефтекама дәүләт филармонияһы коллективтары Рәсәй, Италия, Эстония буйлап гастролдәрҙә була.
Художество етәкселәре: Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Ю. Х. Салауатов (1998 йылдан), Ә. Ә. Фәсхетдинов (2000 йылдан), А. Д. Рәхмәтуллин (2003 йылдан).

# Нефтекама дәүләт филармонияһы
## Филармонияның тәүге ижади коллективтары
### Нефтекама дәүләт филармонияһының директорҙары

* Ә. Ә. Фәсхетдинов (1998 йылдан)
* М. З. Тулыбаев (2003 йылдан)
* Ф. Б. Сәләмәтов (2004 йылдан)
* Р. Р. Алтынбаев (2007 йылдан)
* Р. А. Исмәғилев (2011 йылдан)
* Р. Р. Ғайсин (2021 йылдан).

# Нефтекама дәүләт филармонияһы
## Бүләктәре

* Республика филармониялар фестивале дипломанты (Өфө, 2004)
* Төбәк төрки халыҡтары дуҫлығының фестивале дипломанты (Новосибирск, 2006).
# Шипицина

Шипицина — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чепец йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шипицина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003567
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100356
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үрәкүл

Үрәкүл (рус. Урукуль) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Үрәкүл ауыл биләмәһе составына инә.

# Үрәкүл
## Географик урынлашыуы

Үрәкүл күленең төньяҡ яр буйында урынлашҡан.

# Үрәкүл
## Тарихы

Үрәкүл — ҡатай башҡорттарының ауылы.

# Үрәкүл
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса урыҫтар (79 %) һәм башҡорттар (21 %) йәшәй.
# Исрафил (исем)

Исрафил — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.

# Исрафил (исем)
## Этимологияһы

Исрафил исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм көрәшсе, һуғышсан тигәнде аңлата.

# Исрафил (исем)
## Билдәле шәхестәр

Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы (6 август 1941 йыл) — режиссёр, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1997 йылдан М. Горький исемендәге Ырымбур өлкә драма театрының художество етәксеһе, бер үк ваҡытта 1998 йылдан Ырымбур сәнғәт институты уҡытыусыһы. 1974 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Профессор (1993). РСФСР‑ҙың халыҡ артисы (1989), РСФСР‑ҙың (1982), Башҡорт АССР-ының (1977), Татарстан Республикаһының (1993), Төньяҡ Осетия‑Алания Республикаһының (2002) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премияһы (1996), БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1976) лауреаты. Халыҡтар дуҫлығы (1986), Почёт (2002) һәм IV дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2012), Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы (2021) һәм Салауат Юлаев (2020)[2] ордендары кавалеры.
Әминев Исрафил Иблиәмин улы. 1928 йылда төҙөлгән «Өс ҡайын» исемле артелдың, 1930 йылдан «Башҡортостан» исемле колхоздың беренсе рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышына ауылдан тәүгеләрҙән булып үҙе теләп китә, Башҡорт атлы дивизияһында хеҙмәт итә, батырҙарса һәләк була.
Әминева Люциә Исрафил ҡыҙы. журналист, Салауат, Дыуан һәм Ейәнсура район гәзиттәрендә эшләй, 1968 йылда «Башҡортостан ҡыҙы» журналын сығара башлауҙа ҡатнаша, баҫманың тәүге техник редакторы була.
Ишморатов Исрафил Хажиморат улы (1920—2000) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, III дәрәжә Дан ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
Мамедов Исрафил Магерам улы 16 март 1919 — 1 май 1946) — 42 уҡсылар взводы командиры ярҙамсыһы-180 уҡсылар полкының уҡсылар дивизияһы Төньяҡ-Көнбайыш фронтында Советтар союзы геройы исеме бирелә өлкән сержант.
Исрафилов Абас Ислам улы (лезгин. Абас рифҡәт исрафилов; 1960 йылдың 28 сентябрендә, Белиджи, СССР — 26 октябрь 1981, Алишанга, Афғанстан) — Советтар союзы геройы, командир урынбаҫары, инженер-сапер взводы 357-се гвардия парашют-десант полкы 103-сө гвардия һауа-десант дивизияһы составында 40-сы армия совет ғәскәрҙәренең сикләнгән контингентында Афғанстан, гвардия сержанты .
Исрафил — Ҡиәмәт көнөн кешеләргә еткереүсе фәрештә.
# Сайма

Са́йма (фин. Saimaa, швед. Saimen) — Финляндиялағы иң ҙур күл. Европала майҙаны буйынса дүртенсе сөсө күл. Майҙаны яҡынса 4400 км². Яр һыҙығының оҙонлоғо 15 мең километр. Күлдә 13710 утрау бар, уларҙың дөйөм майҙаны 1850 км² тәшкил итә. Күлдән берҙә-бер сығыусы йылға — Вуокса Ладога күленә ҡоя.

# Сайма
## География

Күлдең тектоник сығышлы котловинаһы боҙланыу осоронда киңәйтелгән һәм тигеҙләнгән. Яҡынса 9 000 йыл элек күлдең бер өлөшө Балтик диңгеҙенең ҡултығы булып торған. Яҡынса 8 000 йыл элек күл тулыһынса Балтик диңгеҙенән айырылған. Сайманан сыҡҡан хәҙерге Вуокса йылғаһының Ладога күленә ҡойоуы 5 000 йыл элек формалашҡан (башҡа мәғлүмәттәргә ярашлы — 5 700 йыл элек).
1791—1792 йылдарҙа А. В. Суворов күл буйлап хәрбис форпосттар төҙөй. Был осорҙа Рәсәй империяһы һәм Швеция араһындағы сик күл буйлап үткән. Рәсәй һалдаттары һәм төбәктәге кешеләр күлдең эске өлөштәрендәге ҡултыҡтарҙы тоташтырыусы 4 бәләкәй канал төҙөй: Кутвеле, Кяюхкяя, Куконхарью һәм Телатайпале. Саймалағы башҡа каналдар көнсығыш Финляндияның бәләкәй күлдәре менән тоташтыра һәм һыу юлдары селтәрен барлыҡҡа килтерә. 1856 йылда Сайма күлен Фин ҡултығы менән тоташтырыусы Сайма каналы төҙөлә.

# Сайма
## Ресурстары

Күлдә балыҡтар бик күп.
Сайма күлендә юҡҡа сығыу хәүефе янаған сайма нерпаһы тереклек итә, уның иҫәбе 2012 йылғы баһалама буйынса 310 зат тәшкил итә.
Яр буйҙарында асбест ятҡылыҡтары бар.
# Сагадарова Мария Владимировна

Сагадарова Мария Владимировна (Тыкшеевна) (1901—1926) — БМ АССР-ының күренекле партия, йәмәғәт эшмәкәре, бүрәт ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәтен әүҙем ойоштороусы.

# Сагадарова Мария Владимировна
## Биографияһы

Мария Владимировна (Тыкшеевна) Сагадарова 1901 йылда Иркутск губернаһы, Аларск районы, Бурково бүрәт улусында тыуа.
Ата-әсәһе наҙан, ябай кешеләр була, крәҫтиән хужалығы менән шөғөлләнә.
Мария Владимировна мәктәптән һуң Черемхово коммерция училищеһына уҡырға инә. Уҡыған йылдарында уҡ әүҙем тормош позицияһы биләй һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге менән актив шөғөлләнә.
1919 йылда училище тамамлай.
1920 йылдың февралендә тыуған улусында РКП(б)-ның тәүге ячейкаһын ойоштора, П. В. Баханов исемендәге партизандар отрядын әҙерләүҙә һәм ойоштороуҙа ҡатнаша.
Бүрәтстанда Совет власы ныҡлап урынлшҡандан һуң, Боханск, Аларск һәм Эхирит-Булагатск аймаҡтары хеҙмәткәрҙәре араһындағы эшмәкәрлеккә ҡушыла һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың хошун, аймаҡ конференцияларын ойоштора.
1921 йылдың йәйенән Мария Владимировна Иркутск РКП(б) губкомы ҡарамағында ҡабаттан ойошторолған Бүрәт секцияһына саҡыртып алына. Бурженотдел мөдире була һәм партияның губерна комитетының ҡатын-ҡыҙҙар бүлеге мөдире Е. Фаерман етәкселегендә эшләй башлай.
РКП(б)-ның Бүрәт өлкә комитеты ойошторолғас, Сагадарова өлкә комитетының ҡатын-ҡыҙҙар бүлеге мөдире була. Крәҫтиәндәрҙең үҙ-ара ярҙам комитеттары ҡарамағында махсус булдырылған әсәләр һәм балалар фондтарына кураторлыҡ итә.
1922 йылдың апрелендә Новониколаевскта РКП(б) Үҙәк Комитетының Сиббюро секретары Емельян Ярославский етәкселегендәге форумда ҡатнаша. Отчет докладында түбәндәгеләрҙе хәбәр итә: «85 мең кеше иҫәпләнгән Бүрәт ҡатын-ҡыҙҙары эшмәкәрлек алып барырға кәрәк». Бер үк ваҡытта ул эштәге етешһеҙлектәр һәм ауырлыҡтар, кадрҙарҙың һәм саралар үткәреү өсөн средстволарҙың етешмәүе тураһында хәбәр итә.
М. В. Сагадарова инициативаһы буйынса, 1921 — 1922 йылдарҙа ҡатын-ҡыҙ хеҙмәткәрҙәр әҙерләү маҡсатында комсомол ҡыҙҙар һәм йәш коммунистар уҡыуға ебәрелә. Уның ярҙамында ҡыусылар Малахирова Савранна, Тарантаева Вера, Далбаева Агафья, Осипова Полина, Балехаева Агафья, Осодоева Феодосия һ. б. уҡыуға ебәрелә.
1921 — 1925 йылдарҙа Сагадарова өлкә партия съездарында һәм конференцияларында ҡатнаша, комсомолдың һәм партияның өлкә комитетына ағза итеп һайлана.
Филипп Михайлович Сахалтуев Сагадарованың ире була. Революцион эшмәкәрлектә ҡатнаша, һуңыраҡ К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһында белем ала, Херсондағы Аскания-Нова ҡурсаулығында, Иро станцияһында, зоотехник булып эшләй. 1937 йылда РСФСР Енәйәт Кодексының 58-се статьяһы буйынса — «контрреволюцион эшмәкәрлек» — ҡулға алына, 1938 йылда төрмәлә вафат була. Уның икенсе никахынан (Трубачеева Ирина Андреевна) тыуған улы, Украинаның халыҡ рәссамы Радна Филиппович Сахалтуев апаһының һүҙҙәренән Сагадарова хаҡында «ул бик иртә — егерме биш йәшендә туберкулездан вафат була», тип яҙа.
Иркутскиҙа Иерусалим зыяратында ерләнгән.

# Сагадарова Мария Владимировна
## Баҫмалары

* Сагадарова М. В. О работе среди бурят-монгольских женщин // Сборник «Революция и бурят-монголы» — Иркутск, 1921
* Сагадарова М. В. Женский листок // Газета «Власть труда» — Иркутск, лето 1921
# Төбәк стандарты

Төбәк стандарты — стандартлаштырыу буйынса төбәк ойошмаһы тарафынан ҡабул ителгән стандарт. Төбәк стандарттарына миҫалдар: EH (EN) индексы (префиксы) менән билдәләнгән Европа стандарттары; ГОСТ индексы (префиксы) менән билдәләнгән БДБ стандарттары.

# Төбәк стандарты
## Төбәк ойошмалары
### БДБ-ның дәүләт-ара советы (МГС / EASC)

Тулы атамаһы — Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең Дәүләт-ара стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлау советы (рус. Межгосударственный совет по стандартизации, метрологии и сертификации, ҡыҫҡартмаһы — МГС) (ингл. EuroAsian Interstate Council for Standardization, Metrology and Certification).
МГС БДБ-ның стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлау өлкәһендә килешелгән сәйәсәт булдырыу һәм үткәреү маҡсатында эш итеүсе хөкүмәт-ара органы булып тора. Советтың эш органы — Стандарттар бюроһы. Совет ҡарамағында 270 дәүләт-ара стандартлаштырыу техник комитеты эшләй. Дәүләт-ара стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлау советы Халыҡ-ара стандартлаштырыу ойошмаһы (ISO) тарафынан Төбәк стандартлаштырыу ойошмаһы — Евро-Азия стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлау берлеге (EASC) тип танылған (Совета ISO Советының 26/1996 һанлы резолюцияһы).

# Төбәк стандарты
## Төбәк ойошмалары
### Европалағы стандартлаштырыу ойошмалары

* CEN (the European Committee for Standardization) — Европала тауарҙарҙың, хеҙмәттәрҙең һәм технологияларҙың киң спектрын стандартлаштырыусы комитет.
* CENELEC (the European Committee for Electrotechnical Standardization) — Европала электротехникалағы сиселештәрҙе стандартлаштырыу комитеты.
* ETSI (European Telecommunications Standards Institute) — Европала телекоммуникациялар өлкәһендә стандартлаштырыу институты.

# Төбәк стандарты
## Төбәк ойошмалары
### НАТО

НАТО-ның стандартлаштырыу органдары
* Стандартлаштырыу буйынса НАТО комитеты (NCS — NATO Committee Standardization)
** NATO Standardization Staff Group (NSSG)
* НАТО-ның Стандартлаштырыу бюроһы (ONS — Office for NATO Standardization)
* Элемтә буйынса стандартлаштырыу мәсьәләләрендә НАТО Советы (NSLB — NATO Standartization Liaison Board)
* НАТО-ның сандартлаштырыу программаһын мониторингылау, индереү һәм камиллаштырыу буйынса НАТО стандартлаштырыу ойошмаһы (NSO — NATO Standartization Organisation).

# Төбәк стандарты
## Төбәк ойошмалары
### Башҡа төбәк ойошмалары

* COPANT (Pan American Standards Commission) — Панамерика стандарттар комитеты
* АСЕАН ағза илдәренең стандартлаштырыу һәм сифат буйынса консультатив комитеты
* Тымыҡ океан бассейны илдәренең стандартлаштырыу буйынса конгресы (PASC)
* Сәнәғәт үҫеше һәм тау эше буйынса ғәрәп ойошмаһы
* Африка төбәк стандартлаштырыу ойошмаһы.
# Вайсенберг (Үрге Лужица)

Вайсенберг (Үрге Лужица) (нем. Wei?enberg<br />Wospork) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3375 кеше йәшәй. Майҙаны — 50,92 км². Диңгеҙ кимәленән 197 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2627 һәм автомобиль коды BZ.
# Үрге Тесовка

Үрге Тесовка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тесовка йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Үрге Тесовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003926
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000392
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Демография

Демогра́фия (бор. грек. δῆμος — халыҡ, бор. грек. γράφω — яҙыу) — халыҡ үҫеше тураһындағы фән.
Социаль, иҡтисади, биологик һәм географик факторҙарҙы, сәбәптәрҙе, шарттарҙы иҫәпкә алып, халыҡ урынлашыуында, күсенеүендә, үҫеш динамикаһында булған үҙгәрештәрҙе өйрәнә. Халыҡтың һанын, таралыуын, тәбиғи хәрәкәтен (тыуым-үлемде, никахлашыу һәм айырылышыуҙы), синыфтарға, йәмғиәт төркөмдәренә ҡарап, шулай уҡ шөғөлө, енесе, милләте, ғаилә хәле, мәҙәни кимәлен иҫәпкә ала.
Ошо күрһәткестәрҙе иҫәпкә алып, халыҡтың киләсәктәге дөйөм һаны, хеҙмәт ресурстары, ил, ҡала һәм бөтә донъяла буласаҡ перспективалар билдәләнә.
# Халыҡ-ара музейҙар көнө

Халыҡ-ара музейҙар көнө — йыл һайын 18 майҙа үткәрелә торған байрам.
Халыҡ-ара музейҙар көнө бөтә донъяла 1977 йылдан билдәләнә.
1977 йылда музейҙар берләшмәһенең иҫтәлекле ваҡиға - Халыҡ-ара музейҙар көнө үткәреү теләге тыуа. Резолюция шул уҡ 1977 йылда Халыҡ-ара музейҙар советының Дөйөм Ассамблеяһы (ICOM) тарафынан Мәскәүҙә ҡабул ителә.
1992 ICOM советы был көндө билдәле бер темаға үткәрергә тәҡдим итә. Шунан бирле Халыҡ-ара музейҙар көнө берәй темаға арнала, быны бар теләүселәр ҙә ҡарап бара ала.
Халыҡ-ара музейҙар көнө йылдың-йылы популяр була бара.
2015 йылда сарала 145 илдән 35 меңдән ашыу музей ҡатнаша!

# Халыҡ-ара музейҙар көнө
## Башҡортостан музейҙары

Башҡортостан Республикаһының музейҙары күп, улар Өфөлә генә түгел, республиканың ҡала һәм райондарында урынлашҡан, байтаҡ ауылдарҙа һәм мәктәптәрҙә лә ойошторолған.
Иң ҙурҙарынан:
* Башҡортостан Республикаһының Милли музейы — Башҡортостан Республикаһының 50-нән артыҡ крайҙы өйрәнеү музейҙарын берләштергән фәнни-тикшеренеү музейы. 1864 йылда губерна статистика комитеты ҡарары менән Өфө губернаһы музейы буларак ойошторолған.
* М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы - Башҡортостан Республикаһының мөһим мәҙәни үҙәктәренең береһе.
# Салауат урындары

Салауат урындары — Башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың үҙе һәм уның исеме менән бәйле иҫтәлекле, тарихи урындар. Улар хаҡында мәғлүмәт быуындан-быуынға күсә килә.
Салауат исеме менән бәйле бер нисә топоним:
* Салауат тауы —Салауат районында
* Салауат һуҡмағы — Салауат районында
* Салауат мәмерйәһе — Салауат районында
* Салауат йылғаһы (Олойөрҙөң һул ҡушылдығы) — Салауат районында
* Салауат ҡырҡтыһы —Әбйәлил районы Яңы Балабан ауылында
* Салауат юлы — Белорет районы Ҡаһарман ауылында
* Салауат яланы — Бөрйән районы Ысмаҡай ауылында
* Салауат өңө (мәмерйәһе) — Ҡыйғы районы Йыланлы ауылында
* Салауат күпере — Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылында, йәйғорҙы Салауат күпере тип әйтеүселәр бар.
* Салауат урманы — Ырымбур өлкәһе Шырлыҡ районы Туҡай ауылында
* Салауат шишмәһе — Силәбе өлкәһенең Һатҡы ҡалаһы янында
* Бирге Салауат һыҙаһы, Арғы Салауат һыҙаһы, Лағыр йылғаһы (Салауат лагеры шунда булған), Прием тауы (унда Салауат отрядына һуғышсылар ҡабул иткәндәр) — Балтас районының Нөркә ауылы янында
* Салауат районындағы Лағыр ауылы исеме лә шул «лагерь» һүҙҙенән һәм шул ваҡиғалар менән бәйле.

# Салауат урындары
## Сығанаҡ

* Рәшит Шәкүр һәм Гөлдәр Нуриева йыйған материал буйынса
# Бурлы (Ағиҙел ҡушылдығы)

Бурлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 635 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бурлы (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018654
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101865
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Ойва

Оло Ойва (Жемчужная) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Оло Ойва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052352
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005235
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нюрба

Нюрба ( саха Ньурба) — Рәсәй Федерацияһының Саха Республикаһында урлашҡан ҡала.

# Нюрба
## Этимологияһы

Исеме эвенктарҙың Нүрмаған тигән ырыуы атамаһынан алынған — «уҡлылар» тип тәржемә ителә.

# Нюрба
## Географияһы

Нюрба Якутскиҙан 812 саҡрым алыҫлыҡта Вилюй йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән уртаса бейеклеге - 119 метр.

# Нюрба
## Тарихы

Ҡала ҡала тибындағы биҫтә статусын 1958 йылдан, ҡала статусын 1997 йылдан башлап йөрөтә.

# Нюрба
## Халҡы

Милләттәр (2010): сахалар (89,7%), урыҫтар (8,2%).