yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фриц Эрпенбек

Фриц Э́рпенбек (нем. Fritz Erpenbeck; 6 апрель 1897 йыл; Майнц — 7 ғинуар 1975 йыл, (Берлин) — немец (алман) яҙыусыһы, публицист һәм актёр.

# Фриц Эрпенбек
## Биографияһы

Эрпенбек Оснабрютта слесарлыҡҡа уҡып, актёрлыҡ оҫталығына дәрестәр ала. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. 1920 йылдан Берлинда Лессинг Театрында һәм Эрвин Пискаторҙа сәхнәлә сығыш яһай башлай, шулай уҡ режиссёр һәм драматург булараҡ көсөн һынап ҡарай. 1928 йылда яҙыусы Һедда Циннерға өйләнә
1927 йылда Германия Коммунистар партияһына инә. 1929 йылдан журналистика менән шөғөлләнә башлай. 1931—1933 йылдарҙа «Ҡыҙыл борос» (нем. Roter Pfeffer) журналын баш мөхәррире вазифаһын биләй. .
1933 йылда Прагаға күсенә, ә 1935 йылда ҡатыны менән СССР-ға килә, унда бер нисә баҫманың мөхәррире булып эшләй. 1936 йылда «Көрәшселәр (Борцы)» фильмында эпизодик ролдә уйнай. «Ирекле Германия» Милли комитетына инә, «Ирекле Германия» радиостанцияһының баш мөхәррире була. Ульбрихт төркөмөндә ҡатнаша.
1941 йылдың октябренән 1943 йылға тиклем ҡатыны Һедда менән Өфөлә эвакуацияла була. Ошонда киләсәктә билдәле физик, философ һәм яҙыусы булып китәсәк улдары Йон (John Erpenbeck) донъяға килә. Йон — билдәле яҙыусы һәм режиссёр Дженни Эрпенбектың атаһы .
1945 йылда Эрпенбек Германияға әйләнеп ҡайта, 1946 йылда Германияның Социалистик берҙәм партияһына (СЕПГ) инә. 1946—1958 йылдарҙа журнала «Ваҡыт театры» (нем. Theater der Zeit) һәм «Театраль хеҙмәт» (нем. Theaterdienst) журналдарының баш мөхәррире була. Бруно Һеншель менән Henschel Verlag нәшриәтен ойоштора. 1951 йылдан ГДР Министрҙар Советының башҡарыу сәнғәте һәм музыка буйынса баш бүлегенең етәксеһе була. 1959—1962 йылдарҙа Берлиндағы Фольксбюне театрының баш драматургы булып эшләй, әҙәби ижад менән шөғөлләнә
Эрпенбек Берлинда Доротеенштадт зыяратында ерләнгән. Берлиндағы бер урамға уның исеме бирелгән.

# Фриц Эрпенбек
## Ғаиләһе

* Ҡатыны — яҙыусы, актирса, журналист һәм радио алып барыусыһы Һедда Циннер.
* Улы — физик, философ һәм яҙыусы Йон Эрпенбек.
* Ейәнсәре — яҙыусы һәм режиссёр Дженни Эрпенбек..

# Фриц Эрпенбек
## Әҫәрҙәре

* Aber ich wollte nicht feige sein, рассказ, 1932
* Musketier Peters, рассказ, 1936
* Emigranten, роман, Москва, 1937
* Heimkehr, повесть, 1939
* Deutsche Schicksale, рассказы, 1939
* Kleines Mädel im großen Krieg, рассказ, 1940
* Gründer, роман, Москва, 1941 (т. 1)
* Gründer, роман (т. 2-3), Берлин, 1945 и 1949
* Lebendiges Theater, сочинения и литературная критика, 1949
* Wilhelm Pieck. Ein Lebensbild, 1951
* M. Linzer (Hrsg.) Aus dem Theaterleben. Aufsätze und Kritiken, 1959
* Künstlerpension Boulanka, детективный роман, Gelbe Reihe 1964
* Vorhang auf!, исторические рассказы, 1965
* Tödliche Bilanz, детективный роман, 1965
* Aus dem Hinterhalt, детективный роман, 1967
* Nadel im Heu, детективный роман, 1968
* Der Fall Fatima, детективный роман, 1969
# Перчаткин Василий Михайлович

Перчаткин Василий Михайлович (28 март 1919 йыл — 9 декабрь 2015 йыл) — яҙыусы, журналист. 1945 йылдан — КПСС, 1958 йылдан СССР Яҙыусылар һәм СССР Журналистар союздары ағзаһы. РСФСР-ҙың (1981) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Перчаткин Василий Михайлович
## Биографияһы

Василий Михайлович Перчаткин 1919 йылдың 28 мартында Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Перчаткино утарында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған). 1932 йылда Перчаткиндар Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһына күсеп килә.
1938 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Василий Перчаткин «Белорецкий рабочий» гәзитендә эшләй башлай: артабан әҙәби хеҙмәткәр, яуаплы сәркәтип, радиотапшырыуҙар мөхәррире була.
1948 йылда Өфөлә ике йыллыҡ Өлкә партия мәктәбен тамамлай һәм «Советская Башкирия» республика гәзитендә эшкә ҡалдырыла. Партия тормошо, совет төҙөлөшө, мәҙәниәт һәм көнкүреш, әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлектәре мөдире була.
1962 йылда Бөрө район гәзите «Победа»ға мөхәррир итеп тәғәйенләнә. Ике йылдан һуң Өфөгә ҡайта һәм оҙаҡ йылдар «Советская Башкирия» гәзитенең ауыл хужалығы мөдире вазифаһын уңышлы башҡара.
1993—1997 йылдарҙа яңы сыға башлаған «Известия Башкортостана» гәзитендә эшләй.
XX быуаттың 30-сы йылдар аҙағында әҙәби әҫәрҙәр яҙа башлай.

# Перчаткин Василий Михайлович
## Әҫәрҙәре

* Повесть «Журналисты» (1958). Перчатки, В. Огоньки зовут: из опыта работы учреждений культуры [Текст] / В. Перчаткин. — Уфа, Башк. кн. изд-во, 1961.- 80 с.
* Возвращение любви: роман / В. М. Перчаткин. — Уфа: Башкнигоиздат, 1980. — 352 с.
* День начинается с забот: роман / В. М. Перчаткин. — Уфа: Баш. кн. изд — во, 1984. — 112 с.
* Не сотвори кумира: роман / В. М. Перчаткин. — Уфа: Баш. кн. изд — во, 1989. — 280 с.
* Жертвы коршуна: роман / В. М. Перчаткин. — Уфа: Китап, 1999. — 272 с.

# Перчаткин Василий Михайлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976)
# Ерән ҡашҡа

Ерән ҡашҡа — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй. Тәүге тапҡыр С.Ғәбәши тарафынан яҙып алына һәм 1935 йылда "Башҡорт халыҡ йырҙары" йыйынтығында баҫтырыла. Артабан йырҙы Ф.Х.Камаев, Л.Н.Лебединский, Ф.Ә.Нәҙершина, Ғ.З.Сөләймәнов, Р.С.Сөләймәнов, Х.Ф.Әхмәтов һ.б. яҙып ала. Лирик-эпик йүнәлешле йыр.

# Ерән ҡашҡа
## Тасүирлама

"Ерән ҡашҡа" ның барлыҡҡа килеүе 1812 йылғы Ватан һуғышы менән бәйле. Һуғышҡа китеүсе егеттәр менән уларҙы оҙатыусы ҡыҙҙар араһындағы диалог формаһында ҡоролған; ҡушымтала яугирҙың тоғро юлдашы - атҡа мөрәжәғәт бар. Йырҙың темплы контрастлы, 2 өлөшлө формаһы бар: тыныс оҙонса йырлауҙа түбәнәйеп барған аҡрынлап көй хәрәкәте өҫтөнлөк итә, көйҙөң көйгә тибы йәнле ҡушылыуы һалмаҡ көйгә яҡынлаша, аҡрынлап каденцион әйләнештәр башланғыс йырлауҙы кире ҡайтара.
Башҡарыусылар араһында: Н.Х.Аллаярова, Б.Н.Вәлиева, Т.Рәшитова, Р.Ф.Йәнбәков. Йырҙы А.М.Ҡобағошов ҡурайсылар ансамбле өсөн эшкәрткән; көйҙө хор өсөн Ш.З.Ҡолбарисов, С.Ә.Низаметдинов, В.Г.Соколов; М.Ә.Мозафаров һәм К.Й.Рәхимов фортепиано менән тауыш өсөн яҙған. Йыр «Ҡаһым түрә» операһында башҡарыла.
# Санта-Крус (Чили)

Санта-Крус (исп. Santa Cruz) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Кольчагуа провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 18 603 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 419,5 км². Халыҡ һаны — 35094 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 83,66 кеше/км².

# Санта-Крус (Чили)
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 78 км көньяҡ-көнбайышта һәм провинцияның административ үҙәгенән 36 км көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Палмилья коммунаһы;
* төньяҡ-көнсығышта — Сан-Висенте-де-Тагуа коммунаһы;
* көнсығышта — Нанкагуа коммунаһы;
* көньяҡта — Чепика коммунаһы;
* көньяҡ-көнбайышта — Лололь коммунаһы;
* көнбайышта — Пуманке коммунаһы;
* төньяҡ-көнбайышта — Пералильо коммунаһы.

# Санта-Крус (Чили)
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 35094 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 18744 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 53,41 |
| | Ауыл халҡы | 16350 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 46,59 |
| | Ир-егеттәр | 17651 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 50.3 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 17443 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 49.7 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 83,66 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 4,13 |
# Соданкюля

Соданкюля (фин.Sodankylä, с-саамск. Soađegilli) — Финляндияның төньяғында община, Лапландия провинцияһында урынлашҡан. Община майҙаны 12 415,46 км² тәшкил итә.

# Соданкюля
## Климаты

2013 йылдың 9 авгусында Цельсий буйынса 0,9 градуслы һыуыҡ төн теркәлгән.

# Соданкюля
## Иҡтисады

2011 йылдың ноябрендә Anglo American компанияһы Соданкюля общинаһында ҙур (донъя масштабында) баҡыр-никель ятҡылыҡтарын асыу тураһында иғлан итә.
Соданкюля общинаһы Инари һәм Утсйоки общиналары менән бергә Рованиемьинан алып Киркенесҡа тиклем тимер юлы төҙөү буйынса «Арктика коридоры» проекты инициаторы була.

# Соданкюля
## Иҫтәлекле урындары

Фәнни EISCAT радиолокация станцияһы Соданкюля геофизик лабораторияһы майҙанында ҡалаға яҡын урынлашҡан. Соданкюляла боронғо ағас сиркәү (1689 й.) — йәйге осорҙа асыла, яңы сиркәү һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы бар. Шулай уҡ иҫтәлекле урындарының береһе булып ҡасаба һәм ҡаланан алыҫ түгел Танкаваара алтын эҙләүселәренең музейы тора.
1986 йылдан Соданкюляла йыл һайын июндә Аки һәм Мика Каурисмяка, Мянттяри Ансси ойошторған «Полуночное солнце» кинофестивале үтә.
Община территорияһының төньяғында 200 км² майҙаны менән Локка һыуһаҡлағысы урынлашҡан.

# Соданкюля
## Халҡы

2013 йылғы мәғлүмәттәре буйынса, община халҡы 8881 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 0,76 кеше/км².
Рәсми телдәре — фин һәм төньяҡ саам теле. Фин теле 98,1 % кеше өсөн туған тел; төньяҡ саам теле — 1,3 %; швед теле — 0,1 %; башҡа телдәр — 0,5 % өсөн. 14 йәшкә тиклемге балалар 14,5 %; 65 йәштән өлкән кешеләр 19,4 % тәшкил итә.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ: Tilastokeskus (Suomen tilastotiede)) :
| 1970 | 1975 | 1980 | 1985 | 1990 | 1995 | 1998 | 2000 | 2002 | 2004 | 2006 | 2008 | 2010 | 2011 | 2012 |
| 10 654 | 10 062 | 10 117 | 10 490 | 10 576 | 10 736 | 10 283 | 9922 | 9489 | 9336 | 9081 | 8872 | 8802 | 8801 | 8809 |

# Соданкюля
## Билдәле кешеләре

* Кайя Кяркинен — фин йырсыһы

# Соданкюля
## Туғандаш ҡалалар

* Кола
* Хайлигенблут (нем.Heiligenblut (Kärnten))

# Соданкюля
## Галереяһы

* Яңы сиркәү
* Иҫке сиркәү
* Ҡала үҙәге
* Китинен йылғаһы
# Ногор-Юган (Питляр ҡушылдығы)

{{Река
Ногор-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға [[Питляр (Обь ҡушылдығы)|Питляр]] йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ногор-Юган (Питляр ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300023352
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302335
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Эреджепова Сабрие

Эреджепова Сабрие́ Кәрим ҡыҙы (ҡырымтат. Sabriye Erecepova, Сабрие Эреджепова; 12 июль 1912 йыл—1977 йыл) — совет ҡырым- татар йырсыһы, Ҡырым АССР-ының атҡаҙанған артисы (1940), Үзбәк ССР-ының атҡаҙанған артисы (1966).

# Эреджепова Сабрие
## Биографияһы

Сабире Кәрим ҡыҙы Эреджепов 1912 йылдың 12 июлендә Баҡсаһарайҙа уҡытыусы Кәрим Йәмилев (ул шулай уҡ Кәрим-абыз Нәджи) ғаиләһендә тыуған. Әсәһе — Сәйҙә (?) — 1924), шағирҙың апаһы Йәмилә Керменчикли. Ағалары — Абдраман менән Абдулла. Симферополдәге 13-сө туғыҙ йыллыҡ өлгөлө ҡырым-татар мәктәбен тамамлай. Варвара Ханбәкованан йырларға өйрәнә. Тәүге тапҡыр 16 йәшендә хорҙа актриса Сара Байкинаның юбилейында сығыш яһай. Мәктәпте тамамлағас, Тау-Боҙраҡ ауылындағы ете йыллыҡ мәктәптә уҡыта. Йәш йырсы 1932 йылдан алып Ҡырым радиоһында халыҡ йырҙары репертуары менән сығыш яһай.
1935 йылда «Запорожец за Дунаем» (реж. И. Кавалеридзе) фильмды тауышландырыуға саҡырыла һәм кадр артында «Меджбур олдым» («По принуждению») һәм «Пенджереден къар гелир» («За окном падает снег») йырҙарын йырлай.
1939 йылда Мәскәүҙә I Бөтә Союз эстрада конкурсында «Нуғай таҡмаҡтары» менән ҡатнаша, уны башҡарыу «алҡыштар-бис» менән бара, һәм жюри рәйесе Исаак Дунаевскийға хатта тамашасыларҙы тынысландырырға тура килә. Эреджепова «Талантлы йәш йырсыға» дипломы менән бүләкләнә. Шул уҡ осорҙа ул үҙен телевидениела һынап ҡарай.
1940 йылда Ҡырым АССР-ының атҡаҙанған артисы исеменә лайыҡ була.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында (Ҡырым оккупацияланғанға тиклем) фронтта һәм госпиталдәрҙә Ҡырым дәүләт татар драма театры агитбригадаһы составында концерттар менән сығыш яһай, ә оккупация йылдарында, Ҡырым радиокомитеты солисы булараҡ, был театр составына инә һәм уның сәхнәһендә Симферополдә сығыш яһай.. 1943 йылда театр труппаһы Румынияға ҡыуыла. 1944 йылда Урта Азияға депортациялана, унда 1950 йылдың 15 сентябрендә һуғыш ваҡытында дошман иле территорияһында булған өсөн 25 йылға хөкөм ителә. 1956 йылдың 12 мартында енәйәт составы булмау сәбәпле эш туҡтатыла һәм иреккә сығарыла. Реабилитациянан һуң Үзбәкстандың «Хайтарма» ансамблендә солистка булып эшләй, ә 1966 йылда Сабриеға Үзбәк ССР -.ның атҡаҙанған артисы тигән маҡтаулы исем бирелә.
«Меним энишли-екъушлы елларым» («Минең сәнскеле йылдарым») хәтирәләре авторы.
1977 йылдың 18 сентябрендә вафат була, Ташкентта ерләнә.
Танылған композитор Ильяс Бәхшиш уның ижадына юғары ҡарашын белдерә: «ул бик матур тауышҡа эйә булды, йырлай белде. Минеңсә, ул үҙенән һуң ҙур йыр мәктәбен ҡалдырҙы. Мин бит унан йырларға өйрәндем»

# Эреджепова Сабрие
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡырым АССР -.ның атҡаҙанған артисы (1940);
* Үзбәк ССР -ның атҡаҙанған артисы (1966).
# Ҡолбарисов Шамил Зөфәр улы

Ҡолбарисов Шамил Зөфәр улы (23 май 1923 йыл — 30 сентябрь 2004 йыл) — башҡорт композиторы, йырсы (баритон) һәм режиссёр. 1978 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың (1990) һәм Башҡорт АССР-ының (1968) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм «Почёт Билдәһе» (1957) ордендары кавалеры.

# Ҡолбарисов Шамил Зөфәр улы
## Биографияһы

Шамил Зөфәр улы Ҡолбарисов 1923 йылдың 23 майында Өфө губернаһы Өфө кантонының Нөрлө ауылында (Башҡортостан Республикаһының Өфө районы) тыуа.  1945 йылда Башҡортостан музыка училищеһына инә һәм Н. А. Караулова класы буйынса 1948 йылда уҡып бөтә.
1952 йылда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү консерваторияһын вокал (педагогтар С. Н. Стрельцов, В. Ф. Карин), композиция (педагог Е. О. Месснер) специальностары буйынса тамамлай.
1952 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының солисы һәм режиссёры булып эшләй. Шамил Ҡолбарисов 50-нән ашыу опера партияһын башҡара. 1968 йылдан — Башҡорт дәүләт филармонияһында солист һәм режиссёр, 1974 йылдан художество етәксеһе булып эшләй. Филармонияның 70-тән ашыу концерт программаһының режиссёры була. 1978—1989 йылдарҙа — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының музыкаль бүлек мөдире.  1955 йылда Мәскәүҙә үткән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнаша.
Шамил Зөфәр улы — «Бер ҡабынһа ғишыҡ уты» (Ш. Бикҡол һәм Ш. Ҡолбарисов либреттоһы, 1965 йыл ҡуйыла), «Гөлсибәрҙең һөйгәне» (Н. Асанбаев либреттоһы, 1983) тигән оперетталар, симфоник оркестр өсөн «Байрам увертюраһы» (1982), «Халыҡҡа дан» кантатаһы (1952), Ш. Бикҡол шиғырына «Урал» хор поэмаһы (1953), башҡорт шағирҙарының шиғырҙарына 100-ләгән йыр һәм романс, Башҡортостандың театрҙарында ҡуйылған 40-тан ашыу спектакль музыкаһы авторы.

# Ҡолбарисов Шамил Зөфәр улы
## Партиялары

* Һәүбән (А. Э. Спадавеккиа һәм Х. Ш. Заимов, «Аҡбуҙат»),
* Ваһап (Н. К. Чемберджи, «Ҡарлуғас»),
* Әхмәт (Н. И. Пейко һәм М. М. Вәлиев, «Айһылыу»),
* Пугачёв һәм Сураман (З. Ғ. Исмәғилев, «Салауат Юлаев») һ.б.

# Ҡолбарисов Шамил Зөфәр улы
## Әҫәрҙәре

Йырҙары:
* «Йәнбикә» (Р. Сафин шиғыры),
* «Һалҡын шишмә» (М. Ғәли шиғыры),
* «Аҡ ҡайындар» (Ә. Атнабаев шиғыры),
* «Яҙ килә», «Фронтташ дуҫ, тауыш бир» (икеһе лә Ш. Бикҡол шиғырына),
* «Һинең улыңмын мин, Ватаным» (Н. Нәжми шиғырына),
* «Имән тураһында баллада» (А. Игебаев шиғырына) һ.б.

# Ҡолбарисов Шамил Зөфәр улы
## Маҡтаулы исемдәәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1957)
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1968)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1990)
* Бөйөк Еңеүҙең 55 йыллығына арналған Республика музыкаль әҫәрҙәр конкурсы лауреаты (2000).
# Степан Акимовтың табыш йорто

Степан Акимовтың табыш йорто — Дондағы Ростовтың төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты, Ульяновск урамы, 14 адресы буйынса урынлашҡан. Бина фасадында йорт хужаһы — Степан Акимов — тураһында мәғлүмәт менән таҡта ҡуйылған. Ҡала халҡы араһында был йорт Парамоновтар ғаиләһе менән бәйле тигән имеш-мимеш таралған, әммә был мәғлүмәтте раҫларлыҡ бер ниндәй рәсми документтар табылмай.

# Степан Акимовтың табыш йорто
## Тарихы

Степан Акимов сығышы менән мещан ғаиләһенән, 1854 йылда донъяға килә ул. Канкринская урамы менән Соборный тыҡрығы мөйөшөндә урынлашҡан имение уның туғандарына ҡарай. Имение ике өлөшкә бүленгән булған: законға ярашлы, уның бер өлөшө Любовь, Екатерина һәм Иван Акимовтарҙыҡы була, ә икенсе өлөшө ҡатыны Мария һәм Анна исемле ҡыҙы булған Степан Акимовтыҡы була. Йорт 80 һум йыллыҡ килем килтергән. 1899 йылда Степан Акимов подвалы булған ике ҡатлы йорт төҙөү өсөн рөхсәт ала. Ул ваҡытта йорт биләмәһе Канкринская урамы, 26 адресы буйынса урынлашҡан була. Йорт 390 һум күләмендә йыллыҡ килем килтергән. 1911 йылда йорт Акимовтың ҡыҙы — Анна Степановна Акимова милегендә була. 1920 йылда йорт, снаряд эләгеү арҡаһында, өлөшләтә емерелә: шартлау тулҡыны тәҙрә быялаларын онтай, ҡыйыҡ емерелә, стеналарында ярыҡ барлыҡҡа килә. Шунлыҡтан бина артабан да емерелеүен дауам итә. 1922 йылдың март айында Воронеж губернаһы кешеһе Николай Корольков 300 миллион һумға баһаланған күсемһеҙ милекте һатып алырға риза була. Ул йортто тулыһынса тергеҙә алмай. Муниципаль милеккә күсергәндән һуң, элекке милек хужаһы йортто кире үҙенә ҡайтарырға тырышып йөрөй, ләкин ул быға иреште тип раҫларлыҡ факттар юҡ. Йорт реставрация эштәре үткәреүгә мохтаж.

# Степан Акимовтың табыш йорто
## Һүрәтләнеш

Йорт хужаһының инициалдары «С. А.» яҙылған вензель йорт стенаһын биҙәп тора. Уның аҫтында ҙур булмаған Афродита һүрәттәре урынлашҡан. Фасадтағы һәр баш һүрәте артында диңгеҙ ҡабырсағы һүрәтләнгән була. Тап ул бина фасадындағы мифологик персонаждарҙы танырға мөмкинлек бирә лә инде. Бина революцияға тиклем төҙөлгән архитектура ҡомартҡылары иҫәбенә инә.
# Сэбэсь-Яха

Сэбэсь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ясавэй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Сэбэсь-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303819
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Риба

Риба (ғәр. ربا‎‎ ribā, ˈrɪbæː — үҫеш, арттырыу, күбәйтеү, ростовщиклыҡ) — шәриғәттә — килешеү төҙөшкәндә тауарҙы арттырып ҡайтартыу. Һүҙ ҡуйышҡанда бер яҡҡа һис бер көс һалмайын килем килтерә торған килешеү ҙә риба тип атала. Бындай килешеүҙәр, шулай уҡ аҡсаны процентҡа биреү шәриғәт тарафынан тыйыла һәм ауыр гонаһтарҙың береһе һанала.

# Риба
## Төрҙәре

Рибаның ике төп төрө була:
* Риба ән-нәсиә (ғәр. ربا النسيئة‎‎) — рибаның был төрө, процентҡа аҡса биреп, уны ҡайтарыу оҙайлылығына бәйле бурыстың арта барыуын күҙҙә тота.
* Риба әл-фаҙл (ғәр. ربا الفضل‎‎) — рибаның был төрө төрлө сифаттағы бер үк тауарҙы алмашып, отош алыуҙы күҙҙә тота.

# Риба
## Тарихы

Рибаны тулыһынса тыйыу тарихы Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)Мөхәммәт Пәйғәмбәр тормошондағы бер ваҡиғаға бәйле. Мәккәләге мөгириҙәр ырыуы менән таифаларҙың Бану Сакиф ҡәбиләһе араһында тәүгеләренең процент түләмәүе менән бәйле дошманлыҡ тыуа. Мәккә түрәһе быны Мөхәммәт Пәйғәмбәргә еткерә. Шул саҡта уға аяттар төшә:
* Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Алланан ҡурҡығыҙ һәм, әгәр иман килтергән булһағыҙ, рибанан ҡалғанды алмағыҙ! Әгәр һеҙ быны эшләмәһәгеҙ, Алланан һәм Уның рәсүленән һуғыш тураһында ишетегеҙ, әгәр тәүбәгә килһәгеҙ, һеҙҙең төп малығыҙ — үҙегеҙгә. Залим булмағыҙ, һәм һеҙгә лә золом булмаҫ!
* Әл-Бәҡара 2:278, 279

# Риба
## Өҙөмтәләр

Риба тыйылыу тураһында Ҡөрьән аяттарында әйтелә:
* Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Ҡат-ҡат арттырылған риба ашамағыҙ, һәм Алланан ҡурҡығыҙ —  моғайын, һеҙ бәхетле булырһығыҙ!
* Әлү Ғимран 3:130
* Риба ашаусылар ҡәберҙәренән торғанда, фәҡәт шайтан үҙенең ҡағылыуы менән аяҡтан йыҡҡан кешеләр торған кеүек торасаҡтар. Уларға   —  был "Һатыу итеү ҙә шул риба бит", — тигәндәре өсөн. Алла һатыу итеүҙе рөхсәт итте, ә рибаны харам ҡылды. Әгәр берәүгә Раббыһынан өгөт килһә һәм ул тыйылһа, үткәндәре уға ғәфү ителә: уның эше Алла ҡулында; әгәр берәү ҡабатлаһа, ул — ут әһеле һәм унда мәңге ҡалыр!
* Әл-Бәҡара 2:275
# Родеберг

Родеберг (нем. Rodeberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2143 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,55 км². Диңгеҙ кимәленән 479 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99976 һәм автомобиль коды — UH.
# Тәртил

Тәртил (ғәр. الترتیل‎‎ — әт-тәртил, көйләү; рус. Тартиль) — Ҡөрьәндең үҙенсәлекле рецитация стиле, талғынлығы һәм моңлолоғо, бөтә өндәрҙең асыҡ һәм дөрөҫ әйтелеүе, саманан тыш ҡупшыламай, Ҡөрьән тексында махсус билдәләр менән билдәләнгән паузаларҙы аныҡ тотоп уҡылыуы менән айырылып тора.

# Тәртил
## Этимологияһы

Морфологик йәһәттән «тәртил» термины «рәттәл» ҡылымынан килеп сыҡҡан, ул «йырлау», «көйләү» мәғәнәләренә эйә.
Ислам сығанаҡтарында Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Ҡөрьәнде тап ошо ысул менән уҡыуы тураһында хәҙистәр күп. Шулай уҡ ислам дине тәғлимәтселәренең дөрөҫ һәм ентекле уҡып, аят мәғәнәһе өҫтөндә уйланыу менән бергә Ҡөрьәнде яйлап уҡыу кәрәклеге тураһында әйткән фекерҙәре лә бар.

# Тәртил
## Тәртил Ҡөрьәндә

* Ул кафырҙар әйтте: "Ни өсөн һин Ҡөръәнде бер ю​лы индермәнең?" (Ий, Мөхәммәд) Беҙ уны һинең ҡәлбеңә ныҡлы урынлашһын тип, шулай ҡылдыҡ, һәм Беҙ уны иң яҡшы рәүештә аңлаттыҡ (раттәлнәәһү тәртиилә)
* Әл-Фурҡан 25:32

# Тәртил
## Тәртил Ҡөрьәндә
### транскрипцияһы

   Үә ҡаалә-лләҙиинә кәфәруу ләү ләә нүззилә ғәләйһил-Ҡур'әәнү джүмләтәү-үәәхидәтәң кәҙәәликә линүҫәббитә биһи фү'әәдәкә үә раттәлнәәһү тәртиилә

# Тәртил
## Тәртил тәжүид структураһында

Ҡөрьән уҡыу тураһындағы ғилем сиктәрендә (тәжүидтә) был Изге Китапты рецитациялауҙың бер нисә ысулы бар: тәхҡиҡ (өйрәнеүселәр өсөн әкрен уҡыу), һәдер (ашығыс уҡыу) һәм тәдүир (урта манера). Структураһы буйынса тәртил беренсе һәм өсөнсө уҡыу төрҙәренә — тәхҡиҡ һәм тәдүиргә - ҡарай.