yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нганораха-Яха (Мачаха-Яха ҡушылдығы)

Нганораха-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мачаха-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нганораха-Яха (Мачаха-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044003
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304400
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Боғбонлы мәсете

Боғбонлы мәсете (үзб. Bogʻbonli masjid/Боғбонли масжид; рус. Мече́ть Богбонлы́) — Ичан-Ҡаланың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Инеү урынындағы таш пластиналағы шиғырҙарҙағы яҙыуға ярашлы, мәсет 1809 йылда төҙөлгән (һижри 1224 й.), бында шулай уҡ бинаны проектлаған оҫта Пахлаван-ҡулиҙың исеме күрһәтелгән. Ишектә ағасты һырлау оҫтаһы — Әдин Мөхәммәттең улы Ырыҫ (Руз) Мөхәммәттең исеме күрһәтелгән. Был семәрле ишек Яңыарыҡ районының Астана ҡышлағындағы Шәйех Мөхтәр Вәли кәшәнәһенә ҡуйылған.

# Боғбонлы мәсете
## Этимологияһы

Риүәйәт буйынса, мәсет ағалы-ҡустылы баҡсасылар, йәғни, боғбонлылар (боғ-бағ — төрки телдәргә фарсысанан ингән һүҙ) һалған хәйриә аҡсаһына төҙөлгән.

# Боғбонлы мәсете
## Тасуирламаһы

Мәсет тура мөйөшлө итеп һалынған, ике колонналы айваны һәм көмбәҙле ҡышҡы бинаһы бар. Дөйөм майҙаны 26×13,3 м. Айвандың семәрле ағас колонналары сәнғәти йәһәттән ҡиммәте булып тора һәм Йәмиғ мәсете колонналарының орнаментын хәтерләтә.
# Ер-Марета-Яха

Ер-Марета-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Ер-Марета-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076548
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307654
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Алабушка

Оло Алабушка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Оло Алабушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006878
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000687
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Студеникин Семён Севастьянович

Студеникин Семён Севастьянович (15 февраль 1905 йыл — 25 октябрь 1957 йыл) — юрист, совет административ хоҡуғы белгесе. Юридик фәндәр докторы (1949), Ҡыҙыл Армияның хәрби-юридик академияһы һәм СССР Эске эштәр минстрлығының Юғары мәктәбе профессоры. Юстиция полковнигы.

# Студеникин Семён Севастьянович
## Биографияһы

Семён Севастьянович Студеникин Рәсәй империяһының Екатеринодар ҡалаһында 1905 йылдың 15 февралендә тыуған.
1930 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай һәм икенсе йылда үҙе уҡытыу һәм ғилми эшмәкәрлек алып бара башлай. Совет административ хоҡуғы менән шөғөлләнә: ВЦИК Президиумы ҡарамағындағы Совет төҙөлөшө институтында, Бөтә союз юридик институтында, СССР Фәндәр академияһының Дәүләт һәм хоҡуҡ институтында, шулай уҡ РККА-ның Хәрби-юридик академияһында һәм СССР Эске эштәр министрлығының Юғары мәктәбендә эшләй.
1932 йылда уның «Ирекле йәмғиәттәр һәм уларҙы дәүләт менән идаралы ҡитеүгә йәлепләү» тигән беренсе баҫмаһы баҫылып сыға. СССР дәүләт аппараты эшен рационаллаштырыу проблемалары менән шөғөлләнә: «Советский федерализм и демократический централизм» (1933) и «Проблемы реконструкции госаппарата» (1933), «О рационализации государственного аппарата» баҫмалары баҫылып сыға. Икенсе донъя һуғышында, 1940 йылда, «Совет административ хоҡуҡтың төп принциптары» темаһына ул кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, юридик фәндәр кандидаты була.
Һуғыштан һуң юғары юридик мәктәп өсөн тәғәйенләнгән дәреслектәр серияһын баҫтырып сығара. Темаға докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай буйынса 1949 йылда «Совет административ-хоҡуҡи нормалары һәм уны ҡулланыу» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай — юридик фәндәр докторына әйләнә. СССР-ҙың Хәрби -юридик академияһының профессоры вазифаһын биләй. 1957 йылдың 25 октябрендә вафат була.

# Студеникин Семён Севастьянович
## Китаптары

* «Некоторые вопросы советского административного права» // «Советское государство», 1938, № 1;
* Социалистическая система государственного управления / С. С. Студеникин // V научная конференция, посвященная тридцатилетию советского государства и права: Тезисы докладов. 4 — 10 декабря 1947 г. / Военно-юридическая академия Вооруженных сил СССР. — М.: Издание РИО ВЮА, 1947. — С. 32—34.
* «Советский федерализм и демократический централизм» (1933);
* «Проблемы реконструкции госаппарата» (1933);
* «О рационализации государственного аппарата» (1934);
* Студеникин, Семён Севастьянович Акты советского государственного управления // Вестник Университета имени О.Е. Кутафина. — 2014. — В. 2. — ISSN 2311-5998.
# Саильвер

Саильвер — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Саильвер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031963
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203196
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы

Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы (рус. Азнагулов Нурмухамет Дильмухаметович; ? — 26 декабрь 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының комсомол эше буйынса политотдел (сәйәси бүлек) начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Капитан.

# Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы
## Биографияһы

Нурмөхәмәт (Нурҡай) Дилмөхәмәт улы Аҙнағолов Башҡортостандың Бүздәк районында тыуған.
Бүздәк районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Капитан Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы Аҙнағолов 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының комсомол эше буйынса политотдел начальнигы ярҙамсыһы була.
1942 йылдың 26 ноябрендә һәләк була. Сталинград (хәҙер — Рәсәй Федерацияһының Волгоград өлкәһе) өлкәһе Алексеевка ауылында ерләнгән.

# Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы
## Хәтер

Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Бүздәк районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Ғатауллин Ғәли Шәйслам улы

Ғатауллин Ғәли Шәйслам улы (1948 йылдың 6 июле, Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Таулар ауылы) — башҡорт яҙыусыһы.

# Ғатауллин Ғәли Шәйслам улы
## Биографияһы

Ғәли Шәйслам улы Ғатауллин 1948 йылдың 6 июлендә Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Таулар ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
Оҙаҡ йылдар уҡытыусы, мәктәп директоры булып эшләй.

# Ғатауллин Ғәли Шәйслам улы
## Ижады

Ғәли Ғатауллин — башҡорт сатирик прозаһы өлкәһендә ижад итеүсе яҙыусы. Уның юморесса, хикәйә һәм повестары «Әйтәм сер итеп кенә», «Әсәйемдең өс йыры», «Мин әйтәйем һеҙгә» һ.б. исемле китаптарында донъя күрҙе.
Яҙыусы һуңғы йылдарҙа тыуған яҡ тарихына бәйле тарихи-популяр характерҙағы китаптар яҙыу менән шөғөлләнә. Уның «Бар бер ауыл», «Беҙ үҙебеҙ Тауларҙан» һәм «Туғандарҙың табылған сағы» китаптары шундай йүнлештә.

# Ғатауллин Ғәли Шәйслам улы
## Китаптары

* Әйтәм сер итеп кенә. Өфө, 1980 й.,
* Әсәйемдең өс йыры. Өфө, 1989 й.,
* Мин әйтәйем һеҙгә. Өфө, 1992 й.,
* Бар бер ауыл. Өфө, 2010 й.,
* Беҙ үҙебеҙ Тауларҙан. Өфө, 2011 й.,
* Туғандарҙың табылған сағы. Өфө, 2012 й.
# Лаготис

?Лаготис :
Башҡортостанда Урал лаготисы үҫә, Көньяҡ УралЛаготис :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Һуҡыр кесерткәндәр(баллы бабай |
| Ғаилә: | Юл япраҡтары |
Латинса исеме :
Лаготис :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Лаготис (лат. Lagotis) — һаҫығүлән һымаҡтар (Юл япраҡтары) ғаиләһенә ҡараған үҫемлек төрө. Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Вяземка (йылға)

Вяземка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/855/257 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Вяземка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Звенигород ҡалаһынан Рублёво гидроузеленә тиклем, Истра (башынанИстра һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101512110000023498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002349
* Бассейн коды — 09.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төньяҡ Македония Паралимпия уйындарында

Төньяҡ Македония Атлантала Паралимпия уйындарында 1996 йылда тәүге тапҡыр сығыш яһай, үҙенең берҙән-бер вәкиле — Йовановский Бранимирҙы атыу буйынса ярыштарға ебәрә. Ошо мәлдән Төньяҡ Македония йәйге Паралимпия уйындарының даими ҡатнашыусыһы, әммә ҙур булмаған делегация ебәрә. Ҡышҡы Паралимпиадаларҙа Македония Республикаһы ҡатнашмай. Македония Республикаһының Паралимпия уйындарында ҡатнашыу тарихында өс спортсы сығыш яһай: Йовановский Бранимир (1996—2004), Каранфилов Ванчо (2000—2012) һәм Наковская Оливер (2004—2012).
2004 йылда Афинала пневматик пистолеттан (SH1 категорияһы) 10 метрҙан атыуҙа Каранфилов Ванчо тәүге миҙал алып ҡайта. 2012 йылда Лондонда Наковская-Быкова Оливера пневматик пистолеттан SH1 10 метрға атыуҙа Македония Республикаһынан беренсе паралимпия чемпионы була. Ул P2 категорияһында яңы донъя рекорды (381 мәрәй) һәм паралимпия рекорды ҡуя, шулай уҡ финалда 475,7 мәрәй йыя.
Бынан алда Төньяҡ Македония спортсылары Югославияның йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай: 1980 йылда Паралимпиадала Вангел Забев йөҙөүҙә ике бронза миҙал яулай. 1992 йылда Йовановский, бойондороҡһоҙ ҡатнашыусылар хоҡуғы менән сығыш яһап, пневматик пистолеттан (SH1 категорияһы) атыу буйынса еңеү яулай.

# Төньяҡ Македония Паралимпия уйындарында
## Миҙалсылар
### Македония Республикаһы өсөн

| Миҙал | Спортсы | Йыл | Спорт төрө | Дисциплина | Һөҙөмтә |
| 2 ! | Каранфилов Ванчо | Афина 2004 | Атыу | Ирҙәр, пневматик пистолет, SH1 | 661,6 мәрәй |
| 1 ! | Наковская-Быкова Оливера | Лондон 2012 | Атыу | Ҡатын-ҡыҙҙар, пневматик пистолет, SH1 | 475,7 мәрәй |

# Төньяҡ Македония Паралимпия уйындарында
## Миҙалсылар
### СФРЮ өсөн

| Миҙал | Спортсылар | Йыл | Спорт төрө | Дисциплиналары |
| 1 ! | Забев Вангел | 1980 Арнем | Йөҙөү | 50 м, ирекле стиль, E1 |
| 1 ! | Забев Вангел | 1980 Арнем | Йөҙөү | 3x50 м, комплекслы йөҙөү, E1 |

# Төньяҡ Македония Паралимпия уйындарында
## Миҙалсылар
### Бойондороҡһоҙ булараҡ

| Миҙал | Спортсылар | Йыл | Спорт төрҙәре | Дисциплиналары |
| 1 ! | Йовановский Бранимир | Барселона 1992 | Атыу]] | Ирҙәр, пневматик пистолет, SH1 |
# Ивченко Евгения Гордеевна

Евгения Гордеевна Ивченко (6 декабрь 1918 йыл, Екатеринбург — 29 март 2005 йыл, Өфө) — ғалим-химик-технолог. Техник фәндәр кандидаты (1969). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1969) һәм атҡаҙанған нефтсеһе (1966). СССР‑ҙың почётлы нефтехимигы (1981).

# Ивченко Евгения Гордеевна
## Биографияһы

Ивченко Евгения Гордеевна 1918 йылдың 6 декабрендә Екатеринбург ҡалаһында тыуған
1941 йылда С. М. Киров исемендәге Урал индустриаль институтын тамамлай (Свердловск).
Институтты тамамлағандан һуң Өфө нефть эшкәртеү заводында ҡоролма начальнигы булып эшләй (1954 йыл), 1947 йылдан — цех начальнигы, 1951 йылдан — баш инженер урынбаҫары.
1954 йылдан алып Өфө нефть сәнәғәтенең ғилми-тикшеренеү институтында лаборатория етәксеһе, 1956—1982 йылдарҙа Башҡортостан нефть эшкәртеү ғилми-тикшеренеү институтының лаборатория мөдире
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: нефттәрҙең физик‑химик үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә һәм асыҡ төҫтәге нефть продукттары (бензиндар, кәрәсиндәр, дизель яғыулығы һ.б.) сифатын күҙаллауға арналған. Ивченко ҡатнашлығында составына һәм сифатына ҡарап нефть эшкәртеүҙең төрлө схемалары, шул иҫәптән авиация бензинына юғары октанлы компонент (изопропилбензол) алыу процесы эшләнә, улар республика НЭЗ‑дарында етештереүгә индерелә.
2005 йылдың 29 мартында Өфө ҡалаһында вафат була

# Ивченко Евгения Гордеевна
## Хеҙмәттәре

60 фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 4 моногрфия һәм 1 уйлап табыу авторы.

# Ивченко Евгения Гордеевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1950).— авиация бензинына юғары октанлы компонент (изопропилбензол) алыу процесы өсөн
* «Почёт Билдәһе» ордены (1948)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1969).
* БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1966)
* СССР-ҙың почётлы нефтехимигы (1981).
# Оло Ельма

Оло Ельма — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубенское күле Сухона йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Оло Ельма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005054
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000505
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нгэва-Яраседа-Яха

Нгэва-Яраседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ясавэй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Нгэва-Яраседа-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304539
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Талзанга

Талзанга (Талзанка) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сывтуга йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Талзанга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003438
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000343
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Глухова Зинаида Михайловна

Глухова Зинаида Михайловна (13 март 1931 йыл — 23 август 2023 йыл) — табип. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. 1974—1986 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһының һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире. Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (2006).

# Глухова Зинаида Михайловна
## Биографияһы

Глухова Зинаида Михайловна Стәрлетамаҡҡа Алыҫ Көнсығыштан ике балаһы һәм ире, хәрби топограф менән бергә 1965 йылда килә. Һөнәре буйынса табип Зинаида Михайловна Стәрлетамаҡта үҙенең хеҙмәт биографияһын «Сода» поликлиникаһынан башлай. Ярты йыл цех табибы булып эшләй, һуңынан баш табип урынбаҫары эшен башҡара. 1974 йылда уға ҡаланың һаулыҡ һаҡлау бүлеген етәкләргә тәҡдим итәләр.
Ул эшләгән йылдарҙа Стәрлетамаҡта «Синтетик каучук» заводының мең урынлыҡ дауахана комплексы, йөҙ урынлыҡ бала табыу йорто, йылына 75 мең саҡырыу ҡабул итерлек «Ашығыс ярҙам» станцияһы, Туҡай урамында ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы, 850 кеше ҡабул итерлек 1-се ҡала поликлиникаһы, 2-се стоматология поликлиникаһы, наркология диспансеры һәм башҡалар төҙөлөп файҙаланыуға тапшырыла, дауаханаларға тейешле табип кадрҙары йәлеп ителә.
Зинаида Глухова алты тиҫтә тиерлек һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә, табип вазифаһынан алып халыҡ депутаттарының Стәрлетамаҡ ҡала советы башҡарма комитетының һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдиренә тиклем эшләй.
Ул эшләгән осорҙа шулай уҡ тән бешеү, кардиология, гастроэнтерология, гематология, эндокринология, пульмонология, нефрология бүлеге, ҡан тамырҙары хирургияһы бүлеге һәм башҡа бүлектәр асыла.
Зинаида Михайловна, ҡаланың Ветерандар советында эшләй. Ул ветерандарға медицина ярҙамы ойоштороуҙа байтаҡ эштәр башҡара.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң да Зинаида Михайловна Глухова медицинала хеҙмәт итеүен дауам итә, 4-се ҡала дауаханаһының медицина статистикаһы кабинетын етәкләй.
Зинаида Михайловна Глухова 2023 йылдың 23 авгусында Стәрлетамаҡта 93-сө йәшендә вафат була.

# Глухова Зинаида Михайловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһы Ҡала округы советының 23.05 2006 йылғы ҡарары менән «Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы» исеменә лайыҡ була.
# Шәйәхмәтов Илдар Тимерғасим улы

Шәйәхмәтов Илдар Тимерғасим улы (рус. Шаяхметов Ильдар Тимергасимович; 21 октябрь 1951 йыл) — агроном, иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре докторы (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2001). Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Милләте — башҡорт.

# Шәйәхмәтов Илдар Тимерғасим улы
## Биографияһы

Илдар Тимерғасим улы Шәйәхмәтов 1951 йылдың 21 октябрендә Башҡорт АССР-ы Илеш районы Иҫке Ҡырғыҙ ауылында тыуған.
Хеҙмәт юлын 1969 йылда «Саҡмағошнефть» нефть-газ сығарыу идаралығының транспорт контораһында автослесарь булып башлаған.
1969—1971 йылдарҙа армия сафында хеҙмәт иткән. Хеҙмәттән ҡайтҡас, тирмән идаралығы мастеры булып эшкә ингән. «Саҡмағошнефть» нефть-газ сығарыу идаралығының ҡатлам баҫымын тотоусы цехтың слесары булған.
1973 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтына уҡырға ингән, уны тамамлағандан һуң Илеш «Урожай» колхозында агроном, артабан баш агроном булып хеҙмәт иткән.
1980—1985 йылдарҙа шул уҡ райондың «Игенсе» колхозы рәйесе булып эшләгән.
1985 йылда Илеш партия район комитетытының икенсе секретары, ә 1987 йылда инде райкомдың беренсе секретарь булып һайланған.
1989 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлай.
Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайланған .
1991 йылда Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Секретариатының етәксеһе булып эшләй.
1995—1997 йылдарҙа — «Бастра» страховка компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры урынбаҫары.
1995—1999 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты
1997—1998 йылдарҙа — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө Иҡтисад һәм социология ғилми институты докторанты.
1998—2009 йылдарҙа — Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты директоры

# Шәйәхмәтов Илдар Тимерғасим улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.

# Шәйәхмәтов Илдар Тимерғасим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Маҡтаулы исеме "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре"
* "Почет Билдәһе" ордены
# Хафизова Мәрхәбә Динмөхәмәт ҡыҙы

Хафизова Мәрхәбә Динмөхәмәт ҡыҙы (31 декабрь 1909 йыл — 13 июль 1977 йыл) — Башҡортостан Республикаһында ҡатын-ҡыҙҙарҙан беренсе хирург.

# Хафизова Мәрхәбә Динмөхәмәт ҡыҙы
## Биографияһы

Хафизова Мәрхәбә Динмөхәмәт ҡыҙы 1909 йылдың 31 декабрендә Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) Мәтәл ауылында уҡытыусы Динмөхәмәт Сәмәхужа улы ғаиләһендә тыуған. Милләте башҡорт.
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, 1925 йылда Арғаяш кантонының бер төркөм йәштәре менән бергә Өфө ҡалаһының рабфагына уҡырға бара. Артабан 1-се Мәскәү медицина институтын табип-хирург һөнәре буйынса тамамлай һәм йүнәлтеү буйынса Башҡорт АССР-ына эшкә ебәрелә. Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының хирургия бүлегендә хаҡлы ялға киткәнгә тиклем 50 йыл самаһы эшләй.
1939 йылдың аҙағында 1741-се эвакогоспиталгә табип-хирург итеп ебәрелә. Был госпиталь совет-фин һуғышы башланыу менән Өфөлә урынлашҡан.
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланғандан һуң, башта 139-сы, унан һуң 1738-се эвакогоспиталдә табип-хирург, ординатор, хирургия бүлеге мөдире була. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн беренсе категориялы табип-хирург, медицина хеҙмәте капитаны Мәрхәбә Хафизова дәүләт наградалары менән билдәләнә. 1956 йылда СССР-ҙың «Һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе менән бүләкләнә.