yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Илларионова Тамара Ивановна

Тамара Ивановна Илларионова (8 ғинуар 1936 йыл, Силәбе өлкәһе, Ҡурған ҡалаһы — 29 октябрь 2003 йыл) — юрист, совет граждандар хоҡуғы буйынса белгес, юридик фәндәр докторы, профессор, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы. Урал дәүләт юридик академияһының граждандар хоҡуғы кафедраһы мөдире (1987—1992).

# Илларионова Тамара Ивановна
## Биографияһы

Тамара Ивановна Илларионова 1936 йылдың 8 ғинуарында Силәбе өлкәһенең Ҡурған районы Ҡурған ҡалаһында, хәҙер ҡала Ҡурған өлкәһенең — административ үҙәге.
I960 йылда Томск дәүләт университетының иҡтисади-юридик факультетын тамамлай.
1971 йылда «Основания внедоговорной ответственности организаций» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1985 йылда «Система гражданско-правовых охранительных мер» докторлыҡ диссертацияһы яҡлай
30 йылдан ашыу Р.А. Руденко исемендәге Свердловск юридик институтының граждандар хоҡуғы кафедраһында уҡытыусы булып эшләй. 1987—1992 йылдарҙа кафедра мөдире була.
Профессор Т.И. Илларионова үҙ цивилистика мәктәбен булдыра, кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияларын уңышлы яҡлаған 10 аспирант әҙерләй.
Илларионова Тамара Ивановна 2003 йылдың 29 октябрендә вафат була

# Илларионова Тамара Ивановна
## Эштәре

Тамара Илларионова 90 ашыу фәнни баҫма, шул иҫәптән бер нисә монография, әсбаптары һәм дәреслектәр авторы һәм авторҙашы булып тора; ул, нигеҙҙә, граждан-хоҡуҡи мөнәсәбәттәрҙе хоҡуҡи көйләүсе теория мәсьәләләрендә махсуслаша.
* «Механизм действия гражданско-правовых охранительных мер» (Свердловск, 1980);
* «Система гражданско-правовых охранительных мер» (Томск, 1982).
* XXVII съезд КПСС и механизм гражданско-правового регулирования общественных отношений : Межвуз. сб. науч. тр. / Свердлов. юрид. ин-т им. Р. А. Руденко; Редкол.: Т. И. Илларионова (отв. ред.) и др. — Свердловск : СЮИ, 1988. — 156 с.
* Гражданское право : Учеб. для вузов / Валеева Н. Г., Гонгало Б. М., доц., кандидаты юрид. наук, Илларионова Т. И. и др.; Под. общ. ред. д-ра юрид. наук, проф. Т. И. Илларионовой и др. — М. : НОРМА-ИНФРА-М, 1998; ISBN 5-89123-261-8.

# Илларионова Тамара Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юристары
# Поух

Поух (нем. Pouch) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1702 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,7 км². Диңгеҙ кимәленән 81 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6774 һәм автомобиль коды — ABI.
# Динис (исем)

Динис — башҡорт ир-ат исеме.

# Динис (исем)
## Этимология

Динис (Денис) исеме ғәрәптәрҙән ингән Динислам исеменең ҡыҫҡартылған варианты. Динсел, дини кеше тигәнде аңлата.

# Динис (исем)
## Билдәле кешеләр

Бүләков Динис Мөҙәрис улы (18 май 1944 йыл — 14 март 1995 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1966 йылдан — КПСС, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1986—1988 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитеты рәйесе, артабан 1995 йылдағы вафатына тиклем — Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1993), шулай уҡ Ғәлимов Сәләм (1980), Фәтих Кәрим исемендәге (1999) премиялар лауреаты.
Исламов Динис Фәтхи улы (15 декабрь 1921 йыл — 14 апрель 1973 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм прозаик. Ике Ҡыҙыл Байраҡ, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. 1965 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Куляш Денис Владиславович (31 май 1983 йыл) — Рәсәй хоккейсыһы, Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Омскиҙың «Авангард» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Румынияның «Чиксереда» командаһы уйынсыһы.
Гуцко Денис Николаевич (1969 йыл) — Рәсәй яҙыусыһы, Рәсәй йәш яҙыусылар форумында ҡатнашыусы «Букер — Открытая Россия» премияһы лауреаты (2005), Халыҡ-ара «Куликово Поле» асыҡ әҙәбиәт премияһының «Публицистика» (2014)[1] номинацияһы лауреаты.
Шафиҡов Денис Фуат улы (3 июнь 1985 йыл) — Рәсәй спортсыһы, еңел һәм беренсе ярымурта ауырлыҡ категорияларында сығыш яһаусы боксёр. Донъя чемпионы (2009).
Бодров Денис Александрович (22 август 1986 йыл) — Рәсәй хоккейсыһы, һаҡсы. Тольятти хоккейы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Екатеринбургтан Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған «Автомобилист» хоккей клубы уйынсыһы.
Ғизәтуллин Денис Рәшит улы (11 март 1983 йыл) — Рәсәйҙең спидвей спортсыһы. Рәсәй спорт мастеры. Шәхси зачетта ике тапҡыр Рәсәй чемпионы, команда зачетында өс тапҡыр Рәсәй чемпионы. Парҙар араһында Европа чемпионатының бронза призеры.

# Динис (исем)
## Фамилияла

Денисов Андрей Иванович (3 октябрь 1952 йыл) — Рәсәй дипломаты. 2013 йылдан Ҡытай Халыҡ Республикаһында Рәсәй Федерацияһының ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе . Халыҡ-ара эштәр буйынса Рәсәй советы Президиумы ағзаһы (2011). Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе (2003). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған дипломатик хеҙмәт хеҙмәткәре (2005).
Денисов Владимир Владимирович (10 апрель 1953 йыл) — шағир, тәржемәсе. 1988 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, 2008 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының рус һәм рус телендә ижад иткән яҙыусылар берекмәһе етәксеһе.

# Динис (исем)
## Ауылдар

Денис (рус. Денискино) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл.
Денис ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Богородский ауылы.
# Аҡ сәскә

?Аҡ сәскә :
Нивяник обыкновенный. Веллингтон, Новая Зеландия :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Астра сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Астралар |
| Ырыу: | Аҡ сәскә |
| Төр: | Аҡ сәскә |
Латинса исеме :
Leucanthemum vulgare Lam. (1779) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 37903 NCBI 99072 |
Аҡ сәскә (лат. Leucanthemum) — астра һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Аҡ сәскә
## Ҡыҫҡаса мәғлүмәт

Яҡынса 20 төрө билдәле, башлыса Көньяҡ һәм Урта Европаның таулы райондарында таралған. Башҡортостанда ябай аҡ сәскә үҫә. Күп йыллыҡ үлән. Һабағының бейеклеге 20—60 см, ғәҙәттә төҙ, ябай, яңғыҙ. Япрағы бөтөн, ситтән киртләсле‑тешле; тамыр яны япрағы — оҙон һаплы, оҙонсанан алып кире йомортҡа формалыға тиклем, һабаҡ япрағы — ултырма, оҙонса ҡыяҡ, сиратлы. Кәрзинкәһенең тел япраҡлы сәскәләре аҡ, эре, көпшәле сәскәләре — һары, ваҡ. Кәрзинкәһе яңғыҙ, һирәгерәк 2—5‑әр, оҙон һаплы. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — орлоҡса, июль—сентябрҙә өлгөрә.
* Ябай аҡ сәскә. К. А. М. Линдман «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926 китабынан ботаник иллюстрация
* Алғы планда аҡ сәскәнең сәскәлеге үҙәге

# Аҡ сәскә
## Таралышы

Болонда, баҫыуҙа, ҡыуаҡлыҡта үҫә; Башҡортостандың бөтә биләмәһендә таралған.

# Аҡ сәскә
## Файҙаланылыуы

Декоратив үҫемлек (эре сәскәле һәм ялбыр формалары үҫтерелә), баллы үҫемлек. Составында кумариндар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
# Быйма

Быйма — йылы кейеҙ итек, һарыҡ, һыйыр, кәзә, ҡуян, дөйә йөнө һәм башҡа хайуандар йөнө ҡатышмаһынан, йәки яһалма йөндән баҫыла.

# Быйма
## Ҡулланылышы

Быйма — Евразия халыҡтарының ҡоро ҡарҙа йөрөү өсөн ҡулланылған традицион аяҡ кейеме.
Туҙыуын әкренәйтеү өсөн быйма табанына күн йәки резина олтан һалына йәки калуш менән кейелә. Һыуыҡ ҡышлы урындарҙа быймаларҙы, иҫке быйма ҡунысынан ҡырҡып, төпләйҙәр. Шулай уҡ резиналанған быйма сығарыла. Ғәҙәттә, быйма көрән, ҡара, һоро һәм аҡ төҫтә була, ләкин һуңғы йылдарҙа төрлө төҫтәге быймалар ҙа баҫыла.
Быйма етештереүсе кешеләрҙе ғәҙәттә урыҫ телендә пимокаттар тип атайҙар (башҡорттар «быйма баҫыусы» тип атай). Себерҙә быйманы кейеҙ менән төпләгәндәр йәки иҫкеһенән олтораҡ яһағандар. Олтанды һәр кем эшләй алмаған. Ҡыш көнө резина файҙаланылмаған, сөнки ул тая.

# Быйма
## Тарихы

Быймаларҙың прообразы булып Евразия күсмә халыҡтарының традицион кейеҙ итектәре тора.
Русь территорияһына быйма Алтын Урҙа төрки һәм монгол ҡәбиләләре аша үтеп инә башлаған, уларҙың ҡайһы берҙәренең аяҡ кейеме йылы тула ойоҡ рәүешендә эшләнгән, уны итек эсенән кейгәндәр. Мәҫәлән, ҡаҙаҡтарҙа шундай беше кейеҙ ойоҡ байпаҡ тип атала. Рәсәйҙә быйма XIX быуаттың беренсе яртыһында, уларҙы сәнәғәт ысулы менән эшләй башлағас ҡына, киң таралыу ала. Быға тиклем улар ярайһы ҡыйбат булған һәм хәлле кешеләр генә ала алған.
Быйма һуңғы тиҫтә йылдарҙа еңел һәм дым үткәрмәгән аяҡ кейемдәре менән алмашынып, популярлығын юғалта бара. Быйма ғәҙәттә ауыл кейеме стиле тип һанала.

# Быйма
## Өлгөләре

* Дөйә йөнөнән баҫылған ике ҡатлы быйма. Ир-ат быймаһы
* Дөйә йөнән биҙәкле ҡатын-ҡыҙ быймаһы
* Төрлө дәүмәл һәм төҫтәге, калошлы быймалар
* Яңы быйма
* Резина табанлы быйма
# Оло Люль

Оло Люль — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вижаиха йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Люль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006581
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100658
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Еллек-Ях

Еллек-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/452/37 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.

# Еллек-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030942
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203094
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йефениц

Йефениц (нем. Jävenitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1216 кеше йәшәй. Майҙаны — 53,72 км². Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Кизак

Кизак — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Емуртла йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Кизак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Ҡурған ҡалаһынанЕсет йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500412111200002494
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200249
* Бассейн коды — 14.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Степная (йылға)

Степная — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №501 Долгое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Степная (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы ҡушылған урындан Курган ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500312111200002235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200223
* Бассейн коды — 14.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Подрезчиха

Подрезчиха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 997 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Подрезчиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103034
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кук боғаҙы

Кук боғаҙы (ингл. Cook Strait) — Яңы Зеландияның Төньяҡ һәм Көньяҡ утрауҙарын айырыусы боғаҙ. Тасман диңгеҙен Тымыҡ океан менән тоташтыра. Сәйәхәтсе Джеймс Кук хөрмәтенә аталған.
Оҙонлоғо 107 км, иң тар урынындағы киңлеге — 22 км, тәрәнлеге — 87 м.
Төньяҡ утрауының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Кук боғаҙының бер өлөшө булып торған Веллингтон бухтаһы яр буйында Яңы Зеландияның баш ҡалаһы Веллингтон урынлашҡан.
# Солёная

Солёная — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Кубанка йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Солёная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000112108200003467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200346
* Бассейн коды — 07.02.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сунгай

Сунгай (Колбиха) — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының уң ярына тамағынан 305 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 103 км.

# Сунгай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200261
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Суртан (мәғәнәләр)

Суртан — күп мәғәнәле һүҙ.

# Суртан (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Суртан — йыртҡыс йылға балығы.
* Суртан (Дыуан районы) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл.
* Суртан (Стәрлетамаҡ районы) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл.
# Мешари

Мешари (алб. Meshari) — албан телендә нәшер ителгән беренсе баҫма китаптың атамаһы. Хәҙерге ваҡытта берҙән-бер экземплярҙа һаҡлана.

# Мешари
## Тарихы

Китап яҡынса 1555 йылда Венеция ҡалаһында католик епискобы Гён Бузук тарафынан нәшер ителә. Мешари 1740 йылда Скопьела табыла, күпмелер ваҡыт үткәс, уның тураһындағы мәғлүмәт юғала. 1910 йылда католик епискобы Лузи Скироя китаптың күсермәһен таба. 1930 йылда китаптың фотокүсермәһе эшләнә, һәм 1968 йылда китап ғалимдарҙың аңлатмалары менән бергә нәшер ителә.
Хәҙерге ваҡытта китаптың төп нөсхәһе Ватикан китапханаһындаһаҡланв. Ватикан экземплярында титул бит һәм тәүге 16 бит юҡ.

# Мешари
## Тасуирлама

Китап — католик литургияһының төп өлөшөнөң албан теленә тәржемәһе, шуға күрә албанса исеме ғибәҙәт ҡылыу буйынса китап Missale-нең латинса әйтелешенән алынған. Китапта шулай уҡ төп католик байрамдары исемлеге, доғалар, изге литаниялар, Библиянан өҙөктәр һәм катехизистың аңлатмалары бирелгән. Китап һәр береһе ике бағанаға бүлгән 188 биттән тора.
Китап албан теленең төньяҡ диалектында (гег телендә) латин графикаһы менән, Ћ кириллик хәрефен ҡулланып, яҙылған.

# Мешари
## Баҫмалар

* Gjon Buzuku, Il Messale di Giovanni Buzuku. Riproduzione, traduzione e trascrizione a cura di Namik Ressuli. Città del Vaticano : Biblioteca Apostolica Vaticana, 1958
* Gjon Buzuku, Meshari I Gjon Buzukut : (1555). Botim kritik punuar nga Eqrem Cabej. Tirane : Universiteti shteteror. Instituti i historise e i gjuhesise, 1968.

# Мешари
## Төрлөһөнән

* 2005 йылда Македония Республикаһы почтаһы, Мешариның 450 йыллығына арнап, почта маркаһын сығарҙы.
# Бикташ (Бөрйән районы)

Бикташ – Башҡортостандың Бөрйән районындағы юҡҡа сыҡҡан ауылдарының береһе. Боронғо атамаһы – Шәйек тамағы.

# Бикташ (Бөрйән районы)
## Тарихы

Ғәлиәкбәр менән Исламбай ауылдары араһындағы бөткән ауыл. Ғәлиәкбәрҙән үрҙәрәк, Нөгөш йылғаһы буйында урынлашҡан булған.
Башлап күсеп ултырыусы 76 йәшлек Бикташ Тойғонов (1758-1839 йылдар.) булған. Уның улдары Динмөхәмәт, Юлмөхәмәт, Ҡужәхмәт, Хажиәхмәт ошо ауылда йәшәгән.
1812-1814 йылда Ватан һуғышында үрәтник Дәүләтҡол Ҡуланаев, Динмөхәмәт Бикташев икешәр көмөш миҙал менән бүләкләнгән. Рядовойҙар Алтынча Тәүлин, Истан Ишмөхәмәтов 1806-1807 йылдарҙа Пруссияла һәм Польшала француздарға ҡаршы һуғыша (ул осорҙа, улар Тимер ауылында йәшәгәндәр).
1834 йылғы йәниҫәп буйынса ауылда 57 ир-ат, 60 ҡатын-ҡыҙ — барыһы 117 кеше йәшәгән. 1850 йылғы рәүиздә 59 ир-ат, 53 ҡатын-ҡыҙ – барыһы 112 кеше иҫәпләнә.
1859 йылда — 124, 1920 йылда 34 йортта 185 кеше йәшәгән. Йот йылының һөҙөмтәһе булып 22 йорт юҡҡа сыҡҡан. 1925 йылға 12 йорт ҡына иҫән ҡалған.
Халыҡтың төп кәсебе малсылыҡ булған. Йәй етеү менән бикташлылар Яҙғы, Көҙгө, Етмәҫ, Шәре башында, Урыҫай үҙҙәренең йәйләүҙәрен, Көҙөшлө, Шәре, Нөгөш йылғалары буйында ҡышлауҙарын ҡорғандар.
Шәйек, Күгәүен йылғалары буйында Көләбә, Ҡыҫыҡ, Уҫаҡ ҡышлауҙары ла булған. Мал көтөү, сабынлыҡтар өсөн Ҡаратал, Күтәртмәле яландары, Кәзә, Әскәнйәр, Әңгәмә, Әрҙәкле, Ҡайын суҡы, Көлгөзәр, Йәнгәрәй, Ҡалыу биттәре уңайлы булған
.Ағас эше, күмер яндырыу, дегет ҡайнатыу, аусылыҡ, солоҡсолоҡ, һал менән ағас сығарыу (Нөгөш буйлап) менән мәғшүл булғандар.
Уҙған быуаттың 40-сы йылдарында бөтә 20 йорт та йәйләүгә күсә торған булған. Уларҙа 120 ат, 58 һыйыр, 30 һарыҡ, 10 кәзә ҡарай; 10 солоҡ була. 117 кешегә 248 бот яҙғы иген сәселгән. Әммә игенселек төп кәсептәре булмаған. Күберәк ауыл тирәһендә киндер үҫтергәндәр.
* «Бөрйән районы» порталы
# Бәгәнәш

Бәгәнәш (рус. Бегеняш) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 352 кеше. Почта индексы — 453163, ОКАТО коды — 80249864002.

# Бәгәнәш
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Первомайский): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 36 км
# Сороки (ҡала)

Сороки (молд. Soroca) — Молдовалағы ҡала. Днестр йылғаһында урынлашҡан.

# Сороки (ҡала)
## Билдәле шәхестәре

* Крайзельбурд Леонид Петрович (5.12.1899—15.10.1965), ғалим-уролог, йәмәғәтсе. 1946 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1958 йылға тиклем — Республика клиник дауаханаһының бүлек мөдире. Рәсәйҙәге Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 1955 йылдан Урологтарҙың Башҡортостан фәнни медицина йәмғиәте рәйесе. Медицина фәндәре докторы (1949), профессор (1951). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1964). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1957). Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1945) ордендары кавалеры.
# Аршаглы-Аят

Аршаглы-Аят (Арчаглыаят, Карагайлы-Аят) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аят йылғаһының уң ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 174 км.

# Аршаглы-Аят
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000409
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200040
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғабдулла ибне Мәсғүд

Ғабдулла ибн Мәсғүд (Мәсғүт), тулы исеме Әбү Ғабдрахман Ғабдулла ибн Мәсғүд әл-Һүҙли (ғәр. أبو عبد الرحمن عبد الله بن مسعود الهذلي‎; тыу. 594, Мәккә — 650, Мәҙинә, Хаҡ хәлифәт — Мөхәммәд ғәләйһиссәләмдең билдәле сәхәбәләренең береһе, бөйөк ислам ғалимы, фаҡиһ. Беренселәрҙән булып ислам ҡабул иткән.

# Ғабдулла ибне Мәсғүд
## Биографияһы

Мәккәлә тыуған. Ислам риүәйәтенә ярашлы, Ғабдулла ибн Мәсғүд йәш сағында көтөүсе булған, Ғәҡәбә ибне әбү Муғәйтәнең кәзәләрен көткән. Ул беренселәрҙән булып ислам ҡабул иткән һәм әл-Арҡам йортонда мосолмандар йыйылыштарында ҡатнашҡан. Был осорҙа мосолмандар мәжүсиҙәр яғынан эҙәрлекләүҙәргә дусар була, әммә Ғбдулла ибн Мәсғүд был хәлдән ҡурҡмай.
Уны мөшриктәр Ҡәғбә эргәһендә Әр-Рәхман сүрәһен уҡығанда тотоп алалар һәм ғазаплайҙар. Ғабдулла бөтә яфаларға бирешмәй, диндән ваз кисмәй, Эфиопияға һижрәт ҡылырға мәжбүр була. Эфиопиянан ҡайтҡас, ул Мөхәммәт пәйғәмбәр менән бергә Мәҙинәгә һижрәт ҡыла.
Ғабдулла ибн Мәсғүд Бәҙер, Үхүд, Хандаҡ, Хәйбәр, Хунәйн һуғышында Һәм Мәккәне алыуҙа ҡатнаша.
Мөхәммәт ғәләйһиссәләм вафат булғас, Хәлифәтте нығытыуҙа ҡатнаша. Сүриә йүнәлешендәге ғәскәрҙәрҙә Византияға ҡаршы һуғыша. Унан һуң хәлиф уны Ғүмәр ибн әл-Хәттаб Куфәгә ҡазый итеп тәғәйенләй.

# Ғабдулла ибне Мәсғүд
## Биографияһы
### Ғилми эшмәкәрлеге

Ғабдулла бик белемле кеше була. Ул феноменаль тиерлек хәтергә эйә була һәм Ҡөрьәнде яттан белә.
Ғабдуллаһ ибн Мәсғүд фикһының ираҡ мәктәбенә нигеҙ һалыусыһы булып һанала. Ул Куфала ҡулланған фикһ ысулдары һуңыраҡ Әбү Хәнифә тарафынан үҫтерелә, һәм был ысулдар хәнәфи мәҙһәбенең нигеҙенә ята. Ибне Мәсғүд ысулы аналогияға нигеҙләнгән; был ысул ҡыяс (сағыштырыу) исемен ала. Хоҡуҡи күрһәтмәләр сығарғанда Ғабдулла ибн Мәғсүд аналогия ысулын ҡуллана.

# Ғабдулла ибне Мәсғүд
## Биографияһы
### Вафаты

650 йылда Хаҡ Хәлифәт осорода Мәҙинә ҡалаһында вафат була.
# Аҡмесджит

Аҡмесджит йәки Симферополь (рус. Симферополь, укр. Сімферополь, ҡырымтат. Aqmescit) — Ҡырымдағы ҡала. Ҡырым Автономиялы Республикаһының/Ҡырым Республикаһының баш ҡалаһы.

# Аҡмесджит
## Эске бүленеш

Ҡала 3 районға бүленә:
* Тимер юлы районы (урыҫса Железнодорожный район)
* Киев районы
* Үҙәк район (урыҫса Центральный район)
# Холохольня (Плава ҡушылдығы)

Холохольня — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Плава йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Холохольня (Плава ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000019410
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001941
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0