yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чусовской (Силәбе өлкәһе)

Чусовской — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһенең ҡала округы ҡасабаһы. Оло Чусовское күле яры буйында, район үҙәгенән, Үрге Өпәйленән төньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 411 метр.
GPS координаталары: N 56° 8' 11.004" E 60° 19' 53.184"
ОКАТО коды: 75406000014
ОКТМО коды: 75706000171
Автомобиль коды: 74, 174
Мәскәү менән ваҡыт айырмаһы: +2 ч

# Чусовской (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Чусовской ҡасабаһы территорияһының рельефы таулы, иң яҡын бейеклек — 481 метр (Песчанка тауы), 493 метр (Яланғас тау) һәм 460 (Кәзә тауы) метр. Ландшафты — шыршы һәм пихта ҡатыш ылыҫлы-япраҡлы ҡуйы үләнле урман зонаһы өлөшө. Ҡасабанан көньяҡҡа табан Кесе Чусовской күле ята.
Чусовской ҡасабаһын күрше тораҡ пункттар менән грунт юлдары бәйләй. Үрге Өпәйле ҡалаһына тиклем алыҫлыҡ 12 км тәшкил итә.

# Чусовской (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

19 быуатта хәҙерге ҡасаба урынында Полевский, ә 20 быуат башында Өпәйле тимер эшләү заводына, 1929 йылдан Өпәйле металлургия заводына (1936 йылға тиклем) ағас күмере ебәреү өсөн күмер үртәүселәрҙең ҡыуышы урынлаша. Өпәйле никель заводын сафҡа индереү менән ҡасаба территорияһында был предприятиеның (башта Чусовской Мейестәре тип аталған) урман бүлеге урынлаша. Ағас цехтар, торлаҡ, социаль көнкүреш-мәҙәни учреждениелары төҙөү өсөн китә. Оҙаҡ ваҡыт урманды эстакадаларға егеүле транспорт менән ташыйҙар һәм ул унда складҡа һалына. 1930-сы йылдар аҙағында уны Үрге Өпәйлегә ташыуҙы еңеләйтеү өсөн Чусовской ҡасабаһы һәм Черемшанка араһында тар колеялы тимер юлы һалына. Был ваҡытҡа Чусовскойҙа башланғыс мәктәп, клуб (1980-се йылдар аҙағында ябыла), фельдшер-акушерлыҡ пункты (шулай уҡ ябыла) эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ағас әҙерләүҙә, күмерҙе томалап тотоуҙа хеҙмәт армияһы һалдаттары шөғөлләнә. 1945 йылдың июленән 1948 йылдың авгусына тиклем ҡасаба территорияһында 1651-се эшселәр отрядының 2-се Өпәйле зонаһы тип аталған 4-се ротаһы урынлаша (289 кеше). Бында Көнбайыш Европа илдәренән тотҡондар, башлыса Румыниянан граждандар эшләй (төрлө йылдарҙа уларҙың һаны 129 кешенән алып 300 кешегә тиклем). Урындағы эшкә һәләтле кешеләрҙең күп өлөшө Черемшан карьерында, Чусовской урман пунктында, химия урман хужалығында эшләй (сайыр йыйыу менән шөғөлләнә). 1990-сы йылдар башында ҡасабала крәҫтиән хужалығы булған.

# Чусовской (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ҡасабала халыҡ һаны 2010 йылда 111 кеше тәшкил итә ( 53 ир-ат һәм 58 ҡатын-ҡыҙ).
Халҡы 115 кеше тәшкил итә. (йылда 1926 — 10, 1956 йылда — 47, 1970 йылда — 211, 1983 йылда — 179, йылда 1995 — 100).

# Чусовской (Силәбе өлкәһе)
## Урамдары

Ҡасабаның урам селтәре 3 урамдан һәм 1 тыҡрыҡтан тора.
— Шишмә урамы
— Май урамы
— Чусовская урамы
— Чусовской тыҡрығы
# Воим (Вочь ҡушылдығы)

Воим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Воим (Вочь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015449
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001544
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Цыганов Вадим Борисович

Цыганов Вадим Борисович (30 май 1963 йыл, Стәрлетамаҡ) — урыҫ шағиры, дизайнер, актер, музыкаль продюсер, йыр яҙыусы шағир, сценарист, рәссам, скульптор, яҙыусы, коллекционер, өй интерьерҙары дизайнеры. Йырсы Вика Цыганованың продюсеры һәм ире.

# Цыганов Вадим Борисович
## Биографияһы

Вадим Борисович Цыганов 1963 йылдың 30 майында Башҡортостан АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуа. 1984 йылда Рәсәй театр сәнғәте институтының актерлыҡ факультетын тамамлай (В. Андреева оҫтаханаһы ).
Ермолова исемендәге театрҙа һәм Мәскәү өлкә театрында актер булып эшләй, сценарийҙар яҙа.
«Ласковый май» төркөмөнөң директоры булып эшләй.
1990 йылда йырсы Виктория Жукова һәм композитор Юрий Прялкин менән хеҙмәттәшлек итә башлай, 1991 йылда Вика Цыганова исеме аҫтында «Гуляй, анархия» беренсе альбомы сыға, Вадим үҙенең ҡатынына продюсер була, уның йырҙарына шиғырҙар яҙа.
Севастополдә һәм Курил утрауҙарында изге Андрей Первозванный һәйкәлдәре авторы, Изге Царственные Страстотерпцы монастырында Ганин соҡоронда ҡуйылған православие Поклонный Тәреһенең, Калининградта Александр Невский һәйкәле авторы.
Үҙенең 22 метр оҙонлоҡтағы «Изге Виктория» яхтаһында «Рус диңгеҙ сәйәхәтселәре» музейын төҙөй, Яхтаһы ҡатыны хөрмәтенә аталған һәм Имеретинкала тора.
Йорт, музей интерьерҙары һәм дизайны менән шөғөлләнә, Хөкүмәт кешеләре өсөн, Виктор Вексельберг, Олег Дерипаска, Рус диңгеҙселәре музейы (Сочи) Саввиино-Сторожевский монастыры өсөн проекттар эшләгән. «Дизайн һәм мебель» күргәҙмәләрендә юғары наградаларға эйә була .
Вадим Цыганов Александр Домогаров, Игорь Слуцкий өсөн йырҙар яҙа, Михаил Круг өсөн альбом ижад итә, «Приходите в мой дом» йырынан башлай. Рәсәй Яҙыусылар союзы («Приходите в мой дом», «Масленица» һәм «Пегас» китаптары) ағзаһы булып тора.
2010 йылда сәйәхәтсе Федор Конюхов һәм ҡатыны Вика Цыганова менән «Изге Виктория» яхтаһында Һинд океанынан Атлантик океанға өс аҙналыҡ хәйриә походы ойоштора. Поход «Изге Виктория» яхтаһында сәйәхәт Федор Ушаковтың ғибәҙәтханаһын төҙөй башлауға мөмкинлек бирә.
Федор Конюховтың сәнғәт эштәренең күргәҙмәләрен ойоштороусы: 2019 йылда Санкт-Петербургта Рус Һынлы Сәнғәт Музейында, Хабаровскиҙа Крайҙың Художество Музейында һәм Калининградта Донъя Океаны музейында.
2022 йылда февралендә Рәсәйҙең Украинаға баҫып инеүен һәм президент Владимир Путинды хуплай. Март айы Украинаға барырға әҙерлеге тураһында хәбәр итә.

# Цыганов Вадим Борисович
## Ғаиләһе

* Ҡатыны — Вика Цыганова — йырсы, уларҙың балалары юҡ. Ҡатыны менән Зеленоградтан алыҫ түгел Мышецкое ауылында, Круглое күле янында йәшәй.

# Цыганов Вадим Борисович
## Билдәле йырҙары

* Приходите в мой дом
* Русская водка
* Любовь и смерть
* Калина красная
* Гроздья рябины
* Лето пьяное
* Фёдор гребёт

# Цыганов Вадим Борисович
## Фильмографияһы

* 1983 — Ложь на длинных ногах (фильм-спектакль) — күрше
Фильм ҡатнашыуы.
* 2006—2007 — Как уходили кумиры (документальный) — Михаил Круг
# Бернтероде (Ворбис)

Бернтероде (Ворбис) (нем. Bernterode (bei Worbis)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1362 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,22 км². Диңгеҙ кимәленән 267 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37355 һәм автомобиль коды — EIC.
# Шәйхетдинов

Шәйхетдинов — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы (1913—1952) — Бөйөк Ватан Һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* Шәйхетдинов Рөстәм Рәджәп улы (1976) — пианиносы.
* Шәйхетдинов Рәджәп Юнус улы (1949) — баянсы, педагог. РСФСР-ҙың һәм БАССР-ң атҡаҙанған артисы.
# Санкт-Петербург Тау институты бинаһы

Санкт-Петербург Тау институты (рус. Здание Санкт-Петербургского горного института) — Санкт-Петербургта Тау институты урынлашҡан бина.
Классицизм стилендә 1806—1811 йылдарҙа архитектор А. Н. Воронихин проекты буйынса Тау кадет корпусын урынлаштырыу өсөн төҙөлгән тарихи бина.

# Санкт-Петербург Тау институты бинаһы
## Бина тарихы

1773 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында Тау училищеһына нигеҙ һалына, тәүҙә ул граф П. Б Шереметевтан һатып алынған, Нева ярындағы Васильевский утрауындағы ике бинала урынлаша. Һуңынан училище өсөн тағы ла ике йорт һатып алына.
1804 йылдың декабрендә училище Тау кадет корпусына әйләндерелә, уның өсөн А. Н. Воронихин проекты буйынса яңы биналар комплексы төҙөлә башлай. Төҙөлөш тамамланғандан һуң, 1811 йылда Нева ярында матур архитектура ансамбле барлыҡҡа килә, уның төп инеү урыны ун ике колонналы классик бортик менән биҙәлә, уның ике яғынан С. С. Пименовтың «Антейҙы быуыусы Геракл» һәм В. И. Демут-Малиновскийҙың «Прозерпинаны урлау» скульптуралары урын ала.
* Бинаның заманса йөҙө
1834—1866 йылдарҙа бында тау инженерҙары корпусы институты урынлаша, 1866—1896 йылдарҙа — Рәсәй империяһының Тау институты юғары техник уҡыу йорто.
1917 йылға тиклем йәшәгән Тау институты, Октябрь революцияһынан һуң — Петрогард Тау институты, ә 1924 йылдан Ленинград Тау институты тип атала башлай.
Әлеге ваҡытта бинала «Горный» Милли минерал-сеймал университеты һәм Санкт-Петербург Тау университеты, шулай уҡ Тау музейы — донъяла ҙурлығы буйынса өсөнсө тәбиғи-фәнни экспозиция урынлашҡан

# Санкт-Петербург Тау институты бинаһы
## Тасуирламаһы

Әлеге ваҡытта был 12 колонналы дорик портиклы биш бинанан һәм төп корпустан торған комплекс Неваға ҡарап тора. Төп инеү ишеге өҫтөндә фризлы өсмөйөш фронтон тора: революцияға тиклем уны ике башлы сәмреҡош, совет осорондағы — ураҡ менән сүкеш, әлеге ваҡытта — ҡабаттан ике башлы сәмреғош биҙәй.
Ике скульптура төркөмөнә өҫтәмә булараҡ, бина стенаһын Демут-Малиновскийҙың барельефтары биҙәй. Институт комплексының эске территорияһындағы корпустар — кластар, лабораториялар, офицерҙар корпусы һәм ашхана — архитектор А. И. Постников тарафынан проектланған; шулай пейзаж планировкаһы булған инглиз баҡсаһы бар, уға инеү урынын сфинкс скульптуралары биҙәй.
Бина эсендә бигерәк тә Колонна, Малахит залдары һәм Кариатида залы айырылып тора, уларҙы шулай уҡ А. И. Постников биҙәгән. Колонна залын биҙәүҙә рәссам Джованни Батиста Скотти ҡатнаша.
Эске ихатала Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һәм Ленинград блокадаһында һәләк булған студенттарға һәм уҡытыусыларға һәйкәл ҡуйылған.
Әлеге ваҡытта Тау институты бинаһы Рәсәйҙең мәҙәни мираҫ объекттарының берҙәм дәүләт реестрына ингән (федераль әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлеге).
# Хорынг-Юган

Хорынг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Тор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Хорынг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300023419
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302341
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үзбәк Аҡмырҙин

Үзбәк Аҡмырҙин (1791—?) — хәрби эшмәкәр. 1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Үзбәк Аҡмырҙин
## Биографияһы

Үзбәк Аҡмырҙин сығышы менән Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Бошман-Ҡыпсаҡ улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы) Кинйәабыҙ ауылы башҡорттарынан.
Рядовой Үзбәк Аҡмырҙин 1811 йылдың 10 майында армияға алына.
1811 йылда 9-сы кантон башҡорттарынан 1-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, июндә полк Сембергә килә һәм Серпуховҡа ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлай. 1812 йылдың 2 ғинуарында Луцк ҡалаһында 2-се армия командующийы П. И. Багратион 1-се һәм 2-се Башҡорт атлы полктарын ҡарап сыға. 1812 йылдың мартында 1-се Башҡорт полкы Рәсәй империяһының көнбайыш сиктәрендә Платовтың корпусы составына кордон хеҙмәтен үтәй. Ватан һуғышы башланғас, Платов казактары менән бергә 2-се Көнбайыш армияның сигенеүен ҡаплай.
Үзбәк Аҡмырҙин 1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылдың 15 июнендә Гродно янындағы алышта батырсылыҡ күрһәтә.
1812 йылдың 1 июлендә — Мир, 5 июлдә — Несвиж, 18 июлендә — Романов янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Мир янындағы алыштан һуң яҡшы хеҙмәте өсөн урядник званиеһын ала.
12 августта — Смоленск, 1812 йылдың 3-5 сентябрҙә — Можайск янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1813 йылдың 13 ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа батырлыҡ күрһәтә. 1813 йылдың 12 мартында — Несвиж, мартта — Линбург янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1813 йылдың 15-16 авгусында — Ютербок, 21-22 августта Винтербург янындағы алыштарҙа ҡатнаша һәм бында күрһәткән батырлығы өсөн 1813 йылдың 6 декабрендә киләһе чинға күтәрелә.
1813 йылда 1-се Башҡорт атлы полкы командаһы Лейпцигтағы "Халыҡтар һуғышы"нда ҡатнаша. 1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы "Халыҡтар һуғышы"нда ҡатнашҡан 4-се, 5-се һәм 14-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә. 1813 йылдың 10 ноябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы Дефентер ҡәлғәһе, 8-9 декабрҙә — Бреда ҡәлғәһе, 1814 йылдың 24-25 февралендә — Лаон ҡалаһы янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1814 йылдың мартында Парижды алыуҙа ҡатнаша.

# Үзбәк Аҡмырҙин
## Бүләктәре

* Изге Георгий хәрби орденының батырлыҡ билдәһе.
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы
* «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалы
# Бояршинов Михаил Иванович

Бояршинов Михаил Иванович (1904—1988) — совет ғалимы-металлургы, техник фәндәр кандидаты (1949), профессор (1959).
Тимер йәйеү производствоһының теорияһы һәм технология буйынса 200-ҙән ашыу хеҙмәттәре, шул иҫәптән монографиялар, шулай уҡ бер нисә уйлап табыуға авторлыҡ танытмаһы бар.

# Бояршинов Михаил Иванович
## Биографияһы

1904 йылдың 20 ноябрендә Ырымбур губернаһы, хәҙерге Силәбе өлкәһенең Сыростан ауылында , күп балалы ғаиләлә тыуған.
Бала саҡта Златоуст ҡалаһында йәшәй, шунда мәктәпте һәм механика-металлургия техникумын тамамлай (1925 йыл). Һуңынан Златоуст металлуригия заводында техник- конструктор булып эшләй һәм эш юллмаһы буйынса Ленинград политехник институтына уҡырға ебәрелә (ЛПИ, хәҙер Бөйөк Пётр исемендәге Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты), 1930 йылда уны «металды ҡыҙыу эшкәртеү» һөнәре буйынса уңышлы тамамлай. Аспирантурала уҡыуын дауам итеү өсөн ҡалдырыла һәм 1935 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Ленинград политехник институтында эшен дауам итә, унда ассистент һәм ҡара металл прокаты кафедраһының доценты була. 1930 йылдарҙа Бояршинов илдең металлургия предприятиеларын проектлау буйынса Дәүләт институтының ғилми-тикшеренеү секторында инженер булып эшләй һәм Магнитогорск металлургия комбинатын проектлауҙа ҡатнаша
1938 йылда М. И. Бояршинов Магнитогорск тау-металлургия институтына (хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) металдарҙы баҫым менән эшкәртеү буйынса әле генә ойошторолған кафедра мөдире вазифаһына командировкаға ебәрелә. Артабан уның бөтә ғилми-педагогик эшмәкәрлеге ошо кафедра менән бәйле була, уны ҡырҡ йылдан ашыу алмаштырғыһыҙ етәкләй. Был осор эсендә Бояршинов биш доктор һәм йөҙҙән ашыу техник фәндәре кандидаттары әҙерләй.
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем Бояршиновтың фәнни хеҙмәттәре рельс һәм ҡалай прокатлау стандарының технологияһын камиллаштырыуға һәм йыһазландырыуға арналған. Һуғыш йылдарында ул уҡытыу эшмәкәрлеге менән һәм бер үк ваҡытта Магнитогрск металлургия комбинатында танк броняһын етештереүҙе ойоштороу менән шөғөлләнә Шуныһы ҡыҙыҡ, Михаил Иванович бронялы ҡалайҙы блюмингта йәйеүҙе тәүге тапҡыр донъя практикаһында тәҡдим иткән Магнитогорск металлургия комбинатының төп механигы Николай Ряженконың идеяһын эшләп бөтөрә, ә комбинат директоры Григорий Носов был проектты хуплай.
Ғалимдың һуғыштан һуңғы тикшеренеүҙәре ҡалай етештереүгә ҡағыла һәм эҫе һәм ҡалайҙарҙы өҙлөкһөҙ стандарҙа һалҡын прокатлау менән бәйле була. 1958 йылда М. И. Бояршиновҡа ғилми профессор исеме бирелә.
1988 йылдың 1 сентябрендә Магнитогорск ҡалаһында вафат була . Уң яр буйы зыяратында ҡатыны менән йәнәш ерләнә
«Почёт билдәһе» ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә, улар араһында «1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн», «Фиҙәҡәр хеҙмәте өсөн», «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалдары бар. 1973 йылда уға «Магнит ветераны». тигән маҡтаулы исем бирелә
Магнитогорск металлургия комбинатының 85 йыллығы алдынан ҡалала өс билдәле Магнитогорск кешеһенә — Николай Рыженко, Григорий Носов һәм Михаил Бояршиновҡа һәйкәл асыла
# Ной-Кёнигзауэ

Ной-Кёнигзауэ (нем. Neu Königsaue) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 344 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,16 км². Диңгеҙ кимәленән 118 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6449 һәм автомобиль коды — SLK.
# Иҫке Үръяҙы

Иҫке Үръяҙы (Юғары Үръяҙы; татар. Иске Үрьяды, рус. Старые Урьяды) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.

# Иҫке Үръяҙы
## География

Ауыл Үръяҙы йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 32 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Иҫке Үръяҙы
## Тарих

Ауылға йәнәй ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1706 йылдан билдәле. Ауыл Йәнәй улусының Туғыҙ түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Семиострово (Ушар) улусы составына керә.
Ауыл кешеләре 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында әүҙем ҡатнаша.
XX быуат башында ауылда мәсет (1844 йылдан билдәле), мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.

# Иҫке Үръяҙы
## Халҡы

1795 йылда ауылда 212 башҡорт, 1834 йылда — 217 типтәр, 1870 йылда — 250 башҡорт, 1912 йылда — 423 типтәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1859 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1975 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 212 | 218 | 499 | 530 | 709 | 877 | 865 | 382 | 308 | 668 | 382 | 325 | 320 | 134 | 115 | 123 |
# Иванова Зинаида Михайловна

Иванова Зинаида Михайловна (3 март 1921 йыл — 2008 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1961 йылдан Псков өлкәһе Бежаницкий районының «Ударник» совхозында машина менән һауыу оҫтаһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Бежаницкий районының почётлы гражданы.

# Иванова Зинаида Михайловна
## Биографияһы

Зинаида Михайловна Иванова 1921 йылдың 3 мартында Псков өлкәһе Бежаницкий районыныңың Сапрыгино ауылында тыуған. Ашево ауылында башланғыс мәктәпте тамамлай. 14 йәшендә «1 Май» совхозында һауынсы булып эшкә урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Новоржев һәм Карамышев райондары территорияһындағы партизан хәрәкәтендә ҡатнаша. 1944 йылдың мартында яралана һәм Боровичи ҡалаһына тылға ебәрелә. Яраларын төҙәтеп, күпмелер ваҡыт госпиталдә санитарка булып эшләй.
Һуғыштан һуң тыуған яғына ҡайтып, «1 Май» совхозында эшен дауам итә. 1961 йылда Сапрыгино ауылында яңы «Ударник» малсылыҡ комплексы төҙөлә, ул алдынғы механизмдар менән йыһазландырыла, улар араһында машина менән һауыу аппараттары ла була. Ул эшләгән Сапрыгино фермаһы, Псков өлкәһендә малсылар өсөн алдынғы тәжрибә мәктәбенә әүерелә. Тап Зинаида Михайловнаға совхоз директоры яңы техниканы үҙләштереүҙе ышанып тапшыра. Машина менән һауыу буйынса яңы һөнәрҙе тулыһынса үҙләштереп, 1964 йылда ул 257 тонна һөт ала, йәғни һәр 115 һыйырҙан уртаса 2235 килограмм, 1965 йылда — 329 тонна, йәки һәр һыйырҙан 2930 килограмм һөт ала. Шул уҡ ваҡытта продукцияның үҙҡиммәте, уны етештереү өсөн хеҙмәт сығымдары һиҙелерлек кәмей. Тулайым һөт һауып алыу буйынса 11-се биш йыллыҡ заданиеларын 104,5 процентҡа үтәй, йылына һәр һыйырҙан уртаса 3130 килограмм һөт ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы Указы менән «малсылыҡты үҫтереүҙә, һөт һәм башҡа продукцияны етештереү һәм әҙерләүҙе арттырыуҙағы өлгәшкән уңыштары өсөн» Иванова Зинаида Михайловнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы ташырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә. 1986 йылда икенсе Ленин орденына лайыҡ була.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, Зинаида Михайловна 10 йыл тирәһе тағы совхозда эшләй. Әлеге ваҡытта Бежаницкий районында һөт һауыу буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшкән ферма хеҙмәткәрҙәренә Социалистик Хеҙмәт Геройы З. М. Иванова исемендәге күсмә Кубок тапшырыла.
# Һөйәрғолова Мөслимә Мәхмүтдин ҡыҙы

Һөйәрғолова Мөслимә Мәхмүтдин ҡыҙы ( 14.04.1934, Байназар ауылы—Байназар ауылы) — ветеран уҡытыусы. Башкортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.

# Һөйәрғолова Мөслимә Мәхмүтдин ҡыҙы
## Биография

Һөйәрғолова Мөслимә Мәхмүтдин ҡыҙы 1934 йылдың 14 апрелендә Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Байназар ауылында ударник булып эшләгән колхоз ағзалары ғаиләһендә тыуған.
1951-1952 уҡыу йылында Байназар мәктәбен тамамлап, 1952-1953 уҡыу йылында Байназар мәктәбендә өлкән пионервожатый булып эшләй.
1953-54 уҡыу йылында Стәрлетамаҡ ике йыллыҡ укытыусылар әҙерләү институтына уҡырға инә.
1954-1955 уҡыу йылында уны тамамлап, Бөрйән районына эшкә ҡайта һәм Әтек мәктәбенә ебәрелә.
1956- 1957 уҡыу йылында Мораҙым мәктәбендә директор-укытыусы булып эшләй.
1957- 1958 уҡыу йылында Байназар мәктәбенең башланғыс класында эшләй башлай.
1967-1968 уҡыу йылына тиклем Иҫке Собханғол урта мәктәбендә уҡыта.
1973 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының рус теле һәм әҙәбиәте бүлегенә ситтән тороп уҡырға инә.
1974-1975 уҡыу йылында Байназар урта мәктәбендә эш башлай.
Эшләгән дәүерендә КМО етәксеһе, профсоюз ойошмаһында, РОНО советында ағза булып тора.
1979 йылда уның эшен юғары баһалап «Башкортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән исем бирелә.
К.Я. Яйыҡбаевтың «Мәғрифәтсе мөғәллимдәр, күренекле уҡытыусылар һәм мәғариф эшмәкәрҙәре» тигән китапҡа ла уның исеме индерелгән.
# Степная

Степная — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таловка йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Степная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000621
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200062
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2