yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Күтәрелгән сиҙәм (опера)

Күтәрелгән сиҙәм — И. И. Дзержинскийҙың шул исемдәге М. А. Шолохов романы буйынса эшләнгән операһы.

# Күтәрелгән сиҙәм (опера)
## Тарих

«Тымыҡ Дон» спектаклен уңышлы ҡуйғандан һуң, И. И. Дзержинский Ленинградтың Кесе опера театрынан М. А. Шолоховтың «Күтәрелгән сиҙәм» романының беренсе өлөшө буйынса опера яҙырға тигән йөкләмә ала. Дон казактарының йырҙарын өйрәнеү өсөн композитор Дондағы Вёшенская станицаһында һәм Миллерово районының казактар йәшәгән колхоздарында була. Был сәйәхәтте «Тымыҡ Дон» спектаклендә Шолохов менән тәү тапҡыр осрашҡан композитор яҙыусының кәңәше буйынса ҡыла. 1937 йылда ул операны тамамлай.
Операның либреттоһын композиторҙың ҡустыһы, музыка драматургы Л. И. Дзержинский М. А. Шолоховтың «Күтәрелгән сиҙәм» романы буйынса яҙа. Либреттоның тәү сығанаҡтан айырмаһы шунда: романдың беренсе өлөшө кулак улы Тимофей һөргөндән ҡасыу менән тамамланһа, либреттола сюжет артабан дауам итә. Давыдов менән Нагульнов етәкселегендәге колхозсылар Тимофейҙы тоталар һәм колхозға ҡаршы заговор ойоштороп, ҡотҡо таратыусы Островновты фашлайҙар.
Операның музыкаһы СССР Дәүләт академик ҙур театрының оркестры башҡарыуында Апрелевский заводында яҙылған.

# Күтәрелгән сиҙәм (опера)
## Тасуирлама

«Күтәрелгән сиҙәм» операһы өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1950), композитор И. И. Дзержинский тарафынан 1937 йылда яҙыла, либреттоһын Л. И. Дзержинский яҙа. Шиғырҙарының авторҙары — Л. И. Дзержинский һәм А. Чуркин. Опера дүрт актлы (һигеҙ картиналы).
1937 йылдың 23 октябрендә Ҙур театрҙа опера ҡуйыла. Уны ҡуйыуҙа дирижер Самосуд Самуил Аркадьевич, режиссёр Мордвинов, рәссам Вильяме, балетмейстер Захаров; артистар: Нагульнов — Головин, Давыдов — Евлахов, Лушка — Кругликова, Щукарь ҡарт — Стрельцов, Тимофей — Коротков, Островнов — Перегудов, Половцев — Бугайский, Банник — Годовкин ҡатнаша.
«Күтәрелгән сиҙәм» операһы 1937 йылда Ленинградтың Кесе опера театрында, хәҙер Михайловский театры, ҡуйыла. Спектаклде ҡуйыуҙа дирижер Хайкин Борис Эммануилович ҡатнаша, операны ҡуйыусыһы — Зон, рәссамы Штоффер, Чеснаков балетмейстеры — Чеснаков; ролдәрҙе башҡарыусы артистар: Давыдов — Чернышев, Нагульнов — Орлов, Лушка — Софронова, Щукарь ҡарт — Балашов, Лукич — Чесноков, Половцев — Бутягин, Тимофей — Малаховский, Фрол — Аббакумов.

# Күтәрелгән сиҙәм (опера)
## Ҡуйылған спектаклдәр

Опера Киев, Свердловск (1937), Харьков, Днепропетровск (1938), Одесса (1939), Пермь (1964, яңы редакцияһында), Һарытау һ. б. ҡалаларҙа ҡуйыла.
# Оло Межевая

Оло Межевая — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 388 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Межевая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010240
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201024
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бланкенберг (Тюрингия)

Бланкенберг (Тюрингия) (нем. Blankenberg (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1013 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,74 км². Диңгеҙ кимәленән 420–555 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7366 һәм автомобиль коды — SOK.
# Волицкая Стефания

Волицкая Стефания (1851 йыл — 1937 йыл) — поляк тарихсыһы. Цюрих университетында доктор дәрәжәһен алған беренсе ҡатын-ҡыҙ — 1875 йылда Цюрих университетында философия докторы дәрәжәһен ала.

# Волицкая Стефания
## Биографияһы

Стефания Волицкая Рәсәй Польшаһы ваҡытындағы Варшавала тыуа. Рәсәй хөкүмәтенең ҡатын-ҡыҙҙар тарафынан юғары белем алыуына юл ҡуймауҙарына ҡарамаҫтан, тарих буйынса дәрәжә алырға тырыша. 1873 йылда ул сит илдә белем алған Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙарына уҡыуҙан баш тартырға ҡушҡан указды боҙа. Волицкая указдан азат итеү үтенесе кире ҡағылғандан һуң уҡыуын дауам итергә ҡарар итә. Ул туранан тура мәғариф министры Дмитрий Толстойға мөрәжәғәт итә. Рәсәй хөкүмәте Фричтар түңәрәгенең (Цюрих пансионының хужабикәһе фрау Фричи хөрмәтенә аталған) радикаль социалистик активистарында күргән сәйәси хәүеф арҡаһында Цюрихтан бер нисә студентты ҡыуыуға өлгәшә. Уларҙың ҡайһы берҙәре 1877 йылда Рәсәйҙә илле процессы ваҡытында судҡа бирелә, бер нисә кеше хөкөм ителә һәм иректән мәхрүм ителә. Волицкаяның Фричи түңәрәгенең ағзаһы булыуына дәлилдәр юҡ, Һуңғы тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, Цюрихта бер нисә студент хөкүмәт тарафынан революционерҙар иҫәбенә индерелә, сөнки улар 1872—1873 йылдар осоронда Швейцариялағы университетҡа бара Шуға ҡарамаҫтан, Волицкая исеме Толстой ебәргән 45 урыҫ студенты исемлегендә була, уларға Рәсәй империяһында уҡытыуҙы тыялар һәм 1874 йылдың 1 ғинуарына уларҙы Швейцариянан китергә мәжбүр итәләр.
Цюрих университеты яҙмаларына ярашлы, Волицкая Позендан була (Познань), Варшавала тыуа, Цюрих университетында уҡыған саҡта уның ата-әсәһе Цюрихта йәшәй. Швейцариянан китергә тура килһә лә, 1875 йылда ул философия докторы дәрәжәһен ала. Уның докторлыҡ диссертацияһы «Griechische Frauengestalten, 1. Teil» (Греческие образы женщин, часть 1) тип атала. Уны «тәүге поляк ҡатын-ҡыҙ-академигы» тип атайҙар. Ян Хулевич билдәләүенсә, ул «башлыса героик шәхестәрҙән торған» поляк студенттарының беренсе быуынына ҡарай.
Волицкая кейәүгә сығып, Стефания Волицкая-Арнд исеме аҫтында билдәле була. Уның докторлыҡ диссертацияһы 1875 йылда Цюрихта «Zürcher und Furrer» нәшриәте тарафынан нәшер ителә. Ул Польшала ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтары тураһында билдәле яҙыусы булып китә. 1895 йылда ул поляк «Athenåum» юридик журналында «Егерме биш йыл ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары өсөн парламент көрәше» исеме аҫтында мәҡәлә баҫтыра.
Волицкая яңы ваҡытта Европала философия докторы дәрәжәһен алған беренсе ҡатын-ҡыҙ була. Европала беренсе ҡатын-ҡыҙ-философия докторы булып 1678 йылда Падуя университетында дәрәжә алған Елена Корнаро иҫәпләнә. Ҡатын-ҡыҙҙарҙы ҡабул итә башлаған Швейцариялағы университеттар тәүге хәҙерге заман эраһы университеттары була. Польша, Австрия, Бельгия һәм Европаның башҡа илдәренең ҡатын-ҡыҙ- ғалимдары XIX быуат аҙағында университетҡа инеү өсөн Швейцарияға күсенә мәҫәлән, университеттың беренсе сығарылыш уҡыусыһы, Бельгиянан врач Исала Ван Дист.

# Волицкая Стефания
## Библиографияһы

* Griechische Frauengestalten. 1. Theil., 1875, Zürich
# Салпада-Яха (Нейта-Яха ҡушылдығы)

Салпада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нейта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Салпада-Яха (Нейта-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077170
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307717
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хопынг-Юган

Хопынг-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Нярги-Тор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Хопынг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028770
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302877
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чук (Сысола ҡушылдығы)

Чук — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.

# Чук (Сысола ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019294
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001929
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бугунж

Бугунж — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ходзь йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Бугунж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003571
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100357
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Боденроде-Вестаузен

Боденроде-Вестаузен (нем. Bodenrode-Westhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1159 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,53 км². Диңгеҙ кимәленән 279 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
# Лыпья (Вишера ҡушылдығы)

Лыпья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 333 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Лыпья (Вишера ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004211
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100421
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Туҡан ауыл Советы

Туҡан ауыл Советы — Башҡортостандың Белорет районына ҡараған муниципаль ауыл биләмәһе. Үҙәге — Туҡан ауылы.

# Туҡан ауыл Советы
## Тарихы

Күп йылдар Туҡан Белорет металлургия заводына тимер мәғдәне ебәреп торған эшселәр ҡасабаһы булараҡ көн итә һәм эргә-тирәһендәге ауылдарҙың административ үҙәге дәрәжәһендә лә була. 2004 йылдың 17 декабрендә тиклем ул ҡасаба советы тип атала. Үҙгәртеп ҡороу йылдарында ҡасабалағы эштәр һүнеп ҡала һәм ул ауыл статусына күсерелә.
Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында закон"ына ярашлы уға ауыл биләмәһе статусы бирелә.
Административ берәмек атамаһы йәнә бер үҙгәреш кисерә: 2006 йылдың 1 ғинуарынан «РФ урындағы үҙидаралыҡтарҙы ойоштороуҙың төп принциптары тураһында» Федераль Закон талабына, «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законына, Уставына ярашлы Башҡортостан Республикаһы Белорет районы Туҡан ауыл Советы ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Туҡан ауыл Советы ауыл биләмәһенә әйләндерелә.

# Туҡан ауыл Советы
## Ауыл биләмәһе составы

Туҡан ауыл Советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге:
# 1827 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1827 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1827 MDCCCXXVII |
| Юлиан стилендә | 1826—1827 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2579—2580 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7335—7336 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5587—5588 ה'תקפ"ז — ה'תקפ"ח |
| Мосолман календары | 1242—1243 |
| Боронғо әрмән календары | 1276 ԹՎ ՌՄՀԶ |
| Ҡытай календары | 4523—4524 丙戌—丁亥 красная собака — красная свинья |
| Эфиопа календары | 1819—1820 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1883—1884 |
| - Шака самват | 1749—1750 |
| - Кали-юга | 4928—4929 |
| Иран календары | 1205—1206 |
1827 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Атакты

Атакты — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Атакты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005834
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100583
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гёпферсдорф

Гёпферсдорф (нем. Gopfersdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 234 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,92 км². Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4618 һәм автомобиль коды — ABG.
# Үрге Тюва

Үрге Тюва — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татош (Оло Татош) йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Үрге Тюва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022571
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202257
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әйҙекүл (Силәбе өлкәһе)

Әйҙекүл (рус. Айдыку́ль, Айбыкуль, Алаку́ль) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районындағы күл.

# Әйҙекүл (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә XVII быуат сығанаҡтарында Әйле күл (рус. Айле-Куль) тигән варианттар булғанын яҙа. Уның фекеренсә, атама башҡорттарҙың әйле йәки әйҙе ырыуынан алып ҡушылған булыуы ихтимал.

# Әйҙекүл (Силәбе өлкәһе)
## Тасуирламаһы

Һөҙәк соҡорҙа хасил булған ҡырҡыу тоҙло күл. Майҙаны — 70 км².Уртаса тәрәнлеге — 3-4 м, иң күбе — 4 м. Һыу йөҙлөгө — 161,6 м. Күлдә суртан, табан, һаҙан тереклек итә.
Күлдең яр буйҙары һаҙмырт, ҡамышлы. Көнсығыш яр буйҙарында Һаҙмырт урын 3-4 км һуҙылған, Мамыҡкүл (Мамынкуль) янында һаҙлыҡҡа әйләнә , ә көньяҡ-көнсығышта — Аҡтүбә күленә әүерелә.
Күлдең көньяҡ-көнбайыш яр буйында — Барак ауылы һәм МТФ, төньяҡ-көнсығыш ярынан 1,5 км алыҫлыҡта — Ҡобағош, күлдең шундағы ярында — шул ауылдың хужалыҡ ҡоролмалары (һарай). Төньяҡ-көнбайыш ярында — йәйләү. Шулай уҡ төньяҡ яры буйлап район әһәмиәтендәге автомобиль юлдары участкалары үтә.
# Гөлсирә

Гөлсирә — башҡорт ҡатын-исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ҡулланыла.

# Гөлсирә
## Этимология

Гөлсирә — фарсы теленән ингән, гөл кеүек йөҙлө тигәнде аңлата.

# Гөлсирә
## Билдәле кешеләр

* Ғиззəтуллина Гɵлсирə Мирза ҡыҙы (4 июль 1957 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, журналист, тəржемəсе. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы (1996) һәм СССР-ҙың Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты, Мәхмүт Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара конкурстың республика этабының еңеүсеһе һәм бәйгенең халыҡ-ара туры дипломанты.
* Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы (16 май 1955 йыл) — шағир, яҙыусы. Башҡортостан Республикаһы (1997) һәм Рәсәй Федерацияһы (2006) Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2002) һәм Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2005) премиялары лауреаты.
* Дәүләтшина Гөлсирә Булат ҡыҙы (24 октябрь 1924 йыл — 2016 йыл) — табип. РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1969). «Почёт Билдәһе» ордены (1961) кавалеры, СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1954). Ишембай ҡалаһының почётлы гражданы (1999).

# Гөлсирә
## Әҙәбиәттә

* «Юлыма сыҡ, Гөлсирә!» (1993) — Марс Әхмәтшиндың повестар һәм хикәйәләр йыйынтығы.
# Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт Хисаметдин улы

Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт Хисаметдин улы (1906- ?) — ҡыҙылармеец, рядовой, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы

# Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт Хисаметдин улы
## Биографияһы

Мөхәммәт Хисаметдин улы Ҡорбанғәлиев 1906 йылда Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Нәсибаш улусына (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Салауат районы) ҡараған Илсекәй ауылында хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Октябрь революцияһы ваҡиғалары алдынан мәҙрәсә белеменә эйә була.
1929 йылда атаһы Хисаметдин менән өлкән ағаһы Шәмсетдин Ҡорбанғәлиевтарҙы, кулак синыфы тип иғлан итеп, сәйәси золом ҡорбанына әйләндерәләр, уларҙың малын, мөлкәтен тартып алалар. Атаһы Хисаметдин мулла, өлкән йәштә булғанлыҡтан, хөкөм урынына барып етә алмай, юлда вафат була.

# Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт Хисаметдин улы
## Хәрби юлы

1942 йылдың 9 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Малаяҙ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт Хисаметдин улын Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафтарына хеҙмәткә саҡырыла.
Калинин фронты составына ингән II формирование 145-се уҡсылар дивизияһының 599-сы уҡсылар полкында хеҙмәт итә.
1942 йылдың сентябрендә, ай дауамында, дошман менән алышҡанда батырлыҡ күрһәткәне өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
   5-се уҡсылар ротаһы уҡсыһы ҡыҙылармеец Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтте, 1942 йылдың сентябрендә аяғы йәрәхәтләнеүенә ҡарамаҫтан, 5 фрицты юҡ итте һәм һуғыш яланын ташлап китмәне. Оборонала булғанда ҡоролмалар төҙөлөшөндә лә өлгө күрһәтте. 1906 йылда тыуған, башҡорт, партияһыҙ, Башҡорт АССР-ының Салауат районы хәрби комиссариаты тарафынан РККА-ға саҡырылған
Ватан һуғышынан ҡайтҡас, Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт Хисаметдин улы тыуған колхозында бухгалтер булып эшләй.

# Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт Хисаметдин улы
## Ғаиләһе

Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт һуғышҡа алынғанға тиклем ҙур ғаилә башлығы була. Ҡатыны Рәҡиә — Нәсибаш ауылыныҡы. Улдары: Раһип (1929), Акрам (1931), Рәфҡәнә (1933), Зәфирә (1935), Рият (1937), Рәшит (1939), Мөғәллимә (1945) һәм Ғәлимә (1947). 5 балаһы һуғышҡа тиклем, 2 ҡыҙы һуғыштан һуң тыуған. Ҡорбанғәлиева Мөғәллимә апай (сәхнә псевдонимы Рәфиҙә) моңло тауышлы йырсы ине. Уның башҡарыуында «Таштуғай» йыры Башҡортостан телерадиокомпанияһы фондындында һаҡлана.

# Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт Хисаметдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (21.12.1942).
# Гурон

Гуро́н (ингл. Lake Huron) — Канада һәм АҠШ сигендәге күл, Бөйөк күлдәрҙең береһе.

# Гурон
## География

Майҙаны — яҡынса 59 600 км². Ҙурлығы буйынса донъяла 4-се урынды биләй. Бөйөк күлдәр араһында майҙаны буйынса икенсе урында (Үрге күлдән һуң). Диңгеҙ кимәленән бейеклеге яҡынса 176 м, максималь тәрәнлеге — 229 м.
Мичиган күле менән Макино боғаҙы аша, Үрге һәм Эри күлдәре менән йылғалар аша тоташҡан.
Күлдә бихисап утрауҙар, улар араһындағы Манитулин утрауы — донъялағы иң ҙур күл утрауы булып тора. Иң ҙур ҡултыҡтары — Джорджиан-Бей һәм Сагино.
Гурон күле АҠШ-тың Мичиган штаты һәм Канаданың Онтарио провинцияһы яр буйҙарын йыуа. Төп порттар — Сагино, Бей-Сити, Алпина (барыһы ла — АҠШ) һәм Сарния (Канада).
Күлдең атамаһы индеецтарҙың гурон ҡәбиләһе исеменән барлыҡҡа килгән.
# Шакиров Илмир Әбүзәр улы

Шакиров Илмир Әбүзәр улы (27 март 1968 йыл — 4 ғинуар 1987 йыл) — Афғанстан Республикаһында интернациональ хәрби бурыс үтәгәндә батырҙарса һәләк булған яугир, ефрейтор, разведчик-ут атыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Шакиров Илмир Әбүзәр улы
## Биографияһы

Илмир Әбүзәр улы Шакиров 1968 йылдың 27 мартында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Нәсибаш ауылында тыуған.
СССР Ҡораллы Көстәренә 1986 йылдың 1 майында Башҡорт АССР-ының Өфө берләштерелгән район хәрби комиссариаты тарафынан хеҙмәткә алына.
1986 йылдың сентябренән Афғанстан Республикаһында интернациональ хәрби бурыс үтәй.
Махсус тәғәйенләнештәге отряд составында күп тапҡырҙар боласылар контролдә тотҡан территорияларҙа заданиеларҙа була.
1987 йылдың 4 ғинуарында Кандагар ҡалаһының төньяҡ-көнсығышынан 40 километр алыҫлыҡта урынлашҡан районда хәрби операцияла ҡатнаша. Дошмандар менән батырҙарса алыша, оҫта атыша. Бер нисә ут нөктәһен юҡ итә. Яугир булған БМП минаға эләгә, Илмир Шакиров иптәштәре менән һәләк була. Үлгәндән һуң Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Тыуған ауылы Нәсибашта ерләнгән.

# Шакиров Илмир Әбүзәр улы
## Ҡаһарманлығы өсөн наградаһы

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (үлгәндән һуң)
# Кутузов (йыр)

Кутузов — маршҡа оҡшатып ижад ителгән башҡорт халыҡ йыры:.

# Кутузов (йыр)
## Тарихы

Кутузов
Полководец батыр ир Кутузов, Уттар, һыуҙар кисте, ҡурҡманы, Һай, Кутузов, Полководец икән Кутузов.
Наполеондың баҫҡынсы яуҙарын Көтөү кеүек әйҙәп туҡманы, Һай, Кутузов, Полководец икән Кутузов.
Рәсәй ҙә генә иле, һай, киң икән, Донъяла иң гүзәл ер икән, Һай, Кутузов, Полководец икән Кутузов.
Ирҙәре лә батыр ирҙәр икән, Ил дошманын яуҙа еңә икән, Һай, Кутузов, Полководец икән Кутузов.
Башҡорт халыҡ марш-йыры «Кутузов» 1812 йылғы Ватан һуғышы осоронда башҡорттар менән урыҫтарҙың хәрби хеҙмәттәшлек итеүенә бәйле. Урыҫ армияһы составында башҡорт полктары ил азатлығы өсөн француздарға ҡаршы яуҙарҙа ҡатнашҡан. Йырҙы данлыҡлы ғәскәр башлығы Михаил Илларионович Кутузов исеме менән атағандар. Дәртле, энергиялы башҡарыла.
1812 йылғы Ватан һуғышы тураһында башҡорттар тиҫтәләгән юғары рухлы йырҙар сығарған. Рәсәйҙең ысын патриоты, талантлы етәксе М. И. Кутузовҡа арналған йыр сығарып, уның ҡаһарманлығына баһа бирә. Кутузовҡа ҙур ихтирам күрһәтеү йөҙөнән «полководец икән Кутузов» тигән һығымта бер нисә тапҡыр ҡабатлана. Бөйөк полководецтың тулы образы хасил була, көслө рухы, Ватан алдындағы бурысын намыҫлы үтәгән илһөйәр Кутузовтың бөйөк тарихи шәхес, ҙур илдең мәшһүр кешеһе икәнлеге күрһәтелә. Йыр ватансылыҡ, илһөйәрлек рухы менән һуғарылған. Йырҙа ил өсөн үҙ йәнен аямаған яугир батырҙар һәм Кутузов образы аша Рәсәйҙең ҡеүәте, көсө, уның еңелмәҫлеге күрһәтелә
Йыр ике өлөштән тора — йыр структураһында башы һәм ҡушымтаһы бар, һәр өлөшө ике һөйләмдән тора. Көйгә квардецизм тип аталған киң диапазон хас. Музыкаль әҫәрҙең лад төҙөлөшө нигеҙендә — өс пентатон төр ойоштормаһы ята. Ғәйрәтле кварт йөрөштәре, көй һәм ритм структураларының ҡабатланып тороуы йырға сағыулыҡ һәм етеҙлек өҫтәй.
Композиторҙар А. М. Ҡобағошов йырҙы фортепиано һәм тауыш өсөн, ә З. Ғ. Исмәғилев — a capella хоры өсөн эшкәрткән.
# Роттельсдорф

Роттельсдорф (нем. Rottelsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 346 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,98 км². Диңгеҙ кимәленән 177 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6295 һәм автомобиль коды — MSH.