yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сельские узоры (журнал)

Сельские узоры — Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөлә ике айға бер (йылына алты) тапҡыр урыҫ телендә нәшер ителеүсе фәнни-производство һәм аграр журналы, 1992 йылдан башлап сыға.

# Сельские узоры (журнал)
## Тарихы

«Сельские узоры» журналы 1991 йылдың 14 авгусында Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаусылар ассоциацияһы, БССР-ҙың Ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрлығы, Башҡортостан ауыл хужалығы институты, Башҡортостан Агробанкы, БССР-ҙың крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары ассоциацияһы һәм Республиканың ҡошсолоҡ буйынса «Башҡорт» производство берләшмәһе тарафынан берлектә ойошторола. Уның уставы БССР-ҙың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары азатлығын һаҡлау буйынса дәүләт инспекцияһы тарафынан 1991 йылдың 9 сентябрендә теркәлә.
1994—1998 йылдарҙа баҫманың ойоштороусылары булып Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрлығы менән Башҡорт дәүләт аграр университеты сығыш яһай, 1998 йылда ойоштороусылар рәтенә тағы ла Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты өҫтәлә.
2000 йылда журнал редакцияһы «дәүләт учреждение» статусы менән дәүләт милкенә индерелә, һәм баҫма ошо сифатта Рәсәй Федерацияһының Матбуғат, телерадиотапшырыуҙар һәм киң коммуникация саралары министрлығының Волга буйы биләмә-ара идаралығында теркәү үтә һәм № 7-1756 танытма ала.
2006 йылдан журнал редакцияһы «Башҡортостан Республикаһының ҡаҙна предприятиеһы» итеп үҙгәртелә һәм ул ваҡыттағы «Башҡортостан Хөкүмәте» ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ ҡулы аҫтына бирелә. Журналдың ойоштороусыһы булып Башҡортостандың ауыл хужалығы министрлығы теркәлә.
2015 йылда республиканың матбуғат сараларына ҡағылышлы үткәрелгән үҙгәртеүҙәрҙән һуң «Сельские узоры» журналы редакцияһы «Башҡортостан Республикаһының „Башҡортостан Республикаһы“ матбуғат йорто Дәүләт унитар предприятиеһы» филиалы статусын алды.
# Ҡарат ауыл Советы (Туймазы районы)

Ҡарат ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Ҡарат ауылы.

# Ҡарат ауыл Советы (Туймазы районы)
## Тарихы

Ҡарат ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Сабакунис-хеви

Сабакунис-хеви — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Метлюта (Ори-цкали) йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Сабакунис-хеви
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000391
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300039
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тахаев Хәлил Ярулла улы

Тахаев Хәлил Ярулла (Ян) улы (17 февраль 1908 йыл — 28 май 1986 йыл) — ғалим-иҡтисадсы-географ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. География фәндәре кандидаты (1947). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1968), РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1978).

# Тахаев Хәлил Ярулла улы
## Биографияһы

Хәлил Ярулла (Ян) улы Тахаев 1908 йылдың 17 февралендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы) Исламбаҡты ауылында тыуған.
1924—1928 һәм 1930—1931 йылдарҙа Красноярск крайында эшләй. 1930 йылда Томскиҙа совет-партия мәктәбен тамамлай.
1936 йылда В. И. Ленин исемендәге Мәскәү педагогия институтын тамамлай һәм Өфөләге 2-се үрнәк татар мәктәбе директоры булып эшләй башлай. Башҡорт АССР-ы Мәғариф халыҡ комиссариатының урта мәктәптәр идаралығы начальнигы вазифаһын башҡара.
1938 йылдың апреленән Башҡортостан уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу институтында директор урынбаҫары була. 1938 йылдың сентябренән Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы сәнғәт эштәре идаралығы начальнигы булып эшләй.
1941—1942 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1946—1951 йылдарҙа — СССР Фәндәр Академияһының География институты хеҙмәткәре.
1951—1973 йылдарҙа СССР Фәндәр Академияһы Башҡортостан филиалында эшләй:
* 1955 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр;
* 1967 йылдан — сектор мөдире.
Бер үк ваҡытта 1951—1955 йылдарҙа К. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында иҡтисади география кафедраһы мөдире була.

# Тахаев Хәлил Ярулла улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Хәлил Тахаев 40-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Фәнни эшмәкәрлеге Башҡорт АССР-ы етештереү көстәрен урынлаштырыу һәм үҫешен өйрәнеүгә бағышланған. Хәлил Тахаев тарафынан хужалыҡ үҙләштереүендә дифференциаль ысул талап итеүсе иҡтисади-географик райондар һәм тәбиғи ландшафттар бүленгән. Хеҙмәттәрендә беренсе тапҡыр Башҡортостандың комплекслы иҡтисади-географик ҡылыҡһырламаһы бирелә.

# Тахаев Хәлил Ярулла улы
## Хеҙмәттәре

* Башкирия: экономико-географическая характеристика. — М.: Государственное издательство географической литературы, 1950. — 328 с.
* Уфа — столица Башкирской АССР. Ответственный редактор Г. Ф. Шафиков. — Москва: Государственное издательство географической литературы, 1952. (И. И. Пархоменко менән авторҙаш)
* Природные условия и ресурсы Башкирской АССР. — Уфа: Башкнигоиздат, 1959. — 296 с.
* Уфа — столица Башкирской АССР. — Уфа : Башкнигоиздат, 1961. — 128 с. (И. И. Пархоменко менән авторҙаш)
* Уфа: Справочник-путеводитель. — Уфа : Башкнигоиздат, 1966. — 239 с. (Л. Н. Фенин һәм М. Н. Куприянова менән авторҙаш)
* Вопросы экономики промышленности Башкирской АССР: Сборник статей / Под ред. Х. Я. Тахаева и А. Х. Хайруллина; АН СССР. Башк. филиал. Отд. экон. исследований. — Уфа : [б. и.], 1969. — 160 с.
* Вопросы повышения эффективности размещения промышленности Башкирской АССР: Сборник статей / Под ред. доц. Х. Я. Тахаева; АН СССР. Башк. филиал. Отд. экон. исследований. — Уфа, 1972. — 119 с.
# Ҡаратай-Саҙаҡ

Ҡаратай-Саҙаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сиҙәк йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ҡаратай-Саҙаҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024410
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102441
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Унтвар

Унтвар — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ущер йылғаһының һул ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Унтвар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Владимир ҡалаһынан Ковров ҡалаһына тиклем, Нерль индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300912110000032783
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003278
* Бассейн коды — 09.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Пудица

Оло Пудица — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Углич (Медведица йылғаһы ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Оло Пудица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003998
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000399
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Радиология мемориалы

Радиология мемориалы — рентген нурланышы тәьҫире һөҙөмтәһендә һәләк булғандар хөрмәтенә һәйкәл. Гамбургта Изге Георгий дауаханаһы баҡсаһында ҡуйылған, 1936 йылдың 4 апрелендә асылған. Монументтағы яҙмала былай тиелә: «Һәйкәл бөтә милләт рентгенологтары һәм радиологтарына, үҙҙәренең яҡындарының ауырыуҙарына ҡаршы көрәштә ғүмерен фиҙа ҡылған табиптарға, физиктарға, химиктарға, техниктарға, лаборанттарға, шәфҡәт туташтарына арнала. Улар рентген нурҙарын һәм радийҙы медицинала һөҙөмтәле һәм хәүефһеҙ ҡулланыуға геройҙарса юл һалдылар. Уларҙың даны үлемһеҙ». Һуңыраҡ мемориаль тағы дүрт стела менән тулыландырыла, монументта барлығы 359 исем уйылған, шул иҫәптән беҙҙең 13 ватандаш.

# Радиология мемориалы
## Бөтә милләт радиологтарының Почёт китабы

Китаптың беренсе баҫмаһы 1937 йылда, икенсе баҫмаһы — 1960 йылда, өсөнсө баҫмаһы — 1992 йылда сыға. Китапта күп илдәрҙән — Австралиянан, Австриянан, Бельгиянан, Бөйөк Британиянан, Венгриянан, Германиянан, Грециянан, Даниянан, Израилдән, Һиндостандан, Испаниянан, Италиянан, Нидерландтан, Польшанан, Португалиянан, Рәсәйҙән (Арутюнов А. И., Баумгартен П., Будинов А. Т., Веселый М. Е., Гольдберг С. В., Григорьев С. П., Иванова-Подобед С. В., Либерзон И. Г., Розенблат И.М, .Розенцвейг Б. К., Штерман А. Ю.), АҠШ-тан, Финляндиянан, Франциянан, Чехословакиянан, Швейцариянан, Швециянан, Югославиянан, Япониянан рентген нурланышы тәьҫире арҡаһында һәләк булған кешеләрҙең биографияһы.
# Кужва

Кужва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1310 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Кужва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001099
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100109
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Айыр (Йүрүҙән ҡушылдығы)

Айыр (Оло Айыр) — рус. Аир — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан биләмәләрендә, Салауат районы 2-се Иҙелбай ауылы эргәһенән аға, тауҙар араһында сыҡҡан шишмәләрҙән башлана, Кесе Айыр (Кесайыр) тигән һул ҡушылдығы бар, һыуы өҫкө ағышында һалҡын һәм таҙа. Йылға Йүрүҙәнгә һул яҡтан, тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Айырҙың оҙонлоғо 16 км.
Уҙған быуаттың 90-сы йылдарына тиклем Айырҙа төрлө балыҡ, шул иҫәптән бәрҙе, суртан, шамбы һ.б. бар ине, хәҙер бик ныҡ һайыҡҡанлыҡтан, балыҡ бөтөнләй юҡ дәрәжәһендә. Йылғаның Йүрүҙәнгә ҡушылған тирәлә генә оло йылғанан ингән ташбаш кеүек ваҡ балыҡ осрай. Йылға ярҙары буйлап күпләп ерек, муйыл һәм тал ағастары, балан, гөлйемеш һәм ҡарағат кеүек ваҡ ҡыуаҡлыҡтар үҫә. Йылғаның төбө башлыса ташлы.

# Айыр (Йүрүҙән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102352
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дағстан дәүләт аграр университеты

Дағстан дәүләт аграр университеты — Махачкалалағы юғары уҡыу йорто. 1932 йылда нигеҙ һалына. 252 уҡытыусы иҫәпләнә, шуларҙың 35-е фәндәр докторы. Бында 4 меңдән ашыу кеше уҡый.
РСФСР Халыҡ комиссарҙары Советының 1932 йылдың 29 июнендәге ҡарарына ярашлы Дағстан емеш-виноград институты итеп асыла. 1934 йылда Дағстан ауыл хужалығы институты тип үҙгәртелә. 1943 йылда Әзербайжандан эвакуациянан Махачкалаға ҡайта. 1994 йылдан — академия. 2010 йылда юғары уҡыу йортона Джамбулатов Магомед Мамай улы исеме бирелә. 2012 йылдан алып — университет.

# Дағстан дәүләт аграр университеты
## Факультеттары

Әлеге ваҡытта академияла көндөҙгө булектә 7 факультет һәм бер ситтән тороп уҡыу факультеты эшләй, шулай уҡ 29 кафедра бар.
* Агротехнология һәм ер төҙөлөшө факультеты;
* Биотехнология факультеты;
* Ветеринар медицина факультеты;
* Иҡтисад факультеты;
* Инженерлыҡ факультеты;
* «Автомобилдәр һәм автомобиль хужалығы» факультеты ;
* Йәмәғәт профессиялары факультеты;
* Ситтән тороп уҡыу факультеты.

# Дағстан дәүләт аграр университеты
## Билдәле тамамлаусылары

* Хизри Шихсаидов, Дәүләт думаһы депутаты
* Ваһаб Казибеков — СССР һәм Рәсәй ирекле стилдә көрәшсеһе, ике тапҡыр Европа чемпионы, халыҡ-ара класлы спорт мастеры, Румынияла 1981 йылдағы Бөтә Донъя универсиадаһы чемпионы.
# Иҫке Ҡоҙаш ауыл Советы (Яңауыл районы)

Иҫке Ҡоҙаш ауыл Советы —Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек. Иҫке Ҡоҙаш ауыл Советы көнсығышта Байғужа ауыл Советы, төньяҡта Киҫәкҡайын ауыл Советы, көнбайышта Краснокама районы, көньяҡта Ҡалтасы районы менән сиктәш.
Административ үҙәге — Иҫке Ҡоҙаш ауылы

# Иҫке Ҡоҙаш ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы менән билдәләнә.
# 1826 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1826 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1826 MDCCCXXVI |
| Юлиан стилендә | 1825—1826 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2578—2579 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7334—7335 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5586—5587 ה'תקפ"ו — ה'תקפ"ז |
| Мосолман календары | 1241—1242 |
| Боронғо әрмән календары | 1275 ԹՎ ՌՄՀԵ |
| Ҡытай календары | 4522—4523 乙酉—丙戌 синяя курица — красная собака |
| Эфиопа календары | 1818—1819 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1882—1883 |
| - Шака самват | 1748—1749 |
| - Кали-юга | 4927—4928 |
| Иран календары | 1204—1205 |
1826 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Егор Красильников йорто

Егор Красильников йорто — Дондағы Ростовта XIX быуаттың һуңғы сирегендә сауҙагәр Егор Красильниковтың эклектика стилендә төҙөлгән йорто. Йорт 1-се Май һәм 18-се линия урамдары киҫелешендә урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта унда ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы эшләй. Егор Красильников йорто төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Егор Красильников йорто
## Тарих

1-се Софиев урамындағы (хәҙер 1-се Май урамы) йорт сауҙагәр Егор Красильниковтың заказы буйынса төҙөлә. Йортта ул ғаиләһе менән йәшәй. Өйҙә йыш ҡына балдар үтәрелә, ҡунаҡтар ҡабул ителә. Залдың ике ҡатлы тәҙрәләре 1-се Софиевка урамына ҡараған. Ҡунаҡ залының музыканттар өсөн балюстрадалы галереяһы була. 18-се линия урамы яғында йоҡо, балалар, эш бүлмәләре һәм башҡа бүлмәләр бар. Цоколь ҡатында ярҙамсы бүлмәләр: аш бүлмәһе, кер йыуыу һәм хеҙмәтселәр өсөн бүлмәләр — бар. Ат һарайы, ҡар баҙы, каретник ишек алдында булған.
1922 йылда совет хакимиәте йортто милли милеккә әйләндерә. Йортта асығыусыларға ярҙам күрһәтеү махсус пункты һәм аслыҡтан хәлһеҙләнгән балалар өсөн «Капля молока» тигән һөт таратыу пункты урынлаштырыла. Мәғлүмәттәр буйынса, 1927 йылда йортта ҡатын-кыҙҙар консультацияһы була. 1943 −1954 йылда йортта поликлиника, ә 1954—1976 йылда балалар консультацияһы эшләй. 1976 йылдан бөгөнгәсә бында ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы эшләй. 2015 йылдың 29 мартында бинала янғын сыҡҡан.

# Егор Красильников йорто
## Архитектураһы

Егор Красильников йорто эклектика рухында төҙөлгән. Бер ҡатлы бинаның төп фасады 1-се Май урамына ҡарап тора. Уның урта өлөшө күтәрелеп, аттик менән тамамлана. Йорттоң мөйөштәре дүрт ҡырлы манаралы. Бина бик бай декорлы, һылап һәм штукатурлап биҙәлгән, бында барокко һәм ренессанс ысулдары ҡулланылған. Декоратив элементтары — кронштейндар, филенкалар фриз, гирляндалар, һылап эшләнгән ҡатын-ҡыҙ баштары, Гермес битлектәре, пилястрҙар һәм архивольттар. Йорттоң бер яҡлы һәм ҡапма ҡаршы ҡарап торған ике яҡлы бүлмәләре коридор менән тоташҡан.
# Налитовка

Налитовка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аргаш йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Налитовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003684
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шафиҡов

Шафиҡов — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы (1939—2009) — шағир, прозаик, драматург, тәржемәсе һәм фольклорсы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989), Салауат Юлаев ордены кавалеры.
* Шафиҡов Денис Фуат улы (1985) — боксёр.
* Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы (1899—1947) — БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитетының (БашЦИК) 4-cе Рәйесе.
# Шомица (Вологда ҡушылдығы)

Шомица — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вологда йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Шомица (Вологда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000006349
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000634
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шижма (Ветлуга ҡушылдығы)

Шижма — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга (старица) йылғаһының һул ярына тамағынан 224 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Шижма (Ветлуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042994
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004299
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лунг-Еган (Сороминская ҡушылдығы)

Лунг-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сороминская йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лунг-Еган (Сороминская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040746
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204074
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кайпаа

Кайпаа ((фин. Kaipaa) — 5,5 километрлыҡ Суоярви II — Суоёки араһындағы ғәмәлдә булмаған тимер юл станцияһы. 1926 йылдың ноябренә тиклем станция тупиклы була, һуңынан линия Сулкуярви станцияһына тиклем, ә бер йылдан һуң (16.10.1927) - иҫке Найстенъярви станцияһына тиклем оҙайтыла. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Суоярви I — Найстенъярви участкаһын реконструкциялай башлайҙар, шунан һуң Кайпаа, Сулкуярви, Раясуванто станциялары ябыла, ә Найстенъярви 1400 метр төньяҡҡараҡ күсерелә. Шул уҡ ваҡытта Кайпаа станцияһынан ике километрҙай көньяҡтараҡ яңы Суоярви II станцияһы асыла, ул, башлыса, йөк ташыу өсөн тәғәйенләнә.

# Кайпаа
## Тарихы

Башта Суоярви станцияһы тупик сифатында планлаштырыла. Әммә 1924 йылда Суоярви станцияһынан Кайпаа ауыоына тиклем линия оҙайтыла, унда быға тиклем бер нисә йыл элегерәк ағас бысыу һәм фанера заводына нигеҙ һалына. Ошоноң менән бәйле ҙур булмаған станциял ойошторола. 1925 йылда фин архитекторы Туре Адольф Хеллстрём (фин. Thure Adolf Hellstrom ) проекты буйынса вокзал бинаһы төҙөлә.
Кайпаа станцияһы йөк ташыу өсөн дә, шулай уҡ пассажирҙар өсөн дә тәғәйенләнә: әлеге ваҡытта Суоярви ҡалаһынан алыҫ райондарына әйләнгән шул уҡ исемле ҡасабаны хеҙмәтләндерә. 1926-27 йылдарҙа Кайпаанан алып Найстеньярвиға тиклем линия асылған, шуға күрә ҙур булмаған йөк станцияһының йәнәш территорияһы ҙур ағас ҡырҡыу кампанияһына әүерелә. Әммә Һуғыш Дауамы ваҡытында станция статусы ябай разъезд кимәленә төшә.
Вокзалы бинаһы мәҙәни мираҫ объекты булып тора, ул хәҙерге мәлдә торлаҡ йорт итеп ҡулланыла.