yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ерилин Михаил Васильевич

Ерилин Михаил Васильевич (16 ноябрь 1945 йыл — 24 июль 2012 йыл) — Башҡортостанда тыуып, рус телендә ижад иткән шағир, тәржемәсе. 1996 йылдан Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Яҙыусылар союздары ағзаһы. Степан Злобин исемендәге әҙәби премия лауреаты (2010).

# Ерилин Михаил Васильевич
## Биографияһы

Михаил Васильевич Ерилин 1945 йылдың 16 ноябрендә Өфө ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған.
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлап, Өфө энергетика техникумына уҡырға инә. Өс йыл Совет Армияһында стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә.
Армиянан һуң 1968—1999 йылдарҙа «Башкирэнерго» берекмәһендә (асыҡ акционерҙар йәмғиәте) эшләй. Мәғлүмәтле инженер була, бер үк ваҡытта яҡшы шиғырҙар яҙа.
Шиғырҙары Республика ваҡытлы баҫмаларында баҫыла. Уның тәүге шиғырҙар китабы «Дуҫыма хат» 1977 йылда нәшер ителә.
2010 йылда Михаил Ерилин әҙәби тыуған яҡты өйрәнеү һәм юғары ижади оҫталығы өсөн Степан Злобин исемендәге Республика әҙәби премия лауреаты була.

# Ерилин Михаил Васильевич
## Ижады

Шиғыр китаптары «Дуҫыма хат» (1977), «Иртәнге шиғыр юлдары» («Утренние строки», 1984), «Пожитки» (1990), «Аритмия» (1996), ."Сломать уключину на Дёме" (2005).
Башҡорт шағирҙары Жәлил Кейекбаев, Риф Тойғон, Дауыт Юлтый, Гөлфиә Юнысова, Төхфәт Йәнәби һ.б. әҫәрҙәрен рус теленә тәржемә итеү менән шөғөлләнә.

# Ерилин Михаил Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Степан Злобин исемендәге әҙәби премия (2010).
# Киев Фрёбель институты

Киев Фрёбель институты — рус. Киевский Фрёбелевский институт - Рәсәй империяһының Киевтағы педагогия юғары уҡыу йорто. 1907 йылдың мартынан 1920 йылға тиклем эшләгән.
Институт Киевтағы Фрёбель йәмғиәте ҡарамағында эшләй. Немец уҡытыусыһы мәктәпкәсә тәрбиә биреү теорияһы һәм практикаһы ғалимы Ф. Фрёбель фамилияһы менән аталған. Ҙур Житомир урамы, 34-се йортта урынлашҡан, хәҙер Б. Хмельницкий урамы, 51-се йорт.

# Киев Фрёбель институты
## Тарихы

Зыялы ҡатын-ҡыҙҙар өсөн хеҙмәт ярҙамы йәмғиәте 1907 йылдың 8 апрелендә Киев уҡыу округының попечителенә уның ҡарамағында педагогия институтын асыу тураһында үтенес ебәргән. 1907 йылдың 16 апрелендә рөхсәт бирелгән, ә 1907 йылдың 11 сентябрендә уны асыу тураһында таныҡлыҡ бирелгән.
Ойоштороусыларҙың уның эш принциптары тураһында фекере берҙәм генә булмай. Бер өлөшө педагогтар әҙерләргә, ә икенсеһе —алдынғы педагогик фән нигеҙендә һөнәри белем биреү кәрәк тип иҫәпләй. Ике йыллыҡ уҡыу-уытыу мөҙҙәтендә сифатлы юғары белем бирә алмай.
Институттың педагогия советы тәҡдиме буйынса Изге Владимир университеты профессорҙары, педагогтар һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре төркөмө 1908 йылда Тәрбиә биреү эшенә булышлыҡ итеү Фрёбель йәмғиәте ойоштора. Йәмғиәт Киевта өлгөлө балалар баҡсаһы һәм башланғыс мәктәп булған Фрёбель педагогик институтын ойоштороға ҡарар итә. Уның төп маҡсаты - "тәжрибәле тәрбиәсе һәм уҡытыусылар әҙерләү".
1908 йылдың 22 июнендә институттың Уставы раҫлана, 26 октябрҙә уны асыу тантанаһы була. 1908 / 1909 уҡыу йылында институтта 69 уҡыусы белем алған (I курста - 31, II курста - 38 кеше). Икенсе курсҡа Киев Зыялы ҡатын-ҡыҙҙарға хеҙмәт ярҙамы йәмғиәте институтынан тыңлаусылар килә. 1909 / 1910 уҡыу йылында институтта 162 кеше белем алған, 1910 / 1911 - 217 кеше (уларҙың 30-ы өсөнсө курста). Тыңлаусылар һаны йылдан-йыл арта бара. Әммә 1914 / 1915 уҡыу йылында институтта тыңлаусылар һаны 160-ҡа тиклем кәмегән, сөнки Киев губерна идараһы ҡарары менән йәһүд ҡатын-ҡыҙҙарына ятаҡта йәшәүгә хоҡуҡ биреүҙе тыйыла (институтта тыңлаусыларҙың күбеһе йәһүди динен тотҡан).
1915 йылда Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Фрёбель институты Һарытауға эвакуациялана, унда 1915 йылдың 2 ноябрендә Һарытауҙың I реаль училищеһы бинаһында үҙенең эшмәкәрлеген тергеҙә.
1917 йылда институттың яңы Уставы "Фрёбель йәмғиәте ҡарамағындағы Киев педагогия институты" исеменә алмаштыра. Был устав уҡыу программаларын тәрән өйрәнеүҙе күҙ уңында тота.
1920 йылда юғары белем биреү үҙгәртеп ҡоролған һәм Фрёбель йәмғиәте ҡарамағындағы (мәктәпкәсә һәм унан тыш бүлектәре) Киев педагогия институты Халыҡ мәғарифы институтының мәктәпкәсә факультетына ҡушыла.
# Тайлоково

Тайлоково — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тайлоково
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301684
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һарытау йәмиғ мәсете

Һарытау йәмиғ мәсете — Һарытауҙа мосолмандарҙың төп ғибәҙәтханаһы, 2000 йылдарҙа тергеҙелә. Ҡаланың Волга буйы районында урынлашҡан.

# Һарытау йәмиғ мәсете
## Тарихы

Татар ауылдары хәҙерге Һарытау сиктәрендә XVII —XVIII быуаттарҙа барлыҡҡа килә. Исламдың таралыуы улар менән бәйле була. Беренсе таш мәсет бында 1836 йылда асыла (төҙөлөүе ике йыл алдан башлана). Һуңыраҡ шул уҡ урында Һарытау архитекторы М.Н. Грудистов проекты буйынса яңы мәсет төҙөлә. Ул 1930 йылдарға, совет власы төрлө дин вәкилдәрен эҙәрлекләүҙе башлағанға тиклем эшләп килә. Ғибәҙәтхана ябыла, һуңынан бина өлөшләтә емерелә һәм тәғәйенләнеше буйынса файҙаланылмай. Тик 1989 йылда ғына мәсет мосолмандарға ҡайтарыла, емерелгән бинаны һүтеп, уның урынына яңы бина төҙөргә ҡарар итәләр.

# Һарытау йәмиғ мәсете
## Хәҙерге торошо

Яңы мәсет, иҫкеһе һымаҡ уҡ, традицияға ярашлы, Мәккә яғына ҡарай. Уның ике бейек көмбәҙе һәм манараһы бар. Тышҡы ҡиәфәтенең хас һыҙаты — ҡыҙыл һәм аҡ кирбестән аралашҡан һыҙат. Намаҙ уҡыу залы 500 м² тәшкил итә. Бында уҡ Һарытау өлкәһе мосолмандарының диниә назараты резиденцияһы урынлашҡан, китапхана эшләй, «Шәйех Сәид» мәҙрәсәһе бар.
# Нидерциммерн

Нидерциммерн (нем. Niederzimmern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1027 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,23 км². Диңгеҙ кимәленән 200 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99428 һәм автомобиль коды — AP.
# Ирбит (Ница ҡушылдығы)

Ирбит — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ница йылғаһының уң ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 171 км.

# Ирбит (Ница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200006975
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200697
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡарт (ауыл)

Ҡарт (татар. Карт, рус. Картово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.

# Ҡарт (ауыл)
## География

Ауыл Ҡарт йылғаһы (Түбәнге Кама һыуһаҡлағысы) буйында, Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 27 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡарт (ауыл)
## Тарих

Ауылға йәнәй ырыуы башҡорттары 1815 йылда нигеҙ һала — 10 ихата Ҡыр-Ҡайынтүбә ауылынан, 5 ихата Ҡәҙермәт ауылынан, 3 ихата Теләнсе ауылынан килеп төпләнә. Ауыл Йәнәй улусының Ҡамбар түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Семиострово (Ушар) улусы составына керә.
1840 йылда ауылда тирмән, икмәк магазины, 1848 йылда — мәсет теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.

# Ҡарт (ауыл)
## Халҡы

1816 йылда ауылда 105 башҡорт, 1834 йылда — 132 башҡорт, 1870 йылда — 180 башҡорт, 1912 йылда — 340 аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1816 | 1834 | 1859 | 1870 | 1884 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 105 | 132 | 205 | 180 | 245 | 527 | 340 | 275 | 307 | 329 | 234 | 259 | 280 | 236 | 174 | 160 |

# Ҡарт (ауыл)
## Билдәле шәхестәре

* Әбделҡадир Миңлебай улы Ҡамбаров — хәрби эшмәкәр. 6-сы Башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
# Элле-Лукас-Еган

Элле-Лукас-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лукас-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Элле-Лукас-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203844
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Үрге Берёзовка (Пайдугина ҡушылдығы)

Үрге Берёзовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пайдугина йылғаһының уң ярына тамағынан 309 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Үрге Берёзовка (Пайдугина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200028068
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202806
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Саған

Саған (рус. Клён, лат. Ácer) —эре ағас. Бейеклеге 20-30м-ға етә.Япраҡ ярғанға тиклем һары йәшкелт сәскә ата.

# Саған
## Таралыуы

Саған Төньяҡ Америка, Европа һәм Азияла киң таралған ағас. Япраҡлы һәм ҡатнаш урмандарҙа үҫә. Декоратик маҡсатта ла үҫтерелә. Башҡортостанда Әлшәй, Дәуләкән, Күгәрсен райондарында күберәк осрай.
# Самарин Виктор Сергеевич

Самарин Виктор Сергеевич (13 июнь 1912 йыл — 8 август 1979 йыл) — төҙөүсе, СССР Сәнәғәт төҙөлөшө министрлығының Главбашстрой идаралығы «Башспецнефтестрой» тресы идарасыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Самарин Виктор Сергеевич
## Биографияһы

Виктор Сергеевич Самарин 1912 йылдың 13 июнендә Өфө губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙе Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
Юғары белемле, 1937 йылда Себер автомобиль-юл институтын тамамлаған (Омск).
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1929 йылда Башҡорт АССР-ының Архангель урман хужалығында секретарь-хисапсы булып башлай, 1930—1932 йылдарҙа проект бүлеге секретары, эшселәр комитеты рәйесе, «Башжилдорстрой»ҙың кадрҙар бүлеге начальнигы урынбаҫары булып эшләй. 1937 йылдан 1940 йылға тиклем Өфөлә «Союзтрансстрой» тресының прорабы, Өфө моторҙар эшләү заводының генераль планлаштырыу начальнигы, 28-се трестың өлкән прорабы булып эшләй. 1940—1945 йылдарҙа — өлкән прораб, 3-сө төҙөлөш тресының участка начальнигы була. 3-сө трестың баш инженеры булып эшләү йылдарында торлаҡ төҙөүҙә алдынғы, тиҙләтелгән ағым ысулын индерә, һөҙөмтәлә объекттарҙың төҙөү ваҡыты ҡырҡа ҡыҫҡара һәм уларҙың үҙҡиммәте кәмей.
1959 йылда В. С. Самарин СССР Сәнәғәт төҙөлөшөнөң Главбашстрой идаралығы «Башспецнефтестрой» тресы идарасыһы итеп тәғәйенләнә. Уның етәкселегендә монолит конструкцияларҙың йыйылма варианттарын эшкәртеү буйынса ҙур эш башҡарыла, һөҙөмтәлә етештереүҙең ҡеүәте градирняла 1,7 тапҡырға, резервуарҙарҙа — 1,95 тапҡырға, таҙартҡыс ҡоролмаларҙа 1,5 тапҡырға арта. Комплекслы механизациялау 98,1 процент тәшкил итә. Градирня төҙөлөшөнөң срогы 3 айға, резервуарҙарҙың — 4,5 айға, ә таҙартҡыс ҡоролмаларҙың — 8 айға кәмей.
Һигеҙенсе биш йыллыҡтың планын (1966—1970) бөтә технико-иҡтисади күрһәткестәр буйынса (1970 йылдың 6 октябренә) трест алдан үтәй. Хеҙмәт етештереүсәнлеге планда ҡаралған 47 процент урынына 49 процентҡа күтәрелә. Эш хаҡы 35 процентҡа арта, пландан тыш 2,2 миллион һум күләмендә килем алына. Етештереү планы 1970 йылда ваҡытынан алда — 15 декабргә үтәлә, пландан тыш төҙөлөш-монтаж эштәре 1 миллион һумға үтәлә.
Бөтә Союз социалистик ярыш һөҙөмтәләре буйынса тресҡа аҡсалата премиялар менән СССР Министрҙар Советы һәм ВЦСПС-тың, РСФСР Министрҙар Советы, Профсоюз Үҙәк комитетының, СССР Сәнәғәт төҙөлөшө министрлығының һәм Профсоюз Үҙәк комитетының Күсмә Ҡыҙыл байрағы 14 тапҡыр тапшырыла.
В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу хөрмәтенә социалистик ярышта юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн 1970 йылдың апрелендә «Башспецнефтестрой» тресы коллективы КПСС Үҙәк Комитетының, ВЦСПС һәм СССР Юғары Советы Президиумының Ленин юбилейы Почёт грамотаһы менән бүләкләнә.
Биш йыллыҡтың планы заданиеларын үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 5 апрелендәге Указы менән Виктор Сергеевич Самаринға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Самарин Виктор Сергеевич 1979 йылдың 8 авгусында Өфөлә вафат була.

# Самарин Виктор Сергеевич
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (19)
* Ленин ордены (1971), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966, 1976), «Почёт Билдәһе» ордендары һәм миҙалдар менән бүләкләнгән (1958).

# Самарин Виктор Сергеевич
## Хәтер

Өфөлә Герой йәшәгән йортта мемориаль таҡта ҡуйылған.
# Канж-Гун-Еган

Канж-Гун-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аган йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Канж-Гун-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045106
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204510
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Туғылым (йылға)

Туғылым ( урыҫ. Тугулым)— Рәсәй йылғаһы, Свердловск өлкәһе территорияһы буйлап аға. Йылға тамағы Пышма йылғаһының һул яҡ яры буйлап 225 км өҫтәрәк урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо 33 км тәшкил итә. Йылға буйында Ошкуково, Журавлев, Туғылым тораҡ пункттары.

# Туғылым (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәр буйынса Туғылым Иртыш һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Пышма йылғаһындағы Белоярск һыуһаҡлағысынан йылға тамағына тиклем, Рефт йылғаһынан тыш башланған урынынан алып Рефт һыуһаҡлағысына тиклем, Тубыл йылғаһы бассейны. Иртыш йылғаһы һыу бассейны.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502212111200008263.
# Сугмутун-Еган (Локонто-Еган ҡушылдығы)

Сугмутун-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Локонто-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сугмутун-Еган (Локонто-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203840
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Петнур

Петнур(а) — Башҡортостандың Краснокама районында бөтөрөлгән ауыл

# Петнур
## Географияһы

Петнур ауылы Нефтекама ҡалаһы тимер юлы станцияһынан 10 км алыҫлыҡта һәм Николо-Березовка ауылынан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Яҡындағы тораҡ пункттар: Нөркә (2,5 км), Дунай (3,5 км), Ҡотло (4 км), Силәбей (4 км), Ҡарый (8 км).

# Петнур
## Тарихы

Петнур ауылына 1795 йылда нигеҙ һалынған. Өфө ҡаҙна палатаһының указы буйынса яңы барлыҡҡа килгән ауылға Касёво ауылынан һәм башҡа бер нисә тораҡ пункттарҙан һарай рус крәҫтиәндәре күсеп килә. 1795 йылда — Өфө наместниклығы Өфө өлкәһе Бөрө өйәҙе составында. 1796— 1865 йылдарҙа — Ырымбур губернаһы составында. 1850 йылда Касево улусы составында. 1865 йылда Касёво улусының Петнур ауыл йәмғиәтенең үҙәге, унда, Петнур ауылынан тыш, Дунай һәм Ҡотло ауылдары ла инә.
1865 йылда Ырымбур губернаһы территорияның бер өлөшө Өфө губернаһына тапшырыла һәм Бөрө өйәҙе составындағы Петнур ауылы уның административ-территориаль буйһоноуына күсә. 1922—1930 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ы Бөрө кантонының Калегин улусы составында. 1930 йылда Башҡорт АССР-ында кантондар бүленеше бөтөрөлөү менән ауыл Краснокама районы составына инә. 1932 йылда Краснокама районы Ҡалтасы районына ҡушыла һәм Петнур ауылы был райондың административ-территориаль буйһоноуында була. Краснокама һәм Ҡалтасы райондары 1935 йылда яңынан айырыла, һәм ауыл тағы Краснокама районы составына инә. 1965 йылда райондарҙы эреләтеү менән бәйле, Краснокама районы бөтөрөлә һәм Петнур икенсе тапҡыр Ҡалтасы районы составында була. РСФСР Юғары советы Президиумының 1972 йылдың 31 мартындағы Указға ярашлы ҡабаттан Краснокама районы ойошторола һәм Петнур ауылы ҡабаттан был район составында була.

# Петнур
## Демографияһы

1795 йылда ауылда халыҡ һаны 108 кеше тәшкил итә (51 ир-егет һәм 57 ҡатын-ҡыҙ), 1811 йылда — 75 ир-ат, 1816 йылда — 154 кеше йәшәгән (79 ир-егет һәм 75 ҡатын-ҡыҙ), 1834 йылда — 238 кеше (119 ир-ат һәм 119 ҡатын-ҡыҙ), 1850 йылда — 326 кеше (152 ир-ат һәм 174 ҡатын-ҡыҙ), 1858 йылда — 365 кеше (179 ир-ат һәм 186 ҡатын-ҡыҙ).

# Петнур
## Топографик картаһы

* Лист карты O-40-133. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1982 год. Издание 1983 г.
# Ай-Сугмутен-Ягун

Ай-Сугмутен-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тлятты-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ай-Сугмутен-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042570
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204257
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нефтекама (аэропорт)

Нефтекама аэропорты — Башҡортостан республикаһы аэропорты. Ҡаланан 6 км төньяҡтараҡ урынлашҡан.
«Өфө халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең милеге булып тора.
1990 йылдар аҙағына тиклем аэропорт нигеҙҙә Нефтекама-Өфө-Сибай рейстары буйынса башлыса Ан-24 самолеттарында файҙаланыла.
2010 йылда осоу-ултырыу һыҙатында ремонт яһала һәм яҡтылыҡ-сигнал ҡорамалдары урынлаштырыла (төҙөкләндереү 100 мең һумдан аша).
2010 йылдың октябрендә «Арҡайым» авиакомпанияһы Өфөнән Ла-410 самолетында техник (пробный) рейс үтәй, 10 йылдан һуң авиамаршрут ҡайтанан тергеҙелә.
Өфөнән билет хаҡы 1200 һум сиктәрендә планлаштырыла. Автобусҡа билет 4-5 тапҡыр тиерлек арзан. Әммә машина 200 километрҙы яҡынса 3 сәғәт ярым үтә. Ла 410 ошо алыҫлыҡты 30-40 минут эсендә ҡаплай. 2011 йылдың яҙында Нефтекама һәм Сибай рейстары ихтыяж булмау сәбәпле ғәмәлдән сыға. Әлеге ваҡытта даими рейстар башҡарылмай.
# Урман ауыл Советы (Иглин районы)

Урман ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Урман ауыл Советы (Иглин районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Хәмитов Шәрәфетдин Йософ улы

Шәрәфетдин Йософ улы Хәмитов (Шәрәфи бай булараҡ та билдәле) — 1-се гильдия сауҙагәре. Борай ихтилалының етәксеһе.

# Хәмитов Шәрәфетдин Йософ улы
## Биографияһы

Хәмитов Шәрәфетдин Йософ улы 1864 йылда Ырымбур губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Борай районы) Борай ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт. Шәжәрәһе: Баязит (1725—1775) → Хәмит (1752—1821) → Ғәбделхәким → Йософ → Шәрәфетдин. Ҡартатаһы Ғәбделхәким Башҡорт ғәскәрендә хорунжий булып хеҙмәт итә.
1914 йылда 1-се гильдия сауҙагәре Шәрәфетдин Хәмитов инициативаһы буйынса Борай ауылында яңы таш мәсеткә нигеҙ һалына башлана, әммә Граждандар һуғышы башланыу менән уның төҙөлөшө туҡталып ҡала.
1917 йылғы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу анкетаһында Шәрәфетдин Хәмитовтың хужалығында 1 ярма ярғыс, 3 һыу тирмәне һәм Ағиҙел буйында 1 иген пристане теркәлгән. Иген, он, ярма һатыу менән шөғөлләнгән.
1918 йылдың 18 февралендә Борайҙа Шәрәфетдин Хәмитов етәкселегендә 10-сы кантон булып Башҡортостан автономияһына ҡушылырға теләк белдереп, большевиктарға ҡаршы Борай ихтилалы ҡабына. Был күтәрелешкә Борай, Минчар һәм башҡа ауылдарҙың халҡы ҡушыла. Борай башҡорт милли шураһы ойошторола, ул автономия составында 8 улусты берләштергән Борай кантоны төҙөлөүен иғлан итә. Дүртөйлөнән Сәхибзада Мәҡсүтов та Хәмитов Шәрәфетдингә ҡушыла. Ихтилалға күтәрелгән ҡораллы отрядтың иҫәбе 1000—1200 кешегә барып етә. Улар губерна прод-управаһы илдең үҙәгенә оҙатырға әҙерләгән ярты миллион ботҡа яҡын игенде ҡулға төшөрәләр. Бөрө ҡалаһынан килгән ҙур булмаған ҡыҙыл гвардия отрядына баш күтәреүселәр ҡаршылыҡ күрһәтә. 1918 йылдың 27 мартына ҡаршы төндә Ҡыҙыл гвардия тарафынан ихтилал баҫтырыла, ә Борай башҡорт кантоны бөтөрөлә. Икмәк продразверстка фондына кире ҡайтарыла. Борай халҡына 1,5 млн. һум контрибуция һалына.
1918 йылда Шәрәфетдин Хәмитов ғаиләһе менән башта Себергә, артабан Ҡытайға күсеп китергә мәжбүр була. Ҡытайҙа йәшәй, мануфактура аса.

# Хәмитов Шәрәфетдин Йософ улы
## Ғаиләһе

1917 йылғы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу анкетаһына ярашлы, Шәрәфетдин Хәмитовтың ике ҡатыны (береһенә 52 йәш, ә икенсеһенә 28 йәш); 2 улы (7 һәм 5 йәш), әсәһе (100 йәш) теркәлгән. Улдарының береһе Ғабдрахман Һаҡмари (1917—2009) 1960-сы йылдарҙа Төркиәнән АҠШ-ҡа күсеп төпләнә, балалары — Наил һәм Наилә. 1945 йылда совет армияһы Ҡытайға ингәс, тағы бер улы Насретдинды (1922—?) харбин ҡалаһынан СССР террриторияһына алып китәләр, уның артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Ҡыҙы Сатика Истанбулда төпләнә, уның балалары Төркиәлә йәшәүсе Фәрит Бичури һәм Финляндияла тороусы — Фәриҙә Хәмит.
# Ҡорбанғәлиев

Ҡорбанғәлиев — төрки фамилия.
* Ҡорбанғәлиев Артур Ришат улы (1980—1999) — Рәсәй Федерацияһы Геройы (1999).
* Ғәбделхәким Ҡорбанғәлиев (1809—1872) — дин әһеле.
* Ҡорбанғәлиев Ғәбиҙулла Ғәбделхәким улы (1859—1919) — суфыйсылыҡ әһеле, ишан.
* Ҡорбанғәлиев Мөхетдин Хафиз улы (1873—1941) — педагог, Хеҙмәт Геройы (1928), ТАССР-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940).
* Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы (1889—1972) — күренекле башҡорт дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре.
* Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтһарун Ғәбиҙулла улы (1892—1920) — башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре.