yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Некрасов Николай Николаевич (иҡтисадсы)

Николай Николаевич Некрасов (18 июнь ( 1 июль ) 1906, Иркутск - 1 май, 1984, Мәскәү ) - совет иҡтисадсыһы, производствоны урынлаштырыу буйынса эштәр авторы, СССР Фәндәр академияһы академигы ( 1968 ). СССР Дәүләт премияһы лауреаты.

# Некрасов Николай Николаевич (иҡтисадсы)
## Фәнни карьераһы

- 1929 Иркутск университетының иҡтисад факультетын тамамлай. Шуның менән бергә ул түбәндәге ойошмаларҙа эшләй:
- 1924-1932 Геология комитетының Көнсығыш Себер бүлеге
- 1932-1934 Себер күмер химияһы тикшеренеү институты
- 1934-1936 Бөтә Рәсәй газ һәм яһалма шыйыҡ яғыулыҡ тикшеренеү институты
- 1935-1947 Менделеев исемендәге Мәскәү химия-технология институты, химия сәнәғәтенең етештереү һәм экономикаһын ойоштороу кафедраһы мөдире.
- 1943-1944 Ломоносов исемендәге Мәскәү Химия технологиялары институты.
- 1944-1957 Орджоникидзе исемендәге Мәскәү инженер-иҡтисади институты.
- 1957-1979 СССР Дәүләт планы янындағы етештереү көстәрен өйрәнеү буйынса Совет, 1966-1978 йылдарҙа рәйесе.
Николай Николаевич Некрасов 1958 йылда СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, һәм 1968 йылда - академигы итеп һайлана, 1970 йылдан СССР Фәндәр академияһы Президиумы эргәһендәге Төбәк тикшеренеүҙәре өлкәһендә халыҡ-ара фәнни бәйләнештәр буйынса Советты етәкләй.

# Некрасов Николай Николаевич (иҡтисадсы)
## Фәнни эш йүнәлештәре

Некрасов Николай Николаевич төбәк иктисады, сәнәғәттең айырым тармаҡтары иктисады, СССР-ҙа етештереүҙе урнаштырыуҙың социаль проблемалары өлкәһендәге эштәр авторы.

# Некрасов Николай Николаевич (иҡтисадсы)
## Бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1953)
* СССР дәүләт премияһы ( 1970 ),
* Ленин ордены (1973),
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (ике тапҡыр 1966, 1971)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены .

# Некрасов Николай Николаевич (иҡтисадсы)
## Төп хеҙмәттәре

* 1940. Газификация в народном хозяйстве СССР, М.—Л.
* 1955. Химизация в народном хозяйстве СССР, М.
* 1957. Экономика химической промышленности, М.
* 1966. Научные проблемы генеральной схемы размещения производительных сил СССР
* 1972. Экономика СССР — взаимосвязанный народнохозяйственный комплекс, М.
* 1973. Проблемы сибирского комплекса, Новосибирск
# Генал-Дон

Генал-Дон — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Гизель-Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Генал-Дон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000112108200003511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200351
* Бассейн коды — 07.02.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Башҡортостан мариҙары

Башҡортостан мариҙары (үҙатамалары мари, марий) - Марий Эл Республикаһының төп халҡы. Рәсәй Федерацияһында 643,7 мең кеше, шуларҙан Марий Илдә 324,4 мең, Башҡортостанда 105,7 меңе йәшәй (1989).

# Башҡортостан мариҙары
## Тарихы

Дөйөм алғанда Мишкә, Ҡалтасы, Бөрө, Дүртөйлө, Яңауыл, Шаран, Краснокама, Балтас, Нуриман райондарында йәшәйҙәр. Ҙур Рәсәй энциклопедияһы шундай мәғлүмәт бирә:
   Живут также на северо-западе Башкирии (103,7 тыс. чел. ; составляют почти 2/3 населения в Мишкинском и Калтасинском районах
240-тан артыҡ ауылдары бар.
35,1 мең кеше (33%) -Түбән Кама, Өфө, Бөрө, Яңауыл һәм башҡа ҡалаларҙа йәшәй. Көнсығыш мариҙарҙың күпселеге мәжүсиҙәр булып ҡала, бер өлөшө - христианлыҡ, күпмеһелер ислам динен тота.
Мариҙар тураһында беренсе тапҡыр Кама буйы һәм Урал буйында 15-16 быуаттарҙа документтарҙа телгә алына. Һөрөнтө ерҙәр етмәү, көсләп христианлыҡҡа күсереүҙәренән ҡасып Башҡортстанга күсенәләр. Күсеп килеүселәрҙең ағымы 17-18 быуаттар аҙағына көсәйә.
1897 йылда Өфө ҡалаһында халыҡ һанын ҡабул итеү мәғлүмәттәре буйынса мариҙар 80,6 мең кеше, 1912 йылда - 90,5 мең иҫәпләнгән.
Мариҙар тарихи әҙәбиәттә, иҫәп алыу документтарында "рус. черемисы" (сирмештәр) исеме аҫтында телгә алына; башҡорттар уларҙы "сирмеш"тип атай.
Башҡортостанда көнсығыш мариҙар этнографик төркөмдәр барлыҡҡа килтерә: Ағиҙел һәм Ҡариҙел йылғалары араһында урынлашҡан (үҙҙәрен "упо мари", йәғни "өфө мариҙары" тип атай), Ыҡ - Сөн (бәләбәй мари), Ҡариҙел башы - Сылва (урал мари), Кама буйы (чолман мари) ауылдары айырымланып тора.
Башҡортостан мариҙары башлыса игенселек, малсылыҡ, һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ, солоҡсолоҡ менән шөғөлләнә.
Ҡатын-кыҙҙар араһында өйҙә етештереү шөғөлдәре: киндер һәм етен эшкәртеү, туҡыу, үреү, бәйләү, сигеү үҫеш алған.

# Башҡортостан мариҙары
## Көнкүрештәре

Мари ауылдарына (сола, аул) йорттарҙың тарау-торау урынлашыуы хас. Урам пландары буйынса төҙөкләндереү эштәре 19-сы быуаттың 30-40-сы йылдарында башланған. Мариҙарҙың торлаҡ архитектураһы Волга-Урал төбәгенең урман буйы өсөн типик булып тора. Өй (мариса порт) бер бүлемле бура һәм соландан тора; уларҙы ҙурайтыр өсөн төкөтмә (мариса вашпорт) яһағандар. Ҡыйыҡтарын таҡта ҡыртышы, ҡабыҡ менән, урманлы далала - һалам менән япҡандар.
Торлаҡты туҡылған һәм сигелгән таҫтамал, биҙәкле тышлыҡ һәм пәрҙәләр, балаҫтар һәм үҙҙәре сепрәктәрҙән туҡыған әрмәктәр менән биҙәйҙәр. Йорт ихатаһында (сурт) ҡазан аҫып ҡуйылған асыҡ усаҡлы, ҡабыҡ түбәле, йәйге кухня хеҙмәтен үтәүсе аласыҡтары (кудо) була, улар элек ғаиләнең изге урыны, өй эйәһе (кудо водыж) йәшәгән урын һаналған.
# Ғаянов Илдар Ихсан улы

Ғаянов Илдар Ихсан улы (19 март 1957 йыл) — рәссам, график. 1998 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Рәссамдар Союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2004) (Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы менән берлектә).

# Ғаянов Илдар Ихсан улы
## Биографияһы

Илдар Ихсан улы Ғаянов Башҡорт АССР-ының Балтас районы Һәйтәк ауылында 1957 йылдың 19 мартында тыуған. Армия хеҙмәтен Германия территорияһында үтә. 1982 йылда Свердловск художество училищеһын (И. Д. Шадр исемендәге Екатеринбург художество училищеһы) тамамлай.
Хәҙерге ваҡытта Балтас районы Һәйтәк ауылы мәсете имамы булып хеҙмәт итә.

# Ғаянов Илдар Ихсан улы
## Эштәре

Илдар Ғаяновың йөҙҙән ашыу картинаһы бар, шулар араһында «Башҡорт илселәре Иван IV янында», 11 картинанан торған «Слауат тураһында иртәк» серияһы, 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына арналған картиналар циклы.
Улар М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы (Өфө), МНК НКЦ «Ҡаҙан» МКҮ (Ҡаҙан, ТР), ГИ «Academia» (Өфө, УГАЭС) һәм шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.

# Ғаянов Илдар Ихсан улы
## Күргәҙмәләр

1988 йылдан — республика, төбәк-ара, Рәсәй, союз, халыҡ-ара күргәҙмәләр.
1988 йылдан ете шәхси, 14 төп күргәҙмә (төбәк-ара, төбәк, Рәсәй, Союз, халыҡ-ара күргәҙмәләр).

# Ғаянов Илдар Ихсан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2004) («Салауат тураһында иртәк», 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышына арналған эштәре өсөн).

# Ғаянов Илдар Ихсан улы
## Әҙәбиәте

* Справочник «Художники Советской Башкирии». Автор-составитель Э. П. Фенина, Башкирское книжное издательство, Уфа, 1979
* БСЭ, т. 3, раздел «Башкирская АССР». Изд. «Советская энциклопедия», Москва, 1970.
* Г. С. Кушнеровская: Изобразительное искусство Башкирской АССР. Изд. «Советский художник», Москва, 1974.
# Кесе Тарт

Малый Тарт — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының һул ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Тарт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101323
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лун-Гор-Юган

Лун-Гор-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кутлон-Ай-Кур-Ех йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Лун-Гор-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020388
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302038
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Одорхею-Секуеск

Одорхею-Секуеск (румын. Odorheiu Secuiesc, мадьярса Székelyudvarhely, Секейудвархей) — ҙурлығы буйынса Румынияның икенсе урынды биләгән Харгита жудецының ҡалаһы. Шулай уҡ румын телендә ҡыҫҡаса Одорхей һәм венгр телендә ҡыҫҡаса «Удвархей» тип аталып, «ихата» тигәнде аңлата.

# Одорхею-Секуеск
## Тарих

Ҡала, элекке Венгрия короллегенең Удвархей комитатаһының баш ҡалаһы булараҡ, Секей крайының тарихи үҙәктәренең береһе булып тора. Билдәле булыуынса, ҡала беренсе тапҡыр 1334 йылда папа бурыстар реестрында венгр Одуорхел рухани исеме менән яҙылған. 1615 йылда Габор Бетлен, Трансильвания принцы ҡала хоҡуғын раҫлаған саҡта был урын Секейудвархей булараҡ билдәле.
1357 йылда Удвархей секейҙарҙың беренсе ассамблеяһы урыны була. 1451 йылда ҡалала ҡәлғә төҙөлә. Ҡәлғә II Янош Запольяи тарафынан 1565 йылда секейҙарҙы үҙ контролендә тотоу маҡсатында яңынан күтәртелә. 1599 йылда Валахия принцы Михай Храбрый секейҙар һәм Габсбургтар менән берләшә һәм Трансильвания кампанияһы ваҡытында ҡәлғәне емерә. Һуңыраҡ ҡәлғә тағы ла тергеҙелә һәм яңынан емерелә. Хәҙер ҡәлғәнең емереклектәре «секейҙар һөжүм иткән ҡәлғә» тигән исем аҫтында билдәле
Ҡала Трансильваниялағы Секей крайының бер тарихи өлөшө булып тора. Ул Удвархейск округының баш ҡалаһы булып 1876 йылға тиклем, Трансильваниялағы реформаға тиклем тора, артабан Венгрия короллеге аҫтына инә. Трианон килешеүе буйынса ул 1920 йылда Румыния өлөшөнә әйләнә һәм Одорхей жудецының өлөшө булып ике бөтә донъя һуғышы араһындағы осорға тиклем тора. 1940 йылда Икенсе Вена арбитражы Төньяҡ Ттрансильванияны Венгрияға тапшыра, ҡала 1944 йылға тиклем Венгрия контролендә тора. Азат ителгәндән һуң, 1947 йылда ҡалаға яңынан румыния хакимиәте ҡайта һәм ҡала Румынияға ҡарай. 1952—1960 йылдарҙа ҡала Венгр автономиялы өлкәһе була, 1968 −1960-сы йылдарҙа — Муреш-Венгр автономиялы өлкәһенә ҡарай. 1968 йылда автономия юҡҡа сығарыла, шул ваҡыттан алып ҡала Харгита жудецының бер өлөшө булып тора.
2004 йылдың 22 майында билдәле секей тарихи шәхестәренә арналған статуялар ҡуйылған секей паркы асыла.
2005 йылдың авгусында ҡала һәм уның күрше ауылдары ташҡындан ҙур зыян күрә.

# Одорхею-Секуеск
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Барч, Венгрия
* Бекешчаба, Венгрия
* Варкерюлет (инг.)баш., Венгрия
* Вац, Венгрия
* Татабанья, Венгрия
* Тёрёкбалинт, Венгрия
* Тихань, Венгрия
* Хайдудорог, Венгрия
* Хедьвидек (инг.)баш., Венгрия
* Цеглед, Венгрия
* Шорокшар, Венгрия
* Суботица, Сербия
* Дунайска-Стреда, Словакия
# Тром-Аган

Тром-Аган — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628430, ОКАТО коды — 71126950002.

# Тром-Аган
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Тром-Аган
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Студия-фатир

Студия-фатир — аш-һыу, йоҡо һәм ҡунаҡ бүлмәләре бер дөйөм бүлмәгә берләшкән ҙур булмаған фатир. 20-се быуат башында бындай студиялар аҙ мебель менән йыһазландырылған йәшәү урыны була. Ҡайһы бер осраҡта йыуыныу бүлмәһе бер ҡатта йәшәүселәр өсөн бер урында урынлаша. Бөгөн студия-фатирҙар күсемһеҙ милектең төрлө сегменттарында таралған. Эконом-класта улар аҙ метражлы булып һанала. Шулай уҡ, элиталы торлаҡ йорттарҙа ҙур майҙанлы студия-фатирҙар осрай.

# Студия-фатир
## Төрлө илдәрҙә
### АҠШ

Америка Ҡушма Штаттарында студияның уртаса размеры 46-56 квадрат метр тәшкил итә.

# Студия-фатир
## Төрлө илдәрҙә
### Аргентина

Аргентинала бер бүлмәле фатир monoambiente (испанса mono — бер, ә ambiente — бүлмә) тип атала.

# Студия-фатир
## Төрлө илдәрҙә
### Германия

Германияла бер бүлмәле фатирҙы, ғәҙәттә, Garçonnié (француз теленән garçon — малай, йәш егет, буйҙаҡ) йәки Einzimmerwohnung («Ein» — бер, «Zimmer» — бүлмә, «wohnung» — фатир).

# Студия-фатир
## Төрлө илдәрҙә
### Гонконг

Гонконгта студия тип аш-һыу һәм йыуыныу бүлмәләре булған майҙаны 10 квадрат метрҙан кәм булмаған фатир атала. Рөхсәт ителгән торлаҡ майҙаны иң кәмендә автомобиль туҡталҡаһы майҙанына тиң.

# Студия-фатир
## Төрлө илдәрҙә
### Канада

Канадала студияны bachelor (буйҙаҡтар фатиры) тип атайҙар.

# Студия-фатир
## Төрлө илдәрҙә
### Португалия

Португалияла студия-фатирҙар TO (T-Zero) билдәләре менән бирелә, O һаны, үҙ сиратында, фатирҙа айырым йоҡо бүлмәләре булмауын белгертә.

# Студия-фатир
## Төрлө илдәрҙә
### Швеция

Швецияла студия-фатирҙарҙы etta «берәмек» тип атайҙар. Уларҙың дөйөм майҙаны, ғәҙәттә, 20-нән алып 40 квадрат метрға тиклем.

# Студия-фатир
## Төрлө илдәрҙә
### Япония

Японияла торлаҡ майҙаны яҡынса 10 квадрат метр булған студия-фатирҙар wan rūmu manshon (бер бүлмәле йорт) тип атала.
# Нивки (Гомель өлкәһе)

Нивки(бел. Нiўкi) — Белоруссиялағы Гомель өлкәһе Добруш районы Терехов ҡасаба Советы составындағы ауыл.

# Нивки (Гомель өлкәһе)
## Географияһы
### Урынлашыуы

Добруш район үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай — 40 километр, Гомель — Николаевка линияһындағы Тереховка тимер юлы станцияһынан — 7 километр, Гомель ҡалаһынан 46 километр алыҫлыҡта ята. Украина сигенә тиклем — 1, 5 километр.

# Нивки (Гомель өлкәһе)
## Тарихы

Яҙма сығанаҡтары буйынса, ауыл XVIII быуаттан алып Бөйөк Литва кенәзлеге Минск воеводлығы Речица поветы слободаһы булараҡ билдәле. 1764 йылда генерал Маслов етәкселегендәге хәрби формированиелар бөтә староверҙарҙы (иҫке дин кешеләре) Себергә һөрәләр. Речь Посполитаяның 1-се бүленешенән һуң (1772 йыл) — Рәсәй империяһы составында. 1776 йылда — фельдмаршал граф П. А. Румянцев-Задунайский, 1834 йылдан — фельдмаршал граф И. Ф. Паскевич биләмәһендә була. 1885 йылда ел тирмәне эшләй. 1893 йылдан алып Александр Невский сиркәүе ғәмәлдә була. 1897 йылда икмәк һаҡлау магазины, белем биреү мәктәбе, корчма иҫәптә тора. 1909 йылдан — Гомель өйәҙе Краснобудск улусында. 1926 йылда ауылда мәктәп, почта бүлексәһе була.
1926 йылдың 8 декабренән 1927 йылдың 30 декабренә тиклем — Гомель округы Терехов районы Нивки ауыл Советы үҙәге.
1929 йылда «Ҡыҙыл баҫыу» (Красная нива) колхозы ойошторола. Ауылда 2 ел тирмәне, тимерлек була.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда оккупанттар 1943 йылдың сентябрендә ауылды өлөшләтә яндыралар. Ауыл өсөн ҡаты алыштарҙа 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы яугирҙары ҡатнаша. Нивки ауылы тирәһендә барған алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн әлеге дивизия яугирҙары Ҡужаҡов М. Ғ., Гречушкин Д. Ф. (үлгәндән һуң), Калинич Н. Д., Давлетжанов Б., Безуглов Г. В., Байрамов М. (үлгәндән һуң), Бояркин В. И., Арсенюк А. Н., Антошин Я. Ф., Азалов Ҡ., Кенжебаев Т. Т., Двадненко И. К. (үлгәндән һуң) һәм башҡалар 1944 йылдың 15 ғинуарында Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булдылар. Уларҙың исемдәре алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған. Барыһы ошо ауыл өсөн барған алыштарҙа алты яугир батырҙарса һәләк була.
Хәҙерге ваҡытта — «Ҡыҙыл баҫыу» ярҙамсы хужалығы үҙәге. Ауылда урынлашҡан: кирбес сиркәүе (1990 йылдан алып), көнкүреш хеҙмәтләндереү комбинаты, лесопилка, 9-йыллыҡ мәктәп, клуб, китапхана, фельдшер-акушерлыҡ пункты, элемтә бүлексәһе, 2 магазин.
2011 йылдың сентябрь айында сиркәүҙә янғын сыға.

# Нивки (Гомель өлкәһе)
## Халҡы
### Һаны

* 2004 йыл — 175 йортта 338 кеше йәшәй.

# Нивки (Гомель өлкәһе)
## Шулай уҡ

* Белоруссия ҡалалары
# Кайтым (йылға)

Кайтым — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Бича йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кайтым (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012205
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301220
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аккаде

билдәһеҙ
Аккаде (шум. KUR URIᴷᴵ, A.GA.DEᴷᴵKUR URIᴷᴵ, A.GA.DEᴷᴵ) — Түбәнге Месопотамияның төньяғындағы ҡала. Саргон Боронғо һәм уның вариҫтары заманында Аккад дәүләтенең баш ҡалаһы.
Урынлашҡан ере әлегә тулыһынса асыҡланмаған. Ҡаланың Киш йәки Сиппар номдары территорияһында ултырғанлығы билдәле, власты Саргон алғанға тиклем ул икенсел әһәмиәткә эйә булған. Ҡаланы Саргон нигеҙләгән тигән фекер ҙә йәшәй, әммә уның электән булғанын раҫлаған дәлилдәр бар.
Саргон заманында ҡаланың әһәмиәте шул тиклем ныҡ күтәрелә, хатта Үрге Месопотамия тотош Аккад тип йөрөтөлә башлай һәм был атамаһы Аккаде юҡҡа сыҡҡас та һаҡлана бирә. Шулай уҡ ошо ваҡыттан алып көнсығыш семит теле аккад теле тип йөрөтөлә башлай.
Саргон Боронғо династияһы ҡолатылыу менән, ҡала әһәмиәтен юғалта һәм, бәлки, тулыһынса емертелгән булғандыр.
# Иренсәскә

Иренсәскә (лат. Stachys) — иренсәскә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Иренсәскә
## Таралышы

Яҡынса 300 төрө билдәле; Австралия һәм Яңы Зеландиянан башҡа, бөтә ер шарында таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Һаҙ иренсәскәһе — йылға, күл буйында, ер аҫты һыуҙары сыҡҡан урында, ҡыуаҡлыҡта; шифалы һәм урман иренсәскәһе — урманда һәм урман ситендә, ҡыуаҡлыҡта; бер йыллыҡ иренсәскә — аҡланда, сиҙәмдә, сәсеүлектә, юл ситендә; төҙ иренсәскәдалала, эзбизле һәм ташлы битләүҙәрҙә үҫә; республиканың бөтә биләмәһендә таралған.

# Иренсәскә
## Ботаник яҙма

Йәйелеүсән тамырһабаҡлы бер һәм күп йыллыҡ үлән йәки бәләкәй ярым ҡыуаҡ. Һабағы 4 ҡырлы, төҙ, һирәгерәк бөгөлгән, ябай йәки осонда тармаҡлы, 10—120 см бейеклектә. Япрағы оҙонса ланцет, оҙонса йомортҡа, таҫма рәүешендә, осло, һаплы, нигеҙе ныҡ беленгән йөрәк рәүешендә. Сәскәһе аҡ, һары, алһыу, ҡарағусҡыл ҡыҙыл төҫтә, өҙөк башаҡ барлыҡҡа килтереүсе ялған суҡтарға йыйылған. Каса япрағы 5 тешле, тажының өҫкө ирене батынҡы йәки торҡа рәүешендә, аҫҡыһы 3 айырсалы, урталағыһы эре. Һеркәстәре 4, аҫҡылары оҙон. Июнь—сентябрҙә сәскә ата. Емеше — 4 өлөшкә (эремаға) бүленеүсе ценобий.

# Иренсәскә
## Файҙаланылыуы

Составында алкалоидтар, дуплау матдәләре, сапониндар, флавоноидтар, эфир майҙары һ.б. бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Декоратив үҫемлек. Һаҙ иренсәскә — баллы үҫемлек, төҙ иренсәскә — ағыулы үҫемлек.
# Эшләпә тураһындағы закон

Эшләпә тураһындағы закон (тур. Şapka Devrimi; рус. Закон о шляпах) — 1925 йылда Төркиә Республикаһында ҡабул ителгән указ, ул Ғосман империяһында традицион рәүештә йөрөтөлгән салма һәм фәсте европа баш кейемдәренә алмаштырыу тураһында булған.

# Эшләпә тураһындағы закон
## Тарихы
### Тарих башы

1828 йылда солтан Мәхмүт II бөтә хәрбиҙәрҙе һәм чиновниктарҙы фәс кейергә мәжбүр итә. Бынан һуң фәстәр Ғосман империяһында тиҙ тарала.
Европа эшләпәләре «кафыр» атрибуты тип һаналған. XVI быуатта Ғосман империяһында шәйех үл-ислам Әбуссууд-әфәнде быны көфөрлөк тип фәтүә сығара. "Mızraklı Ilmihal" катехизисында европа эшләпәләре лә ғәйепләнә, уларҙы кейеү христиан тәреһе йөрөтөүгә тиңләштерелә.

# Эшләпә тураһындағы закон
## Тарихы
### Законды ҡабул итеү

1925 йылда Төркиә республикаһында „эшләпә тураһында закон“ ҡабул ителә, уға ярашлы Төркиәнең бөтә ир-аты фәс һәм салманан европа эшләпәләре файҙаһына баш тартырға тейеш була. Тәртип боҙоусылар штраф йәки алты айға тиклем төрмәгә хөкөм ителә.
Ататөрк реформаларынан тап ошо закон йәмғиәттә иң ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Төркиәлә протест акциялары үтә, улар көс менән баҫтырыла. Риза ҡалаһында протестарҙы баҫтырыу өсөн хөкүмәткә хатта крейсер орудиелары менән ҡаланы утҡа тотоу тураһында бойороҡ бирергә тура килә. Бынан тыш, реформаға ҡаршы булған 57 кеше аҫып ҡуйыла
Яңы закондың иң ҡаты дошмандарының береһе ислам активисы була Искилипли Атыф Ходжа (Иҫкелекле Ғатиф Хужа) „Көнбайыш һәм эшләпә имитацияһы“ (төр. Frenk Mukallitliği ve Şapka)» памфлетын яҙып, "эшләп тураһында закон"дан көлә. 1925 йылдың декабрендә Искилипли ҡулға алына, ике көндән Британияға эштә ғәйепле тип таныла һәм аҫыла.
«Эшләпә тураһында» ғы законды боҙоусыларға ҡарата ҡаты саралар арҡаһында эшләпәләргә ихтыяж арта, тап эшләпә менән сауҙа итеү арҡаһында «Vakko» сауҙа маркаһына нигеҙ һалыусы Виталий Хакко байып китә.
2004 йылда Еврокомиссияның Төркиәгә килгән ваҡытында уның ағзалары "эшләпә тураһында закон " ды ғәйепләй. Ул ваҡытта закон әле ғәмәлдә булған, әммә ҡулланылмаған. Эшләпә тураһында законды боҙған өсөн яза 2014 йылда ғына бөтөрөлә.
# Тиргәүеш

Тиргәүеш — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Тиргәүеш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028992
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102899
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Михайловка (Стәрлетамаҡ районы)

Михайловка (рус. Михайловка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 453153, ОКАТО коды — 80249844004.

# Михайловка (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Краснояр): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Косяковка): 5 км
# Кузь-Пуа-Ю

Кузь-Пуа-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының һул ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кузь-Пуа-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006917
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0