yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Душан Шимочко

Душан Шимочко (словакса Duвацк. Duan; 1983 йылдың 29 сентябрендә тыуған, Банска-Бистрица) — Словакия биатлонсыһы. 2006 һәм 2010 йылдарҙағы Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы.
2013/2014 йыл миҙгелендё карьераһын тамамлаған.

# Душан Шимочко
## Карьераһы

Словакияның йыйылма командаһы составында 2002 йылда дебюты була. Быға тиклем Шимочко үҫмерҙәр кимәлендә яҡшы сығыш яһай. 2000 һәм 2002 йылдарҙа словак эстафетала һәм спринтта юниорҙар араһында биатлон буйынса Европа чемпионаты призеры була.
Өлкән йәштәге спортсылар кимәлендә спортсының үҙен күрһәтеү теләге бар ине. Ун йылдан ашыу Шимочко ил йыйылмаһы составына ингән. Ул алты донъя чемпионатында һәм ике Ҡышҡы олимпиадала ҡатнашты. Шәхси уҙыштарҙа Шимочко Ванкуверҙа яҡшы сығыш яһаны, унда ул шәхси ярышта 18-се урын алды. 2009 йылда партнерҙары менән бергә спортсы Германияның Оберхофе ҡалаһындағы йәйге биатлон буйынса донъя чемпионаты призеры булды.

# Душан Шимочко
## Олимпия уйындарында ҡатнашыуы

| Йыл | Уҙғарыу урыны | шәхси уҙыш | спринт | эҙәр-лекләү уҙышы | дө-йөм старт | эста- фета |
| 2006 | Турин | 56 | - | - | — | 14 |
| 2010 | Ванкувер | <b id="mwSA">18</b> | 75 | - | - | 15 |

# Душан Шимочко
## Донъя кубогының дөйөм зачетында

* 2008-2009 — 86-се урында (18 мәрәй)
* 2009-2010 — 63-се урында (70 мәрәй)
* 2010-2011 — 98-се урын (9 мәрәй)
* 2011-2012 йылдарҙа — 63-се урында (56 мәрәй)
* 2012-2013 — 91-се урын (9 мәрәй)
# Ер өҫтө һыуҙары

Ер өҫтө һыуҙары - ер өҫтөндә аға йәки йыйылып тора торған һыуҙар, даими йәки ваҡытлыса булған, һәр ваҡыт яңырып торған һыу ресурстары. Өҫкө сөсө һыуҙың төп һаҡлағыстары булып йылғалар, күлдәр, һаҙлыҡ, ҡар ҡатламы, боҙлоҡ, быуа, һыуһаҡлағыстар һәм каналдар тора. Һыу әйләнеше запастары төрлө тиҙлек менән яңыртыла бара. Яуым-төшөм, йыллыҡ йылға ағымы күләме, боҫҡа әйләнеү һ. б. уртаса параметрҙар буйынса күп йыллыҡ күҙәтеүҙәр алып барыла, улар Рәсәйҙең бөтә территорияһы буйынса махсус станцияларҙа һәм постарҙа ғәмәлгә ашырыла.
Ер өҫтө һыуҙарын өйрәнеү менән гидрология, гидрохимия шөғөлләнә.

# Ер өҫтө һыуҙары
## Башҡортостанда ер өҫтө һыуҙары

Башҡортостан океандарҙан алыҫ ята, уның ер өҫтө һыуҙарының күп өлөшө йылғаларҙан ғибәрәт. Республика йылғаларында йылына уртаса — 25,5 км3 һыу ағып үтә, күрше өлкәләрҙән 9,5 км3 ағып инә.
Башҡортостандың ер өҫтө һыуҙары Волга (75%), Яйыҡ (Урал) (24%) һәм Обь (1%) йылғалары бассейнына ҡарай. Йылғалар селтәре республика буйынса бер тигеҙ генә урынлашмаған: Көнбайыш Уралда (Егән, Еҙем, Инйәр, Ләмәҙ, Нөгөш, Һәләүек һәм Эҫем йылғалары) 0,60—0,80 км/км2 тиң, Өфө яйлаһында һәм Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегендә (Әй, Дим, Ҡармасан, Сөн,Өршәк, Сәрмәсән йылғалары) 0,25—0,35 км/км2 тиклем кәмей.
Киң йылға үҙәндәре башлыса һаҙмырт. Һаҙлыҡтар шулай уҡ һыу балансына йоғонто яһай. Республикала һуңғы йылдарҙа уларҙы һаҡлау буйынса ҙур эштәр башҡарыла (Сфагнум һаҙлыҡтары).
Башҡортостанда күлдәр һаны 2,2 меңдән ашыу, уларҙың 73%‑ы — Ағиҙел, 12%‑ы — Дим һәм 7%‑ы Ҡариҙел йылғалары бассейнында урынлашҡан.
Йылға ағымдарын файҙаланыу талаптарына тура килтерерлек итеп көйләү зарурлығы бар - билдәле бер ваҡытта тәбиғи режим менән сағыштырғанда ағымды арттырыу йәки кәметеү талап ителә.Был һыуһаҡлағыстар эшсәнлеге менән көйләнә. Һыу ағышы хәрәкәте Ашҡаҙар, Өршәк, Дим, Сәрмәсән,Баҙы, Сөн, Өҫән һәм Яйыҡ йылғаларында көйләнелә, Ағиҙел йылғаһының үрге ҡушылдыҡтарында миҙгелле ташҡындар күберәк тәбиғи үҙағышҡа ҡуйылған.

# Ер өҫтө һыуҙары
## Ер өҫтө һыуҙарының бысраныуы

Сөсө һыуҙарҙың бысраныуы киҫкен төҫ ала бара.Рәсәй Федерацияһы закондарында һыуҙы бысратыу экологик енәйәт тип баһалана, уның объектив нигеҙен ер өҫтө һәм ер аҫты һыуҙарын, эсергә яраҡлы һыу сығанаҡтарын бысратыу, сүп ырғытыу, һайыҡтырыу, шулай уҡ хайуандар, үҫемлектәр дөньяһына, балыҡ запастарына, урман йәки ауыл хужалығына ҙур зыян килтергән башҡа үҙгәрештәр тәшкил итә.
Эҙемтәләрҙең ауырлығына бәйле рәүештә, һыу бысратыу административ тәртип боҙоу йәки енәйәт булараҡ ҡаралырға мөмкин.
# Муровинка

Муровинка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Луда йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Муровинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004637
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000463
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Туников Геннадий Михайлович

Туников Геннадий Михайлович (1 август 1941 йыл, Башҡорт АССР-ы — 3 июнь 2021 йыл, Рязань) — Рәсәй ғалимы, малсылыҡты үрсетеү буйынса, уның генетикаһы һәм технологияһы өлкәһендә белгес. П.А.Костычев исемендәге Рязань дәүләт агротехнолгоя университеты ректоры (1986—2010). Ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор. Мәғариф өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты (2003).

# Туников Геннадий Михайлович
## Биографияһы

Геннадий Михайлович Туников 1941 йылдың 1 авгусында Башҡорт АССР-ы Күмертау районының (хәҙер Көйөргәҙе районының Яңы Йәҙгәр ауылы) Йәҙгәр ауылында тыуа.
1965 йылда Ырымбур ауыл хужалығы институтын тамамлай. Аспирантуранан һуң 1971—86 йылдарҙа шунда уҡ эшләй: ассистент, доцент, кафедра мөдире, декан урынбаҫары, уҡыу эштәре буйынса проректор. 1986 йылда Рәсәй Федерацияһы Ауыл хужалығы министрлығының ректорҙар резервынан Рязань ауыл хужалығы институтының ректоры итеп тәғәйенләнә (П.А.Костычев исемендәге Рязань дәүләт агротехнолгоя университеты), был вазифаны 2010 йылға тиклем башҡара, хәҙер шунда уҡ биология һәм зоотехния кафедраһы профессоры. Шулай уҡ Рязань өлкә «Белем» йәмғиәтенең рәйесе булып тора.
Халыҡ-ара мәғлүмәтләштереү академияһының, агросәнәғәт комплексының кадрҙар сәйәсәте, Рәсәй Социология һәм идара итеү академияһының, Петровка фәндәр һәм сәнгғәт академияһының, Рәсәй аграр мәғариф академияһының, Халыҡ-ара Юғары Мәктәп академияһының мөхбир ағзаһы (академигы).
9 фән докторы һәм 20 кандидаты әҙерләгән.
260 фәнни эш, шул иҫәптән 5 дәреслек, 12 уҡыу әсбабы, 15 тәҡдим, 5 фәнни-популяр китап баҫтырып сығара. 13 уйлап табыу патенты бар..
Геннадий Михайлович Туников 2021 йылдың 3 июнендә Рязань ҡалаһында вафат була.

# Туников Геннадий Михайлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

III дәрәжә (2007) һәм IV (1999) дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены, «РСФСР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре», «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре» (1994), «Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре», «Рәсәй агросәнәғәт комплексының почетлы хеҙмәткәре». Рязань өлкәһенең почетлы гражданы маҡтаулы исемдәренә лайыҡ була, Мәғариф өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты (2003).
# Дьячков Александр Васильевич

Дьячков Александр Васильевич (25 октябрь 1921 йыл — 8 сентябрь 1961 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкының разведка отделениеһы командиры, кесе сержант. Дан орденының тулы кавалеры.

# Дьячков Александр Васильевич
## Биографияһы

Александр Васильевич Дьячков 1921 йылдың 25 октябрендә Башҡорт АССР-ының Благовещен районы Николаевка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. Башланғыс мәктәпте, механизаторҙар курсын тамамлай. Тракторсы булып эшләй.
1942 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла. 1942 йылдың февраленән хәрәкәт итеүсе армияла.
Демобилизацияланғандан һуң 1946 йылда А.В.Дьячков тыуған ауылына ҡайта, А. Жданов исемендәге колхозда тракторсы булып эшләй.
1961 йылдың 8 сентябрендә вафат була. Башҡортостандың Благовещен районы Николаевка ауылында ерләнгән..

# Дьячков Александр Васильевич
## Батырлығы

861-се уҡсылар полкының йәйәүле разведка взводы разведчигы (294-сы уҡсылар дивизияһы, 52-се армия, 2-се Украина фронты) 1944 йылдың 20 авгусында румын ҡалаһы Яссынан төньяҡтараҡ дошман контратакаһын кире ҡаҡҡанда ҡыҙылармеец Дьячков Александр шәхси ҡоралынан ете дошман пехотасыһын юҡ итә. 1944 йылдың 21 авгусында Яссы ҡалаһы өсөн урам һуғыштарында ҡул һуғышы алышында ҡыйыу яугир-разведчик тиҫтәгә яҡын дошман һалдатын юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 8 сентябрендәге Указы менән «немец-фашист илбаҫарҙары менән алыштарҙа командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн» ҡыҙылармеец Дьячков Александр Васильевич 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 155044).
861-се уҡсылар полкы йәйәүле разведка взводының бүлек командиры (294-сы уҡсылар дивизияһы, 52-се армия, 1-се Украина фронты) кесе сержант Дьячков Александр 1945 йылдың 28 ғинуарында Гёрлиц тораҡ пункты (Германия) янында «серҙәге» немецты эләктерә, уның күрһәтмәләре дошман контратакаһын кире ҡағыуға алдан әҙерләнергә ярҙам итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 19 февралендәге Указы менән «немец-фашист илбаҫарҙары менән алыштарҙа командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн» кесе сержант Дьячков Александр Васильевич 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 28017).
1945 йылдың 16 февралендә Польша ҡалаһы Вроцлавтан төньяҡ-көнсығыштараҡ Хундсфельд ҡалаһы өсөн һуғышта, кесе сержант А. В. Дьячков разведчиктарҙың төркөмөн етәкләп, тауышһыҙ ҡарауыл посын бәреп төшөрә һәм дошмандың терәк пунктына баҫып инә, был ҡаланы азат итеүҙә полкҡа уңыш килтерә, 1945 йылдың 18 апрелендә ул ҡабаттан 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1959 йылдың 24 декабрендәге указы менән «немец-фашист илбаҫарҙары менән алыштарҙа командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн» Дьячков Александр Васильевич, Дан орденының тулы кавалеры булып, 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 3720).

# Дьячков Александр Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* 1-се, 2-се һәм 3-сө дәрәжә Дан ордены
* миҙалдар.

# Дьячков Александр Васильевич
## Хәтер

* Николаевка ауылында Дан орденының тулы кавалеры А.В. Дьячков тыуып йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Маскат

Маска́т (ғәр. مسقط‎) — Омандың баш ҡалаһы һәм иң эре ҡалаһы. Маскат губернаторлығы үҙәге. Һинд океанының Оман ҡултығы яр буйындағы порт.
Халҡы — 650 мең кеше (2005 йыл).

# Маскат
## География

Маскаттың ҡала яны менән бергә территорияһы Баш ҡала районы тип атала, уның майҙаны яҡынса 1500 км².

# Маскат
## Климат

Маскат климаты :
| Күрһәткес | Ғин. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 34,2 | 37,0 | 41,4 | 44,0 | 47,0 | 48,3 | 49,2 | 46,8 | 43,6 | 42,0 | 37,8 | 33,0 | 49,2 |
| Уртаса максимум, °C | 25,5 | 26,1 | 29,8 | 34,7 | 39,5 | 40,4 | 38,6 | 36,2 | 36,3 | 35,0 | 30,5 | 27,1 | 33,3 |
| Уртаса температура, °C | 21,3 | 21,9 | 25,2 | 29,8 | 34,2 | 35,2 | 34,3 | 32,0 | 31,4 | 29,7 | 25,7 | 22,6 | 28,6 |
| Уртаса минимум, °C | 17,3 | 17,6 | 20,7 | 24,7 | 29,1 | 30,6 | 30,4 | 28,4 | 27,5 | 24,9 | 20,9 | 18,9 | 24,2 |
| Абсолют минимум, °C | 11,5 | 12,5 | 14,4 | 17,5 | 19,6 | 24,5 | 25,0 | 23,3 | 23,0 | 17,5 | 14,3 | 14,4 | 11,5 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 12,8 | 24,5 | 15,9 | 17,1 | 7,0 | 0,9 | 0,2 | 0,8 | 0,0 | 1,8 | 6,8 | 13,3 | 101,1 |
| Сығанаҡ: NOAA ||||||||||||||

# Маскат
## Тарих

Борон ҡала «Ладан юлы»нда урынлашҡан бәләкәй торама булған. XVI быуатта португалдар тарафынан баҫып алына. 1649 йылда ҡалаға Оман ғәрәп шәйехе хужа була һәм уға баш ҡала статусын бирә. Оман хакимдарының биләмәләре көньяҡҡа ҡарай Мозамбикка тиклем һуҙылған булған, ил ҡолдар һатыу менән байыған.
1803 йылда Оман солтаны ваххабиттар һөжүмен кире ҡаға. XIX быуат уртаһына ҡарай ҡолдар менән сауҙа итеү тыйыла, ҡала бөлгөндөккә төшә, ә солтан үҙенең баш ҡалаһын Занзибар утрауына күсерә.

# Маскат
## Иҡтисад

1970 йылдан Оманда модернизация башланғас, Маскатта инфраструктура һәм урбанизация йылдам үҫешә бара. Эргә тирәләге торамалар аҡрынлап мегаполис составына керәләр.
Ҡаланың үҙәк өлөшөн өс төркөмгә бүлергә мөмкин:
* Көнбайыш Маскат: Әл-Сиб, Удхайаба, Баушер, Әл-Губра һәм Гала;
* Үҙәк Маскат: Әл-Хувэйр, Мединат Солтан Ҡабус, Шаты-аль-Курм, Курм һәм Рас-аль-Хамра;
* Восточный Маскат: Вуттайя, Руви, Матрах, Кальбух, Старый Маскат, Сидаб и Аль-Бустан.

# Маскат
## Транспорт

* Маскат халыҡ-ара аэропорты
* Маскат диңгеҙ порты

# Маскат
## Иҫтәлекле урындар

* Солтан Кабус мәсете — ҡаланың төп мәсете.

# Маскат
## Туғандаш-ҡалалар

* Акхисар, Төркиә
# Грязномойка

Грязномойка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кумырка йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Грязномойка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016299
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201629
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ташбулат ауыл Советы

Ташбула́т ауыл советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Административ үҙәге — Ташбулат ауылы.

# Ташбулат ауыл Советы
## Тарихы
### 2006 йыл

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәрен үҙгәртеү һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу тураһындағы» Законының 1-се стаьяһы, 187-се бүлегендә (йөҙ ҙә һикһән һигеҙенсе бүлеге Башҡортостан Республикаһының 21.06.2006 № 329-з-се статьяһы менән индерелә) түбәндәге юлдар бар:
   — gsrb.ru/MainLeftMenu/ZakonoTvorch/Zakoni/125-2004.php

# Ташбулат ауыл Советы
## Тарихы
### 2008 йыл

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 50-3-сө һанлы «Башҡортостан Республикаһында айырым ауыл биләмәләренең сиктәрен үҙгәртеү һәм берләштереү турыһындағы» Законына ярашлы Ташбулат ауыл Советы Күсем ауыл Советы менән берҙәм Ташбулат ауыл Советына берләштерелә, административ үҙәге — Ташбулат ауылы.

# Ташбулат ауыл Советы
## Шулай уҡ ҡара

* Урта түбә (туҡталыш)
# Ҡамыр

Ҡамыр — икмәк бешереүҙә, ҡалас, кондитер һәм макарон етештереүҙә, шулай уҡ өй шарттарында ҡамыр ашамлыҡтары әҙерләгәндә ҡулланылған төп ярымфабрикат. Ул онға төрлө ингредиенттар ҡушып баҫылған ҡатнашма. Ҡамыр ондан тыш тағы ла һыу, һөт, сүпрә, аш тоҙо, шәкәр, май, йомортҡа ҡушып баҫыла. Ҡамырҙың составында аҡһымдар, углеводтар, майҙар (диетология), кислоталар, тоҙҙар һәм башҡа сикләнгән күләмдә ҡабартыусы коллоидтар, суспензиялар һәм эретмәләр хәлендәге матдәләр була.
Икмәк заводы һәм комбинаттарында арыш ононан икмәк бешергәндә, ҡағиҙә булараҡ, әсетке (икмәк башы) ҡулланалар. Бойҙай ононан икмәк ашамлыҡтары әҙерләгәндә йышыраҡ сүпрә ҡулланыла. Был осраҡта сүпрә ярҙамында алдан шыйыҡ әсетке ҡуйып, аҙаҡ ҡамыр баҫалар.

# Ҡамыр
## Кулинарияла ҡамыр төрҙәре

* Бисквит ҡамыры — күпселек торттар, рулеттар һәм пирожныйҙар бешергәндә ҡулланыла.
* Ҡоймаҡ ҡамыры — шыйыҡ ҡамыр, ҡоймаҡ ҡойоу өсөн ҡулланыла.
* Әсе ҡамыр — икмәктең күп төрҙәрен бешергәндә, пирожки һәм беляш өсөн ҡулланыла.
* Бешерелгән ҡамыр — пирожныйҙар бешергәндә, шулай уҡ эклерҙар, арыш һәм бойҙай ҡатыш арыш икмәгенең ҡайһы бер төрҙәрен, мәҫәлән, бородин икмәген бешергәндә ҡулланыла.
* Татлы ҡамыр — торттар, шулай уҡ төрлө пирожныйҙар һәм печеньелар әҙерләгәндә ҡулланыла.
* Сөсө ҡамыр — бер ниндәй биологик ҡабартҡыстар ҡушмайынса әҙерләнгән ҡамыр. Билмән һәм туҡмас әҙерләгәндә, чебуреки, сөсө табикмәк бешергәндә ҡулланыла.
* Сүпрәле татлы ҡамыр — онға күп миҡдарҙа шәкәр, йомортҡа һәм май ҡушып әҙерләнә.
* Ҡатлы ҡамыр — слойкалар һәм самсалар бешергәндә ҡулланыла.
* Күҙәнәкле ҡамыр — торттар һәм пирожныйҙар бешергәндә ҡулланыла.
# Днестр

Днестр (укр. Дністер, молд. Nistu (Нистру)) — Европалағы йылға. Ике дәүләт — Молдавия (шулай уҡ Днестр буйы Молдова Республикаһы) һәм Украина биләмәләре аша аға йәки уларҙың сиге буйлап үтә. Оҙонлоғо — 1362 километр.
# Ылыҫ

Ылыҫ — күп яланғас орлоҡлоларҙың (ылыҫлылар) — ҡарағай, шыршы, туя һәм башҡаларҙың япраҡ кеүек органдары. Ылыҫта ҡиммәтле биологик компоненттар: хлорофил (1,4 % — ҡа тиклем), витаминдар, макро — һәм микроэлементтар, фитогормондар, фитонцидтар, бактериостатик һәм антигельминт матдәләр бар.

# Ылыҫ
## Шифалы үҙенсәлектәре

Ылыҫ — каротиндың яҡшы сығанағы (140—320 мг / кг), яңы энәләрҙәге йөкмәткеһе йыл дауамында бер ни тиклем үҙгәрә. Ул шулай уҡ С витаминына бай (300 мг% — ға тиклем). Ҡышҡы осорҙа ылыҫта С витамины дәрәжәһе көсәйә — 600 мг% — ҡа етә, йәйҙәрен ҡоро матдәлә алғанда 250 мг% — ҡа тиклем кәмей. Шыршы энәләрен бер ай 8-10 ° C һаҡлау 35 % каротиндың юғалыуына килтерә, ә 5 ° C-тан түбән температурала былай булмай. Шыршы һәм ҡарағайҙың яңы йыйылған энәләрендә шулай уҡ 350—360 мг / кг Е витамины бар.
1 кг ҡоро шыршы һәм ҡарағай энәләрендә түбәндәге витаминдар: К — 12 һәм 20 мг, Р — 900—2300 мг һәм 2180-3810 мг, В1 — 8 мг һәм 19 мг, В2 — 7 мг һәм 5 мг, В3 — 16 мг һәм 28 мг, РР — 142 мг һәм мг 29, В6 — 1,1 мг һәм 2 мг, H — 0,06 мг һәм 0,15 мг, Вс — 7 м һәм 8 м, шулай уҡ кобальт, тимер, марганец һәм башҡа файҙалы минераль матдәләр бар .
Шыршы ылыҫында аминокислоталар, шул иҫәптән алыштырғыһыҙ булғандары күп .
Күпселек үҫемлектәрҙең ылыҫы (аҡ һәм ҡара шыршы, ҡарағай, арша, кипарис һ.б.) фармакологияла, ароматерапияла һәм парфюмерияла ҡулланыла. Ҡарағай һәм шыршы энәләренән витамин препараттары алына.

# Ылыҫ
## Шифалы үҙенсәлектәре
### Блокадалағы Ленинградта ылыҫ

«Ылыҫлы һыу» типик блокада продуктына әйләнә — ул 1941 йылдың декабрендә Оборона Министрлығының махсус лабораторияһында цинганан дауалау өсөн уйлап табыла. Был С витамины күп булған ғәжәйеп дарыу булып сыға — ленинградлыларға ылыҫта ул хатта лимонға ҡарағанда биш тапҡырға күберәк тип аңлаталар.

# Ылыҫ
## Шифалы үҙенсәлектәре
### Урман йөнө

1840 йылдан башлап Европала ҡарағай энәләренән сүсле материал яһала башлай, уның менән мендәрҙәр, матрастар, йомшаҡ йыһаздар, арба яҫтыҡтары, юрғандар, өҫкө кейем ҡатлана. Рәсәйҙә ул «урман йөнө», «ҡарағай йөнө», «ҡарағай мамығы», «Бреслау йөнө» (Бреславль ҡалаһы исеменән) тип аталған. Был сүстәр больницаларҙа мамыҡ урынына ҡулланылған

# Ылыҫ
## Иҫкәрмә

* ↑ Энциклопедия технических производств : Физика, механика, химия и технология, раскрытые для каждого практич. деятеля, общеполезные открытия, новейшие изобретения и усовершенствования во всех отраслях промышленности… : В 4 ч. : Сост. по лучшим иностр. источникам Миль. — Москва : Леухин, 1872. — 6, 644, IV с., 8 л. ил.; 23.
# Истәк ауыл Советы (Яңауыл районы)

Истәк ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек. Истәк ауыл Советы көньяҡтан Эткенә ауыл Советы, көнсығышта Һандуғас ауыл Советы, көнбайышта Шүдек ауыл Советы, төньяҡта Пермь өлкәһе менән сиктәш.
Административ үҙәге - Истәк ауылы

# Истәк ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә

# Истәк ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Истәк ауылы
* Ахтиял ауылы
* Бәнибаш ауылы
* Яңы Көйәк ауылы
* Һабансы ауылы,
* Иҫке Көйәк ауылы
* Шмельковка ауылы
* Сулпан ауылы.
# Мокрая Табола

Мокрая Табола — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының һул ярына тамағынан 1797 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Мокрая Табола
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000335
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000033
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вобловица

Вобловица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 899 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Вобловица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031402
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103140
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Балашовтар

Балашовтар, һирәгерәк Балашевтар — урыҫ дворяны нәҫелдәре, боярҙар китабында ла, Бәрхәт китапта ла осрамайҙар, әммә үҙҙәренә билдәлелеккә юлды XVII быуатта, нәҫелдәренең вәкилдәре хеҙмәте менән яралар. Сановник А. Д. Балашов, тау заводы хужаһы И. С. Мясниковтың вариҫы менән никахҡа инеүе арҡаһында (1808), Рәсәй империяһында иң бай кешеләр иҫәбенә инә.

# Балашовтар
## Иван Балашов ырыуы

XVII быуат аҙағы — XVIII быуат башында воевода Балашов Иван Иванович билдәле. Уның улы, Балашов Дмитрий Иванович, Екатерина II (1786 йылдан алып) осоронда сенатор була; 1726 йылда тыуған, 1736 йылдан алып Шляхта кадет корпусында тәрбиәләнә.
* Уның улы, Александр Дмитриевич, 1770 йылдың 13 июлендә Мәскәүҙә тыуған, Кронштадтта 1837 йылдың 8 майында вафат булған; башта Петербургта обер-полицмейстер, Петербургтың хәрби губернаторы вазифаһын башҡарыусы (1809—1810 й.), полиция министры (1810—1816 й.), ә 1820 −1825 йылдарҙа — Рязань, Тула, Орел, Воронеж һәм Тамбов губерналарының генерал-губернаторы.
** Уның улы, Петр Александрович (1811—1845), камергер, фельдмаршал Паскевич ҡыҙына өйләнә.
*** Николай Петрович (1840—1931), алдағының улы, Дәүләт советы ағзаһы, фельдмаршал М. С. Воронцовтың ейәнсәренә өйләнә;
**** Петр Николаевич (1871—1927) — алдағының улы, йәмәғәт эшмәкәре, III һәм IV дәүләт Думаһы ағзаһы.

# Балашовтар
## Козьма Балашов ырыуы

Козьма Балашов, лейб-кампанец, Елизавета Петровна батшалыҡ иткәндә дворянлыҡ ала, әгәр полиция министры менән бер ырыуҙыҡы булһа, башҡа тармаҡ вәкиле.
# Хмелёвка (Лысьва ҡушылдығы)

Хмелёвка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Хмелёвка (Лысьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009486
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100948
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1