yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кемал Иоселиани башняһы

Кемал Иоселиани башняһы - (рус. Башня Кемала Иоселиани, груз. ქემლათ იოსელიანის კოშკი) - Грузияның Самегрело-Земо Сванети төбәгендәге милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы.

# Кемал Иоселиани башняһы
## Географияһы

Кемал Иоселиани башняһы Грузияның Самегрело-Земо Сванети төбәгендәге Местиа муниципалитетына ҡараған Лахири ауылындағы урта быуаттарҙа төҙөлгән боронғо ҡоролма.

# Кемал Иоселиани башняһы
## Тасуирламаһы

Кемал Иоселиани башняһы һәм Дарбаз-Мачуби Лахири ауылындағы мөһим архитектура комплексы булып тора. Башня тирәһендәге ҡоролмалар ярым емерек. Комплекс биш ҡатлы манаранан ғибәрәт.
Кемал Иоселиани башняһы ҡала архитектураһы һәм сәнғәт йәһәтенән бик юғары кимәлдәге ҡомартҡы булып тора, ул төбәктең
уникаль архитектураһы өлгөһө.
Башня Грузия президентының 2006 йылдағы указына ярашлы, милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән.
# Янцып

Янцып — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тәтер йылғаһының уң ярына тамағынан 8,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Янцып
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024243
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102424
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ая (Катунь ҡушылдығы)

Ая — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ая (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007135
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100713
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кемерово дәүләт мәҙәниәт институты

Кемерово дәүләт мәҙәниәт институты (КемГИК) — Мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендә юғары квалификациялы белгестәр әҙерләү буйынса Көнбайыш Себерҙең төп белем биреү комплексы, Рәсәйҙә билдәле культурология, социаль-мәҙәни эшмәкәрлек, китапхана-мәғлүмәт технологиялары һәм шәхестең мәғлүмәт мәҙәниәте өлкәһендә фәнни үҙәк.

# Кемерово дәүләт мәҙәниәт институты
## Факультеттар һәм кафедралар

* Музыка сәнғәте факультеты
— Эстрада оркестры һәм ансамбле кафедраһы — Музыкаль-инструменталь башҡарыу кафедраһы — Халыҡ хор йыры кафедраһы — Дирижерлыҡ һәм академик йырлау кафедраһы — Музыка ғилеме һәм музыкаль-ҡулланма сәнғәт кафедраһы
* Социаль-мәҙәни технологиялар факультеты
— Музей эше кафедраһы — Социаль-мәҙәни эшмәкәрлек кафедраһы — Социаль-мәҙәни өлкәнең идара итеү һәм иҡтисад кафедраһы
* Режиссура һәм актер оҫталығы факультеты
— Театр сәнғәте кафедраһы — Режиссура кафедраһы
* Социаль-гуманитар факультеты
— Философия, хоҡуҡ һәм социаль-сәйәси фәндәр кафедраһы — Педагогика һәм психология кафедраһы — Культурология кафедраһы — Әҙәбиәт һәм рус теле кафедраһы — Сит телдәр кафедраһы — Физик тәрбиә кафедраһы — Теология һәм динде өйрәнеү кафедраһы — Халыҡ художество мәҙәниәте теорияһы һәм тарихы кафедраһы — Ғәмәли этика кафедраһы
* Визуаль сәнғәт факультеты
— Дизайн кафедраһы — Фото-видеоижады кафедраһы — Биҙәү-ҡулланма сәнғәте кафедраһы
* Хореография факультеты
— Балетмейстер ижады кафедраһы — Халыҡ бейеүе кафедраһы — Классик һәм заманса хореография кафедраһы
* Китапхана һәм информацион технологиялар факультеты
— Автоматлаштырылған мәғлүмәт эшкәртеү технологияһы кафедраһы — Документаль коммуникация технологиялары кафедраһы

# Кемерово дәүләт мәҙәниәт институты
## Ғилми-тикшеренеү институттары

— Социаль өлкәнең мәғлүмәт технологиялары ғилми-тикшеренеү институты — Мәҙәниәт-ара коммуникациялар һәм социаль-мәҙәни технологиялар ғилми-тикшеренеү институты

# Кемерово дәүләт мәҙәниәт институты
## Диссертацион советтар

Фән докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеүгә диссертацияларҙы яҡлау буйынса Диссертация советы (210.006.01) :
* 24.00.01 — Теория һәм мәҙәниәт тарихы (культурология)
* 24.00.03 — Музейҙар өйрәнеү, консервация һәм тарихи-мәҙәни объекттарҙы реставрациялау (культурология)

# Кемерово дәүләт мәҙәниәт институты
## Юғары уҡыу йорто статусы

Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының 2015 йылдың 13 июлендәге «Кемеров дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт университеты» федераль дәүләт мәғариф учреждениеһы бойороғо нигеҙендә «Кемеров дәүләт мәҙәниәт институты» федераль дәүләт ҡаҙна учреждениеһы тип үҙгәртелә (КемГИК).

# Кемерово дәүләт мәҙәниәт институты
## Ректоры

«Кемерово дәүләт мәҙәниәт институты» федераль дәүләт учреждениеһы ректоры — Шунков Александр Викторович, филология фәндәре докторы, доцент.
# Саралу

Саралу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 262 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Саралу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006626
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100662
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шойна

Шойна — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 93 км.

# Шойна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051486
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005148
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әңгәсәк (йылға)

Әңгәсәк (рус. Ангасяк) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сакат күленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Әңгәсәк (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025582
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102558
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сереуль (Сережа ҡушылдығы)

Сереуль — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Сереуль (Сережа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201524
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Экспорт

«Экспорт» төшөнсәһе лат. exporto тигәндән килеп сыҡҡан, һүҙмә-һүҙ тәржемә иткәндә, тауарҙарҙы һәм хеҙмәттәрҙе илдең портынан алып сығыуҙы аңлата. Тауарҙар һәм хеҙмәттәрҙе һатып алыусы илде — «импортёр», һатыусы илде «экспортёр» тип йөрөтәләр. Бер илдән икенсе илгә законлы юл менән тауар йәки хеҙмәтте импортлау сауҙа өлкәһендә иң таралған эшмәкәрлек төрө булып тора. Нәҡ шунлыҡтан экспорт менән бер рәттән импорт халыҡ-ара иҡтисади мөнәсәбәттәрҙең нигеҙен тәшкил итә.

# Экспорт
## Төп мәғлүмәттәр

Тауар экспортлау — билдәле бер үҙенсәлектәргә эйә булған матди уңайлыҡтарҙы сығарыу. Хеҙмәттәр экспортлау — сит ил партнёрҙарына етештереү йәки ҡулланыу өлкәһендәге хеҙмәттәрҙе һатып биреү. Капиталды экспортлау — сит илдә үҙ производствоңды ойоштороу маҡсатында инвестиция һалыу.
Ул халыҡ-ара хеҙмәт бүленеше һөҙөмтәһе, импорттың матди нигеҙе булып тора.
Тауар экспортлау төрҙәре: илдә етештерелгән йәки эшкәртелгән тауарҙарҙы сығарыу, тауарҙарҙы (бигерәк тә сеймалды йәки ярымфабрикаттарҙы) сит илгә алып сығып, эшкәртеп алып ҡайтыу, ватан тауарҙарын ваҡытлыса алып сығыу (күргәҙмәләргә, йәрминкәләргә, аукциондарға һ. б.) һәм кире алып ҡайтыу, предприятиеларҙың тура производство бәйләнештәре йүнәлешендә сығарып алып ҡайтыу, реэкспорт — элек индерелгән тауарҙарҙы алып сығыу.
Илдең тышҡы сауҙа балансы дәүләттең экспорт-импорт дәүмәленең төп күрһәткесе булып тора. Ул илдә экспорт менән импорт айырмаһын күрһәтә. 2010 йылға был рейтингта алдынғы урындарҙы Германия, ҠХР һәм Рәсәй биләне. Ләкин был күрһәткес илдең иҡтисади хәлен аныҡ күрһәтмәй — мәҫәлән, иң күп ЭТП-лы АҠШ был исемлектә иң һуңғы юлда тора. Экспорт күләме буйынса Рәсәй туғыҙынсы урынды ғына биләй. Беренсе урында Ҡытай тора.
# Ныяраяга

Ныяраяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Ныяраяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057036
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005703
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сергеева Екатерина Степановна

Сергеева Екатерина Степановна (24 декабрь 1919 йыл — 26 декабрь 2006 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950).

# Сергеева Екатерина Степановна
## Биографияһы

Екатерина Степановна Сергеева (Васильева) 1919 йылдың 24 декабрендә Псков өлкәһе Порховский районы Опочно ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1941 йылдан 1944 йылға тиклем Бөйөк Ватан һуғышында Е. С. Сергеева үҙенең бәлиғ булмаған ҡыҙы менән немец-фашист ғәскәрҙәре ваҡытлыса оккупациялаған биләмәлә йәшәй, Балтик буйындағы концлагерға ҡыуып алып кителә.
1944 йылда азат ителеп, тыуған ауылы Опочноға ҡайта, Псков өлкәһе Порховский районы «Полоное» совхозында һауынсы булып эшләй башлай.
Һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа үҙенә беркетелгән һыйырҙарынан һөт һауыу буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшә. 1948 йылда 10 һыйырҙың һәр береһе 5212-шәр килограмм һөт бирһә, 1949 йылда һигеҙ һыйырҙың һәр береһенән уртаса 6794 кг һөт һауа.
СССР Юғары Советы Президиумының 1950 йылдың 5 октябрь Указы менән «1949 йылда ауыл хужалығы продукттары тапшырыу буйынса дәүләт планын һәм продуктив мал-тыуарҙың һәм ҡош-ҡорттоң һәр төрө үрсеү планын арттырып үтәгәндә юғары күрһәткестәргә өлгәшкән өсөн» Екатерина Степановна Васильеваға, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Артабан ул, Ленинград ауыл хужалығы мәктәбендә малсылыҡ бригадирҙары курстарын тамамлап, Порховский районы «Полоное» совхозының һөт-тауар фермаһы коллективын етәкләй.
1975 йылдан — хаҡлы ялда. Порховский районы Полоное ауылында, ә ғүмеренең һуңғы йылдарында — Санкт-Петербургта йәшәй. 2006 йылдың 26 декабрендә вафат була.

# Сергеева Екатерина Степановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (5.10.1950)
* Ленин ордены (5.10.1950)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (28.07.1948)
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
# Нойкирхен (Альтмарк)

Нойкирхен (Альтмарк) (нем. Neukirchen (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 274 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,76 км². Диңгеҙ кимәленән 22 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
# Чичка-Юс (Чулым ҡушылдығы)

Чичка-Юс — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 671 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Чичка-Юс (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017777
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201777
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кәшәнә

Кәшәнә — урта быуат мосолман дәүләттәрендә, төбәктәрендә аҡһөйәктәрҙең, атаҡлы, затлы вәкилдәрҙең, мосолман миссионерҙарының ҡәберҙәре өҫтөнә кирбестән йә таштан төҙөлгән архитектура ҡоролмаһы .

# Кәшәнә
## Этимологияһы

Кәшәнә һүҙе фарсы теленән ингән, «үлеләр йорто» тип тәржемә ителә. Мемориаль һәм дини тәғәйенләнешле ерләү ҡомартҡыһы.

# Кәшәнә
## Үҙенсәлектәре

Мотлаҡ элемент — түшәм-ҡыйыҡтың көмбәҙ рәүешле булыуы. Бының өсөн тура мөйөшлө ҡабырғалар өҫтөнә билдәле бер бейеклектә күпмөйөш һалып, өҫтөнә көмбәҙ эшләгәндәр. Бөтә яҡтары ла тигеҙ, 2 яруслы, көмбәҙле, башлыса портал рәүешендә эшләнгән ишекле ҡоролма.

# Кәшәнә
## Башҡортостан кәшәнәләре

Урта Азия менән Ҡаҙағстандан ҡала Көньяҡ Урал кәшәнәләрҙең күпләп төҙөлгән урыны булып тора. Тарихи Башҡортостан биләмәләрендә тиҫтәләп кәшәнә бар, улар араһында Бәндәбикә кәшәнәһе, Кесе кәшәнә, Турахан кәшәнәһе, Хөсәйенбәк кәшәнәһе (Башҡортостанда), Варна кәшәнәһе (Силәбе өлкәһендә), Изобильный кәшәнәһе һәм Ҡыҙыл мәсет (Ырымбур өлкәһендә).
Тикшерелгән кәшәнәләрҙә 1—7 ҡәбер табылған. Мәйеттәр ғәҙәттә тура мөйөшлө ҡәбер соҡорҙарында салҡан һалып, башы менән ҡиблаға ҡаратып ерләнгән. Ҡайһы бер кәшәнәләрҙә табут киҫәктәре табылған. Ерләүҙә мосолман йолаһы ҡулланылғаны асыҡланған.
# Кега (Корега ҡушылдығы)

Кега — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Корега йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кега (Корега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012458
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001245
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөхәмәтҡолов Әҡсән Баймырҙа улы

Мөхәмәтҡолов Әҡсән Баймырҙа улы (17 октябрь 1895 йыл — 14 ноябрь 1938 йыл) — башҡорт совет дәүләт эшмәкәре. 1925—1930 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы Рәйесе, СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы ағзаһы (1935—1938). Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы.

# Мөхәмәтҡолов Әҡсән Баймырҙа улы
## Биографияһы

Әҡсән Баймырҙа улы Мөхәмәтҡолов 1895 йылдың 17 октябрендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Маҡар ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы) тыуған.
1912—1914 йылдарҙа 2 класлы училищела уҡый. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша.
1918—1921 йылдарҙа — Гәрәй-Кисәк, Маҡар улус башҡарма комитеттары рәйесе. Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһының аҙыҡ-түлек Халыҡ комиссариаты коллегияһы ағзаһы була.
1920 йылда РКП(б) сафына инә.
1922—1925 йылдарҙа — Мәсәғүт кантоны башҡарма комитеты рәйесе. Артабан Башҡорт АССР-ы игенселек халыҡ комиссары урынбаҫары, аҙаҡ халыҡ комиссары була.
1925—1931 йылдарҙа БАССР Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе була.
1931—1933 йылдарҙа Бөтә Союз план академияһы тыңлаусыһы була.
1933—1938 йылдарҙа Ҡаҙаҡ ССР-ында эшләй. СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы була. 1935 йылда Аҡтүбә ҡала башҡарма комитеты рәйесе вазифаһын башҡара.
1937 йылдың 15 ноябрендә НКВД ҡулға ала. 1938 йылдың 11 ноябрендә РСФСР Енәйәт кодексының 58 статьяһы (2,7,8, 11-се пункттар) буйынса атырға хөкөм ителә. Аҙаҡ үлем язаһын 11 йылға иркенән мәхрүм итеү менән алмаштыралар. Артабанғы яҙмышы оҙаҡ йылдар билдәһеҙ була. Ғизитдин Ирғәлин энциклопедик мәҡәләлә үлеме тураһында түбәндәге мәғлүмәтте килтерә: 14.11.1938, Алматы.
1957 йылдың 27 июнендә реабилитациялана.

# Мөхәмәтҡолов Әҡсән Баймырҙа улы
## Хәтер

Ә. Б. Мөхәмәтҡоловтың исемен мәңгеләштереү маҡсатында, Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты 1996 йылдың 18 ғинуарында «Башҡортостандың күренекле дәүләт эшмәкәре Ә. Б. Мөхәмәтҡоловтың исемен мәңгеләштереү тураһында» 16-сы номерлы Ҡарар ҡабул итте.
* Маҡар ауылында Әҡсән Мөхәмәтҡолов музейы эшләй.
* Ишембай ҡалаһының Кузьминовка микрорайонындағы урам Ә. Б. Мөхәмәтҡолов исеме менән аталған.
# Яңғыҙ Ағас

Яңғыҙ Ағас (ҡаҙ. Джангыз-Агач, Джанзагаш) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жарлы йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Яңғыҙ Ағас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Ерекле һыуһаҡлағысынан Орскиға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003109
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200310
- Бассейн коды — 12.01.00.004
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Высоцкая Ольга Сергеевна

Высоцкая Ольга Сергеевна (11 июнь 1906 йыл — 26 сентября 2000 йыл) — Бөтә Союз радиоһы дикторы. СССР-ҙың халыҡ артисы (1980).

# Высоцкая Ольга Сергеевна
## Биографияһы

О́льга Серге́евна Высо́цкая 1906 йылдың 11 июнендә Мәскәүҙә тимер юл электригы ғаиләһендә тыуған.
Һигеҙ йәшендә «Зарница» балалар клубына килә, шиғырҙар уҡый, бейей. Театр менән мауыға, «Синяя птица» театр студияһында шөғөлләнә. Мәктәпте тамамлағандан һуң фабрикала ебәк сортлаусы булып эшләй. Спорт менән күп шөғөлләнә, балаларҙы физкультуранан уҡыта.
Физкультура менән мауығыу уны радиоға килтерә. 1929 йылдан Бөтә Союз радиоһында «Иртәнге гимнастика» дәрестәрен әҙерләүҙә ҡатнаша. Диктор сифатында беренсе тапҡыр сығыш яһауға осраҡ ярҙам итә: яңылыҡтар сығарылышы башланыуға студия ла бер генә диктор ҙа булмай сыға. Һирәк осрай торған тауыш тембры менән бергә матур дикция, күңелгә ятышлы интонация радио дикторҙарының һәм тыңлаусыларҙың иғтибарын йәлеп итә.
1932 йылдан радиола яңылыҡтар һәм башҡа текстар уҡый һәм тиҙҙән баш диктор булып китә. Ябайлығы, ышандырыусанлығы, асыҡлығы, уның эфирҙа уҡыуының ышаныс белдергән тоны, телмәр мәҙәниәте, рус теленең нескәлектәрен яҡшы белеүе менән бергә — былар барыһы ла уны Бөтә Союз радиоһында баш диктор итә.
Ольга Высоцкаяның хеҙмәт теҙмәһендә иң яуаплы тапшырыуҙар, Ҡыҙыл майҙандан, Кремлдең съездар һарайынан тура трансляциялар, Колонналар залынан, Ҙур театрҙан, Мәскәү Художество театрынан һәм башҡа театрҙарҙан концерт һәм спектаклдәр трансляцияһын алып бара.
Таланты бигерәк тә Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында асыла. Ул саҡта фронттан радио-яңылыҡтар, «Совинформбюро» мәғлүмәттәре совет кешеһе аңында Ольга Высоцкая һәм Юрий Левитандың тауышы менән ассоциациялаша ине. Ю. Левитан менән бергә 1945 йылдың 9 майына ҡарай төндә фашистик Германияның капитуляцияһы тураһындағы хәбәр тапшыра, ә шул уҡ йылдың 24 июнендә Еңеү Парадынан трансляция алып бара. 1986—1989 йылдарҙа совет телевидениеһы һәм радиоһында йыл һайын традицион теле — һәм радиотапшырыуҙарҙа, Еңеү Көнөнөң тантаналы-ҡайғылы йолаларының береһен — «Минута молчания» («Светлой Памяти павших в борьбе против фашизма…») тексын уҡый.
1970 йылға тиклем Мәскәү теүәл ваҡытының «тауышы» була.
Радиола Э. М. Тобиаш менән бергә эшләй.
Яңы барлыҡҡа килеүсе совет телевидениеһында тәүге телевизион тапшырыуҙар әҙерләй.
1990 — 2000 йылдарҙа Мәскәү метрополитенының Филевский линияһында төп ҡатын-ҡыҙ диктор була. 1990 — 1994 йылдарҙа тауышландырыу уңышһыҙ һәм тупаҫыраҡ була, әммә 1994 йылда тауыш яңынан тауышландырыла, тауыш тынысыраҡ һәм йомшағыраҡ яңғырап китә. Микрофон алдында 60 йыл эшләй, Ватан радиоһының тере легендаһына әүерелә.
Йәш радио һәм телевидение дикторҙарының педагогы һәм остазы була.
2000 йылдың 26 сентябрендә Мәскәүҙә вафат була. Пятницкий зыяратында ерләнгән (3-сө урын).

# Высоцкая Ольга Сергеевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың халыҡ артисы (1980)
* III дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены (1996) — дәүләт алдындағы ҡаҙаныштары,
дикторлыҡ сәнғәте үҫешенә ҙур шәхси өлөш индергәне өсөн
* Ленин ордены (1985)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены
* Миҙалдар.
# Балыҡсылыҡ

Балыҡсылыҡ — ауыл хужалығының балыҡ үрсетеү, һыу ятҡылыҡтарында балыҡ запасын һаҡлау һәм үҫтереү менән шөғөлләнә. Балыҡсылыҡ аквакультураның төп формаһы булып тора. Әммә шул уҡ ваҡытта башҡа марикультура төшөнсәһе ысулдары юғалырға мөмкин. Ул тармаҡ коммерция нигеҙендә цистерналарҙа һәм загондарҙа аҙыҡ өсөн балыҡ үрсетеү менән шөғөлләнә.
Балыҡ селбәрәләрен балыҡ запасын үҫтереү һәм махсус үрсетеү өсөн ҡорамалдарҙы балыҡсылыҡ инкубаторҙарына ебәрәләр. Балыҡсылыҡ бағыр, йәйен һымаҡтар, ҡарп, тилапия, һөмбаш, тәрес һәм башҡа балыҡтарҙың һанын арттыра. Кәсепселек әҙерләүселәренә кейек балыҡҡа ихтыяж артыу сәбәпле, балыҡтарҙың кәмеүенә килтерә. Балыҡсылыҡ баҙар ихтыяжын кәметеү өсөн альтернатив ҡарарҙар ҡабул итергә тәҡдим итә.
# Евховка

Евховка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пичуг йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Евховка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010651
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001065
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0