# Төрөк лираһы

Төрөк лираһы (төрөк.Türk Lirası) — Төркиәнең аҡса берәмеге. 1923 йылдың 29 октябрендә Ататөрк үткәргән реформалар барышында ғосман лираһына алмашҡа индерелә. 2005 йылға тиклем лира = 100 ҡуруш = 4000 пара.
XX быуат аҙағы — XX быуат башында инфляция юғары булғанлыҡтан хаҡы бик ныҡ төшә. 2005 йылдың 1 ғинуарынан, Төркиә Республикаһы Милли банкы тарафынан инфляцияға ҡаршы уңышлы саралар күрелгәндән һуң, деноминация үткәрелә һәм «яңы төрөк лираһы» (төр. Yeni Türk Lirası) индерелә, ул 1 000 000 иҫкегә тиң була; 2009 йылдың 1 ғинуарынан валютаның рәсми атамаһында «яңы» һүҙе ҡулланылмай.
1 төрөк лираһы = 100 ҡуруш.

# Төрөк лираһы
## Төрөк лираһы (2009 йылдың 1 ғинуарынан)

2009 йылдың 1 ғинуарынан Төркиә валютаһы ҡабат «төрөк лираһы» тип йөрөтөлә. Тимер аҡсаларҙың һәм банкноталарҙың номиналдарында «яңы» (yeni) тигән һүҙ булмаған яңы сериялары сығарыла.

# Төрөк лираһы
## Төрөк лираһы (2009 йылдың 1 ғинуарынан)
### Тимер аҡсалар

Яңы тимер аҡсалар 1, 5, 10, 25, 50 ҡуруш һәм 1 лира номиналлы итеп сығарыла. Тимер аҡсаларҙың бөтәһендә лә Мостафа Кәмал Ататөрктөң бер үк портреты төшөрөлгән.
2009 йылдан Төркиәнең тимер аҡсалары :
| Һүрәтләнеше | Һүрәтләнеше | Номиналы | Техник тасуирламаһы | Техник тасуирламаһы | Техник тасуирламаһы | Техник тасуирламаһы | Һүрәтләнеше | Һүрәтләнеше | Һүрәтләнеше | Һуғылыу датаһы | Һуғылыу датаһы |
| Аверсы | Реверсы | Номиналы | Диаметры | Ҡалынлығы | Массаһы | Составы | Ҡыры | Аверсы | Реверсы | Һуғылышы | Әйләнешкә сығыуы |
| | | 1 ҡуруш | 16,5 мм | 1,35 мм | 2,2 г | 70 % баҡыр 30 % цинк | Шыма | Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы | «TÜRKİYE CUMHURİYETİ», Мостафа Кәмал Ататөрк | 2008 | 1 ғинуар 2009 |
| | | 5 ҡуруш | 17,5 мм | 1,65 мм | 2,9 г | 65 % баҡыр 18 % никель 17 % цинк | Шыма | Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы | «TÜRKİYE CUMHURİYETİ», Мостафа Кәмал Ататөрк | 2008 | 1 ғинуар 2009 |
| | | 10 ҡуруш | 18,5 мм | 1,65 мм | 3,15 г | 65 % баҡыр 18 % никель 17 % цинк | Шыма | Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы | «TÜRKİYE CUMHURİYETİ», Мостафа Кәмал Ататөрк | 2008 | 1 ғинуар 2009 |
| | | 25 ҡуруш | 20,5 мм | 1,65 мм | 4 г | 65 % баҡыр 18 % никель 17 % цинк | Зырлы | Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы | «TÜRKİYE CUMHURİYETİ», Мостафа Кәмал Ататөрк | 2008 | 1 ғинуар 2009 |
| | | 50 ҡуруш | 23,85 мм | 1,9 мм | 6,8 г | Тышҡы ҡулсаһы: 65 % баҡыр 18 % никель 17 % цинк Урта өлөшө: 79 % баҡыр 4 % никель 17 % цинк | Зырлы | Номинал, Истанбул, аҫылмалы күпер, һуғылыу йылы | «TÜRKİYE CUMHURİYETİ», Мостафа Кәмал Ататөрк | 2008 | 1 ғинуар 2009 |
| | | 1 лира | 26,15 мм | 1,9 мм | 8,2 г | Тышҡы ҡулсаһы: 79 % баҡыр 4 % никель 17 % цинк Урта өлөшө: 65 % баҡыр 18 % никель 17 % цинк | «T.C.» хәрефтәре һәм ләлә | Номиналы, биҙәге, һуғылған йылы | «TÜRKİYE CUMHURİYETİ», Мостафа Кәмал Ататөрк | 2008 | 1 ғинуар 2009 |
| Масштаб изображений — 2,5 пикселя на миллиметр. |||||||||||||

# Төрөк лираһы
## Төрөк лираһы (2009 йылдың 1 ғинуарынан)
### Банкноталар

2009 йыл өлгөһөндәге банкноталар :
| Һүрәтләнеше | Һүрәтләнеше | Номиналы (лира) | Үлсәмдәре (мм) | Төп төҫтәре | Һүрәтләнеше | Һүрәтләнеше |
| Йөҙ яғы | Кире яғы | Номиналы (лира) | Үлсәмдәре (мм) | Төп төҫтәре | Йөҙ яғы | Кире яғы |
| | | 5 | 130×64 | һоро | Мостафа Кәмал Ататөрк портреты | Профессор Айдын Сайылы портреты, Ҡояш системаһының фрагменты, атом структураһы һәм ДНК сынйырының өлөшө |
| | | 10 | 136×64 | ҡыҙыл | Мостафа Кәмал Ататөрк портреты | Профессор Джахит Арф портреты, математик формулалар (Хассе-Арф теоремаһы) |
| | | 20 | 142×68 | йәшел | Мостафа Кәмал Ататөрк портреты | Мимар Кәмәлетдин портреты, Ғази университеты һүрәте, акведук, геометрик фигуралар: куб, шар, цилиндр |
| | | 50 | 148×68 | һары ҡыҙыл | Мостафа Кәмал Ататөрк портреты | Яҙыусы Фатма Алийә Топуз портреты, ҡағыҙ өйөмө, перо менән ҡара һауыты, китаптар |
| | | 100 | 154×72 | зәңгәр | Мостафа Кәмал Ататөрк портреты | Музыкант Бухуризадә Итри портреты, Руми һыны, музыка ҡоралдары, нота билдәләре |
| | | 200 | 160×72 | алһыу | Мостафа Кәмал Ататөрк портреты | Шағир Юнус Эмре портреты, Юнус төрбәһе, осоп йөрөгән күгәрсендәр, раузалар |
| Һүрәттәрҙең масштабы — 1 пиксель/мм. ||||||||

# Төрөк лираһы
## Төрөк лираһының символы

2012 йылдың 1 мартында төрөк лираһының уникаль билдәһе барлыҡҡа килеүе хаҡында иғлан ителә. Авторы — Түлай Лале (Tülay Lale), уның тәҡдиме финалға сыҡҡан дүрт дәғүәсенең эше араһынан һайлап алына.
Символ ике тапҡыр һыҙылған L хәрефенән (төрөк. төр. Lirası, ингл. Liraингл. ингл. Lira) ғибәрәт, ул шулай уҡ t хәрефенә лә (төрөк.төр. Türkтөр. Türk, ингл. ингл. Turkish) ишара яһай.ингл. Turkishингл. Lira
2012 йылда Юникод стандартына индерелә, коды — U+20BA (₺).

# Төрөк лираһы
## Валюта курсы режимы

Әле Төркиәлә тирбәлеүсән валюта курсы файҙаланыла. Курс сәйәсәтенең һөҙөмтәлелек критерийы (курс якоры) булып инфляция күрһәткестәре хеҙмәт итә.