yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Власова Татьяна Владимировна

Власова Татьяна Владимировна (1915 йыл—2008 йыл) — совет физигы-географы, география фәндәре кандидаты, доцент, география фәндәре докторы (1970), Мәскәү педагогия дәүләт ниверситетының физик география һәм геоэкология кафедраһы профессоры (1970).

# Власова Татьяна Владимировна
## Биографияһы

Власова Татьяна Владимировна 1905 йылда Мәскәү ҡалаһында тыуған. Мәктәпте тамамлап, артабан чертеж һыҙыусы булып эшләй. 1934 йылда Татьяна Власова Мәскәү дәүләт университетының география факультетын уҡырға инә уны тамамлағандан һуң, Мәскәү дәүләт университетында аспирантурала уҡыуын дауам итә, әммә тамамлай алмай, Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Власова Иркутск ҡалаһында эвакуацияла була, унда Иркутск дәүләт педагогия институтының тәбиғәт-география факультетында уҡыта. Һуңынан туға Мәскәү ҡалаһына ҡайта, 1946 йылда М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының аспирантураһын тамамлай.
1947 йылда «Региональные особенности природы Европы» темаһы буйынса яҡланған кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, һуңынан В.П. Птемкин исемендәге Мәскәү ҡала педагогия институтында география факультетының физик илде өйрәнеү кафедраһында доцент булып эшләй. «Материктарҙың физик географияһы» дәреслеге буйынса 1970 йылда Татьяна Владимировна докторлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм ошо йылдан Мәскәү педагогия дәүләт университетының физик география һәм геоэкология кафедраһында профессор булып эшләй. Татьяна Владимировна арҡаһында «Региональные аспекты взаимодействия человека и природы» махсус семинар ойошторола, ул бер нисә өҙөклөк менән 20 йылдан күберәк эшләй.
Фәнни эштәр менән шөғөлләнә, карта менән ҡоро Ерҙе комплекслы физик-географик районлаштырыу буйынса үҙенсәлекле системаһын төҙөй.
Власова Татьяна Владимировна СССР Мәғарифы министрлығы ҡарамағындағы ғилми-методик советтың физик географияһы буйынса комиссияның рәйесе булып тора, МДПИ -ның география факультетында ғилми дәрәжәләр биреү буйынса Ғилми советтың рәйесе була, МДУ-ла география фәндәре докторлығы дәрәжәһен биреү буйынса совет ағзаһы булып тора.
Татьяна Владимировна түбәндәге китаптар авторы булып тора: «Венгрия» (1948), «Физико-географическое районирование Венгрии» (1954), «Физическая география частей света» (1961), «Физическая география материков. Евразия. Африка» (1981), «Физическая география материков (с прилегающими частями океанов). Северная Америка, Южная Америка, Австралия и Океания, Антарктида» (1983), «Физическая география материков и океанов» (2002) һәм башҡалар.
2008 йылда Мәскәүҙә вафат була.
# Прибельский ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

Прибельский ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Прибельский ауылы.

# Прибельский ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Прибельский ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Башҡарма власы

Прибельский ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Прибельский ауылы, Пугачев урамы, 1

# Прибельский ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Иҡтисады

Район сәнәғәт үҙәктәренең береһе, предприятие продукцияһы менән Рәсәйҙәге күп кенә төбәктәр тәьмин ителәләр. Төп йүнәлештәре: ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү.
* Ҡарламан шәкәр заводы «Ҡарламан шәкәре» асыҡ акционерҙар йәмғиәте йыл һайын 20-22 мең тонна шәкәр етештерә;
* Ҡарламан һөт-консерва комбинаты йылына 22 млн һөт консерваһы, 400 тонна мал майы, 1400 тонна һөт продукцияһы етештерә;
* мал һимертеү совхозы.
# Дощера

Дощера — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Снигиревка йылғаһының һул ярына тамағынан 8,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Дощера
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034815
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103481
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Healthy Food

ООО «Хэлси фуд», Healthy Food — Рәсәй шәхси компанияһы, социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге проект. Дөрөҫ туҡланыу аҙыҡ-түлеге менән һатыу итеүсе, кафе һәм вендинг аппараттары селтәре. 2009 йылдан эшләй, Мәскәү эре бизнес-үҙәктәре территорияһында урынлашҡан, сәләмәт тормош яҡлы Дмитрий Пронин һәм Мария Колосова нигеҙ һала.

# Healthy Food
## Тарихы

Компанияға хәлле эшҡыуарҙар Дмитрий Пронин һәм Мария Колосова нигеҙ һала, улар 2000 йылдар уртаһында «Территория здорового образа жизни» тигән бизнес-проект төҙөйҙәр. Әммә 2008 йылда булған экономик кризис булыу сәбәпле, тормошҡа ашырылмай ҡала. 2009 йылдың ғинуарында «Хэлси фуд» яуаплылығы сикләнгән ойошма асып ебәрәләр һәм Мәскәүҙә Дөрөҫ туҡланыу кафелар селтәрен асалар. Улар был проектҡа 10 миллионға яҡын үҙҙәренең аҡсаһын һалалар. Беренсе кафе «Крылатские холмы» бизнес-үҙәгендә асыла.
2010 йылға компанияның кереме ике тапҡырға арта, киләһе йылға тағы ла икеләтә арта. Компания халыҡ-ара Ernst & Young эшҡыуарлыҡ конкурсында ҡатнаша, тағы ла бөтә Рәсәй «Беҙҙең киләсәк» социаль эшҡыуарҙар конкурсында еңә һәм 5 миллион һум процентһыҙ биш йылға бурысҡа аҡса ала. Был аҡсаға вендинг аппараттары һатып алына, уларҙы эре «Легион», Baker Plaza, «Новоспасский двор», «Нахимовский» бизнес-үҙәктәрендә, «Мега» һатыу-итеү үҙәктәрендә һәм башҡа эре офис биналарында урынлаштыралар.
2013 йылға ҡарата селтәрҙә 16 кафе һәм 30 вендинг аппараттары була, идарасылар һүҙҙәренсә һәр нөктәне асыр өсөн 450 мең һумдан 3,5 миллион һумғаса аҡса киткән. Бөтә ҡулланылған майҙансыҡтар ҡуртымға алынған. Ошо ваҡытта дөйөм йыллыҡ әйләнеш ике тапҡырға арта һәм 122 млн һумға етә, рентабеллелек 14 % була.

# Healthy Food
## Эшмәкәрлеге

Күпселек аҙыҡ-түлектәрҙә шәкәр, май һәм тоҙ бөтөнләй юҡ йә юҡ кимәлендә.
Аҙыҡ-түлек етештерү өсөн сеймал Мәскәү янындағы фермаларҙан һатып алына, унда егермегә яҡын предприятие инә. Бөтә ашамлыҡ тиҙ боҙола торған аҙыҡ-түлектән эшләнгәс, компанияла ҡатмарлы етештереү системаһы эшләнгән, унда тауарҙы ҙур юғалтыуҙарһыҙ һәм иҫәптән сығарыуһыҙ эшләү өсөн.
Компания дөрөҫ йәшәүҙе популярлаштырыу өсөн регуляр йәмғиәт акциялары үткәрә, квалификациялы белгестәр ярҙамында семинарҙар һәм тренингтар ойоштора. Healthy Food директорҙары Дмитрий Пронин һәм Мария Колосова актив спорт-һөйөүселәр, триатлон буйынса күп кенә бөтә Рәсәй һәм донъя ярыштарында ҡатнашалар, икеһе лә Ironman дәрәжәһә эйә.
# Черкасский (станция)

Черкасский — Төньяҡ-Кавказ тимер юлының Куберле — Морозовск һыҙығындағы тимер юлы станцияһы. Ростов өлкәһе Цимлянский районының Железнодорожный һәм Черкасский утарҙары эргәһендә урынлашҡан.
Станция Куберле тимер юлдары участкаһында 2017 йылдың 1 мартына тиклем һуңғы пункт була. Черкасский — Морозовск — Көньяҡ линияһы ҡулланылмай. Йөк һәм маневр эштәрен Волгодонск станцияһынан локомотивтар башҡара.
2017 йылдың 1 мартында йөк поездарының хәрәкәте асыла. 2017 йылдың 25 мартында даими хәрәкәт асыла.
Станцияла Цимлянский ашлыҡ продукттары комбинатының инә торған юлдарында миҙгелле иген тейәүҙәр башҡарыла. 2015—2016 йылдарҙа Морозовск — Черкасский участкаһының эшмәкәрлеген яңыртыу буйынса күләмле эштәр үткәрелә, уның барышында өҫкө һәм аҫҡы юлдарға капиталь ремонт үткәрелә, рельс-шпал рәшәткәләре алмаштырыла.
# Оло Етегән (йондоҙлоҡ)

Оло Етегән (лат. Ursa Major) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Алиот, яҡтылығы 1,8 була. Майҙаны буйынса урыны — 3.
# Квест (мәғәнәләре)

Квест (эҙләү) (ингл. quest — «эҙләү, әйбер эҙләү, мажаралар эҙләү, рыцарь нәҙерен үтәү») — фольклор әҫәрҙәрҙә сюжет төҙөлөшөнөң бер ысулы, персонаждарҙың, сәйәхәт иткәндә ауырлыҡтарҙы еңеп сығыу аша, билдәле маҡсатҡа ирешеүе (мәҫәлән, Персей тураһында миф йәки хатта Гераклдың 12 батырлығы тураһында). Ғәҙәттә, был сәйәхәт ваҡытында геройҙарға күп ауырлыҡтарҙы еңергә тура килә һәм ярҙам итеүсе йә ҡамасаулаусы күп һанлы персонаждарҙы осратырға тура килә. Геройҙар квесты шәхси табыш башҡарыу мөмкин булғаны өсөн, шулай уҡ икенсе мотивҡа таянып та башҡара. Ҡайһы бер квестарҙы үтәү әхлаҡи-этик мәсьәләләрҙе сисеүгә бәйләнә. Бындай сюжеттар рыцарь романдарында популярлыҡ алған, мәҫәлән, Түңәрәк өҫтәл рыцарҙарының иң билдәле квестарының береһе — Изге Граалды эҙләү. Романда квестың рам тибында булыуы, күрәһең, ниндәйҙер тәрән хикәйәләү структураһына тап киләлер. Был алым фэнтези жанрында бигерәк тә әүҙем ҡулланыла. Был жанр ролле уйындар менән тығыҙ бәйләнгәнлектән, бер ни тиклем мәғәнәһен үҙгәртә биреп, ул уйындарға күсә.

# Квест (мәғәнәләре)
## Уйындар

* Квест (мажаралы уйындар) — уйынсы идара иткән геройҙың, предметтарҙы ҡулланыу, башҡа персонаждар менән аралашыу һәм логик мәсьәләләрҙе сисеү аша, сюжет буйынса алға барыуын ойошторған компьютер хикәйәләү уйыны.
* Квест — персонажға (персонаждарға) уйындағы маҡсатҡа өлгәшеү өсөн, ролле уйындарҙа тәҡдим ителгән (компьютер йәки тере ғәмәли) бирем йәки задание. Биремде үтәгәндән һуң, персонаждар тәжрибә арта, аҡса, абруй, әйберҙәр, кейем, ҡорал һ. б. ала. Компьютер квестары билдәле бер урында (гел генә күрһәтелмәй) һәм билдәле һанда монстр үлтереүҙән ғибәрәт.
* Квест (бүлмәнән сығыу юлын эҙләү) — уйынсыларҙы бер бүлмәлә бикләнгәндән һуң, уларҙан предметтарҙы эҙләп табыуҙы йәиһә башватҡыстарҙы сисеүҙе талап итеүсе интеллектуаль уйын. Ҡайһы бер жанрҙары, уйынсыларҙы уникаль йәки үҙенә генә бер төрлө атмосфераға сумдырыу маҡсатында, детектив йәки башҡа сюжет индерә. Рәсәйҙә жанр «ысынбарлыҡтағы квестар» атамаһын алды һәм үҫә барған популярлыҡ менән файҙалана.
* Квест (ҡалала ориентирлашыу) — ҡала урамдарында һәм ҡала ситендә ойошторолған интеллектуаль-экстремаль уйындар.
* Квест — ҡала кафеларында үткәрелә торған һәм киң аудиторияға тәғәйенләнгән салон детектив уйындары төрө.

# Квест (мәғәнәләре)
## Башҡалары

* «Квест» — халыҡ-ара йыһан станцияһы модуле, Халыҡ-ара йыһан станцияһының (МКС) америка сегменты.
* «Квест» — «Жанрҙар» серияһынан Борис Акуниндың романы.
* «Квест» — крипто-тарихи экшн жанрында эшләнгән рәсәй телесериалы.
# Ишембай районы флагы

Ишембай районы флагы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ишембай муниципаль районы символы.

# Ишембай районы флагы
## Флаг тасуирламаһы

   Иңенең оҙонлоғона ҡарата нисбәте 2:3 булған тура мөйөшлө туҡыма, ул ике горизонталь һыҙаттан тора: өҫкө яғы һары һәм түбәнгеһе — йәшел, һары һыҙат эскә табан бөгөлөп ике сусаҡлы тау түбәһен барлыҡҡа килтерә; бөгөлдөң ситенән нәҙегерәк аҡ һыҙат үтә. Йәшел һыҙаттың киңлеге туҡыма ситтәрендә 3/5 нисбәтендә һәм уртаһында 4/5 нисбәтендә тәшкил итә. Йәшел һыҙат уртаһында — флаг тотҡаһына табан осоп барған ыласын.

# Ишембай районы флагы
## Символиканы нигеҙләү

Флагтың аҡ һыҙат үткән бөгөлө — Торатауҙың символик сағылышы. Һыҙаттың аҡ булыуы тауҙың уникаль булыуын һәм эзбизташтан тороуын ғына түгел, ә тыныслыҡта һәм үҙ-ара килешеп йәшәгән халыҡтарҙың уйҙарының яҡты, намыҫтарыны таҙа булыуына ышанысты ла аңлата.
Йәшел, ҡылғанлы яландың һарғылт-аҡ фонында Юрматы ырыуы башҡорттарының символы — шоңҡар кәйелеп оса. Ҡош — ирек, азатлыҡ символы ла, уның ирекле осошта ҡанаттарын йәйеп барыуы төбәктең сәскә атыуы, халҡының эшһөйәр һәм ирекле булыуы тураһында һөйләй. Йәшел төҫ тормоштоң мәңге-мәңге яңырып тороуын, тыуған төбәгебеҙҙең бай һәм матур булыуының сағылышы ул.

# Ишембай районы флагы
## Теркәлгән

Ишембай районы флагы Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 15 июнендәге 9/130-се ҡарары менән раҫланған.
Башҡортостан Республикаһы символдары Дәүләт регистрына 047-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
Рәсәй Федерацияһы Дәүләт геральдика регистрына 3218-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
# Вилянга (Чарус ҡушылдығы)

Вилянга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чарус йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вилянга (Чарус ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029369
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202936
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эстон ССР-ы гимны

Эстон Совет Социалистик Республикаһы гимны (эст. Eesti Nõukogude Sotsialistliku Vabariigi hümn, Eesti NSV hümn) 1945-се йылдан 1991-се йылғаса Эстонияның дәүләт символы. Текст авторы Й. Се́мпер, көй авторы Г. Э́рнесакс.

# Эстон ССР-ы гимны
## Тарихы

1956 йылдың 21 июлендә Эстон Совет Социалистик Республикаһы Юғары Советы ҡарары менән гимндың һүҙҙәре үҙгәртелә.

# Эстон ССР-ы гимны
## Гимн тексы (1956)

| Эстон телендә | Урыҫ телендә |
| Jää kestma, Kalevite kange rahvas, ja seisa kaljuna, me kodumaa! Ei vaibund kannatustes sinu vahvus, end läbi sajanditest murdsid sa ja tõusid õitsvaks sotsialismimaaks, et päikene su päevadesse paista saaks. Nüüd huuga, tehas, vili, nurmel vooga, sirp, lõika, alasile, haamer, löö! Nõukogu elu, tuksu võimsa hooga, too õnne rahvale, me tubli töö! Me Liidu rahvaste ja riike seas sa, Eesti, sammu esimeste kindlas reas! Sa kõrgel leninlikku lippu kannad ja julgelt kommunismi rada käid. Partei me sammudele suuna annab ja võidult võitudele viib ta meid. Ta kindlal juhtimisel kasva sa ja tugevaks ning kauniks saa, me kodumaa! | Живи, сын Калева — народ наш славный, И стой, отчизна наша, как скала. Сквозь все страдания веков бесправных Отвагу ты и доблесть пронесла. И вот зажгла социализма свет, Воспрянула в цвету для счастья и побед. Могучим колосом цветите нивы! Жни, серп, и, молот, бей, гуди, завод! В стране советской каждый будь счастливым - Упорный труд нам счастье принесёт. В союзе братском пред тобой простор - Эстония, шагай в строю своих сестёр! Ты знамя Ленина несёшь святое, Дорогой славною идёшь вперёд. Родная партия всегда с тобою - Путём побед она тебя ведёт. Расти, отчизна, на пути большом, Прекрасней и сильней будь с каждым новым днём! |

# Эстон ССР-ы гимны
## Гимн тексы (1944)

Jää kestma, Kalevite kange rahvas, ja seisa kaljuna, me kodumaa! Ei vaibund kannatustes sinu vahvus, end läbi sajanditest murdsid sa. Ja tõusid töötajate vabaks maaks, et päikene su päevadesse paista saaks.
Nüüd huuga, tehas, vili, nurmel vooga, sirp, lõika, alasile, haamer, löö! Nõukogu elu, tuksu võimsa hooga, too õnne rahvale, me tubli töö! Me Liidu rahvaste ja riike seas sa, Eesti, sammu esimeste kindlas reas!
Kui kants - nii seisavad su kodurannad, su ees vaid lainetavad laiad veed. Sa kõrgel leninlikku lippu kannad, suur Stalin juhtimas su tõusuteed. Käi kindlalt, saatmas sind su õnneteel, me võitlusvaim ja kohkumatu mehemeel.
# Көньяҡ Берёзовка

Көньяҡ Берёзовка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лолог йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Көньяҡ Берёзовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100285
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәҡсүд Сөндөклө

Мәҡсүд Сөндөклө, Мәҡсүтов Садиҡ Мөбин улы (2 (15) сентябрь 1904 йыл — 23 октябрь 1981 йыл) — шағир. 1937 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1975).

# Мәҡсүд Сөндөклө
## Биографияһы

Мәҡсүд Сөндөклө (Мәҡсүтов Садиҡ Мөбин улы) 1904 йылдың 2 (15) сентябрендә Ҡазан губернаһы Сөндөклө ауылында тыуған. Башланғыс мәктәпте үҙ ауылында ала. Егерме йәшенән Донбасста шахтер булып эшләй. 1925—1927 йылдарҙа Артем ҡалаһында партия мәктәбендә уҡый. 1935 йылда Өфөгә килә.
Мәҡсүд Сөндөклөнөң тәүге шиғырҙары Мәскәүҙә татар телендә сыҡҡан «Эшче», «Яшь эшсе» гәзиттәрендә егерменсе йылдың урталарында баҫыла башлай. Шахтерҙар хеҙмәтенә арналған шиғырҙары, «Стаханов тураһында йыр» поэмаһы менән ул утыҙынсы йылдар поэзияһына яңылыҡ алып килә. Әҙип 1981 йылда Өфөлә вафат була.

# Мәҡсүд Сөндөклө
## Китаптары

* «Күмер тауышы» Өфө-1930 йыл
* «Сатҡылар» Өфө-1934 йыл
* «Мөхәббәт» Казан-1938 йыл
* «Шиғырҙар, поэмалар» Казан-1940 йыл
* «Хеҙмәткә дан» Өфө-1949 йыл
* «Һайланма әҙәрҙәр» Өфө-1952 йыл
# Попова Вера Евстафьевна

Попова Вера Евстафьевна (17 сентябрь 1867 йыл — 25 апрель 1896 йыл) — ғалим, химия фәндәре докторы; билдәле рус хирургы, медицина-хирургия академияһы профессоры Е. И. Богдановский ҡыҙы. Беренсе рус ҡатын-ҡыҙ-химиктарының береһе.

# Попова Вера Евстафьевна
## Биографияһы

Вера Евстафьевна Попова (ҡыҙ фамилияһы Богдановская) Евстафий Иванович һәм Мария Алексеевна Богдановскийҙарҙың ҡыҙы. Белемде Санкт-Петербургта Смольный институтында ала (1883 йылда сығарыла), ә һуңынан, 1883—1887 йылдарҙа, Ҡатын-ҡыҙҙарҙың юғары курсында тәбиғи бүлектә уҡый. Химияны Женева университетында өйрәнә, унда 1892 йылда «Исследования дибензилкетона» темаһына диссертация яҡлап, химия фәндәре докторы дәрәжәһен ала. 1890 йылдан — ауыл хужалығы һәм урмансылыҡтың Яңы Александрийский институтында химия уҡытыусыһы булып эшләй, 1892 йылдан Санкт-Петербург ҡалаһында Ҡатын-ҡыҙҙарҙың юғары курстарында стереохимия буйынса лекциялар уҡый .
1895 йылдың көҙөндә Я. К. Поповҡа кейәүгә сыға. Сығышы менән дворян булған ире хәрби академияны тамамлағандан һуң оҙаҡ ваҡыт Санкт-Петербург патрон заводында эшләй, ә туйға тиклем бер йыл элек Ижевск ҡорал һәм ҡорос яһау заводтарының начальнигы булып тәғәйенләнә. Шул уҡ йылдың көҙөндә ире менән Санкт-Петербургты ҡалдырып, Ижесвк заводтарында, Вятка губернаһында урынлашалар. Унда Попова йорт химия лабораторияһын ойоштора, бынан тыш завод лабораторияһында ла эшләй.
1896 йылда, лабораторияла эшләп, тикшеренеүсе аҡ фосфор һәм цианлы водород кислотаһы араһында реакциялар үткәрергә тырыша. Был ике матдә менән булған ампула шартлай һәм ул дүрт сәғәттән һуң алған яраларынан һәм ағыуланыуҙан вафат була. Александро-Невский соборында йыназа уҡыйҙар, ә һуңынан ире ҡатынының кәүҙәһен Чернигов губернаһындағы нәҫелдән килгән имениеға алып китә (Сосницкий өйәҙе, Шабалинов ауылы). В. Е. Богдановская-Попова ерләнгән кәшәнә (Совет власының беренсе көндәрендә юҡ ителә), хәҙер авария хәлендә, ә уны биҙәгән һәйкәл Сосницкий крайҙы өйрәнеү музейында һаҡлана.

# Попова Вера Евстафьевна
## Фәнни эшмәкәрлеге

Кетон берләшмәләре химияһы менән шөғөлләнә. Докторлыҡ диссертацияһында ул һелтеле мөхиттә һәм һауа тогында дибензилкетон йылығанда кислородты берләштереүен һәм күпмелер кимәлдә бензой кислотаһын барлыҡҡа килтереүен күрһәтә һәм шулай итеп кетондарҙың альдегидтар кеүек үк молекулаларға тарҡалмайынса кислоталарға күсеү һәләтен билдәләй.

# Попова Вера Евстафьевна
## Библиографияһы

* Реакции уплотнения и восстановления дибензилкетона, «Журнал Русского физико-химического общества», 1892, т. 24, выпуск № 5
* Об окислении кетонов в оксикислоты [Сообщение], «ЖРФХО», 1894, том 26, вып. 4.
# Усманов Мансур Хәбибулла улы

Усманов Мансур Хәбибулла улы (1915 йыл — сентябрь 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

# Усманов Мансур Хәбибулла улы
## Биографияһы

Усманов Мансур Хәбибулла улы 1915 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Кешәнне ауыл Советы Кешәнне ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Өфө ҡалаһының Сталин районы хәрби комиссариаты тарафынан, икенсе материалдар буйынса 1941 йылда Өфө районы Крыкинстройҙан билдәһеҙ районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының орудие расчеты составында хеҙмәт итә. 1943 йылдың ноябрь айында яралана. 1944 йылдың июленән хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә, сентябрҙә рәсми рәүештә хәбәрһеҙ юғалған тип таныла.

# Усманов Мансур Хәбибулла улы
## Ғаиләһе

Мансур Усманов һуғышҡа алынғанға тиклем өйләнгән була. Ҡатыны ошо уҡ ауылдыҡы — Х. Усманова.
# Сарбаев Раил Сәлих улы

Сарбаев Раил Сәлих улы (11 ғинуар 1962 йыл) — хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 2008—2010 йылдарҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1999). Салауат Юлаев ордены (2007) кавалеры.

# Сарбаев Раил Сәлих улы
## Биографияһы

Раил Сәлих улы Сарбаев 1962 йылдың 11 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Абҙан ауылында тыуған. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын (1985) һәм Башҡорт дәүләт университетын (2006) тамамлаған. 1985 йылдың алып «Сельхозхимия» район берекмәһенең өлкән агрономы, ноябрендә — ВЛКСМ район коммитетының 2-се секретары, 1988 йылда — 1‑се секретары; 1989 йылдың башлап халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма коммитеты рәйесе урынбаҫары, 1992 йылда — Ейәнсура районы хакимиәте башлығы урынбаҫары, 1994 йылдан — башлығы. 2000 йылда алып Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы. 2005 йылдан башлап Ветеринар һәм фитосанитар күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе. 2005 йылдың мартынан Башҡортостан Республикаһының ер һәм милек мөнәсәбәттәре министры. 2008 йылдың 10 апреленән 2010 йылдың 23 июленә тиклем Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры.
2007 йылда Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнә.
Артабанғы хеҙмәт эшмәкәрлеге:
* 2010 йылдан — 2019 йылғаса: Урал тау-металлургия компанияһының директорҙар советы рәйесе.
* 2013—2014 йылдар: — «СГ-Транс» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең вице-президенты.
* 2014 йылдан 209 йылғаса: Рәсәй Федерацияһының бер нисә финанс һәм көс структураһы етәксеһе кәңәшсеһе.
2019 йылдың 8 апреленән — Башҡортостандың үҫеш корпорацияһы етәксеһе.

# Сарбаев Раил Сәлих улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1999)
* Салауат Юлаев ордены (2007)
# Ноля (Уржумка ҡушылдығы)

Ноля — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уржумка йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Ноля (Уржумка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038262
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103826
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1