yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Челнинка (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)

Челнинка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 188 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Челнинка (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100004858
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100485
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иовсю (Иовсю ҡушылдығы)

Иовсю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иовсю йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Иовсю (Иовсю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004810
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Саргатка

Саргатка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/1696 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Саргатка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005273
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300527
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ицукусима ғибәҙәтханаһы

Ицукусима ғибәҙәтханаһы (урыҫса Святилище Ицукусима |厳島神社|Ицукусима-дзиндзя}}(яп. 厳島神社 Ицукусима-дзиндзя) — Японияла синтоистарҙың Ицукусима утрауындағы (Миядзиме), Хиросима префектураһындағы ғибәҙәтханаһы. 1996 йылдан башлап ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән. Ғибәҙәтхананың байтаҡ ҡоролмаларының өлөшө һәм комплекстың мөлке япон хөкүмәте тарафынан илдең милли байлығы тип һанала.
Беренсе тапҡыр ғибәҙәтхана бында яҡынса VI быуатта Сусаноо-тик Микотон исемле хоҙайҙың өс ҡыҙы хөрмәтенә төҙөлгән. Һуңғараҡ комплекстың ҡоролмалары бер нисә тапҡыр емерелгән.. Хәҙерге ҡаралдылары XVI быуатта төҙөлгән . Уның нигеҙендә 1168 йылда ғибәҙәтхананы яңынан тергеҙә башлаған эре хәрби начальник Тайра Киёмориҙың нигеҙләгән дизайны ята .
Ицукусима ғибәҙәтханаһының ритуаль ҡапҡалары йәки ториялар Японияның ҙур популырлыҡ яулаған иң күренекле урындарының береһе булып тора. Ҡомло Аманохасидатэ мороно һәм Мацусима ҡултығы менән бергә утрауҙағы ҡалҡыулыҡтарҙың бер яғынан был ҡапҡаларға(ториялар) ҡарағанда ул «Японияның өс данлыҡлы пейзажы» тигән данлыҡлы күренештәрҙең береһе булып тора. Ториялар 1168 йылда уҡ төҙөлгән булһалар ҙа, уларҙың хәҙерге конструкциялары 1875 йылда төҙөлгән. Ториялар камфорағасынан төҙөлгән, уларҙың бейеклеге — 16 метр.
Был матур урынды ҡарарға килеүселәр, ритуаль ҡапҡаларҙың бағаналарының тишегенә тимер тәңкәләр һалып , үҙҙәренең теләктәренең тормошҡа ашыуын теләгәндәр. Диңгеҙҙәге һыу ҡайтҡан саҡта был ҡапҡалар янына атлап барырға мөмкин.
* Ритуальные врата
* Строения святилища на воде
* Коридоры и залы святилища на сваях
* Камон святилища Ицукусима
# Ольхи (Кесе Бурлук ҡушылдығы)

Ольхи — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Бурлук йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ольхи (Кесе Бурлук ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — [[Медведица (Дон ҡушылдығы)|Медведицайылғаһы Терса йылғаһы менән ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300312107000008991
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000899
* Бассейн коды — 05.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уразаев Мәхмүт Һибәт улы

Уразаев Мәхмүт Һибәт улы (14 май 1936 йыл — 6 сентябрь 2021 йыл) — яҙыусы, журналист һәм тәржемәсе.

# Уразаев Мәхмүт Һибәт улы
## Биографияһы

Мәхмүт Һибәт улы Уразаев 1936 йылдың 14 майында Ейәнсура районының Ғәббәс ауылында тыуған. Үҙҙәрендә башланғыс мәктәп, күрше Муйнаҡ ауылында ете йыллыҡ, унан һуң Абҙан ауылында урта мәктәп тамамалай. Өс йыл колхозда эшләй. 1957 йылда Башҡорт дәүләт университетына уҡырға керә.
Башҡортостан телевидениеһы һәм радио комитетында, «Ленинсы», «Совет Башҡортостаны» гәзиттәрендә, «Ағиҙел» журналында эшләй.
Тәүге шиғырҙары матбуғатта 1957—1958 йылдарҙа донъя күрә. 1981 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
2021 йылдың 6 сентябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Уразаев Мәхмүт Һибәт улы
## Китаптары

* Йылдар юғалмай.
* Сал офоҡ.
* Алпамыша.
* Биллеғылыс.
* Ғүмер ҡиссалары.
# Ету-Яга

Ету-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Татляга-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ету-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300047507
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304750
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Башҡортостан Уралы

«Башҡортостан Уралы» — Башҡортостан Республикаһына ҡараған Көньяҡ Урал макроһыртындағы ЮНЕСКО иҫәбендәге комплекслы биосфера резерваты. Рәсәйҙә был 41-се биорезерват.
«Башҡортостан Уралы» комплекслы биосфера резерваты составына «Шүлгәнташ ҡурсаулығы» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы, «Башҡортостан» милли паркы, «Мораҙым тарлауығы» тәбиғәт паркы, «Алтын-Солоҡ» тәбиғәт зоология заказнигы һәм «Эйек» зоологик заказнигы инә. Был комплекслы биосфера резерваты Күгәрсен, Мәләүез һәм Ишембай райондары территорияһын биләй һәм уның дөйөм майҙаны 346 мең гектар тәшкил итә. Территория өс зонаға бүленә: төп өлөшө 48 мең га, төп өлөштө уратып торған буфер зонаһы 90 мең га һәм хеҙмәттәшлек йәки күсеү зонаһы 207 мең га.

# Башҡортостан Уралы
## Флора һәм фауна

Биорезерват территорияһында 1600 үҫемлек (үҙ эсенә эндемик, реликт төр үҫемлектәрҙе, Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгән 63 төр үҫемлек, шуларҙың 14-е Рәсәй Ҡыҙыл китабына ингән үҫемлектәр төрө теркәләгән.
Биорезерватта йәшәгән 2157 хайуан төрө, шуларҙың 84-е Башҡортостандың, ә 40 төр хайуан — Рәсәй Ҡыҙыл китабына индерелгән. Ошо хайуандарҙың 177 төрө Берн конвенцияһының европа исемлегенә индерелгән.
Биорезерватта европа әһәмиәтле ике мөһим орнитология территорияһы бар — һирәк осраусы ҡоштар оялаған Ағиҙел-Нөгөш йылғалары аралығы һәм Өрөк йылғаһы тирәһе.

# Башҡортостан Уралы
## Туризм

Биорезерваттың төп өлөшөндә хужалыҡ алып барыу эшмәкәрлеге тулыһынса тыйылған. Буфер зонаһында экологик туризм һәм хужалыҡ эшмәкәрлеге алып барыуға рөхсәт бирелә. Күсеү йәки хеҙмәттәшлек зонаһында тәбиғәтте ҡырмайынса, уға зыян килтермәйенсә файҙаланыу, ауыл хужалығы ерҙәрен ҡулланыу, туризм инфраструктураларын (юлдар, ҡунаҡханалар) булдырыу рөхсәт ителә.

# Башҡортостан Уралы
## Логотип

2013 йылдың 11 декабрендә үткән биосфера резерваты менән идаралыҡ итеүҙең Координация советында "Башҡортостан Уралы"ның логотибы раҫлана. Был логотипты ЯСЙ «Юнона» халыҡ-сәнғәт һөнәрҙәре ижади берләшмәһе дизайнеры Анастасия Бочкарёва эшләгән. 2013 йылдың 5 ноябрендә Башҡортостан Республикаһының Экология министрлығы иғлан иткән иң яҡшы логотип конкурсына үҙ эштәрен 30 ижади берләшмә коллективтары һәм айырым дизайнерҙар килтергән.

# Башҡортостан Уралы
## Эре себер боландары

2013 йылда Ишембай районы территроияһындағы «Олений парк (Болан паркы)» вольер хужалығында эре себер боландарының популяцияһы тергеҙелә башлай. 2013 йылда хужалыҡ территорияһына 28 баш эре себер боланы килтерелә. Башҡортостан тәбиғәт шарттарына һәм аҙыҡ базаһына хайуандар бик уңышлы өйрәнеп китә. 2014 йылда уларҙан 8 эре себер болан балаһы тыуған.
# Шайбалы хоккей буйынса Швейцария йыйылма командаһы

Шайбалы хоккей буйынса Швейцария йыйылма командаһы Халыҡ-ара хоккей федерацияһы 1908 йылда ойошторолғандан алып уның ағзаһы булып тора. 2019 йылға ҡарата Швейцария йыйылма командаһы ИИХФ рейтингында һигеҙенсе урынды биләй.
# Эмтер-Игол

Эмтер-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кыс-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Эмтер-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037685
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203768
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кристгартен монастыры

Кристгартен монастыры (нем. Kloster Christgarten) — ирҙәр элекке картезиан монастыры, Баварияның Эдерхайм (Швабия) коммунаһы территорияһында урынлашҡан һәм Аусбург архиепархияһына ҡарай; монастырь апостол Петрға бағышланған, уға 1383 йылда нигеҙҙе граф Фридрих һәм Людвиг фон Эттингендар һалған; XVII быуат уртаһында таратылған, аҙаҡ уның ҡаралтылары емеререлгән — монастырь сиркәүенең өлөшө генә һаҡланған.

# Кристгартен монастыры
## Тасуирлау һәм тарихы

«Картезиан үҙәне», Болльштатт янындағы урынға ҡарай (Нордлинген районы), граф Людвиг һәм Фридрих фон Эттинген 1383 йылда нигеҙ һалған картезиан монастырына барып тоташа. Иң беренсе монахтар бында Нюрнберг монастырынан килә, картезиан ордены улар килгәнгә тиклем өс йыл элек бында төпләнгән була. 1388 йылда монастыры башлығы тарафынан яңы орден раҫланған, ә ике йылдан һуң монастырь Изге Петр сиркәүенең рәсми сиркәү изгеләндереү йолаһы үткәрелә.
Күпселек картезиан монастырҙарындағы кеүек Кристгартен монастыры өс өлөштән тора: бергәләп файҙаланыу урындары (рухани йорто, китапхана һәм башҡалар), торлаҡ зона һәм оҫтаханалар. Монахтар көндәрен тулы тынлыҡта үткәрә: көнөнә өс тапҡыр ғына уларға үҙ хөжрәһен ташлап китергә рөхсәт ителә. Картезиандар тышҡы донъя менән бәйләнеш тотоуҙан тыйылырға тырышһа ла, яйлап урындағы 9 мәхәллә сиркәүҙәрен берләштерә. Общинаһының байлығы дәрүиштәр арҡаһында байтаҡҡа артҡан — улар аҡсаһына сиркәүҙә үткәрелә торған литургия өсөн дини ҡорамалдар һатып алынған. Байлыҡ булыуына ҡарамаҫтан, тикшеренеүселәр билдәләүенсә, монастырҙа дисциплина оҙайлы ваҡыт өлгөлө булған.
Реформация дәүерендә, 1547 йылда, һуғыш һөҙөмтәһендә монастырь емерелә һәм яна: реконструкциялауға финанс ярҙамды граф Эттингендар күрһәтә. Әммә 1557 йылда монастырҙа бары тик бер монах һәм 3 дин әһеле йәшәй — һуңғы рухани протестантлыҡҡа күсә. Һөҙөмтәлә урындағы граф ғаиләһе монастырҙы таратыу тураһында ҡарар ҡабул итә; был ҡарар ордендың ризаһыҙлығын тыуҙыра. 1599 йылда протест был ҡарарҙы формаль бөтөрөүгә килтерә. Тиҫтә йылдар буйына барған бәхәстәрҙән һуң, шулай уҡ — 1632 йылда яңы урындар емерелеү арҡаһында,1649 йылда монастырь таратыла.
Монастырь төҙөлөшө оҙаҡ ваҡыт дауамында ҡулланылмағанлыҡтан туҙа: сиркәү манараһы 1656 йылда һүтелә, ә икенселәре XVIII—XIX быуаттарҙа емерелә, 1878 йылда сиркәү һүтелә. XХI быуат башына монастырь сиркәүҙәренең бары тик хоры ғына һаҡланып ҡала, хәҙер улар урындағы протестант мәхәллә сиркәүе сифатында ҡулланыла.
# Тосамы-Яга

Тосамы-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хой-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тосамы-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046577
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204657
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Юкатан боғаҙы

Юкатан боғаҙы — Куба утрауы һәм Юкатан ярымутрауы араһындағы боғаҙ. Мексика ҡултығы һәм Кариб диңгеҙен тоташтыра.

# Юкатан боғаҙы
## География

Минималь киңлеге — 217 км. Иң тәрән урыны 2779 м (Кубаутрауы янында).
Юкатан боғаҙы аша көньяҡтан төньяҡҡа Юкатан ағымы (Кариб ағымының дауамы) үтә, уның тиҙлеге 2—9 км/сәғ тәшкил итә. Был ағым Мексика ҡултығында һыуын арттыра һәм ҡултыҡтан Флорида боғаҙы аша сыҡҡан Гольфстримде башлаусы ағымының барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итә.
Юкатан боғаҙы Үҙәк һәм Көньяҡ Америкаларынан АҠШ-ҡа һәм Мексикаға барған суднолар өсөн йөрөү юлы булараҡ ҙур әһәмиәткә эйә. Төп порттары: Канкун (Мексика) һәм Ла-Фе (Куба).
# Прёдель

Прёдель (нем. Prödel) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 292 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,31 км². Диңгеҙ кимәленән 71 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — AZE.
# Ушья

Ушья — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 738 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628281, ОКАТО коды — 71116924006.

# Ушья
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 738 |

# Ушья
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Сахта

Сахта — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ухтома йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Сахта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003247
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пашийка

Пашийка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вижай йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Пашийка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011863
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101186
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғабдулла (Һарытау өлкәһе)

Ғабдулла (рус. Габдуллино) — Рәсәй империяһы Һамар губернаһы Николаевск өйәҙенә ингән Күҙәбай улусына ҡараған (хәҙер Һарытау өлкәһенең Перелюб районы биләмәһенә инә), хәҙер бөткән ауыл.

# Ғабдулла (Һарытау өлкәһе)
## Тарихы

Ғабдулла ауылының атамаһы уға нигеҙ һалыусы Ғабдулла тигән кеше хөрмәтенә аталған булыуы ихтимал, сөнки 1834 йылда үткән VIII рәүиз материалдарында уның улдары күрһәтелә. Аллабирҙе Ғабдуллинға ул ваҡытта 33 йәш була, уның 8 йәшлек Баймөхәмәт һәм 5 йәшлек Мөхәмәт, 3 йәшлек Хажиәхмәт һәм алты айлыҡ Шаһиәхмәт исемле улдары була. Уның ҡустыһының, 30 йәшлек Байбирҙенең Ҡотләхмәт исемле улы иҫәпкә алынған.
1816 йылда Ғабдулла ауылында 70 ир-егет һанала, 1834 йылда 23 хужалыҡта 94 ир-ат теркәлә. 1850 йылғы иҫәп алыуҙа ҡатын-ҡыҙ ҙа һанала һәм 109 ир-ат, 108 ҡатын-ҡыҙ булған тигән мәғлүмәт бар.
23 йортта 5 ирҙең ике ҡатыны булған. 20 кешенең сығышы 9-сы кантондың Юрматы улусына, берәүҙеке Бөрйән улусына барып тоташа.
Мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, Ырымбур өйәҙенең 9-сы кантонының 34-се йортона ҡараған Байғужа ауылы халҡы 1815 йылда Ғабдуллаға күсенгән ҡәрҙәштәре Хоҙайбирҙе Бикҡужинды үҙҙәренә кире ҡабул итергә әҙер була. Шулай уҡ Стәрлетамаҡ өйәҙенең Юрматы улусы Муса ауылы халҡы Хисаметдин Йәноҙаҡовтың да ҡайтыуын көтә.
Шул уҡ ваҡытта 1833 йылда Ғабдулла ауылына шул уҡ өйәҙҙең 7-се кантонынан Үтәғоловтар килә, ә Аллабирҙе Ғабдуллин 60 ир-егет менән Ырымбур өйәҙенең 9-сы кантоны 4-се йортона ҡараған Хәлил ауылына кире ҡайтырға йыйына. XIX быуат уртаһында ауыл Мәҡсүт ауылының йәмиғ мәсетенә беркетелә.
1889 йылда Ғабдулла ауылында 478 кеше иҫәптә була. 1897 йылда уҙғарылған беренсе рәсми иҫәп алыуҙа 531 кеше теркәлә. 1910 йылда халыҡ һаны 591 була. Артабанғы иҫәп алыуҙарҙа ауыл тураһында мәғлүмәт юҡ.
# Ҡуҙыбәк

Ҡуҙыбәк (рус. Казьба (Куйсак) - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһенең Агаповка, Ҡыҙыл райондары биләмәләрендә аға. Йылға Еңгәкәй йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ҡуҙыбәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001878
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200187
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡуҙыбәк
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды ҡуй һүҙе менән бәйләй: Куйсак, речка, правый приток Зингейки, бассейн Урала; поселок, Агаповский район.От распространенного у башкир и казахов мужского имени Куйсан, Куйбак в значении «хозяин овец» (куй — «овца», -сан, -бак словообразовательный аффикс). Имя связано со скотоводческим бытом народа и содержит указание на род деятельности Куйсак — измененная в речи форма..
Топонимдар белгесе был осраҡта атаманы малсылыҡ, атап әйткәндә һарыҡ малы менән бәйләп, хәҡиҡәткә бик яҡын яҙма ҡалдырған. Урыҫ телендәге яҙылышына (рус. Казьба) ҡарап та, башҡорт исемдәрен барлап та гидронимдың Ҡуҙыбәк (Ҡузыбәк) тигән антропонимдан килеп сыҡҡанын аңларға була. Ҡуҙы - һарыҡ бәрәсе. Йәғни, атама Ҡуҙы+бәк (ныҡ) тигән һүҙҙәрҙән хасил булған
# Исаков Борис Иванович

Исаков Борис Иванович (Искаков) (14 ноябрь 1934 йыл — 26 сентябрь 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы һәм йәмәғәт эшмәкәре, иҡтисад фәндәре докторы, профессор, Халыҡ-ара славян мәғариф, сәнғәт һәм мәҙәниәт фәндәре академияһының беренсе президенты.
Иҡтисад, статистика, физика буйынса 300-ҙән ашыу фәнни эштәр, шул иҫәптән 30 монография авторы.

# Исаков Борис Иванович
## Биографияһы

1934 йылдың 14 ноябрендә Мәскәү ҡалаһында тыуған.
1957 йылда Мәскәү физика-техник институтын тамамлай. СССР Фәндәр академияһының Үҙәк медицина сәнәғәте автоматлаштырылған системалар идарылығының проект-технология бюроһында директор булып, Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институтының статистика кафедраһы мөдире (МИНХ, хәҙер Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисади университеты). 1999 йылдан 2008 йылға тиклем Мәскәү банк институтының (МБИ) 2019 йыл 28 ноябрь архивланған. статистика кафедраһы мөдире була (МБИ).
Юғары уҡыу йорттарында дөйөм статистика теорияһы, социаль-иҡтисади статистика, финанс статистикаһы һәм банк статистикаһы, иҡтисади-математик ысулдар буйынса лекциялар уҡый. Шулай уҡ ҡаты яғыулыҡта эшләйәсәк ракета теорияһын булдыра, әүҙем статистика концепциялары, демография системаһы һәм демо-иҡтисади макромоделдәре; халыҡ иҫәбен алыуҙа демографик тулҡындарҙың (демоволна) ҡабатланыу законын аса. (демоволна). Ғалим дың көслө һәм көсһөҙ энергоинформацион сигнал алмашы ныуыy тикшереүе билдәле. Уның тарафынан, яңы ғилми тармаҡтар булдырыла — квант физикаһы һәм уның ҡушылмалары идеяларын ҡулланып квант энергоинформатикаһы асыла. Уның ғилми етәкселеге аҫтында 80-гә яҡын фән докторы һәм кандидаты диссертацияһы яҡлана. Ул статистика, демография һәм иҡтисади-математика методтары өлкәһендә фәнни мәктәп булдырған.
1992 йылда Исакова инициативаһы буйынса Халыҡ-ара славян академияһы барлыҡҡа килә. Был академияның алыштырғыһыҙ президенты ғүмеренең аҙағына тиклем Б. И. Исаков булып тора.
Б. И. Исакова, шулай уҡ йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. СССР Экология йәмғиәте советының рәйесе була. 1984-1987 йылдарҙа «Хәтер» патриотик берекмәләренә инә. 1989 йылда Бөтә союз халыҡ-патриотик фронты һәм Рәсәйҙе яңыртыу партияһын төҙөүҙә ҡатнаша. 1993 йылдың майында Граждандар ризалығы конгресының ойошщтороу комитетына инә. 2003 йылда Халыҡ-ара айыҡлыҡ академияһы булдырыуҙа һәм уның эшендә ҡатнаша.
2016 йылдың 26 сентябрендә Мәскәү ҡалаһында вафат була.
Академи Ф. Г. Угловтың Халыҡ-ара Алтын миҙалы менән бүләкләгән. (2010), « Рәсәйҙәге ҡоро законға 100 йыл» Халыҡ-ара миҙалы (2014) һәм Апостол Челышов Д. М. Халыҡ-ара айыҡлыҡ ордены менән бүләкләнгән. (2016).