yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҙур ҡарабаш сарлаҡ

Ҙур ҡарабаш сарлаҡ (лат. Larus ichthyaetus) — сарлаҡтар ғаиләһенә ҡараған ҡош.

# Ҙур ҡарабаш сарлаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Бөтә Ер шарында таралған. Күсмә ҡош. Кәүҙә оҙонлоғо 57—60 см, ауырлығы — 2 кг тиклем, ҡанатының ҡоласы — 170 см тиклем. Башы бәрхәт-ҡара төҫтә, күҙе тирәләй ҙур булмаған аҡ таптары бар, күҙ ҡабағының ситтәре сағыу ҡыҙыл. Суҡышы һары, осона табан ҡыҙыл төҫтә, ҡара таҫмалы. Арҡаһы күкһел һоро, ҡанат остары ҡара. Муйыны, ҡойроҡ өҫтө, ҡойроғо һәм ҡорһағы аҡ. Аяғы һары йәки йәшкелт һары. Йәш ҡоштарҙың башы асыҡ төҫтә, кәүҙәһенең өҫкө өлөшө көрәнһыу һоро (ҡауырһын остары асыҡ төҫтә), аҫты — аҡ. Моногам.

# Ҙур ҡарабаш сарлаҡ
## Үрсеүе

Колониялар менән оя ҡора. Ояһы — ылымыҡтар менән үлән түшәлгән бәләкәй соҡор. Йылына 1 тапҡыр бала сығара, ғәҙәттә 3 һорғолт шәмәхә һәм ҡарағусҡыл таплы һарғылт йомортҡа һала. Инә һәм ата ҡош 25—29 көн баҫа. Көндөҙгө ҡош.

# Ҙур ҡарабаш сарлаҡ
## Туҡланыуы

Балыҡ, ҡайһы берҙә ваҡ кимереүселәр, бөжәктәр, һыу ҡоштарының балалары менән туҡлана.

# Ҙур ҡарабаш сарлаҡ
## Йәшәйеше

Ярымсүл, дала, һирәгерәк урманлы далаларҙың тоҙло һәм аҙ тоҙло күлендә, һыуһаҡлағыстарҙа тереклек итә. Йылы яҡҡа киткәндә-ҡайтҡанда, күсеп йөрөгәндә Башҡортостан Республикаһы Ҡарағайлы, Сыбаркүл, Талҡаҫ күлдәренең тирә-яғында осрай. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китаптарына индерелгән.
# Тирәкле (Мәндем ҡушылдығы)

Тирәкле — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы биләмәһендә аға. Йылға Мәндем йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км

# Тирәкле (Мәндем ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

Тамағынан инешенә табан:
— Кузеон (һул ҡ.)
— Ишәкәй (һул ҡ.)
— Исәй (һул ҡ.)
— Шарлама (уң ҡ.)
— Мөхәтйылға (уң ҡ.)
— Кесе Тирәкле (һул ҡ.)
— Туҙҡыуышйылға (һул)

# Тирәкле (Мәндем ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018920
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101892
— Бассейн коды — 10.01.02.007
— Гө буйынса томы — 11
— Гө буйынса сығарылыш — 1
# Ёртом

Ёртом — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 252 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.

# Ёртом
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046958
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004695
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тунальки-Еган

Тунальки-Ёган — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Тунальки-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306549
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хилково

Хилково — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлянка йылғаһының һул ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Хилково
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008609
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100860
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Еловка (Бекет ҡушылдығы)

Еловка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бекет йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Еловка (Бекет ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020837
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202083
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пяндымы-Яха

Пяндымы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Янг-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Пяндымы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071292
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307129
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Левшин Владимир Дмитриевич

Владимир Дмитриевич Левшин (1834(1834) — 2 (15) апрель 1887) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре, Өфө, һуңынан Ярославль губернаһы губернаторы, ғәмәли статский советник.

# Левшин Владимир Дмитриевич
## Биографияһы

Владимир Дмитриевич Левшин 1834 йылда генерал Дмитрий Сергеевич Левшин ғаиләһендә тыуа. 1851 йылда Мәскәүҙең дәүләт милке палатаһында дәүләт хеҙмәтен башлай. 1856 йылда Эске эштәр министрлығының Үҙәк статистика комитетына күсә.1858 йылда Рус география йәмғиәте ағзаһы итеп һайлана. 1868 йылда элекке эшенә кире ҡайта һәм Пермь губернаһында Дәүләт мөлкәте управляющийы урынын ала.
Бер аҙҙан, 1870 йылда, Һамар губернаһы вице-губернаторы итеп тәғәйенләнә, 1872 йылда шул уҡ вазифала Воронежға күсерелә. 1876 йылда Левшин Өфө губернаһы начальнигы итеп тәғәйенләнә, ә 1880 йылда шул уҡ вазифала Ярославль губернаһына күсерелә.1887 йылдың 2 (14) апреленә ҡараған төндә ҡапыл вафат була.
Сенатор һәм йәшерен советник Н. Ф. Шауфустың ҡыҙы Ольга Николаевна менән никахта була.

# Левшин Владимир Дмитриевич
## Эшмәкәрлеге

Урындағы фән вәкилдәре, айырыуса тарих һәм археология предметтары буйынса, Левшинда хуплау һәм ярҙам таба. Ул Ростов кремлен реставрациялау кәрәклеге тураһында фекер әйтә. Реставрацияны тыуған яҡты өйрәнеүселәр А. А. Титов һәм И. А. Шляков, Ярославль ҡалаһы башлығы И. А. Вахрамеев, Ростов өйәҙе дворяндары етәксеһе Д. А. Булатов, дин әһеле Мансветов һәм башҡалар Владимир Дмитриевич ҡатнашлығында, Император Мәскәү археология йәмғиәтенең күҙәтеүе аҫтында шәхси иғәнәләр ярҙамында үткәрә. Реставрацияның дөйөм хаҡы 20 000 һум тәшкил итә. Ростов кремлен реставрациялау буйынса комиссия рәйесен Император Рус археология йәмғиәте үҙенең почетлы ағзаһы итеп һайлай. 1884 йылдың 3 декабрендә Владимир Дмитриевич Император Мәскәү археология йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы итеп һайлана.
Ярославлдә тарихи-археологик музей негҙеләнә. Левшин 1887 йылда Ярославлдә 7-се Археология съезын үткәреү эшендә әүҙем ҡатнаша, әммә уның асылғанын күрә алмай.
Е. К. Огородников менән бергә Левшин Эске эштәр министрлығының Үҙәк статистика комитеты тарафынан тупланған һәм баҫылған «Списки населённых мест Российской империи» баҫмаһын сығара (XLIV, тула губернаһы. СПб. 1862 й.).
# Лунка (Соть ҡушылдығы)

Лунка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соть йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Лунка (Соть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011627
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001162
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ольга Кульчынська

Ольга Кульчынська (12 июль 1990 йыл, Ровно, СССР) — опера йырсыһы (сопрано).
# Сидоровка (Ағиҙел ҡушылдығы)

Сидоровка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сидоровка (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100998
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фәтҡуллин Әнүәр Әсәҙулла улы

Әнүәр Әсәҙулла улы Фәтҡуллин (5 август 1922 йыл — 21 декабрь 1986 йыл, Луцк, Украина) — хәрби хеҙмәткәр, осоусы, полковник. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Фәтҡуллин Әнүәр Әсәҙулла улы
## Биографияһы

1922 йылдың 5 авгусында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны Иҫке Бүздәк ауылында тыуған.
1941 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.

# Фәтҡуллин Әнүәр Әсәҙулла улы
## Батырлығы

«Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 10 апрелендә бирелә.

# Фәтҡуллин Әнүәр Әсәҙулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1945)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (10.04.1945)
* Ленин ордены (10.04.1945)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены ( 07.12.1943; 25.04.1945)
* Александр Невский ордены
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (05.05.1944; 1985)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (16.07.1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (28.11.1943; ?)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (06.11.1945)
* «Праганы азат иткән өсөн» миҙалы (06.11.1945)
# Яҡшығол (исем)

Яҡшығол — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Яҡшығол (исем)
## Этимологияһы

Яҡшығол саф башҡорт исеме, яҡшы һәм ҡол һүҙҙәре ҡушылыуынан яһалған.

# Яҡшығол (исем)
## Билдәле кешеләр

Яҡшығол Ҡаҙыбаев — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы, башҡорт казагы.

# Яҡшығол (исем)
## Фамилияла

Яҡшығолов Сафуан Суфиян улы (апрель 1871 — июль 1931) —мәғрифәтсе-шағир, мулла һәм уҡытыусы. 1904—1905 йылдарҙағы рус-япон һуғышында ҡатнашыусы.
Ҡоҙамыш Яҡшығолов — 13-сө Башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы. «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалдары кавалеры.
# 1955 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1955 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1955 MCMLV |
| Юлиан стилендә | 1954 — 1955 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2707 — 2708 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7463 — 7464 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5715 — 5716 ה'תשט"ו — ה'תשט"ז |
| Мосолман календары | 1375 — 1376 |
| Боронғо әрмән календары | 1404 ԹՎ ՌՆԴ |
| Ҡытай календары | 4651 — 4652 (с 24 январь) 甲午 — 乙未 синий конь — синяя овца |
| Эфиопа календары | 1947 — 1948 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2011 — 2012 |
| - Шака самват | 1877 — 1878 |
| Иран календары | 1333 — 1334 |
1955 (бер мең туғыҙ йөҙ илле бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1955 йылы, 2 мең йыллыҡтың 955 йылы, XX быуаттың 55 йылы, XX быуаттың 6 ун йыллығының 5 йылы, 1950 йылдарҙың 6 йылы.

# 1955 йыл
## Тыуғандар

* 10 сентябрь — Лариса Долина, СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең эстрада йырсыһы, актриса.
* 9 октябрь — Әлфиә Аҡбутина — Башҡортостан журналисы, тәржемәсе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2005).
# Арбалейка

Арбалейка (Чувашская Кулатка йырыны) — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Усть-Кулатка йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Арбалейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001912112100010400
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101040
* Бассейн коды — 11.01.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Винница өлкәһе

Винница өлкәһе (укр. Вінницька область) — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Винница ҡалаһы.

# Винница өлкәһе
## Административ ҡоролошо

27 район:
* Бар районы
* Бершадь районы
* Винница районы
* Ғайсин районы
* Жмеринка районы
* Иллинци районы
* Калынивка районы
* Козятын районы
* Крыжопиль районы
* Липовец районы
* Литын районы
* Могилёв-Подольский районы
* Муровани Курыливци районы
* Немырив районы
* Оратив районы
* Пищанка районы
* Погребыще районы
* Теплык районы
* Тыврив районы
* Томашпиль районы
* Тростянец районы
* Тульчын районы
* Хмельник районы
* Черневцы районы
* Чечельнык районы
* Шаргород районы
* Ямпиль районы
6 ҡала округы:
* Винница
* Жмеринка
* Козятын
* Ладыжин
* Могилёв-Подольский
* Хмельник
# Асҡаров Ғоморҙаҡ Мөжәүир улы

Асҡаров Ғоморҙаҡ Мөжәүир улы (4 август 1925 йыл — ??) — педагог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Асҡаров Ғоморҙаҡ Мөжәүир улы
## Биографияһы

Ғоморҙаҡ Мөжәүир улы Асҡаров 1925 йылдың 4 авгусында Белорет районының Асы ауылында тыуған. 1942 йылдың 6 ноябрендә Ҡыҙыл Армия сафына алына, хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Тоцк ҡалаһында снайпер әҙерлеге үтә.
1943 йылдың майынан авгусына тиклем рядовой, уҡсы званиеһы менән хеҙмәт итә. Курск дуғаһында алышта ҡаты яралана һәм, һаулығы буйынса хәрби хеҙмәттән азат ителеп, 1943 йылдың 8 октябрендә фронттан ҡайтарыла.
Һуғышта «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән бүләкләнә, 1985 йылда II дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ була).
1943 йылда ауылдарына ҡайтҡас, мәктәптә хәрби етәксе, һуңынан Асы ауыл Советы рәйесе, артабанғы йылдарҙа уҡытыусы булып эшләй.

# Асҡаров Ғоморҙаҡ Мөжәүир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (1943)

# Асҡаров Ғоморҙаҡ Мөжәүир улы
## Ғаиләһе

Ғоморҙаҡ Мөжәүир улы ҡатыны Бибисара менән ете бала тәрбиәләп үҫтерә. Клара Белорет педагогия училищеһын, Вәкил Өфө автотранспорт техникумын, Вәли Өфө тимер юл училищеһын, Диләрә һәм Гөлнара Белорет медицина училищеһын тамамлап, һайлаған һөнәрҙәре буйынса эшләне һәм эшләп йөрөй. Вәлит Армавирҙа эксковаторсы һөнәрен үҙләштерә. Вәғиз (Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре ветераны, отставкалағы 2-се ранг капитаны) Киев юғары хәрби сәйәси мәктәбендә һәм Мәскәүҙә хәрби академияла уҡый. Ғүмерен хәрби хеҙмәткә арнай.
# Нарчуг

Нарчуг — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Нарчуг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002473
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Владимир Далдең әҙәби музейы

Владимир Далдең әҙәби музейы — күренекеле табип, яҙыусы, лексикограф һәм этнограф, Йәнле рус теленең аңлатмалы һүҙлеген төҙөгән Владимир Иванович Далдең тормошо һәм эшмәкәрлегенә арналған әҙәби-мемориаль музей. Луганск ҡалаһының тарих һәм мәҙәниәт музейынынң филиалы булып тора.

# Владимир Далдең әҙәби музейы
## Экспозицияһы

Музей 1986 йылдың 22 ноябрендә буласаҡ лексикограф тыуған урамда урынлашҡан. Оҙаҡ ваҡыт Владимир Даль тап ошо йортта тыуған тигән фараз йәшәгән, әммә был мәсьәлә буйынса аныҡ мәғлүмәт юҡ.
Музей экспозицияһы Владимир Далдең һәм уның ғаиләһенең көнкүреш һәм шәхси әйберҙәренән ғибәрәт. Музейҙа Далдең 1897—1898 йылдарҙағы 10 томлыҡ әҫәрҙәренең тулы йыйынтығы, һирәк литографиялары, Аңлатмалы һүҙлегенең баҫма коллекциялары һаҡлана. Бынан тыш, музей фондында яҙыусының 1836—1855 йылдар дауамында нәшер ителгән әҙәби әҫәрҙәре, шулай уҡ ғилми хеҙмәттәре һаҡлана. Музейҙың ғилми хеҙмәткәрҙәренә Владимир Иванович Далдең үҙе иҫән сағындағы әҙәби әҫәрҙәрен туплап алыу мөмкин була. Ҙур булмаған бүлмә Далдең Украина менән бәйләнешенә арналған, ул унда 20 йыл тиерлек йәшәгән: 4 йыл — Луганскиҙа, һуңынан Николаевта.
* Музей
* Музей бинаһында мемориаль таҡтаташ
* Музей ихатаһында Даль бюсы
# Солтанморат Хәйбуллин

Солтанморат Хәйбуллин (1788—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Солтанморат Хәйбуллин
## Биографияһы

Солтанморат Хәйбуллин Ырымбур губернаһы Ҡырҡ-Өйлө-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы) Иҫке Яппар ауылында йәшәгән. Зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 14-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 14-се Башҡорт атлы полкы башлыса 6-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 8 октябрендә Һамар аша Түбәнге Новгородҡа бара. Артабан Украинаға генерал-лейтенант граф П. А. Толстойҙың ополчениеһы корпусы составына ебәрелә һәм 1813 йылдың майынжа Сембер ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә, бындаквалериянан генерал барон Л. Л. Беннигсендың Польша армияһы составына индерелә. Рус армияһының сит илгә походтары барышында полк Лейпциг һәм Дрезден янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 21 октябрҙән — Лейпциг гарнизоны, ноябрҙән Польша армияһының инфантериянан генерал Д. С. Дохтуров корпусына ҡушыла һәм Магдебургты блокадалаусы генерал-майор К. А. Крейцтың отрядына индерелә1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 14-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Солтанморат Хәйбуллин
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Кесе Емех

Кесе Емех — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Емех йылғаһының һул ярына тамағынан 8,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Емех
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200463
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шимановск

Шимановск — Рәсәйҙең Амур өлкәһендәге ҡала, Шимановск районының административ үҙәге.
2020 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 18 566 кеше йәшәй.
# Арья (Оло Кокшага ҡушылдығы)

Арья — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға, Оло Кокшага йылғаһына һул яҡтан уның тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Арья (Оло Кокшага ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000794
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100079
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Селтәр (йондоҙлоҡ)

Селтәр (йондоҙлоҡ) (лат. Reticulum) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — α Ret, яҡтылығы 3,4 була. Майҙаны буйынса урыны — 82.
# Бугай (йылға)

Бугай — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Гнилая балкасының һул ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бугай (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Крюковск гидроузеле һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001812108100005748
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100574
* Бассейн коды — 06.02.00.018
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ямашка (Кичуй ҡушылдығы)

Ямашка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кичуй йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ямашка (Кичуй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003846
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100384
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1