yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фошня

Фошня — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосна йылғаһының һул ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Фошня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001012
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000101
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нюцзе мәсете

Нюцзе мәсете (ҡыт. упр. 牛街礼拜寺, пиньинь: Niujie Libaisi, буквально: «Һыйыр урамындағы мәсет») — Пекиндың иң ҙур мәсете. Ҡытай мосолмандары йәшәгән Сюаньу районының көньяҡ-көнбайыш районында 996 йылда төҙөлә башлаған.
XVIII быуат башында император Канси дәүерендә хәҙерге ҡиәфәтен ала.
6 мең кв. м. майҙанды биләгән мәсет 1955, 1979 һәм 1996 йылдарҙы яңыртыла.
Мәсет тыштан ҡытай архитектураһы стилендә, эстән ислам традицияларында биҙәлгән.
# Амчасна

Амчасна — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вазуза йылғаһының һул ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Амчасна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000000961
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000096
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тышкескен

Тышкескен — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 227 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тышкескен
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006718
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100671
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Жильская Шайма

Жильская Шайма — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 643 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Жильская Шайма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041479
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004147
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ун-Шоган-Юган

Ун-Шоган-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шоган-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Ун-Шоган-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029340
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302934
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сога-Яха

Сога-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Юредей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 153 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сога-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071223
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307122
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Андреев бухтаһы

Андреев ҡултығы — Таганрог морононоң төньяҡ өлөшөндәге Таганрог ҡалаһының Таганрог металлургия заводы янында урынлашҡан Азов диңгеҙе бухтаһы.

# Андреев бухтаһы
## Тарих

Таганрог металлургия заводы бухтаһы, хәҙер Андреев бухтаһы XIX һәм XX быуаттарҙа Ҙур Ташбаҡа соҡороноң Таганрог ҡултығына ҡушылған урынында тора. Был яҡҡа ике тимер юлы һуҙылған, улар бухтаны завод территорияһы менән тоташтыра. Һыу территорияһында металл һәм ағас конструкциялар ярҙамында ҡоролған өс пристань бар. Улар янында металлургия заводына Керчь һәм Украинанан сеймал ташыусы йөк караптары туҡталып торған. Һуңыраҡ бында элеватор төҙөлә.
2015 йылдың апрелендә Андреев бухтаһы киң мәғлүмәт сараларында ғәҙәттән тыш хәл арҡаһында иҫкә алына: яр буйында эшләгән кран һыуға ҡолай. Кранда эшләүсене төҙөүселәр үҙҙәре ҡотҡара һәм Таганрог ашығыс ярҙам күрһәтеү дауаханаһына алып килә. Зыян күргән эшсенең баш һөйәге, мейеһе зарарланған була.

# Андреев бухтаһы
## Этимологияһы

«Андреев ҡултығы» топонимик атамаһы Таганрог металлургия заводына бәйле бирелә. 1930-сы йылдарҙа күренекле совет партия һәм дәүләт эшмәкәре А. А. Андреев хөрмәтенә «Андреев исемендәге Таганрог дәүләт металлургия заводы» тип атала.

# Андреев бухтаһы
## Географияһы

Андреев ҡултығы Таганрог морононоң төньяғында, ҡала эсендә, Таганрог металлургия заводы янында, Социалистик һәм Адмирал Крюйс урамдары киҫелешендә урынлашҡан.
# Этогол

Этогол — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының һул ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Этогол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100007958
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100795
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Янбаев

Янбаев — фамилия.
* Янбаев Марат Салауат улы (10 апрель 1947) — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ эшмәкәре.
* Янбаев Шакир Мәхийән улы (19 ноябрь 1925 йыл — 3 июнь 2005 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист.
* Янбаев Юлай Әғләм улы (21 ғинуар 1962 йыл) — ғалим-биолог, юғары мәктәп эшмәкәре.
# Клайнойтерсдорф

Клайнойтерсдорф (нем. Kleineutersdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 385 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,61 км². Диңгеҙ кимәленән 171 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7768 һәм автомобиль коды — SHK.
# Белогорье (Ханты-Мансийск районы)

Белогорье — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 189 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628531, ОКАТО коды — 71129916002.

# Белогорье (Ханты-Мансийск районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 189 |

# Белогорье (Ханты-Мансийск районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Ерга

Ёрга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ерга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040444
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004044
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тоехта

Тоехта (Летняя Тоехта) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа (тармАғиҙел) йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Тоехта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015945
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001594
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡъюл ауыл Советы (Хәйбулла районы)

Аҡъюл ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ғәлиәхмәт ауылы.

# Аҡъюл ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Аҡъюл ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Ғәлиәхмәт ауылы,
* Аҡназар ауылы,
* Аҡъюл ауылы,
* Ураҙбай ауылы.
# Зөлҡәғиҙә (исем)

Зөлҡәғиҙә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Зөлҡәғиҙә (исем)
## Этимологияһы

Зөлҡәғиҙә (Зөлҡәғидә) исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, Ай календарындағы 1-се айҙың исеменән; шул айҙа тыуған ҡыҙ балаға ҡушылған исем. XVII—XIX быуат йәниҫәп материалдарынан күренеүенсә, башҡорттар ҡыҙ балаларға бик теләп Зөлҡәғиҙә исемен биргән. Хәҙерге заманда, ҡыҫҡа һәм сит тел исемдәре менән мауығыпмылыр, был матур яңғырашлы исем һирәк ҡушыла.

# Зөлҡәғиҙә (исем)
## Шәхестәр

Тариҡова Зөлҡәғиҙә Әғзәм ҡыҙы (30 май 1960 йыл) — физик тәрбиә уҡытыусыһы. Учалы районы мәғариф бүлегенең Почёт грамоталары һәм Рәхмәт хаттары менән бүләкләнгән. Зөлҡәғиҙә Аҡҡужина Учалы районы Илсеғол ауылында тыуған. Күмертау ҡалаһындағы физик тәрбиә педгогия училищеһын, артабан — Силбәе дәүләт педагогия университетын тамамлай. 2006 йылда Өфөлә саңғы фестивалендә 2 урын яулай. Шулай уҡ Республика полиатлонында ҡатнашып 2 урынға эйә була. Учалы ҡалаһында йөҙөү буйынса ойошторолған ярыштарҙа, Сибайҙа, Белоретта уҡытыусылар араһында барған бәйгеләрҙә 3 урынға лайыҡ була.

# Зөлҡәғиҙә (исем)
## Мосолман календары айы

Зөлҡәғиҙә (ғәр. ذو القعدة‎) — һижри иҫәп менән йылдың ун беренсе айы. Исеме ултыраҡ ай мәғәнәһендә. Сөнки был айҙа күсеп йөрөүҙәр туҡтатылған.
# Әхмәмәтов Шәрәф Хисам улы

Әхмәмәтов Шәрәф Хисам улы (1929 йыл — 1999 йыл) — башҡорт шағиры.

# Әхмәмәтов Шәрәф Хисам улы
## Биографияһы

Шәрәф Әхмәмәтов 1929 йылда Чкалов өлкәһе Бүртә районы, Алабайтал ауылында тыуған (хәҙерге Беляевка районы, Ырымбур өлкәһе). Ауылдарында һигеҙ йыллыҡ мәктәп тамамлап, колхозда эш башлай. Совет армияһында хеҙмәт Армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, Орск ҡалаһында йәшәй. 1960 йылда Өфөгә килә һәм ижад эшенә бирелә.

# Әхмәмәтов Шәрәф Хисам улы
## Китаптары

* Тәүге тамсылар
* Ҡыңғырауҙар моңо
* Күңелемдәге эҙҙәр
* Ваҡыт бабай әкиәттәре
* Мөхәббәт тулҡындары
# Салауат (доға)

Салауат (ғәр. صلوات‎ — маҡтау, данлау) — намаҙҙа ахырғы рәҡәғәттә Әт-Тәхиәтте уҡығандан һуң Аллаһы тәғәләгә бағышланған доға.Салләллаһу ғәләйһи үәссәләм (ғәр. صلى الله عليه وسلم, «уға Аллаһтың рәхмәте һәм сәләме булһын!») — мосолмандар тарафынан Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең исеме телгә алыуҙан һуң әйтелгән фраза. Текстарҙа күбеһенсә с.ғ.в.-гә ҡәҙәр ҡыҫҡартыла. Ғәрәп текстарында «сад» (ص) хәрефенә тиклем ҡыҫҡартыла.
Юникодта был фраза өсөн махсус символы бар — U+FDFA ﷺ (Arabic Ligature Sallallahou Alayhe Wasallam).
| Тәржемәһе | Транскрипция | Текст |
| Йә Аллаһым, Мөхәммәт ғәләйһиссәләмгә һәм уның ҡәүеменә рәхмәт ҡыл | Аллаһүммә, салли ғәлә Мәхәм-мәдин үә ғәлә әли Мәхәммәд(ин) | اللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ عَلَى آلِ مُحَمَّدٍ |
| Ибраһим ғәләйһисәлләмгә һәм уның ҡәүеменә рәхмәт ҡылған кеүек | кә-мә сәлләйтә ғалә Ибраһимә үә ғалә әли Ибраһим(ә) | كَما صَلَّيْتَ عَلَى إبْراهِيمَ وَ عَلَى آلِ إبْرَاهِيمَ |
| Тәхҡиҡ — Һин маҡтаулы һәм олоһоң! | иннә-кә Хәмидун, Мәжид(үн) | إنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ |
| Йә Аллаһым, Мөхәммәт ғәләйһиссәләмгә һәм уның ҡәүеменә мөбәрәклек бир | Аллаһуммә бәрик ғалә Мөхәммәдин үә ғалә әли Мөхәммәд(ин) | وَ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ |
| Ибраһим ғәләйһисәлләмгә һәм уның ҡәүеменә мөбәрәклек биргән кеүек | кә-мә бәрәктә ғалә Ибраһимә үә ғалә әли Ибраһим(ә) | كَما بارَكْتَ عَلَى إبْراهِيمَ وَ عَلَى آلِ إبْراهِيمَ |
| Тәхҡиҡ — Һин маҡтаулы һәм олоһоң! | иннә-кә Хәмидүн, Мәжид(үн) | إنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ |

# Салауат (доға)
## Салауат — башҡорт телендә

Салауат һүҙе башҡорт теленә доға булараҡ та, исем булараҡ та, фразеологизм булараҡ та ингән. Дини мәғәнәһе маҡтау, данлау булһа, үткән эшкә салауат ғибәрәһе булған эш булған, хәйерлегә булһын тигән мәғәнәлә әйтелә. Башҡорт халҡының милли ҡаһарманының — Салауат Юлаевтың исеме лә ошо мөбәрәк һүҙҙән бирелгән.
# Башкиров Шамил Шаһивәли улы

Башкиров Шамил Шаһивәли улы (1 ғинуар 1927 йыл — 4 март 2010 йыл) — ғалим-физик, физика-математика фәндәре докторы (1970), профессор (1971), Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1994), РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980). КФУ профессоры (2004).
КФУ-ла яңы фәнни йүнәлеште (Мессбауэр спектроскопияһы) нигеҙләүсе.

# Башкиров Шамил Шаһивәли улы
## Биографияһы

Шамил Шаһивәли улы Башкиров 1927 йылдың 1 ғинуарында Ҡазанда Татар АССР-ның дәүләт эшмәкәре Шаһивәли Башкиров гаиләһендә тыуған. Ата-әсәһе репрессияланған. Ҡаҙан дәүләт университетының физика-математика факультетын тамамлаған (1951). «К теории парамагнитной спин-решеточной релаксации» темаһына физика-математика фәндәре кандидатлығына (1958, етәксеһе С. А. Альтшулер) һәм «Применение ядерного гамма-резонанса к исследованию парамагнитных кристаллов» темаһына докторлык диссертацияһын (1971) яҡлаган.

# Башкиров Шамил Шаһивәли улы
## Хеҙмәт юлы

* 1951-1955 йылдарҙа — Мари дәүләт педагогия институтының физика кафедраһы ассистенты.
* 1957-1960 йылдарҙа — Ҡаҙан дәүләт педагогия институтының физика кафедраһында өлкән уҡытыусы.
* 1960-1969 йылдарҙа — Ҡаҙан дәүләт университетында теоретик һәм эксперименталь физика кафедраһы доценты.
* 1969-1994 йылдарҙа — КФУ каты есем физикаһы кафедраһын ойоштороусыһы һәм мөдире,
* 1971-2010 йылдарҙа — кафедра профессоры.

# Башкиров Шамил Шаһивәли улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Магнит резонансы һәм парамагнит релаксацияһы буйынса белгес буларак, мессбауэр спектроскопияһын тикшереү төркөмө (лаборатория 1969 йылда кафедра итеп үҙгәртелә) ойоштора. Физика, теоретик физика, каты есем физикаһы буйынса 320-нән артык фәнни хезмәте нәшер ителгән. Магнитлы есемдәрҙең, ферритларҙың микротөҙөлөшөн гамма-резонанслы тикшереүе менән халыҡ-ара абруй ҡаҙана. 26 фән кандидаты (шул иҫәптән, Мысыр, Сүриә, АҠШ өсөн), 4 фән докторы әҙерләгән.

# Башкиров Шамил Шаһивәли улы
## Фәнни хеҙмәттәре

* О поляризации ядерных моментов и ширине линии ядерного резонанса в кристаллах солей иона Сu2+ // Журнал экспериментальной и теоретической физики. 1958. Т. 35, вып. 3;
* О влиянии оптического излучения на электрическое квадрупольное взаимодействие ядра парамагнитного иона // Письма в Журнал экспериментальной и теоретической физики. 1966. Т. 3, вып. 6;
* Влияние обменного взаимодействия магнитных ионов на интенсивность мессбауэровского спектра // Физика твердого тела. 1967. Т. 9, № 10;
* Магнитная микроструктура ферритов. Казань, 1978;
* Кинетика фазообразования в процессе синтеза алюминий-замещенного гексаферрита // Неорганические материалы. 1999. Т. 35, № 12;
* Мессбауэровские исследования некоторых систем перовскитподобных оксидов // Исследовано в России: электронный журнал. 2004;
* Магнитное упорядочение и электрические свойства ферриманганитов. Saarbrücken, Deutschland, 2010.

# Башкиров Шамил Шаһивәли улы
## Бүләктәре, мактаулы исемдәре

* 1980 — РСФСР атҡаҙанған фән эшмәкәре.
* 2004 — КФУ профессоры.
# Митеневка

Митеневка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагай йылғаһының уң ярына тамағынан 316 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Митеневка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012687
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301268
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Таганрог метеостанцияһы

"Таганрог"метеостанцияһы — метеорологик күҙәтеүҙәр алып барыу өсөн барлыҡҡа килгән учреждение. Хәҙерге адресы: Ростов өлкәһе, Таганрог ҡалаһы,Шевченко урамы, 143-се һанлы йорт.

# Таганрог метеостанцияһы
## Тарих

1815 йылдың майында Приазовьеның Таганрог ҡалаһында иң беренсе гидрометеорологик станция асыла. Был ҡаланың ҙур порт булып үҫешеүе арҡаһында мөмкин була. 1833 йылдың апреленә тиклем ул Таганрог ирҙәр гимназияһы бинаһында эшләй. Тикшереү барышында алынған мәғлүмәттәр, урындағы асыҡ сығанаҡтарҙа баҫыла. Мәҫәлән, 1865 йылда сыҡҡан «Таганрог ҡала башлығы иҫтәлек китабында» Таганрогта һауаның уртаса һәм максималь температураһы иҫкә алына.
1870 йылда «Таганрог» метеостанцияһы флагман ауышлығы районында урынлаша. 1880 йылдан һуң, маяҡ төҙөгәс, маяҡ ишек алдына күсә. Был урында метеостанция быуат дауамында тиерлек тора. Үҙ ваҡыты менән учреждение күҙәтеүҙәр ҡорамалдарын һәм тикшереү мәғлүмәттәрен тапшырыу юлдарын яҡшырта. XVII быуатта учреждениеның ҡоралдары бик примитив була. Тәүҙә тикшереүҙәр мәғлүмәтен йыйып, уны порт конторына тапшырғандар, һуңынан рейдта тороусы караптарға махсус сигнал флагтары менән мәғлүмәт тапшырғандар. Телеграф барлыҡҡа килгәс, мәғлүмәт яҡындағы порттарға тапшырылған. Һауа торошо тураһында тәүлек әйләнәһенә һигеҙ тапҡыр, ә диңгеҙ торошо тураһында өс тапҡыр хәбәр иткәндәр. Табылған документтарҙан күренеүенсә, мәғлүмәттәр айырым журналға каллиграфик яҙыу менән яҙылған, яуым-төшөм күләме, диңгеҙ өҫтө һәм һауа торошо тураһында бик тулы мәғлүмәттәр тупланған. XХ быуат башында метеостанция ихтыяждары өсөн радио ҡуллана башлайҙар. 1917 йылдың декабрендә учреждениеның эше Октябрь революцияһы ваҡытында һәм 1921 йылдың декабрендә граждандар һуғышы ваҡытында туҡтатылып торола.
1941 йылдың октябренән 1943 йылдың авгусына тиклем оккупация ваҡытында Таганрог ҡалаһының метеостанцияһы эшен туҡтата. 1970 йылда метеостанция Шевченко, 143 йортонда урынлаша һәм хәҙер ҙә шунда эшләй. Метеостанция барлығы 26х 26 метр участкала урынлашҡан. Күҙәтеүҙәрҙе психометрик будкалар ярҙамында үткәрәләр, ел датчиктар һәм «аҡыллы приборҙар» ҡулланалар. Станция күп һанлы күҙәтеүҙәр алып бара: диңгеҙ яры, радиометрик, актинометрик, шулай уҡ тирә-яҡ мөхиттең бысраныу мониторингын үткәрәләр. Эш һөҙөмтәләре Гидрометүҙәккә һәм гидрометбюроға тапшырыла. Станция штатында 8 кеше эшләй.
2015 йылдағы иҫәпләүҙәр буйынса Таганрог ҡалаһы гидрометстанцияһы диңгеҙ режимының яр буйына йоғонтоһон тикшереп, һауаның бысраныуын мониторлай. Быны тикшереү өсөн төрлө дистанциялы ысулдар ҡулланыла. "МГ -Ц Таганрог " алған мәғлүмәттәр барлыҡ Ростов өлкәһе территорияһының һауа торошон күҙ аллауҙа ҡулланыла. 2015 йылда учреждение метеостанцияның эшләй башлауына 200 йыл тулыуын билдәләп үтте.
# Шулега

Шулега — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Шулега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023955
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002395
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крутая (Санкина ҡушылдығы)

Крутая — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Санкина йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Крутая (Санкина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200005971
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200597
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Светица (Кострома ҡушылдығы)

Светица — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 289 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Светица (Кострома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000011703
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001170
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0