yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡайраҡ (йылға)

Ҡайраҡ — Ҡаҙағстан һәм Рәсәй йылғаһы. Түбәнге яғында Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының уң ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ҡайраҡ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200001185
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200118
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Литовченко Никита Васильевич

Литовченко Никита Васильевич (30 май 1918 йыл — 1992 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, техник фәндәре докторы, профессор.
Прокат етештереү теорияһы, техникаһы һәм технологияһы өлкәһендә белгес. 80-дән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 6 монография, шулай уҡ бер нисә уйлап табыу авторы.

# Литовченко Никита Васильевич
## Биографияһы

1918 йылдың 30 майында СССР-ҙың Акмолинский өлкәһе Новопетропавловка (һуңыраҡ — Каражар ауылы, хәҙер юҡ) ауылында тыуған.

# Литовченко Никита Васильевич
## Биографияһы
### Белеме

1942 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын (МГМИ, хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) «металдарҙы баҫым менән эшкәртеү» һөнәре буйынса тамамлай. 1958 йылда Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр институтында Литовченко «Исследование процесса прокатки периодических профилей арматурной стали» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1969 йылда уға фәнни хеҙмәттәре йыйылмаһы буйынса техник фәндәр докторы ғилми дәрәжәһе бирелә. Ошо уҡ йылда профессор дәрәжәһе ала. Н. В. Литовченко академик И. М. Павловты, шулай уҡ профессорҙар М. И. Бояршиновты һәм Н. Е. Скороходовты үҙенең остаздары тип һанай.

# Литовченко Никита Васильевич
## Биографияһы
### Эшмәкәрлеге

Никита Васильевич Литовченко 1946 йылдан алып Магнитогорск тау-металлургия институтында эшләй: тәүҙә ассистент вазифаһында, һуңынан доцент һәм 1963 йылдан — металды баҫым менән эшкәртеү кафедраһы профессоры вазифаһында (1975—1976 йылдарҙа был кафедраның мөдире була). 1976 йылда Липецк политехник институтына (ЛПИ, хәҙер Липецк дәүләт техник университеты) эшкә саҡырыла һәм ғүмеренең аҙағына тиклем металды баҫым менән эшкәртеү кафедраһы профессоры булып эшләй
Үҙенең фәнни-техник эшмәкәрлеге осоронда ҡалын ҡорос табаҡ прокатлау, прокат стандарын көйләү, прокатлау һәм өҙлөкһөҙ ваҡ сортлы һәм сым стандары эшенең техник-иҡтисади күрһәткестәрен анализлау технологиялары, арматура ҡоросоноң төрлө киҫемдәрен прокатлау технологиялары мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Уның тикшеренеүҙәре нигеҙендә бер нисә прокатлау станы проектлана, был стандар ил эсендә — Магнитогорск, Кривой Рог, Череповец һәм Силәбе заводтарында, шулай уҡ сит илдәрҙә — Польша, Ҡытай, Болгария һәм Һиндостан заводтарында урынлаштырыла. Бер нисә тапҡыр сит илдә командировкала була, Болгарияла Кремиковский металлургия комбинатында (1965), ГДР һәм Чехословакияла металлургия заводтарында (1968), шулай уҡ Швецияла (1970). КПСС ағзаһы була.
1992 йылда Липецк ҡалаһында вафат була.
«Почет билдәһе» ордены һәм миҙалдар, шул иҫәптән «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнә
# Дерилейка

Дерилейка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Катмисс йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Дерилейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003523
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Великое күле (Мәскәү өлкәһе)

Великое күле — Мәскәү өлкәһе Шатура районының Кривандинский ауыл биләмәһендәге күл. Туголесский күл төркөмөнә ҡарай. Ҡушма ҡылым аша Глубокое, Долгое, Миловское күлдәре менән тоташҡан.

# Великое күле (Мәскәү өлкәһе)
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Майҙаны — 4,1 км² (410 гектар), оҙонлоғо — яҡынса 2490 м, киңлеге — яҡынса 2020 м. Күлдең ярҙары ялпаҡ, һаҙлыҡлы, торф менән ҡапланған.
Тәрәнлеге — 0,5-1,5 м, максималь тәрәнлеге 4,2 метрға етә. Төбө ләмле, торф менән ҡапланған. Торфлы һыуы ҡара-көрән төҫөндә.
Күл интенсив рәүештә һыу үләндәре менән ҡаплана, улар араһына һыу үҫемлектәренән ҡамыш, уҡъяпраҡ, , элодея, рдест, канада дөгөһө, , томбойоҡ, екән, мамыҡбаш, ҡарабойҙай инә. Күл һәм уның янындағы карьерҙар зоология заказнигы булып тора, бында Мәскәү өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгән сфагнум һәм йәйенке аҡ подосиновик үҫә. Күлдә ике төр табан балығы, карп, ҡарабалыҡ һәм ҡорман балығы бар. Яҙ көнө Долгок күленән бында суртан, алабуға, сабаҡ балыҡтары инә. Күлендә бысраныуын һәм үҫемлектәр менән ҡапланыу арҡаһында ҡайһы бер балыҡ төрҙәре юҡҡа сыға. Күл тирәһендә Мәскәү өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгән мөгөҙморон ҡуңғыҙын осратырға мөмкин.
* ↑ GEOnet Names Server — 2018.
* 1 2 3 Шатурский район Московской области. Культурное и природное наследие (Пояснительный текст к карте, указатель объектов наследия), 2003, Страница 35
# Мәңгелек ут (мемориаль комплекс, Салауат)

«Мәңгелек ут» мемориаль комплексы — Салауат ҡалаһы яугирҙәре, һуғыштарҙа батырҙарса һәләк булған Тыуған ил һаҡсылары хөрмәтенә комплекс.
Мемориаль комплекс Салауат Юлаев бульварында, балалар һәм үҫмерҙәр ижады Һарайы эргәһендә урынлашҡан. Комплекс 1981 йылда асыла. Комплекс составына инә:
* Мәңгелек ут һәйкәл менән (постаментта катер). Һәйкәлдә яҙыу «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Тыуған ил һаҡсылары моряктар иҫтәлегенә». Катерҙа яҙыу «Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының үлемһеҙ батырлығы хөрмәтенә»
* Зенит-артиллерия установкаһы — 100-миллиметрлы пушка.
* Катюша ракета ҡоролмаһы
* 1941—1942 йылдар өлгөһөндәге танк Т-34/76, 1942 йылдың мартында Калуга өлкәһенең Барятинский районында һуғыштарҙа ҡатнашҡан.
* БТР
* Советтар Союзы Геройҙарына — Бекетов В. С., Сухоруков А. Я., Әхтәмов Х. Б. һәм Рәсәй Геройы — В. Е. Трубановҡа мемориаль плита.
* Геройҙар фотоһы менән гранит стена
* «Сквер Ватанды һаҡлаусыларға арналған. 2000 йылдың 9 майы төҙөлгән» тигән яҙыулы гранит плита.

# Мәңгелек ут (мемориаль комплекс, Салауат)
## Тарихы

1981 йылда мемориаль комплексҡа катер һәм мәңгелек ут менән һәйкәл инә. Ҡарауылсы катер Керчтән тимер юл буйлап килтерелә. Комплексты асыу тантанаһында махсус саҡырылған ветерандар-Кесе Ерҙә һуғышта ҡатнашыусылар сығыш яһайҙар. Еңеүҙең 65-йыллығына мемориаль комплекс реконструкциялана һәм мемориаль таҡтаташ, гранит стена һәм хәрби техника менән тулыландырыла.
Беҙҙең көндәрҙә «Мәңгелек дан уты» мемориалы янында иҫтәлекле саралар ойошторола, ветерандарҙы тәбрикләйҙәр, Салауат ҡалаһының һәләк булған яугирҙәре иҫтәлегенә веноктар һалалар.
Йыл һайын 14 февралдә (совет ғәскәрҙәре Афғанстандан сыҡҡан көн), 9 майҙа (Еңеү көнөндә), 22 июндә (хәтер һәм ҡайғы көнө), аҙна һайын шәмбе көндәрендә ЗАГС-та теркәлгәндән һуң яңы өйләнешкән йәштәр мемориал һәйкәле янына сәскәләр һалалар.

# Мәңгелек ут (мемориаль комплекс, Салауат)
## Ҡыҙыҡ мәғлүмәттәр

Мемориаль комплексты реконструкциялау проекты генераль подрядсыһы — «Флора» Муниципаль предприятиеһы.
Т-34 танкын Салауат ҡалаһына бүләккә «Газпром Нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте предприятиеһы алып бирә.
«Тыуған ил һаҡсылары — моряктарға» һәйкәл — катеры Керчь ҡалаһынан, Ҡара диңгеҙ флотында һәләк булған моряктар иҫтәлегенә, һуғышта ҡатнашҡан мичман Ғәлиев Михал Романович инициативаһы буйынса килтерелә. 1980 йылдың 29 июлендә Салауат Юлаев бульварында асыла.
# Минолга

Минолга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 256 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Минолга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034558
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203455
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Поганка (Кемчуга ҡушылдығы)

Поганка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг (Оло Кемчуг) йылғаһының һул ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Поганка (Кемчуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016824
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201682
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Порная

Порная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киевский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Порная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203531
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# ABS-CBN

ABS-CBN — Филиппиндағы телевидение каналы, 1953 йылдың 23 октябрендә эфирға сыға башлай, ул ABS-CBN корпорацияһының флагман мөлкәтен хеҙмәтләндерә, Лопес Холдингс корпорацияһы ҡарамағындағы компания.
# Солоничка

Солоничка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демина йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Солоничка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002054
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Анила

Анила — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Анила
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003563
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Калтарак (Ушпа ҡушылдығы)

Калтарак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ушпа йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Калтарак (Ушпа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000922
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100092
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Петрухина Татьяна Максимовна

Петрухина Татьяна Максимовна (ҡыҙ фамилияһы Вереина, беренсе никахта (1953—1957) Каракашьянц; 21 декабрь 1925 — 13 октябрь 2004) — совет спортсыһы һәм тренеры, СССР-ҙың күп тапҡыр чемпионы, һыуға һикереү буйынса Европа чемпионы (1954), Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (1952, 1956). спорт гимнастикаһы буйынса СССР-ҙың спорт мастеры. Һыуға һикереү буйынса СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры. СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры.

# Петрухина Татьяна Максимовна
## Биографияһы

Татьяна Максимовна Петрухина (Вереина) 1925 йылдың 21 декабрендә Курск ҡалаһында тыуған. Беренсе мауығыуы спорт гимнастикаһы була, спорттың был төрө буйынса СССР-ҙың спорт мастеры исемен ала. 1947 йылда Ефимова (Блохина) Серафима етәкселегендә һыуға һикереү буйынса шөғөлләнә башлай. Бер нисә йыл СССР йыйылма команда составына инә, Хельсинки ҡалаһында (1952) һәм Мельбурнда (1956) үткән Олимпия уйындарында ҡатнаша, унда 10 метрлыҡ вышканан һикереүҙә 5 һәм 6-сы урындарҙы яулай. 1954 йылда һыу спорт төрҙәре буйынса Советтар Союзы спортсыларының дебют сығышында Туринда вышканан һикереү буйынса алтын миҙал яулай һәм Европа чемпионатында был дисциплинала еңеү яулаусы беренсе совет спортсыһы булараҡ тарихҡа инә
1956 йылда Татьяна Петрухина спорт карьераһын тамамлай һәм 1956 йылда тренерлыҡ эшмәкәрлегенә күсә. Күп йылдар дауамында балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең «Спартак» спорт йәмғиәтендә эшләй һәм СССР йыйылма командаһы һәм Берләштерелгән команда тренеры булараҡ халыҡ-ара кимәлдәге спортсылар әҙерләй. Улар араһында Олимпия чемпионы Владимир Васин (трамплин, 1972), Олимпия уйындары призерҙары Нинель Крутова (трамплин, 1960), Наталья Тимошинина (вышка, 1968), Елена Мирошиналар (вышка, 1992) бар.
Татьяна Петрухина 2004 йылдың 13 октябрендә Мәскәүҙә вафат була. Николо-Архангельск зыяратында ерләнә. 2009 йылда Мәскәүҙә Татьяна Петрухина иҫтәлегенә һыуға һикереү буйынса бөтә рәсәй ярыштары үтә.

# Петрухина Татьяна Максимовна
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Константин Каракашьянц (1921-1971) — ире, совет гимнасы һәм тренеры, Хельсинкиҙа Олимпия уйындарында спорт гимнастикаһы буйынса СССР-ҙың йыйылма командаһы тренеры була(1952).
# Малтабар

Малтабар — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Туҡай районындағы ауыл. Ҡалмиә ауыл биләмәһе составына керә.

# Малтабар
## Географик урыны

Ауыл Игәт йылғаһы буйында, Яр Саллы ҡалаһынан көнсығышҡа табан 33 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Малтабар
## Тарихы

Малтабар — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. 1710—1711 йй. билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенең Байлар улусы Турай түбәһенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Күсәкәй улусы составына керә.
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда ауыл халҡы Е. И. Пугачёв яғында әүҙем сығыш яһай.
ХХ быуат башында 2 бакалея кибете, 2 мәсет, 2 мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Минзәлә районы, 1984 йылдан — Туҡай районы составына керә.

# Малтабар
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 51 йән башҡорт, 79 йән типтәр, 136 йән яһаҡлы татар; 1870 йылда — 248 татар, 220 башҡорт, 228 типтәр; 1912 йылда — 342 аҫаба башҡорт, 381 керҙәш башҡорт һәм типтәр, 402 татар йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 625 | 696 | 852 | 969 | 1181 | 1125 | 1149 | 823 | 525 | 362 | 394 | 335 | 191 | 200 |

# Малтабар
## Инфраструктура

Ауылда башланғыс мәктәп, клуб, мәсет бар. Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
# Пашин Сергей Тимофеевич

Пашин Сергей Тимофеевич (11 июнь 1946 йыл) — нефть һәм газ сәнәғәте ветераны, тау инженеры, ғалим-иҡтисадсы, йәмәғәтсе. 2003—2012 йылдарҙа «Газпром трансгаз Өфө» предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының өсөнсө һәм дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Иҡтисад фәндәре докторы (2001), профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2004), Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ-энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2000), Рәсәйҙең почётлы төҙөүсеһе (2001). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986), «Почёт Билдәһе» (1980), Дуҫлыҡ (2007) һәм 3‑сө дәрәжә преподопный Сергий Радонежский (2000) ордендары кавалеры.

# Пашин Сергей Тимофеевич
## Биографияһы

Сергей Тимофеевич Пашин 1946 йылдың 11 июнендә Башҡорт АССР-ының Йәрмәкәй районының Приют ҡасабаһында тыуған.
1975 йылда Өфө нефть институтын (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) тамамлай.
1968 йылдан "«Аксаковнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында эшләй, 1971 йылдан участка начальнигы; 1972 йылдан — Төмән өлкәһе: 1982 йылдан «Уренгойгазпром» предприятиеһының генераль директор урынбаҫары, 1984 йылдан «Ямбурггаздобыча» генераль директоры; 1987 йылдан «Союзнефтеотдача» (Өфө) предприятиеһында генераль директор урынбаҫары. 1994 йылдан «Ишембайнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының генераль директоры урынбаҫары, 2003 йылдан «Газпром трансгаз Өфө» йәмғиәтенең генераль директоры. 1991 йылдан «Вьетсов‑петро» берлектәге предприятиеһының директор урынбаҫары (Вьетнам), 1995 йылдан «Топэнерджи» (Болгария) акционерҙар йәмғиәтенең башҡарма директоры.

# Пашин Сергей Тимофеевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге нефть һәм газ сәнәғәтендә экология, иҡтисад проблемаларына арналған. Пашин ҡатнашлығында ҡатламдарҙың нефть һәм газ биреүсәнлеген арттырыу технологиялары һәм техник саралары эшләнгән һәм ғәмәлгә индерелгән; газ транспорты объекттарын файҙаланыуҙың ышаныслылығын системалы арттырған «идара итеү хәүефе» концепцияһы булдырыла; 600‑ҙән ашыу предприятие менән идара итеү стандарты эшләнә. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм дүрт уйлап табыу авторы

# Пашин Сергей Тимофеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1986),
* «Почёт Билдәһе» ордены (1980),
* Дуҫлыҡ ордены (2007),
* 3‑сө дәрәжә преподобный Сергий Радонежский (2000) ордены.
# Катух (Кемчуга ҡушылдығы)

Катух — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Катух (Кемчуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017241
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201724
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хермсдорф (Тюрингия)

Хермсдорф (Тюрингия) (нем. Hermsdorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8384 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,51 км². Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 07621–07629 һәм автомобиль коды — SHK.
# Салауат (гәзит)

«Салауат» — сәйәси-ижтимағи гәзит. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы, БР‑ҙың «„Башҡортостан Республикаһы“ нәшриәт йорто» дәүләт унитар предприятиеһы. Салауат ҡалаһында 1999 йылдың ноябренән алып аҙнаһына 2 тапҡыр башҡорт телендә сыға.

# Салауат (гәзит)
## Тарихы

1997 йылдың 21 октябрендә гәзиттең тәүге һаны нәшер ителә. 1999 йылдың ноябрендә рәсми рәүештә теркәлә. Тәүге йылдарҙа баҫма аҙнаһына бер тапҡыр, ә 2002 йылдың ғинуарынан аҙнаһына ике тапҡыр 4А3 форматы менән сыға.
Гәзиттең мөхәррирҙәре: беренсе мөхәррир — Ирмәк Хәсәнов, унан һуң коллектив менән оҙаҡ йылдар Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы Мөхтәр Сабитов етәкселек итә, 2007 йыл башынан гәзиттең мөхәррире итеп Рима Ҡотлоғәләмова тәғәйенләнә.
* "Салауат" гәзите үҙенең биттәрендә Салауат ҡалаһы тормошон тулыһынса яҡтырта. Ҡала хакимиәте, округ Советы, сәнәғәт предприятиелары эше, ҡаланың социаль, мәҙәни, спорт тормошо тураһында даими мәҡәләләр баҫылып тора. Башҡорт телендә баҫылғанға күрә уның темати-каһы ҡаланың башҡа гәзиттәренекенән айырыла. Мәҡәләләребеҙҙең күбеһе Башҡортостандың төп халҡы башҡорттарҙың тарихы, мәҙәниәте, рухи байлыҡтары хаҡында. “Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында” Закондың нисек ғәмәлгә ашырылыуы яҡтыртыла, “Шәжәрәм”, “Хаталарҙы төҙәтәйек” тигән конкурстар үткәрелә, “Башҡорт телен өйрәнәйек” рубрикаһы алып барыла.

# Салауат (гәзит)
## Өлгәшкән уңыштары һәм бүләктәре

Гәзит коллективының ижади эшмәкәрлеге дипломдар һәм Рәхмәт хаттары менән билдәләнгән.
* 2005 йылда киң мәғлүмәт сараларында «Салауат Юлаев беҙҙең йөрәктәрҙә» темаһын иң яҡшы яҡтыртыу номинацияһында 3-сө дәрәжә диплом. *2006 йылда «Полиграфия. Матбуғат донъяһы. Реклама» тип аталған XI Халыҡ-ара махсус күргәҙмә дипломы.
* Г. Асҡарова йәш журналистар республика фестивалендә милли проекттарҙы яҡшы яҡтыртҡаны өсөн махсус бүләк менән бүләкләнә.
* Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты рәйесе, баш мөфтөй Тәлғәт Тажетдин ҡултамғаһы менән ислам динен әүҙем яҡтыртҡаны өсөн Рәхмәт хаты.
* Гөлнара Йәмилева спорт журналистары конкурсының дипломанты булды.
* Һуңғы йылдарҙа гәзит яңы төҫ алды - заманса дизайн, актуаль мәҡәләләр, проблемаларға ҡарата яңы ҡараш һәм гәзит уҡыусыларҙың йәш быуыны менән тығыҙ бәйләнеш булдырылды. Киләсәктә лә “Салауат” гәзите үҙенең ҡыҙыҡлы репортаждары, күңелгә үтеп инерлек очерктары, актуаль интервьюлары менән халыҡ һөйөүен яулау өсөн тырышып эшләйәсәк
- тип күҙаллай редакция коллективы.
# Барташовка

Барташовка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Луговое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Барташовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012380
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301238
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3