yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# 2020 йыл

III мең йыллыҡ :
XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат — XXIII быуат :
Хронологик таблица :
2020 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 2020 MMXX |
| Юлиан стилендә | 2019—2020 (14 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2772—2773 (4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7528—7529 (14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5780—5781 ה'תש"ף — ה'תשפ"א |
| Мосолман календары | 1441—1442 (с 20 августа) |
| Боронғо әрмән календары | 1469 ԹՎ ՌՆԿԹ |
| Ҡытай календары | 4716—4717 (с 25 января) 己亥—庚子 жёлтая свинья — белая мышь |
| Эфиопа календары | 2012—2013 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2076—2077 |
| - Шака самват | 1942—1943 |
| - Кали-юга | 5121—5122 |
| Иран календары | 1398—1399 |
2020 (ике мең егерменсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2020 йылы, 3 мең йыллыҡтың 20 йылы, XXI быуаттың 20 йылы, XXI быуаттың 2 ун йыллығының 10 йылы, 2020 йылдарҙың 1 йылы.
БМО ҡарарына ярашлы 2020 йыл Халыҡ-ара үҫемлектәр сәләмәтлеген һаҡлау йылы тип иғлан ителде.
Рәсәй Федерацияһында Хәтер һәм дан йылы.
Башҡортостанда Башҡорт теле йылы.
# Ножига

Ножига — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вига йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Ножига
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001501
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эх, Зөлфиә! (альбом)

Эх, Зөлфиә! (Эх, Зөлфия! тип яҙылған) — «Дәрүиш Хан» башҡорт рок-төркөмөнөң Муха Records лэйблы тарафынан нәшер ителгән студия альбомы. Кассетала баҫтырылған.

# Эх, Зөлфиә! (альбом)
## Йырҙар исемлеге

Бөтә йырҙарға көй һәм һүҙҙәр авторы Дәрүиш Хан.
* баҫма хатаһы: «Зәлфиә» тип яҙылған

# Эх, Зөлфиә! (альбом)
## Альбомды яҙҙырыуҙа ҡатнашыусылар

* Рөстәм Әбдиев - эшкәртеү
* А. Карташов - тауыш режиссёры
* «Нур» театрының музыка студияһында яҙылды
# Штемпеда

Штемпеда (нем. ) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан .
# Дүртөйлө (мәғәнәләр)

Дүртөйлө һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.

# Дүртөйлө (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Дүртөйлө — Башҡортостандағы ҡала, шул исемдәге район үҙәге.
* Дүртөйлө — Башҡортостандағы район.
* Дүртөйлө (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
* Дүртөйлө (Дәүләкән районы) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл.
* Дүртөйлө (Ҡариҙел районы) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл.
* Дүртөйлө (Шаран районы) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл.
# Абдуллина Нурия Насибулла ҡыҙы

Абдуллина Нурия Насибулла ҡыҙы (15 март 1957({{padleft:1957|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:15|2|0}}), Әлшәй районы, Башҡорт АССР-ы — 31 октябрь 2024({{padleft:2024|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:31|2|0}}) (67 йәш), Өфө) — журналист, йырсы, композитор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Абдуллина Нурия Насибулла ҡыҙы
## Биографияһы

Нурия Насибулла ҡыҙы Абдуллина 1957 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Баязит ауылында тыуған. 1973 йылда Өфө ҡалаһының 1-се интернат-мәктәбен тамамлай.
Артабан Өфө ҡалаһындағы музыка-педагогия училищеһында урта махсус һөнәри белем ала.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген Ейәнсура районында башлай.
1994 йылдан Башҡортостан уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу институтында музыка кабинеты методисы булып эшләй.
1996 йылда «Башҡортостан» ДТРК-һына радио дикторы итеп ҡабул ителә.
Йырсы, үҙешмәкәр композитор булараҡ та танылыу яулай, башҡорт халыҡ йырҙарын башҡара.
2024 йылдың 31 октябрендә Өфөлә ҡаты ауырыуҙан һуң вафат була.

# Абдуллина Нурия Насибулла ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
* Ғәзиз Әлмөхәмәтов һәм Ишмулла Дилмөхәмәтов исемендәге йәш башҡарыусылар конкурстары лауреаты
* Нефтекама ҡалаһында үткәрелгән «Дуҫлыҡ йыры» конкурсы дипломанты
# Ландсберг (Заале)

Ландсберг (Заале) (нем. Landsberg (Saalekreis)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 15424 кеше йәшәй. Майҙаны — 63,33 км². Диңгеҙ кимәленән 97 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 06186–06188 һәм автомобиль коды — SK.
# Цоббениц

Цоббениц (нем. Zobbenitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 344 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,53 км². Диңгеҙ кимәленән 64 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — BK.
# Тюмыль-Лягаль-Кыке

Тюмыль-Лягаль-Кыке — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воргэ-Тэма ҡушылдығының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Тюмыль-Лягаль-Кыке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068421
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306842
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Себенле ауыл Советы (Әлшәй районы)

Себенле ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Себенле ауыл Советы (Әлшәй районы)
## Тарихы
### 2006 йыл

Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре һәм үҙгәрештәре тураһындағы» Законына ярашлы, ст. 1, ч.144 (йөҙ ҙә ҡырҡ дүртенсе часы Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з Законы менән индерелә), унда түбәндәге юлдар бар:
# Нурма (Кесе Кокшага ҡушылдығы)

Нурма — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кокшага йылғаһының һул ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Нурма (Кесе Кокшага ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100102
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сәйетғәлин Байғужа Сәйетғәле улы

Сәйетғәлин Байғужа Сәйетғәле улы (1904 йыл — 4 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яуггиры, майор, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы комиссары, командиры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Сәйетғәлин Байғужа Сәйетғәле улы
## Биографияһы

Байғужа Сәйетғәле улы Сәйетғәлин 1904 йылда (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 1907 йыл) Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара Табын улусы хәҙер Сосновка районы (Силәбе өлкәһе) Мамай ауылында тыуған. Һуғышҡа тиклем Өфөлә Башҡорт обком партияһында урман бүлеге етәксеһе булып эшләгән.1941 йылдың ғинуар айында Өфө ҡалаһының хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө полкы комиссары, аҙаҡ полк командиры булып хеҙмәт итә. Макаев Ғариф Дәүләт улы яраланғас, Миңлеғәле Шайморатов полк менән етәкселекте Сәйетғәлинға тапшыра. Был турала Әхтәм Ихсан «Саҡма тояҡ аттарҙа» китабында былай тип яҙа:
* - Һин уңған комиссар булдың. Яугирҙарҙы Ватанға бирелгән намыҫлы кешеләр итеп тәрбиәләй алдың. Полкты боевой берәмеккә әйләндерҙең. Әйҙә, хәҙер полкты үҙең етәклә. Яраланған Макаевты алмаштыр. Мин һиңә ышанам, һинең полк алдынғыларҙан булыр.
1943 йылдың 5 ғинуарында Ростов өлкәһе Морозовск ҡалаһы өсөн барған һуғышта Сәйетғәлин Байғужа Сәйетғәле улы батырҙарса һәләк була.

# Сәйетғәлин Байғужа Сәйетғәле улы
## Батырлығы

1942 йылдың 3-10 июлендә Озерки ауылы эргәһендә барған һуғышта оҫта етәкселек һәм шәхси батырлыҡ күрһәткән өсөн «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены менән бүләкләнә

# Сәйетғәлин Байғужа Сәйетғәле улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1942)

# Сәйетғәлин Байғужа Сәйетғәле улы
## Әҙәбиәттә

Әхтәм Ихсан Морозовск өсөн барған һуғышты «Саҡма тояҡ аттарҙа» китабында тасуирлап китә:
* Морозовскиҙа 313-сө полктың яугирҙары айырыуса ҙур баһадирлыҡ күрһәтте, улар ҡаланы таҙартып бөтөргәндән һуң, көньяҡ-көнбайышҡа табан ҡасып барған дошманды ҡыуып киттеләр һәм, ут тоғона алып, берәмләп юҡ иттеләр.- Байғужа өсөн!..Байғужа өсөн! - тине сержант Йыһанур Байегетов
# Кивач

Кивач (карел. Kivačču, фин. Kivatsu) — Карелия Республикаһының Суна йылғаһындағы шарлауыҡ

# Кивач
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Шарлауыҡтың исеме, күрәһең, фин һүҙе «kiivas»,- «ҡеүәтле, йылдам» тигәнде аңлата.
Бейеклеге 10,4 м һәм участкала дөйөм оҙонлоғо яҡынса 170 м. Түбәнге баҫҡысының текә ағыу бейеклеге — 8 м. Шарлауыҡтың баҫҡысы сығып торған диабаз тарафынан барлыҡҡа килә.
Шарлауыҡты ҡая ике ағымға бүлә: төп (уң) һәм икенсел (һул). Төп ағым дүрт баҫҡыс буйлап төшә, икенсел ағым тура мөйөш аҫтында төп ағымға ҡушылған бер нисә йүнәлешкә бүленә.
Шарлауыҡ «Кивач» ҡурсаулығы сиктәрендә экскурсия объекты булып тора, уның майҙаны 10 меңдән ашыу гектар. Шарлауыҡ янында Тәбиғәт музейы һәм дендрарий урынлашҡан.

# Кивач
## Тарихы

1566 йылда беренсе тапҡыр Ер китабында телгә алынған.
Риүәйәттәрҙең береһенә ярашлы, ике апалы-һеңлеле Суна һәм Шуя йылғалары бер-береһәнән айырылырға теләмәй йәнәш аҡҡандар, Тик бер мәлдә Суна һеңлеһенә үҙенең уңайлы үҙәнен бирә һәм ял итергә ятып тора. Уянып киткәс, ул Шуяның бик алыҫҡа ағып киткәнен күреп аптырай һәм юлындағы бөтә нәмәне ағыҙып алып китеп, артынан ҡыуып китә. Суна ҡаялар ярған урында Кивач шарлауығы барлыҡҡа килә.
1837 йылда бүрәнә ҡыуыуҙа ағастарҙың һыныуын булдырмау өсөн махсус бүрәнә төшөрөү ҡулайламаһы ҡорола.
1868 йылда шарлауыҡҡа император Александр II килә, уның килеүенә бында махсус ҡуныу йорто төҙөлә.
ГЭС-тың Суна каскадын төҙөгәндә һыуҙың бер өлөшө бирелә (каскадтың иң ҙур станциялары — Кондопожский ГЭС һәм Пальеозерский ГЭС). Был шарлауыҡтың гидрографик селтәрен үҙгәртә һәм тәбиғи ҡеүәтен кәметә (66 тиклем м³/с).

# Кивач
## Кивач әҙәби әҫәрҙәрҙә

Шарлауыҡҡа Г. Р. Державинадың «Шарлауыҡ» шиғыры, Ф. Н. Глинканың һәм башҡа билдәле шағирҙарҙың шиғри юлдары арналған.

# Кивач
## Галереяһы

* Кивач шарлауығы, павильондар (1904 йыл)
* Кивач шарлауығы, 1915 йыл. Һүрәттә — автор, С. М. Прокудин-Горский
* Шарлауыҡ ҡышын
* Кивач шарлауығы көҙ көнө
# РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы

РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы — 1943 йылда РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары менән булдырылған түш билдәһе.
Алдынғылыҡты билдәләгән түш билдәһе — СССР-ҙа дәүләттең ғилми, хужалыҡ һәм оборона ҡеүәтен нығытыуға булышлыҡ иткән кешеләрҙе дәртләндереү (бүләкләү) формаларының береһе. Түш билдәһе тураһындағы Положениеға ярашлы, союз республикаһының тап килгән министрлыҡ йә ведомствоһы бойороғона нигеҙләнеп бирелә.
Бүләкләү 1996 йылдың көҙөнә тиклем тормошҡа ашырыла. 1999 йылдан «Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреү почётлы хеҙмәткәре» тигән яңы исем һәм күкрәккә тағыла торған билдә булдырыла.

# РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы
## Шулай уҡ

    Основная категория: Отличники народного просвещения РСФСР
# Бикбаев Йәүҙәт Мансур улы

Бикбаев Йәүҙәт Мансур улы (25 ноябрь 1926 йыл—7 сентябрь 1995 йыл) — инженер-механик. Техник фәндәре кандидаты (1970), профессор (1993). БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1978), юғары мәктәп уҡытыусыһы.

# Бикбаев Йәүҙәт Мансур улы
## Биографияһы

Йәүҙәт Мансур улы Бикбаев 1926 йылдың 25 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы) Собханғол ауылында тыуа.
1949 йылда Өфө авиация институтын (хәҙер Өфө дәүләт авиация техник университеты) тамамлай
1953 йылдан алып Өфө авиация техникумында уҡытыусы, 1958—1960 йылдарҙа Өфө электромеханика техникумы директоры урынбаҫары булып эшләй
1971 йылдан Өфө авиация институтында эшләй: 1973 йылдан — киске һәм ситтән тороп уҡыу буйынса проректор. 1979 йылдан башлап Мәскәү технология институтының Өфө филиалында (2002 йылдан Өфө дәүләт сервис институты): филиал директоры вазифаһында була. Чернышевский урамында институттың яңы уҡыу-лаборатория корпусы күбеһенсә техник фәндәр кандидаты, доцент Йәүҙәт Мансур улы Бикбаевтың тырышлығына күрә төҙөлә. Бер үк ваҡытта көнкүреш машиналары һәм аппараттары кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара, 1985 йылдан алып машиналар эшләү технологияһы кафедраһы мөдире. Тап ошо ваҡытта Мәскәү технология институтының Өфө филиалына Өфө авиация институтының бик күп уҡытыусылары эшкә күсә
Бикбаев Йәүҙәт Мансур улы 1995 йылдың 7 сентябрендә Өфөлә вафат була.

# Бикбаев Йәүҙәт Мансур улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни хеҙмәттәре электрохимик аныҡ эшкәртеү, синтетик алмасты ҡулланыу һәм уның ярҙамында ҡырҡыусы инструменттарҙы үткерләү проблемаларына арналған. 20‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.(83437)

# Бикбаев Йәүҙәт Мансур улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1986).
# Алан Тьюринг

Алан Мэтисон Тьюринг (ингл. Alan Mathison Turing; 1912 йылдың 23 июне — 1954 йылдың 7 июне — инглиз математигы, логигы, криптографы, компьютер фәндәре ғалимы. Тьюринг компьютер фәндәре һәм яһалма интеллект тәғлимәтенең атаһы булараҡ танылыу яулаған. Ул тәҡдим иткән, хәҙерге компьютерҙың моделе булараҡ билдәле Тьюринг машинаһы «алгоритм» төшөнсәһен формалләштерергә мөмкинлек бирә.
Ғалимдың хөрмәтенә булдырылған Тьюринг премияһы — информатика өлкәһендә донъялағы иң юғары дәрәжәле бүләк.

# Алан Тьюринг
## Хәтер

* Информатикала иң юғры баһаланған премия Алан Тьюринг исемен йөрөтә.
* Алан Тьюринг исеме астероидҡа бирелгән (10204) Тьюринг.
* 2001 йылда Манчестерҙа уға һәйкәл ҡуйылған .
* 2002 йылда Алан Тьюринг « Тарихта 100 иң бөйөк Бриантия кешеһе» исемлегенә инә.
* Видеокарталар архитектураһы (GeForce 20) Алан Тьюринг хөрмәтенә «Turing» тип атала.
* Англия банкы 2021 йылда артҡы яғына Тьюринг портреты төшкән 50 фунтлыҡ ҡағыҙ аҡса сығарасаҡ.

# Алан Тьюринг
## Хәтер
### Кинола һәм әҙәбиәттә

1.Тарихи драма «Игра в имитацию» (2014), Алан Тьюринг ролендә Бенедикт Камбербэтч — математик Тьюринг, криптографтар етәксеһе,шифрлаусы машинаның кодын сисә..
2.Стивенсон Нил, «Криптономикон» (1999, рус телендә — 2004),
3.Апостолос Доксиадис, «Дядя Петрос и проблема Гольдбаха» романы,(1992, рус телендә — 2002).

# Алан Тьюринг
## Хеҙмәттәре

* An extensive list of Turing’s papers, reports and lectures, plus translated versions and collections BibNetWiki
* Список публикаций 2013 йыл 5 апрель архивланған. на Microsoft Academic Search.
* Turing, Alan (October 1950), «Computing Machinery and Intelligence 2008 йыл 2 июль архивланған.», Mind LIX (236): 433—460, doi: 10.1093/mind/LIX.236.433, ISSN 0026-4423, retrieved 2008-08-18
* Oral history interview with Nicholas C. Metropolis — Институт Чарльза Бэббиджа, Миннесотский Университет, г. Миннеаполис. Metropolis was the first director of computing services at Los Alamos National Laboratory; topics include the relationship between Alan Turing and John von Neumann
# Н. А. Некрасов исемендәге Кострома дәүләт университеты

Н, А. Некрасов исемендәге Кострома дәүләт университеты. (тулы исеме: Федераль дәүләт бюджет юғары һөнәри белем биреү учреждениеһы «Н. А. Некрасов исемендәге Кострома дәүләт университеты ») — Костромала урынлашҡан юғары уҡыу йорто. Университеттың төп уҡыу корпустары ҡаланың үҙәк өлөшөндә, Волга яры буйында, урынлашҡан.
Рәсәй белем биреү һәм фән министрлығының, 2016 йылдың 10 март № 196 бойороғона ярашлы әлеге ваҡытта КГТУ юғары уҡыу йорто Кострома дәүләт университеты итеп үҙгәртелә. Төбәктеңтерәк университеттарының береһе.

# Н. А. Некрасов исемендәге Кострома дәүләт университеты
## тарих
### Эшсе-крәҫтиән университеты

1918 йылда « Кострома дәүләт эшсе-крәҫтиән университеты 1917 йылдағы Октябрь революцияһының» иҫтәлегенә асыла. Юридик документы булып Совнаркомдың 21 ғинуарҙа, 1919 йылда, В. И. Ульянов-Ленин яҙған декрет тора.
Уҡыу йорттонда дәрестәр 17 ноябрҙә, 1918 йылда, башланып китә. Университеттың беренсе ректоры Н. Г. Городенский, классик филология уҡытыусыһы, була. ләкин йылдан артыҡ эшләгәс, ул үҙенең сәләмәтлек торошо буйынса вәкәләттәрен һала.
Башта университет составында тәбиғи, урман һәм гуманитар факультеттары була, һуңғараҡ — педагогия һәм медицина факультеттары булдырыла. 1919 йылда университетының әҙерлек бүлегендә эшселәр факультеты эшләй башлай. 1921 йылда университеттың бөтә факультеттарында 3 333 студент уҡый.
1921 йылда Кострома университеты базаһында педагогия институты (халыҡ мәғарифы институты һәм ауыл хужалығы институты барлыҡҡа килә. Артабанғы бер нисә йыл университетта төрлө уҡыу йорттары ойошторола һәм улар бер нисә тапҡыр ул үҙ эшмәкәрлеге йүнәлешен үҙгәртә.

# Н. А. Некрасов исемендәге Кострома дәүләт университеты
## Ректорат

* Наумов Александр Рудольфович, ректор
* Ершов Владимир Николаевич, беренсе проректор
* Тимонина Любовь Ильинична, уҡытыу-методик эштәр буйынса проректор
* Груздев Владислав Владимирович, ғилми эштәр буйынса проректор
* Алексей Евгеньевич Подобин, тышҡы бәйләнештәр һәм үҫеш буйынса проректор

# Н. А. Некрасов исемендәге Кострома дәүләт университеты
## Белем биреү эшмәкәрлеге
### Факультеттары һәм институттар

* Педагогика һәм психология институты
* Иҡтисад институты
* Физика-математика һәм тәбиғи фәндәр институты
* Тарих һәм филология институты
* Мәҙәниәт һәм сәнғәт институты
* Ю. П. Новицкий исемендәге юридик факультет.

# Н. А. Некрасов исемендәге Кострома дәүләт университеты
## Билдәле кешеләр
### Ректорҙар

* Талов Леонид Николаевич (1949—1954)
* Землянский Федор Маркович (1954—1961)
* Синяжников Михаил Иванович (1961—1986)
* Панин Валентин Семенович (1986—1989)
* Рассадин Николай Михайлович (1989—2014)
* Наумов Александр Рудольфович (2014—)
# Нисек барһың, тик шулай бул... (альбом)

Нисек барһың, тик шулай бул... — «Дәрүиш Хан» башҡорт рок-төркөмөнөң Муха Records лэйблы тарафынан нәшер ителгән студия альбомы. Кассетала баҫтырылған.

# Нисек барһың, тик шулай бул... (альбом)
## Йырҙар исемлеге

Бөтә йырҙарға көй һәм һүҙҙәр авторы Дәрүиш Хан.
* баҫма хатаһы: көй һәм һүҙҙәр авторы тураһында мәғлүмәттә «төркөмө» урынына «тәркәме» тип яҙылған

# Нисек барһың, тик шулай бул... (альбом)
## Альбомды яҙҙырыуҙа ҡатнашыусылар

* Рөстәм Әбдиев - эшкәртеү
* А. Карташов - тауыш режиссёры
* «Нур» театрының музыка студияһында яҙылды
# Лиманская Мария Филипповна

Лиманская Мария Филипповна ире буйынса Шальнева (12 апрель, 1924 йыл-26 ноябрь 2024) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, хәрби регулировщик.
Фотограф Евгений Халдей уны Бранденбург ҡапҡалары эргәһендә хәрәкәтте көйләп торғанында мәңгеләштерә.

# Лиманская Мария Филипповна
## Биографияһы

Лиманская Мария Филипповна Һарытау губернаһы Царицынский өйәҙенең Иҫке Полтавка ауылында (хәҙерге Волгоград өлкәһе Иҫке Полтавка районы) 1924 йылдың 12 апрелендә тыуа. Фронтҡа 1942 йылда китә, запас полкта хеҙмәт итә һәм совет һалдаттарына кейемдәр тегә. Хеҙмәте ваҡытында бер нисә тапҡыр үлемдән ҡала: саҡ боҙ аҫтына китмәй һәм үпкәһенә һалҡын тейҙереп ауырыу, хатта тропик малярия үткәрә. 15-се хәрби-автомобиль часында дауалана. Өс көнлөк уҡыуҙар үтеп Мария әхирәттәре менән регулировщик булып китә. Батайск эргәһендә, бомбаға тотоу ваҡытында шоферҙың иҫкәрмәүе һөҙөмтәһендә дауаханаға эләгә. Дауахана ла бомбаға тотола. Мөғжизә арҡаһында ғына әхирәттәре һәм ул һәләк булмай ҡала, сөнки авиабомбаларҙың бер нисәһе шартламай.
1945 йылдың 2 майында Мария Лиманская Рейхстагтың икенсе яғындағы Бранденбург ҡапҡаһы эргәһендә тора, хәрәкәтте һәм көйләү өсөн яуаплы була. Ошо көндәрҙә фотограф Евгений Халдей уны үҙенең фотоларының береһендә мәңгеләштерә лә инде. Халыҡ араһында был фотоһүрәт «Еңеү көйләүсеһе» тип атала, ә 1984 йылдың 30 июлендә Евгений Халдей фотоның артына хат яҙып, уны шәхсән Мария Филипповнаға ебәрә. Дежурлыҡ ваҡытында Марияға водителдәрҙең береһе көймә-туфли бүләк итә, ҡыҙ уны тормошондағы иң яҡшы бүләк тип һанай. 9 майҙа Берлинда һалдаттар немец ғәскәрҙәренең капитуляцияһын, һуғышының Еңеү менән тамамланыуын билдәләй. өн Потсдам конференцияһы көндәрендә лә Мария хәрәкәтте көйләй, Британия премьер-министры У. Черчиллдең кортежын үткәрә һәм хатта, тәржемәсе аша министр менән әңгәмәләшә лә.
Мария Филипповна һуғыштан һуң Волгоград өлкәһендә тәүҙә шәфҡәт туташы булып эшләй, һуңынан мәктәп китапханасыһы була. Ул 1994 йылдан Һарытау өокәһенең Маркс районы Звонаревка ауылында ҡыҙында — Нина Григорьевна Тормозовала — йәшәй. Уның тағы бер ҡыҙы — Раиса — бар. Ейәнсәре Татьяна ире, иретеп йәбештереүсе Виктор Боссарт менән Звонаревканан Ганноверға күсенә, унда шоколад фабрикаһында эшләй: уларҙың биш балаһы — Мария Филипповнаның бәүләләре бар.

# Лиманская Мария Филипповна
## Наградалары

* «Яҡшы юлсы» билдәһе.
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы,
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы,
* «Варшава ҡалаһын азат иткән өсөн» миҙалы,
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены(1985).
# Мелек-Нюр-Соим

Мелек-Нюр-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Евыр-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мелек-Нюр-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030060
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303006
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3