yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иенашиҙа пәйғәмбәр Иона сиркәүе

Иенашиҙа пәйғәмбәр Иона сиркәүе (груз.:წინასწარმეტყველის იენაშის ეკლესია იონა), Грузияның төньяҡ-көнбайышында Үрге Сванетиялағы, хәҙер Самегрело-Земо төбәгенең Местиа муниципалитетында урынлашҡан грузин православ сиркәүе. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡылары исемлегендә иҫәпләнә.

# Иенашиҙа пәйғәмбәр Иона сиркәүе
## Урынлашыуы

Пәйғәмбәр Иона сиркәүе Иенаши ауылында диңгеҙ кимәленән 1360 м бейеклектә Ҙур Кавказ тауы итәгендә урынлашҡан. Иенаши сиркәүенең тарихы һәм төҙөлөшө тураһында бер ниндәй ҙә әҙәби сығанаҡтар юҡ. Унда һаҡланып ҡалған әйберҙәр һәм сиркәү үҙе 1910 йылда ғалим Эквтиме Такаишвилиҙың Сванетияға булған сәйәхәте ваҡытында ентекле һүрәтләнгән.

# Иенашиҙа пәйғәмбәр Иона сиркәүе
## Тасуирлама

Иенаши сиркәүе тигеҙ ҡырҡылған ҡомташ блоктарҙан төҙөлгән. Интерьеры көмбәҙле арканы тотоп торған ике колонна менән секцияларға бүленгән. Сиркәү алтарь апсидаһында һәм көнбайыш диуарҙағы тәҙрәләр менән яҡтыртыла. Ике ишеге бар, береһе көньяҡта, икенсеһе көнбайыш яҡта. Фасадтары бөтөнләй тиерлек биҙәлмәгән. Бина ике баҫҡыслы цоколдә тора һәм сағыу кәрниз менән тамамлана
Эске өлөшө фрескалар серияһы менән биҙәлгән, әммә улар ныҡ зыян күргән. Картиналар урындағы һуңғы осорҙоң палеология-византия сәнғәте стилендә башҡарылған
Элек ҡорамда бик күп уникаль әйберҙәр һаҡланған; уларҙың ҡайһы берҙәре талауҙар ваҡытында юҡҡа сыҡҡан, икенселәре тергеҙелгән һәм Сванетияның Местия тарих һәм этнография музейына һаҡлауға тапшырылған. Был әйберҙәр араһында Иенашиҙың инжил китабы-XIII быуатта иллюминацияланған ҡулъяҙма, шулай уҡ алтын һәм көмөш элементтар менән икона, ҡиммәтле таштарҙан тәреләр бар, уларҙың береһе XIII һәм XIV быуаттарҙағы итальян тәреһе була.
# Албания мәҙәниәте

Албания күп кенә йылдар һуҙымында төрлө хакимлыҡ аҫтында һәм төрлө йәмғиәт системалары йоғонтоһонда була. Шул арҡылы албан мәҙәниәте ҡайһы ваҡыт етди юғалтыуҙар кисерә, әммә албандар үҙҙәренең мәҙәни үҙенсәлектәрен һаҡлап ҡала алғандар.
Албания мәҙәниәте коммунистик хөкүмәте тарафынан ҡыйырһытыла. Шул уҡ ваҡытта, албан яҙыусылары һәм зыялылары эҙәрлекләүҙәргә дусар ителә. Күп ваҡыт бөтә нәмә етди цензура күҙәтеүе аҫтында була. Шуға ярашлы, яңы милли уртаҡлыҡ булдырыу өсөн, коммунистик идеологияға нигеҙләнгән әҙәби һәм мәҙәни вакуум барлыҡҡа килә. 1990 йылдарҙа хөкүмәт албан халыҡ мәҙәниәтен яҡлап сыға. Илдә 4000-дән ашыу мәҙәниәт учреждениеһы бар: Албания милли китапханаһы, дәүләт хоры, Албания милли опера һәм балет театры, Албания милли һынлы сәнғәт галереяһы.

# Албания мәҙәниәте
## Сәнғәт

Ибрагим Кодра — албан художнигы, XX быуаттың иң ҙур рәссамдарының береһе булараҡ танылған, Пабло Пикассо менән бер кимәлдә. Кубизмдың инноватив интерпретацияһын булдырған булараҡ, Кодра үҙенең эше менән сығыш яһаған һәм Пабло Пикассо менән хеҙмәттәшлек иткән, модерн сәнғәтенең үҫешенә мөһим өлөш индергән. Уның эштәре төп милли музейҙарҙа, Италия парламентында (La Grande Pace) һәм Ватикан музейҙарында күрһәтелгән, һәм улар ҡаты геометрик һәм метафизик эстетика менән айырыла, был уның Европа сәнғәт тарихында үҙен үҙәктәш фигура булараҡ нығыта.
# Мейес (йондоҙлоҡ)

Мейес (йондоҙлоҡ) (лат. Fornax) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — α For, яҡтылығы 3,87 була. Майҙаны буйынса урыны — 41.
# Григорьева Зинаида Алексеевна

Григорьева Зинаида Алексеевна (ҡыҙ фамилияһы — Яковлева) (24 май 1923 — 23 август 1996) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Псков өлкәһе Савковский районының «Строитель» орлоҡсолоҡ совхозының звеньевойы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).

# Григорьева Зинаида Алексеевна
## Биографияһы

Григорьева Зинаида Алексеевна 1923 йылда Псков өлкәһе Порховский районының Гверстно ауылында урыҫ крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
Зинаида Алексеевна Григорьева бик йәшләй генә эшләй башлаған. Тәүҙә атаһының хужалығында эшләгән, ә һуңынан урындағы колхозға эшкә трурынлашҡан. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында немец илбаҫарҙары оккупациялаған территорияла ҡала. 1944 йылда, Псков өлкәһе азат ителгәндән һуң, шул уҡ колхозда ауыл хужалығын ҡабаттан тергеҙеүҙә эшләй. Артабан «Строитель» совхозында етен орлоғон үҫтереүсе совхозда йәштәр звеноһын етәкләй.
Зинаида Алексеевна Григорьева1948 йылда 9,33 гектар майҙандың һәр бер гектарынан уның звеноһы уртаса 7,83 центнер уңыш, ә гектарынан 4,6 центнер сүс ала.
1949 йылдың 12 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне һәм етендән рекордлы уңыш алғаны өсөн Яковлева Зинаида Алексеевнаға (кейәүҙә — Григорьева) Социалистик Хеҙмәт Геройы маҡтаулы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙ миҙалы тапшырыла.
Яковлева Зинаида Алексеевна 1951 йылда кейәүгә сыға һәм Ленинград ҡалаһына күсеп килә. 1991 йылға тиклем ҡаланың төрлө предприятиеларында эшләй.
Яковлева Зинаида Алексеевна 1996 йылдың 23 авгусында вафат була. Санкт-Петербург ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Григорьева Зинаида Алексеевна
## Наградалары

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙ миҙалы (12.07.1949)
* Ленин ордены (12.07.1949)
* башҡа миҙалдар.
# Нурья

Нурья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Никольский Туман күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Нурья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017464
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301746
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Улаган

Кесе Улаган — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының уң ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кесе Улаган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100262
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# АҠШ Конституцияһы

АҠШ Конституцияһы (ингл. United States Constitution) — АҠШ-та төп ҡанун, иң юғары юридик көс. 1787 йылдың 17 сентябрендә Филадельфия Конвенты ҡабул итә. Халыҡ-ара беренсе Конституция. Ете бүлектән тора, егерме ете тапҡыр үҙгәртелә.
АҠШ Конституцияһына ярашлы дәүләт власы, суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

# АҠШ Конституцияһы
## Төҙөү һәм ратификация тарихы

1783 йылда Версаль тыныслыҡ килешеүе менән Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш тамамлана. Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш ваҡытында 1777 йылда Икенсе Континенталь конгресс Конфедерация статьялары конституцион документ ҡабул итә.
Конфедерация статъялары бик насар документ була: бер штат, законға ҡаршы булып, законды юҡҡа сығарыра ала. Джордж Вашингтон документты «ҡом бауы» тип атаны (ropes of sand). Шулай булғас, ошо документты алмаштырыу кәрәк була.
# Суфиянов Сабит Әбүсуфиян улы

Суфиянов Сабит Әбүсуфиян улы, әҙәби псевдонимы Әбүс (27 декабрь 1904 йыл — 10 ғинуар 1974 йыл) — башҡорт журналисы, шағир. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Суфиянов Сабит Әбүсуфиян улы
## Биографияһы

Сабит Әбүсуфиян улы Суфиянов 1904 йылдың 27 декабрендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙеСәфәр ауылында тыуған. Йәшләй етем ҡалып, балалар йортонда тәрбиәләнә. 1924 йылда Ырымбур башҡорт педагогия техникумына уҡырға инә. Дүртенсе курстан һуң Өфө педтехникумына күсә. Уны 1929 йылда тамамлағас, «Ҡыҙыл Башҡортостан», Учалы районы «Ударник» гәзиттәрендә эшләй. 1933 йылда Өфөгә килә һәм «Һәнәк» журналында яуаплы секретарь булып урынлаша.
1934—1935 йылдарҙа Сабит Суфияновты дәүләт идеологияһына тап килмәүсе мәҡәләләре өсөн эҙәрлекләйҙәр. Шағир эшһеҙ ҡала һәм Ҡазанға күсеп китергә мәжбүр була. 1936 йылда уны ҡулға алалар һәм өс йылға хөкөм итәләр. 1949 йылдың октябрендә Әбүс ҡабат ҡулға алына һәм ғүмерлеккә хөкөм ителә. 1957 йылдың декабрендә реабилитацияланғандан һуң шағир Өфөгә ҡайта, әммә эшкә урынлаша алмай. Ғүмеренең һуңғы йылдарында ул Мосолман зыяратында ҡәбер ҡаҙыусы булып эшләй.
Сабит Суфиянов 1920—30 йылдарҙа иң әүҙем ижад иткән шағирҙарҙың береһе. Шуныһы үкенесле: уның әҫәрҙәре ҡулдан ҡулға ғына йөрөй, матбуғатта баҫылмай.
Әбүстең шиғырҙары тыуған төйәккә, башҡорт халҡына ҡайнар һөйөү, яҙмышы өсөн уйланыу һәм һыҙланыу мотивтары менән һуғарылған. Яҙыусының «Яһил», «Салауат», «Дауыл йыры», «Ахмаҡ», «Сөмбөл», «Кәкүккәй» тигән поэмалары бар.
«Урал мөхәбәте» исемле тәүге китабы үҙе вафат булғандан һуң, 1998 йылда донъя күрҙе.
2007 йылда Башҡортостан «Китап» нәшриәте Сабит Суфияновтың «Яҙмалар. (Хикәйәләр, көндәлектәр, хаттар)» китабын баҫып сығара.
# Мостовая (Сунгая ҡушылдығы)

Мостовая — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сунгай йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Мостовая (Сунгая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002777
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200277
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вислава Шимборская

Вислава Шимборская (пол. Maria Wisława Anna Szymborska; 2 июль 1923 йыл, Бнин, хәҙер Познань янындағы Курник — 1 февраль 2012 йыл, Краков) — поляк шағиры; Әҙәбиәт буйынса 1996 йылғы Нобель премияһы лауреаты.

# Вислава Шимборская
## Биографияһы

1931 йылдан башлап Краковта йәшәй. 1945—1948 йылдарҙа Ягеллон университетында социологияны һәм поляк әҙәбиәтен өйрәнә, тик университетты тамамлай алмай. 1948 йылда Адам Влодекка кейәүгә сыға, никахтары 1954 йылда тарҡалыуға ҡарамаҫтан, улар дуҫтарса мөнәсәбәттә ҡала. 1953—1981 йылдарҙа Краковтың «Życie Literackie» әҙәби гәзитендә эшләй.
1996 йылда «шиғриәттә бик ныҡ дөрөҫлөк менән тарихи һәм биологик күренештәрҙе кешеләрҙең ысынбарлығында күрһәткән өсөн» Нобель премияһы менән бүләкләнә..

# Вислава Шимборская
## Ижады

Матбуғатта 1945 йылда «Szukam słowa»(«Ищу слово») шиғыры менән «Dziennik Polski» гәзитендә дебют яһай. Беренсе шиғырҙар йыйынтығы «Dlatego żyjemy» («Поэтому живем») 1952 йылда донъя күргән.
Шимборская ижадына фәлсәфәүи һәм рухи-әхлаҡи проблемалар, асыҡтан-асыҡ һөйләү поэтикаһы һәм рефлекслылыҡ,мәңгелек менән кинәт кенә үтә торған мәлдәрҙең,тереклек менән үлемдең бәйләнешен һүрәтләү, гротескка яҡын ирония, ҡыҫҡа метафоралар, шиғырҙарының рациональ төҙөлөшө хас.
Әҙип поляк теленә француз шағирҙарының әҫәрҙәрен тәржемә иткән.

# Вислава Шимборская
## Бүләктәре һәм премиялары

* Гете премияһы (1991)
* Гердер премияһы (1995)
* Аҡ бөркөт ордены (13 ғинуар, 2011 йыл)

# Вислава Шимборская
## Баҫмалар
### рус телендәге баҫмалары

* Шимборская, Вислава. Избранное / Пер. с польского Эппель Асар Исаевич. — М.: Текст, 2007. — 303 с. — (Билингва). — 2000 экз. — ISBN 978-5-7516-0708-2.— ISBN 978-5-7516-0708-2.
* Шимборская, Вислава. Жизнь с бухты-барахты / Пер. с польского Веры Виногоровой. — СПб., 2007.

# Вислава Шимборская
## Библиография

* Prokop J. — "Wisława Szymborska}, Kraków, 1973;
* «Wokół Szymborskiej», Poznań, 1995;
* Потемкин А. Пани Шимборска — Моцарт в поэзии // Эхо планеты. 1996 № 42
# Фосфор

| 15 | Фосфор |
| P30,974 ||
| 3s²3p³ ||
Фо́сфор (бор. грек. φῶς — яҡтылыҡ φέρω — ташыйым; φωσφόρος — яҡтылыҡ үткәреүсе; лат. Phosphorus) — химик элементтарҙың периодик системаһында 5-се төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент. Атом массаһы 15. Ер ҡабығында иң таралған химик элементтарҙың береһе. Ер ҡабығының 0,08—0,09 % массаһын алып тора, диңгеҙ һыуында концентрацияһы 0,07 мг/л.
Химик яҡтан актив булғанға тәбиғәттә ирекле хәлдә осрамай. 190-ға яҡын минералы булыуы билдәле, минералдарҙың иң әһәмиәтлеһе апатит Ca₅(PO₄)₃(F,Cl,OH), фосфорит һәм башҡалар.
Йәшел үҫемлектәрҙең бөтә өлөшөндә лә фосфор бар, үҫемлек емеше һәм орлоғонда фосфор күберәк. Фосфор хайуандарҙың туҡымалары, аҡһым һәм башҡа органик ҡушылмалар (АТФ, ДНК) соствына керә һәм мөһим йәшәү элементы булып тора.
# Кинжуга

Кинжуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двинская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кинжуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004644
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000464
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куляна

Куляна — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Какша йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Куляна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000042391
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004239
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Райсцуг

Райсцуг (нем. Reißzug йәки Reiszug) күтәргес, Зальцбург ҡалаһы янында (Австрия) Хоэнзальцбург замогына йөк ташыу өсөн, арҡан тартыу көсөндә эшләгән тимер юл. Юл үҙенең йәше менән билдәле; ул 1495 йәки 1504 йылда асылған тип иҫәпләнә. Райсцугты Зальцбург фуникулеры менән бутарға ярамай, фуникулер замокка килеүселәрҙе ташый һәм 1892 йылда төҙөлгән.

# Райсцуг
## Тарихы
### Юлдың барлыҡҡа килеүе

Юл беренсе тапҡыр 1515 йылда, һуңғараҡ Зальцбург архиепископы булып киткән кардинал |Маттеус Ланг тарафынан телгә алына. Шулай итеп, был юл хәҙер ҙә эшләүсе иң боронғо тимер юл транспорты өлгөләренең береһе.
Райсцуг әлегә тиклем замоктың стенаһы аша тәүге маршрут буйынса йөрөй. Маршрут Ноннберг аббатлығы биләмәһендә замоктың көнсығыш стенаһы аҫтында башланып китә; артабан юл биш концентрик оборона стеналары аша үтеп, ҡәлғәнең үҙәк ихатаһына тиклем 65 % ауышлыҡта дауам итә. Һәр стенаны үтеү урынында ҡапҡа бар, уларҙың һәр береһе ныҡ ағас ҡапҡас менән бикләнергә мөмкин. Ҡапҡаларҙың булыуы һәм йәше кардинал Ланг биргән һүрәтләүҙең иҫбатланышы булып тора.

# Райсцуг
## Тарихы
### Хәҙерге заман тарихы

Фараз ителеүенсә башта линияла сана кеүек тележкалар ҡулланылған, әммә тиҙҙән ағас рельстар һәм тәгәрмәстәр ҡуйыла. Вагондар сүс арҡан менән һөйрәлә. 1910 йылға тиклем линия кешеләрҙең йәки хайуандарҙың көсө иҫәбенә эшләй. Ҡулланыу ваҡыты эсендә линия бер нисә тапҡыр яҡшыртыла һәм үҙгәртеп ҡорола (һуңғы тапҡыр — 1990 йылда). Хәҙер линияла ҡорос рельстар һәм ҡорос трос ҡулланыла. Электр двигателе иҫәбенә хәрәкәткә килтерелә, линияның эшен контролләү өсөн видеокүҙәтеү системаһы ҡуйылған.
# «Мысыр пирамидаһы» скульптура композицияһы

«Мысыр пирамидаһы» скульптура композицияһы — А. П. Чеховтың «Каштанка» хикәйәһе буйынса Таганрогта скульптор Дмитрий Лындин эшләгән скульптура композицияһы.

# «Мысыр пирамидаһы» скульптура композицияһы
## Скульптура композицияһы

Скульптура композицияһы бронзаны формаға ҡойоу техникаһында башҡарылған. Ул хикәйәләге сусҡа Хавронья Ивановна, ҡаҙ Иван Иванович, бесәй Федор Тимофеевич, Каштанка ҡатнашлығында эшләнгән «Мысыр пирамидаһы» цирк номерын кәүҙәләндерә. Тәпәш гранит постаментҡа ҡуйылған композицияның тирә-яғына төҫлө плиткалар һалынған һәм ул цирк аренаһын хәтерләтә. Скульптура композицияһы балалар уйнағанда ҡурҡыныс тыуҙырмаһын өсөн хәүефһеҙлек сараларын иҫәпкә алып эшләнгән. Горький исемендәге паркка ингәндәге майҙанға урынлаштырылған. Композицияны эшләү өсөн 150 кг балауыҙ (балауыҙ моделе), 1000 кг формалау ҡатнашмаһы, 1000 кг «Бр ОЦС 555» сәнғәт бронзаһы файҙаланыла. Ҡойолған бронза фигуралары сүкелә, шымартыла, ялтыратыла һәм яһалма патинлаштырыла. Композицияны эшләү, урынлаштырыу һәм тирә-яғын төҙөкләндереү өсөн барлығы 1 061,0 мең һум китә.

# «Мысыр пирамидаһы» скульптура композицияһы
## Тарихы

Һәйкәл 2008 йылдың 1 сентябрендә, Белем көнөндә асыла.

# «Мысыр пирамидаһы» скульптура композицияһы
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Таганрог халҡында Дмитрий Лындиндың эше ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, хатта ҡала мэры Николай Федянин шәхсән уның оҫтаханаһына килеп, конкурста еңгән проекттың эше нисек барғаны менән ҡыҙыҡһына.
* «Мысыр пирамидаһын» урынлаштырыылған көндө ҡала халҡы араһында яңы традиция тыуа: улар теләк үтәлһен өсөн сусҡаның моронон ышҡып, уның асыҡ ауыҙына тәңкә һала. Һуңғараҡ йәш вандалдар, йыйылған аҡсаны тимерсыбыҡтан эшләнгән ҡулайлама ярҙамында алыу маҡсатында, сусҡаның моронон соҡоп тәрәнәйтә.
# Канок

Канок — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чубур йылғаһының һул ярына тамағынан 0,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Канок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012575
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201257
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Заальбург-Эберсдорф

Заальбург-Эберсдорф (нем. Saalburg-Ebersdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3750 кеше йәшәй. Майҙаны — 71,87 км². Диңгеҙ кимәленән 431 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 07929, 07368 һәм автомобиль коды — SOK.
# Бараҡ (Рәсәй)

Бараҡ (Ҡарасур, Бөксәй, рус. Баракова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Хәлит ауыл биләмәһе составына керә.

# Бараҡ (Рәсәй)
## Тарих

Ауылға һалйот ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.

# Бараҡ (Рәсәй)
## Халҡы

| 1816 | 1834 | 1859 | 1920 |
| 53 | 155 | 251 | 307 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (94 %) йәшәй.
# Имсыса

Имсыса — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 1194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Имсыса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007253
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300725
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Поросс

Поросс — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 2882 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Поросс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006789
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200678
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Жеребцов йорто

Жеребцов йорто — Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһында Михаил Ильич Жеребцовтың ике ҡатлы айырым йорто. Регион әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты, 1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се һанлы ҡарар.
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Фрунзе урамы, 70.

# Жеребцов йорто
## Тарихы

Ике ҡатлы айырым йорт, Жеребцовтың өйө, XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән. 1860-сы йылдарҙа был йорттоң хужаһы Ольденбург һәм француз агенты Александр Федорович Гемерле була, ул 1870-се йылдарҙа Төньяҡ Германия союзы консулы булып хеҙмәт итә. 1872 йылда, ҡалала городовойҙар идаралығы индерелгәс, Гемерле уның составына индерелә. 1880-се йылдар аҙағында йорт ер биләүсе, 1-се гильдия сауҙагәре, ҡаланың почетлы гражданы М. И. Жеребцовҡа күсә. Был йылдарҙа хаҡ ике тапҡыр, 3,5 меңдән 7 меңгә тиклем арта, моғайын йорт яңы хужаһы тарафынан үҙгәртеп төҙөлгән.
1880-се йылдар аҙағында был ике ҡатлы, эклектика стилендә төҙөлгән йорт була. Уның ҡыйығында бөтә яҡтан периметры буйлап егерме тирәһе амфора ҡуйылған. Фасадындағы биҙәкле һыҙатында матур сығынтылар, улар аҫтында арыҫландар, ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар башы барельефтары, ә улар араһында гирляндалар менән вазалар. Парад ишеге башында ике өлөштән торған тәҙрә ҡуйылған.
Жеребцов фамилияһы, Кобылин фамилияһы кеүек үк, Антон Павлович Чеховҡа «Ат фамилияһы» исемле хикәйә яҙыуға этәргес булған тигән фараз бар. Йорт 1992 йылда регион әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә индерелә.
1917—1918 йыл ҡышында был йорттоң ихатаһында Амур аръяғы запас полктың ҡорал склады була. 1918 йылдағы ғинуар ихтилалы ваҡытында эшселәр ҡоралды баҫып алырға маташалар, ләкин уларҙы эләктереп алалар һәм атып үлтерәләр. 1918 йылдың ғинуар-апрелендә бында А. К. Глушко етәкселегендә РКП(б) ҡала комитеты урынлаша.
1941 йылда Таганрогты немецтар оккупациялаған ваҡытта ҡалала немец һалдаттары өсөн зина йорто була, икенсеһе — офицерҙар өсөн. Зина йорттарына ҡушып тире ауырыуҙары диспансеры була. Диспансерҙы немецтар Жеребцов йортонда асалар. Бында шулай уҡ венерик ауырыуҙар йоҡторғандарҙы дауалау өсөн стационар була. Стационарҙа 30 кеше дауалана ала, 21 карауат һәм 9 кушетка була.
1925 йылдан хәҙерге көнгә тиклем был торлаҡ йорт, уның беренсе ҡатында тире-венерик ауырыуҙар диспансеры урынлашҡан.