# Һөрмә

Һөрмә (лат. Stibium, Sb) — (рус. Сурьма) — Менделеевтың периодик таблицаһының 5-се осоро, 15-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 51. Атом һаны 51. Ябай һөрмә матдәһе көмөшһыу-аҡ, күкһел төҫмөрлө ярмаланып торған ярым металл. Төрлө баҫым ваҡытында дүрт металл аллотроп модификацияһы һәм өс аморф модификацияһы (шартлаусан, ҡара һәм һары һөрмә) билдәле.

# Һөрмә
## Символы

Һөрмә элементының символы — Sb (Стибиум тип уҡыла).

# Һөрмә
## Тарихы

Һөрмә борондан билдәле. Яҡынса беҙҙең эраға тиклем 3000 йылдар самаһында уны көнсығыш илдәрендә һауыт эшләү өсөн ҡулланалар. Б.э.т. XIX быуатта уҡ боронғо Мысырҙа ялтырауыҡ һөрмә онтағы (тәбиғи Sb₂'S₃) ҡулланылған, ул mesten йәки stem исеме аҫтында ҡаш ҡарайтыр өсөн ҡулланылған.
Боронғо Грецияла ул στίμμι һәм στίβι тип аталған, ошонан килеп сыҡҡан да инде лат. stibium. Яҡынса б.э. XII—XIV быуаттарында antimonium тигән .атамаһы барлыҡҡа килә. 1789 йылда А. Лавуазье һөрмәне antimoine исеме аҫтында химик элементтар исемлегенә индергән (хәҙерге инглизсә antimony, испан һәм итальян — antimonio, немецса — Antimon). Урыҫ теленә «сурьма» төрөк һәм ҡырым татарҙарынан килеп ингән

# Һөрмә
## Тарихы
### Ятҡылыҡтары

Һөрмә ятҡылыҡтары КАР, Алжир, Әзербайжан, Тажикстан, Болгария, Рәсәй, Финляндия, Ҡаҙағстан, Сербия, Ҡытай, Ҡырғыҙстан дәүләттәрендә билдәле.

# Һөрмә
## Тарихы
### Миҡдары

АҠШ Геология хеҙмәте статистика мәғлүмәттәре буйынса:
2010 йылда һөрмәнең донъя резервы (һөрмә миҡдары тонналарҙа) :
| Илдә | Резерв | % |
| ҠХР | 950 000 | 51,88 |
| Рәсәй Федерацияһы | 350 000 | 19,12 |
| Боливия | 310 000 | 16,93 |
| Тажикстан | 50 000 | 2,73 |
| КАР | 21 000 | 1,15 |
| Башҡа (Канада/Австралия) | 150 000 | 8,19 |
| Донъяла бөтәһе | 831 1 000 | 100,0 |

# Һөрмә
## Иҫкәрмә

* ↑ Meija J., Coplen T. B., Berglund M., Bièvre P. D., Gröning M., Holden N. E., Irrgeher J., Loss R. D., Walczyk T., Prohaska T. Atomic weights of the elements 2005 (IUPAC Technical Report) (ингл.) // Pure and Applied Chemistry — IUPAC, 2016. — Vol. 88, Iss. 3. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925 — doi:10.1515/PAC-2015-0305
* ↑ Wieser M. E., Coplen T. B., Wieser M. Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) (ингл.) // Pure and Applied Chemistry — IUPAC, 2010. — Vol. 83, Iss. 2. — P. 359–396. — ISSN 0033-4545; 1365-3075; 0074-3925 — doi:10.1351/PAC-REP-10-09-14
* 1 2 ANTIMONY (ингл.)
* ↑ периодическая система химических элементов — 1869.
* 1 2 3 (unspecified title) — ISBN 0-8493-0485-7
* 1 2 3 4 5 6 http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0036.html
* 1 2 3 4 5 6 http://www.cdc.gov/niosh-rtecs/CC3D6AA8.html#modalIdString_CDCTable_3
* 1 2 3 4 http://www.cdc.gov/niosh-rtecs/CC3D6AA8.html#modalIdString_CDCTable_1
* 1 2 3 4 5 http://www.cdc.gov/niosh/idlh/7440360.html
* ↑ Walde A., Hofmann J. B. Lateinisches etymologisches Wörterbuch. — Heidelberg: Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung, 1938. — S. 591.
* ↑ Lavoisier, Antoine. Traité Élémentaire de Chimie, présenté dans un ordre nouveau, et d'après des découvertes modernes. — Paris: Cuchet, Libraire, 1789. — С. 192.
* ↑ Фасмер М. Этимологический словарь русского языка. — Прогресс. — М., 1964–1973. — Т. 3. — С. 809.
* ↑ Месторождение сурьмы
* ↑ Категория: Месторождения сурьмы — wiki.web.ru
* ↑ Antimony Uses, Production and Prices Primer (билдәһеҙ). Дата обращения: 9 апрель 2012. Архивировано 25 октябрь 2012 года. 2012 йыл 25 октябрь архивланған.