yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мәҙинә (административ округ)

Мәҙинә (ғәр. المدينة المنورة‎ — Әл-Мәҙинә әл-Мөнәүәрә) — Сәғүд Ғәрәбстанының көнбайышындағы административ округ.
* Административ үҙәге — Мәҙинә ҡалаһы.
* Майҙаны — 151 990 км², халыҡ һаны — 1 777 933 кеше (2010 йыл).

# Мәҙинә (административ округ)
## Географияһы

Төньяҡтан һәм төньяҡ-көнбайыштан Тәбуҡ административ округы менән , төньяҡ-көнсығыштан - Хәил административ округы менән, көнсығыштан - Әл-Ҡасим һәм Әр-Рияд административ округы менән, көньяҡтан Мәккә административ округы менән сиктәш. Көнбайыштан Ҡыҙыл диңгеҙ ярына сыға.

# Мәҙинә (административ округ)
## Административ бүленеше

Административ округ 7 мүхафазаға бүленә (йәйә эсендә 2010 йылда халыҡ һаны):
* Madinah (Medina) (1 180 770)
* Al Hinakiyah (59 326)
* Al Mahd (62 511)
* Al Ula (64 591)
* Badr (63 468)
* Khaybar (48 592)
* Yanbu (298 675)

# Мәҙинә (административ округ)
## Хакимиәт

Профинцияның административ округ башлығы булып әмир титулы бирелгән вәкил тора, уны король Әл Сәғүд династияһы принц араһынан тәғәйенләй.

# Мәҙинә (административ округ)
## Хакимиәт
### Әмирҙәр

Минтәкә әмирҙәре (провинция губернаторҙары)
* 1924—1965 йылдар - принц Мәхәммәт ибн Әбдел Ғәзиз Әл Сәғүд, король Әбд әл-Ғәзиз улы
* 1965—1985 йылдар - принц Абдул-Мөхсин Әл Сәғүд, король Әбд әл-Ғәзиз улы
* 1986—1999 йылдар - принц Әбд ал-Маәжит Әл Сәғүд, король Әбд әл-Ғәзиз улы
* 1999—2005 йылдар - принц Мүкрин ибн Абдул-Ғәзиз Әл Сәғүд, король Әбд әл-Ғәзиз улы
* 2005—2013 йылдар - Абдул-Ғәзиз ибн Мәжит, король Әбд әл-Ғәзиз ейәне
* 2013 — әлегәсә Фәйсал бин Сәлмән Әл Сәғүд, король Әбд әл-Ғәзиз ейәне
# Мәнеү (Ағиҙел ҡушылдығы)

Мәнеү, Бөгөлсән (рус. Меню, Ману, Бугульчан) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 904 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Мәнеү (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан Салауатҡа тиклем, Нөгөш йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200412111100017698
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101769
* Бассейн коды — 10.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Николай Чудотворец сиркәүе (Богданов)

1891
Николай Чудотворец сиркәүе (Никольский сиркәүе , Изге Никольский ғибәҙәтханаһы) — Ростов өлкәһе Богданов утарындағы православие ғибәҙәтханаһы, Шахты һәм Миллерово епархияһы.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Богданов)
## Тарих

Никольский сиркәүе 1891 йылда төҙөлгән, ул Ростов өлкәһе Каменский районында Октябрь революцияһынан һуң һаҡланып ҡалған дүрт сиркәүҙең береһе.
Совет осоронда сиркәү ябылған. 1943 йылда утарҙы немецтарҙан азат иткәс яңынан асҡандар. Сиркәүҙә 1962 йылға тиклем ғибәҙәт ҡылып килгәндәр. Сиркәүҙе бер нисә тапҡыр ябырға маташҡандар. Сиркәү бинаһына Киров исемендәге колхоздың кәрәк-яраҡтарын һаҡлау урынына әүерелдереү генә сиркәүҙе юҡҡа сығарылыуҙан һаҡлап ҡалған.
Өсөнсө тапҡыр сиркәүҙе 1990 йылда асҡандар. Был эштә Гундоровский кешеләре ҙур ярҙам күрһәткән, шул иҫәптән Владимир Дерябкин, тыумышы менән күрше Хоботок утарынан— хәҙер Петербургта йәшәүсе, цирк артисы, Рәсәйҙә беренсе шәхси граммофон музейын ойошторусы.
# Сарга (Кобра ҡушылдығы)

Сарга — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының уң ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Сарга (Кобра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030764
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103076
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бадья-Йоль

Бадья-Йоль (Бадьяёль) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харута йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Бадья-Йоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067135
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006713
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әл-Кәүҫар сүрәһе

Әл-Кәүҫар (Муллыҡ) сүрәһе — Ҡөрьәндәге 108-се сүрә, 3/4 аяттан тора. Мәккәлә иңгән.
«Әл-Кәүҫар» — йәннәттәге йылғаларҙың береһе. Был сүрәлә иһә Мөхәммәттең Аллаһы исеменән ергә, кешеләр араһына Ислам диненә өндәр һәм күндерер пәйғәмбәр — Аллаһ илсеһе вазифаһында ебәрелеүе таныҡлана.

# Әл-Кәүҫар сүрәһе
## Риүәйәте

Ғас бине Ваил Пәйғәбәр с.ғ.с. менән Бәни Сәһем ишек төбөндә һөйләшеп торған. Унан Пәйғәмбәр Мәсет Харамдан сығып киткән. Ғас эскә кергән. Эстә ҡөрәйештең олуғтары ултырған, улар бынан: «Кем менән һөйләштең?» — тип һораған. Ул: «Әбтәр менән», — тип яуап биргән. Ғәрәп халҡында ир балаһы булмаған кешене «әбтәр», йәғни, нәҫеле киҫелгән кеше тип һанай торған булғандар. Ғастың был һүҙҙәре Пәйғәмбәргә ишетелгәс, ул бик ҡайғырған. Аллаһы тәғәлә уны шатландырыр өсөн әлеге сүрәне иңдергән.

# Әл-Кәүҫар сүрәһе
## Ғәрәпсәһе, транскрипцияһы, башҡорт телендә тәфсире

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمـَنِ الرَّحِيم
    * Бисмилләәһир-рахмаанир-рәхиим
    * Мәрхәмәтле һәм рәхимле Аллаһ исеме менән (башлайым).
108:1 بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
    * Иннәә әғтайнәәкәл-кәүҫар
    * Беҙ һиңә муллыҡ бирҙек.
108:2 فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
    * Фәсалли лираббикә үәнхар
    * Шуға Раббың ризалығыңа намаҙға баҫ һәм ҡорбан сал.
108:3 إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ
    * Иннәә шәәни́'әкә һү́әл-ә́бтар
    * Һиңә үслеләр бынан мәхрүм.
# Мәймүнә бинт әл-Харис

Мәймүнә бинт әл-Хәриҫ (ғәр. ميمونه بنت الحارث‎; 594 йылда Мәккәлә тыуған, яҡынса 671 йылда шул уҡ ҡалала вафат булған) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәләл ефеттәренең береһе, хаҡ мосолмандар Инәһе.

# Мәймүнә бинт әл-Харис
## Биографияһы

Мәймүнә бинт әл-Харистың тыумышында бирелгән исеме Бәррә булған, мәгәр Мөхәммәт Пәйғәмбәр ﷺ уға Мәймүнә исеме биргән. Мәжүсилек осоронда Мәсғүд ибн Әмр тигән кешегә кейәүгә сыҡҡан, әммә унан айырылып Әбү Рухум ибн Әбд әл-Ғөззәгә барған. Күпмелер ваҡыттан ул тол ҡалған. Мәймүнә — Зәйнәб бинт Хүзәймәнең әсәй бер, атай башҡа һеңлеһе. Уның атаһы Хәриҫ — Мәккә ҡалаһының бик абруйлы Бәни Һиләл араһы вәкиле. Әсәһе Һинд исемле була, әммә халыҡ уны «ырыҫлынан ырыҫлы ҡарсыҡ» тип йөрөтә, сөнки 6 ҡыҙына шул замандың иң күркле һәм күренекле, олуғ дәрәжәле кешеләре өйләнә. Мөхәммәт Пәйғәмбәр ﷺ уға ҡатындың еҙнәһе Ғаббас р.ғ. кәңәше буйынса Һижрәнең 7-се йылында өйләнгән. Мәймүнә р.ғ. — Рәсүлебеҙҙең ﷺ иң ахырҙа өйләнгән хәләл ефете. Пәйғәмбәребеҙгә ﷺ мөхәббәтен, уға никахлы ҡатын булырға теләүен ул үҙе белгертә. Мәймүнә мәһәр алмай. Уға никахланған мәлдә ошо хаҡта үәхи иңә («Әл-Әхзәб» сүрәһе, 50-се аят):
«Әй Пәйғәмбәр, дөрөҫлөктә, Беҙ һин мәһәрҙәрен биргән ҡатындарыңды һәм һин эйә булған (йәғни, кафырҙар менән һуғышта әсир төшөп, һиңә насип булған) кәнизәктәрҙе һәм һинең менән бергә Мәккәнән Мәҙинәгә һижрәт иткән атаң менән бер туған ир ҡәрҙәшеңдең ҡыҙҙарын, атаң менән бер туған ҡыҙ ҡәрҙәшеңдең ҡыҙҙарын, әсәң менән бер туған ир ҡәрҙәшеңден ҡыҙҙарын, әсәң менән бер туған ҡыҙ ҡәрҙәшеңден ҡыҙҙарын, һәм үҙен Пәйғәмбәргә мәһәрһеҙ генә бағышлаған, үҙең өйләнергә теләгән мөьминә ҡатындарҙы никахлауҙы һиңә хәләл иттек. Һуңғыһы (йәғни, мәһәрһеҙ никахланыу) һиңә генә хас, башҡа мөьминдәргә хас түгел».
Ғәйшә раҙыйаллаһу ғәнһә был көндәше хаҡында: «Мәймүнә арабыҙҙа иң шәфҡәтле, иң туған йәнле, Аллаһынан бөйөк ҡурҡыу менән ҡурҡып йәшәгән ҡатын булды», — тип әйтеп ҡалдырған. Мәймүнә р.ғ.-нән етмешләп хәҙис яҙып алынған.
Баҡый донъяға ул 80 йәшендә, һижрәнең 51-се йылында күсә.
Ул 70-ләп хәҙис ҡалдырған.
# Видзяс

Видзяс — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Видзяс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001985
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Валентиновка (Архангел районы)

Валентиновка (рус. Валентиновка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 757 кеше. Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203819001.

# Валентиновка (Архангел районы)
## Халыҡ һаны

1906 йылда — 369; 1920 — 395; 1939 — 425; 1959 — 494; 1989 — 831; 2002 — 718; 2010 — 592 кеше йәшәгән.

# Валентиновка (Архангел районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеге урыҫтар (68 %)

# Валентиновка (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (36 км): 12 км

# Валентиновка (Архангел районы)
## Тарихы

Валентиновка ауылы (Новиковка, Мышатҡан йәки Мышыатҡан) XIX быуаттың 70-се йылдарында яңы ауыл булараҡ барлыҡҡа килә. Тула губернаһынан төп күсеп килеүселәр алпауыт Новиковтан ҡуртымға алынған ерҙә йәшәгән. Күрәһең, ауылдың икенсе исеме — алпауыт исеменән, өсөнсөһө йылға исеменән бирелгән. Күскенселәр 1886, 1890 йылдарҙа ла бында килеүен дауам итә. Крәҫтиәндәрҙең 150 дисәтинә һөрөнтө ере булған. Ерҙе һуҡа менән һөргәндәр. XIX быуат аҙағында крәҫтиәндәрҙең өс елгәргесе булған. Урман кәсептәре менән дә шөғөлләнәләр</ref>Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — С. 120. — ISBN 978-5-295-04683-4.</ref>.

# Валентиновка (Архангел районы)
## Видеофильмдар

* «Һуғыш һәм китап» видеофильмдар конкурсыYouTube сайтында Видео
* Велосәйәхәт. Өфө-Архангельское-Валентиновка (авиация маршалы, Советтар Союзы Геройы Иван Пстыгоның тыуған төйәге)
# Колодезянка

Колодезянка — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калитва йылғаһының уң ярына тамағынан 226 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Колодезянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калитва йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Северский Донец (бассейндың рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400612107000014101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001410
* Бассейн коды — 05.01.04.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шемейная

Шемейная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Полуденный Кондас йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шемейная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100767
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арыҫланов Айрат Гәрәй улы

Арыҫланов Айрат Гәрәй улы (10 апрель 1928 йыл — 23 апрель 2010 йыл) — СССР һәм Рәсәй артисы, нәфис һүҙ оҫтаһы, диктор. СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың (1981) һәм Татар АССР‑ының (1974) халыҡ артисы. Бөтә Рәсәй нәфис һүҙ оҫталары конкурстары лауреаты (1970, 1974). ТАССР-ҙың Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1969). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971).
Дүрт тиҫтә йылдан артыҡ Айрат Арыҫлановтың тауышы эстрада сәхнәһенән, радио һәм телевидениенән әҙәби әҫәрҙәр яңғырата. Артист уҡыуында улар Бөтә Союз «Мелодия» фирмаһында грампластинкаларға яҙҙырылған һәм бөтә Советтар Союзы буйынса таралған.

# Арыҫланов Айрат Гәрәй улы
## Биографияһы

Айрат Гәрәй улы Арыҫланов 1928 йылдың 10 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Ахун ауылында тыуған.
1949 йылда Татар дәүләт театр училищеһының актёрҙар бүлеген тамамлай, ә 1967 йылда — А. В. Луначарский исемендәге Мәскәү театр сәнғәте институтының актёрҙар факультетын тамамлай (ситтән тороп).
1956 йылдан 1960 йылға тиклем Ғәлиәскар Камал исемендәге Татар академия театры артисы булып эшләй.
1960 йылдан 1967 йылға тиклем телевидениелә диктор булып эшләй.
1967 йылдың майынан Ғабдулла Туҡай исемендәге Татар дәүләт филармонияһы артисы. 1991 йылда уны филармония халыҡ коллективтары бүлеге режиссеры итеп тәғәйенләйҙәр.
2010 йылдың 23 апрелендә вафат була, Ҡазандың Яңы Татар ауылы зыяратында ерләнгән.

# Арыҫланов Айрат Гәрәй улы
## Маҡтаулы исемдәре

* Татар АССР-ының атҡаҙанған артисы (1957).
* Татар АССР-ының халыҡ артисы (1974).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (01.12.1978).
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (13.05.1981).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971).
* Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге республика премияһы лауреаты (1969) — «Минең йөрәгем Ленин менән һөйләшә», «Татарстан минең тыуған яғым» концерт программаһы өсөн.
* Бөтә Рәсәй нәфис һүҙ оҫталары артистары конкурсы лауреаты (1957, 1974).
# Поганка (Тайменка ҡушылдығы)

Поганка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайменка йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Поганка (Тайменка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016862
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201686
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Брайтунген (Верра)

Брайтунген (Верра) (нем. Breitungen/Werra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4910 кеше йәшәй. Майҙаны — 44,89 км². Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98597 һәм автомобиль коды — SM.
# Олыся-Йоль

Олыся-Йоль — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хоса-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Олыся-Йоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026073
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302607
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ляти-Йоль

Ляти-Йоль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ляти-Йоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067982
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006798
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Силуниха

Силуниха — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Клязьма йылғаһының һул ярына тамағынан 361 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Силуниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000032020
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003202
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Соим-Котыг-Еган

Соим-Котыг-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Котыг-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Соим-Котыг-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039689
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203968
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Ножевая

Оло Ножевая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Егол-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 172 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Ножевая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030591
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203059
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шиҫ

Шиҫ (ғәр. شيث‎ — Аллаһтың бүләге) — Шиҫ, Шит (ғәр. شيثشيث Аллаһ биргән бүләк) — Әҙәм менән Һауаның өсөнсө улы. Ислам традицияларында тәүге пәйғәмбәрҙәрҙең береһе һәм, атаһы кеүек, Аллаһтың иңдерелгән вәхиҙәрен ҡабул итеүсе. Ул Ҡөрьәндә телгә алынмай, ләкин пәйғәмбәрҙәр тураһында хикәйәләрҙә мөһим урын тота (ҡисас әл-анбиә). Инжилдәге Сифҡа тура килә.

# Шиҫ
## Биографияһы

Риүәйәт буйынса, Шиҫ Әҙәмдең ҡатыны Һауанан, Ҡәбил көнсөллөк хистәренән Һәбилде үлтергәндән һуң, атаһына 130 йәш тулғанда тыуған. Уның исеме "Аллаһтан бүләк урынына " тигәнде аңлата, сөнки ул Һәбил урынына бирелгән. Ислам традицияһында уны ҡайһы берҙә шулай уҡ Һибәтулла (ғәр. هبة الله‎ — «Аллаһ бүләге») тип атайҙар.Ғәрәп-мосолман риүәйәтендә Әҙәмдең һаҡалы булмай тиелә, Шиҫ һаҡал үҫтергән беренсе кеше була.
Әҙәм уны Аллаһтан алған төрлө белемдәргә һәм серҙәргә өйрәтә. Әҙәм Шиҫты вариҫы итә һәм уны үҙенең бөтә вариҫтары башлығы итеп ҡуя. Әҙәм үлгәндән һуң, Аллаһ Үҙенең пәйғәмбәре итеп Шиҫте һайлаған. Уға 50 төргәк ебәрелгән (сухуф), уларҙа шулай уҡ айырым фәндәр өлкәһендә белем дә бар.
Шиҫ пәйғәмбәрҙән һуң Аллаһ пәйғәмбәр итеп Иҙристе ебәргән.
# Ҡолой (ауыл)

Ҡолой — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Ҡолой ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Почта индексы - 456894, ОКАТО коды — 75206870001.

# Ҡолой (ауыл)
## Тарихы

Ауылға Ҡолой (Мөхәмәтҡолой) Көсөков (1764 йыл — 1840 йылдан һуң) нигеҙ һала.

# Ҡолой (ауыл)
## Топонимикаһы

Халыҡ ауыл исемен Ҡолой тип йөрөтә — бында электән килеп урынлашҡан Әйле ҡәбиләһенең көнсығыш төркөмө составына ингән башҡорт ҡолой ырыуының исеме менән атай. Ҡолой (Кулуй) — ырыу атамаһына күскән боронғо төрки ир-ат исеме.

# Ҡолой (ауыл)
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 2764 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 1305 ир-ат һәм 1459 ҡатын-ҡыҙ.
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (69 %) йәшәй.

# Ҡолой (ауыл)
## Билдәле шәхестәре

* Йәләлетдинов Вәкил Әхәр улы — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2002) һәм атҡаҙанған (1995) артисы.
* Кинйәбулатов Уран Кәрим улы (1934—2003) — башҡорт шағиры.
* Көсөков Раил Фазыл улы — опера йырсыһы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың халыҡ артисы, Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты.
# Волья (Тавда ҡушылдығы)

Волья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының һул ярына тамағынан 385 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Волья (Тавда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012939
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201293
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Талота-Се

Талота-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Талота йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Талота-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088775
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008877
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0