yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вәлиәхмәтов Ансар Фазлиәхмәт улы

Вәлиәхмәтов Ансар Фазлиәхмәт улы (1 май 1922 йыл — 10 июль 2005 йыл) — ғалим-патологоанатом, юғары мәктәп эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1975), профессор (1977). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Вәлиәхмәтов Ансар Фазлиәхмәт улы
## Биографияһы

Ансар Фазлиәхмәт улы Вәлиәхмәтов 1922 йылдың 1 майында Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе Йыланлы ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы) тыуған.
1950 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлаған. 1953 йылдан алып шунда уҡ эшләй: 1958—1961 йылдарҙа, 1968—1970 йылдарҙа дауалау факультеты деканы, 1961—1963 йылдарҙа уҡыу‑уҡытыу эштәре буйынса проректор, 1976—1987 йылдарҙа патологик анатомия кафедраһы мөдире; 1989—1998 йылдарҙа Хужалыҡ иҫәбендәге ҡала косметология дауаханаһында (Өфө) эшләй.
2005 йылдың 10 июлендә Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Вәлиәхмәтов Ансар Фазлиәхмәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Вәлиәхмәтов Ансар Фазлиәхмәт улының фәнни тикшеренеүҙәре нефть продукттары (тиофен һәм уның яһалмалары) тәьҫирендә организмдағы морфологик үҙгәрештәрҙе өйрәнеүгә арналған. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Бөтә Союз патологоанатомдар йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе (1972—1989). 1‑се (1985) һәм 2‑се дәрәжә (1944) Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) ордендары менән бүләкләнгән.

# Вәлиәхмәтов Ансар Фазлиәхмәт улы
## Ҡаҙаныштары һәм бүләктәре

* Медицина фәндәре докторы (1975), профессор (1977).
* 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
# Биктимер

Биктимер — топоним.
* Биктимер (Краснокама районы) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл.
* Биктимер (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районындағы ауыл.
# Әхмәтхужин Артур Камил улы

Әхмәтхужин Артур Камил улы (21 май 1988 йыл) — рапирала фехтовальщик, донъя һәм Европа чемпионаттары приздарын яулаусы. Команда ярыштарында Олимпия чемпионы (2016). Фехтование буйынса Рәсәй спорт мастеры (2005), халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2013), атҡаҙанған спорт мастеры (2016).

# Әхмәтхужин Артур Камил улы
## Биографияһы

Артур Камил улы Әхмәтхужин 1988 йылдың 21 майында Башҡорт АССР-ының Краснокама районы Яңы Аҡтанышбаш ауылында тыуған.
Фехтование буйынса 23-сө балалар һәм үҫмерҙәр олимпия резервы махсус мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. ГАУ ЦПВСМ РБ, Мәскәү өлкәһе һәм ЦСКА өсөн сығыш яһай. Тренерҙары — Әйүпов Рәмил Исмәғил улы, И. Й. Мамедов.
2005—2010 йылдарҙа — үҫмерҙәр һәм юниорҙар, ә 2010 йылдан милли Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы.
2011 йылда Рәсәй дәүләт физик культура, спорт, йәштәр һәм туризм университетын тамамлай, Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы студенты.
2012 йылда Лондонда һәм 2016 йылда Рио-де-Жанейрола уҙған йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша.

# Әхмәтхужин Артур Камил улы
## Биографияһы
### Спорт ҡаҙаныштары
#### Шәхси иҫәптә

* Рәсәй чемпионаты 2010 — 2-се урын;
* Ир-егеттәр араһында Рәсәй кубогы 2012, 2015 — 1-се урын;
* Рәсәй кубогы 2008 — 2-се урын;
* Бөтә Рәсәй йәйге Универсиадаһы 2010 — 2-се урын;
* Донъя кубогы этабы 2012 — 2-се урын;
* Рәсәй Йәштәр спартакиадаһы 2010 — 1-се урын;
* Йәштәр араһында Европа чемпионаты 2010 — 3-сө урын;
* Донъя чемпионаты 2015 — 3-сө урын;
* Донъя чемпионаты 2013 — 2-се урын.

# Әхмәтхужин Артур Камил улы
## Биографияһы
### Спорт ҡаҙаныштары
#### Командалы иҫәптә

* Европа кубогы 2013 — 1-се урын;
* Европа чемпионаты 2007, 2015 — 2-се урын;
* Юниорҙар араһында донъя чемпионаты 2007 — 3-сө урын;
* Донъя чемпионаты 2015 — 2-се урын;
* Рәсәй чемпионаты 2010, 2011, 2012 — 1-се урын;
* Рәсәй чемпионаты 2006 — 3-сө урын;
* Рәсәй кубогы 2011, 2012 — 1-се урын;
* Рәсәй кубогы 2008, 2010 — 2-се урын;
* Бөтә донъя йәйге Универсиадаһы 2009, 2013 — 1-се урын;
* Рәсәй Йәштәр спартакиадаһы 2010 — 1-се урын.

# Әхмәтхужин Артур Камил улы
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2012).
* Фехтование буйынса Рәсәй спорт мастеры (2005), халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2013), атҡаҙанған спорт мастеры (2016).
# Лайслинг

Лайслинг (нем. Leißling) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1568 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,47 км². Диңгеҙ кимәленән 155 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6667 һәм автомобиль коды — BLK.
# Наҙлы Эджевит

Фатма Наҙлы Эджевит (4 ғинуар 1900 йыл — 14 август 1985 йыл; Төркиә) — педагог һәм рәссам-реалист. Төркиә премьер-министры Бюлент Эджевиттың әсәһе.

# Наҙлы Эджевит
## Йәшлеге

Фатма Наҙлы 1900 йылдың 4 ғинуарында шул саҡта Ғосман империяһының баш ҡалаһы Истанбулда тыуған. Атаһы яғынан ата-бабалары хәрби булған, атаһы — Әмин Саргут полковник, ә әсәһе яғынан олатаһы Кират Паша — Ғосман солтаны ярҙамсыһы.
1915 йылда ҡыҙҙар өсөн Шапа педагогия мәктәбен тамамлағандан һуң, беренсе төрөк рәссам ҡатын-ҡыҙы Миһри Мүшфик Ханым кәңәше буйынса һынлы сәнғәт менән шөғөлләнергә ҡарар итә.
1915—1922 йылдарҙа ҡыҙҙар өсөн Нәфис сәнғәт мәктәбендә уҡый Сәнғәт мәктәбе өсөн сығарылыш имтихандары төрөк бойондороҡһоҙлоғо һуғышы арҡаһында ғәмәлдән сығарылғанға күрә, ул уҡытыусы сертификатын ала.
Наҙлы ҡыҙҙар өсөн Бешикташ урта мәктәбендә рәсем уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Артабан ата-әсәһенә эйәреп, Кастамон һәм Кесе Азияға китә һәм 25 йылға рәссам карьераһын туҡтата. Тәүҙә ул Кастамонда, шунан — Болуҙа һәм Измитта уҡыта.
1924 йылда кейәүгә сыға һәм Анкараға күсенә. Бер йылдан Бюлент исемле ул таба, ул артабан сәйәси партияның лидеры була, һуңынан тағы дүрт тапҡыр Төркиәнең премьер-министры була. Эджевит уҡытыусыларҙың музыка мәктәбендә рәсем уҡытыусыһы булып эшләй, артабан был мәктәп Хасеттепе Университетының Анкара дәүләт консерваторияһы булып китә. Бынан тыш, ул Истанбулда юғары мәктәптә уҡыта. Уҡытыусы карьераһы 19 йыл дауам итә.

# Наҙлы Эджевит
## Ижади эшмәкәрлеге

Эджевит һынлы сәнғәткә 1947 йылда ҡайта. Студент йылдарында уҡ үҙ эштәрен Галатаһарайҙа күргәҙмәгә ҡуя һәм 1947 йылдан һуң тағы ла күргәҙмәләргә ҡуя башлай. Шулай уҡ уның шәхси күргәҙмәләрен дә үткәрә.
Уның эштәре реализм һәм импрессионизм стилдәренең симбиозынан ғибәрәт: Наҙлы «Нәфис сәнғәттәр берләшмәһе» йоғонтоһон кисерә, шулай уҡ күпмелер ваҡыт уның рәйесе булып тора. Уның стиле 1930 йылдарҙағы төрөк рәссамдарының стилен хәтерләтә. Уның художество зауығы иҫ киткес була. 1947 йылдан һуң башлыса ул пейзаж картиналарында импрессионизм стиленең йомшаҡ һәм матур хистәрен донъяга объектив реалистик ҡараштар менән берләштереп, пейзаждар һәм натюрморттар яҙа.
Уның импрессионизмы Төркиәнең хәрби рәссамдары традицияларына нигеҙләнгән. 1948 йылдан 1975 йылға тиклем Эджевит үҙ эштәрен сәнғәттәрҙең һәм скульптураларҙың Дәүләт күргәҙмәһенә ҡуя. Ул май, акварель, күмер һәм аҡбур менән эшләй. 1975 йылда, 75 йәшендә, Истанбул археология музейы дирекцияһының миҙалына лайыҡ була.

# Наҙлы Эджевит
## Ижади эшмәкәрлеге
### Билдәле әҫәрҙәре

2000 йылдың апрелендә Истанбулда үткән аукционда Наҙлы Эджевиттың «Бебек» картинаһы коллекционерға шул саҡтағы аҡса менән 12 миллиард төрөк лираһына һатыла.
2003 йылда шул ваҡытта Төркиәнең премьер-министры Рәжәп Тайип Эрдоған, премьер вазифаһын башҡарып һәм интерьерын яңыртып, уның «Саладжак» эшен резиденцияһы холлына элергә һорай

# Наҙлы Эджевит
## Вафаты

1985 йылдың июнендә сәләмәтлеге менән проблемалары арҡаһында Эджевитты Истанбулда дауаханаға һалалар. Һуңынан уның улы Бюлент Эджевит йәшәгән Анкараға күсерәләр. 1985 йылдың 14 авгусында Хаджеттепе Университетының дауаханаһында 85 йәшендә вафат була. Анкараның Джебеджи Асри зыяратында ерләнгән
# Самтавро некрополе

Самтавро некрополе — беҙҙең эраға тиклем III мең йыллыҡтың урта быуаттар некрополе. X быуат археология ҡомартҡыһы, Мцхетаның төньяҡ яғында урынлашҡан. XIX быуатта грузин хәрби юлын төҙөгәндә ҡомартҡылар осраҡлы табыла. Склептарҙа табылған археологик материалдар Кавказ музейына тапшырыла.
2014 йылда Грузия хөкүмәте указына ярашлы милли әһәмиәттәге ҡомартҡы статусына эйә була.

# Самтавро некрополе
## Ҡомартҡыны тикшереү

Археологик ҡаҙыныу эштәре барышында (XIX быуаттың 70-80-се йылдары, Бавария; киң масштабта 1938 йылда) 3000 яҡын төрлө ҡәберлектәр өйрәнелгән һәм ҡомартҡының стратиграфияһы асыҡлана. Боронғо мәҙәни ҡатламы (иртә бронза быуатынан) боронғо керамиканан, тар ҡорамалдар һәм биналарҙың янған ҡалдыҡтарынан тора. Урта бронза быуаттың ҡорал, мунсаҡтар, алтын биҙәүестәр һ.б. табылған. Бигерәк тә төрлө археологик материал һуңғы бронза дәүерендә (II мең йыллыҡтың II яртыһы) һәм иртә тимер быуатында (б.э. тиклем IX-V быуаттар).соҡорҙарҙа табылған
Былар ялтырауыҡлы керамика, бронза тәҙрәләр, һөйәктәр, сардоник һәм башҡа биҙәүестәр, хайуандарҙың бронза скульптуралары һәм башҡалар. Төрсәләре беҙҙең эраның II-I быуаты менән даталана.

# Самтавро некрополе
## Ҡомартҡыны тикшереү
### 905-се крипта

Ҡәберҙә ике һөлдә бер-береһенә йөҙө менән тора. Башта 45-50 йәшлек ҡатын-ҡыҙ, һуңыраҡ - 25-30 йәшлек ҡатын-ҡыҙ һыны асыҡлана. Бик күп ҡиммәтле әйберҙәр ҡатын-ҡыҙҙарҙың аҫыл заттан булыуын дәлилләй.
Тәңкәләр, эпиграфик ҡомартҡылар (грек һәм иврит яҙма), күп һанлы биҙәүестәр (алтын, көмөш һәм бронза беләҙектәр, балдаҡтар, алҡалар, сулпылар, төрлө таштар менән биҙәлгән медальондар һәм башҡалар) көмөш һәм быяла керамика табылған.
IV-IX быуаттағы таш-балсыҡ саркофагта табылған материал иртә феодаль мөнәсәбәттәрҙе сағылдыра. Бында урындағы быяла һауыттар осрай.
# Әш-Шәмс сүрәһе

Әш-Шәмс сүрәһе (ғәр. سورة الشمس‎, Ҡояш ) — Ҡөрьән Кәримдең 91-cе сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 15 аяттан тора.

# Әш-Шәмс сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

سورة «الشمس» 91
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1 وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا
2وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا
3وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا
4 وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا
5 وَالسَّمَاء وَمَا بَنَاهَا
6وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا
7وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا
8فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا
9 قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا
10 وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا
11كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَا
12إِذِ انبَعَثَ أَشْقَاهَا
13فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ نَاقَةَ اللَّهِ وَسُقْيَاهَا
14 فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُم بِذَنبِهِمْ فَسَوَّاهَا
15وَلَا يَخَافُ عُقْبَاهَا

# Әш-Шәмс сүрәһе
## Транскрипцияһы

1.Үә-шшәмси үә духәәһәә
2.Үәл-ҡамәри иҙәә тәләәһәә
3. Үәннәһәәри иҙәә джәлләәһәә
4. Үә-лләйли иҙәә йағшәәһәә.
5. Үәссәмәәи үә мәә бәнәәһәә
6. Үәл-ардыи үә мәә тахәәһәә
7. Үә нәфсиү-үә мәә сәүүәәһәә
8. Фәәлһәмәһәә фүджүүраһәә үә тәҡүәәһәә
9. Ҡад әфләхә мәң зәккәәһәә
10. Үә ҡад хаабә мәң дәссәәһәә
11. Кәҙҙәбәт ҫәмүүдү би-тағүәәһәә
12. Иҙим-бәғәҫә әшҡааһәә
13. Фәҡаалә ләһүм расүүлү-ллаһи нәәҡатә-ллааһи үә сүҡйәәһәә
14. Фәкәҙҙәбүүһү фәғәҡарууһәә фәдәмдәмә ғәләйһим раббүһүм биҙәмбиһим фәсәүүәһәә
15. Үә ләә йәхаафү ғүҡбәәһәә

# Әш-Шәмс сүрәһе
## Мәғәнәһе

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Ҡояш менән һәм уның балҡыуы менән ант итәм!
2. Һәм уның артынан эйәргән сағындағы Ай менән ант итәм!
3. Һәм уны яҡтыртҡан саҡтағы көн менән ант итәм!
4. Һәм уны ҡаплаған саҡтағы төн менән ант итәм!
5. Һәм Күк менән, һәм уны төҙөүсе менән ант итәм!
6. Һәм Ер менән, һәм уны йәйеүсе менән ант итәм!
7. Һәм йән менән, һәм уны тейешле итеп төҙөүсе
8. һәм уға боҙоҡлоҡ һәм тәҡүә һалыусы менән!
9. Уны [йәнде] сафлаған кеше уңышҡа иреште.
10. Ә уны мәкерләгән кеше уңышһыҙлыҡҡа тарыны.
11. Ҫәмүд халҡы аҙғынлыҡтары арҡаһында ялғанға һананы.
12. Бына уларҙың иң гонаһлыһы килде.
13. Һәм уларға Алланың рәсүле: «Алланың инә дөйәһе[нә теймәгеҙ] һәм ул эсһен»,— тине.
14. Ә улар уны алдаҡсыға һананылар, һәм дөйәнең һеңерен киҫтеләр. Һәм Раббылары уларҙы гонаһтары өсөн һәләк ҡылды, һәм быны [ғазапты] тигеҙләне.
15. Һәм бының һөҙемтәһенән Ул ҡурҡмай.
# Мостовая Анна Карповна

Мостовая Анна Карповна (20 октябрь 1925 йыл, Чернигов округы, Украина ССР-ы — 11 ноябрь 2018 йыл, Владивосток) — Владивосток мебель фабрикаһы биҙәүсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Мостовая Анна Карповна
## Биографияһы

Анна Карповна Мостовая Украинала тыуған, хәҙер — Чернигов өлкәһенең Сребное районы. Бала сағында ғаиләһе менән бергә Алыҫ Көнсығышҡа күсеп килә, унда мәктәпте һәм ауыл хужалығы техникумын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Приморье крайының Чернигов районы «Большевик» колхозында ветеринар фельдшеры булып башлай. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында юл эшсеһе булып эшләй, тимер юлда йөрөп юл ҡараусы була. 1946—1950 йылдарҙа ғаиләһе менән бергә Яҡут АССР-ында йәшәй.
1950 йылдан Владивосток ағас эшкәртеү комбинатында (һуңыраҡ — Владивосток мебель фабрикаһы) биҙәүсе булып эшләй. Производство алдынғыһы була, планын даими арттырып үтәй. 1966 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1974 йылдың 8 ғинуарындағы Указы менән, «1973 йылдың пландарын һәм ҡабул иткән социалистик йөкләмәләрен үтәүҙәге һәм арттырып үтәүҙәге уңыштары өсөн» Мостова Анна Карповнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Һуңынан эшкәртеү цехында полировкалаусылар бригадиры булып эшләй, ә 1975 йылдан — производствоға өйрәтеү инструкторы. 1988 йылда хаҡлы ялға сыға.
Первореченский район, Владивосток ҡала һәм Приморье крайы Советтарына депутат булып һайлана. Профсоюздарҙа, ҡала ҡатын-ҡыҙҙар советында, предприятиеның партия комитетында әүҙем йәмәғәт эштәре алып бара, фабриканың остаздар советы рәйесе була.
2018 йылдың 11 ноябрендә Владивосток ҡалаһында 94-се йәшендә вафат була.

# Мостовая Анна Карповна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (08.01.1974)
* Ленин ордены (08.01.1974)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (08.01.1974)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (17.09.1966)
* Владивосток ҡалаһының почётлы гражданы (26.06.1980)
* Союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер (1988)
# Рәсәй тимер юлдары

Рәсәй тимер юлдары - публик акционерҙар йәмғиәте.

# Рәсәй тимер юлдары
### Филиалдар

«РТЮ» 16 филиал бар:
# Көтаһъя

Күтаһья (рус. Кютахья, төр. Kütahya) — Төркиәнең көнбайышындағы — ил (Төркиәнең административ бүленеше).
1970 йылда 7,2 магнитудалы ер тетрәү булған (en: earthquake Gediz 1970).

# Көтаһъя
## Географияһы

Күтаһья иле менән сиктәш илдәр: Балыкесир — көнбайышта, Маниса — көньяҡ-көнбайышта, Ушак — көньяҡта, Әфйүнҡараһисар — көньяҡ-көнсығышта, Иҫкешәһәр (провинция) — көнсығышта, Биледжик һәм Бурса — төньяҡта.

# Көтаһъя
## Халҡы

Халҡы — 2009 йыл иҫәбе буйынса 656 903 кеше, 2007 йылда 684 000 кеше булған. Күтаһья (1912 й.)
| Атама | Ҡала | Ҡала | Төрөктәр | Гректар | Әрмәндәр | Йәһүдтәр | Дөйөм һаны |
| Күтаһья | Күтаһья | Күтаһья | 176 106 | 800 6 | 307 3 | - | 283 116 |
| | Иҫкешәһәр | Иҫкешәһәр | 200 38 | 4 500 | 4 074 | 100 | 874 46 |
| | Ушак | Ушак | 70 000 | 800 3 | 419 1 | - | 219 75 |
| | | Гедиз | 261 39 | 500 1 | - | - | 764 40 |
| | | Симав | 37 677 | 200 | - | - | 877 37 |
| | | Йәмғеһе: | 291 317 | 800 16 | 8 800 | 100 | 317 017 |
Сығанағы: George Sotiriadis: An Ethnological Map Illustrating Hellenism, 1918

# Көтаһъя
## Административ бүленеше

Күтаһья провинцияһы 13 районға бүленә:
* Алтынташ (Altıntaş)
* Асланпапа (Aslanapa)
* Чавдархисар (Çavdarhisar)
* Доманич (Domaniç)
* Думлупынар (Dumlupınar)
* Эмет (Emet)
* Гедиз (Gediz)
* Хисарджык (Hisarcık)
* Күтаһья (Төркиә) (Kütahya)
* Пазарлар (Pazarlar)
* Шапхане (Şaphane)
* Симав (Simav)
* Тавшанлы (Tavşanlı)

# Көтаһъя
## Иҡтисады

Керамик фаянс һауыт-һаба сәнәғәте, кафель, черепица етештереү.
Аҙыҡ-түлек һәм химия сәнәғәте.
Һоро күмер, магнезит сығарыу.
# Ярай-Яха-Тарха

Ярай-Яха-Тарха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пойлово-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ярай-Яха-Тарха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054341
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305434
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Таймаҫ Шәһимов

Таймаҫ Шәһимов — Себер даруғаһы Өфө өйәҙенең Ҡара-табын волосы башҡорт старшинаһы, тархан.

# Таймаҫ Шәһимов
## Ҡыҫҡа биографияһы

Рәсми документтарҙа беренсе тапҡыр 1706 йылда телгә алына.
П. И. Рычков, Т. Шәһимовты ҡырғыҙ-ҡайсаҡтарға ҡаршы походтарҙың береһендә башҡорттарҙың биш меңлек ғәскәрен етәкләгән тип телгә ала. 1723—1729 йылдарҙа Ҡаҙаҡ һәм Жунғар ханлыҡтары араһында барған алыштарҙа Таймаҫ Шәһимов етәкселегендәге берләшкән башҡорт отрядтары ҡаҙаҡтар яғында һуғышҡан.
1730 йылда Таймаҫ Шәһимов Анна Иоанновна һарайында ҡабул ителә. Бүләккә ул уға төлкө һәм һыуһар тиреләрен алып бара. Хөрмәт күрһәткәне өсөн императрица башҡорт старшинаһын хәҙерге ваҡытта Силәбе ҡалаһы эргәһендә ятҡан ерҙәр менән бүләкләй.
Әммә илселәр барған саҡта ҡаҙаҡ феодалдары Рәсәй составына инеүгә ҡаршы икәнлеге билдәләнә. Сәбәптәрҙең береһе итеп башҡорттарҙың Урта Жузға йыш һөжүмдәре күрһәтелә. Билдәле булыуынса, 1732 йылдың 17 ноябрендә 1000 кешенән торған башҡорт отряды Урта жузы улустарына һөжүм иткән, әсирлеккә 100 кеше һәм 2000 ат алынған һәм 40 кеше һәләк булған. Шунан һуң, 1732 йылдың 21 ноябрендә Тәңребирҙе етәкселегендә ҡаҙаҡтарҙың ҙур төркөмө йыйыла һәм Абулхәйерҙән, Тевкелевты һәм уның янында булған башҡорттарҙы Урта жузға алып килеп, уларҙы башҡорттар әсир ителгән ҡырғыҙ-ҡайсаҡтарҙы ҡайтарғансы, шунда тоторға тип талап итәләр. 22 ноябрҙә Әбүлхәйер Таймаҫты старшиналар йыйылышына саҡыра, тегеләр уға тәләфтәрҙе ҡапларға ҡуша. Таймаҫ Шәһимов уларға ҡаҙаҡтар үҙҙәре күп мәртәбә башҡорттарға һәм рустарға ябырылғандарын иҫтәренә төшөрә. Йыйылышта ул полковник Гарбер етәкләгән рус сауҙа ҡарауанына ҡаҙаҡтарҙың һөжүм итеүен, Яйыҡ ҡаласығының казак ҡатындарын һәм 16 баланы әсир иткәндәре, 40 башҡортто үлтергәндәре, 6000 атты урлап алып китеүҙәре, ҡаҙаҡтарҙың Хиуа баҙарында башҡорт балаларын ҡоллоҡҡа һатҡандары тураһында телгә ала. Башлыса Т. Шәһимовтың һәм тағы ла бер нисә башҡорттоң ярҙамы менән илселек уңышлы тамамлана һәм Әбүлхәйер хан етәкселегендә ҡаҙаҡтары, Урта жуздың аҡһөйәктәренең бер өлөшө, шулай уҡ ҡарағалпаҡтар рус подданныйлығын ҡабул итә.
Таймаҫ Шәһимов шулай уҡ 1735—40 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарын баҫтырыуҙа һәм батша хакимдарының баш күтәреүселәрҙең башлыҡтары менән һөйләшеүҙәр алып барыуҙа ҡатнаша.
Тархан Шәһимов рөхсәтенән башҡорт ерҙәрендә нығытмалар төҙөлә:
* Верхнеурал;
* Мейәс;
* Силәбе;
* Сыбаркүл;
* Этҡол ауылы, Этҡол районы административ үҙәге;
* Уҡлы ҡарағай.
Таймаҫ Шәһимов үтенесе буйынса 1740 йылда Сенат «төҙөлгән нығытмаларҙа йәшәүселәр башҡорт ерҙәренә баҫып инмәһендәр, ә үҙҙәренең сәсеүлектәрен ҡойма менән уратып алһындар өсөн» башҡорт ерҙәрен һәм нығытмалар аҫтына бирелгән территорияларҙы ыҙанлау тураһында указ сығара.
Аҙаҡҡы тапҡыр Таймаҫ-батыр тураһында XVII быуаттың 50-се йылдарҙың уртаһында телгә алына.
# Төньяҡ Неополь

Төньяҡ Неополь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Неополь йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Төньяҡ Неополь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100031
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арауканиа (өлкә)

Арауканиа (исп. Araucanía) — Чилиҙың урта өлөшөндә урынлашҡан өлкә. Үҙенә 32 коммуна һәм 2 провинция берләштерә.
Майҙаны — 31 842,3 км². Халыҡ һаны — 869 535 кеше (2002). Халыҡ тығыҙлығы — 27,31 кеше/км².
Административ үҙәге — Темуко.

# Арауканиа (өлкә)
## Географик урыны

Өлкәнең сиктәштәре:
* төньяҡта — Био-Био өлкәһе;
* көнсығышта — Аргентина республикаһы;
* көньяҡта — Лос-Риос өлкәһе;
* көнбайышта — Тымыҡ океан.

# Арауканиа (өлкә)
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 869 535 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 588 408 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 67,67 |
| | Ауыл халҡы | 281 127 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 32,33 |
| | Ир-егеттәр | 430 698 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 49,53 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 438 837 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 50,47 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 27,31 |
| Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | Ил халҡына ҡарата, өлкә халыҡ өлөшө , % | 5,75 |

# Арауканиа (өлкә)
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Темуко — 245 347 кеше (2002)
* Падре-Лас-Касас — 58 795 кеше (2002)
* Анголь — 48 996 кеше (2002)
* Вильяррика — 45 531 кеше (2002)
* Лаутаро — 32 218 кеше (2002)
* Виктория — 23 977 кеше (2002)

# Арауканиа (өлкә)
## Административ бүленеш

Өлкә үҙенә 32 коммуна һәм 2 провинция берләштерә.
Арауканиа өлкәһенең административ бүленеше :
| Провинция | Административ үҙәг | Коммуна |
| 1 Каутин | Темуко | 1 Карауэ |
| 1 Каутин | Темуко | 2 Чольчоль |
| 1 Каутин | Темуко | 3 Кунко |
| 1 Каутин | Темуко | 4 Курареуэ |
| 1 Каутин | Темуко | 5 Фрейре |
| 1 Каутин | Темуко | 6 Гальварино |
| 1 Каутин | Темуко | 7 Горбеа |
| 1 Каутин | Темуко | 8 Лаутаро |
| 1 Каутин | Темуко | 9 Лонкоче |
| 1 Каутин | Темуко | 10 Мелипеуко |
| 1 Каутин | Темуко | 11 Нуэва-Империаль |
| 1 Каутин | Темуко | 12 Падре-Лас-Касас |
| 1 Каутин | Темуко | 13 Перкенко |
| 1 Каутин | Темуко | 14 Питруфкен |
| 1 Каутин | Темуко | 15 Пукон |
| 1 Каутин | Темуко | 16 Сааведра |
| 1 Каутин | Темуко | 17 Темуко |
| 1 Каутин | Темуко | 18 Теодоро-Шмидт |
| 1 Каутин | Темуко | 19 Тольтен |
| 1 Каутин | Темуко | 20 Вилькун |
| 1 Каутин | Темуко | 21 Вильяррика |
| 2 Мальеко | Анголь | 22 Анголь |
| 2 Мальеко | Анголь | 23 Кольипульи |
| 2 Мальеко | Анголь | 24 Куракаутин |
| 2 Мальеко | Анголь | 25 Эрсилья |
| 2 Мальеко | Анголь | 26 Лонкимай |
| 2 Мальеко | Анголь | 27 Лос-Саусес |
| 2 Мальеко | Анголь | 28 Лумако |
| 2 Мальеко | Анголь | 29 Пурен |
| 2 Мальеко | Анголь | 30 Ренайко |
| 2 Мальеко | Анголь | 31 Трайгуен |
| 2 Мальеко | Анголь | 32 Виктория |
# Йёштадт

Йёштадт (нем. Johstadt) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3010 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,69 км². Диңгеҙ кимәленән 520–821 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9477 һәм автомобиль коды ANA.