yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Камышлейка (Кармал ҡушылдығы)

Камышлейка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Кармала йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Камышлейка (Кармал ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005077
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100507
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Инсбрук трамвайы

Инсбрук трамвайы (нем. Straßenbahn Innsbruck) — Инсбруктағы трамвай системаһы, Австрияның Тироль еренең баш ҡалаһы һәм иң эре ҡалаларының береһе ул Инсбрук.
Трамвай системаһында колея киңлеге 1000 мм, оҙонлоғо 19,5 км, өс линиялы йөрөй.
Трамвай линияһын төҙөүгә концессия 1889 йылда бирелә. Линия 1891 йылдың 1 июленән эшләй. Оҙонлоғо 12,1 километрға һуҙылған бер юллы трамвай линияһын парҙа эшләүсе трамвайҙар хеҙмәтләндерә. Һәр составҡа әллә ни ҙур булмаған танк-паровоз һәм өс вагонсыҡ инә. Линия Bergiselbahnhof вокзалын Инсбрук менән бәйләй.

# Инсбрук трамвайы
## Ағымдағы торошо һәм үҫеш планы

Инсбуркҡа йөрөгән трамвайҙа берҙәм тарифтар ҡулланыла: тулы билет хаҡы1,8 евро, льготалы билет хаҡы (балалар, йәштәр, пенсионерҙар өсөн) 1,20 евро.
О автобус линияһын трамвай линияһына алмаштырыу планлаштырыла планлаштырыла. 2008 йылда планлаштырылған яңы линияға Бомбардие фирмаһының түбән иҙәнле 10 вагонына заказ бирелгән. 2010 йыл башында яңы трамвай линияһын төҙөү эштәре башлана.
# Мотиловка

Мотиловка — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гжать йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мотиловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000001104
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000110
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рассказов Иван Павлович

Рассказов Иван Павлович (26 август 1917 йыл — 28 февраль 1980 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1946—1977 һәм 1979—1980 йылдарҙа Өфө элемтә аппаратураһы заводы фрезерсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Рассказов Иван Павлович
## Биографияһы

Иван Павлович Рассказов 1917 йылдың 26 авгусында хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районының Гуровка ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1934 йылда «Южураллес» тресында башлай, 1938—1941 йылдарҙа Өфөлә ҡала ашханалар тресында эшләй. 1941 йылдың июлендә Ҡыҙыл Армия сафына алына, Бөйөк Ватан һуғышында элемтә ғәскәрҙәре составында ҡатнаша. 1946 йылда демобилизациялана һәм ошо ваҡыттан алып СССР Радио сәнәғәте министрлығының Өфө алыҫ элемтә аппаратуралары заводында (хәҙер — «Прогресс» производство берекмәһе асыҡ акционерҙар йәмғиәте) эшләй.
Юғары квалификациялы белгес, И. П. Рассказов эш нормаһын йыл һайын 140—150 процентҡа үтәй, сығарылған продукцияһының сифаты юғары кимәлдә була. Һигеҙенсе биш йыллыҡтың заданиеһын (1966—1970) ваҡытынан алда — 1969 йылдың октябрь айында үтәй.
Үҙенең ҙур практик эш тәжрибәһен И. П. Рассказов йәш эшселәргә тапшыра, туған заводына һәм һайланған һөнәренә һөйөү уята һәм хеҙмәт күнекмәләре тәрбиәләй. 17 йәш эшсене өйрәтә.
Әүҙем рационализатор эшендә хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыуға булышлыҡ иткән алдынғы технологиялар ҡуллана. Деталдәрҙе эшкәртеүҙең, фрездар йыйылмаһы менән фрезерлау, күп урынлы ҡулайламалар ҡулланыу, ҡаты иретмәле инструменттар менән эшкәртеү кеүек прогрессив ысулдарын индерә.
Уның исеме Өфө элемтә аппаратураһы заводында Почёт китабына индерелгән. И. П. Рассказовҡа «Заводтың иң яҡшы фрезеровщигы» исеме бирелә.
1966—1970 йылдарҙа биш йыллыҡ планды үтәүҙә күренекле хеҙмәттәре һәм яңы техника тауарҙар етештереүҙе ойошторған өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 26 апрелендәге Указы менән И. П. Рассказовҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1977 йылда пенсияға сыға.
Рассказов Иван Павлович 1980 йылдың 28 февралендә вафат була, Өфөләге Көньяҡ зыяратта ерләнгән.

# Рассказов Иван Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971);
* Ленин ордены;
* миҙалдар.
# Эльстерхайде

Эльстерхайде (нем. Elsterheide<br />Halstrowska hola) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3769 кеше йәшәй. Майҙаны — 126,85 км². Диңгеҙ кимәленән 128 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2979 һәм автомобиль коды BZ.
# Тойғонов Әхмәт Шаһиғәли улы

Тойғонов Әхмәт Шаһиғәли улы (15 июнь 1916 йыл — 3 октябрь 2003 йыл)- педагог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1971). Запастағы майор.

# Тойғонов Әхмәт Шаһиғәли улы
## Биографияһы

Әхмәт Шаһиғәли улы Тойғонов 1916 йылдың 15 июненә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Ерекле ауылында тыуған. Балалар йортонда тәрбиәләнә, В.И.Ленин исемендәге мәктәпте (Стәрлетамаҡ ҡалаһында) тамамлай. Стәрлетамаҡ педагогия техникумын, 1939 йылда Өфөләге К.А.Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн орден-миҙалдар менән бүләкләнә.
Һуғыштан һуң Йомағужа районы (хәҙерге Күгәрсен районы) Йомағужа урта мәктәбендә тарих уҡытыусыһы, мәктәп директоры булып эшләй. Мәктәп уҡыусылары хәтерләүенсә, Әхмәт Шаһигалеевич мәктәп завхозы Кузьма Матвеевич Чадин менән мәктәп өсөн ағас артынан Белоретҡа йөрөгән, ағас әҙер булғас, уны һал менән Ағиҙел үренән Йомағужаға тиклем алып төшәләр. Ошо мәктәптең фотоһүрәте Әхмәт Шаһиғәли улының кесе ҡыҙы Зәйләлә һаҡланған.
1966—1976 йылдарҙа Әхмәт Шаһиғәли улы Ишембай ҡалаһындағы 2-се интернат-мәктәптә (хәҙерге Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатында) өлкән тәрбиәсе булып эшләй, шулай уҡ тарих фәненән дә уҡыта. Интернат-мәктәптә тәрбиәләнеүселәр хәтерендә Әхмәт Шаһиғәли улы талапсан, ләкин атайҙарса хәстәрлекле тәрбиәсе булып ҡалған. Балаларҙы үҙаллы тормошҡа әҙерләү, яуаплылыҡ тойғоһо тәрбиәләү өсөн интернаттағы балалар үҙидаралығы булдырыла, өлкән класс уҡыусылары түбәнерәк класс уҡыусылары тураһында хәстәрлек күрһәтә, алдынғы уҡыусылар артта ҡалыусыларға уҡыуҙа ярҙам итә.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында фронтовик ҡаты ауырый, ҡыҙы янында Өфө ҡалаһында йәшәй.
2003 йылдың 3 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат була.

# Тойғонов Әхмәт Шаһиғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* Миҙалдары: Мәскәүҙе обороналаған өсөн, Сталинградты обороналаған өсөн, Будапештты алған өсөн, Венаны алған өсөн, Германияны 1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында еңгән өсөн
# Зәңгәр сәскә

?Зәңгәр сәскә :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Астра сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Астра һымаҡтар |
| Ырыу: | Зәңгәр сәскә |
| Төр: | Василёк синий |
Латинса исеме :
Centaurea cyanus L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 36954 NCBI 41522 |
Зәңгән сәскә (рус. Василёк си́ний, Василёк посевно́й, лат. Centauréa cyánus) — астра һымаҡтар ғаиләһенән бер-ике йыллыү үлән үҫемлек. июнь-июль айҙарында зәңгәр сәскә ата.

# Зәңгәр сәскә
## Таралыуы

Төньяҡ һәм көньяҡ райондарын иҫәпкә алмағанда элекке СССР-ҙың бөтә территорияһына таралған. Себер, Урта Азия һәм Алыҫ Көнсығышта таралған. Ҡый үләне булараҡ арыш, бойҙай һәм башҡа сәсеулектәрҙә үҫергә ярата.
* К. А. М. Линдман «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926 китабынан ботаник иллюстрация
# Неналь-Польморгаль-Кы

Неналь-Польморгаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Польморгаль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Неналь-Польморгаль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067974
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306797
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Энәтирелеләр

Энәтирелеләр (лат. Echinodermata, рус. Иглокожие) — диңгеҙ төбөндә йәшәүсе, ирекле хәрәкәт итеүсе, ҡайһы осраҡта йәбешеп, ултыраҡ тереклек итеүсе, донъя океанының бөтә тәрәнлектәрендә тереклек итеүсе хайуандар тибы. Хәҙерге көндә 7000-гә яҡын төрө билдәле.
Хордалылар менән бер рәттән энәтирелеләр икенсел ауыҙлылар тармағына ҡарай. Был типҡа, кембрий осоронда тереклек иткән, бөгөнгө көндә юҡҡа сыҡҡан 13 меңгә яҡын төр керә.
Энәтирелеләр — күбеһенcә һыу төбөндә тереклек итә торған диңгеҙ хайуандары. Улар бик аҡрын хәрәкәтләнә. Энәтирелеләргә диңгеҙ йондоҙо, диңгеҙ терпеһе, диңгеҙ ҡыяры (голотурия) керә. Уларның ҙурлығы бер нисә миллиметрҙан 1 метрға тиклем етә, артырға ла мөмкин.
* Энәтирелеләрҙең күп төрлөлөгө
* Диңгеҙ йондоҙо Plectaster decanus
* Диңгеҙ йондоҙо Linckia sp.
* Диңгеҙ терпеһе Strongylocentrotus franciscanus
* Офиура Ophionereis reticulata
# Кесе Питейка

Кесе Питейка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Питейка йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кесе Питейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025562
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202556
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кәләпүш

Кәләпүш, башкейем (урыҫса каляпуш) — башҡорт ҡатын-ҡыҙының боронғо баш кейеме. Байрамда һәм төрлө йола башҡарғанда кейгәндәр.

# Кәләпүш
## Тегелеше

Кәләпүш бейек ярымтүңәрәк көмбәҙләп тегелгән, тирәсенең артҡы яғына яҫы арҡалыҡ беркетелгән. Түбәһен һәм көмбәҙен буҫтауҙан йәки туланан киндер эслек һалып теккәндәр. Уны ҡыҙыл йәки ҡомас кизе-мамыҡ туҡыма менән тышлағандар. Кәләпүште тулыһынса, көмбәҙ өлөшөн дә, "ҡойроғон" да ҡаплап еҙ йә көмөш тәңкәләр, мәрйендәр тағып сыҡҡандар . Арҡалыҡтың бер өлөшөнә бәрхәт туҡыма һәм мәрйен селтәр, суҡтар теккәндәр. Ситтәрен мәрйен һәм йоморсаҡ аҡыҡ төймәләр менән биҙәгәндәр. Түбә өлөшөнөң уртаһын мәрйен менән сигеп, металл суҡы беркеткәндәр.

# Кәләпүш
## Таралышы

19-сы быуат урталарына тиклем Урал аръяғында, Башҡортостандың урта һәм төньяҡ-көнбайыш райондарында киң таралған булған. Быға оҡшаш баш кейемдәре ҡайһы бер төрки һәм фин-уғыр халыҡтарында ла осраған.

# Кәләпүш
## Таралышы
### Кәләпүш кейгән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары һынлы сәнғәттә

* Жак Грассе де Сен-Совер (Франция, 1757-1810)
* Клод-Луи Десраз, 1787
* Билдәһеҙ рәссам, 1814
* Иоганн Готлиб Георги (1738-1802)
# Воложка (йылға)

Воложка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волгоградское, у д. Михайловки һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 1060 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Воложка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100010176
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101017
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шәрәфуллина Ғәлимә Фауариз ҡыҙы

Шәрәфуллина Ғәлимә Фауариз ҡыҙы (15 сентябрь 1940 йыл) — педагог, фольклорсы. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы.

# Шәрәфуллина Ғәлимә Фауариз ҡыҙы
## Биографияһы

Ғәлимә Фауариз ҡыҙы Шәрәфуллина 1940 йылдың 15 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Килдеғол ауылында тыуған.
1960 йылда Белорет педагогия училищеһын тамамлағас, Бөрйән районының Килдеғол ауылында, Әбйәлил районының Ҡолғана ауылында уҡытыусы булып эшләй.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге дәүерендә ерле фольклор материалдар туплай, Бөрйән ҡатын-ҡыҙҙарының кейем үҙенсәлектәрен өйрәнә. Ерле һөйләш нескәлектәрен ҡулланып, бәйеттәр ижад итә, таҡмаҡтар яҙа.

# Шәрәфуллина Ғәлимә Фауариз ҡыҙы
## Ғаиләһе

* Ире — Мөхәмәтов Рәжәп Моратша улы • Балалары: Зилә (1963 й.), Әлфиә (1965), Юнир (1967), Гөлсинә (1970), Даян (1977).
# Хабык-Иола-Яха

Хабык-Иола-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Марья-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Хабык-Иола-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305072
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йәнекәев Рафаэль Сәлихйән улы

Йәнекәев Рафаэль Сәлихйән улы (12 февраль 1932 йыл —16 август 2007 йыл) — агроном-селекционер. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1992), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1986).

# Йәнекәев Рафаэль Сәлихйән улы
## Биография

Рафаэль Сәлихйән улы Йәнекәев 1932 йылдың 12 февралендә Башҡорт АССР-ының Топорнин районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Саҡмағош районы) Яңы Мортаза ауылында тыуған. Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән, Йәнекәев Рифҡәт Сәлих улының ҡустыһы. 1956 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын (хәҙер Башҡорт дәүләт аграр университеты) тамамлай һәм шул уҡ йылда Ҡариҙел районының «Совет» колхозында баш агроном булып эшләй башлай. 1957 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтында эшләй: 1965 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1974—1977 йылдарҙа һәм 1984—1998 йылдарҙа лаборатория мөдире.
2007 йылдың 16 авгусында вафат була, Өфө районы Ҡыҙылъяр ауылында ерләнгән.

# Йәнекәев Рафаэль Сәлихйән улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ғилми хеҙмәттәре күп йыллыҡ мал аҙығы культураларының яңы сорттарын сығарыу һәм мал аҙығы үҫемлектәрен интродукциялауға арналған. Ғалим тарафынан мал аҙығы үҫемлектәренең түбәндәге төрҙәре сығарылған: люцернаның (Бибинур, Уфимская 7), аҡ ҡандала үләненең (Чермасан), йыйылма айрауыҡтың (Бирская 1) һәм тамырсалы суҡҡыяҡтың (Урал); күп йыллыҡ мал аҙығы культуралары интродукцияланған: себер аҡтамырсығы (тауҡыяғы), ҡыҙыл йыланҡуҙағы, ҡамышүлән бүтәгәһе, бейек ирғылсыҡ һәм башҡа бик күп төрҙәре. Люцернаның, көнсығыш кәзә үләненең, мал борсағының, сояның һәм башҡа культура орлоҡтарынан юғары уңыш алыу технологияларын уйлап таба. Был технологиялар Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалыҡтарына индерелә. 150-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 9 уйлап табыу авторы.
Хеҙмәттәре:
* Семеноводство многолетних трав. Уфа, 1980 (авторҙаш);
* Люцерна на корм и семена. М., 1982 (авторҙаш);
* Технология возделывания двукисточника тростникового на семена в регионе Урала. Уфа, 1999 (авторҙаш).

# Йәнекәев Рафаэль Сәлихйән улы
## Хәтер

* В. Р. Вильямс исемендәге мал аҙығы етештереү һәм агроэкология Федераль ғилми үҙәге тарафынан сығарылған яңы төр люцерна Йәнекәев Иҫтәлегенә (Люцерна Памяти Еникеева) тип атала.

# Йәнекәев Рафаэль Сәлихйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1992);
* СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1986).
# Сотьма

Сотьма — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лига йылғаһының һул ярына тамағынан 5,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сотьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010804
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001080
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғафурова Зөһрә Мофазал ҡыҙы

Ғафурова Зөһрә Мофазал ҡыҙы (15 сентябрь 1940 йыл) — паразитолог-гельминтолог. Медицина фәндәре докторы (1997), профессор (1997).

# Ғафурова Зөһрә Мофазал ҡыҙы
## Биографияһы

Зөһрә Мофазал ҡыҙы Ғафурова (Сәғитова) 1940 йылдың 15 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында тыуа. 1963 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң, Ҡырмыҫҡалы районында туберкулёз диспансерының баш табибы булып эшләй, 1968—2001 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина университетында эшләй, 1994 йылдан алып медицина биологияһы һәм генетика кафедраһы мөдире, 2004 йылда Мәскәүҙә Рәсәй медицина Дипломдан һуң белем биреү академияһында, 2005—10 йылдарҙа Мәскәүҙә Рәсәй сауҙа-иҡтисады университетында уҡыта.

# Ғафурова Зөһрә Мофазал ҡыҙы
## Фәнни тикшеренеүҙәре

1982 йылда медицина фәндәре кандидатына дәғүә итеп, «Особенности эпидемиологии и профилактики тениаринхоза на территориях функционирования индустриальных комплексов по откорму крупного рогатого скота» темаһына диссертация яҡлай. 1996 йылда Мәскәүҙә «Эколого-социальные основы эпидемиологии и профилактики основных гельминтозов на Южном Урале» темаһына докторлыҡ диссертация яҡлай. Фәнни тикшеренеүҙәре кеше гельминтоздары эпидемиологияһы мәсьәләләренә арналған. Ғафурова тарафынан Көньяҡ Уралдың төрлө климатик зоналары өсөн гельминтоздарҙы иҫкәртеү буйынса саралар программаһы төҙөлә. Уның ҡатнашлығында паразитар ауырыуҙарҙы иҫкәртеү буйынса федераль санитар ҡағиҙәләр, норма һәм гигиена нормативтары эшләнә. 100‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.

# Ғафурова Зөһрә Мофазал ҡыҙы
## Һайланма хеҙмәттәре

* Использование животноводческих стоков, сточных вод и их осадков для орошения и удобрения сельскохозяйственных культур. М., 1995 (авторҙашта).
* Эпидемиология и борьба с описторхозом в Башкортостане
# Мәмбәтәй (Ҡыуандыҡ)

Мәмбәтәй (рус. Мамбетеево) — Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡалаһы эсендәге ауыл.

# Мәмбәтәй (Ҡыуандыҡ)
## Тарихы

Үҫәргән ырыуы башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән. Тәүге тапҡыр документтарҙа 1795 йылда телгә алына.
1915 йылда Мәмбәтәй ауылы йәмғиәтенән тартып алынған ер участкаһында Ҡыуандыҡ тимер юл станцияһы төҙөлөшө тамамаланған. Һуңынан Ҡыуандыҡ ҡалаһы барлыҡҡа килгән.

# Мәмбәтәй (Ҡыуандыҡ)
## Халыҡ иҫәбе

1834 йылда ауылда 196, 1859 йылда — 469, 1920 йылда — 340 башҡорт йәшәгән.
# Францияның Көньяҡ һәм Арктик биләмәләре

Францияның Көньяҡ һәм Арктик биләмәләре - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Ступников Анатолий Петрович

Ступников Анатолий Петрович ( 21 сентябрь 1930 йыл, Башҡорт АССР-ы Благовещен районы Покровка ауылы) — Башҡорт АССР-ы «Нефтепроводмонтаж» тресының үҙәк ремонт оҫтаханалары слесары. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.

# Ступников Анатолий Петрович
## Биографияһы

Ступников Анатолий Петрович 1930 йылдың 21 сетябрендә Башҡорт АССР-ының Благовещен районындағы Покровка ауылында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1949 йылда Өфөнөң 8 -се һөнәрселек училищеһын тамамлағандан һуң Өфө агрегат производство берекмәһендә слесарь булып башлай.
1958 йылдан алып Өфө приборҙар эшләү заводында, 1964 йылдан «Нефтепроводмонтаж» тресының үҙәк ремонт оҫтаханаһында слесарь булып эшләй.
1988 йылдан Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү институтында магистраль торба үткәргестәр төҙөлөшө буйынса слесарь булып эшләй
А. П.Ступникоы ҡатнашлығында Уренгой—Помара—Ужгород газ үткәргсе торбалары төҙөүҙә ҡатнаша
1998 йылда пенсияға сыға. Ступников Анатолий Петрович Өфөлә йәшәй.

# Ступников Анатолий Петрович
## Бүләктәре

Пландарҙы һәм социалистик йөкләмәләрҙе үтәүҙәге күрһәткестәре, бер предприятиела оҙаҡ йылда хеҙмәт иткәне өсөн А. П. Ступников I (1986), II (1981), III (1975) дәрәжәлә Хеҙмәт Даны ордены менән, миҙалдар менән бүләкләнә.
# Копанка (Тура ҡушылдығы)

Копанка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының уң ярына тамағынан 671 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Копанка (Тура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200005029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200502
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡорүҙәк

Ҡорүҙәк (рус. Курузяк) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы йылға.

# Ҡорүҙәк
## Географияһы

Ҡорүҙәк йылғаһы Ҡыуандыҡ ҡала округындағы Старозайцев ауылы эргәһендә аҡҡан Ҡарайылғаның һул ҡушылдығы. Ҡорүҙәк йылғаһы буйында шулай уҡ Адаев ауылы ла ултырған.

# Ҡорүҙәк
## Климаты

Ҡорүҙәк буйында ултырған Адаев ауылы ла, Старозайцев та бер үк климат зонаһында урынлашҡан, шуға күрә йылға ла улар менән бер үк тәбиғәт шарттарында — Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм климат. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.

# Ҡорүҙәк
## Климаты
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Адаев ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Ҡорүҙәк
## Этимологияһы

Йылға атамаһы башҡорт телендәге ҡоро һәм үҙәк һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән, тип яҙа Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында. Кукуруза һүҙенә оҡшатып, Кукурузяк тип тә атаусылар бар, тигән ул. Исеменә күрә есеме — йылғаның башы эҫе йәй көндәрендә ҡороусан.
# Степной

Степной

# Степной
## Башҡортостан ауылдары

* Степной (Мәсетле районы)
* Степной (Хәйбулла районы)