# Валаам монастыры

Валаам Спас-Преображенский монастыры — Рус православие сиркәүенең ставропигиальный ирҙәр монастыры . Рәсәйҙең Карелия Республикаһы Валаам архипелагы утрауҙары территорияһында урынлашҡан монастырь.

# Валаам монастыры
## Тарих

Риүәйәт буйынса, христианлыҡты таратыусы апостол Андрей Первозванный төньяҡҡа табан хәрәкәт итә, унда Инжил тарата. Ул Днепр һәм Волховҡа бара, Мәсих шәкерте Невоға бара һәм «Валаамский тауында» таш тәре баҫтырып ҡуя. Икенсе версия буйынса, 900 йылда монахтар Сергий һәм Герман, «көнсығыш илдәренән» килеп (бәлки, Грециянандыр), бер утрауҙа монахтар туғанлығын ойоштора. Яҙма сығанаҡтарҙа («житие»ла) был преподобныйҙарҙың тормошо һәм эштәре тураһында һөйләү юғалған тип иҫәпләнә. Икенсе концепция монастырға нигеҙ һалыу x—XI быуаттарға булған тип раҫлай. Ул Преподобный Авраамий Ростовский тураһындағы яҙмаларға нигеҙләнгән һәм X быуатта ошо Преподобныйҙың Валаамда булғанын телгә ала, шулай уҡ бер нисә йылъяҙмаларҙа Преподобный Сергий һәм Германдың мәйете Новгород ҡалаһына 1163 йылда күсерелеүе тураһында һөйләй.
Валаам монастырының ышаныслы документаль тарихы XIV быуаттан башлана. Валаам монастыры Савватий Соловецкий житеһында телгә алына. «Валаам монастыры тураһында хикәйәт»тә монастырға нигеҙ 1407 йылда һалынған тип һанала
XVI быуат башында архипелагта 600-гә яҡын монах йәшәгән, ә шведтарҙың бер туҡтауһыҙ һөжүме утрауҙы ташландыҡ хәлгә килтерә.

# Валаам монастыры
## Тарих
### Бөйөк Төньяҡ һуғыш

XVIII быуатта башында Петр I Балтик диңгеҙенә сығыу өсөн шведтарға ҡаршы һуыш талып бара һәм уларҙы еңә. 1702 йылда (11 (22) октябре) Рәсәй Нотебург ҡәлғәһен (үҙгәртелгән Шлиссельбург) баҫып ала, ә 1703 йылдың яҙында — Нева тамағындағы Ниеншанц ҡәлғәһен баҫып ала. 16 (27) май 1703 йылда Санкт-Петербург төҙөлә башлай, рус флоты базаһы Котлин утрауында урынлаша — Кроншлот ҡәлғәһе (һуңынан Кронштадт). Хәрби кампания барышында, 1710 йылда, рус армияһы Выборгты ала. Шул уҡ ваҡытта Ингерманландский губернаһы нигеҙендә Санкт-Петербург губернаһы барлыҡҡа килә
1721 йылда Швеция Ништадтский тыныслыҡ килещеүенә ҡул ҡуя һәм рәсми рәүештә Рәсәйгә Ингерманландия, Кексгольмский лен һәм Карелия менән Выборгтың ҡушылыуын таный

# Валаам монастыры
## Тарих
### Монастырҙың үсеше

1730 йылда утрауҙағы Успенский сиркәүе һәм уны уратып ағас кәртә төҙөлә, әммә 1754 йылда янғында был бина юҡҡа сыға. Император Елизавета Петровна монастырҙарҙы тергеҙеү өсөн көс сарыф итә, әммә 1765 йылда бында барлығы 11 монах ҡына йәшәй.
1774 йылда Преображение Господне ҡорамы төҙөлә. Ҡорам бинаһы янында Успенский («ҡышҡы», йәғни яғып йылытылған) һәм Никольский сиркәүҙәре төҙөлә.

# Валаам монастыры
## Тарих
### Бөйөк Финляндия кенәзлеге

1811 йылда Финляндия губернаһы һәм Валаам архипелагы Рәсәй империяһының Бөйөк Финляндия кенәзлеге составына инә һәм Выборг губернаһы тип атала. 1819 йылда буласаҡ император Александр I монастырға килә. 1892 йылға тиклем монастырь Санкт-Петербург митрополитына, ә һуңынан яңы төҙөлгән Финляндия һәм Выборг епархияларына ҡарай.
Валаам монахтары монастырҙы Яңы Иерусалим монастырына әйләндерергә теләй, шул арҡала бында XX быуат башында Яңы Завет осорондағы атамалар барлыҡҡа килә: Кедрон, Гефсимания, Елеон тауы, Воскресенье скиты.
Беренсе донъя һуғышына башында утрауҙа 1000-гә яҡын кеше йәшәй.

# Валаам монастыры
## Иҫкәрмә

{{Иҫкәрмәләр|2|refs=<ref name="Sinopskaya">Л. Ю. Сапрыкина Исчезающий Петербург // История Петербурга : Журнал. — СПб., 2009. — В. 1 (47). — С. 16—17.