yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Юсьва (Нердва ҡушылдығы)

Юсьва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нердва йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Юсьва (Нердва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009783
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100978
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Буға (йондоҙлоҡ)

Буға (йондоҙлоҡ) (лат. Taurus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Дзета Тельца, яҡтылығы 2,97 була. Майҙаны буйынса урыны — 17.
# Оппург

Оппург (нем. Oppurg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1257 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,76 км². Диңгеҙ кимәленән 230 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7381 һәм автомобиль коды — SOK.
# Гиганттар юлы

Гига́нттар юлы (Великандар һуҡмағы) (ирл. Clochán an Aifir йәки Clochán na bhFómharach) — боронғо вулкан атылыу нәтижәһендә барлыҡҡа килгән 40 000-гә яҡын үҙ-ара тоташҡан базальт (һирәгерәк андезит) колонналар. Төньяҡ Ирландияның төньяҡ-көнсығышында Бушмилс ҡалаһынан 3 км төньяҡтарыҡ урынлашҡан.
Козвэй-Кост яр буйы һәм ундағы юл 1986 йылда ЮНЕСКО тарафынан Бөтә донъя мираҫы тип, 1989 йылда Төньяҡ Ирландия тирә-яҡ мөхитте һаклау департаменты тарафынан милли ҡурсаулыҡ тип иғлан ителә. Колонналарҙың өҫкө өлөшө формаһы буйынса трамплинға оҡшаған, ҡая төбөнән башланып, диңгеҙ өҫтөнә барып тоташа. Колонналарҙың күпселеге дөрөҫ алтымөйөш, араһында дүрт, биш, ете һәм һигеҙ мөйөшлөләре лә осорай. Иң бейек бағана 12 м.
Бөгөн Гиганттар юлы Бөйөк Британия Милли фонды ҡарамағында. Объектты туристарға күрһәтеү һәм һпҡлау ойошторолған. Гианттар юлы Төньяҡ Ирландияның иң иҫтәлекле урындарының береһе.

# Гиганттар юлы
## Легенда

Бер риүәйәттә, Финн Мак Кумал һыңар күҙле бәһлеүен Голл менән көс һанашырға теләк белдерә. Аяғын еүешләмәҫ өсөн Ирланд диңгеҙе төбөнә бер нисә рәт бағаналар ҡағып сыға, үҙенсә күпер төҙөй. Арып йоҡлап китә. Шул ваҡыт Голл күпер буйлап атлап Финнға үҙе килә. Финндың ҡатыны, йоҡлаған иренә күрһәтеп, был минең кесе улым, тип алдай. Артабан, бәһлеүенде ҡоймаҡ менән һайлай башлай. Ҡоймаҡ эсенә тимер табалар һалып бешерелгән була. Финн тешен һындырғас, икенсе ҡоймаҡты «сабый балаға» бирә.
«Сабый бала» нисек ҡоймаҡ ашағанын күреп, ә атаһы нисек булырын күҙ алдына килтереп, юл ыңғайында күперҙе емереп, Голл сығып йүгерә.

# Гиганттар юлы
## Барлыҡҡа килеү тарихы

50-60 миллион йылдар самаһы элек, палеоген осоронда был урындарҙа вулкан әүҙемлеге көслө булған. Юғары температурала, шыйыҡ базальт тау тоҡомдары аша өҫкә күтәрелгән һәм йәйелеп ятҡан. Һыуынған ваҡытта күләме кәмегән, һәм алты ҡырлы күпмөйөштәргә ярылған, күләүекктәрҙә бысраҡ кипкәндәге кеүек. Горизонталь ҡыҫылыу нәтижәһендә, алты ҡырлы бағаналар үҫеп сыҡҡан.
# Лапова (Кихть ҡушылдығы)

Лапова — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кихть йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Лапова (Кихть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000006198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000619
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Константин һарайы

Константин һарайы, Ҙур Стрельна һарайы — XVIII быуаттағы архитектура һәйкәле. Романовтарҙын элекке резиденцияһы.
Һарайҙа 5.09-6.09.2013 көндәрҙә G20 саммиты үтә.
Ошо йортта 2006 йылда ҙур восьмерка илдәре самиты үҙа.
2003 йылдан һарайҙа Рәсәй Федерацияһы Президенты эштәр идаралығының «Дворец конгрессов» дәүләт комплексы урынлаша.

# Константин һарайы
## Факттар

Мәскәү өлкәһенең Бережки ауылында һарайҙын копияһы — Миллергоф бар.
# Нәфес

Нәфес (ғәр. النفس‎; рус. Нафс) — исламда — кешенең асылы, уның "мин"е, уның эгоһы. Кешегә һәм ендәргә хас булған барлыҡ кире сифаттарҙы ла нәфес тип атайҙар, башҡорт телендә ул нәфсе (нәпсе) варианты менән йөрөй.

# Нәфес
## Нәфсе булараҡ

Нәфес йыш ҡына шәриғәт ҡанундарына ҡаршы килгән теләктәрҙең сығанағы менән бер үк — йәғни, нәфсе итеп ҡарала. Ҡөрьән Кәримдәге Ән-Нәзиғәт сүрәһе аяттарында нәфсеһен еңеп сығыусыларға ожмах баҡсалары вәғәҙә ителгән.
* Үә әммә берәү Аллаһ алдына баҫып Уға яуап биреүҙән ҡурҡһа, үә үҙен нәфесе теләгән гонаһлы эштәҙдән тыйһа,әлбиттә, йәннәт уға урындыр
* Ән-Нәзиғәт 79:40, 41
. Һәр бер мосолман бөтә ғүмере буйына үҙ нәфсеһе менән көрәшергә тейеш.

# Нәфес
## Нәфес һәм рух

Иртә ғәрәп шиғриәтендә нәфес «шәхес» йәки «кеше» тигәнде, "ә «рух» һүҙе «һулыш алыу» йәки «ел» тигәнде аңлатҡан. Ҡөрьәндә нәфес һүҙе менән "йән"де, ә рух һүҙе менән Рәсүлдең махсус фәрештәһе һәм айырым илаһи сифат аңлатыла.Ҡөрьән иңгәндән һуңғы әҙәбиәттә нәфс менән рухтың әһәмиәте үҙ-ара бәйле һәм кеше рухына, фәрештәләргә һәм ендәргә ҡарата ҡулланыла.

# Нәфес
## Нәфес һәм рух
### Нәфес Ҡөрьәндә

Нәфес һүҙе (күпл. әнфүс һәм Нүфүс) Ҡөрьәндә биш мәғәнәлә ҡулланыла.
Кеше йәненең 3 ҡылыҡһырламаһы бар::
   * ул яманлыҡҡа этәрә, ҡоторта; кеше уны сикләргә тейеш, сабыр булырға һәм ҡарун булмаҫҡа;
   * шелтәләй;
   * ул оялсан була һәм тыныслана ала.
Шуныһы иғтибарға лайыҡ: нәфес фәрештәләргә ҡарата ҡулланылмай.
# Ҡаһарманова Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы

Ҡаһарманова Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы (10 сентябрь 1973 йыл) — журналист, прозаик. «Киске Өфө» гәзитенең элекке хеҙмәткәре, «Һәнәк» журналының элекке баш мөхәррире, 2023 йылдан Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы директоры. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2018), Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2023)

# Ҡаһарманова Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы
## Биографияһы

Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы Ҡаһарманова (Хәбилова) 1973 йылдың 10 сентябрендә хәҙерге Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында тыуған. Бала сағы Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Яңы Усман ауылында үткәнлектән, күп кенә сығанаҡтарҙа уның ошо ауылда тыуыуы тураһында мәғлүмәт бирелә.
Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы Ҡаһарманова 1990 йылда Сибай гимназия-интернатын тамамлағас, 1990—1995 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында уҡый.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген «Йәшлек» гәзитендә, һуңынан «Аманат» журналында башлай. Бер аҙ Сибай ҡалаһында «Атайсал» гәзите хәбәрсеһе булып эшләй. 2015 йылдан — «Киске Өфө» гәзите хәбәрсеһе. 2022 йылда «Һәнәк» журналының баш мөхәррире итеп һайлана.

# Ҡаһарманова Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы
## Яҙыусылыҡ эшмәкәрлеге

Уның шиғырҙары «Нағыш» һәм «Нур усағы» коллектив шиғырҙар йыйынтыҡтарында баҫылып сыға. Миләүшә Ҡаһарманова прозаһына әҙәби телгә һәм диалектизмға иғтибарлы мөнәсәбәт хас. Автор халыҡ педагогикаһын яҡшы белә һәм, әлбиттә, был оҫталыҡты әҫәрҙәрен ижад итеүҙә ҡуллана.

# Ҡаһарманова Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы
## Әҫәрҙәре

* Күңелем йылы теләй (хикәйәләр)
* «Бетерә шаршылары» исемле сәсмә әҫәрҙәр китабы
* Шиғырҙарына яҙылған йырҙар.

# Ҡаһарманова Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Киске Өфө» гәзитендә баҫылып сыҡҡан публицистик мәҡәләләр серияһы өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2018 йыл)
* Мәхмүт Ҡашғари исемендәге Халыҡ-ара төрки телле яҙыусыларҙың хикәйәләр конкурсында «Сәләм» әҫәре өсөн икенсе урын (2014 йыл)
* Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре Миләүшәне юғары исем алыуы менән ҡотлайбыҙ!
# Комжа (Волошка ҡушылдығы)

Комжа — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волошка йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Комжа (Волошка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001090
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000109
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тыдель-Тым

Тыдель-Тым — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конгар йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Тыдель-Тым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034930
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203493
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Көньяҡ Козленец

Көньяҡ Козленец — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керженец йылғаһының уң ярына тамағынан 211 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Көньяҡ Козленец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003461
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡашаев Венер Миңлевәзир улы

Ҡашаев Венер Миңлевәзир улы (16 март 1974 йыл) — спортсы. Еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1996).

# Ҡашаев Венер Миңлевәзир улы
## Биографияһы

Венер Миңлевәзир улы Ҡашаев 1974 йылдың 16 мартында Өфө ҡалаһында тыуған.
1991—2001 йылдарҙа Бөтә Союз профсоюздар физкультура‑спорт йәмғиәтенең Башҡортостан өлкә советы тәрбиәләнеүсеһе. Егетте тренеры Б. Д. Афанасьев оло спортҡа әҙерләй.
Тренеры Г. И. Алексеев әҙерлегендә Юғары спорт оҫталығы мәктәбе өсөн сығыш яһай.
1991 йылда һәләтле егетте СССР йыйылма командаһына алалар. Ил тарҡалғас, 1992 йылда, Берләшкән Дәүләттәр Берлеге йыйылма командаһы составында ҡала.
1993—1997 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы.
1996 йылда ул еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры дәрәжәһенә өлгәшә.

# Ҡашаев Венер Миңлевәзир улы
## Ҡаҙаныштары

* 3000 һәм 5000 м йүгереүҙә Рәсәй чемпионы (1994—96).
* Йәштәр араһында Европа кубогының көмөш призёры (1994),.
* 5000 м йүгереүҙә үҫмер спортсылар араһында Европа чемпионы (1993).
* 5000 м йүгереүҙә йәштәр араһында Рәсәй рекордсыһы (1994).

# Ҡашаев Венер Миңлевәзир улы
## Шулай уҡ ҡара

* Башҡортостанда спорт
# Балашова Нина Гавриловна

Балашова Нина Гавриловна (15 ғинуар 1926 йыл — 9 ноябрь 2007 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Балашова Нина Гавриловна
## Биографияһы

Нина Гавриловна Балашова 1926 йылдың 15 ғинуарында Краснодар крайының Ҡурған районы Петропавловская станицаһында күп балалы ғаиләлә тыуған
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1938 йылдың башында «Рәсәй» колхозында башлай; артабан «Ильич васыяты» колхозында баҫыусылыҡ бригадаһында звено етәксеһе булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында колхозда фиҙәҡәр эшләй. 1946 йылда бойҙайҙың юғары уңышын алған өсөн (гектарынан 30 центнер) Ленин ордены менән бүләкләнә.
Һуңыраҡ Нина Гавриловна тәмәке бригадаһы бригадиры булып эшләүгә күсә, унда ла юғары күрһәткестәргә өлгәшә. Эш һөҙөмтәләре буйынса ауыл хужалығының ете йыллыҡ үҫеш планы буйынса уның звеноһы тәмәке уңышын йыйыуҙа район буйынса социалистик ярышта еңеүсе була. СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 30 апрелендәге Указы менән көнбағыш, етен, кесерткән, ҡомалаҡ һәм башҡа техник культуралар етештереүҙә һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкәне өсөн Балашова Нина Гавриловнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Бынан һуң ул малсылыҡта эшләй — сусҡасылыҡ фермаһы мөдире була. Производство менән бер рәттән, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. 1969 йылда III Бөтә Союз колхозсылар съезына делегат итеп һайлана. Район һәм ауыл Советтары депутаты була.
Хаҡлы ялға киткәс, атҡаҙанған пенсионер була, Петропавловская станицаһында йәшәй.
2007 йылдың 9 ноябрендә тыуған станицаһында вафат була.
Октябрь Революцияһы ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә, шулай уҡ «Кубань ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре» исеменә лайыҡ була(1996).
2017 йылда Петропавловская станицаһында Дан аллеяһы асыла, унда Нина Гавриловнаның портреты ла бар

# Балашова Нина Гавриловна
## Библиография

* Т. Исупова. Нина Гавриловна Балашова : К 80-летию Краснодарского края. // «Курганинские итоги». — 2017. — 7 июня.
* Знающая цену жизни и добру: Золотые звезды Курганинского района // «Курганинские итоги». — 2017. — 7 марта.
# Четвёртая (Косец ҡушылдығы)

Четвёртая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Четвёртая (Косец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034343
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203434
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иекса

Иекса — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кизьма йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Иекса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029725
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002972
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нәфис сәнғәттәр музейы (Ницца)

Нәфис сәнғәттәр музейы — Ницца (Франция) ҡалаһындағы муниципаль музей. Ул 1932 йылда Ниццала вафат булған билдәле рәссам һәм график, хәҙерге плакатҡа нигеҙ һалыусы Жюль Шере исемен йөрөтә. Унда уның әҫәрҙәренең мөһим коллекцияһы ҡуйылған.

# Нәфис сәнғәттәр музейы (Ницца)
## Һарай

1878 йылда кенәз Лев Викторович Кочубей, 1859 йылдан Рәсәй императоры Александр II тайный советнигы, ҡатыны, Елизавета Васильевна менән Ниццаға күсеп килә. Кенәз ҡатыны ер һатып алы һәм уның ҡушыуы буйынса 30 майҙа неоренессанс стилендә йорт төҙөлә башлай.
1881 йылда һарай төҙөлөшө тамамланмай әле. Бәлки, яй темптар хужабикәнең уны төҙөлөү стадияһында һатыуына ла сәбәп булғандыр. 1883 йылдың 18 апрелендә бинаны Америка сәнәғәтсеһе Джеймс Томпсон һатып ала. Төҙөлөштөң тамамланыу этабында эштәр менән итальян архитекторы Константин Скала етәкселек итә. Томпсон һарай үҙе теләгәнсә килеп сыҡһан өсөн байтаҡ аҡса һала. Ул 1897 йылдың 11 декабрендә вафат була. 1920 йылда һарай һатыла.
1925 йылда Ницца ҡалаһы властары, унда һынлы сәнғәт музейы ойощтороу маҡсатында, йортто һатып ала. 1928 йылда һарайҙа музейасыла..
Генуя маньеризм стилендәге фасадтар һәм ҡыйыҡ 1976 йылдың 17 декабрендә тарихи һәйкәл тип иғлан ителә.

# Нәфис сәнғәттәр музейы (Ницца)
## Музей

Франция императоры Наполеон III 1860 йылда, Ниццаның Францияға ҡушылыуы хөрмәтенә ҡалаға бер нисә картина бүләк иткәндән музей арихы башлана. Ул ваҡытта улар ҡала китапханаһында һәм префектура бинаһында урынлаша. Һуңынан, ҡала властары ла Томпсондоң йортон һатып алып, унда музей асҡанға тиклем тағы бер нисә урын алыштыралар.
Музей коллекцияһы шәхси коллекционерҙарҙың сәнғәт әйберҙәрен бүләк итеүе һөҙөмтәһендә тулылана.

# Нәфис сәнғәттәр музейы (Ницца)
## Коллекциялар

Музейҙа тупланған сәнғәт предметтарын ике ҡатта күрһәтелә. Беренсе ҡаттағы ике залда XVII—XVIII быуаттар әҫәрҙәре, шул иҫәптән Жан Оноре Фрагонар, Юбер Робер, Донато Крети кеүек рәссамдарҙың эштәре ҡуйылған. Өсөнсө залда Ван Лоо ғаиләһе оҫталарының картиналары урын алған. Уларҙың иң билдәлеһе, 1705 йылда Ниццала тыуған Шарль, батша һарайы рәссамы була. XIX быуаттың салон рәсемдәренә ҙур галерея бағышланған, унан ҡышҡы баҡсаға сығырға мөмкин. Унда Огюст Родендың «Бронза быуаты» скульптураһы урынлашҡан (1877 йыл).
Икенсе ҡатҡа алып менгән баҫҡыстар буйында Жюль Шереның плакаттары ҡуйылған һәм улар өс ай һайын алмашытырлып тора. Юғарғы ҡат XIX быуат — XX быуаттың банындағы һынлы сәнғәткә арналған, шулай уҡ ҡайһы бер скульптура өлгөләре бар. Унда урын алған рәссамдарҙан Пьер Боннар, Люк-Оливье Мерсон, Эжен Буденды, импрессионистар Клод Моне, Альфред Сислейҙы айырып күрһәтергә була. Шулай уҡ тулыһынса Жюль Шере эштәренә бирелгән зал да бар.
Шулай уҡ айырым зал Рауль Дюфи эштәренә бағышланған. Уның ҡатыны, сығышы менән Ниццанан булған Бриссон Эжени, иренең һуңғы эштәреннә торған ҙур коллекцияны тыуған ҡалаһына васыят итә. Унда 28 — майлы, 97 һүрәт һәм гравюра, керамика, туҡымаға төшөрөлгән картина бир.
# Сергеев Андрей Фёдорович

Андрей Федорович Сергеев (15 октябрь 1912 йыл — 7 июнь 1999 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы разведчигы. Гвардия ҡыҙылармеецы. Дан орденының тулы кавалеры.

# Сергеев Андрей Фёдорович
## Биографияһы

1912 йылдың 15 октябрендә Хотмыжск (хәҙер Белгород өлкәһе, Борисов районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған 1950 йылдан — ВКП/ КПСС ағзаһы. 8 класс тамамлаған. Амур тимер юлындағы «Тырма» станцияһында дежур булып эшләй.
Ҡыҙыл армияла — 1943 йылдың апреленән. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында — 1944 йылдың февраленән.
60-сы гвардия кавалерия полкы разведчигы гвардия ҡыҙылармеецы Андрей Сергеев 1944 йылдың апреле төнөндә төркөм составында 1Турья йылғаһы аша (Волынь өлкәһе, Владимир-Волынский ҡалаһы тирәһендә) сыға һәм дошман көстәрененең һәм орудиеларының ҡайҙа урынлашҡанын асыҡлай. Лиски — Северинувка юлы участкаһында засада ойоштороп, разведчиктар ун иштән ашыу немец һалдатын юҡ итәләр, ә береһен пленға алалар. Алыштарҙа күрһәтелгән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн 1944 йылдың 4 майында гвардия ҡыҙылармеецы Сергеев Андрей Федорович 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1944 йылдың 5 майында взвод составында дошман оборонаһы разведкаһын үткәргән саҡта (Владимир-Волынский ҡалаһынан 15 километр алыҫлыҡта) рА. Ф. Сергеев шәхсән үҙе биш һалдатты юҡ итә һәм берәүһен пленға ала. Алыштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн 1944 йылдың 10 июлендә гвардия ҡыҙылармеецы Сергеев Андрей Федорович 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 18 ғинуарында Томашув ҡалаһы (Польша) өсөн алышта 60-сы гвардия кавалерия полкының разведчигы Андрей Сергеев артиллерия орудиеларын Пилица йылғаһы аша сығарыу өсөн уңайлы урындар эҙләп таба һәм уларҙы яңы позицияларына тиклем оҙатып бара. Урам алыштарында штаб автомашинаһын шартлата, автомашинала генерал һәм өс офицер була. 1945 йылдың 22 ғинуарында Каменьск ҡалаһы тирәһендә (Польша) разведчиктар, улар араһында Сергеев та була, сафтан унлап дошманды, минометты һәм ике пулеметты сығаралар. СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 6 апрелендәге Указына ярашлы алышта немец илбаҫарҙары менән алыштарҙа командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн гвардия ҡыҙылармеецы Сергеев Андрей Федорович 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә һәм Дан орденының тулы кавалеры булып китә.
1945 йылда А. Ф. Сергеев демобилизациялана. Брянск ҡалаһында йәшәй. Тимер юл да ревизор булып эшләй, һуңынан, хаҡлы ялға киткәнгә тиклем — электр-вакуум заводында янғын хәүефһеҙлеге буйынса инструктор булып эшләй.
1999 йылдың 7 июнендә вафат була.

# Сергеев Андрей Фёдорович
## Наградалары

* 1-се, 2-се һәм 3-сө дәрәжә Дан ордендары
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* миҙалдар.
А. Ф. Сергеев 1995 йылда Мәскәүҙә Еңеү парадында ҡатнаша.
# Крет

Крет — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лып йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Крет
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032585
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103258
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1