yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Балаҡатай һыуһаҡлағысы

Балаҡатай һыуһаҡлағысы Балаҡатай районының Яңы Балаҡатай ауылы эргәһендәге Оло Ыҡ йылғаһында урынлашҡан. Һыуһаҡлағыста Балаҡатай МГЭС-ының кесе ГЭС-ы тора, ҡеүәте 125 кВт.

# Балаҡатай һыуһаҡлағысы
## Кесе ГЭС характеристикаһы

* Гидроагрегат маркаһы — ПР 15-В-46
* Иң юғары баҫым — 4.5 м.
* Бер агрегаттың иң юғары сығымы — 0.96 м³/с.
* Өс эш агрегатының иң юғары сығымы — 2.88 м³/с.
* Генераторҙың номиналь ҡеүәте — 32 кв.
* Өс агрегаттың иң юғары ҡеүәте — 95 кв.
* Сама менән электр энергияһын етештереү — 487848 кВ/сәғәт
Һыуһаҡлағыс тәғәйенләнеше: Ыҡ йылғаһының яҙғы аҡманын көйләү, Соҡалы ауылы объекттарын ташҡындан һаҡлау һәм халыҡты һыу менән тәьмин итеү, балыҡ үрсетеү, энергетик әһәмиәте.
# Венгрия Паралимпия уйындарында

Венгрия 1972 йылғы йәйге Паралимпия уйындарында Гейдельбергес ҡалаһына дүрт еңел атлеттан торған делегация менән тәүге тапҡыр сығыш яһай. 1976 йылда ҡатнашҡандан һуң, 1980 йылда ҡатнашмай. Венгрия делегацияһы 1984 йылда Паралимпияла ҡатнаша башлай. Был ил 2002 йылда ҡышҡы Паралимпия уйындарында тәүге тапҡыр һәм 2010 йылға тиклем даими ҡатнаша, ә 2014 йылғы ҡышҡы уйындарҙа ҡатнашмай тора. Венгрҙар, дөйөм алғанда, паралимпияла 107 миҙал (27 алтын, 34 көмөш, 46 бронза) яулай, бөтә осорҙарҙы ла индереп, Паралимпия уйындарының миҙал таблицаһының 32-се урынында тора. Бөтә миҙалдар ҙа йәйге Олимпия уйындарында яулай. Венгрияның иң уңышлы паралимпиясыһы Аттила Йешенски, ул 1984 йылғы йәйге уйындарҙа йөҙөүҙә дүрт алтын миҙал яулай. Венгрия шулай уҡ Паралимпия уйындарында ла, Олимпия уйындарында ла миҙал яулаған донъялағы берҙән-бер спортсыһы менән ғорурлана ала. Ҡылыссы Пал Секерес 1988 йылғы йәйге Олимпия уйындарында бронза миҙал яулай, авария һөҙөмтәһендә инвалид була һәм паралимпия карьераһын инвалид коляскаһында башлай, ул алты паралимпия миҙалына лайыҡ була, өсөһө алтын миҙал.

# Венгрия Паралимпия уйындарында
## Миҙалдар
### Йәйге паралимпия уйындары

| Летние Паралимпийские игры | Алтын | Көмөш | Бронза | Барлығы | Ранг |
| Йәйге паралимпия уйындары 1972, Гейдельберг, Германия | 0 | 0 | 1 | 1 | 30 |
| Йәйге паралимпия уйындары 1984, Сток-Мандевиль, Бөйөк Британия һәм Нью-Йорк, АҠШ | 12 | 12 | 4 | 28 | 18 |
| Йәйге паралимпия уйындары 1988, Сеул, Көньяҡ Корея | 0 | 4 | 8 | 12 | 40 |
| Йәйге паралимпия уйындары 1992. Барселона, Испания | 4 | 3 | 4 | 11 | 25 |
| Йәйге паралимпия уйындары 1996. Атланта, Джорджия, АҠШ | 5 | 2 | 3 | 10 | 29 |
| Йәйге паралимпия уйындары 2000. Сидней, Австралия | 4 | 5 | 14 | 23 | 32 |
| Йәйге паралимпия уйындары 2004. Афины, Греция | 1 | 8 | 10 | 19 | 46 |
| Йәйге паралимпия уйындары 2008. Пекин, Китай | 1 | 0 | 5 | 6 | 49 |
| Йәйге паралимпия уйындары 2012. Лондон, Бөйөк Британия | 2 | 6 | 6 | 14 | 38 |
| Йәйге паралимпия уйындары 201.6 Рио-де-Жанейро, Бразилия | 1 | 8 | 9 | 18 | 47 |
| Всего | 30 | 48 | 63 | 141 | |

# Венгрия Паралимпия уйындарында
## Миҙалдар
### Ҡышҡы паралимпия уйындары

| Зимние Паралимпийские игры | Алтын | Көмөш | Бронза | Барлығы | Ранг |
| Ҡышҡы паралимпия уйындары 2002. Солт-Лейк-Сити, АҠШ | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| Ҡышҡы паралимпия уйындары 2006. Турин, Италия | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| Ҡышҡы паралимпия уйындары 2010. Ванкувер, Канада | 0 | 0 | 0 | 0 | - |
| Ҡышҡы паралимпия уйындары 2018. Пхенчхан, Көньяҡ Корея | 0 | 0 | 0 | 0 | - |

# Венгрия Паралимпия уйындарында
## Иҫкәрмә

* ↑ Hungary at the Paralympics (ингл.). Халыҡ-ара паралимпия комитеты. Дата обращения: 16 март 2014. Архивировано 1 апрель 2014 года.
# Савватеевка (Нюрса ҡушылдығы)

Савватеевка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюрса (Оло Нюрса) йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Савватеевка (Нюрса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023509
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202350
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Клостербойрен монастыры

Клостербойрен монастыры (нем. Kloster Klosterbeuren) — элекке францискандар монастыры. Баварияның Бабенхаузен общинаһы территорияһында урынлашҡан. Монастырь 1273 йылдағы документтарҙа беренсе тапҡыр телгә алынған. Ул Святая Кровь хөрмәтенә изгеләндерелгән һәм 1500 йылға тиклем августиндар монастыры булып торған. Утыҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында монастырь талана, шулай уҡ чума эпидемияһынан ҙур зыян күрә. Бавариялағы секулярлаштырыу ваҡытында 1803 йылда монастырь таратыла. 1860 йылдар самаһында монастырь ҡаралтылары тулыһынса һүтелә.
# Гросбрайтенбах

Гросбрайтенбах (нем. Großbreitenbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2688 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,62 км². Диңгеҙ кимәленән 630 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
# Мадьяр һынлы сәнғәт университеты

Мадьяр һынлы сәнғәт университеты (мадьярса Magyar Képzőművészeti Egyetem) — Венгрияның төп художество мәктәбе, Будапештта урынлашҡан. 1871 йылда Мадьяр король һүрәт төшөрөү мәктәбе (мадьярса Magyar Királyi Mintarajztanoda) булараҡ нигеҙләнгән. Хәҙерге атамаһын 2001 йылда ала.

# Мадьяр һынлы сәнғәт университеты
## Тарихы

1876 йылда төҙөлгән төп бинаһы Будапешттың төп урамдарының береһе — Андраши проспектында урынлашҡан. 1997—1998 йылдарҙағы реставрация эштәренән һуң уға баштағы күренеше ҡайтарыла.

# Мадьяр һынлы сәнғәт университеты
## Тарихы
### Ректорҙары

| 1871—1902: Густав Келети, рәссам 1902—1905: Берталан Секей, рәссам 1905—1920: Пал Синьеи-Мерше, рәссам 1921—1923: Károly Lyka, сәнғәт тарихсыһы 1923—1925: Иштван Чок, рәссам 1925—1927: Oszkár Glatz, рәссам 1927—1931: Иштван Рети, рәссам 1931—1932: Károly Andreetti, архитектор 1932—1935: Иштван Рети, рәссам 1935—1937: Ágost Benkhard, рәссам 1937—1939: Antal Meyer, һөнәрсе-рәссам 1939—1940: Gyula Rudnay, рәссам 1940: Dezső Pilch, рәссам 1940—1941: Ferenc Sidló, скульптор | 1941—1943: Dezső Pilch, рәссам 1943: László Kandó, рәссам 1943—1945: Енё Бори, архитектор, скульптор 1945: Lajos Varga-Nándor, рәссам 1945—1947: László Kandó, рәссам 1947—1949: Pál Pátzay, скульптор 1949—1956: Шандор Бортник, рәссам, һыҙмасы 1956—1973: Endre Domanovszky, рәссам 1973—1985: József Somogyi, скульптор 1985—1989: István Kiss, скульптор 1990—1995: Lajos Sváby, рәссам 1995—2002: Árpád Szabados, рәссам 2002—2005: Ádám Farkas, скульптор 2005-: Frigyes Kőnig, рәссам |
# Алтынчекич Леман

Леман Бозкурт Алтынчекич (төр. Leman Bozkurt Altınçekiç; 19322001) Төркиә хәрби-һауа көстәрендә һәм НАТО-ла беренсе аккредитацияланған ҡатын-ҡыҙ осоусы-истребитель.

# Алтынчекич Леман
## Биографияһы

Леман Бозкурт 1932 йылда Карс провинцияһы Һарыҡамышта әзербайжан ҡарапапаховтар этнографик төркөмөнән төрки сығышлы ғаиләлә тыуған. Истанбулда ҡыҙҙар өсөн урта мәктәпте тамамлағас, пилот планер сифатында әҙерлек алыу өсөн Иҫкешәһәр провинцияһының Иненю-ильче районында Төркиә авиация ассоциацияһының Инёню уҡыу үҙәгенә юллана.
1959 йылда Леман Бозкурт Иҫкешәһәрҙан коллегаһы Таһир Алтынчекичҡа кейәүгә сыға.
2001 йылдың 4 майында Измирҙа вафат була һәм Ҡарабағлар зыяратында ерләнә.

# Алтынчекич Леман
## Хәрби хеҙмәте

1954 йылда Төркиәнең хәрби-һауа көстәре ҡатын-ҡыҙҙарҙы эшкә алырға ҡарар иткәс, Леман Төркиәнең хәрби-һауа көстәренә мөрәжәғәт итә. Ул Измирҙа хәрби мәктәптең иң беренсе ҡатын-ҡыҙ уҡыусыһы була. 1955 йылдан 1957 йылға тиклем пропеллер самолетында уҡый. Бер интервьюһында Леман Алтынчекич мәктәптә тәүге көндәрҙә уҡыусы ҡыҙҙар өсөн пансионаттың бөтөнләй булмауын һәм офицерҙың ғаилә йортонда ҡунаҡ сифатында ҡалырға тейеш булыуын әйтә.
1957 йылдың 30 авгусында Леман хәрби осоусыға уҡыуын тамамлай. Һуңыраҡ мәктәпкә башҡа биш уҡыусы ҡыҙ ҡабул ителһә лә, ул Иҫкешәһәр хәрби базаһында авиация часына ҡушылған берҙән-бер уҡыусы ҡатын-ҡыҙ була. Ул унда реактив самолет пилоты сифатында уҡый һәм 1958 йылдың 22 ноябрендә кесе лейтенант званиеһы ала.
1967 йылға тиклем Леман F-84 Thunderjet һәм Lockheed T-33 республика самолеттарында оса. Һуңыраҡ штабта хеҙмәт итә һәм авиацияның өлкән полковнигы булараҡ хаҡлы ялға сыға.
# Ора (Иня ҡушылдығы)

Ора — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Ора (Иня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006445
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200644
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кушка (Межа ҡушылдығы)

Кушка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межа йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кушка (Межа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015693
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001569
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Утпала (астроном)

Утпала йәки Бһаттотпала (Бһатта-утпала) ул Ваха Миһираның Бриһат Самхитаның 10-ынсы быуат Һиндостан комментаторы. "Бриһат Самхита" ул Джьотиша (Һинд астрологияһе һәм астрономияһы) буйынса Самхита тексты. Самхита ул Джотишаның өс тармаҡтарының береһе (Самхитаның Джьотишадан башҡа мәғәнәләре бар). Ул һаҡланып ҡалған юрамаһында "Сурья Сиддһанта"дан алты шиғыры цитаталары өсөн мәшһүр. Был алты шиғыр Э.Бургесс ясаған Сурья Сидхантаның тәржемәһенең С.Айның "Кереш һүҙе"ндә бар. Ул шулай уҡ Брахмагуптаның "Ханда-хадьяка"һы (7-енсе быуат) буйынса комментарий авторы. Бында ул Пртһудаканың вариҫы һәм Амараджаның алдан килеүсеһе булып тора. Ошбу ғалим Кашмирдан булған.

# Утпала (астроном)
## Шулай уҡ ҡарарға мөмкин

* Һинд дине фәне һәм технологияһы
* Һинд математиктары
* Һинд астрономияһы
# Мудора

Мудора — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лымва йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Мудора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001710
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Русенька

Русенька — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Снопа йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Русенька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054011
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005401
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хансп-Ега

Хансп-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тать-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Хансп-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051076
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205107
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пищанка

Пищанка (укр. Піщанка) — Украинаның Винница өлкәһендәге ҡала тибындағы ҡасаба, Пищанка районының административ үҙәге.
2020 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 5 303 кеше йәшәй.
# Илсебәков Ислам Шәйхетдин улы

Илсебәков Ислам Шәйхетдин улы (башҡа сығанаҡтарҙа Ильчиваков Исмагил Шаймуратович тип күрһәтелгән) (1918 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы кавалерия полкы яугиры.

# Илсебәков Ислам Шәйхетдин улы
## Биографияһы

Ислам Шәйхетдин улы Илсебәков 1918 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы) Түбә руднигы ҡасабаһында тыуған. БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 23 февралендә (башҡа сығанаҡтар буйынса 7 февралдә. Украина ССР-ы Ворошиловоград өлкәһе Чернухино станцияһы тирәһендәге ҡаты алыштар барышында хәбәрһеҙ юғала. Хәбәрһеҙ юғалыу датаһы 23 февраль булырға тейеш, сөнки Чернухино станцияһы өсөн алыштар нәҡ ошо көндә була, дивизияның бик күп яугирҙары һәм дивизия командиры генерал Шайморатов ошонда һәләк булалар. Туғандары тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
# Нечела

Нечела — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елгома йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нечела
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002097
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000209
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Карабашка (Неня ҡушылдығы)

Карабашка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Неня йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Карабашка (Неня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001271
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100127
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1771 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1771 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1771 MDCCLXXI |
| Юлиан стилендә | 1770—1771 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2523—2524 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7279—7280 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5531—5532 ה'תקל"א — ה'תקל"ב |
| Мосолман календары | 1184—1185 |
| Боронғо әрмән календары | 1220 ԹՎ ՌՄԻ |
| Ҡытай календары | 4467—4468 庚寅—辛卯 белый тигр — белый заяц |
| Эфиопа календары | 1763—1764 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1827—1828 |
| - Шака самват | 1693—1694 |
| - Кали-юга | 4872—4873 |
| Иран календары | 1149—1150 |
1771 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Нияшор

Нияшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вомлесъю йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Нияшор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070722
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007072
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төньяҡ Кондас

Төньяҡ Кондас — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кондас йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Төньяҡ Кондас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007536
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100753
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1952 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1952 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1952 MCMLII |
| Юлиан стилендә | 1951 — 1952 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2704 — 2705 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7460 — 7461 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5712 — 5713 ה'תשי"ב — ה'תשי"ג |
| Мосолман календары | 1372 — 1373 |
| Боронғо әрмән календары | 1401 ԹՎ ՌՆԱ |
| Ҡытай календары | 4648 — 4649 (с 26 январь) 辛卯 — 壬辰 белый заяц — чёрный дракон |
| Эфиопа календары | 1944 — 1945 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2008 — 2009 |
| - Шака самват | 1874 — 1875 |
| Иран календары | 1330 — 1331 |
1952 (бер мең туғыҙ йөҙ илле икенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1952 йылы, 2 мең йыллыҡтың 952 йылы, XX быуаттың 52 йылы, XX быуаттың 6 ун йыллығының 2 йылы, 1950 йылдарҙың 3 йылы.

# 1952 йыл
## Тыуғандар

* 15 ғинуар — Флүрә Килдейәрова, башҡорт опера йырсыһы (сопрано), педагог, Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) халыҡ артисы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985).
* 23 ғинуар — Рәфил Нәбиуллин, Рәсәйҙең атҡаҙанған (2000) һәм БАССР-ҙың халыҡ (1989) артисы.
* 10 август — Рәмил Йәнбәков, башҡорт шағиры һәм журналисы, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002), әҙәби премиялар лауреаты.
* 2 декабрь — Фәнил Күзбәков, башҡорт тарихсыһы, шағир, әҙәби тәнҡитсе һәм ғалим-педагог.
* 10 июнь - Гүзәл Ситдиҡова, башҡорт шағирәһе, публицист, тәржемәсе һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007). Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2017)

# 1952 йыл
## Вафат булғандар

* 6 сентябрь — Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы, Бөйөк Ватан Һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
# Райнсдорф (Саксония)

Райнсдорф (Саксония) (нем. Reinsdorf ) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 8161 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,17 км². Диңгеҙ кимәленән 296–425 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8141 һәм автомобиль коды Z.
# Винтерсдорф (Мойзельвиц)

Винтерсдорф (Мойзельвиц) (нем. ) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан .
# Кривой Колодец

Кривой Колодец — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Грунин Варгол йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кривой Колодец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001906
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000190
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Едома (Мезень ҡушылдығы)

Едома — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 207 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Едома (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046224
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004622
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рөстәм Паша мәсете

Рөстәм Паша мәсете (төр. Rüstem Paşa Camii) — Истанбулдың мәсете.
Сөләймән I кейәүе Рөстәм Паша тарафынан, архитектор Синан проекты буйынса, 1561 йылда төҙөлгән. Мәсеттең 1 манараһы бар.
# Мезоамерика

Мезоамерика, Месоамерика (бор. грек. μέσος — урта), Урта Америка — Мексиканың уртаһынан Гондурас һәм Никарагуаға тиклем булған тарихи-мәҙәни регион. Терминды 1943 йылда немес философы һәм антропологы Паул Кирхгофф кереткән.

# Мезоамерика
## Төп мәғлүмәт

Колумбҡа тиклем осорҙағы Мезоамерика халҡының төп айырмаһы:
* идара итеү структураһы ҡатмарлы булған, ҡайһы саҡта дәүләт кимәленә барып еткән, ер эшкәртеүгә ҡоролған йәмғиәт;
* төрлө йолалар үткәреү өсөн үҙәктәр, хатта ҙур ҡоролмалы (пирамидалар, һарайҙар, ареналар) ҡалалар;
* кәсепселектең юғары кимәлдә булыуы: кемамика, таш, ағас, металл эшкәртеү, текстиль, рәсем төшөрөү;
* астронимияны белеү, теүәл календарь, яҙыу системаһын белеү.
Мезоамерика киң үҫеш алған мәҙәниәттең тыуған иле:
* Ацтек
* Майя
* Миштек
* Ольмек
* Пурепеча
* Сапотек
* Тольтек
* Тотонак
* Уастек
* Чичимек
Мезоамерика индеецтәре теле 10 ғаиләгә ҡарай. Бөгөнгө көндә испан теле өҫтөнлөк алһа ла, урындағы телде белеүселәр һаны әкренләп арта бара.