yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡаҙансы ауыл Советы (Асҡын районы)

Ҡаҙансы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Ҡаҙансы ауыл Советы (Асҡын районы)
## История

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Нень

Нень — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Исыл йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Нень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008380
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100838
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1500 йыл

II мең йыллыҡ :
XIV быуат — XV быуат — XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат :
Хронологик таблица :
1500 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1500 MD |
| Юлиан стилендә | 1499 — 1500 ( 10 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2252 — 2253 ( 1 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7008 — 7009 ( 11 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5260 — 5261 ה'ר"ס — ה'רס"א |
| Мосолман календары | 905 — 906 |
| Боронғо әрмән календары | 949 ԹՎ ՋԽԹ |
| Ҡытай календары | 4196 — 4197 (с 14 февраля) 己未 — 庚申 жёлтая овца — белая обезьяна |
| Эфиопа календары | 1492 — 1493 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1556 — 1557 |
| - Шака самват | 1422 — 1423 |
| Иран календары | 878 — 879 |
1500 йыл —
# Мүғаҙ ибн Жәбәл

Мүғаҙ ибн Жәбәл әл-Ансари (ғәр. معاذ بن جبل الأنصاري‎;рус. Муаз ибн Джабаль; тыу. 603, Йәсриб — 639, Әш-Шүна әш-Шәмәлийә, Иордания) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәләренең береһе,фаҡиһ, ҡарый һәм мөхәддис.

# Мүғаҙ ибн Жәбәл
## Биографияһы

Мүғаҙ ибн Жәбәл Мәҙинәлә тыуған. Ул Хәҙрәжи ырыуының бәнү ғәддә нәҫеленә ҡараған.
18 йәшендә ислам динен ҡабул иткән, Ғәҡәбә эргәһендә икенсе ант биреүҙә, мосолмандарҙың мөшриктәр менән һуғыштарында ҡатнашҡан. Ҡөрьәнде яттан белгән. Ислам дине риүәйәте буйынса, Мөхәммәт Пәйғәмбәр Мүғаҙ ибн Жәбәлде мосолман хоҡуғын (фиҡһ) яҡшы белгәндәр иҫәбендә телгә алған, Пәйғәмбәр иҫән сағында уҡ фәтүәләр сығарған.
Мүғаҙ ибн Жәбәл тапшырғана 150-нән ашыу хәҙис билдәле.

# Мүғаҙ ибн Жәбәл
## Биографияһы
### Вафаты

Пәйғәмбәр тарафынан Исламға өндәү өсөн Йәмәнгә ебәрелгән. Хаҡ хәлифә Әбү Бәкер әс-Сиддиҡ идара иткән осорҙа әйләнеп ҡайтҡан. Сүриәгә киткәс, чума ауырыуын йоҡтороп, 38 йәшендә вафат булған.
# Мөғәллим (исем)

Мөғәллим — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

# Мөғәллим (исем)
## Этимология

Мөғәллим ғәрәп теленән үҙләштерелгән исем — өйрәтеүсе, уҡытыусы

# Мөғәллим (исем)
## Фамилияла

Миңнуллин Роберт Мөғәллим улы (1 август 1948 йыл — 27 март 2020 йыл) — шағир, журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Татарстан Республикаһының Дәүләт Советы депутаты. 1977 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Татарстандың халыҡ шағиры (2005) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993), Башҡортостандың (1998) һәм Марий Элдың (2014) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Х. К. Андерсен исемендәге Халыҡ‑ара балалар һәм үҫмерҙәр өсөн китаптар советының Почётлы дипломы эйәһе (1994). Татарстандың Ғабдулла Туҡай (1998) һәм Муса Йәлил (1982) исемендәге дәүләт премиялары, шулай уҡ А. Алиш (1997), Ф. Кәрим (2002), Г. Локке (2007), Н. Нәжми (2011), Ҡ. Насыри (2011) исемендәре әҙәби премиялар лауреаты. Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2013).
Мөғәлләмов Ғәли Мөғәллим улы (1904 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сежанты, гвардия кесе ветеринария фельдшеры, «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены кавалеры.
Мөнирова Рәфилә Мөғәллим ҡыҙы (Q107043294) (1 ноябрь 1963 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), хореограф. Өс тапҡыр Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының Почет грамотаһы менән бүләкләнә (2000, 2009, 2013).
Ғарифуллин Ҡәҙим Мөғәллим улы (1 май 1932 йыл) — иҡтисадсы ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (1989), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Татарстан Республикаһының (1994) атҡаҙанған иҡтисадсыһы. 285 бит күләмле 190-ға яҡын ғилми-методик эштәре баҫтырып сығарылған. Ғилми тикшеренеү эштәренең төп йүнәлеше: бухгалтер иҫәбе ысулын яҡшыртыу, сәнәғәттә иҫәпләү техникаһының заманса сараларын ҡулланыу, сығымдарҙы иҫәпләү, продукцияның үҙҡиммәтен калькуляциялау.

# Мөғәллим (исем)
## Әҙәбиәттә

Мөғәлимә апай — Фәнил Әсәнов әҫәре..
# Мәхмәт I

Мәхмәт I Селәби́ (рус. Мехме́д I Челеби́; ғосм. محمد اول‎ — Mehmed-i evvel, төр. Birinci Mehmet, Çelebi Mehmet; яҡ. 1387 — 26 май 1421) — 1413—1421 йылдарҙа идара иткән Ғосман солтаны. Мәхмәт Баязит I солтандың һәм Дәүләт Ҡатындың улдарының береһе була. Атаһының вафатынан һуң ул ағалары менән власть өсөн көрәштә еңә һәм ғәмәлдә емерелгән империяны ҡабул итә. Мәхмәт I Аҡһаҡ ябырылыуынан һуң бойондороҡһоҙлоҡ алған территорияларҙы кире ҡайтара. Замандаштары уны ғәҙел, тыйнаҡ, тыныс һәм белемле хаким тип ҡылыҡһырлай. Мәхмәт үҙенең-мосолман булмаған подданныйҙарына бик түҙемле ҡарай, сауҙаны күтәрергә тырыша, ҡаралтылар төҙөй (Адрианополь мәсете), әҙәбиәтте, айырыуса шиғриәтте ҡурсалай.

# Мәхмәт I
## Биографияһы

Мехмед Бурса ҡалаһында тыуған. Үҙенең бер туған ағай-энеһе (Сөләймән, Иса, Мостафа һәм Муса) кеүек үк, Селәби дәрәжәһенә эйә булған, был «хужа» тигәнде аңлата.
Аталары үлгәс, улдары империя ҡалдыҡтары өсөн үҙ-ара һуғыш асып бөтә, Муса хатта һәләк була, мәгәр һуңғы сиктә власть тулыһынса Мәхмәт ҡулына күсә. 1413 йылда тәхеткә ултыра.
Аҡһаҡ Тимерҙең Кесе Азияға бәреп инеүенән һуң ғәмәлдә тарҡалған Ғосман империяһының берҙәмлеген нығыта.
1415 йылда Эгей диңгеҙендә утрауҙарҙы яулап алырға тырышҡанда Венециянан еңелә.
1416 йылда шәйех Бәҙретдин Мәхмүд Симауналы (Симауи) ойошторған баш күтәреүҙе баҫтыра
Албанияла, Анатолияла Чандар-оғлу бейлегенә ҡаршы һәм Ки­ли­кияла һуғыштар алып бара. Империяға инде юғалтылған баш ҡала — Әдирнәне кире ҡайтара.
Ғосман һарайында үҙ-ара һыйышмаған төркөмдәрҙе татыулаштырыуға өлгәшә.
Анатолияға күскенселәр баҫышыуынан һаҡланып, күп һанлы төрки ҡәбиләләрҙе Балҡанға күсереп ултыртып, күсенеп йөрөрлөк ерҙәр бирә.
Идара иткән осоронда Ви­зан­ти­я менән дуҫтарса мөнәсәбәттә ҡала, үҙ ерендә нәсараларға ҡарата түҙемле була, әҙәбиәт һәм сәнғәт үҫешенә ярҙам итә. Мәхмәт I батшалыҡ итеүе һигеҙ йыл ғына дауам итә, әммә ул ғәмәлдә империяның ҙур өлөшөнөң хакимы була.
Мәхмәт Бурсала олатаһы Морат I башлаған, Баязит I тамамлай алмай ҡалған тағы бер мәсетте төҙөп бөтөрә. Мәхмәт Йәшел мәсет эргәһендә ярлылар өсөн мәктәп һәм ашхана аса.

# Мәхмәт I
## Биографияһы
### Үлеме

Мәхмәт I һунарҙа яраланып, вафат була. Бурсала, йәшел мәрмәр менән биҙәлгән атаҡлы мәсет эргәһендә үҙ әмере буйынса төҙөлгән төрбәлә ерләнә (Йәшел мәсет).

# Мәхмәт I
## Ғаиләһе
### Ҡатындары һәм кәнизәктәре

* Әминә ҡатын — Дулҡадир бейлеге хакимының ҡыҙы, ғосман солтаны Мәхмәт Беренсенең ҡатыны, солтан Морат Икенсенең әсәһе. Мәхмәт I менән никахы яҡынса 1404 йылда уҡыла.
* Шаһзада ҡатын — Шадгилде Әхмәт пашаның ейәнсәре.
* Күмрә ҡатын
# Коломан Сокол

Коломан Сокол ( словак. Koloman Sokol; 1902 йылдың 12 декабре, Липтовски-Микулаш, Австро-Венгрия — 2003 йылдың 14 ғинуары, Тусон, АҠШ) — ХХ быуатта иң танылған словак рәссамдарының береһе, график.

# Коломан Сокол
## Тормошо һәм ижады

1921—1924 йылдарҙа Коломан Сокол Кошицала шәхси рәсем сәнғәте мәктәпбендә уҡый, 1925 йылда Братиславалағы Густав Малы мәктәбенә инә. 1925—1932 йылдарҙа Сокол Прагала Художество академияһында Макс Швабинский һәм Тавик Франтишек Шимондың оҫталыҡ дәрестәренә йөрөй, шунан Парижға китә, унда бер йылын Франтишек Купка оҫтаханаһында үткәрә (1932-1933). Шунан күп сәйәхәт итә. Чехословакияла Сокол графиктарҙы берләштергән SČUG Hollar берекмәһенә инә.
1937 йылда Сокол Мексиканың мәҙәниәт һәм мәғариф министрлығынан Милли автоном университет эргәһендәге китап сәнғәте мәктәбендә графика уҡытырға саҡырыу ала. Мексикала Сокол 1942 йылға тиклем уҡыта, шунан АҠШ-ҡа күсенә. Бында ул Нью-Йоркта уҡытыу эше менән була. 1946 йылда ул Чехословакияға ҡайта һәм Братиславала Словак техник университетында һәм Коменский университетында эшләй. 1948 йылда рәссам тағы Америкаға китә, Филадельфиянан алыҫ түгел йәшәй. 1960-сы йылдарҙа кешеләрҙән ситтә яңғыҙ тормош алып бара; уның ижадында үҙенсәлекле, символик-мифологик стиль үҫешә. Ғүмеренең һуңғы йылдарын ул Тусонда, Аризонала үткәрә.
Коломан Соколға кешене үҙәк урынға ҡуйған экспрессионистик стиль яҡын була. Г. Соколға «Күпер» немец төркөмө (нем. Die Brücke), Георг Гросс, Кете Кольвиц ижадтары йоғонто яһаған. Йыш ҡына оҫтаның эштәре ижтимағи мәсьәләләргә арналған булған. Ксилографияға (ағаста гравюра) йыш мөрәжәғәт иткән.

# Коломан Сокол
## Бүләктәре

* 1947 — Словак халыҡ премияһы
* 1991 — 2-се дәрәжә Томаш Гарриг Масарик ордены
* 2001 — Словакия мәҙәниәт министрлығы премияһы
# Оло Нерцета

Оло Нерцета (Нерцета) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 116 км.

# Оло Нерцета
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006800
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әсебар (Бөрйән районы)

Әсебар (1949 — 1959 йылдар) — Башҡорт АССР-ы Бөрйән районына ҡараған һәм юҡҡа сыҡҡан ауыл.

# Әсебар (Бөрйән районы)
## Урынлашҡан ере

Бөрйән районында Яңы Усман ауылынан көнсығышҡа ҡарай, Әсебар яланында урынлашҡан булған. Араларында Күк бүре тауы ята. Туранан сыҡҡанда 12 саҡрым алыҫлыҡта булған.
Яландың ҡаршыһындағы тауы аҫтынан Бетерә йылғаһы аға. Бетерә йылғаһы яры буйлап тар һыҙат булып яландар теҙелеп китә. Ауыл шул һыҙатта урынлашҡан булған. Әлеге ваҡытта ла Бетерә йылғаһы яры буйлап өй нигеҙҙәре, һарай урындары һаҡланып ҡалған.
Бетерә йылғаһының уң яҡ ярынан Уралтау һырты теҙмәләре һуҙылып китә. Һул яҡ ярын ҡатнаш урман биләй. Ауыл эргәһендә йылғаның уң ярына Уна йылғаһы килеп ҡушыла.

# Әсебар (Бөрйән районы)
## Тарихы

Ауыл 1949 йылда барлыҡҡа килгән. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң емерелгән хужалыҡтарҙы тергеҙеү өсөн күпләп төҙөлөш ағасы кәрәк була. Бетерә һәм Уна йылғалары буйлапурынлашҡан урмандар ҡарағай ағасына бай булған. Ағасты ҡырҡып, Бетерә буйлап һаллап ағыҙыу өсөн күпләп даими эш көсө кәрәк була. Ғәиләләре менән килеп урынлаша алһындар өсөн йәшәргә өйҙәр, дөйөм мунса, магазин төҙөлә. Икмәк бешереү өсөн пекарня булдырыла. Балалар өсөн дүрт йыллыҡ мәктәп асыла. Уҡытыусылары Күсәмешева Хәлиҙә була. Шулай итеп Әсебар ауылы барлыҡҡа килә.
Әммә эргә – тирәләге ағастар кәмеп, ағас ҡырҡыу планын үтәй алмай башлағас, эшселәрҙең эш хаҡтары кәмей. Һөҙөмтәлә эшселәр тарала, тыуған яҡтарына кире ҡайта йәки эргә-тирәләге ауылдарға ( Яңы Усман, Шанск, Яфанкин. Ишей һәм башҡа ауылдарға) күсеп китә башлай. Иң һуңғы ғәилә ауылды ( Моталов Фәйзулла) 1959 йылда ташлап китә. Ауыл биләмәһе “Үрнәк” колхозы малды ҡышлатыу урынына әйләнә.
# Сеттик

Сеттик — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кашпар йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сеттик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200013923
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201392
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Еңеү көнө (мәғәнәләр)

Еңеү көнө — күп мәғәнәле һүҙбәйләнеш.
* Еңеү көнө — 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Ҡыҙыл Армияның һәм совет халҡының нацистик Германияны еңеү байрамы. 9 майҙа билдәләнә.
* Еңеү көнө (йыр) — Еңеү көнө тураһында композитор Давид Тухмановтың Владимир Харитонов һүҙҙәренә яҙған йыры.
* Еңеү көнө (Әзербайжан) — Әзербайжанда Икенсе Ҡарабах һуғышында еңеү айҡанлы 8 ноябрҙә билдәләнгән байрам.
# Тангавц-Яха

Тангавц-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тангавц-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042733
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304273
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лядгей-Шор

Лядгей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Воркут йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лядгей-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066176
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006617
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алтын башаҡ (фонтан)

«Алтын башаҡ» фонтаны — Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең төп өс фонтанының береһе. Үрге быуаның үҙәгендә урынлашҡан. Фонтандың дөйөм бейеклеге — 16 м, һыу ағымының бейеклеге 25 метрға етә.

# Алтын башаҡ (фонтан)
## Тәүге фонтан

Быуа үҙәгендә буласаҡ фонтан 1937 йылда Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһенең генераль планын эшләү этабында уҡ уйланылған була. Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһенең баш архитекторы Вячеслав Олтаржевский «Главконсерва», «Главтабак», «Главчай», «Главкондитер» «Главпиво», «Главхолод», «Главликерводка» сауҙа павильондары һәм төп ресторан менән уратып алынған фонтан һәм быуа тирәләй ял итеү урындары проектлаған була. Фонтанды Олтаржевский киләсәктә РФА-ның Төп ботаника баҡсаһын ойошторасаҡ архитектор И. А. Петров менән бергә эшләй..
«Башаҡ» фонтанын Олтаржевский архитекторҙар Андре Гране (инг.)баш. һәм Роже-Анри Экспера (инг.)баш. Парижда 1931 йылдағы Колониаль күргәҙмә өсөн эшләгән «Кактус» фонтанынан алған тәьҫораттар аҫтында ижад итә. «Башаҡ» баҡыр япраҡтарҙан йыйыла һәм ап-аҡ павильондар фонында айырылып тора. Әммә материалды һайлау "Башаҡ"ты аҙ ғүмерле итә: металл ҡарая һәм онтала, шулай итеп, фонтан бер нисә йыл эсендә тулыһынса юҡҡа сыға һәм 1949 йылда һүтелә

# Алтын башаҡ (фонтан)
## Икенсе фонтан

1954 йылда яңыртылған Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе асылыуға, күргәҙмәнең башҡа ике төп фонтандары «СССР халыҡтары дуҫлығы» һәм «Таш сәскә» авторы архитектор Константин Топуридзе скульптор Прокопий Добрынин менән бергә 3-сө быуа үҙәгендә яңыртылған «Алтын башаҡ» төҙөй.
Яңы версия күләме буйынса байтаҡҡа ҙурыраҡ була — «Башаҡ» 16 метр бейеклеккә етә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, фонтан төҙөлөр алдынан уның балсыҡтан тулы үлсәмдәге күсермәһе булдырыла. Фонтанды ҡеүәте 110 кВт һәм етештереүсәнлеге секундына 200 литрлыҡ ике насос агрегаты хеҙмәтләндерә. Улар ярҙамында «бойҙай»ҙа урынлаштырылған насадкаларҙан 66 һыу ағымы һиптерә, шуларҙың утыҙы 25 метрға етә. Баҡыр урынына алтын һәм ҡыҙыл смальта менән ҡапланған тимер-бетон ҡулланыла. Һоро гранит менән ҡапланған нигеҙендә смальта менән ҡапланған муллыҡ мөгөҙө ҡуйылған.

# Алтын башаҡ (фонтан)
## Хәҙерге торошо

1980 йылдан алып фонтан яйлап туҙа, һәм 1990 йылда һүндереп ҡуйыла. 2014 йылда ДБУ «Гормост» белгестәре фонтандың һөлдәһен нығыталар һәм махсус состав менән артабан емерелеүен туҡтатып торалар. 2014 һәм 2015 йылдарҙа фонтан бер нисә тапҡыр яҡтылыҡ эффекттары ҡулланып күңел асыу саралары үткәреү урыны була. 2014 йылдың октябрендә быуала «Круг Света» фестивале сиктәрендә яҡтылыҡ музыкаль шоу үткәрелә. Летом 2015 года фонтан стал частью площадки костюмированного бала Midsummer Night’s Dream 2015. 2015 йылдың көҙөндә рәссам Марго Трушина VI Мәскәү хәҙерге заман сәнғәте һәм инсталляцияһы Биенналеһы сиктәрендә Sila Sveta командаһы менән бергә фонтанда «The Tomorrow That Never Was/Завтра, которого не было» исеме аҫтында мэппинг эшләйҙәр.
2017 йылдың йәйенән алып «Алтын башаҡ» реставрацияла була. 2018 йылдың 15 июлендә яңыртылған фонтан эшләй башлай.
# Л

Лл [эль] — Башҡорт алфавитының ун алтынсы хәрефе.
* Был яҙмалар йә хәреф тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Конанъёль

Конанъёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лымва йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Конанъёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001713
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Саккун-Еган

Саккун-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нанг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Саккун-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043447
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204344
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Даугавпилс

Даугавпилс (латыш. Daugavpils; элек Двинск (1920 йылға ҡәҙәр), Динабург (1893 йылға ҡәҙәр), Борисоглебск (1665—1667 йылдарҙа)) — Латвияның көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан ҡала, ҙурлығы буйынса илдең икенсе ҡалаһы (Риганан һуң) һәм Латгалия мәҙәни-тарихи өлкәһенең иң ҙур ҡалаһы.
# Сейәк

Сейәк (рус. Сияк) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ырғыҙлы йылғаһының һул ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сейәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017584
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101758
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һары (Яңы Һары ауыл советы)

Һары (рус. Сара)— Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы тимер юл станцияһы.

# Һары (Яңы Һары ауыл советы)
## Географияһы

Станция округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан көнсығыштараҡ туранан яҡынса 35 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Һары (Яңы Һары ауыл советы)
## Климаты

Һары станцияһының климаты ошо төбәккә хас булғанса уртаса-континенталь.. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Һары (Яңы Һары ауыл советы)
## Тарихы

Станция 1916 йылдамы, бәлки 1917 йылдалыр, Ырымбур — Орск тимер юл линияһы төҙөлөшө барған саҡта ойошторолған. Революция, граждандар һуғышы Хәлил һәм Орск яғына линияны дауам итергә ҡамасаулай, һәм Һары станцияһы оҙайлы ваҡыт тупикта ҡала. 2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районы Яңы Һары ауыл Советына ингән, уның үҙәге булған; муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙарҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында ҡалған.

# Һары (Яңы Һары ауыл советы)
## Этимологияһы

Станция атамаһы (дромонимы) Һары йылғаһынан килеп сыҡҡан. Ә гидроним буйынса төрлө фараздар төрлө булһа ла хәҡиҡәткә иң яҡыны — уның ярҙарындағы һәм эргә-тирәһендәге һары балсыҡ күп булыуы һәм ташҡын ваҡыттарында һыуға ла төҫ биреүе булған тигән фараз.

# Һары (Яңы Һары ауыл советы)
## Халҡы

2002 йылдан даими йәшәгән халыҡ һаны 942 кеше (урыҫ 76 %), 2010 йылда 944.
# Броды районы

Броды районы (укр. Бродівський район) — Львов өлкәһендәге район. Район үҙәге — Броды ҡала тибындағы ҡасабаһы.
2019 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 58 009 кеше йәшәй.
# Железный Исток

Железный Исток — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 3480 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Железный Исток
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115200001047
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200104
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лассе-Яха

Лассе-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға 3-сө Есан-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Лассе-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077118
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307711
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3