yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Скакальная

Скакальная — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Искитим йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Скакальная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012421
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201242
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ростов шампан шараптары комбинаты

ЯСЙ Ростов шампан шараптары комбинаты — шампан һәм бызырлаҡ шараптар етештереүсе комбинат. Ул Дондағы Ростов ҡалаһы предприятиеһы.

# Ростов шампан шараптары комбинаты
## Тарих

Дондағы Ростовта шампан шараптары заводы төҙөү ВКП (б) Үҙәк Комитетының һәм СССР Халыҡ комиссарҙары советының 1936 йылдың 28 июлендә Совет шампаны, десерт һәм аш шараптары етештереү тураһындағы Ҡарарына ярашлы башлана".
1937 йылда заводтың 1-се сираты эшләй башлай, ул нигеҙҙә француз импорт ҡорамалдары менән йыһазландырылған була. Уның ҡеүәте йылына 500 мең шампан шешәһе тәшкил иткән.
1938 йылда заводтың 2-се сираты, 1939 йылда — 3-сө сираты сафҡа индерелә һәм заводтың ҡеүәте проектанған дәүмәлгә еткерелә — йылына 3 млн шешә шампан сығарыла.
Шул уҡ ваҡытта шампан шараптары заводы алты төр шарап : ҡоро, ярым ҡоро, татлы, ярым татлы, мөшкәтле һәм цимлян бызырлаҡ шарабы - эшләп сығарған. 1940 йылда шарап эшләү техникаһы һәм сеймал базаһы үҫешеү менән бәйле рәүештә хеҙмәт етештереүсәнлеге күтәрелә, завод 3 миллион урынына 4 миллион 200 мең шешә шампан етештергән.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Дондағы Ростов немец оккупацияһы аҫтында ваҡытлыса торғанда завод 85 миллион һумлыҡ зыян күрә. 1943 йылдың февраль айында ҡаланан 60 км алыҫтараҡ завод тергеҙелә башлай. 1944 йылдың аҙағында завод йылына 1 миллион шешә совет шампаны сығара.
1948 йылдың утыҙынсы сентябрендә завод тулы ҡеүәтенә етә һәм 3 миллион шешә шампан етештерә башлай.
1961—1964 йылдарҙа заводтың төп продукцияһы булып Совет шампаны һәм Цимлян бызырлаҡ шарабы тора. 1960 йылдарҙа Ростов шампанын ГФР-ға, Венгрия, Польша, Чехословакия, Югославия һәм башҡа илдәргә экспортлай башлайҙар.
1970 йылдың утыҙ беренсе мартында Ростов шампан шараптары заводы Ростов тәжрибә-эксперименталь шарап заводы менән берләштерелә. Ошо мәлдән алып ул Ростов шампан шараптары комбинаты тип аталып йөрөтөлә башлай.
1986 −1992 йылдар осоронда комбинат Совет шампаны, алһыу бызырлаҡ , Ростов бызырлаҡ, «Бызырлаҡ Дон», «Херес» шараптары сығарған.

# Ростов шампан шараптары комбинаты
## Етештереү

Комбинаттың ҡеүәте йылына 13 миллион шешә тәшкил итә.
Комбинатта 3 төп етештереү цехы эшләп килә.
Шарап материалдары цехы йөҙөм етештереүсе хужалыҡтарҙан килгән виноматериалды һаҡлауға тәғәйенләнгән. Комбинат ғәҙәттәге йөҙөм сорттары Алиготе, Рислинг, Шардонены Дон, Ставрополь һәм Краснодар крайҙарынан һатып ала, шулай уҡ БДБ һәм Европа илдәренән дә комбинатҡа килтерә.
Шампанизация цехы икенсел әсетеү өсөн акратофорҙар һәм өҙлөкһөҙ шампанизация линиялары менән йыһазландырылған. Илдә беренсе булып шампанды һәм бызырлаҡ шараптарҙы металл резервуарҙарҙа — Фролов-Багреев акратофорҙарында етештерә башлайҙар. 1964 йылда өҙлөкһөҙ шампанизация ысулы индерелә, һәм ул хәҙерге көнгә тиклем комбинатта ҡулланыла. Бызырлаҡ шарап, шампан өҙлөкһөҙ ағым менән ҙур һауыттарҙа (акратофорҙа) даими баҫым (5-6 кгс/см2) аҫтында етештерелә. Бызырлаҡ шараптар һәм шампан әсеү барышында тәбиғи рәүештә күмер кислотаһы менән туҡландырыла.
Ҡойоу һәм биҙәү цехы өс диния менән йыһазландырылған. Шампан һәм бызырлаҡ шараптар ҡойоу линияларының етештереүсәнлеге сәғәтенә 10 мең шешә тәшкил итә.
# Ченстохова ратушаһы

Ченстохова ратушаһы (пол.Częstochowie Ratusz w) — Польшала архитектура ҡомартҡыһы, Ченстохова ҡалаҙы үҙәгендә Владислав Беганьский майҙанында урынлашҡан. Силезский воеводлығының һаҡланыусы ҡомартҡылар реестрына индерелгән (1960 йылдың 11 мартындағы 271/60 һәм 1978 йылдың 13 февралендәге 8/78 -се ҡарарҙар).
Һуңғы Урта быуатта Ченстохова ике өлөшкә бүленә: Яңы Ченстохова һәм Иҫке Ченстоховаға, уларҙың һәр береһенең үҙ ратушаһы була. Яңы Ченстохованың ратушаһы бар конфедерацияһы ваҡытында яна, ә Иҫке Ченстохованың ратушаһы наполеон һуғыштары ваҡытында емерелә. Классицизм стилендә Франциишк Рейнштейн проекты буйынса ратушаның төҙөлөшө 1828 йылда башлана һәм 1836 йылда тамамлана. 1908 йылда ратуша үҙгәртеп ҡорола.
1967 йылдан ратуша бинаһында Ченстохова музейы урынлаша.
* XX быуат башында Ченстохова ратушаһы
* Ратуша һәм кордегардия 2012 йылда
* Ратуша һәм Юзеф Пилсудский һәйкәле төндә
# Руфабго большой

Руфабго большой — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Руфабго большой
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004540
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100454
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хуайшэн мәсете

Хуайшэн мәсете (ҡыт. упр. 怀圣寺, пиньинь: Huaisheng Si, палл.: Хуайшэн Сы), манараһы буйынса Башня-Маяк исеме менән билдәле (ҡыт. упр. 光塔寺, пиньинь: Guangta Si, палл.: Гуанта Сы) — Ҡытайҙың көньяғында Гуанчжоу ҡалаһының төп месете.
Ҡытай мосолмандары мәсет 1300 йыл элек төҙөлгән, һәм донъялағы иң боронғо мәсет тип иҫәпләй. Мөхәмәт пәйғәмбәр хөрмәтенә уны шулай атағандар.
# Известь (Выша ҡушылдығы)

Известь (Известы) — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выша йылғаһының уң ярына тамағынан 3,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Известь (Выша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029966
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002996
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куекша

Куекша — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сендега йылғаһының уң ярына тамағынан 9,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Куекша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013759
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001375
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Күмертау ТЭЦ-ы

Күмертау ТЭЦ-ы - «Башҡортостан генерациялау компанияһы» ЯСЙ филиалы. Электр һәм йылылыҡ энергияһы етештерә. Составына яғыулыҡ-транспорт, ҡаҙанлыҡ турбина, электр, химия, технологик процестар м н автоматлаштырылған идара итеү системаһы, ремонт-төҙөлөш цехтары; Йомағужа ГЭС-ы инә. Продукцияһын ҡулланыусылар — Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәре халҡы һәм предприятиелары.

# Күмертау ТЭЦ-ы
## Тарих

1951 й. «Башуглеразрезстрой» тресының Ермолаевка ТЭЦ-ы булараҡ нигеҙ һалына.
1954 й. тәүге сираты (электр ҡеүәте 35 МВт, йылылыҡ ҡеүәте сәғәтенә 340 т тәшкил итә) сафҡа индерелә.
1957 й. алып К. ТЭЦ ы — «Башкирэнерго» ААЙ филиалы.
2006 й. — Башкирэнерго ААЙ бүлендек йәмғиәтенең «Башҡортостан генерациялау компанияһы» ЯСЙ филиалы.
2012 й. — Интер РАО ЕЭС ААЙ (Мәскәү) составына ингән «Башҡортостан генерациялау компанияһы» ЯСЙ филиалы.
2012 й. ҡарата станцияның электр ҡеүәте 120 МВт, йылылыҡ ҡеүәте сәғәтенә 328 Гкал тәшкил иткән.
1954—2012 йй. пр тие тарафынан 42 млн МВт•сәғ. электр һәм 92 млн Гкал йылылыҡ энергияһы етештерелгән.
Пр тиела эшләнгән газ ярҙамында киптереп ҡаҙанды саң м н әҙерләү схемаһы, бушатыу ҡоролмаларында күмерҙе онтау һәм т. юл габариттарын таҙартыу технологиялары СССР ВДНХ ның бронза миҙалдарына лайыҡ була (1964).
# Домброва-Бялостоцка

Домброва-Бялостоцка (пол. Dąbrowa Białostocka) — Польша ҡалаһы, Польшаның Подляский воеводствоһындағы Сокульский повятына инә. Домброва-Бялостоцка ҡалаһы ҡала-ауыл гминаһы статусына эйә. Домброва-Бялостоцка ҡалаһы 22,64 км² майҙанды биләй, ҡалалағы халыҡтың тығыҙлығы бер квадрат километрҙа 275 кеше тәшкил итә.Ҡаланың халҡы — 6226 кеше (2004 йыл мәғлүмәттәре буйынса) тәшкил итә. Туғанлашҡан ҡалаһы — Беларусь Республикаһының Свислочь ҡалаһы булып тора. Домброва-Бялостоцка ҡалаһы Беларусь Республикаһының Свислочь ҡалаһы менән сәйәси, мәҙәни, сәнәғәт өлкәһендә тығыҙ бәйләнештә йәшәй.

# Домброва-Бялостоцка
## Тарих

1940—1941 һәм 1944—1945 йылдарҙа СССР составындағы Белорус Совет Социалистик Республикаһының Белосток өлкәһендәге район үҙәге булып торған. Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң, Польша Халыҡ Республикаһы составында тора. Президенты — Тадеуш Шишковски (2006 йыл).

# Домброва-Бялостоцка
## Фотоһүрәттәр

* Костёл
* Һәйкәл
* Һәйкәл
# Хәлит Дәүләтов

Хәлит Дәүләтов (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Хәлит Дәүләтов
## Биографияһы

Хәлит Дәүләт улы Муллаҡаев Ырымбур губернаһы Һарт улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы) Арый ауылында йәшәгән.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 11-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 11-се Башҡорт атлы полкы башлыса 8-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 5 октябрҙә Түбәнге Новгородҡа бара. Артабан Украинаға генерал-лейтенант граф П. А. Толстойҙың ополчение корпусы составына ебәрелә. Рус армияһының сит илгә походтары барышында, 1813 йылдың майында полк Пенза ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына индерелә. 21 сентябрҙә Богемия армияһының кавалериянан генерал граф М. И. Платовтың корпусы составына күсерелә, октябрь-ноябрҙә Платов корпусы составында Саксонияла, Баварияла, Францияла, шул иҫәптән 4 һәм 6 октябрҙә Лейпциг янындағы хәрби алыштарҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 1 ғинуарынан Гамбургты блокадалауҙа һәм штурмлауҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 11-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Хәлит Дәүләтов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Төрки (тел)

Төрки́ — төрки әҙәби теле,XIII быуаттан алып XX быуат башына хәтле бик күп халыҡтар (тик төрки халыҡтар ғына түгел), ҡулланған һәм яҙған тел..

# Төрки (тел)
## Барлыҡҡа килеү һәм үҫеше тарихы

Ҡараханид-уйғыр телдәренең тәьҫире һөҙөмтәһендә ҡарлуҡ-хәрәзем телдәре нигеҙендә барлыҡҡа килгән. . Төрки телдәренең әҙәби теле барлыҡҡа килеүгә 1300 йыл. .
# Налимья-Курья

Налимья-Курья — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Войкар йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Налимья-Курья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303131
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Баскаковка (Угра ҡушылдығы)

Баскаковка — Рәсәй йылғаһы. Смоленск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының уң ярына тамағынан 288 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Баскаковка (Угра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020651
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002065
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нам (Локчима ҡушылдығы)

Нам — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының уң ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Нам (Локчима ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001790
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Попан-Ёль

Попан-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Попан-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002236
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡорған (Сәрмәсән ҡушылдығы)

Ҡорған (рус. Курган) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 153 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ҡорған (Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһыӨфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025200
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102520
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Катков Алексей Алексеевич

Катков Алексей Алексеевич (2 ғинуар 1944 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, Ишембай үҙәк дауаханыһы баш табибы, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Катков Алексей Алексеевич
## Биографияһы

Катков Алексей Алексеевич 1944 йылдың 2 ғинуарында Ҡаҙағстандың Кокчетав өлкәһендә тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1966 йылда Омск медицина институтын (хәҙергә Омск дәүләт медицина академиһы) тамамлаған.
Хеҙмәт юлын, 1966 йылда медбрат булып башлай. Омск медицина институтын тамамлағас Пермь өлкәһендә хирург булып эшләй. 1969 йылдан Башҡорт АССР-ы Ишембай үҙәк дауаханыһында анестезиолог, хирург, баш табип булып эшләй. 1988 йылдан транспорт машина төҙөлөшө заводында медик-социаль часының баш табибы.
Ишембай ҡалаһы 88-се Промысла һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана.
Ҫаиләһендә ике ҡыҙ үҫтергәндәр.

# Катков Алексей Алексеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

«Почёт Билдәһе» ордены, миҙалдар. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.
# Кесе Ватылька

Кесе Ватылька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ватылька йылғаһының һул ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Кесе Ватылька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065789
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306578
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вафин Мэлс Ғәҙел улы

Вафин Мэлс Ғәҙел улы (7 март 1947 йыл), педагогик хеҙмәт ветераны, рәссам, график. 1981—1995 йылдарҙа Өфөләге хәҙерге 155-се лицей уҡытыусыһы, 1996—2007 йылдарҙа Орджоникидзе районының Балалар ижады үҙәге директоры. 2002 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм 1996 йылдан Башҡортостан Республикаһының Рәссамдар союздары ағзаһы Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).

# Вафин Мэлс Ғәҙел улы
## Биографияһы

Мэлс Ғәҙел улы Вафин 1947 йылдың 7 мартында Башҡорт АССР-ының Балтас районы Иҫке Яҡшый ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
Мәктәптә урта белем алғас, Башҡортостан Художество фондында, төҙөлөш ойошмаһында рәссам-биҙәүсе булып эшләй.
1967 йылда Н. К. Крупская исемендәге Мәскәү ситтән тороп уҡыу халыҡ сәнғәт университетының рәсем һәм һынлы сәнғәт факультетын, 1980 йылда — Түбәнге Тагил дәүләт педагогия институтының (артабан дәүләт социаль-педагогия академияһы, 2013 йылдан Екатеринбургтағы Рәсәй дәүләт һөнәри-педагогия университетының филиалы сәнғәт-графика факультетын тамамлай.
1981—1995 йылдарҙа Өфөләге 5-се сәнғәт-сәнәғәт училищеһында (артабан 155-се лицей, хәҙер Өфө художество-гуманитар колледжы) рәсем һәм һынлы сәнғәт уҡытыусыһы.
1996—2007 йылдарҙа Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районының Балалар ижады үҙәге мөдире була.

# Вафин Мэлс Ғәҙел улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Рәссам ижадының төп жанрҙары — графика, портрет һәм пейзаж. Ул майлы быяу, төҫлө аҡбур менән эшләй. Картиналарында ваҡ ҡына деталгә лә оло мәғәнә һала. Яҙған портреттарында кешенең тышҡы ҡиәфәте һәм йөҙ-битенә ҡарағанда тәү сиратта уның эске донъяһын, уй-кисерештәрен һәм, әлбиттә, холоҡ-фиғелен асыуға ныҡ иғтибар бирә.
Пейзаждарында ауыл темаһы тәүге урынды алып тора: «Йәй» (Лето), «Февраль. Зәңгәрһыу көн» (Февраль. Лазурный день), «Тыуған урамға баҫма» (Мостик на родную улицу), «Ямғырҙан һуң» (После дождя), «Иртәнге көтөү» (Утреннее стадо), «Атай йорто. Иртәнге оҙатыу» (Отчий дом. Утренние проводы), «Йома көн — пятничный день».

# Вафин Мэлс Ғәҙел улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993)
* Башҡортостан Рәссамдар союзы дипломы (2009)
# Ложбан

Ложба́н (ложб. Lojban, тип әйтелә) − яһалма тел, априор телдәрҙән ин күренеклеһе. Тел системаһы формаль логикаһында нигеҙләнә.
Ложбан логлан – тағы бер яһалма тел нигеҙендә Logical Language Group (LLG, ложб. la lojbangirz) тарафынан булдырылған. Булдырыу сәбәбе: логлан тулы булмаған һәм авторлыҡ хоҡуғы тарафынан яҡланған. Ложбан ҡағиҙәләре авторлыҡ хоҡуғы тарафынан яҡланмаған.

# Ложбан
## Орфография һәм фонетика

Ложбан әлифбаһында 26 хәреф: 23 стандарт латин хәреф (h, q, w хәрефтәренән башҡа), апостроф, нөктә һәм өтөр.

# Ложбан
## Орфография һәм фонетика
### Әйтеләше

* Апостроф тип әйтелә
* Нөктә тип әйтелә йәки әйтелмәй
* c хәрефе әйтеләше башҡортса ш-ға яҡын
* i хәрефе йәки тип әйтелә
* u хәрефе йәки тип әйтелә
* x хәрефе әйтеләше башҡортса х-ға яҡын.
* y хәрефе шва өнөн билдәләй
# Тәкәрлек ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

Тәкәрлек ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иванай ауылы.

# Тәкәрлек ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Кесе Сарапулка

Кесе Сарапулка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/271 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Кесе Сарапулка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015878
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101587
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шугома

Шугома — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 304 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Шугома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000011680
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001168
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0