yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡурғаш (Архангел районы)

Ҡурғаш (рус. Кургаш) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 134 кеше. Почта индексы — 453039, ОКАТО коды — 80203816004.

# Ҡурғаш (Архангел районы)
## Халыҡ һаны

1920 йылда — 23; 1939 — 22; 1959 — 229; 1989 — 152; 2002 — 127; 2010 — 113 кеше йәшәгән. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселек өлөшөн башҡорттар тәшкил итә (73 %)

# Ҡурғаш (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Баҡалды): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 22 км

# Ҡурғаш (Архангел районы)
## Урамдары

* Йылға урамы (рус. Речная (улица))
* Үҙәк урам (рус. Центральная (улица))
* Көньяҡ урам (рус. Южная (улица))

# Ҡурғаш (Архангел районы)
## Тарихы

Ҡурғаш ауылы 1920 йылда 23 кеше йәшәгән өс йорттан торған утар һаналған

# Ҡурғаш (Архангел районы)
## Сайтта

* Беҙҙең Ҡурғаш!

# Ҡурғаш (Архангел районы)
## Видеофильмдар

* «Башҡортостандың иң матур ауылы 2018» конкурсы. Архангел районы, Ҡурғаш ауылы, 9 октябрь 2018 йылYouTube сайтында Видео
* Ҡурғаш ауылы
* Ҡурғаш ауылы «Башҡортостандың иң матур ауылы 2018» конкурсында. Архангел районы,, 8 август 2018 йылYouTube сайтында Видео
# Мото-Тяха

Мото-Тяха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мото-Тяха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044697
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204469
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пыжа (Бия ҡушылдығы)

Пыжа — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бия йылғаһының һул ярына тамағынан 286 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 103 км.

# Пыжа (Бия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000038
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100003
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арнштедт

Арнштедт (нем. Arnstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 590 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,76 км². Диңгеҙ кимәленән 190 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
# Кочёвка

Кочёвка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирбит йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кочёвка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007163
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200716
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Полу-Игол

Полу-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 683 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Полу-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037654
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203765
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Колбиха (Урапа ҡушылдығы)

Колбиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мишиха йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Колбиха (Урапа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002685
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200268
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ишембай (тарихи урын)

Ишембай (рус. Ишимбай) — Ағиҙел йылғаһы буйында, 1929 йылда Алексей Александрович Блохин етәкселегендә экспедицияла бырауланған дүрт скважинанан торған, дөрөҫөрәге, 1932 йылғы атаҡлы 702-се скважинанан торған, Киров исемендәге нефть промыслаһының үҙәге булған ауыл. Ишембай Башҡортостандың көньягында, Өфө ҡалаһынан 160 км алыҫлыҡта, Ағиҙел яры яр буйында һәм Тәйруҡ йылғаһы тамағында урынлашҡан.
Нигеҙ һалыныу ваҡытында ауыл янында нефтселәрҙең өйҙәре һәм землянкалары барлыҡҡа килә, ул тиҙҙән Киров исемендәге эшселәр ҡасабаһы тип үҙгәртелә, ул шулай уҡ Ишембай (Киләсәктә Иҫке Ишембай һәм Заливной ҡасабалары) ҡасабаһы. Ауыл исеме ҡасаба атамаһына тапшырыла, ә ул, Ағиҙел йылғаһының уң ярында үҫеп сыҡҡан Ишембай ҡалаһына атама бирә.
Ишембай ҡалаһы составына инә. Хәҙер ауылдың был урынында «Витязь» заводы урынлашҡан.

# Ишембай (тарихи урын)
## Тарихы

Беренсе күсеп ултырыусы — Ишембай Аҡбирҙин (1770—1831). Ике ҡыҙынан тыш, улдары Мөхәмәтйән (1797—1834), Сәлимйән (1806 йылғы), Исмәғил (1815 йылғы), Уйылдан (1808 йылғы), Әйүп (1813 йылғы), Исхаҡ (1828 йылғы), Мөхәмәтғәле (1828 йылғы) булған.
Ишембай ауылының беренсе теркәлеүе — 1815 йыл. Шул саҡта ауылда 13 кеше менән бер ихата иҫәпләнгән. 1839 йылда ауылдың шул бер ихатаһында 28 кешенең 105 аты, 79 һыйыры, 20 һарығы, 105 кәзәһе, 24 умартаһы булған. Улар 48 бот ужым һәм 288 бот яҙғы иген сәскән. Ғаиләнең һәр бер ағзаһына 12 бот икмәк тура килгән. XIX быуаттың уртаһында Ишембай Аҡбирҙиндың 7 өйләнгән улы 36 кешенән торған бер ихата тәшкил итә.
Ишембай Аҡбирҙин һәм уның балалары урта хәлле крәҫтиәндәр, тирмә һәм кантон идаралығы чиновниктары булған. Бер ихатанан торған ауыл властың бөтә атрибуттарына — ауылдың начальнигына, административ-полиция функциялары менән тирмә десятнигына эйә булған.
X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса ауылда 50 ир-егет һәм 45 ҡатын-ҡыҙ менән 18 ихата булған. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса — 59 йорт һәм 298 кеше булған.

# Ишембай (тарихи урын)
## Билдәле шәхестәре

Яҡупов Миңлеғәле Миңләхмәт улы (Миңлеғәле Яҡупов) (24 ноябрь 1932 йыл, Ишембай ауылы — 20 февраль 2010 йыл, Өфө) — башҡорт яҙыусыһы, журналист. «Горы, увенчанные красными флагами», «Вечный огонь», «Сказы пройденной жизни», «Сотник, деревня, город Ишимбай», «Кто тиран-диктатор и кто отщепенец», «Мы — ленинцы» китаптары авторы.
# Эй-Еган

Эй-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ван-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Эй-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043928
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204392
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Смаҡов Муса Ғәтиәтулла улы

Смаҡов Муса Ғәтиәтулла улы (1885 — ?) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, Тамъян ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шағәле Шаҡман вариҫы.

# Смаҡов Муса Ғәтиәтулла улы
## Биографияһы

Муса Ғәтиәтулла улы Смаҡов 1885 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы) Смаҡ ауылында хәлле башҡорт ғаиләһендә тыуған.
Өфөлә «Ғәлиә» мәҙрәсәһен тамамлай. Мөғәллимлек итә.
1917 йылғы Февраль революцияһынан һуң Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенә ҡушыла һәм уны етәкләүсе шәхестәрҙең береһенә әүерелә. I, II һәм III Бөтә башҡорт ҡоролтайҙарын ойоштороп үткәреү эштәрендә ҡатнаша.
1917 йылдың авгусынан — Башҡорт мәркәз шураһы ағзаһы. 1917 йылдың ноябренән Башҡорт Хөкүмәтенең мәғариф бүлегенә етәкселек итә.
1917 йылдың декабрендә Кесе Ҡоролтай ағзаһы итеп һайлана.
1918 йылда Арғаяш кантонында Башҡорт Хөкүмәте уполномоченныйы булып эшләй. 1918 йылдың октябрь-декабрендә Ваҡытлы Себер Хөкүмәте полковнигы Велес күрһәтмәһе буйынса Х. Ҡ. Ҡушаев һәм башҡалар менән бергә ҡулға алынып, төрмәгә ултыртыла.
1919 йылда Башҡортостан хәрби-революцион комитетында эшләй.
1920 йылдың декабрендә Муса Смаҡов Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы халыҡ мәғарифы комиссариаты коллегияһы ағзаһы була.
1930-сы йылдарҙа Өфөлә «Южураллес» тресында эшләй. 1936 йылда репрессияға эләгә. Аҡлана. Муса Смаҡовтың артабанғы яҙмышы билдәле түгел.

# Смаҡов Муса Ғәтиәтулла улы
## Хеҙмәте

Муса Ысмаҡ. Беренсе башҡортса уҡыу китабы. Өфө, Башкнига, 1923 й.
# Титикака

Титика́ка (исп. Titicaca, кечуа Titiqaqa, аймар. Titiqaqa) — Көньяҡ Америкала сөсө һыу запастары буйынса иң ҙур һәм майҙаны буйынса икенсе (Маракайбонан һуң) күл.

# Титикака
## География

Анд тауҙарының Альтиплано яҫы таулығында, Перу һәм Боливия сигендә урынлашҡан.
Майҙаны 8300 км², һыу кимәленең бейеклеге 3821 м (миҙгел буйынса ныҡ үҙгәрә), уртаса тәрәнлеге 140—180 м, максималь тәрәнлеге 281 м. Күлдең уртаһында һыуҙың температураһы ғәмәлдә үҙгәрмәй һәм 10—12 °C тәшкил итә, әммә яр буйында күл төндә йыш ҡына туңа.
Күлгә боҙлоҡтарҙан ағып төшөүсе 300-ҙән ашыу йылғалар ҡоя һәм Десагуадеро йылғаһы ағып сыға. Үҙ сиратында Десагуадеро йылғаһы Боливияла урынлашҡан Поопо тымыҡ күленә ҡоя.
Испандар тарафынан ҡушылған Титикака атамаһы кечуа индеецтары телендә артабанғыса аңлатыла: кака — «ҡая» һәм тити — «пума» (кечуа ҡәбиләләренең изге хайуаны). Аймара һәм кечуа халыҡтары араһында күл «Мамакота», ә унанда элегерәк «Пукин күле» (йәғни пукин халҡы илендәге күл) тип аталған.
Титикака күлен Европала тәүгеләрҙән булып испан хронисы Педро Сьеса де Леон 1554 йылда һүрәтләй.
Яр буйындағы иң ҙур ҡала — Пуно. Күл тирәһендә пймара һәм кечуа халыҡтарының бихисап тораҡтары урынлашҡан. Халыҡтың бер өлөшө Урос (Uros) йөҙөүсе ҡамыш утрауҙарында йәшәй.
# Усманов

Усманов — ғәрәп теленән ингән Усман исеменән төҙөлгән фамилия, төрки телле халыҡтарҙа киң таралған. Тәржемәлә ирлек һәм батырлыҡ тигән мәғәнәләрҙе бирә. Боронғо ғәрәп хәлифенең исеме. Тарихи сығанаҡтарҙа Ғосман формаһында ла осрай.
* Усманов Ғайса Иҙрис улы (1922—1993) — Дан орденының тулы кавалеры.
* Усманов Ғиндулла Ғариф улы (1875—1956) — шағир‑импровизатор.
* Усманов Искәндәр Йософ улы (1950) — СССР һәм Рәсәй үҫемлектәр физиологы, эколог. Биология фәндәре докторы (1987), профессор (1991).
* Йософ Абдрахман улы Усманов (1903—1993) — ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор, РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
* Усманов Мәғәфүр Мәхмүт улы (1962) — башҡорт театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008). Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1995).
* Усманов Хәмзә Фәтих улы (1923—2009) — ғалим-тарихсы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1998), тарих фәндәре докторы (1978), профессор (1994), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1981). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Усманов Хәсән Хәжиәхмәт улы (1975) — эстрада йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2006).
* Усманов Әбүбәкер Нурйән улы (1910—1982) — тарихсы-ғалим, фольклорсы, тарих фәндәре кандидаты (1960). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970).
* Усманова Миңһылыу Ғөбәйт ҡыҙы (1950) — башҡорт тел белгесе, педагог-методист, филология фәндәре докторы (2003), профессор. Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2010).
* Усманова Рафиға Карам ҡыҙы (1954) — журналист, шағир һәм яҙыусы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004).
* Усманова Фәриҙә Ғәлимйән ҡыҙы (1918—1983) — медицина хеҙмәте капитаны.
# Ирпинь (йылға)

Ирпинь (укр. Ірпінь) — Украиналағы йылға. Житомир һәм Киев өлкәләре аша көньяҡҡа табан аға. Днепрҙың (Киев һыуһаҡлағысы) һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 162 километр.
# Эшенроде

Эшенроде (нем. Eschenrode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 174 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,24 км². Диңгеҙ кимәленән 133 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39356 һәм автомобиль коды — BK.
# Иҙеркәй Баймәков

Иҙеркәй Баймәков (18-се быуаттың сиреге — 1780 йылдарҙан һуң) — атаман, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы,Е.Пугачёвтың кәңәштәше, тәржемәсеһе, Йәшерен совет ағзаһы, полковнигы.

# Иҙеркәй Баймәков
## Биографияһы

Иҙеркәй Баймәков — 20-ләп кешене эйәртеп, Пугачёвҡа ҡушылған беренсе Ырымбур башҡорто. Крәҫтиәндәр һуғышының тәүге көндәренән үк урыҫ булмаған халыҡтарҙы ихтилалға йәлеп итеүҙә ҙур роль уйнай. Отставкаға сыҡҡан Яйыҡ казагы. Күп йылдар эсендә казактар араһында йәшәгәнгә, уларҙың тормошон һәм ихтыяждарын яҡшы белгән, ҙур тормош тәжрибәһен туплаған, тәүәккәл һәм ҡыйыу кеше булған. Пугачёвтың башҡорттарға төбәгән указын да үҙе төркиәгә әйләндерә, үҙе тарата. Бер данаһын Бошман-Ҡыпсаҡ улусы старшинаһы Кинйә Арыҫлановҡа алып бара. Ҡалмыҡтар, ҡаҙаҡтар араһында ла ихтилалға ҡушылырға өгөт-нәсихәт эштәре алып бара. Уның йоғонтоһо арҡаһында Кинйә Арыҫланов Пугачёвҡа ҡушыла. Иҙеркәй Баймәков, баш күтәреүселәрҙең баш полковнигы Кинйә Арыҫланов менән бер рәттән, Пугачёвтың Йәшерен советына инә. Был совет Пугачевтың Хәрби коллегияһы менән бер дәрәжәлә йөрөй.
1773 йылдың октябрь айында ул Пугачёв ҡушыуы буйынса ҙур ғына ғәскәр туплай һәм уны Ырымбур эргәһенә килтерә. Ырымбурҙы ҡамауҙа ҡатнаша.
1773 йылдың 8-9 ноябрендә Бөгөлмә ведомствоһының Йүҙәй ауылы янында И. Н. Зарубин һәм А. А. Овчинников менән бергә В. А. Кар етәкселек иткән хөкүмәт ғәскәренә ҡаршы һуғышта ҡатнаша. Пугачёвтың Төп ғәскәре менән Түбәнге Волга буйына барып етә.
1774 йылдың 23 авгусында Ҡара Яр ҡәлғәһе эргәһендә И. И. Михельсон етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәре менән алышта ҡатнаша. Иҙеркәйҙең аҫрау улы Балтай Иҙеркәев була. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Әбдиев Рифғәт Фәйез улы

Әбдиев Рифғәт Фәйез улы (22 декабрь 1926 йыл — 6 апрель 2019 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1996), техник фәндәр кандидаты, профессор. Кибернетик, уйлап табыусы, мәғлүмәти йәмғиәттең танып белеү һәм уның философия теорияһы буйынса белгес.

# Әбдиев Рифғәт Фәйез улы
## Биографияһы

Рифғәт Фәйез улы Әбдиев 1926 йылдың 22 декабрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны Боҙаяҙ ауылында тыуған.
1948 йылда Өфөлә авиация институтын тамамлай. 1955 йылдан 1977 йылға тиклем — ракета техникаһы ғилми-тикшеренеү институтында тәжрибә-конструкторлыҡ һәм уйлап табыу эшмәкәрлеге. Конструкторлыҡ бюроһы начальнигы, космик осоу аппараттары һәм уларға идара итеү сараларының мәғлүмәт моделдәренең баш конструкторы була. 1965—1977 йылдарҙа космик осоу аппаратарын осороуҙа ҡатнаша. Докторлыҡ диссертацияһы «Мәғлүмәт цивилизацияһы фәлсәфәһе» (1996) темаһына арнала. 1995 йылдан — Рәсәй Федерацияһының Сит ил эштәре министрлығының Дипломатик академияһы профессоры.

# Әбдиев Рифғәт Фәйез улы
## Биографияһы
### Ғилми эшмәкәрлеге

1970 йылда НТР-ла философия проблемаларын системалы тикшереүҙе башлай, ә 1980-се йылдар аҙағына «мәғлүмәти цивилизацияның» яңы фәлсәфәүи концепцияһын тәҡдим итә.
1993 йылда Халыҡ-ара мәғлүмәтләштереү академияһының Мәғлүмәти цивилизация фәлсәфәһе бүлексәһе Президенты итеп һайлана.
Уйлап табыуҙарына 24 авторлыҡ таныҡлығын алыуға өлгәшә.

# Әбдиев Рифғәт Фәйез улы
## Хеҙмәттәре

* Абдеев Р. Ф. В защиту атрибутивной концепции информации // Научные труды Московского Лесотехнического института. 1984. № 158;
* Абдеев Р. Ф. Механизм управления, его системоорганизующая роль и философский статус // ФН. 1990. № 4;
* Абдеев Р.Ф. Философия информационной цивилизации / Редакторы: Е.С. Ивашкина, В.Г. Деткова. — М.: ВЛАДОС, 1994. — 336 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-87065-012-7.
* Абдеев Р. Ф. Методология устойчивого развития и пути его реализации в условиях России // Анализ систем на пороге XXI века: теория и практика. М., 1996;
* Абдеев Р. Ф. К проблеме определения сознания // Проблемы сознания в философской науке. М., 1996;
* Абдеев Р. Ф. Определяющая роль философии в реализации прогрессивной линии развития // Философия в системе духовной культуры на рубеже XXI века. Курск, 1997.
# Башҡорт (Һамар өлкәһе)

Башҡорт (рус. Башкирский) — Рәсәй Федерацияһы Һамар өлкәһе Безенчук районында тимер юл разъезы. Васильевка ауыл биләмәһе составына инә.

# Башҡорт (Һамар өлкәһе)
## Географияһы

Өлкәнең көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, урман-дала зонаһында, Волганың һул ярындағы һыубаҫар туғай өҫтө киртләстәре сиктәрендә, Сызрань-Чапаевск тимер юл линияһы эргәһендә район үҙәге Безенчук ҡасабаһынан туранан-тура төньяҡ-көнбайышҡа табан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Башҡорт (Һамар өлкәһе)
## Климаты

Климаты уртаса континенталь ҡоро, уға эҫе ҡоро йәй һәм һалҡын әҙ ҡарлы ҡыш хас. Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары 363 мм тәшкил итә. Ғинуарҙа уртаса температура -13,4 °С, июлдә +21,4 °С тәшкил итә.

# Башҡорт (Һамар өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылда даими рәүештә 18 кеше (урыҫтар 94 %) йәшәгән.

# Башҡорт (Һамар өлкәһе)
## Инфраструктураһы

Юл хужалығы. Башкирский тимер юл платформаһы эшләй.
# Буланов ауыл советы

Буланов ауыл советы (рус. Булановский сельсовет) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Октябрьский районы составындағы муниципаль берәмек. Ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Буланов ауыл советы
## Географияһы

Башлыса дала, урыны менән ҡалҡыулыҡтар бар. Биләмә эсендә Һайылмыш йылғаһы аға. Төп ҡалҡыулыҡтарҙың береһе — Берёзовка тауы.
Белозёрка һәм Ильинка ауыл советтары менән сиктәш.

# Буланов ауыл советы
## Тарихы

Буланов ауыл советы муниципаль берәмеге үҙәге халыҡ телендә Ҡытай ям (Китаям) тип йөрөтөлгән почта станцияһы урынында төпләнгән. Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев аңлатыуынса, ғәмәлдә Ҡатай ям булған ул. Ырымбур менән Ҡазан аша тура бәйләнеш булдырыу маҡсатында Ырымбур-Ҡазан тракты башҡорт ерҙәре буйынса һалына, батша хөкүмәте башҡорттарға ошо трактты тотоу һәм хеҙмәтләндереү бурысын йөкмәтә. Тракттың был өлөшөн ҡатай башҡорттары хеҙмәтләндерә. Һөҙөмтәлә урыҫ телендә атама үҙгәреш кисерә: ҡатай урынына Китай-Ям (Катай Ям тигәндән) һәм Китаям (Катайский Ям тигәндән) атамаһы килеп сыға. Тракттың әһәмиәте кәмеү менән почта станцияһы ла ябыла.
1826 йылда был тарафҡа Харьков губернияһынан эш буйынса Максим Буланов тигән кеше поверенный вәкәләте менән килгән. Ҡатай Ямы янындағы урындар уға бик оҡшап төшә, Буланов Һайылмыш йылғаһының уң яҡ ярында ер һайлап ала. Күскенселәр Ырымбур губерна идараһында булып, ер менән файҙаланыуға контракт төҙөй. Киләһе, 1827 йылда, Буланов етәкселегендәге бында Харьков һәм Курск губернаһынан украиндар күсенеп килгән.
Шундай бай ерҙәргә күсереп килтергән өсөн рәхмәт йөҙөнән ауылға Буланов тигән исем бирәләр.
1935—1963 йылдарҙа Буланов ауылы Белозёрка районы үҙәге булып та ала.
9 март 2005 йылғы Ырымбур өлкәһенең 1921/358-III-ОЗ һанлы Законына ярашлы, Буланов ауыл советы ауыл биләмәһе барлыҡҡа килтерелә, муниципаль берәмектең сиге билдәләнә.

# Буланов ауыл советы
## Халҡы

Милли состав:
* урыҫтар — 942
* украиндар — 195
* әрмәндәр — 41
* ҡырғыҙҙар — 37
* татарҙар — 30
* ҡаҙаҡтар — 27
* үзбәктәр — 8
* башҡорттар — 7
* белорустар — 3
* мордвалар — 3
* немецтар — 2
* әзербайжандар — 2
* молдавандар — 1
* венгрҙар — 1

# Буланов ауыл советы
## Хакимиәт

Буланов ауыл советы Уставы Ырымбур өлкәһе Октябрьский районы Буланов ауыл советы муниципаль берәмеге беренсе саҡырылыш депутаттары советының 01.02.2010 йылдағы 55-се һанлы ҡарары менән ҡабул ителгән.
Буланов ауыл советы муниципаль берәмеге депутаттары советы — 11 кеше
# Мерега

Мерега (Марьюга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға 16 йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Ковжа ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Мерега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000116
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000011
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сик (Туй ҡушылдығы)

Сик — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Сик (Туй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007628
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300762
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яңы Зейәш

Яңы Зейәш (Ҡаратал ) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы. ауыл советы составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Яңы Зейәш
## География

Ауыл Бәзәдә йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 19 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Яңы Зейәш
## Тарих

Яңы Зейәш — Гәрәй улусы типтәрҙәренең ауылы. Ауыл һуңыраҡ Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
Ауыл халҡы Е. И. Пугачёв яғында 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнаша.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.

# Яңы Зейәш
## Халҡы

| 1859 | 1870 | 1884 | 1906 | 1913 | 1920 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 |
| 216 | 135 | 316 | 389 | 473 | 418 | 313 | 278 | 281 | 298 | 267 | 190 |
* Н/Д

# Яңы Зейәш
## Билдәле шәхестәре

* Алиев Тәҡиулла Абдулханнан улы (1894—1957) — инженер-энергетик, Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.