yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шлайсхайм һарайы

Шлайсхайм һарайы (нем. Schloss Schleißheim) — барокко осороноң һарай-парк ансамбле. Баварияның Мюнхен ситендәге Обершлайсхайм коммунаһында урынлашҡан Виттельсбах ырыуы резиденцияларының береһе.

# Шлайсхайм һарайы
## Тарих

Шлайсхайм усадьбаһы герцог Вильгельм V (1548—1626) тарафынан 1597 йылда нигеҙләнгән. Башта был ҙур булмаған сиркәүҙән һәм хужалыҡ бүлмәләренән торған ябай усадьба комплексы булған. 1616 йылда биләмә уның улы курфюрст Максимилиан I милкенә күсә. 1617 йыл герцог Максимилиан усадьбаны һарай итеп үҙгәртеп ҡора. Һарайҙың проектын 1616—1623 йылдарҙа архитектор өлкән Генрих Шен әҙерләй.
Эмануэль II Максимилиан идаралыҡ иткән саҡта һарайҙың үҫеше башланып китә. Был осорҙа Люстхайм һарайы төҙөлә, ул немецтарҙың йорт-«казино» өлгөһөндә венеция рухында төҙөлә. Был бина Альп тауҙарынан төньяҡҡа табан торған, түбәләре фрескалар менән биҙәлгән беренсе донъяуи бина була.
1700 йылдан һуң төҙөлгән мөһабәт яңы һарай — XVIII быуатта немец хакимдары тарафынан төҙөлгән «кесе версалдең» өлгөһө булып тора. Түбәләге биҙәктәр, гипстан һырлап эшләнгән биҙәктәр һәм мебель шул ваҡыттың байлығының күрһәткесе булып тора. Иҫке һарайҙың ҙур өлөшө Икенсе донъя һуғышы барышында емерелә, әммә аҙаҡ ул яңынан тергеҙелә.

# Шлайсхайм һарайы
## Тарих
### Картиналар галереяһы

Һарайҙа барокко дәүеренең Бавария дәүләт картиналар йыйылмалары ҡуйылған. Галерея фламанд рәссамдары Питер Пауль Рубенс һәм Антонис ван Дейк, итальяндар Гвидо Рени, Лука Джордано, Гверчино, Карло Сарачено, Алессандро Турча, Карло Дольча һәм Пьетро да Кортон, немец Иоахим Зандрарт, Иоганн Генрих Шенфельд, Иоганн Карл Лот, испан рәссамдары Алонсо Кано һәм Хосе де Рибера әҫәрҙәренән тора.

# Шлайсхайм һарайы
## Парк

Оло парк — Германияла бик һирәк һаҡланып ҡалған барокко баҡсаларының береһе. Энрико Дзуккалли парк һәм ундағы каналды планлаштырған, ә сәскәләр клумбаларын һәм шарлауыҡтарҙы — Андре Ленотрҙың уҡысыһы Доминик Джирард эшләгән
Һарай һәм парк кинематограф тарихындағы билдәле «В прошлом году в Мариенбаде» һәм «Тропы славы» фильмдары өсөн фон булып хеҙмәт иткән.
# Мерьем Узерли

Мерьем Сахра Узерли (тур. Uzerli Meryem Sahra; 12 август 1983) — төрөк-немец актрисаһы һәм моделе. Киң танылған «Великолепный век» сериалындағы роле буйынса билдәле.

# Мерьем Узерли
## Биографияһы

Мерьем Узерли 1983 йылдың 12 авгусында Германияның Кассель ҡалаһында тыуған. Ғаиләлә дүртенсеһе бала була (өлкән ике әсәләш туғаны Денни һәм Кристофер әсәһенең беренсе никахынан һәм өлкән бер туған апаһы — Джанан Узерли — немец-төрөк йырсыһы). Атаһы Хөсәйен — төрөк, ә әсәһе Урсула — немец ҡатыны.
2000—2003 йылдарҙа Мерьем Узерли Гамбург ҡалаһында Фреза драма студияһы актер оҫталығына өйрәнә. Ҙур булмаған театраль проекттарҙа ҡатнаша. 2003 йылдан 2008 йылға тиклем ҡыҫҡа метражлы немец фильмдары серияһында төшә. 2011 йылдан 2013 йылға тиклем продюсер Тимур Йософ Савджи саҡырыуы буйынса тарихи «Великолепный век» сериалында солтан Сөләймән I хаким иткән осорондағы Ғосман империяһы тормошо тураһында төшөрөүҙә ҡатнаша, бында Төркиәгә Ҡырымдан алып килгән Роксолананы уйнай.
2013 йылдың 16 майында өсөнсө миҙгел тамамланғанға тиклем бер нисә серияны төшөрөүгә ҡалғас, Мерьем тыуған иленә ҡайта һәм төшөрөүҙәргә килмәй. Актриса үҙе әйтеүенсә, физик һәм психологик сәбәп булып «Великолепный век» сериалының 100-120 минутлыҡ эштәренән ныҡ арыуы, шулай уҡ актрисаның элекке һөйгәне Джан Атештан йөклө булыуы тора.
Мерьем 2014 йылда Истанбулға ҡайта, ә 2015 йылда «Материнская рана» фильмында төшә, унда Мария ролен уйнай. 2015 йылдың 20 декабрендә Мерьем үҙенең «Meryem Cosmetics»косметик брендын презентациялай. 2015—2016 йылдарҙа «Королева ночи» сериалында төшә, унда француженка Селинды уйнай. Проект рейтингы түбән булыу сәбәпле ябыла.

# Мерьем Узерли
## Шәхси тормошо

Күпмелер ваҡыт Мерьем Узерли төрөк бизнесмены Джан Атеш менән осраша, пар хатта йәрәшеү тураһында иғлан итә. 2013 йылдың август айында уларҙың ыҙғыш менән айырылышыуы билдәле була. Август аҙағында Мерьем дүртенсе ай йөклө булыуы тураһында иғлан итә.
2014 йылдың 10 февралендә Мерьемдың ҡыҙы тыуа, уны Лара тип атай.
Сентябрь башында Мерьем, 4-се ай йөклө булыуы тураһында иғлан итә. Узерли һөйгәненең исемен йәшерә, әммә, уның американлы булыуы билдәле.
2021 йылдың 8 ғинуарында Мерьем икенсе тапҡырға әсәй була. Ҡыҙы тыуғас, уға Лили Кои тип ҡуша.

# Мерьем Узерли
## Бүләктәре һәм номинациялары
#### Бейруттың 7-се халыҡ-ара наградаһы

2016: 2016 йылдың иң яҡшы халыҡ-ара актирсаһы

# Мерьем Узерли
## Бүләктәре һәм номинациялары
#### Tüketici Академияһы премияһы

2011: «Muhteşem Yüzyıl» өсөн иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле

# Мерьем Узерли
## Бүләктәре һәм номинациялары
#### Silver Horse бүләге

2011: иң«Muhteşem Yüzyıl» өсөн яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле.

# Мерьем Узерли
## Бүләктәре һәм номинациялары
#### Silver Horse бүләге
##### Истанбулда Мармар университеты

2011: йәш таланттар бүләге

# Мерьем Узерли
## Бүләктәре һәм номинациялары
#### Silver Horse бүләге
##### 47-се халыҡ-ара «Алтын әфлисун» кинофестивале

2010: «Путешествие без возвращения» өсөн жюриҙың махсус призы
# Остапенец

Остапенец — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пичуг йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Остапенец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001066
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тутуб

Тутуб (хәҙер Хафаджә) — Месопотамиялағы боронғо ҡала, Тигр ҡушылдығы булған Дияла йылғаһында Бағдадтан көнсығышҡа ҡарай 15 километрҙа урынлашҡан. Ҡала ғибәҙәтханаһы менән билдәле, элегерәк был ҡоролманы Ай илаһы Синға бағышланған тип фараз иткәндәр. Ғибәҙәтхана ике ҡатлы террасаның түбәһенә һалынған, террасаның һәр ҡаты овал диуар артына йәшерелгән. Был ғибәҙәтхана беҙҙең эраға тиклем IV мең йыллыҡҡа ҡарай.

# Тутуб
## Ҡаҙыныу эштәре

Әле ҡала 3 тәпәш ҡалҡыулыҡтан тора, уларҙа 1930—1939 йылдарҙа Америка археологтары ҡаҙыныу эштәре башҡара. Торама Көньяҡ Ике йылға араһындағы иң боронғо осорға, иртә династия осорона ҡарай. Ҡаҙыныуҙар барышында Саргонға тиклемге, йәғни беҙҙең эраға тиклем IV мең йыллыҡтың аҙағынан III мең йыллыҡтың беренсе яртыһына тиклемге арауыҡтағы Месопотамияның архитектураһына һәм матди мәҙәниәтенә хас күп һанлы ҡомартҡылар табыла, улар араһында бик күп цилиндр мисәттәр, шумер скульптураһы, керамикаһы өлгөләре һ. б. була.
Ай илаһы Син ғибәҙәтханаһынан (беҙҙең эраға тиклем IV мең йыллыҡ аҙағы — III мең йыллыҡ уртаһы) тыш, ғалимдар тарафынан Инанна алиһәнең ҙур «Овал ғибәҙәтханаһы» ла тикшерелә, был ҡоролма беҙҙең эраға тиклем III йыллыҡ башы — беҙҙең эраға тиклем 24/23 быуаттарға ҡарай. Шулай уҡ Урук осоронан (беҙҙең эраға тиклем IV мең йыллыҡ) алып Исин-Ларс династияһына тиклемге (беҙҙең эраға тиклем II мең йыллыҡ) дәүерҙең торлаҡ йорттары тикшерелә. Тутубтың бынан иртәрәк ҡатламдарына, улар грунт һыуҙарынан түбәндәрәк ятҡанлыҡтан, ғалимдар барып етә алмай.
# Сөмәләк (йылға)

Сөмәләк (рус. Чумляк) — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һеләүһен күленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Сөмәләк (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә отСиләбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501012111200003690
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200369
* Бассейн коды — 14.01.05.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Ай-Еган

Оло Ай-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Оло Ай-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203649
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дана Мазалова

Дана Мазалова (чех Dana Mazalová; 18 ноябрь 1954({{padleft:1954|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:18|2|0}}), Свитави — 4 сентябрь 2020({{padleft:2020|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:4|2|0}}) (65 йәш), Прага) — чех хоҡуҡ һаҡлаусыһы, публицист, журналист, чех телевидениеһы мөхәррире, СССР-ҙа махсус хәбәрсе булып эшләгән.

# Дана Мазалова
## Биографияһы

Дана Мазалова 1954 йылда Чехословакияла Свитави ҡалаһында тыуған. Юғары белемде Прагала Карл университетының юридик факультетында ала. Чех теленән тыш, урыҫ, словак, инглиз телдәрендә һөйләшә.
Чех «Mladá fronta DNES» гәзитендә журналист булып эшләй, һуңынан СССР-ҙа Чехословакияла «Prostor» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе була, элекке СССР-ҙың ҡыҙыу нөктәләренән — Грузия, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан, Әзербайжан һәм Әрмәнстандан репортаждар яһай. Һуңынан Рәсәйҙә Беренсе каналда чех телевидениеһының хәбәрсеһе булып эшләй. Шулай уҡ «Svobodné slovo» гәзитендә эшләй һәм «Respekt» журналында баҫыла.
Әзербайжандың элекке президенты Аяз Муталибовтың Ходжалы ваҡиғалары тураһында билдәле интервьюһы авторы, ул 1992 йылда «Независимая газета» гәзитендә баҫылып сыға. 1992 йылда Таулы Ҡарабах ваҡиғаларын яҡтыртҡаны өсөн Krepelka Чех Әҙәби фондының лауреаты була.
2020 йылдың 4 сентябрендә Прагала вафат була.

# Дана Мазалова
## Эшмәкәрлеге

Советтар Союзы тарҡалыуы ваҡытында Дана Мазалова СССР-ҙа Чехословакия киң мәғлүмәт сараларының хәбәрсе пункттарын етәкләй, ул Ҡарабах хәрәкәте һәм Ҡарабах ваҡиғаларын (Әрмәнстан, Әзербайжан), Грузияла граждандар һуғышын, Фирғәнәнән төрөктәрҙең ҡыуылыуын (Үзбәкстан), Ош ваҡиғаларын (Ҡырғыҙстан) яҡтырта. Әрмәнстанға тәүге тапҡыр 1982 йылда бара, һуңғараҡ Таулы Ҡарабахтағы ваҡиғалар тураһында күп мәҡәләләр яҙа. «Страна под Араратом» документаль фильмының (1988 йылда Әрмәнстандағы ер тетрәү тураһында, режиссеры Милан Марышка) авторы булып тора.
# Ихсанов Әхтәм Сөләймән улы

Ихсанов Әхтәм Сөләймән улы (псевдонимы Әхтәм Ихсан; 16 декабрь 1908 йыл — 22 сентябрь 1992 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры һәм яҙыусыһы, тәржемәсе. 1935 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Ихсанов Әхтәм Сөләймән улы
## Биографияһы

Әхтәм Сөләймән улы Ихсанов 1908 йылдың 16 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Ибрай ауылында тыуған.
1930 йылда Өфө педагогия техникумында белем алғандан һуң, республикала сыҡҡан журналдарҙа һәм гәзиттәрҙә, радио, телевидениела эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 112-се Башҡорт атлы дивизияһының «Ҡыҙыл атлылар» гәзитендә мөхәррир урынбаҫары була. Һуғыштан ҡайтҡас, республика радиокомитетында, «Башҡортостан ауыл хужалығы» журналы редакцияһында эшләй.
Әхтәм Ихсандың «Элеватор» тип аталған беренсе китабы 1930 йылда донъя күрә.
1960 йылда Башҡорт атлы дивизияһы яүгирҙәре тураһында «Саҡма тояҡ аттарҙа» исемле документаль повесть яҙҙы, унда элекке яуҙаштарының дошманға ҡаршы нисек һуғышыуын ышандырырлыҡ итеп һүрәтләй.
1992 йылда Өфө ҡалаһында вафат була.

# Ихсанов Әхтәм Сөләймән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (24.12.1989).
# Малена Мард

Малена Мард (швед. Malena Mård; тыу. 1969) — швед дипломаты, 2019 йылдан Швецияның Рәсәйҙәге илсеһе.

# Малена Мард
## Биографияһы

Малена Мард 1969 йылда Швецияла тыуған. Уппсала университетын бизнес-етәкселек итеү һәм иҡтисад буйынса магистр дәрәжәһендә тамамлай. 1994 йылдан Швецияның Сит ил эштәре министрлығында
хеҙмәттә.
1995—1998 йылдарҙа Санкт-Петербургта Швецияның Генераль консуллығында, артабан Бангладешта Швеция илселегендә эшләй. Тыуған иленә ҡайтҡас, 1999 йылдан 2003 йылға тиклем Швеция Сит ил эштәре министрлығының Көнсығыш Европа һәм Үҙәк Азия департаментында беренсе секретарь вазифаһын башҡара. 2003—2004 йылдарҙа Брюсселдә Швецияның Европа Берлеге ҡарамағындағы Даими вәкиллегендә эшләй, Европа Берлегенең Көнсығыш Европа һәм Үҙәк Азия буйынса эшсе төркөмө ағзаһы була. Артабан ҡайтанан Швецияла Көнсығыш Европа һәм Үҙәк Азия департаментында эшләй: 2005 йылда — директор урынбаҫары, Рәсәй/Үҙәк Азия бүлеге начальнигы вазифаһын, ә 2009 йылдан 2013 йылға тиклем Департамент директоры вазифаһын башҡара.
2013 йылдан 2017 йылға тиклем Әзербайжанда Европа Берлеге Вәкиллеген етәкләй. 2017—2019 йылдарҙа Стокгольм ҡалаһында Швецияның Сит ил эштәре министрлығының генераль инспекторы вазифаһында эшләй.
2019 йылдың сентябренән — Рәсәйҙә Швецияның Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе, ул был вазифала ошоға тиклем эшләгән Петер Эриксонды алмаштыра.

# Малена Мард
## Ғаиләһе

Малена Мард тормошта, ике ул тәрбиәләй.
# Яңы Кирге улусы

Яңы Кирге улусы (рус. Новокыргинский улус)— Өфө губернаһы, Бөрө өйәҙе биләмәһендәге улус.

# Яңы Кирге улусы
## Тарихы

1866 йылда удмурт һәм мари ауылдарынан барлыҡҡа килгән. 1896 йылда улус IV станға индерелгән һәм 14 ауылдан торған.

# Яңы Кирге улусы
## Тарихы
### Улус үҙәге

Өйәҙ үҙәге дәрәжәһендәге Яңы Кирге ауылы Пермь губернаһы Уҫы өйәҙе Кирге ауылынан 1850 һәм 1858 йылдар араһында айырылып сыҡҡан, 1859 йылда унда 32 ихата һәм 204 кеше булған (бөтәһе лә удмурттар). 1865 йылдың аҙағында — Өфө губернаһының 3-сө өйәҙе, унда 34 йорт-ихата һәм 218 кеше йәшәгән (108 ир-егет һәм 110 ҡатын-ҡыҙ). Ауылда улус идараһы урынлашҡан булған, халҡы ауыл хужалығы һәм умартасылыҡ менән шөғөлләнгән
Айырылып Өфө губернаһына күсеп килгән киргеләр Һандуғас йылғаһы буйына төйәкләнгән, һәм ауылға Яңы Кирге исеме биргән.

# Яңы Кирге улусы
## Тарихы
### Йәмәғәттәре

1912 йылда улус өс ауыл йәмәғәтенән торған :
Ирдуған йәмәғәтенә Андреевка, Ирдуған, Яңы Сусаҙыбаш, Иҫке Сусаҙыбаш, Шудимари) ауылдары ингән;
Яңы Кирге йәмғәтендә: Барабановка, Үрге Барабанова, Кильдисан, Яңы Кирге, Рабак);
Норҡан йәмәғәтендә Әрлән, Бәнибаш, Ҡаймашабаш, Норҡан ауылдары тупланған.

# Яңы Кирге улусы
## Тарихы
### ХХ быуатта

1920 йыл ауыл Андреевка, Ирдуган, Иҫке һәм Яңы Сусаҙыбаштар Чераул улусы составына күсә, ҡалған 10 ауылда йорт башынан иҫәпләүҙәр мәғлүмәте буйынса 4576 кеше, шуларҙан 3346 (73,1 %) — удмурттар, 1079 (23,6 %) — мариҙар, 151 башҡа милләт кешеләре (башҡорттар, урыҫтар, татарҙар, типтәрҙәр, мосолмандар) йәшәгән.
1922 йылда Бөрө кантоны составына индерелә, 1923 йылда кантон системаһы бөтөрөлә. 1926 йылдағы торошо буйынса уның барлыҡ ауылдары эреләтелгән Яңауыл улусына инә, хәҙерге көндә — Яңауыл районы составында.
Улус үҙәге булған Яңы Кирге ауылы хәҙер Яңауыл районының Һандуғас ауыл Советына ҡарай.
# Арый ауыл Советы (Дыуан районы)

Арый ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек.Арый ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Административ үҙәге — Арый ауылы. Хакимиәттең адресы : 452539, Башҡортостан Республикаһы, Дыуан районы, Арый ауылы, Мәктәп урамы, 29-сы һанлы йорт

# Арый ауыл Советы (Дыуан районы)
## Тораҡ пункттар

* Арый ауылы
* Үрге Әбсәләм ауылы
* Ҡаракүл ауылы
* Мәрйәмғол ауылы
* Мөлкәт ауылы
* Түбәнге Әбсәләм ауылы

# Арый ауыл Советы (Дыуан районы)
## Тарихы

Уҙған быуаттың һуғыш алды йылдарында Мәсетле районы составына ингән.
# Таулыҡай мәҙрәсәһе

Таулыҡай мәҙрәсәһе — Ырымбур губернаһының, Үр өйәҙенең Түбәнге Таулыҡай ауылында урынлашҡан урта белем йорто мәҙрәсә, ул XIX—XX быуаттарҙа эшмәкәрлек иткән..

# Таулыҡай мәҙрәсәһе
## Тарихы

Мәҙрәсә XIX быуат урталарында, Ырымбур губернаһы, Үр өйәҙегең, Түбәнге Таулыҡай ауылы йәмиғмәсете янында нигеҙләнә.
Таулыҡай мәҙрәсәһе Ырымбур мосолмандар назаратына буйһондоролған. Шәхси хәйер аҡсаһына тотолған.
1893 йылдан Таулыҡай мәҙрәсәһе үҙ бинаһына урынлаша. Ул ҡаҙаҡ байы Д. Иманбаев аҡсаһына төҙөлгән. Ошо ваҡыттан алын йәдитселек программаһы индерелгән. Ҡаҙаҡ байы хөрмәтенә мәҙрәсә Имамсылар(Имамбайсылар) тип йөрөтөлә башлаған..
1926 йылда "Имамсылар" ябылған.

# Таулыҡай мәҙрәсәһе
## Уҡытыу

Уҡытыу бушлай ойошторолған. Таулыҡай мәҙрәсәһенә 7-10 йәшлек ир балалар ҡабул ителгән. Уҡытыу оҙайлығы 7-10 йыл тәшкил иткән.
"Имамсылар" мәҙрәсәһенең уҡыу программаһына дини һәм донъяуи фәндәр керетелгән: Ғәрәп теле һәм Фарсы теле, география, тарих, педагогика, психология һәм башҡалар.
Мәҙрәсәлә башҡорттар, ҡаҙаҡтар, татарҙар белем алған. Уҡыусылар һаны 200-250-гә еткән.
Уҡып сығыусылар араһында Х. Рәхимов, Баймәнов Әлихан Мөхәмәҙей улы, Ғәбдиев Шәһәрғәзи Шаһибал улы, Сиражетдинов Мөжәүир Уйылдан улы, М.С Үтәбәевтар бар.

# Таулыҡай мәҙрәсәһе
## Мәғәлимдәре

* Мөҙәрис(директор) - Хәлиулла Рәхимов ( 1893 йылдан).
* Ғәбит Сирғалин һәм башҡалар.
# Селус

Селус — Танзанияла һәм бөтә Африкала иң ҙур һаҡланған территория, резерват статусын йөрөтә. Майҙаны 54 600 км², был ил территорияһының яҡынса 5 процентын тәшкил итә, шуларҙың 5 120 000 га (51 200 км²) резерваттың территорияһы, ҡалған территория — административ яҡтан уның составына ингән Удзунгва-Маунтис һәм Микуми милли парктары. Танзанияның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Дар-әс-Сәләм ҡалаһынан 219 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Паркта Руфиджи йылғаһы аға. Саваннаның типик йәнлектәре йәшәй: филдәр, бегемоттар, жирафтар, арыҫландар, леопардтар, крокодилдар һәм башҡалар.
Парк буйлап гну антилопаларының ике төр ареалы араһында сик үтә , һәм был масаи жирафы йәшәгән ареалдың иң көньяҡ нөктәһе. Уның территорияһында яҡынса 350 төр ҡош йәшәй, ә үҫемлектәр һаны 2000 төрҙән ашыу.
Парк 1922 йылда һунар резерваты булараҡ ойошторола, хәҙерге ваҡытта шулай уҡ башлыса һаҡланған һунар резерваты булараҡ сафари өсөн ҡулланыла, территорияның тик 5 проценты ғына (Төньяҡ Селус) рекреацион туризм (фотосафари) өсөн тәғәйенләнгән, унда һунар тыйылған. Резерват территорияһында халыҡтың даими йәшәүе тыйыла, туристар һәм һунарсылар башлыса Төньяҡ Селуста урынлашҡан ҡунаҡханаларҙа һәм һунар лагерҙарында йәшәй. 1982 йылда ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән, парк территорияһында файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу, Руфиджи йылғаһында ГЭС төҙөү һәм браконьерлыҡ арҡаһында 2014 йылдан ЮНЕСКО-ның хәүеф аҫтында булған бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән. Фредерик Кортни Селустың хөрмәтенә аталған, ул — урындағы фаунаны һәм уны һаҡлау һәм төрҙәрҙе һаҡлау мәсьәләләрен өйрәнгән һунарсы, 1917 йылда Беренсе донъя һуғышы ваҡытында һәләк булған.

# Селус
## Хайуандар донъяһы

Парк территорияһында Африкала иң ҙур ҡырағай хайуандар: филдәр (Loxodontha africana) популяцияһы йәшәй — яҡынса 100 000 (һуңғы йылдарҙа браконьерлыҡ арҡаһында кәмей), ҡара носорогтар (2000 тирәһе), бегемоттар (18 000 тирәһе), кафр буйволдары (яҡынса 140 000), 4 000 арыҫлан. Шулай уҡ антилопаларҙың төрлө төрҙәре йәшәй: гну (яҡынса 100 000), импала (яҡынса 250 000), гиена һымаҡ эттәр,.күп һанлы нил крокодилдары һәм 350 төр ҡош, шул иҫәптән эндемик: Удзунгва урман ағунаһы (Xenoperdix udzungwensis) һәм Cinnyris rufipennis. Төрҙәрҙең тығыҙлығы һәм төрлөлөгө юғары булғанлыҡтан, Селус резерваты тәбиғи йәшәү мөхите булып тора, ул биологик төрлөлөктө һаҡлау өсөн айырыуса әһәмиәткә эйә.
# Джозеф Листер

Джо́зеф Ли́стер [лорд Листер] (ингл. Joseph Lister; 5 апрель 1827 йыл — 10 февраль 1912 йыл) — күренекле инглиз хирургы һәм ғалимы, хирургик антисептик уйлап табыусы.

# Джозеф Листер
## Биографияһы

Джозеф 1852 йылда Лондон университетын бакалавр дәрәжәһе менән тамамлай. Универиситеттан һуң университет колледжына резидент-ассистент вазифаһына эшкә алына. Бар аҙҙан Эдинбургҡа Сайм клиникаһына эшкә алына. Ошо ваҡытта уның клиник хирургия буйынса эштәре донъя курә.
19 быуаттың икенсе яртыһына тиклем хирургик операцияларҙың 30-50 % уңышһыҙ булған. сепсис, гангрена һымаҡ ауырыуҙарҙы еңә алмағандар. Бының сәбәбе зарарлы (патоген) микробтар булыуын Джзеф Листер иҫбат итә. Ошо микробтар менән көрәшеү, урарҙы юҡ итеү, операция яраһын уларҙан һаклау зарур була. Хирургия инструменттарын, хирургтың ҡулдарын, операция бүлмәһен карбол кислотаһы менән эшкертерге тәҡдим итә. Зарарлы микробтар сигенә, гангрена һәс сепсис кеүек күренештә ҡырҡа кәмей. Был тежрибе бөтә донъя хирургтары араһында хуплау таба.
# Пурлюк-Еган

Пурлюк-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Варен-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Пурлюк-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040388
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204038
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1950 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1950 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1950 MCML |
| Юлиан стилендә | 1949 — 1950 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2702 — 2703 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7458 — 7459 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5710 — 5711 ה'תש"י — ה'תשי"א |
| Мосолман календары | 1370 — 1371 |
| Боронғо әрмән календары | 1399 ԹՎ ՌՅՂԹ |
| Ҡытай календары | 4646 — 4647 (с 17 февраль) 己丑 — 庚寅 жёлтая корова — белый тигр |
| Эфиопа календары | 1942 — 1943 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2006 — 2007 |
| - Шака самват | 1872 — 1873 |
| Иран календары | 1328 — 1329 |
1950 (бер мең туғыҙ йөҙ илленсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1950 йылы, 2 мең йыллыҡтың 950 йылы, XX быуаттың 50 йылы, XX быуаттың 5 ун йыллығының 10 йылы, 1950 йылдарҙың 1 йылы.

# 1950 йыл
## Тыуғандар

* 1 ғинуар — Факиһа Туғыҙбаева, Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры (2014).
* 12 июнь — Ғәли Хамзин, йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1988), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).
* 19 октябрь — Рәсимә Ураҡсина, шағир, яҙыусы, педагог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2007).
# Кесе Ворона

Кесе Ворона — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/1122/289/21 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кесе Ворона
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020637
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002063
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0