yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Комсомол тыҡрығы (Таганрог)

Комсомол тыҡрығы — Таганрогтың үҙәк тарихи өлөшөндәге тыҡрыҡ.

# Комсомол тыҡрығы (Таганрог)
## Географияһы

Александр урамы һәм Ломакин урамдары араһынан үтә. Оҙонлоғо 2050 м.

# Комсомол тыҡрығы (Таганрог)
## Тарихы

Элекке исеме — Оло Кампенгаузен тыҡрығы.
2013 йылдың майында Комсомол тыҡрығының үҙәк өлөшөндә, Александр урамы һәм Үҙәк баҙар араһында, Мария гимназияһы ҡаршыһындағы сквер, ҡойма менән уратып алына. Ҡала думаһы депутаты Алексей Головинға ҡараған буласаҡ сауҙа кибеттәре фундаментын төҙөү өсөн соҡорҙар ҡаҙылған булған. Төндә урындағы халыҡ ҡойманы емерә. 7 майҙа КПРФ-тың урындағы бүлексәһе активистары скверҙа, фундамент өсөн тәғәйенләнгән соҡорҙарға ағас: тал, йүкә, сауыр үҫентеләре ултырталар. Асыҡланыуынса, Головиндың скверҙа төҙөлөш инициативаһы законһыҙ, тейешле рөхсәт рәсмиләштерелмәгән була.

# Комсомол тыҡрығы (Таганрог)
## Комсомол тыҡрығында урынлашҡан

* А. П. Чехов исемендәге гимназия № 2 (2013 йыл һүтелә). Гимназияның Александр урамына сыҡҡан спорт залы бинаһы Комсомол тыҡрығының иң башында урынлашҡан.
* Мария гимназияһы — Комсомол тыҡрығы һәм Чехов урамы мөйөшө (Чехов урамы, 104).
* «Архиерей йорто» — Комсомол тыҡрығы һәм Чехов урамы мөйөшө (Чехов урамы, 129).
* Ф. П. Покровский йорто
* «Автоград» үҫмерҙәр автомәктәбе— Комсомол тыҡрығы, 86-а.

# Комсомол тыҡрығы (Таганрог)
## «Антей» балалар кинотеатры

1976 йылда Комсомол тыҡрығындағы скверҙә, 15-се урта мәктәп ҡаршыһында, иҫәптән төшөрөлгән Ан-10А (з/н 0402301) пассажир самолеты урынлаштырып, унда «Антей» балалар кинотеатры ойошторола.
Комсомол тыҡрығында, самолеттың ҡойроҡ өлөшө менән йәнәш ҡуйылған кинотеатрҙың билет кассаһы, төшөрөлгән йыһан аппараты формаһында була. Кинотеатр бер нисә йыл, 1980-се йылдар башына тиклем эшләй.
# Волков ауыл Советы (Благовещен районы)

Волков ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Волков ауыл Советы (Благовещен районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ҡарағай (Мәләүез ҡушылдығы)

Ҡарағай — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/856/22 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ҡарағай (Мәләүез ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан Салауатҡа тиклем, Нөгөш йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200412111100017759
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101775
* Бассейн коды — 10.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нәҙершин Альберт Сәхәби улы

Нәҙершин Альберт Сәхәби улы (7 май 1951 йыл) – тау инженер-электригы, техник фәндәр докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының яғыулыҡ-энергетик комплексының почётлы хеҙмәткәре, фән һәм техника өлкәһендә Башҡортостан Республикаһыны Дәүләт премияһы лауреаты

# Нәҙершин Альберт Сәхәби улы
## Биографияһы

Татар АССР-ының Яңы Письмянка ауылында 1951 йылдың 7 майында тыуған. Өфө нефть институтын (Өфө дәүләт нефть техник университеты)н тамамлай. Тау инженер-электригы.
1973 - 1981 — Урал-Себер магистраль нефть үткәргесе идаралығының инженеры, өлкән инженеры, начальник лаборатория начальнигы (ЦПЛАТ)
1981 - 1985 — Өфө ҡалаһы Киров районы сәнәғәт-транспорт бүлеге инструкторы.
1985 - 1992 — Өфө ҡалаһы Киров районы торлаҡ йүнәтеү-эксплуатация етештереү тресы идарасыһы.
1992 - 1997 — Өфө ҡалаһы хакимиәтенең торлаҡ хужалығы һәм инженер тәьмин итеү идаралығы начальнигы.
1997 — "Газ-Сервис" ААЙ-е филиалы "Өфөгаз"ы директоры.
2002 — техник фәндәр докторы дәрәжәһен яҡлау диссертацияһы "Обеспечение работоспособности и безопасности трубопроводных систем газоснабжения" темаһына бағышланған.
2006 йылдан ИПТЭР бүлеге мөдире.
Өфө дәүләт авиация техник университеты информатика һәм робототехника факультетының финанстар, аҡса әйләнеше һәм иҡтисади хәүефһеҙлек бүлеге кафедраһы профессоры.
Фәнни эшмәкәрлеге газ үткәргестәрҙе эксплуатациялау мәсьәләләренә бағышланған.
Альберт Нәҙершин ҡорос торба үткәргестәренең сиктәге хәлендә емерелеү процестарының төп законлылығын тасуирлаған аналитик бәйләнгәнлекте аса. Коррозия шарттарында хәүефһеҙлекте тәьмин итеү методтарын һәм сараларын тәҡдим итә. Асышы Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәрендәге торба үткәргес предприятиеларында ҡулланыла.
50-нән ашыу ғилми хеҙмәт һәм ете уйлап сығарыу авторы.

# Нәҙершин Альберт Сәхәби улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1996 — Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре
* 2002 — Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ-энергетик комплексының почётлы хеҙмәткәре (РФ энегетика министрлығы)
* "Өфө ҡалаһы үҫешенә индергән оло ҡаҙаныштары өсөн" иҫтәлекле билдәһе
* СССР Нефть сәнәғәте министрлығының Почёт грамотаһы
* "Рәсәй МЧС-ына 10 йыл" юбилей миҙалы
# Пура (Устье ҡушылдығы)

Пура — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устье йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Пура (Устье ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010828
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001082
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гросмюлинген

Гросмюлинген (нем. Großmühlingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1090 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,75 км². Диңгеҙ кимәленән 69 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39221 һәм автомобиль коды — SBK.
# Басеги (ҡурсаулыҡ)

«Басеги» ҡурсаулығы (рус. запове́дник Басе́ги) — Рәсәйҙең Пермь крайындағы дәүләт ҡурсаулығы.
1982 йылдың 1 октябрендә (РСФСР Министрҙар Советының No 531 ҡарары менән) Басеги һырты итәгендә урынлашҡан Урта Урал шыршы-аҡ шыршы урмандарының ҙур массивын һаҡлап ҡалыу маҡсатында нигеҙ һалына. Ойошторолған мәлдә ҡурсаулыҡ майҙаны 19,3 мең гектар тәшкил итә; уның территорияһына Басеги һыртын һәм уның эргәһендәге урманды барлыҡҡа килтергән өс тау түбәһе инә.
1993 йылда ҡурсаулыҡ Рәсәй Федерацияһы Министрҙар Советының 1993 йылдың 15 февралендәге 244-р һанлы бойороғо нигеҙендә элекке һаҡ зонаһы иҫәбенә киңәйтелә. Ул ҡырҡылмаған төп урмандарҙан, бер өлөшө сағыштырмаса йәш ағастарҙан тора. Территорияның киңәйеүе һөҙөмтәһендә ҡурсаулыҡтың дөйөм майҙаны 37 935 га, ҡурсаулыҡ сиктәре буйлап һаҡлау зонаһы 21 345 га тәшкил итә (Пермь өлкәһе башҡарма комитетының 1983 йылдың 02 февралендәге 29-сы ҡарары; Пермь өлкәһе хакимиәтенең 18.11.93 557-р-бойороғо).
Ҡурсаулыҡ Рәсәй Федерацияһының Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы ҡарамағында. Хакимиәте Гремячинск ҡалаһында урынлашҡан, уның адресы: Гремячинск ҡалаһы, Ленин урамы, 100-сө йорт.

# Басеги (ҡурсаулыҡ)
## Географик урынлашыуы

Ҡурсаулыҡ Басеги дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы Пермь крайының Гремячинский ҡала округы һәм Горнозаводский муниципаль районы территорияһында, Чусовая йылғаһының ҡушылдыҡтары — Усва һәм Вильва йылғалары һыу айырғысында урынлашҡан. Территорияһына Басеги тау һырты һәм уның эргәһендәге тау алды участкалары инә.

# Басеги (ҡурсаулыҡ)
## Климаты

Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм — 730 мм, 450 мм-ҙан алып 1100 мм-ға тиклем тирбәлә. Уртаса йыллыҡ һауа температураһы — −1,0-ҙән −1,4 °C тиклем. Йәйҙең максималь температураһы +40,0 °C, ҡышын −48 °C тиклем етеүе мөмкин. Һалҡын ҡыш һәм йәй, көндәлек температураның ҡырҡа тирбәлеүе был урын климатының үҙенсәлеге булып тора.

# Басеги (ҡурсаулыҡ)
## Флора һәм фаунаһы

Ҡурсаулыҡ фаунаһына 520-нән ашыу төр хайуан, шул иҫәптән 45-тән ашыу һирәк осрай торған төр инә. Ҡурсаулыҡта һөтимәрҙәрҙең 51 төрө, ҡоштарҙың 150-нән ашыу төрө, һөйрәлеүселәрҙең 2 төрө, 17 төр балыҡ һәм 3 төр ер-һыу хайуаны йәшәй.
Флораһы тайга зонаһы өсөн типик, әммә Басегиҙа донъяла башҡа бер ерҙә лә осрамаған 17 төр үҫемлек осрай. 14 боҙлоҡҡа тиклем дәүер реликты, 5 боҙлоҡтан һуңғы дәүер реликты үҫә. 3 төр үҫемлек Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына (һуғанбашлы калипсо, подольск шиверекияһы, үпкә лобарийы), 24 төрө Урта Уралдың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Кесе Сензера

Кесе Сензера — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Вычера йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кесе Сензера
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000373
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Норильск

Норильск (рус. Норильск) — Красноярск крайындағы ҡала. Халыҡ һаны буйынса Красноярск ҡалаһынан һуң өлкәлә икенсе урында тора.

# Норильск
## Географияһы

Йәнәсәй йылғаһы ярынан көнсығышҡа табан 90 км-ҙа урынлашҡан.

# Норильск
## Иҡтисад

* «Норильский никель» тау металлургия компанияһы
# Төлдө ауыл Советы (Ҡалтасы районы)

Төлдө ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Төлдө ауылы.

# Төлдө ауыл Советы (Ҡалтасы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Әбделминев Ким Ғимаҙи улы

Әбделминев Ким Ғимаҙи улы (5 ғинуар 1947 йыл) — СССР һәм Рәсәй химиктехнологы һәм уҡытыусы. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (2003).

# Әбделминев Ким Ғимаҙи улы
## Биографияһы

Ким Ғимаҙи улы Әбделминев 1947 йылдың 5 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районының Күгәрсен ауылында тыуа.
1974 йылда ул Өфө нефть институтын тамамлай.
Артабан Ким Ғимаҙи улы Өфө нефть эшкәртеү заводында эшләй башлай. 1978 йылда Өфө дәүләт нефть техник университетына эшләргә күсә. 1982 йылдан башлап — лаборатория мөдире, 1996 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр, 1999 йылдан уҡытыусы вазифаһын биләй.
1998 йылда Ким Ғимаҙи улы техник фәндәр докторы исемен яҡлай, ә 2003 йылда профессор дәрәжәһенә лайыҡ була.
Әбделминевтың ғилми хеҙмәттәре экологик үҙенсәлектәре яҡшыртылған мотор яғыулығын етештереүгә бағышланған. Әбделминев ҡарамағы аҫтында Яңы Өфө, Красноводск, Одесса, Фирғәнә нефть эшкәртеү заводтарында индерелгән этилланмаған бензин (АИ‑93, АИ95 һәм АИ‑98) алыу технологияһы әҙерләнә.
Әбделминев 250 тирәһе ғилми эш һәм 17 уйлап табыу авторы кеүек билдәле.

# Әбделминев Ким Ғимаҙи улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Экологические аспекты производства автомобильных бензинов Нефтепереработка и нефтехимия. 1998. №7 (авторҙ.)
* Гидроизомеризация бензиновых бензолсодержащих фракций на различных катализаторах. 2011. №2 (авторҙ.).
# Биртвиси ҡәлғәһе

Биртвиси (груз. ბირთვისი) — Грузияның Квемо-Картли төбәгендәгехараба хәлендә һаҡланған урта быуаттар ҡәлғәһе , Алгети йылғаһы буйындағы эзбизташлы ҡаялар араһындағы тарлауыҡта урынлашҡан. Әлеге ваҡытта ул илдең баш ҡалаһы Тбилисиҙан көньяҡ-көнбайыштараҡ, Алгети Милли паркы янында, Тетри-Цкаро муниципалитеты биләмәһенә инә.

# Биртвиси ҡәлғәһе
## Тасуирламаһы

Биртвиси - асылда тәбиғи ҡаялы ҡәлғә, майҙаны 1 км², диуарҙар һәм башнялар менән һаҡлап тотолған, уларҙың иң күренеклеләренең береһе – Шеуповари ("тиҫкәре") тип даны сыҡҡаны – был төбәктәге иң бейек ҡая. Шулай уҡ уның төрлө ярҙамсы ҡоролмалары, шул иҫәптән һыу үткәргестәре һаҡланған
Яҙма сығанаҡтарҙа тәүге тапҡыр Тифлистың ғәрәп әмире биләмәһе булараҡ телгә алына. Әмирҙе был биләмәһенән 1038 йылда грузин дворяндары Липарит, кенәздәр Клдекари һәм Иван Абазасдзе мәхрүм итә.
Урта быуаттар Грузияһында Биртвисиҙың яулап булмаҫ ҡәлғә тигән репутацияһы була, уның хужаһы бөтә Алгети стратегик тарлауығын контролдә тота ала. Аҡһаҡ Тимер 1403 йылда Грузияға баҫып ингән ваҡытында ҡәлғәне күпкә кесерәйтә. 15-се быуат аҙағында батшалыҡ бүленгәндән һуң Биртвиси Картли батшалығы сиктәрендә һәм кенәз Бараташвилиҙар ҡулында ҡала
# Изья-Шор (Неру-Ю ҡушылдығы)

Изья-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Неру-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Изья-Шор (Неру-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070531
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007053
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Черемшанка (Кандата ҡушылдығы)

Черемшанка (Берёзовая) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кандат йылғаһының уң ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Черемшанка (Кандата ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019795
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201979
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Миәҙек ауыл Советы (Бөрө районы)

Миәҙек ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль административ-территориаль берәмек.

# Миәҙек ауыл Советы (Бөрө районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Миәҙек ауыл Советы (Бөрө районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Миәҙек ауыл Советы составындағы Ялғаш ауылы 2005 йылда бөтөрөлә (Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з номерлы законы).
# Ербагач

Ербагач — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының уң ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ербагач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201921
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Балалар һәм китап

«Балалар һәм китап» — Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафури шиғыры. 4-се кластың «Туған тел» дәреслегенә индерелгән. 1920 йылда ижад ителә.

# Балалар һәм китап
## Мәжит Ғафури — балаларға

Мәжит Ғафури — милли башҡорт балалар әҙәбиәтенә башланғыс һалған шағирҙарҙың береһе. XX быуаттың 1920-се йылдарында шағир йәш быуынды тәрбиәләү мәсьәләләренә айырыуса ҙур иғтибар бирә. РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советының 1919 йылдың 26 декабрендәге «РСФСР-ҙа наҙанлыҡты бөтөрөү тураһында»ғы декреты халыҡҡа белем биреү программаһына нигеҙ һала.
«Балалар һәм китап» беренсе тапҡыр Өфөлә 1920 йылда «Азат мәктәп» китабында баҫыла. 1940 йылда Мәжит Ғафуриҙың «Басняләр һәм шиғырҙар» китабына, артабан мәктәптәр өсөн сығарылған әҙәбиәт дәреслектәренә йыш индерелә.

# Балалар һәм китап
## Төп фекере

Ижадының тәүге аҙымдарынан мәғрифәттең халыҡ тормошон яҡшыртасағына ышанған Мәжит Ғафури белем алыуҙың мөһимлеге һәм әһәмиәтлелеген раҫлауға өлөш индергән эстәлекле шиғыр-өндәмәләр яҙҙы.
Уларҙа мәғрифәтсе шағир М. Аҡмулланың «Башҡорттарым, уҡыу кәрәк» шиғыры менән ауаздашлыҡ һиҙелә. Әгәр Аҡмулла мәғрифәтле булыуҙа ярлы халыҡтың тормошон еңеләйтеү юлдарын күрһә, Ғафури белемлелектә уртаҡ ижади хеҙмәт нигеҙҙәрен, ә хеҙмәттә — йәшәү сығанағын күрә. Уның уйынса, белемлелек балаларҙа әүҙем гражданлыҡ позицияһының дөрөҫ формалашыуына, тормошҡа ҡарата аңлы мөнәсәбәт тыуҙырыуға булышлыҡ итә.
М. Ғафури йәш быуынды аң-белемле, тәрән ҡыҙыҡһыныусан, илгә кәрәкле, хеҙмәт һөйөүсән граждандар итеп тәрбиәләүгә ҙур әһәмиәт бирә. Уның төрлө йәштәге балалар өсөн яҙылған шиғырҙары, мәҫәлдәре, хикәйәләре ул замандағы ижтимағи мөхитте, социаль күренештәрҙе, тирә-яҡ тәбиғәтте танып белеү өсөн бай сығанаҡ булып тора.

# Балалар һәм китап
## «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы

Мәжит Ғафури шиғырҙары әлеге ваҡытта ла үҙенең актуаллеген юғалтмай, уларҙың тәьҫир көсө юғары кимәлдә һаҡлана. 2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итте. Күп кеше ҡатнашты һәм башҡорт халыҡ шағирына булған ихтирамын күрһәтте.
# Трапани

Трапани (итал. Trapani, сиц. Tràpani) — коммуна. Италиялағы коммуна һәм Сицилияның шул исемдәге провинцияһының административ үҙәге.
Коммунаның халҡы 70 654 кеше тәшкил итә (2010 йылдың 31 ғинуарына ҡарата мәғлүмәттәр буйынса.), халыҡ тығыҙлығы- 260 кеше/км². 272 км² майҙанды биләй. Трапани коммунаһының почта индексы — 91100. Телефон коды — 0923.
Трапани тораҡ пунктының яҡлаусыһы булып изге Альберт делья Абати (итал. Sant’Alberto degli Abati) иҫәпләнә.
Беҙҙең эраға тиклемге 250 йылдарҙа ҡала янында (Дрепан янындағы) рим һәм карфаген флотының алышы булған.

# Трапани
## Демография

Халыҡ динамикаһы:

# Трапани
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Констанца, Румыния
* Ле-Сабль-д' -Олон, Франция
* Эперне, Франция
* Виннипег, Канада

# Трапани
## Трапани популяр мәҙәниәттә

Трапани ҡалаһында билдәле «Спрут» итальян сериалы төшөрөлгән.

# Трапани
## Коммунаның хакимиәте

* Телефон: 590111 0923
* Электрон почта: sindaco@comune.trapani.it
* Рәсми сайт: http://www.comune.trapani.it/
# Силова-Яха

Силова-Яха (Силовая) — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 192 км.

# Силова-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090776
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009077
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәлимә

Ғәлимә — татар һәм башҡорттарҙа ҡатын-ҡыҙҙар исеме.

# Ғәлимә
## Этимологияһы

Ғәлимә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Белемгә эйә, ғилемле, уҡымышлы мәғәнәһенә эйә.

# Ғәлимә
## Билдәле шәхестәр

Шәрәфуллина Ғәлимә Фауариз ҡыҙы (15 сентябрь 1940 йыл) — педагог, фольклорсы. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы.
Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы (31 ғинуар 1953 йыл) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1992), профессор (1997).
Шөғөрова Ғәлимә Әхмәткәрәй ҡыҙы (8 ноябрь 1953 йыл) — СССР гимнасы, нәфис гимнастика буйынса СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1973). Был спорт төрөндә беренсе Европа чемпионы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры.
Хәбирова Ғәлимә Фәтҡулла ҡыҙы (17 август 1928 йыл) — травматолог-ортопед-ғалим, медицина фәндәре докторы (1982. Татар АССР-ының атҡаҙанған табибы (1985), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1969) һәм СССР уйлап табыусыһы (1986).
Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы (татар. Галимә Ибраһимова; 28 декабрь 1909 йыл (10 ғинуар 1910 йыл) — 26 март 1984 йыл) — театр актёры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1971), Татар АССР-ының халыҡ (1957) артисы[1]. 1945 йылдан ВКП (б) ағзаһы.
# Урал (мәғәнәләр)

Урал — күп мәғәнәле һүҙ.

# Урал (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр
### Географик объекттар

* Урал — физик-географик төбәк.
* Урал тауҙары — таулы физик-географик ил.
* Урал (йылға) — йылға, башҡа атамаһы — Яйыҡ.

# Урал (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр
### Торама пункттар

* Урал (Баймаҡ районы) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
* Урал (Бүздәк районы) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл.
* Урал (Ғафури районы) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл.
* Урал (Кушнаренко районы) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл.
* Урал (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Урал (Учалы районы) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
* Урал (Әбйәлил районы) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
* Урал (Яңауыл районы) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл.

# Урал (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр
### Башҡалар

* Урал (волейбол клубы) — Өфө волейбол клубы.
* Урал (гәзит) — Белорет район-ҡалаһының ижтимағи-сәйәси гәзите.
* Урал (гәзит, 1907) — 1907 йылғы гәзит.
* Урал (башҡорт халыҡ үҙәге) — башҡорт милли үҙәге.
* Урал (автомобиль юлы) (М5) — федераль әһәмиәтендәге автомобиль юлы.
* Урал (йыр) — башҡорт халҡының милли гимнына әүерелгән боронғо халыҡ йыры.
# Сарм-Сабун

Сарм-Сабун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабун йылғаһының уң ярына тамағынан 328 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 246 км.

# Сарм-Сабун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039252
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203925
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2