yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Өскөдар

Өскөдар (төр. Üsküdar) — Истанбул ҡалаһының азия өлөшөндә урынлашҡан Истанбул провинцияһы районы (Төркиә).

# Өскөдар
## Географияһы

Төньяҡтан Бейкоз районы менән, көньяҡ-көнсығышта — Аташәһәр, көньяҡта — Ҡадыкөй районы менән сиктәш, көнбайыштан Босфор боғаҙы менән йыуыла. Боғаҙ шулай уҡ европа ярындағы Бишекташ, Бейуғлы һәм Әминүне райондары менән бәйләй.
Солтантәпә боронғо торлаҡ кварталдарының береһе булып тора. Бер сығанаҡҡа ярашлы, бында ваҡытында Ғосман империяһы осоронда Күркәм Сөләймән һарайына ҡатын-ҡыҙҙар резиденцияһы булған, бында Хажи Хөснә Ҡатын (леди Хесна Хажи), уның ҡыҙы Миһримаһ Солтандың тәрбиәсеһе йәшәгән.

# Өскөдар
## Этимологияһы

Ауылдың беренсе атамаһы Хрисополь (бор. грек. Χρυσόπολις). Риүәйәт буйынса, ҡала бында вафат булған һәм ерләнгән Агамемнон һәм Хрисеиданың улы Хрис исеменән алынған. Башҡа фараз буйынса, фарсылар, Босфор аша үткән караптарҙан һалым алғанлыҡтан, йәки ҡаланың көнбайышындағы күренеше менән бәйләп, грек. χρυσό «алтын» тип атаған.
Өскөдар атамаһы эквит скутаторҙарҙан, рим армияһының скутум (σκουτάριον) менән ҡоралланған һыбайлылар менән бәйле тигән идея киң таралған.
Шулай уҡ Скута́ри (грек. Σκούταρι) атамаһы ла осрай.

# Өскөдар
## Тарихы

Өскөдар боронғо Хрисополь ҡалаһы урынында тора. Хрисополь (Χαλκηδων хәҙерге Ҡадыкөй) Халкедонға буйһонған. Б. э. т. 508 йылда барып инә. Әһәмәниҙәр дәүләтенә ингән. Б. э. т. 400 йылда Хрисополдә бер ни тиклем ун мең Ксенофонт урынлашҡан булған.
1912 йылда районда 81 117 мосолман, 50 360 әрмән, 34 640 грек һәм 5670 йәһүд йәшәгән.

# Өскөдар
## Билдәле шәхестәре

* Василий III (Константинополь патриархы) (1846—1929) — Константинополь патриархы.
* Есаян Забел (1878—1943) — әрмән яҙыусыһы.
* Ғосман Зәки Унгөр (1880—1958) — төрөк композиторы, скрипкасы һәм дирижёр,
* «Үҙаллылыҡ маршы» милли гимнының музыкаһы авторы
* Хризостом (Константинидис) (1921—2006) — Эфес митрополиты.
* Ceza (1977 йылда тыуған) — төрөк рэперы.
# Исток (Суера ҡушылдығы)

Исток — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суерь йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Исток (Суера ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Курган ҡалаһынанЕсет йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500412111200002463
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200246
* Бассейн коды — 14.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡаһарманов Әбдразаҡ Абдрахман улы

Ҡаһарманов Әбдразаҡ Абдрахман улы (10 март 1925 йыл — 4 ғинуар 2002 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Ҡаһарманов Әбдразаҡ Абдрахман улы
## Биографияһы

Әбдразаҡ Абдрахман улы Ҡаһарманов 1925 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында кустарсы ғаиләһендә тыуған. 1941 йылда Ғәлиәкбәр мәктәбен тамамлай.
Хеҙмәт юлын «Ҡыҙыл Байраҡ» промартелендә башлай: ағас ташыу, һалабаш һалыу, мал аҙығы әҙерләү һәм ташыуҙа ҡатнаша.
1943 йылдың 3 мартында Бөйөк Ватан һуғышына алына. 11-се авиация белгестәре әҙерләү курсынла уҡый. Курсты тамамлағас, сержант дәрәжәһендә 417-се истребителдәр полкында Ҡырым ярымутрауында алыштарҙа мастер, механик була, самолеттарҙың приборҙарын һәм ҡорамалдарын хеҙмәтләндерә. Ҡырым һәм Севастополде азат итеү операцияларында ҡатнаша. 1944 йылдың 13 сентябрендә ҡаты яраланып, госпиталдә дауаланып сыға һәм хәрби хеҙмәтен дауам итә.
1946 йылда демобилизациялана. «Ҡыҙыл Байраҡ» промартелендә етештереү мөдире, хаҡлы ялға сыҡҡансы Бөрйән урман сәнәғәте хужалығында мастер булып эшләй.

# Ҡаһарманов Әбдразаҡ Абдрахман улы
## Йәмәғәт зшмәкәрлеге

* Ғәлиәкбәр ауылында мәсет төҙөү эштәрен ойоштороусыларһың береһе һәм оҙаҡ йылдар имам-хатиб вазифаһын башҡара.

# Ҡаһарманов Әбдразаҡ Абдрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы
* «Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* Хеҙмәт ветераны
# Эберсбах (Саксония)

Эберсбах (Саксония) (нем. Ebersbach/Sa.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8 282 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,89 км². Диңгеҙ кимәленән 382 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2730 һәм автомобиль коды ZI.
# Кыче-Эмтор-Еган

Кыче-Эмтор-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нанг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Кыче-Эмтор-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043485
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204348
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кар-Я

Кар-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хура йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Кар-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024840
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302484
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дюбекчай

Дюбекчай — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дарвагчай йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Дюбекчай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300002041
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300204
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Мартын

Кесе Мартын — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кесе Мартын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000992
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100099
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ладейный Лог

Ладейный Лог — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ладейный Лог
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008731
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100873
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Моратша (исем)

Моратша — башҡорт ир-ат исеме.

# Моратша (исем)
## Этимологияһы

Моратша исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп, фарсы телдәре аша ингән, морат-шаһ; моратына тура килгән тигән мәғәнәгә эйә. Был исемдән Моратшин фамилияһы яһалған.

# Моратша (исем)
## Билдәле кешеләр

Моратша Сыртланов — башҡорт старшинаһы. 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.
Моратша Алдаров — 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы. «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалдары кавалеры.
Әхмәтшин Моратша Әхмәтша улы (1910 йыл — апрель 1944 йыл) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы.
Әхмәтшин Моратша Файүрғи улы (1915 йыл — 26 апрель 1945 йыл) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

# Моратша (исем)
## Фамилияла

Ғүмәр Моратшин — урядник, 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
Моратшин Амран Миһран улы (1948 йыл) — ғалим-инженер-электрик, дәүләт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1987 йылдан Башҡортостан Республикаһының Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификация үҙәге директоры. Рәсәй Сифат проблемалары академияһы академигы, техник фәндәр докторы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған метрологы. Салауат Юлаев ордены кавалеры.
Моратшин Риф Вәли улы (1943 йыл) — баянсы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2002), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977).

# Моратша (исем)
## Атаһы исемендә

Шаһиморатов Ғәлимйән Моратша улы (24 август 1933 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, механизатор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән.

# Моратша (исем)
## Мәҙәниәттә

Моратша — Зәйнәб Биишеваның «Яҡтыға!» трилогияһы персонажы.

# Моратша (исем)
## Топонимика

Моратша (рус. Муратшино) — Һамар өлкәһенең Оло Глушица районындағы башҡорт ауылы, Южный ауыл биләмәһенә керә.
# Зыярат

Зыярат (ғәр.) — үлгән кешеләрҙе күмә торған урын; ҡәберлек (мосолман зыяраты).
Зыярат, ғәҙәттә, башҡорт ауылының эргәһендә, асыҡ ерҙә йәки ҡайынлыҡ янында, күп осраҡта ҡалҡыу ерҙә урынлашҡан була.
Борон зыяратты ҡәҙерләп тәрбиәләп кенә торғандар. Зыяратты бөтә ауыл бер булып ҡойма менән уратҡан. Имән бағаналарға һәр кем үҙенең тамғаһын кирткән. Зыяраттағы ағастарҙы ҡырҡыуҙан һаҡлап, тәрбиәләгәндәр. Зыярат ере башҡорт халҡында изге ер булып һанала. Унда ҡәбер тупрағына баҫырға, төкөрөргә ярамай. Ҡысҡырып һөйләшеү, көлөшөү ҙә ҡәтғи тыйыла.
Башҡорт халҡында зыярат менән бәйле тағы ла күп кенә тыйыуҙар йәшәп килә. Мәҫәлән, «Зыяратҡа бармаҡ төртөп күрһәтмә, бармаҡ серей», «Зыярат эргәһенән үткәндә теш күрһәтергә, ауыҙ асырға ярамай». Ауырлы ҡатындарға зыяратҡа барырға ярамай, сөнки аяғына ҡәбер тупрағы йәбешһә, баланың ғүмере ҡыҫҡа була йә үле тыуа. Ҡатындарға зыяратҡа инергә ярамай. Бала-сағаға, ҡыҙҙарға зыяратҡа инергә рөхсәт.
Зыяратта ҡәберҙе мәрхүмдең буйына ҡарап ҡаҙалар. Ир кешегә кендек тиңенән дә ярай, ҡатындарға түш тиңенән ҡаҙыла. Соҡорҙоң ҡибла яғынан кеше һыймалы, ултырғанда, башы теймәҫлек уйым яһала (уны ләхет алыу тиҙәр).
Ҡәберҙе күмеп бөткәс, мәрхүмдең баш осо тапҡырына уның үҙенең, атаһының исеме, фамилияһы һәм тыуған, үлгән йылдары яҙылған таш ҡуйыла.
Кешеләр зыяраттан киткәндән һуң, мәрхүмгә йәне кире әйләнеп килә, үлем — кешенең бер тороштан икенсеһенә күсеү генә, тигән ышаныу йәшәй халыҡта.
Әүлиә кеше ерләнгән зыярат изге зыярат булып һанала.
Яҡты донъянан киткән яҡындарын, туғандарын иҫкә алыу өсөн халыҡ зыярат ҡыла. Зыярат итеү (йәки ҡылыу) — 1) күрергә, ҡарарға, хәл белергә барыу. Был урынды бер нисә тапҡыр зыярат итеп, бөтә ҡанундарын… үҙләштереп бөткән извозчиктар аттарын урынлаштырып, арбаларындағы нәмәләрен бушата башланы (Имай Насыри); 2) изге урынды йәки нәмәне барып күреп, дини йола атҡарыу. Бер нисә көндән Сәмәрҡәндҡә оҙаталар икән. Ана шунда зыярат ҡылырға, ҡарай барырға мөмкин тинеләр (Сәғит Агиш). Зыярат ҡылыу ҙур сауап һанала.
# Еголдокова

Еголдокова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пайдугина йылғаһының һул ярына тамағынан 247 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Еголдокова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200028129
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202812
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡунаҡбай (Һарытау өлкәһе)

Ҡунаҡбай (Бөрйән) (рус. Кунакбаев) — Һарытау өлкәһенең Перелюб районындағы башҡорт ауылы, Первомайское ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 413765.

# Ҡунаҡбай (Һарытау өлкәһе)
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 62 кеше теркәлгән.

# Ҡунаҡбай (Һарытау өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Әсфәндиәрова Рафиҡа Абдулхәмит ҡыҙы (1928—2003) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
# Кесе Рошня

Кесе Рошня — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы,Ингушетия/Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рошня йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Рошня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005765
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200576
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Идзясъю

Идзясъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ёлва йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Идзясъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021647
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002164
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ирғәлин Хәмит Әбдрәхим улы

Ирғәлин Хәмит Әбдрәхим улы (1 сентябрь 1950 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, драматург, 2000 йылдан Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәйҙең Яҙыусылар союздары ағзаһы.

# Ирғәлин Хәмит Әбдрәхим улы
## Биографияһы

Хәмит Әбдрәхим улы Ирғәлин 1950 йылдың 1 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Федоровка районының Юлдаш ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында, марксизм-ленинизм университетында, Мәскәүҙәге Надежда Крупская исемендәге Халыҡтар университетының һынлы сәнғәт факультетында ситтән тороп белем алған. Һөнәре буйынса биҙәүсе -рәссам.

# Ирғәлин Хәмит Әбдрәхим улы
## Әҙәби ижады

Үткән быуаттың 80-се йылдарында төртмә телле хикәйәсе булараҡ танылыу таба. Уның сатирик һәм юмористик хикәйәләрендәге һүрәтләүҙәр тормошта булған хәл-ваҡиғаларға, ысынбарлыҡтағы кеше-ара мөнәсәбәттәргә нигеҙләнгән. Бындай әҫәрҙәре сюжет боролоштарының ҡапылғара булыуы, уҡыусы күҙлегенән көтөлмәгәнсә тамамланыуҙары менән иғтибарҙы тарта. Хәмит Ирғәлиндың күңелсәк новеллаларының теле тапҡырлығы, һүрәтләүҙәре урынлы булыуы һәм кәрәкле кешеһенә тоҫҡауҙа оҫталығы менән айырылып тора. 90-сы йылдарҙың аҙағында Х.Ирғәлин драматургия өлкәһендә уңышлы эшләй. "Юғалма, өмөтөм"драмаһы 1997 йылда Салауат дәүләт драма театрын, "Инә бүре ҡарғышы" - 1998 йылда Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт театры сәхнәләрендә ҡуйыла."Сыңғыҙ хандың юғалған сардары" (2000 йыл), "Юғалған мөхәббәткә реквием"(2004 йыл) пьесалары драматургтарҙың республика конкурсында призлы урындар ала.

# Ирғәлин Хәмит Әбдрәхим улы
## Китаптары

* Йылмайыу хаҡы: Хикәйәләр. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1992.- 208 бит.
* Синдбадтың һигеҙенсе сәйәхәте: Хикәйәләр. Өфө:"Китап" нәшриәте,2002 йыл.- 180 бит.
# Нижние Нарыкары

Нижние Нарыкары — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 638 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628103, ОКАТО коды — 71121918001.

# Нижние Нарыкары
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 638 |

# Нижние Нарыкары
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Лэбтени-Яха

Лэбтени-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Анти-Паюта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 226 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Лэбтени-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074155
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307415
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Янгыт-Юган

Янгыт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының һул ярына тамағынан 404 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Янгыт-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050864
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205086
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Юшты

Юшты (Юшаты, Йыуышты) — рус. Юшты́ - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш ҡала округындағы күл.

# Юшты
## Географияһы

Юшты́ — администартив йәһәттән Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш ҡала округына ҡараған, Ҡарабаш ҡалаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан һыу ятҡылығы. Юшты тирәһендә бик күп ваҡ һәм уртаса ҙурлыҡтағы күлдәр ята: Оло һәм Кесе Ағарҙаш күлдәре, Серебры, Алабуға, Әнәш, Сәҙүк, Забойное, Уйылды, Кесе Байыҡ һәм Арғужа. Юшты менән Кесе Ағарҙаш араһында һуңғыһы исемендәге ауыл урынлашҡан.
Юшты икегә бүленгән, уның араһынан Ҡыштым — Пирит тимер юл тармағы үтә, күл эргәһендә "28 км" тип аталған платформа урынлашҡан.
Силәбегә тиклем алыҫлығы - 90 км, Екатеринбургҡа – 170 км.

# Юшты
## Тасуирламаһы

Һыу ятҡылығы төньяҡтан көньяҡҡа табан һуҙылған.
* Оҙонлоғо -1,2 км.
* Киңлеге - 500 метр.
* Майҙаны - 60 га.
* Тәрәнлеге -8 метр.
* Диңгеҙ кимәленән бейеклеге - 289м

# Юшты
## Флораһы һәм фаунаһы

Күлде ҡатнаш урмандар уратҡан.
Юшты күле балыҡҡа бай. 2010 күлгә карп ебәрелгән. Күлдә алабалыҡ, шамбы, суртан, ҡорман селбәрәләре һалынып тора.

# Юшты
## Этимологияһы

Башҡорт телендәге Юш һәм -ты һүҙ яһаусы аффикс ярҙамында яһалған. Юш (юш булыу) - тап килеү, дөрөҫкә сығыу. Юрағаның юш килеү (фразеологизм).
Шулай уҡ юша һүҙенән сығыуы ла ихтимал. Силәбе һөйләшендә, әҙәби телдән айырмалы, юшалы урынына юшаты тип һөйләү осрай. Юша - ҡыҙыл, һары, йәшел төҫтәге балсыҡлы тау тоҡомо.
Гидронимдың килеп сығышы шулай уҡ йыуышыу һүҙенән яһалып, Йыуышты булыуы ла мөмкин.

# Юшты
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Баймырҙин Ғәлимырҙа Әҙелмырҙа улы

Баймырҙин Ғәлимырҙа Әҙелмырҙа улы (1897 йыл, Бөрйән районы, Тимер ауылы — 1969 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, III дәрәжә Дан, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры

# Баймырҙин Ғәлимырҙа Әҙелмырҙа улы
## Биографияһы

Түбәндәге һылтанма буйынса уҡығыҙ

# Баймырҙин Ғәлимырҙа Әҙелмырҙа улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
* III дәрәжә Дан ордены (1944)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1946)
* «РСФСР ауыл хужалығының алдынғы төҙөүсеһе»
# Кошице зоопаркы

Кошице зоопаркы (башҡа исемдәр: Кошицела зоология паркы. Кошицела парк, словак.ZOO Košice, словак. Záhrada Košická zoologická) — 288 гектар майҙанда урынлашҡан ҡалала зоология паркы. Майҙанының күләме буйынса Словакияла иң ҙур зоопарк булып тора.
Зоопарк 1979 йылда төҙөлә башлай, әммә килеүселәр өсөн 1986 йылда ғына асыла, шул ваҡытта уның майҙаны 7 гектар тәшкил итә, зоопаркта карпат фаунаһы вәкилдәренең 23 төрөн күрергә мөмкин. Әлеге ваҡытта 230-ҙән ашыу хайуан төрө йәшәй. Бында Словакияла иң ҙур вольер һәм Үҙәк Европа зоопарктарының араһында һоро айыуҙарҙың иң ҙур йәшәү территорияһы бар. 2002 йылда ирекһеҙлектә үрсетеүҙең уникаль тәжрибәһе үткәрелә: биш айыу балаһы тыуа, уларҙы Гиннесстың рекордтар китабына индерәләр. Ике айыу балаһы Кошице зоопаркында бөгөнгө көндә лә йәшәй.
Кошице зоопаркы — Словакияла Фәнни ботаника һуҡмаҡ булған берҙән-бер (2011) зоопарк, уға ваҡыт үтеү менән Ҡош һуҡмағы (2012), Умартасылыҡ һуҡмағы (2013) һәм Геология һуҡмағы (2015) өҫтәлә, уларҙың маҡсаты — Үҙәк Азияла Карпат тауҙарының Алтай тауҙары менән сағыштырма анализын үткәреү. Ғилми һуҡмаҡ маршрутында Словакияла беренсе себер тау кәзәләренең ареалы һәм геология-палеонтология тематикаһы менән интерактив элементтар урынлаштырыла. Зоопарктың гуцул аттары 1996 йылда Словак Республикаһының генофондына индерелә. Гуцул аттары экспонат кеүек кенә түгел, улар шулай уҡ ипподромда ҡулланыла. Башта зоопарк евразия фаунаһына йүнәлеш ала, әлеге көндә унан киң йүнәлешле универсаль зоопарк төҙөү проекты тормошҡа ашырыла. Селекция өлкәһендәге уңыштары булып 2 киң моронло крокодил, 1 һаҙ гөбөргәйеле һәм 18 быуар йылан үрсетеү тора.