yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тереғолов

Тереғолов — фамилия.
* Тереғолов Айрат Рәүеф улы (1957 т.) — башҡорт рәссамы, график. Рәсәй Федерацияһының (2014) һәм Башҡортостан Республикаһының (2004) атҡаҙанған рәссамы.
* Тереғолов Ғиниәтулла Ниғмәтулла улы (1891—1984) — совет терапевт-табибы, ғалим-курортолог, юғары мәктәп ойоштороусыһы һәм уҡытыусыһы, педагог. Медицина фәндәре докторы (1940), профессор (1941). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1945), РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1957), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944).
* Тереғолов Усман Ниғмәтулла улы (1896—1943) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт армияһы поручигы, Башҡорт хәрби шураһы ағзаһы, полк командиры.
* Тереғолов Хәлил Ниғмәтулла улы (1890—1937) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт армияһы поручигы, Башҡорт хәрби шураһының бүлек мөдире.
* Тереғолов Шамил Әхмәт улы (1947—2008) — балет артисы һәм педагог. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1997) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1985).
* Тереғолов Әбүбәкер Батыргәрәй улы (1885—1966) — табип һәм педагог, ғалим, йәмәғәт эшмәкәре, медицина профессоры.
* Тереғолов Әхмәтйән Хөсәйен улы (1896—1977) — хәрби эшмәкәр. Башҡортостан АССР-ының хәрби комиссары (1922—1923). Полковник.
* Тереғолов Рал Ғиниәтулла улы (28 февраль 1922 йыл — 11 сентябрь 1998 йыл) — патофизиолог, медицина фәндәре докторы (1969), профессор (1970). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Почётлы академигы (1995), Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989).
# Шнеберг (Мәғдән тауҙары)

Шнеберг (Мәғдән тауҙары) (нем. Schneeberg ) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 15418 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,35 км². Диңгеҙ кимәленән 470 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8289 һәм автомобиль коды ASZ (элек: AU).
# Оло Харпия

Оло Харпия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 461 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Харпия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200008956
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200895
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡаңны-Төркәй ауыл Советы (Бүздәк районы)

Ҡаңны-Төркәй ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге —Ҡаңны-Төркәй ауылы

# Ҡаңны-Төркәй ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Тарихы

Ҡаңны-Төркәй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ройт (Фогтланд)

Ройт (Фогтланд) (нем. Reuth) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1039 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,66 км². Диңгеҙ кимәленән 600 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8538 һәм автомобиль коды V.
# Ибрай ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Ибрай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ибрай ауылы.

# Ибрай ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә

# Ибрай ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Билдәле шәхестәре

* Әхтәм Ихсан (16 декабрь 1908 йыл — 22 сентябрь 1992) — башҡорт шағиры, тәржемәсе, башҡорт АССР-ы яҙыусылар союзы ағзаһы (1935).
* Бәкиров Мираҫ Сәмиҡ улы (1 май 1931 — 30 декабрь 2007) — химия сәнәғәте предприятиеһы етәксеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Рәмиев Сәғит Лотфулла улы (12 февраль 1880 йыл — 16 март 1926 йыл) — шағир, татар шиғриәте классигы.
# Уганда

Уга́нда Республикаһы (ингл. Republic of Uganda, суахили Jamhuri ya Uganda) — Көнбайыш Африкалағы дүләт. Входит в Милләттәр дүҫлығы берлегенә ҡарай.
Төньяҡтан Көньяҡ Судан, көнбайыштан Конго Демократик Республикаһы, көньяҡтан Руанда һәм Танзания, көнсығыштан Кения менән сиктәш. Көньяҡ-көнсығышында — Виктория күле.
# Рутулдар

Рутулдар (үҙатамаһы мыха́Iбыр) — Төньяҡ Кавказда йәшәүсе вайнах халҡы, Дағстан Республикаһының төп халҡы.
Донъяла бөтәһе яҡынса 90 000 рутул йәшәй. 2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса Рәсәйҙә бөтәһе 35240 рутул халҡы вәкиле иҫәпкә алынған, шул иҫәптән 17884 ир һәм 17356 ҡатын-ҡыҙ, Әзербайжанда 45000 рутул йәшәй.
Рутулдарҙың ата-бабалары Кавказ Албанияһы тарихи дәүләте составына кергән һәм албандар исеме аҫтында билдәле булған. Милли телдәре — рутул теле.
# Сэрый-Кикя (Вели-Сурун-Еган ҡушылдығы)

Сэрый-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Вели-Сурун-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сэрый-Кикя (Вели-Сурун-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065925
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306592
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Машуҡ

Машуҡ (рус. Машу́к) — Кавказ Минераль Һыуҙары төбәгендә Биштау буйының (Пятигорье) үҙәк өлөшөндә, Пятигорск ҡалаһының төньяҡ-көнсығышындағы ҡалдыҡ магматик тау (тау-лакколит). Бейеклеге 993,7 м. Тәбиғәт ҡомартҡыһы.

# Машуҡ
## Атамаһы

Атаманы ҡарт Эльбрус үлтергән Тау исемле кейәү егете өсөн илаған сибәр Машуко исемле ҡыҙ тураһындағы тау халыҡтары легендаһы менән бәйләйҙәр.
Ҡабарҙыса Машуко — «маш» — тары һәм «ко» — үҙән, йәғни тары сәселгән үҙән. Уларҙа хәҙер ҙә Машуковтар фамилияһы киң таралған.
Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа тау Машуха исеме менән тасуирлана.
фарсы телендә һүҙ фарс. معشوقه (мағшуҡа) «ғашиҡ ҡыҙ» йәки «һөйәркә» тигәнде аңлата.

# Машуҡ
## Провал күле

Тауҙың көньяҡ (көньяҡ-көнсығыш, йәғни Михайловский) битләүендә тәрән тәбиғи ҡоҙоҡ-ер аҫты күле булған мәмерйә — Пятигорск Провалы урынлашҡан. Уның тәрәнлеге 42 м һәм диаметры 15 м тиклем.
1858 йылда Мәскәү сауҙагәре П. А. Лазарик аҡсаһына яҡынса 58 м оҙонлоҡтағы горизонталь туннель һалына, уға Михайлов галереяһынан юл үткәрелә.
Провал Ильф һәм Петровтың «Ун ике ултырғыс» романы сюжетында урын алған.

# Машуҡ
## Фотоһүрәттәр галереяһы

* Горячая тауынан Машуҡ түбәһенә күренеш
* Горячая тауынан Пятигорск ҡалаһына күренеш
* Провал алдында
* Таш стенала граффити
* Эол арфаһы беседкаһы янындағы урман юлдары
* Провалға илткән юлда
* Машуҡ түбәһендә, тирә-яғындағы күренеш
* Машук түбәһенән А. В. Пастухов һәйкәле һәм ҡала күренеше
* Машуҡ тауы, А. В. Пастухов һәйкәле
* Вагон канат юлының үрге станцияһына килә
* Машуҡ түбәһендәге күҙәтеү майҙансығы
* Машуҡ тауы битләүендә "Ҡояш ҡапҡаһы»
* Машуҡ тауы түбәһендә кафе
# Сушенка

Сушенка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерская йылғаһының һул ярына тамағынан 0,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Сушенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһынан Заозерье ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Коломна ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101812110000024348
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002434
* Бассейн коды — 09.01.01.018
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рошня

Рошня — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы,Ингушетия/Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мартан йылғаһының һул ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Рошня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005758
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200575
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лунх-Веш-Соим

Лунх-Веш-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шоган-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Лунх-Веш-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029371
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302937
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яны-Няль-Лох-Сос

Яны-Няль-Лох-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Воль-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Яны-Няль-Лох-Сос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302536
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Милли фольклор фестивале (Гирокастра)

Гирокастралағы Милли фольклор фестивале (алб. Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës) — албандарҙың күп көнлөк традицион музыка сәнғәте фестивале. Албанияның көньяғындағы Гирокастра ҡалаһында биш йыл һайын үткәрелеп тора. Илдең мәҙәни тормошонда мөһим ваҡиға булып тора. Был фестивалдә Албаниянан ғына түгел, ә албандар йәшәгән бөтә урындан (Косовонан, Төркиәнән, Македониянан, Көньяҡ Италиянан) милли кейемдәрҙә вокал һәм бейеү коллективтары ҡатнаша.
Беренсе Бөтә албан фольклор фестивале 1949 йылда Тиранала йыйыла. 1968 йылдан башлап музыкаль байрам даими нигеҙҙә Гирокастра ҡала-музейында үткәрелә, уның үҙәге XVIII—XIX быуаттар ғосман архитектураһы һәйкәле булып тора һәм хәҙерге ваҡытта Бөтә Донъя ЮНЕСКО мираҫы исемлегенә индерелгән.
Беренсе фестиваль 1968 йылдың 8 октябренән 16 октябренә тиклем бара, Гирокастрала тыуған Әнүәр Ходжаның 60-йыллығына тура килтереп үткәрелә. 1973, 1978, 1983, 1988 йылдарҙағы фестивалдәр ҙә октябрь айында, албан лидерының сираттағы юбилейҙарына тура килтереп ойошторола. Фестиваль албандарҙың милли берҙәмлеген күрһәтеүгә йүнәлтелгән, албан халыҡ музыкаһының иң мөһим ваҡиғаһы һанала. Фольклор үҫеше коммунистик Албания властары тарафынан хупланған күп булмаған музыка стилдәренең береһе була. Албан матбуғатында фестиваль тураһында тулы репортаж баҫылып сыға, коллективтарҙың сығыштары радио һәм телевидение буйынса нон-стоп режимында тапшырыла. Фестивалдә ҡатнашыусылар илдең бөтә төбәктәренән оҙайлы һайлап алыу турҙары һөҙөмтәһендә һайлап алына. Йыш ҡына традицион халыҡ мелодияһына коммунизм ҡаҙаныштарын, Икенсе донъя һуғышы ваҡытында итальяндар менән партизандар һуғышын, Әнүәр Ходжаның милли лидер вазифаһында эшмәкәрлеген данлаған яңы текст һалына. Дини музыка тыйыла.
Албанияла коммунистик системаның тарҡалыуы милли фольклор фестивалдәренә кире тәьҫир итә. 1993 йылда сираттағы фестиваль үткәрелмәй. 1995 йылда алтынсы фестиваль Берат ҡәлғәһендә үтә. Әммә 2000 йылдың сентябрендә фестиваль Гирокастраға әйләнеп ҡайта, унда 2004, 2009 һәм 2015 йылдар фестивалдәре үткәрелә.
Фестиваль саралары ҡала өҫтөндәге тауҙа урынлашҡан Гирокастра цитаделендә — XII быуат ҡәлғәһендә үтә. 1968 йылға тиклем цитадель төрмә сифатында ҡулланыла, хәҙерге ваҡытта унда музей асылған. Цитадель ансамблендең көнсығыш өлөшөндә киң, бер аҙ ауыш майҙансыҡ урынлашҡан, унда артистар сығыш яһай. 2000 йылда майҙансыҡ металл көмбәҙ аҫтында түңәрәк сәхнә менән йыһазландырыла. Кис йыр һәм бейеү иҫке ҡала урамдарында дауам итә.
# Подборная

Подборная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Усолка йылғаһының уң ярына тамағынан 3,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Подборная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014035
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101403
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чернуха (Вол ҡушылдығы)

Чернуха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вол йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чернуха (Вол ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042574
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004257
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куй-Пэтэ-Еган

Куй-Пэтэ-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мег-Тыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Куй-Пэтэ-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203852
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Үрге Таз ҡурсаулығы

Үрге Таз ҡурсаулығы (рус. Ве́рхне-Та́зовский запове́дник) — дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы. 1986 йылдың 24 декабрендә ойошторола. Дөйөм майҙаны 631 308 гектар тәшкил итә.
Ҡурсаулыҡ Рәсәй Федерацияһының Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы ҡарамағында.

# Үрге Таз ҡурсаулығы
## Географияһы

Ҡурсаулыҡ Көнбайыш Себер тигеҙлегендә, Рәсәйҙең Ямал-Ненец автономиялы округының Красноселькуп районында урынлашҡан. Уның оҙонлоғо төньяҡтан көньяҡҡа — 150 км һәм көнбайыштан көнсығышҡа табан 70 км тәшкил итә. Территорияһы Поколь һәм Раттинский урман хужалыҡтарына бүленгән, уларҙы Ратта йылғаһының һул яры буйындағы һыу һаҡлау ҡырҡынтыһы айырып тора.
Ҡурсаулыҡ Үрге Таз ҡалҡыулығында урынлашҡан. Ҡалҡыулыҡтарының бейеклеге 50 метрға етә. Территорияны ҙур булмаған йылғаларҙың тәрән үҙәндәре ныҡ йырғылаған. Тупрағы башлыса әсе. Төп йылғалары — Поколка (260 км) һәм Ратта (210 км).
Ҡурсаулыҡ территорияһы 631 308 гектар тәшкил итә, урмандар 534 955 гектар майҙанды биләй, урман булмаған майҙаны — 96 353 гектар, һаҙлыҡтар — (90 713 га), һыу майҙаны 5517 гектар тәшкил итә.

# Үрге Таз ҡурсаулығы
## Географияһы
### Сиктәре

* төньяҡтан — Алага һәм Ратта йылғалары тамағы араһында Таз йылғаһы буйлап;
* көнсығыштан — Ратта йылғаһы буйлап Токылылькы һәм Кочепча йылғаларына тиклем;
* көньяҡтан — Обь-Тазов-Йәнәсәй һыу айырғысы буйлап;
* көнбайыштан — Поколка һәм Алага йылғалары буйлап.

# Үрге Таз ҡурсаулығы
## Климаты

Климаты — континенталь, ҡыш — оҙайлы, һалҡын һәм йәй — сағынтырмаса йылы. Ҡышҡы минималь һәм йәйге максималь температура −49 °C-тан +30 °C тиклем тирбәлә. Ҡыш уртаса 208 көн дауам итә, октябрҙең икенсе декадаһы аҙағында башлана, яҙ — 15-18 көн һуҙыла. Йәй — яҡынса 90 көн, иң йылы ай — июль (уртаса температура +18 °C тиклем). Көҙ ай ярым самаһы дауам итә.
Йылы осорҙоң уртаса оҙайлығы — 83 көн. Ҡурсаулыҡ тулы булмаған туңлыҡ зонаһында урынлашҡан.

# Үрге Таз ҡурсаулығы
## Флораһы

Ҡурсаулыҡ территорияһы төньяҡ тайга субзонаһына инә. Флора ҡара ылыҫлы тайганан (104 069 гектар), шул иҫәптән шыршы — 15 014 гектар, кедр урмандары — 89 055 га — тора. Шулай уҡ асыҡ ылыҫлы тайга бар: ҡарағай (318 550 гектар) һәм ҡарағас (59 021 гектар). Япраҡлы аҡастарҙан ҡайын, уҫаҡ һәм ҡыуаҡтарҙан тал үҫә, улар 40 463 гектар майҙанды биләй. Барлығы 310 төр көпшәле үҫемлек асыҡланған.
# Калатмыш

Калатмыш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ошья йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Калатмыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016403
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101640
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Торомка

Оло Торомка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Торомка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038672
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003867
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хартмансдорф (Гера)

Хартмансдорф (Гера) (нем. Hartmannsdorf (bei Gera)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 378 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,41 км². Диңгеҙ кимәленән 225 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7586 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Колосов Василий Васильевич

Василий Васильевич Колосов (1905, Большая Верейка (ауыл), Рамонский район — 26 ноябрь 1943({{padleft:1943|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}), Запорожье өлкәһе) — Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы,ҡыҙылармеецы, Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, Советтар Союзы Геройы (1944).

# Колосов Василий Васильевич
## Биографияһы

Василий Колосов 1905 йылда Большая Верейка ауылында (хәҙерге —Воронеж өлкәһенең Рамонь районы) тыуған. Башланғыс белем ала, шунан һуң колхозда эшләй. В 1941 йыл Колосов Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәткә саҡырыла. Шул уҡ йылдың июленән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1943 йылдың ноябренә ҡыҙылармеец Василий Колосов 3-сө Украина фронты составындаҫы 6-сы армияның 181-се айырым моторлаштырылған инженер батальоны сапёры була. Днепр өсөн алыштарҙа батырлыҡ күрһәтә.
1943 йылдың 25 [26 ноябрендә] төндә Колосов совет частарын һәм боеприпастарын Запорожьерайонында дөйөм алғанда 100-гә яҡын яугир һәм командирҙы, шулай уҡ 20-гә яҡын йәшник боеприпасты Днепр аша ташый. 1943 йылдың 26 ноябрендә ул кискән йылғаны ваҡытта һәләк була. Днепрҙың һул ярында, Украинала Запорожье өлкәһе Запорожье районы Кучуғом ҡасабаһында, ерләнгән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 22 февраль Указы менән ҡыҙылармеец Василий Колосов үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы юғары исеменә лайыҡ була. Шулай уҡ Ленин ордены һәм миҙал менән бүләкләнгән.

# Колосов Василий Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы 16.08.1942
* Советтар Союзы Геройы 22.02.1944
# Нохыръёхан

Нохыръёхан — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НАДЫМ/131/243/15/24 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Нохыръёхан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050460
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305046
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мбабане

Мбаба́не (Mbabane) — Эсватининың баш ҡалаһы, Хохо округының административ үҙәге.
Халҡы — 95 мең кеше (2007).

# Мбабане
## Тарихы

XVII быуат аҙағы — XVIII быуат башында ҡәлғә булараҡ нигеҙләнгән.

# Мбабане
## Климаты

Ҡала климаты
Күрһәткес
Ғин
Фев
Мар
Апр
Май
Июн
Июл
Авг
Сен
Окт
Ноя
Дек
Йыл
Уртаса максимум, °C
24,9
24,5
24,1
22,6
21,4
19,3
19,8
21,3
23,2
22,8
22,5
23,7
20,8
Уртаса минимум, °C
14,9
14,5
13,4
11,0
7,9
4,7
4,6
6,6
9,5
11,3
12,9
14,2
10,5
Яуым-төшөм нормаһы, мм
253,2
224,6
151,6
87,9
33,8
19,4
20,1
35,1
69,4
141,9
197,8
206,9
1441,7 :

# Мбабане
## Иҡтисады

Автомобиль юлы аша тимер юлы менән тоташҡан, был тимер юлы Мапуту портына (Мозамбиктың баш ҡалаһы) йүнәлгән. Ҡалала аҙыҡ-түлек, еңел һәм металл эшкәртеү сәнәғәт предприятиелары урынлашҡан, ауыл хужалығы сеймалы эшкәртелә. Мбабане эргәһендә асбест сығарыла.
Ҡалала шулай уҡ Эсватини фонд биржаһы һәм Эсватини университетының медицина факультеты урынлашҡан.

# Мбабане
## Туғандаш ҡалалар

* Форт-Уэрт, АҠШ
* Тайбэй, Ҡытай Республикаһы
# Сан-Шор

Сан-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сан-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002047
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0