# Донъя илдәре һәм территориялары

Түбәндә донъя илдәренең исемлеге килтерелә. Исемлектә 261 ил бар, шул иҫәптән:
* 194 бойондороҡһоҙ дәүләт (193 дәүләт-БМО ағзалары һәм Ватикан.
* Статусы аныҡ булмаған дәүләттәр (13):
** БМО ағзаһы булмаған, ләкин бер йәки бер нисә БМО ағзаһы булған дәүләт тарафынан танылған 9 дәүләт (өлөшләтә танылған дәүләттәр):
*** Абхаз Республикаһы
*** Азад Джамму һәм Кашмир
*** Ҡытай Республикаһы
*** Косово Республикаһы
*** Көньяҡ Осетия Республикаһы
*** Филистин Дәүләте
*** Сахара Ғәрәп Демократик Республикаһы
*** Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы
** БМО ағзаһы булмаған һәм бер ниндәй ҙә БМО ағзаһы булған дәүләт тарафынан танылмаған 2 дәүләт. Өлөшләтә танылған ҡайһы бер дәүләттәр тарафынан танылған дәүләттәр:
*** Таулы Ҡарабах Республикаһы
*** Днестр алды Молдова Республикаһы
** БМО ағзаһы булмаған, бер ниндәй ҙә БМО ағзаһы булған дәүләт йәки өлөшләтә танылған дәүләт тарафынан танылмаған, ләкин ысынбарлыҡта бойондороҡһоҙ булған 2 дәүләт:
*** Азавад
*** Сомалиленд
* Башҡа территориялар (54):
** Халыҡ-ара килешеүҙәрҙә әйтеп үтелгән махсус статуслы 4 территория: Аланд утрауҙары, Гонконг (Сянган), Макао (Аомынь) һәм Шпицберген.
** Дауамлы халҡы булған 38 бойондороҡло территория:
*** Австралияның 3 тышҡы территорияһы: Кокос (Килинг) утрауҙары, Норфолк утрауы һәм Раштыуа утрауы;
*** Бөйөк Британияның 3 тажлы ере: Гернси, Джерси һәм Мэн утрауы;
*** Бөйөк Британияның 12 диңгеҙ аръяғы территорияһы: Ангилья, Бермуда утрауҙары (Бермудалар), Һинд океанындағы Британия территорияһы, Британия Виргин утрауҙары, Гибралтар, Кайман Утрауҙары, Монтсеррат, Питкэрн утрауҙары, Изге Елена, Күтәрелеү һәм Тристан-да-Кунья утрауҙары, Тёркс һәм Кайкос, Фолкленд утрауҙары (Аргентина дәғүә итә) һәм Көньяҡ Георгия һәм Көньяҡ Сандвич утрауҙары (Аргентина дәғүә итә);
*** Данияның 2 территорияһы (автоном регионы): Гренландия һәм Фарер утрауҙары;
*** Нидерландтың 3 диңгеҙ аръяғы (автоном) территориялары: Аруба, Кюрасао һәм Синт-Маартен;
*** Яңы Зеландия менән ирекле берләшмәлә булған 2 үҙидаралы дәүләт берәмеге: [[Кук
трауы]] һәм Ниуэ (Савидж);
Был исемлеккә индерелмәгәндәр:
* Мальта ордены (БМО-ла күҙәтеүсе статусына эйә булыуға ҡарамаҫтан)
* Ҡалып:Флагификация/Таволара короллеге Хәҙерге ваҡытта аннексиянмауға ҡарамаҫтан де-факто Италияның өлөшө тип һанала.
* дауамлы халҡы булмаған бәйле һәм диңгеҙ аръяғы территориялар (мәҫәлән, Тышҡы ваҡ утрауҙар (АҠШ))
* үҙәк хөкүмәт тарафынан контроль ителмәгән, ләкин тулы бойондороҡһыҙлыҡҡа дәғүә итмәгән территориялар (мәҫәлән, Мьянмалағы Аракан, Ва һәм Шан; Сомалилағы Авдаленд, Азания, Галмудуг, Пунтленд һәм Хатумо)
* Виртуаль дәүләттәр (мәҫәлән, Молоссия)
* Башҡа дәүләт территорияларындағы хәрби һәм хәрби-диңгеҙ базалары.
Исемлек киләһе рәүештә төҙөлгән: (Флаг) Илдең ҡыҫҡа исеме — илдең тулы исеме: комментарийҙар

# Донъя илдәре һәм территориялары
## Илдәр исемлеге

* Абхазия — Абхаз Республикаһы: БМО ағзаһы булған алты ил (Рәсәй Федерацияһы, Никарагуа, Венесуэла, Науру, Вануату һәм Тувалу), өлөшләтә танылған Көньяҡ Осетия һәм ике танылмаған дәүләт (Таулы Ҡарабах Республикаһы һәм Днестр алды Молдова Республикаһы) тарафынан танылған; Грузия конституцияһы буйынса Грузия составына инә
* Австралия — Австралия Союзы
* Австрия — Австрия Республикаһы
* Азавад — Бойондороҡһыҙ дәүләт Азавад: танылмаған дәүләт, 6 апрель 2012 йылда бойондороҡһыҙлығыны иғлан итте,; де-юре Мали составына инә
* Азад Кашмир — Азад Джамму һәм Кашмир: өлөшләтә танылған дәүләт (Пакистан таныған). БМО резолюцияһ буйынса Кашмир статусы плебисцит йәки референдум менән билдәләнергә тейеш; һуңғыһын Һиндостан кире ҡаҡҡан һәм урындағы советтың Һиндостан составында булырға теләү ҡарары плебисцитты алмаштыра тип аңлатҡан. Ирекле Кашмир ысынында Пакистан провинцияһы булып тора.
* Әзербайжан — Әзербайжан Республикаһы
* Азор утрауҙары — Португалияның Атлантик океандағы автоном регионы
* Аланд утрауҙары — Финляндияның автоном территорияһы, махсус халыҡ-ара килешеү буйынса идара ителә
* Албания — Албания Республикаһы
* Алжир — Алжир Халыҡ Демократик Республикаһы
* Америка Самоаһы — АҠШ-тың диңгеҙ аръяғы биләмәһе (ҡушылмаған территорияһы), шулай уҡ Көнсығыш Самоа тип билдәле
* Ангилья — Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Ангола — Ангола Республикаһы
* Андорра — Андорра Кенәзлеге
* Антигуа һәм Барбуда
* Аомынь (Макао) — Аомынь махсус административ районы: махсус халыҡ-ара килешеү буйынса Ҡытай Халыҡ Республикаһы идара иткән территория
* Аргентина — Аргентина Республикаһы
* Әрмәнстан — Әрмәнстан Республикаһы
* Аруба — Нидерландтың автоном территорияһы
* Афғанстан — Афғанстан Ислам Республикаһы
* Багамдар — Багама Утрауҙары Берләшмәһе
* Бангладеш — Бангладеш Халыҡ Республикаһы
* Барбадос
* Бахрейн — Бахрейн Короллеге
* Беларусь — Беларусь Республикаһы
* Белиз
* Бельгия — Бельгия Короллеге
* Бенин — Бенин Республикаһы
* Бермудтар — Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Болгария — Болгария Республикаһы
* Боливия — Күп милләтле Дәүләт Боливия
* Босния һәм Герцеговина — ике үҙидаралы берләшмәнән тора — Серб Республикаһы һәм Босния һәм Герцеговина Федерацияһы
* Ботсвана — Ботсвана Республикаһы
* Бразилия — Бразилия Федератив Республикаһы
* Һинд океанындағы Британия территорияһы — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы (Чагос утрауҙарында БМО ҡарарына ҡаршы булдырылған)
* Бруней — Бруней-Даруссалам Дәүләте
* Буркина-Фасо (элекке Үрге Вольта)
* Бурунди — Бурунди Республикаһы
* Бутан — Бутан Короллеге
* Вануату — Вануату Республикаһы
* Ватикан — Ватикан
* Бөйөк Британия —Бөйөк Британияның һәм Төньяҡ Ирландияның Берләшкән Короллектәре
* Венгрия
* Венесуэла — Венесуэла Боливар Республикаһы
* Британия Виргин утрауҙары — Британия Виргин утрауҙары: Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* АҠШ-тың Виргин утрауҙары — АҠШ диңгеҙ аръяғы территорияһы (ҡушылмаған территория)
* Көнсығыш Тимор — Көнсығыш Тимор Демократик Республикаһы
* Вьетнам — Вьетнам Социалистик Республикаһы
* Габон — Габон Республикаһы
* Гаити — Гаити Республикаһы
* Гайана — Гайана Кооператив Республикаһы
* Гамбия — Гамбия Республикаһы
* Гана — Гана Республикаһы
* Гваделупа — Францияның диңгеҙ аръяғы регионы
* Гватемала — Гватемала Республикаһы
* Гвинея — Гвинея Республикаһы
* Гвинея-Бисау — Гвинея-Бисау Республикаһы
* Германия — Германия Федератив Республикаһы
* Гернси — Бөйөк Британияның тажлы ере, Нормандия утрауҙары киҫәге
* Гибралтар — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Гондурас — Гондурас Республикаһы
* Гонконг (Сянган) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының Гонконг махсус административ районы: Ҡытай тарафынан махсус халыҡ-ара килешеү нигеҙендә идара ителә
* Гренада
* Гренландия — Данияның бойондороҡлы территорияһы (автоном регион)
* Греция — Грек Республикаһы
* Грузия
* Гуам — АҠШ диңгеҙ аръяғы биләмәһе(ҡушылмаған территория)
* Дания — Дания Короллеге
* Джерси — Бөйөк Британияның тажлы ере, Нормандия утрауҙары киҫәге
* Джибути — Джибути Республикаһы
* Доминика — Доминика Берләшмәһе
* Доминика Республикаһы
* Мысыр — Мысыр Ғәрәп Республикаһы
* Замбия — Замбия Республикаһы
* Зимбабве — Зимбабве Республикаһы
* Израиль — Израиль Дәүләте
* Һиндостан — Һиндостан Республикаһы
* Индонезия — Индонезия Республикаһы
* Иордания — Иордания Хашимит Короллеге
* Ираҡ — Ираҡ Республикаһы
* Иран — Иран Ислам Республикаһы
* Ирландия
* Исландия
* Испания — Испания Короллеге
* Италия — Италия Республикаһы
* Йемен — Йемен Республикаһы
* Кабо-Верде — Кабо-Верде Республикаһы (элекке Йәшел Морон Утрауҙары Республикаһы)
* Ҡаҙағстан — Ҡаҙағстан Республикаһы
* Кайман утрауҙары — Кайман Утрауҙары: Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Камбоджа — Камбоджа Короллеге (элекке Кампучия)
* Камерун — Камерун Республикаһы
* Канада
* Ҡалып:Флагификация/Канар Утрауҙары — Испанияның автоном өлкәһе
* Катар — Катар Дәүләте
* Кения — Кения Республикаһы
* Кипр Республикаһы — Кипр Республикаһыһы
* Ҡырғыҙстан — Ҡырғыҙ Республикаһы
* Кирибати — Кирибати Республикаһы
* ҠХР
* Ҡытай Республикаһы
* Кокос Утрауҙары — Австралияның тышҡы территорияһы
* Колумбия — Колумбия Республикаһы
* Комор Утрауҙары — Комор Утрауҙары Союзы (Коморҙар)
* Конго Республикаһы, шулай уҡ Конго (Браззавиль) тип атала
* Конго ДР — (элекке Заир), шулай уҡ Конго (Киншаса) тип атала
* КХДР — Корея Халыҡ Демократик Республикаһы
* Корея Республикаһы
* Косово Республикаһы — Косово Республикаһы: БМО протекторатында булған һәм Европа Союзы протекторатына күсеп барған өлөшләтә танылған дәүләт. Сербия конституцияһы буйынса Сербия составына инә һәм Косово һәм Метохия автоном крайы тип иҫәпләнә
* Коста-Рика — Коста-Рика Республикаһы
* Кот-д’Ивуар — Кот-д’Ивуар Республикаһы (элекке Фил Һөйәге Яры)
* Куба — Куба Республикаһы
* — Кувейт Дәүләте
* Кук Утрауҙары — Яңы Зеландия менән ирекле берләшмәлә булған үҙидаралы дәүләт
* Кюрасао — Нидерландтар Короллегенең автоном территорияһы
* Лаос — Лаос Халыҡ Демократик Республикаһы
* Латвия — Латвия Республикаһы
* Лесото — Лесото Короллеге
* Либерия — Либерия Республикаһы
* Ливан — Ливан Республикаһы
* Ливия — Ливия Республикаһы
* Литва — Литва Республикаһы
* Лихтенштейн — Лихтенштейн Кенәзлеге
* Люксембург — Люксембург Бөйөк Герцоглығы
* Маврикий — Маврикий Республикаһы
* Мавритания — Мавритания Ислам Республикаһы
* Мадагаскар — Мадагаскар Республикаһы
* Мадейра — Португалияның Атлантик океандағы автоном регионы
* Майотта — Францияның диңгеҙ аръяғы департаменты
* Төньяҡ Македония — Македония Республикаһы, (Элекке Югослав Республикаһы Македония, FYROM)) тип тә атала
* Малави — Малави Республикаһы
* Малайзия — Малайзия
* Мали — Мали Республикаһы
* Мальдив Республикаһы — Мальдив Республикаһы
* Мальта — Мальта Республикаһы
* Марокко — Марокко Короллеге
* Мартиника — Францияның диңгеҙ аръяғы регионы
* Маршалл Утрауҙары — Маршалл Утрауҙары Республикаһы
* Мексика — Мексика Ҡушма Штаттары
* Мелилья — Испанияның яртылаш анклав ҡалаһы
* Микронезия — Микронезия Федератив Штаттары
* Мозамбик — Мозамбик Республикаһы
* Молдова — Молдова Республикаһы
* Монако — Монако Кенәзлеге
* Монголия — Монголия
* Монтсеррат — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Мьянма — Мьянма Союзы (элекке Бирма)
* Остров Мэн — Бөйөк Британияның тажлы ере
* Ҡалып:Флагификация/Таулы Ҡарабах — өлөшләтә танылған Абхазия, Көньяҡ Осетия и һәм танылмаған Днестр алды Молдова Республикаһы тарафынан танылған; Әзербайжан конституцияһы буйынса Әзербайжан составына инә
* Намибия — Намибия Республикаһы
* Науру — Науру Республикаһы
* Непал — Непал Федератив Демократик Республикаһы
* Нигер — Нигер Республикаһы
* Нигерия — Нигерия Федератив Республикаһы
* Нидерланд — Нидерландтар Короллеге
* Никарагуа — Никарагуа Республикаһы
* Ниуэ — Яңы Зеландия менән ирекле берләшмәлә булған үҙидаралы дәүләт
* Яңы Зеландия
* Яңы Каледония — Францияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Норвегия — Норвегия Короллеге
* Остров Норфолк — Австралияның тышҡы территорияһы
* — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре
* Оман — Оман Солтанлығы
* Пакистан — Пакистан Ислам Республикаһы
* Палау — Палау Республикаһы (элекке Белау)
* Палестинская национальная администрация / Филистин Дәүләте: Израиль оккупациялаған территория; үҙ эсенә Газа Секторын һәм Иордан йылғаһының көнбайыш ярын ала
* Панама — Панама Республикаһы
* Папуа — Яңы Гвинея — Папуа — Яңы Гвинея Бойондороҡһыҙ Дәүләте
* Парагвай — Парагвай Республикаһы
* Перу — Перу Республикаһы
* Питкэрн Утрауҙары — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Польша — Польша Республикаһы
* Португалия — Португалия Республикаһы
* Ҡалып:Флагификация/Днестр алды Молдова Республикаһы — өлөшләтә танылған Абхазия, Көньяҡ Осетия и һәм танылмаған Таулы Ҡарабах Республикаһы тарафынан танылған; Молдавия конституцияһы буйынса Молдавия составына инә
* Пуэрто-Рико — Пуэрто-Рико Берләшмәһе: АҠШ диңгеҙ аръяғы территорияһы (ҡушылмаған территория)
* Реюньон — Францияның диңгеҙ аръяғы регионы
* Ҡалып:Флагификация/Раштыуа Утрауы — Австралияның тышҡы территорияһы
* Рәсәй Федерацияһы — Рәсәй Федерацияһы
* Руанда — Руанда Республикаһы
* Румыния
* Сальвадор — Эль-Сальвадор Республикаһы
* Самоа — Самоа Бойондороҡһыҙ Дәүләте (1997 йылға тиклем Көнбайыш Самоа тип аталған)
* Сан-Марино — Сан-Марино Республикаһы
* Сан-Томе һәм Принсипи — Сан-Томе һәм Принсипи Демократик Республикаһы
* Сахара Ғәрәп Демократик Республикаһы — территорияһының күп өлөшө Марокко тарафынан оккупацияланған һәм үҙенә ҡушылған
* Сәғүд Ғәрәбстаны — Сәғүд Ғәрәбстаны Короллеге
* Изге Елена, Олғашыу һәм Тристан-да-Кунья утрауҙары — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Ҡалып:Флагификация/Себорга Кенәзлеге — Себорга Кенәзлеге: өлөшләтә танылған дәүләт (2009 йылда Буркина-Фасо тарафынан танылған)
* Ҡалып:Флагификация/Төньяҡ Мариан Утрауҙары — Төньяҡ Мариан Утрауҙары Берләшмәһе (АҠШ): АҠШ диңгеҙ аръяғы биләмәһе (ҡушылмаған территорияһы)
* Ҡалып:Флагификация/ТКТР — Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы: өлөшләтә танылған дәүләт (Төркиә тарафынан танылған); Кипр конституцияһына күрә Кипр Республикаһы составына инә
* Сейшель Утрауҙары — Сейшель Утрауҙары Республикаһы; Сейшелдар тип тә атала
* Сенегал — Сенегал Республикаһы
* Сен-Бартельми — Францияның диңгеҙ аръяғы берләшмәһе
* Сен-Мартен — Францияның диңгеҙ аръяғы берләшмәһе
* Сен-Пьер и Микелон — Францияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Сент-Винсент һәм Гренадин
* Сент-Китс һәм Невис — Сент-Китс һәм Невис Федерацияһы
* Сент-Люсия
* Сербия — Сербия Республикаһы
* Сеута — Испанияның яртылаш анклав ҡалаһы
* Силенд — Берләшкән Короллек дәғүә итмәгән, ҡайһы берәүҙәрҙең иҫәпләүенсә Берләшкән короллектәрҙең суверен диңгеҙ һыуҙарында урынлашҡан, үҙидаралы территория
* Синт-Маартен — Нидерландтың автоном территорияһы
* Сингапур — Сингапур Республикаһы
* Сүриә — Сирия Ғәрәп Республикаһы
* Словакия — Словак Республикаһы
* Словения — Словения Республикаһы
* АҠШ — Америка Ҡушма Штаттары
* Соломон Утрауҙары
* Сомали — Сомали Республикаһы, элекке Сомали Демократик Республикаһы: үҙ-ара дошманлашҡан бер нисә төркөмгә һәм төньяҡтағы де-факто бойондороҡһыҙ Сомалиленд бүленгән
* Сомалиленд — Сомалиленд Республикаһы: танылмаған дәүләт, де-юре Сомали составына инә
* Судан — Судан Республикаһы
* Суринам — Суринам Республикаһы
* Сьерра-Леоне — Сьерра-Леоне Республикаһы
* Тажикстан — Тажикстан Республикаһы
* Таиланд — Таиланд Короллеге
* Танзания — Танзания Берләшкән Республикаһы
* Тёркс һәм Кайкос — Тёркс һәм Кайкос Утрауҙары: Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Того — Тоголез Республикаһы
* Токелау — элекке Токелау (Юнион): Яңы Зеландияның бойондороҡлы территорияһы
* Тонга — Тонга Короллеге
* Тринидад һәм Тобаго — Тринидад һәм Тобаго Республикаһы
* Тувалу
* Тунис — Тунис Республикаһы
* Төркмәнстан — Төркмәнстан
* Төркиә — Төркиә Республикаһы
* Уганда — Уганда Республикаһы
* Үзбәкстан — Үзбәкстан Республикаһы
* Украина
* Уоллис и Футуна — Уоллис һәм Футуна утрауҙары территорияһы: Францияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Уругвай — Уругвай Көнсығыш Республикаһы
* Фарер Утрауҙары — Данияның бойондороҡлы территорияһы (автоном регионы)
* Фиджи — Фиджи Утрауҙары Республикаһы
* Филиппин — Филиппин Республикаһы
* Финляндия — Финляндия Республикаһы
* Фолкленд утрауҙары — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы, Аргентина дәғүә итә
* Франция — Франция Республикаһы
* Гвиана — Францияның диңгеҙ аръяғы регионы
* Француз Полинезияһы — Францияның диңгеҙ аръяғы берләшмәһе
* Французские Южные и Антарктические Территории — Францияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
* Хорватия — Хорватия Республикаһы
* ҮАР — Үҙәк Африка Республикаһы
* Чад — Чад Республикаһы
* Черногория — Черногория
* Чехия — Чехия Республикаһы
* Чили — Чили Республикаһы
* Швейцария — Швейцария Конфедерацияһы
* Швеция — Швеция Короллеге
* Шпицберген — махсус халыҡ-ара килешеү нигеҙендә Норвегия тарафынан идара ителгән территория, Шпицберген архипелагын һәм Айыу утрауын үҙ эсенә ала
* Шри-Ланка — Шри-Ланка Демократик Социалист Республикаһы
* Эквадор — Эквадор Республикаһы
* Экватор Гвинеяһы — Экваториаль Гвинея Республикаһы
* Эритрея — Эритрея Дәүләте
* Эсватини — Эсватини Короллеге
* Эстония — Эстония Республикаһы
* Эфиопия — Эфиопия Федератив Демократик Республикаһы
* Көньяҡ Георгия һәм Көньяҡ Сандвич утрауҙары — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы, Аргентина дәғүә итә
* Көньяҡ Осетия — БМО ағзаһы булған биш ил (Рәсәй Федерацияһы, Никарагуа, Венесуэла, Науру һәм Тувалу), өлөшләтә танылған ике ил (Көньяҡ Осетия һәм Сахара Ғәрәп Демократик Республикаһы) һәм ике танылмаған дәүләт (Таулы Ҡарабах Республикаһы һәм Днестр алды Молдова Республикаһы) тарафынан танылған; Грузия конституцияһы буйынса Грузия составына инә
* КАР — Көньяҡ Африка Республикаһы
* Көньяҡ Судан — Көньяҡ Судан Республикаһы
* Ямайка
* Япония