yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рафиҡов Сәйфи Сафа улы

Рафиҡов Сәйфи Сафа улы (рус. Рафиков Сайфи Сафиевич (1914 — 6 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, 3-сө ранглы хәрби ветврач..

# Рафиҡов Сәйфи Сафа улы
## Биографияһы

1914 йылда Чкалов өлкәһе, хәҙерге административ бүленеш буйынса Ырымбур өлкәһе Шарлыҡ районы Үрнәк ауылныда тыуған. 1938 йылдың ноябрендә хәрби хеҙмәткә алына, һуғыш башланғанда армияла була. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының ветеринария хеҙмәте начальнигы булып хеҙмәт итә.
Рафиҡов Сәйфи Сафа улы 1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһе (хәҙерге Липецк өлкәһе) Ефросимовка (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Борки ауылы янында һәләк була. Тербуны-2 туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.

# Рафиҡов Сәйфи Сафа улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942)
# Гнесина Елена Фабиановна

Елена Фабиановна Гнесина (18 май [30 май] 1874, Дондағы Ростов — 4 июнь, 1967, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй пианисы, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1925), РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1935). Музыка училищеһын апайҙарының береһе менән берлектә аса (хәҙер Гнесиндар исемендәге Мәскәү ҡалаһы балалар музыка мәктәбе, Гнесиндар музыка училищеһы, Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһы).

# Гнесина Елена Фабиановна
## Биографияһы

Елена Гнесина раввин Гнесин Фабиан Осипович ғаиләһендә тыуған; әсәһе, Флетзингер-Гнесина Бейла Исаевна, йырсы, С.Монюшконың уҡыусыһы Үҙенең музыкаль белемен Дондағы Ростовта ала. 1893 йылда Елена Фабиановна Мәскәү консерваторияһын В.И.Сафонованың фортепиано класы буйынса тамамлай; уҡытыусылары араһында А.С. Аренский һәм И.С.. Танеев була. Апайҙары Евгения һәм Мария менән бергә 1895 йылдың февралендә музыкаль училище ойоштора, артабан ул булып Гнесиндар исемендәге музыка училищеһы һәм Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһы була. Училищеның директоры, художество етәксеһе, профессоры була, ә 1944 йылда — Гнесиндар исемендәге дәүләт музыка-педагогия институтының. Фортепиано класын, шулай уҡ фортепиано уҡытыу методикаһын алып бара. «Фортепиано өсөн әлифба» һәм башҡа методик һәм әҙәбиәттең авторы булып тора.
Гнесина Елена Фабиановна 1967 йылдың 4 июнендә вафат була. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнә (участка № 2).

# Гнесина Елена Фабиановна
## Уҡыусылары

Елена Фабиановна урыҫ фортепиано мәктәбенең иң яҡшы традицияларын үҫтерә. Уның уҡыусылары билдәле пианистар Л. Н. Оборин, композитор А. И. Хачатурян, дирижер Е. Ф. Светланов, дирижер Г. Н. Рождественский

# Гнесина Елена Фабиановна
## Бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (02.1925).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1935).
* Ике Ленин ордены (14.02.1945; 29.05.1954).
* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (03.06.1937, 19.06.1964).
* Миҙалдар.
1970 йылда Е. Ф. Гнесинаның Музей-фатиры ойошторола.

# Гнесина Елена Фабиановна
## Хәтер

Мәскәүҙә Елена Гнесинаға Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһының Концерт залы алдында һәйкәл ҡуйыла (Кесе Ржевский тыҡрығы яғынан).
# Вэллер-Яха

Вэллер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яда-Яходы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Вэллер-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300047189
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304718
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аллерингерслебен

Аллерингерслебен (нем. Alleringersleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 449 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,7 км². Диңгеҙ кимәленән 127 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
# Башҡортостандың халыҡ шағиры

Башҡортостандың халыҡ шағиры — Башҡорт АССР-ы, Башҡорт ССР-ы, Башҡортостан Республикаһының маҡтаулы исеме.

# Башҡортостандың халыҡ шағиры
## Тарихы

Башҡорт АССР-ның халыҡ шағиры рәсми атамаһында Башҡорт АССР-ы Юғары Совет Президумы Указы менән 1939 йылдың 22 октябрендә раҫланған)
1991 йылдан Башҡорт ССР-ның халыҡ шағиры, 1992 йылдан Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры тип атала.
1996 йылдың 18 апрелендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры рәсми исеме раҫлана.

# Башҡортостандың халыҡ шағиры
## Башҡорт АССР-ның халыҡ шағирҙары

* Мәжит Ғафури — 1923 йыл
* Рәшит Ниғмәти — 1959 йыл
* Мостай Кәрим — 1963 йыл
* Сәйфи Ҡудаш — 1964 йыл

# Башҡортостандың халыҡ шағиры
## Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағирҙары

* Рәми Ғарипов — 1992 йыл
* Рауил Бикбаев — 1993 йыл
* Назар Нәжми — 1993 йыл
* Әнғәм Атнабаев — 1997 йыл
* Тимер Йосопов — 2003 йыл
* Марат Кәримов — 2003 йыл
* Александр Филиппов — 2004 йыл
* Абдулхаҡ Игебаев — 2010 йыл
* Ҡәҙим Аралбаев — 2011 йыл
* Факиһа Туғыҙбаева — 2014 йыл
* Гөлфиә Юнысова — 2015 йыл
* Хәсән Назар — 2017 йыл
* Тамара Ғәниева — 2019 йыл
* Рауил Шаммас — 2021 йыл
* Рәшит Шәкүр — 2021 йыл
* Роберт Паль — 2021 йыл
* Гүзәл Ситдиҡова — 2022 йыл
# Арх-Латыш ауыл Советы (Архангел районы)

Арх-Латы́ш ауыл Советы (башҡ. Арх-Латыш сельсоветыАрх-Латыш сельсоветы, латыш. Arhlatviešu lauku padomeArhlatviešu lauku padome) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Үҙәге — Максим Горький ауылы.

# Арх-Латыш ауыл Советы (Архангел районы)
## Тарихы

Ғафури районы территорияһының бер өлөшө (110,9 га) Архангел районының Арх-Латыш ауыл Советына тапшырыла.

# Арх-Латыш ауыл Советы (Архангел районы)
## Халҡы

Халыҡтың бер өлөшө XIX быуат аҙағында был районға күсенеп килгән латыштар (300-гә яҡын кеше). Тәүҙәрәк латыштар утарҙарҙа йәшәй, ә1929 йылда «Jaunā dzīve» («Яңы тормош») колхозына берләшә. .

# Арх-Латыш ауыл Советы (Архангел районы)
## Мәҙәниәт

2003 йылда Максим Горький ауылында латыш тарихи-мәҙәни үҙәге асыла. Мәктәптә латыш теле өйрәнелә, балаларға белем биреү өсөн уҡытыусылар Латвиянан килә. Мәктәптә Латыш мәҙәниәте һәм көнкүреше музыйы эшләй.
# Джурич (Көньяҡ Кельтма ҡушылдығы)

Джурич — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Кельтма йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Джурич (Көньяҡ Кельтма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003208
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100320
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Өрәк

Өрәк (рус. привидение, башҡортса өрөү һүҙенән) йәки ҡот — яҡты донъянан үҙ үлеме менән китмәгән кешенең янында йәшәүсе зат. Күп халыҡтарҙың мифологияһында бар.
Өрәк — шәүлә, кәүҙәләнеш, һын булып күренә, үҙ үлеме менән үлмәгән кешенең йәне. Өрәк кешегә оҙон буйлы, аҡ кейемле кеше булып күренә.
Миф буйынса, кеше уны шым ғына алға атлап барыусы башҡа кеше йәки күләгә рәүешендә күрә ала. Шулай уҡ өрәк болот ҡиәфәтен дә ала тип иҫәпләйҙәр.
Ышаныуҙара ҡарағанда, өрәк кеше үлгән йәки ерләнгән урындарҙа йәшәй. Кеше мәйетен үтеп барыусы тере кешеләргә күрһәтергә теләп, йән өҙгөс тауыш менән ҡысҡыра. Ә кеше уның яҡындан күрергә теләһә, шунда уҡ юҡҡа сыға.
Башлыса кеше үлтереүселәрҙе эҙәрлекләй, ишеккә туҡылдатыуы һәм илауы менән уларҙың күңеленә ҡурҡыу һала. Бындай ғәмәлдәре менән Өрәк уларҙы тыныслыҡтан мәхрүм итә, аҡылдан яҙыуға, үҙ-үҙенә ҡул һалыуға килтерә.
Башҡорт телендә ҡурҡыу осрағында «ҡот осоу» тип әйтелә. Йәғни, ышаныуҙар буйынса, ҡот (өрәк) һәр бер кешелә лә бар булып сыға.
Бөгөнгө башҡорт әҙәби телендә өрәк һүҙе урынына, фарсы теленән кергән йән һүҙе ҡулланыла. Өрәктәргә ышаныуҙар Ислам дине таралғансы уҡ барлыҡҡа килгән тип һығымта яһалған.
# Ботчи ҡурсаулығы

Ботчи дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы (рус. Ботчинский государственный природный заповедник) — 1994 йылдың 25 майында урындағы шул уҡ исемдәге заказник нигеҙендә ойошторолған.
Ҡурсаулыҡ Хабаровск крайында, Совет Гаване районындағы Ботчи йылғаһы бассейнында урынлашҡан.
Дөйөм майҙаны — 267 380 га. Һаҡ зонаһы майҙаны — 81 000 га.
Ҡурсаулыҡ рельефы таулы, бейеклеге диңгеҙ кимәленән 600 метрҙан алып 1000 метрға тиклем етә.

# Ботчи ҡурсаулығы
## Флораһы һәм фаунаһы

Ботчи ҡурсаулығы — Амур юлбарыҫының даими йәшәү урыны.
Һөтимәрҙәрҙең — 42, ҡоштарҙың — 200, ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәрҙең 4, балыҡтарҙың 14 төрө бар. Умыртҡаһыҙ хайуандарҙан тәңкә ҡанатлылар (1100-ҙән ашыу төр) ентекле өйрәнелгән.
# Герд-Из-Шор

Герд-Из-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының уң ярына тамағынан 518 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Герд-Из-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034173
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303417
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яптако-Нурма-Яха

Яптако-Нурма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нурма-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Яптако-Нурма-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304626
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сәхәбөтдинов Муллағәли Ислам улы

Сәхәбөтдинов Муллағәли Ислам улы (рус. Сахабутдинов Муллыгалей Исламович 1907 йыл ‒ 20 ғинуар 1944 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән (1943).

# Сәхәбөтдинов Муллағәли Ислам улы
## Биографияһы

Сәхәбөтдинов Муллағәли Ислам улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостандың Кушнаренко районы Шәрип ауылында тыуа. 1941 йылдың авгусында Өфө ҡалаһының Ленин районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия каваелрия дивизияһының 17-се дивизион ветеринария лазаретында ездовой булып хеҙмәт итә.
Сәхәбөтдинов Муллағәли Ислам улы хужалыҡ отделениеһы повозочныйы булып хеҙмәт итеүе осоронда үҙенә беркетелгән ат арбаларын һәр ваҡыт өлгөлө тәртиптә тота. Ат егеү кәрәк-яраҡтарын һәм арбаларҙы һәр ваҡыт үҙе йүнәтеп тора. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә газ камераһын эшләй. 1943 йылдың 28 мартында ҡыҙылармеец Сәхәбөтдинов подразделениеның 19-сы бойороғо менән «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалына лайыҡ була.
Сәхәбөтдинов Муллағәли Ислам улы 1944 йылдың 20 ғинуарында Белоруссия ерҙәрендә барған ҡаты алышта батырҙарса һәләк була. Белоруссияның Полесье өлкәһе (хәҙер Гомель өлкәһе) Мозырь районының Иванковщина ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.
# Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы

Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы (31 ғинуар 1887 йыл — 12 ғинуар 1956 йыл) — шағир-импровизатор. 1939 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1939).

# Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы
## Биографияһы

Фәррәх Дәүләтша улы Дәүләтшин 1887 йылдың 31 ғинуарында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Уртай ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Сабый сағынан үкһеҙ етем ҡала, кулактарҙа бала ҡарап, көтөү көтөп тамағын туйҙыра. Үҫә төшкәс, Урал заводтарына эшкә сығып китә, төрлө завод-фабриктарҙа, урман хужалығыында бил бөгә. 1913—1916 йылдарҙа «Аҡшишмә» тип аталған ҡағыҙ фабрикаһында эшләгән саҡта бәлә-ҡазаға тарый: пар ҡаҙаны шартлау арҡаһында күҙҙәре зарарлана. Тома һуҡыр булып, эшкә яраҡһыҙ ҡалғас, тыуған ауылына ҡайта.

# Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы
## Сәсәнлек ижады

Тыумыштан үткер һүҙле һәм зирәк аҡыллы булған Фәррәх, зәғифлегенә ҡарамай, тора-бара йырҙар сығарыуға әүәҫләнеп китә, артабан инде, бәйеттәр әйтеп, үҙ төбәгендә халыҡ араһында йөрөй башлай, баҙарҙарҙа була, йыйындарҙа ҡатнаша. Йырҙарында һәм бәйеттәрендә ябай кешеләргә яҡын булған уй-тойғоларҙы сағылдырыуы, уларҙың азат тормошҡа ынтылыуын һәм башҡа көндәлек теләктәрен һүрәтләүе арҡаһында тиҙ арала халыҡ араһында популярлыҡ яулай.
Октябрь социалистик революцияһынан һуң ғына Фәррәх сәсән ауыҙ тултырып йырларға һәм ирекле ижад итергә мөмкинлек ала.
Башҡорт әҙәбиәтендә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Фәррәх Дәүләтшин республика яҙыусылары араһынан иң беренсе булып 1939 йылда «Почёт Билдәһе» ордены һәм маҡтау грамоталары менән наградлана. 1944 йылда уға Сәйет Исмәғилев менән бергә «Башҡортостандың халыҡ сәсәне» тигән маҡтаулы исем бирелә.

# Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы
## Баҫылған китаптары

* Һуҡыр Фәрәх әңгәмәләре. — Өфө: Башкитап, 1928. — 18 бит.
* Йырҙар һәм бәйеттер: Орденлы халыҡ йырсыһы Фәррах йырҙары һәм бәйеттәре. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1939. — 112 бит.
* Сәсәндең кәңәштәре. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1947. — 63 бит.
* Фәррәх Дәүләтшин: «Башҡорт сәсәндәре» йыйынтығында. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1953. — бит.
* Сәсән тауышы. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1967. — 18 бит.Өфө, 1967.
* Шиғырҙар // Башҡорт поэзияhы антологияhы. Өфө, 1971.
* Башҡорт шиғриәте антологияһы. — Башҡортостан китап нәшриәте, 2001 йыл. — ISBN 5-295-02743-0

# Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы
## Сәсән тураһында

* Ә. Усманов. Фәррәх йыйынтығына баш һүҙ. Өфө, 1939.
* Ғ. Әмири. «Башҡорт сәсәндәре» йыйынтығына баш һүҙ.
* К. Мәргән. Сәсән тауышы. «Әҙәби Башҡортостан», 1951, № 1.

# Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы
## Бүләктәре һәм маҡтулы исемдәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1939)
* Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944).
# Трестенка

Трестенка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының уң ярына тамағынан 416 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Трестенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005279
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000527
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хәрби ант

Хәрби ант шулай уҡ Хәрби присяга — дәүләт ҡораллы көстәренә хәрби хеҙмәткә саҡырылғанда йәки ҡабул ителгәндә ошо илдең һәр гражданы биргән тантаналы ант.
Ул боронғо замандарҙан уҡ донъяның күпселек дәүләттәренең ҡораллы көстәрендә бар. Урында йәшәгән теге йәки был халыҡтың (халыҡтарҙың) ғөрөф-ғәҙәттәренә, дәүләттең ҡоролошона бәйле хәрби анттың үҙенсәлекле йөкмәткеһе, уны биреүҙең нығынған йолалары бар.

# Хәрби ант
## Рәсәй
### Хәрби анттың мәғәнәүи йөкмәткеһе

Рәсәйҙә күп быуаттар дауамында батша, хөкүмәт, дәүләт ҡоролошо алышынып тора һәм хәрби ант тексы ла күп тапҡырҙар яңынан яҙыла. Әммә бөтә варианттарҙа ла уның мәғәнәһе бер төрлө: ант тантаналы була һәм шулай ҡала.

# Хәрби ант
## Рәсәй
### Хәрби ант тексы

Хәҙерге редакциялағы текстың йөкмәткеһе түбәндәгесә:
   "Мин, (фамилияһы, исеме, атаһының исеме), Ватаныма тоғролоҡ тураһында тантаналы ант бирәм.
   Рәсәй Федерацияһы Конституцияһын, хәрби уставтарҙың, командирҙар һәм начальниктарҙың бойороҡтарын теүәл үтәргә ант итәм. Хәрби бурысымды лайыҡлы үтәргә, азатлыҡты, Рәсәйҙең бойондороҡһоҙлоғон һәм конституцион ҡоролошон, халыҡты һәм Ватанды батырҙарса яҡларға ант итәм.
Хәрби ант тексы «Хәрби бурыс һәм хәрби хеҙмәт тураһында»ғы Рәсәй Федерацияһы Федераль Законының 1998 йылдың 28 мартындағы 40-сы статьяһы менән раҫлана. Элек Рәсәй Федерацияһы Президентының 1992 йылдың 5 ғинуарында сыҡҡан Указы менән раҫланған ант тексы файҙаланылған.
   "Мин, (фамилияһы, исеме, атаһының исеме), хәрби хеҙмәт сафына баҫам һәм Рәсәй Федерацияһына һәм уның халҡына тоғролоҡ анты бирәм. Рәсәй Федерацияһы Конституцияһын һәм закондарын үтәргә, хәрби устав талаптарын, командирҙар һәм начальниктарҙың законлы рәүештә йөкмәтелгән бойороҡтарын теүәл башҡарырға ант итәм.
   Хәрби хеҙмәттә булғанда намыҫлы, ғәҙел булырға, уның менән бәйле ауырлыҡтарҙы лайыҡлы үтергә ант итәм. Батырҙарса, үҙ ғүмеремде аямай Рәсәй Федерацияһының халҡын һәм дәүләт мәнфәғәттәрен яҡлаясаҡмын. Халыҡҡа һәм улар тарфынан законлы рәүештә һайланған власть органдарына ҡаршы ҡорал ҡулланмаҫҡа ант итәм.
   Хәрби хеҙмәтте Рәсәй Федерацияһы территорияһының төрлө мөйөшөндә йәки унан ситтә, мине Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ебәргән урында үтергә һәм үҙем хеҙмәт иткән дәүләттең закондарын үтәргә вәғәҙә бирәм

# Хәрби ант
## Рәсәй
### Рәсәй Федерацияһында хәрби ант биреү ритуалы

Хәрби ант биреү процедураһы Ҡораллы Көстәрҙең Эске хеҙмәт уставы менән билдәләнгән тәртиптә башҡарыла.
# Тереғолов Айрат Рәүеф улы

Тереғолов Айрат Рәүеф улы (30 октябрь 1957 йыл) — башҡорт рәссамы, график. Рәсәй Федерацияһының (2014) һәм Башҡортостан Республикаһының (2004) атҡаҙанған рәссамы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (2016) һәм Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге (1990) премиялары лауреаты. 1991 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар союзы ағзаһы. 2015 йылдан М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы директоры.

# Тереғолов Айрат Рәүеф улы
## Биографияһы

Айрат Рәүеф улы Тереғолов 1957 йылдың 30 октябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Ҡәҙимге мәктәптә уҡыу менән бер үк ваҡытта музыка мәктәбендә лә шөғөлләнә. Республикала киң билдәле музыкант Михаил Ефимович Швайштейн класында скрипкала уйнау серҙәрен үҙләштерә.
Рәсем сәнғәте менән Быҙаулыҡ ҡалаһында әрмелә хеҙмәт иткәндә ҡыҙыҡһына башлай: быға Ырымбур рәссамы менән танышыу булышлыҡ итә. Хәрби хеҙмәттән ҡайтҡас, рәссам-биҙәүсе, биналар интерьеры буйынса дизайнер булып эшләй.
...Я заполняю любым пачкающим материалом пространство полотна, буквально терзая его, пока не почувствую: вогнал туда всю свою энергетику, чтобы работа зазвучала в унисон с твоей душой.
1985 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының художество-графика факультетын тамамлай.

# Тереғолов Айрат Рәүеф улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Эштәре Рәсәй һәм сит илдәр музейҙарында, галереяларында һәм шәхси коллекцияларында ҡуйылған. Өфөлә йәшәй һәм эшләй. "Айрат Тереғолов — ижадында бөгөнгө Рәсәй графикаһының күп һыҙаттары: художество теле экспрессивлығы, форма һәм аралыҡ менән иркен файҙаланыу, образлы гротеск, графиканан уның бөтә техник мөмкинлектәрен «һығып сығарырға» маташыу — тупланған рәссам.
Башҡортостан Республикаһы Башлығы Указы менән «Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic» китаптарында баҫылған «Аҡбуҙат» эпосына һүрәттәр серияһы өсөн Айрат Тереғолов республиканың 2016 йыл өсөн әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ булды.

# Тереғолов Айрат Рәүеф улы
## Ижади эшмәкәрлеге
### Күргәҙмәләре

Республика, Зона, Бөтә Рәсәй, Бөтә Союз, персональ (Өфө, Силәбе, Копенгаген), Төркөм, Сит илдәр (Австрия, Италия, Франция, Эфиопия), Халыҡ-ара графика (Канада, Польша, Көньяҡ Корея, Англия, Испания, Румыния, Ҡытай).

# Тереғолов Айрат Рәүеф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2016)
* Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы (1990)
* Башҡортостан Республикаһы Рәссамдар союзы дипломы
* IХ Халыҡ-ара баҫма миниатюра Биенналеһы Гран-Прийы.
# Иҫке Мошто ҡаласығы

Иҫке Мошто ҡаласығы (Ҡыҙҡала тауы) (рус. Старомуштинское городище) — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Яңы Ҡабан ауылы эргәһендә урынлашҡан , Ананьин мәҙәниәте, Бахмут мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы

# Иҫке Мошто ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Иҫке Мошто ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Яңы Ҡабан ауылынан көньяҡҡа табан 0,7 км алыҫлыҡта ҡалдыҡ тау түбәһендә урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка) — 55 км.

# Иҫке Мошто ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Иҫке Мошто ҡаласығы майҙаны археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙылған.
Ҡаласыҡ 2 рәт ярым түңәрәк ур һәм соҡор менән уратылған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған балсыҡ әйберҙәр ҡабырсаҡ йәки эре ҡом ҡушып эшләнгән һауыттарҙан ғибәрәт.
Иҫке Мошто ҡаласығы йәшенеү урыны булған тип фараз ителә.
Ҡомартҡы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан .

# Иҫке Мошто ҡаласығы
## Асыш тарихы

Иҫке Мошто ҡаласығын 1956 йылда археолог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, 1955—1957 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Археология институты Башҡортостанда ойошторған археологик экспедицияһының отряд етәксеһе А. П. Шокуров тарафынан асыла.
1964 йылда уны археолог, тарих фәндәре кандидаты А.Х.Пшеничнюк өйрәнә.
1982 йылда Рәсәй һәм Башҡортостандың тарихсы-археологы, Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө фәнни үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты археология бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре, тарих фәндәре кандидаты Г.Н.Гарустович тикшерә.
# Кеушинский

Кеушинский — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 1032 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кеушинский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301847
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3