yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бекшанка

Бекшанка (Кочкарлейка) — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе, Һамар өлкәһе, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сызранка йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Бекшанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сызранка йылғаһы, инештән Сызрань ҡалаһына (ҡаланан юғарыраҡ) тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001312112100008939
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100893
* Бассейн коды — 11.01.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Попка

Попка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икорец йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Попка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Лиски ҡалаһынан Павловск ҡалаһына тиклем, Битюг йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010101012107000003732
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000373
* Бассейн коды — 05.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Грязнуха (Ляга ҡушылдығы)

Грязнуха — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляга йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Грязнуха (Ляга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007057
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200705
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сигоска

Сигоска — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сигоса йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сигоска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020859
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002085
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡалғаһау

Ҡалғаһау — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Бөрйән, Ишембай райондары биләмәләрендә аға. Йылға Үрек йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ҡалғаһау
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100017958
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101795
— Бассейн коды — 10.01.02.003
— ГӨ буйынса томы — 11
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Александр I утрауы

Ҡалып:Необитаемые острова по странам
Александр I утрауы — Антарктиканың иң ҙур утрауы.

# Александр I утрауы
## География

Утрау Беллинсгаузен диңгеҙендә Антарктиданың көнбайыш яр буйынан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Оҙонлоғо 378 км, киңлеге 200 км, яр буйы һыҙығының оҙонлоғо 2185 км тәшкил итә. Утрау тулыһынса тиерлек боҙ аҫтында ята. Ҡитға менән шельф боҙо менән бәйләнгән, шунлыҡтан яһалма юлдаш фотоһүрәттәрендә уны табыуы ауыр. Иң бейек нөктәһе — Стефенсон тауы (2987 м).

# Александр I утрауы
## Тарих

Александр I ере 1821 йылдың 28 ғинуарында Ф. Ф. Беллинсгаузен һәм М. П. Лазарев етәкселегендәге рәсәй экспедицияһы тарафынан асылған һәм уға рәсәй императоры Александр I исеме бирелгән. 1940 йылға ҡәҙәр утрау Антарктиданың бер өлөшө тип иҫәпләнгән, шунлыҡтан «утрау» һүҙе урынына «ер» һүҙе ҡулланылған.

# Александр I утрауы
## Территориаль дәғүәләр

Хәҙерге ваҡытта утрауға үҙҙәренең территориаль дәғүәләре менән Аргентина, Чили һәм Бөйөк Британия сығыш яһайҙар, әммә Антарктика тураһындағы договор буйынса улар 1961 йылдан үҙгәрешһеҙ ҡала. Утрауҙа Бөйөк Британияның Фоссил Блаф (ингл. Fossil Bluff) поляр станцияһы бар.
# Оло Мадмас

Оло Мадмас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зырянская Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Оло Мадмас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047993
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004799
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чащовка

Чащовка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Утрас йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чащовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041851
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004185
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кулагин Евгений Анатольевич

Кулагин Евгений Анатольевич (7 октябрь 1953 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, 1992 йылдан халыҡ депутаттарының Октябрь районы советы башҡарма комитеты рәйесе — Өфө ҡалаһының Октябрь рйоны администрацияһы башлығы. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Кулагин Евгений Анатольевич
## Биографияһы

Кулагин Евгений Анатольевич 1953 йылдың 7 октябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1975 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын, 1975 йылда Өфө нефть институтын тамамлағас, Өфө ҡалаһында эре панелле йорттар төҙөү (КПД) тресында башлай. 1976—1979 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Калинин райкомының икенсе секретары, ВЛКСМ-дың Башҡортостан Өлкә комитетының инструкторы. 1979—1986 йылдарҙа КПД тресында бүлек мөдире, баш инженер. КПСС-тың Өфө ҡалаһы Октябрь районы инструкторы, КПСС-тың Өфө ҡала комитетында бүлек мөдире урынбаҫары, Октябрь райкомының икенсе секретары. 1992 йылдан халыҡ депутаттарының Октябрь районы советы башҡарма комитеты рәйесе — Өфө ҡалаһының Октябрь районы администрацияһы башлығы.
Өфө ҡалаһының Октябрь районы 35-се Лесопарковый һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.
# Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы

Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы (рус. Восточная экономико-юридическая гуманитарная академия) — 2012 йылға ҡарата Рәсәй Федерацияһының иң ҙур дәүләткә ҡарамаған юғары уҡыу йорттарының береһе.
Юридик адресы — Башҡортостан, Өфө ҡалаһы, Менделеев урамы, 215/4.

# Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы
## Тарихы

Юғары уҡыу йорто 1993 йылда нигеҙләнгән. Башта Иҡтисад, гуманитар фәндәр, идара итеү һәм хоҡуҡ институты (рус. Восточный институт экономики, гуманитарных наук, управления и права, ВЭГУ) тип атала.
Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының 2015 йылғы мониторингыһы мәғлүмәттәренә ярашлы, юғары уҡыу йортонда 6700 студент, шул иҫәптән көндөҙгө бүлек программалары буйынса 393 студент белем алған.
Академия Рәсәй Федерацияһы һәм башҡа илдәрҙең биләмәләрендә урынлашҡан филиалдар селтәренә эйә булған. Әммә 2016 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, Өфөләге уҡыу йортоноң ғына белем биреү эшмәкәрлегенә лицензияһы бар. Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығы ярҙамында әҙерләгән юғары уҡыу йорттары эшмәкәрлегендә белем биреү сифатын бойондороҡһоҙ баһалау һөҙөмтәләренә ярашлы, 2017 йылда Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы Рәсәйҙең иң яҡшы юғары уҡыу йорттары исемлегенә инде.

# Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы
## Структураһы

2016 йылға ҡарата академия составына биш институт инә:
* Юридик институт;
* Психология һәм социаль-мәҙәни хеҙмәт һәм журналистика институты;
* Иҡтисад, информатика һәм идаралыҡ институты;
* Белем биреүҙең заманса технологиялар институты;
* Өҫтәмә белем биреү институты.
1995 йылдан уҡыу йорто социаль-иҡтисади, ижтимағи һәм гуманитар фәндәр буйынса «Вестник ВЭГУ» ғилми журналын баҫтырып сығара. Ул Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының юғары аттестацион комиссияһы тарафынан рецензияланған фәнни журналдар исемлегенә инә.
# Үҙгәреүсәнлек

Үҙгәреүсәнлек— организмдарҙың яңы билдәләр ҡабул итеү кеүек дөйөм үҙсәнлеге, бер төр эсендәге заттар араһындағы айырмалыҡтар.

# Үҙгәреүсәнлек
## Үҙгәреүсәнлек

Организмдарҙың бөтә билдәләре лә: тышҡы һәм эске төҙөлөш үҙенсәлектәре лә, физиологияһы ла, үҙ-үҙен тотоуы ла үҙгәреүсән. Хайуандарҙың бер парының яңы быуынында йәки бер емеш орлоҡтарынан үҫеп сыҡҡан үҫемлектәр араһында бөтөнләй бер төрлө заттарҙы осратыу мөмкин түгел. Бер тоҡом һарыҡ көтөүендә һәр хайуан ниндәй ҙә булһа беленер-беленмәҫ үҙенсәлектәре менән (кәүҙә ҙурлығы, аяҡтарының оҙонлоғо, башы, төҫө, йөнөнөң оҙонлоғо һәм ҡуйылығы, тауышы һәм ҡылыҡтары) айырылып тора. Алтын ҡамсы (золотая розга) үләненең (ҡатмарлы сәскәлеләр семьяһы) сәскәлегендәге ситке тел япраҡлы сәскәләре һаны 5-тән алып 8-гә тиклем була ала. Аҡ умырзаяның (ветрениңа дубравная) (лютик сәскәлеләр семьяһы) таж япраҡтары һаны — 6, ә ҡайһы берҙә 7 һәм 8 булыуы мөмкин. Бер төр йәки сорт үҫемлектәре бер-береһенән сәскә атыу, орлоҡтары өлгөрөү ваҡыты, ҡоролоҡҡа ҡаршы һәләтлеге һәм башҡа билдәләре менән айырыла. Заттарҙың үҙгәреүсәнлеге арҡаһында популяция бер төрлө булмай.
Дарвин үҙгәреүсәнлектең ике формаһын айыра: нәҫелдән килмәгән һәм нәҫелдән килгән үҙгәреүсәнлек.Үҙгәреүсәнлек һәм нәҫелдәнлек тере организмдарҙың ҡапма-ҡаршы, әммә айырылғыһыҙ бер үҙсәнлеге улып тора. Үҙгәреүсәнлек һәм нәҫелдәнлек — генетика, фәненең өйрәнеү предметы булып тора

# Үҙгәреүсәнлек
## Классификацияһы

Үҙгәреүсәнлектең бер нисә тибы бар:
* Нәҫелдән килгән үҙгәреүсәнлек (генотипик) һәм нәҫелдән килмәгән үҙгәреүсәнлек (фенотипик, паратипик).
* Шәхси (айырым заттар араһында айырма) һәм төркөмлө (мәҫәлән, бер төр эсендәге популяциялар араһында айырма) үҙгәреүсәнлек.
* Сифати һәм һанлата.
* Йүнәлешле һәм йүнәлешһеҙ.

# Үҙгәреүсәнлек
## Шулай уҡ

* '''Нәҫелсәнлек''', '''нәҫелселек'''; '''нәҫелдәнлек''' — организмдарҙың үҙҙәренә хас билдәләрен, тереклек үҙсәнлектәрен быуындан быуынға тапшыра алыу һәләтлеге. Ошо һәләтлелектәре арҡаһында нәҫелгә хас булған үҙенсәлектәрен һаҡлап киләләр.
* Модификациялы үҙгәреүсәнлек
* Нәҫелдән килгән үҙгәреүсәнлек
# Буранғол ауыл Советы (Әбйәлил районы)

Буранғол ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Нюдя-Нейта-Яха

Нюдя-Нёйта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нейта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 213 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Нюдя-Нейта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077026
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307702
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Байбурин Йыһангир Нурғәли улы

Байбурин Йыһангир Нурғәли улы (20 март 1852 йыл (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1859 йыл) Ырымбур губернаһы Өфө өйәҙе Сафар ауылында (хәҙерге Шишмә районыны) — 1915 йыл) — дәүләт эшмәкәре.
Ырымбур губернаһынан Рәсәй Империяһының 3‑сө саҡырылыш Дәүләт думаһы (1907—1912) ағзаһы. 1906 йыл алып Рәсәй мосолмандары союзы ағзаһы. Ҡазан университетының медицина факультетында уҡыған (1883—1887). 1906 йылда (март—ноябрь) мосолман халыҡ партияһы (Ырымбур ҡалаһы) рәйесе, бер үк ваҡытта июндән Ырымбур мосолман хәйриә йәмғиәте секретары. Думаның ер комиссияһы ағзаһы. Дәүләт думаһының мосолман фракцияһына ингән. 3‑сө мосолман съезы делегаты.
# Сенюга (Устья ҡушылдығы)

Сенюга (Челуга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сенюга (Устья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030233
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003023
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Каим

Оло Каим — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сараса йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Оло Каим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100761
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рубцовск

Рубцовск (рус. Рубцовск) — Алтай крайындағы ҡала. Халыҡ һаны буйынса Барнаулдан һуң өлкәлә өсөнсө урында тора.

# Рубцовск
## Географияһы

Алей йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Рубцовск
## Иҡтисад

* «Алмаз»
* «Сибагромаш»
* Алтай трактор заводы
# Поржня

Поржня (Порзня) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Лух йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Поржня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001665
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡырҡҡолас

?Ҡырҡҡолас :
Сәскә атыусы үҫемлектең дөйөм күренеше :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Рауза һымактар |
| Ырыу: | Ҡырҡҡолас |
| Төр: | Ҡырҡҡолас |
Латинса исеме :
Sanguisorba officinalis L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 25306 NCBI 137457 |
Ҡырҡколас, ҡырҡъяпраҡ, ҡарабаш (рус. Кровохлёбка лека́рственная йәки, апте́чная, лат. Sanguisórba officinális) — рауза сәскәлеләр ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 120 см-ға етә. Июнь-август айҙарында ҡыҙыл, ҡара ҡыҙыл сәскә ата, август-сентябрҙә емеше өлгөрә.

# Ҡырҡҡолас
## Таралыуы

Ҡырҡҡолас күберәк һыу баҫҡан туғайҙарҙа, яландарҙа, урман ситенде һ.б. ерҙәрҙә үҫә. Үҫемлек Евразия, Төньяҡ Американың уртаса климат зонаһында таралған.

# Ҡырҡҡолас
## Ҡулланылышы

Дарыу үләне. Уның тамырын көҙ йыялар, йыуып, киптереп ҡуялар. Ҡырҡҡолас сәйе, төнәтмәһе зарарлы бактерияларҙы үлтерә, ҡан, эс китеүҙе туҡтата. Амебалы дизентерия, эс ауырыуҙарынан, геморрой һәм инәлектән ҡан китеүҙән, тромбоздан ҡулланыла. Теш ҡаҙнаһы шешкәндә, тән бешкәндә, ҡайһы бер гинекологик сирҙәргә ҡаршы ла файҙаланыла.
Туберкулез сирлеләрҙең ауыҙынан ҡан килгәндә лә үләндең файҙаһы тейә.
Бал ҡорттары уның һутын йыя.
Мал аҙығы өсөн сәсеп үҫтереү яҡшы һөҙөмтә бирә.
Н. И. Анненков, Вилюй округында яҡуттар ҡырҡҡолас тамырын туңдырып, һөттә бешереп ашай, тип яҙған. Улар был ризыҡты «быта» тип атай икән.
* К. А. М. Линдман, «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926 китабынан ботаник иллюстрация
* Был ботаника буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Елевка

Елевка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел Холуница йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Елевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100032119
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103211
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гросмёльзен

Гросмёльзен (нем. Großmolsen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 242 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,99 км². Диңгеҙ кимәленән 177 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99198 һәм автомобиль коды — SOM.
# Кесе Кернежка

Кесе Кернежка (Кесе Корнежка, Юкова) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Кесе Кернежка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003025
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000302
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вой-Кузоб

Вой-Кузоб — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кузоб-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Вой-Кузоб
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016286
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001628
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башҡорт халыҡ медицинаһы

Халыҡ медицинаһы — тарихи үҫеш барышында халыҡ тарафынан тупланған шифалы саралар, дауалау һәм гигиена алымдары һәм күнекмәләре тураһында эмпирик белемдәр, ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм дауалау өсөн уларҙы ҡулланыу йыйылмаһы.

# Башҡорт халыҡ медицинаһы
## Ҡылыҡһырламаһы

Башҡорт халыҡ медицинаһы — тарихи үҫеш барышында халыҡ тарафынан тупланған шифалы саралар, дауалау һәм гигиена алымдары һәм күнекмәләре тураһында эмпирик белемдәр, ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм дауалау өсөн уларҙы ҡулланыу йыйылмаһы.
Башҡорттарҙың Халыҡ медицинаһы Башҡортостандың тәбиғәт-климат үҙенсәлектәренә, традицион хужалыҡ формаларына һәм дини инаныуҙарға бәйле булған. Халыҡ медицинаһы буйынса белем быуындан быуынға тапшырылған. Ҡағиҙә булараҡ, үлән белгестәре, быуын ултыртыусылар, кендек инәләре, имсе, ырымсылар һ. б. бағымсы йәки белемсе булып киткән. Дауалау шифалы йолалар үткәреү, арбауҙар, им-том уҡыу), доға ҡылыу менән оҙатылған. Ҡот ҡойоу йолаһына айырыуса ҙур әһәмиәт бирелгән.
Халыҡ медицинаһында яҡынса 100 төр шифалы үләндәр йәки дарыу үҫемлектәренән эшләнгән ҡайнатмалар, төнәтмәләр, һуттар ҡулланылған.
Хайуандарҙың үте, ат, айыу, бурһыҡ, ҡаҙ, һарыҡ һ. б. хайуандарҙың һәм ҡоштарҙың эс майы, ҡорт балы, прополис һ. б. дауалау практикаһында ҡулланылған.
Шулай уҡ төрлө минералдар, тәбиғи матдәләр: көкөрт, әсеүташ, йәшел-һәңгәр (баҡыр купорос), балсыҡ, аҡбур, ләм, кальцит, тоҙ, мәмерйә һауаһы һ. б. ярҙамында дауалау ысулдары булған. Ҡайһы бер ауырыуҙарын дауалау өсөн һөлөктәрҙе (гирудотерапия) һәм бал ҡорттары файҙаланылған. Шулай уҡ ит һәм һөт продукттарының (ҡатыҡ, ҡорот, ҡымыҙ, һөт, май, ит һурпаһы һ.б.) файҙалы үҙенсәлектәре ҡулланылған. Фитотерапевтик тәьҫирҙең төрлө төрҙәре (мунсала йылыныу, ингаляция һәм массаж яһау, ләм менән дауалау, тоҙло күлдәрҙә һыу инеү, тәнде ыуыу, урау, припарктар һ.б.) ҡулланылған. Халыҡ көйө (оҙон көй, ҡыҫҡа көй һ.б.) һаулыҡҡа яҡшы йоғонто яһай, тип иҫәпләнгән.
Шулай уҡ ҡатыҡ, ҡорот, ҡымыҙ, һөт, май, ит һурпаһы һ. б. ит һәм һөт продукттарының файҙалы үҙенсәлектәре ҡулланылған.
Физиотерапевтик тәьҫирҙең төрлө төрҙәре: мунсала йылыныу, ингаляция һәм массаж яһау, ләм менән дауалау, тоҙло күлдәрҙә һыу инеү, тәнде ыуыу, урау, боҫлама (припарка) ҡулланылған. Башҡорт халҡы тыуҙырған оҙон көйлө, ҡыҫҡа көйлө йырҙар ҙа һаулыҡҡа яҡшы йоғонто яһай, тип иҫәпләнгән.
Башҡорт Халыҡ медицинаһы тураһында мәғлүмәттәр И. И. Георги, И. И. Лепёхин, Д. П. Никольский, П. С. Паллас хеҙмәттәрендә сағылыш тапҡан.
Халыҡ медицинаһына билдәле булған шифалы тәбиғәт факторҙары Республиканың «Красноусол», «Яҡтыкүл» һәм «Янғантау» кеүек шифахана-курорт учреждениеларында ҡулланыла.