yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шәмсетдинов Рәшит Мәһәҙей улы

Шәмсетдинов Рәшит Мәһәҙи улы (рус. Шамсутдинов Рашид Магадиевич; (1 март 1951 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте - башҡорт

# Шәмсетдинов Рәшит Мәһәҙей улы
## Биографияһы

Рәшит Мәһәҙи улы Шәмсетдинов 1951 йылдың 1 мартында БАССР-ҙың Әлшәй районы Ҡармыш ауылында тыуған.
1972 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған. Хеҙмәт биографияһы ауыл хужалығы менән бәйләнгән.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген шул уҡ йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағас, Әлшәй районының "Победа" колхозында баш ветеринар врач булып эшләүҙән башлай.
1981-1992 йылдарҙа ошо уҡ хужалыҡтың рәйесе булып эшләй.
1992 йылдан Әлшәй районында ауыл хужалығы продукттарын әҙерләү һәм сифаты буйынса баш дәүләт инспекторы вазифаһын башҡара.
1990 Башҡорт АССР-ы Юғары Советының һуңғы, тарихи 12-се саҡырылышына Әлшәй районы 152-се Әбдәрәшит һайлау округы буйынса халыҡ депутаты итеп һайлана.
2004 йылдан - Әлшәй районы Ҡармыш ауылында крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе. Был хужалыҡ башлыса ауыл хужалығы проукттары етештереү, һунарсылыҡ һәм ошо йүнәлештәрҙә хеҙмәт күрһәтеү менән шөғөлләнә. Шулай уҡ малсылыҡ менән бер рәттән үҫемлекселек тә уларҙың эшмәкәрлегенә инә
# Северная Ое-Яга

Северная Ое-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчаное күле - №9188 исемһеҙ йылға ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Северная Ое-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009190
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Полушаимка

Полушаимка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полушаимское күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Полушаимка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301601
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ужа (Ағиҙел ҡушылдығы)

Ужа — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 922 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ужа (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан Салауатҡа тиклем, Нөгөш йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200412111100017681
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101768
* Бассейн коды — 10.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Меша (Кесе Меша ҡушылдығы)

Меша — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Меша йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Меша (Кесе Меша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004279
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100427
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Жарняковка

Жарняковка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Жарняковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301508
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Малакка (штат)

Малакка (мал. Melaka, джави:ملاك, ҡыт. 马六甲) (Код : MK) — Малакка ярымутрауының көньяғында ятҡан Малайзияның бер штаты.
Административ үҙәге — Малакка ҡалаһы. Малакка боғаҙы ярында урынлашҡан.
Малакка Малайзиялағы тәүге солтанлыҡ үҙәге булһа ла, хәҙрге ваҡытта унда солтанлыҡ юҡ, идара итеү губернатор тарафынан тормошҡа ашырыла.

# Малакка (штат)
## Тарих
### Солтанлыҡ

Мелакка 1396 йылда Маджапахит империяһы менән дошманлашыу сәбәпле Суматра утрауын ташлап киткән Шривиджая шаһзадаһы Парамешвара тарафынан нигеҙләнгән. Легендалар буйынса, шаһзада һунарға сыҡҡан ваҡытта бер ағас төбөндә ял иткән. Шул ваҡыт ул эт ташланған болан күреп ҡала. Болан, эттән ҡотолоу өсөн, уны йылғаға төкөп төшөрә. Шаһзада быны изгелек билдәһе тип ҡабул итә. Һәм ошо ерҙе үҙенең буласаҡ империяһы үҙәге итеп һайларға ҡарар итә. Ил исеме итеп төбөндә ял иткән ағастың исемен "Мелакка"ны ала.
1414 йылда Параментана ислам ҡабул итә һәм исемен «Солтан Искәндәр Шаһ» тип үҙгәртә. Ява, Һиндостан, Ҡытай юлдары киҫелешендә ятҡан балыҡсылар ауылы тора-бара сауҙа портына әүерелә. Бик күп ҡытайлылар был урында уңайлы күрә һәм үҙҙренең ауылдарын төҙөй. 1446 йылда Малаккаға сиамдар һөжүм итә. Тик баҫҡынсылар ҡыуып ебәрелә. Сиам баҫҡынсыларынан һаҡланыу өсөн Малакка Ҡытай менән килешеү төҙөй.
Ҡытай сәйәхәтсеһе Чжэн Хэ Малакканы Һинд океаны буйлап гиҙгән саҡта килеп күрә.
Ҡытай-малай мәҙәни аралашыуҙары һөҙөмтәһендә Перанкан цивилизацияһы барлыҡҡа килә. Ул тора-бара бар ярымутрауға тарала.

# Малакка (штат)
## Тарих
### Колонизация

1511 йылдың 24 авгусында Малакканы Һиндостандағы Португалия вице-короле Афонсу ди Албукерке ғәскәре баҫып ала. Ҡала португалия Ост-Һиндостан экспанцяһының терәк пунктына әүерелә.
Солтан Мәхмут Шаһ йәшеренеп, аҙаҡ Малаккаға диңгеҙҙән дә, ҡоро ерҙән дә һөжүмдәр ойошторған. 1526 йылда Португалияның оло флоты солтандың базаһын ҡыйратҡан. Солтан Суматру утрауына ҡасып өлгөргән. Ул шул утрауҙа ике йылдан һуң үлеп ҡалған
Миссионер Франсис Ксавье 1545, 1546 һәм 1549 йылдарҙа Малаккала бер нисә ай булып киткән.
1641 йылда голландлылар португалдарҙы еңә һәм Малакканы яулай. Уларға Джохор солтаны ярҙам иткән.
Голландлылар Малакка менән 1641 йылдан 1795 йылғаса хакимлыҡ иткән, әммә улар Малаккала сауҙаның үҫеше менән ҡыҙыҡһынмаған. Бар көстәрен Индонезиялағы Батавия (хәҙерге Джакарта) өсөн һала. Ул аҙағыраҡ административ үҙәккә әүерелә. 1824 йылда Малакка инглиздәр менән голландтарҙың килешеү һөҙөмтәләре буйынса Бенкоэен районы Суматраға алмаштырыла, шуға ла биләмәлә инглиздәр хужалыҡ итә. 1826 йылдан 1946 йылғаса Малакка Британияның Ост -Һинд компаниеһының колонияһы булған. Малаккала һәм Менпгта король колонияһы бөтөрөлгәс, Малай Берләшмәһенә керәләр. Аҙаҡтан Малайзияға керетелә.

# Малакка (штат)
## Административ бүленеш

Штат 3 районға бүленә:
| № | Район | Майҙаны, км² | Халҡы, кеше (2008) |
| 1 | Үҙәк Малакка | 279,85 | 473 700 |
| 2 | Алор Гаджа | 660,00 | 167 600 |
| 3 | Джасин | 676,07 | 128 000 |

# Малакка (штат)
## Штат халҡы

Штаттың халҡы 821 110 кеше (2010) тәшкил итә.
Шуларҙан:
* Малайлылар: 50 %;
* Ҡытайҙар: 40 %;
* Һиндтар;
* Башҡа халыҡтар.
# Имант Зиедонис

Имант Янович Зиедонис (латыш. Imants Ziedonis; 3 май 1933 йыл — 27 февраль 2013 йыл) — латыш шағиры, Латвия ССР-ының дәүләт премияһы лауреаты (1967). Латвия ССР-ының халыҡ шағиры (1977), Өс йондоҙ ордены кавалеры (1995). Шулай уҡ прозаик (башлыса эпифания жанрында билдәле).

# Имант Зиедонис
## Биографияһы

Имант Зиедонис 1933 йылдың 3 майында Рига өйәҙенең Слок улусында тыуған.
Тукум урта мәктәбен (1952), Латвия университетының филология факультетын (1959) һәм А. М. Горький исемендәге Донъя әҙәбиәте институты эргәһендәге Юғары әҙәби курсты (1964) тамамлай.
Әҫәрҙәре 1961 йылдан алып нәшер ителә. Публицист, күпмелер ваҡыт сәйәсәт менән шөғөлләнә. Уның сценарийҙары буйынса Рига киностудияһында ике фильм төшөрөлгән: «Малай» («Мальчуган») (1977) һәм «Ел, иҫ әйҙә!» («Вей, ветерок!») (1973).
«Дайлес» театры актрисаһы Аусма Кантан менән никахта була.
Ригала 2013 йылдың 27 февралендә вафат була.

# Имант Зиедонис
## Ижады һәм ҡараштары

Зиедонистың ижады камил шәхес идеалы менән һуғарылған: «Беҙ үҙебеҙҙең балаларҙа тау һунарсыһына хас булған тәбиғәткә һаҡ мөнәсәбәтен Прокофьевтың симфонияларын һәм урбанистик рәсемдәрҙе аңлау менән бергә кибернетика һәм башҡа заманса фәндәрҙең төбөнә төшөп аңлау һәләтен бергә ҡуша алһаҡ ине… .» — тип хыяллана ул.
# Оло Кирья

Оло Кирья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупья йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Кирья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000672
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100067
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Литын районы

Литын районы (укр. Літинський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Литын ҡала тибындағы ҡасабаһы.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 34 905 кеше йәшәй.

# Литын районы
## Географияһы

Майҙаны — 960 км² (райондар араһында 13-сы урын).

# Литын районы
## Тарихы

Район 1923 йылда барлыҡҡа килгән.
# Аят

Аят(ғәр. айа — билдә, мөғжизә), айат, Ҡөрьәндә сүрәнең үҙ аллы мәғәнәгә эйә булған иң бәләкәй ритмик өлөшө.
Исламдың дөйөм догматик системаһы үҫеше осоронда — Аллаһтың төп “билдәһе”. Мосолман диненә ярашлы, аяттарҙа Алланың ысын һүҙҙәре яҙылған. Мөхәммәт тәүҙә үҙенең вәғәздәрен тәшкил иткән айырым асылыштарҙы аят тип атай. Улар телдән-телгә тапшырыла, ҡайһы бер асылыштарҙың ғына яҙмалары була. Күп кенә аят, текстары үҙенсәлекле булыу арҡаһында, дингә яңы килеүселәргә аңлайышһыҙ була һәм Мөхәммәт улар өсөн аңлатмалар бирә. Ҡөрьәндең яҙма тексы барлыҡҡа килгәс, “Аят” термины Ҡөрьән “шиғырҙарын” билдәләү өсөн ҡулланыла башлай. Ҡөрьәндә, төрлө иҫәп буйынса, хронологик эҙмә-эҙлелек һәм мәғәнәүи бәйләнеш һаҡланмайынса урынлаштырылған 6204, 6226, 6232 йәки 6236 аят бар. Улар бетеүҙәрҙә (башлыса беренсе сүрә “Фатиха”), мәсет, мәҙрәсә, башҡа мосолман учреждениелары, торлаҡ йорт интерьерҙарын биҙәгәндә ҡулланыла, ҡәбер таштарына яҙыла. Башҡорттарҙа үлгәндәрҙе иҫкә алыу һәм ерләү йолаларының бер өлөшө булып торған “аят уҡытыу” йолаһы бар. Шулай уҡ яңы өйгә күскәндә йәки алыҫ юлға сығыр алдынан аят уҡыла.

# Аят
## һылтанмалар

* энциклопедияһы(недоступная ссылка)
* 108 сура (Аль-Кяусар) на арабском и в переводах на русский язык
* Сура 108 АЛЬ-КАУСАР 2016 йыл 5 март архивланған. в Исламской энциклопедии
# Абазов Фәнис Фәметдин улы

Абазов Фәнис Фәметдин улы (30.06.1949 — 29.01.2024) — ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1993), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984).

# Абазов Фәнис Фәметдин улы
## Биографияһы

Фәнис Фәметдин улы Абазов Башҡортостан АССР-ының Борай районы Борай ауылында 1949 йылдың 30 июнендә тыуған. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң «Сельхозтехника» район берекмәһендә хеҙмәт юлын башлай.
1973 йыл — Бөрө педагогия институтын тамамлай.

# Абазов Фәнис Фәметдин улы
## Хеҙмәт ҡаҙаныштары

1973 йылда 2-се һанлы Борай урта мәктәбендә уҡытыусы, директор урынбаҫары булып эшләй.
1978 йылдан башлап Борай районы мәғарифы хеҙмәткәрҙәренең профсоюз ойошмаһын етәкләй.
1981—2007 йылдарҙа Борай районы хакимиәтенең мәғариф бүлеге начальнигы.
1985 йылдан Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалында эшләй, 2010 йылдан технология белеме кафедраһы мөдире.
2002 йыл — Педагогия фәндәре докторы.
Фәнни хеҙмәттәре уҡыусыларҙы хеҙмәт ярҙамында тәрбиәләү проблемаларына арналған. 55 фәнни хеҙмәт авторы. Ғалим-педагог әүҙем йәмәғәтсе, ихтирамға лайыҡ абруйлы белгес ине.
Абазов Фәнис Фәметдин улы 2024 йылдың 29 ғинуарында ҡаты сирҙән вафат була.

# Абазов Фәнис Фәметдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1993)
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984)

# Абазов Фәнис Фәметдин улы
## Хеҙмәттәре

* Подготовка сельских школьников к трудовому образу жизни. М., 1997;
* Трудовая подготовка сельских школьников в условиях социально-экономических преобразований: теория, практика, перспективы. Челябинск, 2000;
* Предпринимательство в системе общего, начального профессионального образования. М., 2006.
# Гәрәева Фая Сәхип ҡыҙы

Гәрәева Фая Сәхип ҡыҙы (31 август 1931 йыл — 10 сентябрь 2001 йыл) — йырсы. РСФСР-ҙың (1981) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Гәрәева Фая Сәхип ҡыҙы
## Биографияһы

Фая Сәхип ҡыҙы Гәрәева 1931 йылдың 31 авгусында Башҡортостан АССР-ы Дүртөйлө районы Иҫке Яндыҙ ауылында тыуған.
1951—1971 йылдарҙа Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы була.
1971—1975 йылдарҙа — Өфө Пионерҙар һарайының бейеүселәр коллективы, 1975—1981 йылдарҙа «Шатлыҡ» халыҡ бейеүҙәре ансамбле етәксеһе була.
1981—1986 йылдарҙа Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең художество етәксеһе булып эшләй.
«Гөлнәзирә», «Дуҫлыҡ», «Кейәү егет» («Жених»), «Йәш йөрәктәр», «Мөғлифә», «Һыу буйында осрашыу», «Шаян ҡыҙҙар», «Яҙғы ташҡын» һәм башҡа бейеүҙәрҙе яңғыҙ башҡара. «Ҡыр ҡаҙҙары», «Сәскә атҡан яҡ» бейеүҙәрен ҡуя. 1955 йылда Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында, 1968 йылда Ульяновскиҙа һәм 1969 йылда Ленинградта Башҡорт АССР-ы мәҙәниәт көндәрендә ҡатнаша.
2001 йылдың 10 сентябрендә Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Гәрәева Фая Сәхип ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты (Вена, 1959)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1977)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981)

# Гәрәева Фая Сәхип ҡыҙы
## Хәтер

* 2010 йылда Дүртөйлө районында Фая Гәрәева исемендәге бейеү фестивале булдырылған.
* 2012 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университетының иң яҡшы студенттарына уның исемендәге премия бирелә.
# Нярпа

Нярпа — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1528 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Нярпа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100057
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Михельн

Михельн (нем. Micheln) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 770 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,58 км². Диңгеҙ кимәленән 69 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6386 һәм автомобиль коды — ABI.
# Ичкала (йылға)

Ичкала — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/1470/675 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ичкала (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005464
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300546
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ботния ҡултығы

Ботния ҡултығы (фин. Pohjanlahti, швед. Bottniska viken) — Финляндияның көнбайыш яр буйы менән Швецияның көнсығыш яр буйы араһында урынлашҡан Балтик диңгеҙенең төньяҡ өлөшөндәге ҡултыҡ.

# Ботния ҡултығы
## География

Ҡултыҡ тоҙлолоғо көньяҡтан төняҡҡа ҡарай бик ныҡ кәмей.
Ҡултыҡ оҙонлоғо 700 км-ҙан ашыу, максималь киңлеге яҡынса 240 км. Урта өлөшөндә (Норра-Кваркен боғаҙында) киңлеге тарайып 75 км-ға барып етә. Максималь тәрәнлеге — 295 м.
Ҡултыҡ яр буйҙары йырғыланған, улар тирәһендә күп утрауҙар һәм шхерҙар урынлашҡан. Иң ҙур утрауҙары — Аланд, Хайлуото, Реплот һәм Эугму (барыһы ла — Финляндия), Гресё, Хертсён һәм Хольмён (барыһы ла — Швеция).
Ҡултыҡҡа ҡойоусы иң ҙур йылғалар — Кокемяэнйоки, Кюрёнйоки, Оулуйоки, Иййоки, Кемийоки, Турнеэльвен, Каликсэльвен, Лулеэльвен, Питеэльвен, Шеллефтеэльвен, Умеэльвен, Онгерманэльвен, Индальсэльвен, Юнган, Юснан, Далэльвен.
Төп порттары: Раума, Пори, Вааса, Коккола, Оулу, Кеми (барыһы ла — Финляндия), Евле, Худиксвалль, Сундсвалль, Умео, Лулео (барыһы ла — Швеция).
Ҡултыҡта боҙланыуҙан һуңғы осорҙа ер ҡабығының күтәрелеүе күҙәтелә. Тикшеренеүҙәргә ярашлы ҡултыҡтың төньяҡ өлөшөндә ҡоро ер бер быуат эсендә яҡынса 90 см-ға, ә көньяғында — 20 см-ға күтәрелә. Яҡынса 2000 йылдан һуң Ботния ҡултығы күлгә әйләнәсәге күҙалланған.
# Ҡорғо (күл)

Ҡорғо - рус. Курги - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы күл.

# Ҡорғо (күл)
## Географияһы

Географик координаттар: киңлеге - 55°26′0.43″N (55.433454), оҙонлоғо - 61°12′25.05″E (61.206959).55°25'54"N
Ярындағы тораҡ пункттары: Илембәт ауылы, Күсәрге ҡасабаһы.
Иң яҡын күлдәр: Күсәрге , Һаранғы, Оҙонкүл, Ҡомкүл, Яубалыҡ күле, Тәрәнкүл, Ҡаракүлмәк, Ҡарағайкүл, Кесе Киҫегәс.

# Ҡорғо (күл)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501011111200008795
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 211200879
* Бассейн округы — Иртыш һыу бассейны округы (14)
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡорғо (күл)
## Тасуирламаһы

Йөййылға һыу бассейнының торғон өлөшөнә инә. Һыу ятҡылығы майҙаны - 11,2 км². Уртаса тәрәнлеге - 2м. Иң тәрән урыны - 4,5м. Максималь оҙонлоғо - 5 км һәм киңлеге - 3км.
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге - 211 м.Төбө - ләмле.
Күл һыуы яуым-төшөмдән һәм ер аҫты һыуҙарынан тулылана.

# Ҡорғо (күл)
## Этимологияһы

Атама боронғо башҡорт телендәге ҡойор һүҙенән барлыҡҡа килгән тип һанай Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович.Ул үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә, видимо от старобашкирского куйур (кур) — «источник», «родник» и газе — «речка», «река», т. е. «река с родниками» тип яҙа.
# Ғаилә суды (сериал, Польша)

Ғаилә суды (пол. Sąd rodzinny) – өлөшләтә реаль ваҡиғаларға нигеҙләнгән, мәхкәмә шоуы жанрына ҡараған, Польшала сыҡҡан сериал. 2008 йылдың 4 март (буранай) көнөнән алып 2011 йылдың 22 декабрь (аҡъюлай) көнөнә хәтлем TVN каналында күрһәтелгән.
TVN каналында, был сериалдан тыш, Sędzia Anna Maria Wesołowska сериалы ла сыҡҡан ине. Ғаилә судында, Польшала ҡабул ителгәнсә, айырылышыу, алимент түләү, өйҙән сығарыу (эксмиссия), ата-әсә хоҡуғын сикләү, бала менән бәйләнештәрҙе сикләү һ.б. эштәр ҡарала. Бынан тыш, йәше етмәгән кеше енәйәт ғәмәлен ҡылһа, ул осраҡта ла ғаилә суды ҡарар сығара.Һуңғы осраҡта суд ултырышында адвокат менән прокурор ҡатнаша, ә административ эш ҡаралғанда ике яҡтан да адвокаттар ҡатнаша. Мәхкәмә шоуҙарының икеһе лә Варшава янындағы Сенкоцин ҡаласығында төшөрөлгән. 2011 йылдың 8 шаҡай (февраль) көнө студия (суд залының) эсе яңыртылған.

# Ғаилә суды (сериал, Польша)
## Актёрҙар

| Исем-шарифы | Сериалдағы һөнәре | Ысын һөнәре |
| Artur Lipiński | sędzia | sędzia |
| Justyna Koska-Janusz | adwokat | sędzia |
| Magdalena Wilk | adwokat | adwokat |
| Piotr Ostafi | adwokat | adwokat |
| Magdalena Grześkowiak | adwokat | adwokat |
| Artur Łata | prokurator | adwokat |
| Paweł Sobczak | prokurator | adwokat |
# Кесе Ҡаҙаҡбай

Кесе Ҡаҙаҡбай (рус. Малая Казакбаева, башҡортса халыҡ исеме Көпсөн) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл. Хәлит ауыл биләмәһе составына керә.

# Кесе Ҡаҙаҡбай
## Тарих

Ауылға һалйот ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.

# Кесе Ҡаҙаҡбай
## Халҡы

| 1816 | 1834 | 1859 | 1920 |
| - | - | - | 197 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (99 %) йәшәй.
# Чебачья (Васюган ҡушылдығы)

Чебачья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 209 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Чебачья (Васюган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031505
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203150
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2