yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сокулка

Сокулка, Соколка (пол. Sokółka) — Польша ҡалаһы, Подляский воеводствоһының Сокулка повятына инә. Ҡала-ауыл гмина статусына эйә. Сокулка ҡалаһының майҙаны 18,61 квадрат километр тәшкил итә. Сокулка ҡалаһының халҡы — 19 037 кеше (2004 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса).

# Сокулка
## Тарих

1939 йылда Көнбайыш Белоруссияның СССР менән берләшеүе һөҙөмтәһендә Сокулка ҡалаһы 1Белорус ССР-ы составына инә һәм Белосток өлкәһенең Соколка районының үҙәгенә әүерелә. 1944 йылда ҡала Польша составына кире ҡайтарыла.

# Сокулка
## Ҡалала тыуған билдәле кешеләре

* Богданов Александр Александрович (1873—1928) — сәйәси эшмәкәр һәм совет ғалимы.
* Гершун Александр Львович (1868—1915 йыл) — билдәле рус физик-оптигы.
* Гершун Борис Львович (1870—1954) — Рәсәй адвокаты, рус эмиграцияһы эшмәкәре.
* Дмушевский Людвик Адама (1777—1847) — поляк артисы, опера йырсыһы, театр эшмәкәре, режиссёр, драматург, журналист, тарихсы һәм театр нәшерсеһе.
* Ромас Яков Дорофеевич (1902—1969) — совет рәссамы һәм педагог.

# Сокулка
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Ивье (Беларусь)
* Ожиш (Польша)
* Шальчининкай (Литва)
* Рохлиц (Германия)
# Космонавт

Космонавт йә астронавт — йыһанға осорға әҙерләнгән йә унда булған кеше. «Йыһанға осоу» төшөнсәһе төрлө илдәрҙә айырыла.

# Космонавт
## Ваҡиғалар

* 12 апрель 1961 — Совет космонавы Юрий Гагарин донъяла беренсе булып йыһанға оса.
* 5 май 1961 — Американың беренсе астронавы Алан Шепард суборбиталь (космосҡа етмәгән) осош яһай.
* 16 июнь 1963 — Донъялағы беренсе ҡатын-ҡыҙ космонавт Валентина Терешкова космик осош яһай.
* 18 март 1965 — Совет космонавы Алексей Леонов донъяла беренсе булып асыҡ йыһанға сыға.
* 20 июль 1969 — Америка Нил Армстронг һәм Баз Алдрин донъяла беренсе булып Айға төшә.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Кайракты (йылға)

Кайракты — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кумак йылғаһының уң ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кайракты (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003017
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200301
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Югский Шелюг

Югский Шелюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шелюг йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Югский Шелюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012853
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001285
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Мадмас

Кесе Мадмас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зырянская Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Мадмас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004801
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Суфиянов Әһлиулла Ғибәт улы

Суфиянов Әһлиулла Ғибәт улы (25 февраль 1927 йыл — 5 февраль 2009 йыл) — сәнәғәт алдынғыһы, 1952—1964 йылдарҙа Ҡаҙағстандағы Зыряновск ҡурғаш комбинатының проходчиктар бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1961).

# Суфиянов Әһлиулла Ғибәт улы
## Биографияһы

Әһлиулла Ғибәт улы Суфиянов 1927 йылдың 25 февралендә Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны Исламғол ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте башҡорт.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген тыуған колхозында башлай. Һуғыштан һуң Ҡаҙаҡ ССР-ының Көнсығыш Ҡаҙағстан өлкәһендәге Зыряновск ҡалаһына килә һәм урындағы ҡурғаш комбинатының Маслянск руднигында проходчик булып эшләй. Фиҙакәрлеге арҡаһында проходчиктарҙың бригадиры итеп һайлана. Ә. Ғ. Суфияновтың бригадаһы даими рәүештә эш планын арттырып үтәй. СССР Юғары Советы Президиумының 1961 йылдың 9 июнендәге Указы менән Суфиянов Әғлиулла Ғибат улына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Ә. Ғ. Суфиянов Ҡаҙағстан Компартияһы Үҙәк Комитетының Ревизия комиссияһы ағзаһы итеп һайлана.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң Башҡортостанға, Мәләүез ҡалаһына ҡайта. 2009 йылда Мәләүездә вафат була, тыуған ауылында ерләнгән.
# Имам майҙаны

Координаталар: landmark 32°39′28″ с. ш. 51°40′38″ в. д.﻿ / ﻿32.65778° с. ш. 51,67722° в. д.﻿ / 32.65778; 51.67722 Имам майҙаны (میدان امام‎), элекке исеме Нахʼш-е Джахāн майҙаны— Исфахана (Иран) ҡалаһы уртаһындағы майҙан, ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекты. 1979 йылға тиклем майҙан Шах (میدان شاه‎) исемен йөрөткән. Имам майҙаны Исфахан ҡалаһының тарихи үҙәгендә Гөлбаһар районында урынлашҡан. Майҙандың көньяғында Имам мәсете, көнбайышында Алий-Гапу һарайы, көнсығышында Лотфулла шәйех мәсете урынлашҡан. Ислам революцияһынан һуң Имам майҙанында йома намаҙҙары уҡыла.
Майҙан төньяҡтан көньяҡҡа 560 метрға, көнбайыштан уөнсығышҡа 165 метрға һуҙылған. Майҙандың хәҙерге күренеше XVI быуатта, Исфахан Сәфәүиҙәр империяһы дәүерендә биҙәлә. 1589 йылда шах Бөйөк Аббас I баш ҡаланы Исфаханға күсереп әүҙем төҙөлөш башлай.
1637 йылда сәйәхәтсе Әҙәм Олеарий майҙан тураһында тасүирлап яҙа.
Тарихи яҡтан майҙан, шах һарайының тәҙрә төбөндә, ат уйындары үткәреү өсөн стадион итеп файҙаланылған; уйын күренештәре иран миниатюраларында сағылыш тапҡан. Хәҙер майҙанда сауҙа рәттәре, сувенир лавкалары урынлашҡан, ә майҙанда фонтан ҡуйылған.
# Йомрандар

Йомран (лат. Spermophilus йәки Citellus) — тейен һымаҡтар (Sciuridae) ғаиләһенә ҡараған ваҡ кимереүсе йәнлек. Кәүҙәләренең оҙонлоғо — 14–40 см, ҡойроғо 4–25 см. Артҡы тәпәйҙәре алғы аяҡтарына ҡарағандә оҙонораҡ. Ҡолаҡтары оҙон, бер аҙ һалпайған. Арҡа һыртының төҫө төрлөсә, йәшелдән көлһыу төҫкәсә. Йышыраҡ арҡаларында ҡара шаҙра була. Арҡа буйынан ҡара һыҙаты, сыбар төрткөләре лә була. Кәүҙә өлөшөнөң ситтәре буйлап асыҡ һыҙаттар үтә. Ҡорһағы ҡоңғорт-һары йәки аҡһыл төҫтә. Ҡышҡа ҡарай йомрандың тиреһе йомшара, ҡуйыра, йәйен һирәгәйә, ҡыҫҡаҡ һәм ҡатҡыл була. Уртында тоҡсалары була. Имсәктәре 4–6 иш (пар).
Йомрандар Төньяҡ ярымшарҙың уртаса киңлегендә дала, урманлы дала, туғайлы дала, урман, тундра ланшафттарында киң таралған. Асыҡ ландшафттар өсөн хас. Йылға буйҙарының биләмәләрендә Поляр түңәрәккәсә, ә дала биләмәләрендә ярым сүллеккәсә, хатта сүллектәрҙә лә, таулы урындарҙа 3500 м бейеклектә таралған. Йәшәүҙәре ер өҫтөндә, күмәкләп, үҙҙәре соҡоп яһаған өңдәрҙә йәшәйҙәр.
Өңдәренең ҙурләғә һәм оҙонлоғо тәғәйен ландшафтҡа һәм йомрандың төрөнә бәйле. Ҡомло тупраҡта оҙонлоҡ 15 метрғаса булһа, тығыҙ тупраҡлы урындарҙа 5–7 метр. Өңдәрендә йомшаҡ үлән түшәлгән б-лмәләре була. Уларҙың үҙенсәлекле характеры- ҡурҡыныс янағандә ике аяғына үрә баҫып һыҙғырыу.
Уларҙың туҡланыу ризығы — ояларынан алыҫ булмаған урындағы үләндәрҙеү тамыры һәм һабаҡ өлөштәре. Ҡайһы бер тҡрҙәре бөжәктәр менән дә туҡлана. Иген бөртөктәренән һәм -лән орлоҡтарынан аҙыҡ боло (запасы) әҙерләйҙәр. Иртәнге һәм киске эңерҙәрҙә бик әүҙемдәр, көндөҙ өңдәрендә уҙғаралар. Ҡышҡыһын улар тәрән йоҡоға талалар. Йоҡоларының оҙонлоғо географик киңлеккә ҡарай. Ҡайһы бер яҡтарҙа аҙыҡ етмәгәнлектәе йәй көндәрендә лә йоҡлайҙар.
Йомрандарҙың тороғоу ваҡыты йоҡонан уянғас, бер нисә көндән башлана. Инә йомран йылына бер тапҡыр балалай. Балаларының һаны 2 нән алып 12-гә хәтле. Йөклөлөк мөҙҙәте 23–28 көн. Эрерәк төрҙәр тире эшкәртеү промыслаһында мөһим роль тота. Шулай уҡ һунар спортында (варминтинг) ҡулланыла.
Күп төрҙәре ауыл хужалығы культуралары дошманы. Улар шулай уҡ чума, туляремия, бруцеллёз ауырыуҙарын күсереүсе булып та тора.

# Йомрандар
## Классификация

Йомрандар ырыуында 38 төр, шуларҙың 9-ы Рәсәйҙә. Төрткөлө йомран, бәләкәй йомран, һары йомран һәм оҙон ҡойроҡло йомран иң ғәҙәтиҙәре.
* Алашан йомраны (Spermophilus alashanicus)
* Spermophilus brevicauda
* Европа йомраны (Spermophilus citellus)
* Даур йомраны (Spermophilus dauricus)
* Ҡыҙыл яңаҡлы йомран (Spermophilus erythrogenys)
* Һары йомран (Spermophilus fulvus)
* Ҙур йомран (Spermophilus major)
* Spermophilus pallidicauda
* Бәләкәй йомран (Spermophilus pygmaeus)
* Spermophilus ralli
* Һирәк осрай торған йомран (Spermophilus relictus)
* Төрткөлө йомран (Spermophilus suslicus)
* Тропика йомраны (Spermophilus taurensis)
* Малоазиа йомраны (Spermophilus xanthoprymnus)
# Лабаз-Еган

Лабаз-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 330 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Лабаз-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039931
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203993
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Карпат Украинаһы

Карпа́т Украи́наһы (укр. Карпатська Україна) — Чехословакияның Карпат Русе территорияһында 1939 йылдың 15 мартында Хуст ҡалаһында иғлан ителгән танылмаған дәүләт. 16 мартта уны мадъяр ғәскәрҙәре баҫып ала (башҡа сығанаҡтар буйынса был дәүләт 18 мартта Венгрия короллеге тарафынан оккупациялана).

# Карпат Украинаһы
## Тарихы

Карпат Украинаһының территорияһы 1918 йылға тиклем Австрия-Венгрия империяһы составында була. 1919 йылдың 1 ғинуарында Хуст ҡалаһында Бөтә украин йыйылышының 420 делегаты берҙәм тауыш менән Карпат аръяғын Украина Халыҡ Республикаһы составына индерелә. 1920 йылдың 4 июнендә Трианон килешеүенә ярашлы Карпат аръяғы Карпат буйы Русе (1938 йылдың 26 октябренән — «икенсе» Чехословакия республикаһы составында Карпат Украинаһы «автономиялы ере») исеме аҫтында Чехословакия составына дүрт «еренең» береһе булараҡ керә.
1938 йылғы Мюнхен килешеүе һөҙөмтәһендә Чехословакия бөтөрөлгәс, автономиялыКарпат Украинаһы территорияһында шул уҡ исемдәге бойондороҡһоҙ дәүләт иғлан ителә. Уның президенты Волошин Августин Иванович була. Ул шунда уҡ Адольф Гитлерға телеграмма ебәрелә:
   От имени правительства Карпатской Украины прошу Вас принять к сведению провозглашение нашей самостоятельности под охраной Немецкого Рейха.
   — Премьер-министр доктор Волошин. Хуст.
Быға Германиянан рәсми яуап булмай. 15 марттағы Волошин хөкүмәтенең ҡабат ебәргән мөрәжәғәтенә Хусттағы Германияның консулы уға мадъяр ғәскәренең баҫып инеүенә ҡаршылыҡ күрһәтмәҫкә кәңәш итә, сөнки был ситуацияла немец хөкүмәте Карпат Украинаһын үҙ протектораты аҫтына ала алмауын белдерә.
Шул ваҡытта мадъяр хөкүмәте Карпат Украинаһы етәкселегенә ҡорал һалырға һәм ыныс рәүештә Мадъярстан составына инергә тәҡдим итә. Яуап итеп Волошин Карпат Украинаһы тыныс дәүләт һәм күршеләре менән тыныс йәшәргә теләй, әммә кәрәк булһа ниндәйҙә булһа агрессорға ҡаршылыҡ күрһәтә ала тип иғлан итә.
Ләкин бойондороҡһоҙлоҡ итеүҙән һуң икенсе көндә үк, 16 мартта Хуст ҡалаһы мадьяр армияһы тарафынан баҫып алына. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, мадъяр ғәскәрҙәре Карпат аръяғы үна 14 мартта уҡ барып инә, шунлыҡтан Карпат Украинаһы хөкүмәте дәүләт территорияһын бойондороҡһоҙлоҡ иғлан иткәндән һуң бер нисә сәғәт үткәс тә ташлап китергә мәжбүр була. 16 мартта мадъяр ғәскәрҙәре Хуст ҡалаһын биләй, ә 18 мартта Мадьярстан бөтә Карпат Украинаһы территорияһын оккупациялай.
Карпат Украинаһы бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәшеүселәр партизан һуғышын 1939 йылдың апреленә ҡәҙәр алып бара.
Аҙаҡ Чехословакия һәм СССР араһындағы 1945 йылғы килешеү һөҙөмтәһендә Карпат Украинаһы СССР-ға күсә һәм Украина ССР-ы составында Карпат аръяғы өлкәһе булып китә.
# Чекупс

Чекупс — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кубань йылғаһының ҡамышлы урыны ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чекупс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинский Сбросной канал. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020002012108100006214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100621
* Бассейн коды — 06.02.00.020
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡарама

Ҡарама (йыла) (рус. вяз , лат. Úlmus) — йылалар ғаиләһенә ингән оҙонсараҡ япраҡлы, йәйенке ботаҡлы, ҡубырсып торған ҡытыршы ҡабыҡлы эре ағас; Йылалар ғаиләһенә ҡараған оҙонса япраҡлы, йәйенке ботаҡлы, бөгөлөп торған ағас. Йыла һымаҡтар яҡынса 40 миллион йылдар элек барлыҡҡа килгән, тип һанала һәм әлеге көндә ундан артыҡ төрө билдәле. Ҡарама ағасынан әҙерләнгән утын йылы биреү сығанағы булараҡ юғары баһалана.

# Ҡарама
## Хөрәфәттә

Башҡорттарҙа дошман күргән, өйөнә килтерергә теләмәгән кеше артынан көл һибеп ҡалыу ырымы булған. Был маҡсатта ғәҙәттә ҡарама көлө ҡулланылған

# Ҡарама
## Милли символикала

Башҡорттарҙың һәр ырыуының үҙ ағасы бар, быларҙы заманында Сыңғыҙхан тәғәйенләгән. Ҡарама - ҡатай ырыуының бәкәтин тармағы ағасы тип фараз ителә.

# Ҡарама
## Фольклорҙа

* Ишле ише менән, ҡарама - ҡыуышы менән (мәҡәл)
* Ҡарамалы ауылы ҡара Ҡарағолға сана ҡарамалатырға биргәйнем. Ҡарамаланымы икән, ҡарамаламаны микән. Ҡарамала­һа ла, ҡарамаламаһа ла, ҡарамаламауына, ҡарамалауына ҡарамайынса ҡарап ҡына алып ҡайт әле (тиҙәйткес).
* Япраҡтар ( Давид ҡарамаһы)
* Йәшел емештәре (Шыма ҡарама)
* Өлгәргән орлоҡ (Ҡытыршы ҡарама)
* Ulmus procera
* Бонсай (Кәрлә ҡарама)
# Толодья

Толодья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 219 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Толодья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202748
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Балабанка

Балабанка (1-Балабанка) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таловая йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Балабанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200010368
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112201036
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дёбричен

Дёбричен (нем. Dobritschen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 216 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,33 км². Диңгеҙ кимәленән 355 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99441 һәм автомобиль коды — AP.
# Оло Джухта

Оло Джухта — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рагули йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Джухта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Көнсығыш Маныч йылғаһы башынан Чограй һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000112108200001299
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200129
* Бассейн коды — 07.01.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пай-Юмб-Яха

Пай-Юмб-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кара диңгеҙенә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Пай-Юмб-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 15.02.03 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Кара диңгеҙе утрауҙары (Аҡ утрауын да индереп). Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020310012115300080447
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115308044
* Бассейн коды — 15.02.03.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мерина (Локчима ҡушылдығы)

Мерина — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мерина (Локчима ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001810
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хайдегрунд

Хайдегрунд (нем. Heidegrund) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 672 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,88 км². Диңгеҙ кимәленән 289 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6722 һәм автомобиль коды — BLK.
# Доспалова Екатерина Николаевна

Доспалова Екатерина Николаевна (22 октябрь 1932 йыл — 4 февраль 2001 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы, Хохлома биҙәктәре өлкәһендәге белгес. РСФСР һәм СССР Рәссамдар союзы ағзаһы (1970; СХР 1991). И. Е. Репин исемендәге РСФСР дәүләт премияһы лауреаты (1969). РСФСР-ҙың атҡаҙанған рәссамы (1973). Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы (1996).

# Доспалова Екатерина Николаевна
## Биографияһы

Екатерина Николаеван Доспалова 1932 йылдың 22 октябрендә Киров өлкәһендә тимер юлсылар ғаиләһендә тыуған. Е Н. Доспалованың бала сағында ғаилә Горький өлкәһенең Семёнов ҡалаһына күсеп килә.
1947 йылдан 1950 йылға тиклем Е. Н. Доспалова Семёнов профессиональ техник мәктәбендә уҡый, уны тамамлап Хохлома биҙәге мастеры һөнәрен ала. 1965 йылдан 1970 йылға тиклем производствонан айырылмайынса ағасты механик эшкәртеүҙең Семёнов техникумында уҡый.
1956 йылдан рәссам булып эшләй, 1964 йылдан 2001 йылға тиклем Е. Н. Доспалова «Хохлома биҙәктәре» производство-художество берекмәһенең баш рәссамы була. Е. Н. Доспалова етештереү өсөн ике йөҙҙән ашыу яңы әйберҙәр эшләй.
Е. Н. Доспалова үҙенең эштәрен эре ватан һәм сит ил биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәләрендә — АҠШ, Корея, Югославия, Аргентина, Мексика һәм Канадала ҡуя. 1967 йылда Е. Н. Доспалова , Бөтә союз халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша, үҙ эштәре өсөн ВДНХ Алтын миҙалына лайыҡ була. 1967 йылда Е. Н. Доспалова Монреалдә «Бөтә донъя Экспо-67 күргәҙмәһендә» ҡатнаша, унда ҙур уңышҡа өлгәшә.
Е. Н. Доспалованың әҫәрҙәре халыҡ кәсептәре сәнғәте музейында, Новгород дәүләт художество музейы һәм Семёнов тарихи-художество музейында бар.
1969 йылда «Юғары художестволы ҡулланма сәнғәт әҫәрҙәрен Хохлома биҙәктәре традицияларында ижад иткәне өсөн» Е Н. Доспалова И. Е. Репин исемендәге РСФСР Дәүләт премияһына лайыҡ була.
1970 йылдан Е. Н. Доспалова СССР Рәссамдар союзы (1991 йылдан алып Рәсәй Рәссамдар союзы) ағзаһы итеп һайлана. 1987 йылдан алып Е. Н. Доспалова РСФСР Рәссамдар союзы идараһы ағзаһы итеп һайлана һәм 1992 йылдан 1988 йылға тиклем СССР Рәссамдар союзы ағзаһы булып тора.
Е. Н. Доспаловаға 1982 йылда РСФСР-ҙың атҡаҙанған рәссамы, 1999 йылда — Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы маҡтаулы исеме бирелә
2001 йылдың 4 февралендә вафат булып ҡала . Семёнов ҡалаһының Дьяковский зыяратында ерләнә.

# Доспалова Екатерина Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (1991)
* «Халыҡтар Дуҫлығы» ордены (1981)
* Почёт Билдәһе ордены
* ВДНХ-ның алтын миҙалы (1967)
* Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы (1996)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған рәссамы (1982)
* Новгород өлкәһе Семёнов районының почётлы гражданы (22.09.1994)
* РСФСР-ҙың И. Е. Репин исемендәге дәүләт премияһы (1969 — «Юғары художестволы ҡулланма сәнғәт әҫәрҙәрен Хохлома биҙәктәре традицияларында ижад иткәне өсөн»)

# Доспалова Екатерина Николаевна
## Хәтер

* Семенов ҡалаһында Е. Н. Доспалова хөрмәтенә урам аталған.
# Беляев Тимофей Савельевич

Беляев Тимофей Савельевич (1768—1846) — рус шағиры һәм башҡорт эпосын рус теленә тәржемәләүсе.

# Беляев Тимофей Савельевич
## Биографияһы

Беляев Тимофей Савельевич 1768 йылда Ырымбур губернаһының Ырымбур өйәҙе Ташлы ауылында тыуған.
Ырымбур губернаһы прокуроры Н. И. Тимашевтың крепостной хеҙмәтсеһе булып тора.
Ташлы ауыл училищеһын тамамлап, Өфө губернаторы прокурор Н. И. Тимашевтың улын тәрбиәләү менән шөғөлләнә.
Ул 1812 йылда Ҡазанда «Ҡуҙыйкурпәс. Бер ҡурайсы тарафынан башҡорт телендә яҙылған һәм 1809 йылда Урал тауы буйҙарында рус теленә тәржемә ителгән башҡорт хикәйәте» исемле китап баҫтырып сығара, был «Ҡуҙыйкурпәс һәм Маянһылыу» башҡорт халыҡ эпосын беренсе әҙәби эшкәртеү булып тора.
Китапҡа «Ҡушымтала» ул башҡорт риүәйәттәрен тәржемә итеү буйынса эшен дауам итәм тип яҙа.
Беляев Тимофей Савельевичтың «Минең кистәрем: башҡорт әкиәттәре» ҡулъяҙмаһы һаҡланған.
1813 йылда баҫып сығарылған «Урал тауҙары ҡурайсыһы йыры» авторы. Китапта башҡорт халҡының 1812 йылдағы Ватан һуғышында ҡатнашыуы тураһында хикәйәләнә. Бер нисә шиғырҙың авторы булып тора.