# Ҡарғалы (Саҡмағош районы)

Ҡарғалы (рус. Каргалы) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 161 кеше. Почта индексы — 452213, ОКАТО коды — 80256860007.

# Ҡарғалы (Саҡмағош районы)
## Тарихы

Ҡарғалы ауылы — райондағы иң боронғо ауылдарҙың береһе. 1712 йылдың ғинуарында ошо ауылда йәшәгән башҡорт Сөйәрембәт Йосоповтың үҙенең ауылдашы Рәжәп Мәмбәтовтан үтескә 140 һум аҡса алып тороуы тураһындағы яҙма документ теркәлә. Сөйәрембәттең атаһы Йосоп Дасаев был документҡа ышаныслы кешеһе булараҡ үҙ тамғаһын ҡуя. Икенсе бер документ буйынса Рәжәп Мәмбәтов үҙе, улдары Мөғмин, Максим һәм Мөғәйем менән бергә, тәржемәсенән үтескә 240 һум аҡса ала. Ауыл Ҡаҙан даруғаһында урынлашҡан, әммә документтарҙа ниндәй улусҡа ҡарауы күрһәтелмәгән. Ауылға типтәрҙәрҙең (ерһеҙ башҡорттар) ҡасан индерелеүе тураһында документ юҡ. Яҙма документтарҙа "Йәлдәк улусының аҫаба башҡорттары тарафынан типтәрҙәр бик борон замандарҙа документтарһыҙ, телдән килешеү буйынса индерелгәндәр" тип билдәләнә. Был ауыл - хәҙерге Саҡмағош районындағы Ҡарғалы ауылы.
1795 йылғы V рәүиз документтарында ауылда 9 башҡорттоң һәм 77 типтәрҙәрҙең йәшәүе теркәлә. 1816 йылда башҡорттар 16, ә типтәрҙәр 72 кеше була. 1859 йылғы рәүиздә 33 аҫаба башҡорт һәм 140 типтәр теркәлә. 1834 йылда 20 башҡортҡа 240 бот ужым игене, 408 бот яҙғы иген сәселә.

# Ҡарғалы (Саҡмағош районы)
## Халыҡ һаны

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) | | | | | |
| 1920 йыл 26 август | | | | | |
| 1926 йыл 17 декабрь | | | | | |
| 1939 йыл 17 ғинуар | | | | | |
| 1959 йыл 15 ғинуар | | | | | |
| 1970 йыл 15 ғинуар | | | | | |
| 1979 йыл 17 ғинуар | | | | | |
| 1989 йыл 12 ғинуар | | | | | |
| 2002 йыл 9 октябрь | | | | | |
| 2010 йыл 14 октябрь | 161 | 75 | 86 | 46,6 | 53,4 |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
    1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
    1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
* 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
       Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
* 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
       Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
* 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
       Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
* 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
       Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
* 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
       Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
* 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
* 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
* Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
       1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.

# Ҡарғалы (Саҡмағош районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 30 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡарайерек): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 95 км