yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Елана

Елана — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кумзерское күле Кужма йылғаһы. ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Елана
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000006020
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000602
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөбәрәк

Мөбәрәк — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Мөбәрәк
## Этимологияһы

Мөбәрәк башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, бәхетле, ҡәҙерле, хөрмәтле, уңышлы; изге тигәнде аңлата.

# Мөбәрәк
## Билдәле кешеләр

Биҡҡолов Мөбәрәк Мираҫбай улы (8 март 1956 йыл) — инженер-механик, хәрби хеҙмәткәр, полковник. 2000—2011 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары. "Почёт билдәһе" ордены кавалеры (2007).
Хәбибов Мөбәрәк Хәбиб (Хәбир) улы (1913 йыл -?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты, ҡыҙылармеец.
Назыров Мөбәрәк Йыһанша улы (1 ғинуар 1906 йыл — 1973 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, подполковник. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының хәрби комиссары. Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943) кавалеры.
Шәймәрҙәнов Мөбәрәк Нурый улы (1909 йыл — 19? йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Ветеринар. Старшина. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943, 1945), II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Мөбәрәк
## Фамилияла

Мөбәрәков Арыҫлан Ҡотләхмәт улы (төп исеме — Ҡотләхмәтов Арыҫлан Мөбәрәк улы; 15 декабрь 1908 йыл — 5 май 1977 йыл — СССР-ҙың театр һәм кино актёры, режиссёр һәм драматург, йәмәғәт эшмәкәре. 1948 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1941 йылдан —ВКП(б)/КПСС ағзаһы. СССР-ҙың халыҡ (1955), РСФСР-ҙың (1944) һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1940). Башҡорт АССР-ының 1—5 саҡырылыш Юғары Советы депутаты. БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1989, үлгәндән һуң). Ленин (1949), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1968) һәм «Почёт Билдәһе» (1944) ордендары кавалеры.
Мөбәрәкова Гөлли Арыҫлан ҡыҙы (9 сентябрь 1936 йыл — 20 февраль 2019 йыл) — башҡорт театр актёры, режиссёр һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Профессор (1993). СССР-ҙың (1990) һәм РСФСР-ҙың (1981) халыҡ, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1969). Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы СССР-ҙың (1990) һәм РСФСР-ҙың (1981) халыҡ, Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған артисы (1969). Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1976). "Почёт билдәһе" (2012), Халыҡтар дуҫлығы (2016) һәм Салауат Юлаев ордендары (2007) кавалеры.
# Барханчак

Барханчак — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы/ Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Калаус йылғаһының уң ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Барханчак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калаус йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500212108200001190
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200119
* Бассейн коды — 05.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уанду

Уанду — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының һул ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Уанду
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001685
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100168
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кочетов Иван Данилович

Кочетов Иван Данилович (9 июнь 1917 йыл — 14 май 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған хәрби осоусы, штурм авиацияһы полкының эскадрилья командиры, гвардия өлкән лейтенанты, Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).

# Кочетов Иван Данилович
## Биографияһы

Иван Данилович Кочетов 1917 йылдың 9 июнендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. Урыҫ. Тулы булмаған урта белемле. 1943 йылдан КПСС ағзаһы. Стәрлетамаҡ машина-трактор станцияһында слесарь булып эшләй.
1937 йылда Стәрлетамаҡ ҡала хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға хеҙмәткә саҡырыла. 1938 йылда Ырымбур хәрби летчиктар мәктәбен тамамлай. 1941 йылдың сентябрь айынан Бөйөк Ватан һуғышы фронтында.
Һауа һуғыштарында батырлыҡ күрһәтә, 462 штурм осошо яһай. 1943 йылдың 26 ғинуарынан 70-се гвардия штурм авиацияһы полкының эскадрилья командиры (3-сө гвардия штурм авиацияһы дивизияһы, 6-я һауа армияһы, Төньяҡ-Көнбайыш фронт).
1943 йылдың 15 майында һәләк була. Градобить ауылында ерләнә. (хәҙер — Тверь өлкәһенең Фировский районы).

# Кочетов Иван Данилович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1943 йылдың 24 авгусында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән лейтенанты Кочетов Иван Даниловичҡа үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
* Ленин ордены, Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары һәм миҙалдар менән бүләкләнә.

# Кочетов Иван Данилович
## Хәтер

Стәрлетамаҡ ҡалаһында бер урам герой исемен йөрөтә, шунда уҡ Кочетов уҡыған мәктәп һәм элекке аэроклуб биналарында мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Любовка (Стәрлетамаҡ районы)

Любовка (рус. Любовка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 113 кеше. Почта индексы — 453163, ОКАТО коды — 80249892011.

# Любовка (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 39 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Суртан): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 34 км
# Тыдтугем

Тыдтугем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тыдтугем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005605
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100560
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Жантасов Ҡорманбәк Тажмаханбәт улы

Жантасов Ҡорманбәк Тажмаханбәт улы (ҡаҙ. Құрманбек Тәжмаханбетұлы Жантасов; 27 октябрь 1947 йыл) — Ҡаҙағстан химик-технологы, техник фәндәр докторы (1998), профессор (2002); Ҡаҙағстан Республикаһы Дәүләт премияһы лауреаты (2005).

# Жантасов Ҡорманбәк Тажмаханбәт улы
## Биографияһы

Ҡорманбәк Тажмаханбәт улы Жантасов 1947 йылдың 27 октябрендә Шымкент ҡалаһында (Ҡаҙағстан)) тыуған. 1974 йылда Ҡаҙағстан химия-технология институтын тамамлай («химик инженер-технолог» һөнәре буйынса). Шымкент фосфор заводында эшләй. 1975—1993 йылдарҙа — Ҡаҙаҡ «Гипрофосфор» ғилми-тикшеренеү институтында (инженер, кесе, һуңынан өлкән ғилми хеҙмәткәр, лаборатория мөдире). Шул уҡ ваҡытта (1983—1986) Ленинград химия-технология институтында аспирантурала уҡый.
1993 йылдан алып М. О. Ауэзов исемендәге Көньяҡ-Ҡаҙағстан университетында уҡыта: башта «Органик булмаған матдәләр технологияһы» кафедраһында өлкән уҡытыусы булып (1993—1999) һәм бер үк ваҡытта киске факультет деканы урынбаҫары (1993—1995), доцент, һуңынан органик матдәләрҙең химик технологияһы кафедраһы профессоры, «Тормош хәүефһеҙлеге һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау» кафедраһы (2009—2011), «Органик матдәләрҙең химик технологияһы» (2011—2014) кафедраһы мөдире; 2014 йыл — органик булмаған матдәләрҙең химик технологияһы кафедраһы профессоры.
2004 йылда ситтән тороп «юриспруденция» һөнәре буйынса Көньяҡ-Ҡаҙағстан университетын тамамлай.
Өс ҡыҙ һәм ул тәрбиәләй.

# Жантасов Ҡорманбәк Тажмаханбәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Төп тикшеренеү йүнәлештәре — минераль сеймалды һәм химик, тау-сығарыу һәм башҡа производстволарҙың техноген ҡалдыҡтарын сәнәғәт хәүефһеҙлеге һәм экология яҡшыртыу сиктәрендә байытыу.
1986 йылда — кандидатлыҡ, 1998 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Стажировканы Лондонда (1991), Хемниц техник университетында (2008) үтә.
5 фән кандидаты әҙерләгән.
250-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән СССР авторлыҡ танытмаһы, Рәсәй һәм Ҡаҙағстан республикаһы патенттары; дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары.

# Жантасов Ҡорманбәк Тажмаханбәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Һайланма хеҙмәттәре

* Жантасов К. Т. Получение окатышей из фосфатокремнистых руд Каратау для электротермической переработки : Автореф. дис. … канд. техн. наук. — Л., 1986. — 24 с.
* Технологическое оснащение производства желтого фосфора: учебник / Под редакцией К. Т. Жантасова. — Шымкент: ЮКГУ им. М.Ауэзова, 2013. — 437 с.

# Жантасов Ҡорманбәк Тажмаханбәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡаҙағстан республикаһының дәүләт премияһы (2005) — «Тәбиғи һәм техноген икенсел сеймал эшкәртеү буйынса инновацион технологиялар булдырыу һәм ойоштороу» эше өсөн
* «Иң яҡшы йыл ғалимы» Көньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһе (2005)
* «Ҡаҙағстан республикаһы фәнен үҫтереүгә индергән хеҙмәте өсөн» түш билдәһе (2006)
* «Иң яҡшы вуз уҡытыусыһы» (2007)
* «Облысқа сіңірген еңбегі үшін» миҙалы (Көньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһе акимының 2013 йылдың 1 октябрендәге 1-291-сы һанлы указы)
# Тбилиси каруанһарайҙары

Тбилиси каруанһарайҙары (груз. თბილისის ქარვასლა) - Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы.

# Тбилиси каруанһарайҙары
## Этимологияһы

Урта быуаттарҙа Тбилисиҙа сауҙа үҙәктәре - каруанһарайҙар булған . Атама фарсы телендәге «каруанһарай» һүҙенән килеп сыҡҡан. Был урындарҙа каруан менән килгән сауҙагәрҙәр ҡуна торған булған.

# Тбилиси каруанһарайҙары
## Тарихы

XVIII быуатта Тбилисиҙа дүрт каруанһарай булған, улар араһында король Ростом төҙөкәне л булған. Һуңғараҡ, 18-се быуатта бина епископ III Ументлдонға бирелгән.
1818 йыла Геворг Арцун, Тбилиси кешеһе, построил большой караван-сарай на месте фундамента 17-се быуат ҡоролма нигеҙенә ҙур каруанһарай төҙөткән. Ҡунаҡханала 33 номер, 24 сауҙа һәм келәт бүлмәләре булған. Был бинала урыҫ императоры Александр II булып киткән һәм көслө тәьҫораттар алған.
Иң ҙур каруанһарайҙар хәҙерге Сион урамында булған. Улар 1795 йылда Аға Мөхәммәт хан тарафынан емертелгән. Ҙур каруанһарайҙың береһе Сион Ҡорамы янында һаҡланып ҡалған.
Шул уҡ ваҡытта Тбилисиҙа 1847 йылда Тамаши театры тип аталған ҙур каруан-һарай төҙөлә башлаған.
1858 йылда яңы каруандарҙы Читахов, Уста-Мехти, Хөсәйен оғлы һәм Халатов төҙөткән.
2006 йылда Тбилиси каруанһарайҙары милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
# Мокчема

Мокчема — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мокчема
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048532
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004853
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нөгөш (йылға)

Нөгөш(Оло Нөгөш)— Башҡортостандағы йылға, Ағиҙел йылғаһының уң ҡушылдығы. Кама йылғаһы бассейнына ҡарай.
Башланған урыны— Белорет районы Кукҡашҡа ауылынан (бөткән ауыл) көнсығыштараҡ, Йүрмәтау һыртының көнбайыш битләүенән башлана.
Белорет, Бөрйән, Мәләүез райондары буйлап төньяҡ‑көнсығыштан көньяҡ‑көнбайышҡа ҡарай аға. Унан Мәләүез районыны Эткөсөк ауылы янында төньяҡ‑көнбайышҡа борола һәм Ағиҙел йылғаһына (тамағынан 837 км алыҫлыҡта) уң яҡтан ҡушыла.
* Оҙонлоғо: 235 км,
* Бассейн майҙаны: 3820 кв.км,
* Дөйөм түбәнәйеүе: 540 м,
* Ағым тиҙлеге 0,8-1,0 м/с-ға тиклем.
* Уртаса йыллыҡ һыу сығымы: 34,7 м³/с (Мәләүез районыны Андреев утары эргәһендә).
Йыллыҡ аҡманың (годовой сток) 73,9 %‐ы — яҙғы осорға (апрель—май), 18,3 %‐ы — йәйге һәм көҙгө осорҙарға (июнь—октябрь), 7,6 %‐ы ҡышҡы (ноябрь—март) осорға тура килә. Башлыса ҡар һыуҙары менән туйына.
Мәләүез районында Нөгөш һыуһаҡлағысы, һәм һыуһаҡлағыс ярында Нөгөш ял йорто урынлашҡан.
# Унтермасфельд

Унтермасфельд (нем. Untermaßfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1307 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,79 км². Диңгеҙ кимәленән 295 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
# Яйгоръю

Яйгоръю — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярейю йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Яйгоръю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085156
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008515
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төлкө утрауҙары

Төлкө утрауҙары (ингл. Fox Islands) — Алеут утрауҙары теҙеменең көнсығыш өлөшөндәге утрауҙар.

# Төлкө утрауҙары
## Географик урыны

көнбайыштан көнсығышҡа:
* Унимак — 4070 км²; Шишалдин тауы — 2857 м; 64 кеше (2000); 54°46′ с. ш. 164°11′ з. д.
* Уналаска — 2721 км²; Макушин янартауы — 2036 м; 1759 кеше (2000); 53°40′ с. ш. 166°39′ з. д.
* Умнак — 1777 км²; Всевидов тауы — 2149 м; 39 кеше (2000); 53°13′ с. ш. 168°26′ з. д.
* Акутан — 334 км²; Акутан тауы — 1303 м; 713 кеше (2000); 54°08′ с. ш. 165°55′ з. д.
* Акун — 167 км²; Изге Гилберт тауы — 818 м; 54°12′ с. ш. 165°34′ з. д.
* Амукта — 75 км²; Амук тауы — 1066 м; 52°29′19″ с. ш. 171°15′30″ з. д.
* Аватанак (Avatanak (Agutanax)) — 30 км²; 147 м; 54°04′18″ с. ш. 165°18′14″ з. д.
* Амак — 15 км²; Амак янартауы — 488 м; 55°25′06″ с. ш. 163°08′38″ з. д.
* Амакнак — 8,5 км²; 2524 кеше (2000); 53°54′37″ с. ш. 166°32′12″ з. д.
* Анангула (Anangula (Ananiuliak)); 53°00′02″ с. ш. 168°54′40″ з. д.
* Аиктак (Aiktak); 148 м; 54°11′01″ с. ш. 164°49′41″ з. д.
* Адугак (Adugak (Adougakh)); 31 м; 52°54′17″ с. ш. 169°10′28″ з. д.
* Санак; 54°22′ с. ш. 163°22′ з. д.

# Төлкө утрауҙары
## Тарих

Был утрауҙарҙы беренсе булып 1741-се йылда дат диңгеҙ сәйәхәтсеһе Витус Беринг икенсе камчатка экспедиция ваҡытында аса. 1763-сө йылда Алеуттар урыҫ сәнәғәтселәренә ҡаршы ихтилалға күтәреләләр.
# Узас (Чека ҡушылдығы)

Узас — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чека йылғаһының уң ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Узас (Чека ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005709
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300570
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Забелин Леонид Васильевич

Забелин Леонид Васильевич (30 ғинуар 1932 йыл — 24 сентябрь 2015 йыл) — совет дәүләт эшмәкәре, инженер, ғалим-химик. Ленин премияһы лауреаты (1984).

# Забелин Леонид Васильевич
## Биографияһы

Леонид Васильевич Забелин Томск өлкәһе Зырянка районы Иловка ауылында донъяға килгән. Ата-әсәһе айырылышҡандан һуң, 1936 йылда әсәһе менән Томскиға күсә. 1955 йылда отличие менән Томск политехник институтының физика-техник факультетын тамамлай.
Ростов өлкәһендәге Каменск-Шахта химик комбинатында эшләй (дары һәм ҡаты ракета яғыулығы етештереүҙә): мастер, участка начальнигы, производство начальнигы, баш инженерҙың урынбаҫары була.
1964—1969 йылдарҙа — Бийск химик комбинаты директоры.
1969 йылдан — СССР Машиналар эшләү министрлығының баш идаралығы начальнигы, 1975—1989 йылдарҙа — машиналар эшләү министры урынбаҫары, 1989—1991 йылдарҙа — СССР оборона сәнәғәте министры урынбаҫары.
1991—1992 йылдарҙа — «Техник химия» фәнни-техник концерны президенты.1992 йылдан — «Техник химия» АЙ-ы президенты.
Һыу аҫты флоты һәм ҡаты ҡатышмалы яғыулыҡтан зарядтар етештереүҙе ойоштороу өсөн беренсе ҡаты яғыулыҡлы континенталь-ара баллистик ракетаны төҙөү буйынса эштәрҙең ҡатнашыусыһы һәм етәкселәренең береһе.
Д. И. Менделеев исемендәге Рәсәй химия-технология университетының ИХТ факультетында уҡыта. Химия фәндәре докторы, почетлы профессор. (1999 йылдан).
2015 йылдың 24 сентябрендә Мәскәүҙә вафат була. Федераль хәрби мемориал зыяратында ерләнгән.

# Забелин Леонид Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены,
* Октябрь Революцияһы ордены,
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* «Почёт Билдәһе» ордены,
* Ленин премияһы лауреаты (1984)
* СССР Министрҙар Советы премияһы (1976)
* Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте премияһы (1998, 2004)
* Рәсәй федерацияһының атҡаҙанған химигы (1993).
* миҙалдар

# Забелин Леонид Васильевич
## Библиографияһы

* Аликин В. Н., Кузьмицкий Г. Э., Забелин Л. В., Клячкин Ю. С., Федченко Н. Н. Конверсия специальной технической химии : пороха, топлива, заряды. — Пермь, 1999. — 176 с.
* Забелин Л. В. Очистка воздуха от кислотных выбросов в производствах нитратов целлюлозы // Известия Томского политехнического университета [Известия ТПУ]. — 2003. — Т. 306. — № 1. — С. 83—88.
# Үрге Солянка

Үрге Солянка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солянка №993 йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Үрге Солянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009957
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100995
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Абули сиркәүе

Абули сиркәүе Грузияла Ахалкалаки муниципалитетындағы Абули ауылында урынлашҡан сиркәү. Ҡорам төкәтмәле типтағы X быуатҡа ҡарай. Һуңыраҡ (XIV б) унда ҡапҡа төҙөйҙәр. Сиркәү диуарының фасады тәре һәм башҡа һүрәттәр менән биҙәлгән. Сиркәү менән йәнәшәлә зыярат урынлашҡан, унда боронғо ҡәберлектәрҙең ҡыҙыҡлы таштары һаҡланған. Сиркәүгә 2006 йылдың 7 ноябрендә Грузия президенты указына ярашлы күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы категорияһы бирелә
# Әгер (йылға)

Әгер, Айғыр (рус. Агир) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өҫән йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Әгер (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028404
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102840
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әхмәҙиев

Әхмәҙиев — ир-ат фамилияһы. Әхмәҙиә исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡорт һәм татар халыҡтарында киң ҡулланыла.
Әхмәҙиева — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Әхмәҙиев
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Әхмәҙиев Вафа Исхаҡ улы (1937—1983) — башҡорт шағиры, әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1970).
* Әхмәҙиев Риф Барый улы (13 февраль 1954) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, шағир, филология фәндәре докторы (2004), профессор (2010)
* Әхмәҙиев Тамимдар Хажиғәли улы (1923—2001) — тарихсы. Тарих фәндәре кандидаты (1969). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1983).
* Әхмәҙиев Фәрит Вафа улы (11 март 1968) — яҙыусы, тәржемәсе, журналист, ғалим. Философия фәндәре кандидаты (2009).
* Әхмәҙиев Әнүәр Әхәт улы (5 апрель 1950 йыл — 6 август 2006 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп эшмәкәре. Социология фәндәре докторы (1994), профессор (1995).
* Әхмәҙиев Әлим Әхәт улы (8 сентябрь 1952 йыл — 8 август 2022 йыл) — ғалим-социолог, парламентарий, политолог.
* Әхмәҙиев Рөстәм Рәйес улы 13 ғинуар 1961 йыл) — ғалим-физиолог. Медицина фәндәре докторы, профессор.
* Әхмәҙиева Гөлназ Ғафир ҡыҙы (6 апрель 1960) — педагог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2000).
* Әхмәҙиева Шәһүрә Шәкир ҡыҙы (16 ғинуар 1952 йыл) — уҡытыусы-новатор, уҡытыусы-методист (1992), Марат Минһажетдинов исемендәге премия лауреаты (1995), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Әхмәҙиева Рәшиҙә Сәмиғулла ҡыҙы (24 октябрь 1925 йыл — 13 декабрь 1998 йыл) — театр актёры, йырсы (меццо-сопрано). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы.
# Бәрдә

Бәрдә (әзерб. Bərdə) — Әзербайжандың төньяғында урынлашҡан ҡала.