# Тяньцзинь

Тяньцзи́нь (ҡытайса ябай 天津, пиньин телендә: Tiānjīn) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының үҙәк ҡарамағындағы дүрт ҡалаһының береһе. Ҙурлығы яғынан континенттағы Ҡытайҙа өсөнсө. Майҙаны — 11 943 км², 2009 йылғы мәғлүмәттәр буйынса халҡы 14 425 000 кеше, Эске тулайым продукт — 750 млрд юань (2009).

# Тяньцзинь
## Географияһы

Тяньцзинь Төньяҡ Ҡытайҙа, Бохай ҡултығы буйында, Хуанхэ и Янцзы йылғалары менән тоташҡан Бөйөк Ҡытай каналының төньяҡ осонда урынлашҡан. Ҡала көнсығыштан Бохай ҡултығы һыуҙары менән йыуылһа, төньяҡтан, көньяҡтан һәм көнбайыштан Хэбэй провинцияһы, төньяҡ-көнбайышта үҙенән 96 саҡрымда ятҡан Пекин биләмәләре менән сиктәш һәм баш ҡала менән юғары тиҙлекле тимер юлы менән бәйләнгән.
11 943 км² майҙаны менән Тяньцзинь илдә 31-се урында. Ҡала зонаһы Хайхэ йылғаһы буйында, ә порттар унан ситтәрәк, Тымыҡ океандың Бохай ҡултығы ярҙарында урын алған. Һары диңгеҙҙең яҡын булыуына ҡарамаҫтан, һауа температураһында киҫкен айырма булған континенталь климат өҫтөнлөк итә. Ҡала диңгеҙ буйҙарындағы тигеҙ рельефлы ерҙә ултыра.

# Тяньцзинь
## Тарихы

Сун династияһы хакимлегенә тиклем Хайхэ йылғаһы үҙәндәре аҙ үҙләштерелгән була. XII быуатта үҙәк һәм көньяҡ Ҡытайҙың ашлыҡ һәм башҡа төр аҙыҡ-түлеген артабан илдең төньяҡ төбәктәренә бүлеп оҙатыу өсөн тауар келәттәре (складтар) төҙөлә. Юань династияһы осоронда ҡалала тоҙ ҡайнатыу ойошторола.

# Тяньцзинь
## Климаты

Тяньцзинь климаты :
| Күрһәткес | Ғин. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 14,3 | 20,8 | 30,5 | 33,1 | 38,5 | 42,0 | 40,5 | 38,1 | 34,9 | 30,8 | 23,0 | 14,4 | 42,0 |
| Уртаса максимум, °C | 1,7 | 5,3 | 11,8 | 20,1 | 26,2 | 29,9 | 30,9 | 30,1 | 26,3 | 19,5 | 10,3 | 3,6 | 17,9 |
| Уртаса температура, °C | {{{Янв_ср}}} | 0,0 | 6,6 | 14,6 | 20,6 | 24,8 | 26,8 | 26,0 | 21,3 | 14,2 | 5,4 | −1,1 | 13,0 |
| Уртаса минимум, °C | −8,3 | −5,3 | 0,9 | 8,2 | 14,2 | 19,3 | 22,5 | 21,7 | 16,2 | 8,8 | 0,6 | −5,5 | 7,8 |
| Абсолют минимум, °C | −18,1 | −16 | −11,1 | −6 | 5,0 | 8,7 | 13,9 | 10,0 | 6,5 | −3 | −12 | −16,2 | −18,1 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 3 | 8 | 10 | 31 | 40 | 75 | 177 | 164 | 52 | 25 | 11 | 5 | 606 |
| Сығанаҡ: Climatebase ||||||||||||||

# Тяньцзинь
## Административ-территориаль бүленеш

Тяньцзинь 13 районға һәм 3 өйәҙгә бүленгән:
| # | Статус | Исеме | Иероглифтар | Пиньинь | Халҡы (2010) | Майҙаны (км²) |
| 1 | Район | Хэпин | 和平区 | Hépíng qū | 470 000 | 10 |
| 2 | Район | Хэдун | 河东区 | Hédōng qū | 680 000 | 39 |
| 3 | Район | Хэси | 河西区 | Héxī qū | 760 000 | 41 |
| 4 | Район | Нанькай | 南开区 | Nánkāi qū | 760 000 | 41 |
| 5 | Район | Хэбэй | 河北区 | Héběi qū | 620 000 | 29 |
| 6 | Район | Хунцяо | 红桥区 | Hōngqiáo qū | 560 000 | 21 |
| 7 | Район | Биньхай | 滨海新区 | Bīnhăi xīnqū | 1 000 000 | 2 270 |
| 8 | Район | Дунли | 东丽区 | Dōnglì qū | 460 000 | 320 |
| 9 | Район | Сицин | 西青区 | Xīqīng qū | 330 000 | 545 |
| 10 | Район | Цзиньнань | 津南区 | Jīnnán qū | 380 000 | 401 |
| 11 | Район | Бэйчэнь | 北辰区 | Běichén qū | 320 000 | 478 |
| 12 | Район | Уцин | 武清区 | Wǔqīng qū | 840 000 | 1 570 |
| 13 | Район | Баоди | 宝坻区 | Bǎodǐ qū | 650 000 | 1 523 |
| 14 | Өйәҙ | Нинхэ | 宁河区 | Nínghé qu | 360 000 | 1 414 |
| 15 | Өйәҙ | Цзинхай | 静海区 | Jìnghǎi qu | 520 000 | 1 476 |
| 16 | Өйәҙ | Цзисянь | 蓟县 | Jì xiàn | 810 000 | 1 593 |

# Тяньцзинь
## Халҡы

2009 йыл аҙағына Тяньцзинь халҡының һаны 14 425 000 кеше була, шуларҙың 9,8 млн. ҡала биләмәһендә даими йәшәүселәр — хукоу), үҙ сиратында уларҙың 5,99 млн. ҡаланыҡылар, 3,81 млн. — ауыл халҡы. Күҙаллауҙар буйынса, халыҡ һаны 14 млн-ға етәсәк һәм уларҙың 11,5 млн. ҡаланыҡылар буласаҡ
Халыҡтың күпселеге ханьдар, һәм шул уҡ ваҡытта ҡалала Ҡытайҙа рәсми теркәлгән 55 ваҡ халыҡтың 51-нең вәкилдәре йәшәй. Уларҙың һан яғынан күберәктәре: хуэйҙар, корейҙар, манжурҙар һәм монголдар.
Тяньцзиндең аҙ һанлы халҡы (2000 йылда) :
| ҠХР-ҙың ваҡ халыҡтары | Һаны | Процент |
| Ханьдар | 9 581 775 | 97,29 % |
| Хуэйҙар | 172 357 | 1,75 % |
| Манжурҙар | 56 548 | 0,57 % |
| Монголдар | 11 331 | 0,12 % |
| Корейцтар | 11 041 | 0,11 % |
| Чжуандар | 4 055 | 0,041 % |
| Туцзя халҡы | 3 677 | 0,037 % |

# Тяньцзинь
## Сәйәсәт

Ҡытай Халыҡ Республикаһының башҡа райондарындағы кеүек, Тяньцзиндә лә «партия-хөкүмәт» идара итеү берлеге ғәмәлгә эйә. Ҡала хөкүмәте башлығы — ҡала мэры.

# Тяньцзинь
## Туғанлашҡан ҡалалар

Тяньцзинь төрлө илдәрҙең түбәндәге ҡалалары менән күрһәтелгән йылдарҙа туғанлашҡан:
| Кобе, Япония — 1973 Фитчберг, АҠШ — 1980 Филадельфия, АҠШ — 1980 Гринвилл, Көньяҡ Каролина, АҠШ — 1980 Ришон-ле-Цион, Израиль — 1980 Мельбурн, Австралия — 1980 Йоккаити, Япония — 1980 Сараево, Босния һәм Герцеговина — 1981 Нор — Па-де-Кале төбәге, Франция — 1984 Милан, Италия — 1985 | Гронинген, Нидерланды — 1985 Тиба, Япония — 1986 Кутаиси, Грузия — 1987 Пловдив өлкәһе, Болгария — 1989 Измир, Төркиә — 1991 Абиджан, Кот-д’Ивуар — 1992 Улан-Батор, Монголия — 1992 Харьков, Украина — 1993 Йёнчёпинг, Швеция — 1993 Инчхон, Корея республикаһы — 1993 | Лодзь, Польша — 1994 Рио-де-Жанейро штаты, Бразилия — 1995 Амазонас штаты, Бразилия — 1997 Даллас, АҠШ — 1995 Кларенс (Нью-Йорк), АҠШ — 1997 Хайфон, Вьетнам — 1999 Турку, Финляндия — 2000 Салоники, Греция — 2002 Нампхо, КХДР — 2002 Николаев (өлкә), Украина — 2001 Благовещенск, Амур өлкәһе, Рәсәй — 2015 |