yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кундат

Кундат (Оло Кундат) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 390 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Кундат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201825
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ламар (Явас ҡушылдығы)

Ламар — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Явас йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ламар (Явас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028609
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002860
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шовинизм

Шовинизм (франц. chauvinisme) — донъяның башҡа халыҡтарын дискриминациялау, эксплуатациялау һәм ҡыҫырыҡлау хоҡуғын аҡлауҙы маҡсат итеп ҡуйған милли өҫтөнлөк идеологияһы. Шовинизм сит кешеләргә, сит ил кешеләренә, башҡа конфессия кешеләренә ҡарата дошманлыҡ йә нәфрәттең барлыҡҡа килеүенә һәм таралыуына булышлыҡ итә. Гетерономия һәм ксенофобия формаһының бер төрө.
Милли шовинизм шул иҫәптән бер халыҡ сиктәрендә лә сағыла ала, мәҫәлән, Өсөнсө республика осорондағы көньяҡ француздарға ҡарата шовинизм кеүек.
Шулай уҡ был термин йыш ҡына күсмә мәғәнәлә ҡулланыла һәм социаль, этник, дини ,енси-йүнәлеш, йәш һәм башҡа төрлө стереотиптарҙы, инаныуҙарҙы һәм ышаныуҙарҙыҙы аңлата, улар бер төр кешеләрҙең башҡаларға ҡарағанда «тулы булмауын» раҫлай.

# Шовинизм
## Иҫкәрмә

* ↑ Кравченко И. И. Шовинизм // Новая философская энциклопедия / Ин-т философии РАН; Нац. обществ.-науч. фонд; Предс. научно-ред. совета В. С. Стёпин, заместители предс.: А. А. Гусейнов, Г. Ю. Семигин, уч. секр. А. П. Огурцов. — 2-е изд., испр. и допол.. — М.: Мысль, 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9.
# Биксурин Миндийәр

Биксурин Миндийәр (1740(1740)—1821) — Рәсәй империяһы илсеһе, этнограф. Миндийәр Биксуриндың «Һүҙҙәрҙең башҡорт теленә тәржемәһе» (1781) ҡулъяҙмаһы башҡорт теленең тәүге һүҙлеге тип һанала

# Биксурин Миндийәр
## Биографияһы

1740 йылда һалдат ғаиләһендә тыуған.
1760 йылдан Ырымбур губернаторы канцелярияһы ҡарамағында тәржемәсе булып хеҙмәт итә.
1777 йылда коллеж регистраторы званиеһын, ә 1780 йылдан һуң коллеж асессоры чинын ала.
Тәржемәсе һәм илсе сифатында Ҡаҙағстан һәм Урта Азия, шулай уҡ Ырымбур губернаторы канцелярияһының башҡорттар менән үҙ-ара мөнәсәбәттәрендә әүҙем ҡатнаша. 1779 йылда тәржемәсе сифатында капитан Г. Линингрейн менән ҡаҙаҡ ханы Аблайға барған. Һуңғыһы тураһында мәғлүмәт йыйыу өсөн 1780 йылда Омск һәм Семипалатинск ҡәлғәләренә бара.
Рәсәй императрицаһы Екатерина II тарафынан Ырымбурҙан Бохараға ебәрелгән 1780—1781 йылдарҙағы рәсми илселекте етәкләй. Бохара ханлығы тураһында мөһим мәғлүмәттәр алып ҡайта.
Миндийәр Биксуриндың «Һүҙҙәрҙең башҡорт теленә тәржемәһе» тигән ҡулъяҙмаһы башҡорт теленең тәүге һүҙлеге тип һанала, ул 1781 йылда төҙөлгән
1790 йылда Миндийәр Биксурин һәм Ырымбур мосолмандары Диния назараты мөфтөйө Мөхәмәтйән Хөсәйенов ҡаҙаҡ старшинаһы һәм ихтилал етәксаһе Сырым Датов менән осраша. 1795 йылда Биксурин Кесе жүз солтаны итеп Есим ханды һайлауҙа ҡатнаша.
1803 йылда Я. П. Гавердовскийҙың каруаны менән Бохараға килә. 1819 йылдың октябрендә уны Рәсәй империяһы менән Хиуа ханлығы араһында сауҙаны үҫтереү мәсьәләләрен тикшереү, шулай уҡ таланған Рәсәй сауҙагәрҙәре проблемаларын хәл итеү өсөн Хиуаға ебәрелә.
Ырымбур губернаһында поташ заводына эйә булған.
# Уҡыусы

Учени́к (мәғл.), уҡыусы ҡыҙ
киң мәғәнәлә: нимәгәлер өйрәнеүсе кеше.
Башланғыс йәки урта уҡыу йорто уҡыусыһын уҡыусы тип атайҙар.
Стандарт уҡыу программалары буйынса уҡытылған уҡыу йорттары урта мәктәптәр тип атала.
Урта мәктәптәрҙә уҡыу баҫҡыстары: башланғыс 1-4 кластар, төп 5-9 кластар, өлкән 10-11 кластар.
Шулай итеп, 1-4 кластарҙа уҡыған балаларҙы башланғыс мәктәп уҡыусылары, 5-9 кластарҙы төп мәктәп уҡыусылары, 10-11 кластарҙы юғары мәктәп уҡыусылары йәки өлкән класс уҡыусылары тип атайҙар.
Шулай уҡ теләһә ниндәй класс уҡыусылары өсөн дөйөм атама — мәктәп уҡыусылары тигән исем бар.
Рәсәйҙә 2001 йылдан мәктәп урта дөйөм белем биреү — был 11 класс, ә төп дөйөм белем биреү — 9 класс тип билдәләнә.
Икенсе мәғәнәлә уҡыусы-ниндәйҙер предметты, ниндәйҙер фән йәки техника тармағын, ниндәйҙер эште белгес, оҫта етәкселегендә өйрәнгән кеше. Мәҫәлән, итексе, токарь, сәс оҫтаһы (парикмахер) булырға әҙерләнә..
Шулай уҡ ниндәйҙер тәғлимәткә эйәреүсе, кемдеңдер ҡараштарын һәм идеяларын (ижтимағи, фәнни, дини һ. б.) тотоусы кешене шәкерт тип атайҙар), эшмәкәрлеген дауам итә. Мәҫәлән, Ғайса Мәсихтең тәүге шәкерттәрен шәкерт тип йөрөткәндәр. Ленин Маркс һәм Энгельстың тоғро шәкерте, уларҙың идеяларына эйәреүсе тип һанала.

# Уҡыусы
## Тарихы

«Уҡыусы» һүҙе «уҡытыу» һүҙенән барлыҡҡа килгән. Учить һүҙе үҙ сиратында дөйөм славян телендәге укъ һүҙенән (боронғо заманда ҡаты тартынҡыға тамамланған һүҙҙәрҙең аҙағында «еръ» — Ъ хәрефе яҙыла). Укъ һүҙе хәҙерге телдә уҡыу (учение) һүҙе мәғәнәһендә ҡулланылған.
Уҡыусы һүҙе уҡытыу, тәғлимәт, ғалим, фән, фәнни һ. б. һүҙҙәре менән бер тамырлы, ә тарихи яҡтан ул «күнекмә, күнегеү, ғәҙәт» һүҙҙәре менән, ә бәлки, аҡыл" һәм ҡолаҡ кеүек һүҙҙәр менән дә бер тамырлы.

# Уҡыусы
## Һынлы сәнғәтәге һүрәттәр

* «Ауыл мәктәбе». Альбер Анкер, швейцар рәссамы, 1831—1910
* «Телдән иҫәп. С. А. Рачинскийҙың халыҡ мәктәбендә». Урыҫ рәссамы Н. П. Богданов-Бельский, 1868—1945.
* «Ауыл мәктәбе». Морган Уэйстлинг, америка рәссамы, тыуған.1964 йылда
* «Башланғыс мәктәп». Магнус
* Энкель, фин рәссамы (18701925).
* «Уҡытыусыға бүләк». Абрам М.Харьковский, совет рәссамы (19111995).
* «Мәктәптә өҫтәмә дәрестәр». Дмитрий и. Пускин, совет рәссамы (19191999).
* «Мәсьәләне сисмәнем». Виктор А.Цветков, рәсәй рәссамы, тыуған. 1951 йылда
# А. Д. Нечаев дауаханаһы

А. Д. Нечаев дауаханаһы — төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты,Новочеркасскиҙа, Ростов өлкәһендәге архитектура һәйкәле. Ҡаланың Комитет урамы 64-се һанлы йортонда урынлашҡан.

# А. Д. Нечаев дауаханаһы
## Тарих

Новочеркасск ҡалаһының Комитет урамындағы, 64-се һанлы йорто ике ҡоролманан тора. Шуға күрә бәлки, тикшеренеүселәр йортҡа нигеҙ һалыу датаһын төрлөсә атайҙар. Сығанаҡтарҙың береһендә йорт XIХ быуат уртаһында төҙөлгән, икенсеһендә — 1912 йылда төҙөлгән тип күрһәтелгән.
Бер ихатала ике йорт урынлашҡан, уларҙың береһе урам ҡыҙыл һыҙығынан эстәрәк, икенсеһе башҡа йорттар менән бер рәттә тора. Хәҙер был бинала физиотерапия бүлеге эшләй. Ике йорт араһы сүкеп эшләнгән металл кәртә менән тоташҡан. Йортто төҙөүселәр төрлө стиль элементтарын ҡулланғандар — бында модерн, классицизм, барокко һәм ренессанс элементтары осрай. Бер ярым ҡатлы бина тәүҙә төҙөлгән тип фаразлана. Уның фасады ризалит менән айырылған өс өлөшлө симметрик композициялы. Йорт ҡабырғаларында рельефлы композициялар, унда ҡулына бала тотҡан ҡатындар һыны бар. Пилястрлы тәҙрә йөҙлөктәре көмбәҙле портик рәүешендә тамамланған. Йорт кәрнизе биҙәкле, унда ҡабырсаҡтар бар. Йортҡа инеү порталы төҙөлөш барышында бейек цоколға күтәртелеп ҡуйылған. Йорт ихатаһында фонтан урынлашҡан.
Был йорт адресы буйынса 1912 йылда архитектор М. И. Попов проекты буйынса яңы йорт төҙөлгән. Йортта 10 койкалыҡ шәхси дауахана урынлашҡан. Унда билдәле табиптар — аталы- уллы Нечаевтар эшләгән. Дауаханала һыу һәм электр-яҡтылыҡ менән дауалағандар. Дауаланыу бында түләүле булған. Совет осоронда бинала нервы ауырыуҙар бүлеге эшләй. 1992 йылда йорт мәҙәни мираҫ объектты тип таныла һәм закон менән һаҡлана.
# Нәҙерғолов Азат Әхмәҙулла улы

Нәҙерғолов Азат Әхмәҙулла улы (1 август 1962 йыл — 1 март 2023 йыл) — актёр, режиссёр. 1989 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997).

# Нәҙерғолов Азат Әхмәҙулла улы
## Биографияһы

2023 йылдың 1 мартында Өфө ҡалаһында ҡапыл вафат булды.

# Нәҙерғолов Азат Әхмәҙулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1994)
# Нидерндоделебен

Нидерндоделебен (нем. Niederndodeleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4204 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,11 км². Диңгеҙ кимәленән 89 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39167 һәм автомобиль коды — BK.
# Городецкая (Кесе Кинель ҡушылдығы)

Городецкая — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кинель йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Городецкая (Кесе Кинель ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008357
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100835
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Одинека

Кесе Одинека — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Изылы йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Одинека
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006308
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200630
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кәлимуллин Барый Ғибәт улы

Кәлимуллин Барый Ғибәт улы (10 апрель 1907 йыл — 21 июль 1989 йыл) — совет архитекторы, педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Сәнғәт фәндәре докторы (1976), профессор (1976), СССР-ҙың Төҙөлөш һәм архитектура академияһы ағза-корреспонденты (1957). БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1947), РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы (1976). СССР-ҙың Архитекторҙар союзы ағзаһы (1935).

# Кәлимуллин Барый Ғибәт улы
## Биографияһы

Барый Ғибәт улы Кәлимуллин 1907 йылдың 10 апрелендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы) Дыуан-Мәсетле ауылында тыуған.
В. В. Куйбышев исемендәге Новосибирск инженер-төҙөлөш институтын тамамлаған (1935).
1935—1951 йылдарҙа «Башпрогор» тресының (хәҙер «Башкиргражданпроект» институты) ҡалалар планлаштырыу секторын етәкләй.
1951—1963 йылдарҙа СССР Фәндәр Академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
1966 йылдан Ҡазан инженер-төҙөлөш институтында архитектура кафедраһы мөдире була.
1971—1987 йылдарҙа Өфө нефть институтының инженер-төҙөлөш факультетында эшләй, уның тырышлығы менән 1977 йылдан «Архитектура» һөнәре буйынса белгестәр әҙерләү башлана.
1989 йылдың 21 июлендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә вафат була.

# Кәлимуллин Барый Ғибәт улы
## Ижады

Башҡортостанда архитектура, ҡала төҙөлөшө һәм халыҡ төҙөлөш сәнғәте һәм уның тарихы буйынса тәүге профессиональ тикшеренеүҙәргә нигеҙ һалыусы. Башҡортостан Архитекторҙар союзын ойоштороусыларҙың береһе, 30 йылға яҡын ойошма етәксеһе.
Өфөләге 1930—1950 йылдарҙың тәүге яртыһындағы эре төҙөлөштәрҙең күбеһе Барый Кәлимуллин тарафынан йәки уның ҡатнашлығында проектланған.
Наркомлегпром (1936-37) — әлеге ваҡытта Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының 3-сө корпусы. К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институның төп корпусы — әлеге ваҡытта Башҡорт дәүләт университеты. Советтар Йорто (1950) — әлеге ваҡытта Өфө дәүләт авиация техник университетының төп корпусы. Уның етәкселегендә һуғышҡа тиклем һәм һуғыштан һуң тәүге йылдарҙа Ишембай (1939), Баймаҡ (1941), Белорет (1947), Стәрлетамаҡ (1948) ҡалаларының генераль пландары эшләнә.
1952 йылда «Башҡортостан ҡалалары үҙәк майҙандарының архитектура-планировкалау композицияһы» темаһына кандидатлыҡ, 1976 йылда «Башҡорт халыҡ төҙөлөш сәнғәте һәм уның прогрессив традициялары» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. «Башҡорт халыҡ төҙөлөш сәнғәте» (1978) һәм унлап монография авторы.

# Кәлимуллин Барый Ғибәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы (1976)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1947)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1949)
* «За отличные успехи в работе в области высшего образования» билдәһе (1957)

# Кәлимуллин Барый Ғибәт улы
## Китаптары

* Стерлетамак. — Уфа. 1954;
* Архитектурные памятники Башкирии. — Уфа. 1956;
* Планировка и застройка башкирских деревень. — Уфа, 1959;
* Салават. Планировка города. — Уфа, 1962;
* Караван-Сарай в Оренбурге. — М., 1966;
* Башкирское народное зодчество. — Уфа, 1978;
* Деревянная резьба в народной архитектуре Башкирии. — Уфа, 1984.
# Туя (Чузик ҡушылдығы)

Туя — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Туя (Чузик ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029123
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202912
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Тулымка

Түбәнге Тулымка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының уң ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Түбәнге Тулымка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100506
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡына үләне

бохар ҡынаһы, ҡына гөлө (лат. Impátiens, рус. Недотрога, Бальзамин) —Бальзаминдар (Balsaminaceae) ғаиләһендәге сәскәле үҫемлек. 500-ғә яҡын биологик төрҙө берләштерә, төньяҡ ярымшарҙа һәм тропиктарҙа таралған.
Йылға буйҙарында үҫә. Япраҡтары, һабаҡтары һутлы.
* Ҡына үләне К. А. М. Линдман «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926 китабынан ботаник иллюстрация

# Ҡына үләне
## Таралыуы һәм йәшәү мөхите

Тәбиғәттә был үҫемлек башлыса Азия һәм Африканың субтропик һәм тропик райондарында осрай.
# Кюндорф

Кюндорф (нем. Kuhndorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1042 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,82 км². Диңгеҙ кимәленән 440 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98547 һәм автомобиль коды — SM.
# Буранғолова Рәмилә Мөнәүәр ҡыҙы

Буранғолова Рәмилә Мөнәүәр ҡыҙы (11 июнь 1961 йыл) — спортсы. Еңел атлетика буйынса 1987—1991 йылдарҙа СССР, 1992 йылдан БДБ һәм 1993—1996 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командалары ағзаһы. 1992 һәм 1996 йылдарҙағы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. 1991—1993 йылдарҙа ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъяның 10 иң яҡшы марафонсыларының береһе. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1990). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1994).

# Буранғолова Рәмилә Мөнәүәр ҡыҙы
## Биографияһы

Рәмилә Мөнәүәр ҡыҙы Буранғолова 1961 йылдың 11 июнендә Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Ҡандра-Ҡотой ауылында тыуған.
Беренсе тренеры — Огородникова Мария Павловна.

# Буранғолова Рәмилә Мөнәүәр ҡыҙы
## Ҡаҙаныштары

СССР чемпионы (1990), РСФСР чемпионы (1990), донъя чемпионаты команда зачетында ярым марафондың (1995), Лос-Анджелес марафонының (1992), Японияла марафон буйынса Азия асыҡ чемпионатының (1994), Санкт-Петербург ярым марафонының икенсе призеры (1994), Питтсбург ҡалаһында халыҡ-ара марафондың (1990), Сиэтл ҡалаһында Изге Ихтыяр Уйындарының (1990), Токио (1992), Нагоя марафондарының өсөнсө призеры (1993), марафон дистанцияһына эстафетала йүгереү буйынса СССР һәм РСФСР Кубогы эйәһе (1988).
| Йыл | Ярыш | Үткәреү урыны | Алған урыны | Һөҙөмтә |
| Страна СССР |||||
| 1991 | Донъя чемпионаты | Токио, Япония | 8 | 2:33:00 |
| Страна СНГ |||||
| 1992 | Олимпия уйындары | Барселона, Испания | 8 | 2:38:46 |
| Страна Рәсәй Федерацияһы |||||
| 1993 | Донъя чемпионаты | Штутгарт, Германия | 4 | 2:33:03 |
| 1996 | Олимпия уйындары | Атланта, АҠШ | 35 | 2:38:04 |
| 1996 | Гонолулу марафоны | Гонолулу, Гавайи | 1 | 2:34:28 |
| 2000 | Дубай марафоны | Дубай, БҒЭ | 1 | 2:40:22 |
| 2001 | Дубай марафоны | Дубай, БҒЭ | 1 | 2:37:07 |
| 2004 | Марафон в Балтиморе | Балтимор, АҠШ | 1 | 2:40:21 |
| 2005 | Марафон в Балтиморе | Балтимор, АҠШ | 1 | 2:42:00 |
| 2007 | Лос-Анджелес марафоны | Лос-Анджелес, АҠШ | 1 | 2:37:54 |
| 2010 | Джэксонвиллдә милли марафон | Джексонвилль Бич, Флорида, АҠШ | 2 | 2:37.46 |
# Каман-Ёль

Каман-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Мылва йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Каман-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014459
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001445
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Золотарка

Золотарка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хугот йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Золотарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301948
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 1994 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1994 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1994 MCMXCIV |
| Юлиан стилендә | 1993 — 1994 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2746 — 2747 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7502 — 7503 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5754 — 5755 ה'תשנ"ד — ה'תשנ"ה |
| Мосолман календары | 1415 — 1416 |
| Боронғо әрмән календары | 1443 ԹՎ ՌՆԽԳ |
| Ҡытай календары | 4690 — 4691 (с 10 февраль) 癸酉 — 甲戌 чёрная курица — синяя собака |
| Эфиопа календары | 1986 — 1987 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2050 — 2051 |
| - Шака самват | 1916 — 1917 |
| Иран календары | 1372 — 1373 |
1994 (бер мең туғыҙ йөҙ туҡһан дүртенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1994 йылы, 2 мең йыллыҡтың 994 йылы, XX быуаттың 94 йылы, XX быуаттың 10 ун йыллығының 4 йылы, 1990 йылдарҙың 5 йылы.

# 1994 йыл
## Ваҡиғалар

* 24 март — Башҡортостан һәм Сыуашстан араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.
* 3 август — Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы араһында «Рәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм вәкәләттәрҙе үҙ-ара бүлешеү тураһында» Договорға ҡул ҡуйыу.
* 18 август — Башҡортостан һәм Абхазия араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.
* 8 сентябрь — «Тамаша» журналы ойошторола.
* 4 октябрь — Башҡортостандың Ишембай районы Көҙән ауылында Әхмәтзәки Вәлиди музейы асыла.
* 20 декабрь — «Марий Ушем» марий милли-мәҙәни үҙәге ойошторола.
* 27 декабрь — Башҡортостан Республикаһы украиндарының «Кобзарь» милли-мәҙәни үҙәге ойошторола.

# 1994 йыл
## Вафат булғандар

* 12 февраль — Сөләймәнов Шәриф Сөләймән улы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 7 март — Воловик Михаил Яковлевич, шағир, сатира һәм юмор оҫтаһы, тәржемәсе.
* 10 апрель — Мортазин Рәүеф Әхмәт улы, башҡорт композиторы.
* 19 апрель — Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы, башҡорт яҙыусыһы.
* 23 апрель — Дәминов Дим Абдрахман улы, шағир, тәржемәсе һәм журналист.
* 16 май — Рәмиев Бәшир Искәндәр улы, совет уйлап табыусы ғалимы. Техник фәндәр докторы (1962). Сталин премияһы лауреаты (1954).
* 23 август — Булатов Ғәзий Ғиҙиәт улы, публицист.
* 11 октябрь — Яҡуп Ҡолмой, күренекле башҡорт совет шағиры, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
# Худяков

Худяков — урыҫ фамилияһы.
* Худяков Александр Алексеевич (1906—1944) — Советтар Союзы Геройы.
* Худяков Всеволод Игоревич (8.02.1989) — марафонсы һәм ультрамарафонсы.