yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Атым Соим

Атым Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Атлым йылғаһының һул ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Атым Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019207
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301920
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чан-Ях

Чан-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ковенская йылғаһының һул ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Чан-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301876
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Максимов йорто

1867
Максимов йорт (Ҡала идаралығы бинаһы) — Дондағы Ростов ҡалаһында XIX быуат уртаһында төҙөлгән бина. Был ҡалалағы иң боронғо, беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған таш биналарҙың береһе. Йорттоң беренсе хужаһы сауҙагәр П. Р. Максимов. Максимов йорто төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Максимов йорто
## Тарихы

1867 йылда Дондағы Ростовтың Иҫке (Баҙар) майҙанында ике ҡатлы таш табыш йорто төҙөлә. Ул иген менән сауҙа итеүсе, тирмән тотҡан П. Р. Румянцев милеге була. Ҡайһы бер фараздарға ярашлы, бина проекты авторы Трофим Шаржинский. 1868 йылда Максимов йортонда яңы йәмәғәт урындары бинаһы асыла, ҡала думаһы, мещан һәм сауҙагәрҙәр идаралыҡтары шунда күсә. Ҡала думаһы Максимова йортонда 1899 йылға тиклем, уның өсөн Оло баҡса урамында яңы бина төҙөгәнгә тиклем була.
Максимов йортонда ҡала думаһынан башҡа төрлө ваҡытта төрлө учреждениелар урынлаша: М. Л. Левкованың ҡатын-ҡыҙҙар училищеһы, сауҙагәрҙәр старостаһы канцелярияһы, фабрика-завод белем биреү мәктәбе, спорт мәктәбе, проект институттары. Максимов йортонда шулай уҡ бик күп сауҙа кибеттәре эшләй.
2000-се йылдарҙа йорт бер нисә хужа алмаштыра, унда төрлө магазиндар һәм офистар урынлаша. Шул уҡ осорҙа Максимов йортоноң һаҡлау статусына ҡарата бәхәстәр башлана. 2006 йылдың апрелендә Дондағы Ростовтың Ленин район суды Максимов йортон мәҙәни мираҫ объекттары статусынан мәхрүм итә. Артабан прокуратура был ҡарарҙы кире ҡағырға тырыша. Максимов йорто реконструкциялауға һәм ҡайтанан планлаштырыуға дусар булған. 2006 йылда бинаға мемориаль таҡтаташ ҡуйыла, ләкин уны 2011 йылда фасадты ремонтлау барышында алына.

# Максимов йорто
## Архитектураһы

Бина Станиславский урамы менән Семашко тыҡрығы киҫешкән урында урынлашҡан. Төп фасады Пресвятая Богородица Раштыуаһы соборына ҡарай. Бина һуңғы классицизм стилендә төҙөлгән. Беренсе һәм икенсе ҡаттың тәҙрә уйымдары ярым түңәрәк менән тамамлана. Аркалы билбаулы кәрниз фасад биҙәлешен тамамлай. Төп фасадтың үҙәк өлөшө ҙур булмаған аркалы тәҙрәләр рәте булған сарлаҡ менән иғтибарҙы йәлеп итеп тора.
# Истинжә

Истинжә (ғәр. استنجاء) — ислам термины, ул бәүелгәндән һәм/йәки дефекациянан һуң һыуҙы таҙартыу өсөн ҡулланыуҙан ғибәрәт.
Истинжә мотлаҡ. Был енси ағзаларҙан йәки тура эсәктән күскән бөтә нәмәне һыу ярҙамында алып ташлауҙы аңлата. Бәҙрәф ҡағыҙын һәм таштар кеүек башҡа таҙа ҡоралдарҙы һыу менән бергә таҙартыу өсөн ҡулланырға мөмкин. Истижмәр — таш, туалет ҡағыҙҙары йәки башҡа һыуһыҙ таҙарта алырлыҡ нәмәләр ҡулланып та шул уҡ эш.
Маҡсаты — бысраҡлыҡты таҙартыу һәм Ислам ҡанундарына һәм принциптарына ярашлы гигиенаны һаҡлау.
Һыу мосолман йорттарында һәм илдәрендә санитар гигиена стандарты булып тора. Төбәккә һәм мәҙәниәткә ҡарап, һыу менән эш итеү өсөн тәғәйенләнгән һауыттар айырыла. Мәҫәлән, Диңгеҙ Көньяҡ-Көнсығыш Азияла табо, Көнбайыш Африкала бута, йәки Һинд субконтинентында лота. Халыҡ-ара кимәлдә биде туалет ҡағыҙ урынына йәки уға өҫтәп ҡулланыла.

# Истинжә
## Ритуаль сафлыҡ

Истинжә ислам гигиена юриспруденцияһының һәм исламда тән һәм йәндең дөйөм йола таҙалығының бер өлөшө булып тора.
Ҡөрьәндә былай тиелә:
* Шунда пакланырға теләгән әҙәмдәр генә керә. Аллаһ та пакланғандарҙы ярата.
* Әт-Тәүбә 9:108
# Порса

Порса — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сывтуга йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.

# Порса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003452
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000345
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Колпаковка

Колпаковка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алчедат йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Колпаковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020707
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202070
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һамарбаев Хәләф Харис улы

Һамарбаев Хәләф Харис улы (рус. Самарбаев Халяф Харисович (Халап Харитонович) 1921 йыл — 19 сентябрь 1998 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
# Бешпалтырь

Бешпалтырь — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы/Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сухой Карамык йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Бешпалтырь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000612108200001904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200190
* Бассейн коды — 07.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Печелда

Печелда — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Печелда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013971
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001397
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Майлы япраҡ

Майлы япраҡ — (лат. Pinguícula), һыу бөрсөгө һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Майлы япраҡ
## Таралышы

Яҡынса 35 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың тропик булмаған бүлкәттәрендә һәм Үҙәк һәм Көньяҡ Америка тауҙарында (шул иҫәптән, Утлы Ерҙә) таралған. Башҡортостанда ябай майлы япраҡ үҫә.
Гигрофит, торфлы күрәнле-гипналы, һирәгерәк күрәнле-сфагнумлы карбонатлы һаҙлыҡтарҙа үҫә. Башҡортостан Республикаһында 5 һаҙлыҡта — Салауат районында Арҡауыл, Ҡарағол, Суҡтал, Ҡыйғы районында Озёрский, Дыуан районында Светлый күле һаҙлыҡтарында осрай.

# Майлы япраҡ
## Ботаник яҙма

Күп йыллыҡ йыртҡыс үлән. Һабағы уҡ рәүешендә, бейеклеге 8—12 см. Япрағы (оҙонлоғо 2—4 см, киңлеге 0,6—2 см) ябай, тығыҙ тамыр яны розеткаһында, горизонталь рәүештә йәйелгән, оҙонса-эллипс формаһында, тупаҡ, төбөнә табан тарайған, өҫкө пластинкаһы асыҡ йәшел төҫтә, биҙле-йәбешкәк. Сәскә уғы яңғыҙ (һирәкләп 2—3), йәшенең бик ваҡ биҙле төктәре бар (сәскә атҡандан һуң юҡҡа сығалар). Сәскәһе яңғыҙ, өҫкө, һалынҡы, ике иренле. Касаһы өсмөйөш айырсалы, емешендә ҡала, тажы күкһел шәмәхә төҫөндә, нескә беҙ рәүешле оҙонайған ҡыуыш үҫентеле. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — шарға оҡшаған ҡумта, 2 ҡапҡас менән асыла, август—сентябрҙә өлгөрә. Бөжәк ашаусы үҫемлек.

# Майлы япраҡ
## Составы

Составында органик кислоталар, флавоноидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла.

# Майлы япраҡ
## Былар ҡыҙыҡлы

* Һыйыр уны ашаһа, һөтө тәмһеҙләнә һәм ҡуйыра.

# Майлы япраҡ
## Башҡортостанда

Реликт, Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Попович Павел Романович

Попович Павел Романович (5 октябрь 1930 йыл — 30 сентябрь 2009 йыл) — СССР-ҙың лётчик-космонавы. Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1962, 1974).

# Попович Павел Романович
## Биографияһы

Павел Рома́нович Попо́вич 1930 йылдың 5 октябрендә Украина ССР-ының (хәҙер Украина) Киев өлкәһе Белоцерковь районының Узин ауылында кочегар ғаиләһендә тыуған. Милләте украин. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында оккупациаланған территорияла ҡала.
Магнитогорск индустриаль техникумын (хәҙер Носов исемендәге технологик колледж), Магнитогорск аэроклубын (1951), хәрби авиация училищеһын (1954) һәм Жуковский исемендәге Хәри-һауа инженер академияһын тамамлай. Училищенән һуң СССР-ҙың Хәрби-һауа көстәрендә хеҙмәт итә.
1960 йылдан космонавтар отрядында, бында тәүге партия ойошмаһы секретары була. «Восток-4» космос корабле осоусыһы; «Союз-14» космос карабы командиры, СССР-ҙың 4-се лётчик-космонавы. Танылыу сигналы — «Бөркөт».
1962 йылдың 12—15 авгусында донъяла беренсе тапҡыр ике космос карабы төркөмөндә оса: «Восток-4» карабы менән Павел Попович, ә «Восток-3» карабы менән Андриян Николаев идара итә. Попович корабына ҡулдан идара итеү системаһы ярҙамында йүнәлеш бирә. Осош ваҡытында шулай уҡ ике космос экипаж араһында радиоэлемтә буйынса эксперименттар үткәрелә, фәнни-техник һәм медицина-биологик тикшеренеүҙәр программаһы тулыһынса үтәлә.

# Попович Павел Романович
## Биографияһы
### Почта маркалары

Попович хөрмәтенә сығарылған почта маркалары:
* СССР маркаһы, 1962 йыл
* Марка СССР №2781 ЦФА, 1962 йыл
* СССР маркаһы «Союз-14» космос карабы, 1974 йыл
# Мәүлит (Силәбе өлкәһе)

Мәүлит (рус. Мавлютова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Байрамғол ауыл биләмәһе составына инә.

# Мәүлит (Силәбе өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Мейәс йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Мәүлит (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Мәүлит — табын башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1789 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара Табын улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Мәүлит (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 165 | 331 | 415 | 587 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.

# Мәүлит (Силәбе өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Кинйәбулатова Кәтибә Кәрим ҡыҙы — башҡорт шағирәһе.
# Башҡорт тарихы йылы

Башҡорт тарихы йылы — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты иғлан иткән тематик йыл.

# Башҡорт тарихы йылы
## Тарихы

2021 йылда Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты иғлан иткән тематик йыл. Ул тарихи Башҡортостан территорияһында йәшәгә башҡорттар тарихына арнала.

# Башҡорт тарихы йылы
## Темалары

* Башҡорт ырыуҙары тарихы
* Шайморатов вариҫтары
* Мин төньяҡ амурҙары вариҫы
* Ҡарауанһарай тарихи-архитектура комплексы
* Муса Мортазин — билдәле хәрби һәм дәүләт эшмәкәре
* Билдәле шәхестәрҙең исемен мәңгеләштереү
# Морат (Силәбе өлкәһе)

Морат (рус. Муратова, Мурад, Мрат) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында юҡҡа сыҡҡан ауыл. Юҡҡа сыҡҡан ваҡыттан алдараҡ Дәрбиш ауыл советы составына ингән. 1985 йылда иҫәпкә алыу мәғлүмәттәренән алынған.

# Морат (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Арғаяш районының көньяҡ өлөшөндә, Ҡомкүл һәм Ҡорғо күлдәре араһында, Дәрбиш ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 5,5 км (тура һыҙыҡ буйлап) алыҫлыҡта урынлашҡан булған.

# Морат (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Морат — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 6-сы йортона керә.
1795 йылғы ревизияға ярашлы бында 14 йортта 80 кеше иҫәпкә алынған. Күрше Ишәле ауылында улдары һәм ейәндәре менән бергә иң оло кешеләрҙең береһе Морат Тәкәшев (1816 йыл ревизияһы буйынса уға 73 йәш булған) йәшәгән, шуға күрә уның Морат ауылына нигеҙ һалыуы ихтимал. 1816 йылғы ревизия буйынса 14 йортта 105 кеше йәшәгән. 1866 йылда 33 йорт иҫәпләнгән. «1916 йылғы Өйәҙ земствоһы исемлеге»нән («Списка Уездного земства 1916 г.») күренеүенсә, ауылда 42 йорт һәм 140 кеше (ир-егеттәр — 90, ҡатын-ҡыҙҙар — 50) иҫәпләнә. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса 36 йортта 135 кеше теркәлгән.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.
1925 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ауыл Башҡорт АССР-ының Арғаяш кантоны Арғаяш улусы составында була һәм 22 хужалыҡтан торған.
1970 йылғы мәғлүмәттәр буйынса Морат ауылы Дәрбиш ауыл советына ингән һәм унда Жданов исемендәге колхоз бригадаһы булған.
Силәбе өлкәһе башҡарма комитетының 1973 йылдың 30 декабрендәге 573-сө ҡарары менән иҫәптән алынған.

# Морат (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

1926 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 137 кеше (68 ир-егет һәм 69 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән, төп халҡы — башҡорттар. 1970 йылғы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса ауылда 206 кеше йәшәгән.
# Клименко Екатерина Андреевна

Клименко Екатерина Андреевна (25.12.1933 —) — 2-се балалар йорто директоры, Бийск ҡалаһы, Алтай крайы.

# Клименко Екатерина Андреевна
## Биографияһы

1933 йылдың 25 декабрендә Воронеж өлкәһе Петропавловский районының Старая Меловая ауылында тыуған. Милләте урыҫ.
1952 йылда Воронеж өлкәһенең Богучар ҡалаһындағы Н. К. Крупская исемендәге педагогия училищеһын тамамлай. 1952—1956 йылдарҙа Алтай крайының Целинный районы Победа ҡасабаһында ете йыллыҡ мәктәптә башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләй.
1956 йылда Алтай крайының Бийск ҡалаһына күсеп бара. 1956—1957 йылдарҙа — 18-се мәктәптә тәрбиәсе; 1957—1958 йылдарҙа — төҙөүселәр клубының балалар секторы мөдире; 1958—1970 йылдарҙа — 18-се мәктәптә уҡытыусы, өлкән пионервожатый; 1970—1971 йылдарҙа — 2-се балалар йортонда өлкән пионервожатый, уҡытыу-тәрбиә эше буйынса директор урынбаҫары, 1971—2000 йылдарҙа —директоры.
Е. А. Клименко Алтай крайында берҙән-бер ғаилә тибындағы «Гнездышко» балалар йортон ойоштороу инициаторы булып сығыш яһай. Етем балалар бөтә крайҙан йыйыла һәм ғаиләләргә ойошторола.
СССР Юғары Советы Президиумы указы менән 1987 йылдың 16 декабрендә, етем балаларға һәм ата-әсә бағыуынан мәхрүм ҡалған балаларға коммунистик тәрбиә һәм белем биреүҙә, аяҡҡа баҫтырыуҙа өлгәшкән ҙур ҡаҙаныштары өсөн, Екатерина Андреевна Клименкоға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла һәм Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1988 йылдан алып 15 йыл дауамында В. И. Ленин исемендәге Үҙәк Совет балалар фондының идара ағзаһы итеп һайлана. 1988 йылда халыҡ мәғарифы буйынса Бөтә Союз советына Алтай крайынан вәкил итеп тәғәйенләнә: балалыҡты һаҡлау мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәренең Бөтә Союз съезы делегаты.
«Ғаилә тибындағы балалар йорттарында балаларҙы йәшәтеү һәм тәрбиәләү өсөн шарттар тыуҙырыу» темаһы буйынса байтаҡ методик эштәр, ғаиләлә балаларҙы тәрбиәләү, йәштәргә әхлаҡи-эстетик тәрбиә биреү тураһында мәҡәләләр авторы. Хеҙмәттәре «Воспитание школьников» һәм башҡа журналдарҙа баҫылып сыға.
Уның исеме РСФСР Мәғариф министрлығының һәм мәғариф хеҙмәткәрҙәре профсоюздары республика комитетының Почет китабына индерелгән.
2000 йылдан алып — хаҡлы ялда. Алтай крайының Бийск ҡалаһында йәшәй. Бийск ҡалаһының почетлы гражданы.

# Клименко Екатерина Андреевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Ленин ордены,
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
- «РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы»,
- 1-се дәрәжә «Бийск ҡалаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» түш билдәһе,
- миҙалдар.
# Митька

Митька — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ить йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Митька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010590
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001059
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үрге Шарда

Үрге Шарда — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 304 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Үрге Шарда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037453
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003745
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәйнанов

Ғәйнанов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғәйнан исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Ғәйнанова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғәйнанов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғәйнанов Дамир Әхнәф улы (1956) — ғалим-иҡтисадсы.
* Ғәйнанов Риф Фәтҡелбаян улы (1958—2009) — спортсы, тренер.
* Ғәйнанова Мөнирә Ғәтиәт ҡыҙы (1927—2012) — малсылыҡ тармағы алдынғыһы, һауынсы.
# Кабанец

Кабанец — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Псефирь йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кабанец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000912108100004088
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100408
* Бассейн коды — 06.02.00.009
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы

Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы (29 октябрь 1963 йыл) — Рәсәй иҡтисадсыһы һәм дәүләт эшмәкәре, 2013 йылдың 24 июненән Рәсәй Үҙәк Банкы Рәйесе. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы.

# Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы
## Биографияһы

Эльвира Сәхипзада ҡыҙы Нәбиуллина 1963 йылдың 29 октябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә шофер һәм приборҙар эшләү заводы хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуған. 31-cе урта мәктәптә миҙал менән тамамлаған.
1986 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлағас, Рәсәй Федерацияһы Иҡтисади үҫеш министрлығында Стратегик тикшеренеүҙәр үҙәге вице-президенты һәм президенты, иҡтисади үҫеш һәм сауҙа министрының 1-се урынбаҫары, 2007 йылдан 2012 йылға тиклем Рәсәйҙең иҡтисади үҫеш министры, 2012 йылдың майынан 2013 йылдың июненә тиклем Рәсәй Президенты ярҙамсыһы булып эшләй. 1985 йылдан КПСС ағзаһы.
2013 йылдын 24 июненән — Рәсәй Үҙәк Банкы Рәйесе.
«Банк системаһы үҫешенә һәм нығытыуға ҙур өлөш индергәне өсөн» Рәсәй Президенты указы менән 2018 йылдың октябрендә Эльвира Нәбиуллина Почёт ордены менән бүләкләнде.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, «Forbes» версияһы буйынса Эльвира Нәбиуллина донъяның иң абруйлы 50 ҡатын-ҡыҙы иҫәбенә ингән һәм рейтингта 49-сы баҫҡысты биләй. Үткән йылдың ноябрендә лә ул «Forbes» рейтингында — 49-сы, ә 2016 йылда 56-сы урынды алған булған.

# Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы
* IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены (2012)
* Почёт ордены (2018)
* Дуҫлыҡ ордены (2011)
* I дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы (2006)
* II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы (2002)
* Күсеү дәүере иҡтисады институты 2003 йылда биргән Александр II премияһы лауреаты (ныне — Институт экономической политики имени Е. Т. Гайдара).
* «Ирекле директорҙар институтын үҫтереүгә индергән өлөш» номинацияһында «Йыл директоры» V Милли премия еңеүсеһе (2010).
# Сойот-цаатан теле

Сойо́т-цаата́н теле (йәиһә сойо́т теле) — тыва теленә, тофа теленә һәм көк-мончак теленә яҡын төрки тел. Ике диалектка бүленә: Рәсәйҙең Бүрәт Республикаһында сойот (сойыт) диалекты, Монголияның Дархат аймағында цаатан (туъha) теле. Башка карашҡа ярашлы, Монголияла цаатан теленең ике диалекты ҡулланыла — цаатан теле һәм сойот теленең уйгур-урянхай диалекты.
2001 йылда сойыт диалекты өсөн кирил әлифбаһы нигеҙендә яҙма системаһы төҙөлгән. Әлифба һәм уҡыу әсбаптары нәшер ителгәс, уҡытыусылар әҙерләнелә башланы, ошо ваҡыттан бирле Бүрәт Республикаһының сойот мәктәптәренә туған тел фән булараҡ уҡытыла..2003 йылғы сойотса-бүрәтсә-урыҫса һүҙлектә түбәндәге алфавит ҡулланыла:
| А а | Б б | В в | Г г | Ғ ғ | Д д | Е е | Ё ё |
| Ж ж | З з | И и | I i | Й й | К к | Қ қ | Һ һ |
| Л л | М м | Н н | Ң ң | О о | Ө ө | П п | Р р |
| С с | Т т | У у | Ү ү | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч |
| Ҷ ҷ | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ә ә |
| Ю ю | Я я | | | | | | |
Һуҙынҡы өндәрҙең оҙонлоғо хәрефте икеләтә яҙыу менән, фарингализация иһә хәрефтән һуң ҡатылыҡ билдәһен (ъ) ҡуйыу аша билдәләнә..