yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хата-Арка-Яга

Хата-Арка-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хата-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Хата-Арка-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000073105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007310
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Старая Кимжа

Старая Кимжа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Старая Кимжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050541
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005054
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҫке Балаҡатай ауыл Советы (Балаҡатай районы)

Иҫке Балаҡатай ауыл Советы — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы муниципаль берәмек.

# Иҫке Балаҡатай ауыл Советы (Балаҡатай районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы

Викидәреслектә
Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы (14 август 1923 йыл — 1 октябрь 2009 йыл) — башҡорт балет артисы, педагог. СССР-ҙың (1955) һәм РСФСР-ҙың (1954) халыҡ, БАССР-ҙың атҡаҙанған (1946) артисы. Октябрь Революцияһы (1976), «Почёт Билдәһе» (1946) ордендары кавалеры.

# Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы
## Биография

Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы Насретдинова 1923 йылдың 14 авгусында Өфөлә тимер юл эшсеһе ғаиләһендә тыуған. Баш ҡаланың 20-се мәктәбен (әле — Өфөнөң Ф. Мостафина исемендәге 20-се ҡала башҡорт гимназияһы), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Ленинград хореография училищеһының (әле — А. Ваганова исемендәге рус балеты академияһы) башҡорт бүлексәһен тамамлай. 1941 йылдың июлендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының балет труппаһында солист булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.

# Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы
## Эшмәкәрлеге

Зәйтүнә Насретдинова сирек быуатҡа торошло оҙон сәхнә тормошонда милли, рус һәм сит ил классик спектаклдәрендә сағыу һәм ҡабатланмаҫ образдары аша үҙен киң диапазонлы талантлы классик бейеүсе тип танытты. Улар — Одетта һәм Одиллия, Аврора (П. Чайковскийҙың «Аҡҡош күле» һәм «Йоҡоға талған һылыу»ы), Никия, Китри (Л. Минкустың «Баядерка»һы һәм «Дон Кихот»ы), Жизель һәм Мирта (А. Адандың «Жизел»е), Франциска (И. Штраустың «Зәңгәр Дунай»ы), Эсмеральда (Ц. Пуниҙың «Эсмеральда»һы) һәм башҡалар.
«Сыңрау торна» тәүге милли балетындағы Зәйтүнгөл образы улар араһында айырым урынды биләй. Балет авторҙары — либреттист Ф. Ғәскәров, композиторҙар Л. Степанов һәм З. Исмәғилев үҙҙәренең әҫәрен йәш һәм талантлы балеринаға арнай. Республиканың тәүге профессиональ балет артисы Зәйтүнә Насретдинова сирек быуатҡа яҡын партнеры, тормош иптәше һәм фекерҙәше булған Хәләф Сафиуллин менән бейей. Улар, театрҙың сит илдәргә гастролгә сыҡҡан тәүге артистары. Германия, Болгария, Венгрия, Польша, Куба, Монголия, Бөйөк Британия, Шотландия, Ирландия, Корея тамашасыларының һөйөүен яулай.
Зәйтүнә Насретдинова бар ғүмерен бейеүгә арнаны һәм 40 йылдан ашыу Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры балет труппаһының педагог-репетиторы булып эшләне. Уның тырышлығы менән Башҡортостанда бөтә донъяға танылыу яулаған Өфө балет мәктәбе эшләй.

# Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы
## Ҡаҙаныштары

Зәйтүнә Насретдинованың фиҙакәр хеҙмәте халыҡ-ара эксперттар тарафынан да юғары баһалана. Уның исеме Бөйөк Британиялағы Халыҡ-ара биографиялар үҙәге тарафынан нәшер ителгән «Кто есть кто» — «Сто известных женщин мира» бөтә донъя биографиялар энциклопедияһына индерелде. Донъя мәҙәниәтенә ҙур өлөш индергәне өсөн 2006 йылда Халыҡ-ара биографиялар үҙәге советы (Кембридж, Бөйөк Британия) уға «Халыҡ-ара профессионал» тигән маҡтаулы исем бирҙе.

# Насретдинова Зәйтүнә Әғзәм ҡыҙы
## Хәтер

* Өфөлә Зәйтүнә Насретдиноваға һәйкәл ҡуйыла.
# Нгарка-Марета-Яха (Се-Яха ҡушылдығы)

Нгарка-Марета-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Се-Яха (Зеленая) йылғаһының уң ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Нгарка-Марета-Яха (Се-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304522
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Эт йылы

Эт йылы - мөсәлдең Тауыҡ йылынан һуң, Ҡабан йылынан алда килә торған ун беренсе йылы
Мөсәл - бик күп Азия илдәрендә, мәҫәлән, Ҡытайҙа, Кореяла, Японияла һәм Монголияла, шулай уҡ Вьетнам, Бирма, Непал, Бутан, Камбоджа, Шри-Ланка, Таиланд һәм Лаос кеүек илдәрҙә, төрки халыҡтарҙың байтағында, шул иҫәптән, башҡорттарҙа, монголдарҙа файҙаланылған 12 йыллыҡ календарь. Һәр йылға бер хайуан исеме бирелгән (мифик Аждаһанан башҡа) һәм ул 12 йылға бер ҡабатланып та тора. Григориан календары буйынса Эт йылы 1934, 1946, 1958, 1970, 1982, 1994, 2006, 2018 йылдарға тура килгән.

# Эт йылы
## Ауыҙ-тел ижадында

Башҡорттар Ай календарын да, Ҡояш календарын да файҙаланыуға күскән, әммә мөсәлде лә онотмаған. Мөсәл башҡорт халҡында йыл сифаттарын кешегә күсереп, күрәҙәлек итеү өсөн ҡулланылмаған, ә быуаттар дауамындағы һауа торошон, уңыш алыуҙы күҙәтеп, йылдың нисек килерен алдан билдәләгән, хужалыҡ эштәрен шуға ярашлы ҡорған.

# Эт йылы
## Ауыҙ-тел ижадында
### Һынамыш

* Эт йылы — һыуыҡ, оҙон ҡыш
# Воля (Горьковское ҡушылдығы)

Воля — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2360 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Воля (Горьковское ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000016927
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001692
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мичкасс

Мичкасс — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/540/30 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Мичкасс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027025
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002702
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Марсамшетт

Марсамшетт (мальт. Marsamxett, итал. Marsamuscetto) ― Мальта утрауының тәбиғи гаване. Бөйөк гавандән төньяҡҡа табан урынлашҡан.

# Марсамшетт
## Географияһы

Марсамшетт гаваненең һыу киңлеге төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай һәм төньяҡта Драгут һәм Тинье морондары менән сикләнгән. Гавандең төньяҡ-көнбайыш ярында өс: Слима, Гзира һәм Та-Шбиш ҡалалары урынлашҡан. Был ҡалаларҙы урап үтеп, гавань артабан ил төпкөлөнә― Пьеттаға һәм Мсидаға тиклем һуҙыла.
Гзиранан алыҫ түгел Маноэль утрауы урынлашҡан, хәҙер уны ҡала менән күпер тоташтыра. Гавандең көньяҡ-көнсығыш ярын Скиберрас ярымутрауы барлыҡҡа килтерә, унда Флориана ҡалаһы һәм Мальтаның баш ҡалаһы — Валетта урынлашҡан. Ярымутрауҙың осонда XVI быуатта төҙөлгән Изге Эльма форты урынлашҡан. Скиберрас ярымутрауы үҙенә параллель Бөйөк гавандән Марсамшетт ярымутрауын айыра.
Мальта халҡының күпселек өлөшө ике гавань һәм уларға яҡын урынлашҡан яр буйы ҡалаларында йәшәй. Бөгөнгө көндә был Европаның иң күп халыҡ йәшәгән райондарының береһе. Уның халҡы 213 722 кеше тәшкил итә, Был Мальта халҡының дөйөм һанынан 47 %-тан ашыуын тәшкил итә.

# Марсамшетт
## Тарихы

Әгәр XX быуат уртаһына тиклем Марсамшетта, Бөйөк гавань менән бер рәттән диңгеҙ флоты урынлашҡан булһа, хәҙер уны башлыса бәләкәй суднолар, яхталар һәм круиз катерҙары, файҙалана.
2006 йылдың 10 сентябрендә Aero GP серия ярышы ваҡытында Марсамшетт өҫтөндә һауала ике самолёт бәрелешә, һөҙөмтәлә пилоттарҙың береһе. Габор Варга, һәләк була.
# Матюшин Геральд Николаевич

Матюшин Геральд Николаевич (14 ноябрь 1927 йыл — 7 август 2000 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-археологы. 1961 йылдан СССР Фәндәр академияһы Археология институты ғилми хеҙмәткәре, 1977 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Тарих фәндәре докторы (1988), Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһы ағза-корреспонденты (1992) 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
Рәсәй археология йәмғиәте рәйесе (1986—2000). Рәсәй археология йәмғиәтенең археология колледжы ректоры һәм рәйесе, Рәсәй халыҡ фәндәр академияһының вице-президенты, Америка археология йәмғиәте ағзаһы.

# Матюшин Геральд Николаевич
## Биографияһы

Матюшин Геральд Николаевич 1927 йылдың 14 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуа. Төньяҡ флоттың Соловецкий утрауындағы юнгалар мәктәбен тамамлағас, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында юғары һөнәри белем алғандан һуң (1952), Өфө мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй. 1961 йылдан — СССР Фәндәр академияһының Археология институтында эшләй. Фәнни тикшеренеүҙәре антропогенез һәм Көньяҡ Уралда таш быуат проблемаларына арналған.
1964 йылда «Башҡортостанда мезолит һәм неолит» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын, 1987 йылда — «Таш быуатта Көньяҡ Урал алды. Етештереү хужалығының үҫеш проблемалары» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Уралда палеолит (Мысовая), мезолит (Янгелька), неолит (Ташбулат I) һәм энеолит (VIII Суртанды) тораҡтарын таба. Ағиҙел, Ағиҙел буйы, Суртанды, Башбулат һәм Йәнгел мәҙәниәттәрен айырып аса. 300-ҙән ашыу фәнни эштәр авторы.

# Матюшин Геральд Николаевич
## Төп хеҙмәттәре

* У колыбели истории. М., 1972;
* Мезолит Южного Урала. М., 1976;
* Яшмовый пояс Урала. М., 1977;
* Энеолит Южного Урала. М., 1982;
* У истоков человечества. М., 1982;
* Три миллиона лет до нашей эры. М., 1986;
* Nguon gos loaoi ngioi. Ha noi, 1986;
* Историческое краеведение. М., 1987;
* У истоков цивилизации. М., 1992;
* On the Bound of History // Antiquity RAS. Issue 5. Moscow, 1993;
* Каменный век Южного Урала. М., 1994;
* Смена культур, цивилизации и экологические кризисы. М., 1994;
* Неолит Южного Урала: Предуралье. М., 1996;
* Археологический словарь. М., 1996;
* Общество и власть. М., 1997;
* Тайны цивилизаций: История Древнего мира / Матюшин, Геральд Николаевич. — М.: АСТ-ПРЕСС КНИГА, 2002. — 350 с.: ил. — (Историческое расследование).

# Матюшин Геральд Николаевич
## Наградалары

2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены(1985), Ушаков миҙалдары (1946, 1992) менән бүләкләнгән.
# Найтым-Я

Найтым-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сертынь-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Найтым-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026974
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302697
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шулка

Шулка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Шулка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡаз ан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001043
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100104
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ураҙбаев Насир Рафиҡ улы

Ураҙбаев Насир Рафиҡ улы (3 апрель 1902 йыл — 31 ғинуар 1981 йыл) — партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1941—1946 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты секретары, 1946—1951 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе. 1951 йылдан СССР урман һәм ҡағыҙ сәнәғәте министры урынбаҫары, 1953 йылдан — Урман сәнәғәте министрлығының идаралыҡ начальнигы; 1955—1962 йылдарҙа «Башлес» ағас әҙерләү комбинаты начальнигы. СССР-ҙың дүртенсе, РСФСР-ҙың икенсе һәм Башҡорт АССР-ының 3-сө саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1962). Ике Ленин (1944, 1949) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1943, 1948) ордены кавалеры.

# Ураҙбаев Насир Рафиҡ улы
## Биографияһы

Насир Рафиҡ улы Ураҙбаев 1902 йылда Өфө губернаһының Үтәк ауылында крәҫтиән Рафиҡ Вәхит улы Ураҙбаев ғаиләһендә тыуған. 1919 йылда Ҡарамыш өйәҙ башҡарма комитетында эш башҡарыусы булып хеҙмәт юлын башлай, аҙаҡ сәркәтип, өйәҙ үҙ-ара ярҙам комитеты рәисе, Красноусольск районының Яңғыҙ ҡайын ауылында волисполком президиумы сәркәтибе, Стәрлетамаҡ китап сауҙаһы ваҡытлы матбуғат бүлеге етәксеһе. 1925 йылда Насир Рафиҡ улы Өфө урман техникумына уҡырға инә, техникумды тамамлағас урман хужалығы мөдире, Йылайыр леспромхозы директоры, «Южураллес» тресында инспектор һәм инспекция етәксеһе булып эшләй. Н. Р. Ураҙбаев 1933 йылда Бөрйән леспромхозы директоры итеп тәғәйенләнә. 1935 йылда Насир Рафиҡ улы В. В. Куйбышев исемендәге Архангель сәнәғәт академияһына уҡырға инә. 1939 йылда академияны инженер-технолог һөнәре буйынса бик яҡшы билдәгә тамамлай, БАССР-ҙың урман сәнәғәте баш инженеры, нарком урынбаҫары булып эшләй. 1941 йылда ВКП(б)-ның урман сәнәғәте буйынса Башҡортостан обкомы сәркәтибе булып һайлана, ә 1943 йылда — партия обкомының өсөнсө сәркәтибе. 1946 йылдан алып 1951 йылға тиклем Н. Р. Ураҙбаев Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәисе булып эшләй.
1951 йылда уны Мәскәүгә күсерәләр. Мәскәүҙә ул СССР урман хужалығы министры урынбаҫары, аҙаҡ СССР урман хужалығы Министерствоһының ағас сеймалы базаһы идаралығының етәксеһе була.
1955 йылдан алып 1962 йылда пенсияға киткәнсе Насир Рафиҡ улы «Башлес» ағас әҙерләү комбинаты етәксеһе булып эшләй..
Н. Р. Ураҙбаев СССР-ҙың дүртенсе, РСФСР-ҙың икенсе һәм Башҡорт АССР-ының 3-сө саҡырылыш Юғары Советтары депутаты итеп һайлана
1981 йылдың 31 ғинуарында вафат була.

# Ураҙбаев Насир Рафиҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ике Ленин ордены,
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* миҙалдар.
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре.

# Ураҙбаев Насир Рафиҡ улы
## Ғаиләһе

Улы Ураҙбаев Булат Насир улы (1949—2011) — тележурналист, матбуғат эшмәкәре, сәйәсмән.

# Ураҙбаев Насир Рафиҡ улы
## Хәтер

Өфөлә Н. Р. Ураҙбаев йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған, ә тыуған ауылында мәктәп уның исемен йөрөтә.
# Ләбибә

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Ләбибә» :
Ләбибә (рус. Лябиба) — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Ләбибә
## Этимология

Исемдәре этимологияһы Ләбибә (ғәрәп теленән):
Отҡор, зиһенле, аҡыллы
аҡыллы, белемле, зирәк
# Йүкәтау (ҡасаба)

Йүкәтау — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Һатҡы районындағы тимер юл станцияһы ҡасабаһы. Бирҙәүеш ҡала биләмәһе составына инә.

# Йүкәтау (ҡасаба)
## Географияһы

Ҡасабанан бер нисә саҡрым төньяҡтараҡ Йүкәтау һырты урынлашҡан. Ҡасаба биләмәләре эргәһенән Оло Бирҙәүеш йылғаһы (үрге ағымында Бирҙәүеш тип йөрөтөлә) аға. Йүкәтау ҡала биләмәһе үҙәге булған эшселәр ҡасабаһы Бирҙәүештән 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Йүкәтау (ҡасаба)
## Топонимикаһы

Силәбе ғалимы топонимист Шувалов атаманың мәғәнәһен былай тип аңлата:
* Жка-Тау (Йүкәтау, Йоҡатау), тау һырты, тимер юл станцияһы, ҡасаба, Һатҡы районы. Үҙгәрә биргән башҡорт һүҙе «йүкә», «тау», йәғни «йүкәле тау».
* Оригинал текст  (рус.)
* Жка-Тау* (Юка-Тау, Ука-Тау), хребет, железнодорожная станция, поселок, Саткинский район. От видоизмененного башкирского слова юка — «липа», тау — «гора», т. е. «липовая гора»
Уның раҫлауына өҫтәп тағы бер фараз килтерәйек: тауҙың бик бейек һәм ҙур булмағанына күрһәткән «йоҡа» тигән мәғәнә лә һалынған булыуы мөмкин. «На Урале» сайтында бына нимә тип яҙғандар: ғәжәп күренһә лә, Йүкәтау битләүҙәре фәҡәт йүкә менән генә ҡапланған тип маҡтап булмай. Башҡорт телендә тағы бер аңлатма варианты бар — «йоҡа тау».

# Йүкәтау (ҡасаба)
## Тарихы

Йүкәтауҙың тирә-йүне — Әйле башҡорттары йәшәгән урын. Антропологтар тап ошо ҡәбилә урта быуаттарҙа монгол далалары мигранттары менән әүҙем аралашҡан, тип иҫәпләй. Шуға күрә әйлеләрҙең фиғелендә монголоидлыҡ асыҡ сағыла.
Йүкәтауҙа башлыса Бирҙәүеш — Түбәнге Серге тимер юл тармағын хеҙмәтләндереүсе эшселәр йәшәй.
Граждандар һуғышы йылдарында был ҡасабала ҡыҙылдар менән аҡтарҙың ҡаты бәрелештәре булған.
XX быуаттың 60-70-се йылдарында, нефтте һурҙырып ҡыуыу станциялары эшләй башлағанлыҡтан, яңы эш урындары — Себерҙән һуҙылған нефть үткәргестәрҙе хеҙмәтләндереү эше — барлыҡҡа килә. Торбалар буйлап нефть Рәсәй нефть эшкәртеү заводтарына, шулай уҡ «Дуҫлыҡ» нефть үткәргесенә аға.

# Йүкәтау (ҡасаба)
## Инфраструктураһы

Көньяҡ Урал тимер юлдарының шундай уҡ — Йүкәтау — исемле тимер юл станцияһы урынлашҡан.
Ҡасабала нефтте һурҙырып икенсе яҡҡа ҡыуыу станцияһы, балалар баҡсаһы, мәктәп, «Нефтсе» клубы, китапхана эшләй.
1918 йылда баш күтәргән эсерҙар тарафынан атып үлтерелгән Ҡыҙыл Гвардия отряды командиры И. Е. Чигвинцев һәйкәле ҡуйылған.
Барлвғы 12 урам бар.
# Катарина Бесков

Анна Катарина Бесков (швед. Anna Katarina Beskow или Anna Catharina Beskow, 2 февраль 1867 йыл, Стокгольм — 12 август 1939 йыл, Зальцбург) — Швеция шахматсыһы. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың 1-се донъя чемпионатының көмөш миҙалын яулаусы, тағы ла өс ҡатын-ҡыҙҙар донъя чемпионатында ҡатнашыуся.
1914 йылда буласаҡ донъя чемпионы А. А. Алехин менән бер үк ваҡыттағы уйын сеансы бер яҡтың да еңмәүе менән тамамлана.
1930-сы йылдарҙа әүҙем рәүештә хатлашыу буйынса уйнаған. 1932—1933 йылдарҙа ойошторолған «Deutsche Schachzeitung» журналы турнирында буласаҡ гроссмейстер П. П. Керестан еңелгән ике партия билдәле.

# Катарина Бесков
## Спорт һөҙөмтәләре

| Йыл | Ҡала | Ярыш | + | − | = | Һөҙөмтә | Урын |
| 1920 | Гетеборг | Халыҡ-ара турнир (турнир С) | 3 | 8 | 2 | 13-тән 4 | 12 |
| 1927 | Лондон | Донъя чемпионы исеме өсөн турнир | 9 | 2 | 0 | 11-ҙән 9 | 2 |
| 1930 | Гамбург | Донъя чемпионы исеме өсөн турнир | 2 | 6 | 0 | 8-ҙән 2 | 4 |
| 1931 | Прага | Донъя чемпионы исеме өсөн турнир | 2 | 5 | 1 | 8-ҙән 2½ | 4 |
| 1937 | Стокгольм | Донъя чемпионы исеме өсөн турнир | 14-тән 5½ | 23 |
# Бикәев

Бикәев — фамилия.
* Ямат Бикәев (1685—1740) — 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе.
* Бикәев Солтан Хәмит улы (1916—2006) — совет-фин һуғышында (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, танкист, полковник (1975).
* Бикәйев Ноғоман Сабит улы (1903—1943) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец.
# Ырымбур башҡорт педагогия техникумы

Ырымбур башҡорт педагогия техникумы — 1921—1936 йылдарҙа эшләгән Ырымбур ҡалаһындағы уҡыу йорто, башҡорт милли кадрҙар әҙерләү үҙәге . Уҡыусылар башҡорт халҡының милли архитектура ҡомартҡыһы булған Каруанһарай йортонда уҡыған.

# Ырымбур башҡорт педагогия техникумы
## Тарих

    1920 йылда Башҡорт халыҡ мәғарифы институты булараҡ асыла.
    1921 йылда техникум итеп үҙгәртелә.
1936 йылда техникум Темәскә күсерелә.

# Ырымбур башҡорт педагогия техникумы
## Тамамлаусылар

* Cәгит Ағиш — 1921—1925 йылдар уҡыусыһы.
* Әлибаев Сәғит Рәхмәт улы
* Аҙнабаев Ҡасим Ҡотлобирҙе улы — «Башҡортостан» гәзите редакторы
* Ғабдулла Амантай
* Баязит Биҡбай, 1929 йыл. «Салауат Юлаев» — беренсе милли опера авторы (либретто).
* Зәйнәб Биишева
* Ғәйнан Хәйри
* Суфиянов Сабит Әбүсуфиян улы, 1924—1927 йылдар уҡыусыһы.
* Булат Имашев, актёр һәм режиссёр; 1921-23 йылдарҙа уҡый, шул йылдарҙа Ырымбур татар драма театрында уйнай.
* Төхфәт Морат, Төхфәт Фәттәхетдин улы Моратов

# Ырымбур башҡорт педагогия техникумы
## Етәксе

* 1921—1923, 1926—1936 Сәғит Рәхмәт улы Әлибаев.
* 1923—1926 Ибраһим Ҡыпсаҡ, Ғабдулла Ғәбделғәлләм улы Ибраһимов
# Ураҙай (Һарытау өлкәһе)

Ураҙай (Ҡыпсаҡ) (рус. Уразаево) — Рәсәй империяһы Һамар губернаһы Николаевск өйәҙенә ингән Күҙәбай волосына ҡараған (хәҙер Һарытау өлкәһенең Перелюб районы биләмәһенә инә), хәҙер бөткән ауыл.

# Ураҙай (Һарытау өлкәһе)
## Тарихы

XIX быуат башында барлыҡҡа килгән, Ураҙай тигән кеше нигеҙләгән Ураҙай ауылы Кәмәлектең түбәнге ағышында урынлаша. 1816 йылда унда 5 хужалыҡта 12 ир-ат иҫәпкә алына. 1834 йылда уларҙың һаны 98 кешегә етә. 1889 йылда ауылда 305 кеше теркәлә, ауылдың үҙенең мәсете була. 1897 йылдағы беренсе Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу 65 йортта 316 кеше йәшәүен теркәй, ауылда мәктәп тә була. 1910 йылда 325 кеше йәшәүе теркәлә. 1918 йылда 526 кеше иҫәпкә алына.
Ауылдың икенсе исеме — Ҡыпсаҡ. Был уның этник составы тураһында ла һөйләй. Ғәмәлдә иһә ҡыпсаҡ этнонимы башҡорттарҙың Ҡарай(ҡарағай)-ҡыпсаҡ волосынан булыуына бәйле. Был хаҡта 1842 йылда Ураҙай ауылы кешеһе Йосоп Сәғитовтың 9-сы кантондың 3-сө йортона ҡараған Бесәнсе ауылы башҡорттарынан алған хаты ла раҫлай. Бынан тыш, Ураҙай ауылы үҙенең ышаныслы кешеләрен Верхнеурал өйәҙенең 6-сы кантонына йүнәлтә, уларҙа ла Ҡарағай-Ҡыпсаҡ улусының бик күп ауылдары була. Бөгөн Һарытау өлкәһе картаһында Ураҙай ауылы юҡ.