yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Талица Кривая

Талица Кривая — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының һул ярына тамағынан 307 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Талица Кривая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200446
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1728 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1728 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1728 MDCCXXVIII |
| Юлиан стилендә | 1727—1728 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2480—2481 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7236—7237 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5488—5489 ה'תפ"ח — ה'תפ"ט |
| Мосолман календары | 1140—1141 |
| Боронғо әрмән календары | 1177 ԹՎ ՌՃՀԷ |
| Ҡытай календары | 4424—4425 丁未—戊申 красная овца — жёлтая обезьяна |
| Эфиопа календары | 1720—1721 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1784—1785 |
| - Шака самват | 1650—1651 |
| - Кали-юга | 4829—4830 |
| Иран календары | 1106—1107 |
1728 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Снопа

Снопа — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 166 км.

# Снопа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005386
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ай-Амп-Юган

Ай-Амп-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вой-Лойте-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ай-Амп-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029296
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302929
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тойтлебен

Тойтлебен (нем. Teutleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 390 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,82 км². Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99880 һәм автомобиль коды — GTH.
# Иртәнге аш

Иртәнге аш — көн эсендәге беренсе аҙыҡ ҡабул итеү, ҡағиҙә булараҡ, таң атҡандан төшкә тиклем үтә. Туҡланыу буйынса ҡайһы бер белгестәр, иртәнге аш — иң мөһиме, уны үткәреү һимереүгә, шәкәр диабеты, йөрәк өйәнәгенә килтерергә мөмкин тип фаразлай.

# Иртәнге аш
## Иртәнге аш йолалары

Төрлө илдәрҙә иртәнге аштың үҙ йолалары бар:

# Иртәнге аш
## Иртәнге аш йолалары
### Европала иртәнге аш

Европала иртәнге ашты әҙерләү Урта диңгеҙ йолаларына барып тоташа. Мотлаҡ рәүештә эҫе эсемлектәр (алкоголһеҙ) һәм ондан бешерелгән ашамлыҡ ҡуялар. Эсемлектәрҙән һөткә өҫтөнлөк бирелә.

# Иртәнге аш
## Иртәнге аш йолалары
### Инглиздәрҙә иртәнге аш

Бөйөк Британияла иртәнсәк бекон, бәшмәк, помидор, икмәк менән ҡурылған йомортҡа һәм пудинг ашайҙар. Әммә хәҙерге ваҡытта классик инглиз иртәнге ашын тик ял көндәрендә йә байрамдарҙа ғына ашай алалар.

# Иртәнге аш
## Иртәнге аш йолалары
### Һиндтарҙа иртәнге аш

Һинд аш-һыуында ноҡот һәм йәшелсәләрҙән әҙерләнгән сабджи ризығына өҫтөнлөк бирелә, уға карри тәмләткестәр ҡатнашмаһы ла ҡушыла.

# Иртәнге аш
## Иртәнге аш йолалары
### Ҡытайҙарҙа иртәнге аш

Ҡытайҙа иртәнге ашҡа еңел ризыҡтар, эсемлектәрҙән пуэр исемле сәй ҡуйыла. Сынаяҡ аҫтына ҙур булмаған өлөштәр менән еләк-емеш, йәшелсә, диңгеҙ продукттары һалына.

# Иртәнге аш
## Иртәнге аш йолалары
### Рус иртәнге ашы

Урыҫтарҙа иртәнге ашты әҙерләү күп ваҡытты алмай. Өҫтәлгә майлы бутҡа, эремсек, сыр, ҡоймаҡ ҡуялар, ҡыҙҙырылған йомортҡа, омлет та булыуы мөмкин. Ғәҙәти эсемлектәрҙән — ҡара сәй, кәһүә, десертҡа бал, ҡайнатма, ҡуйыртылған һөт, ҡаймаҡ, печенье ашайҙар. Йәйге осорҙа шулай уҡ емеш-еләк тә өҫтәлә: алма, армыт, ҡауын һәм ҡарбуз, ҡурай еләге, ер еләге һәм башҡалар.

# Иртәнге аш
## Иртәнге аш йолалары
### Башҡорттарҙа иртәнге аш

Башҡорттар ғәҙәттә иртәнсәк мотлаҡ һөтлө ҡара сәй эсеп, эремсек, бал, төрлө ҡайнатмалар, ҡорот, талҡан ҡушып ашарға мөмкин.
# Черторойка

Черторойка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карабулак йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Черторойка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001912112100010721
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101072
* Бассейн коды — 11.01.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Каценеленбоген Тамара Давыдовна

Каценеленбоген Тамара Давыдовна (1894 йыл — 1976 йыл — совет архитекторы, ҡала төҙөүсе, йәмәғәт биналарын проектлау буйынса белгес.

# Каценеленбоген Тамара Давыдовна
## Биографияһы

Тамара Каценеленбоген 1894 йылда сығышы менән Вильна ҡалаһынан булған Давид Семенович Каценеленбоген (1859—?) һәм Поневежанан Анна Николаевна (1862—?) ғаиләһендә Двинскиҙа тыуа. Уларҙың ғаиләһе Дворяндар һәм Владимир урамы мөйөшөндә, 19-3 йортонда йәшәй. Тамара Каценеленбоген 1911—1916 йылдарҙа Ҡатын-ҡыҙҙар политехник институтының архитектура бүлегендә — Рәсәй империяһындағы ҡатын-ҡыҙҙар өсөн беренсе юғары уҡыу йортонда уҡый. Архитектор һөнәре уларҙың ғаиләһе өсөн ят түгел, сөнки олы ағаһы — Николай Давыдович Каценеленбоген да шулай уҡ танылған архитектор була.
1923 йылда Петроградта Сәнғәт академияһының Архитектура факультетын тамамлай. Уның проекттары буйынса Ленинградта һәм Советтар Союзының башҡа ҡалаларында бик күп бина төҙөлгән. Күп кенә эре конкурстарҙа ҡатнаша. 1934 йылда составында Тамара Каценеленбоген да булған архитекторҙар төркөмө беренсе тапҡыр заводта тышҡы һәм эске эш өсөн декоратив блоктар етештерә башлай. 1937—1938 йылда Ной Троцкий менән берлектә 20-гә яҡын мәктәп проектлай.

# Каценеленбоген Тамара Давыдовна
## Һайланма хеҙмәттәре

Тамара Давыдовна Каценеленбогендың билдәле хеҙмәттәре араһында Мәскәүҙәге Хеҙмәт һарайы (1923), Калугала ТЭЖЭ районын төҙөү проекты (1930), Мурманск ҡалаһының үҙәге планы һәм уны төҙөү проекты (1930), «Яңы Сочи» шифаханаһы (1955), Санкт-Петербургта Смолячков урамы, 14-16 адресы буйынса урынлашҡан йорттар, Бабурин торлаҡ билмәһе, Урман проспекты (Г. А. Симонов һәм В. А. Жуковская менән берлектә 1927—1930), Батенин торлаҡ биләмәһе, Урман проспекты (Г. А. Симонов, Б. Р. Рубаненко, П. С. Степанов һәм В. А. Жуковская менән берлектә, 1927—1934)
# Парафин

Парафин — балауыҙ ға оҡшаҡан ҡатнашма, (нем. Paraffin), нефть продукты, башлыса мол. м. 300—400 булған нормаль төҙөлөшлө туйынған C18—C35 углеводородтар ҡатышмаһы. С₁₈Н₃₈ (октадекан) дан С₃₅Н₇₂ (пентатриоконтанғаса).

# Парафин
## Үҙенсәлеге

Тығыҙлығы 0,880-0,915 г/см³ (15 °C).Уның составында шулай уҡ изопарафин, нафтен‑ароматик, нафтен углеводородтары бар. Төҫһөҙ кристалл (иреү температураһы 45—65 °C, тығыҙлығы 880—915 кг/м³) йәки шыйыҡлыҡ (ҡайнау температураһы 180—360 °C); һыуҙа, этил спиртында иремәй, күп кенә органик иреткестәрҙә, минераль майҙарҙа ирей; тоҡаныуы 160 °C түбән булмаған, үҙенән‑үҙе тоҡаныуы 300 °C түбән булмаған яныусан матдә. Химик реагенттарҙың күбеһенә инерт; азот кислотаһы, һауалағы кислород (140 °C) һ. б. менән майлы кислоталарға тиклем окислана; хлор менән хлоропарафиндар барлыҡҡа килтереп реакцияға инә. Майлы нефть дистиляттарын артабанғы таҙартыу (көкөрт кислоталы, контактлы, перколяцион йәки башҡа таҙартыу) менән парафинһыҙлаштырыу (мәҫәлән, кетон һәм толуол ҡатышмаһы менән) һәм майһыҙландырыу (шыйыҡ углеводородтарҙан арындырыу) юлдары аша алына.

# Парафин
## Бүленеше

Таҙартыу кимәленә ҡарап юғары таҙалыҡтағы техник, таҙартылған, таҙартылмаған, медицина һ. б. парафиндарға бүленә, улар еҫһеҙ, составында бензопирен булырға тейеш.

# Парафин
## Ҡулланылышы

Аҡһым‑витамин концентраттары алыу, туҡыманы биҙәкләү өсөн, синтетик май кислоталары, шырпы, ҡәләм, май шәмдәре, синтетик йыуыу саралары етештереүҙә, αα‑олефиндар алыу өсөн сеймал, электроизоляция материалы, пластик майҙар компоненты, майлағыс майҙарға присадка булараҡ; юғары таҙалыҡтағы парафиндар — таралар, төрөү материалдары, Резина‑техник изделиелар эшләүҙә, аҙыҡ‑түлек сәнәғәтендә сәйнәй торған резинкалар компоненты сифатында, медицина парафины парафин менән дауалауҙа файҙаланыла.
# Ночная (Кокса ҡушылдығы)

Ночная — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Ночная (Кокса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003496
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100349
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Соловарака

Соловарака — Кола ҡалаһындағы тау. Бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 80,6 метр. Тауҙа ҙур таш—ваҡ таш—ҡом карьеры бар.

# Соловарака
## Атаманың килеп сығышы

Урындағы топонимика менән таныш булмаған кеше, бәлки, тауы атамаһы «тоҙ» һүҙенән килеп сыҡҡан, ә Соловаракала ҡасандыр тоҙ ҡайнатыу менән шөғөлләнгәндәр, тип үҙенсә һығымта яһауы мөмкин. Әммә был дөрөҫ түгел.
Тауҙың атамаһы саам телендәге «Суоловарра» һүҙенән килеп сыҡҡан. Ул «утрау-варака», шулай уҡ «утрау-тау» тип тәржемә ителә. Саамдар уны тауҙың айырым ғына тороуынан һәм ошо урындағы башҡа тау һәм сусаҡтарҙан айырылып торғаны өсөн шулай атағандар. Ә поморҙар, үҙ сиратында, был атаманы рус теленә яраҡлаштырған. Тәүге һүҙҙе рус теленә тәржемә иткәндәр, ә икенсеһен саам телендәге һүҙгә мәғәнәһе буйынса оҡшаш помор һүҙе менән алмаштырғандар.
XX быуаттың 30-сы йылдарында яҙылған "Баренц диңгеҙе лоцияһы"тауҙың ике исемен килтерә. Ул саҡта уны Соловарака һәм Суоловарака тип атайҙар. Һуңынан тәүге атама тулыһынса нығынып китә, ә икенсеһе тарихта ҡала.

# Соловарака
## Тау тарихы

Тау тарихы боронғо замандарға барып тоташа. 1772 йылдың февралендә тауҙа ер тетрәү ваҡытында, был край өсөн һирәк күренеш, ул ишелә. Һәм уны хәҙерге көндә лә күрергә мөмкин. Шулай уҡ был быуатта тауҙа астроном Жак-Андре Маленың обсерваторияһы урынлаша. Хәҙер унда карьер.
# Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы

Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы (3 март 1941 йыл — 21 март 2006 йыл) — хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1982—1993 йылдарҙа төҙөлөүсе Башҡортостан атом электр станцияһы директоры, 1993—2002 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (1996), Рәсәй Федерацияһының почётлы химигы һәм Рәсәй яғыулыҡ-энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре.

# Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы
## Биографияһы

Миҙхәт Әхмәт улы Шакиров 1941 йылдың 3 мартында Башҡорт АССР-ының Иглин районы Оло Теләк ауылында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1958 йылда «Башвостокнефтеразведка» тресының Ҡалтасы быраулау контораһы слесары булып башлай. 1962 йылда Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында оператор ярҙамсыһы була, бер ни тиклем ваҡыт һөнәрселек-техник училищеһында махсус фәндәрҙән уҡыта.
1965 йылдан — энергетика тармағында. Башта Өфөләге 4-се ТЭЦ-та электр цехының, артабан электростанцияның смена начальнигы була.
Башҡортостан биохимия комбинаты ТЭЦ-ында директор урынбаҫары булып бер аҙ эшләгәндән һуң, 1980 йылда «Башкирэнерго» район энергетика идаралығының Яңы Стәрлетамаҡ ТЭЦ-ына директор итеп тәғәйенләнә.

# Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (1996)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы химигы
* Рәсәй яғыулыҡ-энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре
* Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһы
* Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Маҡтау грамотаһы

# Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы
## Хәтер

* Өфөнөң Достоевский урамындағы Миҙхәт Әхмәт улы йәшәгән 49/1-се йорт стенаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Сортым-Пим

Сортым-Пим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пим йылғаһының уң ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 108 км.

# Сортым-Пим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045662
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204566
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Идея

Идея (бор. грек. ἰδέα » төр, форма; прообраз") киң мәғәнәлә — был-кешене артабанғы эшмәкәрлеккә, инициативалы һәм ижади үҙгәртеп ҡороуға дәртләндереүсе ниндәй ҙә булһа күренештең йәки әйберҙең ысын һәм тойолған асылын сағылдырыусы фекер. Идея - » күрһәтелгән тормоштоң рухи матрицаһы", донъяның маҡсаты һәм эволюция сараһы. Идея «объективлыҡҡа үҙенән-үҙе әйләнгән» төшөнсәһе булараҡ йәшәй, йәғни ул идеаль һәм бер үк ваҡытта реаль. Идеялар сығанағы булып кешенең йәшәү мәғәнәһен, йәшәү мәғәнәһен тыуҙырыусы рухы, рухи тормошо тора. Донъя менән идеялар идара итә, улар дәүләттәрҙе булдыра һәм емерә, теләһә ниндәй сиктәрҙе киҫеп үтә, арауыҡта һәм ваҡыт эсендә үҙенең айырым закондары буйынса үҙгәрә һәм кәүҙәләндерә. Идея үҙен хәҡиҡәт тип уйлай һәм кеше инаныуҙарында, ҡараштарында, иманында сағыла. Идея йыш ҡына күренештең йәки алдағы эшмәкәрлектең асылын сағылдырыусы маҡсат йәки принцип булараҡ сығыш яһай. Был йәһәттән «терәк идеялар», «төп идеялар», «етәксе идеялар " тураһында һүҙ бара. Идеяның йөкмәткеһе буйынса төрлө булыуы мөмкин, шул иҫәптән педагогик, милли, мәғрифәтселек һәм башҡалар. Балалар идеялары бай һәм төрлө – Марсҡа осоуҙан алып «дәрестән ҡасырға»тиклем. Балалар төрлө уйындар менән мауыға, шуға күрә йыш ҡына көтөлмәгән хәл була. Уларҙың идеяһын, бер яҡтан, үҫтерергә, икенсе яҡтан, уларҙы тормошҡа ашырыуҙы көйләргә мөмкин. Быны рухи-әхлаҡи тәрбиә аша эшләргә мөмкин. Идеялар педагогтарға ла кәрәк, сөнки белем биреү учреждениеһын концептуаль үҫтереү ысулы булып тора.

# Идея
## Ҡара. шулай уҡ

* Белем
* Идеологияһы
* Интроспекцияһы
* Мем
* Фекер
* Хыял
* Неоплатонизм
* Образы
* Аҡыл
* Рефлексия
* Семантикаһы
* Эйдетика
# Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы

Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы (1909 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

# Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы
## Биографияһы

Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы 1909 йылда Башҡортостандың Архангел районы Көмәрле ауылында тыуа. 1941 йылдың 1 декабрендә Архангел район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 2-се батареяһында орудие тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә.
Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән үк ҡатнашып, ике тапҡыр яралана. Висла йылғаһынан алып Одер йылғаһына тиклем һөжүм итеү операцияларында үҙен ҡыйыу яугир итеп күрһәтә. 1945 йылдың 11 февралендә үҙенең тоҫҡаусы бурыстарын үтәп, Гутендорф районында дошман пехотаһына ҡарай ут асып, дошмандың ун һигеҙгә яҡын һалдат һәм офицерын, бер станок пулеметын юҡ итә һәм бер миномет батареяһының утын баҫтыра, бының менән эскадрондың алға барыуын тәьмин итә.
1945 йылдың 27 октябрендә Бранденбург районында һөжүм итеүсе дошман пехотаһына ҡарай тура тоҫҡап ут аса, өс зенит пушкаһының, бер ҡул пулеметының утын баҫтыра. Унға яҡын немец һалдаты һәм офицеры юҡ ителә. Был батырлыҡтары өсөн Сәйғәфәров Яҡуп Мөсәлим улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
# Тубыл (мәғәнәләр)

Тубыл — күп мәғәнәле һүҙ.
* Тубыл — Ҡаҙағстандағы һәм Рәсәйҙәге йылға.
* Тубыл (ҡала) — Рәсәйҙәге ҡала.
# Парамарка

Парамарка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/855/157 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Парамарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Рублёво гидроузеленән Заозерье ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем, Пахра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101712110000023953
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002395
* Бассейн коды — 09.01.01.017
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төньяҡ Ежуга

Төньяҡ Ежуга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зырянская Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Төньяҡ Ежуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047924
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004792
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абдулғужин Рәүил Сәлим улы

Абдулғужин Рәүил Сәлим улы (1942) — геолог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған геологы (2004).

# Абдулғужин Рәүил Сәлим улы
## Биографияһы

Рәүил Сәлим улы Абдулғужин 1942 йылда Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы Хоҙайбәндә ауылында тыуған.

# Абдулғужин Рәүил Сәлим улы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1967 йылдан Бүребай, 1981 йылдан «Башкиргеология» берекмәһенең Көньяҡ-көнсығыш геология-разведка экспедицияһы геологы.
1986 йылдан — Сибай ҡалаһындағы Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинаты (Сибай ҡалаһы), 1988 йылдан — Ырымбур өлкәһендәге Медногорск баҡыр-көкөрт комбинаты геологы.
1990 йылдан — Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты, 2000—2004 йылдарҙа Хәйбулла тау компанияһы геологы.

# Абдулғужин Рәүил Сәлим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған геологы (2004)
# Вэнто-Се

Вэнто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэн-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Вэнто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078122
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307812
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Перечная (Сеза ҡушылдығы)

Перечная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сеза йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Перечная (Сеза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001526
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000152
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рассыпная (Егорлык ҡушылдығы)

Рассыпная — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының һул ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Рассыпная (Егорлык ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500612107000017130
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001713
* Бассейн коды — 05.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Полосинский

Полосинский — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ҡасаба. Форштадт ауыл биләмәһе составына инә.

# Полосинский
## Географияһы

Райондың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Район үҙәге Верхнеурал ҡалаһына тиклем ара 15 км тәшкил итә.

# Полосинский
## Инфраструктураһы

* Мәктәп
* ФАП