yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Исмәғилев Рафаэль Ришат улы

Исмәғилев Рафаэль Ришат улы (25 март 1951 йыл) — ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир-ағзаһы (1998), ауыл хужалығы фәндәре докторы (1992), профессор (1993), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010).

# Исмәғилев Рафаэль Ришат улы
## Биографияһы

Рафаэль Ришат улы Исмәғилев 1951 йылдың 25 мартында Башҡорт АССР-ының Нуриман районы Байгилде ауылында тыуған..
1973 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай.
Һуңынан, 1973—1974 йылдарҙа Нуриман районы үҫемлектәрҙе һаҡлау станцияһы начальнигы; 1992 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институтында (1993 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты) профессор, 1994 йылдан университетта кафедра мөдире, 1998-1999 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университеты Фәнни тикшеренеүҙәр институтында директорҙың ғилми эштәр буйынса урынбаҫары булып эшләй.
1998 йылдан алып Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһында мөхбир-ағзаһы, ауыл хужалығы фәндәре докторы (1992), профессор (1993), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000).
Исмәғилев Рафаэль Ришат улының ғилми хеҙмәттәренең төп йүнәлеше: үҫемлек аҙыҡ етештереү технологияһы, ужым бөртөклөләренең биологияһы һәм экологияһы, яраҡлаштырылған үҫемлектәр үҫтереү.
Исмәғилев ҡулланыусыларға кәрәкле булған шифалы ашлыҡ, сөгөлдөр үҫтереү технологияһын уйлап тапҡан.
Ул бер фән докторы һәм 25 фән кандидаты әҙерләне.
Ғалим — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының үҫемлектәр өйрәнеү буйынса Ғилми советының рәйесе, Республиканың Дәүләт реестрына селекция ҡаҙаныштарын индереү комиссияһының ағзаһы, «Ғилем» фәнни-нәшриәт советы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Аграр сәнәғәт комплексының аграр фәндәрҙе үҫтереүҙең приоритетлы йүнәлештәрен билдәләүсе Координация советы ағзаһы, «Атлас Республики Башкортостан» редколлегияһы ағзаһы, Башҡорт дәүләт аграр университетының Ғилми советы ағзаһы, докторлыҡ диссертация советы (Өфө, Ҡазан ҡалалары), «Вестник Башкирского ГАУ» журналының нәшриәт советы ағзаһы.

# Исмәғилев Рафаэль Ришат улы
## Хеҙмәттәре

Ғалим — 440 фәнни хеҙмәт, 80 мәҡәлә авторы, шул иҫәптән:
* Основы адаптивно-ландшафтной системы земледелия. Уфа: Китап, 1999 (соавтор).
* Качество и технология производства продовольственного зерна ржи. М.: АгриПресс, 2001 (соавтор).
* Качество и технология производства хлебопекарного зерна пшеницы. Уфа: Гилем, 2005.

# Исмәғилев Рафаэль Ришат улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

РФ Ауыл хужалығы министрлығының Маҡтау грамоталары, Башҡортостан Республикаһының Фән, юғары һәм һөнәри урта белем биреү Дәүләт комитетының, Удмурт Республикаһы Хөкүмәтенең Маҡтау грамоталары, Рәсәй һәм Халыҡ-ара күргәҙмәләрҙең дипломдары һәм миҙалдары, Башҡортостан Республикаһының Хөкүмәт премияһы, «РБ-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре» һәм «РФ юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре» исеме менән бүләкләнгән.
# Австрияның дәүләт ҡоролошо

Австрияның сәйәси структураһы демократия принциптарына ҡоролған. Австрия — парламентлы федератив республика. Дәүләт ҡоролошон бөтәһенән элек 1920 йылда ҡабул ителгән Конституция билдәләй.

# Австрияның дәүләт ҡоролошо
## Дәүләт башлығы

Президент дәүләт башлығы булып тора, ул бөтә халыҡ тауыш биреү юлы менән алты йылға һайлана. Президент посына һайланыу өсөн дәғүәсегә күпселек тауышты йыйырға кәрәк. 2004 йылдың 8 июленән был посты Австрияның Социал-демократик партияһы ағзаһы Хайнц Фишер биләй. Йәмәғәт фекерен белешеүгә ярашлы, әлеге президент хәҙерге Австрияла иң популяр сәйәсмәндәрҙең береһе һанала. 2010 йылдың 25 апрелендәге президент һайлауында ла Хайнц Фишер еңә.

# Австрияның дәүләт ҡоролошо
## Закондар сығарыу власы

Закодар сығарыу власын Австрияның ике палаталы парламенты (Федераль йыйылыш) тормошҡа ашыра, ул Милли һәм Федераль советтарҙан тора. Милли совет — Национальрат — халыҡ тура һайлау юлы менән дүрт йылға үҙ вәкиле итеп һайлаған 183 депутаттан тора. Милли совет закондар ҡабул итә, унан һуң был закондар Федераль совет тарафынан хупланырға тейеш. Парламенттың юғары палатаһы — Бундесрат — федераль ерҙәрҙең вәкилдәренән торған орган. Юғары палатаның 62 вәкиле ерҙәрҙең парламенттары (ландтагтар) тарафынан һайлана, туғыҙ федераль ерҙең һәр ҡайһыһы, халҡының һанына ҡарап, ландтагҡа өстән алып ун икегә тиклем вәкил ебәрә. Бундесрат илдең сәйәси тормошона ҙур йоғонто яһамай, ҡайһы бер закондарҙы ҡабул итеү өсөн Бундесраттың хуплауы кәрәк тә түгел. Бундесратҡа һуңғы һайлау 2013 йылдың сентябрендә була.

# Австрияның дәүләт ҡоролошо
## Башҡарма власть

Башҡарма власть органдары: башында федераль канцлер торған федераль хөкүмәт, Австрияның ҡораллы көстәре, полиция, шулай уҡ барлыҡ федераль ведомстволар. Бундесканцлерҙың кандидатураһы, Милли совет вәкилдәренең күпселегенең фекеренә таянып, Федераль президент тарафынан тәғәйенләнә. 2008 йылдың декабренән Австрияның федераль канцлеры посын Социал-демократик партия ағзаһы Вернер Файман биләй.

# Австрияның дәүләт ҡоролошо
## Суд власы

Бөтә судьяларҙы юстиция министрлығы тәғәйенләй. Австрияның дөйөм юрисдикция судтары системаһына дүрт кимәлдәге судтар инә: 1) район судтары, 2) ер судтары, 3) дүрт апелляция суды, 4) юғары суд. Шулай уҡ асыҡ хоҡуҡ судтары бар, уларға түбәндәгеләр инә: юғары административ суд һәм конституция суды (1920 йылда ойошторолған; донъяла иң боронғо иҫәпләнә). Австрияның хоҡуҡ системаһы хоҡуҡ системаһының роман-герман тармағына ҡарай.
# Конья (провинция)

Конья (төр. Konya) — Төркиә Йөмһүриәтенең провинцияһы. Төркиә Йөмһүриәтенең майҙан буйынса беренсе ил.

# Конья (провинция)
## География

Конья Эскишехир, Афйонкараһисар, Ыспарта, Анталья, Караман, Мәрсин, Нигде, Аҡһарай, Анкара провинциялары менән сиктәш.
Халҡы — 2 192 166 кеше.

# Конья (провинция)
## Административ ҡоролош

31 район:
* Ахырлы (Ahırlı)
* Акёрен (Akören)
* Акшехир (Akşehir)
* Алтынекин (Altınekin)
* Бейшехир (Beyşehir)
* Бозкыр (Bozkır)
* Челтик (Çeltik)
* Джиханбейли (Cihanbeyli)
* Чумра (Çumra)
* Дербент (Derbent)
* Деребуджак (Derebucak)
* Доганхисар (Doğanhisar)
* Эмиргази (Emirgazi)
* Эрегли (Ereğli)
* Гюнейсыныр (Güneysınır)
* Хадым (Hadim)
* Халкапынар (Halkapınar)
* Хююк (Hüyük)
* Ылгын (Ilgın)
* Кадынханы (Kadınhanı)
* Карапынар (Karapınar)
* Каратай (Karatay)
* Кулу (Kulu)
* Мерам (Meram)
* Сарайоню (Sarayönü)
* Сельчуклу (Selçuklu)
* Сейдишехир (Seydişehir)
* Ташкент (Taşkent)
* Тузлукчу (Tuzlukçu)
* Ялыхююк (Yalıhüyük)
* Юнак (Yunak)
# Ялмауыҙ

Ялмауыҙ (ялмауыҙ, баш. теленән ялмау һәм ауыҙ — бөтә нәмәне йотоусы); — башҡорт мифологияһында яман мифик зат

# Ялмауыҙ
## Тарихы

Ялмауыҙ башҡорт әкиәттәрендә («Ҡараса батыр», «Алтындуға батыр») осрай.

# Ялмауыҙ
## Характеристикаһы

Ялмауыҙ яуыз иблис. Хөрәфәттәр буйынса, ялмауыҙ — сихырсы һәм кеше ашаусы, вампир. Халыҡ ижадында ул ғәҙәттә аждаһа, 7-, 9- йәки 12- башлы йылан образында бирелә, ул үҙе ағастар ултыртҡан баҡсала йәшәй. Ғәҙәттә әкиәттәрҙә батырҙар, Ялмауыҙҙың тотҡонлоғонда булған ҡыҙҙарҙы ҡотҡарып, иблис менән алышҡа инә һәм уны үлтерә.
«Егет ҡыҙҙы бирмәҫ өсөн 7 башлы ялмауыҙ аждаһа менән һуғышып китте, ти. һуғыша торғас, егет ялмауыҙҙы еңгән, турап бөтөргән». (БХИ. Әкиәттәр. IV т.).
А. М.Ҡулаев яҙмаларында ялмауыҙ иҫ киткес ҙур ауыҙлы мәскәй әбей, ҡарт ҡатын итеп һүрәтләнә. Ышаныуҙарҙа ялмауыҙ йыш ҡына сихырсы, кеше ашаусы, ҡан һурыусы итеп тә һүрәтләнә. Бигерәк тә ул йыш йәш балаларҙы, ҡыҙҙарҙы урлай икән.
Ялмауыҙ образы шулай уҡ башҡа төрки телле халыҡтар мифологияһында ла осрай. Мәҫәлән, уйғыр телендә ялмауыҙ «аждаһа» тигәнде аңлата: «Йата башлик ялмауз» — тимәк, ете башлы ялмауыҙ (аждаһа).
Ҡаҙаҡ һәм ҡырғыҙ мифологияһында жалмауыз кемпир тип атала. Был кеше ашаусы, балалар урлаусы яуыз йән эйәһе (йыш ҡына ете башлы); үпкә рәүешендә ул һыу өҫтөндә йөҙә», ә кеше яҡынлашҡас, ете башлы ҡарсыҡҡа әүерелә, кешене эләктереп ала һәм улын бирергә мәжбүр итә («Ер-Тостик» әкиәте). Ялмауыҙ образы (ҡаҙаҡтарҙа) ҡурсалаусы әсә культына барып тоташа, тигән фекер йөрөй. Быны ҡайһы берҙә тылсымсы шаман ҡатын, ырыу уты хужабикәһе, хужа һәм «үлем иле» һаҡсыһының функциялары күрһәтә. (Яҡшы ҡатын-ҡыҙ, геройҙың яҡлаусыһы һыҙаттары). Жалмауыз-кемпир ҡайһы бер тылсымлы әкиәттәрҙә үҙенән-үҙе уйнаған думбыраны нисек табыу, тылсымлы көҙгө алырға һәм өйләнергә ярҙам итеү тураһында һөйләй. Ҡырғыҙҙарҙа (жалмауыз кемпир) ялмауыҙ төрө тауҙарҙа, урмандарҙа, кеше торлағынан алыҫта йәшәгән һәләмә кейем кейгән ҡарсыҡ. Ул ҡыҙҙарҙы үҙенең ҡыуышына ылыҡтыра һәм һиҙҙермәй генә ҡанын һура, ҡорбан көсһөҙләнһә, уны ашай.
Ошондай уҡ персонаж уйғырҙар һәм башҡорттар (ҡәбәхәт әҙәм) һәм нуғайҙар (ялмавыз) мифологияһында бар.
Башҡорт ялмауыҙы бигерәк тә татар, Себер татарҙары ялмауыҙына яҡын. Килеп сығышы яғынан ялмауыҙ төрки сығанаҡлы ялмау һәм ауыҙ һүҙҙәре менән бәйле.
# Мөнфи

Мөнфи, мүнфи (исп. Monfí, ғәр. منفي‎‎ — һөргөнгә ебәрелгән, ҡыуылған; рус. Монфи) — Урта Быуат Испанияһында ҡасҡын мудехарҙар һәм морискиҙар.

# Мөнфи
## Тарихы

Улар был исем аҫтында XVI һәм XVII быуат әҙәбиәтендә телгә алына. Кастилия һөжүменән һуң тарҡалған Гранада әмирлегенең таулы урындарында һыйыныу эҙләгән ҡасаҡ маврҙар төркөмдәре. Бигерәк тә мосолман ихтилалдарын баҫтырғандан һуң монфиҙар күп барлыҡҡа килә. Уларҙың төп шөғөлө юлдарҙа бандитлыҡ һәм пиратлыҡ була.
1492 йыл һуңынан күп мудехарҙар тауҙарҙа йәшерен берләшмәләр ойоштора, унда улар ислам ритуалдарын сағыштырмаса иркен ҡуллана ала. Күп кенә мөнфиҙәр ҡатнашҡан Альпухар ихтилалы (1568) бындай консолидация миҫалы булып тора.

# Мөнфи
## Иҫтәлеге

Улар иҫтәлегенә Кутар (Малагаһы) тигән бәләкәй ҡалала йыл һайын Фиеста-дель-Монфи (исп.) баш. (хәреф. «Юлбаҫарҙар байрамы») үткәрелә.
# Изюмка

Изюмка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ировка йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Изюмка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100162
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Епифанцев Сергей Николаевич

Епифанцев Сергей Николаевич (1953) — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары (1985—1987).
Епифанцев Сергей Николаевич 1953 йылдың май айында Өфөлә тыуған. 1975 йылда Өфө авиация институтын тамамлай, һөнәре буйынса инженер-электромеханик. Психология фәндәре кандидаты, социология фәндәре докторы.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1975 йылда инженер-технолог булып башлай, 1975−1976 йылдарҙа СССР-ҙың 50-йыллығы исемендәге Өфө агрегат производство-конструкторлыҡ берекмәһендә мастер булып эшләй. 1978 йылдан — коммунистар партияһы ағзаһы. Артабан йәмәғәт-партия ойошмаларында етәксе вазифаларын биләй.
1976−1979 йылдарҙа ВЛКСМ-дың агрегат производство-конструкторлыҡ берекмәһендә секретарь урынбаҫары; секретары.
1979−1980 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Өфө ҡала комитетының ойоштороу бүлегенеъ мөдире.
1980−1981 йылдарҙа КПСС-тың Өфө ҡалаһы Ленин район комитетының ойоштороу бүлеге мөдире.
1981−1985 йылдарҙа КПСС-тың өлкә комитетының ойоштороу-партия эше бүлегенең инструкторы.
1985 йылдың ғинуарынан алып 1987 йылдың ғинуарына тиклем ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары.
1987 йылда ВЛКСМ-дың Үҙәк Комитетының эшсе йәштәр бүлеге мөдире.
1987−1990 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Үҙәк Комитеты секретары.
1990—1991 йылдарҙа КПСС-тың Үҙәк комитеты секторы мөдире.
1991 йылдан «АРТЕЛЬ» акционерҙар йәмғиәтенең идараһының рәйесе, «МАГНА ЛТД» акционерҙар йәмғиәтенең вице-президенты, «НЕФТЕГАЗ» акционерҙар йәмғиәте директоры урынбаҫары, «Реформа» фондының советнигы, Мәскәү президент программалары фонды директоры, «МЕГАПИР» фонды идараһының рәйесе, «СКАФ» сәнәғәт-финанс компанияһы" ЯАЙ-нең генераль директоры урынбаҫары булып эшләй. 2000 йылдан — Көньяҡ федераль округында Рәсәй Федерацияһының Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары, 2004 йылдан — Ростов өлкәһе буйынса баш федераль инспекторы. 2008 йылдың декабренән — «Рәсәй тимер юлдары» («РЖД») ААЙ-ының президенты советнигы.
2009 йылдың апрелендә «Рәсәй тимер юлдары» ААЙ-ы президенты бойороғо буйынса Епифанцев Сергей Николаевич «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең вице-президенты — статс-секретары итеп тәғәйенләнә.
# Мәсәғүт (исем)

Мәсәғүт — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Мәсәғүт (исем)
## Этимологияһы

Мәсәғүт (Мәсғүт) башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән исем. Ғәрәп телендә «бәхетле» тигәнде аңлата

# Мәсәғүт (исем)
## Билдәле кешеләр

Заманов Мәсғүт Фәйзрахман улы (14 ғинуар 1914 йыл — 16 февраль 1988 йыл) — сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү алдынғыһы. Совет-фин һуғышында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 5-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).

# Мәсәғүт (исем)
## Фамилияла

Мәсәғүтов Рим Хәким улы (20 август 1946 йыл) — ғалим-тау инженеры-геолог, геология-минералогия фәндәре докторы (2002), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған геологы (2000).

# Мәсәғүт (исем)
## Ауылдар

Мәсәғүт (рус. рМесягутово) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл.
Мәсәғүт (рус. Месягутово) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл.
Мәсәғүт (Татарстан) Мәсғүт (Мәсәғүт, Миңлеғол; татар. Мәсгут, рус. Масягутово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.
# Малахов Михаил Андреевич

Малахов Михаил Андреевич (20 октябрь 1923 йыл — 6 ноябрь 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, айырым сапер батальонының сапер-разведчигы, гвардия ефрейторы. Дан орденының тулы кавалеры.

# Малахов Михаил Андреевич
## Биографияһы

Михаил Андреевич Малахов 1923 йылдың 20 октябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны Болотин ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. ВКП(б) (1944 йылдан КПСС) ағзаһы. 5 класс белемле. Колхозсы.
1941 йылдың 12 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ауырғазы район хәрби комиссариаты тарафынан армияға саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 1942 йылдың апреленән ҡатнаша.
1945 йылда М. А. Малахов демобилизациялана. Башҡортостанға ҡайта. Талбазы ауылында, ә унан һуң Ауырғазы районының Трудовка ауылында Киров исемендәге колхозда бригадир булып эшләй.
1988 йылдың 6 ноябрендә вафат була. Башҡортостандың Ауырғазы районы Трудовка ауылында ерләнгән.

# Малахов Михаил Андреевич
## Батырлығы

1 Украина фронты 3-сө гвардия армияһы 81-се уҡсылар дивизияһы 196 айырым сапер батальонының сапер-разведчигы ефрейтор Малахов Михаил Украинаның Волынск өлкәһеЧервона ауылы янында (хәҙер Украинаның Волынск өлкәһе Гороховатский районы) 5 июнгә ҡаршы төндә дошмандың мина яланында юл һала һәм дүрт минаны юҡ итә. 1944 йылдың 12 июнендә ҡыйыу сапер дошмандың тимер сымдан ҡуйылған кәртәләрендә һалдаттар үтерлек юл аса һәм хәрби бурысты үтәүгә булышлыҡ итә.
1944 йылдың 18 июнендәге 359718-се бойороҡ буйынса «немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә командование ҡуйған бурысты өлгөлө үтәгәне өсөн» ефрейтор Малахов Михаил Андреевич 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 359718).
1944 йылдың 1-5 авгусында Польшаның Якубовица ауылы янында Висла йылғаһы аша Малахов М. А дүрт станоклы пулемёт менән ҡоралланған десантты йылғаның икенсе ярына сығара. 1944 йылдың 4 авгусында ҡурҡыу белмәҫ ҡыйыу сапер-разведчик яралы офицерҙы ҡотҡара.
1944 йылдың 30 октябрендәге № 6119 бойороҡ буйынса «немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә командование ҡуйған бурысты өлгөлө үтәгәне өсөн » ефрейтор Малахов Михаил Андреевич ефрейтор 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1944 йылдың 21 октябрендә Гавранец тораҡ пункты районында (Чехословакия) Малахов Михаил пулемёт расчетын һәм дошман автоматсыларын юҡ итә, бының өсөн 1944 йылдың 30 ноябрендә 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1984 йылдың 16 мартында СССР Юғары Советы Президиумы указы (№ 2108) менән «немец -фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә командование ҡуйған бурысты өлгөлө үтәгәне өсөн » Малахов Михаил Андреевич 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә һәм Дан орденының тулы кавалеры була.

# Малахов Михаил Андреевич
## Наградалары

1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, 1-се, 2-се һәм 3-сө дәрәжә Дан ордены , миҙалдар менән бүләкләнгән.

# Малахов Михаил Андреевич
## Хәтер

Ауырғазы районы Трудовка ауылындағы урам Дан орденының тулы кавалеры М. А. Малахов исеме менән аталған.
# Мантой-Яха

Мантой-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Мантой-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307835
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Брандис (Саксония)

Брандис (Саксония) (нем. Brandis) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9587 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,81 км². Диңгеҙ кимәленән 137 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4821 һәм автомобиль коды MTL.
# Буториха

Буториха — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Буториха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100016691
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101669
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Өләсәй вышка

Өләсәй вышка — Ишембай ҡалаһының мемориаль комплексы, Башҡорт Нефтен Тәүге асыусылар урамы йәнәшәһендә, Нефтселәр скверында урынлашҡан.
1967 йылда асылған.

# Өләсәй вышка
## Тасуирлама

Иҫтәлекле ҡоролмалар комплексынан ғибәрәт. Ер өҫтөнән күтәрелгән бетон нигеҙҙә киҫелгән пирамида рәүешендәге өс көпшәле металл конструкциялар ҡуйылған. Был комплекстың төп элементы — нығытылған, яғымлы итеп «Өләсәй вышка» тип аталған нефть вышкаһы — башҡорт нефтен «беренсе асыусы» 702-се скважина. Ул «Икенсе Баҡыға» башланғыс һалған, 1932 йылдың 16 майында 11 сәғәт 30 минутта 680,15 метр тәрәнлектән беренсе 36 метр бейеклектәге сәнәғәт нефте фонтаны атыла. 702-се скважина 1931 йылдың 3 июнендә быраулана. Аҙаҡ тәрәнлеге 800 метрға тиклем артып, башта тәүлегенә 11,4 тонна дебитлы 7 выброс эшләй, артабан тәүлегенә 20 тонна нефть ҡыуа. 1964 йылдың ғинуарынан файҙаланылмай. 1981 йылдың 16 апрелендә 702-се скважинана ябыла. 10330 көн файҙаланыу осоронда «өләсәй вышка» 37885 тонна нефть сығара. Вышканың башында эш майҙансығы бар, унда вышканың тышҡы контуры буйлап барған дүрт маршлы металл баҫҡыс ярҙамында күтәрелеп була. Бетон майҙандың үҙәгендә насос-һурҙырғыс.
Вышка янында иҫтәлекле стела ҡуйылған. Унда — алыҫҡа атлаусы аҡһыл төҫтәге нефть вышкалары төркөмө. Сүкеп эшләнгән ҡыҙ фигураһы төшөрөлгән, ул ҡулын «өләсәй вышка» яғына һуҙған. Был һүрәттән һул яҡта квадрат майҙансыҡта яҙыу:
   «16.05.1932 йылда 702-се скважина «Икенсе Баҡыға» нигеҙ һала».
Мемориал стена эргәһендәгегранит стелаға нефтселәрҙең исемдәре яҙылған.
Аллеялар буйлап асылған ятҡылыҡтар яҙылған табличкалар ҡуйылған.

# Өләсәй вышка
## Сәнғәт әҫәрҙәрендә сағылышы

Шағир Мадрил Ғәфүров "Өләсәй вышка"ға арнап шиғыр яҙған.
Всё, что знал я о ней понаслышке, Уместится в одну лишь строку, А с неё, с этой маленькой вышки Начиналось «Второе Баку»! В ней была богатырская удаль, Вышло время — ушла на покой, И теперь её «бабушкой» люди В обиходе зовут меж собой. А чтоб помнили все в нашем крае Тот далёкий великий момент, Возвели её, словно героя, На белокаменный постамент. И стоять ей на славу округе, Где кипит созидательный труд, А качалки, как верной подруге, День и ночь ей поклоны кладут.
# Имашев Лоҡман Ноғман улы

Имашев Лоҡман Ноғман улы (1908- 8.12.1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

# Имашев Лоҡман Ноғман улы
## Биографияһы

Имашев Лоҡман Ноғман улы Бишбүләк районы Аҙнай ауылында тыуа (Аҙнай элгәре Миәкә районына керә). Воронеж губернаһындағы Вольский 2-се авиацион техник мәктәбен тамамлай. 1934 йылда Лоҡман Имашев Фатиха Хөснулла ҡыҙына өйләнә һәм ғаилә һуғышҡа ҡәҙәр Миәкә районы Ҡырғыҙ-Миәкә ауылына күсенә. Көсө ташып торған комсомол егет «ОСОАВИАХИМ» ойошмаһын етәкләй. баш инструктор була. Армияға алынғас, кавалерияла хеҙмәт итә. Имашев Лоҡман һәм Ғүмәров Сабирйән Ҡырғыҙ-Миәкә ауылының Бохарай-тау итәгендә буласаҡ һуғышсыларҙы ат менән идара итергә өйрәтә. Күнекмәләр көнөн-төнөн бара.

# Имашев Лоҡман Ноғман улы
## Биографияһы
### Һуғыш йылдары

1941 йылдың декабрендә Дим станцияһы янында Башҡорт кавалерия дизивияһына һуғышсыларҙы туплау башлана. Имашев Лоҡман менән Ғүмәров Сабирйән тәүге көндәрҙән үк, үҙ теләктәре менән уға ҡушыла. 1942 йылдың июль айында Миңлеғәли Шайморатов етәкселегендәге 112-се кавалерия дивизияһы фронтҡа оҙатыла. Яугирҙәр, аттар һәм һуғыш кәрәк-яраҡтары төйәлгән состав Липецк өлкәһенең Тербуны станцияһына туҡтай. Брянск фронты составындағы һуғышсылар алдында фашистарҙың Воронежға табан хәрәкәт итеүен туҡтатырға, тигән мөһим бурыс ҡуйыла. 1942 йылдың 2 июленән Лоҡман Ноғман улы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. 1942 йылдың 19 ноябрендә совет артиллерияһының көслө залптары Волга буйында немец илбаҫарҙарын ҡыйрата башлауҙарын хәбәр итә. Әммә дошман ныҡышмалы рәүештә ҡаршылыҡ күрһәтә, көсөргәнешле алышта юғалтыуҙар күп була: 20 ноябрҙә дивизия 400 кешеһен юғалта, 600-ләп ат һәләк була. 1942 йылдың 8 декабрендә Сталинград өсөн барған дәһшәтле һуғыштарҙың береһендә Лоҡман Ноғман улы хәбәрһеҙ юғала.

# Имашев Лоҡман Ноғман улы
## Хәтер

Роза Килеева үҙенең «112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының данлыҡлы миәкә кешеләре» тигән китабында Лоҡман Имашев һәм Сабирйән Ғүмәров тураһында түбәндәгеләрҙе яҙа: «Яҡташтарыбыҙ Сталинград янындағы ҡаты һуғыштарҙа ҡатнаша. Уларҙың һуғыш юлы ҡыҫҡа була. Имашев Лоҡман 08.12.1942 хәбәрһеҙ юғала. Сабирйән Шакир улы ҡаты яралана һәм 1942 йылда тыуған яғына ҡайтарыла».

# Имашев Лоҡман Ноғман улы
## Балалары

Лоҡман Имашевтың тормош иптәше Фатиха Хөснулла ҡыҙы һуғыш йылдарында «Дим» совхозында тракторҙа эшләй, яңғыҙы ике улын тәрбиәләп үҫтерә. Улдары Эдуард (1935) хәрби хеҙмәткәр була, ә Марат Лоҡман улы ғүмерен водитель һөнәренә бағышлай.