# 1-се Иҙелбай

1-се Иҙелбай (икенсе исеме Баҙраҡ 1-се; рус. 1-е Идельбаево) — Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы ауыл. Таймый ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 108 кеше булған. Милли составы — тулыһынса башҡорттар. Почта индексы — 452484, ОКАТО коды — 80247855002.

# 1-се Иҙелбай
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 41 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Таймый): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Кропачёво): 70 км
1‑се Иҙелбай Йүрүҙән йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙҙан төньяҡ-көнбайышҡа табан 41 километр һәм Кропачёво (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан 70 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# 1-се Иҙелбай
## Тарихы

Өфө өйәҙе Мырҙалар улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Иҙелбай ауылына нигеҙ һалған, ауыл 1795 йылдан билдәле. Шулай уҡ Баҙраҡ атамаһы менән дә теркәлгән.
1795 йылда 36 йортта 199 кеше, 1865 йылда 88 йортта — 398 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. XX быуат башында керҙәшлек килешеүе нигеҙендә типтәрҙәр индерелгән.

# 1-се Иҙелбай
## Биләмә берәмектәренә инеүе

| Теркәү йылы | Улус, ауыл советы | Өйәҙ, кантон, район | Губерна, Республика | Дәүләт |
| 1757 | Мырҙалар улусы | Троицк өйәҙе | Ырымбур губернаһы | Рәсәй Империяһы |
| 1816 | 10-сы йорт | 8-се Башҡорт кантоны | Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1834 | 10-сы йорт | 8-се Башҡорт кантоны | Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1847 | 10-сы йорт | 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе | Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1859 | 10-сы йорт | 8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе | Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1895 | Мырҙалар улусы | Өфө өйәҙе | Өфө губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1920 | Мырҙалар улусы | Мәсәғүт кантоны | Автономлы Башҡорт ССР-ы | РСФСР |
| 1926 | Мырҙалар улусы | Мәсәғүт кантоны | Автономлы Башҡорт ССР-ы | СССР |
| 1935 | Мырҙалар-Мәсетле ауыл советы | Малаяҙ районы | Башҡорт АССР-ы | СССР |
| 1941 | Мәсетле ауыл советы | Салауат районы | Башҡорт АССР-ы | СССР |
| 1990 | Мәсетле ауыл советы | Салауат районы | Башҡортостан Республикаһы | Рәсәй Федерацияһы |

# 1-се Иҙелбай
## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше

1906 йылда 2 мәсет, 2 һыу тирмәне, 2 запас икмәк һаҡлау мөгәзәйе булған.
XIX быуат аҙағында бер Иҙелбай ауылы була. XX быуаттың 1920 йылында ике ауыл: Арҡауыл ауылынан 7 саҡрымда 100 йортта 434 кеше йәшәгән 1-се Иҙелбай һәм Арҡауылдан 6 саҡрымда 113 хужалыҡта 607 кеше йәшәгән 2-се Иҙелбай тип аталған яңы ауыл барлыҡҡа килгән. Ике ауылда ла башҡорттар һәм типтәрҙәр йәшәй.
1-се Иҙелбай ауылында башланғыс мәктәп бар. Халыҡ «Таймый» МУСП муниципаль унитар ауыл хужалығы предприятиеһында хеҙмәт итә.

# 1-се Иҙелбай
## Халыҡ һаны

1-се Иҙелбай ауылында башҡорттар йәшәй (2002)
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) | | | | | |
| 1906 йыл | 902 | | | | |
| 1920 йыл 26 август | 434 | 182 | 252 | 42 | 58,0 |
| 1926 йыл 17 декабрь | | | | | |
| 1939 йыл 17 ғинуар | 349 | | | | |
| 1959 йыл 15 ғинуар | 229 | | | | |
| 1970 йыл 15 ғинуар | | | | | |
| 1979 йыл 17 ғинуар | | | | | |
| 1989 йыл 12 ғинуар | 107 | | | | |
| 2002 йыл 9 октябрь | 112 | 59 | 53 | | |
| 2010 йыл 14 октябрь | 108 | 54 | 54 | 50,0 | 50,0 |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
    1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
    1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
* 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
       Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
* 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
       Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
* 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
       Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
* 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
       Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
* 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
       Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
* 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
* 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
* Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
       1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.

# 1-се Иҙелбай
## Билдәле кешеләре

* Абдуллин Мазһар Ғиләжетдин улы (29.12.1912—25.08.1942), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яҙыусы.
* Ғарипов Халит Әлтәф улы (11.06.1956), «Дыуанводоканал» предприятиеһы (Мәсәғүт ауылы) етәксеһе, район Советы депутаты.
* Хурамшин Иштимер Шәғәли улы (1951), Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенең баш табибы, медицина фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.

# 1-се Иҙелбай
## Урамдары

* Яр буйы урамы (рус. Набережная (улица)
* Үҙәк урам (рус. Центральная (улица)
* Мәктәп урамы (рус. Школьная (улица)

# 1-се Иҙелбай
## Тирә-яҡ мөхит
### Ер-һыу атамалары

Тауҙар:
Йылғалар:
* Йүрүҙән
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Башҡа урын-ер атамалары: