yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вишкурт

Вишкурт — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Поля йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3 км.

# Вишкурт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031955
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003195
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡараталаят

Ҡараталаят (Ҡараталлыаят) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аят йылғаһының һул ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 175 км.

# Ҡараталаят
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000362
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200036
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡараталаят
## Этимологияһы

Гидроним башҡорт телендәге ҡаратал+аят һүҙҙәре ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән. "Словарь топонимов Башкирской АССР" белешмәһендә Ҡаратал атамаһына ошондай аңлатма яҙылған: Урғаҙа (Уртазымка) — река, правый приток Урала в Баймакском, Хайбуллинском районах.В верхнем течении Оло Урғаҙа, Кесе Урғаҙа. Возможно от диал. ур - ров, канава и древнетюрк. угуз - р е к а .

# Ҡараталаят
## Этимологияһы

Урыҫ теленә ни сәбәптәндер Уртазымка булып инеп киткән гидроним башҡортса Урғаҙа тип атала.
Ҡаратал атамаһы тураһында "Словарь топонимов Башкирской АССР" белешмәһендә "ҡаратал - чернотал" тигән ағас атамаһынан килеп сыҡҡан тигән аңлатма яҙылған:
"Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә аят' һүҙенә: Ҡөрьән сүрәһенең айырым бер доғаһы тигән аңлатма бирелгән
# Тишерек

Тишерек — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Усинский залив) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Тишерек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100005564
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100556
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эпентеза

Эпентеза (бор. грек. ἡ ἐπένθεσις, йәбештереү, йәнәшә ҡуйыу) — фонетик күренеш, һүҙгә бер йәки бер нисә өн — тартынҡы (лат. excrescentium, оро) йә һуҙынҡы (йәғни анаптиксис, бор. грек. ἡ ἀνάπτυξις, ҡушылма) өҫтәүҙән ғибәрәт.

# Эпентеза
## Шиғырҙа эпентеза

Антик шиғырҙа эпентеза һүҙгә ижек өҫтәүҙән тора. Мәҫәлән, «mōrtalīs, quoniām bellī fera mōenera Māvors» (Lucr. Rer. Ι 32), бында Mars урынына Māvors ҡулланылған; йәки тағы бер миҫал: «nāvita nēc mediā nēscius ērrat aquā» (Ovid. Amor. XIII 12), nauta урынына navita тора. Был осраҡтарҙа эпентеза күренеше йыш ҡына һүҙҙең архаик формаларына олғаша; мәҫәлән Māvors формаһы Mars тигәндең архаик формаһы булып тора. Ғәҙәттә латин шиғырында осрай.

# Эпентеза
## Эпентезаның телдәге ҡулланылышы

Эпентеза телдә һүҙгә этимологик булмаған (йәғни мәғәнәгә йоғонто яһамаусан) тоторҡло йә күсмә өн өҫтәп ебәреүҙән ғибәрәт. Күренеш артикуляцион торош алыуҙы күҙҙә тота. Өндө әйтергә әҙерләнгән телмәр ағзалары тейешле торошто алырға алдан әҙерләнә һәм биодинамик «уңайлы» артикуляцияны тәьмин итә. Шуның менән бергә һүҙҙең алдағы фрагменттары үҙгәрешкә дусар була. Ҡағиҙә булараҡ, эволюционлыҡҡа эйә һәм телдең үҫешенә юлдаш була. Йышыраҡ тел үҙенә ят тартынҡылар тупланышы булған һүҙҙе үҙләштергәндә барлыҡҡа килә (атап әйткәндә, асыҡ ижек законына эйә булған телдәрҙә, мәҫәлән, япон йәки праславян телдәрендә).

# Эпентеза
## Башҡорт телендә эпентеза

Башҡорт телендә эпентеза — өндәрҙең комбинаторлы үҙгәреше төрҙәренең береһе, өҫтәмә өн һүҙҙең әйтелешен еңелләштереү өсөн хеҙмәт итә. Эпентеза күренеше башҡорт теленә рус теленән һәм рус теле аша башҡа телдәрҙән ингән һүҙҙәрҙә осрай. Әгәр эргәләш тартынҡылар һүҙҙең башында килһә, һуҙынҡы шул ике тартынҡының араһына ҡуйыла, мәҫәлән, князь — кенәз, бревно — бүрәнә; һүҙҙең аҙағында килһә, был һүҙгә ялғау ҡушылған саҡта һуҙынҡы тамыр менән ялғау араһына ҡуйыла, мәҫәлән, лозунг — лозунг-ы-лар, Норильск — Норильск-и-ҙа.
Хәҙерге башҡорт әҙәби телендә эпентеза күренешенең түбәндәге үҙенсәлектәре бар:
а) элеккерәк замандарҙа үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә эпентеза орфографик норма итеп алынған: бревно — бүрәнә, книга — кенәгә, кровать — карауат, квас — кеүәҫ, крупа — көрпә;
б) һуңғыраҡ осорҙа үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә эпентеза тик һөйләү телендә йә ерле һөйләштәрҙә күҙәтелә, әҙәби телгә алынмаған: бригадир — б-ы-ргадир, министр — минист-ы-р, протокол — п-ы-ратакол, акт — ак-ы-т, трактор — т-ы-рактор һ. б.;
в) ике тартынҡыға бөткән үҙләштерелгән һүҙҙәргә ялғау ҡушҡанда тамыр менән ялғау араһында әҙәби әйтелештә лә, әҙәби яҙылышта ла эпентеза күҙәтелә: Омск — Омск-и-ға, киоск — киоск-ы-ла, танк — танк- ы-лар һәм башҡалар.
# Луп-ПАй-Егарт

Луп-ПАй-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юх-ПАй-Соим йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Луп-ПАй-Егарт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303189
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Евыр-Юган

Евыр-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Евыр-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030053
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303005
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пухманга

Пухманга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Пухманга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000006105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000610
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эсхил

Эсхил (боронғо грексә- Αἰσχύλος, б.э. 525 тиклем — б.э.456 й. тиклем) — боронғо грек драматургы, европа трагедияһының атаһы.

# Эсхил
## Төп мәғлүмәттәр

Эсхил аристократ ғаиләлә тәрбиәләнә.Уның бер ағаһы Кенигер Марафон һуғышының геройы була; ә икенсе туғандарының береһе Филокл — б.э. тиклем V быуаттың икенсе яртыһының атаҡлы трагик шағиры була. Эсхилдың улы Евфорион да трагедиялар ижад иткән.
* Был Боронғо Греция тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Угъюм

Угъюм — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Синдорское күле - Вис йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Угъюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021944
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002194
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кандалеп (йылға)

Кандалеп — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/585/27 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кандалеп (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200010116
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201011
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәләх (исем)

Сәләх — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

# Сәләх (исем)
## Этимологияһы

Сәләх — «тыныслыҡ», «изгелек», «кәрәклек» тигән мәғәнәләр аңлатҡан ир-ат исеме.

# Сәләх (исем)
## Билдәле шәхестәр

Сәләх әд-Дин — Мысыр һәм Сүриә солтаны, талантлы полководец, XII быуатта мосолмандар башлығы. Әйүбиҙәр династияһына баш һалған, улар заманында Мысырға, Сүриәгә, Ираҡҡа, Хижазға һәм Йәмәнгә идара иткән.
Сәләх Кулибай (2 июль 1910 йыл — 15 октябрь 1976 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, шағир, драматург һәм тәржемәсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1948 йылдан — КПСС ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969)

# Сәләх (исем)
## Фамилияларҙа

Сәләхов Таһир Теймур улы (әзерб. Tahir Teymur oğlu Salahov; 29 ноябрь 1928 йыл, Баҡы) — СССР һәм Рәсәйҙең театр рәссамы, педагог, профессор. 1979 йылдан СССР Художество академияһы Президиумы ағзаһы, 1997 йылдан Рәсәй Художество академияһы вице-президенты. СССР Художество академияһы академигы (1975; 1966 йылдан мөхбир ағза). СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1973). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1989). СССР Дәүләт премияһы (1968) һәм Рәсәй Федерацияһы Дәүләт премияһы лауреаты, 1964 йылдан КПСС ағзаһы.
Сәләхов Ҡасим Сәләх улы 1919 йыл — 22 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы.
Сәләхетдинов Камал Ситдиҡ улы театр актёры. 1928—1968 йылдарҙа Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры артисы. РСФСР-ҙың (1957) һәм Татар АССР-ының (1943) халыҡ артисы.
# Заһиҙуллин Рәйес Нурый улы

Заһиҙуллин Рәйес Нурый улы (20 февраль 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәй химик-технологы. Техник фәндәр докторы (1991), профессор (1999). Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2003) атҡаҙанған фән эшмәкәре, СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1976).

# Заһиҙуллин Рәйес Нурый улы
## Биографияһы

Рәйес Нурый улы Заһиҙуллин 1940 йылдың 20 февралендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы Ишәй ауылында тыуған.
2009 йылдың 1 ғинуарынан — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Стәрлетамаҡ филиалы химия-технология бүлеге мөдире, «Ғәмәли тикшеренеүҙәр институты» дәүләт автономиялы ғилми учреждениеһында ғәмәли химия һәм экология бүлеге мөдире.

# Заһиҙуллин Рәйес Нурый улы
## Белеме

* 1949—1956 йылдарҙа Ишәй ете йыллыҡ мәктәбе.
* 1956—1959 йылдарҙа Әхмәр урта мәктәбе.
* Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге Башҡорт дәүләт университеты, һөнәре: химия (органик химия), 1959—1964
* Аспирантура (ситтән тороп), СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы химия институты, 1969—1974. «Органик химия» һөнәре буйынса «N-(-аминоэтил) пиперазин химик әүерелештәрҙе тикшереү» темаһы буйынса химия фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
* 1991 йылда 05.17.04 ауыр (йәки төп) органик синтез етештереү технологияһы һөнәре буйынса техник фәндәр докторы ғилми дәрәжәһенә докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
* 1999 йылда Юғары аттестация комииссияһы профессор ғилми исеме бирә.
Тәүге тапҡыр фәнни йүнәлеш булдыра — ациклик һәм циклик ди- һәм полиаминдар химияһы. 360-тан ашыу фәнни хеҙмәт баҫтырып сығара, шул иҫәптән 120-нән ашыу Рәсәй Федерацияһы патенты һәм СССР-ҙың авторлыҡ танытмалары. 50-нән ашыу фәнни асыштары етештереүгә индерелгән.

# Заһиҙуллин Рәйес Нурый улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003)
# Яруллина Нурия Кинжәбай ҡыҙы

Яруллина Нурия Кинжәбай ҡыҙы (20 сентябрь 1951 йыл) — уҡытыусы, журналист. 1999—2006 йылдарҙа Салауат районының башҡорт телендә нәшер ителгән «Йүрүҙән» гәзитенең баш мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.

# Яруллина Нурия Кинжәбай ҡыҙы
## Биографияһы

Нурия Кинжәбай ҡыҙы Яруллина (ҡыҙ фамилияһы Ханова) 1951 йылдың 20 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Ахун ауылында тыуған.
Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлаған.
2014 йылда Салауат Юлаев музейында ойошторолған Сәсәндәр мәктәбе ағзаһы.
# Мариуполь

Мариуполь (укр. Маріуполь) — Украинаның Донецк өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 449 498 кеше йәшәй.

# Мариуполь
## Билдәле шәхестәре

* Березовский Иван Афанасьевич (20.05.1906—18.12.1993), хужалыҡ эшмәкәре, СССР-ҙың химия сәнәғәтен ойоштороусы. 1952—1962 йылдарҙа Салауат ҡалаһындағы 18-се комбинат директоры. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1965). Ленин (1939) һәм дүрт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1947, 1949, 1958, 1965) кавалеры.
# Илокса (йылға)

Илокса — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нименьг күле - Нименьга йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Илокса (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001113
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000111
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Шубная

Оло Шубная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 1,800 км.

# Оло Шубная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055117
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005511
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Баумерсрода

Баумерсрода (нем. Baumersroda) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 350 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,69 км². Диңгеҙ кимәленән 199 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6632 һәм автомобиль коды — BLK.
# Гастелло һәйкәле (Өфө)

Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекты № 0300000181№ 0300000181
Николай Францевич Гастелло һәйкәле Өфөлә, ҡаланың Калинин районындағы Сельская Богородская урамында, Гастелло исеме бирелгән скверҙа ҡуйылған.

# Гастелло һәйкәле (Өфө)
## Тарихы

Совет хәрби осоусы Николай Гастелло 1941 йылдың 26 июнендә, үҙенең бәреп имгәтелгән һәм янған бомбардировщигын дошмандың механизацияланған колоннаһы өҫтөнә йүнәлтеп, батырлыҡ ҡыла. Ошо батырлығы өсөн 1941 йылдың 26 июлендә, үлгәндән һуң, Николай Гастеллоға «Алтын Йондоҙ» миҙалы һәм Ленин ордены тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
1985 йылдың 8 майында Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 40 йыллығы алдынан Өфөлә геройға һәйкәл ҡуйыу тантанаһы була. Һәйкәлдең авторы Панов Александр Иванович. Һәйкәлдең эшсе моделе Башҡорт республика художество фонды бүлексәһенең художество советы тарафынан бер йыл элек ҡабул ителгән була.
Николай Гастелло шлемофонда һәм осоу формаһында тулы кәүҙәһе менән кәүҙәләндерелгән. Ул ҡулында парашют карабинын тотоп тора һәм хәрби задание үтәргә әҙер. Летчик фигураһы ҡара граниттан яһалған, бейеклеге 3,3 м. Һәйкәл 2 м бейеклектәге гранит постаментҡа ҡуйылған. Постаментҡа металл хәрефтәр менән «Николай Гастелло» тип яҙылған, ә унан өҫтә — металдан Алтын Йондоҙ һүрәте. Һәйкәл эргәһендәге майҙансыҡҡа һоро гранит плиталар түшәлгән.
Скульпторға һәйкәл төҙөүҙә лётчик, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев ярҙам күрһәткән. Ул, һынландырылған осоусы образының дөрөҫлөгө өсөн, уның авторына үҙенең хәрби осоусы комбинезонын, шлемын һәм наган менән кобураһын бирә.
# Лева (Пордонг ҡушылдығы)

Лева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пордонга йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лева (Пордонг ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029602
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002960
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡурай-Йылға

Ҡурай-Йылға (татар. Курай-Елга, рус. Курай-Елга) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Ҡурай-Йылға
## География

Ауыл Ҡурайылға (Ыҡ йылғаһының һул ҡушылдығы) буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан төньяҡҡа табан 22 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡурай-Йылға
## Тарих

Ауылға 1928 йылда Ҙур Суҡаяш ауылы кешеләре нигеҙ һала.
Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1935 йылдан — Тымытыҡ районы, 1958 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Ҡурай-Йылға
## Халҡы

Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 212 | 165 | 138 | 147 | 81 | 29 | 25 |
# Тул-Юган

Тул-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Тул-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302206
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тультья (Супра ҡушылдығы)

Тультья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Супра йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Тультья (Супра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301635
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аткүл (Силәбе өлкәһе)

Аткүл — рус. Аткуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге күл.

# Аткүл (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Күл Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Эткүл районы биләмәһенә инә; уның көньяҡ-көнбайыш ярында Аткүл ауылы урынлашҡан.
Күлдең майҙаны 13 км²,оҙонлоғо — яҡынса 6 километр, киңлеге — яҡынса 2,2 километр. Һыу массаһы күләме — 29,3 млн м³ самаһы.
Күлдең төбө башлыса ләмле, әммә урыны менән таштары ла бар; ҡомло ярҙары ла бар. Ярҙары һөҙәк, үҫемлектәре күп түгел. Һанһыҙ ҡылымыҡтар һәм ер аҫты һыуҙары менән Селезән күле менән тоташҡан.

# Аткүл (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Башҡортса «Ат + күл» тип яһалған атама. Атҡол тигән ирҙәр исеменән килеп сыҡҡан тигән фараздар ҙа бар, имеш, «ҡол» һүҙе «күл»гә әйләнгән. Шулай булыуы ла ихтимал, әлбиттә. Әммә күлдең халыҡ телендә Эткүл тигән икенсе күлдән бик алыҫ та булмауы шулай ҙа тап ат тигән хайуан исеме һәм күл тигәндән барлыҡҡа килеүе хәҡиҡәткә яҡыныраҡтыр

# Аткүл (Силәбе өлкәһе)
## Тасуирламаһы

Күл соҡоро Сүмләк йылғаһының боронғо үҙәнендә урынлашҡан. Күлгә йылғанан мул булып килгән ағым иҫәбенә һыу алмашынып тора. Тәрәнлеге ҙур булмағанға күрә йәй күлдә һыу йылына - 20° С һәм унан да юғарыраҡ була. Һыу бер тиклем тоҙло.

# Аткүл (Силәбе өлкәһе)
## Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы

Үҫемлектәре — күрән ҡамыш (лат. Scírpus) һәм ҡыяҡлы ҡамыш (лат. Phragmítes). Күл буйында өйрәктәрҙең, шулай уҡ ҡаҙҙарҙың төрлө төрөн осратырға мөмкин .
Аткүлдә күп төр балыҡ: һаҙан, аҡ амур, ҡорман, сабаҡ, табан, алабуға, шамбы, суртан һәм башҡа балыҡтар тереклек итә.