yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ирхина Валентина Васильевна

Ирхина Валентина Васильевна (1928 — 8 апрель 2015) — совет ауыл хужалығы алдығыһы, Волгоград өлкәһе Клетский районының Верхнебузиновский» совхозы звеньевойы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).

# Ирхина Валентина Васильевна
## Биографияһы

Ирхина Валентина Васильевна 1928 йылда Волгоград өлкәһе Клетский районы территорияһындағы урыҫ ғаиләһендә тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ирхина Валентина Васильевна баҫыусылыҡ бригадаһында эшләй башлай. 1957 йылдан алып «Верхнебузиновский» совхозының 1-се бүлексәһендә тракторсы булып эшләй. 1965 йылда хужалыҡ иҫәбендәге звено ағзаһы була. Ирхина Валентина Васильевна һуңыраҡ картуф үҫтереү звеноһының етәксеһе була. Бер нисә йыл дауамында уның звеноһы социалистик ярышта еңеп сыға.
Һигеҙенсе биш йыллыҡтың йомғаҡтары буйынса «Москвич» автомобиле менән бүләкләнә һәм Хеҙмәт ҠыҙылБайраҡ орденына лайыҡ була.
1976 йылдың 23 декабрендә СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләр алғаны һәм үҫемлекселектә рекордлы күрһәткестәргә ирешкәне өсөн Валентина Васильевна Ирхинаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
Валентина Васильевна Ирхина артабан да ауыл хужалығында эшләүен дауам итә. КПСС-тың XXVI съезына делегат итеп һайлана.
Пенсияға сыҡҡандан һуң Волгоград өлкәһенең Суровикино ҡалаһында йәшәй. 2015 йылдың 8 апрелендә вафат була.

# Ирхина Валентина Васильевна
## Наградалары

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (23.12.1976)
* ике Ленин ордены (07.12.1973, 23.12.1976 )
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (08.04.1971)
* башҡа миҙалдар.

# Ирхина Валентина Васильевна
## Иҫкәрмә

* ↑ Почётные граждане (билдәһеҙ). xn--80aaalgyijnlgy2g.xn--p1ai. Дата обращения: 15 апрель 2020.
# Әсәҙуллин Диас Тәлғәт улы

Әсәҙуллин Диас Тәлғәт улы (1 май 1939 йыл) — партия һәм совет эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

# Әсәҙуллин Диас Тәлғәт улы
## Биографияһы

Диас Тәлғәт улы Әсәҙуллин 1939 йылдың 1 майында Ҡырмыҫҡалы районы Ҡырмыҫҡалы ауылында донъяға килгән.
Хеҙмәт юлын 1958 йылда Совет Армияһы сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң элемтә узелында монтер булып башлаған. Артабан электр станцияһында машинист булып эшләгән.
1959 - 1962 йылдарҙа Маҡар район халыҡ судында суд башҡарыусыһы булған.
1967 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағандан һуң Мишкә районының ауыл ухжалығы идаралығында өлкән ветеринар врач, баш ветврач булып эшләгән.
Артабан хеҙмәт юлы түбәндәгесә дауам иткән. 1973 - 1979 йылдарҙа Мишкә районы партия райкомының икенсе секретары булып эшләгән.
1979 - 1984 йылдарҙа Халыҡ депутаттарының Мишкә район Советы рәйесе вазифаһына күтәрелә.
1984 йылда Ҡариҙел районы партия райкомының беренсе секретары булып эшләй.
1991 йылдан Өфө агрегат етештереү берекмәһенең генераль директоры.
Ҡариҙел районы 220-се Магинск һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының депутаты итеп һайланған .

# Әсәҙуллин Диас Тәлғәт улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ҡатыны менән бер ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
# Яландар теорияһы

Яландар теорияһы — математиканың яландарҙың үҙсәнлектәрен, йәғни һандарҙы ҡушыу, алыу, ҡабатлау һәм бүлеү ғәмәлдәренең үҙсәнлектәрен дөйөмләштереүсе структураларҙы өйрәнеү менән шөғөлләнгән бүлеге.

# Яландар теорияһы
## Тарихы

* 1820—1830-сы йылдарҙа ялан төшөнсәһен Нильс Абель һәм Эварист Галуа үҙҙәренең тигеҙләмәләрҙе радикалдарҙа сығарыу буйынса хеҙмәттәрендә асыҡтан-асыҡ булмаған рәүештә ҡулланғандар.
* 1871 йылда Рихард Дедекинд дүрт математик ғәмәлгә ҡарата йомоҡ булған ысын йәки комплекслы һандар аҫкүмәклеген «ялан» тип атай.
* 1881 йылда Леопольд Кронекер алгебраик һандар яланының үҙсәнлектәрен өйрәнә, уларҙы «рационаллек өлкәләре» тип атай.
* 1893 йылда Генрих Вебер абстракт яландың беренсе аныҡ билдәләмәһен бирә.
* 1910 йылда Эрнст Штайниц Algebraische Theorie der Körper (нем. Алгебраик яландар теорияһы) исемле билдәле хеҙмәтен баҫтырып сығара, унда яландарҙың аксиоматик теорияһын үҫтерә һәм ябай ялан, камил ялан һәм яланды киңәйтеүҙең трансцендентлыҡ дәрәжәһе кеүек бик күп мөһим концепциялар тәҡдим итә.

# Яландар теорияһы
## Яландың коммутативлығы

Яландың тәүге билдәләмәләрендә ҡабатлау ғәмәле коммутатив булырға тейеш тигән талап ҡуйылмай, ләкин хәҙерге «ялан» термины һәр саҡ уның коммутатив булыуын күҙ уңында тота. Яландың, ҡабатлауҙың коммутативлығынан башҡа, бөтә үҙсәнлектәрен ҡәнәғәтләндергән структура, Рәсәй традицияһында есем тип атала. Ләкин немецсә яланды Körper тип атайҙар (шуға күрә $k$ хәрефе яланды тамғалау өсөн йыш ҡулланыла), ә французса — corps, шулай уҡ «есем» тип тәржемә ителә.

# Яландар теорияһы
## Яландар теорияһына ҡушымта

Ялан төшөнсәһе, мәҫәлән, векторлы арауыҡҡа билдәләмә биргәндә ҡулланыла һәм, ошонан сығып, һыҙыҡлы алгебра өсөн бик мөһим булып тора. Шулай уҡ алгебраик төрлөлөк — алгебраик геометрияның төп өйрәнеү объекты — ирекле ялан өҫтөндә билдәләнә. Һандарҙың алгебраик теорияһы алгебраик һандар яланын һәм уларҙың бөтөн ҡулсаларын өйрәнеү менән шөғөлләнә; һәм, әлбиттә, классик яландар теорияһы һөҙөмтәләрен ҡуллана.
Сикле яландар һандар теорияһында һәм кодлау теорияһында ҡулланылалар. Атап әйткәндә, 2 характеристикалы яландарҙы информатикала ҡарау файҙалы.

# Яландар теорияһы
## Ҡайһы бер файҙалы теоремалар

* Примитив элемент тураһында теорема
* Веддербёрндың бәләкәй теоремаһы
* Галуа теорияһының төп теоремаһы
# Томашполька

Томашполька (укр. Томашпілька) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Тульчин һәм Томашполь райондары аша көньяҡҡа табан аға. Русава һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 38 километр.
# Мжаванадзе Василий Павлович

Васи́лий Па́влович Мжавана́дзе (груз. ვასილი მჟავანაძე) (7 (20) сентябрь 1902 йыл — 31 август 1988 йыл) — СССР партия (КПСС) эшмәкәре. 1953—1972 йылдарҙа Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары, КПСС Үҙәк Комитеты Политбюроһы-Президиумы ағзалығына кандидат (1957—1972 йылдар). СССР-ҙың 4-8 саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1962 йыл).

# Мжаванадзе Василий Павлович
## Биографияһы

Кутаиси ҡалаһында, ябай эшсе ғаиләһендә тыуған. 1915 йылда Хони ҡалаһы предприятиеларында эшләй. Һуңғы эш урыны — урындағы күн заводында ябай эшсе (1918 йылда).
1924 йылда Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафында. Шунда уҡ 1927 йылда ВКП(б) ағзаһы була. 1937 йылда В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академияһын (Ленинград хәрби-политехник академияһы) тамамлай.
1937 йылдан хәрби-сәйәси эштә була. 1939—1940 йылдарҙа армияның сәйәси бүлек начальнигы һәм армия штабы комиссары дәрәжәһендә Совет-фин һуғышында ҡатнаша. Петразаводск йүнәлешендәге һуғышта ҡатнашҡаны өсөн Ҡыҙыл Байраҡ Ордены менән наградланған. 1940 йылдан Балтика буйы хәрби округының сәйәси идаралыҡ начальнигы, бригада комиссары.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, айырым ғәскәр берләшмәләре командиры сифатында армия сафы хәрби советтарының ағзаһы була. 1945—1953 йылдарҙа Харьков, Киев, Карпат буйы хәрби округтарының хәрби советтары ағзаһы булып иҫәпләнә.
Генерал-лейтенант (1944 йыл). 1953—1972 йылдарҙа Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары. Хрущевҡа ҡаршы йәшерен һүҙ ҡуйышыу яҡлы була. Партияның XX, XXII—XXIV съездарында КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы итеп һайлана (1956—1976 йылдарҙа). КПСС Үҙәк Комитеты Президиумы Политбюроһы ағзаһына кандидат була (29.06.57—18.12.72).
1972 йылдың сентябрь айынан хаҡлы ялда. Ғүмеренең һуңғы йылдарын Мәскәү янындағы Жуковка ҡасабаһында, Вячеслав Михайлович Молотовтың дачаһынан йыраҡ булмаған ерҙә йәшәй.

# Мжаванадзе Василий Павлович
## Ғәйепләүҙәр

Василий Мжаванадзе, корупция һәм цеховиктарҙың эшмәкәрлеген йәшереүҙә ғәйепләнеп, вазифаһынан бушатыла, һәм уның урынын Эдуард Амвросиевич Шеварднадзе ала. Ғәйепләүҙәрҙең бер өлөшө дөрөҫ түгел тигән фаразлау ҙа бар. И.В. Сталиндың йорт-музейын булдырыу яғында була.
# Клостерхезелер

Клостерхезелер (нем. Klosterhäseler) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 783 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,9 км². Диңгеҙ кимәленән 196 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6647 һәм автомобиль коды — BLK.
# Макаронка

MAKARONKA — Дондағы Ростовта «18+» эксперименталь театры, күргәҙмә майҙансығын һәм рәссамдарҙың оҫтаханаларын берләштергән арт-майҙансыҡ. Элекке макарон фабрикаһы территорияһында 2013 йылда 16thLINE галереяһы тырышлығы менән асыла.

# Макаронка
## Тарихы

MAKARONKA арт майҙансығын 2012 йылдың авгусындаға асыу ваҡыты лекция, концерт, перформанс, конкурс граффити һәм бер нисә күргәҙмә һәм проектты берләштергән «Макарон фабрикаһы» урам фестивале менән тап килә. Һәр ял көнө урам сәнғәте тураһында лекциялар үткәрелә, уларҙы Мәскәү, Санкт-Петербург, Пермь, Ташкенттан һәм башҡа ҡалаларҙан килгән белгестәр уҡый. Фестивалдә яҡынса 50 стрит-арт һәм граффити рәссамдары ҡатнаша, улар араһында Кирилл Кто һәм Миша Most кеүек билдәле рәсәй рәссамдары, шулай уҡ Украина, Германия һәм Белоруссиянан ҡунаҡтар ҡатнаша.
MAKARONKA Дондағы Ростовта элекке макарон фабрикаһы территорияһында 2013 йылдың 31 ғинуарында асыла. Асылыу ваҡытында «18+» театрының документаль треш-мюзикл премьераһы т, шулай уҡ «СИТО» арт-төркөмөнөң күргәҙмәһе үтә.
2013 йылдың февраленән MAKARONKA арт-майҙансығының тамаша залында коммерция булмаған кинолар күрһәтелә башлай (кураторы — Максим Березин). 2013 йылдың авгусында Дондағы Ростовта хәҙерге заман сәнғәте галереяһы һәм MAKARONKA арт-төркөмө тырышлығы менән халыҡ-ара кимәлдә хәҙерге заман сәнғәтенең «Бергәләп эш итеү территорияһы» ҡала фестивале үтә.

# Макаронка
## Иң билдәле проекттары

* 2017 — «Экоршеның мәңгелек ҡиммәттәре». Александр Кисляков
* 2016 — «Өн төҫө». Николай Коваленко.
* 2014 — «Һәйкәлдәр».
* 2013 — «Бергәләп эш итеү территорияһы» хәҙерге заман сәнғәте фестивале .
* 2013 — «Ялдың бер протоколы». «СИТО» арт-төркөмө
# Рапат ауыл Советы (Саҡмағош районы)

Рапат ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Рапат ауыл Советы (Саҡмағош районы)
## Составы

* Рапат ауылы,
* Яңы Биккенә ауылы,
* Яңы Рәсмәкәй ауылы
1979 йылда күсерелгән Марс ҡасабаһы ауыл Советы составынан алып ташланды.
# Ошья (Беүә ҡушылдығы)

Ушъя (рус. Ошья) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Беүә йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Ошья (Беүә ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016380
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101638
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҫәнғол (исем)

Иҫәнғол — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Иҫәнғол исеме бар.

# Иҫәнғол (исем)
## Этимологияһы

Иҫәнғол башҡорт ҡушма (иҫән+ҡол) исеме. Алланың һау-сәләмәт ҡоло тигәнде аңлата.

# Иҫәнғол (исем)
## Билдәле кешеләр

Ҡәйепов Иҫәнғол Мәмбәт улы (1773 йыл — 1848 йыл) — хәрби эшмәкәр. Майор. Дворян.
Иҫәнғол Иҫәкәев (1785 йыл — ?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Иҫәнғол (исем)
## Фамилия

Иҫәнғолов Илдар Илдус улы (20 май 1992 йыл) — хоккейсыһы, һаҡсы. «Салауат Юлаев» хоккей мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. 2017/2018 йылдар миҙгелен «Рязань» хоккейсыһы булып үткәрә. Йәштәр донъя чемпионатының көмөш миҙалсыһы һәм ике тапҡыр ЮХЛ чемпионы.
Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы (6 март 1928 йыл — 25 май 1983 йыл) — башҡорт совет яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1970), 1954 йылдан — КПСС, 1956 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Иҫәнғолова Гөлсөм Сабир ҡыҙы (10 июнь 1938 йыл) — театр актёры, Башҡортостан Республикаһының (1996) һәм Татар АССР-ының халыҡ артисы (1988).
Иҫәнғолов Афзалетдин Ғиззәтулла улы (14 сентябрь 1928 йыл — 25 май 2004 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973). СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1972) һәм СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1972).
Иҫәнғолов Вәхит Абдрахман улы (18 октябрь 1934 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре кандидаты 1975), доцент (1975).

# Иҫәнғол (исем)
## Ауылдар

Иҫәнғол (рус. Исянгулово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
# Лозова (Мурафа ҡушылдығы)

Лозова (укр. Лозова) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Бар, Шаргород, Чернивци һәм Могылив-Подильский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Мурафаның һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 62 километр. Бассейн майҙаны — 374 км².
# Оло Әүнәр

Оло Әүнәр — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе Ҡатай-Ивановск районы һәм Башҡортостан Республикаһы Белорет районы,. биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 1395 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Оло Әүнәр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200112111100016762
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101676
* Бассейн коды — 10.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Оло Әүнәр
## Йылға буйлап тораҡ пункттар

Йылға буйында Николаевка һәм Мәхмүт ауылдары урынлашҡан.
# Серебрянка 1-се

Серебрянка 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопья йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Серебрянка 1-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003321
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100332
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Айырмалы тигеҙләмә

Айырмалы тигеҙләмә — аргументы бөтөн һан булған функцияның сикле айырмалары ингән тигеҙләмә.
Һыҙыҡлы һәм һыҙыҡлы булмаған, тиң һәм тиң булмаған айырмалы тигеҙләмәләргә бүлеп йөрөтәләр. Биологик, механик, иҡттсади һ.б. процестарҙы һәм системаларҙы һүрәтләү өсөн ҡулланыла; күп үлсәмле айырмалы тигеҙләмә (айырмалы схемалар) бүлендек сығарылмалы дифференциаль тигеҙләмәләрҙе, интеграль тигеҙләмәләр системаларын айырмалы рәүешендә аппроксимациялағанда килеп сыға; айырмалы тигеҙләмә сығарыу ысулдары иҫәпләүҙәр хаталығын билдәләү өсөн төҙөлгән алгоритмдарҙың тотороҡлолоғон тикшереү сараһы булып тора.
Башҡортостанда айырмалы тигеҙләмә өлкәһендәге тикшеренеүҙәр 20 быуаттың 60‑сы йылдарында БДУ‑ла, Математика институтында, СДПА‑ла, ӨДАТУ‑ла һ.б. алып барыла һәм улар дифференциаль һәм интеграль тигеҙләмәләр өсөн тура һәм кире мәсьәләләрҙе сығарыуҙың һанса ысулдарын уйлап табыу, айырмалы һәм дифференциаль‑айырмалы аппроксимация нигеҙендә идара итеү мәсьәләләрен ҡулайлаштырыу йүнәлешендә алып барыла.
Параболик айырмалы тигеҙләмә тотороҡлолоғо, 2‑се тәртип ябай дифференциаль тигеҙләмәләр өсөн Коши мәсьәләләрен сығарыуҙың Рунге—Кутт, Рунге—Кутт—Фельберг ысулдарының тотороҡлолоғо (А.Ф.Клементьев), фазалы күсеү мәсьәләләрен һанса сығарыуҙы ябайлаштырыусы А.т. (Клементьев, Г.Т.Болғаҡова, Ғ.Ә.Халиҡов), тотош мөхиттәр механикаһы мәсьәләләрен сығарыу өсөн айырмалы “шахмат” схемалар (Клементьев, С.Г.Смольников) өйрәнелгән. Күп үлсәмле 2‑се тәртип (В.Т.Иванов, Ф.В.Лубышев) һәм 4‑се тәртип эллиптик тигеҙләмәләрҙе, күп үлсәмле 2‑се һәм 4‑се тәртип тигеҙләмәләр өсөн стационар булмаған мәсьәләләрҙе, Соболев тибындағы тигеҙләмәләрҙе (Лубышев) сығарыу өсөн дифференциаль‑айырмалы ысулдың аныҡлығы баһаһы алынған һәм йыйылыусанлығы иҫбатланған.
Йылылыҡ, масса, электрон күсерелеүҙең дөйөмләштерелгән сығарылышлы дифференциаль тигеҙләмәләре системалары (Иванов, Лубышев, С.А.Щербинин), стационар булмаған фильтрлау тигеҙләмәһе, ярым үткәргес — шыйыҡ кристалл системаһында тулы булмаған тәьҫирләшеү мәсьәләһе, ике үлсәмле айырымланған Россби тулҡыны өсөн айырмалы схемалар (Е.И.Тихомирова) төҙөлгән; ябайлаштырылған һыҙыҡлы булмаған параболик тигеҙләмәләр өсөн селтәр ысулының йыйылыусанлығы, ябайлаштырылыусы параболик тигеҙләмәләрҙең айырмалы сығарылышы тотороҡлолоғо (Ж.Н.Кудряшова), дифференциаль тигеҙләмәләр өсөн оптималь идара итеү мәсьәләләренең (Иванов, С.А.Кондратьев, Лубышев, М.С.Масютина, Г.П.Смирнов), матем. физиканың кире мәсьәләләренең айырмалы аппроксимацияһы йыйылыусанлығы һәм аныҡлығы (Лубышев, А.Р.Манапова, М.Э.Фәйрүзов) өйрәнелгән. Фазалы үҙгәреүсәндәре һәм идаралағы сикләнгән мәсьәләләрҙә оптималь идара итеүҙең һанса ысулдары уйлап табылған (О.Г.Коробчинская, Н.Д.Морозкин).
Сикле айырмалар ысулы бер төрлө булмаған ҡатламдарҙа скважиналарға шыйыҡса ағыуын тикшереүҙә (Р.Р.Ғәзизов, Иванов), төрлө геометриялы мөхиттәрҙә электроразведка мәсьәләләрен сығарыуҙа (Г.Й.Ғәлиева, Иванов, В.Н.Кризский һ.б.), бер төрлө булмаған мөхиттә күп электродлы электрохимик системаларҙа электр ҡырҙарын иҫәпләүҙә, ш. иҫ. ҡоролмаларҙы коррозиянан һаҡлау өсөн (Болотнов, Иванов, Кризский, М.М.Мәхмүтов һ.б.) ҡулланыла.
# Шетогорка

Шетогорка (Шатогорка) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Покшеньга йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.

# Шетогорка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037859
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003785
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кампала

Кампала (ингл. һәм суахили KampalaKampala) — Уганданың баш ҡалаһы, Виктория күленең төньяҡ яр буйы янында урынлашҡан. Үҙәк өлкәнең һәм Кампала округының административ үҙәге.

# Кампала
## Тарихы

Ҡала 1890 йылда британ колонисы Ф. Лугард тарафынан Кампала убаһында форпост булараҡ нигеҙләнә. Атамаһы импала (антилопа төрө) һүҙенән барлыҡҡа килгән.
2010 йылдың 11 июлендә ҡалала ҙур террористик акт булған. 76 кеше һәләк булған.

# Кампала
## Климаты

Кампала климаты субэкваториаль, диңгеҙ кимәле өҫтөндәге бейеклеге бик ҙур булыуы менән йомшара. Ике дымлы һәм ике ҡыҫҡа ҡоро миҙгел бар.
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | 28,5 | 29,3 | 28,7 | 27,7 | 27,2 | 26,9 | 26,7 | 27,2 | 27,9 | 27,7 | 27,8 | 28,0 | 27,8 |
| Уртаса температура, °C | 23,2 | 23,8 | 23,5 | 22,9 | 22,6 | 22,3 | 21,9 | 22,1 | 22,6 | 22,6 | 22,7 | 22,9 | 22,8 |
| Уртаса минимум, °C | 17,9 | 18,3 | 18,2 | 18,1 | 17,9 | 17,7 | 17,2 | 17,0 | 17,2 | 17,5 | 17,5 | 17,8 | 17,7 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 68,4 | 63,0 | 131,5 | 169,3 | 117,5 | 69,2 | 63,1 | 95,7 | 108,4 | 138,0 | 148,7 | 91,5 | 1264,3 |
| Сығанаҡ: ||||||||||||||

# Кампала
## Иҡтисады

Кампала — тимер һәм шоссе юлдары төйөнө. Халыҡ-ара аэропорт Камапаланан 35 км алыҫлыҡта Энтеббе ҡалаһында урынлашҡан. Ҡалала аҙыҡ-түлек, химия, фармацевтика, күн-аяҡ кейеме, туҡыма, металл һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте тармаҡтары үҫешкән.

# Кампала
## Мәҙәниәте

Илдең төп сәйәси, мәҙәни, сауҙа һәм финанс үҙәге. Ҡала биләмәһендә Милли университет, Уганда музейы (шул иҫәптән уникаль музыка ҡоралдары коллекцияһы), Археологик тикшеренеүҙәр үҙәге, Милли театр, Нельсон Мандела исемендәге милли стадион, нәфис сәнғәт мәктәбе, сәнғәт галереяһы, Изге Павел соборы, Буганда хакимдары кәшәнәһе урынлашҡан.
Ҡалала Угандала иң ҙур мәсет — «Ҡаддафи» мәсете урынлашҡан, ул Мөәмәр Ҡаддафи исемен йөрөтә.
# Лупан Андрей Павлович

Андре́й Па́влович Лупа́н (1912 — 1992) — молдаван, совет яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре. Молдавия ССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1982). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1982). 1956 йылдан КПСС ағзаһы.

# Лупан Андрей Павлович
## Биографияһы

Андрей Лупан 1912 йылдың 15 февралендә Мигулены ауылында (хәҙерге Молдова Республикаһының Шолданешты районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1930 йылдарҙа Бессарабияның СССР-ға ҡушылыуы өсөн күмәк хәрәкәттә ҡатнаша, йәшерен Румын коммунистар партияһы сафына (1933) һәм Коммунистик йәштәр союзына инә, революцион хәрәкәт ағзаһы. БессарабияӨөлкә комитетының демократик азатлыҡты яҡлау блогы сәркәтибе итеп һайлана. Хотиндан буласаҡ яҙыусының ҡатыны Рахиль (Рая) Гершевна Криворук та йәшерен коммунистик хәрәкәт ҡатнашсыһы була. 1941 йылда, Молдавия Совет Социалистик Республикаһы төҙөлгәндән һуң, Кишинёв ауыл хужалығы институтының агрономия факультетын тамамлай. 1932 йылда яҙыша башлай. Революцион хәрәкәттә ҡатнашыу Лупандың ижадында сағылыш таба. Беренсе «Шиғырҙар» йыйынтығы 1947 йылда баҫылып сыға; автор молдаван ауылы тормошо, һуғыш йылдары ваҡиғалары тураһында яҙа. Аҙаҡ «Балладаға инеш» (1954), «Мастер-ижад итеүсе» (1958), «Ер ағайы» (1959), «Ҡунаҡсыллыҡ ҡануны» (1966) һәм башҡа йыйынтыҡтары донъя күрә. «Яҡтылыҡ» пьесаһы (1948) молдаван ауылдарында коллективлаштырыу осоро ваҡиғаларына арналған. Лупан — очерктар һәм әҙәби-тәнҡит мәҡәләләр авторы. А. С. Пушкиндың, Лермонтовтың, Н. А. Некрасовтың, В. В. Маяковскийҙың, А. Т. Твардовскийҙың, Т. Г. Шевченконың, Янка Купаланың һ.б. әҫәрҙәрен молдаван теленә тәржемә итә. Молдавия ССР-ының Фәндәр академияһы академигы (1961). МССР Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе (1946—1962), СССР Яҙыусылар союзы сәркәтибе (1959—1971). 4—5-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты; 2-3-сө, 6-сы һәм 7-се саҡырылыш Молдавия Юғары Советы депутаты. Андрей Лупан 1992 йылдың 24 авгусында вафат була.

# Лупан Андрей Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* Молдавия ССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1982)
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (15.02.1982)
* 2 Ленин ордены (08.06.1960; 15.02.1982)
* 3 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (11.10.1949; 28.10.1967; 02.02.1972)
* миҙалдар
* СССР Дәүләт премияһы (1975) — «Үҙ йөгөм» шиғырҙар китабынан «Магистралдар» циклы өсөн
* Молдавия ССР-ының Дәүләт премияһы (1967) — «Ҡунаҡсыллыҡ ҡануны» шиғырҙар йыйынтығы өсөн (1966)

# Лупан Андрей Павлович
## Әҫәрҙәре

* Йөҙгә йөҙ. — Кишинёв, 1957.
* Үҙ йөгөм. — Кишинёв, 1970.
* Гингурел аҡыллылана: Хикәйәләр. Бәләкәй мәктәп йәшендәгеләр өсөн.. — Киев: Веселка, 1978. — 127 с.
* Изгелек алып килеүсе: Шиғырҙар. — М.: Балалар әҙәбиәте, 1980. — 128 с.
* Тағы мөхәббәт тураһында: Төрлө йылдар хикәйәләре. — Кишинёв: Әҙ. артистикэ, 1981. — 352 с.
* Изге тамға: Шиғырҙар. — Киев: Рад. пысьмэннык, 1987. — 108 с.
* Шиғырҙар. — М.: Әҙәби әҫәр., 1987. — 334 с.
* Йәшенмәк: Шиғырҙар. — Кишинёв: Лит. артистикэ, 1989. — 40 с.
* Хаз ши неказ. — Кишинэу, 1957.
* Версурь. — Кишинэу, 1969.
* Кэрциле ши рэботул анилор. — Кишинэу, 1969.