yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иманғолов Динислам Ислам улы

Иманғолов Динислам Ислам улы (10 сентябрь 1924 йыл — 22 сентябрь 2014 йыл) — эшсе. 1951—1994 йылдарҙа Стәрлетамаҡ сода-цемент комбинаты слесары. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының IX саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1975—1980). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974). Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (1969).

# Иманғолов Динислам Ислам улы
## Биографияһы

Динислам Исламетдин улы (Ислам улы) Иманғолов 1924 йылдың 10 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны Урман-Бишҡаҙаҡ ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1939 йылда Ишембай районының «Торатау» колхозында тимерсе булып башлай. 1942—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, 1947 йылда Совет Армияһы сафтарынан демобилизациялана.
1947—1951 йылдарҙа «Торатау» колхозында һөтсөлөк фермаһы мөдире һәм хисапсы булып эшләй. 1951 йылдан Стәрлетамаҡ сода-цемент комбинатының контроль-үлсәү приборҙары һәм автоматика цехында электрослесарь булып эшләй. 1952 йылда икенсе һөнәргә — газоэлектросварщиклыҡҡа эйә була.
Д. И. Иманғоловтың контроль-үлсәү приборҙары һәм автоматиканы монтажлауҙа һәм хеҙмәтләндереүҙә оҫта эш итеүе комбинаттың производство күрһәткестәрен күтәреүгә булышлыҡ итә. Д. И. Иманғолов эшләгән бригада ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә иҫкергән ҡорамалды замансаһына һәм камилырағына алмаштырып ҡуя, һөҙөмтәлә 1973 йылда кальцийлы сода етештереү 1970 йыл менән сағыштырғанда 277 мең тоннаға арта. Ҡорамалды алмаштырыуҙан алынған иҡтисади эффект 150 мең һум тәшкил итә. Туғыҙынсы биш йылллыҡтың (1971—1975) тәүге өс йылында 533 тонна аммияк, 4 500 000 киловатт-сәғәт электр энергияһы, 55 000 гектокалорий пар экономиялана. Технологик процестарҙы контролләү һәм көйләү өлкәһендәге технологик камиллаштырыуҙар йылына 786 мең һумлыҡ иҡтисади эффект бирә.
1973 йылдың пландарын һәм ҡабул ителгән социалистик йөкләмәләрҙе үтәүҙә һәм арттырып үтәүҙә күрһәткән уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1974 йылдың 15 ғинуарындағы Указы менән Д. И. Иманғоловҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Д. И. Иманғолов 16 рационализаторлыҡ тәҡдимен производствоға индерә. Үҙенең бай эш тәжрибәһен йәштәргә тапшыра. Туғыҙынсы биш йыллыҡтың өс йылында йына 12 йәш эшсегә һөнәр үҙләштерергә ярҙам итә.
1994 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем Стәрлетамаҡ «Сода» производство берекмәһендә эшләй. Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәй.

# Иманғолов Динислам Ислам улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974)
* Ленин (1974),
* Октябрь Революцияһы (1971),
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966),
* II дәрәжә Ватан һуғышы (1985),
* Ҡыҙыл Йондоҙ (1946) ордендары,
* миҙалдар
* Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданины (1969)

# Иманғолов Динислам Ислам улы
## Хәтер

* Стәрлетамаҡ ҡалаһында Геройға бюст ҡуйылған.
# Тересполь күпере

Тересполь күпере — Брест ҡәлғәһенең Цитадель һәм Тересполь нығытмаларын бәйләүсе Көнбайыш Буг йылғаһы аша һалынған аҫылмалы күпер. Рәсәй империяһында бындай конструкциялы иң ҙур күпер. 1944 йылда немец армияһы сигенгән ваҡытта емерелгән.

# Тересполь күпере
## Тарихы

Рәсәй дәүләт хәрби-тарихи архивында һаҡланған документацияға ярашлы, 1843—1848 йылдарҙа рус хәрби инженерҙар төркөмө, күперҙең айырылғыһыҙ һәм бүленмәй торған өлөшө булған Тересполь ҡапҡаһы комплексы менән (уға күпер ванттарын тарттырыу һәм нығытыу системаһы урынлаштырылған) Көнбайыш Буг аша күпер проектын эшләгән. Проект 1854 йылда раҫланған, ә 1860 йылда инде ҡоролма эксплуатацияланған. Был күперҙән беренсе булып сыкты Рәсәй империяһы, Ул осорҙа сәйәхәтселәрҙең яҙмаларында художество ҡиммәттәре бер генә тапҡыр билдәләнмәгән Рәсәй империяһындағы тәүге сым күпер булған. 1914 йылға тиклем күперҙең йырҙа тороғо 91,9 м һәм киңлеге 9 м самаһы, бейеклектәрҙең Балтик системаһы билдәһе буйынса суднолар йөрөү ҙурлығы 136,10 м.булғанда, күперҙең ситке анкерҙары араһындағы оҙонлоғо 159 м тәшкил итә.
1911—1915 йылдарҙа ҡәлғә объекттарын яңыртҡанда инженер ведомствоһы сым күперҙе тулыһынса һүтеп, уның урынына бетон-металл конструкция төҙөү планлаштырылған. Ләкин был ниәтте тормошҡа ашырырға Беренсе донъя һуғышы.ҡамасаулаған. 1914 йылда рус армияһы сигенергә мәжбүр булған, һәм шул ваҡытта терәк пилондар һәм ванттар, шулай уҡ күперҙең бөтә түшәме һүтеп алынған. 1915 йылда күперҙең бер һыҙатын немецтар тергеҙгән. 1919-1921 йылдарҙағы совет-поляк һуғышында Тересполь күпере яндырылған. 1930 йылда поляк сапёрҙары вантлы күпер урынына ағас фермалы ағас бағана терәкле күпер төҙөгән, йөрөү өлөшө кимәле бер нисә метрға күтәрелгән. Күперҙән уң яҡта Сапёрная пристань төҙөлгән.
Икенсе донъя һуғышы хәрби хәрәкәттәре осоронда 1939 йылдың сентябрендә һәм 1941 йылдың июнендә күпер зыян күрмәгән. 1944 йылда немец армияһы сигенгәндә ваҡытында Көнбайыш Буг аша бөтә кисеүҙәр, шул иҫәптән Тересполь күпере шартлатылған. Һуғыштан һуңғы осорҙа күпер тергеҙелмәгән, һаҡлауға, ике уның ярында ғына күпер нигеҙе фрагменты һаҡланмаған.

# Тересполь күпере
## Тергеҙеү проекты

2011 йылдың 23 мартында Брест ҡала башҡарма комитеты рәйесе Александр Палышенков етәкләгән Брест ҡәлғәһе делегацияһы «Брест — Тересполь» халыҡ-ара туристик йәйәүлеләр үткәүеле төҙөү һәм эшмәкәрлек мәсьәләһе буйынса польша яғы менән консультация үткәргән. Күперҙе тергеҙеү планлаштырыла, уның аша сәйәхәтселәр йәйәү (йәки велосипедта) Польша сик һыҙығы үткән яҡынса 1200 метр араны, Сик буйы утрауынан Обводной каналға тиклем үтә алыр ине.
Тересполь күперенең һәм ҡапҡаһының мәҙәни ҡатламын һәм ер аҫты ҡоролмаларын өйрәнеү маҡсатында 2011 йылдың июне һәм 2013 йылдың авгусында төҙөлөш башланырға тейешле урында археологик ҡаҙыныуҙар үткәрелгән.
2013 йылдың 16 июлендә «Алдынғы төҙөлөш технологиялары» компанияһы күперҙе тергеҙеү проектын тәҡдим итә. 2013 йылдың 23 авгусында төп нигеҙ база сифатында 1941 йылғы күпер һүрәттәрен файҙаланыу тураһында ҡарар ҡабул ителде. Ул саҡта күпер оҙонлоғо 92 м, ә киңлеге — 9 м тәшкил иткән. Күперҙе тергеҙеү шулай уҡ Тересполь ҡапҡаһын һәм Сапёрный пристанын да яңынан тергеҙеүҙе фаразлай .
# Огородникова Мария Павловна

Огородникова Мария Павловна (2 октябрь 1941 йыл — 15 октябрь 2015 йыл) — спортсы, тренер. Еңел атлетика буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1990), юғары категориялы физик культура уҡытыусыһы.

# Огородникова Мария Павловна
## Биографияһы

Мария Павловна Огородникова 1941 йылдың 2 октябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы Наумовка ауылында тыуа.
Хеҙмәт ветераны (2004). Эш стажы — 47 йыл. Юғары категориялы физик культура уҡытыусыһы. Мария Павловна Огородникованың шәхси фонды Салауат ҡалаһы архивында һаҡлана.

# Огородникова Мария Павловна
## Биографияһы
### Тренер карьераһы

Ике халыҡ-ара класслы спорт мастеры (уларҙың береһе — Р. М. Буранғолова), 15 спорт мастеры, 42-нән ашыу спорт мастерлығына кандидат, төрлө разрядлы 500-ҙән ашыу спортсы әҙерләй. 1972 йылдан Стәрлетамаҡ физкультура техникумында уҡыта, 1975 йылдан шул уҡ ҡалалағы Химия-технология техникумында директорҙың физик тәрбиә биреү буйынса урынбаҫары булып эшләй.
1977 йылдан — «Спартак» ирекле спорт йәмғиәтенең Башҡортостан өлкә советында еңел атлетика буйынса тренер. 1987 йылдан — Профсоюздарҙың Физкультура-спорт йәмғиәтендә эшләй, 1996 йылдан — Салауат ҡалаһының 8-се лицейында балаларға физик культура буйынса тәрбиә бирә. Мария Павловна Огородникова 2015 йылдың 15 октябрендә вафат була.

# Огородникова Мария Павловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Һөнәри союздарҙың Бөтә Союз Үҙәк советының «ГТО күпалышын үҫтергәне өсөн» миҙалы (1968).
* Еңел атлетика буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1990).
* Юғары категориялы физик культура уҡытыусыһы.
# Мөхитдинова Әминә Фәсәх ҡыҙы

Мөхитдинова Әминә Фәсәх ҡыҙы (татар. Әминә Мөхетдинова; 6 сентябрь 1893 йыл, Ҡазан — 26 декабрь 1944 йыл, Енисейск) — юрист, СССР-ҙың сәйәси эшмәкәре.

# Мөхитдинова Әминә Фәсәх ҡыҙы
## Биографияһы

Әминә Фәссәх ҡыҙы Мөхитдинова 1893 йылдың 6 сентәбрендә Ҡазанда мулла ғаиләһендә тыуған. Гимназияны алтын миҙалға тамамлағандан һуң Ҡазан университетының юридик факультетына уҡырға инә.
Ҡазан университетын 1919 йылда уңышлы тамамлай һәм аспирантураға тәҡдим ителә. Тик Октябрь революцияһы башланып китә һәм Әминәнең яҙмышы ҡырҡа үҙгәрә. Ул Коммунистар партияһы афына инә һәм татар революционеры МулланурВахитов менән хеҙмәттәшлек итә башлай, Мәскәүҙә һәм Ҡазанда татар ҡатын-ҡыҙҙары съезында әүҙем ҡатнаша.
1991 йылда Ҡазанда мосолман команда пехота курстарында өлкән политрук булып тәғәйенләнә.
1920 йылда Татар АССР-ы юстицияһында халыҡ комиссары булып эшләй. 1922 йылда Семферополь ҡала һәм өлкә ревтрибуналында өлкән прокурор булып эшләй, Крым ресубликаһының баш судының прокурор урынбаҫары була.
1928—1930 йылдарҙа РСФСР юғары суды коллегияһы ағзаһы.
1936 йылда Әминә бик ныҡ сирлә, Кремель больницаһында оҙаҡ ваҡыт дауаланғандан һуң, 43 йәштә инвалидлыҡ буйынса пенсия тәғәйенләнә.
1938 йылдаң 20 майында «Идель-Урал» ойошмаһы эше буйынса репрессиялана.
Мөхитдинова Әминә Фәсәх ҡыҙы 1944 йылдың 26 декабрендә сабыртмалы тифтан вафат була. Уны туғандары булмаған кеүек билдәһеҙ ҡәберҙә ерләйҙәр.
Үлгәндән һуң аҡлана.
# Снеткова-Вечеслова Евгения Петровна

Евгения Петровна Снеткова-Вечеслова (1882—1961) — СССР педагогы һәм балет артисы.

# Снеткова-Вечеслова Евгения Петровна
## Биографияһы

Евгения Петровна Снеткова-Вечеслова 1882 йылдың 22 июнендә (яңы стиль буйынса 4 июлдә) Петербургта тыуған.
Артабан Петербург театр училищеһын тамамлай, бында уның уҡытыусыһы Энрико Чекетти була. 1900 йылдан алып 1922 йылға тиклем Мария театрында эшләй : кордебалетта ла, шулай уҡ яңғыҙ партияларҙы ла башҡара.
Театр артисы булараҡ, 1917 йылда Петроградта шәхси студияларҙа һәм А.Л.Волынский Рус балеты мәктәбендә классик бейеүҙын уҡыта башлай. 1920 йылдан 1951 йылға тиклем Ленинград хореография училищеһында башланғыс класс уҡытыусыһы булып эшләй. Күп СССР республикалары өсөн артистар кадры әҙерләү эшендә ҙур өлөш индерә. Уның уҡыусылары араһында — Н. М. Дудинская, Г Т. Комлева, А Е. Осипенко, С Г. Корнеь, К. М. Сергеев һәм башҡалар бар.
1961 йылдың 16 ноябрендә Ленинградта вафат була. Большеохтинский зыяратында ерләнә.
Николай Густавович Легат (1869—1937)һәм Сергей Густавович Легаттың (1875—1905) 1904 йылда төшөрөлгән литографияһында һүрәтләнгән

# Снеткова-Вечеслова Евгения Петровна
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Евгения Петровна Пажеский корпусын тамамлаусы, сығышы менән Иоанн Грозный ваҡытынан килгән дворяндарҙан подполковник Михаил Михайлович Вечесловта кейәүҙә була. Уларҙың икенсе ҡыҙы — Татьяна Киров исемендәге Ленинград опера һәм балет театрының билдәле балеринаһы. Беренсе ҡыҙы — Евгения.
Совет һәм рәсәй балетмейстеры, актёр, режиссёр Андрей Кузнецов-Вечесловатың оләсәһе]] була .
# Гәрәев

Гәрәев — башҡорт ир-ат фамилияһы. Гәрәй исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Гәрәев
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Гәрәев Айҙар Риф улы (1962 т.) — Башҡортостан Республикаһының Демократик йәштәре союзы Президиумының — Рәсәй йәштәре союзының республика ойошмаһы рәйесе (1994—1999).
* Гәрәев Вил Мулла улы (1937 т.) — иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1969), профессор (1984). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1987).
* Гәрәев Дабир Батыр улы (1934—2006) — агроном. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1967). Башҡорт ССР‑ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1992).
* Гәрәев Заһит Хажи улы (1896—?) — хәрби эшмәкәр. Хәрби фәндәр кандидаты (1943).
* Гәрәев Зәки Фәтхетдин улы (1917—1994) — хужалыҡ эшмәкәре.
* Гәрәев Ибраһим Сәхипгәрәй улы (1918—1997) — хужалыҡ эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1973).
* Гәрәев Йософ Ибраһим улы (Йософ Гәрәй) (1904—1988) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе.
* Гәрәев Марат Миңләхмәт улы (1958—2023) — СССР һәм Рәсәй опера йырсыһы, тенор. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы.
* Гәрәев Муса Ғaйса улы (1922—1987) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (23.02.1945; 19.04.1945).
* Гәрәев Мәхмүт Әхмәт улы (1923 т.) — СССР һәм Рәсәй хәрби эшмәкәре, отставкалағы армия генералы, хәрби фәндәр һәм тарих фәндәре докторы, профессор.
* Гәрәев Радик Арыҫлан улы (1956—1996) — йырсы (баритон), РСФСР-ҙың (1989) һәм БАССР-ҙың (1983) халыҡ артисы.
* Гәрәев Рафаил Закир улы (1930—2010) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
* Гәрәев Рәүис Ғиниәт улы (1949—2005) — агроном. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1998). Татарстан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995), Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2000).
* Гәрәев Станислав Урал улы (1994 т.) — Рәсәй хоккейсыһы, «Салауат Юлаев» уйынсыһы.
* Гәрәев Филүс Фазлиәхмәт улы (1941—1990) — йырсы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1987).
* Гәрәев Әмир Сәлимгәрәй улы (1928—2008) — башҡорт яҙыусыһы.
* Гәрәев Әүфәр Миңлеғәзим улы (1946 т) — географ-гидролог.
* Гәрәев Вячеслав Юрьевич (10 август 1957 йыл) — педагог, йәмәғәтсе. 1991 йылдан Нефтекама ҡалаһының 1-се лицей директоры.
* Гәрәева Гөлфирә Ниғәмәтйән ҡыҙы (1960 т.) — ғалим-әҙәбиәтсе, филология фәндәре докторы (2011). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007).
* Гәрәева Фая Сәхип ҡыҙы (1931—2001) — йырсы. РСФСР-ҙың (1981) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
# Белороевка

Белороевка — Башҡортостандың (Рәсәй) Стәрлетамаҡ районы хәҙерге Подлесный ауыл Советы территорияһындағы бөткән ауыл.

# Белороевка
## Географияһы

Белороевка ауылы райондың төньяҡ өлөшөндә Волков урманы тип аталған ҙур урман массивында урынлаша. Урмандар ауылдың төньяғына һәм көнсығышына тиклем һуҙыла. Белороевканың ҙур булмаған кибеүсе Бурдин йылғаһының инеше артабан төньяҡта, Волков урманы артындағы Ҡырғыҙлы йылғаһына ҡоя. Көньяҡтараҡ Мәҫәле йылғаһы үҙәне урынлаша. Ҡырғыҙлы ла, Мәҫәле лә аҙаҡ көнсығышта Ҡуғанаҡ йылғаһына ҡоя.
Яҡын булған тораҡ пункттар: көньяҡта — Спасский ауылы (яҡынса 1 км); көньяҡ-көнсығышта, Мәҫәле йылғаһы ярындағы — 2-се Яңы Ҡуғанаҡ ауылы (хәҙер бөтөрөлгән, 2,3 км) һәм Валентиновка (хәҙер бөтөрөлгән, 2,7 км); көнбайышта — әлеге мәлдә шулай юҡҡа сыҡҡан Новотроицкое ауылы (2 км); төньяҡҡа, урман артында, Ҡырғыҙлы буйҙарында — Березовка ауылы (3,2 км) һәм бөгөн бөтөрөлгән тораҡ пункты Николо-Хуторянский (3,5 км).
XX быуат уртаһында, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, район үҙәгенә, Стәрлетамаҡҡа тиклем, 27 км тәшкил итә; Белороевка ауылы ингән ауыл советы үҙәгенә, Талалаевкаға тиклем ара — 3 км.

# Белороевка
## Тарихы

Элегерәк тораҡ пункт Беленько-Раевский ҡасабаһы тип аталған. 1926 йылда СССР Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Стәрлетамаҡ кантонының Ашҡаҙар улусы Талалаевка ауыл Советына ҡараған ҡасабала 7 йорт һәм 49 кеше булған (21 ир-егет һәм 28 ҡатын-ҡыҙҙан торған).1980 йылдар башына тораҡ пунктта 20-гә яҡын кеше йәшәгән. Этник яҡтан Белороевкала украиндар йәшәгән.
Белороевка 1982 йылда, Башҡортостан АССР-ы Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы «кешеләрҙең күсеп китеүе менән бәйле» бөтөрөлә. Талалаевка ауыл Советы 2008 йылда йәшәүҙән туҡтай, уның биләмәһе Подлесненский ауыл Советы биләмәһенә ҡушыла. Әлеге ваҡытта Белороевка — ҡотоҡ.

# Белороевка
## Тыуып үҫкәндәр

Евгений Фёдорович Спевак Белороевкала тыуған, күп йылдар Стәрлетамаҡ районы хакимиәте башлығы урынбаҫары (1987—2012) булып эшләй, «Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы» (2012 йыл).
# Болотная (Пайдугина ҡушылдығы)

Болотная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пайдугина йылғаһының уң ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Болотная (Пайдугина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200028327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202832
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Граншюц

Граншюц (нем. Granschütz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1146 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,52 км². Диңгеҙ кимәленән 148 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6679 һәм автомобиль коды — BLK.
# Брюа фонтаны

1864
Брюа фонтаны (фр. La Fontaine de l’Amiral Bruat) — Франциялағы Кольмар ҡалаһының иҫтәлекле урыны. Кольмарҙа тәүге фонтан, унда һыу биреү системаһы ҡуйылған. Скульпторы Огюст Бартольди.

# Брюа фонтаны
## Тарихы

Скульптор Фредерик Огюст Бартольди Кольмар ҡалаһында 1796 йылда тыуған адмирал Арман Жозеф Брюа хөрмәтенә фонтан төҙөй. Фонтан 1864 йылда асыла. Был фонтан Кольмар ҡалаһында беренсе була, унда һыу биреү системаһы ҡуйыла. Фонтан дүрт ҡитғаны сағылдыра. Башта, һындарҙың йөҙҙәре алһыу ҡомташтан эшләнә. Улар Африка, Азия, Океания һәм Американы символлаштыра. Ә фонтанды һыу менән тултырыу адмиралдың диңгеҙ еңеүҙәрен аңлата. Адмирал уң ҡулында төрөлгән карта тотҡан, ҡарашы горизонт яғына йүнәлгән. Континенттарҙы сағылдырған һындар осраҡлы түгел — был дүрт континентта адмирал Брюа хеҙмәт итә. Америка һәм Африка ике ҡырағайҙан ғибәрәт, беренсеһенең маңлайында йондоҙ, ул ерҙе муллыҡ менән күмә һәм үткәндәрҙең боттарын аяҡ аҫтына һалып тапай. Икенсе һын меланхолик йөҙ һыҙатына эйә. Азия һәм Океания ике ҡатын-ҡыҙ фигураһынан тора. Был оҙон ҡашлы финикий ҡатын-ҡыҙҙары.
Статуя- фонтан йәмәғәт баҡсаһына инеү урынында урынлашҡан, уны ағастар һәм ҡыуаҡлыҡтар уратып алған.
1940 йылда фонтанды емерәләр. 1958 йылда бронза һынды тергеҙеп һәм яңы урынға ҡуйып, өлөшләтә реставрациялайҙар. Статуя-ҡитғаларҙан тик баштар ғына ҡала, уларҙы ҡала халҡы табып ала һәм Бартольди музейына тапшыра. Ошоноң менән бәйле яңы һындар төҙөлә, улар Африка, Азия, Океания һәм Американы сағылдыра. Фонтанға үҙенең ҡыҙыҡһыныуын Альберт Швейцер белдерә. Ул был фонтан уны Африкала табип булырға илһамландырҙы тип үҙенең хеҙмәтендә телгә ала.
Яңы фонтандың скульпторы Жерар Чоин, архитекторы — Мишель Порту. Фонтандың ҡайһы бер өлөштәре Кольмарҙа Бартольди музейында һаҡлана. Яңы фонтан үҙенсәлекле стилдә төҙөлә һәм баштағы версияны әҙ хәтерләтә.
Фонтан «Марс яланы» (франц. Du Parc Champ de Mars) паркында урынлашҡан.
# Ольшанка (Хопер ҡушылдығы)

Ольшанка — Рәсәй йылғаһы. Волгоград өлкәһе,Воронеж өлкәһе,Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының һул ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ольшанка (Хопер ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер, Ворона йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Савала һәм Бузулук йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200512107000007476
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000747
* Бассейн коды — 05.01.02.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пудыр-Юган-Егарт

Пудыр-Юган-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юртым-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пудыр-Юган-Егарт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031920
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303192
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Винтертур ҡалаһының ратушаһы

Винтертур ҡалаһының ратушаһы (Цюрих кантонында) — Готфрид Земперҙың танылған архитектура шедевры, Швейцария архитектура тарихлығындағы иң мөһим әҫәрҙәрҙең береһе
Винтертур ҡала советы 1863 йылда ҡала резиденцияһы өсөн айырым ҙур йорт төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә. Монументаль бина 1865—1869 йылдарҙа Готфрид Земпер проекты буйынса таштан төҙөлгән. 1871 йылда ратуша алдындағы майҙанда архитектор Карл Вильгельм Баройс төҙөгән неоклассик стилендәге фонтан ҡалҡып сыға.
Ратуша бинаһы дүрт ҡатлы йорттан ғибәрәт. Ратушаның үҙәк күләме фасадында дүрт колонна торған боронғо рим ҡорамы өлгөһөндә төҙөлгән, йышылмаған таштан рустлап һалынған. Урамдан икенсе ҡатҡа классик стилендә төҙөлгән баҫҡыстан күтәреләләр. Ике япмалы ҡыйыҡтың фронтонына боронғо грек алиһәләренең статуялары ҡуйылған: көньяҡта — үс ҡайтарыу алиһәһе Немезида, төньяҡта — аҡыл алиһәһе Афина тора; уларҙың һәр береһенең ике яғына фронтон мөйөштәрендә грифон һындары ҡуйылған.
1934 йылдан алып ратуша сиркәү залы концерт залы булараҡ ҡулланыла. Ратуша бинаһы Швейцарияның милли әһәмиәтле архитектура ҡомартҡыһы.
# Кевсала

Кевсала — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға оз. исемһеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Кевсала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000017717
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001771
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бонн

Бонн (нем. Bonn) — Көнбайыш Германиялағы ҡала (Төньяҡ Рейн-Вестфалия еренә инә, Рейн йылғаһы буйында урынлашҡан). Халҡы — 318 809 кеше, илдә халыҡ һаны буйынса 19-сы урынды биләй.
1949 йылдың 3 ноябренән 1990 йылдың 3 октябренә тиклем — Германия Федератив Республикаһының баш ҡалаһы. 1990 йылда Германияның ике өлөшө - ГФР һәм ГДР берләшкәс, 1991 йылдың 20 июнендә бундестаг баш ҡаланы Берлинға күсереү тураһында ҡарар ҡабул итә. Бонн — Германияның ҙур сәйәси үҙәге, бер нисә федераль ведомство бында эшләүен дауам итә, федераль дәрәжәләге ҡала тип иҫәпләнә.

# Бонн
## Тарих

Бонн урынында б.э.т. 11-се йылда рим ғәскәре лагеры төҙөлә (Castra Bonnensia). Ҡаланың исеме бәлки эбурон тигән герман ырыуы исеме менән бәйлелер тип иҫәпләйҙәр. 1000-се йыл тирәһендә «Бонн» атамаһы ҡулланыла башлай.
* 1770 йылда — Людвиг ван Бетховен тыуған.
* 1786 йылда — Бонн университетына нигеҙ һалынған. 1835—1836 йылдарҙа Бонн университетында философ, йәмғиәт эшмәкәре, марксизмға нигеҙ һалыусы сәйәсмән Карл Маркс, 1864—1865 йылдарҙа — философ Фридрих Ницше,1877—1879 йылдарҙа — буласаҡ Германия императоры — кайзер Вильгельм II Гогенцоллерн уҡыған.
* 1815—1945 — Пруссия составына ингән.
* 1845 — Бетховенға һәйкәл асылған, уның хөрмәтенә беренсе фестиваль ойошторола.
* 1949 — Бонн ГФР-ҙың баш ҡалаһына әйләнә.
* 1994 — федераль министрлыҡтарҙы Берлинға күсереү тураһында закон ҡабул ителә.
1998 — федераль министрлыҡтар, ГФР Бундестагы, канцлеры, президенты Берлинға күсә, ҡайһы бер ведомстволар элеккесә Боннда эшләй.
Ҡалала педагогия академияһы, консерватория бар.
Иң яҡын аэропорт — Кёльн/Бонн халыҡ-ара аэропорты.

# Бонн
## Тарих
### Бонн музейҙары

* Немец музейы
* Рейндың региональ музейы
* Людвиг ван Бетховен тыуған йорт, хәҙер музей
* «Bundeskunsthalle» федераль күргәҙмә залы
* Германия тарихы музейы (нем. Haus der Geschichte)