yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Швед шырпыһы (фильм)

«Шве́д шырпыһы» — совет нәфис фильмы, «Мосфильм» киностудияһында 1954 йылда режиссёр Константин Юдин тарафынан шул исемдәге А. П. Чехов хикәйәһе буйынса төшөрөлгән.

# Швед шырпыһы (фильм)
## Сюжет

Өйәҙ ҡалаһында урындағы алпауыт Кляузовтың үлтерелеүе тураһында хәбәр тарала. Эшһеҙлектән аптырап ултырған тикшереүсе Чубиков һәм уның ярҙамсыһы Дюковский был енәйәт эшен тикшерә башлай һәм тиҙҙән алпауыттың теп-тере булыуын һәм пристав ҡатыны менән уларҙың мунсаһында бер аҙна буйы кәйеф-сафа ҡороп ятыуҙарын асыҡлай, алпауыттың ғүмеренә береһе лә ҡул һалырға әҙерләнмәгән булып сыға.

# Швед шырпыһы (фильм)
## Ролдәрҙә

* Алексей Грибов — Николай Ермолаевич Чубиков, тикшереүсе
* Андрей Попов — Эмиль Дюковский, тикшереүсе ярҙамсыһы
* Михаил Яншин — Евграф Кузьмич, становой пристав
* Марина Кузнецова — Ольга Петровна, Евграф Кузьмичтың ҡатыны
* Михаил Названов — Марк Иванович Кляузов, отставкалағы корнет, алпауыт/3}
* Ксения Тарасова — Марья Ивановна Кляузова, Марк Иванович Кляузовтың һеңлеһе
* Николай Гриценко — Псеков, Марк Иванович Кляузовтың идарасыһы
* Николай Курочкин — Ефрем, Марк Иванович Кляузовтыңбаҡсасыһы һәм мажордомы
* Владимир Колчин — Николай Тетехов, Марк Иванович Кляузовтың камердинеры
* Тамара Носова — Акулька, еңел холҡло һалдат ҡатыны.
* Владимир Покровский — доктор, урындағытабиб
* Георгий Георгиу — исправник, Евграф Кузьмичтың начальнигы
* Инна Фёдорова — һатыусы
* Юрий Леонидов — урядник
* Николай Поленков — Андрюша
* Афанасий Кочетков — Степан
* Сергей Троицкий — трактирсы
* Александр Лебедев — кибетсе
* Георгий Гумилевский — хеҙмәтсе (титрҙарҙа юҡ)
* Олег Потоцкий — хеҙмәтсе (титрҙарҙа юҡ)

# Швед шырпыһы (фильм)
## Фильмды төшөрөүсе төркөм

* Сценарий авторы: Николай Эрдман
* Режиссёр-ҡуйыусы: Константин Юдин
* Режиссёр ярҙамсыһы: Владимир Герасимов
* Оператор-ҡуйыусы: Игорь Гелейн
* Оператор ярҙамсыһы: Валентин Захаров
* Рәссам-ҡуйыусы: Георгий Турылев
* Костюмдарҙың рәссамы: Василий Ковригин
* Костюмдар рәссамының ярҙамсыһы: Любовь Душина
* Композитор: Василий Ширинский
* Звукооператор: Сергей Минервин
* Рәссам-гримёр: Фетисов Виктор
* Монтажлаусы: Татьяна Зинчук
* Монтажлаусы ярҙамсыһы: Оксана Герц
* Оркестр дирижеры: Арон Ройтман
* Картинаның директоры: Георгий Харламов

# Швед шырпыһы (фильм)
## Техник күрһәткестәре

* Төҫлө
* Тауышлы (моно)
* 1534,7 метр
# Амку-Яга

Амку-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Амку-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204685
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мексика ҡултығы

Мексика ҡултығы (исп. Golfo de México, ингл. Gulf of Mexico, франц. Golfe de Mexique) — Атлантик океандың эске диңгеҙе.

# Мексика ҡултығы
## География

Мексика ҡултығы төньяҡ-көнбайыштан, төньяҡтан һәм көнсығыштан АҠШ (Флорида, Алабама, Миссисипи, Луизиана һәм Техас штаттары), көньяҡта һәм көняҡ-көнбайышта — Мексика (Тамаулипас, Веракрус, Табаско, Кампече һәм Юкатан штаттары) яр буйҙары, һәм шулай уҡ Куба утрауы менән сикләнгән. Майҙаны — 1543 мең км², күләме — яҡынса 2332 мең км³.
Йәйге осорҙа ныҡ йылынған һыуҙың энергияһы көслө тропик штормдар (Катрина, Густав, Иван һ.б.) барлыҡҡа килтерә. Иң йылы һыу ятҡылыҡтарының береһе булып тора
Мексика ҡултығы яҡынса 300 миллион йыл элек литосфера плиталарының тектоникаһы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Ҡултыҡ бассейны овал формаһында, уның киңлеге яҡынса 1,5 мең километр тәшкил итә.
Флорида боғаҙы аша Атлантик океан менән, ә Юкатан боғаҙы аша Кариб диңгеҙе менән тоташа.
# Лыстан

Лыстан — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Быстрица йылғаһының һул ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лыстан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103456
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нял-Ех-Юган

Нял-Ех-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының уң ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Нял-Ех-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022009
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302200
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Астар — Решт — Казвин тимер юлы

Астар — Решт — Казвин тимер юлы — Рәсәй, Әзербайжан һәм Ирандың ғәмәлдәге тимер юлдарын тоташтырып эшләйәсәк һәм әлеге ваҡытта төҙөлөүсе транспорт коридоры. Проект «Төньяҡ — Көньяҡ» халыҡ-ара транспорт коридоры сиктәрендә ғәмәлгә ашырыла, уның маҡсаты — Рәсәй, Әзербайжан, Иран һәм Һиндостандың транспорт-мәғлүмәт магистралдәрен интеграциялау.
Астар — Решт — Казвин проекты Иран территорияһында яңы тимер юл тармағын төҙөүҙе күҙҙә тота, ул Әзербажандың Астар ҡалаһын Ирандың Астар, Решт һәм Казвин ҡалалары менән тоташтырасаҡ.
2019 йылда Астар (Әзербайжан) — Астар (Иран) һәм Решт — Казвин участкаһы файҙаланыуға тапшырыла.

# Астар — Решт — Казвин тимер юлы
## Тарихы

Элек Тәһран һәм Мәскәү араһындағы тимер юл бәйләнеше Нахичеван автономиялы республикаһы (Әзербайжан), Әрмәнстан һәм Грузия территориялары аша үткән була. Әммә әрмән-әзербайжан ҡарабах конфликты һәм унан һуң Әрмәнстандың Нахичеванды блокадалауы һәм Әрмәнстан менән Әзербайжан араһындағы хәрби низағ тимер юлының был тармағын ҡулланыуға тотҡарлыҡ була.
2005 йылда юл төҙөү тураһындағы өс яҡлы килешеүгә ҡул ҡуйыла. Уның сиктәрендә Иран территорияһында оҙонлоғо яҡынса 350 километр тимер юлы төҙөү ҡарала, Әзербайжан территорияһында ла Астар һәм Әзербайжан-Иран сигендә оҙонлоғо 8,5 км булған тимер юлын һалыу, шулай уҡ Әзербайжан территорияһында ғәмәлдәге тимер юлын реконструкциялау ҙа күҙаллана. Проекттың хаҡы 200 миллион АҠШ доллары тип баһалана, шуларҙың 20 миллион доллары корридорҙың Әзербайжан өлөшөн төҙөүгә һәм реконструкциялауға тотонола. 2006 йылда төҙөлә башлай.

# Астар — Решт — Казвин тимер юлы
## Тарихы
### Астар — Решт участкаһы

2018 йылдың 8 февралдә һынау өсөн Рәсәйҙән йөк поезды сыға һәм Ирандың Астар станцияһына барып етә. 2018 йылдың март аҙағында Астар (Әзербайжан) — Астар (Иран) тимер юлы участкаһы файҙаланыуға тапшырылғандан һуң тимер юлының Иран участкаһы, Астар станцияһы һәм төҙөлгән йөк поездары терминалы Әзербайжанға 25 йыллыҡ срокка ҡуртымға тапшырыла. Ошо тимер юлы ярҙамында 11 ай эсендә 270 мең тоннанан ашыу йөк ташыла.
Решт -Астар тимер юл төҙөлөшөн 2021 йылға тамамлау планлаштырыла. Әзербайжан был участканы төҙөү өсөн Иранға 500 миллион АҠШ долларына льготалы кредит бирә.

# Астар — Решт — Казвин тимер юлы
## Тарихы
### Решт — Казвин участкаһы

2009 йылда Иран Решт һәм Казвин араһындағы тимер юл участкаһын төҙөй башлай.
Тәүге этапта был корридор буйынса йылына 6 миллион тонна, артабан — 15-20 миллион тонна йөк ташыу планлаштырыла. Решт — Казвин тимер юлының рельефы төрлө булған урындарҙан үтеүе сәбәпле, Иран тимер юл проекты иң ҡатмарлы тип таныла. Тимер юлдың был тармағында оҙонлоғо ярашлы рәүештә 25 һәм 8 км булған 22 тоннель һәм 15 күпер төҙөлә.
2018 йылдың 22 ноябрендә Казвин — Решт тимер юлы буйлап беренсе һынау поезы үтә. Тимер юл коридорының 164 км оҙонлоғондағы участкаһында төп юлды асыу тантанаһы 2019 йылдың мартында Иран президенты Хәсән Рухань, Әзербайжан иҡтисад министры Шаһин Мустафаев, Пакистан һәм Ираҡтың рәсми кешеләре ҡатнашлығында үткәрелә.

# Астар — Решт — Казвин тимер юлы
## Шулай уҡ ҡара

* Ҡаҙағстан тимер юлдары — Төркмәнстан — Иран
* Баку — Тбилиси — Карс тимер юлы
# Байрамсылау

Байрамсылау, әйселәү - Ураҙа һәм Ҡорбан ғәйеттәрендә бала-сағаның өйҙән-өйгә йөрөп күстәнәс йыйыуы, байрам ашы ашауы.

# Байрамсылау
## Тасуирламаһы

Ураҙа, Ҡорбан ғәйетендә байрам менән ҡотлап, байрамсылау-әйселәүгә йәмәғәт менән әҙерләнәләр. Балалар ғөсөлләнә, таҙа, яңы кейемдәр кейә. Ололар иртәнән бешеренә - "таба еҫе" сығара, өйөн байрамса йыйыштыра, алдан тәм-томдар алып ҡуя. Балалар өйҙән-өйгә йөрөгәндә: "Ураҙағыҙ ҡабул булһын", Ҡорбан ғәйетендә "Ҡорбанығыҙ ҡабул булһын, сауаптарын насип ҡылһын", тип теләктәр әйтәләр. Көтөп торған хужа-хужабикәләр "Әмин" тип, алғыштар әйтеп, тәм-том, күстәнәс биреп сығара. Йыйылған тәм-томдан бала-саға өсөн табын ҡорорға була, өйҙәгеләр менән ашап-эсһә лә була.

# Байрамсылау
## "Оҙон-оҙаҡ бала саҡ" китабынан өҙөк

Мостай Кәримдең "Оҙон-оҙаҡ бала саҡ" тигән китабында уҙған быуаттың беренсе яртыһында ауылда Ҡорбан байрамын тасуирлаған:
   Ҡорбан ғәйетенә барыусылар, туҡталып тәкбир әйтә-әйтә, Түбән осҡа мәсет яғына үтеп китте. Минең атайым да сығып уларға ҡушылды.
   Иртәнге, сәй ғәйеттән һуң эселә. Беҙҙә бөгөн тары тәбикмәге бешкән. Оло инәйемдең ҡулы тейһә, унан майҙар тамып торасаҡ. Ниндәй һәйбәт нәмә — байрам!
   Яны ыштандың бер кеҫәһенә көнбағыш, бер кеҫәһенә кипкән муйыл тултырып, мин ҡапҡа төбөнә сығып баҫтым. Ауыл өҫтөндә һеләгәйҙе ағыҙырлыҡ тәм аңҡый, һәр кем хәлдән килгәнсә, таба ҡыҙҙыра. Йыл буйы «һыйыр ағы» инмәгән — ҡатыҡ-һөт затын беҙ шулай тибеҙ — өйҙәрҙә лә бөгөн үҙенә күрә шыж-быж сыға. Берәүҙәр тәбикмәк, икенселәр ҡоймаҡ, өсөнсөләр ҡыҫтыбый, дүртенселәр май күмәсе бешерә. Бер аҙҙан, был еңел-елпе аштарҙың еҫе таралып бөтөр-бөтмәҫ үк, һауаға бешкән ит еҫе күтәреләсәк. Бына шул саҡта инде һин күкрәк тултырып һулыш алыуҙың ысын тәмен татыйһың.

# Байрамсылау
## Ғәрәптәрҙә байрамсылау

Башлыса Фарсы ҡултығындағы ғәрәп дәүләттәрендә йылына ике тапҡыр үткәрелә. Мосолман календары буйынса шәғбан һәм рамаҙан айҙарының 15-се төнөндә, балалар йоласа кейемдәрен кейеп, милли ғәрәп йырҙарын йырлай-йырлай, сәтләүек, кәнфит, тәм-том алыу өсөн күршенән-күршегә байрамсылап йөрөүе Ҡарҡиғән йолаһы тип атала.
Уларҙа был йоланың килеп сығышы Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең рамаҙан айының 15-се көнөндә донъяға килгән ейәне Хәсән ибн Алиҙың тыуыуы менән бәйле. Сабыйҙың әсәһе Фатима Зәһрә төҫлө шәкәр шаҡмаҡтары таратҡан. Мөхәммәт Пәйғәмбәр балаларҙы тәмлекәстәр, финик һәм йөҙөм емештәре менән һыйлаған.
# Егаль-Юган

Егаль-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вотма-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Егаль-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022290
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302229
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Залазная (Цебьюга ҡушылдығы)

Залазная — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цебьюга йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Залазная (Цебьюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046040
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004604
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Герингсвальде

Герингсвальде (нем. Geringswalde) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4604 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,93 км². Диңгеҙ кимәленән 268 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9326 һәм автомобиль коды MW.
# Коча (Волга ҡушылдығы)

Коча — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 3448 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Коча (Волга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000205
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000020
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡалмаш (Сәрмәсән ҡушылдығы)

Ҡалмаш (рус. Калмашка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Саҡмағош районы Ҡашҡар ауылы янында башлана. Йылға Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Ҡалмаш (Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Тасуирламаһы

Саҡмағош районы Ҡашҡар ауылы янында башлана, шул уҡ район территорияһы буйлап көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа табан аға, Иҫке Ҡалмаш ауылы эргәһендә йүнәлешен көнсығышҡа үҙгәртә. Сәрмәсән йылғаһына (тамағынан 27 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 52 км, бассейн майҙаны 410 кв.км. Башлыса ҡар һыуы менән туйына. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы 1,05 куб/с. Бассейн рельефы тигеҙлек, һыҙа һәм йырындар менән ҡатмарланған. Ландшафтары йыуылған һәм ҡоро тупраҡтағы болонло далаларҙан һәм һоро болондарҙан ғибәрәт. Үрге ағымында бассейнының 12 процентын, түбәнге ағымында 5 процентын урман биләй, 70 проценты — һөрөнтө ер. Ҡалмашбаш ауылы эргәһендә быуа төҙөлгән. Ҙур ҡушылдыҡтары: Рапат йылғаһы, Саҡмағош йылғаһы (барыһы ла — Ҡалмаш йылғаһының һул ҡушылдыҡтары).

# Ҡалмаш (Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (эске йылға бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025347
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102534
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Азов һуғарыу каналы

Азов һуғарыу каналы — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Веселовское һыу һаҡлағысынан ағып сыға һәм һуғарыуға китә. Йылға оҙонлоғо 92 саҡрым.

# Азов һуғарыу каналы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округына ҡарай. Йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, унда Сал һәм Маныч йылғалары инмәй. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө). Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән, Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы райондарына бүлеү геомәғлүмәт системаһы буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000017588
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001758
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
По данным геоинформационной системы водохозяйственного районирования территории РФ, подготовленной Федеральным агентством водных ресурсов[2]:
# Яңы Михайловка (Александровка районы)

Яңы Михайловка (рус. Новомихайловка) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Александровка районындағы ауыл. Яңы Михайловка ауыл биләмәһе составына инә.

# Яңы Михайловка (Александровка районы)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (37 %) йәшәй.
# Омрась-Юган (йылға)

Омрась-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Һул Хетта йылғаһының уң ярына тамағынан 277 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.

# Омрась-Юган (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300049174
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304917
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Конго (мәғәнәләр)

* Конго Демократик Республикаһы — Үҙәк Африкалағы дәүләт.
* Конго Республикаһы — Үҙәк Африкалағы дәүләт.
* Конго (йылға) — Үҙәк Африкалағы йылға.
# Һандал һөйәк

Һандал һөйәк (лат. incus, рус. наковальня) — урта ҡолаҡтағы ишетеү һөйәге. Сүкеш һөйәк, һандал һөйәк һәм һөйәктәр кеше организмындағы иң бәләкәй һөйәктәр. Уларҙың ауырлығы ни бары 0,5 г. Был һөйәктәр барабан ярыһындағы тирбелеүҙе 50 тапҡыр арттырып, эске ҡолаҡҡа тапшырыусы этәргес система барлыҡҡа килтерә.
Һандал һөйәкте беренсе тапҡыр итальян анатомы Алессандро Акиллини өйрәнгән. Һандал тауыш тулҡындарын сүкеш һөйәктән өҙәңге һөйәккә тапшыра. Һандал һөйәк һөтимәрҙәрҙә генә бар.
# Скачиха

Скачиха — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/615/30/6 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Скачиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000035985
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003598
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәүәрәннәһер

Мәүәрәннәһер (ғәр. ما وراء النهر‎, мә үәрә’ ән-нәһр — аръяҡтағы йәки аръяҡ), шулай уҡ Трансоксания (Трансоксиана, лат. Transoxiana) һәм Фәраруд (фарс. فرارود Farārud) атамалары менән билдәле — Үҙәк Азия тарихи өлкәһе.
Атама ғәрәптәрҙең Урта Азияны яулаған осоронда VII —VIII быуаттарҙа барлыҡҡа килә һәм башта Амударъяның уң яҡ ярындағы өлкәләргә ҡарата ҡулланыла. «Аръяҡ» тип ул биләмәләрҙе һул яҡта йәшәгән Хөрәсән халҡы атай. Һуңғараҡ был терминды Амударъя менән Һырдаръя араһындағы ерҙәргә ҡарата ҡуллана башлайҙар.
Мәүәрәннәһергә Үзбәкстандың, Тажикстандың көнбайышының һәм Ҡырғыҙстандың ҙур өлөшө , Төркмәнстандың көнсығышы һәм Ҡаҙағстан көньяҡ төбәге инә. Иң боронғо һәм эре ҡалалары — Сәмәрҡәнд, Бохара, Худжанд, Хиуа, Төркөстан һәм башҡалар.

# Мәүәрәннәһер
## Тарихы

Төбәк Әһәмәниҙәр дәүләте сатрапияларының береһе була, ул Суғдиана (Согдиана) исеме менән билдәле. Сәсәниҙәр хакимлығы ваҡытында төбәк йыш ҡына әһәмәниҙәр ваҡытынан ҡалған Суғдиана исеме менән атала, был территорияларҙы күрше Бактрия ерҙәренән айырыу өсөн ҡулланыла.
Ҡытай тикшеренеүсеһе Чжан Цянь беҙҙең эраға тиклем 126 йылда Бактрия, Суғдиана һәм Парфияла булып китә һәм ҡытай сығанаҡтарында тәүге тасуирлама ҡалдыра. Чжан Цянь Парфия төбәктәренең, урбанизацияға бирелгән йәмғиәт булараҡ, матди мәҙәниәтен ҡылыҡһырлай, йөҙөм емеше һәм иген үҫтереү, тауар етештереү, күн әйберҙәр һәм сүкелгән көмөш тәңкәләр сығарылыуын билдәләй. Амударъя һәм Һырдаръя йылғаларының араһындағы ерҙәр сәсәниҙәргә тиклем эҙмә-эҙлекле рәүештә Селевкиҙәр дәүләтенә, Грек-Бактрия батшалығына, Парфия һәм Ҡушан империялары составына ингән була.
Сәсәниҙәр осоронда батшалыҡтың һөҙөмтәле идара итеүе арҡаһында төбәк фәнни һәм мәҙәни үҙәккә әүерелә, быға биләмәләр аша Бөйөк ебәк юлы үтеүе лә булышлыҡ итә. V быуатта эфталиттар баҫып инеп, сәсәниҙәр хакимлығы өҙөлә һәм 565 йылда ғына аяҡҡа баҫа.
Сәмәрҡәнд һәм Бохара Трансоксиананың (Мәүәрәннәһерҙең) иң эре ҡалалары һәм мәҙәни үҙәге булып тора.
706 - 715 йылдарҙа Урта Азияны ғәрәптәр баҫып ала башлай, улар ҡаты ҡаршылыҡҡа осрай, һәм 740 йылда Насир ибн Сәййәр элекке ихтилалдарҙа ҡатнашыусыларҙың барыһына ла, хатта ислам диненән баш тартҡандарға ла, амнистия иғлан итә. Был аҙым Үҙәк Азияның көнбайышында ғәрәптәргә нығынырға мөмкинлек бирә . Тан династияһы Ань Лушань фетнәһенә тиклем "Аръяҡ"тың көнсығыш өлөшөн контролдә тота.
Сыңғыҙхан Мәүәрәннәһергә 1219 йылда баҫып инә. 1227 йылда вафаты алдынан Үҙәк Азия ерҙәренең көнбайышын ул үҙенең икенсе улы Сығатайға тапшыра, Сығатай улусы исеме аҫтында билдәле дәүләткә нигеҙ һалына. 1370 йылда был биләмәләрҙә Аҡһаҡ Тимер Туран дәүләтенә нигеҙ һалып, әмир булып китә. Уның заманында баш ҡалаһы Сәмәрҡәнд булған был ил Азияла һуңғы тапҡыр ҡеүәтле Ислам дәүләте булып әүерелә. Аҡһаҡ Тимер йәйрәп ятҡан биләмәләре Гобиҙан Мәрмәр диңгеҙенә һәм Иртыштан тиклем Гангҡа тиклем йәйрәп ята, Сәмәрҡәнд мәғариф, сәнәғәт, фән һәм сәнғәт үҙәгенә әүерелә.