yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Экштейн Эмма

Эмма Экштейн (Emma Eckstein; 1865—1924) — австрия суфражисы, публицисы.
Шулай уҡ Зигмунд Фрейдтыңиң мөһим иртә пациенттарының береһе булараҡ билдәле.

# Экштейн Эмма
## Биографияһы

1865 йылдың 28 ғинуарында Гауденздорфта тыуған.
Либераль йәһүд ғаиләһендә үҫә. Атаһы, химик Һәм уйлап табыусы Альберт Экштейн (Albert Eckstein, 18241881) иртә вафат булғандан һуң, уның әсәһе Амалия Экштейн (Amalie Eckstein, 1836—1921) үҙе ойошторған ҡағыҙ фабрикаһы менән идара итә. Эмманың биш апаһы һәм дүрт ағаһы була, ике ағаһы бала сағында вафат була. Уның һеңлеһе Тереза, шулай уҡ ағалары Густав һәм Фридрих (Friedrich Eckstein) билдәле булалар. Экштейн ғаиләһе Фрейдтар ғаиләһе менән дуҫ була, улар бергәләп ҡайһы бер байрамдар үткәрә. 1905 йылдан Эмма әсәһе, иртә тол ҡалған һеңлеһе Тереза һәм ағаһы Густав менән ғаилә хужалығында шөғөлләнә.
Эмма Экштейн публицистик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә, һәм быуаттар сигендә Фрейд менән әңгәмәләре йоғонтоһонда бер нисә мәҡәлә баҫтыра, уларҙа ул енси тәрбиә мәсьәләләренә комментарий бирә. 1899 йылда Die neue Zeit журналында балаларҙы енси тәрбиәләү тураһындағы мәҡәләһе баҫылып сыға, унда ата-әсә ҡылған енси акт тураһында балаларҙың белеүе тәрбиәүи яҡтан көнүҙәк тигән фекер һыҙыҡ өҫтөнә алына. 1908 йылда ул псевдоним аҫтында «Neues Frauenleben» журналында псевдогермафродит яҙыусы Карл Баер (Karl M. Baer) тормошо тураһында рецензия баҫтыра.
1910 йылда Дора Телеки (Dora Brücke-Teleky) яһаған гинекологик операциянан һуң, Эмма Экштейн публицистиканан ситләшә, һәм шул уҡ ваҡытта уның Зигмунд Фрейд менән дә мөнәсәбәттәре тамамлана.
1924 йылдың 30 июлендә Венала мейеһенә ҡан һауыуҙан вафат була.
# Ялуторовск

Ялуторовск — Рәсәй ҡалаһы, Төмән өлкәһе Ялуторовск районының административ үҙәге . Тубыл йылғаһының һул ярында урынлашҡан.
1659 йылда Ялуторовская слобода тип нигеҙ һалынған (ҡала статусы — 1782 йылдан).
Әлеге ваҡытта Ялуторовск ҡала муниципаль берәмеге статусына эйә булған ҡала округы һәм округ составында берҙән-бер тораҡ пункт булып тора.

# Ялуторовск
## Этимологияһы

Ҡала 1659 йылда Ялуторовск биҫтәһе булараҡ барлыҡҡа килгән . Ҡаласыҡ исемендә төрки компоненттар -яу («ғәскәр»), -лу(-лы) — сағыштырма сифат аффиксы, тура («ҡала»). С. У. Ремезовтың «Чертёжной книге Сибири» (1699-1701) китабында ул Евлуторовск биҫтәһе тип атала.

# Ялуторовск
## Тарихы

Ялуторовск бастругы һәм шул исемле слобода 1659 йылда Тубыл йылғаһының һул ярында элекке Яулы-тур себер татар ҡаласығы урынында нигеҙләнгән.
1782 йылда баструк Ялуторовск өйәҙ ҡалаһы итеп үҙгәртелә.
1785 йылда ҡала гербы булдырыла, уның төп элементы - тирмән тәгәрмәсе, «в знак того, что в округе оного многое число мучных мельниц» Өйәҙҙә 1784 йылда 552 һыу тирмәне иҫәпләнә.
1762 йылда слободала беренсе йәрминкә асыла. 1822 йылда Александр I указы менән Тубыл губернаһы. округ ҡалаһы итеп үҙгәртелә.
1856 - 1829 йылдарҙа ауылда декабристар: Н. В Басаргин, В. И. Враницкий, А.В.Ентальцев, М. И. Муравьёв-Апостол, Е. П. Оболенский, И. И. Пущин, А.И. Черкасов, И.Д. Якушкин һөргөндә булып, Ялуторовск мәҙәниәте үҫешенә ҙур өлөш индергән. И.Д. Якушкин инициативаһы буйынса алдынғы ҡарашлы сауҙагәрҙәр, интеллигенция ярҙамы менән, шул ваҡыт өсөн алдынғы уҡыу йорттары асылған — бөтә сословие малайҙары өсөн бушлай уҡытылған мәктәп (1842 йылғы) һәм ҡыҙ балалар өсөн Себерҙә тәүге мәктәп асыла (1846 йыл).
1911 йылда Ялуторовскиға Тубыл буйлап пароход йөрөй башлай, ә 1912 йылдың 8 майынан Яуторовск ҡалаһына Төмәндән беренсе поезд килә.
1970 йылда Ялуторовск Рәсәй тарихи ҡалалар исемлегенә индерелгән.

# Ялуторовск
## Халҡы

* 1920
* 5136
2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала 395 Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була

# Ялуторовск
## Ҡыҙыҡлы факттар

Бородино алышының 100 йыллығын байрам итергә әҙерләнгән ваҡытта Бөтә Рәсәй империяһы буйынса тере ҡалған Бөйөк һуғышында ҡатнашыусыларҙы эҙләй башлағандар. Һөҙөмтәлә, бындай кеше Ялуторовск ҡалаһында табылған — Павел Яковлевич Толстогузов исемле булған ул. 117 йәшлек ҡарт насар ишеткән һәм күргән, ләкин шул уҡ ваҡытта, замандаштары әйтеүе буйынса, ярайһы теремек булған.
2017 йылда ғына крайҙы өйрәнеүсе Анатолий Звездин һәм тарих фәндәре докторы Александр Ярков, Төмән өлкәһе архивтарында табылған материалдар нигеҙендә, Толстогузовтың 1812 йылда Ватан һуғышында ҡатнашҡан булыуын кире ҡаҡҡандар, сөнки, ул 1817 йылдың 5 (17) ноябрендә тыуған булған.
# Костыляйка

Костыляйка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/437/128 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Костыляйка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027315
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002731
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡ шарап

Аҡ шарап — виноградтың аҡ ҡына түгел, ҡыҙыл һәм ҡыҙғылт сорттарынан виноградтың тышсаһын алып ферментлау ысулы менән әҙерләнгән шарап. Тап тышсаның булмауы шарапҡа асыҡ төҫ бирә. Күп төрлө виноградтың эсендәге йомшағының төҫө юҡ тиерлек.

# Аҡ шарап
## Аҡ виноград сорттары

* Шардоне (Chardonnay)
* Рислинг (Riesling)
* Алиготе (Aligote)
* Совиньон блан (Sauvignon Blanc)
* Семийон (Semillon)
* Токай
* Мюскаде (Muscadet, Melon de Bourgogne)
* Пти Мансен и Гро Мансен (Petit Manseng, Gros Manseng)
* Шенен Блан (Chenin Blanc)
* Гевюрцтраминер (Gewürztraminer)
* Мускат (Muscat)
* Мюллер-Тургау (Müller-Thurgau, Riesling-Silvaner, Rivaner)
* Вионье (Viognier)
* Мюскадель (Muscadelle)
* Пино Гри (Pinot Gris, Pinot Gridgio, Tokay Pinot Gris)
* Пино Блан (Pinot Blanc, Pino Blanco, Weifiburgunder)
* Сильванер (Silvaner, Sylvaner)
* Марсан (Marsanne, Ermitage)
* Руссан (Roussanne)
* Саваньен (Savagnin)
* Грюнер Фельтлинер (Grüner Veltliner)
* Верначча (Vernaccia)
* Греко (Greco)
* Макабео (Macabeo, Viura)
* Альбариньо (Albarino, Alvarinho)
* Вердельо (Verdelho,Verdejo)
* Фурминт (Furmint)
* Мальвазия (Malvasia, Malmsey)
* Треббьяно (Trebbiano, Ugni Blanc)
* Гарганега (Garganega)
* Кортезе (Cortese)

# Аҡ шарап
## Эшләп сығарыу

Күп кенә виноградтың буяусы матдәләре тышсаһында ғына була. Шуға ла аҡ шарапты төрлө төҫтәге виноградтан да әҙерләп була. Төп шарт булып һуттың тышса менән бәйләнешкә инмәүе тора. Шуға ла виноград боламығы (сусло) емештең тышсаһы менән бәйләнешкә инмәһен өсөн йыйылғас та йәһәтләп баҫтыра (пресслау) башларға кәрәк. Ҡайһы берҙә виноградтың һабаҡтарын да айырып тормайҙар, шул килеш баҫтыралар, һығалар. Аҙаҡ виноград боламығын тондороуға ҡуялар.
Аҡ шарапты ферментлау өсөн бүлмә йылылығын күҙәтеп тороу мөһим. Ҡыҙыл шарапты әҙерләгәндә киреһенсә, ваҡыт-ваҡыты менән шарапты һыуытып тороу яҡшы булһа, аҡ шарапты әҙерләгәндә температура 20 градус Цельсийҙан да кәмеп китергә тейеш түгел.
Ваҡыт үтеү менән шараптар ҡараһыуыраҡ төҫ алалар. Ә ҡыҙыл шараптар, киреһенсә, сағыулана баралар һәм төбөнә ҡуйы иҙмәһе ултыра бара.
# Радищев урамы (Ҡыҙыл Сулин)

Радищев урамы (русса, Улица Радищева), Рәсәйҙең Ростов өлкәһе Красный Сулин районының һәм ҡала округының административ үҙәге. Урам рус яҙыусыһы, революционеры, философы Александр Николаевич Радищев (1749—1802) хөрмәтенә уның исеме менән аталған. Радищев урамы Свердлов урамы менән киҫешкән ерҙә башланып китә һәм Кундручья йылғаһының һөҙәк ярындағы 24-се һанлы йорт янында тамамлана. Урамдың оҙонлоғо 340 метр.

# Радищев урамы (Ҡыҙыл Сулин)
## Үҙенсәлектәре

Ҡыҙыл Сулин ҡалаһының Радищев урамы Свердлов урамы менән киҫешкән ерҙә башланып китә һәм Кундрючья йылғаһының һөҙәк ярында торған 24-се йорт янында тамамлана, Куюкука йылғаһына параллель бара. Радищев урамы оҙон түгел, уның оҙонлоғо бары тик 340 метр тәшкил итә. Радищев урамында номер ҡуйылған 20 йорт иҫәпләнә, урамдың һул яғында таҡ һанлы 9 йорт, ә уң яғында йоп һанлы 11 йорт тора.
Радищев урамының почта индексы — 346358.
Урам рус философ-революционеры Александр Николаевич Радищев (1749—1802) хөрмәтенә уның исеме менән аталған. 1783 йылда Александр Николаевич Радищев үҙенең билдәле «Свобода» әҫәрен, шулай уҡ „Письмо к другу, жительтвующему в Тобольске“ асыҡ хатын, «Записки о податях» һәм башҡа әҫәрҙәрен, Рәсәйҙә иң тәүге революцион йөкмәткеле шиғырын яҙа. Был шиғыр А. Н. Радищевтың «Путешествие из Санкт-Петербурга в Москву» китабына индерелгән. Был әҫәрендә А. Н. Радищев власть тотоусыларҙы тәнҡитләй, ә ябай крәҫтиәндәрҙе яҡлап яҙа. Ошо әҫәре өсөн А. Н. Радищевты башта үлем яҙаһына хөкөм итәләр, аҙаҡ уны ун йыллыҡ Себер каторгаһына алмаштыралар. Радищевтың китабын уҡыған батшабикә Екатерина Икенсе Александр Радищев тураһында «Бунтовщик, хуже Пугачева» тип әйтә. Себерҙә һөргөндә булғанда ла Радищев үҙ ихтыяр көсөн юғалтмай, элекке революцион идеяларына тоғро ҡала, бында ул «О человеке, его смертности и бессмертии», «Письмо о китайском торге» тигән трактатын яҙа. Һөргөндән һуң да ул «О праве подсудимых отводить судей и выбирать защитников» тигән һәм башҡа трактаттарын яҙа. Үҙенең үлеменә тиклем Радищев революцион идеяларына тоғро ҡала, Александр Радищевтың революцион фекерҙәре киләсәк быуын рус революционерҙарына ҙур йоғонто яһай, ә яҙған әҫәрҙәре рус шиғриәтендә һәм рус әҙәбиәтендә реализм йүнәлешенең үҫеүенә ҙур этәргес көс бирә[1] .
# Хольцхаузен (Альтмарк)

Хольцхаузен (Альтмарк) (нем. Holzhausen (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 117 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,81 км². Диңгеҙ кимәленән 35 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39629 һәм автомобиль коды — SDL.
# Трибишталь

Трибишталь (нем. Triebischtal) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4305 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,9 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1665 һәм автомобиль коды MEI.
# Розалин Сасмен Ялоу

Розалин Сасмен Ялоу (ингл. Rosalyn Sussman Yalow; 19 июль 1921 йыл — 30 май 2011 йыл) — Америка биофизигы. «Пептид гормондарын асыҡлауҙың радиоиммунологик ысулдарын үҫтергән өсөн» медицина буйынса Нобель премияһы лауреаты (1977).

# Розалин Сасмен Ялоу
## Биографияһы

Розалин Сасмен Ялоу 1921 йылдың 19 июлендә АҠШ-тың Нью-Йорк ҡалаһында йәһүд иммигранттары Саймон Сассман һәм Клара Ципперҙың ғаиләһендә тыуа. Улар төргәк-ҡап материалдары менән һатыу итеү өлкәһендә эшләй. Розалин 1941 йылда Хантер колледжын тамамлай, физика менән ҡыҙыҡһына. Ләкин ҡатын-ҡыҙ булғас, уны бер университет та ҡабул итмәҫ тип уйлай. Сасмен Колумбия университетына машинистка булып эшкә инә, шунан секретарь вазифаһына күсә. Әммә шул уҡ йылды ул Урбана-Шаймпэйндағы Иллинойс университетына саҡырыла, сөнки икенсе донъя һуғышы арҡаһында ир-ат етешмәй. 1943 йылда Сасмен Арон Ялоуға кейәүгә бара. 1945 йылда ядро физикаһында философия докторы була.
Диссертация яҡлағандан һуң Сасмен Ялоу Ветерандар эштәре идаралығының Бронкс госпиталендә эшләй башлай, унда Соломон Берсон менән берлектә ҡандың биологик составын асыҡлауҙың радиоизотоп ысулын эшләй. Башта улар кеше плазмаһында инсулинды детекторлау ысулын таба. Яңы радиоиммунологик ысул ҡандың гормондар, витаминдар, ферменттар кеүек минор компоненттарына ҡарата ҡулланыла башлай.
Ялоуҙың күп эштәре Соломон Берсон менән берлектә эшләнә, әммә ул Нобель премияһы бирелгәнгә тиклем мәрхүм булып ҡала.
Розалин Сасмен Ялоу 2011 йылдың 30 майында Нью-Йоркта вафат була.

# Розалин Сасмен Ялоу
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1971 — Халыҡ-ара Гайрднер премияһы
* 1972 — Диксон премияһы
* 1975 — Америка медицина ассоциацияһы премияһы
* 1976 — Фундаменталь медицина тикшеренеүҙәре өсөн Альберт Ласкер премияһы
* 1977 — Физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы
* 1988 — АҠШ-тың милли фәнни миҙалы.
# Хайнсбург

Хайнсбург (нем. Haynsburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 547 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,97 км². Диңгеҙ кимәленән 216 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK.
# Тёммельсдорф

Тёммельсдорф (нем. Tommelsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 143 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,31 км². Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7819 һәм автомобиль коды — SOK.
# Ҡарамөрсәл

Ҡарамүрсәл (рус. Ҡарамүрсәл, төр. Karamürsel, бор. грек. Πραίνετος, Praenetus) — Төркиәнең Ҡожаэли провинцияһындағы ҡала һәм район.

# Ҡарамөрсәл
## Географияһы

Ҡала провинцияның мәркәз ҡалаһы Измиттән яҡынса 30 саҡрым көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Район провинцияның көньяҡ-көнбайышында Мәрмәр диңгеҙ ярында урынлашҡан. Ул көнсығыштан — Гөлжүк, көньяҡтан — Бурса провинцияһы, көнбайыштан — Ялова провинцияһы һәм төньяҡтан Измит менән сиктәш. D-130 магистрале Измит ҡалаһынан Ҡарамүрсәл аша, башлыса яр буйынан үтә. Саманлы Дағлары тауының бер өлөшө һәм һыуһаҡлағыс көньяҡ төбәгендә урынлашҡан.

# Ҡарамөрсәл
## Тарихы

Византия осоронда Пренет (Πραινετός) булараҡ билдәле булған.
Ҡарамүрсәл шулай уҡ төрөк флоты өсөн ҙур әһәмиәткә эйә, сөнки тап бында 1323 йылда Осман империяһы тәүге тапҡыр диңгеҙгә сыға башлай, шуның менән бергә көнсығыш Урта диңгеҙ буйында бер нисә быуат дауамында өҫтөнлөк тотҡан Осман флоты өсөн нигеҙ һалына.
Ҡарамүрсәл ҡулдан үрелгән емеш-еләк кәрзиндәре менән дан тота. Тыштан бәләкәй күренһә лә, ул бик һыйҙырышлы булыуы менән билдәле.
1912 йылда ҡалала йәшәгән:
Гректар — 19 732 чел.
Төрөктәр — 5 000 чел.
Әрмәндәр — 2 875 чел.
# Рәсәй Федерацияһы субъекттарының кодтары

Федерация субъекттары исемлектә Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 65-се статьяһында бирелгән тәртиптә тора: республикалар, крайҙар, өлкәләр, федераль әһәмиәттәге ҡалалар, автономиялы өлкәләр, автономиялы округтар, өҫтәмәләр. Был ярҙамсы киҫәктәрҙең эсендә федерация субъекттары алфавит буйынса теҙелгән. Шуны билдәләргә кәрәк: федерация субъекттары кодтарының нумерацияһы РСФСР-ҙың 1978 йылғы Конституцияһының 1992 йыл 10 ноябрь редакцияһындағы 71-се статьяһы тексында бирелгән исемлеккә тап килә (был 1992 йылда «Таулы Алтай» тип йөрөтөлгән һәм икенсе түгел, ә дүртенсе урында торған Алтай Республикаһы кодынан беленә).

# Рәсәй Федерацияһы субъекттарының кодтары
## Төбәктәрҙе берләштереү

2003 йылдың 7 декабрендә Пермь өлкәһе менән Коми-Пермяк автономиялы округын Пермь крайы итеп берләштереү буйынса референдум үткәрелә. Берләштереү тураһындағы тәҡдим күпселек тауыш менән хуплана. Берләштереү 2005 йылдың 1 декабрендә көсөнә инә.
2005 йылдың 17 апрелендә Таймыр һәм Эвенк автономиялы округтарын Красноярск крайына ҡушыу буйынса референдум үткәрелә. Ҡушыу тураһындағы тәҡдим күпселек тауыш менән хуплана. Берләшеү 2007 йылдың 1 ғинуарында көсөнә инә.
23 октября 2005 йылдың 23 октябрендә Камчатка өлкәһе менән Коряк автономиялы округын Камчатка крайы итеп берләштереү буйынса референдум үткәрелә. Берләштереү тураһындағы тәҡдим күпселек тауыш менән хуплана. Берләшеү 2007 йылдың 1 июлендә көсөнә инә.
16 апреля 2006 йылдың 16 апрелендә Усть-Ордынск Бүрәт автономиялы округын Иркутск өлкәһенә ҡушыу буйынса референдум үткәрелә. Ҡушыу тураһындағы тәҡдим күпселек тауыш менән хуплана. Берләшеү 2008 йылдың 1 ғинуарында көсөнә инә.
1 марта 2008 йылдың 1 мартында Чита өлкәһе менән Агинск Бүрәт автономиялы округы берләшеп яңы федерация субъектын — Байкал аръяғы крайын — хасил итә.
# Болғар ислам академияһы

Болғар ислам академияһы (татар. Болгар ислам академиясе) — Рәсәй Федерацияһы мосолмандары диниә назараты Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты һәм Татарстан мөсолмандарының диниә назараты башланғысы менән Татарстандың Болғар ҡалаһында асылған юғары дини уҡыу йорто.
Болғар ислам академияһы төп бурысы — юғары белемгә эйә булған ислам дине белгестәрен әҙерләп сығарыу, традицион исламды, дини тәғлимәтт мәктәбен яңынан торғоҙорға ярҙам итеү, донъя стандарттарына тура килгән классик юғары ислам белемен сит илдәргә сыҡмайынса Рәсәйҙә белем алыу мөмкинлеге тыуҙырыу.

# Болғар ислам академияһы
## Тарихы

Билдәле булыуынса, 922 йылда Волга буйы Болғары рәсми рәүештә ислам динен ҡабул итә. Был тарихи ваҡиға күп быуаттарға татар халҡының рухи мәҙәниәте үҫешен билдәләй.
Татарстан Президенты Р. Н. Миңлеханов 2015 йылдың 25 ноябрендә Болғар ислам академияһын ойоштороу тураһында указға ҡул ҡуйҙы. Академия булдырыуҙың төп маҡсаты Рәсәйҙә ислам мәктәптәрен булдырыу һәм юғары белем биреү. Академияне төҙөүҙе Рәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путин хупланы. Төҙөлөштөң инвесторы итеп Минтимер Шәймиев етәкләгән «Яңырыш» фонды билдәләнде.
Шулай итеп, 2016 йылдың 21 майында бина нигезенә беренсе таш, иҫтәлекле капсула һалында. 2017 йылдың августында белем биреү хеҙмәте күрһәтеү хоҡуғына лийензия алында. Казандан, Өфөнән, Мәскәүҙән, Дағстандан килгән 37 кеше уҡыу йортоноң беренсе студенттары булды.
2017 йылдың 4 сентябрендә бинаны асыу тантанаһы булды.

# Болғар ислам академияһы
## Структураһы

Академия биш кафедранан тора. Ислам иҡтисады һәм финанстар кафедраһы, Ҡөрьән нигеҙҙәрен һәм сөннәт өйрәнеү кафедраһы, ғәрәп теле кафедраһы, татар теле һәм әҙәбиәте кафедраһы, менеджмент һәм дәүләт белән конфессияларын өйрәнеү кафедраһы.
Студенттарҙың дөйөм һаны яҡынса 150 кеше, шуларҙың 50 студент беренсе курста уҡый. Магистрҙарҙың уҡыу ваҡыты 3 йыл. Докторантурала уҡыу ваҡыты 2 йыл дауам итә.
# Нилкам

Нилкам — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1767 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Нилкам
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000023
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100002
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# РСФСР һәм Финляндия араһындағы Тарту солох килешеүе

Финляндия һәм РСФСР араһында Тарту солох килешеүе — Тартуский мирный договор между РСФСР и Финляндией — Финляндияла граждандар һуғышы бөткәс һәм Рәсәй Империяһының төньяҡ-көнбайышында 1918-1920 йылдарҙағы беренсе совет-фин һуғышы бөткәс, РСФСР һәм Финляндия араһында Тарту (Эстония) ҡалаһында 1920 йылдың 14 октябрендә ҡул ҡуйылған килешеү.

# РСФСР һәм Финляндия араһындағы Тарту солох килешеүе
## Ҡул ҡуйыу тарихы

1920 йылдың 18 майында Ҡыҙыл армия частары Ухтаға (Архангельск губернаһы) ингән. Төньяҡ Карел дәүләте хөкүмәте Финляндияға ҡасҡан.
1920 йылдың 8 июнендә Петрозаводск ҡалаһында Карелия хеҙмәт коммунаһы автономиялы өлкә берләшмәһе төҙөлә. Уға Олонецк, Архангель төбәгендәге карелдар йәшәгән ерҙәр: Петрозаводск ҡалаһы, Карелия Республикаһының Олонецк, Петрозаводск һәм Повенецтағы карел улустары индерелгән.
1920 йылдың июнендә Паасикиви сәйәси позицияһы һиҙелерлек нығынған Совет Рәсәйе менән солох тураһында һөйләшеүҙәргә Финляндия делегацияһы етәксеһе булып бара. Паасикиви урыҫ телен дә һәм Рәсәйҙе лә яҡшы белгән кеше булараҡ билдәле була. Һөйләшеүҙәргә барғанда финдар бер фекергә килә алмаған була һәм үҙ-ара уртаҡ тел таба алмай. Тышҡы эштәр министры Р. Холсти сикте Ладога буйлап Онега күле аша Аҡ диңгеҙгә тиклем яһарға теләй, шулай итеп бөтә Көнсығыш Карелияны Финляндияға ҡушырға ниәтләнә. Паасикиви фекере буйынса, был территориялар унда йәшәгән халыҡтың үҙ ихтыяры булғанда ғына ҡушыла ала
Совет хакимиәте Карел муйынының һәм Фин ҡултығы утрауҙарының бер өлөшөн алырға өмөтләнә.
1920 йылдың июлендә Ҡыҙыл Армия Көнсығыш Карелияның күпселек өлөшөнән фин һалдаттарын ҡыуып сығара. Фин ғәскәрҙәре Ребольский һәм Поросозерский улустарында ғына ҡала.

# РСФСР һәм Финляндия араһындағы Тарту солох килешеүе
## Килешеүгә ҡул ҡуйыу

1920 йылдың 14 октябрендә, дүрт ай барған һөйләшеүҙәрҙән һуң, килешеүгә ҡул ҡуйыла.
Ҡул ҡуйыу урыны: Тарту ҡалаһы (1920 йылға тиклем — Юрьев), Вильянди урамы, (хәҙерге адресы: Тыниссони урамы 1 / эст. J. Tõnissoni 1)
Килешеү тексы бер үк хоҡуҡҡа эйә 4 телдә әҙерләнә.Килешеү РСФСР-ҙың Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты тарафынан 1920 йылдың 23 октябрендә ратификациялана. Фин парламенты килешеүҙе 1920 йылдың 1 декабрендә хуплай, һәм 1920 йылдың 11 декабрендә Финляндия президенты Стольберг килешеүҙе ратификациялай. Шул уҡ йылдың декабрендә Финляндия Милләттәр Лигаһы ағзаһы булып китә, уны Совет Рәсәйе еңеүсе илдәрҙең «ғаилә клубы» тип һанай.

# РСФСР һәм Финляндия араһындағы Тарту солох килешеүе
## Һөҙөмтәләр

Килешеүгә ҡул ҡуйыу менән өс йыллыҡ һуғыш һәм Финляндия тарафынан Совет Рәсәйенең бер нисә сиктәш улусын баҫып алыуы тамамлана. Килешеүҙә яңы совет-фин дәүләт сиге билдәләнә һәм Финляндия файҙаһына ер буйынса ташламалар билдәләнә. Фин делегацияһы башлығы Паасикиви һуңғараҡ Финляндияның алынған сиге даими булып ҡалыуы өсөн артыҡ яҡшы булыуын таный, йәғни уның үҙгәрмәҫенә шик белдерә.
Килешеү менән билдәләнгән сик 1940 йылда1940 йылға тиклем ғәмәлдә ҡала. 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышы һөҙөмтәләре буйынса СССР һәм Финляндия араһында Мәскәү Солох килешеүе имзалана һәм СССР файҙаһына бер нисә ер ташламаһы ғәмәлгә индерелә.