yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ростов өлкәһенең В.М. Величкина исемендәге балалар китапханаһы

Ростов өлкәһенең В. М. Величкина исемендәге балалар китапханаһы — Ростов өлкәһенең балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе хеҙмәтләндереүсе үҙәк китапханаһы.

# Ростов өлкәһенең В.М. Величкина исемендәге балалар китапханаһы
## Тарихы

Беренсе телгә алыу 1914 йылдың 12 июненә ҡарай. Был көндө Дондағы Ростов ҡалаһында түләүһеҙ китапхана, уҡыу залы асыла. 1920 йылдан башлап китапхана билдәле табип, телсе, балалыҡ яҡлаусыһы, тәржемәсе, дәүләт эшмәкәре Величкина Вера Михайловна исемен йөрөтә. Китапхана янында 1920 йылда төрлө секциялар һәм түңәрәктәр эшләй башлай. Китапхана тормошонда әһәмиәтле ваҡиғаларҙың береһе булып китап уҡыусыларҙың Аркадий Петрович Гайдар менән осрашыуы тора. Бөйөк Ватан һуғышы барышында Ростов ҡалаһы баҫып алынған ваҡытта (июль, 1942 — февраль, 1943) китапхана эшләмәй. Әммә 1941 йылда китапхана янында тимур командаһы ойошторола. Уның эше фронтҡа һәр төрлө ярҙам күрһәтеү һәм тылды нығытыуға йүнәлгән була. Ростов ҡалаһын фашистар баҫып алған осорҙа китап фондын һаҡлап ҡала алалар. 1954 йылдан китапхана өлкә китапхана статусына эйә. Был уның бурыстарын арттыра. Хәҙер ул өлкәнең балалар менән эшләүсе китапханаларының методик үҙәге булып тора. Ә 1958 йылда китапхана Краснодон ҡалаһының «Йәш гвардия» музейы менән тығыҙ бәйләнеш урынлаштыра. 1959 йылда китапхана яңы урынға күсә. 1960—1970 йылдарҙа китапхана янында «Отҡорҙар турниры» эшләй һәм үткәрелә. 1965 йылда «Дон эҙәрмәндәре отряды» эшмәкәрлеге һиҙелерлек була. Уның ағзалары башҡа ҡалаларҙағы балалар менән хат алыша. 1970—1980 йылдарҙа китапхана өлкә телевидениеһы менән тығыҙ бәйләнештә була, «Һинең китап кәштәң» тигән телетапшырыу алып бара.

# Ростов өлкәһенең В.М. Величкина исемендәге балалар китапханаһы
## Тарихы
#### Китапханасылар

1915 йылда китапханаға Татьяна Ксенофонтовна Молодцова килә һәм 35 йыл дауамында китапхананың алмашһыҙ мөдире булып эшләй. 1920 йылдан китапханала ике китапханасы эшләй — абонементта һәм уҡыу залында.

# Ростов өлкәһенең В.М. Величкина исемендәге балалар китапханаһы
## Бөгөнгөһө

Бөгөн китапхана — өлкәләге иң ҙур, иң яҡшы әҙәби, фәнни-танып белеү, белешмә китап баҫмалары, шулай уҡ гәзит, журналдар, балалар өсөн аудиовизуаль һәм электрон документтар йыйылмаһы. Йыл һайын китапханаға 8,5 мең китап уҡыусы йөрөй, уларға 250 мең дана документ бирелә. Китапхана фонды 112 мең тәшкил итә. Китапхана хеҙмәткәрҙәре төҙөгән электрон база күләме 103,4 меңдән артыҡ яҙма туплай.
# Садакбай

Садакбай — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жумалы йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Садакбай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004516
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100451
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Абдулғәзин Солтан Шәрип улы

Абдулғәзин Солтан Шәрип улы (рус. Абдулгазин Султан Шарипович) (1904-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы. Гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы, сапёр. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Абдулғәзин Солтан Шәрип улы
## Биографияһы

Солтан Шәрип улы Абдулғәзин 1904 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы) Әхмәр ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

# Абдулғәзин Солтан Шәрип улы
## Хәрби хеҙмәте

1942 йылдың декабрендә Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
7 кавалерия корпусы составындағы 16-сы гвардия кавалерия дивизиһы 58-се гвардия кавалерия полкының сапёр взводында сапёр булып хеҙмәт итә.
1945 йылдың 22, 23, 28 апрелендә күрһәткән батырлығы өсөн, 1945 йылдан 15 июнендә иғлан ителгән 27/н һанлы бойороҡҡа ярашлы, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены тапшырыла.

# Абдулғәзин Солтан Шәрип улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы

# Абдулғәзин Солтан Шәрип улы
## Хәтер

Абдулғәзин Солтан Шәрип улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Баймаҡ районы Әхмәр ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Ампута

Ампута — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/59/285 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 181 км.

# Ампута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044000
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204400
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сарычмень

Сарычмень — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сарычмень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100367
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йожеф Папаи

Йожеф Папаи (мадьярса Jоzsef Pápay) (1 июль 1873 йыл, Надьигманд, Австро-Венгрия империяһы — 9 июнь 1931 йыл, Дебрецен, Венгрия) — тел белгесе, Рәсәй фин-уғыр халыҡтарын өйрәнгән этнограф, Дебрецен университеты профессоры.

# Йожеф Папаи
## Рәсәйҙә фин-уғыр халыҡтарын өйрәнеүе

Йожеф Папаи (венгр телендә башта фамилия, шунан исем әйтелә- Папаи Йожеф) 1892 йылда Пешт университетына инә, бында ул венгр һәм фин-уғыр телдәрен өйрәнеү менән шөғөлләнә. Ул тел белгесе булырға әллә ҡасан уҡ хыяллана башлай — Регули Антал йыйған тел буйынса материалдарҙы өйрәнеп, халыҡҡа аңлатырға була. 1896 йылда Папаи университетты тамамлай һәм шуның киләһе йылына уҡытыусылары Жигмонд Шимони һәм Пала Дьюлаи тәҡдиме буйынса граф Йене Зичи етәкселегендәге Азия экспедицияһына китә.
Фәнни экспедиция Рәсәй музейҙарында һаҡланған венгрҙарҙың боронғо тарихына ҡағылышлы материалдары өйрәнеүгә бағышлана. Будапешт университетынан венгр теле белгесе булып сыға һәм яңы ғына асылған фин-уғыр телдәре буйынса айырым белгестәр әҙерләү башланыу менән бәйле, Папаи Х1Х быуат аҙағы-ХХ быуат башы кимәлендә тел ғилеме һәм боронғо тарих буйынса белем алып өлгөрә. Тик ул урыҫ телен белмәй. 1897 йылдың декабрендә ул урыҫ телен өйрәнеү маҡсаты менән Санкт-Петербургҡа юллана, шунан Хельсинки ҡалаһына китә. 1898 йылдың мартында ул экспедиция составында Одессаға килә, унан Тифлискә бара, бында ул башҡа экспедиция ағзаларынан айырылып ҡала һәм Дондағы Ростов һәм Пенза аша Ҡазанға китә. Ҡазанда ул Шувашкар (Чебоксар) өйәҙендә тел һәм этнография буйынса материалдар йыйырға әҙерләнергә уйлай. Был ҡалала ул сыуаш, удмурт һәм мари телдәрен өйрәнә. Ғалим 11 ауылда булып өлгөрә: Тюрлема, Семенкино, Липовка, Карачево — элекке Никольское, Тогаево, Бичурино, Кошки һәм башҡа. Бынан һуң ул Чебоксарға бара, 1898 йылдың 25 майында пароходта Чебоксарҙан китә һәм 26 майҙа Папай Ҡазанға барып етә, унан венгрҙарға туған боронғо уғыр-остяктар еренә, Пермгә китә.
Июлдә Папаи ханттар янына Самаровоға килә. Регули маршруты буйынса Папаи Березово ауылына, унан Обдорскиға (Салехард) сәйәхәт ҡыла. Бында хаттар ярҙамы менән ул Регули яҙып алған ҡайһы бер батырҙар тураһында йырҙарҙың тарихын, мәғәнәһен өйрәнә. Бынан тыш Папаи төньяҡ ханттар араһында тел һәм этнография буйынса материалдар йыя.
1899 йылдың йәйендә Йожеф Папаи Будапештҡа ҡайта. 1901 йылда ул Венгрия фәнәдр академияһы китапханаһында эшләй, шулай уҡ алып ҡайтҡан материалдарҙы эшкәртеү менән дә шөғөлләнә. 1905 йылда ул хант телендәге шиғырҙар йыйынтығын баҫтырып сығарта.

# Йожеф Папаи
## Дебрецен университеты профессоры

1908 йылда ул Венгрия фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы булып китә. Шул уҡ йылда Папаи Дебреценда Реформаторҙар коллегияһының йәмғиәт фәндәре кафедраһында уҡыта башлай. 1914 йылда уны яңы асылған Дебрецен университетының венгр һәм фин-уғыр кафедраһы профессоры итеп тәғәйенләйҙәр. Был вазифаны ул вафат булғансы башҡара. Уҡытыу менән бер рәттән Папаи Рәсәйҙән алып ҡайтҡан материалдарҙы эшкәртергә тырыша, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уларҙың күбеһен киләһе быуындарға эшкәртергә ҡала.
# Молодка

Молодка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жижала йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Молодка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020941
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002094
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғилманова Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы

Ғилманова Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы (1 ғинуар 1954 йыл) — тележурналист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1985 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы (1985). Рәсәй Федерацияһының (2005) һәм Татарстан Республикаһының (1997) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994). Шәһит Хоҙайбирҙин (1994) һәм Мәжит Ғафури исемендәге (2005) премиялар лауреаты.

# Ғилманова Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы
## Биографияһы

* Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы Ғилманова 1954 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Ғафури районы Имәндәш ауылында тыуған.
* 1973 йылдан башлап Ғафури районының Красноусол башланғыс мәктәбе директоры, район халыҡ мәғарифы бүлеге инспекторы.
* Ҡазан дәүләт университетын тамамлаған (1981).
* 1975 йылдан алып «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының федераль дәүләт унитар предприятиеһында эшләй: 1992 йылдан башлап «Тамаша» телевизион ижад берекмәһе етәксеһе, 1998—2005 йылдарҙа баш мөхәррир; бер үк ваҡытта 1990—2004 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында уҡыта.
* 2005 йылдан алып «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы эргәһендәге Телерадио сәнғәте мәктәп-студияһы директоры.

# Ғилманова Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы
## Журналист эшмәкәрлеге

Мостай Кәрим тураһында 20 документаль фильм, Башҡортостандан ситтә йәшәүсе башҡорттар тормошо («Араларҙы яҡынайтып» — «Сокрашая расстояния», «Башҡорттар»), исламдың әхләҡи ҡиммәттәре («Йома»), Башҡортостан әҙәбиәте, мәҙәниәте һәм сәнғәте («Сәхнәлә һәм сәхнә артында» — «На сцене и за кулисами») тураһында телетапшырыуҙар, «Сәләм» иртәнге мәғлүмәт һәм йыр-моң программаһы, «Йыр бүләк итәм» («Дарю песню») йыр-моң программаһы, һ.б. авторы. М. Кәримгә арналған Дәүләт аудио-видеоархив формалаштырған, фильмографик белешмә төҙөгән, «Мостайҙың алтын мираҫы» аудиопродукциялар серияһын сығарған. Ф. М. Бүләков сценарийы буйынса «Ай ҡыҙы» — тәүге башҡорт телесериалы (2001—2002; «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы) проекты инициаторы һәм продюсеры.

# Ғилманова Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2005);
* Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1997);
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994);
* Шаһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1994);
* Мәжит Ғафури исемендәге премия лауреаты (2005).
# Ершовка(Омутная ҡушылдығы)

Ершовка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Омутная йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ершовка(Омутная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100029836
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102983
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Бисера

Кесе Бисера — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бисера йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Бисера
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100029898
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102989
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вертенис

Вертенис — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ишим йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Вертенис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Уват бассейны һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300112115300011935
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301193
* Бассейн коды — 14.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чебоненко йорто

1866
Чебоненко йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы ике ҡатлы бина. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Ҡарар № 301-се 18.11.92.
Адресы: Таганрог ҡалаһы , Грек урамы, 71.

# Чебоненко йорто
## Тарих

Ике ҡатлы йорто, ҡалала Таганрог ҡалаһындағы Грек урамында һалынған тәҙрәләре менән урамға ҡарап торған ике ҡатлы йорт 1866 йылда Мариуполь сауҙагәре Иван Чебоненко аҡсаһына төҙөлгән Чебоненколар үҙ ваҡытында киндер майын күмәртәләп һәм аҙлап һатыу менән булышҡандар , макарон фабрикаһы тотҡандар.
Матур алты тәҙрәле, сухари биҙәкле ике ҡатлы йорт 1866 йылда проек буйынса төҙөлгән. Йорттоң һул яғындағы ҡунаҡ күтәрмәһе ҡуйылған төкәтмәһе 1876 йылда айырым төҙөлгән чертеждар буйынса һалынған.
Таганрогта Советвласы урынлаштырғансы йорт Паласовтар ғаиләһенеке булған, унда башта Савелий Паласов, ә ул вафат булғас уның вариҫтары йәшәгән. 1897 йылдан алып йорт хужаһы — Ольга Юлианона ( Георгий Саввич Паласова ҡатыны) .
Паласовтар ғаиләһе күмәртәләп тәмәке һатыу менән шөғөлләнгән. Йорттоң түбәнге ҡатын Вилен округы следователе штабс-капитан Николай Дмитриевич Аракин торған. Ул бик дини кешебула һәм балалары менән даими рәүештә сиркәүгә йөрөгән. 24 йәшлек Мария Николаевна Леонутова менән Аракин Митрофаний сиркәүендә 1901 йылдың апрелендә 38 йәшенндә никахланған.
1918 йылда йортонда булған хәрби штаб формалаштырыу артиллерия буйынса батареи өсөн өлөштән Ҡыҙыл армия. Шул йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, шунан һуң ҡала азат итеү алмандар 1 ноябрьҙә 1943 йылдың йортонда асылған ине спецнефтеком йөҙ урынға иҫәпләнгән. Был хәл менән уҡыған һәм йәшәгән балалар һуғышсылар Ҡыҙыл Армия, тыуған ил ярышы һуғышы һәм совет хеҙмәткәрҙәрен, улар һәләк булды һуғыш йылдарында. Был спецнефтеком һәм тәрбиәсе музыка рәйесе булып эшләгән Павлина Павловна Гаврюшина.
# 1747 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1747 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1747 MDCCXLVII |
| Юлиан стилендә | 1746—1747 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2499—2500 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7255—7256 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5507—5508 ה'תק"ז — ה'תק"ח |
| Мосолман календары | 1160—1161 |
| Боронғо әрмән календары | 1196 ԹՎ ՌՃՂԶ |
| Ҡытай календары | 4443—4444 丙寅—丁卯 красный тигр — красный заяц |
| Эфиопа календары | 1739—1740 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1803—1804 |
| - Шака самват | 1669—1670 |
| - Кали-юга | 4848—4849 |
| Иран календары | 1125—1126 |
1747 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Рея (мифология)

Рея (һ. б.бор. грек. Ῥέα. — боронғо грек мифологияһында титанида, олимпия аллаларының әсәһе. Уран менән Геяның ҡыҙы.. Исеме «ағым» һәм «еңеллек» тигәнде аңлата. Титан Кроностың ҡатыны һәм һеңлеһе, йорт усағы алиһәһе Гестияның, ялан һәм уңдырышлылыҡ алиһәһе Деметраның. ғаиләләр һәм ырыуҙары алиһәһе Гераның, ер аҫты батшалығы аллаһы Аиданың, диңгеҙ аллаһы Посейдондың, күк күкрәү һәм йәшен аллаһы Зевстың әсәһе. Орфиктар буйынса, Протогендың ҡыҙы. Рим пантеонында уға Опа һәм Кибела (лат. Magna Mater) тап килә.
Кронос, атаһының яҙмышына дусар булыры тураһында күрәҙәлек ала һәм яңы тыуған сабыйҙарын аяуһыҙ рәүештә үлтерергә тотона. Рея баланы донъяға килтереү менән, Кронос уны йота. Әйткәндәй, ул хатта ҡыҙҙарын да йәлләп тормай. Ләкин Реяға иң кесеһен, Зевсты ҡотҡарып алып ҡалыу мөмкин була. Гея һәм Уран кәңәше буйынса Зевсты ул Ликтос өлкәһендә тыуҙыра, Дикти тауында йәшерен рәүештә урынлаштыра; йә уны йөклө сағында Крит утрауындағы мәмерйәлә, Дикти тауында тыуҙыра; йә, Аркадиялағы гиганттар һаҡлаған Тавмасион тауына килә (унда Реяның мәмерйәһе була), Зевсты Ликея тауында тыуҙыра, унда Кретеяның урыны була, һуңынан Лимакс йылғаһына ташлай..
Кроносҡа ул, сабый һымаҡ итеп япмаға төрөлгән ташты алып барып бирә, титан быны һиҙмәй һәм ташты йота. Мифтың икенсе вариантында Рея Посейдонды һарыҡтар көтөүе араһында йәшереп ҡотҡара, ә Кронос айғырҙы йота..
Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа, Зевстың тыуыу урынын эҙләгәндә, Реяны куреттар оҙатып йөрөй. Легендаға ярашлы, яңы тыуған илаһтың ҡысҡырыуын баҫыу һәм шул рәүешле атаһының ҡарынында үлемдән ҡотҡарыу өсөн, иҫ киткес шау-шыу ҡуптара. Тулы ҡорал менән улар Критта һөңгө менән ҡалҡанға һөңгөләр менән һуғып, Зевсты һаҡлайҙар..
Д.О.Торшилов шулай уҡ Реяның ер алиһәһе булараҡ хөрмәт ителеүен билдәләй, уның эпитеты — Пандора.
Кнос ерендә Рея торлағының нигеҙе күрһәтелә. Мантинея янындағы Алесион (Блуждания) тауы уның аҙашып йөрөүҙәренән алынған..
Һуңғы антиклыҡ осоронда Рея Фригия аллаларының Бөйөк әсәһе менән тиңләштерелә һәм Рея-Кибела исемен ала, уның культы оргиастик характер менән айырылып тора. Фригияла Рея Дионисты һауыҡтыра. Унда ул серҙәрҙе аңлай һәм Реянан кейем ала.
Рея хөрмәтенә 1905 йылда асылған Рея астероиды (577), шулай уҡ 1672 йылда асылған Сатурн юлдашы Рея аталған.
# Танды-Хорды-Юган

Танды-Хорды-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хат-Горт-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Танды-Хорды-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300023239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302323
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Тыкса

Оло Тыкса — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының уң ярына тамағынан 363 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Оло Тыкса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007345
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300734
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Варь-Еган

Оло Варь-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юганская ҡылымығының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Оло Варь-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050475
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205047
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1866 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1866 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1866 MDCCCLXVI |
| Юлиан стилендә | 1865—1866 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2618—2619 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7374—7375 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5626—5627 ה'תרכ"ו — ה'תרכ"ז |
| Мосолман календары | 1282—1283 |
| Боронғо әрмән календары | 1315 ԹՎ ՌՅԺԵ |
| Ҡытай календары | 4562—4563 乙丑—丙寅 синяя корова — красный тигр |
| Эфиопа календары | 1858—1859 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1922—1923 |
| - Шака самват | 1788—1789 |
| - Кали-юга | 4967—4968 |
| Иран календары | 1244—1245 |
1866 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Малваю

Малваю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Малваю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007082
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0