yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Моррис Чарлз Уильям

Чарлз Уильям Моррис (ингл. Charles W. Morris; 1901—1979) — америка философы, семиотикаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. «Прагматика» терминын индереүсе.
Чарльз Уильям Моррис бер аҙ ваҡыт Висконсин университетында уҡый, ә артабан Төньяҡ-Көнбайыш университетында инженер эштәрен һәм психологияны өйрәнә. Был Төньяҡ-Көнбайыш университетын бакалавр дипломы менән 1922 йылда тамамлап сыға. Шул уҡ йылда ул Чикаго университетына уҡырға инә. Артабан Чикаго университетында философия буйынса докторлыҡ дәрәжәһенә Герберт Джордж Мид етәкселеге аҫтында дәғүә итә. 1925 йылда Чикаго университетында Моррис психиканың символик моделе темаһы буйынса диссертация яҡлай һәм философия докторы дәрәжәһен ала.

# Моррис Чарлз Уильям
## Морристың философияһы

Семиотика (билдәләр, тамғалар тураһындағы фән) Моррисом тарафынан мета фән һәм фәндәр инструменты сифатында ҡарала. Билдәләрҙең (тамғаларҙың) формалашыу процесын ул семиозис тип, ә билдәнең үҙен дүрт элементтан торған структура тип һанай: билдәнең (тамғаның) үҙе, мәғәнәһе (интерпретацияһы), (десигнат), мәғәнә аңлатыусы тип билдәләнә. Реаль булған десигнатты Моррис денотат тип атай.
Моррис билдәләрҙең (тамғаларҙың) бихевиорист теорияһын бер яҡтан логик позитивлыҡ менән, икенсе яҡтан бихевиористик эмпиризм һәм прагматизм менән берләштерергә тырыша. Был синтездың нигеҙҙәре булып символдарҙың 1) объект менән, 2) шәхес менән һәм 3) башҡа символдар символы менән синтезда булыуы тураһындағы тезис тора.
Семиотика өс бүлеккә бүленә:
* Семантика — билдәләрҙең (тамғаларҙың) объектҡа мөнәсәбәте (тәбиғәтте өйрәнеүҙә).
* Синтаксис — билдәләрҙең (тамғаларҙың) үҙ-ара мөнәсәбәте (лингвистикала, логикала).
* Прагматика — билдәләрҙең (тамғаларҙың) субъектҡа мөнәсәбәте (психология).

# Моррис Чарлз Уильям
## Иҫкәрмә

* 1 2 Deutsche Nationalbibliothek Record #118584227 // Общий нормативный контроль (GND) (нем.) — 2012—2016.
* 1 2 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): платформа открытых данных — 2011.
* 1 2 Charles W. Morris // SNAC (ингл.) — 2010.
* ↑ Чарльз Моррис на сайте Мемориального фонда Джона Саймона Гуггенхайма
# Нава (Супра ҡушылдығы)

Нава — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Супра йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нава (Супра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016320
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301632
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чаготор

Чаготор — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара-Кудюр йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чаготор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100271
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Скандинавия тауҙары

Скандинавия тауҙары — Скандинавия ярымутрауындағы тауҙар системаһы. Оҙонлоғо яҡынса 1700 км, киңлеге 320 км тиклем.

# Скандинавия тауҙары
## Үҙенсәлектәре

Көнбайыш битләүҙәре телгеләнгән текә ярҙары менән данлыҡлы Норвегия фьордтары барлыҡҡа килтерә һәм туп- тура Төньяҡ диңгеҙгә ҡарап тора. Көнсығыш битләүҙәре талғын ғына түбәнәйеп Швецияның биләмәләрендә тигеҙлеккә күсә.
Скандинавия тауҙарының Тронхеймс-фьордтан Финнмарксвидд яҫы таулығына тиклем һуҙылған төньяҡ-көнсығыш өлөшө Хьёлен, йәки Кьёлен тип атала эйә (норв. Kjклюlen — «киль» кеүек)
Тауҙарҙың бейеклеге сағыштырмаса ҙур түгел. Иң бейек нөктә — Галлхёпигген тауы (норв. Galdhiggen). Норвегияның көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Бейеклеге —2469 метр.
Швеция биләмәһендә иң юғары нөктә — Кебнекайсе (швед. Kebnekaise). Бейеклеге— 2106 м. Рельефы боронғо боҙлоҡтарҙың эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә тигеҙләнгән. Хәҙерге ваҡытта Скандинавия тауҙарының боҙлоҡтары Европа материгында иң ҙуры булып тора
Дымлы диңгеҙ климаты һәм рельефенең ныҡ телгеләнеүе бында йылғаларҙың күп булыуын билдәләй. Уларҙың күбеһе ҡыҫҡа, көслө ағымлы булыуы менән билдәләнә, ҡышҡы ваҡытта ла боҙ менән ҡапланмай. Күлдәр күп.
Тау битләүҙәре тайга урмандары, ҡыуаҡтар, торфлыҡтар, шулай уҡ тау тундралары һәм болондар менән ҡапланған.
Тимер мәғдәне, баҡыр, титан, пириттар ятҡылыҡтары бар.
Скандинавия тауҙары 480 миллион йыл элек Каледон йыйырсыҡлығында барлыҡҡа килгән. Скандинавия тауҙарының барлыҡҡа килеүе ордовик аҙағы -урта силур осорона тура килә.
Иртә кембрийҙа барлыҡҡа килгән һәм Төньяҡ Американы (Лаврентию) менән Европаны (Балтика) айырып тороусы Япетус океаны киңәйә башлаған.
Ордовик башында Балтика менән Лаврентияны этә барып 2000 саҡрым киңлеккә барып еткән. Аҙаҡ Лаврентия, Гренландия, Балтика бер-береһенә яҡынайған һайын океан йәнә ҡыҫыла башлаған.
Ахыр сиктә, яҡынса 440 миллион йыл элек Балтика Гренландияға, ә уныһы Лаврентияға ҡарай күсә башлай. Шул ваҡытта ҡомдың ҡырсындың, янартау киҫәктәре ҡалдыҡтарының ғәйәт ҙур массалары иҫ киткес ҙур көс менән ҡыҫыла барып Скандинавия тауҙарының тәүге түбәләрен күтәрә башлай.
# Сельденьга

Сельденьга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кичменьга йылғаһының уң ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сельденьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001076
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Садская

Садская — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Промышленная йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Садская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201196
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зайфхеннерсдорф

Зайфхеннерсдорф (нем. Seifhennersdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4182 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,13 км². Диңгеҙ кимәленән 360 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2782 һәм автомобиль коды ZI.
# Корыльга

Корыльга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Чунджелька йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.

# Корыльга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033094
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203309
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡаҙ һымаҡтар

Ҡаҙ һымаҡтар (лат. Anseriformes) — ер йөҙөнөң бөтә өлөштәрендә һыуҙа йөҙөп йәшәй, бәпкә сығара, төрлө аҙыҡ менән туҡлана торған, ҡырлас күкрәклеләрҙән булған ҡоштар отряды; уға ҡаҙҙар, аҡҡоштар, өйрәктәр һ. б. инә. Ҡаҙ һымаҡтарҙың ауыл хужалығы өсөн әһәмиәте ҙур.
# Сиянга

Сиянга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лекшма йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Сиянга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000796
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000079
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шри Свами Адвайтананд Жи Маһараж

Шри Парамһанс Свами Адвайтананд Жи Маһараж, шулай уҡ Шри Парамһанс Давал Маһараж Жи булараҡ билдәле (тыуғанда исеме Шри «Рам Яад»), Шри Тулси Дас Жи Патһак уғылы булараҡ мәғлүм, Һиндостанда Биһарла Чһапрала тыуған. Шри Парамһанс Даял Маһараж шулай уҡ Шри Парамһанс Адвайта Маттың «Беренсе Рухи Остазы» булараҡ билдәле. Ул 1900-нсө йылдарҙа "Икенсе уҡытыусы"һы Шри Свами Сварупананд Жи Маһаражты инициациялаған. Ул Рамнавами байрамы көнөндә тыуған булған һәм шуға күрә «Рам Яад» исемен алған. Уның атаһы мәшһүр Пандит Туласи Рам Патһак булған. Уның атаһы ул тыуғандан һуң бер нисә көн үтеүгә һәләк булған һәм уны атаһының өйрәнсеге Лала Нарһари Прасад тәрбиәләгән. Шри Нарһари Прасад уға белем алырға ярҙам иткән. Шри Рама Яад яҡшы Санскрит, Һинди һәм Инглиз теле белеменә эйә булған. Биш йәшендә атаһы Шри Тулсирам һәләк булған. Шри Рам Яад уның йортонда була торған "сатсанг"тарға килгән, улар уның аҡылына ҙур йоғонто яһаған. Парамһанс Свами жи уға "дикша"ты биргән һәм Брахма Видья тураһында өйрәткән. 11 йәшендә булғанда Нарһари Прасад үҙе һәләк булған һәм бер нисә йылдан шулай уҡ Нарһари Прасад ҡыҙы ла һәләк булған. Ул ике ғаиләнең дә законлы вариҫы булған, әммә 16 йәшендә өйөнән киткән һәм медитация өсөн Биһар урмандарына барған. 1883 йылда Джайпурҙа 90 йәшлек Свами Ананд менән осрашып, остаздан Пранаяма һәм Йоганың Крийяһын өйрәнгән. Ул документтарҙа урду телендә: «Accept Paramhans Ram Yaad» тип яҙа торған булған. Ул уны үҙ урынына алмашҡа килеүсе рухи остаз тип атаған, әммә Шри Парамһанс Давал Жи шулай уҡ урындан баш тартҡан. Уның ҡарашы буйынса факир даны алыу дәрәжәнән төшөү булған. Шри Парамаһанс Дьял Жи бер урындан икенсе урынға сәйәхәт иткән һәм Саһай Йога, Бхакти һәм кешелеккә хеҙмәт юлламаһын барыһына ла өйрәткән. Шри Парамаһанс Даял Жи Жайпур ҙа оҙаҡ ваҡыт торған һәм ундағы кешеләргә рухи дәғүә итеү эшен алып барған. Уның тарафдаштары һаны бик ҙур булған. Сәйәхәт итеүсе монах булып, ул кешеләргә «Сахаи Йога» һәм «Бхакти» өйрәтеү өсөн Биһарға, Уттар Прадешҡа, Одишаға, Мадхья Прадешҡа, Раджастханға сәйәхәт иткән. Шри Парамаһанс Дьял Җи тарафынан нигеҙләнгән ашрамдар (ғибәҙәтханалар) «Кришна Идаралар» тип аталған булған. Һиндостандан Адвайт-Сваруп Ашрам, Парамһанс Сатьяртһи Дһам, Шри Анандоур Сатсанг Ашрам һәм Браһма Видьялай һәм Ашрам уға ҡарай. Свами Сварупананд жи урынын дауам итеүсе булып ултырғас, Шри Парамаһанс Дьял Нирванаға 1919 йылдың июлендә ирешкән. Ул Карачиҙа тороусы Сетһ Амирчандка, Самадхи алыр өсөн, шул урында тәнен ҡорбан итәсәк тип иғлан иткән. Партаман Дьял Самадхи Ғибәҙәтханаһы хәҙер Пакистанда. Ғибәҙәтхана, ҡаралмағанлыҡтан, емерек хәлдә булған. 2015 йылдың 4 апрелендә Пакистанның Оло Мәхкәмәһе провинциаль хөкүмәткә емерелгән Һинд Ғибәҙәтханаһын төҙөкләндерергә ҡушҡан. Шри Парамһанс Дьял Жи Самадхи Ғибәҙәтханаһы Шри Ананд Траст тарафынан күптән түгел генә төҙөкләндерелгән. Ғибәҙәтхана хәҙер Пакистандың Хайбер Пахтунва провинцияһы Карак районының Тере тарихи ауылында урынлашҡан.
# Зәңгәр балсыҡ
## Зәңгәр балсыҡтың косметологиялағы ҡулланышы

Зәңгәр балсыҡ бик күп проблемаларҙы хәл итергә ярҙам итә. Уны буй-һынды коррекциялау, сәстәрҙе яҡшыртыу өсөн ҡулланалар. Шулай уҡ ул тән тиреһенә йомшаҡлыҡ һәм матурлыҡ бирә.
Зәңгәр балсыҡтың түбәндәге файҙаһын һыҙыҡ өҫтөнә алып китергә кәрәк:
* арыуҙың һәм йоҡо туймауҙың билдәләрен юҡ итә;
* йыйырсыҡтарҙы тигеҙләй;
* икенсе эйәк барлыҡҡа килеүгә ҡамасаулай;
* бит тиреһенә һытҡылар, ҡара нөктәләр сығыуға ҡамасаулай;
* һипкелде, пигмент тимгелдәрен бөтөрә;
* биттең төҫөн яҡшырта.
# Захар-Калита

«Заха́р-Калита́» — хикәйә. Урыҫ яҙыусыһы Александр Солженицын 1965 йылдың ноябрендә яҙған. Яҙыусы 1963 йылдың авгусында Рязань — Михайлов — Ясная Поляна — Епифань — Куликово яланы — Ранова йылғаһы — Рязань маршруты менән велосипедта сәйәхәт яһаған саҡта алған тәьҫораттары тураһында яҙа.
Әҫәр сюжетының үҙәгендә яҙыусының Куликово яланына барғанда алған тәьҫораттары тора.
* Друзья мои, вы просите рассказать что-нибудь из летнего велосипедного? Ну вот, если не скучно, послушайте о Поле Куликовом.
* Давно мы на него целились, но как-то всё дороги не ложились. Да ведь туда раскрашенные щиты не зазывают, указателей нет, и на карте найдёшь не на каждой, хотя битва эта по Четырнадцатому веку досталась русскому телу и русскому духу дороже, чем Бородино по Девятнадцатому. Таких битв не на одних нас, а на всю Европу в полтысячи лет выпадала одна. Эта битва была не княжеств, не государственных армий — битва материков.
Был хикәйә (тағын да башҡа өс хикәйә менән бергә) «Огонёк», «Октябрь», «Литературная Россия», «Москва» журналдарына баҫырға бирелә, ләкин уны бер журналда ла баҫып сығармайҙар. «Известия» гәзите «Захар-Калита» хикәйәһен баҫырға ала, ләкин артабан хәрефтәрҙең әҙер йыйылмаһы таратыла, шунан һуң хикәйә «Правда» гәзитенә таршырыла. Әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлегенең мөдире Н. А. Абалкин тарафынан әҫәрҙе баҫтырып сығарыу тыйыла. Хикәйә «Новый мир» журналында (1966, № 1) баҫылып сыға.
# Иҫке Ҡарамалы (Татарстан)

Иҫке Ҡарамалы (Ҡарамалы, Ҡалмиә; татар. Иске Карамалы, рус. Старые Карамалы) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.

# Иҫке Ҡарамалы (Татарстан)
## География

Ауыл Ҡалмиә йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан көнсығышҡа табан 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Иҫке Ҡарамалы (Татарстан)
## Тарих

Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1735 йылдан билдәле. Ауыл Бүләр улусының Бүләр түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй административ-территориаль улусы составына керә.
1848 йылда ауылда мәсет, 1905 йылда тирмән теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составында була.

# Иҫке Ҡарамалы (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 35 башҡорт, 5 типтәр, 11 татар; 1848 йылда — 100 башҡорт, 28 татар, 25 типтәр; 1870 йылда — 313 башҡорт һәм 38 татар; 1912 йылда 654 башҡорт, 36 татар һәм 117 типтәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 243 | 351 | 847 | 891 | 861 | 714 | 672 | 705 | 852 | 887 | 821 | 747 | 736 |
# Ботай

Ботай (рус. Бутаево) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 100 кеше. Почта индексы — 453552, ОКАТО коды — 80211816002.

# Ботай
## Еҙем-ҡатайҙар

Ауылда Еҙем-ҡатай ырыуы башҡорттары йәшәй. 2012 йылда улар үҙҙәренең йыйынын үткәргән. 2018 йылда был ауылда дөйөм VII Ҡатай ырыуы йәштәре йыйыны үткәрелә
Төпкөлдә көн итһәләр ҙә, ауылда йәштәр ҡалмай барһа ла, бында йола тотоп, татыу йәшәйҙәр. Байрамдарҙа ҡатнашалар, төрлө халыҡ кәсептәрен күрһәтәләр. Ауыл ағинәйҙәре, килендәре кейеҙ баҫыу серҙәренә йәштәрҙе өйрәтәләр. Ауылда ҡорт тоталар, баҡса үҫтерәләр.
Ауылда Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары иҫтәлегенә 2016 йылда һәйкәл асылған. Уны ауыл халҡы үҙ аҡсаһына төҙөткән.

# Ботай
## Халыҡ иҫәбе

2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ һанын алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда йәшәгән халыҡтың күп өлөшө — башҡорттар (98%).

# Ботай
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 104 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Елга): 55 км
Ботай ауылы Белорет районының төпкөл ауылдарының береһе. Уның аша саф һыулы, балыҡҡа бай Еҙем йылғаһы аға.
# Элизабет Сёдерстрём

Анна Элизабет Сёдерстрём (швед. Elisabeth Anna Söderström, 7 май 1927 йыл, Стокгольм — 20 ноябрь 2009 йыл, шунда уҡ) — швед йырсыһы (сопрано).

# Элизабет Сёдерстрём
## Биографияһы

Элизабет Сёдерстрёмдың атаһы — йырсы һәм импресарио, сығышы буйынса швед, әсәһе — Анна Паласова рус пианиносыһы һәм йырсыһы, Октябрь революцияһы йылдарында сит илгә күсеп киткән була. Башланғыс музыкаль белемде рус император операһының элекке артисы Аделаида Андреева фон Скилондздан ала. 1947—1949 йылдарҙа Стокгольмда Король музыка академияһында уҡый. 1947 йылда Дроттнингхольмский һарай театры сәхнәһендә Моцарттың «Бастьен һәм Бастьенна» операһында (1947) тәү башлап сығыш яһай. 1949—1980 йылдарҙа — Швед короле операһы солисы. Донъяның иң ҙур опера театрҙары сәхнәһендә сығыш яһай — Ковент-Гарденда, Вена дәүләт операһында, Метрополитен Опера һәм башҡалар. 1993—1996 йылдарҙа Дротнингхольмский һарай театрын етәкләй. Музыкаль фестивалдәрҙә жюри составына инә, шул иҫәптән 1989 йылда «Донъя йырсыһы» фестивалендә. Элизабет Сёдерстрёмдың һуңғы сығышы 1999 йылда Метрополитен-опера сәхнәһендә (Чайковскийҙың «Пиковая дама»һында графиня) була. Инсульттан һуң өҙлөгөүҙән вафат була.

# Элизабет Сёдерстрём
## Репертуары

Монтеверди, Перголези, Гретри, Глюк, Моцарт, Бетховен, Гуно, Оффенбах операларында һәм ораторияларында йырлай. Штраустың («Кавалер розы», «Ариадна на Наксосе»), Дебюссиҙың («Пеллеас һәм Мелизанда»), Бергтың («Воццек»), Хумпердинктың («Гензель һәм Гретель»), Яначектың («Енуфа», «Катя Кабанова», «Средство Макропулоса»), Лигетиҙың («Великий мертвиарх») операларында башҡарған ролдәре менән дан ала. Шуберт, Лист, Малек, Сибелиус, Мусоргский, Чайковский, Рахманинов, Бриттен, Прокофьев, Шостакович һәм башҡаларҙың йырҙарын һәм романстарын яңғыҙ башҡара.
Владимир Ашкенази менән бергә С. Рахманиновтың вокаль әҫәрҙәренең тулы йыйынтығын яҙҙыралар.

# Элизабет Сёдерстрём
## Мемуарҙар

Хәтирәләр ҡалдырған (1978).

# Элизабет Сёдерстрём
## Танылыуы

* Hovsångerska маҡтаулы исеме (1959)
* Швед король академияһы ағзаһы (1965).
# Нартия

Нартия — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нальчик йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Нартия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000612108200005084
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200508
* Бассейн коды — 07.02.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Айыу сиңерткәһе

?Айыу сиңерткәһе :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Отряд: | Тура ҡанатлылар |
| Ғаилә: | Ысын cиңерткәләр |
| Ырыу: | Айыу сиңерткәләре |
| Төр: | Айыу сиңерткәһе |
Латинса исеме :
Saga pedo Pallas, 1771 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә | ITIS 658886 |
Айыу сиңерткәһе — тура ҡанатлылар отрядының ысын сиңерткәләр ғаиләһенә ҡараған бөжәк.

# Айыу сиңерткәһе
## Таралышы

Европала, Төньяҡ Ҡаҙағстанда һәм Көнбайыш Себерҙә таралған.

# Айыу сиңерткәһе
## Ҡылыҡһырлама

Тән оҙонлоғо 7,8 см тиклем, йомортҡа һалғысыныҡы — 4,0 см тиклем. Тәне ныҡ һуҙылған, төҫө йәшкелт һарынан көрәнһыу йәшелгә тиклем, ҡабырғалары буйлап һарғылт һоро буй һыҙатлы. Башы үтә ҡыя маңлайлы. Ҡанаттары рудиментар йәки бөтөнләй юҡ. Алғы һәм урта аяҡтарының аҫты сәнскеле. Артҡы аяҡтары һикереү өсөн түгел, йыуан ботло. Партеногенетик юл м—н үрсей, ата сиңерткә һирәк осрай. Йомортҡаларын тупраҡҡа берәмләп һала. Балағортоноң оҙонлоғо 1,2 см тиклем; 25 көн үҫешә. Төндә әүҙем. Оло заттар һәм балағорттар башлыса сиңерткәләр, шулай уҡ суфый сиңерткәләр, ваҡ ҡуңыҙҙар һәм ҡандалалар менән туҡлана. Башҡортостанда Баймаҡ, Ейәнсура, Йылайыр, Өфө һәм Хәйбулла райондарында ҡыяҡлы—төрлө үләнле һәм ҡылғанлы далаларҙа, ҡоро болондарҙа осрай. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Сыростан (Атлян ҡушылдығы)

Сыростан — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Атлян йылғаһының һул ярына тамағынан 2,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Сыростан (Атлян ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә башынан Арғазы һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500812111200003497
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200349
* Бассейн коды — 14.01.05.008
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ташкинов (Силәбе өлкәһе)

Ташкинов (рус. Ташкинова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Наҙы-Петровск районы ауылы. Шәмәхә ауыл биләмәһе составына керә.

# Ташкинов (Силәбе өлкәһе)
## География

Арғанса йылғаһы буйында, район үҙәге Наҙы-Петровск ҡалаһынан 24 км төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 295 метр.

# Ташкинов (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса урыҫтар һәм башҡорттар йәшәй.
# Мәкруһ

Мәкруһ (ғәр. مكروه‎; рус. Макрух) — фиҡһ буйынса харамға яҡын ғәмәл (. Мәкруһтың ике төрө бар: харам тиерлек тәхриман-мәкруһ һәм еңелерәк — тәнзиһан-мәкруһ. Ике төр мәкруһтан да тыйылыу Аллаһыға яраҡлы тип, тик тәхриман-мәкруһ ҡылыуы ғына гонаһ тип һанала.

# Мәкруһ
## Тарихы

«Мәкруһ» һүҙенең мәғәнәһе Ҡөрьән иңгән замандан бирле үҙгәргән. IX быуат уртаһына тиклем терминология-хөкөм (рөхсәт ителгәнлек баһаһы) әле формалашмаған, һәм «мәкруһ» һүҙе ҡәтғи тыйылған ғәмәлдәрҙе билдәләү өсөн ҡулланылырға мөмкин булған.
Төрлө мәҙһәбтәрҙә (хоҡуҡ мәктәптәре) харам, мәкруһ тип һаналған нәмәләр тураһында төрлө фекерҙәр бар. Өс сөнни мәҙһәбтә (мәлики, ханбали, шәфиғи) Ҡөрьәндә йәки сәхих-хәҙистә тыйылған ғәмәлдәр мөхәддистәр сылбырының күпме булыуына ҡарамаҫтан, харам тип һанала, хәнәфи мәҙһәбтә бер генә тапшырыусылар сылбырынан килгән хәҙистәр менән тыйылған ғәмәлдәр мәкруһ категорияһына ҡарай.
# Шығай (Ҡармасан ҡушылдығы)

Шығай (рус. Шигай) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иҙәш йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Шығай (Ҡармасан ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102530
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1