yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Түбәнге Рочева

Түбәнге Рочева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Түбәнге Рочева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003100
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000310
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шорштедт

Шорштедт (нем. Schorstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 297 кеше йәшәй. Майҙаны — 15 км². Диңгеҙ кимәленән 39 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Ҡаҙағстан Олимпия уйындарында

Ҡаҙағстан Олимпия уйындарында айырым команда булараҡ беренсе тапҡыр1994 йылда сығыш яһай. 1988 йылға тиклем ҡаҙаҡ спортсылары СССР йыйылма командаһы составында сығыш яһай. СССР тарҡалғандан һуң, 1992 йылда Барселонала үткән йәйге Олимпия уйындарында һәм 1992 йылда Альбертвилдәге ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡаҙаҡ спортсылары Олимпия флагы аҫтында Берләшкән командала, ә 1994 йылда Лиллехаммерҙағы ҡышҡы Олимпия уйындарынан башлап — үҙ флагы аҫтында айырым команда булараҡ ҡатнаша.
Бөтәһе 7 йәйге (72 миҙал) һәм 7 ҡышҡы (8 миҙал) Олимпия уйындарында ҡатнаша.
Ҡаҙағстан Алматыла 2022 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарын үткәреүгә ғариза бирә, әммә Халыҡ-ара олимпия комитеты үткәреү урыны итеп Пекинды һайлай.

# Ҡаҙағстан Олимпия уйындарында
### Йәйге төрҙәрҙә миҙалдар

2021 йылдың 10 авгусына ҡарата
| Спорт төрө | Алтын | Көмөш | Бронза | Барлығы |
| Бокс | 7 | 7 | 10 | 24 |
| Ауыр атлетика | 2 | 3 | 7 | 12 |
| Еңел атлетика | 2 | 1 | 2 | 5 |
| Көрәш | 1 | 5 | 11 | 17 |
| Велосипед спорты | 1 | 1 | 0 | 2 |
| Бишалыш | 1 | 0 | 0 | 1 |
| Йөҙөү | 1 | 0 | 0 | 1 |
| Дзюдо | 0 | 2 | 2 | 4 |
| Атыу | 0 | 2 | 1 | 3 |
| Карате | 0 | 0 | 2 | 2 |
| Тхэквондо | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Бөтәһе | 15 | 20 | 36 | 72 |

# Ҡаҙағстан Олимпия уйындарында
## Байраҡ йөрөтөүселәр
### Ҡышҡы Олимпия уйындары

| Йыл, ОУ | Исеме Фамилияһы | Спорт төрө | Нисек сығыш яһаны |
| 1994 Лиллехаммер | Ҡайрат Биекенов | Трамплиндан һикереү | миҙалһыҙ |
| 1998 Нагано | Владимир Смирнов | Саңғы ярыштары | бронза |
| 2002 Солт-Лейк-Сити | Радик Бикчәнтәев | Конькиҙа йүгереү спорты | миҙалһыҙ |
| 2006 Турин | Александр Корешков | Хоккей | миҙалһыҙ |
| 2010 Ванкувер | Диас Кенешев | Биатлон | миҙалһыҙ |
| 2014 Сочи | Ертос Әхмәҙиев | Саңғы ярыштары | миҙалһыҙ |
| 2022 Пекин | Абзал Әжғәлиев | Шорт-трек | миҙалһыҙ |
| 2022 Пекин | Екатерина Айдова | Конькиҙа йүгереү спорты | миҙалһыҙ |

# Ҡаҙағстан Олимпия уйындарында
## Байраҡ йөрөтөүселәр
### Йәйге Олимпия уйындары

| Йыл, ОУ | Исеме Фамилияһы | Спорт төрө | Нисек сығыш яһаны |
| 1996 Атланта | Ермахан Ибраһимов | Бокс | бронза |
| 2000 Сидней | Ермахан Ибраһимов | Бокс | алтын |
| 2004 Афина | Әсхәт Житкеев | Дзюдоһы | миҙалһыҙ |
| 2008 Пекин | Бәхет Әхмәтов | Ауыр атлетика | миҙалһыҙ |
| 2012 Лондон | Нурмахан Тыналиев | Грек-рим көрәше | миҙалһыҙ |
| 2016 Рио-де-Жанейро | Руслан Жапаров | Таэквондо | миҙалһыҙ |
| 2020 Токио | Ольга Рыпакова | Еңел атлетика | миҙалһыҙ |
| 2020 Токио | Ҡамшыбәк Ҡунҡабаев | Бокс | бронза |

# Ҡаҙағстан Олимпия уйындарында
## Байраҡ йөрөтөүселәр
### Ҡышҡы төрҙәрҙә миҙалдар

| Спорт төрө | Алтын | Көмөш | Бронза | Барлығы |
| Саңғы ярыштары | 1 | 2 | 1 | 4 |
| Биатлон | 0 | 1 | 0 | 1 |
| Конькиҙа йүгереү спорты | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Фигуралы шыуыу | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Фристайл | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Бөтәһе | 1 | 3 | 4 | 8 |
# Коптел

Коптел — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 316 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Коптел
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067548
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006754
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кутахов Павел Степанович

Кутахов Павел Степанович (3 (16) август 1914 йыл — 3 декабрь 1984 йыл, Мәскәү) — совет хәрби етәксеһе, Авиацияның баш маршалы (1972), ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1 май 1943 йыл, 12 август 1984 йыл), Ленин премияһы лауреаты(1983), СССР-ҙың атҡаҙанған хәрби осоусыһы (1966). КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1971—1984). СССР Юғары Советының 8-11-се саҡырылыш Союз Советы депутаты (1970—1984).

# Кутахов Павел Степанович
## Биографияһы

1914 йылдың 16 авгусында Дон ғәскәре өлкәһенең Таганрог округында Малокирсановка ауылында (Ростов өлкәһе, Матвеево-Курган районы) фәҡир крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Ғаиләлә дүрт малай һәм бер ҡыҙ була. 1919 йылтифтан аталары вафат була.
Ул ваҡытта Малокирсановкала башланғыс мәктәп кенә була, Павел 18 километр ситтә ятҡан Федоровка ауылына уҡырға йөрөй. 1930 йылда Федоровканың ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай. Шул уҡ йылда Таганрогға килә. Бер ни тиклем ваҡыт Яңы баҙар эргәһендәге урта мәктәптә (хәҙер 9-сы урта мәктәп, унда Кутахов музейы ойошторолған) уҡый.
Аҙаҡ трамвайсыларҙың фабрика-завод уҡыусылыҡ мәктәбенә инә һәм уны 1933 йылда тамамлай. Һуңынан Таганрогта Димитров исемендәге 31-се авиация заводында слесарь булып эшләй. Шул уҡ ваҡытта Павел Таганрог индустриаль институтының киске рабфагына уҡырға инә һәм уны 1935 йылда тамамлай.
1935 йылдың авгусында Ҡыҙыл армия сафына инә, комсомол саҡырыуы буйынса Сталинград хәрби осоусылар мәктәбенә инеп, уны 1938 йылда таммалай. «У-2» самолетында оса башлай.
1938 йылда Ленинград хәрби округы Хәрби-Һауа көстәренең истребитель авиация полкына килә. Тиҙҙән истребителдәр звеноһы командиры була. Польшаға баҫып инеү ваҡытында бер нисә осош яһай.
# Дөрдөр тауындағы янтайыусан шыҡтым ҡыуаҡлығы

Дөрдөр тауындағы янтайыусан шыҡтым (дөрдөр) ҡыуаҡлығы (рус. Заросли пиона уклоняющегося на горе Дур-Дур) — ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы (2003).

# Дөрдөр тауындағы янтайыусан шыҡтым ҡыуаҡлығы
## Тасуирламаһы

Янтайыусан шыҡтымдың аҙ ғына популяцияһы Ейәнсура районы Мәзит ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 5 саҡрым алыҫлыҡта, Оло Уҫаҡлыҡ һәм Сараҡатҡан йылғалары араһында, Дөрдөр төбәгендә һаҡланған. Бер нисә ҡыуаҡлыҡ тау башындағы урманда үҫә. Урындағы халыҡ уны кәртәләп алған. Урман-дала шарттарында бореаль төрҙөң үҫеүе ҙур ғилми ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, был үҫемлектәрҙең голоценда формалашыуының ҡатмарлы тарихы тураһында һөйләй. Башҡа үҫемлектәр йәшәү төрөнә хас булмаған урындарҙа — дөрдөр ҡыуаҡтары көньяҡ битләүе буйлап ҡоро урман ситтәрендә осрай. Янтайыусан шыҡтым — Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән төр.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы фәнни һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтенә эйә. Дөйөм майҙаны — 41,9 га. Төп һаҡлау объекттары исемлегенә: шыҡтым (пион) янтайыусан, Литвинов чины, Карелин астрагалы инә.

# Дөрдөр тауындағы янтайыусан шыҡтым ҡыуаҡлығы
## Риүәйәттәр

Тянь-Шань тауҙарында ғына осрай торған күп йыллыҡ сәскә Башҡортостанға нисек килеп сыҡҡаны менән бәйле бер нисә легенда бар.
Ҡаҙаҡ ҡыҙы яҙмышына бәйле легенда:
   Борон бер ҡаҙаҡ байының бик һылыу ҡыҙы булған. Үҫеп еткәс, нилектәндер ҡаты ауырып киткән. Төрлөсә дауалап, төрлө ергә йөрөтөп ҡарағандар. Ул ҡыҙға башҡорт еренең генә һауаһы килешкән. Атаһы шуның өсөн йәй һайын ҡыҙын беҙҙең яҡтарға алып килгән. Бында ул шәбәйеп китер булған. Ә атаһы менән алып килеп ултыртҡан сәскә беҙгә иҫтәлеккә тороп ҡалған, имеш.
Икенсеһе Бөйөк Ебәк сауҙа юлы менән бәйле:
   Элек Бөйөк Ебәк сауҙа юлы булған. Ҡытайҙан көнбайышҡа табан унар мең саҡрым юл үтеп, сауҙа итер өсөн каруандар менән сауҙагәрҙәр йөрөгән. Был юл беҙҙең яҡтарҙан да үткән. Ошо сауҙагәрҙәр туҡтап ял итеп, йоҡлап китер өсөн хәҙерге дөрдөр сәскәһе үҫкән ерҙә Аҡ мәсет төҙөгәндәр. Ылауҙарға тейәп, каруандар менән Төркиәнән аҡ кирбес килтергәндәр. Муллаһы ла төрөк кешеһе булған. Хужалыҡтары ҙур, тирмәндәре лә эшләп торған. Сәскәләрҙе лә шулар килтереп ултыртҡан, улар мәсет баҡсаһында үҫкән. Шул ерҙән Мәзит ауылынан Марат Юланов исемле олатай тирмән ташы табып алып ҡайтҡан. Унда әүлиәләр ҡәбере булған. Хәҙер был ерҙәр кәртәләп алынған.
Төрөк телендә «дөр», дор — тор, туҡта, тигәнде аңлата икән. Дор- дор, туҡта-туҡта, йәки туҡталҡа мәғәнәһендәлер. Һәм был икенсе легенданың ысынбарлыҡҡа яҡын икәнен дәлилләй.
# Сааренпудас күпере

Сааренпудас күпере (фин. Saarenputaan silta) — Финляндияның Рованиеми ҡалаһында Кемийоки йылғаһы аша йәйәүлеләр күпере.

# Сааренпудас күпере
## Тарихы

Кемийоки йылғаһы утрауында урынлашҡан ҙур ауыл пункты Сааренкюлде Рованиеми менән тоташтырыу кәрәклеге күптән барлыҡҡа килә. Уларҙы Пудас тип аталған ҙур булмаған боғаҙ айырып торған. Ҙур булмаған ағас күпер төҙөйҙәр, әммә йылғала һыу күтәрелеү менән ул һыу аҫтында ҡалған. Яңы бейек күпер проекты 1916 йылда барлыҡҡа килә (инженеры Мартикайнен Олли). Күпер 1924 йылда төҙөлә башлай һәм киләһе йылға тамамлана
Күпер 1965 йылға тиклем Дөйөм милли шоссеның — Төньяҡ Боҙло океанға автомобиль трассаһының өлөшө була (Рованиеми аша Лиинахамариға тиклем). Күпер 1982 йылда күпер-музей була һәм хәҙерге ваҡытта тик йәйәүлеләр хәрәкәте өсөн ҡулланыла
Сааренпудас күпере - Лапландия һуғышы ваҡытында һаҡланып ҡалған Төньяҡ Боҙло океан автотрассаһында берҙән-бер күпер. Ул Финляндияның Милли мираҫ советы тарафынан мәҙәни мөхиттең Милли әһәмиәттәге объекттар исемлегенә индерелгән.

# Сааренпудас күпере
## Конструкцияһы

Күпер бер тороҡло тимер аркалы. Күпер тороғоноң оҙонлоғо 10 метр. Күперҙең дөйөм оҙонлоғо - 16 м, киңлеге 4,8 м.
# Сиған мәҙәниәте музейы (Брно)

Сиған мәҙәниәте музейы (чех. Muzeum romské kultury) — Чехияның Брно ҡалаһында сиған һәм синти тарихына һәм мәҙәниәтенә арналған музей.

# Сиған мәҙәниәте музейы (Брно)
## Тарихы

Музейға 1991 йылда Яна Хорватова етәкселегендәге чех-сиған интеллигенцияһы вәкилдәре нигеҙ һала. Ул — коммерцияға ҡарамаған ойошма. Нигеҙ һалынғандан һуң музей бер нисә тапҡыр урынын алмаштыра һәм финанс ауырлыҡтары кисерә. 2000 йылдың декабрендә музей Брноның Братислава урамына күсә (Братислава урамы ҡаланың сиған общинаһы үҙәге булып тора).
2005 йылда музей Чехия Республикаһының мәҙәниәт министрлығы ҡарамағына күсә; шул ваҡыттан алып ул дәүләт бюджетынан финанслана. 2005 йылдың 1 декабрендә тамашасылар өсөн 1939—2005 йылдарҙағы сиғандар тарихына арналған беренсе даими күргәҙмә (2006 йылда тамамлана) асыла; 2011 йылда ул хәҙерге торошона тиклем киңәйтелә.

# Сиған мәҙәниәте музейы (Брно)
## Тупланмаһы һәм китапханаһы

Музейҙа 28 меңдән ашыу экспонат тупланған. Даими күргәҙмә майҙаны 351 м² булған 6 залды биләй. Ул, XVIII быуаттан алып 1989 йылға тиклем чех ерҙәрендәге хәлде иҫәпкә алып, сиған тарихына бағышланған.
Музейҙа сиған әҙәбиәте тупланған китапхана бар, унда 11 000-гә яҡын баҫма (башлыса китаптар һәм журналдар, шулай уҡ компакт-дисктар) иҫәпләнә.
Музейҙа шулай уҡ ваҡытлыса күргәҙмәләр, лекциялар, концерттар, фекер алышыуҙар, сиған теле курстары, киносеанстар һәм мода күрһәтеү ойошторола.
# Кесе Рассоха (Кесе Цема ҡушылдығы)

Кесе Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Цема йылғаһының һул ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Рассоха (Кесе Цема ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049613
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004961
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Егоров (Чет ҡушылдығы)

Егоров — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Четь йылғаһының һул ярына тамағынан 333 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Егоров (Чет ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201960
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дубовицкая (Пайдугина ҡушылдығы)

Дубовицкая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пайдугина йылғаһының уң ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Дубовицкая (Пайдугина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200028297
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202829
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Барлак

Кесе Барлак — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Барлак йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кесе Барлак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006635
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200663
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кома-Шор (Уҫы ҡушылдығы)

Кома-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 495 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кома-Шор (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065933
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006593
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дартло сиркәүе

Дартло сиркәүе — Грузияла Әхмәт муниципалитетының Дартло ауылындағы сиркәү. XIX быуатта төҙөлгән.
Сиркәүҙең (8,5 м 12,5 м) ҡырсынташтан яһалған төкәтмәләре бар. Эстән штукатурланған. Ҡомартҡы ныҡ емерелгән: көньяҡ диуары, көнсығыш диуарының көньяҡ өлөшө һәм көнбайыш диуарының байтаҡ өлөшө һаҡланған. Ишеге тура мөйөшлө параллелепипед формаһында. Алтарының көньяҡ диуарында киң һәм бейек тәҙрә бар. Көньяҡ диуарында ике пар пилястралар урынлашҡан.
Көнбайыш фасады фронтон менән башҡарылған. Фронтонында тәре рельефы тора. Ишегенең ике яғында бейек аркалы нишаһы бар. Тәре рельефы көнсығыш фасадында урынлашҡан. Көньяҡ фасадта яҫы нишалар бар.
# Кесе Гнилуша (Оло Гнилуша ҡушылдығы)

Кесе Гнилуша — Рәсәй йылғаһы. Ростав өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Гнилуша йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Гнилуша (Оло Гнилуша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Северский Донец йылғаһы, йылға Калитва йылғаһы ҡушылған урындан башына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Северский Донец (һыу бассейнының Рәсәй бүлеге), йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400712107000014841
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001484
* Бассейн коды — 05.01.04.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Кырока

Кесе Кырока — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кырока йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Кырока
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018044
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001804
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Турбов паркы

Турбов паркы — Винница өлкәһенең Липовец районы Турбов ҡала тибындағы ҡасабала урынлашҡан тәбиғәт һәйкәле.
Турбов паркы XIX быуат уртаһында үҫеп ултырыусы йәш имән үҫентеләре нигеҙендә формалаша башлай. Ундағы имән ағастарының иң ҡартына хәҙер 300 йәш. Парк нигеҙе «Ғәҙәти имән» тоҡомонан тора.
Ағастарҙы паспортлаштырыу менән шөғөлләнеүсе Подольск кеше хоҡуҡтары үҙәге хеҙмәткәрҙәре Турбов ауыл советы ҡарары менән 2007 йылдың 20 майында урындағы әһәмиәткә эйә тәбиғәт һәйкәле өсөн бүленгән 4,7 гектар майҙанда йәше бер быуаттан ашыу булған 183 ағас булыуын асыҡлай, ағастарҙың урынлашыуы билдәләнгән схема төҙөй.

# Турбов паркы
## Парк тураһында легенда

Борон Турбов эргәһендә шәкәр заводы идарасыһы Василь Завадский йәшәй. Ул изге күңелле була, завод менән яҡшы идара итә. Эшселәр уны изгелеге һәм ғәҙеллеге өсөн ярата. Хужаһы уға идара итеүҙе тулыһынса ышанып тапшыра.
Идарасының өйө заводтан йыраҡ түгел урман эсендә, йылға ярында була. Унда урындағы һылыу, әммә ғорур һәм тәкәббер София ял итеп йөрөргә яратҡан. Идарасы уға үлеп ғашиҡ булған, бүләктәр ташыған, ә ҡыҙ бары тик унан көлөп кенә ҡуйған.
«Мин пандар тоҡомонан, ә һин бары тик идарасы ғына», — тигән ул. Бер ваҡыт унан Завадский: «Һеҙҙең иғтибарҙы яулар өсөн мин нимә эшләргә тейеш?» — тип һораған. Ғорур ҡыҙ уға: «Минең исемемде мәңгеләштер», — тип яуаплаған.
Бахыр идарасы Софияның исеме быуаттар буйына һаҡланһын өсөн нимә эшләргә икәнен оҙаҡ уйлаған. Шул ваҡытта кешеләр Умандә пан Потоцкий София исемле грек ҡыҙы хөрмәтенә «София» милли дендрологик паркын эшләүе тураһында һөйләй башлаған. «Ә ни өсөн миңә Турбовта Һөйгәнем София исемен мәңгеләштереп, шундай уҡ парк булдырмаҫҡа», — тип уйлаған идарасы һәм шунда уҡ эшкә лә тотонған. Поместье хужаһынан парк өсөн ер алып, Уманға барып, ундағы паркты күреп, ундағы белгестәр менән шундай уҡ парк эшләүҙә ярҙам итеүҙәрен тураһында һөйләшеп ҡайта ул. Паркта күлдәр ҙә, беседкалар ҙа, бәләкәй шарлауыҡтар ҙа, тыныс аллеялар ҙа, һоҡланғыс скултптуралар ҙа була. Ауыл халҡы һәм завод хеҙмәткәрҙәре мөмкин булғанса яратҡан идарасыларына ярҙам итә. Төҙөлөш тамамлана, унда һирәк осраған ағастар ҙа, аллеялар һәм клумбалар, беседкалар, эскәмйәләр ҙә була, ә уның биҙәге булып бәләкәй генә шарлауыҡтары булған күлдәр урын ала. Завадьский һөйгәнен урманға түгел, ә матур паркка саҡыра. Күләгәле аллеяларҙың береһендә ул Софьяға: «Мин һеҙҙең теләгегеҙҙе ҡәнәғәтләндерҙемме? Был парк Умандәгенә оҡшаш һәм һеҙҙең хөрмәткә „Турбов Софияһы“ тип аталасаҡ һәм бындағы имәндәр үҫеп ултырғанда исемегеҙ мәңге йәшәйәсәк». Идарасының бындай ҡылығы Софияның күңелен иретә һәм ул уға мөнәсәбәтен үҙгәртә. Әле лә урындағы халыҡ паркты «Бәләкәй Софиевка» йәки «Турбов Софиевкаһы» тип атай. Ә инде ғорур пани ауыҙынан беренсе тапҡыр һөйөү һүҙҙәре сыҡҡан аллеяны «Һөйөү аллеяһы» тип йөрөтәләр.
# 1988 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1988 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Юхыт-Егарт

Юхыт-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Помут йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Юхыт-Егарт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302067
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Замарайка

Замарайка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Зиминка йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Замарайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000836
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200083
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Большой Атлым

Большой Атлым — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 405 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628110, ОКАТО коды — 71121902001.

# Большой Атлым
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 405 |

# Большой Атлым
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Бол (Бол ҡушылдығы)

Бол — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бол йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Бол (Бол ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023443
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002344
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гизериц

Гизериц (нем. Gieseritz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 158 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,45 км². Диңгеҙ кимәленән 36 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29413 һәм автомобиль коды — SAW.