yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Штеренбах Владимир Шапсович

Штеренбах Владимир Шапсович (19 февраль 1947 йыл — 4 ғинуар 2015 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы.

# Штеренбах Владимир Шапсович
## Биографияһы

Штеренбах Владимир Шапсович 1947 йылдың 19 февралендә Куйбышев өлкәһенең Кинель ҡасабаһында (хәҙер Һамар өлкәһенең Кинель ҡалаһы) тыуған. 1972 йылдың ғинуарынан 2014 йылдың май айына тиклем Башҡорт дәүләт филармонияһы коллективында — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһында эшләй, бер үк ваҡытта ете йыл дауамында капелла инспекторы була. 1982—2014 йылдарҙа бастар төркөмө концермейстеры вазифаһын башҡара, йәш артистарға ҡатмарлы әҫәрҙәрҙе үҙләштерергә ярҙам итә.
Капелла составында Рәсәй буйлап гастролдәр менән төрлө хор конкурстарында сығыш яһай, Якутск, Чебоксар, Ҡаҙан, Мәскәү ҡалаларында уҙғарылған Башҡортостан Республикаһының әҙәбиәт һәм сәнғәт көндәрендә ҡатнаша.
Оҙайлы ауырыуҙан һуң 2015 йылдың 4 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат була.

# Штеренбах Владимир Шапсович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Башҡорт дәүләт филармонияһы маҡтау грамоталары;
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2003)
# Грязнуха йырыны

Грязнуха йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ быуа ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Грязнуха йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000817
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Поливанова Мария Семёновна

Поливанова Мария Семеновна (24 октябрь 1922 йыл — 14 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған снайпер. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).

# Поливанова Мария Семёновна
## Биографияһы

Мария Семёновна Поливанова хәҙерге Тула өлкәһенең Алексин районындағы Нарышкино ауылында тыуған.
Урта белемле. Мәскәүҙә «Оргавиапром» ғилми-тикшеренеү институтында (хәҙер — Авиация технологиялары милли институты, НИАТ) эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән снайперҙар курсына уҡырға инә. 1941 йылдың октябренән 3-сө Мәскәү коммунистик дивизияһы составында Мәскәү янындағы алыштарҙа ҡатнаша.1942 йылдың ғинуарынан алып — 528-се уҡсылар полкында (Төньяҡ-Көнбайыш фронттың 1-се удар армияһы 130-сы уҡсылар дивизияһы). Хеҙмәт иткән осорҙа бер нисә тиҫтә дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә, снайпер взводының яугирҙарын снайпер оҫталығына өйрәтә.
1942 йылдың 14 авгусында Новгород өлкәһенең Парфин районындағы Сутоки ауылы янында әхирәте, Өфө ҡыҙы Наталья Ковшова менән дошманға ҡаршы һуңғы патронға тиклем атыша. Һуңғы гранаталары менән ҡыҙҙар уларҙы ҡамап алған дошман һалдаттары менән бергә үҙ-үҙҙәрен дә шартлатар.
Новгород өлкәһенең Старая Русса районындағы Коровитчино ауылында ерләнгән.
«Советтар Союзы Геройы» исеме үлгәндән һуң 1943 йылдың 14 февралендә бирелә.

# Поливанова Мария Семёновна
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* Советтар Союзы Геройы (14.02.1943);
* Ленин ордены (14.02.1943);
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (13.08.1942).

# Поливанова Мария Семёновна
## Хәтер

* Хәрби частың исемлегенә мәңгегә индерелгән.
* Геройҙың исемен Мәскәү, Алексин, Сорғот, Старая Русса, Марево, Залучье һәм Севастополь ҡалаларындағы урамдар йөрөтә.
# Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы

Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы — Рәсәйҙен Һаулыҡ һаҡлау, медицина-биология, Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә күҙәтеү, граждандарҙы мотлаҡ страховкалау буйынса федераль дәүләт орган. 2015 йылда Рәсәй Федераль бюджетнынан учреждениеһына 197 млрд һум аҡса бирелде (2015 йылдын бюджеттын 1,31 % өлөшө).

# Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы
## Буйһонған ойошмалар

* Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт
* Федераль медицина-биология агентлығы (ФМБА) —Рәсәйҙен федераль башҡарма власының ҡурҡыныс эш шарттары менән, айырыуса торған сәнәғәт өлкәләрҙә санитар-эпидемиологик хәүефһеҙлеге, айырыуса торған территориялар буйынса дәүләт орган. ФМБА составында 1-се һанлы медицина-санитар часы (Байконыр, Ҡаҙағстан).
* Мотлаҡ медицина страховҡалау федераль фонды
* Ғилми-тикшереү ойошмалар, мәғариф ойошмалар (шул иҫәптә Башҡорт дәүләт медицина университеты) һәм башҡа учреждениялар
* Рәсәй Социаль страховкалау фонды (рус. Фонд социального страхования Российской Федерации) — Рәсәй Федерацияһы эш һәм социаль яҡлау министрлығына буйһонған дәүләт социаль фонды. Әсә капиталын тапшыра.
# Пескантина

Пескантина (итал. Pescantina) — Италия дәүләтенең Венеция өлкәһе Верона провинцияһында урынлашҡан коммунаһы.
Пескантина коммунаһының халыҡ һаны 14 096 кеше тәшкил итә (2004 йылда алынған мәғлүмәттәре буйынса). Пескантина коммунаһында башлыса итальяндар йәшәй. Рәсми теле — итальян теле. Италия илендәге бар халыҡтың да дине рим-католик дине булған кеүек, Пескантина коммунаһындағы халыҡтың төп дине булып рим-католик дине тора. Пескантина коммунаһының бер квадрат километр ерендәге халыҡ тығыҙлығы 653 кешегә тигеҙ. Италияның төньяғында урынлашҡан Пескантина коммунаһының майҙаны 19,66 квадрат километр тәшкил итә. Коммуна диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә тора. Пескантина халҡының этнохронимы — пескантинсылар. Пескантина коммунаһының почта индексы — 37026. Телефон коды — 045.
Пескантина коммунаһының ҡурсалаусыһы — изге Лаврентий, уға арналған байрам коммунала һәр йылдың [10 август]]ында тантаналы рәүештә үткәрелә.

# Пескантина
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Седльце, Польша (1993)
# Нәҡи Иҫәнбәт

Нәҡи Иҫәнбәт (Нәҡи Сиражетдин улы Закиров, татар. Нәкый Исәнбәт 29 декабрь 1899 йыл — 15 сентябрь 1992 йыл) — татар яҙыусыһы, шағир, драматург, прозаик, ғалим-фольклорсы һәм филолог, татар һүҙлектәрен төҙөүсе.

# Нәҡи Иҫәнбәт
## Биографияһы

Нәҡи Иҫәнбәт 1899 йылдың 29 декабрендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Малаяҙ ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Татар Малаяҙы) тыуған. Ауыл муллаһының улы.
Уҡыуын ауыл мәҙрәсәһендә башлап, уны Хәсәниә мәҙрәсәһендә (Өфө ҡалаһы) дауам итә.
15 йәшендә, Ҡазан «Мөхәммәҙиә» мәҙрәсәһе шәкерте булғанда, журналдарҙа баҫыла башлай. Нәҡ шул ваҡытта унда һүҙгә һәм телгә ҡарата ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килә, ә халыҡ ижадына, туған теленә һөйөүе уны ғүмере буйы оҙатып бара.
Уның шиғырҙары халыҡ яратҡан йырҙарҙың («Ураҡсы ҡыҙ», «Бормалы һыу», «Гармун», «Һин сазыңды уйнаның») һүҙҙәренә әүерелгән. Пьесалары ныҡлап татар театрҙары репертуарына («Хужа Насретдин», «Зифа», «Портфель», «Муса Йәлил», «Хижрәт» һ. б.) ингә. Балалар өсөн әҫәрҙәре (шул иҫәптән фольклор) шулай уҡ бик популяр («Мыраубай батыр»).
Нәҡи Иҫәнбәт йыйған «Татар халыҡ мәҡәлдәре» (төрки телендәге иң ҙур һәм үҙенсәлекле йыйынтыҡ), «Татар халыҡ йомаҡтары» һәм «балалар фольклоры» китаптары татар мәҙәниәтенә уның баһалап бөткөһөҙ өлөшө.
Нәҡи Иҫәнбәт татар халҡының «Идегәй» героик эпосынн (дастан), тәүге тапҡыр 1940 йылда баҫтырып, уның ижади реставрациялау принцибы буйынса төҙөлгән йыйылма тексын мәҙәни әйләнешкә индерә. Эпостың төгәлләнгән фаразын ул баҫмаға әҙерләй, әммә һуғыш, һуңғараҡ ул саҡтағы властарҙың тыйыуы баҫып сығарыуҙы тотҡарлай. Был материалдар һуңыраҡ 1980-се йылдар аҙағында, авторлыҡҡа бер ниндәй ҙә һылтанмаһыҙ, баҫмала файҙаланылған. Ул оҫта тәржемәсе булып таныла, А. С. Пушкин, Мольер, Низами, Шекспир әҫәрҙәрен татар теленә тәржемә итә.
Нәҡи Иҫәнбәт 1992 йылдың 12 сентябрендә Ҡазанда вафат була.

# Нәҡи Иҫәнбәт
## Хәтер

* Ҡазан ҡалаһында Татар зыяратында ерләнгән
* Ҡазан ҡалаһының Совет районында Нәҡи Иҫәнбәт урамы бар.

# Нәҡи Иҫәнбәт
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (14.06.1957)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (16.01.1970)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (29.12.1979)
* Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (26.12.1959)
* Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы (1968)
* Татар АССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1986)

# Нәҡи Иҫәнбәт
## Әҫәрҙәре

А. С. Пушкин, У. Шекспирҙың әҫәрҙәрен татар теленә тәржемә иткән.
* Татар телендә шиғыр 2019 йыл 13 сентябрь архивланған.,
* "Хужа Насретдин пьесаһы (татар телендә) (1940),
* «Мулланур Вәхитов» тарихи драмаһы (1947 — урыҫ теленә тәржемәһе 1957),
* «Рәйхан» пьесаһы(1953),
* «Муса Йәлил» трагедияһы (1955),
* Татар халыҡ мәҡәлдәре, 3 томда, икенсе баҫмаһы, 2010 Ҡазанда, Татар китап нәшриәте, тиражы 3000 экз, татар телендә.
# Уғырҙар

Уғырҙар (төрки ырыу-ҡәбилә берләшмәһе) менән бутамаҫҡа.Уйғырҙар менән бутамаҫҡа.Уғыҙҙар менән бутамаҫҡа.
Уғырҙар — телдәре буйынса туғандаш халыҡтарға — венгрҙар (мадьярҙар), мансилар, хантыларға бирелгән дөйөм этник исеме. Уғыр телдәре һәм уларға туғандаш булған фин-пермь телдәре урал тел ғаиләһенә ҡарай. Уғыр телендә һөйләшкән хәҙерге халыҡтарға венгрҙарҙы һәм обь уғырҙарын (хантылар һәм мансилар) индерәләр.

# Уғырҙар
## Этноним

Уртаҡ ҡабул ителгән версия буйынса «уғыр» этнонимы боронғо төрки һүҙе «Уғыр»ҙан барлыҡҡа килә, ул компонент булараҡ күп кенә боронғо төрки уғыр халыҡтары этнонимдарына керә: унуғырҙар, утырғырҙар, кутурғырҙар һ. б. Исемдең тәүге өлөшө ҡәбилә структураһының һанын аңлатҡан: «биш», «ун», «утыҙ». Уғыр һүҙе «мөгөҙ» (берәмек, өлөш) тип тә аңлатыла. Ҡытай ҡулъяҙмаларында һундарҙың (унуғыр) «Ун мөгөҙ» һәм көньяҡ һундарҙың (болғарҙар) «Биш өлөш» исемле дәүләт берәмектәре теркәлгән. «Ongur» термины төрки-болғарҙар телендә Бөйөк Болғар дәүләтенең йәҙрәһен тәшкил иткән унуғырҙарҙы билдәләү өсөн ҡулланыла.

# Уғырҙар
## Этник тарихы

Уғырҙар беҙҙең эраның 410 йылда весгот короле Аларих II Римға походы составында телгә алына.
Коми-зыряндар тәүгеләрҙән булып ханты һәм мансиларҙың ата-бабалары менән таныша һәм уларҙы «Йӧгра» тип атай. Был терминды урыҫтар үҙләштерә һәм уны «Югра» тип тауышландыра.
Обь (хантылар һәм мансилар) һәм дунай (мадьярҙар) уғырҙарына бүленәләр. Урыҫ ҡульяҙмаларында ҡара уғырҙар (мадьярҙар) һәм аҡ уғырҙар телгә алына. Артабан был славян этнонимын башҡа европа халыҡтары үҙләштерә: нем. Ungarisch, франц. hongrois, ингл. Hungarian, лат. hungarus. Венгрҙар үҙҙәрен «magyar» — мад(ь)яр тип атай.
«Жития Наума» (924 й.) болгар әҫәренең авторы венгрҙарҙы телгә ала: «Оугри Пеонский язык» (уғры фин теле).
«Повесть о латенех, когда отлучишася от грек» тигән XII быуат әҫәрендә 2 венгр кенәзенең Констанинополдә суҡындырылыуы тураһында хикәйә бар, кенәздәр өс атама (грек, славян һәм венгр) менән бирелгән: «Пеоне, глаголеме Оугри, иже сами нарицаются Магере».
«Повесть временных лет|Повести временных лет» тигән XII быуат әҫәрендә венгрҙарҙың ата-бабалары «уғырҙар» тип, ә ханты һәм мансиларҙың — «югра» тип аталған. Һуңыраҡ «югра» башлыса хантылар артынан нығытыла. «Югра» боронғо урыҫ һүҙе «угре» менән бәйле түгел.
Лингвистик классификацияла фин телдәренең «уғыр тармағы» генетик яҡтан боронғо Урал тел ғаиләһенә ҡарай. Моғайын уғыр тармағы был ғаиләнән бик боронғо осорҙа (б.э.т. 4—3 мең йыллыҡтар) айырылып сыҡҡан. Башта протоуғырҙар Көнбайыш Себерҙең көньяҡ тайгаһы һәм урманлы-дала сигендә Урта Уралдан Иртыш буйына ҡәҙәр һуҙылған ерҙәрҙә туплана. Ошо урындан манси һәм хантыларҙың ата-бабалары төньяҡтараҡ таралып ултыра, ә мадьярҙарҙың ата-бабалары VIII—IX быуаттарҙа көнбайышҡа табан йүнәлә һәм Дунайға барып етә.
Уғырҙар боронғо иран һәм төрки телле ҡәбиләләр менән берлектә, Евразияның күп халыҡтарының (шул иҫәптән башҡорттарҙың) этногенезында ҡатнашалар. Был уғыр-төрки-иран ҡәбилә берләшмәләре антик һәм көнсығыш авторҙарында артабанғы атамалар менән телгә алыналар: һундар һәм уи бэй го, унуғырҙар, аварҙар, болғарҙар һ.б.
# Ғ

Ғ, ғ [ғы] — кирил графикаһындағы башҡорт хәрефе.
Башҡорт алфавитының бишенсе хәрефе. Яңғырау тартынҡы, "ҡ" хәрефе менән ишләшеп килә. Башҡорт телендә өс графикала өс төрлө ҡулланылған. Иҫке имләлә (ғәрәп графикаһында) әлифбаларҙа Ғ урынында ﻍ формаһында яҙылған. Был графика 1929 йылғаса ҡулланылған. 1930 йылдан латин графикаһына күскәс, "ғ" хәрефен өҫтәп уйлап яҙҡандар "Ƣ ƣ". Әлеге яҙылышы кирил графикаһында.
Шулай уҡ был хәреф ҡаҙаҡ, үзбәк, тажик әлифбаларында ҡулланыла. Уның әйтелеше:.

# Ғ
## Ҡулланыу

Был хәреф:
* Башҡорт әлифбаһының 5-се хәрефе
* Ҡаҙаҡ әлифбаһының 6-сы хәрефе
* Тажик әлифбаһының 5-се хәрефе
Шулай уҡ был хәреф әзәрбайжан һәм үзбәк кирил әлифбаларында ҡулланылған. Хәҙерге үзбәк латин әлифбаһында был хәреф урынында g‘ диграфы ҡулланыла. Әзәрбайжан әлифбаһында был хәреф эквиваленты — ğ хәрефе.

# Ғ
## Башҡа алфавиттарҙа ҡулланылышы

| Алфавит | Порядковый № | МФА |
| ҡаҙаҡ | 6 | ɣ |
| башҡорт | 5 | ɣ |
| таджик | 5 | ɣ~ʁ |
| әзербайджан | 5 | ɣ |
| үзбәк | 34 | ɣ |

# Ғ
## Башҡорт телендә

Яңғырау тартынҡылар: б, в, г, ғ, д, ҙ, ж, з, й, л, м, н, ң, р;
Яҙылыу тәртибе: Ғ – ғ хәрефе ҡалын ижектәрҙә лә, нәҙек ижектәрҙә лә яҙыла: ағас,һағыҙ, сәғәт, ҡәнәғәт, мәғәнә, ғәҙәт, ғүмер, ғәжәп, ғәфү, яға, саған, бағана, Ғәлим, Ғәлимә.
* Был яҙмалар йә хәреф тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Таймый ауыл советы (Салауат районы)

Таймый ауыл советы — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Таймый ауылы.

# Таймый ауыл советы (Салауат районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Таймый ауыл советы Урмантау ауыл советы ауыл биләмәһе менән берләштерелгән. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендә ҡабул ителгән 49-з «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр» Законында былай тип яҙылған:
   38) Салауат районы буйынса: Таймый һәм Урмантау ауыл советтарын, административ үҙәге Таймый ауылында урынлашҡанлыҡтан, «Таймый» атамаһын һаҡлап, берләштерергә. Таймый ауыл советы составына Урмантау ауыл советының Урмантау, Ташауыл, Атаутамаҡ ауылдарын индерергә. Күрһәтелгән схематик картаға ярашлы, Таймый ауыл советы сиктәрен раҫларға. Урмантау ауыл советын иҫәп мәғлүмәттәре исемлегенән төшөрөү;
# Билкент университеты
## Тарихы

1967 йылда университетты төҙөүгә әҙерлек башлана, Анкараның көнбайышы яғынан ерҙәрҙе участкалары һатып алына. 1970 йылда бинаның нигеҙе һалына, унда әлеге ваҡытта административ бина китапхана һәм инженер факультеттары урынлашҡан. Тиҙ арала бер-бер артлы уҡытыусылар өсөн төҙөлгән йорттар, ашхана, ятаҡ, уҡыу корпустары һалына

# Билкент университеты
## Уҡытыу

Хәҙерге ваҡытта университетта 9 факультет, 2000-дән ашыу курстар, 2 дүрт йыллыҡ һәм 3 ике йыллыҡ программалы һөнәри-техник мәктәпбе бар. Бында төрлө илдәрҙән килгән студенттар уҡый. Университетта 40 илдән тиерлек уҡытыусы эшләй. Университетҡа нигеҙ һалыусының иғәнәһенә йыл һайын 2500-ҙән ашыу студент уҡыу һөҙөмтәләренә ҡарап стипендия ала. Европа һәм АҠШ университеттары менән студенттарҙы алмашып уҡытыу һәм бик күп берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу программалары бар. Был уҡыу йорттарының тулы исемлеге университет сайтында ҡарарға мөмкин.
Билкент университеты төрлө өлкәлә 34 — бакалавриат, 6 — ассоциация, 47 магистратура программаһы тәҡдим итә

# Билкент университеты
## Университетта уҡытҡан билдәле шәхестәр

Төрөк ғалимы, иҡтисадсы, профессор Сүбәҙәй Туған (Зәки Вәлиди Туғандың улы) 1987—1996 йылдарҙа Билкент университетының Иҡтисад, административ һәм социаль фәндәр факультеты деканы була, бөгөнгәсә шул уҡ юғары уҡыу йортоноң профессоры булып эшләй.

# Билкент университеты
## Университетты тамамлаған билдәле шәхестәр

1992—1994 — Билкент университеты магистратураһында 2018 йылдың 11 октябренән Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Хəбиров Радий Фəрит улы уҡыған һәм тамамлап сыҡҡан.
# Флёа

Флёа (нем. Floha) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 11704 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,53 км². Диңгеҙ кимәленән 275 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9557 һәм автомобиль коды FG.
# Саҡша

Саҡша — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиҙәле йылғаһының уң ярына тамағынан 1,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Саҡша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021832
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102183
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Печёнка

Печёнка — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Судогда йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Печёнка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Владимир ҡалаһынан Ковров ҡалаһына тиклем, Нерль индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300912110000032844
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003284
* Бассейн коды — 09.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вильгельм II (Англия короле)

Вильге́льм II Ерән (йәки Вильгельм II Руфус; ингл. William II Rufus, 1056/1060 — 2 август 1100) — 1087—1100 йылдарҙа Англия короле.
Вильгельм I Яулап алыусының икенсе улы. Тарихта анло-сакстарҙы юҡҡа сығарыу эше менән билдәле.
# Анеева

Анеева — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 174 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628151, ОКАТО коды — 71112654001.

# Анеева
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 174 |

# Анеева
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Абдуллин Рәмил Рәйес улы

Абдуллин Рәмил Рәйес улы (22 октябрь 1961 йыл) — рәссам-график. Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы (2016). Рәссамдар союзы ағзаһы (1991). М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты доценты.

# Абдуллин Рәмил Рәйес улы
## Биографияһы

Абдуллин Рәмил Рәйес улы 1961 йылдың 22 октябрендә Үзбәкстандың Андижан ҡалаһында тыуа. Башҡорт дәүләт педагогия институтының художество-графика факультетында юғары белем ала һәм уны 1992 йылда тамамлай. «Март» ижади төркөмө ағзаһы.

# Абдуллин Рәмил Рәйес улы
## Ижады

Акварель техникаһында ижад итә. Уның ижадында пейзаж өҫтөнлөк итә. Рәссамдың донъяға ҡарашы образдың хис-тойғоларға бай булыуы, композицияларҙың динамикаһын ҡулланыу аша тапшырыла. Рәмил Рәйес улының ижадында төҫтәрҙең бер тондан икенсеһенә еңел күсеү, буяуҙы сәсрәтеү, йомшаҡ аҡ күләм һәм киҫкен ҡара, картинаның айырым деталдәренең һынылышыаралашып килә. Аҡ ҡағыҙҙың буяу теймәгән урыны уның эштәрендә ҡыштың ҡар стихияһын да, киңлекте лә сағылдыра. Рәссамдың палитраһы нәзәкәтле, уның эштәрендә барыһы ла форма гармонияһына һәм йөкмәткегә буйһона.

# Абдуллин Рәмил Рәйес улы
## Күргәҙмәләре

Рәмил Рәйес улы 1981 йылдан алып төрлө күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Шәхси күргәҙмәләре Өфөлә (1995), Вассала (1997, Финляндия), Яр Саллыла (1998), Берлинда (2000) үтә. Эштәре Рус сәнғәте музейы (Нью-Йорк), Башҡорт дәүләт художество музейында, Сыуаш дәүләт художество музейында. Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә шәхси тупланмаларҙа һаҡлана.
# Удер

Удер (нем. Uder) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2557 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,9 км². Диңгеҙ кимәленән 230 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Шахтебих

Шахтебих (нем. Schachtebich) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 263 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,79 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Мурманск арктик дәүләт университеты

Мурманск арктик дәүләт университеты (МАГ) — Мурманск өлкәһенең иң ҙур юғары уҡыу йорто. 1939 йылда нигеҙ һалына. 2017 йылдың апрелендә төбәк терәк университеттарының береһенә әүерелә.

# Мурманск арктик дәүләт университеты
## Тарихы

Мурманск арктик дәүләт университеты 1939 йылда Уҡытыусылар институты булараҡ ойошторола. 1956 йылда педагогия институты итеп үҙгәртелә, ә 2002 йылда университетҡа әйләндерелә. Мурманск дәүләт педагогия университеты 2010 йылда Мурманск дәүләт гуманитар университеты (МГГУ) итеп үҙгәртелә. 2015 йылда МГГУ Мурманск арктик дәүләт университеты (МАГУ) булып китә. 2017 йылдан МАГУ яңы статус ала — Мурманск өлкәһенең терәк юғары уҡыу йорто.

# Мурманск арктик дәүләт университеты
## Структураһы

Университет составына өлкәләге ике филиал, колледж, ике факультет һәм өс институт инә. Уларҙа 6 меңдән ашыу студент белем ала. Юғары уҡыу йорто төрлө өлкә белгестәрен әҙерләүҙе тормошҡа ашыра: физика-математика белеме, тәбиғи һәм гуманитар фәндәр, социаль фәндәр, мәғариф һәм педагогика, сәнғәт һәм мәҙәниәт, иҡтисад һәм идара итеү, хеҙмәтләндереү өлкәһе.

# Мурманск арктик дәүләт университеты
## Структураһы
### Факультеттары һәм институттары

Ижади индустрия һәм эшҡыуарлыҡ институты;
Тәбиғәтте өйрәнеү, физик культура һәм тормош хәүефһеҙлеге факультеты;
Математика, иҡтисад һәм мәғлүмәт технологиялары факультеты;
Социаль-гуманитар институт;
Психология-педагогика институты;
Дауалау эше.

# Мурманск арктик дәүләт университеты
## Структураһы
### Корпустары

* Егоров урамы, 15 — төп корпус, унда ректорҙың ҡабул итергә бүлмәһе, социаль-гуманитар институт директораты һәм уның өс кафедраһы урынлашҡан.
* Егоров урамы, 16 адресы буйынса психология-педагогика институты, студенттар офисы, шулай уҡ Ижади индустрия һәм эшҡыуарлыҡ институты урынлашҡан.
* Ленин урамы, 57 адресы буйынса математика, иҡтисад һәм мәғлүмәт технологиялары факультеты урынлашҡан.
* Коммуна урамы, 9 адресы буйынса урынлашҡан корпуста тәбиғәтте өйрәнеү, физик культура һәм тормош хәүефһеҙлеге факультеты, шулай уҡ социаль-гуманитар институттың ике кафедраһы урын алған.

# Мурманск арктик дәүләт университеты
## Структураһы
### Филиалдары

* Апатиттарҙа Мурманск арктик дәүләт университетының филиалы (Петербург дәүләт университеты базаһында асыла)
* Кировск ҡалаһындағы филиалы (Хабинск техник колледжы базаһында асыла)

# Мурманск арктик дәүләт университеты
## Уҡытыусылары

* Борухович Владимир Григорьевич
* Бубенец Виталий Николаевич

# Мурманск арктик дәүләт университеты
## Билдәле студенттары һәм тамамлаусылары

* Бон (Бондарев) Александр Сергеевич — йырсы.
* Гоман Алексей Владимирович — йырсы.
* Иващенко Инга Валентиновна — ҡурсаҡтар буйынса рәссам.
* Круглов Лариса Николаевна — еңел атлет.
* Лазарев Иван владимирович — санала уҙышыусы.
* Новиков Павел Владимирович — театр һәм кино актеры.
* Рожков Сергей Леонидович — биатлонсы.
# Үрге Пя-Войва

Үрге Пя-Войва — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Порс-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Үрге Пя-Войва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300047103
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304710
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3