yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Карасуль

Карасуль — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/1016/467 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 128 км.

# Карасуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301136
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Пеженга

Кесе Пеженга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 451 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кесе Пеженга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010033
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001003
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Морозов Иван Сергеевич

Морозов Иван Сергеевич (2 сентябрь 1936 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, генерал-полковник.

# Морозов Иван Сергеевич
## Биографияһы

1957 йылдан КПСС ағзаһы.
Петрозаводск хәрби училищеһында (1954 — 1957 йылдар), М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияла (1967 — 1970 йылдар), Ҡораллы Көстәр Генераль штабының К. Е. Ворошилов исемендәге хәрби академияһында (1975 — 1977 йылдар) уҡый.
1980 — 1982 йылдарҙа — Алыҫ Көнсығыш хәрби округының 15-се дөйөм ғәскәри армия штабы начальнигы.
1982 — 1984 йылдарҙа — Алыҫ Көнсығыш хәрби округының 35-се дөйөм ғәскәрҙәре командующийы.
1984 йылдың сентябрь— 1986 йылдың декабрендә — Алыҫ Көнсығыш хәрби округы ғәскәрҙәре командующийының 1-се урынбаҫары.
1986 йылдың декабрь — 1992 йылдың ғинуарында — Одесса хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы.
1992 йылда Мәскәүгә күсеп килә.
Әлеге ваҡытта — Мәскәү өлкәһе хәрби комиссариатының баш хәрби инспекторы. Генерал-полковник Иван Сергеевич Сергеевич мәктәп уҡыусылары менән осрашыуҙар үткәрә.
СССР Юғары Советының 11-се саҡырылыш депутаты (28.02.1988 йылдан алып 1989 йылға тиклем).
Молдованың Тирасполь 704-се һанлы территориаль һайлау округынан 1989 — 1991 йылдарҙа СССР-ҙың халыҡ депутаты.
1990 — 1991 йылдарҙа Украина Компартияһы Үҙәк комитеты ағзаһы.

# Морозов Иван Сергеевич
## Хәрби званиелары

* Генерал-майор (16.02.1979)
* Генерал-лейтенант (3.11.1983)
* Генерал-полковник (7.05.1987)

# Морозов Иван Сергеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Октябрь Революцияһы ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены
* 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәт иткәне өсөн» ордены
* Миҙалдар
# Майлыҡ

Майлыҡ (рус. Майлык) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Бороздинка ауыл советы составына керә.

# Майлыҡ
## Тарих

Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы составына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, ауыл Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда ауыл яңы ойошторолған Әлмән районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Майлыҡ
## Халҡы

2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (68 %) йәшәй.
# Кожа (Бия ҡушылдығы)

Кожа — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бия йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Кожа (Бия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000991
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100099
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вылыс-Харючей-Яга

Вылыс-Харючей-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харючей-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Вылыс-Харючей-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088737
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008873
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сибай ҡалаһы флагы

Сибай ҡалаһы флагы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Сибай ҡалаһы ҡала округы символы.
Башҡортостан Республикаһының Сибай ҡалаһы ҡала округы Советы ҡарары менән 2006 йылдың 14 июлендә 125-се номер аҫтында раҫланған.
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт символика регистрына 035 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Рәсәй Федерацияһының геральдик регистрына 3240 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Авторҙары — Санкт-Петербург ҡалаһынан дизайнерҙар төркөмө.

# Сибай ҡалаһы флагы
## Тасуирламаһы

Оҙонлоғо киңлегенә 2:3 нисбәтендә булған тура мөйөшлө туҡыма, ул өс горизонталь һыҙаттан тора: күк төҫтәге — өҫкө, аҡ төҫтәге — урта һәм йәшел төҫтәге — аҫҡы өлөш (һәр береһенең киңлеге туҡыманың 1/5 киңлегенә тиң). Йәшел менән аҡ һыҙаттар араһында бер-береһенә үтеп ингән башҡорт орнаменты; йәшел һыҙат уртаһында — флаг һабы яғына югереп барған һары төҫтәге һыуһар.

# Сибай ҡалаһы флагы
## Символиканы дәлилләү

Флаг тарихи, мәҙәни һәм иҡтисади үҙенсәлектәрен символдар һәм аллегориялар аша сағылдырған ҡала гербы нигеҙҙендә булдырылған.
Сибай ҡалаһы Европа һәм Азия сигендә, Көньяҡ Уралдың көнсығыш тау алды иң матур һырттарҙың береһе булған Ирәндек һиҙелмәйенсә генә Урал аръяғы платоһына күскән ерҙә урынлашҡан. Үҙенең барлыҡҡа килеүе менән ҡала крайҙың тәбиғәт байлыҡтарына бурыслы. Уралда бик бородан кешеләр баҡыр сығарғандар. Быны Арҡайым һәм Таналыҡ боронғо ҡалалары урындарындағы ҡаҙыныу эштәре иҫбат итә. Легендаға ярашлы, Иҫке Сибай ауылынан бер ябай һунарсы ҡалаға нигеҙ һала: ул һыуһар өңөн ҡаҙған саҡта ҡыҙыл балсыҡҡа юлыға. Асыҡланыуынса, балсыҡта бик күп баҡыр, алтын һәм көмөш булып сыға. Ул асҡан ятҡылыҡ урырында Сибай ҡалаһы барлыҡҡа килә, шуға күрә флагтың төп фигураһы — йәшел ерлектә йүгереп барған һыуһар.
Йәшел ерлек ҡаланың башҡорт ерҙәрендә урынлашҡанын күрһәтеп, тауҙар силуэты рәүешендәге «ҡусҡар» милли орнаменты менән биҙәлгән. Флаг композицияһына тауҙар силәэтын индереү Сибайҙың үҫеше тау-сығарыу сәнәғәте менән бәйле булыуын күрһәтә. Флагта республика флагының өс төҫөн — күк, аҡ һәм йәшел — ҡулланыу Сибай ҡалаһының Урал аръяғындағы иҡтисади һәм мәҙәни үҙәге булараҡ урынын билдәләй.
Зәңгәрһыу (күк) төҫ асыҡлыҡ һәм уй-ниәттәренең сафлығын аңлата.
Көмөш (аҡ) төҫ — тыныслыҡҡа ынтылыу, асыҡлыҡ, үҙ-ара хеҙмәттәшлеккә әҙерлек символдары .
Йәшел төҫ — тәбиғәт, яҙ, өмөт, мәңгелек тормош төҫө.
# Кесе Шуя

Кесе Шуя — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Шуя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000042247
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004224
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куй-Еган (Сороминская ҡушылдығы)

Куй-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сороминская йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Куй-Еган (Сороминская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040784
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204078
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе ПАй-Пудына

Кесе ПАй-Пудына — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло ПАй-Пудына йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе ПАй-Пудына
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303158
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бетау

Бетау (нем. Bethau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 182 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,67 км². Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6925 һәм автомобиль коды — WB.
# Ключевская Сопка

Ключевская Сопка —Камчатка ярымутрауы көнсығышында урынлашҡан ғәмәлдәге стратовулкан. Евразия материгында иң юғары әүҙем янартау булып тора. Янартауҙың йәше 7000 йыл тирәһе.
Уның бейеклеге 4750-нән 4850 метрға тиклем үҙгәреп тора. Әлеге ваҡытта уның бейеклеге яҡынса 4800 метр тәшкил итә.

# Ключевская Сопка
## Төп мәғлүмәт

Вулкан дингеҙ ярынан 60 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Эргәһендә Ключи һәм Козыревск ҡасабалары ултыра.

# Ключевская Сопка
## Тарихи ваҡытта әүҙемлеге

Ключевская Сопка вулканы — донъяла иң әүҙем вулкандарҙың береһе тип һанала. Уның урғылыуҙары 1697 йылдан алып билдәле.
# Бурсяк

Бурсяк (Оло Бурсяк) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Бурсяк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011948
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101194
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мортаза Йортомов

Мортаза Йортомов — Емельян Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы. Иҫәт провинцияһы Әйле улусы старшинаһы. Е. И. Пугачёв полковнигы.

# Мортаза Йортомов
## Биографияһы

Мортаза Йортомов Себер даруғаһы Иҫәт провинцияһы Әйле улусы (хәҙер Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы) башҡорттарынан. Иҫәт провинцияһы Әйле улусы старшинаһы булған. Уның ҡарамағына 226 йорт ингән, улар менән етәкселек иткән. Баш күтәреүселәр полковнигы. 1773 йыл аҙағында ихтилалға ҡушыла. Фураж һәм аҙыҡ-түлек йыйыу, урындағы халыҡты мобилизациялау менән шөғөлләнә, юлдарҙы контролдә тота. 1773—1774 йылдар ҡышында Ғайса Туҡтағолов, Һары Абдуллин һәм Урал аръяғының башҡа старшиналары менән бергә Силәбе янында, Кәҫле һәм Ҡыштым заводтары районында хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. 1774 йылдың февраль башында Силәбе ҡәлғәһе янында Мансур Таймасов менән берлектә генерал-поручик И. А. Деколонг, апрель башында секунд-майор Д. О. Гагрин етәкселеге аҫтындағы хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша. Мортаза Йортомов ихтилалда бигерәк тә 1774 йылдың яҙында әүҙем ҡатнаша. Урал аръяғы башҡорттары Пугачевты үҙендә йәшергәндә, Мортаза Йортомов Төп ғәскәрҙе тергеҙеү буйынса отряд туплай. Пугачевтың башҡорт старшиналарына юғары хәрби «полковник» дәрәжәһен биреү тураһында июнь айындағы указында Мортаза Йортомовтың да исеме бар. Указ һаҡланып ҡалмаған. Әммә артабанғы документтарҙа ул полковник тип атала. Полковник Мортаза Йортомов баш күтәреүселәр армияһы фельдмаршалы Баҙарғол Юнаев, генерал Юламан Ҡушаев һәм полковник Һары Абдуллин менән бергә Пугачевтың Төп ғәскәренә ҡушыла һәм уның составында Ҡазанға поход менән бара. Уҫы биҫтәһен, Ижевск һәм Воткин заводтарын, Ҡазан ҡалаһын штурмлауҙа һәм баҫып алыуҙа, 12 һәм 15 июлдә Ҡазан янында Михельсон корпусына ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. Ҡазан янында Төп ғәскәр еңелгәндән һуң, Волгаға китерҙән алда, Пугачев баш күтәреүсе башҡорт отрядтарын өйҙәренә ҡайтара. Иҫәт провинцияһына ҡайтып, Мортаза Йортомов, ихтилалдан ситләшә. Иҫәт провинцияһы канцелярияһының 1774 йылдың 17 декабрендәге «Ведомости» яҙмаһында Мортаза Йортомовтың ғәйебен таныуы тураһында теркәлеү бар. Уның доносы буйынса Баҙарғол Юнаев ҡулға алына. Полковник Мортаза Йортомовтың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Ташлы ауыл Советы (Әлшәй районы)

Ташлы ауыл Советы— Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ташлы ауыл Советы (Әлшәй районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре һәм үҙгәрештәре тураһындағы» Законы, ст. 1, ч.169, 188 (йөҙ ҙә һикһәнһтгеҙенсе часы Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з Законы менән индерелә), унда түбәндәге юлдар бар:
   169. Әлшәй районы, Әлшәй районының Ташлы ауыл Советы, Дәүләкән районы, Дәүләкән районының Мәкәш ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Әлшәй районы Ташлы ауыл Советы территорияһының бер өлөшөн (1 га) Дәүләкән районының Мәкәш ауыл Советы территорияһы составына индерергә. .
   — gsrb.ru/MainLeftMenu/ZakonoTvorch/Zakoni/125-2004.php
# Түбәнге Комуста

Түбәнге Комуста — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Унзас йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Түбәнге Комуста
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008969
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200896
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Инжура

Инжура — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 756,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Инжура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012410
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301241
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Валерик (Сунжа ҡушылдығы)

Валерик — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы/Ингушетия/Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сунжа йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Валерик (Сунжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005635
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200563
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алматы (ауыл)

Алматы (ҡаҙ. Алматы) — Ҡаҙаҡстандың Аҡмола өлкәһендә урынлашҡан ауыл.

# Алматы (ауыл)
## Климаты

Бында климат континенталь. Ғинуарҙың уртаса температураһы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөмдәр һаны 350-400 мм, уларҙың төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь осорҙарына тура килә. Елдәр прозаһында төньяҡ-көнсығыш (34 %) һәм төньяҡ (16 %) елдәр өҫтөнлөк итә. Ҡаты кар ҡатламы ноябрҙең һуңғы декадаһында формалаша һәм марттың икенсе декадаһында тамамлана.

# Алматы (ауыл)
## Халыҡ һаны

1989 йылда ауыл халҡы 674 кеше тәшкил итә (шуларҙың 43% урыҫтар).1999 йылда ауыл халҡы 220 кеше тәшкил итә (117 ир-ат һәм 103 ҡатын-ҡыҙ). 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 159 кеше (83 ир-ат һәм 76 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән.
# Вах (йылға)

Вах (вост.-хант. Ваӽ, южноселькупск. Ваӄ) — Көнбайыш Себер тигеҙлегенең үҙәк өлөшөндәге йылға, Обь йылғаһының уң ҡушылдығы.
Ханты-Манси автономиялы округының көнсығыш өлөшө буйлап аға. Оҙонлоғо 964 км, бассейн майҙаны — 76 700 км². Обь, Йәнәсәй һәм Таз бассейндарының һыу айырғысында башлана, һаҙланған тайга араһында аға. Йылға ҡар һәм ямғыр һыуҙары менән туйына. Тамағынан 253 км алыҫлыҡта уртаса йыллыҡ һыу сығымы — 536 м³/с.
Нижневартовскиҙан 10 км юғарыраҡ Обь йылғаһына ҡоя.
Йылға бассейнында һаҙлыҡтар һәм торфлы күлдәр күп. Самотлор күле эргәһендә Рәсәйҙәге иң ҙур нефть ятҡылыҡтарының береһе урынлашҡан.
2009—2014 йылдарҙа Вах йылғаһы аша Төньяҡ киңлек магистрале (Пермь — Серов — Ханты-Манси — Сорғот — Нижневартовск — Томск) трассаһының бер өлөшө булараҡ автомобиль күпере төҙөлә. Күперҙә хәрәкәт ваҡытынан алда 2014 йылдың 30 октябрендә асыла, ә асыу тантанаһы 2014 йылдың 6 ноябрендә уҙа. Күпер шулай уҡ яҡындағы Стрежевой һәм Нижневартовск торама пункттарын тоташтыра.

# Вах (йылға)
## Ҡушылдыҡтары

(тамағынан км)
* 6 км: ағым Посал (лв)
** 13 км: Үрге Посал
** 48 км: Беренсе Саим
** 76 км: Мугалинка
* 16 км: Савкинская Речка
* 23 км: Окунёвка
* 47 км: Люкколенёган
* 61 км: Оло Запорная
* 66 км: Малая Запорная
* 82 км: Пылинская
* 91 км: Кога
* 92 км: Сороминская
* 130 км: Кызымъёган
* 138 км: Пасол һыу ағымы
* 184 км: Волкоёган
* 195 км: Аригол
* 195 км: Колекъёган
* 199 км: Зимняя Речка
* 222 км: Куръёган
* 266 км: Окурненко
* 274 км: Охтынъёган
* 277 км: Ленк-Урий ағымы
* 290 км: Рятьканъёган
* 305 км: Ершовая Речка
* 311 км: Кедровая
* 330 км: Лабазъёган
* 335 км: исемһеҙ йылға
* 349 км: Човкинский Пасол ағымы
** 28 км: Олгы
* 353 км: исемһеҙ йылға
* 363 км: Коталъёган
* 384 км: Кесе Куръёган
* 402 км: Сабун
* 406 км: Оло Пасал ағымы
* 408 км: Варватол ағымы
* 415 км: Кесе Панас
* 424 км: Оло Панас
* 440 км: Яңы Вах ағымы
** 10 км: Телис-Пасал ағымы
** 10 км: Тыгымсыёган
* 470 км: Мёгтыгъёган
* 496 км: Кулынигол
* 510 км: Нинканъёган
* 514 км: Чортова ағымы
* 516 км: Ершовая
* 535 км: Вахкотпухилъёган
* 568 км: Комтунъёган
* 613 км: Корлик
* 654 км: Коляльки
* 662 км: Кысъёган
* 668 км: Варенъёган
* 683 км: Полуигол
* 695 км: Комсесъёган
* 702 км: Колывъёган
* 712 км: Кесе Игол
* 744 км: Асесъёган
* 779 км: Сацьёган
* 780 км: Сугмутунъёган
* 804 км: Алсусъёган
* 815 км: Тыньяръёган
* 820 км: Сугмутун
* 822 км: Гарельная
* 830 км: Филькина
* 841 км: Тодекокс
* 845 км: Лабазная
* 870 км: Кедровая
* 871 км: Берёзовая
* 876 км: Лебединая
* 882 км: Ельцовая
* 887 км: Тундровая
* 896 км: Проточная
* 905 км: Глубокая
* 918 км: Кесе Вах
* 932 км: Һул Вах
* 941 км: Хвойный
# Үрге Өпәйле ҡала округы

Үрге Өпәйле ҡала округы (рус. Верхнеуфалейский городской округ) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе составындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Үрге Өпәйле
РФ Хөкүмәтенең 2014 йылдың 29 июлендәге 1398-р «Моноҡалалар исемлеген раҫлау тураһында»ғы бойороғо менән муниципаль берәмек «Рәсәй Федерацияһының иң ҡатмарлы социаль-иҡтисади хәлле монопрофилле муниципаль берәмектәре (моноҡалалар)» категорияһына индерелгән.

# Үрге Өпәйле ҡала округы
## Тарихы

Ҡала округының сиктәре Силәбе өлкәһенең 2004 йылдың 26 авгусындағы 264-ЗО һанлы «Үрге Өпәйле ҡала округының статусы һәм сиктәре тураһында» ғы законы менән билдәләнгән. Округ үҙәге Үрге Өпәйле ҡалаһы 1761 йылда Өпәйле йылғаһы буйындағы Ҡатай һәм Шуран улустары башҡорттарының ерҙәрендә барлыҡҡа килгән. Бында суйын иретеү һәм тимер етештереү өсөн завод төҙөлгән, һәм унда эшләүселәр өсөн ҡасаба нигеҙләнгән.

# Үрге Өпәйле ҡала округы
## Географияһы

Ҡала округы Силәбе өлкәһенең төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Ҡала округының административ сиктәрендәге ер фондының дөйөм майҙаны 161 308 гектар тәшкил итә. Ҡала округы ерҙәренең төп өлөшө — 160 368 гектар, йәғни бөтә территорияның 99,4 проценты дәүләт һәм муниципаль милектә урынлашҡан. Граждандарҙың милкенә ҡараған ерҙәрҙең майҙаны 662 гектар тәшкил итә. Юридик шәхестәрҙең милкендә 278 гектар. Үрге Өпәйле ҡалаһы үҙе Ҡариҙел ҡушылдығы Өпәйле йылғаһы буйында, Силәбе өлкәһенең төньяғында (Свердловск өлкәһе менән сиктәш), Урта Уралдың көньяҡ битләүендәге Өпәйле һыртында урынлашҡан. Ҡаланың күп өлөшөн таулы урындар тәшкил итә. Ҡаланан йыраҡ түгел Аракүл һәм Иткүл күлдәре урынлашҡан.
# Һул Куржина

Һул Куржина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Куржина йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Һул Куржина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027917
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202791
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2