yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шаунака

Шаунака (Санскрит телендә:शौनक) ("IAST:śaunaka") ул уҡытыусы һәм Атхарваведала Шаҡһаға ҡараған төшөнсә. Ул бигерәк тә Ригведа-Пратисакхья, Бһраддэвата, Чарана-вьюха һәм Ригведаның алты Анукраманиһы авторы, билдәле Санскрит грамматигы исеме. Ул Катьяна һәм бигерәк тә Ашвалаянаның остазы тип иғлан ителә. Риүәйәттә ул Ведик Риши Гритсамада менән тәңгәл китерелә. Вишну Пурана буйынса Шаунака Грисамаданың улы һәм тормышның дүрт кимәлдәре системаһын уйлап сығарған. Сута маһамуни етәкселәре ШАунаҡа маһамуни булған төркөмгә риүәйәт хикәйәләрен һөйләгән. Ригведа-Пратисакһья Шаунакаға ҡарай тип әйтелә, ул уны башҡаларға Наймиша Урманында сатра-яджнана өйрәткән (12 көнлөк эш күп кешеле йыйылмала), моның тураһында Чампа ҡалаһынан Вишнумитра һөйләгән. Шаунаканың Маһабһаратам эпоһында роле мөһим. Маһабһаратам Шаунакаға Наймиша Урманында рәйесе Шаунака булған конклав ваҡытында Уграва Саути тигән хикәйә һөйләүсе тарафындан һөйләнгән булған.
# Тверь тимер юлсылар мәҙәниәт йорто

Тверь тимер юлсылар мәҙәниәт йорто — Октябрьский тимер юлы социаль өлкә дирекцияһының подразделениеһы.
Тверҙәге төйөн станцияһында тимер юлсылар мәҙәниәт йорто станцияһы 1924 йылда асыла, уның өсөн 1849—1951 йылдарҙа тимер юл казармалары яңыртып төҙөлә; был моментҡа тиклем Тверь станцияһында Николаев тимер юлының ағартыу бүлегенә ҡараған 2-III Интернационал конгресы исемендәге клуб эшләгән була. Клуб асылғандан алып «Октябрь» тип йөрөтөлә, ә хәҙерге атамаһы — 1986 йылдан.
1924 йылдың мартында клубта 15 түңәрәк эшләй, унда 500-ҙән ашыу кеше шөғөлләнә. Клуб 1930—1940 йылдарҙа бик ныҡ үҫешә, уға бер ай эсендә 5 000 ашыу кеше килә башлай. Шул уҡ ваҡытта тимер юлда эшләүсе элекке Александр Невский сиркәүенең, Спас-Преображенский соборы хорҙарының солистарынан клубта опера коллективы булдырыла, улар филармонияның симфоник оркестры оҙатыуында төрлө спектаклдәр ҡуя. Коллектив репертуарында А. Даргомыжскийҙың «Русалка» (1937) һәм П. И. Чайковскийҙың «Евгений Онегин» (1938) опералары була; клуб сәхнәһендә бер нисә тапҡыр «Күк блуза» коллективы сығыш яһай. 1941 йылда мәҙәниәт йортонда концерт бригадаһы ойошторола, улгоспиталдәрҙә, һуғышҡа китеүсе яугирҙәр алдында сығыш яһай. 1942 йылдың 26 февраленән алып клуб бинаһында эвакуациялау госпитале урынлаша. 1982 йылдарҙа клуб бинаһында Тверь тимер юлсылары музейы һәм фәнни-техник китапханаһы урынлаша. 1988 йылдан алып мәҙәниәт йортонда «Салам» (етәксеһе М. Саламов) профессиональ тауыш яҙыу студияһы эшләй, студия «Иң яҡшы йыл студияһы» номинацияһында ([./https://ru.wikipedia.org/wiki/1996_%D0%B3%D0%BE%D0%B4 1996 йыл]) « Йондоҙ» премияһына лайыҡ була, бында эстраданың профессиональ башҡарыусылары (Ф. Киркоров, А Пугачева, Л. Агутин, М. Шуфутинский һәм башҡалар) үҙҙәренең йырҙарын яҙҙыра.
Бина бейеклеге — 3 ҡатлы, дөйөм майҙаны 2127 квадрат метр. Бинала 3 тамаша залы бар, уларҙа 1050 кешегә ултырыу урыны тора, бинала мәҙәни-ял саралары үткәреү өсөн 12 бүлмә бар.
# Ишбулатов Рөстәм Хажиәхмәт улы

Ишбулатов Рөстәм Хажиәхмәт улы (документтарҙа рус. Ижбулатов Рустем Ахметович; 29 октябрь 1905 йыл — 18 апрель 1938 йыл) — хәрби хеҙмәткәр. 1934 йылдан Ҡара диңгеҙ флотының һыу аҫты кәмәләре дивизионы командиры, 3-сө ранг капитаны. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Ишбулатов Рөстәм Хажиәхмәт улы
## Биографияһы

Рөстәм Хажиәхмәт (Әхмәт) улы Ишбулатов 1905 йылдың 29 октябрендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Благовар районы) Өйҙөрәкбаш ауылында Ишбулатов Хажиәхмәт Исхаҡ улы ғаиләһендә тыуған. Милләте — башҡорт.
Хәрби-диңгеҙ училищеһына уҡырға керә һәм уны 1928 йылда тамамлай.
1934 йылда Севастополь Юғары диңгеҙ команда училищеһын тамамлай.
«3-сө ранг капитаны» званиеһын ала. Артабан Ҡара диңгеҙ хәрби флотында «Париж Коммунаһы» (рус. «Парижская Коммуна») флагман һыу аҫты кәмәһе башлығындағы һыу аҫты кәмәләре дивизионы менән командалыҡ итә. Уның экипажы Ҡара диңгеҙ хәрби флоты һынауҙарында еңеүсе була.
1937 йылдың 21 сентябрендә, армия һәм флотта барған «таҙартыуҙар» барышында, Рөстәм Ишбулатовты 1936 йылдан «хәрби-фашист заговорында» ҡатнашыуҙа һәм «һыу аҫты кәмәләренең хәрби әҙерләүҙә емергес эш алып барыуҙа» ғәйепләйҙәр һәм ҡулға алалар. СССР Юғары Судының Хәрби Коллегияһы РСФСР Енәйәт кодексының 58-1 «б», 58-8 һәм 50-11 статьялары буйынса уны атыуға, хәрби званиеһынан мәхрүм итеүгә һәм милкен конфискациялауға хөкөм итә. 1938 йылдың 18 апрелендә атыла. 1967 йылдың 6 июлендә аҡлана.

# Ишбулатов Рөстәм Хажиәхмәт улы
## Ғаиләһе

Атаһы — Ишбулатов Хажиәхмәт Исхаҡ улы (1851—1921), генерал-майор, Башҡорт айырым корпусы командующийы, 1-се Башҡорт пехота дивизияһы начальнигы.
Әсәһе — Бибизәйнәп, Бохара сауҙагәре Камалбай Ядгаровтың ҡыҙы.
Ағаһы — Сәйетгәрәй (1904—1983), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Өфө моторҙар эшләү заводы хеҙмәткәре.
Һеңлеһе — Миәссәр (1907—1964), Мәскәү медицина институтының ике курсын тамамлай, Ҡырымда йәшәй, 1926 йылда Башҡортостанға ҡайта.
# Оло Назас

Оло Назас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 747 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Оло Назас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007559
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200755
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Колхоз

Колхо́з (коллективное хозяйство — күмәк хужалык һүҙенән) — СССР-ҙа ауылда хужалыҡ итеү формаһы, етештереү әйберҙәре (ер, милек, ҡоролмалар, мал, орлок һ.б.) дөйөм милектә һәм унда ҡатнашусыларҙың ижтимағи идараһында, хеҙмәттән килгән килем колхозсыларҙың дөйөм ҡарары нигеҙендә бүленә.
Шулай ук балыҡсылыҡ колхоздары ла таралған булған.
Колхоз аналогтары башҡа илдәрҙә: кибуц (Израиль), «халыҡ коммунаһы» (Ҡытай Оло ынтылыш осоронда.
Күмәк хужалыҡтар СССР-ҙа 1918 йылдан барлыҡҡа килә башлай. 1929 йылдан коллективлаштырыу башлана.
# Оло Ручей (Вишерка ҡушылдығы)

Оло Ручей — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишерка йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Ручей (Вишерка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006543
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100654
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әй, гүзәл Ҡырым

Әй, гүзәл Ҡырым (ҡырымтат. «Ey, güzel Qırım», «Эй, гузель Къырым») — ҡырым татар халыҡ йыры.
Уның көйө Ҡырым татарҙары араһында киң таралған һәм йыш ҡына ҡырым-татар концерттарында яңғырай

# Әй, гүзәл Ҡырым
## Тарихы

Йыр тексы һөргөндәге моң-һағышлы тормош һәм юғалтылған тыуған ил тураһында бәйән итә. Йырҙың килеп сығышы асыҡ түгел, мәгәр ул ҡырым татарҙарын депортациялағандан һуң, аноним рәүештә яҙылған тип һанала. Шулай уҡ йыр башта ҡырым татарҙары Фатима Хәлилова һәм Шөкри Османов тарафынан (депортациянан һуң Андижанда йәшәгәндәр) 1968 йылда Алуштаға сәфәр ваҡытында яҙған өс куплеттан торған, артабан ҡырым татарҙары йәшәгән бөтә Үзбәкстан буйлап тарала башлаған, тигән раҫлауҙар бар
Йырҙың бер өлөшө Жамаланың «1944» тигән йырына индерелгән, ул шуны Украина вәкиле булып башҡарып, Евровидении 2016-ла еңеү яулай.
# Эддериц

Эддериц (нем. Edderitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1229 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,26 км². Диңгеҙ кимәленән 88 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6388 һәм автомобиль коды — ABI.
# Һүррәм солтан

Һүррәм солтан (рус. Хюрре́м Хасеки́-султа́н, ғосман. خرم حسکي سلطان, төр. Hürrem Haseki Sultan, Европала Роксола́на (лат. Roxolana) булараҡ билдәле; ысын исеме билдәһеҙ. Һуңғараҡ яҙылған әҙәби әҫәрҙәрҙә уның исемен "Олександра/Анастасія Гаврилівна Лісовська тип атайҙар; 1502 йылдар самаһы бәлки 1505 йылдыр — 15 йәки 18 апрель 1558) — башта кәнизәк, шунан Күркәм Сөләймән, Ҡануни́ Сөләймән ҡушаматтары йөрөткән Сөләймән I солтандың никахлы хәләл ефете булған, һасеки, Сәлим Икенсенең әсәһе.,.

# Һүррәм солтан
## Балалары

Һүррәм Ҡануни Сөләймән солтандан 6 ул тапҡан:
Улдары:
* Шаһзадә Мәхмәт (1521—1543)
* Абдулла (1523—1526)
* Сәлим(28 май 1524 — 13 декабрь 1574)
* Баязит (1525 — 25 сентября 1561)
* Шахзадә Йыһангир (1531—27 ноябрь 1553)
Ҡыҙы:
* Миһримәһ (21 март 1522— 25 ғинуар 1578)
Күркәм Сөләймәндең бер улынан - Сәлимдән башҡаһы үҙенән алда үлеп бөтә.
Мәхмәт 1543 йылда вафат була. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, сәсәк ауырыуынан вафат булған, икенсе фараздар буйынса үлеме етеп вафат булған.
Йыһангир бәләкәйҙән сирләшкә була, 1553 йылда Шаһзадә Мостафаны язалап үлтергәндән һуң, вафат була.Ағаһын һағыныуҙан үлгән тигән һүҙҙәр ҙә тарала. Һүррәм көндәшенең улын тәхеткә ултырттырмаҫ өсөн ирен улына ҡаршы ҡуйып, үлтерттергән тигән легенда ла бар.
Баязит улы атаһын үлтерергә маташҡан, тик был килеп сыҡмағас, Персияға ҡасҡан. Атаһы фарсы шаһы менән солох төҙөгәндән һуң, Баязитты дүрт улы менән үҙҙәренә оҙатыу тураһында килешкән. Баязитты 1561 йылдың 25 сентябрендә язалағандар, ә уның кесе улын Бурсала үлтергәндәр.
# Үрге Марьюга

Үрге Марьюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Марега йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Үрге Марьюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000130
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000013
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Панфиловка (Немда ҡушылдығы)

Панфиловка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Панфиловка (Немда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013988
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001398
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Талҡаҫ шифаханаһы

Талка́ҫ — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы территорияһындағы дауалау-профилактика шифаханаһы.
Шифахана Талҡаҫ күле буйында урынлашҡан. Талҡаҫ күле (шифахананың исеме лә шунан алынған) Ирәндек һыртының көнбайыш битләүендә йәйрәп ята. Көньяҡ-көнсығышҡа табан 4 саҡрымда Түбә ауылы, 1 саҡрымда — Иҫән ауылы, төньяҡҡа табан 31 саҡрымда — Баймаҡ ҡалаһы, төньяҡ-көнбайышҡа 71 саҡрымда — Сибай ҡалаһы һәм ошо исемдәге тимер-юл станцияһы.
1931 йылда Түбә руднигының ял итеү базаһы булараҡ асыла, 1933 йылдан — ял йорто, 1956 йылдан — «Баймаҡ» ял йорто, 2005 йылдан хәҙерге исемендә йөрөтөлә. 2015 йылда Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы «Талкаҫ» шифаханаһында яҙыусыларҙың Ижад йортон аса.
Төп дауалау факторҙары: климат, ванналар өсөн минераль һыу (гидрокарбанатлы һәм минералләштерелгән — 0,29 г/л кальций-магнийлы). Бальнеотерапия, гирудотерапия, батҡаҡ менән дауалау, энә рефлексотерапияһы, ҡымыҙ менән дауалау, физиотерапия; каскадлы душы булған бассейн, мунса һ. б. дауалау ысулдары ҡулланыла. Профиле: һөйәк-мускул, һейҙек-енес, нервы системалары сирҙәрен, матдәләр алмашыныуы, терәк-хәрәкәт аппараты, тын алыу органдары сирҙәрен дауалау.
Климаты континенталь, ҡыш уртаса һалҡын (ғинуарҙа уртаса һауа температураһы — 17°С), йәй йылы (июлдә уртаса температура — +17°С).
Йыл әйләнәһенә эшләгән щифаханала йәйен бер юлы — 300, ҡышын 126 кеше ял итә һәм дауалана ала.
# Алга Александр Егорович

Алга Александр Егорович (1936 йылға тиклем фамилияһы — Бачков; 27 ноябрь 1913 йыл — 15 июнь 1977 йыл) — сыуаш шағиры, прозаик, драматург, тәржемәсе һәм әҙәби тәнҡитсе. Сыуашстандың халыҡ шағиры.

# Алга Александр Егорович
## Биографияһы

Александр Егорович Алга Сембер губернаһы Быуа өйәҙе (хәҙерге Татарстан Республикаһының Тәтеш районы) Күшкә-Яңы Тимбай ауылында 1913 йылдың 27 ноябрендә тыуған.
Башта ауыл мәктәбендә уҡый, аҙаҡ балалар йортона күсерелә. Ҡазан Сыуаш техникумында, Сыуаш педагогия институтында белем ала.
Сыуашстандың Ҡыҙыл Армия һәм Цивильск райондары мәктәптәрендә сыуаш теле һәм әҙәбиәтен уҡыта, Ядрин педагогия училищеһында эшләй.
1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
1939 йылдың ноябрендә РККА-ға маҡырыла, Көнбайыш Украинала хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. Һуғыш 1941 йылдың 22 июнендә башлана. Сик буйы оборона һуғышында ҡатнаша. 1941 йылдың 30 июнендә Львов ҡалаһы тирәһендә, баш һәм ҡулдары яраланып, госпиталгә оҙатыла. 1943 йылдың февраленән взвод командиры һәм 43-сө айырым инженер-сапер батальонында рота командиры булып хеҙмәт итә. Төньяҡ-Көнбайыш, Үҙәк, Воронеж һәм 1-се Украина фронттарында һуғыша. 1944 йылдың апрелендә Тернополь ҡалаһы янында икенсе тапҡыр яралана. Һуғышты өлкән лейтенант булып тамамлай.

# Алга Александр Егорович
## Әҙәби эшмәкәрлеге

Һуғыштан һуң «Ялав» журналында мөхәррир булып эшләй, Сыуаш Яҙыусылар союзы рәйесе, РСФСР Яҙыусылар союзы секретары була.
1963—1967 йылдарҙа - Сыуаш АССР-ы Юғары Советы депутаты.
1977 йылдың 15 июнендә Чебоксарҙа вафат була, ҡаланың 1-се зыяратында ерләнгән.

# Алга Александр Егорович
## Ижади эшмәкәрлеге

Беренсе шиғырҙары матбуғатта 1931 йылда баҫыла. Әҙип шиғриәттә лә, прозала ла ижад итә, тәржемә менән шөғөлләнә һәм тәнҡит материалдары менән сығыш яһай.

# Алга Александр Егорович
## Китаптары

* «Хĕвеллĕ ир» (Стихи, 1940);
* «Тăватă çулталăк» (1947);
* «Сăвăсемпе поэмăсем» (1948);
* «Юлташпа юнашар» ( 1955);
* «Хамăр ялсем» (поэма, 1956);
* «Легендăсем» (1960);
* «Çамрăксем» (1961);
* «Пурнăçпа вилĕм» (1966);
* «Хĕçпе çурла» (роман, 1968, 1973);
* «Хурама та хурăн» (повесть, 1979);
* «Мои земляки» (Ман тăвансем, поэма, 1959);
* «Вязы да березы» (Хурамасемпе хурăнсем, повесть 1965).
# Байымов Хажиәхмәт Хаживәли улы

Байымов Хажиәхмәт Хаживәли улы (рус. Баемов Хажиахмет Хаживалиевич; 10 ғинуар 1950 йыл) — муниципаль хеҙмәткәр, хужалыҡ эшмәкәре, инженер-механик, энергетик. Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Милләте — башҡорт.

# Байымов Хажиәхмәт Хаживәли улы
## Биографияһы

Хажиәхмәт Хаживәли улы Байымов 1950 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ишембай районындағы Ҡарайған ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1971 йылда Томск политехник институтын тамамлай.
Хеҙмәт юлын юғары уҡыу йортон тамамлаған 1971 йылда Иркутскиҙағы «Востокэнергоремонт» етештереү предприятиеһында мастер вазифаһында башлай, унда 1973 йылға тиклем эшләй.
1973—1975 йылдарҙа — Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1975—1984 йылдарҙа — Башҡортостан энергетика системаһында эшләй: Яңы Стәрлетамаҡ йылылыҡ-электр үҙәгендә (ТЭЦ) ҡаҙанлыҡ машинисы, өлкән машинист, смена начальнигы, начальник урынбаҫары була, йылылыҡ электр станцияһының ҡаҙанлыҡ-турбина цехы начальнигы итеп тәғәйенләнә. Яңы Стәрлетамаҡ йылылыҡ-электр үҙәге йылылыҡ менән тәьмин итеү ҡоролмаларын сафҡа индереүҙә, проект ҡеүәтенә тиклем еткереүҙә һәм уны үҙләштереүҙә ҡатнаша.
1985—1988 йылдарҙа Күмертау йылылыҡ-электр үҙәгендә баш инженер вазифаһында эшләй, артабан предприятиеның директоры итеп тәғәйенләнә. Күмертау йылылыҡ-электр үҙәгенең техник яҡтан ҡайтанан йыһазландырылыуын, ҡорамалын реконструкциялауҙы һәм модернизациялауҙы тормошҡа ашыра, шул арҡала уны файҙаланыуҙың ышаныслылығы һәм хәүефһеҙлеге арта, шартлы яғыулыҡтың сағыштырма ауырлығы 12 процентҡа кәмеүенә өлгәшелә.
1994—1997 йылдарҙа — Күмертау халыҡ депутаттарының ҡала советы рәйесе — ҡала хакимиәте башлығы.
1997 йылдан — Башҡортостан Республикаһы буйынса «Башкиргосэнергонадзор» дәүләт энергетика күҙәтеүе территориаль идаралығы начальнигы.

# Байымов Хажиәхмәт Хаживәли улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1995 йылда Байымов Хажиәхмәт Хаживәли улы Күмертау ҡалаһы буйынса 17-се Күмертау һайлау округынан Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайланған, Дәүләт Йыйылышы Вәкилдәр Палатаһының Сәнәғәт, төҙөлөш, транспорт, элемтә, энергетика һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комиссияһы рәйесе урынбаҫары булған. Был саҡырылыш 1999 йылға тиклем эшләгән.
# Шомохта

Шомохта — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горьков һыуһаҡлағысының (Унжин ҡултығы) һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Шомохта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016881
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001688
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ира (Ирка ҡушылдығы)

Ира — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирка йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ира (Ирка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006557
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000655
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Косьва

Оло Косьва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегультан йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Косьва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200009817
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200981
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ишморат (мәғәнәләр)

Ишморат — күп мәғәнәле һүҙ.
* Ишморат — ир-ат исеме.
* Ишморат (Башҡортостан) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл.
* Ишморат (Ҡыуандыҡ) — Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡалаһы составындағы ауыл.
# Илмән (Новгород өлкәһе)

Илмән (бор.-урыҫ. Илмерь) — Новгород өлкәһенең көнбайыш өлөшөндәге күл. Балтик диңгеҙенең һыу йыйыу бассейнына ҡарай. Боҙлоҡтан һуңғы был һыу сығанағының (иртә һыу системалары урынында) яр буйҙары матур, ул күп мең йыллыҡ үҙләштереү тарихына эйә. Һыу өҫтө майҙаны — 982 квадрат километр.

# Илмән (Новгород өлкәһе)
## Атамаһы

Күлдең исеме апеллятив (уртаҡлыҡ исем) исемгә әйләнә, ҡағиҙә булараҡ, йылға ташҡанда йәки элекке йылға үҙәне булған уйһыулыҡта йыйылып ҡалған ҡамыш баҫып барған бәләкәй күлдәрҙе шулай атайҙар.
«Сказание о Словене и Русе и городе Словенске» һуң йылъяҙмала күл уларҙың һеңлеһе Илмера исеме менән атала.
Илмән атамаһының фәнни этимологияларынан боронғо рус теленән Ильмень, Илмерь һәм фин. Ilma-järvi — «һауа (боҙолоу) күле» йәки «күк (юғары) күл» тигән аңлатма киң таралған.
И. И. Муллонен күл атамаһын төбәктә киң таралған Балтик буйы-фин нигеҙеле *ylä- «үрге (Волховҡа ҡарата)» тигәндән сығара. Илмән һәм Илмер формаларын борон йәшәгән Ylä/järvi, Ylämä/järvi «Үрге күл» һәм Ylimäine, Ylimmäinen «Үрге» варианттары сағылдыра ала.
Ю. В. Откупщик атаманың Балтик буйы-фин версияһын шик аҫтына ҡуя. Уның билдәләүенсә, -järvi рус телендә һәр саҡ ярымкалька итеп -күл (сағ.: Ковдозеро, Водлозеро һ. б.) булараҡ тәржемә ителә. Шуға күрә -järvi үҫеше, Илмер атамаһындағы кеүек, башҡа миҫалдар менән раҫланмай (Селигер, уның фекеренсә, — айырым осраҡ). Урыҫ тигеҙлегендә осраған ҙур булмаған күлдәргә ҡарата ҡулланылған Илмән атамаһы ла айырым аңлатма талап итә. Ю. В. Откупщиков, Илмән терминының киң таралыуын Новгород колонизацияһы менән генә мөмкин түгел, тип билдәләй, өҫтәүенә был атама башлыса төньяҡҡа һәм көнсығышҡа бара, артабан грек сығышлы лиман һүҙе менән алмаштырыла. Ю. В. Откупщиков үҙенең славян этимологияһын тәҡдим итә — тигән ил һүҙенә -мень суффиксы ярҙамында (аналогия буйынса сухмень, раменье һ.б.) «ләмле (күл)» мәғәнәһен ала, был рус теленең көньяҡ һөйләшендәге ильмень «ҙур булмаған күл» тигәнгә тап килә.
Карелия менән Ленинград өлкәһе сигендә Ильменйоки йылғаһы бар. Оҡшаш гидроним Германияның төньяғында ла осрай: Ильменау (нем. Ilmenau), ильм тамыры ҡарама («вяз») һүҙенән алынған тип күҙаллайҙар.
# Волчимья

Волчимья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының һул ярына тамағынан 398 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 129 км.

# Волчимья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012908
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201290
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2