yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы

Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы (16 сентябрь 1913 йыл — 5 февраль 1977 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар полкының орудие командиры, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы
## Биографияһы

Ғилемхан Иҙрис улы Иҙрисов 1913 йылдың 16 сентябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Яңы Абзан ауылында тыуған.
1932 йылдан 1936 йылғаса Ленинград ҡалаһында заводта эшләй. 1937—1939 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хәрби хеҙмәттә була. Артабан эшләүен Стәрлетамаҡ ҡалаһында дауам итә.
Бөйөк Ватан һуғышына 1942 йылда китә, Дон, Дала, 2-се һәм 1-се Украина фронттарында хеҙмəт итə. Сталинградты обороналауҙа, Польшаны фашистарҙан азат итеүҙә ҡатнаша.
Һуғыштан һуңғы тыныс йылдарҙа үҙенең тыуған Благовар районында йәшәй һәм ауыл Советы рәйесе булып эшләй, артабан Чемкент ҡалаһында ғүмер кисерә.
Ғилемхан Иҙрис улы 1977 йылдың 5 февралендә Башҡортостандың Күмертау ҡалаһында вафат була.

# Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы
## Батырлығы

Гвардия өлкән сержанты Ғилемхан Иҙрисов 5-се гвардия армияһының 290-сы уҡсылар полкында орудие командиры булып хеҙмәт итә. Польша биләмәләрен фашистарҙан азат иткәндә, Нида йылғаһы аша сыҡҡанда һәм Кронштадт ҡалаһын штурмлағанда күрһәткән батырлыҡтары өсөн ҡыйыу яугиргә 1945 йылдың 10 апрелендә Советтар Союзы Геройы тигән маҡтаулы исеме бирелә.

# Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (10.04.1945)
* Ленин ордены (10.04.1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (30.10.1943)
* III дәрәжә Дан ордены (07.04.1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (03.01.1943)
* «Сталинград обороналаған өсөн» миҙалы (1943)

# Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы
## Хәтер

* Благовар районының Иҫке Күсербай һәм Языков ауылдарында Геройға һәйкәлдәр ҡуйылған.
# Лялинская Рассоха

Лялинская Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кырья йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лялинская Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100312111100008485
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100848
* Бассейн коды — 10.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Еңгәй (Ҡыҙыл районы)

Еңгәй — Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл районы ҡасабаһы. Еңгәй ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Еңгәй (Ҡыҙыл районы)
## Географияһы

Ҡасаба аша Еңгәй йылғаһы аға. Район үҙәге Ҡыҙыл ауылына тиклем ара - 55 км.

# Еңгәй (Ҡыҙыл районы)
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡасаба халҡы һаны 2010 йылда 1222 кеше тәшкил иткән (667 ҡатын-ҡыҙ һәм 555 ир-егет).

# Еңгәй (Ҡыҙыл районы)
## Урамдары

Ҡасаба урамдары селтәре 20 урам, 4 тыҡрыҡ һәм 1 майҙандан тора.
# Слива

?Слива :
Слива емеше :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскелеләр |
| Ғаилә: | Рауза һымаҡтар |
| Суб-ғаилә: | Слива һымаҡтар |
| Ырыу: | Слива |
| Төр: | Слива |
Латинса исеме :
Prunus domestica L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 24774 NCBI 3758 |
Слива (рус. Сли́ва дома́шняя,лат. Prúnus doméstica) — рауза һымаҡтар ғаиләһенән 3-5 м бейеклектәге емеш биреүсе ҡыуаҡ (йәки ағас). Апрель-май айҙарында аҡһыл йәшел сәскә ата, июнь-августа емеше өлгөрә. Тәбиғә тшарттарында слива ағасы юҡ, ул гиридлаштырыу ысулы менән (алыча менән терн ағасын ҡушып) барлыҡҡа килгән. Сливаның сорттары күп. «Венгерка» тигәне айырыуса абруйлы. Кипкән емеше «ҡара емеш» (урыҫ. чернослив) тип атала.
# Ун-Вис (Амня ҡушылдығы)

Ун-Вис — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ун-Вис (Амня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302147
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шампа

Шампа — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагран йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Шампа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200009954
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200995
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Санклюк-Игол

Санклюк-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Котыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Санклюк-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039740
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203974
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# ВАЗ-2101

ВАЗ-2101 йәки «Жигули» — совет седан төрөндәге еңел автомобиль. 1972 йылда беренсе модель булып Волга автомобиль заводыда сыҡҡан автомобиль.
ВАЗ-2101 базаһында барлыҡҡа килгән «классик» ВАЗ автомобилдәр ғаиләһе. Ҡайһылары 2012 йылдың 17 сентябренә тиклем сыға.
# Мөҡсин Мәҙийәров

Мөҡсин Мәҙийәров (тыуыу һәм вафат булыу датаһы билдәһеҙ) — Емельян Пугачев етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнаша, Е. Пугачевтың полковнигы.

# Мөҡсин Мәҙийәров
## Биографияһы

Мөҡсин Мәҙийәров Ҡаҙан даруғаһы Урман-Гәрәй улусы Мәсәғүт ауылында тыуып, шунда уҡ йәшәгән. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында әүҙем ҡатнаша, Е. И Пугачевтың полковнигы булараҡ ул Ейән Ҡуштанов һәм Әҙел Әшмәнов менән берлектә Ҡаҙан һәм Уҫы даруғаларында батша ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша.
1774 йылдың октябрь урталарында батшаға «тоғро» старшина Рахманғол Иртуғанов отряды уны эҙәрлекләп ҡулға алыуға өлгәшә. Шул уҡ йылдың ноябрь аҙағында Ҡаҙан йәшерен комиссияһы тарафынан уның крәҫтиәндәр һуғышында ниндәй тарафтарҙа һуғышыуы тикшерелә. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Фәрештә-яугир (чехословактарға һәйкәл)

1927
Фәрештә-яугир — граждандар һуғышы тарихи ваҡиғаларына арналған, Таганрогтың иҫке ҡала зыяратында урынлашҡан, чехословак хәрби әсирҙәренә һәйкәл.

# Фәрештә-яугир (чехословактарға һәйкәл)
## Тасуирлама

1918 йылда Таганрогтағы Урыҫ-Балтик заводында (акционерҙар йәмғиәте «Комбайн заводы») Беренсе донъя һуғышы ваҡытында әсирлеккә эләккән 1700 чехтар һәм словактар эшләй. Эшселәрҙең күбеһе граждандар һуғышы барышында большевиктар яғында һуғышып һәләк була. Уларҙы хөрмәтләп иҫкә алыр өсөн, 1927 йылда ҡыҙыл ҡомташтан Я. Наврат проекты буйынса һәйкәлдең төҙөлә. Ҡәбер ташы өҫтөндә фәрештә-яугир тора. Уның бер ҡанаты һындырырылған, икенсе ҡанаты менән һәләк булған иптәштәренең ҡәберен ҡапларға тырыша. Ошондай скульптура менән автор һуғышта ятып ҡалғандар менән ғорурлыҡ тойғоһон күрһәтергә теләй. Фәрештәнең ярым һынын индереү, скульпторҙың һәйкәлде мөһабәт, иҫтә ҡалырлыҡ итергә теләүен күрһәтә.
Пьедесталдың түбәнге өлөшөндә рус һәм чех телендә ошондай һүҙҙәр соҡоп яҙылған:
   Из далекой страны мужей и дел великих уныло-грустный гений прилетел. Он опустился над братской могилой на прах сынов той измученной страны, из рук которых безжалостная смерть вырвала всепобедный меч Свободы.
Революцион романтизм стилендә яҙылылған был текст өлөшләтә генә һаҡланып ҡалған. Фәрештә-яугирҙең башы фрагменты юғалған: йомшаҡ ҡомташ ҡыш үткәс ҡар иреү ваҡытында емерелә. Һәйкәл ваҡытлыса цементлы һыу менән нығытылған, шуның арҡаһында төҫө үҙгәргән. Ашығыс рәүештә реставрация үткәрергә кәрәк.
# Түбәнге Кучема

Түбәнге Кучема (Кучема) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сояна йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Түбәнге Кучема
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004271
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сүһрәүәрдилек

Сүһрәүәрдилек (ғәр. سهروردية‎; рус. Сухравардия) — суфый тәриҡәте, Әбү Хәмит әл-Ғазалиҙың уҡыусыһы Шиһабетдин Әбү Хафс әс-Сүһрәүәрди (1145—1234) нигеҙ һалған.

# Сүһрәүәрдилек
## Тарихы

Тәриҡәт Бағдадта XII—XIII быуаттар сигендә барлыҡҡа килә.
Тәриҡәткә сөнни дин белгесе Шиһабетдин Сүһрәүәрди нигеҙ һала. Ул уртаса суфый ҡараштарын вәғәзләй һәм Бағдадтың сәйәси тормошонда әүҙем ҡатнаша.Тәриҡәттең идея нигеҙенә Сүһрәүәрди, Ибн Араби һәм Әл-Ғазали хеҙмәттәрен алалар. Туғанлыҡ Шәфиғи мәҙһәбенә эйәрә һәм үҙен Жүнәйд Әл-Бағдадиҙың «айыҡ» суфыйсы традицияһына индерә.
Тәриҡәт Һиндостанда киң тарала, унда индустарҙы һәм буддистарҙы исламға килтереү буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып бара. Был йәһәттән Жәләлетдин Тәбризи (ваф. 1244 йылда). Ул тәриҡәткә ҡайһы бер буддасылыҡ һәм индуизмға ярашлы донъяға ҡараш положениеларының, урындағы пантеизмдың, шулай уҡ йога психотехникаһы элементтарының (ҡаты аскеза, иттән баш тартыу һ. б.) үтеп инеүенә булышлыҡ итә һ.б.
Сүһрәүәрдиҙәрҙә зекер тауышланып та, шым да башҡарыла. Шиһабетдин Сүһрәүәрди шәриғәт ҡанундарына ҡәтғи буйһона һәм сәмаға (артығын ебәреүгә) ҡаршы сыға. Уҡыусыларҙы (мөриттәрҙе) тәриҡәткә бағышлау өсөн һынау ваҡыты өс айҙан алты айға тиклем дауам итә. Һынау ваҡытында мөрит көн һайын үҙенең төштәренең йөкмәткеһен остазына (мөршидкә) һөйләй, ул уның әҙерлек кимәлен билдәләй. XVI—XVII быуаттарҙа тәриҡәт бер нисә үҙ аллы тармаҡҡа тарҡала.
# Банк транзакцияһы

Транзакция, йәки трансакция (ингл. bank transaction, лат. transactio — килешеү, договор) — дөйөм алғанда, банк иҫәбен ҡулланып башҡарылған теләһә ҡайһы килешмә. Ҡыҙыҡһыныусы яҡтар араһында реаль ваҡытта үткәрелеүсе онлайн-транзакциялар һәм офлайн-транзакциялар була.
Банк операцияһының йомғаҡлау өлөшө булараҡ, транзакция банкҡа яҙма бойороҡ биреү, интернет-банкинг системаһы йә башҡа коммуникация системалары аша электрон бойороҡ биреү йәки башҡа төрлө түләү ҡоралы ярҙамында тормошҡа ашырыла.

# Банк транзакцияһы
## Транзакцияны үткәреү

Сауҙа-сервис предприятиеһында банк түләү картаһы менән түләү буйынса банк операцияһы транзакцияның иң таралған осрағы булып тора. Транзакция карта эйәһенең тауар һәм хеҙмәт хаҡын өсөн түләү маҡсатында картаны касса хеҙмәткәренә тапшырыуынан (йә булмаһа үҙе түләүҙән) башлана.
Карта эйәһен таныу маҡсатында карта тураһындағы мәғлүмәт терминалдан был терминалды хеҙмәтләндергән һәм сауҙа нөктәһенең хужаһы менән килешеү төҙөгән эквайрер банкҡа ебәрелә.
Артабан эквайрер банк был картаны хеҙмәтләндереүсе түләү системаһына тапшыра. Мәғлүмәттәр операцион үҙәккә эләгә, уға түләү системаһында ҡатнашҡан банктар тоташтырылған. Был үҙәктә карта тикшереү үтә һәм, һөҙөмтәһгә ҡарап, транзакция кире ҡағыла йә хуплана. Хупланһа, ыңғай яуап был картаны сығарған һәм клиенттың ошо картаға бәйләнгән банк иҫәбен хеҙмәтләндереүсе эмитент банкҡа ебәрелә.
Бында ул процессинг һәм авторлашҡан үҙәккә эләгә, эшкәртелеүсе транзакцияның легаллеге үҙәктә киңәйтелгән тикшереү үтә. Мутлашыуҙа шик тыуһа йәки хеҙмәтләндереү шарттары боҙолғаны күренһә, кире яуап бирелә. Карта төрөнә (дебет йә кредит картаһы) ҡарап, иҫәптә ҡалған аҡса йә түләү лимиты, шулай уҡ карта эйәһенең авторлашҡан PIN-коды тикшерелә. Бөтә тикшереүҙәр буйынса ҡәнәғәтләнерлек һөҙөмтә алынһа, эмитент операцияны хуплай һәм транзакция сиктәрендә һәм түләү системаһы аша яуап сауҙа нөктәһенә тапшырыла.
Түләү системаһы менән үҙ-ара хисаплашыу юлы менән эмитент эквайрерға транзакция буйынса һоралған сумманы һәм транзакцияны хеҙмәтләндергән өсөн түләү системаһының комиссияһын күсерә.
Клиент иҫәбенән банк клиент раҫлаған түләү суммаһын ала (дебет картаһы өсөн) йәки түләү лимитын кәметә һәм ҡалған аҡсаның бер өлөшөн артабан тотоноу өсөн резервлай (кредит картаһы өсөн). Сауҙа нөктәһенә хуплаулы йә кире ҡағыулы яуап әйләнеп килгән мәлдә транзакция тамамлана.
# Канаткина

Канаткина — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 1239 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Канаткина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063631
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306363
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сесаяга

Сесаяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Сесаяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005249
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лебягожка

Лебягожка — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Упа йылғаһының уң ярына тамағынан 286 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лебягожка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000018932
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001893
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Филькина (Вах ҡушылдығы)

Филькина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 830 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Филькина (Вах ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203720
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Басараб Ольга Михайловна

Ольга Михайловна Басараб (ҡыҙ фамилияһы — Левицкая) (укр. Ольга Михайлівна Басараб, 1 сентябрь 1889 йыл, Украниның Ивано-Франков өлкәһе Рогатин районы Подгорье ауылы) — 12 февраль 1924 йыл, Львов) — украин милли хәрәкәте активисы.

# Басараб Ольга Михайловна
## Биографияһы

Танылған йәмәғәт эшмәкәре, украин грек-католик руханийы Михайла Левицкий ғаиләһендә тыуа. Әсәһе — Савина, ҡыҙ фамилияһы Стрельбицкая. Апаһы — Иванна, ҡустыһы — Левицкий Северин Михайлович.
Вайсвассерила (Силезия) ҡыҙҙар өсөн асылған шәхси пансионда уҡый, шунан һуң 1902—1909 йылдарҙа — Перемышлдә Украин ҡатын-ҡыҙҙар институты лицейында белем ала. Вена сауҙа академияһының бер йыллыҡ курстарын тамамлай.
Лицейҙа уҡыған ваҡытында украин бойондороҡһоҙлоҡ хәрәкәтенә ҡушыла. «Пласт» беренсе ҡатын-ҡыҙҙар скаут отрядын ойоштора .
1910 йылдан Бориславта уҡыта, «Днестр» страховкалау йәмғиәтендә, Ер ипотека банкында эшләй..
Беренсе донъя һуғышы алдынан «Львов Политехник» институты студенты Дмитрий Басарабҡа кейәүгә сыға, ире который возглавлял студенческое общество «Нигеҙ» тип алаған студент йәмғиәтен ойоштора, һәм австро-венгрия армияһына хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 1915 йылдың июнендә Дмитрий Италияла барған һуғышта һәләк була.
О. Басараб — Львовта Украин сечь уҡсылары (УСС) сафында 1-се ҡатын-ҡыҙ взводын ойошторусы. ЗУНР менәнУНР берләштерелгәндән һуң 1918—1923 йылдарҙа Венала украин илселегендә бухгалтер булып эшләй. Шулай уҡ УНР мәнфәғәтендә разведка заданиеларын да үтәй. Хәрби-стратегик һәм сәйәси мәғлүмәт йыйыу маҡсатында Дания, Германия, Норвегия һәм башҡа дәүләттәрҙә була.
УНР-ҙа дипломатик вәкиллек бөтөрөлгәндән һуң 1923 йылда Львовҡа күсенә, унда Украина ҡатын-ҡыҙҙары Союзы филиалының Баш управаһы ағзаһы була, Украинв ғәскәри ойойшмаһы (йәшерен хәрби ойошма, аҙағыраҡ ОУН-ға үҙгәртелә) әүҙем хеҙмәттәшлек итә, УВО етәксеһе полковник Евгений Коновалецтың элемтәсеһе була.
1924 йылдың февралендә Басараб йәшәгән йортта тентеү үткәргәндә ул йыйған разведка мәғлүмәттәре табыла. Польша полицияһы уны УВО ағзаһы булған өсөн ҡулға ала һәм Львов төрмәһендә уға ҡарата яза алымдарын ҡуллана. Тәфтишселәр уның аша тотош Польшалағы ойошманың эҙенә төшөргә теләй. Әммә бер нисә көндән уны камераһында аҫылынған килеш табалар. О. Басарабтың үлеме йәмғиәтте киң резонанс тыуҙыра, полицияға күп һанлы мөрәжәғәттәр килә, Украина һәм Европа гәзиттәрендә төрлө мәҡәләләр яҙыла. Вафат булыу сәбәпле һәм «енәйәт составы булмау сәбәпле» О. Басарабтың енәйәт эше туҡтатыла.
Львовтың Янов зыяратында ерләнгән.

# Басараб Ольга Михайловна
## Хәтер

* О. Басараб исеме Львов, Ивано-Франковск, Стрый һәм Көнбайыш Украинаның башҡа ҡалаларындағы урамдарға бирелгән.
* Бурштын ҡалаһында О. Басарабҡа һәйкәл ҡуйылған.
# Темта

Темта — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Темта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043304
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004330
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крёз (Лидия батшаһы)

Крёз (һ. б.-греч. , Крез, Крес; б. э. т. 595—546 йылдар) Мермнадтар нәҫеленән Лидияның һуңғы батшаһы, 560—546 йылдарҙа хакимлыҡ иткән. Крёз беренселәрҙән булып һуғылған тәңкәләр сығара башлай, металдың таҙалыҡ стандартын (98 процентлы алтын йәки көмөш) һәм тәңкәнең алғы яғында батшаның герблы мисәте ҡуйылыуын (арыҫлан һәм үгеҙ башы) билдәләй. Ошо сәбәп арҡаһында ул антик донъяла әкиәттәгесә бай кеше тип таныла, уның исеме хатта уртаҡлыҡ исемгә әйләнә.
# Планетарий

Планетарий — махсус көмбәәҙҙә йондоҙло күкте сағылдырып, йыһан донъяһына мөғжизәле сәйәхәт ҡылырға ярҙам итеүсе аппарат-йорт. Планетарийҙар бер-береһенән көмбәҙенең ҙурлығы, унда ҡуйылған апаратураның камиллығы менән айырыла. Иң ҙурҙары 100 метрҙан ашыу диаметрлы көмбәҙҙә йыһандың теләһә ниндәй нөктәһен хәрәкәттә кәүҙәләндерергә мөмкинлек бирә. Ундай планетарийҙар донъяла икәү. Башҡалабыҙ Өфөләге планетарийҙың көмбәҙе 8 метрлы.

# Планетарий
## Тарих

Беренсе планетарий 1925 йылМюнхендә төҙөлгән. Көнбайыш ярымшарҙа 1930 йылда (Adler Planetarium and Astronomy Museum, Чикагола, АҠШ). СССРҙа беренсе планетарий Мәскәүҙә 1929 йылдың 5 ноябре асылған. Бөгөнгө көндә ул емерек хәлдә.

# Планетарий
## Тышкы шилтемелер

* Всемирная база данных планетариев (WPD)
* Stellarium — свободная компьютерная программа-планетарий
* Был астрономия буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Лун-Вож (Пожёг ҡушылдығы)

Лун-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Лун-Вож (Пожёг ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022330
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002233
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юнгу-Яха

Юнгу-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгапкай-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Юнгу-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075688
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307568
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Соипья

Соипья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Соипья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012823
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201282
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2