yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оттобойрен монастыры

Оттобойрен монастыры (нем. Kloster Ottobeuren) — бенедикт аббатлығы, Баварияның Аусбург епархияһына ҡараған Оттобойрен (Швабия) общинаһы территорияһында урынлашҡан; монастырға Феодор Тирон хөрмәтенә 764 йылда алеманн дворяны ( исеме-Силах) тарафынан нигеҙ һалына; 972 йылда, император Оттон I ваҡытында монастырь империя аббатлығы була.

# Оттобойрен монастыры
## Тасуирлау һәм тарих

Меммингер ҡалаһынан 8 км алыҫлыҡта ҙур булмаған Оттобойрен курорт ҡалаһы урынлашҡан. Унда Германияның билдәле бенедикт ордены бар.
Аббатлыҡ 1803 йылда секуляризацияға эләгә, ләкин әлеге ваҡытҡа тиклемунда йәшәүсе монахтар һәм хаж ҡылырға килеүселәр өсөн доға ҡылыу урыны булып тора. XVIII быуатта монастырь аббат Руперт II тарафынан реконструкциялана. Төҙөлөш эштәре 1731 йлда тамамлана. Беҙҙең көндәргә тиклем уны интерьеры, Андреа Маиниҙың гипстан матурлап эшләнгән биҙәктәре һаҡланған.
1737-1766 йылдарҙа аббатлыҡта архитектор Зимперт Крамер проекты буйынса яңы сиркәү төҙөлә. 1748 йылда уның эшен архитектор Иоганн Михаэль Фишер дауам итә.
Сиркәүҙең интерьеры төрлө стилдәрҙең ҡатнашмаһы булып тора. Сиркәүҙә даими рәүештә орган концерттары үткәрелә.
# Әл-Ғәнкәбүт сүрәһе

Әл-Ғәнкәбут сүрәһе (ғәр. سورة العنكبوت‎, Үрмәксе ) — Ҡөрьән Кәримдең 29 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 69 аяттан тора.
# Эйфель күпере (Унгень)

Эйфель күпере (рум. Podul Eiffel) — Прут йылғаһы аша күпер һәм Молдавия менән Румыния араһындағы контроль-үткәреү пункты. Күпер Унгень (Молдавия) һәм Ясск жудецының Унгень коммунаһы (Румыния) араһында урынлашҡан.

# Эйфель күпере (Унгень)
## Тарихы

1872 йылдың 6 (18) майында батша дипломаты Иван Алексеевич Зиновьев һәм Румынияның сит ил эштәре министры Георгий Костафору тимер юл узелдәре тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуя, ул 1873 йылдың 9 (21) ғинуарында раҫлана.
Яссы — Унгень юлы 1874 йылдың 1 авгусында асыла. Урыҫ-төрөк һуғышына (1877—1878) әҙерлек сиктәрендә, Рәсәй империяһы 1871 йылда Кишинёв — Корнешты — Унгень (1871 йылдан 1875 йылға тиклем) тимер юлын төҙөй башлай, ул 1875 йылдың 1 июнендә асыла. Унгень таможняһы ла 1875 йылда эшләй башлай. Ә Кишинев — Корнешты тимер юл участкаһы саҡ ҡына элегерәк, 1873 йылда сафҡа инә.
Прут йылғаһындағы 1876 йылғы яҙғы ташҡында Бессарабияны һәм Румынияны бәйләүсе тимер юл күпере тотошо менән тиерлек юҡҡа сыға. Тимер юл идаралығы Гюстав Эйфелде яңы күпер проектын һәм күперҙең үҙен төҙөргә саҡыра.
Күпер 1877 йылдың 9 (21 апрелендә), урыҫ-төрөк һуғышы башланыуға ни бары өс көн ҡалғас, сафҡа индерелә. 1877 йылдың 11 (22) апрелендә урыҫ батшаһы ғәскәрҙәре Унгень күпере аша Румынияға инә, иртәгеһенә Ғосман империяһына һуғыш иғлан итә.
# Торна (йондоҙлоҡ)

Торна (йондоҙлоҡ) (лат. Grus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — β Gru, яҡтылығы 2,07 була. Майҙаны буйынса урыны — 45.
# Йосопов Ислам Йосоп улы

Йосопов Ислам Йосоп улы (1 сентябрь 1924 йыл—16 апрель 1991 йыл) — инженер-радиотехник. Техник фәндәр докторы (1971), профессор (1978). БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1985). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Йосопов Ислам Йосоп улы
## Биографияһы

Ислам Йосоп улы Йосопов 1924 йылдың 1 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Илеш районы Буралы ауылында тыуа. 1942 йылдың июнендә хәрби хеҙмәткә алына һәм Харьков хәрби авиация училищеһы курсанты итеп ҡабул ителә. Уны тамамлағандан һуң 1944 йылдың июнендә 14-се һауа армияһының хәрби осоштарын тәьмин итеүсе 81-се карап авиа төркөмөнө взводы командиры вазифаһына ебәрелә. Шул уҡ йылда Харьков лётчик-күҙәтеүселәр һәм штурмандар хәрби авиация училищеһын, 1952 йылда Рига хәрби-диңгеҙ авиация элемтә училищеһын тамамлаған. 1942 йылдан алып СССР Ҡораллы көстәрендә хеҙмәт иткән: 1952 йылдан башлап Прилуки ҡалаһында Алыҫ араға осоусы авиацияла радиолокация сараларын эксплуатациялау буйынса инженер, 1962 йылда Воронеж ҡалаһында — СССР Оборона министрлығы ғилми-тикшеренеү институтында эшләй. 1972 йылдан алып Өфө нефть институтында эшләй: өлкән ғилми хеҙмәткәр, профессор, производство процестарын автоматлаштырыу кафедраһы, 1978 йылда — автоматлаштырылған идара итеү системалары кафедраһы мөдире. Уның етәкселегендә илдә тәүге автоматлаштырылған идара итеү системалары кафедраларының береһе асыла, унда 1974 йылда инженер-системотехниктар әҙерләнә башлай.

# Йосопов Ислам Йосоп улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге ҡатмарлы техник объекттар менән автоматлаштырылған идара итеү системаларын уйлап табыуға бәйле. Йосопов тарафынан билдәһеҙлек һәм сикле ресурс шарттарында идара итеү буйынса автоматлаштырылған ҡарар ҡабул итеү методологияһы эшләнгән. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 40 уйлап табыу авторы.. СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының физика һәм математика бүлексәһенең ғилми-техник советы ағзаһы була.
1991 йылдың 16 апрелендә Өфөлә вафат була.

# Йосопов Ислам Йосоп улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре
* 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* Хәрби хеҙмәттәре өсөн миҙалы

# Йосопов Ислам Йосоп улы
## Төп хеҙмәттәре

Автоматизированные системы принятия решений. М., 1983; Автоматизированное управление ситуациями в агропромышленном комплексе. Уфа, 1988 (авторҙ.).
# Коура

Коура — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мунжа йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Коура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009523
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200952
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Подорожная (Лапшанга ҡушылдығы)

Подорожная — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лапшанга йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Подорожная (Лапшанга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042864
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004286
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ауыл

Ауыл — Рәсәй, Украина, Ҡаҙағстан, Молдавия, Болгария һәм башҡа ҡайһы бер илдәрҙәге халыҡ йәшәгән торама пункттарҙың бер төрө.
Ауылдарҙың барлыҡҡа килеүе күсмә тормоштан ултыраҡ тормошҡа күсеү менән бәйле була. Улар башлыса йылға йәки күл буйҙарында, тау итәктәрендә урынлаша. Башҡортостанда тәүге ауылдар ырыу-ҡәбилә заманында уҡ нигеҙләнгән, артабан ҡайһы бер ҙур ауылдар улустарҙың административ-иҡтисади үҙәге булып китә. XVII—XVIII быуаттарҙа башҡорт ихтилалдарын баҫтырыу барышында күп кенә ауылдар яндырыла.
Халыҡ һаны арта барыу менән ауылдарҙа яңы урамдар, ә ҡайһы саҡта бүлендек ауылдар һәм утарҙар барлыҡҡа килгән. Улар тәүге төпләнеүсенең исеме менән йәки төп ауылдың атамаһына «Яңы», «Үрге», «Түбәнге», «Урта» һ. б. өҫтәлмәләр ҡушып яһалған һүҙҙәр менән нарыҡланған. Күп кенә ауылдарҙың рәсми атаманан тыш халыҡ телендә таралған икенсе исеме лә бар.
1843 йылда Ырымбур губернаһы хакимиәте тарафынан ауылдарҙы үҙгәртеү планы ҡабул ителә, уға ярашлы ауыл урамдары төҙөк булырға, йорт-ҡаралтылар билдәле бер тәртиптә урынлашырға тейеш була. ХХ быуат башында халыҡ күп тупланып ултырған ҙур ауылдарҙа кантон, район, ауыл советы үҙәктәре ойошторола. Башҡортостандың ҡайһы бер ауылдары (Дәүләкән, Дүртөйлө, Яңауыл һ. б.) ҡалаға тиклем үҫешкән.
# Аргаш

Аргаш — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 427,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Аргаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003682
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөхәрәмов

Мөхәрәмов — фамилия.
* Мөхәрәмов Миҙхәт Кәрим улы (1922—1993) — СССР һәм Рәсәй тарихсыһы, тарих фәндәре докторы (1964).
* Мөхәрәмов Нурғәли Исмәғил улы (1924—2018) — педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәт эшмәкәре.
# Яман (Ташлы ҡушылдығы)

Яман — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ташла йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Яман (Ташлы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006092
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200609
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хмелёвка (Сусла ҡушылдығы)

Хмелёвка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сусла йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Хмелёвка (Сусла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005153
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000515
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сухой Уразан

Сухой Уразан — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының һул ярына тамағынан 234 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сухой Уразан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200956
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы

Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы (26 декабрь 1941 йыл) — Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән ҡалаһында урынлашҡан. Ул Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында эвакуацияланған Харьков өлкәһе Волчанск аяҡ кейеме фабрикаһы нигеҙендә ойошторолған.

# Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы
## Тарихы

1941 йылдың 3 октябрендә Харьков өлкәһе Волчанск ирҙәр,ҡатын-ҡыҙҙар, балалар аяҡ кейеме сығарған фабрика эштән туҡтай. Ҡалаға дошман өс-дүрт саҡрым алыҫлыҡта яҡынайған була. Хөкүмәт фабриканы алты цех йыһазы, дүрт мең биш йөҙ эшсеһе менән илдең төпкөл районына эвакуацияларға ҡарар сығара. Ауыр шарттарҙа Волчанск станцияһынан ҡаланың берҙән-бер сәнәғәт предприятиеһының эшселәре һәм техникаһы тейәлгән поезды оҙата алалар. Харьков эргәһендә вагондарҙы көнсығышҡа барған ҙур эшелонға тағалар. Юлда эшелон бер туҡтауһыҙ бомбаға эләгә. 1941 йылдың 6 ноябрендә Волчанск аяҡ кейеме фабрикаһы эшселәре һәм йыһаздары менән Дәүләкән станцияһына килеп туҡтай. Эшелон Дәүләкәндә оҙаҡ ваҡыт «тупикта» тора. Артабан ҡайҙа барасағын бер кем дә белмәй Дәүләкән ҡалаһының етәкселәре фабрика эшселәренә үҙҙәрендә ҡалырға тәҡдим яһай. Эшселәр был хәбәрҙе шатланып ҡабул итә. Фабриканы элекке сауҙагәрҙәрҙең революцияға тиклем төҙөлгән сауҙа биналарына урынлаштыралар. Үҙҙәре менән 18 машина: тегеү автоматы, пресс «Револцьён»,"Допель" (аяҡ кейеме табандары тегеү өсөн), «Фортуна», күн материалдар, фурнитуралар алып килгәндәр Фабриканың ҡоролмаларын урынлаштырыу өсөн эшселәр көн-төн эшләйҙәр. Бер ай ҙа үтмәй фабрика балалар аяҡ кейемен сығара башлай. 26 декабрь 1941 йылда ул 8 пар аяҡ кейеме тегә.Был көн фабриканың тыуған көнө булып иҫәпләнә,тик икенсе исем менән — Дәүләкән. Был ваҡытта фабриканың директоры — Лев Борисович Зофман, производство начальнигы — Израиль Яковлевич Найдус, механик- Федор Афанасьевич Ольховский булған
* 1960-1992 йылдарҙа «Башкиробувь» берекмәһе составына инә.
* 1966-1980 йылдарҙа «Башкиробувь» берекмәһенең иң яҡшы предприятиеһы булып килде.
* 1981 йылда РСФСР-ҙың еңел сәнәғәт министрлығы тарафынан Рәсәй Федерацияһының өлгөлө күрһәткесле предприятиеһы булып танылды.
* 1968-1985 йылдарҙа Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы директоры — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған туҡыу һәм еңел сәнәғәт хеҙмәткәре Рамаева Нина Пантелеевна.
Был йылдарҙа фабрика етештергән балалар аяҡ кейемен Куба, Монголия,Польша,Чехословакия илдәре һатып ала.

# Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы
## Компания «Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы» («ДОФА»)

Рәсәйҙең балалар аяҡ кейеме етештереүсе алдынғы компанияһы. Уның продукцияһы экологик яҡтан таҙа материалдан эшләнә.Матурлығы, барлыҡ талаптарға тура килеп етештерелеүе менән ил баҙарында лайыҡлы урын биләй
* Директоры — Светлана Нәжим ҡыҙы Хәлиуллина, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған туҡыу һәм еңел сәнәғәт хеҙмәткәре (2019)
* 2010 йылда фабрика ябыла.
# Ростов дәүләт ҡурсаҡ театры

Ростов дәүләт ҡурсаҡ театры — Дондағы Ростовта 1935 йылда нигеҙ һалынған ҡурсаҡ театры.

# Ростов дәүләт ҡурсаҡ театры
## Театрҙың тарихы

Ростов дәүләт ҡурсаҡ театры илдәге иң боронғо ҡурсаҡ театрҙарының береһе. Уның тарихы XX быуаттың 20-се йылдарында уҡ балалар өсөн эшләй башлаған ҡурсаҡсылар төркөмөнән башлана. Улар араһында М. Кушнаренко, Н. Смирнова, А. Дора һәм башҡалар була. Ҡурсаҡсылар шул тиклем уңышлы, илһамланып һәм талантлы уйнай, хатта Азов-Ҡара диңгеҙ комсомол край комитеты ҡурсаҡ театры төҙөргә ҡарар итә. Тәү башлап ҡурсаҡ театры тамашасылар өсөн ишеген 1935 йылда аса. Был театрҙың спектаклдәрендә Дон крайы халҡының бер нисә быуыны үҫә. Өлкәнәйгәс, үҙҙәренең баласаҡ театрына балаларын һәм ейәндәрен алып килә.
Төрлө йылдарҙа театр менән билдәле режиссёрҙар: Борис Сахновский — Константин Сергеевич Станиславскийҙың уҡыусыһы, Леонид Стельмахович — Всеволод Эмильевич Мейерхольдтың уҡыусыһы етәкселек итә.
Театрҙың художество етәксеһе булып 35 йылдан артыҡ С. В. Образцовтың уҡыусыһы — Былков Владимир Сергеевич эшләй.
Театрҙың тарихы уның асылыу башланғысында торған һоҡланғыс артистарҙы хәтерендә һаҡлай. Улар араһында: Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы С. Исаева, М. Кушнаренко (ейәнсәре Елена Мельпоменаға уңышлы хеҙмәт итеүен дауам итә), С. Улыбашев, Л. Чубков, Г. Пидько, А. Деркач һәм башҡа бик күптәр.
Театр эшләгән осорҙа биш меңдән артыҡ спектакль ҡуйыла.

# Ростов дәүләт ҡурсаҡ театры
## Театрҙың ҡыуылып сығыу тарихы

Театрҙың әлеге бинаһы 1960-сы йылдарҙың уртаһында, емерелгән Благовещение грек сиркәүе урынына төҙөлгән була. Благовещение грек сиркәүе бында 1909 йылдан алып эшләп килә. 1930-сы йылдарҙа балаларҙың техник станцияһына үҙгәртеп ҡорола. Ҡурсаҡ театрын төҙөү сиркәү фундаментында, емергәндә һаҡланып ҡалған сиркәү стеналарын өлөшләтә ҡулланып башҡарыла.
Ҡурсаҡ театрын бинаһынан ҡыуып сығарыу идеяһы 2000-се йылдар башында тыуа. Был идеяны ҡурсаҡ театрының элекке грек сиркәүе урынында урынлашыуы менән нигеҙләйҙәр. Һуңғараҡ ҡала властары сиркәү төҙөү өсөн алыҫ түгел, халыҡ өсөн асыҡ китапхана эргәһендә урын бирә. Ләкин бер аҙҙан епархия Ростов өлкәһенең милек мөнәсәбәттәре министерствоһына, сиркәү ерҙәрен кире ҡайтарып биреү тураһындағы законға һылтанып, бинаны ҡайтарып биреү талабы менән мөрәжәғәт итә.
2014 йылдың майында «Крәҫтиән» Нәшриәт йорто (Дондағы Ростов), Ростов дәүләт ҡурсаҡ театрын Ростов епархияһы дәғүә иткән бинанан ҡыуып сығарыуға юл ҡуймаҫ өсөн, ҡултамға йыйыу ойоштора. 2016 йылдың март башында губернатор урынбаҫары С. Бондарев театрҙың бинаһы Ростов Православие сиркәүенә бирелә тип белдерә. Театр Ҡыҙыл армия урамындағы бинаға 2019 йылдың 30 октябренән ҡалмай күсергә тейеш була.

# Ростов дәүләт ҡурсаҡ театры
## Адресы

* Дондағы Ростов ҡалаһы, Университет тыҡрығы, 46
* тел: +7 (863) 264-52-77
* Сайт театра 2018 йыл 25 март архивланған.
# Александр Невский

Александр Ярославович Невский (13 май 1221 — 14 ноябрь 1263) — Новгород кенәзе (1236—1240, 1241—1252 һәм 1257—1259), Алтын Урҙаға буйһонған бөйөк Киев кенәзе (1249—1263), бөйөк Владимир кенәзе (1252—1263). Урыҫ ғәскәре башлығы. Алтын Урҙа менән хеҙмәттәшлекте яҡлаған кенәз. Бөйөк кенәз Ярослав Всеволод улының икенсе улы.

# Александр Невский
## Тарихы

1228 йылда — бер туған ағаһы Федор менән Новгород ҡалаһына ҡуйылған булғандар, ләкин Новгородта сыуалыштар башланғас, ҡаланан киткәндәр.
Киев Русе тарҡалыу осоронда һәм төрлө һөжүмдәр ваҡытында Александр Невский алдан күреүсәнлеген күрһәткән, көслө күрше Алтын Урҙа ғәскәре менән хеҙмәттәшлекте яҡлаған, ә башҡа динле, православ дине урынына католик динен индерергә теләүсе рыцарь-тәре йөрөтөүселәргә ҡаршы һуғышҡан, шулай итеп урыҫ рухи бойондороҡһоҙлоғон һаҡлаған. Шуның өсөн 1547 йылда Урыҫ православ сиркәүендә Изге булып танылған.
Александр Невский урыҫ кенәзе 1240 йылда Алтын Урҙа менән хеҙмәттәшлекте һайлаған, Бөйөк ханға буйһонған һәм яһаҡ түләргә ризалашҡан. Алтын Урҙаға ҡаршы көрәш урынына немец тәреселәренә ҡаршы көрәш башлаған.
1248 йылда Алтын Урда Александрға бөйөк кенәзлек ярлығын биргән, шулай итеп татар ханы атаһы урынына Александрҙы бөйөк Киев кенәзе итеп билдәләгән. Ләкин Киев емерелгәндән һуң ярлыҡ үҙ көсөн юғалтҡан һәм Александр Новгород ҡалаһына күскән.
Бер нисә тапҡыр Алтын Урҙа башҡалаһына барған. 1259 йылда Александр Новгород ҡалаһын Алтын Урҙаға яһаҡ түләргә мәжбүр иткән.
XII быуатта Новгород ерҙәре тәре йөрөтөүселәр һәм шведтар менән бер нисә ҡораллы низағта ҡатнашҡан.
1240 йылда Александр Нева йылғаһында һуғышта швед ғәскәрен еңә, еңеүҙән һуң Невский (Невалы) тип йөрөтөлә башлай.
1242 йылда Чудь күлендә Боҙ өҫтө һуғышы тевтон рыцарҙарын тар-мар итә. 1242 йылдың 18 апрелендә (5) Александр Невский етәкселек иткән Новгород һәм Владимир көстәре һәм Ливон ордены ғәскәре (шул иҫәптән 1237 йылдан Ҡылыс Йөрөтөүселәр Ордены менән) араһында Чудь күлендә «Боҙ һуғышы» тигән оло һуғыш булған. Һуғышта Новгород еңгән.
# Силантьев Александр Петрович

Силантьев Александр Петрович (23 август 1918 йыл — 10 март 1996, Мәскәү) — совет хәрби эшмәкәре, авиация маршалы, Советтар Союзы Геройы.

# Силантьев Александр Петрович
## Биографияһы

Силантьев Александр Петрович 1918 йылдың 23 авгусында Екатеринбург ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуа. Урыҫ. Урта мәктәптең 7 класын тамамлай. 1934 йылдан Свердловскиҙа «Металлист» заводында слесарь булып эшләй. Бер үк ваҡытта авиация спорты менән шөғөлләнә: 1935 йылдың сентябренән — Первоуральск планер станцияһының инструктор-планерисы, 1937 йылдың апреленән — Свердловск аэроклубы инструкторы.

# Силантьев Александр Петрович
## Биографияһы
### Бөйөк Ватан һуғышына тиклем хәрби хеҙмәте

1938 йылда Ҡыҙыл армияға хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 1940 йылда Сталинград хәрби авиация осоусылар мәктәбен тамамлай. Көнбайыш Айырым хәрби округында 153-сө истребитель авиация полкында хеҙмәт итә. И-153 истребителендә оса.

# Силантьев Александр Петрович
## Биографияһы
### Бөйөк Ватан һуғышы

Бөйөк Ватан һуғышында беренсе көндән үк, 1941 йылдың 22 июнендә бер нисә хәрби осош яһай. Көнбайыш фронтта һуғыша. 1941 йылдың 23 июнендә беренсе еңеүгә өлгәшә. 1941 йылдың авгусында 160-сы истребитель авиация полкының эскадрилья командиры урынбаҫары итеп күсерелә, һуңынан ошо полктың штурманы була. Полк составында Лагг-3 истребителендә Ленинград һәм Волхов фронттарында һуғыша. Һуғыштың тәүге айҙарында тигеҙ булмаған һауа һуғыштарында үҙен яҡшы күрһәтә. 1941 йылдың 29 октябрендә бер алышта ике ике Ju-88 немец бомбардировщигын бәреп төшөрә. 1941 йылдың декабренә 203 хәрби осош яһай, уларҙа шәхсән дошмандың 7 самолетын бәреп төшөрә. Был батырлығы өсөн СССР Юғары Советы президиумы указы менән Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.
# Биети сиркәүе

Biet сиркәүенең изге мәрйәм (грузин: ეკლესია ბიეთის ღვთისმშობლის), көньяҡ Биети Пресвятая Богородица сиркәүе емерелгән грузин православ сиркәүе Грузияның көньяғындағы Самтше- Кавахети төбәгендә урынлашҡан,14 быуаттың икенсе яртыһында грек тәреһенең көмбәҙе рәүешендә төҙөлгән. 2019 йылда тергеҙелгән. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән Хәҙерге ваҡытта бәхәсле Көньяҡ Осетияла шул уҡ "Биети" исеме аҫтында урта быуат грузин сиркәүе бар.

# Биети сиркәүе
## Тарихы

Биети сиркәүе ташландыҡ Биети ауылында, Цинаубани артылышында, Самтше- Кавахети төбәгендәге Гуркели ауылынан төньяҡҡа ҡарай яҡынса 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Сиркәү 14 быуат аҙағында төҙөлгән. Сиркәүҙән төньяҡҡа ҡарай 1493 йылда Зааль Тохадзеның часовняһы өҫтәп төҙөлгән. Территория 1578 һәм 1829 йылдар араһында башлыса мосолман хакимлығы аҫтындағы урта быуат Месхетия өлкәһенә ингән.

# Биети сиркәүе
## Архитектураһы

11.8× 17.7 м күләмле Биети сиркәүе ҡырҡылған таштарҙан төҙөлгән. Үҙәгендә ҙур көмбәҙ урынлашҡан, ярым түңәрәк абциссаһы бар. Көмбәҙе, бөтә аркалары һәм абциссаһының өҫкө өлөшө емерелгән һәм емереклектәре сиркәүҙең эске өлөшөнә тулған. Көнсығыш диуарында Византияның Палеологик сәнғәте йоғонтоһо аҫтында башҡарылған фрескаларының фрагменттары һаҡланып ҡалған. Тышҡы диуарҙары таш һырлау һәм урта быуат грузин алфавитында яҙылған яҙыуҙар менән биҙәлгән. Сәнғәт белгесе Вахтанг Беридзе сиркәүҙе Сапараға ингән "Самтшеның урта быуат көмбәҙ ҡиәфәтле сиркәүҙәре төркөмө" тип баһалай.
# Выношкова

Выношкова — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пеженга йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Выношкова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015365
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001536
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0