yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аксай Курмоярский

Аксай Курмоярский — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянское һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 397 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 101 км.

# Аксай Курмоярский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300912107000010202
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001020
* Бассейн коды — 05.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1719 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1719 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1719 MDCCXIX |
| Юлиан стилендә | 1718—1719 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2471—2472 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7227—7228 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5479—5480 ה'תע"ט — ה'ת"ף |
| Мосолман календары | 1131—1132 |
| Боронғо әрмән календары | 1168 ԹՎ ՌՃԿԸ |
| Ҡытай календары | 4415—4416 戊戌—己亥 жёлтая собака — жёлтая свинья |
| Эфиопа календары | 1711—1712 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1775—1776 |
| - Шака самват | 1641—1642 |
| - Кали-юга | 4820—4821 |
| Иран календары | 1097—1098 |
1719 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Гёрквиц

Гёрквиц (нем. Gorkwitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 304 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,83 км². Диңгеҙ кимәленән 426 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7907 һәм автомобиль коды — SOK.
# Гроссенготтерн

Гроссенготтерн (нем. Großengottern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2261 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,26 км². Диңгеҙ кимәленән 187 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99991 һәм автомобиль коды — UH.
# Ленгенфельд-унтерм-Штайн

Ленгенфельд-унтерм-Штайн (нем. Lengenfeld unterm Stein) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1286 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,34 км². Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99976 һәм автомобиль коды — UH.
# Моршевка

Моршевка (Моршовка) — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цна йылғаһының уң ярына тамағынан 177 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Моршевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029379
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002937
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зорин Сергей Иванович

Зорин Сергей Иванович (11 сентябрь 1911 йыл, Өфө губернаһы, Крюковская ауылы, хәҙерге Башҡортостандың Благовещен районы — 6 февраль 1954 йыл, Өфө) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, танк полкының механик-водителе, старшина. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Зорин Сергей Иванович
## Биографияһы

Ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Атаһы 1914 йылда Беренсе донъя һуғышы фронтында һәләк була. 1924 йылға тиклем Благовещен балалар йортонда тәрбиәләнә.
7 класты тамамлай. Ялланып эшләй, һуңынан тракторсыға уҡып ала.
1937 йылдың 30 ғинуарында Өфөлә беренсе трамвай ҡыңғырауы яңғырай. Алты саҡрымға һуҙылған бер колеялы линияға биш моторлы һәм биш тағылмалы вагон сыға. Бер вагонда трамвай йөрөтөүсе булып егерме алты йәшлек Зорин Сергей, буласаҡ Советтар Союзы Геройы, була.
Яратҡан эшенә совет-фин һуғышы ҡамасаулай Ул ошо һуғышта ҡатнаша. Демобилизациянан һуң, 1940 йылда трамвай маршруты начальнигы булып эшләй.
Һәм тағы ла һуғыш — Бөйөк Ватан һуғышы. Ҡыҙыл армия сафына саҡырыла, һәм Сергей Ивановичты танк училищеһына уҡырға ебәрәләр. 1943 йылдың ноябрь айынан механик-водитель старшина Зорин үҙ танкын Бөйөк Ватан һуғышының ауыр юлдарынан алып бара. 1944 йылда коммунистар партияһы сафына инә
Армиянан демобилизацияланғас, Зорин хәрәкәт хеҙмәте начальнигы, һуңынан № 1 трамвай депоһы директоры була. Өфө ҡала советына депутат һәм партия бюроһы ағзаһы булып һайлана

# Зорин Сергей Иванович
## Наградалары

* СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы Указы менән немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн һәм командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн старшина Зорин Сергей Ивановичҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены, «Алтын йондоҙ» миҙалы тапшырыла (№ 7234).
* Ҡыҙыл Йондоҙ Ордены (11.10.1943).
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (29.06.1944).
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (12.10.1944).
* башҡа миҙалдар.

# Зорин Сергей Иванович
## Хәтер

* Геройҙың иҫтәлеген мәңгеләштереү өсөн Өфө № 1 трамвай депоһы коллективы уның исемен депоға биреү тураһында үтенес менән мөрәжәғәт итә. РСФСР Министрҙар Советы үтенесте ҡәнәғәтләндерә. Шулай уҡ территорияла С. Зорин иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ һәм һәйкәл ҡуйыла.
* Район үҙәге — Благовещен ҡалаһында — һәләк булған яугир-яҡташтар мемориалында геройға бюст ҡуйыла, ҡала тарихи-крайҙы өйрәнеү музейында уға арнап стенд сығарыла.
* Благовещен районының Рождественское ауылында, С. Зорин уҡыған элекке башланғыс мәктәп бинаһында уның хаҡта мемориаль таҡта хәтерләтә.
* Өфө Электр транспорты депоһы Советтар Союзы Геройы Зорин С. И. исемен йөрөтә
# Солось

Солось — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тимтома йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Солось
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000041586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004158
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лелен-Еган

Лелен-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кыс-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 93 км.

# Лелен-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203786
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рянза

Рянза — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/67/94/11 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Рянза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029829
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002982
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ркони замогы

Ркони замогы – Каспи муниципалитетында архитектура, тарих һәм монументаль сәнғәт ҡомартҡыһы. Тедзма йылғаһының тар тарлауығында, Цалканан килеүсе юл буйында бейек тау битләүендә урынлашҡан.
Замок XVIII быуат уртаһына ҡарай. Комплекс үҙ эсенә ҡойманы, сиркәүҙе, манараны, башняны, күҙәтеү манараһын һәм һарайҙы ала. Ркони ҡәлғәһе көнсығыш яҡта текә битләүҙә тора.
Ҡоймаһының бейеклеге 5 метр, ҡапҡалары һәр төньяҡ-көнбайыштан һәм көньяҡтан. Стеналары контрфорс менән нығытылған. Ҡойма эсендә ике башня бар. Ҡойманың аҫҡы өлөшө тотош көпләнгән.
Сиркәүе XIII быуатҡа ҡарай. Инеү урыны көньяҡ яҡтан. Көнсығыш яғында апсида бар, ә көньяҡ һәм көнбайыш диуарҙарында берәр тәҙрә тора. Залы ике аҫылмалы арка һәм көмбәҙле түшәм менән ябылған. Диуарҙарында биҙәк эҙҙәре күренеп тора. Ул XIII быуаттың икенсе яртыһына ҡарай. Һынлы сәнғәттә асыҡ йәшел төҫтәр өҫтөнлөк итә. Сиркәү фасады таштан төҙөлгән.
Башняһы ҡойманан көньяҡ-көнсығышта, иң бейек урында тора. Уның көньяҡ һәм көнсығыш диуарҙары ҡаяға тап килә. Аҫҡы ҡатының иҙәне ағас асамай менән түшәлгән. Стена буйҙарында камин һәм ванналар урынлашҡан.
Күҙәтеү манараһы һарай өҫтөндә тау түбәһендә урынлашҡан. Уның маҡсаты - майҙанды бикләү. Өс ҡаты һаҡланған, беренсеһе тотош, икенсеһе диуарҙар менән ҡапланған, өсөнсөһө зыян күргән.
Һарай ихатала һаҡланып ҡалған өс ҡатлы бинаның емереклектәрендә урынлашҡан. Беренсе ҡатында ике ишеге, камин һәм ауыл хужалығы нишаһы бар. Икенсе ҡатта ниша һәм камин бар, өсөнсө ҡаты ныү туҙған, тик ишектәре генә күренеп тора.
# Бензол

Бензол — (C₆H₆, PhH) ароматик углеводород.

# Бензол
## Ҡыҫҡаса белешмә

Үҙенсәлекле еҫле, төҫһөҙ шыйыҡса; tиреү 5,5°С, tҡайнау 80,1°С, тығыҙлығы 879 кг/ м³. Углеводородтарҙа, эфирҙарҙа яҡшы, этиленгликолдә, глицеринда, һыуҙа насар эрей; май, каучук, гудронды һ.б. эретә. Ядроһына юғары темпеатуралар, окислаусылар тәьҫиренә ҡаршы юғары сыҙамлылыҡ хас; электрофилгә алмаштырыу (хлорлау, нитратлаштырыу, сульфирлау һ.б.) реакциялары еңел, ҡушыу (гидрирлау) реакциялары ауыр үтә. Тирене ҡуҙғыта; юғары концентрацияла парҙары үҙәк нервы системаһына тәьҫир итә, түбән концентрацияларының күп тапҡырлы тәьҫиренән ҡан составы үҙгәреүе күҙәтелә (ПДК 5 мг/ м³).

# Бензол
## Башҡортостанда етештереү

Башҡортостанда 20 быуаттың 50‑се йылдарынан алып бензол тура ҡыуылған бензиндарҙың тар фракцияһына (tҡайнау 62—85°С) водород баҫымы аҫтында каталитик риформинг үткәреп етештереү үҙләштерелә . Бензол хлор‑ һәм дихлорбензолдар, этилбензол, кумол, өҫкө йөҙҙә актив матдәләр, анилин, малеин ангидриды һ.б. ҡиммәтле ярым продукттар, фармацевтик препараттар, лак‑буяу материалдары етештереүҙә, мотор яғыулығына өҫтәмә сифатында ҡулланыла. 60‑сы йылдарҙа башында Өфө нефть эшкәртеү заводында бензол нигеҙендә айырыуса таҙа циклогексан етештерелә.
# Хасырей-Яха

Хасырей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уң Ныда йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Хасырей-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305240
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дарка-Шор

Дарка-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Дарка-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090714
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009071
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вырвей (Ура ҡушылдығы)

Вырвей — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ура йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Вырвей (Ура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036982
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003698
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иг-Вань-Йоль

Иг-Вань-Йоль — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Грубе-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Иг-Вань-Йоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026219
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302621
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Полобжа

Полобжа — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кобожа йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Полобжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000649
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вой-Вож (Рысь-Кедва ҡушылдығы)

Вой-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рысь-Кедва йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Вой-Вож (Рысь-Кедва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021081
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002108
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Негев

Негев (йәһ. הנגב‎ [һaˈnegev], бор.-йәһ. הַנֶגֶב‎ [һanˈnɛɣɛv]; ғәр. النقب‎‎‎; ән-Нәҡаб, ән-Нәҡб) — Яҡын Көнсығыштағы сүллек, Израилдә урынлашҡан (территорияһының 60 проценты самаһын биләй). Майҙаны — 12 000 км². Негев көнсығыштан — Арава үҙәне, көньяҡтан — Акаба (Эйлат) ҡултығы, көнбайыштан Урта диңгеҙ һәм Синай сүллеге менән сикләнгән, төньяҡта Йәһүҙиә сүллегенә, Йәһүҙиә тауҙарына һәм яр байы тигеҙлегенә тиклем йәйрәп ята. Негев сиктәрен шартлы тип табырға була — атап әйткәндә, көнсығыш һәм көнбайыш сиктәрен халыҡ-ара сиктәр буйлап үткәреү ҡабул ителгән. Негев төбәген Негевтың үҙенә һәм Төньяҡ Негевҡа бүлеп йөрөтәләр.
«Негев» һүҙе Торала «көньяҡ»ты, ә тәржемәһе «ҡоро» тигәнде аңлата.
Геология күҙлегенән Негев — диңгеҙ кимәленән 600—800 метр өҫтә ятҡан яйла. Бурташ менән ҡапланған был сүлле төбәккә арид денудацияһының төрлө формалары хас. Әйтәйек, тик Негевта һәм Синайҙа ғына «махтешим» (эрозияланыу кратерҙары) осрай. Махтештар — ул тигеҙ текә ярлы тәрән овал уйһыуҙар. Шундайҙарҙан Рамон махтешы тип аталғандың, мәҫәлән, тәрәнлеге 300 м, киңлеге 8 км һәм буйы 40 км. Улар карст принцибы буйынса яһалған: ер аҫты ағымдары йомшағыраҡ түбәнге ҡая ҡатламдарын йыуған, шунан ҡатыраҡ өҫкө ҡатламдар соҡор яһап емерелеп төшкән.
Негев үҙе кипкән сүлдән тора. Төньяҡ Негевҡа Бөтә Израиль һыу үткәргесе ҡоролған, был уны һөҙөмтәле баҫыусылыҡ зонаһына әйләндерергә мөмкинлек биргән. Бында мошавтар һәм кибуцтар күп, Сдерот, Нетивот, Офаким ҡалалары урынлашҡан. Шулай уҡ Ғәззә секторы ла ошонда. Негевтың үҙендә Димона һәм Арад ҡалалары урынлашҡан. Беғер-Шева районында Төньяҡ Негев менән Негевтың үҙе араһындағы сик үтә.
Негевтың төньяғындағы Ятир урман массивы илдәге иң ҙур урмандарҙың береһе һанала. Ағастар 1964 йылда ултыртыла башлай, уларҙың һаны дүрт миллиондан ашыу төпкә еткән.
2011 йылда Израиль хөкүмәте «Правер — Бегин планы»н хуплай, был план Негевтағы бәҙүән берлектәренә рәсми статус биреү, иҡтисади үҫтереү, ергә милек хоҡуғын хәл итеү маҡсатын ҡуя. План сиктәрендә, атап әйткәндә, бәҙүән тораҡтарының бер өлөшөн ҡайһы берҙәрен таныу ҡарала, әммә бөтә Израилдәге 40—70 мең бәҙеүәнде дәүләт тарафынан танылмаған тораҡтарҙан танылған урындағы советтарға компенсация түләп күсереү ҙә күҙҙә тотола. Был планды ҡабул итеү һөҙөмтәһендә протестар һәм Израилде расизмда ғәйепләүҙәр башлана.
# Ҡандыболаҡ йылғаһы (Ырымбур өлкәһе)

Ҡандыболаҡ (Оло Ҡандыболаҡ) — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡондорса йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Ҡандыболаҡ йылғаһы (Ырымбур өлкәһе)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100006089
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100608
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нганораха-Яха (Хабей-Яха ҡушылдығы)

Нганораха-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хабей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Нганораха-Яха (Хабей-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042832
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304283
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Покров монастыры (Балахна)

Покров монастыры — Балахна ҡалаһында ғәмәлдән сығарылған ирҙәр монастыры. Иеромонах Пафнутий тарафынан ХVI быуаттың беренсе яртыһында нигеҙ һалынған. 1552 йылда Иван Грозный монастырға үҙенең жалованный грамотаһын бирә, шул уҡ йылда сатырлы Никольский таш сиркәүе төҙөлә. XVII быуат уртаһында ағас сиркәү урынына таштан Покров сиркәүе төҙөлә.
XVIII быуатта, тоҙ кәсебе тарҡалғас, монастырь фәҡирләнә. 1783 йылда монастырь бөтөрөлә. Епархияға монастырҙы тапшырыу һәм уны тергеҙеү халыҡ ополчениеһына 400 йыл тулыу айҡанлы 2012 йылға планлаштырыла.

# Покров монастыры (Балахна)
## Никольский сиркәүе

Изге Николай Чудотворец хөрмәтенә сиркәү — Түбәнге Новгород епархияһының иң боронғо таш ғибәҙәтханаһы. 1552 йылда рус ғәскәре Ҡазан ҡалаһын алыу хөрмәтенә Иван Грозный бойороғо буйынса төҙөлгән. 1917 йылда унда мөғжизәле «Одигитрия» Богородица иконаһы торған. Совет осоронда сиркәүҙә һөт заводы була, унан һуң торлаҡ бина. Һуңғы бер нисә йыл бында Балахнин тыуған яҡты өйрәнеү музейының запас фонды урынлашҡан. Диндарҙарға 2008 йылда ҡайтарыла, ә шул йылдың 19 декабрендә беренсе литургия үткәрелә.
Никольский сиркәүендә уға нигеҙ һалған иеромонах Пафнутийҙың 2011 йылда яңынан килтерелгән мәйет киҫәксәләре тора.
2015 йылдағы Успенский посының (ураҙаһының) беренсе көнөндә — 14 августа ҡорам Преподобный Сергий Радонежский хөрмәтенә изгеләндерелә. Ҡорамды Бөйөк Чин менән Түбәнге Новгород һәм Арзамас митрополиты Георгий изгеләндерә.

# Покров монастыры (Балахна)
## Покров сиркәүе

XVII быуат уртаһында төҙөлә. 1937 йылда ябыла. 1950 йылдан алып сиркәүҙә тыуған яҡты өйрәнеү музейы урынлашҡан. 2009 йылдың 14 октябрендә бер нисә йылдар эсендә беренсе тапҡыр молебен үткәрелә. Молебенды Никольский ҡорамы иеромонахы Александр Ионов алып бара.
2010 йылдың авгусында Түбәнге Новгород епархияһына тапшырыла. 2010 йылдың 14 октябрендә ҡорам ябылғандан һуң тәүге тапҡыр Пресвятая Богородица Покровы хөрмәтенә литургия үткәрелә. Уны үткәрергә Балахнин округы протоиерейы Виктор Софроновҡа Покров сиркәүе протоиерейы Роман Сосинович ярҙам итә.
Владимир ҡалаһы архитекторҙар төркөмө 2011 йылдың февралендә Покров ғибәҙәтханаһыны биналарының эске күләмдәрен ала, ә майҙа сиркәүҙең тышҡы күләмдәре алына һәм конструкциялары тикшерелә. Тикшереү ваҡытында асыҡланыуынса, төп (четвериктың) дүрткелдең түбәләре 1690 йылдағы янғын ваҡытында бөтөн ҡалған, әммә байтаҡ ерҙәре үтәләй тишелгән.

# Покров монастыры (Балахна)
## Башлыҡтары

Святитель Николай Чудотворец хөрмәтенә сиркәү мәхәлләһе башлыҡтары:
* 2009 йылдың 15 июненән алып иеромонах Александр (Ионов),
* 2010 йылдың 16 апреленән алып иерей Алексей Калугин,
* 2010 йылдың 14 сентябренән алып протоиерей Роман Сосинович.
# Усть-Куча

Усть-Куча — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каракол йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Усть-Куча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008290
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100829
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1