yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бесштанка

Бесштанка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Койниха йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Бесштанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200005135
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200513
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фәйзуллин

Фәйзуллин, Фәйзулин — фамилия.
* Фәйзуллин Абдулла Мөхәмәтдин улы (1929—2014 йыл) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
* Фәйзуллин Марат Рәйес улы (Татурас) (1982) — Рәсәй музыканты, композитор һәм музыкаль продюсер, тауыш режиссёры.
* Фәйзуллин Миҙхәт Муса улы (1925—1988) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
* Фәйзуллин Мирхәйҙәр Мостафа улы, Мирхәйҙәр Фәйзи (1891—1928) —— башҡорт яҙыусыһы һәм драматургы.
* Фәйзуллин Нәзиф Солтан улы (1960) — инженер-механик, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Фәйзуллин Рәфғәт Шакирйән улы (1904—1983) — башҡорт театр актёры, режиссёр.
* Фәйзуллин Рәфис Рәшит улы — иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Фәйзуллин Рәшит Ғибаҙулла улы (1930—1984) — нефтсе.
* Фәйзуллин Фәнил Сәйет улы (1942) — философия фәндәре докторы, профессор.
* Фәйзуллин Хисаметдин Шәрип улы (1890—1938) — хәрби эшмәкәр.
* Фәйзулин Хәниф Шәкир улы (1921—1943) — Советтар Союзы Геройы (1944).
* Фәйзуллин Юлғотло — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Фәйзуллина Гәүһәр Садиҡ ҡыҙы (1924—1987) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
* Фәйзуллина Гүзәл Әсхәт ҡыҙы (1960) — хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Фәйзуллина Дариға Закир ҡыҙы (1932) — актриса. Башҡорт АССР-ының халыҡ (1974) һәм атҡаҙанған (1966) артисы.
* Фәйзуллина Зөһрә Хәдит ҡыҙы (1946—2020) — педагог, журналист, шағир.
* Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы (1936) — башҡорт радиоһының тәүге дикторҙарының береһе, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы (1993).
* Фәйзуллина Резеда Мансаф ҡыҙы (1956) — ғалим-педиатр, аллерголог-иммунолог.
# Бәләбәй медицина колледжы

Бәләбәй медицина колледжы — Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй ҡалаһындағы медицина профилендәге колледж. Колледж Башҡортостан Республикаһы һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағында.
Колледж адресы: 452000, Башҡортостан Республикаһы, Бәләбәй ҡалаһы, Пионерҙар урамы, 63.

# Бәләбәй медицина колледжы
## Тарихы

1930-сы йылдарҙа Бәләбәй ҡалаһында халыҡҡа күрһәтелгән медицина хеҙмәте арта. Ҡала дауаханаһы киңәйтелә һәм район дауаханаһы итеп үҙгәртелә. Дауахананы урта медицина персоналы менән комплектлау өсөн, белем алырға һәм медицина өлкәһендә эшләргә теләге булған урындағы йәштәрҙе уҡытыуҙы ойошторорға, уҡыу биналары төҙөргә кәрәк була.
Бәләбәй медицина колледжына Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй ҡалаһында 1936 йылда нигеҙ һалына. Колледж эшләү дәүерендә үҙенең статусын Рәсәй ҡыҙыл тәре йәмғиәте медицина хеҙмәткәрҙәре курстарынан (РОКК) (1936) һәм медицина мәктәбенән (1937), техникумға (1944), медицина училищеһына (1954) һәм колледжға тиклем (2003) үҙгәртә. Һәм дәрес үткәреү урыны ла үҙгәрә — Бәләбәйҙең 2-се мәктәбе бинаһынан, поликлиниканан, барак тибындағы ике бинанан башлап (1972), Пионерҙар урамындағы административ бинаға тиклем (1983). Яйлап колледж өсөн ятаҡ (1993), спорт залы, лаборатория һәм башҡалар төҙөлә.
Бында тәүҙә шәфҡәт туташы (медсестралар) әҙерләйҙәр, 1955 йылдан — фельдшерҙар, 1958 йылдан акушерҙар әҙерләй башлайҙар.

# Бәләбәй медицина колледжы
## Хәҙерге торошо

Хәҙерге ваҡытта Бәләбәй медицина колледжы студенттары көндөҙгө бүлектә дауалау эше, медсестра һөнәрен үҙләштерәләр. Колледжға уҡырға 9-сы һәм 11-се кластан һуң ҡабул ителәләр, колледжда белем алыу ваҡыты ла ошоға бәйле.

# Бәләбәй медицина колледжы
## Билдәле тамамлаусылары

Колледжды тамамлаусылар араһында БАССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары М. X. Назметдинова, атҡаҙанған табиптар Сәмирханова Я. И., Алексеев В. Н., Ануфриев В. М., Щипакин В. Г һәм башҡалар бар.

# Бәләбәй медицина колледжы
## Етәкселеге

Бәләбәй медицина колледжы менән төрлө йылдарҙа етәкселек иттеләр: Сидоров М. М., Кузнецов Ф. Ф., Жилкин Е., Гриневич Т. З., Библина И. М., Ғәйнуллина М. Ф., Наумова В. И., Гурьянов М. В., Елизарьев А. И., Лазарев В. Н., Григорьев А. Т. (1984—2008), Хәйруллин Р. М.
# Сюнык

Сюнык — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кильмезь йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сюнык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103890
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1823 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1823 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1823 MDCCCXXIII |
| Юлиан стилендә | 1822—1823 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2575—2576 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7331—7332 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5583—5584 ה'תקפ"ג — ה'תקפ"ד |
| Мосолман календары | 1238—1239 |
| Боронғо әрмән календары | 1272 ԹՎ ՌՄՀԲ |
| Ҡытай календары | 4519—4520 壬午—癸未 чёрный конь — чёрная овца |
| Эфиопа календары | 1815—1816 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1879—1880 |
| - Шака самват | 1745—1746 |
| - Кали-юга | 4924—4925 |
| Иран календары | 1201—1202 |
1823 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Чопау

Чопау (нем. Zschopau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10317 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,9 км². Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 940 509 434 һәм автомобиль коды MEK элек ZP.
# Сафин Иштимер Сафа улы

Сафин Иштимер Сафа улы (рус. Сафин Иштимер Сафиевич 15 май 1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе лейтенанты. Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

# Сафин Иштимер Сафа улы
## Биографияһы

Сафин Иштимер Сафа улы 1922 йылдың 15 майында хәҙерге Башҡортостандың Салауат районы Әлкә ауылында тыуа. 1941 йылдың 4 декабрендә Салауат районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 9-сы гвардия кавалерия дивизияһының 30-сы гвардия кавалерия полкында, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы идаралығында коновод булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 28 февралендә һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Коновод Мухамедьянов менән аттарҙы һуғарырға алып китеп барған саҡта автоматтар менән ҡоралланған ике немецтың өйҙәргә яҡынлашып килгәнен күреп ҡала, һәм өйҙәр артынан ҡапыл ғына килеп сығып уларға һөжүм итәләр, уларҙы ҡоралһыҙландырып әсиргә алалар, гранаталарын, автоматтарын һәм документтарын алып, дивизия штабына алып киләләр. Был ҡыйыулығы өсөн коновод Сафин 1944 йылдың 15 ғинуарында «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Гвардия кесе лейтенанты Сафин Иштимер Сафа улы Берлинға тиклем барып еткән ҡыйыу яугир. Сафин Иштимер Сафа улы 1946 йылдың 24 июнендә демобилизациялана, колхозда бригадир, ауыл Советы рәйесе, ветеринар техник булып эшләй. Ғаилә ҡороп, өс ул һәм бер ҡыҙ үҫтерә.
1985 йылда юбилейлы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
# Ҡырҙы (күл)

Ҡырҙы рус. Кирды) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл Армия районындағы күл.

# Ҡырҙы (күл)
## Тасуирламаһы

Күл — ҙур булмаған, түңәрәк әйләнәле һыу ятҡылығы, ҡылымыҡһыҙ. Күлдең майҙаны — 3,2 км², оҙонлоғо — 2,5 километр, киңлеге 1,8 километр тәшкил итә. Уртаса тәрәнлек 1,5 метр самаһы. Һыуы сөсө, үтә күренмәле. Төбө ҡомло, ләмле, бер метр тирәһе оҙонлоҡтағы ылымыҡтар үҫә.
Күл яры һөҙәк. Көнбайыш яры ныҡ һаҙлыҡлы, ҡамыш баҫҡан. Көньяҡ ярына яҡын ғына Һары һаҙлығы урынлашҡан, шуға күрә уның бер өлөшө лә һаҙланған. Ҡалған яғы ҡомло, асыҡ урынлы һәм ярҙары балыҡсылар өсөн төшөргә уңайлы.

# Ҡырҙы (күл)
## Географияһы

Күл Силәбенән — 100 саҡрым, Екатеринбургтан — 210 саҡрым, Мейәстән — 70 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.
Русская Теча тигән ауылға яҡын ғына урынлашҡан. Шулай уҡ Ҡырҙы күленең көнсығыш ярында шул уҡ исемле ауыл да бар. Ауылдан көнсығыштараҡ Әшир-Ҡырҙы автомобиль юлы үтә.
Координаттары: 55°49’15"N 62°2’27"E
Ҡырҙы янында йәнә бер нисә күл бар: Әбәткүл, Әйҙекүл, Шуранкүл, Һыуығаяҡ-2. Көнсығышҡа табан 6 километр алыҫлыҡта Тинес йылғаһы аға.

# Ҡырҙы (күл)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә ошондай бәхәсле аңлатма бирә:
* Кирды, озеро, село, Красноармейский район. Название башкирское, в переводе означает «лесное озеро», от диалектного слова кыр — «лес», -ды — словообразовательный аффикс..
Йәғни, атама башҡорт сығышлы, ул «ҡыр» тигән һүҙҙән һәм диалект -ҙы аффиксынан яһалған икәнлеге күренеп тора. Мәгәр «ҡыр» һүҙенең диалектта «урман» тигәне шик уята. Ихтимал, күл ҡырын элгәре урман уратҡан булғандыр.
# Шәмиғолова Алһыу Самат ҡыҙы

Шәмиғолова (Сабитова) Алһыу Самат ҡыҙы (6 ғинуар 1985 йыл) — биология фәндәре кандидаты

# Шәмиғолова Алһыу Самат ҡыҙы
## Биографияһы

Алһыу Самат ҡыҙы Шәмиғолова (Сабитова) 1985 йылдың 6 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. 2002 йылда Ғәлиәкбәр урта мәктәбен, 2007 йылда Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтының биология факультетын тамамлай.
2011 йылдан — Башҡортостан ҡурсаулығының экологик аң-белем таратыу эшмәкәрлеге бүлеге методисы, 2015 йылдан эш башҡарыусыһы. 2020 йылдан — район мәғариф идаралығының әйҙәүсе белгесе. 2013 йылда фән кандидаты дәрәжәһенә диссертация яҡлай.

# Шәмиғолова Алһыу Самат ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Биология фәндәре кандидаты
# Туварджиевтар йорто

Туварджиевтарҙың бильярдханалы йорто — бер ярым ҡатлы, тарихи әһәмиәткә эйә булған, Дондағы Ростовта Шаумян урамындағы 41-се йорт. Ҡоролмаға яҡынса 100 йыл тирәһе була. Ул XIX быуат аҙағындағы сауҙагәр йортоноң типик миҫалы булып тора. Был йортта ҡалала беренсе бильярд бүлмәһе урынлашҡан була. 2016 йылда йорт һүтелә.

# Туварджиевтар йорто
## Тарихы
### XIX быуат аҙағы

Йорт XIX быуат аҙағында төҙөлә. Уның тураһында 1894 йылда баҫылып сыҡҡан Дондағы Ростовта күсемһеҙ мөлкәтте Баһалауҙа беренсе тапҡыр телгә алына. Ул ваҡытта был төҙөлөш 67-се номерлы итеп билдәләнә, ә уның эйәһе Иванова Анна Александровна исемле ҡатын-ҡыҙ була. Документҡа ярашлы, милек 2750 һумға баһалана. Ошо уҡ йылда бер туған Туварджиевтар — Степан һәм Егор, йорт хужалары булып китәләр тигән мәғлүмәт бар. Улар эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге алып баралар — шарап менән һатыу итәләр. Бының өсөн улар Иҫке баҙар майҙанына яҡын урынлашҡан магазиндарҙы ҡуртымға алалар.

# Туварджиевтар йорто
## Тарихы
### XX быуат

XX быуат башында йорт «Сауҙагәр Туварджиевтарҙың бильярдханалы йорто» булараҡ билдәле була, алдағы йылдарҙа йорттоң тап ошо исеме нығына ла инде. 1904 йыл мәғлүмәттәре буйынса, йорт хаҡы 5500 һум менән баһалана. 1911 йылда Степан Христофорович һәм Евгения Дмитриевна Туварджиевтар күсемһеҙ милектең хужалары булып китәләр. Был хужалар йортҡа үҙгәртеп ҡороу яһайҙар, уның хаҡы 3 тапҡырға арта. Йортта мансарда төҙөйҙәр, цоколь ҡаты башҡаса ҡулланыла башлай. Бильярдхана барлыҡҡа килә. 1913—1914 йылдар араһында «Білліардная» тигән яҙыу барлыҡҡа килә, ул 2016 йылға тиклем һаҡлана. Яҙыу Мишустиндың махсус оҫтаханаһында эшләнгән, ул тәүҙә уларға күрше урынлашҡан була, ә һуңынан бер йорт аша. 1920-се йылдарҙа бильярдхана ябыла. XX быуатта йортта бер нисә коммуналь фатир була, йорттоң фасады фильм төшөргән саҡта йыш ҡулланыла.

# Туварджиевтар йорто
## Тарихы
### XXI быуат

2015 йылда тарихи ҡиммәттәргә эйә булған йортто һүтеү тураһында мәғлүмәт барлыҡҡа килә. Бөтә Рәсәй ҡомартҡыларҙы һаҡлау союзының Ростов бүлексәһе йортто һаҡларға тырыша. Уның вәкилдәре мәҙәниәт Министрлығына, йортҡа һаҡлау статусын биреү һәм «Туварджиевтарҙың бильярдханалы йортон» йәмәғәт ҡиммәттәренә эйә булған объект тип таныу үтенесе менән, бөтә кәрәкле документтар һәм кәрәкле мәғлүмәттәрҙе бирә. Мәсьәлә 2016 йылдың февралендә хәл ителергә тейеш була. Төҙөлөштө мәҙәни мираҫ объекты итеп таныуҙан баш тарталар. 2016 йылдың апрель аҙаҡтарында сауҙагәр Туварджиевтарҙың бильярдханалы йорто һүтелә. Уның урынында күп ҡатлы ҡунаҡхана төҙөлөшө алып барыла.

# Туварджиевтар йорто
## Һүрәтләнеш

Йорт XIX быуат аҙағындағы йорт төҙөлөшөнөң типик миҫал булып тора. Тарихи үҙәк биләмәһендә урынлашҡан.
# Добичен

Добичен (нем. Dobitschen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 505 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,55 км². Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4626 һәм автомобиль коды — ABG.
# Волгоград

Волгоград (рус. Волгоград — Рәсәй Федерацияһының Европа өлөшөнөң көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан ҡала. Волгоград өлкәһенең административ үҙәге. Ҡалала 1 миллион 13 меңдән артығыраҡ кеше йәшәй (2018). Был күрһәткес буйынса илдә 15-се урынды биләй. (Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург, Түбәнге Новгород, Ҡазан, Силәбе, Омск, Һамар, Дондағы Ростов, Өфө, Красноярск, Пермь, Воронеж ҡалаларынан һуң).
1925 йылға тиклем атамаһы Цари́цын, 1925 йылдан 1961 йылғаса — Сталингра́д була. Герой-ҡала. Граждандар һуғышы йылдарында Царицынды обороналауҙың һәм Бөйөк Ватан һуғышындағы Сталинград алышының мөһим пункты.

# Волгоград
## Географияһы

Волга йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Волгоград
## Мәғариф

* Волгоград дәүләт университеты
* Волгоград дәүләт аграр университеты
* Волгоград дәүләт медицина университеты
* Волгоград дәүләт техник университеты
* Волгоград дәүләт социаль-педагогия университеты

# Волгоград
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 12,3 | 15,9 | 20,5 | 29,2 | 37,2 | 39,4 | 40,2 | 42,6 | 37,8 | 31 | 18,5 | 12,3 | 42,6 |
| Уртаса максимум, °C | −3,5 | −3,3 | 3,3 | 14,5 | 21,4 | 26,4 | 29,3 | 28,1 | 21,3 | 12,7 | 3,4 | −2 | 12,7 |
| Уртаса температура, °C | −6,3 | −6,6 | −0,5 | 9,2 | 15,9 | 21 | 23,6 | 22,3 | 15,6 | 8 | 0,3 | −4,7 | 8,2 |
| Уртаса минимум, °C | −9,2 | −9,9 | −4 | 4,1 | 10,1 | 15,1 | 17,5 | 16,2 | 10,3 | 3,9 | −2,5 | −7,6 | 3,7 |
| Абсолют минимум, °C | −33 | −32,5 | −25,8 | −12,8 | −1,1 | 2 | 7,2 | 4,5 | −1,5 | −12,2 | −25,8 | −27,8 | −33 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 38 | 30 | 28 | 28 | 39 | 41 | 35 | 30 | 29 | 29 | 34 | 45 | 406 |
| Сығанаҡ: Погода и Климат Нормы за период 1981 — 2010 гг. ||||||||||||||

# Волгоград
## Транспорты

Волгоград — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.

# Волгоград
## Билдәле шәхестәре

* Новокщенов Василий Сергеевич (1899—21.12.1975), инженер. 1943—1951 һәм 1955—1964 йылдарҙа Өфө нефть эшкәртеү заводының баш инженер урынбаҫары. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сталин премияһы лауреаты (1949). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1944).
* Барыкин Николай Петрович (11.08.1938), инженер-металлург-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1973—1988 йылдарҙа Өфө авиация институтының кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (1992), профессор (1996). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1988).
* Шитова Светлана Николаевна (1936), хеҙмәт ветераны, ғалим-этнограф. 1958—2006 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1970 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр. Тарих фәндәре кандидаты (1968). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003).
# Байдук (Тяжин ҡушылдығы)

Байдук — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Байдук (Тяжин ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019092
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201909
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Курляк

Курляк — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/234/46 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Курляк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012223
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201222
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ивантец

Ивантец — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кипшенга йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ивантец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001040
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тала (Сура ҡушылдығы)

Тала — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 393 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Тала (Сура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036883
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003688
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Кордяга

Кесе Кордяга — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Кесе Кордяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033803
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103380
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Евлампиева Вера Фёдоровна

Евлампиева Вера Фёдоровна (17 апрель 1880 йыл — 7 июнь 1970 йыл) — педагог, РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944).

# Евлампиева Вера Фёдоровна
## Биографияһы

Вера Федоровна Евлампиева Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙе Зәй ҡасабаһында (хәҙер Татарстан Республикаһы Зәй ҡалаһы) 1880 йылдың 17 апрелендә тыуған.

# Евлампиева Вера Фёдоровна
## Белеме

Успение сиркәү-мәхәллә Епархия ҡыҙ балалар училищеһын тамамлай (1896 йыл).

# Евлампиева Вера Фёдоровна
## Хеҙмәт юлы

1896 йылда Успение сиркәү-мәхәллә Епархия ҡыҙ балалар училищеһын тамамлағандан һуң, Евлампиева Вера Федоровна 1907—1912 йылдарҙа шәхси ирҙәр гимназияһында, 1907—1914 йылдарҙа Өфө шәхси хеҙмәткә ярҙам итеү йәмғиәте ҡарамағындағы ололар өсөн киске йәкшәмбе мәктәбендә, 1912—1919 йылдарҙа Мариин ҡыҙ балалар гимназияһында, бер үк ваҡытта 1915 йылдан алып Өфөләге Уҡытыусылар институты ҡарамағындағы Юғары башланғыс училищела уҡыта.
1919 йылдан башлап Өфөнөң 48-се 1‑се баҫҡыс мәктәбе мөдире, бер үк ваҡытта 1920—1921 йылдарҙа Өфө губерна халыҡ мәғарифы бүлеге инструкторы булып эшләй.
1922 йылдан алып Өфө ҡалаһының 1-се берләштерелгән 1‑се һәм 2‑се баҫҡыс мәктәп мөдире урынбаҫары була.
1924 йыл — 18-се фабрика-завод өйрәнсектәр мәктәбе мөдире, ә 1933—1942 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 11-се урта мәктәбе (хәҙер С. Т. Аксаков исемендәге мәктәп) уҡытыусыһы булып эшләй.
1943—1953 йылдарҙа 3-сө урта мәктәптең (Өфө ҡалаһының № 3 гимназияһы) уҡыу‑уҡытыу бүлеге мөдире, бер үк ваҡытта 1932—1953 йылдарҙа Башҡортостандың уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институты методисы.

# Евлампиева Вера Фёдоровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (1949).
# Сыга (Ваебыжа ҡушылдығы)

Сыга — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ваебыж йылғаһының һул ярына тамағынан 5,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сыга (Ваебыжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033209
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103320
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көнсығыш Кавказ

Көнсығыш Кавказ (рус. Восточный Кавказ) — тау системаһы, Оло Кавказдың Казбек тауынанан көнсығыштараҡ бер өлөшө.

# Көнсығыш Кавказ
## Ороним сиктәре

Көнсығыш Кавказ Казбектан алып Каспий ярҙарына тиклем һуҙыла. Меридиональ (арҡыры) йүнәлештә төньяҡтан көньяҡҡа табан төньяҡ үҙәндән гигант баҫҡыстар кеүек күренгән Лесистый хребет, Пастбищный хребет, Скалистый, Боковой хребет һырттары теҙелеп киткән.
Көньяҡтараҡ иң тәпәш Төп Кавказ һырты (Һыуайырғыс һырт, ГВХ) үтә. Буй киҫелештә Көнсығыш Кавказды Көнсығыш, Терек менән Самур йылғалары араһында урынлашҡан Көньяҡ-Көнсығыш участкаларына бүлергә мөмкин. Һуңғыһының бер өлөшө Бабадаг тауынан көньяҡ-көнсығышҡа табан Каспий сылбыры тип атала.
Эске таулы Дағстан төньяҡтан һәм төньяҡ-көнбайыштан Анди һәм Салатау һырттары менән, төньяҡ-көнсығыштан Гимри һырттары араһында сикләнә. Тышҡы Дағстан тип аталған яғы Андий һәм Гимри һырттары аръяғында урынлашҡан.

# Көнсығыш Кавказ
## Дәүләттәр

Көнсығыш Кавказдың төньяҡ өлөшө Рәсәйгә ҡарай (Осетия, Ингуш, Чечен республикалары, Дағстан), ә көньяғы — Грузия Һәм Әзербайжан биләмәләре.
# Толстиха

Толстиха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузюг йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Толстиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035355
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103535
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1