# Ҡариҙел районы

Ҡариҙел районы (рус. Караидельский район) — Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль район. Административ үҙәге — Ҡариҙел ауылы. Районда 27,5 меңдән күберәк кеше йәшәй.
Район 1932 йылдың 20 февралендә ойошторолған. Башҡортостандың төньяғында урынлашҡан. Майҙаны – 3 786 квадрат километр, шуның 2 347 квадрат километрын урман биләй.
Район үҙәге Өфөнән 217 километр алыҫлыҡта ята, иң яҡын тимер юл станцияһы – “Суртан күле” (Пермь крайы).
2010 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә 13 меңдән ашыу башҡорт, 7 меңдән күберәк татар, 5 меңдән ашыуыраҡ урыҫ, бынан тыш, башҡа милләттәр ҙә йәшәй.
Ылыҫлы урмандарҙың күплегенә һәм Павловка һыу һаҡлағысының матурлығына һоҡланып, халыҡ Ҡариҙелде "икенсе Швейцария" тип тә йөрөтә.
Йырҙарҙа данланған Ҡариҙел һыуҙары Йүрүҙән, Кирҙә, Байҡы һәм Өрөш йылғалары ҡушылдыҡтары менән бергә киң, зәңгәр таҫма булып районды ике өлөшкә бүлеп аға. Һул яҡ яры – урман биләмәһе, бында башлыса ағас эшкәртеү менән шөғөлләнәләр. Дала ерҙәрендә иһә ауыл хужалығы үҫешкән.
Районды Бөрө – Таҙтүбә – Һатҡы автомобиль юлы киҫеп үтә.
2001 йылда Ҡариҙел йылғаһы аша понтон күпер һалынған.
2019 йылда Ҡариҙел районында Башҡортостандың йөҙ йыллығына яңы күпер төҙөлдө. Уның оҙонлоғо 324 метр, юлдың киңлеге 9 метр.

# Ҡариҙел районы
## Билдәле шәхестәр

* Был төбәк дүрт «Советтар Союзы Геройы»н биргән, улар – Петр Георгиевич Корочкин, Николай Кириллович Романов, Сергей Павлович Черепахин, Нурлы Миңлеәхмәт улы Миңлеәхмәтов.
* Рәсәй Геройы исеменә Владимир Ришат улы Әлимов лайыҡ булған.
* Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә Василий Семенович Дульцев лайыҡ булған.
* Ғәлиәскәров Зөфәр Карам улы [13.03.1938—19.04.2002), Тула өлкәһе «Щёкиноазот» комбинатының 1956—1996 йылдарҙағы өлкән аппаратсыһы. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1971), Октябрь Революцияһы (1986) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976) ордендары кавалеры. Байҡы-Юныс ауылынан.
* Йыһангирова (Зангирова) Тәсбиә Сәйет ҡыҙы (3.09.1927) — почта хеҙмәте ветераны, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған элемтәсеһе.
* Мөнирова Рәфилә Мөғәллим ҡыҙы (11.11.1963), мәҙәниәт эшмәкәре, 1984 йылдан райондың «Йәшлек» халыҡ бейеү ансамбле етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997). Яҡуп ауылынан.
* Пантюхин Анатолий Алексеевич (23.10.1932—31.05.2017) — табип-терапевт, 1969—1989 йылдарҙа Ҡариҙел үҙәк район дауаханаһының баш табибы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
* Риянов Рәйес Мәсәлим улы (Рәйес Риян) (14.03.1934—30.03.2015), журналист, яҙыусы, шағир. 2002 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ҡариҙел ауылынан.
* Салиева Эмма Алексеевна (29.03.1969), мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1992 йылдан Уразай ауыл мәҙәниәт йорто мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014).
* Сәҙертдинов Зөфәр Сәҙертдин улы (8.03.1924—21.04.2017), совет дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, 1975—1986 йылдарҙа СССР-ҙың монтаж һәм махсус төҙөлөш эштәре министры урынбаҫары. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Черепахин Сергей Павлович (1.10.1923—4.02.1989), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының пулемёт расчёты командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945). Байҡы ауылынан.

# Ҡариҙел районы
## Халыҡ һаны

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1939 | 24 864 |
| 1959 | 50 904 |
| 1970 | 47 654 |
| 1979 | 38 337 |
| 1989 | 30 276 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2002 | 28 294 |
| 2008 | 27 955 |
| 2009 | 27 737 |
| 2010 | 27 945 |
| 2012 | 27 369 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2013 | 27 049 |
| 2014 | 26 437 |
| 2015 | 26 049 |
| 2016 | 25 746 |
| 2017 | 25 533 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2018 | 25 282 |
| 2019 | 24 909 |
| 2021 | 24 225 |