yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Биом

Биом — бер тәбиғәт зонаһынлағы экосисмема йыйылмаһы, оҡшаш климат шарттары менән билдәләнгән бер төрлө типтағы тереклек системаһы.
Башҡа сығнанаҡтарға ярашлы — бер береһе менән тығыҙ бәйләнгән биоценоздарҙан торған биосистема. Одум Юджин биргән төшөнсә буйынса «Үҫемлектәр донъяһы йәки башҡа ландшафт үҙенсәлектәре менән айырылып торған эре региональ йәки субконтиненталь биосистеманы билдәләүсе термин».
10-дан 32-гә тиклем типты берләштереүсе биом классификацияһы бар. Биомдар ниндәй киңлектә, вертикаль зона, бүленгән секторҙа урынлашыуына ҡарап билдәләнә.
Рәсәй һәм сиктәш илдәр биләмәләре 13 ер өҫтө биомдарына бүленә.

# Биом
## Эре биомдар

* Ҡоро субтропиктар; Ҡырымдың көньяҡ яры — урта диңгеҙ климаты.
* Ҡара диңгеҙ буйындағы Туапсе-Трабзон участкаһы дымлы субтропиктары.
* Субтропик финбош: Көньяҡ Африка Республикаһындағы Кап өлкәһе.
* Эверглейдс тропик һаҙлыҡтары: Флорида штаты, АҠШ.
# Плющиха (йылға)

Плющиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2965/1 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Плющиха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006543
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200654
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пус-Яха

Пус-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Маханяд-Пус-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 76,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пус-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305171
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тора-Яха (йылға)

Тора-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.

# Тора-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078764
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307876
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Немын

Немын — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чисва йылғаһының уң ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Немын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002131
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пенсильвания

Пенсильвания (ингл. Pennsylvania) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 33. 1787 йылдың 12 декабрендә төҙөлгән. Элек Пенсильвания провинцияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Замок ташы штаты.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Пенсильвания штатында 12 742 886 чел кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 106,83 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 6.
Майҙаны 119 283 кв.км, шуның 2,7 % һыу майҙаны.
Баш ҡалаһы — Гаррисберг. Эре ҡалалары — Филадельфия. Штат девизы — «Яҡшылыҡ, азатлыҡ һәм бойондороҡһоҙлоҡ». Пенсильвания рәсми атамаһы — «Штат таш һарай», «квакер Штаты».

# Пенсильвания
## Тағы ҡарағыҙ

* Америка ҡушма штаттары
* АҠШ
# Оло Урғыла

Оло Урғыла — (рус. Большая Ургала) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Арша йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Оло Урғыла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021733
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102173
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Оло Урғыла
## Этимологияһы

Был гидронимды Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип аңлата:
* Ургала, Большая и Малая, речки, левый приток Большой Арши, бассейн Ая, Кусинский район.С башкирского — «бурлящая», где ургылыу — «бурлить».
Башҡорт теленең 2 томлыҡ һүҙлегендә: Урғылыу — эстән, төптән көс менән атлығыу
# Ермильевка

Ермильевка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ермильевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013432
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301343
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лимари (провинция)

Лимари провинцияһы (исп. Provincia de Limarí) — Чилиҙың Кокимбо өлкәһенә ингән провинция. Административ үҙәге — Овалье.
Үҙенә 5 коммуна берләштерә.
Майҙаны — 13 553,2 км². Халыҡ һаны — 156 158 кеше. Халыҡ тығыҙлығы — 11,52 кеше/kм².

# Лимари (провинция)
## Географик урыны

Провинцияның сиктәштәре:
* төньяҡта — Эльки провинцияһы
* көнсығышта — Сан-Хуан провинциһы (Аргентина)
* көньяҡта — Чоапа провинцияһы
* көнбайышта — Тымыҡ океан

# Лимари (провинция)
## Административ бүленеш

Үҙенә 5 коммуна берләштерә:
* Овалье . Админ. үҙәге — Овалье.
* Рио-Уртадо . Админ. үҙәге — Рио-Уртадо.
* Монте-Патрия . Админ. үҙәге — Монте-Патрия.
* Комбарбала . Админ. үҙәге — Комбарбала.
* Пунитаки . Админ. үҙәге — Пунитаки.

# Лимари (провинция)
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты (INE-2002), халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 156158 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 96239 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 61,63 |
| | Ауыл халҡы | 59919 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 38,37 |
| | Ир-егеттәр | 77087 | Ир-егеттәр өлөшө, % | 49,36 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 79071 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө, % | 50,64 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 11,52 |
| Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | 25,89 |
| Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | 1,03 |

# Лимари (провинция)
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

| № | Торама | Категория | Халыҡ һаны (2002) | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Майҙаны км² |
| 1 | Овалье | ҡала | 66405 | 31396 | 35009 | 11,46 |
| 2 | Комбарбала | ҡала | 5494 | 2664 | 2830 | 2,2 |
| 3 | Эль-Пальки | ҡала | 5266 | 2621 | 2645 | 1,36 |
| 4 | Монте-Патрия | ҡала | 5219 | 2565 | 2654 | 2,35 |
| 5 | Пунитаки | ҡасаба | 3615 | 1726 | 1889 | 3,79 |
| 6 | Сотаки | ҡасаба | 3320 | 1667 | 1653 | 1,89 |
| 7 | Ла-Чимба | ҡасаба | 2949 | 1443 | 1506 | 4,33 |
| 8 | Чаньяраль-Альто | ҡасаба | 2855 | 1429 | 1426 | 1,54 |
| 9 | Серрильос-де-Тамайя | ауыл | 1349 | 696 | 653 | |
| 10 | Гуамалата | ҡасаба | 1116 | 546 | 570 | 0,5 |
| 11 | Лимари | ауыл | 1090 | 559 | 531 | |
| 12 | Гуатуламе | ауыл | 944 | 452 | 492 | |
| 13 | Тулауэн | ауыл | 733 | 348 | 385 | |
| 14 | Лагунильяс | ауыл | 655 | 310 | 345 | |
| 15 | Эль-Томе-Альто | ауыл | 655 | 342 | 313 | |
| 16 | Лас-Рамадас | ауыл | 654 | 332 | 322 | |
| 17 | Рапель | ауыл | 631 | 337 | 294 | |
| 18 | Гуана | ауыл | 582 | 286 | 296 | |
| 19 | Карен | ауыл | 574 | 287 | 287 | |
| 20 | Ла-Торре | ауыл | 559 | 287 | 272 | |
# Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы

Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы (27 октябрь 1962 йыл) — социолог. Философия фәндәре кандидаты (1990). Социология фәндәре докторы (1997). Профессор (2000)

# Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы
## Биографияһы

Рушан Рәхимйән улы Ғәлләмов 1962 йылдың 27 октябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуа.
Мәктәпте тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында белем ала. Юғары уҡыу йортон 1985 йылда тамамлай. Хеҙмәт юлын баш ҡаланың 45-се мәктәбендә уҡытыусы булып башлай. 1987—1988 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының философия кафедраһының өлкән хеҙмәткәре, уҡытыусыһы.
1990 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетының философия кафедраһы аспирантураһын тамамлай, 1990—1993 йылдарҙа ошо уҡыу йортонда эшләй.
1993—1997 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһының Социаль-сәйәси тикшеренеүҙәр институтында докторантурала уҡый. 1997—1998 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең өлкән ғилми хеҙмәткәре. 1998—2003 йылдар — Башҡорт дәүләт аграр университетының философия һәм социология кафедраһы профессоры. 2003—2007 йылдарҙа шунда уҡ кафедра мөдире була. 2008 йылдан алып философия, социология һәм педагогика кафедраһы профессоры.

# Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Рушан Ғәлләмовтың төп тикшеренеү өлкәһе — этносоциология һәм этнополитология; элитология; хәҙерге ҡала социологияһы һәм урбанизация; хәҙерге юғары белем проблемалары. 150-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
# Никорцминда

Никорцминда (груз. ნიკორწმინდის ტაძარი) — Грузин Православие Сиркәүе соборы, Грузияның Рача тарихи өлкәһендә, Амбролаури ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 14 километрҙа урынлашҡан. Собор эсенә төшөрөлгән биҙәктәр XVI—XVII быуаттарға ҡарай. Ғибәҙәтхананың тышы ташты киҫеп биҙәлгән.

# Никорцминда
## Тарихы

1010—1014 йылдарҙа, Баграт III батшалыҡ иткән саҡта төҙөлгән. 1534 йылда Имеретиҙан Баграт III батша ремонтлатҡан. Өс ҡатлы ҡыңғыраулығы соборҙың эргәһенә XIX быуаттың икенсе яртыһында һалынған.

# Никорцминда
## Архитектураһы

Никорцминдалағы собор планда арҡысаҡлы-көмбәҙле ғибәҙәтхана булып тора. Көмбәҙе барабан өҫтөнә ҡуйылған, барабанының аркатур билбаулы һәм биҙәүсе архитравлы 12 тәҙрәһе бар. Барабан алты елкән өҫтөнә ҡуйылған. Көмбәҙ аҫтына биш апсида һуҙыла, ә ҙур көмбәҙ ярымколонналарға таянған. Михрап апсидаһы һәм көмбәҙ аҫтына береккән көнбайыш ең ҙур аралыҡ хасил итә. Көньяҡтан һәм көнбайыштан притворҙары һуңыраҡ, әммә шул уҡ XI быуатта төҙөлгән. Интерьеры XVII быуат фрескалары һәм орнаменттар менән биҙәлгән.
Пландың тышҡы планы — арҡысаҡ һымаҡ. Фасадтарҙағы таштар шымартылған.
# Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы

Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы (15 декабрь 1929 йыл — 30 октябрь 2020) — йырсы. 1964 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, 1969—1992 йылдарҙа СССР Музыка фондының Башҡортостан бүлексәһе директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2020).

# Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы
## Биографияһы

Ғүмәр Мөғәлләм улы Әбделмәнов 1929 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Суҡраҡлы ауылында тыуған.
Өфө музыка-сәнғәт училищеһын тамамлаған (1951)
Ауырғазы район үҙешмәкәр халыҡ театрында эшләй.
1955 йылдан БАССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радио комитетында эшләй.
1959 йылда уҡ — БАССР Мәҙәниәт министрлығы хеҙмәткәре һәм бер үк ваҡытта Башҡортостан республика мәҙәниәт-мәғрифәт училищеһында мәҙәни‑ағартыу училищеһы (Стәрлетамаҡ) уҡытыусыһы.
1964 йылдан Башҡорт филармонияһында солист сифатында хеҙмәт юлын дауам итә. 1969-1992 йылдарҙа РФ Композиторҙар союзы Музыка фондының Башҡортостан бүлексәһе директоры
2020 йылдың мартында йырсы Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде.
Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы 2020 йылдың 30 октябрендә 91-се йәшендә Өфөлә вафат булды.

# Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы
## Сәхнә ижады

Ғүмәр Әбделмәновтың башҡарыу манераһы ябайлыҡ һәм ихласлыҡ, үҙенсәлекле моңо менән айырылып тора. Репертуарында башҡорт халыҡ йырҙары, шулар иҫәбендә «Ғайса ахун», «Сибай», «Сәлимәкәй», «Урал», З.Ғ.Исмәғилев, Т. Ш. Кәримов, Р.Ә.Мортазин, Р. Х.Сәхәүетдинова, Х. Ф.Әхмәтовтың во­каль әҫәрҙәре бар. Р. М.Хәсәнов, Т. М.Шәрипов, Ф. Әхмәтовтың лирик йырҙарын тәүге башҡарыусы. СССР буйлап гастролдәрҙә була.

# Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989).
* Салауат Юлаев ордены (2020).

# Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
### Популяр йырҙары

* Өфө йүкәләре, Һағыныу йыры, Сәскәләр уяныр, Һиңә тағы мин бер киләм әле (Рим Хәсәнов көйө)
* Имәндәр шаулай, Тыуған ауылым, Иҫеңдәме, Томбойоҡ, Янғантау баҫҡыстары (Тәлғәт Шәрипов көйө)
* Ҡариҙел буйында ҡалам (Зәбих Мәмәлимов көйө)
* Бер минут (Әкрәм Дауытов көйө, һүҙе)
* Бер минут (Әнүәр Бакиров көйө)
* Һабан турғайы (Сәлих Сәйҙәшев көйө)
* Мөхәббәт йыры (Роза Сәхәүетдинова көйө)
* Тамсылар тамыр саҡтар (Фәсил Әхмәтов көйө)
* Раушаниям, бәғерем (Вәсил Хәбисламов көйө)
* Әйҙә, еңәй, бейеп ҡал, Таныш тулҡындар (Таһир Кәримов көйө)
* Төнгө серенада (Абрар Ғабдрахманов көйө)
* Ҡойон (Роберт Газизов көйө)
# Зайцев Андрей Юрьевич

Зайцев Андрей Юрьевич (15 сентябрь 1956 йыл) — ғалим-математик. А. А. Марков исемендәге премия лауреаты (2009).

# Зайцев Андрей Юрьевич
## Биографияһы

1956 йылдың 15 сентябрендә тыуған.
1978 йылда Ленинград дәүләт университетының математика-механика факультетын тамамлағандан һуң, СССР Фәндәр академияһының В. А. Стеклов исемендәге Математика институтының Ленинград бүлегенә статистик ысул лабораторияһына эшкә алына.
1981 йылда «Об аппроксимации распределений сумм независимых случайных векторов безгранично делимыми распределениями» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, ғилми етәксеһе — Ибраһимов Илдар Абдулла улы .
1989 йылда «Равномерные предельные теоремы для сумм независимых случайных векторов» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1992 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының В. А. Стеклов исемендәге Математика институтының Ленинград бүлексәһенең әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре вазифаһына һайлана.
2001—2006 йылдарҙа — В. А. Стеклов исемендәге Математика институтының Санкт-Петербург бүлексәһенең ғилми секретары вазифаһында эшләй.
2006 йылдан алып — йәнә В. А. Стеклов исемендәге Математика институтының Санкт-Петербург бүлексәһенең әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре.
2005—2006 йылдарҙа һәм 2010 йылдан әлеге ваҡытҡа тиклем бер үк ваҡытта Санкт-Петербург дәүләт университетының ихтималлыҡ теорияһын һәм математик статистика кафедраһы профессоры вазифаһында эшләй.

# Зайцев Андрей Юрьевич
## Биографияһы
### Ижтимағи эшмәкәрлеге

Докторлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса махсуслаштырылған советтың ғилми секретары, «Journal of Planning and Inference Statistical», «Journal of European Mathematics» һәм «Записки научных семинаров ПОМИ» журналдарының редколлегия ағзаһы,.

# Зайцев Андрей Юрьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

А. А. Марков исемендәге премия (2009) — «Оценка точности аппроксимации распределений сумм независимых слагаемых» эштәр циклы өсөн.
# Штырма

Штырма — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 389 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Штырма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003689
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Понони

Понони — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Линтовка йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Понони
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011482
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201148
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ишмөхәмәтов Рауил Әхмәтгәрәй улы

Ишмөхәмәтов Рауил Әхмәтгәрәй улы (20 август 1912 йыл — 15 май 1979 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре. Эшсе депутаттарының Салауат ҡала Советы башҡарма комитетының тәүге рәйесе (1954—1963). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. ВКП(б) ағзаһы.

# Ишмөхәмәтов Рауил Әхмәтгәрәй улы
## Биографияһы

Рауил Әхмәтгәрәй улы Ишмөхәмәтов 1912 йылдың 20 авгусында Өфө губернаһы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы) Көбәк ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте башҡорт.
1914 йылда атаһы вафат була. 1921 йылдан 1929 йылға тиклем ғаилә хәле буйынса балалар йорттарында, шул иҫәптән Стәрлетамаҡ интернатындә тәрбиәләнә. Өфө ҡалаһында Ленин исемендәге 2-се баҫҡыс өлкә башҡорт мәктәбен тамамлай.
1929—1933 йылдарҙа Өфө тимер юлы техникумында белем ала. Уны тамамлағандан һуң, ике йыл дауамында Өфөлә техник-төҙөүсе булып эшләй. 1934—1936 йылдарҙа РККА сафында хеҙмәт итә.
1936 йылдан Өфөлә эшләй. 1939 йылдан Ишембай-Өфө нефть үткәргесе төҙөлөшөнә күсерелә, Ишембай ҡалаһында йәшәй. 1939 йылдан — ВЛКСМ ағзаһы, 1942 йылдан — ВКП(б) ағзаһы.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың 5 октябрендә фронтҡа алына. Капитан.
1946 йылдан Ишембай ҡалаһына ҡайта, бында И. В. Сталин исемендәге Ишембай заводында һөнәре буйынса эшләүен дауам итә, һуңыраҡ — Ишембай ҡала Советы рәйесе урынбаҫары.
1954 йылдың авгусында Эшсе депутаттарының Салауат ҡала Советы башҡарма комитетының тәүге рәйесе итеп һайлана һәм Салауат ҡалаһына күсә. Ҡала төҙөлөшөнә ҙур өлөш индерә.
4-6-сы саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советының депутаты була.

# Ишмөхәмәтов Рауил Әхмәтгәрәй улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ҡыҙы — Эльмира Головина, ейәне Роберт.

# Ишмөхәмәтов Рауил Әхмәтгәрәй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945).
* «Батырлыҡ өсөн», «Ленинград оборонаһы өсөн», «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары.

# Ишмөхәмәтов Рауил Әхмәтгәрәй улы
## Хәтер

2012 йылда Салауат ҡала тыуған яҡты өйрәнеү музейында Рауил Әхмәтгәрәй улы Ишмөхәмәтовтың тыуыуына 100 йыллығына күргәҙмә ойошторола. Телевидениела уның тураһында фильм төшөрөлә һәм күрһәтелә.
# Инка музыкаһы

Инка музыкаһы — Инка империяһы халҡының мәҙәни һәм дини тормошоноң бер өлөшө, ул музыка ҡоралдарында уйнау, йырлау, бейеү аша еткерелә. Инка музыкаһы — үҙенең байлығы, үҙенсәлеге һәм жанр төрлөлөгө буйынса уникаль күренеш. Боронғо музыкаль мәҙәниәтенең күп кенә үҙенсәлектәре тулыһынса юғалыуға ҡарамаҫтан, хәҙерге анд халыҡтарының музыкаһында үҙ традицияларын дауам итә. Ҡайһы бер заманса анд музыкаһы жанрҙарында боронғо ауаздар ишетелә, айырыуса тынлы һәм һуҡма (таркеада, сикури, к’анту, чокелада, чириуано, чунчу) ҡоралдарында уйнағанда.

# Инка музыкаһы
## Музыка ҡоралдары

Инкалар башлыса тынлы һәм һуҡма ҡоралдарҙа уйнағандар. Тынлы ҡоралдарға төрлө төрҙәге флейталар ҡарай, уларҙы йырҙарҙы оҙатыу өсөн ҡулланалар. Бындай флейталар кена тип атала. Уларҙы төрлө ҡул аҫтындағы материалдарҙан (мәҫәлән, балсыҡтан), һирәгерәк һөйәктән йәки тимерҙән, эшләйҙәр. Шулай уҡ тарка, пинкулью һәм башҡа ҡоралдар булған. Гарсиласо де ла Вега билдәләүенсә, инкаларҙың иң яратҡан һәм популяр тынлы ҡоралы сику флейтаһы булған. Флейта бер нисә төрлө бейеклектәге көпшәнән ғибәрәт, улар бер-береһенә беркетелгән һәм төрлө тауыш сығаралар. Флейта ике өлөштән (ира һәм арка) тора, көпшәләр терция интервалында көйләнгән. Инка музыка ҡоралдары араһында һирәгерәк булһа ла һыбыҙғыны телгә алалар, уны антара ҡамышынан эшләйҙәр.
Һуҡма ҡоралдары араһында дөңгөрҙәр билдәле, улар бик үҙенсәлекле эшләнә: һауытҡа һыу һалына, һауыт ауыҙы тире менән уратыла; һыу шешә эсендә болғанып, тауыш сығара. Барабандар ҙа «ҡолаҡ ярыһы» технологияһында эшләнә. Барабандарҙа башлыса байрамдарҙа ҡатын-ҡыҙ уйнай.

# Инка музыкаһы
## Йырҙар һәм бейеүҙәр

Инкаларҙың яңғыҙ йырлана торған лирик һарауи (кечуа harawi) йыры флейта оҙатыуында (кена, кечуа qina) башҡарыла. Бейеүҙәрҙең ҡайһы берҙәре күңел асыу өсөн башҡарылһа, икенселәре культ менән бәйле. Дини байрамдар ваҡытында карнавал бейеүҙәре ойошторолған. Улар магияға бәйле: мәҫәлән, хәрби бейеүҙәрҙе ир-егеттәр ҡорал менән башҡара, бейеүҙә еңеү тантанаһы күрһәтелә. Ритуаль бейеүҙәрҙе крәҫтиәндәр башҡара, ир-егеттәр ҙә, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа. Бесән әҙерләү йәки уңыш йыйыу осоронда ла ритуаль йырҙар башҡарыла.

# Инка музыкаһы
## Йырҙар һәм бейеүҙәр
### «Һарауи теле»

Анд ауылдарында әлеге тиклем шундай йола йәшәй — ҡыҙға ғашиҡ булған егет һөйгәненең өйө янында ошо ерҙәрҙә билдәле булған һарауиҙы флейтала уйнай. Ҡыҙ көйҙө таный һәм йырҙың һүҙҙәрен иҫләп, егеттең нимә әйтерен аңлай ала.
# Сол Грубе-Ю

Сол Грубе-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Грубе-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Сол Грубе-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066947
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006694
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0