yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бахвалов Сергей Владимирович

Сергей Владимирович Бахвалов (1898—1963) — совет математигы, педагог.

# Бахвалов Сергей Владимирович
## Биографияһы

1917 йылда армияға саҡырыла һәм румын фронтында артиллерия бригадаһында хеҙмәт итә. 1918 йылдың көҙөндә Мәскәү университетының физика-математика факультетына уҡырға инә, әммә 1919 йылда Ҡыҙыл армияға мобилизациялана, унда 1924 йылға тиклем хеҙмәт итә, ике йылында Көнсығыш фронтында батарея командиры була, ә 1922 йылдың көҙөнән, хәрби частары Мәскәүгә күсерелеү менән бәйле, армияла хеҙмәт иткән көйө университетта уҡыуын дауам итә.
1922 йылда «Об автополярных кривых» исемле үҙенең тәүге фәнни эшен яҙа. Артабан уның тикшеренеүҙәр даирәһенә кәкрелектең төп радиусы һаҡланып ҡалған өҫлөктәрҙе бөгөү мәсьәләләре; конгруэнцияларҙың ҡатламланыусы парҙарының метрик теорияһын төҙөү һәм өйрәнеү, күпҡырҙарҙа геодезик һәм өҫкө йөҙҙәрҙә һыҙыҡтар системалары инварианттарын тикшеренеү инә.
1925 йылда, университетты тамамлап, математика һәм механика институты янындағы аспирантураға уҡырға инә. Бында С. П. Фиников етәкселеге аҫтында 1929 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. С. П. Финиковтың рецензияһынан::
1930 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем университеттың физика-математика (һуңынан механика-математика) факультетында эшләй, 1935 йылдан — профессор вазифаһында. 1940 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Бахвалов Мәскәү дәүләт университетының математика ғилми-тикшеренеү институты ҡарамағындағы геометр Н. А. Глаголев етәкселегендәге махсус номографик бюро эшендә әүҙем ҡатнаша. Был бюрола әҙерләнгән номограммалар Хәрби-диңгеҙ флотында, дошмандың һауа һөжүменән һаҡлаусы зенит артиллерияһы частәрендә ҡулланыла. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Бахвалов артиллерия уты менән идара итеү приборҙары теорияһын эшләй.
Бахвалов аналитик, проекцион һәм һыҙма геометрия буйынса лекциялар уҡый һәм айырыуса семинарҙар үткәрергә ярата, матур һәм ҡыҙыҡлы мәсьәләләр һәм уларҙы сығарыу ысулдарын тәҡдим итә. Уның педагогик эшмәкәрлеге хеҙмәттәштәре А. С. Пархоменко һәм И. С. Моденов менән берлектәге «Сборник задач по аналитической геометрии» (1948 — 1-се баҫмаһы, 1957 — 2-се баҫмаһы.) һәм педагогия институттары өсөн дәреслектәрҙе: «Аналитическая геометрия» (Л. И. Бабушкин һәм В. И. Иваницкая менән берлектә, 1958 — 1-се баҫмаһы) һәм «Основания геометрии» (В. И. Иваницкая менән берлектә, 1972) яҙыуҙа ла сағыла.
Бахвалов төрлө махсус семинарҙар, шул иҫәптән — Н. А. Глаголев менән берлектә — номография буйынса дөйөм Мәскәү семинары алып бара. 1953 йылда юғары геометрия һәм топология кафедраһында номография кабинеты асыла, С. В. Бахвалов уның етәксеһе була. Уның вафатынан һуң кабинет бөтөрөлә.
С. В. Бахвалов — 34 ғилми хеҙмәт һәм 7 дәреслек һәм уҡыу әсбаптары авторы; уның етәкселегендә 12 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана. Ул зенит артиллерияһы утына идара итеү приборы эшләй (ПУАЗО).
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә (1951).
С. В. Бахваловтың улы математик Н. С. Бахвалов.
# Бутусов ҡасабаһы

Бутусов ҡасабаһы — Ярославль ҡалаһының үҙәк (Киров) районындағы, Республика, Свердлов, Чайковский һәм Пушкин урамдары менән сикләнгән торлаҡ кварталы. 1927—1929 йылдарҙа Ярославль губернаһы коммуналь бүлексәһе мөдире Константин Иванович Бутусов инициативаһы буйынса төҙөлә. Ярославль өсөн һирәк булған конструктивизм архитектураһы ҡомартҡыһы («Гигант» клубы, Ляпинский ҡаҙанлығы һәм башҡалар менән бер рәттән).

# Бутусов ҡасабаһы
## Төҙөү тарихы

Аҡ гвардеецтар ихтилалы баҫтырылғандан һуң, туптан атыу арҡаһында ҡалалағы бөтә биналарҙың өстән бере хараба хәленә килә (булған 7688 торлаҡ төҙөлөшөнөң 2147-һе тулыһынса юҡ ителә). Яңы власть алдында ҡалала торлаҡһыҙ тороп ҡалған кешеләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү һәм Октябрь революцияһынан һуң яңы ҡиммәттәргә һәм яңы йәшәү рәүешенә тап килгән киләсәк ҡалаһын төҙөү бурысы тора. 1924 йылда ҡаланың «Яңы Ярославль» генераль планы ҡабул ителә, уның эксперттары составына илдең алдынғы архитекторҙары инә, улар араһында — В. Н. Семёнов, И. В. Жолтовский, А. П. Иваницкий һәм башҡалар.
Торлаҡ йорттарҙың проекты бөтә союз конкурсында һайлап алына, 1926 йылда К. И. Бутусовҡа тип иницииаллап бөтә илдән 98 проект килә. Совет архитекторҙары проектҡа яңы көнкүрешкә күсеүҙе һәм коммунистик идеалдар тантанаһын сағылдырған «яңы йөкмәтке» индерергә тырышалар. Архитектор В. В. Кратюктың еңгән проекты беренсе булып башҡарылыуға сиратта тора.
1927 йылда тәүге өс йорттоң фундаменты һалына. Ярославлдә беренсе тапҡыр бер үк ваҡытта бөтөн торлаҡ комплексы төҙөлә. Бер йылдан дүртенсе һәм бишенсе йорттарҙы төҙөү тамамлана, шул уҡ ваҡытта беренсе йорттарҙа биҙәкләү эштәре бара, инженер коммуникациялары индерелә. 1928 йылдың көҙөндә алтынсы, 1929 йылда — етенсе йорттоң фундаменты һалына. 1929 йылдың ғинуарында тәүге биш йорт файҙаланыуға тапшырыла. Халыҡты бүлмәләр буйынса урынлаштыралар. 240 урынға 6 мең ғариза килә. Бүлгәндә ҡаты синфи принцип өҫтөнлөк итә. Һөҙөмтәлә торлаҡтың 80 проценты эшселәргә бирелә, ҡалғандары «хеҙмәткәрҙәргә һәм ҡыҙылармеецтарға, йәшәү шарттары насар булғандарға» бирелә.

# Бутусов ҡасабаһы
## Планлаштырыу

Ҡасаба составына ете дүрт ҡатлы П-рәүешендәге йорт инә (Свердлов урамы, 21, 21а, 23, 23а, 25/28 йорттар, Пушкин урамы, 20 йорт, Чайковский урамы, 56. б.) Көҙгөләге сағылышлы йорттар «ихата баҡса» системаһын барлыҡҡа килтерә, архитекторҙың уйлауы буйынса ул йәмәғәт тормошоноң үҙәге булырға тейеш була. Торлаҡ биналарынан тыш, йорттарҙа сауҙа һәм социаль-көнкүреш хеҙмәтләндереү объекттары (кер йыуыу, ҡулланыу тауарҙары магазины һәм башҡалар) ҡарала. Ҡасаба халҡы өсөн күршелә урынлашҡан элекке синагогала клуб ойошторола.
Ҡасабанан көнбайышҡа табан Бутусов паркы төҙөлә, ул 1944 йылда ҡаланың төп паркы тип иғлан ителә. XXI быуат башында ҡаланы яҡлаусыларҙың протесына ҡарамаҫтан, парк ағастарын ҡырҡыу һәм сауҙа-офис объекттары төҙөү башлана.
# Беннунген

Беннунген (нем. Bennungen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 950 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,28 км². Диңгеҙ кимәленән 144 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6536 һәм автомобиль коды — MSH.
# Пюкыттонногы

Пюкыттонногы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пюль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пюкыттонногы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064072
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306407
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әпес

Әпес (башҡ. Әпес) — Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Имәлйылға менән Ҡарағас йылға (Үрек йылғаһы бассейнында) араһында. Абсолют бейеклеге — 661,9 м. Меридиан буйлап һуҙылған текә тау. Көнсығыш битләүенән Әпес йылғаһы башлана (Үрек йылғаһы ҡушылдығы).

# Әпес
## Составы

Алевролиттар, рифей һәүерташтары, ҡомташ ултырмалары.

# Әпес
## Ландшафт

Ҡайын һәм уҫаҡ ағастарынан торған урман.
# Сливен (община)

Сливен (болг. Сливен Община) — Болгарияның общинаһы. Сливен өлкәһе составына инә Был общинаның халҡын 2008 йылдың 15 сентябрендә 133 тәшкил 067 кеше тәшкил итә.
Общинаның майҙаны 1366 км² тәшкил итә.
Сливен общинаһының кметы (мэры) — Стефан Николов Радев (ГЕРБ), ул обшина идаралығына һайлауҙар һөҙөмтәһе буйынса кмет итеп ҡуйылған.
Сливен общинаһы составына 45 тораҡ пункттары ингән: 2-һе ҡала һәм 43 ауыл. Община административ һәм территориаль рәүештә 38 кметлыҡҡа бүленгән, ә 250 кешенән кәм халҡы булған 6 тораҡ пункттарҙа община кметы тарафынан тәғәйенләп ҡуйған кмет наместниктары идара итә (Бинкос, Бозаджии, Выглен, Зайчари, Изгрев һәм Раково).

# Сливен (община)
## Община составы

Община составына түбәндәге ауылдар керә:
* ауыл Биково
* ауыл Бинкос
* ауыл Блатец
* ауыл Божевци
* ауыл Бозаджии
* ауыл Бяла
* ауыл Выглен
* ауыл Гавраилово
* ауыл Гергевец
* ауыл Глуфишево
* ауыл Глушник
* ауыл Голямо-Чочовени
* ауыл Горно-Александрово
* ауыл Градско
* ауыл Драгоданово
* ауыл Желю-Войвода
* ауыл Зайчари
* ауыл Злати-Войвода
* ауыл Изгрев
* ауыл Ичера
* ауыл Калояново
* ауыл Камен
* ҡала Кермен
* ауыл Ковачите
* ауыл Крушаре
* ауыл Малко-Чочовени
* ауыл Мечкарево
* ауыл Младовый
* ауыл Николаево
* ауыл Новачево
* ауыл Панаретовци
* ауыл Раково
* ауыл Самуилово
* ауыл Селиминово
* ауыл Скобелево
* ҡала Сливен
* ауыл Сотиря
* ауыл Средорек
* ауыл Старо-Река
* ауыл Старо-Село
* ауыл Струпец
* ауыл Тополчане
* ауыл Трапоклово
* ауыл Чинтулово
* ауыл Чокоба
# Мефодьева Екатерина Андреевна

Мефодьева Екатерина Андреевна (15 ноябрь 1908 йыл, Мәскәү — 9 февраль 1994 йыл, шунда уҡ) — спортсыһы, туплы хоккей һәм баскетбол буйынса СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1946).

# Мефодьева Екатерина Андреевна
## Биографияһы

1926 йылда Мәскәү ССТС / СКиГ (Совет сауҙа хеҙмәткәрҙәре Союзы / кооперация һәм дәүләт сауҙаһы Союзы, хәҙерге «Буревестник» (туп менән хоккей клубы, Мәскәү)) юниорҙар командаһы составында уйнай башлай. Әммә 1935 йылда «Динамо» (Мәскәү) клубына күсә.
1930-1950 йылдарҙа Мәскәү «Динамо»һы өсөн баскетболда уйнай. 1951-1952 йылдарҙа — Мәскәү авиация институты баскетбол клубы өсөн.
Һеңлеһе Надежда (1911-1992), туп менән уйнау хоккейсыһы, «Динамо» (Мәскәү) өсөн уйнай.
1994 йылдың 9 февралендә Мәскәүҙә вафат була. Преображенск зыяраттарында ерләнгән.

# Мефодьева Екатерина Андреевна
## Ҡаҙаныштары
### Туплы хоккей

- СССР Кубогын яулаусы — 1945, 1947
- СССР Кубогы финалсыһы — 1941, 1946
- СССР чемпионатының бронза призеры — 1935 ( «Динамо» йыйылма командаһында)
- Мәскәү чемпионы — 1944, 1946
- Мәскәү Кубогын яулаусы — 1945

# Мефодьева Екатерина Андреевна
## Ҡаҙаныштары
### Баскетбол

- СССР чемпионы— 1934, 1936, 1937, 1938, 1939, 1940, 1944, 1945, 1948, 1951
- СССР Кубогын яулаусы — 1949
# Щекурья

Щекурья — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 119 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628148, ОКАТО коды — 71112920003.

# Щекурья
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 119 |

# Щекурья
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Бәнү Исраил

Бәнү Исраил (ғәр. بنو إسرائيل‎ — «Исраил улдары») — йәһүд халҡының атамаларының береһе. Ҡөрьәндә яҡынса 40 тапҡыр (Муса пәйғәмбәр тормошо һәм Мысырҙан йәһүд халҡының китеүе тураһындағы хикәйәләр менән бәйле телгә алына.
Израиль исеме Яҡуп пәйғәмбәр исемдәренең береһе була, унан израилдәрҙең 12 быуыны тарала. Ул Ҡөрьән аятында (3:93) телгә алына, ә боронғо семит телендә "Аллаһ ҡоло"тигәнде аңлата. Ҡайһы бер аяттарҙа бәнү Исраил араһында Ғайса пәйғәмбәр ҙә атала.

# Бәнү Исраил
## Йәһүдтәр

Исламда бәнү Исраил тоҡомдары йәһүд термины менән билдәләнә (ғәр. يهود‎). Был термин Мәҙинә осоронда барлыҡҡа килә, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең замандаштары булған йәһүдтәрҙе аңлата. Мәҙинәгә күскәнгә тиклем башлыса «исраил улдары» термины ҡулланыла (бәнү Исраил). Ғәҙәттә йәһүдтәр христиандар менән йәнәш тора (нәсара).
Йәһүдтәр "Китап әһелдәре " категорияһына ҡарай (әһле әл-китаб). Мәккә һәм Мәҙинәлә пәйғәмбәрлек осоро башында Мөхәммәт Мәҙинә (Йәсриб) халҡы һәм йәһүдтәр араһында фекерҙәштәр табыуҙы күҙаллай. Әммә Мәҙинә йәһүдтәре Мөхәммәттең пәйғәмбәрлек миссияһын танымай, уны мыҫҡыллай һәм көлә. Был улар араһында хәрби алыштарға килтерә.
Мәҙинә осоронда Мөхәммәт пәйғәмбәр исламды йәһүдилектән һәм христианлыҡтан айырылып торған айырым дин икәнен тоя һәм аңлай. Шул саҡта йәһүдтәр Ездраны (Ғөзәйерҙе) илаһилаштырыуҙа ғәйепләнә башлай. Пәйғәмбәр Ибраһим йәһүдтәрҙең һәм ғәрәптәрҙең уртаҡ ата-бабаһы һанала, мосолмандарҙың йәһүдтәрҙеке менән бер үк бик хөрмәт ителгән персонаждары һәм изге урындары бар. Шәриғәткә ярашлы, йәһүдтәр ислам дәүләте ҡурсыуы аҫтында булған кешеләр категорияһына инә (әһле әз-зимми). Йәһүд йәмәғәттәре үҙҙәренең етәкселәренә буйһонған, улар ислам хакимдары менән бөтә бәйләнештәрҙе тормошҡа ашырған, был хакимдар йәмәғәттәрҙең эске эштәренә ҡыҫылмаған.
# Шихан (Шыйҙа һырты)

Шихан — кварцит ҡая, Боланды тауы һәм Шыйҙа һырты араһындағы биләндә урынлашҡан.

# Шихан (Шыйҙа һырты)
## Географияһы

Силәбе өлкәһенең Һатҡы районы Баҡал ҡалаһы янында, Рудничный ҡасабаһынан 1,5 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Силәбегә тиклем араһы — 180 км, Өфөгә — 190 км, Һатҡыға — 20 км, Баҡалға — 3 км.

# Шихан (Шыйҙа һырты)
## Тарихы

1756 йылда Баҡал ҡалаһы тирәһендә тимер мәғдәне сығарыла башлаған. Ошо ваҡыттан алып ғалим-геологтар округта тау тоҡомдарын ныҡлы өйрәнә башлай. Шихан кварцит тауына айырыуса иғтибар бүленә. Ҡаяға Д. И. Менделеев, Д. В. Наливкин, А. Н. Заварицкий, А. Ферсман килеп китә.
Ул үҙенең тарихында өлкә әһәмиәтендәге геологик ҡомартҡы тип ике тапҡыр иғлан ителә һәм икеһендә лә был статус кире алына.

# Шихан (Шыйҙа һырты)
## Тасуирламаһы

Шихан ҡаяһы ҡыҙыл-көрән төҫтәге тау ҡалдығы. Уның йәше йөҙҙәрсә миллион йыл тәшкил итә. Ҡая ярғыланып бөткән ҡаты кварцит тоҡомдарынан тора. Шихандың бейеклеге — 60 метр самаһы.
Ҡая башында бер нисә ҡарағай үҫә. Ҡая нигеҙе тигеҙ урында, эргәһендә тауҙар һәм ҡалҡыулыҡтар юҡ, шуға күрә Шихан Баҡал ҡалаһынан күренеп тора. Көньяҡ, төньяҡтан һәм көнбайыштан ҡаяға яҡын урынлашҡан ауылдарға һәм рудниктарға алып барған грунт юлдары һалынған.
Бөтә яҡтан да Шиханды карьерҙар уратып алған, әүҙем ер аҫты эштәре зонаһында урынлашҡан, шуға күрә уны ер «убыу» хәүефе бар

# Шихан (Шыйҙа һырты)
## Этимологияһы

«Шихан» — башҡорт телендә осло башлы сусаҡ тау тигәнде аңлата, Башҡортостанда пермь осоронан ҡалған һәм хәҙерге ваҡытта ер өҫтөнә яланғасланып ҡалҡып торған рифтар, һәм был шихандарҙың атамалары бар: иң билдәлеләре Йөрәктау, Торатау, Шәкетау, Ҡуштау
# Арвазь

Арвазь — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ишек йылғаһының уң ярына тамағынан 7,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Арвазь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104057
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Салаку-Яха

Салаку-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Салаку-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079709
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307970
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Осетин теле

Осетин теле (осет. ирон æвзаг) — Һиндевропа тел ғаиләһендәге Иран төркөмөнә ингән тел. Ул Рәсәйҙәге Төньяҡ Осетия — Алания рәсми теле булып һанала. Шулай уҡ ул Көньяҡ Осетияның рәсми теле.

# Осетин теле
## Имлә

Хәҙерге осетин телендә кирил әлифбаһы ҡулланыла. Унда 43 хәреф бар.
| А а | Ӕ ӕ | Б б | В в | Г г | Гъ гъ |
| Д д | Дж дж | Дз дз | Е е | Ё ё | Ж ж |
| З з | И и | Й й | К к | Къ къ | Л л |
| М м | Н н | О о | П п | Пъ пъ | Р р |
| С с | Т т | Тъ тъ | У у | Ф ф | Х х |
| Хъ хъ | Ц ц | Цъ цъ | Ч ч | Чъ чъ | Ш ш |
| Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю |
| Я я |

# Осетин теле
## Әйтелеү ҡағиҙәләре
### Һуҙынҡы өндәре әйтелеше

Осетин телендә 5 көслө һуҙынҡы өндәре (а, е и, о, у) һәм 2 көсһөҙ һуҙынҡы өндәре (æ, ы) ла бар.

# Осетин теле
## Әйтелеү ҡағиҙәләре
### Һуҙынҡы өндәре әйтелеше
#### Көслө һуҙынҡы өндәр

    А хәрефе әйтелеше урыҫ баҫымлы а-ға яҡын. ХАФӘ-лә был өн тип яҙыла. Мәҫәлән, гал — башҡ. үгеҙ, бал — башҡ. сейә
    Е хәрефе әйтелеше башҡортса һәм урыҫса э-гә, болгарса, сербсә һәм македонса е-гә яҡын. ХАФӘ-лә был өн тип яҙыла. Е хәрефе йотациялы түгел. Мәҫәлән, Терк — башҡ. Терек (йылға)
    И хәрефе урыҫса баҫымлы и-гә яҡын. ХАФӘ-лә был өн тип яҙыла. Мәҫәлән, Ир — башҡ. осетин, и — башҡ. бар
    О хәрефе урыҫ баҫымлы о-ға яҡын. ХАФӘ-лә был өн тип яҙыла. Мәҫәлән, бон — башҡ. көн
    у хәрефе урыҫ баҫымлы у-нә яҡын. ХАФӘ-лә был өнө тип яҙыла. Мәҫәлән бур — башҡ. һары (төҫ)

# Осетин теле
## Әйтелеү ҡағиҙәләре
### Һуҙынҡы өндәре әйтелеше
#### Көсһөҙ һуҙынҡы өндәр

    Æ хәрефе әйтелеше өлөшләтә урыҫ баҫымһыҙ а-ға яҡын. ХАФӘ-лә был өн тип яҙыла. А һәм Æ хәрефтәре әйтелеше айырыла (мәҫәлән, дар — башҡ. тот!, дæр — башҡ. дә)
    Ы хәрефе әйтелеше урыҫ ы-һынан айырыла, башҡортса ы-ға өлөшләтә генә яҡын. ХАФӘ-лә был өн тип яҙыла. Был хәреф урыҫ ноябрь һүҙендәге б һәм рь араһындағы өнгә йәки монстр һүҙенә т һәм р араһындағы өнгә яҡын. Мәҫәлән, ныр — башҡ. хәҙер, быру — башҡ. ҡойма
# Әләгәҙ ауыл Советы (Мәсетле районы)

Әләгәҙ ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Әләгәҙ ауылы. Әләгәҙ ауыл Советы көнбайыштан һәм өлөшләтә көньяҡтан Дыуан районы, көнсығыштан Оло Ыҡтамаҡ, төньяҡтан Оло Аҡа ауыл Советтары менән сиктәш.

# Әләгәҙ ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Тарихы

Әләгәҙ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Әләгәҙ ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Билдәле шәхестәре

* Лисовская Наталья Венедиктовна (1962 йыл, 16 июль) — СССР һәм Рәсәй йәҙрә ташлаусыһы, олимпия һәм өс тапҡыр донъя чемпионы, 1987 йылдан ғәмәлдәге рекордсы (22,63 м), СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1984).
# Пшихашха

Пшихашха — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пшеха йылғаһының уң ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пшихашха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004762
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100476
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зифа

Зифа — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Зифа
## Этимологияһы

Зифа — исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә фарсы теле аша ингән, күркәм, зифа кәүҙәле мәғәнәһен еткерә. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла осрай.. Исемдең икенсе варианты - Зифая.

# Зифа
## Билдәле кешеләр

Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы (4 июнь 1951 йыл) — театр актёры. 1979 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1998)
Нагаева Зифа Вәли ҡыҙы (1 март 1956 йыл) — шағир, композитор, йырсы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2020) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2011). Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты (2011)
Дәүләтбаева Зифа Айытбай ҡыҙы (14 август 1966 йыл), театр актёры. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1989 йылдан Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2020). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Күсей ауылынан.
Усманова Зифа Ғәлимйән ҡыҙы (4 октябрь 1949 йыл), табип-терапевт. Медицина, хеҙмәт һәм кеше экологияһы ғилми-тикшерененеү институтының бүлек мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998).

# Зифа
## Әҙәбиәттә

Зифа менән Заһир — Мәрйәм Бураҡаева хикәйәһе, 2019 йылдар «Шоңҡар» журналында нәшер ителгән.
Исеме Зифа икән — Таңһылыу Ғүмәрова хикәйәһе, 2020 йылда нәшер ителгән.
# Каргала (Сережа ҡушылдығы)

Каргала — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Каргала (Сережа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015286
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201528
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дошман ҡырҙы Салауат (йыр)

«Дошман ҡырҙы Салауат» («Салауатҡа дан йыры») — башҡорт халыҡ йыры.
Төрлө дәүерҙәрҙә йәшәгән билдәле шәхестәргә бағышланған тарихи йырҙар төркөмөнә инә.

# Дошман ҡырҙы Салауат (йыр)
## Тарихы

1977 йылда Р. С. Сөләймәнов, Ф. А. Нәҙершина, һуңынан А. М. Ҡобағошов тарафынан Башҡортостандың Салауат районы Әлкә ауылында Тәскирә Шөғәйепованан (1928 йылда тыуған) яҙып алынған. Йыр гимн характерында һәм Салауат Юлаевтың ҡаһарманлыҡтарын данлай. Герой ҡиәфәтенең тасуирламаһы, «батыр» эпитеты — көй менән органик берҙәмлектә. Йырҙың үҙенсәлеге — башының һәм ҡушымтаның темп контрастында, йәғни, оҙон көйҙөң темпында башланған йыр ҡушымтаһында ҡыҫҡа көйгә күсә. Өҙөн көй өлөшөндә тотороҡло ауаздар ишетелә, мелодик үҫештең төп ысулы — уларҙы мелизмдар менән байытыу. Ҡушымтаһында башҡорт бейеү көйҙәренә хас булған һәм бөтә йырға тантаналы рәүеш биргән алым ҡуллана.
Ошо йырҙың бер вариантын Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рәшиҙә Әхмәҙиева «Миәҫ буйы» исеме аҫтында башҡара, тип яҙа Р. С. Сөләймәнов.
Тауыш һәм фортепиано өсөн, шулай уҡ башҡорт инструменттары оркестры өсөн йырҙы А. М. Ҡобағошов эшкәрткән.

# Дошман ҡырҙы Салауат (йыр)
## Йырҙың тексы

    Салауат кейгән күк еләнен, һай,
    Уҡ-һаҙағы билендә,
    Уҡ-һаҙағы уның билендә.
Ҡушымта:
    Һай, һай, һай! Дошман ҡырҙы Салауат,
    Һай, һай, һай! башҡорт халҡы батыры!
    Яуҙарҙа ул үҙен йәлләмәне,
    Һай, дан ҡаҙанды илендә,
    Дан ҡаҙанды башҡорт илендә.
Ҡушымта:
    Һай, һай, һай! Урал далаһы буйлап
    Һай, һай, һай! Яңғыраған дан йыры.
# Кашапов

Кашапов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Башҡа төрки телле халыҡтарҙа ла ҡулланыла. Кашап исеменән барлыҡҡа килгән.
Кашапова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Кашапов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Кашапов Марс Фәрәх улы (28 ғинуар 1966 йыл) — хужалыҡ һәм муниципаль хеҙмәт эшмәкәре. 2012—2017 йылдарҙа «Янғантау» шифаханаһы дәүләт унитар предприятиеһының директор урынбаҫары, 2017 йылдың мартынан Салауат районы хакимиәте башлығы. Өсөнсө (2012) һәм дүртенсе (2016) саҡырылыш район Советы депутаты.
* Кашапов Иван Ибраһим улы (2 сентябрь 1915 йыл — 12 март 2005 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, миномет взводы командиры, гвардия өлкән лейтенанты. Дан орденының тулы кавалеры.
* Кашапов Солтан Ғилметдин улы — (12 июль 1912 йыл — 18 июль 2001 йыл) — СССР-ҙың хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1952) һәм почётлы нефтсеһе (1972), Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы (1967). Өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1948, 1952, 1959).
* Кашапова Клара Наил ҡыҙы (29 ғинуар 1970 йыл) — Рәсәй еңел атлеты, оҙон дистанцияға йүгереү буйынса белгес.
* Кашапова Ләлә Мөхәмәтдин ҡыҙы (22 август 1952 йыл — ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы (2007), профессор (2012), Рәсәйҙең Тәбиғи фәндәр академияһы ағза-корреспонденты. Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы (1995) һәм Башҡортостан Республикаһының (2004) мәғариф отличнигы.