yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡоро Әтә (мәмерйә)

Ҡоро Әтә (рус. Сухая Атя) — Уҡ йылғаһы ҡушылдығы Әтә йылғаһы ярындағы мәмерйә.

# Ҡоро Әтә (мәмерйә)
## Тасуирламаһы

Ҡоро Әтә мәмерйәһе Силәбе өлкәһенең Әшә ҡалаһынан 25 саҡрым көньяҡ-көнсығыштараҡ, Ҡоро Әтә ҡасабаһы ситендә урынлашҡан. Был урын Әтә йылғаһы менән Айыу инеше ҡушылған ерҙән өҫтәрәк. Силәбе өлкәһенең иң оҙон ер аҫты ҡыуышлығы булып тора. Мәмерйәнең бушлыҡтары күләме — 100 000 м³, мәмерйә иҙәненең майҙаны 12 000 м² метр тәшкил итә. Силәбе өлкәһенең тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Ҡоро Әтә — ул ер аҫты күлдәре, сифондары,сталактиттар, сталагмиттар, балсыҡ таҡырҙары булған карст мәмерйәһе. Мәмерйәгә инеү Уҡ йылғаһының һул ҡушылдығы Әтә йылғаһының уң яры буйында, йылға өҫтөнән 4 метр бейеклектә урынлашҡан, киңлеге — 25 метр һәм бейеклеге 1,5 метр. Мәмерйәнең ҡыуышлыҡтарның һәм галереяларының күбеһе киң залдар, яҫы түшәмле һәм ауыш ҡабырғалы үткәүелдәр рәүешле.
Мәмерйәлә ярғанаттарҙың иң ҙур колониялары, шул иҫәптән Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгәндәре теркәлгән. Тәбиғәт ҡомартҡыһы биләмәһендә үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре үҫә.

# Ҡоро Әтә (мәмерйә)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов мәмерйәгә исем биргән йылға атамаһы атай һүҙенән барлыҡҡа килгән тип һанай. Йылғаның күпмелер өлөшө ер аҫтынан үтә икән, шуға күрә Ҡоро тип атала, тигән мәғлүмәт бирә.
# Неделена

Неделена — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дебря йылғаһының һул ярына тамағынан 7,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Неделена
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002076
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Немнюга (Кулой ҡушылдығы)

Немнюга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының уң ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 201 км.

# Немнюга (Кулой ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042026
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004202
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вәлинуров Ринат Ғаян улы

Вәлинуров Ринат Ғаян улы (27 май 1952 йыл) — ғалим-психиатр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының 4‑се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Медицина фәндәре докторы (1999), профессор (2000). Рәсәй Федерацияһының (1995) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың (1988), Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2009) һаулыҡ һаҡлау отличнигы.

# Вәлинуров Ринат Ғаян улы
## Биографияһы

Ринат Ғаян улы Вәлинуров 1952 йылдың 27 майында БАССР-ҙың Асҡын районы Асҡын ауылында тыуған. 1976 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң 1‑се Республика психиатрия дауаханаһында эшләй: 1979 йылдан алып бүлек мөдире, 1980 йылдан — 2‑се филиал мөдире; 1982 йылдан Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш табибы, бер үк ваҡытта 1996 йылдан алып баш психиатры һәм 1997 йылдан — БДМУ‑ла уҡыта.
Башҡортостан Республикаһы психиатрҙары ассоциацияһы президенты (1996 йылдан). Башҡортостан Республикаһының 4‑се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
2012 йылдың 23 майындағы Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Президиумы ҡарары менән Социаль сәйәсәт һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет ағзаһы, 1-се Республика психиатрия дауаханаһының баш табибы Вәлинуров Ринат Ғаян улы «Башҡортостан Республикаһы ҡануниәтен үҫтереүгә айырым өлөш индергән өсөн» Почёт билдәһе менән бүләкләнә.

# Вәлинуров Ринат Ғаян улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Вәлинуров Ринат Ғаян улының фәнни тикшеренеүҙәре ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә һәм һәләкәттәрҙә зыян күргәндәргә, шулай уҡ ауыр енәйәттәр ҡылған психик ауырыуҙарға медицина‑психологик һәм психиатрик ярҙам ойоштороу проблемаларына арналған. Ринат Ғаян улы ҡатнашлығында 1‑се Психиатрия дауаханаһында локаль һуғыштарҙа алған йәрәхәттәрҙән һуң стрестан ҡаҡшағандарҙы реабилитациялау өсөн тергеҙеү бүлеге асылған. 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Вәлинуров Ринат Ғаян улы
## Хеҙмәттәре

* Семейная психотерапия. Өфө, 2009 (авторҙаш).

# Вәлинуров Ринат Ғаян улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (1995)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған табибы (1989)
* СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1988)
* Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы(2007)
* Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2009)
* «Башҡортостан Республикаһы ҡануниәтен үҫтереүгә айырым өлөш индергән өсөн» Почёт билдәһе 2012
# Уильям Джон Кофе

Уильям Джон Кофе (ингл. William John Coffee, 1774—1846) — гипс, форфор, терракота менән эшләүсе инглиз рәссамы һәм скульпторы. Хеҙмәт карьераһын Ҡытай фарфоры фабрикаһында модеольер булып башлай, ғүмеренең аҙағын Америкала үткәрә..
Эш дәүерендә Уильям Кофе урындағы сановниктар һәм тарихи шәхестәр бюстарын ижад итә. Улар араһында Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһында ҡуйылған Эразм Дарван бюсы бар. 1816 йылда Уильям Дерби Америкаһа эмиграцияға китә. Бында Томас Джефферсон һәм Джеймс Мэдисон скульптураларын эшләп танылыу яулай. Бынан тыш, ул Джефферсон йортоноң һәм Виргин университетының гипс молдингын эшләй.
# Олма (Кулой ҡушылдығы)

Олма — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Олма (Кулой ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000041777
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004177
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Миссисипи (мәғәнәләр)

Миссисипи — күп мәғәнәле һүҙ:
* Миссисипи (йылға) — Төньяҡ Америкала иң оҙон йылғаһы;
* Миссисипи (штат) — АҠШ штаты.
# Нгарка-Неро-Яха

Нгарка-Неро-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Шуга йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нгарка-Неро-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300035514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303551
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы

Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы (5 февраль 1897 йыл — 19 август 1918 йыл) — Башҡортостанда революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы.

# Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы
## Биографияһы

Бәхтегәрәй Әғзәм улы Шәфиев Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Мораптал улусына ҡараған боронғо башҡорт ауылы Иманғолда (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Октябрьский районы Беренсе Иманғол ауылы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Өс йәшендә үкһеҙ етем ҡала. Яҡын туғаны Әхмәтгәрәй Шәфиев ярҙамы менән Бәхтегәрәй белем ала. Ырымбурҙағы «Хөсәйениә» мәҙрәсәһендә (1910—1914), Сәйетҡол рус-башҡорт училищеһында (1914—15) уҡый. Ырымбур земство фельдшер-акушерлыҡ мәктәбенә инә.
1917 йылдан «Ырымбурҙың уҡыусы мосолмандары йәмғиәте» етәксеһе була. Ошо уҡ йылды РСДРП(б) сафтарына инә һәм Ырымбур губернаһының башҡорт, татар йәштәре араһында пропаганда эшен башлай. Рәсәйҙәге 1917 йылғы революциялар осоронда большевиктарҙың идеяларын яҡлап сыға. Башҡа башҡорттарҙан сыҡҡан билдәле большевик-революционерҙар — Кәрим Хәкимов, Шәһит Хоҙайбирҙин, Баһауетдин Нуриманов һымаҡ Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтен контрреволюцион тип иҫәпләй.
1918 йылдың ғинуарында Ырымбур мосолман хәрби-революцион комитеты ағзаһы итеп һайлана. 1918 йылдың февраленән Башҡортостан Ваҡытлы Революцион Советы рәйесе урынбаҫары, «Башҡурдистан» гәзитенең яуаплы секретары, эшсе, һалдат һәм крәҫтиән депутаттары Советының Ырымбур губерна башҡарма комитеты ағзаһы була.
1918 йылдың апреленән — РСФСР Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариаты ҡарамағында ойошторолған Үҙәк татар-башҡорт комиссариаты (Мәскәү) ағзаһы, уның юридик бүлеге мөдире. Ул шулай уҡ Мәскәүгә Башҡортостан автономияһы тураһындағы положениеның проектын күрһәтергә алып бара.
1918 йылдың июнендә, граждандар һуғышы башланып торған саҡта, агитация эштәре менән Ырымбур губернаһына ебәрелә. Ул ерле халыҡты, башлыса башҡорттарҙы һәм татарҙарҙы, аҡ гвардиясыларға һәм фетнә күтәргән аҡ чехтарға ҡаршы хәрәкәткә ҡушылырға өгөтләргә тейеш була. Революцияны ҡабул итмәгән Ырымбур казактары атаман Дутов етәкселеге аҫтында баш күтәрә һәм власты ҡулдарына ала. Ҡыҙылдарҙың частары Ырымбурҙы ҡалдырып торорға мәжбүр була, ә Шәфиев ауыл халҡы араһында өгөт-нәсихәт үткәреү өсөн Дутов биләгән төбәктә тороп ҡала. 1918 йылдың июнендә Ырымбур өйәҙенең Ҡабан ауылы эргәһендә Бәхтегәрәй дутовсы казактар тарафынан ҡулға алына һәм Ырымбур ҡалаһындағы төрмәгә ябыла. Аҡ гвардиясылар суды уны үлем язаһына хөкөм итә. Бәхтегәрәй Шәфиев 1918 йылдың авгусында атыла.

# Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы
## Хәтер

Өфө, Ырымбур, Стәрлетамаҡ ҡалаларында, Мораҡ, Иманғол ауылындарында урамдарға Шәфиев исеме бирелгән. Күгәрсен районының Сәйетҡол мәктәбе Бәхтегәрәй Шәфиев исемен йөрөтә.
# Вальшлебен

Вальшлебен (нем. Walschleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1777 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,79 км². Диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99189 һәм автомобиль коды — SOM.
# Ишмөхәмәтов Исмәғил Хажиәхмәт улы

Ишмөхәмәтов Исмәғил Хажиәхмәт улы (1 февраль 1901 йыл — 23 март 1971 йыл) — ғалим-химик, юғары мәктәп эшмәкәре, йәмәғәтсе. 1928 йылдан К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1932 йылдан химия кафедраһы мөдире, 1934 йылдан — тәбиғәт белеме һәм география факультеты деканы, 1953 йылдан — уҡыу уҡытыу һәм фән эштәре буйынса проректор; 1957 йылдан Башҡорт дәүләт университетының химия кафедраһы мөдире, 1964—1970 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор. Башҡорт АССР-ының өсөнсө саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Химия фәндәре кандидаты (1933). РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1945). Ленин (1954) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949) ордендары кавалеры.

# Ишмөхәмәтов Исмәғил Хажиәхмәт улы
## Биографияһы

Исмәғил Хажиәхмәт улы Ишмөхәмәтов 1901 йылдың 1 февралендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. 1928 йылда Өфө халыҡ мәғарифы институтын тамамлаған. 1919 йылдан алып БАССР-ҙың Тамъян‑Ҡатай кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Белорет районы), Стәрлетамаҡ һәм Өфө мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй.
1921—22 йылдарҙа БАССР‑ҙың Мәғариф халыҡ комиссариаты инструкторы. 1928 йылдан башлап К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтында эшләй. 1932 йылдан алып химия кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта химия бүлеге мөдире, 1934 йылда — тәбиғәт белеме һәм география факультеты деканы, 1953 йылда — уҡыу‑уҡытыу һәм фән эштәре буйынса проректор. 1957 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында эшләй. Унда химия кафедраһы мөдире, 1964—1970 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса проректор вазифаһын биләй. Республика Ғалимдар йорто идараһы рәйесе. БАССР Юғары Советының 3‑сө саҡырылыш депутаты. 1971 йылдың 23 мартында Өфө ҡалаһында вафат була.

# Ишмөхәмәтов Исмәғил Хажиәхмәт улы
## Фәнни‑педагогик эшмәкәрлеге

Фәнни‑педагогик эшмәкәрлеге Башҡортостанда халыҡ мәғарифын үҫтереүгә, химия буйынса дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары яҙыуға, уларҙы башҡорт теленә тәржемә итеүгә, квалификациялы химия белгестәре әҙерләү проблемаларына арналған. Ишмәхәмәтов тәүгеләрҙән булып 1934 йылда латинса-урыҫса‑башҡортса химик реактивтар һүҙлеген, 1950 йылда урыҫса‑башҡортса химик терминдар һүҙлеген төҙөй. 20 фәнни хеҙмәт авторы.

# Ишмөхәмәтов Исмәғил Хажиәхмәт улы
## Наградалары

* 1954 йыл — Ленин ордены
* 1949 йыл — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
# Кесе Надтей

Кесе Надтей — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Надтей йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Кесе Надтей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052048
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005204
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тристено дендропаркы

Тристено арборетумы йәки Тристено дендропаркы (Horb. Arboretum Trsteno) — Хорватияла Торстен районында урынлашҡан донъялағы иң боронғо ботаника баҡсаһы/ Элек Европала иң матур урындарҙың береһе булып һаналған. Хорватияның Адриатика буйында берҙән-бер арборетум.

# Тристено дендропаркы
## Тарихы

XV быуат аҙағында урындағы дворян Гоззе корабль капитандарына сәйәхәттәренән орлоҡтар үҫемлектәр һәм алып килеүҙәрен һорағандар, шулай итеп арборетум барлыҡҡа килгән. Арборетумдың барлыҡҡа килгән теүәл ваҡыты билдәле түгел, ләкин ул 1492 йылда уҡ булған икәне билдәле. Арборетумды һуғарыу өсөн 15 м оҙонлоҡтағы һыу үткәргес төҙөгәндәр. Был акватория әле лә һаҡланған. 1948 йылда баҡса Хорватияның Фәндәр һәм сәнғәт академияһына тапшырыла һәм ошо осорҙан бирле дендропарк академия милегендә һаҡлана. Дендрарий билдәле булған Иҫке Дубовицкий республиканың, Далмация һәм Урта диңгеҙ парктары араһында айырым урын алып тора. Ул XV быуатта баҡса архитектураһы булған «Сараралы паркы»н да үҙ эсенә алған.
1962 йылда Дендрарий Тристено һаҡлана торған тәбиғи һәйкәлдәр исемлегендә «Ландшафт архитектураһы» һәйкәле булараҡ теркәлгән. Һаҡлана торған территория 255 000 квадрат метрҙы биләй.
1991 йылдың 2 һәм 3 октябрендә Югославия халыҡ армияһы канонерка һәм самолёттар ҡулланып дендрарийғы өлөшләтә зыян килтерәләр. Һуғыш ваҡытында Тристеноға шаҡтай зыян килә. Шулай уҡ, дендрарий 2000 йылда ҡоролоҡ ваҡытында урман янғыны ваҡытында ныҡ зыян күрә, янғын 120 000 квадрат метр тирәһе паркка зыян килтерә.
Тристено үҙәк майҙанында урынлашҡан ике «Көнсығыш Платан» ағастары — арборетум ғорурлығы булып торалар. Был ағастар ике катастрофаны кисергән. Улар 500 йылды уҙғандар һәм Европала үҫкән төрҙәрҙең уникаль өлгөләре булып һаналалар. Боронғо ағастарҙың бейеклеге яҡынса 45 һәм 60 м, диаметрҙары яҡынса 5 м. Хорватияла Яңырыу осоронда элек бай ғаиләнең йорто булған урында, 1502 йылда күп экзотик үҫемлектәр булған парк асыла.

# Тристено дендропаркы
## Популяр мәҙәниәттә

"Престолдар уйыны" телесериалының һәм өсөнсө дүртенсе сезондарында Тристено дендропаркы Королева Дауаханаһындағы «Ҡыҙыл крепость һарайы» баҡсалары декорацияһы сифатында файҙаланған.
# Хәйбулла районы

Хәйбулла районы (рус. Хайбуллинский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Аҡъяр ауылы. Районда 32342 кеше йәшәй.

# Хәйбулла районы
## Билдәле шәхестәр

* Сәйфүн Аҡъюлов — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы, Салауат Юлаев ордены кавалеры. Аҡъюл ауылынан.
* Ҡәҙим Аралбай (1.09.1941 — Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт һәм бик күп әҙәби премиялар лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Таңатар ауылынан.
* Йомабикә Ильясова (Аҡъюлова), танылған башҡорт шағиры, журналист, 1999 — 2013 йылдарҙа «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире, Башҡортостан Республикаһының дүртенсе (2008-2013 йылдар) һәм бишенсе саҡырылыш (2013—2018 йылдар) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, 2013—2018 йылдарҙа Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре. Аҡъюл ауылынан.
* Арыҫланов Роберт Мөтиғулла улы (8.04.1934), комсомол, партия, дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре. 1978–1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры урынбаҫары. Халыҡтар Дуҫлығы (1986) һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Йәнтеш ауылынан.
* Мәмбәтов Рәфҡәт Әхмәтхан улы (13.09.1938), ауыл хужалығы ветераны. 1957—1995 йылдарҙа «Маҡан» совхозы тракторсыһы. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
* Рудниченко Иосиф Васильевич (20.11.1918—2002), табип-хирург, медицина фәндәре кандидаты. 1963—1980 йылдарҙа Алматы ҡалаһындағы тимер юлсылар дауаханаһының баш хирургы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, медицина хеҙмәте полковнигы. Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған табибы. Почётлы тимер юлсы. Ленин, Ҡыҙыл Йондоҙ һәм I дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры. Яңы Ергән ауылынан.

# Хәйбулла районы
## Иҫтәлекле ваҡиғалар

* «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, 2015 йылдың октябрендә республикала «Хәйбулла энциклопедияһы»ның исем туйы үтте. Баҫманың Әҙәбиәт йылында нәшер ителеүе һәм был ваҡиғаның район юбилейы менән тап килеүе үҙенсәлекле булды. Был бай йөкмәткеле ҡулланмала райондың административ-территориаль ҡоролошо, хәҙерге хәле, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт, халыҡ ижады, ауыл хужалығы, сәнәғәт үҫеше сағылдырылған, шулай уҡ тәбиғәт ресурстары, географик объекттар, үҫемлектәр һәм йәнлектәр донъяһы һүрәтләнгән. Энциклопедияла 1800-гә яҡын, шул иҫәптән 1000 самаһы библиографик мәҡәлә, 650-нән артыҡ иллюстрация бар.

# Хәйбулла районы
## Халыҡ һаны

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1939 | 23 856 |
| 1959 | 28 814 |
| 1970 | 33 368 |
| 1979 | 30 581 |
| 1989 | 30 127 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2002 | 33 072 |
| 2008 | 32 512 |
| 2009 | 32 427 |
| 2010 | 33 398 |
| 2012 | 32 975 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2013 | 32 637 |
| 2014 | 32 176 |
| 2015 | 31 735 |
| 2016 | 31 419 |
| 2017 | 31 112 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2018 | 30 791 |
| 2019 | 30 306 |
| 2021 | 30 705 |

# Хәйбулла районы
## Халыҡ һаны
### Милли состав

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу йомғаҡтары буйыынса: башҡорттар — 77,6 %, урыҫтар — 17,8 %, башҡа милләт вәкилдәре — 4,6 %.
# Цилиц

Цилиц (нем. Zielitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1934 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,4 км². Диңгеҙ кимәленән 38 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39326 һәм автомобиль коды — BK.
# Панина Ирина Геннадьевна

Ирина Геннадьевна Панина, ҡыҙ фамилияһы Самсонычева (4 апрель 1979 йыл) — ултырып волейбол уйнаусы, «ЦСП-Крылатское» уйынсыһы; 2018 йылда рәсәй ҡатын-ҡыҙҙары йыйылма командаһы составында донъя чемпионы, 2017 йылда Европа чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2018) һәм Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорты мастеры.

# Панина Ирина Геннадьевна
## Биографияһы

Ирина Геннадьевна Панина 1979 йылдың 4 апрелендә Иваново ҡалаһында тыуған. Иваново 3-сө балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең тәрбиәләнеүсеһе, беренсе тренеры — Любовь Фёдоровна Чебунина, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры. Иваново ҡалаһының 56-сы мәктәбендә уҡыған сағында күнекмәләр ала башлай. Мәктәпте алтын миҙал менән, университетты ҡыҙыл диплом менән тамамлай. Инвалидлығы аяҡтарының аҫҡы мускулдарының өлөшләтә парезы менән бәйле. Инвалидлыҡ ҡуйылғандан һуң ЦСП-Крылатское командаһы составында волейбол буйынса сығыш яһауын дауам итә.
2017 йылда Ирина Панина Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында Европа чемпионаты еңеүсеһе һәм 2018 йылдарҙа донъя чемпионаты еңеүсеһе була; 2014 йылда донъя чемпионатының бронза призёры. 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүе өсөн Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры исеме бирелә.
# Дефицит

Дефицит (лат. deficit — етешмәй) иҡтисадта — тауарға һорауҙың тәҡдимдән юғары булыуы. Дефицит — тәҡдим һорауға тап килмәй тигәнде аңлата.
Ғәҙәттә, дефицит тауарҙың хаҡы түбән булыу арҡаһында барлыҡҡа килгән түбән тәҡдим тураһында һөйләй.
Тағы профицит, баҙарҙағы тигеҙлек тигән төшөнсәләрҙе ҡара.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Зоба

Зоба — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чус йылғаһының уң ярына тамағынан 4,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Зоба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100053
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Клайнпашлебен

Клайнпашлебен (нем. Kleinpaschleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 949 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,98 км². Диңгеҙ кимәленән 72 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
# Сорум-Пузе

Сорум-Пузе — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тугр йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сорум-Пузе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028534
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302853
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бедеева Поляна ауыл Советы (Благовещен районы)

Бедеева Поляна ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәммуниципаль берәмеге.

# Бедеева Поляна ауыл Советы (Благовещен районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.