yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мөхәмәт Сәфәров

Мөхәмәт Сәфәров — Емельян Пугачев етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан старшина, Пугачёв полковнигы.

# Мөхәмәт Сәфәров
## Биографияһы

Мөхәмәт Сәфәров — Иҫәт провинцияһы Ҡара-Табын улусына ҡараған Сәфәр (тәүҙә Айыт тип атала, кем хөрмәтенә бирелеүе билдәһеҙ) (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Сәфәр ауылы) типтәр ауылы кешеһе. Әнүәр Әсфәндиәровтың «Башҡортостан һәм уның сиктәш биләмәләре ауылдары тарихы» тип аталған китабында уның 1467 йылда типтәрҙәр старшинаһы булыуы тураһында яҙыла. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан.
Иҫәт провинцияһы старшинаһы.
1774 йылда Баҙарғол Юнаев һәм Юламан Ҡушаев менән үҙҙәре йәшәгән биләмәләрҙә хәрәкәт итә.
1774 йыл ахырында «ғәйебен таныуын» белдереп, властар ҡулына бирелә.
1777 йылдан отставкалағы старшина.
# Гурджаани Квелацминда сиркәүе

Божья Матерь Успениеһының Гурджаани Kвелацминда сиркәүе (грузин: ყველაწმინდა გურჯაანის) - грузин православ сиркәүе VIII йәки IX быуаттарҙа грузин урта быуат архитектураһының «күсеш осоронда» төҙөлгән. Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙни ҡомартҡы исемлегенә индерелгән.

# Гурджаани Квелацминда сиркәүе
## Урынлашыуы

Ҙур булмаған Гурджаани ҡалаһы Тбилисиға киткән юлда Телавинан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай яҡынса 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылдың көньяҡ осонда көньяҡ-көнсығышҡа табан киң асфальт юл башлана һәм 2,2 саҡрымдан һуң Гомборис тауы битләүендә тамамлана. Унан көтөүлектәр аша киң тигеҙлекте күрергә мөмкин, унан аша Алазань йылғаһы аға. Туҡтау урыны ҡапҡаһынан 200-метрлыҡ таш юл сиркәүгә алып бара.

# Гурджаани Квелацминда сиркәүе
## Тасуирламаһы

Гурджаани сиркәүе 24,5 метр оҙонлоҡта һәм 10 метр киңлектәге тура мөйөшлө өс ҡаттан торған базилика. Көмбәҙле түбәһенең бейеклеге 10,5 метр, ә көмбәҙенең осона тиклем 13,5 м тирәһе тәшкил итә. Көнбайыш көмбәҙе көнсығыш көмбәҙенән әҙерәк бейегерәк. Үҙәк неф ҡабырға коридорҙарынан яҡынса ике тапҡырға киңерәк һәм көнсығыш яҡта апсидала тамамлана. Беренсе ҡатта апсида төрлө ҙурлыҡтағы ҡабырға бүлмәләр менән уратып алынған. Инеү урыны көньяҡ диуарҙа урынлашҡан.
Өҫкө ҡатында үҙ сиратында ике ҡатҡа бүленгән ҡабырға коридорҙар һәм көнбайыш диуар өҫтөндә коридорҙар көнбайыш яҡта тамамлана. Үҙәк көмбәҙҙән көнсығышҡа ҡарай алтарь өҫтөндә түңәрәк көмбәҙҙәр менән һигеҙ мөйөшлө барабандар бар. Өҫкө коридорҙар ябыҡ диуарҙар менән айырылған. Өҫкө коридорҙарҙың бүлгеләрендә нишаларҙың аралашыуы аҫтағы ҡоролманың төҙөлөшөн еңеләйтә. Шулай итеп, өҫкө ҡаты базиликаның өсөнсө ҡатына тура килә, унда сиркәү өлөштәре күләмле бүленә һәм көнбайыш өлөштә бер нисә аҙымда ғына тоташа. Уның дизайны боронғо, һәм бындай модель VII быуатта төҙөлгән Цроми сиркәүендә башҡарылыуы мөмкин. Шулай итеп, был Грузин сиркәүе архитектураһының үҫешенә һылтанма һәм Византия ҡала моделдәренә барып тоташа
* Көнсығыш өлөшө тыш яҡтан.
* Өҫкө көньяҡ өлөшө тыш яҡтан.
* Тышҡы көнбайыш өлөшө.
Сиркәү башлыса брусчатканан төҙөлгән; мөйөштәре һәм биҙәүестәре пемзаның квадрат киҫәктәренән, арканан, көмбәҙ һәм кирбес бағаналар менән башҡарылған. Сиркәүҙең дизайны ҡатмарлы, ҡайһы бер өлөштәре ике ҡатлы ҡоролма кеүек эшләнгән.
XVII быуатта фарсы һәм Дағстандан баҫып алыуҙар был төбәктә дини хеҙмәттәрҙең юҡҡа сығыуына килтерә, улар 1822 йылға тиклем яңыртылмай. Әммә 1845 йылда Гурджаани руханиҙары Хирса монастырына күсә, Квелацминда сиркәүе онотола. 1938 йылда грузин властары сиркәү майҙанын таҙарта һәм уны тарихи ҡомартҡы булараҡ тергеҙә. Башҡа тергеҙеү эштәре 2010 йылда башҡарыла.
# Митюг (Оло Парюг ҡушылдығы)

Митюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Парюг йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Митюг (Оло Парюг ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041080
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004108
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куликов Борис Николаевич

Бори́с Никола́евич Кулико́в (28 август (Урағай), 1937 — 5 март, 1993) — рус совет шағиры һәм прозаигы.

# Куликов Борис Николаевич
## Тормош юлы

Б. Н. Куликов 1937 йылдың 28 авгусында Семикаракорская станицаһында тыумыштан дон казагы ғаиләһендә тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас та буласаҡ шағирҙың атаһы, Николай Филимонович Куликов, фронтҡа китә. Немец-фашист ғәскәрҙәре Семикаракорская станицаһына килеп еткәс, Бористың әсәһе Александра Александровна бомба ярсығы тарафынан үлемесле яралана. Етем ҡалған балалар оләсәләре ҡарамағында ҡала. Улар оләсәләре менән бергә оккупацияны үткәрәләр. Бер көндө уларҙың өйөнә полицайҙар килеп инә, улар балаларҙың оләсәләрен полиция бүлегенә алып китәләр һәм уны ҡамсылар менән ҡаты туҡмайҙар. Станицаны азат иткәндән һуң, уға улының һуғышта үлеүе тураһында хат килә. Был ҡарт әсәнең хәлен ала, һәм ул тиҙҙән вафат була. Бористың һеңлеһе Элланы балалар әсәһенең һеңлеһе Анна тәрбиәгә ала һәм уны Алыҫ Көнсығышҡа алып китә, ә Борис дүрт балалы апаһы Екатерина Филимоновнала тороп ҡала. Борис Куликов был апаһын ғүмере буйы иҫендә тота, уға бағышлап «Тётя Катя», «Борис Годунов и Василиса Прекрасная» һәм «Наши пришли!» новеллаларынан торған «Память сердца» тигән повесын яҙа.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғас, фашист әсирлегенән Бористың атаһы ҡайта һәм Элла менән Алыҫ Көнсығыштан ҡайтҡан Аннаға өйләнә. Шулай итеп ғаилә яңынан тергеҙелә.
Борис мәктәптә уҡыған сағында уҡ урындағы гәзиттә һәм «Пионерская правда» гәзитендә шиғырҙарын баҫтыра.
Мәктәпте тамамлағас, Борис Куликов Ростов дәүләт университетының тарих факультетына уҡырға инә. Бында уҡыған сағында дуҫтары менән «СТИФ» студенттар театрында уйнай. Шул уҡ ваҡытта Ростов өлкәһе гәзит-журналдарында уның тәүге шиғырҙары баҫыла.
Б. Куликов бик күп һөнәрҙе үҙләштерә:комбайнер ҙа, слесарь ҙа, ташсы ла, асфальт бетонсыһы ла, таш ватыу цехында мастер ҙа булып эшләй.
Шиғырҙар яҙыу менән дә шөғөлләнә. 1964 йылда уның тәүге йыйынтыҡтар китабы баҫылып сыға. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: был китап Ростов нәшриәтендә түгел, ә башта уҡ Мәскәүҙең «Молодая гвардия» нәшриәтендә баҫыла.
1968 йылда «Советский писатель» нәшриәтендә сыҡҡан «Вербохлёст», китабы өсөн Куликовты СССР Яҙыусылар союзына ҡабул итәләр.
Артабан ул шиғырҙар яҙыу менән бер рәттән проза яҙыуға күсә, байтаҡ хикәйәләр һәм повестар яҙа.
Советтар Союзы, СССР Яҙыусылар союзы тарҡалғандан һуң һәм РСФСР Яҙыусылар союзы икегә бүленгәндән һуң Куликов Рәсәй Яҙыусылар союзына беренселәрҙән булып инә.
Семикаракорскиҙа йәшәй.
Борис Куликов СССР-ҙың тарҡалыуын һәм үҙгәртеп ҡороуҙы бик ауыр кисерә. 1993 йылдың февралендә Ельциндың сығышын ҡараған саҡта уны инсульт аяҡтан йыға, һәм 5 мартта ул вафат була.

# Куликов Борис Николаевич
## Бүләктәре һәм премиялары

* М. А. Шолохов исемендәге әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Халыҡ-ара премия (1994, вафатынан һуң)

# Куликов Борис Николаевич
## Хәтер

* 2007 йылдан алып Семикаракорскиҙа йыл һайын «Куликовская осень» байрамы үткәрелә.

# Куликов Борис Николаевич
## Китаптары

* Куликов Б. Н. Триединство жизни: [Писатель о себе, о жизни] // Комсомолец. — 8 июня 1982.
# Восточная Нюба

Восточная Нюба — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюба йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Восточная Нюба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000025126
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002512
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Палуй

Палуй — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Палуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013263
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001326
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һунарсы (ауыл)

Һунарсы (рус. Сунарчи) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы ауыл.

# Һунарсы (ауыл)
## Географик урынлашыуы

Ҡаҫмарт йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан.

# Һунарсы (ауыл)
## Тарихы

Һунарсы (Үрге Сәнкем) ауылы Ырымбур губернаһы Ҡыпсаҡ улусы составында була. Ауылға Биктимер ауылы кешеләре нигеҙ һала. Документтарҙа тәүге тапҡыр 1786 йылда телгә алына.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына инә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә.
1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районы составына индерелә.

# Һунарсы (ауыл)
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1795 | 1816 | 1834 | 1866 | 1889 | 1892 | 1900 | 1917 | 1926 |
| 62 | 70 | 186 | 178 | 177 | 112 | 129 | 407 | 238 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 82 % тәшкил итә.
# Аулозен

Аулозен (нем. Aulosen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 236 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,26 км². Диңгеҙ кимәленән 17 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
# Түбәнге Әүрез ауыл Советы (Әлшәй районы)

Түбәнге Әүрез ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Түбәнге Әүрез ауыл Советы (Әлшәй районы)
## Тарихы
### 2006 йыл

Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре һәм үҙгәрештәре тураһындағы» Законына ярашлы, ст. 1, ч.144 (йөҙ ҙә ҡырҡ дүртенсе часы Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з Законы менән индерелә), унда түбәндәге юлдар бар:
# Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй)

Дуҫлыҡ ордены — Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградаһы. Рәсәй Президентының 1994 йылдың 2 мартындағы 442-се указы менән булдырылған.
# Булганин Николай Александрович

Николай Александрович Булганин (30 май (11 июнь) 1895 йыл, Түбәнге Новгород — 24 февраль 1975, Мәскәү) — совет дәүләт эшмәкәре. КПСС Үҙәк Комитеты Президиумы (Политбюро) ағзаһы (1948—1958, 1946 йылдан ағзалыҡҡа кандидат), партия Үҙәк Комитеты ағзаһы (1937—1961, 1934 йылдан кандидат). Советтар Союзы маршалы (1947, 1958 йылда был исемдән мәхрүм ителә), генерал-полковник. И. В. Сталиндың яҡындары араһына инә.
СССР Министрҙар Советы Рәйесе (1955—1958), 1950 йылдан — беренсе урынбаҫар, 1947 йылдан — урынбаҫар, 1938—1944 йылдарҙа СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе урынбаҫары. Өс тапҡыр СССР Дәүләт банкы рәйесе (1938—1940, 1940—1945, 1958). 1953—1955 йылдарҙа — оборона министры, 1947—1949 йылдарҙа — СССР Ҡораллы Көстәре министры. Был 1937—1938 йылдарҙа — РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе. 1-5 саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1937—1962). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1955).

# Булганин Николай Александрович
## Биографияһы

Автобиографияһында атаһын Бугров товариществоһының ҡаланан 50 ктлометр алыҫлыҡта ятҡан Сейма станцияһында пар тирмәнендә эшләүн күрһәтә. Әммә, икенсе мәғлүмәттәр буйынса, атаһы, Александр Павлович Булганин (1857—1947), Семенов ҡалаһы мещандарынан, ул ваҡыттағы билдәле икмәк сәнәғәтсеһе Н. А. Бугровтың заводтарында эшләй; Володарскиҙа Н. А. Бугров музейында әлегә тиклем А. Булганиндың ошо сифатта ҡул ҡуйған касса кенәгәләре һаҡлана.
Белеме — тамамланмаған урта. 1917 йылда реаль училище тамамлай.
# Сопорко-Яун

Сопорко-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вачим-Яун йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сопорко-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046041
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204604
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# А. С. Попов һәйкәле (Санкт-Петербург)

Радио уйлап табыусы Попов Александр Степанович һәйкәле Санкт-Петербургта ҡаланың Петроград районындағы Каменноостровский проспектында урынлашҡан.

# А. С. Попов һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тарихы

1945 йылдың 2 майында Халыҡ Комиссарҙары Советы А. С. Поповҡа һәйкәл ҡуйыу тураһында ҡарар сығара. 1949 йылда радио уйлап табыусы һәйкәле проектына конкурс иғлан ителә. Был конкурста дүрт авторлыҡ коллективы ҡатнаша, ә конкурсты скульптор В. Я. Боголюбов проекты еңеп сыға, әммә ул үҙе 1954 йылда, һәйкәлдең моделен тамамламайынса вафат булып ҡала. Шуға күрә һәйкәл өҫтөндә тамамлау эштәрен башҡа скульпторҙар М. К. Аникушин, М. Р. Габе һәм Р. К. Таурит башҡара, ә В. В. Исаева етәкселек итә. Архитекторы булып Н. В. Баранов сығыш яһай.
Скульптура үҙе 1956 йылда ғына «Монументскульптура» заводында бронзаға ҡойола. Һәйкәлдең постаменты граниттан башҡарыла. Бейеклеге 7,6 м (постамент — 3,6 м, скульптура —3 м.) тәшкил итә. Постаментта ошондай яҙыу бар:
   РАДИО УЙЛАП ТАБЫУСЫ
   ПОПОВ АЛЕКСАНДР СТЕПАНОВИЧ
   1859—1908
Һәйкәлде асыу 1959 йылдың 22 мартында, А. С. Поповтың тыуыуына йөҙ йыллыҡ юбилейы менән тап килтерелә. Радио көнөндә (7 май) һәйкәл янында митингылар үтә, һәйкәл алдына сәскәләр һалалар.
# Tamweelcom

Jordan Micro Credit Company — Иорданияла Tamweelcom сауҙа маркаһы аҫтында эшләүсе шәхси микрофинанслау компанияһы, төбәк ҡатын-ҡыҙҙарына эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенә микрокредиттар биреүҙә махсуслаша.

# Tamweelcom
## Ойошторолоуы

Jordan Micro Credit Company (Tamweelcom) 1999 йылдың 20 июнендә башта коммерцияға ҡарамаған ойошма булараҡ нигеҙләнә, артабан король ғаиләһе милкенә ҡараған Noor Al-Hussein Foundation яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте булараҡ теркәлә һәм король ғаиләһе тарафынан финанслана. Иордания короле ғаиләһенән тыш инвестициялар грант рәүешендә АҠШ Халыҡ-ара үҫеш агентлығынан (USAID), кредит рәүешендә урындағы һәм халыҡ-ара сығанаҡтарҙан, шул иҫәптән Халыҡ-ара финанс корпорацияһынан килә.
Tamweelcom һүҙе ғәрәп теленән «һиинең финансың» тип тәржемә ителә.
Компанияның штаб-фатиры Амманда(Иордания) урынлашҡан.
Jordan Micro Credit Company'ҙың башҡарма директоры 2006 йылдан алып Зияд әл Рефаи (ингл. Ziad Al Refai).

# Tamweelcom
## Эшмәкәрлеге

Tamweelcom өйҙә бәләкәй эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән йә лицензияланмай торған ҙур булмаған проекттарҙы алып барған ҡатын-ҡыҙҙар төркөмдәренә заемдар бирә.
Компания шулай уҡ пенсияға сыҡҡан хәрбиҙәргә һәм дәүләт хәүефһеҙлеге хеҙмәткәрҙәренә булышлыҡ күрһәтә.
Кредит алыусының мәрхүм булыуы йә инвалидлыҡ алыуы осрағына микростраховкалау тормошҡа ашырыла.
Компания шулай уҡ финанстарға ҡарамаған хеҙмәттәр ҙә күрһәтә — эшҡыуарлыҡ селтәрҙәре һәм клиенттары өсөн тауар йәрминкәләре ойоштора.
Коммерция эшмәкәрлегенән тыш компания уҡыуға гранттар бирә, түләүһеҙ медицина консультациялары үткәрә һәм кәрәкле дарыу препараттары тәҡдим итә. Эш шарттарын яҡшыртыу буйынса программаларҙы, шулай уҡ комплекслы маркетинг проекттарын тормошҡа ашыра.
Tamweelcom төбәктә эшҡыуарлыҡҡа булышлыҡ итә, ошо өлкәлә йәштәр өсөн Fekrati Award for Entrepreneurship премияһын булдырған.

# Tamweelcom
## Эшмәкәрлек күрһәткестәре

2012 йылдың мартына Tamweelcom'дың 59 563 әүҙем заемсыһы була, уларҙың бөтәһенең кредит портфеле 21 миллион АҠШ доллары тәшкил итә.

# Tamweelcom
## Наградалары һәм премиялары

Tamweelcom етәксеһе 2009 йылда Зияд әл Рефаи Шваб фонды тарафынан йылдың социаль эшҡыуары тип табылды.
# Айраванк монастыры

Айраванк монастыры (әрм. Հայրավանք) — Әрмән апостол сиркәүенә ҡараған монастырь. Был монастырь Әрмәнстандың Гегаркуникский марзаһындағы Айраванк ауылы янында, Севан күленең көнбайыш ярында, урынлашҡан. Монастырҙың хәҙерге көндәге статусы — ғәмәлдәге монастырь. Уның эске һәм тышҡы торошо — яҡшы хәлдә.

# Айраванк монастыры
## Тарих

Айраванк монастырь комплексына IX быуатта нигеҙ һалынған. Монастырь әрмән архитектураһы стилендә төҙөлгән. Үҙәк апсидтары ярым циркуляр күренешле. Улар киҫелешле һәм шунлыҡтан монастырға киңлек өҫтәп тора. Монастырҙан төньяҡ-көнбайышта ҙур булмаған бронза быуат ҡәлғәһе һәм бәләкәй монастырь зыяраты бар.

# Айраванк монастыры
## Галереяһы

* Монастырь комплексы
* Айраванк монастыры апрель айында
* Интерьер
* Апсида
* Ишек эргәһендәге әрмән телендәге яҙыу
# Плаценталылар

Плаценталылар(лат. Placentalia, placenta ‘плацента’һүҙенән) —— имеҙеүсе хайуандар. Уларҙың йомортҡа күҙәнәге аталанғандан һуң махсус ағзала — балаятҡыла үҫешә. Ә яралғы балаятҡының стенаһына плацента аша тоташҡан була.

# Плаценталылар
## Плаценталылар

Имеҙеүселәрҙең иң күп өлөшөн тәшкил итә (сама менән 94 % тирәһен). Әле йәшәп килгән классификацияларҙа рангы буйынса фекер айырмалыҡтары йәшәп килә. Аҫкласс, инфракласс йәки өҫотряд тип инселәйҙәр. Таксон итеп һанамаусы классификациялар ҙа бар.
Башҡа имеҙеүселәрҙән төп айырмалары:
* Балаятҡы, йәғни йомортҡа күҙәнәк аталанғандан үҫешә торған махсус ағзаның булыуы.
* Плацента, йәғни яралғының балаятҡы стенаһына тоташыу урының булыуы.
* Плацентала кендек бауы аша инә хайуандың ҡан тамырҙары яралғының ҡан тамырҙарына тығыҙ тейеп тора.
* Башҡа имеҙеүселәрҙекенә ҡарағанда балалары күпкә нығыраҡ үҫешеп тыуа.
Сөнки инә хайуандың ҡанынан яралғыға кәрәкле бөтә туҡлыҡлы матдәләр, антиесемдәр һәм кислород килеп тора. Ә матдәләр алмашыныу продукттары кире инә хайуан ҡанына бүленеп сыға.
Муҡсалыларҙың да плацентаһы бар. Әммә плаценталыларҙа ул камилыраҡ. Йәғни, яралғының тышҡы ҡатлауы— трофобласт була.
Плацента балаятҡы менән трофобластың ҡалынайған урыны — хориондың тоташҡан ерендә барлыҡҡа килә.
Хорионда өбөрсәләр (ворсинки) хасил була. Улар балаятҡынының эпителий ҡатламына тәрәнгә үтеп инәләр.
Трофобластың күҙәнәктәре инә организмы һәм яралғы туҡымалары араһында һаҡлағыс кәртә (барьер) булдыралар.
Был яралғыны инә организмы менән туҡымалар һыйышмау күренешенән (от несовместимости тканей) һаҡлай.
Шуға ла, яралғы инә организмында оҙайлы үҫешә ала һәм мөхиттең насар тәьҫиренән, хәүеф-хәтәрҙәрҙән имен була.

# Плаценталылар
## Быуаҙлыҡ

Тере бала тыуҙырыусы хайуандарҙа яралғының ҡарын эсендәге үҫеш процесы быуаҙлыҡ тип атала (кешеләрҙә уны йөклөлөк тип йөрөтәләр).
Имеҙеүселәрҙә быуаҙлыҡтың оҙайлылығы төрлөсә була. Ҡағиҙә булараҡ, бәләкәй хайуандарҙа ул ҡыҫҡа ваҡытлы. Мәҫәлән, ҡайһы бер сысҡан һымаҡ кимереүселәрҙә 11 —15 тәүлекте генә тәшкил итә.
Уртаса ҙурлыҡтағы йәнлектәрҙә — бер нисә ай, эре хайуандарҙа бер йыл һәм унан да ашыу була.
Шулай уҡ, быуаҙлыҡ ваҡытына хайуандың йәшәү рәүеше лә йоғонто яһай. Өңдәрҙә, ағас ҡыуыштарында, башҡа ышыҡ урындарҙа балалаусы хайуандарҙа быуаҙлыҡ ваҡыты ҡыҫҡа була. Уларҙың балалары донъяға бик хәлһеҙ, күҙҙәре лә асылмаған килеш тыуа (мәҫ.Йыртҡыстар отряды вәкилдәре, кролик һәм башҡалар).
Бер тыуымда уртаса ҙурлыҡтағы йәнлектәр 5—6, ваҡ йәнлектәр 8—12 бала килтерә.
Өңгә йәшеренмәй, тиҙ хәрәкәт менән тереклек итеүсе йәнлектәрҙә быуаҙлыҡ оҙаҡҡа һуҙыла. Бындай имеҙеүсе хайуандарҙың балалары ҙур кәүҙәле, яҡшы үҫешкән була. Улар тыуғандан һуң бер нисә сәғәт үтеүгә үк инәләренә эйәреп йөрөй ала(мәҫ.тояҡлы имеҙеүселәр).
Ҙур булғанлыҡтан, уларҙың һаны күп булмай (бары берәү, һирәк осраҡта ғына икәү була).
# Торбачиха

Торбачиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Касмала йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Торбачиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001571
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200157
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғүйәйнә

Ғүйәйнә йәки Ғәйәйнә (ғәр. العيينة‎, Эль - ' Уяйна)Уя́йна или Аяйна- Сәғүд Ғәрәбстанының үҙәк өлөшөндәге ҙур булмаған ҡала, илдең баш ҡалаһы Әр-Риядтан 30 км төньяҡтараҡ урынлашҡан. Әл-Жүбәйлә ҡалаһы менән бергә әл- Ғүйәйнә һәм әл-Жүбәйлә субпровинция составына(мәркәз) , Әр-Рияд округының Әд-Дәрғиә мөхәфаҙаһына инә. Халҡы-8523 кеше (2010).

# Ғүйәйнә
## Физик-географик ҡылыҡһырламаһы

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 31 | 34 | 38 | 42 | 45 | 47 | 48 | 48 | 45 | 41 | 35 | 31 | 48 |
| Уртаса максимум, °C | 20 | 23 | 28 | 33 | 39 | 42 | 44 | 44 | 40 | 35 | 26 | 21 | 32,9 |
| Уртаса минимум, °C | 8 | 10 | 14 | 20 | 25 | 26 | 27 | 27 | 24 | 19 | 14 | 10 | 18,6 |
| Абсолют минимум, °C | −6 | −10 | 0 | 6 | 8 | 15 | 17 | 16 | 13 | 7 | −2 | −4 | −10 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 182,9 | 197,2 | 241,8 | 291 | 195,3 | 6 | 3,1 | 49,6 | 24 | 24,8 | 117 | 182,9 | 126,3 |
| Сығанаҡ: Эль-Уяйна, Саудовская Аравия (билдәһеҙ). MSN Погода. Дата обращения: 31 октябрь 2020. ||||||||||||||