yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Беликова Вера Яковлевна

Беликова Вера Яковлевна (1909 — 1976) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, СССР ауыл хужалығы министрлығының «Чехрак» совхозы звеноһы башлығы, Адыгей автономиялы өлкәһенең Кошехабл районы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Беликова Вера Яковлевна
## Биографияһы

Вера Яковлевна Яковлева 1909 йылда Кубань өлкәһенең Майкоп бүлеге Дондуковская станицаһында тыуған, хәҙер Адыгей Республикаһы Гиагин районы.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген Кошехабл районының «Чехрак» совхозында башлай. Көсөн йәлләмәй, эшләй, ҡиммәтле техник культура — көньяҡ кесерткәне үҫтерә. 1936 йылда Вера Яковлевна етенселәр звеноһын етәкләй һәм яҡшы уңыш ала. Ире һуғыш алдынан ире вафат була, һәм Вера Яковлевнаға күп ҡайғы кисерергә тура килә. Ул Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы фиҙәҡәр хеҙмәт итә,«1941-1945 йылдарҙағы бөйөк ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1947 йылда В. Я Беликова звеноһы көньяҡ кесерткән орлоғонан юғары уңыш ала
СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 19 майындағы Указы менән 1947 йылда 7 гектар майҙанда 65,5 центнер көньяҡ кесерткәне һабағы һәм 6,8 центнер көньяҡ кесерткәне орлоғоноң юғары уңышын алыуы өсөн Вера Яковлевна Беликоваға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә. 1948 йылда В.Я. Беликова тыуған Дондуковская станицаһына йәшәргә күсә һәм Киров исемендәге колхозда звено башлығы булып эшләй. Ул егерме һигеҙ йыл звено менән етәкселек итә. Звено коллективы йыл һайын бойҙай һәм кукуруздың ҙур уңышын йыйып тапшыра, шуның өсөн ул почет грамоталары, рәхмәт хаттары менән бүләкләнә. СССР-ҙың ВДНХ миҙалына лайыҡ була.
Вера Яковлевна бер нисә тапҡыр Гиагинский районы һәм Дондуковский ауыл советы депутаты итеп һайлана.
1976 йылда вафат була. Дондуковская станицаһында ерләнә.

# Беликова Вера Яковлевна
## Ғаиләһе

Вера Яковлевна намыҫлы һәм эшһөйәр балалар тәрбиәләй. Улы Павел Иванович колхозда тракторсы булып эшләй, уның ҡатыны Дина Павловна — сөгөлдөр үҫтереүсе. Ҡыҙҙары — Раиса һәм Надежданың ғаиләләре Дондуковскаяла йәшәй һәм колхозда хеҙмәт итә.

# Беликова Вера Яковлевна
## Наградалары

* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (19.05.1948);
* Ленин ордены (19.05.1948);
* «В.И.Лениндың тыуыуына 100-йыл уңайынан» миҙалы (06.04.1970);
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы.

# Беликова Вера Яковлевна
## Хәтер

* Ҡәберендә ҡәбер ташы ҡуйылған.
* Герой исеме Краснодарҙа мемориаль таҡтала алтын хәрефтәр менән яҙылған
# Иваново йәмиғ мәсете

2003
Ивано йәмиғ мәсете — Иваново ҡалаһында Төҙөүселәр проспектында урынлашкан мәсет
# Корега

Корега — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Корега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012434
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001243
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡтанышбаш

Аҡтанышбаш — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Аҡтанышбаш ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Аҡтанышбаш
## География

Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 3 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Аҡтанышбаш
## Тарих

Аҡтанышбаш — гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. 1744 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Әжәкүл түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Таҡталасыҡ (Шәрип) улусы составына керә.
1847 йылдан ауылда мәсет булыуы билдәле, 1870 йылда уның ҡарамағында мәктәп теркәлә. 1905 йылда һыу тирмәне, икмәк магазины эшләгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Коллективизация осоронда ауылда «Аҡтанышбаш» колхозы ойошторола (1950 йылдан — «Урал» колхозы, 1958 йылдан — «Үҙәк» колхозы составында).

# Аҡтанышбаш
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 140 башҡорт; 1834 йылда — 299 башҡорт; 1848 йылда — 330 башҡорт; 1902 йылда — 333 башҡорт; 1912 йылда — 305 башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1921 | 1926 | 1938 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 469 | 466 | 585 | 632 | 648 | 305 | 373 | 330 | 320 | 350 | 341 | 319 | 224 | 311 |

# Аҡтанышбаш
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда башланғыс мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
# Утва

Сыңғырлау - (рус. Утва, ҡаҙ. Шыңғырлау— Шынгирлау— Ҡаҙағстандағы йылға, Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе аша аға, Яйыҡ йылғаһының һул ҡушылдығы.

# Утва
## Тасуирламаһы

Йылға оҙонлоғо — 290 км, бассейн майҙаны — 6940 км²
Сыңғырлауҙың шишмә башы Урал буйындағы яйлала 250 метр бейеклектә урынлашҡан. Яйыҡҡа 42,0 м бейеклектә ҡушыла.
Бормаланып аға, бигерәк тә түбәнге ағымында, сөнки унда иҫке үҙәндәр күп. Ноябрь айында туңа, апрель уртаһында боҙҙан әрселә. Йылға һыуы һуғарыу һәм һыу менән тәьмин итеү өсөн ҡулланыла.
XХ быуат башында киңлеге урыны менән - 12 сажинға, тәрәнлеге 5 футтан тиклем 3 сажинға еткән, кисеүҙәр күп булған.
Уң яҡ ярында Аҡсай ҡалаһы урынлашҡан.

# Утва
## Видео

* YouTube сайтында Видео Утва
* YouTube сайтында Видео
# Уй (Тубыл ҡушылдығы)

Уй (рус. Уй, ҡаҙ. Ой) — Башҡортостанда, Силәбе һәм Ҡурған өлкәләрендә йылға, Тубыл йылғаһының уң яҡ ҡушылдығы. Төньяҡ Боҙло океандың бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо 462 км, бассейнының майҙаны — 34,4 км².
Учалы районында Алабейә hыртының итәгендә башлана; көнсығышҡа Башҡортостан, Силәбе һәм Ҡорған өлкәһе аша, түбән ағышында Ҡаҙағстандың Ҡустанай өлкәһенең сиге буйлап аға. Ҡорған өлкәһендәге Усть-Уй ҡасабаhы янында Тубылға ҡоя.

# Уй (Тубыл ҡушылдығы)
## Ландшафт

Үрге ағышында таулы, үҙәне тар, һыу ағымы тиҙ. Силәбе өлкәһенә сыҡҡас үҙәне киңәйә, ағымы һүлпәнәйә. Түбән ағышында яй, үтә киң. Силәбе өлкәһендәге Троицк ҡалаһында Уйҙа өлкән быуа ҡоролған.
Иң ҙур ҡушылдыҡтары:
уң яҡтан: Ҡыйҙыш, Ҡорасан, Туғыҙаҡ;
һул яҡтан: Санар, Эүәл.

# Уй (Тубыл ҡушылдығы)
## Йылғалағы ҡалалар һәм ауылдар

Учалы районында Уйҙа Шәрип, Ҡужай, Балбуҡ, Комсомольск, Туңғатар, Ҡарт Муйнаҡ ауылдары урынлашҡан; Силәбе өлкәһендә — Уйск ауылы һәм Троицк ҡалаһы.

# Уй (Тубыл ҡушылдығы)
## Исеме

Йылғаның исеме — башҡорт теленән, «уйhыулыҡ, үҙән» мәғәнәһендә.
# Тальк

Тальк — Mg₃Si₄O₁₀(OH)₂ — силикаттар класы, ҡатлы силикаттар аҫкласына ҡараған минерал. Кристаллик матдә, тотҡанда майлы булып тойолған аҡ (һирәгерәк йәшел) төҫтәге онтаҡ. Тальктың сифатын уның аҡлыҡ дәрәжәһенә ҡарап билдәләнә. Сәнәғәт маҡсаттарында онталған тальк, микротальк һәм башҡалар ҡулланыла.

# Тальк
## Үҙенсәлектәре

Төҫө аҡтан алып йәшелгә тиклем. Майлы кеүек ялтырай, ҡатламдары мәрүәтле. Ҡатламдары бик камил. Талькты ғалим Майкл Фарадей асҡан. Мосс шкалаһы буйынса минималь (1—2 балл) ҡатылыҡҡа эйә — тырнаҡ менән сыйыла, гипс менән эшкәртеүгә бирелә. Тотоп ҡарағанда майлы кеүек.

# Тальк
## Төрҙәре

* миннесотаит (Fe миҡдары 50—80 ат. %);
* виллемсеит — ярайһы уҡ никелле;
* стеатит (майлыҡас) — тығыҙ массив;
* агалит — йоҡа ҡатлаулы;
* затлы тальк — үтә күренмәле аҡһыл .

# Тальк
## Башҡа тоҡомдарҙа

* Талькохлорит — 40—50 процентҡа тальктан торған тоҡом.

# Тальк
## Ҡулланыу

Балалар өсөн онтаҡ дарыу компоненты булып тора. Көнкүрештә бер-береһенә тейеп торған өҫлөктәрҙең ышҡылыуына ҡаршы ҡулланыла (резина бирсәткәлә, аяҡ кейемендә, камера менән вело/мото-покрышка араһында), шулай уҡ оҙаҡ һаҡлана торған резина әйберҙәрҙең йәбешеүен булдырмай.
Тальк,ышҡылыуҙы кәметкәнлектән, ограниченно юғары ҡаҙаныштар спортында — ауыр атлетикала, спорт гимнастикаһында һәм ҡаяға үрмәләүҙә (тәү сиратта, спортта) ҡулланылғылай. Спортта тальк башлыса күнекмәләр ваҡытында (һөйәлдәргә һәм тире ышҡылыуҙарға юл ҡуймаҫ өсөн) тотонола, ә ярыш ваҡытында ҡул снаряд менән яҡшы берекһен өсөн ҡоро йә шыйыҡ магнезиялы ҡатнашмалар — 4MgCO₃*Mg(OH)₂*4H₂O файҙаланыла.
Косметикала пудра ингредиенты булып тора.
Резина, ҡағыҙ, лак-буяу, медицина (таблеталарҙа), парфюмерия-косметика һәм башҡа сәнәғәт тармаҡтарында тултырғыс итеп ҡулланыла.
Файҙаланыуҙың мөһим өлкәһе — керамика (айырыуса радиоизоляцион).
В аҙыҡ сәнәғәтендә E553b аҙыҡ өҫтәмәһе сифатында теркәлгән.
Пластмассалар сәнәғәтендә нуклеатор (нуклеирлаусы өҫтәмә) итеп ҡулланыла, ул полимерҙарҙың кристаллашыу циклын ҡыҫҡарта һәм уларҙың физик-механик үҙенсәлектәрен яҡшырта. [источник не указан 1729 дней]

# Тальк
## Табыу һәм етештереү

СССР ваҡытында Урта Уралда Шаброво тальк-магнезият ятҡылығы һәм Көньяҡ Уралда Мейәс талькит ятҡылыҡтары, стеатит тальктың Онот ятҡылығы (Көнсығыш Саян), Учалы ҡалаһы янында Кирәбе ятҡылығы эшкәртелә, Көнбайыш Байкал буйы тальклы провинцияһына геологик разведка яһала.
Тальктың эре ятҡылыҡтары — Канадала (Мейдок), АҠШ-та (Гавернур), Францияла (Люзенак).
# Кесе Нясьма

Кесе Нясьма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Нясьма йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Нясьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200010843
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201084
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лидерсдорф

Лидерсдорф (нем. Liedersdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 295 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,79 км². Диңгеҙ кимәленән 181 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6528 һәм автомобиль коды — MSH.
# Бисер (ҡала)

Бисер — (рус. Бисерть) — Рәсәй Свердловск өлкәһендәге ҡала тибындағы ҡасаба, Бисер ҡала округының административ үҙәге.

# Бисер (ҡала)
## Географик урыны

Бисер — Екатеринбург ҡалаһынан көнбайышҡа табан 95 километр (автоюл буйлап 100 километр) алыҫлыҡта урынлашҡан «Бисер ҡала округы» муниципаль берәмегенең административ үҙәге. Ҡасабала Бисер йылғаһында (Ҡариҙел йылғаһының уң ҡушылдығы) быуа, Мәскәү — Свердловск тимер юлы тармағында Бисер Заводы тип аталған тимер юл вокзалы бар. Ҡасаба эргәһендә, көньяҡҡа табан 2 км алыҫлыҡта Себер тракты уҙа.

# Бисер (ҡала)
## Ҡасаба тарихы

1761 йылдың 5 (16) ноябрендә Г. А. Демидов төҙөткән Бисер тимер ҡойоу заводы тимер эшләнмәләре өсөн беренсе сүкеү машинаһы эшләй башлай. Шул ваҡыттан Бисер заводының тарихы яҙыла башлай ҙа инде.
1923 йылдан Бисер административ рәүештә Урал өлкәһенең Екатеринбург районына буйһонған. Был ваҡытта Бисер районы ойошторолған, үҙәге итеп Бисер ҡасабаҙы тәғәйенләнгән. 1942 йылда Бисер эшселәр ҡасабаһына әйләнә. 1944-1959 йылдарҙа ул Бисер районы үҙәге була. 1996 йылдың 10 ноябрендә муниципалитет Свердловск өлкәһенең муниципаль берәмектәре дәүләт реестрына индерелә.

# Бисер (ҡала)
## Ҡасаба тарихы
### Статусы

2004 йылдың 21 июлендә «Бисер муниципаль берәмеге сиктәрен билдәләү һәм уға ҡала округы статусы биреү тураһында» 34-03 һанлы өлкә законы менән ҡала округы статусы алған муниципаль берәмек биләмәләре билдәләнә. 2005 йылдың 9 июнендә Бисер муниципаль берәмеге Думаһы ҡарары менән Бисер ҡала округы уставы раҫлана. 2017 йылдың 1 октябренән 35-ОЗ һанлы өлкә законы нигеҙендә эшселәр ҡасабаһы статусы ҡала тибындағы ҡасабаға үҙгәртелә.

# Бисер (ҡала)
## Этимологияһы

Ҡала атамаһы үҙе ярына урынлашҡан йылғанан алынған. Йылға атамаһының килеп сығышы иһә аныҡ ҡына билдәләнмәгән. Уны коми, протовенгр телдәренән килеп сыҡҡан тиеүселәр ҙә бар. Әммә Уралда йәшәгән төрки халыҡтар уны Бисер тип атағаны теркәлеп ҡалған
«Бисер(ть) с венгерскими данными. Следы предков венгров — „протомадьяр“ — ищут и в Башкирии, и в Прикамье. Между тем, в венгерском языке „вода“ — виз, „поток воды“ — визар, визэр. Обратимся теперь к топонимии Приуралья. И, кроме Бисерти, Бисера, Бисеры обнаружим еще Бизяр две реки Бизь, а также реки Без, Биз,Биэз в Башкорстане», — тип яҙа билдәле топонимист А. К. Матвеев..
Ысынлап та, Башҡортостандың Яңауыл районында Беҙ (рус. Бизь), Күгәрсен районында, Пермь крайында Биҙ йылғалары бар. Уларҙың килеп сығышын уғыр телендәге виз — һыу һүҙе менән бәйләйҙәр.
# Шюльгипить-Юган

Шюльгипить-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 297 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Шюльгипить-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028503
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302850
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Илсеғолов Евгений Илекбай улы

Илсеғолов Евгений Илекбай улы (рус. Ильчигулов Евгений Иликбаевич) (10 май 1949 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Илсеғолов Евгений Илекбай улы
## Биографияһы

Илсеғолов Евгений Илекбай улы 1949 йылдың 10 майында Башҡорт АССР-ының Ҡалтасы районы Васильев ауылында тыуған. Милләте буйынса мари, юғары белемле — 1979 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, 1988 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
Хеҙмәт юлын, 1969 йылда Дыуан ауыл хужалығы техникумын тамамлағас, колхозда зоотехник булып башлай. 1969—1971 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1971—1984 йылдарҙа Ҡалтасы районы дәүләт тоҡомсолоҡ станцияһында директор, колхоз рәйее булып эшләй. 1984 йылда Ҡалтасы районы секретары итеп һайлана. 1987 йылда Ҡалтасы районы башҡарма комитеты рәйесе. 1991 йылда партияның Ҡалтасы райкомы секретары.
Ҡалтасы районы, 216-сы Ҡалтасы һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.
# Һул Нигия

Һул Нигия — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нигия йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Һул Нигия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урындан Васюган йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028461
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202846
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡотлозаман Ҡотлоҡәҙимов

Ҡотлозаман Ҡотлоҡәҙимов (1791—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Ҡотлозаман Ҡотлоҡәҙимов
## Биографияһы

Ҡотлозаман Ҡотлоҡәҙим улы Ырымбур губернаһы Йылан улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы) Сапай ауылында йәшәгән. Зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 4-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 4-се Башҡорт атлы полкы 12-се, 8-се, 5-се һәм 4-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 25 июлендә Түбәнге Новгородҡа бара. 3 ноябрҙә полк Волконскийҙың отряды менән бергә Витгенштейн корпусына керә, 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Рус армияһының сит илгә походтары барышында Лейпциг һәм Дрезден янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1813 йылдың декабрендә Богемия армияһының Төп фатиры ҡарамағында хеҙмәт итә. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 4-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Ҡотлозаман Ҡотлоҡәҙимов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Әгер

Әгер — топоним.

# Әгер
## Мәҡәләләр

* Әгер (йылға) — Татарстан биләмәләрендәге йылға.
* Әгер (ауыл) — Татарстандың Аҙнаҡай районындағы ауыл.
# Качмаш

Качмаш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/115/35/17 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Качмаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026305
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102630
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мосолмандар

Мосолмандар — Ислам диненең дөрөҫлөгөнә ышаныусылар. Аллаһ берәү генә, Уға тиңләшеүсе юҡ, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙе Аллаһтың Илсеһе тип таныған һәр кеше мөьмин мосолман булып иҫәпләнә.
Ер шарында йәшәгән кешеләрҙең 1,3 миллиардтан ашыуы мосолмандар. Уларҙың 23 % — Көньяҡ Азияла, 16,7 % — Африкала, 15 % — Ғәрәп илдәрендә, 14,2 % — Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәрендә, 4,2 % — Урта Азия илдәрендә, 4,2 % — Ҡытайҙа, 4,2 % — Иранда, 4,2 % — Төркиәлә, 1,7 % — Европа илдәрендә, 1,3 % — Афғанистанда, 0,5 % — Төньяҡ Америкала, 0,25 % — Көньяҡ Америкала, 0,008 % Австралияла йәшәй.

# Мосолмандар
## Этимология

Ғәрәп һүҙе мөслим (ғәр. مُسْاِمْ‎) - Ислам (ғәр. اِسْلاَمْ‎ - «буйһоноу», «бер Аллаһҡа бағышланыу» ) һүҙенә оҡшаш, «Аллаһыға буйһонған» йәки «Аллаһыға тоғро булған» тигәнде аңлата.
# Мәһәҙей (Силәбе өлкәһе)

Мәһәҙей (рус. Магадеево) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Уй районындағы ауыл. Әмин ауыл биләмәһе составына инә.

# Мәһәҙей (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Мәһәҙей — табын башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 4-се тау аръяғы кантонының 4-се йортона ҡарай.

# Мәһәҙей (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1834 | 1866 |
| 272 | 238 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (55 %) һәм татарҙар (40 %) йәшәй.
# Тренев йорто (Константиновск)

1895
Тренев йорто — Ростов өлкәһе Константиновск ҡалаһындағы бер ярым ҡатлы йорт. 1895 йылда төҙөлгән. Был йортта 1914 −1916 йылдарҙа совет прозаиғы һәм драматурғы, беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты беренсе дәрәжә Константин Андреевич Тренев (1876—1945) йәшәгән.
Адресы: 347250, Ростов өлкәһе, Константиновск ҡалаһы, Тренев тыҡрығы, 9.

# Тренев йорто (Константиновск)
## Тарих

Константиновск ҡалаһы Тренев тыҡрығы, 9 - ике ҡатлы кирбес йорт. Был йортта 1914—1916 йылдарҙа совет прозаиғы һәм драматургы, беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты Константин Андреевич Тренев йәшәгән.
К. А. Тренев Харьков губернаһы Волчанск өйәҙе Харьков Ромашово (хәҙер Бакшеевка ҡасабаһы, Волчанск районы, Харьков өлкәһе) утарында крәҫтиән Андрей Кириллович Тренев ғаиләһендә тыуған. Үҙ ваҡытында Треневтар ғаиләһе Харьков губернаһынан Дон Ғәскәре өлкәһенә күсеп килә һәм Миллерово станцияһы янындағы Журавка утарында йәшәй (хәҙерге хутор Тренева Миллерово район Ростов өлкәһе Миллерово районы Треневка утары).
Константин Андреевич бер-бер артлы земский мәктәбендә, шунан һуң Каменская (хәҙер Каменск-Шахтинск ҡалаһы) станицаһының Донецк округ училищеһында ,Харьков ер эшкәртеү училищеһында, Новочеркасскиҙың Дон дини семинарияһында,Петербург археология институтында уҡый. Тренев археолог, агроном, тарихсы һәм яҙыусы, улНовочеркасск ҡалаһының «Донская речь» һәм "Донская жизнь " гәзиттәрендә эшләй, Консантиновск округ станицаһына командировкаларға йөрөй. шул саҡа ул Никольский ғибәҙәтханаһының башлығы Лариса Ивановна Сокольская менән таныша.
Улар өйләнешеп, 1914- 1916 йылдарҙа Константиновскиҙә ғибәҙәтхана башлығы руханий Иоанн Сокольскийҙарҙа йәшәй. Константин Андреевич шул йылдарҙа Покров сиркәүенә ҡараған сиркәү-мәхәллә мәктәбендә уҡыта . Был йортта ул һҙенең «Святки», «В станице», «Вечная любовь», «По тихой воде», «В родном углу» һ. б. хикәйәләрен яҙа.Үҙенең беренсе йыйынтығы «Владыканы» Тренев ҡала китапханаһына бүләк итә, һуңынан ул китапханаға башҡа китаптарын да бүләккә бирә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында бомба төшөүҙән китапхана барлыҡ китаптары менән янып бөтә.

# Тренев йорто (Константиновск)
## Һүрәтләү

Николай сиркәүенең башлығы рухани Иоанн Сокольскийҙың ике ҡатлы, сандриклы тәҙрәле, кирбес йорто 1895 йылда төҙөлгән. Ул ДИ Өлкә инспекцияһы Бойороғо буйынса (31.12.2002 йыл № 124) тарих һәйкәлдәренә индерелгән. Йортҡа А. К. Треневтың 100 йыллыҡ юбилейына (23 октябрь, 1977 йыл) Район башҡарма комитетының(№ 311,12 октябрь,1977 йыл) Ҡарары буйынса мемориаль таҡта ҡуйылған. Таҡта Ростов сәнғәт оҫтаханаһында аҡ мәрмәрҙән эшләнгән. Унда: «Был йортта 1914—1916 йылддарҙа күренекле яҙыусы һәм драматург К. А. Тренев эшләгән», -тип яҙылған.
# Оак—Хилл (Чилликоти)

Оак—Хилл (ингл. Hill Oak) — Огайо штатының көньяҡ өлөшөндәге элекке тарихи фермер йорто, АҠШ. Ул Росс округында урынлашҡан һәм Чилликоти ҡалаһының тирә- яғында ҡомташтан төҙөлгән йорттарҙың иң яҡшы өлгөләренең береһе булып тора.

# Оак—Хилл (Чилликоти)
## Тарихы

Йортто Шотландияла тыуған Джордж Уильям Дан төҙөгән, ул 1838 йылда Чилликоти ҡалаһынан алыҫ түгел ерҙә төпләнгән. Күсеп килгәс тә тиерлек ул үҙенең шәхси йортон төҙөй башлай һәм ике йылдан һуң 1840 йылда тамамлай. Ҙур ике ҡатлы бина федераль архитектура стилендә төҙөлгән, һәм ағалы-ҡустылы Адамдарҙың британ стиленең америка версияһынан тора.
1973 йылда йорт үҙенең яҡшы һаҡланған тарихи архитектураһы арҡаһында тарихи урындарҙың Милли реестрына индерелә. Бина бындай танылыуын бер нисә сәбәп арҡаһында ала: биләмәһендәге ҙур япраҡлы ағастар боронғолоҡ тойғоһон һаҡлай, экстерьеры яҡшы һаҡланған, интерьеры тәүге торошоноң күп өлөшөн һаҡлап алып ҡалған, шул иҫәптән Джордж Дандың ата-бабаларынан ҡалған күп һанлы боронғо йыһаздар бар.
# Зайфен (Мәғдән тауҙары)

Зайфен (Мәғдән тауҙары) (нем. Seiffen/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2415 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,43 км². Диңгеҙ кимәленән 650 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9548 һәм автомобиль коды MEK.