yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡотоев Альберт Әсхәт улы

Ҡотоев Альберт Әсхәт улы (10 декабрь 1940 йыл — 25 май 1998 йыл) — журналист, шағир һәм яҙыусы. 1973 йылдан «Кызыл таң» республика гәзите хеҙмәткәре, Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Матбуғатта дәүләт серҙәрен һаҡлау идаралығы мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Ҡотоев Альберт Әсхәт улы
## Биографияһы

Альберт Әсхәт улы Ҡотоев 1940 йылдың 10 декабрендә Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Иҫке Бүздәк ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, колхозда эшләй, аттар көтә. Бер аҙҙан Бүздәк районының «Алға» район гәзитенә әҙәби хеҙмәткәр итеп эшкә алалар.
1973 йылда Ҡазан дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлай һәм тыуған Башҡортостанына, «Кызыл таң» гәзитенә эшкә ҡайта.
Һуңынан егерме йылға яҡын Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Матбуғатта дәүләт серҙәрен һаҡлау идаралығында мөхәррир вазифаһын үтәй.
1998 йылдың 25 майында Өфөлә вафат була.

# Ҡотоев Альберт Әсхәт улы
## Ижады

Альберт Ҡотоев колхозда эшләгән сағында район гәзитенә хәбәрҙәр яҙа башлай, үҙен һәләтле хәбәрсе итеп таныта. «Алға» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып эшләгән сағында тәүге хикәйәләре донъя күрә. Һуңынан таланты шағир булараҡ ныҡлы асыла. Балалар өсөн 1980 йылда баҫылған тәүге шиғри китабы «Төймәле йондоҙ» тип атала. 1985 йылда — «Ҡояш күтәрелгәндә», 1990 йылда — «Офоҡтарҙа — аҡ томан» исемле шиғри, ә 1996 йылда, үҙе вафат булғас, «Еләк тәме» тигән хикәйәләр йыйынтығы донъя күрә.
Альберт Ҡотоев шиғырҙарына ҡыҫҡалыҡ, афористиклыҡ хас, фәлсәфәүи йүнәлештән мәхрүм түгел. Лирик геройы тормош әүҙемлеге, маҡсатына ынтылыусанлығы менән үҙенсәлекле. Тыуған яҡ, әхлаҡ темалары, тормош һәм ғүмер фәлсәфәһе, тәбиғәт лирикаһы Альберт Ҡотоев шиғриәтендә төп урынды биләп тора. «Еләк тәме» китабына тупланған хикәйәләре матур тел һәм тәрән психологик алым менән ижад ителгән. Уның геройҙары үҙҙәренең күркәм кешелек сифаттары менән иғтибарҙы йәлеп итә.

# Ҡотоев Альберт Әсхәт улы
## Китаптары

* Төймәле йондоҙ. Шиғырҙар. Өфө. 1980.
* Ҡояш күтәрелгәндә. Шиғырҙар. Өфө. 1985.
* Офоҡтарҙа — аҡ томан. Шиғырҙар. Өфө. 1990.
* Еләк тәме. Хикәйәләр. Өфө. 1996.
# Оло Солтан

Оло Солтан (рус. Большое Султаново) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Ҡамышлы ауыл советы составына керә.

# Оло Солтан
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Оло Солтан ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Һарт улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1924 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Оло Солтан ауылы Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Оло Солтан ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Оло Солтан
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 299 | 761 | 1040 | 1528 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (96 %) йәшәй.

# Оло Солтан
## Инфраструктура

Ауылда башланғыс мәктәп, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто бар.
# Мындала-Кыкке

Мындала-Кыкке — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оглат йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мындала-Кыкке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203278
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шәрифә

Шәрифә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Татар ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Шәрифә
## Этимологияһы

Шәрифә исеме башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда ингән, ғәрәп теленән тәржемә иткәндә, мәғәнәһе — ҡәҙерле, маҡтаулы, мәрхәмәтле тигәнде аңлата.

# Шәрифә
## Билдәле шәхестәр

Тимерғәлина Шәрифә Тимерғәзи ҡыҙы (31 ғинуар 1910 йыл — 26 февраль 1939 йыл) — йәмәғәт эшмәкәре. 1931—1936 йылдарҙа РКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, 1936—1938 йылдарҙа РКСМ Үҙәк Комитетының бүлек мөдире урынбаҫары һәм мөдире, Үҙәк Комитет секретары. СССР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1931 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Хисмәтуллина Шәрифә — партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1965—1977 йылдарҙа КПСС-тың Әбйәлил район комитетының беренсе секретары, 1977—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы секретары Хисмәтуллин Фәйзрахман Шәйхитдин улының ҡатыны.

# Шәрифә
## Ябай ҡатын-ҡыҙ

Ишморатова Шәрифә Фәссәхетдин ҡыҙы (1922 йыл — 1986 йыл) — ябай хужабикә, колхозсы, оҫта тегенсе, 8 бала (Зөһрә, Гөлсирә, Гөлсөм, Фәниә, Райхана, Марс, Лилә, Венера) әсәһе. Ире Ишморатов Исрафил Хажиморат улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.

# Шәрифә
## Мәҙәниәттә

Шәрифә — Салауат Әбүзәровтың «Хыялый» пьесаһындағы герой.

# Шәрифә
## Ер-һыу атамаһы

Шәрифә тауы — Башҡортостандың Бөрйән районындағы Яуымбай ауылында урынлашҡан тау, антропонимдан.
Шәрифә күле — Салауат районы Ҡарағол ауылында.
Шәрифә туғайы — Бөрйән районы Килдеғол ауылындағы туғай.
# Чубъю

Чубъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Чубъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017245
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001724
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Байҡадам

Байҡадам – Ҡаҙағстандың Аҡтүбә өлкәһе Шалҡар районындағы ауыл, Есет батыр ауыл округының үҙәге. Тимер юл станцияһы.

# Байҡадам
## Халҡы

* 809 кеше (2009);
* 943 кеше (1999).

# Байҡадам
## Транспорты

Ауыл аша Еҙҡаҙған—Бейеү тимер юлы үтә.
# Лангенвайсбах

Лангенвайсбах (нем. Langenwei?bach) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2697 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,49 км². Диңгеҙ кимәленән 370 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8134 һәм автомобиль коды Z.
# Тальвенден

Тальвенден (нем. Thalwenden) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 383 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,35 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Уашактун

Уашактун (Вашактун, Uaxactún) — майя мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. Гватемаланың Петен департаментының Форес муниципалитетында Тикалдән төньяҡҡа ҡарай 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Уашактун исеме майя телендә «һигеҙ таш» тигәнде аңлата, был исемде ҡомартҡыға Сильванус Морли бер яҙма буйынса бирә, ул Тикаль хакимының Уашактун хакимынан еңелеүенән һуң уға бирелгән бүләк.
Борон ҡала Сиаан К'аан тип аталған (Siaan K’aan), йәғни «күктән тыуған». Классик осорҙан, б.э. тиклем 900 йылдар тирәһендә һәм бөтә классик осор дауамында ҡалала халыҡ йәшәгән. Ҡаланың үҫеше б.э. 500-900 йылдарына тура килә.
9-сы стелала иң боронғо яҙыу 328 йылға, ә иң һуңғыһы 12-се стелала 899 йылға ҡарай. Улар ҡалала майяларҙың өҙөкһөҙлө йәшәүенә күрһәтә. Уашактун Петен биләмәһендә иң ҙур тораҡ пункт була, һәм иң боронғо майя мәҙәниәте ҡалалары Накбе һәм Эль Мирадор табылғанға тиклем, оҙаҡ ваҡыт иң боронғоһо һанала.
Классик дәүерҙең башҡа ҡалалары кеүек, Уашактунды беҙҙең эраның X быуат башында ташлап китәләр һәм ул 1930 йылда асылғанға тиклем тропик урмандар араһында күренмәй тора. Уны егерменсе быуат башында Сильванус Морли таба, ә ҡаҙыныу эштәрен 1924 йылда Джон Ллойд Стивенс һәм Фредерик Катервуд башлай.
Археологтар «Е Төркөмө» майя ҡалаларының астрономик комплекстарын Уашактундағы биналарҙың беренсе комплексы шундай Е Төркөмөндә булыуы менән атайҙар.
Уашактундың иң яҡшы ҡомартҡыһы - Битлектәр Ҡорамы. Уның дүрт яғында ла баҫҡыстар бар, түбәһендә ҡорам урынлашҡан. Бина эсендә кеше һәм һәр яҡта дүртешәр булған юлбарыҫ ҡатнашмаһынан торған ун алты ҙур фигура һаҡланып ҡалған.
Ҡалала стена биҙәктәре табылған. Улар бигерәк тә тораҡ B XIII Ҡоролмаһында күп, ул беҙҙең көндәргә тиклем килеп етмәгән, унда тарихи темаларға һүрәттәр булған. Башҡарылыуының полихромлылығы буйынса был классик осорға тиклемге иң камил стена һүрәттәре булып тора.
1990 йылдан индеецтарҙың стена биҙәктәрен һаҡлау буйынса Мексикала Мексиканың Милли автономия университетының Колумбҡа тиклем биҙәк һәм яҙмаларҙы өйрәнеүгә арналған Эстетика ғилми-тикшеренеү институты үҙ яҡлауы аҫтына ала.
1983 йылдан бында «Тикаль» Милли проекты сиктәрендә Гватемала археологтары тикшеренеү эштәрен яңырта.
# Выру этносы флагы

Выру этносы флагы — Эстонияның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Рәсәй һәм Латвия сигендә, йәшәгән выру халҡы флагы.

# Выру этносы флагы
## Дөйөм мәғлүмәт

Выру халҡының флагы йәшел туҡыманан ғибәрәт, унда һигеҙ осло йондоҙ рәүешендә 8 аҡ параллелограмма урынлашҡан. Был билдә бәхет килтерә һәм ярлыларҙы яҡлай тип иҫәпләнә. Билдәнең һигеҙ сегменты Вырумааның һигеҙ боронғо кихелькондын символлаштыра — Урваста, Канали, Пылва, Рялина, Вастселийна, Рыуге, Харгла, Карула. Туҡыманың йәшел төҫө — урманды, ә аҡ төҫ намыҫлы һәм саф йәнде аңлата. Флаг халыҡ тауыш биреү һөҙөмтәһендә раҫлана һәм тәүге тапҡыр 2013 йылдың 14 февралендә Кяэпа ауылы мәктәбендә эленеп ҡуйыла.
Былар ҡыҙыҡлы
Флаг юғары ныҡлыҡтағы туҡыманан яһала (100 % полиэстер). Материал температураның үҙгәреүенә сыҙамлы, ҡояшта янмай, һәм ямғыр йәки ҡарға бирешмәй. Секундына 10-15 метрҙан ашыу ел иҫкәндә флагты флагштоктан төшөрөргә һәм бинаға индереп ҡуйырға, әгәр ундай мөмкинлек булмаһа — флагшток тирәләй урап, уны бау йәки башҡа төрлө ҡулайлама ярҙамында беркетергә кәңәш ителә.

# Выру этносы флагы
## Тарихы

Выру халҡы флагына ихтыяж 1980-се йылдар аҙағында көсәйгән выру теле һәм мәҙәниәте хәрәкәте менән бәйле барлыҡҡа килә. 2004 йылда флагтың варианты тәҡдим ителә, ул йәшел төҫтәге һары-зәңгәр-йәшел күк түңәрәктән ғибәрәт. Әлеге вариант ул ваҡытта ҡайһы бер интернет-сайттарҙа ҡулланыла. 2013 йылда рәсми этник символ сифатында флагтың икенсе варианты раҫлана.
# Баҙан (Уҫы ҡушылдығы)

Базан — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Баҙан (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь инешенән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200784
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Баймаҡ ҡалаһының 2-се мәктәбе

Баймаҡ ҡалаһының 2-се һанлы мәктәбе (рус. Муниципальное общеобразовательное бюджетное учреждение средняя общеобразовательная школа № 2 г. Баймака муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан) — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһы Баймаҡ ҡалаһының 2-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе

# Баймаҡ ҡалаһының 2-се мәктәбе
## Тарихы

Баймаҡ ҡалаһының 2-се һанлы мәктәбенә 1939 йылда нигеҙ һалына. Төрлө йылдарҙа мәктәпте өс меңдән ашыу сығарылыш уҡыусыһы тамамлай.
1959 йылдан 2017 йылға тиклем мәктәпте 175 сығарылыш уҡыусыһы миҙал менән тамамлай.
Әлеге ваҡытта 986 уҡыусы уҡый: 1—4 кластарҙа — 420, 5—9 — 521, 10—11 — 45 уҡыусы.
Мәктәптең эмблемаһы (ояла ҡауҙы), флагы, девизы («Һаулыҡ, үҫеш, интеллект») һәм «Йәмғиәттең яңы кешеләре» исемле баҫмаһы бар.
2016 йылда Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының «Инклюзив мәктәптә уҡыусылар араһында социаль уңыштар формалашыуы» инновацион платформаһы ойошторола.

# Баймаҡ ҡалаһының 2-се мәктәбе
## Етәкселәре

* Аҡсабаев Рәсүл Абрар улы

# Баймаҡ ҡалаһының 2-се мәктәбе
## Уҡытыусылары

* Йомалина (Күлбаева) Таңһылыу Флүр ҡыҙы 1993 йылдың 8 мартында Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. Тыуған ауылында ун бер класты тамамлағас, 2010 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында Зәйнәб Биишева исемендәге академияһынын (хәҙер СФ БашГУ), физика математика бүлегенә уҡырға инә. 2015 йылда институтты уңышлы тамамлап, Йылайыр районына эшкә математика укытыусыһы булып эшкә төшә. 2018—2020 йылдарҙа Учалы ҡалаһынын тау колледжында уҡыта. 2020 йылдан Баймаҡ ҡалаһының 2-се мәктәбендә математика уҡытыусыһы булып эшләй.
* Сарбулатова (Күлбаева) Айгөл Юнир ҡыҙы (ҡара:Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары)

# Баймаҡ ҡалаһының 2-се мәктәбе
## Ҡаҙаныштары

* 1998 йылдан мәктәп йыл һайын «Йыл мәктәбе» район конкурсы еңеүсеһе була, ә 2002 йылдан — Бөтә Рәсәй «Йыл мәктәбе» конкурсы еңеүсеһе була.
* 2004 йыл — «Юғары категориялы мәктәп» конкурсы лауреаты, уҡыусыларҙы уҡытыу буйынса фәнни һәм ғәмәли эшмәкәрлектәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн «Академик мәктәп» исеменә лайыҡ була.
* 2005 йылда мәктәпкә «XXI быуат мәктәбе» исеме бирелә.
* 2007 — «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты сиктәрендә инновацион программаларҙы тормошҡа ашырыусы дөйөм белем биреү учреждениелары конкурсы еңеүсеһе.
* 2008 йылда мәктәп Башҡортостан Республикаһының «Йыл мәктәбе» номинацияһында еңеүсе тип таныла, шулай уҡ «Академия мәктәбе» исемен ала.
* 2010, 2013 йылдарҙа — «Рәсәй мәктәбе»
* 2015 — «Веб-лидер-2015» конкурсы лауреаты
* 2017 — мәктәп ЮНЕСКО Ассошиэйтед мәктәбенең халыҡ-ара танытмаһын ала

# Баймаҡ ҡалаһының 2-се мәктәбе
## Шулай уҡ уҡығыҙ

* Баймаҡ
* Баймаҡ ҡалаһының 1-се мәктәбе
* Баймаҡ ҡалаһының 4-се лицейы
* Баймаҡ ҡалаһының 3-сө мәктәбе
* Баймаҡ лицей-интернаты
# Тарҡаҙы ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)

Тарҡаҙы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Тарҡаҙы ауылы.

# Тарҡаҙы ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Исламбаҡты ауыл Советы менән берләштерелә.
# Шилекша (Горьков ҡушылдығы)

Шилекша — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горьков һыуһаҡлағысының (Унжин ҡултығы) һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Шилекша (Горьков ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016867
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001686
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хортвая

Хортвая — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лямъя йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Хортвая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011819
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201181
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҙнабаева Зилә Рамаҙан ҡыҙы

Аҙнабаева Зилә Рамаҙан ҡыҙы (17 апрель 1954 йыл) — мәҙәниәт хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003). Ике тапҡыр Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа» тигән миҙалы менән бүләкләнгән. I—IV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (Конгресы) делегаты.

# Аҙнабаева Зилә Рамаҙан ҡыҙы
## Биографияһы

Зилә Рамаҙан ҡыҙы Аҙнабаева 1954 йылдың 17 апрелендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Арышпар ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
1961 йылда Белорет районы Йөйәк мәктәбенә һабаҡҡа төшә. Унда 8 класты тамамлағас, Белорет педагогия училищеһына уҡырға инә. Педучилищела уҡыған йылдарында Белорет ҡала мәҙәниәт һарайының башҡорт халыҡ театры ҡуйған спектаклдәрҙә төп ролдәрҙе башҡара. Ошо мауығыу уны сәнғәт юлына килтерә. Ҡыҙҙың уңыштарын күреп, училищены тамамлаусылар мотлаҡ 3 йыл эшләргә тейеш булһа ла, педагогия училищеһынан уға сәнғәт институтына йүнәлтмә бирәләр.
1974 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетына уҡырға инә. Уны тамамларға йыл ярым ҡалғанда Өфө ҡалаһының Актерҙар йортонда методист-консультант итеп эшкә саҡыралар.
1980 йылда тормошҡа сыға һәм Нефтекама ҡалаһына эшкә күсә. Башта Ҡарман ГРЭС-ының художество етәксеһе булып эшләй. Йәш ҡала тиҙ үҫә, Энергетиктар мәҙәниәт һарайы сафҡа инеү менән, Зилә Аҙнабаеваны эшкә саҡыралар.
1998 йылда Нефтекамала Башҡорт дәүләт филармонияһының филиалы асыла. Шунан бирле Зилә Азнабаева хеҙмәт юлын ошо мәҙәниәт усағы менән бәйләй. Бер үк ваҡытта ул байтаҡ йылдар Башҡортостан радиоһының штаттан тыш хәбәрсеһе лә булып эшләй.
2003 йылда Зилә Рамаҙан ҡыҙына «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән исем бирелә.

# Аҙнабаева Зилә Рамаҙан ҡыҙы
## Биографияһы
### йәмәғәт эшмәкәрлеге

Нефтекама ҡалаһына эшкә килгәс, Зилә Аҙнабаева йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнаша башлай. 1985 йылда ҡалала милли хәрәкәттәр араһында беренсе булып "Башҡорт мәҙәниәт үҙәге"н ойоштора.
Зилә Аҙнабаева Беренсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына делегат итеп һайлана. Шунан һуң, 1995 йылда, ул Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Нефтекама бүлексәһен ойоштора.
Милли хәрәкәттәге әүҙем эшмәкәрлеге өсөн ул ике тапҡыр Бөтә башҡорттары ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа» тигән миҙалы менән бүләкләнә. Дүрт тапҡыр Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (Конгресы) делегаты итеп һайлана.

# Аҙнабаева Зилә Рамаҙан ҡыҙы
## Биографияһы
### әҙәби эшмәкәрлеге

Зилә Аҙнабаеваның бик күп публицистик мәҡәләләре һәм әҙәби әҫәрҙәре ҡала, республика баҫмаларында донъя күреп тора.

# Аҙнабаева Зилә Рамаҙан ҡыҙы
## Мәҡәләләре һәм шиғри шәлкемдәре

* «Ғүмерҙәрҙе һүнмәҫ йыр итәйек»
* Иң әүҙем түңәрәксе

# Аҙнабаева Зилә Рамаҙан ҡыҙы
## Уның тураһында

* «Ай тотолған төндә» (недоступная ссылка)
* Йѳйәктә хәйриә акцияһы (недоступная ссылка)
* Признавая женщины заслуги 2018 йыл 16 май архивланған.
* Фестивалить можно в любом возрасте (недоступная ссылка)
# Тангобтюмляды-Яха

Тангобтюмляды-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сямтуй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Тангобтюмляды-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076753
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307675
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ахун (вазифа)

Ахунд, ахун (әзерб. Axund; фарс. آخوند) — Әзербайжанда, Иранда һәм Рәсәй империяһында юғары разрядлы мосолман ғалимы вазифаһы, ғәрәп ҡаҙыйының аналогы.

# Ахун (вазифа)
## Тарихы

1788 йылға тиклем ахундар даруғалар (өлкәләр) һәм ҡала общиналары башлыҡтары булып, тап улар аша батша властары имамдар менән хеҙмәттәшлек итә. Ырымбур мосолман Диниә назаратының тәүге өс мөфтөйө лә элек ахун булған. Ахундар вазифаһы йыш ҡына аныҡ нәҫел һәм (йәки) төбәк менән бәйле була. Мәҫәлән, Өфөнөң беренсе йәмәғәте һәм ҡала ахуны вазифаһы, ғәҙәттә,Түбәнге Новгород өлкәһендә тыуып үҫкәндәр менән бәйле булған.

# Ахун (вазифа)
## Башҡа төбәктәрҙә ҡулланылышы

Шул уҡ «ахун» (ҡыт. 阿訇 ҡайһы берҙә 阿衡; пиньинь: āhōng) исеме менән уйғырҙар менән ҡытай мосолмандары ла (хуэйцзу, дунгандар) үҙҙәренең имамдарын атай.
«Ахун» (үзб. охун) тип шулай уҡ үзбәктәр фирғәнә уйғырҙарын атай.
# Лайлалы ҡусҡарҙар

?Лайлалы ҡусҡарҙар :
Слизень сизо-чёрный (Limax cinereoniger) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Моллюскалар |
| Класс: | ҡорһағаяҡлылар |
| Отряд: | Яланғас ҡусҡарҙар |
| Подотряд: | Eupulmonata |
| Ғаилә: | Лайлалы ҡусҡарҙар |
Латинса исеме :
Limacidae Lamarck, 1801 :
Подсемейства :
Limacinae Lamarck, 1801
Limacopsinae Gerhardt, 1935 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 77300 NCBI 37859 |
Лайлалы ҡусҡарҙар (Limacidae) — ҡорһағаяҡлылар класының моллюскылар ғаиләһе.

# Лайлалы ҡусҡарҙар
## Ҡылыҡһырлама

Кәүҙәһе 25—50 мм оҙонлоҡта, селәүсен йәки цилиндр формаһында, аҡһыл йәки һарғылт төҫтә, көрән йәки ҡара таплы; баштан, кәүҙәнән һәм аяҡтан тора. Башында 2 пар һәрмәүес урынлашҡан, бер парының осонда күҙҙәре бар. Ауыҙ ҡыуышлығы бәләкәй ярыҡ рәүешендә. Ҡабырсағы (овал формалағы эзбиз пластинка) рудиментар, арҡаһын өлөшләтә ҡаплаған мантия аҫтында урынлашҡан. Һулышлығы кәүҙәһенең уң яғында.

# Лайлалы ҡусҡарҙар
## Үрсеүе

Гермафродит. Үҫеше тура. Аталанған йомортҡаһын (эре, үтә күренмәле; 200 дананан ашыу) ергә ҡойолған япраҡ аҫтына, төрлө үҫемлек һабағы төбөнә һала.

# Лайлалы ҡусҡарҙар
## Йәшәйеше

250‑нән ашыу төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостанда баҫыу лайлалы ҡусҡары (Deroceras agrestis) һәм селтәрле лайлалы ҡусҡар осрай. Бер нисә йыл йәшәй. Эңерҙә һәм төндә әүҙем. Япраҡтар м‑н туҡлана. Урман ситендә, баҫыуҙа, һаҙлыҡта, йәшелсә баҡсаһында йәшәй. Ҡайһы бер төрҙәре — гельминттарҙың аралыҡ хужалары. Л.ҡ. м‑н күп ҡошр, ер-һыу хайуаны, ваҡ имеҙеүселәр туҡлана. Ауыл хужалығы һәм урман культуралары ҡоротҡостары.
# Ҡатындар намаҙы

Ҡатындар намаҙы — ҡатындар намаҙының (ирҙәр намаҙынан айырып торған ҡайһы бер билдәләр) үҙенсәлектәре.

# Ҡатындар намаҙы
## Ҡылыҡһырлама

Намаҙ ун дүрт-ун биш йәштәргә еткән, йәғни бәлиғ булған һәр бер кешегә йөкләнә.
Был йәһәттән ир һәм ҡатын икеһе лә бер тигеҙҙәр. Тик ирҙәр намаҙы менән ҡатындар намаҙы араһында ҡайһы бер ултырыш, ятыш һәм бөгөлөштәрҙә бер аҙ айырма бар. Ул айырмалар бына шунда:
* Ҡатын-ҡыҙҙар аҙан да, ҡамәт тә әйтмәҫтәр.
* Ҡатындар беренсе тәкбир әйткәндә ҡулдарын ҡолаҡ йомшаҡтарына тейҙермәйтәр, ә иңбаштарына ҡәҙәр генә күтәрәләр.
* Ҡатындар ҡулдарын бағлағанда кендек аҫты тураһына ҡуйып бағламайынса, күкрәк өҫтөнә ҡуйып бағлайҙар.
* Рүкүғта торғанда ҡатындар теҙҙәрен бөгөбөрәк торалар.
* Рүкүғта теҙҙәргә таянып торғанда, ҡатындарҙың ҡул бармаҡ аралары асыҡ булмай.
* Ирҙәр сәждәлә ваҡытта боттарын ҡорһаҡтарына, беләктәрен ергә һәм ҡабырғаларына тейҙермәҫтәр. Ҡатындар бер аҙ тейҙереберәк, ҡыҫылыбыраҡ сәждә ҡылалар.
* Ултырышта ҡатындар аяҡтарын икеһен дә уң тарафтан сығарып, аяҡ баштарын ҡиблаға ҡаратырҙар ҙа һул яҡ янбаштары менән ергә ултырырҙар. Бына ҡатындар намаҙында ирҙәр намаҙынан айырма ошо урындарҙалыр.