yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғәлимов Хажиәхмәт Ғирфанетдин улы

Ғәлимов Хажиәхмәт Ғирфанетдин улы, псевдонимы Хажи Бохарский (1 ғинуар 1899 йыл — 13 май 1974 йыл) — актёр, режиссёр, педагог. БАССР-ҙың халыҡ артисы (1944). СССР Театр эшмәкәрҙәре Союзы ағзаһы (1938). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955) кавалеры.

# Ғәлимов Хажиәхмәт Ғирфанетдин улы
## Биографияһы

Хажиәхмәт Ғирфанетдин улы Ғәлимов 1899 йылдың 1 ғинуарында Ҡазан губернаһының Свияж өйәҙе Сатламыш ауылында (хәҙер Татарстан Республикаһының Апастов районына инә) тыуған.
1918 йылда Ҡыштым һөнәрселек училищеһын тамамлай. 1931—1933 йылдарҙа Мәскәү театр училищеһы-производство комбинатында уҡый.
1919 йылдан Златоуст ҡалаһында халыҡ мәғарифы системаһында һәм һәүәҫкәр театрҙа артист — режиссёр булып эшләй.
1923—1968 йылдарҙа — Башҡорт академия драма театры артисы, режиссёры, администраторы, директоры һәм художество етәксеһе, театр музейының мөдире.
1926—1952 йылдарҙа Өфө ҡалаһында Башҡорт театр-сәнғәт училищеһында уҡыта.
Режиссёр булараҡ У. Шекспирҙың «Отелло», «Мөхәббәт һәм нәфрәт», «Бай һәм хеҙмәтсе», «Фетнә» («Мятеж» Д. А. Фурманов романы буйынса), «Любовь Яровая» (К. А. Тренёв), «Күтәрелгән сиҙәм» («Поднятая целина», М. А. Шолоховтың шул уҡ исемле романы буйынса), «Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт» («Дружба и любовь», Мифтахов) һәм башҡа спектаклдәрҙе сәхнәгә сығара.
1974 йылдың 13 майында Өфө ҡалаһында вафат була. Өфөлә ерләнгән.

# Ғәлимов Хажиәхмәт Ғирфанетдин улы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

Ҡолой Балтасов («Салауат», Б.Бикбай), Мамаев («Балҡанда, йәки Зимагорҙар», С. М. Мифтаховтың «Зимагорҙар» пьесаһы буйынса), Сәлих-бай («Бай һәм хеҙмәтсе», Х. Н.Хәмзә), Добчинский («Тикшереүсе» — «Ревизор», Н. В. Гоголь), Шмага («Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр» — «Без вины виноватые», А. Н. Островский), фон Кальб һәм Вурм («Мәкер һәм мөхәббәт» — «Коварство и любовь», Ф.Шиллер). 1940 йылда Ғәлимов Хажиәхмәт Ғирфанетдин улы «Салауат Юлаев» фильмында Рыҫбай ролендә киноға төшә.

# Ғәлимов Хажиәхмәт Ғирфанетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1940)
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1944)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955).
# Мозжинка

Мозжинка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сарапулка йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Мозжинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015830
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101583
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нядэйседа-Яха (Хэбидя-Яха ҡушылдығы)

Нядэйседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хэбидя-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Нядэйседа-Яха (Хэбидя-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303890
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Семрас

Оло Сёмрас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Семрас йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Оло Семрас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036920
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003692
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үәхдәт әш-шүһүд

Үәхдәт әш-шүһүд (ғәр. وحدة الشهود‎; рус. Вахдат аш-шухуд) — суфый термины, йөкмәткеһе буйынса поляр булған әл-Хәлләж мистик-фәлсәфәүи , Әл-Джили һәм әс-Симнәни тәғлимәттәренә ҡарата ҡулланыла .

# Үәхдәт әш-шүһүд
## Имам Раббани тәғлимәте

Әс-Симнәни тәғлимәте Иранда (XVI быуат уртаһына тиклем) Көнсығыш Төркөстанда һәм Төньяҡ Һиндостанда мистик концепциялар үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Үәхдәт әш-шүһүд тәғлимәтен тулыһынса рәсмиләштереүҙә икенсе кеше булып һинд суфыйы Әхмәт Фәруҡи Сирхинди (1564—1624) тора, ул Имам Раббани булараҡ билдәле. Тәүҙә ул үҙенең дини эшмәкәрлегендә Ибн әл-Ғәрәби тәғлимәтенә эйәрә, әммә һуңынан уның дошманы булып китә. Быға Һиндостан хакимы Бөйөк Акбарҙың мосолмандарҙы, христиандарҙы һәм һинд культтарын тотоусыларҙы берләштергән синкретик дин булдырырға маташыуы сәбәпсе була. Был идеяға ҡаршы протест рәүешендә Имам Раббани үәхдәт әш-шүһүд тәғлимәтен үҫтерә.
Имам Раббани әс-Симнәни идеяларын Һиндостан һәм Афғанстанда Нәҡшбәндиә тәриҡәте тарафдарҙары араһында яраҡлаштыра һәм тарата, был идеяларҙы тулыһынса «хаҡ дин» йүнәлешенә индерергә тырыша. Ул пантеистик принципты кире ҡаға, уның нигеҙендә «Бөтәһе лә Ул» постулаты ята, һәм «Барыһы ла Унан» принцибын индерә. Кеше Аллаһта иремәй, ә Уның барлығын ғына тоя һәм уның берлеген (үәхдәт әш-шүһүд) раҫлай.
Имам Раббани фекеренсә, Аллаһ менән «берләшеүгә» килтергән бөтә мистик «хәлдәр» һәм «тойоуҙар» — һаташыу һәм мираж. Мистик, әгәр ул экстаз хәлендә илаһи атрибуттар алған һәм үҙе Аллаһтың кәүҙәләнеше булып киткән тип иҫәпләһә, көфөрлөккә бирелә. Уның фекеренсә, мистиканың төп маҡсаты — «Аллаһҡа хеҙмәт итеү». Әгәр кеше шәриғәтте тота икән, уның өлөшөнә рухи асылыштар төшөүе ихтимал.
Имам Раббани дини экстаздар практикаһына ҡаршы сығыш яһай, күп йәһәттән шау иррационализмдан ситкә тайпыла һәм аҡыл дәлилдәренә ҙур әһәмиәт бирә. Уның «шаһитлыҡ берлеге» (үәхдәт әш-шүһүд) тураһындағы доктринаһы мосолман ортодокстарының ҡаршылыҡ күрһәтеүенә дусар булмай, сөнки ул ортодоксаль исламдың төп принциптарына һәм постулаттарына ҡаршы килмәй.
# Кутып-Еган

Кутып-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ван-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кутып-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043911
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204391
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Башкиров Василий Николаевич

Башкиров Василий Николаевич (27 февраль 1870 йыл — 1917 йылдан һуң) — Рәсәй империяһы архитекторы.

# Башкиров Василий Николаевич
## Биографияһы

Василий Николаевич Башкиров 1870 йылдың 27 февралендә Вятка губернаһында тыуған. 1893 йылда Мәскәү һынлы сәнғәт, архитектура һәм төҙөү сәнғәте училищеһын, ә 1897 йылда Император художество академияһын «архитектура рәссамы» тигән дәрәжә менән тамамлай. 1896 йылда А. Н.. Померанцев класы буйынса рәссам-архитектор дәрәжәһен алыу өсөн архитектура проектына үткәрелә. Рәссам В. М. Васнецов менән хеҙмәттәшлек итә, уның проекттары буйынса өс ҡаралты төҙөй. 1900 йылдан алып Мәскәү архитетура йәмғиәте ағзаһы. 1904 -1907 йылдарҙа Ҡала тимер юлдарының ток етештереү хеҙмәтендә эшләй. 1917 йылдан һуң архитекторҙың яҙмышы билдәһеҙ.

# Башкиров Василий Николаевич
## Төҙөгән биналары

* В. М. Васнецов һүрәттәре буйынса йорт төҙөү (1893—1894, Мәскәү, Васнецов тыҡрығы, 13-сө йорт);
* И. Е. Цветковтың айырым йорто, Б. М. Шнауберт менән берлектә В. М. Васнецов һүрәттәре буйынса (1901, Мәскәү, Пречистенский яр буйы, 29-сы йорт);
* В. М. Васнецов һүрәттәре буйынса Третьяков галереяһы бинаһының фасады. Төҙөлөштө архитектор А. М. Калмыков тормошҡа ашырҙы (1900—1903, Мәскәү, Лаврушин тыҡрығы, 10-сы йорт);
* Иоанн Воин Сиркәү-часовняһы (1902, Мәскәү өлкәһе Пушкин районынындағы Мартьяново ауылы), һаҡланмаған; сиркәүҙең бер диуары яңы сиркәүҙе төҙөүҙә ҡулланылған;
* Пречистенский курстары бинаһы (1905, Мәскәү, Курсовой тыҡрығы, 17-се йорт);
* Ҡала трамвай Үҙәк электр станцияһы (ГЭС-2), (1906, Мәскәү, Болотный яр буйы, 15-се йорт);
* Уҡыу бинаһы (1911, Мәскәү, Оло Саввин тыҡрығы, 10-сы йорт);
* Һөнәрселек музейына төкәтмә, А. Э. Эрихсон менән берлектә (1912, Мәскәү, Леонтьев тыҡрығы, 7-се йорт);
* Торлаҡ йорто (1908—1913, Мәскәү, Беренсе Неопалимов тыҡрығы, 10-сы йорт).
* Аверкиево ауылындағы Троицк ғибәҙәтханаһы (1911—1914, Мәскәү өлкәһе, Павлов-Посад районы). Яңы рус стилендә Мәскәү дворяндары етәксеһе А. Д. Самарин үҙенең ҡатыны Вера Мамонтова-Самарина иҫтәлегенә төҙөгән (В. А. Серовтың «Девочка с персиками» картинаһының персонажы булараҡ билдәле).
# Лель (Чёрная ҡушылдығы)

Лель — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Лель (Чёрная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001648
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100164
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сәхипова Земфира Ғизетдин ҡыҙы

Сәхипова Земфира Ғизетдин ҡыҙы (13 апрель 1940 йыл) — ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, шағир. Педагогия фәндәре кандидаты. РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы һәм мәғариф отличнигы. Салауат Юлаев ордены кавалеры.

# Сәхипова Земфира Ғизетдин ҡыҙы
## Биографияһы

Земфира Ғизетдин ҡыҙы Сәхипова 1940 йылдың 13 апрелендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Ермолаевка ауылында тыуған.
Һуғыш алдынан атаһын эш буйынса Ишембай ҡалаһының Смаҡай ҡасабаһына күсерәләр. Ишембай ҡалаһының 14-се (Смаҡай) башланғыс мәктәбен,3-сө башҡорт урта мәктәбен (хәҙерге Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатын) 1957 йылда тамамлай.
1963 йылда Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлағас, Әхмәр ауылында рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. 1966—1972 йылдарҙа Стәрлетамаҡ педагогия институтында уҡыта.

# Сәхипова Земфира Ғизетдин ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

1972 йылдан Милли мәғариф проблемалары институтының Башҡортостан филиалы ғилми хеҙмәткәре, 2006-2015 йылдарҙа Мәғарифты үҫтереүҙең федераль институтының әйҙәүсе белгесе (Мәскәү).
Милли мәктәптәрҙә рус теле уҡытыу методикаһы, милли мәктәптәр өсөн рус теле дәреслектәре авторы. Һуңғы йылдарҙа сит илдән Рәсәйгә килеүсе иммигранттар өсөн рус теле буйынса уҡыу әсбаптары яҙа. 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Башҡортостан өсөн 10 фән кандидаты әҙерләп, фән юлына сығарған. Уның педагогия буйынса ғилми хеҙмәттәре мәғариф өсөн мөһим әсбаптарҙан һанала.

# Сәхипова Земфира Ғизетдин ҡыҙы
## Ғилми хеҙмәттәре

* › Education › Multicultural Education Речевое общение в многоязычной семье. Front Cover. Земфира Гизетдиновна Сахипова. Китап, 1998 — Education — 142 pages.
* Сахипова З. Г. Литературное чтение. Учебник для детей мигрантов и переселенцев. 1 кл. Издательство «Просвещение».
* Сахипова З. Г., Орлова Т. Н., Бабурин А. В. Литературное чтение. Учебник для детей мигрантов и переселенцев. 2 кл. Издательство «Просвещение».
* Сахипова З. Г., Орлова Т. Н., Бабурин А. В. Литературное чтение. Учебник для детей мигрантов и переселенцев. 3 кл. Издательство «Просвещение».
* Сахипова З. Г., Орлова Т. Н., Бабурин А. В. Литературное чтение. Учебник для детей мигрантов и переселенцев. 4 кл. Издательство «Просвещение».

# Сәхипова Земфира Ғизетдин ҡыҙы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

«Күп милләтле Мәскәү» яҙыусылар ойошмаһының рәйесе вазифаһында Земфира Ғизетдин ҡыҙы Мәскәүҙә йәшәүсе башҡорттарҙы берләштереү өсөн бихисап эш башҡара.

# Сәхипова Земфира Ғизетдин ҡыҙы
## Ғаиләһе

Тормош иптәше педагогия фәндәре докторы профессор Нәзир Экба менән ике ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән. Ҡыҙы Зарема Экба- филология фәндәре кандидаты. 1997 йылда «Башҡорт телендә ғәрәп һәм фарсы теленән ингән һүҙҙәр» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлаған (специальность 10.02.06 «Тюркские языки»). 1997 йылдан башлап, Рәсәй Фәндәр академияһында Урал-алтай телдәре бүлегендә эшләй.
# Евгения Раданова

Евгения Николова Раданова (болг. Евгения Раданова Николова; 4 ноябрь 1977 йыл, София) — ҡышҡы һәм йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы болгар спортсыһы, элекке донъя рекордсмены һәм ҡышҡы Олимпия уйындарында шорт-трек буйынса призер

# Евгения Раданова
## Карьераһы

Софияла тыуған, фигуралы шыуыу менән шөғөлләнгән, Болгарияла беренселәрҙән булып шорт-трек менән шөғөлләнгән. Баштан алып хәҙерге көнгә тиклем тренеры — Иван Пандов. Милли спорт академияһын тамамлаған.
Раданова оҙаҡ ваҡыт 2001 йылдың 19 октябрҙә шорт-трек буйынса 500 м аралыҡта (43,671 см) Калгарила ҡуйған донъя рекордына эйә була. 2002 йылда Олимпия уйындарында кеүек үк, 2006 йылда ла ҡатын-ҡыҙҙар араһында шәхси дистанцияла шорт-трек буйынса берҙән-бер европа призеры була ( 2006 йылда эстафетала Италия командаһы өсөнсө урынды биләй, ә 2002 йылда Европанан башҡа призерҙар булмай). Күп тапҡыр Европа чемпионы (алтын миҙалдар һаны буйынса һәм миҙалдарҙың дөйөм һаны буйынса рекордсы), ике тапҡыр донъя чемпионы, дүрт тапҡыр Универсиада еңеүсеһе. 2000/01 йыл миҙгелендә 500 м дистанцияла донъя Кубогы йомғаҡтары буйынса беренсе була.
2008 йылда донъя чемпионтаында финалға сыҡмай.
2004 йылда Афиналағы йәйге Олимпия уйындарында велосипедсыларҙың болгар командаһы составына инә, ләкин миҙал яулай алмай.
Халыҡ-ара конькиҙа шыуыусылар союзы документтарында рәсми йәшәү урыны тип София күрһәтелһә лә Раданова Италияла йәшәй һәм күнекмәләр үтә.
2010 йылғы ҡышҡы Бөтә донъя хәрби-спорт уйындарында шорт-трек буйынса ҡатнаша, унда 1500 метрға уҙышта еңеүсе була.

# Евгения Раданова
## Донъя Кубогы һөҙөмтәләре буйынса урындар

* 1999 — 2
* 2000 — 2
* 2001 — 2
* 2002 — 2
* 2003 — 3
* 2004 — 6
* 2005 — 5
* 2006 — 2
# Эҫем (станция)

Эҫем — (рус. Сим) Куйбышев тимер юлының Башҡорт төбәгендәге тимер юл станцияһы, Силәбе өлкәһенең Эҫем ҡалаһында Линейная урамында урынлашҡан.

# Эҫем (станция)
## Атамаһының килеп сығышы

Станцияның исеме Эҫем йылғаһының атамаһы менән бәйле. А. К. Матвеев Эҫем атамаһын фарсы теленән ингән «сим» — көмөш һүҙе менән аңлата. Һуңынан уның фаразы Н. Д. Ғарипова, Т. М. Ғарипов һәм Ж. Кейекбаев тикшеренеүҙәрендә раҫлана. Башҡорт телендә «сим» һөйләштәге «сөм» (йылғалағы тәрән, сөмгөл урын) тигәнгә яҡын. Ғәбделәхәт Вилданов «эсемлек» тигән менән яҡынайта, ваҡыт уҙыу менән ҡыҫҡарып «эҫем» рәүешендә ҡалған, тип аңлата. Рәил Кузеев фин-уғыр телдәренә яҡынлыҡ күрә. Оло Иҙел буйы башҡорттары һәм сыуаштары аралашып, уртаҡ атама барлыҡҡа килгән тигән фекерҙә булған. Сыуаштарҙа ла «сим» боронғо эсемлек Татарҙың «үҫәм» (һыу үләне) тигәненән килеп сыҡҡан тиеүселәр ҙә бар.

# Эҫем (станция)
## Мәғлүмәт

Станцияға 1890 йылда Һамар-Златоуст тимер юлы төҙөлөшө барышында нигеҙ һалына. Был станция 3-сө класҡа ҡарай.Эҫем станцияһынан алыҫ алараға йөрөүсе поездарында ғына түгел, ҡала яны поездарында ла китергә мөмкин. Вокзалы — бер ҡатлы бина. Станцияның 5 юлы, 2 платформаһы бар. Эҫемдән Силәбе ҡалаһына тиклем ара 343 км тәшкил итә.
Станцияла бөтә төр пассажирҙар һәм йөк эштәре башҡарыла: инеү юлдарында йөктәрҙе ҡабул итеү һәм биреү, склад операцияларына вагонлы хеҙмәт күрһәтеү, урындағы һәм алыҫ араларға йөрөүсе поездарға билет һатыу, багаж операциялары.
Станция Эҫем заводы менән тимер юлы конкаһы ярҙамында тоташа. 1930 йылдарҙа реконструкциялау һөҙөмтәһендә икенсе юл һалына. 1954 йылда электрлаштырыуҙан һуң ВЛ электровоздары йөрөй башлай. 1959—1960 йылдарҙа юл эшселәре һәм машинистарҙың станция менән электр бәйләнеше яйға һалына, станция радиотапшырыу системаһы менән йыһазландырыла. 1962—1963 йылдарҙа юлдарҙы оҙонайтыу менән станцияла реконструкция үтә, 1969 йылда дежур хеҙмәтенең яңы бинаһы төҙөлә. Хәрәкәттәр Минйәр станцияһынан саҡырылған тепловоз тарафынан башҡарыла.

# Эҫем (станция)
## Алыҫ араға йөрөү

2020 йылғы график буйынса станция аша түбәндәге алыҫҡа барыу поездары йөрөй:

# Эҫем (станция)
## Алыҫ араға йөрөү
### Йыл әйләнәһенә поездар хәрәкәте

| № поезд | Хәрәкәт маршруты | № поезд | Хәрәкәт маршруты |
| 11 | Владивосток — Һамар | 12 | Һамар — Владивосток |
| 87 | Нижневартовск — Һамар | 88 | Һамар — Нижневартовск |
| 101 | Нижневартовск — Пенза | 102 | Пенза — Нижневартовск |
| 143 | Нижневартовск — Өфө | 144 | Өфө — Нижневартовск |
| 147 | Нижневартовск — Астрахань | 148 | Әстерхан — Нижневартовск |
| 331 | Яңы Уренгой — Өфө | 332 | Өфө — Яңы Уренгой |
| 391 | Силәбе — Мәскәү | 392 | Мәскәү — Силәбе |
# Ҡаҙаҡбаева Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы

Ҡаҙаҡбаева Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы (24 октябрь 1966 йыл) — яҙыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнгән (2006). Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (2012).

# Ҡаҙаҡбаева Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы
## Биографияһы

Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы Ҡаҙаҡбаева 1966 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районының Бөрйәнйылға ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлаған. Балалар баҡсаһында — тәрбиәсе, Шишмә һәм Йылайыр райондарында уҡытыусы булып эшләй. Хәҙерге көндә «Ауыл уттары» Йылайыр район гәзитендә — хаттар бүлеге мөдире. Уның хикәйәләре һәм повестары 1996 йылдан алып район һәм республика матбуғатта баҫылып сыға. Беренсе китабы — «Сиселмәгән сер» — 2004 йылда нәшер ителә.
Әҙип үҙенең әҫәрҙәрендә мәңгелек темаларҙы, мөхәббәт һәм нәфрәт, яҡшылыҡ һәм яуызлыҡ, йәшәү һәм үлем проблемаларын аса, кешеләр араһындағы ҡатмарлы мөнәсәбәттәр тураһында һөйләй.
Яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева бик йыш осраша үҙенең уҡыусылары менән, уларҙан көс-дарман ала, бөгөнгө заман кешеләренең уй-хистәрен йөрәге аша үткәреп, түкмәй-сәсмәй халҡына кире ҡайтара. Әҙибә менән сираттағы бер осрашыуҙан һуң яҡташы ошондай һүҙҙәр яҙған:
    «Ғаиләһендә биш балаға ғүмер бүләк итеүсе әсәй, һөйгән йәренә ҡәҙерле ҡатын, ҡәйнәһенә егәрле килен, туғандары өсөн өҙөлөп торған һөйөклө зат, уҡыусылары йөрәгенә изгелек сәсеүсе уҡытыусы, ижад ҡомарын сайпылтмай гәлсәр күңелендә һаҡлаусы яҙыусы ул — Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы».

# Ҡаҙаҡбаева Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы
## Төп әҫәрҙәре

* Сиселмәгән сер (Неразгаданная тайна).Өфө, 2004;
* Хыялға илтер һуҡмаҡ (Тропа счастья).Өфө, 2011;
* Тормош дауам итә (Жизнь продолжается).//Башҡортостан.- 2011.- 12 июль;
* Мәрхәмәтле булһын яҙмыш.(Судьба благосклонна).Өфө,2016.

# Ҡаҙаҡбаева Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* «Әсәлек даны» миҙалы (2006).
# Карабулак (Аргут ҡушылдығы)

Карабулак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут (Ак-Алаха) йылғаһының һул ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Карабулак (Аргут ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004240
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100424
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сиговка

Сиговка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Селигер күленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8,2 км.

# Сиговка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000037
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Базега

Базега — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шола йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Базега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009039
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000903
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йәштәр йырлай (йыйынтыҡ)

Йәштәр йырлай — өсөнсө «Дуҫтар» инструменталь ансамбле аккомпанементы аҫтында башҡарылған йырҙар йыйынтығы. Ул 1982 йылда Ленинград грамяҙҙырыу студияһында яҙҙырылған һәм «Мелодия» фирмаһында сығарылған.

# Йәштәр йырлай (йыйынтыҡ)
## Йыйынтыҡты яҙҙырыуҙа ҡатнашыусылар

* Рөстәм Мәликов — вокал (1-4)
* Шамил Хәмәҙинуров — вокал (5-7, 11, 12)
* Радик Гәрәев — вокал (8-10)
* Фәнүнә Шәйҙуллина — вокал (12)
* «Дуҫтар» инструменталь ансамбле
* Виктор Динов — тауыш режиссёры
* Е. Щербатова — мөхәррир
* Г. Иванов — рәссам