yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Артыш

Артыш (рус. Можжеве́льник обыкнове́нный, лат. Juníperus commúnis) — Кипаристар (Cupressaceae) ғаиләһенә ҡараған йыл буйы йәшел төҫөн юғалтмаған бәләкәй ылыҫлы ағас үҫемлек заты. Яҡынса 40 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса, субтропик һәм тропик бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда 3 төрө үҫә. Яҡтылыҡ яратыусы мәңге йәшел ылыҫлы ике өйлө ҡыуаҡ йәки 100—200 йәшкә етеүсе, бейеклеге 1—3 м тиклем тәпәш ағас. Сатыры йомортҡа, конус формаһында йәки тәпәшәк (йәйенке). Йәш үҫемлектәрҙең япрағы энәле, ҙурҙарыныҡы — ҡаты, энә һымаҡ, оҙонлоғо 4—20 мм, суғында 3‑әр бөртөк (казак А. тәңкә формаһында, оҙонлоғо 1—2 мм, ҡапма‑ҡаршы, парлы). Ата тубырсыҡтар ваҡ, һары, оҙонса, йәш инә тубырсыҡтар аҡһыл йәшел, йомортҡа формаһында, 3—6 орлоҡ тәңкәһенән тора. Һеркәләнеүе апр. аҙағында — май башында яңы ылыҫы барлыҡҡа килгәнгә тиклем була. Һеркәләнгәндән һуң инә тубырсыҡ тумалаҡ һутлы «тубырсыҡ емеш» булып үҫеп китә, ул 2—3 йылда өлгөрә. Тубырсыҡтар, нигеҙҙә, ҡоштар ярҙамында тарала. Казак А. башлыса Башҡортостан Республикаһының көньяҡ һәм көньяҡ‑көнсығыш райондарында ҡоро, ташлы битләүҙә һәм асылып ятҡан эзбизле ерҙә, ябай артыш Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының ылыҫлы урмандарының ваҡ ағаслыҡтарында, һирәгерәк Башҡортостандың Урал алдының төньяғында үҫә. Себер артышы урмандың өҫкө сиге янында тауҙарҙың ташлы битләүҙәрендә, һирәк осраҡта ҡарағас, шыршы урмандарының ваҡ ағаслыҡтарында һәм кәкре ҡайын урмандарында (Белорет, Учалы р‑ндары) осрай. Декоратив үҫемлектәр; һөҙәклектәрҙе нығытыу өсөн ҡулланыла. Ябай А. тубырсыҡтары составында фитонцидтар, эфир майҙары бар, медицинала, аҙыҡ‑түлек һәм парфюмерия‑косметика сәнәғәтендә ҡулланыла. Казак А. — ағыулы үҫемлек.. Бейеклеге 1-3 м тирәһе, сәскәһе йәшкелт, емеше йылына бер өлгөрә. Артыш ҡомло һәм ташлы тупраҡта, ҡырағай һәм ҡырағай ҡатнаш урмандарҙа үҫә. Башҡортостанда Белорет, Бөрйән, Архангел, Ғафури, Дүртөйлө райондарында йыш осрай.
* Артыш «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887 китабынан ботаник иллюстрация
# Хәстәрлек системаһы

ООО «Система Забота» — Рәсәй шәхси компанияһы, көн әйләнәһенә зәғифтәргә һәм өлкән йәштәге кешеләргә социаль ярҙам итеү хеҙмәте. 2011 йылда Санкт-Петербургта эшҡыуар Константин Лившиц тарафынан төҙөлгән, хәҙерге ваҡытта Рәсәйҙең күп өлкәләрендә бар. Заказдар «хәүеф төймәһе» принципы буйынса ҡабул ителә, абонент тиҙ арала саҡырыуҙар эшкәртеү үҙәгенә шылтырата ала һәм квалифицикациялы оператор-врачтарҙан ярҙам ала ала.

# Хәстәрлек системаһы
## Тарихы

«Хәстәрлек системаһы» информацион мәғлүмәттәр баҙарының һаулыҡ һаҡлау һәм социаль өлкәһендә 1999 йылдан эшләгән «Леге» компанияһының бер проекты булып барлыҡҡа килә. 2003—2007 йылдарҙа проект Санкт-Петербуртың бер районында теср режимында эшләй һәм «Хәүеф төймәһе» исеме аҫтында эшләй, унда беренсе 500 абонент тоташтырылған булған. Шунда Санкт-Петербургта социаль яҡлау һәм хеҙмәт комитетында презентация үткәрелә, Стокгольм иҡтисад мәктәбе тарафынан иң яҡшы йыл стартапы тип табыла.
# Варисья

Варисья — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Варисья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035442
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003544
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Терновой (Милютин районы)

Терновой — Ростов өлкәһе Милютин районындағы утар.
Ростов өлкәһе Милютин ауыл биләмәһенә инә.

# Терновой (Милютин районы)
## Географияһы

Утар аша Гнилая йылғаһы (Быстрая йылғаһы ҡушылдығы) аға.

# Терновой (Милютин районы)
## Географияһы
### Урамдар

| Оло Терновой урамы, Васильковая урамы, Ҡала урамы, Зоология урамы, Линейная урамы, Кесе Терновой урамы, Бойҙай урамы, Пятихатка урамы, | Руда урамы, Свистуновка урамы, Баш ҡала урамы, Чехов урамы, Кесерткән тыҡрығы, Нуль тыҡрығы, Күләгәле тыҡрығы. |

# Терновой (Милютин районы)
## Иҫтәлекле урын

Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән[2]. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп. Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора.
Милютин районы Терновой утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археология ҡомартҡылары бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарар һәм 25.06.2004 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған. .
* Ҡурған төркөмө «Терновой I» (2 ҡурған). Терновой утарынан көньяҡтараҡ яҡынса 1,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Терновой II». Терновой утарынанкөньяҡ-көнсығышта яҡынса 1,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Терновой III» (5 ҡурған). Терновой утарынан төньяҡта яҡынса 1,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Терновой IV» (3 ҡурған). Терновой утарынан төньяҡтараҡ яҡынса 0,5 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Терновой V». Терновой утарынан төньяҡ-көнбайышта яҡынса 3,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған «Терновой VI». Терновой утарынан төньяҡта яҡынса 2,0 км алыҫлыҡта тора.
# Иванова Валентина Алексеевна

Иванова Валентина Алексеевна ( 1 май 1963({{padleft:1963|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:1|2|0}}) (61 йәш)) — спртсы, еңел атлет, диск ырғытыу буйынса белгес. 1994—2002 йылдарҙа еңел атлетика буйынса Рәсәй йыйылма командаһыағзаһы, милли беренселектең еңеүсеһе һәм призеры, Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. Волгоград өлкәһе һәм Мәскәү ҡалаһы өсөн ярыша. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорты мастеры.

# Иванова Валентина Алексеевна
## Биографияһы

Валентина Алексеевна Иванова 1963 йылдың 1 майында тыуған.
1987 йылда Волгоград дәүләт физик культура институтын «тренер-уҡытыусы» һөнәре буйынса тамамлай.
1994 йылда тәүге тапҡыр үҙе хаҡында өлкәндәр өсөн миҙгел кимәлендә еңел атлетика буйынса белдерә, ул Адлерҙа үткән Рәсәй ҡышҡы чемпионатының диск ырғытыу буйынса еңеүсеһе һәм Рәсәй йәйге чемпионатында Санкт-Петербургтағы ярышта көмөш призер була, бында ул бары тик Ольга Чернявскийҙан ғына ҡалыша. Артабан Рәсәй милли йыйылма командаһы составына алына, Санкт-Петербургта үткән Изге ихтыяр уйындарында ҡатнашып, унда диск ырғытыу буйынса бишенсе урынды биләй.
1995 йылда Адлерҙа үткән Асыҡ ҡышҡы Рәсәй чемпионатында оҙонлоҡҡа ырғытыу буйынса рәсәй чемпионы була, ә Мәскәүҙә үткән Рәсәй йәйге чемпионатында бронза призер була.
1996 йылда Сочиҙа үткән Асыҡ ҡышҡы Рәсәй чемпионатында һәм Санкт-Петербургтағы йәйге Рәсәй чемпионатында өсөнсө урынды яулай. Чемпионаттарҙа күрһәткән һөҙөмтәләре буйынса Атлантала үткән Йәйге Олимпия уйындарында ил исеменән сығыш яһау хоҡуғына эйә була — 58,38 метр алдан квалификация этабы һөҙөмтәләре менән еңеп сыға алмай ҡала. Спортта күрһәткән ҡаҙаныштары өсөн миҙгел аҙағында «Халыҡ-ара класлы Рәсәй спорт мастеры» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
Рәсәйҙең ҡышҡы асыҡ чемпионатында 1997 йылда Адлерҙа һәм Тула ҡалаһында үткән Рәсәйҙең йәйге асыҡ чемпионатында бронза миҙалдар яулай.
1998 йылда Мәскәүҙә үткәрелгән Рәсәй чемпионатында дискыны 62,03 метрға ырғытып, дәғүәселәрен еңеп сыға һәм алтын миҙал яулай. Шуның артынан Будапешта үткәрелгән Европа чемпионатында дискыны 59,67 метрға ғына ташлай һәм финалға сыға алмай ҡала.
2000 йылда Адлерҙа үткән Рәсәй ҡышҡы асыҡ чемпионатында бронза призеры була.
2001 йылда Адлерҙа үткәрелгән Рәсәй ҡышҡы асыҡ чемпионатында еңеп сыға, ә Тула ҡалаһында йәйге чемпионатта бронза миҙал ала. Шулай уҡ был спорт миҙгелендә Көньяҡ Африканың Питерсбург ҡалаһында үткән ярышта үҙенең шәхси рекордын ҡуя: дискыны 65,12 метрға ырғыта.
2002 йылда Адлерҙа уҙғарылған Рәсәй ҡышҡы асыҡ чемпионатында еңеүсе була, ә йәйгеһен Чебоксарҙа үткән ярышта үҙенең спорт ҡаҙаныштары исемлегенә тағы бер ҡат бронза миҙалы өҫтәй. Илдең саҡырыуы буйынса Пулда үткәрелгән Европа диск ырғытыу буйынса ҡышҡы ярыштарҙа ҡатнашып, унда шәхси зачетта еңеүсе була һәм ватандаштары менән бергә команда зачетында беренсе урынды биләй.
Һуңынан спортсы 2004 йылға тиклем ғәмәлдәге спортсы булып ҡала, әммә халыҡ-ара аренала һуңғы ваҡытта күрһәткән һөҙөмтәләре бик үк юғары булмай.
Спорт карьераһын тамамланғандан һуң, ул Мәскәүҙә еңел атлетика буйынса тренер булып эшләй.
# Беринг (мәғәнәләр)

Беринг — немец һәм Дания фамилияһы, шулай уҡ топоним.
* Беринг диңгеҙе
* Беринг боғаҙы
# Бербок Анналена

Анналена Шарлотта Альма Бе́рбок йәки Бэрбок (нем. Annalena Charlotte Alma Baerbock; 15 декабрь 1980({{padleft:1980|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:15|2|0}}) (43 йәш), Ганновер) — немец дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, ата-бабалары Икенсе донъя һуғышынан һуң Германияға күсеп килгән поляктар. 2018 йылдан 90 Союзы / Йәшелдәр (Роберт Хабек менән берлектә) партияһы рәйестәше. 2021 йылдың 8 декабренән Германияның сит ил эштәре министры. Бербок 2013 йылдан бундестаг депутаты.

# Бербок Анналена
## Биографияһы

Анналена Бербок Һанновер (Германия Федератив Республикаһы) янындағы Паттензен фермаһында машиналар төҙөүсе-инженер һәм социаль педагог ғаиләһендә үҫкән, уның ике ҡыҙ туғаны бар.. Һанноверҙағы Һумбольдт мәктәбендә уҡый.
* 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 http://www.bundestag.de/bundestag/abgeordnete18/biografien/B/baerbock_annalena/258202
* 1 2 3 4 Stammdaten aller Abgeordneten des Deutschen Bundestages
* 1 2 Annalena Baerbock // Munzinger Personen (нем.)
* ↑ https://bundeswahlleiter.de/bundestagswahlen/2017/gewaehlte/bund-99/b.html
* ↑ https://www.bundestag.de/abgeordnete/biografien/B/baerbock_annalena-857150
* ↑ https://annalena-baerbock.de/wp-content/uploads/2021/05/CV_deutsch_2021_05-1.pdf
* ↑ https://www.gruene-bundestag.de/abgeordnete/infos-zur-person/annalena-baerbock
* ↑ http://www.bundestag.de/blob/490834/00e8cd433765c0b6e5fac81b56d4a5d5/mitglieder_bv-data.pdf
* ↑ https://www.bundestag.de/abgeordnete/biografien/B/baerbock_annalena/518092 (нем.)
* ↑ Neue Osnabrücker Zeitung: Анналена Бербок, тайная звезда «Зелёных» (нем.)
* ↑ rtl.de: Биография (нем.)
* ↑ Berliner Zeitung: Свежая «зелень» из Бранденбурга: Анналена Бербок пробивается (нем.)
# Киша (Киша №3912 ҡушылдығы)

Киша — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға №3912 Киша йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Киша (Киша №3912 ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039159
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003915
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 2018 йыл

III мең йыллыҡ :
XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат — XXIII быуат :
Хронологик таблица :
2018 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 2018 MMXVIII |
| Юлиан стилендә | 2017—2018 (14 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2770—2771 (4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7526—7527 (14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5778—5779 ה'תשע"ח — ה'תשע"ט |
| Мосолман календары | 1439—1440 (с 12 сентябрь) |
| Боронғо әрмән календары | 1467 ԹՎ ՌՆԿԷ |
| Ҡытай календары | 4714—4715 (с 16 февраль) 丁酉—戊戌 красная курица — жёлтая собака |
| Эфиопа календары | 2010—2011 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2074—2075 |
| - Шака самват | 1940—1941 |
| - Кали-юга | 5119—5120 |
| Иран календары | 1396—1397 |
2018 (ике мең ун һигеҙенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2018 йылы, 3 мең йыллыҡтың 18 йылы, XXI быуаттың 18 йылы, XXI быуаттың 2 ун йыллығының 8 йылы, 2010 йылдарҙың 9 йылы.
* Башҡортостанда Ғаилә йылы.
* Рәсәйҙә Ирекмән (Волонтёр) йылы.
* ТӨРКСОЙ республикаларында «Сыңгыз Айытматов йылы».

# 2018 йыл
## Ваҡиғалар
### Ғинуар

* 1 ғинуар
** Рәсәй Федерацияһы ЕАЭС-та рәйеслек итә башлай.
** Болгария Европа Берләшмәһендә рәйеслек итә башлай.
* 9—13 ғинуар — Чэндэ ҡалаһында (ҠХР) Ҡатын-ҡыҙҙар араһында туплы хоккей буйынса донъя чемпионаты уҙғарыла. Бәйгелә Швеция йыйылма командаһы еңеү яулай.
* 28 ғинуар — Финляндияла президент һайлауҙары уҙа

# 2018 йыл
## Ваҡиғалар
### Февраль

* 9—25 февраль — XXIII Ҡышҡы Олимпия уйындары (Пхёнчхан, Корея Республикаһы).

# 2018 йыл
## Вафат булғандар

Категория:2018 йылда вафат булғандар
* 2 ғинуар — Хәмитов Хөснөтдин Хәйбулла улы, педагог, РСФСР һәм Башҡорт АССР-ы мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* 14 ғинуар — Быков Владимир Викторович, СССР һәм Рәсәй хоккейсыһы һәм тренеры, СССР-ҙың спорт мастеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре.
* 13 март — Мортазин Әхәт Мотаһар улы, журналист, Башҡортостан Республикаһының халыҡ һәм атҡаҙанған артисы.
# Ольховей (Уҫы ҡушылдығы)

Ольховей (Ольховая) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 312 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Ольховей (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067555
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006755
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Салищев Эраст Гаврилович

Эраст Гаврилович Салищев (23 июль /4 авг./ 1851 йыл, Козлов ҡалаһы, Тамбов губернаһы — 12 /25/ июнь 1901 йыл, Томск) — хирург; госпиталь хирургия клиникаһы һәм быуын сығыу, һынған урын ғилеме менән десмургия кафедраһының ординар профессоры.

# Салищев Эраст Гаврилович
## Биографияһы

Эраст Гаврилович Салищев 1851 йылда Тамбов губернаһының Козлов ҡалаһында сауҙагәр ғаиләһендә тыуған.
Медицина фәне менән Ҡазан университетында (1871 йылда П.Лесгафты эштән бушатыуға ҡаршы протест йөҙөнән уҡыуҙы ташлай ) һәм Медицина-хирургия академияһында шөғөлләнә, бында курсты 1875 йылда тамамлай (тик яҡшы билдәләренә). Тәүҙә земство табибы була; 1880 йылдан алып 1885 йылға тиклем Хәрби-медицина академияһының (Санкт-Петербург) хирургия клиникаһында шәхси ординатор була. 1885 йылда медицина докторы дәрәжәһенә диссертация яҡлай, ә 1887 йылда шул уҡ Академияла прозектор итеп тәғәйенләнә.
1890 йылдан алып 1892 йылға тиклем Томск университетында хирургия профессоры була, ә 1892 йылда госпиталь хирургия клиникаһы кафедраһына күсерелә.   1901 йылда «Үпкә эмболияһынан үләм — ярып ҡарамаҫҡа» тигән һүҙҙәр менән вафат була. Э.Г.Салищевты ерләргә меңәрләгән халыҡ йыйыла . Иоанно-Предтеченский монастыры зыяратында ерләнә, ҡәберенә гнейстан һәм ҡара граниттан ҡая ҡиәфәтендә һәйкәл ҡуйыла, ул 1973 йылда мәҙәни мираҫ объекты тип таныла. Хәҙер һәйкәлдең торған урыны билдәле түгел.

# Салищев Эраст Гаврилович
## Хеҙмәттәре

Нәшер ителгән яҡынса 20 эше:
* «Топографический очерк мужской промежности» (дисс., СПб., 1885),
* «Хирургическая анатомия и перевязка наружной сонной артерии in loco electionis» («Врач», 1886),
* «О боковой литотомии в анатомо-хирургическом отношении» («Хирургический вестник», 1889),
* «Новый истинный отдельный боковой добавочный зоб» (ib., 1891, а также в «Arch. f ü r. klin. Chirurgie», т. XLVIII), «Beitrag zur lehre von den Blasenbr üchen» («Arch. fü r klin. Chir.», т. LIV),
* «Полное изучение предстательной железы и т. д.» («Хир. лет.», 1895),
* «Пришивание подвижной почки» (ib., 1895),
* «Вылущение всей нижней конечности с её безымянною костью» («Врач», 1899, а также в cArch. f ü r klin. Chir.", т. LIX).
# Ҡаракүлмәк (күл)

Ҡаракүлмәк рус. Каракульмяк - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы күл.

# Ҡаракүлмәк (күл)
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы башҡортса "ҡара" һәм "күлмәк" тигән һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килгән, тип яҙған Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә..Күлмәк - үлән баҫҡан күлдең асыҡ урыны;күл мәкеһе тип аңлата 2 томлыҡ "Башҡорт теленең һүҙлеге".

# Ҡаракүлмәк (күл)
## Географияһы

Географик координаттары - киңлеге: 55°30′33″N (55.509034), оҙонлоғо: 60°52′16″E (60.871092)
Ярындағы тораҡ пункттар: Силәбе өлкәһенең Ҡаракүлмәк, Арғаяш ауылдары
Көнсығышынан Арғаяш урманы урынлашҡан. Көньяҡ-көнсығыш ярынан Арғаяш ауылы урамдары башлана, төньяғынан 75К-036 автоюлы үтә.

# Ҡаракүлмәк (күл)
## Тасуирламаһы

Ҙур булмаған һыу ятҡылығы, түңәрәк һыҙатланышлы. Арғаяш ауылының төньяҡ яғында, үҙе исем биргән Ҡаракүлмәк ауылына яҡын урынлашҡан.
Күл ярҙарына яҡын һыуҙы 5 метр бейеклеккә еткән һаҙ үҫемлектәре уратып алған, яр буйҙары һаҙлыҡлы.
Иң тәрән урыны - 2,5 метр. Күл һаҙға әйләнә бара.
Һыуы таҙа, үтәҙек.Уға шишмәләр ҡоя, ер аҫты һыуҙары ҡушыла.

# Ҡаракүлмәк (күл)
## Флораһы һәм фаунаһы

Ярҙарында ҡамыш, екән, ҡырҡбыуын, мүк һәм башҡа һаҙ үләндәре үҫә Күлдә табан табан, ротан..
# Херншвенде

Херншвенде (нем. Herrnschwende) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 305 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,57 км². Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99631 һәм автомобиль коды — SOM.
# Риттероде

Риттероде (нем. Ritterode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 344 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,08 км². Диңгеҙ кимәленән 228 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
# Яңы Надеждин ауыл Советы (Благовещен районы)

Яңы Надеждин ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Яңы Надеждин ауыл Советы (Благовещен районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Сандански

Сандански (болг. Сандански) — Болгарияның Благоевград өлкәһендәге ҡала. Сандански общинаһының административ үҙәге. Благоевград ҡалаһы үҙәгенән көньяҡҡа ҡарай яҡынса 54 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ иҫәбе ҡалала 26255 кеше тәшкил иткән.
1949 йылға тиклем ҡала Свети Врач исемен йөрөткән, әммә Мелник ҡалаһы янындағы Рожен монастырында ерләнгән болгар революционеры Яне Сандански хөрмәтенә үҙгәртелгән.
Ҡаланың бальнеологик үҙәктәре өҫкө тын юлдарын, туберкулез булмаған үпкә ауырыуҙарын һәм шешеү дегенератив ауырыуҙарҙы дауалау өсөн махсуслашҡан

# Сандански
## Климаты

Субтропик климат. Илдә уртаса йыллыҡ температура ныҡ юғары. Ҡыш йомшаҡ һәм ҡыҫҡа, йәй оҙон һәм эҫе. Яуым-төшөм йыш ҡына ямғыр рәүешендә, ҡышын һирәк булһа ла, ҡар яуа. Ҡырыҫ ҡышта көслө һалҡындар булыуы ихтимал.
* Йыллыҡ уртаса температура — +15,2 C°
* Йыллыҡ уртаса ел тиҙлеге — 2,1 м/с
* Йыллыҡ уртаса һауа дымлылығы — 65 %
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 22,5 | 25,6 | 29,8 | 34,2 | 36,0 | 39,8 | 45,0 | 42,2 | 38,7 | 36,8 | 27,0 | 22,1 | 45,0 |
| Уртаса максимум, °C | 8,1 | 10,9 | 15,9 | 20,1 | 26,2 | 30,4 | 33,4 | 33,4 | 27,3 | 21,2 | 14,7 | 8,2 | 21,0 |
| Уртаса температура, °C | 3,3 | 5,2 | 9,7 | 13,7 | 19,1 | 23,1 | 25,8 | 25,6 | 20,1 | 15,1 | 9,4 | 4,2 | 15,2 |
| Уртаса минимум, °C | −0,3 | 0,6 | 4,5 | 8,3 | 13,0 | 16,7 | 19,0 | 19,1 | 14,5 | 10,0 | 4,6 | 0,8 | 9,3 |
| Абсолют минимум, °C | −21 | −10,1 | −9,9 | −5,2 | −0,3 | 4,5 | 8,2 | 5,6 | 0,2 | −5,8 | −10,5 | −17,5 | −21 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 48 | 39 | 38 | 49 | 57 | 58 | 36 | 26 | 30 | 52 | 67 | 53 | 533 |
| Сығанаҡ: Погода и климат ||||||||||||||
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | 7,9 | 10,8 | 15,7 | 20,0 | 25,9 | 30,3 | 32,9 | 33,2 | 27,5 | 20,9 | 14,4 | 8,2 | 20,7 |
| Уртаса температура, °C | 4,0 | 5,8 | 10,2 | 14,1 | 19,5 | 23,6 | 26,0 | 26,2 | 21,1 | 15,4 | 9,5 | 4,8 | 15,0 |
| Уртаса минимум, °C | 0,1 | 0,9 | 4,8 | 8,3 | 13,0 | 16,8 | 19,1 | 19,2 | 14,8 | 10,0 | 4,6 | 1,3 | 9,4 |
| Сығанаҡ: weatheronline.co.uk ||||||||||||||

# Сандански
## Туғандаш ҡалалар

* Волгоград, Рәсәй (2008)
# Бүребай ауыл Советы (Хәйбулла районы)

Бүребай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Бүребай ауылы.

# Бүребай ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Тесовка

Тесовка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюльнюга йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тесовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003919
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000391
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Бадажи

Кесе Бадажи — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бадажи йылғаһының уң ярына тамағынан 1,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Бадажи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021764
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102176
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1