yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вежайка (Иньва ҡушылдығы)

Вежайка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының һул ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Вежайка (Иньва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007918
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100791
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Талбей-Шор

Талбей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Воркут йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Талбей-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006624
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гросбрембах

Гросбрембах (нем. Großbrembach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 741 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,25 км². Диңгеҙ кимәленән 178 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99610 һәм автомобиль коды — SOM.
# Ензырейшор

Ензырейшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хоседа-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ензырейшор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007067
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Көңгөр мәсете

Көңгөр йәмиғ мәсете (мәхәллә) — Көңгөр ҡалаһы үҙәге Ситников урамында урынлашҡан.

# Көңгөр мәсете
## Тарихы

1932 йылдың архив мәғлүмәттәре буйынса, Көңгөр ҡалаһында дүрт мосолман йәшәгән. Уларҙың Шавкунова урамында ғибәҙәт ҡылыу йорто булған. 1930 йылда Көңгөр мосолман ойошмаһы ағзалары репрессияланған һәм мәжбүри эштәргә ебәрелгән, ә уларҙың ғибәҙәт йорто дәүләт файҙаһына тартып алынған.
1993 йылдың 4 сентябрендә Көңгөр мосолман йәмғиәте тергеҙелә,ә намаҙ уҡыу өсөн авария торошондағы мәктәп бинаһынан файҙаланғандар. 1996 йылдың 18 октябрендә мосолман йәмғиәте дөйөм йыйылышта яңы мәсет төҙөлөү ҡарарын ҡабул итә. Уның тәүге нигеҙ ташын 1997 йылдың 16 авгусында Рәсәй мосолмандарының Юғары Мөфтөйө Тәлғәт Тажетдин һала.
Мәсет Пермь архитекторы Р. З.Яҡупов проекты буйынса ун йылға яҡын граждандарҙың һәм төрлө ойошмаларҙың күсерелгән аҡсаһына төҙөлгән. 1997 йылдан 2004 йылға тиклем тик нигеҙен төҙөү эштәре генә башҡарыла. 2005 йылда,Көңгөр ҡалаһы башлығы Әмир Нариман улы Мәхмүтовтың әүҙем ярҙамы менән төҙөлөш объекттары яңы импульс ала. Мәсет бинаһы ике йыл эсендә төҙөлөп бөтә. 2006—2007 йылдарҙа мәсетте төҙөүгә иң ҙур өлөш индергән. ЛУКОЙЛ — Пермь компанияһы 2,5 миллион һумдан ашыу аҡса һала.
Ҙурлығы — 9 х 18 метр, манараларының бейеклеге — 26 метр. 1,5 миллион һум планлаштырылған сығым урынына төҙөлөш тотоноуҙары 4 миллион һум тәшкил итә. Мәсеттең имам- мөхтәсибы итеп Ғабдурәфит Ғабдурәхимов тәғәйенләнә.
2007 йылдың 10 авгусында мәсет асыу тантанаһы үтә. Ул Көңгөр мөхтәсибы составына ингән.
# Алатана ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)

Алатана ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге— Алатана ауылы.

# Алатана ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда ауыл Советы составына Бельский ауыл Советы инә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законында түбәндәге юлдар бар:
   40) Стәрлетамаҡ районы буйынса: а) «Алатана» атамаһын һаҡлап, Алатана һәм Бельский ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәкте Алатана ауылында урынлаштырырға. Бельский ауыл Советының Бельский ауылын Алатана ауыл Советы составына индерергә. Алатана ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Бельский ауыл Советын алып ташларға;

# Алатана ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
## Күренекле шәхестәре

* Мирзанов Бәхтейәр Ғүмәр улы(10 ноябр, 1892 — 17 июль, 1941) — башҡорт һәм татар совет шағиры.
# Григорьевка (Азов районы)

Григорьевка — Ростов өлкәһенең Азов районы утары.
Отрада ауыл биләмәһе составына инә.

# Григорьевка (Азов районы)
## Географияһы

Район үҙәге — Азов ҡалаһынан 70 км көньяҡ-көнбайыштараҡ тора. Краснодар крайы сигенән 4 км алыҫлыҡта Ея йылғаһының уң ярында урынлашҡан.

# Григорьевка (Азов районы)
## Географияһы
### Урамдар

* Күңелле урамы,
* Эшсе урамы,
* Дала урамы,
* Мәктәп урамы,
* Йылға аръяғы урамы,
* Күләгәле урамы,
* Һҙәк урамы.

# Григорьевка (Азов районы)
## Иҫтәлекле урын

* Утарҙан 2,5 саҡрым төньяҡ-көнбайыштараҡ археологик ҡомартҡы— ҡурғанһыҙ төркөм «Григорьевка-1» (2 өйөм) урынлашҡан. Б. э. тиклемге ике мең йыллыҡтың — б. э. XIV быуат ҡомартҡыһы. Өлкә Советы Кесе Советының 301-се ҡарарына (18 ноябрь, 1992 йыл)ярашлы ҡурған төркөмө урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100299000 коды аҫтында индерелгән.
* Утарҙан 2,5 километр көнбайыштараҡ археология ҡомартҡылары — ҡурғанһыҙ төркөм «Григорьевка-2» (2 өйөм) бар. Б. э. тиклемге ике мең йыллыҡтың— б. э.XIV быуат ҡомартҡыһы. Өлкә Советы Кесе Советының 301-се ҡарарына(18 ноябрь, 1992 йыл)ярашлы ҡурған төркөмө урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100300000 коды аҫтында индерелгән.
* Утарҙан бер ярым километр көнбайыштараҡ археология ҡомартҡылары — ҡурғанһыҙ төркөм «Григорьевка-3» (3 өйөм) тора. Б. э. тиклемге ике мең йыллыҡтың —б. э. XIV быуат археологик ҡомартҡыһы. Өлкә Советы Кесе Советы 301-се ҡарарына (18 ноябрь, 1992 йыл) ярашлы ҡурған төркөмө урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттарының исемлегенә 6100301000 коды аҫтында индерелгән.
* Утарҙан 4 саҡрым көньяҡтараҡ археологик ҡомартҡы — ҡурған төркөмө «Григорьевка-5» (3 өйөм) тора. Б. э. тиклемге ике мең йыллыҡтың —б. э. XIV быуат археологик ҡомартҡыһы. Өлкә Советы Кесе Советы 301-се ҡарарына 18 ноябрь, 1992 йыл) ярашлы ҡурған төркөмө урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттарының исемлегенә 6100301000 коды аҫтында индерелгән.
# Воржехоть

Воржехоть — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улейма йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Воржехоть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Угличь ГЭС-ынан Рыбинск һыуһаҡлағысы башына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100912110000004635
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000463
* Бассейн коды — 08.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ев-Юган (Назым ҡушылдығы)

Ев-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының һул ярына тамағынан 211 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Ев-Юган (Назым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205121
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кальтеннордхайм

Кальтеннордхайм (нем. Kaltennordheim) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1730 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,61 км². Диңгеҙ кимәленән 440 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36452 һәм автомобиль коды — WAK.
# Арыҫланғужин Азат Ғәлимйән улы

Арыҫланғужин Азат Ғәлимйән улы (10 декабрь 1937 йыл — 15 декабрь 2001 йыл) — «Почет билдәһе» һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордены ордендары кавалеры

# Арыҫланғужин Азат Ғәлимйән улы
## Биографияһы

Азат Ғәлимйән улы Арыҫланғужин Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған.
Хеҙмәт юлы:
* 1954 йылда 1962 йылға тиклем — «Ҡыҙыл Таң» колхозында төрлө эштәр башҡара
* 1962—1974 йылдарҙа — Бөрйән киноселтәренең Тимер бүлексәһендә киномеханик
* 1974 йылдан — «Ҡыҙыл Таң» колхозы Тимер бригадаһында ҡырсылыҡ эштәре етәксеһе
* 1978 йылдан — колхоз рәйесе урынбаҫары
* 1983 йылдан — Тимер бригадаһы бригадиры
* 1986 йылдан — колхоздың ярҙамсы хужалығы мастеры, 1989 йылдан — прорабы
2001 йылдың 15 декабрендә Тимер ауылында вафат була һәм ауыл зыяратында ерләнә.

# Арыҫланғужин Азат Ғәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почет билдәһе» ордены
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены
# Ғосман мәсете

1883
Ғосман мәсете (ғәр. جامع عصمان‎; рус. Османская мечеть), шулай уҡ Ғәмр ибн әл-Әғәс (ғәр. جامع عمرو بن العاص‎ йәки Әбү Ҡиләз (ғәр. جامع أبو قلاز‎) мәсете тигән исемдәр менән билдәле — Ливияның көнсығыш өлөшөндәге Киренаика төбәге Бәнғази ҡалаһындағы мәсет. Мәсет XVIII быуатта төҙөлгән һәм ҡалалағы иң боронғо мәсеттәрҙең береһе булып тора.

# Ғосман мәсете
## Тарихы

Мәсеттең тәүге бинаһын 1740 йылда әл-Бәрәғәт ҡәбиләһе төҙөй һәм ул Әбү Ҡиләз мәсете исемен йөрөтә. 1882 йылда Киренаика хакимы Рәшит паша иҫке мәсетте һүтеп, уның урынында яңы мәсет төҙөргә бойора. 1883 йылда яңы мәсет төҙөлә, уның дизайны беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. Мәсет бинаһында Мөхәммәт Пәйғәмбәр менән бәйле ҡомартҡылар һаҡланған. Әммә 1977 йыл артефакттар урланған һәм эҙһеҙ юғалған.
Хәҙерге ваҡытта Ғосман мәсете файҙаланылмай һәм ташландыҡ хәлдә тора, шуға күрә уға емерелеү хәүефе янай.

# Ғосман мәсете
## Тасуирламаһы

Мәсет Бәнғази үҙәгендәге Муниципаль майҙанда урынлашҡан. Хәҙерге үҙәк көмбәҙ ҡоролмаһы ғосман стилендә башҡарылған.
# Суд

Суд — граждандар араһындағы төрлө низағ һәм енәйәт эштәрен ҡарай торған дәүләт органы. Ул тәғәйен дәүләттәге закондарға ярашлы енәйәт, граждандар эштәре, административ хоҡуҡ боҙоуҙарҙы һәм башҡа төр эштәрҙе ҡарай һәм хөкөм сығара.

# Суд
## Классификациялау

Дөйөм юрисдикция судтарынан тыш махсуслаштырылған судтар бар, улар айырым категория эштәрҙе: хәрби, арбитраж (сауҙа, хужалыҡ, коммерция), таможня, һалым, хеҙмәт бәхәстәре, административ, ювеналь юстициия һәм башҡа төр закон боҙоуҙарҙы ҡарай.
Судтарҙың үҙенә башҡа төрө — конституцион суд, уларҙың төп функцияһы булып конституцион контроль тора. Ҡайһы бер илдәрҙә конституцион суд контролдең айырым урын тоҡан органы тип һанала һәм суд системаһына инмәй.
Ҡайһы бер илдәрҙә шулай уҡ дини судтар бар, мәҫәлән, шәриғәт суды һәм ғәҙәт-йола (адат) судтары.

# Суд
## Рәсәйҙең суд системаһы

Рәсәй Федерацияһы суд системаһына ошо кимәл судтар инә:
* федераль судтар — Рәсәй Федерацияһының Конституцион суды, дөйөм юрисдикция судтары (шул иҫәптән хәрби суд), арбитраж судтар, интеллектуаль хоҡуҡ буйынса суд
* Федерация субъекттары судтары).
Рәсәй Федерацияһының суд системаһын өс звено судтары тәшкил итә:
* юғары инстанция судтары — Конституцион суд, Юғары (Верховный) суд;
* икенсе инстанция судтары— Федерация субъекттарының федераль судтары, республика, край, өлкә, автономиялы округ, автономиялы өлкә,федераль әһәмиәтле ҡала юғары судтары (Башҡортостан Республикаһының Юғары Суды), округ (флот) хәрби суды, округтарҙың федераль арбитраж суды һәм апелляцион арбитраж судтары;
* беренсе инстанция судтары — ҡала һәм район федераль судтары, мировой судьялар, гарнизон хәрби судтары, Федерация субъекттарының арбитраж судтары;
* Федерации субъекттарының конституцион (уставлы) судтары
# Алзас (йылға)

Алзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Осипова йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Алзас (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011449
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201144
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Талбаҙы (Кушнаренко районы)

Талбаҙы (рус. Толбазы) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 362 кеше. Почта индексы — 452245, ОКАТО коды — 80240830004.

# Талбаҙы (Кушнаренко районы)
## Халыҡ һаны

Башҡорттар- 62%, татарҙар- 38%.

# Талбаҙы (Кушнаренко районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Кушнаренко): 27 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡарасайылға): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 85 км

# Талбаҙы (Кушнаренко районы)
## Билдәле шәхестәр

* Яҡупова Ғиффәт Хәниф ҡыҙы (20.07.1923—2013), ауыл мәктәбенең элекке уҡытыусыһы, Ленин ордены кавалеры.
# Черных Юрий Алексеевич

Черных Юрий Алексеевич (11 февраль 1952 йыл) — 2003—2008 йылдарҙа Салауат ҡала Советы рәйесе. «Салаватнефтемаш» йәмғиәтенең генераль директоры (1995—2005). Техник фәндәр кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе. Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Черных Юрий Алексеевич
## Биографияһы

Черных Юрий Алексеевич 1952 йылдың 11 февралендә Башҡорт АССР-ы Ишембай ҡалаһында тыуған.
1975 йылда инженер-механик һөнәре буйынса Силәбе политехник институтын тамамлай.
1975—1976 йылдарҙа Новосибирск ҡалаһында «Сибсельмаш» заводының 17-се һанлы цехының инженер-технологы булып эшләй.
1976—1988 йылдарҙа «Салаватнефтемаш» йәмғиәтендә инженер; баш конструктор бүлегенең өлкән инженеры; производство-диспетчерлыҡ бүлеге бюроһы начальнигы; етештереүгә әҙерләү бүлеге начальнигы була.
1979 йылдан Рубцово транспорт машиналар эшләү заводының Ишембай филиалында технолог булып эшләй.
1988—1989 йылдарҙа «Салаватнефтемаш» фәнни-производство берекмәһе заводының партия комитеты секретары, баш инженеры вазифаларын башҡара.
1995—2005 йылдарҙа «Салаватнефтемаш» ААЙ-һы генераль директоры булып эшләй.
Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайланған.
1995 йылдан Салауат ҡала Советы депутаты итеп һайлана. Ә ике саҡырылышта 2003—2008 йылдарҙа Салауат ҡала Советы рәйесе була. «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһы ағзаһы.
Өйләнгән, улы һәм ҡыҙы бар.

# Черных Юрий Алексеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе
* Башҡортостан Республикаһы Почет грамотаһы
* «Сифат өлкәһендә ҡаҙаныштары өсөн» почет билдәһе («Рәсәйҙең иң яҡшы 100 тауары — 2007»).
# Тернополь

Терно́поль (укр. Терно́піль, 1944 йылға тиклем — Тарнополь) — Украиналағы ҡала, Тернополь өлкәһенең сәйәси-административ, иҡтисади һәм мәҙәни үҙәге. Тарихи Галиция һәм Подолиялағы иң эре ҡалаларҙың береһе. Ҙурлығы буйынса Көнбайыш Украинала дүртенсе ҡала.
Серет йылғаһы буйында урынлашҡан. Ҡала Көнбайыш Украинала автомобиль һәм тимер юлдары еиҫешкән урында урынлашҡан. Киевҡа тиклем тимер юл буйлап 486 км (Винница аша).
Беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған иң боронғо ҡоролма — Иҫке замок (Тернополь замогы исеме менән билдәле). 1540 йылда поляк короле Сигизмунд I краков костеляны Ян Амор Терновскийға ҡала төҙөү һәм тирә-яғындаға ерҙәрҙе биләү хоҡуғы биргән грамота тапшыра. Серет йылғаһының Сопильче (Топильче) тигән урынында буйында крепость төҙөү һигеҙ йыл дауам итә. Замоктан башҡа Воздвижения Честного Креста исемле сиркәү һаҡланған. Был сиркәү XVI быуатта бороғо, тарихи Боронғо Русь дәүләте тарихына барып тоташкан, храм урынында төҙөлгән. Был көмбәҙһеҙ бина өс өлөштән тора. Алтаҡта танытмаһы буйынса, төҙөлөш 1602 йылдың 15 июнендә башланған һәм 1608 йылдың 4 авгусында тамамланған.
1636 йылда ағастан Успенская сиркәүе төҙөлә. 1836 йылда был урында яңы сиркәү һалалар. Был сиркәү 1962 йылда емерелә, беҙҙең көндәрҙә мәхәллә тарафынан яңынан төҙөлә.
Речь Посталития беренсе бүленгәндән һуң Тернополь 1772 йылдан 1810 йылға тиклем Австрия составына инә. Шёнбрунн килешеүе буйынса ҡала тирә-яғындағы ерҙәр менән Александр I-гә Наполеон Бонапарттан Рәсәй Бишенсе коалиция һуғышында Австрияға ҡаршы һуғышта ҡатнашҡан өсөн компенсация булараҡ күсә. Вена конгрессы ҡарары буйынса ҡала киренән Австрияға ҡайтарыла. 1815 йылдан Австрия составында, 1867 йылдан Австро-Венгрия составында була. 1918 йылда Беренсе донъя һуғышынан һуң Австро-Венгрия тарҡалғас Польша составына күсә.
1939 йылғы Германия менән Советтар Союзы төҙөгән килешеү нигеҙендә Украина Совет Социалистик Республикаһы составына күсә.
# Заводская (Сарбай ҡушылдығы)

Заводская — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарбай йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Заводская (Сарбай ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008579
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100857
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фридрихсверт

Фридрихсверт (нем. Friedrichswerth) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 543 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,9 км². Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
# Пульченга

Пульченга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сямжена йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пульченга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000571
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Еква

Еква — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының уң ярына тамағынан 207 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Еква
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010812
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101081
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1740 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1740 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1740 MDCCXL |
| Юлиан стилендә | 1739—1740 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2492—2493 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7248—7249 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5500—5501 ה'ת"ק — ה'תק"א |
| Мосолман календары | 1152—1153 |
| Боронғо әрмән календары | 1189 ԹՎ ՌՃՁԹ |
| Ҡытай календары | 4436—4437 己未—庚申 жёлтая овца — белая обезьяна |
| Эфиопа календары | 1732—1733 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1796—1797 |
| - Шака самват | 1662—1663 |
| - Кали-юга | 4841—4842 |
| Иран календары | 1118—1119 |
1740 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Алтын Солоҡ

Алтын Солоҡ (рус. Золотая борть) — Бөрйән районындағы ҡурсыулыҡ, Башҡорт ҡыр (бөрйән) бал ҡортон һаҡлау өсөн булдырылған. Ҡурсыулыҡтың майҙаны — 91 мең кв. м. «Алтын Солоҡ» Башҡортостан ҡурсаулыҡтары биләгән ерҙәрҙең ундан бер өлөшөн алып тора. Шүлгәнташ ҡурсаулығы менән бергә Юнесконың Бөтә донъя ҡомартҡылары объекттарының исемлегендә буласаҡ Башҡорт Уралы комплекслы биосфера резерваты составына инә.
Алтын-Солоҡ заказнигы (тыйыулыҡ) 1997 йылда ойошторола. Бында солоҡ бал ҡортонан тыш һирәк осраған, юҡҡа сығып барған үҫемлектәр һәм хайуандар ҙа һаҡлана. Был ҡурсыулыҡта мәҙәни-тарихи әһәмиәткә эйә объекттар урынлашҡан: Шүлгәнташ мәмерйәһе (Капово), уның 3 км һаҡлау зонаһы, Бөрйәндең иң юғары нөктәһе булған Мәсем тауы.
Ҡурсаулыҡҡа юҡҡа сығыу ҡурҡынысы янай. Уның территорияһында барит-полиметаллик рудалар табылған.Берәй фирма был ерҙәрҙе үҙләштерергә тотонмаҫ тип бер кем дә гарантия бирә алмай.
# Кочио соборы

Кочио соборы-Грузияла, Ахалкалаки муниципалитетының Кочио ауылындағы X быуат архитектура ҡомартҡыһы. Ҡорам төкәтмәләр менән. Диуарҙары урындағы ҡыҙғылт төҫтәге яҡшы эшкәртелгән таштан төҙөлгән. Көнсығыш һәм көнбайыш фасады, шулай уҡ эске төньяҡ һәм көньяҡ диуарҙары орнамент менән биҙәлгән. Төҙөлөш материалдары, юғары кимәлдә башҡарылыуы, шулай уҡ үҙенсәлекле архитектура һәм декоратив формалары X быуат ҡомартҡылары менән бәйле. Көнсығыш һәм көнбайыш диуарҙарында тәре уйылған. Барельефтар шулай уҡ фасадтарында ла бар. Сиркәүгә инеү урыны көньяҡтан һәм көнбайыштан. Ҡыйығы тулыһынса ябылған. Көньяҡ диуарының өҫкө өлөшө емерелгән. Сиркәү ихатаһы боронғо ҡәбер таштары менән тулы. Уларҙың береһендә яҙыуҙар бар. Кочио сиркәүе 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелә