yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хундертвассер йорто

Хундертвассер йорто (нем. Hundertwasserhaus) — Австрияла Венала торлаҡ йорт. Адресы: Kegelgasse урамы, 36-38, A-1030 Wien, Löwengasse, 41-43 менән мөйөштә урынлашҡан.
Йортта 52 фатир, 4 офис, 16 шәхси һәм 3 дөйөм терраса, шулай уҡ дөйөм алғанда 250 ағас һәм ҡыуаҡ бар.

# Хундертвассер йорто
## Тарихы

Йорт Австрия рәссамы һәм архитекторы Фриденсрайх Хундертвассерҙың архитектор Йозеф Кравина менән берлектәге проекты буйынса 1983—1986 йылдарҙа төҙөлгән. 2010 йылдан йорт рәсми рәүештә Хундертвассер-Кравина исемен йөрөтә.

# Хундертвассер йорто
## Архитектураһы

Бина «ҡалҡыулы» ҡаттары менән айырыла, ҡыйығы ҡыуаҡ һәм үләнле тупраҡ менән ҡапланған. Ҡайһы бер бүлмә-нишалар эсендә ағастар ултыртылған. Йортта Хундертвассер, төрлө палитралағы төҫтәрҙе, күп һанда йәшеллекте һәм күп планлылыҡты ҡулланып үҙенең сәнғәт һәм матурлыҡ идеалдарын сағылдырған, тура һыҙыҡтар юҡ. Сыбар фасадты төрлө ҙурлыҡтағы һәм формалағы тәҙрәләр, мозаика һәм төҫлө ялтырауыҡлы плиткаларҙан биҙәктәр тулыландыра. Рәссам был әҫәрен үҙенең ижадының түбәһе тип иҫәпләй, һәм хатта уға маҡтау шиғыры ла бағышлай. Хундертвассер был төҙөлөштән һуң проект өсөн хаҡ та алмай, сөнки был урында ниндәйҙер йәмһеҙ нәмә төҙөлмәгәненә үҙен бәхетле тип белдерә.

# Хундертвассер йорто
## Оҡшаш проекттар

Ҡаршыла (Kegelgasse урамы, 37-39, A-Wien 1030) 1990—1991 йылдарҙа «Хундертвассер ауылы» (нем. Hundertwasser Village) — сауҙа-күргәҙмә үҙәге тормошҡа ашырыла. Был үҙенсәлекле фасады һәм эсендә ҙур булмаған ҡаласығы менән төҙөлөш. Кафе-бар, сувенир кибеттәре һәм йәмәғәт бәҙрәфе бар
1989 —1991 йылдарҙа яҡынса 400 метр төньяҡтараҡ биҙәлеше буйынса Хундертвассер проектына оҡшаш Сәнғәттәр йорто — Кунстхаус галереяһы төҙөлә (нем. KunstHausWien). Адресы: Untere Weißgerberstraße, 13, A-1030 Wien
1988 йылдан һуң Хундертвассер дизайны буйынса Венала Шпиттелау йылылыҡ электр үҙәгенең фасады һәм төтөн торбаһы биҙәлә, унда сорттарға бүленгән көнкүреш ҡалдыҡтары яндырыла. Был яңы технологияларҙың, экология һәм сәнғәттең гармоник бәйләнешең уңышлы миҫалы булып тора.

# Хундертвассер йорто
## Галереяһы

* «Убалы» ҡатлылыҡ
* Бина фасадтарының береһе
* Бинаның биҙәлеше деталдәре
* Бина фасадтарының береһе
# Уржум минераль һыу сығанаҡтары

Уржум минераль һыу сығанаҡтары (рус. Уржумские минеральные источники) — төбәк әһәмиәтендәге гидрология тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965)

# Уржум минераль һыу сығанаҡтары
## Тасуирламаһы

Бөрө районы Бәләкәй Соҡаяҙ ауылынан көнсығышҡа табан 4 саҡрым алыҫлыҡта Сөгәҙе йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. 2 тоҙло сығанаҡ тураһында мәғлүмәт әҙәбиәттә XIX быуаттан уҡ билдәле була. Беренсе шишмә Сөғәҙенең уң ярында, уның тамағы менән Уржумовка ауылы араһында урынлашҡан. Икенсе сығанаҡ беренсеһенән 0,5 км түбәнерәк булған Сөғәҙе йылғаһының икенсе, һул яҡ ярында, урынлашҡан. Сығанаҡтар аҫҡы пермдең көңгөр ярусының гипс-доломит тоҡомдары үҫешендә барлыҡҡа килә. Ошонда уҡ, төп битләү итәгендә, бер нисә гипс ҡатламдарынан сыҡҡан тағы бер нисә ҙур булмаған сығанаҡ билдәләнә, улар бер-береһенән 0,3 км аралыҡта ята. Шишмәләр ул ваҡытта булмаған аш тоҙо сығанағы булараҡ иғтибарҙы йәлеп итә. Шишмә дебиты (күләме) һәр төркөмдә яҡынса 300 л/с, минераллашыу — 11,9 г/л. Температураһы йыл әйләнәһенә яҡынса +6 °C тәшкил итә.
Тәүге тапҡыр 1919 йылда уҡ уларҙан аш тоҙо алыу өсөн файҙаланыу мөмкинлеге тикшерелә. Һыуҙы парға әйләндергәндә тоҙҙоң сығышы 80 %-ҡа тиклем тәшкил итә. Бынан тыш, сығанаҡта кальций һәм магний тоҙҙары билдәләнә, уларҙың һуңғыһы һыуға әсе тәм бирә. Сығанаҡтарҙы болондар һәм һыубаҫар талдар, киң япраҡлы урмандар уратып алған.
Һыу сығанаҡтары фәнни, ғәмәли һәм һауыҡтырыу әһәмиәтенә эйә.
Тәғәйенләнеше: химик составы буйынса уникаль минераль һыу сығанаҡтарын һаҡлау.
# Болашты

Болашты (рус. Блашта) — Рәсәй йылғаһы.

# Болашты
## Географияһы

Болашты йылғаһы Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Өпәйле йылғаһының уң ярына тамағынан 2,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км. Тамағынан 6,2 км өҫтәрәк уға Кесе Болашты йылғаһы килеп ҡоя.

# Болашты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, инештән Долгобродск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса.</ref>:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200812111100020267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102026
* Бассейн коды — 10.01.02.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Болашты
## Этимологияһы

Гидроним башҡорт телендәге болаш һүҙенән диалекттағы -ты һүҙ яһаусы аффикс ярҙамында барлыҡҡа килгән (Болашты — Болашлы).
"Башҡорт АССР-ының топонимдары һүҙлеге"ндә болаш һүҙенән барлыҡҡа килгән бер нисә топоним килтерелә: (диал.) — Болашты — спорное. Ср.: Болашты (Талашты) яланы — поляна в Абзелиловском районе, д. Кирдасово; Болашты — речка в Бурзянском районе.. От
# Әл-Бурудж сүрәһе

Әл-Бурудж сүрәһе (ғәр. سورة البروج‎, Йондоҙ төркөмдәре ) — Ҡөрьән Кәримдең 85 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 22 аяттан тора.
# Бәширов Зыя Әхмәт улы

Бәширов Зыя Әхмәт улы (26 сентябрь (8 октябрь) 1910 йыл — 28 декабрь 1976 йыл, Силәбе) — сәйәси эшмәкәр, пропагандист, отставкалағы полковник.

# Бәширов Зыя Әхмәт улы
## Биографияһы

Зыя Әхмәт улы Бәширов Өфө губернаһы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Благовар районы) Һарайлы ауылында 1910 йылдың 26 сентябрендә (8 октябрь) тыуған.
1920-се йылдарҙың уртаһына тиклем батрак хеҙмәтендә йөрөгән.
1928—1931 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Оло Тәләк улус башҡарма комитеты секретары һәм ВЛКСМ-дың Ҡырмыҫҡалы район комитеты секретары.
1936 йылда Мәскәү план-иҡтисад институтын тамамлағандан һуң, Якутск ҡалаһына эшкә йүнәлтмә ала. Унда финанс бүлегендә өлкән экономист, сауҙа предприятиеһында баш бухгалтер, һуңғараҡ — Яҡут АССР-ының ҡулланыусылар союзында хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән Ҡыҙыл Армия сафында: курсант, сәйәси бүлектең өлкән инструкторы, частың сәйәси етәксеһе урынбаҫары (замполит), Байкал аръяғы һәм Алыҫ Көнсығыш фронттары составындағы 10-сы айырым армияның сәйәси бүлек инструкторы һәм инспекторы.
Һуғыштан һуң да армия сәйәси органдарында хеҙмәтен дауам итә.
1956 йылдан Силәбе өлкәһендә урынлашҡан 32138-се ғәскәри частың сәйәси бүлек начальнигы. 1964 йылдан полковник дәрәжәһендә отставкаға сыға.
1968 йылдан Силәбе политехник институтында эшләй.
1973 йылдың апреленән «Белем» («Знание») Бөтә Союз йәмғиәтенең (хәҙер Урал-Себер Белем йорто) Фәнни-техник пропаганда йорто директоры. Был учреждениеның барлыҡҡа килеүенә, махсуслашыуына һәм ил эсендә иң яҡшы өҫтәмә белем биреү үҙәгенә әйләндереүгә күп өлөш индерҙе.
Бер нисә тапҡыр Силәбе эшсе депутаттарының ҡала һәм өлкә Советына депутат итеп һайланды.
КПСС-тың Силәбе өлкә комитеты ағзаһы булды.

# Бәширов Зыя Әхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* 7 миҙал
# Самаҙы

Самаҙы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Өҫкәлек йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Самаҙы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200635
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дөйөм Һырт

Дөйөм Һырт (рус. Общий Сырт)(Төп һырт) − Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң көньяҡ-көнсығышындағы убалы ҡалҡыулыҡ. Ул яҫылыҡ йүнәлешендә 500 км-ғаса һуҙыла. Көнсығышта Көньяҡ Урал тауҙары менән киҫешә. Бейеклеге 405 метр. Иң бейек түбәһе- Айыу маңлайы(Арапов тауы) 405 метрғаса.
Дөйөм Һырт буйынса Волга һәм Урал бассейендары Һыу бүленеше үтә. Ошонан сығып аңлатылала инде «Дөйөм» һүҙенең топонимикаһы. Сөнки Һырт буйынан — буйына йылғаларҙың һыуын ике өлөшкә бүлеп тора.
Ҡалҡыулыҡтан баш алған билдәле йылғалар : Һамар, Моча, Боровка, Быҙаулыҡ, Оло Ырғыҙ, Дим(былар Волга бассейены), Саған, Киндәлә, Иртәк(Урал бассейены)
Һырт Пермь һәм мезозой дәүерендәге ҡомлоҡтар, балсыҡтар, 'збизле тупраҡтар менән ҡатламланған. Баҫҡыс һымаҡ Һөҙәклектәр платоға оҡшаған һыу бүленештәре Һырт өсөн характерлы. Урыны менән көмбәҙгә оҡшаған шихандар осрай. Карсттар бик күп. Дөйөм Һырт биләмәһендә ҡылғанлы-ҡыяҡ япраҡлы үләнле сиҙәмле далалар урынлашҡан.
# Бахтыбай ауыл Советы (Бөрө районы)

Бахтыбай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль административ-территориаль берәмек.

# Бахтыбай ауыл Советы (Бөрө районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Баженов ауыл Советы менән берләштерелә. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортосьан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законында ст.1 п. 11) түбәндәге юлдар бар:
   «Бахтыбай» атамаһын һаҡлап, Бахтыбай һәм Баженов ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Бахтыбай ауылында урынлаштырырға. Баженов ауыл Советының Баженов, Үләй, Вязовка, Самосадка ауылдарын Бахтыбай ауыл Советы составына индерергә. Бахтыбай ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
# Денеб (йондоҙ)

Координаты: 20$^ч$ 41$^м$ 25,9$^с$_+45° 16′ 49″
Денеб (йондоҙ) —— Аҡҡош α‑һы, ифрат гигант аҡ йондоҙ. Визуаль йондоҙ дәүмәле 1m,26. Радиусы Ҡояштыҡынан яҡынса 40 тапҡырға ҙурыраҡ. Ерҙән 1400 яҡтылыҡ йылы алыҫлығында урынлашҡан. Төньяҡ ярымшар йондоҙлоғона ҡарай. Альтаир һәм Вега менән бергә ҙур йәйге өсмөйөштө барлыҡҡа килтерә. Башҡортостан территоряһында байымай торған яҡтыртҡыс, йыл әйләнәһенә күренә. Август‑сентябрҙә, төн уртаһында Денеб офоҡ өҫтөнән иң ҙур бейеклеккә (79°) күтәрелгән саҡ — күҙәтеү өсөн иң уңайлы осор.
# Оло Мясная

Оло Мясная — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вильва йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Мясная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101166
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вереяга

Вереяга — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Талтымка йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Вереяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015405
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301540
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Билсән

Билсән (лат. Círsium heterophýllum) — астра һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Билсән
## Таралышы

Яҡынса 200 төрө билдәле, Евразияла, Төньяҡ Америкала һәм Африкала таралған. Башҡортостанда 9 төрө үҫә. Башҡортостан Республикаһында киң таралған (татырлы тупраҡлы болонда үҫкән ҡанатлы билсән башҡа). Ябай билсән, һаҙ билсәне, башлы билсән — баллы һәм мал аҙығы үҫемлектәре.

# Билсән
## Биологик яҙма

Ике һәм күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, тармаҡлы, йыш ҡына сәнскәкле, 50—200 см бейеклектә. Япрағы бөтөн йәки ҡауырһын һымаҡ бүлемле, оҙонса ҡыяҡлы, ултырма йәки һаплы, сите сәнскәкле. Сәскәһе ҡыҙыл (төрлө төҫмөрлө), һирәгерәк алһыу, һары йәки аҡ, кәрзинкә сәскәлегенә йыйылған, күпселек өлөшөндә сәнскеле төргәк һәм оҙон һарғылт яры бар, төклө. Июнь—октябрҙә сәскә ата. Емеше — ялпаҡ күп рәтле өлпөлө орлоҡ, сентябрь—октябрҙә өлгөрә.

# Билсән
## Тасуирлама

Ҡайһы бер төрҙәре составында алкалоидтар, кумариндар, флавоноидтар, эфир майҙары бар. Шырт билсән, йәки алһыу күрән — юҡҡа сығарыуы ауыр булған үренте тамырлы ҡый үләне. Тамыр системаһы тупраҡҡа 2—3 (ҡайһы ваҡыт 5—9) м тәрәнлеккә киткән вертикаль һәм уларҙан сыҡҡан 1,5—2 (ҡайһы ваҡыт 4—7) м горизонталь тамырҙарҙан тора. Һабағының бейеклеге 30—150 см. Япрағы оҙонса ланцет формаһында, бөтөн, ҡайһы осраҡта ҡауырһын һымаҡ айырмалы, осо сәнскәкле, ултырма. Сәскәһе шәмәхә‑алһыу төҫтә. Башлыса вегетатив ысул (тамыр үҫентеһе һәм киҫәге), һирәгерәк орлоҡ (бер үҫемлектә 4‑тән 36 меңгә тиклем орлоҡ барлыҡҡа килә) менән үрсей. Бөтә ауыл хужалығы зоналарында таралған. Көрәш саралары: алдан йомшартыу менән тәрән туңға һөрөү һәм пар баҫыуҙарын ваҡытында эшкәртеү, гербицидтар ҡулланыу һ.б.

# Билсән
## Әһәмиәте һәм ҡулланылыуы

Бал биреүсе үҫемлек. Көнбайыш Себер шарттарында бер гектарҙан 240 килограмға тиклем бал алырға мөмкин.
Йәйен һәм көҙөн төньяҡ боландары (Rangifer tarandus Linnaeus) яратып ашай. Алтай маралы ла (Cervus elaphus sibiricus Severtzow) был үҫемлек менән туҡлана.
# Липлейка (йылға)

Липлейка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/540/70/22 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Липлейка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000026929
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002692
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пель-Ега

Пель-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кеум йылғаһының һул ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Пель-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301501
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Герцен һәйкәле (Мәскәү)

Александр Герцен һәйкәле — әҙәбиәтсе Александр Герцендың скульптура һәйкәле, Мәскәүҙең Тверь бульварында урынлашҡан. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Герцен һәйкәле (Мәскәү)
## Тасуирлама

Яҙыусы А. И. Герцен фигураһы тулыһынса баҫып тора, бронзанан ҡойолған, тәпәш торған шымартылған ҡара гранит постаментҡа ҡуйылған. Һәйкәл авторы яҙыусыны көсөргәнешле итеп һүрәтләй, был Герцендың революцияға ынтылышын күрһәтә. Һул ҡулында ул оҙайлы ваҡыт үҙе сығарған «Ҡыңғырау» гәзите гранкаларын тотҡан.
Һәйкәл скульпторы — О. Мильбергер, архитекторы — К М. Сапегин.
Һәйкәл Тверь бульварындағы 25-се һанлы йорттоң ихатаһында, Әҙәбиәт институты янында ҡуйылған. Был институты бинаһы «Герцен йорто» исеме аҫтында билдәле. Һәйкәлдәр өсөн урын һайлау XIX быуат башында бында А. И. Герцендың атаһының бер туған энеһе А. А. Яковлевтың усадьбаһы тороу менән бәйле. Был йортта И. А. Яковлевтың никахтан тыш улы А. И. Герцен тыуған һәм бер нисә ай йәшәгән. Ҙурайғас та Александр Герцен был йортҡа килеп йөрөгән була.
1959 йылдың октябрь аҙағында элекке усадьба ихатаһында А. И. Герценға һәйкәл ҡуйыла.
# Оло Вашкор

Оло Вашкор (Оло Вошкур) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Оло Вашкор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101134
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Негарь

Негарь — Рәсәйҙең Рязань өлкәһендә, Клепиковский районының көнбайышында, Мәскәү өлкәһе сиге янында урынлашҡан. Күлдең майҙаны — 78 гектар.

# Негарь
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Күл ныҡ һаҙлыҡлы урында, кеше инә алмаҫлыҡ ерҙә урынлашҡан.
Рязань өлкә башҡарма комитетының «Һыу объекттарын тәбиғәт ҡомартҡыһы тип таныу тураһында» № 366 ҡарарына ярашлы 1974 йылдың 30 декабрендә Негарь күле төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы тип таныла.
Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һаҡланыусы төрҙәр булып һоро ваҡ һайыҫҡан һәм Рязань өлкәһе Ҡыҙыл китабына индерелгән аҡ очеретник аҡ, сыбар пальчатокоренник, Шренк иңкеше, үлән тәлмәрйене, тере бала тыуҙырыусы кеҫәртке, урман һабан турғайы иҫәпләнә.
Күл «Мещера» милли паркы территорияһында урынлашҡан.
# Ҡотлоғош

Ҡотлоғош (рус. Кутлугуш) — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңел йылғаһының уң ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ҡотлоғош
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008142
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100814
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сәлсәбил

Сәлсәбил (ғәр. سلسبيل‎; рус. Сальсабиль) — ислам эсхатологияһында — ожмахтағы (йәннәт) дүрт йылғаның йәки һыу ятҡылығының береһенең исеме.

# Сәлсәбил
## Ҡөрьәндә

Ҡөрьәндә бер тапҡыр телгә алына:
* Дәхи улар тәмле һыуҙарҙан эсерелеш булырҙар, ул һыу тәме зәнйәбил ҡатыштырылған кеүектер  — Ул йәннәттә бер шишмәлер, ул шишмә сәлсәбил, тип аталыр.Ҡөрьән
* Әл-Инсән 76:17, 18

# Сәлсәбил
## Терминдың аңлатмалары

Мөфәссирҙәрҙең берәүҙәре термин сәллә, сәлисә йәки сәлсәлә, тигәндән килеп сыҡҡан тип һанай, уларҙы «еңел йотоу» йә «иҫ киткес тәм» тип тәржемә итеп була. Был төшөнсәләр ожмахта ҡулланылған шыйыҡлыҡтар өсөн тап килгәне тип иҫәпләнә. Башҡалар, сәлсәбил сә’ила һәм сәбил тигән ике һүҙҙән тора, йәғни, «юл һорау» тигәнде аңлата тип һанай. Ибн Ҡүтәйбә һүҙҙәре буйынса, ҡайһы берәүҙәр, һыу ятҡылығы: «Уға барғанда минән һорағыҙ, әй Мөхәммәт!» — тип саҡырып ятыр, тип фараз иткән. Ләкин мөфәссирҙәрҙең күбеһе бындай интерпретация менән ризалашмай.
# Ырымбур дәүләт педагогия университеты

Ырымбур дәүләт педагогия университеты — Ырымбурҙың юғары уҡыу йорто.

# Ырымбур дәүләт педагогия университеты
## Тарихы

1919 йылдың 19 октябре — Ырымбур халыҡ мәғарифы институтына нигеҙ һалына.
1930 йылда Ырымбур халыҡ мәғарифы институты Ырымбур дәүләт педагогия институты тип үҙгәртелә.
1938—1957 йылдарҙа тип аталған В. П. Чкалов исемендәге Чкалов дәүләт педагогия институты тип аталған.
1996 йылда институты П. Чкалов исемендәге Ырымбур дәүләт педагогия институты университеты статусын ала — Ырымбур дәүләт педагогия университеты.

# Ырымбур дәүләт педагогия университеты
## Факультеттары

* Тәбиғәт һәм иҡтисад институты
* Физик культура һәм спорт институты
* Педагогика һәм психология институты
* Мәктәпкәсә һәм башланғыс белем биреү институты
* Өҙлөкһөҙ белем алыу институты
* Сит ил телдәре факультеты
* Физика-математика факультеты
* Тарих факультеты
* Филология факультеты

# Ырымбур дәүләт педагогия университеты
## Тамамлаусылар

* Антонов Василий Иванович — СССР дәүләт һәм партия эшмәкәре.
* Әхмәтов Ғалым Хакимулы — ҡаҙаҡ яҙыусыһы.
* Исаак Калина — 2010 йылдан Мәскәү ҡала мәғарифы департаменты етәксеһе. Педагогия фәндәре докторы.
* Уханов Иван Сергеевич — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, публицист, мөхәррир, техник-оператор, журналист.
# Гуково (станция)

Гуково — Ростов төбәгендә Төньяҡ-Кавказ тимер юлының тимер юлы станцияһы, Ростов өлкәһе Гуково ҡалаһында урынлашҡан.

# Гуково (станция)
## Тарихы

XIX быуат башында был урында утар булған. 1878 йылда уның биләмәһе аша Донецк ташкүмер тимер юлы үтә, ул Лихая станцияһын Донецк күмер бассейны үҙәге — Дебальцево менән тоташтыра. Был территорияла төҙөлгән тимер юл станцияһы башта Ковалево тип атала, ә 1904 йылда Гуково тип үҙгәртелә.

# Гуково (станция)
## Эшмәкәрлеге

Станция аша йөк поездары үтә, унда маневр эштәре башҡарыла. Пассажир поездары 2013 йылдың 25 майынан туҡтатыла. Элегерәк станция аша Украинаға поездар үткән, унда таможня тикшереүенең Рәсәй пункты бар. Украинаның тикшереү пункты киләһе Ҡыҙыл Ҡәбер станцияһында урынлашҡан.
# Шуй (Шукша ҡушылдығы)

Шуй — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шукша йылғаһының уң ярына тамағынан 4,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Шуй (Шукша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037310
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103731
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1