yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Селивёрстова Валентина Михайловна

Селиверстова Валентина Михайловна (24 декабрь 1926 йыл, Омск — 27 апрель 2014 йыл, Омск, Рәсәй) — СССР парашютсыһы, СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1954), халыҡ-ара категориялы судья (1966). Парашют спорты программаһының төрлө төрҙәрендә биш тапҡыр донъя чемпионы, (1954, 1964 һәм 1966 йылда) һәм 11 тапҡыр СССР чемпионы (1952 йылдан 1965 йыл буйынса).

# Селивёрстова Валентина Михайловна
## Биографияһы

Валентина Селиверстова 1926 йылдың 24 декабрендә Омск ҡалаһында тыуған. Авиация техникумында уҡый. 1944 йылда 17 йәшендә беренсе тапҡыр парашют менән һикерә. Бөйөк Ватан һуғышы аҙағына тиклем Омск ҡалаһы аэроклубында парашют десант әҙерлеге буйынса инструктор булып эшләй.
Һуғыш тамамлағандан һуң да парашют спорты менән шөғөлләнә һәм аэроклубта эшен дауам итә. Уны Омск өлкәһе командаһына, ә һуңынан СССР йыйылма командаһына алалар. 1952 йылдан КПСС ағзаһы. Валентина Селивёрстова парашют спорты буйынса 49 донъя рекорды ҡуя һәм 3000-дән ашыу парашют менән һикергән донъяла беренсе ҡатын-ҡыҙ була. 70 йәшендә парашют менән һуңғы һикереү яһай. Спорт карьераһын тамамлағандан һуң 20 йыл самаһы «Полёт» аэрокосмик берекмәһендә эшләй.
Иҫке-Көнсығыш зыяратында ерләнгән.

# Селивёрстова Валентина Михайловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены;
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
* «Өлгөлө хеҙмәте өсөн» миҙалы.
# Грязнуха (Лаба ҡушылдығы)

Грязнуха — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Грязнуха (Лаба ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000912108100004248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100424
* Бассейн коды — 06.02.00.009
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Я. С. Поляков йорто (Таганрог)

Я. С. Поляков йорто — Таганрог ҡалаһының тарихи үҙәгендәге Петровская урамы, 74 адресы буйынса урынлашҡан, XIX быуаттың беренсе сирегендә төҙөлгән айырым йорт. Петровская урамы ансамбле Я. С. Поляковтың йорто менән бергә төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә инә.

# Я. С. Поляков йорто (Таганрог)
## Тарихы

1812 йылғы Ватан һуғышы ҡатнашсыһы Георгий Бенардаки 1810-сы йылдар аҙағы–1820-се йылдар башында үҙе өсөн Варвациевский тыҡрығы (хәҙер — Лермонтов) яғынан мөйөштә бер ҡатлы айырым йорт төҙөй. Был айырым йортта уның ғаиләһе ата-әсәһе мәрхүм булғандан һуң Санкт-Петербургҡа күсеп киткәнсе йәшәй. Бенардаки ғаиләһе милке булған 5,5 мең һум торошло Петровская урамындағы йортто һәм Аҙау диңгеҙе яры буйындағы имениены 1874 йылда эре сәнәғәтсе һәм ер биләүсе Поляков Яков Соломонович һатып ала. Таганрогта Поляков Дондағы Ростовтан тимер юл юл һалыу менән шөғөлләнә, тимер юл вокзалы бинаһы төҙөлөшөн финанслай, Дон ер банкын асып ебәреүсе һәм Санкт-Петербург-Аҙау һәм Аҙау-Дон коммерция банктарын ойоштороуҙа ҡатнашыусы булып тора. Петербург архитекторҙарын саҡырып, ул һатып алған йортон киңәйтә, өҫтәп икенсе ҡат төҙөтә һәм унда Дон ер банкын урынлаштыра. Йортто үҙгәртеп төҙөүҙә Таганрог Төҙөлөш комитеты ағзаһы Е. Алейников ҡатнаша. Һуңғараҡ был йортто икенсе йорт менән тоташтырыусы төкөтмә эшләтә.
1918 йылда банк националлаштырыла, бынан һуң Я. С. Поляков йортон төрлө административ учреждениеләр биләй: өйәҙ башҡарма комитеты, ҡала башҡарма комитеты, Ленин районы башҡарма комитеты; немец оккупацияһы йылдарында — ҡала магистраты. 1989 йылдан бина икенсе корпус сифатында картиналар галереяһына бирелә, ләкин ысынында унда ҡаланың балалар ижады Йорто урынлашҡан.

# Я. С. Поляков йорто (Таганрог)
## Һурәтләнеш

Ике ҡатлы айырым йорттоң архитектураһы дөйөм алғанда эклектика стиленә ҡарай, ләкин үҙендә классицизм һәм барокко һыҙаттарын да берләштерә. Фасад симметрик, икенсе ҡаттың ҡабырғалағы сығынтыларының ҙур аркалы тәҙрәләре ике ҡатлы йәйәгә оҡшаған кәрниздәр, Коринф ордеры ярымколонналары һәм ҡабарынҡы биҙәктәр менән бай биҙәлгән. Ҡаттар ҡабарынҡы биҙәкле һыҙат менән бүленгән. Икенсе ҡаттың бөтә периметры буйлап ҙур булмаған тура дүртмөйөшлө сығынтылар рәте менән биҙәлгән өҙлөкһөҙ кәрниз үтә. Беренсе ҡат тура дүртмөйөшлө таштар йәбештереп биҙәлгән. Фасадтың үҙәк өлөшө вертикаль сығынтылар менән биҙәлгән.
# Үрге Кудьма

Үрге Кудьма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кудьм-озеро күле - Кудьма йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Үрге Кудьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004910
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000491
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маргарита Карловна Врангель

Маргарита Карловна Врангель (1876/1877 — 1932) — немец сығышлы рус ҡатын-ҡыҙ химигы.

# Маргарита Карловна Врангель
## Биографияһы

Мәскәүҙә Рәсәй император армияһы полковнигы, үҙенең алыҫ туғаны баронесса фон Врангелға (1843—1927) өйләнгән Карл Фабиан барон фон Врангель ғаиләһендә (1839—1899) тыуған. Ғаилә йыш ҡына күсеп йөрөгән һәм Маргаритаға Мәскәүҙә лә, Өфөлә лә уҡырға тура килгән, ә 1888 йылда атаһы хәрби хеҙмәт буйынса Ревелға күсерелгәс, Маргарита Врангель немец ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбендә уҡый башлай. Уның математикаға һәм тәбиғи предметтарға әүәҫлеге иртә күренгән. 1894 йылда ул мәктәпте уҡытыусы диплом менән тамамлай. Бер нисә йыл дауамында ул шәхси дәрестәр бирә; шулай уҡ һынлы сәнғәт менән шөғөлләнә һәм хикәйәләр яҙа.
Грайфсвальд университетын барып күреү уның тормошонда боролошло бер дәүер була. 1904 йылдың яҙында Тюбинген университетына уҡырға инә. 1909 йылда ул «Isomerie Erscheinungen beim Formylglutaconsäureester und seinen Bromderivaten» (нем.) тигән диссертацияһын иҫ киткес кимәлдә яҡлай һәм нобель премияһы лауреаттары Лондонда Уильям Рамзайҙа һәм Парижда Мария Кюриҙа эшләй. 1912 йылдың аҙағында өйгә ҡайтҡандан һуң, Эстония крәҫтиән союзы тәжрибә станцияһын етәкләй. 1917 йылдан, большевиктар тарафынан ҡулға алынып, немец һалдаттары әсирлектән азат иткәндән һуң, уны шул саҡтағы директор һәм илдең буласаҡ иҡтисад министры Һерман Вармбольд Ревель ҡалаһы дәүеренән үк белгәнлектән һәм яҡшы баһалағанлыҡтан, Маргарита Врангель Германияға, атап әйткәндә, Гогенгейм университетына килеп эләгә.
Маргарита Врангель, икенсе диссертация яҡлап, приват-доцент вазифаһын ала. 1923 йылда, ир-ат ғалимдарҙың ҙур ҡәнәғәтһеҙлегенә сәбәп биреп, Вюртемберг министрлығы, уны Гогенгейм университетының үҫемлектәрҙе ашлау кафедраһы профессоры һәм үҫемлектәр проблемалары менән шөғөлләнгән институттарҙың береһенә директор итеп тәғәйенләй. Коллегалары менән мөнәсәбәте уның бер төрлө генә булмай: ҡайһы берҙәре Врангелды тәкәбберлектә ғәйепләй, икенселәре уның юморына һәм үҙенән-үҙе көлә белеүенә һәм изгелегенә һоҡлана.
XX быуат башында ҡайһы бер европа илдәрендә ҡатын-ҡыҙ профессорҙарҙың кейәүҙә булыуы мөмкин булмаған. Һәм Маргарита Врангель 1928 йылда Владимир Андроников, һәләк булған тип һаналған бала саҡ дуҫына, кейәүгә сыҡҡас, тик уның өсөн генә ҡағиҙәнән айырым рөхсәт бирелгән: ул институтта уҡытыуын һәм етәксе булып эшләүен дауам иткән.
# Сабинов

Сабинов (словак. Sabinov, укр. Сабинів, нем. Zeben, мадьярса Kisszeben) — Словакияның көнсығышындағы ҙур булмаған ҡала. Ҡаланың халыҡ һаны — яҡынса 12 мең кеше. Майҙаны 23,83 квадрат километр, ҡала диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә ята. Бер квадрат километрҙағы халыҡтың тығыҙлығы 546 кешегә тигеҙ.

# Сабинов
## Тарих

Беренсе тапҡыр Сабинов булып 1248 йылда игенселек ултырағы кеүек телгә алына. 1299 йылда Сабинов ҡалаһы Прешов һәм Вельким Шариш ҡалалары менән бергә ҡала хоҡуғын ала. 1405 йылда Сабин король ҡалаһына әүерелә. XV быуат аҙағында Сабинов Пентаполитанаға инә. Пентаполитана биш ҡала (Сабинов, Кошице, Прешов, Бардейов, Левоча) берекмәһе булған була. XVI—XVIII быуаттар Сабинов ҡалаһы өсөн үҫеш йылдары була. XIX быуатта ҡала оҙайлы көрсөккә (кризисҡа) инә. Был кризис XX быуаттың уртаһына тиклем дауам итә.

# Сабинов
## Иҫтәлекле урындары

* Готика Изге Иоанн Креститель готик костелы
* Лютеран кирхаһы
* Униат сиркәүе
* Православие сиркәүе
* Ратуша

# Сабинов
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Собеслав (Чехия)
# Худатойко

Худатойко — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы, Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Худатойко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000512108200004255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200425
* Бассейн коды — 07.02.00.005
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пордонга

Пордонга (Пардата) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 335 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Пордонга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029596
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002959
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лита

Лита — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лая йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.

# Лита
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000039622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003962
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Салуин

Салуи́н (бирм. သံလွင်မြစ် — Танлуин, Ҡытайҙа — Наг-Чу (тиб. ནག་ཆུ) һәм Нуцзя́н (ҡыт. 怒江), шулай уҡ Нам-Конг, Кагчу, Акчу) — Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы йылға. Ҡытай, Мьянма һәм Таиланд илдәре территорияһы аша аға.

# Салуин
## Гидрография

Оҙонлоғо 2400 км (башҡа баһаламалар буйынса — яҡынса 3200 км), бассейн майҙаны 325 мең км².
Салуин йылғаһы Ҡытайҙың Тибет автономиялы районында, яҡынса 4547 метр бейеклегендә башлана. Башта көньяҡ-көнсығышҡа табан аға, артабан Юньнань провинцияһында көньяҡҡа борола һәм тамағына тиклем был йүнәлешен үҙгәртмәй тиерлек. Түбәнге ағымында Мьянманың көнсығыш сиктәре буйлап аға һәм үҙенең яҡынса 100 км оҙонлоғонда Мьянма һәм Таиланд илдәре араһында тәбиғи сик барлыҡҡа килтерә.
Салуин йылғаһы Һинд океанының бер өлөшө булған Андаман диңгеҙенең Моутама ҡултығына ҡоя.
# Сюткес

Сюткес — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының һул ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сюткес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300589
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Фельтинс-Арена

«Фельтинс-Арена» (нем.Veltins-Arena), шулай уҡ «Арена АуфШальке» (нем.AufSchalke Arena) — немец Гельзенкирхен ҡалаһында күп функциялы стадион, «Шальке 04» футбол клубының үҙ майҙаны. 2005 йылдың йәйенән стадион немец һыра компанияһы Veltins. исемен йөрөтә. Стадион футбол буйынса (2006 йыл) һәм шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты матчтарын ҡабул итә (2010 йыл).
Арена майҙаны үҙенсәлектәренең береһе булып шыуҙырмалы яланы тора — дүрт сәғәт эсендә ул көнья-көнбайыш трибуна аҫтынан урам яҡҡа сыға, шулай итеп газон үҫеүгә булышлыҡ итә һәм сатдионда үткән төрлө саралар ваҡытында уның именлеген тәьмин итә.
2002 йылдан был аренала Challenge Team World — биатлондың Раштыуа йондоҙҙары уҙыштары үтә. 2010 йылдың 24 декабрендә ҡар күп яуыу арҡаһында ҡыйыҡты ҡаплаған мембран материалдың 40 фрагментынан өсөһө емерелеп төшә. 30 декабрҙә билдәләнгән уҙыштар тамашасылар һәм спортсылар хәүефһеҙлеген тәьмин итеү өсөн 2011 йылдың март аҙағына күсерелә.
2004 йылда стадион Чемпиондар лигаһының финалын ҡабул итә, унда унда финалда «Монаконы» 3:0 иҫәбе менән еңгән португал «Порту» командаһы еңеүсе була.
2006 йылда стадион футбол буйынса донъя чемпионатының 5 уйынын, шул иҫәптән инглиздәр һәм португалдар араһындағы сирек финалды ҡабул итә. ФИФА ҡағиҙәләренә ярашлы донъя чемпионаты ваҡытында стадион «Донъя чемпионаты ФИФА Гельзенкирхен» (ингл. World Cup Gelsenkirchen Stadium FIFA) исемен йөрөтә.
2010 йылдың 7 майында АҠШ һәм Германия йыйылмалары араһында шайба менән хоккей буйынса донъя чемпионаты 2010 йыл матчын асыу үтә. Стадиондың трибунаһынан уйынды 77 803 тамашасы ҡарай, шулай итеп уйынды ҡарарға килеүселәр һаны буйынса донъя рекорды ҡуйыла. Футбол яланында хоккей яланын монтажлайҙар, был 60 мең трибуна урынын иҫәпләмәйенсә, 15 меңдән ашыу урын тәьмин итергә мөмкинлек бирә.
2013/14 миҙгеле алдынан стадионды 300 урынға ҙурайталар, шунан һуң ул 61 973 кешене һыйҙыра. 2015 йылдың йәйендә стадиондың һыйҙырышлығы тағы 298 урынға арта.

# Фельтинс-Арена
## 2006 йылда футбол буйынса донъя чемпионаты уйындары

| Дата | Ваҡыты | 1-се команда | Иҫәбе | 2-се команда | Стадия | Тамашасылар |
| 9 июнь 2006 | 21:00 | Польша | 0:2 | Эквадор | Ә Төркөмдәр | 52 000 |
| 12 июнь 2006 | 18:00 | АҠШ | 0:3 | Чехия | E Төркөмө | 52 000 |
| 16 июнь 2006 | 15:00 | Аргентина | 6:0 | Сербия һәм Черногория | C Төркөмө | 52 000 |
| 21 июнь 2006 | 16:00 | Португалия | 2:1 | Мексика | D Группаһы | 52 000 |
| 2006 йылдың 1 июле | 17:00 | Англия | 0:0 пен. 1:3 | Португалия | 1/4 финалы | 52 000 |
# Николаевка (Чет ҡушылдығы)

Николаевка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Четь йылғаһының һул ярына тамағынан 304 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Николаевка (Чет ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019634
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201963
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Борнум

Борнум (нем. Bornum) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 546 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,37 км². Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
# Крейнес Михаил Александрович

Михаил Александрович Крейнес (1903—1977) — физика-математика фәндәре докторы, Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультеты профессоры, Сталин премияһы лауреаты (1946).

# Крейнес Михаил Александрович
## Биографияһы

1903 йылдың 2 июнендә Мәскәүҙә тыуған. Мәскәү университетының физика-математика факультетын тамамлай (1923).
Крейнестың, автоматик идара итеү һәм көйләү ҡоролмаларын проектлау өсөн нигеҙ булып хеҙмәт иткән, гироскопик системаларҙың, улар урынлаштырылған нигеҙҙең хәрәкәтен иҫәпкә алғанда үҙ-үҙен тотошо буйынса тикшеренеүҙәре, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында совет хәрби техникаһын камиллаштырыу, атап әйткәндә, танктарҙа тапшырыу системаларын иҫәпләү менән туранан-тура бәйле була
Физика-математика фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Синтез регулярных зубчатых механизмов» темаһына диссертация яҡлай (1943). Профессор ғилми исеме ала (1944).
1937 йылдан алып Мәскәү дәүләт университетында эшләй. МДУ-ның механика-математика факультетында математик анализ кафедраһы профессоры (1945—1977).
Танк менән идара итеүҙең яңы механизмдары конструкцияларын эшләгәне өсөн Сталин премияһы лауреаты (1946).
1977 йылдың 14 декабрендә Мәскәүҙә вафат була.

# Крейнес Михаил Александрович
## Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе

Функциялар яҡынлашыуҙары, топология, дифференциаль тигеҙләмәләр.
Төп хеҙмәттәре: «Зубчатые механизмы. Математические основы выбора оптимальных схем» (авторҙаш, 1965), уҡыу әсбаптары: «Теория пределов» (авторҙаш, 1960), «Определенный интеграл» (1963), «Мера и интеграл» (1965), «Математический анализ» (авторҙаш, 1967) .
# Әминев Мәхмүт Шәймәрҙән улы

Әминев Мәхмүт Шәймәрҙән улы (7 ноябрь 1925 йыл — 27 ғинуар 1984 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1949—1975 йылдарҙа Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе Бензин станцияһының вагон депоһы эшсеһе, 1961 йылдан — бригадир. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959). СССР-ҙың почётлы тимер юлсыһы (1970).

# Әминев Мәхмүт Шәймәрҙән улы
## Биографияһы

Мәхмүт Шәймәрҙән улы Әминев (рус телендәге ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Махмут Шаймурданович Аминев яҙылышы осрай) 1925 йылдың 7 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Башҡорт. Башланғыс мәктәпте тамамлай. 1940 йылдың авгусында Өфөлә парикмахер булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.
1943 йылдың ғинуарында Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, разведка ротаһында хеҙмәт итә. 1947 йылдың көҙөндә демобилизацияланғандан һуң, тыуған яғына әйләнеп ҡайта һәм 1947 йылдың октябренән Өфө ҡалаһы «Фоторәссам» артелендә парикмахер булып хеҙмәт һала.
1949 йылдың майынан, Куйбышев тимер юлы Башҡортостан бүлексәһенең Өфө ҡалаһы ситендә урынлашҡан Бензин тимер юл станцияһы вагон депоһында цистерналарҙы пар менән таҙартыусы булып эшләй. Бензин станцияһы үҙ ваҡытында Өфө нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы заводтарынан килгән нефть продукттарын ҡулланыусыларға алып барыусы беренсе һәм мөһим пункты булараҡ төҙөлә. Ун йылдан ашыу эшләү дәүерендә Мәхмүт Әминев билдәләнгән нормаларҙы арттырып үтәү буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшә. Норма буйынса 10 цистерна урынына һәр сменала 20-21 цистернаны парлай, шуның менән нефть эшкәртеүселәрҙең яғыулыҡ-майлау материалдарын ҡулланыусыға тиҙ оҙатыуҙы тәьмин итә. Бензин станцияһында үҙләштерелгәндән һуң, яңы ысул барлыҡ тимер юл селтәрҙәрендә индерелә. Һөҙөмтәлә нефть продукттарын ташыу күләме һиҙелерлек арта.
СССР Юғары Советы Президиумының 1959 йылдың 1 авгусы Указы менән тимер юл транспортының үҫешендә ҙур уңыштары өсөн, Әминев Мәхмүт Шәймәрҙән улына, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1961 йылдың майынан Куйбышев тимер юлы Башҡортостан бүлексәһенең Бензин станцияһы вагон депоһының пропарочнаяһы мастеры ярҙамсыһы булып эшләй. 1970 йылға Мәхмүт Шәймәрҙән улы смена мастеры була. Һәм шул вазифаһында эшләп, 1980 йылда (башҡа сығанаҡтар буйынса — 1975 йылда) хаҡлы ялға китә.
Өфө ҡалаһында йәшәй. 1984 йылдың 27 ғинуарында вафат була.

# Әминев Мәхмүт Шәймәрҙән улы
## Хәтер

* Илебеҙҙең иң яҡшы тимер юлсыларының исемдәре яҙылған «Хәтер китабы»на индерелгән.

# Әминев Мәхмүт Шәймәрҙән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1959 йылда алдынғы ысулды ентекләп эшләү һәм индереүе менән СССР халыҡ хужалығына ҙур файҙа килтергәне өсөн, Мәхмүт Әминевкә «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
* 1970 йылда ул тармаҡтың иң юғары наградаһына — «Почётлы тимер юлсы» билдәһенә лайыҡ була.
# Яңы Тәтешле ауыл Советы (Тәтешле районы)

Яңы Тәтешле ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Яңы Тәтешле ауылы.

# Яңы Тәтешле ауыл Советы (Тәтешле районы)
## Тарихы

Яңы Тәтешле ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Яңы Тәтешле ауыл Советы (Тәтешле районы)
## Билдәле шәхестәре

* Ғарипов Миңсадиҡ Ғарип улы (1946 йыл, 16 февраль — 1998 йыл, 12 октябрь) — рәсәй удмурт рәссамы, график, иллюстратор, РСФСР-ҙың атҡаҙанған рәссамы (1991), Удмурт Республикаһының халыҡ рәссамы (1996).
# Оло Кыркыла

Оло Кыркыла — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сараса йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Кыркыла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007593
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100759
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1