yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Омск дәүләт медицина университеты

Омск дәүләт медицина университеты (ОДМУ) — Омскта юғары медицина уҡыу йорто.
2014 йылда «Эксперт РА» агентлығы, вузды Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең иң яҡшы юғары уҡыу йорттары исемлегенә индерә, унда уға «D» рейтинг класы бирелә. 2016 йылда Европа фәнни-сәнәғәт палатаһы ARES-2016 Омск медицина университетына BB-2016 рейтингын (хеҙмәт баҙарында сығарылыш уҡыусыларының ышаныслы белем биреү һәм талап ителеше) бирә, шуның менән ул Европа стандарттары менән университеттар рейтингында 66-сы урынды биләй, шул рәүешле Рәсәйҙең иң яҡшы 10 медицина юғары уҡыу йорто иҫәбенә инә һәм Новосибирск, Санкт-Петербург, Красноярск һәм ошо профилдәге башҡа юғары уҡыу йорттарын уҙып китә.

# Омск дәүләт медицина университеты
## Тарихы

1920 йылда Себер ветеринария-зоотехник институты ҡарамағындағы медицина (дауалау) бүлеге булараҡ ойошторолған. Нигеҙ һалыусыларҙың береһе В.Е.Клячкин була.
1921 йылда, медицина докторы, Себер буйынса һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариаты вәкиле П. Н. Обросов башланғысы буйынса, бүлек үҙ аллы Көнбайыш-Себер дәүләт медицина институты тип үҙгәртелә.
1931 йылда педиатрия факультеты булдырыла. Уны профессор О. Д. Соколов-Пономарёв ойоштора. 1938 йылда санитар-гигиена факультеты булдырыла (1989 йылда ул медицина-профилактика факультетына күсерелә).
1930-сы йылдарҙа институтта сәйәси мотивтар буйынса студенттар ҡулға алына. Мәҫәлән, Андрей Пантюхов 1934 йылда диплом эшен яҡлау көнөндә ҡулға алына һәм "контрреволюция төркөмдәре ойошторған өсөн" махсус кәңәшмә ҡарары менән өс йылға холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерына хөкөм ителә.
Стоматология факультеты 1957 йылда асыла.
1971 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
2002 йылда фармацевтика факультеты асыла.
2015 йылдың мартына тиклем академия, хәҙер университет булып тора.
# Устея

Устея — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Турья йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Устея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010332
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201033
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дьячиха

Дьячиха — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вильва йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Дьячиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011801
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101180
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Брайль шрифтында эсперанто

Брайль шрифтында эсперанто — һуҡырҙар һәм насар күреүселәр өсөн эсперанто телендә бирелгән рельеф-нөктәле шрифт. 1920 йылдан «Aŭroro» журналы Брайль шрифтында, 1904 йылдан Esperanta Ligilo ошондай уҡ журнал сығарыла.

# Брайль шрифтында эсперанто
## Алфавит

Брайль телендәге алфавит түбәндәгесә:
| a | b | c | ĉ | d | e | f |
| g | ĝ | h | ĥ | i | j | ĵ |
| k | l | m | n | o | p | r |
| s | ŝ | t | u | ŭ | v | z |
| һорау | Вт | х | Y | ä | … | ü |
| ◌ (ő, ű ö, ü) | ◌, ◌ | ◌ | ◌, ◌ | ◌, ◌ | ◌, ◌ | ◌, ◌, ◌, ◌ | ◌, ◌, һ.б. |

# Брайль шрифтында эсперанто
## Тыныш билдәләре
### Һыңар пунктуацион билдәләр

| (space) | , | ' (abbr.) | . | ? | ! | | : |

# Брайль шрифтында эсперанто
## Тыныш билдәләре
### Парлы тыныш билдәләре

| (outer quotes) | (inner quotes) |

# Брайль шрифтында эсперанто
## Цифр

    Инглизсә баҫыу 100,000.00
    = эсперанто телендә баҫыу 100 000,00
    = Брайль буйынса ⠼⠁⠚⠚⠄⠚⠚⠚⠂⠚⠚.

# Брайль шрифтында эсперанто
## Форматлаштырыу

Баш хәрефтәр яңғыҙлыҡ исемдәрҙә генә билдәләнә. Һөйләм башында улар ҡулланылмай.
| (digit) | (caps) | (emph.) | (span emphasis) | (span emphasis) | (span emphasis) |
| (alternative span emphasis) | (alternative span emphasis) | (alternative span emphasis) | (foreign braille text) | (foreign braille text) | (foreign braille text) |

# Брайль шрифтында эсперанто
## Иҫкәрмә

* ↑ World Braille Usage 2014 йыл 8 сентябрь архивланған., UNESCO, 2013.
# Шароварка

Шароварка — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Эҫем йылғаһының уң ярына тамағынан 1,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Шароварка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100023803
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102380
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шиленко Борис Петрович

Шиленко Борис Петрович (8 октябрь 1912 йыл—2 ноябрь 1983 йыл) — агроном. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1964). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы, СССР-ҙың социалистик ауыл хужалығы отличнигы (1949). Бөйөк Ватан һуғышында һәм совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.

# Шиленко Борис Петрович
## Биографияһы

Борис Петрович Шиленко 1912 йылдың 8 октябрендә Ырымбур ҡалаһында тыуа. 1934 йылда Башҡорт ауыл хужалығы институтын тамамлағандан һуң БАССР Игенселек Халыҡ комиссариатының Тупраҡ-ботаника бюроһында эшләй. 1935 йылдан алып Башҡортостан игенселек һәм малсылыҡ ғилми-тикшеренеү институтының Дыуан терәк пункты мөдире; 1939—41 йылдарҙа Бөрө тәжрибә баҫыуының ғилми хеҙмәткәре
1941 йылдың 7 июнендә Өфө ҡалаһының Жданов район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәткә саҡырыла һәм ғәмәлдәге армияға фронтҡа ебәрелә. 1945 йылға тиклем илде һаҡлауҙа ҡатнашып, һуғышты майор званиеһында тамамлай. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн Шиленко Б.П. ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, ике тапҡыр 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «Хәрби батырлыҡ өсөн», «Батырлыҡ өсөн», «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә Совет-япон һуғышында ла ҡатнашып, «Японияны еңгән өсөн» миҙалына лайыҡ була.
Һуғыштан һуң 1946 йылда Башҡортостан баҫыусылыҡ ғилми-тикшеренеү тәжрибә станцияһының өлкән ғилми хеҙмәткәре, бүлек мөдире; 1956—76 йылдарҙа агрохимия лабораторияһы мөдире, 1977—82 йылдарҙа ауыл хужалығының Башҡорт ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре вазифаларын башҡара.

# Шиленко Борис Петрович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге тупраҡтың агрохимияһы, агрохимик үҙенсәлектәре проблемаларына арналған. Шиленко етәкселегендә тупраҡтан туҡлыҡлы матдәләрҙе сығарыу нормативтары һәм Башҡортостанда ауыл хужалығы культуралары менән ашламаларҙың туҡланыу элементтарын ҡулланыу коэфициенттары эшләнгән. 100 фәнни хеҙмәт авторы.

# Шиленко Борис Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы
* СССР-ҙың социалистик ауыл хужалығы отличнигы
* Ике тапҡыр 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (икеһе лә — 1945) ордены
* Ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ (1943, 1944) ордендары
* «Хәрби батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Японияны еңгән өсөн» миҙалы
# Һарай ауыл Советы (Әлшәй районы)

Һарай ауыл Советы (Һарай ауыл округы) — Башҡортостан Республикаһы Әлшәй районындағы 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл Советы (ауыл биләмәһе). Торонтайыш ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. Ауыл Советының үҙәге — Һарай ауылы.
Почта индексы — 452105. ОКАТО коды — 80202852000.
Төрлө йылдарҙа ауыл Советынының составы:
* Һарай ауылы: 80 202 852 001
* Зәрәғәт ауылы: 80 202 852 002
* Ирек (Әлшәй районы) ауылы: 80 202 852 0031
* Хрустали ауылы: 80 202 852 006
* Спасс-Барсуки ауылы 80202828003
* Сәғәҙәт (Әлшәй районы) ауылы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендә ҡабул ителгән 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законы, 1-се статьяһында түбәндәге юлдар бар :
   "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: г) Һарай һәм Торонтайыш ауыл Советтарын, «Торонтайыш» атамаһын ҡалдырып, берләштерергә, административ үҙәге — Торонтайыш ауылы.
   Һарай ауыл Советының Зәрәғәт, Ирек, Хрустали ауылдарын Торонтайыш ауыл Советы составына индерергә. Торонтайыш ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
   Һарай ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға.
Ауыл Советы 2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Торонтайыш ауыл Советы, Сураҡай ауыл Советы, Шафран ауыл Советы, Ыҫлаҡ ауыл Советы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы» (ред. 19.11.2008)).
# Ҡара миләш

?Ҡара миләш :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Рауза һымаҡтар |
| Ырыу: | Арония |
| Төр: | Ҡара миләш |
Латинса исеме :
Aronia melanocarpa (Michx.) Elliott :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 25127 NCBI 661339 |
Ҡара миләш (рус. Аро́ния чернопло́дная, Черноплодная ряби́на, лат. Arónia melanocárpa) — рауза сәскәлеләр ғаиләһенән емеш биреүсе ҡыуаҡ, бейеклеге 1,5-2,5 м. Май-июнь айҙарында аҡ сәскә ата, август-сентябрзә емеше өлгөрә. Ҡара миләш ашарға яраҡлы емеше өсөн һәм декоратив маҡсатта үҫтерелә.

# Ҡара миләш
## Таралыуы

Ҡара миләштең тыуған яғы — Төньяҡ Америка. 1965 йылда Алтайҙа үҫтерелә, һуңынан башҡа төбәктәргә тарала.
* Файл:Aronia melanocarpa(Flowers).JPG
* Сәскәһе
* Бешкән еләге
# Йөрәктау (Стәрлетамаҡ районы)

Йөрәктау (рус. Юрактау) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 227 кеше. Почта индексы — 453154, ОКАТО коды — 80249812006. ОКТМО коды — 80649412126. ИФНС коды — 0268.

# Йөрәктау (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Ауыл атамаһы яҡын ғына урынлашҡан тау исеменән алынған. XVIII быуат башында Ағиҙелдең уң ярында Стәрлетамаҡтан көньяҡ-көнсығышҡа табан урынлашҡан был ауыл Бөтә Рәсәй V рәүиз документтарында Йөрәктау-Мокшино булараҡ теркәлә. Ул заманда тораҡ пунктында аҫаба башҡорттар, уларҙың припущинниктары-типтәрҙәр һәм суҡындырылған сыуаштар йәшәй. 163 аҫаба башҡорт 35 ихатаны, 36 ерһеҙ башҡорт - 5, 24 типтәр - 4, 90 сыуаш 12 ихатаны биләй. 1859 йылда үткәрелгән X халыҡ иҫәбен алыу документтарында Стәрлетамаҡ өйәҙе XXVII Башҡорт кантонының 7-се йортонда йәшәгән 25 ир-егеттең исемлеге лә бирелә.
Юрматы олоҫоноң Ҡармыш түбәһе башҡорттары 1764 һәм 1776 йылдарҙа үҙҙәренең аҫаба ерҙәренә типтәрҙәрҙе индерә, уларҙан тыш ауылда яһаҡ татарҙары ла йәшәй, яһаҡ татарҙарының 14-е 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыуы билдәле.
1920 йылда 69 ихатанан торған ауылда 349 кеше йәшәй.

# Йөрәктау (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 28 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Алатана): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 28 км

# Йөрәктау (Стәрлетамаҡ районы)
## Урамдары

* Яр (урамы) (рус. Береговая (улица))
* Тыныслыҡ (урамы) (рус. Мира (улица))
* Яр буйы (урамы) (рус. Набережная (улица))
* Шоссе (урамы) (рус. Шоссейная (улица))

# Йөрәктау (Стәрлетамаҡ районы)
## Билдәле шәхестәр

* Ғәлекәйев Ҡотлозаман — 1812 йылғы Ватан һуғышы яугиры, "1812 йылғы Ватан һуғышын иҫкә алыу" миҙалы кавалеры.
* Мирзанов Бәхтейәр Ғүмәр улы (10.11.1892—17.07.1941) — уҡытыусы, шағир һәм журналист.
# И. Д. Василенко музейы

И. Д. Василенко музейы — Ростов өлкәһендәге Таганрог ҡалаһында, унда 1923 −1966 йылдарҙа Сталин премияһы лауреаты яҙыусы Иван Дмитриевич Василенко йәшәгән йортта урынлашҡан. Ул Таганрог дәүләт әҙәби һәм тарихи-архитектура музей-ҡурсаулығына ҡарай. Түбәндәге адрес буйынса урынлашҡан: Чехов ур., 88.

# И. Д. Василенко музейы
## Тарих

Иван Василенко үҙенең күп һанлы ғаилә ағзалары менән 1923 −1966 йылдарҙа йәшәгән йорт 1906 йылда уҡ төҙөлгән булған һәм төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора. Яҙыусы 1895 йылдың 20 ғинуарында волость писарының ғаиләһендә тыуған һәм ете йәшендә ата-әсәһе менән Макеевка аулынан (хәҙерге Донецк янындағы ҡала) Таганрогҡа күсеп килгән. Бында ул үҙенең барлыҡ тормошон яҙыусы булып әҫәрҙәр яҙып үткәргән. Ул 1996 йылдың 26 майында туберкулездан вафат булған. Йәшәгән йортоноң стенаһына яҙыусы хөрмәтенә таҡтаташ ҡуйылған.
1988 йылда яҙыусының элекке фатиры музей-ҡурсаулыҡҡа бирелгән. 2004 йылдың майында бында күргәҙмә асыла: яҙыусының эш һәм аш-һыу бүлмәләре күргәҙмәгә ҡуйыла. Бында Василенконың шәхси әйберҙәре, иң яҡшы әҫәрҙәре ҡуйыла,шулай уҡ Таганрог ҡалаһының XX быуат башындағы тарихын тасуирлаусы материалдар күрһәтелә. 2008 йылда «Артемка тураһындағы әҫәрҙәр циклы» күргәҙмәһе асыла.
# Удэк-Ты-Вис

Удэк-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Падымей-Ты-Вис йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Удэк-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087556
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008755
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Орск тыуған яҡты өйрәнеү музейы

Орск тыуған яҡты өйрәнеү музейы — тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы. Рәсәйҙең Ырымбур өлкәһе Орск ҡалаһында урынлашҡан.

# Орск тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Тарих

1934—1935 йылдарҙа музей булдырыуға тәүге ынтылыш Г. С. Кобелев етәкселегендә яһала. Урындағы минералдар коллекцияһы йыйыла, ләкин уны музейҙың үҙ бинаһы булмағанлыҡтан экспонаттар итеп ҡуя алмайҙар.
Икенсе тапҡыр 1937 йылда ул ваҡытта Наркомтяжпромдың геология бүлегендә хеҙмәт иткән билдәле геологы Иосиф Леонтьевич Рудницкий музей булдырырға тырыша.1937 йылдың йәйендә Мәскәүҙә үтәсәк XVII Халыҡ-ара геология конгресы был идеяның нигеҙе булып тора, сөнки конгреста ҡатнашыусылар Уралға экскурсияға килергә һәм экскурсияның иң һуңғы нөктәһе итеп Орскиға килергә тейеш булалар. 1937 йылдың 13 февралендә И. Л. Рудницкий Орск ҡала советы ултырышында геология музейы төҙөү тураһында тәҡдим менән сығыш яһай. Тәҡдим хуплана һәм музей мөдире итеп Иван Петрович Тумашев тәғәйенләнә. Бина булмау сәбәпле музей асылмай ҡала.
1938 йылдың сентәбрендә музейҙы ваҡытлыса Иҫке ҡаланың № 16 мәктәбенең бер бүлмәһендә урынлаштыралар.
Һуңынан музейҙы Форштадтағы Ульянов-Урицкий урамдары мөйөшөндәге йортҡа (№ 40/20) күсерәләр. Был ХХ быуат башында торлаҡ йорт сифатында төҙөлгән бер ҡатлы бина була.
Музей 1939 йылдың 18 июнендә асыла. Был саҡта музейҙың коллекцияһы 2800 самаһы булып, улар араһында руда һәм мәғдән файҙалы ҡаҙылмалары, ҡиммәтле аҫыл таштар һәм биҙәү таштары булған.
Бөйөк ватан һуғышы йылдарында музей ваҡытлыса ябыла һәм уның экспонаттары бер мәктәптең подвалында йәшниктәрҙә һаҡлана. 1947 йылда музей үҙ экспонаттарын яңыртыу буйынса эштәр башлай, ә 1950 йылда К. Маркс урамындағы элекке кинотеатр бинаһында тәүге килеүселәрҙе ҡабул итә.
Хәҙерге бинаға (Ленин проспекты, 46-сы йорт) музей 1958 йылда күсә.

# Орск тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Хәҙерге заман

Музей 2011 йылдың 18 мартында реконструкциянан һуң асыла. Ҡорамалдары алмаштырыла, экспозициялар яңынан ҡорола.
Төрлө даталарға арналған тематик күргәҙмәләр ойошторола..
Ҡалалағы күргәҙмәләр үҙәгендә — музей филиалында, картиналар күргәҙмәләре ойошторола.
Музей хеҙмәткәрҙәре ҡала тарихы буйынса ғилми эштәр алып бара, архив сығанаҡтарын эшкәртә, археология экспедицияға йәйгелеккәсыға эшләй, Ырымбур көнсығышы ҡурғандарын өйрәнә.
2014 йылда музей 75 йәшлек юбилейын билдәләй.
Музей төбәк масштабындағы конкурстарҙың грамоталары менән бүләкләнгән.

# Орск тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Экспозиция

75000 ашыу экспонат коллекцияһы һаҡлау берәмеге булып иҫәпләнә.
Крайҙың геологик тарихы тураһындағы даими экспозиция эшләй, территорияларҙы үҙләштереү тарихы тураһында, Рәсәй батшалығы ваҡытындағы Орск тарихы, ҡаланың революцияһынан һуң (индустриялаштырыу, һуғыш, сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү) тураһындағы даими экспозициялар ҡуйылған..
Ҡалала «Т. Г. Шевченко Орск ҡәлғәһендә» тигән музей филиалы эшләп килә.

# Орск тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Баҫма

* Краеведческий вестник. Орск: 2004 г.
* Хронограф города. Орск: 2005 г.
* Император белых чашек. Русские самовары в собрании Орского историко-краеведческого музея, Орск: 2009 г.
* Черкас Т. Г. Орск: от крепости до города: монография. — Орск: Издательство ОГТИ, 2010. — 263 с.
# Игебай (исем)

Игебай — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла киң ҡулланыла.

# Игебай (исем)
## Этимологиһыя

Игебай боронғо башҡорт исеме: иге, яҡшы һүҙенә + бай (ир-ат исеме ялғауы) һүҙе ҡушып яһалған

# Игебай (исем)
## Билдәле кешеләр

Игебай Таңғатаров — Бөрйән районы Аҫҡар ауылына нигеҙ һалған Түңгәүер волосы аҫабаһы, старшина ярҙамсыһы Аҫҡарҙың икенсе улы Таңғатар Аҫҡаровтың улы.

# Игебай (исем)
## Фамилияла

Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы (2 июль 1930 йыл — 27 сентябрь 2016 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (2010). 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының (1980) һәм РСФСР-ҙың (1991) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1990) һәм Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры.
Игебаева Фәниә Абдулхаҡ ҡыҙы — философия фәндәре кандидаты, доцент, эш урыны: Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы

# Игебай (исем)
## Атаһы исемендә

Абдрахманов Ғатау Игебай улы (1927) — Башҡорт АССР-ы Хәйбулла районы Аҡйегет ауылында тыуған, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән наградлана.

# Игебай (исем)
## Ауылдар

Игебай (рус. Игубаево) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.
# Вендорф

Вендорф (нем. Wenddorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 117 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,51 км². Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — BK.
# Д

Дд [дэ] — Башҡорт алфавитының алтынсы хәрефе.
# Саранка (Ягыл-Ях ҡушылдығы)

Саранка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 296 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Саранка (Ягыл-Ях ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030423
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203042
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лор-Егарт

Лор-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Помут йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Лор-Егарт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020661
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302066
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Роберта Метсола

Роберта Метсола (ҡыҙ фамилияһы Тедеско Триккас, мальт. Roberta Metsola Tedesco Triccas) Мальта сәйәси эшмәкәре. Милли партия ағзаһы. 2022 йылдың 18 ғинуарынан Европа парламенты рәйесе, рәйес итеп һайланған иң йәш сәйәсмән, һәм был вазифала өсөнсө ҡатын-ҡыҙ. Унан элегерәк — Европа парламенты рәйесенең беренсе урынбаҫары (2020—2022). 2013 йылдан Мальтанан Европа парламенты депутаты, Европа халыҡ партияһы (Европа парламентында христиан-демократик төркөмө) францияһы аҡзаһы.

# Роберта Метсола
## Биографияһы

1979 йылдың 18 ғинуарында Мальтаның Сент-Джулианс ҡалаһында тыуа. Уның ата-әсәһе — Рита (Rita) һәм Джеффри Тедеско Триккас (Geoffrey Tedesco Triccas).
2003 йылда Мальта университетының юридик факультетын тамамлай, унда Европа хоҡуғын һәм сәйәсәтен өйрәнә. Диплом алғандан һуң, 2003—2004 йылдарҙа, Брюггта Европаның шәхси колледжында белем ала, унда Европа хоҡуғын өйрәнә. 2000—2002 йылдарҙа студент-демократтарының (EDS) уң үҙәк вице-рәйесе була. 2002—2003 йылдарҙа Европа студенттары демократтарының генераль секретары була.
2004 йылдан 2012 йылға тиклем Метсола Мальтаның Европа берлеге ҡарамағындағы даими вәкиллегендә хоҡуҡи һәм суд хеҙмәттәшлеге буйынса атташе сифатында була һәм юстиция һәм эске эштәр бүлеге башлығы булып эшләй. 2012—2013 йылдарҙа — сит ил эштәре һәм хәүефһеҙлек сәйәсәте буйынса Союздың Юғары Вәкиле Кэтрин Эштон янында юрисконсульт.
2013 йылдың мартында парламент һайлауҙарында Мальта парламентына һайланған Саймон Бусуттила урынына 2013 йылдың 25 апрелендә Европа парламенты депутаты итеп һайлана. 2014—2019 йылдарҙағы һайлауҙарҙа ҡабаттан депутат итеп һайлана. 2014—2019 йылдарҙа — Европа парламентының петициялар буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары (PETI). Европа парламентында Метсола 2022 йылдың 19 ғинуарына тиклем Европа халыҡ партияһының Граждандар азатлығы, суд эшмәкәрлеге һәм эске эштәр комитетында төркөм координаторы булып тора һәм Европа халыҡ партияһы төркөмөндә үҙенең милли партияһы делегацияһына етәкселек итә. Ул шулай уҡ Европа парламентының коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса халыҡ-ара төркөм рәйестәше була, әлеге ваҡытта был төркөм командаһы ағзаһы.
2020 йылдың 12 ноябрендә Европа парламенты рәйесенең беренсе урынбаҫары итеп һайлана. Метсола — вице- президент итеп һайланған тәүге Мальта депутаты. 2022 йылдың 11 ғинуарында Европа парламенты рәйесе Давид Сассоли вафатынан һуң Метсола уның вазифаларын башҡарып тора. 18 ғинуарҙа ул яңы рәйес итеп һайлана. Шулай итеп, ул Европа парламентының иң йәш рәйесе була.

# Роберта Метсола
## Шәхси тормошо

2005 йылда Европала The Cruise Lines International Association-дың (CLIA) генераль директоры, Royal Caribbean International-дың башҡарма директоры фин гражданы Укко Метсолаға (Ukko Metsola) кейәүгә сыға. Икеһе лә 2009 йылда Европа парламентына һайлауҙарҙа (Укко фин Милли коалиция партияһынан) ҡатнаша.

# Роберта Метсола
## Балалары

Уларҙың 5 йәштән алып 14 йәшкә тиклемге дүрт улы бар: Лука, Алек, Марк һәм Кристи.