yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Плотавка

Плотавка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Алей йылғаһының уң ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Плотавка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000751
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200075
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡөрьән персонаждары

Ҡөрьән персонаждары — мосолмандарҙың изге китабында телгә алынған персонаждар.
Изге Ҡөрьәндә тиҫтәләрсә персонаждар иҫәпләнә. Ҡөрьән персонаждарының күпселеге Библиялағы персонаждар менән тап килә . Ҡөрьәндә шулай уҡ Библияла исемдәре булмаған батшалар һәм диндарҙар телгә алына (Искәндәр Зөлҡәрнәй, Лоҡман һ. б.). Ҡөрьән пәйғәмбәрҙәре араһында һуңғыһы булып Мөхәммәт пәйғәмбәр тора. Раҫланыуынса, ул «Пәйғәмбәрҙәр мөһөрө» (خاتم الكنبياأ Хәтим-үл-әнбиә) булып тора, йәғни унан һуң бер ниндәй ҙә пәйғәмбәр булмаясаҡ.
Ҡөрьәндә Аллаһ ярҙамсыларының береһе буйһонмауы тураһында әйтелә, артабан ул Иблис булып киткән (Иблис, шайтандар — уның хеҙмәтселәре). Фәрештәләр донъяһы дүрт иң мөһиме етәкселегендә (Гавриил — Ябраил, Михаил — Микаил, серафимдар — Исрафил һәм Ғазраил) изгелек һәм илаһи ихтыяр идеяһын кәүҙәләндереп, исламда иблистәр һәм ендәр донъяһына ҡаршы тора. Бөтә был күк көстәре тәнһеҙ һәм енесһеҙ, был уларға яҡшылыҡ йәки яуызлыҡ эшләргә ҡамасауламай. Фәрештәләр араһында, иблистәр араһындағы кеүек, айырым бурыстар бар: исламда һаҡлаусы фәрештәләр (был икәү һәр кемдә бар, өҫтәүенә, улар, иртәнге һәм киске таңда бер-береһен алмаштырып, тәүлек әйләнәһенә нәүбәт алып бара), ҡәберҙәрҙе һаҡлаусы фәрештәләр, Аллаһтың илсе-фәрештәләре һәм хатта ожмах менән тамуҡҡа етәкселек иткән фәрештәләр бар (Ридуан (Ризуан) һәм Мәлик).
* Был ислам тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Лағыр ауыл советы (Салауат районы)

Лағыр ауыл советы — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Лағыр ауыл советы (Салауат районы)
## Биләмә составындағы ауылдар

* Лағыр
* Сыбаркүл
* Шәрәк
* Яҙғыйорт.
# Перечная (йылға)

Перечная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Перечная (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000041449
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004144
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хирҡә

Хирҡә (ғәр. خِرْقَةٌ‎ — «сепрәк»; рус. Хирка) — тишек йәки ямаулы, йыш ҡына туҡыма киҫәктәренән тегелгән сапан. Хирҡәне ғәҙәттә мөритте тәриҡәткә бағышлағанда кейҙерәләр. Мөриттең тәриҡәт закондарына тулыһынса буйһоноуының символы.

# Хирҡә
## Тарихы

Хирҡә кейеү йолаһын мосолман дәрүиштәре көнсығыш христиан фиҙакәрҙәренән үҙләштереп алған һәм, йола буйынса, ул кейҙерелгән кешенең мистик юлға (суфыйлыҡҡа) аяҡ баҫыуын билдәләй.
Хирҡә кейеп йөрөү VIII быуатта теркәлгән.
Ҡайһы бер суфыйҙар, «тыйнаҡһыҙлыҡ» һәм «башҡа кешеләр араһынан айырылып торорға ынтылыу» күреп, был тәжрибәгә ҡаршы сыҡҡан. Хирҡәне ғүмере буйына кейеп йөрөргә тейеш булалар. Хирҡә алған кеше үҙенең остазына мәңгелеккә рухи ептәр менән бәйләнгән булып ҡала
# Бронникова Валентина Кирилловна

Бронникова Валентина Кирилловна (19 апрель 1939 йыл) — СССР һәм Рәсәй картографы. СССР-ҙың Ҡыҙыл китабы һәм Рәсәйҙең Милли атласы авторҙарының береһе.
С. Лихачев исемендәге Мәҙәни һәм тәбиғи мираҫ Рәсәй ғилми-тикшеренеү институтының (Мираҫ институты) Рәсәйҙең мәҙәни һәм тәбиғи мираҫының милли атласы секторының әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре. География фәндәре кандидаты.
Мәҙәни һәм тәбиғи мираҫты һаҡлау өсөн Генри Форд премияһы лауреаты (1998 йыл).

# Бронникова Валентина Кирилловна
## Биографияһы

Валентина Кирилловна Бронникова 1939 йылдың 19 апрелендә тыуа.
1961 йылда В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының география факультетында Картография кафедраһын тамамлай.
Уҡыуын тамамлағандан һуң «Союзгипролесхоз» институтында, Мәскәү дәүләт университетының География факультетында Геоморфология кафедраһында эшләй.
Бер нисә атлас, шул иҫәптән «Рәсәйҙең Милли атласы», өсөн («Атлас лесов», «Снежно-ледовые ресурсы миры») карта төҙөүҙә ҡатнаша. СССР-ҙың Ҡыҙыл китабы тексын, карталарҙы картографик һәм географик редакциялауҙа ҡатнаша.
1982 йылда «Использование космических снимков в составлении геоморфологических карт» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
С. Лихачев исемендәге Мәҙәни һәм тәбиғи мираҫ Рәсәй ғилми-тикшеренеү институтының (Мираҫ институты) Рәсәйҙең мәҙәни һәм тәбиғи мираҫының милли атласы секторының әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре. География фәндәре кандидаты.
Мәҙәни-тарихи һәм мәҙәни-тәбиғи мираҫҡа бағышланған 150 самаһы мәҡәлә һәм карта авторы, авторҙашы.
Рәсәйҙең Милли атласының «Природа. Экология» китабының 2 томының һәм «История. Культура» 4 томының бер нисә карта һәм мәҡәлә авторы.

# Бронникова Валентина Кирилловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Мәҙәни һәм тәбиғи мираҫты һаҡлаған өсөн Генри Форд премияһы (1998 йыл)
* Рәсәй геодезияһы һәм картографияһы отличнигы (2002 йыл)
* Рәсәй Федерацияһының мәҙәниәт һәм киң коммуникациялар министрыА. С. Соколовтың Рәхмәт хаты (2007 йыл)

# Бронникова Валентина Кирилловна
## Библиография
### Мемуарҙар

* Бронникова В. К. Эпизоды военных лет // Объединение выпускников географического факультета МГУ. — 2005. — 9 апреля.
# Качимка

Качимка (Кичимка) — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 805,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Качимка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035086
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003508
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нюча-Яка

Нюча-Яка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ампута йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Нюча-Яка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044031
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204403
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ковалёв Иван Платонович

Ковалёв Иван Платонович (21 май 1921 йыл — 20 июль 2016 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, генерал-майор. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Ковалёв Иван Платонович
## Биографияһы

Иван Платонович Ковалёв Тарасовка ауылында (хәҙер — Украина Винница өлкәһе Жмеринка районы) тыуған. Мәктәпте тамамлағандан һуң Днепропетровск өлкәһендәге Никополь ҡалаһында Көньяҡ торба металлургия заводында токарь булып эшләй. 1940 йылдың октябрь айында Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһынахәрби хеҙмәткә саҡырыла. 1941 йылдың июненән — алып Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. Шул уҡ йылдың октябрь айында Вязьма тирәһендә ҡаты яралана. Һауыҡҡандан һуң Ковалёв кесе лейтенанттар курсына ебәрелә, уны 1942 йылда тамамлай.
1943 йылдың мартынан гвардия лейтенанты Иван Ковалев Төньяҡ-Көнбайыш фронты гвардия айырым минёрҙар батальонының мина-шартлатыу взводына етәкселек итә. 10 мартта взвод Псков һәм Ленинград өлкәләрендә диверсия эшен алып барыу маҡсатында дошман тылына ебәрелә. Артабанғы ете ай эсендә взвод яугирҙары 16 дошман эшелонын шартлата, 17 күпер, 8 км-ҙан ашыу тимер юлын, километр ярым элемтә бәйләнешен, 2 танкты, 1 бронемашинаны, яҡынса 520 дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә, 350 партизанды сапёр эшенә өйрәтә, дошман тураһында бер нисә мөһим мәғлүмәт таба. Ковалев үҙе шәхсән 4 эшелонды шартлата, 5 күперҙе, 6 автомашинаны юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 4 июнендәге Указына ярашлы «немец баҫҡынсылары менән көрәштә күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы» өсөн гвардия лейтенанты Советтар Союзы Геройы юғары исеменә лайыҡ була..
Һуғыш тамамланғандан һуң Ковалев Совет Армияһында хеҙмәтен дауам итә. 1950 йылда ул Юғары инженер ғәскәрҙәре академик курстарын тамамлай. 1953 йылда полковник Ковалев запасҡа сыға. Тыуған ауылына ҡайтып, унда урындағы колхозда партия ойошмаһы секретары булып эшләй.
2008 йылдың 5 майында Президент Украина Президенты Указына ярашлы уға Украина Ҡораллы Көстәре генерал-майоры исеме бирелә.

# Ковалёв Иван Платонович
## Хәтер

* Ковалёв хөрмәтенә балыҡ тотоу траулеры аталған.

# Ковалёв Иван Платонович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы
* Ленин ордены (3968-се)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены.
# Няда-Яха (йылға)

Няда-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Няда-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079525
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307952
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Токелау

Токелау - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Ойпа

Ойпа — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Оус йылғаһының уң ярына тамағынан 7,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Ойпа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012298
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201229
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Черняница

Черняница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ночная Черняница йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Черняница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100036031
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103603
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1724 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1724 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1724 MDCCXXIV |
| Юлиан стилендә | 1723—1724 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2476—2477 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7232—7233 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5484—5485 ה'תפ"ד — ה'תפ"ה |
| Мосолман календары | 1136—1137 |
| Боронғо әрмән календары | 1173 ԹՎ ՌՃՀԳ |
| Ҡытай календары | 4420—4421 癸卯—甲辰 чёрный заяц — синий дракон |
| Эфиопа календары | 1716—1717 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1780—1781 |
| - Шака самват | 1646—1647 |
| - Кали-юга | 4825—4826 |
| Иран календары | 1102—1103 |
1724 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Педима

Педима (Падима) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ледь йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Педима
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032459
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003245
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гришенков Анатолий Яковлевич

Гришенков Анатолий Яковлевич (5 август 1944 йыл) — иҡтисадсы. 1990 йылдан «Восток» банкының Туймазы филиалы директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Халыҡ ҡулланышы тауарҙары, сауҙа, коммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәтеү мәсьәләлре буйынса комиссия ағзаһы.

# Гришенков Анатолий Яковлевич
## Биографияһы

Анатолий Яковлевич Гришенков 1944 йылдың 5 авгусында Башҡорт АССР-ының Октябрьский ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1969 йылда Куйбышев политехник институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1961 йылда «Октябрьскнефть» нефтепромысль идараһында электромонтер булып башлай. 1970—1973 йылдарҙа, институтты тамамлағас, мастер, «Октябрьскнефть» нефть һәм газ табыу идараһында производствоны автоматлаштырыу буйынса урынбаҫар булып эшләй.
1975—1979 йылдарҙа автоматика һәм телемеханика заводында баш инженер, баш энергетик, «Октябрьскнефть» нефть һәм газ табыу идаралығында партком секретары. 1988—1990 йылдаҙа КПСС-тың Туймазы ҡала комитетының икенсе секретары. 1990 йылдан «Восток» банкының Туймазы филиалы директоры.
Туймазы ҡалаһы 144-се Серафимовка һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, клммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы.
Өйләнгән, улы һәм ҡыҙы бар.
# Танглвуд (Чилликоти)

Танглвуд (ингл. Tanglewood) —Чилликоти ҡалаһының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан тарихи йорт, Огайо штаты, АҠШ.

# Танглвуд (Чилликоти)
## Тарихы

1850 йылда төҙөлгән йорт үҙендә грек яңырыуы һәм итальян стилдәрен берләштергән. Шулай уҡ йорт торлаҡ дизайнында һирәк ҡулланылған «фонарҙарҙың» яҡшы һаҡланған миҫалдарының булып тора.
Католик руханийы Джон МаКлин йортто төҙөүҙе ойоштора, әммә ул уны тамамламаҫ элек урындағы юрист Ричард Дугласҡа һата. Дуглас та был йортҡа оҙаҡ хужа булмай, ул йорт төҙөлөп бөтөү менән вафат була. Йорттоң иң билдәле хужаһы булып Уильям Эдвин Саффорд тора, ул бында үҙенең бала сағын үткәрә. Балиғ булғас ул Тымыҡ океандың көньяҡ өлөшөндәге утрауҙарҙа төп натуралист булараҡ яҡшы репутацияға өлгәшә, һәм һуңыраҡ 1898 йылда Ҡушма Штаттар утрауҙы яулап алғандан һуң, Гуаманың беренсе вице-губернаторы булып тәғәйенләнә.
Таш фундаментта кирбестән төҙөлгән йорттоң ҡыйығы черепица менән ябыла һәм кирбестән һәм тимерҙән төрлө архитектура элементтарына эйә була. Танглвуд — грек яңырыуы стилендәге күп һанлы элементтар менән ҡатмарлы күп ҡатлы йорт. Уның деталдәре араһында — капителдәр менән күп һанлы колонналар, тәҙрәләре өҫтөндә бормалы фриз һәм итальян стиленең ҡайһы бер элементтары, ул XIX быуат уртаһында ғына популяр булып китә.
1979 йылда Танглвуд үҙенең яҡшы һаҡланып ҡалған архитектураһы арҡаһында тарихи урындарҙың Милли реестрына индерелә. Был Огайо штатында Реестр исемлегендәге һаҡ аҫтына алынған ике йорттоң береһе, икенсеһе Сент-Парис ауылындағы халыҡта «Күҙәтеү йорто» булараҡ билдәле ҡоролма.
# Ҡалатау (Барҙым районы)

Ҡалатау — Пермь крайы Барҙым районының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндәге тау. Константиновка ҡасабаһынан 3 километр төньяҡҡараҡ урынлашҡан.

# Ҡалатау (Барҙым районы)
## Географияһы

Был бейек булмаған тау Урыҫ тигеҙлегенең көнсығыш сигендә Пермь крайы Барҙым районының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Тол ҡалҡыулығына ҡарай. Диңгеҙ кимәленән — 306 метр.
Координаталары: төньяҡ киңлеге — 56°48'50", көнсығыш оҙонлоғо — 55°53'37".

# Ҡалатау (Барҙым районы)
## Топонимикаһы

«kala/kalat — ҡәлғә, тау түбәһендәге нығытма, төрмә. Атаманың килеп сығышын фарсы һүҙе Kalatтың мәғәнәһенән сығып аңлатып була»,- тип яҙҙы үҙенең «Башкирские топонимы, образованные от субтратных географических терминов индоиранского происхождения» хеҙмәтендә ғалим Г.Х. Бухарова. «Ҡала һүҙе ингән атамалар боронғо ҡаласыҡтар һәм ҡурғандар барлығына ишаралай.Ҡалатау — «ҡала» + «тау»; Ҡалабар - Күгәрсен районындағы йылға.Ҡалайылға— Ыҡ йылғаһының ҡушылдығы һ.б. Ҡалатау — Ғафури, Баҡалы, Мәсетле, Миәкә, Салауат, Саҡмағош, Шишмә, Яңауыл райондарындағы тауҙар».

# Ҡалатау (Барҙым районы)
## Морфологияһы

Ҡалатау тау теҙмәһе субмеридиональ рәүештә 2 километрға һуҙылған. Тау ҡырасы йәки һырты тигеҙләнгән, тар.
Бер нисә түбәһе бар. Күҙгә ташланып торған төп ҡалҡыулығы тауҙың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм көмбәҙҙе хәтерләтә.
Битләүҙәре текә, көнбайыш ипкене иң текәһе тип һанала.
Үҫемлектәр донъяһы тибы һәм характеры урман сигенән түбәнерәк булыуы менән ҡылыҡһырлана, тау шыршы менән ҡайын аралашҡан ҡатнаш урман менән ҡапланған. Тау битләүҙәрендә һәм уға яҡын биләмәләрҙә ауыл хужалығы тәғәйенләнешле ерҙәр һәм ағас киҫеү өсөн файҙаланылған участкалар урынлашҡан. Ҡырҡылған ағастар урынында ваҡ япраҡлы урман үҫә.

# Ҡалатау (Барҙым районы)
## Гидрографияһы

Тауҙың төньяҡ битләүенән Тол йылғаһын туҡландырыусы уң ҡушылдығы Иҫкилде йылғаһы ағып төшә һәм көньяғынан – үҙенең һыуҙарын Тол йылғаһына илтеүсе Мәҡәт йылғаһының инеше. Ҡалатауҙың көньяғынан Тол йылғаһы аға.
# Һарыбаш сәпсек

?Һарыбаш сәпсек :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Сәпсектәр |
| Ырыу: | Сәпсектәр |
| Төр: | Һарыбаш сәпсек |
Латинса исеме :
Motacilla citreola (Pallas, 1776) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 554345 NCBI 179817 |
Һарыбаш сәпсек , һарыбаш кәмәрсек, һаҙ сәпсеге, туғай кәмәрсеге(урыҫ. желтоголовая трясогузка)(лат. Motacilla citreola) - сәпсектәр ғаиләһенән булған ваҡ ҡош

# Һарыбаш сәпсек
## Ҡылыҡһырлама

Тур¬ғайҙан бәләкәйерәк. Оҙон ҡойроғон бәүелтеп йүгереп йө¬рөүсе ҡош. Башы һәм кәүҙәһенең аҫ яғы һары. Арҡаһы ҡуйы һоро. Ҡанаттары, ҡойроғо ҡара. Ҡанаттарында, ҡойроғоноң ике яҡ ситендә аҡ һыҙыҡтар бар. Инә ҡоштоноғораҡ төҫтә. Башҡа һары төҫө булған сәпсектәрҙән башы тигеҙ һары булыуы менән айырыла.

# Һарыбаш сәпсек
## Тауышы

Тауышы яңғы¬рауыҡлы: «сиии-ли».

# Һарыбаш сәпсек
## Йәшәү рәүеше

Еүеш болондарҙа, туғайҙарҙа, һаҙ¬лыҡтарҙа йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһын ерҙә ҡора. Көрән таплы 4—5 бөртөк һарғылт зәңгәр йәки йәшкелт йомортҡаһы була.
# Урманай (Татарстан)

Урманай (Яңы Урманай; татар. Уразай, рус. Уразаево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Урманай (Татарстан)
## География

Ауыл Стәрле йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан көнсығышҡа табан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Урманай (Татарстан)
## Тарих

Ауылға юрмый ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1761 йылдан билдәле. Ауыл Юрмый улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Чекан административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда 2 мәсет, һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1957 йылдан — Тымытыҡ районы, 1958 йылдан — Ютазы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Урманай (Татарстан)
## Халҡы

1816 йылда ауылда 127 ир затлы аҫаба башҡорт, 12 ир затлы керҙәш башҡорт һәм 1 ир затлы мишәр; 1859 йылда — 366 ир затлы аҫаба башҡорт, 5 ир затлы керҙәш башҡорт һәм 5 ир затлы мишәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1859 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 101 | 443 | 886 | 1373 | 1658 | 1268 | 1093 | 774 | 529 | 565 | 402 | 608 | 619 | 607 |
# Мер-ле-Бен

Мер-ле-Бен (франц. Mers-ле-Bains) — Францияның төньяғындағы коммуна, О-де-Франс төбәге, Сомма департаменты, Абвиль округы, Фривиль-Эскарботен кантоны.
Халыҡ һаны (2014) — 2 853 кеше.
Ҡала Абвилдән 40 км көнбайышҡа ҡарай Ла-Манш каналының яры буйында, Пикардия менән Нормандияны бүлеүсе Бриль йылғаһының ҡушылған урынында урынлашҡан. XIX быуат аҙағынан, Париждан алып күрше Ле-Трепорға тиклем тимер юлы төҙөлгәндән һуң, Мер-ле-Бен диңгеҙ курорты сифатында айырым популярлыҡ ала башлай.

# Мер-ле-Бен
## Иҫтәлекле урындары

* Элекке блокпост урынында Дева Мария һыны

# Мер-ле-Бен
## Иҡтисады

Халыҡ мәшғүллеге структураһы:
* ауыл хужалығы — 1,0 %
* сәнәғәт — 46,6 %
* төҙөлөш — 1,1 %
* сауҙа, транспорт, хеҙмәттәр өлкәһе — 41,6 %
* дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр — 9,8 %
Эшһеҙлек кимәле (2013) — 21,6 % (дөйөм алғанда Францияла — 12,8 %, Сомма департаменты — 15,6 %). 1 кешегә уртаса йыллыҡ килем, евро (2013) — 17 858 (дөйөм алғанда Францияла — 25 140, Сомма департаменты — 18 879).

# Мер-ле-Бен
## Хакимиәте

Мер-ле-Бендың хакимиәтен 2001 йылдан Республиканлылар партияһы ағзаһы, Сомма департаменты советында Фривиль-Эскарботен кантоны вәкиле Эммануэль Маке (Maquet Emmanuel) етәкләй. 2014 йылда һайлауҙарҙа мэр вазифаһына ул берҙын-бер кандидат була

# Мер-ле-Бен
## Демографияһы

Халыҡ һаны динамикаһы, кеше

# Мер-ле-Бен
## Билдәле шәхестәре

* Эжен Даби (1898—1936), француз яҙыусыһы

# Мер-ле-Бен
## Туғандаш ҡалалар

* Апатиттар