yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кронштадт егәрлелек йорто

Кронштадт егәрлелек йорто — Кронштадтағы Андреевский соборы башлығы Иоанн һәм барон Отто Буксгевдентың берлектә асҡан «хеҙмәт өйҙәре» була.

# Кронштадт егәрлелек йорто
## Барлыҡҡа килеүе

1855 йылда Кронштадтың Андреевский соборында үҙенең хеҙмәтен башлаусы йәш священник Иоанн халыҡтың ярлылығы менән осраша була һәм уларҙың трущобаларҙа бер нисек тә үҙҙәренең йәшәү рәүештәрен үҙгәртә алмауҙарын күрә. Хәйриә менән әүҙем шөғөлләнә башлап, ул шуны аңлай: хәйриә кәрәк, тик ул кешенең эшләү теләген юҡҡа сығара. Шулай итеп, ул бындайҙарға түләүле хеҙмәт кәрәклеген аңлай.
1872 йылда сыҡҡан «Кронштадтский вестник» гәзитенең 3 һәм 18 һандарында Иоанн ике мөрәжәғәтнәмә баҫтыра, уларҙа Кронштадтағы ярлылыҡ тураһында уйланырға саҡыра һәм был мәсьәләне хәл итәү юлдарын эҙләргә өндәй. Бындай ауыр хәлдең сәбәптәрен дә атай: тыумыштан килгән ярлылыҡ, йәтимлектән ярлылыҡ, янғындан, урлауҙан, ҡартайып эшкә яраҡһыҙлыҡтан йә ауырып китеү сәбәпле ярлылыҡ, йәрәхәтләнеүҙән ярлылыҡ, ялҡаулыҡтан ярлылыҡ, эскелектән ярлылыҡ һәм иң күбе — эш булмау сәбәпле, йә эшкә тотоноп китергә мал-мөлкәт булмау арҡаһында: кейергә яҡшы кейем, аяҡ кейеме, ашар икмәге, эш ҡоралының булмауын күрһәтә.
Дин әһеле Иоанн ҡала халҡын «ярлы халыҡ массаһына дөйөм йәшәү урыны, хеҙмәт өйө һәм һөнәрселек училищеһы» асырға саҡыра.
Үҙенең эштәрендә ул Рәсәйҙә киң таралған хеҙмәт өйҙәненең тәжрибәһен ҡуллана.
Хеҙмәт өйҙәре Рәсәйҙә Екатерина II башланғысы менән XVIII быуат аҙаҡтарында көнбайыш илдәр өлгөһөндә барлыҡҡа килә, тик уларҙа ҡатнаш мөнәсәбәттәр бергә ҡулланыла: бер үк ваҡытта хоҡуҡ боҙоусыларҙы көсләп эшкә йәлеп итеү һәм мохтаждарҙы эш менән тәъмин итеү.

# Кронштадт егәрлелек йорто
## Шәфҡәтлелек

1888 йылда 108 кешегә иҫәпләнеп яңынан төҙөлгән өс ҡатлы йоҡлау өйөнән башҡа, 50 кешегә иҫәпләнгән йәтимдәр йорто, әсәләре эшләгән кескәйҙәр өсөн балалар баҡсаһы ла эшләй башлай. Хеҙмәткә яраҡһыҙ ҡатындар өсөн 22 урынлыҡ бушлай йәшәү урындары булдырыла һәм уларҙың һәр береһенә айына 3 һум аҡсалата ярҙам күһәтелә.
Эш һөйәрлек өйөндә бушлай амбулатория үҙәге була, йылына 2-3 мең кешене хеҙмәтләндерә. Ошонда уҡ астмаға ҡаршы вакцинация эшләйҙәр.
# Пурма

Пурма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ушма йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Пурма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200008703
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200870
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Юрмый (Сәрмәсән ҡушылдығы)

Юрмый (рус. Юрма) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Юрмый (Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025224
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102522
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кәлтәй ауыл Советы (Ҡалтасы районы)

Кәлтәй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге —Оло Кәлтәй ауылы.

# Кәлтәй ауыл Советы (Ҡалтасы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2004 йылда Кәлтәй һәм Үрге Тиктәм ауыл Советтары берләштерелә. Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәрен үҙгәртеү һәм үҙгәртеп ҡороу» тураһындағы Законда, п. 155 былай тип әйтелә:
   — http://ufa.regionz.ru/index.php?ds=14131
# Сәғит (Архангел районы)

Сәғит (рус. Сагитово) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 59 кеше. Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203828002.

# Сәғит (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 30 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Шакир): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 32 км
# Рубченка

Рубченка, Коса (укр. Рубченка, Коса) — Украиналағы йылға. Киев өлкәһенең Сквыра һәм Володарка райондары аша көньяҡҡа табан аға. Росьның һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 19 километр. Бассейн майҙаны — 62,1 км².
# Мерседес Еллинек

Адриана Мануэла Рамона Еллинек (нем. Adriana Manuela Ramona Jellinek, Мерседес ҡушамат менән (исп. Mercédès); 16 сентябрь 1889(18890916), Вена — 23 февраль 1929) — австрия предприятие хужаһы Эмиль Эллинек ҡыҙы. Ул хөрмәтенә «Даймлер-Бенц» автомобиль маркаһы «Мерседес-Бенц» исеме алған.
# Киләй-Ҡаҙаҡҡол

Киләй-Ҡаҙаҡҡол (рус. Килей-Казаккулово) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Казенное ауыл советы составына керә.

# Киләй-Ҡаҙаҡҡол
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1772 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Киләй-Ҡаҙаҡҡол ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ялан-Ҡатай улусы ҡарамағында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы составына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, ауыл Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда ауыл яңы ойошторолған Әлмән районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Киләй-Ҡаҙаҡҡол
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 35 | 37 | 133 | 232 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы башҡорттар ауыл халҡының 42 %-тын тәшкил итә.
# Оло Викторьевка

Оло Викторьевка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Унзас йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Викторьевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200893
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мөхәмәтйәрова Гүзәл Тимербәк ҡыҙы

Мөхәмәтйәрова Гүзәл Тимербәк ҡыҙы (1978) — рәссам, Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы (2006). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — «Аҡ тирмә» кейеҙ коллекцияһын йыйғаны өсөн (2007).

# Мөхәмәтйәрова Гүзәл Тимербәк ҡыҙы
## Биографияһы

Гүзәл Тимербәк ҡыҙы Мөхәмәтйәрова 1978 йылда Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
Рәсем төшөрөргә яратҡан ҡыҙ 1992 йылдан Стәрлетамаҡтың 1-се балалар сәнғәт мәктәбендә шөғөлләнә. Уның уҡытыусыһы талантлы профессиональ рәссам Хөснөтдинов Рәйес Миңлейәр улы була. Башҡорт дәүләт педагогия институтының художество-графика факультетын тамамлай (2000). Институтта уҡыған йылдарҙа биҙәү-ғәмәли сәнғәте менән етди ҡыҙыҡһынып китә, бигерәк тә уны артабан диплом эшенең етәксеһе булған Стратонова Лидия Михайловна эштәренең стиле хайран итә.
2001—2007 йылдарҙа үҙе уҡыған Стәрлетамаҡ балалар сәнғәт мәктәбендә — уҡытыусы, 2007 йылдан директорҙың уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары була.

# Мөхәмәтйәрова Гүзәл Тимербәк ҡыҙы
## Ижады

Ижади эшмәкәрлеген туҡып яһалмаған һәм классик гобеленда башлай (2000 йылда), 2003 йылдан алып художестволы кейеҙ эшкәртеүҙә шөғөлләнә.
2003 йылдан кейеҙ баҫыуҙың традицион техникаһын үҙләштереү буйынса республика семинар-практикумында стажировка үтә. Сәнғәт мәктәбенән Әбйәлил районының Буранғол ауылында Республика халыҡ ижады үҙәге һәм Башҡорт дәүләт педагогия университеты ойошторған семинарға барыу Гүзәлдең тормошон ҡырҡа үҙгәртә, аныңлыҡ индерә, ул бында кейеҙгә «ғашиҡ була».
2001 йылдан алып республика, Бөтә Рәсәй, региональ, халыҡ-ара, шул иҫәптән махсус (биҙәү-ғәмәли сәнғәт) конкурстарында ҡатнаша. «Ваҡыт» эшен Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Мухаметдинова Вера Николаевна менән берлектә ижад итә.
Гүзәл Мөхәмәтйәрова 2002 йылдан Башҡортостандың Көньяҡ рәссамдары ассоциацияһы, ә 2006 йылдан — Рәсәйҙең Рәссамдар союзы ағзаһы.

# Мөхәмәтйәрова Гүзәл Тимербәк ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2007)
* Рәсәй Федерацияһының мәҙәниәт министрлығы стипендиаты (2006)
* «Лучший работник культуры года» (2009)
# Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)

Первомайский ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Сусаҙы-Ябалаҡ ауылы

# Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы менән билдәләнә.
Первомайский ауыл Советы ауыл биләмәһе территорияһы 1728 гектар тәшкил итә. Шуларҙан 385,13 га тораҡ пункттар сиктәрендә, уларҙың ситтәрендә 607 га, урман фонды ерҙәрендә 10 гектар.

# Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Сусаҙы-Ябалак ауылы
* Андреевка ауылы
* Ирдуған ауылы
* Костин ауылы
* Яңы Сусаҙыбаш ауылы
* Иҫке Сусаҙыбаш ауылы
* Зайцев ауылы
* Татаркин ауылы
* Серауыл ауылы

# Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Газ менән тәьмин итеү

6 тораҡ пункттан (элекке Зайцев ауыл советы тораҡ пункттарыһыҙ) газ селтәре менән Сусаҙы-Ябалаҡ (100 % — яңы төҙөлөш йорттары тыш) һәм Костин (100 %) ауылы тәьмин ителә, урам газ торбаларының оҙонлоғо 4,5 км: Сусаҙы-Ябалаҡта — 2,5 км, Костин ауылында — 2 км
Ауыл хакимиәте биләмәһендә яҡынса 48 % йорттар газ менән тәьмин ителә, 315 йорттан — 165 йортҡа газ индерелмәгән. Тулыһынса газ индереү өсөн тағы 6,6 км газ торбалары үткәреү кәрәк. Ирдуған ауылына тиклем ҡасаба-ара газ торбаһы һалынған.
«Башжилкоммунпроект» институты Нефтекама проект оҫтаханаһында әҙерләү стадияһында Ирдуған ауылында 68 йортҡа проект- смета документацияһы бар, 2010 йылда был ауылда 1,5 км урам газ торбалар үткәреү тора.

# Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Һыу менән тәьмин итеү

Тораҡ пункттарҙа үҙәкләштерелгән һыу менән тәьмин итеү ойошторолмаған, файҙаланыу өсөн 11 ҡоҙок бар. Иҫке Сусаҙыбашта бер шишмә төҙөкләндерелгән.
Йыл һайын ауыл халҡы тарафынан Ваня үҙәнен таҙартыу үткәрелә.

# Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Мәғариф

Уҡытыусылар һәм тәрбиәселәр 68 кеше тәшкил итә. Уҡыусылар һәм тәрбиәләнеүселәр — 204.
Сусаҙыбаш- Ябалаҡ һәм Зайцев ауылында урта дөйөм белем биреү мәктәптәре, Иҫке Сусаҙыбаш, Ирдуған, Серауыл ауылдарында башланғыс мәктәптәр бар.
Зайцев ауылында балалар баҡсаһы бар.
Район бюджетында Первомайский ауыл Советы мәғарифына ағымдағы йылда һалынға аҡсаның суммаһы 8 млн. 190 мең. 400 һум тәшкил итә.

# Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Һаулыҡ һаҡлау

Сусаҙы-Ябалаҡ, Иҫке Сусаҙыбаш, Зайцев фельдшер-акушер пункттары бар, хеҙмәткәрҙәр һаны — 3 кеше.

# Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Мәҙәниәт

Сусаҙыбаш-Ябалаҡ ауылында 300 урынлыҡ, Зайцев ауылында 150 урынлыҡ, Иҫке Сусаҙыбаш ауылында 100 урынлыҡ ауыл мәҙәниәт йорттары бар.
# Оло Вельморда

Оло Вельморда — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының һул ярына тамағынан 308 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Оло Вельморда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004935
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Неклей-Яга

Неклей-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының һул ярына тамағынан 459 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Неклей-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300047408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304740
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Маркин Павел Михайлович (сәнәғәт эшмәкәре)

Маркин Павел Михайлович (1924-1997) — СССР һәм Рәсәй сәнәғәт эшмәкәре, Н. Д. Кузнецовтың арҡазашы.

# Маркин Павел Михайлович (сәнәғәт эшмәкәре)
## Биографияһы

1924 йылдың 12 июлендә Татар АССР-ының Сахаровка ауылында тыуған. Мәктәпте тамамлағас, 1941 йылдың ғинуарында М. В. Фрунзе исемендәге Ленинград хәрби диңгеҙ училищеһына документтарын тапшыра. Ул училищегә имтиханһыҙ ҡабул ителә, әммә Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән бәйле, башҡа курсанттар менән бер рәттән Ленинградты обороналау өсөн истребителдәр батальонына ебәрелә. 1942 йылдың июлендә 2-се Астрахань хәрби пехота училищеһы курсанты була, лейтенант званиеһы ала һәм уҡсылар взводының командиры вазифаһында Сталинград янына, 13-сө гвардия уҡсылар дивизияһына ебәрелгә, уның менән бөтә һуғышты үтә.
1946 йылдың октябрендә демобилизациялана һәм Өфөгә килә. 1951 йылда Өфө авиация институтын инженер-технолог һөнәре алып тамамлай.
1952—1993 йылдарҙа 2-се Дәүләт союз тәжрибә заводында эшләй (1982 йылдан — Куйбышев фәнни-производство берекмәһе «Труд», 1990-сы йылдар башынан — Н. Д. Кузнецов исемендәге «Һамар фәнни-техник комплекс» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә). Хеҙмәт юлын инженер-технолог булып башлай; 1961—1981 йылдарҙа — завод директоры, 1981—1989 йылдарҙа — завод директоры- етештереү буйынса генераль директорҙың беренсе урынбаҫары.
1997 йылда вафат була.

# Маркин Павел Михайлович (сәнәғәт эшмәкәре)
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* СССР-ҙың атҡаҙанған машиналар төҙөүсеһе (1982).
* СССР Министрҙар Ссоветы премияһы лауреаты (1984, газ турбиналы двигателдәрҙең ышаныслылығын һәм деталдәр ресурсын арттырыу өсөн ҡорамалдар һәм өҫкө йөҙҙө һығылмалы деформациялау ысулдарын эшләгәне һәм сәнәғәткә индергәне өсөн).
* Ленин ордены (1971),
* Октябрь Революцияһы ордены (1976),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1966),
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966),
* «Почет билдәһе» ордены (1957)
* миҙалдар.
# Александр майҙаны (Өфө)

Александр (Профсоюз) майҙаны ҡаланың Ленин районында Мостай Кәрим урамы менән Карл Маркс урамы араһында урынлашҡан.

# Александр майҙаны (Өфө)
## Тарихы

Александр майҙаны Өфөлә тарихи майҙандарҙың береһе булып тора. 1819 йылда ул архитектор В.Гесте тарафынан классицизм стилендәге биналар ансамбле төрө һымаҡ проектлана. Александр майҙаны һәм унда урынлашҡан Александр сиркәүе Өфөнөң төньяҡ-көнбайыш өлөшөндәге Приют майҙаны һәм Раштыуа- Богородский сиркәүенән айырмалы рәүештә архитектура доминантаһы булырға тейеш була.
Александр сиркәүе тәбиғи убала төҙөлә, әммә ҡаланың даими булмаған төҙөлөштәре арҡаһында майҙан башҡа майҙандарға ҡарата ассиметрик урынлаша, ә Александр урамы (хәҙер Карл Маркс урамы) майҙанды ярым түңәрәк урап үтә.
1840 йылда майҙан эргәһендә ғибаҙәтхана һәм Өфө сик батальонының ике ҡатлы ике корпусы төҙөлөп бөтә. Шул ваҡытта уҡ майҙан Казарма майҙаны тигән исем ала. Унда халыҡ алдында енәйәтселәргә үлем язаһы үткәргәндәр.
Әлеге ваҡытта майҙандың ҡиәфәте тулыһынса үҙгәрҙе. Иҫке биналарҙан тик казармалар тороп ҡалды, Александр сиркәүе һүтелде, майҙан эргәһендә яңы биналар төҙөлдө, шул иҫәптән иҫтәлекле урын — Профсоюз Йорто. Профсоз Йорто буйынса урам Профсоюз майҙаны тип атала.
Әлеге ваҡытта майҙанда сквер эшләнгән, уның менән йәнәшә юғары комфортлы күп ҡатлы торлаҡ биналары төҙөлгән.
# Байтимер (исем)

Байтимер — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме

# Байтимер (исем)
## Этимологияһы

Байтимер исеме башҡорт телендә бай — тимер тиғәнде аңлата.

# Байтимер (исем)
## Билдәле шәхестәр

Байтимеров Әбүбәкер Хөсәйен улы (рус. Байтимиров Абубакир Хусаинович; 25 май 1941 йыл) — партия органдары һәм дәүләт хеҙмәте ветераны. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
Байтимеров Азамат Рамзә улы (Өфө). Медицина фәндәре кандидаты .Республика Ҡыуатов исемендәге клиник дауаханаһы неврологы.
Байтимиров Рамиль Исмағил улы.Ульяновск өлкәһе министры урынбаҫары төҙөу буйынса. 1963 йылдың 21 ғинуарында башҡортостан республикаһы өфө ҡалаһында тыуған. Өфө сервис технология институты һөнәре буйынса тамамлаусыларға «экономист-менеджер» һәм санкт-петербург университеты рф эске эштәр министрлығы, һөнәр «граждандар хоҡуғы», юрисы, юридик фәндәр кандидаты. Дәүләт ғилми учреждениеһы филиалы етәксеһе «Дәүләт ғилми-тикшеренеү институты РФ иҫәп палатаһының системалы анализ». Рф иҫәп палатаһы эксперт советы ағзаһы.
Байтимиров Дамир Рафис улы .Дөйөм мәсьәләләр буйынса директор урынбаҫары, әйҙәүсе программист, доцент, физика-математика фәндәре кандидаты.
Байтимерова Альбина Ильгиз ҡыҙы.Физика-математика фәндәре кандидаты. Стерлитамаксай дәүләт педагогия академияһы.
Байтимиров Салауат Раис улы . Иҡтисади сәйәсәт департаменты начальнигы буйынса (рәсәй федерацияһы президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле.
Байтимеров Рамаҙан Муллағәли улы (5 апрель 1923 йыл — 1989 йыл) — татар шағиры. Бөйөк Ватан һуғышы инвалиды.

# Байтимер (исем)
## Ауылдар

Байтимер (рус. Байтимирово) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 140 кеше[1].
# Иш-Юган

Иш-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 111 км.

# Иш-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302152
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Возейшор

Возейшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыдую йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Возейшор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007290
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ялик-Яха

Ялик-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малыгина боғаҙы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ялик-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300041934
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304193
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мария Рёль

Мария Кристина Рель (швед. Maria Röhl; 26 июль 1801 йыл — 5 июль 1875 йыл) — швед рәссамы.

# Мария Рёль
## Тормош юлы

Швецияла XIX быуаттың тәүге яртыһында йәшәгән бик күп күренекле кешеләрҙең портреттары авторы булып тора.
Уның картиналары Стокгольмдағы Милли музейҙа күргәҙмәгә ҡуйылған.
Швед короллеге китапханаһында уның 1800 портреттан торған коллекцияһы бар.
Короллектең швед сәнғәт академияһы ағзаһы (1843). Король һарайында рәсми портретист була.

# Мария Рёль
## Биографияһы

Мария Рель Стокгольмдә хәлле ғаиләлә тыуған. Әммә 1822 йылда ата-әсәләренең вафатынан һуң бөлгөнлөккә төшкән. Бала саҡта гувернанка булырға хыялланған.
Ләкин рәсем төшөрөү менән мауығыуы еңә. Профессор һәм гравюр Кристиан Форселдән һынлы сәнғәт буйынса дәрестәр ала. Рәссам Александр Хамбре уны ҡәләм менән тиҙ генә реалистик һүрәтләмәләр эшләргә өйрәтә.
Уның дустарын һәм ғаилә ағзаларын һүрәтләгән картиналары киң билдәлелек ала.
Рәссам юғары йәмғиәт дәирәһендә модала булып китә. Ул ҡәләм менән дә, май менән дә ижад итә. Әммә Марияның бай булмаған заказсылары май менән эшләнгән һүрәттәргә түләй алмайҙар. Шуға уның күп картиналар ҡәләм ҡулланып эшләнгән.
Уның хеҙмәттәрендә заманының бик күп билдәле аристократтары, актерҙары һүрәтләнгән.
1843 йылда Рель батша һарайына рәссам итеп тәғәйенләнә.
1843—1846 йылдарҙа Парижда француз сәнғәт академияһының Леон студияһында уҡый.
Тыуған иленә ҡайтҡандан һуң, СтокгольмдыңБрункебергсторг районында үҙенең шәхси һынлы сәнғәт студияһын ойоштора.
Тормошоның һуңғы йылдарында фотоһүрәттәр барлыҡҡа килә. Фотография сәнғәте уның портреттар ижад итеүенә етди дәғүәсе булып китә.
Мария Рель 1875 йылдың 5 июлендә вафат Стокгольмда вафат була.
Хәҙерге ваҡытта уның картиналары, һүрәттәре Швеция Милли музейында һәм шәхси коллекцияларҙа һаҡлана. Швед короллеге китапханаһында портреттары 1800 самаһы.