yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Курач

Курач — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Курач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003986
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль паркы

Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль паркы (япон. 広島平和記念公園Хиросима хэйва кинэн ко:эн$^?$) — 1945 йылда Японияның Хиросима ҡалаһының атом бомбардировкаһы һөҙөмтәһендә тулыһынса юҡ ителгән элекке накадзима округы территорияһында урынлашҡан парк. 122 000 квадрат метр (12,2 гектар) майҙанда Тыныслыҡ мемориаль музейы, бик күп һәйкәл, йола ҡыңғырауы һәм кенотаф бар.
Парктың архитектура ансамбле Японияның танылған архитектура оҫтаһы, Токио университеты профессоры Кэндзо Тангэ һәм тағы ла 145-се кеше ҡатнашҡан махсус конкурстан тәҡдимдәре һайлап алынған өс белгес проекты буйынса эшләнгән.

# Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль паркы
## Мемориалдар

Парктағы иң билдәле һәйкәл — Сасаки Садако, Хиросимала йәшәгән, шартлау эпицентрынан ни бары километр ярымда ғына булған япон ҡыҙы иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәл. Фажиғәнән һуң 10 йыл үткәс ул нур ауырыуынан вафат була. Садако менән матур һәм моңһоу тарих бәйле: ул үҙенең иң яҡын дуҫынан бер легенда ишетә. Уға ярашлы, мең ҡағыҙ торна эшләгән кеше теләк теләһә, ул мотлаҡ тормошҡа ашасаҡ, икән. легенда Садакоға ныҡ тәьҫир итә һәм л ҡулына эләккән ҡағыҙ киҫәктәренән торналар эшләй башлай. «Садако һәм мең ҡағыҙ торна» китабындағы легенда буйынса, ул 644 торна ғына эшләп өлгөрә. Унң эшен дуҫтары таммалап ҡуя һәм Садаконы мең ҡағыҙ торна менән бергә ерләйҙәр.
«Тыныслыҡ ялҡыны» монументында, уны ҡабыҙғандан — 1964 йылдың 1 авгусынан алып ут даими яна. Паркты ойоштороусылар идеяһы буйынса, ул «Ерҙәге барлыҡ атом ҡоралы тулыһынса юҡ ителгәнсе» янасаҡ. Мемориалға килеү Японияның мәктәп программаһына индерелгән.
Парк ҡаршыһында, Ота йылғаһының икенсе яғында билдәле Гэмбаку көмбәҙе — Хиросиманың үҙәгендәге, шартлауға бирешмәй һаҡланып ҡалған биналарҙың береһе тора.
1970 йылдың 10 апрелендә Япониялағы корей диаспораһы Айой күпере эргәһендә, янған Корея принцы Ву табылған урында Хиросималағы атом шартлауы һөҙөмтәһендә һәләк булған милләттәштәре иҫтәлегенә Корея мемориалын урынлаштыра. Япония протектораты ваҡытында бик күп кореец Японияға эш эҙләп килә йәки япондар тарафынан призывниктар сифатында мәжбүри килтерелә. Стела нигеҙгә гөбөргәйел рәүешендә ҡуйылған. Ундағы яҙыу раҫлауынса, вафат булғандарҙың йәндәре ожмахҡа гөбөргәйел өҫтөндә инә, имеш. 1999 йылдың 21 июлендә, оҙаҡ һөйләшеүҙәр алып барғандан һуң, һәйкәл Хиросимаға, Тыныслыҡ мемориаль паркына күсерелә.
# Шәриф (мәғәнәләр)

Шәриф (шериф) һүҙе төрлө мәғәнәләргә эйә

# Шәриф (мәғәнәләр)
## Шәреҡтә

* Шәриф, ғәр. شريف‎ — арҙаҡлы, аҫыл зат) — мосолмандарҙа нәҫелдән килгән абруйлы титул.
* Бөйөк шәриф — Мәккә шәрифлеге юлбашсыһының һәм быуындан-быуынға Мәккә һәм Мәҙинәне һаҡлап тороусылар титулы.

# Шәриф (мәғәнәләр)
## Фамилиялар һәм исемдәрҙә

* Шәриф Биҡҡол — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры, яҙыусы һәм журналист
* Шәриф Сөнчәләй — Башҡортостан мәғарифы тарихында мәктәп һәм башҡа балалар ойошмаһы эштәрен яңыса ойоштороусы күренекле хеҙмәткәр, этнограф, иҡтисадсы, педагог.
* Шәриф Манатов (20 октябрь 1892 йыл — 1936 йыл) — башҡорт дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, Башҡортостан автономиялы республикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
* Тимерғәлина Шәрифә Тимерғәзи ҡыҙы — йәмәғәт эшмәкәре. 1931—1936 йылдарҙа РКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, 1936—1938 йылдарҙа РКСМ Үҙәк Комитетының бүлек мөдире урынбаҫары һәм мөдире, Үҙәк Комитет секретары. СССР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1931 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Шәриф (мәғәнәләр)
## Шериф

* Шериф (ингл. sheriff) — инглиз телле ҡайһы бер илдәрҙә административ-суд вазифаһы.
* Шериф — команда ролле «Мафия» уйынындағы персонаж.

# Шәриф (мәғәнәләр)
## Театрҙа

* «Шериф (Le shérif)» операһы — Фроманталь Галевиҙың комик операһы

# Шәриф (мәғәнәләр)
## Музыка

* «Шериф» — поп-группа.
* «Sheriff -Шериф» (ингл. Sheriff) — Канада рок-группаһы

# Шәриф (мәғәнәләр)
## Персонаждар

* Шериф Вуди — мультфильмдағы герой.
* Шериф Хойт — рус. «Техасская резня бензопилой» фильмындағы яуыз персонаж.
# Приказ палаталары (Псков)

Приказ палаталары — урта быуат таш бинаһы, 1693 йылда төҙөлгән. Псковта һаҡланып ҡалған берҙән-бер XVII быуат административ ҡоролмаһы. Федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты. Довмонт ҡалаһының көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Адрес: Псков, Кремль.

# Приказ палаталары (Псков)
## Тасуирламаһы

Ике ҡатлы таш бина, планында тура мөйөшлө, таш күтәрмә менән күсәре буйынса көнбайыш-көнсығышҡа һуҙылған. Ҡаралты стенаһының ҡалынлығы — 2 м 30 см, ҡыйығы дүрт яҡлы, металдан. Ҡомартҡының төп габариты: оҙонлоғо — 31,4 м, киңлеге — 15,3 м. Бина урындағы эзбизташ плитанан төҙөлгән. Стеналары һыланған һәм ағартылған. Приказ палаталарының эске һәм тышҡы йыһаздары элементтары һаҡланмаған. Улар иҫәбендә фреска биҙәктәре һәи кафель мейестәр. Плитанан эшләнгән йорт урындағы эзбизле.

# Приказ палаталары (Псков)
## Тарихы

Приказ палатаһының таш бинаһында (өй) 1692—1693 йылда янғында юҡҡа сыҡҡан ағас ҡоролмалар урынына төҙөлгән. XVII быуатта Приказ йорто Псков менән воевода идаралығының үҙәк органы булып хеҙмәт итә. XVII быуат аҙағында Приказ палатаһында 5 бүлексә, йәки «өҫтәл» була (разряд, илселек, аҡса, поместье, суд), уларҙың һәр береһе билдәле бер даирәләге мәсьәләләр менән етәкселек итеүсе департамент булып тора
Аҫҡы ҡаттағы палаталарҙың береһе йәки ярҙамсы биналар тотҡондарҙы аҫрау өсөн тәғәйенләнгән. Өҫкө ҡатта дьяк палатаһы һәм воеводы палатаһы булған.XVIII быуат башында Төньяҡ һуғышында ҡатнашыу өсөн Псков ҡәлғәһен үҙгәртеп ҡороу барышында Приказ палаталары ҡоралды һаҡлау өсөн ҡайтанан йыһазландырыла.1760 йылда палаталар бинаһы Псков Архиерей йорто милкенә һатыла, ремонтлағандан һуң унда Псков дини консистория урынлаша. Таш баҫҡыстар XIX быуаттың беренсе яртыһында һүтеп алына һәм ағас күтәрмәләр менән алмаштырылаXIX быуаттың башында аҫҡы ҡатында сауҙа бинаһы биләй. Икенсе ҡатта 1870 йылдан алып 1940 йылға тиклем трактир урынлаша.Һуғыштан һуңғы йылдарҙа өлөшләтә ремонтлағандан һуң һаулыҡ һаҡлау бүлеге һәм халыҡ ижады йорто биләй.XX быуаттың 60-сы йылдарынан Приказ палаталарын археологик өйрәнеү башлана. 1968 йылда архитектор А.В. Воробьев проекты буйынса таш күтәрмә тергеҙелә, өлөшләтә бинаның төньяҡ фасады реставрациялана.XX быуаттың 80-90 йылдарында «Спецпроектреставрация» институты тарафынан тикшеренеү һәм палаталарҙың архитектура элементтарын тергеҙеү, реставрациялау һәм консервациялау менән баштағы планын асыҡлау буйынса проект эштәре башҡарыла.Хәҙер Приказ палаталары бинаһында Псков тарихи-художество һәм архитектура музей-ҡурсаулығының экспозиция-күргәҙмә һәм мәҙәни үҙәге йәйелдерелә, икенсе ҡатта воеводка идаралығы осорондағы палаталар интерьеры булдырылған. Боронғо йола буйынса туй йолалары үткәреү практикаға инә.

# Приказ палаталары (Псков)
## Интерьерҙарҙың заманса фотоһүрәттәре

* Дьяк палатаһы, дөйөм күренеше
* Дьяк палатаһы, аҡса өҫтәле
* Дьяк палатаһы, кафель мейес
* Воевода палатаһы, дөйөм күренеше
* Воевода палатаһы, воевода өҫтәле
# Хильдбургхаузен

Хильдбургхаузен (нем. Hildburghausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 11901 кеше йәшәй. Майҙаны — 72,94 км². Диңгеҙ кимәленән 380 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98641–98646 һәм автомобиль коды — HBN.
# Борханкүл (күл, Силәбе өлкәһе)

Борханкүл - рус. Бурхакуль, Бурхалкүль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Троицк районындағы күл.

# Борханкүл (күл, Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Борханкүл Троицк районының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Уй һәм Мейәс йылғалары араһында, Борханкүл ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан. Был ауыл атамаһын ошо күлдән алған.
Урынлашҡан еренең ландшафты — урманлы дала.
Рельефы — тигеҙлек (Урал аръяғы пенеплены)
Координаттары: 54°21'5"N 62°8'20"E

# Борханкүл (күл, Силәбе өлкәһе)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса күл Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһы Силәбе ҡалаһынан алып йылғаның тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501011111200014758
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 211201475
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Борханкүл (күл, Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә аңлатыуынса, күлдең атамаһы башҡорт халҡының ир-ат килеп сыҡҡан: Бурхалкуль, озеро, деревня, Троицкий район.От распространенного у башкир и татар арабского мужского имени Бурхан, в значении «истинный выразитель веры»..
Күл атамаһы, шулай уҡ монголдарҙа ла таралған Борхан тигән исемдән килеп сыҡҡан булыуы ихтимал. "Башҡорт исемдәре" белешмә китабында Борхан исеменә ике аңлатма бирелә:
* Борхан (монг.) - бот, тораташ;илаһ, әүлиә
* Борхан (ғәр.) - дәлил, хәҡиҡәт,дөрөҫлөктө иҫбатлаусы (ғәр. برهان‎. Ғәрәпсә "Бурһан" тип уҡыла.
Гидроним, тимәк, Борхан (Борһан)+күл тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан.

# Борханкүл (күл, Силәбе өлкәһе)
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Савуй-Пеу

Савуй-Пеу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тром-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Савуй-Пеу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042846
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204284
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бебеха

Бебеха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 973 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Бебеха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030412
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103041
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Паю-Седа-Яха

Паю-Седа-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хадыта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Паю-Седа-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034876
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303487
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Подыкса

Подыкса — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Подыкса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032609
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003260
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алмалы (мәғәнәләр)

* Алмалы — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл.
* Алмалы — Рәсәйҙәге йылға.
* Алмалы — Төйлөгән районында ауыл.
* Алмалы — Башҡортостан гидронимы, Башҡортостан комонимы
* Алмалы — Алматы ҡалаһы метро станцияһы.
# Бекте-Юл

Бекте-Юл — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Четь йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Бекте-Юл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200020197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202019
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Грязнуха

Кесе Грязнуха — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Камыш-Самарка йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Грязнуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200007351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200735
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# С. И. Ростовцев исемендәге Ботаника баҡсаһы

С. И. Ростовцев исемендәге Ботаника баҡсаһы (рус. Ботанический сад имени С. И. Ростовцева) — Мәскәүҙә эргәһендә К. А. Тимирязев исемендәге ауыл хужалығы академияһы ҡарамағындағы Ботаника баҡсаһы. 1895 йылда ботаник С. И. Ростовцев инициативаһы менән нигеҙ һалынған. Баҡсаның майҙаны яҡынса 1,2 гектар тәшкил итә. Ботаника баҡсаһы Петровский-Разумовский ҡурсаулығы комплексы составына инә һәм федераль әһәмиәттәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһы статусына эйә.

# С. И. Ростовцев исемендәге Ботаника баҡсаһы
## Тарихы

Ботаника баҡсаһына нигеҙ һалыусы С. И. Ростовцев уны өс: системалау, биология һәм тәжрибә бүлектәренә бүлә. Системалау бүлеге студенттары үҫемлектәр систематикаһын өйрәнә. Биология бүлеге махсус шарттар талап икән үҫемлектәрҙе үҫтереү өсөн тәғәйенләнә. Тәжрибә бүлегендә студенттар үҫемлектәрҙең үҫешен күҙәтә ала.
С. И. Ростовцевтың вафатынна һуң Ботаника баҡсаһы менән профессор Н. Н. Худяков, ә 1919 йылдан — профессор В. и. Талиев етәкселек итә. 1934 йылда профессор П. М. Жуковский етәкселекте үҙ ҡулына ала. Ул баҡса майҙанын 5 тапҡырға тиерлек арттыра, ә төрҙәр һаны яҡынса 3000 була. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында баҡса ныҡ зыян күрә, сөнки уның территорияһы аша Мәскәү оборона нығытмалары һыҙатының береһе үтә. 1953—1985 йылдарҙа ботаника кафедраһы һәм Ботаника баҡсаһы менән профессор В. Г. Хржановский етәкселек итә. Ул эшләгән ваҡытта субтропик үҫемлектәре оранжерея төҙөлә.

# С. И. Ростовцев исемендәге Ботаника баҡсаһы
## Хәҙерге заман

Хәҙерге ваҡытта Ботаника баҡсаһы базаһында йәйге фәнни-тикшеренеү һәм производство практикаһы үткәрелә. Унда студенттар үҙемлектәрҙең үрсеүен, морфогенез, шулай уҡ ландшафт дизайны технологияларын өйрәнә. Теләүселәр өсөн даими рәүетә бушлай экскурсиялар ойошторола.
Ботаника баҡсаһында ландшафт, декоратив һәм тәжрибә участкалары, шулай уҡ 400 квадрат метр тирәһе майҙанда оранжерея бар. 2012 йыл мәғлүмәттәре буйынса, баҡсала асыҡ тупраҡта — 600-ләп, ябыҡ грунтта 500 төрө һәм форма үҫемлек үҫә. Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән 9 төр үҫтерелә.

# С. И. Ростовцев исемендәге Ботаника баҡсаһы
## Хәҙерге заман
### Адресы

Баҡса Прянишников, 6, 5-се ҡоролма адресы буйынса урынлашҡан. Инеү — Прянишников урамы яғынан.
# Серганка

Серганка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нор-Ломовка йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Серганка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027155
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002715
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Воробьёв Владимир Сергеевич

Воробьев Владимир Сергеевич (8 апрель 1939 йыл—15 март 2022 йыл) — СССР ғалимы, түбән температуралы плазма физикаһы, ионлы һәм кондесатлы мөхит электрофизикаһы өлкәһендә белгес. Соросов профессоры. Физика-математика фәндәр докторы, Мәскәү дәүләт тау университетының юғары математика кафедраһы профессоры. IV дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән. Леонид Бибермандың уҡыусыһы.

# Воробьёв Владимир Сергеевич
## Биографияһы

Владимир Сергеевич Воробьёв 1956 йылда Мәскәү энергетика институтының электрон техника факуьтетына уҡырға инә. Беренсе курстың икенсе семестрында студенттар физика уҡый башлай. Уҡытыусылары Леонид Биберман була. Был лекцияларға йөрөү Владимир Воробьевтың артабанғы яҙмышына йоғонто яһай. Квант механикаһы курсын Валентин Фабрикант уҡый.
1960 йылда Владимир Воробьев «Биберман төркөмөндә» үҙенең дипломы өҫтөндә эшләй башлай. 1961 йылда Мәскәү энергетика институтын ҡыҙыл диплом менән тамамлай, ул Л.М. Биберман менән хеҙмәттәшлеген физика кафедраһында дауам итә, ә 1965 йылдан — Юғары температуралар институтында теоретик бүлектә эшләй, унда спектраль линияларҙың суммар радиация ағымына индергән өлешөн иҫәпләү менән шөғөлләнә башлай.
1979 йылда Владимир Воробьев физика-математика фәндәре докторы була. 1985 йылда Мәскәү дәүләт тау университетының юғары математика профессоры исемен ала (бөгөн — «МИСиС» Милли тикшеренеү технология университеты). Л.М.Биберман һәм И.Т. Якубов менән берлектә ул түбән температуралы плазманың тигеҙһеҙ теорияһын төҙөй. Был теория «Кинетика неравновесной низкотемпературной плазмы» монографияһы нигеҙенә һалына, ул 1982 йылда «Наука» нәшриәтендә баҫылып сыға.
1998 йылда, Л. М. Биберман үлгәндән һуң, Владимир Воробьёв «Теоретическое исследование теплофизических, кинетических и радиационных свойств и процессов в низкотемпературной плазме» ғилми мәктәбенең лидеры була. Ул Л. М. Биберман башлаған тикшеренеүҙәрҙе дауам итә.
«Түбән температуралы плазма физикаһы» проблемаһы буйынсаРФА ғилми советтың рәйесе урынбаҫары. Дәүләт ғилми стипендияһын алыусы. Кәм тигәндә 155 баҫма, 2 монография һәм 2 уйлап табыу авторы.
2000 йылда Воробьев IV дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән бүләкләнә.
Владимир Сергеевич Воробьев — РФА Юғары температуралар берлшәмәһе институты экстремаль тороштарҙың йылылыҡ физикаһы институты мәктәбенең ғилми етәксеһе.
Физик һәм педагог Леонид Михайлович Бибермандың тыуыуының 100-йыллығына арналған ғилми юбилей сессияһында ҡатнаша.
Воробьев Владимир Сергеевич 2022 йылдың 15 мартында вафат була.

# Воробьёв Владимир Сергеевич
## Ғаиләһе

1977—1992 йылдарҙа йыр авторы һәм башҡарыусы Вероника Долинаға өйләнгән була. Балалары: Петр Воробьев - ғалим, яҙыусы; Антон Долин — журналист, кино тәнкитсеһе; Олег Долин — актёр, музыкант; Ася Долина — журналист, музыкант.
# Ваганиха

Ваганиха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузнечиха ҡушылдығының һул ярына тамағынан 2,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6,7 км.

# Ваганиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040123
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004012
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Брюэим

Брюэим (нем. Bruheim) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 532 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,45 км². Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
# Ҡала-тау мемориалы (Мишкә районы)

ҠалА-тау мемориалы (Мишкә районы)— Мишкә районы Оло Шаҙы ауылында урынлашҡан. Ул 1975 йылда Бөйөк Еңеүҙең 30 йыллығына арнап төҙөлгән мемориал.

# Ҡала-тау мемориалы (Мишкә районы)
## Тарихы

1941-1945 й. Бөйөк Ватан һуғышында баш һалған ауылдаштары хөрмәтенә төҙөлгән. Оло Шаҙы ауылынан Бөйөк Ватан һуғышына 408 ир-ат киткән. Ни бары 154 генә иҫән-һау әйләнеп ҡайтҡан, ә 254 ир-ат фронт яланында ҡалған. Ҡала-тау мемориалына алып менгән һикәлтәләр һаны яу яланында ҡалған ауылдаштар һанына тиң. Һәр йыл 9 май, Еңеү көнө, ошо Ҡалатау майҙансығында үтә. Ауыл халҡы 1975-1980 йылдарҙа тауҙың итәгенә ҡарағай, шыршы ағастары ултыртҡан. Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы, билдәле драмматург, сығышы менән Оло Шаҙы ауылынан булған Флорид Бүләков үҙенең "Тайна моего аула" мәҡәләһендә түбәндәгеләрҙе яҙа: "...Кала-тау и сегодня высится над аулом. Святое место, которое было огорожено стеной (кала - город, крепость). Эта гора многие века была местом паломничества. Наши старики говорили, что, взойдя на вершину кургана, можно соприкоснуться с небом и увидеть свое счастье! С горы она действительно видна почти вся!..."

# Ҡала-тау мемориалы (Мишкә районы)
## Тасуирламаһы

Мемориал Еңеү ордены төшөрөлгән стелланан, еҙҙән эшләнгән һалдат һәйкәленән, Бөйөк Ватан һуғышынан әйләнеп ҡайтмаған һалдаттар исемлегенән торған бетондан эшләнгән хәтер таҡтаһынан һәм һуғыш ваҡытындағы ике пушканан тора. Мемориал майҙансыҡ аҡ гранит менән ҡапланған.

# Ҡала-тау мемориалы (Мишкә районы)
## Этимологияһы

Мемориалдың исеме ул урынлашҡан тауҙың исеменән алынған. Элек ошо тау башынан Бөрө ҡалаһының уттары күренгән. Шуға ла уны "Ҡала-тау" тип йөрөткәндәр.