yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ялта конференцияһы

Союздаш державаларҙың Ялта (Ҡырым) конференцияһы (4-11 февраль 1945 йыл) — Гитлерға ҡаршы коалиция — СССР, АҠШ һәм Бөйөк Британия — илдәре лидерҙарының Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, һуғыштан һуңғы донъя тәртибен урынлаштырыуға бағышланған икенсе осрашыуы. Конференция Ялтанан (Ҡырым АССР-ы, РСФСР, СССР) 3 километр алыҫлыҡта ятҡан Ливадия ҡасабаһында Ливадия (Аҡ) һарайында үтә һәм Гитлерға ҡаршы коалицияның ядро эпохаһына тиклем һуңғы конференцияһы була.

# Ялта конференцияһы
## Әһәмиәте

1943 йылда Тәһран конференцияһында Франклин Рузвельт, Иосиф Сталин һәм Уинстон Черчилль Өсөнсө рейхты еңеүгә өлгәшеүҙең төп проблемаларын тикшерә,1945 йылдың июль-авгусында Потсдам конференцияһында тыныс ҡоролош һәм Германияны бүлеү тураһында фекер алыша, Ялтала донъяны еңеүсе илдәр араһында бүлеү тураһында төп ҡарарҙар ҡарар ҡабул ителә.
Был ваҡытҡа Германияны еңеү ваҡыт мәсьәләһе генә була, һуғыш тамамланыу стадияһына инә. Япония яҙмышы ла артыҡ шик тыуҙырмай, сөнки АҠШ барлыҡ Тымыҡ океанды тиерлек контролдә тота. Союздашдар уларҙың Европа тарихы менән идара итеү буйынса уникаль мөмкинлеге булыуын аңлай, сөнки тотош Европа бары тик өс дәүләт ҡулында була.

# Ялта конференцияһы
## Ҡарар

Конференцияның бөтә ҡарраҙары ике проблеманы хәл итеүгә ҡағыла.
Беренсенән, әле күптән түгел Өсөнсө рейх баҫып алған территорияларҙа яңы дәүләт сиктәре үтәкреү талап ителә. Бер үк ваҡытта союздаштарҙың йоғонто яһау даирәһе араһына рәсми булмаған, әммә барлыҡ яҡтар ҙа таныған демаркацион сик һыҙаттар — Тәһран конференцияһында уҡ башланған эште тамамлау — билдәләү кәрәк була.
Икенсенән, союздаштардөйөм дошман юҡҡа сыҡҡандан һуң Көнбайыш менән СССР-ҙың мәжбүри берләшеүе әһәмиәтен юғалтыуын, шуға күрә донъя картаһында сикләү һыҙаттарын үҙгәрмтәҫкә гарантия биргән процедуралар булдырырға кәрәклеген аңлай.

# Ялта конференцияһы
## Ҡарар
### Сиктәрҙе бүлеү

Был мәсьәләлә Рузвельт, Сталин һәм Черчилль, үҙ-ара ташламаларға барып, бөтә пункттар буйынса ла тиерлек килешеүгә килә. Һөҙөмтәлә донъяның сәйәси картаһының конфигурацияһы һиҙелерлек территориаль үҙгәрештәр кисерә.
# Ун дүрт мәғсүм

Ун дүрт мәғсүм (ғәр. أربعة عشر معصوم‎; рус. Четырнадцать непорочных) - исламдың шиғый инаныслылары иҫәпләүенсә, Аллаһ тарафынан хаталар һәм гонаһтарҙан һаҡланыу бүләк ителгән (мәғсүм) 14 шәхес. Шиғыйҙар «ун дүрт мәғсүм» башҡа заттарҙан һәм төп пәйғәмбәрҙәрҙән өҫтөн тип ышана.
Шиғый инанысы буйынса, мәғсүмдәрҙең ун дүрте - Мөхәммәт Пәйғәмбәр, уның ике туған ҡустыһы һәм кейәүе Али, ҡыҙы Фатима, уларҙың ике улы Хәсән ибн Али, Хөсәйен ибн Али һәм Хөсәйендең 9 тоҡомо. Шиғыйҙар уларҙың мәғсүм булыуын, йәғни гонаһһыҙ булыуын таный. Шулай уҡ ҡайһы бер риүәйәттәрҙә ун дүрт мәғсүм тип Әһеле Бәйт ағзалары таныла.

# Ун дүрт мәғсүм
## Шәжәрә

| Мөхәммәт Пәйғәмбәр | Мөхәммәт Пәйғәмбәр | Мөхәммәт Пәйғәмбәр | Мөхәммәт Пәйғәмбәр | Мөхәммәт Пәйғәмбәр | Мөхәммәт Пәйғәмбәр | | | | | | |
| Фатима Зәһрә | Фатима Зәһрә | Фатима Зәһрә | Фатима Зәһрә | Фатима Зәһрә | Фатима Зәһрә | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип |
| Хәсән ибн Али | Хәсән ибн Али | Хәсән ибн Али | Хәсән ибн Али | Хәсән ибн Али | Хәсән ибн Али | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али |
| | | | | | | Зәйн әл-Ғәбидин | Зәйн әл-Ғәбидин | Зәйн әл-Ғәбидин | Зәйн әл-Ғәбидин | Зәйн әл-Ғәбидин | Зәйн әл-Ғәбидин |
| | | | | | | Мухаммад аль-Бакир | Мухаммад аль-Бакир | Мухаммад аль-Бакир | Мухаммад аль-Бакир | Мухаммад аль-Бакир | Мухаммад аль-Бакир |
| | | | | | | Джафар ас-Садик | Джафар ас-Садик | Джафар ас-Садик | Джафар ас-Садик | Джафар ас-Садик | Джафар ас-Садик |
| | | | | | | Муса аль-Казим | Муса аль-Казим | Муса аль-Казим | Муса аль-Казим | Муса аль-Казим | Муса аль-Казим |
| | | | | | | Али ар-Рида | Али ар-Рида | Али ар-Рида | Али ар-Рида | Али ар-Рида | Али ар-Рида |
| | | | | | | Мухаммад ат-Таки | Мухаммад ат-Таки | Мухаммад ат-Таки | Мухаммад ат-Таки | Мухаммад ат-Таки | Мухаммад ат-Таки |
| | | | | | | Али аль-Хади | Али аль-Хади | Али аль-Хади | Али аль-Хади | Али аль-Хади | Али аль-Хади |
| | | | | | | Хасан аль-Аскари | Хасан аль-Аскари | Хасан аль-Аскари | Хасан аль-Аскари | Хасан аль-Аскари | Хасан аль-Аскари |
| | | | | | | Мухаммад аль-Махди | Мухаммад аль-Махди | Мухаммад аль-Махди | Мухаммад аль-Махди | Мухаммад аль-Махди | Мухаммад аль-Махди |
# 1997 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1997 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1997 MCMXCVII |
| Юлиан стилендә | 1996 — 1997 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2749 — 2750 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7505 — 7506 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5757 — 5758 ה'תשנ"ז — ה'תשנ"ח |
| Мосолман календары | 1418 — 1419 |
| Боронғо әрмән календары | 1446 ԹՎ ՌՆԽԶ |
| Ҡытай календары | 4693 — 4694 (с 7 февраль) 丙子 — 丁丑 красная мышь — красная корова |
| Эфиопа календары | 1989 — 1990 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2053 — 2054 |
| - Шака самват | 1919 — 1920 |
| Иран календары | 1375 — 1376 |
1997 (бер мең туғыҙ йөҙ туҡһан етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1997 йылы, 2 мең йыллыҡтың 997 йылы, XX быуаттың 97 йылы, XX быуаттың 10 ун йыллығының 7 йылы, 1990 йылдарҙың 8 йылы.

# 1997 йыл
## Вафат булғандар

* 25 май — Бурзянцев Александр Данилович, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), БАССР-ҙың халыҡ (1979) рәссамы, С. Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1986).
* 24 август — Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы, Башҡорт АССР-ының һәм Башҡортостандың күренекле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы һәм публицист.
* 13 октябрь — Янбулатова Рәғиҙә Сәйетғәли ҡыҙы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1954), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1955) артисы.
* 25 декабрь — Ихсанов Зәйнулла Әмин улы, башҡорт ғалимы һәм физиологы, медицина фәндәре докторы (1958), профессор (1964). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1966).
# Лойтенберг

Лойтенберг (нем. Leutenberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2371 кеше йәшәй. Майҙаны — 57,17 км². Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7338 һәм автомобиль коды — SLF.
# Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты

Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты — Федераль дәүләт бюджет автоном юғары һөнәри белем биреү учреждениеһы. «Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты» 1960 йылда асылған. Рәсәйҙең баш ҡалаһы Мәскәү ҡалаһында урынлашҡан.
2015 йылдан Донъя фән-мәғариф үҙәктәр араһында алдынғы Рәсәй университеттары конкурентлығын күтәреү проектта ҡатнаша.

# Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты
## Факультеттар һәм институттар
### Факультеттар

* Аграр факультеты
* Инженер факультеты
* Гуманитар һәм социаль фәндәр
* Урыҫ теле факультеты
* Физика-математика һәм тәбиғи фәндәр факультеты
* Филология факультеты
* Экология факультеты. Факультет эргәһендә HSE-management үҙәге бар.
* Иҡтисад факультеты

# Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты
## Факультеттар һәм институттар
### Институттар

* Медицина институты
* Юридик институты
* Сит телдәр институты
* Туризм институты
Һәм башҡа

# Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты
## Тамамлаусылар

* Навальный Алексей Анатольевич – рәсәй сәйәсмәне, оппозиционер.
* Владимир Филиппов – 1998-2004 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм Фән Министры
* Мәхмүд Аббас - фәләстин сәйәсмәне, Фәләстин Дәүләте президенты.

# Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты
## Филиалдар

* Сочи Краснодарского края
* Якутск
* Ессентуки
* Белгород
* Ставрополь
* Пермь

# Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты
## Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университеты филателияла

* ↑ Подробнее о Проекте (билдәһеҙ). www.5top100.ru. 2015 йыл 24 октябрь архивланған.
* ↑ Учебные подразделения РУДН
# Акимова Александра Фёдоровна

Александра Федоровна Акимова (5 май 1922 йыл, Петрушино ауылы, Рязань губернаһы — 29 декабрь 2012 йыл, Мәскәү) — совет хәрби осоусыһы, 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкы осоусыһы, отставкалағы капитан , Рәсәй Федерацияһы Геройы (1994).

# Акимова Александра Фёдоровна
## Биографияһы
### Һуғыш алдынан

Александар Федоровна Акимова 1922 йылдың 5 майында Рязань губернаһының Сколин өйәҙе Петрушино ауылында (хәҙер Рязань өлкәһе Сколин районы) тыуған.
1940 йылда Мәскәү педагогия институтының тарих факультетына уҡырға инә. Шул уҡ ваҡытта шәфҡәт туташтары курсына ла йөрөй.

# Акимова Александра Фёдоровна
## Биографияһы
### Бөйөк Ватан һуғышы

Һуғыш башланыу менән Ҡыҙыл Армияға эләгергә теләй, әммә Можайск янындағы оборона нығытмаларын төҙөүгә ебәрелә. Уҡыуҙар башланғас, Акимова институтҡа әйләнеп ҡайта, әммә Ҡыҙыл Армияға эләгеү идеяһы уны ҡалдырмай.
1941 йылдың 8 октябрендә Сталин НКО СССР-ҙың 0099-сы ҡатын-ҡыҙҙар авиация полкын ойоштороу тураһында указын сығар. Акимова фронтҡа мобилизациялана. 588-се ҡатын-ҡыҙҙар бомбардировка авиация полкы урынлашҡан Энгельс ҡалаһында авиация техникаһы һөнәренә уҡый.
1943 йылдың февралендә -ҙенең ҡаҙаныштары өсөн 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкы исеменә лайыҡ була.
1943 йылдың мартынан Акимованы штурман итеп тәғәйенләйҙәр. 1943 йылдың апреленән 1945 йылдың майына тиклем Акимова 715 хәрби осош яһай.
1945 йылдың апреленән «Советтар Союзы Геройы» исеменә тәҡдим ителә, тәҡдим итеү ҡағыҙын генерал-полковник Вершинин һәм Советтар Союзы маршалы Рокоссовский хуплай, әммә ул Мәскәүҙә юғалып ҡала.

# Акимова Александра Фёдоровна
## Биографияһы
### Һуғыштан һуңғы осор

Демобилизациянан һуң Акимова Мәскәү педагогия институтын, һуңынан аспирантураны тамамлай, тарих фәндәре кандидаты була. 1952 йылдан Мәскәү авиация институтында уҡыта. 1992 йылда пенсияға сыға.
1994 йылдың 31 декабрендә Акимова Александра Федоровнаға 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Рәсәй Федерацияһы Геройы тигән исем бирелә.
Акимова Александра Фёдоровна ветерандар хәрәкәтенең әүҙем ҡатнашыусыһы була.
2012 йылдың 29 декабрендә вафат була. Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнә.

# Акимова Александра Фёдоровна
## Хәтер

2015 йылдың декабреендә Волоколамск шоссеһы буйлап урамда Александар Акимова йәшәгән 8-се йортоноң фасадына бронза бюсы менән мемориаль таҡтаташ ҡуйыла (скульпторы Иван Балашов һәм һәм Пётр Козлов).
# Харьяга (Нерута ҡушылдығы)

Харьяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Харьяга (Нерута ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056824
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005682
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кейебәк (йылға)

Кейебәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Быстрый Танып йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Кейебәк (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан алып тамағына тиклем.. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026237
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102623
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сахалин өлкәһе

Сахалин өлкәһе — Рәсәй субъекты.

# Сахалин өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо

Сахалин өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

# Сахалин өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Башҡарма влас

Ҡарағыҙ: Сахалин өлкәһе Хөкүмәте Ҡарағыҙ: Сахалин өлкәһе Губернаторы Сахалин өлкәһе Губернаторы — Сахалин өлкәһе башлығы һәм Сахалин өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Сахалин өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Сахалин өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Сахалин өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.

# Сахалин өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Суд власы

Сахалин өлкәһе суд системаһы составында:
* Сахалин өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
* Сахалин өлкәһе арбитраж суды , Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды

# Сахалин өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Закондар сығарыу власы

Ҡарағыҙ: Сахалин өлкәһе өлкә думаһы Өлкә Парламенты — Сахалин өлкәһе өлкә думаһы.

# Сахалин өлкәһе
## Климат

| Пункт | Ғин, °C | Фев, °C | Мар, °C | Апр, °C | Май, °C | Июн, °C | Июл, °C | Авг, °C | Сен, °C | Окт, °C | Ноя, °C | Дек, °C | Абс. мин., °C | Ср. мин., °C | Ср. год., °C | Ср. макс., °C | Абс. макс., °C | Влажн, % | Кол-во осадков, мм | Ветер, м/с |
| Александровск-Сахалинский | −15,5 | −15,2 | −8,0 | −0,1 | 6,0 | 11,6 | 15,3 | 16,9 | 12,7 | 5,4 | −4,0 | −12,4 | −41,0 | −3,3 | 1,1 | 4,9 | 34,5 | 78,7 | 679 | 4,0 |
| Ноглики | −16,4 | −16,1 | −9,1 | −1,9 | 3,7 | 10,1 | 13,0 | 14,9 | 11,5 | 3,8 | −6,4 | −14,9 | −42,2 | −5,4 | −0,6 | 3,9 | 33,9 | 79,1 | 678 | 3,5 |
| Поронайск | −14,6 | −14,5 | −7,1 | −0,1 | 4,6 | 10,1 | 13,9 | 16,2 | 12,3 | 5,4 | −4,1 | −13,1 | −39,8 | −4,3 | 0,7 | 5,0 | 36,2 | 80,1 | 740 | 3,1 |
| Холмск | −7,6 | −7,4 | −2,9 | 3,1 | 8,0 | 12,6 | 16,4 | 18,7 | 15,7 | 9,2 | 1,1 | −5,5 | −27,0 | 2,2 | 5,1 | 7,9 | 32,3 | 74,8 | 823 | 3,3 |
| Южно-Курильск | −4,0 | −5,3 | −2,2 | 1,8 | 5,2 | 9,2 | 12,8 | 16,2 | 15,5 | 11,2 | 4,9 | −1,2 | −20,3 | 2,9 | 5,3 | 7,9 | 30,5 | 81,3 | 1251 | 4,4 |
| Южно-Сахалинск | −11,6 | −11,9 | −5,5 | 1,6 | 7,1 | 12,3 | 15,6 | 17,6 | 15,2 | 6,6 | −1,2 | −8,9 | −34,8 | −2,7 | 2,9 | 8,4 | 34,7 | 81,4 | 861 | 2,4 |

# Сахалин өлкәһе
## Эске һыу

Сахалин өлкәһе эре йылғалар:
| Исем | Оҙонлоғо, км | Бассйен майҙаны, км² | Уртаса уклон, % | Уртаса һыу расходы, м³/с |
| Поронай | 350 | 7990 | 0,23 | 120 |
| Тымь | 330 | 7850 | 0,36 | 89 |
| Лютога | 130 | 1530 | 0,37 | 32 |
| Найба | 119 | 1660 | 0,92 | 21 |

# Сахалин өлкәһе
## 3 мең кеше йәшәғән тораҡ пункттар

3 мең кеше йәшәғән тораҡ пункттар на 1 января 2013 года :
| Южно-Сахалинск | ▲190 227 | Тымовское | ▼7 718 |
| Корсаков | ▼33 148 | Шахтёрск | ▼7 647 |
| Холмск | ▼29 563 | Смирных | ▼7 240 |
| Оха | ▼21 830 | Макаров | ▼6 590 |
| Поронайск | ▼15 476 | Южно-Курильск | ▲6 579 |
| Долинск | ▼11 885 | Троицкое | 4 729 (2010) |
| Невельск | ▼10 965 | Горнозаводск | 4 389 (2010) |
| Ноглики | ▼10 109 | Томари | ▼4 177 |
| Александровск-Сахалинский | ▼9 984 | Быков | 4 101 (2010) |
| Углегорск | ▼9 871 | Сокол | 3 468 (2010) |
| Анива | ▲9 170 | Чехов | 3 389 (2010) |
# Пухов (Словакия)

Пухов (словак. Púchov, нем. Puchau, мадьярса Puhó) — төньяҡ-көнбайыш Словакияла Ваг йылғаһы буйындағы сәнәғәт ҡалаһы. Халҡы һаны — яҡынса 19 мең кеше.

# Пухов (Словакия)
## Ҡала символикаһы

Гербы
Гербта күк фонда аждаһа өҫтөнән күтәрелеп торған изге Мария һүрәте. Ҡулдарында алтын зәйтүн ботағы һәм алтын ҡылыс тотҡан.
Флагы
Флагы 2 : 3 нисбәтендә ҡарлуғас ҡойроғо һымаҡ тамамлана (өсмөйөшлө уйым). Флаг төҫө ҡала гербы төҫөнә тап килә: (алтын), һары (көмөш) аҡ, күк. Флаг Словак Республикаһының Геральдик реестрында теркәлгән, III том, 136-сы бит, Словакия Республикаһы Эске Эштәр Министрлығы һәм Словакия Матицаһы (словак мәҙәни-ағартыу ойошмаһы), 2003 йыл.

# Пухов (Словакия)
## Тарихы

Пухов беренсе тапҡыр 1243 йылда король Бела iv-хатында телгә алына. Урта быуаттарҙа ҡала туҡыусылары менән дан алған. XX быуат башында яңы заводтар — «Макит» һәм «Матадор» барлыҡҡа килә, улар хәҙер ҙә ҡалала өҫтөнлөклө булып ҡала.

# Пухов (Словакия)
## Иҫтәлекле урындары

* Костёл мәхәлләһе
* Пухов археология музейы — Пухов археологик мәҙәниәте музейы.

# Пухов (Словакия)
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Омск, Рәсәй
* Глинский, Чехия
* Бобруйск, Белоруссия
# Алпамыша (эпос)

Алпамыша («Алпамыш», «Алпамыша батыр», «Алпамыша», «Алтыйәшәр Алпамыша») — Алпамша батыр тураһында әйтә торған татар, башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарла таралған дастан.

# Алпамыша (эпос)
## Тарихы

Алпамша дастаны XIV—XVII быуаттарҙа төрки халыҡтарның Жуңғар хакимдарына ҡаршы көрәш осоронда барлыҡҡа килгән тип һанала.
Беренсе тапҡыр 1899 йылда Ҡазан ҡалаһында «Кыйсса-и-Алпамыш» версияһы аҫтында баҫыла.
XX быуат башында Ырымбур губернаһында А. Г. Бессонов тарафынан яҙып алына. Эпостың «Алпамыша», «Алтыйәшәр Алпамыша» һәм башҡа исемле варианттарын М. А. Буранғолов, С.Ә-Ә.Галин, К. Мәргән, С. Ф. Миржанова, М. М. Сәғитов, С. Ғ. Сафуанов, Н. Д. Шоңҡаров һәм башҡалар яҙып ала. Уларҙы Алпамша батырлығына бәйле дөйөм сюжет берләштерә. Алып үҙ хакимлығы аҫтында халыҡты берләштерә, илендә тыныслыҡ һәм ғәҙеллек тергеҙә.
Моң варианттарын Н. Д. Шоңҡаров яҙып ала, К. Й. Рәхимов нотаға һала. Эпостың Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе, Һамар, Һарытау, Ырымбур өлкәләрендә яҙып алынған 30ға яҡын варианты архивта һаҡлана.
# Көгөш

Көгөш (рус. Усолка) — йылға, Рәсәйҙең Башҡортостан Республикаһы Ғафури районында Ағиҙелдең уң яҡ ҡушылдығы. Таҡаты, һыртының көнбайыш битләүенән башлана. Айыулы тауынан 1.5 км төньяҡҡа. Ғафури районы биләмәһендә көньяҡ-көсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа табан аға һәм Ағиҙел йылғаһына ҡоя (669 км уның тамағынан). Оҙонлоғо — 55 км, бассейн майҙаны — 380 км².
Күбеһенсә ҡар һыуы менән туҡлана. Йылға тамағындағы һыу ағымы — 3,1 м³/с.
Рельеф түбән таулы, биләмәлә ҡыуышлыҡтар, мәмерйәләр күп. Ландшафт өҫкө ағымда киң япраҡлы урмандарҙан тора, урман эседәге тупраҡ һоро, уйһыулыҡта ҡара ер. Түбәнге ағымда, бассейндең һөрөнтө ерҙәре яҡынса 35 %.
Ҡушылдыҡтары: уң яҡтағылары — Юрмаш, Ләмйән; һулда — Төлкәс һ. б. Усолка (Көгөш) бассейнында Красноусольский минераль сығанаҡтары бар.

# Көгөш
## Исеме

Русса исеме Усолка, тәржемәһе «тоҙло йылға» тигәнде аңлата; урыҫ исеме лә, йылғаның шул уҡ сифатын сағылдыра. Урындағы халыҡ — башҡорттар был йылғаны Көгөш тип атап йөрөтә
Государственный водный реестр РФ: Усолка. Архивировано 23 января 2013 года.</ref>.

# Көгөш
## Һыу реестры дәүмәлдәре

Мәғлүмәттәр буйынса Россия дәүләт һыу реестры ҡарай Кама бассейны өлкәһе, йылға — Ағиҙел, һыу хужалығы учаскаһы: Стәрлетамаҡ ҡалаһынан башлап Охлебинино һыу кимәлен үлсәү постына тиклем (Сим, йылғаһы инмәй) — Ағиҙел йылғаһы бассейн аҫты. Йылға бассейны — Кама.
Мәғлүмәттәр буйынса геомәғлүмәт һыу хужалығы системаһын бүлеү Рәсәй территорияһында Федераль һыу ресурстары агентлығы тарафынан әҙерләнгән.
* Дәүләт һыу реестрында һыу объекты коды — 10010200712111100018593
* Гидрологик өйрәнелгән код (ГӨ) — 111101859
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ГӨ буйынса том һаны — 11
* ГӨ буйынса сығарыу — 1
# Бурхан (Шапсуго ҡушылдығы)

Бурхан — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шапсуго йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бурхан (Шапсуго ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Пшада йылғаһының көнбайыш сигенән Дедаркай йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000212109100000302
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100030
* Бассейн коды — 06.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Костомукша ҡурсаулығы

«Костомукша» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы — Карелия Республикаһының Муезерский һәм Калевальский райондары сиктәрендә урынлашҡан ҡурсаулыҡ.

# Костомукша ҡурсаулығы
## Тарихы

Костомукша дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы 1983 йылдың 14 декабрендә ойошторола. Ҡурсаулыҡ төбәк комплекстың бер өлөшө булараҡ проектлана, һәм уның маҡсатына башта тиҙ үҫешкән Костомукша тау-байыҡтырыу комбинаты сәнәғәт эшмәкәрлегенең кире эҙемтәләрен нейтралләштереү инә.
Уның дөйөм майҙаны 49 200 гектар. Был Рәсәйҙең транссикле биш ҡурсаулыҡтың береһе булып тора: 1990 йылда рәсәй-фин ҡурсаулығы «Дуҫлыҡ» ойошторола, беҙҙең яҡтан ул Костомукша тип күрһәтелә, ә фин яғынан — изоляцияланған биш тәбиғәт һаҡлау зонаһы

# Костомукша ҡурсаулығы
## Географик мәғлүмәт

Был территория уртаса бүлкәттең атлантик-арктик климат өлкәһендә урынлашҡан. Уртаса йыллыҡ температура 0,5 һауа°С. Һалҡындарһыҙ осорҙоң оҙонлоғо 183 көн тәшкил итә.
Ҡурсаулыҡ биләмәһе башлыса төньяҡ тайга урмандары менән ҡапланған. Күлдәр һәм ағын һыу ятҡылыҡтары күп, һаҙлы участкалар бар.

# Костомукша ҡурсаулығы
## Флора һәм фаунаһы

Ҡурсаулыҡ биләмәһендә 182 төр ҡош теркәлгән. Яҡынса 300-350 төр көпшәле үҫемлек осрай. Ҡурсаулыҡ фаунаһында 26 төр һөтимәрҙәр бар. 2 төр тереклек бар. Ҡурсаулыҡ территорияһында даими йәшәүсе 16 балыҡ төрө теркәлгән.
Ҡоштар фаунаһы төбәктең тайга урмандары өсөн ғәҙәти: сел, һуйыр, тейен, һыуһар урман, һоро айыу, мышы — уның хас вәкилдәре. Айырым иғтибар менән төньяҡ боланының урман формаһы популяцияһы файҙалана, ул Карелияның был районында ғына — ҡурсаулыҡта һәм унан көньяҡта һаҡланған. Ул миҙгелле күсеүҙәр ваҡытында дәүләт сиге аша үтә; совет һәм фин ғалимдары уны берлектәге программа буйынса өйрәнә. Ихтиофауна төбәк өсөн типик; ҡурсаулыҡ йылғалары буйлап ныҡ һаҡлауҙы талап иткән көнбайыш һөмбашы ыуылдырыҡ сәсә.

# Костомукша ҡурсаулығы
## Фәнни йүнәлеш

Карелия территорияһында төньяҡ тайга зонаһы аҫты тәбиғәт комплексында процестарҙың тәбиғи барышын, тау-байыҡтырыу комбинаты производство эшмәкәрлегенең ҡурсаулыҡ биогеоценозына йоғонтоһон өйрәнеү, ҡурсаулыҡ экосистемаларын тергеҙеү һәм һаҡлау ысулдарын эшләү.
# Сосновка (Мәсетле районы)

Сосновка (рус. Сосновка) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Әләгәҙ ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 22 кеше. Почта индексы — 452558, ОКАТО коды — 80242805009.

# Сосновка (Мәсетле районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әләгәҙ): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимск): 116 км

# Сосновка (Мәсетле районы)
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Терке (урамы) — рус. Сосновка ( улица )
# Түбәнге Новгород метрополитены

Түбәнге Новгород метрополитены (урыҫ. Нижегородский метрополитен) — Рәсәйҙәге 3-сө төҙөлгән метрополитены.

# Түбәнге Новгород метрополитены
## Станциялар

* Парк культуры
* Чкаловская
* Мәскәү
* Мәскәү
* Мәскәү
* Стрелка
* Канавинская
* Буревестник
# Байрамғол (исем)

Байрамғол — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла, күп мәғәнәле һүҙ.

# Байрамғол (исем)
## Этимология

Байрамғол башҡорт һүҙе — байрам + ҡол; байрамда тыуған мәғәнәһен аңлата

# Байрамғол (исем)
## Билдәле кешеләр

Байназаров Тимербәк Байрамғол улы —«Батырлыҡ өсөн» миҙалы 1926 йылда тыуған. Хәрби саҡырылыш урыны: Воскресенсе район хәрби комиссариаты, Башҡорт АССР-ы, Воскресенка районы
Әхмәҙиев Салауат Байрамғол улы — Башҡортостан Республикаһы Юғары Суды Судьяһы.

# Байрамғол (исем)
## Фамилия

Байрамғолов Миҙхәт Әсфәндиәр улы (1 май 1930 йыл) — педагог, шағир, үҙешмәкәр рәссам. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995). Баймаҡ районының Батыр Вәлид исемендәге премияһы лауреаты (1998).
Байрамғолов Юлай Ейәнғәли улы (15.12.1937, БАССР‑ҙың Мәсетле районыны Тимерәк ауылы), инженер-механик. Техник фәндәр докторы (1994), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1999), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1978).
Байрамғолов Владислав Николай улы (род. 1972) — режиссёр.
Байрамғолов Нәбиулла Ғәбделманан улф (1894—1965) — Совет дәүләт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының эске эштәр халыҡ комиссары (1930).
Байрамғолова Ниля Ильяс ҡыҙы (род. 1948) — йырсы.

# Байрамғол (исем)
## Ауылдар

Яңы Байрамғол — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
Иҫке Байрамғол — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
Байрамғол (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл.