yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хәкимов

Хәкимов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла. Хәким исеменән барлыҡҡа килгән.
Хәкимова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Хәкимов
## Фамилия

* Хәкимов Виктор Сәлим улы (1946) — ғалим-физик, йәмәғәтсе.
* Хәкимов Кәрим Әбдрәүеф улы, Ҡыҙыл паша (1892—1938) — совет дипломаты һәм ижтимағи-сәйәси эшмәкәре.
* Хәкимов Марат Нурый улы (1952) — дәүләт именлеге органдары ветераны, подполковник (1996).
* Хәкимов Милләт Ташбулат улы (1949—1993) — комсомол һәм партия органдары хеҙмәткәре.
* Хәкимов Ниғмәтулла Ғиниәтулла улы (Ниғмәт Хәким) (1899—1937) — лингвист, төрҡиәтсе.
* Хәкимов Рафаэл Рөстәм улы — Рәсәй хоккейсыһы, ҡапҡасы. Новокузнецк ҡалаһының «Металлург» хоккей командаһы уйынсыҺы.
* Хәкимов Рөстәм Милләт улы (1972) — театр эшмәкәре, режиссёр.
* Хәкимов Рәмил Ғәрәф улы (1932—1999) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе, Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1976).
* Хәкимов Түрйән Ниғмәтйән улы (1928—2014), ауыл хужалығы алдынғыһы, Ленин, Октябрь революцияһы һәм Почёт Билдәһе ордендары кавалеры. Сығышы менән Ҡырмыҫҡалы районы Ибраһим ауылынан.
* Хәкимов Әхиәр Хәсән улы, Әхиәр Хәким (1929—2003) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе, тәнҡитсе; филология фәндәре кандидаты (1967); Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы; Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1984).
* Хәкимова Римма Хәмит ҡыҙы (1971) — маммолог, терапевт.
* Хәкимова Светлана Фәрит ҡыҙы (1963) — театр актёры.
* Хәкимова Фәнүзә Әҡсән ҡыҙы (1972) — мәғариф хеҙмәткәре.
# Сурағол Миңлебаев

Сурағол Миңлебаев — 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Мулла.

# Сурағол Миңлебаев
## Биографияһы

Сурағол Миңлебаев сығышы менән Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы Төнгүк ауылы башҡорттарынан.
Мулла Сурағол Миңлебаев Батыршаға уның ниәттәрен хуплап хат яҙа. 1755 йылдың йәйендә Бөрйән улусында ихтилал тоҡанғаны билдәле булғас, ғәйнә башҡорттары йәнә Батыршаға көрәште башларға кәрәк тигән тәғдим яһайҙар. Ахун Ғәйнә улусында хәл менән танышыу маҡсатында үҙенең шәкерттәрен ебәрә. Һуңғыларҙың килеүе менән файҙаланып, Сурағол Миңлебаев Ғәйнә улусы (Төнгүк, Барҙы, Башап, Сәрәш, Солтанай, Аҡлыш ауылдары) кешеләренән баш күтәреүселәр отрядын ойоштора. Шул уҡ ваҡытта Аҡбаш Әндрүшев һәм Мостай Теребирҙин Ҡыҙылъяр ауылы башҡорттары баш күтәрә.
1755 йылдың 27 авгусында Сурағол Миңлебаев отряды менән Ҡыҙылъяр ауылына килә. Ихтилалсылар йыйылып Себер даруғаһы Ҡарыш ауылына Батыршаға барырға ниәтләй. Ләкин бында Туҡтамыш Ишбулатов отряды тарафынан һөжүм ителә.
Аҙаҡ батша хөкүмәтенә тоғро мишәр старшиналарына әсиргә эләгә. Өфө ҡалаһы төрмәһендә тотола, язалауҙарға дусар ителә. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Халаивах

Халаивах — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Артузен йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Халаивах
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300183
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юрий Гагарин һәйкәле (Ташкент)

Юрий Гагарин һәйкәле Ташкентта совет осоусы-космонавты, Советтар Союзы Геройы — донъя тарихында йыһан арауығына осош яһаған беренсе кеше Юрий Алексеевич Гагарин хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәл.

# Юрий Гагарин һәйкәле (Ташкент)
## Тарихы

XX быуаттың 60-сы йылдар башында Ташкентта, беренсе ботаника баҡсаһы территорияһында, Анхор каналының һул яры буйында, Юрий Алексеевич Гагарин хөрмәтенә аталған парк ойошторолған була. 1969 йылда паркта обелиск ҡуйыла, ул бетон куб ҡаҙап ҡуйылған стела күренешендә була, кубтың бер яғында космонавтың портреты рәүешендә барельеф эшләнгән.
1979 йылда обелиск һәйкәл менән алыштырыла, һәйкәлдең скульпторы космос темаһына эштәре менән билдәле Григорий Постников, архитекторы Сабир Адылов. Һәйкәл асыу тантанаһында космонавтар Георгий Береговой һәм Владимир Джанибеков ҡатнаша.
1995 йылда һәйкәл ҡаланың Чиланзар районына, Юрий Гагарин исемен йөрөткән урамға, «Чайка» кинотеатры ҡаршыһына күсерелә, һуңғараҡ кинотеатрҙың исеме лә беренсе космонавт хөрмәтенә үҙгәртелә.

# Юрий Гагарин һәйкәле (Ташкент)
## Һәйкәлдең тасуирламаһы

Бронза скульптура Юрий Гагаринды йыһан скафандрында, шлемһыҙ, ракетаның конденсацияланған эҙе рәүешендә стилләштерелгән 28 метрлыҡ стела фонында, Ер шары түбәһендә баҫып тора итеп һүрәтләй. Юғары күтәрелгән уң ҡулында Ерҙең беренсе яһалма юлдашы макетын тотоп тора. Һәйкәлдең алһыу гранит менән көпләнгән постаментында металл хәрефтәр менән «ЮРИЙ ГАГАРИН»исеме теҙеп яҙылған.
Һәйкәл композицияһы менән һәм стилистик Мәскәүҙә 1958 йылда, Рига метро станцияһы вестибюле янында урамда ҡуйылған Беренсе Ер юлдашы монументы (скульпторы С. Ковнер) менән оҡшаш.
Һәйкәл тәүге асылған урында, Ю. А. Гагарин исемендәге паркта, постамент бейек ҡалҡыулыҡҡа ҡуйылған була, уның итәгенән түбәһенә киң гранит баҫҡыс илтә. Яңы урында һәйкәлдең постаменты тигеҙ бетон майҙансыҡҡа ҡуйыла.

# Юрий Гагарин һәйкәле (Ташкент)
## Хәҙерге торошо

Юрий Гагарин һәйкәле һәм уның эргәһендәге майҙан, Рәсәй дипломаттары һәм дәүләт власы вәкилдәре ҡатнашлығында, Халыҡ-ара авиация һәм космонавтика көнөнә бағышланған тантаналы саралар үткәреү урыны булып хеҙмәт итә
Үзбәкстан киң мәғлүмәт сараларында байрам саралары үтмәгән көндәрҙә монумент тирәһендәге йәмһеҙ күренешкә ҡағылышлы бер нисә мәҡәлә баҫылып сыҡҡандан һуң, урындағы власть һәйкәл янындағы территорияны матурлау эшенә тотона.
# Тихоновка (йылға)

Тихоновка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Косьвин ҡултығы) 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тихоновка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008953
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100895
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ушат (Сурояма ҡушылдығы)

Ушат — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суроям йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ушат (Сурояма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Долгобродск гидроузеленән Нязепетровск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200912111100020310
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102031
* Бассейн коды — 10.01.02.009
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пьюкин-Еган

Пьюкин-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Комсес-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Пьюкин-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037609
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203760
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Верья

Верья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупья йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Верья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100210
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Орча

Орча — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 3326 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Орча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000595
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000059
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Канаев Яков Иванович

Канаев Яков Иванович (25 октябрь 1925 йыл — 8 июнь 2010 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы., юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәре кандидаты (1967), профессор (1995). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1999). «Почёт Билдәһе» ордены каваалеры (1984).
Сәнәғәтле ҡалалар архитектура экологияһының фәнни-методик проблемалары белгесе. 60-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән бер нисә уҡыу әсбабы авторы.

# Канаев Яков Иванович
## Биографияһы

Яков Иванович Канаев 1925 йылдың 25 октябрендә Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл районы Браиловский станицаһында (хәҙер Браиловский ҡасабаһы) тыуған. 1930 йылдан ғаиләһе менән Магнитогорск ҡалаһында йәшәй.
1948 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын (МТМИ, хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) «сәнәғәт һәм гражданлыҡ төҙөлөшө» һөнәре буйынса тамамлай. 1967 йылда Ленинград инженер-төҙөлөш институтында «Бер секциялы күп ҡатлы йорттар» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Канаевҡа профессор ғилми дәрәжәһе 1995 йылда бирелә.
МТМИ-ның төҙөлөш факультетын тамамлағас, 1956 йылға тиклем Пермь өлкәһенең Гремячинск ҡалаһында «Гремячинскуголь» тресында эшләй: инженер, өлкән инженер, капиталь төҙөлөш тресы идарасыһы урынбаҫары була. 1956 йылдан алып туған институтында ғилми-уҡытыуу эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә: доцент, архитектура кафедраһы мөдире, төҙөлөш факультеты деканы (1964—1978), профессор. 1978—1988 йылдарҙа Канаев ситтән тороп уҡыу факультетының деканы, һуңынан архитектура-төҙөлөш проектлау кафедраһының профессоры. Төҙөлөш һөнәрҙәре буйынса Диссертация Советы ағзаһы, 1985 йылдан 2006 йылға тиклем Магнитогорск дәүләт техник университеты Методик Советы рәйесе урынбаҫары була.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә: 1964—1976 йылдарҙа КПСС-тың Магнитогорск ҡала комитеты ҡарамағындағы ғилми-техник советтың төҙөлөш бүлеге менән етәкселек итә. Был бүлек ҡала предприятиеларының фәнни-техник үҫеше буйынса тәҡдимдәр эшләй. Магнитогорск ҡалаһы Ленин район Советы халыҡ депутаты итеп һайлана. Территориаль депутаттар төркөмө етәксеһе (төҙөкләндереү мәсьәләләре менән шөғөлләнә) була, бәлиғ булмағандар эштәре буйынса район комиссияһында эшләй.
Яков Иванович Канаев 2010 йылдың 8 июнендә вафат була.

# Канаев Яков Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1999).
* «Почёт Билдәһе» ордены (1984) һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
# Страданка

Страданка — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/87/173/96 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Страданка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301012110000033045
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003304
* Бассейн коды — 09.01.03.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡаҙансы

Ҡаҙансы (рус. Казанчинка) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ҡаҙансы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028619
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102861
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яҡутск

Яҡутск (саха Дьокуускай, рус. Якутск) — Рәсәйҙәге Саха Республикаһының баш ҡалаһы.

# Яҡутск
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | −5,8 | −2,2 | 8,3 | 21,1 | 31,1 | 35,1 | 38,4 | 35,4 | 27,0 | 18,6 | 3,8 | −3,9 | 38,4 |
| Уртаса максимум, °C | −35,1 | −28,6 | −12,3 | 1,7 | 13,2 | 22,4 | 25,5 | 21,5 | 11,5 | −3,6 | −23,1 | −34,3 | −3,4 |
| Уртаса температура, °C | −38,6 | −33,8 | −20,1 | −4,8 | 7,5 | 16,4 | 19,5 | 15,2 | 6,1 | −7,8 | −27 | −37,6 | −8,8 |
| Уртаса минимум, °C | −41,5 | −38,2 | −27,4 | −11,8 | 1,0 | 9,3 | 12,7 | 8,9 | 1,2 | −12,2 | −31 | −40,4 | −14,1 |
| Абсолют минимум, °C | −63 | −64,4 | −54,9 | −41 | −18,1 | −5,4 | −1,5 | −7,8 | −14,2 | −40,9 | −54,5 | −59,8 | −64,4 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 9 | 8 | 7 | 8 | 20 | 35 | 38 | 37 | 31 | 18 | 16 | 10 | 237 |
| Сығанаҡ: Погода и климат ||||||||||||||
# Зәбиров Баҡый Зариф улы

Зәбиров Баҡый Зариф улы (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты.

# Зәбиров Баҡый Зариф улы
## Биографияһы

Зәбиров Баҡый Зариф улы 1910 йылда Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылдың декабрендә Өфө ҡалаһының Жданов район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148‑се гвардия артиллерия-миномет полкында өлкән писарь булып хеҙмәт итә
1943 йылдың 22 сентябрендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР), 1944 йылдың 28 июлендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, 1945 йылдың 12 апрелендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР), 1945 йылдың 16 июнендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы, ә 1985 йылда II дәрәжә Ватан һуғышы юбилей ордены менән бүләкләнә.

# Зәбиров Баҡый Зариф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944),
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945),
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945),
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985).
# Хафизов Ринат Ҡасим улы

Хафизов Ринат Ҡасим улы (24 август 1961 йыл — 1996 йыл) — СССР спортсыһы, спорт акробатикаһы буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры, Европа чемпионы (1985).

# Хафизов Ринат Ҡасим улы
## Биографияһы

Ринат Ҡасим улы Хафизов 1961 йылдың 24 авгусында Башҡорт АССР-ының Октябрьский ҡалаһында тыуған.
Спорт менән шунда уҡ шөғөлләнә башлай, тренер Александр Громовта тәрбиәләнә. Һуңыраҡ Тольяттиға күсә һәм Виталий Гройсманда күнегә.
1996 йылда фажиғәле һәләк була. Уның иҫтәлеге хаҡына тренеры Александр Громов Октябрьскийҙә спорт акробатикаһы буйынса ярыш ойоштора. Был ярыштар йыл һайын үткәрелә һәм бик тиҙ арала популярлыҡ яулай, артабан спорт акробатикаһы буйынса Бөтә Рәсәй квалификация турниры статусын ала.

# Хафизов Ринат Ҡасим улы
## Ҡаҙаныштары

Спорт акробатикаһы буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
1981 йылдың август айында ирҙәр араһындағы ярыштарҙа Гусев — Макаров — Шохин — Хафизовтарҙан торған дүрт кешелек состав Тбилисиҙа СССР чемпионатында еңеп сыға һәм Швейцарияла үткәреләсәк Донъя кубогында ярышыу хоҡуғына эйә була. Бындағы ярыштарҙа күпбәйгелә ул икенсе урынды яулай һәм ике төр сығышта беренселекте ала..
1982 йылда-РСФСР чемпионы була.
Бер нисә тапҡыр СССР чемпионаты еңеүсеһе һәм призеры.
1985 йылда А. Зеленко, Н. Гусев һәм С. Сафаниев менән бергә Хафизов Европа чемпионатында немец ҡалаһы Аугсбургта сығыш яһай. Бында Тольятти ҡалаһы спортсылары айырым күнегеүҙәрҙә чемпион һәм күпбәйгелә көмөш призерлыҡ яулап ала.
# Ир (Пижма ҡушылдығы)

Ир — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 173 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ир (Пижма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036771
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103677
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һиртмә

Һиртмә, пружина, сиртмә — баҫымды кире ҡайтарыусы һығылмалы ҡорос спираль йәки пластинка; машина йәки механизмдың ҡыҫылғанда механик энергияны үҙенә алыу, йыйыу һәм кире ҡайтарыу өсөн тәғәйенләнгән детале; механик энергияны йыйа һәм йота торған һығылма элемент. Һиртмә, һығылмаһы һәм ныҡлығы юғары булған материалдарҙан эшләнә.
Тартҡанда һуҙыла һәм кире ҡайта торған һуҙылмалы нәмә; сиртмә.
* Сәңгелдәккә һиртмә ҡуйыу.
* Ҡоҙоҡтоң һыу күтәртә торған оҙон һайғауы.
* Ҡоҙоҡ һиртмәһе.
# Тельбес (йылға)

Тельбес — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/585/102/2 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.

# Тельбес (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009813
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200981
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чёрная Вадега

Чёрная Вадега — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Чеша йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Чёрная Вадега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052697
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005269
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Колбала

Колбала — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мута йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Колбала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008252
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100825
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Лундюга

Кесе Лундюга — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лундюга йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Лундюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024679
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002467
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0