# Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге

Нефть экспортлаусы илдәр ойошмаһы менән бутамаҫҡа.
Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге (ингл. Asia-Pacific Economic Cooperation, APEC) — региональ сауҙа һәм капитал һалыуҙарҙы еңеләйтеү һәм либералләштереү өлкәһендә хеҙмәттәшлек өсөн Азия-Тымыҡ океан төбәгенең 21 экономикаһы форумы. Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенең маҡсаты — иҡтисади үҫеште арттырыу һәм төбәк илдәре берләшмәһен нығытыу.
Ҡатнашыусы иҡтисадтарҙа донъя халҡының яҡынса 40 % йәшәй, уларға 54 % тиерлек Эске тулайым продукт һәм донъя сауҙаһының 44 % тура килә.

# Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге
## Тарих

Форум 1989 йылда Канберра ҡалаһында Австралия һәм Яңы Зеландия премьер-министрҙары тәҡдиме менән барлыҡҡа килә.
Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге ниндәйҙә булһа ойошма структураһыҙ йәғни ҙур бюрократик аппаратһыҙ ирекле кәңәш йыйыны булараҡ ойошторола. Сингапурҙа урынлашҡан ойошманың Секретариатында ҡатнашыусы экономикаларҙың вәкилдәренән 23 илсе, һәм тағы ла урындағы хеҙмәткәрҙәр эшләй.
Башта министрҙар кимәлендәге йыл һайын уҙғарылған кәңәшмәләр Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенең юғары органы була. 1993 йылдан ҡатнашыусы экономикаларҙың лидерҙарының осрашыуҙары ойоштороу эшмәкәрлегенең төп төрө булып китә. Был саммиттарҙа йыл эсендәге форум эшмәкәрлегенең дөйөм һығымтаһын барлаусы һәм артабанғы эшмәкәрлектең перспективаларын билдәләүсе декларациялар ҡабул ителә. Шулай уҡ ҙур аралыҡ менән тышҡы эштәр һәм иҡтисад министрҙары сессиялары уҙғарыла.
Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге төп органдары: консультацион эш советы, эксперттарҙың өс комитеты (сауҙа һәм инвестициялар буйынса комитет, иҡтисади комитет, административ-бюджет комитеты) һәм иҡтисадтың төрлө тармаҡтары буйынса 11 эш төркөмө.

# Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге
## Ағзалары

| Ҡатнашыусы экономикалар | Инеү датаһы |
| Австралия | 1989 |
| АҠШ | 1989 |
| Бруней | 1989 |
| Индонезия | 1989 |
| Канада | 1989 |
| Корея Республикаһы | 1989 |
| Малайзия | 1989 |
| Сингапур | 1989 |
| Таиланд | 1989 |
| Филиппин | 1989 |
| Яңы Зеландия | 1989 |
| Япония | 1989 |
| Гонконг, Ҡытай | 1991 |
| Ҡытай Тайбэйы | 1991 |
| Ҡытай Халыҡ Республикаһы | 1991 |
| Мексика | 1993 |
| Папуа — Яңы Гвинея | 1993 |
| Чили | 1994 |
| Вьетнам | 1998 |
| Перу | 1998 |
| Рәсәй Федерацияһы | 1998 |
Хәҙерге ваҡытта Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенә башлыса Тымыҡ океан буйлап яр һыҙығы булған 21 дәүләт инә. Ҡытай Халыҡ Республикаһы хуплауы менән был халыҡ-ара ойошмаға Тайвань ҡабул ителә. Һөҙөмтәлә Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегендә ҡатнашыусы илдәр урынына ҡатнашыусы экономикалар термины ҡабул ителгән.
Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенә инергә теләк белдергән кандидат-экономикалар: Бангладеш, Камбоджа, Колумбия, Коста-Рика, Макао, Монголия, Лаос, Пакистан, Панама, Һиндостан, Шри-Ланка, Эквадор. Утрауҙағы дәүләт Гуамдың ойошмаға инеү өсөн ғариза биреүенә АҠШ ҡаршы сыҡҡан.

# Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге
## Саммиттар

Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлегенең осрашыуҙары :
| | Дата | Дәүләт | Урыны |
| 1-се | 6—7 ноябрь 1989 | Австралия | Канберра |
| 2-се | 29—31 июль 1990 | Сингапур | Сингапур |
| 3-сө | 12—14 ноябрь 1991 | Корея Республикаһы | Сеул |
| 4-се | 10—11 сентябрь 1992 | Таиланд | Бангкок |
| 5-се | 19—20 ноябрь 1993 | АҠШ | Сиэтл |
| 6-сы | 15—16 ноябрь 1994 | Индонезия | Богор |
| 7-се | 18—19 ноябрь 1995 | Япония | Осака |
| 8-се | 24—25 ноябрь 1996 | Филиппин | Субик |
| 9-сы | 24—25 ноябрь 1997 | Канада | Ванкувер |
| 10-сы | 17—18 ноябрь 1998 | Малайзия | Куала Лумпур |
| 11-се | 12—13 сентябрь 1999 | Яңы Зеландия | Окленд |
| 12-се | 15—16 ноябрь 2000 | Бруней | Бандар-Сери-Бегаван |
| 13-сө | 20—21 октябрь 2001 | ҠХР | Шанхай |
| 14-се | 26—27 октябрь 2002 | Мексика | Лос Кабос |
| 15-се | 20—21 октябрь 2003 | Таиланд | Бангкок |
| 16-сы | 20—21 ноябрь 2004 | Чили | Сантьяго |
| 17-се | 18—19 ноябрь 2005 | Корея Республикаһы | Пусан |
| 18-се | 18—19 ноябрь 2006 | Вьетнам | Ханой |
| 19-сы | 8—9 сентябрь 2007 | Австралия | Сидней |
| 20-се | 22—23 ноябрь 2008 | Перу | Лима |
| 21-се | 14—15 ноябрь 2009 | Сингапур | Сингапур |
| 22-се | 13—14 ноябрь 2010 | Япония} | Иокогама |
| 23-сө | 12—13 ноябрь 2011 | АҠШ | Гонолулу |
| 24-се | 9—10 сентябрь 2012 | Рәсәй Федерацияһы | Владивосток |
| 25-се | 5—7 октябрь 2013 | Индонезия | Бали |
| 26-сы | 10—11 ноябрь 2014 | ҠХР | Пекин |
| 27-се | 18—19 ноябрь 2015 | Филиппин | Манила |
| 28-се | 2016 | Перу | Лима |
| 29-сы | 2017 | Вьетнам | Да-Нанг |