yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы

Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы (1 февраль 1939 йыл) — ғалим-офтальмолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1995), медицина фәндәре докторы (1987), профессор (1989). РСФСР‑ҙың (1986) һәм Башҡорт АССР‑ының (1977) атҡаҙанған табибы, Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡортостандың (1991) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Башҡорт АССР‑ының 12‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011). Почёт (1999), Салауат Юлаев (2004), Абхазия Республикаһының «Намыҫ һәм дан» (2004) ордендары кавалеры.
Т. Ә. Аҙнабаевтың улы, Ҡыпсаҡ ҡәбиләһе бейе, башҡорт тарханы һәм кенәзе Мешәүле Ҡарағужаҡ вариҫы.

# Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы
## Биографияһы

Марат Тәлғәт улы Аҙнабаев 1939 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР-ы Көйөргәҙе районы Яҡшымбәт ауылында тыуған.
1962 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң шунда уҡ эшләй, шул иҫәптән 1987—2011 йылдарҙа офтальмология кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1980—2006 йылдарҙа Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты директоры, 1983 йылдан өлкә-ара күҙ микрохирургияһы етәксеһе.

# Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Марат Аҙнабаевтың ғилми эшмәкәрлеге яңы тыуған балаларҙың күҙ ауырыуҙарын диагностикалау һәм операция ярҙамында дауалауҙың яңы алымдарын эшләүгә арналған. Ул 600-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 140‑тан ашыу уйлап табыу авторы. Микрохирургик операцияларҙың яңы ысулдарын, хирургия инструменттарын эшләй. Өфө офтальмологтары ғилми мәктәбенә нигеҙ һала. Уның булышлығы һәм етәкселегендә Күмертау, Сибай, Туймазы, Учалы, Яңауыл ҡалаһы, Салауат районы Малаяҙ ауылындағы дауаханаларҙа офтальмология буйынса микрохирургия үҙәктәре ойошторола; интраокуляр һәм контакт линзалар етештереү буйынса лаборатория асыла.
1997 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Офтальмологтар ассоциацияһы президенты.

# Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Руководство по глазной хирургии. М., 1976 (авторҙаш)
* Русско-башкирский толковый словарь медицинских терминов. Уфа, 2007 (авторҙаш)
* Атлас глазной патологии. 2-се баҫ. М., 2013 (авторҙаш).

# Аҙнабаев Марат Тәлғәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Почёт ордены (1999)
* Салауат Юлаев ордены (2004)
* Абхазия Республикаһының «Намыҫ һәм дан» ордены (2004)
* Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011)
# Көгөрләүек

Көгөрләүек (рус. Мородунка, лат. Xenus cinereus)— ржанка һымаҡтар отрядендәге ҡош.

# Көгөрләүек
## Ҡылыҡһырлама

Ҙурлығы сыйырсыҡтай. Оҙон суҡышы өҫкәрәк кәкрәйеп торған сэпсәү. Күберәк ерҙән йөрөй, һирәкләп ҡыуаҡтарға, төп баштарына ла ҡуна һырт яғы ҡара-көрән таплы һарғылт һоро. Кәүҙәһенең аҫҡы яғы аҡ, муйыны һәм түшенең еҫ яғы сыбар. Тебеттән һәм божор сәпсәүҙән суҡышы өҫкә ҡарай кәкре булыуы менән айырыла.

# Көгөрләүек
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «ти-ли-ли». Яҙғыһын ата ҡош сырылдап һыҙғыра: «түрүй-түрүй-түрүй».

# Көгөрләүек
## Йәшәү рәүеше

Шарлыҡтарҙа, күл һәм йылға буйҙарындағы батҡылдарҙа йәшәй. Төрлө бешкәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай. Көрән таплы 4 бөртөк һарғылт йомортҡа һала.
# Ҡорған (Мәнәүез ҡушылдығы)

Ҡорған (рус. Курган) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәнәүез йылғаһының уң ярына тамағынан 6,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ҡорған (Мәнәүез ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024700
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102470
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мадрид Комплутенсе университеты

Комплутенсе университеты (Universidad Complutense de Madrid) — Испанияның иң ҙур юғары уҡыу йорто. Дәүләт университеты илдең баш ҡалаһы Мадридта урынлашҡан.

# Мадрид Комплутенсе университеты
## Тарихы

Университет 1499 йылда кардинал Франсиско Хименес де Сиснерос ҡурсалауында Алькала-де-Энарес (Алькаланың латин телендәге «Complutum» исеменән университет атамаһы килеп сыҡҡан) ҡалаһында нигеҙләнгән. Был ваҡытта 1293 йылдан эшләгән юғары мәктәпкә (Estudios Generales) университет статусы бирелгән. Уға нигеҙ һалыусы хөрмәтенә университет эмблемаһында аҡҡош (исп. cisne) һүрәтләнгән.
Алькала-де-Энарес университетында Мигель де Сервантес, Франсиско Кеведо, Тирсо де Молина, Кальдерон де ла Барка, Лопе де Вега кеүек Испания мәҙәниәтенең билдәле эшмәкәрҙәре, Иезуиттар орденын нигеҙләүсе Игнасио де Лойола уҡыған. Университет уҡытыусылары араһында билдәле испан филологы Антонио де Небриха булған, ул 1513 йылдан 1522 йылға тиклем риторика кафедраһын етәкләгән.
1836 йылда королева Изабелла II идара иткән ваҡытта университет Мадридҡа күсерелә һәм Үҙәк университет тип атала башлай.
1977 йылда Алькала-де-Энарес ҡалаһындағы университет та тергеҙелә һәм йәнә үҙ эшен башлай. Әлеге ваҡытта ике университеттың һәр береһе 1836 йылға тиклемге тарихты үҙ тарихы тип иҫәпләй.
1927 йылда Монклоа районында университет комплексы төҙөлә башлай.
Испанияла Граждандар һуғышы осоронда университет биналары емерелә, ғилми, художестволы һәм библиографик мираҫҡа ҙур зыян килтерелә. Сиудад-Университарий бинаһы янында Сиудад-Университарий өсөн алыш барған, уның иҫтәлегенә 1946 йылда Еңеү Аркаһы төҙөлгән.

# Мадрид Комплутенсе университеты
## Хәҙерге заманда

1970 йылда Испания хөкүмәте юғары белем биреү реформаһы планын ҡабул итә һәм Үҙәк университет Комплутенсе Мадрид университеты тип үҙгәртелә, шул рәүешле үҙенең тарихи тыуған төйәгенең исемен үҙенә ҡайтара. Яҡынса ошо ваҡытта Сомосагуас кампусы ла төҙөлгән, унда социаль фәндәр өлкәһендәге факультеттарҙың күбеһе урынлашҡан һәм шул рәүешле Монклоа кампусын бер ни тиклем «бушатҡан».
1972 йылда университет составына ингәндәр:
* фәлсәфә, филология, тәбиғәт фәндәре, юридик, медицина, фармацевтика, ветеринария, сәйәсәт һәм иҡтисад фәндәре факультеттары;
* юғары махсус мәктәптәр: психология һәм психотехника, статистика, стоматология, суд медицинаһы, практик юриспруденция, холоҡ төҙәтеү-енәйәт хоҡуғы, сағыштырма хоҡуҡ, социология;
* юғары технология мәктәптәре: архитектура, агрономия, авиация инженерҙары, сәнәғәт, аралашыу юлдары, диңгеҙ флоты, тау эше, элемтә һәм башҡалар.
2008 йылда университетта 77 меңдән ашыу студент уҡыған, 10 меңдән ашыу хеҙмәткәр, шул иҫәптән профессор-уҡытыусылар составында 6868 кеше һәм 4047 административ-ярҙамсы персонал эшләгән.
Испанияның иң абруйлы гәзиттәренең береһе — «El Mundo» гәзитенең 2009 йылғы рейтингы буйынса Комплутенс университеты Испания университеттары араһында беренсе урынды биләй. The Times Higher Education рейтингы версияһы буйынса, 2010 йылда университет донъяла 269-сы урынды биләгән. Донъя университеттарының Шанхай академия рейтингында (Academic Ranking of World Universities) 2010 йылда университет өсөнсө йөҙөнсө урындарҙа була.
# Кислуха

Кислуха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 3379 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кислуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001489
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200148
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәсетле ауыл советы (Салауат районы)

Мәсетле ауыл советы — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Мәсетле ауылы.

# Мәсетле ауыл советы (Салауат районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә булған.

# Мәсетле ауыл советы (Салауат районы)
## Халҡы

* Н/Д

# Мәсетле ауыл советы (Салауат районы)
## Иҫтәлекле урындары

Мәсетле киҫелеше — Ер йөҙөндәге тормош эволюцияһының иртә пермь этабындағы пермь системаһының (290—285 миллион йыл элек) әртә һәм көңгөр ярустары интервалын биләгән фоссилияларҙан торған бай комплекслы халыҡ-ара әһәмиәткә эйә булған төп геологик объект. Ултырмаларҙа фораминиферҙар (фузулинид), аммоноидеялар, конодонттар, остракодтар, брахиоподтар, балыҡтар, каламиттар, эзбизташ ылымыҡтарҙың ҡаҙылма ҡалдыҡтары бар. Әртә-көнгөр йәшендәге ылымыҡтарҙың һирәк ҡалынлыҡтағы ҡомло-балсыҡлы һыҙаты аша кәүҙәләнә. Геологик өҫкә сығыу оҙонлоғо — 750 метрға, бейеклеге 100 метрға тиклем.
# Абтсдорф

Абтсдорф (нем. Abtsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1392 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,7 км². Диңгеҙ кимәленән 101 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6888 һәм автомобиль коды — WB.
# Гашков Ключ

Гашков Ключ — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черная Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Гашков Ключ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007863
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200786
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ольхуш

Ольхуш (Вольхуш) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кушва йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ольхуш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011024
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201102
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Албанияның фаунаһы

Албанияның фаунаһында умыртҡалы һәм умыртҡаһыҙҙарҙың 15 600-ҙән ашыу төрө иҫәпләнә. Албания территорияһының ҙур өлөшөн тауҙар биләй. Ил биләмәһенең яҡынса дүрттән бер өлөшөндә урман үҫә, әммә XX быуат аҙағына уларҙың майҙаны торған һайын нығыраҡ кәмей. Хайуандар донъяһының составына үҙәк европа һәм урта диңгеҙ фаунаһы ҡатышмаһынан хас.

# Албанияның фаунаһы
## Һөтимәрҙәр

Илдең территорияһында һөтимәрҙәрҙең 79 төрө теркәлгән . Йыртҡыс хайуандарҙан бында бүре, төлкө, сүл бүреһе, һоро айыу һәм ябай һеләүһен бар. Тояҡлылар араһында европа илеге, аҫыл болан һәм тау кәзәһе таралған. Ярғанаттарҙың 20 төрөн осратырға була. Яр буйы һыуҙарында дельфиндарҙың 4 төрө, шул иҫәптән косатка ла йәшәй.
* Таш һыуһар
* Ваҡыты урманда бесәй
* Серна
* Ер вечерница

# Албанияның фаунаһы
## Ҡоштар

Албания территорияһында ҡоштарҙың 350-нән ашыу төрө теркәлгән. Бөҙрә пеликан, төр кеүек, ҡыҙыл үңәсле ҡарағаҙ (Албанияла ҡышлай ғына), аҡбаш өйрәк һәм оҙон осло суҡышлы кроншнептар һирәк осрай һәм һаҡлауға мохтаж. Һыу ҡоштарының 70-тән ашыу төрө ҡышҡы миграция мәлендә йәки ҡышлау маҡсатында Албанияла туҡтала ә йылы яҡҡа йәки ҡышлау өсөн күсенгән ҡоштарҙың 250 төрө Албанияла туҡталыуы билдәле.
* Пеликан Кудрявый
* Өкө ҡолаҡса
* Күл аҡсарлағы
* Һөҙһөт

# Албанияның фаунаһы
## Һөйрәлеүселәр һәм амфибиялар

Илдә һөйрәлеүселәрҙең 46 төрө теркәлгән. 4 төрө ташбаҡа диңгеҙ, яр буйында үрсергә Адриатик диңгеҙ яр буйҙарында үрсеүсе диңгеҙ ташбаҡаларының 4 төрө булыуы билдәле: бисса (йәшел гөбөргәйелгә оҡшаған, әммә унан бәләкәйерәк, оҙонлоғо 60-90 см), йәшел гөбөргәйел, ҙур башлы гөбөргәйел һәм тиреһе күперсекле ташбаҡа (лут). Ер өҫтөндә һөйрәлеүселәр араһында 5 төрө билдәле гөбөргәйел, 17 төр йылан, 18 төр кеҫәртке.
Албанияла шулай уҡ ерҙә лә һыуҙа ла йәшәй алған 16 төр ер-һыу хайуандары бар.
* Балканская черепаха
* Прыткая лягушка
* Альпийская саламандра
* Бисса

# Албанияның фаунаһы
## Балыҡтар

Албанияның сөсө һыулы һыу ятҡылыҡтарында балыҡтарҙың 70-тән ашыу төрө билдәле, шуларҙың 18 төрө инвазион (агрессив) төргә ҡарай. Адриатик диңгеҙ һыуҙарында диңгеҙ балығының 250 төрө теркәлгән.

# Албанияның фаунаһы
## Умыртҡаһыҙҙар
### Бөжәктәр

Албанияла бөжәктәрҙең 4000 төрө булыуы билдәле. Шул иҫәптән 187 төр көндөҙгө күбәләктәр, 55 төр сиңерткә, 14 төр арыҫлан бөжәктәр, 50 төр мамыҡ ҡанатлылар, яҡынса 500 төр бызылдауыҡтар.

# Албанияның фаунаһы
## Умыртҡаһыҙҙар
### Үрмәксе

Илдә үрмәкселәҙең 335 төрө теркәлгән.

# Албанияның фаунаһы
## Умыртҡаһыҙҙар
### Моллюскылар

Албанияла ер өҫтөндәге һәм сөсө һыуҙағы моллюскыларҙың яҡынса 400 төрө билдәле, уларҙың күбеһе эндемик.

# Албанияның фаунаһы
## Шулай уҡ ҡара

* Албания географияһы
# Өҫкәлек

Өҫкәлек — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Өҫкәлек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200631
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Урта Каргалка

Урта Каргалка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №711 Каргалка йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Урта Каргалка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200007139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200713
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лензита

Лензита — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Лензита
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305223
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тих бял Дунав

«Тих бял Дунав» (башҡ. Тымыҡ аҡ Дунай) — Болгарияла киң танылыу алған марш йыры. Христо Ботевтың отрядының «Радецки» пароходында Дунай йылғаһы аша үтеүгә арналған. Һүҙҙәр авторы — Иван Вазов, композиторы — Иван Караджов.
Шул уҡ исемле шиғырҙы болгар шағиры Иван Вазов 1876 йылда үк, үҙе әйтмешләй, «Ботевтың Козлодуй яғынан үткәне хаҡында тәүге хәбәрҙе ишеткәс тә» («…при първата вест за минаването на Ботьова при Козлодуй…») яҙған. Йырҙың көйө 1909 йылда Иван Караджов — билдәле революционер, йәмәғәт эшмәкәре, Солунь (Салоники) ҡалаһындағы болгар ирҙәре гимназияһының музыка уҡытыусыһы тарафынан яҙылған.
Тиҙҙән Тих бял Дунав болгар халҡының иң яратҡан илһөйәр йырҙарының береһенә әйләнә, марш булараҡ та йыш башҡарыла.
Тәү башта йыр ике тауыш менән башҡарылған, төп нөсхәһенең 22 строфаһының (куплетының) күбеһе йырланмаған.

# Тих бял Дунав
## Текст

    Тих бял Дунав се вълнува,
          весело шуми
       и «Радецки» гордо плува
          по златни вълни.
       Но кога се там съзирва
          козлодуйски бряг,
       в парахода рог изсвирва,
          развя се байряк.
       Млади български юнаци
          явяват се там,
       на чела им левски знаци,
          в очите им плам.
    Гордо Ботев там застана
          младият им вожд -
       па си дума капитану,
          с гол в ръката нож:
       Аз съм български войвода,
          момци ми са тез;
       ний летиме за свобода,
          кръв да леем днес.
    Ний летиме на България
          помощ да дадем
       и от тежка тирания
          да я отървем.

# Тих бял Дунав
## Көйө

* Тих Бял Дунав се вълнува
# Сяльдяй-Нярый-Кы

Сяльдяй-Нярый-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының һул ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 119 км.

# Сяльдяй-Нярый-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064690
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306469
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Красноярка (Кумир ҡушылдығы)

Красноярка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кумир йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Красноярка (Кумир ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009068
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100906
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Енгас

Енгас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паденьга йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Енгас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031940
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003194
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Бугряница

Кесе Бугряница — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Бугряница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051738
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005173
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фәхретдинова Динара Йәлил ҡыҙы

Фәхретдинова Динара Йәлил ҡыҙы (рус. Фахретдинова Динара Жалиловна; 20 ноябрь 1992 йыл) — Рәсәй спортсыһы. Халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Ҡаяға үрмәләү буйынса Европа чемпионы (2013). Ҡаяға үрмәләү буйынса өс тапҡыр Рәсәй чемпионы (2013, 2014, 2018) һәм күп тапҡыр Рәсәй чемпионаты призеры (2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2015, 2021, 2022). Ҡаяға үрмәләү буйынса Рәсәй кубогы еңеүсеһе (2017, 2021, 2022).

# Фәхретдинова Динара Йәлил ҡыҙы
## Биографияһы

Динара Йәлил ҡыҙы Фәхретдинова 1992 йылдың 20 ноябрендә Башҡортостан Республикаһы Салауат ҡалаһында тыуған. 4 йәшендә ғаиләһе менән Ямал-Ненец автономиялы округының Губкинский ҡалаһына күсә. 6 йәштән акробатика менән шөғөлләнә башлай. Атаһы спортсы була, ул Динараға 7 йәш булғанда вафат була. 10 йәшенән ҡаяға үрмәләү спорты менән шөғөлләнә. 16 йәшендә Мәскәүгә күсә.
2006, 2008 һәм 2009 йылдарҙағы үҫмерҙәр араһында донъя беренселектәрендә тиҙлеккә үрмәләү буйынса дисциплинала өс тапҡыр еңеү яулай. Ә 2010 йылда донъя беренселегендә ауырлыҡҡа үрмәләү буйынса дисциплинала бронза миҙалын яулай.
Ҡаяға үрмәләү буйынса Рәсәй чемпионаттарында күп тапҡыр уңышлы сығыш яһай. Ауырлыҡҡа үрмәләү дисциплинаһында өс тапҡыр — 2013, 2014 һәм 2018 йылдарҙа Рәсәй чемпионы титулын яулай. Ошо уҡ дисциплинала 2008, 2009, 2011, 2012, 2015, 2021 йылдарҙа көмөш, ә 2010 һәм 2022 йылдарҙа бронза миҙалдарына эйә була.
2012 йылда ҡаяға үрмәләү буйынса донъя кубогы этабында 3-сө урынға эйә була.
2013 йылда рәсәйлеләрҙән беренсе булып Европа чемпионатында ауырлыҡҡа үрмәләү дисциплинаһында 1-се урын яулай һәм ошо уҡ дисципланала Бөтә донъя уйындарынан бронза миҙалын алып ҡайта.
2015 йылдың ноябрендә Мәскәүҙә уға бысаҡ менән һөжүм итәләр, дауаханала операция яһайҙар. 2016 йылдың йәйендә йәнә халыҡ-ара спорт ярыштарында ҡатнаша башлай.
2017, 2021 һәм 2022 йылдарҙа ҡаяға үрмәләү буйынса Рәсәй кубогы еңеүсеһе була.
Боулдеринг буйынса ла уңыштары бар — Динара 2021 йылда Рәсәй чемпионатында көмөш миҙал яулай һәм 2022 йылда Рәсәй кубогында 2-се урынға эйә була.
2021 йылда Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙары араһынан тәүгеләрҙән булып 9а «Макс Фактор» категорияһын үтәй.
# Аргунду

Аргунду — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каракопша йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Аргунду
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000175
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100017
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1