yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Куность

Куность — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Куность
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008698
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000869
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вежайка (Онолва ҡушылдығы)

Вежайка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Онолва йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Вежайка (Онолва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100265
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мярсала

Мярсала — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға 6 йылғаһының һул ярына тамағынан км өҫтәрәк Тумая ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мярсала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000004015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000401
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мостафин Өлфәт Мансур улы

Мостафин Өлфәт Мансур улы (4 май 1959 йыл — 29 октябрь 2020 йыл) — дәүләт эшмәкәре, ғалим. Техник фәндәр кандидаты. 2018 йылдың 29 октябренән Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы.

# Мостафин Өлфәт Мансур улы
## Биографияһы

Өлфәт Мансур улы Мостафин 1959 йылдың 4 майында Башҡорт АССР-ының Саҡмағош районы Иҫке Ихсан ауылында тыуған. 1976 йылда Иҫке Бәшир урта мәктәбен тамамлағандан һуң Өфө еңел сәнәғәт техникумына уҡырға инә. 1977 йылдың майында Совет Армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1979 йылдың майынан 1981 йылдың мартына тиклем Өфө еңел сәнәғәт техникумында уҡыуын дауам итә, уны тамамлағандан һуң мамыҡ иләү сәнәғәте техник-технологы һөнәре буйынса диплом ала.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1981 йылдың июнь айында Өфө ҡалаһының Киров районында торлаҡ-эксплуатация идаралығында башлай. Киров районы торлаҡ-коммуналь хужалығы системаһында 4-се разрядлы слесарь булып эшләй башлай, торлаҡ хужалығы производство тресының мастеры, баш инженеры, 40-сы торлаҡ-эксплуатация идаралығы (ЖЭУ-40) начальнигы вазифаһына тиклем үрләй, унда 1991 йылдың мартына тиклем эшләй.
1992 йылда Серго Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институтын тамамлай.
Киров район Советы башҡарма комитетында эшләүен дауам итә, коммуналь хужалыҡ бүлеге мөдире, торлаҡ хужалығы предприятиелары идаралығы һәм мэрияның инженер тәьминәте начальнигы урынбаҫары, ААЙ "Газ-сервис"тың «Уфагаз» филиалы баш инженеры. 2003—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты хакимиәтенең финанс-хужалыҡ идаралығын етәкләй. 2008 йылдың 28 майында Башҡортостан Республикаһы Президентының махсус бойороғо менән биләгән вазифаһынан бушатыла. 2010—2013 йылдарҙа Росатомнадзор идаралығында төрлө вазифаларҙа эшләй. 2013 йылда "Газпром газ бүлеү Өфө"гә ҡайта.
Башҡортостан Республикаһы дүртенсе саҡырылыш Өфө ҡалаһы ҡала округы Советының 32-се ултырышында Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы итеп һайлана. Өфө ҡалаһы мэры вазифаһына 28 кандидаттың иләктә ҡалған өс кандидаты дәғүә итә.
28 депутат Өлфәт Мансур улы Мостафин өсөн тауыш бирә. 2020 йылдың 29 октябрендә Мәскәү ҡалаһының Склифосовский институтында ковид, пневмония һәм башҡа сирҙәрҙән өҙлөгөү һөҙөмтәһендә вафат була.

# Мостафин Өлфәт Мансур улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Техник фәндәр кандидаты. 2005 йылда «Комплексная система оценки остаточного ресурса трубопроводов системы газоснабжения, бывших в консервации» темаһы буйынса диссертация яҡлай. Ғилми етәксеһе — техник фәндәр докторы, профессор Зәйнуллин Рәшит Сибәғәт улы, ғилми консультанты — техник фәндәр докторы Нәҙершин Альберт Сәхәп улы.
# Оло Садат

Оло Садат — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урюп йылғаһының һул ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Садат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201552
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бәҙрәш (йылға)

Бәҙрәш (рус. Бедряжка) — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Эстәрже (Стреж) йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бәҙрәш (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025766
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102576
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вәлиев Ғәлиулла Ғәлимулла улы

Вәлиев Ғәлиулла Ғәлимулла улы (1900 йыл — 19 декабрь 1978 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Ҡыҙыл Йондоҙ, III дәрәжә Дан ордены кавалеры

# Вәлиев Ғәлиулла Ғәлимулла улы
## Биографияһы

Ғәлиулла Ғәлимулла улы Вәлиев 1900 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Миәкә районының Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында тыуа. Ауыл мәктәбендә ни бары ике йыл ярым ғына белем ала. 1919 йылдың авгусында Ҡыҙыл Армия сафына алына. Хәрби хеҙмәттә саҡта, Пенза ҡалаһында 9 айлыҡ кавалеристар курсы үтә, һуңынан тағы Ҡазанда 9 айлыҡ курстарҙа уҡый. 1919—1921 йылдарҙа Граждандар һуғышында йөрөй, 1-се атлылар Армияһы составында аҡ поляктарҙы тар-мар итеүҙә ҡатнаша, шулай уҡ Урта Азияла баҫҡынсыларға ҡаршы көрәшә. Һаулығы ҡаҡшау сәбәпле, 1923 йылда демобилизациялана. Район халыҡ судында эшләй, артабан Мәнәүезтамаҡта суд секретары була. 1931 йылда Башнаркоматта 6 айлыҡ курстар тамамлай. 1931—1938 йылдарҙа Ҡрнашаҡ һәм Ялан-Ҡатай райондарында прокурор була. 1938 йылда репсессиялана һәм 1939 йылда ирекккә сығарыла. 1939—1941 йылдарҙа Ҡырғыҙ-Миәкә ВКП(б) район комитетының 1-се секретары ярҙамсыһы булып эшләй. 1941—1942 йылдарҙа райондың промкомбинат директоры вазифаһын башҡара. Шул осорҙа урындағы ойошма фронт өсөн кәрәкле әйберҙәр етештерә: ҡыҫҡа тундар, һырмалар, ҡолаҡсынлы бүректәр тегелә, быймалар, сабаталар, сана һәм ҡамыт-дуғалар әҙерләнә.

# Вәлиев Ғәлиулла Ғәлимулла улы
## Хәрби юлы

1943 йылдың декабрендә Ғәлиулла Вәлиев Бөйөк Ватан һуғышына алына һәм 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғышҡа инә. Ворошиловоград ҡалаһын азат итеүҙә, Днепр йылғаһы аша сығып, Варшаваны алыуҙа ҡатнаша, дошманды ҡыуып, Берлинғаса барып етә. Яу мәлендә яралана. Фронтта тәүҙә ябай уҡсы (атыусы), артабан КП 58-се гвардияла элемтәсе, ә 1944—1945 йылдарҙа миномет батареяһында зарядлаусы була. 1943 йылдың 16 сентябрендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән наградлана — Ворошиловоград янында, йәғни Петровка ауылы эргәһендәге атака мәлендә пулеметтан 15 немец һалдатын һәм бер мотоциклды юҡ итә. Шулай уҡ 1943 йылдың октябрендә III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. Яҡташыбыҙҙы наградаға тәҡдим ителгән документта түбәндәге юлдар килтерелә: «Баш ефрейтор Вәлиев башҡаларға ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ өлгөһө күрһәтеп, командованиеның ҡушҡандарын һәр саҡ намыҫ менән үтәне…» 1945 йылдың 20 ғинуарында Польшаның Варто ауылы эргәһендә Вәлиев Ғәлиулла дүрт минометсы менән 17 немец һалдатын юҡ итә, улар беҙҙең һуғыш кәрәк-яраҡтары тейәлгән транспортҡа һөжүм иткән була. Уның Беҙҙең һуғыш припастары ҡотҡарыла. Вәлиев Ғәлиулла 1945 йылда демобилизациялана.

# Вәлиев Ғәлиулла Ғәлимулла улы
## Һуғыштан һуңғы йылдарҙағы эшмәкәрлеге

Тыуған яғына ҡайтҡас, Ғәлиулла Ғәлимулла улы райсоветта ауыл хужалығы бүлеге урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1951—1957 йылдарҙа — Сталин исемендәге колхоз рәйесе. 1957 йылдан — ауыл Советы рәйесе вазифаһын биләй. 1960 йылда хаҡлы ялға сыға. 1978 йылда вафат була.

# Вәлиев Ғәлиулла Ғәлимулла улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943)
* III дәрәжә Дан ордены (6 февраль 1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (16 сентябрь 1943) миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы.
# Татарка (Көньяҡ козлонец ҡушылдығы)

Татарка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Козленец йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Татарка (Көньяҡ козлонец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003462
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Асылыкүл (йыр)

Асылыкүл йыры — Башҡортостандағы иң ҙур күл, Дәүләкән ҡалаһының көнбайыш — төньяҡ-көнбайышында, ҡаланан 27 км алыҫлыҡта урынлашҡан күл тураһында.

# Асылыкүл (йыр)
## "Асылыкүл" йырының һүҙҙәре

| Башҡортса | Урыҫса |
| Асылыкүл буйҙары, Буйҙарында уйнауы! Асылыкүл буйҙарында Уйнап туйып булманы. Асылыкүл, Асылыкүл, Күл буйҙары аҫыл гөл. Күл буйҙары дүңгәк-дүңгәк, Күл һыуҙары күк-күңгәк. Асылыкүл буйҙарында Кәрәк уйнамаҡ-көлмәк. Асылыкүл, Асылыкүл, Шунда асыла күңел. Асылыкүл буйында, Ҡоштар һайрай муйылда. Эштән ҡайтҡас, ҡояш батҡас, Йәштәр сыға уйынға. Асылыкүл, Асылыкүл, Ҡарап торма: уйна, көл! | Берега Аслыкуля, На берегах его игры! На берегах Аслыкуля Нельзя было пресытиться, играя. Аслыкуль, Аслыкуль, На берегах озера - прекрасные цветы. Берега озера круглые-круглые, Вода озера ярко-синяя. На берегах Аслыкуля Надо играть-смеяться Аслыкуль, Аслыкуль, Там веселится душа. На берегах Аслыкуля Птицы поют в черемухе. Придя с работы, когда солнце зайдет, Молодые выходят на игры. Аслыкуль, Аслыкуль, Не смотри, а играй, смейся! |
# Ҡарғын «Идеалъ» кинематографы

Ҡарғын «Идеалъ» кинематографы — кинотеатр, 1911 йылда Үрге Дон территорияһында төҙөлгән беренсе кинотеатрҙарҙың береһе . «Телһеҙ кино» дәүеренә ҡараған кинематорграф объекттарына ҡарай. Бында 1920-930-сы йылдарҙа яҙыусы, киносценарист Шолохов Михаил Александрович ҡатнашлығында кинолар күрһәтелгн. Бина М. А. Шолохов дәүләт музей-ҡурсаулығы составына инә, ул Ростов өлкәһе Боков районы Ҡарғын станицаһы территорияһында төҙөлгән. Ҡарғын кинематографы Дон Ғәскәре өлкәһендә төҙөлгән икенсе кинотеатр була. Тәүге кинотеатр Дондағы Ростовта шул уҡ исемдә булған.

# Ҡарғын «Идеалъ» кинематографы
## Тарих

Казак уряднигы Тимофей Иванович Каргин 1911 йылда Ҡарғын станица биләмәһендә "Идеалъ"кинематографын төҙөгән. Кинотеатр янында яҡтылыҡ рекламаһы эшләгән. Күрше утар, станицаларҙан кешеләр бында фильм ҡарарға килгән. 1911—1916 йылдарҙа кинематограф ҡул көсө менән «тере һүрәт» күрһәтеүсе кинопроектор ярҙамында эшләй. Һуңғараҡ «телһеҙ кино» осоро була, ул саҡтарҙа тауышһыҙ фильм күрһәтелә. Кинематограф башланғанда француз фирмаһы проекторы «ПАТЕ»ҡулланыла, май шәм яҡтылыҡ сығанағы булып хеҙмәт итә. Ваҡыт үтеү менән электропривод менән эшләгән икенсе быуын кинопроекторы ҡулланыла башлай . Был 1917 йылда Ҡарғын тирмән комплексы ҡоролмаһына электр энергияһы эшләп сығарыусы динамо-машина ҡуйыу арҡаһында мөмкин була. Динамо-машина эске яныулы двигатель ярҙамында нефть яғыулығы менән эшләй. Электр энергияһын бындай етештереү ул заманда бик һирәк ҡулланылған һәм тамашасы иғтибарын кинотеатрға йөрөргә йәлеп иткән.
Билет хаҡы урынына ҡарап үҙгәреп торған: 10 тинлек урындар, шулай уҡ 50 тинлек урындар ҙа булған. Алдағы рәттәрҙәге урындар арзан торған, тамашасылар унда вена ултырғыстарында ултырып кино ҡараған, ә хәлле һәм почетлы ҡунаҡтар өсөн ложа булған. Ағас эскәмйәләрҙәге урын 5 тин торған, улар экранға бик яҡын торған. Ҡарғын тирмәненә ашлыҡ тартырға килеүселәр өсөн кино бушлай күрһәтелгән. Кино залының һыйҙырышлығы 100 кеше булған.
1920—1930 йылдарҙа кинотеатр бинаһы станица клубы булып тора, ул пьесалар һәм водевиль ҡуйыу урыны булып хеҙмәт иткән. Михаил Шолохов ошо тамашаларҙа ҡатнашҡан. Кинотеатрҙа уның беренсе пьесалары күрһәтелә. XХI быуатта кинематографтың конструкцияларын нығытыу буйынса эштәр башҡарыла. 2016 йылда уны реставрациялау өсөн аҡса федераль ҡаҙнанан бүленә. Кинотеатр бинаһы тарих һәм мәҙәниәт мираҫ объектына ҡарай һәм «Т. А. Каргин ихатаһы» һәйкәлдәр комплексына ингән.
«Покровтағы Ҡарғын йәрминкәһе йәрминкәһе» байрамы ваҡытында, 2016 йылдың октябрендә, «Идеалъ» кинотеатры реставрациялауҙан һуң асылған. Был биналарҙы асыу тантанаһында А. М. Шолохов, Ю. А. Пятиков, А. А. Резванов һәм И. А. Орлова ҡатнашҡан. Күңелле йәрминкә байрамы ваҡытында кинотеатр бинаһында «Шолохов геройҙары экранда» күргәҙмәһе эшләй, ул Рәсәй киноһы йылына арнала. Бында килеүселәргә Шолохов әҫәрен экранлаштырыу тарихы тураһында һөйләүсе экспонаттар тәҡдим ителгән.
# 1918 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1918 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1918 MCMXVIII |
| Юлиан стилендә | 1917 — 1918 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2670 — 2671 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7426 — 7427 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5678 — 5679 ה'תרע"ח — ה'תרע"ט |
| Мосолман календары | 1337 — 1338 |
| Боронғо әрмән календары | 1367 ԹՎ ՌՅԿԷ |
| Ҡытай календары | 4614 — 4615 (с 11 февраль) 丁巳 — 戊午 красная змея — жёлтый конь |
| Эфиопа календары | 1910 — 1911 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1974 — 1975 |
| - Шака самват | 1840 — 1841 |
| Иран календары | 1296 — 1297 |
1918 (бер мең туғыҙ йөҙ ун һигеҙенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1918 йылы, 2 мең йыллыҡтың 918 йылы, XX быуаттың 18 йылы, XX быуаттың 2 ун йыллығының 8 йылы, 1910 йылдарҙың 9 йылы.

# 1918 йыл
## Ваҡиғалар

* ғинуар — Башҡорт Хөкүмәте автономиялы идаралыҡ тураһындағы положение проектының айырым параграфында эске автономиялы идаралыҡта һәм судта башҡорт теле рәсми тел булыуын билдәләй.
* сентябрь — Комуч һәм Башҡорт Хөкүмәте менән килешеү төҙөлә, уға ярашлы Комуч Башҡортостан милли-территориаль автономияһын таный.
* 8—23 сентябрь — Өфөлә Дәүләт кәңәшмәһе үтә. Бында «Бөтә Рәсәй юғары идаралығы барлыҡҡа килеүе тураһында акт» ҡабул ителә һәм уға ярашлы Ваҡытлы Бөтә Рәсәй хөкүмәте (Өфө директорияһы) ойошторола.

# 1918 йыл
## Тыуғандар

* 5 ғинуар — Аляев Иван Павлович, совет-фин (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғыштарҙа ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1940).
* 5 февраль — Назар Нәжми, Башҡортостандың халыҡ шағиры.
* 15 апрель — Әхмәлетдинов Фазылйән Фазлый улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 2 май — Әхмәтов Абдулла Шәңгәрәй улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 18 июль — Нельсон Мандела, Нобель Тыныслыҡ премияһы лауреаты, Көньяҡ Африка Республикаһының 8-се президенты.
* 7 сентябрь — Яҡуп Ҡолмой, башҡорт совет шағиры, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 15 сентябрь — Ибраһим Ғиззәтуллин, башҡорт яҙыусыһы һәм шағиры.
* 20 декабрь — Әсфәндиәров Закир Лотфрахман улы, Советтар Союзы Геройы (1944)

# 1918 йыл
## Вафат булғандар

* 7 март — Иҙелбаев Ғабдулла Сәфәрғәли улы, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.
* 12 май — Радлов Василий Васильевич, төркиәтсе, этнограф, археолог һәм педагог.
* 7 август — Ҡарамышев Әмир Батыргәрәй улы, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.
* 19 август — Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы, революционер.
* 19 сентябрь — Кейеков Ғарифулла Мөхәмәтғәли улы, башҡорт мәғрифәтсе-шағиры.
# Аҙау (станция)

Аҙау — Ростов өлкәһенең Аҙау ҡалаһында урынлашҡан, Төньяҡ-Кавказ тимер юлының Ростов төбәгендәге һуңғы тимер юл станцияһы.

# Аҙау (станция)
## Географияһы

Аҙау тимер юл станцияһы Батайск үҙәк тимер юл станцияһынан 30 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Аҙау (станция)
## Тарихы

Аҙау станцияһы 1910 йылдың 6 декабрендә барлыҡҡа килә. Шул уҡ көндө беренсе поезды ҡаршы ала. 1920-се йылдарға тиклем станцияла пассажирҙар хәрәкәте бик интенсив булған. Һуңынан түбән төшөү осоро етә, поездар һаны кәмей. 1950-се йылдарҙан Аҙау портының тауар әйләнеше күләме артыуына бәйле, станция аша йөк поездары әүҙем йөрөй башлай. Бөгөн станцияны 45 тимер юлсы хеҙмәтләндерә. Аҙау — икенсе класлы йөк һәм пассажирҙар станцияһы. 1966 йылда үҙгәреүсән ток менән электрлаштырылған. Йөк характеры — портҡа күмер (тәүлегенә 100 вагонға тиклем), төҙөлөш материалдары, ваҡ таш, таҡта материалдары. 2010 йылда, станцияның 100 йыллыҡ юбилейына, урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары булып торған вокзал, персоналдар йәшәгән тарихи торлаҡ йорт һәм пакгауз реконструкциялана, шул уҡ ваҡытта биналарҙың 1910 йылдағы бөтә деталдәре һәм формаһы, нескәлектәре һаҡлап ҡалына.

# Аҙау (станция)
## Эшмәкәрлеге

Станцияның заманса инфраструктураһы яр буйы тибындағы вокзалды, ике түбән пассажирҙар һәм өс йөк платформаһын, станция буйынса дежурный бинаһын, пакгауз, станцияның көнбайыш ауыҙы өҫтөнән йәйәүлеләр үткәргесен үҙ эсенә ала. Һигеҙ юлдың тәүге бишәүһе 25 кВ үҙгәреүсән ток менән электрлаштырылған. Вокзал артындағы электрлаштырылмаған юлдар порт һәм ҡаланың бер нисә сәнәғәт предприятиеһы яғына дауам итә. Вокзал бинаһының үҙәк фасады ҙур булмаған вокзал алды майҙанына сыға. 1950-се йылдарҙан станция буйынса хәрәкәт башлыса диңгеҙ һәм йылға флоты сауҙа судноларына йөк бушатыу өсөн (башлыса таш күмер, таш, төҙөлөш материалдары) портҡа барыусы йөк составтары тарафынан тормошҡа ашырыла.

# Аҙау (станция)
## Эшмәкәрлеге
### Станция буйынса ҡала яны хәрәкәте

Ғәҙәти көндәрҙә вокзал өс пар Ростов-Главный—Аҙау—Ростов-Главный ҡала яны пассажирҙар поезын ҡабул итә. Пассажирҙар ташыуҙы электропоезд ЭД9 йәки рельслы автобус РА1 башҡара.
| Поезд № | Хәрәкәт маршруты | Поезд № | Хәрәкәт маршруты |
| Ҡала яны | Ростов — Аҙау | Ҡала яны | Аҙау — Ростов |
Станция буйынса алыҫҡа йөрөүсе рейстар юҡ.
# Сосновая (Берёзовка ҡушылдығы)

Сосновая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сосновая (Берёзовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200028266
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202826
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вындяда

Вындяда — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Речка ҡылымығының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Вындяда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303347
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡарағат

Ҡара ҡарағат (лат. Rí́bes ní́grum) — крыжовниктар (Grossulariaceae) ғаиләһенәге ике өлөшлөләр тәртибендәге ҡара төҫтәге әскелтем емешле ҡыуаҡ һәм шуның емеше. Ҡарағатты аҙыҡ урынына ҡулланалар: ҡайнатма, желе, ҡаҡ, сироп һәм ҡарағат винаһы етештерәләр.

# Ҡарағат
## Ботаник яҙма

* К. А. М. Линдман, «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926 китабынан ботаник иллюстрация
1—2 м бейек үҫемлек. Йәш үҫентеләре ҡабарып торған тоноҡ япраҡлы; ҡартайғандары көрән төҫлө.
Япраҡтары осло ҡырыйлы 3—5 (12-гә тиклем) см; өс йышыраҡ бишбармаҡлы өсмөйөш формаһында. Сәскәлеге 3—5 (йышырыҡ 8) см оҙонлоҡта, 5—10 сәскәле.
Емеше — йәшкелт ҡара-ҡусҡыл төҫтәге 1 см диаметрға тиклем ашарға яраҡлы еләк. Майҙа сәскә ата, июль айында емеш бирә.
# Лагутник йырмағы

Лагутник йырмағы — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гирло Терновое йылғаһы тармағының һул ярына тамағынан 1,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Лагутник йырмағы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000000078
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000007
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хальберштадт

Хальберштадт (нем. Halberstadt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 42605 кеше йәшәй. Майҙаны — 82,22 км². Диңгеҙ кимәленән 119 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38820 һәм автомобиль коды — HZ (элек HBS).