yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Палиашвили Захарий Петрович

Захарий Петрович Палиашвили (груз. ზაქარია პეტრეს ძე ფალიაშვილი; 1871 йыл—1933 йыл) — грузин композиторы, педагог, музыка-йәмәғәт эшмәкәре, грузин классик музыкаһының билдәле вәкиле, Грузин ССР-ының халыҡ артисы (1925).

# Палиашвили Захарий Петрович
## Биографияһы

Захарий Палиашвили 1871 йылдың 4 (16) авгусында Кутаисиҙа сиркәү хоры йырсылары ғаиләһендә тыуа. Ғаиләләге 18 баланың 6-һы профессиональ музыкант булып китә.
Музыкаль белемде католик костеле ҡарамағындағы мәктәптә ала, унда ул йырларға һәм органда уйнарға өйрәнә. Шулай уҡ Ф. Мизандариҙан фортепиано дәрестәре ала. Ғаилә Тифлисҡа күскәндән һуң музыка училищеһында валторна класында шөғөлләнә һәм Н. С. Кленовскийҙа композиция теорияһын өйрәнә.
1900 — 1903 йылдарҙа Мәскәү консерваторияһында С. И. Танеевта композиция класы буйынса уҡый. Танеев менән дәрестәр Захарий Петровичты рус музыка мәҙәниәтенә яҡынайта һәм уның композиторлыҡ оҫталығы үҫешенә булышлыҡ итә.
Палиашвили Грузин филармония йәмғиәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе була, шулай уҡ 1908—1917 йылдарҙа ошо йәмғиәт ҡарамағында ойошторолған хор, оркестр һәм музыка мәктәбен етәкләй.
Захарий Палиашвилиҙың ижадында үҙәк урынды «Абесалом и Этери» (1919), «Даиси» (1923) опералары биләй. Грузияның хәҙерге гимнының музыкаһы уның ошо атап үтелгән ике операһынан алынған.
Бынан тыш Захарий Петрович «Латавро» (1927) һәм «Торженственная кантата» (1927 йылда Октябрь революцияһының 10 йыллығына яҙа) операларын ижад итә. Палиашвили 300 самаһы грузин халыҡ йыры тексын яҙып ала. Уларҙың бер өлөшөн 1910 йылда «Грузин халыҡ йырҙары йыйынтығы» китабында баҫтыра.
Захарий Петрович Павлиашвили 1933 йылдың 6 октябрендә Тифлиста вафат була. Тбилиси опера театры эргәһендәге скваерҙа Вано Сараджишвили ҡәбере янында ерләнә.

# Палиашвили Захарий Петрович
## Хәтер

* 1937 йылда Грузин опера һәм балет театрына Палиашвили исеме бирелә.
* 1971 йылда Павлиашвилиға арналған СССР почта маркаһы сығарыла.
* СССР-ҙа Захарий Павлиашвилиҙың Дәүләт музейы асыла (Тбилиси).
* 1960—1994 йылдарҙа Бәләкәй Ржевский тыҡырығы уның исеменә йөрөтә. Хәҙер Волгоград һәм Тбилиси ҡалаларында Палиашвили исемендәге урамдар бар.
* Палиашвилиҙың һүрәте 2 грузин лариһы банкнотаһына төшөрөлгән.
# Соль-Илецк районы

Соль-Илецк районы (Тоҙтүбә, Илек) — Ырымбур өлкәһендә административ район. Майҙаны — 5,1 мең км².

# Соль-Илецк районы
## Милли состав

* Халыҡ
* һаны, кеше (%).
* урыҫтар
* 29 604 (56, 39 %)
* ҡаҙаҡтар
* 13 618 (25, 94 %)
* татарҙар
* 4 780 (9, 10 %)
* украиндар
* 1 727 (3, 28 %)
* немецтар
* 700 (1, 33 %)
* башҡа халыҡтар
* 2 066 (3, 93 %)
* милләтен күрһәткән кешеләр, дөйөм
* 52 495 (100, 00 %)

# Соль-Илецк районы
## Иҡтисад

Райондың төп байлығы — Соль-Илецк тоҙ яҡтылығы (Илек тоҙ сығарыу райондары). Шулай уҡ район үҙәгендә «Ҡара дельфин» федераль учреждениеһы, ғүмерғә төрмәлә ултыртылған граждандар төрмәһе урынлашҡан. Район «соль-илецк ҡарбуҙдар», Развал тоҙло күле (Рәсәйҙәғе «Мертвое море»), «Святой камень» (2,5 метры кварциттар урынлашҡан ере) менән билдәле.
# Тарханы

Тарханы — федераль әһәмиәттәге Рәсәй дәүләт музей-ҡурсаулығы, XVIII быуат аҙағында — XIX быуат башында иң билдәле усадьба, Рәсәйҙәге Лермонтов урындарының береһе. Шағирҙың яратҡан өләсәһе, Елизавета Арсеньева, тыумыштан Столыпинаның усадьбаһы. Лермонтов балалыҡ йылдарын Тарханы усадьбаһында үткәрә. Хәҙер усадьба Пенза өлкәһенең Лермонтово ауылы тип йөрөтөлә.
Рәсми исеме — Федераль дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһы «Лермонтов Дәүләт музей-ҡурсаулығы „Тарханы“».
Лермонтово ауылынан 17 км көньяҡ-көнбайыштағы Белинский ҡалаһында В. Г. Белинскийҙың музей-усадьбаһы тора.

# Тарханы
## Усадьбаның архитектура ансамбле

Беренсе комплексҡа инә:
* Баяр йорто
* Мария Египетская сиркәүе
* Ялсылар йорто (тергеҙелгән)
* Асҡыссы йорто (тергеҙелгән)
Икенсе комплексҡа инә:
* Арсеньев-Лермонтовтар кәшәнәһе һәм сиркәүе
* Михаил Архангел ауыл сиркәүе
* Ҡарауылсы йорто

# Тарханы
## Экспозиция

Усадьба территорияһында ғәмәлдәге Дәүләт музей-ҡурсаулығы «Тарханы» урынлашҡан, ул 1939 йылда барлыҡҡа килә. 196 мең гектар майҙанды биләй. Музей фондтарында яҡынса 29 мең музей фондында һаҡлау берәмеге иҫәпләнә, уларҙың төп фонды — 14,5 мең берәмек. Асҡыссы йортындағы экспозициялар Лермонтовтың бала сағына бағышланған. Ялсылар йортонда видеоэкскурсиялар ойошторолған, ул М. Ю. Лермонтовтың ике әҫәренә — «Бородино» шиғырына һәм «Батша Иван Васильевич, йәш опричник һәм ҡыйыу сауҙагәрҙәр Калашников тураһында йыр»ына (Иван Грозный заманындағы ғәҙәттәрҙе һүрәтләй) бағышланған.

# Тарханы
## Лермонтов байрамы

Июль айының беренсе ял көнөндә традицион Лермонтов байрамы үткәрелә. Байрамда мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре ҡатнаша. Был көнгә М. Ю. Лермонтов ижадын һөйөүселәр өсөн, Пензанан махсус автобус маршруты ойошторола

# Тарханы
## Галереяһы

* Тирмән йорто
* Ҡурсаулыҡ.
* Михаил Архангел сиркәүе
* Йорт көҙ көнөндә
* М. Ю. Лермонтов китапханаһы
* Йорттоң беренсе ҡатындағы интерьер
* Интерьер
* Интерьер
# Алексеевка йәмиғ мәсете

2004
Йәмиғ мәсете Башҡортостан Республикаһының Өфө районы Алексеевка ауылында урынлашҡан.

# Алексеевка йәмиғ мәсете
## Тарихы

Мәсет 2004 йылдың 15 ноябрендә асыла һәм уның асылыуы Ураҙа байрамына тура килтерелә.
Мәсет ҙур булмаған биш көмбәҙ һәм манаралы биш ҡатлы заманса бинанан ғибәрәт. Мәсет тыштан ҡыҙыл кирбес менән көпләнгән, эсе — мәрмәрҙән. Ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн айырым намаҙ залдары ҡаралған, шәкерттәрҙе ислам нигеҙҙәренә өйрәтеү өсөн уҡыу кластары бар.
Мәсеттең төҙөлөшө дүрт йыл тиерлек барҙы, «Алексеевский» совхозы һәм иғәнә итеүселәр аҡсаһына төҙөлдө. Эштәрҙе «Башкортостаннефтезаводстрой» компанияһы алып барҙы.
Тантанала Башҡортостан мосолмандары диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғматуллин, Өфө һәм Стәрлетамаҡ архиепископы владыко Никон, Мәрйәм Солтанова исемендәге Ислам институты ректоры Илдар хәҙрәт Малахов, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Дин эштәре буйынса советы рәйесе Марс Шаһиев, «Алексеевский» совхозы директоры Евгений Майстренко ҡатнашты.
Мәсеттең имам-мөхтәсибы — Мөлөков Варис Ғилмулла улы (Варис хәҙрәт Мөлөков). Йома вәғәздәре башҡорт һәм урыҫ телдәрендә үткәрелә.
2012 йылдың 25 апрелендә Алексеевка ауылының йәмиғ мәсетендә Башҡортостан республикаһы мосолмандары диниә назаратының күсмә пленумы үтте. Шулай уҡ мәсеттә балалар өсөн исламға арналған төрлө саралар үткәрелә.
# Баранова Мария Ефимовна

Баранова Мария Ефимовна (1923—1991) — совет ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Баранова Мария Ефимовна
## Биографияһы

Мария Ефимовна Баранова 1923 йылдың сентябрендә Гривенская станицаһында, хәҙер Краснодар крайының Калинин районында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ауыл мәктәбендә ете класты тамамлағас, урындағы Красноармейский дөгө совхозында ауыл хужалығы производствоһының төрлө участкаларында эшләй башлай. 1960 йылда «Славянский» дөгөсөлөк совхозының йәшелсә бригадаһында эшләй, кәбеҫтә, ҡарбуз һәм виноград үҫтерә. Һуңыраҡ дөгө баҫыуында һыу ҡойоусы була
1963 йылда Мария Ефимовна 45,8 гектар майҙанда һәр гектарынан Кубандың түбәнге өлөшө өсөн рекордлы булған 89,2 центнер дөгө үҫтерә; звено етәксеһе булып һайлана һәм СССР-ҙың Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша. 1966 йылда Краснодар крайында үҙенең дөгө баҫыуында юғары уңыш — һәр гектарынан 86 центнер дөгө ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге указы менән етештереүҙе арттырыуҙа һәм бойҙай, арыш, ҡарабойҙай, дөгө, башҡа иген культураларын әҙерләүҙә өлгәшкән уңыштары һәм техниканы юғары етештереүсәнле ҡулланғаны өсөн Баранова Мария Ефимовнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Производство менән бер рәттән, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. КПСС ағзаһы була, Краснодар крайы һәм Славянский районы хеҙмәтсәндәр депутаттарының район советы депутаты итеп һайлана, ауыл хужалығы эшселәре һәм хеҙмәткәрҙәренең VI профсоюз съезы делегаты һәм СССР профсоюздарының XIII съезы делегаты һәм профсоюздарҙың Үҙәк Комитет ағзаһы була (1963).
Баранова Мария Ефимовна, союз әһәмиәтендәге пенсионер булып, 1979 йылда хаҡлы ялға сыға . Әммә, үҙенең тәжрибәһен йәш дөгө үҫтереүселәргә тапшырып, 1986 йылға тиклем эшләүен дауам итә.
Краснодар крайының Славянский районында йәшәй. 1991 йылдың 22 майында вафат була.

# Баранова Мария Ефимовна
## Хәтер

* Краснодар крайының Славянский районында хеҙмәт батырына мемориаль билдә ҡуйылған.
* Герой исемен Славянский районы Дөгө ҡасабаһындағы 56-сы урта дөйөм белем биреү мәктәбе йөрөтә

# Баранова Мария Ефимовна
## Ҡаҙаныштары

* Эш һөҙөмтәләре буйынса 8-се биш йыллыҡта Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены ң (1971) һәм икенсе Ленин ордены менән бүләкләнгән(1973).
* Шулай уҡ миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында ВДНХ СССР алтын миҙал (1963) һәм «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (1970).
* 1972 йылда «СССР Союзының 50-йыллығы Союзы» иҫтәлекле билдәһе; 1973 һәм 1974 йылдарҙа «Социалистик ярыш еңеүсеһе» исеменә лайыҡ була һәм иҫтәлекле билдәләр менән бүләкләнә; 1977 йылда «Бөйөк октябрҙең 60 йыллығына» иҫтәлекле билдә менән бүләкләнә
# Мань-Эква-Анчуг-Сос

Мань-Эква-Анчуг-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лепля йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мань-Эква-Анчуг-Сос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023676
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302367
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оревка

Оревка — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лазавка йылғаһының һул ярына тамағынан 5,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оревка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001340
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000134
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Көньяҡ-Көнсығыш Азия

Көньяҡ-Көнсығыш Азия (ККА) — Ҡытай, Һиндостан һәм Австралия араһындағы континенталь һәм утрау территорияларын биләгән макрорегион. Һинд-Ҡытай ярымутрауын һәм Малай архипелагын үҙ эсенә ала; Азия-Тымыҡ океан төбәгенең бер өлөшө булып тора.
Артабанғы 11 илде үҙ эсенә ала:
* континенталь өлөштә — Вьетнам, Камбоджа, Лаос, Мьянма, Таиланд, Малайзия
* утрауҙар өлөшөндә — Бруней, Индонезия, Көнсығыш Тимор, Сингапур, Филиппин.

# Көньяҡ-Көнсығыш Азия
## Тауисирлама

Малакка ярымутрауының көньяҡ өлөшөн һәм Калимантан утрауының төньяҡ өлөшөн Малайзия биләй. Малай архипелагында Бруней, Индонезия, Көнсығыш Тимор, Сингапур һәм Филиппин илдәре урынлашҡан. Вьетнам, Камбоджа, Лаос, Мьянма һәм Таиланд башлыса, өлөшләтә йәки тулыһынса Һинд-Ҡытай ярымутрауында урынлашҡандар. Төбәк төньяҡтан көньяҡҡа 3,2 мең км-ға һәм көнбайыштан көнсығышҡа 5,6 мең км-ға һуҙылған.
Төбәк илдәренең бөтәһе тиерлек (Көнсығыш Тиморҙан башҡа) Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәре берләшмәһенә (АСЕАН) инә.

# Көньяҡ-Көнсығыш Азия
## Халҡы

Төбәктә төрлө телдә аралашыусы һәм төрлө дин тотоусы йөҙгә яҡын милләт вәкилдәре йәшәй. Халҡы 599 млн кеше, йәғни Ер халҡының 8 % тәшкил итә. Ява донъялағы халыҡ тығыҙлығы иң юғары булған утрау тип иҫәпләнә.
# Херсон өлкәһе

Херсон өлкәһе (укр. Херсонська) — Днепрҙың түбәнге ағымының ике яры буйлап урынлашҡан Украинаның административ-территориаль берәмеге.
Көнбайышта — Николаев өлкәһе, төньяҡта — Днепропетровск өлкәһе, көнсығышта — Запорожье өлкәһе, көньяҡта Ҡырым Автономиялы Республикаһы менән сиктәш. Ҡара һәм Азов диңгеҙҙәре ярҙарында урынлашҡан.
Өлкәнең майҙаны 28,4 мең км² тәшкил итә (Украинала 7-се урын), халыҡ 2022 йыл башына 1,0 миллион кеше иҫәләнгән (21-се урын). Административ үҙәге һәм иң ҙур ҡалаһы — Херсон, башҡа ҙур ҡалалары — Яңы Каховка, Каховка һәм Алёшки.
Өлкә 1944 йылда Украина ССР-ының Запорожье өлкәһенән немец илбаҫарҙарынан азат ителгәндән һуң ойошторолған.

# Херсон өлкәһе
## Административ ҡоролошо

18 район:
* Берислав районы
* Аҡ күл (Белозёрка) районы
* Бөйөк Лепетиха (Великая Лепетиха) районы
* Бөйөк Александровка (Великая Александровка) районы
* Үрге Рогачик (Верхний Рогачик) районы
* Юғары Ялан (Высокополье) районы
* Геническ районы
* Ҡола Пристань (Голая Пристань) районы
* Аҫ (Горностаевкий) районы
* Ивановка районы
* Каланчак районы
* Каховка районы
* Түбәнге Сирогоз (Нижнесерогозский) районы
* Яңы Воронцовка районы
* Яңы Троицк районы
* Скадовск районы
* Цюрупинск районы
* Чаплинка районы
4 ҡала округы:
* Ҡола Пристань
* Каховка
* Яңы Каховка
* Херсон
# Башкиров Сергей Геннадьевич (футболсы)

Башкиров Сергей Геннадьевич (11 март 1959 йыл, СССР, Сыуаш АССР-ы, Шумерля) — СССР футболсыһы, ярым һаҡсы, һаҡсы. СССР-ҙың спорт мастеры (1984).

# Башкиров Сергей Геннадьевич (футболсы)
## Карьераһы
### Клуб эшмәкәрлеге

«Звезда» спорт клубы (Шумерля ҡалаһы) үҫмерҙәр командаһы тәрбиәленеүсеһе. Карьераһының башында, 1976—1978 йылдарҙа «Азамат» футбол клубында (Сталь, Чебоксар) уйнай. СССР чемпионатының юғары лигаһында 1979 йылда «Пахтакор» составында беренсе тапҡыр уйнай. «Пахтакор»ға «Спартак» Мәскәү командаһынан Ташкент командаһы авиакатастрофала һәләк булғандан һуң күсерелә. 1980—1983 йылдарҙа Беренсе һәм Икенсе лигаларҙа уйнай. 1984 йылда «Днепр» (Днепропетровск) клубына күсә, уның составында ул биш йыл эсендә СССР чемпионатының чемпионы, көмөш һәм ике тапҡыр бронза призеры һәм СССР кубогының эйәһе була. 1989—1991 йылдарҙа «Металлург» (Запорожье) клубы, 1991/92 — Польшаның 3 дивизион клубы (Василькув) өсөн уйнай. 1992 йылда Украина чемпионатында «Металлург» өсөн уйнай. 1993—1994 йылдарҙа Германияла Оберхаузен ҡалаһындағы «Рот-Вайсс» түбән дивизионы клубында уйнай һәм ошонда карьераһын тамамлай.

# Башкиров Сергей Геннадьевич (футболсы)
## Карьераһы
### Тренерлыҡ эшмәкәрлеге

1997 йылдан алып тренер булып эшләй. Олег Таран менән бергә (улар игеҙәк апалы-һеңлеләргә өйләнгәндәр) Украинала «Металлург» һәм «Кривбасс» клубтарында, артабан Словакияла — Опава футбол клубында эшләйҙәр. 2007—2009 һәм 2012—2013 йылдарҙа ҡабаттан — «Кривбасс» клубында.

# Башкиров Сергей Геннадьевич (футболсы)
## Ҡаҙаныштары

* СССР чемпионаты:
    Чемпионы (1): 1988
    Көмөш призеры (1): 1987
    Бронза призеры (2): 1984, 1985
* СССР Кубогы эйәһе (1): 1989
* 33 иң яҡшы футболсылар исемлегендә (1): 1987 — 3-сө һанлы
# Һарайҫа ауыл Советы (Стәрлебаш районы)

Һарайҫа ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

# Һарайҫа ауыл Советы (Стәрлебаш районы)
## Тарихы

Һарайҫа ауыл Советы — «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Шәмсетдин (исем)

Шәмсетдин — төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

# Шәмсетдин (исем)
## Этимологияһы

Шәмсетдин — «шәм» (ҡояш) һәм «дин» һүҙҙәрен ҡушып яһалған мосолман ир-ат исеме.

# Шәмсетдин (исем)
## Билдәле шәхестәр

Шәмсетдин Зәки (ысын исеме — Шәмсетдин Йәрмөхәмәт улы Ғөбәйҙуллин; 1822—1865) — башҡорт мәғрифәтсеһе, философ, шағир, дин белгесе.

# Шәмсетдин (исем)
## Фамилиялар

Шәмсетдинова Рәшиҙә Рәшит ҡыҙы (24 октябрь 1961 йыл) — башҡорт шағиры, Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар союздары һәм Халыҡ-ара Әҙәбиәт фонды ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифы отличнигы.
Шәмсетдинова Мәсғүҙә Ислам ҡыҙы (1 июль 1955 йыл) — композитор. 1982 йылдан СССР Композиторҙар союзы, 2002 йылдан АҠШ-тың Вашингтон штаты Композиторҙар союзы ағзаһы. Философия фәндәре кандидаты (2001). Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993).
Шәмсетдинов Мөхәмәт Мөхәррәм улы (2 сентябрь 1927 йыл — 30 август 1971 йыл) — бейеүсе. БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
Шәмсетдинов Яҡуп Мөхәммәт улы (14 март 1924 йыл — ?) — нефтсе.
Шәмсетдинов Рәшит Мәһәҙей улы рус. Шамсутдинов Рашид Магадиевич), (1 март 1951 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Шәмсетдин (исем)
## Топонимдарҙа

Шәмсетдин (рус. Шамсутдин) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл.
Шәмсетдин (күл) — Ағиҙел йылғаһының һул яҡ яры туғайындағы иҫке үҙәнендә, Бөрө районының төньяғында, район үҙәге Бөрө ҡалаһынан көнбайышыраҡ 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан күл.
# Кабануха

Кабануха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Кабанье күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кабануха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кукучевск һәм Кулундинск күлдәрен индермәйенсә, Бурла йылғаһының бассейнының көньяғындағы һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000312115200052066
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205206
* Бассейн коды — 13.02.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Миҙиәк

Миҙиәк (рус. Медиак) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Камышевка ауыл биләмәһенә керә.

# Миҙиәк
## Тарих

XIX—XX быуаттарҙа ауылда мәҙрәсә эшләгән.

# Миҙиәк
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 170 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 92 ир-ат һәм 78 ҡатын-ҡыҙ.
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (90 %) йәшәй.

# Миҙиәк
## Инфраструктура

Ауылда фельдшер-акушер пункты, башланғыс мәктәп, клуб бар.

# Миҙиәк
## Билдәле шәхестәре

* Көсөков Хәмиҙулла Шаһингәрәй улы (1871 — ?) — уҡытыусы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, сәйәсмән.
* Ҡорбанғәлиев Ғəбиҙулла Ғəбделхəким улы (1859—1920) — башҡорт дин әһеле, Миҙиәк мәҙрәсәһенә нигеҙ һалыусы.
* Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы (1889—1972) — башҡорт дин әһеле, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтһарун Ғәбиҙулла улы (1892—1920) — хәрби эшмәкәр, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт армияһында 3-сө Башҡорт полкының батальон командиры.
# Вәхитов Раян Йәләй улы

Вәхитов Раян Йәләй улы (1936) — инженер-нефтсе, техник фәндәр кандидаты (1974).

# Вәхитов Раян Йәләй улы
## Биографияһы

Вәхитов Раян Йәләй улы 1936 йылда Башҡорт АССР-ы Малаяҙ районының (хәҙер — Салауат районы) Бишәүҙәр ауылында тыуа. Бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Арҡауыл ауылында урта мәктәпте тамамлағандан һуң Р. Вәхитов Өфө нефть институтына уҡырға инә. 1958 йылда димплом алғандан һуң, хеҙмәт юлын «Башвостокнефтеразведка» тресы системаһында башлай. 1968—1971 йылдарҙа Өфө нефть фәнни-тикшеренеү институтында аспирантурала уҡый. Кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлағандан һуң, скважиналар төҙөү өлкәһендә эшләй. 1958—1989 йылдарҙа «Башнефть» производство берекмәһендә быраулаусы, инженер, өлкән инженер була, өлкән ғилми хеҙмәткәр. 1990—1996 йылдарҙа — әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәр, «Ижад» НТЦ-һы директоры. 1996 йылда — «ЗапСибБурНИПИ» ғилми-тикшеренең институтының «Экобуртехнология» НТЦ-һы директоры урынбаҫары.
Поэзия менән мауыға. Ике шиғыр китабы авторы.

# Вәхитов Раян Йәләй улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Скважиналар төҙөүҙәге ҡатмарлыҡтарҙы бөтөрөү, продуктив ҡатламдарҙы асҡанда скважиналарҙың дебитын күтәреү технологияларын эшләү, нефть ятҡылыҡтарының экология хәүефһеҙлеген яҡшыртыу менән шөғөлләнә. Уның уйлап табыуҙары «Башнефть» АНК-һы, «Татнефть» АО-һы, «Пурнефтегаз» АО-һы предприятиеларында киң ҡулланыла. Уйлап табыуға 24 авторлыҡ танытмаһына һәм патентына эйә. 100-ҙән ашыу баҫма эш авторы.

# Вәхитов Раян Йәләй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

«СССР-ҙың уйлап табыусыһы» миҙалы.
# Черноха

Черноха — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кисьма йылғаһының һул ярына тамағынан 7,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Черноха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Угличь ГЭС-ынан Рыбинск һыуһаҡлағысы башына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100912110000004673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000467
* Бассейн коды — 08.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Коксар

Коксар — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Коксар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031391
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003139
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Поерянг

Поерянг — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.

# Поерянг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305456
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Пензер

Оло Пензер — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бундюр йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Оло Пензер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023479
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202347
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2