yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бичурга

Бичурга — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бездна йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Бичурга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037675
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003767
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алтай (Сунгая ҡушылдығы)

Алтай — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сунгай йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Алтай (Сунгая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002661
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200266
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Имам

Имам — Исламда мосолмандарҙың бергәләп намаҙ уҡыуына етәкселек итеүсе, намаҙҙы алып барыусы. Мәҙинәлә мосолман йәмғиәте ойошҡан ваҡытта (622—632 йылдар) имам вазифаһын Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙе башҡарған.
Шәриғәт буйынса имам вазифаһын намаҙ тәртибен белгән бәлиғәт йәшенә еткән мосолман башҡара ала.
* Сөнниҙәрҙә имам мосолман мәхәлләһенең һәм мосолман дәүләтенең етәксеһе;бер ук ваҡытта ул имам да, хәлифә лә.Мәзһәбтәрҙе нигеҙләүселәрҙе бөйөк имам дип атағандар.
* Шиғыйҙарҙа имам һүҙе мосолман мәхәлләһенең, мосолман дәүләтенең Мөхәммәт һәм уның кейәүе Ғәли нәҫеленән килә торған башлығы.
* Мәсет имамы, йәғни мәсет муллаһы. Йәмиғ мәсеттәрҙә имамдар итеп тәғәйенләнгән, дин буйынса әҙерлеге, абруйы булған мосолмандар.

# Имам
## Титулдар

Сөнни исламда иң ҙур дини абруйға эйә булған шәхестәрҙе имам тип атайҙар: улар — мәҙһәбтәргә (Әбү Хәнифә, Мәлик, әш-Шәфиғи, Әхмәт) һәм дини тәғлимәттәргә нигеҙ һалған (Әл-Әшғари, әл-Матуриди), оло ғалим-фаҡиһтар (әл-Бохари, Мөслим, ән-Нәүәүи, Ибн Кәсир), тәриҡәт башлыҡтары, оло дини-сәйәси эшмәкәрҙәр һ.б.
# Варцихе

Варцихе - (ингл. Vartsikhe, груз. ვარციხე) - Грузияның Имеретия төбәгендәге ауыл.

# Варцихе
## Географияһы

Варцихе Грузияның көнбайыш өлөшөндә Багдати муниципалитеты биләмәһендә, Имеретия уйһыулығында урынлашҡан. Ул Риони һәм Ханицкали йылғалары ҡушылған урында, Багдати ҡалаһының төньяҡ-көнбайышындараҡ, яҡынса 17 км алыҫлыҡта ята.Элгәре Кутаиси губернияһына һәм өйәҙенә ингән булған

# Варцихе
## Этимологияһы

Көньяҡ Римдә ауылдың Родополис атамаһы менән йөрөгәне билдәле. Родополис - грек телендә "раузалар ҡалаһы" тигәнде аңлата. Грузин телендәге Варцихе тигән атама ла "Раузалар ҡәлғәһе" тигәнде аңлата.

# Варцихе
## Тарихы

Боронғо тарихы буйынса Варцихе Родополис ҡалаһы булараҡ Көньяҡ Римдә һуңғы антик осорҙа барлыҡҡа килгән. Көнсығыш Рим менән сәсәниҙәр араһында 6-сы быуатта был ҡала өсөн низағ барған. Асыҡ үҙәндә тороуы уны яулап алыусылар алдында хәрби йәһәттән ҡурсыуһыҙ иткән. Фарсы һөжүменән ҡурҡып, ҡала халҡы үҙе ҡәлғәне емергән. 541-562 йылдарҙағы Лазице һуғышында фарсылар ҡаланы алып, гарнизон ҡалдырған.
557 йылда 2000 кавалеристан торған рим ғәскәре ҡалаға ҡаршылыҡһыҙ баҫып инә, сөнки фарсы гарнизоны ла, ҡала халҡы ла унан ситкә сыҡҡан була. Фарсы ғәскәрен табып, римлеләр тар-мар итә, ә урындағы халыҡтан ҡаршы сыҡмау билдәһе итеп аманат алалар.
15-се быуаттан 19-сы быуат башына тиклем Варцихе Имеретия батшалығының бер ҡәлғәһе булып торған.
1810 йылдың 6 мартында Имеретияға рус ғәскәрҙәре инә һәм төбәк Рәсәйгә ҡушыла.
1900 йылдар башында эшҡыуар Анановтар ғаиләһе Варцихела коньяҡ етештерә башлай һәм ул һаманға тиклем сығарыла. 1860 йылда төҙөлгән Ананов йортона совет дәүерендә балалар баҡсаһын урынлаштырыла, ә һуңынан ҡунаҡханаға әйләндерелә

# Варцихе
## Мираҫы

Емерелгән Варцихе ҡәлғәһе Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән. Археологик йәһәттән ул В. Джапаридзе етәкселегендә 1970-се йылдарҙа тикшерелгән. Ер өҫтөндәге нығытмалар Имеретия батшалығы осорона, ә уға яҡын урындарҙағы табыштар, бигерәк тә Гиоргобиани убаһындағылары, һуңғы антик осорона ҡарағаны асыҡланған.
Варцихе урмандары Аджамети ҡурсаулығына инә, ул башта 1946 йылда һирәк осрай торған реликт ағастарҙы һаҡлар өсөн ойошторолған булған
# Онтох

Онтох — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының һул ярына тамағынан 321 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Онтох
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017532
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301753
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лена

Ле́на (саха Өлүөнэ, бүр. Зγлхэ) — Рәсәйҙәге йылға, Көнсығыш Себерҙең иң ҙур йылғаһы. Төньяҡ Боҙло океандың Лаптевтар диңгеҙенә ҡоя. Донъяла оҙонлоғо буйынса унынсы һәм тулы һыулығы буйынса һигеҙенсе йылға.
Иркутск өлкәһе һәм Саха Республикаһы территорияһы аша аға, ҡайһы бер ҡушылдыҡтары Байкал аръяғы, Красноярск, Хабаровск крайҙарына, Бүрәт Республикаһына һәм Амур өлкәһенә ҡарай. Лена — бассейны тулыһынса ил сиктәрендә булған Рәсәйҙәге иң ҙур йылға.

# Лена
## География

Оҙонлоғо — 4400 км, бассейн майҙаны — 2490 мең км².
Байкалдан 7 км көнбайыштараҡ урынлашҡан бәләкәй генә күл Лена йылғаһының инеше тип иҫәпләнә. Был күл Байкал һырытында, 1470 м бейеклектә урынлашҡан.
Төп ҡушылдыҡтары: Оло Патом, Чая, Витим, Алдан, Кута, Олёкма, Вилюй, Киренга, Чуя, Молодо, Бирюк, Лунгха. Уларҙың иң ҙурыһы — Алдан йылғаһы, уның бассейн майҙаны — 729 000 км², ә тамағындағы һыу сығымы 5 060 м³/с тәшкил итә.

# Лена
## Инфраструктура

Лена бөгөнгө көнгә тиклем Саха Республикаһын федераль транспорт инфрастуктураһы менән бәйләүсе төп транспорт артерияһы булып тора. Суднолар йөрөшөнөң башы тип Качуг пристане иҫәпләнә. Навигация осоро 125-тән 170 тәүлеккә тиклем дауам итә.
Лена йылғаһындағы төп порттар (инешенән тамағына тиклем): Осетрово, Киренск, Ленск, Олёкминск, Покровск, Яҡутск, Сангар, Тикси.
Лена ҡушылдыҡтарының иң ҙур порттар: Бодайбо (Витим йылғаһында), Хандыга (Алдан йылғаһында), Джебарики-Хая (Алдан йылғаһында).
Лена йылғаһында (инешенән тамағына тиклем) 6 ҡала урынлашҡан: Усть-Кут, Киренск, Ленск, Олёкминск, Покровск, Яҡутск.
# Бахмут ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)

Бахмут ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Бахмут ауылы.

# Бахмут ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Тарихы

Бахмут ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Бахмут ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Билдәле шәхестәре

* Әлибаев Сәғит Рәхмәт улы (1903 йыл, 23 ноябрь — 1975 йыл, 2 ғинуар) — совет дәүләт эшмәкәре, педагог, педагогия фәндәре кандидаты (1955), РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1960).
* Хохлов Анатолий Иванович (1918 йыл, 1 июле —1995 йыл, 4 февраль) — совет офицеры, Бөйөк Ватан һуғышы яугире, Советтар Союзы Геройы.
# Матур ТВ

Матур ТВ телеканалы — татар-башҡорт музыкаль-күңел асыу телеканалы, Рәсәй кабель селтәрҙәрендә тәүлегенә 24 сәғәт татар һәм башҡорт телдәрендә тапшырыуҙар алып бара. Эфирҙа башлыса артистар заказы буйынса яҙҙырылған музыкаль клиптар һәм «Матур медиа» операторҙары яҙҙырған башҡорт, татар һәм рус башҡарыусыларының концерттары тапшырыла. Трансляция Өфөнән алып барыла. Офис 450059, Башҡортостан Республикаһы, Өфө ҡалаһы, Рихард Зорге урамы, 22-се йортта, ә студия Өфө ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 15 адресы буйынса урынлашҡан.
Канал 2017 йылдың 29 майында теркәлә. Уның ойоштороусыһы — «АРТИКО» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Етәксеһе — Мостаев Илшат Әсғәт улы. Телеканал 2018 йылдың мартынан алып трансляция алып бара.
Беренсе «Матур ТВ Премияһы» 2022 йылдың 27 ноябрендә «Башҡортостан» Дәүләт концерт залында уҙғарыла, унда башҡорт һәм татар телдәрендә йырлаусы иң яҡшы йырсылар билдәләп үтелә.

# Матур ТВ
## Тапшырыу селтәре

Телеканалды «Ростелеком», «Таттелеком», «Уфанет», «Башинформсвязь», «Кристалл», «Йәшел нөктә», Интернет селтәрендә «Дом.ру» операторҙарының кабель телевидениеһы аша ҡарарға мөмкин. һәм Android платформаһы өсөн мобиль ҡушымта аша ҡарарға мөмкин.
EPG Service мәғлүмәттәре (аҙна һайын яңыртыла) буйынса, эфирҙың яҡынса 80 процентын башҡорт, татар һәм урыҫ башҡарыусыларының музыкаль клиптары тәшкил итә. 26 проценты — концерттар, 2 проценты — музыка һәм күңел асыу программалары, башҡорт-, татар- һәм Рәсәй эстрадаһы шоу-бизнесы яңылыҡтары. Телеканал тәүҙә FullHD форматында ғына трансляциялана. Тапшырыуҙар баштан уҡ юғары сифатлы форматта үтә, шуға күрә телеканал етәкселеге тарафынан башҡорт телендә «Матур» исеме һайлана.
Телеканалда «Матур моң илендә» тапшырыуы сыға, ул «Играй, гармонь, любимая!» (Играй, гармонь, любимая) проекттың башҡорт аналогы булып тора. Программала Башҡортостан Республикаһының төрлө райондарының мәҙәни үҙенсәлектәре күрһәтелә, мәҫәлән: диалекттар, ғөрөф-ғәҙәттәр, йолалар, бәйеттар, легендалар, таҡмаҡтар, бейеүҙәр, халыҡ музыкаһы һәм музыка ҡоралдары. Шулай уҡ канал Өфөлә «Brilliant Talents» халыҡ-ара интернет-конкурсын ойоштороусыларҙың береһе булып тора.
# Кесе Калмычек

Кесе Калмычек — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тамлык йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Калмычек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума башынан Подкумок йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000312108200001532
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200153
* Бассейн коды — 07.01.00.003
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Злыдников Дмитрий Афанасьевич

Злыдников Дмитрий Афанасьевич (15 сентябрь 1928 йыл — 11 март 1998 йыл) — механизатор. 1962—1983 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Әлшәй районы «Ленин васыяты» колхозының 2-се комплекслы бригадаһы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Злыдников Дмитрий Афанасьевич
## Биографияһы

Дмитрий Афанасьевич Злыдников 1928 йылдың 15 сентябрендә БАССР-ҙың Әлшәй районы Михайловка ауылында тыуған. Башланғыс белемле.
1942 йылда Әлшәй районының Ташлы машина-трактор станцияһында тракторсы булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1949 йылда Совет Армияһы сафына саҡырыла. Демобилизацияланғандан һуң 1952 йылда Өфө тимер юлының Раевка станцияһы паровоз депоһында кочегар булып эшләй башлай. 1954 йылдың мартында Ташлы машина-трактор станцияһына эшкә ҡайта. 1958 йылдан — тракторсы, механизациялау буйынса бригадир ярҙамсыһы, 1962 йылдан — Әлшәй районының «Ленин васыяты» колхозы 2-се комплекслы бригадаһы бригадиры.
Д. А. Злыдниковтың комплекслы бригадаһы баҫыусылыҡ һәм малсылыҡта юғары күрһәткестәргә өлгәшә: 1962—1965 йылдарҙа иген культураларына бүленгән 1136—1558 гектар майҙанда бригада йыл һайын гектарынан 11,5-тән 16,8 центнерға тиклем иген ала, шул иҫәптән арыш — 15,6-нан 24 центнерға тиклем, бойҙай — 15-тән 15,6 центнерға тиклем, тары — 19-ҙан 22,8 центнерға тиклем.
1964 йылда бер һыйырҙан уртаса һауым 2 138 килограмм һөт тәшкил итә, 1965 йылда — 2 362 килограмм. 1964 йылда бер йомортҡа һалған тауыҡтан 77 йомортҡа алғандар, 1965 йылда — 103 йомортҡа. 1964—1965 йылдарҙа бригада планда ҡаралған 1110 центнер урынына 1 169 центнер ит етештерә, һөттө — планда ҡаралған 8205 центнер урынына 9317 центнер һауа.
Д. А. Злыдников продукция етештереүҙе арзанайтыуға ҙур иғтибар бирә. 1964 йылда бер центнер игендең үҙҡиммәте бригадала 1,90 һум тәшкил итә, дөйөм алғанда колхоз буйынса — 2,49 һум, шәкәр сөгөлдөрө — ярашлы рәүештә 1,64 һум һәм 2,57 һум, ит — 80,10 һум һәм 80,40 һум, һөт — 12,48 һум һәм 13,60 һум.
Бойҙай, арыш, ҡарабойҙай, башҡа иген һәм мал аҙығы культураларын етештереүҙе һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкән уңыштары һәм техниканы юғары етештереүсәнлекле ҡулланғаны өсөн, СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1966 йылдың 23 июнендә Д. А. Злыдниковҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1983 йылда пенсияға сыға.
1998 йылдың 11 мартында Злыдников Дмитрий Афанасьевич вафат була.

# Злыдников Дмитрий Афанасьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (1966)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1975)
* Әлшәй районының почетлы гражданы

# Злыдников Дмитрий Афанасьевич
## Хәтер

Д. А. Злыдников иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында Герой йәшәгән йортҡа мемориал таҡта ҡуйылған.
# Ай-Мааль-Ях

Ай-Мааль-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 336 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Ай-Мааль-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204867
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1758 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1758 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1758 MDCCLVIII |
| Юлиан стилендә | 1757—1758 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2510—2511 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7266—7267 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5518—5519 ה'תקי"ח — ה'תקי"ט |
| Мосолман календары | 1171—1172 |
| Боронғо әрмән календары | 1207 ԹՎ ՌՄԷ |
| Ҡытай календары | 4454—4455 丁丑—戊寅 красная корова — жёлтый тигр |
| Эфиопа календары | 1750—1751 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1814—1815 |
| - Шака самват | 1680—1681 |
| - Кали-юга | 4859—4860 |
| Иран календары | 1136—1137 |
1758 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Котлунг-Ягун (Ингу-Ягун ҡушылдығы)

Котлунг-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Котлунг-Ягун (Ингу-Ягун ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043133
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204313
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Квирла

Квирла (нем. Quirla) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 514 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,13 км². Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
# Сараса

Сараса — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Сараса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100758
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ижимка-Тарка

Ижимка-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының һул ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ижимка-Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091979
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009197
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тимербай (Архангел районы)

Тимербай — Башҡортостандың Архангел районында бөткән ауыл.

# Тимербай (Архангел районы)
## Тарихы

1795 йылда Аҫҡын йылғаһы буйында 7 ихатанан торған 45 кеше йәшәгән Тимербай ауылы теркәлгән. 1816 йылда 16 хужалыҡта 86 кеше йәшәгәнен к-рһәтә. 1834 йылға VIII ревизия 18 хужалыҡта 84 кеше йәшәй тип күрһәтә. 1859 йылға ривизия ваҡытында 27 хужалыҡта 27 кеше булыуы теркәлгән. 1896 йылда 34 хужалыҡта 188 кеше булыуы билдәле. XX быуат башында Архангел ауҡылынан 8-9 саҡрым алыҫлыҡта Тимербай ауылы һәм башҡа хуторҙар булыуы теркәлгән.
1920 йылда был ауылда 131 йыртта 279 кеше теркәлгән.
XIX быуаттың 70-се йылдарында ауылда мәсет (1810 йылдан бирле эшләй) һәм башланғыс мәктәп эшләп килгән.

# Тимербай (Архангел районы)
## Тарихы
### Ауылға нигеҙ һалыусылар

Ишҡул Тимербаев (1759-1823) улдары Урмансы (1781 йылғы) һәм Ҡуныҡбай (1791 йылға) менән йәшәгән. Ауылда Ишҡулдың ағыһы Ҡәйепҡол Тимербаев йәшәгән.
# Сед-Ель (Кожима ҡушылдығы)

Сед-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Сед-Ель (Кожима ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006957
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гыда (йылға)

Гыда — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ГЫДА ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 147 км.

# Гыда (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078771
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307877
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Екыльчак

Екыльчак — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/207 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 198 км.

# Екыльчак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032502
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203250
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сент-Хеленс

Сент-Хеленс — әүҙем стратовулкан, АҠШ-тың Вашингтон штатында Скамания округында, Сиэтл ҡалаһынан көньяҡҡа табан 154 километр алыҫлыҡта һәм Портленд (Орегон) ҡалаһынан төньяҡҡа табан 85 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. XVIII быуатта был районда топографик эштәр алып барған тикшеренеүсе Джордж Ванкуверҙың дуҫы Британия дипломаты лорд Сент-Хеленс хөрмәтенә аталған. Каскад тауҙарында урынлашҡан һәм 160 әүҙем вулканды үҙ эсенә алған «Тымыҡ океан ут ҡулсаһы» вулкандарының береһе булып тора.
Вулкан 1980 йылдың 18 майында һәләкәтле атылыуы менән билдәле, был ваҡытта 57 кеше һәләк булған. Ҡорбандарҙың сағыштырмаса күп булыуы вулкандың һирәк осраған «йүнәлтелгән шартлау» тибы булыуы менән бәйле. Вулкандың атылыуы һәм көл болотоноң таралыуы фотограф Роберт Ландсбург тарафынан төшөрөлгән, ул был вулкан атылыуында һәләк булған, әммә пленканы һаҡлап ҡалған. Атылыу һөҙөмтәһендә вулкандың бейеклеге 400 метрға кәмей.

# Сент-Хеленс
## Мәҙәниәттә

* 1982 йылда АҠШ композиторы Алан Хованесс «Сент-Хеленс тауы» симфонияһы (Симфония № 50, Op. 360), уның өсөнсө өлөшө ошо вулкандың атылыуына арналған. 1980 йылдың 18 майындағы ваҡиғалар нигеҙендә 1981 йылда «Сент-Хеленс» нәфис фильмы төшөрөлгән.
* Сент-Хеленс вулканы, уға күтәрелеү, уның атылыуы һәм атылғандан һуң булдырылған ҡурсаулыҡ тураһында Гари Снайдерҙың «Түбәләрҙәге хәүеф» китабында (2004) проза-поэтик циклда бәйән ителә.
* Ларс Фон Триерҙың күҙәтә «Джек төҙөгән йорт» фильмының төп геройы 1980 йылдың 18 майында вулкан атылыуын үҙенең участкаһынан күҙәтә.
* Вулканда «Данте пигы» фильмының натурҙа төшөрөүҙәр бара, унда Сент-Хеленс "Данте" исемле уйлап сығарылған вулканды һүрәтләй. 1980 йылдағы вулкан атылыуы фильмда бер нисә тапҡыр телгә алына.