yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Солтан Хөсәйен мәсете

Солтан Хөсәйен мәсете йәки Солтан мәсете (ингл. Sultan Mosque, мал. Masjid Sultan; ҡыт. упр. 苏丹回教堂, пиньинь: Sūdān Huìjiàotáng) — Сингапурҙа һаҡланған иң боронғо мәсеттәрҙең береһе. Мәсет Сингапурҙа иң мөһим мәсеттәрҙең береһе тип һанала.

# Солтан Хөсәйен мәсете
## Тарихы

Мәсет солтан Хөсәйен — Джохор шахы тарафынан 1824 йылдан 1826 йылға тиклем төҙөлә. Ул мәсетте үҙенең һарайы эргәһендә төҙөй. Ике ҡатлаулы пирамидаль ҡыйыҡлы был проект Көнсығыш Һиндостан өсөн типик булған.
Мәсет менән Хөсәйендең ейәне шах Алауддин 1879 йылға тиклем идара итә, аҙаҡ ул уны ойошманың урындағы биш етәксеһенә тапшыра. 1914 йылда ҡуртым килешеүе хөкүмәт тарафынан 999 йылға оҙайтыла.
1900 йылдар башында Сингапур ислам сауҙа, мәҙәниәт һәм сәнғәт үҙәге була. Солтан мәсете тиҙҙән был үҫешкән ширҡәттәр өсөн бик бәләкәй була. 1924 йылда, мәсеттең йөҙйыллығына, бағымсылар яңы мәсет төҙөү планын хуплайҙар. Иҫке мәсеттең торошо был ваҡытҡа насар була.
Архитектор Дэнис Сэнтри уны, манаралар һәм балюстрадалар индереп, сарацин стилендә төҙөй. Мәсетте төҙөү 1928 йылда тамамлана.
Мәсет үҙенә 5000 дингә ышаныусыны һыйҙыра һәм тик ир-аттар өсөн генә тәғәйенләнә, ҡатын-ҡыҙҙар икенсе ҡатта галереяла доға ҡыла.
Солтан мәсете Икенсе донъя һуғышы булыуға ҡарамаҫтан, шунан бирле үҙгәрешһеҙ ҡала, тик төп залы ғына 1960 һәм 1993 йылдарҙа ремонтҡа дусар була.
1975 йылдың 14 мартынан алып милли ҡомартҡы.

# Солтан Хөсәйен мәсете
## Үҙенсәлектәре
### Ғибәҙәт залы

Көньяҡ һәм төньяҡ яҡтарҙан залды һәр яҡлап 6 -шар колонналы 8 аркалы аралыҡтар уратып ала. Залдағы келәмдәр — сәғүд принцы бүләктәре.

# Солтан Хөсәйен мәсете
## Үҙенсәлектәре
### Манаралары һәм көмбәҙҙәре

4 манара һәм 2 көмбәҙ — мавритан төҫмөрлөгө менән ғәрәп стиле дәлиле. Ҡыйыҡты шул уҡ манара формаһындағы 40 төҙөк осло ҡыйыҡтар уратып ала.
# Куприн Донда

Александр Иванович Куприн (1870 — 1938) — урыҫ яҙыусыһы һәм тәржемәсеһе, 1899 йылда Донға сәфәр ҡылған.

# Куприн Донда
## Куприндың Донға килеү тарихы

А. И. Куприн дон еренә Сумы театр труппаһы составында гастролгә килгән һәм Васильев тигән сәхнә псевдонимын йөрөткән. Новочеркасскиҙа труппа Атаман һәм Александровский урамдары мөйөшөндәге «Европейский» ҡунаҡханаһында урынлашҡан. Ҡунаҡхана эргәһендә Сумы труппаһы бер нисә спектакль күрһәткән театр, арыраҡ «Донская речь» гәзите редакцияһы урынлашҡан булған. Был гәзиттә (1899 йылдың декабре, 1900 йылдың ғинуары һәм феврале) Куприн үҙенең «Погибшая сила», «Ингельштадский палач» хикәйәләрен, очерк «В огне» очергын баҫып сығарған. Яҙыусы урындағы рәссамдар художниктар, атап әйткәндә, һуңғараҡ Рәсәйҙә генә түгел, Көнбайыш Европала билдәлелек алған Иван Иванович Крылов менән таныша. Үҙенең Донға артабанғы сәфәрҙәрендә (Ялтаға барғанда һәм кире ҡайтҡанда) Куприн Александр Иванович Сенный һәм Городовой урамдары мөйөшөндәге Крылов йортонда туҡтала. Үҙ сиратында, Крылов та үҙ ғаиләһе менән Куприндарҙа Гатчинда ҡунаҡта булған. 1912 йылда яҙыусы рәссамға үҙенең славян шрифты менән иҫтәлек яҙған хикәйәләр китабын бүләк итә:
* Иоанну Иоанновичу Крылову - А.И. Куприн. Гатчина. 1912.
1899 йылдың декабрендә Александр Куприн труппаһы менән Дондағы Ростовҡа һәм Таганрогҡа килә. «Приазовский край» тигән популяр ростов гәзитендә Александр Ивановичтың «В недрах земных» хикәйәһе донъя күргән. Быуат башында тап Дондағы Ростовта Куприндың «Молох» повесы айырым баҫма булып сыҡҡан. Артабанғы йылдарҙа, бөтә Рәсәйгә билдәле яҙыусы Куприн дон еренән рпоезда бер нисә тапҡыр үткән. Ростов өлкәһенең күп ҡалалары һәм станицаларының урамдары һәм тыҡырыҡтары уның исемен йөрөтә.
# Михайловка ауыл Советы (Дыуан районы)

Михайловска ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек.

# Михайловка ауыл Советы (Дыуан районы)
## Тарихы

Михайловка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# 1741 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1741 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1741 MDCCXLI |
| Юлиан стилендә | 1740—1741 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2493—2494 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7249—7250 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5501—5502 ה'תק"א — ה'תק"ב |
| Мосолман календары | 1153—1155 |
| Боронғо әрмән календары | 1190 ԹՎ ՌՃՂ |
| Ҡытай календары | 4437—4438 庚申—辛酉 белая обезьяна — белая курица |
| Эфиопа календары | 1733—1734 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1797—1798 |
| - Шака самват | 1663—1664 |
| - Кали-юга | 4842—4843 |
| Иран календары | 1119—1120 |
1741 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Кесе Енгыль

Кесе Енгыль — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кемпаж йылғаһының уң ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Енгыль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027223
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302722
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хейги-Яха

Хейги-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 243 км.

# Хейги-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305023
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сидоренко Александр Филиппович

Сидоренко Александр Филиппович (15 ғинуар 1915 йыл — 20 июнь 1982 йыл) — Халхин-Гол йылғаһы буйындағы 1939 йылғы ҡораллы бәрелештә һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, артиллерист, лейтенант (1945). Советтар Союзы Геройы (1944). Һуғыштан һуң — урман сәнәғәте хеҙмәткәре, 1956 йылдан Өфөләге ремонт заводының һәм артабан ағас эшкәртеү комбинатының директоры.

# Сидоренко Александр Филиппович
## Биографияһы

Александр Филиппович Сидоренко 1915 йылдың 15 ғинуарында Томск губернаһының (хәҙер Алтай крайының Хабар районы) Новосвободный ҡасабаһында тыуған.
1924 йылдан Кемерово өлкәһенең Анжерке ҡалаһында, Чита өлкәһенең Халярте ҡасабаһында, Кемерово өлкәһенең Киселевск ҡалаһында йәшәгән. 1936 йылдан — Иркутск өлкәһенең Вознесенский ағас эшкәртеү хужалығында тракторсы.
Сидоренко 1938—1939 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә. Халхин-Голда һуғыштарҙа ҡатнаша.
1940 йылдың ғинуарына тиклем Сидоренко автотранспорт колоннаһы комиссары була. 1942 йылдың июнь айында Черемховский район хәрби комиссариаты тарафынан йәнә армияға саҡырыла. Һуғышта 1943 йылдың яҙынан үҙйөрөшлө артиллерия ҡоролмаһының механик-водителе булып хеҙмәт итә. Курск дуғаһында, Днепрҙы һуғышып аша сыҡҡанда һәм Киевты азат итеүҙә ҡатнаша.
1893-сө үҙйөрөшлө артиллерия полкының механик-водителе (6-сы гвардия танк корпусы 3-сө гвардия танк армияһы, 1 Украина фронты), кесе сержант. Ул Фастов ҡалаһына беренсе булып бәреп инә (7.11.1943). Экипаж 2 ут нөктәһен, 3 зенит пушкаһын юҡ итә.
1944 йыл—1945 йылдарҙа Горький хәрби-сәйәси училищеһында уҡый. 1946 йылда демобилизациялана.
Демобилизациянан һуң Красноярск крайының һәм Киров өлкәһенең урман сәнәғәтендә эшләй. 1956 йылдан Өфөлә йәшәй, ремонтлау заводының һәм ағас эшкәртеү комбинатының директоры була.
1982 йылдың 20 июнендә вафат була. Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнә.

# Сидоренко Александр Филиппович
## Батырлығы

«Кесе сержант Сидоренко Фастов ҡалаһы өсөн барған алыштарҙа батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Уның самоходы ҡалаға беренсе булып барып инә, уты һәм тәгәрмәс сылбыры менән дошмандың хәрби расчетын һәм ике ут нөктәһен юҡ итә. Дошмандың ҡаршы бер һөжүмендә фашист снаряды самоходтың моторына эләгә. А.Ф. Сидоренко килеп еткән пехотасылар менән гитлерсылар шартлатып өлгөрмәгән зенит пушкаһын хәрби хәлгә килтерә һәм дошманға ут аса. Дошмандың ҡаршы һөжүме килеп сыҡмай».
1944 йылдың 10 ғинуарында Сидоренко Александр Филипповичҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Сидоренко Александр Филиппович
## Бүләктәре

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы ,(10.01.1944);
* Ленин ордены (10.01.1944);
* Ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (шул иҫәптән 27.10.1943);
* башҡа миҙалдар.
# Капитан (хәрби дәрәжә)

Капита́н (Ҡалып:Lang-latelat — хәрби начальник, лат. caput — баш) — өлкән лейтенанттан юғары офицер дәрәжәһе һәм шул дәрәжәләге кеше; бик күп илдәрҙең армия, авиация һәм флотында офицер составындағы хәрби звание.
Беренсе тапҡыр капитан чины Урта быуаттарҙа Францияла барлыҡҡа килә. Капитан тип хәрби округ начальниктарын атайҙар. 1558 йылдан рота командирҙары капитан чинында була.
Рәсәйҙә XVI быуатта рота командиры дәрәжәһендәге сит ил офицерҙарына капитан хәрби дәрәжәһе бирелә. СССР Ҡораллы Көстәрендә капитан званиеһы 1935 йылдың 22 сентябрендә раҫлана. Капитан — Рәсәй Федерацияһының барлыҡ төрөндәге Ҡораллы Көстәрендәге кесе офицер званиеһы.
# Европаның иң яҡшы хоккейсыһы

«Алтын сәкән» — Халыҡ-ара хоккей федерацияһы ҡарары буйынса Европаның иң яҡшы хоккейсыһына «Известия» гәзите йыл һайын тапшырған хоккей наградаһы. Лауреат спорт журналистарының һәм Европа илдәренең хоккей федерациялары вәкилдәренең ситтән тороп тауыш биреү юлы менән һайланған. 1987 йылда иң яҡшы уйынсыны һигеҙ илдең тренеры һайлай. 1988 йылдан шайбалы хоккей буйынса Европа федерациялары һәм Халыҡ-ара хоккей федерацияһының ике етәксеһе ҡатнаша.
Беренсе тапҡыр 1979 йылда Борис Михайловҡа тапшырыла.

# Европаның иң яҡшы хоккейсыһы
## Лауреаттар

| Йыл | Ил | Уйынсы | Позиция | Клуб |
| 1979 | СССР | Борис Михайлов | Һөжүм итеүсе | ЦСКА |
| 1980 | СССР | Сергей Макаров | Һөжүм итеүсе | ЦСКА |
| 1981 | СССР | Владислав Третьяк | Ҡапҡасы | ЦСКА |
| 1982 | СССР | Владислав Третьяк | Ҡапҡасы | ЦСКА |
| 1983 | СССР | Владислав Третьяк | Ҡапҡасы | ЦСКА |
| 1984 | СССР | Вячеслав Фетисов | Һаҡсы | ЦСКА |
| 1985 | ЧССР | Иржи Кралик | Ҡапҡасы | ТЕ Готвальдов |
| 1986 | СССР | Сергей Макаров | Һөжүм итеүсе | ЦСКА |
| 1987 | СССР | Владимир Крутов | Һөжүм итеүсе | ЦСКА |
| 1988 | СССР | Вячеслав Фетисов | һаҡсы | ЦСКА |
| 1989 | СССР | Сергей Макаров | Һөжүм итеүсе | ЦСКА |
# Аверичева

Аверичева — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобачева йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Аверичева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013206
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201320
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Пывсянъю

Кесе Пывсянъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ёлва йылғаһының һул ярына тамағынан 157 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кесе Пывсянъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002162
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төркмәнабад

Төркмәнабад (төркм. Türkmenabat) — Төркмәнстандың көнсығышында урынлашҡан ҡала. Лебап виләйәтенең үҙәге.
# Швенда

Швенда (нем. Schwenda) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 597 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,23 км². Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6547 һәм автомобиль коды — MSH.
# Егәнтамаҡ

Егәнтамаҡ (рус. Усть-Зиган) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 39 кеше. Почта индексы — 453156, ОКАТО коды — 80249840004.

# Егәнтамаҡ
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 33 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Усть-Зиган): 0 км
# Оло Аҡкүл (Силәбе өлкәһе)

Оло Аҡҡүл - рус. Больша́я Аку́ля (также Большо́й Аку́ль) - Рәсәйҙең Силәбе өлкәһендәге күл.

# Оло Аҡкүл (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең атамаһы урыҫ теленә Аҡкүл тигәндән үҙгәреп килеп ингән тип яҙа.

# Оло Аҡкүл (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Оло Аҡкүл күле Ҡыштым ҡала округы территорияһында, Ҡыштым ҡалаһынан 6 км алыҫлыҡта ята. Көнбайыштараҡ Кесе Аҡкүл йәйрәп ята
Силәбегә тиклем араһы – 85 км, Екатеринбургҡа – 155 км
Координаттары: 55°37′42″ - киңлеге, 60°34′24″ - оҙонлоғо

# Оло Аҡкүл (Силәбе өлкәһе)
## Тасуирламаһы

Һыу көҙгөһө майҙаны 6,3 км² ; иң тәрән урыны - 5, уртаса тәрәнлеге — 3 м. Һыу массаһы күләме - 26,9 млн. Һыу көҙгөһө майҙаны - 250,4 метр. Һыуйыйғыс бассейны майҙаны — 200 квадрат километр, диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 248 метр.
Күл һыуы сөсө , химик составы буйынса гидрокарбонатлы-кальцийлы тип, дөйөм минераллашыуы - 246 мг/л. Ағымлы күл, төньяғынан ҙур булмаған йылға сығып Кесе Аҡкүл күленә ҡоя. М. Акуль. Күл рекреация маҡсаттарында ҡулланыла, ярҙарында пионер лагерҙары һәм ял базалары төҙөлгән.
Төньяҡ ярында - Кесе Аҡкүлгә , көнсығышында Аҡакүл гә ҡылымыҡтар.

# Оло Аҡкүл (Силәбе өлкәһе)
## Флораһы һәм фаунаһы

Күлде урмандар уратып алған.
Күлдә карп, сабаҡ, суртан, табан, ҡорман, алабуға, сиг, рипус, этеш тереклек итә.
# Ай-Пор-Еган

Ай-Пор-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пор-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Ай-Пор-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044840
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204484
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Табликаю

Табликаю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Табликаю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007135
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мезыб

Мезыб — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мезыб
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Палагия морононан Джанхот йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000112109100000129
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100012
* Бассейн коды — 06.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тыбью

Тыбью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 242 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Тыбью
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001651
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нарышкин-Шуваловтар һарайы

Нарышкин-Шуваловтар һарайы — Санкт-Петербургта XIX быуат архитектураһы ҡомартҡыһы Фонтанканың Яры буйы урамы һәм Итальян урамы мөйөшөндә урынлашҡан. Бина архитектура эклетикаһы осоро өсөн типик (неоренессанс һәм һуңғы классицизм элементтарының берләшеүе).

# Нарышкин-Шуваловтар һарайы
## Тарихы

Һарай хәҙерге ҡиәфәтендә бер нисә этапта төҙөлә. Бинаның һул өлөшө 1780 йылдарҙа билдәһеҙ архитектор проекты буйынса Воронцовтар тарафынан төҙөлә. Иҫке йорттан уңдағы флигелде 1821—1822 йылдарҙа участканың яңы хужаһы Д. Л. Нарышкин (бәлки, К. И. Росси проекты буйынса) төҙөткән.
Э. Д. Нарышкин күсемһеҙ милекте үҙенең ҡустыһы Л. А. Нарышкинға һата, ул бер рәт эске бүлмәләрҙең реконструкцияһын үткәрә (архитекторы Бернар де Симон), 1844—1849 йылдарҙа бинаның ике өлөшө берҙәм фасад менән берләштерелә (архитекторы Н. Е. Ефимов)
1846 йылдан һарайға Нарышкина Софья Львовна һәм уның ире Шувалов Петр Павлович хужа була, һуңынан һарай уларҙың улы һәм килененә күсә. Октябрь революцияһынан һуң 1925 йылға тиклем уны дворян көнкүреше музейы биләй.
Совет осоронда һарай күп тапҡыр үҙенең тәғәйенләнешен үҙгәртә. Унда Матбуғат йорто (обэриуттар эшмәкәрлеге усағы), Техника йорто, ә 1965 йылдан һуң — сит ил халыҡтары менән дуҫлыҡ һәм тыныслыҡ йорто урынлаша.
2001 йылда һарай бинаһы алдында Фонтанка яр урамына төшкән урында иҫтәлекле «Блокада мәкеһе» билдәһе ҡуйыла.
2006 йылдан һарайҙа реставрация үтә. 2013 йылдың 19 ноябрендә унда рәсми рәүештә Фаберже музейы асыла. Ул Рәсәйҙә федераль масштабтағы тәүге шәхси музейға әүерелә. Пасха ювелир изделиелары һарайҙың күк ҡунаҡ бүлмәһендә урынлашҡан. Башҡа залдарҙа шулай уҡ XIX быуаттың рус фарфоры, рус иконалары, һынлы сәнғәт, көмөш, таш киҫеү изделиелары, затлы әйберҙәр, мемориаль әйберҙәр коллекцияһы күргәҙмәгә ҡуйылған.
# Шығая

Шығая (рус. Шигая) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бисерть йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шығая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100021138
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102113
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡорғаҙаҡ (мәмерйә)

Ҡорғаҙаҡ мәмерйәһе — Әй йылғаһы ҡушылдығы Каменка йылғаһы үҙәнендәге мәмерйә. Административ яҡтан Силәбе өлкәһенең Һатҡы районында, Межевой ҡасабаһы һәм Алексеевка ауылы араһында урынлашҡан, тәбиғәт ҡомартҡыһы. Тәүге тапҡыр мәмерйә тураһында XVIII быуаттың икенсе яртыһында телгә алына, уны академик Петр Симон Паллас һүрәтләй.
Мәмерйәгә инеү урыны Ҡорғаҙаҡ үҙәненең уң яҡ битләүендә 20 метр самаһы бейеклектә, Әй йылғаһынан 150 метр алыҫлыҡта урынлашҡан. Оҙонлоғо — 530 м, тәрәнлеге — 16 м. Мәмерйә . девондың эзбизташ ҡатламында барлыҡҡа килгән һәм короидорлы- ҡыуышлы типтағы карст ҡыуышлығынан тора, бер-береһе менән үтеү юлы менән берләшкән өс ҙур залы бар. Мәмерйә эсендә — ер аҫты боҙлоғо. Мәмерйәлә булған һарҡындылар тулыһынса тиерлек туристар тарафынан юҡҡа сығарылған. Мәмерйә Силәбе өлкәһе Башҡарма комитетының халыҡ депутаттары советының 1969 йылдың 21 ғинуарындағы 29-сы һанлы приказы менән тәбиғәт ҡомартҡыһы булып иғлан ителә. Мәмерйәгә инеү өлөшө ярғанаттарҙың йәшәү урыны булып тора.
# Вергиза

Вергиза — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы/ Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Арда йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Вергиза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000044126
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004412
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дардак

Дардак (үзб. Dardoq, ҡырғ. Дардак) — Үзбәкстандың Ҡурғантүбә районындағы эшселәр ҡасабаһы. Ҡорғантүбә районының административ үҙәге. 2015 йылдың ҡарата халыҡ һаны 26 055 кеше.
Ҡасаба Ҡарадаръя йылғаһы буйында урынлашҡан. Халҡы яҡынса 40 мең кеше тәшкил итә. 2012 йылдан "ҡала тибындағы ҡасаба" статусы. Ҡасабала еңел сәнәғәт предприятиелары урынлашҡан.

# Дардак
## Тарихы

1898 йылдың майында өйәҙҙә Ҡырғыҙ-Андижан ихтилалы була.
# Пулья (йылға)

Пулья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Орын-Тур күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Пулья (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017488
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301748
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3