yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Һалым базаһы

һалым базаһы (һалым һалына торған база) — һалым һалыу объектының ҡиммәт буйынса, физик йә башҡа төрлө тасуирламаһы. Һалымдың мотлаҡ элементтарына инә.

# Һалым базаһы
## Һалым базаһын иҫәпләүҙең төп принциптары

1. Һалым базаһы һәм уны аныҡлау тәртибе Рәсәй Федерацияһының Һалым кодексы менән билдәләнә.
2. Һалым түләүсе ойошмалар һалым базаһын һәр һалым осоро йомғаҡтары буйынса бухгалтер хисабы регистрҙары нигеҙендә һәм (йәки) һалым һалынырға тейешле йә һалым һалыу менән бәйле башҡа объекттар тураһында документтар менән раҫланған башҡа нигеҙҙә иҫәпләй.
Һалым базаһын иҫәпләгәндә үткән һалым (хисаплама) осорҙарына ҡарарған хаталар (боҙоуҙар) табылһа, ағымдағы һалым (хисаплама) осоронда һалым базаһын һәм һалым суммаһын ҡайтанан иҫәпләү шул хаталар (боҙоуҙар) яһалған һалым осоро өсөн башҡарыла.
Хаталар (боҙоуҙар) ебәрелгән осорҙо асыҡлап булмаған осраҡта, һалым базаһын һәм һалым суммаһын ҡайтанан иҫәпләү шул хаталар (боҙоуҙар) табылған һалым осоро өсөн башҡарыла.
3. Индивидуаль эшҡыуарҙар, хосуси ғәмәлиәт алып барған нотариустар, адвокат кабинеттары ойошторған адвокаттар һалым базаһын һәр һалым осоро йомғаҡтары буйынса килемдәр һәм сығымдар хисабы мәғлүмәттәре нигеҙендә Рәсәй Федерацияһы Финанс министрлығы билдәләгән тәртиптә иҫәпләй.
4. Үрҙә бирелгән ҡағиҙәләр шулай уҡ һалым агенттарына ла ҡағыла.
5. Башҡа һалым түләүселәр — физик шәхестәр һалым базаһын ойошмаларҙан һәм (йәки) физик шәхестәрҙән уларға түләнгән килемдәр тураһындағы, һалым һалыу объекттары тураһындағы белешмәләрҙән, шулай уҡ алған килемдәре, һалым түләү объекттары тураһында ирекле формала үҙҙәре биргән мәғлүмәттәр нигеҙендә иҫәпләй.
# Игорь Рябинин исемендәге йырын

Игорь Рябинин исемендәге йырын — Дондағы Ростов ҡалаһының Совет районында урынлашҡан тәбиғи парк. Йырын биләмәһендә, бында Мертвый Донец йылғаһы һыу бассейнына ҡараған шишмә ағыуы менән бәйле, федераль әһәмиәткә эйә һаҡланыусы тәбиғәт зонаһы урынлашҡан.

# Игорь Рябинин исемендәге йырын
## Тарихы

Дондағы Ростов ҡалаһының Совет районында урынлашҡан Игорь Рябинин исемендәге йырын торлаҡ йорттар һәм мәктәп менән уратып алынған. 2006 йылда ҡала властәре йырын биләмәһендә яҡшы сифатлы парк төҙөргә вәғәҙә бирәләр, ләкин был идея тормошҡа ашырылмай. 2013 йылда тәбиғи парк биләмәһендә, Изге Георгий Победоносец сиркәүенән алыҫ түгел, күп ҡатлы торлаҡ йорт төҙөлә башлай, ағастарҙың бер өлөшө киҫелә. Был хәл күп ҡала халҡында ризаһыҙлыҡ тыуҙыра, ләкин төҙөлөш барыбер дауам итә. 2015 йылдың яҙында Игорь Рябинин исемендәге йырынды таҙалау буйынса дөйөм ҡала субботнигы ойошторола. Ҡырҡлаған кеше инициатива күрһәтә.
2016 йылдың көҙөндә йырын биләмәһен таҙалауға 11 миллион һумдан күберәк аҡса тотонорға йыйыналар икәнлеге билдәле була. Башҡарыласаҡ эштәр планында — йылға үҙәнен таҙалау, ҡарт ағастарҙы тамырынан аҡтарып алыу. Был эште үҙ өҫтөнә алған ойошма биләмәнең экологик һауығыуын тәьмин итергә тейеш. Парк биләмәһендә яңы ағас үҫентеләре ултыртыу планлаштырылған.
# Мацони

Мацун (әрм. մածուն), йәки мацони (груз. მაწონი) — ферментлы әсетелгән һөттән эшләнгән, сығышы менән әрмәндәргә бәйле эсемлек, әрмән һәм грузин милли ашы. Кавказда, Кесе Азияла һәм Яҡын Көнсығышта киң таралған. Һыйыр, һарыҡ, кәзә, һыу һыйыры һөтөнән әҙерләнә.

# Мацони
## Этимология

Мацун һүҙе (әрм. մածուն) әрмән теленә "әсе һөт" тип тәржемә ителә, мацнул (մածնուլ) "әсетергә" һәм мацуц'анел (մածուցանել) "ойоторға" ҡылымдарынан килеп сыҡҡан. Һүҙ дөйөм индоевропа тамырына китә һәм оҡшаш һүҙҙәр туғандаш телдәрҙә лә бар: фарс. māstmāst "йогурт" һәм санскр. mastumastu "әсе ҡаймаҡ". Артабан һүҙ әрмән теленән башҡа телдәргә лә күсә. Ашамлыҡты Урта быуат әрмән авторҙары йыш телгә ала, мәҫәлән, Григор Магистрос (XI быуат), Ованес Ерзнкаци (XIII быуат), Григор Татеваци (XIV быуат) һ. б. Григор Магистрос "Грамматиканы билдәләү" хеҙмәтендә атаманың дөрөҫ этимологияһын бирә.

# Мацони
## Тарих

Кеше борондан уҡ "мацунды" әҙерләү серҙәрен белә. Йылы һөттө сей ҡатыҡты ҡойоп, мацун эшләгән. Бәлки, был осраҡлы килеп сыҡҡандыр, һөт өҫтәгән һауыт төбөндә ҡатыҡ ҡалыуы мөмкин. Ул ваҡытта мацун һәм һөттө һаҡлау өсөн һуйылған мал ашҡаҙанын ҡулланғандар. Өҫтәүенә, ашҡаҙандан таҙ ҡарын айырылмаған, шуға сыр әҙерләү ысулын да тапҡандар.

# Мацони
## Әҙерләү

Был эсемлектең төп микрофлораһы — болгар таяҡсаһы әсе һөт стрептококктары. Һөттө яҡынса 37 °C температураһында әсетәләр, 3-4 сәғәт йылы һаҡлай торған һауытта тоталар. Әрмән аш-һыуында мацунды айырым әсеткенән эшләгәндәр: һөттө ҡайнатып, 40-50 °C тиклем һыуыталар, алдан әҙерләнгән мацунды ҡойоп, әсетәләр. Һауытты йылы урынға ҡуялар. Артабан +2...+8 °C һалҡын ергә ҡуялар. Һөҙөмтәлә, мацун әскелт тәм ала һәм ҡойҡалы була.

# Мацони
## Ҡулланыу
### Әрмән ашамлығы

Иген ашамлыҡтарынан һуң әрмәндәрҙә һөт аҙыҡтары тора. Мацунды Әрмәнстанда күбеһенсә һарыҡ һөтөнән эшләйҙәр. Мацун сывороткаһынан жажик эремсеген, шулай уҡ ҡоро чортан әсеткеһен дә әҙерләйҙәр. Мацунды йыш ашағас, окүп итеп әҙерләгәндәр һәм оҙаҡҡа һаҡланырлыҡ булған (тоҙлап, күн тоҡта тотҡандар). Әрмәнстанда мацундан май (караг) иреткәндәр, ҡамырға өҫтәгәндәр. Май туҡыуҙан ҡалған сыворотка — тан— эсеүгә йәки тан һәм апур аштары өсөн һурпа булған. Әсегән һөт шулай уҡ тархан исемле тауыҡ ашын бешереү өсөн кәрәкле. Ваҡланған һарымһаҡлы мацун долма өсөн соус итеп өҫтәлгә ҡуялар
Мацун Бун Барекендан — әрмән масленицаһын байрам иткәндә, йәкшәмбе кискеһен катнов (һөтлө дөгө бутҡаһы) менән бергә өҫтәлгә бирелә.

# Мацони
## Ҡулланыу
### Грузия ашамлығы

Хачапури ҡамырына, тәмләткестәргә өҫтәлә. Грузин шечаманды һәм борани аштарына ҡушыла. Ҡыҙыл борос менән ашаһалар, әсе тәме ныҡ беленмәй.
# Коврига (Вост. Камбальница ҡушылдығы)

Коврига — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Восточная Камбальница йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Коврига (Вост. Камбальница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052178
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005217
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Калиновка (Азов районы)

Калиновка — утар . Ростов өлкәһе, Азов районында урынлашҡан.
Калиновка ауыл биләмәһе составына инә.

# Калиновка (Азов районы)
## Географияһы

50 км урынлашҡан (юлдары) көньяҡтараҡ Район үҙәге — Азов ҡалаһынан 50 км алыҫлыҡта (юлдар буйлап) көньяҡтараҡ урынлашҡан. Краснодар крайы сиге уның янында үтә.

# Калиновка (Азов районы)
## Географияһы
### Урамдары

* Киров переезы
* Дзержинский тыҡрығы,
* Мичурин тыҡрығы,
* Орджоникидзе тыҡрығы,
* Беренсе Май тыҡрығы,
* Баҡса тыҡрығы,
* Социалистик тыҡрығы,
* Октябрь урамы.

# Калиновка (Азов районы)
## Иҫтәлекле урын

* Утарҙан бер саҡрым төньяҡ-көнбайыштараҡ археологик ҡомартҡы— «Калиновка-1» ҡурғаны урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклем ике мең йыллыҡта —б. э. XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурған урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100328000 коды аҫтында индерелгән.
# 1895 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1895 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1895 MDCCCXCV |
| Юлиан стилендә | 1894—1895 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2647—2648 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7403—7404 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5655—5656 ה'תרנ"ה — ה'תרנ"ו |
| Мосолман календары | 1312—1313 |
| Боронғо әрмән календары | 1344 ԹՎ ՌՅԽԴ |
| Ҡытай календары | 4591—4592 甲午—乙未 синий конь — синяя овца |
| Эфиопа календары | 1887—1888 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1951—1952 |
| - Шака самват | 1817—1818 |
| - Кали-юга | 4996—4997 |
| Иран календары | 1273—1274 |
1895 (бер мең һигеҙ йөҙ туҡһан бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1895 йылы, 2 мең йыллыҡтың 895 йылы, XIX быуаттың 95 йылы, XIX быуаттың 10 ун йыллығының 5 йылы, 1890 йылдарҙың 6 йылы.

# 1895 йыл
## Тыуғандар

* 14 ғинуар — Бабич Шәйехзада Мөхәмәтзакир улы, күренекле башҡорт шағиры, Башҡорт хөкүмәте (1917—1919) ағзаһы.
* 29 октябрь — Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы, башҡорт һәм татар йырсыһы, композитор, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1929). Сәйәси репрессия ҡорбаны.

# 1895 йыл
## Вафат булғандар

* 20 октябрь — Мифтахетдин Аҡмулла, күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе.
# Фрунзенско-Приморская юлы

Фрунзенско-Приморская юлы, шулай уҡ шәмәхә, көрән күк юлы, Санкт-Петербург метрополитенының 5-се юлы.
Санкт-Петербургтын Приморский районды һәм Фрунзе районды бейләй.

# Фрунзенско-Приморская юлы
## Станциялар (төньяҡтан)

* Комендант проспекты (метро станцияһы)
* Старая Деревня (метро станцияһы)
* Крестовский остров (метро станцияһы)
* Чкаловская (метро станцияһы)
* Спортивная (метро станцияһы)
* Адмиралтейская (метро станцияһы)
* Садовая (метро станцияһы)
* Звенигородская (метро станцияһы)
* Обводной канал (метро станцияһы)
* Волковская (метро станцияһы)
* Бухарестская (метро станцияһы)
* Халыҡ-ара (метро станцияһы)
* Проспект Славы (метро станцияһы) (төҙөлә)
* Дунайская (метро станцияһы) (төҙөлә)
* Шушары (метро станцияһы) (төҙөлә)
# Нюхас-Юган

Нюхас-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ить-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Нюхас-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051571
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205157
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һынташтамаҡ ауыл Советы (Благовар районы)

Һынташтамаҡ ауыл Советы — Благовар районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлә. Почта индексы — 452745. ОКАТО коды — 80214827000. Күсәрбәй ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1986 йылда ойошторола.
Йылғалары: Сәрмәсән, Сағыл.

# Һынташтамаҡ ауыл Советы (Благовар районы)
## Ауыл Советы составы

Һынташтамаҡ ауылы — административ үҙәк, ауылдар: Дүсмәт, Яңы Һынташ, Иҫке Һынташ, Оло Әрәмә.

# Һынташтамаҡ ауыл Советы (Благовар районы)
## Тарихы

1986 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/393-сө һанлы «Благовар районында Һынташтамаҡ ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Указы сыға. Уға ярашлы яңы административ-территориаль берәмек өсөн Яныш ауыл Советынан 5 тораҡ пункты бүлеп алына.
   2. Һынташтамаҡ ауыл Советы составына түбәндәге тораҡ пункттарын индерергә: Дүсмәт, Яңы Һынташ, Иҫке Һынташ, Һынташтамаҡ, Оло Әрәмә ауылдарын, был тораҡ пункттарын Яныш ауыл Советы составынан сығарырға.
2008 йылда Һынташтамаҡ ауыл Советы Күсәрбай ауыл Советы составына инә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортосьан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законында, ст.1. п 12) түбәндәге юлдар бар::
   «Күсәрбай» атамаһын һаҡлап, Күсәрбай һәм Һынташтамаҡ ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Иҫке Күсәрбай ауылына урынлаштырырға. Һынташтамаҡ ауыл Советының Дүсмәт, Яңы Һынташ, Иҫке Һынташ, Һынташтамаҡ, Оло Әрәмә ауылдарын Күсәрбай ауыл Советы составына индерергә. Күсәрбай ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
2008 йылға Кушнаренко районы, Яныш ауыл Советы, Таң ауыл Советы, Күсәрбай ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш була: ("Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы (ред. 19.11.2008) ").
# Иосер

Иосер — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Иосер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021920
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002192
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ширмакша

Ширмакша — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2320,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Ширмакша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000017023
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001702
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Солоная (Ыҡ ҡушылдығы)

Солоная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 8,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Солоная (Ыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007277
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100727
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бадинген

Бадинген (нем. Badingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 515 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,35 км². Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
# Бирюля (Майма ҡушылдығы)

Бирюля — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Майма йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Бирюля (Майма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007166
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100716
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пой-Маты-Кикя

Пой-Маты-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Токья-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пой-Маты-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065130
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306513
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 2006 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

2006 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Семендер Юрий Семенович

Юрий Семендер (тулы исеме Юрий Семенович Семёнов; 1941 йылдың 2 ғинуары, Таныш, Ҡыҙыл Армия районы, Сыуаш АССР) - сыуаш шағиры, тәржемәсе һәм мөхәррир, әҙәби белгесе. Сыуаш Республикаһының халыҡ шағиры (1999).

# Семендер Юрий Семенович
## Биография

Юрий Семендер 1941 йылдың 2 ғинуарында Сыуаш АССРның Ҡыҙыл Армия районы Таныш ауылында тыуған.
Сыуаш дәүләт университетын тамамлап, ВЛКСМның Цивильск райкомында, «Октябрь юлы» район газетаһы редакцияһында, Сыуаш китап нәшриәтендә эшләй. 1973 йылдан СССР Яҙыусылар берлегендә.
1974-2004 йылдарҙа Юрий Семенович «Ялав» журналының баш мөхәррире булып эшләй (уның «Чăрăш» (Шыршы) тигән беренсе шиғыры 1958 йылда «Ялав» журналында баҫылып сыға).
Юрий Семеновичты Чебоксары ҡала Думаһы депутаты итеп һайлайҙар, Сыуаш Республикаһы яҙыусылар союзы идараһында эшләй, Сыуаш дәүләт гуманитар фәндәр институтының Ғилми советы ағзаһы, мәҙәниәт һәм милләттәр эштәре буйынса Министрлыҡ коллегияһы ағзаһы, мәғлүмәт сәйәсәте һәм архив эше министрлығы коллегияһы ағзаһы, Сыуаш Республикаһы Президенты эргәһендәге Ярлыҡау мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы була.
Юрий Семендер әҙәбиәткә 1970 йылдар башында килә, ул «Иҫәр» (Присяга), «Çĕр çаврăнать» (Ер әйләнәһе) шиғри йыйынтыҡтарын баҫтырып сығара. Уның шиғырҙары һәм поэмалары Россия һәм донъяның халыҡтарының дән күп телендә баҫылып сыға.
Ул сыуаш теленә А.Пушкин, М. Лермонтов, С. Есенин, А. Твардовский, Т. Симонов, Россия һәм БДБ халыҡтарының күп кенә яҙыусылары серҙәрен, музыкаль комедияларҙы, һәм опералар оперетталар, балет, «Птица счастья», «Лебедушка», «Свадьба», «Дети леса» кеүек вокаль — хореографик сюиталары һ. б. тәржемә иткән. Композитор Ф. Лукин, Г. Лебедев, Г.Хирбю, Ф. Васильев, Н. Эриванов, Н. Карлин, Ю. Кулаков, А. Никитин һ. б. менән берлектә ижади 300-ҙән артыҡ йыр ижад итә. Күп кенә әҙәби мәҡәләләр һәм очерктар авторы булараҡ та билдәле.

# Семендер Юрий Семенович
## Төп әҫәрҙәре

«Аван-и, салтак» (Һаумы, солдат), «Йĕс шăнкăрав» (Баҡыр ҡыңғырау), «Нимә» (Ярҙам), «Уçланкăри палан» (Аланда балан), «Чĕнтĕрлĕ кĕпер» (Биҙәкле күпер), «Шетмĕ шывĕ» (Шәтмә һыуы), «Урапа шурă» (Аҡ та ҡара), «Земля в узора» (Биҙәкле Ер), «Хуркайăк çулĕ» (Ҡырағай ҡаҙ юлы), «Чăваш пики» (Сыуаш сибәре), «Пирĕн вăйă карти» (Бергә әйлән бәйлән), «Çиçĕм сапаҡ» (Йәшен йәшнәү).
# Кулын-Игол

Кулын-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 496 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 367 км.

# Кулын-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038118
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203811
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ем-Ега

Ем-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/957/5/82/17/24 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Ем-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301908
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пукша

Пукша — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угличское һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2856 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Пукша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000004346
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000434
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Повалиха (Жура ҡушылдығы)

Повалиха — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жура йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Повалиха (Жура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201473
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Песья-Вож

Пёсья-Вож — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Силова-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Песья-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090783
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009078
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0