yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Русаков Николай Васильевич

Русаков Николай Васильевич (6 май 1939 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы-гигиенист, Рәсәй медицина фәндәре академияһы академигы (2007), Рәсәй фәндәр акдемияһы академигы (2013), Рәсәй федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002).

# Русаков Николай Васильевич
## Биографияһы

Николай Васильевич Русаков 1939 йылдың 6 майында Мәскәү өлкәһенең Красный ткач ҡасабаһында тыуған. 1964 йылда И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтын тамамлай, артабан шунда 1970 йылға тиклем аспирантурала уҡый.
1970-1989 йылдарҙа — А. Н. Сысин исемендәге дөйөм һәм коммуналь гигиена институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, Е. И. Марциновский исемендәге медицина паразитологияһы һәм тропик медицина институты бүлегенең лаборатория мөдире.
1989 йылдан — А. Н. Сысин исемендәге тирә-яҡ мөхит кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институтының тупраҡ һәм сәнәғәт ҡалдыҡтары гигиенаһы лабораторияһының мөдире.
«Тупраҡ һәм тирә-яҡ мөхит гигиенаһы» секцияһы рәйесе, РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының санитар-эпидемиологик күҙәтеү Департаментың баш эксперты, РФ Дәүләт стандартының һәм РФ Дәүләт заказдарын урынлаштырыу буйынса фәнни-техник комитеттары ағзаһы; ҡалдыҡтарҙы эшкәртеп, сүп-сар тейәп оҙатыу буйынса Үҙәк орган етәксеһе; тупраҡ гигиенаһы һәм ҡалдыҡтар хәүефенең сифатын баһалау өлкәһендә билдәле белгес; фәнни тикшеренеүҙәренең төп йүнәлештәре: тупраҡ торошон күҙәтеү: уның фундаменталь нигеҙҙәре һәм методологияһы, тупраҡтың гигиена хәле һәм уның ағыуланыуын кеше һаулығына йоғонтоһон күҙәтеү.
2004 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағзаһы итеп һайлана.
2007 йылда — Рәсәй медицина фәндәре академияһының академигы.
2013 йылдан — РФА академигы.

# Русаков Николай Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002);
* «Хеҙмәт ветераны миҙалы».
# Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры

Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә урынлашҡан, Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып ойошторолған милли ҡурсаҡ театрҙарының береһе. Театр 1932 йылда эш башлаған.
Театрҙың репертуарын «Ҡамыр батыр» (И. Раулев), «Ҡара тауыҡ» (И. Погорельский), «Һарынуш» (И. Байбурин) һымаҡ балалар өсөн спектаклдәр тәшкил итә. Бынан тыш, театр өлкәндәр өсөн дә тамашалар ҡуя: «Аҡ пароход» (С. Айытматов), «Ҡара йөҙҙәр» (М. Ғафури), «Ташлама утты, Прометей!» (М. Кәрим) һ.б.
Ырымбур, Екатеринбург, Санкт-Петербург ҡалаларында халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнаша. Сираттағы ошондай сара — 2015 йылдың 1 — 18 февралендә Һиндостандың баш ҡалаһы Делиҙа үткән XXVIII «Суражкунд Мела» халыҡ кәсептәре һәм фольклоры халыҡ-ара фестивале. Тамашасыларға театр «Урал батыр», «Һинд легендаһы» һәм «Панчатантра» спектаклдәренән өҙөктәр тәҡдим итте.
Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры Германия, Польша, Швеция, Швейцарияла һәм Һиндостанда гастролдәрҙә булды.
1976 йылда театр яңы бинаға күсә. 1988 йылда «Һинд легендаһы» спектакле өсөн театр Джавахарлал Неру исемендәге халыҡ-ара премияға лайыҡ була.
# Словенияла ислам

Словенияла Ислам — илдә тотолған диндәрҙән христианлыҡтан ҡала икенсе урында тора.

# Словенияла ислам
## Мосолман йәмәғәттәре

Словенияла бер нисә мосолман дини ойошмалары эшмәкәрлек алып бара: Словения ислам йәмәғәте (слов. Islamska skupnost v Republiki Sloveniji) һәм Словения мосолман берләшмәһе (слов. Slovenska muslimanska skupnost). Ике ойошма ла Хәнәфи мәҙһәб йүнәлешендә эш алып бара.
XX быуаттың икенсе яртыһында Югославияның башҡа республикаларынан башҡа мосолман мигранттар күпләп күсенеү сәбәпле Словенияла Ислам дине тотоусылар һаны һиҙелерлек арта.
Мосолмандар республика халҡының яҡынса 3 процентын тәшкил итә, уларҙың иң ҙур өлөшө — бошняктар.
2004 йылда Любляна муниципалитеты мәсет төҙөргә рәсми мандат бирә, ләкин халыҡтың католик динле өлөшө протесы арҡаһында бер-нисә йыл буйы был төҙөлөш кисектереп торола.
Словения мосолмандары этник билдәләнеше буйынса (2002 йыл):
| Милләт | Мосолмандар һаны (кеше) | Мосолмандарҙың дөйөм һанына ҡарата |
| Бошняктар | 38,923 | 73.64 % |
| Албандар | 5,237 | 11.03 % |
| Словендар | 1,506 | 3.17 % |
| Сиғандар | 868 | 1.83 % |
| Черногориялылар | 634 | 1.33 % |
| Македондар | 507 | 1.07 % |
| «Югославтар» | 55 | 0.12 % |
| Сербтар | 53 | 0.11 % |
| Хорваттар | 30 | 0.06 % |
| Венгрҙар | 8 | 0.02 % |
| Пакистандар | 8 | 0.02 % |
| Башҡалар | 2306 | 4.86 % |
| Итого | 47,488 | 100 % |
# Матля

Матля — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Маньтолум йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Матля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012007
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201200
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғилметдинов

Ғилметдинов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғилметдин исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Ғилметдинова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғилметдинов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғилметдинов Альберт Харис улы (1956) — ғалим.
* Ғилметдинов Динар Заһит улы1969) — юрист, дәүләт хеҙмәткәре, запасатғы полиция полковнигы, йәмәғәт эшмәкәре.
* Ғилметдинов Минһажетдин Ғилметдин улы (1903— 1979) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Ғилметдинова Лира Тәлғәт ҡыҙы (1953) — ғалим-терапевт-кардиолог, юғары мәктәп эшмәкәре.
# Асыв-Вож (Рысь-Кедва ҡушылдығы)

Асыв-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рысь-Кедва йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Асыв-Вож (Рысь-Кедва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021074
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002107
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Винтертур художество музейы

Винтертур художество музейы (нем. Kunstmuseum Winterthur) — Швейцарияның өс эре ҡалаларының береһе булған Винтертур- «музей ҡала» (Цюрих кантонына ҡараусы) ҡалаһындағы художество музейы.

# Винтертур художество музейы
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Винтертур художество музейында XIX—XXI быуаттарҙағы француз һынлы сәнғәте йүнәлешендә ижад ителгән картиналар һәм башҡа төр сәнғәт әҫәрҙәре һаҡлана. Музейҙың ойоштороусыһы һәм етәксеһе булып 1848 йылда нигеҙләнгән Винтертур Художество союзы тора. Музей дәүләт һәм кантон властарынан башҡа шәхси кешеләрҙең хәйриә финанс ярҙамын ала. Шулай уҡ шәхси коллекцияларҙың бер өлөшө ХХ быуаттың беренсе яртыһында музейға шәхси йыйылмаларҙан тапшырылған.

# Винтертур художество музейы
## Бина

Бина иҫке Винтертур ҡалаһының ҡала үҙәгендә, 22 Музеумштрасса (Museumstraße 22) адресы буйынса урынлашҡан. Йорт 1912—1916 йылдарҙа архитекторҙар Р. Ритмайер һәм В. Фуррер проекты буйынса төҙөлә, 1995 йылда киңәйтелә.

# Винтертур художество музейы
## Йыйылмалары

Винтербург художество музейында француз һынлы сәнғәте оҫталарының иҫ киткес эштәре тәҡдим ителә, беренсе сиратта француз импрессионистары һәм символистары Клод Моне, Альфред Сислей, Винсент ван Гог, Одилон Редон, Пьер Боннар,Жан Эдуар Вюйар, Феликс Валлотон һәм башҡаларҙың картиналары — ә шулай уҡ Огюст Роден, Аристид Майоль, Медардо Россо скульптуралары.
XХ быуат сәнғәтенең кубизм йүнәлешендәге — Жорж Брак, Пикассо, Хуан Грис, Фернан Леже, абстракционизм йүнәлешендәге — Василий Кандинскийҙың, Пит Модриан, Ганс Арп, Пауль Клей, Робер Делон әҫәрҙәре музейҙа һаҡлана. Бындағы экспонаттар араһында ХХ быуат скульпторҙары Константин Бранкузи, Александр Колдер, Анри Лоран, Осип Цадкин, Вильгельм Лембрук яһаған һындар тора.
Музей йыйылмаһында хәҙерге заман америка (Эльсуорт Келли, Филипп Густон, Джон Чемберлен, Ева Гессе, Агнес Мартин, Роберт Мангольд, Брайс Марден, Ричард Татл) һәм италия сәнғәте (беренсе сиратта Арте повер — Луч Фабро, Яннис Кунеллис, Марио Мерц, Джулио Паолини) әҫәрҙәре бар. Хәҙерге заман Германия рәссамдары һәм скульптурҙары Герхард Рихтер, Иза Генцкен, Томас Шютте, Томас Шейбиц һәм башҡаларҙың әҫәрҙәрен музейҙа күрергә мөмкин. Шулай уҡ музейҙа Швейцария хәҙерге заман рәссамдарының эштәре лә ҡуйылған.
Винтертур художество музейы коллекцияһының бер өлөшө (1900 йылға тиклем ижад ителгәндәре) Винтербургтың икенсе — Оскар Рейнгарт ам Штадтгартен — музейында ҡуйылған.

# Винтертур художество музейы
## Галереяһы

* А. Сисло эргәһендәге Коурт Хэмптон күпере аҫтында
* В. ван Гог Почта таратыусы Жозеф Рулендың портреты (1888)
* А. Анкер Уҡтан атыусы (1886)
* Тен в Дуйсбург XIII Композиция (ҡатын-ҡыҙҙар студияла)
* К. Писсарро Монмартр бульварындағы карнавал
* В. в Гог Ҡояш батҡанда бойҙай баҫыуы
* А. Беклин Диңгеҙ буйындағы вилла (1878)
* Лукас Кранах Лютер, Ганс Аспер Цвингли
* А. Анкер Коньяк менән кофе. Натюрморт (1877)
* Г. и. Фюссли Эльфтарҙың батшабикәһе Титанияның уяныуы
# Селея

Селея — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 351 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Селея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005621
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100562
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Близневка

Близневка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ибрюль йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Близневка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016763
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201676
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Янсаевка

Янсаевка (Берёзовая) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Санкина йылғаһының һул ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Янсаевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200005988
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200598
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡыҙыл таң (гәзит)

Ҡыҙыл таң (татар. Кызыл таң) — Башҡортостан Республикаһының татар телендә Өфөлә нәшер ителгән ижтимағи-сәйәси гәзите. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһы Дəүлəт Йыйылышы — Ҡоролтай, Башҡортостан Республикаһы Хɵкүмəте.

# Ҡыҙыл таң (гәзит)
## Тарихы

* 1918 йылдың 1 мартында «Башҡортостан» гәзите менән бергә Ырымбурҙа баҫтырыла башлай. Ошо дата гәзиттең барлыҡҡа килеү көнө тип иҫәпләнә.
* 1924 йылдың апреленән башлап «Башҡортостан» гәзитенең татар телендә ҡушымтаһы булып сыға. Ошо уҡ йылдың 2 авгусынан «Яңы ауыл» («Яңа авыл») исеме менән баҫыла.
* 1930 йылдан 1941 йылғаса «Коммуна» исеме менән нәшер ителә.
* 1941 йылдың 8 июленән 1944 йылдың 12 мартына хәтлем гәзитте сығарыу туҡтатылып тора — гәзиттең бар журналистары һуғышҡа китә.
* 1944 йылдың 12 мартынан башлап үҙаллы баҫма булып хәҙерге исеме менән баҫтырыла.

# Ҡыҙыл таң (гәзит)
## Баш мөхәррирҙәре

* 1918—????: Бәхтигәрәй Шәфиев.
* 1924—1937: Муса Йосопов, Ғайса Ғәббәсов һәм Имай Насыри;
* 1937—1941: Мөхәммәт Бикбулатов, Шәрәфи Шаймарҙанов;
* 1944: Ғәли Ризуанов;
* 1944—1948: Ғата Нурулла улы Алмаев;
* 1948—1950: Ғарифулла Ғөзәйеров;
* 1950—1951: Фәйзи Ғилметдин улы Шаяпов;
* 1951—1964: Ғата Нурулла улы Алмаев;
* 1964—1967: Таһир Ахунйәнов;
* 1967—1986: Рәмил Мирғәзиән улы Дашкин;
* 1986—1991: Муса Ғайса улы Мулюков;
* 1991—1994: Рәсих Ханнанов;
* 1994—2001: Марат Нуриәхмәт улы Муллаҡаев;
* 2001 йылдың 1 февраленән — Фаил Фәтхетдинов.

# Ҡыҙыл таң (гәзит)
## Билдәле хеҙмәткәрҙәре

Гәзиттә Башҡортостандың күп танылған яҙыусылары һәм шағирҙары эшләгән:
* Мәжит Ғафури, Әнғәм Атнабаев, Сәйфи Ҡудаш — Башҡортостандың халыҡ шағирҙары;
* Нәжиб Асанбаев — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы;
* Ғариф Ғүмәр, Фәнил Әсәнов, Әнүәр Бикчәнтәев, Динис Исламов, Хәмит Сәмихов, Әсғәт Мирзаһитов — яҙыусылар;
* фән докторҙары: Үзбәк Ғимаҙиев, Илдар Низамов, Марсель Бакиров һ. б.

# Ҡыҙыл таң (гәзит)
## Наградалары

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1968).

# Ҡыҙыл таң (гәзит)
## Ҡаҙаныштары

* «Ҡыҙыл таң» гәзите 2016 йылда Башҡортостанда Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуҙы яҡтыртыу буйынса иң яҡшы киң мәғлүмәт сараларының береһе тип танылды.
# Гюстен

Гюстен (нем. Güsten) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4518 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,25 км². Диңгеҙ кимәленән 92 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39439 һәм автомобиль коды — SLK.
# Галмудуг

Галмудуг - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Маргала (ТюгҮрек ҡушылдығы)

Маргала — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға ТюгҮрек йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Маргала (ТюгҮрек ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003854
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100385
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Идет

Идёт — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 901 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Идет
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017500
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201750
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әһлетдинов

Әһлетдинов — фамилия.
* Әһлетдинов Эдуард Феликс улы (1974) — биохимик, медицина фәндәре докторы.
* Әһлетдинов Фәйзулла Хәзи улы (1915—1988), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1943).
# Вайсандт-Гёльцау

Вайсандт-Гёльцау (нем. Weißandt-Gölzau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1868 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,51 км². Диңгеҙ кимәленән 79 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
# Чойка

Чойка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бава йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Чойка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000427
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100042
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аҡ күл (Гатчина)

Аҡ күл — Гатчина ҡала территорияһындағы яһалма күл. Яһалма күл 1760 — 1790- се йылдарҙа Теплая йылғаһына быуа төҙөү юлы менән яһала.
Күл Санкт-Петербург хакимиәтенә буйһонған ҡарап Гатчина музей-ҡурсаулығына территлорияһына ҡарай.

# Аҡ күл (Гатчина)
## Тасуирлама

Күл Һарай паркында урынлашҡан һәм парк композицияһының үҙәге булып тора.
Гатчина паркының күле буйында күп ҡоролмалар : Венера Павильоны, Терраса-пристань, Бөркөт Павильоны- бар.
Аҡ күлдең төньяҡ-көнбайыш ярында кәмә станцияһы урынлашҡан. Йәйге осорҙа паркта кәмәләрҙе һәм катамарандарҙы прокатҡа биреү хеҙмәттәре тәҡдим ителә.

# Аҡ күл (Гатчина)
## Тасуирлама
### Хайуандар донъяһы

Күлдә: сабаҡ, алабуға, карась, суртан, шамбы балыҡтары, хайуандарҙан — ондатра, даими йәшәргә килгән өйрәк, йәй — аҡсарлаҡ бар, йылына бер тапҡыр бер нисә көнгә аҡҡоштар килә.

# Аҡ күл (Гатчина)
## Яҡындағы һыу ятҡылыҡтары

Аҡ күл Гатчинаның ике башҡа күлдәре менән тоташҡан — Серебряное һәм Черное күлдәре, шулай уҡ паркта һарайҙың яһалма һыу ятҡылыҡтары бар: Карп быуаһы, Сүмес быуаһы, Һыу лабиринты һәм «Холодные ванны» каналы.
Күлдән Ижора йылғаһының ҡушылдығы Теплая йылғаһы ағып сыға.

# Аҡ күл (Гатчина)
## Утрау

Күлдә бер нисә тәбиғи һәм яһалма утрауҙар бар:
** Длинный
** Еловый
** Лебяжий
** Любви
** Пихтовый
** Плавучий
** Сосновый

# Аҡ күл (Гатчина)
## Экология торошо

2009 йылда Аҡ күлдең торошо бик насар була, һыу ятҡылығында эвтрофикация процесы бик әүҙем бара, һәм, эҙемтә булараҡ, күл һайығая һәм ләм менән ҡаплана .Был, бөтәһенән элек, һыу ятҡылыҡтарының бысраныуы һәм Гатчина гидросистемаһының боҙолоуы менән аңлатыла. 2003 йылда булған канализация коллекторының боҙолоуы быға төп сәбәпсе булып тора. Уның һөҙөмтәһендә Черная күленән һыу ағып сығыуын туҡтатыу өсөн ер дамба төҙөгәндәр, был Аҡ күлдең һыуын 30 %-ҡа кәметкән.
Күл төбөнән ләм ҡатламын сығарыу һәм яҡындағы һыу ятҡылыҡтарының һыу алмашыуын тергеҙеү талап ителә.
# Ғиззәтуллина-Волжская Сәхибъямал Ғиззәтулла ҡыҙы

Ғиззәтуллина-Волжская Сәхибъямал Ғиззәтулла ҡыҙы (15 май 1892 йыл — 6 апрель 1974 йыл) — театр актёры, режиссёр. Татар АССР-ының атҡаҙанған артисы (1966).

# Ғиззәтуллина-Волжская Сәхибъямал Ғиззәтулла ҡыҙы
## Биографияһы

Сәхибъямал Ғиззәтулла ҡыҙы Ғиззәтуллина-Волжская 1892 йылдың 15 майында Рәсәй империяһының Ҡазан ҡалаһында тыуған.
1907 йылдан Ильясбәк Батыргәрәй улы Ашҡаҙарскийҙың «Фажиғә вә мөсәккин исламия» (Мосолман драмаһы һәм мелодрамаһы; «Сәйяр») труппаһы актёры. 1912 йылдан Өфөлә профессиональ «Нур» театр труппаһын ойоштора. Граждандар һуғышы йылдарында Көнсығыш фронттың 2‑се армияһы ҡарамағындағы 6‑сы фронт труппаһына етәкселек итә. 20‑се йылдарҙа Ижевскиҙа, Ҡазанда һ. б. урындарҙа драма театрҙарында эшләй. Реалистик йүнәлештә ижад иткән актриса. Милли сәхнәлә тәү башлап сит ил классикаһы әҫәрҙәре буйынса ҡуйылған спектаклдәрҙә ролдәр башҡара.
1923 йылдан Башҡорт драма театры сәхнәһендә сығыш яһай һәм сағыу Зөләйха («Йософ һәм Зөләйха», К. Ғ. Тинсурин) менән Сәрби («Йәш йөрәктәр», Ф. Бурнаш) образдарын кәүҙәләндерә. Режиссёр булараҡ, героик-романтик һәм трагик сюжеттарҙы, ҙур, көслө тойғоларҙы сағылдырыуға ынтыла: Ф. Әмирхан «Йәштәр», «Тигеҙһеҙҙәр», Ғ. Исхаҡи «Зөләйха» һ. б. Н. Иҫәнбәттең «Гөльямал» пьесаһы Ғ.‑В. тормошона һәм ижадына арналған.
Театр оҫтаһы 1974 йылдың 6 апрелендә Татар АССР-ының Чистай ҡалаһында вафат була, Ҡазанда ерләнә.

# Ғиззәтуллина-Волжская Сәхибъямал Ғиззәтулла ҡыҙы
## Ролдәре

* Луиза («Мәкер һәм мөхәббәт» — «Коварство и любовь», Ф. Шиллер)
* Трильби (Дж. Дюморьеның «Трильби» романы буйынса Г. Г. Ге яҙған шул уҡ исемдәге пьеса)
* Мариана («Һаран» — «Скупой», Ж.‑Б. Мольер).
* Шафиҡа («Ҡыҙғаныс бала», Н. Кемал; дебют, 1907)
* Сәрби («Уйнаш», Ғ. Камал), Биби («Бисара Бибийыһан», З. Сәйетзада)
* Катерина («Йәшен» — «Гроза», А. Н. Островский)
* Зөбәйҙә («Йәшә, Зөбәйҙә, мин дә йәшәрмен», С. Л. Рәмиев)
* Ғәлиә («Алдым-бирҙем»), Фатима («Мөғәллимә»; икеһе лә — Ғ. Исхаҡи) .

# Ғиззәтуллина-Волжская Сәхибъямал Ғиззәтулла ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Татар АССР-ының атҡаҙанған артисы (1966).

# Ғиззәтуллина-Волжская Сәхибъямал Ғиззәтулла ҡыҙы
## Хәтер

* 2022 йылдың майында Өфөлә «Нур» татар театрына нигеҙ һалыусы Сәхибъямал Ғиззәтуллина-Волжскаяның юбилейы билдәләнде.
# Цимлян район тыуған яҡты өйрәнеү музейы

Цимлян район тыуған яҡты өйрәнеү музейы — Цимлянск ҡалаһындағы музей.

# Цимлян район тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Музей тарихы

Музейға нигеҙ 1998 йылдың 16 февралендә һалына. Музейҙы ойоштороу башында Цимлянскиҙың хәрби һәм хеҙмәт даны тураһындағы материалдарҙы йыя башлайҙар. Хәҙерге ваҡытта музей фонды барлыҡҡа килгәс, иғтибар археологик ҡомартҡыларға, Цимлян станицаһы кешеләренең көндәлек тормошон , ғөрөф-ғәҙәттәрен сағылдырған экспонаттарға күберәк бүленә.
Музей экспонаттары алты коллекцияға бүленгән: «Археология», «Әйберҙәрҙән торған сығанаҡтар» (металл, ағас, быяла, керамика, туҡыма, таш, пластмасса әйберҙәр, зоологик һәм ботаник материалдар, антропологик коллекциялар), «Һүрәтләү сығанаҡтары» (графика, иконалар, скульптура), «Нумизматика» (тәңкәләр, орден, медалдар, жетондар, билдәләр, пакеттар хазиналар, маркалар, һалҡын һәм атыу ҡоралдары, ҡағыҙ аҡсалар), «Ҡорал» (һалҡын һәм атыу ҡоралдары), «Яҙма сығанаҡтар» (ҡулдан яҙылған һәм баҫма документтар, һирәк китаптар, фотоһүрәттәр, асылмалар).
2017 йылдың башында музей фонды Цимлян станицаһы, Цимлянск ҡалаһы , Цимлян электр станцияһын төҙөү, Бөйөк Дала эволюцияһына ҡағылышлы 5437 музей предметтарынан тора. Йыл һайын музей 9 меңдән артыҡ килеүселәрҙе ҡабул итә. Музей йыл һайын уҙғарыла торған «Музейҙар төнө» акцияһында ҡатнаша, унда шулай уҡ даими рәүештә төрлө күргәҙмәләр үткәрелә.

# Цимлян район тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Адресы

Музей түбәндәге адрес буйынса урынлашҡан: Ростов өлкәһе, Цимлян ҡалаһы, Чехов урамы, 15.