yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Истамғәлин Сафа Ғәлиулла улы

Истамғәлин Сафа Ғәлиулла улы (13 август 1924 йыл — 29 июнь 1992 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, йәмәғәтсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1985 йылдарҙа Әбйәлил районы «Урал» совхозының Үҙәк бүлексәһе тракторсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы. СССР-ҙың туғыҙынсы саҡырылыш (1974—1979) Юғары Советы депутаты.

# Истамғәлин Сафа Ғәлиулла улы
## Биографияһы

Сафа Ғәлиулла улы Истамғәлин 1924 йылдың 13 авгусында БАССР-ҙың Әбйәлил районы Йәлембәт ауылында тыуа. Тулы булмаған урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1938 йылда Әбйәлил районының «Салауат батыр» колхозында малсы булып башлай. 1942—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1945 йылда демобилизацияланғандан һуң «Красная Башкирия» совхозында тракторсы булып эшләй. 1954 йылдан — «Урал» совхозының Үҙәк бүлексәһе тракторсыһы.
Заманса ауыл хужалығы техникаһын бар камиллығында үҙләштереп, С. Ғ. Истамғәлин юғары уңышы оҫтаһы булып таныла. Район механизаторҙары араһында тәүгеләрҙән булып шәхси биш йыллыҡ планы буйынса эшләй башлай. Туғыҙынсы биш йыллыҡтың тәүге өс йылында (1971—1975) 16 592 шартлы гектар ер һөрә, планға ҡарата 174 процент эшләй, 7815 килограмм яғыулыҡ-майлау материалдарын һәм 1 470 һумлыҡ запас частар экономиялай. 1973 йылда йыллыҡ йөкләмә 3500 гектар булып, 10 ай эсендә 6545 гектар һөрә (совхоз буйынса уртаса күрһәткес — 2 980 гектар). Совхоз һәм район тракторсылары араһында социалистик ярышта беренсе урын ала. 1973 йылда айырыуса туңға һөрөүҙә айырылып тора. Бер миҙгелдә 650 гектар йөкләмә ҡаралһа, ул 862 гектар эшләй.
Хеҙмәте менән совхоздың дәүләткә иген һатыу планын үтәргә ярҙам итә. 1973 йылда халыҡ хужалығы планы 201 мең центнер булһа, совхоз 238,9 мең иген тапшыра (119 процент). Алдынғы механизатор эшләгән бригада пландағы 28548 центнер урынына тулайым 44 28 центнер иген йыйып ала (154 процент).
С. Ғ. Истамғәлин беренсе класлы тракторсы-машинист була. Тупраҡ эшкәртеү, йығылған ашлыҡты йыйыу буйынса 4 рационализаторлыҡ тәҡдиме индерә. Иптәштәре менән тәжрибәһен ихлас бүлешкән. Биш йыллыҡтың өс йылында уның етәкселегендә 10 йәш стракторсы оҫталығын камиллаштыра.
Бөтә Союз социалистик ярышында өлгәшкән уңыштары һәм дәүләткә иген һәм башҡа ер эшкәртеү продукттарын етештереүҙе һәм һатыуҙы арттырыу буйынса ҡабул ителгән йөкләмәләрҙе үтәгәндә күрһәткән хеҙмәт фиҙакәрлеге өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1973 йылдың 7 декабрендәге указы менән С. Ғ. Истамғәлинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1985 йылда пенсияға сыға. 1992 йылдың 29 июнендә вафат була.
СССР Юғары Советының туғыҙынсы саҡырылыш депутаты (1974—1979).

# Истамғәлин Сафа Ғәлиулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973)
* Ленин ордены (1957, 1973)
* «Почет Билдәһе» ордены (1967)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* миҙалдар.

# Истамғәлин Сафа Ғәлиулла улы
## Хәтер

* Геройҙың иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатынан С. Ғ. Истамгалин исемендәге волейбол буйынса күсмә район кубогы булдырылған.
* Йәлембәт ауылындағы урамға герой исеме бирелгән.
# Мостафин Урал Сабирйән улы

Мостафин Урал Сабирйән улы (17 ғинуар 1951 йыл) — хеҙмәт ветераны, шағир, яҙыусы. 2014 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союздары ағзаһы. Баймаҡ районының Батыр Вәлид исемендәге (2002) һәм Сәғит Агиш исемендәге әҙәби премиялар лауреаты (2011).

# Мостафин Урал Сабирйән улы
## Биографияһы

Урал Сабирйән улы Мостафин 1951 йылдың 17 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында тыуған. 1966 йылда үҙҙәрендә һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлай, артабан Өфөлә 1-се башҡорт интернат-мәктәбендә белем ала. 1968—1973 йылдарҙа Өфө авиация институтында уҡый. 1973—1975 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. Хеҙмәт иткән йылдарҙа Юрий Гагарин уҡыған авиация училищеһында хәрбиҙәрҙе уҡыта.
1975—1982 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһында «Ҡыҙыл пролетарий» заводында инженер-конструктор булып эшләй. Был заводта танкылар, самолеттар двигателдәре эшләйҙәр.
1982 йылда ғаиләһе менән тыуған яҡтарына ҡайта. 1983—1989 йылдарҙа КПСС-тың Баймаҡ район комитетында сәнәғәт-төҙөлөш бүлеге мөдире булып эшләй, 1989—1990 йылдарҙа — мебель фабрикаһының баш инженеры, артабан 1990—1992 йылдарҙа төҙөлөп ятҡан кирбес заводының баш технологы, директор урынбаҫары. 1992—1995 йылдарҙа Баймаҡ ремонт-техник предприятиеһы генераль директоры вазифаһында эшләй.
1994 йылда Баймаҡ — Сибай юлында аварияға эләгеп, умыртҡа һөйәге имгәнә. Урал Мостафин ошо ауыр ситуацияла төшөнкөлөккә бирелмәй, үҙ-үҙендә яңы мөмкинлектәр эҙләй. Әҙәбиәткә 2000-се йылдарҙа килә. Шиғриәт, проза, публицистика өлкәләрендә ижад итә.

# Мостафин Урал Сабирйән улы
## Төп әҫәрҙәре

* Тәүбә тәсбихем (Четки покаяния).// Нур усағы (Свет костра).Өфө, 2001;
* Йәшәү яҙмыш (Жизнь — судьба). Сибай, 2002;
* Илһам көсө (Сила вдохновения). Өфө, 2005;
* Ғүмер- атылған уҡ (Жизнь- пущенная стрела).Өфө, 2010;
* Ҡойон ҡойроғо оҙон (Шлейф смерча).Өфө, 2013;
* Хистәр донъяһында (Мир чувств).Өфө, 2013.
# Вост. Гусиная

Вост. Гусиная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гусиная йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Вост. Гусиная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091764
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009176
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тарма (сүс)

Тарма́ — тарма үләненән эшләнгән сүс. Тарманы һыуҙа оҙаҡ, ике йылға тиклем ебетәләр.
Тарма сүстәре бик ныҡ, тоҙло һыуға түҙемле. Шуға күрә һаман был материалдан суднолар өсөн арҡан яһайҙар.
Урта быуаттарҙа тарманан арзан хәрби кейем булған. Бындай туҡыма ҡайһы саҡта ҡылыстан һаҡлаған. Крым һуғышында нығытмалар тарма арҡан менән ябылғандар.
* Был материалдар тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Түрешле ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)

Түрешле ауыл Советы— Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Түрешле ауылы.

# Түрешле ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
1993 йылдың 19 октябрендә Түрешле ауыл Советы составынан Золотоношка ауыл Советы бүлеп сығарыла, ә 2008 йылдың 19 ноябрендә ҡайтанан Түрешле ауыл Советына ҡушыла.
Башҡортостан Республикаһы Президиумының 1992 йылдың 19 ноябрендәге 6-2/438-се һанлы «Стөрлетамаҡ районында Золотоношка ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Указында түбәндәге юлдар бар:
   1. Стөрлетамаҡ районында Золоношка ауыл Советын ойошторорға, административ үҙәген Золотоношка ауылында урынлаштырырға.
   2.Золотоношка ауыл Советы составына Золотоношка ауылын индерергә, был ауылды Түрешле ауыл Советы составынан сығарырға.
   3. Золотоношка һәм Түрешле ауыл Советтары сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын бнерләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законда түбәндәге юлдар бар:
   40) Стәрлетамаҡ районы буйынса: е) «Түрешле» атамаһын һаҡлап, Түрешле һәм Золотоношка ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Түрешле ауылында урынлаштырырға.
   Золотоношка ауыл Советының Золотоношка ауылын Түрешле ауыл Советы составына индерергә.
   Түрешле ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
   Золотоношка ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;
# Косвож (Содзим ҡушылдығы)

Косвож — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Содзим йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Косвож (Содзим ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004748
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кыпа-Хондыя

Кыпа-Хондыя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 1004 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Кыпа-Хондыя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063969
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306396
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Харьков өлкәһе

Харьков өлкәһе (укр. Харківська область) — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Харьков ҡалаһы.

# Харьков өлкәһе
## Административ ҡоролошо

27 район:
* Балаклея районы
* Барвенково районы
* Близнюки районы
* Богодухов районы
* Боровая районы
* Валки районы
* Бөйөк Бурлук (Великий Бурлук) районы
* Волчанск районы
* Дергачи районы
* Двуречная районы
* Зачепиловка районы
* Змеев районы
* Золочев районы
* Изюм районы
* Кегичевка районы
* Коломак районы
* Красноград районы
* Краснокутск районы
* Купянск районы
* Лозовая районы
* Яңы Водолага районы
* Первомайский районы
* Печенеги районы
* Сахновщина районы
* Харьков районы
* Чугуев районы
* Шевченково районы
7 ҡала округы:
* Изюм
* Купянск
* Лозовая
* Люботин
* Первомайский
* Харьков
* Чугуев
# Золка Пятая

Золка Пятая — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Золка йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Золка Пятая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000612108200001959
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200195
* Бассейн коды — 07.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Булгакова Дилә Хәмзә ҡыҙы

Булгакова Дилә Хәмзә ҡыҙы (11 июль 1937 йыл) — шағир, прозаик. 1997 йылдан Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Булгакова Дилә Хәмзә ҡыҙы
## Биографияһы

Дилә Хәмзә ҡыҙы Булгакова (ҡыҙ фамилияһы Бикмәтова) 1937 йылдың 11 июлендә Башҡорт АССР-ының Боҙаяҙ (хәҙерге Ҡырмыҫҡалы) районы Боҙаяҙ ауылында тыуған.
Етенсе класты бөткәндән һуң Стәрлетамаҡ ҡалаһында урта мәктәпте, Өфөлә медицина училищеһын тамамлай.
Хеҙмәт юлын Салауат химия комбинатының санитар часында шәфҡәт туташы булып башлай. Артабан Башҡортстан Эске эштәр министрлығына ҡараған дауалау учреждениеларына күсерелә. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә утыҙ ете йыл ғүмерен бирә.
Дилә Булгакова бала саҡта рәссам булырға хыяллана, ижадҡа һөйөүе уны шиғриәт, проза донъяһына алып килә.
Тыуған ерем, халҡым тип янып-көйөп йәшәгән ҡәләм оҫтаһының проза әҫәрҙәре халыҡ күңелен тиҙ арбай. Дилә Булгакова ике тиҫтәнән ашыу китап авторы. Хикәйә-повестарында ул геройҙарының иң тәрән уй-кисерештәрен асып һалырға тырыша. Дини темаларға яҙылған шиғри йыйынтығы, мөхәббәт лирикаһы ла айырым иғтибарға лайыҡ. Ижадсының әҫәрҙәре халыҡ араһында киң танылыу ала, шиғырҙары көйҙәргә һалына.
Шағирә ике йөҙҙән ашыу йыр авторы. Моңло, тәрән фәлсәфәле йырҙар яҙыу, әйтерһең дә, Дилә Хәмзә ҡыҙының ҡанында. «Ҡыр ҡаҙҙары», «Үпкәләмә», «Зәңгәр күҙле ҡыҙға», «Устарыма һал һин, йөрәгемде» һәм башҡа шиғырҙарын композиторҙар, ижадташ дуҫтары оло сәхнәгә сығара.
Был яҙыусы тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Аҡсай күпере

Аҡсай күпере — Дондағы Ростовта Дон йылғаһы аша автомобиль күпере. Дөйөм оҙонлоғо 580 м. 1964 йылда «Дон» магистралендә тәүлегенә 7 меңгә тиклем автомобилдәр үтеп йөрөмәле ике һыҙатлы күпер төҙөлә. 1995 йылда иҫке күпергә өҫтәп яңы өс һыҙатлы яңы үтеү юлы төҙөлә. Әлеге ваҡытта күпер аша 8 тонна ауырлыҡтағы 30 меңгә яҡын машиналар йөрөй ала. Күпер Донды уның тамағынан 60 км алыҫлыҡта киҫеп үтә.

# Аҡсай күпере
## Исеме

Күпер исемен Аҡсай ҡалаһы исеменән ала. Аҡсай ҡалаһы үҙе Дондың уң ҡушылдығы булған Аҡсай йылғаһы исеменән аталған. Йылғаның исеме тере һәм үле һыу легендалары менән бәйле (төрки. Сай — «ҡоро үҙән, йырын, йырындағы шишмә, йылға»), Аҡ сай — рус. «белый сай») «тере сай».

# Аҡсай күпере
## Капиталь ремонт һәм реконструкциялау

2014 йылдың 2 сентябрендә Аҡсай ике һыҙатлы өлөшөнөң реконструкцияһы тамамланырға тейеш була. Контракттың хаҡы 2,94 миллиард һум тәшкил итә. Проект документацияһына ярашлы, яңы күперҙең төҙөлөш оҙонлоғо 1 227,7 м, күпер оҙонлоғо — 567,11 м тәшкил итә, һыҙаттар һаны — бер йүнәлештә өс һыҙат. Яңы үтеп йөрөү юлы 2014 йылдың 1 ноябрендә асыла. Күперҙең һул яртыһының капиталь ремонты 2015 йылдың 25 февралендә башлана (факт буйынса), файҙаланыуға 2015 йылдың 1 авгусында тапшырыла. Әммә ТЦ МЕГА яғынан трасса участкаһы күпергә тиклем (төньяҡ яҡтан) насар хәлдә ҡала.
# Шәбеҙ (инеш)

Шәбеҙ (рус. Шабиз) — Шәбеҙ йылғаһының уң ҡушылдығы. Татарстандың Аҡтаныш районы биләмәләрендә аға. Йылға Шәбеҙ йылғаһының уң ярына тамағынан өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км. Ағымының йүнәлеше - төньяҡ-көнсығыш.

# Шәбеҙ (инеш)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412211100026864. Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102686. Бассейн коды — 10.01.01.014. ГӨ буйынса томы — 11. ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Шәбеҙ (инеш)
## Характеристика

Шәбеҙ инеше Аҡтаныш районы буйынса аға торған йылға.
Бассейны: Шәбеҙ / Ағиҙел / Түбәнге Кама һыуһаҡлағысы / Кама / Волга / Каспий диңгеҙе.
Йылға башы Шәбеҙбаш ауылынан Көньяҡҡа 2 саҡрым, устье Иҫке Уразай күленә, Шәбеҙ йылғаһы тамағынан 1,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Оҙонлоғо 29 км, бассейнының майҙаны 0 км2.
Йылға башының абсолют бейеклеге 160-170 м тирәһе, тамағына – 63 м. Ауышы — ~350 см/км.
Шәбеҙбаш, Ҡыр-Ҡайын Түбә, Иҫке Ҡормаш, Иҫке Балтас, Яңы Балтас, Иҫке Жиәш, Иҫке Теләкәй, Мерәҫ ауылдары ҡырыйынан ағып үтә. Шулай уҡ йылға бассейнында Таҡталасыҡ, Уразай (икеһе лә өлөшләтә) һәм башҡа ауылдар ла бар.
Шәбеҙ инешенең төп 2 (уң) кушылдығы бар — Мерәҫ һәм Йүкәлекүл.
# Ғәйнанов Дамир Әхнәф улы

Ғәйнанов Дамир Әхнәф улы (4 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. 1978 йылдан (өҙөклөк менән) Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән иҡтисад һәм производствоға идара итеү, иҡтисади һәм социаль системаларҙа идара итеү кафедралары мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (2000), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2002) һәм Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2016).

# Ғәйнанов Дамир Әхнәф улы
## Биографияһы

Дамир Әхнәф улы Ғәйнанов 1956 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР-ы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы) Бүздәк районы Урҙайбаш ауылында тыуған.
1978 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған.
1978 йылдан башлап, 1985—1986 йылдарҙағы өҙөклөк менән, Өфө авиация институтында (хәҙерге Өфө дәүләт авиация техник университеты) эшләй: иҡтисад һәм производствоға идара итеү (2002—2003), иҡтисади һәм социаль системаларҙа идара итеү (2003) кафедралары мөдире.
Бер үк ваҡытта 2007 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Социаль-иҡтисади эҙләнеүҙәр институты директоры.
1985—1986 йылдарҙа Граждандар авиацияһы академияһында (Ленинград) эшләй.
2014 йылдан Федераль дәүләт статистика хеҙмәте Башҡортостан Республикаһы буйынса территориаль органының йәмәғәт советы ағзаһы.

# Ғәйнанов Дамир Әхнәф улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Фәнни тикшеренеүҙәре иҡтисади һәм социаль системаларҙа идара итеүҙе камиллаштырыу проблемаларына арналған. 300-ҙән ашыу ғилми эш авторы.

# Ғәйнанов Дамир Әхнәф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы ордены (2016).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2002).
# Амангилде Иҫәрғәпов

Амангилде Иҫәрғәпов (1781—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Амангилде Иҫәрғәпов
## Биографияһы

Амангилде Иҫәрғәпов Ырымбур губернаһы Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) Туҡтар ауылында йәшәгән. Зауряд-сотник булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 13-сө Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 13-сө Башҡорт атлы полкы 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 22 октябрендә Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылдың майында Түбәнге Новгород ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына керә. 1813 йылдың 5 авгусынан Глогауҙы блокадалауҙа ҡатнаша һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 13-сө Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Амангилде Иҫәрғәпов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Черемиска (Ныдыб ҡушылдығы)

Черемиска — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ныдыб йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Черемиска (Ныдыб ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018686
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001868
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Париж килешеүе (1783)

Париж килешеү (Версаль тыныслыҡ) — килешеү Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш бер яҡтан Бөйөк Британия, икенсе яҡтан АҠШ, Франция, Испания, Нидерланд бөтөрде.
# Оло Яг-Лель

Оло Яг-Лель — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Соль йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Яг-Лель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012334
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001233
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Искубаш

Искубаш — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шия йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Искубаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040707
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104070
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡамшаҡ

Ҡамшаҡ (Ҡамшаҡты) (рус. Камсак (Камсакты)) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ур йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Ҡамшаҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Ерекле һыуһаҡлағысынан Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003789
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200378
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡамшаҡ
## Этимологияһы

С. М. Стрельниковтың "Географические названия Оренбургской области" тигән китабында "Ҡамсаҡ - ҡаҙаҡ телендә «ҡамыс» (ҡамыш) һәм -аҡ — аффиксы менән яһалған һүҙ", тип аңлатыла. Ырымбур башҡорттары һөйләшендә был атама - "Ҡамшаҡ".
# Исәнсеф

Исәнсеф (татар. Исәнсеф, рус. Исянсупово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.

# Исәнсеф
## География

Ауыл Бәжәнә йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Исәнсеф
## Тарих

Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1693 йылдан билдәле. Ауыл Бүләр улусының Мышыға түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Поисево улусы составына керә.
1905 йылда ауылда мәсет, мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Мөслим районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составында була.

# Исәнсеф
## Халҡы

1859 йылда ауылда 194 ир затлы башҡорт һәм 754 типтәр, 1902 йылда — 373 ир затлы аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1816 | 1870 | 1897 | 1905 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 170 | 754 | 1068 | 1211 | 1314 | 765 | 797 | 542 | 444 | 472 | 400 | 276 | 235 |
# Мойзебах

Мойзебах (нем. Meusebach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 93 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,2 км². Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.