yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гришин Сергей Владимирович

Гришин Сергей Владимирович (18 март 1917 йыл — 25 июнь 1994 йыл) — Совет Армияһы полковнигы, Бөйөк Ватан һуғышы партизаны, Советтар Союзы Геройы (1943).

# Гришин Сергей Владимирович
## Биографияһы

Сергей Владимирович Гришин 1917 йылдың 18 мартында Фомино ауылында (хәҙер — Смленск өлкәһенең Дорогобужский районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1935 йылда Дорогобуж педагогия училищеһын тамамлай, уҡытыусы, башланғыс мәктәп завучы булып эшләй. 1939 йылда Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла. 1941 йылда ул офицерҙар әҙерләү курсын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышының беренсе көнөнән — уның фронттарында танк взводы командиры була. Ҡамауға эләгә, үҙенең тыуған ауылына сыға, унда йәшерен төркөм ойоштора, ул 1941 йылдың ноябрендә ул «Ун өс» партизан отряды булып үҫә.
1942 йылдың февралендә Гришин партизандар берләшмәһе менән Дорогобужды азат итеүҙә ҡатнаша. 1942 йылдың мартынан отряд Смоленск өлкәһе буйынса рейд башлай, ә 1943 йылдың майынан — Белорус ССР-ы буйынса. 1942 йылдың июнендә отряд айырым «Ун өс» партизандар полкына, ә 1944 йылда — махсус партизандар берләшмәһенә әүерелә. Гришин етәкселегендәге партизандар берләшмәһе дошманға ҙур юғалтыуҙарға килтерә. Полк 1943 йыл эсендә генә һуғыш менән 1500 километр үтә, 40 дошман гарнизонын ҡыйрата, 14 меңдән ашыу дошман һалдаты һәм офицерын әсирлеккә алына. Гришин партизандары 333 тимер юл эшелонын шартлата, 2 бронемашина, 1000-дән ашыу автомашинны, 9 танк һәм бронемашина, 97 күперҙе, 2 тимер юл станцияһын һәм башҡа объекттарҙы юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 7 мартындағы Указы менән «партизан полкы менән командалыҡ итеүе һәм шул уҡ ваҡытта шәхси батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткәне өсөн» лейтенант Сергей Гришинға Ленин ордены һәм 3399 номерлы «Алтын Йондоҙ» миҙалы (СССР) тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
1944 йылдың июлендә «Ун өс» берләшмәһе 3-сө Белорус фронтының 5-се частары менән берләшә. Һуғыш тамамланғандан һуң Гришин Совет Армияһында хеҙмәтен дауам итә. 1947 йылда Фрунзе исемендәге хәрби академияны, 1955 йылда — Генераль штабтың хәрби академияһын тамамлай. 1955—1958 йылдарҙа Гришин армия штабының бүлеге начальнигы вазифаһын башҡара. 1949—1953 йылдарҙа һәм 1958 йылда хәрби-уҡыу йорттарында уҡытыусылыҡ эшендә. Мәскәүҙә йәшәгән.
1994 йылдың 25 июнендә вафат була, Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнә.
Шулай уҡ 1- се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (6 апрель 1985), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (26 октябрь 1955), 3-сө дәрәжә «СССР ҡораллы көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» (1975 30 апрель) ордены һәм миҙалдары, шулай уҡ сит ил ордендары һәм миҙалдары менән бүләкләнә.
# Ненз-Яха (Сэвк-Яха ҡушылдығы)

Ненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сэвк-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ненз-Яха (Сэвк-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040443
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304044
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ариспе Педро

Ариспе Педро (исп. Pedro Arispe; 30 сентябрь, 1900 йыл, Монтевидео — 4 май, 1960 йыл) — Уругвай футболсыһы, һаҡсы. Ике тапҡыр Олимпия чемпионы, Көньяҡ Америка чемпионы, тренер ассистенты сифатында — 1930 йылғы Донъя чемпионы.

# Ариспе Педро
## Биографияһы

Монтевидео предместьеһындағы Нельсон паркында спорт ғаиләһендә тыуа — уның туғандары Доминго менән Франсиско ла «Рампла Хуниорс» һәм «Насьональ» клубтары футболсылары.
Йәштәр кимәлендә «Бельграно Ориенталь» һәм «Реформерс» өсөн уйнай башлай, шулай уҡ «Альбион Серро» өсөн дә сығыш яһай. 1919 йылдан алып 17 йыл дауамында "Рампла Хуниорс"та уйнай, был команда өсөн 300 уйын үткәрә. Был «ҡыҙыл-йәшел»дәр тарихында рекордлы күрһәткес булып тора. 1927 йылда Уругвай командаһына чемпион булырға ярҙам итә — был титул «Рампла» өсөн бөгөнгәсә берҙән-бер шундай юғары титул.
Уругвай йыйылма командаһы составында ике тапҡыр (1924 йылда һәм 1928 йылда) Олимпия уйындары чемпионы була. 1925 йылда «Насьональ» Европа турнеһында ҡатнаша.
1930 йылғы Донъя чемпионатында Уругвай йыйылма командаһының баш тренеры ассистенты була. Унда йыйылма команданы Ариспенан тотош тренерҙар штабы: Эрнесто Фиголи, Греко Луис һәм Педро Оливьери етәкләй, штаб етәксеһе Альберто Суппичи була.

# Ариспе Педро
## Ҡаҙаныштары

* Олимпия чемпионы: 1924, 1928
* Көньяҡ Америка чемпионы: 1924
* Уругвай чемпионы (1): 1927
** Уругвайҙың вице-чемпионы (3): 1923, 1928, 1932
* 1930 йылда Уругвай командаһы тренеры ярҙамсыһы сифатында Донъя чемпионы.
# Сибәғәтов Радик Ғәли улы

Сибәғәтов Радик Ғәли улы (29 май 1934 йыл — 6 май 2005 йыл) — ғалим-тел белгесе, 1970—2005 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 1988 йылдан — татар филологияһы кафедраһы мөдире. Филология фәндәре докторы (1988), профессор (1990). Башҡортостан (1993) һәм Татарстан (2004) республикаларының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2002).

# Сибәғәтов Радик Ғәли улы
## Биографияһы

Радик Ғәли улы Сибәғәтов 1934 йылдың 29 майында Башҡорт АССР-ының Балтас районы Иҫке Балтас ауылында тыуа. Мәктәпте тамамлагандан һуң, Бөрө ҡалаһында педагогия институтының рус-татар бүлегенә инеп, 1958 йылда «Татар мәктәптәре өсөн рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы» һөнәре буйынса диплом алып сыға. 1966 йылда Ленинград Юғары партия мәктәбен тамамлай. 1957 йылдан алып “Ҡыҙыл таң” гәзитендә эшләй, бында эшләгән сағында Радик Ғәли улы фәнни эшмәкәрлек менән дә шөғөлләнә, кандидатлык диссертацияһы өҫтөндә эшләй башлай.

# Сибәғәтов Радик Ғәли улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге татар теленең тәржемә теорияһына, синтаксисына, тарихи үҫешенә, социолингвистика, этнолингвистика мәсьәләләренә һ.б. арналған. 1970 йылдан башлап Башҡорт дәүләт университетында, уны татар теле һәм әҙәбиәте кафедраһы ассистенты итеп эшкә ҡабул итәләр. 35 йыл ғүмерен университеттың татар теле һәм әҙәбиәте кафедраһында уҡытыусылыҡ эшенә бағышлай. Башта ябай ассистент була. 1986 йылдан кафедра менән етәкселек итә. 1987 йыллда докторлык диссертацияһы яҡлай.
Уның филологик фән өлкәһендәге яңы асыш булған ғилми хеҙмәттәре Башҡортостанда, Татарстанда һәм башка төбәктәрҙә лә киң билдәле була. 1987 йылда фән докторы дәрәжәһен алған күренекле ғалим татар кафедраһында юғары әзерлекле ғалимдар һәм уҡытыусылар коллективы туплай. Университетта эшләгән дәүерендә татар теле синтаксисы буйынса 7 дәреслек һәм монография яҙа. Ул күп уҡытҡу-методик баҫмалар авторы. Башҡортостан һәм Татарстандың атҡаҙанған фән эшмәкәре тигән маҡтаулы исемгә лайык булған шәхес. Күп йылдар дауамында Башҡорт дәүләт университетының ғилми советы ағзаһы булып тора. Байтаҡ публицистик мәҡәләләрендә мәҙәниәт, мәғариф, тел мәсьәләләре яҡтыртылған. 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Сибәғәтов Радик Ғәли улы
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлеге

Радик Ғәли улы Сибәғәтов ғүмеренең һуңғы ун йыл башҡорт милли хәрәкәтендә бик ихлас ҡатнаша һәм халыҡ мәнфәғәттәрен яҡлауға күп көс һала. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе Татар конгресы Башҡарма комитеты рәйесенең алмаштырғыһыҙ урынбаҫары була.
Радик Сибәғәтов 2005 йылдың майында оҙаҡҡа һуҙылған ҡаты ауырыуҙан вафат була. Өфөнөң Көньяҡ зыяратында ерләнә.
# Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы

Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы (28 октябрь 1957 йыл) — партия, хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре. 2014—2017 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының урман хужалығы министры, 2017—2019 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәтенең етәксе урынбаҫары. 1995—2008 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы
## Биографияһы

Динир Әсғәт улы Әхмәтйәнов 1957 йылдың 28 октябрендә Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Әбйәлил районы Ҡырҙас ауылында тыуған.
Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, Урал социаль идара һәм политология институтын тамамлаған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1979 йылда ВЛКСМ-дың Әбйәлил район комитетында ойоштороу бүлеге инструкторы булып башлай.
* 1980—1981 йылдарҙа — халыҡ депутаттарының Амангилде ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе.
* 1981—1987 йылдарҙа — «Заветы Ильича» колхозының партком секретары.
* 1987—1990 йылдарҙа — КПСС-тың Әбйәлил район комитетының ауыл хужалығы бүлеге мөдире, ойоштороу бүлеге инструкторы, II секретары.
* 1990—1991 йылдарҙа — Свердловск Юғары партия мәктәбенең көндөҙгө бүлеге тыңлаусыһы, РСФСР Коммунистар партияһының Әбйәлил район комитетының беренсе секретары.
* 1991—1992 йылдарҙа — халыҡ депутаттарының Әбйәлил район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары.
* 1992—1995 йылдарҙа — Әбйәлил районының ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек идаралығы начальнигы урынбаҫары, «Красная Башкирия» яуаплылығы сикләнгән ширҡәте директоры.
* 1995—2008 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Аграр мәсьәләләр, аҙыҡ-түлек, экология, тәбиғәт ресурстары һәм тәбиғәтте файҙаланыу буйынса комитет рәйесе урынбаҫары.
* 2008—2011 йылдарҙа — Өфөнөң Ленин районы территориаль һайлау комиссияһы рәйесе.
* 2011 йылдың майынан алып 21 июненә тиклем — Бөрйән районы хакимиәте башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы.
* 2011 йылдың 21 июненән алып 2014 йылдың 29 майына тиклем Бөрйән районы хакимиәте башлығы.
* 2014 йылдың 29 майынан — 2017 йылдың 21 октябренә тиклем Башҡортостан Республикаһының урман хужалығы министры.
* 2017 йылдың 21 октябренән — 2019 йылдың сентябренә тиклем Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәтенең етәксе урынбаҫары (2017).
# Нисть

Нисть — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Суч йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Нисть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002973
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100297
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вәлиулла (исем)

Вәлиулла — башҡорт ир-ат исеме.

# Вәлиулла (исем)
## Этимология

Вәлиулла башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән исем. Вәли (туған, яҡлаусы, изге) + улла (Алла) һүҙҙәре ҡушып яһалған. Алланың изге кешеһе, динсел, диндар, тәҡүәле, уҡымышлы кеше тигәнде аңлата.

# Вәлиулла (исем)
## Билдәле кешеләр

Вәлиулла Мортазин-Иманский (5 ғинуар 1885 йыл — 10 июль 1938 йыл) — актёр, режиссёр, драматург Һәм театр белгесе, йәмәғәт эшмәкәре, педагог һәм администратор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1935), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1922) артисы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Ҡоломбәтов Вәлиулла Фәйзулла улы (20 август 1881 йыл — 1964 йыл) — башҡорт импровизатор-шағиры, сәсән.
Билалов Вәлиулла Мөхәрләм улы (1883 йыл — 1941 йыл) — мәғрифәтсе.
Зекрин Вәлиулла Зекерей улы (1907 йыл — 1954 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы

# Вәлиулла (исем)
## Фамилияла

Вәлиуллин Ҡәҙим Барый улы (24 октябрь 1930 йыл) — тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1995), профессор (1996). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).
Вәлиуллин Ғәли Фәйзрахман улы (25 сентябрь 1951 йыл) — хәрби хеҙмәт ветераны, отставкалағы подполковник. 2000—2017 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Милли музейының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009).
Вәлиуллин Ренат Абдулла улы (20 сентябрь 1947 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһының Рәссамдары союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1997).
Вәлиуллин Рим Абдулла улы (15 октябрь 1950 йыл) — ғалим-геофизик, техник фәндәр докторы (1996), профессор (1998), Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһы академигы (1997), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, [1] Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1998), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2012), Башҡорт дәүләт университетының геофизика кафедраһы мөдире.
Вәлиуллин Булат Риф улы (10 ғинуар 1987 йыл) — спортсы, Рәсәй шорт-трексыһы. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы (2003—2006). Рәсәй чемпионатының (2005) көмөш (1000 м, 1500 м) һәм бронза (500 м, 3000 м, эстафетала) призеры. Күпалышта Рәсәй кубогының бронза призеры (2005). 2006 йылда Рәсәй кубогын яулай, Донъя чемпионаты һәм кубогы ҡатнашыусыһы.
Вәлиуллин Ринат Риф улы (29 ноябрь 1969 йыл) — Рәсәй яҙыусыһы, шағир, филолог, рәссам. Юғары мәктәп уҡытыусыһы.
# Бушуй

Бушуй — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 1479 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Бушуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200024268
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202426
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хвостенко Виктор Иванович

Хвостенко Виктор Иванович (17 ноябрь 1933 йыл — 21 март 1996 йыл) — ғалим-физик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1994—1996 йылдарҙа Молекулалалр һәм кристалдар физикаһы институты директоры. Физика-математика фәндәре докторы (1975), профессор (1979). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1982).

# Хвостенко Виктор Иванович
## Биографияһы

Виктор Иванович Хвостенко 1933 йылдың 17 ноябрендә Белорусия ССР-ының Жлобин ҡалаһында тыуа. Милләте — белорус. 1950 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Ленинград университетына уҡырға инә.
1955 йылда университетты тамамлай һәм СССР Фәндәр академияһының Ленинградтағы Физика-техник институтында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1959 йылда СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалына эшкә күсә; унда 1968-1980 йылдарҙа Химия институтының электрон-молекуляр аралашыуҙар лабораторияһы мөдире, 1980-1988 йылдарҙа физика һәм математика бүлексәһенең мөдире, 1988-1994 йылдарҙа физика бүлексәһе мөдире була. 1994 йылда Молекулалар һәм кристалдар физикаһы институты директоры итеп тәғәйенләнә. Фәнни эштәренең төп йүнәлеше-химик физика өлкәһенең молекуляр спектроскопия һәм түбән температуралы плазмалары. Ҡатмарлы органик ҡушылмаларҙың электрондар менән бергә хәрәкәткә ингән саҡта уларҙа, кире иондарҙың барлыҡҡа килеү һәм тарҡалыу механизмдарын, электрондарҙың молекулаларға тарҡалып таралыу киҫелмәләрендәге резонанстарын тикшерә. Был өлкәлә фәнни мәктәп булдыра. Хвостенко Виктор Иванович — 140-тан ашыу фәнни хеҙмәттәр авторы.
1996 йылдың 21 мартында Өфөлә вафат була һәм ерләнә.

# Хвостенко Виктор Иванович
## Ғилми хеҙмәттәре

* Масс-спектрометрия отрицательных ионов органических соединений. М., 1981.
* Масс-спектрометрия резонансного захвата электронов:метод и ретроспективный обзор. Уфа, 1987 (соавт.)
# Хәлилов Леонард Мөхип улы

Хәлилов Леонард Мөхип улы (рус. Халилов Леонард Мухибович;1 ғинуар 1951 йыл — ғалим-физик-химик. 1974 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Органик химия институты хеҙмәткәре, 1981 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр; 1993 йылдан Нефтехимия һәм катализ институтының лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 2002 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1991), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2011).

# Хәлилов Леонард Мөхип улы
## Биографияһы

Леонард Мөхип улы Хәлилов — 1951 йылдың 1 ғинуарында Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Малаяҙ ауылында тыуған. 1967—1972 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының физика факультетында уҡый. 1974—1972 йылдарҙа Совет Армияһында взвод командиры булып хеҙмәт итә. 1974—1992 йылдарҙа Органик химия институтында эшләй. 1981 йылдан шул уҡ институттың өлкән ғилми хеҙмәткәре, кандидат диссертацияһы яҡлай. 1993 йылдан башлап Нефтехимия һәм катализ институтында лаборант мөдире, бер үк ваҡытта 2002 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында һәм Өфө дәүләт нефть техник университетында уҡыта. 1991 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 2003 йылдан — профессор.

# Хәлилов Леонард Мөхип улы
## Фәнни эшмәкәрлеге һәм хеҙмәттәре

Фәнни хеҙмәттәре ядро-магнит резонансы спектроскопияһы һәм рентген дифрактометрияһы ысулдары менән органик берләшмәләрҙе структур тикшереүгә арналған. Леонард Мөхип улы тарафынан хираль системалар теорияһы эшләнә, хираль үҙәктәре, күсәрҙәре, яҫылыҡтары булған гликозидтар, пиретроидтар, простаноидтар, органик сульфидтар, терпендар һәм башҡа берләшмәләрҙең ядро-магнит резонансы спектрҙарында диастереомер эффекттар (диастереомерҙар парында бер типтағы ядроларҙың төрлө магнит әйләнмәһе) табыла; — Шайтан текәне, һыйыр теле үләндәренән алынған берләшмәләр структураһы; — Цирконийлы комплекслы катализаторҙар булғанда олефиндарҙың алюминорганик берләшмәләр менән каталитик реакциялары механизмы асыҡлана. 170-тән ашыу фәнни хеҙмәт, 30 уйлап табыу авторы.
* Экдистероиды и их аналоги на основе химических трансформаций 20-гидроксиэкдизона. Өфө, 2016 (авторҙаш).

# Хәлилов Леонард Мөхип улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2011);
# Тальве-Яха

Тальве-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға 2- Ярро-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Тальве-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037290
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303729
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үтәкәев Азат Нәзир улы

Үтәкәев Азат Нәзир улы (25 сентябрь 1953 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, йәмәғәтсе. 1995 йылдан Нефтекама ҡалаһы башҡортары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2002).

# Үтәкәев Азат Нәзир улы
## Биографияһы

Азат Нәзир улы Үтәкәев 1953 йылдың 25 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Ташбулат ауылында тыуған.
Урындағы мәктәптә урта белем алғандан һуң 1970 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә һәм уны 1976 йылда уңышлы тамамлай.
Республика Һаулыҡ һаҡлау министрлығының йүнәлтмәһе менән «Башнефть» производство (етештереү) берекмәһе «Арланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының Нефтекама ҡалаһындағы медик-санитар бүлегенә интернатура үтергә ебәрелә. Артабан 1977 йылдың авгусынан 1984 йылдың февраленәсә шунда уҡ цех терапевы булып эшләй.
1984—1985 йылдарҙа Нефтекамалағы «Башсельмаш» заводы поликлиникаһында цех терапевы була.
1985 йылдың февраленән 1988 йылдың ноябренәсә ҡаланың 1-се поликлиникаһында мөдир һәм баш табип вазифаларын башҡара, шунан 1991 йылдың февраленә тиклем Нефтекама үҙәк район дауаханаһында баш табип урынбаҫары булып эшләй.
1991—2011 йылдың аҙағынаса Азат Үтәкәев Нефтекама үҙәк район дауаханаһының 2-се поликлиникаһын етәкләй: 2007 йылдың ғинуарынаса бында баш табип, артабан поликлиника мөдире була.
2012 йылдың ғинуарынан 2014 йылдың 31 декабренә тиклем — Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Нефтекама территориаль округы буйынса территориаль бүлек, ә 2015 йылдың ғинуар — сентябрь айҙарында «Нефтекама ҡала дауаханаһы» дәүләт бюджет һаулыҡ-һаҡлау учреждениеһының аналитик бүлек етәксеһе.
2015 йылдың сентябренән бөгөнгө көнгәсә Азат Үтәкәев Башҡортостан Республикаһы Ғаилә, хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығының Нефтекама психо-неврологик интернатының бүлек мөдире.

# Үтәкәев Азат Нәзир улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* 1990—1994 йылдарҙа Нефтекама ҡала Советы депутаты, Советтың президиум ағзаһы һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комиссия рәйесе.
* 1995 йылдан Нефтекама ҡалаһы башҡортары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе.

# Үтәкәев Азат Нәзир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2002).
* Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Маҡтау ҡағыҙы.
* Нефтекама ҡала хакимиәтенең Маҡтау ҡағыҙы.
* Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының Маҡтау ҡағыҙы.

# Үтәкәев Азат Нәзир улы
## Ваҡытлы матбуғат материалдары

* Нуретдинов А. Азат рухлы Азат. «Башҡортостан» гәзите, 2013, 8 октябрь.
* Марина Шумилова, Тимур Рахматуллин. Азат Утякаев: «Проекты единороссов в области здравоохранения приведут к улучшению здоровья населения страны». «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2011, 16 сентябрь.
# Поштанарка

Поштанарка — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Цивиль йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Поштанарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400412112100000391
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100039
* Бассейн коды — 08.01.04.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юрмовка

Юрмовка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кусь йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Юрмовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016485
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001648
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Качаевка

Качаевка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №15302 исемһеҙ йылғаның һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Качаевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015316
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201531
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2