yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры

Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры — Өфө ҡалаһындағы театр. 1989 йылда Йәш тамашасы театры булараҡ асыла, 1995 йылда Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты ҡарарына ярашлы Милли йәштәр театры тип исемләнә.
1999 йылда камера сәхнәһе барлыҡҡа килә — был режиссерҙарға тәжрибә үткәрергә, яңы алымдар үҙләштерергә мөмкинлек бирә. Йәш коллектив «Камера сәхнәһендә классика»" проектын тормошҡа ашыра башлай.
2002 йылда театр үҙенең XIII миҙгелен яңы бинала башлай.
2006 йылдың ғинуарында Йәштәр театрына Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим исеме бирелә. Әҙиптең тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы театр уның әҫәрҙәре буйынса аудиокитаптар әҙерләне. Проект 2017 йылда БР башлығы грантына башҡарылды.
Театр асылғандан алып бында күренекле сәхнә оҫтаалары эшләй: Олег Ханов, Роза Кәримова, Әхтәм Абушахманов, Сәүиә Сираева һәм башҡалар.
Тәүге көндәренән үк театр ике телле булараҡ эш алып бара: ике (башҡорт һәм рус) труппаның да үҙ репертуары бар, ике телле тамашалар ҙа ҡуйыла, миҫал өсөн, Мостай Кәримдең «Яуҙы еңгән мөхәббәт», шағир-яугирҙарҙың әҫәрҙәре буйынса «Вспомним всех поименно» музыкаль-әҙәби композиция, А.Камюның «Калигула» трагедияһы, Зәйнәб Биишеваның «Кәмһетелгәндәр» романы һ.б
Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында балалар ҙа шөғөлләнә: Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гөлшат Ғайсина етәкселегендә Балалар мюзиклы студияһы һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Людмила Воротникова етәкселегендә «Апельсин» балалар театр студияһы эшләй.
Театр артистары телевидение һәм кино сәнғәте менән дә тығыҙ бәйләнештә.
Театр ижади багажын сит ил, урыҫ, башҡорт классик әҫәрҙәре менән туплай. Театр бик күп фестивалдәрҙә ҡатнаша.
Художество етәксеһе-Ш.Бабич ис. Дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Мөсәлим Күлбаев;
Башҡорт труппаһының баш режиссеры- Ш.Бабич ис. Дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты Рөстәм Хәкимов.
* «Тоҡ эсендәге бесәй» спектакле Мостай Кәримдең «Ҡыҙ урлау» пьесаһына нигеҙләнгән
* Театр фойеһы
* Театр фойеһы
* Театр фойеһы
* «Арба» спектакле
# Нанг-Пай-Соим (Ненс-Юган ҡушылдығы)

Нанг-Пай-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ненс-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Нанг-Пай-Соим (Ненс-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205126
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Головченко Константин Александрович

Головченко Константин Александрович (16 август 1925 йыл — 23 апрель 2003 йыл) — сәхнә биҙәүсе (сценограф), рәссам. БАССР-ҙың атҡаҙанған рәссамы (1985). Рәссамдар союзы ағзаһы (1973). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.

# Головченко Константин Александрович
## Биографияһы

Константин Александрович Головченко 1925 йылдың 16 авгусында Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Князев ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Князев ауылы) тыуған.
1950 йылда Башҡорт театр-художество училищеһын (педагогтары П. М. Лебедев, А Э. Тюлькин) тамамлай.
Училищены тамамлағандан һуң 1964 йылға тиклем СССР драма театрҙарында рәссам булып эшләй (Чита, Севастополь, Хабаровск, Ирбит, Семипалатинск, Бийск ҡалаларында).
1964 йылдан алып Өфөлә йәшәй. 1967—1885 йылдарҙа Башҡортостан ижади-производство комбинатында рәссам булып эшләй.
Головченко Константин Александрович Севастополь Ҡыҙыл Байраҡлы Ҡара диңгеҙ флоты театрында, Амурҙағы Благовещен ҡалаһында Амур өлкә театрында, Хабаровск крайы һәм йәш тамашасылар театрында, А. Н. Островский исемендәге Ирбит дәүләт театрында, Семипалатинск өлкәһе Абай исемендәге берләштерелгән ҡаҙаҡ һәм урыҫ драма театрында, Бийск драма театрында яҡынса 110 спектаклде биҙәй. 1964 йылдан һуң станокта башҡарылған һынлы сәнғәттә эшләй.
Рәссамдың картиналары Рәсәй Федерацияһының Художество фондында, Өфөлә М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, төбәк музейҙарында һаҡлана.

# Головченко Константин Александрович
## Эштәре

Пейзаждары: «Река Белая под Уфой», «Утро в нефтяном крае» (икеһе лә — 1978), «Хребты уральские» (1982), «Весна в Закарпатье» (1984), «Тюменский меридиан» (1991), «В степях Башкирии» (2000), «Херсонес» (2001), 5-се Удар армия ветерандарының портреттары серияһы (1974—77), триптих «5-й Ударной посвящается» (1985), «Вызываю огонь на себя» полотноһы (1986).

# Головченко Константин Александрович
## Күргәҙмәләр

Константин Александрович Головченко — 1951 йылдан алып художество күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
Шәхси күргәҙмәләре Өфөлә (1972, 1976, 1992, 2002), Донецкта, Мәскәүҙә, Николаевта (1976), Херсонда, Кишиневта (1977), Стәрлетамаҡта (1982).

# Головченко Константин Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған рәссамы (1985).
* I дәрәжә (1945) һәм II дәрәжә (1985) Ватан һуғышы ордены.
# Тавы-Яха

Тавы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сидя-Юмб-Тарко-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Тавы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304219
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вагина (Стрельная ҡушылдығы)

Оло Вагина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Стрельная йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Вагина (Стрельная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012278
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201227
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Муллаҡай мәҙрәсәһе

Муллаҡай мәҙрәсәһе — XIX—XX быуаттарҙағы мәҙрәсә, Ырымбур губернаһының, Верхнеурал өйәҙенә ҡараған Муллаҡай ауылындағы урта уҡыу йорто.

# Муллаҡай мәҙрәсәһе
## Мәҙрәсә тарихы

Мәҙрәсә 1837 йылда хәҙерге Баймаҡ районы, элеккесә Ырымбур губернаһы, Орск өйәҙе Муллаҡай ауылында нигеҙләнгән. Нигеҙләүсеһе булып Сәйетбаттал хәҙрәт(Сәйетбаттал Нурмөхәмәтов) тора..
Мәҙрәсә Ырымбур мосолмандар диниә назаратына ҡараған.
1924 йылда мәҙрәсә ябылған.

# Муллаҡай мәҙрәсәһе
## Уҡытыу

Мәсеттә уҡытыу-тәрбиә эштәре менән мөҙәрис һәм имам-хатиб етәкселек иткән.
Мәҙрәсәлә ете йәштән алып ун бер йәшкә тиклемге (айырым осраҡта өлкәнерәктәр ҙә) малайҙар уҡыған. Уҡытыу бушлай ойошторолған. 7-10 йыл уҡығандар.
1891 йылдан йәдитселек уҡыу методикаһы индерелгән. Мәҙрәсәне тамамлаған уҡыусылар дини генә түгел, донъяуи белем дә алғандар.
* «Муллаҡай мәҙрәсәһендәге уҡытыу Бохара һәм Хәрәзем мәҙрәсәләрендәге кеүек ойошторолған булған.Әхмәтзәки Вәлиди Туған
Уҡытыу программаһына ғәрәп теле, логика (мантыйҡ), мосолман догматикаһы, ислам каллиграфияһы, төрки, фикх, хәҙистәр, Ҡөрьән тәсфире, шулай уҡ арифметика, астрономия, уҡытыу методикаһы, халыҡ медицинаһы нигеҙҙәре, педагогика, риторика индерелгән. Унан тыш өҫтәлмә рәүештә, геология нигеҙҙәре һәм тау эштәре, эш башҡарыу, буяуҙар әҙерләү, мәсеттәр төҙөү буйынса уҡытылған.
Йыл һайын 400 шәкерт уҡып сыҡҡан.

# Муллаҡай мәҙрәсәһе
## Мөғәллимдәр

Мөҙәристәр:
* Сәйетбаттал Нурмөхәмәтов (1837—1847 йылдар);
* шәйех Ғабдулла ишан Сәиди әл-Болғари әл-Бөрйәни әл-Һаҡмари (1870 йылдан);
* Әнүәр Ғабдулла улы Сәйетбатталов (1914—1924 йылдар эсендә алмашынып).
Муллаҡай мәҙрәсәһе менән Мифтахетдин Аҡмулланың эшмәкәрлеге лә бәйле.
Ҡыҙҙар төркөмө менән ахун Мәхмүт Дәүләткирәевтың ҡыҙы Рәйхан етәкселек иткән (1876−1917).

# Муллаҡай мәҙрәсәһе
## Күренекле шәкерттәре

Мәҙрәсәне тамамлаусылар араһында Әлмөхәмәтов Хәмит Хужиәхмәт улы, Ғәбдиев Шәһәрғәзи Шаһыбал улы, Ғәбитов Хәбибулла Ғәбделҡаһир улы, Ғәбит сәсән, Мәтинов Шаһишәриф Миҙәтғәли улы, Рәхимов Хәлиулла Мөхәмәтрәхим улы, Сиражетдинов Мөжәүир Уйылдан улы (Мөжәүир хәҙрәт), Шафиҡ Әминев-Тамъяни, Шәмиғол хәлфә, Юлыев Батыргәрәй Ғәбделмөхәмәт улы һәм башҡалар бар.
# Крыжопиль районы

Крыжопиль районы (укр. Крижопільський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Крыжопиль ҡала тибындағы ҡасабаһы.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 32 976 кеше йәшәй.

# Крыжопиль районы
## Географияһы

Майҙаны — 880 км² (райондар араһында 19-сы урын).

# Крыжопиль районы
## Тарихы

Район 1923 йылда барлыҡҡа килгән.
Халык һаны-48 мең кеше. 45 тораҡ пункт ауыл советына (село) һәм 20 тораҡ пункт ауыл (деревня) ерлегенә ҡарай. Район иген үҫтереү, ит-һөт етештереү, шәкәр сөгөлдөрө үҫтереүсе булараҡ билдәле. Районда 13 сәнәғәт предприятиеһы, 142 магазин һәм 40 йәмәғәт туҡланыу предприятиеһы эшләй.
50 мәктәп, һөнәри техник училище, музыка мәктәбе, 46 клуб һәм мәҙәният йорто, 7 китапхана, 61 кино ҡоролмаһы. 9 дауахана, 31 фельдшер һәм фельдшер-акушер пункты, 9 профилакторий, 5 колхоз бала табыу йорто һәм туберкулез бинаһы эшләп килә.

# Крыжопиль районы
## Демография

2013 1 июненә торошло районда 34 617 кеше йәшәй, шул иҫәптән ҡала халҡы 8 974 кеше (25,92 %), ауыл халҡы — 25 643 кеше (74,08 %).
# Әмәкәй

Әмәкәй — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы. Әмәкәй ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Әмәкәй
## География

Ауыл Ҡәлмиә йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнсығыштараҡ 38 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Әмәкәй
## Тарих

Әмәкәй — Бүләр улусы башҡорттарының ауылы. Һуңыраҡ Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе составында була. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй улусы составына керә һәм уның үҙәге була.
Ауылда йәшәүсе типтәрҙәрҙең вәкиле Абдулхәбир Абдулхәлиҡов буйынса, улар ерҙе 1687 йылғы грамота буйынса алған, әммә 1791 йылда ауылға тәғәйенләнгән Бүләр улусының аҫаба башҡорт муллаһы «шәхси мәнфәғәттәрҙән башҡорттарҙан керҙәштәрҙе ҡабул иткән» («из личных интересов принимал припущенников из башкир»). 1854 йылдағы документта, яҡынса 30 керҙәш башҡорттар үҙҙәрен сығышын Байлар улусының аҫаба башҡорттарынан тип күрһәткән.
XIX быуатта ауыл халҡы игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгән, уларҙың шулай уҡ умарталары һәм солоҡтары булған. 1870 йылда 17 кибет теркәлгән, шаршамбы һайын баҙар, йыл һайын ноябрҙә йәрминкә уҙғарылған. XX быуат башында 3 мәктәп һәм 3 мәсет теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Мөслим районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составында була.

# Әмәкәй
## Халҡы

1816 йылда ауылда 33 ихатала 187 башҡорт (улар араһында 2 ҡатынлы 4 йорт хужаһы) теркәлгән, шуларҙың 29 ихатаһында бүләр ырыуы башҡорттары, 4 ихатаһында — йәнәй башҡорттары йәшәгән. 1834 йылда ауылда 40 ихатала 252 башҡорт (улар араһында 2 ҡатынлы 7 йорт хужаһы); 1848 йылда 1066 башҡорт һәм типтәр; 1870 йылда 231 ихатала — 437 башҡорт һәм 724 типтәр; 1905 йылда 274 ихатала — 1571 кеше; 1912 йылда 5 ихатала — 39 аҫаба башҡорт һәм 420 йортта — 1907 керҙәш башҡорт йәшәй.
| 1870 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 |
| 1161 | 1447 | 1788 | 1357 | 1150 | 812 | 744 | 760 | 668 | 508 |
* Н/Д
# Комсомольский (Октябрьский районы)

Комсомольский — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 470 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628112, ОКАТО коды — 71121916004.

# Комсомольский (Октябрьский районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 470 |

# Комсомольский (Октябрьский районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Герасимова Валерия Анатольевна

Герасимова Валерия Анатольевна (1903—1970) — рус совет яҙыусыһы.

# Герасимова Валерия Анатольевна
## Биографияһы

Герасимова Валерия Анатоьевна дворян нәҫеленән. 1903 йылдың 14 (27) апрелендә әҙип һәм журналист ғаиләһендә тыуған бала сағын Уралда үткәргән, Екатеринбург гимназияһында уҡыған, 1920 йылдан һуң күпмелер ваҡыт Ҡырымда йәшәгән.
Мәскәү дәүләт университетының педагогия бүлеген тамамлаған (1925). 1926 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Ярославлдә уҡытыусы булып эшләй. 1923 йылдан менән баҫыла башлай. «Артылыш» төркөмөнә ингән. Уның «Хитрые глаза» повесын РАПП ҡырҡа тәнҡитләй.
СССР Яҙыусылар союзының етәксе «бишенә» инә
«Смена» журналы мөхәррире (1936—1938).
Әҙәбиәт институтында уҡытҡан (1956—1969).
1958 йылда Пастернакты ҡыуыуҙы хуплаған Мәскәү яҙыусыларының дөйөм йыйылышында сығыш яһай. Ни эшләп ул быны эшләгәненә, ул былай тип яуап бирә:
— Мин партком ағзаһы инем, миңә ҡушалар, һәм мин баш тарта алмайым..

# Герасимова Валерия Анатольевна
## Ғаиләһе

* Атаһы — Герасимов Анатолий Алексеевич (1867—1928), революция хәрәкәте эшмәкәре, социалист.
* Олатаһы — диңгеҙсе Владимир Александрович Русанов.
* Апаһы Марианна (1901—1944) — яҙыусы Юрий Либединскийҙың беренсе ҡатыны (уларҙың ата-әсәһе дуҫ булған), 1923—1930 йылдарҙа ОГПУ хеҙмәткәре (1928—1930 йылдарҙа ОГПУ начальнигы һәм начальник ярҙамсыһы); репрессияға эләгә, үҙ-үҙенә ҡул һала.
* Беренсе ире — яҙыусы Александр Фадеев.
* Икенсе ире — яҙыусы Борис Левин, фин һуғышында һәләк була.
** Ҡыҙы — Анна Герасимова Борисовна (1940).
*** Ейәне — яҙыусы Сергей Шаргунов.
* Ике туған ағаһы — кинорежиссёр Сергей Герасимов.

# Герасимова Валерия Анатольевна
## Ижады

«Герасимова прозаһы рациональ, яҙыусы фекеренә ҡәтғи тап килә, уға ярашлы бер-береһенә ҡаршы торған персонаждар конфликт һәм көрәш ситуацияларында тора; был конфликт сиселешенә хикәйәләүҙең бөтә өлөштәре буйһона» (Вольфганг Казак).
Герасимова прозаһы эмиграцияла йәшәгән шағир һәм әҙәби тәнҡитсе Георгий Адамовичтың маҡтау һүҙҙәренә йыш лайыҡ була.

# Герасимова Валерия Анатольевна
## Китаптары

* Панцирь и забрало, М., 1931, 1932, 1934
* В поисках принудительного труда, 1931 (в соавторстве с Б. Левиным)
* Дальняя родственница, 1933
* Жалость, Л., 1934
* Избранное, 1935
* Хитрые глаза, М., 1939
* Родная земля, 1944
* Сверстники, 1948
* Простая фамилия, М., 1956
* Крушение карьеры Власовского, 1956 (в соавторстве с Л. Савельевым)
* Избранные произведения, 1958
* Знакомое лицо, 1960
* Глазами правды, М., 1965
* Быть собой, 1970

# Герасимова Валерия Анатольевна
## Бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (31.01.1939)
# Ломык

Ломык — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ердва йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ломык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100016
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ташанта (Чуя ҡушылдығы)

Ташанта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя (Юстыд) йылғаһының һул ярына тамағынан 264 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Ташанта (Чуя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005131
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100513
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бикбов

Бикбов — фамилия.
* Бикбов Ғәйнулла Латип улы (1889—1938) — совет хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре.
* Бикбов Мөхәррәм Мөхтәрәм улы (1957 т.) — медицина фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының (1996) һәм Рәсәй Федерацияһының (2013) атҡаҙанған табибы.
* Бикбов Сәрүәй Шәйбәк улы (1908—1990) — совет партия-дәүләт эшмәкәре.
* Бикбов Фәйзулла Искәндәр улы (1908—1969) — башҡорт журналистикаһы уҙаманы, шағир.
* Бикбов Юлбарыҫ Сурағол улы (1847–1922) — башҡорт старшинаһы, йәмәғәт эшмәкәре.
* Бикбов Юныс Юлбарыҫ улы (1883—1943) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт Хөкүмәте Рәйесе (1918).
# Овчинникова Александра Павловна

Александра Павловна Овчинникова (6 июль 1953 йыл) — СССР баскетболсыһы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1978).
Ф. Энгельс исемендәге Ленинград совет сауҙаһы институтын тамамлай.

# Овчинникова Александра Павловна
## Биографияһы

Александра Павловна Овчинникова 1953 йылдың 6 июлендә Пенза өлкәһенең Кузнецк районы Тихменево ауылында тыуған, унда атаһы, Павел Иванович, баш лесничий, ә әсәһе, Полина Георгиевна, мәктәп уҡытыусыһы булып эшләйҙәр.
«Спартак» (Пенза, 1970–1971), «Спартак» (Ленинград, 1971–1986) командалары өсөн сығыш яһай. Баскетбол буйынса СССР йыйылма командаһы ағзаһы.
Үҫмерҙәр араһында Европа чемпионы (1971), өс тапҡыр донъя Универсиадаһы чемпионы (1973, 1977, 1979), ике тапҡыр Европа чемпионы (1974, 1978), СССР чемпионы (1974), донъя чемпионы (1975).
СССР чемпионаттары призеры (1972—1973, 1975—1976), кубок яулаусыларҙың Кубогын (1972—1974) һәм Лилиан Ронкетти Кубогын яулаусы (1975).
Александр Беловтың ҡатыны (1977 йылдың апреленән).
Спорт карьераһын тамамлағас, Нововоронежда баскетбол буйынса тренер булып эшләй.

# Овчинникова Александра Павловна
## Бүләктәре

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
- Почет ордены.

# Овчинникова Александра Павловна
## Кинола кәүҙәләнеше

1972 йылда Мюнхенда СССР командаһының Олимпия уйындарында еңеүенә арналған «Движение вверх» фильмында (2017, реж. А. Мегердичев), Александр Беловтың ҡатыны Александра Свешникованың ролен Александра Ревенко уйнай.
# Вес (Кама ҡушылдығы)

Вес — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Вес (Кама ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001440
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100144
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҫке Әлмәт (Мөслим районы)

Иҫке Әлмәт (Әлмәт) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы. Әмәкәй ауыл советы составына керә.

# Иҫке Әлмәт (Мөслим районы)
## География

Ауыл Ҡәлмиә йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнсығыштараҡ 42 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Иҫке Әлмәт (Мөслим районы)
## Тарих

Әлмәт — Бүләр улусы башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1772 йылда телгә алына. Бүләр улусы һуңыраҡ Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе составында була. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй улусы составына керә. 1870 йылда ауылда ике һыу тирмәне, мәсет һәм мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Мөслим районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — Мөслим районы составында була.

# Иҫке Әлмәт (Мөслим районы)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 16 ихатала 107 башҡорт, 1816 йылда — 22 йортта 90 башҡорт (улар араһында 2 ҡатынлы 2 йорт хужаһы), 1848 йылда 28 йортта 159 башҡорт; 1859 йылда 236 башҡорт иҫәпләнгән. 1870 йылда 45 ихатала — 270 башҡорт, 1905 йылда 95 йортта 519 кеше, 1912 йылда 123 ихатала — 634 башҡорт йәшәй.
| 1870 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 270 | 519 | 628 | 644 | 396 | 554 | 415 | 371 | 411 | 315 | 159 | 107 |
* Н/Д

# Иҫке Әлмәт (Мөслим районы)
## Билдәле шәхестәре

* Ниғмәтулла Яҡупов (1785—?) — хәрби эшмәкәр. Рус-прусс-француз һуғышында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* Әлишев Хәлил Фәйзрахман улы — башҡорт милли-хәрәкәте эшмәкәре.
# Ҡорманай мәмерйәһе

Ҡорманай мәмерйәһе (Оло Ҡорманай мәмерйәһе) — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Ҡорманай ауылының көнсығыш ситендә Ауырғазы йылғаһы үҙәненең уң битләүендә урынлашҡан. Тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965).

# Ҡорманай мәмерйәһе
## Тасуирламаһы

Карст мәмерйәһе, көңгөр ярусы гипстарында барлыҡҡа килгән. Көнсығыш һәм көньяҡ‑көнсығыш йүнәлештәге ауыш үткел һәм каналдарҙан торған лабиринттан тора. Оҙонлоғо 850 метр, киңлеге 1,5 метр, бейеклеге 1,5 метр, майҙаны 275 м², амплитудаһы 6 метр, күләме 1530³ метр. Ауырғазы йылғаһынан 8 метр бейеклектәге соҡорҙа бер‑береһенән 4-5 метр аралыҡта ятҡан 2 инеү урыны бар. Киңлектәре 5 метр һәм 0,7 метр. бейеклектәре 2 метр һәм 0,8 метр. Диуарҙарында гипс кристалдары ҡатламдары һәм уға ҡушылған сит өлөшсәләр осрай. Мәмерйә ҡатламдарында Марьин быялаһы сағыла. Үтә күренмәле матур кристалдар барлыҡҡа килтергән гипсты шулай атайҙар. Киҫелгән гипста йәйғор төҫтәре хасил була. Иҙәне балсыҡ менән ҡапланған, таш киҫәк өйөмдәре бар. Мәмерйәлә температура + 5°С. Был тәбиғи ҡомартҡылар Ҡорманай мәмерйәләре тип күплектә йәрәтәләр, сөнки улар күп. Мәмерйәлә 1 м тәрәнлектәге бәләкәй күлдәр бар. Күлдең һыуы таҙа,үтә күренмәле. Академик экспедицияларға был мәмерйәләр бынан 250 йылдар самаһы элек үк билдәле булған. Беренсе булып уны билдәле ғалим-энциклопедист, сәйәхәтсе Лепёхин Иван Иванович аса.Үҙенең хеҙмәттәрендә бик күп Урал мәмерйәләрен тасуирлай. Мәмерйә фән өсөн әһәмиәтле, туҡтауһыҙ тикшерелә. 1972 йылда беренсе тапҡыр Пермь дәүләт университеты хеҙмәткәрҙәре В. П. Дорофеев һәм В. С. Лукин тарафынан мәмерйә ентекле һәм комплекслы тикшерелә. Мәмерйәләге күлдәрҙең һыуын урындағы халыҡ эсер өсөн ҡуллана Ҡорманай мәмерйәһе — Көньяҡ Урал алды лабиринт рәүешендәге мәмерйәләр араһында иң ҙурыһы.