yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Эль Греко

Эль Гре́ко, ысын исеме Доми́никос Теотоко́пулос (грек. Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, исп. El Greco — грек, грециялы) — бик күренекле испан рәссамы. Милләте — грек. Рәссам 1541 йылда Крит утрауында тыуған, 1641 йылда (иҫәпләү буйынса 7 Алағарай көнөндә) Толедола үлгән.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ. {{|el}} {{|en}} {{|es}} {{|pt}}
# Ҡалашты

Ҡалашты (рус. Калышта) — Рәсәй, Башҡортостандағы Белорет районының Инйәр төбәгендәге йылға биләмәләрендә аға. Йылғаның тамағы Инйәр йылғаһының һул яҡ ярында, 199-сы саҡрымында Инйәргә килеп ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе

# Ҡалашты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019553
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101955
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бурһыҡташ (Ишембай районы)

Бурһыҡташ (рус. Бурсук-Таш) — Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Иң бейек түбәһе — 659,9 м. Әсеү менән Лыс (Ылыҫ?) (Ямаш йылғаһы бассейны) йылғалары араһында урынлашҡан.
Битәүҙәре һөҙәк, көнбайыш итәгендә Әсеүбаш яланы? ята.

# Бурһыҡташ (Ишембай районы)
## Тау тоҡомо

Тау тоҡомо алевролиттар, сланцы рифей һәүерташы, ҡомташ.

# Бурһыҡташ (Ишембай районы)
## Ландшафт

Тау өҫтө ҡайын һәм йүкә ҡатнаш урман менән ҡапланған. Тауҙың хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы төрлө һәм бай. Яҡын тирәлә йәшәгән халыҡ малсылыҡ, умартасылыҡ, һунарсылыҡ менән шөғөлләнә.

# Бурһыҡташ (Ишембай районы)
## Атамаһының килеп сығышы

Башҡорт телендәге Бурһыҡ (башҡ. Бурhыҡ) + камень (башҡ. таш, тау) һүҙҙәренән килеп сыҡҡан. Тимәк, был тауҙы бурһыҡтар төйәк иткән.
# Хмелевый (Зайцевский) ҡаялары

Хмелевый (Зайцевский) ҡаялары — Ростов өлкәһенең Красносулин районында, Садка утары тирәһендә урынлашҡан, йәмле, матур ҡая ҡатламдары. Тәбиғи скалодром булып тора. Ҡаяларҙың бейеклеге 30 метрға тиклем етә, дөйөм оҙонлоғо — 1 км самаһы. Хмелевый ҡаяһы — Ростов өлкәһендә иң бейеге.

# Хмелевый (Зайцевский) ҡаялары
## Тарихы

Хмелевый ҡаялары — альпинизм буйынса бөтә Рәсәй статусына эйә булған Сафронов ярыштары һәм башҡа спорт саралары үткәреү урыны. Төрлө ҡатмарлылыҡтағы маршруттар бар: «Спартак», «Таганрог», «Нос корабля», «Сердце», «Воронеж».
Ҡаялар аҫтында ҙур тигеҙлек урынлашҡан, ул кемпинг өсөн тәғәйенләнгән. Ҡая эргәһендә Кундрючья йылғаһы ағып ята. Йылға менән ҡаялар араһындағы тигеҙлек ҡуйы сауҡалыҡҡа күсеп, оазис барлыҡҡа килтерә, шуның арҡаһында унда һәр ваҡыт һалҡынса, хатта йәйге эҫе көндәрҙә лә. Сауҡалыҡ эргәһендә палаткалы лагерь урынлаштырыу өсөн ҙур майҙансыҡтар бар. Бөтә сауҡалыҡ буйлап эсәр һыулы шишмәгә һуҡмаҡ үтә
* Хмелевый ҡаяһыХмелевый ҡаяһы
* Хмелевый ҡаяһыХмелевый ҡаяһы

# Хмелевый (Зайцевский) ҡаялары
## Транспорт

Ҡаяға тиклем машинала барырға мөмкин, бының өсөн Дондағы Ростовтан М-4 трассаһына сығып, Мәскәү йүнәлеше буйынса барырға, «Владимировка» күрһәткесенә тиклем 100 км үтергә кәрәк. Күрһәткестән уңға боролорға һәм төп юл буйынса барырға кәрәк. 4 км 500 метр үткәс, һулға, «Садка» утары яғына боролорға. Утарҙан һуң грунтлы тигеҙ юл башлана. Ҡаяға һуҡмаҡтар күп, теләһә ҡайһыһы буйынса барырға мөмкин. Ҡая янына сәйәхәт өсөн һауа торошо яҡшы торған көндәрҙе һайларға кәрәк, ҡойма ямғырҙарҙан һуң түгел.
# Ямашлы (Һаҡмар ҡушылдығы)

Ямашлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан республикаһы Йылайыр районы биләмәләрендә, Сосновка ауылынан көньяҡ-көнсығыштараҡ, аға. Йылайыр йылғаһының уң яғынан (тамағынан 78 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км тәшкил итә.

# Ямашлы (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005287.
— Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112200528
— Бассейн коды — 12.01.00.005
— ГӨ буйынса һаны — 12
— ГӨ буйынса сығарылышы — 2
# Гиблая

Гиблая — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаклағысы һул ярына 442 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Гиблая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100015209
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101520
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Южара

Южара — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юкара йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Южара
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013497
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201349
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шёнвёлькау

Шёнвёлькау (нем. Schonwolkau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2546 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,15 км². Диңгеҙ кимәленән 63 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4509 һәм автомобиль коды DZ.
# Ёль-Шор

Ёль-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ёль-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019898
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001989
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сахарная (Тюхтет ҡушылдығы)

Сахарная — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тюхтет йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сахарная (Тюхтет ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016404
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201640
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Джама әл-Кәбир мәсете

1097
Джами әл-Кебир (ғәр. الجامع الكبير‎) — Алжир ҡалаһында урынлашҡан мәсет. әл Мөрәүидтәр династияһынан солтан Әли ибн Йософ хакимлыҡ иткән ваҡытта 1097 йылда төҙөлгән месет. Һуңыраҡ, 1324 йылда ҡуйылған манара уның исеме менән аталған.
1840 йылда тышҡа диуары (стенаһы) янында галерея төҙөлә.
# Аммассалик (утрау)

Аммассалик (дан. Ammassalik Ø) — Гренландияның элекке, ғәмәлдән сығарылған Аммасалик муниципалитетына ҡараған, артабан яңы барлыҡҡа килгән Сермерсоок коммунаһы урынлашҡан утрау. Административ үҙәге — Таасалик. Аммасалик утрауының майҙаны — 772 квадрат километр. Ул Атлантик океан акваторияһына ҡарай. Был утрауҙың иң бейек нөктәһе 1352 метр тәшкил итә. 2012 йылғы иҫәпләүҙәр мәғлүмәттәре буйынса Аммасалик утрауында бөтәһе 3044 кеше йәшәй (2012). Аммасалик утрауындағы һәр бер квадрат километрҙа халыҡ тығыҙлығы — 3,94 кешене тәшкил итә. Көнсығыш Гренландияның Аммасалик муниципалитетына ҡараған иң эре тораҡ пункты — Тасиилак торағы. Шулай уҡ Аммасалик утрауында башҡа тораҡ пункттары ла бар, улар түбәндәгесә урынлашҡан:
* Иккатек, халҡы — 1 кеше (Аммассаликтан көнбайыштағы бәләкәй утрау)
* Исерток, халҡы — 120 кеше
* Кулусук, халҡы — 310 кеше (Аммассалик утрауынан көнсығышҡа табан)
* Кууммиут, халҡы— 392 кеше
* Кемертуарссуит, 2005 йылдың 1 ғинуарынан алып бында кеше йәшәмәй (2004 йылдың 1 ғинуарына унда барлығы 1 кеше иҫәпләнә)
* Сермилигаак, халҡы — 212 кеше
* Тинитекилаак, халҡы — 148 кеше
# Северная Иов (йылға)

Северная Иов — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иов йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Северная Иов (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200010980
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201098
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уң яр буйы Украина

Уң яр буйы Украина — у1660—1793 йылдарҙа Днепрҙың уң яҡ ярындағы территорияның тарихи атамаһы. Украина тарихи өлкәһенең уң яр буйы өлөшө булған (хәҙерге Украина дәүләте менән бутамаҫҡа).
Һул яр буйы полктары Юрий Хмельницкийҙың хакимлығын таныуҙан баш тартҡандан һәм үҙ гетманын һайлай башлағандан һуң Руина барышында формалаша. Әлеге хәл 1667 йылғы Андрус ваҡытлы килешеү нигеҙендә нығытыла, килешеүгә ярашлы Уң яр буйы Украина Речь Посполитаяға буйһондорола, ошо уҡ ваҡытта «Уң яр буйы Украина» термины барлыҡҡа килә (термин Андрус ваҡытлы килешеү тексында булмай).
1672 йылғы Бучач солохо Уң яр буйы Украинаны өс өлөшкә бүлә: Подолье (Буг һәм Днестрҙың һул яр буйы өлкәһе), уға Төркиә хужа була; Брацлавщина (хәҙерге Винница һәм Хмельницк өлкәләренең өлөштәре) һәм көньяҡ Киевщина Төркиәнең уң яр буйы казак гетман-вассалы П. Д. Дорошенко хакимлығы аҫтына эләгә; Уң яр буйы Украинаның ҡалған территорияһы Польшаныҡы булып ҡала.
1683 йылда төрөк өҫтөнлөгө Уң яр буйы Украинала бөтөрөлә. Төркиәгә ҡаршы һуғыштың һөҙөмтәһендә 1698—1699 йылғы Карловица солохо шарттары буйынса Төрөк Подольеһы речь Пополитая составына ҡайтарыла.
1793 йылда Польшаның икенсе бүленешенән һуң, Екатерина II-ның 27 марттағы манифестына ярашлы, Украина Рәсәй империяһы составына инә
1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Уң яр буйы Украина үҙ территорияһын Германия ғәскәрҙәренән азат итеү өсөн көрәш алып бара. Днепр-Карпат стратегик һөжүм операцияһы барышында (24 декабрь 1943 — 17 апрель 1944 йыл) тормошҡа ашырыла, әлеге операция дөйөм стратегик маҡсат менән берләштерелгән бер нисә фронт операцияһын үҙ эсенә ала.
# Кошенсай

Кошенсай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аралча йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кошенсай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003826
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200382
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вәкилов Марат Ғәлимйән улы

Вәкилов Марат Ғәлимйән улы (9 декабрь 1950 йыл) — хоҡуҡ белгесе, суд органдары ветераны. 1995—1997 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Юғары Суды судьяһы, 1997—1998 йылдарҙа Юғары Суд рәйесенең енәйәт эштәре буйынса урынбаҫары, 1999—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Юғары Суды рәйесе. Юстицияның 3-сө класлы дәүләт советнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.

# Вәкилов Марат Ғәлимйән улы
## Биографияһы

Марат Ғәлимйән улы Вәкилов 1950 йылдың 9 декабрендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Лағыр ауылында Зәйнәб һәм Ғәлимйән Вәкиловтарҙың күп балалы ғаиләһендә өсөнсө бала булып тыуа.
Лағыр урта мәктәбен тамамлағандан һуң, Яҙғы Йорт һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы булып эшләй (1968). Спорт менән дуҫ егет үҙе лә төрлө ярыштарҙа ҡатнаша һәм еңеүҙәр яулай.
1968—1970 — Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1971—1973 — Лағыр урта мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы булып эшләй.
1973—1978 — Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетында белем ала. Студент йылдарында уҡыу йортоноң сңғысылар клмандаһы ағзаһы була.
1978—1981 — колхоздарға юридик хеҙмәт күрһәтеү буйынса адвокат.
1981—1985 — Мәләүез районы халыҡ суды судьяһы.
1985—1992 — Башҡортостан Республикаһы Юғары Судының даими сессияһы судьяһы.
1992—1995 — Белорет-15 ҡалаһы ҡала округы судьяһы.
1995−2007 — Башҡортостан Республикаһының Юғары Суды судьяһы, рәйес урынбаҫары, БР Юғары Суды рәйесе.
2008−2011 — Пермь крайы буйынса Рәсәй Федерацияһы Юстиция министрлығы идаралығы етәксеһе.
2011—201? — Башҡортостан Республикаһының тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министры урынбаҫары.
Әлеге ваҡытта Өфө ҡалаһында йәшәй. Хаҡлы ялда.

# Вәкилов Марат Ғәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.

# Вәкилов Марат Ғәлимйән улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән. Улы һәм ҡыҙы бар.
# 1976 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1976 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Воза

Воза — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ида йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Воза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001510
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кировоград өлкәһе

Кировоград өлкәһе (укр. Кіровоградська область) — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Кропивницкий ҡалаһы.

# Кировоград өлкәһе
## Административ ҡоролошо

21 район:
* Бобринец районы
* Ольшанка районы
* Гайворон районы
* Голованевск районы
* Добровеличковка районы
* Долинская районы
* Знаменка районы
* Кировоград районы
* Компаниевка районы
* Кесе Виска районы
* Новгородка районы
* Новоархангельск районы
* Новомиргород районы
* Новоукраинка районы
* Александровка районы
* Александрия районы
* Онуфриевка районы
* Петрово районы
* Светловодск районы
* Ульяновка районы
* Устиновка районы
4 ҡала округы:
* Кропивницкий
* Александрия
* Знаменка
* Светловодск
# Неньга (Емба ҡушылдығы)

Неньга — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Емба йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Неньга (Емба ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000550
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тунгусская (Ай-Игол ҡушылдығы)

Тунгусская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Тунгусская (Ай-Игол ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203614
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Квашонка

Квашонка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жукопа йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Квашонка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы башынан Үрге Волга бейшлотына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100112110000000109
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000010
* Бассейн коды — 08.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Серб Республикаһының динары

Серб Республикаһының динары (сер. Динар Републике Српске Динар Републике Српске) — Серб Республикаһының 1992—1998 йылдарҙағы аҡса берәмеге.

# Серб Республикаһының динары
## Тарихы

Динар 1992 йылда индерелә һәм югослав динары менән йәнәш 1:1 нисбәтендә әйләнештә йөрөй.
Босния һәм Герцеговина Серб Республикаһы Халыҡ банкының 1992 йыл өлгөһөндәге банкноталары 10, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000 динар номиналлы итеп сығарыла. Унан һуң 1993 йыл өлгөһөндә шундай уҡ биҙәлешле 50 000, 100 000, 1 миллион, 5 миллион, 10 миллион динарлыҡ банкноталар сығарыла. 1993 йылда 1992 йыл өлгөһөндәге 50 динарлыҡтар, «МИЛИОНА ДИНАРА» тигән һүҙҙәрҙе өҫтәп, 50 миллион динарлыҡ итеп сығарыла.
1992 йылдың 12 авгусында банктың атамаһы үҙгәртелеп, ул Серб Республикаһының Халыҡ банкы тип йөрөтөлә башлай. Банктың яңы атамаһы яҙылған банкноталар, элгәрге сығарылыштарҙағы биҙәлешен һаҡлап, 1993 йылда баҫтырыла. Банктың яңы атамаһы яҙылған 1993 йыл өлгөһөндәге банкноталарҙың номиналдары: 100 миллион, 1 миллиард, 10 миллиард динар.
1993 йылдың 1 октябрендә 1 000 000:1 нисбәтендә динарға деноминация үткәрелә, бер үк ваҡытта югослав динары ла деноминациялана. 1993 йыл өлгөһөндәге яңы серия банкноталары сығарыла башлай. Был сығарылыш банкноталарының бөтәһенә лә Петар Кочич портреты төшөрөлә. 5000, 50 000, 100 000, 1 миллион, 5 миллион, 100 миллион, 500 миллион, 10 миллиард, 50 миллиард динарлы банкноталар сығарыла.
1994 йылдың 24 ғинуарында Югославияла «яңы динар» индерелә, уның курсы немец маркаһына бәйләнә. 1994 йылдың 15 февралендәге «Югославия Союз Республикаһы, Серб Республикаһы һәм Серб Краинаһы Республикаһының берҙәм аҡса әйләнеше тураһында протокол» менән яңы динар уларҙың берҙәм аҡса берәмеге итеп раҫлана. Серб Республикаһы динарын сығарыу туҡтатыла.
1998 йылда Серб Республикаһында, Дейтон килешеүенә ярашлы, конвертацияланыусы Босния маркаһы әйләнешкә индерелә.
# Хор Вирап

Хор Вирап (әрм.Խոր Վիրապ — тәрән зиндан) — Төркиә менән сиктәш әрмән монастыры. Монастырь үҙенең Арарат тауы итәгендә урынлашыуы менән билдәле, унда риүәйәттәргә ярашлы Туфан һыуы күтәрелгәндә Нух кәмәлә була.

# Хор Вирап
## Тарихы

Монастырь ер аҫты төрмәһе өҫтөндә урынлашҡан, унда риүәйәт буйынса, әрмән батшаһы Трдат III 301 йылдар тирәһендә 15 йыл дауамында изге Мәғрифәтсе Григорийҙы христианлыҡҡа күскәнгә тиклем тотоҡонлоҡҡа бикләгән. Бөтә Әрмәнстан 301 йылда христианлыҡ ҡабул итә, шулай итеп ул христиан динен ҡабул иткән беренсе дәүләт була
Монастырь Әрмән Апостол сиркәүенең рухи үҙәге булып тора, унда бөтә әрмәндәр Католикосының резиденцияһы урынлаша.
Хор Вирап убаһы боронғо Әрмәнстандың баш ҡалаһы Арташатта урынлашҡан, беҙҙең эраға тиклем 180 йылда Арташесидтар династияһынан батша Арташес I тарафынан төҙөлгән. Башта сиркәү Мәғрифәтсе Григорий бикләнгән ер аҫты ҡыуышлығы өҫтөндә төҙөлә. Ул бер нисә тапҡыр яңынан төҙөлә. Беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған 1661 йылда төҙөлгән зинданға инеү урыны изге Григорий сиркәүендә урынлашҡан. Ер аҫты төрмәһенең тәрәнлеге 3 м алып 6 м тиклем.
Монастырь биләмәһендә, шулай уҡ уның. үҙәк өлөшөнә ҙур Сурба Аствацацин сиркәүе урынлашҡан (Пресвятая Богородица), ул XVII быуат уртаһында төҙөлгән. Шул уҡ ваҡытта монахтар хөжрәһе һәм монастырь үҙе төҙөлә. Хәҙер был урын әрмәндәрҙең иң билдәле ғибәҙәт ҡылыу урыны булып тора. Сиркәүҙә даими ғибәҙәттәр үткәрелә.

# Хор Вирап
## Архитектураһы
### Сиркәү

Сиркәү V быуатта Мәғрифәтсе Григорий ер аҫты ҡыуышлығы тирәләй эзбизташтан төҙөлгән. Аҙаҡ монастырь сиркәү харабалары тирәләй төҙөлә. Сиркәү өҫтөндә ун ике мөйөшлө барабан, унда көмбәҙ урынлашҡан. Миһраб апсидаһының биҙәлеше бай. Күп әрәмн сиркәүҙәрендә миһраб көнсығышта урынлашып, сиркәү үҙе көнсығыштан көнбайышҡа табан йүнәлһә лә, был сиркәү төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа йүнәлгән.

# Хор Вирап
## Архитектураһы
### Зиндан

Мәғрифәтсе Григорий интеккән зиндан төп сиркәүҙән көньяҡ-көнбайышта, изге Григорий сиркәүе аҫтында урынлашҡан. Сиркәү ярым түңәрәк апсида менән бәләкәй базиликанан ғибәрәт. Ике ер аҫты ҡыуышлығынан, Мәғрифәтсе Григорий бикләнгән ҡыуыш алыҫыраҡ. Тәрәнлеге — 6 метр, киңлеге — 4,4 метр. Бәләкәй бүлмә һәм бормалы баҫҡыстар ер аҫтына алып бара.

# Хор Вирап
## Галереяһы

* Панорамаһы
* Арарат тауына күренеш менән панорамаһы
* Изге Богородица сиркәүе (Сурб Аствацацин)
* Изге Богородица сиркәүе (Сурб Аствацацин)
* Изге Богородица сиркәүе (Сурб Аствацацин)
* Монастырь зинданына инеү урыны