yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шампан шарабы (хикәйә)

Шампан шарабы — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылдың 5 ғинуарында «Петербург гәзите»нең 4-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.

# Шампан шарабы (хикәйә)
## Баҫмалар

А. П. Чеховтың «Шампан шарабы» хикәйәһе 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылдың 5 ғинуарында «Петербург гәзите»нең 4-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. «Стоглав» китабында 1889 йылда баҫыла, ә 1890 йылда «Хмурые люди» йыйынтығында А. Ф. Маркс тарафынан нәшер ителә.
Чехов тере саҡта болгар, немец, серб-хорват һәм фин телдәренә тәржемә ителә.

# Шампан шарабы (хикәйә)
## Тәнҡит

Үҙ заманында хикәйәнең нәфислек яғы тәнҡит тарафынан билдәләнә.
Н. К. Михайловский яҙыусы стиленең нәфислеген билдәләп үтә: « «Шампан шарабы» хикәйәһендә мин ошо матур юлдарҙа туҡтап үтәм: «Ике болот айҙан айырылып китеп шундай ҡиәфәт менән тора, әйтерһең дә улар ай белергә тейеш түгел әйбер тураһында бер-береһе менән шыбырҙашып һөйләшә. Үтеп киткән поездың тауышын еңелсә генә иҫкән ел дала буйлап ары йүгертеп алып бара». Был шул тиклем күңелгә ятыш, бындай һыҙаттар Чехов әфәнденең китабында һәм был хикәйәһендә сәсрәп һибелеп ята. Ул яҙған бөтә әйбер ҙә тере: болоттар айҙан йәшереп шыбырҙай, ҡыңғырауҙар илай, шөңгөрҙәр көлөшә, күләгә кеше менән бергә вагон эсенән тышҡа сыға. Был үҙенә күрә бер пантеистик һыҙат, һәм ул хикәйәне матурлап тора, авторҙың поэтик тойғолар кисереүен иҫбатлай».

# Шампан шарабы (хикәйә)
## Сюжет

Хикәйә беренсе заттан алып барыла. Тимер юл буйындағы бәләкәй генә бер станцияның йәш кенә балаһыҙ начальнигы ҡатыны менән икәүләшеп кенә ҡаланан алыҫта, буш ваҡытын араҡы эсеп һәм янынан үткән поездарҙы күҙәтеп йәшәй.
Тормош бында күңелһеҙ генә үтеп тора. Бер ваҡыт шулай Яңы йыл байрамы алдынан ул ҡатыны менән байрам өҫтәле артында ултыра. Ул әҙерәк әсеп алған һәм күңелһеҙлек тураһында уйланып ултыра. Улар икәүләшеп Яңы йыл тыуғанды көтә. Төнгө ун ике тулырға биш минут ҡалғас, ул шампан шарабы бутылкаһының ҡапҡасын аса, пробка ҡапҡас осоп китә, ә ирҙең ҡулындағы бутылка ҡулынан иҙәнгә шыуып төшә. Яңы йыл менән ҡотлауҙы ҡатыны ҡурҡыулы күҙҙәре менән ҡаршы ала. Бутылканың шулай ҡолап төшөүе насар һынамыш икәнен ул белгән була һәм яңы йылда ниндәйҙер алама хәл килеп сығыуҙан ҡурҡа.
Ҡатыны менән әрепләшкәндән һуң һөйләүсе ир өйөнән сығып китә, ул бынан да насарыраҡ хәл юҡтыр тип уйлай. Тышта йөрөгәндә ул мәрхүм булған ата-әсәһен, үҙен гимназиянан ҡыуып сығарғандарын, артабан эшһеҙ һәм дуҫтарһыҙ ил гиҙеп йөрөгәнен иҫенә төшөрә. Йәп-йәш кенә сағында уҡ өйләнгән ҡатынын да ул яратмай.
Өйөнә әйләнеп ҡайтҡас, ул ҡатынының бик күңелле кәйефтә булғанын күрә — баҡтиһәң, уларға өс көнгә изге күңелле апалары Наталья Петровна ҡунаҡҡа килгән икән. Апаһы быға тиклем үҙенең шундай ҡустыһы барлығын белмәгән булып сыға. Киске аш ваҡытында улар кәйеф-сафа ҡороп ултыра, шараптан баштары ла әйләнә башлай. Ир кеше үҙенең ҡайғы-хәсрәттәрен онота һәм башҡаса үҙе менән бер ҡасан да бер ниндәй ҙә аламалыҡ булмаясаҡ тип иҫәпләй.
# Сабри-Яха (Ярей-Ю ҡушылдығы)

Сабри-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярей-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Сабри-Яха (Ярей-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091025
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009102
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Адуй

Адуй — Рәсәй йылғаһы, өс ҡала округы территорияһы: Свердловск өлкәһенең Режевский, Үрге Пышма һәм Берёзовский округтары буйлап аға. Йылға тамағы Реж йылғаһының уң ярынан 188 км өҫтәрәк, Адуй Ташы ҡаяһы янында урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо — 53 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны — 789 км².
Йылғаның үрге ағымында Нагорный ҡасабаһы урынлашҡан.

# Адуй
## Ҡушылдыҡтары

(тамағынан алыҫлығы билдәләнгән)
* 14 км: Мостовка
* 22 км: Ҡара
* 33 км: Хвощевка

# Адуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса, Иртыш һыу бассейны округына, йылғаның һыу хужалығы участкаһында — Реж (инешенән алып Аять һыуһаҡлағысына тиклем Аять йылғаһын индермәйсә) һәм Нейва (Невьян һыуһаҡлағысынан) ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны —Тубыл. Йылға бассейны — Иртыш.
# Шохта

Шохта — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының уң ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шохта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000008909
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000890
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лун-Вож (Сыни ҡушылдығы)

Лун-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь йылғаһының һул ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Лун-Вож (Сыни ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071385
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007138
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иоанн Русский һәйкәле (Батайск)

Иоанн Русский һәйкәле — бронза скульптура ҡоролмаһы 2012 йылдың 15 октябрендә Ростов өлкәһенең Батайск ҡалаһында асыла.

# Иоанн Русский һәйкәле (Батайск)
## Тарихы

2012 йылдың 15 октябрендә Авиаҡаласыҡ скверында изге Иоанн Русскийға бағышланған һәйкәл асыу тантанаһы була. Бындай һәйкәл донъяла барлығы өсәү иҫәпләнә, хәҙер уларҙың береһе Рәсәй территорияһында урынлаша. Изге Иоанн Русскийҙы православие динендәгеләр йыл һайын 9 июндә хөрмәт итәләр. Грецияла һаҡланған уның мәйетенә йыл һайын меңләгән кеше килә.
Һәйкәл бронзанан эшләнгән. Ул бейек ике метрлы постаментҡа ҡуйылған. Дөйөм бейеклеге 6 метр тәшкил итә. Һәйкәл гранит менән көпләнгән.
Һәйкәл өҫтөндә эште Олешня Сергей һәм Андрей Дементьев алып бара<. Һәйкәл янында ваҡыт үтеү менән Иоанн Русскийҙың ғибәҙәтханаһы төҙөлөргә тейеше тигән фараз бар. Һәйкәл өсөн урын осраҡлы түгел, сөнки Авиаҡаласыҡ Батайск районы иҫәпләнә, ә уның хәрби хеҙмәт менән тарихи бәйләнеше бар. Иоанн Русский 40 йәшендә Пётр I армияһының һалдаты булған.
# Нура ауыл Советы

Нура ауыл Советы — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 379 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 411 кеше. Административ үҙәге — Отнурок ауылы.
Ауыл биләмәһе башлығы — Наҙершина Мәҙинә Мозафар ҡыҙы
Эштәр идарасыһы — Штырляева Валентина Михайловна.
Нура ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:
453510, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Отнурок ауылы, Совет урамы, 11-се йорт.

# Нура ауыл Советы
## Состав

2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Нура ауыл Советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Йәмғеһе — 379.
* Отнурок — ауыл (элекке ҡасаба), 294
* Отнурок — ауыл, 7
* Шушпа — 63
* Ҡатай — 15

# Нура ауыл Советы
## Тарихи белешмә

Торна ауыл Советы (рус. Журавлинский сельсовет) 40-сы йылдарға тиклем Торналар һаҙында урынлаша. 1940 йылдан 1971 йылға тиклем ауыл Советы Катайка ауылында була. Был ауыл Советының рәйестәре вазифаһын Якименко Ольга Ильинична, Зобнин Виктор Иванович башҡара. 1971 йылда ауыл Советының атамаһы Нура ауыл Советына үҙгәртелә.
2005 йыл — ауыл Отнурок (Закон «О внесении изменений в административно-территориальное устройство Республики Башкортостан в связи с образованием, объединением, упразднением и изменением статуса населенных пунктов, переносом административных центров» от 20 июля 2005 года, N 211-з).

# Нура ауыл Советы
## Ҡыҫҡа белешмә

Ауыл Советы территорияһында урта белем биреү мәктәбе, мәҙәниәт йорто, ауыл китапханаһы, Көньяҡ Урал Дәүләт ҡурсаулығының Нура урман хужалығы, фельдшер пункты эшләй.
# Чужья

Чужья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының уң ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чужья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002508
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100250
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көндәлек

Көндәлек — кемдең дә булһа берәүҙең үҙенең эш-ғәмәлдәре, уй-кисерештәре, күргән, ишеткән, ҡатнашҡан хәл-ваҡиғалары тураһында беренсе заттан, мин исеменән, билдәле бер ваҡыт арауығы (көн, аҙна, йыл һ.б.) һайын теркәп барған яҙмалары. Үҙҙәренең йөкмәткеләре, жанр тәбиғәттәре һәм вазифалары менән көндәлектәр бер нисә төрлө була: 1)Берәй кешенең үҙе өсөн генә яҙған яҙмалары. Уларҙа автобиографияға тартым ихласлылыҡ, субъективизм, реаль яҡ өҫтөнлөк итә. 2) Конкрет шәхестең — әҙиптең уҡыусылар өсөн махсус яҙылған көндәлектәре. Уларҙа авторҙың тәржемәи хәле, рухи хәл-торошо тышҡы донъя, ижтимағи күренештәр менән тығыҙыраҡ бирелә, уҡыусы өсөн мөһимерәк мәсьәләләр үҙәккә ҡуйыла, дөйөмләштереүҙәр яһала. Был төр яҙмалар сағыштырмаса үҙаллылыҡтары менән айырылып тора. Автобиографик характерҙағы көндәлектәр — әҙиптәрҙең тормошон, ижад лабораторияларын өйрәнеүҙә, әҙәби процестың асылын, ысынбарлыҡ менән бәйләнешен тикшереүҙә мөһим сығанаҡтаҙрҙың береһе. Мәҫәлән, рус әҙәбиәтендә Лев Николаевич Толстойҙың, Федор Михайлович Достоевскийҙың, Владимир Галактионович Короленконың көндәлектәре яҡшы билдәле. Башҡорт яҙыусыларынан Сәғит Агиштың, М. Хәйҙең, Башҡортостандың халыҡ шағирҙары Рәми Ғариповтың, Мостай Кәримдең, Рауил Бикбаевтың көндәлектәре донъя күрҙе.
3) Көндәлек формаһында яҙылған әҙәби әҫәр йә уның бер өлөшө. Бында хикәйәләү авторҙың үҙ исеменән дә, унда ҡатнашыусы төп герой ауыҙынан да алып барылырға мөмкин. Һуңғыһына миҫал итеп Михаил Юрьевич Лермонтовтың «Беҙҙең заман геройы» романынан «Печорин журналы»н күрһәтергә мөмкин. Хикәйәләүҙә көндәлек жанры геройҙың эске донъяһын тулыраҡ асырға, уҡыусы менән яҙыусы диалогын көсәйтеүгә, тәбиғилек иллюзияһын арттырыуға булышлыҡ итә. Рус әҙәбиәте тарихында көндәлек формаһында яҙылған әҫәрҙәр шаҡтай. Николай Васильевич Гоголдең «Аҡылдан яҙғандарҙың көндәлеге», Иван Сергеевич Тургеневтың «Артыҡ кеше көндәлеге», Вера Инберҙың «Өс йыл» әҫәрҙәре шундайҙарҙан. Үҙенең формаһы һәм стиле менән көндәлек сәйәхәтнамә, хат жанрҙарына яҡын тора, хатта ҡайһы саҡ улар үҙ-ара бәйлнешкә инеп тә китә.
# Жумалы

Жумалы — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Жумалы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004509
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100450
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лахер-Зее (күл)

Лахер-Зее, Лаах күле (нем. Laacher See) — Райнланд-Пфальц еренең Аарвайлер районында (Германия) Глес коммунаһындағы аҡмай торған (тымыҡ) күл. Ул элек вулкан урғылған ерҙә барлыҡҡа килгән.

# Лахер-Зее (күл)
## Характеристикаһы

Диаметры 2 км булған күл Кобленцтан төньяҡ-көнбайышҡа табан 24 км һәм Бонндан 37 км көньяҡтараҡ, Рейн йылғаһы буйындағы Андернач ҡалаһынан 8 км алыҫлыҡта вулкан кальдераһында урынлашҡан. Лах вулканы (маар) Эйфель тауҙары араһында булған.
Лаах күле беҙҙең эраға тиклем яҡынса 10 930 йылда (12 900 ± 560 BP tephra argon-argon датаһы буйынса) Плин тибындағы Лах супервулканы урғылыуынан һуң барлыҡҡа килгән. Вулкан шартлау көсө ВЭИ 6-ға тиң була, был яҡынса 1991 йылда Филиппин вулканы Пинатубо атылыуы көсөнә тап килә. Радиоуглерод ысулы буйынса Лаах вулканының атылыуы 13 006 ± 9 йыл тирәһендә булған тип раҫлана.
Был атылыу Кесе дриас климат аномалияһының сәбәбе булараҡ тикшерелә. Эргә-тирәләге райондар илле метрлыҡ вулкан көлө һәм пемза ҡатламы аҫтында ҡала, вағыраҡ киҫәксәләр башлыса көньяҡҡа, хәҙерге Төньяҡ Италия территорияһына һәм төньяҡ-көнсығыштан хәҙерге Рәсәй һәм Скандинавия ярымутрауы территорияһына тиклем урынлаштырыла. Лах вулканының атылыуы хәҙерге Дания территорияһында Бромме мәҙәниәте барлыҡҡа килеүенә сәбәпсе булыуы ихтимал.
Лахер-Зее диңгеҙ кимәленән 275 метр бейеклектә урынлашҡан һәм майҙаны 3,31 км², иң тәрән урыны- 51 метр.
2007 йылда кратер күленән углекислый газ сығыуы күҙәтелә.
1867 һәм 1872 йылдарҙа Маду күленән (хәҙер Медве) һәм Боден күленән аталандырылған аҡбалыҡ ыуылдырығы Лахер-Зее күленә килтерелә, хәҙер күлдә аҡ балыҡтың бер нисә төрө йәшәй.
Был урындағы вулкан башҡаса бер ҡасан да урғылмаҫ тип бер кем раҫлай алмай. Күл аҫтындағы һыу температураһы юғарылығы, углекислый газ бүленеп сығыуы, ниндәйҙер кимәлдә сейсмик әүҙемлек билдәләре ҙур хәүеф тыуҙыра.
# Олымья

Олымья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мулымья йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Олымья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301643
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Этнографик төркөм

Этнографик төркөм — этностың традициялар, хужалыҡ һәм көнкүреш өлкәһендә айырым үҙенсәлектәргә эйә өлөшө.

# Этнографик төркөм
## Тарихы

Этнографик төркөм этностың сит этник төркөмдәргә ассимиляцияһы һөҙөмтәһендә йәки төркөмдөң төп этник массивтан оҙаҡ ваҡыт дауамында айырылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Субэтник төркөмдән айырмалы рәүештә, ҡағиҙә булараҡ, үҙен үҙ халҡы составында айырым бер дөйөмлөк булараҡ тоймай һәм тикшеренеүселәр этнографик тикшеренеүҙәрҙән һуң яһалма рәүештә айырып күрһәтә.
Этнографик төркөм, киләсәктә, үҙ-үҙенә исем бирергә һәм субэтносҡа әйләнергә мөмкин. Әммә йыш ҡына был төшөнсәләр араһында айырма яһалмай.
Миҫал итеп урыҫтарҙың этнографик төркөмдәре сифатында төньяҡ һәм көньяҡ урыҫтарҙы килтерергә мөмкин.
# Ийә

Ийә — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Ушня йылғаһының һул ярына тамағынан 7,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ийә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004392
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100439
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әл-Джумға сүрәһе

Әл-Джумға сүрәһе (ғәр. سورة الصف‎, Йыйылыш ) — Ҡөрьән Кәримдең 62 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 14 аяттан тора.
# Таволжанка (Чусовая ҡушылдығы)

Таволжанка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының уң ярына тамағынан 309 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Таволжанка (Чусовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010546
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101054
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Коргау

Коргау (нем. Korgau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 356 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,66 км². Диңгеҙ кимәленән 115 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6905 һәм автомобиль коды — WB.
# Аминтаева Аза Магомедовна

Аза Магомедовна Аминтаева (1920 йылдың 1 апреле, Дзауджикау - 1997, Мәскәү) - СССР һәм Рәсәй пианисты, концертмейстеры. РСФСРның почетлы мәҙәниәт эшмәкәре (1971), Дағстан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының Халыҡ рәссамы (1971).

# Аминтаева Аза Магомедовна
## Биографияһы

Аза Магомедовна Аминтаева 1920 йылдың 1 апрелендә Дзауджикау (хәҙерге Владикавказ) ҡалаһында тыуған. Махачкалала тәүге музыкаль белем алған. 1941 йылда ул Мәскәү консерваторияһының музыка училищеһын, 1949 йылда - Яков Владимирович Флиер классында Мәскәү консерваторияһын тамамлай. Ул Сергей Михайлович Саймонов менән концертмейстерлыкты өйрәнгән.
1937-1941 йылдарҙа Мәскәүҙәге Ҡыҙыл Армияның Техник Технология Институтында концертмейстер була. 1942 йылда Саратовтағы Сатира һәм рецензия театрында, 1943 йылда Төньяҡ Осетия-Алания республикаһы Орджоникидзе радио комитетының Кесе симфоник оркестрында (хәҙерге Владикавказ), 1946-1949 йылдарҙа - Мәскәүҙәге Автомобиль сәнәғәте министрлығында, 1947-1949 йылдарҙа - Мәскәү консерваторияһында мәктәптә, 1950-1953 йылдарҙа - СССР Хәрби-диңгеҙ көстәренең йыр һәм бейеү ансамблендә эшләй.
1953-1993 йылдарҙа Мәскәү консерваторияһында эшләй. Бында ул вокал һәм тынлы музыка ҡоралдары кластарын алып бара, Советы концертмейстерҙар рәйесе була. Оҙаҡ ваҡыт Мстислав Леонидович Ростроповичта эшләй. Ул уны илдә иң яҡшы пианистарҙың береһе тип һанаған. Ростропович һәм уның уҡыусылары менән бергә Аза Аминева үҙ илендә һәм сит илдәрҙә күп һанлы гастролдәр ойоштора. Ул А. И. Хачатурян, Д. Д. Шостакович, С. А. Габәйдуллина, Т. Н. Хренников, Д. Б. Кабалевский, А. А. Бабаджанян һәм башҡа композиторҙар әҫәрҙәренең беренсе башҡарыусыһы ҙа була.
Маҡтаулы дипломдар һәм күп ярыштарҙың сертификаттары менән бүләкләнгән.
# Математик

Матема́тик — ғалим, математика өлкәһендә белгес.

# Математик
## Белем алыу

Математик профессияһы юғары университет белемен талап итә. Математик һөнәре буйынса әҙерләү ғәҙәттә университеттарҙың махсус уҡыу бүлектәрендә алып барыла. СССР-ҙа был математик йәки механик-математик, физик-математик факультеттар ине. Дипломлы математиктәр СССР-ҙа программистар, тармаҡ буйынса институттарҙың ғилми хеҙмәткәрҙәре, преподавателдәр һ.б. булып эшләнеләр

# Математик
## Наградалары һәм бүләктәре

Математиктәргә тапшырылған иң дәрәжәле ғилми премия, Филдс премияһы булып тора. 2002 йылдан алып математика өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштар өсөн йыл һайын Абель премияһы тапшырыла. Математика буйынса Нобель премияһы бирелмәй, ләкин ҡайһы бер математиктәргә (мәҫәлән, Канторович Леонид Витальевичкә йәки Нэш Джон Форбсҡа) был премия бирелде (шулай уҡ фәндең башҡа өлкәләрендә лә — йышыраҡ иҡтисад өлкәһендә).

# Математик
## Математиктәрҙең автобиографиялары

Бер нисә билдәле математик, ғүмерҙәрен ошо фәнгә бағышлауға уларҙы нимә мәжбүр иткәнен кешеләргә һөйләр өсөн, үҙҙәренең автобиографияһын яҙҙы. Был әҫәрҙәрҙә математик булыу нимәне аңлата икәне тураһында бына тигән хикәйәләр бар. Был исемлектә ҡайһы бер әҫәрҙәр автобиография түгел, ә математика темаһына һәм автобиографик элементтары булған математиктәрҙең тормошо тураһында эссе.
* «Автобиографиянан биттәр» — Александров Павел Сергеевич;
* «Мин — математик» — Винер Норберт;
* «Минең тормошом тураһында» — Кардано Джероламо;
* «Математик профессияһы тураһында», «Математика — фән һәм профессия» — Колмогоров Андрей Николаевич;
* «Математик ҡатышма» — Литлвуд Джон Идензор;
* «Автобиография» — Рассел Бертран;
* «Математик мажаралары» — Улам Станислав;
* «Мин математик булырға теләйем» — Халмош Пол Ричард;
* «Апология математика» — Харди Годфри Харолд
* «Лев Семёнович Понтрягиндың үҙе яҙған тормошо тасуирламаһы. 1908, Мәскәү ҡалаһы» — Понтрягин Лев Семёнович.

# Математик
## Дөйөм мәҙәниәттә

Математика тураһында иң бидәле фильмдәрҙең береһе — «Игры разума», Рон Ховардтың С. Назарҙың шул уҡ исемдәге китабы буйынса төшөрөлгән, «Оскар» кинопремияһы алған биографик драмаһы. Фильм Нэш Джон Форбстың тормошо тураһында һөйләй. Был ғалим ғалимдар тураһындағы кеше яратмаусы кеше булараҡ стереотип күҙаллауға тулыһынса тап килә. Уның шәхесе гениаллек һәм аҡылһыҙлыҡ араһындағы бәйләнеш тураһында һөйләшеү башларға сәбәп булып тора. Ғәҙәттә автор Эдуард Успенский «данлыҡлы математик» тип үҙенең балалар өсөн шиғырҙарының һәм китаптарының геройын — академик Ивановты атай. 1986 йылда китап буйынса режиссёр Попов Владимир Иванович «Союзмультфильм» студияһында мультфильм төшөрә.
# Войдокилья

Войдокилья (грек. Παραλία Βοϊδοκοιλιά) ― Месинияла, Урта диңгеҙ яры буйындағы пляж. Формаһы менән омега (Ω) грек хәрефен хәтерләтә, өс яҡтан дюндарҙың ярым түңәрәк һыҙаттары менән уратып алынған. Ҡоро ер яғынан Войдокилье менән йәнәш Гиалова лагунаһы урынлашҡан, унда бик күп ҡоштар йәшәй. Пляж һаҡланған биләмә булып тора һәм «Натура 2000» европа программаһының һаҡланған участка селтәренә инә.

# Войдокилья
## Тарихы

Пляждан өҫтә батша Нестор мәмерйәһе урынлашҡан. Тағы ла юғарыраҡ XIII быуатта төҙөлгән франк Боронғо Наварин ҡәлғәһе (йәки Палеокастро) емереклектәре ята. Пляждың төньяҡ-көнсығыш осонда Несторҙың улы Фрасимедтың ҡәбере урынлашҡан. Туранан-тура яҡынлыҡта археологтар тарафынан неолит дәүере артефактары табылып, был урында б.э. тиклем 4000 йылда күсеп ултырыуҙары тураһында фактҡа күрһәтһә лә, ҡәберлек микен осорона (беҙҙең эраға тиклем 1680―1060) ҡарай.
Гомер «ҡомло Пилос» тураһында әйтеп, был пляжды күҙ уңында тотҡан тип һанала. . Бында Телемах үҙенең атаһы Одиссейҙы эҙләгәндә, батша Несторҙы сәләмләгән. Шулай уҡ мифҡа ярашлы, нәҡ ошо Нестор мәмерйәһендә Гермес Аполлондан урлап алған малды йәшергән.

# Войдокилья
## Урынлашыуы

Йәйәүлеләр маршруты Воидокильянан башлана. Нестор мәмерйәһенә күтәрелеү пляждың көньяҡ-көнбайыш осонда урынлашҡан, ә мәмерйәнән һуң һуҡмаҡ Палайокастро яғына дауам итә. Воидокилья Мессиниялағы Петрохори ауылы эргәһендә ята. Урындағы емереклектәр кәртәләнеп алынмаһа ла, бында территория ябыҡ тип хәбәр итеүсе билдәләр тора. Туристар һарай һәм уның стеналары тирәләй ҡурҡмайынса йөрөй.
Гиалова лагунаһы төрлө күсер ҡоштар өсөн мөһим туҡталыш булып тора. Бында уларҙың 258 төрө тереклек итә, шуларҙың 79-ына юғалыу хәүефе янай.
Пляж нудистарҙың һәм гейҙарҙың яратҡан ял урыны булып тора.

# Войдокилья
## Галереяһы

* Нестор мәмерйәһе яғынан пляж һәм лагуна күренештәре
* Фрасимед кәшәнәһе яғынан күренеше
* Фрасимед кәшәнәһе
* Пляж яғынан Нестор мәмерйәһе менән ҡәлғә емереклектәре күренеш
* Нестор мәмерйәһенә инеү.
* Натуристар ял итә