yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рахтовка

Рахтовка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тевриз йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Рахтовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007895
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300789
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Картвель телдәре

Картвель телдәре (йәки көньяҡ-кавказ;груз. ქართველური ენები) — көньяҡ Кавказда, башлыса Грузияла таралған телдәр ғаиләһе.
Башҡа телдәр менән генетик бәйленеше билдәләнмәгән. Элегерәк гипотетик кавказ телдәре йәки иберий-кавказ телдәре макро-ғаиләһенә индергәндәр. Был гипотеза фәнни йәмғиәт тарафынан кире ҡағылһа ла, Грузияла киң таралған. Картавель телдәренең ностратик макро-ғаиләгә ҡарауы тураһында ла гипотеза бар. Был гипотеза бәхәсле һәм күп кенә белгестәр тарафынан тәнҡитләнгән һәм кире ҡағылған. Гипотезаның йомғаҡтарын компаративистар ҡабул итмәй, һәм тулыһынса яңылыш һәм ышанысһыҙ тип иҫәпләй.

# Картвель телдәре
## Классификация

* Көньяҡ картавель тармағы
** грузин теле — телде белеүселәр 3,6 млн. (шул иҫәптән Картли, Кахети һәм Имерети диалекттары).
** Заин (колхида) төркөмө
*** мегрель теле — телде белеүселәр 400 мең: көнбайыш Грузияла (Мегрелия) һәм көнсығыш Абхазияла (Даль, Ткварчели райондары).
*** лаз теле (сан) — телде белеүселәр 150 мең: Төркиәлала төньяҡ-көнсығышында (Лазистан).
* Төньяҡ картавель (сван) тармағы
** сван теле — телде белеүселәр 14 меңдән 30 меңгә тиклем, дөйөм алғанда, төньяҡ-көнбайышта Грузияла (Сванетия).
Боронғо Грузияның әҙәби теле лә картавель телдәренә инә.
Грузияла киврули, Израилдә ивр. ‏גרוזינית יהודית‏‎ (грузинит йехудит) йәки ивр. ‏גאורגית יהודית‏‎ (георгит йехудит) тип аталған грузия йәһүдтәре телен дә картавель телдәренә ҡарай тип иҫәпләйҙәр. Лингвистарҙың күпселеге был телде иврит һәм арамей телдәренән бик күп һүҙҙәр үҙләштергән грузин теле диалекты тип иҫәпләй. Йәһүд яҙмаһын ҡулланалар.
Хәҙерге картавель телдәренән тик грузин теленең генә яҙмаһы бар. XIX быуаттан лаз теленә (Германия һәм Төркиәлә латиница нигеҙендә) һәм мегрель теленә (Грузияла грузин яҙмаһы нигеҙендә) яҙма булдырылды, тик әлегә киң таралау тапманы.

# Картвель телдәре
## Грамматик үҙенсәлектәре

Картавель телдәрендә 11-ҙән 15-кә тиклем модаль-заман формалары бар. Исемдәрҙең һәм башҡа һүҙ төркөмдәренең грамматик заты юҡ. Аблаут(Тамыр һүҙҙәрҙәге һуҙынҡыларҙың морфологик сиратлашыуы. Мәҫәлән, ғәрәп телендә китаб — көтөб (күплек төшөнсәһе) бар. Егермешәрле иҫәп системаһы бар.Ғәрәп, фарси, төрки телдәренән ингән һүҙҙәр бар.
# Филлеләр

Филлеләр (ғәр. أصحاب الفيل‎ әсхәб әл-фил, рус. Асха́б аль-филь — фил хужалары) — Әбриһәт үл-Әшрами (ғәр. أبرهة الأشرم‎) етәкселегендәге эфиоп христиандары ғәскәрҙәре. Риүәйәттәргә ярашлы, был ваҡиға Мөхәммәт пәйғәмбәр тыуған йылда булған, һәм «фил ваҡиғаһы» исеме алған. Был тарих Ҡөрьәндең 105-се Әл-Фил сүрәһендә бәйән ителгән.

# Филлеләр
## Тарихы

VI быуат уртаһында Эфиопияның христиан хакимы Әбриһәт ғәрәптәрҙе Ҡәғбәгә хөрмәт күрһәтеүҙән биҙҙереү маҡсатында Сана ҡалаһында мөһабәт сиркәү төҙөтә. Ул ғәрәптәрҙең был сиркәүгә хаж ҡылырына иҫәп тота, әммә улар Ҡәғбәне хөрмәтләүен дауам итә. Шул саҡта асыуланған Әбриһәт Ҡәғбәне емерергә ҡарар итә һәм ғәскәрҙәре менән Мәккәгә йүнәлә. Мәккәләрҙе ҡурҡытыу өсөн уның ғәскәрендә иҫ киткес ҙур фил була. Ошо сәбәпле ваҡиғалар барған йылды «Фил» йылы, ә ваҡиғаның үҙен «фил ваҡиғаһы» тип атайҙар.
Мәккәләр Әбриһәт армияһының ҡаршылығын ойоштора алмай. Ҡалаға яҡынлашҡас, ғәскәрҙәр Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең олатаһы Ғәбд әл-Моталлиптың малын баҫып ала . Ҡорайыштар башлығы Ғәбд әл-Моталлип Әбриһәткә һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн килә, уның Ҡәғбәне емерергә йыйыныуын күреп, кире ҡайта һәм, бөтә халҡын алып, ҡаланы ташлап китә. Мәккәләр тауҙа урынлаша.
Әбриһәт ғәскәрҙәрен ҡалаға йүнәлткәс, күктә ҡара ҡоштар тубы килеп сыға (әбәбил) һәм уларға таш ташлай башлай. Риүәйәт буйынса, таш тейгән урындарҙа тирелә барлыҡҡа килгән сей яра тәрәнәйә барып, ғәскәрҙе ҡыра башлай. Сараһыҙҙан, ғәскәргә сигенергә тура килә. Һәләк булғандар араһында Әбриһәт үҙе лә була. Шулай итеп, Аллаһ Ҡәғбәне Һәм Мәккәне юҡ итеүҙән ҡотҡара.
«Фил йылы» 570 йылға тура килә тип иҫәпләнелә.
# Черемшанка (Кумырка ҡушылдығы)

Черемшанка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кумырка йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Черемшанка (Кумырка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016305
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201630
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Андаки

Андаки (Андакис-Цкали) (груз. ანდაქი) — Грузия йылғаһы. Грузия биләмәләрендә аға. Йылға Аргун йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
# Казаназарь

Казаназарь — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузуча йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Казаназарь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016435
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201643
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Штат

Штат (нем. Staat «дәүләт, хөкүмәт») — ҡайһы бер федераль субъекттарҙа (дәүләттәрҙә) билдәле бер кимәлдә суверенитетҡа эйә булған административ-территориаль берәмектәр атамаһы. Штаттың хоҡуҡи һәм юридик статусы, шулай уҡ уның власть органдарының компетенцияһы күләме һәм кимәле союздың конституцияһы менән билдәләнә. Бынан тыш, ҡайһы бер дәүләттәрҙә штаттар үҙҙәренең конституцияларына эйә.
Штат башлығы булып, ҡағиҙә булараҡ, губернатор тора, ул халыҡ тарафынан һайлана йәки федератив дәүләттең состав өлөшө башлығы йәки унитар дәүләттең административ берәмеге башлығы итеп тәғәйенләнә.
Ил парламентының юғары палатаһында һәр штаттың үҙ вәкилдәре бар, уларҙың һаны закон менән билдәләнә — ул дәүләт халҡына бәйле булыуы мөмкин (мәҫәлән, Һиндостан), йәки һәр дәүләттең парламентта бер үк һандағы вәкилдәре бар (мәҫәлән, АҠШ, Бразилия).
Федераль эквивалентҡа эйә булған вазифалар һәм штат органдары өсөн ғәҙәттә федераль кимәлдән башҡа терминология ҡулланыла (мәҫәлән: президент — губернатор, хөкүмәт — дәүләт советы, милли ассамблея - штаттың генераль ассамблеяһы)

# Штат
## Штаттары булған дәүләттәр исемлеге

| Ил | Штаттар һаны | Иң ҙур штат | Иң бәләкәй штат | Иң күп халыҡлы штат | Иң аҙ халыҡлы штат |
| Австралия | 6 | Көнбайыш Австралия (2 645 615) | Тасмания (90 758) | Яңы Көньяҡ Уэльс (7 099 700) | Тасмания (502 600) |
| Бразилия | 26 | Амазонас (1 570 745) | Сержипи (21 910) | Сан-Паулу (40 442 795) | Рорайма (451 227) |
| Венесуэла | 23 | Боливар (240 528) | Нуэва-Эспарта (1 150) | Сулия (3 620 200) | Амасонас (142 200) |
| Һиндостан | 28 | Раджастхан (342 236) | Гоа (3702) | Уттар-Прадеш (190 891 000) | Сикким (540 493) |
| Малайзия | 13 | Саравак (124 450) | Перлис (821) | Селангор (5 411 324) | Перлис (227 025) |
| Мексика | 31 | Чиуауа (244 938) | Тласкала (4016) | Мехико (15 175 862) | Көньяҡ Түбәнге Калифорния (424 041) |
| Микронезия | 4 | Понпеи (346) | Кусаие (110) | Чуук (53 595) | Кусаие (7 686) |
| Нигерия | 36 | Нигер (76 363) | Лагос (3 475) | Кано (13 383 682) | Эбоньи (1 739 136) |
| АҠШ | 50 | Аляска (1 717 854) | Род-Айленд (4 005) | Калифорния (37 253 956) | Вайоминг (532 668) |

# Штат
## Иҫкәрмә

* 1 2 3 [ Штат] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
# Голоцен

| система | бүлек | ярус | Йәше, млн йыл элек |
| Дүртенсел | Голоцен | Голоцен | 0—0,0117 |
| Дүртенсел | Плейстоцен | һуңғы | 0,0117—0,126 |
| Дүртенсел | Плейстоцен | урта | 0,126—0,781 |
| Дүртенсел | Плейстоцен | иртә | 0,781—1,806 |
| Дүртенсел | Плейстоцен | Гелаз | 1,806—2,588 |
| Неоген | Плиоцен | Пьяченц | больше |
Голоце́н (грек. ὅλος — «тулы, бөтөн» + καινός — «яңы») — дүртенсел периодтың хәҙерге йәки боҙлоҡтан һуңғы эпохаһы һәм дүртенсел системаның (осорҙоң) уға тиңдәш булған һуңғы бүлектәре ултырмалары. Голоцен 10 мең йыл самаһы дауам итә, уның башланғысы булып Европаның, Азияның һәм Төньяк Американың төньяҡ өлөштәрендәге һуңғы материк боҙланыуы бөтөү осоро тора. Археологияла сиге палеолит һәм мезолит сиктәре менән тәңкәл килә. Башлыса, Ерҙә климат, тупраҡ, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы зоналары, ҡоро Ер һәм диңгеҙләрнең хәҙерге контурҙары формалаша. Бынан элекке, 8-4 мең йылдар араһында, урта киңлекләрҙә климат хәҙерге менән сағыштырғанда бер аҙ йылырак һәм дымлыраҡ була. Голоценда Ер йөҙөндә кеше таралып урынлаша башлай, уның культураһы формалаша, малсылыҡ һәм ер эшкәртеү барлыҡҡа килә.
# Колтогорский развилок

Колтогорский развилок — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Колтогорская йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Колтогорский развилок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036651
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203665
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Зерикла

Оло Зерикла — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ереуз йылғаһының уң ярына тамағынан 2,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Зерикла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007800
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100780
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тыл хеҙмәтсәндәренә һәйкәл (Өфө)

Тыл хеҙмәтсәндәренә һәйкәл — Өфө ҡалаһының Еңеү паркында урынлашҡан һәйкәл. 2015 йылдың 8 октябрендә, Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арнап асыла.

# Тыл хеҙмәтсәндәренә һәйкәл (Өфө)
## Тарихы

Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә ҙур өлөш индергән тыл хеҙмәтсәндәренә һәйкәл ҡуйыу инициативаһы менән Башҡортостан Хөкүмәтенә 2013 йылда республиканың Һуғыш, хеҙмәт, ҡораллы көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары йәмәғәт ойошмаһы сыға. БР Мәҙәниәт министрлығы проектҡа конкурс иғлан итә һәм унда Мәскәүҙең билдәле скульпторы, Рәсәйҙең халыҡ рәссамы, Рәсәйҙең Дәүләт премияһы лауреаты Андрей Ковальчуктың эше еңеү яулай. Һәйкәл бюджеттан тыш сығанаҡтар иҫәбенә төҙөлә.

# Тыл хеҙмәтсәндәренә һәйкәл (Өфө)
## Тасуирлама

Композиция бер нисә төп элементтан ғибәрәт. Скульптура төркөмө тыл хеҙмәтсәндәренең төп һөнәрен символлаштырған ете бронза фигуранан тора: нефтсе, ҡорос ҡойоусы, кескәй ҡыҙы менән бергә ураҡ урыусы ҡатын, ейәне менән бергә станок артында торған оло йәштәге эшсе, ҡулына әле генә тегеп бөткән шинелде тотҡан тегенсе һәм башҡалар. Стелала Башҡортостан һуғыш йылдарында фронтҡа оҙатҡан әйберҙәр — авиация двигателдәре, ҡорос, нефть, ауыл хужалығы продукцияһы төшөрөлгән. Стеланың өҫкө өлөшөндә Еңеү ордены урынлашҡан.

# Тыл хеҙмәтсәндәренә һәйкәл (Өфө)
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Ул — Рәсәйҙә тыл хеҙмәтсәндәренә ҡуйылған иң ҙур һәйкәл: 8 метрлыҡ барельефтан ғибәрәт.
* Тыл геройҙарының фигуралары Химки ҡалаһы оҫтаханаһында ҡойола, Өфөгә өлөшләп килтерелә.
# Ғаян (исем)

Ғаян — башҡорт ир-ат исеме.

# Ғаян (исем)
## Этимологияһы

Ғаян — башҡорттарға ғәрәп теленән килеп ингән исем. Күренекле, атаҡлы, күренеп торған, билдәле тигәнде аңлата.

# Ғаян (исем)
## Билдәле кешеләр

Лоҡманов Ғаян Лоғоман улы (30 июнь 1923 йыл — 19 октябрь 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы. 1969 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (06.04.1985).
Сафин Ғаян Сафа улы (рус. Сафин Гаян Сафинович (1904 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

# Ғаян (исем)
## Фамилияла

Ғаянов Илдар Ихсан улы (19 март 1957 йыл) — рәссам, график. 1998 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Рәссамдар Союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2004) (Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы менән берлектә).
Ғаянов Зөфәр Ғаян улы (14 май 1941 йыл — 7 март 2015 йыл) — рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1975 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2003) һәм атҡаҙанған (1996) рәссамы.
# Максанка

Максанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 235 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Максанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103852
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мелконов-Езеков йорто

Мелконов-Езеков йорто — Дондағы Ростов ҡалаһында Оло Баҡса урамы менән Ворошилов проспекты сатында урынлашҡан. XIX быуат аҙағында төҙөлгән, үҙгәртеп ҡороуға дусар булған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында емерелгән булған.
Адресы: Дондағы Ростов ҡалаһы, Оло Баҡса урамы, 71/16.

# Мелконов-Езеков йорто
## Тарихы

XIX быуат аҙағында Дондағы Ростовта Оло Баҡса урамы менән Оло Столыпин проспекты (хәҙерге Ворошилов проспекты) киҫешкән ерҙә табыш йорто төҙөлә. Йорттоң хужаһы Гавриил Мелконов-Езеков була, ул Нахичеванда һәм Ростовта билдәле бай сауҙагәрҙәр була. Йорт хужаһын халыҡ араһында «йөн короле» тип атап йөрөткәндәр.
Был килем йортон төҙөү ат заводы хужаһы Карапет Чернов һәм йөн эшкәртеүсе Гавриил Мелконов-Езековтың бәхәсе тураһындағы ҡала легендаһы менән бәйле. Уларҙың кеме байыраҡ икәнен асыҡлау өсөн, сауҙагәрҙәр Оло Баҡса урамы менән Оло Столыпин проспекты (хәҙерге Ворошилов проспекты) киҫешкән ерҙә бер-береһенә ҡаршы ике табыш йорто төҙөргә булалар. Бәхәстә кемдең йорто фыртыраҡ, шул еңеүсе булырға тейеш була. Башта табыш йорттары өсәр ҡатлы була, әммә XX быуат башында Ростовта төҙөлөш бумы башлана, ике сауҙагәрҙәр ҙә йорттарын биш ҡатлы итеп бейегәйтеп төҙөргә ҡарар ҡабул итә. Һөҙөмтәлә Мелконов-Езеков көмбәҙе бер нисә метрға бейегерәк булып сыға. Черновҡа көмбәҙ төҙөү мөмкин булмай, сөнки фундаменттың һәм конструкцияларҙың ныҡлыҡ запасы мөмкинлектәре файҙаланып бөтөлгән була, шунлыҡтан ул йорт ҡыйығына колонналар ҡуйҙыра. Бинаның ошо үҙенсәлектәре арҡаһында Чернов йорто «терәүле колонналы» йорт исеме алған.
Ике йорт та эклектика стилендә төҙөлгән һәм һылап яһалған биҙәктәр, ҡыйыҡлы галереялар, күп колонналар, кариатидалар менән биҙәлгән. Архитектура ярышы 15 йыл самаһы дауам итә.
Мелконов-Езеков йорто XX быуат башында модерн стилендә яңыртып төҙөлә һәм үҙенең биҙәлеше буйынса Ростовта Ҡала Думаһы йортонан ҡала икенсе урында тора тип иҫәпләнә. Бинала Ростов ҡалаһының йәмәғәт клубы урынлаша. 1914 йылда, гастролдә булғанда, был бинала Константин Бальмонт сығыш яһай. Ростов клубында ул «Шиғриәт тылсым кеүек» тигән лекция уҡый. Дондағы Ростовта йәмәғәт клубы ҡала интеллигенцияһының ял итеү урыны булып тора. Уның килеүселәре гимназия уҡытыусылары, присяжный поверенныйҙар, сауҙа учреждениелары хеҙмәткәрҙәре һ. б. булалар
Совет власы йылдарында Мелконов-Езеков табыш йорто бинаһында беренсе ҡатта «Колизей» кинотеатры эшләй. Кинотеатр залында 1920-се йылдар башында шағир Сергей Есенин сығыш яһай. 30-сы йылдарҙа бинаны Ростов өлкә башҡарма комитетының Ростовтың Аҙау-Ҡара диңгеҙ радиотапшырыуҙар һәм радиофикация буйынса комитеты һәм «Ударник» кинотеатры биләй. Шулай уҡ беренсе ҡатта магазиндар эшләй, өҫкө ҡаттарҙа фатирҙар була.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Мелконов-Езеков йортона авиабомбалар эләгә, бина өлөшләтә емерелә. Янғын сығыуы бинаны тулыһынса емерелеү хәленә килтерә. Һуғыштан һуң бина ҡалдыҡтарын һүтеп, уның урынына кирбестән «Ростовуголь» предприятиеһенең торлаҡ йорто төҙөлә. Яңы бина Сталин ампиры манераһында төҙөлә. 1953 йыл башынан алып 2000 йылдарға тиклем бинала «Буревестник» кинотеатры була. Хәҙерге ваҡытта был бинала Рәсәй Федерацияһы Президентының Көньяҡ Федераль округтағы тулы хоҡуҡлы вәкиле аппараты эшләй.
# Николай Паниндың торлаҡ йорто

1910
Николай Паниндың торлаҡ йорто — Дондағы Ростов ҡалаһындағы йорт, 1910 йылда модерн стилендә төҙөлгән.
Ульянов урамы, 39-сы йорт адресы буйынса урынлашҡан.

# Николай Паниндың торлаҡ йорто
## Тарихы

Бина архитектор Е. М. Гулин проекты буйынса сауҙагәр Н. А. Панин аҡсаһына төҙөлгән. Йәнәш торған иҫке йола Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) сиркәүе менән берҙәм архитектура комплексы төҙөй. Панин йортонда иҫке йоласы ҡарт-ҡоролар (ғәриптәр) йорто урынлашҡан (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — причт йорто). Николай Панин үлеменән һуң үҙенең йортон храмға ҡалдырған. 1920-се йылдарҙа бина дәүләт милкенә күсерелгән. Ростов өлкәһе Хакимиәте башлығының 1998 йылдың 9 октябрендәге 411-се ҡарары менән, Николай Паниндың торлаҡ йорто, төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булараҡ, дәүләт һаҡлауы аҫтына алынған.

# Николай Паниндың торлаҡ йорто
## Архитектураһы

Николай Паниндың торлаҡ йорто Ульянов урамында, иҫке йола Изге Мәрйәм Инә Бөркәнсеге (Покров) сиркәүе апсиды ҡаршыһында урынлашҡан. Ике ҡатлы бина планда тура мөйөшлө конфигурациялы. Төп фасады ҡабырғаларҙағы сығынтылары менән иғтибарҙы йәлеп итеп тора. Бинаның көньяҡ-көнсығыш мөйөшө манаралы көмбәҙ менән осланған. Архитектура-художество йөҙөн штукатуркалы декор формалаштыра. Беренсе ҡатында тәҙрәләр тура мөйөшлө, ә икенсе ҡаттағылары өҫтән ярым түңәрәк булып тамамлана. Икенсе ҡатта тәҙрә аҫтында стеналағы уйымдар йөҙө эшкәртелмәгән дүрткел таштар йәбештереп көпләнгән. Ә тәҙрә өҫтөндә стеналағы уйымдар ҡатмарлы конфигурациялы профилле. Ике яҡҡа асмалы парад ишеге фасадтың уң яғында урынлашҡан.
# Ай-Куй-Еган

Ай-Куй-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ватинский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ай-Куй-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041757
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204175
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғәлимов

Ғәлимов — башҡорт фамилияһы. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Ғәлимова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғәлимов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғәлимов Айҙар Ғәни улы (1967) — Башҡортостан Республикаһының (2011) һәм ТР-ҙың (2008) халыҡ артисы.
* Ғәлимов Баязит Сабирйән улы (1942) — философия фәндәре докторы, профессор.
* Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы (1909—1994) — актёр, режиссёр, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1949), БАССР-ҙың халыҡ (1944) һәм атҡаҙанған артисы.
* Ғәлимов Вәхит Ғәзим улы (1921—1943) — Советтар Союзы Геройы (1944).
* Ғәлимов Ғәни Ғәлим улы (1912—1969) — совет хәрби эшмәкәре, полковник.
* Ғәлимов Дамир Мәзит улы (1944) — режиссёр.
* Ғәлимов Зиннәт Абдулхаҡ улы (1922—1983) — башҡорт яҙыусыһы.
* Ғәлимов Миҙхәт Әбделнасир улы (1932) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).
* Ғәлимов Сәләм Ғәлим улы (1911—1939) — шағир һәм публицист.
* Ғәлимов Флүр Миншәриф улы (1958) — башҡорт яҙыусыһы.
* Ғәлимов Хажиәхмәт Ғирфанетдин улы, псевдонимы Хажи Бохарский (1899—1974) — актёр, режиссёр, педагог. БАССР-ҙың халыҡ артисы (1944). СССР Театр эшмәкәрҙәре Союзы ағзаһы (1938). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955) кавалеры.
* Ғәлимов Хәбир Латип улы (1905—1996) — башҡорт совет опера йырсыһы (драматик тенор). РСФСР-ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы.
* Ғәлимова Венера Хәким ҡыҙы (1937) — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1998), БАССР-ҙың халыҡ (1975) артисы.
* Ғәлимова Сажиҙә Ҡасим ҡыҙы (1933) — йырсы, РСФСР-ҙың (1974) һәм БАССР-ҙың (1969) атҡаҙанған артисы.
* Ғәлимова Флүзә Кәбир ҡыҙы (14 сентябрь 1948 йыл) — педагог, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2011) һәм атҡаҙанған (2006) уҡытыусыһы.
* Ғәлимова Римма Ғаяз ҡыҙы (22 июль 1963 йыл) — башҡорт шағиры, журналист-публицист, Стәрлетамаҡ ҡалаһының Ғәли Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты.