yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Каурец

Каурец — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының һул ярына тамағынан 497 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Каурец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027230
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002723
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үрге Ловпуа

Үрге Ловпуа — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Үрге Ловпуа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014664
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001466
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мясная

Мясная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Луйга йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мясная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030356
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003035
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сыр-Яга

Сыр-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға БАР/ПЕЧОРА/754/467/116 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сыр-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066268
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006626
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яҡын Еланда

Яҡын Еланда — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яма йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Яҡын Еланда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002241
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200224
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сөнәғәтуллина Зилә Даян ҡыҙы

Сөнәғәтуллина Зилә Даян ҡыҙы (30 июль 1949 йыл) — СССР һәм Рәсәй опера йырсыһы (лирик-колоратур сопрано), педагог, профессор, Н. Г. Йыһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһының вокал сәнғәте кафедраһы мөдире.

# Сөнәғәтуллина Зилә Даян ҡыҙы
## Биографияһы

Зилә Даян ҡыҙы Сөнәғәтуллина 1949 йылдың 30 июлендә Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылында тыуған..
1973 йылда Ҡазан дәүләт консерваторияһын тамамлай. Ошо уҡ йылда — М. Йәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры солисы. Бында 2009 йылға тиклем эшләй. Донъяның күпселек илдәрендә: Украина, Литва, Төркиә, Англия, Германия, Чехия, АҠШ, Швейцария, Ирландия, Франция, Финляндия һәм башҡа ерҙәрҙә гастролдәрҙә була.
1983 йылдан — Ҡазан дәүләт консерваторияһы уҡытыусыһы; 1998 йылда — профессор, вокал сәнғәте кафедраһы мөдире. Уның бик күп шәкерттәре халыҡ-ара конкурс лауреаттары була. Әлеге ваҡытта Зилә Даян конкурстарҙа жюри булараҡ ҡатнаша.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә — 1990 йылда ҡала советы депутаты була, 2006 йылдан алып 2013 йылға — тиклем Татарстан Республикаһының Йәмәғәт палатаһы ағзаһы.

# Сөнәғәтуллина Зилә Даян ҡыҙы
## Ижады

Зилә Сөнәғәтуллинаның төп репертуар — опера партиялары. 36 йыллыҡ эшмәкәрлеге дауамында ул рус, көнбайыш классикаһы, милли репертуарҙа яҡынса 40-тан ашыу опера партияһы һәм 800-ҙән ашыу камера әҫәре башҡара.
Сәхнәлә ул Татьяна (Чайковский, «Евгений Онегин»), Иоланта (Чайковский, «Иоланта»), Ҡарһылыу (Римский-Корсаков, «Снегурочка»), Марфа (Римский-Корсаков, «Царская невеста»), Тамара (Рубинштейн, «Демон») образдарын тыуҙыра; Розина партиялар башҡара (Россини, «Севильский цирюльник»), Дездемона (Верди, «Отелло»), Джильда (Верди, «Риголетто»), Виолетта (Верди, «Травиата»), Мими (Пуччини, «Богема»), Адина (Доницетти, «Любовный напиток»), Маргарита (Гуно, «Фауст»), Норина (Доницетти, «Дон Паскуале»), Зильберкланг ханым (Моцарт, «Директор театра»), Микаэла (Бизе, «Кармен»), Тамара (Рубинштейн, «Демон») һәм башҡа партиялар башҡара. Татар милли операһында Алтынсәс (Жиганов, «Алтынсәс»), Ғәлимә (Мөлөков, «Ҡара йөҙҙәр»), Гөлйөҙөм (Сәйҙәшев, «Наемщик»), Әлфиә (Вәлиуллин, «Самат»), шағир ҡатыны (Жиганов, «Йәлил») ролдәрен уйна.

# Сөнәғәтуллина Зилә Даян ҡыҙы
## Ҡаҙаныштары

* «Ҡаракғалпаҡстан Республикаһының халыҡ артисы» (1980).
* «Татарстан Республикаһының халыҡ артисы» (1980).
* «Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы» (1995).
* Татарстан Республикаһының Ғ. Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984 йыл).
* Дуҫлыҡ ордены (2009).
* «Санкт-Петербургтың 300-йыллығы иҫтәлеге» миҙалы (2004).
* «Ҡазандың 1000 йыллығы иҫтәлеге» миҙалы (2005).
* Татарстан Республикаһының Маҡтау ҡағыҙы (1999).
* «Татарстан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» (2019).
# Башҡортостандың һынлы сәнғәте

Башҡортостандың һынлы сәнғәте булып ағас һырлау, күнгә биҙәк һалыу, биҙәнеү әйберҙәре кеүек нескә зауыҡ талап иткән әйберҙәр эшләү, сигеү-ҡайыу, нағышлау, ҡорама ҡорау, келәм-балаҫ һуғыу, селтәр һәм дебет шәлдәр бәйләү тора.
Мәҙәниәттең бөтә тармаҡтары кеүек үк, XIX быуаттың 20-30-сы йылдарында һынлы сәнғәт, төҫлө һүрәт, сәнғәт төрө булараҡ, ныҡлы үҫеш ала башлай. Илдәге революцион үҫештәрҙән һуң был йүнәлеш ғилми нигеҙҙә алға китә. Һынлы, төҫлө һүрәт ғилеме үҫешенә, әлбиттә, халыҡтың фекерләүе һәм ғәмәли эштәре нигеҙ була. Был йылдарҙа Өфөлә бик күп сәнғәт оҫтаханалары барлыҡҡа килә. Тимер юлсылар клубы эргәһендә, А. П. Лежнев ҡулы аҫтында, В. И. Ленин исемендәге клуб эргәһендә Ҡ. С. Дәүләткилдеев етәкселегендә изостудиялар эшләй башлай. Башҡорт һынлы сәнғәтенең формалашыуында рәссам Д. Д. Бурлюктың йоғонтоһо көслө була. 1919 йылда Пролетариат художество музейы (М. В. Нестеров исемендәге художество музейы) төҙөлә. Ундағы картиналарҙы башҡорт рәссамдары өсөн оҫталыҡ мәктәбе тип һанап та була. Башҡортостан рәссамдары 1927—1928 йылдарҙа Мәскәүҙә күргәҙмәлә ҡатнаша. Улар шулай уҡ республиканың райондарына командировкаларға сыға. Командировкаларҙа халыҡ тормошон өйрәнеү әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ була.
Республика рәссамдары илһамы — ул фольклор. 50—60 йылдар дәүерендә А. Ситдикова һәм А. Бурзянцев рәссамдарының ижади юлы башлана. Уларҙың төҫ палитралары сағыу һәм байрамса, был факт шул йылдарҙа тыуҙырылған оптимистик пафос менән аңлатыла. Әммә иң беренсе булып уларҙың эштәрендә халыҡ ижады тора.
Һуңғы дүрт тиҫтә йылдың һынлы сәнғәтен Б. Домашников ижадынан башҡа күҙ алдына килтереп булмай. 60-сы йылдарҙа йәшәгән һыҙатҡа ҡарап, уның ижады эмоциональ күтәренкелек менән тасуирлана. Башҡортостандың һынлы сәнғәте динамик һәм күп ҡатлы. Ул классификацияға ауыр бирелә, сөнки бер рәссамдың ижадында төрлө һынлы сәнғәт стилдәре бутала.
Н. Пеганов ижадында үҙенсәлекле «ретро» трактовкаһы бар. Формаларҙың, композицияның ябайлығында илдең үткән тормошона ностальгик рәүештә ҡарауы күҙәтелә.
Р. Хәбировты республикала классик художество принциптарына таянған берҙән-бер рәссам тип тә әйтеп булалыр. С. Игнатенко, Б. Самосюк, С. Краснова, А. Буганина ижады бөтә ил художество мәҙәниәтенә нигеҙләнгән белем һәм уның эшкәртеүе менән тасуирлана. Әлбиттә, уларҙың һәр береһендә индивидуаль, үҙенсәлекле принциптар бар.
«Сыңғыҙхан» — 80-се йылдарҙа Н. Лотфуллин, В. Ханнанов, Р. Харисов, Р. Әхмәтвәлиев, Р. Ғәрифуллин, Н. Байбурин ҡатнашлығында тыуған ижади төркөм, был төркөмдә башҡорт рәссамдарының күп йүнәлештәре үҙенең урынын тапҡан.
# Дауыт Йәналин

Дауыт Йәналин (18-се быуаттың сиреге — 1800 йылдан һуң) — Емельян Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, старшина, марганец мәғдәнен табыусы.

# Дауыт Йәналин
## Биографияһы

Дауыт Йәналин — Нуғай даруғаһы Ҡатай улусының старшинаһы. 1830 йылдар картаһында күрһәтелгән хәҙер бөткән Дауыт ауылы башҡорто. Дауыт ауылы Оло Инйәр йылғаһының һул яҡ ярындағы Ҡыҙылъяр ауылына яҡын булған.
Дауыт Йәналин батша властарына теләктәш булған. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалын хупламай. 1759 йылдың февралендә үҙ улусының һәм күрше Тамъян улусы халыҡтарының ризаһыҙлығын, йәшерен йыйылыштарын властарға хәбәр итеп торған.Батырша болаһы алдынан да ул Тамъян башҡорттарының сыуалыштары тураһында губернаторға еткереп торған.
Старшина Дауыт Йәналинды Ырымбурға саҡырталар һәм уны һаҡ аҫтына ҡуялар.
1759 йылдың сентябрь айында ул һаҡ аҫтынан ҡотола. Халыҡты аяуһыҙ иҙеүе һәм бөлдөрөүе арҡаһында, күп ялыуҙар нигеҙендә старшиналыҡтан төшөрөлә. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы барышында баш күтәреүселәр отрядына етәкселек иткән.
1774 йылдың июнендә уның отряды Өфө провинцияһының Чесноковка ауылы янында А. Я. Якубович етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

# Дауыт Йәналин
## Марганец табыуҙың тарихы

* Үҙенең яҙмышын еңеләйтергә теләпме, Дауыт Йәналин һаҡта торған унтер-офицерға көмөш мәғдәнен табыуын хәбәр итә, ятҡылыҡтың урынын да әйтә. Көмөш тип аталған был ҡаҙылма ике урында:береһе — Үрге Яйыҡ пристаненән (һуңынан Верхнеуральск нығытмаһы) 40 саҡрым , икенсеһе Иҫәт провинцияһынан Шуково ауылынан 20 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан була.
Медицина докторы Редер мәғдәнде тикшерә һәм унда бик аҙ миҡдарҙа көмөш барлығын асыҡлай. Был турала Берг-коллегияға хәбәр итә. 1762 йылда ул был ҡаҙылма байлыҡҡа икенсе тапҡыр тикшереү үткәрә. Доктор Редер мәғдән составында көмөштән башҡа марганец һәм ҡурғаш булыуын асыҡлай.
# Өҫтәмә ҡиммәткә һалым

Өҫтәмә ҡиммәткә һалым (НДС) — ситләтелгән һалым, тауарҙар, эштәр йә хеҙмәттәр етештереү барышында хасил ителгән тауар йә хеҙмәт ҡиммәтенең бер өлөшөн дәүләт бюджетына алыу формаһы.
НДС ҡулланыу һөҙөмтәһендә тауарҙы, эште йә хеҙмәтте һуңғы ҡулланыусы һатыусыға тотош ҡиммәттән һалым түләй, ләкин был сумма бюджетҡа һатыуҙың иң һуңғы баҫҡысынан алдараҡ инә башлай, сөнки уны етештереүҙә ҡатнашҡан һәр кем үҙенең өҫтәмәһен түләй бара.
Рәсәйҙә өҫтәмә ҡиммәткә һалым күләме 20 процент тәшкил итә һәм, операция 10 процент ставкалы исемлеккә йә 0 процент ставкалы исемлеккә инмәгән булһа, һәр осраҡта ҡулланыла.

# Өҫтәмә ҡиммәткә һалым
## Тарихы

Өҫтәмә ҡиммәткә һалымды Морис Лоре (1954 йылда Францияның Иҡтисад, финанс һәм сәнәғәт министрлығының Һалымдар, йыйымдар һәм НДС буйынса дирекцияһы директоры) уйлап таба. Башта яңы һалым төрө 1954 йылда Францияның колонияһы Кот-д’Ивуарҙа һынау үтә. Тәжрибәне уңышлы тип тапҡан француздар уны үҙҙәрендә тәүләп 1958 йылда индерә. Һуңынан Европа иҡтисад берләшмәһе Советының директиваһы менән Европа берләшмәһенең бөтә илдәренә 1972 йыл аҙағына тиклем үҙ илдәрендәге иҡтисади эшмәкәрлек субъекттары өсөн өҫтәмә ҡиммәткә һалымды индерергә ҡушыла.

# Өҫтәмә ҡиммәткә һалым
## Рәсәй

Рәсәйҙә НДС 1992 йылдың 1 ғинуарынан ғәмәлдә. Һалымды иҫәпләү һәм түләү тәртибе башта «Өҫтәмә ҡиммәткә һалым тураһында»ғы Закон менән билдәләнә, 2001 йылдан РФ Һалым кодексының 21-се бүлеге менән көйләнә.
Һалым түләүселәрҙең айырым категорияларына һәм операцияларҙың айырым төрҙәренә һалым һалынмай. Дөйөм алғанда Һалым кодексында НДС буйынса алынмалар һәм льготалар 100-ҙән ашыу. Атап әйткәндә, үтеп киткән календарь өс йәнәш ай эсендә ойошманың йә индивидуаль эшҡыуарҙың тауарҙар, эштәр, хеҙмәттәр һатҡандан алған төшөмө билдәле бер дәүмәлдән артмаһа (РФ Һалым кодексының 145-се статьяһы 1-се пунктына ярашлы — 2 млн. һум), әгәр ойошма йә эшҡыуар махсус һалым режимдарына (УСН, ПСН, ЕНВД, ЕСХН) күсһә, НДС түләүҙән азат булыу хоҡуғына эйә.

# Өҫтәмә ҡиммәткә һалым
## Рәсәй
### Һалым ставкалары (РФ Һалым кодексының 164-се статьяһы)

* 0 % ставкаһы, мәҫәлән, экспорт буйынса таможня процедураһында сығарылған тауарҙарҙы һатҡанда; тауарҙарҙы халыҡ-ара ташыу хеҙмәттәрен күрһәткәндә ҡулланыла.
* 10 % ставкаһы, мәҫәлән, ҡайһы бер аҙыҡ-түлек тауарҙарын; балалар өсөн тауарҙарҙы; медицина тауарҙарын һатҡанда ҡулланыла.
* 20 % ставкаһы — төп ставка, башҡа бөтә осраҡтарҙа ҡулланыла.
# Барҙы йәмиғ мәсете

2009
Барҙы йәмиғ мәсете — Пермь крайының Барҙы ауылындағы 2010 йылда асылған мәсет.
Мәсет Сөгөнтау башында урынлашҡан. Мәсеттең бейеклеге 51 м, был районда ғына түгел бөтә крайҙағы иң бейек ҡоролма. Мәсеттә мәҙрәсә һәм китапхана асыу күҙаллана.
Мәсет райондағы 30-сы эшләп килгән мәсет тип һанала.
# Карныш

Карныш (Оло Карныш) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лундонга йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Карныш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001453
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Огур-Я

Огур-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кемпаж йылғаһының һул ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 135 км.

# Огур-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027247
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302724
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чепляна

Чепляна — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тыбь-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Чепляна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019256
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001925
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөхәметдинов Радил Ҡыяметдин улы

Мөхәметдинов Радил Ҡыяметдин улы (рус. Мухаметдинов Радил Кияметдинович) (2 май 1936 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, 1987 йылдан БАССР-ҙың дәүләт агропромы рәйесе урынбаҫары — БАССР министры, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының ер рефоромаһы һәм ер ресурстары комиссияһы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Мөхәметдинов Радил Ҡыяметдин улы
## Биографияһы

Мөхәметдинов Радил Ҡыяметдин улы 1936 йылдың 2 майында Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Түбәнге Ҡыйғы ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1959 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1959 йылда Ҡыйғы районы «Победа» колхозында баш агроном булып башлай. 1960 йылда Ҡыйғы комсомолының райкомына секретарь итеп һайлана. 1962—1965 йылдарҙа Ҡыйғы районы М. Ғафури исемендәге колхоз рәйесе. 1965—1987 йылдарҙа Ҡыйғы райкомында икенсе секретарь, КПСС-тың Салауат, Тәтешле райкомында беренсе секретары.
1987 йылдан БАССР-ҙың дәүләт агропромы рәйесе урынбаҫары — БАССР министры. 1990 йылдан аҙыҡ-түлек һәм ауыл хужалығы министры урынбаҫары. 1991 йылдан
Шишмә районы, 272-се Арыҫлан һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының ер рефоромаһы һәм ер ресурстары комиссияһы ағзаһы.

# Мөхәметдинов Радил Ҡыяметдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, «Почёт Билдәһе» ордены.
# Мәүлийәров Хәмит Дәүләтйәр улы

Мәүлийәров Хәмит Дәүләтйәр улы (1 май 1964 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, 2015 йылдан Рәсәй Федерацияһының төҙөлөш министры урынбаҫары.

# Мәүлийәров Хәмит Дәүләтйәр улы
## Биографияһы

Мәүлийәров Хәмит Дәүләтйәр улы 1964 йылдың 1 майында Башҡорт АССР-ы Әлшәй районының Баязит ауылында тыуған.
1986 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
2004—2008 йылдарҙа Хәмит Мәүлийәров Башҡортостандың Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығын етәкләй.
2009—2012 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Президентының Контроль идаралығында төрлө вазифаларҙа эшләй.
2012—2015 йылдарҙа «Олимпстрой» дәүләт корпорацияһының беренсе вице-президенты була.
Рәсәй Федерацияһының 3-сө класлы дәүләт советнигы.
# Вэрг-Корыль-Кы

Вэрг-Корыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Корыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.

# Вэрг-Корыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069794
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306979
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Могилёв-Подольский

Могилёв-Подольский йәки Моһылив-Подильськый (укр. Могилів-Подільський, молд. Мохилэу/Mohilău) — Украинаның Винница өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Могилёв-Подольский районының административ үҙәге.
2012 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 32 099 кеше йәшәй.
# Вернигероде

Вернигероде (нем. Wernigerode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 34383 кеше йәшәй. Майҙаны — 125,17 км². Диңгеҙ кимәленән 240 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38855 һәм автомобиль коды — HZ.
# Беловежье шырлығы

Беловежье шырлығы («Беловежье урманы» милли паркы) — Белоруссияның тәбиғәтте һаҡлау дәүләт учреждениеһы. Был биләмәлә реликт һаналған «Беловежье шырлығы» урман массивы урынлашҡан. Паркта һаҡланыусы ерҙәрҙең дөйөм майҙаны 150 069 га.

# Беловежье шырлығы
## Дөйөм мәғлүмәт

Парктың биләмәләре төньяҡтан алып көньяҡҡа — 65 км, көнсығыштан көнбайышҡа 20-нән алып 52 километрға тиклем һуҙылған. Көнбайышта Польша Беловежье милли паркына һәм шулай уҡ Польша дәүләт урмандарына барып терәлә. Беловежье милли паркы]составына 16 — урман, тағы ла «Шерешево» һәм «Выгоновское» исемле ике һунарсылыҡ-урмансылыҡ хужалығы инә. Паркта дүрт төрлө һаҡлау режимы ҡаралған:
* ҡурсаулыҡ зонаһы. Был биләмәлә бөтә хужалыҡ эшмәкәрлеге тыйылған(38,0 %);
* көйләнгән файҙаланыу зонаһы(26,1 %);
* рекреацион зона (5,2 %);
* хужалыҡ итеү зонаһы (30,7 %).
Бынан тыш тағы ла парк ситтәрендә дөйөм майҙаны 90 мең га булған буфер зонаһы бар (мәғлүмәттәр 2004 йылғы). Бында ла хужалыҡ итеү тыйылған..
Парк Брест һәм Гродно өлкәләре биләмәһендә урынлашҡан. Өс районды эсенә ала: Каменец районы, Пружан районы һәм дә Свислоч районы. Хакимиәт үҙәге Каменюки ауылында.
Парк туранан тура Беларусь Республикаһы Президентына буйһона. Тәбиғәтте һаҡлау менән бер рәттән ғилми-тикшеренеү эштрәре лә алып барыла. Шулай уҡ туристар өсөн шарттар булдырылған. Бер нисә коммерция предприятиеһы эшләй. Ағас эшкәртеү заводы, художестволы һәм таксидермик оҫтаханаһы, ауыл хужалығы предприятиеһы. Штатта 900 тирәһе кеше эшләй.. Парк эре туристик үҙәк булып тора. Ҡунаҡханалар, отелдәр, ресторан, спорт майҙансыҡтары, музей, хайуандар торған яланкәртәләр бар. Ҡарарға килеүселәр Тышкивичтар усадьбаһы, иҫке батша тракты, Каменец манараһы (XIII быуат) менән таныша ала. Милли парк биләмәһендә «Вискули» хөкүмәт резиденцияһы урынлашҡан.
# Тог-Ега

Тог-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кеум йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Тог-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015054
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301505
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гурвич Николай Александрович

Гурвич Николай Александрович (11 ноябрь 1828 йыл — 20 май 1914 йыл) — табип, иҡтисадсы, тарихсы, этнограф, географ. Башҡортостандың беренсе профессиональ статистика хеҙмәткәре.

# Гурвич Николай Александрович
## Биографияһы

Николай Александрович Гурвич 1828 йылдың 11 ноябрендә Гродно ҡалаһында тыуған.
* 1846 — Германияла классик гимназия тамамлай;
* 1852 — Санкт-Петербург медицина-хирургия академияһын тамамлай;
* 1853 — Өфө ҡалаһына күсеп килә, Ырымбур удел контораһы табибы вазифаһында эш башлай;
* 1859 — Ырымбур губернаһы статистика комитетына эшкә йәлеп ителә, демография һәм халыҡ һаулығы статистикаһын алып бара.
* 1864—1891 — Ырымбур, 1865 йылдан Өфө губернаһы статистика комитеты сәрктибе вазифаһында эшләй.
* 1865—1896 — «Уфимские Губернские ведомости» гәзитендә рәсми булмаған бүлек мөхәррире;
* 1880 — Тулы хоҡуҡлы статский советник;
* 1877 — рус география йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы;
* 1889 — Санкт-Петербург фәндәр академияһының Баш физик обсерватория корреспонденты.
* 1864 — Өфө губернаһының тыуған яҡты өйрәнеү музейы аса, хәҙерге ваҡытта Башҡортостан Республикаһының Милли музейы;
* 1870 — әҙ килемле ҡатлам кешеләре өсөн тәүге түләүһеҙ дауахана ойоштора;
* 1882 — әҙ килемле ҡатлам кешеләре өсөн тәүге түләүһеҙ китапхана ойоштора — хәҙерге ваҡытта Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы.
* 1882 — Өфө губернаһы табибтары йәмғиәтен төҙөй.
Николай Гурвич 1914 йылдың 20 майынды Өфө ҡалаһында вафат була.