yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Банных Александр Михайлович

Ҡалып:ФИО
Банных Александр Михайлович (1899—1964) — совет сәнәғәт эшмәкәре, ғалим, техник фәндәр докторы, профессор.

# Банных Александр Михайлович
## Биографияһы

1899 йылдың 8 ноябрендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 24 ноябрҙә) Тамбов губернаһы Липецк өйәҙе Никольское ауылында тыуған.
1926 йылда Ленинград политехник институтын тамамлаған (хәҙерге Бөйөк Пётр исемендәге Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты) . Һөнәре буйынса домна производствоһының «инженер-металлург» ы.
Хеҙмәт йылдарын 1926-1939 йыдарҙа Енакиев металлургия заводында башлай, инженерҙан алып домна цехы начальнигына тиклем күтәрелә.
1939-1944 йылдарҙа Магнитогорск металлургия комбинатында эшләй: кокс һәм домна производствоһында баш инженер урынбаҫары, техник бүлек начальнигы вазифаларын башҡара. Эшләү дәүерендә А. М. Банных домна мейесенең етештереү ҡеүәтен арттырыу өсөн күп һанлы рационализатор тәҡдимдәре индерә. Уның тәҡдиме буйынса комбинатта марганец мәғдәнен агломерациялау махсус ысулы тәҡдим ителә.
Александр Банных 1944-1962 йылдарҙа Магнитогорск тау-металлургия институтында (хәҙерге Магнитогорск дәүләт техник университетында) — суйын һәм металлургия кафедраһы мөдире, уҡыу-фәнни эштәр буйынса ректор урынбаҫары булып эшләй.
Шул үк ваҡытта белемен камиллаштыра һәм фәнни эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. 1945 йылда уға профессор исеме бирелә. Уның уҡыусылары араһында — техник фәндәр докторы, профессор М. А. Стефанович һәм Н. Н. Бабарыкин; техник фәндәр кандидаты, доцент В. К. Кропот, А Г. Неясов. А. М. Банных күп һанлы фәнни хеҙмәттәр авторы. Йәмәғәт эшенен дә ситтә ҡалмай.
Банных Александр Михайлович Ленин, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары, шулай уҡ «1941-1945 йылдарҙа фиҙаҡәр хеҙмәт» миҙалдары менә наградланған.
Ғалим 1964 йылда вафат була. Магнитогорск зыяратында ерләнә, 1981 йылда уның янында ҡатыны Ангелина Васильевна ерләнә.
Уның улы — Олег Александрович Банных та билдәле ғалим.

# Банных Александр Михайлович
## Иҫкәрмә

* 1 2 Металлург и учёный Александр Банных 2019 йыл 6 ноябрь архивланған.
* ↑ Банных Александр Михайлович
# Сол Иевка

Сол Иевка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Иевка йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Сол Иевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055674
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005567
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# «Юрматы ере» мемориаль комплексы

«Юрматы ере» мемориаль комплексы — Ишембай һәм Салауат ҡалаларының хәҙерге биләмәләрендәге бөтөрөлгән тораҡ пункттар хөрмәтенә, шулай уҡ яуҙарҙа батырҙарса һәләк булған Ватанды һаҡлаусылар иҫтәлегенә 2003 йылдың 24 сентябрендә ҡуйылған мемориаль комплекс.
Салауат — Ишембай — Стәрлетамаҡ трассаһы буйында, Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районы биләмәһендә, Салауат ҡалаһы менән сиктән алыҫ түгел урынлашҡан. Комплекс — Салауат ҡалаһы ҡала округы «Мираҫ» мәҙәниәт һәм сәнғәт муниципаль бюджет учреждениеһының структур бүлексәһе.

# «Юрматы ере» мемориаль комплексы
## Тарихы

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Аллағыуат, Ҡарлыкүл, Ирек, Ҡыҙыл Яңауыл, Күс артелы, Яңы Петровск (Кожак) һәм Кесе Аллағыуат ауылдарынан (уларҙың урындарында Салауат ҡалаһы төҙөлгән) 1428 кеше фронтҡа киткән, 513 кеше һуғыш яланында һәләк булған. Уларҙың исемдәре «Юрматы ере» мемориалының гранит плиталарына соҡоп яҙылған. Улар араһында Аллағыуат ауылы кешеһе Советтар Союзы Геройы Әхтәмов Хәсән Баһҙый улының да исеме бар.
«Юрматы ере» мемориаль комплексы «Аллағыуат» йәмәғәт ойошмаһы советы инициативаһы, Салауат ҡалаһы, Стәрлетамаҡ районы, Стәрлетамаҡ совхоз-техникумы хакимиәттәре һәм «Салауатнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең матди ярҙамы арҡаһында барлыҡҡа килгән.
Бөгөнгө көндә «Юрматы ере» мемориаль комплексы янында иҫтәлекле саралар ойошторола, ветерандарҙы тәбрикләйҙәр, һәләк булғандар иҫтәлегенә веноктар һалалар.
Йыл һайын 9 майҙа, 22 июндә һәм һәр аҙнаның шәмбе көндәрендә, йәштәр ЗАГС-та теркәлеү үткәндән һуң, мемориал һәйкәле янында сәскәләр һалыу тантанаһы үткәрелә.
Мемориаль комплекс проекты авторы — Прочухан В. П., Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы һәйкәле авторы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы, Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы М. Р. Хәлилов

# «Юрматы ере» мемориаль комплексы
## Мемориаль комплекс составы

Комплекс составына инә:
* Символикалы обелиск.
* Советтар Союзы Геройы Б. Х. Әхтәмов бюст-һәйкәле (1925—1944 йй.)
* Ҙур һәм Кесе Аллағыуат, Ҡарлыкүл, Ирек, Ҡыҙыл Яңауыл, Күс артелы, Яңы Петровск (Кожак) ауылдарынан һәм Юрматы ҡасабаһынан яуҙа һәләк булған яугирҙәрҙең исемдәре яҙылған һигеҙ стела (513 исем).
* Мансур гранитынан 1,5 м бейеклектәге иҫтәлекле таҡта «Бер кем дә онотолмай, бер нәмә лә онотолмай».
* Ете күсерелгән ауылға арналған, дәүләт символикалары менән, 8 м бейеклегендәге металл һәм граниттан эшләнгән обелиск.
* Ауылдар исеме яҙылған ете иҫтәлекле таш.
* Беседка, өй-музей.

# «Юрматы ере» мемориаль комплексы
## Ҡыҙыҡлы факттар

* 2008 йылда «Салауат» телекомпанияһы конкурсында «Юрматы ере» мемориаль комплексы донъяның 7 мөғжизәһе исемлегенә индерелгән.
* Комплекс биләмәһендә 250-нән ашыу ағас ултыртылған.
* Мемориал обелисыгында 7 йондоҙ, халҡының күпселек өлөшө Салауат ҡалаһына күсерелгән ете ауылды символлаштыра.
# Үрге Кизьма

Үрге Кизьма — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киземское - р. Түбенге Кизьма ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Үрге Кизьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005962
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000596
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҫәнбаева Флорида Әхмәтвәли ҡыҙы

Иҫәнбаева Флорида Әхмәтвәли ҡыҙы (10 март 1955 йыл) — журналист, РФ һәм БР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы матбуғаты һәм киң мәғлүмәт сараларының атҡаҙанған хеҙмәткәре.

# Иҫәнбаева Флорида Әхмәтвәли ҡыҙы
## Биографияһы

Флорида Әхмәтвәли ҡыҙы Иҫәнбаева 1955 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ы Салауат районы Мөсәт ауылында тыуған.
Илтәй һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлағандан һуң, Мәсәғүт педагогия училищеһына уҡырға инә.
1974 йылда Мәсәғүт педучилищеһын тамамлағандан һуң, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында белем ала.
1982 йылда университетты тамамлай.
2007 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡорт дәүләт хеҙмәте һәм идаралығы академияһын (БАГСУ) тамамлай.

# Иҫәнбаева Флорида Әхмәтвәли ҡыҙы
## Тормош юлы һәм ҡаҙаныштары

1974—1975 Салауат районы Ишембай урта мәктәбенең башланғыс кластар уҡытыусыһы булараҡ хеҙмәт юлын башлай.
1975—1978 йылдарҙа Салауат районы Пионерҙар йортонда методист булып эшләй.
1978—1993 йылдарҙа «Башҡортостан пионеры» — «Йәншишмә» гәзитенең корректоры, бүлек мөдире була.
1993—1996 йылдарҙа — «Башҡортостан» гәзите хәбәрсеһе, 1996 йылдан башлап "Башкортостан кызы" журналынын бүлек мөхәррире булып хеҙмәт итә.
2008 йылдан «Башҡортостан ҡыҙы» журналының яуаплы секретары.
1991 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар Союзы ағзаһы.

# Иҫәнбаева Флорида Әхмәтвәли ҡыҙы
## Ғаиләһе

Тормош иптәше Ғүмәр менән ул һәм ҡыҙ үҫтерә.

# Иҫәнбаева Флорида Әхмәтвәли ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы матбуғаты һәм киң мәғлүмәт сараларының атҡаҙанған хеҙмәткәре
* Төҙөкләндереү йылында БР журналистары араһында уҙғарылған конкурста 1-се урын яулай
* «2006 йылғы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуҙа әүҙем ҡатнашҡан өсөн» күкрәк билдәһе
* 2006 йыл — «Башҡортостан ҡыҙы» журналының йыл лауреаты
* ВЛКСМ Үҙәк Комитетының, БР Журналистар Союзының, БР Матбуғат һәм киң мәғлүмәт министрлығының Почёт Грамоталары
# Аҡсура

Аҡсура (рус. Акчура) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Аҡсура
## Географик урынлашыуы

Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Аҡсура
## Тарихы

Ауыл эргәһенән «Ҡуңыр буға» юлы үткән.
Аҡсура (Урта Бүре, Ҡатралы бүреһе) ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була. Тәүге тапҡыр документтарҙа 1765 йылда телгә алына.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә

# Аҡсура
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1795 | 1816 | 1834 | 1866 | 1889 | 1892 | 1900 | 1917 | 1920 | 1926 |
| 65 | 120 | 143 | 132 | 280 | 149 | 249 | 259 | 177 | 194 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 87 % тәшкил итә.

# Аҡсура
## Билдәле шәхестәре

* Тойғонов Риф Ғәлим улы (Риф Тойғон; 1946—2014) — башҡорт шағиры һәм йәмәғәт эшмәкәре.
# Карабулак (Терешка ҡушылдығы)

Карабулак — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терешка йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Карабулак (Терешка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001912112100010684
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101068
* Бассейн коды — 11.01.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һаҙ килейеге

?Һаҙ килейеге :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Подотряд: | Һайраусы турғайҙар |
| Ғаилә: | Ҡупшыҡайҙар |
| Төр: | Һаҙ килейеге |
Латинса исеме :
Sylvia borin (Boddaert, 1783) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 563185 NCBI 73324 |
Һаҙ килейеге, сырылдаҡ килейек, сырлауыҡ (лат. Садовая славка, лат. Sylviidae)— турғай һымаҡтар отрядендәге ҡошсоҡ.

# Һаҙ килейеге
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлыҡ. Ботаҡтар араһында һикергеләп йөрөүсе теремек ҡош. һырты һорғолт көрән, ҡанаттары ҡара-көрән. Кәүҙәһенең аҫ яғы һарғылт һоро, ҡорһағы һорғолт аҡ. һоро килейектән алһыу төҫө булмауы менән айырыла.

# Һаҙ килейеге
## Тауышы

Тауышы киҫкен генә: «тек-тек». һайрауы яңғырауыҡлы,

# Һаҙ килейеге
## Йәшәү рәүеше

сылтырап аҡҡан йылға тауышын хәтерләтә, һыу буйындағы һирәк ағастарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр, еләктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ҡыуаҡта йәки ағас ботаҡтарында оялай. Ҡыҙғылт көрән таплы 5—6 бөртөк һорғолт аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе, ҡырып, файҙа килтерә.
# Намаҙҡаев Фәйзи Вәли улы

Намаҙҡаев Фәйзи Вәли улы (рус. Намазкаев Файзи Валиевич; 12 март 1906 йыл — 6 апрель 1973 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) ордендары кавалеры.

# Намаҙҡаев Фәйзи Вәли улы
## Биографияһы

Фәйзи Вәли улы Намаҙҡаев 1906 йылдың 12 мартында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Темәс ауылында тыуған. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт иткән, өлкән сержант. Ворошиловоград өлкәһе Чернухино станцияһы өсөн тиңһеҙ алышта минометсы Намаҙҡаев Фәйзи айырыуса батырлыҡ күрһәтә: дошмандан ҡул пулеметын тартып алып, өс немецты юҡ итә, ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» хәрби миҙалға лайыҡ була. Һуғыштан һуң, 1964—1966 йылдарҙа — Сибай педагогия училищеһында хужалыҡ буйынса директор урынбаҫары.
1973 йылдың 6 апрелендә Сибай ҡалаһында вафат була.

# Намаҙҡаев Фәйзи Вәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
# Мәнәт

Мәнәт (ғәр. مناة‎ — яҙмыш, тәҡдир, үлем тәҡдире; рус. Манат) — боронғо семит яҙмыш һәм ҡоһор алиһәһе. Бөтә Ғәрәбстан ярымутрауы, атап әйткәндә, Әллат һәм Әл-Ғүззә ҡәрҙәштәре кеүек, ниндәйҙер көнсығыш һәм үҙәк өлөшөндә хөрмәт ителгән. Сүриә сүллегендә Мәнәт — Әл-Ғүззәнең һеңлеһе, Үҙәк Ғәрәбстандың көньяғында — Әл-Ғүззәнең ҡыҙы.Аус һәм Хәзрәж ҡәбиләләре хөрмәт иткән һәм Мәккә менән Мәҙинә араһында урынлашҡан ғәрәп халыҡтарының иң билдәле поттарының береһе.
Күрәһең, Мәҙинә ҡалаһының ҡурсалаусыһы булғандыр. 630 йылда Сәйет ибн Зәйет әл-Әшхәли емергәнгә тиклем Мәҙинә менән Мәккә араһында урынлашҡан ғибәҙәтханаһы ҡәбилә йыйылыштарының үҙәге булған.
Манат һыны өйҙәге илаһ булып хеҙмәт иткән. Шулай уҡ мәрхүмдәр донъяһы батшабикәһе һәм ҡәбер тыныслығын һаҡлаусы булараҡ танылған. Нәбатиә һәм Пальмирала ул Грецияның Тиха һәм Немезида алиһәләренә тиңләштерелгән.

# Мәнәт
## Һынташтың емертелеүе

Мәккәне мосолмандар яулап алған йылда Али ибн Әбү Талип Мөхәммәт Пәйғәмбәр бойороғо буйынса был һынташты емерә
# Коталь-Еган

Коталь-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 363 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Коталь-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203987
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Быструха (Ом ҡушылдығы)

Быструха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ома йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Быструха (Ом ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053502
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005350
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гросрёрсдорф

Гросрёрсдорф (нем. Gro?rohrsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6826 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,45 км². Диңгеҙ кимәленән 279 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1900 һәм автомобиль коды BZ.
# Разин ауыл Советы (Фёдоровка районы)

Разин ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Разин ауыл Советы (Фёдоровка районы)
## Составы

* Ключевка ауылы,
* Һәйет ауылы.
1984 йылда күсерелгән Кандауровка ауылы ауыл Советы составынан сығарыла.
# Бернсдорф (район Цвиккау)

Бернсдорф (район Цвиккау) (нем. Bernsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 2405 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,07 км². Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 9337 һәм автомобиль коды GC (элек: HOT).
# Георгий Победоносец сиркәүе (Карповский)

1914
Георгий Победоносец сиркәүе — Мәскәү Патриархаты Урыҫ Православие Сиркәүе Волгодонск һәм Сальск епархияһы Волгодонск-Цимлянск мәнфәғәтенә ҡараған Карповка ауылы православие сиркәүе.
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Цимлян районы, Карповка утары

# Георгий Победоносец сиркәүе (Карповский)
## Тарих

Карповка ауылында Георгий Победоносец сиркәүен төҙөү 1914 йылдың яҙында башланған.
XIX быуат аҙағында Кумшат станицаһынан биш йөҙ метр өҫтәрәк Кумшак йылғаһы күпере төҙөлгән. Күперҙе тимер-бетондан итальян фирмаһы төҙөгән. Урындағы казактар итальяндар менән Карповка утарында яңы технологиялар буйынса сиркәү төҙөргә килешеү төҙөгәндәр. Сиркәүҙең проекты төҙөлгән, төҙөлөш өсөн материалдарҙы: цемент һәм металл- итальяндар биргәндәр, ә ташты Новочеркасскиҙан алып килеп, утарҙа ваҡлағандар.
Төҙөгәндә монолит ҡойоу технологияһын ҡулланғандар.
Йорт яҡынса ярты йыл төҙөлгән, 1914 йылдың 9 декабрендә ул изгеләндерелгән. Сиркәүҙең яңы стеналарына матурлап дини һүрәттәр төшөргәндәр.
Яңы төҙөлгән Георгий Победоносец сиркәүендә көн һайын ғибәҙәт ҡылыуҙар алып барылған. Сиркәүгә йөрөүселәр күп булған, уларҙың күбеһе яҡын-тирәләге күрше утарҙарҙан килгән һәм утарҙа аҙналар буйы йәшәп ятҡан. Утарҙа сәңгелдәктәр һәм каруселдәр ҡуйылған йәрминкәләр үткәрелгән.
XX быуаттың 30-сы йылдарында сиркәүҙе япҡандар, ҡиммәтле әйберҙәрен тартып алғандар.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, 1942—1943 йылдарҙа, утарҙы румын оккупанттары баҫып алған. Ул йылдарҙа сиркәү асылып, унда ғибәҙәт ҡылыуҙарҙы дауам иткәндәр, балаларҙы суҡындырғандар.
Утар азат ителгәс, сиркәүҙе емергәндәр, руханийын атып үлтергәндәр. Дин әһелен сиркәү янында ерләгәндәр. 50-80 -се йылдарҙа сиркәү ашлыҡ һаҡлағыс рәүешендә ҡулланылған, стеналары аҡ эзбизгә буялған.
1995 йылда Волгодонскиҙың Изге апостолдар Петр һәм Павел сиркәүе мәхәлләһе ҡатнашлығында (иерей Александр Колдоркин) сиркәүҙе тергеҙеү башланған, миһрап тергеҙелгән, сиркәүҙең тимер-бетон каркасының эсенә йылытыу маҡсатында ағас бура ултыртҡандар. 1992 йылда дауыл ваҡытында ел осороп төшөргән башы ябылған.
Эштәрҙе координациялап сиркәүҙе аяҡҡа баҫтырыу өсөн бағыусылар советы төҙөлгән, уның составына Волгодонск һәм Сальск епискобы Корнилий ингән.
# Мөнафиҡ

Мөнафиҡ (ғәр. مُنَافِق‎; рус. Мунафик) — ислам термины, ул ике йөҙлөлөктө аңлата. Мөнафиҡ тышҡы яҡтан үҙен тәҡүә мосолман итеп күрһәтә, ләкин иманһыҙ булып ҡала. Монафиҡтар тураһында бер нисә Ҡөрьән аятында телгә алына.

# Мөнафиҡ
## Этимологияһы

Ғәрәп һүҙе «мүнәфиҡун» нәфиҡә' һүҙенән килеп сыҡҡан, ул һуҡыр сысҡандың бер тишектән инеп, икенсе тишектән сығып ҡасыуын аңата. Дин буйынса, ике йөҙлөләр исламға бер яҡтан инәләр, икенсе яҡтан сығып китәләр.

# Мөнафиҡ
## Беренсе мөнафиҡтар

Мөхәммәт Пәйғәмбәр заманында Мәҙинәлә Ғабдуллах ибн Ғөбәй етәкселегендәге «ике йөҙлөләр партияһы» булған. Улар ислам динен ҡабул иткән булып ҡыланған, әммә мосолмандарға ҡаршы эшләгән. Уларҙың Мәҙинә ҡалаһы янындағы Күбә биҫтәһендә «Мәсжид әд-Дирәр» (Талаш мәсете) һалып, үҙәк ойошторорға тырышыуы уңышһыҙлыҡ менән тамамлана. Ғабдуллах ибн Ғөбәй үлгәндән һуң Мөхәммәт Пәйғәмбәр уға йыназа уҡый, әммә шунан һуң уға мөнафиҡтарға ҡарата быны эшләүҙе тыйған аят иңә.
* Һәм һис ҡасан уларҙан үлгән берәйгә йыназа уҡыма, һәм ҡәбере өҫтөндә торма. Улар бит Аллаһыға һәм Уның рәсүленә иман килтермәй боҙоҡ булып үлделәр!
* Әт-Тәүбә 9:84
# Оло Нюрюг

Оло Нюрюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паозер йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Оло Нюрюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040731
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004073
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Симка (Турья ҡушылдығы)

Симка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Турья йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Симка (Турья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010295
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201029
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡырымғужин Ғилметдин Сәйфетдин улы

Ҡырымғужин Ғилметдин Сәйфетдин улы (1 июнь 1927 йыл — 1 февраль 1991 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1954—1972 һәм 1977—1990 йылдарҙа Хәйбулла районы «Башҡорт» совхозының трактор бригадаһы етәксеһе; 1972—1977 йылдарҙа бүлексә идарасыһы. Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Ҡырымғужин Ғилметдин Сәйфетдин улы
## Биографияһы

Ғилметдин Сәйфетдин улы Ҡырымғужин 1927 йылдың 1 июнендә БАССР-ҙың Хәйбулла районы Иләс ауылында тыуа.
Тулы булмаған урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1940 йылда Хәйбулла районының «Яңы юл» колхозында башлай. 1943—1951 йылдарҙа Хәйбулла МТС-ының трактор бригадаһы бригадиры булып эшләй. 1952 йылдың авгусында Һамар ауыл хужалығын механизациялау мәктәбен тамамлағандан һуң, производствоға өйрәтеү мастеры итеп тәғәйенләнә. 1954 йылдың сентябренән БАССР-ҙың Йылайыр районы «Башҡортостан» совхозының ялан бригадаһы менән етәкселек итә.
Биш йылда бригадала 12 тракторсы, 6 комбайнсы әҙерләй, механизаторҙар бригадаһының 45 ағзаһының 31-е квалификацияһын күтәрә.
Ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары һәм дәүләткә ер эшкәртеү һәм малсылыҡ продукцияһын һатыуҙың биш йыллыҡ планын үтәүҙәге уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 24 июнендәге Указы менән Ғ. С. Ҡырымғужинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1972 йылдың сентябрендә хаҡлы ялға киткәнгә тиклем ул Ғәлиев бүлексәһе управляющийы, совхоз бригадиры булып эшләй.
Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1971—1975).
1991 йылдың 1 февралендә вафат була.

# Ҡырымғужин Ғилметдин Сәйфетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* ике Ленин ордены (1957, 1971).

# Ҡырымғужин Ғилметдин Сәйфетдин улы
## Хәтер

* Башҡортостандың Япарһаҙ ауылы урамдарының береһе Ғ. С. Ҡырымғужин исемен йөрөтә.
* Йылайыр районы Матрай ауылында Мәҙәниәт йортона иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.