yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Өфө тепловоз ремонтлау заводы

Өфө тепловоз ремонтлау заводы — Өфө (Башҡортостан) ҡалаһында урынлашҡан тимер юл транспорты һәм сәнәғәт предприятиелары ихтыяждары өсөн тепловоз ремонтлау заводы. ӨФӨ тепловоз ремонтлау заводы асыҡ акционерҙар йәмғиәте тепловоздар, ҡуш тəгəрмəстəр, тартыу двигателдəре, ике машиналы агрегаттар ремонтлау, рессорҙар, рессор табаҡтары, бронза һəм суйын ҡойолмалар, сүкелгəн металл киҫəктəре етештереү эштəрен башҡара. Составына тепловоз йыйыу, дизель, ремонт‑механика, тəгəрмəс, тимерлек‑ҡойоу, ярҙамсы цехтар инə. Продукцияһын һəм хеҙмəттəрен ҡулланыусылар — Башҡортостан Республикаһы һəм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбəктəре, яҡын һəм алыҫ сит илдəр предпиятиелары.
Заводҡа нигеҙ 1888 йылда Өфө тимер юл оҫтаханалары булараҡ һалынған. Граждандар һуғышы йылдарында оҫтаханалар өлөшлəтə ҡыйратыла, 1927 йылда улар тергеҙелə башлай, 1930—35 йылдарҙа үҙгəртелə. 1930 йылдан алып Өфө паровоз вагондары ремонтлау заводы, 1940 йылдан — Өфө паровоз ремонтлау заводы тип үҙгәртелә. 1968 йылда, тепловоздар ремонтлай башлау менән бәйле, завод Өфө тепловоз ремонтлау заводы исеме ала.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында завод биләмәһендә эвакуацияланған Гомель вагон ремонтлау заводы, Станиславский паровоз вагон ремонтлау заводы, Изюм паровоз вагон ремонтлау заводы, Запорожье паровоз вагон ремонтлау заводы урынлаштырыла. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында завод эшселәре хәрби продукция сығара. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында бронепоездар, автомобилдəр ремонтлай, снарядтар, ялан кухнялары етештерə. Улар бронепоездар ремонтлау ғына түгел, ә уларҙы төҙөгәндәр ҙә. Шулай, 1942 йылда, пландан тыш ике бронепоезд төҙөлә: «Александр Невский» һәм «Полководец Суворов», был бронепоездарҙың экипажы заводсы-ирекмәндәрҙән төҙөлә. Тағы ике бронепоезд «Салауат Юлаев» һәм «Өфө» 1943 йылда төҙөлә.
1968 йылдан завод ТГК1 һәм ТГК2 тепловоздарын ремонтлай башлай, 1980 йылдан ТЭМ2 сериялы тепловоздар ремонтлай.
Әлеге ваҡытта завод ТГМ23, ТГМ40, ТЭМ1, ТЭМ2, ТГМ4, ТГМ6 сериялы тепловоздар ремонтлай. 2012 йылда заводта 350 кеше эшлəгəн.
2000 йылдар башында завод музейы яңынан тергеҙелә.

# Өфө тепловоз ремонтлау заводы
## Шулай уҡ ҡара

* Паровоз ремонтлау заводтары
# Левонька

Левонька — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юхоть йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Левонька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Угличь ГЭС-ынан Рыбинск һыуһаҡлағысы башына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100912110000004598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000459
* Бассейн коды — 08.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ялалетдинов Альберт Рәйес улы

Ялалетдинов Альберт Рәйес улы (6 ноябрь 1960 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-инженер. Техник фәндәре кандидаты (1990)

# Ялалетдинов Альберт Рәйес улы
## Биографияһы

Альберт Рәйес улы Ялалетдинов 1960 йылдың 6 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Учалы ҡасабаһында тыуған. 1982 йылда Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрификациялау институтын (хәҙер Силәбе дәүләт агроинженерия академияһы) «инженер-механик» һөнәре буйынса, 2002 йылда Урал идаралыҡ итеү институтын «менеджмент» һөнәре буйынса тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1974 йылда «Йылайыр» игенселек совхозында (Башҡорт АССР-ы) ремонтсы булып башлай.
1982—1984 йылдарҙа Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрификациялау институтында инженер, 1984—86 йылдарҙа «Ирәндек» совхозында (Башҡорт АССР-ы) баш инженер, 1986—1987 йылдарҙа «Уралалтын» берекмәһенең сәнәғәт участкаһында механик булып эшләй. 1987 йылдан Челябинскагропромснаб-1 предприятиеһының өлкән инженеры. 1990 йылда «СТ» фирмаһын ойоштора һәм уны етәкләй, был фирма Силәбе өлкәһендә пластик тәҙрәләрҙе етешетереү һәм монтажлау буйынса Силәбе өлкәһендә алдынғы урындарҙы биләй. 1999 йылда Ялалетдинов Силәбе компрессор заводын ойоштора, унда компрессор ҡоролмалар етештереүҙе яйға һала. Эшенең тәүге йылында уҡ 8 агрегат етештереп сығара. 2006 йылға предприятиела айына 100 ҡоролма етештерергә мөмкинлек биргән производство ҡеүәттәре булдырыла.
# Гөлистан тыныслыҡ килешеүе

Гөлистан тыныслыҡ килешеүе (фарс. عهدنامه گلستان) — — 1804—1813 йылдарҙағы рус-фарсы һуғышы тамамлағандан һуң Рәсәй империяһы һәм Фарсыстан (Иран) араһындағы тыныслыҡ килешеүе. 1813 йылдың 12 (24) октябрендә Гөлистан ауылында (Карабах) ҡул ҡуйылған.
Килешеүгә Рәсәй империяһы исеменән генерал-лейтенант Н. Ф. Ртищев һәм Фарсыстан исеменән мирза (сит ил эштәре министры) Абул-Хәсән хан (фарс. میرزا ابوالحسن خان) ҡул ҡуйған.

# Гөлистан тыныслыҡ килешеүе
## Тарихы

Инглиз-рус һуғышы тамамланғандан һуң һәм 1812 йылдың июлендә Рәсәй менән Британия империяһы араһында Эребрус килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң Фарсыстан шаһы һарайы ҡарамағындағы британ илсеһе һәм тулы хоҡуҡлы министры сэр Гор Оусли тура ҡапма-ҡаршы эш алған — Рәсәй менән Фарсыстан араһындағы һөйләшеүҙәрендә аралашсы булырға тейеш була. Ул Гөлистан килешеүенә «дөйөм» (Status quo ad praesentem) ҡул ҡуйыу идеяһын сығарған, ә бәхәсле территориялар мәсьәләләрен артабанғы комиссиялар сисһен өсөн ҡалдырылған, был артабан территориаль мәсьәлә буйынса Рәсәй һәм Фарсыстан араһында бер туҡтауһыҙ ҡапма-ҡаршылыҡтар барлыҡҡа килеүенә килтергән.
1812 йылдың октябрендә Асландуз янында ҡаты еңелеүгә дусар булған, йәш вариҫ принцы Аббас-Мирза саҡ әсиргә эләкмәй ҡалған. Бынан һуң ул рус баш командующийы Ртищевҡа тыныслыҡ килешеүҙәрен яңынан башлау тураһында үтенес менән мөрәжәғәт иткән.
Алдағы һөйләшеүҙәр 1813 йылдың йәйендә Тбилисила башлана. Аралашсы булып уларҙа Фарсыстанда инглиз илсеһе сэр Гор Оусли ҡатнашҡан.

# Гөлистан тыныслыҡ килешеүе
## Шарттары

Килешеүгә ярашлы Фарсыстан Рәйсә империяһына артабанғы өлкәләрҙең күсеүен таныған: Дағстан, Картли, Кахетия, Мегрелия, Имеретия, Гурия, Абхазия һәм хәҙерге Әзербайжандың өлөштәре: Баҡы, Карабах, Гянджа, Ширван, Шеки, Дербент, Куба ханлыҡтары.
Гөлистан тыныслыҡ килешеүе яҡтарҙың сауҙаһында хоҡуҡ нормалары урынлаштырған һәм был Рәсәй менән Иран араһында сауҙаның масштабын арттырыуы көтөлгән. Әммә был килешеүҙең статьяларын ҡулланыу тотҡарланған һәм 1755 йылғы тыйылыусы булараҡ аталған тараф ғәмәлдә булып ҡалған. Был тарифҡа ярашлы Баҡыла һәм Әстерханда эскпортлаусы тауарҙарға 23 процентлы пошлина һалынған. 1813 йылғы Гөлистан тынысылыҡ килешеүе тик 1818 йылда ғәмәлғә ингән, Рәсәй һәм Иран киңерәк сауҙа операциялар башҡарырға мөмкинлек алған.

# Гөлистан тыныслыҡ килешеүе
## Эҙемтәләре

Рәсәйгә Кавказ аръяғының ҙур өлөшөн ҡушыу, бер яҡтан урындағы халыҡтарҙы фарсы һәм төрөк яулаусыларының ябрылыуҙарынан ҡотолдорған, әкренләп феодаль тарҡаулыҡты бөтөрөүгә юл асҡан, төбәктең иҡтисади үҫешен юғарыраҡ кимәлгә күтәрергә булышлыҡ иткән; икенсе яҡтан, Кавказ халыҡтары һәм рус хакимиәте менән урыҫ күскенселәре араһында дини һәм этник нигеҙҙә йыш ҡына ҡытыршылыҡтар барлыҡҡа килгән, был Рәсәйҙең ошо төбәгендә юғары тотороҡһоҙлоҡ тыуҙырған.
Фарсыстан Кавказ аръяғын юғалтыу менән риза булмаған. Британия империяһы ҡотортоуы менән, ул тиҙҙән Рәсәйгә ҡаршы яңы һуғыш башланған. Һуғыш Фарсыстандың еңелеүе һәм Төркмәнчай тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйыу менән тамамланған.
# Аболь

Аболь — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мендель йылғаһының һул ярына тамағынан 216 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Аболь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200024749
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202474
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кондра

Кондра — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ить йылғаһының һул ярына тамағынан 14,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кондра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001062
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мань-Кар-Я

Мань-Кар-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кар-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мань-Кар-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024857
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302485
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Боғаҙаҡ

Кесе Боғаҙаҡ — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районы ҡасабаһы. Степное ауыл биләмәһе составына инә.
Ҡасаба 19 быуат аҙағында төҙөлгән утар урынында үҫеп сыҡҡан (башҡа фараздар ҙа бар)

# Кесе Боғаҙаҡ
## Топонимика

Ҡасаба Кесе Боғаҙаҡ күле буйында урынлашҡан, атамаһы ошо күл исеменән алынған.

# Кесе Боғаҙаҡ
## Географияһы

Райондың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Район үҙәге Верхнеуралға тиклем ара 20 км, ауыл биләмәһе үҙәге Степное ауылына тиклем ара 9 км. Рельефы Урал һырттары армыттарынан ярымтигеҙлеккә күсеү. Ландшафты ҡылғанлы-төрлө үләнле дала. Кесе Боғаҙаҡты күрше тораҡ пункттар менән шоссе юлдар бәйләй. 1900 йылда Верхнеурал станицаһы йортона ингән; унда 32 хужалыҡ иҫәпләнгән. Революцияға тиклем казактар ултырағы булған. Коллективлаштырыу йылдарында Буденный исемендәге колхоз ойошторола. Статистика мәғлүмәттәре буйынса, 1926 йылда ҡасаба Боғаҙаҡ (Берестин) ауыл Советы составында була; 70 хужалыҡтан тора; унда башлыса украиндар йәшәй. 1963 йылда Кесе Боғаҙаҡ күршеләге Боғаҙаҡ-Уйск ҡасабаһы менән берләштерелә (1926 йылда бында 99 хужалыҡ иҫәпләнә; 408 кеше йәшәй: 403 урыҫ, 5 сыуаш). 1960-сы йылдарҙа Кесе Боғаҙаҡта «Красный Октябрь» совхозының 6-сы бүлексәһе, үҙгәртеп ҡорғандан һуң «Уральский» совхозы бүлексәһе (1992 йылдан «Уралец» ауыл хужалығы предприятиеһы) урынлаша. Бүлексә һөтсөлөк малсылығына махсуслашҡан. Хәҙерге ваҡытта Кесе Боғаҙаҡты фермерҙар арендалайҙар. Өйҙәрҙе Магнитогорск кешеләре һатып ала. Урындағы халыҡ шәхси ярҙамсы хужалыҡ тота. Ауылда клуб, башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.

# Кесе Боғаҙаҡ
## Халҡы

(1900 йылда — 203, 1926 йылда — 282, 1966 йылда — 621, 1995 йылда — 290, 2002 йылда — 222 кеше).
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса күпселекте биләүсе халыҡтар: урыҫтар (78 %), башҡорттар (15 %).

# Кесе Боғаҙаҡ
## Урамдары

— Дачная урамы
— Тыныслыҡ урамы
— Мәскәү урамы
— Күл урамы
— Хеҙмәт урамы
— Көньяҡ урамы
— Ҡояшлы урамы
— Ялан урамы
— Рәсәй урамы
# Унструтталь

Унструтталь (нем. Unstruttal) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3310 кеше йәшәй. Майҙаны — 44,42 км². Диңгеҙ кимәленән 229 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99974 99976 (Eigenrode, Horsmar) һәм автомобиль коды — UH.
# Исмәғилева Асия Фәхретдин ҡыҙы

Исмәғилева Асия Фәхретдин ҡыҙы (3 июль 1952 йыл) — ғалим-ветеринар врач, профессор, биология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).

# Исмәғилева Асия Фәхретдин ҡыҙы
## Биографияһы

Асия Фәхретдин ҡыҙы Исмәғилева 1952 йылдың 3 июлендә Башҡорт АССР-ының Шаран районы Наратаҫты ауылында тыуа.
1973 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай. 1987 йылда «Тиофансульфоксидтың фармакотоксикологияһын өйрәнеү» темаһына кандидатлыҡ (Ҡазан, Ленин орденлы Н. Э. Бауман исемендәге Ҡазан ветеринария институты), 1997 йылда — докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (Воронеж, Бөтә Рәсәй Патология, фармакология һәм терапия ғилми тикшеренеү ветеринария институты).

# Исмәғилева Асия Фәхретдин ҡыҙы
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

* 1973—1979 йй. — Башҡорт дәүләт медицина институтының үҙәк ғилми-тикшеренеү лабораторияһы, лаборант, өлкән ғилми хеҙмәткәр;
* 1979—1981 йй. — Ырымбур ауыл хужалығы институтының зоогигиена һәм зоология кафедраһы ассистенты;
* 1988—1997 йй. — Рәсәй Фәндәр Академияһы Органик химия институтының яңы дарыу саралары лабораторияһында өлкән ғилми хеҙмәткәр;
* 1997 йылдан — хәҙергәсә — Башҡорт дәүләт аграр университетының эске йоғошһоҙ ауырыуҙар, клиник диагностикалау һәм фармакология кафедраһы мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге ауыл хужалығы малдарының һәм ҡош-ҡорттоң тәбиғи ҡаршы тороусанлығын һәм продуктлылығын өйрәнеүгә арналған. Исмәғилева ҡатнашлығында яңы антибиотиктар (политрил), иммуномодуляторҙар (полизон, глицирризин кислотаһы, пиримидин сығарылмалары һ.б.), тире ауырыуҙарын дауалау өсөн препараттар (тиофансульфоксид) эшләнә һәм дауалау практикаһына индерелә. 500‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт бар, һәм ул — 28 уйлап табыу авторы.
Уның етәкселегендә аспирантура уңышлы эшләп килә, 1 докторлыҡ, 12 кандадатлыҡ диссертациялары яҡланған.
«Урал дәүләт Ветеринария медицинаһы академияһы» (ФГБОУ ВПО)(г. Троицк) эргәһендәге докторлыҡ советы ағзаһы (Д.220.066.01): Рәсәй Федерацияһының ветеринария фармакологтары һәм токсикологтары ойошмаһының почетлы ағзаһы. Рәсәйҙең «Кеше һәм дарыу» темаһы буйынса 14 милли конгресы, Рәсәй аллергологтары һәм клиник иммунологтары милли конференциялары, шулай уҡ беҙҙең илдә сит илдәрҙә үткәрелгән 96 конференция эштәрендә ҡатнашып, Башҡорт ғалимдарының ветеринар фармакология һәм токсикология өлкәһендәге ҡаҙаныштарын лайыҡлы рәүештә күрһәтеүгә өлгәшә.
# Вахчилка

Вахчилка — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киржач йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Вахчилка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003166
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡотлозаман Ишкилдин

Ҡотлозаман Ишкилдин (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Ҡотлозаман Ишкилдин
## Биографияһы

Ҡотлозаман Ишкилдин Ырымбур губернаһы Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) Әлшәй ауылында йәшәгән. Зауряд-хорунжий булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 13-сө Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 13-сө Башҡорт атлы полкы 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 22 октябрендә Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылдың майында Түбәнге Новгород ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына керә. 1813 йылдың 5 авгусынан Глогауҙы блокадалауҙа ҡатнаша һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 13-сө Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Ҡотлозаман Ишкилдин
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Коваленко Константин Иосифович

Коваленко Константин Иосифович (14 ғинуар (27 ғинуар) 1912 йыл, Юзовка ҡасабаһы Екатеринослав губернаһы — 23 ноябрь 1988 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың инженер-нефтсеһе, ғалим. Фәнни-производство эшмәкәрлеге БАССР-ҙа нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү менән бәйле. Уның етәкселегендә ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу ысулдары: һыу ебәреү, файҙалы ҡатламдарға реагенттар ҡыуҙырыу, скважиналарҙы вышкаһыҙ эксплуатациялау индерелә. Биш фәнни хеҙмәт һәм 35 уйлап табыу авторы. Ике Ленин (1959, 1966) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1948), СССР миҙалдары менән бүләкләнгән.
РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957). СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1971). Техник фәндәре кандидаты (1964).

# Коваленко Константин Иосифович
## Биографияһы

1940 йылда Мәскәү нефть институтын тамамлай һәм Ишембай газокомпрессор хужалығында (1943 йылдан — «Ишимбайгаз» тресы) эшләй башлай. 1940-45 «Ишембайнефть» НГДУ (1940—1946). Һуңынан «Ишембайнефть» НГДУ-һы начальнигы (1946—52), «Октябрьскнефть» (1952—54); «Башнефть» предприятиһының баш инженеры, начальнигы (1954—1966).
РСФСР Мингео Баш нефть разведкаһының начальнигы урынбаҫары (1966—1972); Бөтә Рәсәй ғилми-тикшеренеү нефть геологияһы институтының секторы мөдире (1972—1982); ВНИПИМорнефтегазда эшләй (1982—1988).

# Коваленко Константин Иосифович
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* 1963 йылдан РСФСР Юғары Советы депутаты (Бөрө округы)
* Ишембай ҡалаһының 32-се Промысла һайлау округы буйынса БАССР-ҙың өсөнсө (1947) һәм 52-се Промысла һайлау округы буйынса дүртенсе (1951) саҡырылыш Юғары Советы депутаты

# Коваленко Константин Иосифович
## Библиография

* О применении карбонированной воды при разработке нефтяных месторождений [Текст] : Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата технических наук / Моск. ин-т нефтехим. и газовой пром-сти им. И. М. Губкина. — Москва ; Уфа : [б. и.], 1964. — 16 с
* К вопросам автоматизации и диспетчеризации нефтепромыслов Башкирии [Текст] / Инж. К. И. Коваленко ; Башкир. респ. науч.-техн. о-во нефт. пром-сти. — Уфа : [б. и.], 1957. — 27 с.; 21 см.
* Новые методы разработки и нефтеотдача пластов [Текст]. — Москва : Недра, 1964. — 159 с. : ил.; 21 см
* Материал к лекции на тему «Технический прогресс и передовой опыт новаторов в нефтяной промышленности» [Текст] / Инж. К. И. Коваленко ; О-во по распространению полит. и науч. знаний РСФСР. — Москва : [б. и.], 1956 [вып. дан. 1957]. — 24 с.; 20 см.

# Коваленко Константин Иосифович
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Ишембайҙың 51-се үҙәк һайлау округы буйынса БАССР Юғары Советына икенсе депутат итеп Лаврентий Павлович Берия һайлана.
* Мәскәү нефть институтын, тау инженеры һәм инженер-иҡтисадсыға уҡып, ике ҡыҙыл диплом менән тамамлай.
# Кесе Касалкун

Кесе Касалкун — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лескен йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Касалкун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урух йылғаһы ҡушылған урындан Малка йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000412108200003983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200398
* Бассейн коды — 07.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хәйретдин Ҡараджа

Хәйретдин Ҡараджа (төр. Hayrettin Karaca, 4 апрель 1922 йыл, Бандырма — 20 ғинуар 2020 йыл) — төрөк экологы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Төркиәлә экологик хәрәкәткә һәм тупраҡ эрозияһына ҡаршы көрәш буйынса Tema ассоциацияһына нигеҙ һала. 2012 йылда Right Livelihood Award премияһы лауреаты.

# Хәйретдин Ҡараджа
## Биографияһы

1922 йылдың 4 апрелендә тыуа. Ата-әсәһе килеп сығышы буйынса — ҡырым татарҙары. Мәктәпте тамамлағас, ғаиләһенең туҡыу фабрикаһына эшкә урынлаша, һәм туҡыу бизнесы менән шөғөлләнә башлай. Ҡараджа, тере тәбиғәт менән бик ныҡ ҡыҙыҡһыныуына ҡарамаҫтан, Төркиәлә уңышлы эшҡыуарҙарының береһе булып китә. 1950-се йылдарҙа тере тәбиғәт менән ҡыҙыҡһына башлай һәм төрлө ботаника баҡсаларына йөрөй. 1970-се йылдарҙа ул Төркиә буйлап сәйәхәттәр ҡыла һәм Төркиә тәбиғәтенең насарая барыуы тураһында уйлана: уны тупраҡ эрозияһы һәм тупраҡҡа ғәйәт күп ашлама индерелеүе һәм ауыл хужалығы ерҙәрен булдырыу өсөн урмандарҙың аяуһыҙ ҡырҡылыуы, шулай уҡ тупраҡҡа һыуҙың күп һибелеүе һәм сәбәпһеҙ рәүештә күп итеп пестицидтар ҡулланылыуы борсой.
1980 йылда Ҡараджаның аҡсаһына Ялова ҡалаһында ботаника баҡсаһы асыла, унда ағастарҙың 14 мең төрө һәм яҡынса 3800 мең төр үҫемлек үҫә. 1992 йылда Нихот Гёкыйгыт менән бергә TEMA (Türkiye Erozyonla Mücadele Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı — Төрөк Эрозия менән көрәш, йәшелләндереү һәм тәбиғәт байлыҡтарын һаҡлау йәмғиәте) ассоциацияһына нигеҙ һала, уның маҡсаты — экология проблемаларына иғтибар йәлеп итеү, ауыл ерендә тере тәбиғәтте, биологик төрлөлөктө һаҡлау һәм урмандарҙы тергеҙеү. TEMA ассоциацияһының тырышлыҡтары менән 10 миллионға яҡын төрлө ағас, үҫемлектәр ултыртыла.
Ассоциация БМО-ның 1994 йылда ерҙе сүллеккә әйләндереүгә ҡаршы көрәш тураһында ҡабул иткән Конвенцияһын Төркиәнең ратификациялауына өлгәшә, шулай уҡ тәбиғәтте һаҡлау тураһындағы ҡануниәтте ҡатыландырыу өсөн 1 миллиондан ашыу ҡултамға йыя. Хәҙер 450 мең кеше ассоциация ағзаһы булып тора (кәм тигәндә 45 меңдән ашыу бала тәбиғәтте һаҡлау тураһындағы дәрестәрендә ҡатнаша). 2010 йылда Kozak шахта компанияһы, ауыл халҡын алтын приискыларын төҙөүгә ҡаршы сығыш яһауға ылыҡтырғаны өсөн, Ҡараджаны судҡа бирә. Суд Ҡараджаны производство процесына зыян килтереүҙә ғәйепләй.
2012 йылда Ҡараджа арыу-талыуҙы белмәй тәбиғәтте һаҡлағаны, әүҙемлеге һәм булдыҡлылығы өсөн Right Livelihood Award премияһы лауреаты була.
# Синтоизм

    Синто бите бында йүнәтелә. Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Синто (мәғәнәләр).
Синтоизм, синто (япон. 神道синто:$^?$, «аллалар юлы») — Японияның традицион дине.
Синтоизм. Тәржемә иткәндә «синто» һүҙе «аллалар юлы» тигәнде аңлата. Был бик боронғо мәжүси дин, уға изге һәм яуыз рухтарға ышаныу, япондарҙың уларҙы мәрхәмәтләндереү өсөн атҡарған йолалары хас. Синтоизмда аллалар күп булған, ләкин улар араһында Аматэрасу тигән Ҡояш алиһәһе төп урын алып тора. Япон императорҙары унан яралған, тип инанғандар. Шуға күрә хакимлыҡ итеүсе аҡһөйәктәр Күктән төшкән, тип иҫәпләнгән, һәм уларҙың абруйҙары бәхәсһеҙ булған.
Синтоизм тәғлимәте буйынса билдәле шарттарҙа һәр әруах Аллаға әйләнә ала, әммә бының өсөн бөтә дини йолаларҙы үтәргә — табынырға, ғибәҙәт ҡылырға, ҡорбандар килтерергә кәрәк.
Синтоизм Японияла император власын нығытыу өсөн файҙаланылған. VII быуатта император синтоизмдың баш жрецы булған.
# Зандбайендорф

Зандбайендорф (нем. Sandbeiendorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 280 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,9 км². Диңгеҙ кимәленән 42 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — BK.