yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лимбя-Яха (йылға)

Лимбя-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ване-Парод ҡушылдығының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 139 км.

# Лимбя-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071544
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307154
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Возой-Шор

Возой-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харбей йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Возой-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303370
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Телис

Телис — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бенжереп йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Телис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200202
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йоҡ (Тере Танып ҡушылдығы)

Йоҡ — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһындағы йылға, Тере Танып ҡушлдығы. Йылғаның оҙонлоғо 64 км, бассейны майҙаны — 596 км².

# Йоҡ (Тере Танып ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

(тамағынан)
* 4,8 км: Тибел (уң)
* Усаҡйылға (уң)
* Тагиема (һул)
* Һикияҙ (уң)
* 23 км: Бәрмүш (уң)
* Ҙур Бәлзүгә (уң)
* Бәләкәй Бәлзүгә (уң)
* Мәнәгез (һуп)
* Мыкшур (уң)
* 39 км: Кәлтә (уң)
* Сәгәл (уң)
* Шардак (уң)
* Андреевка (һу)
* Балайылға (уң)
* Мәтәш (уң)
* Сәләй (уң)
* Арсенов Ключ (һул)
* Элиныш (уң)
* Бәҙрәш (уң)
* Беляшка (уң)
* Шапочная (һул)

# Йоҡ (Тере Танып ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса, дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025919.
# Крутая (Оло Якшанга ҡушылдығы)

Крутая — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Якшанга йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Крутая (Оло Якшанга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041936
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004193
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нораю

Нораю — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Нораю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000084968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008496
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Медейна

Медейна, йәки Медейне (йыш ҡына Жворуна менән бутайҙар) — урман, ағастар һәм хайуандар алиһәһе, литва мифологияһының иң төп аллаларының береһе.
Тәүге тапҡыр XIII быуатта Ипатьев йылъяҙмаһында телгә алына. Король Миндовг ғибәҙәт ҡылған аллалар исемлегендә бар.
Малала хроникаһында Медейна менән бер рәттән Жворуна ла телгә алына. XV быуатта поляк тарихсыһы Ян Длугош Медейнаны Рим Дианаһы менән сағыштыра. Шулай уҡ уны Даукша Микалоюс, Ян Ласицкий, Быховец хроникаһында телгә алалар.
Альгирдас Юлиус Греймас фекеренсә, Медейна яңғыҙаҡ, хисле, сибәр, әммә кейәүгә сығырға телмәгән ҡыҙ, һунарсы йәки бүре инәһе (Вилкмерге — йәш бүре инәһе) булып күренә.
«Ҡуян эҙҙәре» тип исемләнгән ҡайһы бер изге таштар Медейна культы урыны булған тип һанала.
Литва суҡындырылғандан һуң Медейна культы яйлап юҡҡа сыға, уның статусы урмандар рухы Лауманың статусы менән тигеҙләнә.
# Рытыввыв-Лель

Рытыввыв-Лель — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лель йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Рытыввыв-Лель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002232
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100223
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үҙгәрештәр китабы

«И цзин» (Ҡыт.|易經|易经|Yì Jīng}}ғәҙәти 易經, упр.ябайлаштырылған易经, пиньинь: Yì Jīng), йәки «Чжоу И» (周易) — иң тәүге ҡытай фәлсәфәүи текстарының береһе. Иң тәүге ҡатлам булараҡ, ғәҙәттәгесә б. э. т. 700 йылдар тип билдәләнә. Әҫәр күрәҙәселек ҡылыу өсөн тәғәйенләнгән. Китап 64 гексаграмманан тора. Б. Э.К II быуатта боронғо Ҡытай философы Конфуций (Кун Фу-цзы) тәғлимәте ошо китапты ҡанун итеп алған.
«Үҙгәрештәр китабы» — Көнбайыш илдәрендә ҡабул ителгән исеме. «И цзин» дөрөҫ тәржемәһе, бик матур яғымлы булмаған — «Үҙгәрештәр ҡануны» тип тәржемә ителә.

# Үҙгәрештәр китабы
## Тарихы

Чжоу и Ҡытай тарихындағы тәүге күрәҙәлек итә торған система түгел икәне билдәле. Үҙгәрештәр китабына тиклем булған «Ляньшань» 《連山》 Ся һәм «Гуйцан» 《歸藏》 Шан-инь тигән системалар телгә алына, әммә уларҙың исеменән башҡа бер ни билдәле түгел.

# Үҙгәрештәр китабы
## Әҫәрҙең эстәлеге

Йәшәп килгән үҙгәрештәр китабы Чжоу династияһы дәүерендә барлыҡҡа килгән.
Әҫәр 64 символ гексаграмманан тора. Уның һәр береһе йәшәйештә була торған хәлде даими үҫеш күҙлегенән күрһәтә. Символдар алты һыҙыҡтан тора; һыҙыҡтар әлеге хәлаттың эҙмә-эҙлекле үҫешен аңлата. Һыҙыҡтар бөтөн йәки өҙлөклө була. Бөтөн һыҙыҡты ҡара төҫ, өҙлөклө һыҙыҡты аҡ төҫ менән күрһәткән вариаттар ҙа бар. Аҡ төҫ актив хәлде, яҡтылыҡты, көсөргәнешлекте (ян) саҡылдыра. Ҡара төҫ пассив хәл, ҡараңғылыҡ, ҡарышмағанлыҡты күрһәтә. Һыҙыҡтарҙы аҫтан өҫкә уҡыу ҡабул ителгән (киреһенсә лә булыуы мөмкин). Уларҙың эҙмә-эҙлекле урынлашыуы йәшәйештең төрлө хәлдәре тураһында һөйләй.
Һәр гексаграмма өсәр триграмманан тора. Таблицала хәл-ваҡиғалар үҫешенең 64 варианты бирелә. Гексаграмманың һәр һыҙығы өсөн күрәҙәсегә әҙер афоризмдар йыйынтығы бар. Күрәҙә ҡылыу өсөн осраҡлы рәүештә гексограмма төҙөргә кәрәк. Бының өсөн тимер аҡса йәки меңяпраҡ ботағын ҡулланалар. Ваҡ аксаны ырғытып, ҡайғы яға менән төшкәненә карап, бөтөн йәки өҙлөклө һыҙыҡтарҙан торған гексаграмма төҙөйҙәр. Шулай итеп алты мәртәбә осраҡлы рәүештә бөтөн йәки өҙлөклө һыҙыҡтарҙан торған гексаграмма төҙөлә. Килеп сыҡҡан гексаграмма өсөн таблицанан тейешле вариантта һайлап алырға кәрәк.
Был система — күп быуаттар буйы донъяны, ысынбарлыҡты, матурлыҡты күҙәтеп йыйылған тәжрибә емеше.

# Үҙгәрештәр китабы
## Гексаграммалар төҙөлөшө

Математиктарҙы Үҙгәрештәр китабында һыҙыҡтарҙың урынлашыу тәртибе ҡыҙыҡҙындыра. Әлегә тиклем һыҙыҡтарҙың урынлашыу тәртибендә законлылыҡ бармы, әллә хаотик рәүештәме икәне асҡланмаған. Ҡайғы бер законлылыҡ булыуы билдәле лә инде.
# Водьма

Водьма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кизьма йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Водьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002970
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сталин һәйкәле (Гори)

Гори ҡалаһында Сталин һәйкәле — Советтар Союзы генералиссимусы И. В. Сталинға арналған скульптура әҫәре.
Сталиндың тыуған ерендә ҡала мэрияһы алдында урынлашҡан булған.

# Сталин һәйкәле (Гори)
## Тарихы

Статуяның бейеклеге — 6 метр, өс яруслы гранит постаментының — 9 метр.
Сталин тере саҡта уҡ.1952 йылда ҡуйыла.
Н. С. Хрущевтың Сталин һәйкәлдәрен һүтеү кампанияһы осоронда һаҡланып ҡалған. Кандарели ираклий раҫлай: «был һәйкәл эшләй һәм 1956 йылда йыйып алырға тырыша, хатта теләгән, ләкин ул саҡта бөтә Горит аяғын күтәреп, һәм бер нәмә лә килеп сыҡмай. Көн һәм төн палатка ҡоролған монумент һәм халҡын һаҡлап, уны ла һүтергә втихую өсөн».

# Сталин һәйкәле (Гори)
## Һәйкәлде һүтеү

2008 йылдың 3 октябрендә госминистр Грузия европа һәм һәм евроатлантик интеграцияһы мәсьәләләре буйынса дәүләт министры, вице-премьер Георгий Барамидзе Иосиф Сталиндың һәйкәлен Гори ҡала үҙәгенән алыу һәм Гори ҡалаһында асыу планлаштырылған Сталин йорт-музейы бинаһында «Совет оккупацияһы музейы» экспозицияһының бер өлөшө итеү тәҡдимен яһаған. Башланғысты Грузия премьеры Владимир Гургенидзе хуплай.
2010 йылдың 24 июненән 25 июнгә ҡараған төндә артабан күсереү мөмкинлеге менән һәйкәл һүтепгән. Уның урынында 2008 йылдың август һуғышында һәләк булғандарға монумент урынлаштырыласаҡ.
Һынды һүтеү (демонтаж), «урындағы халыҡ яғынан һәйкәлде күсереүгә ҡәтғи ҡаршы ризаһыҙлыҡ сығыштарынан ҡотолоу маҡсатында» төндә ойошторолған. Тирә-яҡ территория кәртәләнгән була, журналистарға төшөрөү рөхсәт ителмәй.
# Билькинка

Билькинка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Билькинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013233
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201323
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Расшеватка

Расшеватка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Калалы йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Расшеватка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500612107000017079
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001707
* Бассейн коды — 05.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Акыль-Чор

Кесе Акыль-Чор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Акыль-Чор йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кесе Акыль-Чор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064928
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306492
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# БатысТалица

БатысТалица — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Талица йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# БатысТалица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200008994
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200899
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Базла (Лебедь ҡушылдығы)

Базла — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лебедь йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Базла (Лебедь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000632
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100063
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Растеряевка

Растеряевка (балка Речка, Раствердяевка) — Рәсәй йылғаһы. Волгоград өлкәһе,Воронеж өлкәһе,Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Растеряевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер, Ворона йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Савала һәм Бузулук йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200512107000007896
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000789
* Бассейн коды — 05.01.02.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Валаам архипелагы

Валаам архипелагы — Ладога күленең төньяҡ өлөшөндәге утрауҙарҙа төркөмө, материктан 22 км алыҫлыҡта тора. Архипелаг 50-нән ашыу утрауҙарҙан тора, уның майҙаны 36 квадрат километрҙы тәшкил итә. Валаам утрауының иң ҙур утрауы — Валаам утрауы, ул архипелаг майҙанының 2/3 өлөшөнән ашыу территорияны биләп тора һәм уның майҙаны 27,8 квадрат километр тәшкил итә; утрауҙың оҙонлоғо 9,6 км, киңлеге 7,8 км. Архипелагтағы ҙурлығы буйынса икенсе утрау — Скитский утрауы. Валаам архипелагы административ рәүештә Карелия Республикаһының Сортавальский районы составында тора.
Валаам архипелагының бәләкәй утрауҙары араһында: Лембос, Святой, Байонный, Крестовый, Московский, Предтеченский, Никоновский, Дивный, Емельянов, Оборона, Голый, Савватий (Гранит), Зосима, Скалистый, Луковая, Овсяный, Ржаной, Никольский, Иоанн Кронштадтский утрауҙары бар. Ҡайһы бер утрауҙар үҙ-ара һәм Валаам утрауы менән күпер аша тоташҡан.
Валаам архипелагы утрауҙарында Валаам ҡасабаһы һәм боронғонан ҡалған Валаам монастыры урынлашҡан, унда хәҙер туристар экскурсияларға килеп йөрөй.
1996 йылдан алып Валаам архипелагы ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереүгә кандидат булып тора.

# Валаам архипелагы
## Географияһы
### Географик урыны

Валаам архипелагы Европаның иң ҙур күлдәренең береһе булған Ладога күленең төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан.

# Валаам архипелагы
## Географияһы
### Климат

Валаам архипелагында яҙ март аҙағында башланып китә. Валаамда йәйге ҡояшлы көндәр материктағына ҡарағанда 30-35 көндән күберәк тора. Архипелагтың уртаса температураһы июлдә 17° С тәшкил итә. Бында ҡыш декабрь башында башланып китә, ер өҫтө ҡар менән ныҡлап ҡаплана. Февраль уртаһында Валаам утрауына яҡын ғына торған Сортавала ҡалаһына (42 км) утрауҙан автомобилдә барырға мөмкин. Валаам архипелагының февралдәге уртаса температураһы −8° С тәшкил итә

# Валаам архипелагы
## Географияһы
### Рельефы

Валаам архипелагы рельефының төрө - бик ныҡ бүлгеләнгән ер төрө. Валаам архипелагының диңгеҙ кимәленән бейеклеге 5,1 — 58,2 м интервалында тора.

# Валаам архипелагы
## Географияһы
### Тәбиғәт

Тәбиғи үҙенсәлектәре архипелагтың урынлашыуы менән билдәләнә. Валаам архипелагы территорияһы тайга зонаһына ҡарай.
Валаам утрауы территорияһында 480-ән ашыу төр үҫемлек иҫәпләнә, уларҙың күптәре монахтар тарафынан үҫтерелгән. Төп утрау булған Валаам башлыса ылыҫлы урман менән ҡапланған (яҡынса 65 % — ҡарағай).

# Валаам архипелагы
## Иҫкәрмә

* ↑ Распоряжение Правительства Российской Федерации № 1301-р от 15 июня 2019 года «О присвоении наименования географическому объекту в Республике Карелия»(недоступная ссылка)
* ↑ Ладожское озеро. Валаам. Обзор (1) (билдәһеҙ). Дата обращения: 30 ғинуар 2010. Архивировано 5 сентябрь 2008 года.
* ↑ UNESCO World Heritage Centre. The Valamo archipelago - UNESCO World Heritage Centre (ингл.). whc.unesco.org. Дата обращения: 17 март 2016.
# Ат-Тур сүрәһе

Ат-Тур сүрәһе (ғәр. سورة الطور‎, Тау ) — Ҡөрьән Кәримдең 52 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 49 аяттан тора.
# Черная Уса

Чёрная Уса — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Черная Уса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200785
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ниғәмәт мәктәбе

Ниғәмәт мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы, Ниғәмәт ауылында урынлашҡан уҡыу йорто

# Ниғәмәт мәктәбе
## Тарихы

1927 йылда Ниғәмәт ауылында наҙалыҡты бөтөрөү мәктәбе ойошторола. Мәктәптең тәүге уҡытыусыһы һәм ойоштороусыһы — Урманшин Сәйет. Архив мәғлүмәттәре буйынса, башланғыс белем биреү мәктәбе 1931 йылда эшләй башлай.
1949/1950 уҡыу йылында 5-се класс асыла. 1950—1951 йылдарҙа 7 йыллыҡ мәктәпкә әүерелә, һәм уҡыусылар яңы бинала уҡый башлай.
1960 йылда уҡытыусы-фронтовик Абзаков Әхмәтситдыҡ Ибраһим улы һәм директор Йосоп Әхмәт улы Ноғоманов инициативаһы менән мәктәптең яңы бинаһын төҙөлә башлай, 1961 йылдың ғинуарынан уҡыусылар яңы мәктәптә уҡыуын дауам итә. 1961/1962 уҡыу йылында һигеҙ йыллыҡ мәктәпкә әйләнә. 1966—1967 уҡыу йылынан мәктәп урта мәктәп итеп үҙгәртелә.
1960 — 1970-се йылдарҙа бында 2-се Этҡол, Байым, Иҫән, Һаҡмар, Түбәнге Яйыҡбай, Үрге Яйыҡбай ауылдары балалары уҡый.
1978 йылда Салауат исемендәге колхоз үҙ аҡсаһына 469 уҡыусыға иҫәпләнгән өс ҡатлы мәктәп төҙөтә.

# Ниғәмәт мәктәбе
## Етәкселәре

* Урманшин Сәйет
* Сәлимов Тажетдин Хәйретдин улы (1934)
* Рафиҡов Камил Фәттәх улы
* Лоҡманов Мансур Ибәтулла улы (1960—1986)
* Ҡайыҡбирҙин Кирәймәргән Әҙеһәм улы (1986—1995)
* Мөхәмәтйәнов Фәрит Әбдрәхим улы (1995—2008)
* Рәхмәтуллин Юлай Йосоп улы (2010—2016)
* Иҫәнбаев Наил Әхмәҙулла улы (2016 йылдан)

# Ниғәмәт мәктәбе
## Уҡытыусылары

* Бикмәтова Шәмсиямал (1928)
* Әминева Зөхрә
* Мәмбәтҡолов Әбүзәр
* Азаматов Ғәлимйән
* Ҡорбанова Рауза
* Камалова Маһи
* Ғатауллин Абдулла Ғөбәйт улы
* Мотаева Рәйсә
* Иҙрисов Ғәйзулла
* Имелбаев Дауыт
* Бураншин Ғөбәйт
* Мәғәфүров Әхтәм
* Дияров Кәрим Мөхәмәҙи улы
* Сөләймәнова Фәрзәнә
* Баймырҙина Фәриҙә Ҡотлоғужа ҡыҙы
* Асаинова Сәғирә Суфиян ҡыҙы
* Сиргалин Ишбулды Нурғәле улы
* Усманова Рәүилә Сибәғәт ҡыҙы
* Сөләймәнова Аминә Нәжметдин ҡыҙы
* Йәнбәкова Лира Исхаҡ ҡыҙы
* Зекрина Мөнирә Ғәббәс ҡыҙы
* Алтынғужина Тәнзилә Хажи ҡыҙы
* Алтынғужин Мостафа Хажи улы
* Мырҙағәлин Әмир Ғилметдин улы
* Ниғмәтуллина Миңзифа Насип ҡыҙы
* Мөхәмәтйәнов Фәрит Әбдрәхим улы
* Ғәлимйәнов Рәил Әхәт улы
* Әхмәҙуллина Фирҙәүес Борисовна
* Хәсәнова Менәүәрә Ғәлимйән ҡыҙы
* Кәримов Фәтҡулла Зәйнетдин улы
* Юлмөхәмәтова Рәйлә Хәлфетдин ҡыҙы
* Иҫәнбаева Рәйсә Миҙхәт ҡыҙы — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Игебаева Римма Хөснихаҡ ҡыҙы (1985 йылдан)
* Ҡорманаева Фәрзәнә Йәүҙәт ҡыҙы
* Хәмитова Земфира Нуриәхмәт ҡыҙы
* Мөхәмәтйәнов Өлфәт Хәмит улы — физика уҡытыусыһы
* Ишмырҙина Гөлйемеш Хөрмәт ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы

# Ниғәмәт мәктәбе
## Матбуғатта

* «Йәшлек» гәзите. 9 сентябрь 2021 Ниғәмәт мәктәбе «Үҫеш нөктәһе» ярҙамында үҫәсәк
* «Аманат» журналы. 10 сентябрь 2021, Баймаҡ районының Ниғәмәт мәктәбе уҡыусылары "Аманат"лы балалар
# Боголюбовка (Стәрлетамаҡ районы)

Боголюбовка (рус. Боголюбовка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 160 кеше. Почта индексы — 453165, ОКАТО коды — 80249820003.

# Боголюбовка (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 57 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Константиноградовка): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 57 км