yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡыҙыл Һаҡмар

Ҡыҙыл Һаҡмар, Урыҫ Бишәйе (рус. Красносакмарск) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Ҡыҙыл Һаҡмар
## Географияһы

Ауыл Һаҡмар йылғаһының уң яҡ ярында округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан яҡынса 2 километр алыҫлыҡта көнбайыштараҡ урынлашҡан.

# Ҡыҙыл Һаҡмар
## Климаты

Климаты уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Ҡыҙыл Һаҡмар
## Тарихы

Урындағы риүәйәттәргә ярашлы, был урында Үрге Бишәй башҡорт ауылы торған булған, Һаҡмар буйында түбәнерәк урынлашҡан Бишәй ауылын Түбәнге тип атағандар. 1920-се йылдарҙың тәүге яртыһында ер Новосамарскиҙан күсеп килгән урыҫтарға һатыла, 1926 йылда башҡорттар яңы урынға (хәҙер Теләүғол) күсенгән. Ауылдың икенсе, рәсми булмаған атамаһы — Урыҫ Бишәйе лә бар.
2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районы Ҡыҙыл Һаҡмар ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙарҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында ҡалған.

# Ҡыҙыл Һаҡмар
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабындағы аңлатмала топонимды ауыл ултырған Һаҡмар йылғаһы менән бәйләй. Ҡыҙыл төҫ иһә — революция символы, тигән ул

# Ҡыҙыл Һаҡмар
## Халҡы

2002 йылда даими рәүештә йәшәүселәр 26 кеше тәшкил иткән (урыҫтар 96 %) , 2010 йылда — 28.
# Стрежная (Каралька ҡушылдығы)

Стрежная — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каралька йылғаһының һул ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Стрежная (Каралька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065437
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306543
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡарамалы (Дим ҡушылдығы)

Ҡарамалы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының һул ярына тамағынан 297 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ҡарамалы (Дим ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024731
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102473
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Илтенбаева Миңзифа Абрар ҡыҙы

Илтенбаева Миңзифа Абрар ҡыҙы (20 ғинуар 1962 йыл) — журналист. 2002 йылдан «Башҡортостан» республика гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары — яуаплы секретары. 1998 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2005).

# Илтенбаева Миңзифа Абрар ҡыҙы
## Биографияһы

Миңзифа Абрар ҡыҙы Илтенбаева (ҡыҙ фамилияһы Игелекова) 1962 йылдың 20 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Яңы Байрамғол ауылында тыуған.
1979 йылда урындағы урта мәктәпте, 1984 йылда Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының башҡорт-рус бүлеген тамамлай.
1984 йылдың 1 февраленән «Совет Башҡортостаны» (1990 йылдан «Башҡортостан») гәзитендә эшләй: тәржемәсе, баш мөхәррир ҡарамағындағы махсус хәбәрсе, бүлек мөдире була. 1998 йылда Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союздарына ағза итеп ҡабул ителә.
2002 йылдан Башҡортостан гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары — яуаплы секретары.
1998 йылда беренсе башҡорт нәфис фильмын төшөргән башҡорт кинематографистары хаҡында мәҡәләләре, әңгәмәләре өсөн Рәсәй Кинематографистар союзының Почет грамотаһы менән бүләкләнә.
2002 йылда Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙерлек һәм уны үткәреү тураһындағы аналитик, публицистик яҙмалары, әңгәмәләре һәм республика журналистар конкурсында беренсе урынды яулағаны өсөн Рәсәй Президенты В.В. Путиндың Указы менән "Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙағы хеҙмәттәре өсөн" миҙалы менән бүләкләнә.
2006 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
2023 йылда "Хеҙмәт батырлығы" миҙалы менән бүләкләнә.

# Илтенбаева Миңзифа Абрар ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2005)
* «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу буйынса күрһәткән ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (2002)
* "Хеҙмәт батырлығы" миҙалы (2023).
# Тыдыль-Кикя

Тыдыль-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының уң ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тыдыль-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067776
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306777
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мимошня

Мимошня — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Углич һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2840 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Мимошня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000004391
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000439
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Серяк

Серяк — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Качка йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Серяк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014219
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101421
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тәйәммүм

Тәйәммүм (ғәр. تيمم‎‎) — Исламда айырым осраҡтарҙа тәһәрәт урынына ҡом йәки махсус таш менән таҙарыныу-һөртөнөү. Тәйәммүм өсөн ҡоро тупраҡ, саң, эзбиз, гипс, цемент, балсыҡ һәм башҡа ҡоро матдәләр ҡулланыла ала.

# Тәйәммүм
## Тарихы

Һижрәнең 5-се йылында (миләди 627 йыл) Бәнү Мусталиҡ ырыуы менән яу тотҡанда, мосолмандар тәһәрәт өсөн һыу таба алмай. Шул мәлдә Мөхәммәт пәйғәмбәргә тәһәрәт һәм тәйәммүм тураһында аят иңә.
* Әй иман килтереүселәр! Намаҙ уҡырға торһағыҙ, йәғни намаҙ уҡырға теләп, үҙегеҙ тәһәрәтһеҙ булһағыҙ, йөҙҙәрегеҙҙе маңлай сәстәренән эйәк аҫтына, бер ҡолаҡтан икенсе ҡолаҡҡа ҡәҙәр, унан ҡулдарығыҙҙы терһәктәргә тиклем йыуығыҙ. Йәнә башығыҙға мәсех ҡылығыҙ. Йәнә аяҡтарығыҙҙы шайтан ашыҡҡа тиклем, уның үҙен дә, йыуығыҙ. Нәжескә ҡағылған булһағыҙ, тулы ғөсөл ҡойоноғоҙ.Әгәр һеҙ сирле булып, һыу тейҙереү зыян килтерерлек булһа, йәки сәфәрҙә булһағыҙ, тәһәрәтегеҙ боҙолған йә ҡатындарға ҡағылған осраҡта һыу таба алмаһағыҙ, таҙа тупраҡ, һәм ҡом шикелле ер енесенән булған нәмгә тәйәммүм һуғығыҙ. Йөҙҙәрегеҙгә һәм ҡулдарығыҙға шуның менән мәсех ҡылығыҙ, йәғни бер мәртәбә һуғып, йөҙөгөҙгә мәсех ҡылығыҙ, икенсе мәртәбә һуғып, ҡулдарығыҙға мәсех ҡылығыҙ. Аллаһы тәғәлә һеҙгә диндә тарлыҡ ҡылырға теләмәҫ, ләкин Ул һеҙҙе тәһәрәтһеҙлектән йәки гонаһтан пак ҡылыуҙы теләр. Сөнки тәһәрәт гонаһтарға кәфәрәттер. Тәйәммүмгә рөхсәт биреп Үҙенең ниғмәтен тамамлауҙы теләр, шәйәт, һеҙ Аллаһы тәғәләнең ниғмәттәренә шөкөр итерһегеҙ.
* Әл-Мәида 5:6

# Тәйәммүм
## Тәйәммүм сәбәптәре

Ҡом менән таҙарыныу шундай осраҡтарҙа рөхсәт ителә:
* Әгәр 2-3 километр радиуста тәһәрәт алырлыҡ һыу табылмаһа
* Әгәр һыу тейгән осраҡта яраның боҙолоу хәүефе, һыуыҡ тейеү ихтималы булһа һәм башҡалар
* Әгәр дошман, юлбаҫарҙар һәм башҡалар яғынан хәүеф булһа
* Һыу әҙ булып, эсерлек кенә ҡалған булһа

# Тәйәммүм
## Тәйәммүм ҡылыу тәртибе

Тәйәммүм совершается следующим образом:
* Тәйәммүм алырға ниәт ҡылына.
* Устарҙы асып ер енесенән булған нәмәгә (ҡом, тупраҡ йәки саң) һуғырға. Ҡулға йоғоп ҡалғанын устарҙы һуғып төшөрөргә.
* Асыҡ ус менән битте һөртөргә
* Икенсе тапҡыр ергә һуғып алғас, уң ҡулды бармаҡ осонан терһәккә тиклем һөртөп сығырға.
* Өсөнсө тапҡыр һуғып алғас, һул ҡулды бармаҡ осонан терһәккә тиклем һөртөп сығырға.

# Тәйәммүм
## Боҙолоу шарттары

Тәһәрәтте ни боҙа, тәйәммүмде лә шул боҙа. Тәйәммүм ҡылыр шарттар юҡҡа сыҡҡанда (мәҫәлән, һыу табылһа йә яра төҙәлһә) тәһәрәтте һыу менән яңыртыу фарыз.
# Кагул (ҡала)

Кагул (молд. Cahul) — Молдовалағы ҡала. Кагул районының административ үҙәге.
2016 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 40 900 кеше йәшәй.
# Ҡоро Лыпья

Сухая Лыпья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лыпья йылғаһының уң ярына тамағынан 0,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ҡоро Лыпья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004228
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100422
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юғары Башап

Юғары Башап (Үрге Башап, Башапбаш; рус. Верхний Ашап) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Яңы Башап ауыл биләмәһенә ҡарай.
Почта индексы — 618165, ОКАТО коды — 57204831002.
Ауыл район үҙәге Барҙа ауылынан яҡынса 37 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Юғары Башап
## Халыҡ һаны

2010 йылдың 14 октябрендә уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 74 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 37 ир һәм 37 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда ауылда 109 кеше йәшәгән.

# Юғары Башап
## Климаты

Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.

# Юғары Башап
## Тарихы

1834 йылда ауылдың 12 йортонда 63 кеше йәшәгән, бөтәһелә башҡорттар булған. 1859 йылда йорттар һаны үҙгәрмәһәлә, ауылда йәшәүселәр һаны 88 кешегә еткән.
Профессор Ә. З. Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
* Башкиры д. Верхоашапово по VIII ревизии 1834 г.
* Шикай Акбашев — юртовой есаул, 43 лет, умер в 1825 г., сыновья хорунжий Габдулхарис 34 лет (сын Камалетдин 7), Земалитдин 14, Гималитдин 6 лет.
* Габдулханнан Шикаев 29 лет, брат Сиразитдин 26 лет.
* Мустаким Мусаликов 56 лет, умер в 1829 г., сын Канзай 47 (сыновья Мухаметзян 5, умер в 1820 г., Гамалитдин 14, Фарвазитдин 5 лет).
* Бакир Мустакимов 42 лет, сыновья Гумер 5, Габдулвасык 3, Габдулбасыр 1 год, брат Мухаметамин 10 лет.
* Мустай Батуров 38 лет, умер в 1833 г., Галиулла 14 лет.
* Юсуп Асмягулов 66 лет, сын Назмитдин 4 лет.
* Сагит Надуров 55, умер, сыновья Мухамедьяр 33 (сыновья Махмутяр 9, Сайфутдин 7, Шарафутдин 2 лет), Мухаматамин 21 год, Магау 18 лет.
* Габдулмин Надуров 61 год, сыновья Габдулкадыр 27, Мухаметсадык 20, Габдулхалик 4, умер в 1820 г., Габдулгани 14 лет.
* Науширван Юсупов 40 лет, сыновья Шайгабутдин 23, Ширеяздан 9, Шагамардан 6 лет.
* Мухрах Мажитов, сын Мухаран 1, причислены из 7-й юрты в 1830 г.
* Хамит Халитов 42, сын Шагабитдин 6 месяцев.
* Халит Надуров 45, причислен в д. Новоашапово в 1820 г., сын Сайфулмулюк 1 год.
* Хабибулла Халитов 21 год, брат Габдулнафик 2 лет, причислены в д. Новоашапово в 1820 г.
* Афлятун Халитов 16 лет, причислен в д. Новоашапово в 1820 г.
* Габдувахит Халитов 11 лет, причислен в д. Новоашапово в 1820 г.
* Зайнубашир Халитов 8 лет, причислен в д. Новоашапово в 1820 г.
* Габдулмугиз Габдулкаримов, причислен из д. Усть-Тунторово в 1833 г.
* Всего в д. Верхоашапово мужского пола 37, женского — 26 душ.
# Бөрө

Бөрө — күп мәғәнәле һүҙ.
* Бөрө (йылға) — Башҡортостандағы йылға.
* Бөрө (ҡала) — Башҡортостандағы ҡала.
# Ҡолошбай

Ҡолошбай (рус. Кулужбаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Үрәкүл ауыл биләмәһе составына керә.

# Ҡолошбай
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1790 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Ҡолошбай ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Оло Ҡатай улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.

# Ҡолошбай
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| - | 182 | 206 | - |
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар йәшәй.
# Шемышейка (Рутка ҡушылдығы)

Шемышейка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шемышейка (Рутка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000044041
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004404
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кирса

Ҡырһа — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Ҡыҙыл йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кирса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Верхнеуральск гидроузеленән Магнитогорск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000212112200001725
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200172
* Бассейн коды — 12.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пильня

Пильня — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хайпудырская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Пильня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008638
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һамар ауыл Советы (Хәйбулла районы)

Һамар ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Һамар ауылы.

# Һамар ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Һамар ауыл Советы (Хәйбулла районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Һамар ауылы,
* Быҙаулыҡ ауылы,
* Хворостянка ауылы.
# Кашкамяк

Кашкамяк (Качатокомяк) — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уза йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Кашкамяк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035680
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003568
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡая көмбәҙе мәсете

Ҡая көмбәҙе, Ҡая өҫтөндә көмбәҙ (ғәр. مسجد قبة الصخرة‎ — Ма́сджид Ку́ббат ас-Са́хра; йәһ. כיפת הסלע‎) — Иерусалимдә Храм тауында Нигеҙ ташы өҫтөндә, Әл-Аҡса мәсетенән йыраҡ түгел, урынлашҡан изге мәсет. Ислам архитектураһының иң боронғо ҡомартҡыларының береһе. Мәсет дөрөҫ пропорциональ һыҙаттар менән төҙөлгән, эске яғы бай мозаикалы орнамент менән биҙәлгән.
# Чул (Чиндата ҡушылдығы)

Чул — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чиндат йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Чул (Чиндата ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017708
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201770
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# А. М. Матросов исемендәге Үҙәк Мәҙәниәт һәм ял паркы (Ишембай)

А. М. Матросов исемендәге Үҙәк Мәҙәниәт һәм ял паркы (Ишембай) — Ишембай ҡалаһындағы Үҙәк парк. 1946 йылда нигеҙ һалына.
Парк Совет, Бульвар, Стахановсылар һәм Йәшел урамдары сатында урынлашҡан.

# А. М. Матросов исемендәге Үҙәк Мәҙәниәт һәм ял паркы (Ишембай)
## Тарихы

Мәҙәниәт һәм ял паркына нигеҙ 1948 йылда Ҡала йәштәре паркы булараҡ һалына.
Совет йылдарында паркта аттракциондар бик күп була. Бәләкәй генә паровозлы балалар тимер юлы, тирә-йүнде күҙәтеү тәгәрмәсе, кәруселдәр, һәр төрлө атынмаҡтар, хатта американ тауы ла бар ине. Бөгөн улары ла ҡалмаған тиерлек. Хәҙер улар юҡҡа сыҡҡан.
2000-се йылдар башында «Күңелле йәйғор» аттракционы ҙур популярлыҡ менән файҙалана, «КМЗ-012ч» йәки «Беларус-132Н» бәләкәй тракторы һәм 12 (24) йәки 16 (32) кеше ултыртыуға иҫәпләнгән бер-ике тағылма вагонда бигерәк тә балалар ата-әсәләре менән йөрөргә ярата.
Ҡала паркы бер нисә тапҡыр хужаһын алмаштыра. Муниципаль мөлкәтте хосусилаштырғандан һуң, ҡайһы бер шәхси эшҡыуарҙар паркты тейешенсә ҡарауға иғтибар бүлмәй.
Ишембай районы муниципаль районының хакимиәт башлығы М. Х. Ғайсиндың 2010 йылдың 15 һәм 22 октябрҙәге ҡарарҙары менән парк биләмәһе «ЭКО» муниципаль-унитар предприятиеһына ҡуртымға тапшырыла, ә биләмәләге күсемһеҙ милек объекттары предприятиеға хужалыҡ эштәрен алып барыуҙа ҡулланыу өсөн бирелә.
2015 йылда ҡаланың үҙәк мәҙәниәт һәм ял паркында тулыһынса реконструкция үткәрелә. Диаметры 10 м булған төҫлө-музакаль фонтан ҡорола. Мәҙәни саралар үткәреү өсөн сәхнә, төрлө уйындар майҙансығы булдырыла. Заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған балалар майҙансығы ағастан эшләнгән матур, ҙур караптан ғибәрәт. Яңы һалынған һуҡмаҡтарға асфальт түшәлә йәки тротуар плиткалары һалына. Иҙәненә йомшаҡ резина материал түшәлгән баскетбол, волейбол майҙансыҡтары йәштәрҙе үҙенә саҡырып тора. Йәйгеһен йүгереү, ҡышын саңғыла рәхәтләнеп йөрөп була хәҙер. Бынан тыш паркты яңы ағастар ҙа матурлай.  2011 йылда йәйгеһен ике яңы аттракцион ҡуйыла: батут һәм бәләкәстәр өсөн аккумуляторҙарҙа йөрөгән уйынсыҡ машиналар, шулай уҡ сауҙа нөктәләре лә эшләй башлай.

# А. М. Матросов исемендәге Үҙәк Мәҙәниәт һәм ял паркы (Ишембай)
## Киләсәккә эштәр

Киләсәктә күсмә цирктарҙы тамашаларын паркта ҡуйырға саҡырырға ниәтләй бөтмөр хужалар.

# А. М. Матросов исемендәге Үҙәк Мәҙәниәт һәм ял паркы (Ишембай)
## Иҫтәлекле урындар

* А. М. Матросов һәйкәле — 1974 йыл.
* Фонтан
* Төҫлө-музыкаль фонтан
* «Бөркөт» скульптураһы