yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рассоха Кесе Крутой

Рассоха Кесе Крутой — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Крутая йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Рассоха Кесе Крутой
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052994
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005299
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дринфельд

Дринфельд — йәһүд фамилияһы.

# Дринфельд
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Дринфельд Гершон Ихелевич (29 февраль 1908 йыл — 18 август 2000 йыл) — украин совет математигы. Физика-математика фәндәре докторы.
* Дринфельд Владимир Гершонович (14 февраль 1954 йыл) — СССР, украин һәм Америка математигы. Чикаго университетының атҡаҙанған профессоры.
# Рассоха-Чецы

Рассоха-Чецы — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чеца йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Рассоха-Чецы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005001
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Таежный Катык

Таёжный Катык — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Катык йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Таежный Катык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201957
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фәтүә

Фәтүә (ғәр. فتوى‎;юридик нәтижә, ҡарар) — мөфтөйҙең дини, юридик (шәриғәт) мәсьәләһе буйынса (Ислам дине булған илдәрҙә — сәйәси проблемалар буйынса ла) ҡарары йәки фекере. Мөфти мөстәкил рәүештә закон сығармай, ә мосолман хоҡуҡтарының дүрт нигеҙенә: (Ҡөрьән, Сөннә, Ижмағ, Ҡыяс) йәки үзенән өҫтәрәк торған дин һәм хоҡуҡ белгестәренең — мөжтәһиттәрҙең фәтеүәһенә таянып эш итә, фәтеүәлә уның һылтанмаларын, сығанаҡтарын күрһәтә. Ҡайһы бер ваҡыттарҙа фәтеүәләр ғөләмә һәм фикхтарҙың килештерелгән уртаҡ фекере рәүешендә лә иғлан ителә. 1935 йылда әл-Әзһәрҙә фәтеүә биреүсе дин ғалимдары шураһы төҙөлдө. Диниә назараты мөфтиҙәре үҙҙәре фәтеүә сығаралар.
# Медногорск

Медного́рск — Ырымбур өлкәһенең өлкә әһәмиәтендәғе ҡала. «Медногорск ҡала округы» муниципалитетын төҙөй. Ҡыуандыҡ районы анклавы.

# Медногорск
## Күренекле кешеләр

* Ҡунаҡова Рәйхәнә Вәлиулла ҡыҙы, профессор, Башҡортостандын фәндәр академияһы вице-президенты ҡалала мәктәпте тамамланы.

# Медногорск
## Искэрмэлэр

* ↑ Генеральный план города Медногорск. 11. Основные технико-экономические показатели. стр. 81
* ↑ БД ПМО Оренбургской области. Город Медногорск

# Медногорск
## hылтанмалар

* Медногорск в энциклопедии «Мой город»
* История Оренбуржья — Медногорск
# Үтәбай (исем)

Үтәбай — башҡорт ир-ат исеме.

# Үтәбай (исем)
## Этимологияһы

Үтәбай (баш.) — үтә яҡшы, иң яҡшы, тиңдәше булмаған мәғәнәһендә. Көтөп, теләп, һорап алған бала тигәнде аңлата.

# Үтәбай (исем)
## Фамилияла

Үтәбай-Кәрими Рауил Алексей улы, Үтәбаев Рауил Алексей улы (30 август 1933 йыл — 4 март 2005 йыл) — уҡытыусы, ислам белгесе, шәрҡиәтсе, тәржемәсе. 1988—1992 йылдарҙа Өфөләге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре.
Үтәбаева Маһинур Мөхлис ҡыҙы (17 ноябрь 1930 йыл — 13 июнь 2013 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе. 2001—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Сәйәси золом ҡорбандары ассоциацияһы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы, Рәсәй Сәйәси золом ҡорбандары ассоциацияһының почетлы ағза­һы.
Үтәбаев Әхмәр Ғүмәр улы (29 ғинуар 1960 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, шағир һәм журналист. Башҡортостан Яҙыусылар союзы (1992), Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы Журналистар союздары (2006) ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2007).
Үтәбаев Мөхлис Суфиян улы (5 февраль 1888 йыл — 28 декабрь 1970 йыл) — ислам дине әһеле. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
Яйыҡбай Үтәбаев (1790 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы) Асҡар ауылында йәшәгән. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
Үтәбаева Фәйрүзә Юныс ҡыҙы — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.

# Үтәбай (исем)
## Ауылдар

Үтәбай (рус. Утябаева) — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы ауыл. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.
# Кече (баш кейеме)

Кече, келеш (алб. qeleshe, plis, qylaf) — албан милли баш кейеме, аҡ төҫтә, тирәсһеҙ тегелгән башлыҡ. Албандар йәшәгән биләмәләрҙә киң таралған, әлеге ваҡытта албан милли халыҡ кейемдәренең бер өлөшө булып тора. Башлыҡтың бейеклеге ниндәй төбәктә йәшәүҙәренә ҡарай.

# Кече (баш кейеме)
## Этимология

Баш кейеменең стиле Иллирия баш кейеме стиленә оҡшаш.
qeleshe исеме «йөн» (lesh) албан һүҙенән килеп сыҡҡан,; plis һүҙе — *p(i)litja протоалбан, filiz германия, pellis латин, πῖλος pilos грек һүҙҙәре менән бәйле һәм шулай уҡ пилос кеүек билдәле.

# Кече (баш кейеме)
## Тышҡы күренеше

Кече тауҙа йәшәгән албандарҙың традицион кейеменең бер өлөшө булып тора һәм Албанияның милли символдарының береһе булараҡ ҡарала. Аҡ башлыҡ һәм аҡ феска ғосман осоронда сығышы менән албан халығынан булғанды ҡылыҡһырлай, бигерәк тә мосолмандарҙа.
Гега албандар этнографик төркөмдәре Албанияның төньяғында йәшәй, уларҙың башлыҡтары киҫелгән ярымтүңәрәк формаһында, ә Албанияның көньяғында йәшәүселәрҙең (тоски) кәпәстәре юғары, бигерәк тә Гирокастр һәм Влера янында, Myzeqe тигеҙ ер районынан тыш. Албанияның ҡайһы бер көньяҡ төбәктәрендә кәпәстә ҙур булмаған сығып торған өлөшө була. Ғәҙәттә, бер баш кейемен етештереү өсөн аҡ төҫтәге йөн кейеҙ киҫәге етә.
Круя ҡалаһы кече баш кейемен етештереүсе булараҡ билдәле. Тирана районында туй тантанаһына ирҙәр ошо баш кейемен кейә.
Косовола гега-албандарҙан тыш, кече баш кейемен сербтар ҙа кейә, уларҙа сер. plis, terlema, ćeča исеме аҫтында билдәле.
# Толкуляй

Толкуляй — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Азясь йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Толкуляй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027575
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002757
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бәҙретдинов

Бәҙретдинов — фамилия.
* Бәҙретдинов Миңнулла Бәҙретдин улы (1901—1943) — Советтар Союзы Геройы (1944). Граждандар һəм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы.
* Бәҙретдинов Йәғәфәр Зәйнәғетдин улы (1912/1914—2001) — финансы-иҡтисадсы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1974), Бөйөк Ватан һуғышы яугире.
* Бәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы (1931 т.) — БАССР-ҙың халыҡ артисы (1977).
* Бәҙретдинов Рәғиб Мәрүәретдин улы (1931 т.) — Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.
* Бәҙретдинов Сәлимйән Миңләхмәт улы (1950 т.) — яҙыусы, журналист, Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990).
# Бабур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк драма театры

Бабур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк драма театры — Ҡырғыҙстандың ҡалаһы Ошлә урынлашҡан драма театры, иҫке профессиональ театр Ҡырғыҙстан, Үҙәк Азиялағы иҫке театры икенсе.

# Бабур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк драма театры
## Театр тарихы

1914 йылда Рахмонберди Мадазимов етәкселегендә Ош ҡалаһында рус-ерле мәктәптә уҡытыусы Балтыходжа Султанов менән бергә театр түңәрәгенә нигеҙ һала.
1918 йылда Рахмонберди Мадазимов етәкселегендә Ош өйәҙе мәғрифәтселек уҡытыусылар һәм башҡа эшмәкәрҙәр Иброхим Мусабоев, Бекназар Назаров, Журахон Зайнобиддинов, Назирхон Камолов, Абдурашид Эшонхонов, А. Саидов менән бергә театрындағы үҙешмәкәр түңәрәккә концерт бригадаһы базаһында нигеҙ һалына Төркөстан фронттың Реввоенсоветы янындағы тәүге тапҡыр Ҡырғыҙстан урындағы мосолман актёр. Театр труппаһын ойоштора Рахмонберди Мадазимов хәрәкәткә беренселәрҙән булған Ҡырғыҙстан һәм беренсе художество етәксеһе театрға нигеҙ һала. 1919 йылдың труппаһы драма түңәрәге барлыҡҡа килә. Артабан труппаһы артистары Абдукодир Исхоков, Исроилжон Исмоилов, Жалит Собитов ҡушыла. Труппалары булған был театр сәнғәтен үҫтереүгә генә түгел, ә профессиональ музыка сәнғәтен үҫтереүгә һәм көньяҡтан Ҡырғыҙстан. Труппаның үҙ репертуары, театрҙағы спектаклдәрҙән тыш концерттар программаһында күп һанлы була, шулай уҡ эшкәртелгән халыҡ көйләү өсөн спектакль музыкаль оҙатыуһыҙ башҡарыу, музыканттары барлыҡҡа килтерә-профессионалдар. Бабур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк драма театры труппаһы артабан эшләү өсөн нигеҙ булды.
Бабур исемендәге Ош театры Үҙәк Азиялағы иҫке театр, Ташкентта Хәмзә исемендәге Үзбәк милли академия драма театры һуң (1913-27 февралендә 1914 йылы ойошторолған).

# Бабур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк драма театры
## Театр тарихында иҫтәлекле даталар

* 2004 йылда «Академия театры» исеме бирелә.
* 1991 йылда Бабур исеме бирелә.

# Бабур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк драма театры
## 100 йыллыҡ юбилей саралары

* 2018 йылдың 20 октябриндә Бабур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк драма театрының 100 йыллыҡ юбилейен байрам итеү тураһындағы указға ҡул ҡуйылды. Уға ярашлы ойоштороу комитетының составы раҫланды, Республика Хөкүмәтенә сараларҙы әҙерләү һәм үткәреү планын эшләргә ҡушылды.
# Мәктүб

Мәктүб — шиғри хат яҙыусының йә иһә шағирҙың тормош менән булған уй-фекерен һәм тойғо-хистәрен белдереү өсөн ҡулланыла фәлсәфәүи әҫәр.
# Тоҙ-Аҡкүл

Тоҙ-Аҡкүл рус. Таузаткуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Уйылға районындағы күл.

# Тоҙ-Аҡкүл
## Географияһы

Силәбе өлкәһенең Уйылға районында, Оло Шумаков ауылынан 3 км көньяҡтараҡ урынлашҡан.
Координаттары: 54°25'55"N 61°53'23"E

# Тоҙ-Аҡкүл
## Тасуирламаһы

Силәбе өлкәһенең иң тоҙло күлдәренең береһе
Күл соҡоро - "һауыты" - һыу йыуып барлыҡҡа килгән.
Һыу көҙгөһө майҙаны 14,5 км²; иң тәрән урыны 0,45 метр, уртасаһы - 0,28 м; һыу массаһы күләме - 4 млн м³. Һыуйыйғыс майҙаны - 159 км².
Ярҙары һөҙәк, төньяҡ өлөшө - һаҙлыҡлы. Төбө тигеҙ, ләмле.
Тоҙ-Аҡкүлдең һыуы аҡмай, бик ҡаты. Тоҙ-Аҡкүл һыуы ныҡ минераллашҡан (120—200 г/л), тоҙ ултырмалары күп. Шул арҡала һыуы ла ағарып күренә, әммә үтәҙек. Яуым-төшөмдән туйына.

# Тоҙ-Аҡкүл
## Тасуирламаһы
### Ҡулланылышы

Һыуы хужалыҡ маҡсаттарында ҡулланылмай. Әммә Тоҙ-Аҡкүл шифалы минераль батҡағы менән дан тота, тип яҙа Силәбе өлкәһе сайттары

# Тоҙ-Аҡкүл
## Флораһы һәм фаунаһы

Күл урман-дала үҫемлектәре менән уратылған. Ныҡ тоҙло булыуы арҡаһында һыуында үҫемлектәре юҡ.
Ихтиофауна йәһәтенән, Төмән ғилми тикшеренеүселәренең мәғлүмәттәре иғтибарға лайыҡ. Улар 2010 йылда Урал һәм Көнбайыш Себер күлдәрендә ҡыҫала кеүектәрҙе өйрәнгәндәр һәм Тоҙ-Аҡкүлде лә күҙәткәндәр. Йыл ныҡ ҡоро килеүе һөҙөмтәһендә күл ныҡ һайыҡҡан һәм тоҙ концентрацияһы артҡан. Һөҙөмтәһен ғалимдар"Экология" журналында баҫып сығарған: Тоҙ-Аҡкүлдәге ҡыҫала һымаҡтарҙың башҡа күлдәргә ҡарағанда вағыраҡ булыуын билдәләнгән:" Нами неоднократно была отмечена обратная зависимость роста рачков от общей минерализации водоемов. Наименьшими размерами отличались рачки из наиболее минерализованного оз. Таузаткуль, отнесенного к IV группе.

# Тоҙ-Аҡкүл
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә ХVIII быуаттағы сығанаҡтарҙа күл атамаһы Тузат-Куль тип яҙып алыныуын билдәләй, башҡорттар үҙҙәре Тозак-Куль («белое, соленое озеро» или Ак-Куль — «белое озеро (тоз — «соль», ак — «белый», куль — «озеро»)) тип атауын яҙа. Йәғни, атама тоҙло аҡ күл тигәндән сығып бирелгән.
# Үҫеш биологияһы

Үҫеш биологияһы — хәҙерге заман биологияһының бүлеге. Организмдың индивидуаль үҫеш (онтогенез) процесын өйрәнә.
Шул уҡ ваҡытта, онтогенездың бөтә этаптары ла өйрәнелә:
Онтогенездың башланғыс этабын, шулай уҡ, эмбриология фәне лә өйрәнә.
Үҫеш биологияһы үҙенсәлеге шунда: ул организмдың үҫешен күләм арауығында ғына түгел, ваҡыт арауығында ла (4 үлсәмдә) өйрәнә.
Хәҙерге үҫеш биологияһы организм формалашыуҙың молекуляр, генетик һәм биохимик механизмдарын өйрәнә. Яралғыларҙың субкүҙәнәк һәм күҙәнәк төҙөлөшө үҙенсәлектәрен өйрәнә.
Фән булараҡ xx быуат уртаһында эмбриология, генетика, молекуляр биология кеүек фәндәрҙең асыштары нигеҙендә формалаша башлай.

# Үҫеш биологияһы
## Өйрәнеү дәирәһе

* Үҫеш процесын молекуляр, күҙәнәк, туҡыма, ағза һәм организм кимәлендә өйрәнә.
* Индивидуаль үҫеш барышында генетик программа информацияһы атҡарылыуҙың фундаменталь проблемалары хәл итеүҙә ҡатнаша.
* Онтогенез барышында, морфогенездың, фенотип үҙгәрештәренең молекуляр нигеҙҙәрен өйрәнә.
* Ҡәҙимге күҙәнәктәрҙең һәм шеш күҙәнәктәренең үҫеү процестарын асыҡлай.
* Күҙәнәк, туҡыма, ағзаларға махсуслашыу, (дифференцировка) күҙәнәк-ара тәьҫир итешеү механизмдарын өйрәнә.
* Организм бөтөнлөгөн тәьмин итеүҙе көйләүсе механизмдарының эҙмә-эҙ ҡабыныу, эшләү үҙенсәлектәрен тикшерә…

# Үҫеш биологияһы
## Төп тикшеренеү йүнәлештәре

* Хайуандарҙың үҫеш биологияһы.
* Үҫемлектәрҙең үҫеш биологияһы.
* Эксперименталь эмбриология.
* Молекуляр биология.
* Үҫештең генетик яҡтан көйләнеше.
* Махсуслашыуҙың молекуляр механизмдары.
* Үҫеш биологияһын өйрәнеүҙә яңы ысулдар булдырыу.
* Онтогенездың цитологик нигеҙе.

# Үҫеш биологияһы
## Бурыс

* Гендардарҙың функцияларын көйләү механизмын өйрәнә .
* Молекуляр кимәлдә күҙәнәктәрҙең махсуслашыу мехенизмын өйрәнеү.
* Айырым ағзаларҙың һәм дөйөм алғанда бөтә организмдың формалашыу (шәкелен) механизмын өйрәнеү .
* Енес формалашыу һәм үҫеү механизмдарын өйрәнеү.
* Регенерация процесының механизмын өйрәнеү . .
* Организмды клонлау проблемаһы .
* Ҡартайыу механизмын өйрәнеү. .

# Үҫеш биологияһы
## Шулай уҡ

* Үҫемлектәрҙең үҫеш генетикаһы
# Салмасов Павел Петрович

Салмасов Павел Петрович (25 март 1930 йыл — 30 октябрь 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы. 1961 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2006) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1990) рәссамы.

# Салмасов Павел Петрович
## Биографияһы

Павел Петрович Салмасов 1930 йылда Ленинград өлкәһе Череповецк районының Рудаков ауылында тыуған. 1953 йылда РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Э. Тюлькин класы буйынса Өфө сәнғәт училищеһының художество бүлеген тамамлай.
1953 йылдан 1955 йылға тиклем БАССР-ҙың Сибай ҡалаһында йәшәй. 1955 йылдан — Өфөлә.
Рәссамдың әҫәрҙәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө), Ырымбур өлкә һынлы сәнғәт музейында, Удмурт (Ижевск) һынлы сәнғәт музейында, шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.

# Салмасов Павел Петрович
## Ижады

Салмасов Павел Петрович — индустриаль һәм ауыл пейзаждары оҫтаһы: «Карьеры. 1958, Сибай», «Рудные отвалы» һәм башҡалар.
Рәссамдың төп эштәре: Окно, х. м., 1958. Переславль Залесский, х. м., 1959. МАЗы идут, х. м., 1960. Холмы в цветах, х. м., 1962. День. Зима, х. м., 1962. Июнь. Сенокос, х. м., 1962. Новые дороги, х. м., 1964. Материнство, х. м., 1966. Хлеб зауральский, х. м., 1966. Зима, х. м., 1966. На новые земли, х. м., 1967. Утром, х. м., 1966—1967. Сентябрь, х. м., 1967. Конец страды, х. м., 1967. Зауралье, х. м., 1967. Утро. Новая деревня, х. м., 1970. Башкирский край. Ирендык, х. м., 1973—1974. В теплице химзавода, х. м., 1974. Озерный край. Доярки, х. м., 1972—1974. В нефтяном крае, х. м., 1974. Отдых, х. м., 1974. Поздней осенью, х. м., 1974. В степи, х. м., 1974. Башкирский аул, х. м., 1974.
Рәссамдың «Зауралье». «Материнство», «Утро хлебороба» серияларынан акварель эштәре билдәле.
«Садам цвести» һәм «Спорт» фрескалары Ишембай ҡалаһының С. М. Киров исемендәге нефтселәр Мәҙәниәт һарайы интерьерында, 1960 йыл (Назаров Михаил Алексеевич менән берлектә).
Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы бинаһында «Нефтехимик» керамик панно, Өфө, 1965 йыл (М. А. Назаров, Б Я Палеха, Н. А. Русских менән берлектә ).
«Синтезкаучук» заводының Мәҙәниәт һарайында интерьерҙың эскиз биҙәктәрен һалған, Стәрлетамаҡ, 1967 йыл (М.А. Назаров менән берлектә).

# Салмасов Павел Петрович
## Күргәҙмәләре

* Республика, Өфө, 1957 йылдарҙан алып, йәштәр күргәҙмәләренән тыш, бөтә күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.
* БАССР рәссамдары әҫәрҙәренең декада күргәҙмәләре, Мәскәү, Ленинград, 1969 йыл.
* «Социалистик Урал» зона күргәҙмәләре: Свердловск, 1964; Пермь, 1967; Силәбе, 1969; Өфө, 1974.
* В.И. Лениндың тыуыуына 100-йыл айҡанлы БАССР рәссамдары әҫәрҙәре күргәҙмәләре, Ульяновск, 1970.
* 3 зона рәссамдар әҫәрҙәре күргәҙмәһе, Мәскәү, 1971.
* РСФСР автономиялы республикаларҙың рәссамдары әҫәрҙәре күргәҙмәһе, Мәскәү, 1971.
* Ҡарағалпаҡ АССР-ында башҡорт сәнғәте декадаһы менән бәйле БАССР рәссамдары әҫәрҙәре күргәҙмәләре, Нукус, 1976.
* ВЛКСМ-дың 40 йыллығына арналған бөтә союз йәштәр художество күргәҙмәһе, Мәскәү, 1958.
* «Совет Рәсәйе» бөтә рәсәй художество күргәҙмәһе, Мәскәү, 1960.
# Вируслы гепатит

Ҡалып:Infobox disease
Вируслы гепатит (лат. Hepatitis viruses) — вирустар ҡуҙғыта торған бауыр шешеүенең дөйөм исеме; вирустар тыуҙырған бауыр ауырыуы.
Ауырыу гепатотроплы вирустар тарафынан китереп сығарыла һәм бауыр ауырыуҙарының 60%-ын тәшкил итә. Бөтән донъя сәләмәтлек һаҡлау ойошмаһы классификацияһы (1973) буйынса билдәләнгән А, В, С, Д, Е (ВГА, ВГВ, ВГС, ВГД, ВГЕ) тибындагы вируслы гепатиттар күберәк өйрәнелгән.

# Вируслы гепатит
## Ауырыуҙы өйрәнеү тарихы

Һары ауырыуы гепатитның йоғошло тәбиғәте тураһындағы фараз Гиппократ дәүеренән (Б.Э.Т. V-IV быуат) мәғлүм. XIX быуат аҙағында Рәсәй терапевты С.П. Боткин бауыр ауырыуҙары төркөменән йоғошло-катараль һарыны («Боткин ауырыуы») айырып билдәләй. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында инъекция юлы менән күсә торған гепатит асыла. 20 быуаттың икенсе яртыһынан йоғошло гепатиттарҙың киң таралыуы теркәлә, шул сәбәпле улар интенсив рәүештә өйрәнелә башлай. 1973 йылда Америка ғалимы С. Фейнстоун А гепатитын китереп сығарыусы вирусты аса, 1975 йылда В гепатитына ҡаршы вакцина эшләнә. 1970 йылдарҙа E, J, T-TY гепатиттары һәм аҙ өйрәнелгән SEH-вирустары менән бәйле һаналған вирустар асыла. Диагноз куйыу өсөн ҡыйын һаналған хроник Д гепатитының ғәҙәти булмауы асыла. ВГА һәм ВГЕ гепатиттарын хроник йөрөтөүсөләр тасуирланмаған. ВГВ һәм ВГС төрҙәре наркомандар араһында күберәк таралған (ауырыу инъекция һәм гемоконтакт юл менән күсә); гемофилия менән ауырыусылар, гомосексуалисттар, «гемодиализ пациенттары» юғары дәрәжәлә хәтәр төркөмгә керәләр. Йоғошло ауырыу сығанағы: вирус йөрөтөүсөләр (аҫылда, сәләмәт кешеләр), персистик йоғошло ауырыуҙар, йоғошло ауырыуҙар менән зарарланған һыу һәм ашамлыҡ.

# Вируслы гепатит
## Таралыу ысылдары

Таралыу ысулдары буйынса вируслы гепатиттар бүленеше:
* сезонлы көсәйеү хас булған энтераль юл менән тарала торғандар (ВГА һәм ВГЕ);
* парентераль рәүештә, гемоконтакт, енси, әсәнән балаға күсеү юлы менән (вертикаль тапшырылу), шулай уҡ тығыҙ көнкүреш элемтәһе ваҡытында тарала торғандарға бүленә (ВГВ, ВГД, ВГС).
Парентераль юл менән таралыусы гепатит вирустарында иммунологик яҡтан төрлө төрҙәр йәшәйешен, мутацияһын, вирустың персистенция хәленә күсешен билдәләүсе гетероген геном була.
1960 йылдарҙа бер серотип, бер антигены булған, бауырҙа көслө ялҡынһыныу китереп сығарып, балалар һәм йәштәрҙе зарарлай торған ВГА киң тарала. Ул еңел һәм уртаса ауыр формала барып, сәләмәтләнеү менән тәмамлана. Эпидемиялары һәр 5-10 йыл һайын ҡабатлана. Бауыр циррозы менән ҡатмарланған гепатиттарҙың 50%ы ВГС ауырыуына бәйле. Аҙыҡҡа аллергия булған балаларҙа ВГВ йышыраҡ осорай.
# Дистрибутивлыҡ

Дистрибутивлыҡ (лат. distributivus «таратыу» һүҙенән), шулай уҡ таратыу законы — бер үк күмәклектә бирелгән ике бинар операцияның ярашыусанлыҡ үҙсәнлеге.
«×» бинар операцияһы «+» бинар операцияһына ҡарата дистрибутивлы тип әйтәләр, әгәр улар түбәндәге ике тождествоны ҡәнәғәтләндерһәләр:
    $(\forall x,y,z)\,x\times (y+z)=(x\times y)+(x\times z)$ — һулдан дистрибутивлыҡ;
    $(\forall x,y,z)\,(y+z)\times x=(y\times x)+(z\times x)$ — уңдан дистрибутивлыҡ.
Әгәр «×» операцияһы коммутатив булһа, ул саҡта уңдан һәм һулдан дистрибутивлыҡ үҙсәнлектәре тиң көслө.
Ҡулсаларҙа һәм яландарҙа мультипликатив операциялар ярашлы аддитив операцияларға ҡарата билдәләмә буйынса дистрибутивлыҡ үҙсәнлеген ҡәнәғәтләндерәләр.
Әгәр ниндәйҙер ҡулсаның (йәки ниндәйҙер модулдең аҫмодулдәренең) бер яҡлы идеалдары өсөн ҡушыу һәм киҫешеү ғәмәлдәре дистрибутивлыҡ үҙсәнлеген ҡәнәғәтләндерһә, ул саҡта дистрибутив ҡулса (йәки дистрибутив модуль) тураһында һүҙ бара.

# Дистрибутивлыҡ
## Эҙемтәләр

Дистрибутивлыҡ законынан алдында минус тамғаһы торған йәйәләрҙе асыу ҡағиҙәһе килеп сыға. Был осраҡта йәйә эсендәге ҡушылыусыларҙың тамғалары ҡапма-ҡаршыға үҙгәрә.
    $-(x+y)=-1(x+y)=-1x+(-1)y=-x+(-y)=-x-y$
Оҡшаш рәүештә,
    $-(x-y)=-x+y;$
    $-(x+y+z)=-x-y-z;$
    $-(x+y-z)=-x-y+z;$
    $-(x-y+z)=-x+y-z;$
    $-(x-y-z)=-x+y+z$
Мәҫәлән,
    $-(2-6+17)=-2+6-17=-13$
# Красноусол ауыл Советы (Ғафури районы)

Красноусол ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы муниципаль берәмек. Өфөнән көньяҡ‑көнсығышҡа 130 км һәм Аҡкүл тимер юлы станцияһынан көньяҡ‑көнсығышҡа табан 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Красноусол ауыл Советы (Ғафури районы)
## Тарихы

Красноусол ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. Шул уҡ Закон менән билдәләнә, ст. 1, ч.:
«Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Заречье ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының 1997 йылдың 8 декабренең 128-З һанлы Законына ярашлы 1997 йылда Красноусол ҡасаба Советынан Заречье ауыл Советы составынан бүленеп сыға, ст.1:
2008 йылда кире үҙгәрештәр була: Заречье ауыл Советы Красноусол ауыл Советы составына инә. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә: