yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кәкрекүл торамаһы

Кәкрекүл торамаһы -(рус. Какрыкульское поселение) — Башҡортостан Республикаһының Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Иҫке Мошто ауылы эргәһендә урынлашҡан йыраҡ түгел урынлашҡан б.э.т. IV мең йыллыҡ —I мең йыллыҡ башына ҡараған археологик ҡомартҡыһы. Атамаһы Иҫке Мошто ауылының Кәкрекүл күле исеменән алынған.

# Кәкрекүл торамаһы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Иҫке Мошто ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 1,5 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка) — 55 км. Яҡындағы тимер юл станцияһы (Нефтекама) — 45 км

# Кәкрекүл торамаһы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Кәкрекүл торамаһы күп ҡатлы тораманан ғибәрәт. Аҫҡы ҡатламдарҙа неолит—энеолит дәүеренә ҡараған таш әйберҙәр, яға кеүек ауыҙлы, тешле мөһөр һуғып биҙәлгән осло төплө һауыттар һәм хайуан һөйәктәре табылған. Таш әйберҙәргә уҡ башаҡтары, бысаҡ, бысаҡ рәүешендәге пластиналар, тишкестәр, ҡырғыстар, йышҡылар инә.
Тура мөйөшлө бағана конструкциялы, 18×11 м дәүмәлле көллө яртылаш ер өй, диаметры 7 м тәшкил иткән нигеҙ соҡорҙары асыҡланған.
Өҫкө ҡатламдарҙа бер нисә мәҙәниәткә ҡараған артефакттар табылған:
Ананьин мәҙәниәтенә ҡараған ҡараған тышҡа ҡарай бөгөлгән ауыҙлы, ваҡ ҡына соҡорло биҙәк баҫылған һәм бау эҙе менән биҙәлгән түңәрәк төплө балсыҡ һауыттар;
Гарин мәҙәниәтенә ҡараған тешле мөһөр, һырҙар баҫылған осло төплө һауыттар;
Ҡормантау мәҙәниәтенә ҡараған киң муйынлы, муйыны тирәләй кәкерсәктәр, һырҙар, шаҡмаҡтар менән биҙәлгән, ваҡ ҡына соҡорло биҙәк баҫылған түңәрәк төплө һауыттар табылған.
Ҡомартҡы Көньяҡ Урал буйына таш быуат — тимер быуат дәүерендә халыҡтарҙың күсенеп ултырыу барышын сағылдыра.
Кәкрекүл торамаһы материалдары Башҡорт дәүләт университеты, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты фондтарында һаҡлана.

# Кәкрекүл торамаһы
## Тасуирламаһы
### Асыш тарихы

Кәкрекүл торамаһы 1956 йылда археолог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, 1955—1957 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Археология институты Башҡортостанда ойошторған археологик экспедицияһының отряд етәксеһе А. П. Шокуров тарафынан асыла..
1964 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты А. Х. Пшеничнюк, 1968—69 йылдарҙа Һамар археологы, тарих фәндәре кандидаты Игорь Борисович Васильев тикшернеү үткәрә.
1982 һәм 2002 йылдарҙа тарих фәндәре кандидаты Г. Н. Гарустович , 1988 йылда археолог, тарих фәндәре докторы, профессор Обыдённова Гөлнара Тәлғәт ҡыҙы өйрәнә.
# Кәкүк

?Кәкүктәр :
Кәкүк (Geococcyx californianus) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Кәкүк һымаҡтар |
| Ғаилә: | Кәкүктәр |
Латинса исеме :
Cuculidae Vigors, 1825 :
Ярым ғаилә :
Ғәҙәти кәкүк (Cuculinae)
Сыбар суҡышлы кәкүк (Phaenicophaeinae)
Ҡарышлауҡ ашаусы кәкүк (Crotophaginae)
Югереүсе кәкүк (Neomorphinae)
Мадагаскар кәкүк (Couinae)
Тибенгеле кәкүк (Centropodinae) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 177820 NCBI 8941 |
Кәкүк (рус. Куку́шковые, Куку́шки лат. Cuculidae)— ҡанат-ҡойроғо оҙон, күкһел һыртлы, сыбар бауырлы урман ҡошо.

# Кәкүк
## Дөйөм ҡылыҡһырлама

Кәкүк һымаҡтар ғаиләһенә ҡарай, турғай һымаҡтар ғаиләһенә яҡын. Иң киң таралған төрө ябай кәкүк. Йомортҡаһын үҙе баҫмай, сит ояға һала, балаһын ҡарамай. Саҡырған ваҡытта ҡанаттарын аҫҡа төшөрөп, ҡойроғон күтәрә бирә.Башы, һырты, түшенең өҫкө өлөшө күкһел һоро,ҡанаттары һәм ҡойроғо ҡара - көрән. Ҡойроғонда аҡ төртөктәр бар. Түшенең аҫҡы өлөшө, ҡорһағы ҡара - һоро тоташ арҡыры һыҙыҡлы аҡ. Һаңғырау кәкүктән ҡойроғондағы аҡ төртөктәре менән айырыла.Тауышы яңғырауыҡлы:"кәк-күк, кәк-күк" йәки "кли-кли-кли". Улар урмандарҙа йәшәй, тик ҡайһы бер төрҙәре генә асыҡ урындарҙы үҙ итә. Күпселек төрҙәр бөжәктәр менән туҡлана, шул иҫәптән башҡа ҡоштар үҙ итмәгән йөнлө ҡарышлауыҡтар менән. Күсмә ҡош. Киң таралған.

# Кәкүк
## Төрҙәре

Төрҙәре буйынса кәкүктәр бер береһенән айырыла. Тик барыһының да кәүҙә төҙөлөштәре тар, һәм ҡойроҡ остары оҙон, аяҡтары көслө.
* Ғәҙәти кәкүк
* Сыбар суҡышлы кәкүк
* Ҡарышлауҡ ашаусы кәкүк
* Югереүсе кәкүк
* Мадагаскар кәкүге
* Тибенгеле кәкүк
Башҡортостан Республикаһында таралған төрҙәре
* Ябай кәкүк
* Һаҡау кәкүк
* Һанғырау кәкүк

# Кәкүк
## Халыҡ ижадында

Кәкүк тураһында башҡорт халҡы бик күп ауыҙ-тел ижады булдырған. Иң күбе әкиәттәр. Щулай уҡ йырҙар ҙа байтаҡ. Йомаҡтар, мәҡәлдәр бар. Ырымдар ҙа етерлек. Кәкүктән шомланып ҡурҡҡан кешеләр ҙә бар. Уның ҡысҡырыуын, ғүмерҙе билдәләй тигән хөрәфәт тә йәшәп килә.

# Кәкүк
## Кәкүк тураһында әҫәрҙәр

Башҡорт халыҡ йыры «Кәкүк».
# Һағыҙаҡ һары

?Һағыҙаҡ һары :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ыласын һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡарсығалар |
| Ырыу: | Һарҙар |
| Төр: | Һағыҙаҡ һары |
Латинса исеме :
Pernis apivorus Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175454 NCBI 43551 |
Һағыҙаҡ һары (рус. Осоед, лат. Pernis apivorus) — ҡарсығалар ғаиләһенән булған көндөҙ һунар итеүсе йыртҡыс ҡош.

# Һағыҙаҡ һары
## Ҡылыҡһырлама

Ҡарғанан ҙурыраҡ,осҡанда киң ҡанаттары һәм оҙон ҡойроғо күҙгә салына. Һырты көрәнһыу ерән, ҡорһаҡ яғы һәм түше буй ала, таптар менән сыбарланған, һорғолт һоро. Бер аҙ йомағараға оҡшаған, унан сыбар ҡорһағы, һарғылт төҫө, яланғас аяҡтары менән айырыла.

# Һағыҙаҡ һары
## Тауышы

Тауышы көсло һәм яңғырауыҡлы: «ҡыййа-ҡыййа-ҡыййа».

# Һағыҙаҡ һары
## Йәшәүе рәүеше

Яланда, ҡоро таҡырҙарҙа йәшәй. Ваҡ хайуандар, кеҫәртке һәм йыландар, бөжәктәр менән туҡлана. Саға торған бөжәктәрҙе ярата, ҡаяуҙарын өҙөп төшөрөп кенә йота. Йылы яҡтарға китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Киң генә таралған. Ояһы ҡая таштарҙа, һирәкләп ағас баштарында була. Ҡара таплы 2-3 йомортҡаһы була. Зарарлы кимереүселәрҙе өырып файҙа килтерә.
# Ун-Соим (Иш-Юган ҡушылдығы)

Ун-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Иш-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ун-Соим (Иш-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021538
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302153
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сәскәкүл

Сәскәкүл — башҡортса атамаһы «сәскә» һәм «күл» һүҙҙәренән алынған. Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы Алаҡай ауылынан төньяҡтараҡ 1 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһының элеккеге юлында урынлашҡан күл. Сәскәкүл — Ағиҙел йылғаһы үҙәнендәге күл, Ишембай ҡалаһы менән Ишембай районы араһындағы тәбиғи сик, Салауат ҡалаһынан 2 км тирәһе алыҫлыҡта урынлашҡан.
Оҙонлоғо 700 метрға, киңлеге 50 метрға яҡын. Был тирәлә Ағиҙел йылғаһы юлын алмаштырып торғанлыҡтан уға оҡшаш күлдәр күп. Соҡоро ярым айға оҡшаған. Ярҙарында күл ҡамышы, күрән, тар япраҡ екән үҫә. Күлдә табан балыҡ бар. Яҙлы-көҙлө бында күсмә ҡоштар туҡтап, ял итеп китә.
Күлдең төбө балсыҡ, ҡом, ҡомло балсыҡ ҡатламынан тора.
Ишембайҙан көньяҡ-көнбайыштараҡ Ағиҙел үҙәнендә Ергәнтауҙан көньяҡтараҡ ҙур ер аҫты күлдәре бар. Бында Ишембай ҡалаһын һыу менән тәьмин итер өсөн артезиан скважиналар ҡуйылған, һыу 12 км тирәһе алыҫлыҡтан торбалар аша ҡалаға бирелә. Ағиҙел үҙәнендәге ер аҫты бер нисә метрға ҡом-таштан тора, улар аша үткән һыу йомшаҡ, тәмле. Ағиҙел үҙәнендәге был ҡоролмаларҙан Ишембай ҡалаһына бирелгән һыу юғары сифатлы тип иҫәпләнә..
Күлдәге һыу үҫемлектәре ике бүлкәтле үҫемлектәр йыйылмаһынан тора. Тәүге, төп бүлкәт һыу өҫтөндә иркен йөҙөп йөрөгән плейстофитттарҙан: Nuphar lutea япрағы һәм Nymphaea candida, (Lemna minor, Stratiotes aloides һәм башҡаларҙан). Икенсе бүлкәт күл төбөнә тамырҙары менән береккән (Batrachium circinatum, Potamogeton friesii һ. б.) һәм иркен йөҙөп йөрөгән (Ceratophyllum demersum, Lemna trisulca) гидрофиттарҙан тора. Ҡайһы бер яр буйында һәм һыуҙа үҫеүсе үҫемлектәр ҙә (сатырлы сәскәғамыш-Butomus umbellatus, ежеголовник — Sparganium emersum һәм башҡа) осрай.
# Хмелинка

Хмелинка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 1573 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Хмелинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000002018
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000201
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лостау

Лостау (нем. Lostau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1911 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,42 км². Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
# Красикова Екатерина Фёдоровна

Красикова Екатерина Федоровна, ҡыҙ фамилияһы — Фомина (4 июль 1928 йыл, Үҙәк ҡара тупраҡлы өлк — 21 апрель 2017 йылда, РСФСР) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Воронеж өлкәһе Лево-Россошанский районының «Ҡыҙыл Октябрь» колхозы звеньевойы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (18.01.1948).

# Красикова Екатерина Фёдоровна
## Биографияһы

Фомина Екатерина Федоровна 1928 йылдың 4 июлендә Воронеж өлкәһенең Данково ауылында тыуған.
1943 йылда мәктәпте тамамлағандан һуң, Екатерина Федоровна хеҙмәт эшмәкәрлеген «Ҡыҙыл Октябрь» колхозында башлай. 1945 йылда Красикова иген үҫтереү звеноһын етәкләй, уның звеноһы 9 гектар майҙандан арыштың һәр бер гектарынан рекордлы 31,51 центнер уңыш ала.
1948 йылдың 18 ғинуарында СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы Красикова Екатерина Федоровнаға ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләргә ирешкәне һәм бөртөклө игендән рекордлы уңыш алған өсөн Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
Красикова Е. Ф. 1948 йылда бригадир булып эшләй башлай, ә 1950 йылда колхоз кадрҙарын әҙерләүсе мәктәптә уҡый.
1953 йылда йәшәгән урынын алмаштыра, ул Воронеж өлкәһе Рамонский районының Моховатка ауылына күсеп килә һәм унда урындағы «Россия» колхозында һауынсы булып эшләй. Бында уҡ ғүмеренең һуңғы йылдарын үткәргән.
Красикова Екатерина Федоровна 2017 йылдың 21 апрелендә вафат була.

# Красикова Екатерина Фёдоровна
## Хәтер

2018 йылда Воронеж өлкәһе Каширский муниципаль районында Геройҙар аллеяһы асыла. Бындағы паркта Социалистик Хеҙмәт Геройы Екатерина Федоровна Красиковаға бюст урынлаштырыла.

# Красикова Екатерина Фёдоровна
## Наградалары

Түбәндәге наградалары булған:
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (18.01.1948)
* Ленин Ордены (1948)

# Красикова Екатерина Фёдоровна
## Сығанағы

* ↑ Красикова Екатерина Фёдоровна (билдәһеҙ). www.warheroes.ru. Дата обращения: 6 февраль 2019.
* ↑ В Каширском открыли 14 бюстов Героев Соцтруда - Новости - Совет народных депутатов (билдәһеҙ). www.kashirsov.ru. Дата обращения: 6 февраль 2019.
# Ракета

Раке́та (итал. rocchetta — бәләкәй орсоҡ нем. Rakete йәки нидерл. raket) — тирә-яҡ мөхит матдәләрен файҙаланмайынса, арауыҡта, үҙ массаһын сарыф итеп, реактив тартыу көсө иҫәбенә хәрәкәт итеүсе осоу аппараты. Ракетаға осоу өсөн әйләнә тирәлә һауа йәки газ мөхите кәрәк түгел, шуға күрә осоу атмосферала ғына түгел, вакуумда ла осорға мөмкин. Ракета тип байрам петардаларынан алым космос ракета-ташыусыларын атауҙар.
Хәрби технологияла ракета тип, ҡағиҙә булараҡ, алыҫтағы сәпте тар-мар итеү өсөн реактив хәрәкәт итеүсе пилотһыҙ осоусо аппараттарын атайҙар. Ҡораллы көстәрҙә ракета ҡоралын ҡулланыусы ракета ғәскәрҙәре барлыҡҡа килде.
Күпселек тарихсылар ракетаны уйлап табыуҙа Ҡытай династияһы Хан (Б.Э.Т 206 йыл — Б.Э 220 йыл) ваҡыта менән бәйләй. Дары уйлап табылғас, уны фейерверк һәм күңел асыуҙа ҡуллана башлайҙар. Дары шартлаған ваҡыттағы көс төрлө әйберҙәрҙе күсерергә һәләтле була. Һыңараҡ был принцип нигеҙендә пушка һәм мушкеттар эшләйҙәр. Снарядтарҙы, дары заряды иҫәбенә, алыҫҡа осорорға мөмкин булған. Әммә был снарядтар ракета түгел, сөнки уларҙың үҙ яғыулыҡ запасы булмай. Улар артабан ракета уйлап табыуға этәргес бирә. Тарихи яҙмаларҙағы «утлы уҡтар» ысын ракета була. Уҡҡа ҡағыҙҙан эшленгән торба беркетәләр. Эсенә дары тултаралар, артҡы өлөшөн генә яндырыу өсөн асыҡ ҡалдыралар. Зарядты янырып, уҡта атып ебәрәләр. Бындай уҡтар диңгеҙ суднолары һәм кавалерияға ҡаршы һуғышта ҡулланылған.
Циолковский К.Э. ракета хәрәкәте теорияһы өҫтөндә эшләй. Ул ракета өсөн кислород һәм водород яғыулығын ҡулланыу иң отошло ысул тип иҫәпләй. 1903 йылда планета ара осошто проектлай.
# Кисерештәр

Кисерештәр — эмоциональ процесс, эмоциональ феномен, эмоциональ торош, эмоция (лат. emoveo хайран ҡалдырам, тулҡынландырам, борсойом), сленг. аффект (лат. affectus ҡыҫҡа ваҡытлы артыҡ көслө кисереш) — объекттарҙың һәм хәл-ваҡиғаларҙың субъектив мәғәнәһен сағылдырған һәм аңда кисереш формаһында бирелгән эшмәкәрлекте (тәртип, ҡабул итеү, фекерләү) дәртләндереүсе һәм көйләүсе психофизиологик процесс. Кисерештәр араһында аффекттар, эмоциялар, хистәр һәм кәйеф айырым ҡарала.

# Кисерештәр
### Төп кисерештәр

Күп тикшеренеүселәр, төрлө нигеҙҙә, төп йәки фундаменталь эмоцияларҙы — йәғни кеше эмоциональ тормошоноң бөтә төрлөлөгөн тәшкил иткән элементар эмоциональ процестарҙы айырып ҡарарға тырыша. Төрлө тикшеренеүселәр был эмоцияларҙың төрлө исемлеген тәҡдим итә, әммә берҙәм һәм дөйөм ҡабул ителгәндәре әлегә юҡ.
Эмоцияларҙың формаль моделе 18 төп һәм 4 ҡатмарлы эмоцияны үҙ эсенә ала.
К. Э. Изард төп эмоцияларҙың түбәндәге исемлеген тәҡдим итә:
* Ҡыҙыҡһыныу — ҡуҙғыу;
* ләззәт — шатлыҡ;
* ғәжәпләнеү;
* ҡайғы — ғазап;
* асыу — ярһыу;
* күңел ҡайтыу — ерәнеү;
* түбәнһетеү — һанға һуҡмау;
* ҡурҡыу — ҡот осоу;
* оят — тартыныусанлыҡ;
* ғәйеп — тәүбә итеү.

# Кисерештәр
### Додонов классификацияһы

Совет психологы Б.И. Додонов ошондай эмоциональ процестарҙы классификациялауҙы тәҡдим итә:
* альтруистик;
* коммуникатив;
* глорик;
* праксик;
* пугник;
* романтик;
* гностик;
* эстетик;
* гедонистик;
* акизитив эмоциялар.
Додонов билдәләүенсә, һәр кешегә үҙенең «эмоциональ көйө» хас, ул кешегә иң яҡын, теләгән һәм даими эмоциялар менән характерланған дөйөм эмоциональ йүнәлеш бирә
# Чхонджу (аэропорт)

Чхонджу халыҡ-ара аэропорты (кор. 청주국제공항$^?$, 淸州國際空港) — Көньяҡ Кореяның Чхонджу биҫтәһендә урынлашҡан аэропорт, Чхонджу һәм Тэджон ҡалаларының коммерция ташыуҙарын хеҙмәтләндерә
Аэропорт территорияһында Корея Республикаһы Хәрби-һауа көстәренең 17-се истребителдәр авиацияһы урынлаша.

# Чхонджу (аэропорт)
## Дөйөм мәғлүмәттәр

1978 йылда буласаҡ аэропорт территорияһында Корея Республикаһының Хәрби-һауа базаһы эшләй башлай, ә алты йылдан һуң хәрби объекттар менән йәнәш коммерция аэропортының инфраструктураһы төҙөлөшө буйынса эштәр башлана. 1996 йылдың декабрендә граждандар объекттарының төҙөлөшө тамамлана, Чхонджу халыҡ-ара аэропорты киләһе йылдың 28 апрелендә эш башлай.
Аэропорттың йыллыҡ пассажирҙар ағымы эске авиалинияларҙа 1,23 миллион кеше һәм халыҡ -ара йүнәлештәрҙә 1,15 млн кеше тәшкил итә. Порт йыл һайын 196 мең хеҙмәтләндереү осошо яһарға һәләтле.
Әлеге ваҡытта аэропорттан халыҡ-ара маршруттар Ҡытайға, Таиландҡа һәм Японияға рейстарҙан ғибәрәт, шул уҡ ваҡытта пассажирҙар ағымының байтаҡ өлөшөн чартер ташыуҙар башҡара.

# Чхонджу (аэропорт)
## Парковкаһы

Пассажирҙар терминалы бинаһы ҡаршыһында Чхонджу халыҡ-ара аэропортының 1100 урынға иҫәпләнгән автомобиль туҡталҡаһы урынлашҡан. Туҡталҡаның эш режимы: урындағы ваҡыт менән 06:30 алып 22:00 тиклем.

# Чхонджу (аэропорт)
## Авиакомпаниялары һәм тәғәйенләнеш пункттары

| Авиакомпания | Тәғәйенләнеш пункттары |
| Airlines Asiana | Пекин (Баш Ҡала), Чеджу |
| Eastar Jet | Чиангмай, Хайнань, Чеджу, Муданьцзян |
| Air Jeju | Чеджу |
| Air Korean | Гуанчжоу, Чеджу, Осака (Кансай) чартерҙар: Бангкок (Суваннапум), Гонконг, Тайбэй (Таоюань) |
| Airlines Yakutia | Владивосток (Кневичи), Хабаровск |
# Кусеряк

Кусеряк — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Балахлей йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кусеряк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012755
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301275
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Урнсхаузен

Урнсхаузен (нем. Urnshausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 766 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,91 км². Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36457 һәм автомобиль коды — WAK.
# Байрамғолов Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы

Байрамғолов Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы (6 ғинуар 1924 йыл — 17 июнь 2006 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Байрамғолов Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы
## Биографияһы

Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы Байрамғолов 1924 йылдың 6 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Әбделмәмбәт ауылында тыуған. 1942 йылда Бөйөк Ватан һуғышына алына. Снайпер була. Ике тапҡыр ҡаты яралана. Икенсе тапҡыр күҙе яралана, госпиталдә күҙенә протез ҡуйғас, 1944 йылдың 20 февралендә санинструкторҙар әҙерләү курсына уҡырға ебәрелә. Курсты тамамлағас, кесе сержант дәрәжәһе бирелә һәм, һуғыш тамамланғансы ошо вазифала хеҙмәт итә.
1949 йылда демобилизациялана. Тимер ауылында йәшәй «Ҡыҙыл таң» колхозында 1991 йылға тиклем эшләй.
2006 йылдың 17 июнендә вафат була.

# Байрамғолов Арыҫланғәле Шәйхиғәлләм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
# Коршунова Зоя Павловна

Коршунова Зоя Павловна (24 октябрь 1932 йыл — 12 июль 2018 йыл) — СССР-ҙың йәшелсә үҫтереү алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

# Коршунова Зоя Павловна
## Биографияһы

Зоя Павловна Коршунова 1932 йылдың 24 октябрендә Иваново Сәнәғәт өлкәһенең Гаврилов-Ям районы Яковлевское ауылында тыуа. 1953 йылда Ростов-Ярославль ауыл хужалығы техникумын «агроном» һөнәре буйынса тамамлай.
Башҡортостанға ебәрелә һәм ғүмер буйы Цюрупа исемендәге совхозда эшләй. Картуф орлоғо белгесе була, һуңынан кәбеҫтә, һуған, ҡыяр, помидор, ташҡабаҡ, редис үҫтерә. Утыҙ йыл тиерлек бригада етәкләй. Уның етәкселеге аҫтында йәшелсә үҫтереүселәр рекордлы һөҙөмтәгә өлгәшә: бер гектарҙан 300 центнер картуф, 800 центнерҙан ашыу йәшелсә-емеш йыйып ала.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советының 7-се, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш депутаты, КПСС-тың 24-се съезы делегаты була. 1973 йылда уға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән бүләкләнә.
Ғаиләһе: ҡыҙы һәм улы, дүрт ейәне бар.

# Коршунова Зоя Павловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Башҡортостандың Өфө районының почётлы гражданы, Герой йәшәгән Булгаков ауылының бер урамы уның исемен йөрөтә.
1966 йылда Зоя Павловна уңыштары өсөн беренсе Ленин ордены менән бүләкләнә.
Миҙалдары: «Фиҙакәр хеҙмәт өсөн» (1970), «Хеҙмәт батырлығы өсөн» (1971), «Хеҙмәт ветераны» (1987), ВДНХ-ның алтын миҙалы (1972, 1975, 1981).
«БАССР-ҙың атҡаҙанған агрономы»
# Ай-Печпан-Ях

Ай-Печпан-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Печпан-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ай-Печпан-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048298
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204829
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ильби-Соим (Охть-Юган ҡушылдығы)

Ильби-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Охть-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ильби-Соим (Охть-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051397
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205139
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# ФА Шяуляй

«Шяуляй» (лит. Šiaulių futbolo akademija) — Литва футбол клубы. Шяуляй ҡалаһында урынлашҡан. 2007 йылда барлыҡҡа килгән.

# ФА Шяуляй
## Ҡаҙаныштары

* Литва Чемпионы (0):
* Литва вице-чемпионы (0):
* Литва чемпионатының бронза призеры (0):
* Литва кубогы эйәһе (0):
* Литва кубогы финалсыһы (0):

# ФА Шяуляй
## Сығыштар статистикаһы (2010—2024)

| Миҙгел | Кимәл | Лига | Урын |
| 2010 | 4. | III лига (Ш.) | 9. |
| 2016 | 4. | III лига (Ш.) | 6. |
| 2017 | 3. | II лига (З.) | 4. |
| 2018 | 3. | II лига (З.) | 6. |
| 2019 | 2. | I лига | 6. |
| 2020 | 2. | I лига | 5. |
| 2021 | 2. | I лига | 1. |
| 2022 | 1. | А лига | 7. |
| 2023 | 1. | А лига | 3. |
| 2024 | 1. | А лига | . |

# ФА Шяуляй
## Клуб төҫтәре, формаһы һәм эмблемаһы

| 2010 Төп форма | 2018 Төп форма | 2020 Төп форма | 2022— Төп форма |

# ФА Шяуляй
## Ағымдағы составы

2023 йылдың 14 сентябренә ҡарата
# Суша-Лог

Суша-Лог — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Вежайка йылғаһының һул ярына тамағынан 9,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Суша-Лог
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007925
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100792
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1