yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әбжәдиә

Әбжәдиә (ғәр. أبجدية‎ мәғ. алфавит); Хисаб әл-жәмәл (ғәр. حساب الجمل‎; рус. Абджадия) — ғәрәп хәрефтәрен ҡулланып, һандарҙы билдәләү системаһы һәм уның менән бәйле ғәрәп хәрефтәре менән яҙылған һүҙҙәрҙең дөйөм суммаһын табыу мөмкинлеге.

# Әбжәдиә
## Тарихы

Тарихи яҡтан ғәрәп алфавитының хәрефтәре финикия алфавитынан килеп сыҡҡан. Шул уҡ ваҡытта финикия алфавитына тап килмәгән 6 хәреф алфавиттың аҙағына урынлаштырылған.
Был тәртип тәүге дүрт хәреф буйынса: әлиф, бә, джим (жим), дәл — әбжәд тип атала. Һинд («ғәрәп») цифрҙарына күсер алдынан һандарҙы билдәләү өсөн хәрефтәр ҡулланылған, һәм уларҙың һан күрһәткесе әбжәдтәге тәртипкә тап килгән. Һинд цифрҙарына күскәндән һуң күп тә үтмәй алфавит тәртибе хәҙерге тәртипкә үҙгәртелә.
Әммә һүҙҙәрҙе һандарға, ә һандарҙы һүҙҙәргә әйләндереү мөмкинлеге кәрәк булып ҡала. Әбжәдиә математиканың алгебра бүлегенең барлыҡҡа килеүе менән туранан-тура бәйле: ул суфый герменевтикаһында киң ҡулланыла.

# Әбжәдиә
## Фарсы әбжәдиәһе

Ю. А. Рубинчик редакцияһындағы фарсы-рус һүҙлегендә фарсы хәрефтәре өсөн әбжәдиә Ғәф (گ) хәрефе өсөн генә күрһәтелгән.

# Әбжәдиә
## Ҡарағыҙ. шулай уҡ

* Гематрия
* Изопсефия
* Акшара-санкхья
* Заирджа
# Әхмәтйәнова Наилә Әхмәҙулла ҡыҙы

Әхмәтйәнова Наилә Әхмәҙулла ҡыҙы (8 июнь 1969 йыл) — ғалим-журналист, 2006 йылдан Башҡорт дәүләт университетының журналистика кафедраһы доценты. 2010 йылдан Рәсәй Журналистар союзы, 2019 йылдан Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (2007).

# Әхмәтйәнова Наилә Әхмәҙулла ҡыҙы
## Биографияһы

Наилә Әхмәҙулла ҡыҙы Әхмәтйәнова (ҡыҙ фамилияһы — Иҫәнбаева) 1969 йылда Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Ниғәмәт ауылында тыуған. 1986 йылда, урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә.
Киң мәғлүмәт саралары өсөн кадрҙар әҙерләү республика программаһы буйынса 3-сө курстан һуң уҡыуын дауам итер өсөн М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетына ебәрелә. Бында ул ваҡытлы матбуғат кафедраһында махсуслашыу үтә.
1992 йылда университетты тамамлағандан һуң үҙ һөнәре буйынса Өфөләге «Толпар» телерадиокампанияһында диктор һәм хәбәрсе булып эшләй.
Артабан 1996—1997 йылдарҙа Сибай ҡала гәзите «Атайсал»да хәбәрсе вазифаһында хеҙмәт һала.
1998 йылда Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтына эшкә саҡырыла һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген «Уҡытыу методикаһы һәм рус филологияһы» кафедраһында уҡытыусы булып дауам итә. 2006 йылдан Башҡорт дәүләт университеты журналистика кафедраһында доцент вазифаһын башҡара.

# Әхмәтйәнова Наилә Әхмәҙулла ҡыҙы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Жанровые особенности башкирского романа о современности. Уфа,2011.-102 с.
* Роман и современность. Уфа, 2012.-100 с.
* Особенности жанра интервью в башкирской журналистике.Уфа, 2017.-112 с.
* Современные печатные издания Республики Башкортостан. Уфа, 2018.-114 с.
* Печать Великой Отечественной войны: газета «Ҡыҙыл атлылар» 112-й Башкирской кавалерийской дивизии.-Уфа, 2019. -98 с

# Әхмәтйәнова Наилә Әхмәҙулла ҡыҙы
## Бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының Маҡтау ҡағыҙы (2015)
* Башҡорт дәүләт университетының Маҡтау ҡағыҙы (2019)
# Оло Авраль

Оло Авраль — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1551/2 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Оло Авраль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005329
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100532
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Артлаш

Артлаш (Артлош) — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының уң ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Артлаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002484
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100248
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Немур-Юган

Немур-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лонгот-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Немур-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033879
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303387
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тека

Тека — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уртамка йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тека
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200007083
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200708
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡуржакүл

Ҡуржакүл - рус. Киржакуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы күл.

# Ҡуржакүл
## Географияһы

Ҡуржакүл Силәбе өлкәһенең Сосновка районында, Силәбе ҡалаһынан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Күлдең көнбайыш ярында Ҡуржакүл ауылы, көнсығышында Тинес ҡасабаһы урынлашҡан. Алыҫ түгел, тимер юл аша,Тишке күле ята.
Географик координаттары: киңлеге — 55°30′50″N (55.513994), оҙонлоғо — 61°31′48″E (61.529953)

# Ҡуржакүл
## Тасуирламаһы

Ҡуржакүл күл тәбиғи юл менән барлыҡҡа килгән, тигеҙлектә ята, ҙур түгел, оҙонса һыҙатлы.
Майҙаны - 172 гектар, төбө ләмле. Ярҙары башлыса һөҙәк, һай урындары бар. Ҡом баҫып, һаҙмыртланып тора.
Һыу ҡоштары йәшәй, аҡҡоштар күренә.Һыу үҫемлектәре үрсей.Ярҙарын күрән ҡамыш менән ҡурайлы ҡамыш баҫҡан.
Күлдә алабуға, себер сабағы, табан тереклек итә.

# Ҡуржакүл
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең Долгодеревенское ауылында йәшәгән Фәрит Хәсәнов топонимдың килеп сығыуын башҡорт телендәге диалект "ҡуржа" һәм "күл" һүҙҙәре менән бәйләй. Болғансыҡ, еҫле тигән мәғәнәләр биреүен яҙа. Һыу өҫтө, ысынлап та, ҡужырмаҡлы, еҫ сығып тора, тип билдәләй ул. Башҡорт теленең 2 томлыҡ һүҙлегегендә (1-се том) "ҡуржа" диалект һүҙ тип билдәләнә һәм юшҡын тигән шәрехләү бирә.
Башҡорт телендә шулай уҡ диалект "ҡоржоу" - "артыҡ әсеү" тигән һүҙ ҙә бар. Күлдең һыу сифатына ҡарата ул да тап килеүе ихтимал.
# Клайнеберсдорф (Тюрингия)

Клайнеберсдорф (Тюрингия) (нем. Kleinebersdorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 186 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,01 км². Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
# Ҡара үлем

Ҡара үлем йәки ҡара үләт — тарихта икенсе тағун пандемияһы, уның иң көслө ваҡыты 1346-1353 йылдарға тура килә, ә ҡабатланыуҙары XIX быуатҡа тиклем дауам итә. Тиҫтәләрсә миллион кеше сир ҡорбаны була: төрлө баһалар буйынса, Европаның 30-60 процентҡа тиклем халҡы һәләк булған.
Пандемияның Үҙәк һәм Көнсығыш Азияла башланыуы ихтимал. Европаға тағун, күрәһең, Каспий диңгеҙе буйынан килгән һәм шунан Евразияның, Төньяҡ Африканың күп өлөшөнә таралған.
Инфекция таратыусы булып Yersinia pestis тағун таяҡсалары тора, быны пандемия ҡорбандары ҡалдыҡтарын генетик тикшереүҙәр ҙә раҫлай; шулай булыуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер тикшеренеүселәр ҡара үлемдең килеп сығышы тураһында альтернатив теориялар ҙа килтерә.
Урта быуаттар медицинаһының һәм дини институттарҙың тағун менән көрәштә һөҙөмтәһеҙлеге мәжүсилек культын һәм хөрәфәттәргә ышаныуҙы, «ағыулаусыларҙы» һәм «тағун ағыуын таратыусыларҙы» эҙәрлекләүҙәрҙе тергеҙеүгә ярҙам итә, шулай уҡ дини фанатиклыҡ һәм дини түҙмәүсәнлек көсәйә. Ҡара үлем Европа тарихында ҙур эҙ ҡалдыра, иҡтисадға, психологияға, мәҙәниәткә һәм хатта халыҡтың генетик составына үҙенең мөһөрөн һала.
# Аккра

{не путать|Акра}}
Аккра - Гана Республикаһының баш ҡалаһы һәм Аккра округының үҙәге, илдең шулай уҡ уның мәҙәни һәм индустриаль үҙәге булып торған иң ҙур ҡалаһы.
# Рокоссовский Константин Константинович

Рокоссовский Константин Константинович (пол. Konstanty Rokossowski; 9 (21) декабрь 1896 йыл, Варшава, Рәсәй империяһы — 3 август 1968 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Польшаның хәрби эшмәкәре, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1944, 1945). «Еңеү» ордены (1945) кавалеры. СССР тарихында берҙән-бер ике ил: Советтар Союзы (1944) һәм Польша маршалы (1949). 1945 йылдың 24 июнендә Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда Еңеү Парады менән командалыҡ итә. Икенсе донъя һуғышының мәшһүр полководецтарының береһе.

# Рокоссовский Константин Константинович
## Сығышы

Константин Константинович (Ксавериевич) Рокоссовский Варшавала тыуа. Поляк.
Б. В. Соколов мәғлүмәттәре буйынса, К. К. Рокоссовский 1894 йылда тыуған, әммә тора Ҡыҙыл Армияла булғанда (1919 йылдан да һуң түгел) тыуыу датаһын 1896 йыл тип күрһәтә һәм атаһының исемен «Константин» тип үҙгәртә.
Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы исеме бирелгәндән һуң тыуған ере тип үҙенә бюст ҡуйылған Великие Лукиҙы күрһәтә башлай. 1945 йылдың 27 декабрендә яҙған ҡыҫҡаса автобиографияһына ярашлы, Великие Луки ҡалаһында тыуған (1920 йылдың 22 апрелендәге анкетаһы буйынса — Варшавала). Атаһы — поляк Ксаверий Юзеф Рокоссовский (1853—1902), Шляхтаның Рокоссовскийҙар ырыуынан сыҡҡан эшсе, Варшава тимер юлы ревизоры. 1940 йылдың апрелендә яҙған автобиография ярашлы, атаһы — Рига-Орел, ә һуңынан — Варшава-Вена тимер юлының эшсн-машинисы. 1905 йылда вафат була. Рокоссовскийҙың ата-бабаларының ҙур Рокоссово (хәҙер Понец гминаһы) ауылы була. Ауыл атамаһынан ырыу фамилияһы барлыҡҡа кил. Рокоссовскийҙыр 1863 йылдағы поляк ихтилалы шляхетлыҡтарын юғалта. Олатаһы — Рокоссовский Юзеф, 1812 йылда рус кампанияһында ҡатнашыусы, Варшава герцоглығының 2-се улан полкы подпоручигы. Әсәһе — Антонина (Атонида) Овсянников (?-1911), белорус, уҡытыусы, Телеханда тыуған (хәҙерге Белоруссия).
Атаһы уны Антон Лагунаның түләүле техник училищеһына уҡырға ебәрә, әммә 1902 йылдың 4 (17) октябрендә вафат була (Рокоссовскийҙың анкетаһына ярашлы, уға был ваҡытта 6 йәш була). Константин кондитер, аҙаҡ теш табибыярҙамсыһы булып эшләй, ә 1909—1914 йылдарҙа — Варшавала Софья апаһының ире Стефан Выцоскийҙың таш ҡырҡыу оҫтаханаһында, ә һуңынан Варшаванан 35 километр көньяҡ-көнбайыштағы Груецта эшләй.
# Мәйгәште (Ҡағы ҡушылдығы)

Мәйгәште — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡағы йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мәйгәште (Ҡағы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017157
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101715
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Посьмак

Посьмак — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Велс йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Посьмак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100432
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Беренсе Континенталь конгресс

Беренсе Континенталь конгресс (5 сентябрь — 26 октябрь 1774 йыл) — Бөйөк Британияның 12 (барлығы 13 колонияның) колонияһы депутаттары съезды. Йыйындң сәбәбе — Британия парламентының америкалағы колонияларында Британияға ҡаршы ҡаршылыҡты туҡтатыу законы. Конгресс ултырышы Филадельфияла Карпентанс Холда үтә. Уның эшмәкәрлегендә, Джорджия, Канада, Бермуд утрауҙары, Багам утрауҙары һәм Кариб диңгеҙе утрауҙарынан башҡа,Британияның бөтә колонияларынан 56 вәкил ҡатнаша. Съезд барышында колонияларға үҙидаралыҡ алыу өсөн документтар ҡабул ителә.

# Беренсе Континенталь конгресс
## Конгресс эшмәкәрлеге нәтижәләре

«Хоҡуҡ һәм ялыу декларацияһы» ҡабул ителә, унда америка колонияларының "Йәшәү, азатлыҡ һәм милек№кә хоҡуғы яҙыла һәм метропалияның маможня һәм һалым сәйәсәтенә протест бирелә.
Метрополияға ҡаршы бойкот иғлан ителә. 1774 йылдың 1 декабренән башлап инглиз тауарҙарын һатып алыу һәм америка тауарҙарын Англияға һатыу тыйыла. Был ҡарар Англия флотының Бостон блокадаһына яуап була.
Шулый уҡ 1775 йылдың 10 майында Икенсе Континенталь конгресс саҡырык тураһында ҡарар ҡабул ителә.

# Беренсе Континенталь конгресс
## Ҡыҙыҡлы факттар

* 1775 йылда 1774 йыл менән сағыштырғанда Бөйөк Британиянан килтерлгән тауарҙар 97 %-ҡа кәмей.
* Сауҙа бойкоты тәртибен боҙоусыларға дегет буяйҙар һәм тауыҡ йөнөндә бутау язаһы булдырыла.
* Был АҠШ тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Урчос-Ёль

Урчос-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Восим йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Урчос-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002350
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фирғәнә үҙәне

Фирғәнә үҙәне (үзб. Фарғона водийси/Farg‘ona vodiysi, ҡырғ. Фергана өрөөнү, таж. Водии Фарғона) — Урта Азия тауҙары араһындағы уйпатлыҡ. Майҙаны яҡынса 22 мең км², ә тирә-яҡ тауҙар менән бергә 80 мең км² тиклем. Планда яҡынса 300 км оҙонлоҡтағы һәм 170 км киңлектәге эллипсты хәтерләтә.
1980-sе йылdаrźа Säl-Uñğır mämеryähеndä sоvеt археологтары антропологик материалдар (кеше тештәре һәм ҡулбаш һөйәге) таба, уларҙы архаик эректоид формаларҙың береһенә ҡараған кешенеке булараҡ баһалайҙар. Шул уҡ ваҡытта комплекстың 1 миллион йылдан ашыу элекке тип белдерелгән бәхәсле датаһы раҫланмай.

# Фирғәнә үҙәне
## Халҡы

Фирғәнә үҙәне Урта Азияла иң юғары халыҡ тығыҙлығына эйә. Үҙәк өлөшөн — Үзбәкстандың иң тығыҙ тораҡ өлкәләре (Фирғәнә, Наманған һәм Андижан), периферияларын Үзбәкстандың Жалал-Абад, Ош, Баткен өлкәләре һәм Тажикстандың Сөғд өлкәһе биләй. XVIII-XIX быуаттарҙа үҙән Коканд ханлығының үҙәге булып тора. Һуңыраҡ, 1876 йылда, Рәсәй империяһы составына инә (Фирғәнә өлкәһе). Үҙ тарихында географик һәм сәйәси бөтөнлөктө һаҡлап килеп, төбәк 1920 йылда ғына күрһәтелгән илдәр араһында бүленгән.

# Фирғәнә үҙәне
## Иҡтисады

Халыҡтың күпселек өлөшө ауыл хужалығы өлкәһендә мәшғүл. Һуғарыулы ерҙәрҙә мамыҡ үләне, дөгө сәсеүлектәре, емеш-еләк, ҡауын-ҡарбуз баҡсалары тупланған, тау буйҙарында иген культуралары сәсеүлектәре бар. Сүллек тигеҙлектәре участкалары — йыл әйләнәһенә, ә эфемер үҫемлектәр етештерелгән адырҙар яҙ көнө хеҙмәт итә. Әммә дәүләт сиктәренең барлыҡҡа килеүе транспорт бәйләнешен ҡыйынлаштыра.
Фирғәнә үҙәне — мең ярым йыллыҡ ебәк етештереү тарихы булған ебәкселектең ҙур төбәге.
# Бадья (Нем ҡушылдығы)

Бадья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Бадья (Нем ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015050
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001505
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хөснөтдинов Әхнәф Ғәлимйән улы

Хуснутдинов Әхнәф Ғәлимйән улы ( 28 апрель 1925 йыл — 12 июль 2005 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, мотоуҡсылар батальоны танкыға ҡаршы орудие батареяһының орудие замковыйы, гвардия рядовойы. Дан орденының тулы кавалеры,

# Хөснөтдинов Әхнәф Ғәлимйән улы
## Биографияһы

Әхнәф Ғәлимйән улы Хөснөтдинов 1925 йылдың 12 апрелендә Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Учалы ауылында тыуған.
Юғары белемле. 1944 йылдан КПСС ағзаһы. Армияға саҡырылғанға тиклем мәктәптә уҡытыусы булып эшләй.
1943 йылдың февраль айында Учалы хәрби комиссариаты тарафынан Совет Армияһына саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында Львов, Берлин өсөн барған һуғыштарҙа айырыуса батырлыҡ күрһәтә.
Хөснөтдинов, демобилизациянан һуң, тыуған иленә ҡайта. 1956 йылда пединститут тамамлай. Уҡытыусы булып, Учалы район комитетында, КПСС-тың ҡала комитетында эшләй, мәктәп, СПТУ-22 директоры була.
2005 йылдың 12 июлендә вафат була.

# Хөснөтдинов Әхнәф Ғәлимйән улы
## Батырлығы

29-сы гвардия бригадаһы (10-сы гвардия танк корпусы, 4-се танк армияһы) 3-сө мотоуҡсылар батальонының танкыға ҡаршы орудие батареяһы орудиеһының замковыйы, гвардия рядовойы Ә. Ғ. Хөснөтдинов Львов ҡалаһы янындағы Лесеница районында немецтарҙың атакаһын кире ҡаға. 5 автомашина, 1 ялан артиллерия батареяһын, йөк тейәлгән 15 арбаны, 22 гитлерсыны юҡ итә. Ошо батырлығы өсөн Ә. Ғ. Хөснөтдинов 1945 йылдың 18 мартында III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 13 ғинуарында Хөснөтдинов Пешхница (Польша) тораҡ пункт өсөн һуғыштарҙа, немецтарҙың «тигр» тибындағы һигеҙ танкыһы контратакаларын кире ҡаға-ҡаға, дошмандың 2 танкыһын шартлата.
1945 йылдың 23 ғинуарында Одер йылғаһына яҡынайғанда, гитлерсыларҙ расчёты менән 2 орудиеһын юҡ итә, һәм шуның менән батальонға йылға аша сығыу мөмкинлеген бирә. Орудие менән бергә Одерҙың көнбайыш ярына сығып, дошман пехотаһын ҡырыуын дауам итә. Ошо батырлығы өсөн 1945 йылдың 8 мартында Хөснөтдинов Ә. Ғ. II дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 25 апрелендә Берлин ҡалаһына килеп етер саҡта, Тельтов каналын аша сыҡҡанда, 57 миллиметрлы танкыға ҡаршы пушка расчёты командиры өлкән сержант Ә. Ғ. Хөснөтдинов, көн буйына дошманды албырғатырлыҡ ут асып, батальонға икенсе урындан каналды аша сығыу мөмкинлеген бирә. Ҡаты яралана. Һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн, 1959 йылдың 24 декабрендә Хөснөтдинов Ә. Ғ. I дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

# Хөснөтдинов Әхнәф Ғәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дан орденының тулы кавалеры.
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены, миҙалдар менән бүләкләнә. 1995 йылғы Еңеү парадында ҡатнаша.
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы

# Хөснөтдинов Әхнәф Ғәлимйән улы
## Хәтер

Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районындағы Учалы ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль белем биреү учреждениеһы исеменән Хөснөтдинов Әхнәф Ғәлимйән улының исеме бирелгән.
# Иҡсанова Нәфирә Нәжметдин ҡыҙы

Иҡсанова Нәфирә Нәжметдин ҡыҙы (14 март 1951 йыл) — педагог, хор дирижёры, режиссёр. 1983—2006 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһы, 2001 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 2001 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһының художество етәксеһе һәм баш дирижёры, 2007 йылдан — «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбленең художество етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2004) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992).

# Иҡсанова Нәфирә Нәжметдин ҡыҙы
## Биографияһы

Нәфирә Нәжметдин ҡыҙы Иҡсанова (ҡыҙ фамилияһы Бабичева) 1951 йылдың 14 мартында Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Ҡыйғаҙытамаҡ ауылында тыуған. Нәжметдин уҙамандың 8 балаһы ла йырларға, төрлө уйын ҡоралдарында уйнарға ярата. Әммә ҡыҙҙарҙың барыһы ла медицина юлын һайлай. Апайҙарына эйәреп Нәфирә лә медицина училищеһына уҡырға инә. Уҡыуын тамамлап, дауаханала эшләй. Тик сәнғәткә булған һөйөү барыбер өҫтөнлөк ала.
1978 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (З. Х. Ғөбәйҙуллина класы), 1983 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Э. Х. Ғәйфуллина класы; 1999, А. И. Корякин курсы) тамамлаған. 1983—2006 йылдарҙа — Өфө сәнғәт училищеһында, 2001 йылдан алып Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта, бер үк ваҡытта Хор капеллаһының художество етәксеһе һәм баш дирижёры, 2007 йылдан башлап «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбленең художество етәксеһе. 2002 йылда Мәскәү мәҙәниәт һәм сәнғәт университетында (Химки ҡалаһы; етәксеһе — СССР-ҙың халыҡ артисы В. Н. Минин) стажировка үтә. «Милый мой хоровод» рус йыры ансамбленең һәм С. Т. Аксаков исемендәге баҡсаһының «Сылтыр шишмә», Өфө ҡала мәҙәниәт һарайының «Өфө хәтирәләре» (икеһе лә — 2010) башҡорт йыры ансамблдәренең (бөтәһе лә — Өфө) ойоштороусыһы һәм художество етәксеһе. Башҡорт дәүләт филармонияһында үткәрелгән театрлаштырылған тамашалар, юмор һәм сатира кисәләре, мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренең юбилей кисәләре сценарийҙары авторы һәм режиссёры.

# Иҡсанова Нәфирә Нәжметдин ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2004])
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992)
* Мишкә районының Почетлы гражданины (2020)

# Иҡсанова Нәфирә Нәжметдин ҡыҙы
## Өҫтәмә мәғлүмәт

* Ире — Иҡсанов Фәтих Хәйрулла улы (1.09.1935—19.10.1992), режиссёр. БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1986).
# Альтензальцведель

Альтензальцведель (нем. Altensalzwedel) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 376 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,11 км². Диңгеҙ кимәленән 29 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.