yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Песчанка

Кесе Песчанка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илек йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кесе Песчанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Илек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000912112200009373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200937
* Бассейн коды — 12.01.00.009
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чемсора

Чемсора — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сойда йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Чемсора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009404
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000940
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шолбея

Шолбея — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шолбея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000044003
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004400
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Авас-Ега

Авас-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 413 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Авас-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301476
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡоро Ҡамышлык

Сухой Ҡалыш лак — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Камелик йылғаһының һул ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ҡоро Ҡамышлык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009971
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100997
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аҡҡашҡа тауы

Аҡҡашҡа — тау. Көньяҡ Уралда, Башҡортостандың Балаҡатай районы биләмәһендә урынлашҡан.

# Аҡҡашҡа тауы
## Урынлашҡан урыны

Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы һәм Силәбе өлкәһе буйлап һуҙылған. Территорияһы 1536 га. Балаҡатай менән Урғалы урман хужалығы биләмәһендә. Оҙонлоғо яҡынса км (Башҡортостан Республикаһында) км ашыу, киңлеге яҡынса км), абсолют бейеклеге 778 м. Һырттың төньяҡ өлөшө һөҙәк, тәрән булмаған уйһыулыҡтары күп, көнсығыш өлөшөндә.
Яҡында урынлашҡан тау һырттары: Ҡаҙан һалған (31 км), Нәзим һырты (34 км), Оло Тағанай (35 км), Урал һырты (44 км) Үренгә һырты (ғ: км). «Тағанай» милли паркы (38 км)

# Аҡҡашҡа тауы
## Рельефы

Өҫкө рифейҙың елмәрҙәк свитаһының кварцитҡа оҡшаш ҡомташтары, алевролиттары һәм һәүерташтарынан тора. Тау һырты битләүҙәрендә [] һәм [], [] йылғалары башлана. Битләүҙәрҙең өҫкө өлөшө һәм түбәһе ҡараһыу һоро урман тупрағында ҡайын һәм ҡарағай‑ҡайын урмандары, киң япраҡлы, шулай уҡ ҡара ылыҫлы һәм йөҙйәшәр ҡарағас урмандарына бай. Ҡараға оҡшаш тупраҡта тау болондары һәм болон далалары өҫтөнлөк итә һәм унда йөҙләгән төр үҫемлек үҫә. Һөҙәк битләүҙәрҙең аҫҡы өлөшө һөрөлгән, сабынлыҡтар һәм көтөүлектәр итеп файҙаланыла. Тау итәгендә ауылдар урынлашҡан.
Бында урал тәбиғәтенә хас хайуандар (айыу, мышыларҙың ҡышҡы тораҡтары һәм һирәк осрай торған йәнлектәр) тереклек итә.

# Аҡҡашҡа тауы
## Топонимикаһы

«Аҡҡашҡа» тигән атама йәй уртаһы еткәнсе тау битләүенең урыны-урыны менән ағарып күренгән һыҙаттары ат маңлайындағы ҡашҡаны хәтерләткән өсөндөр тигән фараз бар. Тау башында һыйыр, һарыҡ ҙурлығы, унан бәләкәйерәк таштар бик күп.

# Аҡҡашҡа тауы
## Тәбиғәт һәйкәлен һаҡлау планы

* Көньяҡ Уралдың киң япраҡлы-ҡара ылыҫлы урмандары типик берләшмәләрен һаҡлау һәм тергеҙеү буйынса эштәр башҡарыу.
* Ҡурсаулыҡ йә тәбиғәт һәйкәле ойоштороу перспективаһына лайыҡлы территория.
# Нечавож

Нечавож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Неча йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Нечавож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070005
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007000
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарағай (Белорет районы)

Ҡарағай — БАССР-ҙың (Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы) Белорет районы Егәҙе ауыл Советына ингән, 1986 йылда бөтөрөлгән кордон. Бөтөрөлгәндән һуң Ҡарағай кордоны аҡланы (урочище) тип йөрөтөлә.

# Ҡарағай (Белорет районы)
## Географияһы

Егәҙе йылғаһы буйында урынлашҡан. Уға яҡын Каратаев мейестәре, Ҡарағай ауылы, Могильник, Ҡарантау тауы урынлашҡан.

# Ҡарағай (Белорет районы)
## Географияһы
### Географик урыны

Юлдар алыҫлығы:
* ауыл советы үҙәгенә тиклем (Егәҙе): 11 км
* район үҙәгенә тиклем (Белорет): 90 км,
* тимер юл станцияһына (Белорет): 89 км (1952 йылда кордон Белорет тар колеялы тимер юлының Туҡан тимер юл станцияһынан 23 км алыҫлыҡта).

# Ҡарағай (Белорет районы)
## Тарихы

1952 йылда — Ҡарағай кордоны Башҡортостандың Егәҙе ауыл Советына ингән.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдыү 12 декабрендәге N 6-2/396 һанлы «Айырым тораҡ пункттарҙы иҫәпкә алыу мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһында» Указы менән иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташланылған.
# Бад-Кольберг-Хельдбург

Бад-Кольберг-Хельдбург (нем. Bad Colberg-Heldburg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2082 кеше йәшәй. Майҙаны — 53,38 км². Диңгеҙ кимәленән 299 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98663 һәм автомобиль коды — HBN.
# Азамат (йыр)

Азамат — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй, лирик характерлы йыр.
«Азамат» йырын тәүге тапҡыр М. Х. Хисмәтуллин 1937 йылда Баймаҡ районының Темәс ауылында йәшәүсе С. Ҡолобаеванан яҙып ала. «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығына индерелгән. Йырҙың варианттары Х. Ф. Әхмәтов, И. В. Салтыков, Ғ. 3. Сөләймәнов һәм башҡа ғалимдар тарафынан яҙып алынған.
Идара итеүҙең кантон системаһы осоронда барлыҡҡа килгән. Риүәйәт буйынса, герой үлер алдынан йырлаған был йыр тормошта күпте күреп, күпте кисергән кешенең уй-фекерҙәрен сағылдыра.
Йырҙың көйө һәлмәк. Киң диапозонлы, орнаменталь һуҙыуҙар һәм моңдо күкрәктән сығарыу менән байытыла.
«Азамат» йырын эшкәртеүсе композиторҙар — Х. Ф. Әхмәтов, Р. Ә. Мортазин, Д. Д. Хәсәншин (тауыш һәм флейта өсөн), Р. В. Сәлмәнов, М. П. Фоменков (хор a cappella өсөн), А. Г. Тихомиров (солист һәм хор өсөн), Т. А. Исмәғилев (фортепиано өсөн).
Йырҙы иң оҫта башҡарыусы тип Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы һанала.
Йырҙың көйө Н. И. Пейконың «Айһылыу» операһында ҡулланыла.

# Азамат (йыр)
## Һүҙҙәре
### • Беренсе вариант

       Санаға ла ектер атты,
       Бер әйләнеп йөрөп ҡайтайым.
       Алып бирсе ҡағыҙ, ҡәләм,
       Азаматҡа бер йыр яҙайым.
       Алыҫтарҙан, ай, күренгән
       Ирәндеккәй тауының аҡ ташы.
       Ҡайҙа бармай, ниҙәр күрмәй
       Ир-егеткәй менән ат башы.
       Ир-азамат менгән аттың
       Бәкәлдәре уның аҡ булыр.
       Аҫыл егет ҡайҙа йөрөһә лә
       Ҡылған эше уның хаҡ булыр.

# Азамат (йыр)
## Һүҙҙәре
### • Икенсе вариант

       Санаға ла ектер атты,
       Арлы-бирле йөрөп ҡайтайым.
       Алып бирсе ҡағыҙ, ҡәләм,
       Васыят итеп һүҙем яҙайым.
       Гелән дә түтә юл булмаҫ,
       Аҫыл да ҡоштар ҙур булмаҫ.
       Ҡайҙа барһаң, дуҫтар кәрәк,
       Дуҫ-иш барҙа, ирҙәр хур булмаҫ.
       Сит илдәрҙә күп йөрөнөк,
       Ваҡыт түгел микән ҡайтырға.
       Йөрөгән ерҙең ҡурайы юҡ,
       Күргәндәрҙе көйләп тартырға.
# Хәниф Кәрим

Хәниф Кәрим, Хәниф Кәрим улы Кәримов (25 июль 1910 йыл — 26 август 1983 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры, 1936 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Ҡыҙыл Йондоҙ (1942), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Халыҡтар дуҫлығы» (1980) ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Хәниф Кәрим
## Биографияһы

Кәримов Хәниф Кәрим улы, Хәниф Кәрим 1910 йылдың 25 июлендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы, Үрге Ҡыйғы ауылында тыуған. 1929 йылда ауылдарында урта мәктәп тамамлай һәм Өфө ҡалаһына килеп «Йәш коммунар» («Ленинсы», «Йәшлек») гәзитендә яуаплы сәркәтип булып эшкә урынлаша. 1932—1934 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафтарында була. Әрменән ҡайтҡас, Башҡорт дәүләт педагогия иниститутында уҡый. 1937 йылдан «Октябрь»(«Ағиҙел») журналында мөхәррир була. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, үҙе теләп фронтҡа китә. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм башҡа яу миҙалдары менән бүләкләнгән.
1946—1959 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзының яуаплы сәркәтибе вазифаһын башҡара.
1983 йыл Өфө ҡалаһында баҡый донъяға күсә.

# Хәниф Кәрим
## Китаптары

* Һаҡсы йыры: Шиғырҙар. — Өфө: Башкнигиздат, 1934. — 44 бит.
* Тантана: Шиғырҙар. — Өфө: Башкнигиздат, 1936. — 106 бит.
* Шиғырҙар, поэмалар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1980. — 192 бит.

# Хәниф Кәрим
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (31.05.1942)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1955)
* «Халыҡтар дуҫлығы» ордены
* БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре

# Хәниф Кәрим
## Хәтер

* Үрге Ҡыйғы ауылының бер урамы Хәниф Кәрим исемен йөрөтә.
* Шағирҙың исеме ҡасандыр ул уҡыған 1-се мәктәпкә бирелгән.
* 2015 йылда Ҡыйғы районы хакимиәте Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Әҙәбиәт йылы айҡанлы «Хәниф Кәрим исемендәге әҙәби премия» булдырҙы.
* 2015 йылдың 1 октябрендә «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр иткәнсә, Ҡыйғы районында фронтовик-шағир Хәниф Кәримдең тыуыуына 105 йыл тулыуға һәм Әҙәбиәт йылына арналған саралар ойошторолдо.
# Иҫән хан

Иҫән хан (Әсән хан) — башҡорт ханы, башҡорттарҙың ирәкте ҡәбиләһе башлығы.

# Иҫән хан
## Биографияһы

Иҫән хан (Әсән хан) сығышы менән ирәкте (ҡара табын) ҡәбиләһе башҡорттарынан, Майҡы бей нәҫеленән. Ғәли Соҡоройҙың «Тәзкирәти әл-әхуан вә әл-әхбәб» («Энеләр һәм дуҫтар өсөн нәсихәт») тигән әҫәре буйынса, уның шәжәрәһе артабанғыса булған: Майҡы бей → Ҡаратабын бей → Әхмәтшәйех бей → Абдулла бей → Сулман → Ҡулман → Дүрмән → Хоҙайғул → Хоҙайәр → Дәүләтбай → Иҫән бей. Ғалимдар 1523 йылда ҡазан ханы Сәхипгәрәй тарафынан Әхмәтшәйех бейгә биргән ярлыкҡа таянып, был шәжәрәлә хронологик яҡтан буталсылыҡ барлығын билдәләп үтә — XVI быуаттың 1-се яртыһында йәшәгән Абдулла бей һәм шул уҡ быуаттың 2-се яртыһында йәшәгән Иҫән хан араһында быуындарҙың бик күп булыуы быға дәлил итеп килтерелә.
XVI быуатта Ҡазан ханлығы тарханы булып хеҙмәт итә. Ирәктеләрҙең бер өлөшө Ыҡ йылғаһы үҙәненән Тере Танып бассейнына күсеүен Иҫән бей ҡәбилә башлығы булған осорға тура килтерәләр. Р. Ғ. Кузеев тарафынан яҙып алынған риүәйәттәр буйынса, Ыҡ буйында йәшәүсе Иҫән бей үҙенең улдары менән йыш ҡына Танып буйҙарына һунарға йөрөй. Бер ваҡыт бында таҙлар ҡәбиләһе аҡһаҡалы Таҙ бабайҙы осрата һәм уның менән дуҫлашып китә, Таҙ бабай Иҫәнде ғүмерлеккә Танып буйында йәшәргә ҡалырға саҡыра һәм Иҫән бей быға ризалаша, уның улдары Таҙ-бабайҙың ҡыҙҙарына өйләнә. Иҫән бей Мәскәүгә Аҡ батшаға (Иван Грозныйға) бара һәм ерҙәренә аҫабалыҡ хоҡуғын ала.
XVI быуаттың 1-се яртыһында Башҡортостандың төньяғында байҡы, балыҡсы, гәрә, ирәкте, ҡайпан, таҙлар, уран башҡорт ҡәбиләләре берләшмәһе етәксеһе — башҡорт ханы була. Беүә һәм Тере Танып йылғаларынан Ағиҙел һәм Бөрө йылғаларының түбәнге ағымындағы территорияға тиклем үҙ хакимлығын урынлаштыра.
Батша Иван IV ғәскәрҙәре Ҡазан ханлығын яулап алғандан һуң Иҫән хан урыҫ батшаһы подданныйлығын ала.
Иҫән хандың ҡәбере хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы Иҫке Соҡор ауылы эргәһендә урынлашҡан.
# Хәмзә бей мәсете (Сански-Мост)

Хәмзә бей мәсете (босн. Hamza-begova džamija) — Сански-Мост ҡалаһының иң ҙур мәсете. Босния һәм Герцеговинаның дүрт манаралы берҙән-бер мәсете. Сығышы менән Сански-Мост тирәһендәге Каменградтан булған санжак бей (санжак губернаторы) Хәмзә бей Бихарович тарафынан төҙөлгән.

# Хәмзә бей мәсете (Сански-Мост)
## Тарихы

1557 йылға тиклем төҙөлгән, сөнки уны нигеҙләгән Хәмзә бей 1557 йылда вафат булған. Фараз буйынса 1555 йылда төҙөлгән. Уның таш манаралар рәүешендә төҙөлгән бер ағас манараһы булған. Түбә уртаһында бәләкәй генә көмбәҙ ҡоролған. 1705 йылда мәсет үҙгәртеп төҙөлә һәм тап шул ваҡытта минбар аҫтында нәстәлик менән ошолай текст яҙылған: «Белем эҙләү һәр мосолман ир-атының һәм ҡатын-ҡыҙының бурысы. (Хәҙис). 1117 йылда имам ярлы Хәсән тарафынан яҙылған».
Һуңғы тапҡыр иҫке мәсет 1984 йылда реконструкцияланған. 1992 йылдың 27 июнендә Серб Республикаһы армияһының хәрбиҙәре мәсетте емергән, уның бөтә материалдары һәм тарихи әйберҙәре сүплеккә ташланған. Яңы мәсет 1997 йылдың июлендә төҙөлә башлай һәм 2000 йылдың 6 авгусында асыла. Мәсет Босния һәм Герцеговина милли ҡомартҡыларын һаҡлау комиссияһы ҡарарына ярашлы, Босния һәм Герцеговинаның милли ҡомартҡыларының ваҡытлы исемлегенә индерелгән.

# Хәмзә бей мәсете (Сански-Мост)
## Имамдары

1891 йылда — Хафиз Мөхәммәд бей, ә 1899 йылда Сәлих әфәнде Арнаутович дини уҡытыусы (хәлфә) булараҡ телгә алына.
Хәмзә бей мәсете имамдары :
| Имам | Йылдар |
| Хөсәйен әфәнде Вайзович | 1869 |
| Әхмәт әфәнде Билайбегович | 1926–1938 |
| Али әфәнде Муратович | 1938–1946 |
| Адил әфәнди Джаферагич | 1946–1974. |
| Мостафа әфәнде Сушич | 1974–1989 |
| Дервиш әфәнде Дервишевич | 1989–1992 |
| Мөхәрәм әфәнде Ботич | 1990–1992 |
| Хөсәйен әфәнде Ковачевич һәм Мирсад әфәнде Седич | 1995 йылдан |
# Майя бейеүҙәре

Майя бейеүҙәре — мезоамерикан майя цивилизацияһының хореографик сәнғәте. XV—XVI быуаттарҙа Үҙәк Америкаға килгән европалыларҙың мәҡәләләрендә һәм йылъяҙмалары нигеҙендә һуңғы үҫеш осоро яҡшы өйрәнелгән. Классикаға тиклем һәм классик осорҙар һаҡланып ҡалған аҙ һанлы традициялар һәм археология табылдыҡтары буйынса билдәле, шуға күрә улар бик аҙ өйрәнелгән. Конкистадорҙарҙың һәм католик сиркәүенең мезоамерика мәҙәниәтен әүҙем юҡҡа сығарған агрессив сәйәсәте арҡаһында майя хореография сәнғәтенең күп өлөшө беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған.
Майя цивилизацияһының бейеүҙәре, музыкаһы һәм драма сәнғәте йыш ҡына бер бөтөндө тәшкил итә. Мәҫәлән, «Рабиналь-ачи» һәм «Шахох киче-винак» бейеүҙәре һәр саҡ хореография менән оҙатылып барған. Майя бейеүҙәренең иң билдәлеһе — школомче.

# Майя бейеүҙәре
## Ҡылыҡһырламаһы

Майҙың бейеүҙәре музыка менән тығыҙ бәйле була. Майя музыкаһы бик һирәк үҙ аллы сәнғәт төрө була. Ул йыш ҡына бейеүҙәр һәм театр тамашалары менән оҙатыла, шулай уҡ байрамдарҙа һәм рәсми сараларҙа ла башҡарыла. Майя цивилизацияһы мәҙәниәтендә бейеүҙәр мөһим урын биләй. Материкка килгән европалылар майя хореография сәнғәтенең төрлөлөгө менән хайран ҡала. Бейеүҙәр байрам көндәрендә лә, шулай уҡ дини һәм көндәлек тормошта ла башҡарылған. Йыш ҡына бейеү ярҙамында майялар, уңыш, мул ямғырҙар йәки үҙҙәренә бәхет һорап, аллаларға тоғролоғон күрһәтергә теләгән.
Шулай уҡ бейеү бейеүселәрҙең һәм тамашасыларҙың юғары тылсым менән мистик аралашыуы була. Барабан, флейта, торба һәм башҡа уйын ҡоралдары тауышы, йыр-моң, әүҙем символик хәрәкәттәр менән берләшеп, яуыз рухтарҙы еңгән ниндәйҙер көс тыуҙырыуға йүнәлтелгән була.
# Оло Учалы (күл)

Оло Учалы, Оло Асыуҙы (рус. Большие Учалы) — Башҡортостандың Учалы районындағы күл. Учалы ауыл Советы биләмәһендә урынлашҡан Район үҙәге Учалы ҡалаһынан төньяҡтараҡ, Учалы ауылынан көньяҡтараҡ урынлашҡан. Яйыҡ йылғаһы бассейнына ҡарай. Көнбайышта ятҡан Ҡарағайлы күле менән тоташҡан.

# Оло Учалы (күл)
## Топонимикаһы

Ғалим һәм сәйәхәтсе Иван Лепёхин үҙенең юл яҙмаларында күлгә «Ашулы» тигән аңлатма бирә, һәм — «асыулы» тип тәржемәләй. Башҡорт телендә «асыулы» — русса «гневный» тигән һүҙ бар, татар телендә лә шундай уҡ мәғәнәгә эйә — «ачулы» һүҙе бар.

# Оло Учалы (күл)
## Тасуирламаһы

Төньяҡтан көньяҡҡа күлдең оҙонлоғо 3 км самаһы, күл өҫтө майҙаны яҡынса 3,06 км². Иң тәрән урыны 6 метр.. Тектоник сығышлы (икенсе фараз буйынса — карст-суффозион). РКүл рельефы тигеҙ түгел, уның көнсығыш өлөшөндә улаҡ үтә. Күлдең төбө мәтеле һәм сапропель ултырма-ҡатламдар менән ҡапланған.

# Оло Учалы (күл)
## Биологияһы

Күлдә суртан, йәйен, Ҡорман, һаҙан, судак, Опто (балыҡ), Табан (балыҡ), ташбаш һәм сабаҡ тереклек итә. Планктондан Оло Учалы һәм күрше Ҡарағайлы күлендә эвглен ылымығы Phacus caudatus билдәләнә.

# Оло Учалы (күл)
## Экологияһы

Оло Учалы күле экологик яҡтан бысранған. Техно-Николь заводы (эллеке Учалы төҙөлөш материалдар заводы, Учалы картон-рубероид заводы) күлгә ҡалдыҡтарҙы түгә. Яҡындағы Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты эшмәкәрлеге йоғонтоһо арҡаһында: 1970—1980-се йылдарҙағы карьерҙағы өҙлөкһөҙ шартлатыуҙар, сульфид саңы яуып торғанлыҡтан, күлдәге был ултырмалар аномаль химик составҡа эйә. Һуңғы ярты быуатта был ҡатламдарҙа ауыр металдар тупланыуы: баҡыр өсөн 1 килограмға 300 миллиграмм, цинк — 1000-6000, ҡурғаш — 70 һәм кадмий — 4 (Урал күлдәрендә уларҙың типик (хас-фоновый) тупланмаһы 48, 79, 21 һәм 0,37 мг/кг тәшкил итә). Күл төбөндәге ҡатламдарҙың күҙәүекле һыуҙарында сульфат-ион концентрацияһы артҡан $SO_{4}^{2-}$, 2825 мг/л тиклем барып етә, эсәр һыуҙарҙа булырға тейешле сиктән (ПДК- предельно допустимая концентрация) байтаҡҡа артығыраҡ.
# Дикуша (йылға)

Дикуша — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Мглинское күле - Түбәнге Мгла йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Дикуша (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000050960
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005096
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Он-Месть

Кесе Он-Месть — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Он-Месть йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Он-Месть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011894
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001189
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Малини Авасти

Малини Авасти (1967 йылдың 11 феврале) — Һиндостан йырсыһы. Бходжпури, авади һәм һинд телендә йырлай, шулай уҡ тумри һәм каджри исеменән сығыш яһай. 2016 йылда Һиндостан хөкүмәте уға «Падма Шри» премияһын тапшыра. Бходжпури музыкаһына ҙур өлөш индергән шәхес булараҡ билдәле.

# Малини Авасти
## Биографияһы

Малини Авасти Уттар-Прадештың Каннауджа ҡалаһында тыуған. Философия докторы, шулай уҡ Лукнов ҡалаһындағы Бхатханд университетының хиндустани классик музыкаһы буйынса алтын призеры. Бынан тыш, Лукнов университетының Урта быуаттар һәм хәҙерге һинд архитектураһы һөнәре буйынса «Хәҙерге тарих магистры» программаһында алтын миҙал ала.
Ганда бандха традицияһына легендар Һиндостан классик йырсыһы Падма Вибхушан Вибуши Жиридж Деви тигән остазда уҡый (Бенарас Гхаранда йәшәй).
Ире- Һиндостан армияһы өлкән офицеры Аваниш Кумар Авасти. (УП:1987), Уттар-Прадеш хөкүмәтенең баш секретары вазифаһынан китә. Уларҙың Адвития исемле улдары һәм Ананья исемле ҡыҙҙары бар.

# Малини Авасти
## Ижады

Малини Авасти Джахан-е-Хусрау популяр классик музыка фестивалендә даими сығыш яһай. Нәҙек тауыш менән йырлай. Малини Авасти- Thumari, Thaare Raho Baanke Shyam башҡарыуысы популяр йырсы.
Бходжпури телендәге «Сур Санграм» музыкаль реалити-шоуында жюриҙа ҡатнаша.
«Junoon NDTV Imaген» телевизион тапшырыуында ҡатнаша. Һайлау комиссияһы уны 2012 һәм 2014 йылдарҙа Уттар-Прадеш һайлауҙарында бренд илсеһе итеп тәғәйенләй.
2015 йылда төшөрөлгән «Dum Laga Ke Haisha» фильмында Ану Маликтың «Sunder Susheel» йырын башҡара.
Бенарас индуистар университетының Бхарат Адхян Кендра кафедраһының йөҙ йыллыҡ профессоры

# Малини Авасти
## Фильмдар

-Джай Хо Чхат Майя — Шайлендра Сингх , Малини Авасти
-Бхоле Шанкар
-Бумм Бумм Боле
-Агент Винод
-Дум Лага Ке Хайша
-Бхаган Ке Рекхан ки - Иссак (фильм, 2013 й.)
-Чаарфутия Чокаре (фильм, 2014 й.)

# Малини Авасти
## Наградалары

Падма Шри (2016) [17]
Яш Бхарти , УП хөкүмәте, 2006 г. [18]
Сангит Натак академияһы стипендияһы (Уттар-Прадеш штаты)
Сангит Натак академияһы
# Горелый Крест

Горелый Крест — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пичкура йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Горелый Крест
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300612110000031451
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003145
* Бассейн коды — 09.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0