yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сәллә

Салма, сәллә (рус. Тюрбан — фарс. دولبند‎, dulband һүҙенән) — баш тирәләй уралған туҡыма киҫәге; Яҡын Көнсығыш, Төньяҡ Африка, Һиндостанда байтаҡ халыҡ араһында киң таралған, хатта Европала бер аҙ таралып өлгөргән ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙ баш кейеме.

# Сәллә
## Ҡулланылышы

Рәсәйҙә ул ғәҙәттә руханиҙарҙың баш кейеме; муллалар башлыса мәсеттә ғибәҙәт ҡылғанда ғына кейә.
Сәллә түбәтәй, фәс йәки бүрек өҫтөнән уратыла. Уны эшләү өсөн, ғәҙәттә, 6-8 метр туҡыма кәрәк, әммә сәлләләрҙең ҡайһы бер төрҙәренә 20 метрға тиклем материя китә.
Урыҫса «ушьвъ» тигән атамаһы бар — ҡатын-ҡыҙ факеоле.
Мосолман донъяһында салмаға айырым иғтибар бирелә. Уны Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙе менән йөрөтөүе менән аңлатыла, сәхәбәләргә лә шул уҡ эште башҡарырға кәңәш иткән. Бер хәҙистә ул мәсеттә вәғәз уҡығанда ҡара төҫтәге сәллә кейгән, һәм уның осо иңбашына төшөп торған, тип әйтелә.
Хәҙистәр был сәлләнең теүәл оҙонлоғо һәм төҫө тураһында төрлө фекерҙә. Ҡайһы бер хәҙистәрҙә пәйғәмбәр сәлләһенең оҙонлоғо 7 терһәк, йәғни яҡынса 2,5—3 метр тәшкил иткән тип телгә алына. Яратҡан сәлләһен Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙенең көрәштәше — кейәүе һәм ике туған ҡустыһы хәҙрәте Али ибн Әбү Талипҡа бүләк иткән, тип һөйләйҙәр..
Фәләстиндә сәллә яулыҡтан яһалған (йәһүд.- арам. ‏כומתא‏‎, күмта).

# Сәллә
## Галереяһы

* Гейр Марк Габриэль Шарль. Феллаһтар
* Туариҡ сәлләһе
* Әрмән батшаһы Смбат II (уңда). Башында - сәллә (X быуат)
* Әрмәнстан Шаһиншаһы Гагик I. Башында - сәллә (X-XI быуаттар)
* Итальян шаперон модаһы. XV быуат
* Сикһ сәлләһе (дастар)
* Үзбәк сәлләһе
* Могол императоры Аурангзебтың биҙәүесле сәлләһе
* Солтан Мәхмәт II. Башында - сәллә
* Могол императоры Бабур һәм уның вариҫы Һомайун. Баштарында - сәллә
* Сөләймән I. Башында - оло сәллә
* Ғосман императоры Сәлим II. Башында - сәллә
* Ибн Рушд (Аверроэс) — Испания полимат мосолманы
* Ғосман империяһында Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең күп һанлы вариҫтары йәшел сәлләле дворянлыҡ ойоштора
# Сергий Радонежский сиркәүе (Түбәнге Новгород)

Преподобный Сергий Радонежский сиркәүе — 1869 йылда изгеләндерелә. Түбән Новгородтың Сергиевский урамында урынлашҡан.

# Сергий Радонежский сиркәүе (Түбәнге Новгород)
## Тарих

Ғибәҙәтхана 1865 йылда төҙөлә башлай, уның пороекты Александр II тарафынан шәхсән раҫланған. Төҙөлөш 1869 йылда тамамлана. 1872 йылда архитектор Р. Я. Килевейн ҡыңғырау манараһы нигеҙе буйынса овал формалы төкәтмә проектлай һәм уны манара бинаһынан тәпәш итеп һалдыра, был ғибәҙәт ҡылыу майҙанын ҙурайтыу маҡсатында эшләнә.
Совет власы йылдарында бында рәссамдар Союзы тора.
Новгород епархияһына сиркәү 2003 йылда бирелә. 2006 йылдың октябрендә ҡыңғырау манараһы тулыһынса йыһазландырыла, унда 12 ҡыңғырау аҫып ҡуйыла, иң ҙурының ауырлығы 4 тонна тәшкил итә.
Ҡабаттан сиркәү 4 ноябрь 2006 йылдың 4 ноябрендә изгеләндерелә. Уны Түбәнге Новгород һәм Арзамас епискобы Георгий алып бара, уға Сергиево-Посад епискобы Феогност һәм Брянск епискобы Севский Феофилакт ярҙам итә. Ҡорамды изгеләндергәндән һуң, унда беренсе тапҡыр Божественная литургия була, унда РФ Хөкүмәте беренсе вице-премьеры Дмитрий Медведев була.
2010 йылдың 27 ғинуарында ҡорамда грузин телендә равноапостольная Нина хөрмәтенә молебен үткәрелә.
2006 йылдың декабренән алып ҡорамда телһеҙ-һаңғырауҙар православие үҙәге эшләй, ә йәкшәмбе көндәрендә литургия сурдоперевод менән башҡарыла. Үҙәкте ойошторғанда Симонов монастыры тәжрибәһе иҫтә тотолоп эшләнелә, сөнки унда бер нисә йыл буйына һаңғырау һәм насар ишеткән кешеләр өсөн табыныу хеҙмәте алып барылған була. Шәмбе һәм йәкшәмбе көндәре сиркәүҙә православие йәштәр үҙәге һәм православие ғаилә клубы йыйылыштары уҙҙырыла, уның эшмәкәрлек йүнәлештәренең береһе - социаль-миссионерлыҡ эшмәкәрлеге.

# Сергий Радонежский сиркәүе (Түбәнге Новгород)
## Изге әйберҙәр

Сиркәүҙә преподобный Сергий Радонежский иконаһы менән уның мәйете киҫәксәләре тора. Икона Троица-Сергиева Лавра оҫтаханаһы монахтары тарафынан 2006 йылда яҙылған. План буйынса, изге икона Түбәнге Новгородта 2010 йылдың 5-13 февралендә үткәреләсәк «Широкая масленица» күргәҙмә-йәрминкәһенең төп изге әйбере булырға тейеш була. Ғибәҙәтханала йәкшәмбе көндәрендә икона алдында молебендар башҡарыла.
# Грязнушка

Грязнушка балка Старцев Дол) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чаган йылғаһының уң ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Грязнушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200010306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112201030
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алфёров

Алфёров — урыҫ ир-ат фамилияһы. Грек исеме Елевферийҙан барлыҡҡа килгән, русса — «ирекле», «бойондороҡһоҙ» мәғәнәһендә. Топоним булараҡ та ҡулланыла.
Алфёрова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Алфёров
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Алфёров Жорес Иванович — СССР һәм Рәсәй физигы, Нобель премияһы лауреаты.
* Алфёров Николай Семенович — иҡтисады һәм партия лидеры
* Алфёров Анатолий Фёдорович — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Алфёрова Ксения Александровна — СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, телевидение тапшырыуҙарын алып барыусы.
* Алфёрова Ирина Ивановна — СССР һәм Рәсәй актрисаһы. Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2007).
# Нефтяник (стадион, Өфө)

«Нефтсе» стадионы — Өфөләге футбол стадионы, «Өфө» футбол клубының үҙ стадионы.

# Нефтяник (стадион, Өфө)
## Тарихы

Реконструкцияға тиклем 10200 тамашасыны һыйҙыра. Әлеге ваҡытта реконструкция эше тамамланған. . 2015 йылдың 9 авгусында реконструкциянан һуң, Рәсәй буйынса футбол чемпионатына ярашлы, стадион асыуҙың матчы була. Урындағы "" футбол клубы менән Рәсәй чемпионы Санкт-Петербургтың «Зенит» футбол клубы ярыша (0:1).

# Нефтяник (стадион, Өфө)
## Реконструкция

2012 йылдың февралендә, сираттағы реконструкция өсөн проект раҫлана һәм финанслау өсөн 300 миллион һум аҡса бүленә. Проект документацияһына ярашлы, реконструкциянан һуң футбол майҙаны автоматлаштырылған йылытыу системаһы һәм яһалма үлән газоны менән йыһазландырыла. Трибуналағы урындар иҫәбе 16 меңгә тиклем арттырыла. Территория артында 50 урынлыҡ ҡунаҡхана, 932 урынлыҡ машина ҡуйыу урыны булдырыу планлаштырыла. Төҙөлөш эштәре 2014 йылдың октябрендә тамамланырға тейеш була.
2012 йылдың июнендә ҡунаҡ трибунаһы һәм административ здание емертелә. 2013 йыл аҙағында стадионда трибуналар төҙөү башлана. Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Зәки улы Хәмитов һүҙҙәре буйынса, 2014 йылдың сентябренә 16 меңгә иҫәпләнгән трибуналар, яҡтырыту һәм йылытылған яҡшы майҙан әҙер булырға тейеш була. Матчтар үткәреү өсөн бөтә кәрәкле шарттарҙы ла булдырыу маҡсат итеп ҡуйыла. 2014 йылдың декабрендә «Өфө» етәкселеге, 2014—2015 йылда үтәсәк Рәсәй чемпионатының ошо стадионда үткән яҙғы өлөшө Ҡазанда йәки Пермдә үтәсәк, тип белдерә. Стадионды реконструкциялауҙы 2015 йылдың майына тамамларға тип хәл ителә.
2015 йылдың февраленә төп төҙөлөш эштәре бөтә. Бизнес-Онлайн телевидениеһы видеоһынан трибуналарҙың, инеү, сығыу урындарының, таблоларҙың әҙер, трибуна өҫтөндәге ҡыйыҡ төҙөүҙең һуңғы штрихтары барыуы күрһәтелә.
# Сидя-Яха

Сидя-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ниливой-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Сидя-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045055
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304505
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Арауыҡ үлсәме

Үлсәнеш — объекттың торошон һүрәтләү өсөн кәрәк булған бәйһеҙ параметрҙар һаны, йәки системаның иреклек дәрәжәһе һаны.

# Арауыҡ үлсәме
## Билдәләмәләр

Үлсәмгә билдәләмә биреүгә бер нисә ҡараш бар, мәҫәлән
* Векторлы арауыҡ үлсәме
* Күмәклектең комбинаторлы үлсәме уның комбинаторлы үҙсәнлектәре нигеҙендә билдәләнә һәм ирекле тиҫкәре булмаған һан булырға мөмкин.
* Дөйөм билдәләмә үлсәм теорияһында бирелгән.
** Лебег үлсәме, йәки топологик үлсәм.
** Метрлы арауыҡтың Хаусдорф үлсәме.
** Минковский үлсәме фракталдарға дөйөмләштереүҙе рөхсәт итә, шуның менән бергә уларҙың үлсәме ирекле тиҫкәре булмаған һан булырға мөмкин.

# Арауыҡ үлсәме
## Физикала
### Арауыҡ үлсәмдәре

Классик физика теориялары өс үлсәмле физик үлсәмдәрҙе һүрәтләйҙәр.

# Арауыҡ үлсәме
## Миҫалдар

* Әйләнәнең яҫылыҡта торошон билдәләү өсөн өс параметр етә: үҙәгенең ике координатаһы һәм радиус, йәғни: яҫылыҡта әйләнәләр арауығы — өс үлсәмле; шул уҡ яҫылыҡта нөктәләр арауығы — ике үлсәмле; шулай булыуға ҡарамаҫтан әйләнә үҙе — әйләнәлә нөктәләр арауығы — бер үлсәмле: уның теләһә ниндәй нөктәһе бер параметр менән һүрәтләнә ала.
* Беҙҙең планета йөҙөнөң йыш ҡулланыла торған моделдәре сиктәрендә, Ер өҫтөндә ҡаланың урынын билдәләү өсөн (был осраҡта ҡала ике үлсәмле объект итеп түгел, ә нөктә итеп ҡарала) ике параметр етә, атап әйткәндә: географик киңлек һәм географик оҙонлоҡ. Ярашлы рәүештә: бындай моделдәрҙә арауыҡ ике үлсәмле була (ҡыҫҡаса — 2D, ингл. dimension һүҙенән), ҡарағыҙ геопространство.
* Беҙҙең физик ысынбарлыҡтың йыш ҡулланыла торған моделдәре сиктәрендә ниндәйҙер объекттың урынын билдәләү өсөн, миҫалға — самолёттың (самолёт был осраҡта өс үлсәмле объект итеп түгел, ә нөктә итеп ҡарала), требуется указать өс координата күрһәтеү талап ителә — киңлек һәм оҙонлоҡҡа өҫтәп бейеклекте белергә кәрәк. Шулай итеп: бындай моделдәрҙә арауыҡ өс үлсәмле була (3D). Самолёттың хәҙерге урынын билдәләү генә түгел, ваҡыт моментын да билдәләү өсөн, был өс координатаға дүртенсеһе (ваҡыт) өҫтәлергә мөмкин. Әгәр моделгә йүнәлеште лә өҫтәһәң (самолёттың ҡырынайыуын, тангажын, курстан тайпылыуын), ул саҡта тағы ла өс координата өҫтәлә һәм моделдең ярашлы абстракт арауығы ете үлсәмле булып китә.
# Иҙрәнде

Иҙрәнде — рус. Изранда - Рәсәйҙәге йылға.

# Иҙрәнде
## Географияһы

Иҙрәнде йылғаһы Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡуҫа йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Иҙрәнде
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021627
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102162
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Иҙрәнде
## Этимологияһы

Атама башҡорт телендәге иҙрәү, иҙрәтеү һүҙҙәре нигеҙендә барлыҡҡа килгән. "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә был һүҙҙәргә ошондай аңлатма бирелә:
* Иҙрәү - Тәндәр иреп,ләззәтләнеп, рәхәтлеккә бирелеү
* Иҙрәтеү - Тәнде йомшартып, ләззәтләндереү, рәхәтлеккә талдырыу
# Юнысов Наил Кәбир улы

Юнысов Наил Кәбир улы (рус. Юнусов Наил Кабирович; 10 ғинуар 1928 йыл) — ғалим- инженер-геофизик, геология-минерология фәндәре кандидаты (1969), РСФСР-ҙың атҡаҙанған геологы (1978), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1998), Рәсәй Федерацияһы нефть һәм газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (1998), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976), Ленин (1981), Октябрь Революцияһы (1986) ордендары кавалеры.

# Юнысов Наил Кәбир улы
## Биографияһы

Наил Кәбир улы Юнысов 1928 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Стәрлетамаҡ кантоны Тәтер-Арыҫлан ауылында тыуған.
1952 йылда И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтын тамамлағандан һуң «Башнефтегеофизика» производство берекмәһендә: өлкән инженер-интерпретатор, сейсмик партия начальнигы, етештереү-техник бүлеге начальнигы, Көньяҡ-Башҡортостан геофизика экспедицияһының баш инженеры һәм начальнигы, трестың баш инженеры, 1975 йылдан — трест идарасыһы. 1957 йылда — Һиндостанда, 1969—1972 йылдарҙа Мысырҙа геофизика (сейсмик) эштәре етәксеһе. 1993—1998 йылдарҙа — «Башнефтегеофизика» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры, 1998—1999 йылдарҙа — директорҙар советы рәйесе, бер үк ваҡытта, 1980—1992 йылдарҙа — Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. 1998—1999 йылдарҙа — директорҙар советы рәйесе. 2001 йылдан Европа-Азия геофизика йәмғиәтенең Башҡортостанн бүлексәһе рәйесе. 2007—2011 йылдарҙа «MV-ГЕО» ЯСЙ (Өфө) директоры.

# Юнысов Наил Кәбир улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни-производство эшмәкәрлеге нефть һәм газ ятҡылыҡтарын разведкалау һәм файҙаланыу өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә арналған. Уның ҡатнашлығында Башҡортостан Республикаһының геофизика хеҙмәте ойошторола, разведка һәм промысла геофизикаһында геофизика эштәренең һөҙөмтәлелеген күтәрергә булышлыҡ итеүсе алдынғы технологиялар индерелә. Ғалим етәкселегендә геофизик мәғлүмәтте теркәү, эшкәртеү һәм интерпретациялауҙың цифрлы ысулдары эшләнә. Урал алды бөгөлөндә тоҙ аҫты рифоген массивтарын картаға төшөрөү өсөн скважина сейсморазведкаһы ысулы эшләнә һәм булдырыла, был бер нисә нефть ятҡылығын асыуға булышлыҡ итә. Күмертау, Һарытау, Балҡан, Яңы Уҙыбаш нефть ятҡылыҡтарын асыуҙа ҡатнаша. Көнбайыш Себерҙә вахта геофизика хеҙмәтен, ике сейсмик экспедицияны ойоштороусы.

# Юнысов Наил Кәбир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1976);
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған геологы (1978);
* Ленин ордены (1981);
* Октябрь Революцияһы ордены (1986);
* Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1998);
* Рәсәй Федерацияһы нефть һәм газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (1998)
# Икмәк музейы (Агдам)

Икмәк музейы (әзерб. Çörək muzeyi, Чөрәк музејиÇörək muzeyi, музеји Чөрәк) — Әзербайжан ССР-ы Агдам ҡалаһында элек булған музей

# Икмәк музейы (Агдам)
## Тарихы

Музей 1983 йылдың ноябрендә асыла. Музей фондында боронғо һәм урта быуат археологик табыштары, икмәк һәм игенселек, ташҡа әйләнгән орлоҡтар, ҡул тирмәне, һауыт-һаба, боронғо китаптар, ҡулъяҙмалар һәм башҡа төрлө материалдар, ҡорамалдар үҫеше (ураҡ, салғы, молотилка һ. б.) тураһында экспонаттар һаҡланған. 1990-сы йылдар башында Ҡарабах һуғышында музей ныҡ зыян күрә, хәҙерге ваҡытта бина емерек хәлдә.
Бина фасадында биҙәкләп үрелгән селтәр һәм арыш башаҡтары менән ҡояш төшөрөлгән ике панно булған. Музей эсендә төҫлө витраждар, аҡлы-ҡаралы ағас квадраттарҙан торған түшәм, ярым ҡараңғылыҡ хасил иткән. Музей залдарының береһенә ингән урында «Икмәккә баш эйегеҙ!» тип яҙылған булған.
Музейҙың элекке директоры Ниязи Кулиев һүҙҙәренсә, Агдам ҡалаһы эргәһендә Чалаган-типе ауылы янында ҡаҙыныу эштәре барышында табылған күмергә әйләнгән бойҙай орлоҡтары ла экспонаттар араһында һаҡланған. Уларҙы музейға, бойҙайҙың ҡаты сорттарын селекция юлы менән алған ғалим-селекционер Имам Мостафаев бүләк иткән. Шулай уҡ, Кулиев һүҙҙәренсә, бер ваҡыт музейға Агамалы ауылынан һикһән ете йәшләк Мамедов Исмаил Кафар оғлы XVII быуаттың кир-кире (ҡул тирмәне таштарын) алып килә һәм икмәк нисек ауыр табылғанын кешеләр аңлаһын ине тигән теләк белдергән. Музейҙа һуғыш ваҡытында Ленинград блокадаһынан ҡалған көйгән икмәк тә һаҡланған, уны Ленинград блокадаһында ҡалған икмәк бешереүсе Галина Андреевна Канаева алып килгән.
# Алёшин

Алёшин — ир-ат фамилияһы. Алексей исеменән барлыҡҡа килгән. Топоним булып та ҡулланыла.
Алёшина — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Алёшин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Алёшин Андрей Васильевич (3 июнь (25 май) 1905 йыл — 11 апрель 1974 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, орудие командиры, Дан орденының тулы кавалеры, Советтар Союзы Геройы.
* Алёшин Евгений Павлович (23 апрель 1931 — 7 апрель 2014) — Рәсәй ғалимы, биолог, биология фәндәре докторы, профессор.
* Алёшин Самуил Иосифович — рус совет яҙыусыһы һәм драматургы, сатирик, мемуарҙар яҙыусы.
* Алёшин Иван Иванович — (14 [27] июль 1901 йыл — 27 февраль 1944 йыл) — Молдавияла Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында партизандар хәрәкәтен ойоштороусыларҙың береһе.
* Алешкин (рус. Алёшкино) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл.
# Таганрог Авиация техникаһы музейы

Таганрог авиация техникаһы музейы — Рәсәйҙең Көньяғында берҙән-бер авиация техникаһы музейы.

# Таганрог Авиация техникаһы музейы
## Тарихы

Таганрог авиация техникаһы музейына 1995 йылдың мартында нигеҙ һалына. Ил хөкүмәте Европала ғәҙәти ҡораллы көстәрҙе сикләү тураһында килешеү төҙөгәс, хәрби авиация самолеттары һанын ҡыҫҡартыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Таганрогта авиация техникаһын юҡ итеү базаһы төҙөлә. Уның баш инженеры подполковник Владимир Стоянов 4-се һауа армияһы командованиеһына һәр төр самолеттан, уларҙың двигателдәрен һәм борт системаларын алып, берәр дана һаҡлап ҡалыу тәҡдиме менән мөрәжәғәт итә. Владимир Стояновтың идеяһы буйынса, һаҡланып ҡалған машиналарҙан Таганрогта авиация техникаһы музейы ойошторорға мөмкин була. 4-се һауа армияһы командиры Владимир Михайлов музей булдырыу идеяһын хуплай.
Музей һаҡлаусыһы Владимир Стоянов илдең төрлө майҙандарында ташланған авиатехниканың шәхси фотокаталогын алып бара. Эшлектән сығып ятҡан экземплярҙарҙы музейға алыу өсөн йылдар буйына рөхсәт юлларға, граждан һәм хәрби чиновниктар менән хатлашыу һәм уларҙан яуап көтөү оҙаҡҡа һуҙыла.
Музей менән танышырға килеүселәргә теләһә ҡайһы экспонаттың кабинаһында ултырырға, самолет штурвалын тотоп ҡарарға мөмкин. Бик йыш балалар өсөн экскурсиялар үткәрелә.
Музей һаҡлаусыһы ҡасан да булһа уның Ҡала авиация музейы статусын алыуына өмөтөн өҙмәй.

# Таганрог Авиация техникаһы музейы
## Музей коллекцияһы
### Самолеттар

* Ан-2
* Бе-12
* Л-29
* Л-39
* МиГ-15 (УТИ МиГ-15)
* МиГ-19С
* МиГ-21БИС
* МиГ-23 МЛД
* МиГ-25 БМ
* Су-17 СМ
* Су-22 УМЗ
* Ту-154М (морон өлөшө)
* Як-38
2016 йылдың ноябрендә музейға УТИ МиГ-15-тең тергеҙелгән экземпляры тапшырыла. Уны реставрациялау менән Таганрогтың 325-се авиаремонт заводы шөғөлләнә. Элегрәк ул Ростовтың «Йәш осоусы» клубында була.

# Таганрог Авиация техникаһы музейы
## Музей коллекцияһы
### Вертолеттар

* Ми-2

# Таганрог Авиация техникаһы музейы
## Музей коллекцияһы
### Авиация ҡорамалдары

* Ватан авиация ҡоралдары коллекцияһы: пушкалар, авиабомбалар, ракеталар һәм б.
* Һигеҙ төр (улар араһында һирәк осраған Су-7Б һәм Бе-12) катапульта ултырғысы.
* Су-17М4 кабинаһы макеты
* Совет авиацияһы пилоттарының төрлө осоу йыһаздары һәм башҡа күп нәрмәләр.

# Таганрог Авиация техникаһы музейы
## Музей адресы

* 347916, Таганрог, Циолковский ур., 42
* Тел: 8 (8634) 31-54-58
# Лаке

Лаке — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лисица йылғаһының һул ярына тамағынан 191 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Лаке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202697
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Цвентендорф АЭС-ы

Цвентендорф атом электр станцияһы (нем. Kernkraftwerk Zwentendorf, шулай уҡ Kernkraftwerk Tullnerfeld) — Австриялағы беренсе һәм берҙән-бер атом электр станцияһы . Ул Түбәнге Австрияның Цвентендорф- ан -дер Донау коммунаһындаурынлашҡан. АЭС төҙөлөп бөтһә лә, бер ҡасан да файҙаланыуға тапшырылмаған.
Цвентендорф АЭС-ы төҙөлөргә планлаштырылған алты атом электростанциялары араһында беренсеһе булған. Уны төҙөү эштәре 1972 йылдың апрелендә башланған. Ҡайнаусы һыу-һыулы реактор 700 мегаватт көсөндәге электр энергияһын эшләп сығарырға тейеш булған. Төҙөлөш эштәрен "Kraftwerksunion" немец компанияһы (AEG менән Siemens хеҙмәттәшлегендә) дүрт йыл буйы алып барған һәм төҙөп бөтөргән. Тиҙҙән икенсе атом электр станцияһын төҙөй башларға тейеш булғандар. Тик 1974 йылда Австрияла йәҙрә ҡулланыуға ҡаршы тороусы көстәр үҙҙәренең хәрәкәтен көсәйткән. АЭС-тарҙы яҡлап сығып, уның халыҡҡа зыян яһамаясағын күрһәтеү маҡсатында ,1976 йылда Австрийской хөкүмәте мәғлүмәт кампанияһы ойоштороп ебәргән. Был эштең һөҙөмтәһе бөтөнләй көтөлмәгәнсә, кире булып килеп сыҡҡан: илдә протест акциялары башланып киткән, гәзиттәрҙә йәҙрә көсөн тыныс маҡсатта ҡулланыуға ҡаршы яҙылған мәҡәләләр баҫылып сыҡҡан. Австрияның Федераль канцлеры Бруно Крайский (СДП), был эш уңышлы килеп сыҡһын өсөн, христиан-социаль партияһының тәҡдиме буйынса ил халҡын тауыш бирергә саҡырған. 1978 йылдың 5 ноябрендә илдә референдум үткәрелгән. Һайлауҙарға килгән халыҡтың 1 606 308 (50,47%) кешеһе АЭС-тар төҙөүгә ҡаршы килде. Был һайлауҙар һөҙөмтәһе Цвентендорф АЭС-ның ғына яҙмышын үҙгәртеп ҡалманы, ә Австрияла төҙөлөргә тейеш булған тағы ла биш АЭС-тың киләсәген үҙгәртте. Шунлыҡтан 1978 йылдың декабрь айында Австрия хөкүмәте 1998 йылға тиклем йәҙрә энергияһын ҡулланыуҙы тыйҙы. Был тыйыу 1997 йылда оҙайтылды. Бөгөнгө көндә илдә 1960-сы йылдарҙа төҙөлгән өс ҙур булмаған ғилми хеҙмәт реакторы бар, шуларҙың береһе генә эшләргә яраҡлы.
Электр энергияһына ҡытлыҡты бөтөрөү маҡсатында , 1987 йылда Дюрнрор ТЭЦ-ы төҙөлгән, ул АЭС өсөн төҙөлгән электр үткәргес линияларына тоташтырылған. 2005 йылда электростанцияны концерны EVN Group концерны һатып алды. Хәҙер АЭС реакторы немец станциялары Isar 1, Brunsbüttel һәм Philippsburg 1. өсөн запас частар сығанығы булып файҙаланыла. Бер төркөм белгестәр унда планлы ҡулландырыусы операцияләр күрһәтеү күнегеүҙәре үткәреү менән булышырға һәм атом электр станциялары өсөн ҡорамалдарҙы эшләтеп ҡарарға тәҡдим иткәндәр. 2009 йылда АЭС территорияһы ҡояштан эшләүсе батареялары менән йыһазландырылған.
* Механизм управления стержнями на дне резервуара высокого давления внутри реактора
* Резервуар высокого давления
* Турбины низкого давления
* Панель управления в диспетчерской
# Ағры (провинция)

Ағры́ (төр. Ağrı) — Төркиәнең көнсығышындағы өлкә. Халҡы — 537 665 кеше (2009). Күпселеге — көрттар.

# Ағры (провинция)
## Административ ҡоролош

8 илсе (район):
* Ағры (Ağrı)
* Диядин (Diyadin)
* Догубеязыт (Doğubeyazıt)
* Элешкирт (Eleşkirt)
* Хамур (Hamur)
* Патнос (Patnos)
* Ташлычай (Taşlıçay)
* Тутак (Tutak)
# Рави Варма

Раджа́ Ра́ви Ва́рма (малаял. രാജാ രവിവർമ്മ; 29 апрель 1848 — 2 октябрь 1906 йыл) — Һиндостан рәссамы, һинд эпостары «Маһабһарата», «Рамаяна» темаһына яҙылған һәм башҡа бик күп эштәр авторы.

# Рави Варма
## Биографияһы

Рави Варма (тулы исеме Рави Варма Койл Тампуран) 1848 йылдың 29 апрелендә Килиманур кенәз һарайында, яҡын Тируванантапурамаһы (хәҙер Керала штатаы), Траванкор дәүләте хакимдарының аристократик ғаиләһендә тыуған. Бала сағынан уҡ һүрәт төшөрөүҙә һәләт күрһәтә. 14 йәшенән Рави Варма кенәз һарайында традицион һинд һынлы сәнғәтен өйрәнә, ә 1863 йылда бер ай буйына һарайға саҡырылған британ портретсыһы Теодор Йенсендан Европа һынлы сәнғәте буйынса дәрестәр ала.
1873 йылда Рави Варма Мадрасла халыҡ-ара художество күргәҙмәһендә ҡатнаша, унда уның «Иртәнге бәҙрәфтә Леди Найр» картинаһы иң яҡшыһы тип таныла. Бөтә донъяға билдәлелек рәссамға шул уҡ йылда Венала үткән күргәҙмәнән һуң килә, унда ул да төп премияны ала.
Рави Варма бер ҡасан да рәсми раджа титулын йөрөимәй, ләкин Европала Раджа Варма, принц-рәссам булараҡ билдәле була.