yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чепец (Тимшор ҡушылдығы)

Чепец — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тимшор йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Чепец (Тимшор ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003543
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100354
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кирилкина (Демьянка ҡушылдығы)

Кирилкина — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 689 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Кирилкина (Демьянка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301435
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сядете-Яха

Сядете-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Няда-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Сядете-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300072991
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307299
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гәрәй (мәғәнәләр)

Гәрәй (Гәрә) — этноним. Топоним һәм гидроним булараҡ та таралған.
* Гәрә — башҡорт ҡәбиләһе.
* Гәрәй (йылға) — Башҡортостандағы йылға.
* Гәрәй (Балтас районы) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл.
* Гәрәй (Ҡалтасы районы) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.
# Ярым ай һөйәк

Ярым ай һөйәк (лат. os lunatum, рус. Полулунная кость) — кешеләрҙә, маймылдарҙа һәм дүрт аяҡлы хайуандарҙа; улар кешеләрҙә беләк һөйәге менән ус һөйәктәре араһындағы 8 ваҡ һөйәктең береһе.
# Ҡыҙыл турғай

?Ҡыҙыл турғай :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Алаҡас турғай һымаҡтар |
| Төр: | Ҡыҙыл турғай |
Латинса исеме :
Carpodacus erythrinus (Pallas, 1770) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179199 NCBI 175930 |
Ҡыҙыл турғай, ҡыҙылтүш, ҡантүш, алһыу турғай (лат. Carpodacus erythrinus, рус. Обыкновенная чечевица)— турғай ҙурлығындағы ҡош. Ата ҡоштоң арҡаһы, ҡанаттармы, ҡойроғо ҡыҙғылт көрән. Башы, түше, өҫ яҡтан ҡойроҡ төбө ҡыҙыл, ҡорһағы алһыу. Инә ҡоштоң һырты йәшкелт көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы көрәнһыу һыҙыҡлы аҡһыл һоро. Ҡыҙылтүштән башы ҡыҙыл булыуы, бәләкәйлеге менән айырыла.
Матур итеп һыҙғыра: «тйүии». һайрауы һыҙғырыуҙан һәм яңғырауыҡ¬лы сутылдауҙан тора.
Урман ситтәрендә, болондарҙағы ҡыуаҡлыҡтарҙа, яр буйҙарындағы шырлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө орлоҡтар, бөжәктәр ашай. Киң генә таралған күсмә ҡош. Ағасҡа йәки ҡыуаҡта оялай. Көрән таплы 5—6 бөртөк йәшкелт зәңгәр йомортҡаһы була.
# Хәсәншин Данил Дәүләтша улы

Хәсәншин Данил Дәүләтша улы (22 август 1937 йыл) — композитор. 1973 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1998) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989).

# Хәсәншин Данил Дәүләтша улы
## Биографияһы

Данил Дәүләтша улы Хәсәншин 1937 йылдың 22 авгусында Илеш районының Сүлте ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуа. Бала сағы һуғыш йылдарына тура килә.
Урта мәктәпте һәм Үрге Йәркәй ауылындағы тракторсылар курсын тамамлағандан һуң тыуған колхозында эшләй, Совет Армияһында хеҙмәт итә. Бәләкәй ваҡытынан, шулай уҡ армияла сағында ла баянда уйнай.
1965 йылда Өфө музыка-педагогия училищеһын тамамлай, музыка уҡытыусыһы булып эшләй. 1967—1972 йылдарҙа Ҡазан дәүләт консерваторияһында уҡый. 1980 йылда ассистентура стажировкаһы үтә.
Композитор булараҡ, Данил Хәсәншин әҫәрҙәрендә патриотик темаға өҫтөнлөк бирә.
Д. Д. Хәсәншиндың улы Азамат Хәсәншин — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының эстрада-джаз башҡарыуы һәм тауыш режиссураһы кафедраһы доценты.

# Хәсәншин Данил Дәүләтша улы
## Әҫәрҙәре

Хәсәншин Д. Д. — төрлө жанрҙары күп һанлы музыкаль әҫәрҙәр авторы.
Алты симфония, «Бөйөк рядовой» операһы, «Туй» балеты, симфоник, хор, камера-инструменталь һәм камера-вокаль әҫәрҙәр.
Фронтовик шағирҙар шиғырҙарына «Фронт йырҙары» кантатаһы.
Оркестр өсөн «Әйтеш» концерты. «Халыҡ тормошонан күренештәр» ораторияһы.
Скрипка һәм симфоник оркестр өсөн «Концерт-аҙан» жанрында скрипка һәм симфоник оркестр өсөн концерт-симфониялар циклы.

# Хәсәншин Данил Дәүләтша улы
## Маҡтаулы исемдәре

БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989)
# Вонт-Куй-Игол

Вонт-Куй-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пурум-Сабун йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Вонт-Куй-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039368
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203936
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Троицкий ауыл Советы (Благовар районы)

Троицкий ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Троицкий ауыл Советы (Благовар районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
# Успенка (Архангел районы)

Успенка (рус. Успенка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 97 кеше. Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203828005.

# Успенка (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 38 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Шакир): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 42 км
# Сан-Франсиску

Сан-Франсиску (порт. Rio São Francisco һүҙмә-һүҙ Изге Франциск йылғаһы) — оҙонлоғо буйынса Көньяҡ Америкала өсөнсө йылға.

# Сан-Франсиску
## География

Бразилия яҫы таулығының иң бейек урта өлөшөндә — Серра-да-Канастра тауҙарында башлана. Үрге ағымында тупһалы, шәп ағымлы, ғәҙәти тау йылғаһы характеристикаһына эйә. Урта ағымында йылға тектоник сығышлы киң үҙән буйлап Атлантик океан яр буйына параллель рәүештә аға. Каброро ҡалаһынан һуң көньяҡ-көнсығышҡа табан борола һәм яр буйы һырттары аша үтеп, бихисап тупһалар һәм бейеклеге 81 метрға еткән Паулу-Афонсу шарлауыҡтарын барлыҡҡа килтерә. Артабан Атлантик океанға ҡоя.
Оҙонлоғо — 2830 км, йылға бассейны яҡынса 641 мең км². XX быуат уртаһында йылғала гидроэлектростанция каскадтары, өс һыуһаҡлағыс (Трес-Мариас, Собрадиньо, Итапарика) төҙөлгән. Һыуһаҡлағыстар төҙөү суднолар йөрөшөнә булышлыҡ итә һәм һыу юлын оҙонайта.
Барра ҡалаһы янында уртаса һыу сығымы 3000 м³/с тәшкил итә. Паулу-Афонсу районында шул уҡ исемдәге милли парк урынлашҡан; экологик туризм үҫешкән.
# Аббревиатура

Аббревиат́уралар (итал. abbreviatura, лат. brevis — ҡыҫҡа) — һүҙҙе йә һүҙбәйләнеште ҡыҫҡартып яһалған һүҙ; һүҙбәйләнешкә ингән һүҙҙәрҙең баш хәрефтәренән йә ижектәренән тора.
Аббревиатуралар ҡыҫҡартылған ҡушма һүҙҙәргә һәм инициаль аббревиатураларға бүленә.
Ҡыҫҡартылған ҡушма һүҙ — ул һүҙбәйләнештәге һүҙҙәрҙең беренсе элементтарынан (морфемаларҙан) яһалған һүҙ. Мәҫәлән, колхоз (коллективное хозяйство), теракт (террорсылыҡ акты).
Инициаль аббревиатуралар — һүҙҙәрҙең беренсе хәрефтәренән йә беренсе өндәренән хасил ителгән һүҙҙәр; хәрефле, өнлө һәм хәрефле-өнлөләргә бүленә. Мәҫәлән, РФ — Рәсәй Федерацияһы, БР — Башҡортостан Республикаһы, АҠШ — Америка Ҡушма Штаттары.
Йәнә акроним тип йөрөтөлгән осраҡтар була. Улар ҙа һүҙҙәрҙең беренсе хәрефтәренән яһала, ләкин хәрефләп уҡыла торған аббревиатураларҙан айырмалы (РФ — эРэФ, СССР — эСэСэСэР, ЮС — ЮэС), өнлө уҡылыш буйынса түгел, ә тотош уҡылыш буйынса ҡулланыла. Мәҫәлән, НАТО, ТАСС, НАСА, вуз.
Аббревиатураларға яҙыуҙа шартлы рәүештә ҡыҫҡартылған һүҙҙәр инә (мәҫәлән, һ. б. — һәм башҡалар, б. э. т. — беҙҙең эраға тиклем).
# Бабаев Юрий Николаевич

Бабаев Юрий Николаевич (21 май 1928 йыл — 6 октябрь 1986 йыл) — ғалим-физик. СССР Фәндәр акадамияһының ағза-корреспонденты, Социалистик Хеҙмәт Геройы. Ядро физикаһы өлкәһендә белгес. Сталин, Ленин һәм СССР Дәүләт премиялары лауреаты.

# Бабаев Юрий Николаевич
## Биографияһы

Юрий Николаевич Бабаев 1928 йылдың 21 майында Мәскәү ҡалаһында тыуған.
1950 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика факультетын отличие менән тамамлай. 1951 йылда Юрий Николаевич бүлеү буйынса 11-се конструкторлыҡ бюроһына (КБ-11) Сахаров А. Д. бүлегенә эшкә килә, унда беренсе водород бомбаһын эшләүҙә ҡатнаша. 1955 йылда Бабаев Ю. А. Трутнев менән берлектә водород зарядының ике фазалы конструкцияһының физик схемаһының яңы принциптарын тәҡдим итә. 1968 йылдың 26 ноябрендә СССР Фәндәр академияһы ядро физикаһы бүлексәһенең эксперименталь ядро физикаһы һөнәре буйынса ағза-корреспонденты итеп һайлана. Ю. Н. Бабаев 1986 йылдың 6 октябрендә Мәскәүҙә вафат була. Кунцево зыяратында ерләнгән.

# Бабаев Юрий Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Социалистик Хеҙмәт Геройы (1962). Ике Ленин ордены — 1956 һәм 1962, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены — 1975 йыл, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы. 1953 йылда Юрий Николаевич Сталин премияһы лауреаты була, 1959 йылда — Ленин премияһы лауреаты. 2000 йылда Юрий Николаевичҡа үлгәндән һуң Рәсәй Федерацияһы Дәүләт премияһы бирелә.
# Чебаненко йорто (Таганрог)

1869
Чебаненко йорт — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Грек урамында урынлашҡан 69-сы йорт.

# Чебаненко йорто (Таганрог)
## Тарихы

Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Грек урамында урынлашҡан 69-сы йорт 1869 йылда сауҙагәр Иван Чебаненко аҡсаһына төҙөлгән. Башта йорттоң таш ҡапҡалы селтәрле тимер ҡоймаһы булған. Чебаненко икенсе гильдия сауҙагәрҙәр ҡатламына ҡараған. 1872 йылда ул статский советник Карл Иванович Оремдың 27 йәшлек ҡыҙы Амалияға өйләнә. Сауҙагәр ғаиләһендә балалар күп булған. Бер туған сауҙагәр Чебаненколар киндер майы менән мискәләп тә, эре партиялар менән дә сауҙа иткәндәр, макарон етештереү буйынса фабрикалары булған.
1870-се йылдар аҙағында уларҙың йортон коллежский асессор Петр Дмитров һатып ала, ул 1910 йылға тиклем бина хужаһы була. Һуңынан йорт хужаһы сауҙагәр Георгий Христофорович Мардиросов була. Мардиросов тәмәке изделиелары менән сауҙа иткән. Мардиросов магазины «Лондон» ҡунаҡханаһының беренсе ҡатында эшләй. Ул совет власы йылдарында ла, яңы иҡтисади сәйәсәт заманында ла сауҙа итә. 1910 йылда уның менән уңайһыҙ хәл була. XX быуат башында магазиндарҙың эш ваҡыты ҡала думаһының айырым ҡарары менән көйләнә. Быны ҡәтғи рәүештә күҙәтәләр, әммә шуға ҡарамаҫтан, Георгий Христофорович ҡайһы берҙә ҡанундарҙы һанға һуҡмай. Бер ваҡыт ул артыҡ эш ваҡыты эшләгән өсөн яуаплылыҡҡа тарттырыла. Үҙенең бер ҡатлылығы менән, ул участка полицейскийына өс һум аҡса, визит карточкаһы һәм уны беренсе тапҡыр ғәфү итеүҙәрен, уға ҡаршы енәйәт эше ҡуҙғатмауҙарын һорап конверт ебәрә. Протоколда яҙылыуынса, Г. Х. Мардиросовтың аҡса һәм визит карточкаһын мировой судьяға ебәрәләр.
Йортонда фатирҙы бәйләнеш юлдары Министрлығының Таганрог заводтары бүлеге инженеры Яков Владимирович Фельдманға ҡуртымға бирә. Совет власы йылдарында йорт дәүләт милегенә күсерелә. Хәҙерге ваҡытта был торлаҡ йорт.

# Чебаненко йорто (Таганрог)
## Һүрәтләнеш

Бер ҡатлы кирбес йорттоң парад ишеге уң яҡта, дүрт яҡлы ҡыйыҡлы, түбә ҡалайы менән көпләнгән. Фасадында ете тәҙрә. Уң яҡтағы биш тәҙрә декоратив кәрниз менән биҙәлгән. Йорт һары төҫкә буялған, ваҡ архитектура элементтары аҡ төҫ менән айырылып тора. Йорт тигеҙһеҙ урында, Тургенев тыҡрығына ҡарай һарҡыу урында тора.
# Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы

Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы (5 июль 1892 йыл — 8 декабрь 1937 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәте, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы
## Биографияһы

Мөхәмәтдин Камалетдин улы Әҙеһәмов 1892 йылдың 5 июлендә Ырымбур губернаһының Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Юлыҡ ауылында тыуған. Абдулла Әҙеһәмовтың ағаһы. Милләте башҡорт.
1913 йылда Көңгөр техник училищеһын тамамлай.
1913—1916 йылдарҙа Орск земство управаһында страховка агенты булып эшләй.
1913 һәм 1916-1917 йылдарҙа рус армияһында Ҡазан хәрби округының 129-сы пехота полкында хеҙмәт итә.
1918 йылда Өфө дәүләт кәңәшмәһендә ҡатнаша.
1918 йылдың сентябренән 1919 йылдың февраленә тиклем страховка бүлеге мөдире, Башҡорт Хөкүмәте рәйесенең шәхси сәркәтибе була.
1919 йылдың майынан Башҡортостан Хәрби-революцион комитетының вәкилдәре Советы сәркәтибе вазифаһын биләй.
1919 йылдың авгусынан халыҡ комиссариатында эшләй. Башҡорт АССР-ы Эшсе-крәҫтиән инспекцияһының халыҡ комиссариатында эшләй, ә 1922 йылдың июленән — инспекция халыҡ комиссары вазифаһын биләй. Бер уҡ ваҡытта, 1922 йылдың ноябренән Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы Арбитраж комиссияһы рәйесе һәм Башҡорт АССР-ы Совнаркомы рәйесе урынбаҫары була.
1923-1925 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы социаль тәьмин итеү халыҡ комиссары вазифаһында эшләй.
1925—1937 йылдарҙа Башҡорт АССР-ның Үҙәк ер комиссияһы рәйесе, Белорет металлургия заводы директоры урынбаҫары була.
1937 йылдың 9 авгусында ҡулға алына, РСФСР-ҙың Енәйәт кодексының 58-2, 58-6, 58-7, 58-8, 58-10, 58-11 статьялары буйынса хөкөм ителә. 1937 йылдың 8 декабрендә атып үлтерелә, 1956 йылдың июлендә аҡлана.
# Вервей (Юрас ҡушылдығы)

Вервей — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрас йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Вервей (Юрас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003723
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡараболаҡ (Киембай ҡушылдығы)

Ҡараболаҡ (Киембай ҡушылдығы) (Байту) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киембай йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ҡараболаҡ (Киембай ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003864
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200386
- Бассейн коды — 12.01.00.004
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иҫке Әғбәз

Иҫке Әғбәз — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Сураҡай ауыл биләмәһе составына керә.

# Иҫке Әғбәз
## География

Ауыл Ҡалмиә йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Иҫке Әғбәз
## Тарих

Иҫке Әғбәз — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. 1731 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Сураҡ түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй улусы составына керә.
ХХ быуат башында мәсет (1809 йылдан билдәле) һәм уның ҡарамағында мәктәп (1862 йылда асылған), тирмән теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.

# Иҫке Әғбәз
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 106 башҡорт; 1859 йылда — 384 башҡорт; 1870 йылда — 456 башҡорт; 1902 йылда — 898 аҫаба башҡорт йәшәй. Керҙәш башҡорттар сығышы менән байлар ырыуынан.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 381 | 456 | 691 | 907 | 969 | 1132 | 1034 | 953 | 993 | 754 | 556 | 627 | 506 | 349 | 286 | 271 |

# Иҫке Әғбәз
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхна бар.
# Гиллерсдорф

Гиллерсдорф (нем. Gillersdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 282 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,84 км². Диңгеҙ кимәленән 660 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
# Халыҡ-ара баскетбол федерацияһы

Халыҡ-ара баскетбол федерацияһы (франц. Fédération Internationale de Basketball, сокр. FIBA, урыҫ телендә транслитерация аша яҙылышы ФИБА) — барлыҡ милли баскетбол федерацияларын берләштереүсе һәм был уйын төрөнөң донъя кимәлендә үҫеш йүнәлештәрен билдәләүсе ойошма. ФИБА баскетбол буйынса донъя чемпионатын һәм башҡа халыҡ-ара ярыштар үткәрә. Федерацияның штаб-квартираһы Швейцарияның көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан Женева ҡалаһында эшләй.
Тәүҙә ойошма атамаһының аббревиатураһы Халыҡ-ара һәүәҫкәрҙәр баскетболы федерацияһы (урыҫса Международная федерация любительского баскетбола (Fédération Internationale de Basketball Amateur) тигән һүҙбәйләнеште аңлатҡан. Халыҡ-ара ярыштарҙа профессиональ баскетболсыларға ла рәсми ҡатнашыу мөмкинлеге бирелгәндән һуң, 1989 йылда Amateur һүҙе алып ташлана, ә дөйөм атаманы ҡыҫҡартып тормайҙар.

# Халыҡ-ара баскетбол федерацияһы
## Тарихы

Ойошма 1932 йылдың 18 июнендә милли баскетбол ассоциаларының Швейцарияның Женева ҡалаһында үткән беренсе халыҡ-ара конференцияһында төҙөлә. Милли баскетбол комитеттары вәкилдәре кәңәшмәһе баскетбол ассоциаларының Халыҡ-ара федерацияһын (FIBA—ФИБА) ойоштороуҙы хәл итә. ФИБА-ны булдырыу тәҡдиме менән һигеҙ ил: Аргентина, Чехословакия, Греция, Италия, Латвия, Португалия, Румыния и Швейцария вәкилдәре сығыш яһай. 1989 йылда ФИБА-ның Германияның Мюнхен ҡалаһында үткән конгресында профессиональ баскетболсыларҙың барлыҡ ярыштарҙа ла, шул иҫәптән Олимпия уйындарында ла ФИБА эгидаһы аҫтында сығыш яһауҙары хаҡында тарихи ҡарар ҡабул ителә.

# Халыҡ-ара баскетбол федерацияһы
## ФИБА ойоштороп үткәргән ярыштар

1950 йыл ир-егеттәр араһында баскетбол буйынса донъя чемпионаты үтә башлай, ә 1953 йылдан халыҡ-ара ярыштың был төрө ҡатын-ҡыҙҙар араһында ла ойошторола. Хәҙерге ваҡытта был ике турнир бер-береһенән айырым, дүрт йылға бер тапҡыр, Олимпия уйындары менән сиратлап, ике йыл һайын үткәрелә. Бынан тыш ФИБА 19 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр (юниорҙар) һәм 21 йәшкә тиклемгеләр араһында ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командалары өсөн донъя беренселеге ойоштора. ФИБА тағы ла биш континенттың барыһында ла үткән баскетбол ярыштарын, 18 йәшкә тиклемгеләр (юниорҙар) һәм 20 йәшкә тиклемгеләрҙең (йәштәр) бары тик Африка, Америка һәм Европа ҡитғаларында барған беренселектәрен дә күҙәтеп үткәрә.
1936 йылдан баскетбол турниры Йәйге Олимпия уйындары программаһының үҙгәрешһеҙ өлөшө булып килә, был ярышты үткәреү менән Олимпия уйындарын ойоштороусы ил, Халыҡ-ара олимпия комитеты һәм ФИБА бер үк кимәлдә шөғөлләнә.
1972 йылда 2002 йылғаса ФИБА ҡарамағында үткәрелгән «Ронкетти кубогы» ярышы 2003 йылдан Ҡатын-ҡыҙҙарҙың Еврокубогы (FIBA EuroCup Women) тип үҙгәртелде.
# Сәлимов Карам Сәлим улы

Сәлимов Карам Сәлим улы (рус. Салимов Карам Салимович) (1905 йыл — 27 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.

# Сәлимов Карам Сәлим улы
## Биографияһы

Сәлимов Карам Сәлим улы 1905 йылда хәҙерге Башҡортостандың Тәтешле районы Еремйә ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Тәтешле район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.
Сәлимов Карам Сәлим улы фронтта 1942 йылдың 27 июлендә һәләк була. Курск өлкәһе (хәҙер Липецк өлкәһе) Большая Поляна районының Озерки ауылында ерләнә.
# Сыра (йылға)

Сыра — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Чусов, Сылвин ҡултығы) һул ярына 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Сыра (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100013797
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101379
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ониҙағы синагога

Они ҡалаһында (Грузия) синагога. 1895 йылда төҙөлгән, Грузия Республикаһында иң боронғо эшләп килгән синагога

# Ониҙағы синагога
## Тарихы
### Төҙөлөшө

Синагога 1895 йылда эклектика стилендә төҙөлгән. Был Грузияла өсөнсө иң ҙур синагога
1991 йылда ер тетрәү ваҡытында синагогаға етди зыян килә. Дүрт йылдан һуң ул хөкүмәт һәм Йәһүд комитеты ярҙамы менән йүнәтелә. Был ваҡытта Грузия президенты булған Эдуард Шеварднадзе ҡабаттан изгеләндереү тантанаһында ҡатнаша
2015 йылдың 2 сентябрендә синагоганың 120-йыллығына арналған тантаналы саралар үтә. Грузияның был ваҡыттағы премьер-министры Ираклий Гарибашвили тантанала ҡатнаша.

# Ониҙағы синагога
## Кәмеүе

Грузияла элек 250 000 йәһүд йәшәй, улар мең йыл йәшәгән боронғо община ҡараған. 70-90-сы йылдарҙа күпселек йәһүд халҡы сит илдәргә, башлыса Израилгә күсеп китә, Грузияла бары тик бер нисә мең йәһүд кенә тороп ҡала.
1972 йылда синагогаға 3.150 кеше килгән, 2015 йылда был һан 16 тиклем кәмегән.