yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Үҙәк универмаг (Дондағы Ростов)

Үҙәк универмаг — Дондағы Ростов ҡалаһында, Оло Баҡса урамы, 46/30 адресы буйынса урынлашҡан бина. Ростов өлкәһе Администрация Башлығының 1998 йылдың 9 октябрендәге 411-се ҡарарына ярашлы регион әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты иҫәбенә инә (Ростов өлкәһе етәкселеге Ҡарары редакцияһында 27.11.2014 № 495).

# Үҙәк универмаг (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Ростов үҙәк универмагы урынлашҡан йорт, XX быуат башында ҡалала Г. Г. Пустовойтовтың сауҙа йорто булараҡ билдәле. Г. Г. Пустовойтов — судно биләүсе, ҡала меценаты, уның аҡсаһына 1910 йылда был йорт төҙөлә. Төҙөлөш архитектор Е. М. Гулин проекты буйынса башҡарыла.
Сауҙа йорто ҡаланың тарихи өлөшөндә, ике төп магистралдең — Оло Баҡса урамы менән Будённый проспекты киҫешкән ерендә урынлашҡан. Баштан уҡ был йорттоң төрлө учреждениеләр һәм ойошмалар ихтыяжы өсөн ҡуртымға биреләсәк икәне билдәле була. Йортта «Лондон» ҡунаҡханаһы һәм «Центральный» отеле, А. Гирштейндың зәргәр һәм сәғәт магазины урынлаша. Ростов универмагының иҫке өлөшөндә, үҙәк офисы Ригала булған, «Проводник» фирмаһының филиалы урынлаша.
Совет осоронда был йортта Дондағы Ростов Төньяҡ-Кавказ университетының фәнни китапханаһы эшләй. 1940-сы йылдарҙа ул емерелә һәм 1949 йылда архитекторҙар П. С. Калашников һәм Г. А. Петровтың проекттары буйынса тергеҙелә. 1965 йылда архитектор Лихобабиндың проекты буйынса өҫтәлмә ҡабырғаһы барлыҡҡа килә..
XXI быуатта элекке Пустовойтовтың сауҙа йорто бинаһында Ростов үҙәк универмагы урынлашҡанУның дөйөм майҙаны 4000 квадрат метрҙан артыҡ. Универмаг бинаһына реконструкциялау үткәрелә, склад бүлмәләрен кәметеү иҫәбенә майҙаны ҙурайтыла, өҫтәлмә бүлмәләр файҙаланыуға индерелә.

# Үҙәк универмаг (Дондағы Ростов)
## Һүрәтләү

Йорт модерн стилендә. Тәҙрә элементтары был стилгә хас булғанса. Йортта нуленсе, беренсе, икенсе, өсөнсө һәм дүртенсе ҡаттар бар. Төҙөлөш барған осорҙа был ҡаланың иң ҙур төҙөлөштәренең береһе була.
# Оберрайсен

Оберрайсен (нем. Oberreißen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 177 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,98 км². Диңгеҙ кимәленән 240 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99510 һәм автомобиль коды — AP.
# Старая Иня

Старая Иня — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Старая Иня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003599
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200359
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дутко Тарас Романович

Тарас Романович Дутко (укр. Тарас Романович Дутко; 27 ғинуар 1982 йыл, Наконечне ауылы, Яворив районы, Львов өлкәһе, Украина) — украин футболсыһы. 2004, 2008 һәм 2016 Йәйге Паралимпия уйындарының чемпионы. 2000 һәм 2012 Йәйге Паралимпия уйындарының көмөш призеры.
# Еловый (йылға)

Еловый — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Еловый (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306356
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Башҡорт йәмәғәт ойошмаһы
## Ойошманың тарихы

"Башҡорт" ойошмаһының вәкилдәре "Күк Бүренен"элекке катнашыусылары һәм башлыҡтары.2014 йылдан алып 2020 йылга тиклем төп Башҡорт милли ойошмаһы булараҡ республикала йәмәғәт һәм сәйәси хәлгә тәъҫир иткән. 2014 йылда Башҡорт ойошмаһы Торатауҙы яҡлау буйынса протесттар ойоштора. 2017 йылда ойошма баш ҡалала башҡорт телен яҡлау буйынса митингтар үткәрә. 2020 йылда Ҡуштауҙы яҡлау митингы үткәрә.

# Башҡорт йәмәғәт ойошмаһы
## Ойошманың барлыҡҡа килеүе

Ойошмаға нигеҙ 2014 йылдың 6 июнендә шихан Торатау буйында һалына. Яңы асылган йәмәғәт ойошмаһы башҡорт милләтенең хоҡуҡтарын яҡлауҙы маҡсат итеп ҡуя. Республиканың райондарында ойошманың филиалдары асыла. 2014 йылдың аҙағында Ишембай районында беренсе филиал асыла. 2015 йылда Урал аръяғында, Сибайҙа асыла. 2016 йылда Хәйбулла районында филиал эшләй башлай.
# Хапкын-Соим

Хапкын-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хар-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Хапкын-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027186
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302718
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лаптевка (Тагила ҡушылдығы)

Лаптевка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лаптевка (Тагила ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005828
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200582
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Никулкина (йылға)

Никулкина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Покур йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Никулкина (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041931
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204193
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бардабаш

Бардабаш — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бардабаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014868
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101486
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Исҡужа исем

Исҡужа — башҡорт ир-ат исеме, шулай уҡ башҡа мосолман татар,ҡаҙаҡ төрки халыҡтарҙа бар.

# Исҡужа исем
## Этимологияһы

Исҡужа исеме башҡорт теленә фарси теленән ингән һәм иш, иптәш, хужа тигәнде аңлата.

# Исҡужа исем
## Билдәле кешеләр

Исҡужа Юмашев. Бөрйән старшинаһы.

# Исҡужа исем
## фамилия

Исҡужин Мөхәмәтғәле Ғәли улы (1927 йылдың 23 марты, Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы) Урта Мотал ауылы — 2000 йылдың 22 феврале, Өфө ҡалаһы) — педагог, башҡорт милли мәғарифы өлкәһендәге йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1995).
Исҡужин Бүребай Мәхмүт улы (1952—2009) — псевдонимы — Буранбай Исҡужин; 15 ғинуар 1952 йыл — 14 апрель 2007 йыл) — башҡорт шағиры, прозаик һәм драматург. 1992 йылдан Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы (1911—1936) — ғалим һәм йәмәғәт эшмәкәре.1911 йылдың 3 ғинуарында (иҫке стиль буйынса — 1910 йылдың 22 декабрендә) Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы) Мәҡсүт ауылында донъяға килгән.
Исҡужин Рудик Ғәзиз улы‎ — дәүләт эшмәкәре. СССР-ҙың хәрби хеҙмәткәре, Рәсәй дәүләт эшмәкәре. 1972—1992 йылдарҙа СССР Дәүләт именлеге органдары хеҙмәткәре, 2004—2013 йылдарҙа Рәсәйҙең Федерация Советы ағзаһы.1950 йылдың 28 июлендә Башҡорт АССР-ының Күмертау районы (хәҙерге Көйөргәҙе районы) Таймаҫ ауылында тыуған.
Исҡужин Таһир Сәлим улы (1956—2015) — (1956—2015) — башҡорт хоҡуҡ белеме ғалимы, юридик фәндәр кандидаты (1997), 2004—2015 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты Хоҡуҡ институтының кафедра мөдире. «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы[1].
Исҡужин Әбдрәхим Рәхмәтулла улы (1891—1930) — ҡурайсы, халыҡ йырсыһы.1891 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы) Темәс ауылында тыуған.
Исҡужин Әҙеһәм Динислам улы (1928—2003) — халыҡ йырсыһы.уҡытыусы, ҡурайсы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
Исҡужина Миңзифа Усман ҡыҙы (1965) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы. 1965 йылда Баймаҡ районы Темәс ауылында тыуған.

# Исҡужа исем
## Ауылдар

Исҡужа (Йылайыр районы) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл.
Исҡужа (Әбйәлил районы) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
# Падун Верхний

Падун Үрге — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юргамыш йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Падун Верхний
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы ҡушылған урындан Курган ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500312111200002310
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200231
* Бассейн коды — 14.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Боғҙанова Гөлниса Хәмәтнур ҡыҙы

Гөлниса Хәмәтнур ҡыҙы Боғҙанова (тыу. 1936, Ауырғазы районы, Башҡорт АССР-ы, СССР) — СССР-ҙың 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Боғҙанова Гөлниса Хәмәтнур ҡыҙы
## Биографияһы

Гөлниса Хәмәтнур ҡыҙы Боғҙанова 1936 йылда БАССР-ҙы Ауырғазы районында тыуа.
Ишембайҙың 15-се урта мәктәбен тамамлай. Ишимбайҙа сәнәғәт артелендә кассир булып хеҙмәт юлын башлай.
1967 йылда эштән айырылмайынса Стәрлетамаҡ индустриаль техникумын тамамлай. Артабан Салауат ҡалаһының «Аммиак» заводына өлкән аппаратсы булып урынлаша.
1970 йылдың 14 июнендә Союз Советына Һайлауҙар булып үтә, һәм Г. Х. Боғҙанова 374-се Стәрлетамаҡ һайлау округы буйынса депутат итеп һайлана.
1971 йылда"«Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.
# Бәләбәй өйәҙе

| Өйәҙ үҙәге гербы | Губерна гербы |
| Герб уездного центра | Герб губернии |
| Губерна | Өфө губернаһы |
| Үҙәге | Бәләбәй |
| Барлыҡҡа килгән | 1782 |
| Бөтөрөлгән | 1922 |
| Майҙаны | 22 163 км² (1897). |
| Халҡы | 433 179 кеше. (1897) |
Бәләбәй өйәҙе — 1781 йылда Өфө наместниклығы составында ойошторола.
Административ үҙәге — Бәләбәй ҡалаһы.

# Бәләбәй өйәҙе
## Тарих

Өйәҙгә Өфө провинцияһының көньяҡ‑көнбайыш өлөшө инә. 1796 йылда бөтөрөлә. 1804 йылда Ырымбур губернаһы составында тергеҙелә; 1865 йылдаң Өфө губернаһына инә. Административ уҙәге — Бәләбәй ҡалаһы. 1803 йылда өйәҙҙә 12‑се башҡорт һәм 5‑се мишәр кантондары ойошторола. 1865 йылда өйәҙ 4 станға бүленә. 1873 йылдаң улустар һаны — 31 (Баҡалы, Боғаҙы, Васильевка, Ғәйнәямаҡ, Елдәр, Елизаветино, Зәйет, Измаил, Ильинка, Иҫке Ҡалмаш, Йәрмәкәй, Кескенәш, Ҡаҙанғол, Ҡаҙансы, Ҡаръяуҙы, Ҡорос, Ҡырғыҙ-Миәкә, Мәнәүезбаш, Надеждино, Никольск, Өҫән-Ивановка, Семён-Макар, Соҡаҙытамаҡ, Стәрлетамаҡ, Төмәнәк, Түреш, Үрге Бишенде, Үрге Троицк, Әлшәй, Әмәкәй, Әсән), 1922 йылда — 44. XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 1576 торама пункт була. Халыҡтың төп өлөшө игенселек менән шөғөлләнә. Өйәҙ 1922 йылда бөтөрөлә, уның төп территорияһы Бәләбәй кантоны составына, 2 улусы (Покровка һәм Фёдоровка) — Стәрлетамаҡ кантонына инә.

# Бәләбәй өйәҙе
## География

XVIII быуат аҙағында төньяҡта — Бөрө өйәҙе һәм Минзәлә өйәҙе, көнсығышта — Стәрлетамаҡ өйәҙе һәм Өфө өйәҙе, көньяҡта — Ырымбур өйәҙе, көнбайышта Бөгөлмә өйәҙе һәм Боғорослан өйәҙе менән сиктәш була. Майҙаны — 22 163 км² (1897).

# Бәләбәй өйәҙе
## Халҡы

XVIII быуат аҙағында — 62158 кеше (шул иҫәптән башҡорттар 17237), 1897 — 433179 (башҡорттар — 232960, мишәрҙәр — 2604, сыуаштар — 31443, татарҙар — 48784, урыҫтар — 88355 һәм башҡа), 1920—651 мең кеше. XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 414122 крәҫтиән иҫәпләнә, мещандар — 12766, дворяндар — 5183 һәм башҡа; мосолмандар — 283929, православие динендәгеләр — 140142 (шул иҫәптән 7913 старообрядсы) һәм башҡа.
| Милләт | Халыҡ, кеш. | % |
| Башҡорттар | 232 960 | 53,78 |
| Урыҫтар | 88 355 | 20,40 |
| Татарҙар | 48 784 | 11,26 |
| Мишәрҙәр | 2604 | 0,60 |
| Сыуаштар | 31443 | 7,26 |
| Бөтәһе | 433 179 | 100,00 |

# Бәләбәй өйәҙе
## Иҡтисад

XX быуат башында ауыл хужалығы халыҡтың 84 %‑тан ашыуы мәшғүл була. 1904 йылда һөрөнтө ерҙәр майҙаны (мең дисәтинә) 453,8 тәшкил итә, шул иҫәптән арыш сәсеүлеге — 164,7, бойҙай — 104,6, тары — 55,2, һоло — 47, ҡарабойҙай — 24,4, борсаҡ — 12,5, картуф — 5,2, борай — 3,4; һыйыр малы һаны — 62892 баш, йылҡы — 49558, һарыҡ — 129544, кәзә — 15921, сусҡа — 6316. XX быуат башында Алафузов буҫтау фабрикаһы, 4 шарап ҡыуыу заводы, 32 кирбес һуғыу һәм 5 поташ заводы, 15 күн эшкәртеү, 60 итек тегеү һәм башҡа предприятиелар эшләй. Бәләбәйҙә, Аҙнағол, Байгилде, Баҡалы, Бүздәк, Дәүләкән, Иҫке Турай, Раевка, Шаран ауылдар йәрминкәләр үткәрелә. 1888 йылда өйәҙ аша Һамар—Златоуст тимер юлы (Кинәле—Өфө участкаһы) үтә, 1911—14 йй. — Волга—Урал тимер юлы (Бөгөлмә—Шишмә участкаһы). 298 мәсет, 19 сиркәү һәм 2 часовня (1865); 443 уҡыу йорто (1912) иҫәпләнә.
# Ваҡ ала тумыртҡа

Ваҡ ала тумыртҡа, ваҡ сыбар тумыртҡа, кескәй тумыртҡа, ҡыҙыл ала тумыртҡа (лат. Picoides minor, синоним лат. Dendrocopos minor, рус. малый пестрый дятел)— оҙон үткер суҡышы менән ағасты соҡоп тапҡан ем менән туҡлана торған урман ҡошо.
Сыйырсыҡтан бәләкәйерәк, һырты арҡыры аҡ һыҙыҡтар менән сыбарланған ҡара төҫтә. Ата ҡоштоң башы аҡ биҙәкле ҡыҙыл төҫтә, инәһенеке — һары. Башҡа ала тумыртҡаларҙан. Байтаҡ бәләкәй булыуы менән айырыла.
Тауышы яңғырауыҡлы: «ки-к и-к и».
Урмандарҙа йәшәй. Ағас бөжәктәре һәм уларҙың ҡурсаҡтары менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң таралған. Ағас ҡыуыштарында оялай. 5—9 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, ҙур файҙа килтерә.
# Толпар ауыл Советы (Ғафури районы)

Толпар ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы муниципаль берәмек.

# Толпар ауыл Советы (Ғафури районы)
## Тарихы

Толпар ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Калинка (Сосьва ҡушылдығы)

Калинка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Калинка (Сосьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011345
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201134
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Тура

Кесе Тура — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кесе Тура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000316
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әминев Исмәғил Яҡуп улы

Әминев Исмәғил Яҡуп улы (рус. Аминев Исмагил Якуповичович; 20.01.1906 йыл — ?) — 16-сы гвардия дивизияһының гвардия өлкән лейтенанты. 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының эш башҡарыу мөдире.

# Әминев Исмәғил Яҡуп улы
## Биографияһы

Исмәғил Яҡуп улы Әминев 1906 йылдың 20 ғинуарында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Ҡырғыҙ улусы (хәҙерге Башҡортостан Рнеспубликаһы Илеш районы) Иҫәнбай ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Тәүҙә ул Көньяҡ Урал хәрби округының (ЮУВО) 31-се механизацияланған дивизияһы 780-се уҡсылар һәм 73-сө гвардия миномёт полктарында хеҙмәт иткән була.
1942 йылдың 8 ғинуарында Дүртөйлө район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының өлкән лейтенанты Әминевты яңы ойошторолған 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына хеҙмәткә саҡыра.
Төрлө осорҙарҙа төрлө званиеға эйә була: гвардия өлкөн лейтенанты, гвардия интендант хеҙмәте лейтенанты, 2-се ранг гвардия техник-интенданнты, администрация хеҙмәте өлкән лейтенанты.
16-сы гвардия дивизияһының гвардия өлкән лейтенанты Әминев Исмәғил Яҡуп улы 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының эш башҡарыу мөдире. Һуғыш яланында хәрби администрацияла кабинетта ғына эшләп ултырмай. 1943 йылдың июль айында күрһәткән батырлығы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән билдәләнә.
* Иптәш Исмәғил Яҡуп улы Әминев дивизия ойошторолғандан бирле хеҙмәт итә. Канцелярия эштәренә, иҫәп алып барыуһәм отчет биреүгә бик яуаплы ҡарай. Әминев Владимировка районында автоматтан 8 немецты үлтерҙе һәм, 11 кешенән торған төркөм менән 60-сы гвардия кавалерия полкының уң флангаһында тороп, дошмандың өс атакаһын ҡайтарҙы. Немецтар, 25 һалдат-офицерын юғалтып, тимер юл аръяғына сигенергә мәжбүр булды. Юлино-1 районындағы алышта, 5 яугирҙән торған дивизион идаралығы взводы менән, ике тапҡыр атакаға күтәрелде, 6 ошман һалдатын һәм офицерын үлтерҙе. Үҙенең ҡулы яраланды

# Әминев Исмәғил Яҡуп улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (3.11.1943)
* ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (20.07.1943, 8.07.1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (9.05.1945)
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы

# Әминев Исмәғил Яҡуп улы
## Хәтер

Әминев Исмәғил Яҡуп улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Илеш районы Иҫәнебай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Молчанов Андрей Юрьевич

Молчанов Андрей Юрьевич ( 24 сентябрь 1971({{padleft:1971|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:24|2|0}}) (52 йәш), Санкт-Петербург) — эшҡыуар, «ЛСР төркөмө» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә нигеҙ һалыусы һәм мажоритар акционеры. Иҡтисад фәндәре докторы. Рәсәйҙең почетлы төҙөүсеһе. Рәсәй сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре.

# Молчанов Андрей Юрьевич
## Биографияһы

Андрей Молчанов 1971 йылдың 24 сентябрендә Ленинградта тыуған.
1993 йылда Санкт-Петербург дәүләт университетының иҡтисад факультетын, 1998 йылда — «Дәүләт һәм муниципаль идара итеү» һөнәре буйынса Рәсәй дәүләт хеҙмәте академияһын тамамлай.
1993 йылда Рәсәйҙәге иң эре төҙөлөш компанияларының береһе булған "ЛСР төркөмө"нә нигеҙ һала һәм 2007 йылға тиклем етәкселек итә.
2007 йылда Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министры ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә.
2008 йылда — Ленинград өлкәһе дәүләт власының башҡарма органынан Федерация Советы ағзаһы итеп һайлана.
2009—2011 йылдарҙа — БДБ эштәре буйынса Федерация Советы комитеты рәйесе.
2011 йылда — Ленинград өлкәһе дәүләт власының закондар сығарыу (вәкәләтле) органдарынан Федерация Советы ағзаһы итеп һайлана.
2011—2013 йылдарҙа — иҡтисади сәйәсәт буйынса Федерация Советы Комитеты рәйесе.
2013 йылдың 17 апрелендә Федерация Советынан ваҡытынан алда китә. 2013 йылдың апреленән 2015 йылдың апреленә тиклем «ЛСР төркөмө» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе вазифаһын биләй.
2015 йылдың 18 майынан «ЛСР төркөмө» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең һәм «ЛСР» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең генераль директоры вазифаһын биләй.
2016 йылдың 21 мартында төҙөлөштә үҙ-үҙен көйләүсе ойошмаларҙың XI Бөтә Рәсәй съезында «Төҙөүселәрҙең милли берекмәһе» ассоциацияһы президенты итеп һайлана.
Ленинград өлкәһе Подпорожье ҡалаһының почетлы гражданы.

# Молчанов Андрей Юрьевич
## Милеге һәм килеме

2012 йылда 1,7 миллиард долларға торошло байлығы менән Рәсәйҙең 200 иң бай бизнесмендары исемлегендә 57-се урынды биләй (Forbes журналы версияһы буйынса). 2017 йылда 1,3 миллиард долларға торошло байлығы менән Рәсәйҙең иң бай бизнесмендары араһында 73-сө урынды биләй.
«Ведомости» гәзите мәғлүмәттәре буйынса, Италияла Молчановтың милкендә дөйөм майҙаны 899 м2 булған ике йорто һәм 5,2 мең м2 майҙанлы ер участкаһы бар.

# Молчанов Андрей Юрьевич
## Ғаиләһе

Ҡатыны — Елизавета Молчанова.
Алты бала тәрбиәләп үҫтерәләр.
# Ҡыуатал

Ҡыуатал (Оло Ҡыуатал) (рус. Куватал) — Рәсәй йылғаһы.

# Ҡыуатал
## Географияһы

Ҡыуатал йылғаһы Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әҙәш йылғаһының һул ярына тамағынан 4,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ҡыуатал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, инештән Долгобродск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200812111100020120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102012
* Бассейн коды — 10.01.02.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Ҡыуатал
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды былай тип аңлата: Куватал, Большой и Малый, речки, левый приток Азяш, бассейн Уфы; поселок, территория города Кыштыма. От распространенного у башкир тюркского мужского имени Куват, Куватал..
# Кирхгандерн

Кирхгандерн (нем. Kirchgandern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 602 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,37 км². Диңгеҙ кимәленән 205 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.