# Электрон түләүҙәр системаһы

Электрон түләүҙәр системаһы, йәки электрон түләү системаһы — финанс ойошмалары, бизнес ойошмалары һәм Интернет файҙаланыусылар араһында Интернет аша тауарҙар һәм хеҙмәттәр һатҡанда һәм һатып алғанда хисаплашыуҙар системаһы. Бындай системалар ҡәҙимге түләү системаларының электрон версиялары булып тора һәм түләүҙе ғәмәлгә ашырыу буйынса түбәндәге төрҙәргә бүленә:
* дебет (электрон чектар һәм цифрлы ҡулаҡса менән эш итеүселәр);
* кредит (кредит карточкалары менән эшләүселәр).
Кредит карточкалары электрон коммерцияла иң киң таралған түләү ысулы булып ҡала. 2008 йылғы мәғлүмәт буйынса, онлайн-операцияларҙың тиерлек 90% был ысул ярҙамында башҡарылған. Интернет-кибеттәргә кредит һәм дебет карточкаларын ҡабул итеүе ауырлыҡ килтерә, сөнки улар бик йыш ҡулланыла.

# Электрон түләүҙәр системаһы
## Түләү карталары процессингы

Интернеттағы кредит системалары кредит һәм дебет карталары менән эшләүсе ҡәҙимге системаларҙың аналогы булып тора. Айырма бөтә транзакцияларҙың Интернет аша үткәрелеүенән тора. Бынан тыш, ҡайһы бер банктар сығара торған виртуаль дебет карталарын ысынбарлыҡтағы кредит һәм дебет карталарынан айырырға кәрәк. Алдан түләнгән виртуаль дебет карталары Интернетта ҡабул ителә торған ҡәҙимге MasterCard, Visa йәки башҡа шундай картаның тулы аналогы булып тора. Айырма картаның пластикҡа баҫылмауынан ғына ғибәрәт. Эйәһенә был картаның бөтә түләү реквизиттарын хәюәр итәләр. Бындай картаны алыу еңелерәк, сөнки ул эйәһенең шәхесен тикшереп тормайынса сығарыла. Икенсе ятҡан, бындай карталарҙа иҫәпте тулыландырып булмай.

# Электрон түләүҙәр системаһы
## Түләү карталары процессингы

Интернеттағы кредит системалары кредит һәм дебет карталары менән эшләүсе ҡәҙимге системаларҙың аналогы булып тора. Айырма бөтә транзакцияларҙың Интернет аша үткәрелеүенән тора. Бынан тыш, ҡайһы бер банктар сығара торған виртуаль дебет карталарын ысынбарлыҡтағы кредит һәм дебет карталарынан айырырға кәрәк. Алдан түләнгән виртуаль дебет карталары Интернетта ҡабул ителә торған ҡәҙимге MasterCard, Visa йәки башҡа шундай картаның тулы аналогы булып тора. Айырма картаның пластикҡа баҫылмауынан ғына ғибәрәт. Эйәһенә был картаның бөтә түләү реквизиттарын хәюәр итәләр. Бындай картаны алыу еңелерәк, сөнки ул эйәһенең шәхесен тикшереп тормайынса сығарыла. Икенсе ятҡан, бындай карталарҙа иҫәпте тулыландырып булмай.

# Электрон түләүҙәр системаһы
## Онлайн-түләү ысулдары

Электрон түләү ысулдарының төрлө төрҙәре бар, мәҫәлән, кредит карточкалары менән онлайн-операциялар, электрон кеҫәләр, электрон аҡса һәм һымһыҙ түләү системалары. Кредит карточкалары онлайн-түләүҙәр өсөн популяр ысул булһа ла, уларҙы ҡабул итеү һатыусыға ҡиммәткә төшә ала, нигеҙҙә операция өсөн комиссия сәбәпле. Дебет карточкалары шуға оҡшаш хәүефһеҙлек менән бик яҡшы альтернатива булып тора, ләкин ғәҙәттә ҡайһы бер осраҡтарҙа күпкә осһоҙораҡ. Карточка түләүҙәре тыш, альтернатив түләү ысулдары барлыҡҡа килде, һәм ҡайһы берҙәре хатта баҙарҙа лидерлыҡ яуларға дава итергә мөмкин.

# Электрон түләүҙәр системаһы
## Онлайн-түләү ысулдары
### Банк түләүҙәре

Был система йөҙгә бер ниндәй ҙә физик карточка ҡулланыу талап итмәй. Ул интернет-банкинг ярҙамсыһы булған клиенттар тарафынан ҡулланыла. Карточка мәғлүмәттәрен һатып алыусы сайтында индереү урынына, был системала түләү шлюзы һеҙҙең түләүҙе ҡайһы банктан башҡарырға теләүегеҙҙе күрһәтергә мөмкинлек бирә. Артабан ҡулланыусы банк сайтына йүнәлтелә, унда ул аутентификация үтә һәм һуңынан түләүҙе раҫлай ала.

# Электрон түләүҙәр системаһы
## Онлайн-түләү ысулдары
### Мобиль аҡса кеҫәләре

Айырым үҫешкән илдәрҙә күп кешеләрҙең банк хеҙмәттәренә инеү мөмкинлеге юҡ, бигерәк тә икенсе һәм өсөнсө кимәл ҡалала. Мәҫәлән, Һиндостан алып, бында актив банк иҫәптәре булған кешеләргә ҡарағанда күберәк мобиль телефон ҡулланыусылары бар. Шундай урындарҙа бәйләнеш операторҙары мобиль кеҫәләр тәҡдим итә башлай, улар ярҙамында ҡулланыусылар теҙмәләрҙе мобиль яҙылыу иҫәбенә еңел тулыландыра ала, өй йәки офистан яҡын физик тулыландырыу пункттарына булып тәңкәне мобиль аҡса кеҫәһенә итеп конвертациялай.