yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Куза (Обнара ҡушылдығы)

Куза — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обнора йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Куза (Обнара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012830
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001283
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дан теле

Дан теле (дан. dansk, dansk sprog) — герман төркөмөнөң төньяҡ герман төркөмсәһенә ҡараған тел. Данияла һәм Фарер Утрауҙарыла дат теле рәсми тел булып һанала. 5,7 миллион тирәһе кеше дат телен туған теле рәүешендә белә.
Хәҙерге дан теле көнбайыш (ютланд, ют), утрауҙағы (Зеландия, Фюн һәм көньяҡ-дат утрауҙары) һәм көнсығыш диалекттарына бүленә. Яҙмаһы — латин әлифбаһы. Грамматик төрө буйынса дат теле флектив-аналитик тел була.

# Дан теле
## Тарих

Швед теле, Норвег теле, Фарер теле һәм Исланд телдәргә яҡын.

# Дан теле
## Тарих
### Диалекттар

Дан теле тарихында өс период бар:
* дөйөм скандинав теле (III—IX бб.)
* боронғо дат теле (IX—XVI бб.)
* яңы дат теле (XVI б. башлап), хәҙерге дан теле үҙ эсенә ала (XX б.).

# Дан теле
## Дан теле ареалы

* Данияла — бөтәһе 5 425 420 кеш.
* Гренландияла — 6,8 мең. кеше (2005)
* Фарер Утрауҙарыла — рәсми теле.
* Германияла — 50 мең. кеш. (Шлезвиг-Гольштейн)
* Швецияла — 42 602 кеш. (2005).
* АҠШ-та — 33 395 кеш.
* Канадала — 5295 кеш., шулай уҡ Австралияла һәм Аргентинала.

# Дан теле
## Дан-норвег алфавиты

Яҙыу латин алфавиты нигеҙендә башҡарыла. Хәҙерге дат алфавиты 29 хәрефтән тора.
# Романшор (Иньва ҡушылдығы)

Романшор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Романшор (Иньва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008335
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100833
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Порывай

Кесе Порывай — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Порывай йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Порывай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100029850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102985
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кибитень

Кибитень — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кибитень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201529
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡаҙ үләне

?Ҡаҙ үләне :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Раузалар |
| Төр: | Ҡаҙ үләне |
Латинса исеме :
Potentilla anserina L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 184598 NCBI 57926 |
Ҡаҙ үләне (рус. Лапча́тка гуси́ная, Гуси́ная ла́пка, лат. Potentilla anserina) —Рауза сәскәлеләр (Rosaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 40-50 см-ға етә. Майҙың аҙағынан авгусҡа тиклем һары сәскә ата.

# Ҡаҙ үләне
## Таралыуы

Үҫемлек төньяҡ ярымшарҙан таралған. Ер шарының бөтә уртаса климат зонаһында үҫә. Үҫемлек дымлы болондарҙа, йылға, күл ярҙарында, урамдарҙа, йорт тирәһендә үҫә.
# Бар-Бургазы

Бар-Бургазы — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя (Юстыд) йылғаһының уң ярына тамағынан 252 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Бар-Бургазы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005209
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100520
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы

Бүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы (11 апрель 1957 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2012).

# Бүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы
## Биографияһы

Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы Бүләкова (ҡыҙ фамилияһы Ғәликәева) 1957 йылдың 11 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районының Әбделмәмбәт (Ҡыпсаҡ) ауылында, икеһе лә ғүмере буйы уҡытыусы булып эшләгән Рәхилә Ирназарова менән Мөҙәрис Ғәликәев­тәрҙең ишле, татыу ғаилә­һендә бишенсе бала булып тыуған.
Тәүҙә тыуған ауылында һигеҙ йыллыҡ, унан Байназарҙа урта мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетының башҡорт-рус бүлегенә уҡырға инә.
Бында уға Әхнәф Кирәев, Ким Әхмәтйәнов, Абдрахман Ғәлләмов, Нәғим Ишбулатов, Марат Зәйнуллин, Роберт Байымов, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Әхмәт Сөләймәнов, Ғәли Сәйетбатталов, Вәли Псәнчин кеүек күренекле ғалимдарҙан белем алыу бәхете тейә.
Студент йылдарында тел ғилеме һәм драма түңәрәктәренә йөрөй. Студенттарҙың һәм йәш ғалимдарҙың ғилми конференцияларында ҡатнаша. Ғилми йыйынтыҡтарҙа мәҡәләләре баҫылып сыға.
Башҡорт-рус бүлеген уңышлы тамамлап, Бөрйән районы Иҫке Монасип урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. Күп тә тормай, уға СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына йүнәлтмә бирәләр һәм ул 1982 йылда аспирантураға уҡырға инә.
1990 йылда филология фәндәре докторы, профессор, күренекле яҙыусы Ғайса Хөсәйенов етәкселегендә «Башҡорт балалар прозаһында герой проблемаһы» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлап, ошо уҡ институтта ғилми хеҙмәткәр булып эш башлай. Бер үк ваҡытта Башҡорт дәүләт педагогия институтының башланғыс белем биреү методикаһы кафедраһында дәрестәр алып бара.
1986—1990 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр, 1990—1993 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында өлкән уҡытыусы, 1993 йылдан әлегәсә БДУ-ның (ул ваҡытта БДПИ-ның) Сибай институтында өлкән уҡытыусы, доцент, профессор дәрәжәһендә, 1997 йылдан башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәте тарихы кафедраһы (хәҙер башҡорт филологияһы кафедраһы) мөдире булып эшләй.
Ғәҙилә Бүләковаға 2012 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы мөдире.

# Бүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

150-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 3 монография авторы:
* Әҙибәнең әйтер һүҙе — Сибай, 2009;
* Сәсән һүҙе — Өфө: БДУ, 2010;
* Сәсәнмен, тип кем әйтмәҫ… — Өфө: Ғилем, 2012.
* Башҡортостандағы татар мәктәптәренең 1-се (Өфө: Китап, 1994, 2000), 2-се (Өфө: Китап, 1994, 2000), 3-сө (Өфө: Китап, 1993, 2002), 4-се (Өфө: Китап, 2008) класс уҡыусылары өсөн башҡорт балалар әҙәбиәте буйынса кластан тыш «Башҡортостан — тыуған ергенәм» тигән уҡыу китаптарының төҙөүсе-авторы (авторҙашы — Д.Ғ. Мырҙаҡаева).

# Бүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2012)
# Правая Хутты-Яха

Прав. Хутты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хутты-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Правая Хутты-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070271
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307027
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Клинов Иван Елизарович

Клинов Иван Елизарович (19 октябрь 1924 йыл — май 1996 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1984 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Башҡорт АССР-ы Октябрьский ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе. 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) һәм өс «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.

# Клинов Иван Елизарович
## Биографияһы

Иван Елизарович Клинов 1924 йылдың 19 октябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Ҡыҙғанбаш улусы Үрге Николаевка ауылында тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, медицина хеҙмәте лейтенанты, 123-сө уҡсылар дивизияһының 622-cе уҡсылар полкында хеҙмәт итә. 1943 йылдың 31 авгусында Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

# Клинов Иван Елизарович
## Биографияһы
### Белеме

Бөрө уҡытыусылар институтын (1949), КПСС-тың Башҡорт өлкә комитеты ҡарамағындағы өс йыллыҡ партия мәктәбен тамамлай (1956).

# Клинов Иван Елизарович
## Биографияһы
### Эш урындары

1949—1953 — КПСС-тың Балтас район комитеты; 1953—1956 — партия мәктәбе уҡыусыһы; 1956—1961 — КПСС-тың Туймазы район комитетының агитация һәм пропаганда бүлеге мөдире; 1961—1963 — КПСС-тың Туймазы район комитетының икенсе секретары; 1963—1965 — хеҙмәтсәндәр депутаттарының Туймазы ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе; 1965—1984 — хеҙмәтсәндәр депутаттарының Октябрьский ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе. Клинов етәксе булған осорҙа ҡала халҡы һаны 100 меңгә барып етә.

# Клинов Иван Елизарович
## Биографияһы
### Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943),
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* өс «Почет Билдәһе» ордены.
# Ҡара төҫ

Ҡара — төҫ, объекттан яҡтылыҡ ағымы килмәү. RGB системаһында #000000 тип билдәләнә.В системе RGB обозначается как #000000. Ҡараның төҫмөрҙәре ҡараһыу тип атала.
2014 йылда донъя буйынса иң ҡара матдә Vantablack тип танылған.
Ғәҙәттә, ҡара төҫтө хәҙерге заман кешеһе матәм төҫө һанаһа ла, көнсығышта был изгелек, камиллыҡ, сафлыҡ, выжданлылыҡ һәм тәжрибәлелек символы. Шулай уҡ ҡара, әйтелгәндәрҙән тыш, серлелелек һәм билдәһеҙлек символы һанала.

# Ҡара төҫ
## Ҡара төҫ - башҡорт халҡында

Башҡорт халҡында ҡара төҫ күп мәғәнәне аңлата:
* Күмер йәки ҡором төҫө - ҡара төҫ
* Ҡарһыҙ, тупраҡ асыҡ күренеп ятҡан ваҡыт - ҡара көҙ, ҡара ҡыш, ҡараға баҫыу - яҙға сығыу.
* Керле, бысраҡ - ҡараға ҡатҡан кейем, ҡул.
* Квалификация талап итмәгән эш - ҡара эш.
* Түбәнге ҡатлам халыҡ - ҡара халыҡ.
* Йәмһеҙ, тәмһеҙ ризыҡ - ҡара бутҡа
* Ҡайғылы, ауыр, ғазаплы кисереш - ҡара ҡайғы.
* Яуызлыҡ, мәкерлелек - ҡара эслелек, ҡара ниәт.
* Сифатты көсәйтеү мәғәнәһе - ҡара башҡорт (йәки ата башҡорт), ҡара тир, ҡара ямғыр.
* Шахмат уйынындағы фигура төҫө

# Ҡара төҫ
## Ҡара төҫ - башҡорт халҡында
### фразеологик һүҙбәйләнештәр

* Йөҙ ҡараһы - оятсылыҡ, хурлыҡ
* Йөҙө ҡара ҡойолоу - асыулы, яман ҡараш ташлау
* Күҙ ҡарам - яратып әйтеү
* Күҙ ҡараһындай - ҡәҙерле, аяулы, ҡурсыулы
* Ҡара буран сығыу - талаш, янъял сығыу
* Ҡара иҫәп - яҡынса иҫәп
* Ҡара йөрәк - мәрхәмәтһеҙ, иманһыҙ
* Ҡара ҡағыҙ - үлем хәбәре яҙылған хат
* Аҡты ҡара итеп күрһәтеү - ялғанлап, яҡшыны яман итеп күрһәтеү
* Ҡара таныу - уҡый белеү

# Ҡара төҫ
## Ҡара төҫ - башҡорт халҡында
### мәҡәлдәр һәм әйтемдәр

* Аҙашмам тигән егетте ҡара томан аҙаштырған
* Аҡ матур - саҡ матур, ҡара матур - ныҡ матур.
* Ҡара ташты йыуһаң да ағармай
* Ҡара кешенең тире сыҡҡансы аҡ кешенең йәне сыҡҡан
* Үҙемдеке тигәндә үгеҙҙә ҡара көсөм бар -

# Ҡара төҫ
## Ҡара төҫ - башҡорт халҡында
### башҡорт исемдәре

Ир-ат
* Ҡарабай
* Ҡарабаш
* Ҡарагүбәк
* Ҡарағол
* Ҡарағужа
* Ҡарасай
* Ҡарасура
* Ҡаратай
Ҡатын-ҡыҙ
* Ҡарағаш (Ҡараҡаш)
* Ҡарасәс
# Налимная (Васюган ҡушылдығы)

Налимная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 504 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Налимная (Васюган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030867
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203086
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шварцбург (Тюрингия)

Шварцбург (Тюрингия) (нем. Schwarzburg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 542 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,63 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7427 һәм автомобиль коды — SLF.
# Лопью

Лопью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нившера йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Лопью
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016965
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001696
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Цхинвали һарайы

Цхинвали һарайы - Грузия, Тбилиси янындағы Цхинвали (Тхинвали) ауылындағы архитектура ҡомартҡыһы.

# Цхинвали һарайы
## Географияһы

Цхинвали ҡасабаһы 2007 йылға тиклем Мцхета муниципалитетының Лиси йәмғиәтенә ингән булған. Һарай Триалет һырты итәгендә, Лиси күле буйында, ҡасабанан 2 км көнбайыштараҡ урынлашҡан.

# Цхинвали һарайы
## Тасуирламаһы

Цхинвали ауылы XV быуатта телгә алынған. Унан 2 км алыҫлыҡта грузин архитектура ҡомартҡылары һаҡланған: төрлө төҫтәге баҫҡыслы ике ҡатлы һарай, уның эсендә торлаҡ бүлмәләр ҙә, нығытмалы башнялар ҙа булған.
Цхинвали һарайы XVII - XVIII быуаттарҙа төҙөлгән булған.
Комплексҡа һарай, Изге Георгий сиркәүе һәм Дева Мария сиркәүе инә.
Ике ҡатлы һарайҙың беренсе ҡатының фрагменттары ғына һаҡланған; сиркәүҙәрҙең ҡыйыҡтары емерелгән. Биналар кирбестән һалынған.
Был биналар урта быуаттар ахырының грузин донъяуи архитектураһы йоғонтоһонда һалынған.
Цхинвали һарайы милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
# Кашкаир

Кашкаир — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Эйек йылғаһының уң ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кашкаир
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005842
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200584
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты

Юғары һөнәри Мәғарифтың Федераль Дәүләт Белем Биреү Учреждениеһы Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты 1779 асылды. Геодезия буйынса милли мәғариф һәм фән үҙәге.

# Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты
## Тарих

1835 уҡый йорто Константин ер үлсәү училищеһына үҙгәртелә.
1835-1838 Институттын беренсе директор вазифаһын күренекле урыҫ яҙыусыһы Аксаков Сергей Тимофеевич башҡарҙы.

# Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты
## Тарих
### Ҡоролош. Факультеттар һәм кафедралар

* Геодезия факультеты (ГФ)
** Астрономия һәм космос геодезия
** Юғары геодезия
** Юғары математика
** Геодезия
** Информацион технологилар
** Ҡулланма геодезия
** Ҡулланма информатика
* Картография һәм геоинформатика факультеты (ФКГ)
** Дизайн
** Карталар баҫтырыу
** Картография
* Ҡулланма космонавтика һәм фотограмметрия факультеты (ФПКиФ)
** Аэрокосмос мәғлүмәтен автоматлаштырып эшкәртеү һәм иҫәпләү техника
** Аэрокосмос төшөрөү
** Фотограмметрия
** Космос мониторингы
** Ҡулланма экология һәм химия
* Оптико-информацион системалар һәм технологиялар факультеты (ФОИСТ)
** Информацион-иҫәпләү системалар
** Оптик приборҙар конструкторлау
** Оптик приборҙар проектлау
** Оптик-электрон приборҙар
** Ҡулланма оптика
** Физика
** Метрология
* Иҡтисад һәм территориялар менән идара итеү факультеты (ФЭУТ)
** Кадастр
** Фәлсәфә
** Иҡтисад
** Иҡтисад һәм эшҡуарлыҡ
* Гуманитар факультеты (ГУФ)
** Архитектура һәм ландшафт
** Ҡушымта лингвист белем алыуы
** Сит телдәр
** Хокуҡ
** Тарих
** Рус теле
** Хоҡуҡ теорияһы
** Физик мәҙәниәте
# Орион (йондоҙлоҡ)

Орион, Арҡысаҡ (лат. Orion) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Хатиса, яҡтылығы 2,75 була. Майҙаны буйынса урыны — 26.
# Барыс

Барыс, барыҫ, ирбис, ирбис-бесәй (лат. Uncia uncia) — Бесәй һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған ҡара сыбар һары төҫлө эре йыртҡыс һөтимәр йәнлек; Үҙәк Азия тауҙарында йәшәй торған эре ҡырағай бесәй төрө.
# Орлоҡ ҡуңыҙҙары

Орлоҡ ҡуңыҙы (лат. Bruchidae Latreille, 1802; =Lariidae) — ҡаты ҡанатлылар (Coleoptera) ғаиләһендәге ҡуңыҙ; төньяҡ һалҡын илдәрҙән башҡа бөтә илдәрҙә осрай торған, ҡорттары ҡуҙаҡлы үҫемлектәрҙең ҡоротҡосо булған ваҡ ҡуңыҙҙар.

# Орлоҡ ҡуңыҙҙары
## Ҡылыҡһырлама

Оҙонса, күкрәгенә табан йүнәлгән, башлы өҫкө кат ҡанаттары ҡыҫкараҡ түңәрәк ваҡ ҡуңыҙҙар. Личинкалары күбеһенсә ҡуҙаҡлы үҫемлек орлоҡтарында йәшәй. Донъя фаунаһында 1200-ләп, Рәсәй территорияһындә 100 -ҙән артыҡ төрө билдәле. Ҡуҙаҡлы культураларга бик ныҡ зыян килтереүсе борсаҡ ҡуңгыҙы (Bruchus pisorum) киң таралган (борсаҡты зарарлай). Орлоҡ ҡуңыҙҙары 4,5-5 мм оҙонлоҡта, ҡара төҫтә, һары һәм аҡ төксәле. Өҫкө ҡанаттарын артҡы яҡ өлөшөндә айырым тимгеләргә бүленгән аҡ төксәле ҡыйғас таҫмаһы бар; өҫкө ҡат ҡанат осонда ҡараһыу төҫтәге фонда кескенә генә 2-3 аҡһыл табы бар. Ҙур ҡуңыҙҙар сәскнең һеркәһе һ.б. өлөштәре менән туйына һәм уңышҡа зыян килтермәй. Инә ҡуңыҙ ҡамсыһыман 2 үҫентеле, 0,8 мм самаһы оҙонлоҡтағы, һары төҫтәге оҙонса түңәрәк күкәй һала. Личинкаһы 5-6 мм оҙонлоҡта, акһыл һары төҫтә, кескенә, эскә батҡан башы кәүҙәһенең ҡалынайған күкрәк өлөшөндә. Ҡаҙналыҡтары ҡыҙғылт көрән төҫтә, кәүҙәһе шәрә, фәҡәт күкрәгенең аҫкы өлөшө ҡыҫҡа төк менән ҡапланған.

# Орлоҡ ҡуңыҙҙары
## Зарары

Ҡуңыҙҙар һалам эҫкерттәрендә, үҫемлек ҡалдыҡтары араһында, ағас ҡайырҙары аҫтында, ашлыҡ амбарҙарында, борсаҡ өйөмдәрендә ҡышлай. Борсаҡ ҡуңыҙы орлоҡто боҙа: үҫеш дәүерендә личинка орлыктың туҡлыклы өлөшөн, йәғни эсен ашап бөтөрә, орлоҡ шытыу һәләтен юғалта, бынан тыш, личинка экскременттарында кеше һәм хайуандар сәламәтлегенә зыян килтерә торған алкалоид контаридин бар, шуға күрә зарарланған орлоҡто аҙык булараҡ ҡулланырға ла, хайуандарға ашатырға ла ярамай.
# Ломбовож

Ломбовож — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 238 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628145, ОКАТО коды — 71112928004.

# Ломбовож
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 238 |

# Ломбовож
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.