yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гинзбург Илья Исаакович

Гинзбург Илья Исаакович (1882 йыл — 1965 йыл) — СССР геохимигы һәм минералогы. Файҙалы ҡаҙылмаларҙы геохимик ысул менән эҙләү алымына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Геология-минералогия фәндәре докторы (1943), профессор, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957), Сталин премияһы лауреаты (1946) — Көньяҡ Урал никель мәғдәне ятҡылығын асыу өсөн.

# Гинзбург Илья Исаакович
## Биографияһы

Илья Исаакович Гинзбург 1882 йылдың 13(25) ғинуарында мещан ғаиләһендә тыуған, Ир туғандары: Григорий, Матвей.
1902—1904 йылдарҙа Фрайберг тау академияһында уҡый (Германия).
1913 йылда Петербург политехник институтын тамамлай һәм шунда уҡ эшләй башлай.
1923—1925 йылдарҙа Германияла командировкала була (Берлин).
Геология комитетының иҫәп-иҡтисади бүлегендә геолог--иҡтисадсы булып эшләй. Рәсәй етештереү көстәрен өйрәнеү буйынса комиссия ағзаһы (КЕПС).
1928 йылдың 12 декабрь 58-се статья, 7-се пункт буйынса (геолком эше) ҡулға алына), (сәнәғәт саботажы) холоҡ төҙәтеү лагерына 10 йылға хөкөм ителә, 1929 йылдың 13 октябрендә Ухтаға килә. Промысла һәм эҙләнеү төркөмөндә эшләй, шул иҫәптән радий һәм минераллашҡан һыуҙы (ятҡылыҡтары һәм сәнәғәт әһәмиәте) тикшерә. 1930 йылдың яҙында химия лабораторияһының беренсе ойоштороусыһы һәм етәксеһе була (30-ға яҡын кеше иҫәпләнә). 1931 йылдың 20 июнендә ирекле биләмәгә күсерелә, 2 ай үткәс, күҙәтеү аҫтында азат ителә. 1932 йылдың февралендә Мәскәүгә саҡыртып алына, 1 мартта Сопс ултырышында (Етештереү көстәрен өйрәнеү советы) Ухтаның шыйыҡ радий мәғдәне тураһында доклад яһай. Уның доклады нигееҙендә табылған ятҡылыҡ тураһында сәнәғәт үҙләштереү буйынса ҡарар ҡабул ителә. 1934 йылда иреккә сығарыла, 1936 йылдың 27 июлендә суд хөкөмө алына.
Мәскәүҙә СССР Фәндәр академияһының Биология лабораторияһында эшләй.
1956—1963 йылдарҙа Геология, петрография, минералогия һәм геохимия институтының экзоген мәғдән ятҡылыҡтары бүлегенең мөдире вазифаһын башҡара.
Илья Исаакович Гинзбург 1965 йылдың 15 апрелендә Мәскәүҙә вафат була.

# Гинзбург Илья Исаакович
## Ғаиләһе

* Улы — минералог А. И. Гинзбург (1917—1984).

# Гинзбург Илья Исаакович
## Награда һәм премиялары

* 1945 — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (10.06.1945)
* 1946 — өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы, никель мәғдәне ятҡылығын асыу һәм геология эштәре һәм Көньяҡ Урал никель заводы өсөн сеймал базаһын тәьмин итеү өсөн
* 1957 — РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре.
# Веярмолькы

Веярмолькы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 297 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 169 км.

# Веярмолькы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069978
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306997
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Варь-Ях

Варь-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Киевский Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 258 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Варь-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035166
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203516
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Расколина

Расколина — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инвешка йылғаһының һул ярына тамағынан 1,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Расколина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301012110000033120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003312
* Бассейн коды — 09.01.03.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юрцевка

Юрцевка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Танга йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Юрцевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001328
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крива (Улейма ҡушылдығы)

Крива — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улейма йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Крива (Улейма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Угличь ГЭС-ынан Рыбинск һыуһаҡлағысы башына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100912110000004628
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000462
* Бассейн коды — 08.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үтәшев

Үтәшев — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Үтәшев Марат Мөхәр улы (1938 т.) — ғалим-сәйәсәтсе, политик фәндәр докторы.
* Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы (1959 т.) — Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1995) халыҡ артисы.
* Үтәшев Фәрит Зәйнулла улы (1947 т.) — инженер‑механик. БР фәндәр академияһының мөхбир ағҙаһы (2012), техник фәндәр докторы (1992). Башҡортостандың атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1997).
# Эшселәр ҡаласығы (туҡталыш пункты)

Эшселәр ҡаласығы — Ростов төбәге Төньяҡ-Кавказ тимер юлының тимер юлы станцияһы, Дондағы Ростов ҡалаһында урынлашҡан
Бында пассажир һәм йөк составтары туҡталышһыҙ үтә. Станция тик электропоездарҙы ғына ҡабул итә. Тиҙ йөрөшлө һәм ғәҙәти электропоездарҙың аныҡ туҡталышы бар — 1 минут.
Станция Лихая, Усть-Донецк станцияһына электропоездарҙы ҡабул итә, шулай уҡ "Ҡала электричкаһы" программаһы буйынса Ростов — Кизитеринка — Ростов электричкаларын хеҙмәтләндерә.
Платформа тауыш сигналдары булған махсус йәйәүлеләр өсөн үтеү юлдары менән йыһазландырылған, был тимер юлдарында үлем осраҡтарын байтаҡҡа кәметә. Зоология баҡсаһы-Ростов- Товарный участкаһында поездар йыл һайын йыш ҡына кешеләрҙе бәреп китә. Был участка ҡаланы ике өлөшкә бүлә, һәм фәжиғә кешеләрҙең унан аша сығып йөрөүҙәре менән бәйле. Әммә йыш ҡына кешеләр рөхсәтһеҙ урындарҙа юлды аша сыға, был үлемдең сәбәбе булып тора. . Һуңғы ваҡытта, быны кәметеүгә өлгәшелә.
# Кромбах (Айхсфельд)

Кромбах (Айхсфельд) (нем. Krombach (Eichsfeld)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 206 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,19 км². Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
# Иҙелбай

Иҙелбай — ир-ат исеме, топоним.
* Иҙелбай (исем) — ир-ат исеме.
* Иҙелбай (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡалаһы ҡала округындағы ауыл.
* Иҙелбай (Баймаҡ районы) — хәҙер Баймаҡ ҡалаһы эсендә ҡалған ауыл.
* 1-се Иҙелбай һәм 2-се Иҙелбай — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы ауылдары.
# Ингара

Ингара — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аламбай йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ингара
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002920
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200292
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Офицер

Офицер (нем. Offizier, officiarius — хеҙмәт башҡарыусы кеше, лат. officium — вазифа) — Армия һәм флоттың, шулай уҡ хәрби хеҙмәт ҡаралған башҡа ведомство һәм министрлыҡтарҙа командирҙар составына ингән хәрби хеҙмәткәр; Хәрби йүнәлештә белем биргән урта йәки юғары уҡыу йортон тамамлаған, ҡайһы бер осраҡта махсус әҙерлек курстары үткән һәм Ҡораллы Көстәрҙә, хәрби хеҙмәт ҡаралған башҡа ведомство һәм министрлыҡтарҙа хеҙмәт итеүсе командир дәрәжәһендәге йәки башҡа вазифалағы хәрби кеше.
Рәсәйҙә офицер званиеһы Петр I батшалыҡ иткән осорҙа булдырыла. Латинса «офицариус» — хеҙмәт башҡарыусы, хеҙмәт менән йәшәүсе һүҙенән алынған. Бөгөн киң ҡулланылған «офис» һүҙе лә сығышы менән шунан килә.
# Ҡаҫмарт

Ҡаҫмарт — Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы һәм Ырымбур өлкәләре биләмәләренән (Һарыҡташ районы, Һунарсы ауылы тирәһендә) аға. Һаҡмар йылғаһының уң яғынан (тамағынан 253 километр алыҫлыҡта) ҡушыла. Дөйөм оҙонлоғо 123 км тәшкил итә.
Йылға башы Башҡортостан Республикаһы, Йылайыр районы, Берҙәш ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 2 км алыҫлыҫта ята.
Йылғаға арналып, ижад ителгән «Ҡаҫмарт буйы» башҡорт халыҡ йыры киң билдәле.

# Ҡаҫмарт
## Ҡушылдыҡтары

Төп ҡушылдыҡтары (тамағынан алыҫлығы):
* 35 км: Бәрҙелейылғаһы
* 40 км: Иҙәш йылғаһы
* 56 км: Ҡаҙанболаҡ йылғаһы
* 79 км: Әбүләис (Ергәйеш) йылғаһы

# Ҡаҫмарт
## Һыу реестры мәғлүмәте

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ бассейн округында урынлашҡан. Кесе йылға бассейны — аҫҡы бассейн юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005577
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйыеса коды — 112200557
* Бассейн коды — 12.01.00.005.
* ГӨ буйынса һаны — 12
* ГӨ буйынса сығарылышы — 2
# Урмия (Төй ҡушылдығы)

Урмия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Төй йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Урмия (Төй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100022906
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102290
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Толпар (мифология)

Толпар — башҡорт мифологияһындағы ҡанатлы ат.

# Толпар (мифология)
## Ҡылыҡһырлама

Толпар — «Алпамыша батыр», «Алмабатыр менән Алмабикә», « Таҙ батыр» әкиәттәре, шулай уҡ « Алдар менэн Зөһрә» « Ҡузыйкурпәс менэн Маянһылыу», «Ҡоблан батыр» эпостарының персонажы. Аҡбуҙат эпосы, Урал батыр эпосы персонажы.
Толпарҙар тоҡомо башлығы — Аҡбуҙат. «Тәүге баһадир аттар» легендаһына ярашлы, Толпарҙар һыу аҫты батшалығынан сыҡҡан.
«Ҡыран батыр» әкиәтендә герой, дейеүҙе еңә лә, уның атына эйә була. «Таң батыр» әкиәтендә ҡанатлы атты ер аҫты батшалығында осрата.
Толпар төрлө төҫтә: тимер күк, ҡара, күк, туры һ. б. төрлө була.
Әкиәттең төп геройы йылҡы өйөрөндә ат һайлаған саҡта, йүгәнен һелкә, һәм Толпар беренсе булып шылтыратыуға яуап бирә.
Башта ат һөймәлекһеҙ һәм арыҡ күренә, әммә батыр уны эйәрләүе була, ул баһадир төҫкә инә.
Толпар, хушлашҡан саҡта, хужаһына үҙенең ялынан йәки ҡойроғонан бер нисә төк йолҡоп алырға кәңәш итә. Хужаһы ат ҡылын яндырғанда, ҡанатлы ат шундуҡ хужаһы алдына килеп баҫа.
Толпар әкиәт геройына ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға, ҙур араларҙы еңелерәк үтергә ярҙам итә.
Башҡорт хөрәфәттәренә ярашлы, әгәр сит кеше Толпарҙың арҡаһында (йәки икенсе ышаныуҙар буйынса — аяғында) урынлашҡан ҡанаттарын күрһә, ат һәләк булыуы мөмкин икән. Шуға ла Толпарҙы кешеләрҙән алыҫыраҡ тоталар. «Кейәүташ» риүәйәте тап шул турала бәйән итә. Толпарҙы хөрмәтләү, уның тылсымлы мөмкинлектәренә табыныу башҡорт топонимдарында сағылыш тапҡан: Толпарбаҫҡанташ, Турат сағылы (косогор гнедого тулпара) һ. б.
Толпар образы күп төрки телле халыҡтар мифологияһында урын алған.

# Толпар (мифология)
## Толпар һынын символикала ҡулланыу

Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эмблемаһында Толпар башҡорт халҡының киләсәктә лә йәшәйәсәгенә ныҡлы ышанысты күрһәтә.
Арғаяш районы, Ҡаҙағстан гербтарында һүрәтләнғән.
Башҡортостан Республикаһында шулай уҡ «Толпар» йәш хоккейсылар командаһы уңышлы эшләй. Киләсәктә чемпиондары командаһы.
Татар телендә «Толпар» Башҡортостан Республикаһында йәшәүсе татар йәштәре өсөн журнал баҫыла. Т ҫтә йылдар дауамында популяр баҫмаға әйләнде.
# Острув-Мазовецка

Острув-Мазовецка (пол. Ostrów Mazowiecka) — Польша ҡалаһы. Польша ның Мазовецкий воеводствоһы составына инә. Острувский повятының баш ҡалаһы, шулай уҡ шул исемдәге ауыл гминаһының үҙәге. 22,09 км² майҙанды биләй.
1926 йылдың 7 декабренә тиклем Острув исемен йөрөтә. 1975—1998 йылдарҙа Остролецкий воеводствоһына административ рәүештә инә.
30.06.2016 мәғлүмәттәре буйынса, халыҡ һаны - 22 741 кеше.

# Острув-Мазовецка
## Тарих

Беренсе тапҡыр — 1414 йылда телгә алына. 1434 йылда Мазовецкий герцогы Болеслав IV Хелмно ауылына ҡала хоҡуҡтары бирә. Принцесса Анна 1514 йылда ҡалала дүрт йылға бер тапҡыр йәрминкәләрү үткәрергә рөхсәт итә, баҙар ойоштора. Был ҡала үҫешен тиҙләтә. 1526 йылда Сигизмунд I тарафынан ҡала Мазовия воеводствоһына индерелә.
Ун алтынсы быуаттың икенсе яртыһында Острув ҡалаһының халыҡ һаны 3000 кешенән ашып китә,
Ун етенсе быуаттың аҙағында ҡаланың артабанғы үҫешенә һуғыш ҡамасаулай. Тәүге йәһүд күскенселәре ҡалаға килә.
Милли көрәштә ҡала халҡы бик әүҙем ҡатнаша — Костюшко ихтилалында, ғинуар күтәрелешендә.
Беренсе донъя һуғышында ҡала емерелә.
Икенсе донъя һуғышында ҡала һәм уның халҡы өсөн ҙур бәлә була. Күп халыҡ, башлыса йәһүдтәр, күпләп язаларға дусар булып, Варшава һәм Ломж геттоларына мәжбүри күсерелә, ә һуңынан Треблинка үлем лагерына оҙатыла. 1941 йылда күрше Гронда pl:Grądy (grodziski powiat) һәм Коморов pl:Komorowo (ostrowski powiat) тораҡ пункттарында немецтар совет хәрби әсирҙәре өсөн лагерь ойоштора.
Ҡала янында Крайова Армияһының «Opocznik» отряды хәрәкәт итә, 1943 йылдың август айында унда 2000 самаһы кеше иҫәпләнә. Отрядтың иң мөһим ғәмәлдәренең береһе ҡала үҙәгендә староста Рейнхард Экертҡа һөжүм итеү була. Оккупация 10 00 самаһы халыҡты 60 %-ҡа кәметә.
Һуғыштан һуңғы осорҙа емерек ҡала тергеҙелә, унда сәнәғәт предприятиелары төҙөлә.

# Острув-Мазовецка
## Тыуып — үҫкән кешеләр

* Сегал Александр Израилевич, рәссам.
* Сегал Бенцион Израилевич, математик.

# Острув-Мазовецка
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Брембате-ди-Сопер, Италия
* Рязань, Рәсәй Федерацияһы (2008—2022)
* Изяслав, Украина
# Роваж

Роваж — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Падома йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Роваж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030196
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003019
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Понт тауҙары

Понт тауҙары, шулай уҡ Понтий һырты һәм Төньяҡ-Анатолий тауҙары (төр. Kuzey Anadolu Dağları), (әрм. Պարխարյան լեռներ) — Төркиәлә тау системаһы, Ҡара диңгеҙҙең көньяҡ яры буйлап, Ешильырмак йылғаһы тамағынан Чорох йылғаһы тамағына тиклем һуҙылған.

# Понт тауҙары
## Тасуирлама

Понт тауҙары Көнсығыш Ҡара диңгеҙ буйы, Үҙәк Ҡара диңгаҙ буйы һәм Көнбайыш Ҡара диңгеҙ өлөштәренә бүленә. Понт тауҙарының көнсығыш өлөшө Качкар тауҙары исеме менән билдәле. Понт тауҙары төньяҡтан Кесе Азия яҫытаулылығы һәм өлөшләтә Әрмән таулығы менән уратып алынған өйөмдө хәтерләтә.
Тауҙар диңгеҙ ярынан кинәт кенә текә ҡая булып башлана. Тау менән диңгеҙ араһында тар ғына яр һыҙаты ҡалған. Кинәт күтәрелгән тау икенсе климат зонаһына күсерә, тауҙарҙың беренсе рәтенән үк континенталь климат зонаһы башлана. Яр буйында яуым-төшөм кимәле юғарыраҡ, уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 2400 мм. Тауҙың дөйөм оҙонлоғо 1000 километр; тауҙың диңгеҙ яғындағы өлөшө көньяҡ өлөшөнә ҡарағанда түбәнерәк. Тауҙың Кесе Азия өлөшөндә яҫытаулылыҡ. Ҡуйы урмандар менән ҡапланған төньяҡҡа табан йүнәлгән тау армыттары, тарлауыҡтар барлыҡҡа килтереп, диңгеҙгә килеп текәлә. Тарлауыҡтар буйлап ҙур булмаған йылғалар аға. Тауҙың көньяҡ битләүе урманһыҙ. Понт тауҙарының көнсығыш өлөшө юғарыраҡ, иң бейек түбәләрендә (Варчембек-даг — 3704 һәм башҡалар) йыл әйләнәһенә ҡар ята. Тауҙар араһындағы үткәүелдәр күп түгел һәм улар аша үтеүе ауыр. Тауҙың көнбайыш өлөшөн Чорох йылғаһы бүлеп үтә, был йылғаның Төркиәлә Артив илендә һәм Грузияла Аджария Республикаһында армыттары бар.

# Понт тауҙары
## Экология

Диңгеҙ кимәленән 250 м бейеклектә ҡыуаҡлыҡтар ғына, 1200 метрға тиклем бейеклектә ылыҫлы ағыстар үҫә. 600-800 метр бейеклек граб, бук һәм ерек кеүек киң япраҡлы ағыстар менән ҡапланған. 1000-1500 метр бейеклектә ҡатнаш урмандар үҫә. Тауҙарҙың Көнсығыш Ҡара диңгеҙ өлөшөндә, 2000 метрҙан бейегерәктә, Альп далалары башлана. Тауҙар күберәген ылыҫлы урмандар менә ҡапланған. Төньяҡ Анатолия ылыҫлы һәм киң япраҡлы урмандары ҙур территорияны ҡаплаған экорегион булып тора, ҡатнаш урмандар региондың Качкар тауы тип аталған алыҫ көнсығыш өлөшөн ҡаплаған. Был төбәктә Бүҙәнә ҡарсығаһы, бөркөт, көсөгән, баҡраҡ бөркөт, кавказ ҡоро, алаҡас турғай кеүек ҡоштар тереклек итә. Тауаҙ һәм Ҡара диңгеҙ араһындағы Понтус тип аталған һыҙатта киң япраҡлы урмандар үҫә. Анатолия яҫытаулығында климат, дымлы һәм йомшаҡ яр буйына ҡарағанда, ҡорораҡ һәм континенталерәк.
# Түбәнге Аманаҡ

Түбәнге Аманак — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аманаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Түбәнге Аманаҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кенәле башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһы башынан Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем. Ҡушылдыҡтары — Ягодная, Бордянка, Дунайка.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008173
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100817
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғорурлыҡ (фильм, 2014, Иордания)

«Ғорурлыҡ» (ғәр. ذيب‎) — 2014 йылда британ-иордан режиссёры Нәджи Әбү Нувар төшөргән тарихи драма, бер нисә ғәрәп иле менән Бөйөк Британия фильмы. Төп геройы — бәләкәй генә бәҙәүи малайы, уға Вади-Рам тигән ҙур сүлдә йәшәү өсөн көрәшергә тура килә. Фильмда ваҡиғалар Беренсе донъя һуғышының Яҡын Көнсығыштағы хәрби хәрәкәттәре осоронда, хакимлыҡ иткән Ғосман империяһына ҡаршы Бөйөк ғәрәп ихтилалынан һуң бара. Фильмда Иорданияның көньяғында йәшәгән бәҙәүи ҡәбиләләренән профессиональ булмаған актёрҙар уйнай, картинаның жанрын «бәҙәүи вестерны» тип йөрөтәләр. Картиналағы төп темаларҙың береһе — өлкәнәйеү темаһы.
Фильмдың премьераһы 2014 йылдың 4 сентябрендә 71-се Венеция халыҡ-ара кинофестивалендә «Горизонттар» программаһында була, унда Әбү Нувар иң яҡшы режиссура өсөн призға лайыҡ була. Картина 88-се церемонияла сит телдәге иң яҡшы фильм номинацияһында «Оскар»ға тәҡдим ителә, Иордания фильмдары өсөн был беренсе тапҡыр була. BAFTA премияһының 69-сы церемонияһында «Ғорурлыҡ» инглиз телендә булмаған иң яҡшы фильм номинацияһындағы премияға тәҡдим ителә, унда Нәджи Әбү Нувар менән Руперт Ллойд британ сценарисы, режиссеры йә продюсерының иң яҡшы дебюты өсөн номинацияһында BAFTA премияһы менән бүләкләнәләр.

# Ғорурлыҡ (фильм, 2014, Иордания)
## Сюжеты

Ховейтат ҡәбиләләр конфедерацияһының бәҙәүиҙәре үҙҙәрендә ҡунаҡ ҡабул итә: уларға британ офицеры менән уның ғәрәп тәржемәсеһе килгән. Ҡунаҡтарға урындағылар араһында оҙатып йөрөүсе кәрәк. Ул инглиз офицерын хәүефһеҙ юл буйлап бараһы урынына оҙатып ҡуйырға тейеш. Юл тулы юлбаҫарҙар, шуның өсөн ул бик хәүефле. Ә юлбаҫарлыҡ итеүсе төркөмдәр, Хижәз тимер юлы асылғандан һуң эшһеҙ ҡалып, хәҙер юлдарҙа әҙәм талау менән йән аҫраған кешеләрҙән тора. Күптән түгел вафат булған шәйех Хөсәйендең улы оҙатыусы итеп ҡуйыла. Уның кескәй ҡустыһы сәфәрселәр артынан һиҙҙертмәй генә эйәрә сыға һәм уларҙы төнгөлөккә туҡтаған урындарында ҡыуып етә. Юлсылар хәҙер малайҙы кире ҡайтарып ебәрә алмай, шуға үҙҙәре менән алып китергә мәжбүр була. Баланы ваҡытһыҙ өлкәнәйергә мәжбүр иткән юл ошонан башлана ла инде.

# Ғорурлыҡ (фильм, 2014, Иордания)
## Ролдәрҙә

* Жәсир Әйд әл-Хвиетат — Зиб
* Хөсәйен Саламәх әл-Свеилхийен — Хөсәйен
* Хәсән Мутлағ әл-Мараийех — сәйәхәтсе
* Джек Фокс — Эдвард
* Марджи Аудех — оҙатыусы

# Ғорурлыҡ (фильм, 2014, Иордания)
## Тәнҡит

Фильм күпселек тәнҡитселәрҙең ыңғай баһаһын ала, ҡайһы берҙәре уны «бәҙәүи вестерны» тип атай. Төп ролде башҡарыусының уйыны һәм режиссёрҙың уңышлы дебюты баһалана. Иорданияла «Марсиан» тигән фильмды төшөргәндә булған Мэтт Деймон, "Ғорурлыҡ"тың трейлерын күреп, уның төшөрөлөү сифатына шатлана һәм ғәжәпләнә, уны эшләүселәрҙе маҡтай. Иордания королевалары Нур әл-Хөсәйен һәм Рания әл-Абдулла, фильм «Оскар»ға номинацияланғас, был ваҡиғаға социаль селтәрҙәрҙә үҙҙәренең сикһеҙ ҡыуаныуын йәшермәй.