yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Каурушка

Каурушка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегарка йылғаһының һул ярына тамағынан 356 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Каурушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013275
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201327
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Благасов Леонид Ефимович

Благасов Леонид Ефимович (1938 йыл — 2011 йыл) — журналист, Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы.

# Благасов Леонид Ефимович
## Биографияһы

Благасов Леонид Ефимович 1938 йылдың 15 майында Белгород өлкәһенең Иҫке Оскол ҡалаһында тыуған. Белгород педагогия институтын, КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын тамамлаған. Белгород өлкәһенең район гәзиттәрендә, «Белгородская правда» гәзитендә үҙ хәбәрсеһе һәм яуаплы секретарь урынбаҫары булып эшләй. 1969 йылдан КПСС өлкә комитетының пропаганда һәм агитация бүлегенең матбуғат, радио һәм телевидение секторы мөдире. Өс йылдан — партияның өлкә комитетында пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары, һуңынан ошо бүлек мөдире.
1982 йылда партияның өлкә комитетында административ органдар бүлеген, 1988 йылда «Белгородская правда» гәзите редакцияһын етәкләй. Егерме йылдан ашыу, Белгородтағы иң боронғо баҫманың коллективын етәкләп, ул уҡыусылар өсөн алыштырғыһыҙ һәм изге әңгәмәсе, ғәҙел һәм юғары профессиональ журналистика өлгөһө булһын өсөн бөтә көсөн һалаhttps://beluezd.ru/blagasov-leonid.html.

# Благасов Леонид Ефимович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Л. Е. Благасовтың күп йыллыҡ емешле хеҙмәте «Почет билдәһе» ордены, «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы менән билдәләнә. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы уға «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» исеме бирелә.

# Благасов Леонид Ефимович
## Хеҙмәттәре

* «Инандырыу юлы менән тәрбиә биреү: иҡтисади реформа шарттарында Шебекин химия заводы партия ойошмаһының идеологик эше тәжрибәһенән».
* ↑ https://www.belpressa.ru/15009.html(недоступная+ссылка) Непростые люди Леонида Благасова
* ↑ https://www.belpravda.ru/news/20.4.13-2260.html
* ↑ BELUEZD.RU
* ↑ https://search.rsl.ru/ru/record/01007278198
# Яңы Турбаҫлы ҡурғандары

Яңы Турбаҫлы ҡурғандары — археологик ҡомартҡы, беҙҙең эраның 6-8 быуатына ҡарай. Ҡурған Благовещен районының Туғай ауылынанан көнсығышҡа табан 4,5 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһының уң ярында урынлашҡан.
1878 йылда Ф.Д. Нефедов, 1957-58 йылдарҙа Н. А. Мәжитов аса һәм өйрәнә.

# Яңы Турбаҫлы ҡурғандары
## Табыштары

Ҡурған тупраҡ өйөмдәре булған ҡәберлектәрҙән ғибәрәт (диаметры 8-22 м, бейеклеге 0,1—1 м). Бында 80-дән ашыу ҡурған бар, шуларҙың 70-е ҡаҙылған. Һәр бер тикшерелгән ҡурғанда 1-8 ҡәбер табылған. Бер нисә ҡурған аҫтында ҡәберҙәргә инеү юлы бар.
Мәйеттәр тәрән ҡәбер соҡоронда (1,5 м тиклем) арҡаһына һуҙып (салҡан) һалынған, башы ғәҙәттә төньяҡҡа йүнәлтелгән. Баш һөйәген яһалма үҙгәртеү осраҡтары бар. Ҡурған өйөмдәрендә усаҡ йолалары, ат һөйәктәре ҡалдыҡтары табыла.
Ҡурғанда табылған керамик һауыттар турбаҫлы мәҙәниәтенә ҡарай. Ҡәберҙәрҙә мәйет менән ерләнгән биҙәүестәр (алҡалар, сулпылар, йөҙөктәр, гәрәбә һәм быяла муйынсаҡтар, алтын уҡалар), көмөш билбауҙар, хайуан һөйәктәре лә табылған. Яңы турбаҫлы ҡурғандарын ҡалдырып киткән ҡәбилә европеоид антропологик типҡа ҡарай.
Материалдар Өфөләге Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
# Кравинкель

Кравинкель (нем. Crawinkel) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1563 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,27 км². Диңгеҙ кимәленән 469 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99330 һәм автомобиль коды — GTH.
# Сәйфулла Усманов

Сәйфулла Усманов (1783—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Сәйфулла Усманов
## Биографияһы

Сәйфулла Усманов (Сәйфулла Усман улы Ямғырсин) Ырымбур губернаһы Бишауыл-Табын улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы) Бишауыл-Уңғар ауылында йәшәгән. Старшина ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
1807 йылда 7-се Башҡорт полкы составында Мәскәүҙә хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 11-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 11-се Башҡорт атлы полкы башлыса 8-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 5 октябрҙә Түбәнге Новгородҡа бара. Артабан Украинаға генерал-лейтенант граф П. А. Толстойҙың ополчение корпусы составына ебәрелә. Рус армияһының сит илгә походтары барышында, 1813 йылдың майында полк Пенза ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына индерелә. 21 сентябрҙә Богемия армияһының кавалериянан генерал граф М. И. Платовтың корпусы составына күсерелә, октябрь-ноябрҙә Платов корпусы составында Саксонияла, Баварияла, Францияла, шул иҫәптән 4 һәм 6 октябрҙә Лейпциг янындағы хәрби алыштарҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 1 ғинуарынан Гамбургты блокадалауҙа һәм штурмлауҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 11-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Сәйфулла Усманов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы

Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы (рус. Сиразетдинов Шарифулла Гатиятович 1897 йыл — 1963 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

# Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы
## Биографияһы

Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы 1897 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ишембай районы Үрге Әрмет ауылында тыуа. 1919 июленән алып 1922 июленә тиклем Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. Граждандар һуғышында ҡатнаша. 1942 йылда Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының хужалыҡ взводында кавалерист булып хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Берлинға тиклем барып етә. 1945 йылдың 5 авгусында тыуған яҡтарына Еңеү менән әйләнеп ҡайта. «Берлинды алған өсөн», «1041—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдарына эйә.
Ветеран 1963 йылда 66 йәшендә вафат була.

# Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы
## Биографияһы
### Хәрби ҡаҙаныштары

1943 йылдың 16 сентябрендә ҡыҙылармеец Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1943 йылдың 18 октябрендә подполковник И. Кусимов ҡултамғаһы менән Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән бүләкләү ҡағыҙында уның тураһында былай тип яҙылған:
* Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы полкта экспедитор вазифаһын башҡара. Хәрби хәрәкәттәр барышында үҙен ҡурҡыу белмәҫ яугир итеп күрһәтте.
* Хәрби хәрәкәттәрҙең ауыр шарттарында дошмандың көслө уты аҫтында иптәш Сиражетдинов корреспонденцияларҙы һәр ваҡыт мәлендә туранан-тура подразделениеға алғы һыҙыҡҡа ташыны. Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ.

# Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
# Кәзә һаҡалы

Мәкә (рус. Бе́дренец камнело́мковый йәки Бедренец-камнеломка (лат. Pimpinélla saxífraga) — күп йыллыҡ үлән, лат. Pimpinélla saxífraga) — Сатыр сәскәлеләр (Apiaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 15 см-ға етә. Майҙан алып көҙгә тиклем аҡ сәскә ата, август — сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Кәзә һаҡалы
## Таралыуы

Үҫемлек туғай-яландарҙа юл буйҙарында, урман ситендә үҫә. Мәкә Европа һәм Азияның уртаса климатын үҙ итә. Башҡортостандың таулы һәм урманлы райондарында осрай.
# Тәбәристан

Тәбәристан (рус. Табаристан) — урта быуаттарҙа (IX—XII быуат) Көнбайышта Гилән менән көнсығышта Хөрәсән араһында Каспий диңгеҙенең көньяҡ ярында (Ирандың хәҙерге территорияһы) урынлашҡан провинцияның урта быуаттағы атамаһы.

# Тәбәристан
## Тарихы

XIII быуаттан Мәзендеран исеме менән билдәле.
Ибраһим Исхаҡ уны шулай тасуирлай:
   Тәбәристан — тигеҙ талыш ере, унда игенселек менән шөғөлләнәләр һәм йөк ташыу өсөн мал аҫрайҙар. Уларҙың теле ғәрәп теле лә, фарсы теле лә түгел… һәм Амоль, Натил, Чалус, Калар, Руйан, Мила, Бурджи, Чашма-йи Алхам, Сари, Михраван и Таммиших Тәбәристанда урынлашҡан.
Тәбәристан тарихын Сәйет Заһиретдин Мәрәши һүрәтләгән һәм академик Б. А. Дорн нәшер иткән. Оксфордта Мөхәммәт әл-Хәсән улы ҡулъяҙмаһы, «Тарихи-тәбәристан», йәғни «Тәбәристан тарихы» бар.
Сасаниҙәр ҡарамағында Мәзендеран хакимдарының бойондороҡһоҙ биләмәһе булған. Ғәрәп хәлифәлеге составында, Сәмәниҙәр, Сәлжүкиҙәр һәм монголдар ҡарамағында бында урындағы Мәзендеран династиялары идара итә. XVI быуат аҙағында шаһ Ғәббәс I хакимлығы осоронда урындағы династия бөтөрөлә, ә провинция Сәфәүиҙәр дәүләтенә индерелә.
# Амсдорф

Амсдорф (нем. Amsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 531 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,62 км². Диңгеҙ кимәленән 94 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6317 һәм автомобиль коды — MSH.
# Оло Окуневка (йылға)

Оло Окуневка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №3673 ҡылымығының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Оло Окуневка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036743
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203674
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хажи Лойо

Сәлих Вилайетович (босн. Salih Vilajetović), шулай уҡ билдәле Хажи Лойо (босн. Hadži Lojo, нем. Hadschi Lojo; 1834—1887) — 1870-се йылдарҙа Сараевола боснийҙар лидеры.

# Хажи Лойо
## Билграфияһы

Карьерҙа эшсе булып эшләгәндән һуң, ялланған йөк ташыусы, мәҙрәсәлә мөҙәрис һәм башбоҙоҡ (Ғосман империяһында ялланған хәрби отрядтар) була. Лойо СараеволаТанзимат ғосман реформаларына ҡаршылыҡ хәрәкәтенә ҡушылғандан һуң билдәлелек ала. Ул 1872 йылда яңы православие сиркәүе төҙөлөшөнә оппозицияны етәкләгәндә тағы ла билдәлелек яулай. Артабанғы йылдарҙа Хаджи Лойо ғосман хөкүмәте менән асыҡ конфронтацияға инә, үҙенең бандаһы менән төрлө һөжүмдәр һәм талауҙар яһай, һөҙөмтәлә уны һәм уның бандаһын ғосман властары эҙәрлекләй.
Австро-Венгрия Босния һәм Герцеговинаны оккупациялағанға тиклем бер аҙ алдараҡ, Лойо австриялыларға ҡаршы тороу өсөн мосолмандарҙы, православие динендәгеләрҙе, йәһүдтәрҙе һәм хатта ҡайһы бер католиктарҙы үҙ тирәһенә туплай. Лойо 1878 йылда Мәхмәт Шемсикадич, Хафиз Каукчия һәм Хажи Ямакович кеүек шәхестәр менән бергә Сараевоны оккупациялауға мосолман ҡаршылыҡ хәрәкәтенең төп лидерҙарының береһе була. 28 июлдә оккупацияға ҡаршы тороусылар ҡалала үҙ хөкүмәтен ойоштора һәм хәрби хеҙмәткә һәләтле бөтә мосолмандарҙы һәм башҡа граждандарҙы мобилизациялау тураһында декрет сығара. Лойо ҡалалағы ихтилалда әүҙем ҡатнашмаһа ла, Австро-Венгрия хөкүмәте уны ихтилалдың төп ойоштороусыһы тип баһалай, шул уҡ ваҡытта баш күтәреүселәрҙең башҡа лидерҙары уны ялыҡтырғыс һәм файҙаһыҙ тип иҫәпләй. Улар хатта 1879 йылдың 14 авгусында Лойоны үлтерергә маташа. 16 августан 17 авгусҡа ҡараған төндә, яраланып, ул Сараевонан сығып, Рогатица һәм Горажде тирәһендә йәшеренә һәм шунда 2 сентябрҙә ҡулға алына.
Башта Лойо үлем язаһына хөкөм ителә, һуңынан ул биш йылға Богемияла Терезиндың төрмәһенә ултыртыла. Боснияға ҡайтырға рөхсәт ителмәгәнлектән, Лойо иреккә сыҡҡандан һуң Ғосман империяһына күсә, һәм Мәккә ҡалаһында вафат була.
Серб яҙыусыһы Бранислав Нушич 1908 йылда уның биографияһы мотивтары буйынса роман яҙа, ә 1982 йылда ошондай уҡ әҫәрҙе босний яҙыусыһы Решад Кадич та ижад итә.
# Владимир Высоцкий һәйкәле (Воронеж)

В. С. Высоцкий һәйкәле Воронеждың Карл маркс урамының йәйәүлеләр йәрәй торған өлөшөндә Физкультура институтынан алыҫ түгел урынлашҡан.

# Владимир Высоцкий һәйкәле (Воронеж)
## Тарих

2009 йылдың 21 авгусында Высоцкий һәйкәле урынлаштырыла һәм 9 сентябрҙә көндөҙгө сәғәт икелә асыла. Һәйкәлдең авторы- Воронеж сығышлы скульптор Максим Дикунов, билдәле Воронеж скульпторҙары Иван Дикунов һәм Пак Эльзаның улы. Һәйкәл йырсыны ағас сәхнәлә ҡулына гитара тотоп, йырлап ултырған итеп һүрәтләй. Йырсы тамашасыларға йылмайып ултыра. Элек был урында гимнастар төркөмөнә ҡуйылған һәйкәл торған була, тик ваҡыт үтеүҙән һәйкәл емерелә башлаған һәм уны реставрациялау мөмкин булмай тип таныла.
Һәйкәл ҡуйыу идеяһын тормошҡа ашырыусы булып Воронеж ҡалаһы мәҙәниәт идаралығы тора. Мәҙәни мираҫ буйынса комиссия ойошторола, унда Дикуновтар яһағын Высоцкий һәйкәленең 5 варианты ҡарала. Максим Дикуновтың эше һайлап алына.
Һәйкәл ҡуйған ваҡытта ҡала идаралығы етәксеһе Иван Чухнов әүҙем ҡатнаша, ул шулай уҡ Черняхов һәйкәлен дә ҙур тырышлыҡ күрһәтеп ҡотҡара. Шулай уҡ Высоцкий һәйкәлен ҡуйыуҙа ҡаланың баш рәссамы Евгений Барсуков һәм һәйкәлде финанслаусы Воронеж меценаты Владимир Бубнов ҙур тырышлыҡ күрһәтә.
Шулай уҡ күп ҡала халҡы алдында һәйкәлде асыу тантанаһында 9 сентябрҙә В. С. Высоцкийҙың ҙур улы — Никита Высоцкий, актёрҙар Валерий Золотухин, Светлана Светличная, Лариса Лужина, режиссёр Зайкин Владимир һәм Высоцкийҙың класташы, шағир Игорь Кохановский, ҡатнаша. Автор үҙе эшләгән һәйкәл янында булмай, ләкин уның атаһы тантанала туранан-тура ҡатнаша.

# Владимир Высоцкий һәйкәле (Воронеж)
## Тәнҡит

Шулай уҡ бер нисә сәбәптәр буйынса Воронежда Высоцкийға һәйкәл ҡуйыу идеяһы тәнҡитҡә дусар була. Беренсенән, ул бер ҡасан да Воронежда булмаған, икенсенән, һәйкәл ҡуйыу урынының физкультура институты янында тороуы логикаға ярашлы түгел — актёр бер ваҡытта ла ғәҙел тормош рәүеше менән дә билдәле түгел. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Высоцкий репертуарында физкультура һәм спортҡа бағышланған йырҙар күп, мәҫәлән, «Вратарь», «Утренняя гимнастика», «Марафон, или бег на длинную дистанцию» һәм башҡалар.

# Владимир Высоцкий һәйкәле (Воронеж)
## Галереяһы

* Һәйкәл асыуға тиклемҺәйкәл асыуға тиклем
* Һуң һәйкәл асыуҺуң һәйкәл асыу
* Һәйкәл асылған көн.Һәйкәл асылған көн.
# Бонни Блэйр

Бонни Кэтлин Блэр (ингл. Bonnie Kathleen Blair, 18 март 1964 йыл, Корнуолл, Нью-Йорк штаты, АҠШ) — Америка конькисыһы, биш тапҡыр Олимпия чемпионы, өс тапҡыр донъя чемпионы, күп тапҡыр донъя һәм 500 метрҙа күп төрлө спринт ярышы рекордсмены. Дүрт Олимпиадала ҡатнашыусы.

# Бонни Блэйр
## Биографияһы

Иллинойс штаты Шампейнта үҫкән, Джефферсон исемендәге урта мәктәптә уҡый, уны тамамлағас, Милуокиға күсә һәм конькиҙа йүгереү спорты буйынса АҠШ йыйылма командаһында шөғәлләнә башлай.
1984 йылда Сараевола ул 500 метр арауыҡта 8-се урын яулай. Был Блэйр өсөн тәүге олимпиада була. Күп төрлө спринт ярышы буйынса донъя чемпионатында 1986 йылда — бронза миҙал , 1987 йылда көмөш миҙал яулай.
1988 йылдарҙа Калгариҙа 500 метрҙа Олимпия чемпионы, 1000 метрҙа — бронза призеры була һәм 1500 метрҙа — дүртенсе була.
Дүрт йыл үткәс, Альбервилдә үткән Олимпиадала 500 һәм 1000 метрҙа тағы ике алтын миҙал яулай.
Ике йылдан һуң Лиллехаммерҙағы Олимпиадала үҙенең уңышын ҡабатлап, биш тапҡыр Олимпия чемпионы була.
1989, 1994, 1995 йылдарҙа күп төрлө спринт ярышы буйынса Донъя чемпионатында өс тапҡыр еңеү яулай. Һуңғы чемпионат Блэйр карьераһы өсөн аҙаҡҡыһы була.
Конькиҙа йүгереүҙән тыш шорт-тректы сығыш яһай һәм 1986 йылда донъя чемпионы була.
Sports Illustrated (Юхан-Улаф Косс менән берлектә) 1994 йылда версияһы буйынса «Йыл спортсыһы» титулын яулаусы.

# Бонни Блэйр
## Донъя рекордтары

Бонни Блэйр туғыҙ тапҡыр донъя рекорды ҡуя, биш тапҡыр спринтерский многоборье (500, 1000, 500, 1000) һәм дүрт тапҡыр 500 метр.
| № | Дисциплиналары | Ваҡыты | Дата | Урын |
| 1 | 500 м | 39,43 | 19 мартта 1987 | Херенвен |
| 2 | 500 м | 39,10 | 22 февралдә 1988 | Калгари |
| 3 | Спринтерский многоборье | 159,435 | 26 февраль 1989 | Херенвен |
| 4 | Спринтерский многоборье | 159,390 | 19 ғинуар 1992 | Давос |
| 5 | Спринтерский многоборье | 157,405 | 30 ғинуарҙа 1994 | Калгари |
| 6 | Спринтерский многоборье | 156,505 | 26 март 1994 | Калгари |
| 7 | 500 м | 38,99 | 26 март 1994 | Калгари |
| 8 | Спринтерский многоборье | 156,435 | 11 февраль 1995 | Калгари |
| 9 | 500 м | 38,69 | 12 февраль 1995 | Калгари |
# Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы

Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы (16 ноябрь 1950 йыл) — зоотехник, хужалыҡ эшмәкәре. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1998). Рәсәй Федерацияһының (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының (1993) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1991)

# Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы
## Биографияһы

Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы Башҡорт АССР-ының Фёдоровка районы Денис ауылында тыуған. 1973 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағандан һуң, Башҡорт ауыл хужалығы институтының уҡытыу‑тәжрибә хужалығында эшләй, 1977 йылдан алып «Туймазы» ҡошсолоҡ фабрикакаһының баш зоотехнигы. 1980—1997 йылдарҙа һәм 2004—2005 йылдарҙа «Благовар тоҡомсолоҡ‑ҡошсолоҡ заводы» дәүләт унитар предприятиеһында: 1980 йылдан башлап директор, 2004 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр; 1997 йылдан алып «Башхлебопродукт» дәүләт унитар агрохужалыҡ предприятиеһында: генераль директор, 1998 йылдан — генераль директорҙың 1‑се урынбаҫары, 2000 йылдан — генераль директор урынбаҫары. 2000—2002 йылдарҙа һәм 2011—2012 йылдарҙа «Башҡортостан» ҡошсолоҡ фабрикаһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә директор, 2003—2004 йылдарҙа генераль диектор урынбаҫары. 2005 йылдан башлап «Урал‑Волга буйы агросәнәғәт төркөмө» яуаплылығы сикләнгән ширҡәттең (Өфө) генераль директор урынбаҫары, 2006—2010 йылдарҙа «Турбаҫлы бройлерҙары» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә (Благовещен ҡалаһы) директор, 2013 йылда — «М.Ғафури исемендәге Башҡортостан ҡошсолоҡ комплексы сауҙа йорто» яуаплылығы сикләнгән ширҡәттең генераль директоры; бер үк ваҡытта 2000 йылдан алып Башҡорт дәүләт аграр университетында уҡыта.
Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улының фәнни тикшеренеүҙәре ҡошсолоҡта селекцияға һәм тоҡомсолоҡ эшенә арналған. Сәйетбатталов тарафынан өйрәктең төҫлө башҡорт тоҡомо, «Благоварский» ике линиялы кросы һ.б. өйрәк тоҡомдары сығарыла, тоҡомло ҡоштарҙы һәм бала ҡоштарҙы аҫырау ысулдары эшләнә. «Благовар» ҡошсолоҡ заводыдын асыу инициаторы һәм ойоштороусыһы. 140‑ҡа яҡын фәнни хеҙмәт һәм 14 уйлап табыу авторы. Башҡортостан Республикаһының һыу ҡоштары буйынса селекция программалары етәксеһе (1993—2009), Рәсәй Федерацияһының өйрәкселек буйынса фәнни‑етештереү системаһы дирекцияһы советы (1993—2009), Башптицесоюз (2004 й. алып) рәйесе.
Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы 55 фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 3 патент һәм селекция ҡаҙаныштары тураһында 3 авторлыҡ танытма авторы.

# Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* ВДНХ-ның ике көмөш миҙалы

# Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы
## Хеҙмәттәре

* Утководство в Республике Башкортостан (селекция и технология). Уфа, 1997; Птицеводство Республики Башкортостан в цифрах и фактах. М., 2000;
* Любительское животноводство и птицеводство. Уфа, 2003 (авторҙашта).
# Ченковка

Ченковка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарагулка йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ченковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006268
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200626
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сабитов Әхмәҙулла Нурғәли улы

Сабитов Әхмәҙулла Нурғәли улы (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса Нурулла, Нуриман улы) (1905 йыл — 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы кавалерисы, ҡыҙылармеец. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһе Большая Поляна районында (хәҙер Липецк өлкәһе) хәбәрһеҙ юғала)

# Сабитов Әхмәҙулла Нурғәли улы
## Биографияһы

Әхмәҙулла Нурғәли (Нурулла) улы Сабитов 1905 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районының Мотал ауылында тыуа. 15 йәшенән тыуған колхозында эшләй, Мәскәүгә уҡырға китер алдынан күпмелер ваҡыт колхоз вәкиле була. Табип дипломын алғандан һуң Йомағужа район һаулыҡ һаҡлау бүлегенең баш табибы итеп тәғәйенләнә. 1942 йылдың башында Йомағужа район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се атлылар кавалерияһы дивизияһында генерал Таһир Кусимов етәкселегендәге 294-се кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Большая Поляна районында һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһенең) 2-се Тербуны ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
# Оло Репь-Еган

Оло Репь-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юганская ҡылымығының һул ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Оло Репь-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050420
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205042
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡоро Узяк

Сухой Узяк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эҙәк йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ҡоро Узяк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024168
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102416
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1