yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Яруллин Ғималетдин Минһаж улы

Яруллин Ғималетдин Минһаж улы (19 сентябрь 1957 йыл) — журналистика ветераны. 2003—2017 йылдарҙа «Сельские узоры» республика аграр журналының директоры (баш мөхәррире). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2014).

# Яруллин Ғималетдин Минһаж улы
## Биографияһы

Ғималетдин Минһаж улы Яруллин 1957 йылдың 19 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Иҙрис ауылында тыуған. Һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, 1973—1977 йылдарҙа Мәсәғүт педагогия училищеһында уҡый. Башланғыс синыфтар уҡытыусыһы һөнәрен алғас, хеҙмәт эшмәкәрлеген Ҡариҙел районының Тигермән һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡытыусы булып башлай.
1977 йылда СССР Ҡораллы Көстәренә саҡырыла һәм 1979 йылда хәрби хеҙмәттән запасҡа ҡайтарылғандан һуң Ҡыйғы районы Аҫылғужа һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә ике йыл физкультура һәм хеҙмәт уҡытыусыһы булып эшләй.
1981 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә һәм уны 1986 йылда тамамлағас, артабанғы яҙмышын журналистика менән бәйләй. Башта республика башҡорт телендә нәшер ителгән сатир һәм юмор журналы "Һәнәк"тә бүлек мөхәррире була. Етерлек тәжрибә туплап алғандан һуң ул балалар һәм үҫмерҙәр гәзите "Йәншишмә"гә баш мөхәррир итеп тәҡдим ителә. Артабан Ғималетдин Яруллин «Йәшлек» гәзитен етәкләй. Аҙаҡтан йыл ярым дауамында Башҡортостан телевидениеһында эшләп ала. 2003 йылда «Сельские узоры» республика аграр журналының директоры (баш мөхәррире) итеп тәғәйенләнә һәм 2017 йылдың октябренәсә ошо вазифала эшләй.

# Яруллин Ғималетдин Минһаж улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2014).
# Кесе Шиш (Шиш ҡушылдығы)

Кесе Шиш — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиш йылғаһының һул ярына тамағынан 259 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Кесе Шиш (Шиш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006874
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300687
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Төньяҡ амурҙары (башҡорт яугирҙәре)

Төньяҡ амурҙары — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан урыҫ шағиры Денис Давыдовтың, уҡ-йәйә менән ҡоралланған башҡорт яугирҙәрен боронғо грек алиһәһе амурға оҡшатып, биргән баһаһы.
1812 йылда Ырымбур губернаһында бөтәһе 40 кавалерия полкы төҙөлә, шул иҫәптән 28 башҡорт полкы. Хәҙерге Калуга өлкәһе ерендәге яуҙа 2 башҡорт полкы ҡатнаша. 4 башҡорт полкы Мәскәүҙе һаҡлауҙа ҡатнаша.
Шағир Денис Давыдов башҡорттар тураһында былай тип яҙа: "«Йәйә һәм уҡтар менән ҡоралланып, осло башлы бүрек һәм сыбар кафтандар кейеп, аттарға атланып» улар «Наполеонға ҡурҡыу һалырға еберелгән». Д. Давыдов һыбайлыларҙың батырлығын, тәүәкәллеген данлай «ҡалмыҡ, башҡорттарҙан торған ҡара болот урау юлдан дошмандарҙың тылына ташланып уларҙың ҡотон алды». Бындай баһаны француз генералы Марбо ла раҫлай. Ул үҙенең көндәлегендә уҡ-йәйә менән ҡоралланған башҡорттар Наполеондың шәхси ҡарауылына һөжүм яһаны тип хәтерләй.
Рәсәй ғәскәре менән башҡорт һыбайлылары 1814 йылда Парижға барып етә. Ғафури районының Красноусол ауылында башҡорт полктарының 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыуына 205 йыл тулыуға арнап, "Төньяҡ амурҙары" мемориаль комплексы асыла. Ул халыҡтан йыйылған аҡсаға төҙөлә
# Назас

Назас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Назас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008099
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200809
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# PubChem

PubChem — химик берләшмәләрҙең һәм ҡатнашмаларҙың йәмәғәт милке базаһы. Уны АҠШ-тың Милли биотехнология мәғлүмәт үҙәге (NCBI), АҠШ-тың Милли медицина китапханаһы бүлексәһе хеҙмәтләндерә, был үҙ сиратында АҠШ-тың Милли һаулыҡ һаҡлау институттарының (NIH) бүлексәһе булып тора.
80-дән ашыу төрлө мәғлүмәттәр базаһы PubChem мәғлүмәт базаһының үҫеүенә булышлыҡ итә.
PubChem мәғлүмәт базаһы 2004 йылдан бирле эшләй.

# PubChem
## Мәғлүмәт базалары

PubChem өс төп динамик үҫешкән мәғлүмәт базаһынан тора. 2015 йылдың 2 октябренә ҡарата:
* Берләшмәләр (PubChem Compounds) — 115 миллиондан ашыу яҙма (2011 йылда 31 миллион). Төрлө химик берләшмәләрҙең тасуирламаһын үҙ эсенә ала.
* Матдәләр (PubChem Substance) —306 миллиондан ашыу яҙма (2011 йылда 75 миллион). Унда төрлө сығанаҡтарҙан алынған ҡатнашма өлгөләренең тасуирламалары һәм PubChem BioAssay-ҙа булған биологик скрининг һөҙөмтәләренә һылтанмалар бар Әгәр өлгөләге химик состав билдәле булһа, тасуирламаға PubChem Compounds берләшмәләренә һылтанмалар индерелгән.
* Биопробалар (PubChem BioAssay) — юғары етештереүсәнле виртуаль скрининг программаларының миллиондан ашыу биологик активлығы һөҙөмтәләре.
# Зигфрид Маркус

Зигфрид Маркус (нем. Siegfried Marcus, тулы исеме Marcus Siegfried Samuel; 18 сентябрь 1831 йыл— 30 июнь 1898 йыл) — Германия-Австрия механигы һәм уйлап табыусыһы; бер нисә бензин двигателле автомобиль авторы.

# Зигфрид Маркус
## Биографияһы

Маркус Зигрфрид 1831 йылдың 18 сентябрендә Мальхин ҡалаһында йәһүд сауҙагәре ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы Маркус Липман (1791—1855) Мальхинда йәһүд общинаһы етәкселәренең береһе була, әсәһе — Роза Маркус (ҡыҙ фамилияһы Филип, 1796—1859) — сығышы менән Карлскрунанан.
Механика буйынса тыуған ҡалаһындағы Mechaniker Lilge мәктәбендә уҡый. 1845 йылда — Гамбургка, унан һуң Берлинға юллана һәм яңыраҡ асылған Siemens und Halske (хәҙерге ваҡытта Siemens компанияһы) оҫтаханаһында эшләй башлай. Пруссия армияһына эләкмәү маҡсатында Австрияға сығып китә. 1852 йылдан Венала йәшәй башлай һәм ғүмеренең аҙағына тиклем ошо ҡалаға тоғро ҡала. Венала механик Карл Крафт оҫтаханаһында урынлаша, һуңынан, 1854 йылда Император физик институты (Вена техник университет) лабораторияһында механик булып эшләй. 1855 йылдан алып 1856 йылға тиклем Австрия Геология хеҙмәтендә эшләй.
1856 йылда механик һәм электр ҡорамалдарын эшләү буйынса шәхси оҫтаханаһын аса һәм уны Telegraphenbauanstalt тип атай. Бында телеграф аппараттарын, хәрби һәм граждан маҡсаттарында шартлатыу машиналарын, электр детонаторҙарын, электр һәм бензин яҡтыртыу ҡорамалдарын конструирлай һәм етештерә. Әлеге ҡоролмаларҙы етештереү һәм күп һанлы патенттарын һатыу иҫәбенә Зигфрид Маркус ғаиләһен аҫрай.
Уның карбюраторҙары һәм бензин двигателдәре, айырыуса уның ике аҙаҡҡы автомобиле, Ганс Хассты бик билдәле кешеләр рәтенә индерә. Дөйөм алғанда, Маркус 16 илдә күп кенә техника өлкәләрендә 130-ҙан ашыу патент теркәй. в 16 странах. Автомобиль патентына бер ҡасан да дәғүә итмәүенә ҡарамаҫтан, ул 1864 йылда тарнспорт сараһын хәрәкәткә килтереү өсөн бензинды ҡулланған тәүге кеше була. 1867 йылғы Бөтә донъя Париж күргәҙмәһендә көмөш миҙалға лайыҡ була, шулай уҡ уны Австрия императоры Франц Иосиф I бүләкләй.
Йәһүд сығышлы булыуы арҡаһында Зигфрид Маркус тураһында нацистик диктатураһы ваҡытында бер ниндәй мәғлүмәт бирелмәй.
1898 йылдың 1 июлендә Венала вафат була һәм Хюттельдорф окрунындағы Пенцинг районындағы зыяратта ерләнә. Һуңғараҡ уның һөйәктәре Вена үҙәк зыяратының "Почетлы ҡәберектәр"енә тантаналы рәүештә күсерелә.
Маркустың вариҫы уның тормош юлдашы (Lebensgefährtin) Бареш Элеонора (Eleonora Baresch) һәм уларҙың ике ҡыҙҙары — Элеонора Мария (Maria Eleonora) һәм Роза Мария (Rosa Мaria Аnna).
Австрияның күп кенә ҡалаларында Зигфрид Маркус исемендәге урамдар бар. 1925 йылда уның хөрмәтенә Веналағы Пенцинг районында уның исеме менән йөрөтөлә башлай — Marcusgasse.
# Байназаров Булат Байназар улы

Байназаров Булат Байназар улы (1902 йыл (башҡа сығанаҡтар буйынса 1923 йыл) — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец (башҡа сығанаҡтар буйынса сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы отделениеһы командиры.

# Байназаров Булат Байназар улы
## Биографияһы

Булат Байназар улы Байназаров 1902 йылда (башҡа сығанаҡтар буйынса 1923 йылда) Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Түбәнге Мәмбәт ауылында (хәҙерге ваҡытта бөткән ауыл) тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына БАССР-ҙың Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырылған. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкы яугиры (башҡа сығанаҡтар буйынса элемтәселәр отделениеһы командиры). Байназаров Булат Байназар улы буйынса документтарҙа төрлөлөк күҙәтелә: Тербуны туғанлыҡ ҡәберендә ерләнгән яугирҙар исемлегендә Байназаров Булат Байназар улы 1942 йылдың 7 июлендә хәбәрһеҙ юғалған, сержант, элемтәселәр отделениеһы командиры, 1923 йылғы, Баймаҡ районы Яңы Мәмбәт (Үрге Мәмбәт, булһа кәрәк) ауылынан, тип яҙылған.

# Байназаров Булат Байназар улы
## Хәтер

1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.
# Ҡоралдар

Ҡоралдар — ул дошмандың тере көсөн һәм инфраструктура объекттарын ҡыйратыу өсөн тәғәйенләнгән техник саралар йәки технологик процестар комплексы. Ҡоралдарға ингән элементтар:
* хәрби припастар, шулай уҡ уларҙы сәпкә илтеүсе саралар;
* тоҫҡау, атыу һәм идара итеү системалары;
* ҡоралды ҡулланыуға әҙерләү саралары.
Айырым элементтар ҡоралдар комплексына берләштерелергә мөмкин, мәҫәлән, зенит ракетаһы комплексы, танкыға ҡаршы ракета комплексы.
Ҡоралдар ҡораллы көстәрҙең төрлө төрҙәренә ҡарай, мәҫәлән, ҡоро ер ғәскәрҙәре ҡоралдары, хәрби диңгеҙ флоты ҡоралдары, хәрби һауа көстәре ҡоралдары; йә ғәскәр төрҙәренә ҡарай: мәҫәлән, артиллерия, һауа десанты, инженер ғәскәрҙәре ҡоралдары, ғәскәрҙәрҙе радиацион, химик һәм биологик һаҡлау ҡоралдары. Бынан тыш, ҡоралдар түбәндәгесә классификациялана
* йөрөткөстәр төрө буйынса (танк, карап, авиация),
* зарар килтереү рәүеше буйынса,
* тәғәйенләнеше буйынса,
* зарар килтереү сараларын сәпкә илтеү ысулдары буйынса.
Ҡоралдарҙы ғәҙәттә хәрби техникаға индерәләр, әммә айырым осраҡтарҙа үҙ аллы төшөнсә булараҡ та ҡарайҙар.
# Думала

Думала — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черек Хуламский йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Думала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000612108200004940
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200494
* Бассейн коды — 07.02.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ачандара дольмендары

Ачандара дольмендары — II мең йыллыҡтың 1-се яртыһындағы дәүләт әһәмиәтендәге ҡомартҡылар. Абхазияла Гудаут муниципаль берәмегенең Ачандара ауылында урынлашҡан.
Ачандара дольмендары 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы милли дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелгән.
Дольмендар Абхазия биләмәһендә осраған боронғо мегалитик ерләү ҡоролмалары. Боронғо дольмендар бронза быуатынан алда булған. Уларҙың барлыҡҡа килеүе б.э.тиклем III мең йыллыҡҡа тура килә.
Абхаз дольмендары дүрт вертикаль ҡуйылған ауыр яҫы таштарҙа ҡыйыҡ менән (айырым таштарҙың ауырлығы 50 тоннаға тиклем етә) төҙөлгән. Ҡайһы бер номерҙарҙа иҙән таш плита менән түшәлгән. Абхазия дольменының планы трапеция формаһында башҡарылған. Башлыса көньяҡҡа йәки көньяҡ-көнсығышҡа бөгөлгән алғы киң стенала 0,4 м. диаметрында түңәрәк тишек бар, ул таш тығын менән ябыла.
Дольмендар янында һөйәктәр, балта, һөңгө башаҡтары, биҙәнеү әйберҙәре, керамика һ.б. табылған.
Дольмендарҙың айырым экспонаттары Грузияның Милли музейында һаҡлана.
# Кайзасс

Кайзасс — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барзас йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Кайзасс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020394
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202039
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Булат Ишемғол

Булат Ишемғол (Ғабдрахман Закир улы Ғабдрахманов; 16 февраль 1900 йыл — 10 июль 1938 йыл) — комсомол, партия һәм матбуғат эшмәкәре, яҙыусы һәм журналист. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. I Бөтә Союз совет яҙыусылары съезы (Мәскәү, 1934) делегаты. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Булат Ишемғол
## Биографияһы

Ғабдрахман Закир улы Ғабдрахманов (псевдонимы Булат Ишемғол) 1900 йылдың 16 февралендә Ырымбур губернаһы (хәҙер Башҡортостандың Ейәнсура районы)Яңы Себенле ауылында тыуған.
Ауыл мәҙрәсәһендә уҡый. 2016 йылдан алып «Ғәлиә» мәҙрәсәһе янындағы әҙерлек курсында уҡый. Бөйөк Октябрь революцияһына тиклем мөғәллим булып эшләй.
1918—1919 йылдарҙа Граждандар һуғышы фронттарында ҡыҙылдар яғында һуғыша.
1919 йылдан алып Юрматы һәм Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантондарының хәрби комиссариаты сәйәси бүлегенең начальнигы була; 1921 йылдан — Өфөлә һәм Стәрлетамаҡта ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының сәйәси-ағартыу бүлеге мөдире, 1924 йылдан — РКП(б)-ның Башҡорт өлкә комитеты матбуғат секторы инструкторы, һуңынан — мөдире, 1925 йылдан 1929 йылға тиклем — Башҡорт китап нәшриәте директоры.
«Йәш юҡсыл» (хәҙер «Йәшлек») йәшлек гәзитен ойоштороусыларҙың береһе.
1930-сы йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының Яҙыусылар союзы идаралығы рәйесенең урынбаҫары, «Октябрь» («Ағиҙел»), «Дәһри» («Атеист») журналдарының мөхәррире.
«Башҡорт милләтсеһе» булараҡ репрессиялана. 1938 йылдың 11 ғинуарында ҡулға алына. РСФСР Енәйәт Кодексының 58-10, 58-11 статьялары буйынса ғәйепләнә һәм атып үлтереүгә хөкөм ителә. Хөкөм 1938 йылдың 10 июлендә үтәлә. 1956 йылда аҡлана.
Булат Ишемғолдоң өс ҡыҙы була: Аврора, Карина, Клара. Клара Булат ҡыҙы Францияла йәшәй.

# Булат Ишемғол
## Ижади эшмәкәрлеге

1916 йылда яҙа башлай. Тәүге шиғырҙарын «Ҡармаҡ», «Шура» журналдарында баҫтыра. «Пионер йырҙары» (1925), «Комсомол йырҙары» (1926), «Ватан» (1937) шиғырҙар, «Ҡан» (1928), «Ҡара ҡош»(1935) хикәйәләр йыйынтыҡтары авторы. Дингә ҡаршы памфлеттар, фельетондар, хикәйәләр һәм пародиялар яҙа («Сабир мулланың теге донъянан хаты» (1935), «Оятһыҙ көлөү» (1930).

# Булат Ишемғол
## Библиографияһы

* Ишемгулов Б. Контрреволюция көннәрендә динчеләр [«Религиозники в дни контрреволюции»]. – Казан, 1927. – 40 б. (тат.)
* Ишемгулов Б. Рус самодержавиесе һәм мөселман дини нәзарәте [«Русское самодержавие и мусульманское духовное управление»]. — M., Центриздат, 1930. (тат.)
* Избранные произведения /на баш.яз./ [Текст] /Б. З. Ишемгулов. — Уфа: Китап, 1969. — 303 с. 2.
* Һайланма әҫәрҙәр[Текст]: шиғырҙар, поэмалар /Булат Ишемғол, Ҡадир Даян, Сәлих Кулибай, Хәниф Кәрим. — Өфө, Китап, 2010. — 312 б.
# Родля

Родля — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Понга йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Родля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015303
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001530
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шмидт Алексей Викторович

Шмидт Алексей Викторович (27 июль 1894 йыл — 26 апрель 1935 йыл) — СССР археологы һәм шәрҡиәтсеһе, Кама буйы археологияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе; Урал археологияһы, СССР-ҙың төньяғы һәм Египет буйынса 30-ҙан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Дерпт медицина университеты докторы, профессор Шмидт Виктор Карловичтың улы.

# Шмидт Алексей Викторович
## Биографияһы

Алексей Викторович Шмидт 1894 йылдың 27 июлендә Лифляндия губернаһының Тарту ҡалаһында Дерпт медицина университеты докторы, профессор Шмидт Виктор Карлович ғаиләһендә тыуа.
1911 йылда Петербургта Видеман гимназияһын тамамлай. 1916 йылда Петроград университетын, академик Б. А. Тураев, уҡытыусылар С. А. Жебелев, М. И. Ростовцев һәм В. В. Струве ҡулы аҫтында уҡып, тамамлай.
1917 йылдан алып Пермь ҡалаһында йәшәй, 1918 йылдан алып Пермь университетының боронғо иҫтәлектәрҙе һаҡлаусы музейында эшләй, музейға материалдар йыя. 1919—1924 йылдарҙа Пермь дәүләт университетында археология һәм Пермь крайы тарихы буйынса, Боронғо Көнсығыш һәм тәүтормош мәҙәниәте тураһында лекциялар уҡый. 1920 йылда Пермь крайҙы өйрәнеү музейы менән хеҙмәттәшлек итә, музейҙың археология бүлегенең мөдире булып эшләй. Пермь губернаһы өйәҙҙәренә Урал боронғо иҫтәлектәрен өйрәнеү өсөн күп тапҡырҙар сәйәхәт ҡыла.
1923 йылдан алып СССР Фәндәр академияһының Азия музейындағы Ширҡиәт коллегияһында , СССР Фәндәр академияһының антропология һәм этнография музейында Африка бүлеге мөдире булып эшләй. Фәндәр академияһын «таҙартыу» осоронда музейҙағы эшенән сығарыла. Билдәле булыуынса, 1925 йылдың 24 мартында А. В. Шмидт ҡулға алып, хөкөм ителә һәм өс йылға Турухан крайына һөргөнгә ебәрелә.
Һеңлеһенең Екатерина Павловна Пешковаға мөрәжәғәт итеүе арҡаһында 1925 йылдың 17 июлендә бер ҡайҙа ла сыҡмаҫҡа тигән ҡарар аҫтында һөргөндән азат ителә
1929—1935 йылда А. В. Шмидт Матди мәҙәниәт тарихы Дәүләт академияһында (ГАИМК) ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, А. И. Герцен исемендәге Ленинград педагогия институтында уҡыта.
1932—1933 йылдарҙа ГАИМК-тың Кама археологик экспедицияһының етәксеһе сифатында Пермь өлкәһендә һәм Башҡорт АССР-ында археология эштәре алып бара.
1920—1930 йылдарҙа Кама буйы боронғо халыҡтарының тарихын һәм этногенез проблемаларын, Урал халыҡтарының дине һәм сәнғәтенең килеп сығышын, үҫешен, мәҙәниәтен тикшерә, археология мәҙәниәтенең үҙ ваҡыты өсөн классификацияларҙың бөтөн методикаһын барлыҡҡа килтерә, уларҙы осорҙарға бүлә һәм аныҡ хронологияһын эшләй. Быға тиклем билдәһеҙ булған Урал ҡомартҡыларын археологик ҡаҙыу эштәре ваҡытында таба, шул иҫәптән — Левшинский неолит торағын, бронза дәүерендәге Турбинский ҡәберлеген, Ҡара-Абыз ҡаласығын, Ҡасҡын, Неволинский һәм Бахмутин ҡәберлектәрен аса. Өфө (Шайтан) ҡаласығы һәм Соҡор (Воронки) торағын, Бажино ауылы янындағы Таштау ҡаласығын, «Ыласын таш», Чандар торағын һәм Благовещен янындағы ҡаласыҡты ҡаҙып таба
Раҫланмаған мәғлүмәттәр буйынса, Алексей Шмидт 1933 йылда ҡулға алына һәм Ленинградта тикшереү эштәре алып барылғанда 1935 йылдың 26 апрелендә вафат була. Уның ерләнгән урыны билдәһеҙ.
# Ниғмәтулла Яҡупов

Ниғмәтулла Яҡупов (1785—?) — хәрби эшмәкәр. Рус-прусс-француз һуғышында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Ниғмәтулла Яҡупов
## Биографияһы

Ниғмәтулла Яҡупов (Ниғмәтулла Яҡуп улы Юзеев) Ырымбур губернаһы Бүләр улусы (хәҙерге Татарстан Республикаһының Мөслим районы) Әлмәт ауылында йәшәгән. Поход старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1807 йылда Рус-прусс-француз һуғышында ҡатнаша.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.

# Ниғмәтулла Яҡупов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры

# Ниғмәтулла Яҡупов
## Ғаиләһе

Улы Вәлимөхәмәт (1812—?) указлы мулла була.
# Задич Алма

Алма Задич (босн. Alma Zadić, 24 май 1984 йыл; Тузла ҡалаһы, Босния һәм Герцеговина Социалистик Республикаһы, Югославия) — Австрия юрисы һәм сәйәсмәне. Себастьян Курц осорондағы Икенсе хөкүмәттә 2020 йылдың 7 ғинуарынан юстиция министры.

# Задич Алма
## Тормош баҫҡыстары

1994 йылда Боснияла һуғыш башланғас, ата-әсәһе менән Австрияға ҡаса, бында улар Венаға килеп урынлаша. Алма мосолман тип яҙылған була, әммә үҙе ниндәй ҙә булһа дин тотоуын инҡар итә.
Алма Вена университетында юридик факультетта хоҡуҡ фәндәрен өйрәнә, Колумбия университетында Нью-Йоркта (АҠШ) магистратура тамамлай. Студент сағынан уҡ Задич задича Миграция буйынса халыҡ-ара ойошмала (МОМ) кесе ғилми хеҙмәткәр, Гаагала Элекке Югославия буйынса халыҡ-ара трибуналда стажер булып эшләй.
Сәйәсәткә килгәнсе күп милләтле «Freshfields Bruckhaus Deringer» Юридик фирмаһының Лондон штаб-квартираһында Задич өлкән ғилми хеҙмәткәр була.

# Задич Алма
## Сәйәси карьера һәм янъялдар

2019 йылда Задич Австрия парламентына Йәшелдәр партияһынан күрһәтелә һәм Австрия милли советына һайлана.
2019 йылда Задич Интернетҡа ҡуйған бер фотография арҡаһында янъял сыға, йәнәһе, бер егет нацистарса ҡул күтәреп сәләмләп тора, тип аңлатма яҙа. 2019 йылда Вена суды Алманы яла яғыуҙа ғәйеләп ҡарар сығара һәм унан 700 евро түләтә. Задич апелляцияға бирә, һәм ҡарар әлегә көсөнә инмәгән.
2020 йылдың 7 ғинуарында Алма Задич, өс фирҡәләше менән бер мәлдә, Австрия Президенты Александр ван дер Белленға юстиция министры булараҡ ант бирә. Матбуғатта Задичты йыш ҡына «Австрия Республикаһында мигранттарҙан беренсе министр» тип яҙып сығалар. Вазифаһын үтәүгә тотонғас, уға мыҫҡыллауҙар һәм янауҙар тулҡыны ябырыла һәм уға 2020 йылдың 8 ғинуарынан полиция һағы беркетелә.