yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нилькотейсе

Нилькотейсё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Янгутейто күле - Янгутейяга йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Нилькотейсе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005720
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үлмәҫбаева Тәнзилә Абдулла ҡыҙы

Үлмәҫбаева Тәнзилә Абдулла ҡыҙы (14 март 1963 йыл) — радиожурналист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (1999). Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы лауреаты (2006).

# Үлмәҫбаева Тәнзилә Абдулла ҡыҙы
## Биографияһы

Тәнзилә Абдулла ҡыҙы Үлмәҫбаева 1963 йылдың 14 мартында Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы Баш Әлмәс ауылында тыуған. Хәҙер был ауыл Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районына ҡарай һәм Әлмәс исемендә.
1988 йылда Михаил Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлаған. 1981—1982 йылдарҙа Күгәрсен районының «Хеҙмәткә дан» гәзите хәбәрсеһе. 1988 йылдан — «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәре. 1995 йылдан башлап «Даирә» ижади берекмәһе етәксеһе, 2000 йылдан «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһының радио тапшырыуҙары студияһында баш мөхәррир.
Замандаштар тураһында тапшырыуҙар әҙерләүсе «Мосафир» ижади берекмәһе етәксеһе, ҡыҙыҡ яҙмышлы кешеләр һәм әхлаҡи ҡиммәттәр тураһында «Шәмсыраҡ», «Даирә» радио тапшырыуҙары авторы һәм алып барыусыһы.

# Үлмәҫбаева Тәнзилә Абдулла ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014),
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003)
* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2006).

# Үлмәҫбаева Тәнзилә Абдулла ҡыҙы
## Өҫтәмә мәғлүмәт

* Ире Әхәт Мортазин, 1986—2018 йылдарҙа Башҡортостан радиоһы һәм телевидение дикторы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
# Железняк Максим Иевлевич

Железняк Максим Иевлевич (Максим Железняк (Зализняк) (пол. Maksym Żeleźniak, укр. Максим Залізняк) — Днепрҙың уң яры Украина ерендә 1768 йылдағы поляк шляхтаһына ҡаршы алып барылған Крәҫтиәндәр ихтилалы — Колиивщина осорондағы гайдамактар көрәшенең етәксеһе.
Днепрҙың уң яры Украинаһында Бар конфедераттарының православ диненә ҡараған украин халҡының, йәберләүҙәренә сыҙай алмай, тулҡынланыуын күргән Запорожье казагы, монах санын ҡабул итергә йөрөгән еренән, был хәрәкәткә ҡушыла.
Ихтилал осоронда Запорожье ғәскәре йөмһүриәте — үҙ аллы украин дәүләтенең гетманы тип иғлан ителә.
Железняк, үҙен Запорожье полковнигы тип атап, халыҡҡа саҡырыу ташлай һәм халыҡ ихтилалы байрағын күтәреүгә өлгәшә. Был хәрәкәттең йүнәлешен билдәләүҙә Рәсәй батшабикәһе Екатерина II-нең поляктарҙы һәм йәһүдтәрҙе үлтерергә кәрәк тигән грамотаһы барлығы тураһындағы имеш-мимеш хәбәрҙәр кире роль уйнай. 1768 йылдың апрелендә Железняк, Мотронин урманынан сығып, Уманға килә, шунда поляк һәм йәһүдтәрҙе ҡыра.
Иң ҡанлы бәрелештәр Уманда була. Умань алдынан Железнякты воевода Франциск Потоцкийҙың Железняк яғына сыҡҡан йөҙ башы Иван Һонта етәкләгән казактарҙың һарай командаһы ҡаршылай. Уманды алғандан һуң (унда ҡайһы бер поляк мемуаристары яҙғанса, 20 мең поляк паны һәм йәһүд һәләк булған), Зализняк Гетманщинаны тергеҙеүҙе иғлан итә, ә Баш күтәреүселәр Радаһы уны гетман тип атай. Тиҙҙән генерал Михаил Кречетников тарафынан ебәрелгән полковник Гурьев хәйләле юл менән Железнякты һәм Һонтаны ҡулға ала.
Рус подданныйы булараҡ, Максим Железняк та, Иван Һонта ла поляктарға тапшырылмай, ә рус хакимиәте ҡулында ҡалдырыла. 1768 йылдың 8 июлендә ул һәм уның рус подданныйы һаналған 73 көрәштәше Киев-Печорск ҡәлғәһенә ябыла, ә ай аҙағында Киев губерна канцелярияһының уны хөкөм итеү тураһындағы күрһәтмәһе сыға. Суд Максим Железнякты һәм уның көрәштәштәрен ҡамсы менән һуҡтырыуға, мөһөр баҫтырыуға, танауҙарын киҫтереүгә дусар итә һәм Нерчинск шахталарына ғүмерлек каторгаға оҙатыу хөкөмөн сығара. Ахтырка эргәһендә һаҡ аҫтында тотолған урындан, Железняк үҙенең 51 иптәше менән, һаҡсыларҙы ҡоралһыҙландырып, ҡасып китә, әммә ҡасаҡтарҙың күпселеге, шулар араһында башлыҡ үҙе лә, оҙаҡламай ҡабат тотола. Икенсе фараз буйынса, Максим Железняк, һуңыраҡ каторганан ҡасып китеп, хатта Пугачёв етәкселегендәге һуғышта ҡатнашҡан тигән фекер ҙә йәшәй. Украин халҡы хәтерендә Максим Железняк поляктарға ҡаршы милли-азатлыҡ көрәшсеһе, православие динен яҡлаусы батыр булып, уның образы халыҡ йырҙарында һәм риүәйәттәрендә идеалләштерелеп күрһәтелгән көйө һаҡланған. Максим Железняк Тарас Шевченконың атаҡлы «Гайдамактар» поэмаһының төп персонаждарының береһе булып тора.
# Әш-Шәрх сүрәһе

Әш-Шәрх сүрәһе (ғәр. سورة الشرح‎, Ярып асыу ) — Ҡөрьән Кәримдең 94-се сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 8 аяттан тора.

# Әш-Шәрх сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

سورة «الشرح» 94
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1 أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَك
2وَوَضَعْنَا عَنكَ وِزْرَكَ
3الَّذِي أَنقَضَ ظَهْرَك
4وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ
5فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا
6 إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا
7فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ
8وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ

# Әш-Шәрх сүрәһе
## Транскрипцияһы

1. Ә ләм нәшрах ләкә садрак.
2. Үә үәдағнәә ғәңкә үизрак.
3. Әлләҙи әңҡада ҙаһраҡ
4. Үә рафәғнәә ләкә ҙикрак.
5. Фә'иннә мәғәл-ғүсри йүсраа.
6. Иннә мәғәл-ғүсри йүсраа.
7. Фә'иҙәә фәрағтә фәңсаб
8. Үә иләә раббикә фарғәб

# Әш-Шәрх сүрәһе
## Мәғәнәһе

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Күкрәгеңде ярып асманыҡмы ни Беҙ?
2. Һәм һинең йөгөңдө алманыҡмы?
3. Ул һинең арҡаңа ауырлыҡ төшөрә ине бит.
4. Һәм һинең өсөн иҫкә алыуыңды күтәрҙек.
5. Ауырлыҡтан һуң, ысынлап та, еңеллек бит,
6. ысынлап та, ауырлыҡтан һуң еңеллек бит!
7. Һәм ҡасан бушанаһың, тырышып эшлә!
8. Һәм үҙ Раббыңа йүнәл!
# Верхнеурал

Верхнеурал Cиләбе өлкәһендәге ҡала, Верхнеурал районы үҙәге. Яйыҡ ярында урынлашҡан, элекке башҡортса атамаһы Талғала (тал 'ива'+ҡала 'крепость, город' мәғәнәһендә).

# Верхнеурал
## Тарих

1781—1919 йылдарҙа Верхнеурал өйәҙе үҙәге. 1735 йылда нигеҙ һалына.
19 быуаттың 60-сы йылдарынан алып Ырымбур казак ғәскәренең 2-се хәрби бүлеге үҙәге була.
1786 йылда 300 хужалыҡ, шул иҫәптән хәрби хеҙмәткәрҙәргә һәм отставкалағы чиндарға ҡараған — 280, мещан һәм сауҙагәрҙәргә ҡараған 4 хужалыҡ иҫәпләнгән. 1811 йылда 700 кеше йәшәгән, 1897 йылда — 11103 кеше (башҡорттар — 212, мордвалар — 296, татарҙар — 948, урыҫтар — 9471).
Халҡы малсылыҡ, игенселек, сауҙа, һөнәрселек менән шөғөлләнгән.
19 быуат аҙағында 18 һөнәрселек предприятиеһы булған.
Йыл һайын йәрминкәләр үткәрелгән. 1866 йылда мәхәллә училищеһы, дауахана, мәсет, 3 сиркәү эшләгән.
1891 йылда ҡалала Николай II булып китә. 1918 йылдың февраль—мартта Граждандар һуғышы барышында унда А. И. Дутов штабы, август—ноябрҙә Башҡортостан автономияһының Тамъян-Ҡатай кантоны башҡарма комитеты урынлашҡан.
1918 йылдың яҙында — 1919 йылдың йәйендә ҡала бер нисә тапҡыр казактар, партизандар, РККА частары ҡулына күсә. 1919 йылдан алып Силәбе губернаһы составында.

# Верхнеурал
## Верхнеурал ҡәлғәһе тарихы

Верхнеурал ҡәлғәһе 1735 йылда Таймаҫ Шәимов булышлығында И. К. Кирилов тарафынан Яйыҡ йылғаһы үрге ағымында Себер даруғаһы Ҡара-Табын олоҫы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Ырымбур сик һыҙығының хәрби-нығытмалы торамаһы булараҡ нигеҙ һалына. Яйыҡ йылғаһының исеме менән аталған. 18 быуаттың 40‑сы йылдары башына тиклем — Үрге Яйыҡ пристане, 1775 йылға тиклем Үрге Яйыҡ ҡәлғәһе исеме менән билдәле була. Халҡы башлыса малсылыҡ, игенселек, ваҡ һөнәрселек менән шөғөлләнгән. 50‑се йылдарҙа Верхнеурал ҡәлғәһе аша Екатеринбург — Ырымбур оло юлы үтә. Гарнизон пехота һәм 2 драгун ротаһынан торған. 200‑гә яҡын хужалыҡ, 2 сиркәү булған. Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) барышында 1773 йылдың декабрендә ҡәлғәгә баш күтәреүселәр һөжүм итә, 1774 йылда хөкүмәт ғәскәрҙәре тупланыу үҙәктәренең береһе була. Өфө наместниклығын ойоштороу тураһындағы 1781 йылғы указы буйынса, өйәҙ ҡалаһы статусын ала һәм Верхнеурал өйәҙенең үҙәгенә әүерелә.

# Верхнеурал
## Билдәле шәхестәре

* Апрелков Алексей Васильевич (1921—3.11.2005), ғалим-тарихсы, Көньяҡ Урал тарихын, шул иҫәптән граждандар һуғышы осоронда Белорет ҡалаһы һәм Белорет районы биләмәләрендәге хәл-ваҡиғаларҙы өйрәнеүсе. 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һәм бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, 1-се ранг капитаны. 1973—1986 йылдарҙа хәҙерге Силәбе юғары хәрби автомобиль команда-инженер училищеһы доценты. Тарих фәндәре кандидаты (1968). 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры. Силәбе өлкәһенең Ф. М. Стариков исемендәге премияһы (2003) һәм В. П. Бирюков исемендәге Урал премияһы (2004) лауреаты.
# Рабаев Соломон Пинхасович

Рабаев Соломон Пинхасович (иисеменең икенсе варианты — Шелмунь) (1916 йыл — 1963 йыл) — совет виноград үҫтереүсе, Молотов исемендәге колхозда звено етәксеһе, Дербент, Дағстан АССР-ы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).

# Рабаев Соломон Пинхасович
## Биографияһы

Соломон Пинхасович Рабаев 1916 йылда Мамрач ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа (бөгөн Магарамкент районындағы Совет ауылы). Һуңыраҡ ата-әсәһе менән Дербентҡа күсә. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Демобилизациянан һуң Дағстан ҡайта, унда Молотов исемендәге колхозда эшләй башлай. Виноград үҫтереү менән шөғөлләнә. Звено башлығы итеп тәғәйенләнә.

# Рабаев Соломон Пинхасович
## Наградалары

1948 йылда Сөләймән Рабаев звеноһы 3,7 гектар майҙандағы виноград баҡсаһынан гектарынан уртаса 195,1 центнер ала. 1948 йылда виноградлыҡтан юғары уңышын алғаны өсөн СССР Юғары Советы Президиумы указы менән 1949 йылдың 27 июлендә Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә һәм Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалына лайыҡ була.
Шул уҡ колхоз<да шул уҡ указы менән Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ булған Авшолум Рабаев та эшләй.
Бер нисә тапҡыр урындағы совет депутаты итеп һайлана. Бөтә Союз ВДНХ күргәҙмәһендә ҡатнаша һәм көмөш миҙал тапшырыла.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң, Дербент ҡалаһында йәшәй, унда 1963 йылда вафат була.
# Баҡын (исем)

Баҡын (Баҡый) — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.

# Баҡын (исем)
## Этимологияһы

Баҡын, Баҡый — «мәңге йәшәусе», «мәңгелек» тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

# Баҡын (исем)
## Билдәле шәхестәр

Баҡын Кейексин (Баҡый Кинкчин) — 1736—1745 йылдарҙа Дыуан волосы старшинаһы. Беренсе документаль сығанаҡ Алағуз (Баҡын) ауылы Ҡыйғы районы Башҡортостан тураһында.1735-1740 йылдағы башҡорт восстанияһыда.(Башҡортостан тарихы китабы( 6-сы том Демидова. Н. Ф.).
Баҡый Туйкиев (1719, Уҫы даруғаһы Уран улусы Уръябаш а., хәҙ. БР‑ҙың Ҡалтасы р‑ны Иҫке Уръябаш а., — ?), Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёв полковнигы. Уҫы даруғаһы Уран улусы мариҙарынан. Шул уҡ улустың старшинаһы.

# Баҡын (исем)
## Фамилиялар

Алағуз Баҡынов (рус. Алакуз Бакинов) — Дыуан улусы старшинаһы, 1764 йылда Ырымбур сик һыҙатында башҡорт-мишәр отряды командиры була. Һуңғараҡ Польша походына ла бара. Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнаша.
Баҡыев Рим Сәғит улы (4 ғинуар 1939 йыл) — Башҡортостандың хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 1994—1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры, Рәсәй Федерацияһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты (1999—2003), Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1993). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986), «Почёт Билдәһе» (1976) һәм Почёт (1999) ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ының Благовещен районы Яңы Турбаҫлы ауылында тыуған.

# Баҡын (исем)
## Топонимдар

Баҡый (Белорет районы) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл.
Баҡый (Стәрлебаш районы) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл.
# Үрге Узун-Су

Үрге Узун-Су — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға БатпАғиҙелқа сіңіп, арнасын жоғалтады ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Үрге Узун-Су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200009171
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200917
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Штекленберг

Штекленберг (нем. Stecklenberg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 663 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,98 км². Диңгеҙ кимәленән 265 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6507 һәм автомобиль коды — HZ.
# Ғабдрахман

Ғабдрахман (татар. Габдрахман, рус. Абдрахманово) — Татарстан Республикаһының Әлмәт районындағы ауыл. Ғабдрахман ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Ғабдрахман
## География

Ауыл Дала Зәйе йылғаһы буйында, Әлмәт ҡалаһынан көньяҡ-көнсығыштараҡ 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ғабдрахман
## Тарих

Абдрахман — Юрмый улустары башҡорттарының ауылы. XVIII быуатта нигеҙләнгән. Ауыл һуңыраҡ Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙе составында була. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына керә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл башта Әлмәт улусы, ә 1918 Ҡаратай улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда 2 һыу тирмәне, 2 мәсет һәм 2 мәктәп теркәлгән, шаршамбы һайын баҙар булған.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылда Әлмәт районына составына инә.

# Ғабдрахман
## Халҡы

1783 йылда ауылда 164 йән типтәр; 1795 йылда — 217 типтәр; 1816 йылда — 15 ихатала 66 башҡорт; 1834 йылда ир енесле 94 йән башҡорт һәм 183 йән типтәр иҫәпләнгән; 1859 йылда 106 ихатала 817 ҡаҙна крәҫтиәндәре һәм башҡорттар йәшәгән.

# Ғабдрахман
## Билдәле шәхестәре

* Ғәбдессәләм Ғәбдрәхимов — дин әһеле, Ырымбур мосолмандары диниә назараты мөфтөйө.
* Таһиров Афзал Мөхитдин улы — дәүләт эшмәкәре, башҡорт яҙыусыһы һәм драматургы.
# Рәсәй селтәрҙәре

Рәсәй селтәрҙәре (Россети) — электроэнергетикала идара иткән компанияһы. Рәсәй селтәрҙәре составында электроэнергия бүлеү, ғилми-тикшеренеү инститттуар, төҙөлөш ойошмалар бар. Холдингтың 100 филиал Рәсәй Федерацияһының 69 регионында урынлашҡан.
Рәсәйҙең иң эре компаниялар исемлегендә 16-сы урында булды (2012 йыл). Ойошма ЦСКА хоккей клубы спонсоры.

# Рәсәй селтәрҙәре
## Акциялар

Әйләнештә 41 041 753 984 ябай һәм 2 075 149 384 айырым хоҡуҡлы акция йөрөй. Рәсәй селтәрҙәренең эре хужалар: Рәсәй(55,95 % ябай акция), «Депозитарно-клиринговая компания» ЯАЙ(12,64 % ябай акция), «Депозитарные и корпоративные технологии» ЯСЙ (13,89 %), «Национальный расчетный депозитарий» ЯАЙ (8,53 %).. «Рәсәй селттәре» 47 ойошма акцияларҙы ҡулында тота. Улар араһында 11 ойошманың контроль пакеты («МРСК Центр», «МРСК Үҙәк һәм Волга буйы», «МРСК Төнъяк-көнбайыш», «МРСК Урал», «МРСК Волга», «МРСК Себер», «Томск РК», «МРСК Көньяҡ», «Кубаньэнерго», «МРСК Төньяҡ Кавказ», «Ленэнерго», «МОЭСК», «Тюменьэнерго»), «Янтарьэнерго», «Инженерный центр энергетики Урала».).
Рәсәй селтәрҙәренең күрһәткестәре
2008 йылда Рәсәй селтәрҙәре 321 823 594 мең аҡса эшләне, таҙа «маржа» 12 712 166 мең һум

# Рәсәй селтәрҙәре
## Тарих

Холдинг 2007 йылда «РАО ЕЭС России» ААЙ-ң реорганизацияланған бүлекселәре нигеҙендә тыуҙы.
2012 йылдын ноябрендә В. В. Путин ҡарарына ярашлы «МРСК холдинг» «Рәсәй селтәрҙәре» исеменә үҙгәрте.
2012 йылдын 14 ғинуарында Boos lighting холдингы директоры хужаһы Георгий Босс компанияһының директорҙар советына индерелде group.
14.06.2013 көндә Рәсәй селтәрҙәре Федераль селтәрҙәр компанияһының (ФСК ЕЭС) 79,64 % акцияның хужаһы булды
# Сан-Франциско

Сан-Франци́ско (исп. San Francisco, ҡыҫҡаса Frisco) — АҠШ-тың Калифорния штатындағы ҡала. Католик әүлиәһе (испанса San) изге Франциск Ассизский исеме менән аталған. 2014 йылда халҡының һаны 852 мең 469 кеше булып, был күрһәткес буйынса Калифорнияла дүртенсе, ә Америка Ҡушма Штаттары-нда 12-се урында тора. Сан-Францисконың майҙаны 600,6 км², шул иҫәптән ҡоро ер — 121,4 км², һыу өҫтө — 479,2 км². Ҡала Сан-Франциско ярымутрауының төньяғында урынлашҡан.
1776 йылда испандар, ярымутрау ярында төпләнеп, «Алтын Ҡапҡа» ҡултығы янында ҡәлғә ҡоролмаһындағы айырым нығытма (форт) төҙөй һәм уға изге Франциск Ассизский исемен бирә.
Сан-Франциско — донъяның танылған туристик үҙәге. Ул үҙенең йәйге һыуыҡ томандары, бейек убалары, боронғо һәм бөгөнгө архитектура ҡомартҡылары менән билдәлелек алған. Улар араһында «Алтын Ҡапҡа» күпере, Алькатрас утрауы, канатлы трамвай системаһы, Койт башняһы һәм ҡытайҙар йәшәгән Чайна-таун районы.

# Сан-Франциско
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1848 | 1000 |
| 1849 | 25 000 |
| 1860 | 56 802 |
| 1870 | 149 473 |
| 1880 | 233 959 |
| 1890 | 298 997 |
| 1900 | 342 782 |
| 1910 | 416 912 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1920 | 506 676 |
| 1930 | 634 394 |
| 1940 | 634 536 |
| 1950 | 775 357 |
| 1960 | 740 316 |
| 1970 | 715 674 |
| 1980 | 678 974 |
| 1990 | 723 959 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2000 | 776 733 |
| 2005 | 739 426 |
| 2010 | 805 235 |
| 2010 | 805 704 |
| 2011 | 815 016 |
| 2012 | 827 420 |
| 2013 | 837 442 |
| 2014 | 852 469 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2016 | 870 887 |
| 2017 | 884 363 |
| 2018 | 883 963 |
| 2019 | 883 869 |
| 2019 | 881 549 |
| 2020 | 873 965 |
# Грязнушка (Идолга ҡушылдығы)

Грязнушка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Идолга йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Грязнушка (Идолга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000816
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ала өйрәк

Ала өйрәк (Хохлатая чернеть) (лат. Aythya fuligula) — өйрәктәр ғаиләһендәге һыу ҡошо.

# Ала өйрәк
## Ҡылыҡһырлама

Аласабан һуна өйрәктән бәләкәйерәк. Парлашып та, күмәкләшеп тә йәшәйҙәр. Яҡшы сума. Ата өйрәктең башы, муйыны, түше, һырты, ҡанаттары һәм ҡойроғо күкһел ҡара; ҡабырғалары, ҡорһағы аҡ. Йәйгеһен һәм көҙгөһөн ата өйрәктәрҙә, инә ҡоштарҙыҡы һымаҡ, ҡара төҫ урынына һорғолт көрән төҫ була. Башҡа өйрәктәрҙән ҡара һәм аҡ төҫө, башындағы бүректәре менән айырыла.

# Ала өйрәк
## Тауышы

Ата өйрәктәрҙең тауышы тоноҡ ҡына: «гөлө-гөлө» йәки «көрлө-рлөк», инә өйрәктең тупаҫ: «ҡарр-ҡарр».

# Ала өйрәк
## Йәшәү рәүеше

Урмандарҙағы күлдәрҙә йәки ярҙары урманлы ятыуҙарҙа йәшәй. Һыу үҫемлектәре һәм бөжәктәре менән туҡлана. Киң генә таралған күсмә ҡош. Ояһы ерҙә. 6—8 бөртөк һорғолт аҡ йомортҡа һала. Ите өсөн аулайҙар.
# Волин Анатолий Антонович

Волин Анатолий Антонович (9 [22] июль 1903, Темрюк, Кубань өлкәһе — август 2007, Мәскәү, Рәсәй Федерацияһы) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, юрист. 1948—1957 йылдарҙа СССР Юғары суды Рәйесе.

# Волин Анатолий Антонович
## Биографияһы

Анато́лий Анто́нович Во́лин балыҡсы Антон Прохорович Волин һәм Ирина Ивановнаның (ҡыҙ фамилияһы Ганычева) күп балалы ғаиләһендә туғыҙынсы бала булып тыуған.
1920—1921 йылдарҙа — Темрюк ҡалаһының балыҡ заводында эшсе. 1921 йылдан — Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының частарының береһендә йәшерен часть штабы начальнигы. Граждандар һуғышында ҡатнаша. 1923—1926 йылдарҙа — Краснодарҙа эшселәр факультеты студенты. 1925 йылдың октябренән РКП(б) ағзаһы.
1930 йылда Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай. 1930—1931 йылдарҙа — Ленинградта Коммунистик академия аспиранты.
1931—1932 йылдарҙа — Ленинград университетының кафедра мөдире һәм уҡытыусыһы, унан һуң 1932 йылда Автономиялы Карел ССР-ына мәҙәниәт һәм халыҡ мәғарифы секторы мөдире вазифаһына күсерелә. Петрозаводск университетында кафедра мөдире булып эшләй. 1933—1935 йылдарҙа — Петрозаводск прокуроры. 1935 йылдан — Володар районы прокуроры ярҙамсыһы, Ленинградтың Сокольники районы прокуроры.
1937 йылдан 1939 йылға тиклем — РСФСР прокуроры урынбаҫары. 1939—1948 йылдарҙа — РСФСР прокуроры.
1948 йылдың авгусынан 1957 йылдың февраленә тиклем — СССР-ҙың Юғары Суды рәйесе. Шул уҡ ваҡытта 1948—1952 йылдарҙа юстиция органдарын таҙартыуҙа ҡатнаша. Судьялар ҡылған енәйәттәрҙе ҡарау буйынса суд составтарын ойоштора һәм улар менән етәкселек итә. Юғары Суд пленумының реабилитацияланған граждандарға 1954 йылдың ғинуарынан торлаҡтарын реституциялау мөмкинлеге тураһында аңлатыуы менән бәйле, вазифаһынан бушатыла, КПСС етәкселеге быны хата тип таный.
1957—1969 йылдарҙа — СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Госарбитраждың баш арбитр урынбаҫары. Юстиция органдарын контролдә тотоу өсөн көрәшә.
1969 йылдан — союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер. Бер нисә йыл дауамында «Кеше һәм закон» журналы консультанты булып эшләй.
РСФСР Юғары Советының 2-се саҡырылыш депутаты.
Введенский зыяратында ерләнгән (7 уч.).

# Волин Анатолий Антонович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Ленин ордены
- 2 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (22.07.1953)

# Волин Анатолий Антонович
## Иҫтәлеген мәңгеләштереү

2010 йылда Карелия Республикаһы прокуратураһы бинаһында А. А. Волиндың Петрозаводск ҡала прокуратураһында эше иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Елькина

Елькина — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лунданка йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Елькина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013232
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001323
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иккол

Иккол — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Куба йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Иккол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006770
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100677
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1