yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Серова

Оло Сёрова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Оло Серова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035480
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003548
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Резен

Резен (нем. Reesen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 556 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,3 км². Диңгеҙ кимәленән 56 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
# Крутиха (Бащелак ҡушылдығы)

Крутиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бащелак йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Крутиха (Бащелак ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009310
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100931
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Индейҙар резервациялары

Индейҙар резервациялары (ингл. An American Indian reservation) — был майҙандар, ҡайҙа ер индейҙар менән идара ителә. Резервациялар АҠШ Индейҙар эштәре бюроһына буйһона.
Хәҙерге көндә АҠШ-та 310 резервация бар. Улар 550 индейҙар ырыуҙар өсөн төҙөлгән.
Резервациялар АҠШ-тын территорияһының 2,3 % тәшкил итә.
Беренсе резервация 1851 йылда, Оклахомала тыуа.
# Лекос (Кыс-Еган ҡушылдығы)

Лекос — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кыс-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 115 км.

# Лекос (Кыс-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203773
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Крутобережка

Крутобережка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демид йылғаһының уң ярына тамағынан 3,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Крутобережка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020803
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102080
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кулига (Кеда ҡушылдығы)

Кулига — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кеда йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кулига (Кеда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001088
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Елдәр ауыл Советы (Миәкә районы)

Елдәр ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Елдәр ауылы.

# Елдәр ауыл Советы (Миәкә районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Елдәр ауыл Советы (Миәкә районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Шатмантамаҡ ҡурғандары — 4 ҡурған, Шатмантамаҡ ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 700 метр алыҫлыҡта, Уяҙы йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан.
# Туғыҙбаев

Туғыҙбаев — фамилия.
# Рынья

Рынья — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алымка йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Рынья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013272
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301327
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Циленга

Циленга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Циленга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004820
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хөрәфәттәргә ышанмаусы ҡыҙ-ҡатын

Хөрәфәттәргә ышанмаусы ҡыҙ-ҡатын ― урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чеховтың хикәйәһе. Тәүге тапҡыр 1883 йылдың 10 февралендә һүрәттәр менән биҙәлгән «Зритель» тип аталған мәскәү юмористик журналында «А. Чехонте» псевдонимы менән баҫыла. Һуңыраҡ күп телдәргә тәржемә ителә.

# Хөрәфәттәргә ышанмаусы ҡыҙ-ҡатын
## Йөкмәткеһе

Тура һынлы утыҙ йәшлек дәүләт хеҙмәткәре Максим Кузьмич Салютов Елена Гавриловна исемле һөйкөмлө ҡатын-ҡыҙға һөйөүен аса. Ул да ирҙе яратҡанын белдерә. Кәләштең ата-әсәһе, мөхтәрәм һәм хәлле кешеләр, шулай уҡ уларҙың өйләнешеүенә ризалыҡ бирә.
Никах төнөнә саҡлы Максим Кузьмич үҙе һайлап алған һөйөклөһөнә бер сер асырға тейеш: быға саҡлы егерме йыл дауамында цирк клоуны булып эшләгәнлектән, ул үҙен мөхәббәткә лайыҡлы түгел тип һанай. Хәләл ефете яңылыҡты көлөп ҡабул итә, иренең уны иҫбатлауын талап итә.
Тәүге никах төнөнән һуң Елена Гавриловнаның ата-әсәһе йәш кәләш менән кейәүҙең никах түшәге урынлашҡан бүлмәнән ҡот осҡос гөрһөлдәү тауышы ишетә. Ярһыған ата-әсә был тауышҡа аптырашта ҡала; Елена Гавриловнаның атаһы уларҙың бүлмәһе янына килә һәм кейәүенең күңелле итеп акробатика менән шөғөлләнеүенә шаһит була, ә ысын ҡыуаныс һәм тулы бәхет кисереүсе ҡыҙы Елена иренә ҡул саба.

# Хөрәфәттәргә ышанмаусы ҡыҙ-ҡатын
## Экранлаштырыу

Чехов хикәйәһе мотивы буйынса «Джокер» (2016) фильм төшөрә. Режиссёры ― Александр Каур.
# Шалтырь

Шалтырь — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/376/351/75 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Шалтырь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018385
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201838
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Салауат мәмерйәһе

Салауат Юлаев мәмерйәһе (Силәбе өлкәһенең Ҡатау-Тамаҡ ҡалаһындағы Салауат мәмерйәһе менән бутамаҫҡа) — Башҡортостандың Ишембай районында урынлашҡан тәбиғәт ҡомартҡыһы
Кәлимосҡан ҡаяһында урынлашҡан. Ул мәмерйә менән бергә 1985 йылда тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә. Туризм урыны.

# Салауат мәмерйәһе
## Урынлашыуы

Маҡар ауылынан ете километр алыҫлыҡта, Ҡолғона ауылына барған юлда урынлашҡан. Урынының рәсми адресы — Маҡар урман хужалығы, лесхоз, Шихан урмансылығы, кварталдар - 46 (19, 27, 28), 47 ( 26, 36, 37).

# Салауат мәмерйәһе
## Һаҡлау предметы

* Ҡаяла урынлашҡан иҫ киткес мәмерйә.
* Һирәк төр үҫемлектәр (аҡтамыр, Шиверекия үләне, Гельм астрагалы, кәзә һаҡалы һ. б.).
* Яланға яраҡлашҡан ҡарағайҙар.

# Салауат мәмерйәһе
## Һүрәтләнеше

Кәлимосҡан ҡаяһын Һикәҙе йылғыһы йыуа. Салауат Юлаев мәмерйәһенең ауыҙы («Салауат Юлаев» фильмы төшөрөлгәндән һуң халыҡ уны шулай атап йөрөтә) йылғанан алты метр самаһы бейеклектә урынлашҡан. Мәмерйә өс кимәлле, аҫҡы кимәле башҡаларына ҡарағанда киңерәк. Һул яҡтан бәләкәй генә залға инергә мөмкин. Уның түбәһенән икенсе ҡатҡа менергә була. Артабан тар ғына ярыҡ мәмерйәнең өҫкө ҡатына алып китә, арыраҡ — тағы бер, 60-70 сантиметр диаметрлы, тәрән тар ярыҡ бар.
# Пенка (Вохтома ҡушылдығы)

Пенка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохтома йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пенка (Вохтома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016256
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001625
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Азатлыҡ майҙаны (Кобрин)

Азатлыҡ майҙаны (бел. Плошча Свабоды) — Беларусь Республикаһындағы Кобрин ҡалаһының тарихи үҙәгендәге төп майҙаны. Азатлыҡ майҙаны Ленин, Беренсе май, Октябрь, Интернациональный, Суворов, Совет, Матросов, 17 Сентябрь урамдары киҫешкән ерҙә урынлашҡан.

# Азатлыҡ майҙаны (Кобрин)
## Тарих һәм архитектура

Тарихи майҙан баҙар майҙаны булған, элек ул Баҙар майҙаны тип аталған. Кобрин ҡалаһы үҙәгендәге ҙур майҙанда каруанһарай һәм сауҙа рәттәре торған, ә уның ике яғында — торлаҡ һәм йәмәғәт биналары булған. 1939 йылда, Көнбайыш Белоруссия СССР-ға ҡушылғандан һуң, майҙан Азатлыҡ майҙаны тип атала. Азатлыҡ майҙаны ансамбле XVIII быуат аҙағында — XIX быуат башында барлыҡҡа килгән. 1920 йылда кайзер ғәскәрҙәре Кобрин ҡалаһын баҫып алғандан һуң, майҙандағы янған сауҙа рәттәре яңынан үҙгәртеп төҙөлгән, 1961 йылда элекке Кобрин баҙары территорияһында тегеү фабрикаһының өс ҡатлы корпустары төҙөлә.

# Азатлыҡ майҙаны (Кобрин)
## Иғтибарға лайыҡ биналар һәм ҡоролмалар

Кобриндың майҙан ансамбле архитектураһында классицизм һәм барокко һыҙаттары сағыла. Азатлыҡ майҙаны ансамбле Беларусь Республикаһының дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә индерелгән (код 112Е000383). Ансамблгә, сауҙа рәттәренән тыш, майҙандың көньяғындағы төҙөлөп бөтмәгән көйө һаҡланған 7, 9, 12, 13 торлаҡ йорттары, Ленин урамындағы 1970-се йылдарҙа яңынан үҙгәртелеп төҙөлөп бөткән 15, 17, 19, 29 йорттар һәм башҡа биналар инә.
# Бедбайка

Бедбайка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязовка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бедбайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006282
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200628
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Науйойи-Акмяне

Науйойи-Акмяне (лит. Naujoji Akmenė, рус.Новые Окмяны) — төньяҡ Литвала Шяуляу өйәҙендәге ҡала, Акмян районының административ үҙәге һәм иң ҙур ҡалаһы.

# Науйойи-Акмяне
## Географияһы

Ҡала Литваның төньяғында Вильнюстан 273 км, Шяуляйҙан 61 км һәм Мажейкяйға 41 км, Латвия сигенә 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Балтик диңгеҙенә тиклем 101 км алыҫлыҡта ята.

# Науйойи-Акмяне
## Тарихы

Районда земгалдар йәшәгән. Ҡала урынында Karpėnai ауылы булған, уның тураһында тәүге тапҡыр 1652 йылда телгә алына.
Икенсе донъя һуғышына тиклем үк был ерҙәрҙә Литва геологтары тарафынан цемент етештереү өсөн етерлек эзбизташ ятҡылыҡтары табылған.
1945 йылдың 27 июлендә Литва ССР-ы хөкүмәте Karpėnai ауылында цемент заводы төҙөү буйынса ҡарар ҡабул итә. Заводты баҫыуҙа тиерлек төҙөйҙәр. Төҙөүселәр ваҡытлыса барактарҙа йәки палаткаларҙа урынлаштырыла. Шулай уҡ тотҡондарҙың да хеҙмәте ҡулланыла. Заводтан километр ярым алыҫлыҡта карьер эшкәртә башлайҙар. 1952 йылда завод етештерә башлай. Шул уҡ йылдың 31 ғинуарында Литва ССР-ы Юғары Советы Президиумының ҡарары менән Karpėnai ауылы «Науйойи-Акмяне ҡала биләмәһенә» үҙгәртелә. 1962 йылда Акмян районының администартив үҙәге Акмяненан Науйойи Акмянеға күсә.

# Науйойи-Акмяне
## Халҡы

2011 йылдағы мәғлүмәттәр буйынса милли составы:
* Литвалылар – 92,57% (8609)
* Урыҫтар– 4,46% (415)
* Украиндар – 0,74% (69)
* Белорустар – 0,62% (58)
* Латыштар – 0,55 % (51)
* Поляктар – 0,52 % (48)
* Немецтар – 0,14% (13)
* Башҡалар – 0,4% (37)
Ҡаланың 3 мәктәбе, 2 балалар баҡсаһы, ясли, музыкаль мәктәп, асыҡ китапханаһы, белем биреү үҙәге бар.

# Науйойи-Акмяне
## Иҡтисады

Ҡалала Балтия илдәрендәге иң эре һәм Литвалағы берҙән-бер цемент етештереүсе AB "Akmenės cementas" предприятиеһы урынлаша. Йыл һайын 1 миллион тоннанан ашыу продукция етештерелә. Етештереү даими яңыртыла, заводтың тирә-яҡ мөхиткә кире йоғонтоһо кәмей. Науйойя Акмяне ҡалаһында шулай уҡ тегеү һәм мебель фабрикаһы эшләй.

# Науйойи-Акмяне
## Спорты һәм мәҙәниәте

Ҡалала мәҙәниәт йорто эшләй, унда төрлө ижади коллективтарҙың сығыштары, күргәҙмәләр һәм ҡыҙыҡһыныу буйынса клуб йыйылыштары ойошторола. .
Шулай уҡ ҡалала спорт һарайы, дөйөм теннис корты, футбол стадионы, "Akmenės Cementas" SC футбол клубының аренаһы булған футбол майҙаны бар. Спорт ярыштары даими уҙғарыла.

# Науйойи-Акмяне
## Иҫтәлекле урындары

* Изге Рух сиркәүе.
# Пинский Матвей Савельевич

Пинский Матвей Савельевич (21 сентябрь 1916 йыл — 8 сентябрь 1987 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Танк батальоны командиры, гвардия майоры. Советтар Союзы Геройы.

# Пинский Матвей Савельевич
## Биографияһы

Матвей Савельевич Пинский 1916 йылдың 21 сентябрендә Зилово станцияһында (хәҙер Чернышевский районы, Байкал аръяғы крайы)тыуған.
Белеме урта. 1943 йылдан КПСС ағзаһы.
1933 йылдан 1937 йылға тиклем Винница өлкәһе Хмельницкий районының Луко ауылында хисапсы була, һуңынан Калуга өлкәһенең Малоярославец станцияһында пассажирҙар хеҙмәтендә нарядчик булып эшләй.
1937 йылда Ҡыҙыл Армияға Калуга өлкәһе Малоярославский районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 1939 Һарытау бронетанк училищеһын тамамлай.
1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша. Нове-Място (Польша) ҡалаһынан көығыштараҡ Пилица йылғаһын аша сыҡҡанда батырлыҡ күрһәтә.
Һуғыштан һуң Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә, 1949 йылда офицерҙарҙың юғары бронетанк мәктәбен тамамлай
1960 йылдан запастағы подполковник, лаборатория мөдире булып эшләй, хәүефһеҙлек техникаһы буйынса инженер, Өфө нефть институтында хеҙмәтте һаҡлау бүлеге мөдире.
1987 йылдың 8 сентябрендә вафат була. Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Пинский Матвей Савельевич
## Батырлығы

«1945 йылдың 15 ғинуарында танк батальоны (44-се гвардия танк бригадаһы, 11-се гвардия танк корпусы, 1-се гвардия танк армияһы, 1-се Белорус фронты) гвардия майоры С. М. Пинский Нове-Място (Польша) ҡалаһынан көығыштараҡ Пилица йылғаһын беренселәрҙән булып аша сыға. Рава-Мозовецка, Ловичи, Цегельно, Вельнау ҡалалары өсөн барған алыштарҙа үҙенең батальоны менән шоссе һәм тимер юлдарын биләй, шулай итеп дошман коммуникацияларының юлын киҫә. Һөжүмде дауам итеп, Лодзь ҡалаһынан төньяҡ-көнсығыштараҡ, Вельнау ҡалаһы районында М. С. Пинский батальоны танктарҙың һәм мотопехотаның ике взводы менән дошмандың аэродромын баҫып ала, унда 70-кә тиклем дошман самолеттары була»
Батальон менән оҫта командалыҡ итеүе һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1945 йылдың 27 февралендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән гвардия майоры Матвей Савелиевич Пинскийға Ленин ордены һәм Алтын Йондоҙ миҙалы (№ 5143) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә

# Пинский Матвей Савельевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (27.02.1945).
* Ленин ордены (27.02.1945).
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (16.09.1942).
* Ҡыҙыл Байраҡ Ордены (12.06.1945).
* Александр Невский ордены (22.08.1943).
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены.
* Миҙалдар.

# Пинский Матвей Савельевич
## Баһалар һәм фекерҙәр

Комбат М. С. Пинский етәкселеге аҫтында хеҙмәт иткән элекке танк ротаһы командиры Н. Н. Борисовтың хәтирәләре буйынса:

# Пинский Матвей Савельевич
## Хәтер

* Өфө ҡалаһы М. С. Пинский исемен йөрөткән урам бар; ул йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* Өфө дәүләт нефть техник университетында Геройҙың музейы асылған.
# Абай (исем)

Абай — башҡорт ир-ат исеме. Төрки халыҡтарҙа ҡулланыла.

# Абай (исем)
## Этимология

Абай боронғо төрки теленән — 1. иғтибарлы, һаҡ, һиҙгер; 2. «оло ир туған» мәғәнәһендәге дөйөм төрки туғанлыҡ термины аба (аға) һүҙенә иркәләү ялғауы ай ҡушып яһалған исем.

# Абай (исем)
## Билдәле кешеләр

Абай Ҡонанбаев (ҡаҙ. Абай Құнанбайұлы (мәғл.), 1845—1904) — ҡаҙаҡ шағиры, философ, композитор, мәғрифәтсе, аҡыл эйәһе, йәмәғәт эшмәкәре, ҡаҙаҡ яҙма әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусы һәм уның беренсе классигы, мәҙәниәтте мәғрифәтле либераль ислам нигеҙендә рус һәм Европа мәҙәниәтенә яҡынайтыу рухында реформалаусы. Ысын исеме — Ибраһим, өләсәһе Зере биргән Абай (ҡаҙ. Абай «иғтибарлы», «һаҡ») ҡушаматы ғүмерлеккә йәбешеп ҡала. Абайҙың туғаны — Шәкәрим Кудайбердиев шулай уҡ билдәле ҡаҙаҡ шағиры.

# Абай (исем)
## Ауылдар

Абай (Абай районы) (ҡаҙ. Абай; 1961 йылға тиклем — Чурубай-Нур йәки Чурбай-Нура ҡасабаһы (ҡаҙ. Шерубай-Нұра)) — Ҡаҙағстандың Ҡарағанды өлкәһендәге ҡала. 1949 йылда Ҡарағанды күмер бассейнының көнбайыш участкаларын эшкәртеү менән бәйле эшселәр ҡасабаһы булараҡ барлыҡҡа килгән. 2002 йылдан — Абай районы үҙәге. Ҡарағандынан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 30 км алыҫлыҡта, Ҡарабас тимер юлы станцияһынан 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡала аша Ҡарағанды — Еҙҡаҙған — Ҡыҙылурҙа автомобиль трассаһы үтә, ҡала тибындағы Шахтинск, Сарань ҡасабалар менән төҙөк юлдар менән бәйле. Ҡарабас ҡасабаһы Абай янында Жартасс һыу үткәргесе үтә. Абай Ҡонанбаев хөрмәтенә аталған.
# Вы-Ер-Яха

Вы-Ер-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Вы-Ер-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051788
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305178
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яры-Се

Яры-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ою-Яхайылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Яры-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300035876
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303587
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3