yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бөтә донъя статистика көнө

Бөтә донъя статистика көнө (ингл. World Statistics Day, рус. Всемирный день статистики) — йәмғиәт торошон сағылдырған һанлы күрһәткестәрҙе даими туплау эшенең мөһимлеген билдәләү көнө. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Статистика комиссияһы ҡарары менән булдырыла һәм БМО-ның Генераль Ассамблеяһы тарафынан раҫлана. Беренсе тапҡыр 2010 йылдың 20 октябрендә донъяның 130 илендә билдәләнә.

# Бөтә донъя статистика көнө
## Тарихы

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Статистика комиссияһының 2010 йылда үткәрелгән 41-се ултырышында «Бөтә донъя статистика көнөн» булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. 3 июнендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Генераль Ассамблеяһы был ҡарарҙы раҫлай һәм 2010 йылдың 20 октябрен «Бөтә донъя статистика көнө» итеп иғлан итә. Беренсе тапҡыр сара уңышлы үтеү айҡанлы Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Статистика комиссияһының 2012 йылдың мартында булған 43-сө ултырышында «Бөтә донъя статистика көнөн» биш йылға бер тапҡыр билдәләргә ҡарар ителә.

# Бөтә донъя статистика көнө
## Тарихы
### 2010 йылдың 20 октябре

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль секретары Пан Ги Мун барлыҡ илдәрҙең башлыҡтарына 2010 йылдың 20 октябрендә беренсе тапҡыр "Бөтә донъя статистика көнө"н билдәләргә тәҡдим итә. Уның тәҡдимен ҡабул итеп 130 илдә эшлекле һәм байрам саралары үтә.
2010 йылғы байрам саралары «Һөнәри оҫталыҡ менән намыҫлы хеҙмәт итеү» ораны менән үткәрелә.
* Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Генераль Ассамблеяһы тәҡдиме буйынса бөгөн (20 октябрь 2010 йыл) беренсе тапҡыр «Бөтә донъя статистика көнө» билдәләнә, һәм был көндө үткәреүҙең маҡсаты —статистиканың йәмғиәтте камиллаштырыуҙағы әһәмиәтен күрһәтеү. Пан Ги Мун

# Бөтә донъя статистика көнө
## Тарихы
### 2010 йылдың 20 октябре
#### Байрам саралары

* Рәсәй Федерацияһында был көн Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу ваҡытына тура килә.
* Башҡортостанда октябрь айында тыуған көнөн билдәләүсе халыҡ иҫәбен алыусыларҙы ҡотлап «Юлдаш» радиоһы байрам концерты тапшыра.

# Бөтә донъя статистика көнө
## Тарихы
### 2015 йылдың 20 октябре

2014 йылдың март айында Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Статистика комиссияһының 45-се ултырышында 2015 йылдың 20 октябрендә сираттағы «Бөтә донъя статистика көнөн» билдәләү тураһында ҡарар ҡабул ителә.
2015 йылғы байрам саралары ораны: «Мәғлүмәт сифатын яҡшыртыу. Йәшәү кимәлен яҡшыртыу».

# Бөтә донъя статистика көнө
## Тарихы
### 2015 йылдың 20 октябре
#### Байрам саралары

* Рәсәй Федерацияһында 20—22 октябрҙә Новосибирск ҡалаһында Беренсе Асыҡ Рәсәй статистика конгрессы үткәрелә. Ойоштороусылары — Рәсәй Статистиктар Ассоцицияһы, Рәсәй Федераль статистика хеҙмәте, Новосибрск дәүләт иҡтисад һәм идаралыҡ университеты.
* Башҡортостан Республикаһында 20 октябрҙә Башҡортостан статистика хеҙмәте ҡарамағындағы Йәмғиәт палатаһының киңәйтелгән ултырышы буласаҡ, уға киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре саҡырыла. 20 октябрҙә шулай уҡ йәш статистиктарҙың КВН командаһы республиканың янғын һүндереүселәренең ике КВН командалары менән берлектә байрам сығышы күрһәтәсәк.
# Шәмиғолов Фәнил Булат улы

Шәмиғолов Фәнил Булат улы (24 март 1965 йыл) — ғалим-хирург. Медицина фәндәре докторы (2001), профессор (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2003).

# Шәмиғолов Фәнил Булат улы
## Биографияһы

Фәнил Булат улы Шәмиғолов 1965 йылдың 24 мартында Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Әбделмәмбәт ауылында тыуған. 1992 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай.

# Шәмиғолов Фәнил Булат улы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* 1997 йылдан (өҙөклөк менән) Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы
* 2003—2006 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау министры
* 2009 йылдан Өфөләге 3-сө дауахананың баш табибы
* 2008 йылдан — Дипломдан һуң белем биреү институтының һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороу һәм йәмәғәт һаулығы кафедраһы мөдире

# Шәмиғолов Фәнил Булат улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Шәмиғолов Фәнил Булат улының фәнни хеҙмәттәре абдоминаль патология булғанда аҙ травмалы хирургик технологияларҙы камиллаштырыуға, халыҡҡа медицина ярҙамы күрһәтеүҙе ойоштороуға арналған.
Ул — 110 фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы

# Шәмиғолов Фәнил Булат улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2003)
* Пирогов ордены
# Ират-Кы (Каныль-Кы ҡушылдығы)

Ират-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каныль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ират-Кы (Каныль-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306686
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Черек Хуламский

Черек Хуламский (Черек Безенгийский) — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черек йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Черек Хуламский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000612108200004933
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200493
* Бассейн коды — 07.02.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дубовский Анатолий Николаевич

Дубовский Анатолий Николаевич (7 ноябрь 1950 йыл) — СССР-ҙың партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Дубовский Анатолий Николаевич
## Биографияһы

Анатолий Николаевич Дубовский 1950 йылдың 7 ноябрендә Белоруссияның Могилёв өлкәһе Ново-Елковщина ауылында тыуған. Милләте белорус, юғары белемле — 1976 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1970 йылда, Өфө энергетика техникумын тамамлағас, Өфөләге ТЭЦ-2-лә слесарь булып башлай. 1970—1972 йылдарҙа Совет Армияһында хәрби хеҙмәттә була. Запасҡа ҡайтҡас, «Башкирэнерго» предприятиеһында слесарь, мастер, профком рәйесе, партком секретары булып эшләй.
1986—1990 йылдарҙа Өфө ҡалаһының Калинин районы Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары һәм рәйесе була.
1990 йылдан — «Акасстрой» берләшмәһенең генераль директоры Өфө ҡалаһының Калинин районы 13-сө Фурманов һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.
Өйләнгән, ҡыҙ һәм ул үҫтергән.
# Златой Ключ йырыны

Златой Ключ йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елшанка йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 2,7 км.

# Златой Ключ йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008092
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000809
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы

Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы (25 февраль 1936 йыл) — Башҡортостан радиоһының тәүге дикторҙарының береһе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).

# Фәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы
## Биографияһы

Лира Фәхри ҡыҙы Фәйзуллина (ҡыҙ фамилияһы Мәхмүтова) 1936 йылда Башҡорт АССР-ының хәҙерге Ғафури районы Сәйетбаба ауылында тыуған. Шул уҡ райондың Үтәк ауылында уҡытыусы булып эшләй. 1956 йылда «Өфөлә башҡорт радиоһы һәм телевидениеһы булдырыла» тигән хәбәр ишетеп, дикторҙар конкурсында үҙен һынап ҡарарға була. Тиҙҙән уның тауышы радио аша бөтә Башҡортостанға яңғырай ҙа башлай.
Артабан Мәскәүҙә дикторҙар курсында уҡый, күренекле СССР дикторҙары — Юрий Левитан, Ольга Высоцкая, Людмила Кайгородоваларҙан һөнәр оҫталығына өйрәнә. Өфө сәнғәт училищеһында Гөлли Мөбәрәкова, Абдулла Ғиләжевтан һабаҡ ала.
40 йылдан ашыу диктор булып эшләй, тиҫтәләгән рус телендәге фильмдарҙы башҡортсаға тәржемәләүҙә ҡатнаша. Рәсимә Кәримова, Әхәт Мортазин кеүек дикторҙар менән бер рәттән, уның тауышы тиҫтәләгән йылдар буйына көндән-көн Башҡортостан радиоһын танытып торған тауыш була.
Лира Фәхри ҡыҙы шулай уҡ башҡорт халыҡ йырҙарын оҫта башҡарыусы булараҡ та билдәле.
Әлеге ваҡытта ул хаҡлы ялда, ире Рәүил ағай менән тыныс ҡына тормош көтә.
# Көйәнтә

Көйәнтә (коромысл) — ике биҙрә йәки башҡа төрлө йөк элер өсөн ҡулайлаштырылған ағас ҡорамал.. Көйәнтәне яурынға һалып йөрөтәләр, ул ауырлыҡты кәүҙәгә тигеҙ төшөрөп күтәрергә ярҙам итә. Көйәнтә Алыҫ Көнсығыш илдәрендә киң ҡулланыла. Көйәнтә дуға кеүек бөгөп тә, Көнсығыш илдәрендә тура килеш тә ҡулланыла

# Көйәнтә
## Башҡорттарҙа көйәнтә

Башҡорттарҙа көйәнтә көнкүрештә көндәлек тотона торған әйбер генә түгел, ҡайһы бер йолаларҙы үтәгәндә алмаштырғыһыҙ атрибут.
Мәҫәлән, килен төшөргәндә уға башта һыу юлы күрһәтәләр. Һыуға башлатҡанда йәш килендең иң бәләкәс бикәсе көйәнтә күтәргән, әгәр кейәүҙең бер туған һеңлеһе булмаһа, ике туғандан алғандар. Һыу башлатырға мотлаҡ ҡыҙы бала ҡуйылған. Буш биҙрәләрҙе көйәнтәгә элеп, бикәс алдан бара, ә ҡайтҡанда килен үҙе күтәрә
Был йола өсөн махсус уңайлы, матур көйәнтә һайлағандар, уны төрлөсә буяғандар, биҙәгәндәр.
Көйәнтә халыҡ йырҙарына ла инеп ҡалған.

# Көйәнтә
## Көйәнтә эшләү

Көйәнтәне бөгөп тә, бөкмәй ҙә эшләйҙәр. Башҡорт көнкүрешендә уның дуға кеүек бөгөп эшләнгәне таралған. Урманлы яҡтарҙа уның ябай ғыналарын һәр йортта тиерлек үҙҙәре эшләй белгәндәр, ғәҙәттә, бәләкәй ҡыҙҙар өсөн муйыл ағасынан, үҙҙәренең буйына ҡарап, бөгөп эшләп биргәндәр. Ә матурыраҡ, ныҡлыраҡтарын ауылдың балта оҫталары эшләгән, уларҙың үҙ серҙәре, стиле булған, танылып торған.
Көйәнтә өсөн һығылмалы, еңел, әммә ныҡлы ағастар файҙаланылған (мәҫәлән, тал, йүкә, уҫаҡ йәки ҡорос ағас һәм башҡалар)

# Көйәнтә
## Ауыҙ-тел ижады
### хөрәфәт

* Көйәнтә аша атлама.

# Көйәнтә
## Ауыҙ-тел ижады
### үсекләү

* көйәнтә сираҡ - кәкре аяҡлы кешегә әйтелә

# Көйәнтә
## Ауыҙ-тел ижады
### йыр

   Бибекәй матур һыуға бара,
   Йәшел силәген аҫып,
   Һандуғастар ҡунып һайрай
   Көйәнтәһенә баҫып.

# Көйәнтә
## Видео

* YouTube сайтында Видео Көйәнтә шулай эшләнә. Башҡорттарҙың милли шөғөлө
* YouTube сайтында Видео Коромысло. Как носят воду коромыслом. Старинный, уже почти забытый способ
# Әхтәр Хәмит Хан

Әхтәр Хәмит Хан (урду اختر حمید خان‎,, 15 июль 1914 йыл — 9 октябрь 1999 йыл) — Пакистан социологы. Пакистанда һәм башҡа үҫешеүсе дәүләттәрҙә ауыл хужалығы үҫешендә ҡатнаша, был сараларҙа ҡатнашырға йәмәғәтселек араһында киң пропаганда эше алып бара. Уның эшмәкәрлеге ауыл райондары үҫешенең комплекслы проекты — Комилла моделе (1959) барлыҡҡа килеүенә килтерә. Был ҡаҙаныштары өсөн Рамон Магсайя премияһы менән бүләкләнә һәм уға Мичиган штаты университетының хоҡуҡ докторы (L.D.) почётлы дәрәжәһе бирелә. Ральф Смуклер үҙенең китабында: «Скандинавия хеҙмәттәштәре һәм башҡа кәңәшселәре Әхтәр Хәмит Ханды Нобель тыныслыҡ премияһына лауреат итеп тәҡдим итте» тип яҙҙы.
1980 йылда «Оранджи» проектының (ингл. Orangi Pilot Project) Карачи ҡалаһы ситендә урынлашҡан «Аҫтан өҫкә» (ингл. Bottom Up) инициативаһын тормошҡа ашыра башлайҙар. Тағы ла ул күп кенә программалар менән — микрокредитлауҙан алып үҙ финанслауға тииклем һәм ауыл общиналарында һәм ҡаланың ярлы өйҙәр районында торлаҡ биреүҙән алып ғаиләне планлаштырыуға тиклем етәкселек иткән.

# Әхтәр Хәмит Хан
## Баҫмалар

Әхтәр Хәмит Хан ғәрәп, инглиз, бенгал, һинди, пали, фарсы һәм урду телдәрендә ирекле яҙған.

# Әхтәр Хәмит Хан
## Баҫмалар
### Инглиз телендә

* 1965, Rural Development in East Pakistan, Speeches By Akhtar Hameed Khan. Asian Studies Center, Michigan State University.э
* 1974, Institutions for rural development in Indonesia, Pakistan Academy for Rural Development. Karachi.
* 1985, Rural development in Pakistan. Vanguard Books. Lahore.
* 1994, What I learnt in Comilla and Orangi. Paper presented at the South Asian Association for Regional Cooperation (SAARC) seminar. Islamabad.
* 1996, Orangi Pilot Project: Reminiscences and Reflections. The Oxford University Press: Karachi. (editions: 1996, 1999, 2005). ISBN 978-0-19-597986-2
* 1997 The sanitation gap: Development’s deadly menace 2018 йыл 16 декабрь архивланған.. The Progress of Nations 2019 йыл 8 ғинуар архивланған.. UNICEF.
* 1998, Community-Based Schools and the Orangi Project. In Hoodbhoy, P (ed.), Education and the State: Fifty Years of Pakistan, Chapter 7, Karachi: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-577825-0
* 2000, Twenty Weeks in America: A Diary, 3 September 1969 — 21 January 1970. Translated from Urdu by Aqila Ismail. City Press. ISBN 969-8380-32-9

# Әхтәр Хәмит Хан
## Баҫмалар
### Урду телендә

* 1972, Safar-e-Amrika ki Diary (A Diary of Travels in America). The City Press: Karachi.
* 1988, Chiragh aur Kanwal (Collection of poems in Urdu). Saad Publishers. Karachi.
# Фёлькерсхаузен

Фёлькерсхаузен (нем. Volkershausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1171 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,19 км². Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36404 һәм автомобиль коды — WAK.
# Ҡана (Үҙән ҡушылдығы)

Ҡана (Кана, Орлов Лог) — йылға. Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Белорет районы биләмәләрендә аға.
Үҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ҡана (Үҙән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017072.

# Ҡана (Үҙән ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Ғалим-географ, топонимдар белгесе Э. Мурзаев һәм В. Г. Мурзаева «Словарь местных географических терминов» тигән китапта топонимдың дөйөм алтай теленән ингән һәм «йылға» тигәнде аңлатыуы ихтималын фаразлай.
# Хәйретдинов Ғәлей Ғәләүетдин улы

Хәйретдинов Ғәлей Ғәләүетдин улы (4 ғинуар 1958 йыл) — комсомол, партия, муниципаль һәм дәүләт органдары хеҙмәкәре. 2009—2017 йылдарҙа Салауат районы хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005).

# Хәйретдинов Ғәлей Ғәләүетдин улы
## Биографияһы

Ғәлей Ғәләүетдин улы Хәйретдинов 1958 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Юлбаш ауылында тыуған.
1976—1978 йылдар — Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1983 йылда Мәскәү технология институтының еңел сәнәғәт машиналары һәм аппараттары факультетын тамамлаған.
1983—1984 йылдар — Мәләүез районы «Арыҫлан» совхозының спорт буйынса методисы.
1984—1985 йылдар — «Арыҫлан» совхозының комсомол ойошмаһы комитеты секретары.
1985—1986 йылдар— Мәләүез районы «Ленинское знамя» колхозының саңғы базаһы директоры.
1986 йыл — Первомайский урта мәктәбенең физкультура уҡытыусыһы, «Арыҫлан» совхозының ВЛКСМ комитеты секретары.
1986—1988 йылдарҙа — «Арыҫлан» совхозының хәүефһеҙлек техникаһы буйынса инженеры.
1988—1990 йылдар КПСС-тың Мәләүез ҡала комитеты инструкторы.
1990—1992 йылдар — Мәләүез ҡалаһының Халыҡты көнкүреш хеҙмәтләндереү һөнәри училищеһының баш инженеры.
1992—1998 йылдар — Мәләүез ҡалаһының «Весна» ПТОП директоры.
1998—2001 йылдар — Мәләүез ҡала Хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары.
2001—2003 йылдар — «Весна» ЯСЙ-е директоры.
2003—2009 йылдар — Мәләүез ҡалаһы һәм районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары.
2009—2017 йылдар Башҡортостан Республикаһының Салауат муниципаль районы хакимиәте башлығы.
2018 йылдан Башҡортостан Республикаһының Милли архивы Дәүләт ҡаҙна учреждениеһы директоры.

# Хәйретдинов Ғәлей Ғәләүетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Башҡортостан Республикаһының хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре» (2005).
* Башҡортостан Республикаһы Президентының Почёт грамотаһы
# Ларина Прасковья Фоминична

Ларина Прасковья Фоминична (1922, хут. Шиян, Ровенск улусы, өйәҙе Острогожский өйәҙе, Воронеж губернаһы, СССР — ?) — Краснодар крайы Кавказ районының «Восток» колхозы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

# Ларина Прасковья Фоминична
## Биографияһы

Ларина Прасковья Фоминична 1922 йылда Воронеж губернаһының Ровенский улусы Острогожский өйәҙенең Шияны утарында (хәҙерге Белгород өлкәһе Ровенск районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса урыҫ.
Ларина Прасковья Фоминична 1933 йылда ғаиләһе менән бергә Темижбекский станицаһына күсеп килә унда урындағы мәктәпте тамамлай. Кубанды немец-фашист оккупацияһынан азат иткәндән һуң, ул 1943 йылда урындағы «Восток» колхозының комсомол-йәштәр баҫыусылыҡ бригадаһын етәкләй.
Бөйөк ватан һуғышы тамамлағандан һуң, Ларина Прасковья Фоминична колхозда иҫәпсе булып эшләй, һуңынан алмаш һауынсы, артабан даими нигеҙҙә һауынсы булып китә. Ете йыллыҡ (1959—1965) эш һөҙөмтәләре буйынса райондың иң яҡшы һауынсыһы булып таныла һәм ул Ленин ордены менән бүләкләнә. 1973 йылда һәр һыйырҙан 4200 килограмм һөт алыу буйынса йөкләмәһен тулыһынса үтәй; район малсылары араһында социалистик ярышты ойоштороуҙың инициаторы була.
1973 йылдың 6 сентябрендә СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы «бөтә союз социалистик ярышында өлгәшкән, аҙыҡ-түлекте етештереү буйынса планды арттырып үтәүҙә күрһәткән ҡыйыулығы һәм малдарҙы 1972—1973 йылдарҙың ҡышҡы осорона яҡшы әҙерләүҙәге оло уңыштары өсөн» Ларина Прасковья Фоминичнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла һәм ул Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
Кубандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (09.01.1996). Темижбекский станицаһында йәшәй. 2 тапҡыр Ленин ордены (22.03.1966, 06.09.1973) һәм башҡа миҙалдар менән бүләкләнә.

# Ларина Прасковья Фоминична
## Иҫкәрмә

* 1 2 3 4 5 С. Кузоватов. Ларина Прасковья Фоминична (билдәһеҙ). «Герои страны» сайты. Дата обращения: 28 апрель 2020.
# Кобельма

Кобельма — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кондурча йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кобельма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100006126
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100612
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1855 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1855 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1855 MDCCCLV |
| Юлиан стилендә | 1854—1855 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2607—2608 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7363—7364 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5615—5616 ה'תרט"ו — ה'תרט"ז |
| Мосолман календары | 1271—1272 |
| Боронғо әрмән календары | 1304 ԹՎ ՌՅԴ |
| Ҡытай календары | 4551—4552 甲寅—乙卯 синий тигр — синий заяц |
| Эфиопа календары | 1847—1848 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1911—1912 |
| - Шака самват | 1777—1778 |
| - Кали-юга | 4956—4957 |
| Иран календары | 1233—1234 |
1855 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Ярёнга

Ярёнга — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 281 км.

# Ярёнга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023153
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002315
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Даръя

Даръя́ — сиге күренмәгән бик ҙур һыу, бик ҙур йылға.

# Даръя
## Күсмә мәғәнәләре

1. Нимәнеңдер күплеге, сикһеҙлеге, киңлеге: даръя кеүек күл; нефть даръяһы
* Ғилемлелек — даръялыр (Аҡмулла).
* Тормош — икһеҙ-сикһеҙ даръя (Мөхөтдин Тажи).
* Күҙ йәштәре даръя булып аҡты
2.Күҙ даръя — тейешен дә, тейеш түгелен дә күреп барыу

# Даръя
## Даръя һүҙе — атамаларҙа

Ҙур йылға мәғәнәһендә ул Урта Азиялағы киң билдәле Амударъя, Һырдаръя (Сырдаръя), Ҡашҡадаръя, Сурхандаръя атамаларында ҡулланылған. Урта Азияла «даръя» һүҙе менән барлыҡҡа килгән йылға атамалары йыш осрай.
Башҡорттарҙа Һырдаръя Һыр тигән атама менән дә билдәле. Был атама менән ул башҡорт тарихына ла инеп ҡалған һәм уға бағышланған ошо исемле Һыр тигән йыр ҙа бар.
# Карасёв Алексей Иванович (шағир)

Карасёв Алексей Иванович (12 март 1910 йыл — 21 июль 1980 йыл) — мокша яҙыусыһы һәм шағиры; 1939 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Карасёв Алексей Иванович (шағир)
## Биографияһы

Алексей Иванович Карасёв 1910 йылдың 12 мартында Пенза губернаһы Чембарский өйәҙе Карасёвка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1930 йылда Саранскиҙа педагогия техникумын тамамлаған; уҡытыусы булып эшләгән, журналист булып хеҙмәт иткән.
Тәүге шиғырҙары 1930 йылда Саранск, Һамар, Мәскәү матбуғат баҫмаларында донъя күрә. Алыҫ Көнсығышта Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт иткән ваҡытында «Тымыҡ океан комсомолецы» гәзитендә әҫәрҙәре баҫыла.
Шиғри әҫәрҙәре менән бер рәттән нәфис прозаһын да баҫтырған. Муҡшы телендәге тәүге хикәйәләр йыйынтығы — «Чуднай баҡсаһы» («Һоҡландырғыс баҡса», 1939). 1940 йылда айырым китап итеп шиғри әҫәрҙәрен — "Шиғырҙар һәм поэмалар"ын сығарған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла яҙыуҙан туҡтамаған. «Иван Казарин» (1946) хикәйәһе уңышлы. Автор хәл-торош көсөргәнешлеген аныҡ күрһәткән художестволы деталдәрҙе оҫта ҡулланған. Күп инә. Хикәйәләүгә күп ваҡиғалар ингән, ләкин улар таралған яҡтылыҡ тәьҫораттары ҡалдырмай, сөнки барыһын да герой үҙе кисергән һәм уның эске донъяһын, илһөйәр кеше холҡоноң төп һыҙаттарын тәрән итеп асып бирә. 1947 йылда «Минь улеме солдатт» («Беҙ һалдат булдыҡ») драматик повесы нәшер ителгән.
Һуғыштан һуңғы ижады заман темаһына бағышланған. «В краю дубрав» (1956) шиғырҙар йыйынтығын, «Березовское лето» (1961) повесын, «Стешина сирень» (1961) хикәйәләр йыйынтығын сығарған. «Муҡшы» журналында, «Әҙәби Мордовия» альманахында баҫылған.
1980 йылдың 21 июлендә Пенза ҡалаһында вафат була. Новозападный зыяратында ерләнгән.

# Карасёв Алексей Иванович (шағир)
## Әҫәрҙәре

* Сочинения: Чудный сад. — Саранск, 1939
* Стихи и поэмы. — Саранск, 1940
* В краю дубрав. — Саранск, 1956
* Золотая нива. — Пенза, 1958
* Песни золотой сосны. — Пенза, 1963
* Стешина сирень. — Пенза, 1961
* Снег на яблонях. — Саратов, 1971
* Родниковый воздух. — Саратов, 1978