yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мокрая Чеварда

Мокрая Чеварда — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алатырь йылғаһының һул ярына тамағынан 240 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мокрая Чеварда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000037836
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003783
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Синявская Ольга Александровна

Синявская Ольга Александровна (1924—2006) — СССР һәм Рәсәй табип-педиатры, ғалим һәм педагог; медицина фәндәре докторы, профессор.
300-ҙән ашыу фәнни эштәр, шул иҫәптән 3 монография авторы

# Синявская Ольга Александровна
## Биографияһы

Ольга Александровна Синявская 1924 йылдың 14 декабрендә тыуған.
Юғары уҡыу йортон тамамлау менән Свердловск дәүләт медицина институтында (хәҙер Урал дәүләт медицина университеты, УГМИ) илле йыл дауамында эшләй, унда утыҙ йылдан ашыу госпиталь педиатрия кафедраһы мөдире, ул артабан педиатрия факультетының балалар ауырыуы кафедраһы тип атала . 1964—1968 йылдарҙа, доцент, медицина фәндәре кандидаты булараҡ, балалар ауырыуҙары пропедевтикаһы кафедраһы мөдире булып эшләй. 1968 йылда «Материалы по изучению этиологии, патогенеза, клиники и терапии экссудативного диатеза у детей» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
О. А. Синявская етәкселегендә кафедрала аллергия, гастроэнтерология, нефрология, эндокринология, иммунология, иртә йәштәге балаларҙа дистрофия һәм анемия, балаларға махсуслаштырылған ярҙам ойоштороу проблемалары буйынса кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары планында фәнни-тикшеренеү эштәре башҡарыла. Уның етәкселеге аҫтында бөтәһе 30 кандидатлыҡ һәм 6 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана
Урал дәүләт медицина университетының ғалим-педиатрҙарының берлектәге фәнни һәм практик эшмәкәрлеге Уралда һәм илдә аллергодерматоз балаларға махсуслаштырылған ярҙамды ойоштороуҙы камиллаштырыуҙа сағылыш таба. Аллергодерматоз балаларға Свердловск махсуслаштырылған үҙәгенә оҡшаш -үҙәктәр Новосибирск, Тверь, Калиниград, Мурманск, Норильск, Владтвосток һәм Иркутск ҡалаларында ойошторола.
Ольга Синявская «Вестник педиатра» журналының редколлегия ағзаһы булып тора, съездарҙа, конгрестарҙа, балалар проблемаһы буйынса конференцияларҙа, шул иҫәптән халыҡ-ара конференцияларҙа ҡатнаша. Ул лекциялар уҡый һәм практик дәрестәр үткәрә — йәш ғалимдар һәм студенттар менән белемен уртаҡлаша. Педиатрия факультеты деканы була, һәм күп йылдар дауамында педиатрия һәм кардиология буйынса диссертация советы рәйесе, педиатрия буйынса проблема комиссияһының рәйесе, шулай уҡ балалар табиптары йәмғиәтенең рәйесе булып тора
2006 йылда Екатеринбургта вафат була.
Ольга Александровна Синявская «РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре» маҡтаулы исеменә лайыҡ булған, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, миҙалдар, шул иҫәптән «Хеҙмәт батырлығы» өсөн миҙалы менән бүләкләнә.
11 декабрҙә 1-се Свердловск Өлкә балалар клиник дауаханаһында О.А.Синявскаяның тыуыуына 90-йыллыҡ уңайынан мемориаль таҡта асыу тантанаһы үтә.
# Соҡйылға

Соҡйылға (рус. Сак-Элга) — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы аша аҡҡан йылға.

# Соҡйылға
## Географияһы

Йылға Мейәс йылғаһының һул ярына тамағынан 532 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Соҡйылға
## Географияһы
### Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә башынан Арғужа һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500812111200003589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200358
* Бассейн коды — 14.01.05.008
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Соҡйылға
## Тарихынан

1822 йылда ҡуйы урмандар араһындағы Соҡйылға туғайҙарында бай алтын сәселмәләре табыла, һәм завод хужаһы Зотов алтын сығартыу маҡсатында тораҡ пункт булдыра. Тап шул йыл Ҡарабаш ҡалаһына нигеҙ һалынған тип иҫәпләнә.
Был йылдар дауамында йылға ныҡ бысрана. Байыҡтырыу фабрикаһының сульфид-силикат ҡалдыҡтар ташлауы арҡаһында яҡынса 100 гектар майҙанда бөтә үҫемлек һәләк була. Хәҙер бында үле массив.
Был урындарҙа борондан алтын соҡой торған булғандар.

# Соҡйылға
## Этимологияһы

Йылғаның атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай аңлата: Сак-Элга (Сак-Елга), Сакъелга — Ҡарабаш ҡасабаһы янындағы был йылғала мәғдән (алтын) соҡоусылар соҡорҙар, йәғни «соҡолған йылға» ҡалдырған, топоним шунан килеп сыҡҡан.
# Үтәбаев Инсур Рәмил улы

Үтәбаев Инсур Рәмил улы (23 август 1979 йыл) — уҡытыусы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2019 йыл).

# Үтәбаев Инсур Рәмил улы
## Биографияһы

Үтәбаев Инсур Рәмил улы 1979 йылдың 23 авгусында БАССР-ҙың Бөрйән районыны Әбделмәмбәт ауылында тыуа. 2001 йылда БДПУ-ны тамамлай. 2001 йылдан алып Килдеғол урта мәктәбе уҡытыусыһы, директоры. 2011 йылдан алып Әбделмәмбәт урта дөйөм белем биреү мәктәбе директоры.

# Үтәбаев Инсур Рәмил улы
## Маҡтаулы исемдәре

* «Башҡортостан Республиканың мәғариф отличнигы» билдәһе менән бүләкләнгән (2011).
* Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2019)
# Кер-Юган

Кер-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хар-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Кер-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027179
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302717
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кузнецов Константин Петрович

Кузнецов Константин Петрович (13 декабрь 1912 йыл — 2 май 1996 йыл) — инженер-төҙөүсе. 1970—1982 йылдарҙа СССР ауыл хужалығы подукттары әҙерләү министры урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының бишенсе, алтынсы һәм етенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1959—1971). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958).

# Кузнецов Константин Петрович
## Биографияһы

Константин Петрович Кузнецов 1912 йылдың 13 декабрендә Өфөлә тыуған.
Юғары белемле, 1931 йылда Өфө төҙөлөш техникумын, 1939 йылда Куйбышев инженер-төҙөлөш институтын тамамлай.
1931 йылда техникумды тамамлағандан һуң, хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Өфөлә 4-се Союзсельстройтреста прораб булып эшләй. 1931 йылдан 1935 йылға тиклем Башспирттрестың капиталь төҙөлөш буйынса бүлек начальнигы булып эшләй. 1939 йылда 3-сө Өфө тресының 2 -се төҙөлөш контораһы начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1945 йылда Черниковка башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары булып раҫлай, 1946 йылда — 5-се Черниковка төҙөлөш-монтаж идаралығы начальнигы, 1947 йылдан 1953 йылға тиклем баш инженер урынбаҫары, 21-се тресы идарасыһы урынбаҫары. Был йылдарҙа трест бөтә эш тарихында ҙур күләмдә төҙөлөш-монтаж эштәрен башҡара. 1953 йылда 21-се төҙөлөш тресы идарасыһы . 1958 йылда — Башсовнархоз төҙөлөшө идаралығы начальнигы, 1968 йылда — Главбашстрой начальнигы. 1970 йылдан алып СССР-ҙың әҙерләүҙәр министры урынбаҫары булып эшләй.
21-се төҙөлөш тресында К. П. Кузнецов нефть эшкәртеү һәм химия сәнәғәте объекттары төҙөлөшөн етәкләй. Уның етәкселеге аҫтында Өфө нефть эшкәртеү заводы, КПСС-тың XXII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводы, «Химпром» производство берекмәһе, синтетик спирт заводы, Башҡорт биохимия комбинаты, Өфө электр лампалары заводы төҙөлә һәм киңәйә. Төҙөлөшө индустрияһы предприятиеларының матди базаһы барлыҡҡа килә: Вельт ағас эшкәртеү комбинаты, Благовещен арматура заводы, 1-се Өфө тимер-бетон заводы һ.б.; кирбес етештереү буйынса завод реконструкциялана; ТЭЦ-3 һәм ТЭЦ-4 төҙөлә.
Төҙөлөштә һәм төҙөлөш материалдары етештереү буйынса ҙур уңыштар ҡаҙанғаны өсөн 1958 йылдың 9 авгусында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән К. П. Кузнецовҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1982 йылдан Константин Петрович хаҡлы ялда
1996 йылдың 2 майында Мәскәүҙә вафат була.

# Кузнецов Константин Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958)
* Ленин ордены (1958),
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1972),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944),
* миҙалдар,
* Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы (1962).

# Кузнецов Константин Петрович
## Хәтер

* Өфөлә К. П. Кузнецов йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Вергас

Вергас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 360 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Вергас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029572
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002957
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ай-Пим

Ай-Пим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пим йылғаһының уң ярына тамағынан 153 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 258 км.

# Ай-Пим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045792
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204579
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Күсей ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Күсей ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# Күсей ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Ойоштороу ваҡыты: 1930 йыл.
Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Беренсе ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә булдырыла. Советҡа Басай, Иҫәнбәт, Туҡтағол, Күсей ауылдары инә, барыһы 1082 кеше. Советтың 1919 йылда һайланған беренсе хеҙмәткәрҙәре — Нәжмитдин Игебаев (рәйесе), Мөхәмәтйән Байназаров (рәйес урынбаҫары), Солтанәхмәт Мусин (сәркәтип) һәм Х. Әхмәтов.
Совет территорияһында «Ирәндек» КПП-һының Күсей һәм Басай бүлексәләре урынлашҡан.

# Күсей ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Ауыл биләмәһе составы
### Ауыл Советы етәкселәре

* Ғәзин И. Ә., Ҡайыпова З. Ш., Исрафилов Х. З., Сөләймәнов С. С., Сәйғәфәров С. Ғ., Ҡыуатов Ш. М., Диәров Я. М., Игебаева Р. С., Зәйнуллин Ә. Х., Байназаров, Ғыуатов Ғ. Ш. һәм башҡалар.
Күсей ауыл Советының адресы: 453644, РБ, Баймаҡ районы, Күсей ауылы, Б. Вәлид урамы, 1-се йорт. Башлығы — Йыһаншина Сәриә Рәшит ҡыҙы.

# Күсей ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр

* Абдрахманова Фәтхиә Шәһәрғәзи ҡыҙы (1971)
* Бикмәтова Шәкирә Ҡотлоәхмәт ҡыҙы (1975)
* Кәримова Рәйхана Шәһиғәли ҡыҙы (1971)
* Мусина гөлниса Фәтхрахман ҡы (1971)
* Исрафилова Яңылбикә Ғимаҙислам ҡыҙы (1975)
* Бүләканова Миңҙебикә Ниғәмәт ҡыҙы (1984)
* Буранғолова Вәлимә Мөжәүир ҡыҙы (1982)
* Фәйзуллина Сәрүәр Садиҡ ҡыҙы (1974)
* Хөснөтдинова Нәзифә Әхмәҙи ҡыҙы (1974).
# Башҡортостан Республикаһының геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейы

Башҡортостан республикаһының геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейы — фәнни-ағартыу һәм уҡытыу-геология үҙәге.

# Башҡортостан Республикаһының геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейы
## Тарихы

Башҡортостан республикаһының геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейы 1934 йылда Башҡорт геология разведкаһы тресты янында төҙөлдө. Музейҙы булдырыу маҡсаты — Башҡортостан республикаһы территорияһында табылған тау тоҡомдары, руда һәм минералдар өлгөләрен һаҡлау .
1981 йылда музейға Өфө үҙәгендә Ленин урамы, 47-се йорт адресы буйынса бина бирелде.
1999 йылда музей геология һәм ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу буйынса идаралағы янында Башҡортостан Республикаһының геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейы статусын алды.

# Башҡортостан Республикаһының геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар музейы
## Музей фондтары

Хәҙерге ваҡытта музейҙа 3000 меңдән ашыу тау тоҡомдары, файҙалы ҡаҙылмалар, минералдар өлгөләре, фауна һәм флораның ташҡа әйләнгән ҡалдыҡтары күргәҙмәгә ҡуйылған.
Башҡорт Урал аръяғындағы баҡыр колчеданы һәм алтын сульфидлы рудалары өлгөләре, Суран ятҡылығы флюориттары, Малай Муйнаҡ һәм Яңы Троицк ятҡылыҡтарының йәшмәләре һәм ҡатламлы кварц өлгөләре, селлаитттың эре өлгөһө күргәҙмәгә ҡуйылған.
Музей экспонаттары иҫәбендә — габбро тәбиғи таштарҙың төрҙәре, долериттар һәм мраморланған эзбисташ.
Музей экспонаттарының дөйөм һаны — 5,5 мең, музей майҙаны — яҡынса 300 кв . м.
Музейҙа 3 зал бар:
* төбәк һәм тарихи геология залы, бында докемрийҙың үрге тоҡомдары киҫелештәре, таулы Уралдың рифей тоҡомдары тәҡдим ителә;
* файҙалы ҡаҙылмалар залы;
* төҫлө таштар һәм минералдар залы. Бында Башҡортостан Республикаһында осрай торған декоратив таштарҙан төҙөлгән геология-структуралы карта ҡуйылған.
Музейҙы төҙөүҙә геологтар һәм ғалимдар Ф. Ф. Чебаевский, В. К. Яшнева, Р. Г. Орлова, Г. Ш. Жданов һ.б. ҙур өлөш индерҙеләр. Шулай уҡ музейға Башҡорт төбәк геология идаралығы начальнигы Латыш В. М., «Башкиргеология» ПГО-ның генераль директоры Попов В. М., Башҡортостан Республикаһы геология дәүләт комитеты рәйесе Мәһәҙиев Б. Д., Башҡортостан Республикаһы буйынса ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу идаралығы начальнигы Хәмитов Р. Ә., Башҡортостан Республикаһы экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу министры Шәйәхмәтов И. Ә. ярҙам иттеләр.
# Ҡыҙыл яҙ сауҡалығы

Ҡыҙыл яҙ сауҡалығы, шулай уҡ «Весна» йәки Краснокутск сауҡалығы — урман паркы. Ростов өлкәһендә, Новочеркассктан көнбайыштараҡ урынлашҡан. Сауҡалыҡтан алыҫ түгел, «Черёмушки» микрорайоны ята. Ҡыҙыл яҙ сауҡалығы — урындағы әһәмиәттәге һаҡланыусы тәбиғәт ҡомартҡыһы. Ростов өлкә советының 87-се номерлы ҡарары менән (22.04.1992)һаҡ аҫтына алынған. Тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтенән тыш, мәҙәни һәм ял итеү урыны ла.

# Ҡыҙыл яҙ сауҡалығы
## Тарихы

1880 йылда башлап нигеҙләнгән. Атаман Краснокутский Николай Александрович хөрмәтенә сауҡалыҡҡа Краснокутский атамаһы бирелә.
1913 йылда бында туберкулез менән сирләүселәр өсөн санаторий асыла. Совет осоронда сауҡалыҡтың атамаһын Ҡыҙыл яҙ тип үҙгәртәләр.
1940-сы йылдарҙа ағастарҙы ҡырҡыу һөҙөмтәһендә сауҡалыҡ ҙур ғына зыян күрә.
1942—1943 йылдарҙа был урынды Румыния һәм Германия хәрбиҙәре өсөн зыяратҡа әйләндерәләр. Сауҡалыҡтың баштағы майҙаны 50 гектар була. 1992 йылға сауҡалыҡтың майҙаны 44 гектар тәшкил итә. Сауҡалыҡта афган һуғышында ҡатнашыусыларға һәйкәл ҡуйылған.
2012 йылда был урман паркының торошон асыҡлау ойошторола.
2014 йылда ҡала властары субботниктар ойоштора. Һуҡмаҡтар, баҫҡыстар, эскәмйәлар ҡуйыла. Яҡтылыҡ үткәрелә. 60 төп артыш ултыртыла. Клумбаларҙы һуғарыу ҡоролмалары ҡуйыла. Афган һуғышсыларына арналған һәйкәл алдына пушка ҡуйыла һәм мәңгелек ут ҡабыҙыла.
Өлкәндәр өсөн ике спорт майҙаны, балалар өсөн уйын майҙансығы эшләйҙәр. 2015 йылға сауҡалыҡты тергеҙеү эштәре ойошторола. Биләмәгә инеү урыны ремонтлана.

# Ҡыҙыл яҙ сауҡалығы
## Һүрәтләмә

Һаҡланыусы зонала дардар ағасының (ясень) ике төрө үҫә: ябай дардар һәм ланцет япраҡлы дардар. Бында, шулай уҡ, имән, шыма ҡарама, тәбәнәк ҡарама, өс энәле гледичия үҫә.Аҡ акация, алыча, ҡарағай, күгән, муйыл, энәлек, саған, тирәк, слива ултыртылған. Урман эсендә ҡара мәрүәр (Бузина чёрная, лат. Sambucus nigra), һары акация (Карагана древовидная, лат. Caragana arborescens) һәм скумпия (лат.Cotinus coggygria) үҫә. Сауҡалыҡҡа зыян килтереүсе сәбәптәр: ағастарҙы ҡырҡыу, сирҙәр һәм ҡоротҡостар. 2012 йылда торошо насар була. Сүп-сар, һынған ағастар, шырлыҡтар ҡаплаған була. Ҡыҙыл яҙ сауҡалығы берҙән бер иң ҙур урман паркы булып тора. Әммә уны төҙөкләндереү өсөн етерлек аҡса бер ҙә бүленгәне юҡ. Шуға аллеялар асфальтланмаған. Биләмә айҙар буйына ҡыйлы ятырға мөмкин.
* Фотогалерея
# Кассайга 1-се

Кассайга 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кассайга йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кассайга 1-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025746
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202574
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йәнгел (ҡасаба)

Йәнгел — (рус. Янгельский) - Рәсәй Силәбе өлкәһенең Агаповка районындағы ҡасаба. Йәнгел ауыл биләмәһе административ үҙәге.

# Йәнгел (ҡасаба)
## Географияһы

Силәбе өлкәһенең көньяҡ-көнбайышында, Яйыҡ йылғаһының уң ярында, Оло Йәнгел йылғаһы тамағына яҡын урында, төбәк үҙәге Агаповка ауылынан 20 км көньяҡ-көнбайыштараҡ, диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә урынлашҡан.

# Йәнгел (ҡасаба)
## Тарихы

Был төбәккә, Силәбе өлкәһенең көньяғындағы башҡа биләмәләр кеүек үк, XIX быуат уртаһында ғәскәри казак постары булараҡ казактар килеп урынлашҡан.
Йәнгел дә 1740—1743 йылдар араһында Ырымбур сик һыҙатында хәрби пост рәүешендә ойошҡан. 1871 йылда баҫылып сыҡҡан "Ырымбур губернаһының кеше йәшәгән урындары исемлеге"ндә Йәнгел станица булараҡ телгә алына.

# Йәнгел (ҡасаба)
## Этимологияһы

Станица Оло Йәнгел йылғаһы буйында урынлашҡан һәм башта, башҡа ғәскәр постары кеүек үк, номер менән генә йөрөтөлгән. Исем атарға бойороҡ бирелгәс, казактар уны йылға исеме буйынса Янгельский тип атай башлаған. Йәнгел йылғаһына атама антропоним — боронғо башҡорт исеме Йәнгилдән алып ҡушылған булыуы ихтимал."Башҡорт исемдәре" белешмәһендә Йәнгил исеменә шундай бирелә: Йәнгил (фарс., баш.) — йән+гил (кил). Шулай уҡ Йәнгил тигән йылға, ауыл исемдәре бар тип аңлатыла.

# Йәнгел (ҡасаба)
## Халҡы
### Енси составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ҡасаба халҡының 47,8%-ын ир-егеттәр 52,2%-ын ҡатын — ҡыҙҙар тәшкил иткән.

# Йәнгел (ҡасаба)
## Халҡы
### Милли составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ҡасаба халҡының милли структураһынрустар тәшкил иткән — 78 %.

# Йәнгел (ҡасаба)
## Инфраструктураһы

Ауылда А. К. Филатов исемендәге урта мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, ауыл медицина амбулаторияһы һәм почта бүлеге бар.

# Йәнгел (ҡасаба)
## Урамдары

Ҡасабала 8 урам һәм 2 тыҡрыҡ бар.
# Әл-Исра сүрәһе

Әл-Исра сүрәһе (ғәр. الإسراء‎, Төндә күсереү ) — Ҡөрьән Кәримдең 17 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 111 аяттан тора.

# Әл-Исра сүрәһе
## Транскрипцияһы

110. Ҡули-дғүүллааһа әүи-дғүү-ррахмәәнә әййәм мәә тәдғу фәләһүл-әсмәә`үлхүс-нәә үә ләә тәджһәр бисаләәтикә үә ләә түхаафит биһәә үәбтәғыи бәйнә ҙәәликә сәбиилә.
111. Үә ҡулил-хәмдү лилләәһилләҙии ләм йәттәхыиҙ үәләдәү-үә ләм йәкүл-ләһү шәриикүң фил-мүлки үә ләм йәкүл-ләһү үәлиййүм минә-ҙҙүлли үә кәббирһү тәкбиира.
# Вода (Пинега ҡушылдығы)

Вода — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Вода (Пинега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038290
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003829
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сухая Палатовка

Сухая Палатовка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 589 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сухая Палатовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008023
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000802
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үсҡаныш

Үсҡаныш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нөгөш йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Үсҡаныш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Йомағужа һыуһаҡлағысынан Салауатҡа тиклем, Нөгөш йылғаһын (башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200412111100018039
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101803
* Бассейн коды — 10.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Ҡыҙылбай

Кесе Ҡыҙылбай (рус. Малокызылбаево) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Әләгәҙ ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 75 кеше. Почта индексы — 452558, ОКАТО коды — 80242805006.

# Кесе Ҡыҙылбай
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 14 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әләгәҙ): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимск): 120 км

# Кесе Ҡыҙылбай
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Кесе Ҡыҙылбай (урамы) — рус. Малокызылбаево ( улица )
# Кесе Мышья

Кесе Мышья — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Мышья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031389
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103138
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1