yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Няд-Вэр-Шор

Няд-Вэр-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Няд-Вэр-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067906
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006790
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Ырғыҙ

Оло Ырғыҙ - рус. Большо́й Ирги́з(Иргиз) — Рәсәйҙең Һамар һәм Һарытау өлкәләрендәге йылға, Волга йылғаһының һул ҡушылдығы.

# Оло Ырғыҙ
## Ҡушылдыҡтары

(тамағынан алыҫлыҡ)
* 19 км: Маянга (балка Мокрая Маянга)
* 88 км: Малый Кушум
* 128 км: Большой Кушум (Кушум)
* 239 км: Саҡма
* 273 км: Толстовка
* 293 км: Клопиха
* 360 км: Рубежка
* 406 км: Кәмәлек
* 425 км: Сестра
* 468 км: Тепловка
* 472 км: Сухая Овсянка
* 476 км: Овсянка
* 493 км: Мокрая Овсянка
* 528 км: Вязовка
* 567 км: Ҡаралыҡ
* 585 км: Журавлиха
* 590 км: Ҡоро Ырғыҙ
* 600 км: Гусиха
* 614 км: Большая Глушица
* 632 км: Таллы
* 638 км: Росташи
# Боған

?Боған :
Күгәл (ата өйрәк) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ҡаҙ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Өйрәктәр |
| Ырыу: | Боғандар |
| Төр: | Боған |
Латинса исеме :
Bucephala clangula (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175141 NCBI 107022 |
Боған (рус. Гоголь, лат. Bucephala clangula) — тундра һыҙатында йәшәй, ите ашалмай торған ҡош.

# Боған
## Ҡылыҡһырлама

Һуна өйрәктән бәләкәйерәк. Яңғы. парлашып йәки күмәкләшеп йәшәйҙәр. Яҡшы сума. Ата өйрәктең башы, ҡанаттары, ҡойроғо ҡара. Кәүҙәһенең аҫҡы өлөшө һәм яуырындарындағы киң һыҙыҡ аҡ. Ике яҡлап суҡышы төбөндә аҡ таптар бар. Инә ҡоштоң һәм яҙлы-көҙлө ата өйрәктең башы, һырты, ҡойроғо һорғолт көрән, ҡалған өлөшө аҡ. Суҡыштарының төбөндә аҡ тап булмай. Ҡарасабандан аҡ түше һәм суҡышы төбөндәге таптар менән айырыла.

# Боған
## Тауышы

Ҡарлыҡҡан тауыш сығара:"ҡрра-ҡрра".

# Боған
## Туҡланыуы

Һыу үҫемлектәре һәм бөжәктәрҙе ашай.

# Боған
## Йәшәү рәүеше

Урман аша үткән йылғаларҙа, урмандағы күлдәрҙә йәшәй. Һыу үҫемлектәре һәм бөжәктәре ашай. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ағас ҡыуыштарында оялай. 5—11 бөртөк йәшкелт зәңгәр йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар
# Будкивка

Будкивка (укр. Будківка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Погребище һәм Липовец райондары аша көньяҡҡа табан аға. Собтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 15 километр. Бассейн майҙаны - 115 км².
# Карамзин Николай Михайлович

Николай Михайлович Карамзин (1 (12) декабрь 1766 йыл — 22 май (3 июнь) 1826 йыл) — тарихсы, сентиментализм дәүеренең билдәле, «рус Стерны» тип аталған рус әҙәбиәтсеһе. Рәсәй тарихы буйынса дөйөмләштерелгән беренсе хеҙмәт — «Рәсәй дәүләте тарихын» (1-12-се томдар, 1803—1826) булдырыусы. "Московский журнал"дың (1791—1792) һәм «Вестник европы» (1802—1803) баҫмаларының мөхәррире. Тулы хоҡуҡлы статский советник.
Карамзин тарихҡа урыҫ әҙәби теленең реформаторы булараҡ инә. Уның ижеге галлия ысулына еңел, әммә туранан-тура алыу урынына Карамзин телде калькалар менән тулыландыра. Нәҡ ул «сәнәғәт», «туплау», «әхлаҡи», «эстетик», «дәүер», «сәхнә», «гармония», «һәләкәт», «киләсәк» һүҙҙәре менән байыта.

# Карамзин Николай Михайлович
## Биографияһы

Николай Михайлович Карамзин 1766 йылдың 1 (12) декабрендә Карамзинка ырыу ауылында (икенсе версия буйынса Ырымбур өлкәһенең Каразиха (Михайловка) ауылында) тыуа. Атаһының — отставкалағы капитан, Сембер дворяндарынна булған Михаил Егорович Карамзин (1724—1783) (татарса Ҡара мырҙанан алынған) һәм әсәһе — Пазухина Екатерина Петровна усадьбаһында үҫә.
Тәүге белемдеСимбирскиҙа шәхси пансионда ала. 1778 йылда Мәскәүгә, Мәскәү университеты профессоры М. И. Шаден пансионына ебәрелә. Бер үк ваҡытта 1781—1782 йылдарҙа университетта И. Г. Шварц лекцияларына йөрөй.
1781—1784 йылдарҙа Карамзин Преображенский лейб-гвардия полкында хеҙмәт итә, унан поручик чинында отставкаға сыға. Тәүге әҙәби тәжрибәләре хәрби хеҙмәте ваҡытына тура килә. Отставканан һуң бер ни тиклем Симбирскиҙа йәшәп ала, һуңынан — Мәскәүҙә. Симбирскиҙа булғанда «Золотой венец» масон ложеһына инә, Мәскәүгә килгәс өс йыл дауамында (1785—1789) «Дружеское учёное общества» ағзаһы була.
# Сибайский рабочий (гәзит)

Сибайский рабочий — Сибай ҡалаһының ижтимағи-сәйәси гәзите.

# Сибайский рабочий (гәзит)
## Тарих

Сибай барлыҡҡа килеү менән ҡала гәзите булдырыла. Ҡала етәкселегенең үтенесен ҡәнәғәтләндереү йөҙөнән КПСС Үҙәк Комитетының РСФСР буйынса бюроһы үҙенең 1957 йылдың 18 февралендәге махсус ҡарары менән Сибайҙа гәзит сығарырға рөхсәт бирә.
Шул уҡ йылда Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 4 апрелдәге күрһәтмәһенә ярашлы, Сибай ҡала типографияһы ла ойошторола. «Сибайский рабочий» гәзитенең тәүге һаны 1957 йылдың 29 июнендә 3069 дана тиражы менән донъя күрә, уға мөхәррир М. М. Баранов ҡул ҡуя.
Тәүге штаттағы корреспондент Виктор Кузин була. Тәүге һанда киләсәккә ҡуйылған маҡсаттар хаҡында КПСС-тың ҡала комитетының беренсе секретары Виктор Васильевич Любушкин сығыш яһай.
1957 йылдың 22 сентябренән гәзитте Серафим Яковлевич Вайсман мөхәррирләй. Ошо ваҡытта бина, кадрҙар мәсьәләһе хәл ителә. Гәзит тиражы 4000 данаға тиклем күтәрелә.
1962 йылда Сибайҙа территориаль колхоз-совхоз сәнәғәт идараһы төҙөлә, уның өсөн «Һаҡмар» гәзите нәшер ителә башлай, Сибай ҡалаһында, Баймаҡ, Әбйәлил райондарына тарала. «Сибайский рабочий» гәзите ябыла. Райондарҙы ҙурайтыу килеп сыҡмай, һәм «Һаҡмар» гәзитенең кәрәклеге лә бөтә. «Сибайский рабочий» гәзитен ҡайтанан 1965 йылдың 1 апрелендә сығара башлайҙар. Коллективты Һиҙиәт Садыҡ улы Күсәбаев етәкләй.
1969—1972 йылдарҙа Роберт Абдулла улы Нагаев, 1972—1978 йылдарҙа Михаил Сергеевич Ильюхин, 1978—1983 йылдарҙа Владимир Васильевич Коротаев мөхәррир булып хеҙмәт итә.
XX быуаттың 80-90 йылдарында гәзитте Мәүлиҙә Мөхтәр ҡыҙы Яҡупова мөхәррирләй. Үҙгәрештәр заманы, асыҡлыҡ ваҡытында гәзит тиражы күтәрелә, 14 мең данаға баҫа. Мөхәррир Нур Ғәйнислам улы Үзбәков ваҡытында (1992—2001) техник яҡтан үҙгәрештәр була, редакцияның үҙендә йыйып, вёрсткаларға ярҙам иткән компьютер үҙәге асыла, гәзиткә үҙ аллы яҙыу, таратыу ойошторола.
«Сибайский рабочий» аҙнаһына дүрт тапҡыр сыға башлай.
2002 йылда коллективты Зөһрә Фәрғәт ҡыҙы Сәйетҡолова етәкләй. Гәзиттең дизайны үҙгәрә. Редакция ул ваҡытта төрлө социаль яҡлы сығыштар яһай, саралар үткәрә. Ҙур иғтибарға «Тотҡарлыҡһыҙ мөхит» акцияһы лайыҡ була, сөнки физик яҡтан мөмкинселектәре сикле кешеләрҙең йәшәйештәрен хәстәрләй. «Көмөш коньки» конкурсы яңыртыла, фигуралы шыуыуҙы үҙ иткән уҡыусылар араһында ярыштар үткәрелә. Редакция йәш төркөмдәр сығыштарын ойоштороп, концерттар үткәрә.
2008 йылдың сентябренән коллективты Ишбирҙина Гөлнәзирә Роберт ҡыҙы етәкләй, быға тиклем ул гәзиттә сәнәғәт, транспорт һәм бәйләнеш бүлеге мөдире була.
2012 йылдың майында директор (баш мөхәррир) булып Азаматов Самат Булат улы тәғәйенләнә.
Әлеге көндә «Сибайский рабочий» гәзите уңышлы эшләп килә.
2012 йылдан гәзиттең сығыу һаны күбәйә. Бөгөнгө көндә гәзит аҙнаһына дурт тапҡыр, 6000 меңдән ашыу дана менән сыға.

# Сибайский рабочий (гәзит)
## Маҡтаулы исемдәр

Хаҡлы ялда булыусы Людмила Оглобличева һәм Людмила Самарцева «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат хеҙмәткәре» исемен йөрөтә.
# Ырау (Инйәр ҡушылдығы)

Ырау (рус. Рау) — Башҡортостандағы (Рәсәй) тау йылғаһы. Башҡортостан биләмәләрендә аға. Ул Көьяҡ Уралдың иң бейек таулы өлөшөндә аға, тәбиғәте лә тау йылғаларына хас. Яҙҙарын ҡар һыуҙарынан, ямғырлы йылдарҙа яуым-төшөмдән таша. Тау-таш араһынан аҡҡан йылғаларға хас булғанса, шаршылары күп. Йылға Белорет районы Инйәр йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ырау (Инйәр ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019812
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101981
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Ырау (Инйәр ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Йылғаның атамаһы урыҫса Рау тип йөрөтөлә. Башҡортса атамаһы Ырау, урыҫ грамматикаһына ярашлы, һүҙ башында «Ы» хәрефе булмай тип, шулай яҙып алып киткәндәр. Башҡорт телендәге «Ырамлы» «Ырап барған» тигән һүҙҙәрҙең синонимы, тотҡарлыҡһыҙ тигән мәғәнә бирә.
Күрше Архангел районы менән сиктәш шулай уҡ Ыраутау тигән һырт та бар. Шул тауҙағы тимер юл станцияһы ла «Ыраутау» (Равтау) тип атала.
# Пеновка

Пеновка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шарна йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Пеновка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012922
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001292
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Каамга

Каамга — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сумульта йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Каамга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100646
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рябинин Алексей Валерьевич

Рябинин Алексей Валерьевич (3 апрель 1970 йыл) — Рәсәйҙең иҡтисадсы ғалимы, Иҡтисади һәм сәнәғәт идара институты ректоры (1995—2012), Иҡтисад һәм социаль мөнәсәбәттәр институты ректоры (2006—2009), Мәскәү ҡала думаһы депутаты (2009—2014), Иҡтисади һәм социаль тикшеренеүҙәр институтының генераль директоры (2015 йылдан), Рәсәйҙә эшкуарҙар хокуҡтарын яҡлау вәкаләтлегендә автор һәм патент хоҡуғы, интелектуаль милек буйынса Омбудсмен (2019), балалар яҙыусыһы.

# Рябинин Алексей Валерьевич
## Биографияһы

1970 йылдың 3 апрелендә Владимир өлкәһе Муром ҡалаһында тыуған. 1993 йылда «Микроэлектроника» специальносты буйынса Мәскәү физика-техник институтының аэрофизика һәм космик тикшеренеүҙәр факультетын тәмамлай. по специальности «Микроэлектроника».
1996—1998 йылдарҙа — «Станкобизнес» АЙ генераль директоры.
1998 йылдан 2012 йылдың декабренә ҡәҙәр — Иҡтисад һәм сәнәғәт идара институты ректоры. ИЭУП ректоры вазыйфаһында эшләгәне өсөн 1998 йылда Россия Президенты II дәрәҗә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы тапшырҙы.
2003 йылның ғинуарынан 2009 йылдың декабренә ҡәҙәр — Иҡтисад һәм социаль мөнәсәбәттәр институты ректоры булып эшләй.
2014 йылдың сентябрендә Мәскәү ҡалаһының Хеҙмәт һәм халыҡты эш менән тәьмин итеү департаменты етәксеһе урынбаҫары вазыйфаһына тәғәйенләнә. Ошо вазыйфала 2015 йылдың июненә тиклем эшләй.
2015 йылдан — Иҡтисадый һәм социаль тикшеренеүҙәр институты генераль директоры..

# Рябинин Алексей Валерьевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Икҡтисад фәндәре докторы. «Халыҡ хужалығы иҡтисады һәм идараһы» специальносты буйынса диссертация советы рәйесе (2003—2009 йылдар),. «Федератив мөнәсәбәттәр һәм региональ социаль-иҡтисади сәйәсәт» (1999—2007 еллар), «Россия Федерацияһында сәнәғәт сәйәсәте» (2007 йылдан бирле), «Россия Федерацияһында ерле үҙидара» фәнни журналдарының редакция советы рәйесе.
1996 йылда «Дәүләттеке булмаған пенсия фондтарының заманса торошо һәм үҫеш перспективалары» темаһына иҡтисадый фәннәр буйынса(«Икҡтисад һәм халыҡ хужалығы менән идарә итеү») кандидатлыҡ диссертацияһын яҡланы.
2000 йылда шул ук специальность буйынса «БДБ иҡтисади киңлегендә пенсия системаларының трансформация һәм тотроҡлолок механизмдары» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡланы. Рябинин А .В. үҙенең докторлыҡ диссертацияһында милли пенсия системаларын трансформациялаү проблемаһына яңа алым эшләне.
2001—2002 йылларҙа А. В. Рябинин редакцияһында Россия Федерацияһының тораҡ пункттары һәм региондары тураһында «Вся Россия» ике томлы фәнни энциклопедия нәшер ителде.
# Әлүк Батыршин

Әлүк Батыршин — хәрби хеҙмәткәр. Штабс-капитан.

# Әлүк Батыршин
## Биографияһы

Поручик Батырша ғаиләһендә яҡынса 1773 йылда тыуған. Сығышы менән Ырымбур губернаһы Нуғай даруғаһы Юрматы улусы Аллағыуат ауылынан (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат ҡалаһы составында).
1790 йылдан Мәскәү гренадер полкында, 1796 йылдан лейб-гвардия Павлов полктарында хеҙмәт итә. Күрһәткән хәрби хеҙмәттәре өсөн 1804 йылда — унтер‑офицер, 1810 йылда — фельдфебель, 1812 йылда — подпоручик, 1813 йылда — поручик званиеларын ала.
1794 йылда Тадеуш Костюшко етәкселегендәге поляк ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнаша.
1799 йылда Францияға ҡаршы Икенсе коалиция һуғышы сиктәрендә, Голландияла рус-инглиз экспедицияһы алыштарында ҡатнаша.
1805 йылда Рәсәй-Австрия-Франция (Өсөнсө коалиция) һуғышы алыштарында ҡатнаша.
1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнаша.
1815 йылда отставкаға китә. Батыршиндар дворян нәҫеленә нигеҙ һала.

# Әлүк Батыршин
## Ғаиләһе

Улдары:
* Искәндәр (1820—?) — педагог.
* Сөләймән (1825—?) — тәржемәсе.
* Мөхәмәтҡунафи (1833—1912) — табип.
* Ибраһим (1836—?) — 1855 йылда Ырымбур Неплюев хәрби училищеһын тамамлай.
* Йыһангир — 1869 йылда Ырымбур Неплюев хәрби гимназияһын тамамлай.
# Шарль Азнавурҙың йорт-музейы

Шарль Азнавурҙың йорт-музейы — әрмән сығышлы француз шансон башҡарыусыһы Шарль Азнавурҙың Еревандағы йорт-музейы. 2011 йылда асыла. Биш ҡатлы бинала, «Каскад»тың юғары ҡатында урынлашҡан. Музейҙан тыш, комплексҡа асыҡ һауалағы концерт залын һәм Шарль Азнавурҙың резиденцияһын үҙ эсенә ала.

# Шарль Азнавурҙың йорт-музейы
## Тарихы

Шарль Азнавурҙың йорт-музейы 2007 йылда архитектор Нарек Саркисян проекты буйынса төҙөлә. Урыны һәм проект эштәре Азнавурҙың теләктәрен иҫәпкә алып һайлана. Төҙөлөш өсөн дәүләт бюджетынан 1,3 миллион евро самаһы аҡса бүленә. 2009 йылда төҙөлөш нигеҙҙә тамамлана, әммә уны йыһазландырыу, Шарль Азнавурҙың шәхси әйберҙәрен ташыу бер ни тиклем ваҡытты ала.
Йорт-музей 2011 йылдың 7 октябрендә тантаналы асыла. Унда Шарль Азнавур үҙе, Әрмәнстан президенты Серж Саргсян һәм Франция президенты Николя Саркози ҡатнаша. 2017 йылдың 1 июнендә йорт-музей Шарль Азнавур фондына тапшырыла.

# Шарль Азнавурҙың йорт-музейы
## Экспозицияһы

Йорт-музейҙың яҡынса майҙаны 1 мең квадрат метр тәшкил итә. Ундағы экспозиция: документтар, яҙмалар, дисктар, шәхси китаптар, альбомдар, наградалары, фото һәм афишалары Шарль Азновурҙың тормошоноң төп этаптарын сағылдыра. Интерактив экспозиция ла бар. Музей эргәһендә асыҡ һауала150 кеше һыйҙырышлы концерт залы бар. Шарль Азнавур резиденцияһына ҡабул итеү бүлмәһе һәм ике йоҡо бүлмәһе инә.
# Мукузани (шарап)

Мукузани (груз. მუკუზანი) ҡоро ҡыҙыл төҫтәге грузин шарабы, грузин шарап яһау оҫталығы «визит карточкаларының» береһе. 1888 йылдан алып етештерелә, СССР-ҙа 4-се һан аҫтында етештерелә. Һаҡланған шараптың 10,5—12,5 % спирт өлөшө һәм 6,07,0 % титрланған кислоталылығы бар.
Мукузани (Гурджаан муниципалитеты) кахетин ауылы районында саперави сортлы йөҙөмдән эшләнә. 2014 йылда был шараптың виноградар базаһы сиктәре (йәғни аппелласьон сиктәре) киңәйтелгән.
СССР тарҡалғандан һуң, Грузияның бөтә ҡыҙыл шараптары араһында мукузани сифатлы ҡоро шараптарға ҡарата хәҙерге донъя талаптарының иң өҫтөнлөклөһө тигән фекер барлыҡҡа килә. «Мукузаниҙа — яҡшы структуралы, юғары сыҙамлыҡ потенциалы булған тәрән шарап». Райондың үҙенсәлекле терруары Мукузаниҙы саперави йөҙөмөнән етештерелгән башҡа шараптарға ҡарағанда тәме ҡатмарлыраҡ, тип раҫлана.
Традиция буйынса, Мукузаниҙың Грузияның шул уҡ сорт виноградтан етештерелгән башҡа ҡоро шараптарынан принципиаль айырмаһы булып имән мискәләрҙә (барактар) өс йылдан кәм булмаған ваҡыт һаҡлау тора тип һанала. Әммә 2013 йылға ҡарата Грузияның шарап тураһындағы законы был атама менән шараптың имән мискәләрҙә генә түгел, хатта нейтраль һауыттарҙа һаҡлауҙың бер ниндәй ҙә минималь мөҙҙәте билдәләмәй. Һөҙөмтәлә, һатыуҙа ҡайһы берҙә бер йыл һәм унан кәмерәк ваҡыт тотолған «Мукузани» шарабын (йәғни маркалы түгел, ә ординар шарапты) осратырға мөмкин.
Имәндә һаҡланған мукузани шараптарына ҡуйы ҡыҙыл төҫ («ҡояш нурҙарын үткәрмәгән бордо») һәм йомшаҡ имән һәм еләк тәме, өҫтәүенә, имән һәм еләк тәме булыуы шундуҡ ҡына һиҙелмәй. Шарап ит менән яҡшы тура килә.
Мукузани етештереүселәрҙең ҡайһы берҙәре үҙ өлгөләре менән төрлө халыҡ-ара конкурстарында, атап әйткәндә, Лондонда уҙғарылған IWSC (The International Wine & Spirit Competition) конкурсында даими ҡатнаша, 2014—2021 йылдар осоронда шараптарҙың иң юғары ҡаҙаныштары булып көмөш һәм бронза кимәлендәге наградалар тора.
# Ҡоро Речка

Ҡоро Речка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Алей йылғаһының уң ярына тамағынан 656 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ҡоро Речка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000331
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200033
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Скрипко Николай Семёнович

Скрипко Николай Семенович (5 декабрь (22 ноябрь) 1902 йыл, Лифляндия губернаһы, хәҙерге Латвияның Рига ҡалаһы ситендә Болдерая биҫтәһе, Больдераа ауылы, — 5 декабрь 1987, Мәскәү) — совет хәрби эшмәкәре, авиация маршалы (19 август 1944). КПСС-тың Үҙәк Ревизия комиссияһы ағзаһы (1961—1966).

# Скрипко Николай Семёнович
## Граждандар һуғышы

Ҡыҙыл армияла 1919 йылдан. Граждандар һуғышында пехотала рядовой, һуңынан Алыҫ Көнсығышта артиллерияла кесе командир була, атаман Г. М. Семенов ғәскәрҙәренә, япон и нтервенттарына, Алыҫ Көнсығышта аҡ хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша. Спасскиҙы штурмлауҙа һәм Владивосток һөжүм операцияһында ҡатнаша, бының өсөн Ҡыҙыл байраҡ ордены менән наградлана.

# Скрипко Николай Семёнович
## Һуғыштар араһындағы осор

Һуғыш бөткәндән һуң хеҙмәтен Алыҫ Көнсығышта дауам итә, элемтә хеҙмәте һәм гаубица артиллерия дивизионы разведкаһы начальнигы була. 1923 йылда хәрби күнекмәләрҙә самолетта күҙәтеүсе сифатында оса һәм шунан һуң авиацияға күсергә ҡарар итә. 1924 йылда күсеүгә өлгәшә һәм Ленниград хәрби-теоретик авиация мәктәбенә уҡырға ебәрелә. Уны 1925 йылда тамамлай һәм самолет менән идара итеүҙе үҙләштереү өсөн А. Ф. Мясников исемендәге 1-се осоусылар хәрби мәктәбенә ебәрелә. Унда 1927 йылға тиклем уҡый. Зиновьевскиҙа 7-се авиация бригадаһының 36-сы еңел бомбардировка авиация эскадртльяһында кесе осоусы булып хеҙмәт итә. 1928 йылдан — Борисоглебск 2-се осоусылар авиация мәктәбендә: инструктор, уҡыу звеноһы, отряд һәм эскадрилья командиры була. 1934 йылдан — Ырымбурҙа авиация мәктәбе осоусыларын әҙерләү буйынса бүлек начальнигы, һуңынан ошо бүлек базаһында Волга буйы хәрби округының Хәрби-Һауа көстәре авиация бригадаһы командиры.
# Ручей Болбаншор

Ручей Болбаншор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға БАР/ПЕЧОРА/754/21/294 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ручей Болбаншор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072375
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007237
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Найсеауэ

Найсеауэ (нем. Nei?eaue) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1869 кеше йәшәй. Майҙаны — 47,29 км². Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2829 һәм автомобиль коды NOL.
# Ҡоро Несветай

Сухой Несветай — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тузлов йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Ҡоро Несветай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000016154
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001615
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яңы Балтас (Татарстан)

Яңы Балтас — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Иҫке Ҡормаш ауыл биләмәһе составына керә.

# Яңы Балтас (Татарстан)
## География

Ауыл Шәбеҙ йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көнбайышҡа табан 21 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Яңы Балтас (Татарстан)
## Тарих

Яңы Балтас — гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. XVIII быуаттың 1-се яртыһында нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Әжәкүл түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Шәрип (1913 йылдан — Таҡталасыҡ) улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда мәсет (1894 йылда төҙөлгән), 2 тирмән, хужалыҡ магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.

# Яңы Балтас (Татарстан)
## Халҡы

1816 йылда ир енесле 84 башҡорт; 1834 йылда — 102 башҡорт; 1870 йылда — 192 башҡорт; 1912 йылда — 372 башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 187 | 192 | 210 | 325 | 372 | 308 | 323 | 350 | 328 | 241 | 273 | 241 | 143 | 144 |

# Яңы Балтас (Татарстан)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп бар.

# Яңы Балтас (Татарстан)
## Билдәле шәхестәре

* Аҡанов Ҡотлояр Йәркәй улы — 6-сы башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы.