yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ширвиндт төрөпкәһе

Александр Ширвиндтың төрөпкәһе (русса: памятник трубке Александра Ширвиндта) — Ҡырымдағы юмористик һәйкәл, Ялта юмор аллеяһы яр буйындағы «Yubileyni» концерт клубы янында урынлашҡан.

# Ширвиндт төрөпкәһе
## Тарих

Юмор аллеяһына нигеҙ 2004 йылда һалына, уны Ялта юмор и сатира фестивален ойоштороусылар Владимир Моисеенко һәм Владимир Daniletsi һалған [2]
Был аллеяла шулай уҡ төрлө йылдарҙа төҙөлгән Михаил Жванецкий портфеле һәйкәле (2004), Аркадий Arkanoв һәйкәле (2005), Кобзон микрофоны (2007), Соня апайҙың көҙгөһө һәм эшләпәһе (Клара Новикова хөрмәтенә (2014), «Гармун һәм гитара» скульптураһы, Михаил VВашуков һәм Николай Бандурин (2015) һәйкәле бар[2] .
Актёр, Мәскәү кинотеатр директоры, СССР-ҙың халыҡ артисы Александр Ширвиндтың монументаль тәмәке төрөпкәһе һәйкәле 2006 йылдың авгусындағы өсөнсө юмор һәм сатира фестивале ваҡытында күп халыҡ алдында асыла[3] [4] .
Александр Шварвиндт үҙенең тәмәке төрөпкәһенә һәйкәл асҡанда бЯлтала була. Уның әйтеүенсә, «уның үҙенә ҡарағанда, төрөпкәһе халыҡҡа күберәк билдәле» була. Актёрҙың машинаһында, дачаһында тәмәке бик күп, ул хатта үҙе лә уларҙың һанын белмәй[4] .

# Ширвиндт төрөпкәһе
## Үҙенсәлектәре

Скульптура композицияһы бронзанан яһалған. Һәйкәл театр шаршауы һәм битлек формаһында. Ширвиндтың битлек аҫтындағы иренендә төрөпкә, төрөпкәһенән төтөн сығып тора. «Ширвиндт төрөпкәһе» һәйкәле гранит постаментҡа ҡуйылған. Һәйкәлдең ауырлығы — яҡынса 80 кг [4] .
Шулай уҡ ҡарағыҙ Юмор аллеяһы (Ялта) Жванецкий портфеле һәйкәле Арканов курткаһы һәйкәле Кобзон микрофоны һәйкәле Клары Новикова 'ik`g`8t 8`qr`kt памятник Гармун һәм гитара (Скульптура)

# Ширвиндт төрөпкәһе
## Тарих

Был географик объектҠырым ярымутрауында урынлашҡан. ҡырым ярымутрауы хәҙерге көндә Рәсәй Федерацияһы менән Украина араһында ҙур бәхәстәр сығанағы булып тора, сөнки 2014 йылда Ҡырым ярымутрауы халҡы Украиналағы Майҙан бәрелеше ваҡытында референдум үткәреп, Рәсәйгә ҡушыла. Был референдумды Украина хөкүмәте урынһыҙ тип таба, ә Рәсәй Федерацияһы Ҡырым ярымутрауын референдум һөҙөмтәһе буйынса үҙенең субъекты тип һанай һәм бөгөнгө көндә элекке Украинаның Ҡырым автономиялы республикаһы Рәсәф Федерацияһының Ҡырым Республикаһы тип йөрөтөлә.
# Сена йылғаһы буйында ҡурай моңо

«Сена йылғаһы буйында ҡурай моңо» — 2005 йылда "Башҡортостан" киностудияһында төшөрөлгән документаль фильм. Кинокартинала 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт полктары тураһында һәм артабанғы Напалеонға ҡаршы компаниялар тураһында һөйләнә. Киноға төшөрөү Лейпциг, Париж, Тюрингия, Саксония (Германия) һәм Башҡортостандың Архангел районында үтә. «Сена йылғаһы буйында ҡурай моңо» — "Башҡортостан" киностудияһы Башҡортостанда, Германияла, Францияла төшөргән географик яҡтан иң киң ҡоласлы фильм. Фильмдың төп темаһы — башҡорт полктарының 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыуы. Фильмда XVII быуаттағы башҡорт ауылдарының көнкүреше күрһәтелә, һуғыш күренештәре Рәсәй һәм сит ил тарихсыларының аңлатмаһы менән бирелә.
Фильмды төшөргән ваҡытта режиссёр Нәсүр Йөрөшбаев билдәле немец яҙыусыһы Иоганн Гёте биогорафияһында әлегә тиклем билдәһеҙ булған факттарҙы таба. Иоганн Гётеның 24 томлыҡ тулы йыйынтығында ике биттә уның дуҫы Генрих фон Требаға яҙған хаты бирелгән. Шағир дуҫына 1814 йылдың ғинуарында башҡорт яугирҙары менән осрашыуы тураһында яҙа. Бөйөк Гёте Веймер ҡалаһы аша туған иленә ҡайтып килгән яугир егеттәр тураһында һәм уларҙың урындағы протестант мәктәбендә намаҙ уҡыуҙары тураһында һөйләй. Һуңынан Гёте уларҙы үҙенә ҡунаҡҡы сәй эсергә саҡыра. Осрашыу иҫтәлеге итеп башҡорттар немец классигына уҡ һәм йәйә бүләк итәләр.
Фильм бер нисә мәртәбә Саксония телевидениеһы аша күрһәтелә, хатта махсус күрһәтеү һәм телекүпер ойошторола. Шулай уҡ фильм "Алтын минбар" IV халыҡ-ара мосолман киноһында (Ҡазан, 2008) күрһәтелә.

# Сена йылғаһы буйында ҡурай моңо
## Иҫкәрмә

* ↑ Немецкие зрители по достоинству оценили башкирский фильм о войне с Наполеоном. Башинформ. 1.10.2013
* ↑ Журналист из Германии доказал: башкирские воины пили с Гете чай. Комсомльская правда. 02.04.08
* ↑ Александра Лебедева.Немецкие зрители по достоинству оценили башкирский фильм о войне с Наполеоном. Башинформ. 01.10.2013
* ↑ Афиша «Золотого Минбара»
# Аҡбирҙин Әхмәт Хажи улы

Аҡбирҙин Әхмәт Хажи улы (рус. Акбердин Ахмет Хазиевич; 1913 — 15 апрель 1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы. Ҡыҙылармеец.

# Аҡбирҙин Әхмәт Хажи улы
## Биографияһы

Әхмәт Хажи улы Аҡбирҙин 1913 йылда хәҙерге Шишмә районында тыуа.
БАССР-ҙың Әлшәй районы (Раевка) хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Ҡыҙылармеец Аҡбирҙин Әхмәт Хажи улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.
1944 йылдың 15 апрелендә һәләк була. Украина ССР-ы Волынь өлкәһе Загадка ауылында ерләнә.

# Аҡбирҙин Әхмәт Хажи улы
## Хәтер

Аҡбирҙин Әхмәт Хажи улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Әлшәй районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Кунгурка (Том ҡушылдығы)

Кунгурка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кунгурка (Том ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012384
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201238
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Ускоперть

Кесе Ускоперть — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ускоперть йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Ускоперть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030400
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003040
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ишембай (Һарытау өлкәһе)

Ишембай (Юлдашбай) (рус. Ишимбаево) — Рәсәй империяһы Һамар губернаһы Николаевск өйәҙенә ингән Күҙәбай улусына ҡараған (хәҙер Һарытау өлкәһенең Перелюб районы биләмәһенә инә), хәҙер бөткән ауыл.

# Ишембай (Һарытау өлкәһе)
## Тарихы

Тарихсы Әнүәр Әсфәндийәров Ишембай (Юлдашбай) ауылының 1817 йылдан 1833 йылға тиклемге арауыҡта барлыҡҡа килеү ихтималлығын фаразлай. Уға 90 йәшлек Ишембай Йәнбәков (1744) нигеҙ һала. Ауыл 1816 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа ул күрһәтелмәһә, 1834 йылда иҫәпкә алына. Ул ваҡытта унда 19 хужалыҡта 74 ир-ат теркәлә. Ауыл рәсми рәүештә Юлдыбай тип аталғанға тиклем Ишембай-Юлдашбай тип, ике исем менән аталып йөрөй. 1850 йылда ауылда 128 кеше иҫәпләнә. 1889 йылда халыҡ һаны 343 кеше була. 1897 йылда был һан 375-кә етә. 1910 йылда ауылда - 422, 1918 йылда 648 кеше йәшәй. Ишембай-Юлдашбай ауылы мәсете Күҙабай ауылы мәхәлләһенә беркетелә. Бөгөн был ауыл юҡҡа сыҡҡан.

# Ишембай (Һарытау өлкәһе)
## Этник составы

16 кеше, шул иҫәптән Юлдашбаевтар, Табын улусынан күсенә (14-е — Күрпәстән, 2--һе -Йомрандан), 1 кеше (Әлмөхәмәт Айсыуаҡов) Бәләбәй өйәҙенең 12-се кантонына ҡараған Яйыҡ-Суби-Мең улусының Сурай ауылынан күсенеп килә. Күрпәс-табындар Верхнеурал өйәҙенең 6-сы һәм Ырымбур өйәҙенең 9-сы кантонынан сыға.
# Екатеринбург губернаһы

Екатеринбург губернаһы — РСФСР-ҙың 1919—1923 йылдарҙағы административ-территориаль берәмеге. Үҙәге — Екатеринбург.

# Екатеринбург губернаһы
## Тарихы

Уралда губерна сиктәрен үҙгәртеү идеяһы XX быуат башында уҡ барлыҡҡа килә. 1914 йылға Рәсәй империяһында Урал һыртының көнсығыш яғында урынлашҡан Пермь губернаһы өйәҙҙәренән, Тобольск һәм Ырымбур губернаһының ҡайһы бер өйәҙҙәренән Екатеринбург губернаһы төҙөү проекты әҙерләнгән булған. Реформаны үткәреүгә тәүҙә Беренсе донъя һуғышы, һуңынан Октябрь революцияһы ҡамасаулай. Әммә 1917 йылдың аҙағында уҡ яңы революцион хөкүмәт тарафынан административ-территориаль бүленеш реформаһы тураһындағы мәсьәлә күтәрелә башлаған. Уны тормошҡа ашырыу буйынса эш крәҫтиән, батрак һәм һалдат депутаттарының урындағы советтарына йөкмәтелгән.
1918 йылдың апрелендә Пермь ҡалаһында крәҫтиән, эшсе һәм һалдат депутаттарының берләштерелгән съезында Пермь губернаһының Пермь һәм Екатеринбург округтарына бүленеүе тураһында ҡарар ҡабул ителә. Һуңғыһына Екатеринбург, Шадрин, Ҡамышлы, Верхотур, Ирбит, Красноуфимск өйәҙҙәре һәм Көңгөр өйәҙенең Серебрянский районы индерелгән.
Пермь губернаһы бүленеүе тураһында рәсми рәүештә 1919 йылдың 15 июлендә генә иғлан ителә. Административ-территориаль бүлеүҙә үҙгәрештәр «Пермь губернаһын ике үҙ аллы — Пермь һәм Екатеринбург губерналарына бүлеү» ҡарарында теркәлгән. Башта Екатеринбург губернаһы 6: Верхотур, Екатеринбург, Ирбит, Ҡамышлы, Красноуфимск һәм Шадрин өйәҙҙәренә бүленә.
1920 йылда Верхотур өйәҙенән Алапаев, Надеждин, Түбәнге Тагил өйәҙе, Екатеринбург, Ҡамышлы һәм Шадрин өйәҙҙәренән Каменск өйәҙе барлыҡҡа килә. 1922 йылда Алапаев, Каменский һәм Надеждин өйәҙҙәре бөтөрөлә.
XX быуаттың 20-се йылдарында ҡыҙылдар тарафынан Көнбайыш Себер ихтилалы — РСФСР-ҙағы крәҫтиәндәрҙең, казактарҙың, эшсе һәм ҡала интеллигенцияһының большевиктарға ҡаршы сығышы баҫтырыла.
3 ноябрҙә губерна 1923 йылда бөтөрөлә. Ул яңы ойошторолған Урал өлкәһе ҡарамағына күсерелә.

# Екатеринбург губернаһы
## Екатеринбург губерна башҡарма комитеты рәйестәре

    Новоселов Степан Андреевич (1919—1920)
    Лукоянов Михаил Николаевич (1920—1921)
    Новоселов Степан Андреевич (1922—1923)
# Аксенец

Аксенец — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянское һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 422 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Аксенец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300912107000010165
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001016
* Бассейн коды — 05.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Таганрог циркы

Таганрог циркы бинаһы 1880 йылдың башында Таганрогта цирк сәнғәте төрҙәрен күрһәтеү өсөн төҙөлгән. Уны цирк артистары — ағалы-ҡустылы Труцциҙар төҙөгән.

# Таганрог циркы
## Тарих

Труцци ғаиләһе цирк сәнғәте менән Мәскәүҙә шөғөлләнә, әммә император Александр II үлгәнлектән илдә матәм иғлан ителгәс, уларҙың эшмәкәрлеге перспективалы һәм рентабелле булыуҙан туҡтай. Ғаилә башлығы Максимилиан Труцци хәҙер ғаиләһе менән гастролдәрҙе көньяҡ провинцияларында үткәрергә була , һәм ул ысынлап та дөрөҫ уйлай: — Дондағы Ростовта уның труппаһы ҙур уңышҡа ирешә. Уның ике улы булған — Жижетто һәм Рудольф, улар Таганрог ҡалаһында цирк ойоштороу өсөн эшкә күсеп килә. 1881 йылда улар ҡала ағас стационар циркын төҙөй һәм унда сығыш яһай башлай. Максимилиан Труцци үлгәндән һуң уның балаларының һәр береһе айырым цирк ойоштора. Уларҙың әсәһе — Луиза, Максимилиан ҡатыны, шулай уҡ Таганрогта йәшәй.
1898 йылдың сентябрендә Таганрог ҡалаһында артист А. Л. Дуров сығыш яһай, ә 1909 йылда Ж. А. Труцциҙың гастролдәре Мәскәүҙә үтә.
1917 йылда Таганрог циркында артист А. И. Маслюков эшләй. Ул артистарҙың был осорҙа аҡсаһыҙ йәшәүе тураһында иҫләй. Цирк артистарын хлебопекарня хужаһы Юргенсон бурысҡа туйындыра, сөнки ул цирк сәнғәтен бик ныҡ яратҡан була. Һуңынан ул имкмәк бешереү эшен ташлап цирк артистары менән бергә Керчь ҡалаһына китә.
1920 йылда Таганрог ҡалаһына француз цирк артисы Буль килә: уның сығыштары ҙур популярлыҡ менән файҙалана. 1926 йылда ҡалала цирк артисы Анатолий Анатольевич Дуров сығыш яһай. 1929 йылда, уның һәләк булыуынан бер йыл үткәс , ҡала властары Труцци циркына РСФСР атҡаҙанған артисы Анатолий Анатолиевич Дуровтың исемен бирергә ҡарар итә. Цирк бинаһын ремонтлауға уның вариҫтары 2 мең һумдан ашыу аҡса иғәнә итә. Һуңынан Таганрог циркы һәр ваҡыт артист Дуровтар сәнғәте менән бәйле була. 1936 һәм 1938 йылдарҙа уның туғаны Владимир Григорьевич Дуров бында сығыш яһай. 1943 йылдың тап ул оккупациянан һуңғы Таганрогты тергеҙергә 16 мең һум аҡса иғәнә итеп бирә. 1950 йылда ағас цирк бинаһы файҙаланыуға яраҡһыҙға әйләнә. Был ваҡытта ҡалала М. А. Беликов етәкселегендә 9-сы цирк-шапито эшләй башлай. Ҡала хакимиәте йәйге полустационар цирк төҙөргә ҡарар итә. Тамаша залын ойоштороу өсөн йыйылма конструкциялар ҡулланалар, улар цирк башҡа ҡалаларҙа сығыш яһағанда һүтелеп күсерелеп йөрөтөлгән. 1967 йылдың май айында цирк етәкселеге алышына һәм М. С. Левин директор була. 1967—1988 йылдарҙа цирк тамашаһы апрель, май, октябрь һәм ноябрь айҙарында үткәрелә. 1987 йыл Таганрог ҡалаһына немец циркы гастролгә килә, ә 1988 йылда— Чехословакиянан. 1996 йылдың июнендә бында Тереза Васильевна Дурова сығыш яһай. 1990 йылда Союзгосцирк Таганрогтағы циркты реконструкциялау планын ҡора һәм ул план тормошҡа ашырыла — йәйге күсмә цирк йәйге стационар циркка әйләнә. 1993 йылда реконструкциялау тамамлана, май айынан алып август бөткәнсе цирк эшләп тора.
# Оло Куб

Оло Куб — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Оло Куб
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001570
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100157
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Латат

Латат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Латат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021131
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202113
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сүфйән әҫ-Ҫәүри

Әбү Ғабдуллаһ Сүфйән ибн Сәғит әҫ-Ҫәүри (ғәр. أبو عبد الله سفيان بن سعيد الثوري‎; 716 Әл-Күфә — 778, Бәсра) — Имам, Мөжтәһид, Мөхәддис, математик, әлеге ваҡытта юҡҡа сыҡҡан ҫәүри мәҙһәбкә нигеҙ һалыусы һәм уның эпонимы. Әл-Жәми әл-Кәбир һәм әл-Жәми әс-Сәғир йыйынтыҡтары авторы.

# Сүфйән әҫ-Ҫәүри
## Биографияһы

Әҫ-Ҫәүри һижри 97 йылда Әл-Күфә ҡалаһында тыуған. Ул мөхәддис, тәбиғин дәрәжәһенә эйә атаһы (Әмир әш-Шәғәби һәм Хәйсәм ибн Ғабдрахман кеүек ғалимдарҙың уҡыусыһы) етәкселегендә белем ала башлай.
Әҫ-Ҫәүриҙең шәйехтәре араһында алты йөҙ тирәһе ғөләмә була, уларҙың ҡайһы берҙәре Әбү Һөрәйрә, ибн Ғәббәс, Жәрир ибн Ғабдуллаһ һ. б. хәҙистәрен тапшырған.
Әҫ-Ҫәүриҙән бик күп мөхәддистәр, хатта уның уҡытыусыларына тиклем, хәҙистәр тапшыра (Әбү-л-Фәрәж ибн әл-Жәузи 20 мең тип телгә алған булған), уларҙың иң билдәлеһе: әл-Ғәмәш, Жәғәфәр әс-Садиҡ, Әбү Хәнифә, әл-Әүзағи һәм башҡа бик күптәр.
Сүфйән Әҫ-Ҫәүри математика белгесе лә була. Ул әл-Хәжәж әл-Мәттәргә биргән 10 мәсьәләне тегеһе сисә алмаған.
Үлеме алдынан Әҫ-Ҫәүри Бәсраға күсеп килә һәм шунда эсе ауыртып, сирләп китә. Һижри 161 йылда вафат була, һәм уның йыназаһын, васыятына ярашлы, Ғәбдел-Мәлик ибн Әбжәр әл-Күфи башҡара.

# Сүфйән әҫ-Ҫәүри
## Библиографияһы

* «Тәфсир» (Сүфйән Әҫ-Ҫәүри тәфсире)
* "Әл-Жәми әл-Кәбир " (Ҙур йыйынтыҡ)
* «Әл-Жәми әс-Сәғир» (Бәләкәй йыйынтыҡ)
* «Әл-Фәрәид»
# Бохинь күле

Бохинь күле (слов. Bohinjsko jezero, нем. Wocheiner See) — Словенияла даими иң ҙур күл, 3,18 км² майҙанды биләй. Бохинь общинаһы территорияһында диңгеҙ кимәленән 525 м бейеклектә урынлашҡан һәм «Триглав» милли паркының өлөшө булып тора. Һыу күләме — 0,1 км³. Һыу йыйыу бассейнының майҙаны — 107 км². Уртаса тәрәнлеге — 29,5.

# Бохинь күле
## Географияһы

Күлдең оҙонлоғо яҡынса 4,2 км һуҙылған һәм киңлеге 1 км. Был күл морена арҡаһында барлыҡҡа килгән боҙлоҡло күл.
Күлгә ҡойған иң ҙур ҡушылдыҡ Савица («Бәләкәй Сава»), Триглав күл үҙәнендәге иң ҙур Ҡара күлдән (слов. Črno jezero), туҡалана. Күлдең көнсығыш өлөшөнән Озерница (слов. Jezernica) йылғаһы ағып сыға, ул Мостница менән ҡушылғандан һуң Сава-Бохинька йылғаһын барлыҡҡа килтерә, ул, үҙ сиратында, Сава-Долинка йылғаһы менән ҡушыла һәм Сава йылғаһын барлыҡҡа килтерә. XVIII быуатта Бальтазар Аке аңлатыуынса, Бохинь күленә һыу ағып инеүгә ҡарағанда унан һыу күберәк ағып сыҡға, был өҫтәмә ер аҫты һыу сығанаҡтары менән туҡланыуын аңлата.
Күлдең саф һыуҙарында бағыр, шамбы, ажау, ябай гольян, арктика еҙмыйығы, моллюскыларҙың һигеҙ төрө тереклек итә, шулай уҡ күп һанлы ылымыҡтар төрө бар. Ул туризмдың популяр урыны булып тора, күлгә һыу инергә һәм башҡа һыу спорт төрҙәре менән шөғөлләнергә киләләр. Яры буйында легендар тау кәзәһенең һыны урынлашҡан, уның тарихын шағир Рудольф Баумбах мәңгеләштергән.
Бохинь күле районында бер нисә тау саңғыһы курорты урынлашҡан, иң ҙуры — Соришка Платина, Вогел, Кобла.
# Жан-Мишель Жарр

Жан-Мишель Жарр (франц. Jean-Michel André Jarre; 24 август 1948 йыл, Лион) — Франция композиторы, мультиинструменталист, электрон музыка пионерҙарының береһе, башлыса синтезаторҙа уйнай. Көйҙәр авторы һәм ҙур яҡтылыҡ шоуы ҡуйыусы.

# Жан-Мишель Жарр
## Һайланма дискография
### Студия яҙмалары

* La Cage / Erosmachine (1970, 7" сингл)
* Deserted Palace (1972)
* Oxygène (1976)
* Équinoxe (1978)
* Magnetic Fields / Les Chants Magnétiques (1981)
* Music for Supermarkets / Musique Pour Supermarché (1983, тиражы — 1 дана)
* Zoolook (1984)
* Rendez-Vous (1986)
* Revolutions (1988)
* Waiting for Cousteau / En Attendant Cousteau (1990)
* Chronologie (1993)
* Oxygene 7–13 (1997)
* Métamorphoses (2000)
* Interior Music (2001, баҫма сикләнгән өсөн Bang & Olufsen, 1000 дана)
* Sessions 2000 (2002)
* Geometry of Love (2003)
* Téo & Téa (2007)
* Electronica 1: The Time Machine (2015)
* Electronica 2: The Heart of Noise (2016)
* Oxygène 3 (2016)
* Radiophonie vol. 9 (2017, баҫма сикләнгән, 2000 дана)
* Equinoxe Infinity (2018)
* Amazônia (2021)
* Oxymore (2022)

# Жан-Мишель Жарр
## Һайланма дискография
### Концерт яҙмалары

* The Concerts in China (Les Concerts En Chine) (1982)
* In Concert Houston-Lyon (1987)
* Jarre Live (1989)
* Hong Kong (1994)
* DVD Jarre in China — Forbidden City/Tian-Anmen (2004, 2DVD+CD)
* Live From Gdańsk — (Koncert w Stoczni) (2005)
* Live Printemps de Bourges 2002 (2006, iTunes)
* DVD Oxygen in Moscow (8 окт. 2007)
* Oxygène : Live in your living room (2007)
# Әлмөхәмәтов

Әлмөхәмәтов — фамилия.
* Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы (1895—1938) — башҡорт йырсыһы, композитор. БАССР-ҙың халыҡ артисы (1929). Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* Әлмөхәмәтов Илдар Әмин улы (1949) — совет һәм сәнәғәт эшмәкәре, техник фәндәр кандидаты.
* Әлмөхәмәтов Илмар Разин улы (1971) — башҡорт театр режиссёры, спектаклдәр ҡуйыусы, телетапшырыуҙар алып барыусы, драматург, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Әлмөхәмәтов Ҡотдос Ауис улы (1912—1945) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Әлмөхәмәтов Рәшит Вәлиәхмәт улы (1934 т.) — тел белгесе, педагогия фәндәре кандидаты (1967), профессор (1988).
* Әлмөхәмәтов Хәмит Хужиәхмәт улы (1861 — 1923) — 1910 йылда Мөхәмәтша Буранғоловҡа «Урал батыр» эпосын яҙҙырған башҡорт сәсәне.
* Әлмөхәмәтов Әмин Ҡолмөхәмәт улы (1908 — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
# Байҡы (йылға)

Байҡы — Башҡортостан йылғаһы. Ҡариҙел районы биләмәләрендә аға. Йылға Павлов һыуһаҡлағысының (Байкин ҡултығы) һул ярына тамағынан 269 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул яры тамағынан 269 км өҫтәрәк ҡушыла.

# Байҡы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023033
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102303
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Митик-Яха

Митик-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейм-Паюта йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Митик-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053658
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305365
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тихониха

Тихониха — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ик йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тихониха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301173
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һикияҙ (Ҡармасан ҡушылдығы)

Һикияҙ — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡармасан йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км, бассейн майҙаны 239 км².

# Һикияҙ (Ҡармасан ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102513
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса том номеры — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1