yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нургуш (ҡурсаулыҡ)

«Нургуш» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы (рус. Государственный природный заповедник «Нургуш») — федераль кимәлдәге айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе, 1994 йылдың 25 майында ойошторола һәм 23 449,7 гектар майҙанды биләй. Ҡурсаулыҡ составына бер-береһенән 370 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан «Нургуш» һәм «Тулашор» биләмәләре инә.

# Нургуш (ҡурсаулыҡ)
## Урынлашыуы һәм составы
### Нургуш биләмәһе

Майҙаны 5634,2 гектар тәшкил иткән «Нургуш» участкаһы Киров өлкәһенең Котельнич районында урынлашҡан. Ул Вятка йылғаһының һыубаҫар туғай комплекстарын: күлдәрҙе һәм ылыҫлы-киң япраҡлы урмандарҙы һаҡлау өсөн булдырылған. Күлдәрендә ҡондоҙҙар күп. Йылға үҙәне ҡоштарҙың миграция юлдарының береһе булып хеҙмәт итә. Ҡурсаулыҡ эмблемаһында символ булараҡ кәлмәргән һүрәтләнгән. Төньяҡтан һәм көнсығыштан сик Вятка йылғаһы ситенән, көнбайыштан — Прость йылғаһы буйлап 7999 гектар майҙанлы буфер зонаһы сиге үтә.

# Нургуш (ҡурсаулыҡ)
## Урынлашыуы һәм составы
### Тулашор биләмәһе

Бында, Европаның иң көньяғында, боронғо урман массивтары һаҡланып ҡалған. Һуңғы бер нисә быуат эсендә бында урман бер тапҡыр ҙа ҡырҡылмай. Бынан тыш, Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң төньяғындағы был урмандарға хужалыҡ эшмәкәрлеге ҡағылмаған тиерлек. 1973 йылда Б. П. Колесников һәм Л. В. Попов был участканы Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң көнсығышында урта тайга эталоны сифатында тәҡдим итә. Был биләмә Киров өлкәһе Нагорск районының төньяҡ-көнбайышында Коми Республикаһы менән сиктәш, майҙаны — 17 815,5 гектар. 1994 йылдың 5 июленән ул «Тулашор» ландшафт заказнигы булараҡ һаҡлана, ә 2010 йылдың 17 мартында ҡурсаулыҡҡа ҡушыла. 2013 йылда «Тулашор» биләмәһенең һаҡ зонаһы 17600 гектар майҙанда булдырыла.

# Нургуш (ҡурсаулыҡ)
## Тарихы

Октябрь революцияһына тиклем «Нургуш» биләмәһе урынлашҡан ерҙәр шәхси урман сәнәғәтселәре Глушков менән Лаптевтарҙыҡы булған. 1917 йылдан һуң был биләмә дәүләткә алына. 1922—1923 йылдарҙа Нургуш, Кривое һәм Черное күлдәре коммуналь артелгә балыҡ тотоу өсөн ҡуртымға бирелә.
1920—1921 йылдарҙа Вятка тыуған яҡты өйрәнеү музейы хеҙмәткәре Владимир Алексеевич Поварницын (1899—1962) Глушков һәм Лаптевский урмандарының үҫемлектәр донъяһын тикшерә.
1935 йылда 6890 гектар майҙанлы Глушков урман дачаһы Боров совхозына файҙаланыуға тапшырыла.
1952 йылда Александр Дмитриевич Фокин етәкселегендәге экспедиция (1879—1981) Нургушҡа ҡондоҙ һәм енот этен ебәреү өсөн тәбиғәт шарттарын өйрәнә. Был экспедиция материалдары нигеҙендә Киров өлкә башҡарма комитетының 1952 йылдың 8 декабрендәге ҡарары менән «Нургуш» комплекслы һунарсылыҡ ҡурсаулығы булдырыла.
1960 йылда А. Д. Фокин 66,6 км² майҙанда "Киров өлкәһе Нургуш ҡурсаулығын ойоштороу проекты"н төҙөй.
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1994 йылдың 25 майындағы 529-сы һанлы указы менән «Нургуш» ҡурсаулығы булдырыла..
# Байбулат (исем)

Байбулат — башҡорт ир-ат исеме

# Байбулат (исем)
## Этимология

Байбулат ҡорос булат һымаҡ ныҡ, бай тигәнде аңлата

# Байбулат (исем)
## Билдәле кешеләр

Байбулат Торсонбаев (1783—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Байбулат (исем)
## Фамилия

Байбулатов Раил Фәтхелислам улы (2 июнь 1937 йыл — 22 июль 2002 йыл) — яҙыусы, публицист, тәржемәсе. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡорт АССР-ының (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Байбулатов Валерий Тимиргалиевич (13 февраль 1959 йыл) — ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәре, педагог, 1992 йылдан Мишкә районы үҙәге Мишкә ауылындағы 150-се һөнәри училищеның (артабан һөнәри лицей, хәҙер агросәнәғәт колледжы) директоры.
Байбулатова Гөлфирә Ғәлимйән ҡыҙы (15 май 1974 йыл) — ғалим-тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, журналист. Филология фәндәре кандидаты (2010).

# Байбулат (исем)
## Ауылдар

Байбулат (рус. Байбулатово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл
# Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы

Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы —рус. Верхне-Араслановское водохранилище - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе һәм Башҡортостан Республикаһы сигендә Ҡариҙел йылғаһындағы төҙөлөп бөтөлмәгән һыуһаҡлағыс.

# Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы
## Тарихынан

Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы төҙөлә башлаған, әммә шулай ҙа төҙөлөп бөтмәй, туҡтап ҡалған. Өлөшләтә төҙөлгән дамбаның ярпыларын Башҡортостандың Билән ауылы янында (рус. Белянка (Башкортостан)), Наҙы-Петровскиҙан түбәнерәк ағымы буйында күрергә була. Һыуһаҡлағыстың атамаһы Ҡариҙел йылғаһы буйындағы Арыҫлан ауылынан алып бирелгән.
1996 йылда һыу тултырғанда) Ҡариҙел йылғаһы буйындағы һәм уның түбәнге ағымындағы ҡушылдыҡтарының майҙандары һыу аҫтында ҡала. Һыу аҫтында ҡалаһы 5 тораҡ пунктта йәшәгән кешеләрҙе күсерер өсөн « Наҙы-Петровский үҙәк усадьбаһы» проектлана һәм 1991—1995 йылдарҙа төҙөлөш башлана. Барлығы 430 кеше күсенергә тейеш була.
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысының төҙөлгән өлөштәре Соҡоро, плотина ярпылары спутник фотографияларында ап-асыҡ күренә.
Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысын төҙөү Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысына өҫтәмә булараҡ Свердловскиҙың Промышленный районын һыу менән тәьмин итеү системаһына ярҙамсы өлөш итеп ҡаралған булған, өҫтәүенә ҡариҙел йылғаһы.

# Үрге Арыҫлан һыуһаҡлағысы
## Тәбиғәте

Бер нисә йыл дауамында Ҡариҙел йылғаһы бөгөлөндә урынлашҡан котлованға яйлап һыу тулып, тәрән соҡорло һыу ятҡылығы барлыҡҡа килгән, уның үҙәгендә ҙур бетон «һарай-лабиринт» тора.
Уның үҙ флораһы һәм фаунаһы бар, әммә һыуҙан сығып торған төҙөлөш элементтары арҡаһында һыу инеү тыйылған.
Һыу ятҡылығында һыла, алабуға, ҡорман һәм башҡа балыҡтар бар.
# Маҙар (Миндәк ҡушылдығы)

Маҙар — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Миндәк йылғаһының һул ярына, тамағынан 34 км өҫтәрәк, ҡушыла. Йылға оҙонлоғо — 26 км.

# Маҙар (Миндәк ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инешенән Верхнеурал һыуһаҡлағысына. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000112112200001474
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200147
* Бассейн коды — 12.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Латфуллин Наил Сәйет улы

Латфуллин Наил Сәйет улы (9 ғинуар 1952 йыл — 19 ноябрь 1992 йыл) — рәссам. Рәссамдар союзы ағзаһы (1990).

# Латфуллин Наил Сәйет улы
## Биографияһы

Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаған (1975; педагогы Л. Ф. Мөғтәбаров).
Ул төрки халыҡтары тарихы, мосолман мәҙәниәте, уның символдарын киң мәғәнәлә ҡарау яҡлы. Ижадында милли әҙәбиәткә, фольклорға һәм донъя художество мәҙәниәтенә таяна: «Мәжит Ғафури» (1983), «Шағир-әүлиә» (1984), «Сыңғыҙхан», «Сөйөмбикә» (икеһе лә — 1992). Л. рәсем сәнғәте өсөн портрет образдарының үҙенсәлекле тәьҫире, хистәр тулылығы, ысынбарлыҡты драматик тойомлау хас: «Шамун Фидаи» (1980), «Икар» (1982), «Философ» (1988), «Кәбир», «Ҡояш улы» (икеһе лә — 1989), «Манара» (1991). 70‑тән ашыу шиғыр авторы. «Инйәр» ижади төркөмө һәм «Һары бейә» художество төркөмө ағзаһы (икеһе лә — 1989). «Сыңғыҙхан» ижади берекмәһен ойоштороу инициаторы (1990). 1974 йылда алып күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Шәхси күргәҙмәләре: Өфө (1992, 1993, 2000, 2002, 2003, 2004), Мәскәү (2001, 2007). Эштәре БДХМ, Третьяков галереяһы (Мәскәү), «Ҡазан» Милли мәҙәниәт үҙәгенең Милли мәҙәниәт музейы (Ҡазан), Рәсәй һәм сит илдәр музейҙары, галереялары коллекцияларында һәм шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана. Өфөлә Ленин исемендәге Башҡортостан Республикаһының Хәҙерге заман музейы ойошторолған (2003), унда рәссам эштәренең даими экспозицияһы эшләй.

# Латфуллин Наил Сәйет улы
## Мәҡәләләре һәм китаптары

* Группа «Чингисхан» //ВХ: ВысокоХудожественный журнал. 2005. № 1;
* Мне мало мира: стихотворения. 2‑е изд., испр. и доп. Уфа, 2006.
# Яппаров Карам Хәлиулла улы

Яппаров Карам Хәлиулла улы (24 декабрь 1924 йыл — 4 июнь 2016 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Свердловск өлкәһе Качканар ҡалаһындағы тау-байыҡтырыу комбинаты агломератчигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Яппаров Карам Хәлиулла улы
## Биографияһы

Карам Хәлиулла улы Яппаров 1924 йылда Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантонының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы) Елдәр ауылында тыуа.
Тулы булмаған урта белемгә эйә.
1942 йылдың декабрендә, Карамға 17 йәш тулғас, хәрби комиссариатҡа килә һәм фронтҡа алыуҙарын һорай. Расчет командиры була. Батырлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән билдәләнә.
Качканар ҡалаһына Карам Хәлиулла улы партияның Ҡуҫа ҡала комитеты йүнәлтмәһе буйынса 1964 йылда килә.
Комбинаты эшселәренең хеҙмәт шарттарын еңеләйтеү өсөн күп эшләй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 30 мартындағы Указы менән Карам Хәлиулла улы Яппаровҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Хаҡлы йылға сыҡҡандан һуң Качканар ҡалаһында йәшәй. 2016 йылдың 4 июнендә вафат була. Качканар ҡала округының Валериановск ҡасабаһы зыяратында ерләнә.

# Яппаров Карам Хәлиулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977);
* Ленин ордены
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* ««Почёт Билдәһе» ордены
* ««Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР).
# Баҡы телебашняһы

Баҡы телебашняһы (әзерб. Qülləsi Televiziya Bakı) — Әзербайжан баш ҡалаһы Баҡыла урынлашҡан 310 метр бейеклегендәге ҡоролма. Әзербайжандағы иң бейек ҡоролма, донъяла бейеклеге буйынса 34-се урындағы телевизион башня.
Комплекс СССР Министрҙар Советы ҡарарына ярашлы һәм Әзербайжан ССР-ы Элемтә министрлығы заказы буйынса СССР Элемтә министрлығының Дәүләт проект институты тарафынан проектлана.
Төҙөлөш 1979 йылда башлана. Проектҡа ярашлы, ул 1985 йылда тамамланырға тейеш була. Әммә билдәле сәбәптәр арҡаһында комплекста төҙөлөш эштәре тотҡарлана. Телебашня төҙөлөшө 1993 йылда дауам иттерелә һәм 1996 йылда комплекс тантаналы асыла.
2008 йылда телебашня реконструкциялана, 175 метр бейеклектә әйләнмә ресторан асыла.
# Зилькероде

Зилькероде (нем. Silkerode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 432 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,96 км². Диңгеҙ кимәленән 190–323 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37345 һәм автомобиль коды — EIC.
# Кесе Шайтанка

Кесе Шайтанка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шайтанка йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Кесе Шайтанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006220
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200622
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Казанцевский

Казанцевский — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ҡасаба. Ҡырһа ауыл биләмәһе составына инә.
Ауылға XX быуат башында Магнит ауылы тирмәһе дачаһында төҙөлгән Казанцев утары урынында нигеҙ һалынған. 1930 йылда А. С. Пушкин исемендәге колхоз барлыҡҡа килә..

# Казанцевский
## Географияһы

Райондың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Район үҙәге Верхнеуралға тиклем ара — 30 км.

# Казанцевский
## Халҡы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса күпселекте биләүсе халыҡтар: урыҫтар (84%), башҡорттар (14%).

# Казанцевский
## Инфраструктураһы

* Балалар баҡсаһы
* Мәктәп
* ФАП
# Курдюм

Курдюм — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волгоградское һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 993 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Курдюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100010909
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101090
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Варкута-Яха

Варкута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мессо-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 401 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Варкута-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300072328
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307232
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Сим (Оло Сим ҡушылдығы)

Оло Сим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сим йылғаһының һул ярына тамағынан 3,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Сим (Оло Сим ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005447
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100544
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гудзь Борис Игнатьевич

Гудзь Борис Игнатьевич (19 август 1902 йыл — 27 декабрь 2006 йыл), чекист-разведчик. 1923—1937 йылдарҙа СССР именлек органдары хеҙмәткәре, артабан автобус водителе һәм автобаза директоры. Сәйәси золом ҡорбаны. Ғүмеренең һуңғы йылдарында тәүге быуын чекистарының берҙән-бер вәкиле була.

# Гудзь Борис Игнатьевич
## Биографияһы

Борис Игнатьевич Гудзь 1902 йылдың 19 авгусында Рәсәй империяһының Өфө губернаһы Өфө ҡалаһында революционер ғаиләһендә тыуған. Атаһы өлгөһөндә большевиктар партияһына инә. Архангельск ҡалаһында һөргөндә була. 1917 йылғы Февраль революцияһы барышында Тула ҡалаһы жандарм идаралығы начальнигы генерал Н. А. Иелит-фон-Вольскийҙы ҡулға алыуҙа ҡатнаша. Октябрь революцияһынан һуң үҙ теләге менән Ҡыҙыл Армияға хеҙмәткә бара, 1919 йылда Украинанан Мәскәүгә аҙыҡ-түлек ташыған эшелондарҙы һаҡлай.
1923 йылда атаһының дуҫы — ул саҡтағы совет контрразведкаһы начальнигы Артур Христианович Артузов (Фраучи) саҡырыуы буйынса ЧК-ға хеҙмәткә урынлаша. Бында тәүге осорҙа контрабандистар менән көрәш буйынса, һуңынан аҡ гвардия подпольеһын юҡ итеүҙә эшләй.
1926 йылда илдең именлек органдары тарихында киң билдәлелек алған «Трест» операцияһында туранан-тура ҡатнаша.
1932 йылда Ҡыҙыл профессура институты философия факультетының ситтән тороп уҡыу бүлеген тамамлай.
Шул уҡ 1932 йылдан Көнсығыш Себер крайында ОГПУ-ның разведка һәм контрразведка начальнигы. Манжурия биләмәләрендә есаул Дугар Тапхаевты ҡулға төшөрөү буйынса уңышлы махсус операция үткәрә.
1933 йылдан СССР Эске эштәр халыҡ комиссариаты ОГПУ-һының сит илдәр бүлегенең Япониялағы резиденты вазифаһын үтәй. 1936 йылда Мәскәүгә ҡайта һәм Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының Разведка идаралығында хеҙмәтен дауам итә, бында Рихард Зоргеның кураторы була.
1937 йылда НКВД органдары эсендә «таҙартыу» башланып, Артузов менән башҡа күренекле чекистар ҡулға алынғандан һәм атылғандан һуң, «һөнәри яҡтан яраҡһыҙ, халыҡ дошмандары менән тығыҙ бәйләнештә булған ышанысһыҙ хеҙмәткәр» тигән формулировка менән Борис Гудзь разведка органдарындағы хеҙмәтенән бушатыла һәм ВКП(б) сафынан сығарыла. Быға тағы ла уның кейәүе Варлам Шаламовтың 58-се статья буйынса контрреволюцион эшмәкәрлектә ғәйепләнеп ҡулға алыныуы ла йоғонто яһай. Ул 1936 йылда Гудзь тәҡдиме менән Лубянкаға үҙендәге элекке троцкизм идеяларынан ваз кисеүе тураһында яҙған була. Шаламовтың ҡатыны Галина, Бористың һеңлеһе, 1946 йылға тиклем Ҡаҙағстандың Чарджоу өлкәһе Каганович районына һөргәнгә ебәрелә).
НКВД органдарынан хеҙмәттән бушатылғандан һуң Борис Гудзь оҙаҡ йылдар автобус водителе булып эшләй, һуңыраҡ автобаза директоры вазифаһында хеҙмәт һала. Артабан аҡлана һәм КПСС сафында тергеҙелә.
1962 йылдан — хаҡлы ялда. СССР Дәүләт именлеге комитеты һәм КПСС Үҙәк Комитеты архивтарында эшләй.
Яҙыусы Лев Вениаминович Никулиндың «Мёртвая зыбь» роман-хроникаһы буйынса 1967 йылда «Мосфильм» киостудияһында режиссёр Сергей Николаевич Колосов төшөргән Операция «Трест» фильмының консультанты була.
Өс тапҡыр өйләнә, һуңғы никахы — 2003 йылда.
2006 йылдың 27 декабрендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнә.
# Әзербайжан техник университеты

Әзербайжан техник университеты (әзерб. Azərbaycan Texniki Universiteti) — Әзербайжандың юғары техник дәүләт уҡыу йорто.
Университет 1950 йылдан алып эшләй һәм әлеге ваҡытта илдең алдынғы юғары уҡыу йорттарының береһе булып тора.

# Әзербайжан техник университеты
## Факультеттары

Әлеге ваҡытта университет 26 йүнәлеш һәм 70 һөнәр буйынса белгестәр әҙерләй.
Университетта түбәндәге факультеттар бар:
* Автоматлаштырыу һәм иҫәпләү техникаһы;
* Радиотехника һәм элемтә;
* Электротехника һәм энергетика;
* Инженерлыҡ;
* Транспорт;
* Металлургия;
* Технологик машиналар;
* Инженерлыҡ эше һәм идара итеү.
Был факультеттарҙың штаттағы һәм тулы булмаған кафедраларында 6000-гә тиклем студент уҡый, шуларҙың 300-ө — сит ил кешеләре. Университеттың 46 кафедраһында 600-ҙән ашыу уҡытыусы эшләй, шул иҫәптән 70 фән докторы, профессор һәм 400-гә яҡын фән кандидаты, доцент.

# Әзербайжан техник университеты
## Инфраструктура

Университет студенттары һәм хеҙмәткәрҙәре ҡарамағында 700 000 ашыу китаптан торған китапхана фонды, махсус йыһазландырылған уҡыу залдары эшләй.
Бөтә бүлектәр заманса ҡорамалдар, компьютерҙар һәм махсус лабораториялар менән йыһазландырылған. Уҡыусыларҙы «Элемтә һәм телекоммуникациялар» һөнәре буйынса уҡытыу һәм камиллаштырыу маҡсатында махсус уҡыу үҙәге булдырыла.
ӘзТУ-ла заманса «Спорт һарайы», кампус һәм ял итеү өсөн пансионат бар.
# Себеж милли паркы

Себеж милли паркы (рус. Национа́льный парк «Се́бежский») Псков өлкәһенең Себеж районында урынлашҡан милли парк.
Псков өлкәһенең көньяҡ өлөшөнөң уникаль тәбиғәт комплексын һаҡлау маҡсатында Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте указы менән 1996 йылдың 8 ғинуарында булдырыла.

# Себеж милли паркы
## Территорияһы

Милли парктың майҙаны 50 021 гектар (500,21 км²) тәшкил итә, уға түбәндәгеләр инә:
* 22 803 гектар — милли парк ҡарамағына тапшырылған урман фонды ерҙәре
* 6 920 гектар — һыу фонды ерҙәре
* 18 678 гектар — әйләнештән алынған ауыл хужалығы ерҙәре
* 1080 гектар — Себеж ҡалаһының әйләнештән алынмаған ерҙәре
* 540 гектар — әйләнештән алынмаған запас ерҙәр
Парк көньяҡта Белоруссия һәм көнбайышта Латвия менән сиктәш.
Көнбайыш Двина һәм Великая йылғалары бассейнында урынлашҡан, парктың бөтә йылғалары ла Көнбайыш Двина бассейнына ҡарай. Иң ҙур йылғалары: Чернея (Себеж күленә ҡоя), Нища (Нища күленән сыға), Свольна (Нечерица күленән сыға).
Территорияла Себеж, Ороно, Белое, Нечерица, Осыно, Нища һәм башҡа күлдәр, шулай уҡ бер нисә тораҡ пункт бар.
Административ яҡтан парк Себеж районының бер нисә муниципаль берәмегендә урынлашҡан: «Себеж» һәм «Сосновые Бор» ҡала биләмәләре, шулай уҡ «Себеж» муниципалитетының бер ауыл биләмәһе.

# Себеж милли паркы
## Климаты

Климаты уртаса континенталь. Ҡышы — йомшаҡ, йәйе — һалҡын. Ғинуар айында уртаса температура — −8 °C, ә июлдә — 17 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм — 600—700 мм тәшкил итә.
# Илеш районы флагы

Илеш районы флагы — Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районы символдарының береһе.
Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлендәге 10-2-се һанлы ҡарары менән раҫланған.
Башҡортостан Республикаһында Дәүләт символика регистрына 021 регистрацион номер бирелеп индерелгән. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына 2984 регистрацион номер бирелеп индерелгән.
Флагтың авторы — Салауат Ғиләжетдинов.

# Илеш районы флагы
## Тасуирламаһы

Флаг дүртмөйөшлө күк келәм булып тора, уның киңлегенең оҙонлоғона ҡарата нисбәте — 2:3. Ситке яҡтарҙан һары төҫтәге ике ветикаль буйҙат урынлашҡан, уларҙың һәр береһенең киңлеге келәм оҙонлоғоноң 1/5 өлөшөн тәшкил итә. Флагтың уртаһында алтын (һары) яллы, ҡойроҡло һәм тояҡлы алтын икмәк башаҡтары өҫтөнән йүгереүсе көмөш ат төшөрөлгән.

# Илеш районы флагы
## Символиканың нигеҙҙәре

Флаг композицияһы нигеҙендә тыуған ерҙе данлау, халыҡтың батырлығы һәм эшһөйәрлеге ята. Хәҙерге Илеш районы Ҡырғыҙ һәм Йылан ырыуы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә урынлашҡан. Оҙайлы тарих эсендә халыҡ күп һынауҙар аша үткән: иреккә һәм ергә үҙ хоҡуҡтарын һаҡлап күп тапҡыр ихтилалдар күтәргән, 1805, 1806—1807 йылдарҙағы рус-француз һуғыштарында һәм 1853—1856 йылдарҙағы Ҡырым кампанияһында ҡатнашҡан, 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Ватанды һаҡлаған. Илешлеләр һуғыш яланында ла, тыныс хеҙмәттә лә үҙҙәрен данлаған.
Шунлыҡтан йүгереүсе көмөш ат гербтың үҙәк фигураһы булып тора, ул Тыуған илгә мөхәббәттең һәм тоғролоҡтоң, ҡаһарманлыҡтың, ышаныслыҡтың һәм тәүәкәллектең символы.
Борондан Илеш ере уның эшһөйәр халҡы тарафынан үҫтерелгән сикһеҙ икмәк баҫыуҙары һәм юғары уңыштар менән дан тота. Тап ауыл хужалығының юғары үҫеше райондың хәҙерге иҡтисади һәм социаль именлеген билдәләй.
Алтын фон һәм урталағы күк төҫлө ҡабарынҡы ромб райондың төп байлығын — сикһеҙ бойҙай баҫыуҙарын һәм улар өҫтөндәге тыныс күк йөҙөн символлаштыра.
Икмәк башаҡтарынан уралған төйөнрайон халҡына хас булған тормош көсө, эшһөйәрлек, үҫешкә һәм алға барырға ынтылышты сағылдыра.
Үҙ тарихын, мәҙәни традицияларын хөрмәт итеү һәм һаҡлау өсөн гербтың осонда Йылан һәм Ҡырғыҙ башҡорт ырыуҙарының тамғалары төшөрөлгән: ике ҡабырға һәм әүернә, уларҙың вариҫтары әле лә ошо ерҙә көн итә.
# Яҡупов

Яҡупов — башҡорт һәм урыҫ фамилияһы. Мәғәнәһе ғәр. ‎ ҡаршылыҡ белде­ реүсе, егәрле, хәйләкәр, игеҙҙең береһе, пәйғәмбәр исемен аңлата.
* Яҡупов Ғилман Ғирфан улы (1925—2012) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
* Яҡупов Ғимран Гәрәй улы (1913—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Яҡупов Миңлеғәле Миңләхмәт улы (1932—2010) — башҡорт яҙыусыһы, журналист.
* Яҡупов Николай Яҡуп улы (1920—1999) — совет офицеры, медицина хеҙмәте подполковнигы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* Яҡупов Нәзим Мөхәмәтйән улы (1928—2009) — Советтар Союзы Геройы (1956).
* Яҡупов Нух Мәхмүт улы (1950 т.) — татар ғалимы, техник фәндәре докторы, профессор.
* Яҡупов Фәрүәт Абдулла улы (1958—2008) — милиция подполковнигы, Рәсәй Федерацияһы Геройы (1995).
* Яҡупова Венера Ғабдулла ҡыҙы (1959 т.) — журналист.
* Яҡупова Гөлнур Миҙхәт ҡыҙы (1948 т.) — яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Яҡупова Ғиффәт Хәниф ҡыҙы (1923—2013) — педагогик хеҙмәт ветераны, Ленин ордены кавалеры.
* Яҡупова Мәүлиҙә Мөхтәр ҡыҙы (1952 т.) — журналист һәм дәүләт хеҙмәткәре.