yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Норма (Сосьва ҡушылдығы)

Норма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Норма (Сосьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011253
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201125
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уншик

Уншик — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Евва йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Уншик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200936
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғарипов Биктаһир Күсей улы

Ғарипов Биктаһир Күсей улы (1919 йыл — 2018 йыл) — гвардия өлкән сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ, I дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.

# Ғарипов Биктаһир Күсей улы
## Биографияһы

Ғарипов Биктаһир Күсей улы 1919 йылда Ҡыйғы районының Ибрай ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына хәрби хеҙмәткә 1938 йылда Ҡыйғы районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 1940 йылдан — ВЛКСМ ағзаһы. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 3-сө батареяһында взвод командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Гвардия өлкән сержанты. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң демобилизацияланғас, тыуған ауылына ҡайта. 2018 йылда вафат була.

# Ғарипов Биктаһир Күсей улы
## Батырлығы

1943 йылдың 14 декабрендә Александровка эргәһендәге алышта дошмандың бер танкыға ҡаршы минометын юҡ итә. 1944 йылдың 24 ғинуарында өс блиндажды емерә. Шул уҡ йылдың 12 апрелендә Владимир-Волынский ҡалаһы өсөн алышта бер пулеметты тонсоҡтора һәм ете фашисты юҡ итә. 16 апрелдә, дошман һөжүмен кире ҡаҡҡанда, 25 фашисты теге донъяға оҙата. 18 апрелдә дошмандың йөк тейәлгән бер арбаһын, 8 кешеһен юҡ итә. 2 майҙа ике билндажды тура утҡа тота. Ошо батырлыҡтары өсөн Биктаһир Ғарипов 1944 йылдың 2 июнендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән наградланыуға тәҡдим ителә, 7 июлдә наградлана.

# Ғарипов Биктаһир Күсей улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945).

# Ғарипов Биктаһир Күсей улы
## Ғаиләһе

Тормош иптәше Нәзирә менән 8 бала тәрбиәләп үҫтерәләр. Улдары — Валерик, Владик, Янбулат, Славик, Фларит, Жәлил. Ҡыҙҙары — Венера, Зифа (йәшләй вафат була).
# Йәшел тумыртҡа

Йәшел тумыртҡа', йәшел туҡран (лат. Picus viridis, рус. Зелёный дятел) — тумыртҡалар ғаиләһендәге ҡош.

# Йәшел тумыртҡа
## Тасуирлама

Буҙ тумыртҡанан ҙурыраҡ. Оҙонлоғо 33—36 см, ҡанаттарының ҡоласы 40—44 см, ауырлығы 150—250 г. Һырты-көрәнһыу һарғылт йәшел. Кәүҙәһенең аҫ яғы йәшкелт аҡ. Ҡанаттарының һәм ҡойроғоноң осо аҡ төртөклө ҡара. Ҡорһағында арҡыры һорғолт йәшел һыҙыҡтар бар. Буҙ тумыртҡанан йәшел төҫө һәм түбәһе тоташ ҡыҙыл булыуы менән айырыла. Суҡышы аҫтында «мыйыҡ» һымаҡ йөн һыҙаты бар, ата ҡоштоң ул ҡара ҡайма менән ҡыҙыл төҫтә, ә инә ҡоштоң ҡара. Суҡышы ҡарағусҡыл. Енси диморфизм һиҙелерлек түгел, ата һәм инә ҡоштар башлыса «мыйыҡтарының» төҫө менән айырыла. Енси өлгөрмәгән йәш ҡоштарҙың ҡауырһындары йыш ҡара сыбар таптар менән, «мыйыҡтары» үҫешмәгән.

# Йәшел тумыртҡа
## Тауышы

Тауышы көслө: «киәй-киәй-киәй».

# Йәшел тумыртҡа
## Йәшәү рәүеше

Урманда йәшәй. Ағас бөжәктәре, ҡырмыҫҡалар менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош, һирәк осрай. Ағас ҡыуыштарында оялай. 5—9 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып файҙа килтерһә, ҡырмыҫҡаны, уның күкәйҙәрен ашап, зыян итә.
Нигеҙҙә киң япраҡлы урмандарҙа, баҡсаларҙы, парктарҙа тереклек итә. Ҡатнаш һәм ылыҫлы урмандарҙа һирәк осрай. Ярым асыҡ ландашафтарға өҫтөнлөк бирә. Урман йырындарында, шулай уҡ һыубаҫар имәнлектәрҙә һәм ереклектәрҙә урынлаша. Йыш ҡына урман ситендә, һирәк ағаслыҡта, асыҡ киңлек менән аралашҡан урман утраусыҡтарында осрай. Оя ҡороу өсөн ҙур ҡырмыҫҡа иләүенең булыуы шарт, сөнки унда төйәкләнеүселәр ҡоштарҙың яратҡан аҙығы булып тора. Бик һаҡ, бигерәк тә оя ҡорған мәлдә.
Март урталарынан апрелдең 20-ләренә тиклем күрергә була, был осорҙа ҡарығыу осоштары һәм көслө тауыштары хас. Кавказ тауҙарында диңгеҙ кимәленән 3000 м бейеклектә, 1500 м тиклем көнсығыш Альптарҙа, 2100 м тиклем көнбайыш Альптарҙа осрай. Ҡалын ҡар япмаһы булған райондарҙа тиҙ бирешә.

# Йәшел тумыртҡа
## Таралыуы
### Ареалы

Евразияның көнбайыш, Төркиәнең урта диңгеҙ ярҙары буйына тиклем Скандинавияның көньяҡ өлөшөндә, Кавказ арты илдәрендә, Төньяҡ Иранда һәм Төркмәнстандың көньяғында таралған. Рәсәй территорияһында ареалы төньяҡта Фин ҡултығының көньяҡ яр буйҙары, Ладога күле, Кама йылғаһы тамағы, көнсығышта Волга үҙәне менән сикләнә. Европала ҡитға сиктәрендә Ирландияның төньяҡ һәм көнсығыш өлөшөндә, Макаронези утрауҙарында һәм Урта диңгеҙҙең ҡайһы бер утрауҙарында был ҡоштар юҡ.
# Околь

Околь — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 1088 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Околь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016046
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201604
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пыжманка

Пыжманка, Пыжман — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Пыжманка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040424
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104042
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аҡ болот (йыр)

«Аҡ болот» — башҡорт халыҡ йыры (оҙон көй).
Аҡ болотҡай менән, ай, күк болот
Ҡара болотҡайҙы күсерә.
Дармандары юҡҡа дәртле егет
Йәш ғүмерен зая кисерә.
Ал кәрәкмәй беҙгә, гөл булғас,
Ят кәрәкмәй беҙгә, һеҙ булғас.
Улисәкәй буйы, ай, улисә,
Улисәнең буйы күрнисә.
Ярлы егет йөрөй япа-яңғыҙ,
Байҙың бисәкәйе бер нисә.
Ал кәрәкмәй беҙгә, гөл булғас,
Ят кәрәкмәй беҙгә, һеҙ булғас.
# Хард-Яха

Хард-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кара диңгеҙенә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Хард-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 15.02.03 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Кара диңгеҙе утрауҙары (Аҡ утрауын да индереп). Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020310012115300080331
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115308033
* Бассейн коды — 15.02.03.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Холоватка

Холоватка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 318 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Холоватка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035133
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103513
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Буланкин Дмитрий Александрович

Буланкин Дмитрий Александрович (1978 йылдың 8 авгусында(19780808), Пенза ҡалаһында тыуған) — спортсы (боҙҙа мотоуҙышсы). Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2003). Рәсәй спорт туризмы министрлығының № 6-н-г приказы менән Буланкин Дмитрий Александровичҡа 2010 йылдың 9 февралендә «Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры» исеме бирелә.

# Буланкин Дмитрий Александрович
## Биографияһы

Александр Буланкин үҙ атаһының тәрбиәләнеүсеһе.
   — http://vedomosti.journal-ufa.ru/showinf.php?n=3&n_id=78
2000 йылдан алып Ғ. Ф. Ҡадиров исемендәге спорт клубы өсөн сығыш яһай. Башҡорт физик культура институтын тамамлаған (2008). РОСТО тəрбиəлəнеүсеһе (Пенза; тренеры В. Г. Шумилин). Донъя (2004), Европа (2003—04, 2006, 2009) һəм Рəсəй (2006) шəхси чемпионаттары еңеүсеһе, Рəсəй Кубогын (2008) һəм Ролоф Тайс кубогын (Нидерланд, 2000) яулаусы, Ғ.Ф.Ҡадиров мемориалы еңеүсеһе (2003—04). Рəсəй команда чемпионаттары еңеүсеһе (2002—09, 2014). Үҫмер спортсылар араһында Рəсəй чемпионатының бронза призёры (1999). Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы (2002 йылдан). Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнгән (2004).
# Абакумов Глеб Арсентьевич

Абакумов Глеб Арсентьевич (30 сентябрь 1937 йыл, Ядрин — 29 август 2019 йыл, Түбәнге Новгород) — ғалим-химик. СССР (1987) һәм Рәсәй (1991) Фәндәр академияларының мөхбир ағзаһы, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (2000), Химия фәндәре докторы (1976), профессор (1980).

# Абакумов Глеб Арсентьевич
## Биографияһы

Глеб Арсентьевич Абакумов 1962 йылда Н. И. Лобачевский исемендәге Горький дәүләт университетының (ГДУ) химия факультетын тамамлай. 1962 йылдан ошонда уҡ, 1964 йылдан СССР Фәндәр академияһының тотороҡландырыусы полимерҙар лабораторияһында, 1968—1988 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Химия институтында эшләй. Г. А. Разуваев исемендәге Рәсәй Фәндәр академияһының металлоорганик химияһы институты директоры, 2016—2019 йылдарҙа — институттың ғилми етәксеһе.

# Абакумов Глеб Арсентьевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Хеҙмәттәре ирекле радикалдар, металлорганик һәм комплекслы ҡушылмалар химияһы буйынса. Ирекле радикаль лигандалар менән комплекслы тоташмалар химияһы проблемаһы менән шөғөлләнә. Беренсе тапҡыр Льюис кислоталары булған тотороҡло нитроксиль радикалдарҙың комплекслы барлыҡҡа килеүен асыҡлай. Шыйыҡ фазала ирекле ариль радикалдарҙы генерациялау ысулын эшләй. Синтезды башҡара һәм яңы класлы матдәләр төҙөлөшөн һәм үҙенсәлектәрен тикшерә. Радикаль металл комплекстары нигеҙендә антифрикцион һәм яҡтылык һиҙеү композициялары бирелә.

# Абакумов Глеб Арсентьевич
## Баҫмалары

Рәсәй һәм халыҡ-ара үҙәк ғилми журналдарҙа 350-гә яҡын баҫма авторы

# Абакумов Глеб Арсентьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Халыҡ-ара ЭПР-спектроскопия йәмғиәте ағзаһы
* СССР дәүләт премияһы (1985).
* Дуҫлыҡ ордены (1999).
# Старица Карасук

Старица Карасук — Рәсәй йылғаһы. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Карасук йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Старица Карасук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тополь күле һәм Бурла йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000412115200052737
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205273
* Бассейн коды — 13.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Балыҡлы (йылға)

Балыҡлы(рус. Балыкла) —Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһенең. Төйлөгән һәм Һаҡмар райондары биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Тимашёво ауылының төньяҡ-көнбайышынан ағып сыға. Төньяҡ йүнәлешендә асыҡ ерҙән аға. Йылға тамағы Романовка һәм Екатериновка ауылдары араһында Себенле йылғаһының һул ярынан 38 километрҙа урынлашҡан.
Төп ҡушылдыҡтары — Красная Круча һәм Степной, икеһе лә — уң.

# Балыҡлы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы, Оло Эйеккә ҡушылғандан алып тамағана тиклем. Йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының рәсәй өлөшө).
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006596.
# «Белградты азат иткән өсөн» миҙалы

«Белградты азат иткән өсөн» миҙалы — СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 9 июнендәге Указына ярашлы булдырылған миҙал. Миҙал проекты авторы — рәссам А. И. Кузнецов.

# «Белградты азат иткән өсөн» миҙалы
## Миҙал тураһындағы положение

«Белградты азат иткән өсөн» миҙалы менән Ҡыҙыл Армия, Хәрби-Диңгеҙ флоты хәрбиҙәре һәм НКВД ғәскәрҙәре 1944 йылдың 29 сентябренән 22 октябрҙәге осорҙа Белградты азат итеү героик штурмында туранан-тура ҡатнашыусылар, ә шулай уҡ ошо ҡаланы азат иткән саҡтағы хәрби операцияларҙың етәкселәре һәм ойоштороусылары бүләкләнә.
«Белградты азат иткән өсөн» миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм башҡа СССР ордендары һәм миҙалдары булған осраҡта «Берлинды алған өсөн» миҙалынан һуң урынлаштырыла.
«Белградты азат иткән өсөн» миҙалы менән яҡынса 70 000 кеше бүләкләнгән.

# «Белградты азат иткән өсөн» миҙалы
## Миҙалдың тасуирламаһы

«Белградты азат иткән өсөн» миҙалы баҡыр иретмәһенән эшләнә һәм 32 мм диаметрлы теүәл түңәрәк формала була.
Миҙалдың алғы яғында түңәрәк буйлап «ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ» тигән яҙыу, уртала — «БЕЛГРАД» һүҙе, яҙыу өҫтөндә — биш осло бәләкәй йондоҙ, түңәрәк буйлап — лавр тажы.
Миҙалдың алғы яғы күтәрмә менән ҡаймаланған.
Миҙалдың кире яғында — Белградты азат итеү датаһы — «20 октября 1944», яҙыу өҫтөндә биш осло бәләкәй йондоҙ.
Миҙалдағы бөтә яҙыуҙар һәм һүрәттәр ҡабарынҡы итеп эшләнгән.
Миҙал элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында ҡалыпҡа тотагтырыла. Биш мөйөшлө ҡалып киңлеге 24 мм булған йәшел төҫтәге ебәк муар таҫма меннә уратылған. Таҫма уртаһынан 8 мм-лыҡ ҡара буй үтә.

# «Белградты азат иткән өсөн» миҙалы
## Иллюстрациялар

* Миҙалдың реверсы
* Рәсәй Почта маркаһы, 2015 йыл
# Муллабай (исем)

Муллабай — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар
# Йүша үбн Нун

Йүша үбн Нун (ғәр. يوشع بن نون‎ — Йуша ' убн Нун) — ислам пәйғәмбәре, Муса пәйғәмбәрҙән һуң бәни Исраилгә ебәрелгән . Библиялағы пәйғәмбәр Ғайса Навин менән тиңләштерелә. Ҡөрьәндең «Әл-Маидә» сүрәһенең 23-сө аятында телгә алынған ике ирҙең береһе ул, икесеһе Библия персонажы Ҡәләб (Халев).

# Йүша үбн Нун
## Муса пәйғәмбәр менән бәйләнеше

Йүша пәйғәмбәр Мысырҙа Муса пәйғәмбәр заманында тыуған. Бәни Исраил улдары менән бергә Мысырҙан китә һәм Тих сүллегенә барып сыға. Атаһының исеме Нун, ә әсәһе, ихтимал, Муса пәйғәмбәрҙең һеңлеһе булғандыр. ЙүшаМуса пәйғәмбәр менән бәйле күп ваҡиғаларҙың шаһиты була, сөнки ярҙамсыһы сифатында уны йыш оҙатып йөрөй. Мәҫәлән, ул Хызыр пәйғәмбәр менән осрашыу ваҡытында, Аллаһ Мусаға Вәғәҙә Ителгән Ергә инергә бойорған ваҡытта (ғәр. أرض الميعاد‎ — ард әл-ми ' ад) уның менән бергә була.
* Бына Муса үҙ халҡына әйтте: «Эй, халҡым! Алланың һеҙгә ниғмәтен иҫкә алығыҙ. Ул бит һеҙгә үҙ арағыҙҙан бәйғәмбәрҙәр булдырҙы, һеҙҙе батшалар итте һәм ғәләмдәрҙән берәүгә лә бирелмәгәнен һеҙгә бирҙе. Эй, халҡым! Алланан һеҙгә яҙылған мөҡәддәс ергә инегеҙ, һәм артҡа әйләнмәгеҙ,— зыян күреүселәрҙән булмаҫ өсөн» Улар: «Эй, Муса, унда бит бәһлеүән кешеләр йәшәй, улар сыҡмайынса, беҙ һис унда инмәйбеҙ, ә сыҡһалар, инәсәкбеҙ»,— тип әйттеләр. Аллаһ ниғмәтен биргәндәрҙән һәм ҡурҡҡандарҙан ике ир кеше: «Һеҙ уларға ҡапҡанан инегеҙ, ҡапҡанан инһәгеҙ, һис шикһеҙ еңерһегеҙ. Әгәр иман килтергән булһағыҙ, Аллаға тәүәккәлләгеҙ!» — тинеләр. Улар: «Эй, Муса, улар унда булғанда, беҙ ул ергә һис инәсәк түгелбеҙ, һин Раббың менән барып икәүләп һуғышығыҙ, ә беҙ бында ултырып торорбоҙ»,— тинеләр. «Раббым, мин тик үҙ-үҙемә һәм туғандарыма ғына хужа, беҙҙең ара менән шул аҙғын халыҡтар араһын айыр»,— тине ул. Ул: «Был ер уларға ҡырҡ йылға тыйылған, улар Ер йөҙөндә аҙашып йөрөйәсәк, аҙғын халыҡ өсөн ҡайғырма һин!» — тине.
* Әл-Мәида 5:20—26

# Йүша үбн Нун
## Пәйғәмбәр Йүша мөғжизәләре

Һуғыш ваҡытында Йүша пәйғәмбәр күп мөғжизәләр күрһәтә:
* Иерихонға поход ваҡытында исраилдәр ул заманда тулы һыулыраҡ булған Иордан йылғаһы аша сыға алмай. Шул Саҡта Йүша мөғжизә күрһәтә: Йордандың һыуы арҡырыға бүленә лә, ғәскәре йылғаны үтеп, Иерихонға яҡынлаша ала.
* Ҡәлғә диуарҙары ныҡлы булған ҡалаларҙың береһен ҡамау ваҡытында Йүша Аллаһтан ярҙам һорап доға ҡыла. Пәйғәмбәрҙең ғибәҙәте һөҙөмтәһендә ер тетрәп китә һәм ҡәлғәнең диуарҙары емерелә. Йәһүдтәр ҡалаға бәреп инә һәм уны баҫып ала.
* Ҡотдосто алырға килгәс, Йүша пәйғәмбәр доғаһынан һуң күк йөҙөндә ҡояш туҡтап ҡала һәм төн буйы байымай.
# Колари (Финляндия)

Колари (фин.Kolari) — Финляндиялағы община, Лапли провинцияһының көнбайыш өлөшөндә ята.

# Колари (Финляндия)
## Географияһы

2617,76 км² майҙаны менән, Колари Люксембург кеүек дәүләттән саҡ ҡына ҙурыраҡ. Фин Лапландияһының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан община, төньяҡ поляр түңәрәктән төньяҡҡа ҡарай 86 кмалыҫлыҡта ята. Колари Киттиля, Муонио, Пелло һәм Рованиеми фин муниципалитеттары менән сиктәш, шулай уҡ көнбайышта Торнионйоки һәм Муонионйоки сик йылғалары аша Норботтен ленының Паяла коммунаһы менән сиктәш. Община Фьелд Лапландияһының субпровинцияһына инә. Колариның юғары нөктәһе булып диңгеҙ кимәленән 718 м бейеклектәге Юлляс сусағы тора, башҡа тауҙары Лайниотунтури (613 м), Кесянкитунтури (517 м), Келлостапуля (460 м), Куертунтури (443 м) һәм Пюхятунтури (м 441). Эске һыуҙар общинаның дөйөм биләмәһенең тик 2% ғына тәшкил итә, был ил буйынса уртаса 12 % күрһәткестән күпкә кәмерәк. Пасмаярви, Аалиярви, Лауккуярви, Вааттоярви, Ломполоярви, Венеярви, Пакаярви Экясломполо күлдәре бар, улар бик бәләкәй.
Колари биләмәһендә ҙурлығы буйынса өсөнсө булған Финляндия милли паркы территорияһының өлөшө — Паллас-Юллястунтури урынлашҡан. Община Рованиеминан 164 км, Торнионан 196 км, Оулунан 320 км һәм илдең баш ҡалаһы Хельсинкинан 926 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Колари (Финляндия)
## Халҡы

2012 йылдың 30 сентябренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса община халҡы 3836 кеше тәшкил иткән; 2000 йылда 3981 кеше йәшәгән. Халыҡ тығыҙлығы — 1,5 кеше/км². Общинаның берҙән-бер рәсми теле—фин теле, халыҡтың 98,5 проценты туған тел тип иҫәпләй. Швед теле Колари халҡының 0,7% өсөн туған тел; 0,1 % — саам теле һәм 0,8 % — башҡа телдәр. 15 йәшкә тиклемге кешеләр 13,1 % тәшкил итә; 65 йәштән өлкән кешеләр — 20,2 %.
Халыҡ һаны динамикаһы :
| 1970 | 1975 | 1980 | 1985 | 1990 | 1995 | 1998 | 2000 | 2002 | 2004 | 2006 | 2008 | 2010 | 2011 |
| 4962 | 5056 | 4905 | 5043 | 4721 | 4486 | 4118 | 3981 | 3911 | 3862 | 3792 | 3860 | 3810 | 3817 |

# Колари (Финляндия)
## Иҡтисады

Колариның иҡтисады бөгөн туристик тармаҡҡа нигеҙләнгән. Юлляс халыҡ-ара саңғы курорты булараҡ билдәле. Элегерәк общинала цемент заводы булған, әммә ул 1980 йылдарҙа ябылған. Колари территорияһында тимер мәғдәненең ҙур запастары бар. Руда сығарыу һәм общинала тау-байыҡтырыу комбинаттарын төҙөү планлаштырыла.

# Колари (Финляндия)
## Ауылдары

Колари, Айтамяниккё, Хиетанен, Каттиламаа, Коларинсаари, Койвула, Койвумаа, Куртакко, Лаппеа, Лиеторова, Луосу, Луоватус, Пасмаярви, Рито-ойя, Руокоярви, Сааренпудас, Саммалваара, Сиеппиярви, Таапаярви, Ханнукайнен, Теураярви, Пойккиярви, Вааттоярви, Венеярви, Венетти, Вяюлянпяя, Юлиненваара, Юллясярви, Экясйокисуу, Экясломполо.

# Колари (Финляндия)
## Сәйәсәте

Муниципаль совет составы (2009—2012) :
| Партиялар | 2008 йыл һайлау һөҙөмтәһе | Урын |
| Финляндия үҙәге | 43,9 % | 10 |
| Һул союз | 34,6 % | 7 |
| Милли коалиция | 10,7 % | 2 |
| Социал-демократтар | 10,8 % | 2 |

# Колари (Финляндия)
## Билдәле кешеләре

* Пертти Теураярви, саңғысы, 1976 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындары чемпионы, 1980 йылда Ҡышҡы олимпия уйындарында 4х10 км эстафетала бронза призеры.

# Колари (Финляндия)
## Туғандаш ҡалалар

* Умба
# Нельмач

Нельмач — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Нельмач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202949
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡомлоҡ (йылға)

Ҡомлоҡ — рус. Кумляк - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уйылға йылғаһының уң ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ҡомлоҡ (йылға)
## Этимологияһы

Ике төрлө фараз йәшәй.
Беренсеһе - йылғаның атамаһы башҡортса "ҡом" һүҙенән һәм - "лоҡ" ялғауы ҡушылыуы менән яһалған. Икенсеһе буйынса, Килмәк тигән ирҙәр исеменән килеп сыҡҡан. 1795 йылғы яҙмалар буйынса Уй нығытмаһына ҡараған урыҫ ауылдарынан тыш был йылға буйында Килмәк тигән башҡорт ауылы ла булған

# Ҡомлоҡ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уйылға йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500112111200001018
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200101
* Бассейн коды — 14.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Суетка (Катунь ҡушылдығы)

Суетка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 641 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Суетка (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003113
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100311
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1