yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Өйрәкте (күл, Сосновка районы)

Өйрәкте (рус. Урефты - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы күл.

# Өйрәкте (күл, Сосновка районы)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә аңлатыуынса, күлдең атамаһы башҡорт телендәге өйрәк — (башҡ. өйрәк) — һәм һүҙ яһаусы ялғау «-ты» ҡушып яһалған гидронимдан үҙгәреп, урыҫ теленә Урефты рәүешенә инеп нығынып киткән.
Өлкәнең Ҡоншаҡ районында иһә ошо уҡ юл менән яһалған Өйрәкте гидронимы урыҫ теленә Уректы булып ингән.

# Өйрәкте (күл, Сосновка районы)
## Географияһы

Өйрәкте күле Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы Долгодеревенск ауыл биләмәһе ерҙәрендә урынлашҡан.
Силәбегә тиклем алыҫлығы – 20 км, Екатеринбургҡа – 180 км, Долгодеревенск ауылына – 12 км.
Географик координаттары: оҙонлоғо - 61°25′18.02″E (61.421671), киңлеге - 55°25′33.86″N (55.426071).
Ярында урынлашҡан тораҡ пункттар: Өйрәкте (Урефты) ҡасабаһы.
Иң яҡын күлдәр: Оҙонкүл, Һаранғы, Оло Сағыуысты.

# Өйрәкте (күл, Сосновка районы)
## Тасуирламаһы

Күл сөңкәһе түңәрәк, һыу көҙгөһөнөң майҙаны 8,72 квадрат километр, диаметры 4 километр.
Ныҡ тәрән түгел, уртаса 3-4 метр, иң тәрән урыны 6 метр.
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 207 м.
Төбө ылымыҡлы, урыны менән ҡомло, ташлы. Көньяҡ-көнсығышында төпһәләр бар.
Һыуы таҙа, бер аҙ тоҙ тәме итә.

# Өйрәкте (күл, Сосновка районы)
## Флораһы һәм фаунаһы

Көньяғын ҡайын сауҡалығы уратып алған. Күлдең ярҙары тотош ҡамыш менән ҡапланған, көнсығышында һыуға батып ҡайын үҫә.
Өйрәкте, ысынлап та, өйрәктәргә бай, ҡашҡабаш күпләп үрсей.
Күлдә бик күп көмөш табан балыҡ тереклек итә, бында ул ҡәҙимге төр булып тора. Шулай уҡ алабуға, алабалыҡ һәм рипус йәшәй. Һыу ятҡылығын файҙаланыусы уға карп, шамбы, аҡ амур һәм сабаҡ ебәреп тора.
1978 йылда ҡышҡы һыуыҡтар оҙайлы булып китә, боҙҙо бер кем дә тишмәй. Кислород етмәгәнлектән күлдәге балыҡ тонсоға һәм шул балыҡты йөк машиналары менән ташып алалар. Бынан һуң күлдә 5 йыл буйы балыҡ күренмәй.
Күлде файҙаланыусы ойошма селбәрә ебәрә, элекке төрҙәрҙән бары табан балыҡ ҡына абориген булып ҡала.Хәҙер күлдә балыҡ күп.
# Беличья (Ватылька ҡушылдығы)

Беличья — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ватылька йылғаһының һул ярына тамағынан 194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Беличья (Ватылька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065802
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306580
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Түбәнге Ярай-Яха

Түбәнге Ярай-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лай-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Түбәнге Ярай-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053542
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305354
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әбәткүл

Әбәткүл - рус. Абаткуль (Абатколь, Абат-Куль) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл Армия районындағы күл.

# Әбәткүл
## Географияһы

Әбәткүл Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл Армия районындағы Һыуығаяҡ ауыл биләмәһе һәм Ҡоншаҡ районы Хәлит ауыл биләмәһе сиктәрендә ята. Силәбенән 110 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Әбәткүл башҡа бер ниндәй йылға менән дә, күл менән дә тоташмаған, оҙонлоғо 4 ½, киңлеге 2 саҡрым (верста).
Әбәткүлдән көнбайыштараҡ Ҡаҙаҡбай (күл), Бусар, Ишембай, көньяҡ-көнбайыштараҡ Ҡырҙы күлдәре, 6 километрҙа Ҡырҙы ауылы урынлашҡан.
Географик координаттары: киңлеге - 55°51′11″N (55.853178), оҙонлоғо - 62°0′34″E (62.009446)

# Әбәткүл
## Тасуирламаһы

Әбәткүл оҙонса түңәрәк, сығанаҡһыҙ, сөсө һыулы.
* Максималь тәрәнлеге: 2м
* Майҙаны: 1,84км2
* Төбө: ләмле, сапропеллле

# Әбәткүл
## Флораһы һәм фаунаһы

Яр ситтәрендә ҡамыш һәм ҡыяҡлылар осрай, улар араһында һыу ҡоштары оя ҡора.
Башлыса бында табан балыҡ үрсей һәм ҡаба.

# Әбәткүл
## Этимологияһы

Киң билдәле географ, топонимист, Силәбе өлкәһенең топонимикаһын ғына түгел, ғөмүмән, башҡорт халҡының фольклорын төптән өйрәнгән Шувалов Николай Иванович гидроним тураһында былай тип яҙа: Абат-Куль, озеро, Красноармейский район. Название составлено распространенном в прошлом у башкир и казаков тюркским мужским именем Абат, Аббат, словом куль - «озеро».
"Башҡорт исемдәре" белешмәһендә Абд - Әбд (абде, абду;әбде, әпте) тигән исем бар. Ул мәңгелек; бәндә, ҡол,хеҙмәтсе, Аллаһ бәндәһе тигәнде аңлата (ир-ат исемдәре компоненты булып йөрөй)

# Әбәткүл
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Каменка (Ҡыҙыл районы)

Каменка — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл районындағы ҡасаба. Богданов ауыл биләмәһе составына инә.

# Каменка (Ҡыҙыл районы)
## География

Ҡасаба Силәбе өлкәһенең көньяғында, Көньяҡ Уралдың көньяҡ-көнсығыш итәге сиктәрендә, дала зонаһында, Каменка йылғаһының (Яйыҡ йылғаһының ҡушылдығы) һул ярында урынлашҡан. Район үҙәге Ҡыҙыл ауылынан көньяҡ-көньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 22 километр алыҫлыҡта. Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәле өҫтөнән 337 метр.

# Каменка (Ҡыҙыл районы)
## География
### Климат

Йәйен климаты ҡоро эҫе һәм ҡышын ҡапыл континенталь. Яуым-төшөмдөң уртаса күләме — 266 мм. Иң һыуыҡ айҙың уртаса температураһы (ғинуар) —17,9°, иң йылы (июль) +19,9°С тәшкил итә.

# Каменка (Ҡыҙыл районы)
## Халыҡ һаны
### Халыҡ һаны

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ир-егеттәр халыҡтың 48,5 процент тәшкил иткән, ҡатын-ҡыҙҙар — 51,5 процент.

# Каменка (Ҡыҙыл районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, башҡорттар — 47 %; ҡаҙаҡтар — 34 % тәшкил итә.

# Каменка (Ҡыҙыл районы)
## Урамдары

Ауыл өс урамдан тора.
# Ред Булл (хоккей клубы, Зальцбург)

«Ред Булл» Зальцбург (нем. Red Bull Salzburg) — Австрияның Зальцбург хоккей командаһы.

# Ред Булл (хоккей клубы, Зальцбург)
## Клубтың тарихы

1977 йылда барлыҡҡа килгән. 2000 йылға тиклем Зальцбург ХК исемен йөрөткән, унан һуң командаға уның төп спонсоры Red Bull GmbH компанияһының исеме бирелгән. Ред Булл Австрияның иң көслө командаларының береһе. Ул ил эсендәге ярыштарҙа үҙенең спорт Боҙ һарайы «Айсарена Зальцбургта» (һыйҙырышлығы — 3 600 тамашасы) уйнай.
Команда дүрт тапҡыр Австрия лигаһы чемпионаттарында — 2006/2007, 2007/2008, 2009/2010 һәм 2010/2011йылдар сезондарында башҡа командаларҙы еңгән. 2011/2012 йылдың сезоны һуңғы йылдарҙа команда өсөн иң уңышһыҙ уйын сезоны булған. Ред Булл регуляр сезонда бары тик дүртенсе урынды ғына яулаған һәм сирек финал уйындарында плей-оффта Клагенфурт хоккей клубынан еңелгән. 2008 йылда Континенталь кубок уйындарында ҡатнашҡан һәм уйындарҙың икенсе этабында көрәштән төшөп ҡалған. Клуб командаһы 2010 йылдағы Континенталь кубок уйындарында еңеү яулаған.
2012 йылда Милли хоккей лигаһының локаутында «Ред Булл» командаһы өсөн Дерек Дорсетт, Дерик Брассар, Тобиас Энстрем һәм Дэвид Кларксондар уйнағандар.
19 июнь,2013 йыл. «Ред Булл» йәштәр командаһы Бөтә донъя хоккей лигаһына ҡабул ителгән һәм 2013/14 йылдың сезонынан башлап Йәштәр хоккей лигаһы Чемпионатында уйнай башлаған..

# Ред Булл (хоккей клубы, Зальцбург)
## См. шулай уҡ

* Ратушаның Дэны
# Сосман

Сосман — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ирва йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Сосман
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043803
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004380
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тать-Юган-Егарт

Тать-Юган-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тать-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.

# Тать-Юган-Егарт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051038
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205103
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡаҙағстан Республикаһының баш ҡалаһы

Ҡаҙағстан Республикаһының баш ҡалаһы — Астана. Йыл һайын 6 июль көнө Ҡаҙағстанда Баш ҡала көнө үткәрелә.

# Ҡаҙағстан Республикаһының баш ҡалаһы
## Ҡаҙағстан баш ҡалаларының хронологияһы

Ҡаҙағстандың (Алаш автономияһының) беренсе баш ҡалаһы булып, 1917—1920 йылдарҙа Алаш-ҡала исеме менән танылған, Семипалатинск ҡалаһы һаналған.
РСФСР составында Ҡырғыҙ АССР-ы булып иҫәпләнгән республиканың 1920 йылда баш ҡалаһы Ырымбур була.
1925 йылда республика Ҡаҙаҡ АССР-ы исемен ала, баш ҡалаһы шул айҡанлы Ҡыҙыл Урҙа тип үҙгәртелгән Аҡ-Мәсеткә күсерелә.
1929 йылда республиканың баш ҡалаһы тағы күсерелә, был юлы Алма-Аты ҡалаһына. 1936 йылда Ҡаҙаҡ АССР-ы РСФСР составынан сығарыла һәм Ҡаҙаҡ ССР-ы итеп үҙгәртелә.
1929 йылдан алып 1936 йылға тиклем Алма-Аты ҡалаһы — Ҡаҙаҡ АССР-ының, 1936—1991 йылдарҙа — Ҡаҙаҡ ССР-ының, 1991—1997 йылдарҙа Ҡаҙағстан Республикаһының баш ҡалаһы булып тора. Алма-Аты ҡалаһы Ҡаҙаҡ ССР-ының һуңғы баш ҡалаһы һәм иң эре ҡалаһы була, аҙаҡ Ҡаҙағстан Республикаһының беренсе баш ҡалаһы һәм берҙән-бер миллионер-ҡалаһы була.
Аҡмула Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы итеп 1997 йылдың 10 декабрендә рәсми рәүештә иғлан ителә. 1998 йылдың 6 майында баш ҡаланың исемен Астана итеп үҙгәртелә. Астананы халыҡ-ара кимәлдә баш ҡала яңы сифатында иғлан итеү тантанаһы 1998 йылдың 10 июнендә үткәрелә. Алматы ҡалаһы Ҡаҙағстандың Көньяҡ баш ҡалаһы статусы аҫтында нығына. Шул ваҡыттан алып был термин матбуғатта ла йыш ҡулланыла һәм Алматыны күҙ уңында тота.
1999 йылдың майы тирәләрендә матбуғатта Атырауҙы Ҡаҙағстандың нефть баш ҡалаһы тип йөрөтә башлайҙар. Быға тиклем нефть баш ҡалаһы тигән почетлы титулын Аҡтау йөрөткән була.
# Айытбаев Мырҙағәле Арыҫлан улы

Айытбаев Мырҙағәле Арыҫлан улы (25 декабрь 1925 йыл—15 июнь 1986 йыл) — элемтәсе, 1952—1959 һәм 1980—1986 йылдарҙа Иҫке Собханғол район элемтә узелы начальнигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985), II (1945) һәм III (1944) дәрәжә Дан ордендары кавалеры.

# Айытбаев Мырҙағәле Арыҫлан улы
## Биографияһы

Мырҙағәле Арыҫлан улы Айытбаев 1925 йылдың 25 декабрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Яңы Собханғол ауылында тыуа.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген «Яңы юл» колхозында башлай. 1943 йылдың 11 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән район хәрби комиссариаты тарафынан армияға алына. Һуғышты Воронеж фронтында башлай. 1945 йылдың еңеү яҙына тиклем һалдат һуғыш юлдары буйлап үтә. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн I һәм II дәрәжә Дан һәм Ватан һуғышы ордендары менән бүләкләнә.
1948 йылда демобилизациялана һәм шул ваҡыттан алып ул райондың төрлө ойошмаларында — элемтә, банк системаһында, урман сәнәғәте хужалығында эшләй. КПСС ағзаһы.

# Айытбаев Мырҙағәле Арыҫлан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Дан ордены (1945)
* III дәрәжә Дан ордены (1944)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы,
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1986)

# Айытбаев Мырҙағәле Арыҫлан улы
## Хәтер

2017 йылдың 23 декабрендә Иҫке Собханғол ауылында Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, «Дан» ордены кавалеры Айытбаев Мырҙағәле Арыҫлан улы хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ асыла. Таҡтаташ ул эшләгән «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Белорет район-ара телекоммуникацияларҙы техник хеҙмәтләндереү үҙәгенең Иҫке Собханғол линия-техник цехы фасадына ҡуйыла.
# Гаринка

Гаринка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тамырсат йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Гаринка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203236
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Джули Бервальд

Джули Бервальд (швед. Julie Berwald, тулы исеме Julie Mathilda Berwald; 1822—1877) — швед опера йырсыһы (сопрано).

# Джули Бервальд
## Биография

Джули Бервальд 1822 йылдың 14 октябрендә Стокгольмда музыкант Йохан Фредрик Бервальд һәм уның ҡатыны — концерт йырсыһы Матильда Бервальд ғаиләһендә тыуған, ғаиләлә тағы ике һеңлеһе Фредрике һәм Хедвиг үҫкән.
Улар өсөһө лә йыр белемен әсәһенән ала һәм Финляндияла (1842 йыл), Копенгагенда (1844 йылда) һәм Берлинда (1847 йыл) сығыш яһап, концерт йырсыларының триоһын ойоштора. Һуңынан Джули 1847—1852 йылдарҙа Стокгольмда Швеция король операһында опера йырсыһы булып үҙ аллы эшләй; 1848 йылдан — театрҙың төп актрисаһы (прима). Король операһында эшләү йылдарында ул бөйөк Швеция опера йондоҙҙарының береһе була. 1851 йылда Копенгагенда гастролдәрҙә ҙур уңыш менән сығыш яһай.
Швед журналисы һәм яҙыусыһы Нильс Арфвидссон актриса тураһында былай тип яҙа:
   Оркестр етәксеһенең театр сәхнәһендә тәрбиәләнгән ҡыҙы шаҡтай йәш сағында уҡ донъяуи йырсы абруйын яулай, ә 1840 йылдар аҙағында ул әһәмиәтле йырсы шәхесе булып, тамашасы алдында сығыш яһарға ҡарар итә»
Йырсының Король операһында эшләгән ваҡытында, билет хаҡы 50 процентҡа күтәрелә, ә ул килемдең өстән бер өлөшөн ала, был ғәҙәти булмаған өҫтөнлөк була. Үҙенең ҡыҫҡа карьераһында бик популяр була, үҙенең ролдәре иҫәбендә «Свадьба Фигаро» операһында Сюзаннаны, «Вольный стрелок» операһында Агатаны, «Волшебная флейта» операһында Паминаны, «Роберт-дьявол» операһында Алисаны, «Норма» Адальджизаны, «Дочь полка» операһында Мари ролен башҡара.
1852 йылда Джули Бервальд фрайгерр Кнут Окерхильмға кейәүгә сыға һәм сәхнәнән китә, был бигерәк тә талантының үҫеше осоронда опера йырсылары араһында һирәк күренеш була.
1853 йылдың 16 декабрендә йырсы Швед король музыка академияһына 337-се ағза сифатында һайлана.
1877 йылдың 1 ғинуарында вафат була.
# Махкетинская-Шауда

Махкетинская-Шауда (чеч. МахкатӀан Шовда) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Джалка йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Махкетинская-Шауда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы , Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001312108200006159
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200615
* Бассейн коды — 07.02.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кононова Мария Михайловна

Кононова Мария Михайловна (18 август 1898 йыл, Ырымбур — 20 февраль 1979 йыл, Мәскәү) — СССР ғалимы, тупраҡтың органик матдәһен өйрәнеү өлкәһендә белгес. Биология фәндәре докторы, СССР дәүләт премияһы лауреаты (1968).

# Кононова Мария Михайловна
## Биографияһы

1917 йылда ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһын тамамлай. 1917—1918 йылдарҙа Воронеж ауыл хужалығы институтында уҡый, 1921—1925 йылдарҙа Урта Азия университетының физика-математика факультетында биология бүлегендә, 1925—1928 йылдарҙа — аспирантурала микробиология һәм үҫемлектәр физиологияһы кафедраһында эшләй.
1926 йылдан 1932 йылға тиклем Аҡ-Ҡаваҡ тәжрибә станцияһында микробиолог.
1932 йылдан В. В. Докучаев исемендәге Тупраҡ институтында эшләй. 1945—1976 йылдарҙа тупраҡ биохимияһы лабораторияһы мөдире.
1935 йылда диссертация яҡламайынса ауыл хужалығы фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһе бирелә. 1943 йылда «Органическое вещество почв сухих степей Заволжья и процессы превращения его в условиях орошаемого земледелия» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1946 йылдан алып — биохимия профессоры.

# Кононова Мария Михайловна
## Хеҙмәттәре
### Монографиялары

- «Проблема почвенного гумуса и современные задачи его изучения» (1951), 1952 йылда уның өсөн В. В. Докучаев исемендәге премияға лайыҡ була.
- «Органическое вещество почвы. Его природа, свойства и методы изучения» (1963).
1968 йылда был китаптары өсөн СССР Дәүләт премияһы бирелә. Монографиялары Англияла (1961, 1966), ГДР-ҙа (1958), Польшала (1955, 1968), Японияла (1963, 1976), Ҡытайҙа (1956) баҫылып сыға.
1975 йылда «Гумус естественных и освоенных почв» китабы баҫылып сыға.

# Кононова Мария Михайловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1953)
* СССР дәүләт премияһы (1968)
* В. В. Докучаев исемендәге премия (1952)
* миҙалдар.
# Рождествено (музей-усадьба)

Рождествено — Ленинград өлкәһе Гатчина районының Рождествено ауылындағы музей-усадьба, Ленинград өлкәһе дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһының «Музей агентлығы» филиалы.
Музейҙа ауыл тарихына һәм уның тирә-яҡтарына, шулай уҡ күренкеле яҙыусы, шағир, драматург, тәржемәсе, энтомолог Владимир Набоковҡа арналған экспозициялар бар.

# Рождествено (музей-усадьба)
## Тарихы

Музей урынлашҡан усадьба йорто XVIII быуат аҙағында «ҡала башлығы йорто» булараҡ төҙөлә. Бинаның архитекторы билдәһеҙ, бер нисек тә раҫланмаған фекерҙәр буйынса И. Е. Старов, Ф. И. Волков йәки Н. А. Львов булыуы мөмкин тип әйтелә.
1797 йылдың февралендә император Павел I указы буйынса усадьба һарай яны кәңәшсеһе Ефремов Николай Ефремович биләмәһенә күсә. Йорт эргәһендә парк, хужалыҡ ҡаралтылары төҙөйҙәр.
1856 йылда имение Петербург ҡалаһына ҡаҙнаһына һалына, ә 1857 йылда уны Ю. Д. Манухина һатып ала. 1872 йылдан 1878 йылға тиклем усадьба беренсе гильдиялы сауҙагәр К. Я. Бушҡа ҡарай.
1890 йылдың сентябрь айында имениены ғәмәли статский советник, алтын сәнәғәтсеһе Иван Васильевич Рукавишников һатып ала. Бынан һуң йортта ремонт үткәрелә, ә усадьбала ҡош аҙбары, ат аҙбары, теплица, теннис корты төҙөлә. 1901 йылда В.И. Рукавишниковтың улы Василий имениеның хужаһы була, ә 1916 йылда — В. И. Рукавишниковтың ир туғаны Набоков Владимир Владимирович.
1917 йылдан һуң усадьбала ветеринария техникумының ятағы урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында бинала нацистарҙың юл бүлеге урынлаша, ә һуғыштан һуң йортта ауыл мәктәбе урынлаша.
1957 йылда Рождествено ауылы китапханаһы эргәһендә «Рождествно ауылы һәм уның тирә-яғының үткәне һәм бөгөнгөһө» күргәҙмәһе асыла, уның базаһында 1959 йылда В.И. Ленин исемендәге колхоз тарихының йәмәғәт музейы ойошторола. 1973 йылда колхоз Рукавишниковтарҙың элекке усадьбаһын яңы музей өсөн ала. 1974 йылда йорттоң өс бүлмәһендә яңы экспозиция, шулай уҡ «Набоков тыуған илендә» экспозицияһы асыла. 1987 йылда музей В.В.Набоковтың дәүләт Рождествено тарихи-әҙәби һәм мемориаль музей тип үҙгәртелә.
1995 йылда бина янғын һөҙөмтәһендә ныҡ зыян күрә. Тергеҙеү эштәре музей директоры, архитектор Александр Александрович Семочкин етәкселегендә алып барыла. 2002 йылда усадьба тарихы хаҡында һөйләүсе экспозиция асыла.
# Бийка (Катунь ҡушылдығы)

Бийка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 235 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Бийка (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006695
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100669
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыҙылбауыр барҡылдаҡ

?Ҡыҙылбауыр барҡылдаҡ :
Белобровик на лужайке :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Подотряд: | Passeri |
| Супер- ғаилә: | Passeroidea |
| Ғаилә: | Барҡылдаҡтар |
| Төр: | Ҡыҙылбауыр барҡылдаҡ |
Латинса исеме :
Turdus iliacus Linnaeus, 1766 :
T. i. coburni
T. i. iliacus :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179769 NCBI 411526 |
Ҡыҙылбауыр барҡылдаҡ(урыҫ. Дрозд белобровик)

# Ҡыҙылбауыр барҡылдаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Ҙурлығы сыйырсыҡтай. Яңғыҙ ҙа, күмәкләшеп тә йөрөйҙәр, һырты тигеҙ һорғолт көрән. Тамағы, түше буй-буй ҡара таптар менән сыбарланған һарғылт төҫтә. Ҡорһағы аҡ. Ҡанаттары осонда ике яҡлап ҡыҙғылт ерән тап¬тары бар. Ҡаштары аҡ. Йырсы барҡылдаҡтан аҡ ҡашыһәм ҡыҙыл-ерән таптары менән айырыла.

# Ҡыҙылбауыр барҡылдаҡ
## Тауышы

Тауышы көслө генә: «тси-тррҡ-тррҡ». һайрауы сырылдау һәм матур ғына һыҙғырыуҙан тора.

# Ҡыҙылбауыр барҡылдаҡ
## Йәшәү рәүеше

Урмандарҙа, туғайҙағы ҡыуаҡ¬лыҡтарҙа йәшәй. Төрлө еләк, бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ағастарҙың түбәнге ботаҡтарында, ҡыуаҡтарҙа, ағас төпһәләрендә була. Ҡыҙыл һәм көрән таптар менән сыбарланған 4-6 бөртөк зәң¬гәрһыу йәшел йомортҡаһы була.