yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пычим

Пычим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Пычим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020503
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002050
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сылвица (Сюзьва ҡушылдығы)

Сылвица — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сюзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сылвица (Сюзьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014127
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101412
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы

Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы (10 июль 1925 йыл — 30 май 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсы, рядовой. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы
## Биографияһы

Хәсән Баһҙый улы Әхтәмов 1925 йылдың 10 июлендә БАССР‑ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Аллағыуат ауылында тыуған.
1943 йылдан алып — Ҡыҙыл Армия сафында.
1944 йылдың февраленән алып 2-се Украин фронтында хеҙмəт итə.
1944 йылдың 30 майҙа Румыниялағы Редиул-Алдей ауылы янында, Яссы ҡалаһынан төньяҡҡараҡ, батырҙарса һәләк була.

# Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы
## Батырлығы

857-се уҡсылар полкы 1-се ротаһы (294-се уҡсылар дивизияһы, 52-се армия, 2-се Украин фронты) рядовойы Х. Б. Әхтәмовтың наградлау ҡағыҙынан :
   «Иптәш Әхтәмов һуғышҡан I уҡсылар ротаһына ҡаршы (1944 йылдың 30 майы), дошман бер батальондан ашыу пехота һәм һигеҙ танк ташлай. Дошман танкылары 1-се уҡсылар ротаһы траншеяһына яҡынаялар һәм рота фронты буйлап траншеялар ситенән барып, беҙҙең яугирҙарҙы атырға ниәт итәләр. Беренсе килгән танк рота фронты буйлап бара башлай, ә танк эсендәге немец автоматсылары танк башняһы люгын асып беҙҙең яугирҙарҙы туранан-тура атып үлтерә башлайҙар.
   Иптәш Әхтәмов беренсе булып траншеянан ырғып сыға һәм танкыға ҡаршы граната менән танҡ аҫтына ташлана һәм уны шартлата. Һөҙөмтәлә танкылар үҙ йүнәлешен үҙгәртеп, траншеялар аша сығалар һәм беҙҙең оборона яғына йүнәләләр. Яугирҙар дошман пехотаһын танкыларҙан айырып алалар һәм уның һөжүмен туҡтаталар. Шулай итеп, иптәш Әхтәмов үҙенең батырлығы менән бер нисә тиҫтә һалдаттың ғүмерен һаҡлап алып ҡала».
«Советтар Союзы Геройы» исеме X. Б. Әхтәмовҡа 1944 йылдың 13 сентябрендә үлгәндән һуң бирелә.

# Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (13.09.1944)
* Ленин ордены (13.09.1944)

# Әхтәмов Хәсән Баһҙый улы
## Хәтер

* Салауат ҡала тыуған яҡты өйрәнеү музейында Х. Б. Әхтәмовтың батырлығына арналған экспозиция бар.
* Салауат ҡалаһындағы «Мәңгелек ут» мемориаль комплексында Х. Б.Әхтәмовҡа иҫтәлекле таҡташ асылған.
* Васильевка ауылында мәктәп бинаһында мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Герой исемен иң яҡшы мәктәп пионер отряды йөрөткән.
* 1973 йылдың 9 майында Карл Маркс исемендәге колхозда һәм Наумовка ауылында һәйкәл ҡуйылған
* Салауат ҡалаһында һәйкәл ҡуйылған (Автор памятника — заслуженный художник РБ, член Союза художников России Мавлетбай Халилов).
* Киевтағы мемориаль комплекс диуарында һәм Мәскәүҙә Поклонный тауҙа уның фамилияһы ташҡа уйылып яҙылған
* Салауат ҡалаһы эргәһендәге Желанный ҡасабаһында бер урам Әхтәмов исемен йөрөтә.
# Орбездна

Орбездна — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бездна йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Орбездна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003776
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шинок (Ануй ҡушылдығы)

Шинок — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ануй йылғаһының һул ярына тамағынан 291 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шинок (Ануй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100830
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тауышлы

Тауышлы (рус. Тавашла) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 492 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тауышлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102781
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бәләкәй Һүмес (йондоҙлоҡ)

Бәләкәй инә айыу (йондоҙлоҡ) (лат. Ursa Minor) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Кохаб (β UMi), яҡтылығы 2,08 була. Майҙаны буйынса урыны — 56.
# Ларионова (Рассомаха ҡушылдығы)

Ларионова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Рассомаха йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ларионова (Рассомаха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026507
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202650
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҡбулатов

Аҡбулатов — фамилия.
# Гөлнәзирә (йыр һәм уйын)

«Гөлнәзирә» — (рус. Гульназира) — 1) башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй. 2) Башҡорттарҙың күмәк уйын бейеүе.

# Гөлнәзирә (йыр һәм уйын)
## Башҡорт халыҡ йыры

Тәүге тапҡыр 1938 йылда Л. Н. Лебединский яҙып ала, «Башҡорт халыҡ йырҙары» китабында Х. Ф.Әхмәтов яҙмаһында баҫылып сыға.
Билдәле шаян бейеү йыры. Көйҙә интонация өҙлөкһөҙ үҫешә, йырҙың башы өс тактлы, ҡушымтаһы дүрт тактлы булыуы менән үҙенсәлекле. «Гөлнәзирә» йырын хор өсөн — А. С. Ключарёв , Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленең шулай уҡ аталған бейеүе өсөн — Т. Ш.Кәримов һәм К. Й.Рәхимов, тауыш һәм фортепьяно өсөн С. Г. Шаһиәхмәтова эшкәртә.
«Гөлнәзирә» көйө «Сыңрау торна» балетында, "Хореографик сюита"ла файҙаланылған..
Йырҙың һүҙҙәре
    Күршебеҙгә ҡунаҡ килгән,
    Инде нихәл итәйек?
    Туҡмаҡ ҡойроҡ ҡара бәрәс
    Һуйып, ҡунаҡ итәйек.
Ҡушымта:
    Ай, эйелмәй, бөгөлмәй,
    Матур баҫа түгелме,
    Матур баҫып бейегәндә,
    Күңел аса түгелме,
    Матур баҫып бейегәндә,
    Күңел аса түгелме.
    Һыуҙар аға арыҡтан,
    Ҡыҙҙар ҡарай ярыҡтан,
    Һикереп төшөп бейер инем,
    Ояламын халыҡтан.
Ҡушымта:
    Ер еләге бешкән саҡта
    Һайлап ашап булманы,
    Яҙғы һабан туйҙарында
    Осрашып булманы.
Ҡушымта:

# Гөлнәзирә (йыр һәм уйын)
## Уйын бейеүе

Башҡорттарҙың «Гөлнәзирә» тигән күмәк уйын бейеүе лә булған. Тәүге тапҡыр профессиональ сәхнәгә ХХ быуаттың 40‑сы йылдары башында Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле башҡарыуында сыға. Уны Ф.Ә. Ғәскәров «Башҡорт колхоз бейеүҙәре» хореографик сюитаһының өлөшө булараҡ ҡуя.
1952 йылдан алып «Гөлнәзирә» үҙ аллы номер булараҡ башҡарыла — уны һигеҙ һәм унан да күберәк бейеүсе пар башҡара. Халыҡ бейеүенә генә хас формалар ҡулланыла, бейеүҙә тулы театраль-хореографик картина барлыҡҡа килтерә.

# Гөлнәзирә (йыр һәм уйын)
## Уйын бейеүе
### Башҡарыусылары

«Гөлнәзирә» бейеүен башҡарыусы солистар: Р. М.Хәжиева менән Х.Ғ.Зөбәйҙуллин, Р.Ғ.Туйсина менән Ә.Ә.Фәсхетдинов, Ф.Ғ.Амантаева менән А. Х.Зөбәйҙуллин.
# Мэн Утрауы

Мэн Утрауы (ингл. Isle of Man, Ҡалып:Lang-gv) — Британия тажы милкендәге утрау. Ирландия диңгеҙендә, Англия, Ирландия утрауы, Шотландия һәм Уэльстан яҡынса бер төрлө йырыҡлыҡта урынлашҡан. 979 йылдан эшләп килгән иң тәүге пераланттарҙың береһе Уэльста урынлашҡан.
# Солтанаев Йәүҙәт Тәлғәт улы

Солтанаев Йәүҙәт Тәлғәт улы (19 июль 1948 йыл) — ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1997). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең почётлы хеҙмәткәре (2001), атҡаҙанған фән эшмәкәре (2010) һәм Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011).

# Солтанаев Йәүҙәт Тәлғәт улы
## Биографияһы

Йәүҙәт Тәлғәт улы Солтанаев 1948 йылдың 19 июлендә Ырымбур өлкәһе Орск ҡалаһында тыуған.
1971 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. 1974 йылда «физика-математика фәндәре кандидаты», 1989 йылда «физика-математика фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлаған. 1990 йылдан — профессор.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1997). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең почетлы хеҙмәткәре (2001). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2010).
Башҡорт дәүләт университетында уҡыу эштәре буйынса проректор була (2001).
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында эшләй.

# Солтанаев Йәүҙәт Тәлғәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Дифференциаль операторҙарҙың спектраль теорияһы, дифференциаль тигеҙләмәләрҙең асимптотик теорияһы.
Ярым сикләнмәгән сингуляр дифференциаль операторҙар спектрҙарының үҙенсәлектәрен өйрәнелә. Стильтьес үҙгәртеүҙәре өсөн теореманың ике яҡлы тауберҙары ҡуйыла.
Сингуляр дифференциаль операторҙарҙың спектраль шәлкеменә характеристика биреү өйрәнелә.

# Солтанаев Йәүҙәт Тәлғәт улы
## Баҫмалары исемлеге

* А. М. Ахтямов, В. А. Садовничий, Я. Т. Султанаев. Обратные задачи Штурма-Лиувилля с нераспадающимися краевыми условиями. — М.: Изд-во Московского университета, 2009, тир. 1000 экз, ISBN 978-5-211-05557-5.
* Асимптотика спектра обыкновенных дифференциальных операторов в вырожденном случае. Дифференциальные уравнения. −1982. -Т. 18. — № 10.
* Об индексах дефекта и спектре неполуограниченного оператора Штурма-Лиувилля. ДАН СССР. −1984. -Т.276. -№ 5. Об индексах дефекта и спектре одномерных сингулярных дифференциальных операторов в вырожденном случае // ДАН СССР. −1985. -Т.284. -№ 3.
* Асимптотика решений обыкновенных дифференциальных уравнений в вырожденном случае // Труды семинара им. И. Г. Петровского. 1988. Вып. 13. С. 36-55.
* Об оценке отрицательного спектра оператора, полуограниченного снизу // Математические заметки. −1991. -Т. 50. -Вып. 6.
* Асимптотическое поведение решений сингулярного уравнения Штурма-Лиувилля // Доклады РАН. −1994. -.Т. 335. -№ 6.
* Обратная задача Штурма-Лиувилля. Теорема единственности и контрпримеры // Докл. Академии наук. 2006. Т. 411, № 6. С. 747—750 (в соавт.).
* Разрешимость обратной задачи Штурма-Лиувилля с нераспадающимися краевыми условиями // Там же. 2007. Т. 412, № 1. С. 26-28 (в соавт.).
# Оболонка

Оболонка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тудовка йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оболонка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000687
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000068
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Апиология

Апиология (лат. apis «бал ҡорто» һәм бор. грек. λόγος — өйрәнәм)— балҡорттарын өйрәнеүсе фән.
# Молокан ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)

Молокан ауыл Советы — Көйөргәҙе районысоставында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453357. ОКАТО коды — 80239830000. ИФНС коды: 262
Ермолаевка ауыл Советы менән берләштерелә.

# Молокан ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Ауыл Советы составы

Молокан ауылы — административ үҙәге. Ҡунаҡбай, 2-се Санйын ауылдары, Дедов, Санйын утарҙары.
1985 йылда Көйөргәҙе ауыл Советына 2-се Санйын ауылы күсерелә («Күмертау районы составында Көйөргәҙе ауыл Советын ойоштороу тураһында» Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1985 йылдың 19 декабрендәге Н 6-2/380 һанлы указы)

# Молокан ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
   а) Ермолаевка ауылында административ үҙәге менән, «Ермолаевка» атамаһын һаҡлап, Ермолаевка һәм Молокан ауыл Советтарын берләштерергә. Молокан ауыл Советының Ҡунаҡбай, 2-се Санйын ауылдарын, Дедов, Санйын утарҙарын Ермолаевка ауыл Советы составына индерергә.

# Молокан ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Географик урыны

2008 йылға Кумертау ҡалаһы, Абдул ауыл Советы, Мораптал ауыл Советы, Шәбағыш ауыл Советы, Отрада ауыл Советы, Ермолаевка ауыл Советы, Яҡшембәт ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш.

# Молокан ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Географияһы

Ауыл Советының сиктәренән Оло Көйөргәҙе, Санйын, Табылды, Ҡунаҡбай йылғалары, Имәнбүләк шишмәһе аға. .
# Питчаль-Кы (Толька ҡушылдығы)

Питчаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Толька йылғаһының уң ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Питчаль-Кы (Толька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306637
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рифат (Гомерҙың улы)

Рифат, Репат (бор.-йәһ. רִיפַת‎) — Тәүратҡа ярашлы, Гомерҙың икенсе улы, Иафеттың ейәне; Аскеназдың һәм Фогарманың ағаһы.
Әрмән тарихсылары Ованес Драсханакертци һәм Мовсес Каланкатуаци Рифаттың вариҫтарына савроматтарҙы индерә.
Иосиф Флавийға ярашлы, «Рифат» — рифаттарҙың йәки пафлагондарҙың тәүбабаһы. Татищев та шул уҡ фекерҙе әйткән.
Август Вильгельм Кнобель Рифаттан кельт халыҡтары килеп сыға тип фаразлаған.
Рипат (Рифат) тоҡомдары тип Ғәҙел Китабында бартон (моғайын бриттарҙыр?) тип атала тип атала.
Ҡайһы саҡта Рифат исемен ғәҙәттә Урал тип күҙ алдына баҫтырылған Рифей тауҙары менән бәйләйҙәр.
# Первая Вилашка

Первая Вилашка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Андарма йылғаһының уң ярына тамағынан 210 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Первая Вилашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023387
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202338
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һамар

Һамар (рус. Самара) — Волга йылғаһының һул яҡ бейек ярында, Һамар һәм Суҡ йылғалары тамағында урынлашҡан Рәсәйҙең ҙур ҡалаһы, Һамар өлкәһенең административ үҙәге.
Совет осоронда, 1935 йылдың 27 ғинуарынан 1991 йылдың 25 ғинуарына тиклем дәүләт һәм партия эшмәкәре Валериан Владимирович Куйбышев хөрмәтенә ҡала Куйбышев тип йөрөтөлә.
Халҡы 2009 йылдың 1 ғинуарына 1,135 млн кеше. Рәсәй Федерацияһындағы Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург һәм Түбәнге Новгородтан ҡала 6-сы урында тора.

# Һамар
## Билдәле шәхестәре

* Алексеева Ирина Васильевна (16.04.1954), ғалим-музыка белгесе, педагог. 1979 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, 2002 йылдан кафедра мөдире, бер үк ваҡытта 2007 йылдан — «Проблемы музыкальной науки» журналының яуаплы секретары. Башҡортостан йәш композиторҙары төбәк конкурсын (Өфө, 2003 йылдан башлап) үткәреү инициаторы һәм ойоштороусыһы. Сәнғәт ғилеме докторы (2006), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2017) һәм мәғариф отличнигы (2004).
* Волкова Екатерина Станиславовна (16.03.1964), ғалим-патофизиолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2009 йылдан Башҡортостан физик культура институтының кафедра мөдире. Биология фәндәре докторы (2004), профессор (2005).
* Сальников Константин Владимирович (2.10.1900—20.06.1966), ғалим-археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1960—1966 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында археология һәм этнография секторы мөдире. Көньяҡ Уралды тикшереүсе. Тарих фәндәре докторы (1966).
* Фильчёв Виктор Васильевич (15.02.1948), баянсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2001). РСФСР-ҙың (1984) һәм БАССР‑ҙың (1976) атҡаҙанған артисы.

# Һамар
## Архитектура ҡомартҡылары

Чапаев һәйкәле — граждандар һуғышы геройы Василий Иванович Чапаев хөрмәтенә 1932 йылда Һамар академия драма театры алдындағы майҙанға ҡуйылған монумент. Һәйкәлдең күсермәһе Санкт-Петербургтың С. М. Будённый исемендәге Элемтә хәрби академияһы алдындағы майҙанда урынлашҡан. Дөйөм бейеклеге 4,5 метр, шул иҫәптән постаменты — 1,3, скульптура төркөм2 бейеклеге — 3 метр. Бронзанан ҡойолған һәйкәлдең ауырлығы — 12 тонна.
Скульптуры Матвей Генрихович Манизер. Һәйкәлдең күсермәһе 1942—1943 йылдың ҡышында Лениградта ҡуйыла. Композицияның үҙәгендә Василий Иванович Чапаев. Уның янында 7 кеше: башҡорт, комиссар, матрос, һалдат, эшсе, партизан, ҡыҙыл армеец. Һамарҙағы оригинал 1932 йылда Монументскульптура заводында ҡойола һәм ошо уҡ әле торған урынына килтереп ҡуйыла. Ленинград өсөн күсермә 1932—1933 йылда ҡойола. 2006 йылда Харбинда ул боҙҙан эшләнә.

# Һамар
## Аэропорт

Ҡаланың төп аэропорты «Рәсәй аэропорттары» холдингына инә («Ренова» составында).
# Балтика ауыл Советы (Иглин районы)

Балтика ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Балтика ауыл Советы (Иглин районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ғосмания

Ғосмания мәҙрәсәһе (Усмания) — урта мәҙрәсә. Өфөләге Беренсе йәмиғ мәсете ҡарамағында 1888 йыл (икенсе мәғлүмәттәр буйынса, 1887 йылда) асыла.

# Ғосмания
## Тарихы
### Төҙөлөүе

Нигеҙ һалыусыһы — Хәйрулла Ғосманов, 1907 йылдан һуң мәҙрәсәгә уның исеме бирелә. Ырымбур мосолман диниә назаратына ҡарай, халыҡтан йыйылған иғәнә иҫәбенә тотола. Уҡытыу-тәрбиә эшенә мәсеттең имам-хатибы етәкселек итә. Урта мәҙрәсәнең башланғыс кластарын тамамлаған һәм ҡабул итеү имтихандарын уңышлы тапшырған 9—14 йәшлек үҫмерҙәр (айырым осраҡтарҙа өлкәнерәктәр ҙә) ҡабул ителгән. Уҡыу түләүле булған (йылына 5—10 һум), фәҡирҙәрҙең балалары түләүҙән азат ителгән.

# Ғосмания
## Уҡыу барышы

Уҡыу курсы — 7 йыл [2 йыл әҙерлек (ибтидаи), 3 йыл беренсе (рушди) һәм 2 йыл икенсе (иғдадиә) бүлексә]. Уҡыу программаһына ғәрәп һәм фарсы телдәре, логика, мосолман дине ҡанундары, философия, фикһ ингән. 1895 йылдан мәҙрәсәлә сауҙагәр Хөсәйеновтарҙың финанс ярҙамы менән үҙгәртеп ҡороуҙар башлана. Уҡыу барышына яңы ысул менән уҡырға өйрәтеү (йәдитселек) индерелә, программаға ислам тарихы, тәжүид (Ҡөрьәнде уҡыуҙың орфоэпик ҡағиҙәләре), төрки, шулай уҡ арифметика һәм география, 1897 йылдан урыҫ теле өҫтәлә.

# Ғосмания
## Эшмәкәрлеге

Художество түңәрәктәре эшләй, Зыя Өммәти мөхәррирлегендә — «Иттифаҡ» әҙәби-сәйәси, М. В. Әмиров һәм Х. Кәримов мөхәррирлегендә «Чеметкеч» сатирик журналдары сығарыла. Мәҙрәсә менән Ә. Ә. Вәлидов, З. Камалетдинов, К. Ҡәрипов, Ғ. Тереғолов һ. б. эшмәкәрлеге бәйле. Тәүге йылдарҙа — яҡынса 200—300 шәкерт (ҡайһы берҙә 500-гә лә етә), 1910 йылдан 242 шәкерт уҡый.
1918 йыл ябыла; шул уҡ йылда мәҙрәсә базаһында татар милли гимназияһы асыла.

# Ғосмания
## Мөҙәристәре

* Хәйрулла Ғосманов (1888 йылдан алып);
* Йыһангир Абыҙгилдин (1907—1918).

# Ғосмания
## Урынлашыуы

Мәҙрәсә Пушкин һәм Кесе Илия (хәҙерге Пушкин һәм Воровский) урамдары сатындағы, 1891 йылдан алып Фроловский (хәҙерге Туҡай) урамындағы ағас биналарҙа урынлаша. 1906 йылда Губерна земство башҡармаһы аҡсаһына һәм мосолмандарҙан йыйылған иғәнә иҫәбенә 3 ҡатлы 2 флигелле бина (хәҙерге Туҡай урамы, 39) төҙөлгән. Мәҙрәсә бинаһы архитектура һәм ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы булып тора, унда Вәлидовҡа арналған мемориаль таҡтаташ ҡуйылған (2005).

# Ғосмания
## Мәҙрәсәне тамамлаусылар

Мәҙрәсәне тамамлаусылар араһында Әмиров, И. Х. Әсәкәев һәм У. Х. Әсәкәев, С. Ғәбәши, Ғ. Ғүмәрский, Ә. Ф. Зөбәйеров, Р. Ишморат, З. Камалетдинов, К. Ҡәрипов, Р. М. Раимов, В. М. Солтанов, Ә. Й. Таңғатаров, Ш. Тулвинский, З. Өммәти, Ғ. У. Усманов, Я. Х. Әхмәтов һ. б.