yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Волюталы айырым йорт (Новочеркасск)

Волюталы айырым йорт — Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһындағы айырым йорт. 1992 йылдан төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы һәм мәҙәни мираҫ объекты булып тора.

# Волюталы айырым йорт (Новочеркасск)
## Тарихы

Новочеркасск ҡалаһында Дубовский урамы буйынса йорт элек Мария урамында урынлаша. XIX быуатта модрен стилендә төҙөлгән. Йортто төҙөгәндә фасадын биҙәүгә ҙур иғтибар бүленә. Уны бик күп ҙур (волюта) ишенте биҙәй. Шул уҡ ваҡытта, был элементтар тик декоратив функция башҡара. Йорттоң архитектура биҙәлешенең бөтә деталдәре берҙәм орнаменталь-график алымда башҡарылған. Тәҙрә конструкциялары кәкре һыҙыҡлы рамдарҙан тора, йортҡа инеү ҙур контрофорс менән төҙөлгән.
Йортто төҙөгәндә семәрле ағас ишектәр ҡуйылған. Фасадын тере үҫемлектәргә оҡшаған һылап яһалған сәскәле орнаменттар биҙәй. Айырым йорттоң күләме ҙур түгел. Капиталь ремонт үткәргәндән һуң, күп кенә оригиналь элементтары, шул иҫәптән оригиналь ишек һәм тәҙрәләре юҡҡа сыҡҡан. Уларға алмашҡа, заманса пластик конструкциялар ҡуйылған. Был йортта хәҙер пенсия фонды эшләй. 1992 йылдан төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы һәм мәҙәни мираҫ объекты булып танылған.
# Сәлмәнов Рафиҡ Вафа улы

Сәлмәнов Рафиҡ Вафа улы (15 сентябрь 1917 йыл — 4 июль 2003 йыл) — башҡорт композиторы. 1961 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың (1989) һәм Башҡорт АССР-ының (1983) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

# Сәлмәнов Рафиҡ Вафа улы
## Биографияһы

Рафиҡ Вафа улы Сәлмәнов 1917 йылдың 15 сентябрендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙеӘбйәлил районы Асҡар ауылында тыуған.
Музыкаль белемде П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү консерваторияһы ҡарамағындағы башҡорт студияһында ала.
Рафиҡ Сәлмәнов балалар хоры өсөн әҫәрҙәр яҙыуы менән киң билдәле. Уның балалар өсөн вокаль һәм инструменталь әҫәрҙәре музыка сәнғәтендә айырым урын алып тора.
Композитор ғүмеренең һуңғы йылдарында ҡатыны менән тыуған ауылы Асҡарҙа йәшәй. 2003 йылда композиторҙың йөрәге тибеүҙән туҡтай.

# Сәлмәнов Рафиҡ Вафа улы
## Эшмәкәрлеге

«Йәш дуҫтар йырлай», «Илемә сәскә бүләк итәм» тигән вокаль йыйынтыҡтары балаларға ғына тәғәйенләнгән. Уның баян һәм фортепьяно өсөн инструменталь пьесалары музыка мәктәптәре, училищелар һәм башҡарыусы музыканттар өсөн тәғәйенләнгән. Рафиҡ Сәлмәновтың иң кескәйҙәр өсөн яҙылған «Тышта ҡар яуа» (Ҡадир Даян), уҡыусылар өсөн «Хеҙмәт йыры» (Әхтәм Ихсан), «Игенселәр йыры» (Шәриф Бикҡол), «Һалдат моңдары» (Зәйни Рафиҡов), «Әбйәлил» (Шәкир Бикҡолов) йырҙарынан башлап Рәми Ғарипов һүҙҙәренә яҙылған «Минең йондоҙом», «Юл йыры», «Дан һиңә, дан, Башҡортостан», «Именлек һөнәре», «Хушлашыу», Ҡадир Даян шиғырына яҙылған «Дуҫлыҡ йыры», «Беҙҙең ауыл ҡыҙҙары», «Таң йыры», «Ҡарасәс», Нәжип Иҙелбай һүҙҙәренә «Сирень сәскәләре», Абдулхаҡ Игебаев һүҙҙәренә «Күңел һағышына йәшлек эҙҙәренән», «Дилбәр», Ғилемдар Рамаҙанов һүҙҙәренә «Эҙләйем һине» йырҙарына тиклем кесеһе лә, олоһо ла, һәр кем белә.
Бынан тыш Рафиҡ Сәлмәнов халыҡ музыкаһына таянып байтаҡ әҫәрҙәр ижад итә. Уның тынлы ағас инструменттар өсөн «Турат тауы» тигән музыкаль легендаһы, скрипка һәм фортепьяно өсөн «Яҙғы вальс» әҫәре киң билдәле.

# Сәлмәнов Рафиҡ Вафа улы
## Хәтер

* Өфөлә Рафиҡ Сәлмәнов 1959—1997 йылдарҙа йәшәгән Ленин урамындағы 43-сө йорт фасадына иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла
# Изья-Ель Верхний

Изья-Ёль Үрге — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының һул ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Изья-Ель Верхний
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068774
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006877
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Акен (Эльба)

Акен (Эльба) (нем. Aken (Elbe)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8317 кеше йәшәй. Майҙаны — 59,91 км². Диңгеҙ кимәленән 60 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6385 һәм автомобиль коды — ABI.
# Лая (Чулым ҡушылдығы)

Лая (Кесе Лая) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Лая (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200022350
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202235
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пель-Мегыт

Пель-Мегыт — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/307/56 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пель-Мегыт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031314
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203131
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ельцовка (Тым ҡушылдығы)

Ельцовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Ельцовка (Тым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034848
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203484
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Теннесси

Теннесси (ингл. Mississippi) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 36. 1796 йылдың 1 июлендә төҙөлгән. Элек Делавэр колонияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Ирекле Штат.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Теннесси штатында 6 403 353 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 58,61 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 17.
Майҙаны 109 151 кв.км, шуның 2,2 % һыу майҙаны.
# Нинхаген (Хольтемме)

Нинхаген (Хольтемме) (нем. Nienhagen (Holtemme)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 449 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,73 км². Диңгеҙ кимәленән 94 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39397 һәм автомобиль коды — HZ.
# Виблиц-Эферсдорф

Виблиц-Эферсдорф (нем. Wieblitz-Eversdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 290 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,89 км². Диңгеҙ кимәленән 45 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29413, 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
# Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы

Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы (рус. Салимов Рашит Абубакирович) (1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы
## Биографияһы

Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы 1922 йылда хәҙерге Башҡортостандың Маҡар районында (хәҙер Ишембай районы) тыуған. 1941 йылдың декабрендә Маҡар район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Көньяҡ-көнбайыш фронттың 275-се кавалерия полкының пулемет эскадронында, һуңыраҡ 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се кавалерия полкында пулеметсы булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 18 октябрендә Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
1943 йылдың 1 ғинуарынан алып 1943 йылдың 4 ғинуарына тиклем осорҙа пулемет эскадроны пулеметсыһы гвардия кесе сержанты Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы үҙенең пулеметы менән дошмандың станок пулеметы утын баҫтыра, пулемет расчетын юҡ итә, унға яҡын немец һалдаты төркөмөн юҡ итә. Был батырлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
# Саровка (Сатис ҡушылдығы)

Саровка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сатис йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Саровка (Сатис ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028005
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002800
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәхәмбәт Өтәмисулы

Мәхәмбәт Өтәмисулы (ҡаҙ. Махамбет Өтемісұлы ماحامبەت وتەمىسۇلى; 1803, Бөкәй урҙаһы, Рәсәй империяһы — 20.10.1846, шунда уҡ) — 1836—1838 йылдарҙа Көнбайыш Ҡаҙағстандағы ҡаҙаҡ ихтилалы етәкселәренең береһе. Аҡын, ихтилалға тиклем Жәнгир Керей хан һарайындағы шағир була.

# Мәхәмбәт Өтәмисулы
## Биографияһы

1804 йылда Бөкәй урҙаһында тыуа (хәҙер Урал өлкәһе Урҙа районы).
Бәләкәй Мәхәмбәт мәҙрәсәлә белем ала. 1824 йылда Эске (Бөкәй) урҙа ханы Жәнгир шағир булараҡ билдәлелек яулап өлгөргән Мәхәмбәтте улы Зөлҡәрнәйгә тәрбиәсе итеп Ырымбурға ебәрә. Унда Мәхәмбәт рус телен һәм грамотаһын өйрәнә. Исламды һәйбәт белгән иманлы кеше була.
Хан вариҫын ул биш йыл тирәһе тәрбиәләй, шунан Мәхәмбәт менән Жәнгир хандың аралары боҙола.  1829 йылдың көҙөндә далала тоҡанған ихтилалда әүҙем ҡатнаша һәм Ҡалмыҡ ҡәлғәһенә ябыла. Унда ике йыл ултыра, 1831 йылда ҡаса.
Исәтәй Тайманов менән бергә Рәсәйҙең хөкүмәт ғәскәрҙәренә һәм Жәнгир хан ғәскәренә ҡаршы көрәшкән боласы отрядтарға етәкселек итә. Еңелгәндән һуң көньяҡҡа ҡаса, бер нисә йыл шунда йәшеренеп йәшәй.
1846 йылдың 20 октябрендә хәҙерге Атырау өлкәһе территорияһында һәләк була — уны дошмандарының ялланма йәлләттәре үлтерә.

# Мәхәмбәт Өтәмисулы
## Ижады

Мәхәмбәт Өтәмисов — XIX быуаттың беренсе яртыһында йәшәгән һәм ижад иткән билдәле ҡаҙаҡ шағиры, 1836—1837 йылдарҙағы ҡаҙаҡ ихтилалы юлбашсыһы Исәтәй Таймановтың дуҫы һәм арҡалашы.
Мәхәмбәт — аҡһөйәктәр мөхитенән сыҡҡан һәм асыҡтан-асыҡ халыҡ яғына баҫҡан йырсы. Ҡаһарман йырсылар традицияларын үҫтереп, ҡаҙаҡ поэзияһында социаль мотивтарҙы көсәйтә, был гражданлыҡ лирикаһы яралыуға этәргес бирә. Мәхәмбәттең лирик йыр-шиғырҙары араһында төрлө жанрҙағылары бар: дуҫтарға йә дошмандарға мөрәжәғәттәр, сеңләү йырҙары (жоҡтау), толғау, элегия һәм башҡалар.

# Мәхәмбәт Өтәмисулы
## Хәтер

* Ҡаҙағстанда Мәхәмбәттең тыуыуына 200 йыл тулыуға арнап сығарылған 50 тәңгә номиналлы иҫтәлекле тәңкә.
* Шағир һәләк булған урында Атырау өлкәһенең Индерборск ҡасабаһынан 40 километрҙа маҙар-төрбә төҙөлгән. Йыл һайын Мәхәмбәт әҫәрҙәре буйынса әҙәби уҡыу үткәрелә.
* Мәхәмбәткә Уральск ҡалаһында атлы һәйкәл ҡуйылған.
* Ҡаҙағстандың Атырау өлкәһендә район үҙәгенә Мәхәмбәт исеме бирелгән.
* СССР-ҙа Гурьев өлкә-ара ҡаҙаҡ драма театрына исеме бирелә.
* Алма-Атала рус скульптор-антропологы Михаил Герасимов ысулы буйынса Мәхәмбәт Өтәмисовтың йөҙ-ҡиәфәте тыуҙырыла..
* 2003 йыл шағирҙың тыуыуына 200 йыл тулыу айҡанлы ЮНЕСКО тарафынан Мәхәмбәт йылы тип иғлан ителә. Был датаға Атырауҙа Мәхәмбәт менән Исәтәйгә һәйкәл ҡуйыла.
* Астанала Мәхәмбәт Өтәмисев исемендәге уҡыусылар һарайы эшләй.
# Өргөн (күл)

Өргөн — Башҡортостандың Урал аръяғында, Учалы районында урынлашҡан күл) Өргөн күле һәм Өргөн ҡарурманы — тәбиғәт һәйкәле (1965 йылдан).

# Өргөн (күл)
## Топонимикаһы

Монголса монг. өргөн `киң` тигәнде аңлата; башҡорт телендәге шундай уҡ мәғәнәгә эйә иркен һүҙе менән сағыштырығыҙ.

# Өргөн (күл)
## Тасуирламаһы

Учалы тимер юл станцияһынан төньяҡта 6 км алыҫлыҡта ята. Оҙонса формала, көньяҡтан төньяҡҡа һуҙылған. Оҙонлоғо 4 километрға яҡын, киңлеге 2,9 км, һыу өҫтө майҙаны — 12 кв. км.
Күл тектоник юл менән барлыҡҡа килгән, төбө тигеҙ, уйпатлы. Тәрәнлеге 2-7 метр, көньяҡ өлөшөндә 5-7 метр, 8 метр тәрәнлектәге иң ҙур уйпаттар үҙәк өлөшөнә тура килә. Бәләкәй аялы утрауы бар.
Гидрографик яҡтан күл Яйыҡ йылғаһы менән бәйле. Уға Мейәс һаҙлығы тип йөрөтөлгән һаҙлыҡлы иңкеүлек буйлап һыу ағып төшә.
Төбө 2,5 метр ҡалынлыҡта булған сапропель ҡатламынан тора. Һыуының химик составы буйынса гидрокарбонат-кальций-магнийлы тоҙло күлдәр иҫәбенә инә. Һыуы уртаса ҡатылыҡта, рН 8,5. Өргөн күленең тирә-яғында күп кенә үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре үҫә. Күл эргәһендә һары умырзаяны һаҡлау буйынса ҡурсаулыҡ ойошторолған.
Күлдә ҡыҙылғанат, суртан, сабаҡ, алабуға, һыла, ҡарабалыҡ, табан балыҡ ҡарабалыҡ ҡорман йәки таран, шамбы бәшкәләк, этеш йәки шырт балыҡ густера-ҡорман балыҡтары бар.
1965 йылда Өргән һәм уның тирә-яғы тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән.

# Өргөн (күл)
## Өргөн күле буйындағы һаҡлау биләмәһе

Һаҡланған биләмә зонаһы — 3398,0 га. Һаҡланыусы объекттар:
* Башҡортостан Республикаһының экологик, хужалыҡ һәм фәнни әһәмиәткә эйә иң ҙур күлдәренең береһе. Учалы күлдәре төркөмөнә ҡарай. Башҡа Урал аръяғы күлдәре кеүек, тектоник сығышлы һәм Көньяҡ Уралдың көнсығыш битләүе буйлап һуҙылған урал аръяғы бөгөлөшөндә урынлашҡан.
* Башҡорт Урал аръяғы өсөн типик һәм эталон тибындағы үҫемлек (аҡһыл ылыҫлы урмандар, ташлы далалар, һаҙлыҡтар һ. б.).
* Йәнлектәрҙең (ҡарасабан йәки ҡара өйрәк, ҡуйы йөнлө эре һыу ҡошо һ. б. һәм үҫемлектәрҙең (клобуклы неоттианта, М.Крашенинников Гельма минуарцияһы — ҡәнәферҙәр ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән, бөгәрләнгән ҡылсыҡлы аҡтамыр, һеңерле туманаҡ и др.) һирәк осраусы төрҙәре.
Айырым һаҡланған тәбиғәт территорияһының (ООПТ) тәғәйенләнеше:
* Тәбиғәт комплекстарын һаҡлау һәм рациональ файҙаланыу.
* Биотөрлөлөктө һаҡлау.
* Рекреацияла файҙаланыу.
* Ҡарағай һәм ҡарағас урмандарының генофондын һаҡлау.
Күл буйында Илсеғол ауыл биләмәһе составына ингән Мулдаш (Өргөн) ауылы , шулай уҡ «Өргөн» туристик комплексы» ял базаһы урынлашҡан.
# Мосиха (йылға)

Мосиха — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2965/25 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Мосиха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006520
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200652
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Поньжевая (Каралька ҡушылдығы)

Поньжевая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каралька йылғаһының уң ярына тамағынан 193 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Поньжевая (Каралька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065383
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306538
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Алап

Алап — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь-Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Алап
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200001756
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200175
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пугай

Пугай — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керженец йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Пугай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034868
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003486
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алаҡас турғайҙар

Алаҡас турғай һымаҡтар (рус. Вьюрковые, лат. Fringillidae — турғай һымаҡтар отрядендәге иң ҙур ғаилә; Австралиянан башҡа бөтә илдәрҙә йәшәйгән 12 000 самаһы төргә бүленә торған ваҡ ҡоштар.
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Кесе Кокури

Кесе Кокури — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Узун-Оюк йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Кокури
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100240
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сорочка (Плава ҡушылдығы)

Сорочка — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Плава йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сорочка (Плава ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000019373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001937
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Солянка (Кесе Кинель ҡушылдығы)

Солянка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кинель йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Солянка (Кесе Кинель ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008296
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100829
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Быстрик (Верейка ҡушылдығы)

Быстрик — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Верейка йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Быстрик (Верейка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100812107000002174
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000217
* Бассейн коды — 05.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0