yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Салауат епархияһы

Салауат епархияһы — Башҡортостан Республикаһының Ишембай, Күмертау, Мәләүез, Салауат һәм Сибай ҡалалары, шулай уҡ Әбйәлил, Әлшәй, Ауырғазы, Баймаҡ, Бишбүләк, Бөрйән, Дәүләкән, Ейәнсура, Йылайыр, Ишембай, Ҡырмыҫҡалы, Күгәрсен, Кушнаренко, Көйөргәҙе, Мәләүез, Миәкә, Стәрлебаш, Федоровка, Хәйбулла һәм Шишмә райондары административ сиктәрендә ойошторолған Урыҫ православие сиркәүенең епархияһы. Башҡортостан митрополияһы составына инә.

# Салауат епархияһы
## Тарихы

Урыҫ православие сиркәүе Изге Синодының 2011 йылдың 27 декабрҙәге ҡарарына ярашлы Өфө епархияһынан ҡайһы бер өлөштәре айырып алыу юлы менән ойошторолған. Рәсми рәүештә Башҡортостан митрополияһы составына индерелгән.
Хәҙерге ваҡытта епархияла иҫәптә 86 приход, 23 сиркәү-мәхәллә мәктәбе, "Димитрий Донской " православие хәрби-патриотик спорт клубы.

# Салауат епархияһы
## Епископтар

* Никон (Васюков) (27 декабрь 2011 — 16 март 2012)в/и, Өфө митрополиты
* Николай (Субботин) (2012 йылдың 16 мартынан)

# Салауат епархияһы
## Благочинийҙар

* Ауырғазы — иерей Алексий Колчин
* Бишбүләк — иерей Димитрий Шилкин
* Йылайыр — иерей Димитрий Краснухин
* Ишембай — митрофор протоиерейы Сергий Семенов. Изге Троица храмы, Богородица-Ҡаҙан ғибәҙәтханаһы, Михаил-Архангел храмы, Космо-Дамиан ғибәҙәтханаһы, Богородица-Табын храмы, Изге Никола храмы
* Күмертау — протоиерей Сергий Ветров
* Кушнаренко — протоиерей Евгений Ачилов
* Мәләүез — протоиерей Вдадимир Семавин
* Монастырь — иеромонах Григорий (Чувилин)
* Прибельск — протоиерей Андрей Кулемза
* Раевка — протоиерей Петр Форманюк
* Сибай — митрофор протоиерейы Владимир Мещанинов
* Шишмә — протоиерей Владимир Жданов

# Салауат епархияһы
## Епархияһылағы ваҡиғалар

Салауат һәм Кумертау Преоосвященный епископы фатиханы ярашлы 2012 йылдың май айында Салауатта православие дини музыка Пасха фестиваль — концерт үтте. Фестивалдә Ишембай ҡалаһынан Изге Троица храмы хоры һәм Салауат ҡалаһынан Дмитрий Донской сиркәүе хоры ҡатнаштылар. Улар менән бер сәхнәлә Ишембай, Салауат һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларынан донъяуи хорҙары сығыш яһанылар.

# Салауат епархияһы
## Салауат епархияһы ғибәҙәтханалары фотогалереяһы

* Свято-Троицкий храм в г. Ишимбае
* Казанский храм с.Верхотор
* Никольский храм с.Шафраново
* храм иконы Божией Матери "Нечаянная Радость" п.Толбазы
* Покровский храм Покровского монастыря в Дедово
* В Покровском храме Покровского монастыря в Дедово

# Салауат епархияһы
## Монастырҙар

* Марфа-Мария монастыры (ҡатын-ҡыҙҙар; Ира ауылы, Көйөргәҙе районы)
* Покровка монастыры (ир-ат; Федоровка районы, Дедово ауылы)
# Томбой-Тане-Яха

Томбой-Тане-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Морды-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 288 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Томбой-Тане-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303898
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Девальвация

Девальва́ция (лат. de — төшөү; лат. valeo — әһәмиәте бар, хаҡ) — сит ил валютаһына ҡарата аҡса берәмегенең (милли валютаның) ҡиммәтен рәсми рәүештә төшөрөү. Девальвациянең сәбәбе – инфляция, түләү балансы дефициты барлыҡҡа килеү.
Аҡса системаһының эволюцияһы процессында девальвация төшөнсәһе лә шаҡтай үҙгәрештәр кисерә. Металл аҡсалар әйләнеше ваҡытында Дева алтын йәки көмөш менән тәьмин ителгән аҡса хаҡы билдәләренең рәсми рәүештә төшөүен белдерә һәм ил эсендәге аҡса әйләнешен тотороҡландырыу ысулы булып тора. Һуғыштар, сәйәси йәки социаль афәттәр менән бәйле рәүештә аҡса әйләнеше сығырынан сыҡҡас та иң түбән нисбәттәге металл аҡсалар яңыға алмаштырыла. 1930 йылдарҙа аҡса берәмегенә тура килгән алтынға алмаштырыу туҡтатылыу менән девальвация ҡайһы бер илдәрҙең тышҡы баҙарҙа конкурентлыҡ позицияһын нығытыуға йүнәлтелә һәм валюта сәйәсәте ысулы булараҡ ҡулланыла башлай.
Сит илдән индерелгән тауарҙарға хаҡты автоматик рәүештә арттырыу һәм сит илгә әйберҙәр сығарыуҙы стимуллаштырыу менән девальвация илдә инфляция процесстарын үҫтереүгә ярҙам ғына итә. Ул халыҡтың, бигерәк тә дәүләт бюджетынан керем алыусы ҡатламдың тормош дәрәжәһен төшөрөүгә килтерә. 1998 йылда Рәсәйҙә һумдың девальвацияланыуы (3 мәртәбә) һикерешле инфляция (84,4%), финанс системаһына һәм банкыларға ышаныс кәмеү, иҡтисадта баҙар финанслауы мөмкинлектәренең сикләнеүе менән бара. Шуның менән бергә һумдың девальвацияланыуы макроиҡтисадтың тотороҡлолоғон эҙлекле рәүештә торғоҙоу өсөн ал шарттар ҙа тыуҙыра. 1998-2002 йылдарҙа Рәсәйҙә сит илгә тауар сығарыуға йүнәлтелгән тармаҡтар үҫә, сит илдән индерелгән продукция ҡиммәтләнә, илдең сәнәғәт тауарҙары етештереү күләме арта, түләү балансы, бюджет торошо ла яҡшыра бара. Әммә девальвацияның ыңғай тәьҫире инфляцияға ҡаршы саралар системаһында ҡыҫҡа ваҡытлы ғына. Девальвация инфляцияны, бюджет һәм тышҡы сауҙа балансындағы дефицитты, валюта ҡыйынлыҡтарының төп сәбәптәрен бөтөрә алмай.
# Урман күгәрсене

?Урман күгәрсене :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Күгәрсен һымаҡтар |
| Ғаилә: | Күгәрсендәр |
| Ырыу: | Күгәрсендәр |
| Төр: | Урман күгәрсене |
Латинса исеме :
Columba oenas Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 177098 NCBI 160229 |
Урман күгәрсене, ҡыр күгәрсене, һаҙ күгәрсене (урыҫ. Клинтух, лат. Columba oenas)— Европала, Төньяҡ Африкала, Кесе Азияла, Төркөстанда йәшәй торған күсмә ҡыр күгәрсене.

# Урман күгәрсене
## Ҡылыҡһырлама

Йорт ҡүгәрсене ҙурлығында. Дөйөм төҫө ҡуйы күкһел һоро. Ҡойроғоноң осо, яурындары, ҡанаттарындағы һыҙыҡтар ҡара. Күҙҙәре ҡара-көрән, аяҡтары ҡара-ҡыҙыл, суҡышының осо һары, төбө ҡыҙыл. Күк күгәрсендән яурындарындағы ҡара таптары менән айырыла.

# Урман күгәрсене
## Тауышы

Тауышы тоноҡ: «ху-хууу».

# Урман күгәрсене
## Йәшәү рәүеше

Ҡуйы урмандарҙа йәшәй. Төрлө үлән һәм ағас орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ағас ҡыуыштарында, ҡайһы ваҡыт ағас баштарында оялай. 2 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Ите әсән аулайҙар.
# Ҡарт ат Зина (повесть)

«Ҡарт ат Зина» — повесть. Авторы — урыҫ совет яҙыусыһы, сценарист һәм журналист Алексей Коркищенко. Ул — Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар союзы ағзаһы, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, «Творчество Дона» һәм «60 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» ижади конкурстарының лауреаты һәм дипломанты.

# Ҡарт ат Зина (повесть)
## Йөкмәткеһе

«Ҡарт ат Зина» балаларға арнап яҙылған повесть. Балаларҙың дуҫлығы һәм дошманлығы, әхләҡи эҙләнеүҙәре хәҙерге замандың бишенсе синыф уҡыусыларына бик яҡын.
Алексей Коркищенко повесындағы ваҡиғалар дон утарҙарының береһендә һуғыштан һуңғы тәүге ун йыллыҡтың аҙағында бара. Яҙыусы атаһыҙ үҫкән ауыл балаларының һуғыштан һуңғы ауыр шарттарҙағы тормошон, Троша (тулы исеме Трофим)исемле малайҙың кире холҡло бейә Зина менән дуҫлашыуын, Зинаның биографияһын белеүен, атты ҡарай башлауын һәм дуҫтары менән тағы ла бик күп яҡшы эштәр эшләүен тасуирлай.
Повесть геройҙары үҙҙәренең Зинаға ҡарашы аша асыла. Бер яҡта ун бер йәшлек Троша, уның синыфташы Устя, ҡыҙыҡайҙың оләсәһе — Екатерина Ивановна, Павлина апай, бригадир Михаил Иванович һәм бик кп ябай һәм мәрхәмәтле ауыл хеҙмәтсәндәре һүрәтләнһә, икенсе яҡта уларға колхозда ябай колхозсынан башлап колхоз рәйесенә тиклем вазифаларҙы үтәгән, тик бер урында ла оҙаҡ эшләй алмаған ҡаты бәғерле һәм тәкәббер Гашилов һәм бәләкәй балаларҙы, хайуандарҙы яфалаусы, бар донъяға үсле Колька Ханыга ҡаршы тора. Утар кешеләре өмөтһөҙ тип һанаған Ханыга менән ҡарт аттың яҙмышы нисек буласағы бары тик китаптың аҙағында ғына билдәле була.
1974 йылда Алексей Абрамович Коркищенконың «Старая лошадь Зина» повесы буйынса төшөрөлгән «Роса» тигән фильм экрандарға сыға.
# Һыуботаҡ

Һыуботаҡ (рус. Субутак - Рәсәй йылғаһы.

# Һыуботаҡ
## Географияһы

Һыуботаҡ йылғаһы Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ғөмбәй йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Һыуботаҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001847
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200184
* Бассейн коды — 12.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Һыуботаҡ
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды былай тип аңлата: Субутак, речка левый приток Гумбейки, бассейн Урала; железнодорожная станция, поселок, Агаповский район.Название казахское, в переводе означает «водная ветвь, протока», «водный источник», где су — «вода», бо(у)так — «источник», «ветвь», «протока». Название, типичное для небольших степных речек, питающихся родниковыми водами.
Йәғни, йылға атамаһы Һыу һәм Ботаҡ (һыу тармағы) тигәндән килеп сыҡҡан.
# Түбәнге Көсөк

Түбән Көсөк (Көчөк; татар. Түбән Көчек, рус. Нижнее Кучуково) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Әгерже районы ауылы.

# Түбәнге Көсөк
## География

Ауыл Варклед йылғаһы буйында, Әгерже ҡалаһынан көньяҡҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Түбәнге Көсөк
## Тарих

Ауылға байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Вятка губернаһы Алабуға өйәҙенә ҡарай.
1920—1921 йылдарҙа ауыл Вот автономиялы өлкәһе, ә 1921 йылдан Татар АССР-ының Әгерже кантоны, 1924 йылдан — Алабуға кантоны, 1927 йылдан — Әгерже районы, 1963 йылдан — Алабуға районы, 1964 йылдан — йәнә Әгерже районы составында була.

# Түбәнге Көсөк
## Халҡы

1834 йылда ауылда 207 аҫаба башҡорт, 46 керҙәш башҡорт һәм 181 типтәр; 1897 йылда — 791 башҡорт, 483 типтәр һәм 29 дәүләт крәҫтиәне иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1920 | 1926 | 1938 | 1958 | 1970 | 1989 | 2002 |
| 1063 | 1594 | 1387 | 1138 | 864 | 915 | 769 | 663 |
# Чувашай

Чувашай (Жаматай, Сыуашай, Яматай) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Березники ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618153, ОКАТО коды — 57204810005.
Ауыл район үҙәге Барҙы ауылынан яҡынса 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Чувашай
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 38 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 16 ир һәм 22 ҡатын-ҡыҙ. 2005 йылда ауылда 60 кеше йәшәгән.

# Чувашай
## Климат

Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.

# Чувашай
## Тарихы

Ревизия мәғлүмәттәре буйынса 1816 йылда ауылдың 17 йортонда 36 ир һәм 44 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Профессор Ә. З. Әсфәндиәров фекеренсә ауыл 1783 һәм 1795 йылдар араһында барлыҡҡа килгән. 1834 йылда ауылдың 15 йортонда 38 ир һәм 45 ҡатын-ҡыҙ, 1859 йылда 20 йортта 79 ир һәм 70 ҡатын-ҡыҙ иҫәпкә алынған.
1868 йылға тиклем ауылда мәсет тә, мәсет эргәһендәге мосолман мәктәбе лә булмаған.
# Дунин Михаил Семёнович

Дунин Михаил Семёнович (21 май 1901, Яңы Томышово, Сембер губернаһы — 6 июнь 1993, Мәскәү) — Рәсәй ғалимы-фитопатологы, ВАСХНИЛ академигы(1967).

# Дунин Михаил Семёнович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Дунин Михаил Семёнович 1901 йылдың 21 майында Яңы-Томышево ауылында тыуған (хәҙер — Ульяновск өлкәһе Новоспасский районы).
Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультетында биология бүлеген тамамлай (1921—1925 йылдарҙа уҡый).
1919—1921 йылдарҙа Сызрань ҡалаһында өйәҙ РОСТА бүлеге мөдире.
1923—1930 йылдарҙа «Беднота» гәзите ҡарамағында тәжрибәселектең ауыл хужалығы лабораторияһы мөдире.
1931—1939 йылдарҙа соя һәм махсус культуралар институтының үҫемлектәрҙе яҡлау һәм орлоҡсолоҡ лабораторияһы мөдире
1935—1944 йылдарҙа ВНИИ үҫемлектәрҙе һаҡлауҙың вирус һәм иммунобиология лабраториялары мөдире
1944—1975 йылдарҙа фитопатология кафедраһы мөдире (1944—1972), (1972—1975) К. А.Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһының профессор-консультант МСХА). Бөтә донъяға билдәле ғалим-фитопатолог Бабаев Фируддиндың кандидатлыҡ диссертацияһының ғилми етәксеһе.
1976—1986 йылдарҙа ВНИИ үҫемселегенең Мәскәү бүлексәһе иммунитет бүлеге мөдире.
Рогожский зыяратында ерләнгән.

# Дунин Михаил Семёнович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ауыл-хужалығы фәндәре докторы (1935), профессор (1939), ВАСХНИЛ академигы (1967).
Иммунобиологик анализдың, үҫемлектәрҙең вируслы һәм бактериаль ауырыуҙарын диагностикалауҙың, ауыл хужалығы культураларын һауыҡтырыу алымдарын, тамсы серологик алымдың яңы методтарын эшләй. Ауырыу ҡуҙғатыусы паразитик специализацияның төп төрҙәрен һәм законлылыҡтарын билдәләй.
60 китап һәм брошюралар авторы һәм авторҙашы.

# Дунин Михаил Семёнович
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Һайланма хеҙмәттәре

* Озониоз (техасская корневая гниль и её аналоги) / соавт. В. М. Понер. — М.: Сельхозгиз, 1936. — 322 с.
* Вирусные болезни сельскохозяйственных растений. — М.: Сельхозгиз, 1937. — 122 с.
* Капельный метод анализа вирусов в растениеводстве / соавт. П. Н. Попова. — М.: Сельхозгиз, 1937. — 45 с. — (Новое в сел. хоз-ве; Вып. 13).
* Иммуногенез и его практическое использование. — Рига: Латгосиздат, 1946. — 144 с.
** (чех.). — Praha: Brazda, 1949. — 125 p.
* Рекомендации по оздоровлению семян зерновых (колосовых) культур / соавт.: Л. Ф. Тымченко и др. — М.: Россельхозиздат, 1970. — 24 с.

# Дунин Михаил Семёнович
## Бүләктәре һәм премиялары

* «Почет билдәһе» ордены (1945)
* Сталин премияһы (1947)
* ике Ленин ордены (1952, 1961)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1965)
* Беренсе дәрәжә «Кирилл һәм Мефодий» ордены (Болгария, 1969)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1986)
* СССР миҙалдары
* ВДНХ-ның кесе алтын миҙалы.
# Әт-Тәхиәт

Әт-Тәхиәт- (ғәр. التحيات‎ (тәшәһһүд) (ғәр. تشهد‎ — шаһитлыҡ итеү) — сәләмләү) — намаҙҙа икенсе сәждәнән һуң һәм һуңғы рәҡәғәттә әйтелә торған доға.

# Әт-Тәхиәт
## Доғаһы

Ғәрәпсә текст: التحيات لله والصلوات والطيبات، السلام عليك أيها النبي ورحمة لله وبركاته، السلام علينا و على عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدا عبده و رسوله
Транскрипция: Әт-тәхиәтү лилләһи үә салауатү үә тәбиәтү әс-сәләмү ғаләйкә әййүһән нәбиййү үә рәхмәтуллаһи үә бәрәкәтүһ. Әс-сәләмү ғаләйкә үә ғалә ғибәдилләһис-салихин. Әшһәдү әллә илләһә илләлаһу үә әшһәдү әннә мүхәмәдән ғабдүһү үә рәсүлү
Тәржемәһе: «Тел ғибәҙәттәре лә, тән ғибәҙәттәре лә, мал ғибәҙәттәре лә — һәр ҡайһыһы Аллаһы тәғәлә өсөндөр. Әй Пәйғәмбәребеҙ, һиңә Аллаһы тәғәләнең сәләме һәм рәхмәте һәм бәрәкәттәре булһын. Сәләм беҙгә лә һәм Аллаһы тәғәләнең һәр бер изге бәндәләренә лә булһын. Күңелемдән гуаһлыҡ бирәмен, тәхҡиҡ, Мәхәммәт ғәләйһиссәләм Аллаһы тәғәләнең ҡоло һәм илсеһелер.»
| Тәржемә | Транскрипция | Текст |
| Тел ғибәҙәттәре лә, тән ғибәҙәттәре лә, мал ғибәҙәттәре лә — һәр ҡайһыһы Аллаһы тәғәлә өсөндөр. | [Әт-тәхиәтү лилләһи үә салауатү үә тәбиәтү] | التحيات لله والصلوات والطيبات |
| Әй Пәйғәмбәребеҙ, һиңә Аллаһы тәғәләнең сәләме һәм рәхмәте һәм бәрәкәттәре булһын. | [әс-сәләмү ғаләйкә әййүһән нәбиййү үә рәхмәтуллаһи үә бәрәкәтүһ] | السلام عليك أيها النبي ورحمة لله وبركاته |
| Сәләм беҙгә лә һәм Аллаһы тәғәләнең һәр бер изге бәндәләренә лә булһын. | [Әс-сәләмү ғаләйкә үә ғалә ғибәдилләһис-салихин] | السلام علينا و على عباد الله الصالحين |
| Күңелемдән гуаһлыҡ бирәмен, тәхҡиҡ, Мәхәммәт ғәләйһиссәләм Аллаһы тәғәләнең ҡоло һәм илсеһелер. | [Әшһәдү әллә илләһә илләлаһу үә әшһәдү әннә мүхәмәдән ғабдүһү үә рәсүлү] | أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدا عبده و رسوله |
# Заимка (Тубыл ҡушылдығы)

Заимка — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 6,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Заимка (Тубыл ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200013461
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201346
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бүрйәк

Бүрйәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесейек йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Бүрйәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022594
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102259
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Салған (Силәбе өлкәһе)

Салған — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Златоуст ҡала округы ҡасабаһы.

# Салған (Силәбе өлкәһе)
## Исеме

Ҡасаба үҙ атамаһын 19 быуатта йәшәп килгән ғөрөф-ғәҙәттәргә ярашлы яҡында урынлашҡан ҡотоҡ буйынса алған, уның нигеҙендә боронғо төрки географик салгин (салҡын) термины ята, башҡортса — «һалҡын», «һыуыҡ» (боронғо ер үлсәме, иртәнге һалҡын сәғәттә үтелгән аралыҡҡҡа тиң — 18 км).

# Салған (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Салған ҡасабаһына 1890 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1892 йылда) Һамар-Златоуст тимер юлының Өфө — Златоуст һыҙығында разъедарҙың береһендә нигеҙ һалына. Статистика мәғлүмәттәре буйынса 1917 йылда Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе Һатҡы улусы составында була, 15 ихата иҫәпләнә; 1926 йылда — 8 ихата. 20 быуаттың 2-се яртыһында ҡасабаның көньяҡ өлөшөндә Көньяҡ Урал тимер юлының Златоуст бүлегендә ҙур булмаған йөк станцияһы урынлаша, 1990 йылдар аҙағында — уҙыу пункты. 1963 йылда тартыусы бәләкәй станция төҙөлә.

# Салған (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Салған ауылы биләмәләре буйлап Тундушка йылғаһы аға. Златоуст ҡалаһына тиклем алыҫлыҡ 40 км тәшкил итә. Округтың көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Рельефы таулы, иң яҡын бейеклектәре — 447 м һәм 450 м. Ландшафты — ҡарағас, ҡарағай һәм япраҡлы урмандар ҡанашмаһы менән шыршы- пихта урмандарының зонаһы өлөшө. Көнсығышҡа табан Тундушка йылғаһы аға (Әй йылғаһының ҡушылдығы). Салғанды күрше тораҡ пункттар менән ауыл-ара юлдар бәйләй. Көньяҡ ситендә Көньяҡ Урал тимер юлы үтә (Златоуст — Һатҡы участкаһы).

# Салған (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

Халҡы 35 кеше тәшкил итә (1917 йылда — 71, 1926 йылда — 40, 1956 йылда — 252, йылда 1970 — 76, йылда 1995 — 52).
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 2010 йылда ҡасабала 35 кеше тәшкил итекән (20 ир-ат һәм 15 ҡатын-ҡыҙ).

# Салған (Силәбе өлкәһе)
## Урамдары

Салған ҡасабаһы урамдар селтәре 4 урамдан тора.

# Салған (Силәбе өлкәһе)
## Транспорты

Ҡасабала шул уҡ исемле туҡталыш станцияһы бар. Ул Танссеберҙең тарихи барышындағы Мәскәү йүнәлешендә Златоуст ҡала округының һуңғыһы булып тора. Киләһе туҡталыш станцияһы 1895 пункты Һатҡы районында урынлашҡан
# Чернаковка (Тара ҡушылдығы)

Чернаковка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының һул ярына тамағынан 455 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чернаковка (Тара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005617
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300561
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хайденау (Саксония)

Хайденау (Саксония) (нем. Heidenau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 16431 кеше йәшәй. Майҙаны — 11 км². Диңгеҙ кимәленән 113 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 01801–01809 һәм автомобиль коды PIR.
# Варца

Варца (нем. Warza) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 714 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,49 км². Диңгеҙ кимәленән 278 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
# Штатол

Штатол — семәрләп эшләнгән ағас шәмдә урынлашҡан эрзә йола балауыҙ шәме.

# Штатол
## Атамаһы

Эрзә теленән тәржемәлә «штатол» һүҙе «шәм» тигәнде аңлата. Йола буйынса файҙаланылған шәмдәр шулай уҡ «эрзянь штатол» йәки ата-бабалары шәмдәре тип аталаа (эрзя атянь штатол).

# Штатол
## Тасуирлама

Традицион штатолдың бейеклеге - 3,5, арҡырыһы 1,5 метр булған. Шәмдең ауырлығы фунт тирәһе. Фитиль етен ептән яһалған. Шәм уртаһына рушник - остары һыҙылған таҫтамал бәйләнгән. Шәмдәл ағастан яһалған һәм тар кузов йәки көбө рәүешендә булған.
Эрзәләрҙең «Раськен Озкс» байрамы өсөн күпкә ҙурыраҡ шәм эшләнә, уның бейеклеге 2 метрға етергә мөмкин, диаметры — 40 см, ауырлығы — 165 кг.

# Штатол
## Ҡулланыу

Штатол эрзәләр тарафынан христианлыҡҡа тиклемге осорҙа уҡ дөйөм ғаилә йәки ырыу доғалары өсөн ҡулланылған. Янып торған шәм тереклекте символлаштыра һәм Бөтә донъя ағасы образы менән бәйле.
Штатолды ҡабыҙыу Мордовияла хәҙерге неопаганизмға (неомәжүсилек) эйәреүселәр церемониялары менән оҙатыла.

# Штатол
## Мәҙәниәттә

Саранскиҙа милли театрҙар фестивале һәм Мәскәүҙә Рәсәйҙең фин-уғыр халыҡтарына арналған мультимедиа проекты «Штатол» исемен йөрөтә.

# Штатол
## Иҫкәрмә

* ↑ Фасмер М. Этимологический словарь русского языка: Пер. с нем. (с доп.). — М.: Прогресс, 1973. — Т. 4. — 855 с.
* 1 2 Тютина О. С., Саберов Р. А. Особенности проведения национальных обрядовых праздников мордвы на примере Всеэрзянского моления (Эрзянь Раскень Озкс) // Colloquium heptaplomeres : журнал. — Нижний Новгород, 2016. — № 3. — ISSN 2312-1696.
* 1 2 3 Абрамова Т. А., Спиридонова Ю. Н. Роль родового коллектива в обрядовости финно-угорских народов // Juvenis scientia : журнал. — СПб., 2017. — № 6. — С. 52—55. — ISSN 2414-3790.