yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Формаль фәндәр

Форма́ль фәндәр — формаль системаларҙы өйрәнеүсе фәндәрҙең дөйөм атамаһы. Формаль фәндәр: математика, логика, кибернетика, теоретик информатика, мәғлүмәт (информация) теорияһы, системалар теорияһы, ҡарар ҡабул итеү теорияһы, статистика, лингвистиканың ҡайһы бер аспекттары.

# Формаль фәндәр
## Тарих

Формаль фәндәр фәнни ысулдар барлыҡҡа килгәнсе үк беҙҙең эраға тиклемге 1800 йыл (Вавилон математикаһы), б.э.т. 1600 йыл (Боронғо Мысыр математикаһы) һәм б.э.т. 1000 йылдар (Һиндостан математикаһы) тирәһендә яҙылған математик текстарҙан башлана. Һинд, боронғо грек һәм ғәрәп математиктары математика үҫешенә бик ҙур өлөш индерә, Ҡытай һәм Японияла уларҙан айырым, үҙ математика традициялары формалаша .
Логика, математика кеүек үк, бик боронғо тарихы булған формаль фән тип иҫәпләнә (История логики мәҡәләһен ҡарағыҙ). Боронғо Ҡытай, Боронғо Һиндостан, Боронғо Рим һәм Боронғо Грецияла логик һығымта яһау ысулдарына анализ үҫешә башлай. Хәҙерге логикаға, башлыса, Боронғо Греция традициялары йоғонто яһай, ғәрәп логиктары эштәрендә (мантыҡ- логика) был традициялар ары үҫеш таба (әл-Фараби һәм башҡалар).
Башҡа формаль фәндәр күбеһенсә математикаға бәйле, йәки унан айырылып сыҡҡан. XVII йыл башында ихтималлыҡ теорияһы (теория вероятностей) буйынса тәүге эштәр донъя күрә (статистика). XX быуат уртаһынан башлап, операцияларҙы тикшереү, мәғлүмәт теорияһы, теоретик мәғлүмәт һәм башҡа өлкәләр үҫешә башлай. Теоретик информатика Алан Тьюринг, ҡай саҡ Чарльз Бэббидж, Лейбниц һәм башҡа ғалимдар эшендә күренә башлай. Яңы фәндәр барлыҡҡа килеүе математиканың формаль фәндәрҙең береһе генә икәнен күрһәтә.
Тәбиғи һәм ижтимағи фәндәрҙән айырмалы, формаль фәндәр логика һәм методология яғынан да эмпирик ысулдарға бәйле түгел. Формаль фәндәрҙә тикшерелеүсе объекттарға абстракт ҡараш хаким итә, шуға ҡарамаҫтан уларҙың һөҙөмтәләре ысынбарлыҡты өйрәнеүҙең бөтә өлкәләрендә лә ҡулланыш таба.

# Формаль фәндәр
## Иҫкәрмә

* ↑ Классификация наук // Философия: Энциклопедический словарь. — М.: Гардарики. Под редакцией А. А. Ивина. 2004
# Зәңгәр мәғәрә (Капри)

Зәңгәр мәғәрә (итал. Grotta Azzurra — «зәңгәрһыу мәмерйә») — Капри (Италия) утрауының төньяҡ ярындағы мәғәрә.
Мәмерәйнең оҙонлоғо — 56, киңлеге — 30, көмбәҙ бейеклеге һыу кимәленән 15 метр, инеү урыны бейеклеге 1,3 метр тәшкил итә. Ҡыуышлыҡтың диңгеҙ яғынан берҙән-бер инеү урыны бар һәм уға бары тик йөҙөп йәки кәмәлә генә килеп етергә мөмкин. Инеү ауыҙы тәпәш булғанлыҡтан, дауыллы көндәрҙә мәмерйәгә инеп булмай. Уның төбө диңгеҙ менән ҡапланған һәм яҡтылыҡ һыуцға һәм тотош мәмерйәгә матур зәңгәр төҫ бирә. Мәғәрәнең матурлығы немец шағиры һәм рәссамы Август Копиш тарафынан һүрәтләнгәндән һуң ул Каприҙа туристарҙы йәлеп иткән иң популыр иҫтәлекле урындарҙың береһенә һәм утрауҙың символына әйләнә. Мәмерйә тураһында Рим халҡы ла белгән һәм быны унда табылған Рим статуялары ла раҫлай.
Зәңгәр мәмерйәне бик йыш Бишево утрауының шундай уҡ иҫтәлекле урыны булған Зәңгәр мәғәрә менән сағыштыралар.
# Мәскәү (мәғәнәләр)

Мәскәү — топоним.

# Мәскәү (мәғәнәләр)
## Тораҡ пункттар

* Мәскәү (урыҫ. Москва) — Рәсәйҙең баш ҡалаһы, федераль әһәмиәттәге ҡала, Мәскәү өлкәһенең (составына инмәй), Үҙәк федераль округтың үҙәге.
* Мәскәү (Дүртөйлө районы) (урыҫ. Москово) — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл.
* Мәскәү (Туймазы районы) (урыҫ. Московка) — 1946 йылда Башҡортостандың Октябрьский ҡалаһы составына ингән ауыл.
* Мәҫкәү (Учалы районы) (урыҫ. Москово) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.

# Мәскәү (мәғәнәләр)
## Йылғалар

* Мәскәү – йылға, Ока ҡушылдығы.

# Мәскәү (мәғәнәләр)
## Башҡалар

* Мәскәү (метро станцияһы, Түбәнге Новгород) — Түбәнге Новгород метрополитенының Сормово һәм Автозавод юлдарының дөйөм метро станцияһы.
* Мәскәү (ҡунаҡхана, Дондағы Ростов) — Дондағы Ростовта ҡунаҡхана.
# Нойкина

Нойкина (нем. Neukyhna) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2377 кеше йәшәй. Майҙаны — 40,25 км². Диңгеҙ кимәленән 99 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4509 һәм автомобиль коды DZ.
# Артиллерия тауы

Артиллерия тауы (русса, Артиллерийский курган), Рәсәйҙең Ростов өлкәһе Мясников районы Бөйөк Сала ауылы нан 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Мемориаль комплекс Дондағы Ростов ҡалаһынан алыҫ түгел Бөйөк Сала ауылында, 1941 йылдың ноябрендә һуғыш барған һәм шул һуғышта Сергей Васильевич Вавилов артиллеристар менән командалыҡ иткән ерҙә ҡаһарманлыҡ күрһәткән Советтәр Союзы Геройы А. (Мамрий) Оганян хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәл[1] . Комплекс тимер — бетон постаментҡа ҡуйылған 76 мм калибрлы танкка ҡаршы пушканан ғибәрәт. Һәйкәл алдында Дондағы Ростов өсөн һуғышҡан хәрби частар һәм подразделениелар яҙылған дүрт сфера тора. Һәйкәл 1972 йылдың 8 майында асылған. Һәйкәлдең архитекторы һәм авторы — Эдвард Каладжжян [1]. 1975 йылдың 8 майында мемориаль комплекс киңәйтелгән. Леонид Брежневтың Ҡотлау хаты һәйкәлдең таш кубына гравировка менән яҙып ҡуйылған, бөтә комплекс «Ростов һуғышы геройҙарына» тип атала.
Йөкмәткеһе

# Артиллерия тауы
## Тарих

1941 йылдың көҙөндә немец ғәскәрҙәре Төньяҡ Кавказға һөжүм итә. Танк һөжүме 17 ноябрҙә башлана, Дон үҙәнендә ауһыҙ ҡан ҡойғос оборона һуғышы бара. Был һуғышта 56-сы артиллерия подразделениеһы дошман һөжүмен кире ҡағыуҙа айырыуса мөһим роль уйнай. Лейтенант Андрей Оганян артиллеристары 17-19 ноябрҙәге алышта дошманға бик ныҡ ҡаршылыҡ күрһәтә. Бөйөк Сала ауылынан алыҫ булмаған ерҙәге Бербер-Оба таулы урынын позиция итеп һайлап, артиллеристар өс тәүлек буйына дошман танктары һөжүмен винтовкаларҙан атып, гранаталар һәм шартлатҡыс бутылкалар ташлап, кире ҡаға[ 1], бөтәһе 20-нән ашыу немец танктарын юҡ итә. Артиллеристар батареяһы командиры Андрей Оганянға һәм комиссар Сергей Вавиловҡа был алышта һәләк булғандан һуң Советтәр Союзы Геройы исеме бирелә. Геройҙар һәм уларҙың һуғышта һәләк булған иптәштәре Бөйөк Сала ауылы зыяратындағы туғандар ҡәберендә ерләнгән[1].

# Артиллерия тауы
## Хат

Хат һәйкәлдә гравировка менән яҙылған.
«Бои за Ростов осенью 1941 года были историческими. Здесь наша Красная Армия атаковала оборону. Установленный вами памятник напомнит новым поколениям советских людей о самоотверженном героизме их отцов и дедов, послов всех братских народов нашей страны, которые поддержали призыв партии Ленина защитить нашу Родину от врага. Никогда память людей не будет искоренена их делами, значение которых было огромным для нашей страны и всего человечества. — Л. Брежнев»
# Тургоща

Тургоща — Рәсәй йылғаһы. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олеля йылғаһының уң ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тургоща
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яузайылғаһы, инештән Ҡарман гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100212110000001259
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000125
* Бассейн коды — 08.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тыл хеҙмәтсәндәре һәм һуғыш балаларына һәйкәл (Алексеевка)

Тыл хеҙмәтсәндәре һәм һуғыш балаларына һәйкәл — Өфө районы Алексеевка ҡасабаһында тыл хеҙмәтсәндәре һәм һуғыш балаларына ҡуйылған һәйкәл.

# Тыл хеҙмәтсәндәре һәм һуғыш балаларына һәйкәл (Алексеевка)
## Тарихы

Проект 2017 йылда урындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһы сиктәрендә тормошҡа ашырыла.
Өфө районынан Бөйөк Ватан һуғышында 10280 офицер һәм һалдат ҡатнаша. 7800 кеше һуғыштан бөтөнләй әйләнеп ҡайтмай. 9 яугирға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. Берәү — Дан орденының тулы кавалеры. Еңеүҙең 72 йыллығын 12 һуғыш ветераны һәм 450 тирәһе тыл хеҙмәтсәне ҡаршылай.
Алексеевка ҡасабаһында быға тиклем хәрби мемориал булмай. Был — тәүгеһе һәм халыҡтың хәҙер Бөйөк Еңеүгә үҙ өлөшөн индергән яҡындары иҫтәлегенә сәскәләр һалыу мөмкинлеге бар.
# Васина

Васина — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Васина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024914
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002491
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шолонерка

Шолонерка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лаж йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шолонерка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103745
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сәпсек

Сәпсектәр (лат. Motacilla) — турғай һымаҡтар отрядына ҡараған ҡоштар ғаиләһе.

# Сәпсек
## Тасуирлама

Турғай һымаҡтар ғаиләһенең башҡа ағзаларынан айырмаһы сағыштырмаса аҙ. Оҙонса тар, тура ҡырҡылған ҡойроғоноң ике урта ҡауырһыны ситкеләренән бер аҙ оҙонораҡ; 1-се ҡағыу ҡауырһыны 2-се һәм 3-сөһөнә ҡарағанда ҡыҫҡараҡ; артҡы бармағының бер аҙ бөгөлгән тырнағы бармаҡтан ҡыҫҡараҡ.

# Сәпсек
## Йәшәү рәүеше

Сәпсектәр — күсеп йөрөүсе ҡоштар.
Күпселек сәпсектәр һыу янында айырым ғаиләләр йәки бәләкәй төркөмдәр менән тора; ерҙә йәки ағас ҡыуыштарында сәпсектәр оя ҡора.
Күпселек ваҡ ҡоштарҙан айырмалы рәүештә, ул ергә һикереп түгел, ә йүгереп хәрәкәт итә.

# Сәпсек
## Йәшәү рәүеше
### Туҡланыуы

Сәпсектәр ғаиләһенең башҡа вәкилдәре кеүек үк, сәпсектәр ҙә тик бөжәктәр, шул иҫәптән осоп барған энәғараҡтар менән генә туҡлана.. Бөжәктәргә һунар иткәндә, сәпсектәр ер өҫтөндә артҡа һәм алға шәп йүгерә, туҡталыштар ваҡытында оҙон ҡойроғон өҫкә һәм аҫҡа сайҡай (ҡойроғон һелкетә). Һуңғы үҙенсәлеге сәпсектәрҙең исемен аңлата.

# Сәпсек
## Йәшәү рәүеше
### Үрсеү

Йәйгә 1 йәки 2 тапҡыр йомортҡа һала, күпселектә 5—6 сыбар төҫлө йомортҡанан тора. Һоро һәм һары, шулай уҡ ҡара һәм аҡ төҫтәр өҫтөнлөк итә.

# Сәпсек
## Таралыуы

Күпселек төрҙәре Европала осрай. Һары сәпсектәрҙе ҡайһы берҙә айырым төргә (Budytes) бүлеп йөрөтәләр. Урта һәм Төньяҡ Рәсәйҙә кеше торлағы янында үҙҙәрен иркен тотҡан ябай төр — аҡ сәпсек(Motacilla alba). Ул аҫтан аҡ; башы өҫтән (аҡ маңлайынан башҡа), тамағы һәм ҡойроғоноң урта ҡауырһындары — ҡара төҫтә. Йәйен стена ярыҡтарында, күпер аҫтындағы киртләстәрҙә, тупраҡ уйымдарында, ағас һәм ҡыуаҡ тамырҙары аҫтында һәм урындарға 2 тапҡыр оя ҡора. Үргән кәүшәк ояһына йөн киҫәктәре һәм сәстәр түшәлә. Көҙөн күсеү өсөн ҙур көтөүҙәргә йыйыла.

# Сәпсек
## Төрҙәре

Төркөмгә 13 төрө инә:
* Motacilla feldegg (Michahelles, 1830) — Черноголовая трясогузка
* Motacilla aguimp Dumont, 1821 — Пегая трясогузка
* Motacilla alba Linnaeus, 1758 — Белая трясогузка
* Motacilla capensis Linnaeus, 1766 — Капская трясогузка
* Motacilla cinerea Tunstall, 1771 — Горная трясогузка
* Motacilla citreola Pallas, 1776 — Желтоголовая трясогузка
* Motacilla clara Sharpe, 1908 — Длиннохвостая трясогузка
* Motacilla flava Linnaeus, 1758 — Жёлтая трясогузка
* Motacilla flaviventris Hartlaub, 1860 — Мадагаскарская трясогузка
* Motacilla grandis Sharpe, 1885 — Японская трясогузка
* Motacilla lugens Gloger, 1829 — Камчатская трясогузка
* Motacilla madaraspatensis J. F. Gmelin, 1789 — Белобровая трясогузка
* Motacilla tschutschensis
# Оло Запорная (йылға)

Оло Запорная — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1730/61 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Оло Запорная (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204089
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мағаш

Мағаш (рус. Магаш) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 176 кеше. Почта индексы — 453033, ОКАТО коды — 80203825008.

# Мағаш
## Халыҡ һаны

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы өҫтөнлөклө милләт вәкилдәре — урыҫтар (95 %).

# Мағаш
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 19 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡыҙыл Еҙем): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 24 км
# Такома

Такома (ингл. Tacoma) — АҠШ-тың төньяҡ-көнбайышындағы Пирс округында ҡала, Вашингтон штаты, Сиэтлдан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 51 км алыҫлыҡта ята.
Пьюджет-Саунд зонаһында Такома ҡалаһы ҙурлығы буйынса икенсе урында һәм штатта өсөнсө урында тора. Такома — 1 млн самаһы кешеһе менән төбәктең әүҙем эшлекле үҙәге.
Такома «Яҙмыш ҡалаһы» кеүек билдәле (ингл. Destiny City of), сөнки тап ошо өлкә Northern Pacific Railway.тимер юлының һуңғы станцияһы булып һайланған. Тәрән һыулы һәм штатта иң ҙур иҫәпләнгән Такома портының булыуы арҡаһында ҡала АҠШ-тың көнбайыш яры буйында халыҡ-ара сауҙа үҙәге булып һанала.

# Такома
## Географияһы

Ҡала Вашингтон штатында, Сиэтлдан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 51 км, штаттың баш ҡалаһы Олимпиянан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 50 саҡрым һәм стратовулкан Рейнир ҡалҡып торған Маунт-Рейнир милли паркынан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 93 км алыҫлыҡта Пьюджет-Саунд зонаһында урынлашҡан.

# Такома
## Климаты

Такома климаты :
| Күрһәткес | Ғин. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 17,7 | 21,1 | 25,5 | 29,4 | 33,8 | 35,5 | 39,4 | 37,2 | 36,6 | 31,6 | 23,3 | 17,7 | 39,4 |
| Уртаса максимум, °C | 8,2 | 9,7 | 11,8 | 14,5 | 17,9 | 20,8 | 24,1 | 24,3 | 21,1 | 15,1 | 10,2 | 7,3 | 15,5 |
| Уртаса температура, °C | 5,4 | 6,2 | 7,9 | 10,1 | 13,2 | 15,9 | 18,6 | 18,8 | 16,1 | 11,4 | 7,3 | 4,6 | 11,3 |
| Уртаса минимум, °C | 2,6 | 2,7 | 4,0 | 5,6 | 8,5 | 11,0 | 13,1 | 13,2 | 11,1 | 7,6 | 4,4 | 2,0 | 7,2 |
| Абсолют минимум, °C | −17,7 | −17,2 | −11,6 | −1,6 | −2,2 | 3,3 | 6,1 | 6,6 | 1,6 | −2,2 | −14,4 | −14,4 | −17,7 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 141 | 88 | 94 | 68 | 49 | 39 | 17 | 22 | 36 | 88 | 166 | 135 | 950 |
| Сығанаҡ: NWS ||||||||||||||

# Такома
## Иҡтисады

Пьюджет-Саунд ҡултығындағы порт. Ағас эшкәртеү, машиналар эшләү, аҙыҡ-түлек, һәм химия сәнәғәте; төҫлө металлургия; караптар верфы.

# Такома
## Төҙөлөштәре

Такома күберәк үҙенең күпере менән дан тота, баштағы уның төҙөлөшө 1940 йылда көслө ел арҡаһында емерелә ( сәғәтенә яҡынса 64 км йәки 18м/с). Был инцидент резонанс күренешенең классик миҫалы булып тора.

# Такома
## Спорты

| Клуб | Спорт төрҙәре | Барлыҡҡа килгән йылы | Лига | Арена |
| Такома Рэйниерс | Бейсбол | 1960 | Pacific League Coast | Прицибын-стэдиум |
| Такома Тайд | Баскетбол | 2005 | Халыҡ-ара баскетбол лигаһы | Хай ҡаш Стэдиум |
| Такома Тайд | Футбол | 2006 | Development USL Premier League | Curtis High School Senior |
| Такома Старз | Ябыҡ бинала футбол. | 2010 | Soccer League Professional Arena | Soccer Tacoma Center |

# Такома
## Туғандаш ҡалалар

* Вальдивия, Чили
* Олесунн, Норвегия
* Сьенфуэгос, Куба
* Давао, Филиппины
* Фучжоу, Ҡытай
* Джордж, Көньяҡ Африка Республикаһы
* Нджамена, Чад
* Кунсан, Корея Республикаһы
* Кирьят-Моцкин, Израиль
* Китакюсю, Япония
* Тайчжун, Ҡытай Республикаһы
* Владивосток, Рәсәй
# Штиге (Гарц)

Штиге (Гарц) (нем. Stiege (Harz)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1170 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,74 км². Диңгеҙ кимәленән 478 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38899 һәм автомобиль коды — HZ.
# Нгуда-Яха

Нгуда-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Неромо-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Нгуда-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039256
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303925
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Зубарев Андрей Сергеевич

Зубарев Андрей Сергеевич (3 март 1987 йыл, Өфө) — Рәсәй хоккейсыһы, һаҡсы. Өфөнөң «Салауат Юлаев» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта — Санкт-Петербургтың КХЛ-да сығыш яһаған СКА командаһы уйынсыһы. Донъя чемпионы һәм Почёт ордены кавалеры (2014).

# Зубарев Андрей Сергеевич
## Карьераһы

2003 йылда «Салауат Юлаев» клубы менән контракт төҙөй, бында 2005 йылға тиклем сығыш яһай. 2005 йылда 6-сы раундта дөйөм 187 номер аҫтында «Атланта Трэшерз» клубына алына. 2005 йылда «Аҡ Барс» командаһына күсә, 2008 йылға тиклем унда сығыш яһай. 2008 йылдан «Атлант» командаһы менән сығыш яһай. 2010 йылдан «Чикаго Вулвз» клубы составында Америка хоккей лигаһында сығыш яһай. «Атлант» составында НХЛ-да 4 уйын үткәрә.
2012 йылдан тағы «Салауат Юлаев» өсөн сығыш яһай. 2015 йылдың 5 майында СКА менән өс йыллыҡ контрактҡа ҡул ҡуя.

# Зубарев Андрей Сергеевич
## Карьераһы
### Йыйылма командала.

Рәсәй йыйылма командаһы өсөн 18 йәшкә тиклемге һәм 20 йәшкә тиклемге уйынсылар өсөн сығыш яһай. 2005 йылда 18 йәшкә тиклемге уйынсылар өсөн донъя чемпионатында ҡатнаша (6 матчта уйнай; йыйылма команда 5-се урынды биләй). Йәштәр донъя чемпионатының ике тапҡыр көмөш призеры (20 йәшкә тиклемге уйынсылар өсөн), был турнирҙарҙың һәр береһендә 6-шар матчта уйнай.
2014 йылда Рәсәй йыйылма командаһы составында донъя чемпионы. 2014 йылдың 27 майында 2014 йылғы хоккей буйынса донъя чемпионатында еңгән өсөн Почёт ордены менән бүләкләнә.

# Зубарев Андрей Сергеевич
## Ҡаҙаныштары
### КХЛ чемпионаты

| Йыл | Команда | Ҡаҙаныштар |
| 2014 | Салауат Юлаев | |
| Чемпионаты мира |||
| 2017 | СКА | |
| Золото | Минск 2014 | Минск 2014 |

# Зубарев Андрей Сергеевич
## Ҡаҙаныштары
### Рәсәй Чемпионаты

| Йыл | Команда | Ҡаҙаныштар |
| 2006 | Ак Барс | 1 урын |
| 2007 | Ак Барс | 2 урын |
| 2014 | Салауат Юлаев | 2 урын |
* 2008 йылда Аҡ Барс составында Континенталь кубок эйәһе.

# Зубарев Андрей Сергеевич
## Ҡаҙаныштары
### Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы

* 2006, 2007 йылдарҙа йәштәр донъя чемпионатының көмөш призеры.

# Зубарев Андрей Сергеевич
## Ҡаҙаныштары
### Донъя чемпионаты

| Йыл | Ҡаҙаныштар |
| 2014 | 1 урын |

# Зубарев Андрей Сергеевич
## Ҡаҙаныштары
### Шәхси

* 2014 йылда КХЛ йондоҙҙары ярышында ҡатнашыусы.
* Өйләнгән, ҡатыны Юлия Зубарева. Бер ҡыҙ тәрбиәләйҙәр.
# Родомой

Родомой (Родомбой) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чермжа йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Родомой
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000873
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рязань өлкәһе

Рязань өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Үҙәк федераль округы составына инә.
Административ үҙәге — Рязань ҡалаһы.

# Рязань өлкәһе
## География

Рязань өлкәһе төньяҡта — Владимир өлкәһе, төньяҡ-көнсығышта — Түбәнге Новгород өлкәһе областью, көнсығышта — Мордовия, көньяҡ-көнсығышта — Пенза өлкәһе, көньяҡта — Тамбов һәм Липецк өлкәләре, көнбайышта — Тула өлкәһе, төньяҡ-көнбайышта — Мәскәү өлкәһе менән сиктәш.

# Рязань өлкәһе
## Тарих

Рязань өлкәһе 1937 йылдың 26 сентябрендә ойошторолған. Быға тиклем уның территорияһы Мәскәү һәм Воронеж өлкәләре составында була.

# Рязань өлкәһе
## Билдәле шәхестәр

* Варфоломеев Дмитрий Фёдорович, (24.09.1918—7.05.1992), хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-химик-технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1966—1977 йылдарҙа КПСС‑тың 22‑се съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводы, 1977—1988 йылдарҙа Башҡортостан нефть эшкәртеү ғилми-тикшеренеү институты директоры. Башҡорт АССР-ының 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Техник фәндәр докторы (1975), профессор (1981). РСФСР‑ҙың (1981) һәм БАССР‑ҙың (1967) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, СССР‑ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы (1967), СССР‑ҙың почётлы нефтехимигы (1978). Ленин (1971), Октябрь Революцияһы (1975), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1959) һәм «Почёт Билдәһе»(1966) ордендары кавалеры. Хәҙерге Сасов районы Заболотье ауылынан
* Сапельников Валерий Михайлович (27.05.1939), ғалим-инженер-электроник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2001 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты ның кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (2000). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессональ белем биреү хеҙмәткәре (2000). Кадом ҡасабаһынан.

# Рязань өлкәһе
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 1 130 103 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 28.53 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 71.58 % (2015).

# Рязань өлкәһе
## Халҡы
### Милли состав

| Иҫәп алыу йылдары | 1989 | 2002 | 2010 |
| Милләтен күрһәткәндәр | 1347753 (100 %) | ▼ 1214693 (100 %) | ▼ 1079695 (100 %) |
| Урыҫтар | 1295324 (96,1 %) | ▼ 1161447 (95,6 %) | ▼ 1026919 (95,1 %) |
| Украиндар | 15542 (1,1 %) | ▼ 12671 (1,0 %) | ▼ 8894 (0,8 %) |
| Мордвалар | 8528 (0,6 %) | ▼ 7252 (0,6 %) | ▼ 5564 (0,5 %) |
| Әрмәндәр | 927 (0,1 %) | ▲ 4458 (0,4 %) | ▲ 5549 (0,5 %) |
| Татарҙар | 4922 (0,4 %) | ▲ 5569 (0,3 %) | ▼ 4941 (0,5 %) |
| Әзербайжандар | 1777 (0,1 %) | ▲ 2939 (0,2 %) | ▲ 3652 (0,3 %) |
| Үзбәктәр | 749 (0,1 %) | ▲ 750 (0,1 %) | ▲ 3278 (0,3 %) |
| Башҡа милләттәр | 19984 (1,5 %) | ▼ 19607 (1,6 %) | ▲ 20898 (1,9 %) |
Рязань өлкәһендә 1989 йылда — 476, 2002 йылда — 386 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.

# Рязань өлкәһе
## Административ-территориаль бүленеш

2006 йылдан алып өлкә территорияһында 314 муниципаль берәмек, шул иҫәптән 4 ҡала округы, 25 муниципаль район, 31 ҡала биләмәһе һәм 254 ауыл биләмәһе бар.