yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ведява

Ведява, Ведь-ава (мокш. Ведява, эрз. — баҫым ирекле ; ведь — «һыу», ава — «ҡатын-ҡыҙ, әсә») — мордва мифологияһында алиһә/һыу рухы, оҙон һары сәстәрен тарарға яратҡан йәш ҡыҙ образында һыу һиптереү. Уның образы дуалистик: ул ыңғай сифаттарға ла, кире сифаттарға ла эйә, был бөтә мордва мифологияһына хас һәм һинд-иран мифологик концепциялар менән оҡшаш.
Мариҙарҙың оҡшаш персонажы: вуд-ава (мар. вӱд, «һыу»).

# Ведява
## Мифология

Ведява төрлө сығанаҡтарҙа шулай уҡ Ведьазора́ва (мок.), Ведьпаз, Лисьмань кирди / Лисьмань гирди (эрз.) тип атала.
Ведяға ҡараштарҙа анимастик һәм антропоморфик күҙаллауҙар һаҡланған, уларҙа һыуҙың кәүҙәләнеше лә һәм бер үк ваҡытта һыу үҙе булараҡ та һүрәтләнгән.
Һыу стихияһы ҡурҡынысын кәүҙәләндереп, Ведява образы кешеләрҙә ҡурҡыу хисе уята. Һәр сығанаҡтың үз Ведяваһы бар. Ҡайһы бер инаныуҙар буйынса мордва мифологияһында ир енесе рухы йәки уның ире булып һыу ҡарты Ведятя (ведь-атя — мордва теленән атя «ир-ат, ҡарт» тора. Ведяваның улы Пурьгане Пас — ғаләм тураһында эпик йырҙарҙа хайуандарҙы, ҡурсаулыҡ балығын һаҡлаусы сәләмәтлек, күк күкрәү аллаһы.
Риүәйәттәргә ярашлы, боронғо ваҡыттарҙа Ведява йылға ярына йыш килгән һәм ҡысҡырып илаған. Егеттәр тауышҡа йүгереп килә һәм яланғас Ведяваны күрә, Ведява кемдер уның кейемен урлауына һәм иң тәрән ергә ташлауына зарлана. Кем дә кем уның күлдәген сығарып ала, шул уның ире була. Уның һүҙҙәренә ышанған эрзә егеттәре табыла, улар уның кейеме артынан Сураға сумалар һәм шунда ҡалалар.

# Ведява
## Табыныу

Кешеләр Ведяваның һәм Ведятяның һыу инеүселәрҙе батырыуына йәки сир (нарфотть) ебәреүҙәренә ышаналар, уны тик мифик зат ҡына дауалай алған. Унан һыуға аҡса, тары ташлап ҡына ҡотолорға мөмкин булған. Шифалы ведь-пря (морд, пря, «баш», «йөҙлөк») һыуы тураһында күҙаллау, был осраҡта Ведяға ярҙам һорап мөрәжәғәт итәләр, һыуҙы һоҫоп алып ауырыуҙы йыуындыралар.
Ведява бала тыуыуҙы һәм мөхәббәтте ҡурсалай, тип уйлағандар: кәләшкә ярҙамды унан һорайҙар, балаһыҙлыҡтан ҡотолоуҙы үтенәләр. Һыуға көлсәләр, йомортҡалар ташлайҙар һәм урынына бала һорайҙар. Балаһыҙ ҡатындар айырым намаҙҙар (ведьозкс) уҡый.
Мордваларҙың борондан шундай ышаныуы булған, йәнәһе ярым ҡараңғы мунсала (ҡурсалаусы Банява) бала табыу ваҡытында йыш ҡына яңы тыуған сабыйҙы алмаштыралар: Вирява, Ведява йәки ҡара көстәр уның урынына үҙ балаһын һала.
Ул шулай уҡ ямғыр ебәрә (ямғырҙы саҡырыр өсөн сығанаҡ янында ғибәҙәт табыны ойошторалар һәм туйындырыусы әсә-Ведяваны саҡырып, һыу һибешәләр. Шуға күрә халыҡ тел ижады әҫәрҙәрендә Ведява образына кире һыҙаттар ғына түгел, шулай уҡ ыңғай һыҙаттар хас.

# Ведява
## Халыҡтар мифологияһында һыу рухтары

Күп халыҡтар мифологияһында ер һәм һыу илаһтары, эйәләре йәки рухтары бар.
Герман-скандинав мифологияһында, боронғо грек мифологияһындағы сирена кеүек, алтын сәстәрен тарап ултырыусы һәм йыры менән караптарҙы ҡаяларға татҡан нимфа — Лорелея булһа, Норвегияла нёкки (Nøkken) иблистәр менән бәйле ҡурҡыныс һәм яуыз заттар тип һынландырыла. Никстар һыу менән бәйле рухтар араһында үҙенсәлекле урын биләй. Улар һәр ваҡыт һыу янында тора, һәм кешеләрҙе, хайуандарҙы һыуға йәлеп итергә тырыша
# Кодар милли паркы

Кодар милли паркы (рус. Национальный парк «Кодар») — Байкал аръяғы крайындағы милли парк.
2018 йылдың 8 февралендә Витим һәм Чара йылғалары бассейндарында тау-тайга урмандарының уникаль тәбиғи комплексын, шулай уҡ һирәк осрай торған хайуандарҙың йәшәү мөхитен һаҡлау маҡсатында ойошторола. Милли парк Байкал күленән төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай яҡынса 500 км алыҫлыҡта ятҡан Кодар тауҙарында урынлашҡан. 491 709,9 гектар майҙанды биләй.
Кодар ике кластерҙан тора:
* Төньяҡ кластер Кодар һырты буйлап, Витим ҡурсаулығының көнсығыш сиге буйлап үтә;
* Көньяҡ кластеры Чара йылғаһы үҙәненең һыу айырғысында урынлашҡан.

# Кодар милли паркы
## Климаты

Климаты ҡырҡа континенталь, субарктик климатҡа ҡарай.
Паркта көпшәле үҫемлектәрҙең 850-гә яҡын төрө бар. Бында ҡарағас, ҡарағай, йәйелеп үҫкән кедр, тарбаҡ һәм Эрман ҡайындары киң таралған. Паркта шулай уҡ һирәк осрай торған үҫемлектәр, мәҫәлән, Байкал аръяғы крайының Ҡыҙыл китабына индерелгән Адамс рододендроны һәм алтынһыу рододендрон үҫә.
Кодар милли паркы фаунаһы әлегә тиклем етерлек кимәлдә өйрәнелмәгән. Әлеге ваҡытта һөтимәрҙәрҙең 45-тән ашыу, ҡоштарҙың 150-нән ашыу, 23 төр балыҡ һәм бөжәктәрҙең 350 төрө теркәлгән. Милли парк территорияһында һөтимәрҙәрҙең Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән ике таксоны бар.
# Ғәрәп теленең хөрәсән диалекты

Ғәрәп теленең хөрәсән диалекты ( рус. Хорасанский диалект арабского языкаингл. Khorasan Arabic, фарс. زبان عربی خراساني) — ғәрәп теленең Урта Азияла таралған диалекттарының береһе, Хөрәсәндә йәшәгән ғәрәптәрҙең ғәрәптәр араһында таралған.
Иранды баҫып алыу осоронда ғәрәптәр Хөрәсән, Афғанстан һәм Урта Азия ерҙәренә 250 мең самаһы күсеп ултырған. Айырым йәмәғәт булып йәшәгәндәренән башҡалары, улар урындағы халыҡ тарафынан ассимиляцияланған, йотолған.Хөрәсән ғәрәптәренең күбеһе ултыраҡ тормош алып бара, урындағы халыҡ менән ҡатнашмаған тиерлек.Хәҙерге ваҡытта хөрәсән диалектында һөйләшкән 5-10 меңгә яҡын ғәрәп Ирандың көнсығышында Хөрәсән төбәгендә,Афғанстан һәм Төркмәнстан сиге буйлап бер нисә ауылда йәшәй.
Хөрәсән диалекты Иранда йәшәгән ғәрәптәр һөйләшенән бөтөнләй айырыла һәм Үзбәкстан диалекттарына яҡын, әммә, төрки телдәрҙең йоғонтоһона дусар булған Үзбәкстан һөйләштәренән айырмалы рәүештә, хөрәсән диалектына фарсы теле ҙур йоғонто яһаған. Фонетика үҙгәреш кисерә: баҫым юҡҡа сыға, сибилянттар теш араһы тартынҡыһына әүерелә (ism → iṯim, ṯūf → ṣūf, bayḍ → bēḏ), /q/ һәм /k/ өндәре алғы рәт һуҙынҡылары алдынан /j/ һәм /č/ өндәре менән алмаштырыла башлай. Бындай үҙгәрештәр бәҙүән диалекттарында күҙәтелә, ләкин Үзбәкстан диалекттарында - юҡ. Хөрәсән диалектында Әл (al) артикле менән бер рәттән Фәл (fal) билдәһеҙлек артикле бар, һәм улар икеһе лә үҙе артынан килгән тартынҡы өндәрҙе ассимиляциялай, улар түбәндәгесә яңғырай башлай: aḥ-ḥurme (Ҡатын), fab-bājir (һыйыр).
# Мудз-Ю

Мудз-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 492 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Мудз-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044329
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004432
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уҫман ауылы мәсете (Ауырғазы районы)

Уҫман ауылы мәсете — Башҡортостандың Ауырғазы районы Төрөмбәт ауыл Советы составындағы Уҫман ауылы мәсәте.
ХХ быуат башында (1905 йылда) Уҫман ауылында мәсет теркәлгән, совет осоронда янған. 2014 йылдың 20 сентябрендә тантаналы рәүештә яңы мәсет асыла.

# Уҫман ауылы мәсете (Ауырғазы районы)
## Ауыл һәм иҫке мәсет тарихы

Ауырғазы районы Уҫман ауылы халҡы Өршәк буйы башҡорттары ҡеүәтле мең ҡәбиләһенең меркет-мең, өршәк-мең ырыуҙарына ҡарай. Ауылға XVIII—XIX быуаттар араһында Стәрлетамаҡ өйәҙе 7-се кантон начальнигы урынбаҫары Усман Ибраһимов нигеҙ һала.
Ауылдың икенсе исеме Ҡаҙморон. Риүәйәт буйынса, борон әлеге ауылда бер нисә башҡорт ғаиләһе йәшәгән. Ул ауылға бер ҡаҙаҡ төпләнә, төрлө хәйләләр менән башҡорттарҙы үҙенә ылыҡтырып ҡараһа ла, халыҡ уны үҙһенмәй, киреһенсә, ҡиәфәтенә ҡарап, уға Ҡаҙморон ҡушаматын таға. Ауылды ла ошо исем менән йөрөтә башлайҙар. 7-се кантон начальнигы урынбаҫары Усман Ибраһимовтың кәңәшен тотоп, ҡаҙаҡты ауылдан ҡыуалар һәм Уҫман тип йөрөтә башлайҙар.
1811 йылда, генераль межалауҙан һуң, яңы ауыл булараҡ теркәлгән, 1798 йылдан 1930 йылға тиклем Стәрлетамаҡ кантоны Өршәк-мең улусы составына инә.
Уҫман ауылында мәсет ХХ быуаттың башында уҡ була. 1905 йылда телгә алынған. Үҙәк дәүләт тарихи архивында 1900 йылдың 29 октябрендәге указ һаҡлана, ул Уҫман мәсете имам-хатыбы Муллағәле Бикәнәсов исеменә яҙылған. Совет осоронда мәсет яна. 1937 йылдың декабрендә Муллағәле Ғәйнулла улы Бикәнәсов ҡулға алына һәм атып үлтерелә. 1980-се йылдар аҙағында хәҙрәттең исеме тулыһынса аҡлана.

# Уҫман ауылы мәсете (Ауырғазы районы)
## Яңы мәсет тарихы

2000-се йылдар башында һуғыш ветераны Исламғәле Бикәнәсовтың балалары ауыл аҡһаҡалдарына мәсет төҙөү буйынса тәҡдим яһайҙар. Төрөмбәт ауыл Советы ҡарары менән мәсет өсөн уның элекке урынында ер участкаһы билдәләнә. Ошо ауылда тыуып үҫкән, хәҙерге көндә Стәрлетамаҡта йәшәүсе Мулланур Бикәнәсов 2009 йылда төҙөлөш өсөн материалдар алып килә башлай. Шулай итеп, мәсеткә нигеҙ һалына. Был изге эшкә бөтә ауыл халҡы ҡушыла, айырыуса Зиннур Сәйфетдиновтың улдары, Ғәле Итбаевтың ғаиләһе, Салауат Килдин күп тырышлыҡ һалалар. Әмир Әминев үҙ аҡсаһына мәсеттең эске биҙәлешен эшләтә, манараһына заказ бирә.
Мәсет асыу тантанаһы 2014 йылдың 20 сентябрендә үтә. Уҫман һәм эргә-тирә ауылдар халҡы өсөн мәсет асыу тантанаһы оло байрамға әүрелә. Оло-кесеһе, матур кейемдәр кейеп, балҡып торған мәсет алдында йыйыла. Байрамға бөтә донъяға билдәле Мәүләнә Әүлиә Шәйех Солтан Мехмет хәҙрәттәре һәм башҡа ҡунаҡтар килеүе мәртәбә генә өҫтәй. Яңы төҙөлгән мәсеттә тәүге намаҙ уҡыла, доғалар ҡылына. Һәр кем мәсеткә инеп, ғибәҙәт ҡылырға ашыға. Мәсетте асҡандан һуң алыҫтан һәм яҡын тирә ҡала-ауылдарҙан килгән халыҡ байрам табынына саҡырыла.
2002 йылдың 13 майында Уҫман ауылында «Хәтер» мосолман дини ойошмаһы теркәлгән, 2014 йылдың 13 авгусында яңыртылған. Имам — хатыбы Ҡотлоюлов Рафиҡ Миҙхәт улы
# Урал (волейбол клубы)

«Урал» волейбол клубы — Өфө ҡалаһында 1992 йылда ойошторолған волейбол командаһы.

# Урал (волейбол клубы)
## Тарихы

«Урал» волейбол клубы. Өфөлә урынлашҡан. 1992 йылда «Башҡортостан нефтсеһе», 2001 йылда — «Башҡортостан нефтсеһе» булараҡ төҙөлә, 2007 йылда — хәҙерге исемен йөрөтә. Составына «Урал» командаһы (Суперлига), «Урал-2» (Юғары лига), «Динамо-Урал» (1-се лига), ДЮСШ, «Урал» спорт комплексы, «Урал» спорт-һауыҡтырыу комплексы инә. «Урал» волейбол буйынса — Рәсәй чемпионатының юғары лигаһы еңеүсеһе (1996), Рәсәй кубогының көмөш призёры (1999), Башҡортостан Републикаһы Президенты Кубогы турниры еңеүсеһе (2007, 2009). 10 Рәсәй спорт мастеры әҙерләнгән.

# Урал (волейбол клубы)
## Тренерҙар

«Урал» командаһының бөтә тренерҙары:
* Леонид Петрович Пьянов (1989—...)
* Юрий Маричев (...—2009)
* Зоран Гаич (2009—2011)
* Борис Гребенников (2011—...)

# Урал (волейбол клубы)
## Команданың ҡаҙаныштары

* Башҡортостан Републикаһы Президенты Кубогы турниры еңеүсеһе (2007, 2009)
* Рәсәй чемпионатының көмөш призын алыусы (2012/13)
* Рәсәй Кубогы көмөш призын алыусы (1999)
# Иҫке Дикло

Иҫке Дикло — Грузияла Кахети өлкәһенең тарихи төбәге Тушетияла Әхмәт муниципалитеты территорияһындағы замок-ауыл. Иҫке Дикло хәҙерге Дикло ауылынан яҡынса ике километр алыҫлыҡта ятҡан, әммә XIX быуатта лезгиндарҙың баҫҡын яһауҙары һөҙөмтәһендә юҡҡа сыҡҡан. Хәҙерге ваҡытта ташландыҡ ауыл. Ауыл бейек ҡаялы урында урынлашҡан. Көнсығыш һәм төньяҡ яҡтан ҙур ҡаялар менән уратып алынған һәм барырлыҡ түгел. Бейек ҡаяла урынлашыуы планировкаһы буйынса уңайлы. Был үҙенсә бер нығытма. Замок-ауыл ярайһы уҡ ҡатмарлы рельефлы өс террасала ята. Түбәнгеһе башлыса ауыл хужалығы маҡсатында ҡулланылған. Үҙ-ара тар урам менән тоташҡан ике өҫкө террасала тулыһынса тораҡ йорттар төҙөлгән.
Биналар башлыса өс ҡатлы. Түбәнге террасаның иң бейек урынында дүрт мөйөшлө башнялар теҙелгән, улар яғынан ихаталар кәртәләнгән, күрәһең, бында тауар кибеттәре булған. Замоктың түбәнге террасаһында бер нисә бина урынлашҡан.
Иҫке Дикло 2018 йылда Грузия президенты указы менән Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
# Сюксега

Сюксега — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тарня йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сюксега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032442
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003244
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алдан (йылға)

Алдан — Рәсәйҙең Алыҫ Көнсығышындағы йылға, Ленаның иң ҙур уң ҡушылдығы. Рәсәйҙә иң күп һыулы йылға-ҡушылдыҡ һәм илдең бөтә йылғалары араһында аҡманың күләме буйынса алтынсы урында тора. Саха Республикаһында аға, һыу йыйыу бассейнына шулай уҡ Хабаровск крайының төньяҡ-көнбайыш өлөшө керә. Йылғаның оҙонлоғо - 2273 км, һыу йыйыу бассейнының майҙаны - 729 мең км².
Алдан һүҙенең тунгус телендә балыҡты билдәләү өсөн барлыҡҡа килгән тип фаразлана. Икенсе аңлатма: алдан — яҙғы яр шәреһе (эвенк.).

# Алдан (йылға)
## Географияһы

Алдан бассейны мәңге туңлыҡ үҫешкән һәм төп кристаллы тау тоҡомдарҙың тәрән ятмаған зонаһында урынлашҡан. Йылға Становый һыртының төньяҡ битләүендә башлана. Алдан таулығы сиктәрендә һикәлтәләре күп булған ташлы үҙән буйлап аға. Учура һәм Мая йылғаларының тамағы араһында киң үҙән буйлап аға, артабан - тау араһы тигеҙлеге буйлап. Һыубаҫар туғайҙа бик күп күлдәр урынлашҡан. Түбәнге ағымында йылға тармаҡлана. Лена йылғаһына ҡоя.

# Алдан (йылға)
## Гидрологияһы

Йылға ҡар һәм ямғыр һыуҙары менән туйына. Майҙан июлгә тиклем ташҡын күҙәтелә, ул саҡта һыу кимәле 7-10 метрға күтәрелә, ә сығымы секундына 30-48 мең м³/сек. етә. Ташҡын август һәм сентябрь айҙарында ла булыуы мөмкин. Ҡышын һыу сығымы әҙ (йылдыҡынан 4%), февраль-апрелдә, ғәҙәттә, сығым секундына 230-300 м³/сек артмай. Алдан октябрь аҙағында туңа башлай һәм 7 ай буйына боҙ менән ҡаплы була. Боҙ китеү ғәҙәттә май айында башлана. Һыуы химик составы буйынса гидрокарбонат-кальцийлы, эретелгән тоҙҙарҙың максималь миҡдары 0,3 г/л тиклем (ҡышҡы межень осоронда).

# Алдан (йылға)
## Ҡушылдыҡтары

Иң ҙур ҡушылдыҡтары: уң яҡтан — Тимптон, Учур, Тыры, Мая, Аллах-Юнь, Томпо, Барайы, Тумара, Джюнекян; һул яҡтан — Амга, Нотора һәм Татта. Йылға 10 саҡрымдан ашыу оҙонлоҡтағы 275 ҡушылдыҡты ҡабул итә. Алдан бассейнында 114 меңдән ашыу һыу ағымы һәм 51 меңдән күберәк күл бар. Йылғаның һыу йыйыу сиктәрендәге күлдәрҙең иң ҙуры - Оло Токо.
# Быстренок

Быстренок — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Быстрая йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Быстренок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100810
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кузьмичёва Павла Александровна

Кузьмичёва Павла Александровна (23 февраль 1904 йыл — 9 август 1980 йыл — СССР-ҙың колхоз алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950).

# Кузьмичёва Павла Александровна
## Биографияһы

Павла Александровна Кузьмичева (Кузмичева) 1904 йылдың 23 февралендә Владимир губернаһының Истомиха ауылында (хәҙер — Иваново өлкәһенең Юрьевец районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1930 йылда ауыл хужалығы артеленә инә, һуңынан ул Пучеж районының «Победа» колхозы тип үҙгәртелә. 1934 йылда етенселек звеноһының звено башлығы итеп тәғәйенләнә.
1948 йылда Павла Кузьмичёва етәкселегендәге етенселек звеноһы һәр гектарҙан 4 центнер етен орлоғо йыйып ала. 1949 йылда етенселек звеноһы 2 гектар майҙандың гектарынан 7,22-шәр центнер етен сүсе һәм 7,65-әр центнер етен орлоғо йыя. 1950 йылда фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн ул «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була.
1949 һәм 1950 йылдарҙа ВДНХ Бөтә Союз күргәҙмәһендә ҡатнаша. Хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем "Победа" колхозында эшләй.
Крестьянское ауылында йәшәй. 1980 йылдың 9 авгусында вафат була һәм Крестьянское ауылы зыяратында ерләнә.

# Кузьмичёва Павла Александровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы — СССР Юғары Советы Президиумының 1950 йылдың 9 июнендәге указы менән (миҙал № 5068);
* Ленин ордены (09.06.1950);
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (12.03.1949).
# Восточная Демьянка

Восточная Демьянка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының уң ярына тамағынан 1061 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Восточная Демьянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301400
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нязьва

Нязьва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожва йылғаһының һул ярына тамағынан 1,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Нязьва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100312111100008546
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100854
* Бассейн коды — 10.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яхреньгская Былина

Яхреньгская Былина — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Былина йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Яхреньгская Былина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103502
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кужолок

Кужолок — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кужолок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100078
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Космала

Космала (Касмала) — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Горькое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Космала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кукучевск һәм Кулундинск күлдәрен индермәйенсә, Бурла йылғаһының бассейнының көньяғындағы һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000312115200052165
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205216
* Бассейн коды — 13.02.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дюма Александр (атай)

Дюма Александр (фр. Alexandre Dumas, père; 1802 йылдың 24 июле, Вилле-Котре — 1870 йылдың 5 декабре, Пюи) — француз яҙыусыһы, драматург һәм журналист. Уның хеҙмәттәре йөҙ тиерлек телгә тәржемә ителгән, ул — иң уҡылған француз авторҙарының береһе. Дюма бик емешле булған һәм күп жанрҙарҙа эшләгән. Үҙенең карьераһын шунда уҡ танылыу алған пьесалар ижад итеүҙән башлай. Шулай уҡ ул журналдар өсөн күп мәҡәләләр һәм сәйәхәттәр тураһында китаптар яҙған. Уның хеҙмәттәре 100 000 бит тирәһе. 1847 йылда Дюма Парижда Тарихи театр асҡан. Дюма үҙенә абруйҙы француз әҙәбиәтендәге иң билдәле ике роман менән яулай: «Граф Монте-Кристо» һәм «Өс мушкетер».

# Дюма Александр (атай)
## Биографияһы

Александр Дюма 1802 йылда генерал Том-Александр Дюма һәм Вилле-Котрелағы ҡунаҡхана хужаһы ҡыҙы Мария-Луиза Лабуре ғаиләһендә тыуған. Дюма квартерон һаналған, сөнки атаһы яғынан өләсәһе Гаити утрауынан ҡара тәнле ҡол булған.
Дюманың бала сағы, үҫмер йылдары тыуған ҡалаһында үтә. Унда Александр шағир һәм театрал Адольф де Лёвен менән таныша. Дюма мотлаҡ драматург булырға ҡарар итә. Аҡсаһыҙ һәм файҙалы танышлыҡтарһыҙ көйө, атаһының элекке дуҫтарына ғына өмөт итеп, Дюма Парижға китә. Матур яҙыуы менән генә маҡтана алған, белеме булмаған Александрға генерал Фуа Пале-Роялдә (Париж) Луи-Филипп I ҡарамағындағы канцелярияға эшкә урынлашырға ярҙам итә. Дюма үҙенең белеме өҫтөндә эш башлай. Бер танышы уға уҡып сығырға кәрәкле китаптар исемлеген төҙөп бирә: унда классиктарҙың әҫәрҙәре, мемуарҙар, хроникалар инә. Драматург һөнәрен үҙләштереү маҡсаты менән Дюма Париж театрҙарына йөрөй, унда осраҡлы рәүештә яҙыусы һәм библиофил Шарль Нодье менән таныша. Еңел жанрҙа уңышҡа өлгәшеүе анһатыраҡ, тип һанаған де Лёвен менән берлектә Дюма «Һунар һәм һөйөү» водевилен ижад итә һәм ул Амбигю театры тарафынан сәхнәләштереүгә ҡабул ителә. Бынан һуң Дюма уңышлы рәүештә пьесалар яҙа, улар әҙәби яҡтан камил булмаһалар ҙа, публиканың иғтибарын баштан аҙағынаса йәлеп итәләр, шуға күрә иғланда Дюманың исеме булыуы театр директорҙары өсөн күп аҡса йыйыуҙы аңлата.
1830 йылдың июлендә Францияла Июль инҡилабы була, Карл Х тәхеттән төшөрөлә һәм буржуаз батшалыҡ нигеҙләнә. Тәхеткә Луи-Филипп исеме менән Орлеан герцогы ултыра. Дюма батшаның Тюильри һарайына һөжүм итеүселәр араһында була. Инҡилаптың тәүге көндәренән үк Дюма йәмғиәт тормошонда әүҙем ҡатнаша һәм ул саҡта Милли гвардияны етәкләгән генерал Лафайеттың бер нисә мөһим йомошон үтәй.
# Брухштедт

Брухштедт (нем. Bruchstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 264 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,79 км². Диңгеҙ кимәленән 218 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99955 һәм автомобиль коды — UH.