yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Буртымка

Буртымка (Горновая Каква) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каква йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Буртымка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010424
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201042
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1870 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1870 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1870 MDCCCLXX |
| Юлиан стилендә | 1869—1870 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2622—2623 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7378—7379 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5630—5631 ה'תר"ל — ה'תרל"א |
| Мосолман календары | 1287—1288 |
| Боронғо әрмән календары | 1319 ԹՎ ՌՅԺԹ |
| Ҡытай календары | 4566—4567 己巳—庚午 жёлтая змея — белый конь |
| Эфиопа календары | 1862—1863 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1926—1927 |
| - Шака самват | 1792—1793 |
| - Кали-юга | 4971—4972 |
| Иран календары | 1248—1249 |
1870 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Молодёжная газета

Молодёжная газета (Ленинец, 1996 йылға тиклем) (башҡ. Йәштәр гәзите) — Башҡортостан Республикаһының йәштәр өсөн урыҫ телендә сыҡҡан аҙналыҡ ижтимағи-сәйәси гәзите. Кесаҙна көндө 24 бит булып донъя күргән был баҫмала йәштәрҙең төрлө яҡлы: ижтимағи-сәйәси, иҡтисады, мәҙәни һәм спорт тормошо яҡтыртыла.
«Молодёжная газета» 1996 йылға тиклем «Ленинец» исеме менән нәшер ителде.

# Молодёжная газета
## Газетаның ҡыҫҡаса тарихы

* Баҫманың юл башы 1923 йылдың 12 ғинуарында РКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты органы булараҡ сыға башлаған «Йәш юҡсыл» (рус. Юный пролетариат) гәзитенә барып тоташа. Ул 1000 дана менән аҙнаһына бер тапҡыр донъя күрә.
* 1925 йылдың 27 мартында ВЛКСМ Үҙәк Комитеты күрһәтмәһе менән республикала «Башҡортостан йәштәре» исемле дүрт битле гәзит сыға башлай. ВЛКСМ өлкә комитеты ҡарары нигеҙендә 1930 йылдың 6 апреленән «Башҡортостан йәштәре»нең исеме «Ленинсы»ға үҙгәртелә.
* Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән йәштәр баҫмалары сығыуҙан туҡтай.
* 1951 йылдың 4 ғинуарында ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты бюроһы «Ленинсы» гәзитен тергеҙеү мәсьәләһен хәл итә, ә ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ҡарары менән республикала бер баҫма ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты органы булған «Ленинец» — «Ленинсы» булдырыла: ул урыҫ телендә «Ленинец», ә башҡорт теленә (башлыса тулыһынса) тәржемә ителеп, — Ленинсе (һуңыраҡ Ленинсы) исеме менән сыға башлай.
* 1990 йылдың ғинуарынан «Ленинец» — «Ленинсы» газеты нигеҙендә ике баҫма булдырыла: урыҫ телендә — «Ленинец» һәм башҡорт йәштәре өсөн өр-яңы гәзит — «Йәшлек» донъя күрә башлай.
* 1996 йылдан "Ленинец"тың исеме «Молодёжная газета» итеп үҙгәртелә һәм бөгөнгө көндә лә ул шулай сығып килә.
# Грегори Хайнс

Гре́гори Хайнс (ингл. Gregory Hines; 14 февраль 1946 йыл, Нью-Йорк, АҠШ — 9 август 2003 йыл, Лос-Анджелес, АҠШ) — Америка Ҡушма Штаттары актёры, хореограф һәм бейеүсе.

# Грегори Хайнс
## Биографияһы

1946 йылдың 14 февралендә Нью-Йоркта тыуған. Биш йәшенән алып ҡустыһы Морис менән чечётка бейеүе менән шөғөлләнә, ә өс йылдан һуң Бродвейҙа сығыш яһай башлай. Һуңғараҡ был һәләтен «Клуб „Коттон“» гангстер-музыкаль фильмында файҙаланған, бейеү ҙә ҡуйған.
«Аҡ төндәр» (1985) картинаһында хореограф булараҡ һәм драматик ролендә (СССР ГУЛагына эләккән АҠШ бейеүсеһе ролендә) танылған балет оҫтаһы Михаил Барышников менән бергә сығыш яһай.
Әммә йышыраҡ кинолағы комедия амплуаһына өҫтөнлөк бирә: «Бөтә донъя тарихы, беренсе өлөшө» (1981); «Быуат килешеүе» (1983); «Артҡа ҡарамай йүгерәйек» (1986); «Гарлемда ярһыу» (1991); «Яңырыу дәүере кешеһе» (1994); «Тын алыуын көткәндә» (1995).
Ләкин шулай уҡ мистик («Бүреләр», 1981), фантастик («Емерелеүҙәр кабинаһы», 1990), музыкаль («Дала», 1989; «Боджанглс», 2001) фильмдәрҙә лә ролдәр башҡара.
2003 йылдың 9 авгусында Лос-Анджелеста бауыр яман шешенән вафат була.
# Наоки-Ель

Наоки-Ель — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кедровая йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Наоки-Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303249
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Татьяна Будович

Татьяна Будович (бел. Таццяна Будовіч, ысын исеме Таццяна Васільеўна Барадуля, 12 ғинуар 1977 йыл, Минск) — белорус шағирәһе, әҙәби тәнҡитсе, пародист. Максим Богданович исемендәге дәүләт әҙәбиәт музейының ғилми хеҙмәткәре. Белорус Яҙыусылары союзы ағзаһы.

# Татьяна Будович
## Биографияһы

Татьяна Будович 1994 йылда 154-се мәктәпте тамамлай. 1998 йылда Хәҙерге белем институтын «Финанс һәм кредит» һөнәре буйынса тамамлай. 2005 йылда ситтән тороп Белорус дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай. Максим Богданович музейының «Белорусская хатка» филиалында, Беларусь Милли фәнәдәр академияһының Тарих институтында эшләй. Максим Богданович исемендәге дәүләт әҙәбиәт музейының ғилми хеҙмәткәре.
Парашют спорты һәм альпинизм буйынса 3-сө спорт разряды бар.
Кейәүҙә. Ике ул тәрбиәләп үҫтерә.

# Татьяна Будович
## Ижады

Ижади юлын шиғриәттән башлай, һуңынан тәнҡиткә күсә. Проза яҙа, ҡайһы берҙә пародия жанрына мөрәжәғәт итә (Та дорШпілька псевдонимы аҫтында).
1995 йылда беренсе шиғри йыйынтығы «Першацвет» журналында (белорус теленән — «Первоцвет») баҫылып сыға. Һайланма шиғырҙары «Маладосць», «Полымя», «Бярозка» журналдарында, «Літаратура і мастацтва», «Чырвоная змена (белор.)баш.», «Наша Ніва» гәзиттәрендә һ.б. баҫылып сыға. 2002 йылда уның «Дуэль паглядаў» («Дуэль взглядов») шиғырҙар йыйынтығы «Беларускі кнігазбор» нәшриәтендә сыға. Әҙәби-тәнҡит мәҡәләләре һәм бер нисә күҙәтеүҙәре бер нисә тапҡыр «Новы час» («Литературная Беларусь» ҡушымтаһы). баҫылып сыға.

# Татьяна Будович
## Библиография

* Будовіч Т. В. Дуэль паглядаў: кніга вершаў. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2002. — 49 с.
# Юлай (Мәсетле районы)

Юлай (рус. Юлаево) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Ҡорғат ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 158 кеше. Почта индексы — 452562, ОКАТО коды — 80242823003.

# Юлай (Мәсетле районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 34 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡорғат): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимск): 133 км

# Юлай (Мәсетле районы)
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Колхоз (урамы) — рус. Колхозная ( улица )
* башҡ. Тракт (урамы) — рус. Трактовая ( улица )
* башҡ. Урал (урамы) — рус. Уральская ( улица )
# Кисеүсат

Кисеүсат — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Әлмәт районы ауылы. Шул исемдәге ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге.

# Кисеүсат
## География

Ауыл Кисеү йылғаһы буйында, Әлмәт ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Кисеүсат
## Тарих

Кисеүсат (Юлдаш) — типтәрҙәрҙең ауылы. XVIII быуаттың беренсе сирегендә нигеҙләнгән. Ауыл һуңыраҡ Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙе Варварин улусына ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә.
ХХ быуат башында ауылда 2 мәсет, мәктәп, тимерлек һәм 2 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны, 1924 йылдан — Саллы кантоны составына керә. 1930 йылдан — Әлмәт районы составында була.

# Кисеүсат
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1859 | 1889 | 1897 | 1908 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 |
| 270 | 478 | 846 | 1373 | 1454 | 1650 | 1734 | 1132 | 1035 | 952 | 868 | 839 | 697 | 349 |

# Кисеүсат
## Билдәле шәхестәре

* Ризаитдин Фәхретдинов (1859—1936) — күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе, яҙыусы, шәрҡиәтсе һәм дин әһеле.
* Фәхретдинов Ғабдрахман Ризаитдин улы (1887—1936) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, тарихсы.
# Нешвиц

Нешвиц (нем. Neschwitz<br />Njeswacidlo) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2485 кеше йәшәй. Майҙаны — 45,99 км². Диңгеҙ кимәленән 149 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2699 һәм автомобиль коды BZ.
# Аҡмулла (исем)

Аҡмулла — XIX быуат шағиры, мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулланың исеме.

# Аҡмулла (исем)
## Этимологияһы

Аҡмулла — башҡорт, ғәрәп һүҙҙәре - аҡ (саф, изге күңелле) + мулла (уҡытыусы) ҡушып яһалған исем.

# Аҡмулла (исем)
## Билдәле шәхестәр

Аҡмулла (14 декабрь 1831 йыл — 8 октябрь 1895 йыл) — күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе. Башҡорт шиғриәтенә тос өлөш индергән, милләттең XIX быуаттағы иң атаҡлы һүҙ оҫтаһы тип һанала.
# Мариоля Абкович

Мариоля Абкович (пол. Mariola Abkowicz, 9 декабрь 1964 йыл) — Польша библиографы, ҡараимиәт белгесе, Польшалағы Ҡараим йәмғиәте (Польша ҡараимдары берләшмәһе) етәксеһе.

# Мариоля Абкович
## Биографияһы

Мариоля Абкович 1964 йылда Вроцлав ҡалаһында ҡараим ғаиләһендә тыуған. Ата-әсәһе, Богуслав Абкович һәм София Юхневич, сығышы менән Троки (хәҙ. Тракай) ҡалаһы ҡараимдары. Мариоляның олатаһы, Рафал (Рафаэль) Абкович, йылдар буйы Тракайҙа, Луцкиҙа, Вильнюста һәм Вроцлавта олуғ ғаззан булып эшләгән. Библиография специаллеге буйынса Вроцлав университетын тамамлап, хәҙерге ваҡытҡаса Вроцлавтағы Силез Пясттары исемендәге университеттың медицина-стоматология факультеты китапханаһында эшләй.
* ↑ Montenegro A. ORCID Public Data File 2023 — 2023. — doi:10.23640/07243.24204912.V1
* ↑ Montenegro A. ORCID Public Data File 2023 — 2023. — doi:10.23640/07243.24204912.V1
# Сытомино

Сытомино — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1538 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628436, ОКАТО коды — 71126936001.

# Сытомино
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 1538 |

# Сытомино
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Кыбы Чунджелька

Кыбы Чунджелька — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Чунджелька йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кыбы Чунджелька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033063
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203306
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Нюнельга

Кесе Нюнельга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюнельга йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Нюнельга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033490
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203349
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сураҡай (Татарстан)

Сураҡай (Чураҡай) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Сураҡай ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Сураҡай (Татарстан)
## География

Ауыл Ҡалмиә йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Сураҡай (Татарстан)
## Тарих

Сураҡай (Ҡалмиә, Ҡалмиәтамаҡ) — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. 1711 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Бүләр түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй улусы составына керә.
XX быуат башында 2 мәсет, мәҙрәсә, һыу тирмәне, икмәк магазины теркәлгән, шәмбе һайын баҙар уҙғарылан.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.

# Сураҡай (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 98 башҡорт; 1816 йылда — 82 башҡорт; 1848 йылда — 236 башҡорт; 1859 йылда — 386 башҡорт; 1870 йылда — 423 башҡорт; 1902 йылда — 855 аҫаба башҡорт; 1912 йылда — 1093 аҫаба башҡорт һәм 902 керҙәш башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 386 | 423 | 701 | 713 | 911 | 940 | 1032 | 852 | 602 | 574 | 995 | 995<ref name='БМ'> | 564 | 502 | 452 |

# Сураҡай (Татарстан)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
# Оло Шевелевка

Оло Шевелёвка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печор диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Шевелевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085439
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008543
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Диңгеҙбай

Диңгеҙбай (рус. Денгизбаево) — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы башҡорт ауылы, Украинка ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 446271.

# Диңгеҙбай
## Халыҡ һаны

Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1834 | 1850 | 1889 | 1910 |
| 200 | 363 | 534 | 443 |
2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда 139 кеше теркәлгән.

# Диңгеҙбай
## Билдәле шәхестәре

* Байтүрин Садиҡ Айтуған улы (1912 — ?) — журналист, партия эшмәкәре.
* Рәшит Ниғмәти (1909—1959) — башҡорт совет яҙыусыһы, шағир, драматург, тәржемәсе, Башҡортостандың халыҡ шағиры;
* Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы (26.12.1913—2.11.1998), башҡорт ғалим-педагогы, совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1955—1971 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры. РСФСР-ҙың 5‑се саҡырылыш Юғары Советының Президиум ағзаһы, Башҡорт АССР-ының 4‑се, 6-сы һәм 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Философия фәндәре кандидаты (1950). РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1960), СССР‑ҙың мәғариф отличнигы (1968), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1957). Ленин (1960) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966, 1971) ордены кавалеры.
# Юрга (Тубыл ҡушылдығы)

Юрга — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 289 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 127 км.

# Юрга (Тубыл ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200004216
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200421
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бирюч балкаһы (тора)

Бирюч балкаһы — Ростов өлкәһе "нең Константинов районы Кременск хуторы янында табылған аҙаҡҡы палеолит тораһы (боронғо кешеләр торған урын). Төньяҡ Донец йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. Унда өс майҙансыҡ бар: 1-се Бирюч балкаһы , 2-се Бирюч балкаһы һәм 3-сө Бирюч балкаһы.

# Бирюч балкаһы (тора)
## Тарих

Бирюч балкаһы был боронғо торалар 1976 йылда. Н. Д. Прасолов тарафынан асылған.
Бирюч балкаһында палеолитик ҡомартҡыларҙың күп ҡатлаулы булыуы асыҡланған. Етәүһе — мустьер, бишәүһе — аҙаҡҡы палеолит һәм иң өҫкөһө — неолит. Был археологик ҡомартҡылар 9 метрҙан ашыу ҡатламды тәшкил итә.
Тикшеренеү 1988—1992 һәм 2000—2004 йылдар дауамында үткәрелгән. Ҡаҙыныу эштәрен өс урында алып барған (1, 2 и 3).
Археологик эштәрҙән тыш, фәнни тикшереү эштәре лә үткәрелә. Маҡсаты — ҡатламдарҙың абсолют йәшен билдәләү, шул осорҙағы тәбиғәт шарттарын, климатын реконструкциялау.
Иң түбәнге мустьер ҡатламы беҙҙең эраға тиклемге 42000-40000 йылдар сиктәренә тура килә. Ә аҙаҡҡы палеолит дәүеренә ҡараған мәҙәниәт ҡатламының йәше, беҙҙең эраға тиклемге 32000-30000 йылдарға ҡарай. Һөйәк ҡалдыҡтары (бизондарҙың ҡалдыҡтары өҫтөнлөк итә, шулай уҡ, болан, ат, ваҡ антилопа ҡалдыҡтары) күпселеген түбәнге мустьер горизонтында ята. Шулай уҡ, был горизонтта бик күп кремнийҙан әйберҙәр табылған. Көл таптары һаҡланған урындар ҙа килеп сыҡҡан. Бында ҡырғыс, һоҫҡо таҙартҡыс, нуклеус (ваҡ умарта), һөңгө баштары табылған.
Өҫкө мустьер ҡатламдарында күберәк яҫы (плосколистный нуклеус), һәр төрлө ҡырғыс, һоҫҡо өҫтөнлөк итә.
Түбәнге мустьер ҡатламдарындағы әйберҙәр ҡайһы бер башҡа ҡомартҡылар — Волга буйындағы Шляхта, Донбасстағы Белокузьминовкала һәм Курдюмовкала, шулай уҡ, Төньяҡ Кавказдағы Монашка һәм Баракаева мәмерйәләрендәге менән оҡшаш.
Өҫкө мустьер ҡатламдарында әйберҙәр Ростов өлкәһенең Каменск районындағы Калитвенка 1, шулай уҡ Антоновка 1 һәм 2 Донбасс тораларындағы менән оҡшаштар.
# Филипповка (Чепца ҡушылдығы)

Филипповка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Филипповка (Чепца ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033896
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103389
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Камчинская

Камчинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Камчинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205039
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Корьев

Корьев — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №2055 ҡылымығының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Корьев
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020565
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002056
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мокра Калыгирка паркы

Мокра Калыгирка паркы (укр. Мокркалигірський парк) — Черкассы өлкәһенең Катерынопиль районы Мокра Калыгирка ауылы урынлашҡан тәбиғәт һәйкәле.
# Левый Канехлог-Игол

Левый Канехлог-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Канехлог-Игол йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Левый Канехлог-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203916
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2