yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Петрик (Том ҡушылдығы)

Петрик — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 564 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Петрик (Том ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200010221
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201022
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әптекәй (күл)

Әптекәй (рус. Оптакай) — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районындағы күл (Рәсәй).

# Әптекәй (күл)
## Исеменең килеп сығышы

М. Ғ. Усманова фаразлауынса, атамаһы Әптекәй (Әптек) башҡорт исеменән алынған. Баймаҡ районында ошо уҡ атамалы ауыл булған, хәҙер бөткән ауылдар исемлегендә.
2020 йылдың 18 ноябрендә Баймаҡ районы Басай ауылынан Иҫәнбәткә табан киткән юл ситендә күрһәткес барлыҡҡа килә. Унда ошо урындан 7 км алыҫлыҡта ятҡан Әптекәй күленә йүнәлеш бирелгән, әммә күрһәткестә таныш булмаған «Оптанай», «OPTANAY» атамалары яҙылғанға күрә, ошо тирәләге ауылдары халҡы ризаһыҙлыҡ белдерҙе, «ВКонтакте» селтәрендә ҙур бәхәс тыуҙы.

# Әптекәй (күл)
## Географик урыны

Әптекәй күле диңгеҙ кимәле өҫтөнән 484 м бейеклектә урынлашҡан. Иҫәнбәт ауылынан — 2, 3 км, Күсей, ауылынан 4, 5 км алыҫлыҡта ята. Күл төньяҡтан көньяҡҡа табан 600 метрға һуҙылған, киңлеге 250 м, максималь тәрәнлеге биш метр тирәһе, күл көҙгөһө 11 га тәшкил итә. Ярҙары текә, ташлы. Ташы балсыҡлы һәүерташтан, йәшмәнән, ҡомташтан тора. Көньяҡ яры тигеҙ. Күлдә табан балығы күп. Әптекәй күленән төньяҡ-көнбайышта Балыҡлы һәм төньяҡта Ағаслы күлдәре ята. Ошо өс күл (Әптекәй, Балыҡлы, Ағаслы) Өскүл атамаһы аҫтында ла билдәле.
# Ән-Нәсәйи

Әбү Ғабдрахман Әхмәт ибн Шөғәйеп ән-Нәсәйи (ән-Нәсәи) (ғәр. أحمد بن شعيب النسائي‎; 829, Нәса — 915, Рамлә; рус. Абу́ Абдуррахма́н А́хмад ибн Шуа́йб ан-Наса́и) — фарсы сығышлы мосолман ғалимы, атаҡлы мөхәддистәрҙең береһе. Алты иң абруйлы хәҙистәр йыйынтығының береһенең авторы.

# Ән-Нәсәйи
## Биографияһы

Ән-Нәсәйи хәҙерге көндә юҡҡа сыҡҡан Нәса (уның нисбәһе шунан килеп сыҡҡан) ҡалаһында тыуған, ул Төркмәнстандың хәҙерге баш ҡалаһы Ашхабадтан көнбайыштараҡ урынлашҡан булған.
Ғүмеренең икенсе яртыһын Ән-Нәсәи Мысырҙа үткәрә, үлер алдынан ғына Фәләстингә юллана һәм шунда вафат була. Мысырҙан китеүенә башҡа кешеләрҙең уның тәрән белеменә көнләшеүе сәбәп була. Фәләстингә килеп төшкәс, уға хәрижиҙәр төркөмө һөжүм итә, һәм ул алған яраларынан вафат була. Әл-Хәкимдән риүәйәт ителә: «Әбү Ғабдрахмандың барлыҡ кешелек дәрәжәләре өҫтәүенә ул шәһит үлеме менән китте». Мосолман биографтары уның үлеме сәбәбе буйынса бер фекерҙә.

# Ән-Нәсәйи
## Библиографияһы

Ән-Нәсәйи бер нисә хәҙистәр йыйынтығы һ. б. хеҙмәттәр авторы:
* «Әс-Сүнән әл-Ҡубра».
* «Әл-Мөжтәбә» йәки «әс-Сүнән әс-Сүғра». Шулай уҡ «Сүнән ән-Нәсәйи» булараҡ билдәле.
* «Әд-Дуафа үәл-мәтруҡун» («Көсһөҙ һәм кире ҡағылғандар (хәҙистәрҙе тапшырыусылар)») — был китапта 2679 кеше бар, улар ышанысһыҙ һәм көсһөҙ хәҙистәрҙе тапшырыусылар категорияһына ҡарай.
# Энтль-Моккун-Ях

Энтль-Моккун-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 123 км.

# Энтль-Моккун-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204149
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лекваж (Исыл ҡушылдығы)

Лекваж — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Исыл йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Лекваж (Исыл ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008359
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100835
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Мочегай

Кесе Мочегай — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мочегай йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Кесе Мочегай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007916
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100791
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йософ (пәйғәмбәр)

Йософ (ғәр. يوسف‎) — ислам пәйғәмбәре, Яҡуп пәйғәмбәрҙең улы, төш юрау кәрәмәтенә эйә. Библиялағы Иосиф пәйғәмбәр менән тиңләштерелә. Уның тормошона Йософ сүрәһе (ғәр. يوسف‎ — сүрәтү Йусуф) бағышланған. Был сүрә — Ҡөрьәндәге ун икенсе сүрә. Мәккәлә иңә. Аяттар һаны — 111. Шуларҙың туҡһан һигеҙе Йософ — Яҡуп пәйғәмбәрҙең улы тураһында. Ә беренсе 3 аят быға инеш булып тора. Уларҙа Ҡөрьән тураһында һөйләнелә.
Сүрәлә кирелек һәм көнсөллөк кешеләрҙең күбеһен көфөрлөккә килтерергә мөмкин тиелә. Сүрәнең аҙағында әүәлге пәйғәмбәрҙәр, уларға халыҡтарҙың мөнәсәбәте һәм уларҙың ахырҙа гонаһлы кешеләр өҫтөнән еңеү яулауҙары тураһында әйтелә.
Әлеге сүрәнең төп үҙенсәлеге — унда Йософ ғәләйһиссәләм тураһында риүәйәт булыуы һәм ғаилә ағзаларының береһен башҡаларға ҡарағанда күберәк яратыу, уларҙа көнсөллөк килтереп сығарыуын күрһәтә.
# Упсала-Цирк

АНО «Упсала-Цирк» — рәсәй циркы, коммерция булмаған үҙ-аллы социаль-мәҙәни хеҙмәт ойошмаһы, ҡарауһыҙ бабаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе цирк педагогика алымдары менән социаль яраҡлаштырыу. 2000 йылда Санкт-Петербургта эшләй башлай. Ойошманың маҡсаты — урам тормошон алыштытырлыҡ тормош барлыҡҡа килтерергә, балаларҙы йәмғиәткә ҡайтарырға һәм уларҙың бөтә яҡлап үҫешеүенә мөмкинлек булдырыу.

# Упсала-Цирк
## Тарихы

«Упсала-Цирк» 2000 йылда Санкт-Петербургта немец студенты Астрид Шорн һәм театр режиссёры Лариса Афанасьева тырышлығы менән барлыҡҡа килә. Улар ҡарауһыҙ ҡалған балаларҙы коррекцион мәктәптәнҙән, милицияның балалар комнатаһынан һәм урамдан йыйнағандар. Шорн проекттың төп алып барыусыһы була, циркка тренерҙар һәм аҡса эҙләй, фондтарға хаттар яҙа, ойоштороу эшен тотошлайы үҙе алып бара, уның тырышлығы менән цирк Германиянан, Франциянан финанс ярҙам ала. Афанасьева режиссураға һәм художестволы ҡуйылышҡа яуап бирә. Дүрт ай үткәс Берлинда Cabuwazi цирк фестивалендә «Йөрәк менән ишетергә» беренсе номерын ҡуялар һәм лауреат булалар. Тәүге ваҡытта цирк Европала сығыш яһай, Европа хәйриә фондтары ярҙамы менән. 2005 йылда өс группала 30 бала шөғөлләнгән, ә айлыҡ бюджет $5000 тиклем күтәрелгән. «Упсала-Цирк» Мюнхендә халыҡ-ара цирк фестивале премияһын ала.
2012 йылдан башлап бөтә спектакльдәргә музыканы билдәле композитор Дмитрий Максимачёв яҙа.
2013 йылға ҡарата йыллыҡ бюджет 11 миллион һумға тиклем етә, шул уҡ ваҡытта сығымы ҡапланыу 10-12 % була. Аҡса билет һатыу һәм сувенирҙар һатыуҙан килә: футболкалар, сумкалар һәм башҡалары. Икенсе йылына рентабеллек 30 % тиклем барып етә. Әгәр тәүҙә цирк уңайлыраҡ һәм килемлерәк Европала күберәк сығыш яһаһа, шул ваҡыттан башлап Рәсәйҙә сығыш яһай башлайҙар. Евгения Горькаеваның «Душевный базар» социаль проекты менән бергә, труппа Красноярскта, Новосибирскта, Сочила, Краснодарҙа, Ростове-на-Донула, Уралда, Владивостокта, Хабаровскта һәм башҡа региондарҙа була.
2015 йылда «Упсала-Цирк» базаһында Санкт-Петербургта цирк педагогикаһы мәктәбе асыла.

# Упсала-Цирк
## Эшмәкәрлек

Балалар менән дәресте профессиональ цирк тренерҙары, хореографтары һәм режиссёрҙары үткәрә. 2014 йылға ҡарата ойошмала 16 кеше эшләгән һәм 7 йәштән алып 18 йәшкә тиклемге социаль ҡурҡыныс төркөмөнән 70 бала шөғөлләнгән. Йыл һайын кризис үҙәктәренән һәм коррекцион мәктәптәрҙән циркка 50 бала эләгә, уларҙың 35 циркта тормошон дауам итәләр. Репертуарҙа бер нисә спектакль бар. 15 йыллыҡ эшмәкәрлегендә «Упсала-Цирк» Европа буйлап 500 ашыу гастролгә сыға.
# Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы

Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы (21 ғинуар 1977 йыл) — «Кремль балеты» театры премьеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2006).

# Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы
## Биографияһы

Айҙар Мирсәйет улы Шәйҙуллин 1977 йылдың 21 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
1995 йылда Рудольф Нуриев исемендәге Өфө дәүләт хореография училищеһын (педагогы Тереғолов Шамил Әхмәт улы) тик яҡшы билдәләренә генә тамамлай. 2005 йылда Мәскәүҙә Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһын тамамлай.
Колледж уҡыусыһы булараҡ, 1991 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә бейей, 1995 йылдан — театрҙың балет солисы.
1996 йылдың сентябренән 1997 йылдың авгусына тиклем — И. Глинка исемендәге Силәбе опера һәм балет театрының балет солисы.
1997 йылдың авгусында «Кремль балеты» театрына саҡырыла. Педагог-репетиторы — Владимир Кошелев.
А. Шәйҙуллин романтик принцтар, нәзәкәтле аристократтар, ҡыйыу персонаждар һәм хатта көлкөлө геройҙар ролен оҫта башҡара. Ышаныслы, һомғол кәүҙәле оҫта бейеүсе үзенең пластик индивидуаллеге, искиткеч һикерүе һәм академиклығы менән һоҡландыра.

# Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы
## Сәхнәлә ролдәре

Зигфрид («Лебединое озеро»)
Дроссельмейер, Принц-Щелкунчик («Щелкунчик»)
Базиль («Дон Кихот»)
Наполеон («Наполеон Бонапарт»)
Ратмир («Руслан и Людмила»)
Курбский («Иван Грозный»)
Ромео, Тибальд («Ромео и Джульетта»)
Мәҡсүд («Тысяча и одна ночь»)
Дезире («Спящая красавица»)
Альберт («Жизель»)
Феб («Эсмеральда»)
Конрад («Корсар»)
Мизгирь («Снегурочка»)
Граф Альмавива («Фигаро»)

# Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы
## Продюсеры

2000—2005 йылдарҙа Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһында юғары юридик белем ала. 2009 йылдың апреленән бөгөнгө көнгә тиклем — «Глобэкс промоушен» компанияһының генераль директоры. Продюсер эшмәкәрлеге менән әүҙем шөғөлләнә, Рәсәй һәм сит ил коллективтарының концерт һәм гастролдәр турын ойоштора. Уның етәкселегендә Globex Promotion продюсерлыҡ компанияһы данлыҡлы Нуреев фестивален ойоштороуҙа ҡатнаша, уның спектаклдәрендә һәм гала-концерттарында донъя йондоҙҙарының сығышын тәьмин итә.

# Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы
## Наградалары

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2006)
* «Милли байлыҡ» премияһы лауреаты
* «Ижади коллективтарының үҫешенә өлөш индергән өсөн» РФ Президенты эштәре идаралығының рәхмәт хаты
# Бивняев Виктор Яковлевич

Бивняев Виктор Яковлевич (28 декабрь 1948 йыл, Ишембай ҡалаһы) — СССР рәссамы. Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы (1998). 1996 йылдан алып Башҡортостан Республикаһының Рәсәй рәссамдары союзы Көньяҡ рәссамдар ассоциацияһы ағзаһы. 1973 йылдан — республика (Ташкентта 1985 йылға тиклем) төбәк, бөтә рәсәй, бөтә союз һәм сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша.

# Бивняев Виктор Яковлевич
## Биографияһы

Малайҙа һынлы сәнғәткә ҡыҙыҡһыныуҙы Ишембай изо-түңәрәге етәксеһе Иван Михайлович Павлов уята. П. П. Беньков исемендәге Ташкент художество училищеһының театр- декорация бүлеген тамамлай (Үзбәк ССР-ы, 1969).
Ишембай ҡалаһында йәшәй.
Стәрлетамаҡта персональ күргәҙмәһен асыу тантанаһында Башҡортостандың көньяҡ рәссамдар ассоциацияһының рәисе Гөбәйҙуллин Камил былай тип билдәләй:
   «Уйҙырма, илһам, талант — былар барыһы ла Виктор Бивняев. Рәссам театраль, тамашалы. Виктор Яковлевич Ишембайға 90-сы йылдарҙа әйләнеп ҡайта. Ижадының Ташкент осоро — сағыу, яҡты. Башҡорт осоро уның талантының яңы сифаттарын асып һала. Ул уйҙырма ысынбарлыҡтан, шартлылыҡтан ҡотола башлап ошондай ишаралы, символик һәм образлы ижадҡа килгән кеүек хис тыуа».
Автор шул ваҡытта үҙе тураһында былай тип әйтә:
   Миңә 57 йәш, был йәштә донъяны реаль күрәһең. Мин хөкүмәтебеҙҙең трагедияһын белдереү өсөн аңлы рәүештә ҡараңғы һәм ҡыҙыл төҫтәрҙе мул ҡулланам. Был беҙҙең ҡанлы тарих — Гулагтар, ярлы крәҫтиәндәр, Беслан…

# Бивняев Виктор Яковлевич
## Иң мөһиме картиналары

1. Ивановкала яҙ. 1998 йыл. Май. 80 Х 60
2. Пока Юрий Сергеевич. 2003 йыл. Май. 111 х 99,5. (Юрий Сергеевич — Юрий Сергеевич Варюх, Ишембай рәссамы)
3. Йәшен алдынан. 2000 йыл. Май. 100 Х 100.
4. Алмағастар өлгөрә, йәки хәтер 1997 йыл. Май. Күләме: 100 х 90
5. Мальвалар сәскә атҡанда. 2001 йыл. Май. 94 х 85
6. Күпер. Көҙгә ҡарай. 2005 йыл. Май. 100 Х 100.
7. Август. 2004 йыл. Май. 100 Х 100.
8. Оҫтаханала мөйөш 1999 йыл. Оргалит. Май.84 х 95
9. Килеүсе. 2004 йыл. Май. 94 х 97
10. Мораҙым тарлауығы фәрештәләре. 2008 йыл. Оргалит. Ҡағыҙ. Май.

# Бивняев Виктор Яковлевич
## Әҫәрҙәренең булған урыны

* М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы (Өфө)
* Үзбәкстандың Дәүләт һынлы сәнғәт музейы (Ташкент)
* Ангрена ҡалаһының картина галереяһы (Үзбәкстан),
* Ишембай картина галереяһы (Ишембай, БР)
# Крутая (Чека ҡушылдығы)

Крутая — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чека йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Крутая (Чека ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300572
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Заслонка

Заслонка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Заслонка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008808
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200880
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Куреньга (Шомохша ҡушылдығы)

Куреньга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шомохша йылғаһының һул ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Куреньга (Шомохша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051301
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005130
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Икви сиркәүе

Икви Георгий сиркәүе - Грузияла Шида- Картли төбәгендәге Каспи муниципалитетында урынлашҡан грузин православ сиркәүе. Грек тәреһе формаһында төҙөлгән сиркәү 11 быцатҡа ҡарай. 2011 йылда тергеҙелә. Үҙенең фрескалары менән билдәле. Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы исмелегенә индерелгән.

# Икви сиркәүе
## Урынлашыуы

Икви сиркәүе Тедзами үҙәнендә, хәҙерге Чачубети ауылынан көньяҡҡа ҡарай ятҡан ташландыҡ Икви ауылында урынлашҡан. Шулай уҡ урта быуат ҡомартҡыһы булған Ркони сиркәүенән 2 км алыҫлыҡта тора. Сиркәүҙең төҙөлөшө һәм тарихы тураһында әҙәби сығанаҡтар юҡ. Ҡомартҡы башлыса 1939 һәм 1940 йылдарҙа йүнәтелә.

# Икви сиркәүе
## Архитектураһы

9 × 7,2 м күләмендәге Икви сиркәүе XII в быуатта ҡырҡылған таш блоктарҙан төҙөлгән. Интерьеры барабан эсендә уйылған алты тәҙрә менән яҡтыртыла. Барабаны һәм фасады ташҡа соҡоп эшләнгән геометрик мотивтар һәм төрлө сәскә узорҙары булған семәрле биҙәктәр менән биҙәлгән. Алты көньяҡ- көнбайыш бүлкәттә урта быуат грузин алфавитында яҙылған яҙыу бар. Палеографик яҡтан ул 11 быуатҡа ҡарай
Интерьеры 12 һәм 13 быуат фрескалары менән биҙәлгән. Картиналары үҙенең художество сифаты менән билдәле. Картиналарҙа руханиҙарҙы, изге Георгий тормошонан күренештәрҙе күрергә мөмкин. Фрескалар 2011 йылда көслө ямғырҙар һөҙөмтәһендә зыян күрә, а 2012 йылда тергеҙелә
# Гударехи монастыры

Гударехи монастырь комплексы – Грузияның Квемо Картли районының шул уҡ исемле ауылында Тетрицкаро ҡалаһынан төньяҡҡа табан 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Комплексҡа төп монастырь, емерелгән һарай, бер нисә торлаҡ йорт, шарап мөгәрәбе,манара, пилястр биналар һәм XII–XIII , XVI–XVII быуаттар менән даталанған бер нисә ҡаралты инә.
Гударехи монастырь комплексының төп ғибәҙәтханаһы 1222 йылда батшабикә Тамараның ҡыҙы — Русудан хакимлығы ваҡытында төҙөлгән. Монастырь дүрт мөйөшлө формала бөтә бинаны көпләгән ҡыйыҡ менән. Бинан блоктары ике төҫтә — асыҡ бәз һәм ҡараңғыраҡ төҫтә, шуға күрә ҡорам шахмат таҡтаһын хәтерләтә. Бинаның төньяҡ өлөшөндә ҙур булмаған төкәтмә бар. Көнсығыш диуарында матур семәрле тәҙрә, уның өҫтөндә тәре урынлашҡан. Көньяҡ диуарында грузин телендә уйып яҙылған махсус блок урынлашҡан. Ҡорам интерьеры бай түгел. Бында бер нисә ҡәбер ташын, монастырҙың көньяҡ яғында фрескаларҙың ҡалдыҡтарын күрергә мөмкин. Монастырҙың стенаһында күп һанлы бойницалар урынлашҡан.
Гударехи манараһы Грузияла батша Деметр II хакимлығы ваҡытында 1278 йылда төҙөлгән. Ул саҡта Грузия Мысыр менән һуғыш алып бара, шуға күрә манараның тышҡы ҡиәфәтендә традицион Яҡын Көнсығыш колоритын күрергә мөмкин. Манара шулай уҡ ике төҫлө блоктарҙан тора. Ҡоролманың аҫҡы ҡаты үтеп йөрөү урыны була, бында таш баҫҡыс бар, унан аша икенсе ҡатҡа күтәрелергә мөмкин, ҡаттар үҙ ваҡытында махсус түшәмдәр менән бүленеп торған.
Гударехи монастыры Манглиси Цалар епархияһына ҡарай

# Гударехи монастыры
## Интернет ресурстары

* გუდარეხის მონასტერი(недоступная ссылка)
# Ойбин

Ойбин (нем. Oybin) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1534 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,29 км². Диңгеҙ кимәленән 389 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2797 һәм автомобиль коды ZI.
# Рой (Елва ҡушылдығы)

Рой — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елва йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Рой (Елва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011048
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201104
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хордалылар

Хордалылар (лат. Chordata) — эсәклек өҫтөндә ятыусы хорда рәүешендәге үҙәк һөлдәһе булған айырым хайуандар тибы; умыртҡалыларҙың яралғы үҫеше дәүерендә хордаһы умыртҡалыҡ менән алмашына. Хордалыларға умыртҡалы хайуандар, башһөйәкһеҙҙәр(ru:Головохо́рдовые (лат. Cephalochordata)), оболочниктар (төҙөлөш яғынан умыртҡалыларға яҡын торған хордалы диңгеҙ хайуандары) инә.
Хайуандар донъяһында хордалылар нерв системаһы төҙөлөшө буйынса иң юғары баҫҡыста тора. Хронология тәртибе буйынса — иң йәш тип. Донъяла 60 000 тирәһе төр билдәле, шуларҙың 4300-е Рәсәйҙә тереклек итә.

# Хордалылар
## Төп билдәләре

* Төп үҙенсәлектәрен береһе — хорда рәүешендәге үҙәк һөлдә булыуы.
* Көпшә формаһындағы үҙәк нервы системаһының тәндең арҡа яғында, хорда өҫтөндә урынлашыуы.
* Эсәклектең ҡорһаҡ яғында урынлашыуы һәм йотҡолоҡ стенаһында айғолаҡ ярыҡтарының булыуы. Айғолаҡ ярыҡтары һыу хайуандарында бөтә тереклектәре дауамында һаҡлана, ә үпкә менән һулыш алыусы ер өҫтө хайуандарында яралғы үҫешенең баштағы стадияларында ғына була.
* Тәндәре ике яҡлы симметриялы.
* Өс ҡатлаулы хайуандар
* Тән ҡыуышлығы икенсел (вторичная полость тела).
* Ҡан тамырҙар системаһы йомоҡ(оболочниктарҙан башҡаһы).

# Хордалылар
## Хордалылар тибын классификациялау

* Башһөйәкһеҙҙәр ярым тибы (лат. Acrania) Уларҙың баш мейеһе һәм баш һөлдәһе юҡ. Шуға ярашлы, уларҙы башһөйәкһеҙ хордалылар төркөмөнә айыралар. Шулай уҡ, уларҙың үҙәк һөлдәһе (көсһөҙ арҡа үҙәге — хорда) һәм айғолаҡ ярыҡтары бөтә тереклектәре дауамында һаҡлана.
* Умыртҡалылар ярым тибы (лат. Vertebrata). Баш һөлдәһе менән һаҡланған баш мейеһе һәм хорда урынында кимерсәк йәки һөйәк умыртҡаларҙан торған умыртҡалығы булған хордалы хайуандарҙы башһөйәклеләр, йәки умыртҡалылар, төркөмөнә берләштерәләр.
* Оболо́чниктар ярым тибы (лат. Tunicata, Urochordata). Хордалары личинка стадияһында ғына булып, аҙаҡ үҫеш дәүерендә юҡҡа сыға (личиночнохо́рдовые).
* Был зоология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.