yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Күлтәгин

Күлтәгин (бор. төрк. ‏𐰚𐰇𐰠𐱅𐰃𐰏𐰤‎‎, Kül Tigin Khan İnançu Apa Tarkan, 闕特勒; 4 март 684— 27 февраль 731) — Икенсе көнсығыш төрки ҡағанатының сәйәси һәм хәрби эшмәкәре, хакимдаш Билге ҡағандың хакимдашы, Ҡотлоғ-Илтериш ҡағандың улы.

# Күлтәгин
## Биографияһы

Күлтәгин Үҙәк Азияла төркиҙәргә гегемония тәьмин итеүсе бик күп хәрби походтарҙа ҡатнашыусы батыр яугир булараҡ дан тота.
710 йылда Тонйоҡуҡ һәм тБилге ҡаған Могилян менән бергә, йәнәсәй ҡырғыҙҙарын тар-мар итеп, төрки армияһы менән Хакасияға бәреп инә.
716 йылда түңкәрелешкә юл ҡуймай һәм ағаһы Могилянды (Билге ҡаған) төрки тәхетенә ултырта.
Уның хөрмәтенә ҙур ерләү комплексы төҙөлә, һәйкәлдең мөһим өлөшөн ҡыйратылған дошмандарының таш һындары (балбал) тәшкил итә.
Күлтәгингә эпитафия — VIII быуат төрки рун яҙмаһы ҡомартҡыһы — 1889 йылда Н. М. Ядринцев тарафынан хәҙерге Монголияның Кошо-Цайдам төбәгендә, Кокшин-Орхон йылғаһы буйында табыла. Яҙмалар 1893 йылда Дания ғалимы профессор Вильгельм Томсен тарафынан шифрланған. Һәйкәл ҡиммәтле тарихи мәғлүмәттәр һәм бай лингвистик материа туплаған.
# Вомлес-Ёль

Вомлес-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пив-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Вомлес-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001573
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ленин һәйкәле (1935, Таганрог)

1935
Ленин һәйкәле — Таганрогта 1935 йылда Ихтилал майҙанында, тимер юл вокзалы бинаһы алдында ҡуйылған күп фигуралы скульптура композицияһы. Скульпторы — Якерсон Давид Аронович. 1941 йылда юҡҡа сыҡҡан.

# Ленин һәйкәле (1935, Таганрог)
## Һәйкәл

Скульпторы — Якерсон Давид Аронович. Һәйкәл броневик фрагменты күренешендә эшләнгән бейек бетон постаменттан һәм унда баҫып торған кешеләр төркөмөнән тора. Уртала — Владимир Ильич Ленин, эргәһендә — һалдат, эшсе һәм эшсе ҡатын фигуралары (ҡатындың фигураһы — революционер М. Питеринаның скульптура портреты). Ерҙә, монумент алдында, уның ике яғында тағы ла ике скульптура: осоусының һәм танкистың скульптуралары тора.

# Ленин һәйкәле (1935, Таганрог)
## Тарихы

Ленин һәйкәле 1935 йылда Ихтилал майҙанында, тимер юл вокзалы бинаһы алдында ҡуйылған һәм асылған. 1941 йылдың көҙөндә, Таганрог немец ғәскәрҙәре тарафынан оккупацияланған осорҙа, һәйкәлде немец власы юҡ итә. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа емертелгән һәйкәл урынында йәйге кафе төҙөйҙәр. Әлеге көндә унда «Баттерфиш» балыҡ рестораны урынлашҡан.
# Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы

Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы (22 октябрь 1929 йыл — 22 сентябрь 2013 йыл) — ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре. Химия фәндәре докторы (1991), профессор (1995). Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы һәм Президиумы ағзаһы, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1996—2013 йылдарҙа «Күп милләтле Санкт‑Петербург» яҙыусылар союзы рәйесе, 1995—2013 йылдарҙа Санкт‑Петербургтағы Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы рәйесе. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009).

# Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы
## Биографияһы

Әлмира Талха ҡыҙы Бикҡолова 1929 йылдың 22 октябрендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Ҡалта ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
Ғалим 2013 йылдың 22 сентябрендә Санкт-Петербург ҡалаһында вафат була.

# Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Әлмира Бикҡолованың фәнни хеҙмәттәре тиопиразолондарҙы синтезлау һәм етештереү технологияһын эшләүгә, уларҙың төрлө металдар менән төрлө лигандлы координацион берләшмәләренең структур төҙөлөштәрен һәм үҙенсәлектәрен тикшереүгә, уларҙы аналитик химияла, медицинала, ауыл хужалығында (вируслы һәм бәшмәкле ауырыуҙарға ҡаршы препараттар, тәьҫир итеү көсө оҙайтылған капсулалы микроашламалар) ҡулланыуҙы өйрәнеүгә арналған.
Әлмира Талха ҡыҙы Бикҡолова 200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 20 уйлап табыу авторы.

# Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы
## Әҙәби ижады

«Мөғжизәле химия» тигән китабы менән башҡорт фәнни-популяр балалар әҙәбиәтен үҫтереүгә өлөш индерҙе. Шиғыр, поэмалары гражданлыҡ лирикаһы традицияларын дауам итә.

# Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы
## Китаптары

* Мөғжизәле химия. — Өфө, 1994.
* Биоэлементология. — СП, 1991 (авторҙаш).
* Таңғы тамсылар. — Өфө, 1998;
* Салауат Юлаев. — 2002;
* Робағият. — 2003.

# Бикҡолова Әлмира Талха ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Салауат Юлаев ордены (2009).
# Хельпенштайн (тирмән)

«Хельпенштайн» тирмәне (нем. Helpensteinmühle Ratingen) — тарихи тирмән комплексы биналары, Германияның (Төньяҡ Рейн-Вестфалия федераль ерендәге) Ратингендың Линторф районында Ганза ҡалаһында урынлашҡан; 1157 йыл документтарында тирмән «Хельпенштайндың бер әфәндеһенә» тирмән хоҡуҡтары тапшырыу арҡаһында беренсе тапҡыр телгә алына; 1914 йылдың 9 мартында Вестфалия тирмәнсеһе Иоганн Флерман тирмәндең үҙен һәм ул торған 27 акр майҙанлы поместьены ла һатып алған. Шунан бирле поместьела Иоганн Флермандың вариҫтары, нәҫелдәре йәшәй. Хельпенштайн тирмәне Германияның ун икенсе быуаттағы архитектура ҡомартҡыһы булып тора.

# Хельпенштайн (тирмән)
## Тасуирлау һәм тарихы

Ратинген ҡалаһы туғыҙынсы быуаттан билдәле. Унда бик күп сиркәүҙәр һәм архитектура ҡомартҡылары бар. Ҡалала хәҙерге көндә 91 мең кеше йәшәй. Ратинген өлгөһөндә Линторф районында ла борондан һаҡланған архитектура ҡомартҡылары бар, шуларҙың береһе- Хельпенштайн тирмәне.
# Шалаболка

Шалаболка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1789 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Шалаболка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201458
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тегермәнлек

Тегермәнлек (Тегермәннек; татар. Тегермәнлек, рус. Тегермянлек) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.

# Тегермәнлек
## География

Ауыл Тегермәнлек йылғаһы буйында, Ыҡ йылғаһынан 2 км һәм Мөслим ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 17 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Тегермәнлек
## Тарих

Ауылға ирәкте ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Ирәкте улусының Абдулбин түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Ирәкте административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда мәсет, мәктәп, икмәк магазины, бакалея кибете теркәлгән. Ауыл кешеләре Ҡыҙылъяр ауылына нигеҙ һала.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составында була.

# Тегермәнлек
## Халҡы

1795 йылда ауылда 4 ир затлы башҡорт һәм 149 типтәр; 1859 йылда — 316 типтәр (элекке Ҫарайлы-Мең-Байлар улусының аҫаба башҡорттарынан); 1912 йылда — 73 дәүләт крәҫтиәне һәм 562 керҙәш типтәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1897 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 382 | 506 | 611 | 561 | 384 | 355 | 261 | 210 | 208 | 167 | 123 | 96 | 103 |
# Уҫаҡлы (Боровка ҡушылдығы)

Уҫаҡлы — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Боровка йылғаһының уң яры буйлап 125 км өҫтәрәк урынлашҡан. Уҫаҡлы йылғаһының оҙонлоғо 21 км тәшкил итә, бассейны майҙаны — 142 км²

# Уҫаҡлы (Боровка ҡушылдығы)
## Исеменең килеп сығышы

Уҫаҡлы йылғаһы буйында шул уҡ исемле ауыл урынлашҡан. Уларҙың атамаһы башҡорт теленән килеп сыҡҡан һәм ҡара тирәк һәм тирәк сауҡалығын аңлата.

# Уҫаҡлы (Боровка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Уҫаҡлы йылғаһы Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы, Елшән ауылы эргәһендәге һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына тиклем (ҡаланан юғарыраҡ), Оло Кенәле йылғаһы һыу хужалығы участкаһына индерелмәгән. Уҫаҡлы йылғаһының бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга йылғаһы, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан алып Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001112112100007446
* Гидрологик өйрәнеү буйынса коды (гө) — 112100744
* Бассейн коды — 11.01.00.011
* Гө буйынса том номеры — 12
* Гө буйынса сығарылышы — 1
# Сейнорога-Яга

Сейнорога-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Сейнорога-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085705
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008570
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ветлянка (Илек ҡушылдығы)

Ветлянка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илек йылғаһының уң ярына тамағынан 222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Ветлянка (Илек ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Илек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000912112200008536
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200853
* Бассейн коды — 12.01.00.009
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Луя (Ивкина ҡушылдығы)

Луя — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивкина йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Луя (Ивкина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034686
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103468
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы

Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы (6 сентябрь 1954 йыл) — хеҙмәт ветераны, журналист, яҙыусы. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010). Бишбүләк районының Фәтих Кәрим исемендәге һәм Бәләбәй районының Динис Бүләков исемендәге премиялары лауреаты.

# Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы
## Биографияһы

Әнүәр Зөфәр улы Сөләймәнов 1954 йылдың 6 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Бишбүләк районы Ҡыңғыр-Мәнәүез ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1972 йылда урта мәктәп тамамлай һәм саҡырыу буйынса Совет Армияһында хеҙмәт итә. Запасҡа ҡайтарылғандан һуң 1975 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә.
1980 йылда юғары белем алған йәш белгес тыуған районының «Светлый путь» — «Яҡты юл» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып үҙаллы эш башлай.
1981 йылдан — Бишбүләк район Советы башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге мөдире. Мәскәүҙә РСФСР Мәҙәниәт министрлығы ҡарамағындағы Етәксе һәм ижади хеҙмәткәрҙәрҙең белемен күтәреү үҙәк институтында махсус курс тамамлай.
Артабанғы йылдарҙа Бәләбәй ҡалаһындағы һөнәри-техник училище уҡытыусыһы.
1991—1996 йылдарҙа Өфөлә татар телендә нәшер ителгән «Өмет» республика йәштәр гәзитендә хәбәрсе һәм яңылыҡтар бүлеге мөдире булып эшләй.
1996—2005 йылдарҙа «Кызыл таң» республика гәзитенең хаттар, һуңынан яңылыҡтар бүлектәре мөдире, үҙ хәбәрселәр төркөмө етәксеһе, көнбайыш рйондар буйынса үҙ хәбәрсе була.
2011 йылдан «Ермекеевские новости» район гәзите мөхәррире урынбаҫары вазифаһын үтәй, баҫманың башҡорт телендә сыҡҡан «Етегән» ҡушымтаһын сығарыу өсөн яуаплы була.

# Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы
## Китаптары

* «Хәрби яҡташтарыбыҙ — илебеҙ ғорурлығы» («Военные-земляки — гордость страны»).
* Йондоҙҙар балҡышы (Сияние звезд) (2017)
* Ерҙәге йондоҙҙар (2010)
* Думы о родной стороне (2005)
* Вместе украсим этот мир (2002)

# Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Маҡтау грамотаһы (2011)
* Татарстан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010)
* Бишбүләк районының Фәтих Кәрим исемендәге премияһы
* Бәләбәй районының Динис Бүләков исемендәге премияһы
# Чумаклы

Чумаклы — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куйла йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чумаклы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021117
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202111
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сентек

Сентек — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Люк йылғаһының һул ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сентек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027026
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102702
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зәйнуллина Лилиә Марат ҡыҙы

Зәйнуллина Лилиә Марат ҡыҙы (15 февраль 1960 йыл — 10 май 2016 йыл) — тел белгесе, ғалим, университет уҡытусыһы. Филология фәндәре докторы (2005), профессор.

# Зәйнуллина Лилиә Марат ҡыҙы
## Биографияһы

Зәйнуллина Лилиә Марат ҡыҙы 1960 йылдың 15 февралендә Силәбе өлкәһе Мәтәл ауылында билдәле тел белгесе Марат Зәйнуллиндың ғаиләһендә донъяға килә.
1982 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1987 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре.
1989 йылдан — Башҡорт дәүләт университетында эшләй.
2008—2015 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетының иҡтисад факультетының сит телдәр кафедраһы мөдире.
2016 йылдың 10 майында Өфө ҡалаһында вафат була.

# Зәйнуллина Лилиә Марат ҡыҙы
## Хеҙмәт өлкәһе

Фәнни хеҙмәттәре герман, роман һәм төрки телдәрҙәге лексик берәмектәрҙең семантикаһын һәм төҙөлөшөн сағыштырма, типологик һәм когнитив анализлауға, төрлө халыҡтарҙың лингвомәҙәниәтендә универсаль концепттарҙың эшләү үҙенсәлеген тикшереүгә арнала.

# Зәйнуллина Лилиә Марат ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

160‑тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Зәйнуллина Лилиә Марат ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге
### Хеҙмәттәре

* Композиционная семантика производного слова. Уфа, 2005;
* Общие проблемы лингвокультурологии. Уфа, 2008 (авторҙ.);
* Лексическая и когнитивная семантика. Концепции и подходы к проблеме представления знаний в языке. Саарбрюккен, 2012.

# Зәйнуллина Лилиә Марат ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2004).
# Валаам (ҡасаба)

Валаам (фин. Valamo) — Рәсәй Федерацияһы Карелия Республикаһының Сортавальский районы Сортавальский ҡала биләмәһе составында торған ҡасаба.

# Валаам (ҡасаба)
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Валаам ҡасабаһы Ладога күлендәге Валаам утрауының төньяҡ ярында урынлашҡан
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандың тәүге йылдарында, элек Финляндияға ҡараған Ладогалагы Карелия территорияһы СССР-ға күскәндән һуң, Валаам ҡасабаһы барлыҡҡа килә. Ысын мәғәнәһендә Финляндия халҡы яңынан барлыҡҡа килгән сиктәргә күсерелә. Уларҙан азат ителгән ерҙәргә СССР граждандары — урыҫтар, татарҙар, белорустар, украиндар һәм башҡалар күсерелә. 1950 йылда Валаамда СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Һуғыш ветерандары һәм инвалидтар йорто ойошторола. 1952 йылда Валаам ауылына ҡала тибындағы курортлы ҡасаба статусы бирелә. 1984 йылда Инвалидар йорто материкҡа (Карелия Республикаһы Олонец районы Видлица ҡасабаһына) күсерелә.
Инвалидтар йортонан тыш, Валаам ҡасабаһында Валаам тарихи-мәҙәни һәм ландшафт музей-ҡурсаулығы (1979—1992) эшләй, Валаам урман хужалығы, метеостанция, ауыл дауаханаһы, мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, юл ремонт-төҙөлөш участкаһы, элемтә бүлексәһе, китапхана була.
2003 йылда Карелия Республикаһы ҡабул иткән законға ярашлы, ҡасаба муниципаль берәмектәр исемлегенә индерелә һәм уға үҙаллы муниципаль берәмек статусы — Валаам ауыл биләмәһе статусы бирелә.
Әммә Сортавала ҡала берәмеге хакимиәте башлығы С. В. Рыжков инициативаһы менән 2005 йылдың башында Валаам ҡасабаһының үҙидаралығы бөтөрөлә һәм ул Сортавала ҡала биләмәһе составына индерелә. Ошо ваҡыттан алып ҡасабала бик күп ойошмалар юҡҡа сығарыла. Быға халыҡтың күпселеге риза булмай һәм эш судҡа барып етә. Карелия Республикаһының Юғары суды, һуңынан Рәсәй федерацияһының Юғары суды был конфликтты ҡарай. 2006 йылдың июлендә был эшкә Патриарх Алексий II ҡыҫыла.
Ошонан һуң Валаам ҡасабаһындағы дәүләт һәм муниципаль мөлкәте, шул иҫәптән торлаҡ йорттар, монастырға тапшырыла.
2016 йыл башына ҡасабала Валаам төп дөйөм белем биреү мәктәбе, табип амбулаторияһы, мәҙәниәт йорто универсаль тамаша залы менән, элемтә бүлексәһе, магазин, полиция пункты ғына эшләй.
Муниципаль ҡала транспорты Валаам ҡасабаһын Сортавала менән бәйләп тормай.
# Яппаров Рауил Вафа улы

Яппаров Рауил Вафа улы (рус. Яппаров Равиль Вафиевич; 1 сентябрь 1952 йыл — эске эштәр органдары ветераны, йәмәғәтсе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

# Яппаров Рауил Вафа улы
## Биографияһы

Рауил Вафа улы Яппаров 1952 йылдың 1 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Хоҙайбирҙин ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1984 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын тыуған ауылында Хоҙайбирҙин исемендәге колхозда ябай колхозсы булып башлай.
1971—1973 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт иткәндән һуң СПТУ тамамлай, СССР Эске эштәр министрлығының Һарытау махсус урта милиция мәктәбенә уҡырға инә.
Эске эштәр министрлығы органдарында хеҙмәт эшмәкәрлеген Краснокама районында ГАИ взводы командиры вазифаһында башлай, 1979 йылдан шул уҡ вазифала Нефтекама ҡалаһы эске эштәр бүлегендә эшләй.
Хеҙмәт йылдарында ул ситтән тороп Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетында уҡый.
1985 йылда Күмертау ҡалаһында Дәүләт автоинспекцияһы бүлексәһе начальнигы итеп тәғәйенләнә. Милиция подполковнигы.
1990 йылда Күмертау ҡалаһы буйынса 91-се Урман һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
БАССР Юғары Советының закондар сығарыу, законлылыҡ һәм тәртип һаҡлау мәсьәләләре буйынса комиссияһы ағзаһы була
Хаҡлы ялға сыҡҡас, 2002 йылдан Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге ауыл хужалығы тауарҙары етештереү кооперативына етәкселек итә

# Яппаров Рауил Вафа улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Йәмәғәт тәртибен һаҡлау буйынса яҡшы хеҙмәт өсөн» миҙалы
* Өс дәрәжә «За безупречную службу» миҙалы

# Яппаров Рауил Вафа улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ҡатыны менән бер ҡыҙ үҫтергәндәр.
# Хөсәйениә

Хөсәйениә (ғәр. حسينية‎), шулай уҡ ғәшүрәхана, имамбара һәм таҡиә булараҡ билдәле - Хөсәйен тантаналары үткәреү бинаһы, унда шиғыйҙар 10 ғәшүрәлә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Кәрбәләлә үлтерелгән ейәне һәм өсөнсө имам Хөсәйен ибн Али йортонда матәм саралары — тәғзиә үткәреү өсөн йыйыла.

# Хөсәйениә
## Атамаһы

Исеме Хөсәйен Ибн Али иҫтәлегенә бирелгән.
Йыл һайын шиғыйҙар 680 йылдың 10 октябрендә Кәрбәләлә (Ираҡ) үлтерелгән имам Хөсәйенде тәғзиә үткәреп, иҫкә ала.

# Хөсәйениә
## Үҙенсәлектәре

Хөсәйениә мәсеттән Хөсәйен ибн Али матәме ваҡытында йыйылыштар үткәреү өсөн тәғәйенләнеүе менән айырыла.
Көньяҡ Азияла Хөсәйениә имамбара, имамбарған йәки ғәшүрәхана исемдәренә эйә. Бахрейн һәм Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре ул мәғтам тип атала (ғәр. مأتم‎), Афғанстанда һәм Үҙәк Азияла текиәхана тип йөрөтөлә. Хөсәйениә, ҡағиҙә булараҡ, төп урамда һәм майҙанда, каруанһарай ихаталарында, шулай уҡ кәшәнәләр һәм башҡа ғибәҙәт ҡылыу урындары территорияһында төҙөлә.

# Хөсәйениә
## Билдәле Хөсәйениәләр исемлеге

* Бадшани ашурхана (Хайдарабад)
* Бара имамбара (Лакхнау)
* Имамбара Гуфран Мааб (Лакхнау)
* Имамбарган Колонел Маубоул Хусейн (Равалпинди)
* Низамат имамбара (Муршидабад)
* Текья Муавин-аль-Мулька (Керманшах)
* Хосейния Эршад (Тегеран)
* Чхота имамбара (Лакхнау)