yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Миләш

?Миләш :
Миләш емеше :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Роза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Раузалар |
| Суб-ғаилә: | Алма һымаҡтар |
| Ырыу: | Миләш |
Латинса исеме :
Sorbus L. :
Рябина обыкновенная (Sorbus aucuparia)
Sorbus bhutanica
Рябина кашмирская (Sorbus cashmiriana)
Рябина шведская (Sorbus intermedia)
Рябина поздняя
Рябина мучнистая (Sorbus aria)
Рябина Кёне (Sorbus koehneana)
Рябина Сарджента (Sorbus sargentiana)
Рябина смешанная (Sorbus commixta)
Рябина Вилморена, или китайская (Sorbus vilmorinii)
Рябина японская (Sorbus hupehensis)
… 100-ҙән артыҡ төр :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 25318 NCBI 23222 |
Миләш (шулай уҡ мышар, лат. Sorbus)— ағас, йәки ҡыуаҡ. Төрө миләштәр төркөмөнән, розалар ғаиләһенән.

# Миләш
## Таралыуы һәм мөхит

Таралыу арауығы — бөтә Европа тиерлек, Алғы Азия, Кавказ, хатта Алыҫ Төньяҡҡа тиклем барып еткән, ә тауҙарҙа өҫкө үҫемлектәр донъяһының сигенәсә үҫә. Иң бейек ерҙәрҙә ҡыуаҡлыҡтарға әүерелә. Рәсәй сиктәрендә Европа өлөшөндә һәм Төньяҡ Кавказда урмандарҙа, урманлы далаларҙа таралған. Айырым һәм шулай уҡ тотош шырлыҡтар булып үҫә. Урман алдарында, ылыҫлы, ҡатнаш һәм бик һирәк япраҡлы урмандарҙа осрай. Урман ситтәрендә, ҡыуаҡлыҡтар араһын да үҙ итә. Ҡышҡы һыуыҡтарға сыҙам, ҡараңғы, күләгәле урындарҙа ла үҫә.

# Миләш
## Биологик белешмә

12 метрғаса етә (ғәҙәттә 5—10 м). Олоно түңәрәк. Йәш һабаҡтары һоро –ҡыҙыл төҫтә, һалынып тора.Өлкән ағастарҙың ҡайырыһы шыма, ялтыр, төҫө һоро—көрән йәки һары—һорғолт. Бөрөләре кейеҙ һымаҡ, йомшаҡ. Япраҡтары 20 см-ғаса прһыҙ ҡауырһын һымаҡ, 7-15 япраҡсанан ғибәрәт. Улар сиратлашып тора. ланцетлы һәм һуҙынҡы, осланған, ситтәре тешле, аҫҡы өлөштә бысҡы һымаҡ. Төҫө өҫтә тоноҡ йәшел, аҫ яғында төҫһөҙөрәк. Көҙ көнө алтынһыу һәм ҡып - ҡыҙыл төҫкә керә.

# Миләш
## Халыҡ медицинаһы

Дауаланыу өсөн миләштең емеше ҡулланыла. Уның составында төрлө биологик актив матдәләр: каротин,С, Р,В, РР витаминдары, алма, сорбин кислоталары, шәкәр, гликозид, флавонноидтар һ.б. бар.
1. Кеше ябыҡҡанда, ҡаны аҙайғанда, ашҡаҙандың әселеге түбәнәйгәндә, бөйөр, үт ҡыуығы шешкәндә, берәй ағзанан(ашҡаҙандан, аналыҡтан һ.б.) ҡан килгәндә, бөйөрҙәрҙә таш барлыҡҡа килгәндә миләш емешенең һутын эсәләр.

# Миләш
## Сеймал йыйыу һәм әҙерләү

Миләш емеше ҡырау төшкәс йыйыла һәм мейестә киптерелә. Унда температура 50-60 градустан артырға тейеш түгел Ғәҙәттәгесә һаҡлана.

# Миләш
## Ҡулланыу

1. Төнәтмә: 2 аш ҡалағы ваҡланған емеште 2 стакан ҡайнар һыуға һалып, өҫтө ябыҡ килеш йылы урында 30-40 минут тоторға. Көнөнә өс тапҡыр, ас ҡарынҡа ярты стакан эсергә.
2. Сәй һымаҡ бешереп тә эсергә мөмкин.

# Миләш
## Миләш башҡорт көнкүрешендә

Башҡорттарҙа миләш ағасы бер илаһи көскә эйә тип иҫәпләгәндәр. Унан мунсаҡтар эшләгәндәр. Балаға күҙ теймәһен өсөн, башлығына миләштән “Һаҡлағыс” (оберег) эшләп ҡуйғандар. Өйҙә яман көстәр булмаһын өсөн, миләш ботағын емештәре менән ишек башына элгәндәр. Миләште өй эргәһенә ултыртыу ҙа йорт тирә яғын яман көстәрҙән һаҡлаған.

# Миләш
## Халыҡ ижадында

Миләш уңған йылы көҙ ямғырлы булыр.
# Һарытамаҡ турғай

Һарытамаҡ турғай (лат. Садовая овсянка, лат. Emberiza hortulana)— һоло турғайҙары ғаиләһенән ҡошсоҡ.

# Һарытамаҡ турғай
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлыҡ. Яңғыҙ ҙа, парлашып та, күмәкләшеп тә йөрөйҙәр. Ерҙә сүпләнә. Ата ҡоштоң башы һәм түше аҡһыл һоро. Тамағында сағыу һары табы бар. Кәүҙәһенең ҡалған өлөшө көрән ҡауырһынлы. Арҡаһынан нәҙек өҙөк һыҙыҡтар үтә. Ҡара-көрән ҡойроғоноң ике яғында аҡ һыҙыҡтар бар. Инә ҡоштоң төҫө тоноғораҡ, түшендә буй һыҙыҡтар бар. һоло турғайынан тик тамағы һары булыуы менән айырыла.

# Һарытамаҡ турғай
## Тауышы

Тауышы көсһөҙ генә: «сик-сик». һайрауы яңғырауыҡлы: «тййү-тййү-тййүррр».

# Һарытамаҡ турғай
## Йәшәү рәүеше

йылға буйҙарында, һирәк ағаслы һәм ҡыуаҡлы асыҡ урындарҙа йәшәй. Бөжәктәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә була. Ҡара таплы 4-6 бөртөк һорғолт аҡ йомортҡаһы була.
# Вей-Я

Вей-Я — Рәсәй йылғаһы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Каркась-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Вей-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025564
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302556
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Муосоки

Муосоки — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ингузет йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Муосоки
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026651
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202665
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чибирь

Чибирь — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының уң ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Чибирь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034608
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003460
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тадья

Тадья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татош (Оло Татош) йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тадья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022618
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202261
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Захарова Надежда Дмитриевна

Захарова Надежда Дмитриевна (9 февраль 1945 йыл) — спорт ветераны. СССР баскетболсыһы, СССР һәм Рәсәй трненеры. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1970). Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1995). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм Почёт (2006) ордендары кавалеры.

# Захарова Надежда Дмитриевна
## Биографияһы

Надежда Дмитриевна Захарова 1945 йылдың 9 февралендә Псков өлкәһе Кудеверь районы Голованов ауылында тыуған.
1958-1976 йылдарҙа «Спартак» (Ленинград) өсөн сығыш яһай.
Хәҙерге П. Ф. Лесгафт исемендәге Физик культура, спорт һәм сәләмәтлек милли дәүләт университетын тамамлай, тренер-уҡытыусы. 1975 йылдан КПСС ағзаһы.
1977-78 йй. — СССР йәштәр йыйылма командаһы тренеры — «Алтын Диана» призына турнир еңеүсеһе (1978).
Хәҙерге ваҡытта Санкт-Петербургтың олимпиада резервындағы 1-се училищеһының баскетбол буйынса өлкән тренер-уҡытыусыһы.
Ире — СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры Станислав Гельчинский.

# Захарова Надежда Дмитриевна
## Ҡаҙаныштары

* 1976 йылғы Олимпия уйындары чемпионы,
* Донъя чемпионы 1971, 1975,
* Европа чемпионы 1968, 1970, 1972, 1974, 1976;
* 1974 йылда СССР чемпионы,
* 1970-73, 1975 - СССР чемпионатының көмөш призеры;
* 1976 - СССР чемпионатының бронза призеры;
* СССР халыҡтары VI Cпартакиадаһының бронза призеры (1975);
* Универсиада-73 чемпионы;
* Кубок эйәләре Кубогы эйәһе, 1972-74;
* Лилиан Ронкетти Кубогы эйәһе, 1975;
# Даян (исем)

Даян — башҡорт, шул иҫәптән төрки телдәрҙә киң таралған ир-ат исеме.

# Даян (исем)
## Этимологияһы

Даян исеме ғәрәпсәнән «хөкөм эйәһе» тигәнде аңлата. Ҡылған эштәргә,гөнаһтарға күрә язаһын биреүсе, юғары хөкөм.

# Даян (исем)
## Билдәле шәхестәр

Ҡадир Даян (тулы исеме Ҡадир Хәким улы Даянов) (14 февраль 1910 йыл — 19 октябрь 1975 йыл) — башҡорт шағиры, яҙыусы һәм драматург. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1947 йылдан — КПСС ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), ике «Почёт Билдәһе» (1945, 1955) ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1969).
Мурзин Даян Баян улы (20 ғинуар 1921 йыл, Иҫке Балыҡлы, Баҡалы районы, Өфө губернаһы — 9 февраль 2012 йыл, Өфө) — Икенсе донъя һуғышында һәм Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы (1972). Чехия һәм Словакияның 16 ҡалаһының Почетлы гражданы. Өфө ҡалаһының Почетлы гражданы.

# Даян (исем)
## Фамилияла

Даянова Тәскирә Байрам ҡыҙы (1948) — башҡорт балалар яҙыусыһы, уҡытыусы.
# Суетка (Чарыш ҡушылдығы)

Суетка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 310 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Суетка (Чарыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100983
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Парфёнова Зоя Ивановна

Парфёнова Зоя Ивановна (21 июнь 1920 йыл — 7 апрель 1993) — 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкының эскадрилья командиры урынбаҫары (325-се төнгө бомбардировка авиация дивизияһы, 4-се һауа армияһы 2-се Белорус фронты), гвардия өлкән лейтенанты. Советтар Союзы Геройы.

# Парфёнова Зоя Ивановна
## Биографияһы

Зоя Ивановна Парфёнова (Акимова) 1920 йылдың 21 июнендә Сембер губернаһы Алатырь ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. 1943 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы
7 класты, медицина туташтары һәм аэроклубты тамамлай. Алатырь ҡалаһында аэроклуб осоусыһы- инструкторы була.
Ҡыҙыл Армияла — 1941 йылдың октябренән. 1942 йылда Энгельс хәрби авиация мәктәбе эргәһендәге курстарҙы тамамлай. Хәрәкәттәге армияла — 1942 йылдың майынан.1943 йылдан ВКП (б)/КПСС ағзаһы
46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиаполкының эскадрилья командиры урынбаҫары гвардия өлкән лейтенанты З. И. Парфёнова 1945 йылдың февраленә дошмандың тере көстәре һәм техникаһы тупланған урынға, кисеүҙәргә, боеприпастар менән келәттәргә бомбаға ташлау өсөн 739 хәрби осош яһай.
1945 йылдан гвардия өлкән лейтенанты З. И. Парфёнова — запаста.
Рязань ҡалаһында йәшәй. 1979 йылға тиклем кинотеатрҙың администраторы булып эшләй. Оҙаҡ йылдар һуғыш ветерандары советы комитеты ағзаһы булып тора.
1991 йылдан Мәскәүҙә йәшәй. 1993 йылдың 7 апрелендә вафат була, Мәскәүҙә Щербинский Үҙәк зыяратында ерләнә (участка № 36).
Ҡыҙҙары — өлкәне Гугняева А. М. (инженер, Мәскәү); кесеһе Н. М. Удальцова. (табип, Мәскәү).

# Парфёнова Зоя Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 18 авгусындағы указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн гвардия өлкән лейтенанты Парфёнова Зоя Ивановнаға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 7968) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
* Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены, ике 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, шулай уҡ миҙалдар, улар араһында «Кавказды обороналаған өсөн» миҙалы бар.

# Парфёнова Зоя Ивановна
## Хәтер

* З. И. Парфёнова исеме менән Алатырь ҡалаһында урам аталған.
* 2000 йылдың июненән З. И. Парфёнова исемен Алатырь ҡалаһының 7-се урта мәктәбе йөрөтә, атаҡлы яҡташтарына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Мәктәптә Зоя Парфёноваға арналған музей бар.
* 2017 йылда Рязань ҡалаһында 1991 йылға тиклем Зоя Акимова йәшәгән Ленин урамындағы 2/ 68 йорттоң фасадына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Вара-Яха

Вара-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Вара-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074131
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307413
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Симаков Кузьма Михайлович

Симаков Кузьма Михайлович — (1906 йыл — ?), легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 1942 йылдың май айында хәбәрһеҙ юғала (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1943 йылдың 9 сентябрендә).

# Симаков Кузьма Михайлович
## Биографияһы

Симаков Кузьма Михайлович 1906 йылда хәҙерге Башҡортостандың Шаран районы Людмиловка ауылында тыуа. 1941 йылдың 15 декабрендә Шаран районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 66-сы гвардия кавалерия полкы кавалерисы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың майында хәбәрһеҙ юғала. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 1943 йылдың 16 ғинуарында Германияла әсилектә вафат була. Юғалтыуҙар исемлегендә Симаков Кузьма Михайловичтың Людмиловка ауылында йәшәгән ҡатыны Симакова Татьяна Яковлевна күрһәтелгән. Ҡатынының күрһәтмәһе буйынса фронттан иренең бер хаты ғына килә. Унда Симаков Кузьма Михайлович немецтарҙы туҡмауы тураһында хәбәр итә.
# Нозыга

Нозыга — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теза йылғаһының уң ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Нозыга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033297
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003329
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аксель Паульсен

Аксель Паульсен (норв. Axel Rudolf Paulsen; 18 июль 1855 йыл — 9 февраль 1938 йыл) — Норвегия фигурисы, конькиҙа йүгереүсе.
Фигуралы шыуыуҙың иң ауыр булған һикереүҙәрҙең береһен — "аксел"де уйлап табыусы.
Ярты боролошло был һикереү, 1882 йылда Венала үткән ярыштарҙа махсус фигура сифатында башҡарыла.
Паульсен Австрия спортсылары — Энгельман һәм Леопольд Эдуард Фрейҙан артта ҡалып, еңеү яулай алмай.

# Аксель Паульсен
## Карьераһы

Аксель Паульсен Ослола бай сауҙагәр ғаиләһендә тыуған. Ул йәшәгән ваҡытта ҡалала ҡыш мәлендә конькиҙа йөрөү бик популяр була.
Атаһы ике улын һәм ҡыҙын конькиҙа йөрөргә өйрәтә. Әммә тик Аксель һәм уның Эдвин ағаһы ғына конькиҙа йүгереүсе булып китә.
1870 йылдарҙа Европа-turné уңышһыҙ була, әммә 1880 йылдарҙа Европа һәм Төньяҡ Америкала туғандар бик яҡшы ярыша.
Икеһе лә уҙышта үҙен яҡшы яҡтан күрһәтә. Шул уҡ ваҡытта, Аксель оҙайлы перспективала бик отошло сығыш яһай. 1880 йылда ул 5000 метрҙа йәш Фритьоф Нансен менән берлектә үҙенең рәсмиләшиерелмәгән тәүге рекордын ҡуя.
Һуңғараҡ Аксель инглиз милендә, диңгеҙ тирмәһендә һәм башҡа үлсәмдәрҙәге алыҫлыҡтарҙа донъя рекордтар серияһын ҡуя.

# Аксель Паульсен
## Мираҫы

Сидишаллендан алыҫ түгел Ставангерҙа урынлашҡан Аксель Паулсенсгейт уның хөрмәтенә аталған.

# Аксель Паульсен
## Донъя рекордтары

* 1885: 1 инглиз миле 3:26,4
* 1885: 39 инглиз миле 10:07,4
* 1886: 1 инглиз миле 3:05,4
* 1886: 3 инглиз миле 10:33,0
* 1889: 1 инглиз миле 20:09:15
# Казаныгир

Казаныгир — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тархата йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Казаныгир
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005384
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100538
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# XML

Ҡалып:Файловый формат XML (ингл. eXtensible Markup Language) — тамға теле W3C менән ҡулланыуҙа ҡәңәш ителгән.

# XML
## XML теле

XML инглиз телендә нигеҙләнгән.

# XML
## XML теле
### Документттын физик һәм логик ҡоролошо

Физик яктан документ нигеҙҙән (ингл. entities) тора.
Логик яҡтан документ комментарийҙарҙан (ингл. comments), иғландарҙан (ингл. declarations), элементтарҙан (ингл. elements), һылтанмаларҙан (ингл. character references) һәм эшкәртеү инструкцияларҙан(ингл. processing instructions) тора.
Улар бөтәләр документта билдә(ингл. markup) менән төҙөлә.

# XML
## XML теле
### Документттын физик һәм логик ҡоролошо
#### Физик ҡоролош

Нигеҙҙәр (ингл. entities) икеғә бүленә:
* символдар (ингл. character data) һәм тамға
Тамғалар: тегтар(ингл. tags) — эллементтарҙын сиген күрһәтә.

# XML
## XML теле
### Билдәләү символдар

Билдә < символдар менән башлана һәм > менән тамалана. Шулай уҡ & ҡулланылла.

# XML
## XML теле
### Пролог
#### XML иғлан итеү

Миҫал:
йәки:
# Куйчук

Куйчук — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мульта йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Куйчук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004011
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100401
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғизетдинов Мәхмүт Фәттәх улы

Ғизетдинов Мәхмүт Фәттәх улы (25 май 1927 йыл — 10 июль 2006 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1966—1997 йылдарҙа Братск алюмин заводы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

# Ғизетдинов Мәхмүт Фәттәх улы
## Биографияһы

Мәхмүт Фәттәх улы Ғизетдинов 1927 йылдың 25 майында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы Айыухан ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
14 йәшенән колхозда эшләй, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда хеҙмәт армияһында ағас ҡырҡыуҙа була.
1944 йылда армияға алына, Тымыҡ океан флотында минасы булып хеҙмәт итә, Аляскала ленд-лиз буйынса фрегаттар ҡабул итә. Артабан Камчаткала һәм Кореяла хеҙмәт итә.
1952 йылда демобилизацияланғандан һуң Краснотурьинск ҡалаһының Богословлаг алюмин заводында электролизлаусы, 1958 йылдан Сталинград алюмин заводында электролизлаусылар бригадиры булып эшләй. 1964 йылда «Почетлы металлург» исеме ала, Волгоград тарихи музейында уның бригадаһына арналған стенд бар.
1966 йылда Братск алюмин заводына эшкә саҡырыла, 9-сы, 10-сы һәм 12-се корпустарҙы сафҡа индереүҙә ҡатнаша. 1968 йылдан алып пенсияға сыҡҡанға тиклем 1-се корпуста бригадир булып эшләй.
Ғизетдинов Мәхмүт Фәттәх улы партия өлкә комитеты составына һайлана, Братск ҡала Советы депутаты була. Ул ике Ленин, Октябрь Революцияһы ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
Пенсияға сыҡҡас, Волгоградҡа ҡайта, бында 2000 йылға тиклем алюмин заводында эшләй. Ғүмеренең һуңғы йылдары Иркутск ҡалаһында үтә.
Улы Федор — бард-йырсы.

# Ғизетдинов Мәхмүт Фәттәх улы
## Биографияһы
### Хеҙмәт батырлығы

1973 йылдың 29 декабрендә, күрһәткән хеҙмәт батырлығы һәм 1973 йылға ҡабул иткән социалистик йөкләмәләрен үтәгәндә өлгәшкән ҙур ҡаҙаныштары өсөн Ғизетдинов Мәхмүт Фәттәх улына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
# Кады

Кады — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кырыкмас йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кады
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102747
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шохна (Сунжа ҡушылдығы)

Шохна — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сунжа йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Шохна (Сунжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013513
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001351
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0