yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Синоним

Синоним — мәғәнәләре яғынан бер- береһенә тап килгән йәки яҡын булған һүҙҙәр. Синоним һүҙҙәрҙе һөйләмдә бер- береһе менән алмаштырып була.
# Дауыл ҡошо (кинотеатр, Дондағы Ростов)

«Дауыл ҡошо» кинотеатры — Дондағы Ростовта кинотеатр

# Дауыл ҡошо (кинотеатр, Дондағы Ростов)
## Кинотеатр тарихы

«Дауыл ҡошо» кинотеатры урынында килем Мелконов-Езенковтың килем йорто урынлашҡан. Бинаның беренсе ҡатында «Колизей» кинотеатры урынлашҡан
Революцион ваҡиғаларҙан һуң кинотеатр Свердлов исемен йөрөтә башлай.1920 йылдың 21 июлендә унда Сергей Есенин сығыш яһай, уның тураһында мемориаль таҡтаташ һөйләй. Был кисәлә Сергей Есенин менән бергә Мариенгоф Анатолий ҙа сығыш яһай. Шунда уҡ китахана менән йәмәғәт клубы урынлаша.
Бина Бөйөк Ватан һуғышы осоронда яна. Йорт ҡабаттан тик 1953 йылда тергеҙелә, был бинала «Дауыл ҡошо» кинотеатры асыла.
2000 йылдан алып 2008 йылға тиклем «Дауыл ҡошо» кинотеатрында 29 фестиваль, 16 махсус күрһәтеү, 10 ретроспектив үткәрелә. Актерҙар һәм билдәле кинематографистар менән ижади осрашыуҙар үтә.
2008 йылдың 28 сентябрендә ҡала властары ҡарары менән, йәмәғәтселектә ризаһыҙлығына ҡарамаҫтан, кинотеатр Көньяҡ федераль университ балансына тапшырылыу менән бәйле ябыла. Кинотеатрҙа күрһәтелгән һуңғы фильм Андрей Тарковскийҙың «Көҙгө» фильмы була.
Көньяҡ федераль университет ректоры Владислав Захаревич раҫлауынса, кинотетар бинаһына документтар университетҡа тик 2009 йылдың йәйендә генә бирелә. Шул уҡ мәлдә кинотеатрҙың яртыһын РФ Президентының ҡабул итеү бүлмәһенә алалар.
2010 йылдың февралендәкинотеатр бинаһын стена менән икегә бүләләр: Ҡыҙыл зал тулы хоҡуҡлы вәкиләттәр аппаратына, күк зал Көньяҡ федераль университеттың коммуникация технологиялары һәм йәмәғәт бәйләнеше үҙәгенә күсә. Был территорияла кино күрһәтеү буйынса тардицияларҙы тергеҙеү тормошҡа ашырылмай.

# Дауыл ҡошо (кинотеатр, Дондағы Ростов)
## Кинотеатрҙа үткән фестивалдәр һәм күргәҙмәләр

* 2008 — «Пацаны / Ростов». «Дауыл ҡошо» инотеатрының күк залында.
* 2008 — Рөстәм Хамдамовтың һүрәттәр күргәҙмәһе. «Дауыл ҡошо» кинотеатрының күк залында.
* 2003 — Кино ваҡиғалары фестивале «ART_ЭRИЯ_2003».
* 2002 — Кино ваҡиғалары фестивале «ART_ЭRИЯ_2002».
# Мария фон Эбнер-Эшенбах

Баронесса Мария фон Эбер-Эшенбах (унда. Marie Freifrau von Ebner Eschenbach; ҡыҙ фамилияһы Дубская; 13 сентябрь 1830 йыл — 12 март 1916 йыл) — Австрия яҙыусыһы, драматург, уға XIX быуат яҙған психологик романдары һәм повестары ҙур популярлыҡ килтергән.. Иң танылған эше— "Мирское дитя" (1887) романы. Шулай уҡ үҙ цитаталары менән билдәле.

# Мария фон Эбнер-Эшенбах
## Биографияһы

Мария фон Эбер-Эшенбахты ҡыҙында немец мәҙәниәтенә һөйөү тәрбиәләгән үгәй әсәһе ҡарап үҫтергән. Был һөйөү Марияның киләсәк яҙмышын хәл иткән. Күп милләтле Моравиялағы атаһының ауылдағы йортонда һәм Венала үҫкәндә үк ул Моравия крәҫтиәндәренең һәм Австрия аристократтарының тормошон күҙәтеүе арҡаһында үҙ әҫәрҙәренә уларҙы бик яҡты сағылдырған.
18 йәшендә ул хәрби инженер булып эшләгән барон Э-гә кейәүгә сыҡҡан. Веналағы Бург-театрының йоғонтоһо аҫтында ул үҙенең яҙыусылыҡ көсөн драматургияла һынап ҡараған, тик уның Карлсруэла ҡуйылған "Maria Stuart in Schottland" (1860)трагедияһы ҙур уңышҡа ирешмәгән; уның артынан "Marie Roland" (1867), "Doctor Ritter" (1872) һәм "Männertreue" (1874) комедияһы баҫылып сыҡҡан.
"Erzählungen" (1875) пьесаһы яҙыусының һәләтен ныҡ асҡан, шулай уҡ "Dorf - und Schlossgeschichten" (1883) пьесаһы ла хаҡлы рәүештә Марияны немец яҙыусы ҡатын-ҡыҙҙары араһында уны беренсе урынға сығарған. Тыумышы һәм тормошҡа ҡарашы менән ысын аристократ ҡатын-ҡыҙ яҙыусыһының әҫәрҙәренә тормошто объектив һүрәтләү менән бер рәттән нескә юмор ҙа хас булған..
Күрһәтелгән әҫәрҙәрҙән тыш, "Gesammelte Schriften" (1892 г., 6. т.) Э.йыйынтығына "Aphorismen" (1880), "Parabeln, Märchen und Gedichte" (1892), "Dorfund Schlossgeschichten" (1888) яңы серияһы, "Das Gemeindekind" (1888) һәм "Unsühnbar" (1890) повестары ингән. Баҫма тулы түгел: уға "Ein kleiner Roman" (1889) һәм күп кенә һуңғы осорҙа яҙған хикәйәләре инмәй ҡалған. ЭСБЕ нигеҙендә , иң яҡшы хикәйәләре ошолар: "Jakob Szela", "Die Unverstandene auf dem Dorfe", "Er lässt die Hand küssen", "Lotti, die Uhrmacherin", "Nach dem Tode", "Wieder die Alte", "Die Freiherrn von Gemperlein", "Oversberg", "Die Kapitalistinnen", "Zwei Komtessen", "Glaubenslos", "Rittmeister Brand", "Bertram Vogelweid".
Әҙ-әҙләп уның тормошто күҙәтеүҙәр даирәһе киңәйгән, ул шулай уҡ буржуазия менән танышҡан һәм уларҙы әҫәрҙәрендә һүрәтләгән; шулай уҡ ялсыларҙың да төрлө типтағы киң галереяһы яҙыусының ижадында ҙур урын биләгән. Эбер-Эшенбахтың иң мөһим өҫтөнлөгө — хикәйәләү оҫталығы; хикәйәнең хәрәкәте— уның төп маҡсаты; айырым характерҙар, уратып алған мөхит, характерҙарҙың күңел торош хикәйәне яҙыуҙа уға хеҙмәт итә. Донъяға идеалистик ҡарашлы, оптимист яҙыусыла йәмғиәттәге ҡаршылыҡтарҙы ,ғәҙелһеҙлектәрҙе сағылдырыу бик тә көслө.
рус телендә беренселәрҙән булып Эбер-Эшенбахтың түбәндәге әҫәрҙәре баҫылып сыҡҡан: «Питомец общины» («Вестник иностранной литературы», 1892); «Примерный ученик» («Кн. Нивы», 1899, № 5); «Ученик первого разряда» («Русская мысль», 1900, № 10); «С отличием» («Русский вест.». 1901, № 9); «Мирское дитя» (1897); «Клятва» («Живоп. обозр.», 1898, № 3); «Сжечь не распечатывая»; «Старая собака»; «Первенец» («Русский вестник», 1901, №№ 11—12). Изображена на почтовых марках Австрии 1966 и 1991 года.
# Сокый-Кикя

Сокый-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ратта йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сокый-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064188
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306418
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тишина Анастасия Фёдоровна

Анастасия Федоровна Тишина (25 декабрь 1914 йыл — 11 октябрь 2002 йыл) — «Прогресс» Башҡортостан производство берекмәһенең токарь-револьверщицаһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Тишина Анастасия Фёдоровна
## Биографияһы

Анастасия Федоровна Тишина 1914 йылдың 25 декабрендә Орел өлкәһе Сосновка районының Мураевка ауылында тыуа. Белеме — башланғыс.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1935 йылда Ленинградтың «Красная заря» заводында револьверщица булып башлай. Завод Өфөгә эвакуацияланғандан һуң завода (1942) 697-се заводта (һуңынан «Прогресс» Башҡортостан производство берекмәһе) токарь-револьверщица була. Заводта эшләгән йылдарында А. Ф. Тишина, эшендә алдынғы алымдарҙы ҡулланып, һәр ваҡыт нормаһын арттырып үтәй. Уның юғары етештереүсәнлек уңышы эш ваҡытын юғалтмауға, эш алымдарын камиллаштырыуға, ҡоралды, ҡулайламаны оҫта ҡулланыуға бәйле. Мәҫәлән, инәүестең конструкцияһын үҙгәртеү һыр һалыуға йоғонто яһай һәм етештереүсәнлек ике тапҡырға арта.
1959—1965 йылдарҙа план үтәүҙәге ҡаҙаныштары һәм яңы техника булдырғаны өсөн А. Ф. Тишина 1966 йылдың 29 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
Уның эш алымдары Ф. Тишина алдынғы тәжрибә мәктәптәрендә өйрәнелә; ул тиҫтәләгән йәш эшсене өйрәтә, уларға остаз була.
1971 йылда пенсияға киткәнгә тиклем Өфө элемтә аппаратураһы заводында револьверщица булып эшләй.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советының бишенсе саҡырылыш депутаты (1959—1963). 2002 йылдың 11 октябрендә вафат була.

# Тишина Анастасия Фёдоровна
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (1966)
* миҙалдар
* БАССР Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы (1947).

# Тишина Анастасия Фёдоровна
## Хәтер

А. Ф. Тишинаның иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында «Прогресс» ФГУП БПО-ның Хеҙмәт даны музейында уға арналған стенд ҡуйылған.
# Кысская Рассоха

Кысская Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кысса йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кысская Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045180
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004518
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чажаши

Чажаши (груз. ჩაჟაში) ― Грузиялағы Самегрело -Үрге Сванетия крайының Местиа муниципалитетындағы ауыл. Ул Оло Кавказдың көньяҡ тауы итәгендә, Ингури йылғаһы үҙәненең башында, диңгеҙ кимәленән 2160 метр бейеклектә урынлашҡан. Ауыл Сванетия тарихи өлкәһенең бер өлөшө һәм Ушгули общинаһының үҙәге булып тора. Урта быуат оборона ҡоролмалары Грузияның Милли мираҫы реестрына, шулай уҡ ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.

# Чажаши
## Географияһы

Чажаши Ушгули общинаһының төп ауылы булып тора, ул дүрт ауыл конгломератынан ғибәрәт. Шулай уҡ Чажаши ― Европала иң юғарыла урынлашҡан тораҡ урын. Ауыл Местиа муниципалитеты составына инә, Местиа ҡалаһынан көнбайышҡа табан яҡынса 45 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ингури һәм Шавтскала йылғалары ҡушылған урында ята

# Чажаши
## Мәҙәни мираҫы

Чажашила Урта быуаттарҙан һәм Иртә Яңы Ваҡыттан башлап төҙөлгән тиҫтәләгән ҡоролма бар. Уларға 13 яҡшы һаҡланған сван башняһы ҡарай: был башлыса торлаҡ йорттарға йәнәш торған өс йәки биш ҡатлы ҡаралтылар. Шулай уҡ дүрт урта быуат замогы һаҡланған, өҫтәүенә, уларҙың береһе, урындағы легендаларға ярашлы, батшабикә Тамараның йәйге резиденцияһы сифатында файҙаланылған (1184―1213 йй. батшалыҡ иткән). Бында ике таш сиркәү һәм бер нисә ярҙамсы биналар бар. Изге Георгий һәм Ғайса пәйғәмбәр хөрмәтенә изгеләндерелгән сиркәүҙәрҙең төҙөлөү ваҡыты X―XI һәм XII быуаттарға ҡарай, быға ярашлы рәүештә изге Георгий сиркәүе Тамара замогының өлөшө булып тора. Икенсе сиркәү фрескалар менән бай биҙәлгән. 2000 йылдан башлап Грузия хөкүмәте һәм ҡомартҡылар һәм иҫтәлекле урындарҙы һаҡлау буйынса халыҡ ара советтың Милли Комитеты ауылдың мәҙәни мираҫтарын тикшереү, проекттарҙы реставрациялауҙы тормошҡа ашырыу һәм архитектура ҡомартҡыларын консервациялау тураһында килешеү төҙөй.

# Чажаши
## Халҡы

Чажаши ― ҙур булмаған ауыл. 2014 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, бында барлығы 28 кеше даими йәшәй, үҙҙәрен улар барыһы ла свандарға, грузиндарҙың этник төркөмсәһенә индерәләр.
| Халыҡ | 2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу | 2014 йылда халыҡ иҫәбен алыу |
| Дөйөм һандар | 34 | 28 |
# Йылға бөгөлө

Бөгөл — йылға йырҙаһының йәки башҡа ағымдың талғын бөгөлөшө , төп йүнәлеш һыҙығында ситкә тайпылған өлөштәге арауыҡ

# Йылға бөгөлө
## Барлыҡҡа килеүе

Термин йыш ҡына меандра терминына тиңләштерелә, әммә был һәр ваҡыт нигеҙле түгел.
Йылға бөгөлө меандрланыу юлы менән дә, шулай уҡ башҡа сәбәптәр: геологик, геоморфологик һәм башҡалар буйынса ла барлыҡҡа килә.
# Сухум маяғы

Сухум маяғы — Абхазияның баш ҡалаһы Сухумдағы маяҡ

# Сухум маяғы
## Маяҡ тарихы һәм тасуирламаһы

Маяҡты Францияла суйындан Эрнест Гуэндың Ernest Goüin et compagnie фирмаһы эшләй.
1861 йылда Сухумға алып киләләр. Маяҡ бормалы свайҙарҙа ҡуйыла. Маяҡты урынлаштырыуға 150 эш көнө китә.
Маяк 2000 йылға тиклем уны тотоуға аҡса бүлеү туҡтағансы өҙлөкһөҙ эшләй. Әлеге ваҡытта тәүлек әйләнәһенә хеҙмәтләндереүе тәьмин ителгән.

# Сухум маяғы
## Тасуирламаһы

Маяҡтың бейеклеге 37 м. Яҡтыртыу горизонты 24 км. Башня эсендә 137 баҫҡыслы суйындан эшләнгән һикәлтә бар. Маяҡтан Яңы Афон һәм Сухум ҡалалары күренеше асыла.
Маяҡ Гумиста йылғаһы йыуған ҡомло моронда урынлашҡан. Уның тирәләй йәшәгән бөтөн торлаҡ район шулай уҡ атала.

# Сухум маяғы
## Һүрәттәре

* Маяҡҡа инеү урынында эшләүсеһе тураһында мәғлүмәттәр
* Революцияға тиклемге асылмала маяҡ
* Эре планда маяҡ фонары
# Атомэнергопроект (Санкт-Петербург)

«СПбАЭП» («Атомэнергопроект») — «Росатом» дәүләт корпорацияһының инжиниринг компанияһы. Атом энергетикаһы объекттарҙы «под ключ» итеп төҙөй.
Директор — Онуфриенко Сергей Викторович.
Ойошманың 100 % акциялар «Атомэнергопром» ААЙ ҡулында.

# Атомэнергопроект (Санкт-Петербург)
## Хәҙерге көндә проект эше

* блок № 4 с реактором БН-800, Белояр АЭС (Чукот автономиялы округы);
* АЭС «Бушер», Иран. ВВЭР-1000 реакторы менән
* Ленинград АЭС-2, ВВЭР-1200 реакторы менән
* Балтика АЭС, ВВЭР-1200 Реакторы менән
* Көньяҡ-көнбайыш ТЭЦ, Санкт-Петербург
Ойошма 2007 йылда Ҡытайҙа Тяньвань АЭС тын 2 блокты төҙөнө (проектировщик һымак).
# Леушка

Леушка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының уң ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Леушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002820
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000282
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Машина төҙөүселәр урамы (Күмертау)

Машина эшләүселәр урамы — урам ҡаланың көнсығыш өлөшөндә «Көнсығыш» биҫтәһендә урынлашҡан.

# Машина төҙөүселәр урамы (Күмертау)
## Тарихы

Урам төҙөлөшө 1979 йылда ҡалала «Искра» заводын төҙөү менән бер рәттә башлана. Тәүҙә урам булмаған ваҡытта йорттар һандар менән билдәләнгән. 9 ҡатлы йорттар ҙа төҙөлә.

# Машина төҙөүселәр урамы (Күмертау)
## Трасса

Машина эшләүселәр урамы Бабай урамынан башлана һәм Энергетиктар урамында тамамлана.

# Машина төҙөүселәр урамы (Күмертау)
## Транспорт

Урам буйлап ике йүнәлештә транспорт хәрәкәте бар. Автобустар һәм маршрут таксиҙары 1-се, 3-сө,40-сы, 102-се (Ермолаево ауылынаса)

# Машина төҙөүселәр урамы (Күмертау)
## Ҡоролмалар

* Мәктәп № 11, «Әкиәт» сауҙа үҙәге, «Арҡа» ҙур магазины һәм бик күп магазиндар.
# Латипов Данис Мансур улы

Латипов Данис Мансур улы (28 сентябрь 1990 йыл, Ишембай, БАССР, СССР) — Рәсәй боксёры, Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы, Башҡортостан һәм «Динамо» клубы (Өфө) вәкиле.
Бокс буйынса халыҡ-ара турнирҙа көмөш призер (Дағстан) иҫтәлегенә бағышланған бокс буйынса турнир XIV халыҡ-ара М.-с. и. Умаханов, Рәсәй 29.04-06.05.2012 Дағстан, Махачкала.
# Гуцко Денис Николаевич

Денис Николаевич Гуцко (1969 йылда Тбилисиҙа тыуған) — Рәсәй яҙыусыһы, Рәсәй йәш яҙыусылар форумында ҡатнашыусы «Букер — Открытая Россия» премияһы лауреаты (2005), Халыҡ-ара «Куликово Поле» асыҡ әҙәбиәт премияһының «Публицистика» (2014) номинацияһы лауреаты.

# Гуцко Денис Николаевич
## Биографияһы

Тбилисиҙа урта мәктәпте тамамлаған. 1987 йылда Дондағы Ростовҡа күсеп килә. Ростов дәүләт университетының геолог-география факультетын «Экология һәм ғәмәли геохимия» һөнәре буйынса тамамлай. Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Хәҙерге ваҡытта Дондағы Ростовта йәшәй.
2000 йылда «Литературная газета»һының «ЛГ — Көньяҡ Рәсәй» ҡушымтаһында уның «Прирученный лев» хикәйәһе баҫылып сыға. 2002 йылда «Знамя» журналында «Апсны абукет» хикәйәһе баҫыла. «Дружба народов» һәм «Волга» журналдары авторы.
Рәсәй йәш яҙыусылар форумында ҡатнашыусы (Мәскәү-Липки, 2001, 2002, 2003). Икенсе Форум һөҙөмтәләре буйынса Рәсәй Федерацияһы мәҙәниәт министрлығының стипендиаты. «Букер премияһы (Рәсәй)» лауреаты (2005(«Без пути-следа»)романы өсөн}. Шул уҡ йылда «Без пути-следа» романы, «Там, при реках Вавилона» повесы менән берләштереп, «Русскоговорящий» дилогияһы итеп нәшер ителә.

# Гуцко Денис Николаевич
## Денис Гуцко китаптары

* Денис Гуцко. Русскоговорящий. — М.: Вагриус, 2005. — 352 с. — ISBN 5-98264-009-3, 5-9697-0249-8.
* Денис Гуцко. Русскоговорящий. — М.: Вагриус, 2006. — 352 с. — ISBN 978-5-9697-0445-9, 5-9697-0249-8.
* Денис Гуцко. Покемонов день. — М.: Время, 2007. — 320 с. — ISBN 978-5-9691-0250-7.
* Денис Гуцко. Домик в Армагеддоне. Роман. — М.: АСТ, Астрель, 2009. — 224 с. — ISBN 978-5-17-057405-6, 978-5-271-22754-7.
* Денис Гуцко. Русскоговорящий. — СПб: Златоуст, 2012. — 160 с. — ISBN 978-5-86547-627-6.
# Гришина Пелагея Николаевна

Гришина Пелагея Николаевна (13 декабрь 1925 йыл — 1995 йыл) — СССР-ҙың машиналар эшләү сәнәғәте алдынғыһы, Машиналар эшләү министрлығының Брянск химия заводы эшсеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Гришина Пелагея Николаевна
## Биографияһы

Пелагея Николаевна Гришина 1925 йылдың 13 декабрендә Брянск өлкәһе Клинцовский районының Павловка ҡасабаһында урыҫ крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған. Ауыл мәктәбендә ете класты тамамлаған.
1943 йылдың көҙөндә, ул йәшәгән территория немец оккупанттарынан азат ителгәндән һуң, мобилизация буйынса Сенцово ҡасабаһына ебәрелә. Унда 121-се хәрби заводты тергеҙеүҙә эшләй. 1944 йылда был заводта хеҙмәт юлын башлай. 1-се цехтың төп ҡорамалдарын етештереү оҫтаханаһында эшләй. Һуғыш тамамланыу менән тыуған ерҙәренә ҡаймайынса, заводта ҡала. Был предприятие миналар, реактив снарядтар, ут залпы системаларын сығара.
Пелагея Гришина заводтың иң яҡшы эшсәндәренең береһе була. Үҙ планын 150—160 %-ҡа арттырып үтәй, йәш эшселәр өсөн иң яҡшы остаз була.
1971 йылдың 26 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы етештереүҙә юғары һөҙөмтәләр күрһәткәне өсөн Гришина Пелагея Николаевнаға маҡтаулы «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
Пелагея Гришина КПСС-тың Брянск район комитеты ағзаһы, завод парткомы ағзаһы була, бер үк предприятиела хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй. Артабан Сельцо ҡалаһында йәшәй. 1995 йылда вафат була, ошо ҡала зыяратында ерләнгән.

# Гришина Пелагея Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* "Ураҡ һәм Сүкеш"алтын миҙалы (26.04.1971)
* Ленин ордены (26.04.1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (28.07.1966)
* «Хеҙмәт отличиеһы өсөн» миҙалы(1950)
* башҡа миҙалдар.
* СССР Машиналар эшләү министрлығының иң яҡшы хеҙмәткәре.
# Печель-Кикя

Печель-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ханчей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Печель-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067875
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306787
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Питиман

Питиман — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вор-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Питиман
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024628
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302462
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чупановка

Чупановка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шалаевка йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Чупановка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013317
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001331
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юрматы (тарихи урын)

Юрматы — Ишембай ҡалаһында тарихи урыны, Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан элекке ауыл.

# Юрматы (тарихи урын)
## Тарихы

Ауыл Стәрлетамаҡ районының Аллағыуат ауыл Советы биләмәһенә инә. Уға 1924 йылда Ҡотлогилдин Мөхәмәтйән нигеҙ һала. Атамаһы Юрматы ырыуы исеменән бирелгән.
Ауыл территориаль яҡтан Ишембай, Ирек, Ҡыҙыл Ауыл ауылдарының яҙмышын хәл иткән БАССР Үҙәк башҡарма комитетының 1934 йылдың 29 мартындағы «Ишембай нефть промыслаһы эшселәре ҡасабаһы ойоштороу тураһындағы» ҡарарға ярашлы Ишембай ҡалаһы сигенә инә
Юрматы — атаҡлы башҡорт ғалимы Юлдашбаев Билал Хәмит улының тыуған иле.

# Юрматы (тарихи урын)
## Хәтер

Ишембай һәм Салауат ҡалалары составына ингән Аллағыуат, Ҡарлыкүл, Ирек, Ҡыҙыл Ауыл, Күс, Новопетровский (Ҡужаҡ) һәм Кесе Аллағыуат ауылдары һәм Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған уның халҡы иҫтәлегенә Салауат-Стәрлетамаҡ автотрассаһы киҫелеше янында, Ишембайға боролған урында «Юрматы ере» мемориаль комплексы төҙөлә.
Төп монументтан төньяҡ-көнбайышҡа табан һалынған йәйәүлеләр юлының ике яғында «Бер кем дә, бер нәмә лә онотолмай» тигән яҙыу яҙылған 8 мәрмәр таҡтаташ тора. Был ауылдарҙан һуғышҡа киткән 1428 яҡташтың һәр өсөнсө тиерлек һуғыштан әйләнеп ҡайтмаған. Уларҙың — 513 фронтовиктың исемдәре таҡтаташтарға уйып яҙылған. Аллағыуат ауылында тыуып үҫкән Советтар Союзы Геройы Әхтәмов Хәсән Баһҙый улына бюст ҡуйылған.
Мемориаль комплекс Башҡортостан Республикаһы Президенты указы буйынса асыла. Комплексты тантаналы асыу ваҡытында Башҡортостан Республикаһының Президенты М. Ғ. Рәхимов ағас ултырта.

# Юрматы (тарихи урын)
## Ҡыҙыҡ мәғлүмәт

Йыл һайын Салауат ҡалаһы ҡала окургы хакимиәте мемориаль комплекс янында митинг, концерт һәм башҡа байрам саралары үткәрә. Бөтә ҡатнашыусыларҙы Салауат ҡалаһында Ленин майҙанынан алып бушлай автобус менән алып баралар.
# Ғиззәтуллин Рим Рифғәт улы

Ғиззәтуллин Рим Рифғәт улы (2 ғинуар 1958 йыл) — химик. Техник фәндәр докторы (2004).

# Ғиззәтуллин Рим Рифғәт улы
## Биографияһы

Рим Рифғәт улы Ғиззәтуллин 1958 йылдың 2 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған. 1980 йылда Башҡорт дәүләт университетының химия факультетын тамамлай һәм шунда уҡ эшкә ҡалдырыла. 1987 йылда Органик химия институтына күсә: бында 1993 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1994 йылдан лаборатория мөдире вазифаһын башҡара. 1996 йылан башлап Башҡортостан Республикаһынының энергия ресурстары транспорты проблемалары институтында (ИПТЭР дәүләт униатр предприятиеһы) эшләй, бүлек мөдире вазифаһын башҡара. 2000 йылдан — Өфөлә «Ада» ғилми производство фирмаһының генераль директоры. Әлеге предприятие изоляцион материалдар етештереү менән шөғөлләнә. 2006 йылдан алып «Ада» ҒПП-һы Мәскәүҙә урынлаша (2013 йылда бөтөрөлә). Хәҙерге ваҡытта Р. Р. Ғиззәтуллин — шәхси эшҡыуар.
2004 йылда «Усовершенствование метода защиты магистральных трубопроводов от коррозии в трассовых условиях на основе разработанных новых изоляционных материалов» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (фәнни консультанты профессор Р. С. Ғүмәров).

# Ғиззәтуллин Рим Рифғәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни хеҙмәттәре юғары молекуляр берләшмәләрҙең стабилләшеү һәм иҫкереү проблемаларына, металдарҙы коррозиянан һаҡлау өсөн композициялы материалдар эшләүгә арналған. Р. Р. Ғизтуллин тарафынан битум-полимер мастикалар, изоляциялау таҫмалары һәм йәбештергес составтар эшләнә, улар РФ, Беларусь Республикаһында үткәргес торба транспорты предприятиеларында ҡулланыла.
30-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәте:
Правила технической эксплуатации магистральных нефтепроводов. М., 2001 (авторҙ.); Защитные покрытия для трубопроводов. СПб., 2004 (авторҙаш).