yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нёда

Нёда (нем. Noda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 821 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,3 км². Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99195 һәм автомобиль коды — SOM.
# Хәмәҙинуров Шамил Шәрифйән улы

Хәмәҙинуров Шамил Шәрифйән улы (2 сентябрь 1950 йыл — 14 ноябрь 2014 йыл) — башҡорт йырсыһы, 1978—2014 йылдарҙа Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы вокалсыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2013).

# Хәмәҙинуров Шамил Шәрифйән улы
### Биографияһы

Шамил Шәрифйән улы Хәмәҙинуров 1950 йылдың 2 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Иштебай ауылында тыуған.
1978 йылда Миләүшә Мортазина класы буйынса Өфө сәнғәт училищеһын тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт филармонияһында артист-вокалсы (солист) булып эшләй башлай. Башҡортостанда һәм унан ситтә тиҙ арала билдәлелек яулаған «Ихлас» эстрада төркөмөн ойоштороуҙың инициаторы һәм уның етәксеһе була.
Йырсы оҙаҡ ауырыуҙан һуң 2014 йылдың 14 ноябрендә Өфө ҡалаһында вафат була.

# Хәмәҙинуров Шамил Шәрифйән улы
## Ғаиләһе

Тормош иптәше — йырсы Римма Ибраһимова менән ике ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерә. Ҡыҙы Гөлназ М. Кәрим исемендәге Йәштәр театрының әҙәбиәт бүлеге мөдире булып эшләй, Гөлсәсәк — Ҡазанда Ғ.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актрисаһы.

# Хәмәҙинуров Шамил Шәрифйән улы
## Репертуары

Шамил Шәрифйән улы йырҙарын бик күп телдәрҙә башҡара — башҡорт, татар, мари, сыуаш һәм мордва. «Бәллүр яҙмыш», «Төнгө серенада», «Ҡойон», «Парлы тормош», «Өфөләргә барам әле», «Үҙең аңла…» йырҙары менән Башҡортостандың халыҡ артисы Шамил Хәмәҙинуров үҙенсәлекле, моңло тауышы менән бик күп тамашасының яратҡан йырсыһына әүерелә.

# Хәмәҙинуров Шамил Шәрифйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1988)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2013)

# Хәмәҙинуров Шамил Шәрифйән улы
## Хәтер

* «Юлдаш» радиоһы «Атайым тураһында һөйләгеҙ» тигән баш менән гүр эйәһе булған арҙаҡлы шәхестәр хаҡында тапшырыуҙар циклы ойоштора. Шамил Хәмәҙинуровҡа арналғаны «Бәллүр яҙмыш» тип аталды һәм эфирға 2016 йылдың 6 июнендә сыҡты.
* Мишкә районында Башҡортостандың халыҡ артисы Шамил Хәмәҙинуровтың тыуыуына 65 йыл тулыуға арналған саралар уҙа. Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы коллективы был көндә Мишкәлә хәйриә концерты ойоштора. Унда танылған сәхнә йондоҙҙары — Лилиә һәм Хәлит Фәтиховтар, Фәриҙә һәм Роберт Тимербаевтар, Вәлит Илембәтов, Әлфиә Юлсурина, Радик Вәлмөхәмәтов, Фән Вәлиәхмәтов, Минзиә Нәсибуллина, Рушан Биктимиров, Сүриә Ғималова, Рәмил Хәзиев сығыш яһай. Был концерттан килгән аҡса Шамил Хәмәҙинуровҡа һәйкәл ҡуйыу өсөн тотоноласаҡ, тип хәбәр итте «Башҡортостан» гәзите хеҙмәткәре Айгиз Баймөхәмәтов. Ошо уңайҙан район үҙәге Мишкә ауылында Шамил Хәмәҙинуровҡа мемориаль таҡтаташ асыла. Киләсәктә урамға уның исемен бирергә ниәтләйҙәр.
# Оло Елизаровская

Оло Елизаровская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 1106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Оло Елизаровская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018330
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301833
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Зап. Рассоха (Попья ҡушылдығы)

Зап. Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Попья йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Зап. Рассоха (Попья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036883
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003688
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Богдан Истру

Богдан Истру (молд. Bogdan Istru; ысын исеме һәм фамилияһы Ион Бэдэрэу (рум. Ion Bădărău); 13 апрель 1914 йыл — 25 март 1993 йыл) — молдаван шағиры. Молдавия ССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1982).

# Богдан Истру
## Биографияһы

Бессараб Пиструены ауылында (хәҙер Молдавияның Теленешты районы) тыуған.
1931 йылда Яссыла юғары педагогия училищеһын тамамлаған.
1932 йылда беренсе шиғырҙары сыға, ә тағы ла дүрт йылдан Кишиневта «Имләү» (рум. BlestemBlestem, 1937) беренсе шиғри йыйынтығы донъя күрҙе, һуңынан шул уҡ ҡалала — «Бөркөт үлеме» (рум. Moartea vulturuluiMoartea vulturului, 1938).
«Ватан тауышы» (1946), «Алғы һыҙыҡта» (1951), «Ярҙан ярға» (1958), «Тыныслыҡ аллеяһы» (1953), «Һайланма шиғырҙар» (1964), «Мең тауыш» (1971), «Татарбунар» (1974) һәм башҡа шиғыр һәм поэмалар йыйынтыҡтары.
МССР-ҙың булдырылыуынан һуң Богдан Истру ижадының төп темаһы колхозсыларҙың һәм ауыл кешеләренең тормошо, Бөйөк Ватан һуғышы һәм социализм төҙөүенең (Волга-Дон каналы) образдары була. Ливиу Деляну менән берлектә молдаван теленә СССР Гимнын тәржемә иткән. Шулай уҡ ул хиҡәйәләр ҙә яҙған.
Молдавия ССР-ның дәүләт премияһына лайыҡ булды — «Татарбунар» поэмаһы өсөн (1924 йылдағы Татарбунар ихтилалы тураһында) (1976). Молдавия Фәндәр Академияһы ағза-корреспонденты (1984).

# Богдан Истру
## Йыйынтыҡтары

* Поэмы. Кишинев, 1959.
* Хәйерле сәғәттә. Мәскәү, 1959.
* Шиғырҙар. Мәскәү, 1964.
* Версурь (шиғырҙар). Кишинев, 1966.
* Pasarea albastra. Кишинев, 1991.
# Касамаевка

Касамаевка (Суханка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кошелевка йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Касамаевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023569
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102356
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Исҡужин Рудик Ғәзиз улы

Исҡужин Рудик Ғәзиз улы (28 июль 1950 йыл) — СССР-ҙың хәрби хеҙмәткәре, Рәсәй дәүләт эшмәкәре. 1972—1992 йылдарҙа СССР Дәүләт именлеге органдары хеҙмәткәре, генерал-майор. 2004—2013 йылдарҙа Рәсәйҙең Федерация Советы ағзаһы.

# Исҡужин Рудик Ғәзиз улы
## Биографияһы

Рудик Ғәзиз улы Исҡужин 1950 йылдың 28 июлендә Башҡорт АССР-ының Күмертау районы (хәҙерге Көйөргәҙе районы) Таймаҫ ауылында тыуған.
1976 йылда СССР Дәүләт именлеге комитетының Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Юғары мәктәбен, 1985 йылда — Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Институтын тамамлаған, В. В. Путин менән бер төркөмдә (группала) уҡый.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1969 йылда һәүерташ комбинаты технигы (Силямяе ҡалаһы, Эстон ССР-ы) булып башлай. 1972—1992 йылдарҙа Ҡораллы Көстәрҙә танк полкында хеҙмәт итә.
Төрлө йылдарҙа электр селтәрҙәре техник-релейщигы (Күмертау ҡалаһы); «Махсуслаштырылған Мәғлүмәт һәм Именлек агентлығы» фирмаһы директоры (Мәскәү); «Халыҡ-ара Иҡтисади Хеҙмәттәшлек» компанияһының программалар етәксеһе (Мәскәү ҡалаһы); «Газпром» Рәсәй акционерҙар йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы нефть операторы, Яҡын һәм Урта Көнсығыш илдәрендә «Транснефть» акционерҙар компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең программалар етәксеһе. Сит илдәр менән Эшлекле хеҙмәттәшлек үҙәге компанияһы вице-президенты; РФ Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһының ярҙамсылар төркөмө етәксеһе; «Машиноимпорт» генераль директоры урынбаҫары; «Берҙәм Рәсәй» партияһының Генераль советы секретары советнигы булып эшләй.
2004 йылдан 2013 йылға тиклем Рудик Исҡужин Рәсәй Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһы була.
Федерация Советына тәғәйенләнгәнсе Берҙәм Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының Генераль Советы сәркәтибенең кәңәшсеһе, Берҙәм Рәсәй үҙәк тикшереү-ревизия комиссияһы рәйесе урынбаҫары була.
Урыҫ һәм башҡорт телдәренән тыш инглиз, ғәрәп, фарсы, португал телдәрен белә.

# Исҡужин Рудик Ғәзиз улы
## Ғаиләһе

Уның сығышы 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы етәксеһе Емельян Пугачевтың (Бүгәсәү)көрәштәше һәм уның полковнигы, башҡорт дворяны, абыҙ, философ, дин белгесе, старшина Кинйә Арыҫлановҡа барып тоташа.
Өйләнгән, ике ҡыҙ атаһы. Ҡатыны Светлана Ҡәйүмова, уның менән Өфө ҡалаһында ЭЭМ(МВД) мәктәбендә уҡыған ваҡытта таныша. Карате буйынса тренер, ҡара билбау эйәһе, спорт оҫтаһы. Бабаһы — Ғәфиәтулла Арыҫланов — 1939 — 1940-сы йылдарҙағы Совет-фин һуғышында ҡатнашыусы, башҡорттар араһында тәүгеләрҙән булып Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған,

# Исҡужин Рудик Ғәзиз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* ике «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
* Афғанстан ордендары
# Кама (Кондинское районы)

Кама — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 307 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628218, ОКАТО коды — 71116904002.

# Кама (Кондинское районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 307 |

# Кама (Кондинское районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Тел аҫты һөйәге

Тел аҫты һөйәге (лат. os hyoideum, рус. подъязычная кость) — тел аҫтында даға формаһындағы һөйәк.
# Клетная (йылға)

Клетная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кородское күле - Корода йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Клетная (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004965
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000496
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ән-Нәзиғәт сүрәһе

Ән-Нәзиғәт сүрәһе (ғәр. سورة النازعات‎, Һурып алыусылар ) — Ҡөрьән Кәримдең 79 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 46 аяттан тора.
# Талзак

Талзак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пызас йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Талзак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008495
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200849
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бургсталль (Оре)

Бургсталль (Оре) (нем. Burgstall (Landkreis Börde)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1655 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,15 км². Диңгеҙ кимәленән 45 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — BK.
# Ирәндек (мәғәнәләр)

Ирәндек һүҙе менән башланған мәҡәләләр исемлеге
* Ирәндек — Көньяҡ-көнсығыш Башҡортостандағы тау арҡаһы
* Ирәндек айыуы — Башҡортостандың Баймаҡ районы Күсәй ауылында табылған 5 кг-лыҡ алтын киҫәге.
* Ирәндек (боҙ һарайы) — Сибай ҡалаһындағы боҙ һарайы.
* Ирәндек — 1983 йылда ойошторолған ансамбль.
# Камалов Азат Әхмәҙулла улы

Камалов Азат Әхмәҙулла улы (1 декабрь 1937 йыл — 23 апрель 2007 йыл) — СССР һәм Рәсәй филологы, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы, башҡорт топонимикаһы өлкәһендәге белгес.

# Камалов Азат Әхмәҙулла улы
## Биографияһы

Азат Әхмәҙулла улы Камалов 1937 йылдың 1 декабрендә Башҡорт АССР-ының элекке Матрай районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы) Яманһаҙ ауылында тыуған. 1964 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. 1967-1990 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй (1972 йылдан — өлкән хеҙмәткәр). 1990-1992 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡыта. 1992-1996 йылдарҙа Башҡортостан мәғариф хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү институтында эшләй. 1996 йылда Рәсәй Федерацияһының Милли мәғариф мәсьәләләре институтының Башҡортостан филиалында ғилми хеҙмәткәр вазифаһын башҡара. 1997-2005 йылдарҙа М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта, 1999-2004 йылдарҙа филология кафедраһы мөдире булып эшләй. 2007 йылдың 23 апрелендә Өфөлә вафат була.

# Камалов Азат Әхмәҙулла улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Башҡорт топонимикаһы буйынса 80-дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Топонимика фәне менән дүрт тиҫтә йылға яҡын шөғөлләнеү һөҙөмтәһендә атамалар тарихы һәм этимологияһы хаҡында күп мәҡәләләр, китаптар яҙа. Ул ғилми-тикшеренеү эштәрендә Башҡортостан Республикаһының ойконимияһын, гидронимияһын һәм оронимияһын тикшереүгә төп урын бүлә. Башҡорт топонимдарын башҡа төрки телдәр, фин-уғыр телдәре һәм иран телдәре менән сағыштырып өйрәнә.
Ғилми хеҙмәттәрендә башҡорттарҙың этногенезы, ҡәбилә-ырыу составы, хәрби-сәйәси ойошмалары, тамғалары тураһында бай мәғлүмәттәр бирелә. «Атайсал» (2001) китабы миҫалында был айырыуса асыҡ күренә.
Юғары уҡыу йорттары студенттары, мәктәп уҡыусылары өсөн уҡыу ҡулланмалары авторы булараҡ та яҡшы билдәле ғалим.

# Камалов Азат Әхмәҙулла улы
## Китаптары

* Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге (Словарь топонимов Башкирской АССР). — Уфа: Башкнигоиздат, 1980. — 200 с. Авторҙаш.
* Башкирская топонимия. — Уфа: Китап, 1994. — 302 с.
* Башкирские географические термины и топонимия. — Уфа: Китап, 1997. 383 с.
* Атайсал. — Өфө: Китап, 2001. — 544 бит. Авторҙаш.
* Башҡорт теленең тарихи-этимологик топонимик һүҙлеге. — Өфө: Китап, 2007. — 332 бит. Авторҙаш.
* Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге (Словарь топонимов Республики Башкортостан). — Уфа: Китап, 2002. — 254 с. Авторҙаш.
# Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улы

Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улы (27 июль 1938 йыл — 6 декабрь 2016 йыл) — ғалим-акушер-гинеколог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1987), профессор (1988). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995), Рәсәй Федерацияһының (2001) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған табибы.

# Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улы
## Биографияһы

Өлфәт Рәхимйән улы Хәмәтйәнов 1938 йылдың 27 июлендә Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Ҡыҙыл Юл ауылында тыуған. Урта белем алғандан һуң 1957 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә һәм уны 1961 йылда тамамлай.
1969 йылдан алып Башҡорт дәүләт институтында эшләй. 1982 йылда шул уҡыу йортонда акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһының мөдире булып тәғәйенләнә. Ошо вазифала эшләгәндә бер үк ваҡытта 1988—1990 йылдарҙа уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса проректор була.
Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улының ғилми эшмәкәрлеге акушерлыҡта һәм гинекологияла эндокрин органдарының боҙолоу тәьҫиренә һәм бала тапҡанда эренле-сепсис ауырыуҙарҙы прогнозлау һәм профилактикалауға йүнәлтелгән. Ул шулай уҡ инәлек органдарынан дисфункция арҡаһында ҡан ағыуҙы профилактикалау һәм гениталь инфантилизм менән сирләгән ҡатындарҙың репродуктив функцияларын юлға һалыу ысулдары менән шөғөлләнә. Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улы 250 фәнни эштәр авторы, уның 3 уйлап табыуға патенты һәм авторлыҡ танытмаһы бар.

# Хәмәтйәнов Өлфәт Рәхимйән улы
## Хеҙмәттәре

* Дисфункциональные маточные кровотечения. М., 1972.
* Репродуктивная функция женщин с генитальным инфантилизмом. Уфа, 1980
# Ҡыуаҙы (ауыл)

Ҡыуаҙы (Юғары Ҡыуаҙы; татар. Куады, рус. Кувады) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Туҡай районы ауылы.

# Ҡыуаҙы (ауыл)
## География

Ауыл Ҡыуаҙы йылғаһы буйында, Яр Саллы ҡалаһынан көньяҡҡа табан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡыуаҙы (ауыл)
## Тарих

Ауылға ҫарайлы-мең ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауылда шулай уҡ байлар ырыуы вәкилдәре төпләнә. Ауыл Ҫарайлы-Мең улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Бәтке административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда мәсет, мәҙрәсә, мәктәп, тимерлек, хужалыҡ магазины, бакалея кибете, 2 ел тирмәне теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан — Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Саллы районы (1976 йылдан Туҡай районы) составына керә.

# Ҡыуаҙы (ауыл)
## Халҡы

1859 йылда ауылда 21 ир затлы башҡорт һәм 200 дәүләт крәҫтиәне (татарҙарҙан); 1870 йылда — 41 башҡорт һәм 472 дәүләт крәҫтиәне иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1897 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 513 | 671 | 971 | 926 | 533 | 617 | 439 | 384 | 427 | 341 | 246 | 260 |
# Лоретта Харроп

Лоретта Харроп (ингл. Loretta Harrop; 17 июль 1975 йыл, Брисбен) — Австралия триатлонисы, 1999 йылда донъя чемпионы, Олимпия уйындарының көмөш призёры.

# Лоретта Харроп
## Биографияһы

Лоретта Харроп 1975 йылдың 17 июлендә Брисбенда тыуған. Спортта үҙ юлын йөҙөү менән шөғөлләнеп башлай. Ағаһы Люк артынан эйәреп, триатлон менән шөғөлләнә башлай, ағаһы Голд-Коста ҡалаһында машина аҫтына эләгеп фажиғәле һәләк була.
Лоретта Харроп Бретт Саттон етәкселегендә күнекмәләр ала. 1999 йылда донъя чемпионы була. Бер йылдан һуң Сиднейҙа 2000 йылғы Олимпия уйындарында үҙ илен күрһәтеү өсөн сығыш яһау хоҡуғын ала, бында бишенсе урынды яулай. Дүрт йыл үткәс Афинала Йәйге олимпия уйындарында австриялы Олимпия чемпионы Кейт Аллендан ете секундҡа ҡалышып, көмөш яулай.
Үҙ карьераһында донъя кубогының ун ике этабында еңеү яулай (1998 йылда Нуса һәм Тисауйвароста, 1999 йылда Тисауйварос, Исигаки, Гамагори һәм Лозаннала, 2000 йылда Тиасауйвароста, 2001 йылда Исигакиҙа, 2002 йылда Гамагори һәм Джилонгта, 2004 йылда Эдмонтонта, 2005 йылда Мулулабта).
2012 йылдың мартында Лоретта Харроп Жаклин Фэруэтер һәм Эмма Карни менән бергә триатлон буйынса Австралия федерацияһының Дан залына индерелә.
Голд-Костала ире Брэд һәм улы Хайден, ҡыҙы Эммерсон менән йәшәй. Урындағы мәктәптә триатлон буйынса дәрестәр бирә.
# Ашҡаҙар

Ашҡаҙар (рус. Ашкадар) — Көньяҡ Уралдағы йылға, Ағиҙелдең һул ҡушылдығы.
Ағиҙелгә Стәрлетамаҡ янында ҡоя. Башҡортостандың Фёдоровка районы Өсбүләк ауылынан 2,2 км көнбайышта башлана. Артабан төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан Фёдоровка, Мәләүез һәм Стәрлетамаҡ райондары аша аға. Михайловка ауылы янында төньяҡ-көнсығышҡа һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһы янында тамағынан 743 километрҙа Ағиҙел йылғаһына ҡоя.
Бассейндың үрге өлөшө Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында урынлашҡан, бында саған, имән, йүкә ағастары осрай. Ашҡаҙар бассейнының түбәнге өлөшө ҡара тупраҡлы дала үҫемлектәре үҫкән уйһыулыҡта урынлашҡан.
Бассейндың урманлы өлөшө — 5 %, һөрөлгән өлөшө — 70 %. Ашҡаҙар, башлысы, ҡар һыуҙары менән туйына. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу ағымы — 16,7 м³/с.
Питание преим. снеговое. 81,1% годового стока приходится на весенний (апр.—май), 13,1% — летне-осенний (июнь—окт.) и 5,8% — на зимний (нояб.—март) периоды. Ср.‑год. расход воды (м3/с): у д.Весёлый Стерлитамакского р-на — 10,4, в устье — 16,7. Зап. ч. басс. расположена в пределах Бугульминско-Белебеевской возвышенности. Вост. ч. представляет собой низменную равнину с небольшими холмами на глинистых, суглинистых и песчаных грунтах. Долина сложена известняками, доломитами, мергелями, аргиллитами казанского яруса верх. перми. Ландшафты представлены разнотравно-типчаково-ковыльными степями и лугами на типичных чернозёмах. Лесистость басс. ок. 5%, распаханность — 70%. На реке имеются пруды у с.Дедово и д.Базелево Фёдоровского р‑на. Притоки: прав. — Сухайля; лев. — Б.Балыклы, М.Балыклы, Кундряк, Стерля и др.
Төп ҡушылдыҡтары:
* уң яҡ
** Һуҡайлы
* һул яҡ
** Кесе Балыҡлы
** Күндерәк
** Ольховка
** Стәрле

# Ашҡаҙар
## Этимологияһы

Ғалим Жәлил Кейекбаев был атаманың килеп сығышын фарсы теленән алынған «ашҡа» — «аҡ, саф» һәм «даръя» — йылға менән бәйләй. Фарсы теленән килеп ингән «даръя» хәҙерге башҡорт телендә ҙур йылға тигәнде аңлата. Һинд-иран, фарсы, боронғо фарсы, авеста телдәрендә — диңгеҙ, боронғо һинд телендә — хәрәкәт, йүгереү тигәнде аңлата.

# Ашҡаҙар
## Легендаһы

"Юрматы ырыуы шәжәрәһе"ндә XVI быуатта юрматылар Урыҫ дәүләтенә ҡушылырға теләк белдергәс, батша Иван IV менән килешеү төҙөлә тиелә, Тәтегәс бей, Аҙнай-баба, Ҡармыш-баба һәм Илсекәй Тимер-бабаларға үҙ халҡы менән йәшәү урыны итеп бүлеп бирелгән ерҙәр атала. Тәтегәскә Ашҡаҙар йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары буйындағы ер бирелә.
Бер нисә йөҙ йылдан һуң был яҡтарға күсеп килгән халыҡтарҙың йылға исеме килеп сығыуы тураһындағы легендалары дөрөҫлөккә тап килмәй («аҫ ҡаҙан» һ.б.). Ашҡаҙар- бик боронғо атама, ул башҡорттарҙың урыҫ дәүләтенә ҡушылыуына тиклем үк булған.
Ашҡаҙар йылғаһы буйында башҡорт халыҡ йыры «Ашҡаҙар» тыуған.
1919 йылда Стәрлетамаҡта Мөхәмәтша Буранғоловтың «Ашҡаҙар» пьесаһы буйынса тәүге башҡортса спектакль ҡуйыла. Өс йылдан театр Өфөгә күсерелә. Башҡорт дәүләт академия театры тарихы шулай башлана.
2000 йылда «Стәрлетамаҡ ҡала мәҙәниәт һарайы» муниципаль автономлы учреждениеһының «Ашҡаҙар нағыштары» исемле башҡорт халыҡ фольклор ансамбле барлыҡҡа килә.
# Герберт Гувер

Ге́рберт Кларк Гу́вер (ингл. Herbert Clark Hoover, 10 август 1874 йыл — 20 октябрь 1964 йыл) — АҠШ-тың 31-се президенты (1929—1933). Республика партияһынан.
1921—1928 йылдарҙа АҠШ сауҙа министры була. Уға тиклем Америка ярҙам администрацияһы етәксеһе.
1928 йылда Смут-Хоули тариф акты буйынса Герберт Гувер ауыл хужалығы тауарҙарына һалымды күтәреп, фермерҙарға ярҙам итергә вәғәҙә иткән була.
1930-сы йылда президент вазифаһында Герберт Гувер Бөйөк депрессияға ҡаршы төрлө программаларҙы ғәмәлгә керетә башлай, әммә уларҙың барыһы ла тиерлек уңышһыҙлыҡа килтерә.
Хәҙерге ваҡытта уның исемен Герберт Гувер Билдинг йорто йөрөтә.