yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аҡсулпанов Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улы

Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улы Аҡсулпанов (1868 йыл — ?) — хәрби эшмәкәр, подполковник (1917), башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре (1917—1920).

# Аҡсулпанов Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улы
## Биографияһы

Аҡсулпанов Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улы 1868 йылда Ырымбур губернаһының Аҡсулпан (хәҙер Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районы) ауылында тыуған. Сығышы менән Аҡсулпановтар дворяндар нәҫеленән.
Ҡаҙан пехота юнкер училищеһын тамамлай.
1909 йылда 234-се Сызрань резерв батальонында хеҙмәт итә (Сембер ҡалаһында урынлашҡан).
Беренсе донъя һуғышында һәм Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнаша.
1917 йылда Киев хәрби округ артиллерия идаралығының начальнигы бурыстарын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә.
1917 йылдың декабрендә III бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайының (съезының) эшендә ҡатнаша. Ҡоролтайҙа Шаһихәйҙәр Аҡсулпанов Башҡортостан предпарламентының Кесе Ҡоролтайы составына һайлана. Һуңғараҡ Башҡорт хәрби шураһы ҡарамағындағы прапощиктар мәктәбендә уҡыта.
1918 йылдың 1 июленән — 1-се Башҡорт уҡсылар бригадаһының командиры, 1918 йылдың 6 авгусынан — Башҡорт Армияһының 1-се Башҡорт пехота дивизияһы начальнигы.
1920 йылдың август айында Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһының Запастағы ғәскәрҙәр идаралығы начальнигының ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Эльде (ҡала)

Ольде (нем. Oelde) Германиялағы ҡала, Төньяҡ Рейн-Вестфалия ере.
Мюнстер административ округына буйһона. Варендорф районы составына инә. Халҡы(2010 йылдың 31 декабренә ҡарата) 29 276 кеше тәшкил итә. Майҙаны - 102,63 км². Рәсми коды — 05 5 70 028.
Ҡала 4 ҡала районына бүленә.
Ольде ҡалаһы 890 йылда документтарҙа «Ulithi im Dreingau» булараҡ билдәле була.
1457 йылда ҡала тулыһынса тиерлек янғындан юҡҡа сыға. 1498 йылда тергеҙелгәндән һуң, Ольдала 750-гә яҡын кеше иҫәпләнә. 1605 йылда ҡалала 18 йорт, амбар һәм ратушаға зыян килтергән йәнә янғын була.
1800 йылда Ольдала өсөнсө янғын була, уның һөҙөмтәһендә ҡаланың бөтә биналарының 2/3 өлөшө юҡҡа сыға. 1847 йылда Ольдала Минден-Кёльн тимер юл линияһы төҙөлә башлай. Шул уҡ ваҡытта ҡаланың индустрияллаштырылыуы башлана
Ольдала XVII быуат уртаһынан алып 1938 йылға тиклем йәһүд общинаһы була. Ольде бургомистры 1941 йылда Ольдены «йәһүдтәрҙән азат итеү» теләгенән ҡәтғи рәүештә ҡалған йәһүдтәрҙе депортациялауҙы һорай.
1970—1971 йылдарҙа Летте һәм Зюнингхаус Ольдаға ҡушыла; 1975 йылда Штромберг Ольда составына инә.
2001 йылда Ольда ҡалаһында баҡсаларҙың ер күргәҙмәһе үткәрелә, ул Төньяҡ Рейн-Вестфалиялағы бөтә осорҙарҙа уҙғарылған баҡса ер күргәҙмәләре араһынан иң уңышлыһы була, уны ҡарарға 2,2 миллиондан ашыу кеше килә. «Сәскәләр тылсымы һәм балалар хыялдары» күргәҙмәнең төп темаһы була. Ҡала паркының бер өлөшө күргәҙмә территорияһына инә, һуңынан парктың ошо өлөшө «Дүрт миҙгел паркы» тип атала.
# Элеваторный (Силәбе өлкәһе)

Элеваторный — ҡасаба, Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы Бәгәрәктамаҡ ауыл биләмәһе составына инә.

# Элеваторный (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Райондың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Район үҙәге Ҡоншаҡҡа тиклемге ара — 69 км.

# Элеваторный (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

(1970 — 327, 1983 йылда — 188, 1995 — 153)

# Элеваторный (Силәбе өлкәһе)
## Урамдары

- Вокзал урамы
- Йәшел урам
- Урман урамы
# Волков Александр Лукич

Волков Александр Лукич (карел. Aleksandr Lukič Volkov, 25 декабрь 1928 йыл - 4 апрель 2020 йыл) - Карелия Республикаһының халыҡ яҙыусыһы, шағир һәм тәржемәсе.

# Волков Александр Лукич
## Биография

Александр Лукич Волков 1928 йылдың 25 декабрендә Карелия АССР-ының Эссойла ауылында (хәҙерге ваҡытта − Карелия Республикаһының Пряжинск районы) күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1937 йылда атаһы репрессиялана, әсәйһе яңғыҙы алты бала үҫтерә.
Совет-фин һуғышы йылдарында (1941-1944) ғаилә Свердловскиға эвакуациялана, унда Александр хеҙмәт эшмәкәрлеген йөксө булып башлай. Карелияға ҡайтҡас, колхозда ат ҡараусы, унан урман киҫеүсе булып эшләй.
1948-1988 йылдарҙа, Петрозаводск кооператив техникумын тамамлағандан һуң, сауҙа ойошмаларында эшләй, Карелия-Фин ССР-ы профсоюздары комитеты рәйесе, Петрозаводск ҡала советы депутаты итеп һайлана. 1966 йылдан 1991 йылға тиклем «Кареллесторг»ты етәкләй.
1959 йылда Карелия дәүләт педагогия институтын тамамлай. Шул уҡ йылды уның беренсе шиғыр йыйынтығы баҫылып сыға, 1966 йылда «Oma Mua» газетаһы конкурсы һөҙөмтәләре буйынса шиғырҙары карел телендә баҫыла.
1993 йылда — урыҫ телендә «Бәләкәй Дессойла» тигән тәүге шиғыр китабы, ә 1997 йылда карел теленең левик диалектында «Pieni dessoilu» китабы сыға.
1998 йылда «Igaine tuli» («Мәңгелек ут») шиғыры журналисттар һәм әҙәбиәтселәрҙең карел һәм вепс телдәрендә иң яҡшы китап конкурсында еңеүсе була.
1990-сы йылдарҙан «Карьялайне сана» әҙәби берләшмәһен етәкләй.
2000 йылдан РФ Яҙыусылар союзы ағзаһы.
А. С. Пушкин, А.Блок, А. Ахматова, А. Твардовский һәм башҡа урыҫ шағирҙәренең карел теленә тәржемәләре авторы.
2001 йылда уның «Vellen suvain» («Энесенең йөрәге») китабы Карелия Республикаһы Йыл китабы дипломына һәм Карелия Республикаһы башлығы премияһына лайыҡ була. 1999-2001 йылдарҙа Карел халҡы берлеген етәкләй.
2013 йылда шағирҙың 85 йәшенә арналған «Как слово наше отзовётся» китабы донъя күрә.
Сампо премияһы лауреаты.
1920 йылдың 4 апрелендә Петрозаводскийҙа вафат була. Тыуған ауылы Эссойлала ерләнгән.
# Бельские просторы

«Бе́льские просто́ры» — Башҡортостанда урыҫ телендә ай һайын нәшер ителгән берҙән-бер ижтимағи-сәйәси һәм әҙәби-нәфис журнал.
Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы. Баҫма 1998 йылдың декабренән сыға. Күләме 208 бит (16 баҫма табаҡ) тәшкил итә. 2015 йылда ул 2000 дана тираж менән донъя күрә. Журнал Бөтә Рәсәй почтаһы каталогына индерелгән, уның индексы 50751.
Журналдың баш мөхәррире Юрий Горюхин һәм баш мөхәррир урынбаҫары Светлана Чураева, шиғриәт бүлеге мөдире Николай Грахов — Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзалары. Баҫманы нәшер итеүҙе әйтелгәндән тыш тағы ла проза һәм публицистика бүлектәре хеҙмәткәрҙәре тәьмин итә.
Һәр һанда төрлө быуын урыҫ һәм башҡа милләт яҙыусылары һәм шағирҙарының урыҫ телендә ижад ителгән һәм башҡа телдәрҙән урыҫсаға тәржемә ителгән проза һәм шиғри әҫәрҙәре, шулай уҡ башҡа жанрҙарға (детектив, фантастика, мажаралар, сатира, юмор һ.б.) ҡараған ижад өлгөләре даими донъя күрә. Бынан тыш әҙәбиәт ғилеменә, мәҙәниәт һәм тыуған яҡты өйрәнеү өлкәләренә арналған һәм төрлө башҡа мәсьәләләрҙе яҡтыртҡан публицистик мәҡәләләргә лә журналда тейешле урын бирелә.
Республикала йәшәгән халыҡтарҙың тарихын, мәҙәниәтен, йолаларын сағылдырған урыҫ һәм урыҫ телле яҙыусыларҙың әҫәрҙәре, шулай уҡ башҡорт, татар, сыуаш һәм башҡа милләт яҙыусыларының әҫәрҙәре тәржемәлә баҫыла. Милләт‑ара татыулыҡ һәм толерантлыҡ, Башҡортостан Республикаһының күп милләтле халҡының үҙ‑ара дуҫлығы һәм хеҙмәттәшлеге, мәҙәниәттәрҙең бер-береһен байытыу идеялары пропагандалана.
Баҫманың рубрикалары: «Тура телмәр», «Проза һәм шиғриәт», «Әҙәбиәт ғилеме», «Мәҙәниәт», «Тыуған яҡты өйрәнеү», «Публицистика» әм башҡалар.
Авторҙар араһында Башҡортостанда йәшәп урыҫ телендә ижад иткән төрлө быуын яҙыусы һәм шағирҙарҙән Юрий Андрианов, Рим Әхмәдов, Геннадий Баннов, Марсель Ғәфүров, Камил Йыһаншин, Сергей Матюшин, Роберт Паль, Морат Рәхимҡолов, халыҡ шағиры Александр Филиппов, Шамил Хәзиәхмәтов, Михаил Чванов, Ғәзим Шафиҡов һәм башҡалар, шулай уҡ әҫәрҙәре урыҫ теленә журналда баҫылған күп кенә башҡорт әҙиптәре, тел һәм әҙәбиәт белгестәре бар. Улар иҫәбендә Лариса Абдуллина, Әмир Әминев, Ҡәҙим Аралбай, Ринат Камал, Ирек Кинйәбулатов, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Марсель Сәлимов, Зөһрә Ҡотлогилдина, Риф Әхмәҙиев, Тамара Ғәниева, Тамара Юлдашева, Айгиз Баймөхәмәтов, Рәлис Ураҙғолов бар.
# Такмак (Обва ҡушылдығы)

Такмак — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обва йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Такмак (Обва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009455
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100945
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы

Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы (шулай уҡ Зәбих Ғәзим улы; 3 ғинуар (22 декабрь) 1911 йыл — 11 ноябрь 1936 йыл) — ғалим, публицист, шағир, йәмәғәт эшмәкәре. Филология фәндәре кандидаты.

# Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы
## Биографияһы

Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы 1911 йылдың 3 ғинуарында (иҫке стиль буйынса — 1910 йылдың 22 декабрендә) Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы) Мәҡсүт ауылында донъяға килгән.
Йәшләй атайһыҙ ҡалғас, 10 йәшендә Йылайырҙағы балалар йортона урынлаштырыла, унан В. И. Ленин исемендәге Стәрлетамаҡ балалар йортона ебәрелә.
1926—1929 йылдарҙа Ырымбур башҡорт педагогия техникумында уҡый. Бында әҙәбиәт менән мауыға башлай. 1929—1933 йылдарҙа Ҡазан ҡалаһында Шәреҡ педагогия институтының донъя әҙәбиәте факультетында белем ала. Артабан Ҡазан университеты аспирантураһына ҡабул ителә.
1936 йылда Шәйехзада Бабичтың әҫәрҙәре буйынса диссертацияһын тамамлай. Шул уҡ йылдың 11 ноябрендә Ҡазан ҡалаһында вафат була.

# Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

«Октябрь» журналында донъя күргән бер нисә мәҡәләһе татар поэзияһы классигы Һаҙый Таҡташтың ижады, күренекле прозаик Мирсәй Әмириҙең «Ағиҙел» повесы тураһында булған. Башҡорт ауыҙ-тел ижады өлгөләрен йыйыу һәм өйрәнеү менән дә шөғөлләнгән. Шәйехзада Бабичтың шиғри мираҫының тулы йыйынтығын баҫып сығарыуға әҙерләгән.

# Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы
## Ижады

Шиғырҙар ижад иткән.
1935 йылда Татар АССР-ы радио комитетында «Зилаир» псевдонимы аҫтында сығыш яһап, эфирға 10 тапшырыу әҙерләгән. Эфирҙа ҡурайҙа уйнаған, башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарған, риүәйәттәрен һөйләгән.

# Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы
## Нәҫеле

Зәбихулла (1911) — Ғәбделғәзим (яҡынса 1869—1920) — Ғибаҙулла — Дуҫмөхәммәт (1817, указлы мәзин) — Ишҡужа (1773, мәзин) — Ейәнбай (1745) — Мәҡсүт батыр (яҡынса 1690—1775. 1735—1740, 1755 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары батыры) — Асҡар — Көсөк — Һаҡҡол — Һәрекәй — Һатыусал тархан — Күстәнә батыр — Иламан — Хаҡҡолай (Ҡара төлкө) — Түңгәүер бей — Ҡуңғрат бей.

# Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы
## Хәтер

* Йылайыр районы Мәҡсүт ауылында уның исеме менән урам аталған, уға таҡтаташ ҡуйылған.
# Хайтарма (бейеү)

Хайтарма (рус. Возвращение ҡырымтат. qaytarma, къайтарма — «ҡайтыу») — ҡырым-татарҙарының халыҡ бейеүе.

# Хайтарма (бейеү)
## Тасуирламаһы

Бейеү тәбиғәт циклдарын һәм мәңгелек хәрәкәтте символлаштыра. Ир кеше бейеү барышында ҡулдарын ситкә тотоп, бармаҡтарын муйынына ҡыҫа. Ҙур булмаған һикереүҙәр менән тиҙ һәм ҡыҙыу хәрәкәттәр яһай. Ҡатын-ҡыҙ бейеүҙә, киреһенсә, аяҡ һәм яурын хәрәкәттәре менән, ҡулдары менән шыма әйләнеү хәрәкәттәре яһап, киҫкен хәрәкәттәрһеҙ һығылмалы рәүештә эш итә. Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер сығанаҡтарҙа бейеүҙе тик ҡатын-ҡыҙҙар йәки ир-егеттәрҙән айырым ҡатын-ҡыҙҙар ғына башҡара ала тип күрһәтелә.
Туйҙарҙа һәм байрамдарҙа Ҡырым татарҙары тарафынан башҡарыла.

# Хайтарма (бейеү)
## Тарихы

Тикшеренеүсе А. В. Богород фаразлауынса, «Хайтарма» дәрүиштәрҙең суфый бейеүенән алынған.
Б. Н. Казаченко, Н. Я. Бакши, А. Л. Ахкинадзеның «Ҡырымсаҡтарҙың музыкаль-поэтик мираҫы» мәҡәләһендә күрһәтелгән версияға ярашлы, бейеүҙең тамырҙары сефардтар (йәһүдтәр) Ҡырымда 1492 йылда Пиреней ярымутрауынан ҡыуылғандан һуң барлыҡҡа килеүенә бәйле. Ярымутрауҙа бейеүҙе ҡырым сиғандары (урмачель) үҙләштерәләр. Мәҡәлә авторҙары билдәләүенсә, хайтарма беренсе тапҡыр 1793 йылда телгә алына. Бынан тыш, бейеүҙе төрлө вариацияларҙа ҡырым-татарҙары ғына түгел, ә шулай уҡ ҡырымсаҡтар, ҡараимдар, урумдар һәм Азов буйы гректары бейей.
1903 йылда композитор Александр Спендиаров тәүге тапҡыр «Хайтарма» көйөн башҡара. Йыр өсөн материалды ул Ҡарасубаҙарҙа булғанда йыя. Спендиаров Ҡырым халыҡтары музыкаһына хас булмаған 7/8 ритмы урынына 3/8 ҙурлығындағы көй яҙҙыра.
1925 йылдың йәйендә Ҡырымда археологик-этнографик экспедиция үтә, унда Өсәйен Боданинский, Ғосман Аҡсаҡраҡлы һәм Асан Рефатов ҡатнаша. Экспедиция барышында бейеүҙең 25 версияһы яҙып алына. Йыйылған материалдар нигеҙендә Рефатов 1932 йылда «Ҡырым татарҙары йырҙары» китабында хайтарма тик ҡырым-татар бейеүе генә һәм Кавказ, Төркиә йәки Иран халыҡтарына хас түгел тигән һығымтаға килә. Сергей Зайченконың 1995 йылда сыҡҡан «Азов буйы гректары бейеүҙәре» тигән хеҙмәтендә төбәктең 22 тораҡ пунктын тикшереү килтерелә. Был экспедиция барышында шулай уҡ бейеүҙең төрлө варианттары теркәлә. Зайченко хайтарманың музыкаль ритмын −9/8 йәки 7/8 тип баһалай, был төрки мәҙәниәтенә хас. Шуға күрә тикшеренеүсе был бейеүҙе грек мәҙәниәте тип атап булмай тигән һығымтаға килә.

# Хайтарма (бейеү)
## Мәҙәниәттә

1930 йылдарҙа рәссам Эннан Әлимов «Къайтарма ойнагьан къыз» («Хайтарма бейеүсе ҡыҙ») картинаһын яҙа.
1939 йылдан ҡырым-татар халыҡ бейеүҙәре «Хайтарма». ансамбле эшләй.
2013 йылда Әхтәм Сәйетаблаевтың «Хайтарма» исемле фильмы хайтарма бейеүен башҡарыуҙан башлана.
2014 йылдың сентябрендә YouTube хайтарма 10 төрлө илдә бейеү видеоһы баҫылып сыға.
«1944» йырҙың клибында украин йырсыһы Жамала 2016 йылда «Евровидениеһы» конкурсында еңеүсе була.. Мавиле Ягьяева ҡырым татарҙарының башҡа халыҡ бейеүҙәре элементтары менән хайтарманы башҡара.
2015 йылда «Укрпочтаһы» «Хайтарма бейеүе» маркаһын сығара.
2017 йылда украин «Йондоҙҙар менән бейеү» шоуында режиссер Әхтәм Сәйетаблаев һәм бейеүсе Алена Шоптенко хайтарма бейеүен башҡаралар.
# Радченко Людмила Владимировна

Радченко Людмила Владимировна (11 ноябрь 1978 йыл) — Рәсәй моделе, Италия телевидениеһы тапшырыуҙарын алып барыусы, актёр һәм рәссам.

# Радченко Людмила Владимировна
## Биографияһы

Людмила Владимировна Радченко 1978 йылдың 11 ноябрендә Омск ҡалаһында тыуған. 1996 йылда Омск гүзәллек һәм мода бәйгеһендә «Современный образ» вице-мисы титулын яулай. Шулай уҡ ул тамашасылар симпатияһы призына лайыҡлы табыла.
Һуңғараҡ ул «Мисс Россия» конкурсында Омск вәкиле булараҡ ҡатнаша. Конкурстан һуң Людмила Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта телетапшырыуҙарҙа ҡатнаша.
2000 йылда ул Италияға китә һәм тапшырыуҙар алып барыусы буларак Паппериссима телеканалында эш башлай. 2003 йылда ул Антенна 3 телеканалында «Spicy Tg» тапшырыуында ҡатнаша.
2005 йылда la Talpa реалити-шоуында ҡатнаша, ярымфиналға тиклем барып етә.
2006 йылдың йәйендә Людмила Майамиҙа уҙған һәм Италия 1 телеканалында күрһәтелгән кинотөшөрөүҙәрҙә баш ролде башҡара. Киләһе йылда ул Мелодиялар һәм баш эйәүселәр тапшырыуында ҡатнаша. Һуңыраҡ ул Sky Vivo реалити-шоуындағы конкурста ҡатнаша.
La Talpa’дан һуң Людмила рәсем сәнғәте менән шөгөлләнә, ҡайһы бер эштәрен Миланда күрһәтә. Үҙен сәнғәткә бағышларға ҡарар итә.
2008 йылда Людмила A Light Of Passion фильмында төшә.
Нью-Йоркта рәсем сәнғәте өлкәһендә белем алғандан һуң ул үҙенең хеҙмәттәрен төрлө күргәҙмәләрҙә һәм галереяларҙа күрһәтә. 2010 йылда ул «Һыйырҙар Парады 2010» халыҡ-ара күргәҙмәһе өсөн бик ҙур һыйыр рәсеме яһай.
Шулай уҡ ул үҙ эштәрен Миландагы арт-триеналеда күрһәтә. Луччала заманса сәнғәт Музейында үҙ күргәҙмәһен ойоштора.
2011 йылдың февралендә Милан провинцияһы Донъя мәҙәниәте йортонда Людмилаға күргәҙмәһен ойошоторорға тәҡдим итә. 2011 йылдың майында Нью-Йорк галереяһы Ludmilla’ты ризыҡ сәнғәте фестивалендә күрһәтә, шулай уҡ уның хеҙмәттәре Сохода, Crown Fine Art галереяһында күрһәтелә.

# Радченко Людмила Владимировна
## Телекарьера

* La sai l’ultima? (2001)
* Passaparola (programma televisivo) (2001—2002)
* Spicy Tg (2003)
* La talpa (reality show) (2005)
* On the Road (programma televisivo) (2006)
* Tuning and Fanatics (2007)
* Reality Game (2007)
* Modeland (2008)

# Радченко Людмила Владимировна
## Фильмография

* Il viaggio (2005)
* R.I.S. Delitti imperfetti (2006)
* A Light of Passion (2006)
* Scaccomatto (2008)
* L’ispettore Coliandro: Sesso e segreti (2009)
* Un posto al sole d’estate (2009)
* Ganja Fiction (2010)
# Кеше анатомияһы һәм физиологияһы буйынса русса-башҡортса һүҙлек

Кеше анатомияһы һәм физиологияһы буйынса русса-башҡортса һүҙлек— кеше анатомияһы, физиологияһы, шулай уҡ ҡайһы бер яҡын фәндәр буйынса русса-башҡортса һүҙлек. 1981 йылда Өфөлә "Башҡортостан китап нәшриәте"ндә баҫтырыла. Китаптың төҙөүсеһе— медицина фәндәре кандидаты Вәрис Зыяҡай улы Ғүмәров.

# Кеше анатомияһы һәм физиологияһы буйынса русса-башҡортса һүҙлек
## Эстәлеге

Һүҙлеккә башлыса анатомия һәм физиология һәм гистология, биология, биохимия һ.б. буйынса 6000 тирәһе термин индерелгән.
Башҡортса тейешле термин булмаған осраҡтарҙа рус телендәге терминдар башҡортсаға тәржемә ителеп, яңы терминдар яһала (мәҫәлән, скуловая кость — бит осо һөйәге, лучевая кость — беләк ҡушары һөйәге һ.б.). Ҡайһы бер терминдарға башҡортса аңлатма бирелә.
Грек һәм латин теленән рус теленә ингән ҡайһы бер һүҙҙәр үҙгәрешһеҙ индерелгән (абдукция, аппендикс, эпителий һ.б.). Синонимдар булған осраҡта төрлө варианттар бирелә.
Һүҙлекте төҙөүҙә Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусылары ярҙам итә.
Һүҙлекте төҙөгәндә ҡулланылған әҙәбиәт: «Русско-английский медицинский словарь» (Елисеенков Ю. Б. и др., М., 1975). «Анатомический словарь латино-русский, русско-латинский» (Т. Г. Казаченок, Минск, 1976)., «Словарь-справочник по медицинской терминологии» (Шубов Я. И., М., 1973), «Большая медицинская и Малая медицинская энциклопедии» (М., 1977, 1965), «Русско-башкирский словарь» (Дмитриев Н. К., Ахмеров К. 3. и др., М., 1958), «Русско-латинско-башкирский словарь медицинских терминов» (Мухамедов М. Н., Абдрашитов X. А., Уфа, 1935) һ.б.
Китап халыҡ араһында санитар ағартыу эштәрен алып барыусы медицина хеҙмәткәрҙәренә, медицина темаһына материалдар әҙерләүсе гәзит, радио, телевидение журналистарына һәм нәшриәт хеҙмәткәрҙәренә тәғәйенләнә.
# Становая (Уй ҡушылдығы)

Становая — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 217 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Становая (Уй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006232
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300623
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Скоморошка

Скоморошка — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/1203/257 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Скоморошка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000018956
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001895
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Порыщхумол

Порыщхумол — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Посыръя йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Порыщхумол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011765
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201176
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Радебойль

Радебойль (нем. Radebeul) — Германиялағы, Саксония ерендәге . 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 33708 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,06 км². Диңгеҙ кимәленән 101–246 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы 1445 һәм автомобиль коды MEI.
# Косотуха

Косотуха — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пильга йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Косотуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032458
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203245
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шөкәрә-Ивановка

Шөкәрә-Ивановка (рус. Чукари-Ивановка) — Рәсәй Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Шөкәрә-Ивановка
## Географияһы

Шөкәрә-Ивановка ауылы ҡала округы административ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан төньяҡ-төньяҡ-көнсығышҡа (ESE) табан туранан яҡынса 38 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы Ҡарасура йылғаһының исемһеҙ болағы буйында көн итә. Яңы Сембер ауылынан 13 км алыҫлыҡта.

# Шөкәрә-Ивановка
## Климаты

Шөкәрә-Ивановка ауылының климаты, Ҡыуандыҡ районына хас булғанса, уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Шөкәрә-Ивановка
## Тарихы

1901 йылда Ивановское тип телгә алына, Шөкәрә йылғаһы буйында урынлашҡан ауылда 104 йорт-ихата була. Урындағы кешенең һөйләүе буйынса, XIX быуаттың һуңғы сирегендә Владимир губернаһынан күсеп килгән крәҫтиәндәр нигеҙләгән. Икенсе бер мәғлүмәттәр буйынса, Шөкәрә-Ивановка ҡасабаһына 1878 йылда Орск өйәҙе Анновка ауылынан күсеп килгән кешеләр нигеҙ һалған. Тәүҙә ауыл, күрәһең, Ивановка тип йөрөтөлгән. Урындағы халыҡтың ҡайһы берҙә Чукаринский ключ тип исемләп йөрөтә
Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмеген, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районының Яңы Сембер ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында раҫланған.

# Шөкәрә-Ивановка
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, 1901 йылдағы китапта — Ивановское ауылы, изгегә арнап һалынған сиркәүҙән алып ҡушылған тип фараз ителә. Был сиркәүҙең ҡалдыҡтары әле лә бар, тип яҙа ул. Ойконимдың алдағы өлөшө ауыл эргәһендә аҡҡан Чукаринский ключ тип йөрөтөлгән болаҡтан бирелгән. Халыҡ телендәге легенда буйынса, шул болаҡ буйында бер башҡорт шөкәрәне әллә ашап ултырған, әллә төшөрөп ебәргән дә яңылыш "чукари" тип әйткән имеш. Атама, имеш, шунан килеп сыҡҡан.

# Шөкәрә-Ивановка
## Халҡы

2002 йылда даими йәшәгән халыҡ һаны 81 кеше (урыҫтар — 94 %), 2010 йылда 41 кеше булған.