yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Плесовчиха

Плесовчиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының уң ярына тамағынан 469 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Плесовчиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009129
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100912
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тумска

Тумска — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Усть-Реченская йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тумска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202746
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы

Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы — 1996 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты тарафынан Халыҡ-ара славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте фонды, Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союздары менән берлектә булдырылған әҙәби премия.

# Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
## Лауреаттар
### 2018

* Юрий Поляков.

# Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
## Лауреаттар
### 2015

* Александр Проханов.

# Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
## Лауреаттар
### 2010

* Константин Скворцов

# Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
## Лауреаттар
### 2008

* Анатолий Генатулин (Талха Ғиниәтуллин)
* Станислав Куняев

# Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
## Лауреаттар
### 2005

* Валентин Распутин

# Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
## Лауреаттар
### 2002

* Михаил Чванов

# Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
## Лауреаттар
### 2000

* Валерий Ганичев

# Рәсәйҙең С. Т. Аксаков исемендәге әҙәби премияһы
## Лауреаттар
### 1996

* Василий Белов
# Илсеғол

Илсеғол — төп башҡорт ир-ат исеме.

# Илсеғол
## Этимологияһы

Илсеғол — башҡ. — илсе+ҡол мәғәнәһенә эйә. Илсекәй башҡ. — илсе+кәй (иркәләү формаһында) төп башҡортса ир-ат исеме. Ир баланың Тыуған иленә тоғро илһөйәр булыуын теләп ҡушылған.

# Илсеғол
## Билдәле кешеләр

Илсеғол Этҡолов — Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёв полковнигы.
Илсекәй Биктуғанов — Илсеғол тип тә йөрөткәндәр. Себер даруғаһы Түбәләҫ улусы старшинаһы, Салауат Юлаев саҡырыуына ҡушылып, Юлай Аҙналиндың йыйылма отрядында Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнашҡан. Баш күтәреүселәр Йүрүҙән, Ҡытаутамаҡ һәм Ҡытау-Ивановск заводтары районында хәрәкәт иткән.

# Илсеғол
## Фамилиялар

Илсеғолов Евгений Илекбай улы (рус. Ильчигулов Евгений Иликбаевич) (10 май 1949 йыл) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Байөмбәт Илсеғолов — Кесе Табын улусы старшинаһы хәҙерге Ғафури районында урынлашҡан Байымбәт (икенсе исеме — Ҡунаҡбай) ауылын нигеҙләүсе тарихи шәхес.
Ғөбәйҙулла Илсеғолов бөткән Ғөбәйҙулла ауылына (1836-1969 йылдарҙа йәшәгән, 1931 йылдан Баймаҡ районы Темәс ауыл биләмәһенә ҡараған) нигеҙ һалған. 1916—1930 йылдарҙа Ғөбәйҙулла ауылы сиктәрендә сәсмә алтын йыуыу буйынса старателдәр артеле ойошторолған.

# Илсеғол
## Ауыл

* Илсеғол (Миәкә районы)
* Илсеғол (Учалы районы)
* Башҡорт Илсекәйе
# Уэтерфорд ҡунаҡханаһы

Уэтерфорд ҡунаҡханаһы (ингл. Weatherford Hotel) ― АҠШ-тың Аризона штатында Флагстафф ҡалаһы үҙәгендәге тарихи ҡунаҡхана. 1897 йылда Уэтерфорд тарафынан төҙөлгән. Норт-Леру-стрит урамында урынлашҡан.

# Уэтерфорд ҡунаҡханаһы
## Тарихы

Флагстаффта башҡа сик ҡалаларҙағы кеүек XIX быуат дауамында йыш ҡына янғындар сыҡҡан. 1897 йылда ҡала властары ҡарар ҡабул итергә мәжбүр була, уға ярашлы, ҡаланың эшлекле райондарында бөтә биналар кирбестән, таштан йәки тимерҙән төҙөлөргә тейеш. 1898 йылда барлыҡҡа килгән яңы биналар араһында Техас штатының Уэтерфорд ҡалаһында тыуған Джон У.Уэтерфорд (1859 –1934) төҙөгән Уэтерфорд ҡунаҡханаһы ла булған. Беренсе ҡатында баштан магазин урынлашҡан, ә икенсе ҡатында Уэтерфорд. ғаиләһе йәшәгән.
1899 йылдың март айында Уэтерфорд ҡунаҡханағы өс ҡатлы кирбес төкәтмә төҙөй башлай, ул 1900 йылдың 1 ғинуарында тантаналы асыла. Күп йылдар дауамында ҡунаҡхана Флагстаффта иң күренеклеһе була. Бында рәссам Томас Моран, нәшерсе Уильям Рэндольф Херст һәм яҙыусы Зейн Грей кеүек күренекле кешеләр туҡтап китә. Грейҙың билдәле «Зов каньона» романы яңыраҡ реставрацияланған ҡунаҡхананың өсөнсө ҡатында яҙылған.
Быялалы терраса өҫкө ҡаттың өлөшөн биләй һәм бейеү кисәләре өсөн ҡулланыла. Өс яҡлы балкон янғын ваҡытында зыян күрә һәм 1929 йылда һүтелә. Ҡунаҡханала төрлө ваҡыттарҙа ресторан, театр, радиостанция һәм бильярд залы урынлашҡан.
1975 йылда ҡунаҡхананы һаҡлап алып ҡалырға тырышып, Генри Тейлор һатып ала. Был ваҡытҡа ҡунаҡхана ҡала үҙәгендәге башҡа биналар кеүек бик ныҡ иҫкерә, Шунан алып Генри һәм уның ҡатыны Памела бинаны даими яңырта. Өсөнсө ҡаттағы бейеү залы йүнәтелә һәм ҡабаттан 1997 йылда асыла, ә веранда реконструкцияһының беренсе этабы 1999 йылдың февралендә тамамлана. .
Ҡунаҡхана 1978 йылда АҠШ-тың тарихи урындарының милли реестрына индерелгән.
# Оло Сандибей (Сандибей ҡушылдығы)

Оло Сандибей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандибей йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Оло Сандибей (Сандибей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303378
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йыр һәм бейеү байрамы (Латвия)

Бөтә Латвия йыр һәм бейеү байрамы (латыш. Vispārējie latviešu Dziesmu un Deju svētki) — Латвиялағы традицион мәҙәни сара, халыҡ хорҙары һәм халыҡ бейеү коллективтары фестивале.
Байрам өс-биш йылға бер Ригала үткәрелә, 1873 йылдан алып, байрам бөтәһе 25 тапҡыр уҙғарылған. Фестивалдә яҡынса 30 000-ләп кеше ҡатнаша — хорҙар, бейеү коллективтары, тынлы оркестрҙар, фольклор төркөмдәре, Латвия һәм башҡа илдәрҙән килгән этнографик ансамблдәр.
Сара сиктәрендә шулай уҡ иң яҡшы башҡарыусылар билдәләне, фестиваль лауреаттары бүләкләнә.
Литва һәм Эстонияла ла ошоға оҡшаш байрамдар үткәрелә — лит. Dainų šventė һәм эст. Laulupidu.

# Йыр һәм бейеү байрамы (Латвия)
## Тарих

XIX быуат башында Латвия ҡалаларында немец өлгөләре буйынса хорҙар һәм йыр коллективтары барлыҡҡа килә башлай. 1857 йылда Таллинда һәм 1861 йылда Ригала немец-балтик хорҙарының масштаблы фестивале үтә. 1864 йылда дин әһеле һәм әҙип Юрис Нейкенс, остзей немецтары миҫалына эйәреп, Диклиҙа латыш ирҙәр хоры фестивале ойоштора һәм унда 6 хор һәм 120 бәйгесе ҡатнаша. Уның артынса, тағы бер нисә шундай уҡ сара, шул иҫәптән, Добелдә 400 кеше ҡатнашлығындағы Курзем йыр байрамы үтә.
1873 йылдың йәйендә яңы ғына хасил булған Ригалағы латыш йәмғиәте I Бөтә Латвия йыр байрамы ойоштора (латыш. I Vispārīgie latviešu Dziedāšanas svētki). Уның артынса II, III, IV (Елгавала) һәм V Байрамдар үтә.

# Йыр һәм бейеү байрамы (Латвия)
## XX быуат

Латвия СССР-ға ҡушылғанынан һуң, байрамдар үткәреү тергеҙелә. 1948 йылдан 1985 йылға тиклем ун фестиваль үтә (X—XIX).
Совет Латвияһындағы тәүге ике байрам (1948 һәм 1950 йылдар), Рига үҙәгендә, хәҙерге Эспланада паркы урынында, үткәрелә. Меңләгән кешелек хор был ваҡиға өсөн махсус төҙөлгән ваҡытлыса эстрадала урынлаша.
1955 йылда Йыр байрамын үткәреү өсөн Ригала «Межапарк» ял һәм мәҙәниәт паркында махсус тәғәйенләнгән Ҙур эстрада тип аталған сәхнә төҙөлә. Архитекторҙары — В. В. Шнитников һәм Г. П. Ирбит. Эстрада 10 мең йырсыны һәм амфитеатр 30 мең тамашасыны һыйҙырышлы итеп төҙөлә.
Совет осоронда байрамдар альтернатив нумерациялы була һәм йыш ҡына коммунистик байрамдарға, мәҫәлән, 1970 йылда В. И. Лениндың 100 йыллығына һәм 1977 йылда Бөйөк Октябрь революцияһының 60 йыллығына арнала. 1960 йылдан төп байрамға параллель рәүештә Мәктәп һәм йәштәр йыр һәм бейеү фестивале лә үткәрелә.
1970 йылдан алып, сит илдәге латыштарҙың эмиграция үҙәктәрендә — АҠШ, Канада, Австралия, Германия һәм башҡа илдәрҙә лә йыр һәм бейеү байрамдары үткәрелә башлай. Был байрамдар, Латыш мәҙәниәтенең үҙенсәлекле көндәре булараҡ, хәҙерге көндәрҙә лә һаҡанып килә.
XX Йыр һәм бейеү байрамы (латыш. XX Vispārējie latviešu Dziesmu un X Deju svētki) 1990 йылдың йәйендә, Латвияның бойондороҡһоҙлоғо тергеҙелгәндән һуң, үтте.

# Йыр һәм бейеү байрамы (Латвия)
## XXI быуат

Балтик буйы илдәренең Йыр һәм бейеү байрамы 2008 йылда ЮНЕСКО-ның мәҙәни мираҫы исемлегенә индерелә. 2013 йылда XXV Йыр һәм бейеү байрамы үтте.
# Ёртома

Ёртома — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ёртома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047672
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004767
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тут араҡыһы

Тут араҡыһы, шулай уҡ тутовка, һирәгерәк тут брендиһы (әзерб. tut arağı, әрм. թթի օղի) — ҡаты алкоголле эсемлек, Кавказ аръяғының ҡайһы бер райондары өсөн ғәҙәти эсемлек. Тут ағасы емештәренең әсегән һутын ҡыуҙыртыуҙан алына.
Алкоголь миҡдары 40%-тан 80 %-ҡа тиклем. Эсемлектең ҡайһы бер сорттары бер нисә йыл буйы мискәләрҙә һаҡлана.

# Тут араҡыһы
## Географияһы һәм етештереү тарихы

Тут араҡыһы Кавказ аръяғы төбәгәнең ҙур ғына өлөшө, атап әйткәндә, Әрмәнстан һәм Әзербайжан өсөн урындағы йолаларға бәйле ғәҙәти эсемлек булып тора. Тарихи күҙлектән ҡарағанда тут ағасы емешенән ярайһы уҡ әүҙем дистиллят етештереүсе райондарға әлеге ваҡытта танылмаған Таулы-Карабах Республикаһы составына ингән Карабахтың иң ҙур өлөшө инә: бында тут араҡыһының сәнәғәт һәм йортта ҡыуҙыртылған сорттары етештереләТут араҡыһын етештереү тарихы йөҙәр йылдар менән иҫәпләнелә. XIX быуатта, Рәсәй империяһы составына ингән Кавказ аръяғы биләмәләрендә урыҫ араҡыһы тарала башлағас, тут араҡыһын етештереү күләмдәре бер ни тиклем кәмей. Шуға ҡарамаҫтан Әрмәнстанда ла, Әзербайжанда ла тут ағасы емешенән әҙерләнгән традицион ҡаты эсеплек киң ҡулланыла. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: бында йәшәүселәр эсемлектә шифалы сифаттар булыуын раҫлай.
Рәсәйҙең XIX быуат урталарына ҡараған документаль һәм публицистик сығанаҡтарҙа тут араҡыһының үтә популяр булыуы тураһында билдәләнелә. Мәҫәлән, Так, издававшийся канцелярией Кавказ наместнигы канцелярияһында нәшер ителгән 1854 йылға «Кавказ календары» Елисаветполела — хәҙерге Гәнжәлә был эсемлекте әҙерләүҙәре һәм ҡулланыуҙары тураһында яҙа.
Әрмән һәм Әзербайжан халыҡтарының традицион көнкүрешен һүрәтләгән нәфис һәм мемуар әҙәбиәте әҫәрҙәрендә лә тут араҡыһы иҫкә алына. Әрмән яҙыусыһы С. Н. Ханзадян уның тыуған яҡтарында йәшәүселәр өсөн был эсемлектең мөһим әһәмиәткә эйә булыуы тураһында һөйләй.
Совет осоронда тут араҡыһын әҙерләүҙе тарихи ватанын ситтә, башҡа ҡайһы бер төбәктәрҙә лә үҙләштерәләр. 1961 йылғы РСФСР Енәйәт кодексында, РСФСР Юғары Советы указдарында һәм башҡа хоҡуҡи акттарҙа алкоголле эсемлектәрҙе йортта етештереүҙең тыйылыуы тураһында билдәләнеүе лә быны дәлилләй. Хатта Афғанстан территорияһына контрабанда ысулы менән тут араҡыһын сығарыуҙары билдәле.

# Тут араҡыһы
## Етештереү технологияһы

Араҡы етештереү өсөн тут ағасы емештәре ғәҙәттә июлдә йыйыла — был ваҡытта еләктәре ныҡлы шәкәрләнеп өлгөрә (күләмдең 15 % шәкәр була). Еләктәрҙән һут һыҡтырыла, ул бер нисә көн буйына, сүпрә йәки шәкәр өҫтәмәйенсә, асыҡ һыйымдарҙа әсеп ултыра. Йортта әҙерләгәндә һут көршәктәрҙә, ә сәнәғәттә эмалле металл һыйымдарҙа әсетелә. Әсегән һутты махсус ҡулайламалар аша ҡыуҙырталар.
Иң һуңынан бер аҙ теште ҡамаштырған һәм асыҡ төҫтәге эсемлек килеп сыға. Ғәҙәттә унда алкоголь миҡдары 40 проценттан 80 процентҡа тиклем була. Эсемлекте шунда уҡ шешәләргә ҡойорға мөмкин, йәки оҙаҡ йылдар (бер йылдан биш йылға тиклем) һаҡлау өсөн мискәләргә тултырып, һалҡын ергә урынлаштыралар. Мискәләрҙе лә шул уҡ тут ағасынын эшләйҙәр. Оҙаҡ һаҡланған эсемлек алтын төҫөнән алып ҡуйы көрән төҫтә була.
# Межница (Ница ҡушылдығы)

Межница — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ница йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Межница (Ница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007453
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200745
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мошля

Мошля — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының уң ярына тамағынан 366 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Мошля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006458
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000645
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хановей-Яха (Сибирчата-Яха ҡушылдығы)

Хановей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирчата-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Хановей-Яха (Сибирчата-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091407
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009140
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарғалы ауыл Советы (Благовар районы)

Ҡарғалы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Ҡарғалы ауыл Советы (Благовар районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.

# Ҡарғалы ауыл Советы (Благовар районы)
## Билдәле шәхестәре

* Ишаев Ғәлиән Миңнегәрәй улы (22.08.1900—1977), уҡытыусы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
# Белуха (Тверец ҡушылдығы)

Белуха — Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тверца йылғаһының һул ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Белуха (Тверец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100512110000002031
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000203
* Бассейн коды — 08.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бизь (Сылва ҡушылдығы)

Бизь (Кесе Бизь) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 337 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Бизь (Сылва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012395
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101239
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мола (йылға)

Мола — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мольск күле - Свидь йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мола (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000536
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000053
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ибрай ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Ибрай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Ибрай ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Егвар-Еган

Егвар-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Олгы йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Егвар-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039917
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203991
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шадымка

Шадымка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сеитьма йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Шадымка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027483
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002748
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ишәле (Туҡ ҡушылдығы)

Ишәле — Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл Гвардия районындағы йылға, Туҡ йылғаһы ҡушылдығы. Йылға оҙонлоғо- 17 км; бассейны майҙаны — 66,7 км².

# Ишәле (Туҡ ҡушылдығы)
## География

Йылғаның башы Кла́ссен ере тип йөрөтөлгән урындан йыраҡ түгел ( Ырымбур өлкәһе Красногвардейский районы). Йылға инеше диңгеҙ кимәленән 174 м бейеклектә ятҡан ҡалҡыулыҡтан ағып төшә, Туҡ йылғаһының башынан 103 км алыҫлыҡта Чапаевка ере тигән урында Туҡҡа ҡушыла. Йылға тамағының бейеклеге— диңгеҙ кимәленән 83 м.
Ишәле- кеше исеме, антропоним.Бәлки йылға Ишәле тигән кеше исемен йөрөтәлер. Икенсе фараз- «ишәләнеү»- борғосланыу (извиваться).

# Ишәле (Туҡ ҡушылдығы)
## Бассейны

— Василько́вка инеше (оҙонлоғо — 1114 м)
* Ишәле быуаһы (Ишалка ҡасабаһы янында, йылға тамағына 7886 м ҡала;һыу өҫтө майҙаны— 126 300 м²)
* Ильи́нка йылғаһы (6238 м)
— Ильи́нский быуаһы (Ильинка ере тигән ерҙә, Ильинка йылғаһы тамағынан 3660 м алыҫлыҡта;һыу өҫтө майҙаны— 55 970 м²)
— Урта ялан (Средний дол) шишмәһе (3995 м)
— Ильи́нский шишмәһе (1138 м)
* Имәнлек шишмәһе (Дубовый) (1702 м)
— Уҫаҡлыҡ яланы (Осиновый дол) (597 м)
* Кла́ссен шишмәһе (818 м)

# Ишәле (Туҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан( Һамар һыу хужалығы участкаһы Сорочинск гидроузелынан алып Быҙаулыҡ районындағы Елшанка һыу үлсәгес посына тиклем). Куйбышев һыуһаҡлағысынан алып Каспий диңгеҙенә тиклемге Волга йылғаһы бассейнына инә.

# Ишәле (Туҡ ҡушылдығы)
## Иҫкәрәмәләр

* ↑ GEOnet Names Server — 2018.
* 1 2 «Река без названия, у с. Чапаевки» — информация об объекте в Государственном водном реестре

# Ишәле (Туҡ ҡушылдығы)
## Топографик карталар

* Лист карты N-39-119 Плешаново. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1986 год. Издание 1992 г.