yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мищенко Игорь Тихонович

Мищенко Игорь Тихонович (30 июль 1937 йыл) — ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп эшмәкәре. 1989—2012 йылдарҙа И. М. Губкин исемендәге Рәсәй нефть һәм газ университетының нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү факультеты деканы. Техник фәндәр докторы (1984), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997) һәм Рәсәй Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1987), СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе (1990), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2000), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985).

# Мищенко Игорь Тихонович
## Биографияһы

Игорь Тихонович Мищенко 1937 йылдың 30 июлендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған, урындағы геология-разведкалау техникумында һәм Өфө нефть институтында уҡыған.
1967 йылдан И. М. Губкин исемендәге Рәсәй нефть һәм газ университетында уҡыта, 1988 йылдан нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеү һәм эксплуатациялау кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1989—2012 йылдарҙа нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү факультеты деканы.
Ғилми тикшеренеүҙәре нефть һәм газ скважиналарын эксплуатациялау өлкәһенә бәйле.
Рәсәйҙең тәбиғи фәндәр академияһы академигы (1996).
Юғары уҡыу йорттары өсөн дәреслектәр, 350-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 50 уйлап табыу авторы.

# Мищенко Игорь Тихонович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997)
* Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998)
* СССР юғары мәктәбе отличнигы (1987)
* СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1990)
* Рәсәй Федерацияһының юғары профессиональ белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре (2000)
* СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1985)
* Ике тапҡыр Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты (1997, 2009).
* Өс тапҡыр И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты (1998, 2002, 2006)
# Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улы

Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улы (28 ноябрь 1930 йыл — 2015 йыл) — табип-психиатр. 1959—1990 йылдарҙа Бөрйән район үҙәк дауаханаһының баш табибы, 1990—2008 йылдарҙа табип-психиатры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1990). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры ((1971).

# Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улы
## Биографияһы

Нәжип Сәхипзада улы Исхаҡов 1930 йылдың 28 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Саҡмағош районы Әхмәт ауылында тыуа.
1958 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай һәм шул уҡ йылда Башҡорт АССР-ы Бөрйән районының Ырғыҙлы участка дауаханаһына эшкә ебәрелә. 1959 йылда Бөрйән район дауаханаһының баш табибы итеп тәғәйенләнә һәм 1990 йылда хаҡлы ялға киткәнсе ошо вазифала эшләй. 31 йыл дауамында ул райондың һаулыҡ һаҡлау өлкәһен етәкләй. Ул эшләгән йылдарҙа үҙәк дауахананың яңы биналары, Ырғыҙлы, Аҫҡар, Байназар участка дауаханалары биналары төҙөлә. Район ауылдарында фельдшер-акушерлыҡ пункттары үҙ эшен башлай. Дауалау учреждениеларын матди-техник яҡтан йыһазландырыуға, кадрҙар менән тәьмин итеүгә ҙур иғтибар бүленә. 1990 йылдан 2008 йылға тиклем алыштырғыһыҙ табип-психиатр була.

# Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улы фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн 1971 йылда «Почет билдәһе» ордены, 1984 йылда «Хеҙмәт ветераны» миҙалы, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнә, 1990 йылда «Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған табибы» исеме бирелә.

# Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улы
## Хәтер

2017 йылдың 8 февралендә Иҫке Собханғол ауылында Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы - Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улына мемориаль таҡтаташ асылды. Мемориаль таҡтаташ Бөрйән үҙәк район дауаханаһы алдындағы фасадта ҡуйылды.
# Брянцева Людмила Ивановна

Брянцева Людмила Ивановна (26.06.1946-9.06.2012) — фольклорсы, филология фәндәре кандидаты (1984).

# Брянцева Людмила Ивановна
## Биографияһы

Людмила Ивановна Брянцева 1946 йылдың 26 июнендә, Тажик ССР-ы баш ҡалаһы Дүшәнбелә тыуған.
1968 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Һәм 2008 йылға тиклем тыуған уҡыу йортонда хеҙмәт итә.
Фәнни эшмәкәрлеген урыҫ халҡының йыр фольклорын өйрәнеүгә бағышлай.
«Башҡортостандың Архангел районындағы урыҫ йыр традицияһы» йыйынтығының (2006) йыр текстары һәм нота эшкәртмәләре авторы.
1997—2006 йылдарҙа Рәсәй халыҡтары фольклоры буйынса йыйынтыҡ әҙерләүҙә әүҙем эшләгән яуаплы мөхәррир була.
Башҡортостан радиоһында урыҫ фольклорына арналған «Малахит ҡумта» тип аталған махсус тапшырыуҙар циклын әҙерләү авторҙашы булып сығыш яһай.
«Таусень» урыҫ халыҡ фольклор ансамбленең ғилми консультанты.
Таусень тигән һүҙ славян телендә «яҙға саҡлы ҡояш менән хушлашыу» тигәнде аңлата.
Мәжүси йолала таусень ҡышҡы ҡояш торошона, мәсихселәр йолаһы буйынса, таусень Христос Раштыуаһына тура килә.
2012 йылдың 9 июнендә Төркиәлә Анталья ҡалаһында вафат булған.

# Брянцева Людмила Ивановна
## Хеҙмәттәре

Брянцева Людмила Ивановна 50-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Песни из «Собрания…» Чулкова в современном бытовании (на примере архаической традиции Архангельского района Башкортостана). Уфа, 2006.
«Русская песенная традиция Архангель­ского района Башкортостана» (2006)
«Фольклор народов России» йыйынтығының (1997—2006) яуаплы мәхәррире
# Галка (йылға)

Галка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/879/156 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Галка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007291
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100729
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нюльнюга

Нюльнюга (Нюльнега, Нельнюга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега ҡушылдығының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Нюльнюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000388
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урта Берёзовка

Урта Берёзовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Верхняя Берёзовка йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Урта Берёзовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200028082
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202808
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Псков

Псков — Рәсәйҙен Псков өлкәһе үҙәге. Великая йылғаға Псков йылғаһы ҡушылған урында ята.
Псков — илден боронғо ҡалаларҙан береһе. Беренсенән 903 год йылда Ваҡытлы йылдар повестә яҙыла.
1348—1510 йылдарҙа Псков республикаһының баш ҡалаһы.
1510 йылдан — Мәскәү дәүләте (артабан Рәсәй) составына Мәскәү кнәзе менән индерелә.
XVIII быуатҡа тиклем ҡала — Европаның һәм илден иң эре ҡалалар араһында торҙо. 1703 йылда Санкт-Петербург тыуыу көндән Псков үҙенең ролен юғалта.
Бөйөк Ватан Һуғышы йылдарҙа ҡала 3 йылға немец ғәскәрҙәре менән окупацияға баҫылған.
2013 ҡалала — 206 154 кеше тора.

# Псков
## Фән һәм мәғариф

* Рәсәй Президенты янында халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәт Рәсәй академияһы(РАНХиГС) филиалы.
* Псков университеты

# Псков
## Фән һәм мәғариф
### Климат

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 9,8 | 11,3 | 18,5 | 27,6 | 32,0 | 32,6 | 35,0 | 35,6 | 30,3 | 22,6 | 14,1 | 11,9 | 35,6 |
| Уртаса максимум, °C | −2,7 | −2,4 | 2,8 | 11,3 | 17,9 | 21,1 | 23,6 | 21,8 | 15,7 | 9,2 | 2,2 | −1,6 | 9,9 |
| Уртаса температура, °C | −5,1 | −5,7 | −1 | 6,1 | 12,2 | 15,8 | 18,3 | 16,5 | 11,1 | 5,8 | 0,0 | −3,8 | 5,9 |
| Уртаса минимум, °C | −7,9 | −9,1 | −4,6 | 1,4 | 6,6 | 10,7 | 12,9 | 11,5 | 7,0 | 2,8 | −2,2 | −6,3 | 1,9 |
| Абсолют минимум, °C | −40,6 | −37,6 | −29,7 | −20,9 | −5,1 | −0,1 | 2,7 | 1,3 | −4,6 | −12,5 | −23,8 | −40,3 | −40,6 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 47 | 36 | 37 | 33 | 55 | 92 | 75 | 94 | 67 | 64 | 54 | 48 | 702 |
| Сығанаҡ: Погода и климат ||||||||||||||
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | −3,8 | −4,3 | 2,2 | 11,4 | 18,0 | 21,5 | 24,7 | 22,4 | 16,7 | 9,6 | 3,5 | −0,3 | 10,1 |
| Уртаса температура, °C | −5,6 | −7,3 | −1,6 | 6,2 | 12,3 | 16,0 | 19,1 | 17,4 | 12,4 | 6,6 | 1,8 | −1,9 | 6,3 |
| Уртаса минимум, °C | −7,5 | −10,2 | −5,6 | 0,9 | 6,6 | 10,5 | 13,4 | 12,3 | 8,0 | 3,5 | 0,1 | −3,5 | 2,4 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 48 | 32 | 42 | 33 | 56 | 75 | 63 | 96 | 62 | 68 | 58 | 46 | 678 |
| Сығанаҡ: www.weatheronline.co.uk ||||||||||||||
# Зелёный Жистинец

Зелёный Жистинец — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лесной Воронеж йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Зелёный Жистинец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100512107000002511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000251
* Бассейн коды — 05.01.01.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ижора заводы

«Ижо́ра заво́ды» — Санкт-Петербургтың Колпино районында урынлашҡан машиналар эшләү предприятиеһы. АЭСтар өсөн ҡорамал, экскаваторҙар һәм башҡа йыһаз сығара).
Кенәз Александр Данилович Меншиковбашланғысы менән 1710 йылда төҙөлә.
Төп акционеры «Газпромбанк» — Берләштерелгән машиналар эшләү заводтары (Уралмаш-Ижора) аша.
# Ключи (Яйыҡ ҡушылдығы)

Ключи — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1237 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ключи (Яйыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200007276
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200727
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҡбутина Әлфиә Носрат ҡыҙы

Аҡбутина Әлфиә Носрат ҡыҙы (9 октябрь 1955 йыл) — журналист, тәржемәсе. 1988 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. 2015 йылдан Башҡорт Википедияһының әүҙем мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2005).

# Аҡбутина Әлфиә Носрат ҡыҙы
## Биографияһы

Әлфиә Носрат ҡыҙы Аҡбутина (ҡыҙ фамилияһы Ҡаҙаҡҡолова) 1955 йылдың 9 октябрендә БАССР-ҙың Маҡар районы Үрге Этҡол ауылында тыуған.
Урта мәктәпте Нуриман районының Иҫке Күл ауылында бөтә.
1977 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағандан һуң «Ленинсы» — «Ленинец» гәзите хеҙмәткәре булып эшләй.
1978 йылдан алып (өҙөклөк менән) «Башҡортостан» гәзитендә хеҙмәт итә: хәбәрсе, 1990 йылдан башлап өлкән хәбәрсе, 1993 йылдан — бүлек мөдире, 1995 йылдан — яуаплы секретарь, 1999 йылдан — баш мөхәррир урынбаҫары. 2011 йылдан 2014 йыл аҙағына тиклем «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррир урынбаҫары.
Республика матбуғатында оҙаҡ йылдар уңышлы эшләгән өсөн 1993 йылда Әлфиә Аҡбутина Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә. 1997 йылда уға «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Ижтимағи-сәйәси темаларға яҙылған аналитик мәҡәләләре һәм ЮНЕСКО линияһы буйынса Европа илдәренә яһаған сәйәхәтенең юл яҙмалары өсөн 2005 йылда журналист Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһына лайыҡ була.
Әлфиә Аҡбутина 1988 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы.

# Аҡбутина Әлфиә Носрат ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2005).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997).
* Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президумының Почёт грамотаһы (1993)
* «За заслуги в проведении Всероссийской переписи населения» миҙалы (2002).
# Түргеяҡ

Түргеяҡ (рус. Тургояк) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең күле, Мейәс янында урынлашҡан.

# Түргеяҡ
## Этимологияһы

Башҡорт теленән «түрге яҡ» һүҙбәйләнешенән килгән тип аңлата географ, топонимдар белгесе Шувалов Николай Иванович.
Шулай уҡ "тургай аяҡ", "түр ҡояҡ" тигән варианттар ҙа осрай, әммә улары аныҡ ҡына аңлатма түгел.

# Түргеяҡ
## Тасуирлама

Тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Акватория майҙаны 2638 гектар. Күл грунт һыуҙары менән, атмосфера яуым-төшөмдәренең бөтә инфильтрацияһы менән, шулай уҡ ҙур булмаған йылғалар, шишмәләр иҫәбенә туҡлана.
Түргәяҡтың һыуйыйғыс майҙаны 476 квадрат километр, уның төньяҡтан көньяҡҡа оҙонлоғо 12,5 километр, көнбайыштан көнсығышҡа — 11,0 километр.
Күл көҙгөһө майҙаны — 26,4 квадрат километр. Уртаса тәрәнлеге — 19,1 м, максималь тәрәнлеге — 36,5 метр. Үтәҙеклеге 10 метрҙан 17,5-кә тиклем тәшкил итә, был күрһәткес буйынса күл Рәсәйҙә икенсе урында.
Түргеяҡ күленән 3 км төньяҡ-көнбайышта, уның үҙәгенән 7,2 км алыҫлыҡта Варган тауы түбәһе урынлашҡан.

# Түргеяҡ
## Тасуирлама
### Утрауҙары

Күл кимәленән 10-12 утрау иҫәпләп була. Уларҙың иң ҙуры — Вера (Пинаев) утрауы (һыу ҡайтҡанда - ярымутрау), Крестовый ярымутрауы (һыу ташҡанда утрауға әйләнә).
Күл буйында йәшәгән боронғо кешеләрҙең эҙҙәре табылған. Иң билдәлеләре Вера утрауындағы мегалиттар. Бында археологик ҡомартҡылар тотош комплекс (бер нисә тиҫтә) тәшкил итә. Бында боронғо дольмен, кәшәнә, таш онтағыстар табылған. Уларҙың йәше — яҡынса 6 мең йыл.
# Трояновский Сергей Викторович

Трояновский Сергей Викторович (9 июнь 1969 йыл) — Рәсәй тарихсыһы һәм археологы; «Новгород дәүләт берләшкән музей-ҡурсаулығы» ФГБУК-ының мәҙәни мираҫын мираҫын өйрәнеү һәм популярлаштырыу буйынса эксперт, «Боронғолоҡто яратыусыларҙың Новгород йәмғиәте» (НОЛД) төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе.
Бөйөк Новгород ҡала думаһының V саҡырылыш депутаты («Яблоко» фракцияһы). Депутат вәкәләттәрен 2015 йылда һала.
Биографияһы
Трояновский Сергей Викторович 1969 йылдың 9 июнендә Новгородта журналист В. С. Трояновский (1937—2019) ғаиләһендә тыуа, шунда 1986 йылда 1-се урта мәктәпте тамамлай. 1987—1989 йылдарҙа Байкал аръяғы хәрби округында хәрби хеҙмәт үтә.
1993 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын археология һөнәре буйынса тамамлай. 1993—2004 йылдарҙа Новгород дәүләт берләшкән музей-ҡурсаулығында өлкән һәм әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. Новгород кремле, Бөйөк Новгород ҡалаһы, Новгород өлкәһе территорияһында археологик тикшеренеүҙәр үткәрә.
2004—2006 йылдарҙа Новгород өлкәһенең Мәҙәнитә, кино һәм туризм комитетында эшләй, рәйес урынбаҫары була һәм мәҙәни мираҫты дәүләт һаҡлауы бүлеген етәкләй. 2006—2007 йылдарҙа «Новгород» гәзит редакцияһы хеҙмәткәре була.
2007 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһының Санкт-Петербург Тарих институтына өлкән ғилми хеҙмәткәр һәм Новгород тарихы төркөмөнөң ғалим-секретары итеп алына. 2009 йылдың мартында Новгород музей-ҡурсаулығының археологик тикшеренеүҙәрен ойоштороу һәм тәьмин итеү буйынса үҙәк мөдире итеп тәғәйенләнә (ике урында эшләй).
1996—2000 йылдарҙа ВООПИиК өлкә советы президиумы составына инә.
2000 йылдан Боронғолоҡто яратыусыларҙың Новгород йәмғиәте рәйесе урынбаҫары була, 2011 йылда рәйес итеп һайлана.
2013 йылдың сентябрендә «Яблоко» партияһының исемлеге буйынса Новгород ҡала думаһының V саҡырылыш депутаты итеп һайлана
2013 йылдың ноябренән — «Яблоко» партияһы ағзаһы.

# Трояновский Сергей Викторович
### Ғаиләһе

Өйләнгән, ҡыҙы бар.

# Трояновский Сергей Викторович
## Фәнни эшмәкәрлеге

2001 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәү-ләт университетының Археология кафедраһында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Ватан һәм сит ил баҫмаларында 90-дан ашыу фәнни публикация авторы.

# Трояновский Сергей Викторович
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Һайланма хеҙмәттәре

* Трояновский, С. В. О некоторых результатах раскопок в Новгородском кремле // Новгород и Новгородская Земля: История и археология. — 1998. — № 12.
* Трояновский С. В. Великий Новгород: Седмицы истории. 859—1990-е годы. — М.: Весь мир, 2015. — 544 с. — ISBN 978-5-7777-0660-7.

# Трояновский Сергей Викторович
## Наградалары

* ВООПИиК Үҙәк советының почет билдәһе (1998)
* Киң мәғлүмәт сараларында «Рәсәй патриоты» патриотик тәрбиә темаһын иң яҡшы яҡтыртыуға арналған Бөтә Рәсәй конкурсы лауреаты (2007, 2008)
* «Бөйөк Новгородтың 1150 йыллығына» миҙалы.
# Тузак

Тузак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кадрин йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Тузак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006091
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100609
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кукубаев Анатолий Кукубаевич

Кукубаев Анатолий Кукубаевич (1 июль 1937 йыл — 1 август 2002 йыл) — композитор, 1964-2002 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһы педагогы. 1998 йылдан Башҡортостан Республикаһының Композиторҙар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987), Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1967).

# Кукубаев Анатолий Кукубаевич
## Биографияһы

Анатолий Кукубаевич Кукубаев 1937 йылдың 1 июлендә БАССР-ҙың Бөрө районы Бахтыбай ауылында Куғыбай Ҡотлосатов ғаиләһендә тыуа. Кукубаев — композитор псевдонимын урман ҡошоноң «ку-ку» йырынан алған.
Анатолий Кукубаевич 1961 йылда Өфө сәнғәт училищеһының баян класын (педагогы И. П. Фоменков), 1966 йылда — Гнесиндар исемендәге Музыка-педагогия институтын тамамлай (А. А. Лубенниковтың баян класын, С. П. Горчаковтың дирижерлыҡ класын).
1964 йылдан алып Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы булып эшләй, 1971 йылға тиклем «Салауат Юлаев» культура йортонда музыка етәксеһе һәм халыҡ бейеүҙәре ансамбленың оркестр дирижеры була.
Милләте буйынса мари, ул үҙен башҡорт музыкаһы ижадына арнай. 2002 йылдың 1 авгусында вафат була. Тыуған Бахтыбай ауылында ерләнә.

# Кукубаев Анатолий Кукубаевич
## Хәтер

1996 йылда Өфө сәнғәт училищеһында йыл һайын Кукубаев исемендәге конкурс ойошторола. 2004 йылда училищела уның исемендәге уҡыу класы асыла.

# Кукубаев Анатолий Кукубаевич
## Әҫәрҙәре

«Легенда» симфоник поэмаһы (1996),
Ғ.Сәләм шиғырҙарына «Республика иртәһе» ораторияһы (1989).
Ю. А. Андрианов шиғырына «Башҡортостан — тыуған ер» кантатаһы (1987).
«Ирәндек үҙәнендә» поэма-фантазияһы (1982),
«Халыҡ байрамы» увертюраһы (1983), Мари рапсодияһы (1986), Салауат маршы (1993);
Аккордеон, балалайка, баян, гармун, думбыра, ҡурай һ. б. өсөн пьесалар
И. Х. Йомағолов «Нәркәс» пьесаһы буйынса «Ҡыуыпған» спектакленә музыка
«Совет һалдаттары йыры» йырҙары (1955), «Киске вальс» (1956);
Баян өсөн пьесалар «Ете ҡыҙ», «Башҡорт темаларына вариациялар», «Интермеццо».

# Кукубаев Анатолий Кукубаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987).
* Ғ. Сәләм исемендәге премия (1967).
# Грузияның президенты

Грузияның президенты — Грузия Конституцияһына ярашлы, дәүләт башлығы һәм башҡарма власть башлығы, Грузия Ҡораллы Көстәренең Юғары Башкомандующийы, бөтә тышҡы бәйләнештәрҙә Грузияның юғары вәкиле; уның эске һәм тышҡы сәйәсәтенә йүнәлеш бирә, илдең берҙәмлеген һәм тулылығын, дәүләттең һәм башҡа органдарҙың эшен тәьмин итә.
Бөтә халыҡтың тауыш биреүе юлы менән биш йыллыҡ мөҙҙәткә һайлана. Бер үк кеше рәттән ике мөҙҙәткә генә президент итеп һайлана ала.
1991 йылдың 9 апрелендә Грузия СССР-ҙан бойондороҡһоҙ булыуын иғлан итә. 1991 йылдың 27 майында президент һайлау үтә һәм Грузияның президенты итеп Звиад Гамсахурдия һайлана.
1991 йылдың декабре — 1992 йылдың ғинуарында илдә хәрби түңкәрелеш була. Уны ойоштороусылар Грузия башлығы итеп Эдуард Шеварднадзены саҡыра, ул Дәүләт Советы рәйесе вазифаһын биләй, президент посы буш ҡала. 1995 йылдың 5 ноябрендә генә һайлау үтә, Шеварднадзе президент итеп һайлана. 2000 йылдың 9 апрелендә ул ҡабат һайлана. «Розалар революцияһы» тигән атамалы ваҡиғаларҙан һуң Э. А. Шеварднадзе отставкаға китергә мәжбүр була.
2004 йылдың 4 ғинуарында Грузия президенты итеп Михаил Саакашвили һайлана. Оппозицияның киң протест акцияларынан һуң 2007 йылдың ноябрендә ул үҙенән президент вәкәләттәрен һалырға һәм мөҙҙәтенән алда һайлау иғлан итергә мәжбүр була. Һайлау 2008 йылдың 20 ғинуарында була һәм унда ла Саакашвили еңә. Инаугурация 2008 йылдың 20 ғинуарында үтә.
Грузия президентын киләһе һайлау 2013 йылдың 27 октябрендә була.

# Грузияның президенты
## Резиденцияһы

Грузия президентының резиденцияһы Тбилиси ҡалаһында, тарихи Авлабари районында, М. Абдушелашвили урамында урынлашҡан. Һарай Михаил Саакашвили инициативаһы буйынса 2004—2009 йылдарҙа төҙөлә. Проекттың авторы Георгий Батиашвили була, әммә резиденция төҙөлөшөн итальян Микел де Луки тамамлап ҡуя. Резиденцияның көньяғына төкәтеп төҙөлгән куб һымаҡ бинала дәүләт канцелярияһы урынлашҡан.

# Грузияның президенты
## Грузия президенттары исемлеге

| № | Президент (тормош йылдары) | Вәкәләте башланыу | Вәкәләте тамамланыу | Иҫкәрмәләр |
| 1 | Звиад Гамсахурдиа  (1939—1993) | 1991 йыл, 14 апрель | 1993 йыл, 31 декабрь | Ғәмәлдә властан 1992 йылдың 6 ғинуарында граждандар һуғышы һөҙөмтәһендә ситләштерелә |
| 2 | Эдуард Шеварднадзе (1928—2014) | 1995 йыл, 25 ноябрь | 2003 йыл, 23 ноябрь | Ғәмәлдә дәүләткә 1992 йылдың 10 мартынан етәкселек итә |
| — | Нино Бурджанадзе (1964) | 2003 йыл, 23 ноябрь | 2004 йыл, 25 ғинуар | Парламент рәйесе булараҡ президент вазифаларын ваҡытлыса башҡара |
| 3 | Михаил Саакашвили  (род. 1967) | 2004 йыл, 25 ғинуар | 2007 йыл, 25 ноябрь |
| — | Нино Бурджанадзе (род. 1964) | 2007 йыл, 25 ноябрь | 2008 йыл, 20 ғинуар | Парламент рәйесе булараҡ президент вазифаларын ваҡытлыса башҡара |
| 3 | Михаил Саакашвили (род. 1967) | 2008 йыл, 20 ғинуар | 2013 йыл, 17 ноябрь |
| 4 | Георгий Маргвелашвили  (1969) | 2016 йыл, 17 ноябрь | Әлеге ваҡытта |
# Сефард теле

Сефард теле (башҡа исемдәр: ладино теле, йәһүд-испан теле, спаньоль, джудезмо, хебронео) — ибер-роман төркөмөнә ингән сефард йәһүддәрҙәң теле. Был телдең баш нигеҙе — боронғо йәһүд-кастиль диалекты. Был телдең үҙ имлә системаһын ҡулланыла.
Был тел йәки тел белеме тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.