yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Салын

Салын (рус. Салынка) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңелгә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Салын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007671
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100767
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы

Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы (29 март 1937 йыл) — башҡорт педагог-методисы, педагогия фәндәре кандидаты (1988).

# Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы
## Биографияһы

Флүрә Фәтхи ҡыҙы Аҙнабаева 1937 йылдың 29 мартында Силәбе өлкәһе Сосновка районы Туҡтыбай ауылында тыуған.
1961 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1961—1962 йылдарҙа Белореттың 1-се урта мәктәбендә уҡыта.
1962 йылдан алып «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы хеҙмәткәре, «Русский язык в башкирской школе» журналының яуаплы секретары.
1986 йылдан башлап Рәсәй Федерацияһының Милли мәғариф проблемалары институтының Башҡортостан филиалында өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1993 йылдан — мөдир, бер үк ваҡытта 1999—2006 йылдарҙа Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты уҡытыусыһы.

# Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Фәнни тикшеренеүҙәре башҡорт мәктәптәренең башланғыс кластарында рус телен уҡытыуҙың яңы технологияларына, үҫтереүсе белем биреү проблемаларына арналған. 70-тән ашыу фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәт, шул иҫәптән башҡорт мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн рус теле дәреслектәре авторы.

# Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Русский язык: учеб. для 1 класса башкир.шк. — Уфа, 2000;
* Русский язык: учеб. для 4 класса башкир. шк. — Уфа, 2000;
* Русский язык; учеб. для 3 класса башкир. шк. по системе развивающего обучения Д. Б. Эльконина — В. В. Давыдова. — Уфа, 2009 (авторҙ.).

# Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1993).
# В. И. Вернадский исемендәге Ҡырым федераль университеты

В. И. Вернадский исемендәге Ҡырым федераль университеты — Симферополдәге Рәсәй федераль университеты. 2014 йылда ойошторола, үҙенә һигеҙ институт һәм академияны, колледжды һәм ете үҙәкте, Ҡырым буйынса 11 филиалды һәм 7 ғилми ойошманы ала. Ҡырым Республикаһының эре юғары уҡыу йорто .
Академик Вернадский Владимир Иванович хөрмәтенә уның исеме менән атала.

# В. И. Вернадский исемендәге Ҡырым федераль университеты
## Тарихы

Яңы федераль университет булдырыу ниәте тураһында 2014 йылдың 31 мартында РФ Хөкүмәтенең ул ваҡыттағы рәйесе Д. А. Медведев хөкүмәттең Симферополдә үткән ултырышында белдерә. 10 апрелдә «Известия» гәзитенә биргән интервьюһында Рәсәй мәғариф һәм фән министры Д. В. Ливанов, федераль университет «Вернадский исемендәге Таврия университеты базаһында ойоштороласаҡ», тип хәбәр итә.
Университет 2014 йылдың 4 авгусында В. И. Вернадский исемендәге Таврия милли университетын, Курорт төҙөү һәм тәбиғәт милли академияһын, НУБИП-тың «Ҡырым агротехнологик университеты» көньяҡ филиалын, Гуманитар-педагогия академияһы (Евпатория социаль фәндәр институтын да индереп), Ҡырым иҡтисади институтын, Ҡырым мәғлүмәт- полиграфия технологиялары институтын, С. И. Георгиевский исемендәге Ҡырым дәүләт медицина университетын, шулай уҡ, Ҡырым фәнни үҙәген, С. И. Субботин исемендәге Геофизика институтының сейсмология бүлеген, Ҡырым белем биреү үҙәгенең фәнни-методика идаралығын, А. Е. Крымский исемендәге Шәрҡиәт институтының Ҡырым бүлеген, «КРЫМНИИПРОЕКТ» Баш территориаль ғилми-тикшеренеү һәм проект институтын, «Эксперименталь һәм клиник ветеринария медицинаһы институты» Милли ғилми үҙәгенең Ҡырым тәжрибә станцияһын, Ҡырым тау-урман ғилми-тикшеренеү станцияһын берләштереү юлы менән ойошторола:
Ҡырым федераль университетында 34355 кеше иҫәпләнә. Уҡыу йорто хеҙмәткәрҙәренең дөйөм һаны — 6567 кеше, шул иҫәптән профессор-уҡытыусылар составы — 2851 кеше тәшкил итә.
2015 йылдың 25 мартында университет дәүләт белем биреү эшмәкәрлегенә аккредитация алыу процедураһын уңышлы тамамлай.
# Шелльбах

Шелльбах (нем. Schellbach) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 511 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,39 км². Диңгеҙ кимәленән 277 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK.
# Коневская Башкирка

Коневская Башкирка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Башкирка йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Коневская Башкирка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200010283
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112201028
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәрҙәншина Ләйлә Хәниф ҡыҙы

Мәрҙәншина Ләйлә Хәниф ҡыҙы (15 май 1927 йыл — 10 сентябрь 2017 йыл) — «Туймазанефть» нефть сығарыу идаралығы 5-се промыслаһының нефть һәм газ сығарыу буйынса операторы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1976). СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1977). Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданины (1983).

# Мәрҙәншина Ләйлә Хәниф ҡыҙы
## Биографияһы

Ләйлә Хәниф ҡыҙы Мәрҙәншина 1927 йылдың 15 майында Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы) Үрге Маншыр ауылында тыуған. Урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1944 йылда Дүртөйлө районы Ҡаҙы-Йәлдәк башланғыс мәктәбендә уҡытыусы булып башлай. 1946 йылдан «Туймазанефть» нефть сығарыу идаралығында оператор ярҙамсыһы, 1947 йылдан — 2-се промысланың нефть һәм газ сығарыу буйынса операторы булып эшләй, 1951 йылда 5-се промыслаға күсерелә.
Ләйлә Мәрҙәншина яңы техниканы үҙләштереү һәм ҡулланыуға индереү, промысланы үҙәкләштереү буйынса иң яуаплы эштәрҙе башҡара, нефть приборҙар төҙөү конструкторлыҡ бюроһында эшләнгән ике яңы дебитометрҙы һынауҙа ҡатнаша. Уның участкаһындағы бер нисә скважинала радиодиспетчеризация тәжрибәһе үткәрелә, әүҙем эшсе нефтте автоматик һурҙырыуҙы үҙләштерә һәм промыслала күп скважинаны хеҙмәтләндереү инициаторы булып сығыш яһай.
1958 йылда биш скважина урынына ун биш скважина хеҙмәтләндерә, улар төҙөк һәм өлгөлө торошта тотола. Ай һайын нефть һәм газ сығарыу планын 103—104 %-ҡа үтәй.
Нефть һәм газ сәнәғәтен үҫтереү эшендә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, 1959 йылдың 19 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Мәрҙәншина Ләйлә Хәниф ҡыҙына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1981 йылдан Ләйлә Хәниф ҡыҙы «Туймазанефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының Техника йортонда кабинет мөдире булып эшләй.
Башҡорт АССР-ының бишенсе саҡырылыш Юғары Советы (1959—1963) һәм СССР-ҙың 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты булып һайлана.
Октябрьский ҡалаһында йәшәй. 2017 йылдың 10 сентябрендә вафат була.

# Мәрҙәншина Ләйлә Хәниф ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959),
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1976),
* СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1977),
* Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданы (1983),
* Ленин ордены (1959),
* «Почёт Билдәһе» ордены (1962),
* «Ураҡ һәм сүкеш» алтын миҙалы,
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы.
# Ишморат (Ҡыуандыҡ)

Ишморат (рус. Ишмуратово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡалаһы составындағы ауыл.

# Ишморат (Ҡыуандыҡ)
## Географик урынлашыуы

Ҡороған йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Ишморат (Ҡыуандыҡ)
## Тарихы

Ишморат (Ҡасанай, Ҡыпсаҡ) ауылы документтарҙа тәүге тапҡыр 1765 йылда телгә алына. Риүәйәт буйынса, Ишморат, Һарыбай, Иҙелбай һәм Рысай ауылдары Дим йылғаһы бассейнынан килгән башҡорттар тарафынан нигеҙләнгән. Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә. Аҙаҡ Ҡыуандыҡ ҡалаһына ҡушыла.

# Ишморат (Ҡыуандыҡ)
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1795 | 1816 | 1834 | 1859 | 1866 | 1889 | 1892 | 1900 | 1917 | 1920 | 1926 |
| 31 | 67 | 172 | 259 | 263 | 313 | 323 | 368 | 561 | 330 | 205 |
# Кириази Севасти

Севасти Кириази (алб. Sevasti Qiriazi йәки Sevasti Qiriazi-Dako; 1871—1949) — албан патриоткаһы, ҡатын-ҡыҙҙар мәғарифының пионеры.

# Кириази Севасти
## Биографияһы

1871 йылда Ғосман империяһының Манастир ҡалаһында, хәҙер Македонияның Битола ҡалаһында, Кириази ғаиләһендә тыуа. Уның ике ағаһы һәм ике апаһы була.
Албан яҙыусыһы һәм публицисы Наим Фрашери Севастиға артабан Албан ҡатын-ҡыҙҙарын уҡытыу һәм тәрбиәләү маҡсатында, Константинополь ҡалаһындағы Robert College уҡырға тәҡдим итә. Ул америка протестант колледжында уҡыған беренсе албан ҡатын-ҡыҙы була, уны 1891 йылдың июнендә тамамлай. Корча ҡалаһына килгәс, 1891 йылдың 15 октябрендә ул бында беренсе албан мәктәбен аса, унда уға ағаһы Герасим һәм һеңлеһе Параскеви ярҙам итә Севасти Манастир конгресында (алб. Kongresi i Manastirit) ҡатнаша, унда албан алфавитын стандартлаштырыу мәсьәләләре тикшерелә. Башланғыс мәктәп өсөн грамматика буйынса дәреслектәр әҙерләүҙә һәм баҫтырыуҙа ярҙам күрһәтә, тарих буйынса дәреслекте мөхәррирләй. Был мәктәп Беренсе донъя һуғышынан һуң байтаҡ ваҡыт үткәндән һуң да, Кириази ғаиләһе исеме менән билдәле була.
Беренсе донъя һуғышы башланыу менән, Кириази ире Кристо Дако — журналист, яҙыусы һәм сәйәсмән, һәм һеңлеһе менән Румынияға күсә, ә унан АҠШҡа эмиграциялай. Бында Параскеви гәзиттә эшләй, ә Кристо Дако Америкала тәүге албан мәктәптәрен аса. 1920-се йылдар башында бөтә ғаилә Албанияға ҡайта, Унда Севасти Тиранала «Kyrias» тип аталған, шулай уҡ Kamëz ҡалаһында (ире һәм һеңлеһе менән бергә) мәктәп аса һәм директоры була. Икенсе донъя һуғышы осоронда антифашистик ҡараштары өсөн Севасти һәм Параскеви ҡулға алына һәм Белград янындағы Баница концлагерына оҙатыла, һуғыштан һуң азат ителәләр һәм Тиранаға ҡайталар. Кристо Даконың Албания короле Зогу менән бәйләнеше арҡаһында, ул һәм уның ғаиләһе, шул иҫәптән улдары һәм килене, репрессияға дусар ителә һәм төрмәгә ябыла. Улының үлеме сәбәпле, ауыр кисерештәр солғанышында, етмәһә, инсульт арҡаһында Севасти Кириази 1949 йылдың 30 авгусында Тиранала вафат була.

# Кириази Севасти
## Хәтер

* Апалы-һеңлеле Кириазиҙар "Албан мәғарифының әсәләре"тип һанала. Албания тораҡ пункттарында күп кенә уҡыу йорттары уларҙың исемдәрен йөрөтә, атап әйткәндә,Корча ҡалаһындағы мәктәп.
* Нью-Йоркта албан-америка ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы Апалы-һеңлеле Кириази исемен йөрөтә.
# Чапаев (Ростов өлкәһе)

Чапаев — Ростов өлкәһе Белокалитвенский районындағы утар.
Богураевский ауыл биләмәһе составына инә.

# Чапаев (Ростов өлкәһе)
## Географияһы

Утар Белая Калитва ҡалаһынан (район үҙәге) көньяҡҡараҡ 25 километр (юлдар буйлап) алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Чапаев (Ростов өлкәһе)
## Географияһы
### Урамдары

* ул. 55 лет Победы.
* ул. Чапаева.
* ул. Хлебная.
* ул. Фигурная.
* ул. Раздольная.
* ул. Молодёжная.
* ул. Позднышева.
* ул. Охотничья.
* ул. Мельничная.

# Чапаев (Ростов өлкәһе)
## Тарихы

Ростов өлкәһе биләмәләрендә неолит осоронан уҡ кеше йәшәгән. Боронғо тораҡ һәм ултыраҡтарҙа йәшәгән кешеләр, башлыса емеш-еләк йыйыу, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгән. Дала бөтә заман малсыларының эре мөгөҙлө малдары өсөн икһеҙ-сикһеҙ көтөүлек булған. Бөтөн осорҙарҙан да был урында йәшәгәндәрҙән бик күп ҡәберлек ҡорғандары ҡалған. Дәүләт Ҡорғандар һәм ҡорған төркөмдәре дәүләт тарафынан һаҡлана.
Белокалитвинский районындағы Чапаев утарына яҡын ерҙә бер нисә иҫтәлекле урын — археология һәйкәле урынлашҡан. Улар 2002 йылдың 25 июнендә ҡабул ителгән «Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының мәҙәни мираҫ объекттары (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһында» 73-сө Федераль законына, 2004 йылдың 22 октябрендә ҡабул ителгән «Ростов өлкәһендәге мәҙәни мираҫ объекттары (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәре) тураһында» 178-ЗС Өлкә законына, Ростов өлкәһе Хакимиәте Башлығының 1997 йылдың 21 февралендә ҡабул ителгән 51-се «Ростов өлкәһенең тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәрен дәүләт һаҡлауына алыу һәм һаҡлау саралары тураһында» Ҡарарына ярашлы, дәүләт тарафынан һаҡлана.
* «Архипкино I» һәм «Архипкино II» йәйләүе Чапаев утарынан көньяҡ-көнсығышҡа өс саҡрымда урынлашҡан;
* «Ореховское I» йәйләүе Чапаев утарынан көнсығышҡа өс саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан;
* «Ореховское II» йәйләүе Чапаев утарынан төньяҡ-көнсығышҡа табан дүрт саҡрымда урынлашҡан.
# Ҡатын-ҡыҙ-әсә һәйкәле (Донецк)

Ҡатын-ҡыҙ-әсә һәйкәле — Донецктағы һәйкәлдәрҙең береһе. Украина территорияһында был ҡатын-ҡыҙ-әсәгә арнаған беренсе һәйкәл.
Һәйкәл 2003 йылдың 10 майында Донецк төбәк әсәлек һәм балалыҡты һаҡлау үҙәге биләмәһендә асыла. Асыу тантанаһы Украина байрамы — Әсәйҙәр Көнөндә үткәрелә, был тантанала Донецк ҡалаһы башлығы Александр Алексеевич Лукьянченко ҡатнаша.
Скульптура авторы әрмән скульпторы Карлен Калантарян. Скульптура Николай Васильевич Ясиненко эскизы буйынса яһала.
Һәйкәл Донецк төбәгенең әсәлек һәм балалыҡты һаҡлау буйынса үҙәге генераль директоры Владимир Кириллович Чайка инициативаһы буйынса ҡуйыла. Һәйкәл постаментында проект авторҙары араһында шулай уҡ уның исеме лә күрһәтелгән. Проектты эшләүҙә шулай уҡ А. И. Проскурня ҡатнаша.
Һәйкәл ҡатын-ҡыҙҙың тулы һынынан ғибәрәт. Әсә бәләкәй балаһын ҡулында тотоп тора.
Скульптураның бейеклеге — ике метр. Скульптура ҡомташтан эшләнгән.
# Ай-Хетта (Хетта ҡушылдығы)

Ай-Хетта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хетта йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ай-Хетта (Хетта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300049044
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304904
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# «Шишмә» татар-башҡорт мәҙәни мираҫы халыҡ-ара йәмәғәт берекмәһе (Белорусь)

«Шишмә» татар-башҡорт мәҙәни мираҫы халыҡ-ара йәмәғәт берекмәһе — Беларусь Республикаһында эшләүсе татар-башҡорт мәҙәни ойошмаһы. «Шишмә» халыҡ-ара йәмәғәт ойошмаһы эшмәкәрлегенең маҡсаты: халыҡтар араһында дуҫлыҡты нығытыу, татар һәм башҡорт телдәрен, татар һәм башҡорт халҡының мәҙәни, рухи ҡиммәттәрен һәм йолаларын тергеҙеү һәм үҫтереү, Белоруссияла йәшәгән башҡорттарҙың һәм татарҙарҙың милли үҙаңын формалаштырыу. Рәсәй Федерацияһы Беларусь Республикаһында Илселеге ҡарамағындағы Рәсәй ватандаштарының Координацион советына ингән иң әүҙем бүлексәләрҙең береһе.

# «Шишмә» татар-башҡорт мәҙәни мираҫы халыҡ-ара йәмәғәт берекмәһе (Белорусь)
## Тарихы

Хәҙерге берләшмә нигеҙен бер нисә быуат элек илгә күсеп килгән һәм совет заманында, башлыса һуғыштан һуң, күсеп килгән татарҙар тәшкил итә. Һуңғы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса Белоруссияла 7316 татар милләтле граждан иҫәпләнә. Илдә шулай уҡ 607 башҡорт вәкиле йәшәй. Һуғыштан һуңғы осорҙа йәшәгән татарҙар ҙа, башҡорттар ҙа бер-береһен тәржемәһеҙ аңлай, уларҙың традициялары ла оҡшаш.
Беларуста 1998 йылда «Шишмә» татар-башҡорт мәҙәни мираҫы халыҡ-ара йәмәғәт берекмәһе ойошторолған, бынан тыш Гродно татар мәҙәни үҙәге, белорус татарҙарының «Зикр ул-Китап» йәмәғәт берекмәһе эшләп килә.
«Шишмә» берләшмәһенең китапханаһы һәм видеотекаһы бар. Берләшмәлә ял көнө мәктәбе эшләй, унда татар һәм башҡорт телдәре, татар һәм башҡорт мәҙәниәте өйрәнелә. «Ләйсән» фольклор ансамбле, «Шишмә» вокаль-инструменталь ансамбле, «Гөрләүек» балалар коллективы булдырылған. Бобруйскиҙа Балалар һәм йәштәр ижады үҙәге ҡарамағында «Хореографик миниатюралар» өлгөлө балалар ансамбле эшләй, уның башҡарыуында коллектив, татар һәм башҡорт бейеүҙәре башҡарыла. Гродно ҡалаһында өлкәндәр өсөн «Күбәләк» фольклор ансамбле ойошторолған.
# Миһранов Марс Шәрифулла улы

Миһранов Марс Шәрифулла улы (6 март 1964 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2007).

# Миһранов Марс Шәрифулла улы
## Биографияһы

Марс Шәрифулла улы Миһранов Башҡорт АССР-ының Белорет районы Йөйәк ауылында тыуған. Ошо уҡ ауылда һабаҡҡа төшөп, артабан уҡыуын хәҙерге Рәми Ғарипов исемендәге 1-се мәктәп-интернатта дауам итә. Шунан һуң Өфө авиация институтына уҡырға инә һәм уны 1987 йылда тамамлай.
Хеҙмәт юлын ошо уҡ уҡыу йортонда башлай. 2000 йылдан 2003-кә тиклем авиация технологиялары системаһы факультеты деканының фән буйынса урынбаҫары булып эшләй, бер аҙ бүленеп торғандан һуң, 2005 йылда шул вазифаһына кире ҡайта. 2015 йылдан — механизмдар һәм машиналар конструкциялау нигеҙҙәре кафедраһы мөдире, доцент.

# Миһранов Марс Шәрифулла улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Ғалим металды ҡырҡып эшкәрткәндә тигеҙһеҙ ауырлыҡтар процесындағы термодинамиканы өйрәнеү менән шөғәлләнә.
2007 йылда ул «техник фәндәр докторы» дәрәжәһе алған.
270-тән ашыу фәнни эш яҙған, 4 уйлап табыу авторы 2019 йыл 24 декабрь архивланған..

# Миһранов Марс Шәрифулла улы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Интенсификация процесса металлообработки на основе использования эффекта самоорганизации при трении. М., 2005 (соавт.)
* Покрытия и смазка в высокотемпературных подвижных сопряжениях и металлообработке. М., 2008 (соавт.)
* Повышение износостойкости инструментов на основе интенсификации процессов адаптации поверхностей трения при резании металлов
# Иҫке Ағылды

Иҫке Ағылды — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Староречье Агельдино №4022 йылғаһының уң ярына тамағынан 2,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Иҫке Ағылды
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100040258
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104025
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Корменьга

Корменьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 431 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Корменьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028315
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002831
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кереш (мәғәнәләр)

Кереш - күп мәғәнәле һүҙ
* Кереш - йәйәнең үҫемлектән, хайуандан алынған йәки синтетик сүс ҡулланып эшләнгән һығылмалы сирткес бауы, атҡанда йәйәне бөгөү өсөн ҡулланыла.
* Кереш - кейем-һалымды бөхтә тотоу өсөн бәйләүес итеп тотолған резинка.
* Кереш - тел аҫтындағы тартылып торған яры
* кереш - умыртҡаның барлау тамыры аҫтындағы тарамышы
* Кереш - ян һымаҡ итеп эшләнгән йөн теткес ҡорал
# Аҡһаҡал

Аҡһаҡал — башҡорттарҙа һәм башҡа төрки халыҡтарҙа оло йәштәге иң абруйлы кеше, ырыу-ҡәбилә башлығы. Аҡһаҡалдар кәңәшсе һәм хөкөмдәр булараҡ йәмғиәттә мөһим урын алып тора. Урындағы үҙидара ойошма бурыстарын Аҡһаҡалдар ҡоро үтәй.

# Аҡһаҡал
## Этимология

Аҡһаҡал һүҙе башҡа күпселек төрки телдәрҙәге кеүек үк аҡ һәм һаҡал тигән һүҙҙәрҙән яһалған. Халыҡ ғәҙәттә абруй яулаған оло йәштәге кешене йә ырыу башында торған хөрмәтле оло кешене шулай атаған йә иһә күпте күргән, берәй өлкәлә ҙур тәжрибә туплап, белемлелеге менән абруй ҡаҙанған кешене атаған.

# Аҡһаҡал
## Баҫма сығанаҡтарҙа

Аҡһаҡал илде афәттән ҡотҡарыу тураһында көнө-төнө уйланып, ырыуҙағы ир-егеттәрҙе йыя. Ә. Вахитов.
Йырсыны хаҡлы рәүештә «башҡорт йыры аҡһаҡалы» тип йөрөтәләр. Мәүлетбай Ғәйнетдинов башҡорт музыка сәнғәтен республиканан ситтә лә лайыҡлы таныта. -
# Кайла(Китата ҡушылдығы)

Кайла — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Китат йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кайла(Китата ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020943
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202094
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Курнос

Курнос — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ком йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Курнос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018853
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001885
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Таңсулпан

Таңсулпан — төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Таңсулпан
## Этимология

Таңсулпан — башҡорт телендә таң йондоҙо, сулпан (Венера планетаһы) тигәнде аңлата.

# Таңсулпан
## Билдәле кешеләр

Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы (15 май 1953 йыл) — башҡорт театр һәм кино актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1981), Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
Ғарипова Таңсулпан Хизбулла ҡыҙы (22 сентябрь 1947 йыл) — прозаик, драматург. Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2018) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2006). Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994)
Таңсулпан Диҡҡәт ҡыҙы Бураҡаева (7 ғинуар 1982 йыл) — кинорежиссёр, сценарийҙар авторы, рәссам, йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Кинематографистар Союзы ағзаһы (2017). Белеме — Өфө сәнғәт училищеһының рәсем бүлеге; Өфө дәүләт сәнғәт академияһының һынлы сәнғәт факультеты; Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидениеһы институтының экран сәнғәте факультеты («кино һәм телевидениеһы режиссураһы»). 2006—2015 йылдарҙа — «Башҡортостан» киностудияһында кинорежиссёр. Бөгөнгө көндә үҙаллы киноэшмәкәр.

# Таңсулпан
## Әҙәбиәттә

«Таңсулпан (драма)» — Ҡадир Даяндың ошо исемдәге драмаһында төп героиня.