yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Краузе Александр Сергеевич

Краузе Александр Сергеевич (17 ноябрь 1947 йыл) — физик. Физика‑математика фәндәре докторы (2004), профессор.

# Краузе Александр Сергеевич
## Биографияһы

Краузе Александр Сергеевич 1947 йылдың 17 ноябрендә Һарытау ҡалаһында тыуған. 1971 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң Өфө авиация инстиутында (хәҙер Өфө дәүләт авиация техник университеты) инженер, лаборатория мөдире, ассистент, 1990 йылдан доцент, 1997 йылдан физика-математика фәндәре кандидаты. 2004 йылда физика-математика фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Динамика молекул апротонных растворителей в ионных растворах» темаһына диссертация яҡлай. Өфө дәүләт авиация техник университетында физика кафедраһы профессоры вазифаһын биләй.
2011 йылдан алып Молекулалар һәм кристалдар институтында эшләй. Фәнни хеҙмәттәре молекула-ара тәьҫир итешеүҙе, тирбәлеү спектроскопияһы алымдары м‑н шыйыҡлыҡтарҙағы яҡын динамик тәртипте тикшереүгә арналған. Краузе тарафынан шыйыҡлыҡтарҙағы төрлөсә тәьҫир итешкән молекулаларҙың динамикаһы яҡтылыҡтың комбинацион сәселеүе спектроскопияһы алымын ҡулланып өйрәнелә. Һыҙаттарҙың контурҙары формаһының шыйыҡлыҡтарҙа молекулаларҙың үҙ-ара урынлашыуы менән бәйләнешле булыуы асыҡлана.
Тикшеренеү һөҙөмтәләре шыйыҡлыҡ лазерҙары өсөн актив мөхит һайлағанда һәм шыйыҡ фазала үтә тиҙ химик реакцияларҙы өйрәнгәндә файҙаланыла. 140‑тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы.

# Краузе Александр Сергеевич
## Ғилми баҫмалары

* Краузе А.С., Шретер Ю.Г. Фотолюминесценция p-GaSb в условиях одноосного сжатия. Физика и техника полупроводников. - 1971.- Т.5. - № 10. -С. 1912-1916.
* Краузе А.С., Михайлов Г.П., Перелыгин И.С. Расчет корреляционных функций колебательной и ориентационной релаксации молекул по спектрам комбинационного рассеяния света в условиях перекрывающихся полос. Журнал Прикл. Спектр. - 1986. - Т. 44.- №3. - С. 431- 435.
* Краузе А.С. Перелыгин И.С. Исследование колебательной и ориентационной релаксации молекул жидкого ацетонитрила по спектрам спонтанного комбинационного рассеяния света. Журн. Прикл. Спектр. - 1987.- Т.45.- № 3.- С. 453-460
* Краузе А.С., Перелыгин И.С. Изучение колебательной и ориентационной релаксации молекул жидкого пиридина методом спектроскопии спонтанного комбинационного рассеяния света. Журн. Прикл. Спектр.- 1987. - Т.46.- № 6.- С. 962-969.
* Краузе А.С. Перелыгин И.С. Колебательная и ориентационная релаксация молекул ацетонитрила в ионных растворах. Химич/ Физика. - 1988. - Т.7. - №5.- С. 641- 647.
* Краузе А.С., Перелыгин И.С. Спектры комбинационного рассеяния и динамика молекул пиридина в ионных растворах.Химич. Физика.- 1988.- Т. 7.- №9.- С. 1043-1049.
* Краузе А.С., Перелыгин И.С. Колебательная и ориентационная релаксация молекул ацетона в ионных растворах. Химич. Физика.- 1989.- Т. 8. - №8.- С. 1043-1049.
* Краузе А.С., Перелыгин И.С. Об эффекте несовпадения максимумов в спектрах изотропного и анизотропного рассеяния света жидкостей. Оптика и спектроскопия.- 1996.- Т. 81.- №6.- С. 929-934.
# Оло Порог

Оло Порог — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының һул ярына тамағынан 265 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Порог
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064560
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306456
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Самовочка

Самовочка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Битюг йылғаһының уң ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Самовочка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Битюг. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100912107000003880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000388
* Бассейн коды — 05.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Осташевская Галина Андреевна

Осташевская Галина Андреевна (29 декабрь 1925 йыл — 13 июнь 2018 йыл) — шәфҡәт туташы, журналист, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ һәм I дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980), СССР ВДНХ-ның көмөш миҙалы менән наградланыусы берҙән-бер республика журналисы.

# Осташевская Галина Андреевна
## Биографияһы

Галина Андреевна Осташевская 1925 йылдың (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1923 йылдың 29 декабрендә Украинаның Хмельницкий өлкәһендә тыуған.
Туғыҙ класс һәм мәктәптәге шәфҡәт туташтары курсы белеме менән фронтҡа эләгә, разведкаға йөрөй, яу яланынан яралыларҙы алып сыға һәм уларға тәүге ярҙам күрһәтеп, медсанбатҡа оҙата.
Танк частарында Украинаны, Карпат аръяғын, Польшаны, Венгрияны, Австрияны, Германияны азат итеүҙә, Берлинды штурмлауҙа ҡатнаша.
Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлағандан һуң, йүнәлтмә буйынса Башҡортостанға ебәрелә. Хәҙерге «Китап» нәшриәтендә эшләй.
Галина Андреевна Осташевская 2018 йылдың 13 июнендә Өфө ҡалаһында вафат була.

# Осташевская Галина Андреевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (1942).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены;
* «Праганы азат иткән өсөн» миҙалы;
* «Германияны еңгән өсөн»;
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены.
* Беренсе Украина фронты командующийы Советтар Союзы Маршалы Иван Коневтың Рәхмәт хаты.
* СССР ВДНХ-ның көмөш миҙалы менән наградланыусы берҙән-бер республика журналисы.
* «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» (1980).

# Осташевская Галина Андреевна
## Китаптары

* «Шла на фронт девчонка…» автобиографик китабы.
* «Долгий путь к победе», 2010.
# Персиановка ҡурсаулыҡ далаһы

Персиановка ҡурсаулыҡ далаһы — төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт һәйкәле комплексы. Ростов өлкәһенең Октябрь районында, Персиановка тимер юл станцияһынан — 6, Ростов-Шахты автострадаһынан 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Новочеркасск ҡалаһына тиклем ара 10 километр тәшкил итә. Дала майҙаны тураһындағы мәғлүмәттәр айырыла майҙанда далалары ныҡ айырыла: береһе буйынса ул 66 гектар тиелһә, башҡаларында 84,1 га.

# Персиановка ҡурсаулыҡ далаһы
## Тарихы

Персиановка далаһы ҡурсаулыҡ территорияһының булыуы тураһында XX быуат башында билдәле була. Ростов өлкәһе хакимиәтенең 2016 йылдың 19 октябрендәге 418-се ҡарарына ярашлы, объект айырым һаҡланған тәбиғәт территорияһы иҫәбенә инә. Дала территорияһы тәбиғәтте һаҡлау, ғилми һәм мәғрифәт әһәмиәтенә эйә.

# Персиановка ҡурсаулыҡ далаһы
## Һүрәтләнеше

Персиановка ҡурсаулыҡ далаһы даими юғала барған Дон далалары төрөнә ҡарай. Территориаль йәһәттән уның структураһы 2 участкаға бүленә. Тәүгеһе Персияновка тимер юлы станцияһынан 6 километр алыҫлыҡта, Хорули йырыны үрендә урынлашҡан. Ул юл менән сиктәш. Икенсе участкаһы Докучаев исемендәге имәнлек атамаһын йөрөтә, тупраҡты һаҡлау һәм эрозияға ҡаршы урман үҙенсәлектәренә эйә. Бында урман В. В. Докучаев ысулы буйынса үҫтерелә. Ҡурсаулыҡ тигеҙлектә урынлашҡан, һары тупраҡ ҡатламы менән ҡапланған. Ғалимдар дала территорияһында ябай ҡара тупраҡ һәм карбонатлы уртаса ҡеүәттәге уртаса ҡыҙыл балсыҡлы һәм ҡыҙыл балсыҡлы һары тупраҡты тикшерә. Объект фәнни һәм туристик ҡыҙыҡһыныу уята. Тупраҡты, уның эрозия тәьҫирендә деградацияһын өйрәнеү буйынса шулай уҡ Дон дәүләт аграр университеты студенттары ла тикшеренеүҙәр алып бара.

# Персиановка ҡурсаулыҡ далаһы
## Флораһы

Персиановка ҡурсаулыҡ далаһы территорияһында Рәсәй Федерацияһының һәм Ростов өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгән барлыҡ төр ү:емлектәр һаҡланған. Улар — украин ҡылғаны, матур ҡылған, Биберштейн ләләһе һәм Генсер ләләһе.
# Земо Крихи сиркәүе

Земо Крихи Архангел сиркәүе (грузин: კრიხის ეკლესია მთავარანგელოზის ზემო), көнбайыш Грузияның таулы Амбролаури ҡалаһында урынлашҡан. Бина таш һырлау, фрескалар һәм урта быуат грузин яҙыуҙары менән биҙәлгән. Сиркәү 1991 йылдағы ер тетрәүҙән тулыһынса емерелә, 2009 йылда тергеҙелә. Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.

# Земо Крихи сиркәүе
## Тарихы

Архитектура үҙенсәлектәре буйынса Земо Крихи сиркәүе 10 йәки 11 быуат башында төҙөлгән тип һанала Сиркәү тураһында тәүге тапҡыр 1650 йылдарҙа рус сәйәхәтселәре Толочанов һәм Евляевтың юл яҙмаларында телгә алына. Сиркәү 1991 йылдың 29 апрелендәге ер тетрәү һөҙөмтәһендә емерелә һәм 2009 йылда тергеҙелә.

# Земо Крихи сиркәүе
## Архитектураһы

13,4 × 5,7 м ҙурлыҡтағы Земо-Крихи сиркәүе таш блоктан һәм эзбизташтан төҙөлгән. Бинаның көнсығыш өлөшөндә сығып торған абсциссы бар. Тыш яҡтан абсцисс биш мөйөшлө, ә эстән ярым түңәрәк. Сиркәүҙән көньяҡ һәм көнбайыш яҡта ҡатын-ҡыҙҙар өсөн төҙөлгән махсус биналар урынлашҡан. Сиркәүҙең тышҡы һәм эске стеналары таш һырлау менән биҙәлгән. Сиркәүҙең эс яғы 11 быуат фрескалары менән биҙәлгән. Галереяла изгеләрҙең, руханиҙарҙың портреттары ҡуйылған.
# Рәмиев

Рәмиев — татар һәм башҡорт фамилияһы.
* Рәмиев Бәшир Искәндәр улы (1918—1994) — совет уйлап табыусы ғалимы, беренсе совет ЭВМ-дарын (Стрела, Урал-1) эшләүсе. Техник фәндәр докторы (1962).
* Рәмиев Мөхәмәтзакир Мөхәмәтсадиҡ улы (1859—1921) — «Ваҡыт» гәзитен һәм «Шура» журналын ойоштороусы, татар яҙыусыларының китаптарын баҫтырыусы, меценат һәм шағир.
# Балашов Всеволод Вячеславович

Всеволод Вячеславович Балашов (30 июль 1931 йыл — 28 октябрь 2011 йыл) — СССР һәм Рәсәй физигы. Физика-математика фәндәре докторы, профессор. Мәскәү дәүләт университетының физика факультетында атом ядроһы физикаһы һәм бәрелешеүҙәрҙең квант теорияһы кафедраһы мөдире. МДУ-ның Д. В. Скобельцын исемендәге ядро физикаһы ғилми-тикшеренеү институтының баш ғилми хеҙмәткәре. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (1995).
Ғалим Всеволод Тарасевичтың билдәле «Поединок» фотоһүрәтендә төшөрөлгән. 1963 йылда «Мәскәү университеты» серияһында эшләнгән фотоһүрәт World Press Photo конкурсы призеры була.

# Балашов Всеволод Вячеславович
## Биографияһы

Всеволод Вячеславович Балашов 1931 йылдың 30 июлендә Архангельск ҡалаһында тыуған.
1949 йылда Архангельсктың 6-сы һанлы мәктәбен тамамлай. 1955 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика факультетын тамамлай. 4 курста Фәндәр академияһының физик проблемалар институтына академик Лев Ландауға һөнәри махсуслашыу өсөн ебәрелә.
Университетты тамамлағандан һуң аспирантураға уҡырға инә, унда Юрий Широков етәкселегендә 1959 йылда «К теории взаимодействия оболочечных нуклонов в легких ядрах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1964 йылда Ядро тикшеренеүҙәре берләштерелгән институттың теоретик физика лабораторияһында «Оболочечная теория ядерных реакций» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 30 фән кандидаты әҙерләгән, шуларҙың 10-һы артабан физика-математика фәндәре докторы булып китә.
М. В. Ломоносов исемендәге премия лауреаты, СССР Дәүләт асыштар реестрына индерелгән 173-се номерлы «атом ядроларының тиҫкәре мюондарҙы резонанслы йотоу күренеше» асышы авторы, юғары мәктәп фәндәре Халыҡ-ара академия ағзаһы.
Теоретик ядро һәм атом физикаһы, юғары һәм аралаш энергияларҙа ядро реакциялары теорияһы өлкәһендә белгес.
Фәнни журналдарҙа бик күп баҫмалар авторы.
# Биштирәк

Биштирәк (рус. Биштиряк) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453393, ОКАТО коды — 80226806008.

# Биштирәк
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 131 | |
| 1959 | 284 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 283 | |
| 1979 | 228 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 210 | |
| 2002 | 221 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 226 | |
| 2010 | 197 | |

# Биштирәк
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 116 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҙелбәк): 33 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 95 км

# Биштирәк
## Ер-һыу атамалары

Илбаш йылғаһы
# Вольфен

Вольфен (нем. Wolfen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 25271 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,13 км². Диңгеҙ кимәленән 74–90 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6766 һәм автомобиль коды — BTF.
# Крестище (Кшена ҡушылдығы)

Крестище — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кшень йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Крестище (Кшена ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001456
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000145
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бад-Пирмонт

Бад-Пирмонт (нем. Bad Pyrmont) — Германия ҡалаһы, шифахана, Түбәнге Саксония ерендә урынлашҡан.
Бад-Пирмонт ҡалаһы Хамельн-Пирмонт районы составына инә. Ҡаланың халҡы 20 770 кеше тәшкил итә (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата). Бад-Пирмонт ҡалаһы 61,96 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 2 52 03 003.
Ҡала 9 районға бүленә.
* Йыл
* Халыҡ
* 1990
* 21 221
* 1995
* 23 051
* 2000
* 22 210
* 2005
* 21 586
* 2010
* 20 861

# Бад-Пирмонт
## Тарих

Урта быуаттарҙа Пирмонт исеме аҫтында (Pyrmont)ул шул уҡ исемдәге графлыҡтың баш ҡалаһы булған. Графлыҡ менән граф Шваленбергтарҙың кесе быуыны идара иткән (Schwalenberg) (1148—1494). Был ырыу юҡҡа сыҡҡас, графлыҡ граф Шпигельбергҡа мираҫҡа күсә. 1557 йылда графлыҡ Липпе йортона, һуңынан 1583 йылда графа Глайхенға күсә. 1625 йылда графлыҡ мираҫ буйынса граф Вальдек биләмәһенә әйләнә. 1712 йылдың ғинуарында Вальдек-Пирмонт биләмәһе император VI Карл тарафынан империя кенәзлеге статусына күтәрелә.
Ҡыҫҡа осор эсендә, 1805—1812 йылдарҙа, Пирмонт менән идара итеүсе кенәз вафат булғас, ул айырым ике кенәзлеккә бүленә, ләкин 1812 йылда улар берләштерелә. 1921 йылдың 30 ноябрендә урындағы плебисцит һөҙөмтәһендә Пирмонт Ганновер провинцияһы составына индерелә.

# Бад-Пирмонт
## Билдәле кешеләр

1950-се йылдарҙан башлап үҙенең 1970 йылдағы вафатына тиклем Бад-Пирмонтта немец һәм британ физигы һәм математигы, Нобель премияһы лауреаты, квант механикаһын уйлап табыусыларҙың береһе булған Макс Борн ғаиләһе менән йәшәй.
# Оло Торожма

Оло Торожма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Оло Торожма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Бәләкәй, Төньяҡ Двиналары ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040451
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004045
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Анжереп

Анжереп — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Антроп йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Анжереп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009677
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200967
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хәлилов Рөстәм Радик улы

Хәлилов Рөстәм Радик улы (10 декабрь 1949 йыл) — спортсы. Хәҙерге бишбәйге буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000). Шәхси иҫәптә Донъя һәм Европа чемпионаттарында көмөш призер, юниорҙар араһында команда иҫәбендә 2000 йылдағы Европа чемпионаты эстафетаһында донъя һәм Европа чемпионы. Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы(2000).

# Хәлилов Рөстәм Радик улы
## Биографияһы

2003 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетының иҡтисад, менеджмент һәм финанс факультетын тамамлаған. Хәҙерге бишалыш буйынса Республика Олимпия резервының махсуслаштырылған балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе (СДЮСШОР) тәрбиәләнеүсеһе (тренер — зтр РФ А. М. Уткин), ӨДАТУ спорт клубы.
"Динамо спорт ойошмаһы " (Өфө) өсөн сығыш яһай.

# Хәлилов Рөстәм Радик улы
## Спорттағы ҡаҙаныштары

* Хәҙерге бишбәйге буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000);
* Шәхси иҫәптә Донъя һәм Европа чемпионаттарының көмөш призёры;
* Үҫмер спортсылар араһында шәхси зачётта донъя һәм Европа чемпионаттарының көмөш призёры (2000) .
# Нуэстра-Синьора-дель-Пилар

Нуэстра-Сеньора-дель-Пилар (ҡайһы берҙә Богоматерь Пилар базиликаһы; исп.Basílica de Nuestra Señora del Pilar, арагBasilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar) — Испанияла барокко стилендәге ҙур ҡорам һәм Сарагосала иң ҙур ҡорам. Базилика Дева Марияға бағышланған. Тарихта Марияға бағышланған беренсе изге тип һанала. Базилика үҙәгендә йәшмәнән яһалған колонна урынлашҡан, ул ҡулына Сабый тотҡан Марияны һүрәтләгән XV быуат һыны менән тамамлана.
Беренсе христиан сиркәүе был урында б.э. II быуатында барлыҡҡа килә һәм оҙаҡ ваҡыт ҙур булмаған часовнянан тора. 1118 йылда король Альфонсо I ғәскәрҙәре ҡаланы мосолмандарҙан азат иткәс, бында роман стилендә сиркәү төҙөлә, 1434 йылда ул янғында юҡҡа сыға. Һуңынан был урында готика стилендә сиркәү барлыҡҡа килә, ә заманса бина 1681 һәм 1872 йылдар араһында төҙөлә; һуңғы манаралары 1907 һәм 1961 йылдарҙа төҙөлә.
Базиликаның оҙонлоғо 130 метр, киңлеге 67 метр тәшкил итә, 4 манараһы һәм 11 көмбәҙе бар. Көмбәҙҙең тышҡы биҙәге азулежу кафелдәре менән башҡарылған.
# Чуднив

Чуднив (укр. Чуднів) — Украинаның Житомир өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Чуднив районының административ үҙәге.
2016 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 5 777 кеше йәшәй.
# Күжәкә

Күжәкә — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Күжәкә ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Күжәкә
## География

Ауыл Күжәкә йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Күжәкә
## Тарих

Күжәкә — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. 1706 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусы Ҡалмаш түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Семиострово (Ушар) улусы составына керә.
1870 йылда 2 тирмән (1 — ел тирмәне), 2 мәсет, 2 мәктәп; 1905 йылда — 2 бакалея кибете, хужалыҡ магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.

# Күжәкә
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 359 башҡорт, 30 типтәр; 1859 йылда — 480 башҡорт; 1870 йылда — 904 башҡорт; 1902 йылда — 782 башҡорт йәшәй.

# Күжәкә
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто бар.

# Күжәкә
## Билдәле шәхестәре

* Заманов Хәсән Заман улы — Советтар Союзы Геройы.
* Әбсәләм Әбдрәшитов — поход старшинаһы, 14 класлы чиновник. Шәхси дворянлыҡ ала.
# Ай-Ингу-Ягун

Ай-Ингу-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ай-Ингу-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204290
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тогандра

Тогандра — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Орловка йылғаһының уң ярына тамағынан 262 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Тогандра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026224
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202622
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Парла (Цна ҡушылдығы)

Парла — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цна йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Парла (Цна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002939
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Камерунда ислам

Ислам Камерун диндарҙары һаны буйынса христианлыҡтан ҡала икенсе дин булып тора.

# Камерунда ислам
## Тарихы

XVI быуатта Камерундың төньяғына Фульбе мосолмандары үтеп инә башлай. XVII быуат башында, хәҙерге Камерундың төньяғында, иртә феодаль Мандара дәүләте барлыҡҡа килә. 1715 йылда Мандара хакимы үҙ иленә мосолман вәғәзселәрен индергән, һәм Мәндәрә солтанат булып киткән. XIX быуатта фулани джихады арҡаһында бөтә төньяҡ Камерун тиерлек мосолман дәүләте Сокото составына, ә илдең төньяҡ-көнсығышында Адамава ислам әмирлегенә инә. Мосолмандарҙың көньяҡҡа хәрәкәт итеүенә тропик урмандар ҡамасаулай, шуға күрә ислам урындағы Африка динен тотоуҙы дауам иткән көньяҡ Камерун ҡәбиләләренә таралмай.
XIX быуат аҙағында Камерун Германия колонияһына әйләнә. Германия колониаль идаралығы осоронда мосолмандар илдән ҡыҫырыҡланмай һәм мосолман закондары һәм ғөрөф-ғәҙәттәре һаҡланып ҡала.
2013 йылдан «Боко Харам» төркөмө Ҡырымдың төньяҡ райондарында теракттар ойоштора башлай.

# Камерунда ислам
## Һаны һәм таралыуы

Мосолмандар Камерундағы 21 миллион кешенең яҡынса 24 % тәшкил итә. Камерун мосолмандарының 48 %-ы — суфыйсылыҡ, 27 % үҙҙәрен сөнниҙәр, 12 % әхмәҙиҙәр һәм 3 % — шиғыйҙар, ә башҡалар үҙҙәрен бер төркөм менән дә бәйләмәй.