yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡотташы (күл)

Ҡотташы - рус. Куташи - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.

# Ҡотташы (күл)
## Этимологияһы

Күл атамаһының рус. Куташи тигән варианты барлыҡҡа килеүе тураһында Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә, "Куташи, озеро, Каслинский район. От распространенного у башкир и татар тюркского мужского имени Коташи, с основой кот (кота) — «душа», «счастье», -ши — имяобразующим аффикс" тип яҙа.
Мәгәр башҡорт телен, йолаларын яҡшы белгән кешегә күлдең атамаһы "ҡот" һәм "таш" һүҙҙәренән яһалғаны күренеп тора. Беренсенән, ундай ир-ат исеме булып киң таралыуы ысынбарлыҡҡа тап килмәй, икенсенән, әгәр "ҡот" һүҙенән генә аффикс менән яһалған булһа, бындай вариант килеп сыҡмаҫ ине. Башҡорт халҡында мәжүсилек осоронда "ҡот ташы" тигән табыныу урындары булғанлығы билдәле. Шуға оҡшаш Йәй ташы тигән урындар ҙа билдәле.
Һәр хәлдә топонимист Н.И. Шувалов гидронимда төп урында "ҡот" һүҙе тороуын билдәләгән. Ҡот һүҙенең мәғәнәһе киң:
* тереклек, именлек бирер нәмә; йән
* күңелгә рәхәтлек биргән сифат; йәм, нур
* уңыш, бәхет килтергән нәмә
* ҡурҡҡан кешене имләр өсөн ҡурғаштан ҡойоп, муйынына эленә торған нәмә

# Ҡотташы (күл)
## Географияһы

Ҡотташы Силәбе өлкәһенең Кәҫле ҡалаһы янында урынлашҡан.
Көньяғында Ҡотташы ҡылымыҡ аша Кесе Кәҫле күле менән тоташҡан.
Иң яҡын һыу ятҡылыҡтары - Оло Кәҫле, Оло Үләнле (Большое Травяное), Ирташ, Алабуға, Һуңкүл, Илашты.
Силәбегә тиклем аралығы – 130 км, Екатеринбургҡа – 130 км.
Географик координаттары: оҙонлоғо - 60°48′2.48″E (60.800688), киңлеге - 55°53′14.44″N (55.887345)

# Ҡотташы (күл)
## Тасуирламаһы

* Максималь оҙонлоғо һәм киңлеге (км): 1,3*0,8 км
* Һыуҙың үтә күренеүсәнлеге, сафлығы: һыуы саф, үтә күренмәле
* Һыу сығанағы: Кесе Кәҫле күле менән ҡылымыҡтар аша бәйләнгән.
* Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 230,1 м
* Майҙаны: 0,8км2
* Төбө: ләмле
Күл оҙонса түңәрәк. Көнсығыш һәм өлөшләтә көньяҡ-көнбайыш ярҙары һаҙлыҡлы

# Ҡотташы (күл)
## Флораһы һәм фаунаһы

Күлде урмандар уратып алған. Һаҙлы урындарҙа ҡамыш, екән, күрән үҫә.
Ҡотташында суртан, алабуға, шырт балыҡ, себер сабағы, табан балыҡ, алабалыҡ, рипус, шамбы һәм бөгәрсә тереклек итә. Карп тотҡан кешеләр ҙә бар.
Ҡотташында сәнәғәт кимәлендә балыҡсылыҡ бара.

# Ҡотташы (күл)
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Дюрбюи

Дюрбюи — коммуна. Был коммуна Бельгияның Люксембург провинцияһындағы Марш-ан-Фамен округына ҡараған Валлония территорияһында урынлашҡан. Бында Бельгия француз теле берләшмәһе йоғонтоһо аҫтында халыҡтың бөтәһе лә тиерлек француз телендә һөйләшә. Ҡаланың мэры- Филипп Бонтемпс (Philippe Bontemps). Ҡала менән идара итеүсе партиялар — Валлония Социалистик патияһы (СП) һәм cdH партиялары. Дюрбюи коммунаһының майҙаны −156,61 квадрат километрға тигеҙ. Был майҙанда 10 531 кеше йәшәй (халыҡ тығыҙлығы — 67 кеше/км²), шуларҙың 49,29 % — ир-егеттәр һәм 50,71 % — ҡатын-ҡыҙҙар. Ҡала халҡының йән башына йыллыҡ килеме 2003 йылда уртаса алғанда 10 981 евро тәшкил иткән. Халыҡ араһындағы эшһеҙлек 15,45 процент (2006 йылдың 1 ғинуарына ҡарата).
Почта коды: 6940, 6941. Телефон коды: 086.
# Коноша (Волошка ҡушылдығы)

Коноша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волошка йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Коноша (Волошка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000970
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000097
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хужа (нәҫел)

Хужа, Ҡужа, Ҡожа (ғәр. هوجي‎‎, фарс. خواجه;;, ҡаҙ. қожа, үзб. xo'ja, уйғ. خوجا, төркм. hoja, таж. хӯҷа, төр. hoca; рус. Ходжа́, Ко[д]жа́ — Урта Азияла сығышы менән ислам ғәрәп миссионерҙарынан булған кеше. Ораны —Аллаһ!

# Хужа (нәҫел)
## Исһаҡиҙар («ҡаратауҙар»)

Үәли Исһаҡ хужа — сәйеттәрҙең береһе, йәғни Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең тура ептән килгән тоҡомдарының береһе — хужаларға нигеҙ һалыусы була, уның вәкилдәре Көнсығыш Төркөстанда (Ҡаратау партияһы булараҡ нығыраҡ билдәле) Исһаҡия сәйәси партияһын төҙөй, ул 70 йылға яҡын хакимлыҡ итә һәм 1760-сы йылдар аҙағында Аҡтау партияһы башлығы, хужа Борһанетдин тарафынан юҡ ителә.

# Хужа (нәҫел)
## «Аҡтауҙар»

Хужаларҙың тоҡомон башлаусы — Мәхтүм-Ғәзәмдең өлкән улы Имам-кәлән («өлкән имам») булған. Уның яҡлылар һәм шәкерттәре Көнсығыш Төркөстанда «Аҡтау» исеме менән билдәле «Ишкия» сәйәси партияһын ойошторған. Ҡашғарҙа власта торған был партияның һуңғы вәкиле һәм башлығы Бузюрғ-Хужа — бик түбән шәхес һәм Яҡуп бәк ҡулындағы уйынсыҡ ҡына булған

# Хужа (нәҫел)
## Шәжәрә

«Ҡужа» (хужа) нәҫеле ҡаҙаҡ «йөҙ»ҙәре (жуз) составына инмәй. Ғәҙәттә, миссионерҙарҙың нәҫеле булып һанала. Чоҡан Вәлиханов, ҡаҙаҡтар ҡайһы бер «ҡужа» ырыуҙарын "аҡ һөйәк"кә индермәй, әммә уларҙы солтандар менән бер рәттән хөрмәт итә, тип яҙған.

# Хужа (нәҫел)
## Шәжәрә
### Сәйет тармағы

Бары тик Мөхәммәт Пәйғәмбәр тоҡомо, йәғни Хәсән менән Хөсәйендең балалары ғына сәйет һәм шәриф тип һанала ала. Сәйет — ғәрәп теленән юлбашсы, әфәнде, башлыҡ.
Әлеге ваҡытта сәйет нәҫеле, ҡужаның башҡа төрҙәре менән сағыштырғанда, иң ҙур төркөмдәрҙең береһе булып һанала. Бының сәбәбе — бер үк атамалы төрлө ата-бабаларҙан төрлө тоҡомдар үҙ-ара ҡушылып киткән. Сәйеттәрҙең тармаҡтары : Ҡылышты ҡужа, Сабылт ҡужа (сабулт).
# Яхня

Яхня — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ега йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Яхня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016140
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001614
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Е (кириллица)

Ее [йэ] — Башҡорт алфавитының һигеҙенсе хәрефе.

# Е (кириллица)
## Башҡорт алфавитында

Һуҙынҡы хәрефтәргә инә: а, е, ё, и, о, ө, у, ү, ы, э, ә, ю, я.
* Был яҙмалар йә хәреф тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Әгерже (йылға)

Агрызка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Әгерже (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102724
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дондағы Ростов йәмиғ мәсете

2003
Дондағы Ростов йәмиғ мәсете — Дондағы Ростовта эшләп килгән берҙән-бер мәсет.

# Дондағы Ростов йәмиғ мәсете
## Тарихы

Батшалар ваҡытында Красноармейская урамында ҙур үҙәк мәсет була. 1968 йылда бер ни сәбәпһеҙ ул ябыла. Мосолмандарға ҡала үҙәгендә «Төҙөүселәр» паркынан ер участкаһы бирелә. Ростовта мәсет төҙөүҙе башларға маташыу конфликттарға килтерә. Һөҙөмтәлә мәсет өсөн урын Дондағы Ростовта урман-парк зонаһында табыла, унда йөҙ метр радиуста тораҡ биналар булмай.

# Дондағы Ростов йәмиғ мәсете
## Архитектура үҙенсәлектәре

Яңы мәсет 1999 йылдан 2003 йылға тиклем төҙөлә. Мәсетте ҡорғанда яңы төҙөлөш технологиялары һәм боронғо архитектура традициялары иҫәпкә алына. Доға уҡыу өсөн бында бер үк ваҡытта мең ярым кеше килә ала.
Ике ҡатлы мәсет янында 27 метрлыҡ манара күтәрелеп тора. Шәмбе һәм йәкшәмбе көндәрендә мәсеттә ғәрәп теле, Ҡөрьән һәм ислам тарихын өйрәнеү буйынса дәрестәр үтә.

# Дондағы Ростов йәмиғ мәсете
## Фотоһүрәттәр галереяһы

* Дондағы Ростов йәмиғ мәсете
* Мәсеттә ир-аттар залы
* Мәсеттә ир-аттар залы
# Әзим мәсете

1890
архитектура ҡомартҡыһы (федераль) Әжем мәсете (Алтынсы йәмиғ, Завод мәсете, татар. Əcem məçete, Әҗе́м мәчете́) — Ҡазанда ағастан һалынған мәсет, дини архитектура ҡомартҡыһы. Милли романтизм йүнәлешендә эклектики формаһында
1887—1890 йылдарҙа, 1804 йылда төҙөлгән ағас мәсет урынына, төҙөлгән. Төҙөлөш сауҙагәр Әжимов Мортаза Мостафа улы аҡсаһына башҡарылған. Әжем мәсете — бер ҡатлы, ике заллы, 51 м манаралы йома мәсете.
# Арғужа

Арғужа (рус. Аргази) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ҡасаба. Байрамғол ауыл биләмәһе составына инә.

# Арғужа
## Географик урынлашыуы

Арғужа һыуһаҡлағысы (элекке күл) буйында район үҙәге Арғаяш ауылынан 43 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Арғужа
## Тарихы

Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонына ҡарай.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Арғужа
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (72 %) йәшәй.
# М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты

М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты (рус. Ижевский государственный технический университет имени М. Т. Калашникова, ИжГТУ имени М. Т. Калашникова, удм. Ижысь М. Т. Калашников нимо техникая кун университет) — Удмуртия баш ҡалаһы Ижевскта юғары уҡый йорто.

# М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты
## Тарихы

СССР Министрҙар Советының 1034-се ҡарары нигеҙендә 1952 йылдың 22 февралендә СССР Юғары белем биреү министрлығының квалификациялы инженер кадрҙар менән тәьмин итеү өсөн Ижевск дәүләт техник университеты (ИжГТУ) (1994 йылға тиклем - СССР юғары белем министрлығының Механика институты, Ижевск механика институты) ойошторола.
Юғары уҡыу йортон ойоштороу буйынса башланғыс этапта, Ижевскиҙа инженерҙар әҙерләү тәжрибәһе булған (Бөйөк Ватан һуғышы осоронда эвакуациялана), Н.Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университетының потенциалы киң файҙаланыла.
1952 йылдың сентябрендә беренсе тапҡыр 200 студент уҡырға ҡабул ителә. Әкренләп факультеттар һәм һөнәрҙәр исемлеге киңәйтелә, ә республика һәм төбәк ҡалаларында (Воткинск, Сарапул, Глазов, Чайковский, Камбарка) филиалдары асылды.
2012 йылда университетҡа М. Т. Калашниковтың исеме бирелә.

# М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты
## Дөйөм мәғлүмәт

"Ижевск дәүләт техник университеты" федераль дәүләт мәғариф учреждениеһының ойоштороусыһы — Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте. Ойоштороусы вәкәләттәрен Мәғариф буйынса федераль агентлыҡ ғәмәлгә ашыра. Ижевск дәүләт техник университеты менән вәкәлләтле Ғилми совет идарә итә. Уның вәкәләтлеге ғәмәлдәге ҡануниәт һәм Ижев дәүләт техник университеты уставы менән көйләнә. Шулай уҡ Уҡыу-методика советы һәм Уҡыу баҫмалары буйынса эксперт советы эшләй. Ректор университет эшмәкәрлеге менән туранан-тура идара итә.
64 кафедрала (уларҙың 50-һе профилле кафедра) 700-гә яҡын уҡытыусы эшләй. Уҡытыусыларҙың 60 проценттан ашыуының ғилми дәрәжәһе бар. Ойошторолғандан алып юғары уҡыу йортонда 50 меңдән ашыу белгес әҙерләгән.
Башланғыс этапта университет ҡаланың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан булған. Хәҙерге Ижевск дәүләт техник университеты урман ситендә урынлашҡан. Студенттар ҡаласығы биләмәһендә компактлы рәүештә 8 уҡыу корпусы, стадион, "Интеграл" студенттар һарайы, 7 дөйөм ятаҡ, профилакторий, туҡланыу комбинаты, студенттар поликлиникаһы урынлашҡан. 2012 йылда төҙөлә башлаған бассейн 2013 йылдың 30 ғинуарында файҙаланыуға тапшырылды.

# М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты
## Рейтинг

2014 йылда "Эксперт РА" агентлығы юғары уҡыу йортон Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең иң яҡшы юғары уҡыу йорттары исемлегенә индерҙе, был рейтингта уға "Е" рейтинг класы бирелде.

# М. Т. Калашников исемендәге Ижевск дәүләт техник университеты
## Ректорҙар

* 1952 — Владимир Павлович Остроумов
* 1964 — Николай Васильевич Талантов
* 1972 — Василий Александрович Карпунин
* 1975 — Алексей Матвеевич Липанов
* 1983 — Олег Иванович Шаврин
* 1989 — Иван Васильевич Абрамов
* 2007 — Борис Анатольевич Якимович
* 2017 — Валерий Павелович Грахов
# Гришка-Ель

Гришка-Ель — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сандибей йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Гришка-Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033794
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303379
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡушаева Таңһылыу Хафиз ҡыҙы

Ҡушаева Таңһылыу (Динә) Хафиз ҡыҙы (5 апрель 1925 йыл — 17 август 1996 йыл) — башҡорт совет балет артисы, педагог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1956). Уны шулай уҡ Динә тип тә белгәндәр һәм ҡәберендә уның ике исеме лә ҡуйылған
Балеринаның бейеүҙе башҡарыу оҫталығы теүәл академиклыҡ менән айырылып тора, еңел һәм көслө һикереүе бейеүҙе үҙенсәлекле итә.

# Ҡушаева Таңһылыу Хафиз ҡыҙы
## Биографияһы

Таңһылыу Хафиз ҡыҙы Ҡушаева 1925 йылдың 5 апрелендә дәүләт эшмәкәре Хафиз Ҡушаев менән ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте эшмәкәре Рабиға Ҡушаева ғаиләһендә Ленинградта тыуған. 1937 йылда атаһы һәм әсәһе сәйәси золом ҡорбаны була.
Бөйөк Ватан һуғышы алдынан Ленинград хореография училищеһында (хәҙер А. Я. Ваганова исемендәге рус балеты академияһы) уҡый, һуғыш йылдарында улар Пермгә эвакуацияна. 1945 йылда училищены тамамлағас, Н. А. Камкова һәм А. Я. Вагановала белем ала. 1945—1965 йылдарҙа Пермь опера һәм балет театры солисткаһы була. Борис Машковтың «Бэла» һәм «Грушенька» балеттарында төп ролдәрҙе тәүге башҡарыусы. Ҡушаеваның башҡа партиялары — Зарема («Баҡсаһарай фонтаны»), Тао-Хоа һәм Хрусталь («Ҡыҙыл мәк»), Китри («Дон Кихот»), Эсмеральда («Эсмеральда»), Джульетта («Ромео һәм Джульетта»), Лиза («Файҙаһыҙ һаҡлыҡ»), Флоренция, хазиналар Феяһы («Йоҡлаусы һылыуҡай»), Никия һәм Гамзатти («Баядерка»), Жизель («Жизель»).
1946—1975 йылдарҙа Пермь хореография училищеһында классик бейеү дәрестәренән уҡыта. Таңһылыу Ҡушаеваға «20 быуат Пермь балетының күренекле эшмәкәре» исеме бирелә. (2000).
1989 йылдың 25 ғинуарынан Пермь ҡалаһындағы персональ пенсионерҙар йорт-интернатында йәшәй, 1996 йылдың 17 авгусында вафат була.Ул Пермь ҡалаһында Төньяҡ зыяратта ерләнгән
«Пермь крайы дәүләт архивында» Т. Х. Ҡушаеваға ҡағылышлы документтар һаҡлана. Ҡушаевтарҙың бик күп туғандары Күҙәш ауылында (Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) төпләнгән. Улар оҙаҡ йылдар Таңһылыу менән Ирек Ҡушаевтарҙы эҙләй, Таңһылыу Ҡушаеваның балаларын эҙләп табалар, тик Ирек Ҡушаевтың яҙмышы һаман да асыҡланмай ҡала.
# Оло Хондэй-Яха

Оло Хондэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарацк мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Оло Хондэй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300035647
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303564
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хальмер-Яха (Няхар-Вангут-Яха ҡушылдығы)

Хальмер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Няхар-Вангута-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Хальмер-Яха (Няхар-Вангут-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304393
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Киҫегәс (күл, Сосновка районы)

Кесе Киҫегәс - рус. Малый Кисегач - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш һәм Сосновка райондары сиктәрендә урынлашҡан.

# Кесе Киҫегәс (күл, Сосновка районы)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһендә Киҫегәс атамалы бер нисә күл бар (ҡара - Оло Киҫегәс). «Киҫегәс» — күлдең хәҙерге атамаһы. Иҫәт провинцияһының 1742 йылғы ландкартаһында рус. Кисега тип күрһәтелгән, академик Паллас П. С. күлде Кисегаташ тип атаған, «Ырымбур губернаһы» тигән географик очеркында Д. Н. Соколов күлде Кисъ-Агачъ тип яҙа.
Силәбе өлкәһенән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса "киҫеү" һүҙе менән бәйләй: рус. Кисягач, Кидагач, Косе-Гач, Кис-Агач, Кисегаташ. Атаманы ике һүҙгә: «киҫеү» һәм «ағас» һүҙгә бәйләп ҡуялар. 1742 ландкартала яҙылған Кисега атамаһы киҫек — урыҫса «резко, неожиданно, обрублено, обрезано» тигәнде белдерә тип аңлата Н.И. Шувалов. Киҫегес иң тәүге топоним булып торғандыр. Күлдең ярҙары һәм төбө, ысынлап та, ҡапыл борола, үҙгәрә, ә Кисегаташ — «обрывистый камень», тип дауам итә топонимсы. Ҡаялы ярҙары ҡапыл ғына киҫелеп, тәрән һыу ятҡылығы хасил була.

# Кесе Киҫегәс (күл, Сосновка районы)
## Географияһы

Силәбегә тиклем – 40 км, Екатеринбургҡа – 260 км.Координаттары: 55°22′54″N 61°6′26″E
Күл ярында ике тораҡ пункт урынлашҡан: Әбдер ауылы һәм Киҫегәс ҡасабаһы.

# Кесе Киҫегәс (күл, Сосновка районы)
## Тасуирламаһы

Кесе Киҫегәс төньяҡтан көньяҡҡа 3000 метрға, көнбайыштан көнсығышҡа 2500 метрға һуҙылған. Максималь тәрәнлеге – 220 см. Боҙ ҡалынлығы ҡышҡы осорҙа 0,5 м тәшкил итә. Тигеҙлектәге күл — бәләкәй һәм тәрән түгел. Үҙенең килеп сығышы буйынса котлован төркөмдәренә ҡарай. Ярҙары һөҙәк, һаҙлыҡлы. Ярының бер өлөшө ҡамышлы. Ярының айырым участкалары тәбиғи һәм ултыртылған урмандар менән уратып алынған. Ҡайһы бер урындарында һыу буйына сығыу ҡатмарлы - һаҙмырт. Бәләкәй ҡултыҡтарын Һыу үҫемлектәре биләй, ҡыяҡлы ҡамыш баҫҡан, ул күлдең төпкөлөнә 75 метрға тиклем үтеп инә. Төбөндә ләм ултырмалары өҫтөнлөк итә.
Балыҡ тотоу йыл әйләнәһенә рөхсәт ителгән. Күлдә сабаҡ, табан, гольян, алабуға, ротан тереклек итә.

# Кесе Киҫегәс (күл, Сосновка районы)
## Шулай уҡ ҡара

* Оло Киҫегәс
# Зоммерсдорф

Зоммерсдорф (нем. Sommersdorf (Landkreis Börde)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1457 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,33 км². Диңгеҙ кимәленән 165 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39365 һәм автомобиль коды — BK.
# Таръю

Таръю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хоседа-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Таръю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070777
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007077
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Первая (Тямка ҡушылдығы)

Первая — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тямка йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Первая (Тямка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301472
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нефтехимик мәҙәниәт йорто (Салауат)

1964
"Нефтехимик" мәҙәниәт йорто — Салауат нефтехим газпромы ААЙ мәҙәниәт һарайы. Ул 1962-1964 йылдарҙа авторҙар тарафынан эклектика стилендә төҙөлгән. Баш инженеры И. Ю. Венцель (1919—1999 г.) 1964 йылда тулыһынса төҙөлөп бөткән. Ул Салауат ҡалаһының Ленин майҙанында урынлашҡан. Директоры Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Владимир Ильич Стаханов.
# Шәгәр

Шәгәр — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Миндәк йылғаһының һул ярына тамағынан 3,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Шәгәр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инештән Верхнеуральск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000112112200001528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200152
* Бассейн коды — 12.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2