yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы

Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы (2 март 1938 йыл) — ғалим-урыҫ теле белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. Филология фәндәре докторы (1984), профессор (1984).

# Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы
## Биографияһы

Рәйдә Мирғәле ҡыҙы Ғайсина 1938 йылдың 2 мартында Шишмә районы Шишмә эшселәр ҡасабаһында тыуған. 1996—2011 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының хәҙерге урыҫ тел ғилеме кафедраһы мөдире. 1987—1996 йылдарҙа Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1987), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).

# Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Телдә лингвистик — философик мөнәсәбәт категорияһын һәм релятивлыҡтың семантик категорияһын, телмәр контакты төшөнсәһен һәм уны белдереү системаһы сараларын өйрәнеүгә, когнитив лингвистикаға, сағыштырма семантика (урыҫ теле, башҡорт теле һәм татар теле материалында) проблемаларына; вузда лингвистика дисциплиналарҙы уҡытыуҙың методологик һәм методик мәсьәләләрен эшләүгә арналған 350-гә яҡын фәнни һәм фәнни-методик хеҙмәте бар, вуз дәреслектәре авторы.

# Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Межкатегориальный переход понятий и обогащение лексики. Уфа, 1985
* Язык: философия, семантика, синтаксис: сб. избранных трудов. Уфа, 2008
* Синтаксис простого предложения в современном русском языке. Теория, схемы и образцы анализа. М., 2010.
* Современные проблемы общего языкознания и русистики, 2011, Белгород, НИУ «БелГУ»;
* Курс «Русский язык» в рамках обучающего семинара для экспертов ЕГЭ, 2012, Уфа;
* Дистанционные образовательные технологии: теория и практика, 2013, Уфа, БашГУ.
# Мортазин Марат Фәхрислам улы

Мортазин Марат Фәхрислам улы (26 декабрь 1957 йыл) — СССР һәм Рәсәй ислам белгесе, тәржемәсе, университет уҡытыусыһы. Философия фәндәре кандидаты, РФА Донъя иҡтисады һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтының (ИМЭМО) әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре

# Мортазин Марат Фәхрислам улы
## Биографияһы

Марат Фәхрислам улы Мортазин 1957 йылдың 26 декабрендә Ҡазанда тыуған. Ленинград дәүләт университетының «Ғәрәп филологияһы» һөнәре буйынса көнсығыш факультетын тамамлаған (1981).
Йемен һәм Ливия сит ил вәкиллектәрендә тәржемәсе булып эшләй, Хәрби университетында уҡыта (1984—1990).
1994 йылдан алып Рәсәйҙә ислам белеме системаһын булдырыуҙа әүҙем ҡатнаша. Мәскәү юғары рухи ислам колледжы ректоры (1994—1999), Мәскәү ислам университеты ректор(1999—2012), ислам белеме буйынса Советты ойоштороусыларҙың береһе һәм рәйесе (2010—2012).
2008 йылда Рәсәй Федерацияһы Президенты янындағы Рәсәй дәүләт хеҙмәте академияһында философия фәндәре докторы, профессор А. А. Нуруллаев етәкселегендә «Соотношение религии и политики в учении ислама и практике мусульманских стран» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Уның рәсми оппоненттары — философия фәндәре докторы, профессор Ю. Г. Носков һәм философия фәндәре кандидаты Н. Х. Рәжәпов. Төп ойошмаһы — Санкт-Петербург дәүләт университеты.

# Мортазин Марат Фәхрислам улы
## Фәнни ҡараштары һәм хеҙмәттәре

Рәсәй мосолмандары элитаһын формалаштырыу өсөн әүҙем сығыш яһай.
Монографиялар һәм уҡыу әсбаптары авторы: «Исламоведение» (2008), «Корановедение» (2011), «Введение в коранические науки» (2006), «Основы тафсира» (2010), «Основы исламской культуры. 4—5 классы», «Учебное пособие по речевой практике арабского языка. Лингафонный курс».

# Мортазин Марат Фәхрислам улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Дуҫлыҡ ордены» (2006) Рәсәйҙең рухи үҫешенә ҙур өлөш индергән өсөн.
# Иниш

Иниш — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бездна йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Иниш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037651
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003765
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Акура сиркәүе

Акурала Изге Давид сиркәүе (груз. აკურის მამადავითის ეკლესია ) - көнсығыш Грузияла Кахетия өлкәһендә урынлашҡан грузин сиркәүе. Ун өс ассирия руханийының береһе Давид Гареджаға бағышланған IX быуат сиркәүе өс ҡатлы базиликанан ғибәрәт. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы исмелегенә индерелгән

# Акура сиркәүе
## Тарихы

Сиркәү урманда Алазань йылғаһының ҡушылдығы Вантишевиҙың уң ярында, Кахетияның көнсығыш өлөшөндә Телави муниципалитетының Акура ауылынан яҡынса 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Сәнғәт белгесе Георгий Чубинашвили сиркәүҙе монах Илларион үҙенең әсәһе һәм һеңлеһе өсөн 855 йылдарҙа төҙөгән исемһеҙ сиркәү тип яҙа. 1597 йылда Кахетиялағы король Александр II үҙенең һеңлеһе Акура монастырына китеү осрағы менән уны тергеҙә

# Акура сиркәүе
## Тасуирламаһы

Сиркәү 17.3 × 12.8 метр ҙурлыҡтағы өс нефлы базиликанан ғибәрәт. Ул брусчатка һәм кирбестән төҙөлгән. Ҡабырға нефтары үҙәк нефтан һәп яҡлап берәр аркалы колонна менән айырыла. Төньяҡ нефы буй диуар менән ике аркады бухтаға бүленә. Көнбайыш диуарҙа эстән фрескалар фрагменттары һаҡланған. Көнсығыш фасад шулай уҡ фрескалар, медальондар, Ғайса пәйғәмбәр һәм уны уратып алған фәрештәләрҙең һүрәттәре менән биҙәлгән. Көнсығыш һәм көнбайыш диуарҙарҙа өлөшләтә зыян күргән грузин урта быуат алфавитында яҙылған IX быуатҡа ҡараған дүрт яҙыу бар. Төньяҡ фасадҡа беркетелгән контрфорстар һәм иконостас XVI быуатҡа ҡарай
# Мотыль-Кы (Каныль-Кы ҡушылдығы)

Мотыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каныль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Мотыль-Кы (Каныль-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066885
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306688
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Коряжемка

Кесе Коряжемка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Коряжемка йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Кесе Коряжемка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000025065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002506
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Потоцкийҙар һарайы (Львов)

Потоцкийҙар һарайы (пол.) — Львов (Украина) ҡалаһында архитектура ҡомартҡыһы. Коперник урамы, 15 адресы буйынса урынлашҡан. Һарай 1880 йылда элек Альфред Юзеф Потоцкийға ҡараған усадьба урынында поляк архитекторы Юлиан Цибульский ҡатнашлығында француз архитекторы Людвиг де Верни проекты буйынса төҙөлгән.

# Потоцкийҙар һарайы (Львов)
## Һарай

Бина француз классицизм стилендә кирбестән төҙөлгән, штукатурланған. Планында Н- ҡиәфәтле, ҡабырға яҡтары бар, мансардалары менән өс ҡатлы. Фасадтары семәрле ҡыҫандарға ҡуйылған тәҙрәләр һәм ҡалҡыу биҙәкле балкондар һәм балюстрадалар менән биҙәлгән. Төп инеү урынын ҡалҡыу биҙәкле аркалы портик һәм ионик колонналар биҙәй. Беренсе ҡатта ҡунаҡтар ҡабул итеү залдары урынлашҡан. Урамдан ихатаға ике флигель менән монументаль ҡапҡалар алып килә. Потоцкийҙар һарайында ҡабул итеүҙәр өсөн экипаж урындары һәм ҡаршы алыу өсөн залдар ҡаралған. Һарайҙың дөйөм майҙаны 3100 квадрат метр тәшкил итә.
Башта һарай территорияһында ҙур парк урынлаша. XIX быуат аҙағында XX быуат башында Потоцкийҙар һарайы тирәһендә бер нисә рәт күп ҡатлы йорттар төҙөлә, уларҙың бер өлөшө фасадтары менән урамға, ә ҡабырға өлөштәре менән һарай яғына сыға. Шуға күрә Потоцкийҙар һарайына күренеш тик Коперник урамынан ғына асыҡ ҡала.
1972 йылда бинала тантаналы ваҡиғалар һарайы урынлаша (Никах һарайы). 1973—1974 йылдарҙа реставрациялана.
1996 йылда бина менән йәнәш Львов сәнғәт һарайы төҙөлә. Тиҙҙән, 2000 йылда Потоцкий һарайы Львов сәнғәт галереяһына тапшырыла.
# Стефан Прокопиу

Стефан (Штефан) Прокопиу (рум. Ștefan Procopiu; 19 ғинуар 1890 йыл — 22 август 1972 йыл) — румын ғалим-физигы, педагог, профессор (1926), физика-математика фәндәре докторы (1924), Румыния Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1955). Румыния Социалистик Республикаһының Дәүләт премияһы лауреаты (1964).

# Стефан Прокопиу
## Биографияһы

Стефан (Штефан) Прокопиу 1890 йылдың 19 ғинуарында Румынияның көнсығышында урынлашҡан хәҙерге Васлуй жудецендағы Бырлад ҡалаһында тыуған.
1908—1912 йылдарҙа Александру Ион Куза исемендәге Яссы университетында уҡый.
1913—1919 йылдарҙа Бухарест университетында ассистент булып эшләй. 1919 йылда стипендиат итеп Францияға ебәрелә, унда Париж университетында Габриэль Липпман, Мария Склодовская-Кюри, Поль Ланжевен һәм улар кеүек башҡа билдәле ғалим-физиктарҙың лекцияларын тыңлай.
1924 йылдың мартында «физика-математика фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһен ала. Үҙ илена ҡайтҡандан һуң, 1925 йылдың ғинуарынан — Яссы университетында гравитация, йылылыҡ һәм электр фәндәре буйынса профессор. Был вазифала 1962 йылда пенсияға сыҡҡансы эшләй. Шунда уҡ Георге Асаки исемендәге Яссы техник университеты профессоры итеп тәғәйенләнә.
1936 йылдан Румыния Фәндәр академияһы ағзаһы, 1948 йылдың июненән — Румыния Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, ә 1955 йылдың июленән — Фәндәр академияның мөхбир ағзаһы.
Стефан Прокопиу ике тапҡыр халыҡ-ара Нобель премияһы биреү комитетының ағзаһы була.

# Стефан Прокопиу
## Ғилми эшмәкәрлеге

Ғалимдың фәнни тикшеренеүҙәре электромагнетизмға, термодинамикаға, электрохимияға, оптикаға, магнетизмға һәм спектроскопияға арналған.
1911 йылда Стефан Прокопиу тәүгеләрҙән булып магнит мәле берәмеге — Бор магнетонын аса һәм уны иҫәпләй, был дәүмәл һуңынан Дания физигы Нильс Бор (7.10.1885—18.11.1962) хөрмәтенә уның исеме менән атала.

# Стефан Прокопиу
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Румыния Социалистик Республикаһының Дәүләт премияһы (1964)
* Румынияның Хеҙмәт ордены (Орден Труда)
* Румынияның Йондоҙ ордены (Орден Звезды)
* «Фәнни хеҙмәттәре өсөн» ордены (Орден «За научные заслуги»)
# Кесе Земляная

Кесе Земляная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Земляная йылғаһының уң ярына тамағынан 0,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Земляная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013141
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201314
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тонхаузен

Тонхаузен (нем. Thonhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 590 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,4 км². Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4626 һәм автомобиль коды — ABG.
# Королёв проспекты (Дондағы Ростов)

Королёв проспекты (йыш ҡына яңылыш Королёв урамы тип атайҙар) — Дондағы Ростов ҡалаһының Ворошилов һәм Октябрь районында урынлашҡан, башлыса, Төньяҡ торлаҡ массив буйлап үтә. Совет ғалимы, ракета техникаһы конструкторы Королёв Сергей Павлович хөрмәтенә аталған.
Проспекттың оҙонлоғо 3826 метр тәшкил итә. Королев проспектын Космонавтар проспекты, Добровольский урамы һәм Алагир урамы киҫеп үтә.

# Королёв проспекты (Дондағы Ростов)
## Транспорты

Автобустар (маршрут таксийы): 78, 83, 18, 79, 91, 13, 23, 25, 29, 38.
Тарихи транспорт: 16, 21, 23-сө һанлы троллейбустар һәм 20-се автобус. 6, 8, 11, 17-се һанлы трамвайҙар.

# Королёв проспекты (Дондағы Ростов)
## Почта индексы

| № | Почта индексы | Йорттар |
| 1 | 344092 | 1, 1д, 1ж, 1и, таҡ (3-7), йоп (2-8) |
| 2 | 344064 | 1а, 1в, 1г, 1л, 2г |
| 3 | 344114 | 27, 29 |
| 4 | 344113 | таҡ (9-25), йоп (10-30) |
# Западная (Рочуга ҡушылдығы)

Западная — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рочуга йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Западная (Рочуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004914
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Брашвиц

Брашвиц (нем. Braschwitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1264 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,9 км². Диңгеҙ кимәленән 99 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6188 һәм автомобиль коды — SK.
# Харденштайн замогы

Харденштайн замогы (нем. Burg Hardenstein) — замок емереклектәре. Был замок Вестфалия еренең Виттен ҡалаһына ҡараған Гербеде районының төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Замок шул уҡ исемдәге парк менән уратып алынған булған. Һарай 1345—1345 йылдарҙа төҙөлгән була. XVIII быуатта бындағы күмер ятҡылыҡтары аҙайыу арҡаһында замок 1976 йылда ҡала милкенә тапшырыла. Замок архитектура ҡомартҡыһы булып тора һәм бында килеүселәр өсөн асыҡ.

# Харденштайн замогы
## Тасуирлау һәм тарихы

1354 йылда II Генрих фон Харденберг хәҙерге замок территорияһын граф I Герхард Бергтан һатып алған. II Генрих фон Харденберг үҙ ғаиләһе менән шул уҡ йылда Рур йылғаһының көньяҡ яры буйында — Гербеде һәм Виттен араһында урынлаша. 1345—1345 йылдарҙа бында һыулы соҡор менән уратып алынған замок төҙөлә. Генрих II вариҫтары — «фон Харденштайн» фамилияһын алыусылар — моғайын, финанс ҡыйынлыҡтары кисергән. 1378 йылда йәһүд сауҙагәренә ҙур суммала бурыс түләргә тейеш булған Генрих IV фон Харденштайн Дортмундҡа ҡаршы һуғыш башлай. Дортмунд ҡалаһын 1000 кеше яһаған һөжүм уңышһыҙ тамамлана. Һуғыштың артабанғы кампнияһында Генрих IV кельн ғәскәрҙәре тарафынан ҡулға алына һәм язалап үлтерелә.
Харденберг ырыуының һуңғы вәкиле Генрих V ҡыҙының никахы һөҙөмтәһендә 1439 йылда замок Гольштейн фон ырыуының Роберт Шталенең милкенә күсә. 1430—1440 йылдарҙа замоктың көньяғы ике фланг башнялары һәм ҡабырға диуары менән киңәйтелә. Замок янындағы күмер ятҡылыҡтарын эшкәртеү был территорияға XVI быуатта ла халыҡты күпләп килтерә. бары тик XVIII быуатта күмер ятҡылығы ташланғас, замок бөлгөнлөккә төшә.
1974 йылда замок Хербеде (Гербеде) ҡалаһына ҡуртымға бирелә, 1975 йылда — Виттен ҡалаһына, сөнки Гербеде Виттен ҡалаһының районы ғына булып ҡалған була. Замок емереклектәрен тикшереү дауам ителә — 1974 йылда урындағы билдәле «Hardenstein Burgfreunde» ассоциацияһы был эште яҡлап сыға һәм ҙур ярҙам күрһәтә. Замоктың археологик экспонаттар коллекцияһы бөгөн Виттен-Геберде башланғыс мәктәбе музейында тора. Музей бар кеше өсөн дә бушлай асыҡ. Һауа шарттары һәм хәүефһеҙлек саралары алып барылмау арҡаһында замок емерелеүе дауам итә: шулай, 2010 йылдың 16 марты төнөндә төп корпустың аралаш стенаһы селпәрәмә килеп емерелә. Емереклектәрҙе яңынан тергеҙеү һәм реконструкциялау башлана, һәм 2017 йылда тергеҙеү эштәре тамамланған зона бында килеүсе туристар өсөн асыҡ. Замок менән төндә яҡтыртыу буйынса 2009 йылдан башлап Харденштайн замогы төндә яҡтыртыла; 2017 йылда уның территорияһында видеокүҙәтеү системаһы ҡуйылған.
2006 йылдың апреленән алып урындағы «Hardenstein» паромы емереклектәр янынан үтә. Рур йылғаһындағы берҙән-бер паром урындағы иҫтәлекле ҡомартҡы булып тора. Ул шулай уҡ Рур үҙәнендәге велосипед юлы селтәренең дә бер өлөшө булып иҫәпләнә. Маршруты замоктан ҡаршы ярҙа торған Гербеде шлюзы янында тамамланған паромды ун биш ирекмән хеҙмәткәр һәм даими бер шкипер хеҙмәтләндерә. «II Schwalbe MS» экскурсия карабы ла емереклектәр янынан даими үтеп тора. Уны урындағы «Witten Stadtwerke» коммуналь компанияһы хеҙмәтләндерә.
# Доброхотова Александра Ивановна

Александра Ивановна Доброхотова (1 апрель 1884(18840401), Вичуга — 13 февраль 1958) — урыҫ табибы, алдынғы педиатр-инфекционист, СССР Медицина фәндәре академияһы ағза-корреспонденты (1952), профессор, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1947).
Яҡынса 100 фәнни хеҙмәт авторы. Улар йоғошло ауырыуҙарҙың үтеүенең йәш үҙенсәлектәрен, ҡыҙылса, дизентерия, быума йүтәлдең һәм уларҙың өҙлөгөүенең патогенезын, клиникаһын һәм антибиотиктәр менән дауалауҙы өйрәнеүгә арналған

# Доброхотова Александра Ивановна
## Биографияһы

Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курсын тамамлай. 1912 йылда Мәскәүҙә күптән түгел төҙөлгән Морозов ҡала балалар дауаханаһында табип- ассистент булып эшләй. Унда шулай уҡ табип-ассистент булып эшләүсе Фридрих Краузе менән таныша. 1914 йылдың йәйендә улар ял итергә Финляндияға китәләр, был Беренсе донъя һуғышы башланған осорға тап килә. 1916 йылдың яҙында Мәскәүҙә никахлашалар, 1917 йылдың 29 ғинуарында ҡыҙҙары Ирина тыуа. 1828 йылда улар айырылышалар.
1921 йылда Александра Ивановна Өфөлә балалар ҡала клиник дауаханаһы етәксеһе булып эшләй башлай. Был дауахананы ойоштороуҙа уның ире лә ҡатнаша. 1922—1958 йылдарҙа әсәлекте һәм балалыҡты һаҡлау институтының балалар инфекцияһы бүлеге мөдире булып эшләй (хәҙерге Рәсәй Медицина фәндәре академияһының балалар һаулығы ғилми үҙәге педиатрия Ғилми-тикшеренеү институты).
1935—1950 йылдарҙа 3-сө Мәскәү медицина институтының педиатрия кафедраһы мөдире булып эшләй. 1945—1952 йылдарҙа СССР-ҙың Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш педиатры була.

# Доброхотова Александра Ивановна
## Ғилми эшмәкәрлеге йүнәлештәре

Киҫкен балалар инфекцияһын, атап әйткәндә, ҡыҙылса, скарлатина, быума йүтәлде рациональ диагностикалау, дауалау һәм иҫкәртеүҙе ойоштороуға ҙур өлөш индерә. Быума йүтәл ваҡытында быуылып йүткереү механизмын аңлатыусы теория тәҡдим итә, йоғошло ауырыуҙар ваҡытында балаларҙа үҙәк һәм вегетатив нервы системаһындағы үҙгәрештәрҙе тикшерә. Антибиотиктар менән дауалау проблемаларын, инфекцион процеста йәш үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә, ҡыҙылсаны көкөрт менән профилактикалауҙы ғәмәлгә индереүгә һәм камиллаштырыуға, скарлатина менән ауырыусыларҙы госпиталгә һалыу системаһын камиллаштырыуға, шулай уҡ балаларға медицина ярҙамы күрһәтеүҙе камиллаштырыуға ҙур өлөш индерә.

# Доброхотова Александра Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
- Ленин ордены,
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1947).
- миҙалдар

# Доброхотова Александра Ивановна
## Хеҙмәттәре

* Чеботаревская Т. Н., Доброхотова А. И. Болезни новорожденных и детей грудного возраста. — М.; Л.: Государственное издательство, 1930. — (Руководства и пособия для медицинских техникумов).
* Коклюш: монография / Под ред. А. И. Доброхотовой. — М., 1948.
* Доброхотова А. И. Болезни детского возраста: Учебник для школ медицинских сестер. — М.: Медгиз, 1951.
* Доброхотова А. И. Корь и борьба с ней. — М.: Медгиз, 1959. — 160, [20] с. — 20 000 экз. (в пер.)
* Доброхотова А. И., Островская И. М. Здоровый и больной ребенок. — М.: Медгиз, 1960.
# Унтер Пришибеев

Унтер Пришибеев — урыҫ яҙыусыһы Антон Чехов хикәйәһе. 1885 йылда яҙылған һәм тәүге тапҡыр ошо уҡ йылдың 18 октябрендә Петербург гәзитенең 273-сө һанында баҫылып сыҡҡан.

# Унтер Пришибеев
## Баҫмалар

Хикәйә, беренсе тапҡыр 1885 йылдың 18 (5 иҫке стиль буйынса) октябрендә Петербург гәзитенең 273-сө һанының «Летучие заметки» бүлегендә «Ошаҡсы» тип аталып, А. Чехонте псевдонимы аҫтында баҫыла. Яңы атамаһы Чехов әҫәрҙәренең Адольф Маркс 1899—1901 йылдарҙа сығарған икенсе томында яҙыусы тарафынан бирелә.
Чехов тере саҡта был хикәйә нимес, серб-хорват, чех телдәренә тәржемә ителә.

# Унтер Пришибеев
## Тарих

"Сержант Пришибеев " хикәйәһе Чехов тарафынан башта «Осколки» гәзите өсөн яҙыла, тик уның мөхәррире Николай Лейкин хикәйәне оҙон, көлкөлө түгел һәм бик ҡоро тип таба. Лейкин үҙе хикәйәнең ҡыҫҡа вариантын яҙа, тик уны цензура кире ҡаға. Лейкин кәңәше менән Чехов хикәйәһен цензура проблемаһы булмаған Санкт-Петербург гәзитенә ебәрә. Унда хикәйә «Ошаҡсы» исеме аҫтында баҫылып сыға.
Хикәйәнең Петербург гәзитендә баҫылған версияһында Чехов ваҡиғаның датаһын алыштыра (3 август урынына 3 сентябрь тип яҙа) һәм Пришибеевтың ҡылыҡһырламаһын йомшарта, мировойҙың Пришибеевты «һин», урынына «һеҙ» тип әйтергә өйрәткән күренеште өҫтәп яҙа: «Әгәр иҫәр кешене туҡмамаһаң, йәнеңә гонаһ алаһың. Бигерәк тә, әгәр ысын ғәйеп һәм тәртипһеҙлек булһа…»

# Унтер Пришибеев
## Йөкмәткеһе

Сержант Пришибеев үҙенең армиялағы иҫке ҡылығы буйынса «тәртипте» нисек һаҡлауы арҡаһында полиция менән ҡытыршылыҡҡа керә.
# Грузияла ислам

Ислам дине хәҙерге заман Грузия биләмәһендә ғәрәптәрҙең яулап алыуы дәүеренән күләме һәм әһәмиәте буйынса икенсе булып тора. 2002 йылғы һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, илдә ислам динен тотҡан кешеләр 9,9 % (0,4 миллион самаһы кеше) тәшкил итә. Илдең ҡайһы бер төбәктәрендә мосолмандар халыҡтың сағыштырмаса йәки абсолют күпселеген тәшкил итә.

# Грузияла ислам
## Грузия мосолмандарының милли һәм конфессиональ составы

Ислам республикала күп милләтле. Уның күпселеген урындағы әзербайжандар (улар араһында шиғыйҙар ҙа, сунниттар ҙа бар), күп булмаған чечен-кистинлылар, лезгиндар һәм төрөк-месхетинлылар, шулай уҡ, билдәле бер төҙәтмәләр менән, аджарҙар, абхаздар һәм месхетинлылар, һуңғы ике төркөм, әлбиттә, әҙ. Иң күп һанлы төркөм булып әзербайжан-шиғыйҙар тора. Грузия бойондороҡһоҙлоҡ яулағандан һуң, күп аджарҙар православие динен ҡабул итә, әммә был процесста тикшереүселәр грузин дини ультрамилләтселеге яғынан баҫымды күрә. Икенсе яҡтан, СССР тарҡалғандан һуң Грузияла күп яңы мәсеттәр барлыҡҡа килә. Шиғыйҙар һәм сунниттар ғибәҙәт ҡылған берҙән-бер мәсеттең Тбилисила СССР ваҡытынан алып һаҡланып ҡалыуы уникаль факт булып тора.

# Грузияла ислам
## Тарихы

645 йылда Грузияға ғәрәптәр баҫып инә, әммә тулыһынса күпселек грузин ерҙәрен тик 735—737 йылдарҙа ғына буйһондороу мөмкин була. 736—1122 йылда Тбилиси урындағы мосолман әмирлегенең мөһим мәҙәни-дини үҙәге була, ә тирә-яҡ ауыл төбәктәренең грузин халҡы христианлыҡ яҡлы ҡалыуын һаҡлай. 1080 йылдан 1480 йылдарға тиклем әмирлектең һүрелә барыуы менән ислам да тарҡалыу хәлендә була. Әммә XV быуат аҙағында Грузияла фарсы батшаларының властары көсәйеү менән, көнсығыш Грузияның биләмәһенә ислам динен тотҡан күп төрөк төркөмдәре күсеп ултыра, улар һуңынан илдең әзербайжан этносы нигеҙен булдыра.
Ғосман империяһы хакимлығы аҫтына күскән Көнбайыш Грузия XV—XVIII быуаттар осоро араһында көсөргәнешле рәүештә ислам диненә дусар була. Ислам диненә күсеү һөҙөмтәһендә грузин этносы составынан субэтник төркөмдәр бүленеп сыға —— лаздар, аджарҙар һәм чвенебурилар. Төрөк-месхетинлылар — ғосман төрөктәре нәҫеленән, Месхетияла ултыраҡланған.