yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тать-Юган (йылға)

Тать-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 393 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тать-Юган (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028428
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302842
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чуб (Вымь ҡушылдығы)

Чуб — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 127 км.

# Чуб (Вымь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002251
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пужавка

Пужавка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иванцовка йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пужавка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031501
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103150
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ямаш (Баймаҡ районы)

Ямаш — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы 1-се Этҡол ауыл Советы составындағы ауыл. Яҡынса 1910 йылдарҙа Этҡол (Ямаш) ауылынан бүленеп сыға. 1951 йылда ауыл халҡы башлыса Шүлкә ауылына күсенә.

# Ямаш (Баймаҡ районы)
## Географик урыны

Йылайыр йылғаһының һул ярынан ярты километр алыҫлыҡта урынлашҡан була. Ауыл тирәһендә шулай уҡ Тайышбатҡан һәм Бүтәгәле исемле бәләкәй йылғалар аға. Район үҙәге Баймаҡтан — 45 км, ауыл Советы үҙәге 1-се Этҡолдан — 16 км, Сибай тимер юлы станцияһынан 85 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Ямаш (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Ямаш утарының (һуңынан ауыл) тарихы 1-се Этҡол ауылы тарихы менән тығыҙ бәйле. Ямаш — бөрйән ырыуына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Бөрйән ырыуына ҡараған дүрт түбә артабан үҙаллы улусҡа әүерелә. XVIII быуатҡа тиклем хәҙерге 1-се Этҡол ауылы Ямаш исемен йөрөтә. XVIII быуат аҙанда Этҡол ауылы байтаҡ ҙур ғына ауыл була. V ревизия мәғлүмәттәре буйынса, 68 йортта 501 кеше йәшәгән. 1859 йылғы халыҡ иҫәбен алыу ревизияһы 84 йортта 532 кешене теркәгән. Ошондайыраҡ һандар 1885 йылда ла һаҡланған. 1864 йылдан Этҡол ауылы бөрйән улустарының береһе булып тора.
XIX быуаттың икенсе яртыһында бында ике мәктәп, 14 лавка булыуы мәғлүм, дүшәмбе көндәрендә баҙар ойошторолған
XX быуаттың 10-сы йылдарында, Столыпин реформаһы осоронда, хәҙерге 1-се Этҡол ауылынан бер нисә ғаилә бүленеп сығып, утарға нигеҙ һала. Утарға Этҡол ауылының боронғо Ямаш исемен бирәләр. Октябрь революцияһынан һуңғы йылдарҙағы мәғлүмәттәр буйынса утарҙа 1920 йылда — 55 кеше, 1939 йылда — 83 кеше, 1946 йылда 41 кеше йәшәгән.
З. Ш. Аҡназаровтың «Время. Люди. Мысли» (Өфө, 1995) китабынан өҙөк:
1931 йылда ауылда «Пионер» колхозы ойошторола, 1939 йылда ул «Коомунар» тип үҙгәртелә. Колхозға, Ямаштан тыш, Сыңғыҙ, Ҡуш Күпер, Шүлкә, Шырмай утарҙары инә, Ямашта колхоздың үҙәге булараҡ идаралыҡ, мәктәп һәм бәләкәй магазин була. Ошо ауылда тыуып үҫкән Башҡортостандың башлығы Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы хәтерләүенсә, ауыл ул осорҙа йәнле тормош менән йәшәй: яҙыусы Дауыт Юлтыйҙың, буласаҡ композитор, ул ваҡытта Мәскәү консерваторияһы студенты, Хөсәйен Әхмәтовтың килеүе ауыл өсөн ҙур байрамға әүерелә, оҙаҡ йылдарға хәтерҙә яҡты эҙ ҡалдыра. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында колхоз хужалығы бөлгөнлөккә төшә, сөнки ауылда ир-егеттәр ҡалмай, хужалыҡты һөйрәр кеше булмай. 1947 йылда колхоз бөтөрөлә. Башта уның урынына урман участогы ойошторалар, артабан уны Ишбирҙе урман хужалығына беркетәләр, ағастан халыҡ ҡулланышы әйберҙәрен етештереү буйынса промартель асалар, әммә ауыл үҙәктән алыҡ урынлашыуы һәм юлдар булмауы арҡаһында артелдә эштәр насар бара. 1951 йылда ауыл халҡы эргә-тирәләге ауылдарға, күбеһе Шүлкә ауылына, күсенә.

# Ямаш (Баймаҡ районы)
## Былар ҡыҙыҡлы

1993 йылда Шүлкә ауылы бүленеп сыға һәм ауылда үҙаллы «Коммунар» артеле ойошторола. Был аҙым элекке Ямаш ауылы халҡы өсөн дә ҙур әһәмиәткә эйә була. Шүлкә ауылында мәктәп комплексы төҙөлә, төҙөлөш эштәренә Аҡназаров З. Ш. шефлыҡ итә.
# Постолка (Иж ҡушылдығы)

Постолка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Постолка (Иж ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027200
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102720
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Верховка (Ненокса ҡушылдығы)

Верховка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ненокса йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Верховка (Ненокса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004743
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000474
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аниханов Андрей Анатольевич

Аниханов Андрей Анатольевич (11 ғинуар 1965 йыл) — дирижер, йәмәғәт эшмәкәре. 2013—2014 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1999) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2017).

# Аниханов Андрей Анатольевич
## Биографияһы

Андрей Анатольевич Аниханов 1965 йылдың 11 ғинуарында Ленинградта тыуған.
Дәүләт академия капеллаһы эргәһендәге М. И. Глинка исемендәге хор училищеһында уҡый, ә һуңынан Санкт-Петербург дәүләт консерваторияһында «хор дирижерлығы» (1988) һәм «опера-симфоник дирижерлы» (1992) һөнәре буйынса белем ала. Эш урандары: 1989 йылда эшләй, 1992 йылдан 2008 йылға тиклем — баш дирижер дәүләт опера һәм балет театрында уның. М. П. Мусоргский исемендәге дәүләт опера һәм балет театрында (хәҙер — Михайлов театры) 1989 йылдан — дирижер, 1992 йылдан алып 2008 йылға тиклем баш дирижер. 1991—1996 йылдарҙа — Санкт-Петербург Дәүләт симфоник оркестрың баш дирижеры һәм художество етәксеһе; 2009 йылдан Санкт-Петербург симфоник оркестрының баш дирижеры булараҡ Рим опера менән хеҙмәттәшлек итә. 2010 йылдан алып 2017 йылдың 2 октябренә тиклем Ростов Дәүләт музыкаль театрының баш дирижеры. 2015 йылдан — Екатеринбург опера һәм балет театрының даими саҡырылған дирижеры. 2013 йылдан — Йәлил исемендәге Татар опера һәм балет театрының даими саҡырылған дирижеры. 2009 −2013 йылдарҙа Ҙур театр (Мәскәү) хеҙмәттәшлек итә. 2010 йылдың апрелендә Юрий Григорович ҡуйған "Ромео һәм Джульетта балетында дирижер-ҡуйыусы булараҡ сығыш яһай. 2012 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында Дж. Пуччининың «Тоска» операһының музыкаль етәксеһе һәм ҡуйыусы дирижеры булып сығыш яһай. 2013—2014 йылдарҙа — башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижеры.
2016 йылда Дж. Вердиҙың «Жанна Д' Арк» операһын ҡуйыу инициаторы була.
Ростов музыкаль тетары сәхнәһендә А. Анихановтың режиссерлыҡ таланты асыла. Бында ул А. С. Пушкиндың «Борис Годунов» әҫәре буйынса постановҡа ҡуя. төп ролдә — Рәсәйҙең халыҡ артисы Аристарх Ливанов.
Рәсәйҙә киң уҡытыусы эшмәкәрлеген алып бара. С. В. рахманинов исемендәге консерваторияла уҡыта. Италия, Япония, Франция, Нидерланд, Литва, Эстония, Әзербайжан, Ҡаҙағстан театрҙары, оркестрҙары, бик күп билдәле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән эшләй. Андрей Аниханов ҙур гастроль эшмәкәрлеген алып бара. Күп кенә билдәле Рәсәй һәм сит ил коллективтары менән сығыш яһай.
Михайлов театры оркестры һәм Санкт-Петербург симфоник оркестры менән ның 50-нән ашыу CD дискын яҙҙырта. Улар араһында бөтә симфонялар, симфоник поэмалар һәм увертюра-фантазиялар, Серенада, П. И. Чайковского инструменталь концерттары.

# Аниханов Андрей Анатольевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1999)
* Санкт-Петербург хөкүмәтенең рәйесе — мэр премияһы лауреаты (1994, 1995, 2006)
* Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация советы рәйесенең Рәхмәт хаты (2014)
* Ростов өлкәһе губернаторының почет грамотаһы (2015)
* Ростов хөкүмәте хөкүмәте конкурсының «Йыл кешеһе» номинацияһында еңеүсе (2014).
* Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2017).
# Косая (Косьва ҡушылдығы)

Косая — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9,3 км.

# Косая (Косьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008755
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100875
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оратив районы

Оратив районы (укр. Оратівський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Оратив ҡала тибындағы ҡасабаһы.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 20 793 кеше йәшәй.
# Калинин районы (ТАССР)

Калинин районы (татар. Калинин районы, рус. Калининский район) — 1935 йылдан 1959 йылға тиклем ғәмәлдә булған Татарстан АССР-ның юҡ ителгән административ-территориаль берәмеге. Татарстандың көнсығышында, Минзәләнән көньяҡ-көнсығышҡа 30 саҡрым йыраклыҡта урынлашҡан. Административ үҙәге — Пусы ауылы.

# Калинин районы (ТАССР)
## Тарих

Калинин районы территорияһы 1920 йылға тиклем Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе Пусы улусында, 1920 йылдан 1930 йылға тиклем Минзәлә кантоны Пусы улусында, 1930 йылдан 1935 йылға тиклем Минзәлә районында һәм Аҡтаныш районының Пусы ауыл Советында урынлашҡан.
1935 йылдың 10 февралендә Минзәлә һәм Аҡтаныш райондарынан бүленеп алыу юлы менән барлыҡҡа килә.
1952 йылдың 8 майында Татарстан АССР-дың Чистай өлкәһе составына, ә 1953 йылдың 21 февралендә Бөгөлмә өлкәһе составына инә. 1953 йылдың 30 апрелендә өлкәләр бөтөрөүгә бәйле рәүештә Татарстан АССР-дың туранан-тура ҡарамағына ҡайтарыла.
1954 йылдың 22 ноябрендә Калинин районына юҡ ителгән Матвеевка районы биләмәһенең бер өлөшө ҡушыла.
1959 йылдың 12 октябрендә район юҡ ителеп, уның территорияһы Аҡтаныш, Минзәлә һәм Мөслим райондары составына кергән.

# Калинин районы (ТАССР)
## Административ бүленеш

1940 йылда район майҙаны 1086 км2 тәшкил иткән, ауыл советтары һаны - 31, торлаҡ пункттар - 66.
Район 1948 йылдың 1 ғинуарына 25 ауыл Советын үҙ составына индерә. Район майҙаны 969 км2 тәшкил иткән.

# Калинин районы (ТАССР)
## Халыҡ

| 1939 | 1940 |
| 37536 | 37700 |
1939 йылда халыҡ һаны 37536 кеше тәшкил иткән, шул иҫәптән татарҙар - 93,5 %, мариҙар - 3,5%, урыҫтар - 2,45 %.
# Быҙаулыҡ өйәҙе

| Өйәҙ үҙәге гербы | Губерна гербы |
| Герб уездного центра | Герб губернии |
| Губерна | Һамар губернаһы |
| Үҙәге | Быҙаулыҡ (Ырымбур өлкәһе) |
| Барлыҡҡа килгән | 1781 |
| Майҙаны | 23 772 км² |
| Халҡы | 492 952 (1897) кеш. |
Быҙаулыҡ өйәҙе — 1781 йылда Өфө наместниклығы составында ойошторола.
Административ үҙәге — Быҙаулыҡ ҡалаһы.

# Быҙаулыҡ өйәҙе
## Тарих

Өйәҙгә Ырымбур провинцияһының көнбайыш өлөшө инә. 1796 йылдан Ырымбур губернаһы, 1851 йылдан — Һамар губернаһы составында. Административ үҙәге — Быҙаулыҡ ҡалаһы. 1919 йылда Быҙаулыҡ өйәҙе Йомран‑Табын улусы АСБР‑ҙың Туҡ-Соран кантоны составына инә. Өйәҙ 1920 йылда бөтөрөлә, территорияһының күпселек өлөшө Ырымбур губернаһы составына инә.

# Быҙаулыҡ өйәҙе
## География

XVIII быуат аҙағында төньяҡта Боғорослан өйәҙе, көнсығышта Ырымбур өйәҙе, көньяҡта Кесе ҡаҙаҡ Йөҙө, көнбайышта Сергиевск өйәҙе менән сиктәш була. Майҙаны 23 772 км² (1897).

# Быҙаулыҡ өйәҙе
## Халҡы

1795 йылда — 42074 кеше (шул иҫәптән башҡорттар — 1066), 1897 — 492952 (башҡорттар — 9887, мордвалар — 36502, немецтар — 3028, сыуаштар — 12556, татарҙар — 10404, урыҫтар — 409657 һәм башҡа), 1920 — 637,3 мең кеше. XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 471933 крәҫтиән иҫәпләнә, мещандар — 15635, дворяндар — 1227, сауҙагәрҙәр — 368 һәм башҡа; мосолмандар — 20799, православие динендәгеләр — 468024 (ш. иҫ. 6152 старообрядсы), протестанттар — 3010 һәм башҡалар.
| Милләт | Халыҡ, кеш. | % |
| Башҡорттар | 9 887 | 2,01 |
| Урыҫтар | 409 657 | 81,10 |
| Татарҙар | 10 404 | 2,11 |
| Немецтар | 3 028 | 0,61 |
| Мордвалар | 36 502 | 7,40 |
| Сыуаштар | 12 556 | 2,55 |
| Бөтәһе | 492 952 | 100,00 |

# Быҙаулыҡ өйәҙе
## Иҡтисад

Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, өйәҙҙә 9‑сы башҡорт кантоны ойошторола. 1811 йылда өйәҙҙә 166 торама пункт һәм алты ҡәлғә була. XIX быуат уртаһында башҡорттарҙың төп өлөшө 19 ауылда йәшәй. Ауыл хужалығы халыҡтың 77 проценты мәшғүл була. XX быуат башында араҡы, сөгөлдөр эшкәртеү, 2 он тартыу һәм 8 йылҡысылыҡ заводы эшләй. Йыл һайын 13 йәрминкә үткәрелә. XIX быуат 2‑се яртыһында өйәҙ аша Ырымбур тимер юлының бер өлөшө (Тростянка ауылы алып Яңы Сергиевский ауылы тиклем) үтә.
# Өфө метрополитены

Өфө метрополитены (рус. Уфимский метрополитен) — тормошҡа ашырылмаған транспорт системаһы, проект.
1988—1993 йылдарҙа «Нижегородметропроект» институты Өфө метрополитенының проектын эшләне.
1996 йылдын 30 майында Рәсәй Президенты Борис Ельцин тантаналы рәүештә метрополитенының беренсе ташты һалды.
1998 йылдын 18 сентябрендә Башҡортостан Хөкүмәте 2007 йылда беренсе өлөштә асыу тураһында ҡарар сығарҙы.
2010-сы йылдарҙан Өфөлә метрополитен төҙөү урынына, Монорельс төҙөү тураһында һүҙ бара.

# Өфө метрополитены
## Метрополитен төҙөү өсөн геологик тикшеренеүҙәр

1982 йылда В. И. Мартин етәкселеғендә Көнбайыш Урал инженер-төҙөлөш эштәре тресы тәрән һалына торған (60 м тиклем) метрополитен («Метрогипротранс» институты проекты, Мәскәү), 1992 йылда — метрополитендың һай һалына торған 1‑се сиратын («Нижегородметропроект» институты), 2002—2003 йылдарҙа «Ульяновтар» станцияһынан «Муса Гәрәев бульвары» станцияһына тиклем 1‑се башланғыс участканы төҙөү өсөн инженер-геология эштәр үткәрелә.
# Уркат

Уркат — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының уң ярына тамағынан 295 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Уркат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027834
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002783
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Владимир Высоцкий һәйкәле (Дондағы Ростов)

Владимир Высоцкий һәйкәле — 2014 йылдың йәйендә Дондағы Ростовта Пушкин урамында асылған бронза монумент.

# Владимир Высоцкий һәйкәле (Дондағы Ростов)
## Тарихы

2009 йылда Владимир Высоцкийға һәйкәл ҡуйыу өсөн аҡса йыйыу ойошторола. Һәйкәлгә конкурс иғлан ителә һәм уның барышында скульпторҙарҙың тәҡдим иткән эштәре араһында Анатолий Скнариндың проекты еңеүсе тип табыла. Аҡса йыйыу менән ростовчандарҙың махсус төркөмө шөғөлләнә: ҡаланың бик күп урындарында иғәнәләр өсөн контейнерҙар ҡуйыла. Шулай уҡ хәйриә концерттары ойошторола. Һөҙөмтәлә, талап ителгән 2,5 миллион һумдың 500 мең һумы йыйыла. Монументты эшләү өсөн етмәгән сумманың ҙур өлөшөн Ростов эшҡыуары Иван Ссавидиҙың Хәйриә фонды бирә.
Мемориал 2014 йылдың 25 июлендә, шағирҙың вафатынан һуң 34 йыл үткәс, Пушкин урамында, Кино йортонан алыҫ түгел урында асыла. Тотош композицияның бейеклеге 3,4 метрға етә, шул иҫәптән актёр скульптураһы — 2,3 метр. Монумент бронзанан эшләнә: Высоцкий свитерҙа һәм салбарҙа сәхнәлә тора, ҡулында — гитара. Актёрҙың уң яғында сәхнә шаршауы күренә. Икенсе мәғлүмәткә ҡарағанда, шулай уҡ уң яҡта йәшен — шағирҙың сағыу һәм ҡыҫҡа тормошо символы тора.
Владимир Высоцкийға һәйкәл асыу тантанаһында яҡынса 200 кеше ҡатнаша.
Ҡалала Высоцкийға һәйкәлдән тыш, өҫтәмә рәүештә, артист булған урындарҙа мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған.
# Шудумка (Пижма ҡушылдығы)

Шудумка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Шудумка (Пижма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036818
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103681
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мухаммед-Мирзоев Һауаджи

Һауаджи (Һауажи) Мухаммед-Мирзоев (башҡ. Мөхәмәтмирзаев, урыҫ. Мухамет-Мирзоев, Магомед-Мирзоев) (1910 йыл — 4 октябрь 1943 йыл) -— Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы кавалерия полкы 3-сө эскадронының взвод командиры ярҙамсыһы. Гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Мухаммед-Мирзоев Һауаджи
## Биографияһы

Һауаджи Мухаммед-Мирзоев ярлы ғаиләлә тыуған. Грозный педагогия училищеһын тамамлай, артабан тыуған ауылында уҡытыусы һәм мәктәп директоры булып эшләй.
1930-сы йылдарҙа Алыҫ Көнсығышта сик һаҡсыһы булып хеҙмәт итә. Сик буйын боҙоусыны тотҡан саҡта яралана һәм демобилизациялана. 1940 йылда уТашкенттап Янғын һүндереү баш идаралығының урта етәкселек составы мәктәбен тамамлай, артабан Ленинабаадта (Тажикстан) янғындан һаҡлау инспекторы булып эшләй.
Фронтҡа 1941 йылдың сентябрь айында китә. Кавалерия полкы командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының (Үҙәк фронты, 61-се армияһы, 7-се гвардия кавалерия корпусы) 3 эскадронында взвод командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Сталинград алышында ҡатнаша.
1943 йылдың 18 сентябрендә Чернигов өлкәһе Менск районы Березна ҡасабаһына һөжүм иткән саҡта пулемёт уты менән эскадрондың һөжүмен (атлы сафта) тәьмин итә. Ошо алыш өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
1943 йылдың 28 сентябрендә Һауаджи Мухаммед-Мирзоев беренселәрҙән булып Днепрҙың уң ярына сыға. Пулеметынан ярҙы дошмандан таҙартып, ул үҙенең подразделениеларына йылғаны уңышлы үтергә мөмкинлек бирә. Өс тапҡыр яралана, әммә позицияларын ҡалдырмай, 144 фашисты дөмөктөрә. 4 октябрҙә алған ауыр яраларҙан вафат була. Ошо батырлығы өсөн 1944 йылдың 15 ғинуарында Һfefджи Мухаммtд-Мирзоев Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була (үлгәндән һуң).
Шулай уҡ уның дүрт ағаһы фронтҡа китә. Шуларҙың икеһе генә тере ҡайта.

# Мухаммед-Мирзоев Һауаджи
## Хәтер

* Левковичи ауылы янында, уның һәләк булған урынында, һәйкәл ҡуйылған.
* Һ. Мухаммед-Мирзоевтың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған.
* Грозный ҡалаһында уның һүрәте менән барельефыДан Мемориалында ҡуйылған.
* Урыҫ-Мартанда бер урамға Герой исеме бирелгән.
# Локай-Мачий-Кы

Локай-Мачий-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мэрхы-Кондыя йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Локай-Мачий-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306390
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Узвай

Узвай — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирымка йылғаһының уң ярына тамағынан 5,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Узвай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032493
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103249
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1