yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тук-Сай

Тук-Сай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солянка йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тук-Сай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200010085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112201008
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡалаҡтау (Медногорск ҡала округы)

Ҡалаҡтау (рус. Ҡалак-Тау)) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһендәге тау.

# Ҡалаҡтау (Медногорск ҡала округы)
## Географияһы

Ҡалаҡтау Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡалаһы ҡала округындағы Рысай ауылы янында урынлашҡан. Тимер юлынан төньяҡтараҡ ята. Рысай ауылы янында шулай уҡ Ҡороған йылғаһы аға.

# Ҡалаҡтау (Медногорск ҡала округы)
## Климаты

Климаты уртаса-континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ айырылып тора. Район буйынса уртаса температура +4,0$^о$С -тән +4,8$^о$С-ҡа тиклем үҙгәрә. Йылдың иң һалҡын айы — ғинуар, уртаса айлыҡ температураһы яҡынса −20,5$^о$С — 35 $^о$С. Атмосфера яуым-төшөмө бер йыл эсендә 300-ҙән алып 450—550 миллиметрға етә, шуның менән бергә күпселек өлөшө яҙғы-йәйге осорға (70 процент самаһы) тура килә. Ҡар япмаһы тотороҡло, уның дауамлылығы уртаса 150 көн тәшкил итә.

# Ҡалаҡтау (Медногорск ҡала округы)
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында атамаға ошондай аңлатма бирә:Топоним башҡорт телендәге ҡалаҡ һәм тау һүҙҙәренән яһалған. Риүәйәтен һөйләгән З. Т. Ҡобағошев, тауҙа борон ҡорбанлыҡ һарыҡтар һуйғандар, ҡорбан ашы ашатҡандар, шуға күрә Ҡалаҡтау, тип аңлатҡан. Икенсе фараздар буйынса, тау үҙе һыҙатланышы менән ҡалаҡты хәтерләткәнгә шундай атама алған.
Әйткәндәй, Ырымбур өлкәһендә йәнә бер Ҡалаҡтау бар — уныһы Ҡаҫмарт йылғаһы буйында урынлашҡан Буранғол ауылы янында.. Ҡалаҡтау тигән һырт та бар — ул Башҡортостан Республикаһы менән Силәбе өлкәһе араһындағы сиктә ятҡан Көньяҡ Уралындағы тау һырты һәм уның көнбайыш армыты.
# Хормый-Кы

Хормый-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 1091 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Хормый-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063846
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306384
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йыланлы ауыл Советы (Ҡыйғы районы)

Ауыл советы Еланлинский — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Йыланлы ауылы.

# Йыланлы ауыл Советы (Ҡыйғы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә
# Алой гөлө

Алой гөлө (лат. Ало́э, лат. Aloe) — япраҡ һәм һабаҡтары дымға бай булған, ҡоролоҡҡа сыҙамлы үҫемлектәр төрөнән күп йыллыҡ, йыл буйы йәшел төҫөн юғалтмаған үлән үҫемлек. Уның тыуған яғы коньяҡ Африка. Унда алой 3-4 м бейеклегендеге ағас рәүешендә үҫә. Башҡортостанда торлаҡ шарттарында үҫтерелә. Бик һирәк ҡыҙғылт-һары сәскә ата, емеше цилинд рәүешендәге ҡапты хәтерләтә.
* Aloe arborescens
* Aloe aristata
* Aloe dichotoma
* Aloe hereroensis
* Aloe parvula
* Aloe peglerae
* Aloe maculata (A. saponaria)
* Цветок Aloe maculata
* Aloe sophie
* Aloe speciosa
* Aloe striatula
* Aloe rauhii
* Aloe vera - Museum specimen
# Таштыҡоръятмаҫ

Таштыҡоръятмаҫ — Көньяҡ Уралдағы Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы территорияһында урынлашҡан тау һырты.
Таштыҡоръятмаҫ һырты Башҡортостандың (Көньяҡ) Урал меридианы буйлап Әбйәлил ауылы киңлегенән Ҡушый ауылы киңлегенә тиклем һуҙылған.
Оҙонлоғо — 13 км, киңлеге — 2 км, иң бейек нөктәһе — Олотау (656 м).
Һырт ҡатламы башҡорт һәм турней эзбизташ һәм доломит ярустарынан тора.
Мағаҡ, Йәнгел йылға ҡушылдыҡтарының башланған урыны булып тора. Тау һырттары нигеҙендә Сыбаркүл күле ята.
Ландшафтын ҡарағай, ҡайын, япраҡлы ағастар урманы, һоро урман тупраҡлы тау далалары һәм ҡара тупраҡлы болон далалары тәшкил итә.

# Таштыҡоръятмаҫ
## Топонимикаһы

Таштыҡоръятмаҫ һыртының исеме башҡорт телендәге һүҙҙәрҙән яһалған: «таш» — ташлы һәм «ҡоро ятмаҫ» — кипмәй торған, еүеш мәғәнәһен бирә.
# Синдея

Синдея — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Синдея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009458
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200945
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Губин

Губин — урыҫ ир-ат фамилияһы. Топоним булараҡ та ҡулланыла.
Губина — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Губин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Губин Андрей Викторович (1974) — СССР һәм Рәсәй эстрада поп-музыканты, йырсы, композитор, шағир, автор-башҡарыусы, музыкаль продюсер.
* Губин Виктор Евдокимович (1919—1996) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре.
* Губин Евгений Иванович (1923—1991) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, лётчик-штурмовик, подполковник (1975). Советтар Союзы Геройы (1944).
# Сергеев Пётр Васильевич

Сергеев Пётр Васильевич (18 июль 1929 йыл — 14 ноябрь 1981 йыл) — механизатор. 1958—1981 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Бишбүләк районы М. Горький исемендәге колхоз тракторсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Сергеев Пётр Васильевич
## Биографияһы

Петр Васильевич Сергеев 1929 йылдың 18 июлендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районы Баҙлыҡ ауылында тыуа. Урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1944 йылда тракторсылар курсын тамамлағандан һуң Бишбүләк районының М. Горький исемендәге колхозда тракторсы булып башлай, һуңынан Бишбүләк МТС-ында тракторсы булып эшләй, 1958 йылдан — Бишбүләк районының М. Горький исемендәге колхоз тракторсыһы. Йыл һайын юғары производство күрһәткестәренә өлгәшә. 1966—1970 йылдарҙа ғына тәшкил ер һөрөү планын 176,7 процентҡа үтәй, 6 050 килограмм яғыулыҡ-майлау материалдарын һәм 729 һум аҡса экономиялай.
Бер нисә тапҡыр бригада советы ағзаһы итеп һайлана, колхоздың партком һәм колхоз идараһының Почет грамоталары менән бүләкләнә, М. Горький исемендәге колхоздың Хеҙмәт даны китабына индерелә.
Ауыл хужалығы продукттарын етештереү һәм дәүләткә ер эшкәртеү продукцияһын һатыуҙың биш йыллыҡ планын үтәүҙәге уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1971 йылдың 8 апрелендә Пётр Сергеевҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1981 йылда хаҡлы ялға киткәнсе М. Горький исемендәге колхозда механизатор булып эшләй.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советының һигеҙенсе саҡырылыш депутаты (1971—1975).
1981 йылдың 14 ноябрендә вафат була.

# Сергеев Пётр Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (8.04.1971);
* Ленин ордены (8.04.1971).
# Япта-Яха (Сядор-Яха ҡушылдығы)

Япта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сядор-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Япта-Яха (Сядор-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040962
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304096
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әз-Зүмәр сүрәһе

Әз-Зүмәр сүрәһе (ғәр. سورة الزمر‎, Төркөмдәр) — Ҡөрьән Кәримдең 39 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 75 аяттан тора.
# Яңы Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)

Яңы Маты ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәҙе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлгән. Почта индексы — 452673. ОКАТО колы — 80207843000. Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалаы районы) менән берләштерелгән.

# Яңы Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Ауыл советының составы

Яңы Маты ауылы — административ үҙәк, Ворсинка, Красная Горка, Мулланур, Петровка ауылдары.

# Яңы Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1, п.6). Баҡалы районы буйынса ж) түбәндәге юлдар бар:
2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Иҫке Маты ауыл Советы, Туктағол ауыл Советы, Яңы Катай ауыл Советы , Илеш районы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).
# Серге (Ҡариҙел ҡушылдығы)

Серге (рус. Серга) — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе буйлап аға, Ҡариҙел йылғаһының уң ҡушылдығы (йылға бассейны — Кама). Коновалов ҡырласы итәгендә, Моховое Болото туғайында баш ала.
Оҙонлоғо 113 км, бассейн майҙаны 2170 км2. Тау йылғаһы, тәрәнлеге ҙур түгел — 0,5-1 метр, ҡаялар янында 10-15 метрға тиклем етә. Быуылған урындарҙа киңлеге 8-10 метрҙан 20-30 метрға тиклем йәйелә. Ағым тиҙлеге 0,3-0,5 м/с. 800 метрҙан артмаған үҙәненең 3 кимәл террасаһы бар: һыу кимәле өҫтөнән 3-5 м, 12-14 метр һәм 25 метр. Эргә-тирәһендәге территория кеүек үк, уға карст рельефы ла хас. Йылғала бер нисә элекке завод быуаһы урынлашҡан: хәҙер Үрге Серге, Түбәнге Серге тип аталған быуалар һәм Михайловка һыуһаҡлағысы.

# Серге (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

* 7,8 км: Куба
* 11 км: Демид
* 17 км: Громотуха
* 56 км: Барҙым
* 67 км: Оло Атиг
* 79 км:Цывиха
* 83 км: Козя

# Серге (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Һыу туризмы

Һыу туризмы өсөн ҡатмарлылыҡ категорияһы — II. Апрель аҙағынан сентябргә тиклем (яҙғы ташҡын ваҡытынан) кәмәлә йөҙөп төшөп була. Йәйгеһен йылға ныҡ һайыға. Кәмәселәрҙең ғәҙәти маршруты: Түбәнге Серге ҡалаһынан Араҡай ауылына тиклем (тимер юл менән йылға киҫешкән урын) йәки Михайловскиға тиклем. Кәмә менән төшөүселәр Болан шишмәһе тәбиғәт паркы биләмәһе буйлап үтә, күп ҡая һәм мәмерйәләр, ҡаршылыҡтар осрай. Михайловскиға тиклем маршруттың оҙонлоғо 50 саҡрым самаһы.

# Серге (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Тәбиғәте

Йылғала суртан, бәрҙе, ажау, алабуға, сабаҡ, ташбаш үрсей. Йылға үҙәненең үҫемлектәр донъяһы тайга һәм урман-дала сифаттарын үҙ эсенә ала, ылыҫлы (башлыса ҡара һәм аҡ шыршы), шулай уҡ киң япраҡлы: саған, ҡарама һәм йүкә) урмандар үҫә, үҙәндәр буйлап Түбәнге Сергегә тиклем барып етә торған реликт далалар китә. Эзбизташ ҡаяларҙы шулай уҡ даланыҡына әйләнгән үҫемлектәр ҡаплаған. Уларҙың составында реликт үҫемлектәр күп. XX быуат башына тулыһынса юҡҡа сыҡҡан, әммә 70-се йылдар аҙағынан башлап яңынан күпләп үрсеп киткән ҡондоҙҙарҙы билдәләп була. Серге ҡушылдыҡтары буйлап урындағы гидрологик режимды үҙгәртеп, ҡондоҙҙар үҙ быуаларын һала. Орнитофауна төрлө, шул иҫәптән селән һәм өйрәктәр үрсей.

# Серге (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Тораҡ пункттар

* Үрге Серге
* Түбәнге Серге
* Араҡай
* Михайловск

# Серге (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Этимологияһы

«Башҡортостан Республикаһы топонимдары һүҙлеге» Ҡариҙел йылғаһының был ҡушылдығы атамаһын башҡорт телендәге серге һүҙенән алынған тип аңлата.
# Казак Буланов тирмәне

Сауҙагәр Буланов тирмәне — XX быуат башында Ростов өлкәһенең Аҙау ҡалаһында һаҡланып ҡалған сәнәғәт архитектураһы комплекстарының береһе.

# Казак Буланов тирмәне
## Тарихы

Тирмән 1905 йылда Гимназия урамы (хәҙер Тыныслыҡ урамы) һәм Кирсанов тыҡрығы (хәҙер Зоя Космодеьянская проспекты) киҫелешендә төҙөлгән. 1912 йылда Н.Н. Булановҡа ҡараған шәхси милек булараҡ телгә алына. 1925 йылда тирмән территорияһында пар машинаһы урынлаштырыу өсөн бер ҡатлы бина төҙөлә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында тирмән өлөшләтә емерелә һәм талана. 1952 йылда бинаны тергеҙеү буйынса реставрация эштәре тамамлана. 1950—1980 йылдарҙан алып яңы тирмән төҙөү составына өс төр ҡоролма инә. Тирмән комплексының төп элементә булып тирмән үҙе тора. Уның көнбайыш фасадына (Тыныслыҡ урамының ҡыҙыл һыҙаттары буйлап) йәнәш ике ҡатлы кирбес ҡоролма терәлеп тора. Төньяҡ фасады яғынан машина залының бер ҡатлы кирбес бинаһы урынлаша. Тирмән фасадының художество биҙәлешендә эклектик йүнәлешендәге композиция алымдары һәм архитектура биҙәлеше бар. 2000 йылда Ростов өлкәһе хакимиәте ҡарары менән урындағы әһәмиәттәге дәүләт ҡомартҡыһы тип танылған һәм дәүләт һаҡлауы аҫтына алынған.
# Алексеевск районы

Алексе́евск райо́ны (татар. Alekseyevsk rayonı, Алексеевск районы) — Татарстандын үҙәгендә, Сулман йылғаһының һул ярында район.
Майҙан — 2080,1 км².
Район гәзите «Заря» — «Таң» ике телдә баҫыла.

# Алексеевск районы
## Халҡы
### Урбанизация

В городских условиях (пгт Алексеевское проживают 44,96 % населения района.

# Алексеевск районы
## Ҡоролош

* Алексеевское ҡала биләмәһе
* Билярское ауыл биләмәһе
* Большеполянское ауыл биләмәһе
* Большетиганское ауыл биләмәһе
* Бутлеровское ауыл биләмәһе
* Войкинское ауыл биләмәһе
* Ерыклинское ауыл биләмәһе
* Куркуль ауыл биләмәһе
* Курналинское ауыл биләмәһе
* Лебединское ауыл биләмәһе
* Лебяжинское ауыл биләмәһе
* Левашевское ауыл биләмәһе
* Майнское ауыл биләмәһе
* Подлесно-Шенталинское ауыл биләмәһе
* Родниковское ауыл биләмәһе
* Ромодановское ауыл биләмәһе
* Сахаровское ауыл биләмәһе
* Среднетиганское ауыл биләмәһе
* Степношенталинское ауыл биләмәһе
* Ялкынское ауыл биләмәһе
# Хирургия (фильм, 1939)

«Хирургия» — совет ҡыҫҡа метражлы аҡлы-ҡаралы нәфис фильмы. Ленинград ҡалаһының Ленин орденлы «Ленфильм» киностудияһы 1939 йылда режиссёр Ян Фрид тарафынан ХХ быуаттың урыҫ яҙыусыһы А. П. Чеховтың «Хирургия» һәм «Сельские эскулапы» (Ауыл табибтары) хикәйәләре буйынса төшөрөлгән.
СССР-ҙа фильмдың премьераһы 1939 йылдың 30 апрелендә үтә.

# Хирургия (фильм, 1939)
## Сюжет

Бер ваҡыт земство дауаханаһында эшләгән табибтың эштә булмауы арҡаһында дауаханала уның урынында эшләп ҡалған фельдшер пациенттарҙы ҡабул итә. Дауахана табибы өйләнергә китә, ә уның урынында ауырыуҙарҙы фельдшер Курятин ҡарай. Ошо көндәрҙең береһендә сиркәү дьягы Вонмигласов дауаханаға килә. Уның теше бик ныҡ һыҙлай башлаған була. Дьяктың тешен ҡарағандан һуң, Курятин уны һурып алырға була. Дьякты ҡысҡыртып оҙаҡ ыҙалағандан һуң, фельдшер пациенттың боҙоҡ тешен һындыра. Ошо процедура ваҡытында фельдшер менән пациент пыр туҙып талашып китә.

# Хирургия (фильм, 1939)
## Ролдәрҙә

* Игорь Ильинский — фельдшер Глеб Глебыч
* Иван Москвин — СССР халыҡ артисы. — дьяк Ефим Вонмигласов
* Екатерина Корчагина-Александровская — СССР халыҡ артисы — Марья Заплаксина
* Василий Меркурьев — бас тауышлы Михайло Измученков
* Валентина Телегина — ашнаҡсы
* Константин Злобин — Егорыч

# Хирургия (фильм, 1939)
## Фильмды төшөрөүсе төркөм

* Сценарийҙы яҙыусы һәм ҡуйыусы — Яна Фрида
* Композитор — Николай Тимофеев
* Каритнаның директоры — В. Левицкий
* Оператор — Соломон Беленький (титрҙарҙа күрһәтелгән исеме — С. Белинский)
* Рәссамдар — Павел Зальцман, Семён Малкин
* Тауыш операторы — Константин Гордон
* Монтаж буйынса ассистент — А. Фролова
* Грим һалыусы — Василий Горюнов
* Комбинациялап төшөрөү: Рәссам — А. Петрова Операторҙар — Георгий Шуркин, А. Цырков
* Режиссёр ассистенттары — П. Кальварская, Владимир Яковлев
* Оператор ассистенттары — А. Быстров, В. Перекислов
# Нядэйседа-Яха (Я-Яха ҡушылдығы)

Нядэйседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Я-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Нядэйседа-Яха (Я-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038297
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303829
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Губашка

Губашка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Губашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008748
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100874
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дьяконов Юрий Александрович

Дьяконов Юрий Александрович (21 сентябрь 1918 йыл — 24 апрель 2010 йыл) — рус совет прозаигы. СССР Яҙыусылар союзы, унан һуң Рәсәй Яҙыусылар Союзы ағзаһы. Балалар өсөн яҙа.

# Дьяконов Юрий Александрович
## Биографияһы

Дондағы Ростовта тыуған.
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, буласаҡ яҙыусы трамвайсылар ФЗУ-һына (фабрика — завод училищеһы) уҡырға инә һәм уны слесарь-электромонтажник һөнәре буйынса тамамлай. Трамвай вагондарын ремонтлау заводында эшләй, ВЛКСМ сафына инә.
Дьяконов ун йәшендә уҡ үҙенең беренсе шиғырҙарын һәм ҡыҫҡа мәҡәләләрен яҙған. Уларҙың ҡайһы берҙәре «Ленин ейәндәре» гәзитендә баҫылған.
Белем алыуын дауам итергә ҡарар итеп, 1936 йылда эшселәр факультетына уҡырға инә.
1939 йылда Дьяконовты Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы сафына саҡыралар һәм Сталинград хәрби училищеһына ебәрәләр. 1941 йылдың ғинуарында училищены тамамлағас уға лейтенант дәрәжәһе бирәләр һәм Алыҫ Көнсығыш хәрби округына ебәрәләр. Ошо округтың частәрендә Дьяконов бөтә Бөйөк Ватан һуғышы дауамында хеҙмәт итә.
1946 йылда Совет армияһынан демобилизацияланғандан һуң Дьяконов тыуған ҡалаһына әйләнеп ҡайта һәм совет эшенә күсә. Һуңынан комсомол эшендә, бүлек мөдире, аҙаҡ ВЛКСМ-дың район комитеты секретары булып эшләй.
Үҙендә яҙыусы һәм педагог һәләтен тойоп, Дьяконов 1949 йылда Ростов дәүләт университетына, филология факультетының ситтән тороп уҡыу бүлегенә уҡырға инә. Уны тамамлағандан һуң, 1955 йылда мәктәпкә уҡытырға бара. Уның урындағы матбуғатта баҫылып сыҡҡан пионерҙар тураһында хикәйәләре һәм очерктары ошо осорға ҡарай.
Һуңынан балалар өсөн повестар жанрына күсә. 1968 йылда Ростов нәшриәте Дьяконовтың беренсе «Горнист» исемле китабын сығара, ул «Горнист» һәм «Лагерь әләме төшөрөлгән» повестарынан тора.
Һуңынан уның «Балыҡ бөйөрөгө», «Ҡойма ямғыр», «Рената», «Үҙ-үҙенә бойороҡ», «Алмаз — аҫыл таш» повестары, «Һигеҙ тылсымлы имән сәтләүеге, йәки Желудино һәм уның бәләкәй ҡустыларының мажаралары» повесть-әкиәте баҫылып сыға, өҫтәүенә, уларҙы Ростов нәшриәте баҫтырыу ғына түгел, ә «Балалар әҙәбиәте» һәм «Совет Рәсәйе» Мәскәү нәшриәттәре баҫтыра.
Советтар Союзы тарҡалғандан һуң СССР Яҙыусылар союзы Рәсәй яҙыусылар союзына («почвеннический» йүнәлешле) һәм Рәсәй яҙыусылар берлегенә («демократик» йүнәлешле) бүленә. Дьяконов уларҙың беренсеһенә инә.
2010 йылдың 24 апрелендә 92-се йәшендә Дондағы Ростовта вафат була.

# Дьяконов Юрий Александрович
## Китаптары

Яҙыусы әҫәрҙәренең айырым баҫмалары:
* Горнист. — Дондағы Ростов: Китап нәшриәте, 1968.
* Граница в роще Сосновой. Повесттар. — М.: Совет Рәсәйе, 1973.
* Рената. Повесть. — Дондағы Ростов: Китап нәшриәте, 1973.
* Үҙ-үҙенә бойороҡ. Повесть. — Дондағы Ростов: Китап нәшриәте, 1975.
* «В» хәрефенә сер — М.: Балалар әҙәбиәте, 1975, 1977.
* Һигеҙ тылсымлы имән сәтләүеге, йәки Желудино һәм уның бәләкәй ҡустыларының мажаралары. Повесть-әкиәт. — Дондағы Ростов: Китап нәшриәте, 1976; М.: Дет. әҙәби, 1981.
* Йәшәү өсөн (Для того, чтобы жить). Повесть. — Дондағы Ростов: Китап нәшриәте, 1978.
* Алмаз — аҫыл таш. Повесть. — Дондағы Ростов: Китап нәшриәте, 1983.
# Көтәмәле

Көтәмәле (рус. Кутемеля) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рә йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Көтәмәле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027865
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102786
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1