# Өфө

Өфө ( (i), рус. Уфа) — Башҡортостандың баш ҡалаһы. Ҡариҙел һәм Дим йылғаларының Ағиҙел йылғаһына ҡушылған ерендә урынлашҡан.
1865—1919 йылдарҙа Өфө губернаһы үҙәге; 1922—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының, 1990 йылдан Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы, 1930 йылдан бер үк ваҡытта Өфө районының да үҙәге (составына инмәй). 2006 йылдан административ реформа буйынса башҡа бер нисә тораҡ пункт менән бергә Өфө ҡалаһы ҡала округы составына инә. Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалаһы.
Рәсәйҙең эре мәҙәни, фән һәм иҡтисад үҙәге. Халыҡ һаны буйынса Европала 31-се урында тора.

# Өфө
## Географияһы

Өфө ҡалаһы Ағиҙел йылғаһының һул яғында, Ҡариҙел һәм Дим йылғаларының Ағиҙел йылғаһына ҡушылған ерендә урынлашҡан. Көнбайыштан көнсығышҡа оҙонлоғо — 28, ә төньяҡтан көньяҡҡа — 53 километр.

# Өфө
## Географияһы
### Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 5,8 | 9,2 | 16,2 | 30,9 | 36,2 | 38,3 | 38,6 | 38,5 | 33,4 | 26,8 | 15,4 | 5,0 | 38,6 |
| Уртаса максимум, °C | −8,2 | −6,8 | 0,2 | 10,9 | 19,9 | 24,6 | 25,9 | 23,5 | 17,2 | 8,7 | −1 | −6,9 | 9,0 |
| Уртаса температура, °C | −12,4 | −11,8 | −5,1 | 5,2 | 13,2 | 18,1 | 19,7 | 17,2 | 11,3 | 4,5 | −4,2 | −10,7 | 3,8 |
| Уртаса минимум, °C | −17 | −17 | −10,4 | −0,1 | 6,8 | 11,8 | 13,7 | 11,6 | 6,5 | 1,1 | −7,5 | −15 | −1,3 |
| Абсолют минимум, °C | −48,5 | −43,5 | −34,4 | −29,7 | −9,7 | −1,2 | 1,4 | −0,6 | −6,8 | −25,6 | −35,1 | −45 | −48,5 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 48 | 39 | 32 | 33 | 46 | 66 | 55 | 58 | 51 | 58 | 52 | 51 | 589 |
| Сығанаҡ: Погода и климат ||||||||||||||
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | −10,2 | −8,8 | 0,6 | 10,7 | 20,6 | 24,1 | 25,9 | 24,8 | 17,9 | 9,5 | −0,3 | −7,4 | 9,0 |
| Уртаса температура, °C | −13,8 | −14,4 | −4,4 | 5,5 | 14,0 | 18,1 | 19,9 | 18,5 | 12,5 | 5,5 | −2,7 | −10,4 | 4,0 |
| Уртаса минимум, °C | −17,9 | −19,8 | −9,3 | 0,2 | 7,3 | 11,8 | 13,7 | 12,0 | 7,1 | 1,2 | −5,5 | −13,7 | −1,1 |
| Сығанаҡ: www.weatheronline.co.uk ||||||||||||||

# Өфө
## Тарихы

1574 йылдың иртә яҙында Ағиҙел йылғаһы менән Ҡариҙел йылғаһы ҡушылған бейек ярымутрауҙа Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалына. Ул тулыһынса хәҙерге Дуҫлыҡ монументы урынлашҡан Беренсе май майҙанына һыйған. Уның дөйөм майзаны 1,2 гектар, стенаһының оҙонлоғо 440 метр самаһы булған. Башҡорттар ҡаланы тәүҙә Торатау тип, ә имән стеналар менән уратып алынғас, Имәнҡала тип йөрөтә.
1586 йылдан башлап Өфө ҡәлғәһе ҡала тип атала башлай. Ошо уҡ йылда Өфөгә уҡсылар отряды етәксеһе, ҡаланың беренсе воеводаһы Михаил Нагой килә. Михаил Нагой Иван Грозныйҙың ҡатыны Ҡабарҙа кенәзе Темрюктың ҡыҙы Марияның ҡустыһы була. Беренсе воеводаның исем-шәрифтәрен Михаил Ноғай тип тә аңлаталар. Мария Темрюковнаның әсәһе нуғай ҡыҙы булған. Был фамилияның сығышы шунан.
1592 йылда ҡалала 180 ир-ат, шул иҫәптән 150 уҡсы, 3 пушканан атыусы йәшәгән. Башҡортостандың күпселек өлөшө Өфө өйәҙенә индерелә, ҡалған ерҙәре Верхо-турье, Ҡазан, Тобольск һәм Төмән воеводаларына буйһондорола.
1888 йылдын 8-се сентябрендә бөйөк рус Инженеры Николай Белелюбский проекты буйынса Өфөлә Aғиҙел аша беренсе металл конструкцияларҙан күпере (Һамар-Златоуст тимер юл участкаһы) асыла.
2007 йылда Өфө-2 ҡаласығы урынында (Воровский-Пушкин урамдары киҫешкән урында) үткәрелгән археологик ҡаҙыныу эштәре һөҙөмтәһендә V—XVI быуаттарҙа был урында ҡәлғә булыуы асыҡлана. Ҡаҙыныу урынында саман кирбесенән төҙөлгән стена, биҙәнеү әйберҙәре, һауыт-һаба табыла.
* 1574 йылда ҡәлгә булараҡ төҙөлгән
* 1586 йылдан башлап ҡала булып иҫәпләнә
* 1708 йылдан Ҡазан губернаһына ингән
* 1728 йылдан Өфө провинцияһы үҙәге
* 1744 йылдан Ырымбур губернаһына беркетелгән
* 1781 йылдан Өфө наместниклығының үҙәге
* 1796 йылдан яңынан Ырымбур губернаһы составында
* 1802 йылдан граждандар губернаторы резиденцияһы һәм губерна учреждениелары булған губерна ҡалаһы
* 1865 йылдан Өфө губернаһы үҙәге
* 1922 йылдан Башҡортостандың баш ҡалаһы
2020 йылдың ғинуарында Дәүләт-ара герой-ҡалалар союзы президиумы Икенсе донъя һуғышы тамамланыуҙың 75 йыллығы уңайынан Өфөгә «Хеҙмәт фиҙакәрлеге һәм дан ҡалаһы» тигән исем бирҙе. Был абруйлы баһаға баш ҡала өфөләрҙең фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә күрһәткән ҡыйыулығы, хеҙмәт батырлығы, Ватан алдындағы ҙур ҡаҙаныштары өсөн лайыҡ булды.

# Өфө
## Административ ҡоролошо

Өфө ете административ райондан тора:
Киров һәм Октябрь райондары составында анклавтар бар.
Өфө ҡалаһының ер бүлеү һәм ҡулланыу ҡәғиәләре буйынса ҡала зоналарға буленә:
* Өфө үҙәге;
* Иҫке Өфө;
* Кузнецов Затоны;
* Нижегородка;
* Затон;
* Дим промзонаһы;
* Дим;
* Черниковка — Тимашево — Максимовка;
* Фёдоровка — Нагаево;
* Кооператив яланы — Башҡортостан сәскәләре;
* Төньяҡ промзона;
* Лихачёв промзонаһы;
* Шакша промзона;
* Шакша — Базилевка;
* Инорс;
* Октябрь Проспекты районы — Глумилино — Сипайлово;
* Галле ҡалаһы урамы районы;
* Сутолока районы.
Рәсми булмаған райондар: Аэропорт, Глумилино, Дёма, Затон, Зелёная Роща, Инорс, Молодёжный, Нижегородка, Новостройка, Октябрь Проспекты, Сипайлово, Иҫке Өфө, Өфө үҙәк, Черниковка, Шакша.

# Өфө
## Мәғариф һәм фән
### Юғары уҡыу йорттары
#### Федераль дәүләт юғары уҡыу йорттары

Өфөлә 8 юғары федераль дәүләт уҡыу йорто һәм уларҙың 8 филиалы бар.

# Өфө
## Мәғариф һәм фән
### Юғары уҡыу йорттары
#### Федераль дәүләт юғары уҡыу йорттары
##### Юғары федераль дәүләт уҡыу йорттары

* Башҡорт дәүләт университеты
* Өфө дәүләт авиация техник университеты
* Башҡорт дәүләт медицина университеты
* Өфө дәүләт нефть техник университеты
* Башҡорт дәүләт аграр университеты
* М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты
* Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы
* Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығы янындағы Өфө юридик институты

# Өфө
## Мәғариф һәм фән
### Юғары уҡыу йорттары
#### Федераль дәүләт юғары уҡыу йорттары
##### Юғары федераль дәүләт уҡыу йорттарының филиалдары

* Урал дәүләт физик мәҙәниәте университеты
* Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университеты
* Һамар дәүләт бәйләнеш юлдар университеты
* Урал дәүләт юридик академияһы
* Силәбе дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы
* Рәсәй Хөкүмәте янындағы Финанс Университеты

# Өфө
## Мәғариф һәм фән
### Юғары уҡыу йорттары
#### Федераль дәүләт юғары уҡыу йорттары
##### Башҡа юғары уҡыу йорттары

* Рәсәй ислам университеты
* Башҡортостан Республикаһы Президенты янындағы Башҡорт дәүләт хеҙмәте һәм идаралығы академияһы. 2015 йылдан бюджет уҡыу юҡ.

# Өфө
## Иҡтисады

Өфө сәнәғәте XIX быуатта булдырыла. XIX быуатта тире һәм күн эшкәртеү заводтары һаны 10-дан ашып китә.
1870 йылда Ағиҙел буйынса регуляр судоходствоһы асылыу, 1888—1892 йылдарҙа Һамар-Златоуст (хәҙерге Куйбышев тимер юлы өлөшө) тимер юлын төҙөү ҡаланыӊ иҡтисадын күтәрә.
1920-сы йылдарҙа Өфө сәнәғәт комбинаты сафҡа индерелә.

# Өфө
## Иҡтисады
### Финанc, инвестиция компаниялары һәм банктар

* Рәсәй Һаҡлыҡ Банкының Урал банкыһы Башҡортостан бүлексәһе
* Финам филиалы
* Система АФКһы — рәсәй финанс-сәнәғәт төркөмө

# Өфө
## Иҡтисады
### Элемтә һәм информацион технологиялар

* Мобиль ТелеСистемалар
* Ростелеком бүлексеһе

# Өфө
## Иҡтисады
### Төҙөлөш

* Росевродеволпмент

# Өфө
## Иҡтисады
### Машиналар төҙөү сәнәғәте

* Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе
* Өфө авиация производство берекмәһе

# Өфө
## Иҡтисады
### Нефть, нефть химияһы һәм химия сәнәғәте

* «Өфө нефть эшкәртеү заводы» ААЙ (Башнефть);
* «Новойл» (элеккке Яңы -Өфө нефть эшкәртеү заводы) ААЙ (Башнефть);
* «Өфөоргсинтез» ААЙ (Башнефть);
* «Өфөнефтехим» ААЙ (Башнефть);
* «БашНИПИнефть» ғилми-тикшеренеү һәм проектлау институты (Башнефть);
* «Башкирнефтепродукт» ААЙ (Башнефть);
* «Өфөнефть» Нефть-газ эшкәртеү идаралығы (НГДУ) (Башнефть);
* Өфө буяуҙар заводы, ААЙ-ы;
* Өфө эластомер материалдар һәм конструкциялар заводы, ААЙ-ы (УЗЭМИК);
* «Уралтранснефтепродукт» йәмғиәте, Транснефть;
* «Черняев исемендәге Уралсибнефтепровод» йәмғиәте, Транснефть;
* Газпром трансгаз Өфө, Яуаплығы сикләнғән йәмғиәте (2008 йылға тиклем «Баштрансгаз») — Газпромдын 100 % ойошмаһы.

# Өфө
## Иҡтисады
### Энергетика

* Башкирэнерго

# Өфө
## Иҡтисады
### Торлаҡ-коммуналь һәм инфраструктура ойошмалары

Өфө водоканалы — дәүләт унитар предприятиеһы, Өфөләрҙе һыу менән тәьмин итеүсе ойошма.
Составында:
* 7 һыу алыу пункты, дөйөм ҡәүете 611 мең.м³/тәүлегенә;
* һыу әҙерләү станцияһы;
* 15 һыупровод насос станцияһы (1, 2, 3 күтәрелештәр);
* 2 һыуҙы биологик таҙартыу пункты, дөйөм ҡәүете 400 мең.м³/тәүлегенә;
* 25 ташландыҡ һыуҙы һурҙырыу насос станцияһы;
* 2400 км һыу һәм канализация юлдары.

# Өфө
## Иҡтисады
### Полиграфия сәнәғәте

* Башҡортостандың Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте — нәфис, ғилми-популяр, педагогик, балалар өсөн, мәҙәни-ағартыу, тыуған яҡты өйрәнеү әҙәбиәтен, POS-материалдар һәм һынлы сәнғәт тауарҙарын сығарыусы берләштерелгән дәүләт ойошмаһы.
* «Белая река» нәшриәте

# Өфө
## Иҡтисады
### Сауҙа селтәре

* Auchan Holding (Оша́н, Ашан)

# Өфө
## Транспорт

* Башавтотранс ДУПы.
* Рәсәй тимер юлдары Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексеһе.
* Өфө тимер юлы вокзалы — Өфө ҡалаһының алыҫ ара һәм ҡала яны бәйләнеше поездары пассажирҙарын хеҙмәтләндереүсе вокзал. 1888 йылда яңы төҙөлгән Һамар-Өфө тимер юлының Өфө станцияһы булараҡ асылған. Кинәле-Өфө-Златоуст (Куйбышев һәм Көньяҡ Урал тимер юлдары ҡарамағында, Башҡортостан Республикаһында 410 км). Дөйөм йүнәлеше — көнбайыштан көнсығышҡа. Йәрмәкәй, Бәләбәй, Әлшәй, Дәүләкән, Шишмә, Өфө, Иглин райондары аша үтә. Рәсәйҙең Европа өлөшө, Волга буйы, Урал һәм Көнбайыш Себер сәнәғәт үҙәктәрен тоташтыра. Башҡортостан Республикаһының төп транспорт магистралдәренең береһе. 1951 йылда Ағиҙел аша икенсе 6 тороҡло күпер, 1952 йылда Өфө аша 3 тороҡло күпер төҙөү тамамлана. Электрлаштырылған.

# Өфө
## Транспорт
### Өфө тимер юл вокзалынан китеүсе ҡала яны поездары ваҡыты
#### Дим станцияһы яғына

| Поезд | Килеү | ҡуҙғалыу | Хәрәкәт | Туҡталыштар | ҡабатланып тороу |
| 6431 | 04:48 | - | Таутөмән-Өфө | Бөтөн, 1646 км һәм Уӊ Ағиҙел тыш | көн һайын |
| 6491 | - | 05:29 | Өфө — Ҡандра | Правая белая, Дема, Ост. пункт 1606 км, Авдон, Ост.пункт 1601 км, Юматово, Санаторная, Пионерская, Ост. пункт 1589 км, Алкино, Ост. пункт 1584 км, Ост. пункт 1582 км, Тукран, Чишмы 1, Чишмы 2, Сафарово, Ост. пункт 1455 км, Ямбахта, Ост. пункт 1444 км, Благовар, Черемшан, Ост. пункт 1422 км, Гафури, Буздяк, Ост.пункт 1400 км, Ост. пункт 1396 км, Устюба, Каран-елга, Ост. пункт 1380 км | көн һайын |
| 6211 | 05:36 | 05:37 | Шаҡша-Дим | Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш | эш көндәре |
| 6433 | 05:45 | - | Оло Теләк — Өфө | Бөтә | көн һайын |
| 6215 | 06:24 | 06:25 | Шаҡша-Дим | Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш | эш көндәре |
| 6851 | - | 06:35 | Өфө-Инйәр | Правая белая, Дема, Дема-южный-парк, Нижегородка, Уршак, Ост. пункт 21 км, Ост. пункт 24 км, Кабаково, Ост. пункт 34 км, Ибрагимовский, Ост. пункт 42 км, Карламан, Ост. пункт 10 км, Ост. пункт 15 км, Ост. пункт 22 км, Приуралье, Ост. пункт 36 км, Ост. пункт 40 км, Ост. пункт 44 км, Ост. пункт 50 км, Ост.пункт 53 км, Равтау, Ост.пункт 60 км, Ост. пункт 71 км, Ост. пункт 73 км, Зуяково, Ост. пункт 95 км, Ост. пункт 102 км, Тюльма, Ост. пункт 115 км | көн һайын |
| 6435 | 06:39 | - | Оло Теләк — Өфө | Ост.пункт 1661 км тыш | көн һайын |
| 6437 | - | 07:30 | Өфө-Раевка | бөтөн урында | көн һайын |
| 6423 | 08:07 | 08:08 | Кропачево-Дим | Ост. пункт 1696 км, Ост. пункт 1661 км | көн һайын |
| 6453 | - | 11:14 | Өфө-Раевка | Левая белая тыш | көн һайын |
| 6803 | - | 12:08 | Өфө-Стәрлетамаҡ | бөтөн | көн һайын |
| 6853 | - | 15:08 | Өфө-Инйәр | Правая белая, Дема, Дема-южный-парк, Нижегородка, Уршак, Ост.пункт 21 км, Ост.пункт 24 км, Кабаково, Ост.пункт 34 км, Ибрагимовский, Ост.пункт 42 км, Карламан, Ост.пункт 10 км, Ост.пункт 15 км, Ост.пункт 22 км, Приуралье, Ост.пункт 36 км, Ост.пункт 40 км, Ост.пункт 44 км, Ост.пункт 50 км, Ост.пункт 53 км, Равтау, Ост.пункт 60 км, Ост.пункт 71 км, Ост.пункт 73 км, Зуяково, Ост.пункт 95 км, Ост.пункт 102 км, Тюльма, Ост.пункт 115 км | көн һайын |
| 6455 | - | 15:17 | Өфө-Раевка | Левая белая тыш | көн һайын |
| 6403 | 15:23 | 15:24 | Оло Теләк- Дим | бөтөн | көн һайын |
| 6217 | 16:19 | 16:20 | Шаҡша-Дим | Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш | эш көндәре |
| 6493 | - | 16:31 | Өфө-Туймазы | Правая белая, Левая белая, Дема, Юматово, Алкино, Чишмы 1, Чишмы 2, Сафарово, Ост.пункт 1455 км, Ямбахта, Ост.пункт 1444 км, Благовар, Черемшан, Ост.пункт 1422 км, Гафури, Буздяк, Ост.пункт 1400 км, Ост.пункт 1396 км, Устюба, Каран-елга, Ост.пункт 1380 км, Кандры, Бикметово, Усень, Ост.пункт 1352 км | көн һайын |
| 6205 | - | 16:49 | Өфө-Раевка | Правая белая, Дема, Ост.пункт 1606 км, Авдон, Ост.пункт 1601 км, Юматово, Санаторная, Пионерская, Ост.пункт 1589 км, Алкино, Ост.пункт 1584 км, Ост.пункт 1582 км, Тукран, Чишмы 1, Шингак-куль, Давлеканово | көн һайын |
| 6219 | 17:03 | 17:04 | Шаҡша-Дим | Правая уфимка, Воронки, Левая белая тыш | эш көндәре |
| 6401 | 18:02 | - | Оло Теләк — Өфө | бөтөн | көн һайын |
| 6459 | - | 18:30 | Өфө-Раевка | бөтөн | көн һайын |
| 6463 | - | 19:10 | Өфө-Раевка | Ост.пункт 1528 км, Ост.пункт 1513 км тыш | көн һайын |
| 6417 | 19:17 | 19:18 | Әшә-Дим | Ост.пункт 1696 км, Чуваши, Левая белаятыш | көн һайын |

# Өфө
## Транспорт
### Өфө тимер юл вокзалынан китеүсе ҡала яны поездары ваҡыты
#### Иглин станцияһы яғына

| Поезд | Килеү | Ҡуҙғалыу | Хәрәкәт | Туҡталыштар | Ҡабатланып тороу |
| 6402 | 03:37 | 03:38 | Дим-Әшә | Левая Белая тыш | көн һайын |
| 6214 | 05:11 | 05:12 | Дим — Шаҡша | Левая белая, Воронки, Правая уфимка тыш | эш көндәре |
| 6464 | 05:23 | - | Раевка-Өфө | Тюлянь, Давлеканово, Ост.пункт 1528 км, Казангул, Ост.пункт 1546 км, Шингак-куль, Ост.пункт 1556 км, Удряк, Ост.пункт 1564 км, Ост.пункт 1568 км, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Левая белая, Правая белая | көн һайын |
| 6877 | 05:49 | - | Ҡарлыман-Өфө | Бөтә | көн һайын |
| 6404 | - | 06:05 | Өфө-Оло Теләк | бөтөн | көн һайын |
| 6460 | 06:21 | - | Раевка — Өфө | бөтөн | эш көндәре |
| 6206 | 07:12 | - | Раевка — Өфө | Давлеканово, Шингак-куль, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Правая белая | көн һайын |
| 6494 | 07:34 | - | Туймазы- Өфө | Ост.пункт 1352 км, Усень, Бикметово, Кандры, Ост.пункт 1380 км, Каран-елга, Устюба, Ост.пункт 1396 км, Ост.пункт 1400 км, Буздяк, Гафури, Ост.пункт 1422 км, Черемшан, Благовар, Ост.пункт 1444 км, Ямбахта, Ост.пункт 1455 км, Сафарово, Чишмы 2, Чишмы 1, Алкино, Юматово, Дема, Левая белая, Правая белая | көн һайын |
| 6456 | 10:11 | - | Раевка-Өфө | Левая белая тыш | көн һайын |
| 6801 | 10:51 | - | Стәрлетамаҡ — Өфө | бөтөн | көн һайын |
| 6871 | 11:08 | - | Инйәр — Өфө | бөтөн | көн һайын |
| 6416 | - | 11:35 | Өфө-Оло Теләк | бөтөн | көн һайын |
| 6452 | 13:52 | - | Раевка — Өфө | бөтөн | көн һайын |
| 6216 | 15:03 | 15:04 | Дим -Шаҡша | Левая белая, Воронки, Правая уфимка тыш | эш көндәре |
| 6218 | 15:41 | 15:42 | Дим — Шаҡша | Левая белая, Воронки, Правая уфимка тыш | эш көндәре |
| 6420 | - | 15:57 | Өфө-Урман | бөтөн | көн һайын |
| 6424 | 16:24 | 16:25 | Дим- Кропачево | бөтөн | көн һайын |
| 6492 | 17:51 | 17:52 | Ҡандра-Шаҡша | Ост.пункт 1380 км, Каран-елга, Устюба, Ост.пункт 1396 км, Ост.пункт 1400 км, Буздяк, Гафури, Ост.пункт 1422 км, Черемшан, Благовар, Ост.пункт 1444 км, Ямбахта, Ост.пункт 1455 км, Сафарово, Чишмы 2, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Правая белая, Уфа, Воронки, Ост.пункт 1629 км, Парковая, Черниковка, Спортивная | көн һайын |
| 6454 | 18:19 | - | Раевка — Өфө | бөтөн | көн һайын |
| 6432 | - | 19:26 | Өфө-Тәүтөмән | бөтөн | көн һайын |
| 6873 | 19:43 | - | Инйәр — Өфө | Ост.пункт 115 км, Тюльма, Ост.пункт 102 км, Ост.пункт 95 км, Зуяково, Ост.пункт 73 км, Ост.пункт 71 км, Ост.пункт 60 км, Равтау, Ост.пункт 53 км, Ост.пункт 50 км, Ост.пункт 44 км, Ост.пункт 40 км, Ост.пункт 36 км, Приуралье, Ост.пункт 22 км, Ост.пункт 15 км, Ост.пункт 10 км, Карламан, Ост.пункт 42 км, Ибрагимовский, Ост.пункт 34 км, Кабаково, Ост.пункт 24 км, Ост.пункт 21 км, Уршак, Нижегородка, Дема-южный-парк, Дема, Правая белая | көн һайын |
| 6468 | 19:57 | 19:58 | Дәүләкән — Оло Теләк | Ост.пункт 1528 км, Ост.пункт 1533 км, Казангул, Ост.пункт 1539 км, Ост.пункт 1546 км, Шингак-куль, Ост.пункт 1556 км, Удряк, Ост.пункт 1564 км, Ост.пункт 1568 км, Чишмы 1, Тукран, Ост.пункт 1582 км, Ост.пункт 1584 км, Алкино, Ост.пункт 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.пункт 1601 км, Авдон, Ост.пункт 1606 км, Дема, Левая белая, Правая белая, Уфа, Воронки, Ост.пункт 1629 км, Парковая, Черниковка, Спортивная, Правая уфимка, Шакша, Тауш, Иглин, Ост.пункт 1659 км, Ост.пункт 1661 км, Ост.пункт 1664 км, Чуваши, Чуваш-кубово, Тавтиманово, Ост.пункт 1684 км, Кудеевка, Ост.пункт 1688 км, Урман | көн һайын |

# Өфө
## Ағиҙел аша көньяҡ күпер

Өфөлә беренсе күпер Ағиҙел аша көньяҡ йүнәлештә 1795 йылда ағастан төҙөлгән.
1924 йылда (плашкоут ҡулланып) яңы күпер төҙөлә.
1956 йылда Е. С. Уланов проекты буйынса 670 м оҙонлоҡтағы күпер төҙөлә.
1993 йылда 690 м оҙонлоҡтағы тағы бер күпер төҙөлә.

# Өфө
## Халҡы

(2016)

# Өфө
## Һәйкәлдәр

Өфөләге һәйкәлдәр исемлеге.
* «Ҡайғылы әсә» мемориалы (Өфө)
* Феликс Дзержинскийға,
* Александр Матросов —- Мөхәмәтйәнов Шәкирйән Юныс улына,
* Мәжит Ғафуриға,
* Фёдор Шаляпинға,
* М. Аҡмуллаға,
* Заһир Исмәғилевҡа,
* Салауат Юлаевҡа
* Дуҫлыҡ монументы

# Өфө
## Һәйкәлдәр
### Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл

Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл — Өфөнөң Минһажев, 8-се март, Октябрҙең 50 йыллығы урамдары араһында 1975 йылда ҡуйылған скульптура монументы.
Бейеклеге — 12 м, ауырлығы — 95 тонна.
Авторҙары: скульптор — Кузнецов Л. В., архитектор — Семёнов А. В., инженер-конструктор — Коткин А.
1978 йылда ошо эше өсөн Л. В. Кузнецовҡа Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелде.
* Октябрь революцияһы һәм граждан һуғышы батырҙарға һәйкәл арттан.

# Өфө
## Һәйкәлдәр
### Заһир Исмәғилев һәйкәле

Заһир Исмәғилев һәйкәле 2008 йылда ҡуйыла. Скульпторы — Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәбибрахманов, Хәниф Мирзәғит улы. Архитекторы — Сергей Анатольевич Голдобин, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.
* Файл:Zagir Ismagilov Monument.jpg

# Өфө
## Һәйкәлдәр
### «Ете ҡыҙ» композицияһы

«Ете ҡыҙ» скульптур композицияһы 2015 йылда ҡуйыла. Скульпторы - Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәбибрахманов, Хәниф Мирзәғит улы.

# Өфө
## Мәсеттәр
### Ләлә-тюльпан

* Ләлә-Тюльпан мәсете

# Өфө
## Мәсеттәр
### Беренсе йәмиғ мәсете

Беренсе йәмиғ мәсете йәки Иҫке мәсет 1830 йылда асыла.

# Өфө
## Мәҙәниәт

* Башҡорт дәүләт академия драма театры
* Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры
* Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры
* Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры
* Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры
* Өфө «Нур» татар дәүләт театры

# Өфө
## Һүрәт теҙмәһе

* Уралсиб банкыһының бинаһы. 1999 йылда төҙөлгән, бейеклеге 100 метрҙан ашыу.
* Республика Йорто.
* Ленин урамында йорт
* Башҡорт дәүләт академия драма театрында
* Ватан майҙаны
* Якутов паркы эсендәге күл
* Өфөләге Лимонарий
* Инорс биҫтәһендә православ ғибәҙәтханаһы
* Фёдор Шаляпин һәйкәле
* Ленин урамы
* ҠаруанһарайҠаруанһарай
* Дим биҫтәһенә күренеш
* Медицина университеты янындағы аллея
* Дуҫлыҡ монументы янында Ағиҙел яр буйы
* Салауат Юлаев һәйкәленән Ағиҙел йылғаһына һәм Дим биҫтәһенә күренеш. Бөйөк рус Инженеры Николай Белелюбский проекты буйынса Өфөлә Aғиҙел аша беренсе металл конструкцияларҙан күпер, 1888 йылдын 8-се сентябрендә асылған.
* OpenStreetMap проектынан ҡала картаһы

# Өфө
## Сит илдәрҙең Өфөләге консуллыҡтары

* Белоруссия
* Тажикстан

# Өфө
## Төрлө ҡалалар менән бәйләнештәре

* 2017 йылдың мартында Өфө менән Сочи араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Был үҙ-ара файҙалы проекттар әҙерләүгә, иҡтисадтың өҫтөнлөклө тармаҡтарын, инвестиция һәм инновация эшмәкәрлеге өлкәһендә ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү буйынса тәжрибә алмашыуға булышлыҡ итәсәк. Шулай уҡ килешеү бәләкәй эшҡыуарлыҡ үҫешенә, мәҙәниәт һәм йәштәр сәйәсәте өлкәһендәге бәйләнештәрҙе нығытыуға һәм үҫтереүгә ярҙам итәсәк.