yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кыпа-Ират-Кы

Кыпа-Ират-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ират-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кыпа-Ират-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068575
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306857
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Заятүләк менән Һыуһылыу

«Заятүләк менән Һыуһылыу» — башҡорт һүҙ сәнғәте ҡомартҡыһы, эпос. Шиғри‑сәсмә формала яҙылған.

# Заятүләк менән Һыуһылыу
## Яҙып алыныу тарихы

XIX быуат башында В. И. Даль тарафынан яҙып алына һәм «Башҡорт һыуһылыуы» («Башкирская русалка») исеме аҫтында урыҫ телендә «Москвитянин» журналында (1843, № 1) баҫылып сыға. Эпостың варианттарын Л. В. Суходольский (1858; «Түләк тураһында башҡорт легендаһы» — «Башкирская легенда о Туляке»), Р. Г. Игнатьев (1875; «Абдрахман улы Һары Сәхип тураһында әкиәт» — «Сказка о сыне Абдрахмана Хары Сахипе»), С. Ғ. Солтанов (1902; «Заятүләк менән Һыуһылыу» — «Зая-Туляк и Су-Сулу»), Мәжит Ғафури (1910; «Заятүләк менән Һыуһылыу») һ.б. баҫтыра; шулай уҡ К. Мәргән, Ф. А. Нәҙершина, М. М. Сәғитов, Н. Д. Шоңҡаров һ.б. яҙып алған «Заятүләк», «Түләк», «Балҡантау» һ.б. варианттары билдәле. Эпос фрагменттары һалмаҡ көй стилендә башҡарыла.

# Заятүләк менән Һыуһылыу
## Ҡыҫҡаса йөкмәткеһе

Эпоста ырыу-ара мөнәсәбәттәрҙең тарҡалыу процесы сағылыш тапҡан. Төп тема — ғаилә ҡороу, кешенең шәхси бәхете өсөн көрәше. Эпостың геройы Заятүләк, өлкән ағалары м‑н талашып, тыуған йортон ташлап сығып китә. Асылыкүл буйында ул, һыу аҫты батшаһы ҡыҙы Һыуһылыуҙы күреп, ғашиҡ була. Һөйгәне м‑н бергә булыр өсөн Заятүләк, ата-әсәһенән, иң яҡын дуҫтарынан (аты менән шоңҡарынан) баш тартып, һыу аҫты батшалығына йәшәргә китә. Ваҡыт үтеү менән герой тыуған еренән алыҫта йәшәй алмауын аңлай һәм, һыу аҫты батшаһының фатихаһын һәм кәләшенең бирнәһен — өйөр-өйөр йылҡыһын алып, Һыуһылыу менән тыуған еренә ҡайта. Күл ярында урынлашҡан Һыуһылыу менән Заятүләк бәхетле һәм етеш йәшәй, әммә бер ваҡыт егеткә атаһы, үлеү сәбәпле, тәхет өсөн ағалары араһында башланған болалар тураһында хәбәр килеп етә. Иленә ҡайтҡан һәм ырыу мәшәҡәтенә сумған Заятүләк ҡатыны янына вәғәҙәләшкән көнгә әйләнеп ҡайтып өлгөрмәй. Һыуһылыу һағышынан үлә; унһыҙ йәшәү мәғәнәһен тапмай, Заятүләк тә үҙ-үҙен үлтерә. Заятүләк менән Һыуһылыуҙың кәүҙәләре күмелгән Балҡантау изге урын һанала.
    « Айры ҡойроҡ, йылтан күҙ
    Ҡасҡары күп Балҡан тау;
    Ҡыҫҡа ҡойроҡ, шәм ҡолаҡ
    Ҡуяны күп Балҡантау;
    Майлап һалған ҡайыштай
    Йыланы күп Балҡантау;
    Алпан-толпан атлаған
    Айыуы күп Балҡантау;
    Ҡыҙ балалай биҙәнгән
    Төлкөһө күп Балҡантау;
    Оя яһар ере күп,
    Ҡоштары күп Балҡантау.»

# Заятүләк менән Һыуһылыу
## Эпостың бөгөнгө хәле

Көй варианттарын К. Й. Рәхимов, П. Г. Рыбаков, Х. Ф. Әхмәтов яҙып алған һәм нотаға һалған. Эпостың Башҡортостан Республикаһында, Ырымбур һ.б. өлкәләрҙә йыйылған 30-ға яҡын варианты Ғилми архивта һаҡлана. Эпос мотивтары буйынса 1999 йыл Башҡорт драма театрында С. Р. Суринаның «Тылсымлы күл сере» («Заятүләк менән Һыуһылыу») спектакле (режиссёры Р. М. Назарова, ҡуйыусы рәссамы И. Д. Бәкеров, композиторы И. М. Хәлилов) ҡуйыла.
# Луковченка

Луковченка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Матыра йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Луковченка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100412107000002925
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000292
* Бассейн коды — 05.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Черновка (Медведица ҡушылдығы)

Черновка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Черновка (Медведица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003851
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000385
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Камай ауыл Советы (Мишкә районы)

Камай ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мишкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Камай ауылы.

# Камай ауыл Советы (Мишкә районы)
## Тарихы

Камай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Камай ауыл Советы (Мишкә районы)
## Билдәле шәхестәре

* Орсаев Егор Орсаевич (1910, 12 июнь — 1951 йыл, 25 сентябрь ) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, сержант, Советтар Союзы Геройы (1945).
# Теги (ҡасаба)

Теги — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 552 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628155, ОКАТО коды — 71112932001.

# Теги (ҡасаба)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 552 |

# Теги (ҡасаба)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Зап. Урез

Зап. Урез — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урез йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Зап. Урез
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038993
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003899
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вома

Вома — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воя йылғаһының һул ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Вома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100038041
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103804
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 6-сы Башҡорт уҡсылар полкы

6-сы Башҡорт уҡсылар полкы — Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осорондағы Башҡорт армияһының хәрби формированиеһы.

# 6-сы Башҡорт уҡсылар полкы
## Тарихы

1918 йылдың 18 июнендә Башҡорт хәрби шураһы тарафынан әҙерләнгән планға ярашлы, Башҡортостан автономияһында йәшәгән башҡорттарҙан ете пехота һәм ат полкы, шулай уҡ бер артиллерия бригадаһын, шул иҫәптән 6-сы пехота полкын ойоштороу күҙаллана. 6-сы пехота полкы Стәрлетамаҡ өйәҙендә формалашып, бынан тыш уның составына Уҫы өйәҙе башҡорттарын йәлеп итергә ниәтләгәндәр.
Башҡорт хәрби шураһының 1918 йылдың 16 октябрендәге приказына ярашлы Ырымбур ҡалаһында 6-сы Башҡорт пехота полкы булараҡ ойошторола. Стәрлетамаҡ өйәҙе башҡорттарынан формалашҡан. Полкты ойоштороу эше менән подпоручик Әүхәҙи Ишмырҙин шөғөлләнгән, аҙаҡ уның командиры итеп тәғәйенләнә. 1918 йылдың 25 октябрендә 6-сы Башҡорт уҡсылар полкы тип үҙгәртелә.
Башҡа башҡорт уҡсылар частарынан айырмалы рәүештә, 6-сы Башҡорт уҡсылар полкы Башҡорт Хөкүмәтенә тура буйһоноуында булған. Полк ҡарамағында Юрматы кантоны ирекле отряды була. 1918 йылдың икенсе яртыһында Ҡыҙыл Армия Башҡортостан автономияһы биләмәләренә яҡынлашҡас, 6-сы Башҡорт уҡсылар полкы фронтҡа юллана һәм 1919 йылдың февраленә ҡәҙәр Стәрлетамаҡ фронты алыштарында ҡатнаша.
1919 йылдың ғинуарында Башҡорт айырым корпусының 2-се Башҡорт уҡсылар дивизияһы составына инә. Ғинуар аҙағына ҡарай полк составында 550 кеше иҫәпләнә, улар 1 пулемет, 450 мылтыҡ менән ҡоралланған.
Башҡорт хөкүмәте һәм армияһы ҡыҙылдар яғына күскәс, 1919 йылдың 18-20 февралендә 5-се һәм 6-сы уҡсылар полктары, һуңынан 1-се һәм 2-се уҡсылар полктары фронт һыҙығы аша тәүгеләрҙән булып үтә. 1919 йылдың февралендә Башҡорт хөкүмәте һәм армияһы Совет власы яғына күскәндән һуң полк таратыла.

# 6-сы Башҡорт уҡсылар полкы
## Командирҙары

* Ә. Ғ. Ишмырҙин (1918 йылдың октябренән)
* У. Н. Тереғолов (1919 йылдың февраленән)
# Пурнема (йылға)

Пурнема (Турнёма) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеж мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Пурнема (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212103000004168
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000416
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вёльферсхаузен

Вёльферсхаузен (нем. Wölfershausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 383 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,35 км². Диңгеҙ кимәленән 334 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
# Муйыл бете

Муйыл бете, кеблә (лат. Rhopalosiphum padi, (рус. Обыкновенная черёмуховая тля — тигеҙ ҡанатлылар отрядынан бөжәктәр асотряды; үҫемлектәрҙең һутын ҡорота торған йәшел төҫтәге ваҡ ҡына ҡанатһыҙ бөжәк, аҙыҡ наҡыҫ саҡта ҡорттар уның тиҙәген йыйып эшкәртә .
Яҡынса 2,5 мең төрө билдәле, башлыса, уртаса бүлкәттәрҙә йәшәй; Рәсәйҙә бер нисә йөҙ төрө билдәле. Оҙонлоғо 0,5—0,6 мм; ҡорһағы ҡыҫҡа, ҡабарынҡы, күбеһенсә балауыҙ ҡатламы менән ҡапланған. Үҫемлектәрҙә колониялар булып йәшәйҙәр.
Үрентеләрҙең осона тупланып, йәш үҫемлектәр шыйыҡсаһы менән туҡланалар. Япраҡтарҙың бөгәрләнеүенә, үренте остарының формаһы уҙгәреүгә, ауырыу үҫентеләр — ҡутырсыҡтар үҫеүгә килтерәләр. Күп кебләләр төрлө аҙыҡ менән туҡлана: айырым миҙгелдә бер төр үҫемлектәрҙә йәшәйҙәр, унан һуң икенсе төргә күсәләр. Йылына бер нисә быуын үрсейҙәр. Кебләнең үҫеш циклы ҡатлаулы, енесле һәм енесһеҙ быуындар сиратлашып үрсей. Аталанған күкәйҙәр ҡышлайҙар, яҙ көнө уларҙан ҡанатһыҙ, аталанмайынса үрсей торған («партогенетик») инә бөжәктәр сыға. Йәй көнө яңы колониялар барлыҡҡа килтереүсе аталанмайынса үрсей торған инә-бөжәктәр (мигранттар) барлыҡҡа килә. Кебләләр бүлеп сығарған баллы шыйыҡсалар менән (баллы ысыҡ) ҡырмыҫҡалар туҡлана, умарта ҡорттары уларҙы ысыҡ балына әйләндерә.
Кебләләр баҡса һәм парктарға, урмандарға һәм культуралы үҫемлектәргә шаҡтай зыян килтерәләр. Кебләләр менән зарарланған үҫемлек ботаҡтары насар үҫәләр, күбеһенсә үләләр; кебләләрҙең ҡайһы бер төрҙәре йоғошло ауырыуҙар таратыусылар. Иң зарарлылары: йәшел алмағас кебләһе (Aphis pomi), алмағас һ.б. орлоҡло емеш ағастарын, бигерәк тә йәш үҫентеләрҙе ныҡ зарарлай; сөгөлдөр кебләһе (A. fabae), оҙонлоғо 2 мм, ҡара төҫтә, шәкәр сөгөлдөрөн ныҡ зарарлай, тамырлы үҫемлектәрҙе башҡаларға алыштырыу менән үрсей (балан, йәсмин, зелпе ағасы, үләнсел үҫемлектәр); борсаҡ кебләһе (Acyrthosipphon pisum) — ҡуҙаҡлы культуралар ҡортотҡосо (люцерна, клевер, борсаҡ, вика һ.б.); ҡыяҡлылар кебләһенең төрлө төрҙәре  — ауыл хужалығы үҫәмлектәре ҡоротҡостары (үҫемлектәрҙең зарарланған өлөшө һарғая, бөтөрөлә һәм үлә). Кебләләр менән көрәш саралары: культураға кебләләргә бирешмәүсе сорттарҙы керетеү, үҫемлектәрҙе инсектицидтар менән эшкәртеү, ҡуҙаҡлыларҙы иртә сәсеү, агротехник саралар.
# Килега

Килега — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Монза йылғаһының уң ярына тамағынан 2,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Килега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001212
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чигир

Чигир — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 631 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Чигир
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005301
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200530
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Литожица

Литожица — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шоша йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Литожица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100712110000002671
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000267
* Бассейн коды — 08.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лаптевтар диңгеҙе

Лаптевтар диңгеҙе — Төньяҡ Боҙло океан диңгеҙе. Көнбайышта Төньяҡ Ер утрауҙары, көньяҡ-көнбайышта Таймыр ярымутрауы, көньяҡта Себерҙең төньяҡ яр буйы һәм көнсығышта Яңы Себер утрауҙары менән сикләнгән. Урыҫ поляр тикшеренеүселәре — ике туған ағалы-энеле Дмитрий һәм Харитон Лаптевтар хөрмәтенә аталған, 1935 йылға тиклем Норденшёльд диңгеҙе атамаһын йөрөткән.
Диңгеҙ йылына туғыҙ айҙан күберәк температураһы 0 °C-тан түбән булған ҡырыҫ климатҡа, һыуҙың түбән тоҙлолоғона, ярлы флора һәм фаунаға, һәм шулай уҡ яр буйҙары халҡының аҙ һанлы булыуына эйә. Август һәм сентябрь айҙарынан башҡа ваҡытта диңгеҙ тулыһынса боҙ менән ҡаплана.
Лаптевтар диңгеҙендә бер нисә тиҫтә утрауҙар бар, уларҙың күптәрендә яҡшы һаҡланған мамонт ҡалдыҡтарын табалар.
Файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу һәм Төньяҡ диңгеҙ юлы буйлап навигация был төбәктә кеше эшмәкәрлегенең төп төрҙәре булып тора. Балыҡ тотоу һәм һунар итеү таралған, әммә улар иҡтисади әһәмиәткә эйә түгел. Иң эре тораҡ пункт һәм порт — Тикси.

# Лаптевтар диңгеҙе
## География

Майҙаны — 672 000 км².
Диңгеҙгә ҡойоусы иң ҙур йылға — Лена. Лаптевтар диңгеҙенә шулай уҡ артабанғы эре йылғалар ҡоя: Хатанга, Анабар, Оленёк, Яна.
Яр буйҙары ныҡ йырғыланған һәм төрлө ҙурлыҡтағы ҡултыҡтарҙы һәм бухталарҙы барлыҡҡа килтерә. Яр буйы ландшафты төрлө, ҙур булмаған тауҙар бар. Иң эре ҡултыҡтары: Хатанга, Оленёк, Фаддей, Яна, Анабар, Мария Прончищева бухтаһы, Эбелях, Буор-Хай.
Диңгеҙҙең көнбайыш өлөшөндә һәм йылға дельталарында дөйөм майҙаны 3784 км² менән бер нисә тиҫтә утрауҙар урынлашҡан. Иң ҙур утрау төркөмдәре: Төньяҡ Ер, Комсомольсая правда һәм Фаддей утрауҙары. Иң ҙур яңғыҙ урауҙар: Оло Бегичев (1764 км²), Бельковский (500 км²), Кесе Таймыр (250 км²), Столбовой (170 км²), Старокадомский (110 км²) һәм Ҡомло (рус. Песчаный; 17 км²).
# Сорьянка

Сорьянка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының һул ярына тамағынан 352 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Сорьянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012977
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201297
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡурҙай

?Ҡурҙай :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Килейектәр |
| Ырыу: | Ҡурҙайҙар |
| Төр: | Ҡурҙай |
Латинса исеме :
Acrocephalus palustris (Bechstein, 1798) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 558424 NCBI 68475 |
Ҡурҙай (Урыҫ.Болотная камышовка, лат. Acrocephalus palustris)- килейектар ғаиләһенән булған һайраусы ҡош.

# Ҡурҙай
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бәләкәйерәк. Бик теремек бәләкәй генә ҡошсоҡ.Һырт яғы көрәнһыу ерән,ҡорһаҡ яғы аҡһыл ерән. Күҙҙәре өҫтөндә аҡһыл ҡаштары бар. Ҡойроғоноң осо туңәрәкләнеп тора. Башҡа ҡурҙайҙарҙанбашлыса тауышы менән айырылып тора. Тауышы көслө:"шаҡ-шаҡ". Шығырҙап һайрай. Башҡа ҡоштарҙың да тауышын сығарып һайрай ала. Күсмә ҡош. Киң таралған.

# Ҡурҙай
## Йәшәү урындары

Һыуға яҡын урындағы таллыҡтарҙа, ҡамыш араларында йәшәй. Шуға күрә халыҡ телендә ҡамыш ҡурҙайы тип тә йөрөтөлә.Ояһын ҡамыш һабаҡтарына беркетеп яһай.

# Ҡурҙай
## Туҡланыуы

Төрлө ваҡ бөжәктәр,үрмәкселәр, молюскалар, үлән орлоҡтары менән туҡлана.

# Ҡурҙай
## Үрсеүе

Ҡара- көрән таптар менән сыбарланған 4-5 бөртөк аҡ, йәки күкһел йәшел йомортҡа һала. Аталы — инәле алмашлап 12-14 көн баҫалар. Себештәре 12-14 көндән үҙаллы йәшәй башлай.

# Ҡурҙай
## Ырыуҙаштары

* Сыбар ҡурҙай
* Тал ҡурҙайы
* Йырсы ҡурҙай
* Алабаш ҡурҙай
# Иҫәнбай ауыл Советы (Илеш районы)

Иҫәнбай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫәнбай ауылы.

# Иҫәнбай ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә[.

# Иҫәнбай ауыл Советы (Илеш районы)
## Географик урыны

Ауыл биләмәһе территорияһы башлыса ҡуйы йырындар селтәре менән бүлгеләнгән убалы тигеҙлек. Климаты йылы, ҡоро. Ауыл биләмәһе территорияһы үҫемлектәр төрө буйынса төньяҡ типтағы урман-дала төрөнән ғибәрәт. Болон далалары төп фонын тәшкил итә. Урмандың иң киң таралған төрө булып имән, йүкә, ҡарама, дардар, ҡарағай ҡатыш ҡайын урманы тора. Урман ситендә муйыл, миләш, балан, гөлйемеш, эт муйылы, сәтләүек ҡыуағы өҫтөнлөк итә. Сабынлыҡтарҙа һәм көтөүлектәрҙә айырым участкалар булып тәбиғи үлән үҫемлектәре һаҡланған. Ауыл биләмәһендә Ағиҙел йылғаһының ҡушылдығы булып торған һәм райондың төньяҡ өлөшө буйлап аҡҡан Минеште йылғаһы аға. Көнкүреш һәм хужалыҡ ихтыяждары һәм балыҡ үрсетеү өсөн Иҫәнбай ауылы эргәһендә быуа ҡоролған. Биләмә территорияһы төҙөлөш өсөн уңайлы категорияға ҡарай.
# Глухариная (Кобль-Чурель-Кы ҡушылдығы)

Глухариная — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кобль-Чурель-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Глухариная (Кобль-Чурель-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069039
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306903
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Канадей (Канадейка ҡушылдығы)

Канадей — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе, Һамар өлкәһе, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Канадейка йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Канадей (Канадейка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сызранка йылғаһы, инештән Сызрань ҡалаһына (ҡаланан юғарыраҡ) тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001312112100008984
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100898
* Бассейн коды — 11.01.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лун-Вож (Ямщиков-Содмес ҡушылдығы)

Лун-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ямщиков-Содмес йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Лун-Вож (Ямщиков-Содмес ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020947
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002094
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0