yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Монзуль Екатерина Владимировна

Монзуль Екатерина Владимировна (укр. Катерина Володимирівна Монзуль, 5 июль 1981 йыл, Харьков) — футбол арбитры, Украинанан ФИФА арбитрҙарының элиталы категорияһына эләккән беренсе ҡатын-ҡыҙ арбитр.

# Монзуль Екатерина Владимировна
## Карьераһы

Бала сағы Харьков өлкәһенең Бабай ҡасабаһында үтә. Футбол менән бәләкәйҙән мауыға, ҡасаба командаһы өсөн уйнай. 18 йәшендә, арбитр һәм уйынсы карьераһын һайлағанда, һуңғы вариантҡа туҡтала. Арбитрҙарҙың барлыҡ дүрт категорияһында ла эшләй. Тәүге этаптарҙа ир-аттар яғынан аңламаусылыҡ менән осраша, әммә эшен ташламай һәм осрашыуҙарҙы баһалауын дауам итә. 2005 йылдың 24 сентябрендә тәүге тапҡыр Финляндия һәм Польша командалары араһында халыҡ-ара матчты үткәрә.
2009 йылдың 11 тюнендә Екатеринаға Беренсе лига уйындарын хеҙмәтләндереү мөмкинлеге тураһында мәсьәлә ҡарала, әммә ФФУ башҡарма комитеты, уның тулы профессиональ әҙерлеге булмағанлыҡтан, үтенесен кире ҡаға. Ике йылдан ашыу ваҡт үткәндән һуң ғына, 2011 йылдың 4 октябрендә, Екатерина Беренсе лига арбитры лицензияһын ала. 5 октябрҙә «Одесса» һәм «Крымтеплица» командалары араһындағы уйынды баһалай. 2010 йылда уға Сингапурҙа үткән Үҫмерҙәр Олимпия уйындарында эшләүҙе ышанып тапшыралар, 2011 йылда ул Германиялағы донъя чемпионатында ҡатнаша.
Ҡышҡыһын ул ФИФА-ның элиталы арбитрҙары категорияһына эләгә һәм Украинанан был дәрәжәгә эйә беренсе ҡатын-ҡыҙ була. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың Чемпиондар лигаһы матчтарын хеҙмәтләндерә, ҡатын-ҡыҙҙарҙың Евро-2013 уйындарына һайлап алыу уйындарын үткәрә . 2012 йылдың февралендә Төркиәлә халыҡ-ара йыйындарҙа «Лудогорец» (Болгария) һәм «Нистра» (Молдавия) командалары араһында матч үткәреп, үҙенең һүҙ тейҙермәҫлек эше менән ике яҡ команда уйынсыларының да, тренерҙарының да ихтирамын яулай.
2013 йылда Швецияла буласаҡ Европа чемпионаты арбитрҙары исемлегенә индерелә. Төркөм этабы уйындарында Дания—Швеция (A төркөмө), Англия—Испания (C төркөмө) матчтарын, шулай уҡ Норвегия—Дания командаларының ярымфиналын үткәрә.
Канадала 20 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында футбол буйынса 2014 йыл донъя чемпионатында төркөм этабы матчтарын баһалай.
2015 йылда Канадала донъя чемпионатында АҠШ һәм Япония йыйылма командаларының финал матчында арбитр була (5:2).
Халыҡ-ара футбол федерацияһында тауыш биреү буйынса футбол тарихында һәм статистикаһында (IFFHS) Монзуль 2015 йылдың иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ- арбитры булып таныла.
2016 йылдың мартында ФФУ башҡарма комитеты составына инә.
2016 йылдың 3 апрелендә Украинаның ир-егеттәр араһында футбол буйынса чемпионат премьер-лигаһы матчының беренсе ҡатын-ҡыҙ — төп арбитры булараҡ украин футбол тарихына инә.

# Монзуль Екатерина Владимировна
## Шәхси тормошо

Белеме буйынса — архитектор-төҙөүсе, ҡала хужалығы академияһын отличие менән тамамлай. Кейәүҙә түгел, әммә ул яратҡан кешеһе бар, ул футбол менән бәйле түгел. Инглиз телендә иркен һөйләшә. Хоббийы — дуҫтары менән аралашыу, кулинария һәм классик музыка.

# Монзуль Екатерина Владимировна
## Наградалары

ІІ (2017) һәм ІІІ дәрәжә (2011) княгиня Ольга ордены менән бүләкләнгән.
# Нарганг Ингрид

Ингрид Нарганг (нем. Ingrid Nargang; 17 апрель 1929 — 10 май 2019) — Австрияла адвокат, судья булып эшләгән, хәҙерге заман тарихсыһы булған. 1964 йылдан 1993 йылға тиклем Энгельһартсцелль округ суды башлығы булып торған. Ул ҡатын-ҡыҙҙарҙан беренсе булып, Австрия суд системаһындағы ауыл округ суды етәксеһе булған

# Нарганг Ингрид
## Биографияһы

Алиса Нарганг Аннемари Ингрид 1929 йылдың 17 апрелендә Румынияла Черновцы ҡалаһында тыуған. Уның ғаиләһе австрияктар, бик боронғо дәүләт хеҙмәткәрҙәренән була. Ҡарт олатаһы классик филолог һәм урта мәктәп директоры Стефан Вольф; олатаһы юрист булған. Ғаилә Буковинаның Черновцы ҡалаһында йәшәй, Беренсе донъя һуғышы аҙағына тиклем был төбәк Австрия монархияныҡы була, һуңынан Румыния короллегена ҡушыла һәм хәҙер өлөшләтә Украинаға инә (Черновцы индерелгән). Өләсәһе менән әсәйһе тәрбиәһендә үҫә. Атаһы ул ике йәшлек сағында ғаиләһен ташлап киткән.
1940 йылдың йәйендә, Ингридҡа ун бер йәш булғанда Германияға немец сығышлы граждандарҙы күсереү башлана. Тәүҙә Нарганг өләсәһе һәм әсәһе менән бергә Түбәнге Силезияға, һуңғараҡ Үрге Силезияға барып урынлаша. Икенсе донъя һуғышында совет ғәскәрҙәре яҡынлаша башлағас, улар Үрге Австрияға ҡасып китә.
«Ҡыуылғандар» һәм «этник немецтар» ғаиләһенән булараҡ, 1945 йылдың көҙөндә Нарганг Гмундендағы урта мәктәпкә һабаҡҡа төшә. 1948 йылда уны тамамлағандан һуң, ул Инсбрукта юриспруденцияны өйрәнә. 1952 йыл хоҡуҡ өлкәһендә доктор дәрәжәһен ала. Суд ҡарарҙарын һәм эш башҡарыусы булып эшләгәндә иҡтисад буйынса белем алырға ҡарар итә. 1959 йылда ул социаль һәм иҡтисади фәндәр буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Ошо ваҡыт эсендә юрист стажер булып эшләй башлай һәм адвокатлыҡҡа имтихан тапшыра. Артабан ул Линц ҡалаһы магистратураһында юрист булып эшләй.
1963 йылда Нарганг судья булып эшләй башлай. 1964 йылдан алып 1993-тә пенсияға сыҡҡансы Нарганг Энгельһартсцелль район суды етәксеһе була. Ул Австрияла ҡатын-ҡыҙҙарҙан беренсе булып ауыл округ судына етәкселеккә һайлана.
Хәҙерге заман тарихсыһы булараҡ, Нарганг буковина немцтарының тарихын һәм Икенсе донъя һуғышынан һуң Үрге Австрияла ҡасаҡтарҙың хәлен өйрәнә. Ул шулай уҡ Линцта Буковина немецтарының төбәк командаһын ойоштороусыларҙың береһе була.
Ғүмеренең һуңғы йылдарын Нарганг Энгельһартсцеллдә, Линцта һәм Венала йәшәй.
2019 йылдың 10 майында Шердинг ҡалаһында вафат була.
# Ҡыҙғатау

Ҡыҙғатау, ҡыҙмалтау, ҡыҙратау, ҡөҙрәттау (лат. Limosa limosa, рус. Большой веретенник) —— көйөлдөләр ғаиләһенә ҡараған оҙон аяҡлы, ҡара һоро төҫлө һаҙ ҡошо.

# Ҡыҙғатау
## Ҡылыҡһырлама

Өйрәктән байтаҡ бәләкәй. Оҙон суҡышлы һаҙ ҡошо. Дөйөм төҫө көрәнһыу ерән. Һыртында уҡ башағына оҡшаған таптар бар. Кәүҙәһенең аҫ яғы түшенән алып ҡойроҡ төбөнә тиклем арҡыры ҡара һыҙыҡлы. Ҡанаттары һоро, ҡойроҡ төбө аҡ.- Суҡышының осо ҡыҙғылт, төбө ҡара, аяҡтары ла ҡара. Тәтелдәүестән һыҙыҡлы ҡорһағы, ҡара аяҡтары менән айырыла.

# Ҡыҙғатау
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «тауҡыҙрат», ҡабатланғанда «ҡыҙрат-тау-ҡыҙраттау» һымаҡ ишетелә; күберәк яңғырауыҡлы: «уит-уит-уит».

# Ҡыҙғатау
## Йәшәү рәүеше

һаҙлыҡ, күтерлектәрҙә йәшәй. Балыҡ, һыу бөжәктәре, ҡусҡарҙар менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә. һорғолт көрән таплы 3—4 бөртөк һарғылт һоро йомортҡаһы була.

# Ҡыҙғатау
## Фотогалерея

* Ояһы
* Себештәре моронлай
* Һайраусы ҡош
* Инә ҡош
# Юламан Дәүләтов

Юламан Дәүләтов (1776—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Юламан Дәүләтов
## Биографияһы

Юламан Дәүләтов Ырымбур губернаһы Илекәй-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) Тәүәтәй ауылында йәшәгән. Зауряд-сотник булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 12-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 12-се Башҡорт атлы полкы Куроедово ауылында 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 16 октябрендә Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылдың майында Түбәнге Новгород ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына керә. 1813 йылдың 15 авгусынан Глогауҙы блокадалауҙа ҡатнаша һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 12-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.

# Юламан Дәүләтов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Перушич (ҡала)

Перушич (хорв. Perušić) — Үҙәк Хорватияның тарихи Лика өлкәһендәге Личко-Сень жупанияһы территорияһына ҡараған ҡала, шул уҡ исемде йөрөткән община үҙәгенең, 2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, халҡы 2638 кеше тәшкил итә. Ҡала халҡы 852 кеше, тип иҫәпләнә (2011 йыл).

# Перушич (ҡала)
## Географияһы

Перушич ҡалаһы Ликаның көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, 575—600 метр бейеклектә, Лика йылғаһы буйында, Клис ҡалаһынан көнбайышта түбәләстәр менән, боронғо Перушич ҡалаһынан (хорв. Stari grad Perušića), шулай уҡ ул «ҡаласыҡ» тип тә атала (хорв. Gradina) көнсығышта тимер юл тармаҡтары менән сикләнгән.
Перушич илдең төп автомобиль юлдары, шул иҫәптән, дәүләт әһәмиәтендәге D50 юлдары (Оточацтан Госпичҡа тиклем) һәм Загреб—Сплит автострадаһы менән тоташҡан. MP11 төп тимер юлдары линияһы ҡаланы Загреб һәм Сплит менән бәйләй.

# Перушич (ҡала)
## Тарихы

Был ерҙәр тәүтормош осоронда уҡ халыҡ йәшәгән урын була. Оточац юлында таш быуатҡа ҡараған артефакттар табыла, бронза быуатына ҡараған табыштар тағы ла күберәк була, улар иҫәбенә VIII һәм IX быуатта табылғандары ла инә. Беговач урманында боронғо Рим монолиты урынлашҡан, унда иллирия ҡәбиләләре араһында һыу өсөн барған бәхәстең ҡарары соҡоп яҙылған.
XVI быуатта Перушич, Ғосман империяһы һәм Европа державалары араһында тороп ҡалған сағында, бар тулылығында ауыл һыҙаттарына эйә була. Уға Доминик һәм Гашпар Перушичтар тарафынан нигеҙ һалына.
Йөҙ йыллыҡ хорват-ғосман һуғышында төрөктәр Лика менән Крбаваны (яҡынса 1527 йылда) яулап алғас, Перушич нығытмалары төрөк Ликаһының төп терәк пунктына әйләнә. Был өс империя: Габсбург монархияһы, шул иҫәптән, Венгр-хорват унияһы, Венеция республикаһы һәм Ғосман империяһы араһында — даими рәүештә һуғыштар алып барылған ерҙәге сик була. 1685 йылда Ликаны төрөк иҙеүенән азат итеү башлана.
Һуңынан Перушич Австрия империяһы властары хакимлығына, аҙаҡ, Австро-венгрия килешеүенә ярашлы, 1867 йылдан алып 1918 йылға тиклем Хорватия һәм Славонияны Короллегенә буйһона.
Хорватияла һуғыш барған ваҡытта, (1991—1995) Перушич фронт һыҙығы зонаһы була. Хорватияла яу яландарында хәлдәр тотороҡланғас та, хатта ул халыҡ-ара танылыу алғандан һуң да, Перушичта хәрби бәрелеш булғылай.

# Перушич (ҡала)
## Мәҙәниәт

Тарихи документтарға ярашлы, Перушичты хорват грамоталылығының бишеге тип атарға мөмкин. Күрше Косинь ауылында баҫма машинка булдырылғас, Хорватия һәм Европалағы иң боронғо баҫма китаптарҙың береһе (хорва: po zakonu rimskoga Misal dvora) баҫтырылып сығарыла, ул күп төрлө иллюстрациялар менән биҙәлгән була. Китап 1483 йылда, Гутенбергта Тәүрәт баҫылғандан һуң ни бары 28 йыл үткәс, донъя күрә.

# Перушич (ҡала)
## Иҡтисад

Перушич общинаһы — Хорватияла иң ярлы общиналарҙың береһе, унда халыҡ һаны кәмеүгә табан бара. Хужалыҡта төп кәсеп — игенселек һәм ауыл хужалығының башҡа тармаҡтары. Һыу баҫыу ҡурҡынысы янығанлыҡтан, ҡайһы бер ауылдар тау битләүҙәрендә урынлашҡан.

# Перушич (ҡала)
## Иҫтәлекле урындар

* Грабовач мәмерйә паркы.
* Крушчицк һыуһаҡлағысы.
* Косин күпере.
# Ионел Истрати

Ионел Истрати (молд. Ionel IstratiIonel Istrati (тыуғанда бирелгән исеме Истра Ион Владимирович молд. Istrati Ion VladimirIstrati Ion Vladimir), 24 декабрь 1990, СССР, МССР, Кишинев) — молдаван йырсыһы һәм композиторы. 2011 йылда Румынияла «Тауыш» таланттар конкурсында ҡатнашҡандан һуң билдәлелек ала

# Ионел Истрати
## Биографияһы

Йырсы 1990 йылда Кишиневта тыуа, ике йылдан һуң ғаилә Приднестровьеға, Дубоссары районы Цибулевка ауылына күсенә. Ионел Дубоссары гимназияһын һәм фортепиано, аккордеон класы буйынса музыка мәктәбен тамамлай. 2007 йылдан 2009 йылға тиклем Кишиневта Замана фәндәре лицейында уҡый. 2009 йылдан Кишинев Иҡтисади академияһының бизнес һәм администраторлыҡ итеү факультетында белем ала.

# Ионел Истрати
## Биографияһы
### Карьераһы

2008 йылда «Бәлки» (молд. «Poate») йырына үҙенең беренсе видеоклибын сығара, ә 2009 йылдың июлендә «Uită-mă» (молд. «Күгәрсен күҙе») исемле икенсе видеоклибы донъя күрә. 2010 йылда йырсы Евровидение конкурсына милли һайлауҙа «Яратам һине» йыры менән үҙен һынай, шул уҡ йылда «Йондоҙҙар фабрикаһы — 2» конкурсында ҡатнаша. 2011 йылда Румынияла «Тауыш» телевизион таланттар шоу-конкурсында ҡатнаша.

# Ионел Истрати
## Клиптары

* Ионел Истрати — Яратам һине (Official video)
* Ionel Istrati — Яңғыҙ (Official video) HD + Lyrics
* IONEL ISTRATI — POATE (official video)
* IONEL ISTRATI — EU NUMAI, NUMAI (official video)
# Алчевская Христина Даниловна

Алчевская Христина Даниловна (4 апрель 1841 йыл — 15 март 1920 йыл) — Рәсәй империяһы һәм Украина педагогы, мәғрифәтсе.

# Алчевская Христина Даниловна
## Биографияһы

Христи́на Дани́ловна Алче́вская (ҡыҙ фамилияһы — Журавлёва) 1841 йылдың 4 апрелендә Рәсәй империяһының Чернигов губернаһы Борзна ҡалаһында тыуған.
Халыҡ мәғарифы файҙаһына үҙенең фиҙакәр эшмәкәрлеге менән билдәле, 1860-сы йылдарҙан Харьков йәкшәмбе мәктәбе менән етәкселек итә. Уның инициативаһы буйынса мәктәптә педагогия советы һәм уҡыусыларҙың педагогия көндәлектәре системаһы индерелә. Ололарҙы уҡыу-яҙа белергә өйрәтеү методикаһына нигеҙ һалыусы.
Алчевская башланғысы менән һәм уның эшлекле хеҙмәттәшлеге һөҙөмтәһендә «Халыҡҡа нимә уҡырға?» (рус. «Что читать народу?»; 1888—1906) халыҡ һәм балаларға уҡыу өсөн 3 томлы библиографик күрһәткесе нәшер ителә, бында шулай уҡ халыҡ китаптарына бер нисә рецензия һәм халыҡтың фекере лә була. Алчевскаяның мәҡәләләре: «Огородник» хикәйәһе («Детское Чтение», 1870), «История открытия школы в деревне Алексеевке» («Южный Край» гәзите, 1881) һәм «Драматические произведения, как они понимаются народом» («Северный Вестник» гәзите, 1887).
1887 йылда Екатеринослав губернаһы (хәҙерге Украинаның Луганск өлкәһе) Алексеевка ауылындағы Алчевскаяның халыҡ мәктәбенә эшләргә Борис Дмитриевич һәм Мария Николаевная Гринченколар килә.
1920 йылдың 15 мартында Харьков ҡалаһында вафат була.

# Алчевская Христина Даниловна
## Ғаиләһе

Ире — Алчевский Алексей Кириллович, эшҡыуар һәм меценат.
Балалары:
* Дмитрий (1866—1920), эшҡыуар, Ҡырымда большевиктар тарафынан атыла.
* Григорий (1866—1920) — композитор.
* Анна (1868—1931) — А. Н. Бекетовтың ҡатыны.
* Николай (1872—1942) — театраль тәнҡитсе, ололар өсөн тәүге совет украин әлифбаһының авторы.
* Иван (1876—1917) — Мариин опера театры солисы.
* Христина (1882—1931) — украин шағирәһе, тәржемәсе һәм педагог.
# Мильда

Мильда (нем. Milda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 810 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,08 км². Диңгеҙ кимәленән 405 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
# Пячка

Пячка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Разазовка йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пячка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029454
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002945
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иреть (Сура ҡушылдығы)

Иреть — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 313 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Иреть (Сура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003757
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Изотова Галина Сергеевна

Изотова Галина Сергеевна (3 май 1960 йыл) — Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт думаһы депутаты (2007 йылдан), «„Кредит гарантиялары агентлығы“ банкка ҡарамаған депозит-кредит ойошмаһы» АЙ идара рәйесе" (рус. АО «Небанковская депозитно-кредитная организации "Агентство кредитных гарантий"»). Иҡтисад фәндәре кандидаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы.

# Изотова Галина Сергеевна
## Биографияһы

Галина Сергеевна Изотова 1960 йылдың 3 майында РСФСР-ҙың Вологда өлкәһенең Череповец ҡалаһында тыуған.
1977 йылдан алып 1997 йылға тиклем банк сфераһында эшләй, шул иҫәптән 1992—1997 йылдарҙа Череповецтағы АКБ «Соколбанк» Идаралағы рәйесе була.
1983 йылда Н. А. Вознесенский исемендәге Ленинград иҡтисади-финанс институтын тамамлай.
1997 йылдан алып 2007 йылға тиклем Вологда өлкәһенең финанс департаментында хеҙмәт итә, хөкүмәт ағзаһы һәм өлкә губернаторының беренсе урынбаҫары вазифаларын башҡара.
2001 йылда Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын тамамлай. «Төбәк бюджет системаһының хәүефһеҙлеген тәьмин итеү ысулдары» (рус. «Методы обеспечения безопасности бюджетной системы региона») темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2006 йылда Төньяҡ-Көнбайыш федераль округында Рәсәй Федерацияһы Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
2007 йылда «Берҙәм Рәсәй» партияһынан Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт думаһы депутаты итеп һайлана. Федерация эштәре һәм Дәүләт думаһының төбәк сәйәсәте буйынса комитет рәйесенең беренсе урынбаҫары була.
Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡ үҫтереүгә әүҙем булышлыҡ күрһәтә. 2010 йылда Социаль эшҡыуарлыҡ сфераһында төбәк проекттар конкурсының эскперт советына керә. 2012 йылдың ноябрендә «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды менән берлектә Түбәнге Новгород ҡалаһында Изотова «Социаль эшҡыуарлыҡ — Волга буйы федераль округында социаль мәсьәләләрҙе сисеү маҡсатындағы иҡстисади эшмәкәрлектең айырым төрө» (рус. «Социальное предпринимательство — особый вид экономической деятельности в целях решения социальных задач в ПФО») түңәрәк өҫтәл ултырышын ойоштора. Уның маҡсаты булып Волга буйының төбәктәренең, хужалыҡ итеүсе субъектарының, бизнес-элиталарҙың, йәмәғәттең иғтибарын социаль эшҡыуарлыҡҡа йүнәлтеү булып торған.
# Ираклис (волейбол клубы)

Ираклис (греч. Θεσσαλονίκης ΤΑΠ Ηρακλής) — Салоники ҡалаһының 1921 йылда ойошторолған «Ираклис» спорт клубының волейбол бүлеге. Боронғо грек мифологияһы геройы Геракл хөрмәтенә атала. 2000 йылдарҙа Грецияның иң уңышлы клубы булып тора.

# Ираклис (волейбол клубы)
## Тарихы

Икенсе донъя һуғышынан һуң клуб һәр ваҡыт Грецияның иң яҡшы командалары араһында була. «Ираклис» милли йыйылма командаларға бик күп уйынсылар бирә.
«Ираклис» тарихта "Олимпиакос"тан ҡала ЕКВ чемпиондары лигаһы финалында уйнаған икенсе клуб булып тора. 2005 йылда Ллой Болл, Томас Хофф, Клейтон Стэнли кеүек донъя класы уйынсылары командаға "Дүртәү финалына"сығырға ярҙам итә. Уйын Салоникиҙа үтә. «Ираклис» ярым финалда «Локомотив-Белогорье» командаһын еңә,әммә финалда, көйәрмәндәренең ҙур ярҙамына ҡарамаҫтан, «Тур» француз клубынан еңелә. 2006 йылда «Ираклис» Римдә тағы финалға сыға һәм «Сислей» (Тревизо) клубына еңелә. Команданың 4000 грек көйәрмәне Римгә бара. Ике йылдан һуң клуб өсөнсө тапҡыр финалға сыға, ләкин был юлы "Трентино"нан ҡалыша.

# Ираклис (волейбол клубы)
## Титулдары

* Волейбол буйынса ирҙәр араһында Греция чемпионаты
** Еңеүсе (4): 2002, 2005, 2007, 2008
** 2-се урын (10): 1971, 1975, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2006, 2011, 2012
* Греция кубогы
** Еңеүсе (5): 2000, 2002, 2004, 2005, 2006
** Финалист (1): 2001
* Грецияның суперкубогы
** Еңеүсе (4): 2004, 2005, 2007, 2008
** 2-се урын (2): 2000, 2006
* ЕКВ чемпиондары лигаһы
** Финалист (3): 2004/05, 2005/06, 2008/09
** 3-сө урын (1): 2001/02
** 4-се урын (1): 2003/04

# Ираклис (волейбол клубы)
## Ағымдағы состав

| № | Исеме | Тыуған йылы | Үҫеш |
| Үҙәк ҡамаусылар ||||
| 3 | Димитрис Каралапмидис | 1991 | 200 |
| 6 | Андрей Краварик (К) | 1971 | 205 |
| 13 | Герасимос Канеллос | 1987 | 201 |
| Связующие ||||
| 4 | Стелиос Пипергиас | 1985 | 189 |
| 8 | Костас Прусалис | 1980 | 187 |
| Диоганалдә уйнаусылар ||||
| 11 | Брук Биллингс | 1980 | 196 |
| 14 | Гиоргос Циумакас | 1995 | 203 |
| № | Исеме | Тыуған йыл | Үҫеш |
| Уйынды тамамлаусылар ||||
| 1 | Кристос Стефанидис | 1993 | 191 |
| 2 | Райан Оуэнс | 1980 | 201 |
| 3 | Родриго Кирога | 1987 | 191 |
| 10 | Женя Корцанюк | 1987 | 198 |
| 12 | Димитрис Эфремидис | 1990 | 190 |
| 18 | Никитас Эфремидис | 1989 | 192 |
| Либеро ||||
| 7 | Ламбис Бабалиутас | 1972 | 182 |
| Баш тренер — Фредди Брукс ||||

# Ираклис (волейбол клубы)
## Билдәле волейболсылар

* Олег Ахрем
* Ллой Болл
* Слободан Бошкан
* Франс Гранворка
* Мариос Гиурдас
* Франк Депестель
* Хоэль Деспайн
* Пламен Константинов
* Маркус Нильссон
* Клейтон Стэнли
* Симон Тишер
* Томас Хофф
* Матей Чернич
# Үләнде (күл)

Үләнде (рус. Улянды) — Башкортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы күл. Үләнде күленең көнсығыш яры тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора (1997) (Ҙур биологик төрлөлөклө һәм экологик әһәмиәтле һыу-һаҙлыҡ комплексы).
Атауҙы күле Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районының Северный ауылынан 2,5 км көнсығыштараҡ урынлашҡан.

# Үләнде (күл)
## Характеристика

Майҙаны — 1,9 кв. км, оҙонлоғо 2 км, уртаса киңлеге 1,9 км.
Күл тектоник сығышлы, һуңғы девон тоҡомдарында (андезит-базальт порфирит, базальт, туффит, ҡомташ һәм балсыҡлы һәүерташ) барлыҡҡа килгән.
Күлдең төбө йәйпәк, ҡомло-ташлы ләмле, ярҙары һөҙәк, һаҙланған.
Тымыҡ күл, атмосфера яуым-төшөмдәре һәм грунт һыуҙары менән туҡлана. Һыу тоҙло, гидрокарбонатлы-натрийлы.
Эвтрофлы, тонсой торған күл. Күлдә балыҡтар бар (табан балыҡ, ҡарабалыҡ һәм алабалыҡ), ҡаҙ, өйрәк, көйөлдө, бүрекле ҡара өйрәк, сүрәгәй өйрәк, керелдәк сөрәгәй һәм башҡалар йәшәй.
Ландшафт — дала, буш ятҡан көтөүлектәр.

# Үләнде (күл)
## Топонимика

Күл исеме башҡорт телендәге «Үләнде» — үләнле, үлән баҫҡан һүҙенән килеп сыҡҡан.
# Туй

Туй, туй йолаһы — никахты рәсмиләштереүсе ғаилә йолаларының (ритуалдар) береһе. Уның социаль әһәмиәте яңы ғаилә ҡороуға, туғанлыҡ мөнәсәбәттәре урынлаштырыуға, ғаилә-йәш статусын үҙгәртеүгә һәм никахлашыусыларҙың статусын асыҡтан-асыҡ таныуға ҡайтып ҡала. Иң ҡатмарлы ойошторолған йолаларға ҡарай. Унда тел, фольклор-шиғриәт, йола, музыка, һынлы сәнғәт һәм башҡа пландар берләшә. Күп кенә халыҡтарҙа туй кәләштең ата-әсәләр йортонан кейәү йортона күсенеүен, бүләктәр менән алмашыуҙы, өҫтәлде һәм башҡаларҙы үҙ эсенә ала. Туй менән бөтә халыҡтарҙың да бик күп инаныу, билдәләр һәм йолалар бәйле. Диндарҙарҙың туйы дини йолалар менән оҙатыла (христианлыҡта венчание, исламда никах һәм башҡалар). Рәсәйҙә, туй һуңғыһына тулы юридик көс биреүсе никахҡа инеүҙең аҙаҡҡы акты булды..

# Туй
## Туй тантанаһында ҡатнашыусылар

Туй тантанаһының төп фигуралары — кейәү менән кәләш (йәш парҙар) тора. Донъяның төрлө илдәренең мәҙәниәттәрендә туй тантанаһында кейәүҙең һәм кәләшенең туғандарына ҙур роль бирелә. Туйҙы ойоштороусылар туй менеджерын, тамада йәки тантаналар оҫтаһын саҡыра, ул сара дауамында уның барышын контролдә тота, теләге булғандарға тост әйтергә һүҙ бирә, артистарҙың сығыш тәртибен күҙәтә һәм башҡалар. Ҡайһы бер осраҡтарҙа яңы өйләнешкәндәр үҙҙәренең тантанаһын ойоштороу өсөн байрамдарҙы һәм тантаналарҙы аранжировкалау менән шөғөлләнгән профессиональ компанияларҙы саҡыра. Ҡайһы бер илдәрҙә туйҙы почетлы шаһиттар ҡатнашлығында үткәреү ҡабул ителгән. Ғәҙәттә ир шаһитты кейәү тәғәйенләй, ә ҡыҙ шаһитты кәләш тәғәйенләй. Йола буйынса, был ролдәр яңы өйләнешкәндәрҙең дуҫтарына йәки туғандарына бирелә.
# Дюрхеннерсдорф

Дюрхеннерсдорф (нем. Durrhennersdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1121 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,67 км². Диңгеҙ кимәленән 396 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2708 һәм автомобиль коды ZI.
# Салакса

Салакса — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сережа йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Салакса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300212110000030847
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003084
* Бассейн коды — 09.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0