yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Йөйәк (йылға)

Йөйәк йылғаһы (варианты — Зөйәк йылғаһы, урыҫса — Зуячка) — Башҡортостандың Белорет районы Урал тауы Елмерҙәк һыртынан баш алған йылға.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Кама бассейны округына инә, сығанаҡ башынан алып тамағына тиклем Эҫем һыу хужалығы участкаһы, Ағиҙел йылға бассейны тармағы. Кама йылғаһының йылға бассейнын инә.
Оҙонлоғо 95 саҡрым. Йөйәк ауылының түбән яғына килеп ҡоя. Тау йылғаларына хас булғанса, шаршылы, тиҙ ағымлы, һалҡын һыулы таҙа йылға.
Ул Өфө-Белорет шоссе юлын киҫеп үтә, уның аша күпер һалынған. Был урындан Йөйәк ауылына 17 саҡрым ҡала.

# Йөйәк (йылға)
## Этимологияһы

Йылға исеме «Йөй» һүҙенән барлыҡҡа килгән. Башҡорт халҡы йылғаларға исемде йыш ҡына уның сифаты буйынса ҡушҡан. Йылға яҙ көнө ярҙарынан сығып, ярҙы ашап икенсе ерҙән аға, ә элекке йырҙа үлән баҫып бөтөп ерҙә «йөй»ҙәр ҡалдыра. Ауыл янындағы Аҡтау башынан йылға тамағына табан ҡараһаң, яландар шундай «йөйҙәр» менән сыбарланған.
Йөйәк һөйәктән барлыҡҡа килгән, йылғаға ҡорбан итеп салған малдың һөйәген ташлағандар тигән вариант бар.
Ошо ауылда үҫеп, мәктәбен тамамлаған яҙыусы Гүзәл Ситдиҡованың йәнә бер фаразы бар. Монгол телендә «зөөг» һүҙе — «һыуыҡ» тигәнде аңлата, ә «з» менән «й» телдә сиралашып килеүсән.
Йөйәк-Йайыҡ-Эйек исемдәре оҡшашлығынан сығып уның исеме төрки телдәрҙә йәйек йылға тигән мәғәнәлә ҡарарға ла булыр ине, тик Йөйәк йылғаһы бик киң түгел. Боронғо төрки телдәрҙә ыдук//ыйык «изге» йылға тигәнде аңлатыуын иҫәпкә алып ошо вариант та иғтибарға лайыҡ, тиергә була. Әлегә Йөйәк ауылы халҡы башлыса тәүге вариантты иң дөрөҫө тип иҫәпләй.

# Йөйәк (йылға)
## Ауылдың йылғаға бәйле тарихы

Ауылдың исеме шул исемдәге йылғанан алынған. Ауыл ун туғыҙынсы быуаттың утыҙынсы йылдарына тиклем Йөйәк йылғаһы буйлап дүрт урында теркәлә, алтмышынсы йылдарҙа өс бер исемле ауыл була.
Йөйәк йылғаһы буйындағы иң ҙур майҙанлы Оло ялан тигән урында Изгеләр зыяраты (Яҡшылар зыяраты тип тә йөрөтәләр)бар. Унда бөтә Ҡатай еренән күренекле кешеләрҙе килтереп ҡуйғандар.
«Йөйәк» "Зөйәк"кә урыҫсанан башҡортсаға калькаланыуынан килеп сыҡҡан. Ун һигеҙенсе- ун туғыҙынсы быуат урыҫ документтарында ауыл Зюяково тип яҙыла, төркисәнән урыҫсаға бер тәржемәлә Юяково варианты бар. Тимәк, ауыл исеме урыҫсаға Юяково-Зюяково тип ауҙарылған, һуңғараҡ урыҫ теленә тағы ла яраҡлаштырылып Зуяковоға әйләнгән. Ауылдың ике төрлө атап йөрөтөлөүе совет власы урынлашҡас барлыҡҡа килгән (өлкән быуын тик Йөйәк формаһын ҡулланды).

# Йөйәк (йылға)
## Ҡушылдыҡтары

Йөйәккә Сәкәшле йылғаһы ҡоя. Сәкәшле (бәхәсле, талашлы) — сәкәшеү һүҙенән барлыҡҡа килгән. Был урында ер өсөн бәхәс сығып талашҡандар. Йылғаның ике ярынан да тау буйҙарынан бик күп шишмәләр ҡоя - Ағуй, Ҡаршылма(ҡар шылмалы тау), Ҡайынтүш, Һыуыҡйылға, Машай, Тирҫүңер, Көҙгөйорт.

# Йөйәк (йылға)
## Йылғаның экологияһын һаҡлау

Яҙыусы, эшҡыуар һәм сәйәхәтсе Камил Йыһаншин 1993 йылда РБ-ның ҡырағай йәнлектәрен һаҡлау фонды асҡан. 2005 йылда Фонд ярҙамында «Зуячка» тип аталған һунарсылыҡ хужалығы ойошторола, ул 16 мең гектарлап ерҙе үҙ эсенә ала, Йөйәк йылғаһы һәм башҡа ваҡ йылғалар уның биләмәһенә инә.
# Пекша

Пекша — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/396 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 127 км.

# Пекша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031788
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003178
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фирҙәүес (исем)

Фирҙәүес — төрки телле халыҡтарға фарсы теленән ингән ҡатын-ҡыҙ һәм ир-ат исеме.

# Фирҙәүес (исем)
## Этимологияһы

Фирҙәүес — «баҡса», «йәннәт баҡсаһы» мәғәнәһен аңлатҡан фарсы теленән таралған ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ исеме.
* XI—XII быуаттарҙан башлап башҡорттар араһында сауҙа, культура бәйләнештәре арҡаһында фарсы исемдәренең килеп инеүенә юл аса.

# Фирҙәүес (исем)
## Билдәле шәхестәр

Фирҙәүес Хисамитдинова (1 ғинуар 1950 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-башҡорт теле белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (1994—1999). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2016), филология фәндәре докторы (1993), профессор (1994). Рәсәй Федерацияһының (2008) Һәм Башҡортостан Республикаһының (2003) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2014). Ким Әхмәтйәнов исемендәге (2010), Рәми Ғарипов исмеедәге (2016) премиялар лауреаты.
Фирҙәүес Бәширова 14 октябрь 1945 йыл) — башҡорт шағиры, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1997 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Татарстан Республикаһы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе (2002). Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005).
Фирҙәүес Нафиҡова (20 март 1938 йыл — 26 ғинуар 2008 йыл) — балет артисы, бейеүсе, педагог, РСФСР-ҙың халыҡ (1974), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1963). «Почёт Билдәһе» ордены (1981) кавалеры. БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1977).
Фирҙәүес Хәлил ҡыҙы Ғисмәтуллина (1936 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны. 1961 йылдан Көйөргәҙе районы Мораптал урта һәм ҡайһы бер башҡа мәктәптәре уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1983), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1980).
Фирҙәүес Абдулхаҡ ҡыҙы Айҙарбәкова (1929 йыл — 2003 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. Күгәрсен районы «Сорғояҙ» колхозының элекке һауынсыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
Фирҙәүес Ғәйетйән улы улы Ханов — архитектор.
# Бульбин

Бульбин — Рәсәй йылғаһы. Вологоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Торгун йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Бульбин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Торгун, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002112112100011273
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101127
* Бассейн коды — 11.01.00.021
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юнко-Светлая

Юнко-Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Светлая йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Юнко-Светлая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055346
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005534
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шор теле

Шор теле (рус. шоро́рский язы́к, шор. шор тили, тадар тили) — шор халҡы теле, Рәсәйҙең Кемерово өлкәһендә киң таралған — башлыса, Алтай тауҙарының төньяҡ итәгендә, Кузнецк Алатауында, Томь йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары буйында, Хакасия һәм Алтай Республикаһы сигендә йәшәйҙәр.
Шор телендә һөйләшеүселәр һаны — 6 меңдән ашыу кеше (2002, халыҡ иҫәбе).
Төрки телдәрҙең төньяҡ-көнсығыш төркөмө хакас төркөмсәһенә ҡарай.

# Шор теле
## Диалекттары

Ике диалектлы: мрас, йәки «з» менән һөйләшкәне әҙәби тел нигеҙендә ята ( 20-30-сы йй. ҡулланылған), икенсеһе - кондом, «й-диалект»; уныһы үҙ сиратында бер нисә һөйләшкә бүленгән. Мрас диалекты - хакас, ә кондом — төньяҡ алтай һөйләшенә ҡарай.

# Шор теле
## Шор яҙмаһы

Шор яҙмаһы 1927 йылдан урыҫ алфавитына нигеҙләнгән булған, һуңғараҡ, 1929—1938 йылдарҙа — латин графикаһы нигеҙендә эшләнгән булған. 1938 йылда кириллица нигеҙендә яңы алфавит төҙөлә.
1885 йылда миссионерҙар сығарған әлифба билдәле.
Хәҙерге шор алфавиты:
| А а | Б б | В в | Г г | Ғ ғ | Д д | Е е |
| Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Қ қ |
| Л л | М м | Н н | Ң ң | О о | Ӧ ӧ | П п |
| Р р | С с | Т т | У у | Ӱ ӱ | Ф ф | Х х |
| Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь |
| Э э | Ю ю | Я я |

# Шор теле
## Лингвистик мәғлүмәттәр
### Фонетика

Шор фонетикаһында 16 һуҙынҡы һәм 25 тартынҡы фонема. Һуҙынҡылар оҙон һәм ҡыҫҡа әйтелешле: ҡыҫҡа (а, э/е, ы, и, ӧ, ӱ, о, у) һәм оҙон (аа, ээ/ее, ыы, ии, ӧӧ, ӱӱ, оо, уу).
Баҫым көс һалып әйтелә. Һуҙынҡылар гармонияһы күҙәтелә.

# Шор теле
## Лингвистик мәғлүмәттәр
### Һуҙынҡылар

| | Алғы рәт | Артҡы | Артҡы |
| Ябыҡ | и [i] ии [iː] ӱ [y] ӱӱ [yː] | ы [ɯ] ыы [ɯː] | у [u] уу [uː] |
| Урта | e [e] ee [eː] ö [ø] öö [øː] | | o [o] oo [oː] |
| Асыҡ | | a [a] aa [aː] | |

# Шор теле
## Лингвистик мәғлүмәттәр
### Тартынҡылар

| | | Билабиаль | Денталь | Латераль | Палаталь | Веляр |
| Плозивтар | Тауышһыҙ | п [p] | т [t] | | к [c] | қ [k] |
| Плозивтар | Тауышлы | б [b] | д [d] | | г [ɟ] | ғ [ɡ] |
| Фрикатив | Тауышһыҙ | | c [s] | | ш [ʃ] | x [x] |
| Фрикатив | Тауышлы | | з [z] | | ж [ʒ] | |
| Аффрикат | Тауышһыҙ | | | | ч [tʃ] | |
| Аффрикат | Тауышлы | | | | ҷ [dʒ] | |
| Назаль | Назаль | м [m] | н [n] | | | ң [ŋ] |
| Ликвидлы | Ликвидлы | | p [r] | л [l] | | |
| Аппроксимант | Аппроксимант | | | | й [j] | |

# Шор теле
## Лингвистик мәғлүмәттәр
### Тартынҡылар
#### Ижек

Ижектәрҙең асығы ла (V, CV), ябығы ла (VC, CVC, VCC, CVCC) осрай. Урыҫ теленән үҙләштерелгәндәрендә бөтә төрө лә булыуы мөмкин.

# Шор теле
## Лингвистик мәғлүмәттәр
### Морфологияһы

Башҡа төрки телдәрҙәге кеүек, юҡ род (енес) категорияһы, синыф, йәнле-йәнһеҙгә бүлеү юҡ. Һан категорияһы бар. Күплек аффикстары (-лар/-лер, -нар/-нер, -тар/-тер) исемдәргә, ҡылымдарға, 3-сө зат исемдәргә ҡушыла.
Ете килеш бар

# Шор теле
## Телде өйрәнеү

* Кемерово дәүләт университетының Новокузнецкиҙағы институтында (филиал) уҡытыусылар әҙерләнә

# Шор теле
## Телде өйрәнеү
### Шор телен өйрәнгән сит ил кешеләре

* Эрдаль, Марсель

# Шор теле
## Әҙәби тел

Шор телендә Чиспияков Фёдор Степанович ижад иткән (1906—1978)
# Милтон-Кинс (унитар берәмек)

Милтон-Кинс (ингл. Milton Keynes) — Англияның район статуслы унитар берәмеге (ингл. borough), Бакингемшир тантаналар графлығында, Көньяҡ-Көнсығыш Англияның иң төньяҡ төбәк территорияһында, урынлашҡан. Милтон-Кинс административ үҙәге Милтон-Кинс ҡала унитар берәмегенең өстән бер өлөшөн алып тора, унда район халҡының 90 проценты йәшәй.

# Милтон-Кинс (унитар берәмек)
## Географияһы

Милтон-Кинс унитар берәмегенең майҙаны 308 квадрат километр, ул көньяҡ-көнбайышта Бакингемшир тантаналар графлығы, төньяҡ-көнбайышта Нортгемптоншир графлығы һәм көнсығышта Бедфордшир графлығы менән сиктәш.
Элекке Блечли, Ньюпорт Пэгнелл, Вулвертон һәм Винг, Ньюпорт Пэгнелл ауыл райондарының ҡушылыуынан 1974 йылдың 1 апрелендә ойошторолған район. Был яңы районында Милтон-Кинс ҡалаһы төҙөлгән.
Милтон-Кинс Бакингемшир графлығындағы биш метрополь булмаған графлыҡтың береһе булып тора. Ул 1997 йылдың 1 апрелендә графлыҡ советына буйһонмаусы унитар берәмек итеп үҙгәртелә.

# Милтон-Кинс (унитар берәмек)
## Халыҡ

Милтон-Кинс унитар берәмек территорияһында 2001 йылдың мәғлүмәттәре буйынса 207 057 кеше йәшәй, халыҡтың уртаса тығыҙлығы бер квадрат километрға 671 кеше тәшкил итә.

# Милтон-Кинс (унитар берәмек)
## Сәйәсәт

Милтон-Кинс унитар берәмегендә идара советы эшләй, ул 23 округ буйынса һайланған 50 депутаттан тора. Һуңғы һайлауҙар һөҙөмтәһедә 21 урынды консерваторҙар партияһы биләп тора.

# Милтон-Кинс (унитар берәмек)
## Иҡтисад

Милтон-Кинс унитар берәмеге территорияһында <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/Domino's_Pizza_UK_&amp;amp;_IRL{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" rel="mw:WikiLink" data-linkid="null">Domino’s Pizza UK &amp; IRL</a>, <a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/Filtrona{{Недоступная ссылка|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}" rel="mw:WikiLink" data-linkid="null">Filtrona</a> эре компанияларының штаб-фатирҙары һәм акциялары FTSE 250 иҫәп-хисап индексы базаһына ингән Home Retail Group холдинг компанияһының штаб-фатиры бар.

# Милтон-Кинс (унитар берәмек)
## Спорт

Милтон-Кинста «Милтон Кинс Донс» профессиональ футбол клубы төпләнгән. Ул 2010/2011 йылдар миҙгелендә Беренсе футбол лигаһында сығыш яһаған. «Милтон Кинс Донс» командаһы үҙ дәғүәселәрен Милтон Кинс Стэдиум стадионында ҡабул итә (стадион 22 мең тамашасы һыйҙыра).
# Дорофеев урамы (Өфө)

Дорофеев урамы Өфө ҡалаһының тарихи өлөшөндә, Коммунистик һәм Хоҙайбирҙин урамдары араһында урынлашҡан. Урам бик ҡыҫҡа –100 метр оҙонлоғонда. Дорофеев урамында барлығы 5 йорт бар (уларҙың береһенә – 100 йылдан ашыу).

# Дорофеев урамы (Өфө)
## Исеменең килеп сығышы

Тәүге исеме – Георгий тыҡрығы. 1798 йылда хәҙерге Дорофеев һәм Коммунистик урамдары сатына бөтөрөлгән Успенский ирҙәр монастыры урынына ағас Успения Божья Матерь сиркәүен күсереп ултырталар. Ғибәҙәтхана Сергей Иванович Аничковтың шәхси инициативаһы менән һаҡлап алып ҡалына, уның хөрмәтенә Өфөлә Аничков аллеяһы барлыҡҡа килә.
1849 йылда ағас сиркәү урынында таштан Успенский сиркәүе төҙөлә, ул Өфөлә тышҡы күренеше һәм биҙәлеше буйынса иң матуры тип һанала. 1862-1864 йылдарҙа Изге Архангел Михаил һәм Изге Бөйөк ыҙа сигеүсе һәм Еңеү килтереүсе Георгий хаҡына 2 төкәтмә төҙөлә.
Изге Бөйөк ыҙа сигеүсе Георгий төкәтмәһе тыҡрыҡҡа ҡарай сыға, шуға ла ул аҙаҡ Георгий исемен ала.
1920 йылдар уртаһында тыҡрыҡ Цеховой тыҡрығы итеп үҙгәртелә.
1943 йылда ошо тыҡрыҡта йәшәгән Дорофеев исеме менән атала.
Георгий Григорьевич Дорофеев 1904 йылда тыуа. Хеҙмәт юлын Сталинград трактор заводында башлай. Партия һәм профсоюз эшмәкәре. 1937 йылда ашығыс рәүештә Өфөгә ебәрелә. Өфөнөң партия ҡала комитеты секретары, өлкә комитетының сәнәғәт бүлеге мөдире, ВКП(б) өлкә комитеты секретары булып эшләй.
1943 йылда фронтта һәләк була.

# Дорофеев урамы (Өфө)
## Иғтибарға лайыҡ биналар һәм ҡоролмалар

Коммунистик урамы менән мөйөштә XIX быуат аҙағында – XX быуат башында төҙөлгән Ф. П. Павлов йорто тора. Архитектура ҡомартҡыһы. (Коммунистик урамы, 73 / Дорофеев урамы, 1).
# Нянь-Ворга-Ю

Нянь-Ворга-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Харута йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Нянь-Ворга-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030046
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303004
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яманташ (йылға)

Яманташ — Рәсәй йылғаһы, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Мағаш йылғаһына һул яғынан (тамағынан 8,7 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км тәшкил итә.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы башынан Оло Эйек йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005003
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200500
— Бассейн коды — 12.01.00.005
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Солянка (Сарбай ҡушылдығы)

Солянка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарбай йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Солянка (Сарбай ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100858
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Булат (Арғаяш районы)

Булат (рус. Булатова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Хоҙайбирҙе ауыл биләмәһе составына инә.

# Булат (Арғаяш районы)
## Географик урынлашыуы

Үҙәнйылға йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Булат (Арғаяш районы)
## Тарихы

Булат — ҡатай башҡорттарының ауылы. Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 2-се башҡорт кантонының 3-сө йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Булат (Арғаяш районы)
## Халҡы

| 1834 | 1869 | 1859 | 1920 |
| 144 | 182 | 300 | 264 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (89 %) йәшәй.
# Перная (Катыльга ҡушылдығы))

Перная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Катыльга йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Перная (Катыльга ҡушылдығы))
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030973
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203097
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Байтуллин Раил Ғәлимулла улы

Байтуллин Раил Ғәлимулла улы (22.10.1941) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Салауат районының ауыл хужалығы идаралығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры

# Байтуллин Раил Ғәлимулла улы
## Биографияһы

Раил Ғәлимулла улы Байтуллин 1941 йылдың 22 октябрендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Лаҡлы ауылында тыуған.
Күрше Йыланлы ауылында урта мәктәпте тамамлап, Өфөлә заводта эшләй.
Тыуған ауылында колхозда бер аҙ эшләгәндән һуң, Башҡортостан ауыл хужалығы институтына уҡырға инә.
Икенсе курстан Совет Армияһы сафына алынып, унда взвод командиры булып хеҙмәт итә.
Хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң, институтта уҡыуын дауам итә, агрономия факультетының студенттар профкомы рәйесе була.
Институтты тамамлағас, «Әй» колхозында агроном булып хеҙмәт юлын башлай.
1970 йыл - Хамматов исемендәге колхоз рәйесе итеп һайлана. Был осорҙа бер туған ағаһы Рафит Ғәлимулла улы Салауат исемендәге колхозға етәкселек итә. Раил Ғәлимулла улы етәкләгән ваҡытта колхоз барлыҡ иҡтисади күрһәткестәр буйынса Салауат районының алдынғы хужалығы була. 1976 йылда Хамматов исемендәге колхоз СССР-ҙың Ауыл хужалығы министрлығының һәм ВЦСПС-тың Ҡыҙыл Байрағы, шулай уҡ ул ваҡыттағы иң яҡшы еңел автомобиль — «ВАЗ-2106» машинаһы менән бүләкләнә.
1979—1991 йылдарҙа - район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары — ауыл хужалығы идаралығы начальнигы.
1991 йылдан Салауат районының Ер комитеты начальнигы. Дөйөм алғанда ер эшенә 40 йыл ғүмерен бағышлай.

# Байтуллин Раил Ғәлимулла улы
## Ғаиләһе

Студент йылдарында Башҡортостан ауыл хужалығы институтының ветеринария факультетында уҡыған сығышы менән Асҡын районы Гөлзада Малиҡ ҡыҙына өйләнә. 48 йыл бергә ғүмер итеп, ул һәм ҡыҙ үҫтерәләр.
Балалары Илдар һәм Эльза бөгөн Малаяҙ үҙәк район дауаханаһында табип булып эшләй.
Биш ейән-ейәнсәре бар. Береһе — табип, икенсеһе — именлек хеҙмәтендә. Икәүһе — юғары уҡыу йорто студенттары. Бишенсеһе — Малаяҙ башҡорт гимназияһы уҡыусыһы.

# Байтуллин Раил Ғәлимулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
# Поперечный (йылға)

Поперечный — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Асес-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Поперечный (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203752
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Ингаир

Кесе Ингаир — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ингаир йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Кесе Ингаир
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301311
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чижа

Чижа — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Чижа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005125
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0