yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гедмыш

Гедмыш — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Гедмыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000512108200004170
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200417
* Бассейн коды — 07.02.00.005
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нюней-Кикя

Нюней-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 867 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Нюней-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065260
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306526
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бургк

Бургк (нем. Burgk) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 92 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,65 км². Диңгеҙ кимәленән 420 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7907 һәм автомобиль коды — SOK.
# Байдәүләт ауыл Советы (Ейәнсура районы)

Байдәүләт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Сиреғол ауылы

# Байдәүләт ауыл Советы (Ейәнсура районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Гришкина (Сороминская ҡушылдығы)

Гришкина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сороминская йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Гришкина (Сороминская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040791
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204079
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пятигорск

Пятигорск (рус. Пятигорск) — Ставрополь крайындағы ҡала. Подкумок йылғаһы ярында урынлашҡан.
Пятигорскиҙа 146 мең кеше йәшәй, Ставрополь крайы ҡалалары араһында Ставропольдән һуң 2-се урында. Кавказ Минераль Һыуҙары экологик-курорт регионының иң ҙур шифахана-ҡалаһы.
# Әҙәм

Әҙәм (йәһ. אָדָם‎, кеше йәһ. אדמה‎, ер һәм אדום, ҡыҙыл һүҙҙәре менән бер тамырҙан; грек. Ἀδάμ, ғәр. آدم‎), Бишкитап һәм Ҡөрьәндә Аллаһ тарафынан яралтылған беренсе кеше, кешелектең нәҫел атаһы, Тәүкеше. Һауаның (Еваның) ире, Ҡәбил, Һәбил һәм Сифтең атаһы. Йәһүдилектә Әҙәм һәм Һауа мөнәсәбәттәрендә бөтә кешелек сағылыш тапҡан, уларҙың тарихы бөтә кешелек образы булып тора.
Ҡөрьәндә бәйән ителгәнсә, Аллаһ Әҙәмде тупраҡтан һәм «йән өрөлгән» балсыҡтан үҙенең Ерҙәге «урынбаҫары» (хәлифәһе) сифатында, барлыҡ фәрештәләрҙән өҫтөн итеп яралта һәм уларға Әҙәмгә буйһонорға бойора. Фәрештәләр араһында йөрөгән Иблис тигән ен Әҙәмгә буйһоноуҙан баш тарта һәм күктән ергә төшөрөлә. Аллаһҡа үс итеп, Иблис Әҙәм менән беренсе ҡатын-ҡыҙ заты Һауаны йәннәттәге тыйылған емеш менән һыйлап, гөнаһ ҡылдырта. Әҙәм менән Һауа, был эштәре өсөн йәннәттән һөрөлөп, бер-береһенән айырым рәүештә ергә төшөрөләләр. Риүәйәттәрҙә һөйләнгәнсә, улар Мәккә янындағы Ғәрәфәт тауында табышалар, Аллаһ ихтыяры менән шунда Әҙәм Ҡәғбә төҙөй. Аллаһтың ярлыҡауына ирешә һәм беренсе пәйғәмбәр була.
Мосолман дине әҙәбиәтендә Әҙәм — кешенең илаһи аҫылы кәүҙәләнеше.
# Кетчуп

Кетчуп — соус, уның төп компоненттары — томаттар, уксус, шәкәр һәм тәмләткестәр (тоҙ, ҡыҙыл һәм ҡара борос һәм башҡалар) тора

# Кетчуп
## Этимологияһы

Емешле балыҡ соусы хәҙерге Малайзия территорияһында (бәлки, буласаҡ Сингапур) инглиз колонизаторҙары тарафынан табыла, шуға күрә атама индонезия-малай kĕchap һүҙенән үҙләштерелә. Этимологик һүҙлектәрҙә үҙләштереүҙең түбәндәге варианттары килтерелә:
* Кантон диалектында соус koechiap тип атала, мал. kĕchap һәм индонезия телдәрендә kĕchap, ҡыт. трад. 茄汁, пиньинь: qiézhi, палл.: цечжи, буквально: «баклажан һуты»
* ингл. ketchup ҡытай теленән 鮭汁 (ҡыт. kōe — һөмбаш йәки сёмга (аҫыл һөмбаш) һәм tsiap — соус).

# Кетчуп
## Тарихы
### Бәшмәк кетчупы

Бөйөк Британияла тарихи һәм башта кетчупты төп ингредиент сифатында бәшмәктәрҙән әҙерләгәндәр, ә помидорҙарҙан түгел. Кетчуп рецепттары XVIII быуатта Британия, ә һуңынан Америка аш-һыу китаптарында барлыҡҡа килә башлай. Инглиз теленең Оксфорд һүҙлегенә ярашлы, «кетчуп» термины беренсе тапҡыр 1682 йылда барлыҡҡа килә. АҠШ-та бәшмәк кетчупы кәмендә 1770 йылда барлыҡҡа килә, уны Ун өс колониялағы британ колонистары әҙерләй. Хәҙерге ваҡытта бәшмәк кетчупы Бөйөк Британияла ҡулланыла, әммә ул киң ҡулланылған тәмләткестәр түгел.

# Кетчуп
## Тарихы
### Томат кетчупы

Кетчуптың бик күп варианттары булдырыла, әммә томаттар нигеҙендәге версия башҡа төрҙәрҙән һуң йөҙ йыл үткәс кенә барлыҡҡа килә.
Башҡаларҙан алдараҡ, 1801 йылда, матбуғатта Сэнди Эдисон рецепты барлыҡҡа килә. Һуңыраҡ (1812 йылда) Джеймс Миз рецепты баҫылып сыға. Помидор кетчуптың 1817 йылдағы иртә рецепты анчоустарҙы үҙ эсенә ала. 1850-се йылдар уртаһына анчоустар алып ташлана. 1824 йылда кетчуптың томаттарға нигеҙләнгән рецебы Мэри Рэндольфтың «Вирджиниянан хужабикә» кулинария китабында күренә башлай.
Хәҙер киң таралған кетчуптың модификацияланған рецепты XX быуат башында АҠШ-та натрий бензоат консервантын ҡулланыу кәрәклеген тикшереү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Сәнәғәтселәр, атап әйткәндә, Генри Дж. Хайнц, кетчупты ҡуйы томат пастаһы нигеҙендә етештерәләр, ул йылытыуһыҙ вакуумлы парға әйләндереп алына. Парға әйләнмәгән томат һутынан айырмалы рәүештә, паста бүлмә температураһында оҙаҡ һаҡлана ала. Ваҡыт үтеү менән ҡуйылыҡ кетчуптың үҙенсәлегенә әүерелә, һәм уға өлгәшеү өсөн ҡайһы бер етештереүселәр крахмал өҫтәй.
Кулинар яҙыусы В. В.&nbsp;Похлебкин кетчупты Көнбайыш Европа (өйҙә әҙерләү өсөн), инглиз (сәнәғәт әҙерләү өсөн) һәм ҡытай төрҙәренә бүлә. Көнбайыш Европа кетчубында шәкәр юҡ, шул уҡ ваҡытта Румынияла һәм Венгрияла шәкәр өҫтәйҙәр. Инглиз кетчубында шәкәр, шулай уҡ һуған һәм сельдерей күп. Ҡытай кетчубында, башҡа варианттарға ҡарағанда, корица (дәрсен) һәм күберәк уксус бар.

# Кетчуп
## Медицина аспекттары

Кетчуп, маринара соусы, шулай уҡ томат пастаһы кеүек үк, ликопин антиоксиданты күп булыуы менән айырылып тора.
# Киндер турғайы

?Киндер турғайы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Алаҡас турғай һымаҡтар |
| Ырыу: | Ҡупшыҡайҙар |
| Төр: | Киндер турғайы |
Латинса исеме :
Carduelis cannabina (Linnaeus, 1758) :
Синонимдары :
Acanthis cannabina
Cannabina cannabina :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 559043 NCBI 160757 |
Киндер турғайы, тарма турғайы (рус. Коноплянка, лат. Carduelis cannabina)— турғай ҙурлығында ҡошсоҡ.

# Киндер турғайы
## Ҡылыҡһырлама

Ерҙә, ҡыуаҡлыҡта күмәкләшеп тә, парлашып та йөрөйҙәр. Түбәһе һоро, арҡаһы көрән, ҡойроҡ төбөнөң өҫ яғы алһыу һоро. Ҡанаттарында, ҡойроғонда киң ҡара һәм аҡ таптар бар. Ата ҡоштоң маңлайы, түшенең ике яғы ҡыҙыл. Кәүҙәһенец аҫ яғы сыбар һарғылт аҡ. Инә ҡошта ҡыҙыл төҫ юҡ. Таҡыя турғайҙан арҡаһы көрән булыуы менән айырыла.

# Киндер турғайы
## Тауышы

Тауышы киҫкен: «тк-тк-тк». Сырылдап һәм һыҙғырып һайрай.

# Киндер турғайы
## Йәшәү рәүеше

Урман ситендә, ҡыуаҡлыҡтарҙа йәшәй. Үлән, башлыса киндер һәм дегәнәк орлоҡтары, бөжәктәр менән туҡлана, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөи. Киң генә таралған. Ояһы ҡыуаҡтарҙа була. Ҡыҙғылт көрән таплы 4—6 бөртөк йәшкелт зәңгәр йомортҡа һала.
# Байонной

Байонный (Байонной, фин. Bajonnoinsaari) — Ладога күлендәге утрау, Валаам архипелагына ҡарай. Байевый утрауҙарының береһе. Размеры: 2.1 х 0.6 км. Карелия Республикаһының Сортавала районына административ рәүештә ҡарай.

# Байонной
## Тарих

XIX быуатта бында пәйғәмбәр Елисей хөрмәтенә бәләкәй генә ағас сиркәү (часовня) була.
Игумен Дамаскин (Кононов) заманында утрауҙа һарыҡ үҫтереү менән шөғөлләнгәндәр, шуға күрә бында монахтар һәм шулай уҡ балыҡсылар йәшәүе өсөн бәләкәй генә бүлмәле ағас торлаҡ, хужалыҡ биналары төҙөлгән булған. XХ быуатта ул ҡоролмалар юҡҡа сыҡҡан.
Патриарх Кирилл 2010 йылдың 8-11 июлендә Валаамға килгәнендә был Бойонной утрауына ла үҙе бара. Патриарх Кирилл инициативаһы буйынса был утрауҙа преподобный Герман Аляскинский хөрмәтенә скит төҙөргә хәл ителә. Артабан ул былай тип әйтә: «Был айырым үҙенсәлекле урын — аулаҡ, Аллаһы тәғәлә бәрәкәте менән тулы мөғжизәле бүләк. Уны һаҡларға кәрәк, сөнки был урын кешеләрҙең ысын батырлығы урыны, уларҙың рухи күҙе асылыу, илаһи бәрәкәткә тотоноу урыны. Мин беренсе тапҡыр был утрауҙа төшкәс, минең үҙ эсемдә бер юлы ниндәйҙер айырым хистәр барлыҡҡа килде. Ул хистәрҙе һүрәтләүе ауыр, һәм, моғайын, был хаҡта күп һөйләү ҙә кәрәкмәй торғандыр. Әммә мин бында бәләкәй генә монастырь, урын, скит булырға тейеш, тип уйлайым, унда теләгән кешегә рухын ҡотҡарырға мөмкин урын булыр ине».
2011—2012 йылдарҙа преподобный Герман Аляскинский һәм пәйғәмбәр Елисей хөрмәтенә ағас ҡорам төҙөлә һәм утрау территорияһында күләмле таҙартыу, ағас ултыртыу эштәре алып барыла, кельялы ике корпус һәм хужалыҡ ҡоролмалары барлыҡҡа килә. Был ҡоролмаларҙы «Андрей Анисимовтың реставрация оҫтаханалары ширҡәте» проектлай. Угтрау буйлап рунтлы юлдар һалына, ҡоролмаларға — таш юлдар һалына. Утрауҙы икегә бүлгән канал төҙөлә. Утрауға электр үткәрелә. Патриарх Кирилл 2013 йылдың 9 июлендә утрауҙа преподобный Герман Аляскинский хөрмәтенә төҙөлгән скитты кесе чин менән изгеләндерә, шунан бирле утрауҙағы скитҡа теләгән кеше килеп Хоҙайға табына ала.

# Байонной
## Иҫкәрмә

* ↑ Скит Германа Аляскинского Валаамского монастыря на о. Байонный / Монастырский вестник
* ↑ Часовня Елисея Пророка на острове Байонный Валаамского монастыря
* 1 2 3 Святейший Патриарх Кирилл совершил чин малого освящения храма преподобного Германа Аляскинского на острове Байонный / Новости / Патриархия.ru
* ↑ 8-11 июля 2010 года состоялся визит Святейшего Патриарха Кирилла на Валаам / Новости / Патриархия.ru
* ↑ Проект скита с храмом на о. Байонный. Валаам. Вариант 2 | Товарищество реставраторов. Мастерские Андрея Анисимова
* ↑ Посторонним вход не благословляется › «Новая газета» в Санкт-Петербурге
* ↑ Малое освящение Валаамского скита совершил Патриарх Кирилл | Новости Церкви и общества | Православное Закамье 2018 йыл 26 апрель архивланған.
# Кесе Мураниха

Кесе Мураниха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мураниха йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кесе Мураниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030103
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003010
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Плотен

Плотен (нем. Plothen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 286 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,19 км². Диңгеҙ кимәленән 470 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7907 һәм автомобиль коды — SOK.
# Киуй

Киуй — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Киуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009435
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000943
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Көнсығыш Сараево университеты

Көнсығыш Сараево университеты (Источно-Сараево университеты; сер. Универзитет у Источном Сарајеву) — Босния һәм Герцеговина Серб Республикаһының Көнсығыш Сараево (Источно-Сараево сер. Источно Сарајево, босн. Istočno Sarajevo) ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто.

# Көнсығыш Сараево университеты
## Тарихы

Университет 1992 йылдың 14 сентябрендә Серб Републикаһы Халыҡ йыйылышы ҡарарына ярашлы Сараево университетының дауам итеүсеһе булараҡ ойошторола.
Бөгөнгө көндә университеттың ике академияһында һәм ун биш факультетында 15 меңгә яҡын студент белем ала.

# Көнсығыш Сараево университеты
## Факультеттар

* Сәнғәт академияһы
* Православие богослов
* Иҡтисад (Пале ҡалаһында)
* Иҡтисад (Брчко ҡалаһында)
* Электротехник
* Фәлсәфә
* Физик тәрбиә һәм спорт
* Бизнес иҡтисады
* Етештереү һәм идара итеү
* Механика-машиналар төҙөү
* Музыка академияһы
* Медицина (Фоча ҡалаһында)
* Педагогия
* Ауыл хужалығы
* Юридик
* Юл хәрәкәтен ойоштороу
* Технологик

# Көнсығыш Сараево университеты
## Ректорҙары

* 1993—2000 — Воислав Максимович
* 2000—2005 — Бориш Старович
* 2005 йылдан — Митар Новакович
# Чёрный Сугаш

Чёрный Сугаш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сугаш йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Чёрный Сугаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003731
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100373
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гришина (Чичка-Юла ҡушылдығы)

Гришина — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Гришина (Чичка-Юла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021612
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202161
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Линдштедт

Линдштедт (нем. Lindstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 589 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,8 км². Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Кесе Урма

Малая Урма — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 355 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Урма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012371
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101237
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Плотинная (Буя ҡушылдығы)

Плотинная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Беүә йылғаһының уң ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Плотинная (Буя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020773
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102077
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Хирла

Оло Хирла — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бездна йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Хирла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037750
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003775
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Беличья (Толзес ҡушылдығы)

Беличья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Толзес йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Беличья (Толзес ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033681
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203368
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сорт-Игол

Сорт-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мег-Тыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 209 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сорт-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203849
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сөләймәнов Ғәбделвәхит

Ғәбделвәхит Сөләймәнов — (1786 йыл, Ырбишче ауылы (Новгород губернаһы Оло Рыбушкино), башҡа мәғлүмәттәр буйынса Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе, Әбсәләм ауылы — 4 август 1862, Өфө) — ислам дине әһеле, Ырымбур момсолман диниә назараты мөфтөйө (1840—1862). Ахун (1822). Тархан (1832).
Сәйет биҫтәһендә мәҙрәсә тамамлаған. Санкт-Петербургта сауҙа эштәре менән шөғөлләнә. 1822 йылдан — Санкт-Петербургта граждандар имам-хатибы. 1828 йылдан император конвойы Кавказ ярым эскадроны, 1835 йылдан —Царское Село кадет корпусы тәрбиәнеүселәренә мосолман дини ғилемдәрен уҡыта. 1826 йылда батша хөкүмәте тарафынан Оло һәм Урта Йөҙ хандары менән һөйләшеүҙәргә йәлеп ителә.
1840 йылдың 10 июнендәге Николай I указына ярашлы мөфтөй һәм Дини йыйылыштың рәйесе вазифаһында раҫлана. 1841 йылда граждандар ҡануниәте һәм шәриғәт нормалары нигеҙендә "Ғаилә-никах мөнәсәбәттәре ҡағиҙәләре"н әҙерләп баҫтырып сығара. Ырымбур мосолман диниә назаратын реформалау буйынса проект әҙерләй, мосолман уҡыу йорттарында донъяуи предметтарҙы уҡытыу яҡлы була.
1856 йылдан алып төрмәләр буйынса Ырымбур попечителлек комитеты директоры.
Сөләймәнов һәм уның өс улы тырыш хеҙмәттәре өсөн тархан дәрәжәһенә лайыҡ булалар.
Өфө мосолман зыяратында ерләнгән.
# Хе-Яха

Хе-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының һул ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.

# Хе-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303447
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғилманов Фитрат Абдулла улы

Ғилманов Фитрат Абдулла улы (15 апрель 1921 йыл — 2015 йыл) — хәрби эшмәкәр. Генерал-майор (1971). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы (1941—1945).

# Ғилманов Фитрат Абдулла улы
## Биографияһы

Фитрат Абдулла улы Ғилманов 1921 йылдың 15 апрелендә Автономиялы Башҡорт Республикаһының Тамьян-Ҡатай кантонындағы (хәҙер Башҡортостандың Әбйәлил районы) Рауил ауылында тыуған.
1940 йылдан НКВД-ның эске ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә: айырыуса мөһим сәнәғәт объекттарының һағы, диверсанттар менән көрәш буйынса функциялар башҡара; 1941 йылдың ноябренән — Калинин фронтында саперҙар взводында. 1942 йылдан — Ярославль өлкәһендә станковый пулеметсылар әҙерләү буйынса уҡытыу пунктында взвод командиры ярҙамсыһы. 1945 йылда С. М. Киров исемендәге НКВД эске сик буйы ғәскәрҙәренең хәрби училищеһына йүнәлтелә (Дзауджикау ҡалаһы). 1953 йылдан алып Эстония ССР-ында команда-штаб вазифаларында: командир ярҙамсыһы һәм полк штабы начальнигы. 1958 йылда полк командиры итеп тәғәйенләнә, 1967 йылдан — СССР Эске эштәр министрлығының эске ғәскәрҙәр дивизияһы командиры. 1979 йылдан — отставкала.
НКВД ғәскәрҙәренең Һарытау хәрби училищеһын — 1945 йылда, К. Е. Ворошилов исемендәге Юғары хәрби академияһын 1953 йылда тамамлай.
Аҙаҡҡы ваҡыт Курск ҡалаһында йәшәгән.

# Ғилманов Фитрат Абдулла улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1963)
* Миҙалдар