yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рубидий

Рубидий (лат. Rubidium, Rb) — Менделеевтың периодик таблицаһының 5-се осоро, 1-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 37. Ябай матдә рубидий — йомшаҡ, тиҙ иреүсән һелтеле металл, көмөшһыу-аҡ төҫтә.

# Рубидий
## Үҙенсәлектәре

Металлик рубидий металлик калийға һәм металлик цезийға тышҡы күренеше, йомшаҡлығы һәм ток үткәреүсәнлеге менән оҡшашлыҡҡа эйә һәм. Рубидийҙы асыҡ һауала һаҡлау ярамай, сөнки барған реакцияларҙа бик күп йылылыҡ бүленеп сыға, хатта ҡайһы берҙә килтерә металдың ҡабынып китеүенә лә килтереүе ихтимал. Рубидийҙың һыуға ҡарағанда тығыҙлығы юғары, шуға күрә башҡа һелтеле металдар төркөмөнән айырмалы рәүештә, һыуҙа бата.

# Рубидий
## Символы

Рубидий элементының символы — Rb (Рубидий тип уҡыла).

# Рубидий
## Тарихы

Рубидий 1861 йылда Роберт Вильгельм Бунзен һәм Густав Роберт Кирхгоф тарафынан асыла.
Улар спектраль анализ ярҙамында алюмосиликаттарҙы тикшергәндә яңы элемент табалар. Элементтың спектр һыҙаттары ҡуйы ҡыҙыл төҫтә булғанлыҡтан, уға рубидий тигән исем биргәндәр (латинса rubidus "ҡуйы ҡыҙыл ".

# Рубидий
## Тарихы
### Ятҡылыҡтары

Рубидий ингән минералдар (лепидолит, циннвальдит, поллуцит, амазонит), Германия, Чехия, Словакия, Намибия, Зимбабве, Төркмәнстанда һәм башҡа илдәрҙә табыла.

# Рубидий
## Тарихы
### Йыһанда

Аномаль юғары миҡдарҙа рубидий Торн — Житков объекттарында (объекты Торна — Житков) күҙәтелә (ҡыҙыл гигант йәки сверхгигант, уның эсендә нейтрон йондоҙ бар).
# Боярчук Александр Алексеевич

Боярчук Александр Алексеевич (21 июнь 1931 йыл, Грозный — 10 август 2015 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй физигы һәм астрономы. Рәсәй Фәндәр Академияһы академигы (1987). Рәсәй Фәндәр академияһы астрономия институтының ғилми етәксеһе.
Ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — йондоҙҙар физикаһы. 1986 йылдан һуң 2000-дән ашыу ғилми эше баҫыла. Хирш индексы — 21.

# Боярчук Александр Алексеевич
## Биографияһы

Александр Алексеевич Боярчук 1953 йылда Ленинград университетын тамамлай. Унан һуң СССР Фәндәр академияһының Ҡырым астрофизик обсерваторияһында эшләй башлай. 1969 йылдан алып обсерватория директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары була. 1976 йылда Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана, СССР Фәндәр академияһының академигы — 1987. 1987- 2003 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Астрономия институтында директор була, (1990 йылға тиклем — СССР Фәндәр академияһының Астрономия советы рәйесе, был советтан институт ойошторола). 1991-1993 йылдарҙа Халыҡ-ара Астрономия Союзының президенты.
Боярчук Александр Алексеевич Мәскәүҙең Троекуров зыяратында ерләнгән.

# Боярчук Александр Алексеевич
## Фәнни ҡаҙаныштары

А. А. Боярчук фәнни эштәренең темаһы булып физика йондоҙҙар физикаһы тора. Уның тарафынан төрлө класлы йондоҙҙарҙың химик составы, атап әйткәндә, β Лирала гелийартыҡлығы асылған. А. А. Боярчук йондоҙҙар атмосфераларындағы хәрәкәттәрҙе, шулай уҡ йондоҙҙар әйләнеүен өйрәнә. Ҡайһы бер эштәрен стационар булмаған йондоҙҙарға бағышлаған.
Ул шулай уҡ ике системалы, һалҡын гигант йондоҙҙан һәм ҡайнар кәрләнән торған симбиотик йондоҙҙарҙың моделдәрен уйлап сығарыусы. Был моделдәр нигеҙендә объекттарҙың масса, күләм, температура һәм башҡа характеристикаларын иҫәпләүҙе уйлап тапҡан.
Э. Р. Мустель менән берлектә яңы йондоҙҙарҙың тышлыҡ моделдәрен тәҡдим итә.
А. А. Боярчук етәкселегендә йыһан ультрафиолет телескобы «Астрон» булдырыла.

# Боярчук Александр Алексеевич
## Ижтимағи эшмәкәрлеге

* РФА-ның кәңәшсеһе
* РФА Физик фәндәр бүлексәһе етәксеһе
* РФА Астрономия институтының ғилми етәксеһе
* РФА-ның йыһан буйынса Советы рәйесе урынбаҫары
* Рәсәй Астрономдар милли комитеты рәйесе
* Американың астрономия йәмғиәте ағзаһы
* Американың физика йәмғиәте ағзаһы
* Бөйөк Британияның Король астрономия йәмғиәте ағзаһы
* Европаның астрономия йәмғиәте ағзаһы
* Халыҡ-ара астрономия союзы ағзаһы
* «Астрономик журнал»дың баш мөхәррире
* РФА Ғилми-нәшриәт советының физика-математика фәндәре буйынса әҙәбиәт секцияһы рәйесе

# Боярчук Александр Алексеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1984)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1976)
* Почёт ордены (Рәсәй) (1996)
* IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены(2000) — дәүләт алдындағы ҡаҙаныштары, күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте һәм халыҡтар араһында дуҫлыҡты һәм хеҙмәттәшлекте нығытыуға ҙур өлөш индереүе өсөн
* Ф. А. Бредихин премияһы лауреаты. (2001)
* А. А. Белопольский премияһы лауреаты (2011).
* Санкт-Петербург дәүләт университетының почётлы докторы (2001)
1977 йылдың 22 мартында Ҡырым астрофизик обсерваторияһы астрономы Н. С. Черных асҡан бәләкәй планетаға (2563) А. А. Боярчук исеме бирелгән.
# Кайба

Кайба — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Латат йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кайба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021155
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202115
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ижболда

Ижболда — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 416 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ижболда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012302
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101230
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Манарола

Манарола (лиг. Manaea, манарольск. Manaöa) — ҙур булмаған ҡала һәм Риомаджор коммунаһының фракцияһы . Был ҡала Италия төньяғындағы Специя провинцияһында урынлашҡан. Ул Чинкве-Терра паркындағы туристар йыш килә торған иң бәләкәй ҡала.
Манарола — Чинкве-Терралағы иң боронғо ҡалаларҙың береһе. Бында 1338 йылда төҙөлгән Сан-Лоренцо сиркәүе бар. Сиркәү ҡаланың бағыусыһы — б. э. тиклем III быуатта йәшәгән һәм император Валериан әмере буйынса язаланған Римдың Изге Лаврентийы — хөрмәтенә уның исеме менән аталған.
Манарола диалекты күрше өлкәләрҙең диалектынан бик аҙ айырылып тора. «Манарола», моғайын, эволюцияға бирелгән һүҙ бәйләнешенән тора: лат. magna rota әйләнә һәм «magna roea», был «ҙур тәгәрмәс» тигәнде аңлата. Ҡалала тысынлап та ҙур тәгәрмәс тора. Моғайын, шул тәгәрмәстән ҡаланың исеме барлыҡҡа килгәндер.
Ҡалала төп ғәҙәттәге эшмәкәрлек төрө — балыҡсылыҡ һәм шарап әҙерләү. Урындағы Sciacchetrà шарабы айырыуса билдәле — уның юғары сифаты рим яҙмаларында телгә алынған. Манарола күрше ҡалалар менән бергә популяр туристик йүнәлеш булып тора, бигерәк тә йәй айҙарында. Бында билдәле «Мөхәббәт юлы» һуҡмағы, убаларҙа йөҙөм баҡсалары бар. Манарола Чинкве-Терраға ҡараған биш ауылдың береһе булып тора. Күпселек йорттары күркәм һәм сағыу. Манароланы рәссам [[|it]] (Antonio Discovolo) (1874—1956) картиналарында күрергә мөмкин.

# Манарола
## Популяр мәҙәниәттә

Ҡала Риамаджоре менән бергә [./https://ru.wikipedia.org/wiki/Forza_Horizon_2 Forza Horizon 2] видеоуйындарында күрһәтелә. Шулай уҡ ул Overwatch уйыны авторҙарына Дорадо картаһын төҙөргә илһам бирә.
# Изге Урбан соборы

Изге Урбан соборы (нем.Propsteikirche St. Urbanus) —Гельзенкирхен (Германия) ҡалаһының төп католик ғибәҙәтханаһы. 1890 йылда Гертель Бернхард проекты буйынса төҙөлгән, ә 1893 йылдың 10 октябрендә епископ Мюнстер Герман Дингельстад тарафынан изгеләндерелгән.

# Изге Урбан соборы
## Тарихы

Сиркәү төҙөү тарихы быуаттар төпкөлөнә китә. Билдәле булыуынса, хәҙерге собор урынында бер нисә быуатҡа тиклем шул уҡ исем менән икенсе собор булған. Сиркәү тураһында беренсе тапҡыр 1019 йылда телгә алына. Пастор Альберт Ниман башланғысы менән иҫке сиркәүҙең мәхәлләһе 1890 йылда һүтеп алына, һуңынан неоготик стилдә яңы собор төҙөлә. 1920 йылда сиркәү ремонтлана һәм яңынан биҙәлә, 1936 йылда хор зонаһы ҙурайтыла һәм яңынан ҡорола. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында сиркәү ныҡ зыян күрә һәм 1946—1949 йылдарҙа яңынан ҡорола. 1963—1964 йылдарҙа яңы литургия талаптарына ярашлы интерьерының реконструкцияһы үткәрелә. Изге Урбанус соборы Гельзенкирхен ҡалаһында иң боронғо ҡоролмаларҙың береһе булып тора. Сиркәүҙә ҡаланың төп ғибәҙәттәре башҡарыла, шулай уҡ католик ҡоролма үҙенең архитектруа стимле менән күп туристарҙы йәлеп итә. Изге Урбан соборы 40 000 ашы католигы менән иң ҙур немец епархияһы иҫәбенә инә
# Вешка (Пинега ҡушылдығы)

Вешка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 574 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Вешка (Пинега ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035367
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003536
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әлмөхәмәтов Илдар Әмин улы

Әлмөхәмәтов Илдар Әмин улы (рус. Альмухаметов Ильдар Аминевич; 30 март 1949 йыл) — совет һәм сәнәғәт эшмәкәре, техник фәндәр кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1995), «Мәләүез районының һәм Мәләүез ҡалаһының почетлы гражданы» (2019), «Мәләүез минераль ашламалары» акционерҙар йәмғиәтенең хеҙмәт ветераны Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Милләте — башҡорт.

# Әлмөхәмәтов Илдар Әмин улы
## Биографияһы

Илдар Әмин улы Әлмөхәмәтов 1949 йылдың 30 мартында Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы Ергән ауыл Советына ҡараған Үрге Юлдаш ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1971 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
Мәләүез «Минудобрения» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә хеҙмәт юлын 1973 йылдан инженер вазифаһында башлай, артабан өлкән инженер, заводтың өлкән диспетчеры, етештереү-техник бүлек (ПТО) етәксеһе урынбаҫары, ПТО етәксеһе, көкөрт кислотаһы етештереү етәксеһе, баш инженер, директор, хеҙмәт баҫҡыстарын үтә һәм предприятиеның генераль директоры вазифаһына тиклем үҫкән.

# Әлмөхәмәтов Илдар Әмин улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Илдар Әмин улы Әлмөхәмәтов — техник фәндәр кандидаты, төп эшенә бәйле фәнни эҙләнеүҙәр, етештереүҙе камиллаштырыу йәһәтенән дә ҙур эш алып бара. Мал аҙығы прециентын, ҡатмарлы минераль ашламаларҙы етештереү ҡеүәтен тиҙләтеп индереүҙә һәм үҙләштереүҙә, аммиак селитраһы, фосфорлы ашламалар етештереүҙә димонийфосфаттың база технологияларын әҙерләүҙә һәм индереүҙә, ҡоро тук ҡатнаштырыуҙы ойоштороуҙа ҡатнаша. Уйлап табыуҙарға авторлыҡ таныҡлыҡтары бар. Баҫма эштәр авторы.

# Әлмөхәмәтов Илдар Әмин улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1995 йылда Әлмөхәмәтов Илдар Әмин улы Мәләүез ҡалаһы буйынса 18-се Йылға буйы һайлау округынан Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайланған, Дәүләт Йыйылышы Вәкилдәр Палатаһының Сәнәғәт, төҙөлөш, транспорт, элемтә, энергетика һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комиссияһы ағзаһы булған. Был саҡырылыш 1999 йылға тиклем эшләгән. Ул күп тапҡырҙар Мәләүез ҡала Советы депутаты итеп һайланған.

# Әлмөхәмәтов Илдар Әмин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1995).
* «Мәләүез районының һәм Мәләүез ҡалаһының почетлы гражданы» (2019).
* Миҙалдары бар

# Әлмөхәмәтов Илдар Әмин улы
## Ғаиләһе

Атаһы Әмин Ҡолмөхәмәт улы — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Башҡорт кавалерия дивизияһының эскадроны политругы булған. Фронттан ҡайтҡас, уҡытыусы булып эшләгән, ауылда мәктәп төҙөтөүҙә ҡатнашҡан һәм уның тәүге директоры булған. Йәрәхәттәре арҡаһында иртә вафат булған. Әсәһе Хәзәр Йосопов уҡытыусы. мәктәп директоры булып эшләгән. «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнгән.
Илдар Әмин улы һәм ҡатыны Рәшиҙә Ниғәмәт ҡыҙы ул һәм ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән
# Веселин Топалов

Веселин Александров Топалов (15 март 1975 йыл) — болгар шахматсыһы, гроссмейстер (1992 йыл), FIDE версияһы буйынса шахмат буйынса донъя чемпионы (2005 йыл). Әүҙем, сағыу уйын стиле вәкиле.

# Веселин Топалов
## Биография

Веселин Топалов 1975 йылдың 15 мартында Болгарияла, Русела тыуа. 8 йәштән шахмат уйнарға өйрәнә һәм һәм арала уңышҡа өлгәшә. 1989 йылда Пуэрто-Рико ул 14 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр араһында донъя чемпионы исемен яулай. 1990 йылда Сингапурҙа Топалов 16 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр араһындағы донъя чемпионатында икенсе урын ала. 1992 йылда Топалов гроссмейстер була.
1994 йылдың 6 декабрендә 31-се Мәскәү шахмат олимпиадаһында донъя чемпионы Гарри Каспаровты еңә һәм Михаил Чигориндың символик клубы ағзаһы була. 2015 йылдың 16 июнендә менән, донъя чемпионын Магнус Карлсен>ды еңгәндән һуң, донъяла дүрт донъя чемпионын еңгән берҙән-бер шахматсы булып тора.
1990 йылдар уртаһынан Топалов донъяның иң көслө гроссмейстерҙары төркөмөнә инә. Партия ваҡытында Топалов һәр ваҡыт көрәшкә туплана, компромисһыҙ уйын алып бара, ҡыҫҡа ваҡытта тигеҙ иҫәпкә уйнамай, хатта ҡаралар менән уйнағанда ла еңеү өсөн генә уйнай.
Веселин Топалов түбәндәге турнирҙарҙа уңышлы сығыш яһай: Мадрид (1996) — 1-2-се урын, Амстердам — 1-2-се урын, Лион — 1-2-се урын, Новгород — 1-се урын, Вена — 1-3-сө урын, Дос-Эрманас — 1-3-сө урын.
1999 йылда Вейк-ан-Зеяла Гарри Каспаровтан еңелә. Был партия шахмат тарихында иң матуры тип һанала.
2002 йылда Дортмундта болгар гроссмейстеры дәғүәселәр матчында уйнау хоҡуғына өлгәшә. Был матч еңеүсеһе Профессиональ шахмат ассоциацияһы версияһы буйынса Владимир Крамник менән донъя чемпионы исеме өсөн көрәшергә тейеш була. финалда Веселин Топалов Леко Петерға 1,5:2,5 (+1-2=1) иҫәбе менән еңелә.
2005 йылда Вейк-ан-Зеяла Топалов Леко Петер һәм Вишванатан Анандтан ҡала, турнирҙа ҡаралар менән уйнап Владимир Крамникты 20 йөрөштән еңеп, өсөнсө урынға лайыҡ була.
2005 йылда Линареста, һуңғы турҙа Каспаровты еңеп, икенсе тигеҙ мәрәйҙәр йыйып (12 мөмкинлектән 8) менән турнир еңеүсеһе Гарри Каспаровтан өҫтәмә күрһәткестәр буйынса ғына ҡалышып, икенсе урын ала.
2005 йылдың майында Топалов София ҡалаһында үткән бик көслө турнирҙа (XX категория) Анандты бер мәрәй өҫтөнлөк менән еңә.
2005 йылдың 1 июлендә Веселин Топалов ФИДЕ рейтингында Ананд менән тиң — 2788 пункт рейтингына эйә була. Болгария шахматсылары араһында был иң юғары рейтинг.
2005 йылдың 28 сентябренән 16 октябргә тиклем Аргентинаның Сан-Луис ҡалаһында ФИДЕ-ның шахмат буйынса донъя чемпионы исеменә матч-турнир уҙа. Топалов унда 14 мөмкинлектән 10 мәрәй йыйып, беренсе урын ала һәм ФИДЕ-ның шахмат буйынса донъя чемпионы исеменә лайыҡ була. Әммә Топалов уйын барышында Rybka көслө компьютер программаһының ярҙамы менән ҡулланған тигән фараз тыуа. Һуңыраҡ был ғауға тына.
# Том Саки

Том Саки (ингл. Tom Szaky; 14 ғинуар 1982 йыл, Будапешт, Венгрия) — эшҡыуар, органик ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү менән шөғөлләнгән «TerraCycle» компанияһын ойоштороусы һәм уның башҡарма директоры.

# Том Саки
## Биографияһы

Том Саки 1982 йылда Венгрияла табиптар ғаиләһендә тыуа. Чернобыль АЭС-ындағы һәләкәттән һуң ғаилә Канадаға иммиграциялай, Томдың бала сағы Торонтола үтә. Саки башта Канаданың Верней колледжында уҡый, артабан Принстонда психология һәм иҡтисад өйрәнә.
Саки бер нисә тапҡыр дотком ойошторорға тырышып ҡарай. 2001 йылда ул Принстондың икенсе бер студенты Джон Бейер менән органик ҡалдыҡтарҙы вермикомпостҡа әйләндереп эшкәртеү буйынса ҙур булмаған TerraCycle экофермаһын аса. Проект матбуғаттың һәм инвесторҙарҙың иғтибарын йәлеп итә, Саки университетты ташлай ҙа компанияны үҫтереү менән шөғөлләнергә тотона. 2005 йылда компания ашламалары Wal-Mart Stores һәм The Home Depot магазин селтәрҙәрендә һатыла башлай, 2010 йылға TerraCycle һатыуҙары 13 миллион долларҙан ашып китә.
2013 Шваб фонды TerraCycle’ны асҡан Том Сакиҙы Йылдың социаль эшҡыуарҙарының береһе тип атай, Forbes журналы уны донъяның төп 30 социаль эшҡыуары исемлегенә индерә.
# Мулла

Мулла (ғәр. مُلَّا‎, ғәр. مَوْلَى‎ — хужа, башлыҡ,эйә, әйтел. әл-муллаа; фарс. ملّا, төр. molla) — ислам руханийы, Ҡөрьән һәм мосолман дини йолалары белгесе. Рәсәй империяһында мосолман дин әһелдәренең бөтәһен дә, ҡайһы саҡта мәҙрәсә уҡытыусыларын һәм, ғөмүмән, белемле кешеләрҙе йыш ҡына муллалар тип атағандар. Шиғыйҙарҙа мулла — дини община лидеры, теолог дин һәм хоҡуҡ мәсьәләләрен аңлатыу буйынса белгес (сөнниҙәрҙә был функцияларҙы ғөләмә үтәй).

# Мулла
## Рәсәй империяһы

Мулланың эшмәкәрлеген чиновниктар контролдә тотҡан, ә уларҙы тәғәйенләү махсус указ менән тормошҡа ашырылған. Мулла ғәҙәттә тәғәйен мәсеткә билдәләнеп ҡуйыла.

# Мулла
## Кавказ

Кавказда мәзиндәрҙе лә, «көндәлек» имамдарҙы һәм башҡа түбәнге руханиҙарҙы мулла тип тә атайҙар, шул уҡ ваҡытта «йома» үткәргән имам, ҡаҙый һәм шәйех-үл-ислам Мулла-ахун (шиғыйҙарҙа) йәки Мулла-әфәнде (сөнниҙәрҙә) тип атайҙар.
# Зорина Вера Васильевна

Зорина Вера Васильевна (ысын фамилияһы — Попова; 1853—1903) — рәсәйҙең оперетта артисы, йырсы (меццо-сопрано), сиған романстарын башҡарыусы.

# Зорина Вера Васильевна
## Биографияһы

Сауҙагәрҙәр ҡатламынан барлыҡҡа килә. Сәхнә эшмәкәрлеген Тулала 1876 йылда башлай. 1877—1885 йылдарҙа Мәскәүҙә М. В. Лентовский театры нда уйнай, тулыһынса популяр романстарҙан төҙөлгән «Цыганские песни в лицах» опереттаһында Стеша партияһын башҡарып айырыуса дан ҡаҙана. Ижады нда Александр Давыдов менән хеҙмәттәшлектә рус опереттаһында Зорина «сиған жанр»ына нигеҙ һалыусы була. Зоринаның башҡа популяр партиялары араһында Оффенбахтың «Перикол» әҫәрендәге төп роле бар. Лентовскийҙың инициативаһы буйынса Зорина Кесе театр «Сиған таборы»на ҡатнашыу өсөн йәлеп ителә, уның сығышы рецензентта нәфрәт тыуҙыра, ә тамашасыларҙың дәррәү хуплауына лайыҡ була: Кесе театр үҙенең классик сәхнәһендә сиған көйҙәрен йырлатыуҙы кисерә алмай, шунлыҡтан Лентовский үҙенең барлыҡ театр предприятиеһы менән был театрҙы ташлап китергә мәжбүр була. Һуңыраҡ Леонтовский В. В. Зоринаны үҙенең артабанғы башланғыстарына хеҙмәттәшлеккә йәлеп итә: Ботаника баҡсаһындағы гала-спектаклендә уйната (1877), Солодовников театрында, «Эрмитаж» театрында (1878), Яңы театрҙа (1882) һәм башҡа театрҙарҙың спектаклендәрендә уға ролдәр бирә. 1886 йылдан алып Зорина В. В. Киев, Петербург, Мәскәү ҡалаларында антрепризаларҙа сығыш яһай.
Театр энциклопедияһы, Вера Васильевна Зорина «матур тауышҡа эйә, йырлау манераһы дәртле һәм тасуири», тип билдәләй. Варвара Панина менән бер рәттән, В. В. Зорина сиған романстарының классик башҡарыусыһы була.

# Зорина Вера Васильевна
## Иҫкәрмә

* 1 2 Bibliothèque nationale de France M. A. Zorina // идентификатор BNF (фр.): платформа открытых данных — 2011.
* ↑ Эстрада в России. XX век: Энциклопедия. — Olma Media Group, 2004. — С. 578.
* ↑ Лентовский на Кругосвет.ру
* ↑ Театральная энциклопедия. Гл. ред. П. А. Марков. Т. 2 — М.: Советская энциклопедия, Гловацкий — Кетуракис, 1963, 1216 стб. с илл., 14 л. илл. (стб. 805)
# Үрге Гавшина

Үрге Гавшина — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Үрге Гавшина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030134
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003013
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Елома

Елома — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елом күле - Свидь йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Елома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000543
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000054
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Трупянка

Трупянка — Рәсәй йылғаһы. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яуза йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Трупянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яузайылғаһы, инештән Ҡарман гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100212110000001228
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000122
* Бассейн коды — 08.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ляменьга

Ляменьга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарженга йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ляменьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010453
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001045
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ид-Яха (Ярудей ҡушылдығы)

Ид-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Ид-Яха (Ярудей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051634
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305163
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Крутая (Песчаной ҡушылдығы)

Крутая (Кораль) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының уң ярына тамағынан 0,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Крутая (Песчаной ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052161
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005216
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0