yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Урман (исем)

Урман — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

# Урман (исем)
## Этимология

Урман башҡорт исеме — урман һүҙенән (Урманов фамилияһында һаҡланған)

# Урман (исем)
## Билдәле кешеләр

Алексеей Евгееньевич Урманов (17 ноябрь 1973 йыл) — яңғыҙ фигуралы шыуыу, Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1994), фигуралы шыуыу буйынса 1994 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындары чемпионы (ирҙәр), 1993 йылда донъя чемпионатының бронза призёры, чемпион (1997), көмөш һәм өс тапҡыр бронза призёры.

# Урман (исем)
## Ауылдар

Урман (Иглин районы) (рус. Урман) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл.
Урман (Баҡалы районы) (рус. Урман) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл.
Урман (Нуриман районы) (рус. Урман) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл.
Урманкүл (рус. Урманкуль) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл.
Урман-Бишҡаҙыҡ (рус. Урман-Бишкадак) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы ауыл.
Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл советы (Ишембай районы) — Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы муниципаль берәмеге.
Урман ауыл Советы (Иглин районы) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Урмансы (рус. Урманчино) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл, Лаҡлы ауыл Советына ҡарай. .
Урмантау (Салауат районы) (рус. Урмантау) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл Советы үҙәге.
Урманный — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ҡасаба.
Урманово — Рәсәй Федерацияһы Пермь крайының Йосьва муниципаль округындағы ауыл.
Урманай — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҙнаҡай районында ауыл. Урманай ауыл биләмәһе составына инә.
# Кочвож

Кочвож — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Айвож йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кочвож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001219
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кунжек

Кунжек — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вала йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кунжек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039658
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103965
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тхач

Тхач — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ачешбок йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тхач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003595
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100359
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ылаҡташ

Ылаҡташ (рус. Лакташ) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бисер йылғаһының уң ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ылаҡташ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100021107
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102110
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аждаһа

Аждаһа — башҡорт мифологияһында йылан ҡиәфәтендәге имәнес бер зат. Ауыҙынан ут бөркөп торған бер нисә (3, 6, 9, 12) башлы ғәйәт ҙур дейеү ҡиәфәтендә кәүҙәләндерелә.
Иран мифологияһындағы Ажи-Дахака персонажына барып тоташа. Халыҡ риүәйәттәре буйынса, йөҙ йыл йәшәгән йылан аждаһаға әүерелә, ғәҙәттә йылғаларҙа, күлдәрҙә, тау тарлауыҡтарында һәм мәмерйәләрҙә йәшәй. Ямғыр болоттары, һыу ятҡылыҡтарына хакимлыҡ итеп, әйләнә-тирәләге халыҡты һыуҙан мәхрүм итә. Сығанаҡ менән файҙаланыр өсөн, кешеләр уға ҡорбанлыҡҡа йәш ҡыҙҙарҙы килтерергә мәжбүр була.
Ҡыҙҙы ҡотҡарыу өсөн әкиәт батырҙары аждаһа менән алыша һәм еңә. «Урал батыр» эпосының төп геройы Урал батыр Ҡәһҡәһә исемле аждаһа — йыландар батшаһы менән көрәшә.
500, 1000 йыл йәшәһә, аждаһа Юха йыланға әйләнә.
Яуыз аждаһа образы күп халыҡтарҙың мифологияһында осрай.
Аждаһа матур ҡыҙға ла әүерелә ала. Мәҫәлән, башҡорт риүәйәттәрендә ҡайһы саҡта аждаһа-ҡыҙ ханға кейәүгә сыға, һәм уның хаслығы яйлап асыла.
Аждаһаның ҙурлығы тураһына йыландар батшаһының ҡыҙы һәм уның ике әхирәте, дәүмәле «бер нисә тиҫтә сажин» булыуына ҡарамаҫтан, ҡыуаҡтар араһында ете башлы аждаһаны йәшереп тотҡан «Ҡыҙыл мендәр» әкиәте буйынса фекер йөрөтөргә мөмкин.

# Аждаһа
## «Урал батыр» һәм «Аҡбуҙат» ҡобайырҙарында

«Урал батыр» эпосы сюжеты буйынса, уның төп геройы Урал батыр халыҡ бәхете өсөн намыҫһыҙ, яуыз тәбиғәт көсөнә, шул иҫәптән Ҡәһҡәһә (ҡәһ-сихырсы, ҡәһәр-ҡарғау һүҙҙәренә яҡын мәғәнәлә) исемле аждаһаға ҡаршы көрәшә.

# Аждаһа
## Башҡорт халыҡ әкиәттәрендә

«Әхмәт батыр менән Хоҙайбирҙе батыр», «Мең башлы аждаһаны еңгән егет» һәм башҡа күп әкиәттәрҙә, һөйгән ҡыҙҙарын яҡлап, батырҙар аждаһаларға ҡаршы көрәшкә сыға һәм уларҙы еңә. Юлыев Батыргәрәй үҙенең мәҡәләһендә йәйләүгә сыҡҡан башҡорттарҙың Яугүл (Ҡолтабан) күле өҫтөндә рашҡы ҡатыш йәшенле ямғыр болотоноң бик ҙур һыу йыланы аждаһа менән көрәшен күҙәткәнен бәйән итә. Аждаһа «ағас туҫтаҡҡа оҡшаған» ғәйәт ҙур упай күҙле, тимгелле кәүҙәһе ҡояш аҫтында ялтырай, сағыу алтын төҫкә инә. «Һәнәккә оҡшатып икегә бүленгән» ҡойроғо һәленеп торған ғифрит һыҙғыра һәм ышылдай. Аждаһаны болоттар ҡыҫып алып Ҡафтау аръяғына алып китә тигән риүәйәттәр төрлө биләмәләрҙә йәшәгән башҡорттарҙа киң таралған.
# Изге Антоний сиркәүе (Потсдам)

Изге Антоний сиркәүе (нем.Pfarrkirche St. Antonius) — Потсдам ҡалаһындағы Бабельсберг районында урынлашҡан католик сиркәү. архитектор Вильгельм Фальбуш проекты буйынса 1934 йылда төҙөлә

# Изге Антоний сиркәүе (Потсдам)
## Тарихы

XIX быуатта Потсдамдың Новавес (нем.Nowawes) һәм Нойендорф райондарына күсеп килгән католиктар өсөн ҡала үҙәгендә урынлашҡан изге Петр һәм Павел сиркәүенә йөрөргә мөмкин була. Диндарҙарҙың һаны артыуы һәм Иҫке ҡалаға тиклем яңы райондарҙан аралыҡтың алыҫ бүлыуы арҡаһында, 1891 йылда яңы ғибәҙәтхана өсөн община тарафынан ер участкаһы һатып алына: финанс сәбәптәр буйынса сиркәү төҙөлөшө тик 1905 йылда ғына башлана. Һөҙөмтәлә, сиркәү 1906 йылдың 7 октябрендә төҙөлөп бөтә. Шул уҡ йылда пастор тәғәйенләнә, ә уның 1909 йылда сиркәү бойондороҡһоҙлоҡ ала (нем. Pfarrkuratie).
Ике тиҫтә йылдан һуң, 1927 йылда, Берлин-Ванзе муниципалитетында йәшәгән католиктар өсөн Изге Михаил сиркәүе төҙөлә, ә 1933 йылдың 30 июлендә Потсдамда хәҙерге заман Изге Антоний сиркәүеның нигеҙ ташы һалына. 1934 йылдың 15 апрелендә Берлин епискобы Николай Барес архитектор Вильгельм Фальбуш проекты буйынса төҙөлгән ҡорамды изгеләндерә, Фальбуш шулай уҡ Ванзелағы сиркәүҙең архитекторы була.
Антоний сиркәүе бинаһы ун тар һәм бейек тәҙрәләр менән яҡтыртыла, улар көнбайыш һәм көнсығыш стеналарҙа урынлашҡан һәм бинаның тышында ҡыҙыл кирбес менән ҡыҫанланған; трансепт артындағы ике өҫтәмә тар тәҙрә алтарь һәм апсиданың мозаикаһын яҡтырта. Ғибәҙәтханала суҡыныу урыны һәм руханиҙар кейемен һаҡлау урыны бар. 34 метр бейеклектә манара сиркәүҙың төп бинаһының төньяҡ-көнбайыш мөйөшөнә килеп тоташа: уның йоҡа баҡыр шпиле папа тәреһе менән осланған.
# Яйыҡ һыу бассейны округы

Яйыҡ һыу бассейны округы — Рәсәйҙә 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 28-се статьяһына ярашлы).
2006 йылда Яйыҡ йылға бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.
Яйыҡ һыу бассейны өлкәһе 12 коды менән билдәләнә.
Кодтар түбәндәгесә бүленә:
* 12.01 — 01 — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө)
* 12.01.00 — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө)
** 12.01.00.001 — Яйыҡ инешенән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем
** 12.01.00.002 — Яйыҡ Верхнеурал һыуһаҡлағысынан Магнитогорск һыуһаҡлағысына тиклем.
** 12.01.00.003 — Яйыҡ Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем.
** 12.01.00.004 — Яйыҡ Ерекле һыуһаҡлағысына Орск ҡалаһына тиклем.
** 12.01.00.005 — Һаҡмар инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем
** 12.01.00.006 — Оло Эйек
** 12.01.00.007 — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйеккә ҡушылған урынға тиклем.
** 12.01.00.008 — Яйыҡ Орск ҡалаһынан алып Һаҡмар менән ҡушылған урынға тиклем
** 12.01.00.009 — Илек
** 12.01.00.010 — Яйыҡ һыу бассейнының Рәсәй өлөшө уға Һаҡмар ҡойған ергә тиклем
* 12.02 — Кесе һәм Оло Үҙән (Ҡамыш-Һамар күлдәре ҡушылдығы) йылғалары бассейны (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө)
* 12.02.00 — Кесе һәм Оло Үҙән (Ҡамыш-һамал күлдәре ҡушылдығы) йылғалары бассейны (бассейндарҙың Рәсәй өлөшө)
** 12.02.00.001 - Кесе Үҙән
** 12.02.00.002 - Оло Үҙән
# Е. Ф. Важевская дачаһы

Важевская дачаһы — Сестрорецк ҡалаһындағы архитектура ҡомартҡыһы. Тимер юлының «Курорт» платформаһы янындағы автобус туҡталышы эргәһендә урынлашҡан, Андреев (элекке Тимер юлы) урамы, 12-се йорт.

# Е. Ф. Важевская дачаһы
## Тарихы һәм архитектураһы

Элек дача «Йорт-әкиәт» архитектураһы данына эйә була. Архитектор С. Г. Гингер проекты буйынса [[1907 йыл]да ағастан рус халыҡ сәнғәте традициялары буйынса модерн стиле элементтары менән төҙөлгән. Фасадтарҙа һаҡланып ҡалған биҙәктәре, тыуған яҡты өйрәнеүселәр фекеренсә, М. Васнецов һүрәттәре буйынса башҡарылған.
Күп йылдар был дачаны йәйге күсмә балалар баҡсаһы биләй. Бер нисә рәт йүнәтеүҙәрҙән һуң, әкиәт биҙәктәре һаҡланып ҡала. 2008 йылда янғындан һуң бина өлөшләтә емерелә һәм һатыуға ҡуйыла.
2014 йылда Важевская дачаһы Дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «Олимпия резервы» милегендә була, шул уҡ мәлдә милек эйәһе архитектура ҡомартҡыһының именлеген күҙәтмәгән
2018 йылдың ҡышында Г. С. Полтавченконың шәхси ҡыҫылыуы арҡаһында Важевская дачаһы ҡыйығын йүнәтеү эштәре башлана

# Е. Ф. Важевская дачаһы
## Статусы

Архитектура ҡомартҡыһы сифатында бина Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының (тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары) мәҙәниәт ҡомартҡылары объекттарының Берҙәм дәүләт реестрына индерелә. Норматив акттары:
* Санкт-Петербургтың 05.07.1999 йылғы 174-27-се һанлы законы
* Санкт-Петербургтың 02.07.1997 йылғы 141-47-се һанлы законы
* РФ Президенты 05.05.1997 йылғы 452-се указы
* Ленгорсовет башҡарма комитетының 05.12.1988 йылғы 963-сө һанлы ҡарары
* Е.Ф. Важевская дачаһы
* Төньяҡ-көнбайыштан күренеше
* Көньяҡтан күренеше
* Көньяҡ-көнсығыштан күренеше
* 2008 йылғы янғындан һуң
# Корта

Корта — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 2484 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 135 км.

# Корта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022663
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202266
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зекерйә (исем)

Зекерйә — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.

# Зекерйә (исем)
## Этимологияһы

Зекерйә итсеме ғәр. иҫтә торған; иҫтәлек тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

# Зекерйә (исем)
## Билдәле шәхестәр

Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы (22 август 1924 йыл — 2 апрель 2000 йыл) — совет комсомол, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1962—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 6—9‑сы, РСФСР-ҙың 10-сы һәм 11‑се, Башҡорт АССР-ының 4—11‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1966—1971 йылдарҙа КПСС‑тың Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы. Ике Ленин (1971, 1984), Октябрь Революцияһы (1981), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957, 1966) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1974) ордендары кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.
# Ибәтуллина Рифа Барый ҡыҙы

Ибәтуллина Рифа Барый ҡыҙы (17 ғинуар 1951 йыл) — ғалим-гигиенист. Медицина фәндәре докторы (2001). Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2003).

# Ибәтуллина Рифа Барый ҡыҙы
## Биографияһы

Рифа Барый ҡыҙы Ибәтуллина 1951 йылдың 17 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ ҡалаһында тыуған.
1978 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң Өфө хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми тикшеренеү институтында эшләй (өҙөклөк м‑н): 1986 йылдан алып — өлкән, 1989 йылдан — төп, 2002—2008 йылдарҙа баш ғилми хеҙмәткәр.

# Ибәтуллина Рифа Барый ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге организмдың төрлө химик матдәләр менән үҙ‑ара тәьҫир итешеүенең токсикологик‑гигиеник аспекттарына, нефть эшкәртеү, нефтехимия, химия сәнәғәттәрендә һәм ауыл хужалығында профессиональ хәүефте кәметеү өсөн гигиеник саралар системаһын камиллаштырыуға арналған. Ибәтуллина Рифа Барый ҡыҙы 500‑ҙән ашыу химик матдәнең ағыулылығына баһалау үткәрә (12‑һе өсөн ПДК нигеҙләнгән), 6 химик берләшмә өсөн предприятиеларҙың эш зонаһындағы һауала зарарлы матдәләр тупланышын үлсәү ысулдарын һәм башҡалар эшләй. 200‑гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 8 уйлап табыу авторы.

# Ибәтуллина Рифа Барый ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Токсическая гепатопатия (экспериментальная разработка моделей и методов коррекции). Өфө, 2004 (авторҙаш)
* Поражение печени химическими веществами. Өфө, 2007 (авторҙаш).

# Ибәтуллина Рифа Барый ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2003)
# Мостафин

Мостафин — төрки фамилия.
* Мостафин Айрат Харис улы (1959 т.) — медицина фәндәре докторы (2001).
* Мостафин Сабир Кәбир улы (1952 т.) — геология-минералогия фәндәре докторы (1994).
* Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы (1913—1998) — педагог, партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1955—1971 йылдарҙа БАССР-ҙың мәғариф министры.
* Мостафина-Ниғмәтуллина Флүрә Миңлейәр ҡыҙы (1941 т.) — актриса, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1990).
# Мольга-Еган

Мольга-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабун йылғаһының һул ярына тамағынан 188 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Мольга-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203957
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Штадтильм

Штадтильм (нем. Stadtilm) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4920 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,27 км². Диңгеҙ кимәленән 360 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99326 һәм автомобиль коды — IK.
# 1977 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1977 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1977 MCMLXXVII |
| Юлиан стилендә | 1976 — 1977 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2729 — 2730 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7485 — 7486 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5737 — 5738 ה'תשל"ז — ה'תשל"ח |
| Мосолман календары | 1397 — 1398 |
| Боронғо әрмән календары | 1426 ԹՎ ՌՆԻԶ |
| Ҡытай календары | 4673 — 4674 (с 18 февраль) 丙辰 — 丁巳 красный дракон — красная змея |
| Эфиопа календары | 1969 — 1970 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2033 — 2034 |
| - Шака самват | 1899 — 1900 |
| Иран календары | 1355 — 1356 |
1977 (бер мең туғыҙ йөҙ етмеш етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1977 йылы, 2 мең йыллыҡтың 977 йылы, XX быуаттың 77 йылы, XX быуаттың 8 ун йыллығының 7 йылы, 1970 йылдарҙың 8 йылы.

# 1977 йыл
## Вафат булғандар

* Солтанов Вәсим Хафиз улы, XX быуат башы яҙыусыһы.
* 4 ғинуар — Әсфәндиәров Закир Лотфрахман улы, Советтар Союзы Геройы (1944)
* 20 ғинуар — Ғәлимйән Ҡарамышев, башҡорт театр актёры, РСФСР‑ҙың (1955) һәм БАССР‑ҙың (1940) халыҡ артисы.
* 5 февраль — Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 20 февраль — Рәми Ғарипов, Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992).
* 5 май — Арыҫлан Мөбәрәков, башҡорт театр актёры, режиссёр һәм драматург, СССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
* 25 декабрь — Чарли Чаплин, американ һәм инглиз кино актеры, сценарисы, композиторы һәм режиссеры.
# Йыуаса

Йыуаса — башҡорт милли аш-һыуы, төрки һәм монгол халыҡтары араһында таралған. Һөт менән йомортҡа ҡушып йәиһә сдобанан (сүпрә нигеҙендә, һөт, май, йомортҡа һ.б. тәмләткестәр ҡушып) эшләнгән ҡамырҙан әҙерләнә. Ҡамыр 1 йә 1,5 мм ҡалынлығында йәйелә, яҡтары 5 см ҙурлығындағы ромбиктарға киҫелә. Икенсе вариант — ҡамырҙы түңәрәк киҫәк итеп йәйәләр ҙә 5 см оҙонлоғондағы буйҙарға киҫәләр. Иретелгән йәиһә эс майында әҙерләйҙәр. Сәй янына тәрилкәләрҙә һәм вазаларҙа бирәләр, шулай уҡ һаҡлыҡҡа ла бешерәләр.

# Йыуаса
## Ингредиенттары

* он
* йомортҡа
* шәкәр
* аҡ май
* тоҙ.

# Йыуаса
## Йолаһы

Йыуаса туй һәм байрам һыйы булараҡ әҙерләнә, Ҡорбан, Ураҙа һәм башҡа мосолман байрамдарында таратыла.
Башҡортостанда «Йыуаса» туй йолаһы таралған.
# Ямбо-То-Се

Ямбо-То-Сё — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лапко-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ямбо-То-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071941
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007194
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оснабрюк (район)

Оснабрюк (нем. Osnabrück) — Германияның районы. Район үҙәге — Оснабрюк ҡалаһы. Район Түбәнге Саксония федераль еренә инә. Оснабрюк районының майҙаны 2121,59 квадрат километр тәшкил итә. Халыҡ һаны 359 449 кешегә тигеҙ. Бер квадрат километрға халыҡ тығыҙлығы 169,4 кеше/км². Райондың рәсми коды — 03 4 59.
Район 34 общинаға бүленгән.

# Оснабрюк (район)
## Общиналар һәм ҡалалар

* Бад-Эссен (15 779 кеше)
* Бад-Ибург (11 652 кеше)
* Бад-Лар (9 193 кеше)
* Бад-Ротенфельде (7 251)
* Бельм (13 906)
* Биссендорф (14 404)
* Бомте (13 283)
* Брамше (30 916)
* Диссен-ам-Тойтобургер-Вальд (9 420)
* Георгсмариенхютте (32 554)
* Гландорф (6 834)
* Хаген-ам-Тойтобургер-Вальд (14 269)
* Хасберген (11 108)
* Хильтер-ам-Тойтобургер-Вальд (10 154)
* Мелле (46 494)
* Остеркаппельн (9 700)
* Валленхорст (24 157)
* Бадберген (4 608)
* Менслаг (2 574)
* Нортруп (3 045)
* Квакенбрюк (12 796)
* Альфхаузен (3 844)
* Анкум (7 314)
* Берзенбрюк (7 870)
* Эггермюлен (1 822)
* Герде (2 457)
* Кеттенкамп (1 707)
* Ристе (3 220)
* Берге (3 734)
* Биппный (3 054)
* Фюрстенау (10 054)
* Мерцен (4 130)
* Нойенкирхен (4 600)
* Фольтлаге (1 832)
# Кәңгеш урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы

Кәңгеш урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы (рус. Популяции лекарственных растений в Кангышевском лесничестве) — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы биләмәһендәге дәүләт ботаник тәбиғәт заказнигы. Заказник майҙаны — 174,0 гектар. Дарыу үҫемлектәренең ҡиммәтле төрҙәрен үҙ эсенә алған флористик комплексты һаҡлау маҡсатында ойошторолған.

# Кәңгеш урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы
## Тасуирламаһы

Тәбиғәт заказнигы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районының Яңы Кәңгеш һәм Сергеевка ауылдары араһында, Ағиҙел йылғаһының һул ярындағы һыубаҫар урындарҙан өҫтәге киртләстәрҙә урынлашҡан. Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1977 йылдың 2 ноябрендәге 555-се «Дәүләт урман фонды ерҙәрендә дарыу үҫемлектәрен һаҡлау буйынса заказниктар ойоштороу тураһында»ғы ҡарары менән ойошторола. Заказник урынлашҡан район Ағиҙел йылғаһының йыуылып бөткән һыубаҫар туғай өҫтө киртләсенән һәм уның Ағиҙел йылғаһына һуҙылған һөҙәк битләүенән ғибәрәт. Тәбиғәт комплексы һоро һәм ҡараһыу һоро урман тупрағындағы киң япраҡлы-ҡарағай урмандарынан тора. Ваҡ ағаслыҡ һәйбәт үҫешкән. Үҫемлектәр япмаһында ҡаҙаяҡ өҫтөнлөк итә. Дарыу үҫемлектәренең һаҡланыусы төрҙәре: ҡыҙыл көртмәле, ҡара көртмәле, әрһеҙ һәм уңыш биреүсәнлеге юғары бер йыллыҡ көкөрт үләне ҡаҙаяҡһыҙ йәки ҡаҙаяғы һирәгерәк асыҡлыҡтарҙа осрай. Заказниктың хайуандары өйрәнелмәгән. Заказник биләмәһендә үҫемлектәрҙең һәм хайуандарҙың Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына (2011, 2014) индерелгән һирәк төрҙәре асыҡланмаған.

# Кәңгеш урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы
## Әһәмиәте

Заказник ресурстарҙы һаҡлау, фәнни һәм эталон әһәмиәткә эйә.