yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Боковая (Пижма ҡушылдығы)

Боковая — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.

# Боковая (Пижма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036825
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103682
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыпсаҡ кантоны

Ҡыпсаҡ кантоны (рус. Кипчакский кантон) — Башҡортостан кантоны.
Административ үҙәге — Мораҡ ауылы.

# Ҡыпсаҡ кантоны
## Тарихы

1917 йылдың декабрендә III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы «Башҡортостандың автономиялы идараһы тураһында» ҡарарын ҡабул итә, уға ярашлы Башҡортостан мөхтәриәте туғыҙ кантондан тора: Барын-Табын, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Иҫкен-Ҡатай, Ҡыпсаҡ, Ҡыуаҡан, Тамъян, Туҡ-Соран һәм Үҫәргән. 1919 йылдың башына ҡарата Башҡортостан мөхтәриәте 13 кантондан тора: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Дыуан, Ете ырыу, Көҙәй, Ҡошсо, Ҡыпсаҡ, Табын, Тамъян-Ҡатай, Туҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан.
1919 йылдың 20 мартындағы «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү»гә ярашлы республика территорияһы 13 кантондан тора, уның араһында Ҡыпсаҡ кантоны ла була.
1919 йылдың июнендә кантон бөтөрөлә, территорияһы Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантонына инә.

# Ҡыпсаҡ кантоны
## География

Кантонға Ырымбур өйәҙенең Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Бошман-Һыуын-Ҡара-Ҡыпсаҡ, 1‑се һәм 2‑се Ҡара-Ҡыпсаҡ, Семён-Петровский һәм Йомағужа улустары инә. Төньяҡта Юрматы кантоны, төньяҡ-көнсығышта — Бөрйән-Түңгәүер кантоны, көньяҡ-көнсығышта — Үҫәргән кантоны, көньяҡта — Ырымбур өйәҙе, көнбайышта Ете ырыу кантоны менән сиктәш була.

# Ҡыпсаҡ кантоны
## Кантон башҡармаһы (ревкомы) рәйестәре

* Миһран Сыртланов (1918)
# Мекленбург — Алғы Померания

Мекленбург — Алғы Померания (нем. Mecklenburg-Vorpommern) — Германия федераль штаты. Административ үҙәге — Шверин (нем. Schwerin) ҡалаһы (әммә иң ҙур ҡала — Росток, нем. Rostock). Майҙаны — 23 174 км². Был штатта 1 697 800 кеше йәшәй.

# Мекленбург — Алғы Померания
## География

Штат Германияның төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан һәм Балтик диңгеҙенә сығыу юлы бар. Штат биләмәһендә бер нисә күл бар, иң ҙуры Мюриц күле – 117 км².
Германиялағы үҙенен аҡбур ҡаялары менән билдәле иң ҙур утрау – Рюген утрауы Мекленбург-Алғы Померания штатына инә. Барлығы Мекленбург-- Алғы Померанияла 270 тәбиғәт һәм ландшафт ҡурсауығы, 3 милли парк бар.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
* ↑ Bevölkerung - Mecklenburg-Vorpommern // Statistische Ämter des Bundes und der Länder
# Рассоха Безмошица

Рассоха Безмошица — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Безмошица йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Рассоха Безмошица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054462
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005446
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Энрико Карузо

Энри́ко Кару́зо (итал. Enrico Caruso; 25 февраль 1873 йыл — 2 август 1921 йыл) — Италияның опера йырсыһы (тенор).

# Энрико Карузо
## Биографияһы

Энрико Карузо 1873 йылдың 25 февралендә Неаполдә ярлы күп балалы ғаиләлә тыуа. Ата-әсәһе Энриконың инженер булыуын теләй, ләкин ул музыкант карьераһын һайлай. Сиркәү хорында йырлай. Энрикоға 15 йәш тулғанда әсәһе вафат була, һәм ул, сиркәү байрамдарында сығыш яһап, йәшәүенә аҡса эшләй.. Түләүле уҡытыу менән шөғөлләнеүсе уҡытыусыларҙа йырларға өйрәнә, улар араһында Гульельмо Верджине лә була. 1894 йылдың 16 ноябрендә Неаполдә, «Нуово» театрында Морелли Друг Франческоның (L’Amico Francesco) операһында дебюты була. Артабан Италияның бик күп ҡалаларпында йырлай. 1897 йылда Палермола Энцо партияһын («Джоконда» Понкьелли) башҡарыу Карузоға танылыу килтерә. 1900 йылда ул беренсе тапҡыр Миландың Ла Скала театры сәхнәһенә аяҡ баҫа (Доницеттиҙың «Мөхәббәт эсемлегендә» Неморино); 1902 йылда Лондонда Ковент-Гарден театрында дебюты менән сығыш яһай (Вердиҙың «Риголеттоһында» герцог). Йырсының дан ҡаҙаныуы Нью-йорктың Метрополитен-опера театры менән бәйле, 1903 йылдан 1921 йылға тиклем унда төп партияларҙы башҡарыусы була. Карузо бик күп яҙмалар ҡалдыра — опера йырсылары араһында беренселәрҙән булып үҙ репертуарының төп өлөшөн граммофон пластинкаларына яҙҙыра. Тәбиғи баритондың түбәнге һәм урта регистрҙарҙа бәрхәттәй яңғырашы юғары тенор менән берләшеүе уның тауышында ҡабатланмаҫ тембр барлыҡҡа килтерә. Дөрөҫ тын ала белеүе һәм, иң мөһиме, юғары башҡарыу мәҙәниәте арҡаһында ул ХХ быуаттың вокаль сәнғәте легендаһына, опера тенорҙарының алдағы быуындары өсөн өлгөгә әйләнә.
Карузо лирик һәм драматик пландағы партияларҙы ла берҙәй уңыш менән башҡара, күбеһенсә Вердиҙың («Трубадурында» Герцог, Манрико, «Бал-маскарадында» Ричард, «Аидала» Радамес) һәм композитор-веристарҙың операларында («Паяцтарҙа» Канио, Леонкавалло һәм башҡалар) уңышлы сығыш яһай. Федерико (Чилейҙың «Арлезиан ҡыҙы», 1897), Лорис (Джорданоның "Федор"ы, 1898), Джонсон (Пуччиниҙың "Көнбайыштан килгән ҡыҙ"ы, 1910) ролдәрен беренсе булып башҡара. Карузоның концерт репертуарында неаполитан йырҙары төп урынды алып тора.
Энрико Карузо 1921 йылдың 2 авгусында иртәнсәк Неаполдә 48 йәшендә эренле плевриттан вафат була. Уның кәүҙәһе бәлзәмләнә һәм, быяла саркофаг аҫтына һалынып, бик оҙаҡ ваҡыт кешеләргә күрһәтелә 1929 йылда уның тол ҡатыны Дороти Карузо талабы буйынса таш кәшәнәгә ерләнә. Вафатынан һуң уның хөрмәтенә уны яратҡан һәм ихтирам иткән кешеләр аҡсаһына гигант балауыҙ май шәм эшләнә. Был май шәм Мадонна иконаһы алдында йылына бер тапҡыр ғына тоҡандырылырға тейеш. Иҫәпләүҙәр буйынса был май шәм 500 йыл буйы тоҡандырыуға етәсәк.
# Быуа (мәғәнәләр)

* Быуа — гидротехник ҡоролма.
* Быуа (ҡала) — ҡала, Татарстандын Быуа районы үҙәге.
# Паньжа

Паньжа — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/464 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Паньжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002728
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маслобоев Юрий Александрович

Маслобоев Юрий Александрович (5 февраль 1939 йыл — 29 декабрь 2017 йыл) — дәүләт, партия, профсоюз һәм комсомол органдары эшмәкәре. 1972—1978 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары. 1982—1988 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире урынбаҫары һәм мөдире. 1988—1994 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһы Советы рәйесе, 1994—2000 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт социаль страховкалау фонды рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.

# Маслобоев Юрий Александрович
## Биографияһы

Юрий Александрович Маслобоев 1939 йылдың 5 февралендә Кемерово өлкәһенең Тисульск районы Петровка ҡасабаһында тыуған. 1961 йылда, В. В. Вахрушев исемендәге Свердловск тау институтын тау инженеры һөнәре буйынсатамамлағандан һуң, хеҙмәт юлын Башҡорт карьеры идараһында производство-техник бүлеге инженеры вазифаһында башлай, артабан шунда уҡ баш маркшейдер булып эшләй. 1963—1978 йылдарҙа эше комсомол менән бәйле була: ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Калинин район комитетының (1963−1966), Өфө ҡала комитетының (1966−1968) һәм Башҡортостан өлкә комитетының (сентябрь 1972 — март 1978) беренсе секретары булып эшләй. 1978—1982 йылдарҙа — профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы секретары. 1982—1988 йылдарҙа партия эшендә: КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире урынбаҫары һәм мөдире. 1988—1994 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһы Советы рәйесе, 1994 йылдан алып 2000 йылға тиклем — Башҡортостан Республикаһының дәүләт социаль страховкалау фонды рәйесе.
«Республика Башкортостан» гәзитенә 70 йәшлек юбилейы айҡанлы 2009 йылдың 5 февралендә биргән интервьюһында Юрий Маслобоев үҙенең донъяға, эшенә, кешеләргә ҡарата уйҙары менән бүлешә. Комсомолда эшләгән йылдары тураһында ла ҙур йылылыҡ менән иҫкә ала һәм хәбәрсенең "Ниндәй эштә үҙегеҙҙе айырыуса комфортлы тойҙоғоҙ?" тигән һорауына ошондай яуап бирә:

# Маслобоев Юрий Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Күп йыллыҡ һөҙөмтәле эшмәкәрлеге өсөн Ю. А. Маслобоев юғары дәүләт наградалары менән билдәләнгән — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» ордендары, күп һанлы миҙалдар менән бүләкләнгән, «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре» юғары исеменә лайыҡ булған.
# Чолус

Чолус — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кыма йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Чолус
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004552
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Никишкина (Кемчуга ҡушылдығы)

Никишкина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.

# Никишкина (Кемчуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201728
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тәүәкәс

Тәүәкәс (рус. Тавакачево) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 623 кеше. Почта индексы — 453030, ОКАТО коды — 80203846001.

# Тәүәкәс
## Халыҡ һаны
### Милли составы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 95 % тәшкил итә. 1906 йылда — 475 кеше; 1920—632; 1939—630; 1959—599; 1989—599; 2002—554; 2010—594 кеше йәшәгән.

# Тәүәкәс
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 3 км

# Тәүәкәс
## Урамдары

* Инйәр урамы (рус. Инзерская (улица))
* Колхоз урамы (рус. Колхозная (улица))
* Йәштәр урамы (рус. Молодежная (улица))
* Яр буйы урамы (рус. Набережная (улица))
* Күл урамы (рус. Озерная (улица))
* Төньяҡ тыҡрығы (рус. Северный (переулок))
* Совет урамы (рус. Советская (улица))
* Үҙәк урам (рус. Центральная (улица))
* Мәктәп урамы (рус. Школьная (улица))
* Көньяҡ урам (рус. Южная (улица))

# Тәүәкәс
## Тарихы

Инйәр йылғаһы буйындағы Абҙан һәм Оҙондар ауылдары араһында башҡорт ауылы Тәүәкәс урынлашҡан.
Инйәр йылғаһы эргәһендәге Тәүәкәс ауылы XVIII быуат уртаһынан билдәле. Тәүге төпләнеүсе Тәүәкәс Иманов 1729—1816 йылдарҙа йәшәгән. Тәүәкәстең балаларын һәм ейәндәрен VII рәүиз күсерә. Өлкән улы — Бараҡ (1769—1845), уның балалары — Аҫылғужа, Көҙәбай, Мырҙабай. Ҡунаҡҡол һәм йорт старшинаһы Ҡолһары Тәүәкәсовтар — игеҙәктәр, 1773 йылда тыуғандар. Ҡолһарының улы Сәйфелмөлөк. Әбүбәкер Тәүәкәсов 1777—1847 йылдарҙа йәшәгән. Тәүге төпләнеүсенең иң кесе улы Яҡшембәт, 1782 йылда тыуған.
1813 йылда бында Ҡарлыман ауылынан Хәмит Мағазов ғаиләһе күсеп килә.
Ауылдың үҫешен түбәндәге мәғлүмәттәрҙән күрергә мөмкин: XVIII быуат аҙағында 17 йорт була, 1816 йылда — 22, 1859 йылда — 40, 1896 йылда — 78. 1795 йылда Тәүәкәстә 164 кеше, 1859 йылда — 225, 1896 йылда — 431 кеше йәшәгән.
Мәсет һәм мәктәп булған.
Халыҡ малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 152 кешенең (38 йорт) 255 аты, 130 һыйыры, 200 һарығы, 50 кәзәһе булған. Игенселек менән өлөшләтә шөғөлләнгәндәр. Шул уҡ 1834 йылда 64 бот ужым һәм 184 бот яҙғы иген сәселә; мөгәзәй төҙөгәндәр. Халыҡтың 150 умартаһы һәм 12 солоғо булған.

# Тәүәкәс
## Шулай уҡ уҡығыҙ

* Буклет «Тәүәкәс ауылы ғорурлығы»

# Тәүәкәс
## Билдәле шәхестәре

* Хөсәйенова Земфира Хәмзә ҡыҙы - З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының кафедра доценты, профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
# Ғофран (мәсет)

Ғофран" мәсете (ғәр. غفران‎‎ — ғәфү итеү) — Өфө ҡалаһы мосолмандары дини ойошмаһы (Башҡортостан республикаһы). Ленин районы Мосолман зыяраты биләмәһендә урынлашҡан.

# Ғофран (мәсет)
## Тарихы

Ағиҙел йылғаһы буйындағы мосолмандар зыяраты XIX быуаттың аҙаҡтарында булдырылған һәм һәм беренсе мәртәбә 1897 йылдағы карталарҙа билдәләнгән. Зыярат майҙаны 1904 йылда киңәйтелә, ә 1909 йылда бында ике ҡатлы ағас мәсет төҙөлә, уны Бишенсе йәмиғ мәсете тип атай башлайҙар. Мәсет 1960 йылда янғын ваҡытында зыян күрә һәм һүтелә.
Яңы мәсет 1994 йылда асыла һәм «Ғофран» исемен ала, ғәрәп теленән «ғәфү итеү» тип тәржемәләнә. Мәсеттең төҙөлөшө Өфөнән изгелек күрһәтеүсе «Планета» концерны, «Социнвестбанк» һәм"Сентябрь" предприятиеһының шәхси аҡсаларына төҙөлдө. Мәсет архитекторы — Илдар Сабитов. Беренсе имам-хатибы Ғәли хәҙрәт Хәсәнов була.
Хәҙер «Ғофран» мәсете — ябай һәм ҙур булмаған зыярат мәсете, бында ерләү йолалары, мосолман байрамдары һ. б. үткәрелә. Мәсет янында Ҡөрьәнде һәм ислам нигеҙҙәрен өйрәнеү буйынса йәкшәмбе балалар мәктәптәре, ә йәй көндәрендә — лагерь эшләй. Йома намаҙҙары синхрон рәүештә татар теленән урыҫ теленә тәржемә ителә. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тыуған көнөнә мәсеттә балалар араһында Ҡөрьән уҡыусылар конкурсы үткәрелә, ҡунаҡтар өсөн мәҙәни-мауыҡтырғыс программалар һәм традицион сәй менән былау ойошторола.
2008 йылдан алып «Ғофран» мәсетенең имам-хатибы Нух хәҙрәт Хәсәнов, алдағы имам-хатибының ағаһы.
Мәсет манараһын, ә һуңыраҡ мәҙрәсә һәм хәләл аҙыҡ-түлек магазины төҙөлөү планлаштырыла.
# Колбина

Колбина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубидат йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Колбина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201938
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Верхне-Сальский каналы

Верхне-Сальский каналы — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 122 км.

# Верхне-Сальский каналы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300912107000010431
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001043
* Бассейн коды — 05.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Каров (Гентин)

Каров (Гентин) (нем. Karow (bei Genthin)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 477 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,93 км². Диңгеҙ кимәленән 49 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39307 һәм автомобиль коды — JL.
# Лазо ҡурсаулығы

Лазо ҡурсаулығы (рус. Лазо́вский заповедник) — Көньяҡ Диңгеҙ буйы крайында, Киевка йылғаһы (Япон диңгеҙенә ҡоя) үҙәненән көнсығыштараҡ урынлашҡан ҡурсаулыҡ.

# Лазо ҡурсаулығы
## Тарихы

1928 йылда Көньяҡ Уссурия (Судзухин) заказнигы булараҡ ойошторола. 1935 йылдың 10 февралендә заказник урынында Сихотэ-Алин ҡурсаулығының Судзухин филиалы ойошторола, беренсе директор итеп Константин Георгиевич Абрамов тәғәйенләнә. 1940 йылдың 14 майында филиал үҙ аллы ҡурсаулыҡҡа әйләнә. 1951 йылдың 10 сентябрендә ҡурсаулыҡ кире заказник итеп үҙгәртелә, ә 1957 йылдың 5 ноябрендә йәнә ҡурсаулыҡҡа әүерелә. 1961 йылдың 28 июненән 1965 йылға тиклем — Сихотэ-Алин ҡурсаулығы филиалы. 1970 йылдың 26 июнендә хәҙерге исемен ала — Л. Г. Капланов исемендәге — Л. Г. Капланов исемендәге Лазо дәүләт ҡурсаулығы (ҡурсаулыҡтың тәүге директорҙарының береһе, 1943 йылда браконьерҙар тарафынан үлтерелә).

# Лазо ҡурсаулығы
## Тәбиғи шарттары

Ҡурсаулыҡтың төп өлөшө Япон диңгеҙенә төшкән Заповедный һыртынан һәм уның армыттарынан тора. 120 989 га майҙанды биләй. Климаты муссон характерында. Урмандар ҡурсаулыҡ территорияһының 96 % -ын биләй. Күпләп тис үҫә.

# Лазо ҡурсаулығы
## Биотөрлөлөк
### Хайуандар

Унда хайуандарҙың 318-ҙән ашыу төрө йәшәй. Бында горал бар.

# Лазо ҡурсаулығы
## Биотөрлөлөк
### Хайуандар
#### Һаҡланыусы һөтимәрҙәр

* Амур горалы — Nemorhaedus caudatus raddeanus (Heude, 1894)
* Амур юлбарыҫы — Panthera tigris altaica (Temminck, 1844)
* Гигант туғырлама — Sorex mirabilis Ognev, 1937
* Алыҫ Көнсығыш леопарды — әлеге ваҡытта осрамай
* Ғәҙәти оҙонғанат — Miniopterus schreibersi Kul, 1819
* Уссурия ала-сыбар боланы — Cervus Nippon hortulorum Swinhoe, 1864

# Лазо ҡурсаулығы
## Биотөрлөлөк
### Хайуандар
#### Һаҡланыусы ҡош төрҙәре

* Даур торнаһы — Grus vipio Pallas, 1811
* туғаҙаҡ (Көнсығыш-Себер төрсәләре) — Otis tarda dybowskii Taczanowski, 1874
* Мысыр селәне — Bubulcus ibis (Linnaeus, 1758)
* Һары суҡышлы селән — Egretta eulophotes (Swinhoe, 1860)
* Ваҡ сарлаҡ — Sterna albifrons Pallas, 1764
* Бәләкәй аҡҡош — Cygnus bewickii Yarrell, 1830
* Мандаринка — Aix galericulata (Linnaeus, 1758)
* Бэр сумғалағы — Aythya baeri (Radde, 1863)
* Ябай фламинго — Phoenicopterus roseus Pallas, 1811
* диңгеҙ бөркөтө — Haliaeetus albicilla (Linnaeus, 1758)
* Балыҡсы турғай — Halcyon pileata (Boddaert, 1783)
* Балыҡсы өкө — Ketupa blakistoni (Seebohm, 1884)
* Сапсан — Falco peregrinus Tunstall, 1771
* кәлмәргән — Pandion haliaetus (Linnaeus, 1758)
* Урта ҙурлыҡтағы аҡ селән — Egretta intermedia (Wagler, 1829)
* Бүрекле бөркәт — Spizaetus nipalensis (Hodgson, 1836)
* Ҡара ҡауҙы — Ciconia nigra (Linnaeus, 1758)
* Ҡара таҙгара — Aegypius monachus (Linnaeus, 1766)
* Ҡара торна — Grus monacha Temminck, 1835
* Япон һаралйыны — Gallinago hardwickii (Gray, 1831)
* Ҡарсыға һымаҡ һар — Butastur indicus (Gmelin, 1788)
# Пайгуано

Пайгуано (исп. Paiguano) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Эльки провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 952 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 1495 км². Халыҡ һаны — 4168 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 2,8 кеше/км².

# Пайгуано
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 74 саҡрым (70 км) көнсығышта, Эльки йылғаһы буйында урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Викунья коммунаһы;
* көнсығышта — Викунья коммунаһы;
* көньяҡ-көнсығышта — Сан-Хуан провинцияһы (Аргентина);
* көньяҡ-көнбайышта — Рио-Уртадо коммунаһы;
* көнбайышта — Викунья коммунаһы.

# Пайгуано
## Административ бүленеш

Коммуна 8 райондан тора:
| № | Район | Майҙаны км² | Халыҡ һаны (2002) | Ҡала халҡы | Ауыл халҡы | Халыҡ тығыҙлығы кеше/км² |
| 1 | Пайгуано | 22,6 | 983 | 0 | 983 | 43,5 |
| 2 | Ла-Кебрада | 168,8 | 313 | 0 | 313 | 1,85 |
| 3 | Ла-Бахада | 13,7 | 266 | 0 | 266 | 19,42 |
| 4 | Кебрада-де-Пинто | 16,8 | 167 | 0 | 167 | 9,94 |
| 5 | Монте-Гранде | 729,8 | 586 | 0 | 586 | 0,80 |
| 6 | Алькогуас | 489,4 | 822 | 0 | 822 | 1,68 |
| 7 | Писко-Эльки | 38,1 | 790 | 0 | 790 | 20,73 |
| 8 | Харильяс | 15,5 | 241 | 0 | 241 | 15,55 |

# Пайгуано
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

| № | Торама | Категория | Халыҡ һаны (2002) | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Майҙаны км² |
| 1 | Пайгуано | ауыл | 952 | 461 | 491 | |
| 2 | Писко-Эльки | ауыл | 682 | 340 | 342 | |
# Китапи

Китапи — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Яун йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Китапи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045785
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204578
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шаһ Солтан Хөсәйен мәсете

Шаһ Солтан Хөсәйен мәсете — XVIII быуат мәсете, Әзербайжандың Апшерон районы Новханы ауылында, Баҡынан 21 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Мәсет XX быуаттың 30-сы йылдарында йөрөү өсөн совет властары тарафынан ябыла, ваҡыт үтеү менән емерелә һәм яраҡһыҙ хәлгә килә.
Мәсет апшерон архитектура мәктәбенә ҡарай. Ҡоролма 1752 йылда шаһ Хөсәйен бойороғо менән төҙөлә. Кем булғандыр ул шаһ, тарих ул турала бер ни әйтмәй, әммә мәсет уның исемен йөрөтә. Белгестәр уны апшерон тибының Т- формаһындағы мәсет иҫәбенә индерә. Артабан мәсеттең ҡиәфәте бер нисә үҙгәрешкә дусар була: көнсығыш яҡтан көмбәҙле ҡыйыҡ менән ябылған төкәтмә эшләнә.
Үҙенең күләме менән бәләкәй булыуына ҡарамаҫтан, стеналарҙа архитектура элементтары үҙ нескәлектәрен һаҡлай. Доға ҡылыу залының стеналары орнаменттар менән биҙәлгән, ә көмбәҙе ослайып торған арка ҡиәфәтендә үтәлгән. Әлегә тиклем ҡайһы бер таштарҙа ғәрәп телендәге ҡайһы бер яҙмалар күренә.