yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бахчисарайцевтың килемле йорто

Г. Х. Бахчисарайцевтың килемле йорто — Дондағы Ростовта, Социалистик урамы һәм Буденновский проспекты (Буденновский пр, 26/57) киҫелешендә урынлашҡан йорт. Бина XX быуат башында төҙөлә һәм Ростов ҡала думаһының гласныйы һәм Ростов суд-мировой округтың почетлы мировой судьяһы, ҡалала билдәле һәүәҫкәр-баҡсасы Бахчисарайцев Григорий Христофорович (ысын исеме - Бахчисарайцев Крикор Христофорович йортто баһалау документтарында һәм Дондағы Ростовтың төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегендә хужа итеп күрһәтелә) милкендә була. 1910 йылда Бахчисарайцев Г. Х. беренсе Ағас ултыртыу байрамын ойоштороу буйынса советҡа етәкселек итә.
Хәҙерге ваҡытта йорт архитектура һәйкәлдәре исемлегенә инә.

# Бахчисарайцевтың килемле йорто
## Тарихы

Бина XX быуат башында модерн стилендә төҙөлә. XIX быуат аҙағындағы, XX быуат башындағы килемле йорттарҙың уртаҡ һыҙаты булып уларҙың беренсе ҡатында сауҙа биналары урынлашыуы тора. Йорттоң беренсе ҡатын "Рудольф Лей" акционерҙар йәмғиәтенең "Лорелей" автомобилдәрен һатыу менән шөғөлләнгән "Звена" сауҙа-сәнәғәт предприятиеһы ҡуртымға ала.
1920 йылдарҙа бина дәүләткә тапшырыла — юғары ҡаттар торлаҡ өсөн бирелә, ә подвалда студенттар ашханаһы урынлаша, беренсе ҡат сауҙа бинаһы булараҡ файҙаланыла.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Г. Х. Бахчисарайцевтың килемле йорто ныҡ зыян күрә, ә уның менән күршеләш йорттар ( Г. Пустовойтов һәм К. Чернов йорто) тулыһынса тиерлек емерелә һәм уларҙы тергеҙеү мөмкин булмай.
Килемле йорт 2005 йылда реставрациялана. Бөгөн бинала магазин, кафе һәм китап супермаркеты урынлашҡан.
# Люне монастыры

Люне монастыры (нем. Kloster Lüne) — 1172 йылда нигеҙләнгән элекке ҡатын-ҡыҙ бенедикт монастыры. Ганзей ҡалаһы Люнебург (Түбәнге Саксония ере) йәнәшендә урынлашҡан; бөгөн архитектура ҡомартҡыһы булып торған бинала, Һанновер епархияһына ҡараған протестант (Damenstift) монастыры урынлашҡан.
# Ханлыҡ

Ханлыҡ — төрки дәүләттә идара итеү формаһы. Ханлыҡ — нәҫелдән күсеүсе монархия түгел.

# Ханлыҡ
## Тарихи ханлыҡтар

* Ҡаҙан ханлығы
* Жуңғар ханлығы
* Хиуа ханлығы
* Себер ханлығы
* Әстерхан ханлығы
* Ҡаҙаҡ ханлығы
* Бохара ханлығы
* Ҡырым ханлығы
* Үзбәк ханлығы
* Ҡасим ханлығы
* Ҡарабах ханлығы
* Себер ханлығы
* Дербент ханлығы
# Кесе Калышлей

Кесе Калышлей — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Колышлей йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кесе Калышлей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000806
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сохон-Пэбта-Пады-Яха

Сохон-Пэбта-Пады-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сохонто-Се йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Сохон-Пэбта-Пады-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037979
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303797
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тепловка (йылға)

Тепловка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Иргиз йылғаһының һул ярына тамағынан 468 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Тепловка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100973
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Анциферов Владимир Васильевич

Анциферов Владимир Васильевич (18 март 1957 йыл) — Рәсәй Федерацияһының хәрби етәксеһе, генерал-майор (2000). 27-се гвардия ракета армияһы гвардия командующийы (2008—2010). Ҡоралландырыу начальнигы — Рәсәй Федерацияһы стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре ҡоралландырыу буйынса командующий урынбаҫары (2010).

# Анциферов Владимир Васильевич
## Биографияһы

Владимир Васильевич Анциферов 1957 йылдың 18 мартында Украин ССР-ы Кировоград өлкәһе Гайворон ҡалаһында тыуған.
1974—1979 йылдарҙа Советтар Союзы Маршалы Н. И. Крылов исемендәге Харьков юғары хәрби ракета ғәскәрҙәре команда-инженерлыҡ училищеһында уҡый. 1979 йылдан 2010 йылға тиклем СССР-ҙың Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре — Рәсәй Федерацияһының Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре составында хеҙмәт итә. 1979 йылдан 1985 йылға тиклем төрлө команда-инженер вазифаларында эшләй, шул иҫәптән расчёт начальнигы, бүлек начальнигы, 1982—1983 йылдарҙа — ракета батареяһы командиры, 1983—1985 йылдарҙа — әҙерлек һәм эшләтеп ебәреү төркөмө командиры, 1985 йылдан — 344-се гвардия ракета полкының ракета дивизионы штабы начальнигы һәм командир урынбаҫары.
1985—1989 йылдарҙа Ф. Э. Дзержинский исемендәге Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре Хәрби академияһының команда факультетында уҡый. 1989—1991 йылдарҙа — хәрби идара буйынса 586-сы гвардия ракета полкы командиры урынбаҫары. 1991—1995 йылдарҙа — Иркутск ракета полкы командиры. 1995—1999 йылдарҙа — 29-сы гвардия ракета дивизияһы штабы начальнигы һәм командир урынбаҫары. 1999—2004 йылдарҙа — 50-се ракета армияһы составында 29-сы гвардия ракета дивизияһы командиры. В. В. Анциферов етәкселегендәге дивизия частарында «РС-24», «РС-26» һәм «РТ-2ПМ» баллистик ракеталары менән стратегик ракета ҡулайламалары торҙо.
2004 йылдан 2007 йылға тиклем — 33-сө гвардия ракета армияһы командующийының беренсе урынбаҫары һәм Хәрби совет ағзаһы. 2007—2008 йылдарҙа — РФ Хәрби-һауа Көстәре Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәренең РВСН ҡоралдарҙы һәм хәрби техниканы эксплуатациялау һәм ремонтлау идаралығы начальнигы, ҡоралландырыу идаралығы начальнигы урынбаҫары. 2008—2010 йылдарҙа — 27-се гвардия ракета армияһы командующийы, В. В. Анцифиров етәкселегендәге алты армия берләшмәһе составында «УР-100Н УТТХ», «Тополь» һәм «Тополь-М» (7) континенталь-ара баллистик ракеталар менән стратегик ракета комплекстары тора. 2010 йылдың февраленән декабренә тиклем — ҡорал начальнигы — Рәсәй Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре командующийының ҡоралландырыу буйынса урынбаҫары.
2010 йылдан Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре запасында. 2010—2012 йылдарҙа — «КАСКАД» ғилми-етештереү берекмәһенең ЦНПО генераль директоры урынбаҫары. 2012 йылдан — Владимир өлкәһе хакимиәтенең мобилизация сәйәсәте буйынса комитеты рәйесе.

# Анциферов Владимир Васильевич
## Награды

* «Хәрби ҡаҙаныштар өсөн» ордены (Рәсәй) (2004)
* Почёт ордены (Рәсәй) (2008)
# Афанасьев Олег Львович

Афанасьев Олег Львович (4 июль 1937 йыл) — яҙыусы, прозаик, публицист. 1991 йылдан Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Афанасьев Олег Львович
## Биография

Олег Львович Афанасьев 1937 йылдың 4 июлендә Дондағы Ростов ҡалаһында тыуған, шунда йәшәүен дауам итә. Бала сағы һуғыш йылдарына тап килә. Шартлатыуҙар, аслыҡ, хәйерселек, яланғаслыҡ һәм емереклектәр — Бөйөк Ватан һуғышының был фажиғәле һүрәттәре хәтерендә ҡала һәм әҫәрҙәрендә сағылыш таба. Урта мәктәп тамамлай. Ростов предприятиеларында токарь, иретеп йәбештереүсе, төҙөүсе булып эшләй. Проза әҫәрҙәрен 1980 йылдан алып баҫтыра.

# Афанасьев Олег Львович
## Ижады

«Стенд» тип аталған тәүге хикәйәһе «Цветы на бетоне» Ростиздат йыйынтығында баҫылған (1980 йыл). Артабанғы йылдарҙа «Дон», «Йәш гвардия», «Аврора» журналдары О. Л. Афанасьевтың «В стороне далекой», «Через грозу» повестарын, «Счастливчик» хикәйәһен сығара. Баҫмалар уҡыусыла танылыу таба, «литературная газета», башҡа матбуғат баҫмалары, урындағы һәм үҙәк матбуғатта хуплау рецензиялары сыға.
Афанасьев Олег Львович бер нисә пьеса яҙа.
«Ковчег» журналының премияһы лауреаты (2007 йыл).

# Афанасьев Олег Львович
## Төп баҫмалары

* Годы взрастания. — М.: Молодая гвардия, 1987.
* Праздник по-красногородски. — Ростов-на-Дону, Ростиздат, 1990.
* Праздник по-красногородски, или Легкая жизнь. — М.: Молодая гвардия, 1991.
* Тихий Ростов-Дон. — Торонто, Канада, Booklandpress, 2007.
* Праздник по-красногородски. — Торонто, Канада, Booklandpress, 2009.
* Под монументом: Пьеса. -Таганрог, Нюанс, 2010.
* Рождение червя по имени Антон Ященко: Рассказ. -Таганрог, Ню-анс, 2010.
* Юрка Лютик: Повесть. В 2 кн. — Таганрог, Нюанс, 2010.
* Афганец: Рассказы. — Таганрог, Нюанс, 2011.
# Вялса

Вялса — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/31 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Вялса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000030030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003003
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мендоса-и-Амор Флорес Бенхамин

Бенхамин (Бенджамин) Мендоса-и-Амор Флорес (исп. Benjamín Mendoza y Amor Flores; 31 март 1933 йыл—2004 йыл) — Боливия рәссамы-сюрреалисы, 1970 йылда Манилала Рим Папаһы VI Павелды уңышһыҙ үлтерергә маташыуы менән билдәле

# Мендоса-и-Амор Флорес Бенхамин
## Биографияһы

Бенхамин Мендоса-и-Амор Флорес ярлы ғаиләлә тыуған. 1962 йылға тиклем Ла-Паста йәшәй. Һуңыраҡ берәҙәк булып йөрөй. 1962 йылдан 1970 йылға тиклем донъя буйлап сәйәхәт итә, Аргентина, АҠШ, Япония, Гонконг һәм Филиппинда йәшәй.
1960 йылдар башында үҙенең эштәрен Аргентинаның бер нисә галереяһына ҡуя, 1963 йылда китап иллюстрацияһы менән шөғөлләнә. Мар-дель-Плата ҡунаҡханаларының береһе өсөн ике фреска эшләй. Үҙенең эштәрен СССР-ҙа һәм Гавайяла күргәҙмәгә ҡуя. Һуңынан Филиппинда йәшәргә күсә.
1970 йылдың 27 ноябрендә иртән яҡынса 9:30 тирәһендә, Бенхамин Мендоса-и-Амор Флорес, дин әһеле булып кейенеп һәм ҡулына тәре тотоп, Рим Папаһына яҡыная, Рим Папаһы был ваҡытта Маниланың халыҡ-ара аэропортында самолеттан сығып килгән була. Енәйәтсе Понтификҡа ун дюймлыҡ оҙонлоҡтағы хәнйәр менән муйынына ике тапҡыр һуғып өлгөрә.
Рим Папаһы Павел VI шәхси секретары Паскуале Макки енәйәтсенең ҡулын тотоп өлгөрә һәм һуғыу көсөн кәметеүгә өлгәшә. Бынан тыш ҡорбан, муйын спондилезынан- ауыртыуҙы еңеләйтеү өсөн ҡаты яғала була, был да VI Павелды ҡотҡара. Еңелсә күкрәк йәрәхәте алып, Павел VI планлаштырылған программаһына ярашлы рәсми визитын дауам итә.
1971 йылдың 21 апрелендә Бенхамин Мендоса-и-Флорес хөкөм ителә һәм Филиппин төрмәләренең береһенә ябыла. Төрмәлә ултырған сағында картиналар серияһын булдыра һәм уларҙы күргәҙмәгә ҡуйыуға өлгәшә. Был картиналары тулыһынса һатылып бөтә.
Филиппин төрмәһендә өс йыл да дүрт ай ултырғандан һуң ул £ 533 күләмендә залогҡа иреккә сығарыла, һәм 1974 йылда уны Боливияға депортациялайҙар. Иреккә сыҡҡандан һуң күргәҙмәләр ойоштора һәм 80 ашыу илдә эштәрен күргәҙмәгә ҡуя. Лима ҡалаһында йәшәй.
Рим Папаһы Павел VI үлтерергә маташыу буйынса һорауға ул үҙенә иғтибар йәлеп итергә һәм кешеләрҙе «хөрәфәт һәм ике йөҙлөлөктән» ҡотҡарырға теләүен әйтә.
# Млинга

Млинга — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 3311 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Млинга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000724
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000072
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Савина Мария Александровна

Савина Мария Александровна (14 апрель 1925 йыл) — СССР-ҙың автомобиль сәнәғәте алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Савина Мария Александровна
## Биографияһы

Мария Александровна Савина (ҡыҙ фамилияһы Садова) 1925 йылдың 14 апрелендә Тверь өлкәһенең Краснохолмский районы Чернуха ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1941 йылда мәктәптә ете класс тамамлағандан һуң, И. В. Сталин исемендәге Беренсе дәүләт автомобиль заводына эшкә килә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғандың өсөнсө көнөндә инде завод хәрби продукция етештереүгә күсә. М. А. Савина снарядтарҙы лаклаусы һөнәрен үҙләштерә. 1942 йылдан М. А. Савина хәрби тәғәйенләнештәге продукция сығарыу буйынса удар эшләгән комсомол-йәштәр бригадаһын етәкләй.
1945 йылдан И. В. Сталин исемендәге заводтың 1-се йыйыу цехында мастер булып эшләй. 1960 йылдың 7 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән «өлгөлө хеҙмәте өсөн» М. А. Савина Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1966 йылдың 30 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән, «ете йыллыҡ план заданиеһын үтәүҙә айырым ҡаҙаныштары өсөн һәм заводҡа нигеҙ һалыныуҙың 50-йыллығы менән бәйле», Савина Мария Александровнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1961 йылда КПСС-тың XXII съезы делегаты була.
1991 йылдан — хаҡлы ялда. Мәскәү ҡалаһында йәшәй.

# Савина Мария Александровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (30.07.1966)
* Ленин ордены (30.07.1966)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (7.03.1960)
* «1941–1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (8.04.1971)
* Южнопортовый районының почетлы кешеһе
# Амбеж (Ладом ҡушылдығы)

Амбеж — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Падома йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Амбеж (Ладом ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030165
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003016
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лымпараси-Тарка

Лымпараси-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арка-Лымпараси йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Лымпараси-Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305445
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ви (Нилеч ҡушылдығы)

Ви — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нилеч йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ви (Нилеч ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019522
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001952
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Едванто-Се

Едванто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Левый Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Едванто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303735
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы

Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы (19 июль 1947 йыл) — комсомол, профсоюз, партия органдары һәм дәүләт хеҙмәте ветераны. 1994 йылдан Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының социаль-гуманитар бүлеге мөдире; 1999—2003 йылдарҙа — ЗАГС-тар идаралығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының өсөнсө саҡырылыш (2003—2008) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты; 1998 йылдан Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000). «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2021) һәм Салауат Юлаев ордендары кавалеры (2017). Учалы районының Муса Мортазин исемендәге премияһы лауреаты.

# Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы
## Биографияһы

Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы Солтанова 1947 йылдың 19 июлендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Наурыҙ ауылында тыуған.
1964 йылда урта мәктәпте, 1969 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген Өфөләге 1-се интернат-мәктәптә (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты уҡытыусы булып башлай.
Ошо уҡ йылда республиканың комсомол органдарына эшкә тәҡдим ителә: ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетына лектор итеп саҡырыла. Артабан өлкә комитеттың инструкторы итеп тәғәйенләнә, бер нисә йылдан бүлек мөдире итеп раҫлана.
1979 йылда Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре профессиональ союзының Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе итеп һайлана.
1985 йылдан Рәшиҙә Солтанова партия эшендә. 1991 йылға тиклем КПСС-тың Өфө ҡалаһы Киров район комитеты секретары.
1991 — 1994 йылдарҙа — «Мәрхәмәт» хәйриә йәмғиәтенең идара рәйесе.
1994 — 1999 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының социаль-гуманитар бүлеге мөдире.
1999 — 2003 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы ЗАГС идаралығы начальнигы.
2003 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт, туризм һәм йәштәр эштәре буйынса комитетының рәйес урынбаҫары.
2021 йылдың мартында Рәшиҙә Солтанова «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены менән бүләкләнде.

# Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Башҡортостан Республикаһының ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе (1998 йылдың апреленән).
«Башҡортостан Республикаһының ҡатын-ҡыҙҙар союзы» төбәк йәмәғәт хәрәкәтенең 2018 йылдың 15 декабрендә үткән унынсы отчет-һайлау конференцияһында Рәшиҙә Солтанова йәнә ойошма рәйесе итеп һайланды.

# Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены (2021).
* Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017).
* Рәсәй Федерацияһы Президентының Рәхмәт хаты (2012).
* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (июль, 2007)
* Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Почёт грамотаһы (июль, 2007)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000)
* Ингушетия Республикаһы Президентының Почёт грамотаһы
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
# Булухта (йылға)

Булухта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Черга №696 йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Булухта (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006992
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100699
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Огиб ыҙаны

Огиб ыҙаны— төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт һәйкәле. Ростов өлкәһе Усть-Донецкий районында урынлашҡан. Тоҙло тау биттәре Ростов өлкәһе Хөкүмәте 349 Ҡарары (15.05.2014 йыл) нигеҙендә тәбиғәт һәйкәле статусын алған.

# Огиб ыҙаны
## Һүрәтләү

Огиб ыҙаны — төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт һәйкәле. Ул Ростов өлкәһе Усть-Донецкий районында урынлашҡан. Тоҙло тау биттәре тәбиғәт һәйкәле статусын Ростов өлкәһе Хөкүмәте 349 Ҡарары (15.05.2014 йыл) нигеҙендә ала.
Тәбиғәт һәйкәле Усть-Донецкий районы Түбәнге Кундрючинск участка урмансылығының 48-53 — сө кварталдары майҙанын биләп тора. Тәбиғәт һәйкәле биләмәләре сиктәре көнсығыштан, төньяҡтан һәм көнбайыштан Северский Донец йылғаһының яры буйынан(ял базаһы территорияһынан башҡа) үтә. Көньяҡ сиге Огиб ҡасабаһы территорияһында.
«Огиб» ыҙаны һыу баҫа торған урман, унда имән, ҡарама, саған, тирәк, ерек ағастары үҫә. Ыҙандың үҫемлек һәм хайуандар донъяһы күп төрлө. Бында Ростов өлкәһе Ҡыҙыл китабына индерелгән үҫемлектәр һәм хайуандар осрай. Уларға күкшел энтолома. шампиньон, сальвиния, һаҙ калужницаһы инә.
Төп урман ағастары булып имән һәм берест тора. Тәбиғәт һәйкәле территорияһында аҡ тирәк, саған, тал ағастары, эт муйылы, терн ҡыуаҡтары үҫә. Ер өҫтө ғәҙәттәге будра, гравилат, бөрлөгән, кесерткән, төрлө төрҙәге болон үләндәре менән ҡапланған.
Бында дала зонаһының һыу баҫҡан урмандары хайуандары: һыу һәм ер туҙбаш йыланы, кеҫәртке, торомтай, ҡарабаш турғай- йәшәй. Һөтимәр хайуандарҙан ғәҙәти төлкө, таш һыуһары, бурһыҡ, аҡ түшле терпе, ер тишкес, урман сысҡаны һ. б. бар.
Ростов өлкәһе Ҡыҙыл китабына Огиб ыҙанында йәшәүсе аҡ ҡойроҡло диңгеҙ бөркөтө, өкө ябалағы, болан ҡуңғыҙ, бал ҡорто, ялтыр матурҡай, бызылдауыҡ төнгө ҡуңғыҙ, сколопендра, эйзения индерелгән.
Тәбиғәт һәйкәле майҙаны 533 гектар тәшкил итә. Уның территорияһында хужалыҡ эшсәнлеге алып барыу тыйылған.

# Огиб ыҙаны
## Әҙәбиәте

* «О памятниках природы Ростовской области». Постановление Администрации Ростовской области от 19 октября 2006 года № 418.
* Миноранский В. А., Демина О. Н. Особо охраняемые природные территории Ростовской области. Ростов-на-Дону, 2002.