yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мостай

Мостай (рус. Мустаево) — бөткән ауыл. Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районының элекке Моҡас ауыл Советы составындағы ауыл. 1795 йылда теркәлгән (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1803 йылда). 1980-се йылдар аҙағында ауылдар исемлегенән алынған.

# Мостай
## Географик урыны

Мостай ауылы Ирәндек һыртының көнсығыш битләүендә урынлашҡан була. Район үҙәге Баймаҡтан — 74 км, Сибай тимер юлы станцияһынан 43 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Мостай
## Тарихы

Мостай ауылын Иҫән ауылы кешеләре нигеҙләгән. Риүәйәт буйынса, Иҫәндең улы Атанғол үҙ исеме менән Атанғол (һуңынан Назар) ауылына нигеҙ һала. Әммә архив документтары буйынса, Атанғолдоң атаһы — Тойғон. Иҫән һәм Атанғол (Назар) ауылдары араһындағы бәйләнештәр ихтималлығын дәлилләгән факт — XIX быуаттың башында Иҫән ауылынан өс бер туған Ҡаҙаҡбаевтар Назар ауылына күсерелә. 1834 йылда Мостай ауылынан өс ғаилә (улар араһында зауряд-есаул Тутай Яҡшығолов дүрт улы менән һә шулай уҡ зауряд-сотник Кинйәбулат Яҡшығолов) Иҫән ауылына күсә. Әлеге өс ауыл халҡының бер ауылдан икенсеһенә күсенеп йөрөүе уларҙың үҙ-ара туғандаш ептәре булыуына бер дәлил. 1816 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса документтарҙа Мостайҙың 1749 йылғы Байрамғол һәм 1761 йылғы Назар улдары теркәлгән. «Баймакский край» китабында Назар Мостаев — йорт старшинаһы, Байрамғол Мостаев сотник тигән өҫтөмө мәғлүмәт бар. 1816 йылда Мостай ауылында 38 йортта 228 кеше йәшәгән. 1859 йылда 71 йортта 400 кеше теркәлгән. 1885 йылда 74 йортта 510 кеше йәшәгән. 1839 йылда 26 йортта йәшәгән 145 кешегә 100 йылҡы малы, 31 һыйыр, 100 һарыҡ һәм 20 кәзә тура килә. 1843 йылда 16 бот ужым бойҙайы, 176 бот ярауай бойҙайы сәселгән. Совет осоронда, 1920 йылда, ауылда 131 йортта 644 кеше йәшәгән. 1980-се йылдар аҙағында ауылда даими йәшәгән кешеләр ҡалмай.

# Мостай
## Билдәле кешеләр

— Ҡорбанғәле Ҡужин — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы — Ғәбделманды Дауытов — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы — Бүләканов Рәхмәтулла Ғөбәйт улы — музыкант-ҡурайсы. Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле ҡурайсыһы.
# Вальбек (Мансфельд)

Вальбек (Мансфельд) (нем. Walbeck (Mansfelder Land)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2004 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 966 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,66 км². Диңгеҙ кимәленән 214 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
# Макурин Алексей Васильевич

Макурин Алексей Васильевич (28 апрель 1972 йыл) — спортсы. Еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1994). «Бер туған Знаменскийҙар мемориалы» халыҡ‑ара ярыштар (Мәскәү, 1993) һәм Йәштәр олимпия уйындары (1991) еңеүсеһе; бейеклеккә һикереү буйынса үҫмер спортсылар араһында СССР (1990—91) һәм БДБ (1992) чемпионы. 1993—1999 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы.

# Макурин Алексей Васильевич
## Биографияһы

Алексей Васильевич Макурин 1972 йылдың 28 апрелендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. 1979 йылда мәктәптә спорт класында уҡыуға һайлап алына. Ун ете йәшендә етем ҡала.
Алексей, буйға тәпәш булһа ла (буйы - 168 см), бейеклеккә һикереү буйынса махсуслаша, 180 см бейеклеккә һикерә. Һикереүсе Рөстәм Әхмәтовтың (Бердичев ҡалаһы) методикаһын ҡулланып, буйын арттырырға тырышып, оҙаҡ ваҡыт арҡыры таяҡта эленеп тора. 1990 йылда, уны Рәсәй йыйылма командаһына алғанда, буйы 186 сантиметр һәм ауырлығы 83 килограмм була, шуның өсөн уны дуҫтары «осоусы шифоньер» тип йөрөтәләр.
1995 йылда Стәрлетамаҡ педагогия институтын, 2004 йылда – Стәрлетамаҡ физик культура институтын тамамлай.
Спорт менән Стәрлетамаҡ ҡалаһының олимпия резервындағы махсус балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә, «Динамо» физкультура-спорт йәмғиәтендә (тренерҙары А. А. Пономаренко һәм Р. А. Салеев) шөғөлләнә. Һуңынан Рәсәй йыйылма командаһының Башҡортостан буйынса тренеры Әнүәр Агеевта күнекмәләр ала.
1990 йылда СССР йыйылма командаһы ағзаһы була, 1992 йылда – БДБ йыйылма командаһы (1992), 1993 – 1999 йылдарҙа – Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. 1996 йылда ул ҡуйған бейеклеккә һикереү буйынса Башҡортостан рекорды — 2 метр 32 сантиметр, әлегә тиклем үтелмәгән.
Әлеге ваҡытта Стәрлетамаҡ янғын һүндереү часында спорт эшен ойоштороусы булып эшләй.
Ғаиләһе: өйләнгән, ике балаһы бар.

# Макурин Алексей Васильевич
## Ҡаҙаныштары

* Мәскәүҙә «Мемориал братьев Знаменских» халыҡ-ара ярыштар еңеүсеһе (1993);
* Йәштәр олимпия уйындары еңеүсеһе (1991);
* Үҫмер спортсылар араһында бейеклеккә һикереү буйынса СССР (1990-1991) һәм БДБ (1992) чемпионы
# Сәғитов Сәйфулла Төхвәтулла улы

Сәғитов Сәйфулла Төхвәтулла улы (1893 йыл — 1957 йыл) — сәсән, мәғрифәтсе, шағир-импровизатор.

# Сәғитов Сәйфулла Төхвәтулла улы
## Биографияһы

Сәйфулла Төхвәтулла улы Сәғитов 1893 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең (хәҙер Ғафури районы) Оло Үтәш аулында тыуған. Ата-әсәһе иртә вафат була. Етемлектең ыҙаларын күп күргән. Бәләкәйҙән үк әкиәт уйлап сығарырға әүәҫ булған, шиғырҙар ижад иткән.
1907—1910 йылдарҙа Һарт-Наурыз ауылы мәҙрәсәһендә белем ала. Артабан тыуған ауылында Халиҡов Мансур Хатип улы мәҙрәсәһендә шәкерттәргә белем биргән.
1914 йылда ҡаты ауырып китеп, һуҡырая. Был ваҡытта уға бары 21 йәш була. Әммә Сәйфулла төшөнкөлөккә бирелмәй, ижад эше менән мәшғүл була.
1957 йылда вафат була, Оло Үтәштә ерләнә.

# Сәғитов Сәйфулла Төхвәтулла улы
## Ижады

Әҫәрҙәрен яҡын-тирәләге ауыл халҡына яттан һөйләр булған. Ул ырыуҙаштары күңеленә Аҡмулла кеүек аң-ғилем, мәғрифәт орлоҡтарын сәсеп йөрөгән. Үҙе иҫән сағында уҡ халыҡ шағиры, тарихсы, мәғрифәтсе булып танылған..
Ғалим-фольклорсылар тарафынан сәсәндең 43 әҫәре: 24 шиғыр, 3 йыр, 2 мәҫәл, 6 бәйет, 3 мөнәжәт, ике шиғри әкиәт һәм 23 битлек бер прозаик әкиәт яҙып алына. Сәйфулла сәсән барлыҡ әҫәрҙәрен ғилми институт ҡарамағына тапшырырға ризалыҡ бирә.
Уның бер нисә әкиәте «Башҡорт халыҡ ижады»на индерелгән.
* «Өс аусы» әкиәте. Ике мулланы һемәйткән наҙан крәҫтиән тураһында. Тәкәбберлек һәм баҫалҡылыҡ хаҡында.
* «Суйын сүлмәк менән балсыҡ сүлмәк» мәҫәленең морале — тормошта ла, юлда ла үҙең ишеңде һайла.
* «Совет баҡсаһы» шиғырында яңы тормоштоң элекке дәүер менән сағыштырғанда күпкә өҫтөн икәнен күрһәткән
* «Колхоз» шиғырында комбайндар һәм тракторҙар менән тулған ауылдың яңы тормошона дан йырлай.
Сәйфулла Сәғитов әҫәрҙәре Рәсәй Фәндәр академияһының Ғилми архивында һаҡлана. Улар 1949 йылдың 29 сентябрендә яҙып алынған.
# Филипсон Лена

Филипсон Мария Магдалена (19 ғинуар 1966 йыл) — швед поп-йырсыһы. «Jupiters kratrar» төркөмөнөң элекке ағзаһы.

# Филипсон Лена
## Биографияһы

1966 йылдың 19 ғинуарында Швецияның көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан ҙур булмаған Ветланд ҡаласығында тыуа.
1982 йылда «New Faces» конкурсының швед версияһында ҡатнаша. Үҙенең йыры менән конкурста еңеү яулай. 1984 йылда «Boy/You Open My Eyes» синглын сығарып, шулай уҡ Швецияның «Melodifestivalen» музыкаль конкурсында ҡатнашып, музыкаль карьераһы башлана. Конкурс еңеүселәре һуңынан Евровидениела ҡатнаша.
Башта йәмәғәт эштәре департаментында эшләй, әммә 1996 йылда «Melodifestivalen» конкурсында үҙенең «Kärleken är evig» йыры менән 2-се урын ала һәм шунан һуң эш урынын үҙгәртә.
1987 йылда йырсы Рәсәй композиторы Игорь Николаев менән берлектә «Aquarius» йырын ижад итә. «Standing In My Rain», «Why», «Leave A Light» хиттары ингән «My Name» альбомы ике йыл үткәс популяр булып китә.
1991 йылдан Лена Филипсон альбомяҙҙыра. 90-сы йылдар башынан алып йырсының популярлығы арта ғына, ул 1997 йылға тиклем альбомдар сығарыуын дауам итә.
90-сы йылдар башында поп-йондоҙ портреты почта маркаһын биҙәгән өс йырсының береһе була.

# Филипсон Лена
## "Евровидение"ла ҡатнашыуы

2004 йылда, ете йыллыҡ тәнәфестән һуң, Лена Филипсон хит-парадҡа әйләнеп ҡайта.
«Melodifestivalen» конкурсында Лена дүртенсе тапҡыр ҡатнаша, был юлы хатта финалға тиклем барып етеү генә түгел, ә еңеп сыға. Был мөмкинлек 37 йәшлек йырсыға Швецияны "Евровидение"ла күрһәтеү мөмкинлеге бирә. Лена Филипсон "Евровидение"ла инглиз теленә тәржемә ителгән "It Hurts"йыры менән сығыш яһай. Йырҙың композиторы һәм авторы — Томас Эриксон (Thomas Eriksson). Был диско мотивы буйынса еңел бейеү композицияһы була. Сәхнәгә асыҡ-һары күлдәктә һәм бейек итектә сыға, микрофон менән Тайлер Стивендың (Tyler Steven) «Aerosmith» менән бейеүе манераһын ҡабатлай. Филипсон Лиза Андреас (Lisa Andreas) менән бишенсе урынды бүлешә.
«Det gör ont en stund på natten men inget på dan» альбомы "Евровидение"нан һуң туғыҙ көн үткәс алтын статусын ала, ә «Det gör ont» йыры беренселектә бара. «Delirium», «Lena Anthem» һәм «På gatan där jag bor» синглдары ҙур популярлыҡ менән файҙалана.
2005 йылда Швецияның «Tracks» радио-шоуында тауыш биреү һөҙөмтәһендә Лена иң яҡшы йыл йырсыһы һәм артисы тип, ә «Det gör ont» йыры иң яҡшы йыл йыры тип таныла. Шул уҡ йылда Филипсон яңы «Jag ångrar ingenting» альбомын сығара. Уны алты көн эсендә һатып алып бөтәләр. Альбомдың 30 000 ашыу күсермәһе һатыла. Ноябрҙә Лена Филипсондың иҫке һәм яңы йырҙарын, уның менән әңгәмәләрҙе үҙ эсенә алған махсус программа сыға. 2006 йылдың ғинуарында, поп-йондоҙ «Melodifestivalen» конкурсын алып барыусы була.
2007 йылда Филипсон бөйөк хиттарҙан торған «Lena 20 år» йыйынтығын сығара. Альбом менән бер үк ваҡытта Лена һәм Томас Эрикссон, Стокгольмда, Ҡытай театрында «Lena+Orup» яңы шоу башлай. Ул тәнҡитселәрҙең ыңғай баһаламаһын ала, уны 113 000 самаһы кеше ҡарай.
2008 йыл башында Гетеборг ҡалаһында шоуҙың премьераһы була, һуңынан ул Швеция ҡалалары буйлап гастролгә юллана. 2008 йыл аҙағында Филипсон һәм Эриксон «Dubbel» альбомын сығара.
# Пыдол

Пыдол — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Пыдол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003659
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100365
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эттенхаузен-ан-дер-Зуль

Эттенхаузен-ан-дер-Зуль (нем. Ettenhausen a.d. Suhl) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 467 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,37 км². Диңгеҙ кимәленән 277 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 99819 һәм автомобиль коды WAK.
# Сиравис

Сиравис (Щучья) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Сиравис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007287
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Өлкөндө ауыл Советы (Дыуан районы)

Өлкөндө ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек.
Өлкөндө ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә

# Өлкөндө ауыл Советы (Дыуан районы)
## Ауыл биләмәһе составы

2005 йылға тиклем ауыл Советы составына хәҙерге бөтөрөлгән Бикташ ҡасабаһы инә.
# Тлунг-Ягун (Котлунг-Ягун ҡушылдығы)

Тлунг-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Котлунг-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тлунг-Ягун (Котлунг-Ягун ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042754
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204275
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вой-Вож (Сыни ҡушылдығы)

Вой-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының уң ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Вой-Вож (Сыни ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007142
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сабираҡай (йыр)

Сабираҡай («Еҙ үксә») — башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй.

# Сабираҡай (йыр)
## Тарихы

Йырҙың көйөн һәм риүәйәтен Башҡортостандың Баймаҡ районы Ниғәмәт ауылында уҡытыусы һәм данлыҡлы ҡурайсы Кәрим Дияровтан фольклорсы Р. Сөләймәнов яҙып алған.

# Сабираҡай (йыр)
## Риүәйәте

Борон заманда Ирәндек тауҙары итәгендә урынлашҡан ауылдарҙың береһендә һылыуҙарҙан да һылыу Сабира исемле ҡыҙ йәшәгән. Оҙон керпекле, дөм-ҡара күҙле ҡыҙ бөтәһенең дә иғтибарын үҙенә йәлеп иткән. Ул һәр ваҡыт еҙ үксәле семәрле итек, алһыу төҫтәге күлдәктәр менән аҡ уҡалы елән кейгән. Уның сәс толомдары хатта үксәһенә етеп торған. Ҡыҙ бөтә яҡтан уңған була: бейей ҙә, йырлай ҙа, өҫтәүенә, егәрле лә була.
Яҙғы көндәрҙең береһендә батырлығы менән дан алған күрше ауыл егете Сабиралар ауылына килеп сыҡҡан. Ул, атын уйнатып, урам буйлап үтеп барғанда кемдер уға ҡойма аша ҡар йомарлап ташлай. Ни күҙҙәре менән күрһен, ҡар йомарлап торған ҡыҙ Сабира булып сыға. Йәштәр үҙ-ара шаярышып китәләр. Шулай ҡар ташлаша торғас, егет йырлап ебәргән, ә Сабира уға яуап биргән.
Егет иртәгәһенә үк ҡыҙҙы һораттырып яусы ебәргән. Тик Сабираның атаһы ҡыҙҙы егеткә бирергә риза булмай. Яусы өс тапҡыр һөҙөмтәһеҙ ҡайтҡас, егет ҡыҙҙы урлап алам, тип янаған. Ҡыҙ әсәһенә йөрәген аса. Әсәһе атаһын күндерә, туйға әҙерлек башлана. Туй мәжлесенә кейәү егеттең аты алдан килгән. Көрәш ярышында ла егет һынатмаған. Халыҡ Сабираның бейеүен һорай башлағас, кейәү Сабираға арнап сығарған көйҙө ҡурайҙа уйнай башлауы була, Сабира ойота баҫып бейергә төшөп китә.
Ошо ваҡыттан алып был көй «Сабираҡай», ә ҡайһы бер ауылдарҙа «Еҙ үксә» исеме аҫтында таралып китә.

# Сабираҡай (йыр)
## Йырҙың тексы

Егет:
    Мин урамдан үткән саҡта,
    Ҡар йомарлап ниңә аттың?
    Бер атманың, ике аттың —
    Йәш йөрәккә ут яҡтың.
Ҡыҙ:
    Ат уйнатып үткәнеңдә,
    Йәш күңел һине тапты,
    Әллә ниңә, әллә ниңә
    Йөрәгемдә ут ҡапты.
# Дәһри (журнал)

«Дәһри» — ижтимағи-сәйәси, фәнни һәм әҙәби журнал.
1929 йылдың майында Өфөлә башлап сыға. Башҡортостандың өлкә советының атеистар (дәһриҙәр) союзы органы. Атеизм рухы менән һуғарылған, дингә ҡаршы көрәш маҡсаты менән сығарылған журнал. Дин һәм фән хаҡында байтаҡ мәҡәләләр баҫтыра. Сатирик хикәйәләр, фельетондар ҙа урын ала. Материалдар башҡорт һәм татар телдәрендә бирелә.
Мөхәррире — шағир, яҙыусы һәм дәүләт эшмәкәре Булат Ишемғол.
Журнал 1930 йылдан «Аллаһыҙ (журнал)» исеме менән сығыуын дауам итә.
# Матузка

Матузка — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пшеха йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Матузка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004854
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100485
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Боромля (йылға)

Боромля (укр. Боромля) — Украиналағы йылға. Сумы өлкәһенең Сумы һем Охтырка районы аша көньяҡҡа табан аға. Ворскланың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 50 километр.
# Боом тарлауығы

Боом тарлауығы (ҡырғ. Боом) — Бишкәк ҡалаһынан 112 километр алыҫлыҡта урынлашҡан Ҡырғыҙстан тарлауығы.

# Боом тарлауығы
## Тасуирламаһы

Матур Боом тарлауығы Чү йылғаһының урта ағымында Ҡырғыҙ Алатауы һәм Көнгәй Алатауы һырттарының бүленгән сигендә урынлашҡан. Тарлауыҡтың оҙонлоғо — яҡынса 30 км.
Боом тарлауығы Чүй үҙәнен Ысыҡкүл ҡаҙаны менән тоташтыра һәм Һөйәбтән Ысыҡкүлгә илткән юлда үҙенсәлекле визит карточкаһы булып тора. Боом тарлауығына ингән урында шишмә урғылып ятҡан ерҙә туристар туҡтап ял итә.
Боомдың тәбиғәте төрлө. Уның өҫкө өлөшөндә һөҙәк формалар өҫтөнлөк итә, йылғаның һыубаҫар туғайы киң һәм ҡуйы үҫемлектәр менән ҡапланған. Тарлауыҡтың аҫҡы өлөшө иһә тар каньондан ғибәрәт, бында йылға текә ҡаялар араһынан борғаланып аға.

# Боом тарлауығы
## Инфраструктураһы

Боом тарлауығы аша Бишкәк менән Балыкчи (совет осоронда Фрунзе менән Рыбачье) араһындағы тимер юл тармағы (1948 йыл, 180 саҡрым), шулай уҡ Чүй һәм Ысыҡкүл өлкәләрен тоташтырған автомагистраль үтә. Был өлкәләр араһында административ сик —тарлауыҡтың урта өлөшөндә аҡҡан йылға аша ташланған Ҡыҙыл Күпер. Тарлауыҡтың өҫкө өлөшөндә күп һанлы туристар өсөн бер нисә юл буйы кафеһы, шулай уҡ автотрассаның Орто-Тоҡай һыуһаҡлағысына боролған тармағы бар. Әлеге ваҡытта Боом тарлауығы рафтинг яратыусылар араһында бик популяр.
# Ябаган

Ябаган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының уң ярына тамағынан 511 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ябаган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008832
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100883
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иовсю (Зырянская Ежуга ҡушылдығы)

Иовсю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зырянская Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Иовсю (Зырянская Ежуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048099
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004809
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фрай Отто

Фрай Пауль Отто (нем. Frei Paul Otto; 31 май 1925({{padleft:1925|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:31|2|0}}), Зигмар, Хемниц — 9 март 2015({{padleft:2015|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:9|2|0}}) (89 йәш), Леонберг, Баден-Вюртемберг) — Германия архитектор
ы.
Үҙенең ҡоролмаларында ҡулланған тент һәм мембрана конструкцияларын булдырыусы булараҡ бөтә донъяға танылыу ала.

# Фрай Отто
## Биографияһы

1925 йылдың 31 майында Зигмар ҡалаһында (хәҙерге Германияның Хемниц ҡалаһы районы) скульптор ғаиләһендә тыуған.
1931—1943 йылдарҙа Целендорф мәктәбендә (Берлин) ташсыға уҡый.
Люфтваффеға хәрби хеҙмәткә саҡырылғанға тиклем, Берлинда архитектураны өйрәнә. Ахырҙа Икенсе донъя һуғышында истребитель-осоусы булараҡ һуғыша.
Француз хәрби әсирҙәр лагерына интернацияланған. Был лагерҙы төҙөгәндә ул үҙен инженер-конструктор сифатында күрһәтә, еңел конструкцияларҙан төҙөлгән бер нисә проект (атап әйткәндә, һыйыныу өсөн палаткалар) тәҡдим итә, улар ғәмәлгә ашырыла.
Азат булғас, Фрай Отто Берлин техник университетына уҡырға инә, уны 1950 йылда архитектор дипломы менән тамамлай. Һуңынан АҠШ-та ҡыҫҡа ваҡыт стажировка үтә, унда Эрих Мендельсон, Людвиг Мисс ван Дер Роэ, Ричард Нойтра һәм Фрэнк Ллойд Райт кеүек архитекторҙар менән осраша.
Целендорфта үҙенең архитектура бюроһын асып. Отто үҙенең архитектура эшмәкәрлеген 1952 йылда Германияла башлай. 1954 йыл ул аҫылмалы (тартылған) конструкцияларҙан төҙөлгән ҡоролмалары өсөн докторлыҡ дәрәжәһен ала.
1964 йылда Отто Штутгарт университетының Еңел конструкциялар институтына нигеҙ һала һәм пенсияға сыҡҡанға тиклем профессор булараҡ уның менән етәкселек иткән. Пенсияға сыҡҡас, архитектор, инженер һәм консультант булараҡ әүҙем эшләй.
2015 йылдың 9 мартында вафат булған.

# Фрай Отто
## Ҡайһы бер эштәре

* 1967 йыл — Монреалдә «Экспо-1967» күргәҙмәһендә Көнбайыш Германияның павильоны.
* 1972 йыл — Мюнхенда Олимпия стадионының ҡыйығы.
* 1985 йыл — Сәғүд Ғәрәбстанында Tuwaiq Palace бинаһы (Хапполд бюроһы менән берлектә).
* 2000 йыл — Ганноверҙа «Экспо-2000» күргәҙмәһендә Япония павильонының ҡыйығы.

# Фрай Отто
## Ҡайһы бер наградалары

* 1974 йыл — архитектура өлкәһендә Томас Джефферсон миҙалы.
* 1980 һәм 1998 — архитектурала Ага-хан премияһы.
* 1990 йыл — Хонда премияһы.
* 1996 йыл — архитектурала Вольф премияһы.
* 2005 йыл — RIBA алтын миҙалы (Британия архитекторҙарының король институты).
* 2006 йыл — архитектурала Император премияһы.
* 2015 йыл — Притцкер премияһы.
# Берғамыт

Берғамыт — карст сығанағы, үргә урғылыусы шишмәнән хасил булған мул һыулы тау йылғаһы. Башҡортостандың Ишембай районы Хажы ауылынан 600 метр көньяҡтараҡ урынлашҡан. Атамаһы легенда буйынса, урындағы кешелəрҙең береһе аты менән яҡындағы бер күлдə бата, һəм һуңыраҡ атының ҡамыты шишмәлә табыла, шуға ла йылғаны Берғамыт тип атап йөрөтә башлайҙар.
Эсәр һыу миҡдары секундына 1000 л, һыу минераллығы 100—250 мг/л. Урта карбон (эзбизташ) һəм аҫҡы пермь (ҡомташ) тоҡомдарынан торған Ыласын тауы итəктəрендə 219,5 м бейеклектə ағып сыға. Химик составы яғынан кальций карбонатлы һыу. Йылға башының абсолют бейеклеге 219,5 м, был Стәрлетамаҡтың иң бейек көнбайыш нөктәһенән 60 метр, көнсығыш иң түбән нөктәһенән 90 метр бейегерәк, шуға күрә 1973 йылда йылға бетон саркофаг менән ҡаплана һәм 50 километрға һыу һыуүткәргес торбалар буйлап Стәрлетамаҡ ҡалаһына бирелә. Шуға күрә, бөгөнгө көндә йылғаны күреп булмай.
1973 йылға тиклем Берғамыт Хажы Шиҙеһенә, артабан Һәләүек йылғаһына ҡоя. Һыуы һалҡын, тәмле.
Берғамыт һыуынан «Берхомут» һыраһы ҡойола.
Тәбиғи фәндәрҙе өйрәнеүсе һәм сәйәхәтсе Иван Лепехин (1770) яҙмалары буйынса, заманында йылға башына быуа ҡоролғас, һыу кимәле 4 метрға күтәрелә, һәм быуала ике ташлы тирмән эшләй башлай. Йылғаның әйләнә тирәһен киң япраҡлы йүкə, саған һəм имəн урмандары уратып алған.
Бөйөк Ватан һуғышы алдынан ошонда уҡ 25 кВт ҡеүәтле ГЭС төҙөлә.