yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Таксабай

Таксабай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яҡшы-Аҡъяр йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Таксабай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002608
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200260
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәсәҙе

Мәсәҙе (татар. Мәсәде, рус. Масады) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.

# Мәсәҙе
## География

Ауыл Ағиҙел йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 23 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Мәсәҙе
## Тарих

Ауылға Таҡталасыҡ ауылы кешеләре 1927 йылда нигеҙ һала.
Татар АССР-ы Минзәлә кантоны Аҡтаныш улусы составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.

# Мәсәҙе
## Халҡы

Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 115 | 243 | 205 | 251 | 290 |
# Илешев Илдус Ғөбәйҙулла улы

Илешев Илдус Ғөбәйҙулла улы (17 май 1957 йыл) — дәүләт эшмәкәре, Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһы ҡарамағындағы Рәсәй вәкиленең урынбаҫары, 2005—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Премьер-министр урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры, филология фәндәре кандидаты (1990), сәйәси фәндәр докторы (2000), профессор (2003), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007).

# Илешев Илдус Ғөбәйҙулла улы
## Һайланма хеҙмәттәре

рус телендә:
* Язык и политика в многонациональном государстве. Уфа: Китап. 2000.
* Языковые права народов в европейском измерении: опыт государств-членов ОБСЕ. Уфа: Гилем. 2002.
* Федерализм и актуальные проблемы национальной политики // Закон и право. 2004. № 7. С. 5-10.
* Саудовские подходы к ситуации на мировом нефтяном рынке: мифы и реалии // Журнал «Международная жизнь». — 2015.
Инглиз телендә:
* Tightening the Federation: Will Russia’s Autonomies Disappear?// Analysis of Current Events. — New York: Association for the Study of Nationalities, July 1997.-Vol.9. — No. 7, P. 6-8;
* From Linguistic Russification to Linguistic Federalism or Back?: On the Ethnolingual Situation in Bashkortostan// Anthropology and Archeology of Eurasia. — Washington, DC, Fall 1998. — Vol. 37. — No. 2, P. 12 — 31;
* Russian Regional Views on Federalism: Republic of Bashkortostan// Federalism in Russia: How Is It Working? — Washington, DC: US National Intelligence Council and US Department of State' s Bureau of Intelligence and Research, 1998; P. 21-22;
* Russian Federalism: Political, Legal, and Ethnolingual Aspects — А View From the Republic of Bashkortostan// Nationalities Papers. — New York, Dec.1998. — Vol. 26. — No. 4. P. 723—761;
* Bashkortostan and Russia After the Soviet Union: the Unfinished Agenda // The Turks, vol. VI, 2002: P.431 — 438, Ankara;
* Nation-Building and Minority Rights in Post-Soviet Russia: the Case of Bashkortostan // Democracy and Pluralism in Muslim Eurasia. — London: Frank Cass: 2003;

# Илешев Илдус Ғөбәйҙулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Президентының Почёт грамотаһы (2022)
* Рәсәй Федерацияһының Төбәктәр үҫеше министрлығының Почёт грамотаһы (2007)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007)
* Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Почёт грамотаһы (2007)
# Герлаховски-Штит

Герлаховски-Штит (словак. Gerlachovský štítGerlachovský štít, шулай уҡ һөйләү телендә Герл йәки Герлаховка) — Бейек Татр тауҙарының, шулай барлыҡ Карпат тауҙарының иң бейек тауы. Диңгеҙ кимәленән тауҙың бейеклеге 2654 м. Тау элекке Венгрия короллегенең һәм Чехословакияның, хәҙерге Словакияның иң бейек нөктәһе булып тора. Атамаһы Герлахов тигән исемдән барлыҡҡа килгән. Штит словак телендә «ҡалҡан», «пик», «түбә» тигәнде аңлата.

# Герлаховски-Штит
## Исемдәр тарихы

Герлахов штиты Герлахов ауылының түбәһе тигәнде аңлата. Герлах йәки Gierlach тигән поляк фамилиялары бар, ябай телдә Girlach һәм Garłuch тип әйтәләр.
Тауҙың исеме сәйәси торошҡа бәйле төрлөсә үҙгәргән. Тәүге исеме Герлах булған. Хәҙерге Словакия ерҙәрендә венгрҙар хакимлек иткән осорҙа тау Герлахфалви чуч тауы аталған. 1896 йылдан 1919 йылға тиклем император Франц Иосиф хөрмәтенә Franz-Joseph-Spitze (нем.) һәм Ferenc József csúcs (венг.) тип аталған. 1919 йылдан 1949 йылға тиклем Легиондар Штиты һәм Словак Штиты исемдәре араһында Герлах(овка) тип исемләнгән. Поляктан тауҙы Szczyt Polski тип атай. 1949 йылдан 1959 йылға тиклем «гитлер ғәскәренән азат итеү хөрмәьенә» Сталин Штиты (Сталин Пигы) тип атала. 1959 йылдан хәҙерге Герлаховски-Штит исеме менән йөрөй.
# Динмөхәмәт (исем)

Динмөхәмәт (исем) — башҡорт ир-ат исеме,башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Динмөхәмәт (исем)
## Этимология

Динмөхәмәт ғәрәп теленән — дин+мөхәмәт.

# Динмөхәмәт (исем)
## Билдәле кешеләр

Хафизов Динмөхәмәт Сәмәхужа улы (17 май 1883 йыл — 1966 йыл) — педагог, РСФСР-ҙың мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.

# Динмөхәмәт (исем)
## Фамилия

Динмөхәмәтов Рәшит Зиннәтулла улы — (1916-?). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән лейтенант, ҡыҙылармеец

# Динмөхәмәт (исем)
## Атаһының исеме

Ҡолмөхәмәтов Хәйрулла Динмөхәмәт улы (1 сентябрь 1904 йыл) — крайҙы өйрәнеүсе, Салауат Юлаев исемен башҡорт халҡына яңынан ҡайтарыусы, тормошон һәм көрәш юлын өйрәнеп, уның шәжәрәһен төҙөүсе; Әйле ҡәбиләһе башҡорттарының шәжәрәһен тергеҙеүсе. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. Хужалыҡ һәм партия эше активисы
# Шалажа

Шалажа — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Асса йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Шалажа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200559
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Виттгендорф (Тюрингия)

Виттгендорф (Тюрингия) (нем. Wittgendorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 184 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,39 км². Диңгеҙ кимәленән 560 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7318 һәм автомобиль коды — SLF.
# Вива (Косьва ҡушылдығы)

Вива — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Вива (Косьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100878
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нелеко-Яха

Нелёко-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Нелеко-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300041723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304172
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Көнсығыш конференцияһы (КХЛ)

Көнсығыш конференцияһы — Континенталь хоккей лигаһында ҡатнашҡан командаларҙы географик принцип буйынса бүлеү өсөн ҡулланған ике конференцияның береһе.
Көнсығыш конференцияһы 2009 йылда төҙөлә. Көнсығыш конференцияһы составында ике дивизион бар: Харламов һәм Чернышёв дивизиондары.

# Көнсығыш конференцияһы (КХЛ)
## Конференция составы

Харламов дивизионы :
| Команда | Ҡала | Арена | Нигеҙләнгән | КХЛ | Дивизионды еңеү | Конференцияны еңеү | Гагарин Кубогы | Баш тренер | Капитан |
| Автомобилист | Екатеринбург | «Уралец» МКК | 2006 | 2008 | 2019 | — | — | Андрей Мартемьянов | Найджел Доус |
| Аҡ Барс | Ҡазан | Татнефть-Арена | 1956 | 2008 | 2009*, 2011, 2013, 2015, 2018 | 2010, 2015, 2018 | 2009, 2010, 2018 | Дмитрий Квартальнов | Данис Зарипов |
| Металлург | Магнитогорск | Арена-Металлург | 1955 | 2008 | 2010, 2014, 2016—2017 | 2014, 2016—2017 | 2014, 2016 | Йозеф Яндач | Сергей Мозякин |
| Нефтехимик | Түбәнге Кама | «Нефтехимик» СМК | 1968 | 2008 | — | — | — | Вячеслав Буцаев | Андрей Нестрашил |
| Себер | Новосибирск | Концерт-спорт комплексы «Себер» | 1962 | 2008 | 2015* | — | — | Николай Заварухин | Александр Логинов |
| Трактор | Силәбе | «Трактор» БА | 1947 | 2008 | 2012 | 2012 | — | Петерис Скудра | Александр Шинин |
Чернышёв дивизионы :
| Команда | Ҡала | Арена | Нигеҙләнгән | КХЛ | Дивизионды еңеү | Конференцияны еңеү | Гагарин Кубогы | Баш тренер | Капитан |
| Авангард | Омск | Балашиха Арена | 1950 | 2008 | 2011-2013, 2016—2017 | 2012, 2019 | — | Боб Хартли | Алексей Емелин |
| Адмирал | Владивосток | Фетисов-Арена | 2013 | 2013 | — | — | — | Сергей Светлов | Константин Глазачев |
| Амур | Хабаровск | Платинум Арена | 1957 | 2008 | — | — | — | Александр Гулявцев | Максим Кондратьев |
| Барыҫ | Астана | Барыҫ-Арена | 1999 | 2008 | 2014, 2019 | — | — | Андрей Скабелка | Даррен Диц |
| Куньлунь Ред Стар | Пекин | Шоуган Арена | 2016 | 2016 | — | — | — | Курт Фрэйзер | Брэндон Ип |
| Салауат Юлаев | Өфө | Өфө-Арена | 1961 | 2008 | 2009*, 2010, 2018 | 2011 | 2011 | Николай Цулыгин | Григорий Панин |
# Крутиха (Обь ҡушылдығы)

Крутиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 3530 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Крутиха (Обь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100010361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115101036
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Иҫәнгилде

Оло Иҫәнгилде (рус. Большая Исянгильдина) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡолой ауыл биләмәһе составына инә.

# Оло Иҫәнгилде
## Тарихы

Оло Иҫәнгилде (Иҫәнгилде) — әйле башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Оло Иҫәнгилде
## Географияһы

Арғаяш районының көньяғында, Ҡараһыу йылғаһы буйында урынлашҡан. Ҡолой ауыл биләмәһенә ҡарай, биләмәнең административ үҙәге Ҡолой ауылына тиклем — 10 км.

# Оло Иҫәнгилде
## Халҡы

| 1795 | 1866 | 1900 | 1920 |
| 159 | 645 | 445 | 694 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.

# Оло Иҫәнгилде
## Билдәле шәхестәре

* Йосопов Вәли Йосоп улы (1896—1962) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Көсөковтар — кантон башлыҡтары, башҡорт дворяндары нәҫеле.
# Чумаков Фёдор Федотович

Федор Федотович Чумаков (1729 йыл — 1786 йылдан һуң) — Яйыҡ казагы, Пугачев полковнигы, баш күтәреүселәр артиллерияһы командующийы. Пугачевтың Йәшерен думаһына инә, унан «граф Орлов» титулын ала. Үҙҙәрен ярлыҡау хаҡына Пугачевты хөкүмәткә тоттороусы юғары казак ҡатламы вәкилдәренең береһе.
Чумаков Пугачев ихтилалына баштан уҡ, 1773 йылдың сентябрендә, баш күтәреүселәр Яйыҡ ҡаласығында күренеү менән ҡушыла, һуңынан Яйыҡ ғәскәре составында сик буйы һыҙатындағы барлыҡ ҡәлғәләрҙе алыуҙа, артабан Ырымбурҙы ҡамауҙа ҡатнаша. Артиллерия командующийы итеп тәғәйенләнә. Пугачевт яҡын даирәһенә инә.
1774 йыл>дың мартында Татищев ҡәлғәһе эргәһендә баш күтәреүселәр ҡыйратылғандан һуң, Пугачев менән бергә Көньяҡ Уралға ҡаса, унан армияны тау заводы эшселәре, яңы ҡорал менән тулыландырып, Пугачев Урал, Башҡортостан һәм Волга буйлап ҡасыу-походын дауам итә.
1774 йылдың август айында ихтилалдың еңелеүе бәхәсһеҙ була. Һәр яңы губернала меңдәрсә крепостной ҡушылыуға ҡарамаҫтан, Пугачев армияһы еңелеү артынан еңелеү кисерә, армия үҙәге булған Яйыҡ казактары дала буйлап тарала, ихтилал терәге — Яйыҡ ҡаласығын Мансуров бригадаһы яулап ала. Ошо шарттарҙа казактарҙың юғары ҡатламы ярлыҡау хаҡына хәрби хәрәкәттәрҙе туҡтатыурға һәм ялған батшаны тотоп биреү мөмкинлеге эҙләй башлай. Чумаков, башҡа казак полковниктары — И. Федулев, И. Творогов һәм башҡалар менән бергә, Пугачевты тотоу һәм властарға тапшырыу маҡсаты менән заговор ҡора.
25 августа Ҡара Яр эргәһендәге Солеников ватагаһы алышында Чумаков ғәмәлдә Михельсонға бөтә артиллерияны тапшыра. Был ихтилалсыларҙың бары тик хәрби сәнғәттә тәжрибәһе булмауы эҙемтәһе булыуы ла ихтимал. Пугацевсыларҙың ҡалғандары 1772 йылғы ихтилалда бер тапҡыр еңелеү кисергән Волга һәм Урал йылғалары араһына юллана.
Был ваҡытта Пугачев үҙе яҡлыларҙы юғалтып бөтә, Чика-Зарубин Өфө янында әсиргә алына, Шигаев, Толкачев, Каргин яҙын әсирлеккә эләгә, Овчинников 25 августа һуғышта һәләк була. Ошо мәлдән, казактарҙәң кисеүҙе сыҡҡанда эҙәрлекләүҙәрҙән ҡасыу еңелерәк булһын өсөн ваҡ төркөмдәргә бүленеүенән файҙаланып, фетнәселәр 1774 йылдың 8 (19) сентябрендә Оло Үҙән йылғаһы эргәһендә Пугачевты бәйләй. 11 сентябрҙә иртән Творогов менән Чумаков Яйыҡ ҡаласығына килеп, Пугачевты властарға тапшырырға әҙер булыуҙарын белдерә. Шул уҡ көндө уларҙан Яйыҡ йәшерен комиссияһы тарафынан һорау алына, ә 15 сентябргә ҡарай төндә комиссияға Пугачевты алып киләләр.
1774 йылдың ноябрендә Чумаковты һаҡ аҫтында Мәскәүгә оҙаталар, унда Пугачевҡа һәм уның арҡалаштарына «генераль» тәфтиш тикшереүе үткәрәләр һәм улар өҫтөнән суд процесы башлана. 1775 йылдың 9 ғинуарындағы ҡарарға ярашлы Чумаков Лифляндия губернаһына ғүмерлек һөргөнгә хөкөм ителгән туғыҙ казак араһында була. Чумаков Пернов ҡалаһында(хәҙерге Пярну, Эстония) 1786 йылдан һуң вафат була (документта һуңғы тапҡыр телгә алына), аныҡ датаһы билдәһеҙ.
# Сурьянка

Сурьянка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 3204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Сурьянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003797
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200379
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Офицерҙар йорто (Санкт-Петербург)

Көнбайыш хәрби округының Офицерҙар йорто Санкт-Петербургта 1895—1898 йылдарҙа В К. Гаугер һәм А.Д. Донченко тарафынан төҙөлгән.
1828 йылға тиклем Кирочная һәм Литейная урамдары мөйөштәрендә граф А.А.Аракчеевтың ҡабул итеү йорто урынлаша. Һуңыраҡ бында ҡаланың иң яҡшы экипаж фабрикаларының береһе була. Ғәмәлдә был бинаны Император Ғали йәнәптәренең Үҙ канцелярияһы биләй.
Бина псевдорус стилендә махсус Офицерҙар йорто өсөн Николай II указы менән 1898 йылдың яҙында төҙөлә. Эштәр етәксеһе — хәрби инженер Н. В. Смирнов. Нәҡ император Офицерҙар йортон төҙөүгә ҡаҙнанан шаҡтай ҙур күләмдә аҡса бүлеп бирә.
Тәүге проектты архитектор А.И. фон Гоген һәм М.А. Иванов башҡарған. Адресы: Литейный проспекты, 20 / Кирочная урамы, 1. Уларға ҡала сәнғәт академияһы ағзалары Леонтий Николаевич Бенуа һәм Антоний Осипович Томишко консультациялар бирә.
1898 йылдың 22 мартындағы 75-се хәрби ведомство бойороғона ярашлы:
Бында Хәрби белем һөйөүселәр йәмғиәте урынлаша.
Октябрь революцияһынан һуң Офицерҙар йорто Ҡыҙыл армия йорто тип үҙгәртелә.
1950 йылда Офицерҙар йортонда Ленинград эше буйынса суд «процесстары» үтә (1953 йылда иһә — уны ойоштороусылары өлөшө өҫтөндә). Төп ғәйепләнеүселәр өҫтөнән күрһәтмә суд 1950 йылдың 29-30 сентябрендә уҙа. Хәрби коллегияның күсмә сессияһы алты кешене атыуға, икеһен 10 йылға һәм бер кешене 15 йылға төрмәгә хөкөм итә.
Әлеге ваҡытта бинала Көнбайыш хәрби округының ғәскәрҙәр тарихы музейы, китапхана, Тормош юлының ветерандар советы эшләй.
Рәсәйҙең мәҙәни мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән.
# Левая (Правой ҡушылдығы)

Левая — Рәсәй йылғаһы, ағып ятҡан Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уң йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Левая (Правой ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011474
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001147
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йырғалаш

Йырғалаш - рус. Ергалаш - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Наҙы-Петровск районындағы йылға.

# Йырғалаш
## Тасуирламаһы

Йырғалаш йылғаһы аҡҡан ерҙәр хәҙерге Силәбе өлкәһенең Наҙы-Петровск районына инә.
Был йылға тураһнда мәғлүмәт Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегенә инеп ҡалған: Ергалаш (Большой и Малый) — речки в Красноуфимском уезде Пермской губернии, параллельно текущие левые притоки реки Ураима, впадающего слева же в реку Уфу.
Йәғни, йылға ул ваҡытта Пермь губернияһына ингән һәм әле Наҙы-Петровск биләмәләре ул ваҡытта Красноуфимск өйәҙенә ингән.
Йырғалаш Урайым йылғаһының һул ҡушылдығы.
Йылғаның координаттары - 55.962352, 59.541667

# Йырғалаш
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип яҙа:Ергалаш (Ергаляш), речка, левый приток Ураим, бассейн Уфы, Нязепетровский район. От башкирского слова ергалау — «бороздить», «изрыть». Название речки отражает облик местности. Размывая известняки, речка взбороздила и изрыла их на своем пути; то она скрывается в глубине, то вновь появляется на поверхности. Эта особенность и подмечена в названии..
Йәғни, топоним йылғаның аҡҡан урындарына бәйле үҙенсәлектәренән сығып бирелгән - ул эзбизле ҡатламдарҙы йырып аға, бер юғала, бер ер өҫтөнә килеп сыға.

# Йырғалаш
## Шулай уҡ ҡара

* Йырмыш
# Үрге Казыр Су

Үрге Казыр Су — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Үрге Казыр Су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008006
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200800
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Найнштедт

Найнштедт (нем. Neinstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1949 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,57 км². Диңгеҙ кимәленән 162 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6502 һәм автомобиль коды — HZ.
# Бобкова Валентина Ивановна

Бобкова Валентина Ивановна (1921-1981) — Роза Люксембург исемендәге «Ҡыҙыл Роза» Мәскәү ебәк комбинаты туҡыусыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), СССР дәүләт премияһы лауреаты (1975).

# Бобкова Валентина Ивановна
## Биографияһы

Валентина Ивановна Бобкова 1921 йылда Левино ауылында (хәҙер — Калуга өлкәһе Медынский районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1936 йылда фабрика-завод уҡыу мәктәбен тамамлай һәм Мәскәүҙә Роза Люксембург исемендәге «Ҡыҙыл Роза» ебәк комбинатында туҡыусы булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Мәскәү эргәһендәге оборона ҡоролмаларын төҙөүҙә ҡатнаша. 1942 йылда КПСС-ҡа инә.
Валентина Бобкова «Ҡыҙыл Роза» комбинатында 45 йылдан ашыу эшләй, юғары квалификациялы белгес була. Стаханов хәрәкәтендә ҡатнаша, күп станокта эшләй, күп тапҡыр социалистик ярыштарҙа еңеүсе була. 1959 йылда етенсе биш йыллыҡ планды 4 йыл да 3 ай эсендә үтәй. 8-се се биш йыллыҡ планды 22 айға ваҡытынан алда үтәй
10-сы биш йыллыҡта ике биш йыллыҡ планды үтәү буйынса инициатор була, уны уңышлы үтәп сыға. «Туҡыу станоктарын юғары хеҙмәтләндереү зонаһы һәм иң юғары хеҙмәт етештереүсәнлеге өсөн» хәрәкәтенең башында тора.
9-сы һәм 10-сы биш йыллыҡтарҙың ударнигы була. 20-нән артыҡ туҡыусыны оҫталыҡҡа өйрәтә, улар араһында Социалистик Хеҙмәт Геройы, СССР дәүләт премияһы лауреаты Миновалова Нина Федоровна бар.
Эшләү ваҡытында 12 станоктан 72 станокҡа күсә.
Бобковаға 1966 йылда Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә. 1975 йылда ул СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты була. Бынан тыш, ул өс орден һәм күп миҙалдар менән бүләкләнә.
КПСС-тың XXIV һәм XXV съездары делегаты, Мәскәү ҡала советы һәм Фрунзе район советы депутаты итеп һайлана, профсоюздарҙың Мәскәү Федерацияһы ағзаһы була.
1981 йылда вафат була.

# Бобкова Валентина Ивановна
## Ғаиләһе

Ире — Альберт Александрович Бобков — «Ҡыҙыл Роза» комбинаты эшсеһе.
# Копковка

Копковка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Козловка йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Копковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100005877
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100587
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1