# Шәрип (Салауат районы)

Шәрип (рус. Шарипово) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл. Миәшәгәр ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 420 кеше. Почта индексы — 452495, ОКАТО коды — 80247845004.

# Шәрип (Салауат районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 43 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Миәшәгәр): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мөрсәлим): 66 км
Шәрип ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Һикияҙ (Сикиязик) йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан төньяҡҡа табан 43 километр һәм Мөрсәлим тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 66 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Шәрип (Салауат районы)
## Тарихы

Шәрип ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә XVIII быуаттың 50-се йылдары башында, 1753 йылда төҙөлгән керҙәшлек килешеүе буйынса Себер даруғаһының төньяғынан Әлчәй (Альчаево) ауылы типтәрҙәре һәм мишәрҙәре нигеҙ һалған. Ауылға тәүге төпләнеүсе Шәрип Ҡормаев исеме бирелгән. Ауыл ерҙәре һатып алынмаған, ә ҡуртымға бирелгән.
Шәрип ауылы барлыҡҡа килеүенә нигеҙ биргән килешеү тексы:
   «1753 года ноября 16-го дня Уфимского уезда Сибир­ской дороги Тырнаклинской волости мирские люди, старшия и младшия со общаго согласия из жалованной от великих государей нам земли, некоторую часть отдали Уфимского уезда оной же Сибирской дороги команды старшины Еныша Абдуллина Шерипу Курмаеву с това­рищи шести дворам из оброка з двора по 20 копеек, а по каким межам и урочищам оная земля отдана значится под сим первая межа по озеру Янтыку с устьем ключа Ате Кана и с устьем речки Мишегары по глубокому логу и Мурзаларской меже с аргазинским кустом горы Сакияза сыртом с березняком Черлаклинскою горою с черем­ховым кустом до горы Курмана с устьем речки Сикияза по обе стороны реки Ая с рыбными, звериными ловлями, с мельничными местами и со всеми угодьями отдали в вечное и потомственное владение, в чем впредь никакого спора не иметь, в том руки тамги свои прило­жили старшина Абдулла Тляпбердин, сотника д. Айтыш Танатаров, Иман Кучяков, Зельгельдей Акманов, Тайсы Васькин, Алькей Ульмяскулов, Явун Чувашев, Зявай Сычканбаев, Балыкча Мустаев, Шерей Кучляпов, Мегаш Абдракаев, Енабай Сутанаев, Тлябай Курпин. При даче сей земли свидетелями были и тамги прило­жили д. Бугалыш сотника Альмамбет Бекбулов, Сартской волости сотник Кучак Калсурин, оной же волости Итезямас Муртазин».
1762 йылда Шәрип ауылындағы 4 йортта 10 ир-ат мишәр йәшәгән.
1770 йылдың 18 авгусында Шәрип ауылына академик П. С. Паллас килгән:
   «к обеду приехали в мещерякскую деревню Шарыпову, в 30 верстах от д. Тропкильды. Деревня стоит на речке Сикияз, кото­рая примечания достойна по содержащейся в ней серы. Сера оказывается в двух небольших жилках, пробиваю­щих из берегов речки».
1795 йылда 12 йортта 75 кеше йәшәгән.
1816 йылда 6 типтәр, 1834 йылда — 13 йән типтәр ир-ат йәшәгән. Шул уҡ йылдарҙа 48 йортта 122 ир-ат мишәр йәшәгән.
1816 йылда тәүге төпләнеүсе Шәрип Ҡормаевтың улы Әҙелша Шәриповҡа 77 тулған, тимәк, ул 1739 йылғы булған, уның улы — Фәйрүз.
1842 йылда фәҡәт 6 йортта йәшәгән 33 типтәрҙең 48 аты, 14 һыйыры, 40 һарығы, 4 кәзәһе булған. 252 мишәр 14 сирек ужым һәм 217 сирек яҙғы ашлыҡ сәскән.
1850 йылда 7 йортта 21 ир-ат һәм 16 ҡатын-ҡыҙ типтәр йәшәгән.

# Шәрип (Салауат районы)
## Биләмә берәмектәренә инеүе

| Теркәү йылы | Улус, ауыл Советы | Өйәҙ, кантон, район | Губерна, Республика | Дәүләт |
| 1757 | улусы | Троицк өйәҙе | Ырымбур губернаһы | Рәсәй Империяһы |
| 1816 | -се йорт | -се Башҡорт кантоны | Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1834 | -се йорт | -се Башҡорт кантоны | Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1847 | -се йорт | -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе | Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1859 | -се йорт | -се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙе | Ырымбур губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1895 | улусы | Златоуст өйәҙе | Өфө губернаһы | Рәсәй империяһы |
| 1920 | улусы | Мәсәғүт кантоны | Автономлы Башҡорт ССР-ы | РСФСР |
| 1926 | улусы | Мәсәғүт кантоны | Автономлы Башҡорт ССР-ы | СССР |
| 1935 | Миәшәгәр ауыл Советы | Малаяҙ районы | Башҡорт АССР-ы | СССР |
| 1941 | Миәшәгәр ауыл Советы | Салауат районы | Башҡорт АССР-ы | СССР |
| 1990 | Миәшәгәр ауыл Советы | Салауат районы | Башҡортостан Республикаһы | Рәсәй Федерацияһы |

# Шәрип (Салауат районы)
## XIX быуаттың икенсе яртыһында Шәрип ауылының үҫеше

1859 йылда Шәрип ауылындағы 97 йортта 536 мишәр һәм типтәр йәшәгән.
1865 йылда 94 йортта 579 кеше донъя көткән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище, һыу тирмәне булған.
XIX быуат аҙағында ауылда 2 һуҡҡыс һәм елгәргес, шулай уҡ 3 тирмән булған.

# Шәрип (Салауат районы)
## Ауылдың XX быуаттағы үҫеше

1906 йылда Шәрип ауылында мәсет, бакалея кибете, 3 һыу тирмәне булған.
1920 йылда 241 йортта 1251 мишәр теркәлгән.
Әлеге ваҡытта Шәрип ауылында Миәшәгәр урта мәктәбенең филиалы — төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

# Шәрип (Салауат районы)
## Халыҡ һаны

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) | | | | | |
| 1920 йыл 26 август | 1251 | | | | |
| 1926 йыл 17 декабрь | | | | | |
| 1939 йыл 17 ғинуар | 896 | | | | |
| 1959 йыл 15 ғинуар | 606 | | | | |
| 1970 йыл 15 ғинуар | | | | | |
| 1979 йыл 17 ғинуар | | | | | |
| 1989 йыл 12 ғинуар | 467 | | | | |
| 2002 йыл 9 октябрь | 450 | | | | |
| 2010 йыл 14 октябрь | 420 | 202 | 218 | 48,1 | 51,9 |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
    1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
    1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
* 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
       Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
* 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
       Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
* 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
       Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
* 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
       Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
* 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
       Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
* 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
* 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
* Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
       1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.

# Шәрип (Салауат районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы Бөтә Рәсәй йәниҫәбе мәғлүмәттәренә ярашлы, халыҡтың 88%-ын татарҙар тәшкил итә. Шулай уҡ башҡорттар йәшәй..

# Шәрип (Салауат районы)
## Билдәле кешеләре

* Хужин Валерьян Дәүләтша улы (3.1.1942, БАССР-ҙың Салауат районы Шәрип ауылы — 18.2.2002) — агроном, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1982), иҡтисад фәндәре докторы (1999). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1991), Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы оличнигы (1996) һәм БАССР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984). 60 ғилми хеҙмәт авторы. Башҡортостан Республикаһының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Башҡортостан Республикаһы 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы депутаты.

# Шәрип (Салауат районы)
## Урамдары

* Яр буйы урамы (рус. Набережная (улица))
* Юрий Гагарин урамы (рус. Юрия Гагарина (улица))
* Парт-Мырҙа урамы (рус. Парт-Мурзы (улица))
* Мәктәп урамы (рус. Школьная (улица))

# Шәрип (Салауат районы)
## Ер-һыу атамалары

Тауҙар:
* Һикияҙ һырты, Сарлаҡлы тауы, Ҡорман тауы
Йылғалар, күлдәр:
* Әй, Һикияҙ йылғаһы, Миәшәгәр йылғаһы
* Янтыҡ күле
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Башҡа урын-ер атамалары:
* Әрғәзе ҡыуағы