yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Альварес Монтальван Эмилио

Эмилио Альварес Монтальван (исп. Emilio Álvarez Montalván; 31 июль 1919 йыл, Манагуа, Никарагуа — 2 июль 2014 йыл, шунда уҡ) — Никарагуа табибы, яҙыусыһы, дәүләт эшмәкәре һәм сәйәсмән, Никарагуаның сит ил эштәре министры (1997—1998).

# Альварес Монтальван Эмилио
## Биографияһы

Эмилио Альварес Монтальван тарихсы һәм судья Эмилио Альварес Монтальван һәм Эрдосия Лехарса ғаиләһендә тыуған. Әсәһе уға ике йәш тигәндә вафат була, малайҙы оләсәһе тәрбиәләй. Манагуалағы йәшлеге тураһында «һис бер нәмә лә булманы» тип хәтерләй, ил тулыһынса диктатор Анастасио Сомоса контроле аҫтында була.
Тормошо атаһы уны Чили Сантьягоһына ебәргәндән һуң үҙгәрә, унда Чили Университетының медицина мәктәбен тамамлай һәм 1946 йылда медицина һәм хирургия өлкәһендә докторлыҡ дәрәжәһен ала. 1949 йылда Аргентинаның баш ҡалаһы Буэнос-Айреста профилле институтты тамамлап, офтальмология өлкәһендә белем ала. Артабан Парижда офтальмологияның Милли Үҙәгендә аспирантурала, Лондон офтальмология институтында, һәм, ниһайәт, Нью-Йоркта офтальмология һәм отоларингология клиникаһында (New York Eye and Ear Infirmary) уҡыуын дауам итә.
Манагуала иҫке дауаханала офтальмология бүлеген етәкләй. Манагуала Креститель дауаханаһында офтальмология амбулаторияһына, Никарагуа офтальмология йәмғиәтенә нигеҙ һала (1949), Никарагуа медицина ассоциацияһының президенты (1955), Авенида Боливар офтальмология үҙәгенә нигеҙ һала.
Шулай уҡ Никарагуа сәйәсәтенең әүҙем ҡатнашыусыһы һәм халыҡ-ара танылыу яулаған яҙыусы булараҡ билдәле. 1949 йылда Халыҡ хәрәкәтенең милли союзын ойоштороусыларының береһе (UNAP), һуңынан, атаһы кеүек, Консерватив партияға инә.
1954—1955 йылдарҙа Анастасио Сомоса диктатураһы ваҡытында президентты ҡолатырға маташыуҙа ғәйепләнеп, бер йылға төрмәгә ябыла. 1956 йылда Сомоса үлтерелгәндән һуң ҡабаттан ҡулға алына.
* 1967 йылда — Никарагуаның Консерватив партияһы Милли комитетының вице-президенты,
* 1968 йылда — Никарагуа сәйәсәтенә уҡытыуҙың мәктәбе директоры,
* 1981 йылда — Консерватив партия консультанты.
Анастасио Сомоса Дебайленың әүҙем дошманы. Оппозицияның Милли союзы формалашыуында мөһим роль уйнай, был союз ил президенты вазифаһына 1990 йылда Виолета Барриос де Чаморроны ҡуя. 1991 йылда «Ҡаршы тороу армияһы» (Ejército de la Resistencia) менән һөйләшеүҙәрҙә махсус вәкил була.
1997—1998 йылдарҙа — Никарагуаның сит ил эштәре министры. Отставкаға киткәндән һуң медицина практикаһына кире ҡайта, шул уҡ ваҡытта сәйәси темаларға мәҡәләләр баҫтырыуын әүҙем дауам итә.
# Ай-Гу-Еган

Ай-Гу-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аган йылғаһының һул ярына тамағынан 449 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Ай-Гу-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043522
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204352
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алсма

Алсма — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Линда йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Алсма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001746
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Карасартова Койсун

Койсун Карасартова (1926 — 10 май 2009) — ҡырғыҙ һәм совет театр һәм кино артисы, йырсы. Ҡырғыҙ ССР-ының атҡаҙанған артисы (1979). Ҡырғыҙстан Республикаһының халыҡ артисы (1997).

# Карасартова Койсун
## Биографияһы

Койсун Карасартова 1926 йылда Ҡаҙаҡ ССР-ының Нарын өлкәһе Ат-Башы районы Ҡара-Һыу-Башы ауылында тыуған. 14 йәшенән Нарын колхоз-совхоз театры сәхнәһендә сығыш яһай башлай. 1941—1951 Һәм 1951—1960 йылдарҙа Ысыҡкүл драма театры (хәҙер Ҡасималы Йәнтешев исемендәге өлкә музыкаль-драма театры) артисы, 1961—1995 йылдарҙа — Нарынск өлкә музыкаль-драма театры артисы.
Классик сит ил, совет һәм ҡырғыҙ авторҙарының төрлө жанрҙағы спектаклдәрендә сығыш яһап, сәхнәлә йөҙләгән художестволы образдар тыуҙыра.
Йырсы — профессиональ ҡырғыҙ йырсыһы. Үзбәк, ҡырғыҙ, ҡаҙаҡ һәм уйғыр композиторҙарының әҫәрҙәрен, халыҡ йырҙарын башҡара.
Кинола төшә. 2009 йылдың 10 майында Ҡырғыҙстандың Бишкәк ҡалаһында вафат була.

# Карасартова Койсун
## Һайланма фильмографияһы

- 1985 — «Ай сихырсыһы» (драма) — сихырсы.
- 1983 — «Лунная радуга» (фантастика, драма, детектив) — сихырсы.

# Карасартова Койсун
## Ғаиләһе

1948 йылда Ҡырғыҙ ССР-ының халыҡ артисы Андабеков Сәйитҡазы менән ғаилә ҡоралар. Ғаиләлә 4 ул һәм 3 ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр.

# Карасартова Койсун
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Ҡырғыҙ ССР-ының атҡаҙанған артисы (1979)
- Ҡырғыҙ Республикаһының халыҡ артисы (1997)
- миҙалдар.
# Анянтоип

Анянтоип — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ананъя йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Анянтоип
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011918
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201191
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кунка (йылға)

Кунка (укр. Кунка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Ғайсин районы аша көньяҡҡа табан аға. Собтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 19 километр. Бассейн майҙаны — 89,8 км².
# Үрген

Үрген — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Үрген
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы (Һаҡмар ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200603
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тарханко

Тарханко — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тарханко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015224
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201522
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Себряков Михаил Васильевич

Себряков Михаил Васильевич (1798, Дон Ғәскәре Ере Скуришенская станицаһы — 1882 йылдың 20 декабрендә Усть-Медведицкий округындағы Себрово слободаһы) — рус шағиры, ғалим, рәссам.

# Себряков Михаил Васильевич
## Биографияһы

Михаил Васильевич В. Себряков Дон Ғәскәре Ере Скуришенская слободаһында В. М. Себряков ғаиләһендә тыуа. Харьков университетының математика факультетында уҡый.
Лейб-гвардия казак полкында хеҙмәт итә. Полкта Себряковҡа түбәндәге дәрәжәләр: 1817 йылдың 20 ғинуарында — урядник; 1819 йылдың 10 майында — лейб-гвардия казак полкы юнкеры; 1820 йылдың 25 февралендә — портупей-юнкер; 1820 йылдың 24 мартында — корнет; 1825 йылдың 18 июнендә — поручик исемдәре бирелә; 31 август 1825 йылдың 31 авгусынан1826 йылдың 3 апреленә саҡлы полкта император Александр I һәм императрица Елизавета Алексеевна килгән ваҡытта Таганрог янындағы нарядта хеҙмәт итә; 1827 йылдың 5 ноябрендә — хәрби хеҙмәттән отставкаға сыҡҡан штабс-ротмистр. 1827 йылда штаб-ротмистр чинында отставкаға сыға.
Артабан ғәскәри коллегияның хәрби казначейы, асессоры, Дон өлкә дворяндары етәксеһе булып эшләй. Унда М.В. Себряковтың Усть-Медведицкий округындағы Себрово слободаһында ҙур усадьбаһы була. Себрово слободаһындағы йортонда уның ҙур китапханаһы, физик һәм тәбиғәт-тарихи кабинеттары, кескәй обсерваторияһы һәм метеорология станцияһы була.
1882 йылдың 20 декабрендә вафат була, шунда (Себрово слободаһында) 1882 йылдың 23 декабрендә Святитель Митрофан сиркәүендә ерләнә.

# Себряков Михаил Васильевич
## Ижады

1869 йылда Себряков Михаил Васильевич, Сатурн планетаһы һүрәттәрен өҫтәп, «Өс юлдаш» брошюраһын; «Бациляриялар тураһында» (бер күҙәнәкле ылымыҡтар) китабын, «Орхидеялар» шиғыр йыйынтығын баҫтырып сығара. Һынлы һүрәт сәнғәте, графика, архитектура — уның ҡыҙыҡһыныу сфераһы була. Уны ойоштороусылар. Себровола ул Скуришенская станицаһындағы Святитель Митрофан хөрмәтенә төҙөлгән ҡорам күсермәһе рәүешендә эшләнгән йорт сиркәүе ҡора.
# Ҡарсыға ябалаҡ

?Ҡарсыға ябалаҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ябалаҡ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ябалаҡтар |
| Ырыу: | Ҡарсыға ябалаҡтар |
| Төр: | Ҡарсыға ябалаҡ |
Латинса исеме :
Surnia ulula (Linnaeus, 1758) :
Ареал обитания :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 177898 NCBI 69940 |
Ҡарсыға ябалаҡ, юлаҡлы ябалаҡ, һыҙма ябалаҡ, һырлы ябалаҡ(рус. ястребиная сова ) (лат. Surnia ulula)

# Ҡарсыға ябалаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Ҡарғанан бәләкәйерәк. Осоп барған ҡоштоң киң ҡанаттары һәм оҙон ғына ҡойроғо күҙгә ташлана. Ҡанаттарын йыш-йыш ҡына һелтәп, шым оса. Ҡайһы ваҡыт бер урында «бейей», һырты аҡ таптар менән сыбарланған ҡара-һоро. Кәүҙәһенең аҫ яғы ҡара арҡыры тоташ һыҙыҡлы аҡ төҫтә. Күҙҙәре һары. Осҡан ҡош ҡарсығаны хәтерләтә. Ҡыҫҡа ҡойроғо, оҙон ҡанаты менән айырыла.

# Ҡарсыға ябалаҡ
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «улйүйүйү» йәки «ки-ки-ки».

# Ҡарсыға ябалаҡ
## Йәшәү рәүеше

Аралаш һәм ылыҫлы урмандарҙа йәшәй. Ваҡ ҡоштар, сысҡандар менән •туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә таралған. Ағас башын¬да, һирәкләп ағас ҡыуыштарында оялай. З—4 бөртөк аҡ йомортҡаһы була.
# Будапешт геттоһы

Будапешт геттоһы — Йәһүдтәрҙе эҙәрлекләү һәм юҡ итеү сәйәсәте сиктәрендә нацистар тарафынан 1944 йылдың ноябрендә Будапештта булдырылған йәһүд геттоһы. 1945 йылдың ғинуарында совет ғәскәрҙәре тарафынан азат ителә.
Венгрияла йәһүдтәрҙе эҙәрлекләү 1938 йылда, Миклош Хорти милләтсел режимы осоронда, башлана. 1941 йылда Венгрияла 184 мең йәһүд һәм 62 мең суҡындырылған йәһүд йәшәй, улар йәһүдтәргә ҡаршы закондарға ярашлы репрессияларға дусар ителә.
1944 йылдың мартында немец ғәскәрҙәре Венгрияны оҡҡупациялай. Күп кенә йәһүдтәр ҡулға алына. Провинцияла гетто 1944 йылда төҙөлә башлай һәм бер аҙҙан үлем лагерҙарына депортация башлана.
1944 йылдың 15 июнендә Венгрия эске эштәр министры Будапештта гетто булдырыу тураһында бойороҡ сығара, уға ярашлы геттоға һары йондоҙҙар менән билдәләнгән 2000 йорт билдәлән, уларҙы диуар менән ураталар Бөтәһе геттоға 220 мең йәһүдте күсереү планлаштырыла. 25 июндә Будапешт йәһүдтәре өсөн комендант сәғәте индерлә.
Гетто булдырылғандан һуң унда йәшәүсе халыҡты концлагерҙарға оҙата башлайҙар. Венгрия оккупацияһы осоронда Будапештта йәһүд халҡы 200 меңдән 70 меңгә тиклем кәмей. Геттонан тыш 20 мең тирәһе кеше нейтраль илдәр дипломаттары (шул иҫәптән Рауль Валленберг һәм Джорджо Перласка) биргән документтар буйынса йәшәй.
1945 йылдың 18 ғинуарында геттоны 151-се Ҡыҙыл Байраҡ Жмеринка дивизияһы частары азат итә, гетто һаҡсылары бик ныҡ ҡаршылашыу күрһәтә. Алыштарҙа ҡатнашыусыһы һүҙҙәренсә, геттоны шартлатырға тейеш булалар. Был ваҡытҡа геттола һәм нейтраль илдәр дипломатик миссиялар контроле аҫтында булған йорттарҙа 94 мең тирәһе йәһүд тотола.
2005 йылда Дунай ярында ҡорбандар иҫтәлегенә мемориал асыла.
# Трясянка

Трясянка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тудовка йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Трясянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000625
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000062
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Ортон

Кесе Ортон — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/635/114/58 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Ортон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008686
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200868
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Судец Владимир Александрович

Судец Владимир Александрович (10 (23) октябрь 1904 йыл — 6 май 1981 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, авиация маршалы. Советтар Союзы Геройы (1945), Югославияның Халыҡ Геройы (1964), Монгол Халыҡ Республикаһы Геройы (1971). СССР Хәрби-Һауа көстәренең алыҫ осоусы авиацияһы баш командующийы (1955—1962), СССР-ҙың Һауа һөжүменән обороналау ғәскәрҙәре баш командующийы — СССР оборона министры урынбаҫары (1962—1966). КПСС Үҙәк Комитетына ағзалыҡҡа кандидат (1961—1966). СССР-ҙың 6-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Судец Владимир Александрович
## Биографияһы

Владимир Александрович Судец Нижнеднепровск (хәҙер Днепр ҡалаһы) эшсе ғаиләһендә тыуа. 1924 йылдан РКП(б) ағзаһы.
7 класс тамамлай. Запорожьела заводта эшләй. 1925 йылдан Ҡыҙыл Армияла. 1927 йылда — Хәрби-Һауа көстәренең хәрби-техник мәктәбен, 1929 йылда — осоусылар мәктәбен, 1933 йылда Хәрби-һауа инженер академияһы ҡарамағындағы команда составын камиллаштырыу курстарын тамамлай. 1933—1937 йылдарҙа Монгол Халыҡ Республикаһында хеҙмәт итә, Монгол халыҡ-революцион армияһының авиация бригадаһы командирының инструктор-кәңәшсеһе була, РККА Хәрби-Һауа көстәренең авиация төркөмө менән командалыҡ итә. 1939—1940 йылдарҙа Совет-фин һуғышында ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1941 йылдың авгусынан. 51-се армияның Хәрби-Һауа көстәре (ВВС), волга буйы хәрби округы ВВС-ы, алыҫ бомбардировка авиацияһының 4-се юомбардировка корпусы, 1-се бомбардировка авиация корпусы, 1-се бомбардировка һауа армияһы, 1943 йылдың мартынан 1946 йылдың апреленә тиклем — 17-се һауа армияһы менән командалыҡ итә.
# Кесе Речка (Выч-Ях ҡушылдығы)

Кесе Речка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вычь-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Кесе Речка (Выч-Ях ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205167
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Урта Ловпуа

Урта Ловпуа — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының һул ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Урта Ловпуа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014671
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001467
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Апостол Павел

Апо́стол Па́вел (Савл, Саул, йәһ. שאול‎ (Шауль), йәһ. שאול התרסי‎ Šaʾul HaTarsi (Шауль из Тарса); бор. грек. Σαούλ (Saul), Σαῦλος (Saulos) и Παῦλος (Paulos); лат. Paulus и Paullus; предп. 5/10, Тарс — 64/67, Рим) — "мәжүсиҙәр апостолы " (Рим. 11:13), ун ике апостолға кермәүсе һәм йәш сағында христиандарға эйәреүсе.
* Был изге тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Коймен-Еган

Коймен-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пыктыган-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Коймен-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038224
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203822
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Туҡтар (Силәбе өлкәһе)

Туҡтар (рус. Туктарово) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡуҫа районындағы ауыл. Петрозаводское ауыл биләмәһе составына инә.

# Туҡтар (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Туҡтар — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе (1865 йылдан Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе) составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 4-се көнбайыш башҡорт кантонының 1-се йортона керә.

# Туҡтар (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1834 | 1866 | 1920 |
| 227 | 214 | 213 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (100 %) йәшәй.
# Верейка

Верейка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 1468 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Верейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100812107000002150
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000215
* Бассейн коды — 05.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҫке Муса ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

Иҫке Муса ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Муса ауылы.

# Иҫке Муса ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Иҫке Муса ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Башҡарма власы

Иҫке Муса ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Иҫке Муса ауылы, Мәктәп урамы, 4.

# Иҫке Муса ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Әминов Рим Фәйзрахман улы (21 июнь 1941 йыл тыуған) — театр актеры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы.
* Батырова Банат Хәйрулла ҡыҙы (16 декабрь 1904 — 19 июль 1970) — Башҡорт АССР-ының ҡатын-ҡыҙҙарынан тәүге Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Ғәзизов Мостафа Шәкир улы (1923 йылдың 15 октябре — 2005 йылдың 27 октябре) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Башҡортостандан иң тәүге Дан орденының тулы кавалеры.
# Ҡасимов

Ҡасимов — фамилия.
* Ҡасимов Ғәзим Ҡасим улы (1891–1937) — дәүләт һәм партия эшмәкәре.
* Ҡасимов Рафаил Ғәбделхәй улы (1947 й.т.) — композитор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993).
* Ҡасимов Салауат Фитрат улы (1934—2018) — тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1995).
* Ҡасимова Миңнур Мөхәмәдйән ҡыҙы (1966 й.т.) — уҡытыусы, яҙыусы һәм үҙешмәкәр композитор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008).
* Ҡасимова Фәрдүнә Ҡасим ҡыҙы (1934 й.т.) — педагог, актёр, театр режиссёры. Профессор (1997). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1984).
# Рагун

Рагун (нем. Raguhn) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3696 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,24 км². Диңгеҙ кимәленән 90 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6779 һәм автомобиль коды — ABI.
# Һанайһары

Һанайһары — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

# Һанайһары
## Риүәйәте

Бер ҡарттың һигеҙ ҡыҙы һәм Һанайһары исемле улы булған. Һанайһары үҫеп, егет булғас, һунарға йөрөй башлаған. Бер һунарында ул күл буйында бер ҡыҙҙы күреп ҡалған. Ҡыҙ күлгә сумған. Егет уның кире сыҡҡанын алты көн көткән. Етенсе көн ҡыҙ күлдән сыҡҡан да сәсен тарай башлаған. Егет шым ғына арттан килгән дә ҡыҙҙың сәсенән урап тотоп алған. Ҡыҙ күлгә сумған. Һанайһары ҡыҙҙың сәсен ысҡындырмаған. Улар һыу аҫты батшалығында йәшәй башлаған. Тәүҙә егет һөйгәне менән бәхетле булған, ләкин аҙаҡ ерҙе һағынып моңая башлаған. Улар ергә сығып йәшәй башлаған.
Ҡыҙҙы урыҫ байы күреп ҡалған да уны үҙенә кәләшлеккә алырға булған. Ул Һанайһары менән һуғыша башлаған. Бай егеткә сәнскән. Ҡыҙ хәнйәрҙе алған да байға сәнскән. Шунан үҙен үлтергән.
Шул ваҡыттан тороп ҡалған Һанайһары менән Шайтанһары тигән ике тау. Ә егеттең тыуған яғын һағынып йырлаған йыры «Һанайһары» исеме менән таралып киткән.