yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы

Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы (10 ғинуар 1937 йыл — 30 апрель 2010 йыл) — әҙәбиәт белгесе һәм яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1984), профессор (1984). Рәсәф Федерацияһының (2005) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).

# Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы
## Биографияһы

Роберт Нурмөхәмәт улы Байымов 1937 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Үтәгән ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. 1954 йылда Бишуңғар урта мәктәбен тамамлағандан һун, ул Иҫке Ҡыйышҡы һәм Биштәкә ауылдарында балалар уҡыта, унан әрме хеҙмәтенә алына.
1959—1964 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының филология факультеты башҡорт-рус бүлегендә уҡый. Университетты «ҡыҙыл» дипломға тамамлай һәм Мәскәү дәүләт университетының аспирантураһына ебәрелә. 1968 йылда «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлағандан һуң Башҡорт дәүләт университетында эшләй. 1983 йылда Роберт Байымов шул уҡ Мәскәү университетында докторлыҡ диссертацияһын да уңышлы яҡлай.
Ғүмеренең һуңғы көндәренәсә Башҡорт дәүләт университетының башҡорт әҙәбиәте кафедраһында эшләне.
Әҙәбиәт менән Роберт Байымов студент йылдарында ук шөғөлләнә башлай. Очерктары, мәҡәләләре ваҡытлы матбуғатта күпләп баҫыла. 1970-се йылдарҙа унын ижады йәнә яңы йүнәлеш ала — күп һанлы хикәйәләре, «Һуңлап килгән моң», «Һалдат булып ҡайтырбыҙ» исемле повестары донъя күрә.
Роберт Байымов «Өлгөргәнлеккә аҙым», «Ижади биҙәктәр», «Эҙләнеүҙәргә сик юҡ», «Жанр яҙмышы», «Башҡорт тарихи-революцион романы», «Сарсау», «Бикле хазина» кеүек Өфөлә һәм Мәскәүҙә нәшер ителгән тиҫтәгә яҡын китап авторы. Ул балалар өсөн дә мауыҡтырғыс әҫәрҙәр яҙҙы. 1997 йылда баҫылып сыҡҡан «Сыбар шоңҡар» китабы өсөн Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ булды.

# Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1997)
* СССР-ҙың юғары белем биреү мәғарифы отличнигы
* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре
# Браунсдорф (Тюрингия)

Браунсдорф (Тюрингия) (нем. Braunsdorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 244 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,18 км². Диңгеҙ кимәленән 402 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7955 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Катисс

Катисс — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 1007 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Катисс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014071
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301407
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡумандылар

Ҡумандылар (үҙ атамаһы къуманды, къубанды, къуўанды, къувандыг) — төрки теле төп халыҡ, Рәсәйҙең Алтай крайы, Алтай Республикаһы һәм Кемерово өлкәһендә йәшәй.

# Ҡумандылар
## Тарихы

2002 йылға тиклем ҡумандылар айырым милләт булараҡ тик 1926 йылғы иҫәп алыу менән генә айырым халыҡ сифатында иҫәпкә алына. Ул саҡта РСФСР территорияһында улар 6327 кеше иҫәпләнә.
Уларҙың барыһы ла Себер крайы территорияһында, шул иҫәптән 4948-е — Бийск округында, 1384-е Ойрат автономиялы өлкәһендә (хәҙер Алтай Республикаһы) күсенеп йөрөгән. Артабанғы халыҡ иҫәбен алыуҙа ҡумандылар алтайҙар составына индерелә. 2000 йылда ҡумандылар Рәсәй Федерацияһының аҙ һанлы төп халыҡтарына (Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2000 йылдың 24 мартындағы 255-се указы), ә һуңғараҡ Рәсәй Федерацияһының Төньяҡ, Себер һәм Алыҫ Көнсығыш аҙ һанлы төп халыҡтарына индерелә. 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙа, шулай уҡ артабанғы 2010 йылда улар үҙ теле менән айырым милләт тип иҫәпкә алынған.

# Ҡумандылар
## Халыҡ һаны һәм таралыуы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡумандыларҙарҙың һаны:
* Алтай крайында (Бия йылғаһы буйлап: Бийский, Красногорск, Солтон райондары) — 1663 кеше;
* Алтай Республикаһында (Турочак районы) — 931 кеше;
* Кемерово өлкәһендә — 294 кеше;
* Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә — 226 кеше.
Рәсәйҙә барлығы 3114 кеше.
2002 йылда тораҡ пункттарҙа:
Алтай крайы:
* Бийск ҡалаһы: 658 кеше;
* Красногорское ауылы: 217 кеше;
* Салтон ауылы: 136 кеше.
* Алтай Республикаһы:
* Таулы Алтайск ҡалаһы: 438 кеше.
2010 йылдағы һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Рәсәйҙә 2892 ҡуманды йәшәй.

# Ҡумандылар
## Теле

Кумандин теле төньяҡ алтай телдәренә (алтай теле ғаиләһенең төрки төркөмө) ҡарай йәки төньяҡ алтай теленең (кумандин-челкан) һөйләше (диалекты) булып тора. Ҡумандылар һәм ҡуманды теле айырым халыҡ һәм тел тип рәсми рәүештә танылған. Әммә этнографтар яңы классификацияға ярашлы уларҙы алтайҙар (төньяҡ-алтайҙар) һәм төньяҡ-алтай (ҡуманды һөйләше булараҡ) теленә индереү яҡлы.

# Ҡумандылар
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1990-сы йылдар башында ҡумандыларҙы үҙ аллы этнос тип таныйҙар. Тап ошоноң арҡаһында уларр күпләп йәшәгән урындарҙа милли территориаль общиналар барлыҡҡа килә башлай. Алтай крайы ҡалаларында йәмәғәт ойошмалары барлыҡҡа килә. Әммә әлегә тиклем бөтә ҡумандыларҙы берләштереп, төрлө кимәлдә үҙ мәнфәғәттәрен яҡлай алған берҙәм үҙәк юҡ.
Үҙ халҡының юҡҡа сығыу хәүефе менән борсолоп, Кумандин интеллигенцияһы үҙ мәҙәниәтен һаҡлау буйынса аныҡ аҙымдар яһай. 2007 йылдың авгусында Таулы Алтайҙа «Төньяҡ Алтай төп халыҡтарының мәҙәниәте һәм традициялары» темаһы буйынса конференция үтә, уның һөҙөмтәләре буйынса материалдар йыйынтығы баҫылып сыға.
# Лянга (Мегра ҡушылдығы)

Лянга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мегра йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Лянга (Мегра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008803
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000880
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ағиҙел аша күпер ( Өфө)

Ағиҙел аша күпер(Өфө), Ырымбур яғына күпер — Өфө янында Ағиҙел аша йәйәүлеләр һәм автомобилдәр өсөн күпер. Е. С. Уланов проекты буйынса 1956 йылда төҙөлгән. Конструкцияһы ике күперҙән тора — улар Ағиҙел ярында, бер- береһенән 10 метр ара ҡалдырып, Воровский урамы һәм Салауата Юлаев урамдары менән киҫешкән урындағы юлдан (створ) башлана.
Күперҙәр аша хәрәкәт: ҡала үҙәгенә — 1993 йылғы биш һыҙатлы күперҙең дүрт һыҙатынан, дүртәүҙең бер һыҙаты — реверсив хәрәкәт өсөн; үҙәктән ҡала ситенә — 1956 йылғы күперҙән ике һыҙат һәм 1993 йылғы күперҙән бер һыҙат.

# Ағиҙел аша күпер ( Өфө)
## Тарихы

18 быуаттан башлап, Ырымбур юлы Өфө өсөн төп юл булып ҡала. 1865 йылда Өфө губернаһы булдырылғандан һуң да, был юл әһәмиәтен юғалтмай. Шуға күрә был йүнәлештә Ағиҙел аша күпер төҙөү, уны тейешле тәртиптә тотоу һәр саҡ күҙ уңында тотола.
Ағиҙел аша тәүге ағас күпер 1795 йылда төҙөлә, тик уны беренсе яҙғы ташҡын ағыҙып алып китә. 1808 йылдан башлап, бында быуат ярым буйы кәмәләрҙән эшләнгән плашкоут күпер тора, уны, Ағиҙелдән түбән ағып төшкән краптарҙы ары үткәреп ебәрер өсөн, өс-дүрт сәғәткә айырып торғандар.
1924 йылда яңы, бер тонна ярымлы автомобилдәрҙе күтәрерлек, плашкоут күпер төҙөлә. Ауыр йөк машиналары сыға башлағас, был күперҙе 1938 йылда ҙур плашкоут кәмәләргә алмаштыралар, күперҙең бер өлөшө йылғаның төбөнә ҡағылған эстакадаларға терәлеп тора.
1956 йылда Ағиҙел аша Ырымбурға плашкоут күпер ябыла, Е. С. Уланов проекты буйынса ҡорос сымдарҙан эшләнгән конструкциялы яңы күпер аша хәрәкәт асыла (Воровский урамы менән киҫешкән урындан күпергә алып барыусы юл башлана). Был күпер конструкцияһы аркалар һәм бер нисә тороҡло урҙаларҙан тора.
1993 йылда тәүге күпергә параллель итеп, Салауат Юлаев проспекты менән киҫешкән урындан ике тапҡыр киңерәк күпер төҙөлә. Оҙонлоғо — 690 м.
2018 йылдың 16 ғинуарында Ағиҙел аша 1956 йылда һалынған иҫке күперҙә ярыҡ барлыҡҡа килеү сәбәпле хәрәкәт туҡтатыла, ҡала хакимиәте күперҙә ремонт эштәре башланыуы тураһында хәбәр итә.

# Ағиҙел аша күпер ( Өфө)
## Перспективала ҡаралған

Мәскәүҙәге Гипростроймост институты Воровский урамынан башланған 1956 йылғы күперҙе реконструкциялау проектын эшләгән. Реконструкция проекты буйынса 1956 һәм 1993 йылда төҙөлгән күперҙәр араһында тағы бер өс һыҙатлы күпер төҙөлөргә тейеш.
* Понтонный мост через Белую
* Понтонный мост через Белую
* Пилоны моста 1956 года (справа), моста 1993 года (слева)
Ҡалып:Wide image
# Котылья

Котылья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 261 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Котылья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012311
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201231
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Карапи Изге Георгий сиркәүе (Клдисубани)

Карапи Изге Георгий сиркәүе (груз. კლდისუბნის წმ. გიორგის ეკლესია, әрм. Քարափի Սուրբ Գևորգ եկեղեցի) — Тбилисиҙың иң боронғо районы Клдисубаниҙағы сиркәү. 1991 йылға тиклем Әрмән Апостол сиркәүенә ҡараған, ә 1991 йылдан Грузин Православие сиркәүенә тапшырыла. Төньяҡ-көнсығыш яҡтан Гоми урамынан сиркәүгә таш баҫҡыс күтәрелә.

# Карапи Изге Георгий сиркәүе (Клдисубани)
## Тарихы

Клдисубаниҙа Изге Георгий сиркәүе ҡаялы тау битендә төҙөлә, ул төҙөлгәнгә тиклем 1600 йылда төҙөлгән собор булған. Хәҙерге бина Петрос Зохрабян һәм уның ҡатыны Лалита аҡсаһына төҙөлгән. Ә XIX быуатта ғибәҙәтханала капиталь ремонт үткәрелә, шулай уҡ сиркәү манараһы һәм көмбәҙе төҙөлә. Был реставрациялауҙы ташҡа кирбес индерелгәнлеге күрһәтә. Ошо уҡ осорҙа ҡорамдың фасадтарында кирбес менән тәре һәм ромбтар һалына.
1735 йылда, батша Вахушти картаһында, сиркәүҙең көнбайыш өлөшөндә инеү урынында манара күрһәтелә.
XX быуат башында төньяҡ фасадҡа законһыҙ торлаҡ биналар төкәтеп төҙөлә, ә совет осоронда сиркәү бинаһын ҡурсаҡ бүлмәһе һәм оҫтаханалар биләй, һуңғараҡ сиркәүҙә күгәрсен кетәге урынлаша 1991 йылдан Изге Георгий соборы Грузин православие сиркәүенә ҡарай
Грузия православие сиркәүе тырышлығы менән изге Георгий сиркәүе 1991 йылдың 23 нябрендә яңыртыла һәм изгеләндерелә. 2002 йылдан сиркәүҙә реставрация эштәре уҙғарыла. Сиркәү нығытыла, таҙартыла, баҡсаһы тергеҙелә

# Карапи Изге Георгий сиркәүе (Клдисубани)
## Фотогалереяһы

* Цитаделдән Изге Георгий сиркәүенә күренеш
* Изге Георгий сиркәүенә күренеш һәм Иҫке Тбилисиҙың башҡа ике сиркәүе
# Вюлькниц

Вюлькниц (нем. Wulknitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1739 кеше йәшәй. Майҙаны — 27,77 км². Диңгеҙ кимәленән 95 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1609 һәм автомобиль коды RG.
# Вожеровка

Вожеровка (Вожера) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Монза йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Вожеровка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016409
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001640
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбдрәхим (исем)

Әбдрәхим — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.

# Әбдрәхим (исем)
## Этимологияһы

Әбдрәхим исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән әбд+рәхим, рәхимле, мәрхәмәтле мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

# Әбдрәхим (исем)
## Билдәле шәхестәр

Исҡужин Әбдрәхим Рәхмәтулла улы (1891 йыл — ?) — Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы) Темәс ауылында тыуған. Атаһы Рәхмәтулла Мәһәҙиев 1916 йылда Ырымбурҙа сыҡҡан Ғабдулла Сәиди тураһында китаптың авторы булараҡ билдәле.
Әбдрәхим Әбдекәев (1780 йыл — ?) — хәрби эшмәкәр, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Әбдрәхим (исем)
## Фамилиялар

Әбдерәхимов Вәхит Рәхмәт улы (10 ғинуар 1961 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре, 2001—2009 йылдарҙа Стәрлетамаҡ йөк автотранспорт предприятиеһы директоры, 2009—2010 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округы хәкимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһының почётлы автотранспортсыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Тәүәкән ауылы ауылында тыуған.
Әбдрәхимов Рәиф Рамаҙан улы — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары.
Әбрәхимов Юнир Рәхим улы (1 март 1942 йыл — 29 март 1970 йыл) — инженер‑технолог, техник фәндәр докторы (1994), профессор (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1998), Рәсәй Федерацияһының почётлы мәғариф тармағы хеҙмәткәре (2017), Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Тәүәкән ауылында тыуған.
Әбдрәхимов Марат Сулпан улы (29 март 1970 йыл) — Рәсәй театр һәм кино актеры, Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылында тыуған.

# Әбдрәхим (исем)
## Топонимдар

Әбдрәхим (рус. Абдрахимово) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл.
# Ыспрауник (йыр)

Ыспрауник (йыр) — башҡорт халыҡ йыры.

# Ыспрауник (йыр)
## Йырҙың тарихы

Ғафури районының Яҡтыкүл ауылында йәшәгән Вәлиулла Ҡоломбәтов яҙмаларынан алынған.
«Башҡортостан» гәзитендә «Ер һатҡанда» тигән исем менән баҫылған (1991 йыл, 28 август.)
Архангел районындағы туғыҙ ауыл башҡорто үҙҙәренең Бүләҙе тигән ерен Сафронов тигән баярға һатҡан.
Сафронов шул ерҙе бүлеп алыу өҫөн землемер килтергән. Оҙонлар ауылынан Ғәйнетдин исемле бер егет иптәштәре менән ҡаршылыҡ күрһәткән.
Ыспрауниктар, урядниктәр был ҡаршы кешеләрҙе ҡыуып ҡайтарғандар. Шунан был Ғәйнетдин ыспрауниктың ауылға ҡайтҡанын күҙәтеп тороп, быға тәҙрә аша мылтыҡ менән атҡан. Ғәйнетдинде ҡулға алып, төрмәгә оҙатҡандар. Төрмәгә киткәндә уны оҙатҡан халыҡ алдында Ғәйнетдин былай тип йырлаған:
    Ыспрауник килгән, әй, илдәргә,
    Туғыҙ ауыл ерен бүлергә.
    Йөрәкле лә ирҙәр ҡаршы сыҡты
    Үҙ яҙмышҡайҙарын күрергә.
# Краков керәндиле

Краков керәндиле (рус. Краковский бублик,пол. obwarzanek krakowski йәки obarzanek krakowski) — поляк аш-һыуына хас йөҙөк рәүешендә бешерелгән ҡамыр ашы. Краковта урам буйында ашап йөрөй торған ҡәҙимге ризыҡ.

# Краков керәндиле
## Этимологияһы

Полякса obwarzanek (шулай уҡ obarzanek яҙылышы осрай,"бешекләнгән" тигән мәғәнәлә ), ул тарихи рәүештә урыҫ телендәге "баранка" һүҙенә оҡшай («баранка»).

# Краков керәндиле
## Бешереү ысулы

Краков керәндиле уртаһы тишек түңәрәк йәки оҙонса түңәрәк формаһында, спираль итеп ишелгән ике йәки өс таҫманан тора, ул әсе ҡамырҙан бешерелә. Төҫө алтынһыуҙан көрәнһыуға тиклем була. Краков керәндиле традицион рәүештә диаметры 12-17 сантиметр дәүмәлдә, ҡалынлығы 2-4 сантиметр һәм ауырлығы 80-120 грамм итеп бешерелә.
Керәндилдең өҫтө шыма йәки бер аҙ суғырмаҡлы булыуы мөмкин.
Керәндилдең өҫтөнә төрлө ингредиенттар — тәмләткес үләндәр, паприка, сыр, һуған, мәк, кунжут, әнис, етен орлоғо һибелә .
Керәндилде ғәҙәттә төрмәй һаталар, сөнки ныҡлап һыуынмай тороп төргән осраҡта ул кетерҙәп тормай башлай.

# Краков керәндиле
## Тарихы

Краков керәндиле тураһында тәүге яҙма Владислава II Ягелло (Ягайло) һәм королева Ядвига осорона тура килә. 1394 йылдың 2 мартында һарай яҙмаларында ошондай мәғлүмәт бар «Dla królowej pani pro circulis obrzanky 1 grosz» . Күренеүенсә, полякса ла, латинса ла һүҙҙәр ҡулланылған: obrzanky һәм circuli.
Хәҙерге заманда Краковта тәүлегенә 150 000 тирәһе керәндил һатыла.
# Бут ташы

Бут ташы́, бут (итал. buttare - ватыу, ваҡлау), файҙалы ҡаҙылма, үлсәмдәре 150-500 миллиметрға тиклем ваҡланған тау тоҡомдары: доломиттар, эзбисташтар, ҡомташтар, һирәк осраҡтарҙа — граниттар. Бут ташының бер төрө — үлсәмдәре 300 миллиметрҙан кәмерәк йомро таш. Бут ташы сыҙамлыгы түбән (25-100 МПа), уртаса (150-400 МПа) һәм юғары (500 МПа дан артыҡ) булған төрҙәргә бүленә; Һыуыҡҡа сыҙамлылык коэфициенты — 0,1-2.
Бут ташы нигеҙҙәр, ярҙамсы биналар стеналарын, канализация канауҙары, гидротехнологик ҡоролмалар һалыуҙа ҡулланыла.
# Ухыт-Юган

Ухыт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сорум-Амня йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ухыт-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302130
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яхан-Сору

Яхан-Сору (Сорулугол) — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чульча йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Яхан-Сору
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100214
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ай-Питта-Юган

Ай-Питта-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Питта-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ай-Питта-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022829
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302282
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тальменка (Бердь ҡушылдығы)

Тальменка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Тальменка (Бердь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200005203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200520
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы

Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы (24 март 1955 йыл) — рәссам, 1986 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1997) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2004).

# Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы
## Биографияһы

Фәйзрахман Абдрахман улы Исмәғилев 1955 йылдың 24 мартында БАССР-ҙың Белорет районы Йөйәк ауылында тыуған.
1978 йылда Өфө сәнғәт институтын (уҡытыусыһы Р. М. Нурмөхәмәтов) тамамлай. Репин исемендәге Санкт-Петербург дәүләт академия институтында стажировка үтә.
1980 йылдан Өфөнөң 2-се педагогия колледжында эшләй, 1983—1986 йылдарҙа — Башҡортостан ижади-производство комбинатында рәссам, 1993 йылдан — Өфө дәүләт сәнғәт академияһында уҡытыусы, 2003 йылдан М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы директоры. 1995 йылдан «Артыш» ижади берекмә ағзаһы.
Рәссамдың эштәре Третьяков галереяһында, М. В. Нестеров ис. БДХМ (Өфө), «Academia» (Өфө, УГАЭС), Белорет, Нефтекама картиналар галереяһында, А. Мөбәрәков музей-йортонда, шәхси йыйылмаларҙа һаҡлана.

# Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы
## Эштәре

«Ауыл хыялыйы» (1980), «Таң» (1983), «Өйөрөлмәк» (1989), «Толпар» (1991), «Алпамыша», «Ҡыҙылташ» (1992), «1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорттар» (1998—2004), «Салауат тураһында иртәк» (2003—2004; соавторы И. И.Ғаянов), «Ҡанатлы ат», «Ҡолап барыусы Толпар», «Сен-Жермен майҙанында таң», «Александр I батшаның башҡорттарға мөрәжәғәте», «Йылға янында».

# Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы
## Күргәҙмә

Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы — 1974 йылдан художество, 2006 йылдан халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.
Шәхси күргәҙмәләре Өфөлә (1987, 1993, 2005, 2006), Белоретта (1990, 1997), Стәрлетамаҡта (2006).

# Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1997).
* Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2004) — «1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорттар», «Салауат Юлаев» хеҙмәттәре өсөн.

# Исмәғилев Фәйзрахман Абдрахман улы
## Уның тураһында ваҡытлы матбуғат

* Шәйбәков Р. Беҙҙең ғорурлыҡ. «Урал» гәзите, 2016, 30 октябрь.
* Алим Фаизов. Файзрахман Исмагилов — яркий приверженец правды в искусстве (К 60-летию живописца). Информационное агентство «Башинформ», 24 марта 2015 года (Тикшерелеү көнө: 1 апрель 2020)</ref>.