yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Винтертур футбол клубы

«Винтертур» — Швейцарияның профессиональ футбол клубы . Уға 1896 йылда нигеҙ һалына. Клуб Швейцария футбол союзы ағзаһы. Уның спортсылары футбол менән бер рәттән еңел атлетика һәм теннис менән шөғөлләнә. Клуб үҙ майҙандарында уйынды үткәреү өсөн «Шютценвизе» стадионын файҙалана. Клуб өс тапҡыр Швейцария чемпионы. Әлеге мәлдә Челлендж-лигала, көсө буйынса илдең икенсе дивизионында сығыш яһай.

# Винтертур футбол клубы
## Ҡаҙаныштары

* Швейцария чемпионы (3 тапҡыр): 1906, 1908 һәм 1917 йылдарҙа.
* Швейцария кубогы финалсыһы (2 тапҡыр): 1968, 1975 йылдарҙа.
* Лига кубогы финалсыһы (2 тапҡыр): 1972, 1973 йылдарҙа.
# Суфияров Ғүмәр Суфияр улы

Суфияров Ғүмәр Суфияр улы (рус. Суфияров Гумар Суфиярович 1922 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙыармеецы, рядовой. Хәрби ветеринар фельдшер.

# Суфияров Ғүмәр Суфияр улы
## Биографияһы

Суфияров Ғүмәр Суфияр улы 1922 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дүртөйөлө районы Миңеште ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Дүртөйлө районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында хәрби ветеринар фельдшер булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 25 февралендә (икенсе мәғлүмәт буйынса 1943 йылдың 1 октябрендә) ҡыҙыу һуғыштар барған Украинаның Ворошиловград өлкәһендә (хәҙер Луганск өлкәһе) хәбәрһеҙ юғала. Юғалтыуҙар исемлегендә Суфияров Ғүмәр Суфияр улының Дүртөйлө районында йәшәгән атаһы Аллаяров Суфияр күрһәтелгән.
# Татарка (Кокса ҡушылдығы)

Татарка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Татарка (Кокса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003540
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100354
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хала-Тальбей (Щучья ҡушылдығы)

Хала-Тальбей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының уң ярына тамағынан 370 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Хала-Тальбей (Щучья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034340
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303434
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Колумбия яйлаһы

Колумбия яйлаһы (ингл. Columbia Plateau) — АҠШ-тың төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, көнсығышта Ҡаялы тауҙар һәм көнбайышта Каскад тауҙары араһында урынлашҡан географик һәм геологик төбәк. Вашингтон штатының көньяҡ-көнсығышында, Орегонштатының төньяҡ-көнсығышында һәм Айдахо штатының көнбайышында урынлашҡан. Майҙаны яҡынса 50 000 км² һәм диңгеҙ кимәленән 700-1000 м бейеклектәге лава платоһынан ғибәрәт. Колумбия йылғаһы һәм уның иң ҙур ҡушылдығы Снейк йылғаһы плато территорияһын киҫеп, тәрән каньондар барлыҡҡа килтерә. Платоның өҫкө йөҙө яҫы йәки тулҡынлы; күп һанлы ҡоро каньондар бар (шуларҙың иң ҙуры — Гранд-Кули). Плато районындағы ҙур ҡалалар үҙ иҫәбенә Спокан, Якима, Песко, Кенневик, Голдендейл, Пуллман, Гермистон, Худ-Ривер, Те-Далс һәм башҡалар инә.
Миоцен һәм плиоцен осоронда базальттың массив ағымдары магматик өлкә барлыҡҡа килтереп, ҙур территорияны ҡаплайҙар. 10-15 млн йыл дауамында ахыр сиктә 1,8 км ҡалынлыҡтағы базальт ҡатламы туплана. Был ҡеүәтле ҡатлам тупланғанда ер ҡабығы түбәнәйә, Колумбия йылғаһы бассейнын барлыҡҡа килтерә. Колумбия йылғаһының хәҙерге ағымы лава массивының төньяҡ-көнбайышҡа табан хәрәкәт итеүе менән бәйле. Лава ағымы, территория буйлап ағып, тәү сиратта йылға һәм шишмә үҙәндәрен тултыра, быуа күлдәренең барлыҡҡа килеүенә сәбәпсе булған тәбиғи быуалар барлыҡҡа килтерә. Был күлдәр ҡаҙылма флора һәм фауна тупланмаһынан ғибәрәт: ташҡа әүерелгән ағас, ҡаҙылма бөжәктәр, умыртҡалыларҙың һөйәктәре һәм башҡалар.
# Яҡшыдәүләтов Йәркәй Әнүәр улы

Яҡшыдәүләтов Йәркәй Әнүәр улы (рус. Якшидавлетов Яркей Анварович; 11 ғинуар 1943 йыл—8 сентябрь 2005 йыл) — журналист, «Совет Башҡортостаны» гәзите (1978), Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы (1989) хеҙмәткәре, СССР Журналистар союзы ағзаһы (1978), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1991).

# Яҡшыдәүләтов Йәркәй Әнүәр улы
## Биографияһы

Йәркәй Әнүәр улы Яҡшыдәүләтоа 1943 йылдың 11 ғинуарарында Баймаҡ ҡалаһында тыуған. 1970 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң Баймаҡ һәм Ҡыйғы районыдары мәктәптәрендә эшләй. 1972—1978 йылдарҙа (өҙөклөк менән) һәм 1987 йылдан «Башҡортостан пионеры» гәзитенең бүлек мөдире, 1978 йылдың сентябренән — «Совет Башҡортостаны» гәзизете хеҙмәткәре. 1989 йылдан «Башҡортостан» ДТРК-нда эшләй: 1992 йылдан — өлкән мөхәррир, 1999 йылдан — «Тамаша» ижад берекмәһе етәксеһе; 2002—2003 йылдарҙа — «Башҡортостан» ТРК ДУП-нда. Башҡорт ТВ-нда милли юмористик жанрға нигеҙ һалыусыларҙың береһе, Башҡорт дәүләт филармонияһының «Кәтүк һәм Мәҙәк» проекты авторы. 1991—2005 йылдарҙа «Йома» дини-мәғрифәт программаһының, 1989—1994 йылдарҙа ислам мәсьәләләренә арналған «Замана» публицистик тележурналының авторы һәм алып барыусыһы. Сит илдәрҙәге милләттәштәребеҙҙең тормошо хаҡында репортаждар тәҡдим итә. Беренселәрҙән булып башҡорт телендәге мосолман календарҙарын төҙөй.

# Яҡшыдәүләтов Йәркәй Әнүәр улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны - Игеҙйәнова Нажиә Заһир ҡыҙы, яҙыусы.
Ҡыҙы- билдәле йәмғәтсе, Өфө фән һәм технологиялар университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы, тарих фәндәре кандидаты Ләйсән Йәркәй ҡыҙы Йосопова.
Улы- Айсыуаҡ Яҡшыдәүләтов, бортпроводник (1971-2002).

# Яҡшыдәүләтов Йәркәй Әнүәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989);
* Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1991).
# Бакфарк Валентин

Валентиниус (Балинт) Грефф Бакфарк (мадьярса Bálint Bakfark, Bacfarc , Bakfarc , Bakfarkh , Bakffark , Backuart); (1506 һәм 1507 йылдарҙың августары араһында, Брашов Трансильвания — 22 август 1576, Падуя) — Яңырыу осорондағы мажар музыканты, виртуоз-лютнисы һәм композиторы. Уның музыкаль пьесалары XVI быуаттың нәзәкәтле бейеү музыкаһы өлгөһө була.

# Бакфарк Валентин
## Биографияһы

Бакфарк музыкаға буласаҡ венгр короле Янош Запольяи һарайында өйрәнә. Һуңынан Италияға китә, Франция короле һарайында йәшәй. Будала һарай музыканты була. 1549—1566 йылдарҙа Вильнола польша короле һәм бөйөк литва кенәзе Сигизмунд II Август һарайында лютнала уйнаусы булып хеҙмәт итә. Был ваҡытта Европа буйлап бик күп илдәргә сәйәхәт ҡыла. Данциг, Аугсбург, Лион, Рим, Венеция, Кенигсбергта була.
1559 йылда Вильнола йорт һатып ала. 1560 йылдарҙа шул асыҡлана: Бакфарк шпионлыҡ ҡылып польша короле һарайындағы Прусия герцогы Альбрехт тураһында мәғлүмәт ебәреп торған. Шуға күрә ул королдең ышанысын һәм яҡлауын юғалта, 1566 йылда Вильнолағы йортон һүтәләр, ә ул үҙе Познаньға, аҙаҡ Венаға ҡаса.
Күпмелер ваҡыт Венала йәшәй. 1568 йылда Венала император һарайында музыкант була, аҙаҡ Трансильванияға ҡайта, һуңынан Венецияла төпләнә. 1576 йылдың 22 авгусында Падуйға барған юлда ваба (чума) йоҡтороп вафат була.

# Бакфарк Валентин
## Ижады

Валентин Бакфарк үҙ заманының иң мәшһүр лютнист-виртуоздарының береһе булып дан ҡаҙана. Ул шул тиклем оҫта уйнаған, хатта Польшала «Бакфаркты тыңлағандан һуң бик һирәктәр генә лютняға тотонорға батырсылыҡ итер» тигән мәҡәл дә йәшәй.
Бакфарк лютня өсөн күп кенә әҫәрҙәр ҙә ижад итә. Мәҫәлән: полифоник фантазиялар һәм ричеркадтар, тынлы уйын ҡоралдары өсөн һәм донъяуи вокал әҫәрҙәр, бейеү (бигерәк тә уның поляк халыҡ бейеүҙәренә көйҙәре ҙур билдәлелек яулай) көйҙәре бар.
Бакфарктың лютня өсөн пьесалары тупланған ике йыйынтығы Лионда («Intabulatura» 1553) һәм Краковта («Harmoniarum Musicarum…» 1565). баҫылып сыға.
# Жаровица

Жаровица — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирдом йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Жаровица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041325
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004132
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Архиерей йорто (Таганрог)

Архиерей йорто, шулай уҡ Кирсанов йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы Чехов урамы, 126 адресы буйынса урынлашҡан бер ярым ҡатлы бина. 1992 йылдың 18 ноябренән төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Архиерей йорто (Таганрог)
## Тарихы

1824 йылда төҙөлгән йорт казак ғәскәренең генерал-майоры Кирсановтың милке булып тора. 1917 йылда был бинала архиерейҙың фатиры һәм уның канцелярияһы урынлаша, бында йорт сиркәүе лә була. Ваҡыт үтеү менән йорт бүлмәләре коммуналь фатир итеп бирелә.

# Архиерей йорто (Таганрог)
## Һүрәтләнеше

Йорттоң беренсе ҡаты юнылған. Колонналар икенсе ҡат кимәлендә балюстрада менән тоташа. Бинаның кәрнизе ҙур булмаған дүрт мөйөш формаһындағы сығынтылар менән биҙәлгән. Бельэтажды ярымциркуль формаһындағы, йөҙлөклө тәҙрәләр айырып тора. Йорттоң япмалы галереяһы бар, уның япмаһы коринф ордены колоннала тора, уларҙы бейек цоколле каннелюрҙар биҙәй. Нигеҙҙәре ерҙә тора. Фриз өҫтәндә дүрт уйымлы аттик урынлашҡан: уларҙың икеһе төп фасадта, берәр — ҡабырға яҡ стеналарҙа. Кирсанов йорто— Таганрогта классицизм стилендә төҙөлгән биналарҙың бер өлгөһө.

# Архиерей йорто (Таганрог)
## Хәҙерге торошо

Таганрогтың айырым ҡоролмаларын халыҡ үҙе боҙа һәм үҙгәртә. Шул сәбәпле, Архиерей йортоноң да колоннадаларын тупаҫ ағас балконға әйләндерәләр. Фасадтың буяуҙары ла ҡупҡан. Ҡаланың уникаль архитектура объекттары нисәмә йылдар инде реставрацияланмай.
# Катым

Катым — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/86/244 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 217 км.

# Катым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017822
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301782
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мазас

Мазас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының һул ярына тамағынан 283 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мазас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008273
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200827
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дан пантеоны (Ҡырым ауылы)

1970
Дан пантеоны — Ҡырым ауылындағы (Ростов өлкәһе) мемориаль комплекс. Бөйөк Ватан һуғышында ятып ҡалған ауыл кешеләре иҫтәлегенә ҡуйыла.

# Дан пантеоны (Ҡырым ауылы)
## Тарихы

Комплекс Лукашин исемендәге колхоз аҡсаһына тәҙәлә һәм 1970 йылдың 9 майында асыла. Уны 1965 йылда башлап, биш йыл дауамында төһөйҙәр. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, һәләк булған ауылдаштары иҫтәлеген мәңгеләштереү инициативаһы урындағы 5-се мәктәп уҡыусыларынан һәм уҡытыусыларҙан сыға. Улар Совет Армияһының һәләк булған һалдаттары тураһында шәхси документтар, хаттар, фотолар туплай, хәрби дәрәжәләре, хәрби частары, ордендары, үлгән урындағы тураһында мәғлүмәт йыя. Ҙур эҙләнеү эше алып барыла. Һәйкәл проектын РСФСР Художество фонды бүлегенең Ростов художество советы раҫлай. Проектты скульпторҙар Джлаухян А . Х., Шубин Ю. В., архитекторҙар Галин Г. Г. һәм Кузнецов Л . В. эшләй.
1972 йылда комплекс территорияһына Мәңгелек ут ҡуйыла. Һәйкәл асылғандан алып бөгөнгәсә унда тиҫтәләрсә мең кеше була, донъяның 42 дәүләтенән туристар килә. Ауыл музейында ҙур дүрт китапта төрлө телдәрҙә яҙылған баһаламалар экспонат рәүешендә һаҡлана.
2002 йылдың 31 декабрендәге 124-се бойороҡ менән комплекс мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә индерелә.

# Дан пантеоны (Ҡырым ауылы)
## Архитектураһы

Комплекс скульптура төркөмөнән һәм ҡараңғы туфтан эшләнгән ярым түңәрәк пантеондан ғибәрәт. Өҫтә — оло йәштәге хәсрәтле ҡатын. Һул ҡулы менән ул ейәнен тотҡан, уңы менән -киленен. Иң аҫыл ир-аттарын: улын, ирен, атаһын һуғыш йотҡан.
Скульптуа алдында биш плита урынлаштырылған. Уларҙа һуғыш йылдары: 1941, 1942, 1943, 1944, 1945 яҙылған. Комплексты алһыу туфтан эшләнгән ярым түңәрәк ҡоролма — рус һәм әрмән телдәрендә «Ватан өсөн һәләк булғандар үлмәй» тип яҙылған пантеон тамамлай. Уның эсендә — эмаль пластиналарҙа (барлығы 365) һәләк булған яугирҙарҙың портреттары төшөрөлгән һәм исемдәре яҙылған мәрмәр плиталар ҡуйылған. Өҫ яҡта «1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған ауылдаштарыбыҙға мәңгелек дан» тип яҙылған. Диуарҙың икенсе яғында Ҡырым ауылын азат итеү өсөн барған алыштарҙа һәләк булған һалдаттарҙың һүрәттәре һәм исемдәре урынлаштырылған.

# Дан пантеоны (Ҡырым ауылы)
## Иҫкәрмәләрр

* ↑ Памятники боевой славы нашего района Межпоселенческая центральная библиотека
* ↑ Выявленные объекты культурного наследия
* ↑ Пантеон Славы в с.
# Харута-Шор

Харута-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харута йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Харута-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006601
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маскага

Маскага — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катлама йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Маскага
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Палагия морононан Джанхот йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000112109100000075
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100007
* Бассейн коды — 06.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ардым

Ардым — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пенза йылғаһының уң ярына тамағынан 5,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Ардым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000035992
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003599
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# И. А. Супрунов тирмәне контораһы

И. А. Супрунов тирмәне контораһы — Дондағы Ростов ҡалаһының Будённый проспекты, 33 адресы буйынса, (икенсе сығанаҡтар буйынса — Будённый проспекты, 35) урынлашҡан реставрацияланған бинаһы.
Ул ҡаланың тарихи өлөшөндә урынлашҡан. Регион әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекттары иҫәбенә инә.
Тирмән контораһы XIX быуат аҙағында төҙөлә. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа, ҡоролманың тәүге хужалары фамилияһы буйынса, бер туғандар Елицерҙәр тирмәне бинаһы булараҡ телгә алыналар.

# И. А. Супрунов тирмәне контораһы
## Тарихы

Супрунов тирмәне төҙөлгән урында, 1863 йылда проспект Байков күпере менән көпләнә. 1884 йылда күпергә яҡын ятҡан территорияның күп участкалары ҡала кешеләренә һатыла.
Шуларҙың береһе М. И. Елицер була, ул проспекттың көнбайыш яғына терәлеп ятҡан участканы һатып ала. 1890-сы йылдарҙа ул пар тирмәне комплексы төҙөй. Уның составында ике ҡатлы контора һәм етештереү (производство) ҡаралтылары була.
Был ҡоролмаларҙың тағы ла бер хужаһы булып, М. И. Елицерҙың туғаны — И. И. Елицер һанала.
1904 йылда күсемһеҙ милек И. А. Супрунов ҡарамағына күсә. Беренсе ҡатта тирмән урынлашҡан була, ә икенсе ҡатта эшләп йөрөүселәр йәшәй.
1940-сы йылдарҙа тирмәндең ҡаралтылары емерелеп бөтә, ә контораның ҡыйығы ныҡ ҡына зыян күрә. Һуғыштан һуң үткәрелгән ремонт, бинаны торлаҡ һәм магазиндар итеп файҙаланырға мөмкинлек бирә.
XXI быуатта бинаның фасадын шәхси инициативаһы буйынса Карп Баблоянц яңырта. Был идеяһын тормошҡа ашырыу өсөн 3 миллион һумдан күберәк аҡса тотона.
Дондағы Ростов ҡалаһының тарихи тышҡы күренешен һаҡлағаны өсөн, ул «Байков Андрей Матвеевичкә 185 йыл» тигән иҫтәлекле миҙал менән бүләкләнә.
2012 йылда реставрация эштәре алып барған саҡта, йорттоң фасады буяуҙарҙан таҙартыла. Шуның һөҙөмтәһендә, ҡоролманың тәүге күренеше, элекке торошо асыҡлана. Йортҡа реставрация үткәрәләр. Уны XX быуат башындағы күренешенә тулыһынса кире ҡайтаралар.

# И. А. Супрунов тирмәне контораһы
## Һүрәтләмә

Йорт урыҫ стилендә төҙөлгән архитектура ҡомартҡылыры иҫәбенә инә. Архитектура алымдарының баҙыҡлығы, бинаның төп үҙенсәлеге булып тора.
Бинаны төҙөгәндә раскреповка (бинаның алғы йөҙөн бүлгесләү һәм биҙәү өсөн тәғәйенләнгән фасадтың ҙур булмаған сығынтыһы) ысулы ҡулланылған.
Фасадтың урталағы һәм ике яҡ ситтәге сығынтылары мул итеп биҙәкләнгән.
Бина ике ҡаттан тора, уны төҙөү өсөн ҡыҙыл кирбес ҡулланылған.
# Дмитриевка ауыл Советы (Благовар районы)

Дмитриевка ауыл Советы— Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Дмитриевка ауыл Советы (Благовар районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
# Майндағы Франкфурт

Майндағы Франкфурт– Германияның Һессен Федераль еренең төп ҡалаһы, Алманияла кеше һаны буйынса бишенсе урында тора. Майн йылғаһы буйына урынлашҡан. Ҡала боронғо архитектураһы менән бик үҙенсәлекле. Франкфурт шулай уҡ Алманияның финанс баш ҡалаһы булып һанала, ҡалала иң ҙур ил фонд биржаһы урынлашҡан.
Германияла Франкфурт шәһәрләре ике. Береһе көньяҡта, Одер йылғаһы буйында, икенсе Майн йылғаһы буйында.
Франкфурт аэропорты – Европалағы өс аэропорттарҙың иң ҙур береһе. Минут һайын тиерлек самолеттар төшөп ултыра һәм осоп китеп тора. Уларҙың осо-эргәләре күренмәй.

# Майндағы Франкфурт
## Тарих

Франкфурт (Franconofurd) беренсе тапҡыр 794 тип йылда алына. 885 йылдан башлап Герман императорҙарын һайлау Франкфуртта ойошторола. 1562 йылда коронацияһы тантанаһы Ахендан Франкфуртҡа күсерелә.
1150 беренсе тапҡыр йылды Франкфурттың билдәле йәрминкәһе тип алына. 1240 йылда император Фридрих II ҡатнашыусыларға (сәүҙәгәрҙәр, һатып алыусылар һ.б.) һирәк осрай торған өҫтөнлөктәр яҡлау һәм хоҡуҡтары бирә. Франкфурттың танылған халыҡ-ара китап беренсе тапҡыр йәрминкәһе 1478 йылда үткәрелә.
1939 йылдың 26 авгусында Майндағы Франкфуртта армияларының «C» төркеме ойошторола.
# Саңны

Саңны — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Саңны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025262
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102526
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тумана

Тумана — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мурдюг йылғаһының һул ярына тамағынан 1,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тумана
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103616
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Железинка (Сарагожа ҡушылдығы)

Железинка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарагожа йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Железинка (Сарагожа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000619
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0