yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ачалук

Ачалук — Рәсәй йылғаһы. Төнбяҡ Осетия-Алания Республикаһы, Ингушетия Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Алханчуртов арнасы йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ачалук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек РФ менән Грузия сигенән, Ардон йылғаһын индермәйенсә, Урсдон йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000212108200003077
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200307
* Бассейн коды — 07.02.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Булат тауы

Булат тауы (рус. Булатовская гора) — Рәсәй Федерацияһының Волга буйы федераль округы Ырымбур өлкәһендәге тау.
1998 йылда төбәк әһәмиәтенә эйә геология-геоморфология тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән булған.

# Булат тауы
## Географияһы

Булат тауы Ырымбур өлкәһенең Башҡортостан сигенә яҡын Абдулла районында урынлашҡан. Артемьевка ауылынан 2 км төньяҡ-көнбайыштараҡ, Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса Кама һыу бассейны округына ҡараған Булат йылғаһының һул ярында тора.
Координаттары (градустары): киңлеге — 53.71 , оҙонлоғо — 53.48.

# Булат тауы
## Тасуирламаһы

2016 йылдың 24 февралендә Ырымбур өлкәһе хөкүмәте өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡылары исемлеген раҫлай. Бындай ҡомартҡылар иҫәбенә райондың Ерекле имәнлектәре һәм сәтләүеклектәре, Емелька ауылының бәрҙеле шишмәләре менән бер рәттән Булат тауы ла индерелә.
Ырымбур өлкәһендәге География институтының Социаль-иҡтисади география бүлегенең «Ырымбур өлкәһе тәбиғәте» фәнни-популяр порталында мәғлүм ителеүенсә,Булат тауының дөйөм майҙаны — 4 га, геологик йәһәттән геоморфологик типҡа ҡарай. Эрозияға бирелгән киртләстәре менән үҙенсәлекле.
Дәүләт ҡурсыуына ҡазан ҡатламы (ярусы) ултырмаларынан торған яр буйы ярлауҙары алынған, улар горизонталь ҡатлы-ҡатлы аргиллиттарҙан, мергелдәрҙән һәм эзбизташтарҙан тора.
Тауҙың Булат йылғаһы ярына сыҡҡан текә ҡаялы уң яғындағы битләүен пермь ҡазан ҡатламының горизонталь рәүештә урынлашҡан аргиллит, мергель, һыҙат-һыҙат эзбизташ тоҡомдары тәшкил итә
# Езенги-Шор

Езенги-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малыко йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Езенги-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303431
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Георгий Леонидзеның йорт-музейы (Патардзеули)

Георгий Леонидзеның йорт-музейы - (груз. გიორგი ლეონიძის სახლ-მუზეუმი) - Грузин ССР-ының Фәндәр Академияһы академигы һәм шағир Георгий Леонидзе тыуған ауылда - Патардзеулиҙа урынлашҡан.

# Георгий Леонидзеның йорт-музейы (Патардзеули)
## Географияһы

Георгий Леонидзеның йорт-музейы Патардзеули Грузияның хәҙерге Сагареджой районында ойошторолған (Кахетия).

# Георгий Леонидзеның йорт-музейы (Патардзеули)
## Тасуирламаһы

Музей Георгий Леонидзеның тыуған йортонда урынлашҡан. Фонтың төп өлөшөн шағир һәм ғалимдың үҙенең, ғаиләһенең шәхси әйберҙәре, этнографик материалдар, сәнғәт әҫәрҙәре, документтар тәшкил итә. Георгий Леонидзе грузин әҙәбиәтен, бигерәк тә боронғо әҙәбиәтен фәнни яҡтан өйрәнгән.
Йорт XIX быуаттағы шәреҡ йорттарының типик өлгөһө булып тора, этнографик ҡомартҡы тип танылған.Ул кирбестән һәм һуйырташтан төҙөлгән. Ҡапҡаһы ағастан эшләнгән булған.
Грузияның Милли мәҙәни мираҫты һаҡлау буйынса агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, Сагареджо муниципалитетының Патардзеули ауылында урынлашҡан йорт-музейына күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы статусы бирелгән.
# Тыр (Рутка ҡушылдығы)

Тыр — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Тыр (Рутка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000044089
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004408
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Егитык-Коль

Егитык-Коль — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шавла йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Егитык-Коль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004967
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100496
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Исхаҡова Альбина Хажим ҡыҙы

Исхаҡова Альбина Хажим ҡыҙы (рус. Исхакова Альбина Хажимовна; 25 ғинуар 1938 йыл) — спортсы, бейеүсе, йәмәғәтсе. Спорт гимнастикаһы (1958) һәм саңғыла уҙышыу (1959) буйынса Башҡорт АССР-ы чемпионы. Спорт гимнастикаһы буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1959). Башҡорт халыҡ бейеүҙәрен башҡарыусыларҙың «Байыҡ» республика конкурсы лауреаты (2011). Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы менән бүләкләнеүсе.

# Исхаҡова Альбина Хажим ҡыҙы
## Биографияһы

Альбина Хажим ҡыҙы Исхаҡова 1938 йылдың 25 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районының Асҡар ауылында күп балалы ғаиләлә тыуған. Балалар йортонда тәрбиәләнгән, Өфө ҡалаһындағы 1-се мәктәпте тамамлаған. Спорт менән әүҙем шөғөлләнә, спорт гимнастикаһы буйынса Рәсәй һәм Башҡортостан чемпионы була.
Хаҡлы ялда булғанда йәмәғәт эшенә әүҙем ҡушылып китә. Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте ойошмаһы эшендә ҡатнаша, Өфөләге «Аҡ тирмә» милли-мәҙәни үҙәгендә «Өләсәйҙәр мәктәбе» етәксеһе була.
Тормош юлдашы Исхаҡов Фәнис Ғәйнетдин улы менән Камилә һәм Арыҫлан исемле балаларҙы тәрбиәгә алып үҫтерәләр, бының өсөн улар 2008 йылда «Иң яҡшы аҫрау ғаилә» тигән исемгә лайыҡ була һәм махсус премия менән бүләкләнә.
72 йәшендә бейеү башҡарып республика «Байыҡ» телевизион конкурсы лауреаты, 2010—2011 йылдарҙа Бөтә Рәсәй үҙешмәкәр сәнғәт фестивале призеры була .
«Тамыр» телестудияһының «Тамыр» өләсәйе" тигән абруйлы махсус исеменә лайыҡ булған. 79 йәшендә хәләле Фәнис Ғәйнетдин улы менән ГТО нормаларын үтәп, алтын значоктар яулай.
2017 йылда «Урал» галереяһында үҙе етештергән ҡул эштәренән шәхси күргәҙмә үткәрә.
Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы, башҡорт халҡының мәҙәниәтен һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап ҡалыуға ҙур өлөш индереүен билдәләп, Альбина Хажим ҡыҙын Почёт грамотаһы менән бүләкләгән.

# Исхаҡова Альбина Хажим ҡыҙы
## Видеояҙмалар

YouTube сайтында Видео Исхакова Альбина
# Михаил Архангел сиркәүе (Каменоломни)

Михаил Архангел сиркәүе ― Рәсәйҙең Ростов өлкәһе, Октябрь районы, Каменоломни ҡасабаһындағы православие сиркәүе. Шахта һәм Миллер епархияһының Нижнедонский благочиниеһына ҡарай. Рәсәйҙең мәҙәни мираҫ объекты булып тора.

# Михаил Архангел сиркәүе (Каменоломни)
## Тарихы

Максимовский утары янында (Каменоломни ҡасабаһының иҫке исеме) XIX быуат аҙағында Кривянский станицаһынан күсеп килгән йәш казак ғаиләләре Новогрушевский утарын барлыҡҡа килтерә. Ике утарҙы бер-береһенән ҙур булмаған шишмәләр айыра. Күпмелер ваҡыт үткәс, Новогрушевскийҙа ҡорам һәм сиркәү-мәхәллә мәктәбе төҙөлә. Икенсе донъя һуғышы йылдарында ҡорам емерелгәнлектән, ғибәҙәт ҡылыу торлаҡ йортҡа күсерелә, әммә ул тиҙҙән балалар йорто.итеп үҙгәртеп ҡорола.
1948 йылдан башлап ғибәҙәт ҡылыу йортоноң православие общинаһы ағзалары аҡса йыя, артабан был аҡсаға айырым ер участкалары һәм йорт биләүҙәре домовладение һатып алына. Йылдар үтеү менән улар хәҙерге көнгә тиклем эшләгән ғибәҙәтханаға әүерелә. Хужалыҡ ҡаралтылары, алтын көмбәҙле манаралар ҡорола, яңы йәкшәмбе мәктәбе булдырыла.
1980 йылдарҙа ғибәҙәтхана яңынан тергеҙелә реконструкция, шул ваҡытта уның стеналары ҡыҙыл кирбестән һалына.
1992 йылда ғибәҙәтхана бинаһы урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекты тип таныла.
# Нюнято-Се

Нюнято-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хэ-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Нюнято-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037184
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303718
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Танна

Танна (нем. Tanna) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3868 кеше йәшәй. Майҙаны — 87,18 км². Диңгеҙ кимәленән 542 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7922 һәм автомобиль коды — SOK.
# Пиленай

Пиленай — урта быуат Литва һарайы, Литва тарихында героик оборонаһы менән бәйле яҡшы билдәле.

# Пиленай
## Пиленай ҡалаһы оборонаһы

Кенәз Маргирис етәкселегендәге тарихи оборона, 1336 йылдың 25 февралендә үтә, был көндө һарайҙы Тевтон ордены армияһы ҡамауға ала. Тәре походында ҡатнашыусылар менән бөйөк магистр Дитрих фон Альтенбург етәкселек итә. Ул Пруссия менән сиктәш булған Жемайтия терәк пунктын юҡҡа сығарыуҙы маҡсат итеп ҡуя.
Пиленай һәм уның эргә-тирәһендә йәшәүсе халыҡ үҙҙәренән көслөрәк дошмандан һаҡланып булмауын аңлап, күмәк ҡул һалыу башҡарырға ниәт ҡыла, дошманға бер нәмә лә эләкмәһен өсөн бөтә мөлкәтте юҡҡа сығарып, һарайҙы үртәргә ҡарар ителә. Улар ҡоллоҡҡа ҡалыуға ҡарағанда үлеүҙе артығыраҡ күрә. Башта халыҡ үҙ мөлкәтен яндыра, һарайға ут төртә, һуңынан ирҙәр, ҡатын-ҡыҙҙар һәм уларҙың балалары үҙ-үҙенә ҡул һала. Ливон хроникаларында яҙылыуынса, башта ҡанбаба-ҡарсыҡ балта менән йөҙҙән ашыу ҡәлғә һаҡлаусыны сабып үлтерә. Аҙаҡ, һарайҙың дошманға ҡаршы тора алмауы билдәләнгәс, Маргирис кенәз ҡылыс менән үҙенең ҡатынын урталайға сапҡылай, ә һуңынан башҡаларҙы ла үлтерә.
Орден хроникасыһы Виганд Мамбургскийҙың мәғлүмәттәре буйынса, һарайҙа барыһы 4000 кеше булған.

# Пиленай
## Урынлашҡан ере

Пиленайҙың урынлашҡан ере бик оҙаҡ ваҡыт билдәһеҙ була. Төрлө тарихсылар һәм археологтар легендар һарайҙың урынлашҡан еренә ҡағылышлы күп төрлө гипотезалар тәҡдим итә. 2016 йылда археологтар төркөмө һарайҙың Жемайтиялағы Шигаль районы Билёнай ҡурғанында урынлашыу ихтималлығын аныҡлай.

# Пиленай
## Мәҙәни әһәмиәте

Ҡәлғә героик оборонаһы үҙенә күрә ҡаршы тороу символы булып тора. Композитор Витаутас Клова был ваҡиға тураһында Пиленай операһын ижад итә, уның премьераһы 1956 йылда үтә.
# Ворскла

Ворскла (рус. Ворскла, укр. Ворскла) — Европалағы йылға, Днепрҙың һул ҡушылдығы. Ике дәүләт — Рәсәй Федерацияһы һәм Украина биләмәләре аша аға йәки уларҙың сигенән үтә. Оҙонлоғо — 464 километр.
# Вань-Ю

Вань-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Макариха йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Вань-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071118
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007111
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Змеинка

Оло Змеинка (Змеинка) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Оло Змеинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011562
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201156
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Махо күпере

Махо күпере — Грузияның Аджария республикаһындағы Махосцкали йылғаһы (Чорохи йылғаһының һул ҡушылдығы) аша аркалы урта быуат таш күпере Махо ауылында урынлашҡан.

# Махо күпере
## Тасуирламаһы

Күперҙең аркаһы түңәрәк формала. Күперҙең оҙонлоғо 15,80 м, уртаһында киңлеге 2 м, остарында — 2,14 м тәшкил итә.
Күперҙең һыу өҫтө кимәленән бейеклеге 3,60 м, яндауырҙарының киңлеге 0,5 м тәшкил итә. Күперҙең бейеклеге 0,8 м.
Аркаһы яҡшы шымартылған квадрат таштарҙан, ә инеү урынында яҫы таштарҙан һалынған.
# Ворбаза

Ворбаза (Ворбаз, Түбәнге Ворбаза, Ворбаш) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ворбаза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030523
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003052
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Таҙылар (йондоҙлоҡ)

Таҙылар (йондоҙлоҡ) (лат. Canes Venatici) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — α CVn, яҡтылығы 2,90 була. Майҙаны буйынса урыны — 38.
# Хафизов Айрат Рим улы

Хафизов Айрат Рим улы (5 ғинуар 1957 йыл) — ғалим-инженер. 1979 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1999 йылдан тау-нефть факультеты деканы; 2016—2020 йылдарҙа нефть һәм газ скважиналарын быраулау кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан комсомолының фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (1989), Рәсәй газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (2013).

# Хафизов Айрат Рим улы
## Биографияһы

Айрат Рим улы Хафизов 1957 йылдың 5 ғинуарында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Үрге Маншыр ауылында тыуған.
1979 йылда Өфө нефть институтын (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) тамамлай һәм шунда эшләй башлай: педагог, доцент, профессор.
1999 йылдан — тау-нефть факультеты деканы.
2016 йылдан — нефть һәм газ скважиналарын быраулау кафедраһы мөдире итеп тәғәйенләнә.

# Хафизов Айрат Рим улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Тәбиғи газды транспортлауҙа тәбиғи газды ташыу, нефтте әҙерләү һәм утилләштереү өсөн энергияны һаҡсыл файҙаланыусы технологиялар, нефть газын утилләштереү проблемаларын хәл итеүгә өлөш индерә. Нефть һәм газ йыйыу һәм таҙартыу процестарын камиллаштырыу һәм оптималләштереү ысулдарын тәҡдим итә. Йылылыҡ-масса алмашыу аппаратын, тәбиғи газды киптереү, күп конкурентлы ҡатнашмаларҙы айырыу, цистерналарҙа углеводород сеймалының күләмен билдәләү һ. б. ысулдарын эшләй, улар Рәсәй Федерацияһының нефть һәм газ сығарыу предприятиеларында ҡулланыла. Уйлап табыуға 16 авторлыҡ таныҡлығы бар. 200-ҙән ашыу баҫма, шул иҫәптән 10 монография авторы. Хеҙмәттәре:
* Утилизация отработанных масел. Уфа, 1996 (авторҙаш);
* Экологические проблемы нефтяной промышленности. Уфа, 2005 (авторҙаш);
* Сбор, подготовка и хранение нефти и газа. Технологии и оборудование. Уфа, 2007 (авторҙаш).

# Хафизов Айрат Рим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан комсомолының фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (1989);
* Рәсәй газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (2013);
* Башҡортостандың комсомол премияһы лауреаты (1989).
# Бивалют кәрзин

Бивалю́т кәрзин — Рәсәй Банкы менән ҡулланылған операцион ориентир. 2005 йылда индерелә. Хәҙерге көнғә: 0,45 × курс евро + 0,55 × курс доллара = кәрзин хаҡы һумдарҙа.
# Письмянка (Зәй ҡушылдығы)

Письмянка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зай №2928 йылғаһының уң ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Письмянка (Зәй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029294
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102929
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Уроно-Яга

Уроно-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вагим-Яун йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Уроно-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204573
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һунаршин Әүәл Хажи улы

Һунаршин Әүәл Хажи улы (28 октябрь 1911 йыл — 6 ғинуар 1995 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1966), газ сәнәғәте отличнигы (1965).

# Һунаршин Әүәл Хажи улы
## Биографияһы

Һунаршин Әүәл Хажи улы 1911 йылдың 28 октябрендә Пермь губернаһы Красноуфимск өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Балаҡатай районы) Билән ауылында тыуған. Милләте — башҡорт.
1970 йылда Өфө нефть институтын тамамлай.
Тулы булмаған мәктәптә белем алғандан һуң, 1925 йылда Өфө төҙөлөш техникумына уҡырға инә.
1931 йылдан Башҡорт АССР-ы Учалы районының Стройколхозцентр район-ара контораһында техник етәксе булып эшләй. 1932—1933 йылдарҙа «Севцветметзолото» берекмәһенең Свердловск ҡала төҙөлөш контораһында прораб вазифаһын башҡара.
1933—1935 йылдарҙа Алыҫ Көнсығышта Ҡыҙыл Армия сафтарында хеҙмәт итә. 1935—1938 йылдарҙа — «Нефтезаводпроект» тресының Өфө филиалында инженер-конструктор, 1938—1941 йылдарҙа — Өфө нефть эшкәртеү заводында капиталь төҙөлөш бүлегенең өлкән инженеры булып эшләй.
1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, Брянск, Воронеж, Сталинград, Көньяҡ, IV Украина һәм I Балтик буйы фронттарында һуғыша, рота командиры, батальон командирының урынбаҫары була. Ике тапҡыр яралана, госпиталдә дауалана. Алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, 6 миҙал менән бүләкләнә.
1945 йылдан «Башнефтезаводы» берекмәһенең капиталь төҙөлөш бүлеге мөдире булып эшләй. 1946—1950 йылдарҙа — «Башнефтезаводстрой» тресының производство-техник бүлеге начальнигы, 1950—1951 йылдарҙа — «Востокнефтепроводстрой» тресының баш инженеры вазифаларын башҡара. 1951 йылдан «Востокнефтепроводстрой» тресының етәксеһе була. 1971 йылдан «Востокнефтепроводстрой» тресында иҡтисадсы булып хеҙмәт итә. 1979—1987 йылдарҙа «Главвостоктрубопроводстрой» идаралығының бүлек начальнигы булып эшләй.
Нижневартовск—Куйбышев, Туймазы—Омск, Усть-Балык—Омск, Усть-Балык—Ҡурған—Өфө—Әлмәт магистраль нефть үткәргестәре комплекстары, Бохара—Урал газ үткәргесе һ.б. төҙөлөшөндә ҡатнаша.
1995 йылдың 6 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат була.

# Һунаршин Әүәл Хажи улы
## Хеҙмәттәре

* Бородавкин П. П., Сунарчин А. Х. Строительство магистральных трубопроводов в сложных условиях. — М.: Недра, 1965. — 215 с.

# Һунаршин Әүәл Хажи улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1966)
* Газ сәнәғәте отличнигы (1965)
* Ленин ордены (1964, 1971)
* Октябрь Революцияһы ордены (1973)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1964)
* миҙалдар

# Һунаршин Әүәл Хажи улы
## Хәтер

Өфөлә ул йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Плесница

Плесница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 789 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Плесница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031952
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103195
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чудова (Колва ҡушылдығы)

Чудова — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 6,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Чудова (Колва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006734
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100673
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1