yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сафонов Александр Кононович

Александр Кононович Сафонов (1875(1875), Ярославль — 27. 09. 1919, Мәскәү) — Липецкта совет власын формалаштырыуҙа актив ҡатнашыусы. 12-се Армияның Революцион Хәрби Советы ағзаһы. Партия ҡушаматы — Ефрем.

# Сафонов Александр Кононович
## Биографияһы

1875 йылда Кострома губернаһының Галич өйәҙе Фролово ауылында тыуған. 13 йәшлек малай сағында уны Мәскәүгә килтерәләр һәм буяусыға өйрәнсек итеп бирәләр. Ул экипаж фабрикаһында, Мәскәүҙә һәм Рига вагондар оҫтаханаһында эшләй. Белемен камиллаштырыу менән шөғөлләнеп, ул өй уҡытыусыһы исеме өсөн имтихан тапшыра.
1904 йылдан большевиктар партияһы ағзаһы. Ул Ярославлдәге 1905 йылғы революцион ваҡиғаларҙа актив ҡатнаша, уны ҡулға алалар, һуңынан Архангель өлкәһенә ике йыл һөргөнгә ебәрәләр. Ул Петербургҡа каса (төрлө фамилиялар аҫтында дүрт тапҡыр ҡулға алынғандан һуң) һәм Мәскәүгә күсенә. Унда ул большевиктарҙың район комитетын ойошторусыларҙың береһе була.
1908 йылда Мәскәү район партия ойошмаһы уңышһыҙлығынан һуң, ул 1910 йылда «Сафонов и 33-и» суд барышында дүрт йыл ауыр хеҙмәткә хөкөм ителә. Февраль революцияһынан һуң ул Мәскәүгә ҡайта.
РСДРП(б)-ның VI съезы делегаты. Мәскәү өлкә партия комитетының инструктор-агитаторы булараҡ, ул Рязань һәм Тамбов губерналарында партия һәм совет эштәрен ойоштора.
Бөйөк Октябрь революцияһы көндәрендә — Мәскәүҙең Рогожкин районының Хәрби революция комитеты секретаре.
1917 йылдың ноябрендә Большевик партияһының Мәскәү бюроһы Сафоновты Липецка ебәрә, һәм ул барлыҡ хакимлыҡты эшселәр, һолдаттар һәм крәҫтиән депутаттары Советына күсереү яғында торған көстәрҙе берләштереүҙә мөһим роль уйнай. 1919 йылдың апрелендә — Көнсығыш фронттың 2-се армияһының Революцион хәрби советы ағзаһы.
Колчакты тулыһынса еңгәндән һуң — Көньяҡ фронттың 12-се армияһының Революцион хәрби советы ағзаһы. Деникин һөжүме ваҡытында ул Тамбов нығытылған районының оборона Советы ағзаһы итеп билдәләнә.
1919 йылдың 25 сентябрендә кис менән Мәскәү аша шул яҡҡа барғанда, Леоновский тыҡрығында Мәскәү РКП(б) Комитеты йортонда шартлауҙан 5 минут алда, ҡала партия комитетына (таныштарын күрергә) инә. Ул үлемесле яралана. Уны Кремль стенаһында шартлау ҡорбандары күмелгән туғандар ҡәберлегенә күмәләр.

# Сафонов Александр Кононович
## Хәтер

* Бөйөк Октябрь революцияһының 50 йыллығы уңайынан, Липецктағы Революция майҙанында һәйкәл-обелиск асыла, уның янында кәкре стелала Липецкта Совет хакимиәтен ойоштороуҙа актив ҡатнашҡан кешеләрҙең йөҙҙәренең рельефлы образы бар. Стела осонда уларҙың, шул иҫәптән Сафоновтың исеме яҙылған.
* 1967 йылдың 27 октябрендә Липецктың Яңы урамы Сафонов исеме менән аталған.

# Сафонов Александр Кононович
## Сығанаҡ

* Лебединский Г. Н., Марков Н. В. Липецк. Путеводитель. — Воронеж: Центр.-Чернозем. кт. ид-во, 1984.
* Абрамов, Алексей. У-У-У Кремлевский стены. — М., Политиздат, 1988.стр.118-119, ISBN 5-250-00071-1.
# Трофимов Валерий Николаевич

Трофимов Валерий Николаевич (6 сентябрь 1959 йыл) — Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡала Советы рәйесе, «Энергоинжиниринг» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт директоры.

# Трофимов Валерий Николаевич
## Биографияһы

Валерий Николаевич Трофимов 1959 йылдың 5 сентябрендә Өфө ҡалаһында тыуа. 1981 йылда сәнәғәт электроникаһы һөнәре буйынса Өфө авиация институтын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген шул уҡ йылда В. И. Ленин исемендәге Өфө приборҙар эшләү заводында башлай. 1983—1986 йылдарҙа Ҡораллы Көстәр сафында хеҙмәт итә. 1986—2012 йылдарҙа Өфө «Электроаппарат» заводында төрлө вазифаларҙа эшләй, йыйыу цехының лаборатория начальнигынан алып предприятиеһының генераль директоры вазифаһына тиклем юл үтә. 2008—2012 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡала советының икенсе саҡырылыш депутаты. 2012—2013 йылдарҙа «Гип-Энерго» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт директоры булып эшләй. 2013 йылдан — «Энергоинжиниринг» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт директоры. 2016 йылдың 18 сентябрендә Өфө ҡала советының дүртенсе саҡырылыш депутаты итеп һайлана. 2016 йылдың 27 сентябренән — Өфө ҡала советы рәйесе.
Әлеге ваҡытта Валерий Трофимов «Энергоинжиниринг» яуаплылығы сикләнгән ширҡәте директоры булып эшләй. Бер үк ваҡытта Өфө ҡалаһы советы депутаты, ҡала советы рәйесе вазифаһын округы башлығы вазифаһын башҡара (Өфө — халҡы бер миллиондан ашҡан ҡалалар араһында ҡала советы рәйесе һәм уның депутаттары бушлай эшләгән берҙән-бер ҡала).
«Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы.
Өйләнгән, ҡыҙ һәм ул тәрбиәләй.

# Трофимов Валерий Николаевич
## Наградалары

* Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт сәйәсәте буйынса дәүләт комитетының Почет грамотаһы (12.09.2000).
* «Рәсәй профессионалы» миҙалы (2005 йыл, сентябрь).
* Өфө ҡалаһы ҡала советының Почет грамотаһы (20.09.2007).
* «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар төҙөүсеһе» (04.09.2009).
# Ғәскәри канцелярия йорто (Новочеркасск)

Ғәскәри канцелярия йорто Новочеркасск ҡалаһы уртаһында, Атаман урамы менән Платов проспекты мөйөшөндә урынлашҡан. Ғәскәри канцелярия 1844 йылда урыҫ классицизмы стилендә исеме билдәһеҙ архитектор проекты буйынса төҙөлгән. Новочеркассктың һаҡланып ҡалған боронғо төҙөлөштәренең береһе.

# Ғәскәри канцелярия йорто (Новочеркасск)
## Һүрәтләү

Мөйөштәге йорт булараҡ, ғәскәри канцелярия бинаһының ике фасады биҙәлгән. Төп фасад Атаман урамына ҡарай. Ҡала ансамбле системаһында өс ҡатлы бинаға олпат ҡиәфәт бирергә тырышып, архитектор классик формалар ҡуллана. Фасадтың урта өлөшө ун колонналы портигы менән иғтибарҙы йәлеп итә, стеналары горизонталь һыҙат рәүешендәге декоратив композиция һәм кәрниздәр менән биҙәлгән. Икенсе ҡаттың тәҙрәләре семәр йөҙлөклө. Кәрниз сығынтылар менән биҙәлгән. Колоннаның өҫкө өлөшө дорический ордер стилендә. Парад ишегенән ике яҡта дүртәр тәҙрә ярым түңәрәк, көпләүсе таш менән. Кәрниз өҫтөндәге биҙәүле стена ҡатмарлы формалы. Симметрия һаҡланған. Һары төҫкә буялған стенала аҡ төҫкә буялған биҙәктәр нәзәкәтлелек, күркәмлек бирә һәм бинаның мөһабәтлеген көсәйтә.

# Ғәскәри канцелярия йорто (Новочеркасск)
## Тарихы

Дон казактарының ғәскәри канцелярияһы Черкассктан (хәҙерге — Старочеркасская станицаһы) йәш Новочекасск ҡалаһына тантаналы рәүештә 1806 йылдың 9 майында күсенә. Байрамса процессияның башында ғәскәри башлыҡтар һәм станица атамандары оҙатыуында руханиҙар бара, алда ғәскәри байраҡтар һәм регалиялар (наградалар, орден, миҙалдар). Крещение ипкене буйлап почетлы ҡарауыл эргәһенән процессия өҫкә, майҙанға күтәрелә, аҙаҡ ғәскәри канцелярия бинаһына ҡарай йүнәлә. Шаулы, пушкалар гөрһөлдәүе аҫтында ҡалаға нигеҙ һалыу хөрмәтенә тантана кискә тиклем тынмай. Байрам призлы ат сабышы, байрам иллюминацияһы менән тамамлана. Хәҙерге бинаға канцелярия уны төҙөгәндән һуң, 1844 йылда күсә.
1943 йылдың 30 ноябрендә бинала 500 кешелек Новочеркасск Суворов хәрби училищеһы асыла. 1964 йылдың ғинуарында училище базаһына Муром хәрби элемтә училищеһы урынлаша, 1968 йылда исеме Новочеркасск Ҡыҙыл байраҡлы хәрби элемтә училищеһы тип үҙгәртелә. 1974 йылдан алып училище курсанттарҙы юғары белем программаһы буйынса уҡыта башлай. Новочеркасск хәрби командирҙар юғары элемтә училищеһы ғәскәри канцелярия бинаһын 2011 йылға, бөтөрөлгәнгә тиклем биләй.
# Мөнбәр

Мөнбәр, Минбар (ғәр. منبر‎) — имам йома вәғәзен уҡыу өсөн ҡулланған мәсет эсендәге бейек урын. Беренсе мөнбәр күтәрмә формаһында ағастан эшләнгән; Имам менеп вәғәз һөйләй торған ҡалҡыу урын; кафедра; ҡөрьән, вәғәз уҡыу өсөн ҡулайланған мәсет эсендәге бейек урын.
# Ҡоро Полва

Сухая Полва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кизьва йылғаһының һул ярына тамағынан 8,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ҡоро Полва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009301
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100930
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рерих Николай Константинович

Никола́й Константи́нович Ре́рих (Рёрих) (27 сентябрь (9 октябрь) 1874 йыл, Санкт-Петербург — 13 декабрь 1947 йыл, Һиндостандың Химачал-Прадеш штаты Наггар ауылы) — рус рәссамы, сәхнә биҙәүсе (сценограф), философ-мистик, яҙыусы, сәйәхәтсе, археолог, йәмәғәт эшмәкәре.
Ғүмере буйы 7000-гә яҡын картина ижад иткән, уларың күптәре донъяның билдәле галереяларында һаҡлана. 30 томға яҡын әҙәби хеҙмәте бар, шуларҙың икәүһе — шиғри йыйынтыҡ. «Рерих пакты»ның идея авторы һәм инициаторы, «Мир через культуру» һәм «Знамя Мира» исемле халыҡ-ара мәҙәни хәрәкәттәргә нигеҙ һалыусы. Рәсәй Империяһының һәм сит илдәрҙең бер нисә наградаһына лайыҡ булған.
Рәсәйҙәге тормошо һәм ижады осоронда археология һәм коллекция йыйыу менән шөғөләнә, рәссам булараҡ, уңышлы күргәҙмәләр ойоштора, сиркәүҙәр проектлауҙа һәм уларҙы биҙәүҙә ҡатнаша, «Императорҙың сәнғәтте дәртләндереү йәмғиәте»нә ҡараған мәктәптә директор булып эшләй, «Сәнғәт дорнъяһы» («Мир искусства») тип аталған һынлы сәнғәт берләшмәһен етәкләй, театр сәхнәләрен биҙәү бурыстарын тейешле кимәлдә башҡара, боронғо рус милли ҡомартҡыларын һаҡлау һәм тергеҙеү проекттарында, хәйриә ойошмалары эшмәкәрлегендә әүҙем ҡатнаша.
1917 йылдан эмиграцияла йәшәй. Үҙәк Азияға һәм Манчжурияға экспедициялар менән бара, күп сәйәхәт итә. «Урусвати» исеме аҫтында Гималайҙы тикшереү институтын һәм төрлө илдәрҙә тиҫтәнән артыҡ мәҙәни һәм белем биреү учреждениелары һәм йәмғиәттәре ойоштора. Әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге алып бара, төрлө сәйәси һәм иҡтисади проекттарҙа ҡатнаша, большевиктар һәм масонлыҡ хәрәкәте (масонство) менән бәйләнеш тота. Күп төрлө ойошмаларҙа ағза булып тора.
Ҡатыны — Рерих (ҡыҙ фамилияһы Шапошникова) Елена Ивановна (1879—1955) рус дини философы, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре. Улдары: Рерих Юрий Николаевич (1902—1960), шәрҡиәтсе, телсе, сәнғәт белгесе, этнограф, филология фәндәре докторы, профессор; һәм Рерих Святослав Николаевич (1904—1993), рус һәм һинд рәссамы, йәмәғәт эшмәкәре, СССР Сәнғәт академияһының почётлы ағзаһы (1978).

# Рерих Николай Константинович
## Наградалары

* Рәсәй Империяһы:
** Орден Святого Станислава
** Орден Святой Анны
** Орден Святого Владимира.
* Сит илдәр:
** Орден Святого Саввы (Югославия)
** Почётлы легион ордены (Франция)
** Орден Полярной звезды (Швед короллеге)
# Муллағәлин Әҙһәм Хәбибулла улы

Муллағәлин Әҙһәм Хәбибулла улы (24 август 1921 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы элемтәсеһе, гвардия ҡыҙылармеец. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985), ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

# Муллағәлин Әҙһәм Хәбибулла улы
## Биографияһы

Әҙһәм Хәбибулла улы Муллағәлин 1921 йылдың 24 авгусында Башҡорт АССР-ы Дәүләкән районы Ҡаҙанғол ауылында тыуған. 1941 йылдың 1 майында Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия полкында элемтәсе булып хеҙмәт итә.

# Муллағәлин Әҙһәм Хәбибулла улы
## Батырлығы

Дивизияның штабы менән параллель рәүештә хәрәкәт итеүсе дошман автоколоннаһын оҫталыҡ менән үҙе артынан әүрәтә, фашистар көтөлмәгән һөжүмгә дусар була. Һөҙөмтәлә дошмандың 22 автомашинаһы юҡ ителә, 62 һалдат һәм офицеры үлтерелә, утыҙ бише әсир ителә. Муллағәлин Әҙһәм Хәбибулла улы үҙе дүрт автомашинаны яндыра, һигеҙ дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә, бер офицерҙы ҡулға төшөрә. Бөтә пакеттарҙы һәм һуғыш мәғлүмәттәрен теләһә ниндәй һуғыш шарттарында ваҡытында еткерә. Әҙһәм Хәбибулла улы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлыҡтары, сослоғо, ҡыйыулығы өсөн ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, «Батырлыҡ өсөн» һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә

# Муллағәлин Әҙһәм Хәбибулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (икеһе лә 1945)
* Ике «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944, 1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)
# Монза (Нельша ҡушылдығы)

Монза — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нельша йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Монза (Нельша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001639
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ел-Е

Ел-Е — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Яны-Тур күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ел-Е
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301723
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы

Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы (Башҡорт АССР-ы Хөкүмәте) — Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһының 1946 йылдан 1990 йылға тиклемге хөкүмәт исеме. Автономиялы республика дәүләт власының юғары башҡарма һәм идара итеү органы.

# Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы
## Тарих

Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 26 мартындағы «Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советын үҙгәртеү тураһында» указына ярашлы Халыҡ Комиссарҙары Советы Министрҙар Советына, ә халыҡ комиссариаттары — автономиялы республиканың министрлыҡтарына үҙгәрә.
1990 йылда Башҡорт ССР-ы — Башҡортостандың Министрҙар Советы, ә 1992 йылда — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы тип үҙгәртелә.
1993 йылда Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты, ә 2002 йылда — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тип үҙгәртелә.

# Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы
## Структураһы

Башҡорт АССР-ы Юғары Советы тарафынан төҙөлә. Министрҙар Советы министерстволар, дәүләт комитеттары һәм башҡа ведомство ҡарамағындағы органдарының эшен координациялай, автономиялы республика территорияһында берҙәм тармаҡ-ара идара итеү эшен башҡара.
Министрҙар Советы рәйестән, ике ярҙамсыһы менән уның урынбаҫарынан, секторҙарҙан (эштәр менән идара итеү, ойоштороу-етәкселек итеү, сәнәғәт, ауыл хужалығы, мәҙәниәт һәм һаулыҡ һаҡлау, махсус, кадрҙар, дөйөм) һәм төркөмдәрҙән (яғыулыҡ, малсылыҡ, киң ҡулланыу тауарҙары) тора.
1965—1970 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Хөкүмәтендә референт (3 кеше) һәм инспектор вазифаһы индерелә, ойоштороу-етәкселек итеү, сәнәғәт, ауыл хужалығы, мәҙәниәт, белем биреү һәм һаулыҡ һаҡлау, көнкүреш хеҙмәтләндереү һәм сауҙа, дөйөм бүлектәр барлыҡҡа килтерелә.
1970 йылда министрҙар Советы составына (халыҡты көнкүреш хеҙмәтләндереү, эске эштәр, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт, урман хужалығы, мелиорация һәм һыу хужалығы, урындағы сәнәғәт, белем биреү, ауыл хужалығы, социаль тәьминәт, яғыулыҡ сәнәғәте, сауҙа, финанс, юстиция) министрҙары, дәүләт комитеттары (халыҡ контроле, телевидение һәм радиотапшырыуҙы тәьмин итеү, хәүефһеҙлек) рәйестәре, дәүләт комиссиялары (планлаштырыу, «Сельхозтехника» берекмәһе) рәйестәре, (кинофикация, архив, нәшриәт эштәре буйынса, полиграфия һәм китап сауҙаһы, төҙөлөш һәм архитектура эштәре буйынса, хеҙмәт ресурстарын ҡулланыу, тәьминәт һәм һатыу итеү) идара етәкселәре, хаҡтар бүлеге етәксеһе инә.

# Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы
## Башҡорт АССР-ы министрҙар Советы рәйестәре

* Уразбаев Насыр Рафиҡ улы (1946—1951)
* Нәбиуллин Вәли Ғәбей улы (1951—1962)
* Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы (1962—1986)
* Мирғәзәмов Марат Парис улы (1986—1992)
# Звеглевица

Звеглевица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чужга йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Звеглевица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000277
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000027
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Падога

Падога — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Падога
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029505
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202950
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аныштаиха

Аныштаиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 459 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Аныштаиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002098
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200209
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бальхаузен

Бальхаузен (нем. Ballhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 888 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,72 км². Диңгеҙ кимәленән 162 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99955 һәм автомобиль коды — UH.
# Имәнле

Имәнле (йәки Имелле, Имелмә, рус. Имелля) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы биләмәләрендә аға Йылға Ҡороған йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Имәнле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем, Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө)
РФ территорияһы буйынса Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән мәғлүмәттәр:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005447
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200544
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* Гө буйынса томы — 12
* Гө буйынса сығарылыш — 2

# Имәнле
## Этимологияһы

Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән С. М. Стрельников мәғлүм итеүенсә, йылғаның исеме уның ярҙарында үҫкән имәнлектән алып ҡушылған
# Сәфиуллин Лотфулла Әғәҙулла улы

Сәфиуллин Лотфулла Әғәҙулла улы (рус. Сафиуллин Лутфулла Агадуллович 1907 йыл — 22 июль 1942 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. гвардия сержанты.

# Сәфиуллин Лотфулла Әғәҙулла улы
## Биографияһы

Сәфиуллин Лотфулла Әғәҙулла улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостандың Илеш районы Рсай ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Илеш районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының отделение командиры булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — сержант.
1942 йылдың 22 июлендә Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһе) Икенсе Тербун ауылы районында барған ҡаты алышта батырҙарса һәләк була. Юғалтыуҙар исемлегендә Сәфиуллин Лотфулла Әғәҙулла улының Илеш районы Рсай ауылында йәшәгән ҡатыны Сәфиуллина Кәримә күрһәтелгән. Курск өлкәһенең Тербун районы Икенсе Тербуны ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.
# Хосаев Хәлит Сәйет

Хәлит Сәйет Хосаев (әзерб. Xocayev Xalid Sәid, 1888—1937) — үзбәк-әзербайжан тел белгесе, төркиәтсе, әзербайжан телен латин алфавитына күсереүҙә ҙур роль уйнай.

# Хосаев Хәлит Сәйет
## Биографияһы

Хәлит Сәйет Хосаев 1888 йылда Ташкенттан алыҫ түгел Ҡош-Ҡурған ауылында тыуған. Башланғыс белемде Ташкент мәҙрәсәһендә ала. Уҡыуға ҙур теләге уны Төркиәгә алып килә, унда ул 1914 йылда Истанбул Университетының медицина факультетына уҡырға инә. 2 йыл уҡығандан һуң Хәлит Сәйет тарих-филология факультетына күсә һәм 1918 йылда уҡыуын тамамлай.
1918 йылда Хәлит Сәйет Төркиәнән Әзербайжанға килә һәм Гәнжә һәм Баҡы ҡалаларындағы урта һәм юғары уҡыу йорттарында уҡыта башлай, һуңғараҡ СССР-ҙың фәндәр академияһының Әзербайжан филиалына эшкә төшә. Урта Азиялағы милли-территориаль бүленешенән һуң (1924 йыл) Хосаев шулай уҡ Үзбәкстан илселегендә эшләй, Әзербайжан уҡыу йорттарында үзбәк белгестәренең уҡыуын ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша.
Хәлит Сәйет Хосаев Баҡыла үткәрелгән Беренсе Төркиәтселәр съезы ойоштороусыларының береһе һәм делегаты була (1926 йыл). Ун ике телдә иркен һөйләшкән. Төрки телдәре фәне буйынса күп кенә ғилми хеҙмәттәр авторы, шулай уҡ Көнсығыш Төркөстан филологы Мәхмүт әл-Кашгариҙең «Диуан-лөғәт-әт-төрк» һүҙлегенең тәржемәсеһе. 1937 йылда Хәлит Сәйет Хосаев, контрреволюцион эшмәкәрлектә ғәғәйепләнеп, ҡулға алына һәм шул уҡ йылдың октябрендә атып үлтерелә.

# Хосаев Хәлит Сәйет
## Ғаиләһе

Әзербайжанда Хосаев Талышинская Ситара Рза ҡыҙына өйләнә. Уларҙың ҡыҙы — Бәхиджә Хосаева-Мамедова.

# Хосаев Хәлит Сәйет
## Фәнни ҡаҙаныштары

* Хосаев Мәхмүт-әл-Ҡашғариҙың «Диуан-лөғәт әт-төрк» һүҙлеген әзербайжан теленә тәржемә итә.
* Ул —стилистика, синтаксис һәм төрки телдәре грамматикаһы, фарсы теле грамматикаһы буйынса бик күп хеҙмәт авторы.
* Боронғо төрки орхон яҙыуҙарын тәржемәләгән.
* Хосаев ун ике телдә иркен һөйләшкән, шул иҫәптән ғәрәп, фарсы, төрөк, урыҫ телдәрендә.
* төрки телдәрен ғәрәп алфавитынан латин алфавитына күсереү буйынса саралар ойоштороуҙа әүҙем ҡатнашҡан, мәсьәлә тарихын үҙенең «Яңы алфавит буйынса эш тураһында хәтирәләр» («Yeni seyahet yolunda elifba», Баҡы, 1929) китабында ентекле рәүештә яҙа;Баҡыла Беренсе Төркиәтселәр съезын әҙерләүҙә һәм үткәреүҙә ҡатнаша (1926 йыл), съезд делегаты була.

# Хосаев Хәлит Сәйет
## Төп хеҙмәттәре

* Тейешле тәржемә менән фәнни яҡтан аңлатмалар бирелгән иҫке текстар (ғәрәп теленән төрки теленә Мәхмүт әл-Ҡашғариҙең «Диуан-лөғәт әт-тәрк» һүҙлегенең тәржемәһе).
* Төрки теленең тарихи грамматикаһы (Мәхмүт әл-Ҡашғариҙең «Диуан-лөғәт әт-тәрк» һүҙлеге нигеҙендә).
* Төрөк, ҡаҙаҡ һәм үзбәк телдәренең сағыштырма грамматикаһы
* Яңы алфавит буйынса эш тураһында хәтирәләр.
* Төрки телдәренең ҡыҫҡаса стилистикаһы. Баҡы, 1934 йыл.
* Стилистика теорияһы.
* Тулы синтаксис.
* Сағатай әҙәбиәте буйынса лекциялар
* Төрки әҙәбиәте теорияһы.
* Төркөстан тарихына ҡыҫҡаса күҙәтеү.
* Иран теленең грамматикаһы.
* Орхон яҙмаларының тәфсирле тикшеренеүе
* төрки мәктәбе өсөн урыҫ теле (дәреслек).
* Абдулла Ҡадырҙың «Үткән көндәр» романын үзбәк теленән әзербайжан теленә тәржемә итеү.
* Ришат-Нури Гюнтекиндың «Королек — птичка певчая» художестволы әҫәрен төрөк теленән әзербайжан теленә тәржемә итеү.