yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гамштедт

Гамштедт (нем. Gamstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 751 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,3 км². Диңгеҙ кимәленән 298 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99192 һәм автомобиль коды — GTH.
# Оомицеттар

Оомицеттар — бәшмәктәр класы.
4 тәртибе, 550 төрө билдәле, киң таралған. Башҡортостанда 4 тәртибе, 100‑ҙән ашыу төрө бар.

# Оомицеттар
## Төҙөлөшө

Мицелийы яҡшы үҫешкән, бер күҙәнәкле, күп ядролы. Күҙәнәк көбө күпселек бәшмәктәрҙән айырмалы хитиндан түгел, целлюлоза һәм глюкандан тора.

# Оомицеттар
## Үҫеш циклы

Енесһеҙ үрсеү ҡауырһын һәм ҡамсы рәүешле ептәре булған зооспоралар, енси — оогамия ярҙамында тормошҡа ашырыла. Оогонийында бер йәки бер нисә йомортҡа күҙәнәге бар, антеридий айырымланған гаметалар барлыҡҡа килтермәй һәм аталанғанда уның күп ядролы эстәлеге аталандырыусы үҫентеләр буйлап оогонийға үтеп инә. Аталанған йомортҡа күҙәнәктәре тынлыҡ хәлендәге ооспораларға әүерелә (диплоидлы стадия), улар яҙ көнө, зооспорангиялар барлыҡҡа килтереп, үҫеп сыға. Пероноспоралылар тәртибенә ҡараған юғары оомицеттар зооспорангиялары спорангия йөрөтөүселәрҙән тулыһынса айырыла һәм үҙенсәлекле конидияларға әүерелә.

# Оомицеттар
## Классификация

Оомицеттар араһында һыу сапрофит‑бәшмәктәре бар, улар үҫемлек ҡалдыҡтарында (лептомитлылар, пероноспоралылар һ.б.), бөжәктәрҙең һ.б. ваҡ хайуандарҙың мәйеттәрендә (сапролегний һымаҡтар) үҫешә. Күпселек оомицеттар ылымыҡтарҙа һәм селәүсендәрҙә, ҡайһы бер сапролегний һымаҡтар — балыҡтарҙың һәм ер‑һыу хайуандарының ыуылдырыҡтарында, көсһөҙләнгән селбәрәләрҙә; пероноспоралылар — үҫемлектәрҙә паразит булып йәшәй. Иң зарарлы оомицеттар булып картуф фитофторозын (Phytophthora infestans), шәкәр сөгөлдөрө, кишер һ.б. а.х. культураларының ҡара һабағын (Pythium debaryanum), виноградтың ялған онло ысығын, йәки мильдьюһын (Plasmopara viticola), тыуҙырыусылар тора.
# Некрес епархияһы

Некрес епархияһы (груз. ნეკრესის ეპარქია) — Грузин православие сиркәүе епархияһы, Кварель һәм Лагодех муниципалитеттары территорияһында урынлашҡан.

# Некрес епархияһы
## Тарихы

Тарихи традиция Кахетия территорияһында Грузия православие сиркәүенең беренсе епархияларын нигеҙләүҙе батша Вахтанг Горгасалиға ҡайтарып ҡалдыра. Бәлки, ул нигеҙ һалғандар араһында Некрес епархияһы ла булғандыр. Гагмамхари һәм Дидоети аҫтында провинциялары баштан уҡ Некрес архиерейҙары власы аҫтында булған.
Кахетия таулылары Общиналарының (Иори йылғаһының үрге ағымындағы кварелдәренең, пховлыларының, тушинлыларының) мөрәжәғәте православиела исеме менән бәйле 12 сүриә аталарының береһе, Авив изге ғазап сигеүсе Некрес епискобы (VI быуаттың 2-се яртыһы)исеме менән бәйле.
VI—XII быуаттарҙа Некрес епископтарының власы халҡын изге ғазап сигеүсе Авив Некреслы суҡындырған Тушетия провинцияһына ла таралған.
XVI быуат уртаһына лезгиндар күсеүе, халыҡтың ислам диненә ылыҡтырылыуы менән бәйле, Некрес епархияһы сиге көнсығышта Гавази ауылына саҡлы кәмегән, төньяҡта Дидоети территорияһы епархиянан сыҡҡан.
XIX быуат башы статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, Некрес епархияһында 14 ауыл, 86 ихата, 56 сиркәү иҫәпләнгән, 5 кенәз булған.
1811 йылдың 30 июнендә Грузин православ сиркәүе автокефалияһы юҡҡа сығарылғандан һуң, Грузин экзархаты барлыҡҡа килгән. Епархиялар эреләтелгән. Кахетиҙа, Рустав, Некрес, Бодбий-Сигнах, Алаверд һәм Ниноцминд епархиялары нигеҙендә, Алаверд-Кахетин (Алаверд-Телав) епархияһы ойошторола. 1818 йылдың 28 декабренән элекке Некрес епархияһы территорияһы Картали-Кахетин епархияһы составына инә.
Грузия православие сиркәүе автокефалияһы тергеҙелгәндән һуң элекке Некрес епархия территорияһы Алаверд һәм Бодбий епархияларысоставына инә.
1995 йылдың 18-19 сентябрендә үткән поместный собор ҡарары менән Грузияның Кварель һәм Лагодех муниципалитеттары территорияларында Некрес епархияһы тергеҙелгән. Бынан тыш, епархия составына Әзербайжандағы Саингило (Saingilo) тарихи өлкәһетерриторияһындағы мәхәлләләр индерелгән.
2002 йылдың 17 октябрендә Грузия православие сиркәүенең Изге Синоды епархия атамаларын Некрес һәм Эрет тип үҙгәртте.
2009 йылдың 30 апрелендә Грузия православие сиркәүенең Изге синоды ҡарары буйынса, Әзербайжандағы мәхәлләләр Дедоплисскар һәм Эрет епархияларына күсте, шуның менән бәйле, епархия яңынан Некрес епархияһы тип атала башланы.

# Некрес епархияһы
## Епископтары

* Авив (яҡынса 530—560 йылдар)
* Захария (Джорджадзе) (1623 йылға тиклем)
* Досифей (Черкезишвили) (XVIII быуаттың икенсе яртыһы)
* Амвросий (Микадзе) (1792—1812)
* Сергий (Чекуришвили) (1997 йылдың октябренән)
# Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһы

Юғары белем биреү федераль дәүләт мәғариф учреждениеһы «Т. С. Мальцев исемендәге Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһы» (Ҡурған ГСХА) — ауыл хужалығы производствоһы өсөн белгестәр әҙерләүсе юғары уҡыу йорто,(ауыл хужалығы академияһы) Ҡурған өлкәһе Ҡурған ҡала яны биҫтәлә, Кетов районы Лесниково ауыл биләмәһендә урынлашҡан.

# Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһы
## Тарихы

Ауыл хужалығы академияһы Ҡурған ҡалаһынан 18 километрҙа Тубыл йылғаһы буйында урынлаша. 1941 йылда Ҡурғанға Полтава социалистик ауыл хужалығы инженерҙар институты эвакуациялана. СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарарына ярашлы, 1944 йылдың 31 ғинуарында уның базаһында Ҡурған ауыл хужалығы институтына ойошторолған. Уҡыу йорто кисектермәйсә, уҡыу процесын туҡтатып та тормай, ауыл хужалығы өсөн белгестәр әҙерләргә тотона. Тәүҙә ике факультет: агрономия һәм зоотехния эшләй, барлығы 100-гә яҡын кеше уҡый, ә беренсе сығарылыш 13 белгес кенә тәшкил итә; уҡыу корпустары Куйбышев һәм Совет урамдарында урынлашҡан була.
1949 йылда барлыҡҡа килгән ситтән тороп уҡыу факультеты ауыл өсөн кадрҙар әҙерләү буйынса ҙур эш башҡара.
1962 йылда хөкүмәт ҡарары буйынса Лесниково ауылы янындағы яңы базаһында юғары уҡыу йортоноң эре ауыл хужалығы комплексы төҙөлә башлағандан һуң институттың үҫеүе башлана.
1994 йылда институт Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһы тип үҙгәртелә, ә 1995 йылда уға ғалим, халыҡ академигы, ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы Терентий Семёнович Мальцев исеме бирелә.
Әлеге ваҡытта «Т. С. Мальцев исемендәге КГСХА» — 5 уҡыу корпусы, 7 студент ятағы, Мәҙәниәт һарайы, академия территорияһында Преподобный Сергий Радонежский ғибәҙәтханаһы төҙөлгән.

# Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһы
## Факультеттары

* Агрономия 2021 йыл 7 декабрь архивланған. (декан - Сажина Светлана Владимировна)
* Биотехнология 2021 йыл 7 декабрь архивланған. (декан - Морозова Лариса Анатольевна)
* Инженер 2021 йыл 26 февраль архивланған. (декан - Овчинников Дмитрий Николаевич)
* Иҡтисад 2021 йыл 7 декабрь архивланған. (декан - Мухина Елена Геннадьевна)

# Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһы
## Филиалдары

* Петуховский ауыл хужалығын электрлаштырыу һәм механизациялау техникумы (директоры — Дроздецкий Алексей Николаевич)
* Ҡортамыш ауыл хужалығы техникумы (директоры — Цибирев Сергей Александрович)
* Чашинский дәүләт аграр-технологик колледжы (директоры — Безбородова Наталья Александровна)

# Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһы
## Ректорҙары

* Малышев Николай Максимович (1944-1952)
* Бугаев Николай Фомич (1952-1964)
* Кун Иван Рафаилович (1964-1984)
* Павлов Виктор Дмитриевич (1984-2008)
* Подгорбунских Павел Ефимович (2008-2016)
* ФСБ генерал-майоры Владимир Юриевич Левитский (2016-2019)
* ваҡытлыса вазифа башҡарыусы Скиндерево Роман Владимирович (май—сентябрь 2019)
* Чумаков Владимир Геннадьевич (2019 йылдың сентябренән)

# Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһы
## Тамамлаусылар

    Основная категория: Выпускники Курганской государственной сельскохозяйственной академии
# Нензоте-Яха

Нензоте-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Халяте-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Нензоте-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076982
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307698
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кәрәҙле көмбәҙ

Кәрәҙле көмбәҙ, моҡарнастар (перс. مقرنس‎, исп. muqarnas; ғәр. مقرنص‎), сталактиттар; рус. Сотовый свод) — традицион ғәрәп һәм фарсы архитектураһының үҙенсәлекле элементы; бал ҡорто кәрәҙҙәренә йәки сталактиттарға оҡшаған йыйырсыҡлы көмбәҙ төрҙәре.

# Кәрәҙле көмбәҙ
## Ҡулланылышы

Был күҙәнәкле көмбәҙ элементы шулай уҡ моҡарнас (моҡарна) йәки кәрәҙ тип атала. Моҡарналар архитектура элементы сифатында ҡулланыла ала (көмбәҙ яһау) йәки тик орнаменталь функцияға эйә.

# Кәрәҙле көмбәҙ
## Миҫалдар

Моҡарнастың иң тәүге миҫалы Сәмәррә эргәһендә, Шәрәф әд-Дәүлә кәшәнәһе (Имам Дур кәшәнәһе) янында табылған. Кәрәҙле көмбәҙҙең башҡа миҫалдары — Альгамбра (Гранада), Ғәббәсиҙәр һарайы (Бағдад), солтан Ҡайытбей төрбәһе (Мысыр). Кәрәҙле көмбәҙҙе биҙәү өлгөһө — Палермолағы Сицилия королдәре һарайында Палатина капеллаһының түбәһе (яҡынса 1140 й.).
# Турунья

Турунья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ныдыб йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Турунья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018679
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001867
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тливум-Ягун

Тливум-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тливум-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043140
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204314
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Төньяҡ Быстрая

Төньяҡ Быстрая — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы уң ярына 855 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Төньяҡ Быстрая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007703
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100770
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лабахэй-Яха

Лабахэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Седаты-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Лабахэй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038600
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303860
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бинде (Альтмарк)

Бинде (Альтмарк) (нем. Binde (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 371 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,9 км². Диңгеҙ кимәленән 27 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
# Горбунов Игорь Алексеевич

Горбунов Игорь Алексеевич (12 июль 1941 йыл — 22 сентябрь 2022 йыл) — дәүләт һәм партия органдары хеҙмәткәре. 1990—1991 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары.

# Горбунов Игорь Алексеевич
## Биографияһы

Игорь АлексеевичГорбунов 1941 йылда Ырымбур ҡалаһында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуған . Милләте буйынса рус. Ленинградта урта мәктәпте тамамлағандан һуң Өфөгә уҡырға килә.
1959 йылда 1-се һанлы Өфө техник училищеһын тамамлай, химик производстволары аппаратсыһы һөнәрен үҙләштерә һәм Өфө синтетик спирты заводында газ бүленеү цехында аппаратсы булып эшләй башлай. 1959—1961, 1966—1973 йылдарҙа Өфө химик заводында эшләй (1971 йылдан — лаборатория начальнигы).
1965 йылда Өфө нефть институтын тамамлай.
1971 йылдан — Советтар Союзы Коммунистар партияһы ағзаһы.
Эш урындары: 1973 йылдан — партия эшендә. 1984—1989 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында бүлек мөдире, 1989—1990 йылдарҙа — КПСС-тың Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районы комитетының беренсе секретары, 1990 йылдан — КПСС-тың Башҡортостан республика комитетының ваҡытлы бюроһы рәйесе, 1990—1991 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан республика комитетының беренсе секретары.
1990 — 1991 йылдарҙа — КПСС-тың Үҙәк комитеты ағзаһы. КПСС-тың бөтөрөлөүе сәбәпле 1991 йылдан партия эшен ҡалдыра. 1991—1996 йылдарҙа һәм 2002 йылдан алып коммерция банктарында, 1996—2002 йылдарҙа ААЙ "Башкирнефтепродукт"та эшләй.
Горбунов Игорь Алексеевич — Башҡортостанда һуңғы КПСС-тың Башҡортостан республика комитетының беренсе секретары.

# Горбунов Игорь Алексеевич
## Наградалары

БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы
# Дәрүиш ауыл биләмәһе

Дәрүиш ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Дәрүиш ауылы.

# Дәрүиш ауыл биләмәһе
## Тарихы

Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре 2004 йылдың 12 ноябрендәге 292-ЗО-се «Арғаяш муниципаль районы һәм уның составындағы ауыл биләмәләренең статусы һәм сиктәре тураһында» исемле Силәбе өлкәһе Законына ярашлы билдәләнгән.
# Кедовка

Кедовка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кедовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000041142
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004114
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ханзадян Серо Николаевич

Cepó Николаевич Ханзадян (әрм. Սերո Նիկոլայի Խանզադյան, 1915—1998) — әрмән совет яҙыусыһы.

# Ханзадян Серо Николаевич
## Биографияһы

Гориста тыуған, крәҫтиән ғаиләһендә 1915 йылдың 20 ноябрендә (3 декабрь) тыуған.
1934 йылда педагогия техникумын тамамлағандан һуң, Горис ауылында уҡытыусы булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. 1943 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. 1941 йылдың июленән Көнбайыш фронтта һуғышҡан. 1941 йылда ҡаты яралана һәм госпиталгә ебәрелә. 1942 йылдың апреленән — миномёт взводы командиры һәм 2-се уҡсылар дивизияһының 261-се уҡсылар полкының миномёт ротаһы командиры. Волхов, Ленинград, 2-Балтик буйы, 2-се һәм 3-сө Белорус фронттарында һуғыша. Ҡатнашыусы Синявинский, Мгинский, Ленинград-Новгород, Новгород-Лужский, Псков-Островская, Балтик буйы һәм Рига операцияларында, дошмандың Курляндский төркөмө менән алыштарҙаҡатнашҡан.

# Ханзадян Серо Николаевич
## Наградалары һәм премиялары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (16.11.1984)
* Ленин ордены (16.11.1984)
* I дәрәжә ватан һуғышы ордены (11.03.1985)
* II дәрәжәле Ватан һуғышы ордены (11.04.1945)
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (27.06.1956; 04.12.1975)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (19.03.1944)
* "Почёт Билдәһе"ордены (02.12.1965)
* миҙалдар
* Әрмән ССР-ының дәүләт премияһы
* Еревандың почётлы гражданы (1985).
# Чурулька

Чурулька — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының һул ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Чурулька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032656
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203265
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мөхәмәтйәнова Ғәлиә Мөхтәр ҡыҙы

Мөхәмәтйәнова Ғәлиә Мөхтәр ҡыҙы (1 декабрь 1950 йыл) — педагог, дәүләт хеҙмәткәре, ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры (1998—2004). Рәсәй Федерацияһы Педагогия һәм социаль фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, педагогия фәндәре кандидаты. Башҡортостан Йәмәғәт палата­һы ағзаһы (2015). СССР-ҙың мәғариф отличнигы , Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.

# Мөхәмәтйәнова Ғәлиә Мөхтәр ҡыҙы
## Биографияһы

Ғәлиә Мөхтәр ҡыҙы Мөхәмәтйәнова 1950 йылдың 1 декабрендә Силәбе ҡалаһында уҡытыусылар ғәиләһендә тыуған.
Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын 1972 йылда тамамлаған.
Хеҙмәт юлын Баймаҡ районың Түбә эшселәр ҡасабыһының 2-се һанлы мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып башлай. Шул уҡ мәктәптә директор урынбаҫары булып эшләй. Артабан Баймаҡ районының Ҡолсара урта мәктәбендә һәм Сибай мәктәп-интернетында уҡыта.
1983 йылдан 1987 йылға тиклем КПСС-тың Башҡорт АССР-ы Сибай ҡала комитетында пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары, сәйәси ағартыу кабинеты мөдире булып эшләй.
1987 йылда Өфө ҡалаһына күсенәләр. 1995 йылға тиклем Башҡорт АССР-ы һәм Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифы министрлығында инспектор, методист, әйҙәүсе белгес булып эшләй.
1995—1996 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифы министрлығының Дәүләт инспекцияһы етәксеһе вазифаһын биләй.
1996 йылдан Өфө ҡалаһы хакимиәтенең халыҡ мәғарифы идаралығы етәксеһе булып эшләй.
1998—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры.
2004—2019 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағын­дағы Дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында уҡыта, доцент.
2015 йылда Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт палатаһы ағзаһы итеп һайлана. Йәмәғәт контроле, экспертизаһы һәм йәмәғәт советтары менән үҙ-ара бәйләнеш буйынса комиссия етәксеһе, Йәмәғәт палатаһы рәйесе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.

# Мөхәмәтйәнова Ғәлиә Мөхтәр ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Ғәлиә Мөхтәр ҡыҙы Мөхәмәтйәнова 100-гә яҡын ғилми эш, уҡыу китаптары, монографиялар авторы. Бер нисә тапҡыр иң яҡшы ғилми китап нәшер итеүсе юғары уҡыу йорттары уҡытыусыларның Бөтә Рәсәй конкурсы лауреаты. Конкурста еңеү яулаған ғилми китаптары:
* «Модернизация школьного и начального профессионального образования на рубеже веков» (2006),
* «Портфолио: введение в теорию и практику» (2007),
* «Основы понимающей педагогики» (2008),
* «Портфолио в системе начального образования» (2009),
* «Образование в Республике Башкортостан на рубеже тысячелетий» (2014).

# Мөхәмәтйәнова Ғәлиә Мөхтәр ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре

* СССР-ҙың мәғариф отличнигы ,
* Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре,
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.
* Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы
* В. А. Сухомлинский исемендәге миҙал
* М. Кәрим исемендәге миҙал
# Лахуме-Дон

Лахуме-Дон — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хазни-Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Лахуме-Дон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урух йылғаһы ҡушылған урындан Малка йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000412108200003921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200392
* Бассейн коды — 07.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Олику-Яха (Нюда-Харвута ҡушылдығы)

Олику-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюды-Харвута йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Олику-Яха (Нюда-Харвута ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054396
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305439
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тюняй-Кы

Тюняй-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ратта йылғаһының уң ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Тюняй-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064058
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306405
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ванжиль

Ванжиль — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 562 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 143 км.

# Ванжиль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033704
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203370
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2