yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Славолюб Эдуард Пенкала

Славолюб Эдуард Пенкала (хорв. Slavoljub Penkala Eduard; 20 апрель 1871 йыл — 5 февраль 1922 йыл) — хорват инженер-химигы һәм уйлап табыусыһы, поляк, йәһүд һәм нидерланд сығышлы. Беренсе хорват самолетын конструкторлаусы һәм 80-дән ашыу уйлап табыуҙар авторы булараҡ билдәле.

# Славолюб Эдуард Пенкала
## Биографияһы

Липтовски-Микулаш ҡалаһында (ул саҡта — Венгрия короллеге, хәҙер — Словакия) 1871 йылдың 20 апрелендә тыуған. Уның атаһы, Пекать Францишек, милләте буйынса поляк, ә әсәһе, Мария Ханнел, — голланд ҡатыны. Вена университетында һәм Дрезден техник университетында (1898 йылда тамамлай) химия фәнен өйрәнә. Аҙаҡ Кошицала химик етештереүҙә эшләй. 1900 йылда ғаиләһе менән бергә Загребҡа күсеп килә (ул саҡта — Хорватия һәм Славония Короллеге, шулай уҡ Австро-Венгрияның өлөшө), бында яңы Ватанына ихтирам йөҙөнән үҙенең исеменә Славолюб («Славянофил») исемен өҫтәй. 1904 йылда король техник супервизоры итеп тәғәйенләнә (хорв. nadzornik kraljevski tehnički).
Пенкала патентлаған беренсе уйлап табыуҙар — термос һәм әйләнеп торған теш щеткаһы. Иң билдәләләре — механик ручка (1906) һәм ҡаты ҡаралы перо ручкаһы(1907), шулай уҡ кеҫәгә ручканы беркеткән клипса. Башҡа уйлап табыуҙар, патенттар һәм яҡшыртыуҙары араһында — анод батареяһы, тимер юл шпалдары һеңдермәһе (пропитка), йомшаҡ йыуыу сараһы, вагон тормоздары, манометр, динамометр һәм расходомер. Шулай уҡ турбин тәгәрмәстәре, вертолет пропеллерҙары һәм һауа яҫтығындағы караптың һыҙмалары билдәле, улар әлеге механизмдар барлыҡҡа килгәнгә тиклем булған.
1908 йылда Пенкала осоу аппаратын төҙөй башлай, унда махсус әҙерлекһеҙ һәр кем оса алған, сөнки уның менән идара итеү бик ябай булырға тейеш була. 1909 йылда патент аына, ә машина үҙе 1910 йылда әҙер була, һәм Драгутин Новак осоу аппараты менән ерҙән айырыла. Уйлап табыусы аппараттың конструкцияһын яҡшыртыу өҫтөндә эшен дауам итә, әммә уның менән идара итеү бик еңелдән булмай. Һуңыраҡ осоу һынауҙары барышында моноплан зыян күрә һәм Пенкала уның өҫтөндә эште туҡтата. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, самолет Хорватияла проектланған һәм осоуҙарҙы башҡарған беренсе аппарат була.
1906 йылда Пенкала ағалы-ҡустылы Эдмунд һәм Маурус Мостерҙар менән бергә Penkala- Edmund Moster & Co. компанияһына нигеҙ һала. Загребта Пенкала уйлап тапҡан ручкалар һәм һәм башҡа уйлап табылған нәмәләр етештергән фабрика төҙөлә. Тиҙҙән компания донъялағы яҙыу-һыҙыу кәрәк-яраҡтарын етештергән компаниялар араһында иң эреһе булып китә, ә механик ручкаһы 70 ил баҙарында уңыш яулай.
Эдуард Пенкала эш сәфәренән пневмония менән ауырып ҡайта һәм 1922 йылдың 5 февралендә Загребта вафат була. Мирогой зыяратында ерләнгән.
# Брюшиха

Брюшиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коен йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Брюшиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200005227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200522
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Варм-Юган

Варм-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ненс-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Варм-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051274
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205127
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Янкөй районы

Янкөй районы (рус. Джанкойский район, укр. Джанкойський район, ҡырымтат. Canköy rayonı, Джанкой районы) — Ҡырым Республикаһы территорияһында урынлашҡан 14 райондың береһе. Райондың административ үҙәге — Янкөй.
Райондың майҙаны — 2667 км². Халыҡ тығыҙлығы — 30.87 кеше/км².
Телефон коды — +7 36564.

# Янкөй районы
## Халыҡ

2012 йылда бында 74 352 кешенең йәшәүе мәғлүм.
2001 йылғы Украина йән иҫәбен алыу буйынса милли составы : * урыҫтар — 38,9 % * ҡырым татарҙары — 21,6 % * украиндар — 33,8 % * белорустар — 1,7 % * поляктар — 0,6 %.
# Токшаушка

Токшаушка — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Унга йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Токшаушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400412112100000216
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100021
* Бассейн коды — 08.01.04.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аргубли

Аргубли (Аргудан) — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы/Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Терек йылғаһының һул ярына тамағынан 434 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Аргубли
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урух йылғаһы ҡушылған урындан Малка йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000412108200004034
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200403
* Бассейн коды — 07.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Заводчиков Леонид Васильевич

Заводчиков Леонид Васильевич (5 июль 1933 йыл — 24 ғинуар 2006 йыл) — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, таусы-ғалим. Техник фәндәр кандидаты, производство ойоштороусыһы, «Тулакүмерҙең» генераль директоры. РФ халыҡ депутаты (1990—1993).

# Заводчиков Леонид Васильевич
## Биографияһы

Заводчиков Леонид Васильевич Ырымбур өлкәһе Тоцк районының Кирсановка ауылында тыуған. Мәскәү тау институтын (хәҙер — Милли тикшеренеү технология институты «МИСиС») тамамлағандан һуң, хеҙмәт эшмәкәрлеген «Тулакүмер» комбинаты «Щекинкүмер» тресының 10-сы шахтаһында начальник ярҙамсыһы булып башлай.
Тау инженерынан алып күмер сығарыу буйынса эреләтелгән Тула производство берекмәһе директорына тиклем юл үтеп, бөтә үҙ тормошон ошо комбинат менән бәйләй. Л. В. Заводчикоы Тула өлкәһендә иң эре производство берекмәһен — «Тулакүмерҙе» 18 йыл етәкләй, «Новомосковскуголь» производство берекмәһе менән берләшкәндән һуң уның кеше һаны 62 мең тәшкил итә.
Техник фәндәр кандидаты, «Определение параметров крепи и упрочнения неустойчивых боковых пород, обеспечивающих устойчивость повторно используемых выработок» темаһына диссертация 1984 йылда яҡлай.
1990 йылда Рәсәй Федерацияһының халыҡ депутаты итеп һайлана. «Ватан» фракцияһы составына һәм Рәсәйҙең бойондороҡһоҙ профсоюздар Федерацияһы депутаттар төркөмөнә инә.
1995 йылда Тау фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана, ә 1996 йылда Тау фәндәре академияһы Тула төбәк бүлексәһенең президенты булып эшләй. Был вазифала эш урынында кинәт кенә вафат була.

# Заводчиков Леонид Васильевич
## Танылыуы

Л. В. Заводчиковтың күмер сәнәғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө күп дәүләт һәм ведомство наградалары менән юғары баһалана, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордены, бөтә өс дәрәжәлә «Шахтер даны» билдәһе һ. б. менән бүләкләнә. 2002 йылда ул Рәсәй Президенты указы менән Почёт Ордены менән бүләкләнә.
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған шахтеры, күмер сәнәғәтенең Почетлы хеҙмәткәре.
Донской ҡалаһының почетлы гражданы (1993 й.).
# Panarthropoda

Panarthropoda — умыртҡаһыҙ беренсел ауыҙлылар (Protostomia) таксоны. Быуынтыҡ аяҡлылар, онихофорҙар, аҡрын йөрөүселәрҙе һәм юҡҡа сыҡҡан Xenusia төркөмөн берләштерә.
# Энос (тау)

Энос (грек. Αίνος) — Грецияла Кефалиния утрауының иң бейек тау түбәһе. Бейеклеге 1627 м тәшкил итә.
Тау теҙмәһенең күп өлөшө милли парктың хоҡуҡи статусына эйә. Утрауҙа ғына түгел, бөтә архипелагта ла иң ҙур булған Энос тауының бейеклеге 1600 метрҙан ашып китә. Энос битләүҙәре кефалиния пихтаһы Abies cephalonica һәм Греция өсөн уникаль булған үҙенсәлекле ҡара ҡарағай менән ҡапланған Pinus nigra (ҡарағай урмандары 700 м 1200 м тиклем араһындағы бейеклектәрҙә осрай). Тауҙы ҡаплаған ошо ҡарағайҙар арҡаһында Энос битләүҙәре алыҫтан ҡара тиерлек күренә. Сыуаҡ көндәрҙә панорама Пелопоннес һәм Этолия көнбайышына һәм Закинф, Лефкас, Итака утрауҙарына булған күренештәрҙе үҙ эсенән ала. Туристик инфраструктура юҡ. Энос түбәһендә ҡасандыр Зевс Эониссий ғибәҙәтханаһы торған, хәҙер унда утрауҙың метеостанцияһы һәм радиовышкаһы урынлашҡан.
# Boeing

The Company Boeing (Боинг) — америка корпорацияһы. Донъяла авиация, хәрби һәм космос техникаһын иң эре етештереүселәрҙең береһе. Штаб-фатирҙарыһы Чикагола (Иллинойс штаты, АҠШ) урынлашҡан. Сиэтл (Вашингтон штаты) — тыуған урыны һәм төп етештереү ҡеүәтенең дислокация урыны. Boeing АҠШ-тың төньяҡ-көнбайыш райондарында һәм Сиэтл сәнәғәт районында тиҫтәләрсә йылдар авиакосмос техникаһын етештереүсе, экспортлаусы һәм эш биреүсе булып тора. . Илдә иң эре сәнәғәт корпарацияһы һәм «иң эре өс» ҡорал һәм хәрби техника етештереүселәр исемлегендә тора (Lockheed Martin һәм Raytheon компаниялары менән берлектә) Хәрби продукцияға заказ һәм клиенттарҙы хеҙмәтләндереү килеме федераль хеҙмәте секторының яҡынса яртыһын тәшкил итә (америка ҡорал һәм хәрби техникаһын һатыуҙа сит ил заказсыларын иҫәпкә алмайынса). Ҡорал һәм хәрби техника етештереү кеүек эшмәкәрлек компанияның хәрби-промышленность комплексы булып тора, шул иҫәптән ядро ҡоралы һынауҙарын үткәреү.
Корпорацияға ике төп етештереү подразделениеһы инә: Boeing Commercial Airplanes (граждандар продукцияһы) һәм Boeing Integrated Defense Systems (хәрби һәм космос техникаһы. Бынан тыш, Boeing Capital Corporation (проекттарҙы финанслау мәсьәләләре), Shared Services Group (инфраструктураға булышлыҡ итеү) һәм Boeing Engineering, Operations & Technology (яңы инновацион технологияларҙы һәм процесстарҙы ғәмәлгә ашырыу) подразделениелары керә.

# Boeing
## Эшмәкәрлеге

Комапния Airbus корпарацияһы менән берлектә донъялағы киң спекрҙа граждандар һәм хәрби авиация техникаһын етештереүсе булып тора. Бынан тыш Boeing хәрби тәғәйенләнештәге авиация-космос техникаһын, шул иҫәптән вертолёт һәм CST-100 космос карабын етештерә.
Boeing структураһында ике подразделение бар:
* Boeing Commercial Airplanes, граждандар авиацияһы өсөнсамолёттар етештерә;
* Integrated Defense Systems, космос һәм хәрби программаларҙы башҡара.
Комапияның заводтары 67 илдә урынлашҡан. Компания продукцияһын 145 илгә оҙата. Boeing 100 илдәге 5200 етештереүсе менән хеҙмәттәшлек итә.
# Стратан Павел

Павел Стратан (рум. Pavel Stratan; 1970) — молдаван йырсыһы һәм музыканты.

# Стратан Павел
## Биографияһы

1970 йылдың 11 ноябрендә Молдавия ССР-ы (хәҙер Молдова Республикаһы) Калараш районының Нишкань ауылында Dumitru һәм Polixena Stratan ғаиләһендә тыуған.
Мәктәптә үк гитарала уйнай һәм сәхнәлә сығыш яһай башлай. Беренсе йырының һүҙҙәрен 1983 йылда яҙа, 1996 йылда шоу-бизнеста беренсе аҙымдарын эшләй. Кишиневта Музыка, театр һәм һынлы сәнғәт академияһын тамамлай.
2002 йылда Павел үҙенең беренсе Amintiri din copilărie исемле альбомын Молдовала сығарҙы. 2004 йылда ошо уҡ альбомы йырсының киң билдәлелек алған Румынияла сыҡты. Артабан музыканттың башҡа альбомдары ла донъя күрҙе. Уның музыкаһы — фолк, поп һәм хип-хоп ҡатнашмаһы.
Стратан бер нисә премияға лайыҡ булды:
* «2004 йылдың хиты» премияһы (Молдова) — «Мин эсәм» йыры өсөн;
* «2005 йылдың хиты» премияһы (Молдова) — «Мин үҙ көнөмдә тыуҙым» йыры өсөн;
* «VIP магазин» гәзите призы «2004 йылдың персонаһы» (Молдова) номинацияһында;
* «VIP магазин» гәзите призы «2006 йылдың персонаһы» (Молдова) номинацияһында;
* «Бухарест радиоһы» премияһы (Румыния);
* «MTV Румыния» премияһы иң яҡшы дебют өсөн;
* «VIP» (Румыния) гәзитенең махсус призы.

# Стратан Павел
## Биографияһы
### Шәхси тормошо

Хәҙерге ваҡытта Стратан Румынияла Бухареста йәшәй. Уның ҡатыны — инженер; ғаиләлә ҡыҙҙары Клеопатра (2002) һәм улы Цезарь (2008) үҫә. Ғаилә Румынияға Молдованан 2011 йылда күсенеп китә. Клеопатра ҡыҙы бик иртә йырсы булып китә.
# Акшенцев Сергей Васильевич

Акшенцев Сергей Васильевич (24 май 1975 йыл) — спортсы. Янғын һүндереү-практик спорты буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. 2 дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы кавалеры.

# Акшенцев Сергей Васильевич
## Биографияһы

Сергей Васильевич Акшенцев 1975 йылдың 24 майында Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһында тыуған.
«Динамо» ирекле спорт йәмғиәте тәрбиәләнеүсеһе. Тренерҙары С. А. Адушкин, И. В. Бариев.
Нефтеюганск ҡалаһында йәшәй.
2009, 2011 йылдарҙа донъя чемпионы, 2008 һәм 2011 йылдарҙа донъя чемпионатының көмөш призёры, биш тапҡыр Европа чемпионаты-2010 чемпионы, Европа чемпионаты-2007 бронза призеры. Янғын һүндереүселәр һәм ҡотҡарыусылар араһында күп тапҡыр халыҡ-ара ярыштар еңеүсеһе һәм призеры, шул иҫәптән: ябыҡ бинала янғын һүндереү-практик спорты буйынса Европа (2003) һәм Европа илдәре — CTIF ағзалары (2000) чемпионы, Азия илдәренең команда зачетында халыҡ-ара чемпионат еңеүсеһе (2003). Азия Кубогы рекордсыһы (2003).
Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы, Башҡортостан өсөн сығыш яһай, хәҙер Ханты-Манси автономиялы округы — Ханты-Манси АЙ-Югра командаһы өсөн сығыш яһай. Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районының 3-сө янғын һүндереү часында эшләгән. «Ханты-Манси автономиялы округы — Югра буйынса Федераль янғынға ҡаршы хеҙмәтенең 20 отряды» дәүләт учреждениеһының 77-се часының янғынды иҫкәртеү төркөмө инспекторы.
Эске хеҙмәт подполковнигы.
Ҡушаматы — «Ишембай дауылы». 2 дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы менән бүләкләнгән. Әлеге ваҡытта янғын һүндереү-практик спорты буйынса Башҡортостан Республикаһы тренеры.
# Аспах (Тюрингия)

Аспах (Тюрингия) (нем. Aspach (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 450 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,88 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99880 һәм автомобиль коды — GTH.
# Coco Bello

Cocco Bello — Рәсәй фирмаһы. Үҙ эсенә кейем етештереүсе Cocco Bello Bow Ties бүлексәләрен һәм аҙыҡ-түлек етештереүсе Cocco Bello Honey'ҙы индерә.

# Coco Bello
## Тарихы

Cocco Bello проекты 2012 йылда IT-өлкә хеҙмәткәре Гүзәл Санжапова һәм дизайнер Наталья Александрова тарафынан асыла. Башта компания күбәләк галстуктар етештереү менән шөғөлләнә. Компания баҙарҙың ярайһы ҙур өлөшөн биләй, ә 2013 йылдың яҙында ҡатын-ҡыҙ күлдәктәре сығара башлай.
Гүзәл шулай уҡ бал тәмлекәсе — яңы айыртылғандан ҡуйырғансы гел болғатып тороп алынған продукт етештереү проектын эшләй. Гүзәлдең атаһы Рауил Санжаповтың Свердловск өлкәһе Бәләкәй Түреш ауылында 69 умартаһы була. Уның умарталығында етештерелгән бал баҙарҙа һатҡандан артып ҡала, ә күмәртәләп алыусыларға һатыуҙан килем булмай. Ошо балды Cocco Bello файҙалана ла инде. Проекттың социаль яғына ҙур иғтибар бирелә — ул бөтөп барған ауылға яңы һулыш өрөргә тейеш. Крем-балды биҙәү өсөн еләк йыйыуға компания урындағы пенсионер апайҙарҙы саҡыра. Компания еләктән шулай уҡ сәйгә өҫтәмә етештерә башларға план ҡора, был маҡсатта аҡсаны краудфандинг майҙансығында йыйып ала.
# Тыбадь-Ю

Тыбадь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 377 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Тыбадь-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020220
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002022
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чертала

Чертала — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/652 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 311 км.

# Чертала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200029960
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202996
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пырця Харвута-Яха

Пырця Харвута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға №7312 исемһеҙ ҡушылдығының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Пырця Харвута-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300073134
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307313
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Надьердеи (стадион)

Надьердеи (мадьярса Nagyerdei Stadion, рус. стадион «Большой лес») — Дебрецендағы футбол стадионы, Венгрия «Дебрецен» футбол клубының үҙ стадионы һанала. 2014 йылдың 1 майында асыла. Стадиондың һыйҙырышлығы 20 340 урынға иҫәпләнгән, был уны Венгрияла һыйҙырышлығы буйынса өсөнсө урынға сығара.

# Надьердеи (стадион)
## Тарихы

Элекке стадион ошо уҡ урында 1934 йылда төҙөлгән була. 2013 йылға тиклем унда Дебрецендың ике командаһы: «Боскай» ФК-ы һәм «Дебрецен» СК-һысығыш яһай .
Элекке стадион урынында яңыһын төҙөү тураһындағы ҡарар 2010 йылда ҡабул ителә. 2013 йылдың 29 ғинуарында төҙөлөшбашлана. Стадионында 2014 йылдың 1 майында асыла. 10 майҙа яңы аренала беренсе рәсми матч уйнала. Уйын араһында «Дебрецен» СК-һы менән «Уйпешт» ФК-ы араһындағы уйын хужалар файҙаһына 3:1 иҫәбе менән тамамланды.
2014 йылдың 22 майында стадионда Венгрия һәм Дания йыйылма командалары араһында иптәштәрсә матч үтте, ул тигеҙ иҫәп менән 2:2 тамамланды.
# Мари (боронғо ҡала)

Мари — Евфрат буйында Сүриәлә беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыллыҡта йәшәгән ҡала-дәүләт. Шумер ҡалаларының иң көнбайыштағыһы. Харабалары — хәҙерге Әбү-Кәмал ҡалаһы эргәһендәге Телль-Харири ҡаласығы — иң башта 1933 йылда Лувр археологтары төркөмө тарафынан тикшерелә. Мариҙың батша архивы Дамаск менән Хәлеб музейҙарына күсерелә. Мариҙың күп кенә артефакттары Луврҙа ла күрһәтелә.

# Мари (боронғо ҡала)
## Тарихы

Мари номы Евфраттың урта ағымындағы үҙәндә, Түбәнге Месопотамиянан ситтә, ята. Һөрөнтө ерҙәр әҙ булһа ла, ҡала Сүриәнең ылыҫлы урмандарына, Кесе Азияның баҡыр һәм көмөш рудниктарына, Һабур йылғаһы үрендәге һәм Сүриәнең Оронт йылғаһындағы уңдырышлы ерҙәргә, Тигрҙың башынан төньяҡ йүнәлешендәге обсидиан табылған ерҙәргә илткән юлдарҙың хужаһы була. Иртә династия осороноң өсөнсө этабына ул үҙ аллы дәүләт була. Мари Ике йылға араһының көньяғы менән тығыҙ мәҙәни бәйләнештә йәшәһә лә, унда шумерҙар әҙ була. Ҡала халҡы башлыса семитса һөйләшә. Мариҙың йәмәғәт илаһы Даган һәм йәнә, моғайын, Иштар була.
Эбла менән йөҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында Мари лугале Саʿуму эблаиҙарҙың ерҙәрен баҫып ала, әммә беҙҙең эраға тиклем XXV быуаттың уртаһында Эбла батшаһы Кун-Даму Мариҙы ҡыйрата.
Иртә династия осороноң өсөнсө этабы башында Мариҙан Ике йылға араһының көньяғына сапҡын яһала.

# Мари (боронғо ҡала)
## Мари хакимдары
### Мариҙың I династияһы

6 батша — 136
* Илишир
* Са’уму
* Иштуп-Шар
* Иплул-Иль
* Ни-зи
* Энна-Даган
* Инку-Шар
* Иги
* Хида’ар
* Шура
Аккадтың баҫып алыуы (б.э.т. XXIV—XXIII быуаттар)
Урҙың III династияһының баҫып алыуы (б.э.т. XXII—XXI быуаттар)
Беҙҙең эраға тиклем XXI быуат аҙағында Мари бойондороҡһоҙлоғон тергеҙә.

# Мари (боронғо ҡала)
## Мари хакимдары
### Мариҙың II династияһы (б.э.т. яҡ.  1880—1759)

* Ишме-Даган
* Иштуп-илум
* Иди-илум
* Тура-Даган
* Пузур-Иштар
* Милага (… — 1837)
* Яггид-Лим, 21 йыл (1836—1816)
* Яхдун-Лим, 17 йыл (1815—1799)
* Суму-Адад, 2 йыл (1798—1797)
* Ясмах-Адад, Шамши-Адад I-нең улы, 19 йыл (1796—1778)
* Зимри-Лим,  Йахдун-Лимдың улы, 19 йыл (1777—1759)
Беҙҙең эраға тиклем 1758 йылда Мари Бабил батшаһы Хаммурапи тарафынан яулана. Бынан һуң үҙ аллылығын ҡайтара алмай.
# Ҡармасан (мәғәнәләр)

Ҡармасан — күп мәғәнәле һүҙ.
* Ҡармасан — Башҡортостандағы йылға.
* Ҡармасан (ауыл) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл.
* Ҡармасан (киностудия) — Башҡортостандағы киностудия.
# Кетен (Германиялағы ҡала)

Кетен (Германиялағы ҡала) (нем. Käthen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 143 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,03 км². Диңгеҙ кимәленән 52 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39599 һәм автомобиль коды — SDL.
# Ройден (Флеминг)

Ройден (Флеминг) (нем. Reuden (Fläming)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 312 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,71 км². Диңгеҙ кимәленән 108 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
# Ҡауҡылдаҡ ябалаҡ

?Ҡауҡылдаҡ ябалаҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ябалаҡ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ябалаҡтар |
| Ырыу: | Һөмәйҙәр |
| Төр: | Ҡауҡылдаҡ ябалаҡ |
Латинса исеме :
Strix uralensis Pallas, 1771 :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 555433 NCBI 36305 |
Ҡауылдаҡ ябалаҡ (Длиннохвостая неясыть )(лат. Strix uralensis) - ябалаҡтар ғаиләһендәге ҡош.

# Ҡауҡылдаҡ ябалаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Ҡарғанан ҙурыраҡ. Осҡанда киң ҡанаттары һәм һалыныңҡырап торған оҙон ҡойроғо күҙгә ташлана, һырты аҡ һәм ҡара таптар, менән сыбарланған һарғылт һоро. Кәүҙәһенең аҫ яғы ҡара-көрән буй-буй таплы аҡһыл һоро. Күҙҙәре ҙур, ҡара төҫтә, һоро ябалаҡтан ҙурыраҡ булыуы һәм оҙон ҡойроғо менән айырыла.

# Ҡауҡылдаҡ ябалаҡ
## Тауышы

Тауышы тоноҡ ҡына: «һу-һу-һу» йәки «һау-һау-һау». Эт өргән тауыш сығара. Ата ҡоштоң йыры("Һайрауы")"уув-ув-ув", инә ҡоштоҡо - "ыы-ыу-ыу-ыу"

# Ҡауҡылдаҡ ябалаҡ
## Йәшәү рәүеше

Аралаш һәм ылыҫлы урмандарҙа йәшәй. Кимереүселәр, ваҡ ҡоштар менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ағас башында, ҡайПы ваҡыт ағас ҡыуышында була. 3—4 бөртөк аҡ йомортҡа һала'. Сысҡандарҙы ҡырып, бер аҙ файҙа килтерә.

# Һылтанмалар

* Strix uralensis: информация на сайте Красной книги МСОП (инг.)
* База данных «Позвоночные животные России»: длиннохвостая неясыть 2021 йыл 5 февраль архивланған.
* Фауна Самарской Луки: Длиннохвостая неясыть(недоступная ссылка)
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.