yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Анталья Халыҡ-ара кино фестивале

Анталья Халыҡ-ара кино фестивале (элекке атамаһы — «Алтын апельсин»Халыҡ-ара Анталья кинофестивале "; Төрөксә Uluslararası Antalya Film Festivali) — Төркиә халыҡ-ара кино фестивале. Илдә уҙғарылған иң ҙур һәм оҙаҡ ваҡыттан алып уҙғарылған фестиваль (1950 йылдан алып). 1964 йылдан башлап көҙ көнө үткәрелә. Хәҙерге осорҙа Анталья Ҡала муниципалитеты, Анталья мәҙәниәт һәм сәнғәт фонды һәм Cam Piramit компанияһы ярҙамы менән ойошторола. Халыҡ-ара кинопродюссерҙар ассоциациялары федерацияһы тарафынан аккредитацияланған.

# Анталья Халыҡ-ара кино фестивале
## Статуэтка

2005 йылға тиклем алтын ялатылған Венера һыны бирелгән . 2005—2008 йылдарҙа статуэтканың күренеше үҙгәртелә . 2009 йылдан статуэтка яңынан элекке йөҙөнә ҡайта- Венера һул ҡулында апельсин тотоп тора.

# Анталья Халыҡ-ара кино фестивале
## Номинациялар

* Иң яҡшы фильм (₺400 000)
Иң яҡшы
* режиссёр (₺55 000)
* сценарий (₺35 000)
* ҡуйыусы оператор (₺30 000)
* музыка (₺30 000)
* актриса
* актёр
* икенсе пландағы актриса
* икенсе пландағы актёр
* махсус эффекттар
* ҡуйыусы рәссам
* фильм- дебют (₺55 000)
* Антальяның дәртләндереү призы (₺70 000)
Жюриҙың махсус призы:
* Авни Толунай призы
* Бехлүл Дал
Милли документаль кино конкурсы:
* Иң яҡшы документаль фильм (₺15 000)
* Иң яҡшы документаль фильм — дебют (₺5 000)
Ҡыҫҡа метражлы фильмдар конкурсы:
* Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильм (₺10 000)
Тамашысылар премияһы:
* 1 урын (₺30 000)
* 2 урын (₺20 000)
* 3 урын (₺10 000)

# Анталья Халыҡ-ара кино фестивале
## Факттар

Ҡалып:Trivia
* 2012 йылда «Алтын апельсин» кино фестивалендә Рәсәй актрисаһы Анна Андрусенко «Иң яҡшы актриса» номинацияһында еңеп, «Хуш, Катя» фильмында Катя роле өсөн премия ала..
# Норвег диңгеҙе

Норвег диңгеҙе — Скандинавия ярымутрауы, Исландия һәм Ян-Майен утрауҙары араһындағы диңгеҙ.

# Норвег диңгеҙе
## Атлантик йәки Төньяҡ Боҙло океан

Совет һәм рәсәй библиографияһында Төньяҡ Боҙло океандың сиктәре Гренландия — Исландия — Фарер утрауҙары — Шетланд утрауҙары — Норвегия һыҙығы аша үтә, был Норвег диңгеҙен Төньяҡ Боҙло океан составына индерә. Көнбайыш сығанаҡтарҙа, айырым әйткәндә Бөтә донъя гидрография ойошмаһы терминологияһында, Төньяҡ Боҙло океандың сиктәре Гренландия — Исландия — Шпицберген — Айыу утрауы — Норвегия һыҙығы буйлап үтә, был инде Норвег диңгеҙен Атлантик океан составына керҙерергә хоҡуҡ бирә.

# Норвег диңгеҙе
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Майҙаны — 1,4 млн км², тәрәнлеге — 3970 метрға тиклем (уртаса тәрәнлек — 1600—1750 м), һыу ҡалҡыуының үлсәме — 3,3 метрға тиклем, тоҙлолоғо — яҡынса 35 ‰. Норвег диңгеҙе тереклегенең көн итеүенә йылы Норвег ағымы (Гольфстримдың дауамы) ҙур әһәмиәткә эйә; был ағым арҡаһында диңгеҙ ҡышын туңмай. Норвегия ярҙарында бик бәләкәй тәрәнлектәр күҙәтелә.
Иң ҙур утрауҙар: Сёрёйа, Сейланн, Аннёйа, Арнёйя, Рингвассёй, Сёр-Квалёй, Квалёйа, Сенья, Вестеролен утрауҙары, Лофотен утрауҙары, Дённа, Вега, Фрёйя, Хитра һәм Смёла.

# Норвег диңгеҙе
## Хужалыҡ әһәмиәте

Диңгеҙҙә балыҡсылыҡ (треска, сельд һ. б. тотоу) һәм нефть сығарыу үҫешкән.
Иң мөһим порттары — Тронхейм, Тромсё һәм Нарвик (барыһы ла Норвегияныҡы).
# Шахмат олимпиадаһы (1992)

30-сы шахмат олимпиадаһы (1992) (рус. 30 шахматная олимпиада) 1992 йылдың 7 июненән 20 июненә тиклем Филиппиндың баш ҡалаһы Манилала үтә.
Ярыштарҙа барлығы 102 команда ҡатнаша (Филиппин өс команда ҡуя; өсөнсө турҙан һуң Кения һәм Йемен командалары төшөп ҡала). Турнирҙа 617 шахматсы, шул иҫәптән 117 гроссмейстер һәм 146 халыҡ-ара мастер ҡатнаша.
Швейцар системаһы буйынса 14 турҙа барлығы 2852 уйын үтә (58 уйын туҡтатыла).
Урындар түбәндәгесә билдәләнә: 1. Мәрәйҙәр һаны. → 2. Бухгольц коэффициенты → 3. Команда мәрәйҙәре һаны (КМ). → 4. Бергер коэффициенты → 5. Прогрессив Бухгольц коэффициенты.
Ваҡытты контролдә тотоу: 2 сәғәт эсендә — 40 йөрөш, артабан киләһе 20 йөрөш өсөн — 1 сәғәт.

# Шахмат олимпиадаһы (1992)
## Команда составы

* Беренсе таҡталағы шахматсы ҡалын менән билдәләнә.
* Гарри Каспаров
* Александр Халифман
* Сергей Долматов
* Алексей Дреев
* Владимир Крамник
* Алексей Выжманавин
* Валерий Логинов
* Григорий Серпер
* Александр Ненашев
* Сергей Загребельный
* Михаил Салтаев
* Саидали Юлдашев
* Рафаэль Ваганян
* Владимир Акопян
* Смбат Лпутян
* Арташес Минасян
* Аршак Петросян
* Ашот Анастасян
* Гата Камский
* Алексей Ермолинский
* Яссер Сейраван
* Ларри Кристиансен
* Борис Гулько
* Джоэль Бенджамин
* Алексей Широв
* Эдвин Кеньгис
* Александр Шабалов
* Владимир Багиров
* Зигурдс Ланка
* Янис Клован
* Йохан Хьяртарсон
* Маргейр Петурссон
* Хельги Олафссон
* Йоун Арнасон
* Ханнес Стефанссон
* Трёстур Тоурхалссон
* Мишо Цебало
* Крунослав Хулак
* Богдан Лалич
* Владимир Ковачевич
* Горан Диздар
* Огнен Цвитан
* Зураб Азмайпарашвили
* Элизбар Убилава
* Зураб Стуруа
* Георгий Георгадзе
* Геннадий Зайчик
* Лаша Джанджгава
* Василий Иванчук
* Александр Белявский
* Олег Романишин
* Вячеслав Эйнгорн
* Игорь Новиков
* Адриан Михальчишин
* Найджел Шорт
* Джонатан Спилмен
* Майкл Адамс
* Джон Нанн
* Марри Чандлер
* Джулиан Ходжсон

# Шахмат олимпиадаһы (1992)
## Йомғаҡлау таблицаһы

* У — турнирҙың йомғаҡлау таблицаһында урыны
* Б — Бухгольц коэффициенты
* Очки — бөтә шахматсылар йыйған мәрәйҙәр суммаһы (1 — шахматсының еңеүе өсөн, ½ бер кем дә еңмәй, 0 — еңелеү);
* КМ — команданың рәсми һаналмаған мәрәйҙәре (2 — команда еңеүе өсөн, 1 — тигеҙ иҫәп, 0 — еүелеү).
* Ҡалын менән — дәғүәсенең урыны
* — бөтә шахматсыларҙың матчта йыйған мәрәйҙәр суммаһы.
* К — өҫтәлмә командалар.

# Шахмат олимпиадаһы (1992)
## Шәхси миҙалдар

* Перфоманс-рейтинг: Владимир Крамник 2958
* Board 1: Гарри Каспаров 8½ / 10 = 85,0 %
* Board 2: Жайми Суние Нету 8 / 10 = 80,0 %
* Board 3: Александр Граф 9½ / 12 = 79,2 %
* Board 4: Густаво Селая (Gustavo Zelaya) 9 / 10 = 90,0 %
* 1st reserve: Владимир Крамник 8½ / 9 = 94,4 %
* 2nd reserve: Огнен Цвитан 8 / 10 = 80,0 %
# Илһам

Илһам — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

# Илһам
## Этимологияһы

Илһам исеме башҡорт халҡына ғәрәптәрҙән ислам дине йоғонтоһонда килгән, ғәр. — дәрт, теләк; илһам мәғәнәһенә эйә.

# Илһам
## Билдәле кешеләр

Вәлиев Илһам Фәһим улы (19 июль 1975 йыл) — опера йырсыһы (тенор), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2009).
Ғәлин Илһам Илүс улы (16 ноябрь 1969 йыл) — биналар төҙөүҙә ҡулланылған төҙөлөш материалдарын, аҙыҡ-түлек етештереү буйынса шәхси эшҡыуар, бер мандатлы 17-се һайлау округынан Башҡортостан Республикаһының 4-се һәм 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
Шакиров Илһам Ғилметдин улы (15 февраль 1935, CССР, РСФСР, Татар АССР-ы, Ворошилов районы, Яңы Бүләк — 2019 йыл 16 ғинуар, РФ, ТР, Ҡазан) — йырсы (баритон), Ғабдулла Туҡай исемендәге Татар дәүләт филармонияһының художество етәксеһе (1992-2012). ТАССР халыҡ артисы (1969), Ҡарағалпаҡстан АССР-ы (1981), РСФСР (1983) халык артисы, Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1970)
Алиев Илһам Гейдар оғлы (әзерб. İlham Heydər oğlu Əliyev; шулай уҡ урыҫ традицияһы буйынса Илһам Гейдарович Алиев; 24 декабрь 1961 йылда, Баҡы, Әзербайжан ССР-ы, СССР) — әзербайжан сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре һәм 2003 йылдың 31 октябренән ғәмәлдәге Әзербайжан президенты.

# Илһам
## Фамилиялар

Илһамов Марат Әҡсән улы (8 апрель 1934 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1991), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (1998), физика-математика фәндәре докторы (1970), профессор (1972). Башҡортостандың (2003) һәм Татарстандың (2012) Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премиялары лауреаты. «Почёт Билдәһе» (1976), Дуҫлыҡ (1995), Салауат Юлаев ордендары (2004) кавалеры.
# Штойден

Штойден (нем. Steuden) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 955 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,69 км². Диңгеҙ кимәленән 130 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6179 һәм автомобиль коды — SK.
# Чирчим

Чирчим — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/724/99 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Чирчим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035307
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003530
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Быгель

Быгель — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зырянка йылғаһының уң ярына тамағынан 6,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Быгель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006970
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100697
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дендель

Дендель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нювчим йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Дендель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000020016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002001
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Жале Инан

Жале Инан (төр. Jale İnan; 1 февраль 1914 йыл, Истанбул — 26 февраль 2001 йыл, Истанбул) — Төркиәнең классик археологы. Истанбул университетының классик археология профессоры. Төркиә ҡатын-ҡыҙҙарынан иң беренсе археолог булараҡ билдәле.

# Жале Инан
## Биографияһы

Жале Инан 1914 йылдың 1 февралендә Ғосман империяһының баш ҡалаһы Истанбулда археология музейы директоры Азиз Оган ғаиләһендә тыуған. Ҡыҙ атаһы юулын дауам итеп, археолог булырға ҡарар итә. 1934 йылда Жале Инан ҡыҙҙар өсөн урта мәктәпте тамамлай һәм университетҡа уҡырға инә. Бында башта медицинаны өйрәнә, сөнки был ваҡытта Төркиәлә археологик кафедралар булмай. 1935 йылда стипендия ала, был уға Берлинға Германия археология институтына уҡырға барырға мөмкинлек бирә. Бынан тыш Мюнхен ҡалаһында классик археологияны өйрәнә, 1943 йылдың мартында Герхард Роденвальд етәкселегендә «Kunstgeschichtliche Untersuchung der Opferhandlung auf römischen Münzen» тигән докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Шул уҡ 1943 йылда кире Төркиәгә әйләнеп ҡайта, бында Истанбул университетының боронғо тарих һәм нумизматика кафедраһы ассистенты булып китә. 1944 йылда граждан инженеры Мостафа Инанға кейәүгә сыға, ул һуңыраҡ Истанбул техник мәктәбендә уҡыта. 1947 йылда Төркиәнең тәүге классик археологияһы профессоры Ариф Мөфид Манселдең ассистенты була. Уның менән бергә ҡаҙыныу эштәрендә ҡатнаша.
1953 йылда хабилитация процедураһын үтә һәм 1963 йылда профессор исемен ала. 1975 йылда ул Манселде кафедра мөдире вазифаһында алыштыра һәм кафедраны 1983 йылға тиклем етәкләй. Жале Инан Германия һәм Австрия археология институттары ағзаһы була. Уның Перге һәм Сиделағы археологик тикшеренеүҙәре Төркиәлә археология үҫешенең һәм архитектура ҡомартҡыларын һаҡлауҙың төп нигеҙе булып китә.

# Жале Инан
## Хәтер

Анталия ҡалаһының ҡатын-ҡыҙҙар музейы Жале Инан иҫтәлегенә арнап йыл һайын «Йыл ҡатын-ҡыҙы» премияһын тапшыра.

# Жале Инан
## Хеҙмәттәре

* Roman and early Byzantine portrait sculpture in Asia Minor. London 1966. (соавтор)
* Roman sculpture in Side. Ankara 1975, (Researches in the region of Antalya; 8).
* Römische und frühbyzantinische Porträtplastik aus der Türkei. Neue Funde. Mainz 1979, ISBN 3-8053-0391-2. (соавтор)
* Toroslar’da bir antik kent: Lyrbe? Seleukeia? = Eine antike Stadt im Tauros-Gebirge. Ankara 1998. (Kazi monografileri dizisi; 5). ISBN 975-7538-93-0.
* Perge’nin Roma Devri Heykeltraşlığı, Band 1: Istanbul 2000, ISBN 975-6899-50-6, Band 2: Istanbul 2003, ISBN 975-6899-87-5.
# Кубадру

Кубадру — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Кубадру
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100266
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡуян йылы

Ҡуян йылы - Барыҫ йылынан һуң, Аждаһа йылынан алда килә торған мөсәл иҫәбенең дүртенсе йылы. Мөсәл күп Азия илдәрендә, төрки халыҡтарҙың күпселегендә, шул иҫәптән башҡорттарҙа, монголдарҙа ҡулланыла торған ун ике йыллыҡ цикллы календарь. Ун ике йылда бер йылдар ҡабатланып тора. Григориан календары буйынса Ҡуян йылы 1987, 1999, 2011 йылдарҙа булды. Киләһе Ҡуян йылы 2023 йылда ҡабатланасаҡ.

# Ҡуян йылы
## Халыҡтың ауыҙ-тел ижадында

Көнсығыш илдәренән айырмалы, башҡорттар мөсәлде быуаттар дауамында тик уңыш алыу, һауа торошо менән бәйле һынамыштар өсөн ҡулланған.

# Ҡуян йылы
## Халыҡтың ауыҙ-тел ижадында
### Һынамыш

* Ҡуян йылы - ҡытлыҡ
# Юхари-Джами

Юхари-Джами (ҡырым татарҙары телендә — «Үрге мәсет») — Ҡырым ярымутрауындағы мәсет, Крепостной тауы (убаһы) түбәһендә, Алушта ҡалаһының тарихи үҙәгендә, Приморье паркынан алыҫ түгел ерҙә урынлашҡан. Ҡырым мосолмандары Диниә назаратына ҡарай.

# Юхари-Джами
## Тасуирлама

1930 йылдарға тиклем комплекс ике ҡатлы бинанан һәм уға өҫтәп төҙөлгән Орта-Кул башняһынан тора. Эргәлә генә фонтан бар. Эске биҙәлеше традицион стилдә, бай һәм зауыҡлы итеп башҡарылған — тәҙрәләрҙә витраждар, стеналарҙа оҫталар төшөргән һүрәттәр, интерьерҙың күп элементтары ағасты һырлап эшләнгән.
Мәсет эшләгән осорҙа уны бер нисә тапҡыр ябалар, бинаны төрлө хеҙмәттәргә ҡарамағына бирәләр. 1962 йылдан бында балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе эшләй.
1986 йылдың яҙында мәсет бинаһы урындағы әһәмиәткә эйә архитектура һәйкәле булараҡ, дәүләт ҡурсауына алына.
1994 йылдың майында «Үрге Йома мәсете» «Алушта» мосолман общинаһына кире ҡайтарыла, әммә эске яҡтан ул буш ҡумта ғына була, элекке эске бай биҙәлешенән, бөйөклөгөнән бер нәмәм лә ҡалмаған була.
1996 йылдан бында һәр йома намаҙ уҡыла.
Архив фотоһүрәте һәм хәтирәләре буйынса, мәсет, мосолман общинаһы мәсеттең эсен ҡабаттан тергеҙә — намаҙ залы стеналарын биҙәйҙәр, ағас балкондарҙы һырлап эшләйҙәр. Бинаға яңы манара төҙөйҙәр, тәһәрәтләнеү һәм мәрхүмдәр менән хушлашыу өсөн бүлмәләр булдырыла.
Яҡын-тирәлә башҡа эшләгән мәсеттәр булмағанлыҡтан, Үрге мәсет Ҙур Алушта төбәгенең ҡырым-татар халҡы өсөн ҙур әһәмиәткә эйә.
# Муллабаев Сәһриәр Ғабдрахман улы

Муллабаев Сәһриәр Ғабдрахман улы (рус. Муллабаев Сагеряр Габдрахманович; 1899 йыл—1977 йыл) — Беренсе донъя һуғышында һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, шағир-импровизатор.

# Муллабаев Сәһриәр Ғабдрахман улы
## Биографияһы

Сәһриәр Муллабаев 1899 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Әлшәй районы) Сураҡай ауылында тыуған. Тыуған ауылында йәшәй һәм эшләй. Тәүге ҡулъяҙма әҫәрҙәрен ғәрәп графикаһында яҙа, башҡорт фольклорын һәм революцияға тиклемге башҡорт әҙәбиәтен яҡшы белә. Хәҙерге заманда киң танылыу алған «Бер тигәс тә ни яман?» ҡобайыры унан яҙып алынған. Сәһриәр Муллабаев, халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижадын өйрәнеп, уны йыйыу менән дә шөғөлләнгән һәм үҙе лә халҡсан стилдә ҡобайыр-бәйеттәр ижад итә. Уның ҡайһы бер әҫәрҙәре «Башҡорт халыҡ ижады» йыйынтығына ингән.
Сәһриәргә Беренсе донъя һуғышында ла, Бөйөк Ватан һуғышында ла ҡатнашырға тура килә. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ул айырыуса әүҙем рәүештә әҙәби ижад менән шөғөлләнә. «Гитлерҙың һуғыш асыуы һәм әйләнеп ҡасыуы», «Их, минең шинелем», «Окопта тыуған уйҙар», «Рус һәм башҡорт» һәм башҡа бәйеттәрендә тиҙ арала фашизмды еңеүгә ышаныс сағыла, совет һалдаттарының ҡаһарманлығы һәм шундай ауыр мәлдә илебеҙҙәге халыҡтарҙың үҙ-ара дуҫ булып, дошманға ҡаршы бергәләп көрәшеүе данлана.
1976 йылда Сәһриәр Муллабаев үҙенең әҫәрҙәрен Башҡортостандың Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғәрәп графикалы ҡулъяҙмалар һәм иҫке баҫма китаптар фондына һаҡлауға тапшыра.
# Штаркенберг

Штаркенберг (нем. Starkenberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1904 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,05 км². Диңгеҙ кимәленән 235 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4617 һәм автомобиль коды — ABG.
# Ур һуғышы

Ур һуғышы (Мәҙинәне Ҡамау) — 627 йылдың 31 мартында башланған һәм ике аҙна самаһы дауам иткән Бәнү ән-Нәҙир, ҡорайыштар һәм Ғатафан ҡәбиләһенең Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙе һәм уның көрәштәштәрен еңергә маташып, Мәҙинәгә һөжүм итеүе. Исламда был һуғыштың тамамланыуы мосолмандарға Аллаһ рәхмәтенең бер сағылышы тип һанала.

# Ур һуғышы
## Алыш барышы

Был 20-24 көн барған оборона һуғышы булған, уны мосолмандар Йәсрибтә (хәҙерге Мәҙинә) дошман ҡәбиләләрҙең һөжүменә яуап итеп алып барған. Берләшкән көстәр һаны алты йөҙ ат һәм бер нисә дөйә менән яҡынса 10 000 кеше тип баһалана, ә мосолман яҡлаусылары иҫәбе 3 000 кеше тәшкил итә.
Мөхәммәт Пәйғәмбәр быны белгәс, Мәҙинәне уратып ур ҡаҙҙырырға ҡарар итә. Ул үҙе лә ур ҡаҙыуҙа ҡатнаша. Мосолмандарҙың ораны « Ха, мим! (улар еңмәйәсәк)» була
Яҡшы ойошторолған һаҡ, дошмандарҙың рухы ҡаҡшауы һәм насар һауа торошо ҡамауҙың еңелеүенә килтерә.
"Инаныс һуғышы"нда мосолмандар бер аҙ юғалтыу кисереп, үҙ дошмандарын тактик юл менән еңә. Мосолмандарҙы еңергә маташыу уңышһыҙ тамамлана, һәм төбәктә ислам нығына. Бынан һуң мосолмандар армияһы Бәнү Ҡурайза ҡәбиләһен ҡамай, уларҙы ҡулға ала.
Еңелеү мәккәләрҙең сауҙаһының ҙур өлөшөн һәм абруйын юғалтыуына килтергән.

# Ур һуғышы
## Ур һуғышы тураһында Ҡөрьән

Сүрәләр «Ғаафир» (40), «Фусыиләт» (41), «Әш-Шүүра» (42), «Әл-Духаан» (44), «Әл-Джәәҫиә» (45), «Әл-Әхҡааф» (46)
Әл-Әхзәб сүрәһе (фирҡәләр):
10-11 аяттар:
   * Улар (дошман яуы) өҫтән дә, аҫтан да һеҙгә ябырыл​ғанда, күҙҙәрегеҙ (ҡурҡыуҙан) аҡайған ине, ҡотоғоҙ ботоғоҙға еткән (йәки, йөрәктәрегеҙ боғаҙығыҙға килгән) ине; һәм Аллаһ тураһында төрлө-төрлө (шикле) уйҙар башығыҙға килгән саҡта;
   * бына шулай итеп, иман килтергәндәрҙе һынау аша кисерҙек. Һәм улар дәһшәтле тетрәнеүгә дусар ителде.
# Хэсейпезя

Хэсейпезя (Хэсей-Пензя) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Коврига йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Хэсейпезя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052192
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005219
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пинтыр-Ягун

Пинтыр-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кирилл-Выс-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пинтыр-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043119
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204311
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иҫке Әзмей ауыл Советы (Баҡалы районы)

Иҫке Әзмей ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы составындағы ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы) һәм административ-территориаль берәмек, 2008 йылда бөтөрөлә. Почта индексы — 452665. ОКАТО коды — 80207848000. Дияш ауыл Советы менән берләштерелә. 1987 йылда ойошторолған.

# Иҫке Әзмей ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Ауыл советы составы

Иҫке Әзмей ауылы — административ үҙәк, Николаевка, Ғәлиулла, Наратсоҡор ауылдары.

# Иҫке Әзмей ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Тарихы

1987 йылда, Баҡалы районы Ҡаҙансы ауыл Советынан бүлеп алып, ойошторола (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1987 йылдың 11 декабрендәге 6-2/478-се һанлы «Баҡалы районында Иҫке Әзмей ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Указы).
   1. Баҡалы районында Иҫке Әзмей ауыл Советын ойошторорға, административ үҙәген Иҫке Әзмей ауылында урынлаштырырға.
   2. Иҫке Әзмей ауыл Советы составына түбәндәге тораҡ пункттарын индерергә: Ғәлиулла ҡасабаһын, Наратсоҡор, Николаевка һәм Иҫке Әзмәй ауылдарын, был ауылдарҙы Баҡалы районы Ҡаҙансы ауыл Советы составынан сығарырға.
2008 йылдав Дияш ауыл Советы составына инә, Ҡаҙансы ауыл Советы ла ҡайтанан Иҫке Кәстәй ауыл Советы составына индерелә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1 6). Баҡалы районы буйынса б) түбәндәге юлдар бар:
   Иҫке Әзмей ауыл Советы составындағы Николаевка, Иҫке Әзмей, Ғәлиулла, Наратсоҡор ауылдарҙы Дияш ауыл Советы составына индерергә. Дияш ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
2008 йылға Иҫке Әзмей ауыл Советы Татарстан Республикаһы, Түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Дияш ауыл Советы, Бозор ауыл Советы, Яңы Урсай ауыл Советы, Ҡаҙансы ауыл Советы, Иҫке Кәстәй ауыл Советы, («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).
# Вой-Вож (Лопью ҡушылдығы)

Вой-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопью йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Вой-Вож (Лопью ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016989
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001698
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0