yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бук

Бук (лат. Fágus) — яҫы япраҡлы ағастар бук кеүектәр ғаиләһенән.

# Бук
## Атамаһы

Урыҫ теленә праславтарҙағы праслав. *bukъ һүҙенән килеп сыҡҡан
Ҡайһы бер герман телдәрендә бук исеме «китап» һүҙе менән тап килә: немец. Buche — "бук", нем.. Buch — "китап", швед. bok, норв. bok, дат. bog "бук" һәм "китап". Был беренсе рундарҙы буктан юнылған ағас таяҡсаларҙа йәки бук ҡайырында яҙылыуы менән бәйле.

# Бук
## Тасуирлама

Ағастың бейеклеге 30 метрға тиклем, олононоң диаметры 2 м етә.
Олоно шыма , һоро йоҡа ҡабыҡ ҡатламы менән ҡапланған .
Япраҡтары ҡойола, ябай, тигеҙ ситле йә һирәк кенә киртләсле, оҙонса түңәрәк - оҙонлоғо 5-15 см һәм киңлеге 4-10 см
Сатыры ҡуйы, өҫкө ботаҡтары аҫтағыларына яҡтылыҡ үткәрмәгәнлектән ,һуңғыларына фотосинтез етмәй, әкренләп һарғайым ҡойола бара. Һөҙөмтәлә, урманда бук ағасының иң өҫкә тиклем тиерлек ваҡ ботаҡтары юҡ, һәм сатыры шәрә бағаналарҙан торған кеүек..
Бөрөләре (йыш ҡына 2,5 см ашыу ), тәңкәле, ҡыш уҡ барлыҡҡа килә.
Яҙ сәскә ата, бер үк ваҡытта япраҡ яра. Сәскәһе бер енесле, һырғаға йыйыла, елдән һеркәләнә.
Яңғыҙ торған ағастарҙың емеш биреүе 20-40 йылдан һуң башлана, ә төркөмдәрҙә - 60 йыллап үткәс һәм һуңғараҡ. Емештәре имән сәтләүегенә оҡшаған, өс ҡырлы, 10-15 мм оҙонлоҡта, ағас кеүек тышсалы, парлап йәки дүртәрләп туплана. Емеше ашарға яраҡлы, ҡырҡыу тәмле танин күп, бер аҙ ағыулы алкалоид пагин булыуы ихтимал, тик ҡыҙҙырғанда улар юҡҡа сыға.
Бук яй үҫә, әммә 400 йылдан ашыу йәшәй.
Күләгәгә сыҙам, йылы ярата, балсыҡ ҡатнаш тупраҡта яҡшы үҫә.
Ғәҙәттә буктар орлоҡтан үрсей, ҡайһы саҡта тармаҡлы тамыр системаһы ҡабырғанан шытым бирә һәм, уларҙан йәш ағастар үҫеп сығыуы ихтимал.

# Бук
## Таралыуы

Уртаса, субтропик һәм өлөшләтә Европа, Азия һәм Төньяҡ Америка тропик һыҙаттарында таралған. Бук тропиктарға Мексика (Мексика) тауҙарында барып инә. Бук - Европала иң киң таралған ағастарҙың береһе. Тауҙарҙа диңгеҙ кимәленән 2300 метрға тиклем бейеклектә үҫәләр. Йыш ҡына япраҡлы һәм ҡатнаш урмандарҙа өҫтөнлөк тоталар.
Рәсәй федерацияһы урмандарында шулай уҡ үҫә көнсығыш тоҡомло бук та үҫә — уның тәбиғи ареалы Кавказ һәм Ҡырым.
Сәтләүектәре бик туҡлыҡлы: уларҙа 50 процентҡа тиклем май, бынан тыш, аҡһым, шәкәр, алма һәм лимон кислотаһы, Е витамины бар. Бук ағастары күп булған урындарҙа йәшәүселәр таҙартылған һәм яҡшылап ҡыҙҙырылған сәтләүектән он яһай. Уға әҙ генә бойҙай оно өҫтәп, ҡоймаҡ, печенье бешерәләр. Ҡайһы бер урындарҙа (Кавказда, Карпатта) бук онон ғәҙәти икмәк бешереү өсөн ҡулланалар. Бындай өҫтәмәнән уның тәме һиҙелерлек яҡшыра
Бынан тыш, ҡыҙҙырылған орлоҡтарын Кавказда Рәсәйҙә көнбағыш емешен яратҡан кеүек яратып ашайҙар.
# Аралбай (исем)

Аралбай — башҡорт ир-ат исеме.

# Аралбай (исем)
## Этимологияһы

Аралбай — Арал (ҙур булмаған утрау) + бай һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән башҡорт исеме.

# Аралбай (исем)
## Билдәле кешеләр

Аҡсулпанов Аралбай Күсәрбай улы — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашҡан. 2-се Башҡорт атлы полкының ғәскәр старшинаһы, подпоручик (1812).

# Аралбай (исем)
## Фамилияла

Ҡәҙим Аралбай (тулы исеме — Аралбаев Ҡәҙим Әбделғәлим улы; 1 сентябрь 1941 йыл) — шағир, йәмәғәт эшмәкәре. 1993—2001 һәм 2009—2012 йылдарҙа «Китап» нәшриәтенең баш мөхәррире, директоры. 2002—2008 йылдарҙа Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының рәйес урынбаҫары. Башҡортостандың халыҡ шағиры (2011), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1996) һәм әҙәби премиялар лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).
Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы (22 май 1928 йыл — 27 октябрь 2014 йыл) — башҡорт актёры, театр белгесе. 1950 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1999).
Аралбаева Ләйлә Ҡәҙим ҡыҙы (14 март 1977 йыл) — журналист, музыка белгесе. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының мәҙәниәт буйынса күҙәтеүсеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2019). Журналистика өлкәһендә республика һәм халыҡ-ара ТӨРКСОЙ конкурстары премияһы лауреаты.

# Аралбай (исем)
## Ауылдар

Аралбай — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Монасип ауыл Советының бөткән ауылы. Перспективаһыҙ ауылдарҙы бөтөрөү сәйәсәте башланғас, Аралбай ауылы халҡын Яңы Монасип ауылына күсерәләр.
Аралбай (рус. Аралбай) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.
Аралбай (рус. Аралбаево) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл.
# Боровой Ныдыбец

Боровой Ныдыбец — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ныдыб йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Боровой Ныдыбец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018631
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001863
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Изге Лаврентий йылғаһы

Изге Лаврентий йылғаһы (франц. fleuve Saint-Laurent, ингл. Saint Lawrence River) — АҠШ һәм Канада территориялары аша ағыусы һәм Бөйөк күлдәрҙе Атлантик океан менән тоташтырыусы Төньяҡ Америкалағы ҙур һыу артерияһы.

# Изге Лаврентий йылғаһы
## Гидрография

Тамағында йылғаның киңлеге 130 километр тәшкил итә. Оҙонлоғо 1197 км, бассейн майҙаны — 1 344 200 км².
Йылғаға француз сәйхәтсеһе Жак Картье тарафынан исем бирелгән. Йылға ҡойған ҡултыҡ та (Изге Лаврентий ҡултығы) шул уҡ атаманы йөрөтә.
Яр буйының текә ҡаялары һәм үҙәндәре һыу менән осрашып донъялағы иң ҙур фьорд — Сагеней фьордын барлыҡҡа килтерә. Ул яҡынса 100 километрға тиклем һуҙыла. Төньяҡтан йылғаға Сагеней ҡушылдығы эстуарий барлыҡҡа килтереп үҙ һыуҙарын ҡоя. Монреаль ҡалаһынан һуң яҡынса 160 километр дауамында йылға бихисап тупһалар менән осраша.

# Изге Лаврентий йылғаһы
## Фауна

Йылғала белухаларҙы, финвалдарҙы һәм күк киттарҙы осратырға мөмкин. Изге Лаврентий йылғаһында йөҙләгән төр балыҡ, 20 төрҙән ашыу ер-һыу хайуандарын һәм һөйрәлеүселәр, шулай уҡ 12 төр һыу һөтимәрҙәр йәшәй. Һаҙлыҡтарҙа һәм яр буйында яҡынса 300 төр ҡош оя ҡора.

# Изге Лаврентий йылғаһы
## Хужалыҡта әһәмиәте

Йылға бассейнында яҡынса 20 миллион кеше, шул иҫәптән 4 млн — Монреаль ҡалаһында йәшәй.
Йылға һәм каналдар буйлап диңгеҙ суднолары ла йөрөй ала, һәм Изге Лаврентий транспорт юлы булараҡ бик ҙур әһәмиәткә эйә.
# Муглан-Еган

Муглан-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аган йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Муглан-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045069
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204506
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аблаев

Аблаев — башҡорт ир-ат фамилияһы. Әбләй исеменән яһалған. Топоним булып та ҡулланыла.
Аблаева — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Аблаев
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Аблаев Ирек Йомабай улы — (9 май 1946 йыл—11 ғинуар 2011 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.
* Аблаев Яҡуб Мамут улы — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Аблаев Ибраһим Я. — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Аблаев Байыҡ — сәсән, шағир-импровизатор, башҡорт халҡының азатлығы өсөн көрәшеүсе.
* Вәлиша Аблаев — хәрби эшмәкәр, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
# Цепел

Цепел — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының уң ярына тамағынан 150 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Цепел
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004990
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100499
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Имай-Ҡарамалы ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)

Имай-Ҡармалы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Имай-Ҡарамалы ауылы.

# Имай-Ҡарамалы ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Имай-Ҡарамалы ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
## Ауыл биләмәһе составы

1981 йылда, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 12 февралендәге 6-2/66 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса иҫәп мәғлүмәттәренән алыу тураһында» указына ярашлы рәүештә, Ляшковка тораҡ пункттар исемлегенән алына.
# Ишмән Этҡолов

Ишмән Этҡолов (? — 19 февраль 1774) — хәрби эшмәкәр, Е. И. Пугачёв етәкселегендәге 1773-1775 йылдарҙағы Рәсәйҙәге Крәҫтиәндәр һуғышыында ҡатнашҡан. Пугачёв полковнигы.

# Ишмән Этҡолов
## Тормошо

Крәҫтиәндәр һуғышына тиклемге тормошо хаҡында мәғлүмәттәр юҡ. Себер даруғаһы Ҡошсо улусы Ҡыҙылбай ауылы (хәҙерге Мәсетле районы Оло Ҡыҙылбай ауылы) башҡорто. Иҫке төрки грамотаһына эйә булған.

# Ишмән Этҡолов
## 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыуы

1774 йылдың февралендә «Пётр III» — Е.И.Пугачёв Хәрби коллегияһы тәҡдиме менән Көңгөр һәм Красноуфимск ҡәлғәләре эргәһендә һуғышҡан баш күтәреүселәр отрядтарына (2 меңгә яҡын кеше) етәкселек итә. Ишмән Этҡоловтың ставкаһы Ильин­ский острожекта, һуңғараҡ Красноуфимск янындағы Турыш ауылында урынлаша. 8—13 февраль көндәрендә Көнгөр янында Д. О. Гагрин һәм А. В. Папава етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. Красноуфимск станица избаһы менән берлектә хәрби һәм граждандар мәсьәләләрен хәл иткән. Е. И. Пугачёв һәм И.Н.Белобородов менән бәйләнеш тотҡан. Красноуфимск ҡәлғәһен оборонлау өсөн, Белобородов уға Екатеринбургтан снарядтары менән 10 ҙур пушка ебәрә, әммә баш күтәреүселәрҙең дарыһы бик аҙ була. 16 февралдә есаул красноуфимск казактары есаулы М. Д. Чигвинцев һәм Ишмән Этҡолов Салауат Юлаевҡа Красноуфимскиға килеп көңгөр командаларын һаҡлауҙа ярҙам үтенесе рапортын ебәрә. Гагрин командаһына ҡаршы 1774 йылдың 19 февраль алышында ихтилалсылар еңелә. Этҡолов Ишмән яуҙа һәләк була.
# Сагун-Ягун (Энтль-Ими-Ягун ҡушылдығы)

Сагун-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Энтль-Ими-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Сагун-Ягун (Энтль-Ими-Ягун ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042709
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204270
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хаймбург

Хаймбург (нем. Heimburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 929 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,62 км². Диңгеҙ кимәленән 223 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38889 һәм автомобиль коды — HZ.
# Үрге Берёзовая

Үрге Берёзовая — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының уң ярына тамағынан 287 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Үрге Берёзовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007000
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100700
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пальник-Шор (Уҫы ҡушылдығы)

Пальник-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 305 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пальник-Шор (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006761
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Биксурин Алик Сәлих улы

Биксурин Алик Сәлих улы (21 сентябрь 1937 йыл) — балет артисы, театр һәм мәғариф эшмәкәре. 1956—1976 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, 1988—1990 йылдарҙа театрҙың директоры, 1985—2008 йылдарҙа Рудольф Нуриев исемендәге Башҡорт хореография училищеһы директоры.Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1969).

# Биксурин Алик Сәлих улы
## Биографияһы

Алик Сәлих улы Биксурин 1937 йылдың 21 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылында тыуған. Милләте — башҡорт.
Башҡорт дәүләт университетында уҡып, хоҡуҡ фәндәре буйынса белгес булып сыҡҡан, Ленинград хореография училищеһын тамамлаған.
1956—1976 — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы булып эшләй. 1976—1985 — төҙөлөш эшселәре профсоюзы өлкә комитетында ойоштороу-инструктор бүлеге мөдире. 1988—1990 йылдарҙа опера һәм балет театры директоры. 1985 йылдан хаҡлы ялға киткәнсә Башҡортостан Республикаһының Р. Нурыев исемендәге хореография училищеһы директоры булып эшләй. Был училище Али Сәлих улының тырышлығы менән барлыҡҡа килә. Атаҡлы балерина Элеонора Ҡыуатова үҙенең «Культура» гәзитенә биргән интервьюһында: «80-се йылдар уртаһында уҡ Биксурин Өфөлә хореографик училище асыу хыялы менән йәшәй башлай. Шул ваҡытта уҡ ул мәктәбе булмай тороп театрҙың (Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының — иҫк.) юҡҡа сығасағын аңлай. Ысынлап та, 90-сы йылдарҙа артистар сит илдәргә китә башланы, бейер кеше лә ҡалманы тиерлек. Биксурин юллап ныҡышмал йөрөнө, төҙөнө. Һәм ниәтенә иреште», — тип хәтерләй.
# Гамлет

«Га́млет» — инглиз шағиры һәм драматургы Уильям Шекспирҙың биш актлы трагедияһы, уның иң билдәле һәм донъя драматургияһының иң танылған пьесаларының береһе. Әҫәрҙең тулы атамаһы «Дат принцы Гамлет хаҡында трагик тарих» (урыҫса «Трагическая история о Га́млете, принце датском» (ингл. The Tragical Historie of Hamlet, Prince of Denmarke). Пьеса 1600—1601 йылдарҙа яҙылған. Ул Шекспирҙың иң оҙон әҫәре — 4042 юлдан һәм 29 551 һүҙҙән тора.

# Гамлет
## Персонаждар

* Клавдий, дат короле.
* Принц Гамлет, вафат булған королдең улы.
* Полоний, яҡын вельможа.
* Горацио (персонаж), Гамлеттың дуҫы.
* Лаэрт (персонаж), Полонийҙың улы.
Һарайҙағылар:
   * Вольтиманд;
   * Корнелий;
   * Розенкранц;
   * Гильденстерн;
   * Озрик;
   * Беренсе дворян;
   * Икенсе дворян;
* Рухани.
Офицерҙар:
   * Марцелл;
   * Бернардо.
* Франсиско, һалдат.
* Рейнальдо, Полонийҙың хеҙмәтсеһе.
* Актёрҙар.
* Ике ҡәбер ҡаҙыусы.
* Капитан.
* Англия илселәре.
* Гертруда, дат королеваһы, Гамлеттың әсәһе.
* Офелия, Полонийҙың ҡыҙы.
* Фортинбрас, Норвегия принцы.
* Гамлеттың атаһының шәүләһе.
# Красноярка (Барда ҡушылдығы)

Красноярка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының уң ярына тамағынан 144 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Красноярка (Барда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101284
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Таккыль-Точипыль-Кы

Таккыль-Точипыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Точипыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Таккыль-Точипыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067080
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306708
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сугульда-Чор (Акыль-Чора ҡушылдығы)

Сугульда-Чор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Акыль-Чор йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Сугульда-Чор (Акыль-Чора ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065000
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306500
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әжер

Әжер (ғәр. أجر‎ — башҡарылған эш өсөн түләү‎) — Ислам динендә: Аллаһ үҙенең тәҡүә бәндәләренә фани донъялала ла, ахирәттә - мәңгелек донъяла ла биргән яҡшылыҡтар, әжер; ислам хоҡуҡиәтендә (фиҡһ): берәй әйбер алып тороп файҙаланған йәки хеҙмәт күрһәткән өсөн түләү.

# Әжер
## Аҡыда

Фиҡһ һәм аҡыда буйынса Аллаһ был донъяла ла, ахирәттә лә үҙенең тәҡүә бәндәләренә биргән мәрхәмәте (ул матди булмаҫҡа ла мөмкин). Намаҙ, доғалар, ураҙа, иманлылыҡ, сабырлыҡ, Аллаһ юлына матди сығымдар һалған, йыһат өсөн әжер сауаптары бирелә.
Әжер тураһында Ҡөрьәндең бер нисә аятында әйтелә:
* Был эшем өсөн мин һеҙҙән бер ниндәй ҙә әжер һорамайым, миңә тигән бүләк бары тик Ғаләм​дәрҙең хужаһы булған Аллаһ хозурында ғына.
* Әш-Шуъара 26:180
* Унан һуң Беҙ кешене барса түбәнлектәрҙең дә түбәнерәк хәленә ҡайтарҙыҡ.Йәғни көфөр әһелен тамуҡҡа индерҙек. Әммә иман килтергән һәм изге ғәмәлдәр ҡылған бәндәләргә бөтмәй торған әжер буласаҡ
* Әт-Тин 95:5, 6
* Ә инде ахирәт көнөнөң әжере — иман килтергән һәм тәҡүәле булған кешеләргә яҡшыраҡ
* Йусуф 12:57

# Әжер
## Фиҡһ

Фиҡһ буйынса әжер (ижәрр, ижәрә) термины ялланыу килешеүенә мөнәсәбәтле ҡулланыла. Яллаусы (эшкә алыусы) мөжир, әжир йәки мүкәри тип атала..
Ижәрә — берәй әйберҙе биреп тороу йәки түләү алыу өсөн берәй хеҙмәт күрһәтеү тураһында килешеү. Ике төр ижәрә була: әйбер биреп тороу (ижәрә әл-ә’йән)һәм хеҙмәт күрһәтеүгә яллау (ижәрә әл-ә’мәл).

# Әжер
## Башҡорт телендә

Башҡорт телендә лә был һүҙ берәй эшкә, мөнәсәбәткә яуап итеп эшләнгән эш, бирелгән хаҡ, түләү мәғәнәһендә ҡулланыла. Әжерен ҡайтарыу - эшләнгән эшкә хаҡ түләү генә түгел, шундай уҡ ғәмәл менән яуап биреүҙе лә аңлата. Был иһә яҡшылыҡҡа ғына ҡағылмай. Мәҫәлән, "ҡылған этлегенең әжерен ҡайтарыу"
# Кесе Туруп-Я

Кесе Туруп-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Туруп-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Туруп-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026882
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302688
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лена (мәғәнәләр)

Лена — күп мәғәнәле һүҙ.
* Лена — йылға.
* Лена (Илеш районы) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.
* Лена (Көйөргәҙе районы) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл.
* Лена — Башҡорт ҡатын-ҡыҙ исем.
# Матани башнялары

Матани башнялары - Грузияның Ахмет муниципалитетындағы Матани ауылында йәнәш урынлашҡан башнялар.

# Матани башнялары
## Тасуирламаһы

Ахмет муниципалитеты Кахетия составындағы район. Был төбәктә бик күп архитектура ҡомартҡылары бар. Шуларҙың бер нисәһе муниципалитетҡа ҡараған Матани ауылы янында. Ауыл янында йәнәш торған ике башня Гурзияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
Улар икеһе лә урта быуат ҡомартҡыһы һанала.

# Матани башнялары
## Беренсе башня

Беренсе башня Матани ауылынан 4 км көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Был квадрат тиерлек нигеҙле (6,9 х 6 м), төрлө дәүмәлле суйырташтарҙан һәм эзбизташ ҡулланып төҙөлгән ҡаралты. Һәйкәл ныҡ ҡына емерелгән. Ике ҡаты ғына ҡалаған. Ишеге беренсе ҡатта - көньяҡ диуарының көнбайыш өлөшөндә. Ишек тышланған. Көнсығыш ҡабырғаһында ҙур булмаған тәҙрә. Икенсе ҡаттағы көньяҡ диуарында шуға оҡшаш тәҙрә. Ҡаралтыла ағас таяуҙар ҡулланылған булған.

# Матани башнялары
## Икенсе башня

Икенсе башня ауылдан ике саҡрым көнбайыштараҡ тау итәгендә урынлашҡан. Нигеҙенең дәүмәле 4,9 х 4,17 м. Уны ҡаты тоҡомло таштарҙан һалғандар. Тышҡы мөйөштәрендә ҙур дәүмәле таштар ҡулланылған. Ҡомартҡы ныҡ зыян күргән. Ике ҡатлы бейеклектә генә һаҡланған. Ишеге беренсе ҡатта, көнбайыш яҡтан. Башняға ағас иҙән һалынған булған.
# Песова

Пёсова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3 км.

# Песова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036494
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003649
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дер

Дер (шум. — DI-E-IR) йәки Дурум — Боронғо Ике йылға араһындағы (Месопотамияла) шумер ҡалаһы, Тигр аръяғында Элам яғына ҡарай хәҙерге Ираҡтың Бадра ҡалаһынан алыҫ түгел урында була.
Боронғо аккад осоронан башлап селевк осорона тиклем телгә алына килә. Өлкә баш ҡалаһы статусында Дер сәйәси әһәмиәткә эйә була, тик оҙаҡ түгел — был статусы иртә иҫке бабил осороноң башында ғына һаҡлана.

# Дер
## Дер батшалары

* Ниднуша
* Ануммуттаббиль