yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кунерма

Кунерма — ҡала тибындағы ҡасаба Иркутск өлкәһе Казачинско-Ленский районында урынлашҡан. Кунерма ҡала биләмәһенең административ үҙәге.
Ҡасабала Байкал-Амур тимер юл магистраленең шул уҡ исемдәге станцияһы урынлашҡан. Ҡасабала 32 кеше йәшәй (2017 йылдағы мәғлүмәттәр буйынса). Халыҡтың төп милләте- рустар һәм кунерминдар. Кунерма ҡасабаһы диңгеҙ кимәленән 672 метр бейеклектә ята.

# Кунерма
## Тарих

Ҡасаба 1974 йылда Кунерма күле һәм йылғаһынан көньяҡтараҡ станция төҙөгән саҡта нигеҙләнгән. Ҡасаба РСФСР-ҙың төньяҡ- кавказ республикаларынан — Чечен-Ингуш, Төньяҡ Осетин, Дағстан — килгән төҙөүселәр тарафынан төҙөлгән.
# Песто

Пе́сто (итал. pesto — тапайым, ваҡлайым) — зәйтүн майы, базилик һәм сыр ҡушып эшләнгән популяр итальян соусы. Песто үҙенсәлекле йәшел төҫтә була. Ғәҙәттә пестоны бәләкәй генә һауыттарҙы бирәләр. Ҡыҙыл төҫлө песто ла була, быларына ҡояшта киптерелгән помидор ҡушылған була.
Пестоны пастаға ҡушып ашайҙар, һурпа һәм лазаньи әҙерләгәндә ҡушалар, шулай уҡ икмәккә һәм крекер печеньегә һылап ашайҙар.
Килеп сығышын төньяҡ Италиянан, Лагурия регионындағы Геруниянан (pesto alla genovese) тип иҫәпләйҙәр. Песто Рим империяһы осоронан уҡ билдәле булған тип иҫәпләйҙәр, әммә соус әҙерләүҙең яҙма рецебы 1865 йылдан ғына билдәле.
Классик Pesto alla Genovese мәрмәр килелә ағас төйгәс менән эшләнә. Бының өсөн Генуяла ғына үҫкән базилик, пиния оролоғо, һарымһаҡ, «экстра» сортлы зәйтүн майы һәм юғары сортлы пекорино сыры алына. Осһоҙораҡ соустарҙы пиния орлоғо урынына грек сәтләүеге, йәки башҡа осһоҙ тәмләткестәр ҡулланыла. Зәйтүн майы һәм сыр ҙа түбәнерәк сортлылары алына.

# Песто
## Төрҙәре

Францияның Прованс өлкәһендә шуға оҡшаған, сәтләүек ҡушылмаған, писту (франц. pistou) соусын әҙерләйҙәр.
Австрияла ваҡланған ҡабаҡ емештәре ҡушылған песто әҙерләйҙәр. Германияла базилик урынына айыу йыуаһы ҡушылған соус яһайҙар.
# Ротенштайн (Тюрингия)

Ротенштайн (Тюрингия) (нем. Rothenstein) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1345 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,48 км². Диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
# Сюзьма (йылға)

Сюзьма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двинская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 158 км.

# Сюзьма (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000466
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чемаши

Чемаши — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 573 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628109, ОКАТО коды — 71121928002.

# Чемаши
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 573 |

# Чемаши
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Ағиҙел тулҡындары (опера)

Ағиҙел тулҡындары — 1969 йылда композитор Заһир Исмәғилев Мостай Кәрим либреттоһына яҙған башҡорт операһы.
Заһир Исмәғилевтың «Ағиҙел тулҡындары» (тәүге исеме — «Гөлзифа» (1967) беренсе башҡорт лирик операһы 4 күренештән тора.
«Ағиҙел тулҡындарының» премьераһы 1972 йылдың 24 февралендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры (ГТОиБ) сәхнәһендә үтә. Уның музыкаль етәксеһе һәм дирижеры — Г. Х. Моталов, ҡуйыусы-режиссеры — Р. А. Вәлиуллин, балетмейстеры — Ф. М. Саттаров, хормейстеры Л. Х. Исхаҡова була.
Операла төп партияларҙы: С. К. Ғәлимова (Гөлзифа), Н. З. Әбдиев (Зәйнулла), Мәғәфүр Хисмәтуллин (Ғәйнулла), Т. Ф. Сәғитов (Вадим) башҡара.

# Ағиҙел тулҡындары (опера)
## Сюжеты

«Ағиҙел тулҡындары» әҫәре композитор тарафынан рус опера классикаһы традицияларында яҙыла.
Күренеш XX быуаттың 60-сы йылдарында бара. Сюжеты әхлаҡи йәһәттән саф һәм таҙа күңелле Гөлзифа менән уның һөйгән егете — үҙен генә яратыусы Зәйнулла араһындағы низағҡа ҡоролған. Геройҙарҙың мөнәсәбәттәре Гөлзифаның һәләк булыуына килтерә. Операла ауыл көнкүреше һәм тәбиғәт күренештәре ҡулланылған.
Әҫәргә музыка башҡорт халыҡ йырҙарының милли колориты (оҙон, ҡыҫҡа көй, таҡмаҡ) ҡулланып яҙылған.

# Ағиҙел тулҡындары (опера)
## Наградалары

1973 йылда «Ағиҙел тулҡындары» операһы өсөн композитор Заһир Исмәғилев РСФСР-ҙың М. И. Глинка исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
# Куратенок

Куратенок — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Курата йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Куратенок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006329
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100632
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Узь

Узь — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ныдыб йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Узь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018693
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001869
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чумачка

Чумачка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Шешма йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Чумачка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003662
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100366
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нөргөш (тау һырты)

Нөргөш һырты Силәбе өлкәһенең Һатҡы районы территорияһында урынлашҡан. 50 км оҙонлоҡтағы ҡеүәтле тау теҙмәһе. Йөрәккүлдең көньяҡ ярынан һәм Лукаш тауҙарынан Берәҙәк йылғаһы тамағына һәм Йүрүҙән йылғаһының уң ярына тиклем һуҙылған. Һырттың иң бейек - 1406 м -түбәһе төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан.
Нөргөш шартлы рәүештә өс өлөшкә бүленә: Оло, Урта һәм Бәләкәй Нөргөш. Кварциттарҙан тора; битләүҙәрен ҡайын урманы ҡаплаған. Яланғасланған (субальп) зонаһы аныҡ күренә, түбәләрендә ҙур булмаған тау тундраһы участкалары осрай. Нисек һәм башҡа Көньяҡ Уралдың башҡа һырттары (Йөрәккүл, Үренгә, Егәлгә) кеүек, Нөргөш 300 миллион йыл самаһы элек барлыҡҡа килгән. Башҡорт телендә исеме «нурлы, балҡып ҡош» нисек тәржемә ителә, моғайын, ерле халыҡ, йәғни башҡорттар, Нөргөштө ҡояшта ялтырап күренгән кварцит ҡырластары булғанға шулай атағандыр, ә бәлки, кешеләрҙең һырт тирәһендә йыш ҡына төндә сәбәбен аңлатып булмаған билдәһеҙ ут осҡанын күргәнлектәндер, Нөргөш һырты туристар араһында популярлыҡ менән файҙалана. Һуҡмаҡ буйлап Сибирка ауылы янынан күтәрелә башлау иң уңайлыһы һанала.
# Йеналёбниц

Йеналёбниц (нем. Jenalobnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 152 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,94 км². Диңгеҙ кимәленән 208 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
# Сорго

Со́рго (лат. Sorghum) — бер йыллыҡ һәм күп йыллыҡ үләнсел үҫемлектәр ғаиләһендәге ырыу; мал аҙығы үҫемлеге; тропик һәм субтропик илдәрҙә орлоғо өсөн, мал аҙығы, спирт, крахмал һ.б. алыу өсөн үҫтерелә торған бейек ҡыяҡ үҫемлек. Азияла, Африкала, Көньяҡ һәм Төньяҡ Америкала, Европала һәм Австралияла таралған һәм 30-ға яҡын төрҙө берлештерә. Үҫемлекте ашлыҡ культураһы һәм мал аҙығы булараҡ үҫтерәләр (зерновые культуры и кормовые растения).

# Сорго
## Үҫемлектең тыуған иле

Үҫемлектең тыуған иле — Экваториаль Африка, һуңынан Һиндостан һәм Ҡытайға таралған. Һиндостанда соргоны б. э. т. III мең йыллыҡтан бирле үҫтерәләр, Ҡытайҙа б. э. т. II мең йыллыктан үҫтерәләр. XV быуатта үҫемлекте Европаға килтерәләр, XVII быуаттан бирле Америкала һуғаралар.

# Сорго
## Ҡылыҡһырлама

Сорго — яҙ сәселә торған һәм ужым культураһы. Йылы яратыусанлығы, ҡоролоҡҡа сыҙымлығы, тоҙло ерҙә үҫә алыусанлығы менән айырыла. Төрлө туппаҡҡа еңел яраҡлаша. Вегетация осоро 120—130 тәүлек, ситтән һеркәләнә.
Соргоның һабағы 0,5 м-ҙан (карлик формаларының) 7 м-ға (тропик формаларының) етергә мөмкин. Тамыр системаһы 2—2,5 м.
# Сидорович Яков Николаевич

Сидорович Яков Николаевич (1913 йыл — ?), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡылыармеецы, гвардия рядовойы.

# Сидорович Яков Николаевич
## Биографияһы

Сидорович Яков Николаевич 1913 йылда Башҡортостандың Өфө ҡалаһында тыуа. 1942 йылдың февраль айында Өфө ҡалаһының Сталин район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.
16-сы гвардия кавалерия дивизияһының шоферы булараҡ, рядовой Сидорович бөтә хәрби юлында частарға продфураж һәм яғыулыҡ ташыу буйынса намыҫлы хеҙмәт итә. Машинаһын һәр ваҡыт яҡшы торошта тота, бер аварияға ла осрамай. Холм һәм Люблин ҡалалары өсөн һуғышта хәрби частарға продфураж ташыу буйынса заданиеларҙы ваҡытында башҡара. Висла йылғаһынан алып Одер йылғаһына тиклем дивизияның һөжүм итеү операцияларында тылдар буйлап тар-мар ителгән немец ғәскәрҙәренең төркөмдәре гиҙгәндә һәм уларҙың юлдағы машиналарға ташланыу ҡурҡынысы булған хәүефле мәлдәрҙә Сидорович машинаһында яңғыҙ продфураж ташыуын дауам итә.
1945 йылдың 25 ғинуарында хәрби частарға аҙыҡ-түлек тейәп китеп барған сағында бер төркөм немец һалдаттарына юлыға, һуңғылары машинаға ҡарап автоматтан ут аса, ҡасып китеү мөмкинлеге юҡ, Сидорович машинаһын туранан-тура дошман аша ҡыуа һәм йөктө имен алып килеп еткерә. Был ҡыйыулығы өсөн ул «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
# Ожмах

Йәннәт-ожмах йорто. Зиннәтле һарайҙар, емешле баҡсалар менән тулы. Һәр ерендә шәрбәтле һыулы шишмәләр ағып торалыр.Унда әҙерләнгән хөрмәт һәм ниғмәттәрҙе яҙып бөтөрөү мөмкин түгел. Унда эләккән изге кешеләр донъяла һис кемдең күрмәгән, ҡолағы ишетмәгән ләззәтле ниғмәттәр һәм хөрмәт менән ҡылынасаҡтар.
Ожмах- мәңгелек йорт. Унда кешеләр һис үләсәк түгел. Һәр береһе ҡайғы, ауырыу, хәсрәт, һыҙланыу,уңайһыҙлыҡтар, күңелһеҙлектәр кеүек хәләлдәрҙән даимән әмин буласаҡтар.
Ожмахҡа кергән кешеләр бар заманда Аллаһы тәғәләнең нурын күрәсәктәр.
# У И

У И (ҡыт. упр. 吴仪, пиньинь: Wú Yí; 1938 йылда, Хубэй провинцияһының Ухань ҡалаһында тыуған) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының сәйәси эшмәкәре. Бығаса Пекин мэры урынбаҫары, һаулыҡ һаҡлау министры, ҠХР-ҙың вице-премьеры һәм башҡа вазифаларҙы биләүсе. Ҡытай Коммунистар фирҡәһе Үҙәк комитетының Сәйәси бюроһында берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ ағза.
2004 һәм 2005 йылдарҙа «Forbes» журналы уны донъялағы иң абруйлы икенсе ҡатын-ҡыҙ тип билдәләне (тәүгеһе — АҠШ-тың Дәүләт сәркәтибе Кондолиза Райс). 2006 йылда шул уҡ исемлектә У И өсөнсө урынға лайыҡ тип табылды.
Көньяҡ-Көнсығыш Азияла атипик пневмония эпидемияһы ваҡытында У И, һаулыҡ һаҡлау министры итеп тәғәйенләнеп, киң билдәлелек ала. Уның эшмәкәрлеге Көнбайышта ла юғары баһалана.

# У И
## Шәхси тормошо
### Ғаиләһе

У И бер ҡасан да кейәүҙә булмаған. Был хәл йәмғиәттә күп ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Шәхси һорауҙарға У И ошолай яуап бирә: «Әлбиттә, никахһыҙлыҡ яҡлы түгелмен, әммә тормошта миңә никах насип булмағандыр. Еңел-елпе, уйлар-уйламаҫ мөнәсәбәткә ваҡытым да, теләгем дә юҡ ине, шуға ла тормошома етди рәүештә бер кеше лә инмәне».

# У И
## Шәхси тормошо
### Яратҡан шөғөлдәре

Ҡытай традицион медицинаһын өйрәнә, урыҫ әҙәбиәтен рәхәтләнеп уҡый.

# У И
## Шәхси тормошо
### Шәхсиәте

У И күп кенә Ҡытай һәм ғәрби баҫмаларында «Ҡытайҙың тимер ханымы» тип аталған.

# У И
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәйҙең Дуҫлыҡ ордены (8 ноябрь (ҡырпағай) 2006 йыл) — РФ менән ҠХР араһындағы дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлекте нығытыуға тос өлөш индергәне өсөн.
# Местыш

Местыш — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обнора йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Местыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012823
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001282
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Финляндияла ислам

Финляндияла Ислам (фин. Islam Suomessa швед. Islam i Finland) — Финляндия территорияһында ислам дине. Рәсми мәғлүмәттәр буйынса, Финляндия халҡының (5 532 мең кеше) 2,70%-ы (150 мең кеше) — Ислам дине тарафдары (2020). Ислам — Финляндияның рәсми танылған диндәренән береһе. Финляндия мосолмандарының күпселеге — сөнниҙәр. Финляндия — Европала, Австриянан ҡала, исламды ҡануни таныған икенсе дәүләт.

# Финляндияла ислам
## Тарихы

XIX быуатта Финляндияла ислам фәҡәт фин татарҙары аша күренә. Улар тарихи рәүештә милли аҙсылыҡтарға инә. Фин татарҙары илгә Рәсәй империяһында билдәләнгән сауҙагәрҙәр һәм хәрби хеҙмәт срогын үтәгән һалдаттар сифатында килә. Һуңыраҡ уларға ғаилә ағзалары ла ҡушыла.
XX быуат ахырында Финляндияла мосолмандар һаны иммигранттар иҫәбенә ҡырҡа арта.
Фин ислам ассоциацияһы (фин. Suomen Islam-seurakunta) 1925 йылда нигеҙләнгән. Ысынында иһә, был йәмғиәт үҙ сафына татар әҙселеген генә ала (йәки дөйөм алғанда, сығышы буйынса төркиҙәрҙе).
1960 йылда Хельсинкиҙа Татар мосолман общинаһы бинаһын төҙөү тамамлана, унда мәсет бинаһы ла, китапхана ла, уҡыу кластары ла, административ офистар ҙа бар.

# Финляндияла ислам
## Финляндияла мосолмандарҙың этник төркөмдәре

Финляндия мосолмандары берләшмәһе этник билдәләре буйынса бүленгән — сомали, төрөк, ғәрәп, пакистан, шулай уҡ татар мәсеттәре бар.

# Финляндияла ислам
## Хәҙерге торошо

1999 йылғы баһалауҙар буйынса, илдә 20 меңгә яҡын мосолман йәшәгән. 2010 йылда уларҙың һаны 45 меңгә еткән. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 2015 йылда мосолмандар һаны 40 мең самаһы кеше (бөтә халыҡтың 0,7 %) тәшкил иткән.
2010 йылда илдә 40 мәсет эшләгән, Хельсинкиҙа 10 ғибәҙәт ҡылыу бинаһы (улар араһында — Татар мәсете, Пакистан мәсете, Төрөк мәсете һ.б.), былар ярайһы уҡ ҙур ғибәҙәт ҡылыу залдары, күп осраҡта ҡуртымға алынған. Хельсинкиҙан 40 км алыҫлыҡта Ярвенпяала айырым торған мәсет татарҙар тарафынан 1944 йылда төҙөлә һәм оҙаҡ ваҡыт донъялағы иң төньяҡ мәсет була.
Илдә Финляндия ислам партияһы эшләй, рәйестәренең береһе ислам ҡабул иткән фин Абдулла Тамми.
# Мирьяна Каранович

Мирьян Каранович (сер. Мирјана Карановић. 28 ғинуар 1957, Белград, Югославия) — югослав һәм серб актрисаһы.

# Мирьяна Каранович
## Фильмографияһы

Киноға тәүге тапҡыр 1980 йылда төшә. Күп әһәмиәтле югославия фильмдарында төшә. Халыҡ-ара аудиторияла Эмир Кустурицаның «Атай командировкала» (1985) фильмынан һуң билдәлелек ала. Һуңынан был режиссерҙың ике фильмында — «Андерграунд» (1995) һәм «Тормош мөғжизә кеүек» (2004) төшә. Бынан тыш, бер нисә популяр телесериалдарҙа ҡатнаша, Горан Паскалевич «Дары мискәһе» фильмында төшә (1998).
2003 йылда «Шаһиттар» исемле хорват фильмында төшә. Был фильм ҙур резонанс тыуҙыра, сөнки Карановичҡа тиклем бер серб башҡарыусы ла Хорватия фильмдарында ҡатнашмай (Югославияның тарҡалыу ваҡытынан), өҫтәүенә, Каранович, ирен һуғышта юғалтҡан хорват тол ҡатын ролен башҡара. 2006 йылда Босния режессёры Ясмила Жбаничтың «Грбавица» картинаһындағы мосолман ҡатын-ҡыҙын уйнаған. Был роль уға Европа киноакадемияһы номинацияһында приз килтерә.

# Мирьяна Каранович
## Һайланма фильмографияһы

*** 1980 — / Петријин венац
*** 1980 — «Мастера, мастера» / Мајстори, мајстори! — Дуня
*** 1985 — «Жизнь прекрасна» / Живот је леп
*** 1985 — «Папа в командировке» / Otac na službenom putu — Сена
*** 1989 — «Сборный пункт» / Сабирни центар
*** 1995 — «Андерграунд» / Подземље — Вера Попара
*** 1997 — «Три летних дня» / Три летња дана
*** 1998 — «Пороховая бочка» / Буре барута — Наталья
*** 2003 — «Клубничка в супермаркете» / Јагода у супермаркету — хозяйка супермаркета
*** 2003 — «Свидетели» / Svjedoci — Майка
*** 2004 — «Жизнь как чудо» / Живот је чудо — Нада
*** 2006 — «Грбавица» / Grbavica
*** 2006 — «Девушка» / Das Fräulein — Руза
*** 2007—2008 — «Аисты вернутся» / Вратиће се роде — Радмила Швабич — телесериал
# Салым (Уй ҡушылдығы)

Салым — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 356 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Салым (Уй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006096
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300609
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һоро себен турғайы

?Һоро себен турғайы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Себен турғайҙары |
| Ырыу: | Хәҙерге турғайҙар |
| Төр: | Һоро себен турғайы |
Латинса исеме :
Muscicapa striata (Pallas, 1764) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 561250 NCBI 69508 |
Һоро себен турғайы (лат. Muscicapa striata) — бәләкәс кенә, себен турғайҙары ғаиләлегендәге турғай ҙурлығындағы ҡош.

# Һоро себен турғайы
## Тасуирлама

Төҫө күҙгә ташланмаған, оҙон ҡойроҡло ҙәм оҙон ҡанатлы ҡош. Оло ҡоштар һоро йәки көлһыу һоро ҡауырһынлы. Түше асыҡ, аҙ ғына тоноҡ һыҙаттары бар. Аяҡтары мороно кеүек үк ҡыҫҡа һәм ҡарағусҡыл. Ҡошсоҡтары инәләренә ҡарағанда һорораҡ төҫтә. моңо тыныс әммә киҫкен:«петь», «тсить».

# Һоро себен турғайы
## Йәшәү урындары

Улар күберәген Европаның һәм Көнбайыш Азияның төбәктәрендә оялай. ҡышлауға Африкаға һәм көньяҡ-көнбайыш Азияға осалар.

# Һоро себен турғайы
## Туҡланыуы

Һоро себен турғайы осоусы бөжәктәр аулай.Күберәген ҡалҡыулыҡтарҙы ярата. Уны аулаған ваҡытында еңел танырға мөмкин. Бер урында елпенеп тора һәм ҡапыл ғына бөжәктәр аулау өсөн икенсе ергә күсә..

# Һоро себен турғайы
## Үрсеүе

Һоро себен турғайы урмандарҙа, парктарҙа, баҡсаларҙа асыҡ урындарҙы, һирәк ағаслы урындарҙы үҙ итә. Ояһы асыҡ, сеүәтә һымаҡ формала.Йомортҡаларын май урталарынан алып июль урталарына хәтле һала. 4- 6 йомортҡаһы була. Беренсе бәпкәләре осоп китеү менән икенсе тапҡыр йомортҡа һала башлай.
Башҡа бик күп ҡоштар менән сағыштырғанда, һоро себен турғайы, үҙенең йомортҡаларын башҡа ҡоштарҙыҡынан айыра ала. Шулай имтеп кәкүк йомортҡаларын ул ҡабул итмәй.
# Тирперсдорф

Тирперсдорф (нем. Tirpersdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1429 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,45 км². Диңгеҙ кимәленән 515 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8606 һәм автомобиль коды V.
# 1809 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1809 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1809 MDCCCIX |
| Юлиан стилендә | 1808—1809 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2561—2562 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7317—7318 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5569—5570 ה'תקס"ט — ה'תק"ע |
| Мосолман календары | 1224—1225 |
| Боронғо әрмән календары | 1258 ԹՎ ՌՄԾԸ |
| Ҡытай календары | 4505—4506 戊辰—己巳 жёлтый дракон — жёлтая змея |
| Эфиопа календары | 1801—1802 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1865—1866 |
| - Шака самват | 1731—1732 |
| - Кали-юга | 4910—4911 |
| Иран календары | 1187—1188 |
1809 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Киным-Урий

Киным-Урий — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 395 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Киным-Урий
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047901
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204790
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яңы Ләлә ҡала округы

Яңы Ләлә ҡала округы (рус. Новолялинский городской округ) — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһендәге муниципаль берәмек, ул Төньяҡ идара округына ҡарай. Административ үҙәге — Яңы Ләлә ҡалаһы.
Өлкәнең административ-территориаль ҡоролошо буйынса Яңы Ләлә ҡалаһы Яңы Ләлә районы административ-территориаль берәмегенә инә.

# Яңы Ләлә ҡала округы
## Тарихы

1924 йылдың 27 февралендә Урал өлкәһенең Тагил округы составында Яңы Ләлә районы барлыҡҡа килә. 1934 йылдан район Свердловск өлкәһе составында.
1963 йылдың 1 февралендә Яңы Ләлә сәнәғәт районы итеп үҙгәртелә.
1995 йыл 17 сентябрендә урындағы референдум буйынса Яңы Ләлә районы Яңы Ләлә районы муниципаль берәмеге итеп үҙгәртелә.
2004 йылдың 12 октябрендә Яңы Ләлә районы муниципаль берәмеге Яңы Ләлә ҡала округы итеп үҙгәртелә.
2006 йыл 1 ғинуарынан Яңы Ләлә районы муниципаль берәмегенең атамаһы Яңы Ләлә ҡала округы'тип үҙгәртелә.
Өлкәнең административ-территориаль ҡоролошо буйынса Яңы Ләлә районы административ-территориаль берәмек булып иҫәпләнеүен дауам итә.

# Яңы Ләлә ҡала округы
## Составы

Ҡала округы һәм район составына 24 тораҡ пункты инә. 2017 йылдың 1 октябренә тиклем районға 7 административ-территориаль берәмек ингән була: 1 ҡала һәм 6 ауыл Советы.

# Яңы Ләлә ҡала округы
## Иҡтисады

Округы аша Серов — Екатеринбург автомобиль юлы һәм Серов — Түбәнге Тагил тимер юлыүтә. Ҡала округында ике ҙур предприятиелар бар. Улар: Лобва урман-сәнәғәт комбинаты (2012 йылдан эшләмәй) һәм Яңы Ләлә целлюлоза-ҡағыҙ комбинаты.