yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Исламаев Исламғол Исламаевич

Исламаев Исламғол Исламаевич (10 июль 1936 йыл — 26 август 2017 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре. 1971—1997 йылдарҙа Нефтекаманың 1-се урта мәктәбе директоры. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1970), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992). Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (1997).

# Исламаев Исламғол Исламаевич
## Биографияһы

Исламғол Исламаевич Исламаев 1936 йылдың 10 июлендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Краснокама районының Ҡырғыҙ ауылында тыуған. Милләте мари.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1954 йылда Башҡорт АССР-ының Яңауыл районы Рабак ауылындағы ете йыллыҡ мәктәптә уҡытыусы булып башлай.
1964 йылда Бөрө дәүләт педагогия институтын тамамлай һәм ошо йылда Ҡалтасы районының «Заря» колхозы партия комитеты секретары итеп һайлана. Артабан КПСС-тың Ҡалтасы район комитетына эшкә үрләтелә: агитация и пропаганда бүлеге инструкторы итеп тәғәйенләнә, һуңынан 1968 йылға тиклем ошо бүлек мөдире була.
1968—1971 йылдарҙа Нефтекама ҡалаһына ҡараған Әмзә ауылындағы һигеҙ йыллыҡ мәктәп директоры булып эшләй. 1971 йылдың апрелендә Нефтекаманың 1-се урта мәктәбенә директор итеп күсерелә һәм ошо вазифаны 1997 йылда хаҡлы ялға киткәнсе башҡара. Был осорҙа уҡыу йорто ҡалала алдынғыларҙың береһенә әүерелә, уҡыусылар һәм уҡытыусылар төрлө конкурстарҙа призлы урындар яулай. Дүрт йыл рәттән мәктәп КПСС-тың Нефтекама ҡала комитетының һәм ҡала Советы башҡарма комитетының Күсмә Ҡыҙыл байрағына лайыҡ була.
Үҙ эшенә яуаплы ҡарағаны, етәкләгән коллективтарының юғары күрһәткестәргә өлгәшеүен тәьмин иткәне өсөн Исламғол Исламаев «Почёт Билдәһе» ордены һәм «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы, «Социалистик ярыш еңеүсеһе» билдәһе менән бүләкләнә. 1992 йылда уға «Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Ҡала мәғарифын үҫтереү өлкәһендәге күп йыллыҡ емешле эше һәм уҡыусыларҙы тәрбиәләүҙәге тырыш хеҙмәте өсөн Нефтекама ҡала Советының 1997 йылдың 3 июлендәге ҡарарына ярашлы Исламғол Исламаев «Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була. Йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡаны өсөн ул КПСС-тың Нефтекама ҡала комитетының һәм ҡала Советы башҡарма комитетының Маҡтау грамоталары менән бүләкләнә.
Исламғол Исламаев 2017 йылдың 26 авгусында вафат була.

# Исламаев Исламғол Исламаевич
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* 1991 — 2004 йылдарҙа Нефтекама ҡала Советы депутаты.
* 1987 — 2002 йылдарҙа Нефтекама ҡалаһының мари милли-мәҙәни берләшмәһе рәйесе.
# Кабель телевидениеһы

Кабель телевидениеһы —алыҫтан сигнал (телевидение, шулай уҡ радиосигнал) тапшырыу варианттарының береһе. Аналоглы ла, цифрлы формат та тапшырылырға мөмкин.

# Кабель телевидениеһы
## Тарих

Донъяла тәүге тапҡыр кабель телевидениеһы 1948 йылдың яҙында АҠШ-тың Пенсильвания штатының Маханой-Сити ҡалаһында барлыҡҡа килә. Коммерция бизнесы булараҡ, унда ике йылдан һуң, 1950 йылда башлана. 1968 йылда кабель телевидениеһын американдарҙың 6,4 проценты ғына ҡарай, 1978 йылда — 7,5 %, 1988 йылда — 52,8 %, ә 1994 йылда — 62,4 %. АҠШ-та һәм Европала кабель телевидениеһы селтәрҙәре әүҙем үҫешә башлай; СССР-ҙа беренсе кабель селтәрҙәре 1985 йылда барлыҡҡа килә; әммә реаль үҫеш 1980-се йылдар аҙағында һәм 1990-сы йылдарҙа Рәсәйҙә генә алына. Оҙаҡ ваҡыт кабель телевидениеһы селтәрҙәренең нигеҙен коаксиаль кабель тәшкил итә. Мәғлүмәт тапшырыуҙың оптик технологияларын уңышлы эшләү кабель телевидениеһы селтәрҙәрендә коаксиаль һәм сүс-оптик кабелдәрҙе берләштергән гибрид сүс-коаксиаль селтәрҙәр (IW) рәүешендә сүс оптикаһын индереүгә килтерә.

# Кабель телевидениеһы
## Сигнал тапшырыу ҡоролмалары

Заманса кабель телевидениеһы селтәре баш станцияны, магистраль элемтә каналдарын, субмагистраль линияларҙы һәм йорт таратыу селтәрҙәрен үҙ эсенә ала.

# Кабель телевидениеһы
## Өҫтөнлөгө

Кабель телевидениеһы цифрлы һәм спутниктан ҡайһы бер өҫтөнлөктәргә эйә:
* сигналдың юғары сифаты;
* юғары шау-шыулы иммунитет;
* күп ҡатлы тығыҙ биналы ҡалаларҙа сигнал тапшырыу менән бәйле проблемалар юҡ;
* яҙылыусыға күрһәтелгән хеҙмәттәрҙе һәм каналдар һанын киңәйтеү мөмкинлеге.
* күп һанлы телеканалдар (йыш ҡына 60-тан да кәм түгел).
* сигнал ҡабул итеү өсөн өҫтәмә тышҡы ҡоролмалар юҡ (антенна (эфир телевидениеһы) йәки «тәрилкә» (спутник телевидениеһы)).
# Намазова Адилия Аваз ҡыҙы

Намазова Адилия Аваз ҡыҙы (9 сентябрь 1926 йыл, Агдам районы, АзССР, СССР) — СССР һәм Әзербайжан педиатры, СССР МФА мөхбир ағзаһы (1971), ӘзССР Фәндәр академияһы академигы (1983) һәм НАНА (2003), РМФА мөхбир ағзаһы (1992), Рәсәй ФА мөхбир ағзаһы (2014).

# Намазова Адилия Аваз ҡыҙы
## Биографияһы

1926 йылдың 9 сентябрендә Әзербайжандың Агдам районында тыуған.
1949 йылда Әзербайжан медицина институтын тамамлаған.
1949-1953 йылдарҙа — Агдам районы балалар консультацияһы мөдире.
1959 йылда кандидатлыҡ, ә 1965 йылда — докторлыҡ диссертацияларын яҡлай.
1966 йылдан алып әлеге көнгә тиклем — Әзербайжан медицина университетының балалар ауырыуҙары кафедраһы мөдире.
1971 йылдан 1990 йылға тиклем — Әзербайжан ССР-ы һаулыҡ һаҡлау министрлығы медицина ғалимдары советы рәйесе.
1971 йыл — СССР МФА мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
1983 йылда — Әзербайжан ССР-ы фәндәр академияһының академигы итеп һайлана (2003 йылдан алып — Әзербайжандың Милли фәндәр академияһы).
1992 йыл — РМФА мөхбир ағзаһы.
2014 йыл — Рәсәй ФА мөхбир ағзаһы.

# Намазова Адилия Аваз ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Балалар кардиологияһы өлкәһе белгесе.
Ул әүҙем фазалы ревматизм сирле балаларҙың йөрәк-ҡан системаһының функциональ торошон билдәләй, балаларҙың тыумыштан септаль етешһеҙлек үҙенсәлектәрен өйрәнә, клиник практикаға электрофизиологик ысулдар менән тикшереүҙе индерә, йөрәккә операция яһағандың алыҫ һөҙөмтәләрен өйрәнә (1 йылдан 20 йылға тиклем арауыҡта).
Балаларҙың һәм үҫмерҙәрҙең гипотония һәм гипертония ауырыуҙарын тикшерә. Гипертония һәм гипотония сирҙәренең бала саҡта уҡ барлыҡҡа килеүен асыҡлай. Был ауырыуҙарының классификацияһын эшләй.
Биомедицина этикаһының төрлө аспекттарын әҙерләй, медицина этикаһын төрлө юғары һәм урта медицина уҡыу йорттарында уҡытыу программаларын төҙөй.
Уның етәкселеге аҫтында 3 медицина фәндәре докторы һәм 42 медицина фәндәре кандидаты әҙерләнгән.

# Намазова Адилия Аваз ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың Дәүләт премияһы (1982)
* Әзербайжан ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1981)
* «Дан» ордены (1996)
* «Хөрмәт» ордены (2011)
# Мысыч

Мысыч — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Порыш йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мысыч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100132
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кобылинка (Красивая Меча ҡушылдығы)

Кобылинка — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Красивая Меча йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Кобылинка (Красивая Меча ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100112107000000719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000071
* Бассейн коды — 05.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пошталь-Кы

Пошталь-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының уң ярына тамағынан 349 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Пошталь-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068834
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306883
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мейды-Юган (Шеркальская ҡушылдығы))

Мейды-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шеркальская йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мейды-Юган (Шеркальская ҡушылдығы))
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301987
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Төньяҡ Расья

Төньяҡ Расья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маджа йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Төньяҡ Расья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018440
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001844
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Харючей-Яга (Вась-Яга ҡушылдығы)

Харючей-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вась-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.

# Харючей-Яга (Вась-Яга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088720
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008872
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Болин Синикка

Синикка Болин (швед. Sinikka Bohlin; 1947(1947)) — швед сәйәсмәне, Швеция социал-демократик эшселәр партияһы ағзаһы, риксдаг депутаты (1988—2010). 2009 йыл — Төньяҡ кәңәшмәһе рәйесе.

# Болин Синикка
## Биографияһы

Синикка Финляндияла 1947 йылда тыуған. Әсәһеның карел һәм белорус тамырҙары бар, атаһы — фин. 1968 йылда Синикка Швецияға күсә. Уҡытыусы булып эшләгән.
1988—2010 йылдарҙа Евлеборг ленынан риксдаг депутаты, 6 тапҡыр риксдагҡа һайланған.
1994—2010 йылдарҙа Төньяҡ кәңәшмәһендә швед делегацияһы составында була, 2006—2010 йылдарҙа — делегация рәйесе.
Риксдагтан киткәс, Folkteatern i Gävleborg (Евлеборг халыҡ театры) рәйесе вазифаһын биләй.
# Нәзирә

Нәзирә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме, төрки телле халыҡтарҙа киң таралған.

# Нәзирә
## Этимологияһы

Нәзирә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе үрнәк, өлгө; иш; бик матур; алдан күреүсе тигәнде аңлата.

# Нәзирә
## Билдәле шәхестәр

Әйтбәкова Нәзирә Тимербәк ҡыҙы (7 ноябрь, 1985 йыл) — ҡырғыҙ киноактрисаһы, телетапшырыуҙар алып барыусы. 2012 йылда Ҡырғыҙстанда иң рейтинглы «Ғаләм серҙәре» реалити-шоу авторы. Ҡырғыҙ телле телевидение йондоҙо.
Нәзирә Мөхтәрова, Нәзирә, Нәзирә Йыһанша ҡыҙы Мөхтәрова (Мөхәммәтшина), 18 ғинуар 1927 йыл) — табиб-невропатолог, медицина фәндәре докторы (1981), профессор (1983).
# Тота-Яха

Тота-Яха (Песчаная) — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 253 км.

# Тота-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307473
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Черемшанка

Оло Черемшанка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3380/13 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Оло Черемшанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001410
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200141
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Трабзон

Трабзо́н (иҫке Трапезу́нд; төр. Trabzon) — Төркиәнең Трабзон иле үҙәге (merkezi). Ҡара диңгеҙ ярында. Сөләймән I тыуған урыны. Ҡалала Рәсәй консуллығы бар.
# Копыллипыль-Кы

Копыллипыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тытыль-Кы ҡушылдығының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Копыллипыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070912
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307091
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мәсетле киҫелеше

Мәсетле геологик киҫелеше (рус. Геологический разрез Мечетлино) — Башҡортостан Республикаһының дөйөм майҙаны 100 гектар булған геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы. Салауат районында урынлашҡан, Янғантау геопаркының уникаль объекттары һәм туристик маршруттары исемлегенә инә. 2007 йылда ойошторолған

# Мәсетле киҫелеше
## Тарихы

Әртә быуаты һуңында — Көнгөр быуаты башында бынан 283 миллион йыл самаһы элек йылы диңгеҙ төбөндә, һуңынан яр буйындағы һай урында тупланған алевролит, аргиллит, эзбиз ҡомонан торған геологик киҫелеш. Геологик төрҙәр динозаврҙар дәүеренә тиклем барлыҡҡа килгән һәм был умыртҡалы (конодонттар, балыҡтар) һәм умыртҡаһыҙ (фораминиферҙар, трилобиттар, аммоноидейҙар, брахиоподтар) хайуандар, шулай уҡ боронғо ҡырҡбыуындар (каламиттар) ҡалдығын табыу мөмкинлеген бирә. Ташҡа әйләнгән был табыштар ҡатламдың йәшен билдәләүгә йүнәлеш бирә.

# Мәсетле киҫелеше
## Объекттың әһәмиәте

Мәсетле киҫелеше халыҡ-ара фәнни, шулай уҡ фәнни-мәғрифәт, белем биреү һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтенә эйә. 30 метрлыҡ ҡатҡан ҡатламдан ғиәбәрәт булған киҫелештә бер урында йөҙҙәрсә миллион йылдың тарихы менән танышырға була
Диңгеҙ һәм континенталь фоссилийҙарҙың табылыуы арҡаһында объектты Ерҙең 10 миллион йылдан ашыу геологик тарихы һәйкәле тип иҫәпләйҙәр. Киҫелеште тикшереүҙә Ҡазан федераль университеты студенттары, Башҡортостан һәм Татарстандың «Йәш геологтары» әүҙем ҡатнаша. Ғалимдар киҫелешкә ярустың аҫҡы сиген билдәләүсе символик «алтын ҡаҙау» ҡуйырға хыяллана. Сиктең глобаль страттотибы статусына эйә юулыу артабан ғалимдарҙы ғына түгел, палеонтология менән ҡыҙыҡһынған туристарҙы ла йәлеп итәсәк. Ошондай эре «алтын ҡаҙау»ҙың береһен Палеозой һәм Мезозой дәүере сиге үткән Ҡытай ғына алған.
# Фәтҡуллина Фәйрүзә Рәхмәт ҡыҙы

Фәтҡуллина Фәйрүзә Рәхмәт ҡыҙы (1 ғинуар 1953 йыл) — Балалар яҙыусыһы. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Журналистар союзы ағзаһы (2002), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат хеҙмәткәре.

# Фәтҡуллина Фәйрүзә Рәхмәт ҡыҙы
## Биографияһы

Фәтҡуллина Фәйрүзә Рәхмәт ҡыҙы 1953 йылдың 1 ғинуарында Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Аҫҡар ауылында тыуа.
1983 йылда Бөрө педагогия институтын тамамлай. Бөтә хеҙмәт эшмәкәрлеге балаларҙы тәрбиәләү һәм уҡытыу менән бәйле. Тәүҙә тәрбиәсе, һуңынан балалар баҡсаһы мөдире булып эшләй, Бөрйән районындағы урта мәктәптә уҡыта.
Ғаиләһе менән Өфөгә күсеп килгәс, 1987 йылдан алып журналистикаға күсә. Тәүҙә «Башҡортостан ҡыҙы» журналы редакцияһында эшләй, һуңынан үҙенең ижади эшмәкәрлеген «Аҡбуҙат» республика балалар журналында башлай. Үҙенең тормош тәжрибәһен, медицинала һәм биологияла булған белемен оҫта файҙаланып, «Акбузат» журналында балаларҙы үҫтереүсе һәм ҡыҙыҡлы «Минең туған телем», «Белгем килә», «Доктор Айболит» рубрикаларын алып бара.
Ул редакция ойошторған конкурстарҙа бер нисә тапҡыр йыл лауреаты булды. БР Яҙыусылар союзының балалар әҙәбиәте секцияһы секретары булараҡ семинарҙар, балалар яҙыусылары фестивалдәрен ойоштороусыларҙың береһе булып тора. Ул — йәш балалар яҙыусылары өсөн ҙур абруй.
Фәтҡуллина Ф. Р. «Һәләтле балалар» республика маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырыуҙа әүҙем ҡатнаша: «Бәпембә» рубрикаһын алып бара һәм журналда уҡыусылар араһында һәләтле башлап яҙыусыларҙы асыҡлау маҡсатында конкурстар үткәрә.
Фәтҡуллина Фәйрүзә Рәхмәт ҡыҙы балалар әҙәбиәтендә уңышлы эшләй: 1997 йылда уның балалар өсөн тәүге китабы донъя күрә, ул сабыйҙар һәм балалар баҡсалы тәрбиәселәре өсөн ысын уҡыу әсбабы булып тора. 2004 йылда «Мыраубай үҙ туғандарын эҙләй» исемле икенсе и донъя күрә һәм 2009 йылда уның өсөнсө китабы «Ҡырмыҫҡа һыйыры» сыға. Уның хикәйәләре һәм әкиәттәре башҡорт һәм татар мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн уҡыу әсбаптарына индерелгән.

# Фәтҡуллина Фәйрүзә Рәхмәт ҡыҙы
## Әҫәрҙәре

Төп әҫәрҙәре:
* Фәтҡуллина, Ф. Р. Ҡайын нисә күлдәк кейә: әкиәттәр/ Ф. Р.Фәтҡуллина — Өфө: Китап, 1997. — 56 б.
* Фәтҡуллина, Ф. Р. Мыраубай туғандарын эҙләй: хикәйәләр/ Ф. Р.Фәтҡуллина — Өфө: Китап, 2004. — 64 б.
* Фәтҡуллина, Ф. Р. Ҡырмыҫҡа һыйыры:әкиәттәр, хикәйәләр, пьесалар, мәҡәләләр/ Ф. Р.Фәтҡуллина — Өфө: Китап, 2009. — 128 б.
* Фәтҡуллина, Ф. Р. Урман табыны: әкиәттәр, хикәйәләр, сценарийҙар/ Фәйрүзә Фәтҡуллина. — Өфө: Китап, 2016. −88 бит.
* Фәтҡуллина, Ф. Р. Урманйәнгә ни булған?: әкиәттәр, хикәйәләр/ Фәйрүзә Фәтҡуллина. — Өфө: Китап, 2013. — 16 бит.
# Автономиялы өлкә (Рәсәй)

Автономиялы өлкә — Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 65-се статьяһына ярашлы илден төбәк төрө.
Рәсәйҙә 1 Автономиялы өлкә бар.
| № | Федерация субъекты | Флагы | Гербы | Терри- торияһы (км²) | Халыҡ һаны (2010 й. Иҫәп алыу буйнса) | Админист- ратив үҙәге | Административ-территорриаль бүленеше ( ОКАТО ярашлы) | ОКАТО коды | Муниципаль берәмектәр | Эре ҡалалар (кеше) |
| | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә |
| 79 | Йәһүд автономиялы өлкәһе | | | 36 300 | 176 600 | Биробиджан | 5 районов и 1 город | 99 | 5 муниципальных районов, 1 городской округ | |
# Вербиловка

Вербиловка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының уң ярына тамағынан 286 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вербиловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020675
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002067
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рёмхильд

Рёмхильд (нем. Romhild) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1879 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,34 км². Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98628–98631 һәм автомобиль коды — HBN.
# Урта Рассоха (Оло Шалюга ҡушылдығы)

Урта Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Шалюга йылғаһының уң ярына тамағынан 3,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Урта Рассоха (Оло Шалюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004754
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100475
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Момбойвис

Момбойвис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Урер-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Момбойвис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085774
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008577
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иогач (йылға)

Иогач (Оло Тулгуль) — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Телецкое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Иогач (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100003030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100303
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1