yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нямдо-Ю

Нямдо-Ю (Нямда) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хей-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 0,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 133 км.

# Нямдо-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008789
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лопатина Зоя Яковлевна

Лопатина Зоя Яковлевна 14 июнь 1932 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Ҡырым өлкәһе Красногвардейский районының «Дружба народов» колхозы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

# Лопатина Зоя Яковлевна
## Биографияһы

Зоя Яковлевна Лопатина 1932 йылда Курск өлкәһе Дмитриевский районының Глубый ауылында урыҫ колхозсылары ғаиләһендә тыуған.
11 йәшендә үк, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда, Лопатина Зоя Яковлевна урындағы колхозда эшләй башлай һәм уға хужалыҡ буйынса ярҙам итә. Һуғыш тамамланғандан һуң, Ҡырымға халыҡ күсереү программаһы башланғас, уларҙың ғаиләһе Красногвардейский районының Петровка ауылына күсеп килә. З. Я. Лопатина колхозда хеҙмәт итә башлай, төрлө йүнәлештәрҙә эшләй, шул иҫәптән, үгеҙ егеп, бойҙай, силос ташый.
1952 йылдан алып «Дружба народов» колхозында һауынсы булып эшләй. Етенсе биш йыллыҡ планын үтәү һөҙөмтәләре буйынса яҡшы эше өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә, һигеҙенсе биш йыллыҡтың эш һөҙөмтәләре буйынса Ленин ордены менән бүләкләүгә тәҡдим ителә.
1973 йылда һөт һауыу буйынса йыллыҡ планды алда үтәп сыға. Үҙенең ҡарамағындағы һәр һыйырҙан уртаса биш мең килограмм һөт һауып ала.
1973 йылдың 6 сентябрендә СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы ауыл хужалығында рекордлы күрһәткестәргә ирешкәне өсөн Зоя Яковлевна Лопатинаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалытапшырыла.

# Лопатина Зоя Яковлевна
## Хәтер

* Герой йәшәгән торлаҡ йортта З. Я. Лопатина иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

# Лопатина Зоя Яковлевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (1973)
* ике Ленин ордены (08.04.1971, 06.09.1973)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (22.03.1966)
* миҙалдар.
# Сантеку-Яха

Сантеку-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Вэсако-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Сантеку-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300072206
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307220
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бирмингем университеты

Бирмингем университеты (ингл. University of Birmingham, лат. Universitas Birminghamiensis) — Бойок Британияла һәм донъяла иң эре һәм абруйлы университеттарҙың береһе. Англияның Бирмингем ҡалаһының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Элиталы «Рассел» төркөмө составына инә, шулай уҡ Бөйөк Британияның « ҡыҙыл кирбесле университеттары» араһындағы иң боронғо һәм төп университеттарҙың береһе.
Студенттар һаны 30 мең кешенән артыҡ, ә баш кампусы 330 гектар майҙанда тора, шул арҡала Бирмингем университеты үҙәк Англиялағы иң эре уҡыу йорто булып тора.
Бирмингем университеты абитуриенттар рейтингында 2007 йыл мәғлүмәттәре буйынса, 4-се урында тора, унда бер инеү урынына 9 кеше тура килә, шул уҡ ваҡытта Бөйөк Британия юғары уҡыу йорттарына бюджеттан аҡса бүленмәй. Университет Бөйөк Британияның һәм донъяның ТОП-100 иҫәбендәге тәүге тиҫтәгә инә.

# Бирмингем университеты
## Күренекле уҡытыусылар һәм тамамлаусылар

Бирмингем университетын тамамлаусыларҙың 8-еНобель премияһы лауреаттары һәм 2-һе Бөйөк Британияның премьер-министры. Ф. Астон — инглиз физигы, Лондон король йәмғиәте ағзаһы (1921), химия буйынса Нобель премияһы лауреаты (1922 йыл). 1919 йылда ул масс-спектрометр төҙөй һәм уның ярҙамында Астон 213 химик элементтарҙың 213 тотороҡло изотобын асҡан, атом йәҙрәләренең бәйләнешен ҡылыҡһырлаусы беренсе төргәк коэффициентының ҡыялығын төҙөй. Сэр Уолтер Хоуорс — инглиз химигы-органик һәм биохимик, Лондон король йәмғиәте ағзаһы (1928), 1937 йылда аскорбин кислотаһы (витамин С) синтезлау өсөн химия буйынса Нобель премияһы лауреаты. Икенсе бөтә донъя һуғышында атом ҡоралы уйлап сығарыу эштәре менән шөғөлләнгән. Лорд Роберт Сесил — Бирмингем университеты ректоры (1918—1944), Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаты (1937 йыл). Сэр Питер Медавар — инглиз биологы, физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы лауреаты (1960 йыл) организмды ҡартайыуҙан һаҡлау һәм организмға туҡыма өҫтәп ултыртыу өҫтөндә эшләй. Лондон король йәмғиәте ағзаһы (1949) М. Уилкинсон — биофизик, физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы (1962 йыл) лауреаты, нуклеин кислоталарҙың молекуляр структураһын һәм уларҙың тере материяға мәғлүмәт тапшырыу өсөн әһәмиәтен" асҡан өсөн. Д. Вейн — британия фармакологы, физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы (1982 йыл), аспириндың фармакологик үҙсәнлектәрен өйрәнеү өсөн. П. Нерс — британия биохимигы . физиология һәм медицина өлкәһендә Нобель премияһы (2001 йыл), күҙәнәк циклын эукариот циклин һәм циклинға бойондороҡло киназдар менән юлға һалыуҙы асыу өсөн. Король йәмғиәте Президенты. Рокфеллер университеты Президенты. Баллок Питер — Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаты (2007 йыл) тупраҡ һәм климатты глобаль үҙгәреүҙән һаҡлау өлкәһендәге хеҙмәте өсөн 2007 йыл.
* Н. Чемберлен — Бөйөк Британияның 60-сы Премьер-министры 1937—1940
* Сергей Болдуин — Бөйөк Британияның 55, 57-59-сы һәм Премьер-министры (1923—1924, 1924—1929 һәм 1935—1937 йылдарҙа>
Э Иден, Бөйөк Британияның сит ил эштәре министры (1935—1938, 1940—1945), Бөйөк Британияның 64-се Премьер-министры (1955—1957), Бирмингем университеты ректоры вазифаһын биләгән (1945—1973).
# Ырымбур затлы ҡыҙҙар институты

Ырымбур аҫыл ҡыҙҙар институты — (рус. Оренбургский институт благородных девиц, Николаевский женский институт) — Рәсәй империяһының ҡатын-ҡыҙҙар белем биреү учреждениеһы (аҫыл ҡыҙҙар институты)

# Ырымбур затлы ҡыҙҙар институты
## Тарихы

Император Николай Беренсенең Ырымбур аҫыл ҡыҙҙар институты 1832 йылдың 6 декабрендә Ырымбурҙың хәрби губернаторы П. Сухтелен бойороғо менән ойошҡан; хәрби белем биреү учреждениеларына ҡараған һәм "Неплюев хәрби мәктәбенең ҡыҙҙар уҡытыу филиалы " исемен йөрөткән, сөнки ул уҡыусыларҙы офицерҙар, хәрби чиновниктар һәм казак ҡыҙҙарынан алған. 1855 йылдың 13 октябрендә ул Николаев ҡатын-ҡыҙҙар институты тип үҙгәртелә Николай Беренсенең ҡатыны Александра Федоровна уҡыу йортон үҙ шефлығына ала.
Был ябыҡ учреждение була, уның уҡыусылары ҡаты контроль аҫтында интернатта йәшәй. Институтта Ырымбур, Һамар һәм Өфө провинциялары, Турғай һәм Яйыҡ өлкәләре, шулай уҡ Төркөстан ҡыҙҙары уҡый.
Николаев ҡатын-ҡыҙҙар институты биналары комплексы, империя сәнғәт академияһы академигы А. Г. Беловтың архитектура проекты буйынса төҙөлгән тип фараз итәләр. Институттың төп йорто йорт яны сиркәүе менән Неплюев урамында ике ҡатлы бинала урынлашҡан. 1917 йылға Ырымбур Николаев ҡыҙҙар институты милкендә Ырымбур губернаһы Троицк районында 628 дисәтинә ер, бер дача һәм унда һөт фермаһы була.
1917 йылға тиклем, Ырымбур аҫыл ҡыҙҙар институты батшабикә Мария Федоровна институттары бүлегенә инә, һәм Октябрь революцияһынан һуң ул Дәүләт хәйриә министрлығына күсерелә. 1918 йылда ул Халыҡ мәғәрифы комиссариаты контроле аҫтында була, 1919 йылда, Граждандар һуғышы ваҡытында ул ябыла.
Институттың төп йорто бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланып ҡалған һәм Ленин урамы, 50-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. Был йорт диуарында «тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле» тигән мемориаль таҡта ҡуйылған 1920—1923 йылдарҙа элекке Ырымбур Николаев ҡатын-ҡыҙҙар институтының төп йортонда рус һәм совет этнографы һәм музыканты Александр Викторович Затаевич йәшәгән һәм эшләгән.
Рәсәй дәүләт тарихи архивында институтты 1898—1914 йылдарҙа тамамлаған уҡыусылар тураһында документтар бар.
# Сол Пешинская Рассоха

Сол Пёшинская Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уң Пешинская Рассоха йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Сол Пешинская Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054134
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005413
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Санто-Доминго (Антьокия)

Санто-Доминго (исп. Santo Domingo) — Колумбияның төньяғындағы ҡалаһы һәм муниципалитеты, Антьокия департаменты территорияһында урынлашҡан. Төньяҡ-Көнсығыш Антьокия суб. төбәге составына инә.

# Санто-Доминго (Антьокия)
## Тарих

Һуңыраҡ ҡалаға тиклем үҫешкән ауылға нигеҙ 1778 йылдың 12 ғинуарында һалынған. 1814 йылда Санто-Доминго айырым административ берәмек булып китә.

# Санто-Доминго (Антьокия)
## Географик урыны

Ҡала департаменттың көнсығыш өлөшөндә, Үҙәк Кордильер тауында, департаменттың үҙәге Медельиндан төньяҡ-көнсығышҡа табан 46 километр самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан. Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 2003 метр. Санто-Доминго муниципалитеты төньяҡтан Йоломбо һәм Сиснерос, төньяҡ-көнбайышта — Санта-роса-де-Осос, көнбайышта — Донматиас һәм Барбоса, көньяҡта — Консепсьон һәм Алехандрия, көнсығышта — Сан-Роке муниципалитеттары менән сиктәш. Муниципалитет майҙаны 271 км² тәшкил итә.

# Санто-Доминго (Антьокия)
## Халыҡ

Колумбия Милли администрация департаментының статистика мәғлүмәттәре буйынса, 2012 йылда ҡала һәм муниципалитеттың бергә дөйөм халҡы 10 759 кеше тәшкил итә.
Муниципалитетта йылдар буйынса халыҡ һанының динамикаһы:
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе :
| 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| 11 567 | 11 440 | 11 320 | 11 220 | 11 103 | 10 991 | 10 874 | 10 759 |
Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, 2005 йылда ир-егеттәр Санто-Доминго халҡының 51,5 %, ҡатын — ҡыҙ- 48,5 процентын тәшкил иткән. Расаға ҡарата аҡ тәнлеләр һәм метистар 98,4 процент; негрҙар, мулаттар һәм райсалдар — 1,6 %.
Халыҡтың 15 йәштән өлкән кешеләре араһында грамоталылыҡ кимәле −90 %.

# Санто-Доминго (Антьокия)
## Иҡтисад

Санто-Доминго иҡтисады нигеҙендә ауыл хужалығы етештереү тора. Муниципалитет территорияһында башлыса кофе, шулай уҡ шәкәр ҡамышы, маниок, картуф, помидор, кукуруз, фасоль үҫтерәләр. Ҡала һәм муниципалитект предприятиеларының 38,4 процентын сауҙа өлкәһе предприятиелары, 39,2 процентын — хеҙмәтләндереү өлкәһе, 18,8 % — сәнәғәт предприятиелары, 3,6 проценты — предприятие иҡтисадының башҡа тармаҡтары тәшкил итә.
# Браслав күлдәре

Бра́слав күлдәре (бел. Браслаўскія азёры) — Беларусияның Браслав ҡалаһы янында урынлашҡан күлдәр төркөмө. Был төркөм дөйөм майҙаны 130 км² булған һәм һыу күләме 540 млн м³ артығырыҡ булған күлдәре берләштерә. Күлдәр, башлыса, Друйка йылғаһы бассейнында урынлашҡан. Күлдәр бер береһе ваҡ йылғалар, инештәр, йылға ҡылымыҡтары менән тоташҡан.
Төркөмдәге иң ҙур күлдәр — Дривяты, Снуды, Струсто. Цно, Недрово һәм Богинское күлдәре — туристар иң яратҡан күлдәр булып. Был төбәктә «Беларусь Республикаһының Ҡыҙыл китабы»на индерелгән һирәк осрай торған хайуандар йәшәй. Күлдәрҙә судак, ҡорман, сабаҡ, суртан, ъгербалыҡтар тереклек итә.
Күлдәр «Браслав милли паркы» биләмәһендә урынлашҡан. Милли парктың дөйөм майҙаны 70 мең гектар. Күлдәр ярында бик күп санаторий һәм ял йорттары урынлашҡан.
* Струсто күлк
* Дривяты күлк
* Снуды күлк
# Ньюган-Токаль-Кы

Ньюган-Токаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Толька йылғаһының һул ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Ньюган-Токаль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066519
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306651
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ингар

Ингар — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таха йылғаһының уң ярына тамағынан 5,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ингар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013438
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001343
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пив-Ю

Пив-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.

# Пив-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015722
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001572
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Черный Июс

Кесе Чёрный Июс — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черный Июс йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кесе Черный Июс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201433
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рафтау

Рафтау (башҡ. Рафтау, башҡ. Ыраутау, башҡ. Раутау) — Башҡортостан Республикаһы Архангел районының Аҙау ауыл Советы составындағы 2005 йылда юҡҡа сыҡҡан ҡасаба. Рафтау тимер юл инфраструктураһы объекттарын хеҙмәтләндә.
Ғәмәлдә ҡасаба һәм Рафтау станцияһы (тимер юл разъезы) биләмәһе Аҙау ауылы составына инә.

# Рафтау
## Тарихы

1972 йылдың 1 июленә ҡарата һәм алдараҡ та Рафтау ҡасабаһы теркәлмәгән.
1981 йылдың 1 сентябренә ҡарата Рафтау Аҙау ауыл Советы составына инә. Күпселек милләт — башҡорттар.
Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың барлыҡҡа килеүе, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы үҙгәреүе, административ үҙәктәрен күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з номерлы законында былай тип әйтелә:
4-се статья. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы бөтөрөргә:
2) Архангел районында
е) Аҙау ауыл Ссоветының Рафтау ҡасабаһын

# Рафтау
## Географияһы

Урманлы ерҙә урынлашҡан.

# Рафтау
## Географик урыны

1981 йылдың 1 сентябренә ҡарата алыҫлығы:
* район үҙәгенә (Архангел) тиклем: 30 км
* ауыл Советы үҙәгенә (Валентиновка) тиклем: 2 км
* яҡындағы тимер юл станцияһына (Рафтау) тиклем: 0 км
# Косово милли балеты

Косовоның милли балеты (алб. Baleti Kombëtar i Kosovës) — Косовоның 1972 йылда ойошторолған балет коллективы.. Уның ике быуыны айырылып тора: беренсеһенә коллективҡа нигеҙ һалыусылар ҡарай, улар труппа тарҡатылғанға тиклем уның менән сығыш яһай. Икенсе быуынға (шулай уҡ яңы тип атала) Әхмәт Брахимай етәкселегендә уҡыған һәм Югославия һуғыштарынан һуң балетты тергеҙеүсе бейеүселәр төркөмө ҡарай.

# Косово милли балеты
## Беренсе быуын

Косово Милли балетының беренсе быуын балет артистары Скопье Урта балет мәктәбендә Татьяна Петковская етәкселегендә уҡый. Был мәктәпте тамамлағандан һуң 25 бейеүсе Приштинаға ҡайта, унда улар Косово Милли театры составында Косово балетының беренсе труппаһын рәсми рәүештә ойошторлар. Ул бөтә Югославия территорияһында гастролдәрҙә була, шул иҫәптән Любляна Балет биенналеһында һәм Дубровник Йәйге уйындарҙа сығыш яһай. Труппа 1991 йылда Косовола дауам иткән көс ҡулланыу һәм Югославия һуғыштары ваҡытында этник таҙартыу хәүефе арҡаһында көсләп тарҡатыла.

# Косово милли балеты
## Икенсе быуын

2001 йылда, Югославия һуғыштары тамамланғас, Әхмәт Брахимай балет коллективын тергеҙеү тураһында ҡарар ҡабул итә. Үҙ планын тормошҡа ашырыу сиктәрендә ул Пренк Якова менән берлектә Юғары балет мәктәбенә, Урта музыка мәктәбенә нигеҙ һала һәм унда йәштәрҙе йыя башлай. Был мәктәпте 2006 йылда тамамлаған тәүге сығарылыш уҡыусылары хәҙер Косово Милли балеты труппаһының нигеҙен тәшкил итә һәм икенсе йәки яңы быуын булараҡ билдәле.
Труппа албан хореографы Гергем Превази менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә, уның дүрт заманса бейеү әҫәрен ҡуя: «II күсеү осоро» (алб. Tranzicioni II), «Гонгты ишетмәйем» (алб. S'po dëgjohet gong), «Контраст» (алб. Kontrast) һәм «Перфоманс» (алб. Performance). Труппа шулай уҡ Эльтоном Цефа менән классик балет постановкалары өҫтөндә эшләй. Уның етәкселегендә труппа «Дон Кихот», «Жизель», «Корсар» һәм «Аҡҡош күле» әҫәрҙәренән өҙөктәр башҡара. Болгар прима-балеринаһы Сильвия Томова менән уңышлы хеҙмәттәшлек тарихы тулы классик балеттар, шул иҫәптән Чайковскийҙың «Йоҡоға талған һылыуҡай» спектаклен ҡуйыуға башланғыс һала.
# Жуковский (ҡала)

Жуковский (рус. Жуковский) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала. Фән ҡалаһы.
# Нгано-Тен-Се

Нгано-Тен-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэллер-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Нгано-Тен-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300047202
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304720
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Безье

Безье (франц.Béziers, окс.Besièrs) — Францияның көньяғындағы Орб йылға буйында урынлашҡан Эро департаментындағы ҡала, Урта диңгеҙ яры буйынан 12 км алыҫлыҡта ята.

# Безье
## Тарихы
### Иртә тарихы

Безье — беҙҙең эраға тиклем яҡынса VII быуатта нигеҙләнгән Францияның иң боронғо ҡалаларының береһе. Ҡалала бик күп тарихи ҡомартҡылар бар: антик амфитеатр, изге Назарий соборы, (VIII быуаттан телгә алына), Изге Мадлена сиркәүе (XI быуат), Көньяҡ каналы (XVII быуат). Безье халҡы 70 мең самаһы кеше тәшкил итә.

# Безье
## Тарихы
### Альбигой тәре походтары

1209 йыл уртаһында 10 000 тирәһе ҡораллы тәре йөрөтөүселәр Лионда йыйыла. Июнь айында Раймунд VI Тулузский, ниндәйҙер насар хәл килеп тыуыуына шикләнеп, католик руханиҙарына катарҙарҙарға ҡаршы хәрби хәрәкәт башларға вәғәҙә бирә. Был вәғәҙәнән һуң күпмелер ваҡыт үткәс уның сиркәүҙән ҡыуылыуы алына. Шул уҡ ваҡытта тәре йөрөтөүселәр Монпельеға яҡынлаша. Катарҙар общинаһы йәшәгән Альби һәм Каркассон тирәләй Раймунд-Рожер Транкавель ерҙәре бөлгөнлөккә төшөү ҡурҡынысы аҫтында була. Раймунд Тулузский кеүек, Раймунд-Рожер ҙа тәре йөрөтөүселәр юлбашсылары менән һөйләшергә маташа, ләкин һөйләшеү килеп сыҡмай, һәм ул ҡаланы оборонаға әҙерләү өсөн, Каркассонға ашыға. Июль айында тәре йөрөтөүселәр ҙур булмаған ауылды яулап ала һәм Безьеға яҡын килә. Улар ҡаланан бөтә католиктарҙың сығыуын талап итә. Католиктар баш тарта, һәм Безье ҡалаһын алғандан һуң уның бөтә халҡы юҡ ителә. Хәҙерге сығанаҡтар һәләк булған халыҡтың һанын ете һәм егерме мең араһындағы диапазонда билдәләй. Һуңғы иҫәп саманан тыш арттырылған тип папа легаты Арнольд Амальрик отчетында күренә.

# Безье
## Мәғарифы

Ҡалала 6 колледж (шуларҙың өсәүһе шәхси), унда уҡыусылар дөйөм урта белем ала, шулай уҡ 5 лицей, шул иҫәптән уны тамамлағандан һуң бакалавр дәрәжәһе алалар, ул юғары уҡыу йортона инеү хоҡуғын бирә.
Хәҙерге ваҡытта Безье ҡалаһында ике юғары уҡыу йорто асылған: Поль Валери исемендәге университет (Монпелье III) һәм Технология институты.
Шулай уҡ сәнғәт консерваторияһы һәм өлкәндәрҙең профессиональ белемен күтәреү үҙәге бар.

# Безье
## Иҫтәлекле урындары

Бик боронғо Chappaz ҡунаҡханаһы Безье ҡалаһында тыуған билдәле француз скульпторы Жан-Антуан Энжальбер тарафынан төҙөлгән.

# Безье
## Шәхестәре

* Пьер- Поль Рике— инженер, эшҡыуар, Лангедок йәки Көньяҡ каналының инициаторы һәм төҙөүсеһе

# Безье
## Туғандаш ҡалалар

* Хайльбронн (Германия, 1965 йыл)
* Стокпорт (Бөйөк Британия, 1972 йыл)
* Ставрополь (Рәсәй, 1982 йыл)
* Чиклан-де-ла-Фронтера (Испания, 1993 йыл)
# Куваж

Куваж — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 532 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Куваж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011733
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001173
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әзербайжан ҡурсаулыҡтары исемлеге

Әзербайжан мәҙәниәт һәм туризм министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, Әзербайжанда 13 тәбиғәт ҡурсаулығы иҫәпләнә. Дәүләт ҡурсаулыҡтары һәм башҡа һаҡланған тәбиғәт ерҙәре Әзербайжан территорияһының 2,5%-ын биләй. Илдә флораны һәм фаунаны һаҡлау һәм ҡурсаулыҡтар буйынса эшмәкәрлек менән Әзербайжандың тәбиғәт ресурстары һәм экология Министрлығы шөғөлләнә.
Ҡурсаулыҡтар үҙенсәлекле һәм һирәк тәбиғи комплекстарҙы саф, ҡул теймәгән көйө һаҡлау, һәм шулай уҡ тәбиғи процесстарҙы һәм ваҡиғаларҙы өйрәнеү маҡсаты менән булдырыла. Ҡурсаулыҡ территорияһында ерҙәрҙе, шулай уҡ уларҙың эсендә урынлашҡан һыу, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһын хужалыҡ маҡсатында ҡулланыу тыйыла.