yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Волька

Кесе Волька — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волька йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Волька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100123
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Баҙансат ауыл Советы (Асҡын районы)

Баҙансат ауыл Советы — Асҡын районының 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл биләмәһе. Ҡышлауйылға ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. Баҙансат ауылы — административ үҙәк, Ҡәйүм, Олойылға ауылдары.
Почта индексы — 452888. ОКАТО коды — 80204807000.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1, түбәндәге юлдар бар:
   "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 4) Асҡын районы буйынса:
   "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: а) «Ҡышлауйылға» атамаһын һаҡлап, Ҡышлауйылға һәм Баҙансат ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәкте Ҡышлауйылға ауылында урынлаштырырға. Баҙансат ауыл Советының Баҙансат, Ҡәйүм, Олойылға ауылдарын Ҡышлауйылға ауыл Советы составына индерергә. Ҡышлауйылға ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.
   Баҙансат ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға.
Ауыл Советы 2008 йылға Ҡышлауйылға ауыл Советы һәм Пермь өлкәһе менән сиктәш була («Башҡортостан Республикаһының 17.12.2004 й., 126-з һанлы (ред. от 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»)
# Мамокша (Оло Кокшага ҡушылдығы)

Мамокша — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләренән аға. Оло Кокшага йылғаһына һул яҡлап уның тамағынан 174 км өҫтәрәк ҡушыла. Оҙонлоғо 51 км.

# Мамокша (Оло Кокшага ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000640
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100064
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улы

Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улы (рус. Абубакиров Магасум Абубакирович) (1902—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында химик химик вазифаһын башҡара. Ҡыҙылармеец.

# Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улы
## Биографияһы

Мәғсүм Әбүбәкер улы Әбүбәкеров 1902 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районы Аҡсәйет ауыл Советы) Йосоп ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Тәтешле районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Ҡыҙылармеец Әбүбәкеров Мәғсүм 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында химик вазифаһын башҡара.
1942 йылдың 6 июлендә Курск (хәҙер — Липецк) өлкәһе Тербуны ауылы янында хәбәрһеҙ юғалған.

# Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улы
## Хәтер

Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районы Иҫке Ҡандра ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә рядовой Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улының һөйәктәре лә Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнде.
Мәғсүм Әбүбәкеровтың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.
# Кем алда өлгөрә?

Кем алда өлгөрә? (урыҫ. Кто успеет опередить?)— башҡорт милли балалар уйыны. Ике бала, ҡара-ҡаршы тороп, бауҙың остарын тота. Уларҙың һәр береһе яғында, ике метр алыҫлыҡта, берәр түмәр ултыртыла.
Сигнал булыу менән, уйнаусылар икеһе лә бер-береһен үҙ яғына тарта башлай һәм һыңар ҡулы менән түмәрҙе тотоп алырға тырыша. Кем үҙ яғындағы түмәрҙе элегерәк тотоп өлгөрә, шул еңеүсе була. Бау тартышырғә йәнә ике кеше сыға.
# Асылбаев Юныс Баһауетдин улы

Асылбаев Юныс Баһауетдин улы (1908—1981) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры

# Асылбаев Юныс Баһауетдин улы
## Биографияһы

Асылбаев Юныс Баһауетдин улы 1908 йылда Бөрйән районы Яуымбай ауылында тыуа. 1941 йылдың йәй аҙағында Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ауылда 5 балаһы менән ҡатыны тороп ҡала.
Асылбаев М. Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһында ат ҡараусы (повозочник) булып хеҙмәт итә. Хәрби Прокуратураның секретлы документтарын Висланан алып Бранденбург ҡалаһына тиклем бер урындан икенсе урынға күсереү һәм һаҡлау бурысын үтәй.
«Ҡыҙыл Йондоҙ» орденына тәҡдим ителгән награда ҡағыҙында Асылбаев Юныс тураһында бына нимә тип яҙылған: «Дошмандың авиация һөжүме ваҡытында прокурор Тесленко һәләк була. Асылбаев юғалып ҡалмай, ылауын хәүеф-хәтәрһеҙ урынға йәшереп өлгөрә, һәм шуның менән Хәрби Прокуратура канцелярияһын тулыһынса юғалтыуһыҙ һаҡлап алып ҡала. Ул ҡараған аттар һәр ваҡыт әҙер, ашатылған, оҙайлы марштар ваҡытында ылауҙың һуңлауына һәм боҙолоп ултырыуына юл ҡуймай».
Һуғыштың аҙағына тиклем булып, Бөйөк Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай. 1946 йылда демобилизациялана.
Һуғыштан ҡайтҡас Асылбаев Юныс колхозда бригадир булып эшләй. Ветеран 1981 йылда 73 йәшендә вафат була.

# Асылбаев Юныс Баһауетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* 2-се дәрәжә Ватан һағышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» (№ 554992) миҙалы.
# Заһиҙуллин Ринат Васиҡ улы

Заһиҙуллин Ринат Васиҡ улы (12 ғинуар 1960 йыл) — ғалим-физик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәре докторы (2002), профессор.

# Заһиҙуллин Ринат Васиҡ улы
## Биографияһы

Ринат Васиҡ улы Заһиҙуллин 1960 йылдың 12 ғинуарында Ырымбур өлкәһе Абдулла районы Тирес-Усман ауылында тыуған.
1982 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1982—1984 йылдарҙа Екатеринбург ҡалаһының «Электроавтоматика» заводында инженер булып эшләй.
1987—1993 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлегенең Металдар физикаһы институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр була.
1993—2002 йылдарҙа Өфө ҡалаһының «Геофизика» ғилми-производство фирмаһында төп ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
2002 йылда «техник фәндәр докторы» дәрәжәһенә диссертация яҡлай. 2002 йылдан Башҡорт дәүләт университетында уҡыта, Дөйөм физика кафедраһы профессоры..

# Заһиҙуллин Ринат Васиҡ улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ринат Васиҡ улы 140 фәнни хеҙмәт һәм 9 уйлап табыу авторы, шул иҫәптән ҡорос изделиеларҙың һәм металл конструкцияларҙың сифатын тикшереү өсөн магнит, электромагнит һәм акустик ысулдар һәм приборҙар (МИТ‑1/2 магнитлы ҡалынлыҡ үлсәгес, ВД‑12НФП, АД‑64М дефектоскоптары).

# Заһиҙуллин Ринат Васиҡ улы
## Хеҙмәттәре

* Загидулин Р. В., Мужицкий В. Ф. Определение геометрических параметров дефекта сплошности в ферромагнитной пластине путем минимизации сглаживающего функционала. 1. Исследование параметров сглаживающего функционала и признаков классификации дефекта сплошности. — Дефектоскопия, 2001, № 10, с. 3—12.
* Загидулин Р. В., Мужицкий В. Ф. К оценке коэрцитивной силы материала по величине поля остаточной намагниченности.- Заводская лаборатория. Диагностика материалов, 2005, № 2(71), с. 25-28.
* Загидулин Р. В., Мужицкий В. Ф., Шлеин Д. В., Загидулин Т. Р. Вейвлет-анализ магнитного поля дефекта сплошности в ферромагнитном изделии. 2. Зависимость коэффициентов вейвлетного преобразования от геометрических параметров дефекта сплошности. — Контроль. Диагностика, 2007 г., № 4 (106), с.34-44.
* Загидулин Р. В., Ефимов А. Г. Цифровой анализ сигналов в электромагнитной дефектоскопии. Физические основы и практические приложения. — Saarbrücken, Germany: LAP Lambert Academic Publishing GmbH & Co. KG., 2011. − 119 с.
* Загидулин Р. В., Гарифинов А. Н. Инфо-телекоммуникационная система мониторинга стальных трубопроводов. Повышение эффективности и расширение функциональных возможностей. — Saarbrücken, Germany: LAP Lambert Academic Publishing GmbH & Co. KG., 2011. − 120 с.
* Загидулин Р. В., Загидулин Т. Р. Устройство внутритрубного размагничивания стальных трубопроводов. Физические принципы и технические концепции. — Saarbrücken, Germany: LAP Lambert Academic Publishing GmbH & Co. KG., 2011. − 119 с.
* Загидулин Р. В., Загидулин Т. Р., Абдрахманов Р. Г. Контроль усилия затяжки стальных болтов и шпилек с помощью индикатора механического напряжения металла ИН-01. — Контроль. Диагностика, 2012, № 4.
* Загидулин Р. В., Загидулин Т. Р., Прохоров В. М. Магнитный контроль и оценка остаточного ресурса элементов металлоконструкции буровых установок и агрегатов для ремонта скважин. — Контроль. Диагностика, 2012, № 5.
# Изге Петр сиркәүе (Дортмунд)

Изге Петр сиркәүе (нем.Petrikirche) — Дортмунд ҡалаһында готик храм (Төньяҡ Рейн — Вестфалияфедераль ере). Сиркәү ҡаланың Петрикирххоф тип аталған иҫке кварталында, Вестенхельвег (Westenhellweg) һәм Кампштрассе (Kampstraße). урамдары араһында урынлашҡан.
Сиркәү 1322 йылда төҙөлә башлай. Төп планында квадрат формала тиерлек, ике ҡабырға нефы, шулай уҡ ҡыҫҡа хоры бар. Ҡыйығы— ике яҡлы, һәр ҡабырға нефы өҫтөндә өсөшәр өсмөйөшлө фронтоны бар. Манараһы 1752 йылда ҡуйылған.
Икенсе донъя һуғышы барышында 1943 йылдың 23 майында Дортмундты Бөйөк Британия хәрби һауа көстәре бомбаға тотҡанда, сиркәү тулыһынса тиерлек емерелә. Сиркәү XX быуаттың 80-се йылдарында ғына тергеҙелә. 1981 йылдың 17 ноябрендә яңы шпиль ҡуйыла. Сиркәүҙең дөйөм бейеклеге 105 метрға етә, ә тәре менән шпилдең үҙенең бейеклеге 48 метр тәшкил итә
Изге Петр сиркәүе эсендә 1521 йылда.ҡуйылған Вестфалияның Алтын мөғжизәһе (de:von Wunder Westfalen Goldenes) тип аталған 5,65 м бейеклектә һәм 7,49 м киңлектә өс ҡапҡаслы семәрле алтарь урынлашҡан. Ябыҡ хәлендә алтарь Евхаристия күренешен һүрәтләй, ә асыҡ килеш Инжил күренештәренең 36 һүрәтенән тора. 2003 йылда Изге Петр сиркәүенең алтарын һаҡлауҙың йәмғиәте төҙөлә.
Сиркәү Германияның инжил сиркәүенә ҡарай. Элегерәк Изге Петр сиркәүе үҙаллы ойошма була, әммә, община ағзаларының һаны һәм, шуға ярашлы, финанс мөмкинлектәрен кәмеүе менән бәйле 2007 йылд 1 июлендә ул булған Изге Николай общинаһына берләштерелә. Берләштерелгән общинаның 9000 яҡын ағзаһы иҫәпләнә
# Рафиҡов Сәғит Рәүеф улы

Рафиҡов Сәғит Рәүеф улы (19 апрель 1912 йыл — 19 ғинуар 1992 йыл) — СССР-ҙың ғалим-химигы, Ҡаҙаҡ ССР-ы Фәндәр академияһы академигы (1962), СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1970).
900-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән вуздар өсөн полимерҙар химияһы һәм физик химияһы буйынса илдә беренсе дәреслектәр авторы. СССР Фәндәр академияһының юғары молекуляр берләшмәләр буйынса ғилми советтары ағзаһы (1971 йылдан). СССР Министрҙар Советы (1983) һәм Рәсәй Фәндәр академияһының С. В. Лебедев исемендәге (1992, вафатынан һуң) премиялар лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1975) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1982) ордендары кавалеры.

# Рафиҡов Сәғит Рәүеф улы
## Биографияһы

Сәғит Рәүеф улы Рафиҡов 1912 йылдың 19 апрелендә]] Рәсәй империяһы Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Мәҫкәү улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы) Ҡайыш ауылында тыуған.
1937 йылда Ҡазан химия-технология институтын тамамлай. Унан һуң Ҡазанда синтетик каучук заводында эшләй. 1938—1948 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының органик химия институттарында эшләй. 1948—1954 йылдарҙа — Ҡаҙаҡ ССР-ы Фәндәр академияһының химия фәндәре институтында. 1954—1967 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһы Элемент-органик берләшмәләр институтында.
1968—1977 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Химия институты директоры. 1967—1984 — СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Президиумы рәйесе.
1984 йылдан алып вафатына тиклем СССР Фәндәр академияһының Тәбиғәт фәндәре һәм техника тарихы институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.

# Рафиҡов Сәғит Рәүеф улы
## Төп ғилми эштәре

Сәғит Рәүеф улы Рафиҡов Ҡаҙағстанда юғары молекуляр берләшмәләр химияһына нигеҙ һала.
Уның тарафынан СССР-ҙа тәүләп сүс кеүек полиамидтар синтезлана, окисландырыу һәм алкилбензолдарҙың окисландырыусы аммонолизы менән ароматик карбонлы кислоталарҙы һәм уларҙың сығарылмаларын синтезлау ысулы эшләнә.
Мономерҙарҙы газ фазаһынан ҡаты өҫлөктәргә радиациялы полимерлаштырыу аша ялғанған сополимерҙар алыу ысулы тәҡдим ителә.
Сәғит Рафиҡов көсһөҙ ингибициялау теорияһы һәм практикаһының төп положениеларын формалаштыра һәм полимерлашыу процестарын көйләү принциптарын аса.

# Рафиҡов Сәғит Рәүеф улы
## Хеҙмәттәре

* Введение к изучению высокомолекулярных соединений. Москва, Ленинград, 1946.
* Синтетические смолы и пластмассы. Алма-Ата, 1950.
* Методы определения молекулярных весов и полидисперсности полимеров. Москва, 1963.
# Каль-Одынг-Соим (Помут ҡушылдығы)

Каль-Одынг-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Помут йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Каль-Одынг-Соим (Помут ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020777
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302077
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Омза

Омза — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сула йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Омза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004536
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бырма (Лека ҡушылдығы)

Бырма — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лек йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Бырма (Лека ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012760
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101276
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Вамнюкута-Яга

Оло Вамнюкута-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Вамнюкута-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008613
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кем өсөн? (Ш.Бабич)

Кем өсөн? — шиғыр, күренекле башҡорт шағиры Шәйехзада Бабич 1916 йылда ижад иткән. Ҡулъяҙма варианты Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге ғилми архивында һаҡлана. Уҡытыу башҡорт телендә алып барылған дөйөм белем биреү ойошмаларының 9-сы класы өсөн әҙерләнгән башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия китабына индерелгән.

# Кем өсөн? (Ш.Бабич)
## Шиғырҙың идеяһы

Кешеләрҙе ҡаплаған ҡараңғылыҡты бөтөрөү, халыҡҡа яҡтылыҡ һәм бәхет килтереү — Бабичтың төп маҡсаты. Был мҡсатын, теләген ул «Кем өсөн?» шиғырында үҙенсәлекле гиперболалар — «айға үрләп, нурҙа уйнап» менән белдергән. Шул рәүешле автор үҙ геройының тәрән кисерештәрен һүрәтләй. Лирик герой үҙе өсөн иң кәрәкле, рухи таянысы булырлыҡ кәңәште айҙан ишетә: Ал да нур сәс халҡыңа! Лирик геройҙың кисерештәрен һәм эҙләнеүҙәрен асыу өсөн автор «үрләп», «нурландым», «урланым», «сәс» кеүек хәл-торошто күрһәтеүсе ҡылымдарҙы уңышлы файҙалана. Бабич өсөн Ай — нур сығанағы, Ҡояш — киләсәк матур тормош.
Татар яҙыусыһы Ғәлимйән Ғилманов 1990 йылда Ҡазанда нәшер ителгән Ш. Бабичтың «Зәңгәр йырҙар» китабында инеш һүҙҙә былай тип яҙа: «Кем өсөн?» шиғырындағы Ай менән шағир диалогындағы Ай яуабын мин быуындар бәйләнеше, быуындан быуынға тапшырылыр аҡыл, аманат тип ҡабул иттем".

# Кем өсөн? (Ш.Бабич)
## Шиғырҙың идеяһы
### Шиғырҙың музыкаль үҙенсәллеге

К.Әхмәтйәнов «Шиғриәт иленә сәйәхәт» китабында Бабич шиғырҙарының музыкаллеген һыҙыҡ өҫтөнә ала.
Башҡорт композиторы Хөсәйен Әхмәтов тарафынан «Кем өсөн?» шиғырына романс яҙылған. Романсты башҡарыусылар: Камил Вәлиев, Радик Динәхмәтов.

# Кем өсөн? (Ш.Бабич)
## Шиғырҙың идеяһы
### Бабичтың новаторлығы

Бабичтың һәр юлы айырым мәғәнәғә эйә булып торған шиғырҙары бар. «Ал да нур сәс халҡыңа» юлы айырым мәғәнәгә эйә. Был шағирҙың новаторлығына тағы ла бер дәлил була ала.

# Кем өсөн? (Ш.Бабич)
## Шиғырҙың идеяһы
### «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы

Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы 2010 йылдан алып күренекле мәҙәниәт, әҙәбиәт эшмәкәрҙәренә, дин әһелдәренә башҡорт халҡын берләштереү, милли мәҙәниәтте, туған телде һәм рухи ҡиммәттәрҙе һаҡлау эшендәге ҡаҙаныштары өсөн тапшырыла.

# Кем өсөн? (Ш.Бабич)
## Шиғырҙың идеяһы
### Бәхәс

* Атаҡлы шағирҙың ижадын өйрәнгән яҙыусы, ғалим, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев был хаҡта һүҙ ҡуйыртыуҙы кәрәк тип тапмаЙ. Башҡорт телендә һөйләмдә хәбәр аҙаҡ килә. «Ал да нур сәс халҡыңа» дөрөҫ буламы, әллә «Ал да сәс нур халҡыңа»мы икән, тип баш ватмайыҡ. Аңлашылып тора: шағир халҡың өсөн йәшәү, уның өсөн йәнең фиҙа ҡылыу тураһында йырлай. Уның кеүек милләтебеҙгә файҙалы, кәрәкле булып, нур сәсеп йәшәйек.

# Кем өсөн? (Ш.Бабич)
## «Кем өсөн?»

Айға үрләп, нурҙа уйнап, Күкрәгемде нурланым. — Ит ғәфү,әй, ай,— тинем мин,— Нурҙарыңды урланым.
— Һис зарар юҡ, ал,— тине ай,— Ал да нур сәс халҡыңа; Мин дә бит төн хаҡына Алдым ҡояштың нурҙарын.
# Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)

Дияш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Тарихы

2008 йылда Дияш ауыл Советы Иҫке Әзмей ауыл Советына инә. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1 6). Баҡалы районы буйынса б) түбәндәге юлдар бар:
   «Дияш» атамаһын ҡалдырып, Дияш һәм Иҫке Әзмей ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәкте Дияш ауылында урынлаштырырға. Иҫке Әзмей ауыл Советының Николаевка, Иҫке Әзмей, Ғәлиулла, Наратсоҡор ауылдарын Дияш ауыл Советына индерергә. Дияш ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

# Дияш ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Ауыл биләмәһенең составы

Ауыл Советы составына тораҡ пункты инә. В состав сельского поселения входят 4 населённых пункта:
# Латип

Латип (рус. Латыповка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 68 кеше. Почта индексы — 453148, ОКАТО коды — 80249824005.

# Латип
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 62 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Максимовка): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 62 км

# Латип
## Билдәле шәхестәр

* Асия Смаҡова (27.08.1947) — йырсы, 1969—1998 йылдарҙа Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының артист-вокалсыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010).
# Оло Талица

Оло Талица — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Говоруха йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Талица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100483
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вешарка

Вешарка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колпь йылғаһының һул ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Вешарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000773
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0