yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Черемшанка (Кызылган ҡушылдығы)

Черемшанка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кызылган йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Черемшанка (Кызылган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017371
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201737
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ференц Деак (сәйәсмән)

Фе́ренц Де́ак (мадьярса Deák Ferenc; 17 октябрь 1803(18031017), Шёйтёр — 28 ғинуар 1876, Будапешт) — 19 быуат Венгрия сәйәсмәне. 1867 йылда төҙөлгән Австрия һәм Венгрия килешеүе «атаһы».

# Ференц Деак (сәйәсмән)
## Биографияһы

Ференц Деак Ференц Деак (атаһы) менән Эржебет Шибриктың алтынсы балаһы булып донъяға килгән. Ференцты тапҡанда әсәһе үлеп китә, 1808 йылға тиклем малай атаһының туғаны Йожеф Деактың ғаиләһендә Залатарнокта тәрбиәләнә, шунан һуң кесе ҡустыларын оло ағаһы һәм апалары үҙ тәрбиәһенә ала(Антал, Йозефа һәм Клара).
1817 йылда Ференц Деак Дьерҙағы Королдең фәндәр академияһына уҡырға инә. 1817—1819 йылдарҙа философия факультетында уҡый, үҙ аллы конституция һәм хоҡуҡ тарихын өйрәнә. Пешт ҡалаһында хоҡуҡ буйынса ике йыллыҡ практика үтә. 1823 йылда юрист дипломын ала. Деак әҙәбиәт ярата һәм Шандор Кишфалуди менән Михай Вёрёшмарти шиғырҙарын яратып уҡый. Вёрёшмарти менән Деак башта хат алыша, һуңыраҡ шәхсән танышып, уның менән дуҫлашып китә . 1839 йылда Венгрия фәндәр академияһының ағзаһы итеп һайлана, 1855 йылда уның президенты булып китә.
1824—1832 йылдарҙа Ференц Деак Зала зала комитатында адвокат һәм етемдәр эше буйынса комитет секретаре булып эшләй. 1833 йылда Ференц Деак ағаһы Анталдың урынына Братиславаға Венгрия сеймы вәкиле булып китә һәм оппозицияға ҡушыла. Ул крәҫтәиндәрҙең хоҡуғын яҡлай, һүҙ һәм дин һайлау азатлығы , үлем язаһын бөтөрөү өсөн көрәшә. Оппозицияла булған эшмәкәрҙәрҙе ул Деак партияһына берләштерә һәм уның етәксеһе була. 1848 йылда тәүге Лайош Баттяни Венгр хөкүмәтендә Ференц Деак юстиция министры вазифаһына тәғәйенләнә.
Венгриялағы 1848—1849 йылдарҙағы революция венгр халҡының азатлығы өсөн көрәшкә әйләнгәс, Деак Венгрия хөкүмәте менән Вена араһында аралашсы булырға тырышып ҡарай. Был һөйләшеүҙәр һөҙөмтә бирмәгәс, Деак Кехидакустандәге биләмәһенә ҡайтып китә. Революция еңелгәс, Деак Габсбургтарға ҡаршы пассив көрәш алып барырға өндәй. 1854 йылда ул ер- мөлкәтен һатып, Пештҡа күсеп килә. 1861 йылда вәкилдәр йыйылышына Деак Пешт ҡалаһы вәкиле булып һайлана. Деакка тәү сиратта Йожеф Этвёш һәм Иштван Сеченьи ярҙам итә.
1865 йылдың 15 апрелендә «Pesti Napló» гәзитендә Деактың киң билдәле булып киткән, Австрия менән Венгрия араһында килешеүгә тәүге юл ярған «Пасха мәҡәләһе» сыға. 1867 йылдан һуң Деак Граждан кодексын әҙерләүгә ҙур өлөш индерә, һуңынан ҙур сәйәсәттә ҡатнашмай. 1876 йылдың 28 ғинуарында йөрәк сиренән вафат була. Деак Керепеши зыяратында ерләнгән.
Ференц Деак исеме Венгрия баш ҡалаһының бер үҙәк майҙанына бирелгән, унан йыраҡ түгел урынлашҡан Будапешт метроһының үҙәк станцияһы Деак Ференц исемен йөрөтә.
# Аҡынсы

Аҡынсы (төрөк. akıncı — «баҫҡынсы, һөжүмсе») — даими булмаған төрөк еңел атлы төркөмө.
Һуғыш барғанда солтан ғәскәренең хәрәкәт итеү маршрутында разведка үткәреү, халыҡты талау һәм ҡурҡытыу барымталары яһау маҡсатында файҙаланылған. Солтандар уларҙы яу кампанияларына йәлеп иткән, түләү урынына ғәнимәт таларға юл биргән. Тыныс ваҡытта солтанға ҡаршы торорға ниәт иткән төбәктәргә барымталар яһап, уларҙы талап торғандар. Төркөмдәрҙең һаны бер нисә тиҫтә меңгә еткән. Сипаһтар һәм яңысарҙар менән бергә Ғосман империяһы ғәскәренең нигеҙен тәшкил иткәндәр.
Аҡынсылар еңел ҡоралланған атлылар булған. Уларҙың һаҡланыу саралары күндән булған, ә ҡоралдан уҡ-һаҙаҡ, арҡан ҡулланғандар. Аҡынсылар ҡәлғәләр йә ҡалалар ҡамарға һәләтһеҙ булған, шуға уларҙы солтандар башлыса сик буйы рейдтарына йөрөткән. Империяның 1595 йылда ҡат-ҡат еңелеүе арҡаһында хөкүмәт аҡынсылар төркөмөн таратырға мәжбүр булған.
# Ғирфан (Ислам)

Ғирфан (ғәр. عرفان‎; рус. Ирфан) — ислам суфыйлығындағы категория: хаҡ мосолман-монотеист нисек булырға тейешлеге тураһында (مُوَحِّدٌ мүүәхид) һәм Аллаһҡа нисек яҡынлашырға мөмкин булыу тураһындағы махсус сакраль белемгә эйә булыу. «Ғирфан» термины был төр белемгә ҡарата башлыса шиғыйҙар тарафынан ҡулланыла. Сөнниҙәргә килгәндә, мистика улар араһында «тәсәвуф» — суфыйлыҡ тип йөрөтөлә.

# Ғирфан (Ислам)
## Тасуирламаһы

Ғәмәлдә ғирфан ҡулланған мистиктар, терминдың хис һәм эмпирик тәжрибә, аҡыл һәм фекер йөрөтөү иҫәбенә алына алмай, әммә эске тойомлау һәм һиҙенеү юлы менән өлгәшелә торған айырым үҙенсәлегенә иғтибарҙы йүнәлтә. Кешенең тыумыштан уҡ белгән, әммә был донъяла юғалтҡан һәм онотҡан айырым бер белем. Ғирфан — Аллаһ тураһында белгән һәм юғалтҡан белемде тергеҙергә тырышыу.
Ғирфан өйрәткәнсә, Аллаһты танып белеү — был донъялағы бөтә нәмә һәм күренештәрҙең асылын таныуҙың асҡысы. Шул уҡ ваҡытта Аллаһы Тәғәлә генә абсолют белемгә эйә.

# Ғирфан (Ислам)
## Ғирфандың билдәле ғарифтары һәм тикшеренеүселәре

XX быуатта ғирфандың иң билдәле европа тикшеренеүселәренең береһе француз ғалимы Анри Корбен була. Шиғый дин белгестәре араһында ғирфандың күренекле ғарифтары һәм белгестәреАлламе Табатабаи, Муртаза Мутаххари кеүек аҡыл эйәләре, һәм шулай уҡ «Ҡырҡ хәҙис» һәм «әл-Фатиха сүрәһен аңлатыу» әҫәрҙәре авторы, Ирандағы Ислам революцияһы лидеры аятулла Хөмәйни бар.
Хәҙерге ваҡытта ғирфан буйынса төп рус телле белгестәрҙең береһе булып Латвия ғалимы Янис Эшотс тора. Әле йәшәгән ғарифтар иҫәбендә — Иран дин белгестәре аятулла Жәвәди Ғәмүли һәм аятулла Мөхәммәт Таҡый Мисбәх Йәзди.

# Ғирфан (Ислам)
## Башҡорт телендә

«Ғирфан» һүҙе ғәрәп теленән башҡорт теленә лә ингән һәм «аң, белем, тәрбиә» тигәнде аңлата. Мәҫәлән, Аҡмулла «Кемдең зауҡы юҡ — ғирфаны юҡтыр, кемдең ғирфаны юҡ — выжданы юҡтыр», тигән. Һүҙ ир-ат исеме булып та киткән. Шәйехзада Бабичтың шундай юлдары бар: «Ғирфан абзый бер шәһәрҙә ғирфаны юҡ бер ахун»
# Линда-Вайда

Линда-Вайда (нем. Linda b. Weida) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 462 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,81 км². Диңгеҙ кимәленән 318 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7580 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Бызынғы

Бызынғы (ҡарас.-балҡ. Бызынгы; рус. Безенги) — Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһының таулы районы. Бызынғы Сереге йылғаһы бассейнын барлыҡҡа килтереүсе Төп Кавказ һыртының Бызынғы диуарын һәм төньяҡтан ҡабырғалағы һырттарҙы (атап әйткәндә, Бызынғы боҙлоғон) үҙ эсенә алған Кавказ тауҙарының үҙәк һәм иң юғары өлөшө.

# Бызынғы
## Бызынғы диуары

Бызынғы диуары −12 километрлыҡ тау массивы, Төп Кавказ Һыртының иң бейек өлөшө. Ғәҙәттә диуарҙың сиктәре тип Ляльвер (көнбайышта) һәм Шхара (көнсығышта) түбәләре һанала.
Төньяҡҡа ҡарай диуар Бызынғы боҙлоғона (Уллу-Чиран) табан 3000 метрға тиклем кинәт өҙөлә. Көньяҡҡа, Грузияға табан, рельефы ҡатмарлы, диуарлы өлөштәре лә, бейек боҙлоҡ яйлалары ла бар.

# Бызынғы
## Район түбәләре

* Бызынғы диуары
** Ляльвер (4350)
** Есенин суҡыһы (4310)
** Гестола (4860)
** Ҡатынтау (4974)
** Джангитау (5085)
** Шота Руставели суҡыһы(4960)
** Шхара (5201)
* Ҡабырға һырт
** Ҡоштантау (5152)
** Крумкол (4676)
** Пик Тихонова (4670)
** Мижирги (5025)
** Пушкин суҡыһы (5033)
** Дыхтау (5204)
* Йылы мөйөш
** Гидан (4167)
** Пик Архимед (4100)
** Укю (4346)
** Урал суҡыһы
* Башҡалар
** Салынан-баши (4348)
** Ортокара (4250)
** Рязань суҡыһы
** Брно суҡыһы (4100)
** Миссес-тау (4427)
** Курсанттар суҡыһы (3850)
# Кошарская

Кошарская — Рәсәй йылғаһы. Ҡалмыҡ Республикаһы,Волгоград өлкәһе,Әстерхан өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Зельмень балкаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кошарская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Дон һәм Волга йылғаларының ағымһыҙ тармаҡтары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек бассейнынан РФ сигенә тиклем Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07040000112108200000132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200013
* Бассейн коды — 07.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Терновка (Карачан ҡушылдығы)

Терновка (Дубовицкое) — Рәсәй йылғаһы. Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карачан йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Терновка (Карачан ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер, Ворона йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Савала һәм Бузулук йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200512107000007001
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000700
* Бассейн коды — 05.01.02.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эттерн

Эттерн (нем. Oettern) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 145 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,61 км². Диңгеҙ кимәленән 245 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 99438 һәм автомобиль коды AP.
# Улусук

Улусук — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кадрин йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Улусук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006008
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100600
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Скуба (Берсуата ҡушылдығы)

Скуба — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берсуат йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Скуба (Берсуата ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000287
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200028
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Громатуха (Кия ҡушылдығы)

Громатуха — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 462 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Громатуха (Кия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201814
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Герберт Гувер Билдинг

Герберт Гувер Билдинг – АҠШтын АҠШ сауҙа департаменты штаб-фатиры урынлашҡан йорт. Илден баш ҡалаһы Вашингтонда урынлашҡан йорт.
Адресы: Конституция проспекты, 1401-се йорт. Пенсильвания һәм Конституция проспекттары, 15-се һәм 14-се урамдар менән сикләнғән кварталҙа ята.Джон Уилсон Билдинг һәм Роналд Рейган Билдинг йорттар янында тора.
Йорт янында Президент паркы урынлашҡан.
1932 йылда төҙөлгән. 1921-1928 йылдарҙа АҠШ сауҙа серкәтибе, Америка ярҙам администрацияһы етәксеһе Герберт Гувер исемен йөрөтә.
# Эдна Мартин

Эдна Мартин (швед. Edna Martin, тулы исеме Elvira Edna Martin Astrid, тыумыштан Йоханссон; 1908—2003) — туҡыу сәнғәте буйынса швед рәссамы һәм педагог.

# Эдна Мартин
## Биографияһы

Эдна Мартин 1908 йылдың 17 декабрендә Гётеборгтың Гамлестад мәхәлләһендә камергер Теодор Йоханссон һәм уның ҡатыны Софи Флуд ғаиләһендә тыуған.
Högskolan för design och konsthantverk (хәҙерге Гетеборг университетының сәнғәт факультеты ) мәктәбендә уҡыған, үҙ алдына белем алыуҙы Францияла дауам итә. Röhsska museet музейында беренсе күргәҙмәһенән һуң, 1931 йылда, Эдна Мартин Axevalla-Varuhemslöjd предприятиеһының художество етәксеһе булып эшләй. 1935—1937 йылдарҙа компанияһында эшләй, 1937—1939 йылдарҙа туҡыу сәнғәте буйынса Швед һөнәрселәр ассоциацияһында рәссам була, ә 1941—1953 йылдарҙа был ассоциацияның туҡыу сәнғәте буйынса директоры вазифаһын биләй. 1953 йылдан Эдна Handarbetets vänner компанияһының етәксеһе булып эшләй, Licium студияһында һәм Sätergläntan белем биреү үҙәгендә эшләй.
Унда 1937 йылда Парижда Бөтә донъя күргәҙмәһендә һәм 1939 йылда Нью-Йоркта бөтә донъя күргәҙмәһендә, 1956 йылда Хьюстон күргәҙмәһендә һәм 1937 йылдан алып Швеция биҙәү-ҡулланма сәнғәтенең күп һанлы күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
Эдна Мартин шулай уҡ 1948 йылдан Стокгольмдың Констфак мәктәбендә нәфис тегеүҙе уҡыта, 1957 йылдан алып 1969 йылға тиклем өлкән уҡытыусы вазифаһында эшләй. 1980 йылда профессор дәрәжәһен ала. Кайса Мелантон, Стен Каупли, Леннарт Роде, Ингегерд Меллер, Элли Хемберг, Сири Деркерт һәм Олле Бертлинг кеүек күренекле рәссамдар менән хеҙмәттәшлек итеүе арҡаһында, ул туҡыу сәнғәтенең монументаль туҡыу әҫәренә әйләнеүенә булышлыҡ итә.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң үҙе йәй йәшәгән Эландтың тирә-яҡ мөхитенән илһам алып, Эдна Мартин шөғөлләнеүен дауам итә. Уның эштәренә новаторлыҡ ҡараш хас, үҙе бер ҡасан да күрмәгән таныш булмаған материалдарҙы балыҡ тотоу өсөн ауҙарҙы, китап төпләүселәрҙең йоҡа ебәк вуален ҡуллана. Рәссамдың әҫәрҙәре Швеция Милли музейында, Röhsska museet музейында һәм башҡа илдәр музейҙарында күргәҙмәгә ҡуйылған. 1964 йылда үҙенең художество эшмәкәрлеге өсөн Эдна Мартин Litteris et Artibus миҙалына һәм 1971 йылда принц Евгений миҙалына лайыҡ була.
1942 йылдан юрист Ян Герберт Мартинда кейәүҙә була, ғаиләлә өс бала үҫә: Сюзанна, Барбара һәм Иоахим.
Эдна Мартин 2003 йылдың 11 майында Уппландс Вэсбю ҡалаһында вафат була.
# Бей

Бей (самодий би - «һыу», алтайса Бей-суу: бей «әфәнде», суу - «һыу») — Алтай Республикаһы һәм Алтай крайындағы ҙур йылға, Обь йылғаһының һул ҡушылдығы (һулда — Катунь).

# Бей
## Географияһы

Оҙонлоғо — 301 км, бассейн майҙаны — 37 000 км². Алтынкүлдән сыға һәм, Катунға ҡушылып, Обь йылғаһын барлыҡҡа килтерә. Алтынкүлдән Сарыкөпшә йылғаһына ҡойғанға тиклемге участкала һыу үтә күренмәле һәм һалҡын (1015 °C), әммә түбәнге ағымында ярайһы уҡ йылы.
* ↑ Розен М. Ф., Малолетко А. М. Географические термины Западной Сибири. — Томск: Изд-во Том. ун-та, 1986. — С. 27, 107. — 207 с.
* ↑ Топонимический словарь Горного Алтая, О. Т. Молчанова, Горно-Алтайск, 1979, с.158.
* 1 2 Бия // «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.]; vol. 2004—2017, вып. 3). — ISBN 5-85270-331-1.
# Киршкау

Киршкау (нем. Kirschkau) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 241 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,98 км². Диңгеҙ кимәленән 475 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7919 һәм автомобиль коды — SOK.
# Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы

Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы (1 февраль 1960 йыл) — яҙыусы, журналист. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар (1999) һәм Яҙыусылар (1995) союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003) һәм Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2022), Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты,

# Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы
## Биографияһы

Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы Аҡбулатова 1960 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР-ының (1992 йылдың 25 февраленән Башҡортостан Республикаһы) Хәйбулла районы Үрнәк ауылында тыуған.
Ғәлиәхмәт урта мәктәбенән һуң Өфөләге 2-се педагогия училищеһының художество-графика бүлегендә уҡый.
1987 йылда Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлағас, «Башҡортостан» гәзите редакцияһына эшкә ҡайта.
1991 йылда Башҡортостан телерадиокомпанияһының «Ижад» берекмәһенә саҡырыла. Әлеге мәлдә «Юлдаш» радиоһында мөхәррир һәм «Сәхнәгә арналған ғүмер», «Әҙип һәм заман» һәм башҡа тапшырыуҙарҙы алып барыусы.

# Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы
## Ижады

Фәрзәнә Аҡбулатованың «Атай икмәге», «Зәңгәр ҡаялар» исемле һәм башҡа китаптары донъя күрҙе. Тәүгеһендә хикәйәләр тупланған булһа, әҙиптең икенсе йыйынтығында «Ҡорбанлыҡ йәки ябай ғына алыш-биреш», «Тәгәрмәс ҡала йәки донъя кендеге» тигән фантастик повестары һәм яңы хикәйәләре урын алған. «Атай икмәге» китабы өсөн уға 1995 йылда Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы бирелде.
* «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, 2015 йылдың 26 ноябрендә Өфөлә яҙыусы һәм журналист Фәрзәнә Аҡбулатованың ижад кисәһе була.
2021 йылдың 27 майында әҙип Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнде
2022 йылдың 16 декабрендә Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләнде.

# Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы
## Китаптары

* Атай икмәге: Хикәйәләр. — Өфө, Китап, 1993. — 144 бит.
* Зәңгәр ҡаялар: Фантастик повесть-ҡисса, хикәйәләр. — Өфө, Китап, 1997. — 272 бит.
* Я слушала тишину — Өфө, Китап, 1999. — бит.
* Уның исеме — Мөхәббәт: Повестар, хикәйәләр. — Өфө, Китап, 2007. — бит.
* Иң тәмле китап: Әкиәттәр, хикәйәләр. — Өфө, Китап, 2010. — бит.
* Детский роман «Харис и волшебная змея». — Өфө, Китап, . — бит.
* Неоконченная книга: Роман. — Өфө, Китап, 2011. — бит.
* Загнанные кони: Роман. — Өфө, Китап, 2015. — бит.

# Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы
## Әҙип ваҡытлы матбуғатта

* Кейекбаева Т. Рухи ҡиблабыҙ бар! «Башҡортостан» гәзите, 2016, 5 ғинуар. (Тикшерелеү көнө: 6 ғинуар 2016)

# Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы (1995)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003).
* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2021).
* Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы ордены (2022)
# Килдейәрова Флүрә Әхмәтша ҡыҙы

Килдейәрова Флүрә Әхмәтша ҡыҙы (15 ғинуар 1952 йыл) — опера йырсыһы (сопрано), педагог. 1981 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 1989—2014 йылдарҙа хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, бер үк ваҡытта 1992—1997 йылдарҙа һәм 2000 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Профессор (2013), Пётр сәнғәт академияһының мөхбир ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) халыҡ артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2022).

# Килдейәрова Флүрә Әхмәтша ҡыҙы
## Тормошо һәм сәхнә эшмәкәрлеге

Флүрә Әхмәтша ҡыҙы Килдейәрова 1952 йылдың 15 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Учалы районының Илсеғол ауылында тыуған. 1981 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаған.
1981 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 1989 йылдан — Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы,. — Көйҙәрҙе мин тиҙ отоп ала торғайным, — тип хәтергә ала йырсы. — Радионан тыңлап отоп, хатта Салауат арияһын йырлап йөрөй инем. Миңә элек-электән етди музыка оҡшаны, классик ариялар, романстар тыңларға яраттым. Шуға күрә һөнәр һайлар ваҡыт еткәс, һис икеләнмәй, йырсы булам, тинем. Сәнғәт училищеһының вокал бүлегенә алманылар, хор дирижерлығы бүлегенә уҡырға индем. Имтиханда «Таштуғай» менән «Былбылым»ды йырланым.
Флүрә Әхмәтша ҡыҙының репертуарында рус, сит ил, башҡорт һәм татар композиторҙарының вокаль әҫәрҙәре, башҡорт халыҡ йырҙары. Килдейәрованың йырсы булараҡ оҫталыҡ кимәле башҡорт халыҡ йырҙарының классик өлгөһө булған оҙон көйҙө башҡарыуында күренә. Ул Башҡортостаныбыҙҙың ғорурлығы булып тора. — Халыҡ йырҙарын башҡарып, мин бөтә Еропаны — Германия, Бельгия, Голландия, Венгрия, Румыния, Польша, Италия, Франция — буйлап йөрөп сыҡтым, — тип һөйләй Флүрә Килдейәрова. Фольклор программаһы менән Ҡытайҙа, Төркиәлә, Копенгагенда сығыш яһай. Германияла Дрезденда, Лейпцигта, Һаллела була. 2006 йылда Флүрә Килдейәрова үҙ тормошо һәм ижады хаҡында «Урал ынйыһы» китабын сығара.
2022 йылда 70 йәшлек юбилейы айҡанлы йырсы республиканың Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде.
# Я-Яха (Ясавэй-Яха ҡушылдығы)

Я-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ясавэй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.

# Я-Яха (Ясавэй-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038266
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303826
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡариҙел (мәғәнәләр)

Ҡариҙел — күп мәғәнәле һүҙ.
* Ҡариҙел (Өфө) — йылға.
* Ҡариҙел (ауыл) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл.