yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бикҡужина Тутыя Әғзәм ҡыҙы

Бикҡужина Тутыя Әғзәм ҡыҙы (1 октябрь 1926 йыл — 3 сентябрь 2008 йыл) — ғалим-педагог. 1965—2000 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1972), доцент. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1986).

# Бикҡужина Тутыя Әғзәм ҡыҙы
## Биографияһы

* Тутыя Әғзәм ҡыҙы Бикҡужина 1926 йылда Мәләүез районы Әбет ауылында тыуа.
* 1943 йылда хеҙмәт юлын Мәләүез районының Түбәнге Таш ауылы мәктәбендә башланғыс кластар уҡытыусыһы булып башлай.
* 1949 йылда Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтын тамамлай.
* Ғафури районында уҡытыусы булып эшләй.
* 1958 йылда ситтән тороп К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай.
* Күмертау ҡалаһының Маяҡ ҡасабаһындағы 1-се һанлы интернат-мәктәбендә эшләй.
* 1965 йылдан алып ғүмеренең аҙағынаса Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетында уҡыта.

# Бикҡужина Тутыя Әғзәм ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

1972 йылда башҡорт телен уҡытыу методикаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Методиканың ошо өлкәһе буйынса 70-тән ашыу уҡытыу-методик ҡулланма, программа, фәнни мәҡәлә авторы

# Бикҡужина Тутыя Әғзәм ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1986).
# Гертруда Элайон

Гертруда Белл Элайон (ингл. Gertrude Belle Elion; 23 ғинуар 1918 йыл, Нью-Йорк, АҠШ — 21 февраль 1999 йыл, Чапел-Хилл, Төньяҡ Каролина, АҠШ) — Америка биохимигы һәм фармакологы. 1988 йылда Элайон «Дарыу терапияһының мөһим принциптарын асҡан өсөн» Джеймс Блэк һәм оҙаҡ йылдар етәксеһе булған Джордж Хитчингс менән бергә физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы ала. АҠШ-тың Милли фәндәр академияһы (1990) һәм Милли медицина академияһы ағзаһы (1991), Лондон Король йәмғиәтенең сит ил ағзаһы (1995). АҠШ-тың Милли фәнни миҙалына лайыҡ булаған (1991).

# Гертруда Элайон
## Биографияһы

Иммигрант йәһүд ғаиләһендә (атаһы 12 йәшлек сағында — Литванан, әсәһе 14 йәшендә Рәсәйҙән киткән) тыуа. 1937 йылда Хантер колледжында бакалавриат тамамлай һәм 1941 йылда Нью-Йорк университетында химия специальносы буйынса уҡып сыға. Шунан лаборант һәм уҡытыусы булып эшләй, Бороу-Веллкам (хәҙер GlaxoSmithKline) фармацевтик компанияһында Джордж Хитчингстың ассистенты була. Ҡатын-ҡыҙ булғанға Элайон аспирантураға инә алмай һәм бер ҡасан да формаль рәүештә философия докторлығы дәрәжәһенә диссертация яҡламай, әммә һуңынан Джордж Вашингтон университетынан, Нью-Йорк университетының Политехник институтынан (1989) һәм Гарвард университетынан (1998) почётлы доктор дәрәжәһен ала.
Элайон тапҡан дарыу препараттары араһында меркаптопурин (лейкемияға ҡаршы препарат), азатиоприн иммуносупрессоры, аллопуринол (подагранан), малярияға ҡаршы пириметамин препараты, триметоприм, ацикловир (вирусҡа ҡаршы препарат, герпесты дауалау өсөн ҡулланыла) бар.
Америка сәнғәт һәм фән академияһы (1991) һәм Америка фән үҫешенә булышлыҡ итеү ассоциацияһы ағзаһы. "Ғалимдарҙың кешелекте иҫкәртеүе"нә ҡул ҡуя (1992).

# Гертруда Элайон
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Garvan-Olin Medal (1968)
* Физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы (1988)
* АҠШ-тың Милли фәнни миҙалы (1991)
* АҠШ Уйлап табыусыларҙың милли дан залы (1991)
* Лемельсон премияһы (1997)
# Шурчак

Шурчак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Промышленная йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шурчак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011975
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201197
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Варьеган

Варьеган — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 660 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628638, ОКАТО коды — 71119910001.

# Варьеган
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 660 |

# Варьеган
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Беларусь (ҡунаҡхана, Белоруссия)

«Беларусь» — Минск ҡалаһындағы ҡунаҡхана, Коммунистик урамында урынлашҡан.
81 метр бейеклектәге яңы 22 ҡатлы ҡунаҡхана проекты Минскпроект тарафынан 70-се йылдар башында төҙөлә. Ҡунаҡхана Парк магистрале (хәҙер Еңеүселәр проспекты) янында йәшел зонала урынлашырға тейеш була. Номерҙарҙың тәҙрәләренән Свислочь йылғаһының үҙәненә, Троица тарихи биҫтәһенә һәм шул ваҡыт өсөн заманса булған Парк магистраленең архитектура комплексының матур күренеше асылырға тейеш. Ҡунаҡхананы асыу 1980 йылда Йәйге Олимпия уйындарына планлаштырыла, унда Минск биш ҡатнашыусы ҡалаларҙың береһе була. Әммә, төҙөлөш оҙаҡҡа һуҙыла, 1981 йылдың майына тик 17 ҡаты ғына әҙер була. Ҡунаҡхана комплексының төҙөлөшө 7-се Минск төҙөлөш тресы тарафынан 1975 йылдан 1987 йылға тиклем бара. Ҡунаҡхана үҙ исемен Киров урамындағы 1987 йылда «Свислочь» исемле «Беларусь» ҡунаҡханаһы исеменән ала. Был хәҙер Принцесс-отель. 2000 йылдар аҙағында 2010 йылдар башында «Беларусь» ҡунаҡханаһы реконструкциялана.
# Икенсе Континенталь конгресс

Икенсе Континенталь конгресс (10 май 1775 — 1 март 1781) — Пенсильвания штатында Бөйөк Британияның 13 колонияһы депутаттары съезды. Икенсе Континенталь конгресс үткәреү тураһында ҡара 1774 йылда Беренсе Континенталь конгресста ҡабул ителә. Икенсе Континенталь конгресс эшендә бөтә америка колонияларынан 65 делегат ҡатнаша, Джорджия вәкилдәре конгресҡа 20 юильдә генә ҡушыла. АҠШ бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәштә икенсе Континенталь конгресс милли хөкүмәт ролен үтәй.

# Икенсе Континенталь конгресс
## Конгресстың эш нәтижәләре

* 14 июль 1775 йыл . Конгресс Континенталь армия ойоштороу һәм америка опелчениеһының баш командующийы итеп Джордж Вашингтонда тәғәйенләргә тигән ҡарар ҡабул итә.
* 10 май 1776 йыл. Конгресс уҙ хөкүмәте булмаған колонияларға хөкүмәт булдырырға тигән резолюция ҡабул итә.
* 15 май 1776 йыл. Конгресс Англия тажына тоғролоҡтан баш тартырға тигән хоҡук акт сығара.
* 4 июль 1776 йыл. Конгресс эшмәкәрлегенең мөһим документы −АҠШ бойондороҡһоҙлоғо декларацияһына ҡул ҡуйыла. Декларация колониялар «Америка Ҡушма Штаттары» тип аталған беренсе документ була.
* 15 ноябрь 1777 йыл. Ҡушма Штаттарҙың беренсе конституцион документы булған «Конфедерация статьялары» ҡабул ителә.
# 1889 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1889 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1889 MDCCCLXXXIX |
| Юлиан стилендә | 1888—1889 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2641—2642 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7397—7398 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5649—5650 ה'תרמ"ט — ה'תר"ן |
| Мосолман календары | 1306—1307 |
| Боронғо әрмән календары | 1338 ԹՎ ՌՅԼԸ |
| Ҡытай календары | 4585—4586 戊子—己丑 жёлтая мышь — жёлтая корова |
| Эфиопа календары | 1881—1882 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1945—1946 |
| - Шака самват | 1811—1812 |
| - Кали-юга | 4990—4991 |
| Иран календары | 1267—1268 |
1889 (бер мең һигеҙ йөҙ һикһән туғыҙынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1889 йылы, 2 мең йыллыҡтың 889 йылы, XIX быуаттың 89 йылы, XIX быуаттың 9 ун йыллығының 9 йылы, 1880 йылдарҙың 10 йылы.

# 1889 йыл
## Тыуғандар

* Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы — күренекле башҡорт дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре.
* 16 апрель — Чарли Чаплин, американ һәм инглиз кино актеры, сценарисы, композиторы һәм режиссеры.
# Туйкин Тәлғәт Кәбир улы

Туйкин Тәлғәт Кәбир улы (24 ғинуар 1912 йыл — 2 май 1990 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре, сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереүсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1955 йылдан Башҡорт АССР-ының Матрайнда (хәҙерге Хәйбулла) районында яңы ойошторолған «Матрай» совхозы, 1960—1972 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең Цюрупа исемендәге һәм «Тепличный» совхоздары директоры. Ленин (1957), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) һәм ике 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (?, 1985) ордендары кавалеры. Хәйбулла районының атҡаҙанған сиҙәмсеһе (1974).

# Туйкин Тәлғәт Кәбир улы
## Биографияһы

Тәлғәт Кәбир улы Туйкин 1912 йылдың 24 ғинуарында Һамар губернаһы Бөгөлмә өйәҙе (хәҙерге Татарстан Республикаһының Лениногорск районы) Зәй-Ҡаратай ауылында тыуған. Башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе булған Туйкә батыр нәҫеленән. Яҙыусы Кәбир Туйкиндың улы.
1929—1931 йылдарҙа Татар АССР-ының «Уңыш» колхозының баҫыу бригадаһының бригадиры булып эшләй.
1936 йылда Ҡазан ауыл хужалығы институтын тамамлай.
1941 йылда Мәскәү ауыл хужалығы институтын тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, күрһәткән батырлығы өсөн ордендар һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
1947 йылдан Бөрө, Бөгөлмә, Бәләбәй ауыл хужалығын механизациялау мәктәптәрендә уҡытыусы, директор булып эшләй.
1952 йылдан Өфөләге Урал етештереү идаралығы начальнигы вазифаһын башҡара.
1955 йылдан Башҡорт АССР-ы Матрай районында яңы ойошторолған Матрай совхозы директоры.
1960—1972 йылдарҙа Өфө районындағы Цюрупа исемендәге совхоздың теплица-парник комбинаты директоры, Башҡорт АССР-ы ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағында теплица хужалыҡтарын төҙөү буйынса прораб булып эшләй.
1990 йылдың 2 майында Өфө ҡалаһында вафат була, Өфө районының Николаевка ауылында ерләнә.

# Туйкин Тәлғәт Кәбир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (1957)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* Хәйбулла районының атҡаҙанған сиҙәмсеһе (1974)
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* миҙалдар

# Туйкин Тәлғәт Кәбир улы
## Хәтер

* Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Өфө ауылында уның исеме менән урам аталған, был урамдың беренсе йортонда уға таҡтаташ ҡуйылған.
# Шалап (Неня ҡушылдығы)

Шалап — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Неня йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Шалап (Неня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100125
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аяҙ

Аяз — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 374 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Аяҙ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100022753
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102275
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Песчанокопское

Песчанокопское — Ростов өлкәһендәге ауыл.
Песчанокопский районы һәм Песчанокопское ауыл биләмәһе административ үҙәге.

# Песчанокопское
## Географияһы

Дондағы Ростов ҡалаһынан 156 км алыҫлыҡта Ростов өлкәһенең көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан.

# Песчанокопское
## Тарих

Песчанокопское ауылының ҡасан барлыҡҡа килеүенең аныҡ датаһы билдәле түгел. Хәҙерге көндә ер аҫты йылғаһы булған «Песчаная» йылғаһы буйында тора. Песчанокопское һәм Лестницкое ауылдары беренсе тапҡыр 1803 йылда телгә алына. 1896 йылда Владикавказский тимер юлы төҙөлөү һәм уны эшләтә башлау арҡаһында — «Тихорецкий—Царицын» участкаһында Песчанокопская, ә һуңынан Развильная станциялары эшләй башлай.
1910 йылда ауыл халҡының һаны 10600 кеше тәшкил итә, унда 2 сиркәү, 3 училище, почта-телеграф бүлексәһе була. Ауыл аша Ростовтан Ставрополгә почта тракты үтә.
# Мәжәз

Мәжәз (ғәр. مجاز‎; рус. Маджаз) — исламда: кинәйә менән һөйләү, метафора, ниндәйҙер бер нәмә менән сағыштырыу нигеҙендә күсмә мәғәнәләрҙән торған телмәр әйтеме.

# Мәжәз
## Фекерҙәр

Ҡөрьәндә һәм Сөннәттә метафораларҙың булыу-булмауы тураһында төрлө фекерҙәр йәшәп килгән. Ислам дин белгестәренең күпселеге Ҡөрьәндә метафоралар булыуын таный һәм уларҙы кире ҡағыу кәрәкһеҙ тип һанай, сөнки метафоралар Ҡөрьәнгә матурлыҡ һәм үҙенсәлекле стиль бирә. Шул уҡ ваҡытта улар, әгәр бының өсөн нигеҙ һәм кәрәклек булмаһа, асыҡ, һүҙмә-һүҙ мәғәнә булған урындарҙа кинәйә ҡулланыуҙы тыйған.
Ҡайһы бер дин белгестәре (Дауыт әҙ-Ҙаһири, Әбү Мөслим әл-Исфахани, Әхмәт әт-Табари, Ибн Хүвәйзмәнзәз һ. б.) Ҡөрьән аяттарында метафораларҙың булыуын кире ҡаға, быны мөмкин түгел тип иҫәпләй. Уларҙың фекеренсә, кинәйә менән һөйләү — кешеләргә хас сифат, ә Аллаһ Үҙенең Китабында тура телмәр алып бара һәм Уға кинәйә ҡулланыуҙың кәрәге булмаған.

# Мәжәз
## Хеҙмәттәр

Ҡөрьән метафоралары (Мәжәз әл-Ҡөрьән) йәһәтенән ислам дин белгестәре байтаҡ хеҙмәттәр яҙған. Уларҙың иң билдәлеләре:
* Әбү Ғөбәйдәт Мәмәр ибн әл-Мусанна «Мәжәз әл-Ҡөрьән»;
* Әш-Шәриф әр-Ради «Тәфсир әл-Бәйән фи Мәжәз әл-Ҡөрьән»;
* Абдул-Әзиз ибн Абдуссәләм «әл-Ишара иләғл-Ижәз фи Бәди Әнүәғил-Мәжәз»;
* Йәләлетдин әс-Сүйүти «Мәжәз әл-Фурсан илә Мәжәз әл-Ҡөрьән».
# Acumen

Acumen Fund, Inc. (Acumen) — Америка Ҡушма Штаттарында теркәлгән халыҡ-ара коммерциялы булмаған венчур фонды, ул социаль эшҡыуарҙарҙың ҡараштарын донъялағы ярлылыҡты хәл итеүҙә файҙалана. Жаклин Новограц (ингл. Jacqueline Novogratz) — был ойошманың ойоштороусоһо һәм башҡарма директоры.
Был фонд халыҡтың ярлы ҡатламалары өсөн арзан тауарҙар һәм уңайлыҡтар етештергән тотороҡло ойошмаларҙы барлыҡҡа килтерә һәм уларға үҫешергә ярҙам итә.

# Acumen
## Ойошма

Ойошманың штаб-квартираһы Нью-Йоркта урынлашҡан, ә региональ офистары — Һиндостан, Кения, Пакистан һәм Гана илдәрендә.
2001 йылдың 1 апрелендә был ойошма Acumen Fund исеме аҫтында теркәлә.
Рокфеллер һәм Cisco Systems фондтары һәм өс шәхси эшҡыуар был ойошмаға башта ярҙам итә.
Ваҡыт үтеү менән Acumen Fund фондының инвесторҙары һәм кәңәшселәре булып күп организациялар һәм шәхси биттәр була, улар араһында Билл менән Мелинда Гейтстар фонды, Google Foundation, Nike Foundation һәм Сколл фонды. Бөгөнгө көнгә ойошманың йөҙләп инвестицион партнёрҙары бар.

# Acumen
## Инвестициялар стратегияһы

Башҡа коммерциялы булмаған фондтарҙың күбеһенән айырмалы рәүештә был ойошма гранттар бирмәй. Улар йә заёмдар бирә, йә компанияның устав капиталына инвестициялар бирәләр. Ошолайтып фонд социаль эшҡыуарлыҡтың «таҙа» моделен башҡара — йәмәғәт өсөн булған мөһим проблемаларҙы хәл итә, шул уҡ ваҡытта табыш ала.
Acumen Fund инвестициялары 5 портфельгә бүленә: «һыу», «һаулыҡ», «торлаҡ», «энергия» һәм «ауыл хужалығы». Ғәҙәттә бер проект өсөн фонд инвестициялары 300 меңдән башлап 2 миллион долларға тиклем 5 йылдан башлап ете йылға тиклем бирелә.

# Acumen
## Эшмәкәрлегенең тарихы

2008 йылдың 30 июненә ҡарата Acumen фонды Һиндостан, Пакистан, Кения, Танзания, Мысыр һәм Көньяҡ Африка илдәренә суммаһы 34 миллион долларға тигеҙ булған инвестицияларҙы ҡабул итте. Шул ваҡытҡа ул 26 компанияға ярҙам итә, ә шул компанияларҙың бөтә донъя буйынса 36 миллион клиенттары бар.
2014 йылдың 10 июленә ҡарата Acumen фонды Гана, Һиндостан, Кения, Нигерия, Пакистан, Танзания, Уганда һәм Эфиопия илдәренә социаль эшҡыуарлыҡ проектарына 88 миллион долларҙы инвестиция кеүек бирә.
100 миллион кешегә ярҙам иткән һәм 60 мең эш урыны барлыҡҡа килтергән 82 проектҡа инвестициялар күсереү — ойошманың әлеге маҡсаты.
50 миллион кешене ҡараған компанияларға 100 миллион доллар күсереү — ойошманың әлеге маҡсат күрһәткестәре.

# Acumen
## Фондтың маҡсаттары

Acumen маҡсаттары араһында фәҡирлеккә ҡаршы уңышлы көрәш алып барыуҙың моделен эшләп сығарырға һәм халыҡтың ярлы ҡатламын һыу, торлаҡ һәм медецина ярҙамы менән тәьмин итеү өсөн инновацион ҡараштарҙы ҡулланған социаль предприятияларҙы эҙләү.
Һәр йыл фонд йәш профессионалдарҙы һайлай ҙа уларҙы Кения, Танзания, Көньяҡ Африка Һиндостан һәм Пакистан илдәренә эшләргә ебәрә. Шул йәштәр фонд ярҙам иткән ойошмаларҙа эшләйҙәр.
# Ламалар

?Лама :
Лама :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Ҡабырғалылар |
| Класс: | Имеҙеүселәр |
| Инфракласс: | Плацентарҙар |
| Отряд: | Ҡуш тояҡлылар |
| Подотряд: | Һөйәл аяҡлылар |
| Ғаилә: | Дөйәләр |
| Ырыу: | Ламалар |
Латинса исеме :
Lama Cuvier, 1800 :
Төрҙәре :
Гуанако (Lama guanacoe)
Лама (Lama glama) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 624943 NCBI 9839 |
Ла́малар (лат. Lama) — дөйә һәм дөйә-викуньялар менән бер рәттән дөйәләр ғаиләлегендәге өс төрҙөң береһе. (Camelidae). Улар тик Көньяҡ Америкала ғына осрай. Улар ламалар һәм викунья-дөйәләр берлектә Яңы Донъя дөйәләренең төркөмдәрен берләштереүселәрҙән үркәстәренең булмауы һәм бәләкәй булыуҙары менән айырыла. Оҙонлоҡтары ни бары 120-нән алып 220 см-ғаса, ауырлыҡтары 55-тән алып 150 кг-ғаса.

# Ламалар
## Классификация

Американың маммалогтар йәмғиәте мәғлүмәттәре базаһы ламаларҙың 4 төрөн таный:
* Гуанако (Lama guanicoe);
* Лама (Lama glama) — гуанаконың ҡулға эйәләштерелгән тоҡомо;
* Викунья (Lama vicugna);
* Альпака (Lama pacos) — викуньяның ҡулға эйәләштерелгән тоҡомо.
Викунья ҡайһы берҙә айырым Vicugna ырыуына бүленә; ҡайһы бер классификацияларында ошо уҡ ырыуға альпакаларҙы ла индерәләр. Америка маммалог йәмғиәте викунияларҙы һәм альпакаларҙы ламалар ырыуына бәйләүҙе генетик дивергенция кимәле түбән булыуы менән раҫлай.

# Ламалар
## Тарих

1553 йылда беренсе тапҡыр уның тураһында «Хроника Перу» Сьеса де Леона китабында тасуирлап яҙыла һәм һүрәте бирелә.
Шулай уҡ ламаларҙың ҡырағай төрҙәре гуанако ла билдәле(Lama guanicoe),.Ҡулға эйәләштерелгән төрҙәре лә бар — лама (Lama glama)..
Ҡулға эйәләштереү 5000 йыл элек үк башланған. Шулай уҡ уларҙы башҡа төрҙәр менән ҡатнаштырыуҙар ҙа бар. Элек-электән йөк ташыу һәм екке мал итеп ҡулланыла, шулай уҡ ит һәм йөн өсөн үрсетелә.
# Байымов Берйән Сафа улы

Байымов Берйән Сафа улы (7 февраль 1948 йыл — 26 ноябрь 2004 йыл) — ғалим-фольклорсы, әҙәби тәнҡитсе, яҙыусы һәм журналист. Филология фәндәре кандидаты (1993). Сәғит Мифтахов исемендәге премия лауреаты (1987).

# Байымов Берйән Сафа улы
## Биографияһы

* Берйән Сафа улы Байымов 1948 йылдың 7 февралендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында тыуған.
* Урта мәктәпте тамамлағас, Өфө музыка-педагогия училищеһында уҡый.
* Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итә.
* Сибай интернат-мәктәбендә музыка уҡытыусыһы булып эшләй.
* 1980 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын ситтән тороп тамамлай.
* 1980—1982 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты аспирантураһында уҡый. 1993 йылда «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
* 1983—1998 һәм 2000—2002 йылдарҙа шул уҡ институттың фольклор һәм сәнғәт бүлегендә ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
* 1998—1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫтереү институтында эшләй.
* 2004 йылда Өфөлә вафат була, тыуған яғында ерләнә.

# Байымов Берйән Сафа улы
## Фәнни эшмәкәрлеге һәм ижады

Байымов Берйән Сафа улының фәнни эшмәкәрлеге башҡорт фольклорының йыр, таҡмаҡ һәм бәйет жанрҙарына арналған. Ул шулай уҡ башҡорт халыҡ ижады буйынса башҡорт һәм рус телдәрендә сыға килгән күп томлы баҫманы төҙөүселәрҙең береһе. М. Буранғоловтың «Сәсән аманаты», Мөхтәр Сәғитовтың «Ғүмерлеккә ҡалған яра» китаптарын һәм «Башҡорт фольклоры. II сығарылыш» йыйынтығын төҙөүсе, башҡа коллектив хеҙмәттәрҙә авторҙаш. Урта мәктәптәр өсөн Башҡортостан тарихы буйынса дәреслектәрҙе башҡорт теленә тәржемә итә.
Берйән Байымов, әҙәби тәнҡитсе булараҡ, 1998 йылда башҡорт яҙыусыһы һәм ғалимы Ғабдулла Амантайҙың тормошо һәм ижадына арналған «Атылған йондоҙ Амантай» китабын нәшер итә. Әҙип шулай уҡ балалар өсөн «Урман бүләге» исемле шиғыр (1987) һәм «Мажаралы төн» исемле хикәйә (1993) йыйынтыҡтары, «Ҡон» повесы (2004) авторы. Ул 1989 йылдан СССР Журналистар союзы, 1993 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Байымов Берйән Сафа улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Сәғит Мифтахов исемендәге премия лауреаты (1987).

# Байымов Берйән Сафа улы
## Әҫәрҙәре

* Урман бүләге. — Өфө, 1987.
* Мажаралы төн. — Өфө, 1993.
* Ал гармуның, әйт таҡмағың… — Өфө, 1993.
* Атылған йондоҙ Амантай. — Өфө, 1998.
* Өҙөлгән сәфәр: повесть, хикәйәләр. — Өфө, 1999.
* Ижадсылар (ижади портреттар). — Өфө, 2008.
# Озёрная (Пиковка ҡушылдығы)

Озёрная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пиковка (Оло Пиковка) йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Озёрная (Пиковка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027801
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202780
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Биатлон буйынса Европа чемпионаты (2009)

Биатлон буйынса 2009 йылғы Европа асыҡ чемпионаты (ингл. IBU European Open Championship U26 2009) Өфөлә (Рәсәй) 2009 йылдың 28 февраленән 4 мартына тиклем бара.
Халыҡ-ара Биатлонсылар союзының яңы ҡағиҙәләренә ярашлы, чемпионатта 26 йәштән өлкән булмаған өлкән спортсылар ҡатнаша ала. Йәш үҫмерҙәр өсөн йәш сиктәре үҙгәрмәй — 21 йәшкә тиклем.

# Биатлон буйынса Европа чемпионаты (2009)
## Таблица медалей
### Дөйөм

| Урын | Ил | | | | Бөтәһе |
| 1 | Рәсәй Федерацияһы | 6 | 5 | 7 | 18 |
| 2 | Норвегия | 5 | 2 | 1 | 8 |
| 3 | Германия | 2 | 4 | 1 | 7 |
| 4 | Словакия | 2 | 0 | 0 | 2 |
| 5 | Украина | 1 | 4 | 2 | 7 |
| 6 | Беларусь | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 7 | Франция | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 8 | Румыния | 0 | 0 | 1 | 1 |

# Биатлон буйынса Европа чемпионаты (2009)
## Таблица медалей
### Өлкәндәр

| Урын | Ил | | | | Бөтәһе |
| 1 | Германия | 2 | 2 | 1 | 5 |
| 2 | Норвегия | 2 | 1 | 1 | 4 |
| 3 | Словакия | 2 | 0 | 0 | 2 |
| 4 | Рәсәй Федерацияһы | 1 | 3 | 5 | 9 |
| 5 | Украина | 1 | 2 | 1 | 4 |

# Биатлон буйынса Европа чемпионаты (2009)
## Таблица медалей
### Йәш үҫмерҙәр

| Урын | Ил | | | | ВБөтәһе |
| 1 | Рәсәй Федерацияһы | 5 | 2 | 2 | 9 |
| 2 | Норвегия | 3 | 1 | 1 | 5 |
| 3 | Украина | 0 | 2 | 1 | 3 |
| 4 | Германия | 0 | 2 | 0 | 2 |
| 5 | Беларусь | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 6 | Франция | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 7 | Румыния | 0 | 0 | 1 | 1 |
# Приток-Менем-Еган

Приток-Менем-Ёган — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Львасан-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Приток-Менем-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065536
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306553
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3