yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Аксаков

Оло Аксаков (рус. Большое Аксаково) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 187 кеше. Почта индексы — 453152, ОКАТО коды — 80249868006.

# Оло Аксаков
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 26 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Подлесный): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 26 км

# Оло Аксаков
## Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре

* Герасимов Иван Александрович (1921-2008) – Украина Геройы
* Евстигнеев Александр Семёнович (1894-1945) - Советтар Союзы Геройы
# Ир (Дудета ҡушылдығы)

Ир — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дудет йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ир (Дудета ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015651
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201565
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Грёбен (Саксония-Анхальт)

Грёбен (Саксония-Анхальт) (нем. Gröben (Sachsen-Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 715 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,94 км². Диңгеҙ кимәленән 193 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6682 һәм автомобиль коды — WSF.
# Зүлкәфил (пәйғәмбәр)

Зүлкәфил (Ҙүлкәфил) (ғәр. ذو الكفل‎) — ислам пәйғәмбәре, исеме Ҡөрьәндә телгә алына. Йыш ҡына Иҫке ғәһед пәйғәмбәре Иезекиилгә тиңләштерелә.

# Зүлкәфил (пәйғәмбәр)
## Исеме

Ҙү-л-Кәфил исеме һүҙмә-һүҙ «тәьминәт эйәһе» тигәнде аңлата. «Ҙү» өлөшө «эйә» тигәнде аңлата, ә «кәфил — тәьмин итеү», «кәфәлә» — «тәьмин иткән» ҡылымынан килеп сыҡҡан (мәҫәлән, ғәр. ‎ Кәфәлә-л-йәтимә— етемде тәьмин иткән). Пәйғәмбәргә ошо исем үҙ халҡын мохтажлыҡтан ҡотҡарыу яуаплылығын алғаны өсөн бирелгән, улар араһында ғәҙел хөкөмсө булған. Зүлкәфил оҙон ғүмер кисергән һәм бөтә вәғәҙәһен тулыһынса үтәп үлгән.

# Зүлкәфил (пәйғәмбәр)
## Биографияһы

Зүлкәфил исеме Исмәғил һәм Иҙрис пәйғәмбәрҙәр менән бер рәттән Ҡөрьән аяттарында телгә алына. Аллаһ пәйғәмбәре булыуы мәсьәләһенә ҡарата төрлө фекерҙәр бар, әммә дин ғалимдарының күпселеге ул пәйғәмбәр булған тип иҫәпләй. Зүлкәфил туғаны Әл-Яса пәйғәмбәр үлгәндән һуң йәһүдтәр мөхитендә вәғәз һөйләй торған булған. Ул Мусадинен тота һәм Тәүрат ҡанундарына таяна. Шулай уҡ ул Тәүратты белеүсе һәм таратыусы була.
Ихтимал, ул Сүриәлә вафат булғандыр. 75 йыл самаһы йәшәгән тип иҫәпләнә. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, пәйғәмбәр Амударъя йылғаһы буйындағы Термиз (Үзбәкстан) ҡалаһы янында Арал-Пәйғәмбәр тигән утрауҙа ерләнгән .
# Танаба-Яха

Танаба-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Теня-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Танаба-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077347
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307734
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡәбил менән Һәбил

Ҡәбил менән Һәбил (ғәр. قابيل وهابيل‎ — Ҡәбил үә Һәбил) — Әҙәм менән Һауаның улдары. Библиялағы Каин һәм Авель менән тиңләштерелә. Аллаһы Тәғәлә икеһенә лә ҡорбан килтерергә ҡушҡан һәм Һәбилдең генә ҡорбанын ҡабул иткән. Көнләшеүҙән Ҡәбил ҡустыһы Һәбилде үлтергән һәм кешелек тарихында беренсе кеше үлтереүсе булып танылған. Һәбилде үлтереү тарихы Ҡөрьәндә бәйән ителә, әммә унда туғандарҙың исеме күрһәтелмәгән.

# Ҡәбил менән Һәбил
## Ҡөрьән бәйәне

Әҙәмдең ике улы ҡорбан килтереүе тарихы Ҡөрьәндең Әл-Мәида сүрәһендә бәйән ителә.
* Һәм хаҡлыҡ менән һин уларға Әҙәмдең ике улы тураһында уҡы. Бына улар икеһе лә ҡорбан салдылар. Уларҙың береһенән ҡорбан ҡабул ителде, ә икенсеһенән ҡабул ителмәне. Ул: «Мин һине, һис шикһеҙ, үлтерәсәкмен!» — тине. Тегеһе әйтте: «Аллаһ тик тәҡүәләрҙән генә ҡабул итә. Һәм әгәр һин мине үлтереү өсөн миңә ҡул һуҙһаң, мин һине үлтереү өсөн ҡул һуҙмам. Мин бит ғәләмдәр Раббыһы Алланан ҡурҡам. Мин һинең, миңә ҡарата булған гонаһыңды һәм үҙ гонаһыңды алып, һинең ут әһелдәренән булыуыңды теләйем. Был — залимдарҙың язаһы». Һәм уның күңеле туғанын үлтереүҙе еңел эш итеп күрһәтте — һәм ул уны үлтерҙе һәм зыян күреүселәрҙән булды. Туғанының мәйетен нисек ерләргә икәнен күрһәтеү өсөн Аллаһ уға ерҙе соҡоусы ҡарғаны ебәрҙе. Ул: «Ниндәй ҡайғы! Үҙ туғанымды ерләү өсөн ошо ҡарғалай булырға хәлемдән килмәй»,— тине, һәм ул үкенеүселәрҙән булды.
* Әл-Мәида 5:27—31
Төп нөсхә:
* وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ ۖ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ ۖ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ ۚ وَذَٰلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِينَ فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَارِي سَوْءَةَ أَخِيهِ ۚ قَالَ يَا وَيْلَتَا أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هَٰذَا الْغُرَابِ فَأُوَارِيَ سَوْءَةَ أَخِي ۖ فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ
* Әл-Мәида 5:27—31
Ҡөрьән Әҙәмдең улдары ҡорбан килтереүе һәм бер балаһының ғына ҡорбаны ҡабул ителеүен хикәйәләй. Бынан һуң Ҡәбил ҡустыһына үлтереү менән янай. Һәбил иһә Аллаһтан ҡурҡыуын һәм үҙе ағаһына ҡулын күтәрмәйәсәген, ә үлтереүсе кисекмәҫтән тамуҡ утына эләгәсәген әйтә. Үлтерештән һуң Аллаһ ҡоҙғондо ебәрә, ул ерҙе соҡоп, мәйетте нисек йәшерергә күрһәтә. Ошо ваҡиғанан һуң бәнү Исраилдә кеше үлтереү тыйыла.
# Суходревка

Суходревка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суходрев йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Суходревка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021566
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002156
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сельва

Се́льва (исп. selva , лат. silva — урман) — Бразилия, Перу Суринам, Венесуэла, Гайана, Парагвай, Колумбия һ.б. илдәрҙә дымлы тропик урманды (джунгли) билдәләү өсөн ҡулланылған географик термин. Сельва даими дымландырып торған ҡоро ерҙең уйһыулыҡтарында барлыҡҡа килә, сельва тропик ямғырҙар менән йыуылып тора, шул сәбәпле тупрағы минераль матдәләр менән бик ярлы. Сельва йыш ҡына һаҙлыҡлы урынға әйләнә. Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы төҫтәренең күплеге һәм үҫемлек, ҡош, хауандарҙың күп төрлөлөгө менән айырыла. Майҙаны буйынса иң эре сельва Бразилияла Амазонка бассейнында урынлашҡан (уның майҙаны Украина майҙанын ике тапҡыр ҙурыраҡ).

# Сельва
## Төп сельвалар

* Амазонка сельваһы, Көньяҡ Америкала
* Лакандон сельваһы, Мексикала
* Конго сельваһы
* Папуа-Яңы Гвинея сельваһы
* Борнео сельваһы
* Дарьена сельваһы
* Чоко сельваһы
* Үҙәк Америка сельваһы
* Мадагаскар сельваһы
* Аргентинаның Мисьонерҙар йәки Парандар сельваһы
* Санто Доминго сельваһы
* Аргентинаның паран, Парагвай һәм Бразилия сельваһы
* Тукумано-Оранен йәки Аргентина Юнгасы сельвһы
# Швайниц (Флеминг)

Швайниц (Флеминг) (нем. Schweinitz (Fläming)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 287 кеше йәшәй. Майҙаны — 35,8 км². Диңгеҙ кимәленән 95 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39279 һәм автомобиль коды — JL.
# Әл-Хаҡҡа сүрәһе

Әл-Хаҡҡа сүрәһе (ғәр. سورة الحاقة‎, Ҡотолғоһоҙ ) — Ҡөрьән Кәримдең 69 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 52 аяттан тора.
# Кюттен (Саксония-Анхальт)

Кюттен (Саксония-Анхальт) (нем. Kütten) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 422 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,92 км². Диңгеҙ кимәленән 142 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6193 һәм автомобиль коды — SK.
# Мшена

Мшена — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черёмуха йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Мшена
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000441
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000044
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шудумка (Оло Кокшага ҡушылдығы)

Шудумка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл, Сыуаш һәм Татарстан республикалары, Киров өлкәһе биләмәләренән аға. Оло Кокшага йылғаһына уң яғынан уның тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Оҙонлоғо 20 км.

# Шудумка (Оло Кокшага ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға, Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000602
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100060
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Петрова Мария Григорьевна

Петрова Мария Григорьевна (16 август 1906, Санкт-Петербург — 24 ғинуар 1992, Санкт-Петербург, Рәсәй Федерацияһы) — РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1978), Ленинград радиоһы дикторы һәм режиссеры. Тембры һәм тәьҫирлелеге буйынса һирәк тауыш эйәһе.

# Петрова Мария Григорьевна
## Биографияһы

1906 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында Путилов (хәҙерге Киров) заводы эшсеһе ғаиләһендә тыуған. Ленинград театр институтында (Л. С. Вивьен оҫтаханаһы) уҡый. Уҡыуҙы тамамлағандан һуң Ленинград Йәш тамашасылар театрында эшләй. Бер үк ваҡытта Ленинград радиоһы менән хеҙмәттәшлек итә башлай, балалар тапшырыуҙарында ҡатнаша. 1934 йылдың 1 апрелендә Мария Петрова Ленинград радиоһы хеҙмәткәрҙәре штатына индерелә, унда 56 йыл өҙлөкһөҙ эшләй. Был йылдар эсендә уның тарафынан тиҫтәләрсә мең бит әҙәби әҫәрҙәр уҡылған һәм радиоспектаклдәрҙә йөҙҙәрсә роль уйналған.
Композитор Сергей Баневич иҫәпләүенсә, «Петрова Мария Григорьевна — ҡала тормошонда бөтөн бер дәүер. Уның тауышы, интонацияһы Ленинградтың танытыу сигналы һымаҡ ине. Балалар һәм өлкәндәр радионы тулы тауышына эшләтәләр һәм ғаиләләре менән, бөтәһе бергә, уның уҡығанын тыңлайҙар ине. Ышанам, уның артислыҡ һәләте, тыңлаусыһына тәьҫир итеү көсө, һәм тағы ла һуғыш йылдарында һәм Ленинград блокадаһында яулаған сикһеҙ абруйы бергә, беҙҙең граждандарҙың тотош быуындарына йоғонто яһай. Мин һәм минең тиҫтерҙәрем ысынлап та Мария Григорьевнаның тапшырыуҙарында үҫтек, беҙ уның геройҙарын таныныҡ һәм яраттыҡ, һәм дөрөҫлөк, батырлыҡ, изгелек китаптарҙа ғына түгел, ә тормоштоң үҙендә тип инанып ҙурайҙыҡ, һәм яҡшыраҡ була барҙыҡ».
Мария Петрова 1959 йылда РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы, ә 1978 йылда — РСФСР-ҙың халыҡ артисы исеменә лайыҡ була. Мария Григорьевна Петрованың ире рәссам Николаев Ярослав Сергеевич (1899—1978).
1992 йылдың 24 ғинуарында вафат була. Санкт-Петербургта Богослов зыяратында ире Я. Николаев менән йәнәш ерләнгән.
# Кадам (Кордемка ҡушылдығы)

Кадам — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кордемка йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кадам (Кордемка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001067
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100106
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рәүилә (исем)

Рәүилә- мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Рәүилә (исем)
## Этимологияһы

Рәүилә исеме ғәрәп теленән килеп ингән. Яҙғы ҡояш, сәйәхәтсе тигән мәғәнәләргә эйә.

# Рәүилә (исем)
## Билдәле шәхестәр

Хажиева Рәүилә Миңлеғәли ҡыҙы (15 август 1930 йыл — 18 август 2021 йыл) — бейеүсе. 1952—1972 йылдарҙа хәҙерге Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле бейеүсеһе, 1972 йылдан бөгөнгө Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. 1975—1985 йылдарҙа Әбйәлил районы хужалыҡтарының бейеү ансамблдәре етәксеһе. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1967). Йәштәр һәм студенттарҙың VII Бөтә донъя фестивале лауреаты (Вена, 1959).
Диңгеҙбаева Рәүилә Муса ҡыҙы (10 декабрь 1958 йыл) — агроном, педагог. Баймаҡ районындағы Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының директор урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2004).
Мәсәлимова Рәүилә — йырсы,Башҡортостандың атҡаҙанған артисы.
# Уйһыулыҡ

Уйһыулыҡ, уйпат ер — (рус. Низменность) — был термин менән физик географияла ер өҫтөндәге киң майҙандың дөйөм кимәле түбәндә урынлашҡан урын атала . Ул океан яр буйы битләүҙәренә, тауҙар уратып алған уйпаттарға, денудация (эрозия) яҫылыҡтарына йәки ҡалҡыулыҡтарҙан айырмалы башҡа ерҙәргә ҡарата ҡулланыла.

# Уйһыулыҡ
## Тасуирламаһы

Уйһыулыҡтарҙың өҫтө ғәҙәттә тигеҙ, бик һирәк — убалы. Улар йыш ҡына тектоник уйылыу, уйпаттарға ярайһы горизонталь ятҡан континенталь йәки диңгеҙ ултырмалары тулыу һөҙөмтәһендә (башлыса йылға аллювийҙарында) барлыҡҡа килә.
Рельеф формалары классификацияһы бик аныҡ түгел. Уйһыулыҡ тип диңгеҙ кимәленән уртаса 200 метрға түбәндәрәк ятҡан тигеҙлектәрҙе,. һанайҙар. Ҡайһы бер уйһыулыҡтар өҫтө диңгеҙ кимәленән түбәндә ята. Каспий буйы уйһыулығы диңгеҙ кимәленән 26-28 м түбәнерәк урынлашҡан.
Физик картала уйһыулыҡтар йәшел төҫтә булыуы менән айырыла. Шул уҡ ваҡытта был майҙандың абсолют бейеклеге әҙерәк булған һайын йәшел төҫ ҡуйыраҡ була бара. Ә ҡараһыу-йәшел төҫ уйһыулыҡтың океан кимәленән түбәнерәк булыуын аңлата.
Ер йөҙөндәге иң ҙур уйһыулыҡ — Амазонка уйһыулығы (Амазония) — майҙаны 5 млн км²-ҙан ашыу. Көньяҡ Америкала урынлашҡан.
# Байдичэн

Байдичэн (ҡыт. ябайл. 白帝城, пиньин: Baidicheng) — Ҡытай Халыҡ Республикаһы Чунцин ҡалаһының көнсығышында Фэнцзе өйәҙендә Янцзы йылғаһының төньяҡ яр буйында Байди тауында урынлашҡан замок һәм ғибәҙәтхана комплексы. Өйәҙ хакимиәтенән 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Байдичэн ҡытай теленән тәржемә иткәндә «Аҡ император ҡалаһы» тип аңлатыла. Ғибәҙәтхана комплексына 500-ҙән ашыу тупһалы баҫҡыс алып бара. Бында Өс тарлауыҡ башлана. VII быуатта Тан династияһы хакимлыҡ итеү осоронда ҡытай шағиры Ли Бо был урынға үҙенең билдәле шиғырын бағышлап яҙғандан һуң, был ғибәҙәтхана комплексы бөтә Ҡытайҙа танылыу ала.

# Байдичэн
## Тарихы

Беҙҙең эраның I быуатында Көнбайыш Хань династияһының хакимлыҡ итеүе осоронда Байдичэн урыны үҙ атамаһын ала. Риүәйәттәргә ярашлы, амбициоз юлбашсы Гунсунь Шу был урында үҙенең төшөндә ҙур аҡ аждаһаны (драконды) күрә. Был төштө ул Күк йөҙөнөң фәтихә биреүе һымаҡ тәфсир итә һәм үҙен яңы император итеп иғлан итә, ә ошо урынға Аҡ императорҙың ҡалаһы тип исем бирә. Әммә Гунсунь Шу тиҙҙән Гуан У-ди (Лю Сю) тарафынан үлтерелә, ул һуңыраҡ Көнсығыш Хань династияһының нигеҙләүсеһе булып китә. Император-юлбашсы иҫтәлеге хаҡына төбәк халҡы бында ғибәҙәтхана төҙөйҙәр һәм уны Аҡ император ғибәҙәтханаһы тип атайҙар.
Беҙҙең эраның 220 йылында Байдичэнда Өс батшалыҡ дәүерендәге Шу хакимы Лю Бэй үҙенең үлеме алдынан тәхеттән баш тарта һәм уны вариҫына тапшыра, ә вариҫы эргәһендә талантлы беренсе министр Чжугэ Лянды ҡалдыра. Риүәйәт буйынса беренсе министр Чжугэ Лян ошо урындан йондоҙҙарҙың хәрәкәтен күҙәткән һәм Ҡытайҙы берләштерергә ниәтләй.
Байдичэн замогының төп ҡаралтылары XVII быуатта төҙөлә. Унан алда
Основные строения замка были построены в XVII веке. Башта Байдичэн замок һәм ғибәҙәтхана комплексы Янцзы йылғаһының төньяҡ яр буйындағы ярымутрауҙа урынлашҡан, әммә «Өс тарлауыҡ» быуаһы һәм электростанцияһы төҙөлгәндән һуң, был урында утрау барлыҡҡа килә, ул материк менән Янцзы йылғаһы аша һалынған күпер ярҙамында тоташа.
Байдичэн замок һәм ғибәҙәтхана комплексы шулай уҡ «шағирҙар ҡалаһы» булараҡ билдәле, сөнки күп кенә ҡытай шағирҙары — Ли Бо, Бо Цзюйи, Лю Юйси, Су Ши, Хуан Тинцзянь, Фань Чэнда, Лу Ю һәм башҡалар Байдичэнға арнап шиғырҙар ижад итә, ә Ду Фу хатта бында күмпелер ваҡыт йәшәп өлгөрә.
Аҡ император ҡалаһы шулай уҡ Суй, Юань, Мин һәм Цинь династиялары хакимлыҡ итеү осорона ҡараған етмеш дүрт таш скрижалдәрҙең һаҡлау урыны булып тора, уларҙа шиғырҙар, эссе, йырҙар, һүрәттәр һәм каллиграфия уйылып яҙылған.
Байдичэн замок һәм ғибәҙәтхана комплексы Чунцин ҡалаһының туристик иҫтәлекле урындарының береһе булып тора. 2006 йылда Байдичэн замок һәм ғибәҙәтхана комплексы 6-692 һаны аҫтында Ҡытай Халыҡ Республикаһының ҡомартҡылары исемлегенә индерелә.
# Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы

Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы (25 сентябрь 1931 йыл — 19 март 2018 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1947—1949 һәм 1951—1984 йылдарҙа Белорет металлургия комбинатының шәхси келәймәгә эйә булған канатсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981), ике Ленин, «Почёт Билдәһе» һәм Октябрь Революцияһы ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған металлургы (1982), Белорет ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2006). Милләте — башҡорт.

# Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы
## Биографияһы

Сәғиҙә Хашим ҡыҙы Мөхәмәтдинова 1931 йылдың 25 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет районының Йөйәк ауылында тыуған. Атаһы Хашим Мөхәмәтдинов һуғышҡа тиклем Белорет районының «Металл өсөн» гәзите мөхәррире булып эшләй, Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк була.
1947—1949 һәм 1951—1984 йылдарҙа Белорет металлургия комбинатында канат ишеүсе машинист була. 1949—1951 йылдарҙа Донецк өлкәһе Харцыз ҡорос сым-канат заводында эшләй. Хеҙмәттәге фиҙакәрлеге өсөн СССР Юғары Советының 1981 йылдың 2 мартындағы Указы менән уға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1984—1995 йылдарҙа Белорет ҡалаһының 25-се техник училищеһында (1991 йылдан 25‑се юғары ПУ, 1995 йылдан — 25‑се һөнәрселек лицейы, 2010 йылдан Белорет металлургия колледжы составында) производствоға өйрәтеү мастеры булып эшләй.
Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы 2018 йылдың 19 мартында Белорет ҡалаһында вафат була.

# Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Белорет ҡалаһының һәм районының почётлы гражданы (2006)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған металлургы (1982)
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981)
* Ленин ордены (1981)
* Октябрь Революцияһы ордены (1974)
* Ленин ордены (1971)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1966)

# Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы
## Герой ваҡытлы матбуғатта

* Мөхәмәҙиева Э. Хеҙмәт геройына — 85! «Урал» гәзите, 2016, 3 октябрь.

# Мөхәмәтдинова Сәғиҙә Хашим ҡыҙы
## Хәтер

* Белорет ҡалаһындағы һөнәрселек лицейы бинаһына Герой хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Бикбаев

Бикбаев — фамилия.
* Бикбаев Баязит Ғаяз улы (Баязит Бикбай) (1909—1968) — башҡорт шағиры, прозаик, драматург, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, «Салауат Юлаев» — беренсе милли опера авторы (либретто).
* Бикбаев Нәсибулла Рәхмәтулла улы (1897—1937) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.
* Бикбаев Рауил Төхфәт улы (1938 т.) — Башҡортостандың халыҡ шағиры, әҙәбиәт белгесе.
* Бикбаев Рәмил Фәрит улы (1961—1995) — физика-математика фәндәре докторы.
# Всесвятский сиркәүе (Түбәнге Новгород)

Бөтә изгеләр сиркәүе (Всесвятский, йәки Петропавловский) Түбәнге Новгородта урынлашҡан — элекке ҡала зыяраты сиркәүе, 1781-1785 йылдарҙа төҙөлгән һәм хәҙерге көндә Кулибин паркында (элекке Петропавловский зыяраты) тора.

# Всесвятский сиркәүе (Түбәнге Новгород)
## Тарих

Петропавловский зыяраты сиркәүе Түбәнге Новгород тарихындағы беренсе сиркәү. Рәсәй ҡалалары Санкт-Петербург һәм Мәскәү ҡалаларында таштан биналар төҙөү тураһындағы комиссия Рәсәйҙең башҡа ҡалаларын да яңы нигеҙҙә даими төҙөүҙе тикшерә. Шул саҡта, 1763 йылда, комиссия ҙур ҡыйынлыҡтар менән осраша, сөнки һәр бер мәхәллә сиркәүе янында зыяраттар урынлашҡан була. Уларҙа яңы урамдар асыу халыҡ араһында ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙыра.
1771 йылдың 17 ноябрендә Сенат бойороҡ бирә:
   «Бер кемгә лә ҡала сиркәүе янында ерләнеү рөхсәт ителмәй. Зыярат өсөн ҡала ситендә айырым урын бүленергә тейеш»
1775 йылда Түбәнге Новгородтан ярты саҡрымда торған Варвара рәшәткәһе артында дөйөм ҡала зыяраты өсөн буш урын бирелә, уның янында бәләкәй сиркәү-часовня ҡуялар һәм уны ҡоймалар менән ураталар.
1781 йылда губерна архитекторы Яков Ананьин проекты буйынса Петропавловский сиркәүе төҙөлә, әммә уның төп тәхете Петр һәм Павел хөрмәтенә бары тик 1785 йылда ғына изгеләндерелә.
Совет осоронда (60 йыл буйына) сиркәү бинаһында «Пионер» кинотеатры эшләй. Диндарҙарға сиркәү 1990 йылда кире ҡайтарыла.

# Всесвятский сиркәүе (Түбәнге Новгород)
## Исеме

Барлыҡ зыярат сиркәүҙәренең күпселеге кеүек, уны Всесвятский тип, ә төп тәхетенең исеме менән — Петропавловский сиркәүе тип йөрөтәләр.

# Всесвятский сиркәүе (Түбәнге Новгород)
## Архитектура

Бағанаһыҙ бина, сирек стеналар өҫтөндә һигеҙ ҡырлы ҡат ҡуйылған. Барокко формалы өс ҡатлы ҡыңғырау манаралы, сиркәү комплекс карап тибындағы көнбайышҡа ҡараған төп ишекле бинанан ғибәрәт. Совет осоронда уның манараһы емерелә, 2014 йылда ул ике ҡатлы итеп яңынан төҙөлә. Барокко тибындағы тәҙрә өҫтөндәге биҙәүҙәр кирбесте ҡырып эшләнгән. Был сиркәү Түбәнге Новгородта һаҡланып ҡалған берһән-бер XVIII быуат барокко ҡомартҡыһы.
# Аткара

Аткара — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 548 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.

# Аткара
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000810
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0