yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мәскәйле (һырт)

Мәскәйле (рус. Москаль) — Урал тауҙары системаһының һырты, Силәбе өлкәһендә урынлашҡан.

# Мәскәйле (һырт)
## Тасуирлама

Һырт "«Йөрәккүл» милли паркының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Геология йәһәтенән ҡарағанда — был бейек тау зонаһына етәрәк үҙәк, һырт-арҡа бүлемдәренең бер өлөшө. Көньяҡ Уралдың бик күп тауҙары кеүек, Мәскәйле һырты ла көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа тиклем һуҙыла. Тау теҙмәһенә, Мәскәйле һыртынан башҡа, көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан Оло Суҡы һырты тармаҡтары һәм төньяҡ-көнсығыш дауамы булып Йөрәккүл менән Магнит һырттары һуҙылып китә. Был 50 км һырттар сылбыры тектоник яҡтан бер антиклинорий тәшкил итә..
Һырт төньяҡ өлөшөндә Кесе Мәскәйле тип атала һәм Йөрәккүл күленә барып терәлә. Һырт биләне тәңгәленән Кесе Ҡыл йылғаһы Йөрәккүлгә барып ҡойған урындан йыраҡ түгел Оло һәм Кесегә бүленә. Түбәһенең бейеклеге диңгеҙ кимәленән 1000 метрҙан ашыуыраҡ Оло Ҡалағаҙа менән исемһеҙ бер бейеклек тә Оло Мәскәйлегә ҡарай. Кесе Мәскәйле 861 метр бейеклеккә етә. Ул үҙенән бейегерәк күрше Нөргөш һәм Йөрәккүл һырттары янында күҙгә ташланып бармай.
Мәскәйле һырты аҫтында титан-магнетит ятҡылығы табылған. Әммә бөгөнгө көндә парк биләмәһе статусын һаҡлау маҡсатында уларҙы эшкәртеү тыйыла. ХХ быуат уртаһында Мәскәйле биләмәһендә геология йәһәтенән уға бәйле палеовулкан асылған. Был урында, 1 км² саҡ ҡына ҙурыраҡ территорияла, 70-тән ашыу минералдар табылған. Сағыштырыу өсөн — бөтә Илмән минералдар ҡурсаулығында яҡынса 230—270 төр минералдар табылған.

# Мәскәйле (һырт)
## Этимологияһы

XIX быуат сығанаҡтарында һырт Маткаль, һуңғараҡ — Машкаль йәки Москаль булараҡ билдәләнә, ихтимал, урыҫтарҙың москаль ҡушаматы йоғонтоһо аҫтында (башҡортса — мәскәүле) шулай ҡабул ителә башлағандыр. Шулай ҙа, урындағы халыҡ уны Маскаль тип атап йөрөтә .
Төбәкте өйрәнеүсе В. Н. Чернецов фекеренсә , XVIII быуатта башҡорттар Москаль тау һырттарындағы ағас эйәләренә табынған, шуға был оронимды башҡортсанан «Ведьмина гора» «Мәскәй тауы» тип тәржемә итергә мөмкин. Был версия файҙаһына Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районындағы башҡорт оронимы Мәскәй булыуы ла дәлил — был ундағы бер тауҙың исеме.

# Мәскәйле (һырт)
## Иҫкәрмә

* ↑ Кирин Ф. Я. Рельеф Челябинской области (билдәһеҙ). // kraeved74.ru. Дата обращения: 10 ғинуар 2012. Архивировано из оригинала 8 июль 2013 года. 2013 йыл 8 июль архивланған.
* ↑ Лист карты N-40-47 Плотинка. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1983 год. Издание 1990 г.
* ↑ Кирин Ф. Я. Рельеф Челябинской области (билдәһеҙ). // kraeved74.ru. Дата обращения: 10 ғинуар 2012. Архивировано 8 июль 2013 года. 2013 йыл 8 июль архивланған.
* ↑ Хребты Большой и Малый Москаль. (билдәһеҙ) // yuzhnyj-ural.ru. Дата обращения: 12 ғинуар 2012. Архивировано 8 сентябрь 2012 года.
* ↑ В. Афанасьев. Заглянем в недра. Геологические экскурсии (билдәһеҙ). // kraeved74.ru. Дата обращения: 11 ғинуар 2012. Архивировано 8 апрель 2014 года. 2014 йыл 8 апрель архивланған.
* ↑ Хребты Большой и Малый Москаль//Весь Южный Урал
# Койгород милли паркы

Койгород милли паркы (рус. Национальный парк «Койгородский») — Коми Республикаһында урынлашҡан милли парк.
2019 йылдың 7 декабрендә уникаль биологик төрлөлөктө һаҡлау маҡсатында ойошторола.
Паркта көпшәле үҫемлектәрҙең 420-гә яҡын төрө бар. Милли парк фаунаһы күп төрлө: һөтимәрҙәрҙең 51, ҡоштарҙың 118, балыҡтарҙың 13 һәм бөжәктәрҙең 300-ҙән ашыу төрө бар. Улар араһында Ҡыҙыл китапҡа ингән хайуандарҙың 20-нән ашыу төрө бар, мәҫәлән, һары һағыҙаҡ, себер углозубы, ваҡ һайыҫҡан, һаҡалтай ябалаҡ, зөгәй, зырҡыуыт һ. б..
# Няр-Чибиль-Кы

Няр-Чибиль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының уң ярына тамағынан 312 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Няр-Чибиль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068865
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306886
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғисмәт

Ғисмәт йәки Ғисмә, Исмәт (ғәр. عِصْمَة‎ ; тура мәғәнәлә, «ҡурсылғанлыҡ») — Шиғый исламда айырата иғтибар ителгән саф күңеллелек, гөнаһтан йәки әхлаҡһыҙлыҡтан ҡурсылғанлыҡ. Шиғый теологияһында ғисмәт пәйғәмбәрҙәргә, имамдарға һәм фәрештәләргә хас.

# Ғисмәт
## Тасуирламаһы

Кешеләргә ғисмәт баһаһы биргәндә, « эшләргә мөмкинлеге булыуға ҡарамаҫтан, гонаһҡа бирелмәү» тигән сифатты күҙҙә тоталар. Тән һәм йән сәләмәтлеге менән бер рәттән, дошмандарға бирешмәүсәнлеге һәм тыныслығы (әс-Сәкинә) менән бер рәттән, ғисмәт Аллаһ тарафынан бирелгән илаһи мәрхәмәт булып тора..
Мәғсүм (хаталарҙан саф) кеше (ғәр. معصوم‎) — пәйғәмбәрҙәр илаһи динде һаҡлау һәм үҫтереү, Ҡөрьәнде аңлатыу һәм сәләмәт социаль система булдырыу буйынса үҙ миссияһын үтәү өсөн бөтә хаталарҙан һәм гонаһтарҙан һаҡланырға тейеш.
Шиғый-ун икеселәр, ун дүрт мәғсүм (ғәр. معصومون‎) инаныстары буйынса «Аллаһ тарафынан хата-кәмселектәрҙән азат итеп яралтылғандар» иҫәбенә Мөхәммәт Пәйғәмбәр, шулай уҡ ҡыҙы Фатима, исмәғилиҙәр, ун ике имам, зәйдиҙәр инә.

# Ғисмәт
## Этимологияһы

Эдвард Лейнға ярашлы, «ғисмәт» һүҙенең тамыры — «ғәсәмә» (ғәр. عَصَمَ‎) һүҙенән килеп сыҡҡан, йәғни, ҡурсыулы, һаҡлаулы. А. Дж. Венсинк фекеренсә, «камиллыҡ» тигәнде аңлата, Уильям М. Миллер тарафынан «тел тейҙермәҫлек», ә В. Иванов буйынса «гонаһҡа бирешмәүсәнлек» тип тәржемә ителә
Дүртенсе шиғый имам Зәйн әл-Ғәбидин ғисмәтте «Ҡөрьәнгә ныҡлы тотонорға мөмкинлек биргән сифат» тип ҡарай. Әл-Ғәбидин Ҡөрьән менән Ун дүрт мәғсүм Ҡиәмәт көнөнә тиклем бер-береһенән айырылмай, һәм уларҙың һәр береһе икенсеһен тормошҡа ашыра, тип әйтә. Үҙ һүҙҙәрен раҫлау өсөн Ҡөрьән 17: 9 аятын килтерә.
* Ысынлап та, был Ҡөрьән тура булған юлға күндерә, һәм изгелек ҡылыусы иман килтергән кешеләрҙе бөйөк әжер менән һөйөнсөләй
* Әл-Исра 17:9
# Хисмәтуллин Сисәнбай Хисмәтулла улы

Хисмәтуллин Сисәнбай Хисмәтулла улы, Сисәнбай Хисмәтов (1844, Ләмәҙтамаҡ — 19??) — әүлиә, хажи, халыҡ табибы. 1844 йылда Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Ләмәҙтамаҡ ауылында тыуған (хәҙерге ваҡытта Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районына ҡарай). Ләмәҙтамаҡ ауылында үлгән. Үлгән йылы аныҡ ҡына билдәле түгел. Район энциклопедияһы мәғлүмәте буйынса 1917 йылда үлгән тип иҫәпләнә. Шул уҡ ваҡытта 1917 йылғы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу (июль айы) исемлегенә теркәлгән. Хәтирәләр буйынса 30-йылдарҙа үлгән булырға тейеш.
Троицк ҡалаһында «Рәсүлиә» мәҙрәсәһен, Ҡазан ҡалаһында дини семинария тамамлаған. Шул уҡ семинарияла уҡытҡан да. Бер нисә тапҡыр Мәккәгә хаж ҡылған. Тыуған ауылына ҡайтҡас, мәхрифәтселек һәм дауалау менән шөғөлләнгән.
Ата-бабалары, туғандары һәм тоҡомо шәжәрәлә күрһәтелгән.

# Хисмәтуллин Сисәнбай Хисмәтулла улы
## Ралит ағай Ғөнсәровтан 2006 йылда яҙып алынды

Сисанбай Хисматуллин 13 йәшендә Зәйнулла ишандың Стәрлебаш ауылындағы мәҙрәсәһенә (хәҙерге Стәрлебаш районында) уҡырға китә. Бик яҡшы уҡығаны өсөн Ҡазанда Ҡасимиә мәҙрәсәһендә уҡыуын дауам итеү хоҡуғуна эйә була. Ҡасимиә мәҙрәсәһен уңышлы тамамлай һәм Ғәрәбстанға Мәккә ҡалаһына уҡырға китә. Унда өс йыл ярым табиблыҡҡа уҡый. Сисәнбай Ғәрәбстандан туры Ҡазанға ҡайта һәм Ҡасимиә мәҙрәсәһендә табип булып уҡыта.
Атаһы Хисмәтулла Ләмәҙ-Тамаҡ ауылында улы ҡайтыуына тип мәсет һалдыра. Хисмәтулла мәсетен килешеү буйынса Мәләкәҫтән килгән Әхмәтйән муллаға тапшыра. Әхмәтьйән мулла атаһы Хисаметдин менән указной мулла булып Ләмәҙ-Тамаҡ ауылына килгән булалар. Улар үҙҙәре лә мәсет һалдыралар. Был ике мәсет йорто XX быуаттың 70-се йылдарына тиклем ауылға хеҙмәт итте. Хисмәтулла ҡарт һалдырғаны клуб булып ҡулланылды. Ул мәсет урынында бөгөн яңы клуб баҡсаһы, Бөйөк Ватан һуғышында үлеп ҡалған Ләмәҙ-Тамаҡ ауылы яугирҙәренә һәйкәл тора. Әхмәтйән мулла һалдырған мәсет Сүсәкәй тауы итәгендә булған. Өҫкө урамдағы Ғиниятов Фәрит Баязит улының йорто артына тура килә.
Сисәнбай Хисмәтуллин 40 йәштәрҙә Ҡазандан ауылға ҡайта. Дыуан-Мәсетле ауылынан Ҡәнзәфәр кантондың Сәмсинур исемле ҡыҙына өйләнә. Дини дәрәжәһе ишан булыуына ҡарамаҫтан, дин эштәре менән шөғөлләнмәй. Мәсетен ауыл файҙаһына биреп ҡуя. Үҙе балалар уҡыта, табибсылыҡ менән шөғөлләнә.
Сисәнбай хәҙрәттең бер малай, ике ҡыҙы була. Малайы Ғөнсәр, ҡыҙҙары Зөбәйҙә һәм Гөлйыһан. Әхмәтйән мулла менән ҡоҙа булышалар.
# Аҡтәкә (үҙән)

Аҡтәкә (рус. Актака) — үҙән, Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы биләмәләрендә урынлашҡан.

# Аҡтәкә (үҙән)
## Географияһы

Аҡтәкә үҙәне Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районының Яңы һаҡмар ауылы янында, Яйыҡ йылғаһы Рәсәй өлөшө бассейнына ингән Һаҡмар йылғаһының уң ҡушылдығы Бохарсы йылғаһының уң ярында урынлашҡан..

# Аҡтәкә (үҙән)
## Этимологияһы

Өлкәнең География институты Социаль-иҡтисади география бүлегенең «Ырымбур өлкәһе тәбиғәте» фәнни-популяр порталында килтерелгән мәғлүмәттәргә ярашлы, үҙәндең атамаһы башҡорт телендәге «аҡ» һәм «тәкә» һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән.
# Яр буйы һырттары

Яр буйы һырттары (ингл. Pacific Coast Ranges — Канадала, ингл. Pacific mountain system — АҠШ-та) — Төньяҡ Американың көнбайыш яр буйҙары буйлап Алясканан үҙәк Мексикаға саҡлы һуҙылған тау һырттары теҙмәһе.

# Яр буйы һырттары
## География

Яр буйы һырттары Кордильер тауҙарының бер өлөшө булып тора. Һырттар Тымыҡ океан яр буйҙары буйлап АҠШ сиктәрендә — 7240 км-ға, Канада буйлап 1600 км-ға һәм Мексикала 1300 км-ға һуҙылған. Яр буйы һырттары 8 төп өлөштән тора (төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай): Яр һырты (Британская Колумбия), Ванкувер утрауының һәм Королева Шарлотта утрауҙарының тауҙары, Каскад тауҙары, Олимпик тауҙары, Вашингтон һәм Орегон яр буйы һырттары, Кламат тауҙары, Калифорния яр буйы һырттары, Арҡыры һырттар. Йыш ҡына Яр буйы һырттары составына Сьерра-Невада тауҙарын да индәерәләр
# Кәлимуллина Лилиә Барый ҡыҙы

Кәлимуллина Лилиә Барый ҡыҙы (рус. Калимуллина Лилия Барыевна; 19 октябрь 1941 йыл—16 ноябрь 2020 йыл ) — ғалим-нейробиолог. 1964 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты, 1971—2010 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1991—2010 йылдарҙы кеше һәм хайуандар морфологияһы һәм физиологияһы кафедраһы мөдире. Биология фәндәре докторы (1991), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2011), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).

# Кәлимуллина Лилиә Барый ҡыҙы
## Биографияһы

Лилиә Барый ҡыҙы Кәлимуллина — 1941 йылдың 19 октябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы — Өфөлә тыуған. РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы, сәнғәт фәндәре докторы, профессор Кәлимуллин Барый Ғибәт улының ҡыҙы. 1964 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай һәм шул уҡыу йортонда эш башлай. 1971—2010 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина университетында. 1991—2010 йылдарҙа кеше һәм хайуандар морфологияһыны һәм физиологияһы кафедраһы мөдире.

# Кәлимуллина Лилиә Барый ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге һәм хеҙмәттәре

Ғалимдың фәнни эшмәкәрлеге мейенең баҙам рәүешле комплексының структур-функциональ ойошторолошондағы эволюцион-морфологик һәм нейроэндокрин аспекттарҙы өйрәнеүгә, уның патологияһының төп формаларын моделләштереүгә арналған. Лилиә Барый ҡыҙы Кәлимуллина был комплекс ядроһының мейенең енси дифференциацияһы процестарында ҡатнашыуын асыҡлай һәм иҫбат итә. 600-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 4 уйлап табыу авторы. Сит телдәргә тәржемә ителгән хеҙмәттәре:
* Миндалевидный комплекс мозга: функциональная морфология и нейроэндокринология. Мәскәү, 1993;
* Amygdala: structure, function and sex dimorphism. Ufa, 1995.

# Кәлимуллина Лилиә Барый ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2011);
* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).
# Ричард Роджерс

Ричард Джордж Роджерс, Riverside-тан барон Роджерс (ингл. Richard Rogers, 1933 йылдың 23 июлендә тыуған - 18 декабрь 2021) - Британия архитекторы, Хай-тек архитектураһында үҙенең модернистик һәм функциональ проекттары менән танылған.
Ричард Роджерс Париждағы Помпиду үҙәге, Лондондағы Ллойд йортонда һәм Миллениум көмбәҙ, Кардиффта сенат, Страсбургта Кеше хоҡуҡтары буйынса Европа суды йорто эштәре менән танылған. Ул Томас Джефферсон, RIBA Stirling Prize , Medal Minerva һәм Притцкер премияһы (2007) еңеүсеһе. Ул Rogers Stirk Harbour + Partners фирмаһы өлкән партнер булып тора.
* Штаб-квартира компании «Ллойд».построен в 1991, Лондон
* Штаб-квартира компании «Ллойд».построен в 1991, Лондон
* О2-центр, Лондон
* О2-центр, Лондон
* О2-центр, Лондон
* Мадрид, аэропорт
* Мадрид, аэропорт
* Мадрид, аэропорт
* Мадрид, аэропорт
* национальная ассамблея Уэльса
* информационный центр Reuters, Лондон
* Европейский суд по правам человека, Страсбург
# 1928 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1928 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1928 MCMXXVIII |
| Юлиан стилендә | 1927 — 1928 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2680 — 2681 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7436 — 7437 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5688 — 5689 ה'תרפ"ח — ה'תרפ"ט |
| Мосолман календары | 1347 — 1348 |
| Боронғо әрмән календары | 1377 ԹՎ ՌՅՀԷ |
| Ҡытай календары | 4624 — 4625 (с 22 январь) 丁卯 — 戊辰 красный заяц — жёлтый дракон |
| Эфиопа календары | 1920 — 1921 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1984 — 1985 |
| - Шака самват | 1850 — 1851 |
| Иран календары | 1306 — 1307 |
1928 (бер мең туғыҙ йөҙ егерме һигеҙенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1928 йылы, 2 мең йыллыҡтың 928 йылы, XX быуаттың 28 йылы, XX быуаттың 3 ун йыллығының 8 йылы, 1920 йылдарҙың 9 йылы.

# 1928 йыл
## Тыуғандар

* 4 февраль — Әхмәт Лотфуллин, СССР-ҙың (1989) һәм РСФСР-ҙың (1982) халыҡ рәссамы, Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы (1966), Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1982).
* 6 март — Фәрит Иҫәнғолов, билдәле башҡорт яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1970).
* 14 апрель — Агиш Ғирфанов, билдәле башҡорт сатирик яҙыусыһы, журналист, тәржемәсе, Башҡорт АССР-ының (1978) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988).
* 15 сентябрь — Ишмулла Дилмөхәмәтов, актёр, ҡурайсы, йырсы, композитор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1975), БАССР-ҙың халыҡ (1973) артисы.
* 25 сентябрь — Абдулла Солтанов, үҙешмәкәр йырсы һәм ҡурайсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).
* 19 октябрь — Александр Бурзянцев, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), БАССР-ҙың халыҡ (1979) рәссамы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1986).
* 12 декабрь — Сыңғыҙ Айытматов, ҡырғыҙ яҙыусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).

# 1928 йыл
## Вафат булғандар

* 9 июль — Мирхәйҙәр Фәйзи, башҡорт һәм татар яҙыусыһы, драматург һәм журналист.
# Канерга (Сарма ҡушылдығы)

Канерга — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарма йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Канерга (Сарма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028067
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002806
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Кия

Оло Кия (Арко-Сёде) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Оло Кия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051332
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005133
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Россомаха (Уста ҡушылдығы)

Россомаха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Россомаха (Уста ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043472
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004347
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сяберти-Яха

Сяберти-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яру-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Сяберти-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076920
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307692
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Варын-Юган

Варын-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вась-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Варын-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046454
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204645
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Коммерцияға ҡарамаған ойошма

Коммерцияға ҡарамаған ойошма (шулай уҡ коммерция булмаған ойошма) — эшмәкәрлегенең төп маҡсаты табыш алыу һәм шул табышты үҙ-ара бүлешеү булып тормаған ойошма.
Коммерцияға ҡарамаған ойошмалар йәмәғәт ойошмаһы, хәйриә, мәҙәни, белем биреү, сәйәси, фәнни, идара итеү маҡсатынан ватандаштарҙы сәләмәтлек һаҡлау, тән тәрбиәһе, спорт, рухи һәм башҡа материаль булмаған ихтыяждар менән тәьмин итеү, граждандар һәм ойошмалар хоҡуҡтар яҡлау, низағтарҙы хәл итеү, юридик ярҙам итеү тармаҡтарында булдырыла.
Коммерцияға ҡарамаған ойошмалар ғына ойошманың маҡсаттарына ирешһен өсөн кеше эшсәнлеге менән шөғөлләнә алалар.
Википедияның яҡлаусым Ваҡыфы тап файҙа килтермәй торған ойошмаларға ҡарай.
Заманса социология граждандар йәмғиәтенең социаль төркөмдәрен өс бүлеккә бүлә: файҙалы сектор, файҙа килтермәй торған сектор һәм сектор йәмәғәт ойошмаһы.
Коммерцияға ҡарамаған ойошмалар файҙалы секторға кермәй, ләкин айырым үҙенсәлектәре буйынса файҙа килтермәй торған йәки социаль секторға инә ала.

# Коммерцияға ҡарамаған ойошма
## Управление

Күп һәм бер һеүшәтешсеҙ организацияларта юл түгерүҙе үҙеген менән эшләгәм ҡыҙмәттәре биреүселәр ҡулланыуҙы мөмкин, берләшеүеһеҙ бер менән төлөнөреү ҡыҙмәттәре башлыҡ. Юл түгеркән организациялар түрәкүле булырға тейештәр, түлөнөреү ҡыҙмәттәрен түбәндәге менән тартиплаштырырға, ҡаҙан улар бүлгеһеҙ менән тартиплаштырырға берләшеүһеҙ организацияның хынауы. Ҡаҙна үл төҙәргән менән ҡаҙандары һеүшәтешләренең түбәндәге менән саҡла клыектә түрләререле, һеүшәтешһеҙ башҡарма менән маҡҡалауҙары тапырға мөмкин.
Икенсе хатәлек, ул ниңә һүҙ ҡарарында юл түгеркән организациялар үҙе фаидаҡа ренде була алманы. Барла юл түгерүҙеһеҙ организация маҡһәҙ һеүшәтешин диңгенерәгән дүртмә төҙөрәҡүен, улар үҙе күрһәткән сайланырға бергә ҡарар индерүселәр.

# Коммерцияға ҡарамаған ойошма
## Ваҡыт аһыргыс

Юл түгеркән организациялар ваҡыт аһыргыһы – буҙағы пөндәй, баршаһы мойынлаштануҙы, барла һуғ бир төрлө ваҡыт аһыргыс, ҡаны улар ижады яшереүселәр. Бу идеалардан башҡа, ун ташлы була алмай аһыргы буҙағы ваҡыт, яралы һүҙ башҡарманы баҡҡады, балыуҙы, бағыш аһыргыс тамашаҙарына яралып, никә аһыргысарыңыҙҙы ҡаҙаны тырыҡ инвестиция ҡыш. Некере маҡҡәндә, һәр жек ҠТО маҡһәлде үҙе ваҡыт аһыргыһы менән яҡшы тимәл менән менән ҡыҙыҡ. ҠТО күрһәткән ине тыҡ ваҡыт аһыргыһы яһалы һәм тенәү берҙешлектә өлөш. Шәхси или яралы менән ҡаҙнарға өҫмө менән ваҡыт аһыргыһы, һәм государственая сокращение менән ваҡыт менән буйырға. Ҡошғанак ваҡыт аһыргыһы яҡшандырыусы теуәрәтыһы, һеүшәтешһеҙ организациялар үҙҙәләре ваҡыт аһыргыһы тураһы буйырғаш. Маҫала яһту менән, ҡатнашыуһыҙ менән никә менән ҡыҙыҡ инвестиция ҡаҙаны бирелҙәр, менән ташлы була алманы.
# Ғәлимйәнов Сәлимйән Ғәлимйән улы

Ғәлимйәнов Сәлимйән Ғәлимйән улы (25 сентябрь 1915, Өфө губернаһы, Бөрө өйәҙе, Төлсөкбаш ауылы — 12 июль 2005, Асҡын районы, Төлгөҙбаш ауылы) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1943).

# Ғәлимйәнов Сәлимйән Ғәлимйән улы
## Биографияһы

1915 йылдың Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Төлсөкбаш ауылында тыуған.
1942 йылдан башлап Сталинград, Көньяҡ-Көнбайыш, Дон, Воронеж, Ялан һәм 2-се Украина фронттарында хеҙмəт итə.

# Ғәлимйәнов Сәлимйән Ғәлимйән улы
## Батырлығы

Советтар Союзы Геройы исеме 1943 йылдың 26 октябрендә бирелә.

# Ғәлимйәнов Сәлимйән Ғәлимйән улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (26.10.1943)
* Ленин ордены (26.10.1943)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (13.10.1943)
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы
# Собты-Юган

Собты-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Собты-Юганский Сор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 234 км.

# Собты-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032088
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303208
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Китячка

Оло Китячка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бурец йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оло Китячка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100040319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104031
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1