yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Козлов Александр Фёдорович

Козлов Александр Фёдорович (24 апрель 1922 йыл — 26 ноябрь 2004 йыл) — архитектор, йәмәғәтсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1947 йылдан «Башкиргражданпроект» институтының архитекторҙар төркөмө етәксеһе, баш архитекторы, 1965—1984 йылдарҙа — институт директоры. 1955 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы, 1955—2000 йылдарҙа СССР һәм Рәсәй Архитекторҙар союздары Башҡортостан бүлексәһенең идара ағзаһы һәм идара рәйесе урынбаҫары. Өфөнөң ун саҡырылыш ҡала Советы депутаты, СССР Архитекторҙар союзының бер нисә съезы делегаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы (1969). 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1974), Ҡыҙыл Йондоҙ (1968) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.

# Козлов Александр Фёдорович
## Биографияһы

Александр Федорович Козлов 1922 йылдың 24 апрелендә хәҙерге Приморье крайының Партизан ҡала округына ҡараған Бровничи ауылында тыуа. 1940 йылда Новосибирскиҙа — урта мәктәпте, бер йылдан Барабинскиҙағы граждан авиация флоты мәктәбен тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, автоматсы итеп 25-се айырым саңғысылар истребитель батальоны составында Төньяҡ-Көнсығыш фронтҡа оҙатыла. Һуңынан 11-се армияның 171-се уҡсылар полкы составында алыштарҙа ҡатнаша. 1942 йылдың 24 апрелендә ҡаты яралана һәм 2-се төркөм инвалиды тип, сентябрҙә демобилизациялана. 1947 йылда Новосибирск инженер-төҙөлөш институтының архитектура факультетын отличноға тамамлай һәм йүнәлтмә буйынса «Башнефть» берекмәһенең «Башнефтепроект» институтына ебәрелә. Ойошмала архитектура төркөмө етәксеһе, баш архитектор булып эшләй.
1955 йылда СССР һәм Рәсәй Архитекторҙар берлегенә инә. 1965 йылдың июленән бер йыл элек ойошторолған «Башкиргражданпроект» проект институтын етәкләй һәм 1984 йылға тиклем ошо вазифаны башҡара. Александр Федорович Ишембай, Нефтекама, Дүртөйлө ҡалаларының, Йылайырҙың, Малаяҙҙың, Мораҡтың, Серафимовка, Приют эшселәр ҡасабаларының генераль планы авторы. Александр Федорович 2004 йылдың 26 ноябрендә 83-сө йәшендә вафат була, Өфөлә ерләнгән.

# Козлов Александр Фёдорович
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

А. Ф. Козлов йәмәғәт эшендә лә әүҙем ҡатнаша. 10 саҡырылыш рәттән Өфө ҡала советы депутаты, Өфө ҡала советы башҡарма комитеты һәм КПСС-тың Өфө ҡала комитеты ағзаһы була.
1955—2000 йылдарҙа — СССР (Рәсәй) Архитекторҙар союзының Башҡортостан бүлексәһе идараһы рәйесе.
СССР Архитекторҙар берлеге съездары делегаты.

# Козлов Александр Фёдорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы (1969). 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены(1985). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены(1974). Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1968). «Почёт Билдәһе» (1966) ордены. Башҡорт АССР-ының Юғары Советы Президиумы Почет грамотаһы. СССР һәм РСФСП Архитекторҙар берлегенең Маҡтау ҡағыҙҙары. Күп һанлы миҙалдар
# Туҡай ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Туҡай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы муниципаль берәмеге.

# Туҡай ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә..
# Һөләймән

Һөләймән

# Һөләймән
## Башҡортостан ауылдары

* Һөләймән (Мәсетле районы)
* Һөләймән (Учалы районы)
# Соколовка (Стәрлетамаҡ районы)

Соколовка (рус. Соколовка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 172 кеше. Почта индексы — 453138, ОКАТО коды — 80249864011.

# Соколовка (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 38 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Дергачевка): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 38 км
# Буйлюкем

Буйлюкем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кызыл-Шин (Бугузун) йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Буйлюкем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005308
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100530
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Алағуян

Алағуян (рус. Алакуян) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 1092 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо — 27 км.

# Алағуян
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама. Алағуян йылғаһы Бөрйән районында Яңы Мөсәт ауылынан үрҙә башланып, Иҫке Собханғол ауылында Ағиҙел йылғаһына ҡушыла. Шуға күрә был ауылдар боронғо исемдәре буйынса Алағуян башы, Алағуян тамағы тип йөрөтөлгән. Йылғаның һул яҡ яры буйҙан-буйға ҡарағай урмандары ҡаплаған ҡая-тауҙарҙан тора. Уларҙа һирәк осрай торған үҫемлектәр һаҡланған.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017447
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101744
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
* Алағуян_йылғаһы_ташҡанда
* Күгәрсен_күҙе_сәскә_ата
* Ҡыҙылташ_ҡаяһы
* Алағуян_йылғаһына_ҡойоусы_шишмә
# Вый-Вар

Вый-Вар — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының һул ярына тамағынан 286 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Вый-Вар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050963
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205096
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Скопье-2014

«Скопье-2014» — был Македония Республикаһының (ВМРО-ДПМНЕ) тарихи шәхестәргә һәйкәлдәр, фонтандар, скульптуралар, музейҙар һәм баш ҡала Скопье үҙәгендә административ биналар төҙөү буйынса хөкүмәт проекты. Был проект ҡаланың туристарҙы йәлеп итеү ҡеүәһен арттырырға тейеш була. «Скопье-2014» проектына ҡаршы бер нисә йәмәғәт ойошмалары һәм сәйәси партиялар сығыш яһай.
Проект 2010 йылдың 4 февралендә тәҡдим ителә. Эштәрҙе тамамлау 2014 йылға планлаштырыла. Тәүҙә проект 80 миллион евроға баһалана. Проектҡа ярашлы бөтәһе 40-тан ашыу һәйкәл һәм 20 бина төҙөү планлаштырыла. Һәйкәлдәрҙең күпселек өлөшөн Македония һәм Яугир майҙанында һәм Вардар йылғаһы яр буйы урамына яҡын төҙөргә уйланыла. Елена һәм Константин сиркәүҙәрен төҙөү эше ваҡытлыса туҡтатыла.
«Скопье-2014» проекты сиктәрендә төҙөлгән иң билдәле ҡоролмалар — Македония майҙанында арыҫландар һындары һәм мәрмәр фонтан менән уратып алынған Александр Македонскийҙың 25 метрлыҡ атлы һәйкәле, Яугир майҙанында арҡалаштары һындары һәм фонтандар менән уратып алынған Филипп II Македонскийҙың 28 метрлыҡ һәйкәле, «Македония» Триумфаль аркаһы, Вардар йылғаһы аша йәйәүлеләр өсөн, күп һанлы изгеләр (береһендә) һәм ғали заттар (икенсеһендә) һындары ҡуйылған, яңы Сәнғәт һәм Цивилизация күперҙәре, Вардар йылғаһы аша яңыртылған «алтын» Гоце Делчев күпере, Македония Милли театры, Македония операһы, Македония филармонияһы, бер нисә монументаль административ бина һәм музей бинаһы, Вардар йылғаһында корабль рәүешендә өс бина-ресторан, Вардар йылғаһында фонтандар. Шулай уҡ проект сиктәрендә Методия Андонов-Ченто, Самуил батша, Юстиниан I, Гоце Делчев, Дамян Груев, «Гемиджии», изгеләр Кирилл һәм Мефодийҙың, изгеләр Климент һәм Наумдың һәйкәлдәре һәм күперҙәр янында, майҙандарҙа, парктарҙа, йорттарҙа башҡа бик күп һәйкәлдәр, һындар төҙөлә. Шулай уҡ проект сиктәрендә ҡалала Лондондағы кеүек ике ҡатлы маршрут автобустары йөрөтөлә башлай.

# Скопье-2014
## Тәнҡит

«Скопье-2014» проекты йыш ҡына тәнҡитләүҙәргә дусар була. Шулай, Александр Македонскийҙы мәңгеләштереү, уны үҙенең тарихының бер өлөшө тип һанаған Грецияның ризаһыҙлығын тыуҙыра. Бынан тыш, һорау алыуҙар күрһәтеүенсә, Македония Республикаһының үҙенең халҡының яртыһынан күберәге был проектты хупламай. Халыҡ араһында ризаһыҙлыҡтың төп сәбәбе — Македония Республикаһы иҡтисады өсөн ҡатмарлы осорҙа ҙур финанс сығымдары була. Төрлө баһалар буйынса, проектҡа 200 миллиондан 500 миллионға тиклем евро киткән. Проект эстетик яҡтан да тәнҡитләүҙәргә дусар була. Мәҫәлән, Македония архитекторы Роберт Дандаров раҫлауынса «Скопье, дөрөҫөн әйткәндә, „китч“ энциклопедияһына әйләнеп китте» (Китч (кич) (нем. Kitsch — илке-һалҡы ғына башҡарылған эш, зауыҡһыҙлыҡ, «мәғәнәһеҙ»)).
* Александр Македонский һәйкәле ҡуйылған Македония майҙаны
* Филипп Македонский һәйкәле ҡуйылған Яугир майҙаны
* Сәнғәт күпере һәм Сит ил эштәре министрлығы бинаһы
* Цивилизация күпере һәм Археология музейы
* «Македония» Триумфаль аркаһы
* Македония өсөн көрәш музейы
* Македония Милли театры
* Македония операһы
* Македония геройҙары паркы һәм монументы
* Таш күпер алдында Гоце Делчев и Дамян Груев һәйкәлдәре
* Вардар йылғаһында ресторан-кораблдәрҙең береһе
* Ике ҡатлы маршрут автобустары
# Тыйыу

Тыйыу (от лат. veto — «тыям») — бер кешенең йәки кешеләр төркөмөнөң теге йәки был ҡарарҙы ҡабул итеүҙе бер яҡлы туҡтатыу вәкәләтен аңлатҡан хоҡуҡ.
Вето абсолют (мәҫәлән, БМО-ның Именлек Советында, даими ағзалар Совет ҡабул иткән теләһә ҡайһы ҡарарҙы тыйырға мөмкин) йәки суспензив (кисектерелгән) (мәҫәлән, АҠШ-тың закондар сығарыу системаһында Вәкилдәр палатаһы һәм Сенат өстән ике тауыш менән президент ветоһын үтеп китә ала, йәки Польшала ветоны үтер өсөн биштән өс тауыш кәрәк) булырға мөмкин.
Шартлы вето «көслө» һәм "көсһөҙ"гә айырыла. Вето көсһөҙ булғанда, парламент ҡанун проектын бары тик ҡабаттан ҡарарға тейеш. Уны үтеү өсөн шулай уҡ ябай закон ҡабул иткәндәгесә күпселек тауыш ҡына кәрәк. Мәҫәлән, Франция һәм Италия президенттары көсһөҙ суспензив ветоға эйә.
Көслө ветоны бары тик квалификациялы күпселек кенә үтә ала, ҡайһы бер осраҡта ҡатмарлы процедура ҡулланыла. Мәҫәлән, АҠШ президенты көслө ветоға эйә. Вето ҡарар ҡабул итеү һәм үҙгәрештәрҙе туҡтатыу мөмкинле бирә, әммә ниндәйҙер реформалар үткәреү өсөн файҙаланыла алмай. Вето статус-квоны тотоп тороу механизмы, ә сәйәсәт формалаштырыу түгел.
Ҡайһы бер илдәрҙә (Германия, Япония) дәүләт башлығы, закондарҙы раҫларға тейеш булһа ла, парламент ҡабул иткән законды кире ҡағыу хоҡуғына эйә түгел.
Вето хоҡуғы, йәмәғәт институты булараҡ, Боронғо Римда барлыҡҡа килгән. Рим республиканда ике консулдың һәр береһе икенсеһе ҡабул иткән хәрби йәки граждан ҡарарын тормошҡа ашырыуҙы туҡтата алған. Шулай уҡ, һәр халыҡ трибуныы Сенат ҡабул иткән законды шәхсән кире ҡайтарыу хоҡуғына эйә булған.

# Тыйыу
## Рәсәй Федерацияһында вето

РФ Дәүләт Думаһында ҡаралған һәм хупланған закон проекттарын РФ Федерация Советы һәм Президент ҡарай. Президент вето һалғандан һуң закон Дәүләт Думаһына кире ҡайтарыла һәм ҡабаттан ҡаралып, төҙәтеүҙәр индерелә. Артабан РФ Президенты ветоһын үтеү өсөн законды Дәүләт Думаһының һәм Федерация Советының өстән ике өлөшө тауыш бирергә тейеш. Был һуң, Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына ярашлы, ил президенты бераҙна эсендә законға ҡул ҡуйырға бурыслы.
Б. Н. Ельцин бик йыш үҙенең вето хоҡуғын файҙалана. 1996—2000 йылдарҙа ул 273 законды кире ҡаға. 2000—2003 йылдарҙа 36 тапҡыр вето һала. Шул уҡ ваҡытта, 1996—2004 йылдарҙа Дәүләт Думаһы 38 процент булған осраҡта ветоны уңышлы үтеп сыға.
# Лосиная (Тинголка ҡушылдығы)

Лосиная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тинголка йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Лосиная (Тинголка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033858
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203385
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Куба (йылға)

Куба — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волгоградское (Ерусланский залив) һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Куба (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Еруслан башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002012112100011236
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101123
* Бассейн коды — 11.01.00.020
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Екатерина күпере (Ҡыйғы районы)

Екатерина күпере — Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы Тёплый Ключ ауылы эргәһендәге күпер. Фаразланғанса, Екатерина трактында XVIII быуатта төҙөлгән күперҙәрҙең береһе, Ҡыйғы районының иҫтәлекле урындарынан һанала.
Екатерина II хакимлыҡ иткән йылдарҙа юлдар әүҙем төҙөлә. 1755 йылғы административ-территориаль реформаларға ярашлы, Рәсәй империяһы территорияһында 50 губерна ойошторолған һәм уларҙы төҙөкләндереү өсөн ҡаҙнанан аҡса бүленгән. Был үҙгәртеп ҡороуҙар Өфө губернаһы Златоуст өйәҙенә лә ҡағылған.
Күперҙе һалыу ысулы үҙенсәлекле — күпер монументаль һәм шул уҡ ваҡытта тупаҫ та түгел.
Хәҙерге Ҡыйғы районы аша боронғо Златоуст — Красноуфимск трассаһы үткән.
Ошо юлдан Пугачёв менән Салауат Юлаев ғәскәрҙәре хәрәкәт иткән.
Алексей Ивановтың «Увидеть русский бунт» китабында был күперҙең фотографияһы бар. Автор боронғо архитектура ҡомартҡыһының емерелә барыуына эсе боша: «Ни өсөн Рәсәй ер йөҙөнән юғала барған боронғо ҡомартҡылар, мәҫәлән, рыцарь ҡәлғәләре тураһында хәстәрлек күрмәй?»
Был — Себергә каторжандарҙы ҡыуған тракт, «Екатерина» күперҙәре, ти автор.
2020 йылға ҡарата торошо буйынса күпергә реставрация талап ителә. Был күпер — тарихи ҡомартҡы, ул һаҡлауға һәм яңыртылыуға мохтаж.
# Исәмәт ауыл Советы (Илеш районы)

Исәмәт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Исәмәт ауылы.

# Исәмәт ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә[.

# Исәмәт ауыл Советы (Илеш районы)
## Топонимикаһы, һөйләше

Сәхибгәрәева Элена. Илеш районы Исәмәт ауылының топонимдары һәм диалект үҙенсәлектәре..
# Квавло башняһы

Квавло башняһы Грузияла Тушетия өлкәһенең Ахмета муниципалитетында урынлашҡан. Башня һуңғы урта быуатҡа ҡарай. Башня биш ҡатлы, сланецтан төҙөлгән. Ҡомартҡы зыян күргән. Икенсе, өсөнсө һәм дүртенсе ҡатының түшәмдәре емерелгән, көнсығыш диуары бөтә бейеклегендә ярылған. Башняға инеү урыны көнсығыш яҡтан беренсе ҡатта урынлашҡан. Ишеге аркалы. Көньяҡ диуарҙың уртаһында киң һәм бейек тәҙрә бар. Өсөнсө ҡаттың көньяҡ диуарында ҙур булмаған аркалы тәҙрә урынлашҡан, көнсығыш һәм төньяҡ диуарҙарҙа берәр тәҙрә. Дүртенсе ҡаттың архитектура сиселеше Месамеға оҡшаған. Икенсе, өсөнсө һәм дүртенсе ҡаттарҙың ҡыйығы ағас асамайҙарҙа йәбешеп торған, асамайҙарҙың бағаналары һаҡланып ҡалған. Тышҡы башня пирамидаль ҡатлы ҡыйыҡ менән ябылған.
Башняға 2006 йылда Грузия президентының указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡы исемлеге бирелгән.
# Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы

Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы (1 июнь 1966 йыл) — ғалим, журналист, яҙыусы һәм шағир, йәмәғәтсе. 2012 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).

# Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы
## Биографияһы

Ҡамса Дәүләтбай улы Мортазин 1966 йылдың 1 июнендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Мулдаш ауылында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Силәбе өлкәһе Мейәс ҡалаһындағы УралАЗ автомобиль заводында эшсе булып башлай. 1989 — 92 йылдарҙа ошо өлкәнең Арғаяш районы Ҡуйсар мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы була. Артабан 1995 йылғаса тыуған ауылында башланғыс мәктәп мөдире вазифаһын башҡара.
1992 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
1995 йылдан Силәбе дәүләт университетында: дөйөм һәм төрки филологияһы кафедраһы уҡытыусыһы, доцент. 2005 йылда «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.

# Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ҡамса Мортазин 30-ҙан артыҡ хеҙмәт авторы. Ул шулай уҡ «Силәбе башҡорттарының әҙәби антологияһы» исемле китаптың автор-төҙөүсеһе.

# Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы
## Әҙәби ижады

* Һаумы, Ҡояшҡай!: Хикәйәләр. Өфө: Китап, 2006.
* Мейәс үҙәндәре: Шиғырҙар. Силәбе, 2009.
* Изгелек донъяны ҡотҡарыр: Публицистика. Силәбе, 2013.

# Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* 2007 йылдан Силәбе өлкәһенең «Аҡмулла» әҙәби берләшмәһенең яуаплы секретары, 2002 йылдан — етәксеһе.

# Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы
## Китаптары

* Силәбе башҡорттарының әҙәби антологияһы

# Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы
## Әңгәмәләре

* Хабиров М. Камса Муртазин: «Для нас Год литературы особенный...». «Вечерний Челябинск» гәзите, 2015, 22 июль.

# Мортазин Ҡамса Дәүләтбай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).
# Песковатская Лопатина урманы

Песковатская Лопатина урманы — Ростов өлкәһенең Үрге Дон районындағы төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы. Рәсәйҙең махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе категорияһына ҡарай. Тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлауҙы Ростов өлкәһенең тәбиғәт ресурстары һәм экологияһы Министрлығы тәьмин итә.

# Песковатская Лопатина урманы
## Һүрәтләнеш

Песковатская Лопатина урманы Үрге Дон районының иң үҙәгендә урынлашҡан. Көнсығышта ул Песковатская Лопатина хуторы менән сикләнә. Урман Үрге Дон урмансылыҡ территориаль бүлеге Еремин участка урмансылығының 55-се квадратын биләй. Бер мәғлүмәт буйынса Песковатская Лопатина урманы 90 гектар тәшкил итә, икенсе мәғлүмәттәр буйынса — 92 гектар. Ростов өлкәһенең 2006 йылдың 18 октябрендә ҡабул иткән № 418-се һанлы «Ростов өлкәһенең тәбиғәт ҡомартҡылары тураһында» Ҡарарына ярашлы эшләүсе тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора.

# Песковатская Лопатина урманы
## Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы

Песковатская Лопатина урманы биләмәһендә ҡоштарҙың төрлө төрҙәре йәшәй. Урмандың көньяҡ өлөшө — ҡара саған, ялан сағаны, татар сағаны, ҡорос ағасы, йүкә кеүек ағас төрҙәре үҫкән биләмә. Уның биләмәһендә Ростов өлкәһенең Ҡыҙыл китабына ингән үҫемлектәр үҫә: тайтояҡ, платан һымаҡ саған, йыла, күп йыллыҡ үръяпраҡ. Һаңғырау кесерткән һымаҡтар ғаиләһенә кергән үләндәренең бер төрө еҫлекәй Clinopodium vulgare L таралған. Уның тураһында мәғлүмәт Көньяҡ федераль университеттың электрон гербарийында бар.
# Үрге Харвута

Үрге Харвута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Манго-Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Үрге Харвута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305472
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ангела Пискерник

Ангела Пискерник (слов. Angela Piskernik; 27 август 1886({{padleft:1886|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:27|2|0}}), Lobnig, Каринтия — 23 декабрь 1967({{padleft:1967|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:23|2|0}}) (81 йәш), Любляна) — Австрия һәм Югославия ботанигы һәм консервационисы.

# Ангела Пискерник
## Биографияһы

Ангела Пискерник 1886 йылдың 27 авгусында Австро-Венгрияның (хәҙерге Австрияның) Көньяҡ Каринтия Бад-Айзенкаппель (словен телендә Железна-Капла исеме аҫтында билдәле).
1914 йылда Ангела Пискерник Вена университетында ботаника докторы дәрәжәһен ала. Уның уҡытыусылары араһында Ганс Молиш була. Һуңыраҡ ул үҫемлектәр физиологияһы һәм анатомия өлкәһендә фәнни дәрәжәләр алыуға өлгәшә. Артабан Ангела Пискерник Югославияның Люблянаның провинциаль музейында эшләй һәм төрлө урта мәктәптәрҙә уҡыта.
Үҙенең словен милләтенән булыуын аңлап, Ангела Пискерник Каринтия плебисцитында һәм мигранттар клубында ҡатнаша. 1943 йылдаул төрмәгә ябыла һәм Равенсбрюк нацист концентрацион лагерында тотҡонлоҡта була. Ул Австрия яҙыусыһы Майя Хадерлаптың «Онотоу фәрештәһе» (нем. Engel des Vergessens)тигән автобиографик романында телгә алына.
Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң Любляналағы Словения тәбиғи тарих музейы директоры була һәм Тәбиғәтте һаҡлау хеҙмәтендә эшләй. Айырым әйткәндә, ул Юлияна Альп ботаник баҡсаһын һәм Триглав милли паркын яңыртыу һәм һаҡлау эшендә ҡатнаша. Ангела Пискерник Италия консервационисы Ренцо Видесотт йоғонтоһо аҫтында була.
1960-сы йылдарҙа Альп тауҙарын һаҡлау буйынса халыҡ-ара комиссияһында (CIPRA) Югославия делегацияһын етәкләй һәм Австрия менән бергә Сава Альп тауҙарында һәм Караванкала дәүләт-ара милли парк төҙөргә тәҡдим итә. Әммә был проект тормошҡа ашырылмай ҡала. Хәҙерге заманда был территория Европаның йәшел буйҙатының бер өлөшө булып тора.
Ангела Пискерник 1967 йылдың 23 декабрендә Любляна ҡалаһында вафат булған.

# Ангела Пискерник
## Хеҙмәттәре

* Jugoslovansko-Avstrijski visokogorski park (predlog za zavarovanje) (1965), Varstvo narave 4, pp. 7-15
# Инга-Пех

Инга-Пех — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ендырь йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Инга-Пех
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019054
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301905
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3