yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лайне Николай Григорьевич

Николай Григорьевич Лайне (тәхәллүс, ысын фамилияһы Гиппиве; карел. Gippijev; 27 май, 1920 - 18 февраль, 1984) - совет шағиры, тәржемәсе, Карелия АССРының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974), РСФСРҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978).

# Лайне Николай Григорьевич
## Биографияһы

1920 йылдың 27 майында Карелия Республикаһының Муезер районы Ребола ауылында карел крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1937 йылда Петрозаводск рабфагын тамамлай, урындағы педагогия институтында уҡый, 1939 йылдың көҙөндә Совет Армияһы сафтарына алына. Совет-фин һуғышында (1939-1940) һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Ҡаҙаныштары өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, бер нисә бик мөһим медаль менән бүләкләнә.
Армиянан ҡайтҡас, 1950 йылдың көҙөндә Карелияға ҡайта. Республика гәзиттәре һәм журналдары редакцияларында эшләй. 1951 йылда СССР Яҙыусылар берлегенә ҡабул ителә. 1978 йылдан - Карелия АССР Яҙыусылар союзы хакимлығы рәйесе. Әҙәби хеҙмәте өсөн Халыҡтар дуҫлығы һәм «Почет билдәһе» ордендары менән бүләкләнгән.
Лайне Н.Г. — әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә СССР Яҙыусылар союзы премияһы һәм Карел АССРының Дәүләт премияһы лауреаты. Халыҡ депутаттарының Петрозаводск ҡала Советы һәм X саҡырыу Карелия АССР Юғары Советы депутаты итеп һайланган.
Петрозаводскийҙа Сулажгор зыяратында ерләнгән.

# Лайне Николай Григорьевич
## Ижады

Лайненың тәүге әҫәрҙәре 1936 йылда донъя күрә. Һуңыраҡ «Враги» поэмаһы, ә 1939 йылда карел телендә шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға. Шул уҡ йылды «Карелия» журналы карел телендә шиғырҙар баҫтыра («Урманда», «Уйнағыҙ, Кантеле»). Уның ҡәләме менән «Таң» («Huondes»), «Лиекса йыры» («Lieksan lauluja»), «Беҙ — коммунистар» («Me kommunistit»), «Балан ҡыҙыл суҡтары» («Punaiset pihlajantertut») поэмалары яҙыла.
Ул беренсе тапҡыр Н.Некрасов, В. В. Маяковский, А. Твардовский, М. А. Светлов, Николай Грибачев кеүек рус шағирҙары, белорус шағиры Янки Купала, украин шағиры Тарас Шевченко, әрмән шағиры Геворг Эмин, Юхан Смута, Пуля Руммо кеүек эстон шағирҙары әҫәрҙәрен фин теленә тәржемә итә.
Н.Лайне - 1979 һәм 1973 йылдарҙа «Калевала» эпосының урыҫ теленә тәржемә авторҙарының береһе.
# Смотрич (йылға)

Смотрич (укр. Смотрич) — Украиналағы йылға. Хмельницкий өлкәһенең Хмельницкий, Городок, Дунаевцы, Чемеровцы һәм Каменец-Подольский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 169 километр.
# Золка

Золка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының уң ярына тамағынан 508 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 105 км.

# Золка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000612108200001942
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200194
* Бассейн коды — 07.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кәзә

?Йорт кәзәһе :
Йорт кәзәһе :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Имеҙеүселәр |
| Инфракласс: | Плацентарлылар |
| Отряд: | Айыры тояҡлылар |
| Ғаилә: | Ҡыуыш мөгөҙлөләр |
| Суб-ғаилә: | Тәкәләр |
| Ырыу: | Тау кәзәләре |
| Төр: | Кәзәләр |
| Суб-төр: | Йорт кәзәһе |
Латинса исеме :
Capra aegagrus hircus Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 180715 NCBI 9925 |
Кәзә (лат. Capra aegagrus hircus) — ҡыуыш мөгөҙлөләр ғаиләһенән, тау кәзәләре ырыуынан булған йорт хайуаны.; Кәзәләр иң беренселәрҙән булып ҡулға эйәләштерелгән хайуан.
Кәзә- талымһыҙ хайуан. Үлән йүнләп үҫмәгән ерҙәрҙә лә үҙенә ашарға таба. Башҡа малдар йөрөй алмаған ерҙәрҙе лә үҙләштерә. Үрмәләй ала. Йәшәү осоро 9-10 йыл. Иң күп йшәгәндәре 17 йәшкәсә етә. Хужалыҡ өсөн файҙаланыуға 7-8 йыл аҫырала.

# Кәзә
## Геральдика

Кәзәләр ҡайһы бер ҡалалар гербында сағылыш тапҡан.
* Һамар ҡалаһы гербында ҡыр кәзәһе
* Козелец гербы
* Калушин гербы
* Гриндельвальд коммунаһы гербы
* Вена ҡалаһының бер районы гербы

# Кәзә
## Кәзә ҡушаматы

Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районында Ләмәҙтамаҡ һәм Ҡотош ауылдарының ҡушаматы кәзә. Кешеләрен кәзәләр тиҙәр.
# Боян сиркәүе

Боян сиркәүе (болг. Боянск църква) — Болгарияла урта быуат сиркәүе. Софиянан 8 км алыҫлыҡта Боян ауылында Витоша тауы итәгендә урынлашҡан. 1979 йылда ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.

# Боян сиркәүе
## Тарихы

X быуатта Боян ауылында Николай Чудотворецҡа һәм изге Пантелеймонға арналған ҙур булмаған беренсе сиркәү төҙөлә. XIII быуат башында севастократор Калоян күрһәтмәһе буйынса был сиркәүгә фрескалар менән биҙәлгән яңы ике ҡатлы сиркәү төкәтмәһе эшләнә (1259 йылда тамамлана).
Донатор исеме буйынса сиркәү «Калоянов» тип атала. XIX быуат башында сиркәү ансамбле өсөнсө төҙөләш менән тамамлана. Әлеге ваҡытта сиркәүҙең өс төкәтмәһе бар.

# Боян сиркәүе
## Архитектура үҙенсәлектәре

Сиркәү өс дәүерҙә төҙөлгән ҡоролмаларҙан тора:
* көнсығыш өлөшө: ярым түңәрәк апсида менән тигеҙ осло тәреләр формаһында бер көмбәҙле сиркәү (XI быуат);
* үҙәк өлөшө: «Калоянов сиркәүе» — ике ҡатлы ҡоролма (XIII быуат) — беренсе ҡатта часовня һәм болгар баярҙары ерләнгән кәшәнәләр, икенсе ҡатын туранан-тура сиркәү биләй. Сиркәү фасады керамик кафелдәр менән биҙәлгән;
* көнбайыш өлөшө: XIX быуатта төҙөлгән көнбайыш яҡтан инеү урыны, биҙәлмәгән.
Урта быуат ҡоролмалары кирбес һәм таштан, ә көнбайыш инеү урыны - тик таштан ғына төҙөлгән

# Боян сиркәүе
## Фрескалар

Фреска һынлы сәнғәтенән сиркәүҙә һаҡланған:
* XI—XII быуат фрескалары (XIII быуат һынлы сәнғәте аҫтында сиркәүҙең көнсығыш өлөшөндә фрагменттарҙа һаҡланып ҡалған: төньяҡ стенаһы, апсида аҫты);
* Оҫта Василийҙың фреска эштәре, XIII быуат уртаһында (фрескалар циклы 1259 йылда тамамлана);
* XIV—XVI быуат фрескалары
* 1882 йылғы һынлы сәнғәт
Сиркәүҙең стеналарын 240 айырым фигуралар һәм 89 композиция биҙәй (яңы ғәһед сюжетына, святитель Николай йәшәйешенән эпизодтар). Сиркәүҙең фреска циклы болгар урта быуат стенаға рәсем төшөрөү сәнғәтенең иң ҡиммәтле йыйылмаһы булып тора.
Боян һынлы сәнғәте Византия империяһын тәре йөрөтөүселәр тарафынан баҫып алыу осорона ҡарай, был һынлы сәнғәт мәктәптәренең әһәмиәтен арттырыуға килтерә. Византия һынлы сәнғәтенә яҡынлығы булһа ла, Боян биҙәктәре яҫылыҡлылығы, контурлығы, рәсемдең киҫкенлеге һәм шул уҡ ваҡытта йөҙҙәрҙең ҡырҡыу портретлылығы, хистәрҙең төрлө төҫмөрлөктәге ҡатмарлылығы — етдилеге, ихласлығы һәм йомшаҡлығы менән айырыла. Тарихи портреттар араһында сиркәүҙә — севастократор Калоян һәм уның ҡатыны Десислава, батша Константин Тих һәм батшабикә Иринаның (сиркәүҙең төньяҡ диуарында) образдары. Нартекста 18 сюжет изге Николай Мирликийский тормошонан күренештәрҙе һүрәтләй.
* Николай Чудотворец
* Изге Николай карапты ҡотҡара
* Батша Константин Асен һәм батшабикә Ирина

# Боян сиркәүе
## Тәңкәләр

1981 йылда Боян сиркәүе 2 лева номиналындағы ваҡ баҡыр-никель тәңкәлә ҡойола. Тәңкә Болгарияның 1300 йыллығына арналған тәңкәләр серияһына инә.
| Һыны | ҡытыршы |
| Массаһы | 11 грамм |
| Диаметры | 30 мм |
| Ҡалынлығы | 2.2 мм |
* Болгарияла Боян сиркәүенә арналған юбилей аҡсаһы. Реверс.Болгарияла Боян сиркәүенә арналған юбилей аҡсаһы. Реверс.
# Дульцев Василий Семёнович

Дульцев Василий Семёнович (8 ноябрь 1931 йыл — 16 декабрь 2014 йыл) — ағас тейәгес операторы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Дульцев Василий Семёнович
## Биографияһы

Василий Семенович Дульцев 1931 йылдың 8 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Ҡариҙел районының Александровка ауылында тыуған.
Белеме — тулы булмаған урта. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1944 йылда Калинин исемендәге колхозда башлай, һуңынан Ҡариҙел районының «Союз» колхозында эшләй. 1949—1951 йылдарҙа — «Кузбассуголь» тресының (Кемерово өлкәһе Прокопьевск ҡалаһы) 2-се төҙөлөш идаралығында слесарь, 1951 йылдан — Ҡариҙел леспромхозында балта оҫтаһы, 1952 йылдан — Черниковка төҙөлөш-монтаж идаралығының Әтнәш һәм Бартым төҙөлөш участкаларында балта оҫтаһы. 1956 йылдың декабренән — урман йығыусы, бер үк ваҡытта Ҡариҙел районы Магин урман хужалығының кесе комплекслы бригадаһы етәксеһе.
В. С. Дульцев етәкләгән коллектив һигеҙенсе биш йыллыҡтың (1966—1970) 57 мең кубометр күләмендә социалистик йөкләмәләрен ваҡытынан алда алда, 3 йылда һәм 10 айҙа үтәй һәм 15 мең кубометр эшкә яраҡлы ағас әҙерләй һәм тейәй. Бер кешегә 7,8 кубометр етештереү планы 9,2 кубометр тәшкил итә, был урман хужалығы буйынса уртаса етештереүгә ҡарағанда 5,4 процентҡа юғары була. Машина сменаға етештереү планы 42,7 кубометр булғанда 53 кубометр тәшкил итә, был предприятие буйынса уртасанан 10,3 кубометрға юғары була. Биш йыллыҡ эсендә бригада 6 меңдән ашыу трос, запас частәр һәм яғыулыҡ-майлау материалдары экономиялай.
В. С. Дульцев 1970 йылдың апрелендә оҫта механизатор булараҡ яңы тейәгестәрҙе үҙләштереүгә һәм индереүгә күсерелә. Тейәгес операторы булып эшләп, 1970 йылда 9 ай эсендә планға ярашлы 29,7 мең кубометр урынына 32 мең кубометр тейәй һәм планды 108 процентҡа үтәй.
Урман һәм ағас эшкәртеү сәнәғәтен үҫтереү буйынса биш йыллык план йөкләмәләрен үтәүҙә ирешкән юғары уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 7 майындағы Указы менән В. С. Дульцевка «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1987 йылда пенсияға сыға. Ҡариҙел районының Абыҙ ауылында йәшәй. Оҙайлы ауырығандан һуң, 2014 йылдың 16 декабрендә вафат була.

# Дульцев Василий Семёнович
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* РСФСР-ҙың һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты .

# Дульцев Василий Семёнович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ике Ленин ордены (1966, 1971)
* миҙалдар
* СССР-ҙың почётлы урман әҙерләү һәм һал ағыҙыу мастеры (1971)
* Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының почётлы гражданы.
# Пижненка

Пижненка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кундыш йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пижненка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000893
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100089
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Партизан ауыл Советы (Мәләүез районы)

Партизан ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге— Дарьино ауылы.

# Партизан ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Тарихы

Партизан ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Партизан ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Ауыл биләмәһе составы

1979 йылда ауыл советы составынан күсеп ултырған Александровка, Грачи, Николаевка ауылдары төшөрөп ҡалдырыла.

# Партизан ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Билдәле шәхестәре

* Кочетков Степан Михайлович (1923 йыл, 14 август — 1984 йыл, 30 сентябрь) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, лейтенант, Советтар Союзы Геройы.
# Үркәс (һырт)

Үркәс— Башҡортостандың Ишембай районындағы һырт. Нөгөш йылғаһының уң яҡ яры буйлап һуҙылған. Оҙонлоғо— 7 км, киңлеге— 2 км.
Иң бейек түбәһе—614, 7 км. Битләүҙәре һөҙәк. Тау тоҡомо эзбизташ һәм девон доломиттарынан тора.
Үркәстә Әрәм-Ҡоҙаш, Лапыйорт (Нөгөш ҡушылдығы) баш ала. Һырттан 6 км көнбайыштараҡ Ҡалыу-Айыры ауылы урынлашҡан, төньяҡта элек Ҡоҙаш ауылы булған. Үркәстән көнбайышта Оло Ҡалыу һырты һуҙылған.
Һырт өҫтөндә һоро тау тупрағында киң япраҡлы урмандар (уҫаҡ, ҡайын) үҫә.
«Үркәс» атамаһы башҡорт телендәге «үркәс» һүҙенән алынған."Үркәс"— дөйә үркәсе (горб), тау үркәсе (горный выступ), тауҙың дөйә үркәсенә оҡшап, ҡалҡып торған ере.
# Суваляш

Суваляш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/115/59/12 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Суваляш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026268
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102626
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Честка

Честка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Санда йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Честка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017497
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001749
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гросбодунген

Гросбодунген (нем. Großbodungen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1464 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,54 км². Диңгеҙ кимәленән 270 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37345 һәм автомобиль коды — EIC.
# Ельцовый

Ельцовый — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ельцовый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091962
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009196
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Буртаковка

Буртаковка (рус. Буртаковка) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Әләгәҙ ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 248 кеше. Почта индексы — 452558, ОКАТО коды — 80242805004.

# Буртаковка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әләгәҙ): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимск): 122 км

# Буртаковка
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Аръяҡ (урамы) — рус. Заречная ( улица )
* башҡ. Йәштәр (урамы) — рус. Молодежная ( улица )
* башҡ. Күпер (урамы) — рус. Мостовая ( улица )
* башҡ. Баҡса (урамы) — рус. Садовая ( улица )
* башҡ. Совет (урамы) — рус. Советская ( улица )
# Нюдя-Япта-Яха

Нюдя-Япта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Япта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Нюдя-Япта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040672
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304067
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 1801 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1801 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1801 MDCCCI |
| Юлиан стилендә | 1800—1801 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2553—2554 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7309—7310 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5561—5562 ה'תקס"א — ה'תקס"ב |
| Мосолман календары | 1215—1216 |
| Боронғо әрмән календары | 1250 ԹՎ ՌՄԾ |
| Ҡытай календары | 4497—4498 庚申—辛酉 белая обезьяна — белая курица |
| Эфиопа календары | 1793—1794 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1857—1858 |
| - Шака самват | 1723—1724 |
| - Кали-юга | 4902—4903 |
| Иран календары | 1179—1180 |
1801 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Урья (Парабель ҡушылдығы)

Урья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһының һул ярына тамағынан 190 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Урья (Парабель ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029420
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202942
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сапара монастыры

Сапара монастыры - (грузинса: საფარის მონასტერი) - Грузияның Самцхе-Джавахети өлкәһендә Ахалцихе районындағы грузин православ монастыры.

# Сапара монастыры
## Тарихы

Сапара монастыры, һәр хәлдә, 9-сы быуатта уҡ булған һәм грузин рухи тарихында монахтары һанынан күп мөһим фигуралар булған. 13-сө быуат аҙағында Сапараға Джакели ғаиләһе хужа булып китә, уларҙың лидеры Саргис Джакели монголдар менән яҡшы мөнәсәбәттә булып, Самцхе шул уҡ ваҡытта ғәҙәти булмағанса тыныс тормошта йәшәй. Ҡартайғас, Саргис монах саны ҡабул итә һәм исемен Саба тип алмаштырып ала. Уның улы Бека 12 сиркәүҙең иң ҙурын төҙөй һәм уға атаһы исемен алмаштырған изгенең исемен ҡуша. Архитектура йәһәтенән сиркәү ул заман өсөн бик күренекле була. 14-се быуат фрескалары юғары сифатлы булыуы менән айырылып тора
16 быуат ахырынан 17 быуатҡа тиклем Сапара монастыры Самцхела Осман империяһы сәйәсәте арҡаһында монастырь бушап ҡала, ә монастырҙың иконыалары һәм башҡа байлыҡтары Грузияның ышаныслыраҡ төбәктәренә алып сығыла

# Сапара монастыры
## Шулай уҡ ҡара

* ru:Монастырь чулеви
* ru:Монастырь зарзма
# Күк күгәрсен

Күгәрсен (рус. Сизый голубь, лат. Columba livia) — күгәрсендәр ғаиләһенә ҡараған, күберәк күкшел, күк йәки аҡ төҫтәге, ҙур бөрләтәүле гөрләй торған ҡош.
Тыуған иле булып Европа, Көньяҡ-көнбайыш Азия, Төньяҡ Африка һанала.
# Таракса

Таракса — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кашма йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Таракса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029287
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002928
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәпәш Татр тауҙары

Тәпәш Татр (словак. Nízke Tatry), үҙәк Словакиялағы тау массивы, Фатра-Татра өлкәһенең өлөшө. Иң юғары нөктәһе — Дюмбьер тауы, 2043 м. Тәпәш Татра тауҙары территорияһы тәбиғәтенең матурлығы арҡаһында халыҡ паркы ителгән. Күп урындарҙа, мәҫәлән, Чертовица менән Кралёва Голя араһында кеше йоғонтоһо ҡағылмаған урмандар һаҡланған. Тәпәш Татра тауҙары әһәмиәте буйынса Словакияла Бейек Татра тауҙарынан ҡала икенсе урында торған туризм төбәге тип иҫәпләнә. Хопок и Дюмбьер тауҙары итәгендә туристарҙы күпләп йәлеп иткән заманса туризм үҙәктәре урынлашҡан.

# Тәпәш Татр тауҙары
## Иҫтәлекле урындары

* Дюмбьер 2043 м, Хопок 2024 м, Дереше 2004 м, Хабенец 1955 м, Кралёва Голя 1948 м тауҙарынан асылған һоҡланғыс күренештәр;
* Деменовска Долина һәм ундағы мәмерйәләр, Тәпәш Татралағы иң матур үҙән
* Күп һанлы туризм үҙәктәре, мәҫәлән, Доновалы, Тале, Срдьечко, Косодревина, Лучки, Ясна, Мито һ. б.;
* Быстрьянская мәмерйәһе;
* Үле ярғанаттар мәмерйәһе;
* Яворова һәм Поноркова упҡындары;
* Липтовска Мара һыуһаҡлағысы;
* Важецка мәмерйәһе.
# Үксә һөйәге

Үксә һөйәге (лат. Os calcis, рус. Пяточная кость) — .
# Ун-Лунх-Кал-Юган

Ун-Лунх-Кал-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Рыть-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ун-Лунх-Кал-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029173
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302917
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3