yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шәрмәйет (ауыл)

Шәрмәйет — Пермь крайының Барҙым районындағы ауыл. Шәрмәйет ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Барҙы ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 17 км өҫтәрәк урынлашҡан.

# Шәрмәйет (ауыл)
## Исеме

Ауылдың атамаһы Шәрмәйет йылғаһы исеменән сыҡҡан ( "шәрми" фин-уғыр телендә "тәртипле" тигәнде аңлата, башҡорт телендә уның аңлатмаһы юҡ). Тағы бер фараз буйынса Ширәмәт-кеше исеме (Шеремет фамилияһы төрки тамырға эйә. Бер версия буйынса, ул «етеҙ, еңел аҙымлы», йә «тупаҫ, ярһыусан, ҡыҙыу» тигәнде аңлата. Бәлки, ул сыуаш теленән дә килгәндер, унда seremet һүҙе бар - "бахыр, хәсрәт тоҡсайы, меҫкен, йәлләүгә лайыҡ" тигәнде аңлата.

# Шәрмәйет (ауыл)
## Тарихы

Ауыл барлыҡҡа килгән урын башҡорттарға ҡараған һәм Башҡортостан территорияһында урынлашҡан Башҡортостан (тарихи)). Был ерҙәрҙе Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы башҡорттары биләгән. 1758 йылда А.И.Глебов императрица Елизавета Петровнаға Туҡтамыш Ишбулатов етәкселегендә Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы башҡорттарының Башҡортостанда завод төҙөү теләген еткерә. Был тәҡдим императрица тарафынан башҡорт ерҙәрен һатып алыу, шунда крепостной крәҫтиәндәрҙе күсереү һәм 1557 йылдың грамотаның тейешлеген юҡҡа сығарыу маҡсаты менән ҡабул ителә (Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы башҡорттарының бөтә Урал ерҙәренә биләмә хоҡуҡтары тураһындағы батша Иван Грозный грамотаһы). 1759 йылдың 7 июнендәге указ менән урыҫ һәм башҡорт телендә ерҙәргә хоҡуҡ Глебовҡа беркетелә. Межалау Өфө өйәҙенең Шәрмәйет йылғаһынан алып 50 -шәр саҡрым дүрт яҡҡа башлана, шулай итеп «Шәрмәйет дачаһы» барлыҡҡа килә, унда баҡыр иретеү заводы төҙөлөшө башлана.

# Шәрмәйет (ауыл)
## Халҡы

2010 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауыл халҡы һаны 253 кеше тәшкил итә, шул иҫәптән 123 ир-ат һәм 130 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда халыҡ һаны 271 кеше иҫәпләнгән.
Элегерәк халҡы һаны 1869 йылда 688 кеше, 1926 йылда 884 кеше тәшкил иткән

# Шәрмәйет (ауыл)
## Халҡы
### Билдәле кешеләре

Бында Социалистик Хеҙмәт Геройы Ванюков Геннадий Иванович тыуған.
# Хәлилова Миңзәлә Вәсил ҡыҙы

Хәлилова (Байышева) Миңзәлә Вәсил ҡыҙы (17 август 1963 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, шағир. «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты гранты конкурсы еңеүсеһе (2007), Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы (2016), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2020), «Дим» әҙәби берекмәһенең етәксеһе (1916), Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы (2019), Әхиәр Хәкимов исемендәге премия лауреаты (2020).

# Хәлилова Миңзәлә Вәсил ҡыҙы
## Биографияһы

Миңзәлә Вәсил ҡыҙы Хәлилова — 1963 йылдың 17 авгусында Башҡортосттан Республикаһының Баймаҡ районы Байыш ауылында тыуған. Байыш һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлағас, Сибай интернат-мәктәбендә урта белем ала. 1982—1987 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында уҡый. 1987 йылдан Дәүләкән районы Ҡоръятмаҫ урта дөйөм белем биреү мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте, урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эш башлай. Ул уҡытыусы эше менән бер рәттән ижад менән шөғөлләнә, район, төбәк-ара ижади һәм һөнәри конкурстарҙа ҡатнаша.

# Хәлилова Миңзәлә Вәсил ҡыҙы
## Ижады

2001 йылда шиғырҙар һәм мәктәп байрамдары өсөн сценарийҙар тупланған «Аҡ елкән» исемле китабы баҫылып сыҡты. Уның шиғырҙар шәлкеме «Дим тулҡындары»(2006), «Йөрәктәр аһәңе»(2007), «Асылмаған сер»(2012), «Ҡояшлы ямғыр» (2017) «Күңел моңдары» (2019) йыйынтыҡтарында урын алған. 2017 йылда «Төштәге осрашыу» хикәйәләр йыйынтығы нәшер ителә.Был китапҡа яҙыусының 16 хикәйәһе ингән. Шуларҙың уныһы Гөлфирә Ильяс ҡыҙы Ғәскәрова тарафынан урыҫ теленә тәржемә ителгән. «Ағиҙел», «Шоңҡар»,«Ватандаш», «ЛИФФТ» журналдарында хикәйәләре, шиғырҙары баҫылып килә.

# Хәлилова Миңзәлә Вәсил ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты гранты конкурсы еңеүсеһе (2007)
* Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы (2016)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2020)
* «Илһам шишмәләре» төбәк-ара шиғриәт фестивале лауреаты (1998), (2013)
* Республиканың иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте конкурсында еңеп, Башҡортостан Хөкүмәте грантына һәм дипломына лайыҡ булды (2015)
* Әхиәр Хәкимов исемендәге премия лауреаты (2020)

# Хәлилова Миңзәлә Вәсил ҡыҙы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Халыҡ яҙыусыһы Әхиәр Хәкимов ойошторған «Дим» әҙәби берекмәһенең етәксеһе (2019)
* Дәүләкән районының Ағинәйҙәр ҡоро ағзаһы.
# Шоте Галица

Шоте Галица (алб. Shote Galica), тыумыштан Чериме Халил Радишева (алб. Qerime Halil Radisheva; 4 октябрь 1895 йыл, Радишеве, Дреница — 1927, Фуше-Круя) — Бөтә албан биләмәләрен берләштереү һәм Албанияның демократик милли хөкүмәтенә ярҙам итеүҙе маҡсат итеп ҡуйған баш күтәреүсе качактар хәрәкәтенең албан милләтсеһе. Ул «Албанияның халыҡ геройы» тип иғлан ителә. Көрәштә Черим тигән ир-ат исеме аҫтында ҡатнаша.
Шоте алты бер туған ағалы-ҡустының һеңлеһе була, 1915 йылда Азем Галицаға кейәүгә сыға. Шоте Галица ун ике йыл ҡораллы көрәш алып бара. 1919 йылда көнбайыш Косовола ихтилалда ҡатнаша һәм 1921 йылдан алып 1923 йылға тиклем Юникта серб һалдаттарына ҡаршы көрәшә. 1925 йылда ире һәләк булғандан һуң, партизан армияһының лидерлыҡ ролен үҙ өҫтөнә ала. 1927 йылдың июлендә ул партизан һуғышынан сыға һәм бер нисә ай үткәс, төньяҡ Албанияла вафат була. Көрәш осоронда ул 22 ғаилә ағзаһын юғалта.
Уның билдәле цитатаһы: Ғилемһеҙ тормош, ҡоралһыҙ һуғыш кеүек.
# Айлостера

?Айлостера, Ребуция :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡәнәфер сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Кактустар |
| Суб-ғаилә: | Cactoideae |
| Триба: | Trichocereeae |
| Ырыу: | Айлостера |
Латинса исеме :
Rebutia K.Schum. :
Ҡайһы бер төрҙәре :
Rebutia arenacea
Rebutia canigueralii
Rebutia fabrisii
Rebutia fiebrigii
Rebutia marsoneri
Rebutia mentosa
Rebutia minuscula
Rebutia muscula
Rebutia narvaecensis
Rebutia neocumingii
Rebutia pseudodeminuta
Rebutia pygmaea
Rebutia spegazziniana
Rebutia steinbachii
Rebutia steinmannii
Rebutia krainziana :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә | NCBI 432459 |
Айлостера — кактустар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек. Нәҫелдә 14-кә яҡын төр бар.
Бүлмә гөлдәре тотоусыларға был гөл бик таныш. Үҫтереү шарттарына талымһыҙ, бәләкәй генә бүлмә гөлө (кактус). Һабағының диаметры − 3-5 см, 1-3 урта сәскәһе була. Сәскәһе сағыу ҡыҙыл, ә оҙонлоғо 15 см-ға етә.
Һыу һибеү ҡыш көнө бик аҙ талап ителһә, йәй көнө уртаса кимәлдә һибелә. Һауа температураһына талабы йәйен 21-22° булһа, ҡышын 18° тирәһе була, тик түбән төшөрөү ярамай.
Йәй көнө баҡсаға сығарырға ла була, ҡояшлы урындарҙы ла үҙ итә.
Айына бер тапҡыр кактустарға тәғәйенләнгән комплекслы ашлама менән ашларға кәрәк. Ул орлоҡ аша ла үрсей, әммә өлөштәрен алып та үрсетәләр. Ултыртыу өсөн уға ике өлөш кәҫле, бер өлөш серетмә, бер өлөш ҡомло тупраҡтан торған ер әҙерләйҙәр.
Һалҡын урында ул сәскә атып бармай.
# Каньга

Каньга — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бочанка йылғаһының һул ярына тамағынан 1,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Каньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200004193
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200419
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Санъяп ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Санъяп ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Үрге Санъяп ауылы.

# Санъяп ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Отан-Упыль-Кикя

Отан-Упыль-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға 78 йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Ватылька ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Отан-Упыль-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065949
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306594
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бәрхәт тарҡалыу

Ҡалып:История Чехословакии Бәрхәт тарҡалыу (чех.|sametový rozvod}}sametový rozvod) — Чехословакия союз дәүләтенең тыныс һәм рәсми законлаштырылған тарҡалыуы. Социалистик режим менән планлы иҡтисад урынына капитализм һәм баҙар иҡтисады килгәс, 1993 йылдың 1 ғинуарында бәрхәт тарҡалыу ваҡиғаһы була. Ҡанһыҙ үткәнгә бәрхәт тип атала.

# Бәрхәт тарҡалыу
## Тәүтарихы

Чехословакияла иҡтисади түгел, ә этник (дөрөҫөрәге, милли элиталар араһындағы конфликт, ә халыҡтар араһындағы түгел — һорашыу үткәреү шуны раҫлай) сәбәптәр дәүләттең тарҡалыуына килтерә. Этнос-ара мәсьәләләр (СССР-ҙағы менән сағыштырғанда күпкә бәләкәй күләмдә) илдәге иҡтисади тотороҡлолоҡто ҡаҡшата һәм уның тарҡалыуына килтерә. Этнос-ара килешә алмаусанлыҡтар республикала һәр ваҡыт булғылап тора, сөнки илдәге күп һанлы бәләкәй милләттәргә бер ҡасан да ысын автономия бирелмәй. Тәүҙә (1945 йылға тиклем) ризаһыҙлыҡ һыҙаты славяндар (чехтар, словактар, русиндар) һәм славян булмағандар (беренсе сиратта был төркөмгә Чехиялағы судет немецтары һәм Словакия көньяғындағы венгрҙар инә) араһынан үтә. Икенсе донъя һуғышынан һуң немецтар депортацияланғас һәм венгрҙарҙың байтағы эмиграциялағас, төп ҡаршылыҡтар икенсе яҫылыҡҡа күсә — нигеҙҙә бер милләттән торған һәм алдынғыраҡ иҡтисадлы Чех Социалистик Республикаһы (йән башына тап килгән ЭТП 20 процент самаһы) менән фәҡирерәк Словакия араһында ҡаршы тороусанлыҡ башлана. Шул саҡта уҡ чех сәйәсмәндәре Словакияның Чехияны артҡа һөйрәүе, һалым йыйымдарының шунда китеп тороуы тураһында һүҙ ҡуҙғатҡылай, ә словак сәйәсмәндәре союз дәүләтендә була тороп та кәмһеткес хәлдә ҡалыуҙарына ярһый.
Республиканы бүлеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйғас, 1992 йылдың сентябрендә Чехословакия халҡы араһында илде бүлеүгә мөнәсәбәт тураһында һорашыу үткәрелә. Словакияла илде бүлеүгә ыңғай ҡарашлылар — 37 процент, ҡаршылар — 63 процент, Чехияла — 36 процент ыңғай, 64 процент ҡаршы була.

# Бәрхәт тарҡалыу
## Ваҡиғалар йылъяҙмаһы

Чехословакияла хәл тотороҡһоҙлана барған саҡта уның составындағы республикаларҙың милли үҙбилдәләнеше тураһындағы мәсьәлә лә ҡалҡып сыға. Башта килешеүсәнле формаль сиселеш табыла — илдең рәсми атамаһын Чех-Словакия (тулыһы — Чехия һәм Словакия Федератив Республикаһы, ЧСФР) тип алырға хәл ителә, 1990—1992 йылдарҙа шулай була ла. Дөйөм алғанда, илдең сәйәси-иҡтисади курсы алмашынғанлығы күҙгә бәрелеп торһа ла, халыҡтың күпселеге, чехтар ҙа, словактар ҙа милли үҙбилдәләнешкә әҙер булмай сыға. Быны шул саҡта үткәрелгән һорашыуҙар ҙа дәлилләй . Әммә ил яҙмышы сәйәсмәндәр ҡулында була һәм улар башҡаса хәл итә.
1992 йылдың 17 июлендә словак парламенты бойондороҡһоҙлоҡ тураһында декларация ҡабул итә. Бүленеүгә ҡаршы сығыш яһаған Чехословакия президенты Вацлав Гавел отставкаға китә. 25 ноябрҙә Федераль йыйылыш 1993 йылдың 1 ғинуарынан илде бүлеү тураһында закон ҡабул итә.
# Тингат

Тингат — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Перешна йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Тингат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000529
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000052
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Молва (Сосьва ҡушылдығы)

Молва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Молва (Сосьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011260
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201126
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зольня (йылға)

Зольня (укр. Зольня) — Украиналағы йылға. Житомир өлкәһенең Новоград-Волын һем Олевск райондары аша көньяҡҡа табан аға. Уборть йылғаһының һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 30 километр. Бассейн майҙаны - 323 км².
# Тангермюнде

Тангермюнде (нем. Tangermünde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10937 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,01 км². Диңгеҙ кимәленән 43 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39585-39590 һәм автомобиль коды — SDL.
# Урта Ягом-Ях

Урта Ягом-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/246/19 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Урта Ягом-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031468
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203146
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бусалаиха

Бусалаиха — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Промышленная йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Бусалаиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201193
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сухая (Быстрая ҡушылдығы)

Сухая (Ҡоро) - Рәсәйҙең Ростов өлкәһе биләмәләрендә ағыусы йылға. Быстрая йылғаһы ҡушылдығы, уның тамағынан 175 км өҫтәрәк һул яҡтан ҡоя. Йылға оҙонлоғо 35 км, уның һыу йыйыу бассейнының майҙаны — 674 км², үҙ исемендәге йырынды барлыҡҡа килтергән.

# Сухая (Быстрая ҡушылдығы)
## Тасуирлама

Сухая йылғаһы ҡыҙыл балсыҡлы тупраҡ араһында грунт һыуҙары бик аҙ сыҡҡан ерҙәрҙә аға. Уҙенең үрге ағымында тын ғына аҡҡан сөңгөлдәрҙән тора, түбәнге ағымда тәрән ағымлы, текә ярлы, далала бороло-боролоп аға һәм Быстрая йылғаһына ҡушыла.
Морозов районындағы Сибирька утары янында йылға башланып китә. Бер тармағы менән Вольно-Донская станицаһына инә һәм Морозов районы Семеновка утары аша үтә, артабан А-260 автомобиль юлын киҫеп үтә һәм Быстрая йылғаһына һөҙәк кенә килеп ҡушыла.
Вольно-Донская станицаһы янындағы бер нисә ҡурған шулай уҡ "Сухой" тип атала. Улар Морозов районының археологик ҡомартҡыһы булып тора һәм дәүләт һаҡлауы ҡарамағында.

# Сухая (Быстрая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса, Дон һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Северский Донец йылғаһы. Йылға бассейны — Дон йылғаһы (һыу бассейнының Рәсәйҙәге өлөшө).

# Сухая (Быстрая ҡушылдығы)
## Иҫкәрмә

* ↑ Река Быстрая 2017 йыл 3 апрель архивланған.
* ↑ Река Быстрая 2017 йыл 2 апрель архивланған.
* ↑ Культурные объекты Морозовского района 2017 йыл 2 апрель архивланған.
* ↑ Государственный водный реестр РФ: Река Сухая (балка Сухая) (билдәһеҙ).
# Вэсни-Ю

Вэсни-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Море-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Вэсни-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086795
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008679
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Устанка

Устанка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горьков һыуһаҡлағысының (Унжин ҡултығы) уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Устанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016874
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001687
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Bitcoin Foundation

Bitcoin Foundation — АҠШ-тың Эске килемдәр хеҙмәте тарафынан Сиэтлда хәйриә фонды булараҡ теркәлгән ойошма (йәғни ағзалыҡ взностары хәйриә иғәнәһе итеп түгел, ә бизнес өсөн сығымдар тип иҫәпкә алына). Фонд 2012 йылдың сентябрендә асыла, уставында «Bitcoin криптографик средстволарын стандартлаштырыу, һаҡлау һәм бөтә донъя халҡы мәнфәғәтендә ҡулланыуҙы дәртләндереү» маҡсаты ҡуйыла. Фондтың ойошторолоу моделе Linux Foundation'дыҡына оҡшаш һәм башлыса Bitcoin технологияһына бәйле компанияларҙың гранттары иҫәбенә финанслана.
Ойошманың булышлыҡ күрһәтеү хеҙмәтенең адресы итеп Bank of America бинаһы (Washington, D.C. 700 13th Street NW, Suite 600 Washington, DC 20005 USA) аталған.
Ойоштороу документацияһына ярашлы, Гэвин Андресен, Чарльз Шрем, Марк Карпелис, Питер Весснес, Роджер Вер һәм Патрик Мёрк фондты ойоштороусылар булып тора.
Bitcoin'дың баш эшкәртмәсеһе Гэвин Андресен «баш ғилми белгес» (ингл. chief scientist) статусына эйә.
# Лаванти

Лаванти (франц. Laventie) — коммуна во Франциялағы коммуна, О-де-Франс төбәге, Па-де-Кале департаменты, Бетюн округы, кантон Беври кантонында урынлашҡан. Лаванти ҡалаһы Бетюн ҡалаһынан16 км төньяҡ-көнсығыштаһәм көнбайышҡа табан Лилль ҡалаһынан 9 км алыҫлыҡта , А 25 Лилль-Дюнкерк шоссеһынан 9 км алыҫлыҡта тора . Сейә баҡсалары менән билдәле.
Халыҡ һаны (2014 йыл мәғлүмәттәре буйынса) — 4 957 кеше.

# Лаванти
## Иҫтәлекле урындары

* XII быуаттың Изге Ведаста сиркәүе

# Лаванти
## Иҡтисад

Халыҡ мәшғүллеге структураһы:
* ауыл хужалығы — 7,8 %
* сәнәғәт — 3,3 %
* төҙөлөш — 8,3 %
* сауҙа, транспорт, халыҡҡа хеҙмәт күрһәтеү өлкәһендә — 40,7 процент
* дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр — 39,9 %
Эшһеҙлек кимәле (2013) — 9,3 % (дөйөм алғанда, Франция буйынса— 12,8 %, Па-де-Кале департаменты буйынса — 17,2 %). 1 кешегә уртаса килем(2013) — 21 739 евро (дөйөм алғанда, Франция буйынса — 25 140 евро Па-де-Кале департаменты буйынса — 17 706 евро).

# Лаванти
## Хакимиәте

2014 йылдан алып Лаванти мэры вазифаһын Демократтар һәм бойондороҡһоҙҙар союзы партияһы ағзаһы Жан-Филипп Боонаэр (Jean-Philippe Boonaert) үтәй, ул үҙ кандидатураһын һайлауҙарға ҡуймаған Рожэ Дуэны алмаштыра. 2014 йылдың муниципаль һайлауҙарында ул етәкләгән уң блок һаулауҙарҙың 1-се турында еңеү яулай, ул һайлаусыларҙың 70,94 % тауышына лайыҡ була.

# Лаванти
## Демография

Халыҡ һаны динамикаһы, кеше

# Лаванти
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Изерлон, Германия
# Әхмәтйәнов Рифҡәт Ғәзизйән улы

Әхмәтйәнов Рифҡәт Ғәзизйән улы (10 июль 1933 йыл), БАССР-ҙың Өфө районы Яңы Юрмаш (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Иглин районы Турбаҫлы ауылында тыуған) — телсе, төркиәтсе, филология фәндәре докторы (1994). Татар теленең аңлатмалы һүҙлегенең 3-сө томын төҙөүселәренең береһе (1977—1981), татар-төрөк (1997) һәм төрөк-татар (1998) һүҙлектәрен, татар теленең ҡыҫҡаса тарихи-этимологик һүҙлеген (2001) төҙөүсе.

# Әхмәтйәнов Рифҡәт Ғәзизйән улы
## Биографияһы

Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған (1962).
1963 йылдан — Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының тел, әҙәбиәте һәм тарих институтында эшләй, 1995 йылдан алып — Стәрлетамаҡ педагогия институтында, 1997—2010 йылдарҙа — Бөрө соц.-педагогия академияһында (2002 йылға тиклем төрөк һәм фин-уғыр филологияһы кафедраһының мөдире) булып эшләй.

# Әхмәтйәнов Рифҡәт Ғәзизйән улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни тикшеренеүҙәре сағыштырма тел ғилеме проблемаларына, сыуаш һәм татар телдәренең этимология, лексикографияһына, Урта Волга һәм Урал алды халыҡтары фольклоры, мәҙәниәте һәм телдәренең үҙ-ара йоғонтоһона арналған.

# Әхмәтйәнов Рифҡәт Ғәзизйән улы
## Ғилми хеҙмәттәре

200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
* Сравнительное исследование татарского и чувашского языков. М., 1978;
* Общая лексика духовной культуры народов Среднего Поволжья. М., 1981;
* Общая лексика материальной культуры народов Среднего Поволжья. М., 1988;
* Татар һәм башкорт телләренең тарихи фонетикасы. Бирск, 2003;
* Татар теленең этимологик сүзлеге, 2 томда. Казан, 2015.
# Дум (Кобра ҡушылдығы)

Дум — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының һул ярына тамағынан 191 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Дум (Кобра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030771
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103077
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# .gr

.gr - Греция өсөн юғары кимәлдәге милли домен. Төрлө академия һәм мәғариф сайттары өсөн дә ҡулланыла.
* .com.gr –
* .org.gr –
* .net.gr –
* .gov.gr –
* .edu.gr –
# Кесе Эмтер-Пете-Еган

Кесе Эмтер-Пете-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ларь-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Эмтер-Пете-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203903
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2