yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чанчунь политехник университеты

Чанчунь политехник университеты (ЧПУ) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының Цзилинь провинцияһындағы алдынғы политехник университеты, 1958 йылда Ҡытай Фәндәр академияһы тарафынан нигеҙләнгән. Университет Цзилинь провинцияһы хөкүмәте һәм Чанчунь ҡалаһы хөкүмәте финансына тотола. 1958 йылдан 2002 йылға тиклем Чанчунь теүәл механика һәм оптика институты тип аталған.
Хәҙерге ваҡытта университет составында — 14 факультет һәм колледж бар. Университетта . бакалавр, магистр һәм фәлсәфә докторҙарын (PhD) әҙерләйҙәр һәм камиллаштыралар.
Чанчунь университеты бындағы 1988 йылда төҙөлгән һәм 1991 йылда дәүләт статусын алған махсус иҡтисади зона өсөн белгестәр әҙерләй. Инҡтисади зона ҡаланың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, дөйөм майҙаны 30 км². Чанчунь ҡалаһында 18 университет һәм колледждар, 39 фәнни-тикшеренеү учреждениелары, 11 ғилми лабораторияны үҙ эсенә ала Зонала Ford, Itochu Co., Marubeni Co., Siemens, Goldlion Group компаниялары эшләй. Чанчунь университетын тамамлаусылар ошо компанияларҙа фотоэлектроника һәм механика интеграцияһы, яңы материалдар, машиналар эшләү, электроника һәм мәғлүмәт тармаҡтарында эшләйҙәр.

# Чанчунь политехник университеты
## Университет кампусы

Университеттың кампусы 769 мең квадрат метр территорияны биләй.
# Кредиторлыҡ бурысы

Кредиторлыҡ бурысы — (ингл. Accounts payable (A/P)) субъекттың (предприятиеның, ойошманың, физик шәхестең) башҡалар алдындағы бурысы (ҡайтарырға тейешле бурысы).
Кредиторлыҡ бурысы хеҙмәттәр (эштәр, тауарҙар, материалдар һ. б.) тапшырылған ваҡыт менән уларҙың хаҡын түләү ваҡыты тап килмәгән осраҡта хасил була.
Кредиторлыҡ бурысын ҡайтарыуҙан ҡасҡан өсөн яуаплылыҡ Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексының 177-се статьяһында ҡарала.
Бухгалтер хисабында кредиторлыҡ бурысы бер нисә төргә бүленә:
* поставкалаусылар менән подрядсылар алдындағы бурыс;
* ойошма персоналы алдындағы бурыс;
* бюджеттан тыш фондтар алдындағы бурыс;
* һалымдар һәм йыйымдар буйынса бурыс;
* башҡа кредиторҙар алдындағы бурыс.
Кредиторлыҡ бурысы булыуы ойошма өсөн ыңғай фактор түгел һәм предприятиеның финанс хәлен, түләү һәләтен һәм ликвидлығын баһалағанда уның күрһәткестәрен ныҡ ҡына түбәнәйтә.
# Вольфсбург-Ункерода

Вольфсбург-Ункерода (нем. Wolfsburg-Unkeroda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 734 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,04 км². Диңгеҙ кимәленән 303 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99819 һәм автомобиль коды — WAK.
# Сейка (Ынырга ҡушылдығы)

Сейка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ынырга йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сейка (Ынырга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000229
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100022
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Холуница

Кесе Холуница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Холуница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100032010
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103201
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәләкәҫ (мәғәнәләр)

Мәләкәҫ
* Мәләкәҫ — Мәсетле районындағы ауыл.
* Мәләкәҫ — Дыуан һәм Мәсетле районындағы йылға.
# Сугульда-Чор (йылға)

Сугульда-Чор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Ширта йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Сугульда-Чор (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065161
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306516
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Эдуар Колонн

Эдуар Колонн ( франц. Édouard Judas Colonne ; 23 июль 1838, Бордо - 28 март 1910, Париж ) - француз дирижёры һәм скрипкасыһы .

# Эдуар Колонн
## Биографияһы

Нәҫелдән музыкант, Колонн Париж консерваторияһына 1856 йылда скрипка һәм композиция класстары буйынса уҡырға инә. Әммә 1858 йылда ул Париж Гранд операһы театры оркестрына беренсе скрипка булараҡ саҡырыла. Тиҙҙән Колонн шулай уҡ танылған Ламурё квартетында икенсе скрипка урынын ала - уның беренсе скрипкасыһы Шарль Ламурё Колонн менән бергә эшләгән оҙайлы йылдарында көнәркәш була, бигерәк тә икеһе лә, Колонн менән Ламурё, үҙ оркестрҙары ойошторған ваҡытта.
1873 йылдың мартында Колонн Париждағы «Одеон» театрында Сезар Франктың «Искупление» премьераһы менән үҙенең йәкшәмбе концерттарының беренсе миҙгелен аса. Шул уҡ йылдың ноябрендә Колонн был концерттарҙы алып барыу өсөн үҙ оркестрын ойоштора. Колонндың концерттары, иң беренсе сиратта, һуңғы француз музыкаһын пропагандалай: Массенет, Лало, Бизе, Берлиоз, Равел һәм башҡалар. Колонн шулай уҡ рус музыкаһы менән ҡыҙыҡһына, бер нисә тапҡыр Санкт-Петербургта, шул иҫәптән 1894 йылда Бәләкәй театрҙа тамаша биргән Француз операһы менән дә гастролдәрҙә була. 1892 йылда Колоннды Опера оркестры менән етәкселек итергә саҡыралар, ләкин ул бер мәл генә етәкселек итә, унан һуң бөтә иғтибарын үҙ оркестрына йүнәлтә.
Колонн XIX быуаттың иң ҙур француз дирижёрҙарының береһе һанала. Ул оркестрҙын ҡаты, ҡәтғи тиерлек етәксеһе данын ҡалдыра.
# Лемья (Конда ҡушылдығы)

Лемья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының һул ярына тамағынан 942 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Лемья (Конда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300015736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301573
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ыб (Лопь-Ю ҡушылдығыи)

Ыб — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопь-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Ыб (Лопь-Ю ҡушылдығыи)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014572
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001457
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 2-се Иус

2-се Иус — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Иус йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# 2-се Иус
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301606
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ткаченко Яков Тарасович

Ткаченко Яков Тарасович (15 июль 1906 йыл — 15 октябрь 1979 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының батальон командиры урынбаҫары, капитан, Советтар Союзы Геройы (1945).

# Ткаченко Яков Тарасович
## Биографияһы

Яков Тарасович Ткаченко 1906 йылдың 15 июлендә Кесе Деевка ауылы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 4 класс тамамлаған. Хәлле крәҫтиәндәрҙә эшләй, һуңыраҡ — Стәрлетамаҡ кантоны «Маяк» колхозында, аҙаҡ Силәбе округының Златоуст ҡалаһында механика заводында эшләй.
1928—1930 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хәрби хеҙмәт үтә, 1930 йылда ВКП(б) ағзаһы була. Запасҡа сыҡҡас, Магнитогорск металлургия комбинатында төҙөлөштә эшләй. Унан һәләтле ойоштороусы булараҡ уны Свердловск ҡалаһына Бөтә союз үҙәк профессиональ союздар советына (ВЦСПС) уҡырға ебәрәләр.
Уҡыуын тамамлағас, 1937 йылда Свердловск өлкәһенең Үрге Иҫәт металлургия заводында завод профсоюз комитеты рәйесе булып эшләй.
1941 йылдың июлендә Свердловск ҡала хәрби комитеты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Хәрәкәт итеүсе армияла — 1942 йылдың мартынан. 2-се Балтик буйы һәм 3-сө Белоруссия фронттарында һуғыша. Бер нисә тапҡыр яралана, ике тапҡыр бик ауыр яралана.
1945 йылда капитан Ткаченко демобилизациялана, Свердловск ҡалаһына ҡайта. Металлургия заводында көнкүреш буйынса директор урынбаҫары, аҙаҡ Бөтә союз метрология институтының Свердловск филиалында ремонт-көйләү оҫтаханаларының начальнигы, Свердловск тау институтының уҡыу-производство оҫтаханалары начальнигы булып эшләй. 1965 йылдың июнендә пенсияға сыға.
1979 йылдың 15 октябрендә вафат була. Екатеринбургтың Широкореченск зыяратында ерләнә.

# Ткаченко Яков Тарасович
## Батырлығы

1945 йылдың 17 апрелендә 43-сө армия 3-сө Белорус фронтының 319-сы уҡсылар дивизияһы 1336-сы уҡсылар полкы батальоны командиры урынбаҫары капитан Ткаченко батальон менән командалыҡ итеүҙе үҙ өҫтөнә ала (командир яраланған була) һәм Ляуке Флисс йылғаһы аша сығыуҙы оҫта ойоштора. Ике тапҡыр яралана, әммә батальон менән командалыҡ итеүен дауам итә, һәм беренселәрҙән булып Фришес-Хафф ҡултығы ярына сыға.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 29 июнендәге указы менән командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн капитан Ткаченко Яков Тарасовичҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 5010) тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Ткаченко Яков Тарасович
## Бүләктәре

Ленин ордены, Ҡыҙыл Байраҡ (24.04.1945), Ҡыҙыл Йондоҙ (19.09.1944) ордендары, «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (07.03.1943), башҡа миҙалдар менән бүләкләнә.
1965 йылда «Фашистик Германияны еңеүгә ХХ йыллыҡ көнөнә» тигән яҙыу менән исемле алтын сәғәт менән бүләкләнә.
# Үрге Корпиха

Үрге Корпиха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Корп күле — Түбәнге Корпиха йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Үрге Корпиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000039578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003957
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Андреев Кирилл Дементьевич

Андреев Кирилл Дементьевич (7 июль 1901 йыл — 2 ғинуар 1972 йыл) — граждандар һуғышында ҡатнашыусы һәм Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар дивизияһының батальон парторгы, лейтенант. 1941 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1943).

# Андреев Кирилл Дементьевич
## Биографияһы

Кирилл Дементьевич Андреев 1901 йылдың 7 июлендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Баҙлыҡ‑Васильевка (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районы Баҙлыҡ) ауылында тыуған.
Үҫмер крәҫтиән Октябрь революцияһы идеялары менән илһамлана һәм граждандар һуғышы фронттарында иҫке тормошто яҡлаусылар менән көрәшә. ВКП(б) сафына тик Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 1941 йылда ғына инә. Граждандар һуғышынан һуң Миәкә районының «Ҡанаш» ауыл хужалығы артеле рәйесе булып эшләй, Бәләбәй педагогия училищеһын тамамлай. 1928 йылдан 1941 йылға тиклем иң тыныс һәм изге хеҙмәт менән шөғөлләнә: уҡытыусы булып эшләй, Миәкә һәм Бишбүләк райондарының бер нисә башланғыс мәктәбенең директоры була.
1941 йылдың авгусында Ҡыҙыл Армия сафына алына. Сәйәси хеҙмәткәрҙәр курсын тамамлай, шул уҡ йылдың сентябрендә хәрәкәт итеүсе армия сафында була. Өлкән сержант, артабан лейтенант Кирилл Андреев Воронеж фронты 38-се армияның 163-сө уҡсылар дивизияһы 1318-се уҡсылар полкы батальоны парторгы була.
Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, Андреев Кирилл Дементьевичкә 1943 йылдың 29 октябрендә «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Уҡытыусы-герой, лейтенант Кирилл Андреев Бөйөк Ватан һуғышының аҙағынаса була алмай, 1945 йылдың башында яра ала һәм тиҙҙән фронттан ҡайтарыла. Тыуған иленә ҡайтҡас, Бишбүләк район Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, һаҡлыҡ кассаһы мөдире вазифаһын башҡара.
1972 йылдың 2 ғинуарында Андреев Кирилл Дементьевич вафат була. Бишбүләк ауылында ерләнгән.

# Андреев Кирилл Дементьевич
## Батырлығы

1943 йылдың 3 октябрендә өлкән сержант Андреев бер төркөм һалдат менән Киевтан көньяҡтараҡ Днепр аша сыға. Хәрби подразделениелә урынлашып, ул үҙ һалдаттары менән бейеклеккә үтеп сыға, яҡшы итеп окоп ҡаҙып урынлаша, көслө мылтыҡ-пулемёт уты асып, дошман оборонаһын көсһөҙләндерә. Шуның арҡаһында уҡсылар ротаһы урман ситенә яҡынайырға һәм шунда нығынырға мөмкинлек ала.
Немецтар беҙҙең подразделениены плацдармддан алып ташлау маҡсаты менән һөжүм иткәс, Андреев беренсе булып ҡаршы атакаға күтәрелә, фашистарға гранаталар яуҙыра, үҙенең шәхси өлгөһө менән батальон составын рухландыра.

# Андреев Кирилл Дементьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1943)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (29.10.1943)
* Ленин ордены (29.10.1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (17.08.1943)

# Андреев Кирилл Дементьевич
## Хәтер

* Бишбүләктә Кирилл Дементьевич Андреев йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* Бәләбәй педагогия колледжы бинаһында (Бәләбәй ҡалаһы, Пролетар урамы, 41) колледжды тамамлаусы Геройҙар К. Д. Андреев, П. Е. Васильев, В. Ф. Тарасенко һәм А. П. Кузнецовҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Таҡтаташтағы яҙыу:
   — belebey.bashkortostan.ru/about/places/325996
# Уң Мюмдя-Хавы-Яха

Прав. Мюмдя-Хавы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мюмдя-Хэвы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Уң Мюмдя-Хавы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038556
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303855
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы

Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (9 октябрь 1896 йыл — 21 декабрь 1924 йыл) — Башҡортостандың партия һәм дәүләт эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы. Беренсе донъя һәм граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1921).

# Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы
## Биографияһы

Шәһит Әхмәт улы Хоҙайбирҙин 1896 йылдың 9 октябрендә Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Бесәнсе ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Хоҙайбирҙин ауылында) тыуған. 1909 йылда Ырымбурҙағы Хөсәйениә мәҙрәсәһенә уҡырға бара. 1914 йылда мәҙрәсә администрацияһын тәнҡитләгән өсөн уҡыуҙан ҡыуыла.
Беренсе донъя һуғышы башланғас, фельдшерҙар курсын тамамлап, рота фельдшеры булып һуғышҡа китә. Австрия фронтында яраланғас, 1916 йылда Өфөгә ҡайта. Февраль революцияһын 144-се уҡсы полкы һалдаты булып ҡаршылай. Өфө мосолман хәрби советы эшендә, «Һалдат теләге» гәзитен сығарыуҙа ҡатнаша.
1918 йылда большевиктар партияһына алына, Башҡортостанда совет власын нығытыуҙа ҙур тырышлыҡ күрһәтә. Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә.
1919 йылда совет органдарының етәксеһе булып таныла. РКП(б) өлкә комитетының беренсе секретары, ер эштәре халыҡ комиссары урынбаҫары, эске эштәр халыҡ комиссары булып эшләй.
1924 йылдың 21 декабрендә ҡаты ауырыуҙан Мәскәүҙә вафат була, Өфөлә ерләнгән.

# Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы
## Бүләктәре

Партияның 10-се съезы делегаттары менән Кронштадт фетнәһен баҫтырыуҙа ҡатнаша һәм ауыр яралана, батырлығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.

# Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы
## Иҫтәлек

* Шәһит Хоҙайбирҙин исеме менән китапхана, Баймаҡ машиналар төҙөү заводы, колхоздар, тыуған ауылы, Өфө, Стәрлетамаҡ һәм башҡа ҡалаларҙа урамдар атала.
* Өфөлә һәйкәл һәм иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.
* Журналистар өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы булдырылған.
* Шәһит Хоҙайбирҙин һәйкәле, Өфө, Октябрҙең 50-йыллығы исемендәге урам, 13-сө йорт янында
* Шәһит Хоҙайбирҙин урамындағы йорт

# Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы
## Китаптары

* Избранные произведения. Публицистика, воспоминания, рассказы и очерки, стихи. Предисл. Р. У. Кузеев. Уфа, 1958.
* Избранное. Публицистика, воспоминания, художественные произведения. Предисл. Р. У. Кузеева. Пер. С башкирского М. Гафурова. Уфа, 1968. (рус.)
* На ветрах революции. Публицистика, воспоминания. Уфа, 1986. (рус.)
# Мансуров Әхтәм Әхмәт улы

Мансуров Әхтәм Әхмәт улы (11 октябрь 1895 йыл — 2 декабрь 1965 йыл) — педагог-методист, тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1944).

# Мансуров Әхтәм Әхмәт улы
## Биографияһы

Әхтәм Әхмәт улы Мансуров 1895 йылдың 11 октябрендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Түбәнге Тирмә ауылында тыуған. «Хакимиә» (1915) һәм «Ғәлиә» (1919) мәҙрәсәләрендә уҡый.
1931 йылда Ҡазанда Көнсығыш педагогия институтын тамамлай.
1931—1933 йылдарҙа Башҡортостан өлкә индустриаль-педагогия техникумында, Башҡортостан сауҙа-тауар белгесе институтында, Башҡорт дәүләт медицина институтында эшләй.
1934 йылдан алып Башҡортостан уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу институтында башҡорт теле кабинеты мөдире, 1938 йылдан — башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһы мөдире.
1947—1955 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтында эшләй.
1965 йылдың 2 декабрендә Өфөлә вафат була.

# Мансуров Әхтәм Әхмәт улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Әхтәм Мансуров 1933 йылда донъя күргән «Грамматика» дәреслегендә элек тикшерелмәгән грамматик категорияларҙы тасуирлай, башҡорт теленең фонетик системаһы һәм һүҙ төркөмдәре классификацияһын тикшерә, байтаҡ лингвистик терминдарҙы ҡулланышҡа индерә. Ә. Ә. Мансуровтың «Грамматик» китабы 16 тапҡыр нәшер ителә һәм ХХ быуаттың 60-сы йылдары урталарына тиклем мәктәптәр, училищелар һәм институттар өсөн башҡорт теленең грамматикаһы буйынса төп уҡыу әсбабы итеп ҡулланыла. Ә. Ә. Мансуров шулай уҡ башҡорт теле буйынса урта мәктәптәр һәм училищелар өсөн фәнни-методик мәҡәләләр яҙа, программалар төҙөй, 1950 йылда орфография буйынса күнегеүҙәр йыйынтығы төҙөп баҫтырып сығара.

# Мансуров Әхтәм Әхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1944)
# Rutaceae

Ру́талар (лат. Rutaceae) — Сапинда сәскәлеләр рәтендәге, тажы айырым йәлберсәктәрҙән торған, ике өлөшлөләр ғаиләһенә ҡараған үҫемлектәр.Кеше өсөн иң әһәмиәтлеләренән - Цитрус (Citrus) — лимон, әфлисун, мандарин һәм башҡа төрҙәр.
Руталарға ингән үҫемлектәрҙең күбеһе ағастар (мәҫәлән, лимон, әфлисун), ҡыуаҡтар, үләндәр һирәк ((Мәҫәлән,Рута (Ruta), баҙыян (Dictamnus, ясенец)). Улар көслө еҫле, күптәре тәмле еҫ тарата - был лизоген биҙҙәр сығарған бүлентеләрҙән.
* Баҙыян. Якоб Штурм, «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796 китабынан ботаник иллюстрация
# Ситовая Меча

Ситовая Меча — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ситовая Меча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100112107000000603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000060
* Бассейн коды — 05.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Наумкин ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Наумкин ауыл Советы — Ауырғазы районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы) Почта индексы — 453494. ОКАТО коды — 80205829000. 1998—99 йылдарҙа ойошторолған. Объединен с сельским поселением Балыҡлыкүл ауыл Советы менән берләштерелә.

# Наумкин ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Ауыл Советының составы

* Наумкин ауылы — административ үҙәк,
* Әмзә ауылы.

# Наумкин ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Яңы ауыл Советын рәсми рәүештә таныу буйынса эш 1998 йылда башлана һәм 1999 йылда тамамлана. Башҡортостан Республикаһының 19.03.99 N 224-з (ред. 29.12.2006) «Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районының Наумкин ауыл Советын ойоштороу тураһындағы Закон Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының Закондар сығарыу Палатаһы тарафынан 1998 йылдың 7 майында ҡабул ителә, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының Вәкилдәр Палатаһы тарафынан 1999 йылдың 10 мартында раҫлана, 1999 йылдың 19 мартында Башҡортостан Республикаһы Президенты М.Рәхимов уға ҡул ҡуя. Уның тексынан өҙөмтә (ред. БР Законының 29.12.2006, N 404-з ):
   Статья 2. Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районының Наумкин ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
10 йыл үткәс, 2008 йылда Наумкин ауыл Советы бөтөрөлә, тораҡ пункттары киренән Балыҡлыкүл ауыл Советына ҡайтарыла.
2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Таштамаҡ ауыл Советы, Балыҡлыкүл ауыл Советы, Мәҫәле ауыл Советы, Семенкин ауыл Советы, [[Түрһәгеҙе ауыл Советы (Ауырғазы районы)|Түрһәгеҙе ауыл Советы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).