yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Айсыуаҡов Исмәғил Фазлетдин улы

Айсыуаҡов Исмәғил Фазлетдин улы (15 сентябрь 1905 йыл — 4 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының ойоштороу-план бүлеге начальнигы ярҙамсыһы, интендант хеҙмәтенең гвардия өлкән лейтенанты.

# Айсыуаҡов Исмәғил Фазлетдин улы
## Биографияһы

Исмәғил Фазлетдин улы Айсыуаҡов 1905 йылдың 15 сентябрендә Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы) Соҡаҙытамаҡ ауылында тыуған. 1927—1928 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылда Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа саҡырыла. 7-се гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһында ойоштороу-план бүлеге начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 4 октябрендә һәләк була. Украинаның Чернигов өлкәһе Неданчичи ауылында ерләнгән.
# Сюра

Сюра — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пышенца йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сюра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035923
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003592
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Быҙаулыҡ ҡарағайлығы

Быҙаулыҡ ҡарағайлығы — Рәсәйҙең Һамар һәм Ырымбур өлкәләрендәге милли парк. Парктың майҙаны — 1067,88 км².

# Быҙаулыҡ ҡарағайлығы
## Тасуирлама

Милли парк Һамар өлкәһе, Борский, Богатовский, Нефтегорский райондарында һәм Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе Быҙаулыҡ һәм Боғорослан райондарында урынлашҡан. Милли паркта 12 урман хужалығы бар. Парктың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә Кинель — Ырымбур тимер юлы үтә, тағы ла бер нисә автомобиль юлы бар. Көньяҡта — милли парк офисы һәм музей урынлашҡан Колтубан ауылы.
Климаты континенталь, уртаса йыллыҡ һауа температураһы +3.7 ⁰ С тора, ғинуар айында уртаса температура −13.9 ⁰ С, июлдә +20.5 ⁰ С тора .

# Быҙаулыҡ ҡарағайлығы
## Тасуирлама
### Быҙаулыҡ ҡарағай урманы

Паркты һаҡлауҙың иң танылған һәм мөһим объекттарының береһе — шул уҡ исемдәге ҡарағай утрауы (дөйөм алғанда), уның өлөшөнә Волга аръяғы һәм Урал алды далалары араһында, төбәктәр сигендә, яҡынса 60 мең гектар инә. Был урын Быҙаулыҡ ҡалаһынан 15 км төньяҡта, Боровка йылғаһының киң һәм тәрән (100—150 метр) йылға бассейнында урынлашҡан. Быҙаулыҡ ҡарағай урманында Черталык йылғаһы Боровкаға ағып төшә.
Быҙаулыҡ ҡарағай урманы боҙлоҡтан һуңғы осорға ҡарай; уның йәше 6-7 мең йыл. Дөйөм ҡарағай урманы яҡынса өс-дүрт мең йыл элек барлыҡҡа килгән тип һанала . Быҙаулыҡ ҡарағай урманының тупраҡтары ҡом, ҡалынлығы урыны менән 90 метрға етә. Массивтың өстән ике өлөшөн ҡарағай урмандары биләй.
Урмандың иң ҡыҙыҡ урындарының береһе — 300—350 йәштәге ике ҡарағай . Урман һәр яҡтан тиерлек дала менән сикләнгән япраҡлы урман һыҙаты менән уратылған.
Быҙаулыҡ ҡарағай урманында 39 төр имеҙеүселәр, 144 төр ҡоштар, 8 төр һөйрәлеүселәр, 4 төр амфибиялар, 23 төр балыҡтар һәм 800-гә яҡын бөжәктәр бар. Мышы, ҡоралай, ҡабан, бурһыҡ, һыуһар, тейен, ҡондоҙ йәшәй.

# Быҙаулыҡ ҡарағайлығы
## Һаҡлау статусы

Ҡарағай урманын даими ҡулланыу XVIII быуат ахырынан дауам итә. 1903 йылда урманда ҡарағай урманы эксперименталь урмансылығы булдырылған, уның ҡул аҫтында хәҙерге ваҡытта дендрологик баҡса эшләй. 1977 йылдан бирле урман зонаһының бер өлөшө айырыуса ҡиммәтле урман майҙаны статусына эйә. 1933 — 1948 йылдарҙа ҡарағай урманының бер өлөшөндә дәүләт ҡурсаулығы булған. 1939 йылдың май айында ҡурсаулыҡ майҙаны һиҙелерлек артҡан
Унан һуң ҡарағай урманы территорияһында дәүләт заказнигы эшләне. 2008 йылдың 9 ғинуарында Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте бойороғо нигеҙендә Быҙаулыҡ Милли паркы булдырыу тураһында ҡарар менән Быҙаулыҡ ҡарағайлығы федераль дәүләт учреждениеһы статусы бирелеп, Росприроднадзор ҡарамағына күсерелгән.

# Быҙаулыҡ ҡарағайлығы
## Этимологияһы

Һамар йылғаһы ҡушылдығы булған Быҙаулыҡ йылғаһының исеме боронғо төрки "боҙлоҡ"тан, тимәк, "боҙ"тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тигән фараздар бар. Шулай итеп, ҡар ирегән ваҡытта ғына ташҡан ҙур булмаған йылғаларҙы атағандар.
Шулай уҡ, элек башҡорттар күпләп йәшәгән был төбәктә «Быҙаулыҡ» башҡортса «быҙау» тигәндән килеп сыҡҡан тигән фекер ҙә йәшәй.
# Драйтч

Драйтч (нем. Dreitzsch) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 446 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,29 км². Диңгеҙ кимәленән 310 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7819 һәм автомобиль коды — SOK.
# Мойро

Мойро (нем. Meuro) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 613 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,59 км². Диңгеҙ кимәленән 115 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6905 һәм автомобиль коды — WB.
# Күк мәҙрәсә (Сивас)

Күк мәҙрәсә (төр. Gök Medrese; туранан -тура тәржемәлә: «һауа мәҙрәсәһе» йәки «күк мәҙрәсә»), шулай уҡ Сәхәбиә мәҙрәсәһе булараҡ танылған (төр. Sahibiye Medresesi), — Сивас (Төркиә) ҡалаһындағы XIII быуат мәҙрәсәһе.
Мәҙрәсә вәзир һәм 1277 йылда йылда вафат булған Первандан һуң, Конья солтанатында хакимлыҡ иткән Сахиб Ата теләге буйынса төҙөлгән, 1271 йылға ҡәҙәр ул Перван менән яҡшы мөнәсәбәттә булған. Сахиб Ата ихтыяры буйынса Анатолияла бик күп мәҙрәсәләр төҙөлгән. Күк мәҙрәсәһе — шуларҙың иң мөһабәттәренең береһе. Мәҙрәсәнең Сахибиә тигән төп исеме Сахиб Ата исеме менән бәйле барлыҡҡа килгән. Биҙәү эштәрендә зәңгәр («күк») төҫтәге кафель ҡулланғанлыҡтан, ҡоролма Күк мәҙрәсә тигән исем аҫтында танылыу ала.

# Күк мәҙрәсә (Сивас)
## Тарихы

Мәҙрәсә Коньянан булған Калоян тигән билдәле архитектор проекты буйынса төҙөлә. Башта был бина ике ҡатлы буласаҡ. тип күҙаллана. Ул шулай уҡ хаммам (төрөк мунсаһы) һәм 30 кешелек ашхананы ла үҙ эсенә ала. Бөгөнгө көнгә беренсе ҡаттағы 13 бүлмә генә һаҡланып ҡалған. Күк мәҙрәсә 1883 йылда яңынан төҙөкләндерелә һәм 1926 йылға ҡәҙәр тәғәйенләнеше буйынса ҡулланылғанған.

# Күк мәҙрәсә (Сивас)
## Техник деталдәре

Бинаның һәр ике яғынан 25 метрлыҡ ике бейек манараһы бар. Ҡоролмалар киңлеге 31,25 метр тәшкил итә. Эске ихатаһының майҙаны — 14,40 х 24,25 метр. Бина мәсеткә (намаҙ уҡыу залы) һәм уҡыу бүлмәләренә бүленгән.

# Күк мәҙрәсә (Сивас)
## Ваҡыф

Урта быуаттарҙа ислам илдәрендә ваҡыф мосолман дини учреждениелары өсөн килем сығанағы булып торған, уға фондтарҙы файҙаланыу һәм уның эшмәкәрлеген көйләү, шулай уҡ хеҙмәткәрҙәр тотоу өсөн кәрәкле булған бөтә мөмкинлектәре бирелгән була. Күк мәҙрәсә өсөн килем сығанағы булып 85 баҙар, туғыҙ ауыл, ике ферма һәм башҡа сығанаҡтар хеҙмәт иткән.

# Күк мәҙрәсә (Сивас)
## Галереяһы

* Мәҙрәсә мукарндары
# Карадыге

Карадыге — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тунгужуль йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Карадыге
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014050
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201405
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бактас

Бактас — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының һул ярына тамағынан 287 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Бактас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034459
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203445
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Аҡа ауыл Советы (Мәсетле районы)

Оло Аҡа ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Оло Аҡа ауылы. Оло Аҡа ауыл Советы төньяҡтан Свердловск өлкәһе, көнбайыштан Абдулла, көньяҡтан Әләгәҙ ауыл Советы менән сиктәш.

# Оло Аҡа ауыл Советы (Мәсетле районы)
## Тарихы

Оло Аҡа ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Чичаг

Чичаг — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 2738 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Чичаг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200007229
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200722
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сельфидже Чиу

Сельфидже Чиу (алб. Selfixhe Ciu, ҡыҙ сағында Selfixhe Broja , псевдонимы Kolombja ; 1918, Гирокастра (Албания)- 2003, Tирана ) - албан яҙыусыһы һәм тәржемәсеһе. Ул Албанияла әҫәрҙәрен баҫтырған, албанса яҙған ҡатын-ҡыҙҙарҙан тәүге булған. 1935 йылдың 28 ноябрендә, уға 17 генә йәш сағында, Сельфидже Чиу Коломбья( Kolombja) тигән исем менән "Populli" тигән гәзиттә шиғырын баҫтырып сығар .

# Сельфидже Чиу
## Биографияһы

Сельфидже Чиу Албанияның көньяҡғында - Гирокастра ҡалаһында 1918 йылда тыуған. Чиу албан ҡатын-ҡыҙҙарҙан роман яҙған тәүге яҙыусы Кокалари Мусине менән дуҫлашып китә.
Сельфидже 1930-сы йылдар албан яҙыусылары когортаһына инә. Билдәле булыуынса, 1930-сы йылдарҙа Албанияла бығаса осрамағанса социаль һәм сәйәси сыуалыштар хөкөм һөрә. Ләкин әҙәбиәттә яңырыу 1939 йылда Албанияны Италия баҫып алыу һәм Икенсе донъя һуғышы башланыу менән һүнеп ҡала. Йәш әҙәбиәтселәрҙең күбеһе шымып ҡала, кемдәрҙер төрмәгә эләгә; берәүҙәре тыуған ерен ташлап китә.
Ул Флоренцияла уҡып йөрөгәндә, 1939 йылда итальяндар Албанияға һөжүм итә. Сельфидже ире Джемаль Броя менән бергә тыуған иленә ҡайта, Шкодрала бергәләп китап магазиндары асып ебәрәләр.Сельфидже Албания Хеҙмәт партияһы сафына инә (Албания Коммунистар партияһы), 1942 йылдың 22 февралендә рөхсәтһеҙ антифашистик демонстрация ойоштороусыларҙың береһе була. Бының өсөн ул ҡулға алына һәм үлем язаһына хөкөм ителә, әммә һуңынан уны сығаралар. Икенсе донъя һуғышынан һуң, 1947 йылда, уны төрмәләгә ябалар, тик һуңынан илдән сығарып ебәрәләр. Уның ире Броя Джемаль дә бергә китә.
1998 йылда Чиу үҙенең «Тормош елдәре» (ингл. Winds of life) тигән китабында мемуарҙарын, төрлө йылдарҙа сыҡҡан башҡа әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.
Ул 2003 йылда вафат була
# Байнерштадт

Байнерштадт (нем. Beinerstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 369 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,71 км². Диңгеҙ кимәленән 430 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98660 һәм автомобиль коды — HBN.
# Киселёв Геннадий Семёнович

Киселев Геннадий Семенович (1 февраль 1922 йыл — 16 май 1979 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия подполковнигы, Советтар Союзы Геройы.

# Киселёв Геннадий Семёнович
## Биографияһы

Геннадий Семёнович Киселёв 1922 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
Урыҫ. 1945 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Урта мәктәпте һәм Өфө аэроклубын тамамлай.
Ҡыҙыл Армияға 1940 йылдың декабрендә Башҡорт АССР-ы Өфө ҡала хәрби комитеты тарафынан саҡырыла. 1942 йылда Энгельс хәрби авиация пилоттар мәктәбен тамамлаған.
Бөйөк Ватан һуғышы фронтында 1942 йылдың декабренән.
Һуғыштан һуң ҡыйыу лётчик-штурмовик СССР Хәрби Һауа көстәрендә хеҙмәтен дауам итә. . Геннадий Семенович 1952 йылда Мәскәү өлкәһенең Монино ҡасабаһында Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һауа академияһын тамамлай.
1959 йылдан подполковник Г. С. Киселев — запаста. 1959—1961 йылдарҙа Салауат ҡалаһында йәшәй. 1961 йылдың көҙөндә Омск ҡалаһына күсә һәм шунда ҡалған ғүмерен йәшәй. 1979 йылдың 15 майында вафат була.
Омск ҡалаһында Советтар Союзы Геройҙары аллеяһында ерләнә.
Ғаиләһе: ҡатыны, улы Геннадий.

# Киселёв Геннадий Семёнович
## Батырлығы

«58-се гвардия штурмлау авиация полкының эскадрилья командиры урынбаҫары (2-се гвардия штурмлау авиация дивизияһы, 16-һауа армияһы, 1-се Белоруссия фронты), ВКП(Б) ағзалығына кандидат, гвардия өлкән лейтенанты Киселев Г. С. 1945 йылдың февраленә дошман ғәскәрен һәм техникаһын штурмлау буйынса 110 хәрби осош яһай, уға ҙур зыян килтерә.
1943 йылдың 7 майында сираттағы хәрби осош ваҡытында Г. С Киселев яралана һәм дошман биләгән территорияла бәреп төшөрөлә. 1943 йылдың 19 майында ҡыйыу совет офицеры, поезд вагондарының береһенән ырғып төшөп, әсирлектән ҡаса, урмандарҙа партизандарҙы табып ала һәм уларҙың рәтендә ҡыйыу һуғыша. 1943 йылдың 21 сентябрендә Ҙур ергә юнәлтелә. Сафҡа ҡайта һәм дошманды һуғыш тамамланғансы туҡмай».
СССР Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 15 майындағы указы менән командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткәне өсөн Киселев Геннадий Семеновичҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 7051) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

# Киселёв Геннадий Семёнович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы
* Ленин ордены, өс Ҡыҙыл Байраҡ ордены, I дәрәжә Ватан һуғышы ордены, ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, миҙалдар менән бүләкләнгән

# Киселёв Геннадий Семёнович
## Хәтер

* Г. С. Киселевтың исеме Советтар Союзы Геройҙарының мемориаль таҡтаһына — Өфө аэроклубын тамамлаусылар исемлегенә индерелгән.
# Яңы Бәрҙәш ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Яңы Бәрҙәш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Яңы Бәрҙәш ауылы.

# Яңы Бәрҙәш ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Һарыйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)

Һарыйылға (рус. Сарга (Маутинский Лог)) — Рәсәй йылғаһы.

# Һарыйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Географияһы

Һарыйылға Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 499 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Һарыйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100021343
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102134
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Һарыйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов Сар-, Сары- тип башланған гидронимдарҙы һары төҫ менән бәйләй: более десяти башкирских и казахских названий рек, озер, гор в разных районах области, а по ним и населенных пунктов: две деревни, село, поселок, железнодорожный разъезд (Сары, Сарык-куль — Троицкий, Еткульский, Кунашакский районы). В их состав входят слово сары — «желтый» и географические термины: елга — «река», кул — «озеро», тюбе — «холм», «гора»", вакши — «мелкое, кочковатое, заиленное место», сай — «мелководье», «пересыхающее русло реки» и сары — «желтый». Встречаются также названия в искаженной форме: Сари-Куль, Сир-Куль, Сыровое, Сыровское..
рус. Сарга гидронимы Һарыйылғанан ҡыҫҡарып барлыҡҡа килгән.
# Мирғәзәмов Марат Парис улы

Мирғәзәмов Марат Парис улы (26 февраль 1942 йыл) — партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1986—1992 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе.

# Мирғәзәмов Марат Парис улы
## Биографияһы

Марат Парис улы Мирғәзәмов 1942 йылдың 26 февралендә Башҡорт АССР-ы-ның Ҡариҙел районы Ҡариҙел ауылында тыуған.
1961 йылда Өфөләге 1-се техник училищены тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген йүнәлтмә буйынса КПСС-тың ХХII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводында башлай. 1966 йылда Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң, ошо предприятиела инженер-электрик, артабан участка начальнигы һәм смена начальнигы булып эшләй. Бында ул Советтар Союзы Коммунистар партияһы сафына инә.
1973 йылда Марат Мирғәзәмов партия эшенә саҡырыла. КПСС‑тың Өфө ҡала комитетында инструктор, бүлек мөдире урынбаҫары вазифаларын башҡара. 1976 йылда КПСС-тың Өфө ҡалаһы Орджоникидзе район комитетының икенсе секретары итеп һайлана. 1980 йылда КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының ойоштороу-партия эше бүлеге мөдире урынбаҫары итеп үрләтелә.
1982 йылда Марат Парис улы КПСС‑тың Туймазы ҡала комитетының беренсе секретары итеп һайлана һәм был яуаплы вазифала 1986 йылға тиклем эшләй.
1984 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын (Мәскәү) тамамлай.
1986 йылдан — БАССР Министрҙар Советы рәйесе.
1992 йылдан 1998 йылға тиклем Өфө эластомер материалдар, изделиелар һәм конструкциялар заводының генераль директоры була.

# Мирғәзәмов Марат Парис улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Башпромбанктың Директорҙар советы ағзаһы (1994 йылдан) һәм рәйесе (1997 йылдан)
* КПСС-тың Үҙәк Контроль комиссияһы ағзаһы (1990-1991)
* 503-сө Бөрө милли-территориаль һайлау округы буйынса СССР халыҡ депутаты (1989-1991)
* Башҡорт АССР-ының 11‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты

# Мирғәзәмов Марат Парис улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2017)
* Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1992)

# Мирғәзәмов Марат Парис улы
## Уның тураһында ваҡытлы матбуғат

* Андрей Назаров поздравил с 80-летием бывшего председателя правительства Башкирии Марата Миргазямова. ИА Башинформ, 26 февраля 2022 года (рус.) (Тикшерелеү көнө: 26 февраль 2022)
* Романов В. Видные государственные деятели Башкортостана: Марат Миргазямов (К 75-летию).
* Файзрахманов Р. Марат Миргазямов издал книгу. «Республика Башкортостан» гәзите, 2012, 20 ноябрь.
* Светлана Гафурова. Жизнь и судьба Марата Миргазямова // Общественная электронная газета. — 25.02.2012.
* Гафурова С. Что предсказал — сбылось... 26 февраля Марату Миргазямову исполняется 70 лет. «Республика Башкортостан» гәзите, 2012, 25 февраль.
* Марат Миргазямов: Главное - себя не потерять 2016 йыл 5 март архивланған.
# Джуса

Джуса — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Адамовка һәм Новоорск райондары биләмәләрендә аға. Йылғаның башы Джусинск ҡасабаһынан 2 км көнсығышта. Йылға Һөйөндөк йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км. Тамағынан 17 км өҫтә, уң яҡ ярына Ҡымыҙтүбә йылғаһы ҡоя, башҡа ҡушылдыҡтары — һул яҡтан: Ҡолдар, Таубекты, уң яҡтан — Жуламансай; шулай уҡ аҙ һыулы үҙәндәр: уңдан — Садыҡ, Ашилсай, Алшинсай һәм һулдан — Бескрюк һәм Буҙамша. Йылға буйлап уның башынан түбәнгә табан тораҡ пункттар: Байморат, Андреевка (Адамовка районы), Теренсай, Слюдяной, Юбилейный һәм Добровольск.

# Джуса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002677
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200267
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гоголюша

Гоголюша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының һул ярына тамағынан 408 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Гоголюша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036357
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003635
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Суслов Михаил Андреевич

Михаи́л Андре́евич Су́слов (21 декабрь 1902(19021221), Һарытау губернаһы — 25 октябрь 1982, Мәскәү) – 1947-1982 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитетының секретары, СССР-ҙа дәүләт, сәйәсәт һәм партия идеологы.
# II быуат

I мең йыллыҡ :
Б. э. т. I быуат — I быуат — II быуат — III быуат — IV быуат :
Хронологик таблица :
II (икенсе) быуат юлиан календары буйынса 101 йылдың 1 ғинуарынан 200 йылдың 31 декабренә тиклемге быуат. Был 1-се мең йыллыҡтың 2-се быуаты. Ул 1823 йыл элек тамамланған.
Антиклыҡтың бер өлөшө тип һанала.
Быуат башында Рим империяһы Император Траян осоронда иң ҙур киңәйеүгә өлгәшә, әммә уның вафатынан һуң оборона стратегияһына күсә, уны ул үҙенең ҡолатылыуына тиклем һаҡлап ҡала. Биш яҡшы император хакимлығы осоронда империя сәскә ата. Адриан хакимлығы осоронда йәһүдтәр Бар-Кохба ихтилалынан һуң Ҡотдосдан ҡыуыла. Һуңғы сирек быуатта сағыштырмаса тыныслыҡ һәм сәскә атыу осоро Биш яҡшы императорҙың һуңғыһы Марк Аврелийҙың үлеме һәм уның һәләтһеҙ һәм психик яҡтан тотороҡһоҙ Улының Коммодтың тәхеткә ултырыуы менән тамамлана.
Быуаттың беренсе яртыһында Ҡытай дәүләте Хань династияһы осоронда Үҙәк Азияға йоғонто яһай, әммә икенсе яртыһында коррупция көсәйә һәм асыҡ ихтилал башлана, был 220 йылда империяның ҡолауына килтерә.
# Мариенборн

Мариенборн (нем. Marienborn) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 511 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,98 км². Диңгеҙ кимәленән 154 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39365 һәм автомобиль коды — BK.
# Япта-Яга

Япта-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Пим йылғаһының уң ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Япта-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045808
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204580
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2