yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Касперский Евгений Валентинович

Евгений Валентинович Касперский (4 октябрь 1965 йыл) — Рәсәй программисы, мәғлүмәт хәүефһеҙлеге өлкәһендә донъяның алдынғы белгестәренең береһе. Нигеҙ һалыусыларҙың береһе, әлеге башлығы АО төп хужаһы һәм «Касперский лабораторияһы» акционерҙар йәмғиәтенә — IT-хәүефһеҙлекте тәьмин итеү юлдарын эшләү менән шөғөлләнеүсе, 30-ҙан ашыу төбәк офисы булған һәм донъяның 200 иле менән сауҙа эшен алып барған халыҡ-ара компания ойоштороусы һәм уның төп хужаһы. 2008 йыл өсөн фән һәм технологиялар өлкәһендә дәүләт премияһы лауреаты.

# Касперский Евгений Валентинович
## Иртә йылдары

Евгений Касперский 1965 йылдың 4 октябрендә тыуа, ғаиләлә берҙән-бер бала була. Мәскәү эргәһендә Долгопрудный ҡалаһында Гастелло исемендәге 3-сө мәктәптә уҡый башлай. Мәктәптә үк Касперский махсус курс сиктәрендә математиканы тәрән өйрәнә башлай. 1980 йылда математика олимпиадаһында еңгәндән һуң Мәскәү дәүләт университеты ҡарамағындаға А. Н. Колмогоров исемендәге 18-се физика-математика мәктәп-интернатына алына һәм уны 1982 йылда таммалай.
1987 йылда Мәскәүҙә КГБ юғары мәктәбенең (хәҙерге ваҡытта Рәсәй ФСБ-һы Академияһының Криптография, элемтә һәм информатика институты) 4-се (техник) факультетын тамамлай, унда математика, криптография һәм компьютер технологияларын өйрәнә, «инженер-математик» һөнәрен алып сыға.

# Касперский Евгений Валентинович
## Карьераһы

1987 йылда Касперский СССР Оборона министрлығы ҡарамағындағы күп профилле фәнни-тикшеренеү институтында эшләй башлай. Тап бында, 1989 йылда Cascade вирусы менән осрашҡандан һуң компьютер вирустарын өйрәнә. Вирустың кодын анализлап, уның дауалау өсөн махсус утилита эшләй һәм тематика менән ныҡлап ҡыҙыҡһына башлай.
1991 йылда Евгени Касперский КАМИ Мәғлүмәт технологиялары үҙәгендә эшләй башлай, вирусҡа ҡаршы программалар эшләүсе ҙур булмаған белгестәр төркөмөн етәкләй.
1992 йылдың ноябрендә төркөмөндә беренсе сифатлы AVP 1.0 продукты сығара. 1994 йылда ул Гамбург университетында үткән тест һынауҙарында еңеү яулай. Был продуктҡа халыҡ-ара билдәлелек килтерә һәм эшләүселәр үҙ сит илдәрҙең технологияларын IT-компанияларына лицензиялай башлай.
1997 йылда Касперский һәм уның коллегалары үҙ компанияларын булдырырға ҡарар ҡабул итә һәм "Касперский лабораторияһы"н ойоштороусы булып сығыш яһайҙар. Евгений компанияла үҙ фамилияһы күренеүен теләмәй, әммә уны ҡатыны — Наталья Касперская күндерә. 2000 йылдың ноябрендә AVP продукты атамаһын алмаштырып, Касперский Антивирусы тип йөрөтөлә башлай.
# Пулялы йорт (Таганрог)

1810
Пулялы йорт — Таганрог ҡалаһындағы ике ҡатлы боронғо йорт. 1810 йылда Таганрогтың Шмидт урамында дворян Иван Андреевич Варваци аҡсаһына төҙөлгән. Хәҙерге ваҡытта йорт һүтелгән.

# Пулялы йорт (Таганрог)
## Тарих

Таганрогтың Шмидт урамындағы 19-сы йорт 1810 йылда грек милләтле Рәсәй дворяны Иван Андреевич Варваци аҡсаһына төҙөлгән.
Йорт революцияға тиклемге Таганрог асылмаларында «Пулялы йорт» тип билдәләнгән. 1855 йылда, Таганрогты инглиз-француз эскадроны утҡа тотҡан саҡта, был йорттоң ҡалын стеналарында 32 йәҙрә, пуля һәм снаряд ватыҡтары ҡаҙалып тороп ҡалған. Таганрогты геройҙарса обороналау иҫтәлегенә уларҙы йорт стенаһынан алмай ҡалдырғандар.
Варваци ғаиләһенең был йорто баҡсалар менән уратып алынған булған. И. А. Варваци үлгәс, йорт уның иргә сығып Конно-Варваци фамилияһын алған ҡыҙы ҡарамағында ҡалған. Һуңыраҡ утар йорто уның ике улына күскән. 1901 йылдан алып йорт Коммерция училищеһына арендаға бирелгән. Йорт ҡала үҙәгенән алыҫ торғанлыҡтан, 1906 йылда училище өсөн яңы бина һалырға ҡарар иткәндәр. 1910 йылда йылда йорт һалынып бөткән һәм изгеләндерелгән. Шул йылда Пулялы йорт Дон лейб-гвардияһының 52-се казак полкы есаулы Борис Ростиславович Хрещатицкий ҡулына төшкән.
Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында был йортта Украинанан эвакуацияға килгән Изяслав ирҙәр гимназияһы булған. 1917 йылдың 27 ғинуарында йортта янғын сыҡҡан.
Хәҙерге ваҡытта йорт ватылған һәм уның урынында ун ҡатлы торлаҡ йорт һалынған.

# Пулялы йорт (Таганрог)
## Архитектур үҙенсәлектәре

1913 йылда ер эштәре алып барғанда йорттоң ишек алдында Петоровский урамынан диңгеҙгә алып барған ер аҫты юлы табылған. Был юл ҡыҙыл кирбестән көпләп һалынған булған. Колонналы йорт ватылғанға тиклем ҡаланың иҫтәлекле урындарының береһе булып һаналған.

# Пулялы йорт (Таганрог)
## Әҙәбиәте

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов н/Д: Ростина, 2003. — 512 б. — ISBN 5-7509-0662-0
# Сарлаҡ ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

Сарлаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Сарлаҡ ауылы.

# Сарлаҡ ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Рождество Пресвятой Богородицы сиркәүе (Коныгин)

1879
Рождество Пресвятой Богородицы сиркәүе(Рождество Богородицы сиркәүе) — Ростов өлкәһе Коныгин утарындағы православие сиркәүе; Волгодонск епархияһы, Донец Тамаҡ благочиниеһына ҡарай.
Усть-Донецкий районында хәҙерге ваҡытҡа тиклем һаҡланып ҡалған сиркәүҙәрҙең иң боронғоһо.

# Рождество Пресвятой Богородицы сиркәүе (Коныгин)
## Тарих

Коныгин утарына 1788 йылда нигеҙ һалына. Оҙаҡ ваҡыт ауылдың үҙ сиркәүе булмаған, шунлыҡтан утар кешеләре күрше Раздор станицаһындағы Божья Матерҙың Дон иконаһы сиркәүенә йөрөгән. Раздор сиркәүе кешеләрҙе һыйҙыра алмай башлағас, утар кешеләре Дон архиепискобына үҙ ауылдарында сиркәү төҙөүҙе юллап мөрәжәғәт иткән. Рөхсәт алынғас, ауыл халҡы сиркәү төҙөү өсөн аҡса йыя башлаған. 1877 йылғы рус-төрөк һуғышында байтаҡ ирҙәр һуғышҡа киткәс, сиркәү төҙөү эше туҡталып торған. Киләһе йылда, казактар һуғыштан әйләнеп ҡайтҡас, Пресвятая Богородицаның Тыуыуы хөрмәтенә бер тәхетле сиркәүҙең нигеҙ ташы һалына. 1879 йылда йорт төҙөлә һәм изгеләндерелә. 1883 йылда утар сиркәүе үҙаллы мәхәлләгә әйләнә, уға Коныгин һәм Ольховский утары табыныусылары ҡарай. 1889 йылда сиркәү тирәһе — ағас, ә 1914 йылда тимер ҡойма менән уратыла.
Октябрь революцияһынан һуң сиркәү бик ҙур ҡыйынлыҡтар кисерә. 1920—1930 йылдарҙа уның саң манараһындағы ҡыңғырауҙары йолҡоп алына, сиркәү бинаһында склад яһау планына ярашлы, тәҙрәләре таҡталар менән көпләгәнә. 1962 йылдың йәйендә Раздор станицаһындағы сиркәүҙе шартлатыусылар Коныгин утарына ла шундай маҡсат менән килә. Әммә ауыл халҡы сиркәүҙе һаҡлап ҡала. Шулай уҡ уны «хрущев» эҙәрлекләүҙәре ваҡытында ла яба алмайҙар.
СССР тарҡалғас, сиркәүҙең яңы тарихы башлана. 2003 йылда уның иҫке көмбәҙе яңы — алтын ялатылғаны менән алмаштырыла.
Адресы: Ростов өлкәһе, Усть-Донецкий районы, Коныгин утары, Соборный тыҡрығы, 24-се йорт.
# Лаусниц-Нойштадт-ам-Орл

Лаусниц-Нойштадт-ам-Орл (нем. Lausnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 344 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,43 км². Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7806 һәм автомобиль коды — SOK.
# Сибәғәт (исем)

Сибәғәт — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.

# Сибәғәт (исем)
## Этимологияһы

Сибәғәт исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән төҙ, буяу тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

# Сибәғәт (исем)
## Билдәле шәхестәр

Рахманғолов Сибәғәт Ғибат улы (4 март 1963 йыл) — башҡорт журналисы, йәмәғәтсе. «Ишембай телевидениеһы» автономлы муниципаль учреждение директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2021). Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2011).
Хабибуллин Сибағат Хабибула улы (1902 — 05.1976). тыуған Алағуз ауылы Ҡыйғы районы БАССР. 3-сө дәрәжә Дан ордены.Ҡыҙыл Йондоҙ Ордены . «Батырлыҡ өсөн» миҙалы. «Миҙал Хәрби хеҙмәттәре өсөн».
Аҡбирҙин Сибәғәт Ғәйнетдин улы 1904 — 24ноябрь 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкының пулемёт взводы командиры. Лейтенант.
Яруллин Сибәғәт Әсҡәҙулла улы Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Сибәғәт (исем)
## Фамилиялар

Сибәғәтов Вәли Сибәғәт улы (1912 йыл — 2001 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ (1943,1945), II дәрәжә Ватан һуғышы (1944) ордендары кавалеры.
Сибәғәтов Мөхәмәтғәли Сәғит улы (1.01.1938), Хәйбулла районы «Таналыҡ» совхозының хеҙмәт ветераны, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған механизаторы.
Сибәғәтов Радик Ғәли улы (29.05.1934—6.05.2005), ғалим-тел белгесе, 1970—2005 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 1988 йылдан — татар филологияһы кафедраһы мөдире. Филология фәндәре докторы (1988), профессор (1990). Башҡортостан (1993) һәм Татарстан (2004) республикаларының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2002).
# Ҡараташ (тау)

Ҡараташ (рус. Караташ, горная вершина) — Урал тауҙары системаһының Ҡырҡтытау һыртында урынлашҡан тау түбәһе. 1997 йылдан төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы, һырттың иң бейек нөктәһе.

# Ҡараташ (тау)
## Этимологияһы

«Ҡараташ» һүҙе «ҡара таш» тигәнде аңлата. «Тау» ҡушымтаһы вулкан тоҡомдары барлыҡҡа килтергән яланғас таш киҫәктәренең өҫкә сығыуы һөҙөмтәһендә алына.

# Ҡараташ (тау)
## Тәбиғәт үҙенсәлектәре

Әбйәлил районы Буранғол ауылынан көньяҡ-көнсығышта 6 саҡрым алыҫлыҡта ята. Бейеклеге — 1118 метр, оҙонлоғо яҡынса 4 саҡрым, формаһы һуҙынҡы. Һырт һәм уның айырмалары ҡаяларҙан тора. Бейеклеге 8-10 метрлы таш ҡаласыҡтарҙан булған, тәрәнлеге 20 метрлы билән менән айырылған 2 түбәнән тора.
Көньяҡ Уралдың көнсығыш битләүҙәре өсөн хас булған ландшафттар сағыштырмаса яҡшы һаҡланған, аҡһыл һоро урман тупрағындағы ҡайы-уҫаҡ урманынан тора. Урман бүлкәтенән өҫтәрәк өлгөрөп етмәгән аҡһыл һоро тупраҡтағы һирәк үлән үҫкән әремле-типсәкле дала зонаһы таралғанБашҡорт энциклопедияһы/ Ҡараташ,тау.
Үҫемлектәре:кавказ күрәне, осҡон, энәле ҡәнәфер, төньяҡ шиверекияһы, Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән Гельм минуарцияһы, ҡом ҡаҙ үләне, шыма еҫле сәскә, энәле ҡәнәфер һ.б. Түбәһендә ҡарағастар осрай, шул иҫәптән оҙаҡ йылдар йәшәгәндәр ҙә бар. Айырым ҡарағастарҙың йәше 300-гә лә еткән.
Ҡаяларында сапсандар һәм бөркөттәр оя ҡора.
Туристар араһында бик популяр урын булып һанала.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы тәбиғәтте һаҡлау, фәнни һәм рекреацион әһәмиәткә эйә.
# Адана

А'дана йәки Адана́ (төр. Adana) — Адана өлкәһенең административ үҙәге, Сейхан (боронғоса. Sarus) йылғаһы ярында урынлашҡан, Урта диңгеҙ ярынан 50 км алыҫлыҡта . Эре сәнәғәт үҙәге, туҡыусылыҡ, химия һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте яҡшы үҫешкән. Метрополитены бар.
Ҡала төрлө осорҙарҙа төрлө империяларға һәм цивилизацияларға ҡарай. Шул иҫәптән Бөйөк Әрмәнстан, Рим, Византия, Ғосман империяһы, Киликия әрмән батшалығына ингән осорҙары булған.
1080-се йылдарҙа ҡала төрөк-сәлжүктәр тарафынан яулана, 1140-се йылдарҙа Византияға кире ҡайтарыла, 4 тиҫтә йыл үткәс, Византия уны йәнә юғалта. Унан һуң XIV быуатта Киликия әрмән батшалығы составына ингән. XVI быуаттан — Төркиә ҡулы аҫтында.
XIX быуат аҙағында халҡы 24 мең самаһы иҫәпләнгән, башлыса әрмәндәр, шулай уҡ гректар һәм төрөктәр йәшәгән, ҡала Таврға үтеү юлы булараҡ, стратегик әһәмиәткә эйә булған ; Сүриә һәм Кесе Азия юлы сатында ятҡанлыҡтан, шул ваҡыттан киң сауҙа алып барған, быға йылғаның тәрәнлеге лә булышлыҡ иткән, сөнки йөк тейәлгән караптар ҡалаға тиклем килеп еткән.

# Адана
## Этимологияһы

Гомерҙың «Илиада»һында ҡала Адана тип атала . Эллинистик ул осорҙа шулай уҡ Antiohya (Ἀντιόχεια τςς Κιλικίας) йәки Антиохия (грек теле : Ἀντιόχεια π πρςς Σάρον; «Sarusтағы Antiohya») булараҡ билдәле була.
Боронғо грек-рим легендаһы нигеҙендә, Адана исеме Урандың улдары Аданус и Сарустан киткән. Сәйхан (Арус) йылғаһы буйында улар Адана ҡалаһына нигеҙ һалған нигеҙ һалған.
Аккад, шумер, вавилон, ассирия һәм хетт мифологиялары буйынса атама йәшен илаһы Ададтан килеп сыҡҡан.
Атаманың килеп сығышы буйынса, тарихи төпкөлдәрҙән киләрәк, фараздар күп төрлө һәм былары тик бер өлөшө

# Адана
## Административ-территориаль бүленеше

Әлеге ваҡытта ҡала (Адан иле) составына түбәндәге райондар инә : Джукурова, Карайсалы, Сарычам, Сейхан, Юрегир.

# Адана
## Климат

Аданаға Урта диңгеҙ климаты хас . Эҫе йәй, яуым-төшөм һирәк, ямғырлы һәм йомшаҡ ҡыш. Ҡыш көнө ваҡыты менән туңдыра, ҡайһы саҡ ҡар яуа.
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | 14,7 | 15,9 | 19,1 | 23,5 | 28,2 | 31,7 | 33,8 | 34,6 | 33,1 | 29,0 | 22,5 | 16,7 | 25,2 |
| Уртаса минимум, °C | 5,0 | 5,8 | 7,9 | 11,6 | 15,5 | 19,4 | 22,5 | 22,9 | 19,7 | 15,4 | 10,6 | 6,8 | 13,6 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 110,3 | 90,1 | 65,6 | 52,7 | 46,6 | 21,6 | 6,3 | 4,8 | 15,2 | 43,7 | 73,1 | 120,9 | 650,9 |
| Сығанаҡ: worldweather.org ||||||||||||||

# Адана
## Климат
### Билдәле кешеләре

* Бында Мусина Кокалари (1917—1983) — албан эшмәкәре, сәйәси һәм яҙыусы ханым тыуған.
* Терзян, Акоп (1879—1915) — әрмән яҙыусыһы.

# Адана
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Шымкент (Ҡаҙағстан)
# Ингирь (Шохма ҡушылдығы)

Ингирь — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шохма йылғаһының уң ярына тамағынан 3,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ингирь (Шохма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014237
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001423
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ягодная (Обь ҡушылдығы)

Ягодная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 2450 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Ягодная (Обь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202286
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Быҙаулыҡ (Таналыҡ ҡушылдығы)

Быҙаулыҡ (Оло Бузавлык, Бузулук) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Таналык йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Быҙаулыҡ (Таналыҡ ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

* 21 км: Суртанүҙәк
* 22 км: Ҡамышүҙәк
* 28 км: Кесе Быҙаулыҡ
* 43 км: исемһеҙ йылға

# Быҙаулыҡ (Таналыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002790
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200279
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мытка

Мытка — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 510 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.

# Мытка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004630
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вани

Вани (груз. ვანი) — Грузияның көнбайыш өлөшөнөң Имеретия төбәгендәге ҡала, 1981 йылдан ҡала статусын ала. Самтредиа тимер юлы үҙәгенән 19 км алыҫлыҡта ята. . Халҡы — 3744 кеше (2014).

# Вани
## Сәнәғәте

Ҡалала аҙыҡ-түлектең сәнәғәте үҫешкән. Тегеү фабрикаһы бар.

# Вани
## Тарихы

Беренсе тикшеренеүҙәр ҡаласыҡты антик дәүергә ҡайтарып ҡалдыра һәм уның мөһим әһәмиәтен билдәләй. Элек уның ҡала булып формалашыуына бөтә шарттар булған. Бер яҡтан ул ҡалҡыулыҡта урынлашҡан һәм баҫып алыуҙарҙан тәбиғи һаҡланған. Икенсе яҡтан уның күҙәтеүе аҫтында мөһим транзит артерияһы - шул ваҡытта суднолар йөрөй торған Риони йылғаһы булған. Унан Фазисҡа (Поти)йөктәр ташығандар, был юл менән Һиндостандан сауҙагәрҙәре лә файҙаланған. Һөҙөмтәлә Ванила бөтә ҡала билдәләре беҙҙең эраның тәүге мең йыллығында уҡ, йәғни 3000 йыл элек күҙәтелгән. Фараздар буйынса б.э. VIII быуаттан I быуатына тиклем ҡала ныҡ үҫешкән була. Б.э. тиклем I быуат уртаһында Вани ер йөҙөнән баллисталар менән утҡа тотоу һөҙөмтәһендә юҡҡа сыға, уның снарядтары күп һанда уның биләмәһендә табылған.

# Вани
## Мәҙәниәте

Ҡалала тыуған археологик музейы һәм театр бар. Археологик музейҙың күп өлөшөн б.э. тиклем VII‒III быуаттың артефакттары, шулай уҡ эллинистик дәүерҙең сәнғәт әҫәрҙәре ( бронза сатиралар, Нина һындары, амфоралар, емерелгән биналар ҡалдыҡтары) бар.
Ауыл эргәһендә боронғо ҡала ҡалдыҡтары (беҙҙең эраға тиклем V—I быуаттар) — оборона ҡоролмалары, мәҙәни комплекстар, бай ҡәберлектәр һ. б. Ҡаласыҡта күм керамик, алтын һәм бронза әйберҙәр, ҡорбан салыу урыны, ике башлы хайуандарҙың баштары табылған.

# Вани
## Курорт

Вани ҡалаһында Грузияның иң билдәле курорттарының береһе урынлашҡан. Ул үҙенең тау һауаһы менән генә түгел, шулай уҡ шифалы көкөрт һыуҙары менән билдәле.
# Фәйзуллин Рәшит Ғибаҙулла улы

Фәйзуллин Рәшит Ғибаҙулла улы (1 февраль 1930 йыл — 30 декабрь 1984 йыл) — нефтсе, СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1978), нефть сәнәғәте отличнигы (1974) һәм почетлы нефтсеһе (1973).

# Фәйзуллин Рәшит Ғибаҙулла улы
## Биографияһы

Рәшит фәйзуллин 1930 йылдың 1 февралендә БАССР‑ҙың Стәрлетамаҡ районы Йөрәктау‑Муҡшы ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Йөрәктау ауылында тыуған.
Эш урыны: 1947 йылдан башлап «Башзападнефтеразведка» тресының Стәрлетамаҡ геологик эҙләнеүҙәр контораһында (Октябрьский ҡалаһы) эшләй. 1950 йылдан — 9-сы картировкалап быраулау партияһы быраулаусыһы, 1956 йылдан — «Башвостокнефтеразведка» тресының Бөрө геология-эҙләнеү партияһы быраулаусыһы, 1961 йылдан — скважиналарҙы һынап ҡарау операторы, 1964 йылдан — «Арланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында (Нефтекама ҡалаһы) скважиналарҙы капиталь ремонтлау мастеры.
Фәйзуллин Рәшит Ғибаҙулла улы Арлан нефть ятҡылыҡтарын эшкәртеүҙә ҡатнаша.

# Фәйзуллин Рәшит Ғибаҙулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1963)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
* Ленин ордены (1975)
* СССР Дәүләт премияһы (1978)
* «СССР халыҡ хужалығын үҫтереүҙә өлгәшкән уңыштары өсөн» алтын миҙалы (1979)
# Америка

Аме́рика — Төньяҡ Америка һәм Көньяҡ Америка ҡитғаларын һәм уларға яҡын ятҡан утрауҙарҙы (шул иҫәптән Гренландияны) берләштереүсе донъя киҫәге.
Был донъя киҫәген шулай уҡ «Яңы Донъя» (рус. «Новый Свет») тип атайҙар. Америка атамаһы итальян сәйәхәтсеһе Америго Веспуччи исеменән алынған.
Ғәҙәттә был донъя киҫәген Төньяҡ Америкаға (Төньяҡ Америка ҡитғаһы илдәре һәм уға яҡын утрауҙары), Латин Америкаһына (испан, португал һәм француз телле дәүләттәр), Көньяҡ Америкаға (Көньяҡ Америка ҡитғаһы илдәре һәм уға яҡын утрауҙары), Үҙәк Америкаға (Үҙәк Америка илдәре) һәм Кариб бассейнына (Кариб диңгеҙе бассейнында урынлашҡан дәүләттәр һәм колониялар).

# Америка
## Геологик тарих

Башта Көньяҡ (көнбайыш Гондвана) һәм Төньяҡ Америка (көнбайыш Лавразия) төрлө ҡитға булып торғандар, улар 8 миллион йыл элек Панама тирәһендә ҡушылғандар.

# Америка
## Төньяҡ Америка

* Канада
* АҠШ
* Мексика

# Америка
## Төньяҡ Америка
### Төньяҡ Американың буйһонған территориялары

* Бермудтар (Бөйөк Британияның биләмәләре)
* Гренландия (Данияның киң автономияһы)
* Сен-Пьер һәм Микелон (Францияның биләмәләре)

# Америка
## Үҙәк Америка

* Белиз
* Гватемала
* Гондурас
* Коста-Рика
* Никарагуа
* Панама
* Сальвадор

# Америка
## Үҙәк Америка
### Кариб бассейны

* Антигуа һәм Барбуда
* Багам Утрауҙары‎
* Барбадос
* Гаити
* Гренада
* Доминика
* Доминика Республикаһы
* Куба
* Сент-Винсент һәм Гренадин
* Сент-Китс һәм Невис
* Сент-Люсия
* Тринидад һәм Тобаго
* Ямайка

# Америка
## Үҙәк Америка
### Кариб бассейнының колониялары һәм буйһонған территориялары

* АҠШ-тың Виргин утрауҙары (АҠШ биләмәләре)
* Ангилья (Бөйөк Британияның биләмәләре)
* Аруба (Нидерланд биләмәләре)
* Бонэйр (Нидерланд биләмәләре)
* Британия Виргин утрауҙары (Бөйөк Британияның биләмәләре)
* Гваделупа (Францияның биләмәләре)
* Кайман утрауҙары (Бөйөк Британияның биләмәләре)
* Клиппертон (Францияның биләмәләре)
* Кюрасао (Нидерланд биләмәләре)
* Мартиника (Францияның биләмәләре)
* Монтсеррат (Бөйөк Британияның биләмәләре)
* Пуэрто-Рико (АҠШ биләмәләре)
* Саба (Нидерланд биләмәләре)
* Сен-Бартельми (Францияның биләмәләре)
* Сен-Мартен (Францияның биләмәләре)
* Синт-Мартен (Нидерланд биләмәләре)
* Синт-Эстатиус (Нидерланд биләмәләре)
* Тёркс һәм Кайкос (Бөйөк Британияның биләмәләре)

# Америка
## Көньяҡ Америка

* Аргентина
* Боливия
* Бразилия
* Венесуэла
* Гайана
* Колумбия
* Парагвай
* Перу
* Суринам
* Уругвай
* Чили
* Эквадор

# Америка
## Көньяҡ Америка
### Көньяҡ Американың буйһонған территориялары

* Фолкленд утрауҙары (Бөйөк Британияның биләмәләре)
* Көньяҡ Георгия һәм Көньяҡ Сандвич утрауҙары (Бөйөк Британияның биләмәләре)
* Гвиана (Францияның биләмәләре)
# Южный (Стәрлетамаҡ районы)

Южный (рус. Южный) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 319 кеше. Почта индексы — 453147, ОКАТО коды — 80249860008.

# Южный (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 29 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Октябрьский): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 29 км
# Лубочья

Лубочья — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Лубочья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000954
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100095
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1