yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡоро ер

Ҡоро ер (шулай уҡ ер, ҡаты ер) — ерҙең Донъя океаны һәм башҡа һыу объекттары ҡапламаған өҫкө өлөшө.
Утрауҙың йәки материктың күл, Һыуһаҡлағыс, йылға йәки башҡа һыу объекттары ҡапламаған өҫ яғы шулай уҡ ҡоро ер тип атала.
Планеталағы ҡоро ерҙең дөйөм майҙаны 148 939 063,133 км² тәшкил итә.
Планетаның ҡоро ере — 29,1 %, башҡа өлөшөн донъя океаны һәм башҡа һыу объекттары ҡаплаған.

# Ҡоро ер
## Ҡоро ерҙең яҡынса майҙандары

* ҡоро ерҙең яҡынса 27 % урмандар биләй
* яҡынса 21 % — тәбиғи көтөүлектәр,
* яҡынса 9 % — һөрөнтө ер,
* яҡынса 9 % — Икенсе донъя һуғышынан һуң рациональ ҡулланмау арҡаһында боҙолған ерҙәр.
* 11 % — боҙлоҡтар (нигеҙҙә, Антарктида боҙлоҡтары),
* 11 % — сүлдәр,
* 1 % — ҡалалар.

# Ҡоро ер
## Шулай уҡ ҡара

* Ер ҡабығы
* Тропосфера
* Гидросфера
# Македон аш-һыуы

Македон аш-һыуы — Македония Республикаһының традицион аш-һыуы. Балҡан кухняһына ҡарай. Урта диңгеҙ һәм көнсығыш аш-һыуы йоғонтоһонда формалашҡан. Македон аш-һыуы башҡа балҡан аш-һыуына хас һыҙаттарға эйә, шул уҡ ваҡытта уның үҙенә генә хас аш-һыуы бар.

# Македон аш-һыуы
## Традицион ашамлыҡтар

* Тавче гравче — табала ҡыҙҙырылған ҡара борсаҡ.
* Турли тава — балсыҡ көршәктә бешерелгән йәшелсә һәм ит рагуһы.
* Айвар — йәшелсә икраһы.
* Чевапчичи (Кебали) — ҡыҙҙырылған ваҡ колбаса.
* Пита — түңәрәк, яҫы сөсө икмәк.
* Плескавица — түңәрәк яҫы кәтлит.
* Бурекас — шәкәр ҡушылмаған ондан бешерелгән ашамлыҡтар (выпечка).
* Мелидзано — бешерелгән баклажандарҙан ҡабымлыҡ (закуска).
* Мусака — ит, таш ҡабаҡ, помидор, картуф йә бәшмәк ҡушылған баклажандан әҙерләнгән ашамлыҡ.
* Пинджур — баклажан икраһы.
* Попара — һөт йә сәй һеңдерелгән икмәк.
* Пастрмалия — асыҡ ит бәлеше.
* Кашкавал — һыйыр һәм һарыҡ һөтөнән яһалған һары сыр.
* Ширден — көршәктә бешерелгән тәмләткестәр ҡушылған итле һарыҡ эсәктәре.
* Сарма — тултырылған (фаршированный) виноград япраҡтары
# Һул Векшинка

Һул Векшинка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Векшинка йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Һул Векшинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200020036
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202003
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дмитровка (йылға)

Дмитровка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубенское күле Сухона йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Дмитровка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000508
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Өйрә

Өйрә — башҡорттарҙың милли ризығы.
Өйрә әҙерләү өсөн йылҡы, ҡош йәки һыйыр итен ҙур булмаған киҫәктәргә турап бешерәләр. Тары ярмаһы, кишер, һуған, тоҙ, тәмләткестәр өҫтәлә.
Әҙер ашты ит киҫәктәре һәм йәшелсә менән бирәләр. Өйрә беренсе аш ашамлыҡтарына инә. Ашамлыҡты бәшмәк, балыҡ менән әҙерләргә мөмкин. Ҡатыҡ менән бирелә.
Тауыҡ өйрәһе яй утта бешерелә, күбеге алына. Алдан тауыҡ ите 25-әр грамлыҡ киҫәктәргә турала. Шулай уҡ тары ярмаһы һәм тәмләткестәр менән бешерелә.

# Өйрә
## Ҡыҙыҡлы факттар

Аштар, шулар иҫәптән өйрә лә башҡорттарҙың яратҡан ашамлығы. Мосолман йолаһы буйынса улар ҡуйы һәм туҡлыҡлы булырға тейеш. Һөҙлөклө ҡайнар аш — Башҡортостан халҡының эш көнөнән һуң туйынған иң киң таралған ризығы. Аштың өҫтөнә мул итеп йәшел тәмләткестәр һибәләр, ҡыҙыл, ҡара, аҡ һәм хуш еҫле боростар, әнис, ҡәнәфер, зәғферән, дәрсен, лавр япрағы, имбир, мөшкәт сәтләүеге һ.б. тәмләткестәр ҡулланалар.
# Соҡаҙы

Соҡаҙы — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өҫән йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Соҡаҙы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028305
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102830
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кростиц

Кростиц (нем. Krostitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3840 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,83 км². Диңгеҙ кимәленән 127 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4509 һәм автомобиль коды DZ.
# Ҡаҙағстан гәзиттәре исемлеге

Был исемлекә көн һайын сыҡҡан һәм аҙнаһына бер сыҡҡан Ҡаҙағстан гәзиттәре индерелгән.

# Ҡаҙағстан гәзиттәре исемлеге
## Яңылыҡтар агентлыҡтары

* Аҡ Яйыҡ
* Ирбис
* Ҡаҙэкон
* Хәбәр
* Tengrinews.kz
# Үрге Видзъю

Үрге Видзъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының һул ярына тамағынан 398 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Үрге Видзъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020671
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002067
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кенжан

Кенжан — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 960 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Кенжан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000013780
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001378
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Новоложка

Новоложка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Новоложка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001012
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100101
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чернянка (Меглинка ҡушылдығы)

Чернянка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Меглинка йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Чернянка (Меглинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000630
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Белый Лух

Белый Лух — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 119 км.

# Белый Лух
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016607
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001660
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Күкрәк ситлеге

Күкрәк ситлеге, күкрәк (лат. Thorax) — кәүҙә өлөштәренең береһе. Күкрәк һөйәге, 12 пар ҡабырға, умыртҡа һөйәгенең күкрәк бүлеге, шулай уҡ мускулдар менән барлыҡҡа килә. Күкрәк ситлегендә күкрәк ҡыуышлығы (Cavum thoracis), шулай уҡ диафрагманың бөгөлөүе арҡаһында ҡорһаҡ ҡыуышлығының өҫкө өлөшө бар. Күкрәк ситлегендә эстән һәм тыштан нығытылған тын алыу мускулатураһы ҡоро ерҙәге умыртҡалыларҙың тын алыуын тәьмин итә.
Күкрәк ситлеге формаһы буйынса конус булып тора. Өҫкө һәм аҫҡы ике тишеге (апертура) бар. Өҫкө тишеге арттан I күкрәк умыртҡаһы кәүҙәһе менән сикләнгән, ҡабырғалары менән беренсе ҡабырсаҡтар, алғы яғында күкрәк тотҡаһы менән сикләнгән. Уның аша муйын өлкәһенә үпкә осо сыға, шулай уҡ ҡыҙыл үңәс, трахея, ҡан тамырҙары һәм нервылар үтә. Түбәнге тишеге өҫкөһенән ҙурыраҡ, ул XII күкрәк умыртҡаһы, XI һәм XII ҡабырғалары һәм ҡабырсаҡ дуғалары, ҡылыс һымаҡ үҫенте менән сикләнгән һәм диафрагма менән ҡапланған.
Кешенең күкрәк ситлеге бер аҙ ҡыҫылған, уның артҡы-алғы өлөшө арҡырынан күпкә бәләкәйерәк. Күкрәк ситлегенең формаһы енескә, кәүҙә төҙөлөшөнә, физик үҫешкә һәм йәшкә бәйле.

# Күкрәк ситлеге
## Күкрәк ситлегенең төрҙәре

Күкрәк ситлеге формаһына ҡарап айырыла:
* Нормостеник күкрәк ситлеге — киҫелгән конус формаһы менән характерлана, умрау һөйәгенең өҫкө һәм аҫҡы соҡорҙары әҙ генә күренә.
* Астеник күкрәк ситлеге — ҙур булмаған диаметрлы һәм оҙонса формалы, ә умрау һөйәгенең өҫкө һәм аҫҡы соҡорҙары ныҡ асыҡ күренә.
* Гиперстеник күкрәк ситлеге — күкрәк бүлегенең яҡшы үҫешкән мускулатураһына эйә, формаһы буйынса цилиндрға оҡшаған, алғы-артҡы һәм ҡабырға торошоноң диаметры бер төрлө тиерлек.

# Күкрәк ситлеге
## Күкрәк ситлеге быуындары

Ҡабырғалары артҡы остары менән тән һәм күкрәк умыртҡаларының арҡыры үҫентеләре менән ҡабырға-умыртҡа быуындары (articulationes costovertebrales) ярҙамында хәрәкәтсән тоташҡан, алғы остары менән күкрәк-ҡабырға быуындары ярҙамында күкрәк менән тоташҡан (articulatione sternocostales).

# Күкрәк ситлеге
## Күкрәк ситлегенең эстәлеге

Күкрәк ҡыуышлығы (лат. Cavum thoracis) — күкрәк ситлегенең эске йөҙө һәм диафрагманың өҫкө йөҙө менән сикләнгән анатомик арауыҡ. Күкрәк ҡыуышлығы стеналарын күкрәк эсе фасцияһы (лат. fascia endothoracica) ҡаплай. Күкрәк ҡыуышлығының үҙәк бүлектәрен күкрәк уртаһы (mediastinum) бүлектәре биләй, уның ҡабырғаларында үпкәләр урынлашҡан. Үпкә бөтә яҡтан висцераль (эске) һәм париеталь (тышҡы) плевра япраҡтарынан торған ярыҡ рәүешендәге плевра ҡыуышлыҡтары менән уратып алынған.
# Тюва

Тюва — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татош (Оло Татош) йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Тюва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022595
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202259
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шестовка

Шестовка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Леком йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шестовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041417
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004141
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Овраг Поцелуев

овраг Поцелуев — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Щелкан йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Овраг Поцелуев
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300212107000008886
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000888
* Бассейн коды — 05.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы

Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы (16 май 1955 йыл) — шағир, яҙыусы. Башҡортостан Республикаһы (1997) һәм Рәсәй Федерацияһы (2006) Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2002) һәм Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2005) премиялары лауреаты.

# Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы
## Биографияһы

Гөлсирә Мазһар ҡыҙы Шафиҡова 1955 йылдың 16 майында Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Яңы Мишәр ауылында тыуған. Һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тыуған ауылында, ун йыллыҡ мәктәпте Дыуан-Мәсетле ауылында тамамлаған.
1976 йылда Өфө китапханалар эше техникумын тамамлай. Шул уҡ йылда Мәсетле районы башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге инспекторы вазифаһында эш башлай.
1977 йылда Йонос ауылы китапханаһы мөдире итеп тәғәйенләнә һәм хаҡлы ялға сыҡҡынсы эшләй.

# Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы
## Ижады

Гөлсирә Шафиҡова балалар өсөн ижад итә.

# Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы
## Китаптары

* Тере мендәр. Өфө, 1992;
* Һөт ҡасты / Йәләй, өләсәй һәм бейәләй. Өфө, 1994;
* Аҙашҡан көн. Өфө, 1998;
* Яралы тирәк. Өфө, 2002;
* Алһыуланған аҡ болот: шиғырҙар, әкиәттәр, хикәйәләр. Өфө, 2005;
* Мин — олон: шиғырҙар. Өфө, 2011.

# Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы
## Бүләктәре

* Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге премияһы лауреаты (2002)
* «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» танылыу билдәһе (2003)
* Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге премияһы лауреаты (2005)
# Төркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы

Төркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы (төр. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, TÜBİTAK) — Төркиәнең милли кимәлдәге ғилми-тикшеренеү һәм тәжрибә-конструкторлыҡ эштәре үткәреү өсөн яуаплы ойошмаһы. TÜBİTAK-тың штаб-фатиры Анкарала урынлашҡан. Совет Төркиәнең эре университеттары һәм ғилми-тикшеренеү үҙәктәре менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә эшләй.

# Төркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы
## Советты ойоштороу

1960 йылда Төркиә президенты Джәмал Гүрсел Оборона министрлығы ихтыяждары өсөн ғилми совет йыя (Төркиә Республикаһының яңы конституцияһын төҙөүҙә ярҙам иткән икенсе бер ғилми юридик совет менән бергә), һуңынаныраҡ президент уның нигеҙендә Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советын ойоштора, Советҡа киңерәк мәсьәләләр даирәһе менән шөғөлләнеү һәм пландар төҙөгәндә, сәйәсәт үткәргәндә хөкүмәткә консультациялар биреү бурысы йөкмәтелә.
1963 йылдың 24 июлендә «278» документы (билль) ҡабул ителә, унда, илде үҫтереүҙең биш йыллыҡ планына ярашлы, Совет ойошторола һәм уның бурыстары билдәләнә. Советты ойоштороу мәсьәләләре менән президент Гүрсел тәғәйенләгән төрөк ғалимы Жаһит Арф һәм башҡа ғалимдар шөғөлләнә, төркөмгә профессор Эрдал Инөнү ҙә инә. 1963 йылдың 26 декабрендә Жаһит Арф Советтың беренсе рәйесе ителә.

# Төркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы
## Советтың проекттары

«Төркиәнең мәғлүмәти инфраструктураһын үҫтереү буйынса генераль план» Советтың иң күләмле проекттарының береһе була.
Совет «Turkish Journal of Medical Sciences» нәшер итә (2016 йылдан электрон вариантта, 2014 йылдан PubMed-ҡа инә).
# Хиссиәт

Хиссиәт — кешенең эмоциональ процесы, реаль йәки абстракт объекттаҙы субъектив баһалау сағылышы. Хиссиәт аффекттар, эмоциялар һәм кәйефтән айырыла.

# Хиссиәт
## Төшөнсәнең сиктәре

Белгестәр «хис» төшөнсәһе менән «эмоция», «аффект», «кәйеф», «көйөнөү» һәм «тойоу» төшөнсәләре араһында айырма үткәрә.
Эмоцияларҙан һәм кәйефтәрҙән айырмалы рәүештә, «хис» төшөнсәһе объекттарға бәйле: улар дөйөм хәлгә түгел, ә кемгәлер йәки нимәгәлер ҡарата барлыҡҡа килә. «Мин ошо кешенән ҡурҡам» - был хис, ә «миңә ҡурҡыныс» - эмоция.
Аффекттар менән айырма ла эмоцияларҙыҡы кеүек үк. Бынан тыш аффекттарҙың, хистән айырмалы рәүештә, һәр ваҡыт тиерлек тышҡы сағылышы асыҡ күренә.
Көйөнөү - эмоциональ процестарҙың бары тик субъектив-психик яғы ғына, физиологик составы иҫәпкә алынмай.
Һиҙеү-тойоу - тышҡы мөхиттең үҙсәнлектәре һәм тороштарының психик сағылышы, ул туранан-тура тойғо ағзаларына тәьҫир иткәндә барлыҡҡа килә.

# Хиссиәт
## Этимологияһы

Башҡорт теленә "хис", "хиссиәт" һүҙҙәре ғәрәп теленән ингән.Хис - ысынбарлыҡты күңел менән һиҙеү һәләте; күңелдән килгән мөнәсәбәт нигеҙендә тыуған кисереш. Хиссиәт - хистәрҙең күп төрлөлөгө.
# Приказчиктар клубы (Дондағы Ростов)

1899
Приказчиктар клубы — Дондағы Ростовта, 1899 йылда «Дондағы Ростов приказчиктарының үҙ-ара кредит йәмғиәте» өсөн төҙөлгән йорт. 1918 йылдың апрелендә бында Дон республикаһы Советтарының I съезы үтә. Приказчиктар клубы федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ статусына эйә. Әлеге ваҡытта бина файҙаланылмай һәм насар торошта. Унда реставрация эштәре башҡарыу планлаштырыла.

# Приказчиктар клубы (Дондағы Ростов)
## Тарихы

«Дондағы Ростов приказчиктарының үҙ-ара кредит йәмғиәте» 1871 йылда ойошторола. 1880 йылдар аҙағында Йәмғиәт үҙ бинаһын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә. 1890 йылдарҙа Тимерницкая һәм Ҡазан (хәҙерге Серафимович урамы) урамдары араһындағы кварталда өс ҡатлы таш бина төҙөлә башлай. Эш ҡала архитекторы Владимир Карпович Шкитко етәкселегендә бара. 1899 йылда төҙөлөш тамfvлана һәм унда Йәмғиәт идараһы урынлаша. Биҙәү эштәре 1902 йылға тиклем дауам итә.
XX быуат башында клубта йыш ҡына балдар, маскарадтар, Раштыуа һәм Пасха кисәләре үткәрелә. Клубта гастролдәр менән Федор Шаляпин һәм Сергей Рахманинов сығыш яһай. 1912 йылда бинаға ике төрлө яҡтылыҡ булған, фасады Темерницкая урамына сығып торған яңы тамаша залы корпусы өҫтәлә.
1918 йылдың 9-14 апрелендә клуб бинаһында Дон республикаһы Советтарының I съезы үтә, унда 800-ҙән ашыу кеше ҡатнаша. 1920 йылдарҙа элекке клуб бинаһында Ҡыҙыл Армия йорто урынлаша. 1927 йылдың 27 ноябрендә бында шағир Владимир Маяковский сығыш яһай. 1930 йылдар уртаһынан бинаны «Музыкаль комедия театры» биләй. 1934—1935 йылдарҙа йорт өлөшләтә реконструкциялана: тамаша залының үҙгәртелә һәм нигеҙ нығытыла.
1950 йылдар уртаһында бинаға капиталь ремонт үткәрелә. 1957 йылда төп бина стилистикаһына оҡшатып төҙөлгән кирбес бина өҫтәлә. 1990 йылдар башында йорт авария торошонда була. 2000 йылда «Музыкаль комедия театры» яңы бинаға күсенә һәм шунан бирле йорт элекке приказчиктар клубы эксплуатацияланмай. 2014 йылда бында ремонт-реставрация эштәрен үткәреү планлаштырыла. Һуңынан «В. М. Величкина исемендәге Ростов өлкә балалар китапханаһы» һәм «Һуҡырҙар өсөн Ростов өлкә махсус китапханаһы урынлаша».

# Приказчиктар клубы (Дондағы Ростов)
## Архитектураһы

Приказчиктар клубтың таш йорто өс ҡатлы һәм подвалы бар. Ҡоролма ҡатмарлы конфигурацияға эйә, эсендә ҙур булмаған ихата-ҡоҙоҡ бар. 1899 йылда төҙөлгән фасад Серафимович урамына сыға, ә 1912 йылда төҙөлгән корпус — Темерницкая урамына. Инеү — Серафимович урамы яғынан.
Серафимович урамына ҡараған фасад эклектика йүнәлешенең неоклассика стилендә башҡарылған. Асимметрик фасад композицияһында ике сығынты айырылып тора. Беренсе ҡат юнылған таш менән эшләнгән. Ярус структураһында тәҙрә формаһына һәм биҙәлешенә иғтибар бирелә. Беренсе ҡатта улар тәҙрә йәҙләгә һәм декоратив йоҙаҡтар менән биҙәлә. Юғары ҡаттарҙың тәҙрәләре өсмөйөшлө кәрниз менән байытылған. Фасадты кәрниз тамамлай.
Темерницкая урамына саҡҡан фасад модерн стилендә эшләнгән. Беренсе ҡат юнылған, икенсе ҡаттың тәҙрәләре дүртмөйөш формаһында, ә өсөнсө ҡаттыҡылар йөҙлөк дуғаһы менән тирәсләнгән ярымтүңәрәк тишектәр формаһында башҡарылған. Фасадтың үҙәк өлөшөн дүрт колонна айыра. Уның өҫкө яғы сәскә биҙәк һәм геометрик фигуралар менән биҙәлгән.
# Гирәһ (биҙәк)

Гирәһ (фарсыса گره‎ — «төйөн»; шулай уҡ گره سازی — «төйөн бәйләү»; рус. Гирих) — архитектурала һәм Халыҡ сәнғәте кәсептәрендә ислам биҙәү сәнғәте (китап тышлыҡтары, келәмдәр, бәләкәй металл әйберҙәр), декоратив нағыштар барлыҡҡа килтергән геометрик һыҙаттарҙан ғибәрәт.

# Гирәһ (биҙәк)
## Тасуирламаһы

Фарсы архитектураһында төйөнлө орнаменттарҙы кирбес һалыуҙа, һылап эшләнгән биҙәктәрҙә һәм мозаикалы фаянс эштәрҙә күрергә мөмкин.
Гирәһтәрҙә тура һыҙыҡлы киҫелештәрҙән торған симметриялы биҙәктәр ҡулланыла. Гирәһ, ғәҙәттә, күпмөйөштәр һәм һыҙаттар менән бүленгән 6, 8, 10 йәки 12 сатлы йондоҙҙар барлыҡҡа килтергән үрелмәләрҙән тора, улар һүрәткә йыш ҡына нағышлап төшөрөлә. Бындай биҙәктәр, ғәҙәттә, яҫылыҡта бер ниндәй екһеҙ, 2, 3 йәки 6 тапҡыр әйләнмәле симметриялы ҡабатланыусы "һирәк соҡалта"ларҙан тора.
Өс үлсәмле гирәһ эквиваленты моҡарналар (кәрәҙле көмбәҙҙәр) тип атала. Ул көмбәҙҙәр йәки тромптарҙың аҫҡы өлөштәрен биҙәү өсөн ҡулланыла.

# Гирәһ (биҙәк)
## Тарихы
### Тамырҙары

Гирәһ стилендәге биҙәктәр беҙҙең эраның икенсе быуатына ҡараған Рим империяһы Сүриә провинцияһының орнаменттарына нигеҙләнгән тип иҫәпләнә. Сүриәлә Дамаскылағы Өмәүиҙәр мәсетендә (709—715), алты мөйөшлө йондоҙ рәүешендәге тулҡын һымаҡ сатрашланған биҙәкле тәҙрә рәшәткәләре бар. Тура һыҙаттар ҡулланып эшләнгән ислам геометрик орнаменттарының тәүге миҫалдарын әлеге ваҡытта Үзбәкстанда Рабат Мәлик каруанһарайының ҡапҡаларында һаҡланып ҡалған архитектурала күрергә мөмкин (1078).