yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Саба (утрау)

Саба (нидерл. Saba) — Кариб диңгеҙендә Наветренный утрауҙары составындағы утрау (Кесе Антиль утрауҙары), Изге Мартин утрауынан 46 саҡрым көньяҡ-көнбайыштараҡ, Синт-Эстатиустан 32 саҡрым төньяҡ-көнбайыштараҡ. Майҙаны — 13 км². Нидерландтың айырым бер общинаһы булып тора, әммә ул Нидерланд провинцияларының береһенә лә инмәй, ә Кесе Антиль утрауҙарындағы ике община, шулай уҡ Кариб Нидерланды тип тә йөрөтөлгән Бонайре, Синт-Эстатиус һәм Саба менән бергә Нидерланд биләмәһен тәшкил итә.

# Саба (утрау)
## Географияһы

Утрау Маунт-Синери һыу аҫты янартауының түбәһе булып тора, ул һыу өҫтөнән 890 метрға (төбәктең Голландия биләмәләренең иң бейек утрауы) һәм төбө кимәленән 1500 метрға күтәрелә. Бында йылғалар йәки даими аҡҡан һыу ағымдары юҡ, ә ел иҫкән яғы ҡоро һәм ҡоро кактустар һәм ҡыуаҡлыҡтар менән ҡапланған. Шул уҡ ваҡытта Сабаның ел (көнсығыш) яғы ҡоро көнбайыш менән киҫкен ҡапма-ҡаршылыҡтан ғибәрәт — бында тау битләүҙәрендә күп һанлы ағас һымаҡ абағалар, пальма, ҡыҙыл ағас, олеандр, гикус һәм орхидея үҫә, ә урман япмаһында ҡоштар, бер нисә төр кеҫәртке, ағас тәлмәрйене һәм һ.б. оялай.

# Саба (утрау)
## Тарихы

Сабаға 1300 йылдан ашыу элек аравак ҡәбиләләре күсеп ултырған. Яңы донъяға икенсе сәйәхәте барышында, 1493 йылдың 13 ноябрендә, Христофор Колумб Европа кешеһенән беренселәрҙән булып Саба яры янынан уҙа. (утрауға төшөргә баҙнат итмәй, сөнки Сабаның ҡаялы ярҙары төшөү өсөн уңайлы булмай). Голландтар 1632 йылда утрауға үҙ хоҡуҡтарын белдерә, ә тәүге колонистар бында 1640 йылда Синт-Эстатиустан килә. Европалағы Наполеон һуғышы тамамланғандан һуң, оҙаҡ ваҡыт утрауҙы үҙ ҡулында тотҡан инглиздәр 1816 йылда уны Голландияға кире ҡайтарырға мәжбүр була, һәм шунан алып ул илдең иң алыҫ райондарының береһе тип иҫәпләнә.

# Саба (утрау)
## Халҡы

Халҡы 1991 кеше (2013). Боттом (административ үҙәк) һәм Уиндвардсайд (утрауҙың иң ҙур ҡалаһы) ҡалалары, шулай уҡ бәләкәйерәк торамалар ҙа бар. Рәсми тел — нидерланд теле, шулай уҡ инглиз теле киң ҡулланыла. Утрауҙа африкандар менән ҡатнашыусы голландтарҙың, эритроцитландтарҙың, ирландтарҙың тоҡомдары, шулай уҡ Вест-Һиндостандың төрлө утрауҙарынан һуңыраҡ күсеп килеүселәр йәшәй.

# Саба (утрау)
## Иҡтисады

Килеменең төп сығанағы — туризм (йылына 25 мең турист).

# Саба (утрау)
## Транспорты

Хуанчо-Ираускин аэропорты донъяла иң ҡыҫҡа осоу-ултырыу һыҙаты булған халыҡ-ара аэропорт тип иҫәпләнә, уның оҙонлоғо 400 метрҙан кәмерәк, ә төшөргә бында тик өс төр самолет менән генә рөхсәт ителә. Донъяның иң хәүефле ун аэропорты иҫәбенә инә.
# Бердюжиха ( Елбань ҡушылдығы)

Бердюжиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Елбань йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бердюжиха ( Елбань ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200463
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тәймәнеште

Тәймәнеште — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ҡыҙыл йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тәймәнеште
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002028
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200202
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хәйретдинов Фәүзин Нуретдин улы

Хәйретдинов Фәүзин Нуретдин улы (1914 йыл) — ҡыҙылармеец, гвардия рядовойы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы. «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1944), «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән наградланған (1943).

# Хәйретдинов Фәүзин Нуретдин улы
## Биографияһы

Хәйретдинов Фәүзин Нуретдин улы 1914 йылда хәҙерге Илеш районының Ҡыпсаҡ ауылында тыуа. 1941 йылда Илеш районы Хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Белоруссия фронтының 7-се гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 15-се гвардия айырым элемтә эскадронында телефонист булып хеҙмәт итә.

# Хәйретдинов Фәүзин Нуретдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1944 йыл)
* «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (1943 йыл).
# Калымка

Калымка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Калымка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013356
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201335
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йезериц

Йезериц (нем. Jeseritz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 287 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,15 км². Диңгеҙ кимәленән 55 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Ҡырғыҙстан райондары

Ҡырғыҙстандың 40 районы бар. Республика әһәмиәтендәге ҡалаларҙың райондары үҙ аллы административ-территориаль берәмектәр булып тормай.

# Ҡырғыҙстан райондары
## Баткән өлкәһе

* Ләйләк районы (#1, район үҙәге — Раззаков)
* Ҡәдәмйәй районы (#3, район үҙәге — Ҡәдәмйәй)
* Баткән районы (#2, район үҙәге — Баткән)

# Ҡырғыҙстан райондары
## Йәләл-Абад өлкәһе

* Аҡһы районы (#14, район үҙәге — Кәрүән)
* Ала-Буға районы (#15, район үҙәге — Ала-Буға)
* Баҙар-Ҡурған районы (#12, район үҙәге — Баҙар-Ҡурған)
* Нәүкән районы (#13, район үҙәге — Маҫы)
* Һуҙаҡ районы (#11, район үҙәге — Һуҙаҡ)
* Туғыҙ-Тура районы (#18, район үҙәге — Ҡаҙарман)
* Туҡтағол районы (#17, район үҙәге — Туҡтағол)
* Сатҡал районы (#16, район үҙәге — Ҡаныш-Ҡыя)

# Ҡырғыҙстан райондары
## Эҫек-Күл өлкәһе

* Аҡ-Һыу районы — (#40, район үҙәге — Аҡ-Һыу)
* Ете-Үгеҙ районы — (#39, район үҙәге — Ҡыҙыл-Һыу)
* Эҫек-Күл районы — (#36, район үҙәге — Сулпан-Ата)
* Туң районы — (#38, район үҙәге — Бүкәнбай)
* Төп районы — (#37, район үҙәге — Төп)

# Ҡырғыҙстан райондары
## Нарын өлкәһе

* Аҡ-Дала районы (#33, район үҙәге — Бәйет ауылы)
* Ат-Башы районы (#35, район үҙәге — Ат-Башы)
* Йомғал районы (#31, район үҙәге — Сәйек)
* Ҡусҡар районы (#32, район үҙәге — Ҡусҡар)
* Нарын районы (#34, район үҙәге — Нарын)

# Ҡырғыҙстан райондары
## Уш өлкәһе

* Алай районы (#8, район үҙәге — Гөлсә)
* Аруан районы (#6, район үҙәге — Аруан)
* Ҡара-Ҡолйо районы (#10, район үҙәге — Ҡара-Ҡолйо)
* Ҡара-Һыу районы (#7, район үҙәге — Ҡара-Һыу)
* Нәүҡат районы (#5, район үҙәге — Нәүҡат)
* Үзкәнт районы (#9, район үҙәге — Үзкәнт)
* Суң-Алай районы (#4, район үҙәге — Дарауыт-Ҡурған)

# Ҡырғыҙстан райондары
## Талаҫ өлкәһе

* Баҡай-Ата районы (#20, район үҙәге — Баҡай-Ата)
* Айытматов районы (#19, район үҙәге — Ҡыҙыл-Айыр)
* Манаҫ районы (#21, район үҙәге — Покровка)
* Талаҫ районы (#22, район үҙәге — Талаҫ)

# Ҡырғыҙстан райондары
## Сөй өлкәһе

* Аламөҙөн районы (#27, район үҙәге — Лебединовка)
* Яуыл районы (#24, район үҙәге — Ҡара-Балта)
* Кәмен районы (#30, район үҙәге — Кәмен)
* Мәскәү районы (#25, район үҙәге — Беловодский)
* Панфилов районы (#23, район үҙәге — Ҡайынды)
* Һуҡылыҡ районы (#26, район үҙәге — Һуҡылыҡ)
* Сөй районы (#29, район үҙәге — Туҡмаҡ)
* Эҫек-Ата районы (#28, район үҙәге — Ҡант)
# Шия (Кесе Сәрмәсән ҡушылдығы)

Шия — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Шия (Кесе Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005220
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100522
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ускучевка (Катунь ҡушылдығы)

Ускучевка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 651 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ускучевка (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003076
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100307
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыҙылташ (күл, Силәбе өлкәһе)

Ҡыҙылташ рус. Кызылташ - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡыштым ҡала округы биләмәһендәге күл.

# Ҡыҙылташ (күл, Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Ҡыҙылташ күле Силәбе өлкәһенең Ҡыштым ҡала округы биләмәһендә, Ирташ күленән көньяҡ-көнсығышҡа табаныраҡ урынлашҡан.
Силәбегә тиклем араһы – 71 км, Екатеринбургҡа – 216 км, Мейәскә – 45 км алыҫлыҡта.
Күл Кәҫле-Ҡыштым ағар күлдәр системаһын тамамлап ҡуя. Элек ул да аҡҡан, әммә Тинес йылғаһын быуғандан һуң Ҡыҙылташ менән Ирташ араһында яңы һыу ятҡылығы барлыҡҡа килә һәм уның аша яһалма ҡылымыҡ һалына. Шулай итеп, Тинес Ҡыҙылташтан ағып сығыуҙан туҡтай һәм 1955 йылдан күл аҡмай башлай.
Географик координаттары: 55°44'15"N 60°46'9"E.

# Ҡыҙылташ (күл, Силәбе өлкәһе)
## Тасуирлама

Һыу көҙгөһы майҙаны 19 км² тирәһе ; һыу массаһы күләме - 64 млн м³ (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса - 84 млн м³); иң тәрән урыны— 7 м, уртаса тәрәнлеге — 3,4 м.
Төбөндәге ултырма ләм ҡатламы 8 метрға етә.
Соҡоро эрозия, тектоник ҡуҙғалыштар һөҙөмтәһендә килеп сыҡҡан.
Ярҙары ҡырҡа боролошло түгел. Көньяҡтан ярҙары бейек. Утрауҙары юҡ.
Һыуының минераллашыу торошо 280 мг/л тәшкил итә, гидрокарбанатлы - кальцийлы һыуҙар төрөнә ҡарай. Һуңғы йылдарҙа тоҙлолоғо һиҙелерлек арта, хлоридлы-сульфатлы һыу арта бара.
1949-96 йылдарҙа күл атом-төш ҡорамалдарын һыуытыу өсөн ҡулланыла. Тотонолоп ташланған һыуҙың температураһы +50 ° етә. Күл уртаса йыллыҡ күрһәткестән ике тапҡырға тиҙерәк боҫ сығара. Күлде тулыландырыу өсөн Ирташ күленән йылына 30-40 млн м³ һыу ағыҙыла.
Технологик эҫе һыу ташлау менән бер рәттән хужалыҡ-коммуналь йыуынтыҡтары Озерск ҡалаһының сәнәғәт майҙансыҡтарынан канализация һыуҙары ла төшә.
Шул сәбәптәр һөҙөмтәһендә экосистема составында юғары һыу үҫемлектәре тотош юғалған.
Һыу төбөндәге ултырмаларҙа химик токсиндар һәм менән бер рәттән радиоактив матдәләр тупланған. 1994 йылда һыуҙыҡ радиоактивлылыҡ 4 кБк/л-ға етә.
Һыу хужалыҡ маҡсаттарында файҙаланыуҙан сығарылған

# Ҡыҙылташ (күл, Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Атама башҡорт телендәге "ҡыҙыл" һәм "таш" һүҙҙәренән яһалған. Силәбе өлкәһенең атаҡлы топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә, Кызыл-Таш, озеро, от башкирских и казахских слов: кызыл — «красный», таш — «камень», тип аңлата.
# Нәсихәт

Нәсихәттәр — башҡорт халыҡ педагогикаһында (этнопедагогика) кешенең эске һәм тышҡы донъяға мөнәсәбәте формалашыуына, әхлаҡ нормаларын аңлатыуға йүнәлтелгән өгөт‑нәсихәт рухындағы теҙмә һәм сәсмә әҫәрҙәр; тәртип, ҡылыҡ тураһында өйрәтеп әйтелгән һүҙ; Тәртип-ҡылыҡҡа өйрәтеп һөйләгән һүҙ; өгөт.

# Нәсихәт
## Мәғлүмәт

Ғәрәп теленән килеп кергән һүҙ. Сығанаҡтары алғышҡа барып тоташа. Нәсихәтте өлкән быуын вәкиле (ғәҙәттә, йәмғиәттә абруйлы кеше, йолаларҙы белеүсе һәм һаҡлаусы) тапшыра, адресаты бер кеше, шул уҡ кешеләр төркөмө лә (коллектив) булырға мөмкин. Нәсихәт кеше тормошоноң һәм эшмәкәрлегенең бөтә өлкәләрен дә үҙ эсенә ала: хужалыҡ‑көнкүреш («Һәр эште яратып эшлә, яратмаһаң, тотонма, эш рухын асыуландырма»), ғаилә («Бойороҡ менән килдең йортҡа, буйһоноп йөрө, килен»), белем биреү («Белемле — иң көслө, арымай-талмай белем тупла») һ.б.; тормоштоң мөһим ваҡиғаларына (хәрби хеҙмәткә китеү, исем ҡушыу, кейәүгә сығыу һәм өйләнеү һ.б.) йәки берәй ситуацияға бәйле әйтелә. Ҡайһы бер кәсихәт афоризм, әйтем булып китә, икенселәре онотола, ҡулланылыштан төшөп ҡала. Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев, Ризаитдин Фәхретдиновтың нәсихәте киң билдәле.

# Нәсихәт
## Формалары

Дидактик характерҙағы күп кенә ҡобайырҙар, мөнәжәттәр һ.б. Н. киңәйтелгән формаһынан ғибәрәт. Башҡорт әҙәбиәтендә шиғыр‑нәсихәт аноним поэзияла, Аҡмулла, Шәйехзада Бабич, С.С. Яҡшығолов һ.б. ижадтарында осрай. Нәсихәт // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9.
# Оло Петрюг

Оло Петрюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Петрюг йылғаһының һул ярына тамағынан 2,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Петрюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040977
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004097
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Арыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы

Арыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы (29 март 1925 йыл — 21 август 1998 йыл) — СССР һәм Рәсәй журналисы, «Стерлитамакский рабочий» гәзитенең баш мөхәррире (1966—1990). Экология мәсьәләләре буйынса мәҡәләләр авторы.
СССР Журналистар союзы ағзаһы (1957). СССР Журналистар союзы премияһы лауреаты (1975). РСФСР-ҙың (1979), БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1975).

# Арыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы
## Биографияһы

Һаҙый Мөхәмәҙи улы (Ғәди Мөхәмәт улы) Арыҫланов Стәрлетамаҡ медучилищеһын тамамлай
Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән (1985). Фронт тураһында иҫтәлектәр баҫтыра, улар хаҡында яҙыусы Виктор Астафьев хатлашҡан саҡта былай ти: «Күңелдәргә үтеп инерлек, дөрөҫ, ялтырауыҡһыҙ әҫәрҙәрегеҙ талантығыҙҙан ғына түгел, ә һыҙландырып, һуғыш тураһында бөтәһен дә әйтеү теләген ҡуҙғытып, Һеҙгә ҡаҙалып торған шул шырауҙан да ул… Һеҙ — халыҡтың выжданы, ә ул бик тә кәрәк, айырыуса хәҙер».
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Этҡол ауылы (хәҙер Ишембай районы) участка дауаханаһының етәксеһе була, ауырыуҙарға медицина хеҙмәте күрһәтеүгә, туҡландырыуға һәм уларҙың хәл-торошона бик иғтибарлы була.
1951 йылдан КПСС ағзаһы. КПСС Үҙәк Комитеты эргәһендәге Юғары партия мәктәбен тамамлай (Мәскәү, 1966).
1955—1966 йылдарҙа — «Стерлитамакский рабочий» гәзитенең партия тормошо бүлеге мөдире, 1966—1990 йй. — был гәзиттең баш мөхәррире.

# Арыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы
## Хәтер

1998 йылда Башҡортостанда Һаҙый Арыҫланов иҫтәлегенә «Башҡортостан экологияһы» тигән йыл да тапшырылыусы журналистик премия булдырыла, ул тирә-яҡ мөхит темаһына яҙылған публикациялар өсөн бирелә.
2005 йылда Стәрлетамаҡтағы бер урамға Арыҫланов исеме биреләа
# Педь-Ёль

Педь-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мус йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Педь-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022651
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002265
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Хо-Яха

Кесе Хо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хо-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Кесе Хо-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052569
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305256
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хорстдорф

Хорстдорф (нем. Horstdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 633 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,51 км². Диңгеҙ кимәленән 61 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6785 һәм автомобиль коды — WB.
# Скрантон (Арканзас)

Скрантон (ингл. Scranton) — АҠШ-тың Логанокругында урынлашҡан (Арканзас штаты, АҠШ) 222 кеше йәшәгән ҡалаһы (2000 йылда халыҡ иҫәбе буйынса статистик мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә).

# Скрантон (Арканзас)
## Географияһы

АҠШ иҫәп алыу Бюроһы мәғлүмәттәре буйынса Скрантон ҡалаһының майҙаны 1,29 квадрат километр тәшкил итә, ҡала эсендә һыу ресурстары юҡ.
Скрантон ҡалаһы диңгеҙ кимәленән 115 метр бейеклектә урынлашҡан.

# Скрантон (Арканзас)
## Демография

2000 йылда халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса. Скрантонда 222 кеше йәшәгән, 66 ғаилә, 90 хужалыҡ һәм 112йорт иҫәпләнгән. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы бер квадрат километрға 170,8 кеше тәшкил итә. Скрантон халҡының раса составы: 97,30 % аҡ тәнле халыҡ, 0,90 % — ҡара йәки афроамерикандар, 1,80%-ы — ҡатнаш раса вәкилдәре.
90 йорт хужалығының 90 проценты — 18 йәшкә тиклемге бала тәрбиәләй, халыҡтың 55,6 % бергә йәшәгән ирле-ҡатынлы парҙар, 15,6 % ҡатын-ҡыҙ ирһеҙ йәшәй, 25,6 % кешенең ғаиләһе юҡ.Бөтә халыҡтың 23,3%-тын үҙ аллы йәшәүсе ғаилә тәшкил итә , шуларҙың 17,8%-тын 65 йәштән өлкәнерәк яңғыҙ кешеләр тәшкил итә. Йорт хужалығының уртаса күләме 2,47 кеше тәшкил итә, ә ғаиләнең уртаса күләме — 2,85 кеше.
Ҡала халҡы иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр буйынса 2000 йылда йәштәр диапазоны түбәндәгесә : халыҡтың 23,9 проценты — 18 йәштән кесе кеше, 12,2 % — 18-24 йәшлек, 24,3 проценты — 25- 44 йәшкә тиклем, 21,2 % — 45 — 64 йәштә, 18,5 % — 65 йәштә һәм өлкәнерәк йәштә. Кешенең уртаса йәше 39-ҙы тәшкил итә. Һәр 100 ҡатын-ҡыҙға 96,5 ир-егет тура килә. Шул уҡ ваҡытта 18 йәштән өлкән ҡатын-ҡыҙға 87,8 18 йәштән өлкән ир-егет тура килә.
Йорт хужалығының бер йыллыҡ килеме ҡалала 26 000 аҡш долларына тиң ә бер ғаиләнең уртаса килеме — 30 313 доллар. Шул уҡ ваҡытта ир-аттың йыллыҡ килеме уртаса 16 875 доллар тәшкил итә, ә ҡатын-ҡыҙҙарҙың килеме 18750 долларға тигеҙ. Йән башына килем йылына 25 970 доллар тәшкил итә. 11,5 % ғаилә һәм халыҡтың 17,8%-ты халыҡ иҫәбен алыу мәленә ярлылыҡ сигендә йәшәй, уларҙың 34,2%-ты 64 йәштә һәм унан өлкәнерәк йәштәге кешеләр.
# Джалга

Джалга — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Маныч-Гудило күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Джалга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500712107000016491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001649
* Бассейн коды — 05.01.05.007
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Леушинка

Леушинка — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы территория. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628212, ОКАТО коды — 71116000000.

# Леушинка
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Леушинка
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы

Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы (19 февраль 1899 йыл — 1947 йыл) — дәүләт эшмәкәре. 1929—1931 йылдарҙа БАССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты Рәйесе. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы
## Биографияһы

Таймаҫ Шафиҡ улы Шафиҡов 1899 йылдың 19 февралендә Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Мөхәмәтҡолой улусы (хәҙерге Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы) Ҡуйһары ауылында тыуған.
1919 йылдың февраленән алып июнь айына тиклем Колчак армияһына мобилизацияланып хеҙмәт итә. Ошо уҡ йылдың авгусынан алып 1922 йылдың апреленә тиклем Ҡыҙыл Армияла хәрби хеҙмәттә була.
1922—1924 йылдарҙа ауыл Советы рәйесе, 1924 йылдан алып 1926 йылға тиклем волость башҡарма комитеты рәйесе вазифаларын башҡара.
1926—1928 йылдарҙа Арғаяш кантоны башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, кантон комитеты административ бүлеге мөдире вазифаларын атҡара.
1929 йылдан 1931 йылға тиклем БАССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты (БашЦИК) Рәйесе, 1933—1937 йылдарҙа Йомағужа МТС-ының сәйәси бүлеге мөдире булып эшләй.
1937 йылдың сентябрендә ҡулға алына. 1939 йылда иреккә сығарылғандан һуң Арғаяш районының Мөхәмәтҡолой МТС‑ында участка агрономы, директор урынбаҫары, директор, артабан Әйбәт ауылындағы колхоз рәйесе, мал әҙерләү базаһы мөдире була.
ВКП(б) Үҙәк Комитетының партия хеҙмәткәрҙәре курстарында (1928—1929), Мәскәү ҡалаһында Социалистик ер эшкәртеү академияһының малсылыҡ факультетында (1931—1933) белем ала.
# Вандерслебен

Вандерслебен (нем. Wandersleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1679 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,63 км². Диңгеҙ кимәленән 265 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.