yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Курыксарка

Курыксарка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 304 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Курыксарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004259
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100425
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Поржала

Поржала — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ухта йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Поржала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000659
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000065
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дзержинский урамы (Таганрог)

Дзержинский урамы — Таганрогтың иң оҙон урамдарының береһе.

# Дзержинский урамы (Таганрог)
## Географияһы

Дзержинский урамы Фрунзе урамы һәм Москатов урамы араһында урынлашҡан. Ул ике вокзал майҙанын, Ихтилал майҙанын һәм Вокзал яны майҙанын тоташтыра. Оҙонлоғо 4565 метр. Өйҙәргә номерҙар ҡуйыу Фрунзе урамынан башлана.

# Дзержинский урамы (Таганрог)
## Тарихы

Элекке исеме — Иҫке Почта урамы.
1926 йылда Иҫке Почта урамына, ҡала шлагбаумынан алып металлургия заводының тимер юл аша сыға торған еренә тиклем, урам түшәү буйынса эште тамамлау өсөн, Ҡала советы 27131 һум суммаһында аҡса бүлә.
1926 йылда партия һәм дәүләт эшмәкәре Ф. Э. Дзержинский хөрмәтенә исеме Дзержинский урамы тип үҙгәртелә.
Феликс Дзержинский, уның атаһы Дзержинский Эдмунд Иосифович Таганрог классик ирҙәр гимназияһында бер нисә йыл математика уҡытыуына ҡарамаҫтан, Таганрогта булмай.
Шулай ҙа Таганрог һәм Ф. Э. Дзержинскийҙы билдәле бер мөнәсәбәттәр бәйләй: ул 1922 йылда Таганрог металлургия заводын ябылыуҙан ҡотҡарып ҡала. Таганрог металлургия заводы буйһонған «Югосталь» тресы, 1922 йылда заводты тергеҙеү мөмкин түгел һәм ул артабан эшләү өсөн яраҡһыҙ тип ҡарар итә. Ҡорамалдарҙы һүтә башлайҙар, һәм тик СССР Бөтә Союз Халыҡ хужалығы рәйесе Дзержинскийҙың ҡыҫылыуы ғына заводты юҡ итеүҙән ҡотҡарып ҡала. Был хәл урам исеменә билдәле бер мәғәнә бирә, сөнки бөгөнгө көндә Дзержинский урамы ҡаланың боронғо тарихи өлөшөн металлургия заводы районы менән бәйләгән төп магистраль.

# Дзержинский урамы (Таганрог)
## Дзержинский урамында урынлашҡандар

* 21-се мәктәп — Дзержинский урамы, 67-а.
* Изге Георгий сиркәүе (Дзержинский урамы һәм Машина тыҡрығы мөйөшө)
* 11-се мәктәп — Дзержинский урамы, 115.
* 24-се мәктәп — Дзержинский урамы, 149.
* Конгресс-Отель «Таганрог» — Дзержинский урамы, 161.
* «НЕО» күңел асыу үҙәге — Дзержинский урамы, 161.
* «Дубки» ҡулҡыһы
* Медицина консультатив-диагностика үҙәге — Дзержинский урамы, 156.

# Дзержинский урамы (Таганрог)
## Һәйкәлдәр

* «Шлагбаум» иҫтәлекле билдә — Дзержинский урамы һәм Петр урамы мөйөшө.
* Василий Маргелов бюсы — Дзержинский урамы һәм Петр урамы мөйөшө..
* Радиацион һәләкәт ҡорбандарына һәйкәл — Дзержинский урамы, 156-1.
* Ф. Э. Дзержинский һәйкәле — Дзержинский урамы, 191.
# Ҡорбанаева Флора Шәйхи ҡыҙы

Ҡорбанаева Флора Шәйхи ҡыҙы (30 ноябрь 1928 йыл) — ғалим-табип-офтальмолог. 1956—1994 йылдарҙа Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1971—1990 йылдарҙа директорҙың фән буйынса урынбаҫары. Медицина фәндәре докторы (1977). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1977) һәм һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1965). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1966).

# Ҡорбанаева Флора Шәйхи ҡыҙы
## Биографияһы

Флора Шәйхи ҡыҙы Ҡорбанаева 1928 йылдың 30 ноябрендә Башҡорт АССР‑ы Йылайыр кантоны Күгәрсен ауылында тыуған.
Әсәһе — РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы Ҡорбанаева Хәлимә Абдулла ҡыҙы (Биишева Зәйнәб Абдулла ҡыҙының апаһы).
1950 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай һәм хеҙмәтэшмәкәрлеген Йомағужа район дауаханаһында башлай.
1952 йылдан алып Өфөнөң 17‑се балалар клиник дауаханаһында эшләй.
1953 йылдан Владивосток ҡалаһында Тымыҡ океан флоты поликлиникаһында хеҙмәт һала.
1956 йылда Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми тикшеренеү институтына эшкә күсә: 1964 йылдан — бүлек етәксеһе, 1966 йылдан — ғилми секретарь, 1971—1990 йылдарҙа директорҙың фән буйынса урынбаҫары.

# Ҡорбанаева Флора Шәйхи ҡыҙы
## Ғилми эшмәкәрлеге

1960 йылдарға тиклем республикала трахома ауырыуы киң таралған була. Һуғыштан һуңғы осорҙа (1945—1965) Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми тикшеренеү институты трахоманы иҫкәртеү һәм дауалау буйынса ойоштороу-методика үҙәгенә әүерелә. Был эштәр табип-офтальмолог, медицина фәндәре докторы, профессор Ҡоҙаяров Ғабдулла Хәбир улы етәкселегендә бара. 1960-сы йылдарҙа был йоғошло ауырыу тулыһынса бөтөрөлә. Был эшкә ҙур өлөш индереүселәр араһында Флора Ҡорбанаева ла була.
Фәнни хеҙмәттәре трахома патогенезын, клиникаһын өйрәнеүгә һәм иртә диагностикалауға арналған, ул трахома эҙемтәләрен һәм өҙлөгөүҙәрҙе хирургик дауалау ысулдарын, катаракта, глаукома, күҙҙең вируслы ауырыуҙарын хирургик дауалау мәсьәләләрен өйрәнә һәм һүрәтләй. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Ҡорбанаева Флора Шәйхи ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1965)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1966).
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1977)
# 1961 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1961 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1961 MCMLXI |
| Юлиан стилендә | 1960 — 1961 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2713 — 2714 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7469 — 7470 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5721 — 5722 ה'תשכ"א — ה'תשכ"ב |
| Мосолман календары | 1381 — 1382 |
| Боронғо әрмән календары | 1410 ԹՎ ՌՆԺ |
| Ҡытай календары | 4657 — 4658 (с 15 февраль) 庚子 — 辛丑 белая мышь — белая корова |
| Эфиопа календары | 1953 — 1954 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2017 — 2018 |
| - Шака самват | 1883 — 1884 |
| Иран календары | 1339 — 1340 |
1961 (бер мең туғыҙ йөҙ алтмыш беренсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1961 йылы, 2 мең йыллыҡтың 961 йылы, XX быуаттың 61 йылы, XX быуаттың 7 ун йыллығының 1 йылы, 1960 йылдарҙың 2 йылы.

# 1961 йыл
## Тыуғандар

* 3 апрель — Эдди Мёрфи, америка комедия актёры, кинорежиссёр, продюсер һәм йырсы.
* 26 август — Рәхмәтуллина Зөһрә Йыһанур ҡыҙы, Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.
# Витебск боҙ спорт һарайы

«Витебск боҙ спорт һарайы» (бел.«Спорт Віцебскі лядова палац») — Витебск (Белоруссия) ҡалаһында спорт комплексы
1999 йылдың 13 ноябрендә файҙаланыуға тапшырыла. Төп тәғәйенләнеше — шайбалы хоккей уйындары, фигуралы шыуыу, шорт-трек һәм башҡа боҙ спорт төрҙәре үткәреү. Спорт сараларынан буш ваҡытта боҙ майҙансығы күпләп конькиҙа шыуыу өсөн ҡулланыла. Хоккей ҡумтаһын спорт уйыны төрҙәре, спорт көрәштәре, теннис, ауыр атлетика, гимнастика, бокс, шулай уҡ концерт үткәреү өсөн сәхнәгә һәм башҡа сағыу саралар өсөн майҙансыҡҡа үҙгәртеп була. Һарайҙың һыйҙырышлығы 1900 тамашасы тәшкил итә.
Һарай аренаһы белорус экстралигаһында сығыш яһаусы «Витебск» хоккей клубының үҙ майҙаны булып тора. Шулай уҡ боҙ аренаһында «Витебск» хоккей клубының балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең уҡыусылары (хоккей, фигуралы шыуыу), өлкә юғары спорт оҫталығы мәктәбенең һәм шорт-трек буйынса «Профсоюздар спорт клубының балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең уҡыусылары, һәүәҫкәр хоккей командалары күнекмәләр үтә. 2010 йылға Боҙ һарайы менән йәнәш ябыҡ күнекмәләр майҙансығы төҙөү планлаштырыла
# Синельников Василий Григорьевич (яҙыусы)

Синельников Василий Григорьевич (24 апрель 1918 йыл — 23 февраль 2004 йыл) — СССР яҙыусыһы, педагог һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Синельников Василий Григорьевич (яҙыусы)
## Биографияһы

Василий Григорьевич Синельников 1918 йылдың 24 апрелендә Ырымбур губернаһының Рассыпной станицаһында күп балалы ғаиләлә тыуған.
1932 йылда Ырымбур техник станцияһы янындағы электротехниктар курсын тамамлағандан һуң шунда инструктор, һуңынан станцияның авиамодель лабораторияһында мөдир булып эшләй. 1938 йылда Ырымбур педагогия институтына уҡырға инә, уны Бөйөк Ватан һуғышынан һуң тамамлай.
Һуғыш ваҡытында хәрби-һауа көстәрендә хеҙмәт итә, Сталинград һәм Курск ҡалаларында, Ҡырымда, Молдавия һәм Чехословакияла һуғыштарҙа ҡатнаша. Һуғышты Берлинда тамамлай.
Институтты тамамлағандан һуң (ситтән тороп), Василий Григорьевич 1948 йылдан алып Ырымбур ҡалаһының 34-се һәм 44-се мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй. 1960 йылдан алып 1962 йылға тиклем өлкә крайҙы өйрәнеү буйынса музейҙың фән буйынса директор урынбаҫары була. 1962 йылдан 1975 йылға тиклем өлкә крайҙы өйрәнеү буйынса музей директоры. Шулай уҡ яҙыусы булараҡ билдәле була, уның китаптары араһында — «Оренбургский „Золотой колос“» (1975), «Знакомьтесь, Оренбуржье» (1970). Синельников ҡатнашлығында «Ырымбур өлкәһе атласы» (1969) нәшер ителә. Ул шулай «Форштадт» Ырымбур казактары мәҙәниәте үҙәген ойоштороусыларҙың береһе булып тора. Оҙаҡ йылдар Бөтә Рәсәй Педагогия өлкә йәмғиәтенең президиум ағзаһы (1952—1972), Тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәрен һаҡлау буйынса өлкә йәмғиәтенең президиум рәйесе урынбаҫары булып тора (1964—1972).
2004 йылдың 23 февралендә вафат була
Ырымбур өлкәһе Дәүләт архивы фондында В. Г. Синельниковтың документтары һаҡлана.

# Синельников Василий Григорьевич (яҙыусы)
## Наградалары

* Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында «Праганы азат иткәне өсөн», «Берлинды алған өсөн», «Батырлыҡ өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары бар.
# Шавая

Шавая — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сурская Рудоха йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шавая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036685
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003668
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крупская исемендәге үҙәк китапхана (Азов)

Крупская исемендәге үҙәк китапхана — Ростов өлкәһе Азов ҡала үҙәк китапханаһы. 1938 йылда асылған.
Адрес: Азов ҡалаһы, Петр бульвары, 20.

# Крупская исемендәге үҙәк китапхана (Азов)
## Тарих

Н. К. Крупская исемендәге үҙәк китапхана Азов ҡалаһында 1897 йылдың 6 декабрендә асыла. Ошо уҡ көндө китапхана изгеләндерелә. Китапхана ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы уҡытыусыһы А. И. Дементьева һәм урындағы интеллигенция инициативаһы менән ойошторола. Китапхана эшләүҙең беренсе йылында уға 115 кеше яҙыла, китап уҡыусыларға бөтәһе 3074 дана китап уҡырға бирелә.
Октябрь революцияһына тиклем китапханала мәғрифәтсе М. А. Макаровский эшләй. Беренсе баҫма каталог, тәҡдим ителгән әҙәби әҫәрҙәрҙең исемлеге булдырыла, уҡыусылар араһында анкета һорауҙарына яуаптар алына.
Революциянан һуң һатып алынған китаптарҙың һаны арта , бушлай читальня була. 1920-сы йылдарҙа китапхана агитация һәм пропаганда үҙәге була. Унда күргәҙмәләр , әңгәмә, диспут, әҙәби кисәләр ойошторола.
1939 йылда китапханаға Н. К. Крупская исеме бирелә. Был ваҡытта китап фонды 20000 дана самаһы тәшкил итә, уҡыусылар һаны — 4000 кеше булған.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында бина һәм китпханалағы китаптар ныҡ зыян күргән. Шуға ҡарамаҫтан, китапхана эшләй, уның фонды 4000 китап менән тулылана.
ХХ быуаттың 70-се йылдарында китапханаға " Иң яҡшы эшләүсе китапхана" исеме бирелә. 1972 йыл аҙағында унда йөрөгән кешеләр һаны 9536 етә, ә китап фонды 102810 дана тәшкил итә.
Әлеге ваҡытта китапхана эшләүен дауам итә, унда ҡыҙыҡһыныу буйынса клубтар : "Литературный Альбион", Әҙәби-экологик ҡунаҡ бүлмәһе "Гармония", Әҙәби-танып белеү клубы "Я познаю мир", "Лира" һ. б.- эшләй.
# Тикзо 2-се

Тикзо 2-се — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тикзо йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тикзо 2-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023073
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202307
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1921 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1921 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1921 MCMXXI |
| Юлиан стилендә | 1920 — 1921 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2673 — 2674 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7429 — 7430 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5681 — 5682 ה'תרפ"א — ה'תרפ"ב |
| Мосолман календары | 1340 — 1341 |
| Боронғо әрмән календары | 1370 ԹՎ ՌՅՀ |
| Ҡытай календары | 4617 — 4618 (с 8 февраль) 庚申 — 辛酉 белая обезьяна — белая курица |
| Эфиопа календары | 1913 — 1914 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1977 — 1978 |
| - Шака самват | 1843 — 1844 |
| Иран календары | 1299 — 1300 |
1921 (бер мең туғыҙ йөҙ егерме беренсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1921 йылы, 2 мең йыллыҡтың 921 йылы, XX быуаттың 21 йылы, XX быуаттың 3 ун йыллығының 1 йылы, 1920 йылдарҙың 2 йылы.

# 1921 йыл
## Ваҡиғалар

* февраль — Башҡортостанда ҙур аслыҡ башлана.

# 1921 йыл
## Тыуғандар

* Ғәлимов Вәхит Ғәзим улы — Советтар Союзы Геройы (1944).
* 24 февраль — Әхмәров Ғәбит Абдулла улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 10 март — Вәлиев Ярулла Носратулла улы, яҙыусы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* 4 август — Шәмғолов Фәттәх Ғәфүрйән улы, Советтар Союзы Геройы (1946).
* 14 октябрь — Ғабдулла Әхмәтшин, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, драматург.
* 7 ноябрь — Нәжиб Асанбаев, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2006).
* 29 декабрь — Хәйбуллин Ҡотләхмәт Ҡотлоғәлләм улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
# Благовещен (ҡала, Амур өлкәһе)

Благовещен (рус. Благовещенск) — Рәсәйҙә урынлашҡан ҡала, Амур өлкәһенең административ үҙәге.

# Благовещен (ҡала, Амур өлкәһе)
## Географияһы

Амур йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Благовещен (ҡала, Амур өлкәһе)
## Мәғариф

* Амур дәүләт университеты
* Амур дәүләт медицина академияһы
* Благовещен дәүләт педагогия университеты

# Благовещен (ҡала, Амур өлкәһе)
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 0,2 | 7,0 | 20,3 | 31,4 | 34,7 | 39,4 | 37,7 | 36,9 | 33,5 | 28,0 | 13,4 | 3,6 | 39,4 |
| Уртаса максимум, °C | −15,6 | −9,5 | −0,5 | 11,0 | 19,5 | 25,5 | 27,3 | 25,1 | 18,9 | 9,1 | −4,9 | −14,7 | 7,6 |
| Уртаса температура, °C | −21,5 | −16,3 | −6,8 | 4,7 | 12,8 | 19,3 | 21,8 | 19,6 | 12,7 | 3,2 | −10 | −19,8 | 1,6 |
| Уртаса минимум, °C | −26,2 | −21,9 | −12,6 | −1,2 | 6,6 | 13,6 | 17,2 | 15,1 | 7,6 | −1,5 | −14,1 | −24,1 | −3,5 |
| Абсолют минимум, °C | −44,5 | −45,4 | −35,7 | −17,7 | −7,5 | 0,1 | 8,2 | 4,4 | −4,3 | −24,8 | −32,9 | −41,2 | −45,4 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 7 | 5 | 11 | 31 | 45 | 85 | 134 | 122 | 62 | 25 | 14 | 10 | 551 |
| Сығанаҡ: Погода и Климат ||||||||||||||

# Благовещен (ҡала, Амур өлкәһе)
## Транспорт

Благовещен — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
# Соня (йылға)

Соня — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чухломское күле (Вексы йылғаһы башы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Соня (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000011888
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001188
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төйлөгән (йылға)

Төйлөгән (рус. Тюлюган) — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылғаның тамағы Яман Юшатыр йылғаһының һул яры буйлап 10 километрҙа урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Төйлөгән (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса, Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы, ҡушылған Оло Эйек ҡушылған урындан алып тамағына тиклем. Йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһындағы һыу хужалығы геоинформация системаһының мәғлүмәте буйынса::
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006916
* Гидрологик өйрәнеү (ГИ) буйынса коды— 112200691
* Бассейн коды — 12.01.00.007
* ГИ буйынса том һаны — 12
* ГИ буйынса сығарылышы — 2
# Дериножка

Дериножка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устье йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Дериножка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010705
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001070
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Искәндәриә

Искәндәриә (шулай уҡ Александрия; ғәр. الإسكندرية‎‎‎, мысыр ғәрәп телендә اسكندريه, бор. грек. Ἀλεξάνδρεια, лат. Ălĕxăndrīa, Ălĕxăndrēa, копт. Ⲣⲁⲕⲟⲧⲉ, Rakotə, Rakoda) — Нил дельтаһында урынлашҡан ҡала, Мысырҙың икенсе иң ҙур ҡалаһы һәм төп диңгеҙ порты.
Ҡала Урта диңгеҙ яры буйлап 32 километрға һуҙылған.

# Искәндәриә
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1777 | 6000 |
| 1882 | 227 064 |
| 1966 | 1 800 000 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1986 | 2 926 859 |
| 1996 | 3 297 959 |
| 2006 | 4 028 028 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2012 | 4 532 174 |
| 2013 | 4 546 231 |
| 2016 | 4 870 000 |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2017 | 5 039 975 | |
# Кесе Талмаз

Кесе Талмаз — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ирмиза йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Талмаз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016137
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101613
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шмацфельд

Шмацфельд (нем. Schmatzfeld) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 355 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,22 км². Диңгеҙ кимәленән 214 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38855 һәм автомобиль коды — HZ.
# Кофтюга

Кофтюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сула йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кофтюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045401
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004540
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡаран ауыл Советы (Бүздәк районы)

Ҡаран ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Ҡаран ауылы

# Ҡаран ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Тарихы

Ҡаран ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Һарыбай

Һарыбай (рус. Сарбаево) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Һарыбай
## Географик урынлашыуы

Сәскәкүл күле буйында урынлашҡан.

# Һарыбай
## Тарихы

Һарыбай ауылы документтарҙа тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Риүәйәт буйынса, Һарыбай, Иҙелбай, Ишморат һәм Рысай ауылдары Дим йылғаһы бассейнынан килгән башҡорттар тарафынан нигеҙләнгән. Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә

# Һарыбай
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1795 | 1816 | 1834 | 1859 | 1866 | 1889 | 1892 | 1900 | 1917 | 1920 | 1926 |
| 97 | 65 | 105 | 144 | 136 | 144 | 136 | 185 | 283 | 292 | 226 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 95 % тәшкил итә.

# Һарыбай
## Билдәле шәхестәре

* Искәндәр Ярлыҡапов (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.