yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ай (ваҡыт)

Ай — календарҙағы ваҡыт берәмеге, яҡынса Айҙың Ер тирәләй бер тапҡыр әйләнеп сығыу арауығына тигеҙ.

# Ай (ваҡыт)
## Календарҙа ай исемдәре

Григориан стилендә (шулай уҡ Юлиан стилендә лә) Ай фазаһына бәйләнмәгән ай исемдәре ҡулланыла. Был таблицала башҡортса ай атамалары ла бирелә

# Ай (ваҡыт)
## Айҙа көндәр һаны

| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| Ғинуар (Һыуығай) | Февраль (Шаҡай) | Март (Буранай) | Апрель (Алағарай) | Май (Һабанай) | Июнь (Һөтай) | Июль (Майай) | Август (Урағай) | Сентябрь (Һарысай) | Октябрь (Ҡарасай) | Ноябрь (Ҡырпағай) | Декабрь (Аҡъюлай) |
| 31 көн | 28 көн | 31 көн | 30 көн | 31 көн | 30 көн | 31 көн | 31 көн | 30 көн | 31 көн | 30 көн | 31 көн |
| | 29 көн кәбисә йылда | | | | | | | | | | |
* Әгәр йыл һаны 4-кә ҡалдыҡһыҙ бүленһә, февралдә 29 көн (кәбисә йылы), әммә 1700, 1800, 1900, 2100, 2200, 2300 йылдар Григориан календарында кәбисә түгел.
* Кәбисә йылдар: …, 1980, 1984, 1988, 1992, 1996, 2000, 2004, 2008, 2012, 2016.
* Яҡындағы кәбисә йылы: 2024 .

# Ай (ваҡыт)
## Исламда ай атамалары

* Мөхәррәм — ғәр. محـرّ م‎ 30 көн
* Сәфәр — صفـر‎ 29 көн
* Рабиғел әүүәл — ربـيع الأول‎ 30 көн
* Рабиғел ахыр — ربـيع الآخر‎ 29 көн
* Йомадиәл әүүәл — جمادى الأول‎ 30 көн
* Йомадиәл ахыр — جمادى الآخر‎ 29 көн
* Рәжәб — رجـب‎ 30 көн
* Шәғбан — شعـبا ن‎ 29 көн
* Рамаҙан — رمضا ن‎ 30 көн
* Шәүүәл — شوّ ال‎ 29 көн
* Зөлҡәғиҙә — ذو الـقـعـدة‎ 30 көн
* Зөлхизә — ذو الحجة‎ 29-30 көн
# Кижмола (Яренга ҡушылдығы)

Кижмола — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яренга йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кижмола (Яренга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023610
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002361
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Казрети монастыры

Казрети монастыры (грузин: მონასტერი კაზრეთის) Грузияла, Квемо Картли районында Казрети ҡалаһы менән йәнәш урынлашҡан грузин монастырь комплексы. 13 быуатта король Геогрий тарафынан төҙөлгән.
1956 йылда Казрети монастырь комплексында Грузияның мәҙәниәт һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлау һәм реставрациялау министрлығы таҙартыу һәм тергеҙеү эштәре үткәрә. Казрети иркәүе бөгөнгө көндә ғибәҙәттәр өсөн асылған, тергеҙелгән һәм эстән биҙәлгән. Болниси епархияһының күҙәтеүе аҫтында тора. 2006 йылда Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелә

# Казрети монастыры
## Тасуирлама

Казрети сиркәүе планында төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа һуҙылған оҙонса дүрткел форманан ғибәрәт. Фасады ағас ҡыҫандар, семәрҙәр, тәре һ.б. Ул бай биҙәлгән. Сиркәүҙең ике инеү урыны бар. Төп инеү урыны төньяҡ яҡта. Тағы бер үҙенсәлеге булып көнсығыш өлөштә күрше стенала ике ҡабырға колонна түгел, ә тик бер колонна ғына бар. Бинаның интерьеры баштағы ҡиәфәтен һаҡламаған. Собор фрескалар менән биҙәлгән, апостолдың фигуралары һаман да итибарҙы йәлеп итә. Шулай уҡ айырым изгеләрҙең фрескалар серияһы бар.
# Каяарты

Каяарты — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чегем 1-се йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Каяарты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек йылғаһыҙ . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000712108200004857
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200485
* Бассейн коды — 07.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рәхмәтуллин

Рәхмәтуллин — фамилия. Рәхмәтулла исеменән барлыҡҡа килгән.
* Рәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы (1967) — ҡурайсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014).
* Рәхмәтуллин Дәүләтбай Абдрахман улы (1937) — ҡурайсы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Рәхмәтуллин Ибраһим Ғәйзулла улы (20.02.1936—19.07.1998), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1991), профессор (1993). Башҡортостандың атҡаҙанған врачы (1993).
* Рәхмәтуллин Мөхәммәт Абдрахман улы (1915—1972) — театр ҡурайсы-актёры.
* Рәхмәтуллин Рафаэль Ғиниәт улы (3 ғинуар 1929 йыл) — актёр, үҙешмәкәр театр режиссёры.
* Рәхмәтуллин Салауат Ибраһим улы (Салауат Рәхмәтулла), уҡытыусы, шағир (1.02.1942—15.07.2021).
* Рәхмәтуллин Сәфиулла Рәхмәтулла улы (1845—1921) — шағир.
* Рәхмәтуллин Шамил Рахман улы (1930—2001) — актёр, РСФСР-ҙың (1991), БАССР-ҙың (1976) һәм Татарстан Республикаһының (2000) халыҡ артисы.
* Рәхмәтуллин Әнәс Сәғиҙулла улы (1937) — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ эшмәкәре.
* Рәхмәтуллина Зөһрә Йыһанур ҡыҙы (1961) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, философия фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006).
* Рәхмәтуллина Зөлфиә Мөхтәр ҡыҙы (1980) — журналист, Республика Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты.
# Большие Чаши

Большие Чаши — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иша йылғаһының уң ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Большие Чаши
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007388
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100738
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аҡай (исем)

Аҡай — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла киң ҡулланыла

# Аҡай (исем)
## Этимология

Аҡай б, - ағай һүҙенең диалект формаһы; хөрмәтле, абруйлы мәғәнәһендә.Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт исемдәре 2021 йыл 5 октябрь архивланған.. — Өфө, 2006.

# Аҡай (исем)
## Билдәле кешеләр

Аҡай Күсемов (? — 1738 йыл һуң, артабанғы яҙмышы билдәһеҙ) — 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе.
Аҡай Нусупбек улы Нусепбеков (9 декабрь 1909 — 28 июль 1983) — тарих фәндәр докторы (1961), профессор (1963), Ҡазаҡ ССР-ы Фәндәр академияһы академигы (1967), Ҡазаҡ ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1971), Ҡазаҡ ССР-ының Дәүләт премияһы лауреаты (1982)
Акай Курбан улы Мортазаев (1961 й. тыуған) — магнетизм, хисаплау физикаһы, фаза һәм киҫкен күренештәр физикаһы өлкәһендәге белгес, РФА-ның мөхбир ағзаһы (2008), физика-математика фәндәре докторы, профессор.
Онғарбаев Аҡай Онғарбай улы 1909 — 1974 — совет партия һәм сәйәси эшмәкәр. 1943 — 1955 йылдарҙа Ҡаҙаҡ ССР-ының Дәүләт контроле наркомы (1946 йылдан министры). РКП (б) ағзаһы.
Аҡай Боляев (шулай уҡ Мырҙаҡай) (? - 1670 йылдың декабрендә язалап үлтерелә - эрзя мырҙаһы, 1670 - 1671 йылдарҙа үткән Степан Разин етәкселегендәге крәҫтиән ихтилалы юлбашсыларының береһе.

# Аҡай (исем)
## Фамилия

Аҡаев Асҡар Аҡаевич (Ҡырғыҙ ССР-ы, Фрунзе (Чүй) өлкәһе, Ҡыҙыл-Байраҡ ауылы) — совет һәм ҡырғыҙ дәүләт, сәйәси һәм фәнни эшмәкәре.
Аҡаев Әбүсуфьян Акай-Ҡадир улы (1872 — 1931 йылдарҙа йәшәгән). Түбәнге Казанище ауылында тыуған (Дағстан өлкәһе Буйнак районы) — ғалим, дин әһеле, шағир, нәшерсе һәм Буйнаҡтағы беренсе ислам типографияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Аҡаева Майрам Дөйшән ҡыҙы — Ҡырғыҙ Республикаһы тәүге Президенты Асҡар Аҡаевтың ҡатыны. Ҡырғыҙстанда 1990 йылдан алып 2005 йылға тиклем беренсе ҡатын-ҡыҙ.
Сезги ́Сена Аҡай (31 октябрь, 1995 йыл, Истанбул, Төркиә) — төрөк актрисаһы һәм моделе, «2012 йылғы иң яҡшы модель» титулын йөрөтә.

# Аҡай (исем)
## Ауылдар

Акаево — Рәсәйҙең Түбәнге Новгород өлкәһе Починкин районындағы ауыл. Пеля-Хованский ауыл Советы составына инә.
Аҡай - Рәсәй, Рязань өлкәһе һәм Мордовия сигендәге ташландыҡ хәлендәге ауылhttps://62info.ru/history/node/10735 2021 йыл 9 октябрь архивланған.</ref>
# Ғәләүетдинова Светлана Ишбулды ҡыҙы

Ғәләүетдинова Светлана Ишбулды ҡыҙы (30 август 1949 йыл) — ғалим-психолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Психология фәндәре кандидаты (1983), профессор.Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре.

# Ғәләүетдинова Светлана Ишбулды ҡыҙы
## Биографияһы

Светлана Ишбулды ҡыҙы Ғәләүетдинова 1949 йылдың 30 авгусында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Кәрим ауылында тыуған.
Урта мәктәпте Әзербайжан ССР-ы Ленкоран ҡалаһында алтын миҙалға тамамлай.
1968—1973 йылдарҙа А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт педагогия университетының психология факультетында уҡый. Башҡорт дәүләт педагогия институтында педагогика һәм башланғыс белем биреү методикаһы факультетында декан, психология кафедраһы мөдире булып эшләй.
Светлана Ишбулды ҡыҙы — психология фәндәре кандидаты, профессор. 2000—2009 йылдарҙа Башҡортостан мәғәрифты үҫтереү институты ректоры.
Әлеге мәлдә Башҡорт дәүләт университетының психология факультеты деканы.
Ҙур халыҡ-ара фәнни проект етәксеһе. Ғәләүетдинова — Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре.
# Песчанокопская (станция)

Песчанокопская — Ростов төбәге Төньяҡ-Кавказ тимер юлының тимер юлы станцияһы, Ростов өлкәһе Песчанокопский районы Песчанокопское ауылында урынлашҡан
Ике юллы үҙгәреүсән ток менән электрлаштырылған Сальск — Тихорецкиая магистралендә урынлашҡан.

# Песчанокопская (станция)
## Тарихы

Песчанокопская станцияһы Царицын - Тихорецкий тимер юлы һыҙығының төҙөлөшө тамамланыу менән 1899 йылда асыла.
1987 йылда Песчанокопская станцияһынан Передовая станцияһына тиклем 102 км оҙонлоғонда яңы тимер юлы һыҙығы төҙөлә башлай. 1989 йылда Песчанокопская станцияһынан Ҡыҙыл Гвардия станцияһына тиклем 57 км оҙонлоғондағы юл участкаһы сафҡа инә. Передовая станцияһына тиклем юлдың ҡалған участкаһы 1993 йылда файҙаланыуға тапшырыла. Ставрополь— Мәскәү— Павелецкий (№ 257/258) пассажир поезы хәрәкәте ойошторола. 1998 йылда Төньяҡ-Кавказ тимер юлы етәкселеге тарафынан Песчанокопская станцияһынан Ҡыҙыл Гвардия станцияһына тиклем участканы һүтеп алырға ҡарар ителә.
# Новик-Ёль

Новик-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 579 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Новик-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001644
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәләүетдинов Фәтхелислам Ғәйнислам улы

Ғәләүетдинов Фәтхелислам Ғәйнислам улы (1 ғинуар 1920 йыл — 23 апрель 1995 йыл) — актёр, режиссёр. РСФСР сәнғәтенең атҡаҙанған эшмәкәре (1980), БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957).

# Ғәләүетдинов Фәтхелислам Ғәйнислам улы
## Биографияһы

Фәтхелислам Ғәйнислам улы Ғәләүетдинов 1920 йылдың 1 ғинуарында Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Иҫке Исай ауылында тыуған.
1940 йылда Башҡорт театр-художество училищеһының Х. Бохарский һәм Г. С. Саттаров класын тамамлай. Шул уҡ йылда Дәүләкән театрында актёр булып эш башлай.

# Ғәләүетдинов Фәтхелислам Ғәйнислам улы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1940 йылда Нуриман районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә саҡырыла. Ғәләүетдинов Фәтхелислам ефрейтор дәрәжәһендә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән билдәләнә.
1947 йыл — Ҡыйғы театры актёры, режиссёры, баш режиссёры.
1948 йыл — Ҡыйғы колхоз-совхоз театрында Апушкиндың «Салауат, йәки бер ус көл» («Салават, или Горсть пепла») пьсаһын сәхнәгә ҡуйып, режиссёрлыҡ эшмәкәрлеген башлай. Режиссёр булараҡ, социаль-көнкүреш театры принциптарына таянып эшләй, уларҙы милли традициялар менән байыта.
1949 йылдан — Баймаҡ колхоз-совхоз театрында, 1952 йылдан — Салауат башҡорт драма театрында эшләй. Нәжиб Асанбаевтың «Беҙгә егеттәр килде», Мөхәммәт Аллаяр улы Хәйҙәровтың «Ирәндек», Назар Нәжмиҙең «Саҡырылмаған ҡунаҡ» пьесалары буйынса ҡуйған спектаклдәренә лирика һәм экспрессия хас.
1953 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.
1961 йыл — Ленинград ҡалаһында РСФСР Мәҙәниәт министрлығы һәм Бөтә Рәсәй театр йәмғиәте (ВТО) эргәһендәге Юғары режиссёрҙар курсында уҡый.
1967—1987 — Сибай башҡорт драма театрында эшләй.
Ғәләүетдинов Фәтхелислам тыуҙырған образдар хисле һәм илһамлылы. Актёр һәм режиссёр булараҡ, Фәтхелислам Ғәйнислам улы персонаждарҙың эске донъяһын асыуға айырыуса иғтибар итте.

# Ғәләүетдинов Фәтхелислам Ғәйнислам улы
## Репертуары

* Салауат Юлаев («Салауат Юлаев» пьесаһы, Я. В. Апушкин һәм Б.Бикбай)
* Ниязғол-бай (Һ.Л.Дәүләтшинаның «Ырғыҙ» романы буйынса Л. В. Вәлиев постановкаһы)
* Байтирәков («Утлы өйөрмә» — «Огненный вихрь» Ә. М. Мирзаһитов)
* Рәсүлев («Ихлас әңгәмәләр» — «Задушевные беседы» Н. Асанбаев һәм Ф. А. Әсәнов)
Сибай драма театрындағы постановкалар:
* «Зимагорҙар» һәм «Һаҡмар» — С. М. Мифтахов
* «Байрамбикә» — Р. С. Янбулатова
* «Зәйтүнгөл» — Н.Асанбаев

# Ғәләүетдинов Фәтхелислам Ғәйнислам улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1980).
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* ике «Почёт Билдәһе» ордены (1955, 1970).
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
# Тер-Ованесян Даяна Ованесовна

Тер Ованесян Даяна Ованесовна (әрм. Դայանա Տեր-Հովհաննիսյան; 21 май 1922 — 1 март 2018) — әрмән-америка шағирәһе, яҙыусы һәм тәржемәсе. Шиғриәтенең күп өлөшө Әрмәнстан һәм әрмән диаспораһына арналған. Егерме биштән ашыу китап яҙған һәм уны баҫтырып сығарған.

# Тер-Ованесян Даяна Ованесовна
## Биографияһы

Даяна Тер Ованесян Вустерҙа әрмән ғаиләһендә тыуған. Бостон университетында белем ала, инглиз теле менән шөғөлләнә, ә аҙаҡтан Гарвард университетында Лоуэлл Робертта уҡып белем алыуын дауам итә. Ул Ереван дәүләт университетында Америка әҙәбиәте профессоры һәм әрмән шиғриәте профессоры була. Ул күп семинарҙар, шул иҫәптән Бостон университетында, Бард-колледж һәм Колумбия университетында семинарҙар менән етәкселек итә, шулай уҡ Америка шиғриәте һәм тәржемәлә әрмән шиғриәте буйынса лектор була, АҠШ-та һәм сит илдәрҙә кеше хоҡуғы буйынса әҙәбиәт яҙа. Утыҙ йылдан ашыу Яңы Англия шиғриәт клубының президенты һәм Колумбия университетының тәржеәм советы ағзаһы булып тора . Ул Массачусетс мәктәптәрендә шағир булып эшләй.
Шиғриәтенең өс томы әрмән теленә тәржемә ителгән һәм Ереванда баҫтырып сығарылған. Уның әҫәрҙәре шулай уҡ грек, француз һәм румын телдәренә тәржемә ителгән. Тер Ованесян шиғырҙары «The New York Times», «Christian Science Monitor», «The Boston Globe», «Paris Review», «The Writer’s Almanac», «AGNI», «The American Poetry Review», «The Nation» һ.б. бик күп гәзиттәрҙә баҫылып сыҡҡан.

# Тер-Ованесян Даяна Ованесовна
## Наградалары

* Әрмәнстан Мәҙәниәт министрының алтын миҙалы
* Месроб Маштоц исемендәге премия (2003)
* Әрмәнстандың Милли Китапхана миҙалы
* Әрмәнстан Яҙыусылар союзы премияһы
* Яңы Англия яҙыусылары клубының алтын ҡәләме
* Милли Яҙыусылар Союзы премияһы
* Изге Саак миҙалы
* Патерсон премияһы
* Халыҡ-ара шиғри форумда баҫмалар өсөн премия
* QRL Colladay баҫмаһы өсөн премия
* Колумбия университетының Әрмән үҙәге премияһы
* Барселонаның Тыныслыҡ премияһы
* Бостон университетының күренекле тамамлаусыһы
* Лирик поэмаһы өсөн Мэри Кэролайн Дэвис исемендәге Америка шиғри йәмғиәте премияһы
* Гретхен Уоррен исемендәге Яңы Англия шиғри клубы премияһы
* Нарративист шағирҙарҙың донъя орденынан күп һанлы приздар
Уның шиғырҙары әрмән, грек, француз һәм румын телдәренә тәржемә ителгән.

# Тер-Ованесян Даяна Ованесовна
## Өлөшләтә библиография

* Как выбрать свое прошлое (1978)
* Садись рядом со мной и слушай Кушаг: средневековые стихи Нахабеда Кушага (1984)
* О времени: стихи (1987)
* Песни о хлебе, песни о соли (1990)
* Избранные Стихи (1994)
* Круг Танцоров (1996)
* Со дня на день: стихи (1999)
* Горящее стекло: стихи (2002)
* Другой голос: армянская женская поэзия сквозь века (2005)
* Второй вопрос: стихи (2007)
* Танцы в монастыре: стихи (2011)
# Каракол (Неня ҡушылдығы)

Каракол — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Неня йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Каракол (Неня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001073
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100107
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әминев Юлай Ғәзиз улы

Әминев Юлай Ғәзиз улы (15 август 1937 йыл —2012 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе, 1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2012).

# Әминев Юлай Ғәзиз улы
## Биографияһы

Юлай Ғәзиз улы Әминев 1937 йылдың 15 авгусында хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат районыны Иҫке Ҡаратаулы ауылында тыуған. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның улы.
1953 йылда Өфөлә урта мәктәпте, һуңынан Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын тамамлай. Мәскәү дәүләт университетының Механика институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, артабан башҡа ғилми-тикшеренеү институттарында эшләй, ғилми тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә, үҙен һәләтле ғалим итеп күрһәтә. Техника өлкәһендә асыштар өсөн ундан ашыу авторлыҡ танытмаһына эйә була. Уның ғилми асыштарының күбеһе производствоға индерелә.
Бынан тыш башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәрен рус теленә тәржемә итеү менән шөғөлләнә. Башҡорт телен, башҡорт халҡының тормошон, көнкүрешен, фольклорын яҡшы белә. Зәйнәб Биишеваның халыҡ яратҡан романдарын юғары профессиональ кимәлдә урыҫ теленә тәржемәләй, уларҙы Союз уҡыусыһына еткерә. Зәйнәб Абдулла ҡыҙының әҫәрҙәренән тыш, Булат Рафиҡов, Роберт Байымов, Шакир Янбаев һәм Мәрйәм Бураҡаеваның әҫәрҙәрен урыҫ теленә тәржемә итә.

# Әминев Юлай Ғәзиз улы
## Тәржемәләре

* Зәйнәб Биишева «Яҡтыға» трилогияһы («К свету»)
* Булат Рафиҡов «Ҡараһаҡал» романы («Карасакал»);
* Роберт Байымов «Сыбар шоңҡар» романы («Кречет мятежный»);
* Мәрйәм Бураҡаева «Шишмә» повесы («Родник»);
* Ҡәҙим Аралбаев «Тау эйәһе: замана әкиәте» («Хозяин горы»).
* Шакир Янбаев «Хикәйәләр» («Рассказы»)

# Әминев Юлай Ғәзиз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты.
# Труа унцияһы

Труа унцияһы — массаны үлсәү берәмеге, 31,1034768 грамға тиң.

# Труа унцияһы
## Төп мәғлүмәттәр

Труа унцияһының атамаһы Франциялағы Труа (Troyes) ҡалаһына бәйләнгән. Хәҙер банк, ювелир эшендә затлы металдарҙы үлсәү өсөн, шулай уҡ башҡа ҡайһы бер өлкәләрҙә, мәҫәлән, косметикала, айырыуса ҡиммәтле ингредиенттарҙы үлсәү өсөн ҡулланыла.
Алтындың, көмөштөң, аҡ алтындың һәм палладийҙың труа унцияһының халыҡ-ара билдәләнештәре — һаналғанға ярашлы — XAU, XAG, XPT, XPD.
Инвестиция тәңкәләренең ауырлығы йыш ҡына труа унцияһы өлөштәрендә бирелә.

# Труа унцияһы
## Труа ауырлыҡ системаһы

Инглиз алтын тәңкә фунты (йәки труа фунты, ингл. Troy pound) 12 труа унцияһына йәки 373,2417216 грамға тиң. Әлеге ваҡытта ауырлыҡ үлсәү өсөн ҡулланылмай тиерлек. Уны «ҡәҙимге» инглиз фунтынан (ингл. Avoirdupois pound) айырыу зарур.
Массаһы буйынса аптека граны менән сауҙа гранына тигеҙ булған труа граны труа унцияһы массаһының 1/480 өлөшөнә тиң.
# Люкштедт

Люкштедт (нем. Lückstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 579 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,38 км². Диңгеҙ кимәленән 25 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Сухоруков Алексей Яковлевич

Сухоруков Алексей Яковлевич (20 июль 1916 йыл — 20 февраль 1973 йыл) — 1939–40 йылдарҙағы совет‑фин һуғышында, 1940 йылдағы Бессарабияла һәм Төньяҡ Буковинала хәрби хәрәкәттәрҙә һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы яугир. Майор. Советтар Союзы Геройы (1943).

# Сухоруков Алексей Яковлевич
## Биографияһы

Алексей Яковлевич Сухороков 1916 йылдың 20 июлендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы) Преображеновка ауылында тыуған.
Стәрлетамаҡ районының «Ҡорос» колхозында эшләгән. 1937 йылдың октябрендә Стәрлетамаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1939—1940 йылдарҙа совет-фин һуғышында, 1940 йылда Бессарабияға һәм Төньяҡ Буковинаға азатлыҡ походтарында ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һуғышы фронтында 1941 йылдың июненән. Бәйләнеш взводы командиры, артабан — артиллерия батареяһы командиры була. 1943 йылдың 18—19 ноябрендә Гомель-Речица һөжүм операцияһы барышында немец ғәскәрҙәренең ҡаршы һөжүмен кире ҡағыуҙағы ҡаты алыштарҙа батырлыҡ күрһәтә.
Һуғыштан һуң А. Я. Сухоруков КПСС-тың Стәрлетамаҡ район комитетында инструктор була, Эске эштәр министрлығы органдарында эшләй, төҙөкләндереү контораһы начальнигы, инженер, «Салауатбыяла» производство берекмәһенең хужалыҡ цехы начальнигы булып эшләй.
1945 йылда Юғары офицерҙарҙың артиллерия мәктәбен (Ленинград ҡалаһы), 1955 йылда — Эске эштәр министрлығының сәйәси училищеһын (Ленинград ҡалаһы) тамамлай.
Ленин ордены (1943), Ҡыҙыл Байраҡ ордены (19.09.1944), ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (28.10.1943, 09.08.1944), СССР миҙалдары менән бүләкләнгән.
1973 йылдың 20 февралендә Салауат ҡалаһында вафат була, Чапаев урамындағы иҫке зыяратта ерләнгән. (недоступная ссылка)

# Сухоруков Алексей Яковлевич
## Батырлығы

А. Я. Сухоруковты бүләкләү ҡағыҙынан:
   1943 йылдың 18 ноябрендә өлкән лейтенант Сухоруковтың батареяһы Короватичи ауылының көньяҡ ситендә танкыға ҡаршы терәк пунктты биләй 16.00. сәғәттә дошман ике пехоталыҡ көсөндәге Т-4 һәм «тигр» танктары ярҙамы менән был районда ҡаршы һөжүм итә. Батарея дошмандың һөжүмен батырҙарса кире ҡаға башлай… Сухоруков тоҫҡаусы өсөн эш итеп, һөжүм итеүсе пехотаға һәм танктарға ата. Ул Т-4 тибындағы өс танкты яндыра, станоклы биш пулеметты, дошман пехотаһының өс взводҡа тиклем һалдатын юҡ итә. Ике сәғәт дауамында Сухоруков үҙенең батареяһының көсө менән дошмандың һөжүмен кире ҡаға. ..
Был батырлығы өсөн уға 1943 йылдың 24 декабрендә Советтар Союзы Г еройы исеме бирелә.

# Сухоруков Алексей Яковлевич
## Хәтер

* Салауат ҡалаһында тыуған яҡты өйрәнеү музейында А. Я. Сухоруковтың батырлығына арналған бүлек асыла.
* А. Я. Сухоруков хөрмәтенә ул йәшәгән йортта мемориаль таҡтаташ асылған.
* Салауат ҡалаһында бер урам А. Я. Сухоруков исеме менән аталған.
* Стәрлетамаҡ ҡалаһының маршал Г. К. Жуков исемендәге скверҙа геройҙың бюсы ҡуйылған.
* Башҡортостандың Преображеновка ауылында батырҙың бюсы ҡуйылған.