yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Йәләлетдинов Рәйес Минһаж улы

Йәләлетдинов Рәйес Минһаж улы (28 апрель 1934 йыл — март 2014 йыл) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының 10-сы саҡырылыш Юғары Советы Рәйесе урынбаҫары. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм ике «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районының Почетлы гражданы.

# Йәләлетдинов Рәйес Минһаж улы
## Биографияһы

Рәйес Минһаж улы Йәләләлетдинов 1934 йылдың 28 апрелендә Белорет районында ишле татыу ғаиләлә тыуған. Бала саҡтан ул еңел булмаған крәҫтиән эшен һәм икмәк баһаһын белеп үҫә. Бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Башта — әсәһе, һуңынан — атаһы вафат булып, аслыҡты ла, ялағаслыҡты ла, ҡаты эште лә татый ул. Уҡырға ынтылышы көслө булған егет Верхнеурал ауыл хужалығын мехнизациялау һәм электрификациялау техникумына уҡырға инә һәм уны 1956 йылда тамамлай. Артабан ошо уҡ профилле Силәбе институтын тамамлағандан һуң (1961) Әбйәлил районы «Урал» сиҙәм совхозында хеҙмәт биографияһын башлай.
Артабан Рәйес Минһаж улы Баймаҡ районы «Баймаҡ» совхозына баш инженер итеп тәғәйенләнә. Ошо уҡ йылдарҙа ситтән тороп Волгоград ауыл хужалығы институтын иҡтисадсы-ойоштороусы һөнәре буйынса тамамлай. Тәжрибә туплаған белгескә Баймаҡ районы «Ирәндек» совхозына директор вазифаһын йөкмәтелә.
1972—1984 йылдарҙа Йәләлетдинов Р. М. республикала иң эреләрҙән һаналған Ленин орденлы Йылайыр совхозын етәкләй. Нәҡ ошонда Рәйес Минһаж улы үҙенең иң яҡшы эшлекле һәм кешелек сифаттарын, ойоштороусы һәләттәрен күрһәтеүгә өлгәшә. Йылайыр совхозының даны бөтә илгә тарала, ул бер нисә тапҡыр Бөтә Союз һәм республика Ҡыҙыл Байраҡтарына лайыҡ була. Йәләлетдинов Р. М. иген урыу осоронда транспорттар отрядтарын һәм звеноларын ойошороу инициаторы була. 1976 йылда совхоз яландарында 35 отряд эшләй, унда 114 комбайн, йөҙләгән автомобиль, тиҫтәлләгән трактор һәм башҡа техника инә.
Уның етәкселеге аҫтында совхоз территорияһында производство объекттары, торлаҡ һәм социаль-көнкүреш, мәҙәниәт тәғәйенлешле объекттар төҙөлә.
Йылайыр совхозының хеҙмәт уңыштары һәм кешеләре тураһында Йәләлетдинов Р. М. «Иген фабрикаһы. Йылдар һәм кешеләр» исемле китап яҙа. Бер нисә тапҡыр Башҡорт АССР-ы Юғары Советы, Баймаҡ район Советы депутаты итеп һайлана.
Артабан, 1980-се йылдарҙа, Йәләлетдинов Р. М. Башҡорт АССР-ы урман төҙөлөшө министрлығының Баймаҡ етештереү-ауыл хужалығы берекмәһе һәм Башҡорт еҙ-көкөрт комбинатында эшләй һәм шулай уҡ ҙур уңыштарға өлгәшә.

# Йәләлетдинов Рәйес Минһаж улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

— Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
— ике «Почёт Билдәһе» ордены
— Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Маҡтау грамотаһы
— «Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районы Почетлы гражданы»
— БАССР-ҙың унынсы саҡырылыш Юғары Советы Рәйесе урынбаҫары
# Рөстәм

Рөстәм — Ир-ат исеме. Башҡорт теленә фарсы теленән ингән.
Ҡайһы бер ҡушма исемдәрҙең өлөшө булып тора ала.
Рус телендә Рустам, Рустем, Рустэм, Рустям тигән транскрипциялары бар.

# Рөстәм
## Этимология

Таңһылыу Күсимова исемдең мәғәнәһен «үтә көслө, ҡыйыу, батыр, мыҡты кәүҙәле, ҡеүәтле; баһадир» тип аңлата.

# Рөстәм
## Билдәле кешеләр

* Асанбаев Рөстәм Николай улы (22 сентябрь 1954 йыл — 26 май 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй музыканты, йырҙар авторы.
* Ахунов Рөстәм Ринат улы (22 август 1978 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Булатов Рөстәм Баян улы (26 июль 1980 йыл, Өфө, Башҡорт АССР-ы, СССР) — вокалист (1997 йылдан) «Lumen» төркөмө йырҙарының авторы.
* Ғатауллин Рөстәм Шакирйән улы (2 август 1963 йыл) — иҡтисадсы, дәүләт хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе.
* Ғарифуллин Рөстәм Рәфис улы (20 май 1978 йыл— 24 февраль 2015) — саңғысы-паралимпиясы.
* Ғиззәтуллин Рөстәм Хәниф улы (16 сентябрь 1974 йыл) — йырсы, композитор, продюсер.
* Дауытов Рөстәм Хәзит улы (28 ноябрь 1965 йыл, Өфөлә тыуған) — немец, элек СССР шахматсыһы, гроссмейстер (1989).
* Заһиҙуллина Аделина Рөстәм ҡыҙы (13 ғинуар 1993 йыл) — рапирала Рәсәй фехтовальщигы.
* Ишалин Рөстәм Надил улы — хужалыҡ эшмәкәре, сәйәсмән. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
* Ишмөхәмәтов Рөстәм Рифат улы (7 октябрь 1977 йыл) — Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре,
* Касеев Рөстәм Рәсиҡ улы (14 апрель 1929 йыл — 29 октябрь 1997 йыл) — цирк артисы.
* Кузеев Рөстәм Ғүмәр улы (5 ғинуар 1923 йыл — 23 март 1998 йыл) — ғалим, СССР һәм Рәсәй тарихсыһы, профессор.
* Ҡудашев Рөстәм Радик улы (13 февраль 1954 йыл) — музыкант, аккомпаниатор-концертмейстер.
* Миңлеханов Рөстәм Нурғәли улы (1 март 1957 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, сәйәсмән, Татарстан Республикаһының икенсе Президенты (2010 йылдан).
* Мөлөков Рөстәм Миңлерәүеф улы (16 июль 1971 йыл) — балет артисы.
* Мәрҙәнов Рөстәм Хәбиб улы (9 май 1964 йыл) — дәүләт һәм банк системаһы эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы.
* Сабитов Рөстәм Нариман улы (5 декабрь 1955 йыл) — башҡорт композиторы.
* Сөләймәнов Рөстәм Сәлих улы (1977 йыл) — музыкант, дирижер.
* Сураева Светлана Рөстәм ҡыҙы (13 июнь 1970 йыл) — прозаик, публицист, шағир һәм тәржемәсе.
* Хәкимов Рафаэл Рөстәм улы (4 июнь 1990 йыл) — Рәсәй хоккейсыһы, ҡапҡасы.
* Хәкимов Рөстәм Милләт улы (1 июнь 1972 йыл) — театр режиссёры.
* Хәмитов Рөстәм Зәки улы (18 август 1954 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре, ғалим.
* Шәйхетдинов Рөстәм Рәжәп улы (5 май 1976 йыл ) — Рәсәй пианисы, сәнғәт эшмәкәре,
* Шәйәхмәтов Рөстәм Әсхәт улы (17 июль 1975 йыл) — Рәсәй спортсыһы (шашка, шашка композицияһы), әҙәбиәт белгесе, мифолог һәм фольклорист, спорт журналисы.
* Шәрипов Рөстәм Фазылйән улы (1 ноябрь 1976 йыл — 18 июнь 2013 йыл) — ҡурайсы-солист.

# Рөстәм
## Фамилия

Рөстәмов фамилияһы битен ҡарағыҙ.

# Рөстәм
## Башҡа мәҡәләләр

* Рөстәм Паша мәсете
# Әлйән (тау)

Әлйән, тау (рус. Гора Альян) — Һирәк эталон үҫемлектәр бергәлеген һәм биотөрлөлөктө һаҡлау маҡсатында 2003 йылдан төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә.

# Әлйән (тау)
## Тәбиғәт үҙенсәлектәре

Ейәнсура районы Абҙан ауылынан көнбайышҡа табан 2 саҡрым алыҫлыҡта Әселе йылғаһы һул ярында урынлашҡан. Иң ҙур бейеклеге — 361 метр. Дөйөм майҙаны — 100 га. Формаһы һуҙынҡы. Мәмерйәләрҙән тора, битләүҙәре текә. Тауҙы барлыҡҡа килтергән тоҡомдар әселе ярусының терәк киҫелеше булып тора. Ландшафтын көлһыуланған ҡара тупраҡтағы ҡылғанлы, ташлы, ҡыуаҡлы һәм болонло далалар тәшкил итә.
Бында үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре осрай: Биберштейн тюльпаны, Гельм астрагалы, Коржинский ҡылғаны, көмөш тәңкәғуҙаҡ, тарбаҡай татыр билсәне, сыбар сәскә, эйелеүсән ләлә (тюльпан), тәпәш ирис, бүлбеле бесәй үләне, ҡаурый ҡылған һ.б.
Хайуандар донъяһы иртә үҙләштерелә. Һыуыр колониялары, ҡоралайҙар, мышылар осрай. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һыуыр (сурок) йәшәй.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы практик, экологик, фәнни, мәҙәни һәм эстетик әһәмиәткә эйә.
# Пюкын-Лек-Еган

Пюкын-Лек-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының һул ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пюкын-Лек-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203424
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гарри Поттер

Гарри Поттер Джеймс (ингл. Harry James Potter) — әҙәби персонаж, инглиз яҙыусыһы Джоан Роулингтың романдар серияһының төп геройы.
Гарриға ун бер йәш тулғас, бик күп йылдар һаҡланған сер асыла: малай тылсымсы булып сыға. Хәҙер ул үҙенең үҙенсәлекле көсө менән эш итергә өйрәнергә тейеш, Һәм уны Альбус Дамблдор үҙ етәкселеге аҫтында булған «Хогвартсс» мәктәбенә саҡыралар. Гарри тылсымлы роман берләшмәһендә бик билдәле булып сыға. Баҡтиһәң, малайҙың яҙмышы ҡара көстәр хужаһы, бик күп кеше үлемдәрен килтергән Волан-де-морттыҡы менән бәйле икән.
Гарри Поттер — бар донъяға билдәле персонаж.

# Гарри Поттер
## Дөйөм мәғлүмәттәр

* Исеме: Гаррри Джеймс Поттер
* Ата-әсәһе: Джеймс Поттер һәм Поттер Лили (Эванс).
* Кәүҙә төҙөлөшө: ябыҡ, тәпәш буйлы.
* Үҙенсәлектәре: түңәрәк күҙлек кейеп йөрөй; маңлайында йәшенде хәтерләткән яра йөйө бар.
* Күҙҙәре: асыҡ йәшел.
* Ғәҙәти булмаған һәләттәре: тылсымсы; йыландар телен аңлай (крестражының юҡҡа сыҡҡанына тиклем),Хогвартстағы квиддичтың иң яҡшы һәм һуңғы йөҙ йыл эсендәге иң йәш уйынсыһы (күрәһең, бындай талант атаһынан күскәндер).
* Факультеты: Гриффиндор (тылсымлы эшләпә Слизеринға уҡырға тәғдим иткән була).
* Патронус: болан.
* Квиддич: уйынсы, 6 курстан команда капитаны (Гарри Поттер и принц-полукровка). Дүртенсе курста уйын Өс Тылсымсы Турниры арҡаһында туҡтатылып тора, ә биштә Долорес Амбридж тыйыуы өсөн ул ярыштарҙа ҡатнашыу хоҡуғынан мәхрүм ителә.
* Ғаилә: Джеймс Поттер (атаһы), Лилиә Поттер (әсәһе), Блэк Сириус (крестный атаһы), Петуния Дурсль (инәйе), Дурсль Вернон (апаһы), Дадли Дурсль (ике туған ҡустыһы), Джинни Уизли (ҡатыны), Джеймс Поттер (улы), Альбус Северус Поттер (улы), Лилиә Поттер (ҡыҙы).
* Тылсымлы таяғы: 11 дюйм, остролист һәм феникс ҡаурыйы. Гермиона Грейнджер тарафынан 7 бүлектә һындырыла (Гарри Поттер һәм үлем дары). Шулай уҡ һуңынан ул Бузинный һәм Драко Малфойҙың тылсым таяҡтары менән эш итә.
* Мөхәббәте: Джинни Уизлию (дүртенсе -бишенсе курстарҙа Чжоу Чанг оҡшай)
* Осоусы һеперткеләре: 1) Уйынсыҡ һепертке.,Сириус Блэк тарафынан беренсе тыуған көнөнә бүләк ителә, 2) Нимбус-2000, Минервый МакГонагалл бүләге, 3) Йәшен, Сириус Блэк, бүләге 4) "Йәшен"дең бәләкәй һыны раштыуағв Тонкс Нимфадора биргән бүләк (Феникс Гарри Поттер һәм ордендар).
* Балалары: өлкәне — Джеймс Поттер Сириус (олатаһы Джеймс Поттер һәм крестный атаһы Блэк Сириус хөрмәтенә аталған), уртансыһы — Северус Поттер Альбус (Альбус Дамблдор һәм Северус Снеггҡа (ингл. Snape) арнап ҡушылған), кесеһе— Поттер Полумна Лилиә (өләсәһе Лилиә (Эванс) Поттер һәм ғаилә дуҫы Лавгуд Полумной хөрмәтенә ҡушылған).
* Гарри Поттер Өс тылсымсылар кубыгы еңеусеһы
# Иҙелбәк (исем)

Иҙелбәк — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла киң ҡулланылыш алған. Йылға исеменән алынған. Иҙел+бәк.
# Таволга (Чузик ҡушылдығы)

Таволга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының уң ярына тамағынан 313 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Таволга (Чузик ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202890
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сталинская (Пеноровка ҡушылдығы)

Сталинская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пеноровка йылғаһының уң ярына тамағынан 0 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сталинская (Пеноровка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031277
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203127
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әлхәмдулиллаһ

Әл-хәмдү ли-ллаһ (ғәр. ٱلْحَمْدُ لِلَّٰهِ‎ — Аллаһыға бар маҡтау‎), тәхмид — башҡортса ғәҙәттә «әлхәмдүлиллаһ» тип яҙыла (ғәр. تَحْمِيد‎‎) — ғәрәп һәм мосолман донъяһында Аллаһы тәғәләгә маҡтау белдереү һүҙе, йолаһы. Ғәрәп илдәрендә был һүҙҙе йәһүҙиҙәр ҙә, нәсраниҙар ҙа әйтә. Килеп сығышы һәм ҡулланышы менән «Аллилуйя» тигән дини төшөнсәгә яҡын.
Башта «әлхәмдүлиллаһ» һүҙе Аллаһы тәғәләне данлау, һоҡланыу мәғәнәһендә ҡулланылһа, хәҙер инде көнкүрештә шатлыҡлы ваҡиғалар айҡанлы әйтәләр. Ул урыҫ телендәге «слава Богу!» тигән осраҡтарға тап килә.
Ғәрәпсә «хәмд» һүҙе маҡтау, данлау тигәнде аңлата, Аллаһы тәғәләнең маҡтаулы исемдәренең береһе — Хәмид тә ошо һүҙҙән алынған. Башҡорт теленә ул Хәмит тип инеп киткән һәм исемдәргә лә ингән. Хәмит, Хәмиҙулла, Хәмиҙә, Хәмдиә тигән исемдәр ошо һүҙҙән яһалған.

# Әлхәмдулиллаһ
## Файҙаланыу

Ошондайыраҡ осраҡтарҙа ҡулланыла:
* Сөскөргән кеше үҙ-үҙенә «әлхәмдүлиллаһ» тип әйтә, ә эргәһендәгеләр уға «йәрхәмикаллаһ» тип яуап бирергә тейеш (урыҫса «Будь здоров!» тигән мәғәнәгә тап килә).
* «Һин мосолманмы?» тигән һорауға мосолмандар ғәҙәттә «әлхәмдүлиллаһ, мосолманмын» тип яуап бирә.

# Әлхәмдулиллаһ
## Ҡөрьән

«Әлхәмдүлиллаһ» тигән һүҙ Ҡөрьәндә «Бисмиллаһ» тигәндән генә ҡалыша.
# Панинский Еган

Панинский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1900/122/7 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Панинский Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035814
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203581
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тайлы-Яйры

Тайлы-Яйры — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының уң ярына тамағынан 459 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тайлы-Яйры
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007277
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300727
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һаҡмар районы

Һаҡмар районы(рус. Cакмарский район) — Ырымбур өлкәһе районы.
Үҙәге Һаҡмар ауылы.

# Һаҡмар районы
## География

Һаҡмар районы өлкәһенең үҙәгендә урынлашҡан. Ырымбур, Переволоцк, Октябрьский, Төйлөгән һәм Һарыҡташ райондары менән сиктәш. Майҙан — 2061 км².
Районда Һайылмыш, Һаҡмар,Юшатыр йылғалары аға.

# Һаҡмар районы
## Тарих

1740 йылдын 25 августта Һаҡмар районында 1739-1740 йылдағы Башҡорт ихтилалы ҡатнашыусылары язалап үлтерелә (Василий Урусов етәкселегегдә). 1740 йылдын 17 сентябрендә Һаҡмар ҡаласығында (Һаҡмар районы үҙәге) 170 кеше язалап үлтерелә.

# Һаҡмар районы
## Халыҡ

Милли состав (2010): урыҫтар — 65,7%, татарҙар — 20,6%, Ҡаҙаҡтар — 5,8%, украиндар — 2,8%.

# Һаҡмар районы
## Ҡоролош

* Архиповский ауыл советы
* Беловский ауыл советы
* Белоусовский ауыл советы
* Верхнечебеньковский ауыл советы
* Дмитриевский ауыл советы
* Егорьевский ауыл советы
* Каменский ауыл советы
* Краснокоммунарский ауыл советы
* Марьевский ауыл советы
* Никольский сельсовет
* Һаҡмар ауыл советы
* Светлый ауыл советы
* Среднекаргальский ауыл советы
* Татар-Ҡарғала ауыл советы.
* Тимашевский ауыл советы
* Украин ауыл советы

# Һаҡмар районы
## Ҡоролош
### Татар Ҡарғалы ауылы

Татар Ҡарғалыһына тарихы 1743 йылға барып тоташа. Ул йылды ҡорола ғына башлаған Ырынбурҙың губернаторы Неплюев татарҙарҙы Урта Азия менән сауҙа элемтәһен тергеҙергә саҡыра. 1744 йылда Сәғит Хәлендә Елизавета Петровна Һаҡмар йылғаһы буйынан 64 мең дисәтинә ер бүлеп бирә. Сәғит Хәйәлин тыуған ауылы Байҙар Сабаһы һәм Ҡазан өйәҙенең башҡа ауылдарынан үҙе менән 173 ғаиләне ияртеп, Һаҡмар йылғаһы буйына барып ултыра.
1956 йылда Советтар Союзына Һиндстан хөкүмәте рәйесе Джавахарлал Неру килә, һәм ул Татар Ҡарғалыһы күреп килергә теләүен әйтә. Ҡарғалы сауҙагәрҙәре Көнбайыш кешеләренән беренселәрҙән булып Һиндстанға Тянь-Шань тауҙары аша, серле тау һуҡмаҡтары менән барып етәләр.
Ауыл үҙәгендә ҙур Гостиный двор (күмәртә сауҙа үҙәге) була. Урта Азиянан каруандар Ырынбурҙың уҙып, туп-тура бында һатыу итергә килә.
1897 йылда Ҡарғалыла 13 мең кеше йәшәй. Халыҡ күбеһенсә һөнәрселек менән шөғөлләнә. Ауылда етештереү 20, 20 тирмән була. 1917 йылда халыҡ һаны 17 меңгә етә.
Каргалы кешеләре Көньяҡ Уралда 38 татар ауылынана нигеҙ һала. Юғары һәм Түбән Себенле, Стәрлебаш районында Йәшергән, Айдарали һәм Түбәнге Ибрай.

# Һаҡмар районы
## Транспорт

Район территорияһы буйлап Мораптал–Һаҡмар (Өфө—Ырымбур тимер юлы өлөшө) тимер юлы, Р-240 «Өфө — Ырымбур» федераль автомобиль юлы үтә.
Мораптал–Һаҡмар тимер юлы - Көньяҡ Урал тимер юлы, Башҡортостан Республикаһында 12 км). Көйөргәҙе районы аша үтә. 1980 йылда төҙөлгән.

# Һаҡмар районы
## Билдәле шәхестәр

* Хөсәйенов Әхмәт Ғәли улы
# Яңы Петровка (Ейәнсура районы)

Яңы Петровка (рус. Новопетровское) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453388, ОКАТО коды — 80226825001.

# Яңы Петровка (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 1245 | |
| 1959 | 667 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 519 | |
| 1979 | 523 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 551 | |
| 2002 | 635 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 678 | |
| 2010 | 615 | |

# Яңы Петровка (Ейәнсура районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән): 58 км

# Яңы Петровка (Ейәнсура районы)
## Матбуғатта

* В Зианчуринском районе славен ансамбль "Наследие"
* Зианчуринская спасительница
# Эбисфельде-Веферлинген

Эбисфельде-Веферлинген (нем. Oebisfelde-Weferlingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 14274 кеше йәшәй. Майҙаны — 249,22 км². Диңгеҙ кимәленән 68 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39646 һәм автомобиль коды — BK.
# Ыштандыр

Ыштандыр (рус. Штандарт) — туп менән уйналыусы балалар уйыны.

# Ыштандыр
## Әҙерлек

Балалар түңәрәк яһап баҫа, һанашмаҡ әйтеп, көтөүсе һайлана. Көтөүсе бәләкәй туп менән түңәрәк уртаһында ҡала.

# Ыштандыр
## Уйындың аңлатмаһы

Көтөүсе тупты һауаға сөйә лә түңәрәктә тороусы берәй баланың исемен әйтә. Исеме сыҡҡан бала һауаға сөйөлгән тупты ергә төшөрмәйенсә тотоп алырға тырыша, ә башҡалар (шул иҫәптән көтөүсе лә) түңәрәктән ситкә йүгерәләр. Исеме әйтелгән бала һауанан төшөп килгән тупты ергә төшөрмәй тотоп алһа, ситкә йүгергән балалар кире урындарына баҫа, көтөүсе тупты яүынан сөйә. Ә инде исеме әйтелгән бала тупты һауанан тотоп алмаһа, ергә ҡаҡсылғас та, ул уны тота һәм: "Ыштандыр", - тип ҡысҡыра. Ситкә йүгерешкән балалар туҡтап ҡала. Тупты тотҡан уйынсы урынынан иптәштәре яғына 3 аҙым атлай һәм үҙенә яҡын торған уйнаусының аяғына бәрә. Уйнаусы тупты ҡулы менән тоторға тырыша. Тупты ул тотһа йәки үҙенә тейҙермәһә, исеме әйтелгән бала көтөүсе булып ҡала, ә инде тупты тота алмай, аяғына тейҙертһә - үҙе көтөүсе булып ҡала. Уйын шулай дауам итә.
# Харвута-Яха (Ярудей ҡушылдығы)

Харвута-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Харвута-Яха (Ярудей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305184
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ике нөктә
## Ике нөктә ҡуйылыу осраҡтары

* Инверсия рәүешендә бирелгән тиң эйәләр менән хәбәр араһында ҡуйыла.
* Абстракт мәғәнәле хәбәр менән уның мәғәнәләһен асыҡлаусы хәбәр йәки хәбәрҙәр араһында ҡуйыла.
* Дөйөм мәғәнәле эйә менән конкрет мәғәнәле тиң эйәләр араһында ҡулланыла.
* Бер-береһен асыҡлаусы тура һәм сиьләтелгән тултырыусылар араһында ҡулланыла.
* Бер-береһен мәғәнә яғынан асыҡлаусы тереәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәрҙә ҡуйыла.
* Баш һөйләме алда ҡулланылған эйә һөйләмдәрҙә ҡуйыла.
# Галицкий Виктор Михайлович

Галицкий Виктор Михайлович (8 сентябрь 1924 йыл — 7 ғинуар 1981 йыл ) — ғалим-физик-теоретик. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Физика-математика фәндәре докторы (1962), профессор, СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1976).

# Галицкий Виктор Михайлович
## Биографияһы

Виктор Михайлович Галицкий 1924 йылдың 8 сентябрендә Мәскәүҙә ғалим-географ Михаил Иосифович Галицкий ғаиләһендә тыуған (1896—1970).
Мәктәпте тамамлағас, Бөйөк Ватан һуғышына китә, артиллерия взводы командиры вазифаһында Курск дуғаһындағы һуғыштарҙа ҡатнаша. Ауыр яраланыу арҡаһында ул 1943 йылда демобилизациялана һәм Мәскәү авиация институтына уҡырға инә. 1946 йылда Мәскәү механика институтының инженер һәм физика факультетына күсә (1953 йылдан — Мәскәү инженер-физика институты), уны 1949 йылда тамамлай.
1949 йылдан СССР Фәндәр академияһының 2-се лабораторияһында эшләй (1956 йылдан — Атом энергияһы институты, 1960 йылдан — И. В. Курчатов исемендәге институт). Бер уҡ ваҡытта 1948 йылдан Мәскәү инженер-физика институтында эшләй, 1960 йылда унда даими эшкә күсә; 1965—1971 йылдарҙа ул профессор, Мәскәү инженер-физика институтында теоретик атом физикаһы кафедраһы мөдире. 1971 йылдан ғүмеренең аҙағына ҡәҙәр — ул ҡабат И. В. Курчатов исемендәге институтта эшләй, 1974 йылдан дөйөм һәм атом физикаһы бүлеге директоры.
Профессиональ эшмәкәрлегенә өҫтәп, В. М. Галицкий фәнде популярлаштырыу менән шөғөлләнә, 10 йылдан артыҡ ул «Природа» журналының баш мөхәррире урынбаҫары.
Ул Мәскәүҙә 3-сө Щукинский тыҡрығы, 3 (хәҙерге — Маршал Васильевский урамы, 1, 2 йорт) һәм Маршал Бирюзов урамы, 38 адресы буйынса йәшәй. 1981 йылдың 7 ғинуарында Мәскәүҙә вафат була.
В. М. Галицкийҙ ейәне һәм аҙашы — танылған теоретик физик Victor Galitski (en (англ.) )), АҠШ-тағы Мэриленд штаты Университетының Квант институтында профессор булып эшләй.

# Галицкий Виктор Михайлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены.
* «Почёт Билдәһе» ордены,
* миҙалдар