yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Унтмит-Пох-Я

Унтмит-Пох-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хура йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Унтмит-Пох-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024864
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302486
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яҡшыбай (исем)

Яҡшыбай — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

# Яҡшыбай (исем)
## Этимология

Яҡшыбай башҡорт исеме — яҡшы һүҙе менән яһалған Яҡшыбай, Яҡшығол, Яҡшыбирҙе исемдәрҙең балаға яҡшы теләк менән ҡушылыуы һәр кемгә билдәле + бай башҡорт һүҙе — бай; хужа; ир кеше (ир-ат исемдәрендә алдан да килә, ялғау булып та йөрөй). Яҡшыбай башҡортса бик шәп, арыу ир бала тигәнде аңлата

# Яҡшыбай (исем)
## Атаһы исеме

Һиҙиәтов Мансур Яҡшыбай улы (24 ноябрь 1949 йыл) — хеҙмәт ветераны, яҙыусы, йәмәғәтсе. 1971—2005 йылдарҙа Белорет металлургия комбинаты волочильщигы, өлкән мастеры, смена начальнигы. 2013 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (1980).

# Яҡшыбай (исем)
## Фамилияла

Яҡшыбаева Лира Миңләхмәт ҡыҙы Лира-Әхмәт Яҡшыбаева (15 февраль 1947 йыл) — башҡорт яҙыусыһы. 2004 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рамазан Өмөтбаев (2009) һәм Жәлил Кейекбаев исемендәге (2011), шулай уҡ гәзит-журналдар премиялары лауреаты.
Яҡшыбаев Роберт Әсғәт улы (17 май, 1952, БАССР, Ейәнсура районы, Үтәғол ауылы) — физик, физика-математика фәндәре докторы (1992), профессор (1993)>.
Яхшибоев Джасурбек (1997 йылдың 24 июнендә тыуған) Чиназ, Ташкент өлкәһе, Үзбәкстан — үзбәк футболсыһы, «Легия» поляк клубының ярымһаҡсыһы, Тирасполдең «Шериф» молдаван клубы өсөн сығыш яһай.

# Яҡшыбай (исем)
## Ауылдар

Яҡшыбай (Хорошево) (1948 йылға тиклем Яҡшыбай; украинса Хорошеве, ҡырым татарҙары телендә Yahşı Bay, Яхшы Бай) — Ҡырым Республикаһының Беренсе май районының төньяҡ-көнсығышындағы бөткән ауыл, Ҡырым Республикаһының дала өлөшөндә, Воронцовка йылғаһының үрге ағымында, Сумдырыусы хәҙерге Крестьяновка ауылының төньяҡ ярында яҡынса 2,5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Яҡшыбай ауылы — татарстан Республикаһының Аҙнай районындағы ауыл
# Нойдорф (Гарц)

Нойдорф (Гарц) (нем. Neudorf (Harz)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 676 кеше йәшәй. Майҙаны — 14 км². Диңгеҙ кимәленән 440 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6493 һәм автомобиль коды — HZ.
# Орочаган

Орочаган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коксу йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Орочаган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004653
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100465
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Палуга (Мезень ҡушылдығы)

Палуга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Палуга (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000048869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004886
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Каглый-Мэттыль-Кыке

Каглый-Мэттыль-Кыке — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лимп-Питыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Каглый-Мэттыль-Кыке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069107
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306910
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шуной

Шуной — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соялка йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Шуной
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038788
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003878
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зелиц

Зелиц (нем. Seelitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1941 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,08 км². Диңгеҙ кимәленән 224 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9306 һәм автомобиль коды MW.
# Томаш (ауыл)

Томаш (рус. Тумаш) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл, Калинин ауыл советына ҡарай.
Томаш йылғаһының уң ярында урынлашҡа.

# Томаш (ауыл)
## Тарихы

2005 йылға тиклем был биләмәлә рәсми рәүештә Томаш-Йылға тораҡ пункты булған, әммә ауыл халҡы район үҙәгенә һәм яҡындағы ауылдарға күсеп китеп бөтөү менән бәйле, ауыл йәшәүҙән туҡтай.
2015 йылда ауыл яңынан тергеҙелә.

# Томаш (ауыл)
## Халҡы

* Н/Д

# Томаш (ауыл)
## Хужалыҡ эшмәкәрлеге

Ауылда ике йорт төҙөлгән. Бишбүләк юл ремонт-төҙөлөш идаралығының (ДРСУ) хужалыҡ ҡаралтылары менән умарталығы бар. Муниципалитет район халҡына шәхси торлаҡ йорт төҙөлөшө өсөн 30 яңы ер участкалары бүлеп биргән. Урындағы халыҡ торлаҡ йорттар төҙөй башланы, йорт яны участкаларын эшкәртеү, йәшелсә үҫтереү, ҡош-ҡорт үрсетеү, баҡсасылыҡ, балыҡсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнә.

# Томаш (ауыл)
## Географик урыны

Томаш ауылынан алыҫлыҡ:
* район үҙәгенә тиклем (Бишбүләк): 28 км
* ауыл советы үҙәгенә тиклем (Уҫаҡкисеү): 4 км,
* яҡындағы тимер юл станцияһына тиклем (Аксеново): км.
# Понкы-Яха

Понкы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Се-Яха (Зеленая) йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Понкы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304523
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Лосиха

Кесе Лосиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лосиха (Оло Лосиха) йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кесе Лосиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200136
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лузога

Лузога — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сендега йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Лузога
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001374
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сафин Ғаян Сафа улы

Сафин Ғаян Сафа улы (рус. Сафин Гаян Сафинович (1904 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

# Сафин Ғаян Сафа улы
## Биографияһы

Сафин Ғаян Сафа улы 1904 йылда хәҙерге Башҡортостандың Балаҡатай районында тыуа. Көньяҡ-Көнбайыш фронттың 112-се кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының ветеринар часында дағалау инструкторы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 15 декабрендә подразделениеның 280-се бойороғо менән дағалау инструкторы сержант Сафин Ғаян Сафа улы дағалау материалын етештереүҙе ойоштороуы өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була. Ул полк аттарын дағалауҙы өлгөлө ойоштора һәм уларҙың хәрби һәләтлеген тәьмин итә.
Сафин Ғаян Сафа улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
# Исток (Шуделька ҡушылдығы)

Исток — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуделька йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Исток (Шуделька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023981
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202398
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡуй йылы

Ҡуй йылы (Һарыҡ йылы)- 12 йыллыҡ мөсәлдә Йылан йылы менән Маймыл йылы араһындағы һигеҙенсе йыл
Ҡуй йылын Ҡытайҙа Кәзә йылы тип атайҙар.
Мөсәл Ҡытайҙан тыш Кореяла, Японияла һәм Монголияла, шулай уҡ Вьетнам, Бирма, Непал, Бутан, Шри-Ланка, Камбоджа, Таиланд һәм Лаос кеүек илдәрҙә ҡулланыла, бынан тыш төрки халыҡтарҙың күпселегендә, шул иҫәптән башҡорттарҙа һәм монголдарҙа файҙаланыла. Ун ике йылда бер йылдар ҡабатланып тора. Григориан календары буйынса Ҡуй йылы 1991, 2003, 2015 йылдарҙа булды. Киләһе Ҡуй йылы 2027 йылда ҡабатланасаҡ.

# Ҡуй йылы
## Ауыҙ-тел ижадында

Көнсығыш илдәренән айырмалы, башҡорттар мөсәлде быуаттар тәжрибәһенән сығып йыллыҡ һауа торошо, уңыш алыу менән бәйле һынамыштар булараҡ ҡулланған.Башҡорттар, мосолман булараҡ, мөсәл буйынса кеше сифаттарына күрәҙәлек итмәй.

# Ҡуй йылы
## Ауыҙ-тел ижадында
### Һынамыш

* Ҡуй йылы — ҡытлыҡ

# Ҡуй йылы
## Шулай уҡ ҡара

* Китайский зодиак
# Косарка (Хопер ҡушылдығы)

Косарка (Касарка) — Рәсәй йылғаһы. Волгоград өлкәһе,Воронеж өлкәһе,Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының һул ярына тамағынан 288 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Косарка (Хопер ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер, Ворона йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Савала һәм Бузулук йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200512107000007445
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000744
* Бассейн коды — 05.01.02.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вотгать

Вотгать — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Вотгать
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014299
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001429
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Онжас

Оло Онжас — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 358 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Оло Онжас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302847
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кеш

?Кеш :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Һөтимәрҙәр |
| Отряд: | Йыртҡыстар |
| Ғаилә: | Һыуһарҙар |
| Ырыу: | Һыуһарҙар |
| Төр: | Кеш |
Латинса исеме :
Martes zibellina Linnaeus, 1758 :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Кеш — (рус. соболь, лат. Martes zibellina)- Һыуһарҙар ғаиләһенә ҡараған ҡараһыу көрән төҫтәге аҫыл тиреле йәнлек; башлыса Себер урмандарында йәшәй, тиреһе бик ҡыйбатлы һанала, еләктәр, сәтләүектәр һәм ваҡ йәнлектәр менән туҡлана, хәҙергә көндә кейек фермаларында ла аҫрала торған кейек.

# Кеш
## Ҡылыҡһырлама

Кәүҙә оҙонлоғо 56 см, ҡойроғо 20 см. Аталарының ауырлығы 800 гр., инәләре 900 гр. Тиреһенең төҫө үҙгәреүсән һәм төрлө төрлө. Башы иң ҡара өлөшө, шуның өсөн дә бик ҡиммәт. Тиреһе асыҡ төҫтә һәм арзаныраҡ.

# Кеш
## Геральдика

Кеш рәсемен ҡала һәм регион гербтарында осратырға мөмкин.
* Свердловск өлкәһе гербы
* Төмән өлкәһе гербы
* Новосибирск өлкәһе гербы
* Екатеринбург ҡалаһы гербы
* Новосибирск ҡалаһы гербы
* Енисейск ҡалаһы гербы (1998)
* Первоуральск гербы
* Верхотурье гербы
* Лесосибирск гербы
# Туғай яраны

Туғай яраны, муллаян үләне (рус. Гера́нь лугова́я, Жураве́льник луговой, лат. Geránium praténse) —туғай яраны һымаҡтар (Geraniaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 20-80 см. Июнь-август айҙарында зәңгәр көрән сәскә ата, июль-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Туғай яраны
## Таралыуы

Евразияның уртаса климат зонаһында, Испаниянан Ҡытайға тиклем, Скандинавиянан Һиндостанға тиклем таралған. Үлән туғайҙарҙа, болондарҙа, йылға ярҙарында, йырғанаҡтар буйында үҫә. Башкортостанда киң таралған.
* Һулдан уңға: Япрағы, сәскәһе һәм сәскә диаграммаһы. ||
# Луч (Кена ҡушылдығы)

Луч — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кена йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Луч (Кена ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024525
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002452
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лойтерсдорф (Саксония)

Лойтерсдорф (Саксония) (нем. Leutersdorf (Sachsen)) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3902 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,01 км². Диңгеҙ кимәленән 392 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2794 һәм автомобиль коды ZI.
# Ацкури сиркәүе

Ацкури йәки Ацкури Успение сиркәүе ( Грузия,ტაძარი სახელობის მიძინების აწყურის ღვთისმშობლის) - Ацкури ауылында урта быуат хараба соборы, Грузияның Ахалцихе муниципалитетында урынлашҡан. Башта X һәм XI быуаттарҙа төҙөлгән, 1283 йылдағы ер тетрәүҙән һуң яңынан төҙөлгән. Көнсығыш яғында өс апсидаһы менән тәре-көмбәҙле сиркәү. 2016 йылда сиркәүҙе реставрациялау буйынса тулы проекты эшләй башлай. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы исемлегендә теркәлгән

# Ацкури сиркәүе
## Тарихы һәм архитектураһы

Сиркәү Кура йылғаһының уң ярындағы ҙур булмаған тау итәгендә урынлашҡан. Төҙөлөштөң ике этабын билдәләргә мөмкин, беренсеһе X һәм XI быуаттарға ҡарай, ә киләһе төҙөлөш ун өсөнсө һәм ун дүртенсе быуаттарға тап килә. Һуңғыһы 1283 йылда көслө ер тетрәүҙән һуң була. Ацкури христиандарҙың урта быуатта иң мөһим үҙәктәренең береһе, Месхетия провиницяһында епископтың резиденцияһы һәм хөрмәтле Богородица Одигетрия иконаһының йорто була. Урта быуаттың грузин йылъяҙмаларына ярашлы иконаны унда апостол Андрей алып килә, һәм ер тетрәү ваҡытында емерелгән сиркәүҙең көмбәҙе аҫтында мөғжизәле рәүештә зыян күрмәй. XVI быуат аҙағында икона Гелати монастырында үҙ урынын таба, унан 1952 йылда Тбилисиҙағы Грузияның Милли музейына килтерелә
1578 йылда ғосмандар баҫып алып ислам дине килгәндән һуң сиркәү яраҡһыҙ була һәм ер тетрәүҙән һәм быуат һуғыштарынан һуң инде ун туғыҙынсы быуатҡа тиклем бөтөнләй ташландыҡ хәлгә килә
Советтар Союзының һуңғы йылдарында, 1990 йылда, Ацкури христиан мираҫына ҡыҙыҡһыныу уяна, студент-ирекмәндәр бер нисә археологик тикшеренеүҙәр үткәрә, һәм Грузия хөкүмәте 2016 йылда уны тергеҙеү буйынса күләмле проект башлай.
Быға тиклем бина харабаға әйләнгән: көмбәҙе, түшәмдәре һәм бейек диуарҙары емерелгән. Алтарҙың өлөшө, уның ике яғында апсидалары һаҡланып ҡалған. Эске диуарҙарында йыһаздарының фрагменттары ҡалған. Сиркәүҙе биҙәгән таштарҙы ауыл буйлап табырға мөмкин, уларҙы кешеләр үҙ торлаҡтары өсөн ташып алған.
Археологик ҡаҙыныуҙарҙа унынсы быуат сиркәүе кеүек үк төрлө биналарҙың ҡалдыҡтары, шулай уҡ урта быуат яҙмалары менән осраҡлы харабалар табылған. Собор эсе һәм тирә-яғы емереклектәрҙә.
# Ун-Карас-Куртынг-Ики-Соим

Ун-Карас-Куртынг-Ики-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Вош-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ун-Карас-Куртынг-Ики-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302058
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡусҡар (йылға)

Ҡусҡар (рус. Кошкариха) — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бәғерәк йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ҡусҡар (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Тинес йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500612111200003024
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200302
* Бассейн коды — 14.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡусҡар (йылға)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә гидроним ҡусҡар, йәғни тәкә тигәндән килеп сыҡҡан тигән фараз яҙа.
# Ҡыр тауығы

Ҡыр тауығы, көртлөк, көртөк (рус. Куропатка серая,лат. Perdix— ҙурлығы күгәрсендәй. Парлашып йәки күмәкләшеп йөрөйҙәр, һырты ҡара Һәм аҡ таплы ҡара-көрән. Ҡорһағы аҡ. Муйынының аҫҡы яғы Һәм түше һоро. Түше аҫтында дағаға оҡшаған ҙур ғына көрән тап бар. Түбәһенән һәм күҙҙәре аша ҡара-көрән һыҙыҡтар үтә. Маңлайы һәм тамағы ерән. Селдән дөйөм һорғолт төҫө һәм бүрекһеҙ булыуы менән айырыла.

# Ҡыр тауығы
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «сырр-ҡыйҡ».

# Ҡыр тауығы
## Йәшәу рәүеше

Ҡыуаҡлы һәм һирәк ағаслы тигеҙлектәрҙә, тау битләүҙәрендә йәшәй. Еләк, үлән орлоҡтары, ағас бөрөләре, бөжәктәр менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң таралған. Ояһы ерҙә. һарғылт көрән йомортҡаларының һаны 25-кә етә. Ите өсөн аулайҙар.