yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Таштурғай

?Таштурғай :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умыртҡалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Суб-класс: | Яңы аңҡаулылар |
| Отряд: | Түрғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Себен турғайҙары |
| Ырыу: | Таштурғай |
Латинса исеме :
Oenanthe Vieillot, 1816 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179812 NCBI 245059 |
Таштурғай, таш турғайы, шаҡылдаҡ, шыҡылдаҡ (лат. Oenanthe, рус. Rfvtyrf) — себен турғайҙары ғаиләһендәге ҡош.

# Таштурғай
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлыҡ, оҙон ғына аяҡлы, ерҙән йөрөүсе ҡош. Өҙлөкһөҙ ҡойроғон бәүелтә. Ата ҡоштоң һырты аҡһыл һоро, кәүҙәһенең аҫ яғы һарғылт аҡ. Ҡанаттары, ҡойроғоноң осо, күҙҙәре аша үткән киң һыҙыҡ ҡара, ҡойроғоноң төбө аҫтан да, өҫтән дә аҡ. Инә ҡоштоң һырты ҡыҙғылт көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы алһыу һоро. Ҡанаттары һәм ҡойроғо ҡара-көрән. Бейеүсе таштурғайҙан тамағының һоро төҫтә булыуы менән айырыла.

# Таштурғай
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «шаҡ-шаҡ». Башлыса ҡоштарҙың тауышына оҡшатып һайрай

# Таштурғай
## Йәшәү рәүеше

Ташлы асыҡ урындарҙа, тау итәктәрендә йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң таралған. Өңдәрҙә, таш аҫтарында һәм араларында оялай. 5—6 бөртөк аҡһыл зәңгәр йомортҡаһы була.
# Мокза

Мокза — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устье йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.

# Мокза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010835
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001083
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ольховей (Косью ҡушылдығы)

Ольховей — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ольховей (Косью ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006910
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лапово

Лапово — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илисига йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Лапово
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002332
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000233
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бром

Бром (лат. Bromum) — Менделеевтың периодик таблицаһының VII төркемендә, 35-се һанында урынлашҡан химик элемент. Бромдың атом массаһы 79,904. Бромды 1826 йылда, Урта диңгеҙ тоҙ табыу урындарынан алынған тоҙло һыуҙы тикшергән ваҡытта, француз химигы Антуан Жером Балар аса. Бром исеме грек һүҙе bromos — "тәмһеҙ еҫ"тән алынған.
| 35 | Бром |
| Br79,904 ||
| 3d¹⁰4s²4p⁵ ||

# Бром
## Тәбиғәттә таралышы

Бром ер ҡабығының 1,6*10⁻⁴%ын (масса буйынса) алып тора, 10¹⁵-10¹⁶ т тирәһе. Бром — хлорҙың даими юлдашы. Хлор тоҙҙары ятҡылыҡтарында бром тоҙҙары (NaBr, KBr, MgBr 2) була. Бром диңгеҙ һыуында ирегән хәлдә була.

# Бром
## Физик һәм химик үҙенсәлектәре

— 7,2⁰ та, ҡыҙыл-ҡуңыр-һары кристалға әйләнеп, бром ҡата башлай. Ҡайнау температураһы 58,78 С, бром парҙары ҡыҙғылт-һары төҫтә була. Шыйыҡ бромдың тығыҙлығы (20⁰ С-та) 3,1 г/см3. Бром һыуҙа аҙ ирей ((20⁰С-та 100 г һыуҙа 3,58 г бром). Органик иреткестәрҙә бром бик яҡшы ирей. Бром ҡаты, шыйыҡ һәм газ хәлендәге халәттә ике атомлы молекулаларҙан тора. 800⁰ С-та һиҙелерлек диссоциация башлана; шулай уҡ яҡтылыҡ тәьҫирендә лә диссоциация күҙәтелә.
Бром атомының тышҡы электрон конфигурацияһы 4s² 4p ⁵ .
Химик яҡтан бром бик актив. Бром көкөрт, селен, теллур, фосфор, мышаяҡ һәм сурьма менән тәьҫирләшкәндә, бик күп йылы бүленә, ҡайһы ваҡыт ялҡын да сығырға мөмкин. Шулай уҡ бром ҡайһы бер металдар менән дә (мәҫәлән калий һәм алюмин) әүҙем тәьҫирләшә. Металдарҙан, ҙур температура һәм дым булғанда ла, көмөш, ҡурғаш, платина һәм тантал уның менән тәьҫирләшмәйҙәр. Бром кислород, азот һәм углерод менән ҙур температураларҙа ла ҡушылмай.

# Бром
## Ҡулланылышы

Бромдың миҡдары күп бромлы этил һәмдибромэтан (бензиндарҙың детонация тотороҡлоғон арттыра торған этил шыйыҡлығына инеүсе матдәләр) етештереү өсөн ҡулланыла. Бром ҡушылмаларын төрлө химик анализдарҙа, медицинала ҡулланалар.
# Соравис

Соравис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хоседа-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Соравис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070760
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007076
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шлыки

Шлыки — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ашап йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Шлыки
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014783
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101478
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Корела балалары

Корела балалары — абруйлы карел феодалдарының биш ырыу атамалары, был феодалдар Корела еренең урта быуаттағы биләмәләре хужалары .

# Корела балалары
## Исемдәр тарихы

Балалар исеме дөйөм урыҫ «бояр балалары» һүҙенә тура килә, йәғни рус кенәзлектәре кенәздәре һәм баярҙары вариҫтарының социаль структураһы. Карел балалары тигән төшөнсә бер үк ваҡытта элекке бөтә Корела ерҙәренең һәм ундағы абруйлы феодалдарҙың Новгород дәүләтенең вассалитеты булып тороуын һәм уларҙың аҫаба ырыуҙары икәнен аңлата.

# Корела балалары
## Дөйөм мәғлүмәттәр

1323 йылдан һуң Швед короллеге һәм Новгород республикаһы араһында төҙөлгән Ореховецкий тыныслыҡ килешеүе буйынса, Новгород республикаһы Водский пятинаһы составында торған Корела еренең биш ырыуының феодалдарының абруйлы вәкилдәре Новгород республикаһы менән идара итеүсе элитаға Корела балалары исеме аҫтында индерелгән. Ошо Ореховецкий тыныслыҡ килешеүенән һуң, Новгород үҙәк власы Корела ерҙәрендә йәшәгән халыҡтың элекке биләмәләрен феодал аҫаба хоҡуғында һаҡлап ҡалдырған.
Сығанаҡтарға ярашлы, биш ырыу : Вымолец, Куролец, Ровкулец, Валдолец һәм Наволоч-ырыу (фаразлауса Тивролец)- тип аталға булыуы билдәле. Ырыуҙарҙың шул замандағы атамалары Ладога буйындағы боронғо аҫаба ерҙәре райондарының атамаһына тап килә.
Төп аҫаба «биш ырыу» Корела еренең төньяҡ өлөшөндә һәм поморҙар йәшәгән өлкәләрҙә урынлашҡан булған. xv быуат аҙағында Корела ере ырыуҙарынан күпселек аҫабалыҡ тартып алына (был Бөйөк Новгородтың урыҫ кенәзе Бөйөк Иван III мәскәү-новгород һуғышы (1477-1478) барышында еңеүе һәм Новгород ерҙәрен урыҫ державаһына ҡушыуынан һуң була). Аҫабалыҡ тартып алыныуға ҡарамаҫтанҢ Корел еренең элекке карел күренекле вәкилдәре боронғо айырым ерҙәргә хужа булыуын дауам итеп, урындағы кәсеп менән шөғөлләнә, әммә «корела балалары » статусын юғалта.
Корела ерҙәренең көньяҡ өлөшөндәге аҫаба ерҙәре тартып алынмаған һәм «биш ырыу» ҡулында ҡалған. Был үҙ ере хужаһы-аҫабалыҡ хоҡуғы урындағы халыҡтың ерҙәрен һәм хоҡуҡтарын һаҡлап торған.

# Корела балалары
## Фамилия

* Ровкульские
# Верхне-Оло Золотянка

Верхне-Оло Золотянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Акчим йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Верхне-Оло Золотянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004662
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100466
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гаврилкина

Гаврилкина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чертала йылғаһының уң ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Гаврилкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203006
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яйыҡ (мәғәнәләр)

Яйыҡ — күп мәғәнәле һүҙ.
* Яйыҡ — Көнсығыш Европалағы йылға.
* Яйыҡ (персонаж) — «Урал батыр» башҡорт эпосында персонаж, Урал батырҙың өлкән улы.
* Яйыҡ (гәзит) — Башҡортостан Республикаһы Учалы ҡалаһы һәм районының ижтимағи-сәйәси баҫмаһы.
* Яйыҡ (Ҡыҙыл Гвардия районы) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыҙыл Гвардия районындағы ауыл.
# Дабрун

Дабрун (нем. Dabrun) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 681 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,62 км². Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6888 һәм автомобиль коды — WB.
# Шәгәбыуа (тау)

Шәгәбыуа— Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Рәүҙәк һәм Кесе Рәүҙәк араһында ята.
Тауҙың иң бейек нөктәһе- 574 м. Битләүҙәре һөҙәк. Йәнәшәһендә ятҡан Божор тауы менән Шәгәбыуа тауҙары араһында— тәрән йырын. Тау тоҡомо ҡомташтар, аргиллиттар һәм венд ҡатнашмаларынан тора.
Шәгәбыуала Шәгә йылғаһы (Кесе Рәүҙәк ҡушылдығы) баш ала.
«Шәгәбыуа» атамаһының килеп сығышы «Шәгә» йылғаһы исеменә бәйле. Уның килеп сығышына бәйле бер нисә фараз бар.Шуларҙың береһе— «Шәгә»- кеше исеме. Ҡыпсаҡ телендә, хәҙерге ҡаҙаҡ телендә «шеге»- ҡаҙаҡ. Тимер ҡаҙаҡ кеүек ныҡлы булһын тип малайҙарға ошо исемде ҡушҡандар. «Быуа» — быуылып торған һыу (рус. пруд, запруда).
# Чуман (Бурла ҡушылдығы)

Чуман — Рәсәй йылғаһы. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бурла йылғаһының уң ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Чуман (Бурла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тополь күле һәм Бурла йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000412115200052614
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205261
* Бассейн коды — 13.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Париче-Яха

Париче-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пяседай-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Париче-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300041365
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304136
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хулюм-Пауль-Хулюм

Хулюм-Пауль-Хулюм — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының һул ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Хулюм-Пауль-Хулюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302439
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Швед шырпыһы (хикәйә)

Швед шырпыһы — хикәйә. Антон Павлович Чехов хикәйәне 1884 йылда яҙған, тәүге тапҡыр 1884 йылда «Стрекоза» альманахында А. Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. Хикәйә буйынса нәфис фильм төшөрөлгән.

# Швед шырпыһы (хикәйә)
## Баҫмалар

«Стрекоза» журналының мөхәррире И. Ф. Василевский хикәйәне яҙырға тәҡдим итә. Чехов был хикәйәне енәйәт эштәренә пародия итеп яҙа
* Недавно я искусился. Получил я приглашение от Буквы написать что-нибудь в «Альманах Стрекозы»… Я искусился и написал огромнейший рассказ в печатный лист. Рассказ пойдёт. Название его «Шведская спичка», а суть — пародия на уголовные рассказы. Вышел смешной рассказ.
Хикәйәне «Швед шырпыһы» тип атап, автор Рәсәйҙә ХIХ быуаттың 80-се йылдарында яҙылған «енәйәт» жанрына ишара яһай.
«Швед шырпыһы» хикәйәһе Антон Павлович Чехов тарафынан 1884 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1884 йылда «Стрекоза» альманахында А. Чехов ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. 1886 йылда хикәйә «Пестрые рассказы» йыйынтығында донъя күрә, шулай уҡ А. Ф. Маркс нәшер иткән яҙыусы әҫәрҙәр йыйылмаһына индерелә.
Чехов тере саҡта хикәйә дат, немец, поляк, румын һәм чех телдәренә тәржемә ителә.
Милләттәр театрында «Швед шырпыһы» спектакле ҡуйыла, режиссеры — Никита Гриншпун.

# Швед шырпыһы (хикәйә)
## Сюжет

Хикәйә ике киҫәктән тора. Беренсе киҫәктә 1885 йылдың 6 октябрендә отставкалағы гвардия корнеты Кляузовтың идарасыһы, агроном һәм механигы Псеков пристав янына килә. Ул приставҡа үҙенең хужаһы Марк Иванович Кляузовты үлтергәндәр тип әйтә. Пристав бүнәтәйҙәр менән бергә енәйәт урынын тикшерергә, шаһиттарҙан һорау алырға килә. Кляузовтың бер аҙна буйына бүлмәһенән сыҡмауы һәм шунлыҡтан уны үлтерелгән тип уйлау асыҡлана. Ике сәғәттән тикшереүсе Николай Ермолаевич Чубиков һәм уның ярҙамсыһы Дюковский килеп етә. Енәйәт урынында көрәш эҙен һәм яртылай янған швед шырпыһын, ә тәҙрә артында ҡанға оҡшаған таптар табалар. Крәҫтиәндәр швед шырпыһын ҡуллана белмәгәнлектән енәйәттең иң ҙур дәлиле булып шырпы ҡала.
Хикәйәнең икенсе киҫәгендә теге ваҡиғаларҙан ун ике көн үткән. Дюковский һаман тикшереүен дауам итә, элек судҡа тарттырылған Николай Тетеховтан һорау ала һәм, уны ғәйепләп, ҡайҙан, кемдән шырпы һатып алыуын төпсөнә. Дюковский төрлөсә уйлап ҡарай һәм үҙенең яңылышмауына һис тә шикләнмәйсә һығымта яһай. Швед шырпыһын бары тик пристав ҡатыны Ольга Ивановна ғына һатып алыуы асыҡлана. Чубиков пристав ҡатынының енәйәт ҡылыуына ышанмай һәм Дюковский менән ҡатынды ғәйепләр өсөн приставтар өйөнә бара. Кляузов Марк Ивановичтың мунсала йоҡлап ятҡанын күрәләр. Уның бер аҙна буйына мунсала ашап-эсеп, Ольга Ивановна менән мөхәббәт тотоп ятҡан икәнлеге билдәле була.
Иренең «Нишләп тикшереүсе беҙгә килде?» тигән һорауына Ольга Ивановна: «Кляузов сит кешенең бисәһе янында табылған тип әйтергә килде», — тип яуап бирә. Пристав байтаҡ ваҡыт Марк Иванычты бәйһеҙлектә ғәйепләп ултыра.

# Швед шырпыһы (хикәйә)
## Экранлаштырыу

А. П. Чеховтың «Швед шырпыһы» хикәйәһе буйынса 1954 йылда режиссёр Константин Юдин «Мосфильм» киностудияһында төҫлө нәфис фильм төшөрә.
# Клипхаузен

Клипхаузен (нем. Klipphausen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 6174 кеше йәшәй. Майҙаны — 61,65 км². Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1665 һәм автомобиль коды MEI.
# Кесе Ярней

Кесе Ярней — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ярней йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Кесе Ярней
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005239
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Анна Кәримә

Анна Кәримә (Ана Тодоровна Велкова; (болг. Анна Карима; а 1871, Бердянск ҡалаһы — 6 март 1949, София) — болгар яҙыусыһы һәм тәржемәсеһе, мөхәррир, журналист, суфражист һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтары өсөн хәрәкәт активисткаһы. Ул Болгария ҡатын-ҡыҙҙары союзын ойоштороусыларҙың береһе һәм 1901-2006 йылдарҙа уның рәйесе вазифаһын биләй.

# Анна Кәримә
## Биографияһы

Ана Тодоровна Велкова (Анна Кәримә псевдоним )1871 йылда Бердянск ҡалаһы революционер Тодор Велков ғаиләһендә тыуған. Атаһы бойҙай һатыусыһы булып эшләгән. Софияла урта мәктәпте тамамлай. 1888 йылда ул социалист Янко Саказоваға кейәүгә сыға , һуңынан айырылыша. Был никахтан өс балаһы була.
Йәш сағында уҡ Кәримә әҙәби эшмәкәрлек менән мауыға. Хикәйәләр, романдар яҙа. Уның «Ғәҙәти тарих» исемле тәүге повесы 1891 йылда «День» журналында баҫылып сыға. 1892 йылдан 1895 йылға тиклем «Праздник» журналының мөхәррире булып эщләй.. Милли театр сәхнәһендә уның «Скип», «Загубленная жизнь» һәм «Над стеной»пьесалары ҡуйыла.
Кәримә шулай уҡ йәмәғәт эштәрендә үҙен күрһәтә, йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙҙарҙың тиңлеге өсөн көрәшә. 1897 йылда «Аң»ҡатын-ҡыҙҙар мәғрифәтселек йәмғиәтенә нигеҙ һала. 1901 йылда Ул Болгар ҡатын-ҡыҙҙар Союзы ойоштороу инициаторы һәм беренсе президенты була.
1916 йылда Софияла ҡыҙҙар өсөн беренсе коммерция мәктәбен аса. 1912–1918 йылдарҙағы һуғыш ваҡытында хәйриәлек менән шөғөлләнә. Етемдәр приютын булдырыуға булышлыҡ итә. 1917 йылда «Булгарка»гәзите мөхәррире булып эшләй.
1930 йылда «Повик»гәзитен мөхәррирләй.
1949 йылда Софияның «Славянская Беседа» ҡунаҡханаһында вафат була.

# Анна Кәримә
## Библиографияһы
### Романдары

«Голгофа» (1933);
«Ирина» (1935);

# Анна Кәримә
## Библиографияһы
### Повестары

«Азатлыҡ өсөн» (1938)

# Анна Кәримә
## Библиографияһы
### Пьесалары

«Подхлъзна се» (1901);
«Загубен живот» (1907);
«Зида өҫтөндә» («Над зида») (1912);
«Азатлыҡ» («Свобода») (1931)
# Свобода ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)

Свобода ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Свобода ауылы.

# Свобода ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылдың 19 ноябрендә ауыл советы составына Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законына ярашлы Абдулла ауыл советының 5 ауылынан 2 ауыл — Тимербай һәм Кинйәабыҙ ауылдары инә.

# Свобода ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Билдәле шәхестәре

* Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы (1915 йыл, 20 сентябрь — 1945 йыл, 5 ғинуар ) — совет хәрби хеҙмәткәре, майор, танк батальоны командиры, Советтар Союзы Геройы.
* Бәкерова Миңниса Миңлевәли ҡыҙы (1947 йыл, 27 декабре) — Стәрлетамаҡ драма театры актрисаһы, БАССР-ҙың халыҡ артисы.
* Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы (1913 йыл, 14 август —1971 йыл, 24 февраль) — өлкән сержант Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһының өлкән сержанты, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы.
* Кинйә Арыҫланов (1723 — 1774?) — ауылға нигеҙ һалыусы (1770 йыл), 1773-75 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы етәкселәренең береһе.
* Йомағолов Илшат Хәлил улы (1932 йыл, 26 ғинуар — 2007 йыл, 6 ноябрь) — башҡорт совет актеры һәм драматург.

# Свобода ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Кинйә Арыҫланов музейы — мәҙәниәт һәм сәнғәт муниципаль бюджет учреждениеһы.
# Черный Лух

Чёрный Лух — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 3,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Черный Лух
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016744
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001674
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0