yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бәхтейәрова Заһиҙә Нурый ҡыҙы

Бәхтейәрова Заһиҙә Нурый ҡыҙы (31 декабрь 1916 йыл — 1978 йыл), балет артисы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мəҙəниəт хеҙмәткәре (1972). Тəүге башҡорт балериналарының береһе.

# Бәхтейәрова Заһиҙә Нурый ҡыҙы
## Биографияһы

Заһиҙә Нурый ҡыҙы Бәхтейәрова 1916 йылдың 31 декабрендә Өфө губернаһының Златоуст өйəҙе Мырҙалар‑Мəсетле ауылында, хəҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Мәсетле ауылында тыуған. 1931 йылда Дыуан-Мәсетле ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай. 1938 йылда ул бик яҡшы итеп Өфө театр училищеһының балет бүлеген (педагогы К. В. Матсон) тамамлай. Фәйзи Ғәскәров етәкселегендәге башҡорт халыҡ бейеүҙәре ансамблендә, Башҡорт опера һәм балет театрының тәүге балет труппаһында сығыш яһай. 1950 йылда Заһиҙә Бәхтейәрова Ленинград консерваторияһының хореография факультетын педагог-балетмейстер һөнәре буйынса тамамлай. 1964 йылға тиклем Башҡорт опера һәм балет театрында эшләй, унда балет йондоҙҙарының арҙаҡлы төркөмөн тәрбиәләй, бик күп яңы үҙенсәлекле бейеүҙәр ҡуя.
1953—1955 йылдарҙа йәш Рудольф Нуриев унан классик бейеү дәрестәре ала. 1965 йылда Заһиҙә Бәхтейәрованы хореографик студия ойошторолған йәш нефтселәр ҡалаһына, Октябрьскийгә ебәрәләр. Бында Заһиҙә Бәхтейәрова үҙенең уҡыусылары менән «Кенәз Игорь» операһынан ҡыпсаҡ бейеүҙәрен, «Аҡҡош күле» балетынан икенсе актты, «Щелкунчиктан» айырым номерҙар, Сен-Санстың бөтә донъяға билдәле «Умирающий лебедь» бейеүен ҡуя.

# Бәхтейәрова Заһиҙә Нурый ҡыҙы
## Эш урындары һәм ижади эшмәкәрлеге

* 1938—1946 йылдарҙа Башҡорт опера һәм балет театрының балет артисы, 1950—1964 йылдарҙа педагог‑репетиторы, бер үк ваҡытта Башҡорт опера һәм балет театры эргəһендəге балет студияһы уҡытыусыһы.
* 1965—1974 йылдарҙа Ю. А. Гагарин исемендәге Техника йорто (Октябрьский ҡалаһында) балет студияһының (1972 йылдан алып халыҡ хореография студияһы) художество етəксеһе һəм балетмейстеры.
Бәхтейәрова Заһиҙә Нурый ҡыҙы киң диапазонлы бейеү лексикаһына, драматик кəүҙəлəндереү һəлəтенə эйə. Ш. Гуноның «Фауст», П. И. Чайковскийҙың «Евгений Онегин» һәм башҡа операларҙа бейеүҙəр башҡара. «Коппелия» балетында Сванильда партияһын тəүге башҡарыусы. Заһиҙә Бәхтейәрова Башҡорт драма театры спектаклдəрендə бейеүҙəр, Октябрьский ҡалаһындағы балет студияһында Р. М. Глиэрҙың «Ҡыҙыл мəк» («Красный мак»), Б. В. Асафьевтың «Баҡсаһарай фонтаны» («Бахчисарайский фонтан»), «Гөлнəзирə» балеттарын һәм башҡаларҙы ҡуя. 2011 йылдың 16 декабрендә Октябрьскийҙа ҡалаһының Балалар хореография мәктәбен ойоштороуҙа ҡатнашҡан Заһиҙә Бәхтийәрова иҫтәлегенә арналған I бейеү фестивале үтә.

# Бәхтейәрова Заһиҙә Нурый ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре

* Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мəҙəниəт хеҙмәткәре (1972)
# Пэру-Яха

Пэру-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Хорты-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пэру-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076074
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307607
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Көсөков Раил Фазыл улы

Көсөков Раил Фазыл улы (28 март 1952 йыл) — опера йырсыһы. 1978 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры вокалсыһы. Рәсәйҙең атҡаҙанған (2009) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2000) артисы. Ғәлимов Сәләм исемендәге премия (1982) һәм Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы (1978) лауреаты.

# Көсөков Раил Фазыл улы
## Биографияһы

Раил Фазыл улы Көсөков (Кучуков) Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы Ҡолой ауылында 1952 йылдың 28 мартында тыуған. Сығышы менән Көсөковтар нәҫеленән. 1978 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай. Шунан алып бөгөнгө көнгә тиклем ул Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисты.

# Көсөков Раил Фазыл улы
## Ижады

Беренсе эше — «Салауат Юлаев» операһында Пугачёв ролен бик уңышлы йырлай. Беренсе классик партияһы "Фауст"а Валентин роле була. Опера театры үҙе бер мөғжизәле донъя кеүек. Үҙ ҡағиҙәләре, үҙ талаптары бар уның. Бик көслөләр генә сыҙай операла. Бар булмышын опера театры менән бәйләгән Раил Көсөков Риголетто, Амонасро, Жермон, Алеко, Кенәз Игорь кеүек ялҡынлы, ҙур масштаблы ролдәрҙә уйнай. Бөгөнгө көндә ул 90-дан артыҡ партия башҡара.
# Ур (Яйыҡ ҡушылдығы)

Ур (Ыр) — (рус. Орь, ҡаҙ. Ор (үҙән)) — Ҡаҙағстан Аҡтүбә өлкәһе менән Ырымбур өлкәһе йылғаһы, Яйыҡтың һул ҡушылдығы.

# Ур (Яйыҡ ҡушылдығы)
## Тасуирламаһы

Йылға оҙонлоғо 332 км, бассейны майҙаны — 18,6 мең км2. Терисбутак (Тиреҫботаҡ) һәм Шийле (Сейәле) йылғалары ҡушылыуынан барлыҡҡа килгән, Муғалжар тауҙарының көнбайыш битләүендә башлана.
Башлыса ҡар һыуҙарынан туйына. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы — тамағынан 61 км өҫтәрәк 21,3 м³/сек. Ташҡын апрелдән май урталарына тиклем, йылдың башҡа ваҡытында һайыға. Туңа башлауы октябрь — ноябрь айҙарының икенсе яртыһында, март аҙағында — апрель башында боҙҙан әрселә. Йылға Яйыҡҡа ҡоя, был урында Орск ҡалаһы урынлашҡан.

# Ур (Яйыҡ ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Исеме, фараз ителеүенсә, башҡорт сығышлы (күршеләш ҡаҙаҡ телендә «ор», ҡырғыҙса «ор» — "соҡор "). Ҡаҙаҡ телендәге «ор» башҡортса «ур» тип тәржемә ителә, йәғни шулай уҡ тәрән, оҙон итеп ҡаҙылған соҡор тигән мәғәнә бирә Семантика йәһәтенән дә ҡабул итерлек — Рәсәйҙең төньяғында ла «Ров» тигән шишмә һәм йылғалар күп теркәлгән.
Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев "Местные названия Оренбургской области. Историкотопонимические очерки" тигән китабында бер нисә фараз буйынса ентекле һығымталар яһағандан һуң ошондай фекергә килә:
* Но главный, отличительный признак реки Орь в том,
* что её русло имеет сравнительно высокие и крутые берега, особенно с правой стороны. Воды реки сильно промыли русло, вероятно, по причине слабого, песчаного грунта; река опустилась вниз, поэтому образовались высокие и обрывистые берега. Это отмечали многие авторы. Так,
* А. Левшин отмечал: река Орь «извивается в довольно крутых берегах своих» [129, с. 115]. В другой работе читаем, что у реки Орь «крутые и отвесные берега» [187, с. 117]. Русло реки похоже на широкую канаву, ров с высокими берегами. Вот поэтому тюркские кочевые народы (киргизкайсаки и др.) дали реке по главному отличительному признаку тюркское название Орь (Ор), которое переводится на русский язык как «ров». Значит, Орь — это река с крутыми и высокими берегами, русло её подобно большому рву или канаве
Шулай итеп, Ырымбур ҡалаһы исеме Ур йылғаһынан яһалған, һәм сингармонизм законы нигеҙендә «ур» «ыр»ға әйләнгән.

# Ур (Яйыҡ ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

* 38 км: Миңдебай (йылға)
* 66 км: Әсеботаҡ
* 69 км: Ҡамшаҡ (Ҡамсаҡ)
* 110 км: Мамыт

# Ур (Яйыҡ ҡушылдығы)
## Тарихы

1735 йылда Ур Яйыҡҡа ҡойған урында Ырымбур тораҡ пункты менән Орск нығытмаһына нигеҙ һалына, һуңғараҡ тораҡ пункт Яйыҡ ағымы буйынса түбәнерәк күсерелә (хәҙерге заман Ырымбур ҡалаһы һәм өлкәһе), ә элекке урында бары тик Орск нығытмаһы (хәҙер Орск ҡалаһы) ғына ҡала. Шулай итеп, Ур йылғаһы хәҙерге ваҡытта ла йәшәп килгән ике ҡалаға исем биргән.
# Иктым

Ыҡтым — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопья йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Иктым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003338
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100333
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Покш-Сяльме

Покш-Сяльме — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чеберчинка йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Покш-Сяльме
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036975
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003697
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Саа-Ты-Се

Саа-Ты-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Саа-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Саа-Ты-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089886
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008988
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Викторовка (Косец ҡушылдығы)

Викторовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Викторовка (Косец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034350
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203435
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ун-Воят-Соим

Ун-Воят-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының һул ярына тамағынан 290 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ун-Воят-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021286
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302128
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Абрамычева Нина Ивановна

Абрамычева Нина Ивановна (16 июнь 1926 йыл — 22 февраль 1948 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1941—1948 йылдарҙа Баҡалы районы «Красный пахарь» колхозы баҫыусыһы һәм звено башлығы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948, үлгәндән һуң).

# Абрамычева Нина Ивановна
## Биографияһы

Нина Ивановна Абрамычева 1926 йылдың 16 июнендә Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы Михайловка ауылында (Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Дияш ауылында 7 класты тамамлай.
1941 йылда Баҡалы районы «Красный пахарь» колхозында эшләй башлай. 1947 йылда 10 кешенән торған звеноның звено етәксеһе булып һайлана. Уның звеноһы 8 гектар майҙанда гектарынан 30-ар центнер арыш йыйып алыуға өлгәшә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 2 апрелендәге Указы менән Н. И. Абрамычеваға, 8 гектар майҙанда гектарынан 30-ар центнер арыш йыйып алған өсөн, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә (үлгәндән һуң).
Нина Ивановна Абрамычев 1948 йылдың 22 февралендә ҡапыл вафат була.

# Абрамычева Нина Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948)
* Ленин ордены (1948)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (1948)
# Мёзер

Мёзер (нем. Möser) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 8188 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,13 км². Диңгеҙ кимәленән 62 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
# Ҡалпаҡ

Ҡалпаҡ — башҡорттарҙың боронғо милли баш кейеме. Ирҙәр ҙә, ҡатын-ҡыҙ ҙа кейгән.

# Ҡалпаҡ
## Тәғәйенләнеше һәм эшләнеше
### ир-ат ҡалпағы

Ир-ат өсөн ҡалпаҡ тирәсләп, кейеҙҙән йәки һаламдан үреп эшләнгән. Был баш кейемен эшләпә тип тә атағандар.

# Ҡалпаҡ
## Тәғәйенләнеше һәм эшләнеше
### ҡатын-ҡыҙ ҡалпағы

Ҡатын-ҡыҙ ҡалпағын ғәҙәттә айырым ғына кеймәгәндәр, ә өҫтөнән яулыҡ ябынғандар. Уны тәңкә-мәрйен менән биҙәп, түбәтәй рәүешле итеп тә, ситен ҡатырып (эсенә ҡатырға йә ҡаты туҡыманы ҡатлап һырып ҡуйып) текә итеп теккәндәр ҙә, түбәһен янсыҡлап тегеп,йөн менән суҡлап биҙәгәндәр. Уны маңлайға ғына кейеп, осон түбәгә һалып ҡуйғандар. Был "артлы" йәки "текә" ҡалпаҡ тип аталған.

# Ҡалпаҡ
## Тарихы

Ҡалпаҡ, таҡыя менән бер рәттән, башлыса ҡыҙҙарҙың баш кейеме тип һаналған. Уны алтын һәм көмөш ептәр менән сиккәндәр, мәрйен баҫҡандар. Ынйылы ҡалпаҡтар, уҡалы ҡалпаҡтар булыуы билдәле
Ҡалпаҡты татар ҡатын-ҡыҙҙарының ғына баш кейеме тип һанау хата.Ҡалпаҡты йышыраҡ бай ғаиләләрҙә, ҡала ерендә йәшәгән башҡорттар араһында ҡулланғандар.
Пруссия подданыйы атаҡлы фотограф Фишер Карл Андреевич 1878 йылдан Ырымбурҙа йәшәй һәм бик күп башҡорт кешеләрен (балаларҙы ла, ололарҙы ла) фотоға төшөрөп ала, тотош галерея булдыра. Был образдар араһында ҡалпаҡ кейгән башҡорт ҡатыны ла бар .

# Ҡалпаҡ
## Әҙәбиәттә

Һәҙиә Дәүләтшина
   Бабай...йәпрәйгән ҡалпағы аҫтынан ҡыҙҙар яғына боролоп ҡараны
Шәйхзада Бабич
   Әсҡәпъямал, нурың арта сәсҡап менән,
   Ынйы теҙгән кесерәк кенә ҡалпаҡ менән
# Мағазов Азат Шәйехйән улы

Мағазов Азат Шәйехйән улы (17 декабрь 1926 йыл — 13 декабрь 2015 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, йәмәғәт эшмәкәре һәм яҙыусы. Отставкалағы авиация полковнигы. 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәинәт хеҙмәткәре (1984). II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1968) ордендары кавалеры. Миәкә районының Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге (1997) һәм Муса Гәрәев исемендәге (2013) премиялар лауреаты.

# Мағазов Азат Шәйехйән улы
## Биографияһы

Азат Шәйехйән улы Мағазов 1926 йылдың 17 декабрендә Башҡорт АССР-ының Миәкә районы Баязит ауылында тыуған.
1943 йылда мәктәпте тамамлағас, хәрби хеҙмәткә алына һәм осоусы булараҡ штурм авиацияһы полкы составында I, II, III Балтик буйы һәм Ленинград фронттары составында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, миҙалдар менән бүләкләнә.
Һуғыш тамамланғас та хәрби хеҙмәтен артабан дауам итә. 1952 йылда Харьков авиация штурмандары училищеһын тамамлай, бер үк ваҡытта ошо ҡалалағы педагогия институтында ла уҡый. Артабан СССР Ҡораллы Көстәре составында төрлә хәрби вазифаларҙа 30 йыл дауамында хеҙмәт итә һәм полковник дәрәжәһендә отставкаға сыға.
Азат Мағазов 2015 йылдың 13 декабрендә 89-сы йәшендә ҡаты ауырыуҙан һуң вафат булды.

# Мағазов Азат Шәйехйән улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Азат Мағазов 1981—1996 йылдарҙа Рәсәй Тыныслыҡ фонды Башҡортостан республика бүлексәһенең идары рәйесе булып эшләне.

# Мағазов Азат Шәйехйән улы
## Әҙәби эшмәкәрлеге

Прозаик Азат Мағазовтың «Шоңҡар юлы», «Эҙләр инем, эҙең юҡ», «Ҡырауҙан һуң миләш тәмләнә», «Тәүбә» һәм башҡа китаптары милли әҙәбиәттә үҙенсәлекле күренеш булды. Тәнҡитселәр уның «Үрге Димдә ай ҡойона» трилогияһын Башҡортостандың ғына түгел, Рәсәй әҙәбиәтенең ижади ҡаҙанышы тип баһаланы.

# Мағазов Азат Шәйехйән улы
## Китаптары

* Шоңҡар юлы (1975)
* Ҡырауҙан һуң миләш тәмләнә
* Үрге Димдә ай ҡойона
* Тәүбә
* Эҙләр инем, эҙең юҡ (1991)
* Әйләнә тирмән ташы (1996)

# Мағазов Азат Шәйехйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1968)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984)
* Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (1997).
* М. Ғ. Гәрәев исемендәге премия лауреаты (2013)
# Убик (Том ҡушылдығы)

Убик — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 485 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Убик (Том ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010855
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201085
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Цебиц

Цебиц (нем. Zehbitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 374 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,98 км². Диңгеҙ кимәленән 77 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
# Иванова Татьяна Николаевна

Иванова Татьяна Николаевна (16 сентябрь 1926 йыл — 26 декабрь 2015 йыл) — СССР һәм Рәсәй терапевт-кардиологы, профессор. Медицина фәндәре докторы.

# Иванова Татьяна Николаевна
## Биографияһы

Татьяна Иванова табип ғаиләһендә тыуа; уның ике олатаһы ла хәрби табип була. 1936 йылда ғаилә Архангельск ҡалаһына күсеп килә. 1943 йылда атә-әсәһе вафат була. Балаларҙы әсәһенең һеңлеһе Мария Пеккель тәрбиәгә ала. 1944 йылдан алып 1949 йылға тиклем Татьяна Иванова Архангельск дәүләт медицина институтында уҡый, уны ҡыҙыл диплом менән тамамлай, артабан профессиональ карьераһын ошо уҡыу йортоноң терапия кафедраһында үткәрә (1963—1965 йылдарҙа — доцент, 1965—1997 йылдарҙа — кафедра мөдире, 1997 йылда — кафедра профессоры). 1962 йылда Ленинград санитар-гигиена институтында «Клиника атипичных форм инфаркта миокарда и прединфарктных состояний» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 12 йыл үткәс, А. Н. Бакулев исемендәге йөрәк тамыр хирургияһы ғилми-тикшеренеү институтында «Клиника атипичных форм инфаркта миокарда и прединфарктных состояний» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1977 йылдан — профессор.
1940 йылдарҙа Иванова Архангельск медицинаһына электрокардиографияны индереү буйынса беренселәр араһында була. Артабан уның инициативаһы буйынса һәм терапия кафедраһы һәм 1-се ҡала клиник хеҙмәткәрҙәре ҡатнашлығында махсуслашҡан тромбоэмболик бригада ойошторола, ул ауырыуҙарҙың йорттарына йөрөй. 1964 йылда Архангельскиҙа киҫкен миокард инфаркты менән ҡатмарлаштырылған тахиркадиялы пациентҡа беренсе булып электроимпульслы дефибрилляцияны уңышлы үткәрә; ошо мәлдән төбәктә кардиореанимация үҫеш ала.
Т. Н. Иванова етәкселеге аҫтында 2 докторлыҡ һәм 20 кандидатлыҡ диссертация яҡлана, 18 аспирант һәм йөҙләгән клиник ординаторҙар әҙерләнә. Төньяҡ дәүләт медицина университетының баҫылып сыҡҡан некрологына ярашлы, был юғары уҡыу йортоноң факультет терапияһы кафедраһында Ивановала бөтә профессорҙар, доценттар һәм ассистенттар уҡый. Иванова — яҡынса 150 журнал мәҡәләләренең, өс монография, 35 уҡыу пособиеһының авторы һәм авторҙашы. Уйлап табыуҙың ике патентын ала һәм алты рационализаторлыҡ тәҡдимен индерә. 20 йыл дауамында ул терапевтарҙың өлкә ғилми йәмғиәтен етәкләй, Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз йәмғиәте терапевтар идаралығына һайлана.

# Иванова Татьяна Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Октябрь революцияһы ордены (1986)
* «Почет Билдәһе» ордены (1981)
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1985)
* «СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы» (1966)
* «РСФСР-ҙың атҡаҙанған врачы» (1973)
* Рәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау министрлығының «Һаулыҡ һаҡлау буйынса Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы
* Михаил Архангел ордены
* «Төньяҡ Ҡаҙанышы» өлкә бүләге
# Башҡорт ҡәбиләләре

Башҡорт ҡәбиләләре — башҡорт халҡында борондан һаҡланып килгән ерле үҙидара итеүҙең бер төрө. Бөтә донъя кимәлендә башҡа халыҡтарҙа демократияға ҡарата булған ынтылыш башҡорттарҙа урта быуаттар заманында уҡ үҫеш алған булған. Һәр ырыуҙың халыҡ йыйылышы — ҡоролтайы, аҡһаҡалдар ҡоро, бейҙәре, шәжәрәһе, тамғаһы, ағасы, ҡошо һәм ораны булыуы быны дәлилләй.

# Башҡорт ҡәбиләләре
## Көньяҡ-көнсығыш башҡорттары

* Юрматы
* Бөрйән
* Үҫәргән, Мөйтән
* Тәнгәүер, Түнгәүер, Дүнгәүер
* Тамъян
* Ҡыпсаҡ

# Башҡорт ҡәбиләләре
## Төньяҡ-көнсығыш башҡорттары

* Әй, Әйҙе, Әйле
* Көҙәй
* Мырҙалар, Өләштө
* Дыуан
* Ҡошсо
* Һыҙғы, Ҫыҫҡы
* Өпәй
* Ҡатай
* Һалйот, Салъюһут, Салъяғут
* Һеңрән
* Һарт
* Терһәк
* Бәкәтин, Мәкатин
* Ҡалмаҡ
* Казачий башҡорттар
* Табын
* Ҡыуаҡан
* Һырҙы

# Башҡорт ҡәбиләләре
## Көньяҡ-көнбайыш башҡорттары

* Мең
* Ырғыҙ-Кәмәлек башҡорттары

# Башҡорт ҡәбиләләре
## Төньяҡ-көнбайыш башҡорттары
### Ыҡ башҡорттары

* Бүләр
* Байлар, Байләр
* Юрми, Юрмый
* Ирәкте

# Башҡорт ҡәбиләләре
## Төньяҡ-көнбайыш башҡорттары
### Түбәнге Ағиҙел башҡорттары

* Йәнәй
* Гәрә
* Ҡырғыҙ
* Йылан
* Елдәк, Елдәт
* Ҡаңлы
* Дыуанай, Дыуан
* Ҡаршын
* Таҙ
* Ыуаныш, Маныш

# Башҡорт ҡәбиләләре
## Төньяҡ башҡорттары

* Уран
* Ғәйнә, Тархан
* Танып
* Унлар, Суун, Ун
* Балыҡсы

# Башҡорт ҡәбиләләре
## Ете ырыу

* Бөрйән
* Үҫәргән, Мөйтән
* Тәнгәүер, Түнгәүер, Дүнгәүер
* Ҡыпсаҡ
* Ҡатай
* Табын
* Мең

# Башҡорт ҡәбиләләре
## Башҡорт ырыуҙары матбуғатта

* В Башкирии презентовали книгу «История башкирских родов. Елан» — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 16 ноябрь.
# Ахманка

Ахманка (Салаирка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 246 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Ахманка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200007548
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200754
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2