# Илор ҡорамы

Изге Георгийҙың Илор сиркәүе (груз. ილორის წმინდა გიორგის ეკლესია) — Абхазияның илор ауылында христиан ҡорамы, XI быуат Грузия архитектураһы өлгөһө. Илор комплексы сиркәү бинаһынан һәм ярҙамсы хужалыҡ ҡоролмаларынан тора. Биләмәһе һуйырташ кәртә менән ҡоймаланған, ҡапҡа өҫтөндә манараһы бар.

# Илор ҡорамы
## Тарихы

Көнбайыш грузин архитектураһының иң әһәмиәтле өлгөһө. Оҙаҡ йылдар уның бинаһы күп тапҡыр реставрациялау һәм реконструкциялауға дусар була. Атап әйткәндә, XXVII быуаттарҙа сиркәүҙе Мегрель кенәзе Леван II Дадиани, ә XIX быуатта Мегрель кенәзлеге хакимдары тарафынан яңынан тергеҙелә. Илор сиркәүен күп көнбайыш һәм грузин тикшеренеүселәре һәм миссионерҙары тасуирлай — XVIII быуат тарихсыһы Багратиони Вахуштиға ярашлы, «Изге Георгийҙың Илор сиркәүе бар. Көмбәҙһеҙ, бәләкәй һәм бай биҙәлгән ...». Илор сиркәүен Жан Шарден, Дюбуа де Монпере, Мари Броссе, А. Павлинов, Д. Бакрадзе һәм башҡалар үҙ эштәрендә телгә ала. XX быуатта Илор сиркәүе архитектураһын абхаз сәнғәт белгесе А Кация өйрәнә һәм ошо мәсьәләгә кандидатлыҡ диссертацияһын һәм монографияһын арнай, ул ҡорамды XI быуат грузин төҙөлөшөнөң өлгөһө тип иҫәпләй.

# Илор ҡорамы
## Төп нөсхәлеген боҙоу

Грузия контроле аҫтында булмаған Абхазия биләмәһендәге тарихи мәҙәни ҡомартҡыларҙың, шул иҫәптән Илор ҡорамының һаҡланыуы тураһында Грузия бер нисә тапҡыр мәсьәләне күтәрә. Һуңғы йылдарҙа ғибәҙәтханала уҙғарылған реставрация эштәре 2010 йыл аҙағында абхаз һәм яҡтары араһындағы конфликтҡа килтерә. Грузин яғы фекере буйынса эштәр һөҙөмтәһендә тарихи ҡомартҡының төп нөсхәлеге юғала, «ҡорамды рус манераһына ярашлы тергеҙеү арҡаһында грузин архитектураһы үҙенсәлеге юҡҡа сыға». Грузияның сит ил эштәре министрлығы үҙ ғаризаһында үткәрелгән эштәрҙе вандаллыҡ тип атай, ЮНЕСКО-нан, халыҡ-ара ойошмаларҙан «оккупацияланған биләмәләрҙә грузин мәҙәни һәм тарихи ҡомартҡыларҙы маҡсатлы юҡҡа сығарыуҙы туҡтатарға» саҡыра.
Грузин сығанаҡтары раҫлауынса, реставрация барышында сиркәү бинаһы етди үҙгәртеүҙәргә дусар була:
* баштағы көбәҙһеҙ бер нефлы ҡоролма өҫтөндә рус сиркәү төҙөлөшөнә хас булған көмбәҙ төҙөлгән
* фасад аҡ төҫкә буялған, көнсығыш стена штукатурланған, унда элек Илор сиркәүе тарихынан мәғлүмәттәр булған биш грузинса яҙыу торған, сиркәүҙеү аркалары ҡыҙыл төҫкә буялған, грузин төҙөлөшөнә хас булмаған рельеф элементтары өҫтәлгән.
* ҡорамдың эсендә фрескалар юйылған һәм ағартылған
Киң мәғлүмәт сараларындағы хәбәрҙәргә ҡарағанда, абхаз яғы сиркәүҙең, тышҡы йөҙө реставрациялау барышында үҙгәрештәр кисереүен инҡар итмәй, әммә вАбхаз православие сиркәүе вәкилдәре лә, рәсми кешеләр ҙә ҡорамға төҙәлмәҫлек зыян килтереүҙе инҡар итә.
2011 йылдың 22 февралендә, инциденттарҙы булдырмау буйынса 25-се грузино-абхаз осрашыуы сиктәрендә, грузин яғы Илор ҡорамына рөхсәт мәсьәләһен күтәрә, әммә абхаз яғынан кире ҡағыла и
2011 йылдың мартында, Кавказ аръяғында хәеүефһеҙлек һәм тотороҡлоҡ тураһындағы Женева дикуссияһының 15 раундында абхаз яғы Илор ҡорамының реставрациялауға тиклемге һәм унан һуңғы торошо буйынса фотоматериалдар тәҡдим итте.

# Илор ҡорамы
## Ҡыҙыҡлы факттар

2009 йылдың 23 ноябрендә Изге Георгий көнө хөрмәтенә Грузия Милли банкыһы Илор ҡорамы һүрәттәре менән 10 лари номиналында тәңкәләр сығара, Тәңкәнең ауырлығы . 28,28 г, диаметры — 38.61 ммтәшкил итә, тиражы — 1500 дана була. Тәңкәне йоштороусылар Мамука Гонгадзе (реверс) һәм Апхадзе Темур (аверс).
2010 йылдың 6 декабрендә Абхазияның Милли банкыһы«Абхазия тарихи ҡомартҡылары» серияһында Илор ҡорамы һүрәте менән 10 апсар номиналында тәңкәләр сығара (Изге Георгийҙың Елыр ҡорамы), Тәңкәнең ауырлығы 33,94±0,31 г., диаметры — 39 мм, тиражы — 1000 дана тәшкил итә. Рәссамы Батал Джапуа.