yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Костиндың май һығыу заводы

Костиндың май һығыу заводы — XIX быуат аҙағы-XX быуат башында Дондағы Ростов ҡалаһында Суворов урамы, 25 адресы буйынса урынлашҡан предприятие. Завод сауҙагәр Ефим Яковлевич Костиндың милке була.

# Костиндың май һығыу заводы
## Тарихы

XIX быуат аҙағы-XX быуат башында Суворов урамындағы 25-се йорттоң адресы икенсе була — Кесе Баҡса урамы, 33. Уның билдәле булған беренсе эйәһе сауҙагәр Пахомов була. 1880-се йылдарҙа был бинаны сауҙагәр Костин арендалай һәм 1887 йылда унда кондитер фабрикаһы аса. 1895 йылда ул ҡала думаһына үҙе ҡуртымға алған бинала пар менән май һығыу заводы асырға рөхсәт һорап мөрәжәғәт итә. 1897 йылдың ноябрендә уның һорауы предприятиенең әйләнә-тирәләге мөхиткә зарары минималь булырға тейеш тигән шарт менән ҡәнәғәтләндерелә. 1912 йылдың декабрендә «Приазовский край» гәзитенең битендә заводтың эшләй башлауы тураһында мәғлүмәт баҫылып сыға. Был мәҡәләлә май һығыу заводының эше барыбер әйләнә-тирәләге мөхиткә тиҫкәре тәьҫир яһай тигән белдереү була. Был махсус комиссияның тикшеренеү эше үткәреүенә сәбәп була. Комиссия предприятие ҡулланған технология һәм ысулдар ҡаланы бысрата тигән һығымтаға килә.
Заводтың хужаһы Костин булһа ла, өй Пахомовтарҙың вариҫтарының милке була. Аҙағыраҡ Пахомовтар йортто Костиндарҙың ғаиләһенә һата. Сауҙагәр Костиндың ҡатыны Домна Ивановна, ул көнбағыш майы етештергән предприятиегә ире менән милектәш була. Заводтың штаты 23 кешенән тора. Етәксеһе сауҙагәрҙең улы Степан Ефимович Костин. Предприятиенең етештергән тауары ҡалала халыҡтың ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә. Беренсе бөтә донъя һуғышы йылдарында Костиндың заводы майҙы башҡа етештереүселәрҙән күпкә кәмерәк хаҡ менән һата. Билдәле бер шарттарҙа ул ваҡытлыса монополист булып китә һәм һатыуға шарттар ҡуя — Ростов гражданины икәнен раҫлаусы документы булмаһа, майҙы 800 граммдан артыҡ бирмәҫкә. Етештереү эшмәкәрлегенән тыш, Ефим Костин ҡала думаһының гласныйы була, был вазифаға уны ҡабат-ҡабат һайлайҙар. Сауҙагәр Костиндың милкендә шулай уҡ Иҫке баҙарҙа карамелдәр һәм керәндилдәр менән һатыу иткән кибет, һәм беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған табыш йорто була.
1917 йылдан һуң Свирскийҙәрҙең милке булып китә, аҙаҡ предприятие национализациялана һәм 8-се һанлы май һығыу заводы тип йөрөтөлә. Уны «Донснабторг» Дон пайсылар ширҡәте арендалай. Завод XX быуаттың икенсе яртыһына тиклем эшләй. XXI быуатта был йортта ҡунаҡхана урынлашҡан.

# Костиндың май һығыу заводы
## Һүрәтләү

Йорттоң үҙенсәлекле фасады һаҡланмаған. Ҡайһы бер элементтары ғына тороп ҡалған, айырып әйткәндә, икенсе ҡаттағы тәҙрә уйымдары.
# Шондома

Шондома — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Моша йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Шондома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002660
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000266
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡолғана ауыл советы (Бөрйән районы)

Ҡолғана ауыл советы — Башҡортостандың Бөрйән районы муниципаль берәмеге, ауыл советы ауыл биләмәһе. «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә..

# Ҡолғана ауыл советы (Бөрйән районы)
## Ауыл советы составы

* Ҡолғана ауылы
* Һарғая ауылы

# Ҡолғана ауыл советы (Бөрйән районы)
## Тарих

1998 йылда барлыҡҡа килгән.
1998 йылдың 21 октябрендәге N 185-З һанлы Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Ҡолғана ауыл советын булдырыу тураһында" Законы әйтә:
   Статья 1. Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Ҡыпсаҡ ауыл советын бүлеп, администрация үҙәге Ҡолғана ауылында булған, Ҡолғана ауыл советы составына Ҡолғана һәм Һарғая ауылдарын индереп, Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Ҡолғана ауыл советын булдырырға.
   Статья 2. Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Ҡолғана ауыл советы сиген күрһәтелгән схематик картаға ярашлы билдәләргә.
# Әмирлек

Әмирлек (ғәр.أمیر‎—бойороусо, юлбашсы‎) — ислам дәүләтендә идара итеү формаһы. «Әмирлек» һүҙе әмир етәкселек иткән Хәлифәт, Солтанлыҡ, Имамлыҡ төшөнсәләре менән берҙәй. Әмирлек — нәҫелдән күсеүсе монархия түгел. Тәүҙә әмирҙәрҙә ислам общинаһы (умма) һайлаған. Әмирлек өсөн мосолмандарҙың йәшәү ҡануны — шәриғәттетормошҡа ашырыу мөһим шарт булып тора. Ваҡыт үтеү менән әмирлектәр үҙгәрә, хәҙерге ваҡытта әмилектәр короллектәргә оҡшаған. Бөгөнгө донъяла әмирлектәр күп ҡалмаған, Яҡын Көнсығышта Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре тигән конфедерацияға ингән илдәр һәм үҙалла дәүләттәр Катар һәм Кувейт. 1996 йылдан 2001 йылға тиклем Ислам идара итеү формаһы Афғанстан Ислам Әмирлеге исемле әмирлек Афғанстанда була. 2007 йылда ислам ҡаршылыҡ күрһәтеү көстәре Төньяҡ һәм Көньяҡ Вәзирстанда әмирлек иғлан иткәс Доку Умаров Төньяҡ Кавказдың әмире тип, Ичкерия Чечен Республикаһы исеме бөтөрөлдө тип иғлан ителә. 2011 йылда Йәмәндә хөкүмәткә ҡаршы сығыштар башланғас, «АӘл-Ҡағиҙә» мөжәһидтәре Ғәрәп ярымутрауында әмирлек иғлан итә. Шулай уҡ "Әш-Шабаб"ойошмаһы Сомали иленең көньяғында әмирлек урынлаштырыу өсөн көрөшә.

# Әмирлек
## Үҙ аллы әмирлектәр

* Кувейт
* Катар

# Әмирлек
## Әмирлектәр— дәүләт провинциялары

* Берләшкән Ғәрәп Әмирләктәре
* Сәғүд Ғәрәбстаны провинциялары

# Әмирлек
## Тарихи әмирлектәр

| Дәүләт | Башҡала | Дәүере | Иҫкәрмәләр |
| Әрмән әмирлеге | Двин, Берда’а | 637—885 | Хәлифәткә бойһонған |
| Эгрис әмирлеге (шартлы рәүештә булған) | Нокалакеви | 701—711 | Хәлифәткә бойһонған (шартлы рәүештә булған), Әрмән әмирлеге (аль-Арминийа) составында булған |
| Дербент әмирлеге | Дербент | 735—1239 | Хәлифәткә бойһонған, 885 йылға тиклем Әрмән әмирлеге составында булған |
| Тбилиси әмирлеге | Тбилиси | 736—1122 | Хәлифәткә бойһонған, 885 йылға тиклем Әрмән әмирлеге составында булған |
| Кордова әмирлеге | Кордова | 756—929 | Хәлифәткә бойһонған, һуңыраҡ Кордова хәлифәтенә әүрелгән |
| Крит әмирлеге | Харнак | 825—961 | Хәлифәткә бойһонған |
| Бари әмирлеге | Бари | 847—871 | Хәлифәткә бойһонған |
| Сицилия әмирлеге | Палермо | 965—1072 |
| Гранада әмирлеге | Гранада | 1228—1492 |
| Айдын әмирлеге | Смирна | 1308—1425 |
| Бохара әмирлеге (Бохара ханлығы) | Бохара | 1785—1920 | 1868 йылдан Рәсәй империяһына бойһонған |
| Афғанстан әмирлеге | Кабул | 1823—1929 | 1919 йылға тиклем, һуңынан короллек тип атала |
| Неджд | 1902—1921 | һуңынан солтанат тип атала |
| Төньяҡ-Кавказ әмирлеге | Ведено | 1919—1920 | Ғосман империяһы протектораты аҫтында |
| Трансиордания | Амман | 1921—1946 | Британия даралығы аҫтында |
| Афғанстан Ислам әмирлеге | Кабул | 1996—2001 | Ярым танылған дәүләт |
| Бахрейн | Манама | 1971—2002 | 2002 йылдан короллек |

# Әмирлек
## Тарихи әмирлектәр
### Иғлан ителгән, әммә тарихта булмаған әмирлектәр

* Кавказ әмирлеге — 2007 йылда
# Ерзеньга

Ерзеньга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лака йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ерзеньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004200
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбделсәлих Ишмөхәмәтов

Әбделсәлих Ишмөхәмәтов (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Әбделсәлих Ишмөхәмәтов
## Биографияһы

Әбделсәлих Ишмөхәмәтов (Әбделсәлих Ишмөхмәт улы Сурағолов) Ырымбур губернаһы Бүләкәй-Көҙәй улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Нуриман районы) Күл ауылында йәшәгән. Сотник булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем11-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 11-се Башҡорт атлы полкы башлыса 8-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 5 октябрҙә Түбәнге Новгородҡа бара. Артабан Украинаға генерал-лейтенант граф П. А. Толстойҙың ополчение корпусы составына ебәрелә. Рус армияһының сит илгә походтары барышында, 1813 йылдың майында полк Пенза ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына индерелә. 21 сентябрҙә Богемия армияһының кавалериянан генерал граф М. И. Платовтың корпусы составына күсерелә, октябрь-ноябрҙә Платов корпусы составында Саксонияла, Баварияла, Францияла, шул иҫәптән 4 һәм 6 октябрҙә Лейпциг янындағы хәрби алыштарҙа ҡатнаша. 3 ноябрҙә полк Волконскийҙың отряды менән бергә Витгенштейн корпусына керә, 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Рус армияһының сит илгә походтары барышында Лейпциг һәм Дрезден янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1813 йылдың декабрендә Богемия армияһының Төп фатиры ҡарамағында хеҙмәт итә. 1814 йылдың 1 ғинуарынан Гамбургты блокадалауҙа һәм штурмлауҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 11-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Әбделсәлих Ишмөхәмәтов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Оло Мый

Оло Мый — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Оло Мый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100172
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шёнхайде

Шёнхайде (нем. Schonheide) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4998 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,1 км². Диңгеҙ кимәленән 700 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8304 һәм автомобиль коды ASZ (элек: AU).
# Колтура

Колтура — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегарка йылғаһының һул ярына тамағынан 291 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Колтура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013312
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201331
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эҫем (Ҡариҙел ҡушылдығы)

Эҫем — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Эҫем (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100023773
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102377
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Баринка (Пычас ҡушылдығы)

Баринка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пычас йылғаһының уң ярына тамағынан 3,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Баринка (Пычас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103914
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пичугин Юрий Александрович

Пичугин Юрий Александрович (8 ғинуар 1923 йыл — 3 февраль 2000 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, генерал-полковник-инженер (25.10.1979, 1984 йылдан — запаста). Ракета ҡоралдары баш идаралығы начальнигы — Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре Баш командующийының ҡоралланыу буйынса урынбаҫары (1975—1984), Ленин премияһы лауреаты (1976). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Пичугин Юрий Александрович
## Биографияһы

Юрий Александрович Пичугин 1923 йылдың 8 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған.
1941 йылдың июленән СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәт итә.
1942 йылда Смоленск артиллерия училищеһында тиҙләтелгән курс, 1953 йылда — Ф. Э. Дзержинский исемендәге Артиллерия академияһын тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында взвод, батарея, Брянск, Үҙәк, 1-се, 2-се, 3-сө Белоруссия фронттарында артиллерия дивизионы командиры була.
Һуғыштан һуң 1953 йылдың декабренән Үҙәк дәүләт полигонында («Капустин Яр») — өлкән офицер-һынаусы, бүлек начальнигы, һынау идаралығы начальнигы урынбаҫары, полигон начальнигы урынбаҫары булып хеҙмәт итә. 1973 йылдың апреленән 1975 йылдың декабренә тиклем — Капустин Яр полигоны начальнигы.
1975 йылда Пичугин Юрий Александрович ракета ҡоралдары баш идаралығы начальнигы — Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре Баш командующийының ҡоралланыу буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре Хәрби советы ағзаһы (29.12.1975 — 16.09.1984).
1984 йылдың сентябрь айынан — запаста. Мәскәүҙә йәшәй, СССР-ҙың Дөйөм машиналар эшләү министрлығында баш белгес булып эшләй.
2000 йылдың 3 февралендә вафат була. Мәскәүҙә Троекуров зыяратында ерләнгән.

# Пичугин Юрий Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (1984),
* Октябрь Революцияһы ордены (1979),
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945),
* Александр Невский ордены (1945),
* 1-се дәрәжә (1985) Ватан һуғышы ордены,
* 2-се дәрәжә (1943) Ватан һуғышы ордены,
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1974),
* ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943, 1956),
* «Почёт Билдәһе» ордены (1968),
* миҙалдар.
* Ленин премияһы лауреаты (1976).
# Титов Борис Иванович

Титов Борис Иванович (20 декабрь 1903 йыл — 1992 йыл) — 1937—1960 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Бөрө районы Базан машина-трактор станцияһының баш агрономы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Титов Борис Иванович
## Биографияһы

Борис Иванович Титов 1903 йылдың 20 декабрендә Омск ҡалаһында тыуған. Агроном ғаиләһенән, атаһы, үҙ сиратында, Кавказда хеҙмәт иткән отставкалағы офицер ғаиләһендә тыуып үҫкән, шунда Пицхелаури нәҫеленән булған туташҡа өйләнгән.
Белеме — урта махсус, 1925 йылда Николаев (Новосибирск) ауыл хужалығы техникумын тамамлаған.
1904 йыл башында ата-әсәһе Екатеринбург ҡалаһына күсеп килә. 1914—1919 йылдарҙа реаль училищела уҡый. Аҡ армияның сигенеү ваҡытында Титовтар ғаиләһе Томскиға эвакуациялана. 1922 йылда Новониколаевск ҡалаһына күсә. 1925 йылдың июнендә Уралға, Свердловск ҡалаһына ҡайта. Свердловск округында район агрономы, ерҙе файҙаланыу буйынса техник белгес булып эшләй, 1929 йылдан — Уралкоопхлебсоюзда.
1931 йылда Титов Ҡурған өлкәһендәге яңы ойошторолған Лопатин машина-трактор станцияһына командировкаға ебәрелә, унда 1932—1937 йылдарҙа баш агроном булып эшләй. Ҡаты ауырып, Башҡортостанға дауаланырға килә һәм һауығып сыҡҡас 1937 йылдың көҙөндә Башҡорт АССР-ының Бөрө районындағы Базан машина-трактор станцияһында өлкән агроном булып эш башлай, һуңынан баш агроном булып тәғәйенләнә. Ике тапҡыр, 1939 һәм 1941 йылдарҙа, Мәскәүҙә Бөтә союз ауыл хужалығы күргәҙмәһендә ҡатнаша.
1947 йылда Бөрө районында арыш һәм бойҙайҙың сәсеү майҙаны 2500 гектарға арта. Райондың ҡайһы бер колхоздарында уңыш гектарынан 28 центнерға етә. 1948 йылда 654 гектар майҙандағы һәр гектарҙан 21 центнер арыш алына.
Иген культураларынан ҙур уңыш алыуы өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 2 апрелендәге указы менән Б. И. Титовҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1949 йылда СССР-ҙың ауыл хужалығы министрлығы тарафынан «Социалистик ауыл хужалығы ударнигы» билдәһе менән бүләкләнә, 1950—1951 йылдарҙа. МТС директоры вазифаһын башҡара.
Б. И. Титов баш агроном булып 1955 йылға тиклем эшләй, һуңынан һаулығының торошо буйынса баш агрономдың йәшелсәләр буйынса урынбаҫары вазифаһына күсә. Машина-трактор станциялары үҙгәртелгәндән һуң ремонт-техник станцияһында үҫемлектәрҙе һаҡлау буйынса агроном булып эшләй. 1960 йылда Свердловск өлкәһенә күсеп китә, унда Белояр районының ауыл хужалығы инспекцияһында эшләй (агроном-йәшелсәсе, бүлексә менән идара итеүсе), 1964 йылдың сентябренән — район план комиссияһы рәйесе, 1966 йылдың сентябренән — өлкән иҡтисадсы.
Ғаиләһе: ҡатыны Титова (ҡыҙ фамилияһы — Кулакова) Александра Изосимовна — хужабикә. Ғаиләлә һигеҙ бала була. Улдары Арсен Титов, 1948 йылда тыуған, билдәле яҙыусы, Рәсәй Яҙыусылар союзы идараһы рәйестәше.

# Титов Борис Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948)
* Ленин ордены
# Салауат Юлаев проспекты

Салауат Юлаев проспекты — Өфө урамдарының береһе. Өҙлөкһөҙ хәрәкәт магистрале булып тора. Зәки Вәлиди урамы сатында, Ағиҙел йылғаһының көньяҡ күперенә ингән ерҙә башлана, Һупайлы районына ингән ерҙә Менделеев урамы юл айырсаһы аҫтында Һупайлы урамына терәлеп тамамлана. 2007 йылда төҙөлгән.
Бөтә оҙонлоғонда проспект транспорт йөрөй торған 8 һыҙаттан тора. Башҡа урамдар менән киҫелештәре ике кимәлле 10 юл айырсаһы һәм 237 метрлы туннель менән тәьмин ителә.

# Салауат Юлаев проспекты
## Тарихы

Яңы транспорт магистрале төҙөү ҡаланың 1970 йылғы генераль планына индерелә. Яңы магистраль ҡала үҙәге буйлап үтергә тейеш була. 2000 йылға проспекттың һуңғы проекты эшләп бөтөлә. Проспект Соҡалаҡ йылғаһы үҙәне буйынан үтә, йылғаның һыуы урыны-урыны менән ер аҫты торбаларына йәшерелә. Төҙөлөш Ағиҙел күпере яғынан башлана — тәүҙә Киров урамы сатына, шунан Сәғит Агиш урамына, унан һуң СССР-ҙың 50 йыллығы урамы сатына тиклем һалына.
2004 йылда проспектҡа Салауат Юлаев исеме бирелә. 2007 йылда проспект төҙөлөшө Глумилин тирәһендә 200 метрлы туннель менән тамамлана. Туннель күпер аша ҡалаға ингән ерҙән алып Һупайлы биҫтәһенә тиклем светофорһыҙ хәрәкәтте тәьмин итә.

# Салауат Юлаев проспекты
## Проспекттың үҫеше

Өфөнөң 2025 йылға тиклем үҫешенең генераль планына ярашлы, 2008 йылда Салауат Юлаев проспектын ҡаланың төньяҡ өлөшөндә Черниковка аша Бөрө трактына тиклем оҙайтыу ҡарала. Башҡа проекттарҙы тормошҡа ашырыу (Яңы Затон күпере, Өфө йылғаһы аръяғына трамплин аҫтынан тоннель), ҡиммәтлек арҡаһында 2008 йылдан һуң проспект төҙөлөшө туҡтатыла.
2017 йылда Инорстан һәм Һупайлынан сыҡҡандағы тығындарҙы кәметеү маҡсатында, Һупайлыны урап, проспектты Ауыл-Богородица урамы сатына тиклем оҙайтыу тураһындағы тәҡдимдәр әйтелә башлай.
# Ядмас

Ядмас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лоптюга йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Ядмас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043919
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004391
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Шалюга

Кесе Шалюга — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Шалюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100473
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1