yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хулюм-Я (йылға)

Хулюм-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 612 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хулюм-Я (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024116
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302411
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# ABBA

ABBA — швед поп музыка төркөмө, 1970 йылдан 1980 йылдан башына тиклем Стокгольмда эшләгән һәм бик күп хиттар яҙған. ABBA 1970 йылдарҙа иң уңышлы коммерциялы төркөм була. «ABBA» исеме төркөм ағзаларының баш хәрәфтәренән алына.
* A gnetha Fältskog (Агнета Фельтског)
* B jörn Ulvaeus (Бьорн Ульвеус)
* B enny Andersson (Бенни Андерссон)
* A nni-Frid Lyngstad (Анни-Фрид Лингстад).
ABBA1974 йылда Евровидение конкурсында еңеү яулағас бик популяр булып китә. «Dancing Queen», «SOS», «Mamma Mia», «Waterloo» кеүек бик күп йырҙары хитҡа әйләнә. Күпселек йырҙарҙв Ульвеус һәм Андерссон яҙа.
1982 йылда төркөм тарҡала, ә уның музыкаһы әлегә тиклем популяр булып ҡала. Йырҙары киноларҙа (шул иҫәптән Австралия фильмдарында) башҡарыла.

# ABBA
## Альбомдары

ABBA 1973 йылдан 1981 йылға тиклем һигеҙ альбом яҙҙыра һәм бер нисә йыйынтыҡ сығара.
* Ring Ring (1973)
* Waterloo (1974)
* ABBA (1975)
* Arrival (1977)
* ABBA: The Album (1977)
* Voulez-Vous (1979)
* Super Trouper (1980)
* The Visitors (1981)
* Voyage (2021)

# ABBA
## Альбомдары
### Билдәлә йырҙары

* Mamma Mia
* Dancing Queen
* Money Money Money
* Waterloo
* Gimme Gimme Gimme
* Fernando
# Ибраһимов

Ибраһимов — фамилия.
* Ибраһимов Азат Әхмәт улы (1959) — дәүләт хеҙмәткәре, хужалыҡ эшмәкәре.
* Ибраһимов Байрас Нәҙим улы (1953) — актёр, театр режиссёры.
* Ибраһимов Ғәли Ғизетдин улы (1919—1989) — башҡорт яҙыусыһы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1979) һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969).
* Ибраһимов Ғәлимйән Ғирфан улы (1887—1938) — яҙыусы, тәнҡитсе, әҙәбиәтсе, телсе, философ, тарихсы, күп журналдарҙың баш мөхәррире, революционер. Хеҙмәт Геройы (1932).
* Ибраһимов Илдус Ғамир улы (1957) — техник фәндәр докторы (1997), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003), РФ юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2009).
* Ибраһимов Рәхим Кирәй улы (1904—1971) — БАССР Үҙәк башҡарма комитетының (БашЦИК) 6-cы Рәйесе (1937—1938). БАССР Юғары Советы Президиумы Рәйесе (1938—1946).
* Ибраһимов Таһир Әсхәт улы (1962) — хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре, полиция генерал-майоры.
* Ибраһимов Хәбибулла Кәлимулла улы (1894—1959) — композитор, драматург, йәмәғәт эшмәкәре. БАССР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1951).
* Ибраһимов Шамил Шамил улы (1922—1993) — хор дирижёры, БАССР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1972).
* Ибраһимов Шаһимарҙан Мерәҫ улы (1841—1891) — башҡорт этнограф-ғалимы.
* Ибраһимов Әнүәр Камил улы (1965) — башҡорт совет фехтовальщигы, Олимпия чемпионы, СССР-ҙың атҡаҙанған (1988) һәм халыҡ-ара класлы (1984) спорт мастеры, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2004).
# Үрге Пожва

Үрге Пожва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/807/17 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Үрге Пожва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008922
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100892
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мыпырлодчак

Мыпырлодчак — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Мыпырлодчак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007266
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Матей Казар

Матей Казар (словакса Matej Kazazir; 1983 йылдың 10 майында, Кошице, ЧССР-ҙа) — Словакия биатлонсыһы, Туринда һәм Сочиҙа Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. Йәйге биатлон буйынса донъя чемпионы. Карьераһын 2019 / 2020 йылдар миҙгелендә тамамланы.

# Матей Казар
## Карьераһы

Биатлон менән 1993 йылда шөғөлләнә башлай — 2001 / 2002 йылдар миҙгелендә биатлон буйынса донъя кубогында дебют яһай. Мәрәйҙәрҙе 2007 / 2008 йылдар миҙгелендә йыйған. Бик күп донъя чемпионаттарында ҡатнаша. Сочиҙа Олимпия уйындарында масс-стартта 15-се урын алды, был спортсы өсөн иң яҡшы ҡаҙаныш булып тора.
Донъя кубогы этаптарында спортсының берҙән-бер подиумы 2011 / 2012 йылдар миҙгеленә тап килә. 2012 йылдың 10 февралендә Контиолахти ҙа Казар партнерҙары менән бергә ҡатнаш эстафетала өсөнсө булды.
Туғаны Матея Петер шулай уҡ биатлонсы булып тора һәм Словакия йыйылмаһына инә.

# Матей Казар
## Һөҙөмтәләре
### Олимпия уйындарында ҡатнашыуы

| Йыл | Уҙғарыу урыны | Инд | Спр | Пр. | МС | Эст |
| 2006 | Тантаналы | - | 57 | 52 | - | - |
| 2014 | Сочи | 19 | 37 | 23 | 15 | 12 |

# Матей Казар
## Һөҙөмтәләре
### Донъя кубогы

* 2007-2008 — 84-се урын
* 2010-2011 — 83-сө урын
* 2011-2012 — 55-се урын
* 2012-2013 — 48-се урында
* ↑ https://www.biathlonworld.com/results/BT1314SWRLOG__SMPU
* ↑ https://www.biathlonworld.com/results/BT1718SWRLOG__SMSP
* ↑ https://www.biathlonworld.com/results/BT1718SWRLOG__SMPU
* ↑ https://www.biathlonworld.com/results/BT1314SWRLOG__SMIN
* ↑ https://www.biathlonworld.com/results/BT1718SWRLOG__SMIN
* ↑ https://www.biathlonworld.com/results/BT1314SWRLOG__SMMS
* ↑ https://www.biathlonworld.com/results/BT1314SWRLOG__SMSP
# Красноярка

Красноярка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Алей йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Красноярка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200090
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фазлыәхмәтова Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы

Фазлыәхмәтова Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы (28 декабрь 1931 йыл — 29 декабрь 1996 йыл) — малсылыҡ алдынғыһы. 1944 йылдан Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы Мәжит Ғафури исемендәге колхоз малсыһы, шул иҫәптән 1954–1969 йылдарҙа быҙау ҡараусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Фазлыәхмәтова Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы
## Биографияһы

Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы Фазлыәхмәтова 1931 йылдың 28 декабрендә БАССР-ҙың Мәләүез районы Ҡотош ауылында тыуа. Башланғыс белемгә эйә була.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1944 йылда Мәләүез районының Мәжит Ғафури исемендәге колхозында төрлө эштәр башҡарыусы булып башлай. Һуңынан сусҡа фермаһына күсеп, унда 1954 йылға тиклем эшләй. 1954—1969 йылдарҙа быҙауҙар ҡарай һәм яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә. 1963 йылда 138 быҙауҙы дүрт айға тиклем ҡарай һәм һәр ҡайһыһынан тәүлегенә 800 грамм артым ала, 1964 йылда 181 быҙау ошо уҡ осорҙа тәүлегенә 850 грамға арта. 1965 йылда 202 быҙауҙан тәүлегенә 1 015 грамм артым алыуға өлгәшә. Һуңғы бер нисә йылда йыл һайын колхозға 250 быҙау үҫтереп бирә. Быҙау ҡараусы булып эшләгән осоронда барлығы 3 500 баҙыу үҫтереп тапшыра.
Малсылыҡта, ит етештереүҙә һәм әҙерләүҙәге уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы Указы менән Н. М. Фазлыәхмәтоваға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1976—1980 йылдарҙа Төркмән ССР-ында йәшәй. 1983 йылда Мәләүез районының Мәжит Ғафури исемендәге колхозында сөгөлдөрсө булып эшләй.
Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы Фазлыәхмәтова 1996 йылдың 29 декабрендә вафат була.

# Фазлыәхмәтова Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены

# Фазлыәхмәтова Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы
## Хәтер

Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы Ҡотош ауылында Н. М. Фазлыәхмәтоваға һәйкәл ҡуйылған һәм урамдарҙың береһе уның исемен йөрөтә.
# Ворга-Соим

Ворга-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сарото йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ворга-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303297
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Закиров Мөхәмәтхан Хажи улы

Закиров Мөхәмәтхан Хажи улы (17 сентябрь 1934 йыл — 5 июнь 1996 йыл) — ғалим-библиограф. 1956—1963 йылдарҙа хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының библиография бүлеге мөдире, 1963—1973 йылдарҙа — директор урынбаҫары, 1973—1995 йылдарҙа — директоры. Педагогия фәндәре кандидаты (1971). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981).

# Закиров Мөхәмәтхан Хажи улы
## Биографияһы

Мөхәмәтхан Хажи улы Закиров 1934 йылдың 17 сентябрендә Башҡорт АССР-ының хәҙерге Иглин районы Үктәй ауылында тыуған. 1951 йылда Мәскәү дәүләт китапхана институтына уҡырға инә. Уны 1956 йылда тамамлағас, шунда уҡ аспирантураға уҡырға инә һәм 1971 йылға тиклем уҡып, кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлағандан һуң, Башҡорт АССР-ына эшкә ҡайта. Шул уҡ йылда Республика фәнни китапханаһына (элекке Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапхана) эшкә урынлаша. Мөхәмәтхан Закиров вафатына тиклем шунда эшләй һәм дөйөм эштәргә ысын күңелдән бирелгән, тоғро була.
1971—1973 йылдарҙа китапханасы булып эшләй, 1973 йылда директор итеп һайлана. Директор булып эшләү дәүерендә, китапхананы комплектлауҙың, милли телдәр баҫмаһы фонды формалаштырыу һәм шулай уҡ һирәк баҫмаларҙың бөтөн көйө һаҡланыу фәнни нигеҙҙәрен эшләү һәм әйләнешкә индереү юлы менән, китапхана эшенә камиллыҡ индерә. Китапхананың яңы бинаһын проектлау һәм төҙөү, шулай уҡ технологик процестарҙы камиллаштырыу эшендә әүҙем ҡатнаша.
Төп ғилми эштәре китапханасылыҡ белеменә һәм библиографияға арналған. 40-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
1996 йылдың 5 июнендә Өфөлә вафат була.

# Закиров Мөхәмәтхан Хажи улы
## Биографияһы
### Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре профсоюзының республика комитеты президиумы ағзаһы.
* Өфө ҡала Советы депутаты.

# Закиров Мөхәмәтхан Хажи улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1981).
* Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһы (1994)
# Ибәтуллин

Ибәтуллин — фамилия.
* Ибәтуллин Зәйнулла (1891—1919) — совет эшмәкәре.
* Ибәтуллин Урал Ғәли улы (5 март 1948) — химик-технолог.
# Солоха (йылға)

Солоха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Пач-озеро күле - Котуга йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7 км.

# Солоха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042552
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004255
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы

«Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы СССР Юғары Советы Президиумының 1942 йылдың 22 декабрендәге Указына ярашлы булдырылған. Миҙал һүрәтенең авторы — рәссам Н. И. Москалев.

# «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы
## Миҙал тураһындағы Положение

«Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы менән Севастополде обороналауҙа ҡатнашҡан РККА-ның һәм Хәрби-Диңгеҙ флотының бөтә хәрбиҙәре һәм элекке НКВД ғәскәрҙәре, шулай уҡ Севастополде обороналауҙа туранан-тура ҡатнашҡан граждандар бүләкләнә. Севастополь оборонаһы 250 көн дауам итә — 1941 йылдың 30 октябренән 1942 йылдың июленә тиклем. Миҙал менән Севастополь ҡалаһы фашистар тарафынан яуланған осорҙа әсирлеккә эләккәндәр бүләкләнмәгән, шул иҫәптән эвакуациялана алмағандар ҙа (башлыса рядовойҙар составы, шул иҫәптән госпиталдәрҙәге яралылар).
«Ленинградты обороналаған өсөн», «Одессаны обороналаған өсөн», «Севастополде обороналаған өсөн», «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалдары биш мөйөшлө ҡалыпта тағыла торған тәүге совет наградалары булып тора. Башта уларҙы күкрәктең уң яғында йөрөтөргә тейеш була. 1943 йылдың 19 июнендәге указына ярашлы башҡа миҙалдарға ла биш мөйөшлө ҡалып индерелә һәм обороналау өсөн миҙалдарҙы күкрәктең һул яғында, башҡа наградалар менән бер рәттән, йөрөтөү ҡарала. «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм башҡа СССР ордендары һәм миҙалдары булған осраҡта «Одессаны обороналаған өсөн» миҙалынан һуң урынлашытырыла.
1995 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы менән яҡынса 52 540 кеше бүләкләнгән.

# «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы
## Миҙалдың тасуирламаһы

«Севастополде обороналаған өсөн» миҙалын булдырған саҡта уны тутыҡмай торған ҡоростан эшләү ниәтләнә, әммә 1943 йылдың 27 мартындағы ҡарар буйынса миҙалдың материалы баҡыр иретмәһенә алыштырыла. Диаметры — 32 мм, формаһы — теүәл түңәрәк.
Миҙалдың алғы яғында ҡабарынҡы түңәрәк эсендә (диаметры −22 мм) ҡыҙылармеец һәм ҡыҙылфлотсының билгә тиклемге һүрәте. Ҡабарынҡы түңәрәк аҫтынан орудиеның туп көбәге һәм якорҙең осо күренә. Өҫкө өлөштәге бәләкәй ҡалҡанда — биш осло йондоҙ. Урталағы түңәрәктең һәм миҙалдың ситтәренә тиклемге арауыҡта — «ЗА ОБОРОНУ СЕВАСТОПОЛЯ» яҙыуы. Ике һүҙҙең араһында — йондоҙ һүрәте Миҙалдың кире яғында"ЗА НАШУ СОВЕТСКУЮ РОДИНУ" яҙыуы, уның өҫтөндә — ураҡ менән сүкеш һүрәте.
Миҙалдағы бөтә яҙыуҙар һәм һүрәттәр ҡабарынҡы итеп эшләнгән.
Миҙал биш мөйөшлө ҡалыпҡа элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында тоташтырыла. Ҡалып 24 мм киңлегендәге ебәк муар таҫма менән уратылған. Башта таҫма уртаһынан 6 мм киңлектәге көмөш буйлы күк төҫтә булырға тейеш була. 1943 йылдың 19 июнендәге указға ярашлы яңы таҫма булдырыла — һарғыл-йәшел төҫтә таҫма уртаһынан күк төҫтәҙе бер буй үтә, киңлеге 2 мм.

# «Севастополде обороналаған өсөн» миҙалы
## Иллюстрациялар

* Миҙалдың реверсы
* СССР Почта маркаһы, 1944 йыл
# Мозафар Мөхәмәтәминев

Мозафар Мөхәмәтәминев (1788—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Мозафар Мөхәмәтәминев
## Биографияһы

Мозафар Мөхәмәтәминев Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Ырымбур өлкәһе) Ҡыҙрас ауылында йәшәгән. Төрки телендә уҡый-яҙа белгән.
1803 йылдың 1 ғинуарынан казак булып хеҙмәт итә. 1808 йылда Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәтен үтәй.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 8-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 8-се Башҡорт атлы полкы Яңы Воздвиженка ҡәлғәһендә 9-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 6 октябрендә Һамар аша Түбәнге Новгородҡа бара. Кострома ополчение корпусы составында 8-се Башҡорт полкы Калиш ҡәлғәһенә һөжүм итеүҙә ҡатнаша. 1813 йылдың 9 сентябрендә 8-се полк Глогауҙы блокадалау өсөн тәғәйенләнгән Польша армияһының корпусына индерелә һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 8-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.
1828 йылдың 7 февраленән — урядник, 1830 йылдың 27 июненән зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.
1825 һәм 1836 йылдарҙа Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәтен үтәй.

# Мозафар Мөхәмәтәминев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры

# Мозафар Мөхәмәтәминев
## Ғаиләһе

Ҡатындары — Мәлихә һәм Мөғлифә; улдары — Мөхәмәтсафа, Мөхәмәтсәлим һәм Солтан; ҡыҙҙары — Гөлсөм.
# Тәсбих намаҙы

Тәсбих намаҙы — тәүбә һәм истигъфарҙарның иң олоһо һәм бөтөн тән менән эшләнә торған намаҙ.
Хәҙрәти Ғикримәндән, үҙ сиратында, хәҙрәти Ибне Ғәббәстән ишетеп, былай тип риүәйәт иткән: Хәҙрәти Рәсүл Әкрәм, саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм, мөхтәрәм ағаһы Ғәббәс ибне Ғәбделмотталиб хәҙрәттәренә, тәсбих намаҙын күҙ уңында тотоп: «Эй, ағайым! Мин һиңә ун махсус кәңәш биреүем менән хөрмәт күрһәтәйем әле. Ул кәңәштәремде тотҡан тәҡдирҙә һинең гонаһтарыңдың әүәлгеһе һәм һуңғыһы, яңыһы һәм иҫкеһе, хаталыҡ менән һәм белеп эшләнгәне, кесеһе һәм олоһо, йәшерене һәм асыш — барыһы ла ғәфү ителер. Көс-ҡөҙрәтең етһә, шундай намаҙҙы һәр көн уҡы, һәр көн уҡый алмаһаң, айына бер тапҡыр уҡы. Уны ла булдыра алмаһаң, йылына бер тапҡыр уҡы, һис булмаһа, гүмереңдә бер тапҡыр уҡы!».

# Тәсбих намаҙы
## Тәсбих намаҙын уҡыу тәртибе

Дүрт рәҡәғәтлек тәсбих намаҙында түбәндәге тәртиптә 300 тапҡыр ошондай тәсбих уҡыла: Сүбхәналлааһи үәл-хәмдүлилләәһи үә ләә иләәһә илләллаһу үә Аллаһу әкбәр. Үә ләә хәүлә үә ләә ҡүүәтә илләә билләәһил-ғәлиййил-ғаҙыым.
Был тәсбих намаҙҙа ошолай уҡыла:
* «Сүбхәнәкә…» нән һуң «Әл-Фатиха»ға ҡәҙәр — 15 тапҡыр;
* өҫтәмә сүрәнән һуң — 10 тапҡыр;
* рөҡүғта − 10 тапҡыр;
* рөҡүғтан турайғас — 10 тапҡыр;
* беренсе сәждәлә — 10 тапҡыр;
* ике сәждә араһында — 10 тапҡыр;
* икенсе сәждәлә — 10 тапҡыр уҡыла.
Беренсе рәҡәғәттә уҡылған тәсбихтәрҙең һаны — 75.
Икенсе рәҡәғәттә лә шул тәртип менән тағы ла 75 тапҡыр.
Артабан өсөнсө һәм дүртенсе рәҡәғәттәрҙә шулай уҡ уҡыла.
Уҡыу тәртибен белмәгәндәргә уны йәмәғәт менән уҡырға мөмкин. Йәмәғәт менән уҡығанда имам булған кеше тәүҙә был намаҙҙы уҡыуҙы нәҙер итә һәм намаҙ уҡығанда тейешле тәсбихтәрҙе һәр урында ҡысҡырып әйтә. Йәмәғәт тауышһыҙ ғына уның әйткәндәрен ҡабатлай.
# Закза

Закза — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/855/243/2 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6,5 км.

# Закза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Звенигород ҡалаһынан Рублёво гидроузеленә тиклем, Истра (башынанИстра һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101512110000023733
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002373
* Бассейн коды — 09.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тар-Яха (йылға)

Тар-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Тар-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053863
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305386
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Барлыбай (исем)

Барлыбай — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.

# Барлыбай (исем)
## Этимологияһы

Барлыбай исеме башҡорт теленән ингән һәм барлы + бай тигәнде аңлата.

# Барлыбай (исем)
## Билдәле шәхестәр

Барлыбай Сагнаев Нойбранденбург ҡалаһына 1945 йылда совет ғәскәрҙәре тарафынан фашист оккупацияһынан азат ителгәс ҡала башлығы итеп ҡуйыла.
Барлыбаев Хәлил Әбүбәкер улы (5 ғинуар 1944 йыл — 18 март 2020 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй дәүләт хеҙмәте академияһы уҡытыусыһы. 1992—1995 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Дәүләт милке менән идара итеү буйынса дәүләт комитеты рәйесе. Рәсәй Федерацияһының 3-сө саҡырылыш Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты (1999—2003). Иҡтисад фәндәре докторы (1992), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1993).
Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы (30 август 1958 йыл) — иҡтисадсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2006), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015).
Мәжитов Хәсән Барлыбай улы (18.10.1923), педагог, мәғариф һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1972 йылдарҙа Күгәрсен районы мәғариф бүлеге мөдире. Ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. РСФСР һәм БАССР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы. Кугәрсен райондың һәм Мораҡ ауылының почётлы гражданы.
# Геруни Парис Мисакович

Геруни Парис Мисакович (әрм. Պարիս Միսակի Հերունի, 17 декабрь 1933 йыл — 5 декабрь 2008 йыл) — СССР ғалимы, радиофизик, радиотехник һәм радиоастроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1996 йылдан Әрмән Республикаһы Милли фәндәр академияһы академигы (1982 йылдан ағза-корреспондент), техник фәндәр докторы (1972), профессор (1983). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1983). СССР-ҙың (1986) һәм Әрмән ССР-ының (1985) Дәүләт премиялары лауреаты.

# Геруни Парис Мисакович
## Биографияһы

Пари́с Миса́кович Геруни́ 1933 йылдың 17 декабрендә Әрмән ССР-ының баш ҡалаһы Ереванда тыуған.
Уникаль радиооптик телескоп — «Геруниҙың көҙгөлө радиотелескобы» — үҙенең конструкцияһы буйынса бик ҡатмарлы телескоп, ул иң ҡеүәтле радиотелескоптарҙың береһе булып тора. Уның ғилми асыштары һәм теориялары радиофизика, радиотехника һәм радиоастрономияны ғәмәли тормошта ҡулланыуға яҡынайта.
Ереван политехник институтының антенналар кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара.
Ғалим 2008 йылдың 5 декабрендә тыуған ҡалаһында вафат була.

# Геруни Парис Мисакович
## Ҡайһы бер мәҡәләләре

* Вопросы расчета сферических двухзеркальных антенн — Радиотехника и электроника, т.19, N1, с. 3—12., Москва, 1964.
* Пятиметровая сферическая антенна миллиметрового диапазона — Сб. «Антенны», вып. 4, с. 3—15, «Связь», Москва, 1968.
* Зеркальный радиотелескоп Геруни. АС N 1377941 от 01.11.87 (приоритет от 02.01.86).
* The First Radio-Optical Telescope. Trans. of the Sixth International Conference on Antennas and Propagation ICAP-89, pp. 540—546, IEEE-URSI, UK, 1989.