yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ер эшкәртеү йолалары

Ер эшкәртеү йолалары — ауыл хужалығы эштәрен башҡарыуға арналған традицион йолалар.
Ауыл хужалығы йолалары шартлы рәүештә ике төркөмгә бүленә: беренсеһе яҙғы һәм йәйге осорҙарҙа сәсеүгә әҙерлек һәм уны башҡарыу, икенсеһе — йәй ваҡытында тәрбиәләү, үҫтереү һәм көҙ көнө йыйыу менән бәйле. Быға оҡшаш йолалар башҡорттарҙа, белорустарҙа, мариҙарҙа, сыуаштарҙа, татарҙарҙа, удмурттарҙа, урыҫтарҙа һәм Башҡортостандың башҡа халыҡтарында ла булған. Ауыл хужалығы йолаларында теләктәр ҙур әһәмиәткә эйә булған: уларҙы йола атҡарыу урынына барғанда, ҡорбан килтергәндә, йола ашы әҙерләгәндә, бергәләп табын ҡорғандан, һыу ҡойонғандан һуң, ҡайтҡанда һәм башҡа осраҡтар әйткәндәр. Республика халыҡтарының күпселеге мул емеш биреүҙе һәм уңышты һаҡлауҙы тәьмин итеүгә, киләһе йылға сәсеүгә әҙерләнеүгә йүнәлтелгән таҙартыу, һаҡлыҡ саралары һәм башҡа йолалар ғәмәлдәр башҡарған.
Ауыл хужалығы йолаларының күбеһе һыуҙы хөрмәтләү менән бәйле, уларҙың күбеһе ямғыр яуҙырыуға йүнәлтелгән (иң боронғо һәм ябайы — ҡойондорошоу. Улар — яҙғы-йәйге йолалар һәм байрамдар, ҡоролоҡ оҙаҡҡа һуҙылған ваҡытта үткәрелә). Иген культураларын (арпа, тары, бойҙай) ашау мөһим урында торған. Ритуаль туҡланыуҙың төп продукттары — иген бөртөктәре һәм йомортҡа, улар тыуымды символлаштыра.
Сәсеү осоронда яҡшы уңыш алыуға йүнәлтелгән йолалар атҡарылған. Тотош ғаилә баҫыуға сыҡҡан, үҙ биләмәһенә барған юлда ғаилә башлығы балаларға, етемдәргә, ярлыларға йомортҡа таратҡан, уны шулай уҡ орлоҡ менән бергә баҫыуға һалған.
Ҡоро килгән йәйҙә йылға буйында ҡорбанға һыйыр йәки бер нисә ҡара төҫтәге һарыҡ килтереп, «Ямғыр саҡырыу» йолаһы үткәрелгән (ҡара төҫ болотто символлаштырған). Малдың баш-тояғын һыуға ташлағандар йәки күмгәндәр; күмәк табындан һуң йылғаға ҡоромланған тишек ҡаҙан йәки тимер әйбер ташлағандар, йәштәр бер-береһен һыу менән ҡойондорған, төрлө уйындар үткәргән, өлкән йәштәгеләр зыяратта йәки изге сауҡалыҡтарҙа доға уҡыған.
Башҡортостандың төрлө райондарында ла ямғыр яуҙырыу йолалары үткәрелгән. Улар таштарҙың, уттың тылсымлы үҙенсәлектәре тураһындағы халыҡ ышаныуҙары менән бәйле. Ямғырлы йәйҙә «Ҡәһәрле ямғыр», «Ҡояш саҡырыу» йолалары үтәлгән, ә сәсеүлектәрҙе һаҡлау өсөн — аҡ төҫтәге хайуанды ҡорбанға килтереп, «Теләк» йолаһы башҡарылған.
Уңыш йыйыу осоронда «Ергә бүләк» йолаһы булған (ҡорбан ителгән малдың ҡанын ер өҫтөнә һибеп, ергә бер ус иген күмгәндәр). Аштан һуң халыҡ уйындары ойошторолған. Ер эштәре циклы менән байтаҡ халыҡ байрамдары (һабанға төшөү, ҡара ергә аяҡ ьаҫыу һ.б.) бәйле. Яҙғы баҫыу эштәре тамамланыуға арналған һабантуй уларҙың иң мөһиме булып тора.
Яҙын йәки йәй башында шулай уҡ ҡарға бутҡаһы, кәкүк сәйе байрамдары үткәрелгән. Көҙ көнө тәүге уңыш хөрмәтенә «Иген байрамы» үткәрелә, унда бөртөклөләрҙән бутҡа бешерелгән.
# Табаҡат

Табаҡат (ғәр. طبقات‎; «табаҡ» һүҙе күплектә; «быуын»,"ҡатлам") — билдәле бер ваҡыт арауығында йәшәгән кешеләр — «быуындар биографияһы».

# Табаҡат
## Тарихы

Хәҙис белгесе Ибн әс-Сәләх (1181—1245) фекеренсә, бер табаҡҡа «бер-береһенә оҡшаш», «бер иш» кешеләрҙе берләштерәләр (әл-ҡәүем әл-мүтәшәбихүн). Шулай итеп, алмаш-тилмәш килгән «ҡатламдар», йәки «быуындар», кешеләр төркөмөн табаҡат тип атарға мөмкин. Ғәрәп тарихнамәһендә табаҡат тип биографик жанрҙың айырым тармағы атала, унда материал хронологик яҡтан, быуындар буйынса, иң тәүгеләренән (сәхәбәләрҙән) башлап һуңғыларына (тәбиғиндәр, тәбиғ-тәбиғиндәр һ.б.) тиклем урынлашҡан. Материал Ғәрәп хәлифәлегенең ҡалаларына, айырым урындарына һәм провинцияларына бүленә алған. Табаҡат әҙәбиәте хәҙистәрҙе өйрәнеү ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереүгә йүнәлтелгән, иснәдтең ысынбарлыҡ дәрәжәһен билдәләү өсөн белешмә ролен үтәгән.

# Табаҡат
## Тарихы
### Үҫеше

Табаҡат тибындағы иң иртә әҫәрҙәрҙең береһе булып ибн Сәғд әл-Бағдадиҙың (784—845) Китаб әт-Табаҡат әл-Кәбир тигән хеҙмәте һанала, унда 4250 хәҙис тапшырыусының (рауи) биографияһы бар. Ислам диненең тәүге осоронда табаҡат башлыса мөхәддис һәм фаҡиһтарға бағышланған. Мәҙәни һәм фәнни үҫеш талаптары артабан төрлө быуын, һөнәр кешеләренең: шағирҙар, вәзирҙәр, табиптар, вәғәзселәр, ҡарыйҙар, фаҡиһтар, суфыйҙар һәм башҡалар тураһында хронологик сериялар барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итә.

# Табаҡат
## Башҡорт телендә

Башҡорт телендә табаҡ һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар, шуларҙың береһе тап нәшер итеү менән бәйле - баҫма әйберҙе, китапты үлсәү берәмеге булып тора. Һис шикһеҙ, бында тарихи бәйләнеш бар. "Табаҡ та ғына табаҡ, ай, аҡ ҡағыҙ Буранбайҙың яҙған хаттары" (башҡорт халыҡ йыры Буранбай)
# Григорьевка (Стәрлетамаҡ районы)

Григорьевка (рус. Григорьевка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 115 кеше. Почта индексы — 453142, ОКАТО коды — 80249816004.

# Григорьевка (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 31 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Федоровка): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 31 км
# Фәйзуллин Нәзиф Солтан улы

Фәйзуллин Нәзиф Солтан улы (14 ғинуар 1960 йыл) — инженер-механик, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2004—2019 йылдарҙа «Белорет май-сыр һәм консерва комбинаты» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт директоры. Белорет район Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының аҙыҡ‑түлек индустрияһының атҡаҙанған хеҙмәткәре.

# Фәйзуллин Нәзиф Солтан улы
## Биографияһы

Нәзиф Солтан улы Фәйзуллин 1960 йылдың 14 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Белорет районы Аҙналы ауылында тыуған.
1967 йылда тыуған ауылындағы башланғыс мәктәптә беренсе синыфына бара, артабанғы уҡыуын күрше Сермән ауылындағы урта һәм Белорет ҡалаһындағы интернат-мәктәптә дауам итә һәм урта белем тураһындағы танытманы 1977 йылда Сермән мәктәбендә ала.
Ошо уҡ йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтының ауыл хужалығын механизациялау һәм электрләштереү факультетына уҡырға инә һәм уны 1982 йылда уңышлы тамамлай.
Үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген йүнәлтмә буйынса Смоленск өлкәһенең Починок районындағы Стодолище ҡала тибындағы ҡасабаһында урынлашҡан «Сельхозтехника» бүлексәһендә инженер-технолог булып башлай. 1984—1985 йылдарҙа шул уҡ өлкәнең Вязьма районы «Сельхозтехника» бүлексәһендә инженер-технолог була. 1986—1989 йылдарҙа шунда уҡ тимер юлын хеҙмәтләндергән 30-сы механикалаштырылған колоннала участка механигы вазифаһын башҡара.
1989 йылда йәш белгес тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайта һәм ике йыл Белорет районының Сермән ауыл Советы биләмәләрендә урынлашҡан Калинин исемендәге колхозда баш энергетик булып эшләй.
1991 йылда Нәзиф Фәйзуллин халыҡ депутаттарының Әзекәй ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана, 1992 йылдан 1996 йылғаса ауыл хакимиәте башлығы була.
1996—1998 йылдарҙа — Белорет районы һәм ҡалаһының хакимиәт башлығы урынбаҫары — Белорет районы ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек идаралығы начальнигы, артабан ауыл хужалығы продукцияһын етештереү һәм һатыу буйынса шәхси эшҡыуар.
2004 йылда Фәйзуллин Нәзиф Солтан улы «Белорет май-сыр һәм консерва комбинаты» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт директоры итеп тәғәйенләнә һәм 2019 йылғаса шул вазифала эшләй.
# Бава (Бия ҡушылдығы)

Бава — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бия йылғаһының һул ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Бава (Бия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000410
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100041
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Камзас (Мрас-Су ҡушылдығы)

Камзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының һул ярына тамағынан 300 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Камзас (Мрас-Су ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200823
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Какау (коммуна)

Какау (коммуна) (нем. Kakau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 609 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,38 км². Диңгеҙ кимәленән 62 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6785 һәм автомобиль коды — WB.
# Һаралйын

Һаралйын, саралйын, саралдин, урман тәкәһе, күк тәкәһе, ҡыр кәзәһе, яландыр тәкәһе(рус. Бекас, лат. Gallinago gallinago)— Ҡыҫҡа аяҡлы, оҙон суҡышлы, арҡаһы көрәнһыу буйлы, ҡорһағы аҡ төҫтәге көйөлдөләр ғаиләһенә ҡараған сыйырсыҡ ҙурлыҡ һаҙ ҡошо.

# Һаралйын
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Оҙон суҡышлы, ҡыҫҡа аяҡлы сәпсәү. Яҡшы ғына йөҙә. Яҙғыһын уйын ваҡыттарында һауала, түңәрәктәр яһап, юғарыға күтәрелә, кәйелеп аҫҡа төшкәндә кәзә тауышы сығара, һырты ҡара һәм һары һыҙыҡлы ерәнһыу көрән. Ҡойроғо ерән, ҡорһағы аҡ. Муйыны, түше ҡара таплы. Зырҡыуыттан ҡорһағы аҡ булыуы менән айырыла.

# Һаралйын
## Тауышы

Ерҙә өҙөк-өҙөк «тә-кә-тәке-тә-кә», ерҙән күтәрелгәндә, «ҡыһх», һауала уйнағанда, «мә-ъә-ъә-ъә-ъә» тигән тауыштар сығара.

# Һаралйын
## Йәшәү рәүеше

Йылға һәм күл буйҙарында, һаҙлыҡтарҙа, батҡылдарҙа йәшәй. Селәүсен, төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай. Көрән һәм һоро таплы 4 бөртөк һарғылт көрән йомортҡаһы була. Ите әсән аулайҙар.
# Халибов йорто

1857
Халибов йорто (Кузьменко-Полонский йорто) — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы бер ярым ҡатлы йорт. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ (1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се ҡарар).
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Греческая урамы, 58.

# Халибов йорто
## Тарихы

Таганрог ҡалаһында Греческая урамы буйынса 58-се һанлы, фасадында һигеҙ тәҙрәһе булған бер ярым ҡатлы йорт. 1857 йылда коллежский секретарь Артемий Павлович Халибов аҡсаһына төҙөлгән.
А. П. Халибов милләте буйынса әрмән, Дондағы Нахичевань ҡалаһының бай кешеһе, унда ла шулай уҡ йорто булған, хәйриә эшмәкәрлеге менән шөғөлләнгән, Общественное Призрение Приказы советы ағзаһы. 1865 йылда Таганрог ҡалаһы Николаевск балалар приюты попечителлек ағзаһы итеп һайлана.
1870 йылдар аҙағында, Халибов үлгәндән һуң, йорт мираҫ буйынса уның ҡыҙы Нурик милегенә күсә. Тиҙҙән ул сауҙагәр, сығышы менән почетлы гражданин Александр Егорович Ходжаевҡа кейәүгә сыға. ХХ быуат башына тиклем ғаилә йорттоң хужаһы була.
1925 йылға тиклем йорттоң һуңғы хужалары билдәле комик һәм шәхси опера театры тотҡан Александр Семенович Кузьменко-Полонский һәм уның тормош иптәше Мария Павловна Иванова булалар. 1925 йылда йорт милли объектҡа үҙгәртелгән. Совет власы йылдарында йортта балалар дауаханаһы эшләй, барлыҡ кабинеттары ла ауырыуҙар палатаһы була. Хәҙерге ваҡытта был бинала Таганрог ҡалаһының Милек менән идара итеү комитеты урынлашҡан.
Йорт менән йәнәшә таш баҫҡыс — диңгеҙгә төшөү юлы урынлашҡан.

# Халибов йорто
## Архитектураһы

Греческая урамы буйынса 58-се йорт XIX быуат уртаһындағы Таганрог йорттарының киң таралған тибына ҡарай. Был ваҡытта ҡалала күбеһенсә бер ярым- һәм ике ҡатлы, фасадында биш йә ете тәҙрәһе булған йорттар төҙөлә. 1850 йылдар йорттарының, «өлгөлө» проект альбомы һәм номерына һылтанмалары булған, һаҡланып ҡалған һыҙмаларында, 1856 йылғы махсус указға ярашлы, фасадында йоп һандағы тәҙрәләр (алты йә һигеҙ) генә рөхсәт ителә.
Коллежский Артемий Халибовҡа Депальдо баҫҡысы эргәһендә (1857; илл. 133—135) Греческая урамындағы 58 -се һанлы, бер ярым ҡатлы, фасадында һигеҙ тәҙрәһе булған йорт төҙөүгә ҡала архитекторы Муратов ҡул ҡуйған был бинаның проекты һаҡланып ҡалған.
Проектта йорттоң алғы йөҙөнә айырым иғтибар бирелмәй, классицизмға хас үҙәк-күсәр схемаһы булмай. 1880-се йылдарҙа хужалар һул яҡтан йортҡа тура дүртмөйөшлө тәҙрәле ике ҡатлы парад инеү урыны төкәтеп эшләйҙәр. Төкәтмә төп фасадтың ярым түңәрәк аркалы тирәсле тәҙрә уйымдары теҙмәһен боҙа. Йорттоң архитектура төҙөлөшө беҙҙең көндәргә тиклем тулыһынса һаҡланып ҡалған. Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объект булып тора.
# Сякута-Яха

Сякута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының уң ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 166 км.

# Сякута-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307803
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үреш-Битулла ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Үреш-Битулла ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Мерәсем ауылы.

# Үреш-Битулла ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Үреш-Битулла ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Ауыл биләмәһе составы

1986 йылдың декабренә тиклем, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәтенән сығарыу тураһында» указына ярашлы рәүештә, иҫәп мәғлүмәттәренән сығарылған Мүкле Күл (Моховое Озеро) ауылы Үреш-Битулла ауыл Советына ингән.
# Минечка

Минечка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песь йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Минечка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000007044
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000704
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Барсиса

Барсиса (ғәр. برصيصا‎) — ғәрәп-мосолман риүәйәте персонажы, ярымлегендар дәрүиш, шайтан ҡотортоуы буйынса Аллаһтан баш тартҡан .
Риүәйәт буйынса, Барсисаға ауырыу ҡыҙ тураһында хәстәрлек күреүҙе ышанып тапшыралар. Шайтан Барсисаға Аллаһтан баш тартҡан осраҡта ярҙамлашырға вәғәҙә итә. Барсиса ҡыҙҙы көсләй, ә һуңынан үлтерә. Ҡыҙҙа алырға ағалары килгәс, Шайтан уларға Барсисаны фашларға һәм яза бирергә ярҙам итә.
Мөфәссирҙәр Ҡөрьән Барсисаны әл-Хәшр сүрәһендәге исемһеҙ персонаж менән тиңләштерә:
* Улар кешегә: «(Аллаһҡа) ышанма!» - тип өндәгән Иблискә оҡшаш. Ә инде Аллаһҡа ышанмай башлағас, ул былай ти: «Минең һиңә ҡатнашым юҡ! Мин Аллаһы Тәғәләнән - донъялар Хакимынан ҡурҡам»
* Әл-Хәшр 59:16
Текстың үҙенсәлеге — аныҡ хәл һәм тура телмәрҙең булыуы — уның буйынса Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең замандаштарына билдәле булған риүәйәтте фаразларға мөмкинлек бирә.
# Любовша

Любовша — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Труды йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Любовша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000131
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мессояха

Мессо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 466 км.

# Мессояха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300072250
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307225
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шкапов нефть ятҡылығы

Шкапов нефть ятҡылығы (рус. Шкаповское нефтяное месторождение) — Рәсәй Федерацияһы нефть ятҡылығы, Башҡортостандың Бәләбәй һәм Бишбүләк райондары территорияһында табылған. Волга-Урал нефтле һәм газлы провинцияһына мөнәсәбәтле. 1953 йылда асылған.

# Шкапов нефть ятҡылығы
## Тасуирламаһы

Нефть ятыштары 1,6−2,1 км тәрәнлектә ята. Скважиналарҙың башланғыс дебиты тәүлегенә 5-180 т тәшкил итә. Нефть тығыҙлығы 0,81-0,99 г/см3, көкөрт миҡдары 0,80−3,80 %. Приют ҡала тибындағы ҡасабаһы нефть сығарыу үҙәге булып тора.
Ятҡылыҡ Бәләбәй ҡалҡыулығында урынлашҡан. Тектоник яҡтан ул һөҙәк (10-дан аҙыраҡ) ҡанатлы көмбәҙгә оҡшаш киң ҡалҡыуға (13-20 км) тура килә. Нефттең төп запастары девон (Д-I и Д-IV) терриген ҡатламының ҡомташлыҡтарында урынлашҡан, уларҙың ятыш тәрәнлеге 2,0 — 2,1 км тәшкил итә. Бәләкәй ятыштар шулай уҡ Д-II девон горизонты һәм аҫҡы карбондың бобрик горизонты ҡомташтарында, турней һәм фамен ярустары эзбизташтарында табылған.
Тәүлегенә нефть сығарыу 200—500 тонна тәшкил итә, әлеге ваҡытта — тәүлегенә 2-3 тонна. Табыштың кәмеүенә юғары һыулылыҡ сәбәп булып тора (95 %).
Ятҡылыҡта 2013 йылға 1134 скважина бырауланған, 155,7 миллион тонна нефть сығарылған.
Ятҡылыҡты эшкәртеүселәр: «Ишембайнефть» НГДУ-һы, «Башнефть» Акционерҙар нефть компанияһы. Нефть ятҡылыҡтары «Газпром нефтехим Салауат» предприятиеһында сеймал сифатында ҡулланыла.
# Винтерфельд

Винтерфельд (нем. Winterfeld) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 606 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,55 км². Диңгеҙ кимәленән 45 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
# Йәнгәрәев Дәүләткирәй Сәлим улы

Йәнгәрәев Дәүләткирәй Сәлим улы (15 сентябрь 1927 йыл — 20 май 1999 йыл) — урмансы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1956—1987 йылдарҙа Белорет урман хужалығының Үҙәнбаш урман пункты йөк ташыусыһы, артабан бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Белорет районының почётлы гражданы (2000).

# Йәнгәрәев Дәүләткирәй Сәлим улы
## Биографияһы

Дәүләткирәй Сәлим улы Йәнгәрәев 1927 йылдың 15 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Тамъян-Ҡатай кантонының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет районы) Хөсәйен ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡандан һуң 1951 йылға тиклем Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1956 йылдан 1987 йылға тиклем Белорет леспромхозында йөк ташыусы, Үҙәнбаш участкаһында кесе комплекслы ремонт бригадаһы бригадиры була.
1966 йылда бригада пландағы 93,5 мең кубометр ағай урынына 105 мең кубометр ағас ҡырҡып, айлыҡ ҡаҙанышты 553 кубометрға еткерә (1959—1965). Хеҙмәт уңыштары өсөн Д. С. Йәнгәрәевҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә. Ул шулай уҡ Ленин ордены менән бүләкләнә (1966).
Дәүләткирәй Сәлим улы Йәнгәрәев 1999 йылда вафат була. 2000 йылда уға «Белорет районының почетлы гражданы» исеме бирелә. ё Үҙәнбаш ауылының бер урамы Д. С. Йәнгәрәев исемен йөрөтә. Урта мәктәп музейында арҙаҡлы урман ҡырҡыусыға бағышланған экспонаттар һаҡлана.
# Вэн-Яха (Сякута-Яха ҡушылдығы)

Вэн-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сякута-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Вэн-Яха (Сякута-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078115
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307811
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мая Фьестад

Керстин Мария (Мая) Фьестад (швед. Kerstin Maria (Maja) Fjæstad, тыумыштан Халлен (швед. Hallén); 30 май 1873, Хербю — 15 ноябрь 1961, Арвика) — швед рәссамы-портретсы, туҡыу сәнғәте буйынса рәссам һәм граверлаусы. Үҙенең ире Густав Фьестад менән 1890—1900 йылдарҙа Вермландта Ракстад рәссамдар колонияһының әүҙем ағзаһы була. Рәссам 1922 йылда күрше Арвикала «Arvika Konsthantverk» һөнәрселек ассоциацияһын ойоштороусы 12 рәссам иҫәбенә инә, уны 1948 йылға тиклем етәкләй. Уның мираҫы араһында 1910 йылда яһалған һәм үҙендә сейә ботаҡтары йәки яҙғы сәскә һүрәттәре менән скандинав һәм азия мотивтарын берләштергән ағаста күп һанлы гравюралары айырылып тора. Уларҙың ҡайһы берҙәре Виктория һәм Альберт музейы һәм Британия музейы коллекцияларында һаҡлана

# Мая Фьестад
## Иртә йылдары

Керстин Мария Халлен 1873 йылдың 30 майында Хербюла (Скона провинцияһы) рухани Ларс Халлен һәм София Бенедикта (ҡыҙ фамилияһы Тредгорд) ғаиләһендә тыуа. Ландскрунала мәктәпте тамамлағас ул уҡыуын Мальмё ҡалаһында техник колледжда дауам итә, һынлы сәнғәт буйынса шәхси дәрестәр ала. Лунда мәҙәниәте тарихы музейына эшкә алынғас, ул туҡыу сәнғәтен үҫтереү менән шөғөлләнә. 1890-сы йылдар башында Седиш нәфис сәнғәт академияһына уҡырға инеү уға кире ҡағылғас, ул һынлы сәнғәткә Керстин Кардонда уҡый, ә 1893 йылдан 1895 йылға тиклем Рәссамдар ассоциацияһы мәктәбенә дәрескә йөрөй, уның уҡытыусылары Рихард Берг, Карл Ларссон һәм Цорн Андерс була.

# Мая Фьестад
## Карьераһы

Майя Халлен 1895 йылдың Рәссамдар ассоциацияһы ағзаһы була, унда рәссам Густав Фьестад менән таныша. 1898 йылда өйләнешеп, улар Арвикала скульптор Кристан Эрикссонға ҡараған йорт-студияға күсенә. Һуңынан ирле-ҡатынлы Густав проекты буйынса төҙөлгән үҙҙәренең иркен йортона күсә, унда улар Стокгольмдан дуҫтарын, шулай уҡ урындағы рәссамдарҙы һәм һөнәрселәрҙе ҡунаҡҡа саҡыра. Шулай итеп Раккен төркөмө кеүек билдәле булған рәссамдар колонияһы (швед. Rackengruppen) барлыҡҡа килә. Уның күренекле ағзалары (1874—1962) и Бьёрн Альгренссон (1872—1918) була
Үҙенең туҡыу сәнғәте эшенә өҫтәп Мая Фьестад шулай уҡ ағаста граверлау һәм рәсем төшөрөүҙе дауам итә. 1901 йылда ул үҙенең туҡыу оҫтаханаһын аса. Уның әҫәрҙәре өсөн урындағы үҫемлектәрҙе, йыш ҡына геометрик формаларҙа һүрәтләү хас. Фьестадтың иртә эштәре һуңғыларына ҡарағанда юғарыраҡ баһалана. 1915 йылда ул ағаста үҫемлектәрҙе һәм сәскәләрҙе һүрәтләгән гравюралар яһай башлай, дөйөм алғанда яҡынса 170 эш башҡара. Ҡағиҙә булараҡ япон ҡағыҙында баҫтырылған эштәр 1920-се һәм 1930-сы йылдарҙа Швецияла ғына түгел, шулай уҡ Бөйөк Британияла һәм АҠШ-та күргәҙмәгә ҡуйыла. Уларҙың ҡайһы берҙәре Виктория һәм Альберт музейында һәм Британия музейында һаҡлана.
Рәссам 1922 йылда 12 урындағы рәссамдар менән «Arvika Konsthantverk» һөнәрселек ассоциацияһы ойоштора, уны 1948 йылға тиклем етәкләй. Майя Фьестад 1961 йылдың 15 майында вафат була һәм Арвикала ерләнә.