yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Джеймс Кэгни

Джеймс Фрэнсис Кэгни кесе (ингл. James Francis Cagney, Jr.; 17 июль 1899 йыл — 30 март 1986 йыл) — классик Голливудтың иң талап ителгән актёрҙарының береһе, 1943 йылда иң яҡшы ирҙәр роле өсөн «Оскар»ға лайыҡ була. ХХ быуат һөҙөмтәләре буйынса Америка кино сәнғәте институты уны Голливуд тарихындағы ун бөйөк актёр исемлегенә индерә. Һәм нәҡ ошо учреждение 1974 йылда үҙ тарихында беренсе тапҡыр уға кино сәнғәтенә индергән өлөшө өсөн премия тәғәйенләй.

# Джеймс Кэгни
## Биографияһы

Буласаҡ актёр Манхеттендағы Түбәнге Ист — Сайд округында иранлы атанан һәм норвегиялы әсәнән тыуған бала. Йәш саҡта официант булып хеҙмәт итә, хорҙа йырлай, ревюла ҡатын — ҡыҙ ролдәрен башҡара. 1920 йылдар уртаһында ҡатыны менән водевилдәрҙә уйнай. Уға башта Бродвейҙа, һуңынан Голливудта иғтибар итәләр.
1931 йылда Кэгни Warner Bros студияһы менән контракт төҙә һәм «хыялдар фабрикаһын» яулау өсөн Нью—Йоркты ташлап сығып китә. Уның кинола бишенсе роле "Йәмғиәт дошман"ындағы (1931) йәлләү белмәгән гангстер була — Кэгниның үҙенән һәм уның партнеры Джин Харлоуҙан йондоҙҙар яһаған фильм.
Классик Голливудта Кэгни ҙур уңыш менән «насар егет» типажын сағылдыра ала. Уның ҡарлыҡҡаныраҡ, яңғырап торған тауышы шартлаулы темпераментының бөтмәҫ — төкәнмәс запасын күрһәтеп тора. Ғүмере буйы ул ошо типаж менән айҡаша. Уның актёрлыҡ диапазоны Шекспирҙан алып (Макс Рейнхардтың «Йәйге төндәге төш») сатирик комедияларға тиклем (Билли Уайлдерҙың «Бер, ике, өс») йәйелә. Үҙенең берҙән — бер "Оскар"ын «Янки Дудл Денди» (1942) мюзиклы өсөн ала.
1957 йылдағы уңышһыҙ режиссерлыҡ тәжрибәһенән һуң Кэгни үҙенең кино өлкәһендәге сығыштарын ҡыҫҡарта башлай. 1970-се йылдарҙа ул һаулығы ҡаҡшау арҡаһында кино эшенән бөтөнләй алыҫлаша һәм мемуарҙар китабын яҙа. 1981 йылда Милош Формана саҡырыуы буйынса «Рэгтайм» фильмыңда ҙур булмаған, әммә иҫтә ҡалырлыҡ ролен башҡара.
Нью — Йорк эргәһендәге ҡасабалағы «Күк йөҙө ҡапҡалары» зыяратында актёрҙы ерләгән саҡта уның боронғо иптәше Рональд Рейган йөрәккә үтеп инерлек телмәр менән сығыш яһай. Ул уны Американың иң яҡшы актёры тип атай. Был ваҡиғаға тиклем ике йыл элек Рейган уға АҠШ-тың иң юғары гражданлыҡ наградаһын тапшырған була — Азатлыҡ Президент миҙалын.

# Джеймс Кэгни
## Ғаиләһе

Ҡустылары: Эдвард Кэгни, Уильям Кэгни. Һеңлеһе: актриса Джинн Кэгни. Ҡатыны: Фрэнсис Кэгни. Балалары: Джеймс Кэгни кесе һәм Кэтлин Кэгни.
# Кәлмәтов Харис Сәлих улы

Кәлмәтов Харис Сәлих улы (20 октябрь 1897 йыл — 27 ноябрь 1937 йыл) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1924—1929 йылдарҙа Башҡортостан АССР-ының Баш суды рәйесе. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Кәлмәтов Харис Сәлих улы
## Биографияһы

Харис Сәлих улы Кәлмәтов 1897 йылдың 20 октябрендә Рәсәй империяһы Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Бүздәк ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы Иҫке Бүздәк ауылы) тыуған.
1919—1921 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия составында Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнаша. 1920—1921 йылдарҙа Башҡорт кавалерия дивизионы отделениеһының хәрби комиссары вазифаһын үтәй.
1921—1922 йылдарҙа Башҡортостан АССР-ының Үҫәргән кантоныының хәрби комиссары булып тора.
1922 йылдан Башҡортостан АССР-ының Баш судында эшләй, 1924—1929 йылдарҙа — Баш суд рәйесе вазифаһын башҡара. 1926 йылда Мәскәүҙә РСФСР Юстиция халыҡ комиссариаты эргәһендәге Юғары юридик курстарҙы тамамлай.
1927 йылдан Башҡортостан үҙәк башҡарма комитетының ағзаһы, рәйес урынбаҫары булып тора. 1930 йылда башҡорт һалдаттарынан торған БашҮБК исемендәге 10-сы Верхнеурал кавалерия полкына (Червон казаклығы составында) шефлыҡ ярҙамы күрһәтеү буйынса комиссия рәйесе була.
1936 йылдан Башҡортостан АССР-ы Халыҡ комисарҙары советы эргәһендәге Физкультура һәм спорт эштәре комитеты рәйесе вазифаһын үтәй.
1937 йылда ҡулға алына, үлем язаһына хөкөм ителә. 1937 йылдың 27 ноябрендә атыла. 1956 йылда аҡлана.
# Бутырлейка

Бутырлейка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы/ Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нуя йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Бутырлейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003867
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәлин Альберт Феликс улы

Ғәлин Альберт Феликс улы (5 апрель 1960 йыл) — философ, социолог. Социология фәндәре кандидаты (1988). Доцент

# Ғәлин Альберт Феликс улы
## Биографияһы

Альберт Феликс улы Ғәлин 1960 йылдың 5 апрелендә Омск ҡалаһында тыуған. Дөйөм урта белемгә эйә булғандан һуң юғары белемде Урал дәүләт университетында эстәй. 1982 йылда вуз тамамлауы тураһында диплом ала. Хеҙмәт юлын Башҡорт дәүләт педагогия институтының Философия кафедраһы уҡытыусыһы булып башлай, бер үк ваҡытта Башҡорт дәүләт университетында аспирантурала уҡый һәм уны 1988 йылда философия фәндәре кандидаты дәрәжәһендә тамамлай. 1991 йылға тиклем бер урында эшләй. Һуңынан, 1997 йылға тиклем шәхси компанияларҙа маркетолог, социолог була. 1997—2010 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең Мәғлүмәт-аналитика бүлегенең баш белгесе, мөдире. 2011 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында Идара итеү һәм дәүләт хеҙмәте проблемалары ғилми-тикшеренеү үҙәге етәксеһенең урынбаҫары булып эшләй. Шул уҡ йылда БР Президенты Хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге мөире итеп күсерелә.

# Ғәлин Альберт Феликс улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Альберт Феликс улының фәнни эшмәкәрлеге идара итеү эшмәкәрлеген социологик һәм мәғлүмәт йәһәтеннә тәьмин итеүгә ҡағыла. Ул алты фәнни хеҙмәт авторы.

# Ғәлин Альберт Феликс улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы (2010)

# Ғәлин Альберт Феликс улы
## Хеҙмәттәре

* Галин А. Ф. Общественное мнение о состоянии межнациональных отношений в Республике Башкортостан// Экономика и управление. – 2011. – No 5. – С.18-23.
* Галин А. Ф. Общественное мнение о ситуации в Республике Башкортостан// Вестник Центральной избирательной комиссии Республики Башкортостан. – 2011. – No 1/15. – С. 4-6.
# Турганов Борис Александрович

Борис Александрович Турганов (8 октябрь 1901 йыл — 7 май 1980 йыл) — СССР шағиры, тәржемәсе.

# Турганов Борис Александрович
## Биографияһы

Борис Александрович Турганов 1901 йылдың 8 (21) октябрендә Санкт-Петербург ҡалаһында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуа.
Матбуғатта 1921 йылдан баҫыла башлай. 1923 йылда Киев тышҡы мөнәсәбәттәр институтын тамамлай.
1923 йылдың яҙында Киевтың йәш Рәсәй яҙыусылары төркөмө (Николай Ушаков, Борис Турганов, Лев Длигач, Анатолий Волкович, Сергей Сац, Николай Барабасенко, Александр Нольден, Евгений Нежинцев, Игорь Юрков, Ольга Юркова һәм башҡалар) «Пролетарская правда» гәзите ҡарамағында «Имущества» (1924 йылдан — «Центростиль») әҙәби төркөмө ойоштора . Төркөм даими рәүештә «Центростиль» «тере гәзитен» сығара.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостанға Украин ССР-ынан бик күп предприятиелар, ғилми учреждениелар һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре эвакуациялана. Б. А. Турганов һуғыш ваҡытында Өфөлә йәшәй, край тарихы менән таныша, 1942 йылда «Чапаев эҙҙәре буйлап. Башҡорт дивизияһы маршы», «Хоҙайбирҙин» (1966 йылда эшкәртелә) шиғырҙарын яҙа. Башҡорт шағирҙары Әкрәм Вәли, Мәжит Ғафури, Салауат Юлаев һәм башҡаларҙың шиғырҙарын рус теленә тәржемә итә.

# Турганов Борис Александрович
## Ижады

Автор поэмаһын «Перекличка Октября» (1927) поэмаһы, «Ябай шиғырҙар» («Простые стихи»; 1930), «Поход аҙымы» («Походный шаг»; 1931), «Беҙҙең флаг» («Наш флаг»; 1942), «Мәскәү шиғырҙары» («Московские стихи»; 1947) шиғырҙар йыйынтығы, «Төркмәнстан Республикаһы» («Республика Туркменистан»; 1930) китабы авторы.
Украин, белорус, грузин, башҡорт, йәһүд, сиған, поляк һәм башҡа яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен тәржемә итә. Атап әйткәндә, Тарас Шевченко («Гайдамаки», «Тарасова ночь», «Сотник» поэмалары, «Ой по горе роман цветет», «Завещание», «Над Днепровской сагой» шиғырҙарын; 1939), Иван Франко, Максим Рыльский, Юрий Федькович, Степан Руданский, Михаил Старицкий, Семен Гулак-Артемовский, Иван Карпенко-Каройҙы һәм украин совет яҙыусыларын (Павел Цыбульский, «Улочка на окраине города»).
Украин халыҡ думаларын (эпостары) (1963) айырым китап итеп сығара. Янка Купаланың «Тарасов» поэмаһын тәржемә итә.
Украин теленә Тургановтың «Беҙ — большевиктар» (Киев — Харьков, 1944) шиғырҙар тупланмаһы нәшер ителә.
Башҡортостандың милли батыры һәм шағиры Салауат Юлаевтың «Тыуған илем», «Урал», «Яу», «Уҡ», «Егеткә», «Һандуғас», «Ҡош», «Зөләйха» шиғырҙарын тәржемә итә.
1980 йылдың 8 майында Киевта вафат була.
# Шукралинка

Шөкрәле — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Шукралинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102906
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бровка

Бровка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2589 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Бровка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013596
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201359
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Песчаная

Кесе Песчаная — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Белокуриха йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кесе Песчаная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100817
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бөйөк Йәмиғ (Феодосия)

Бөйөк Йәмиғ (ҡырымтат. Büyük Cami, Буюк Джами; рус. Бию́к Джами), Сөләймән хан-йәмиғ йәки солтан Сәлим мәсете (ҡырымтат. Sultan Selim camisi, Султан Селим джамиси) — Ҡырымдағы Кефе ҡалаһында (Феодосия) хәҙерге ваҡытта юҡҡа сыҡҡан төп йәмиғ мәсете.

# Бөйөк Йәмиғ (Феодосия)
## Тарихы

Буласаҡ солтан Сөләймән I ҡушыуы буйынса төҙөлгән. Ул саҡта Сөләймән I Кефе ҡалаһы санжаҡбейе вазифаһын биләгән. Мәсетте ул элегерәкке Изге Агнесса католик ғибәҙәтханаһы урынында, уның төҙөлөш материалдарын ҡулланып һалырға ҡушҡан.
Төҙөлөш 1520 йәки 1522 йылда тамамланған. Проекттың авторы ғосман архитекторы Мимар Синан булыуы ла ихтимал.
Ҡырымдың Рәсәй империяһына ҡушылыуынан һуң Феодосияла мосолман халҡы кәмей, шуға күрә мәсетте христиан ғибәҙәтханаһына әйләндереү ихтыяжы барлыҡҡа килә. Төрлө сәбәптәр арҡаһында эштәр оҙаҡҡа һуҙыла. Мәсет 1834 йылда һүтеп алына. Уның урынында 1873 йылда төҙөлгән Александр Невский соборы үҙ сиратында 1933 йылда һүтелгән.

# Бөйөк Йәмиғ (Феодосия)
## Тарихы
### Мәсеттең туҙыуы

* Ике манаралы Бөйөк Йәмиғ һүрәте
* М. М. Иванов. 1783
* Ричард Уэрсли коллекцияһынан. 1786
* Гейслер. 1794

# Бөйөк Йәмиғ (Феодосия)
## Баһалар

Билдәле сәйәхәтселәр һәм тикшеренеүселәр Шаһзада Сөләймән хан мәсете архитектураһының матурлығы һәм бөйөклөгө менән һоҡлана. Төрөк сәйәхәтсеһе Әүлиә Челеби үҙенең "Сәйәхәттәр китабы"нда "был нур тулы мәсет"тип яҙа. П. С. Паллас билдәләүенсә, «затлы ябайлыҡ менән төҙөлгән ҙур матур мәсет». Дюбуа Де Монпере (1834 йыл) «был Феодосияның төп майҙанды биҙәгән иң матур һәйкәле», тип яҙа. 1821 йылда Фәндәр академияһы өсөн докладта Е. Е. Кёлер мәсетте «гүзәл һәм бик бейек манаралы» «ғәйәт ҙур һәм һоҡланғыс» тип атай Э. Паскаль һүҙҙәре буйынса (1821 йыл), «мәсет Ҡырымда иң ҙуры була һәм шуға күрә уны төҙөүгә бер ни ҙә йәлләнелмәй», ул мәсетте «күркәм һәйкәл», тип атай. Д. В. Нарышкин 1827 йылда «Таврия губернаһының боронғолоҡтары тураһында яҙма» төҙөй, унда бөйөк мәсетте «иң ҙур һәм иң матуры» тип атай. Әммә мәсет сәйәхәтселәрҙең барыһына ла оҡшамаған. Мәҫәлән, Франсиско Де Миранда 1787 йылда мәсетте күреп, «Ул Константинополдәге иң ҙур мәсеттәрҙең камиллыҡтан алыҫ имитацияһы булып тора», тип әйткән. Башҡа мәсеттең пропорциялары уға «алдағыһы менән сағыштырғанда ыңғайыраҡ тәьҫир итә».
# Тур-Ях

Тур-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Энтль-Тур-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тур-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047208
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204720
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бухартовскийҙар йорто

Бухартовскийҙар йорто — мәҙәни мираҫ объекты (архитектура ҡомартҡыһы), Өфөлә Аксаков урамы, 48-се йорт (Коммунистик һәм Аксаков урамдары сатында) адресы буйынса урынлашҡан. Шулай уҡ балкон мөйөшлө Йорт исеме аҫтында билдәле. Әммә күптән түгел балкон алып ташланды. Хәҙер был йортта 17 ғаилә йәшәй
Ике ҡатлы йорт, штукатурланған, ҙур тәҙрәләрле. Кәрнизе, селтәре, ҡаймаһы һәм тәҙрә ҡапҡастары ағас һырлауы менән бай семәрләнгән. Йорт башта ҡырҡылған мөйөшлө була һәм был ерҙә йортҡа инә торған төп ишек урынлашҡан.

# Бухартовскийҙар йорто
## Тарихы

Йорт 1890 йылда төҙөлгән, уға хужа поляк дворян сығышлы Бухартовскийҙар ғаиләһе булған, улар араһында иң билдәлеһе — Халыҡ айыҡлыҡ паркына (хәҙер И. Якутов исемендәге парк) нигеҙ һалған Өфө полицмейстеры Бухартовский Генрих Генрихович. Беренсе ҡатында хеҙмәтселәре йәшәгән, икенсеһендә — хужа үҙе һәм ғаиләһе. Әлегә тиклем бейек түбәләрҙә әүәләп эшләнгән биҙәүестәр, ҙур ике яҡҡа асылмалы ишектәр, мейестәр, шулай уҡ селтәре, ҡаймаһы һәм тәҙрә ҡапҡастарында бик бай ағас һырлауы һаҡланған. Революциянан һуң йорттоң беренсе ҡатында бөҙрәхана урынлаштырыла, ә икенсеһендә чекистар йәшәй.
# Араскан

Араскан — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аккем йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Араскан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004189
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100418
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Алексеева Ирина Васильевна

Алексеева Ирина Васильевна (16 апрель 1954 йыл, Куйбышев, Куйбышев өлкәһе) — СССР һәм Рәсәй музыка педагогы һәм белгесе. Сәнғәт ғилеме докторы (2006), профессор (2006). Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2017), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (2004).

# Алексеева Ирина Васильевна
## Биографияһы

Ирина Васильевна Алексеева 1954 йылдың 16 апрелендә Куйбышев ҡалаһында тыуа.
1974 йылда ул Куйбышев музыка училищеһын тамамлай. 1979 йылда Мәскәүҙә Гнесиндар исемендәге Музыка-педагогия институтында уҡып сыға.
1978 йылдан алып Мәскәү өлкәһе Черноголовка ҡасабаһының сәнғәт мәктәбендә уҡытыу эшен алып бара. 1979 йылдан башлап Өфө дәүләт сәнғәт институтында эшләй. 2002 йылдан алып музыка теорияһы кафедраһының мөдире вазифаһын башҡара.
Бер үк ваҡытта 2007 йылдан алып «Проблемы музыкальной науки» журналының яуаплы секретары була.
2003 йылдан алып Өфөлә Башҡортостан йәш композиторҙары төбәк конкурсын үткәреү инициаторы һәм ойоштороусыһы.
2006 йылда Ирина Васильевна сәнғәт ғилеме докторы исемен яҡлай, шул уҡ йылда профессор дәрәжәһен яулай.
2004 йылда Башҡортостандың мәғариф отличнигы, 2017 йылда Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре исемдәре менән бүләкләне.
Ирина Васильевна ғилми эшмәкәрлеге иң тәүҙә музыкаль поэтикаға һәм семантикаға арналған. Ул 40‑тан ашыу ғилми эш авторы була. Шулар араһында уҡытыу‑методик ҡулланмалар, музыкаль вуздар өсөн музыка семантика буйынса уҡытыу программалары бар.

# Алексеева Ирина Васильевна
## Ғилми хеҙмәттәре

* Тематизм бассо‑остинатных жанров в инструментальной музыке западноевропейского барокко. Өфө, 2007

# Алексеева Ирина Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың мәғариф отличнигы (2004)
* Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2017)
# Эстерхази (торт)

«Эстерха́зи» — Венгрияла, Австрияла һәм Германияла популяр булған баҙам (миндаль) һәм шоколадлы торт. 1848—1849 йылдарҙағы революция осоронда Венгрияның сит ил эштәре министры кенәз Пал Антал Эстерхази хөрмәтенә аталған.
Эстерхази торты миндаль, аҡ май һәм он өҫтәп, туҡылған аҡһым массаһынан бешерелгән һәм коньяк өҫтәп, бер-береһенә майлы крем менән тоташтырылған биш ҡатламдан (корж) тора. Торттың өҫкө өлөшө аҡ шәкәр глазураның ҡалын ҡатламы менән ҡапланған, унда шыйыҡ шоколад менән Эстерхази торттарына хас селтәрле һүрәт төшөрәләр.
# Ун-Хут-Юган

Ун-Хут-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нягинь-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Ун-Хут-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019658
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301965
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Махаиха

Махаиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Островное күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Махаиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кучук күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000112115200052198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205219
* Бассейн коды — 13.02.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бахтизин Наил Таһир улы

Бахтизин Наил Таһир улы (1944) — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары (1978—1981).
Бахтизин Наил Таһир улы 1944 йылдың 4 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1969 йылда Ленинград тимер юлдары транспорты инженерҙары институтын тамамлай, һөнәре буйынса инженер-электромеханик. Иҡтисад фәндәре кандидаты.
Коммунистар партияһында — 1973 йылдан. 1969—1970 йылдарҙа — Дим локомотив депоһы электр хәрәкәтле составының ремонт сифаты буйынса приемщигы. 1973 йылда Өфөнөң ВЛКСМ-дың Дим район комитетының икенсе секретары итеп һайлана, шул уҡ йылдан 1975 йылға тиклем ВЛКСМ-дың Өфө ҡала комитетының беренсе секретары. 1973—1973 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Дим районы комитетының икенсе секретары, ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Совет район комитетының беренсе секретары 1975—1976 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Өфө ҡала комитетының беренсе секретары. 19761978 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының икенсе секретары.
1978—1981 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары.
1982—1989 йылдарҙа — Куйбышев тимер юлдары Башҡортостан бүлексәһендә: бүлек начальнигы, баш инженер; в 1989—1991 йылдарҙа — заместитель туризм буйынса өлкә советы рәйесе; 1991 йылдан — Тимер юлдары Башҡортостан бүлексәһе баш инженерының урынбаҫары. Республиканың нефть эшкәртеү предприятиеларынан нефть продукттарын сығарыу проблемалары буйынса тикшеренеүҙәр үткәрҙе, һөҙөмтәләре тимер юлдарҙың Башҡортостан бүлексәһе предприятиеларында индерелгән һәм тимер юлы транспорты эшендә юғары нәтижәһен күрһәтте. 35 баҫма авторы.

# Бахтизин Наил Таһир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Башҡортостан Республикаһының Инженер академияһының мөхбир ағза — корреспонденты. Почетлы тимер юлсыһы. «Халыҡтар дуҫлығы» (1986) һәм «Почет билдәһе» (1981) ордендары менән бүләкләнгән..
# Пушта (Сатис ҡушылдығы)

Пушта — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сатис йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Пушта (Сатис ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028043
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002804
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0