yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хумс

Хумс (ғәр. خمس‎ — бишенсе өлөш) — мосолман-шиғыйҙарҙа йыллыҡ килемдең биштән бер өлөшөн тәшкил иткән килем һалымы.

# Хумс
## Этимологияһы

Хумс һүҙе Ғәрәп телендәге «хәмсә» (биш) һүҙенән килеп сыҡҡан, йыллыҡ килемдең биштән бер өлөшө һалым итеп түләнелгән.

# Хумс
## Хумс тарихы

Беренсе мәртәбә хумсты Ғәбд әл-Моталлип түләгән, һуңынан ул Ҡөрьәндең Әл-Әнфәл сүрәһенең («Табыш») 41-се аятына фарыз ғәмәл булараҡ иңгән. Ислам дине тәғлимәтенә ярашлы, Ғәбд әл-Моталлип Аллаһтан ҡабаттан Зәм-зәм тигән изге сығанаҡты һәм уның эргәһендә күмелгән хазинаны тапҡас, төшөндә ошо бойороҡто ала һәм хазина хаҡының биштән бер өлөшөн дини ихтыяждарға тотонорға ҡарар итә.

# Хумс
## Хумс Ҡөрьәндә һәм фиҡһта

Хумс тураһындағы положение нигеҙендә түбәндәге Ҡөрьән аяты ята:
* Һәм белегеҙ: әгәр нимәне булһа ла ғәнимәт итеп алһағыҙ, уның биштән бер өлөшө Аллаһҡа, һәм рәсүлгә, туғандарға, етемдәргә, ярлыларға, һәм юлсыға
* Әл-Әнфәл 8:41

# Хумс
## Ҡөрьәндәге «ғәнимәт мал» төшөнсәһе хоҡуҡ шәрехләүендә

Шиғый ғалимдары фекеренсә, Ҡөрьәндәге «ғәнимәт» төшөнсәһе хумс тураһындағы аятта ҡулланылған «табыш», йәғни «байлыҡ сифатында килеп ингән билдәле бер мөлкәт» тип тәржемә ителә. Әһеле Бәйт хәҙистәренә ярашлы, хумс түбәндәге мөлкәттәргә һалына:
* Артыҡ юғары табыш (йыл дауамында тотонолмай торған);
* Законһыҙ килем менән ҡатышҡан законлы килем;
* Мәғдәндәр һәм файҙалы ҡаҙылмалар;
* Диңгеҙҙән тотолған хазиналар (таштар);
* Аҫыл таштар;
* Мосолман булмаған килешеүле кешенең (зимми) (ҡыш) мосолмандан һатып алған ерҙ;
* Хәрби трофейҙар.

# Хумс
## Ҡулланылған әҙәбиәт

* A Shi’ite Encyclopedia, Chapter 6b // www.al-islam.org
* Макарем Ширазиҙың хумс тураһындағы фетвалары(недоступная ссылка) Проверено Июнь 2019..
* Хумс Фәтүәләре буйынса Али Систани.
# Солянка (Миусс ҡушылдығы)

Солянка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Миусс йылғаһының уң ярына тамағынан 4,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Солянка (Миусс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы Сулак һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001712112100010136
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101013
* Бассейн коды — 11.01.00.017
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арыҫланов Риф Хәмит улы

Арыҫланов Риф Хәмит улы (14 июнь 1968 йыл) — журналист, радио-һәм телетапшырыуҙар алып барыусы, композитор. «Башҡортостан» телерадиокомпанияһының «Юлдаш» мәғлүмәт-музыка каналының баш режиссёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2013).

# Арыҫланов Риф Хәмит улы
## Биографияһы

Риф Хәмит улы Арыҫланов (Риф Арыҫлан) 1968 йылдың 14 июнендә Башҡорт АССР-ының Дәүләкән районы Ҡаҙырғол ауылында тыуған.
1983 йылда күрше Яңы Йәнбәк ауылындағы урта мәктәптең һигеҙ класын тамамлай һәм Дәүләкән музыка училищеһына «кларнет» һөнәре буйынса уҡырға инә.
1989 йылда Совет Армияһына саҡырыла. Хәрби хеҙмәттен 1991 йылғаса Төмән өлкәһенең Тобол ҡалаһында үтә. Был осорҙа журналистика менән мауыға, һалдат тормошон яҡтыртҡан хәбәрҙәре был төбәктә башҡорт һәм татар телдәрендә нәшер ителгән берҙән-бер баҫма — «Яңырыш»” исемле газетала донъя күрә.
Ҡораллы Көстәрҙән запасҡа ҡайтарылғас, 1992 йылда Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетына уҡырға инә.
2 курстан башлап Башҡортостан радиоһының йәштәр редакцияһында эшләп тә йөрөй, ә 1997 йылда юғары белемле журналист үҙенең һөнәре буйынса «Тамыр» телерадиостудияһына хеҙмәткәр итеп ҡабул ителә. Бында ул популяр милли эстрадаға арналған «Тамыр-плюс» һәм классик музыка тураһында һөйләгән «Менуэт» радио программаларының авторы һәм алып барыусыһы, бер үк ваҡытта балалар өсөн эфирға сыҡҡан телевизион тапшырыуҙарҙа һәм телефильмдарҙа алып барыусы һәм актёр була.
1998 йылда Риф Арыҫлан «Радио-2»-гә (хәҙер «Юлдаш» радиоһы) музыкаль мөхәррир итеп саҡырыла. Бөгөнгө көндә ул бында баш музыкаль етәксе һәм продюсер вазифаһында эшләй.

# Арыҫланов Риф Хәмит улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Композитор булараҡ, Риф Арыҫлан 800-ҙән артыҡ йыр авторы. Күп шағирҙарҙың һүҙҙәренә яҙылған был йырҙарҙы Башҡортостан һәм Татарстан Республикаларының билдәле сәхнә оҫталары бик яратып башҡара, уларҙы тамашасылар һәр саҡ йылы ҡабул итә. Мәҫәлән, уның «Ностальжи» тип исемләнгән музыкаль дискыһына ингән һәм башҡа күп кенә йырҙары киң билдәлелек яулаған.
«Косуля» кинофильмына яҙған музыкаһы өсөн ижадсы 2005 йылда илдәге иң юғары телевизион премия – «ТЭФИ»ға лайыҡ булды.

# Арыҫланов Риф Хәмит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2013).
* Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының Почёт грамотаһы (2018).
* Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының Почёт грамотаһы (2018).
* «ТЭФИ» телевизион премияһы (2005).
# Башҡортостан йәмәғәт именлеге советы

Башҡортостан Республикаһының Ведомство-ара йәмәғәт именлеге советы — Башҡортостандың ведомство-ара конституцион органы.

# Башҡортостан йәмәғәт именлеге советы
## Дөйөм характеристика

Башҡортостан Президентының 1994 йылдың 5 апрелендәге указына ярашлы Башҡортостан Республикаһы именлек советы булдырыла. Был конституцион органдың төп маҡсаты булып Башҡортостан Республикаһы Президентының кеше һәм граждан хоҡуҡтарын һәм азатлығын яҡлау, Башҡортостандың иҡтисади һәм сәйәси мәнфәғәттәрен, уның территорияһында законлылыҡты һәм хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса вәкәләттәрен тормошҡа ашырыу тора.
Совет Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына һәм Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына, федераль һәм республика закондарына, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының башҡа норматив-хоҡуҡи акттарына нигеҙләнеп эшләй.
2003 йылдан алып Башҡортостан Республикаһының Ведомство-ара йәмәғәт именлеге советы тип атала.
Совет составына секретарь һәм Башҡортостан Президенты тәғәйенләп ҡуйған башҡа ағзалар инә, ә Президент үҙ сиратында уның рәйесе булып тора.
Йәмәғәт именлеге советы ултырыштары кварталға бер тапҡырҙан да кәм булмаған йышлыҡта үткәрелә.

# Башҡортостан йәмәғәт именлеге советы
## Төп бурыстары

Башҡортостан йәмәғәт именлеге советының төп бурысы булып тора:
* республикала йәмәғәт именлеген тәьмин итеү стратегияһының төп йүнәлештәрен билдәләү;
* Башҡортостан Республикаһы Президентына республикала йәмәғәт именлеген тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн тәҡдимдәр әҙерләй;
* Башҡортостанда йәмәғәт именлеген тәьмин итеү өлкәһендә республика маҡсатлы программаларын әҙерләүҙе ойоштороу;
* Башҡортостан территорияһында йәмәғәт именлеге объекттарына янаған хәүефте асыҡлау һәм бөтөрөү буйынса оператив ҡарарҙар әҙерләү;
* Башҡортостанда йәмәғәт именлеген тәьмин итеү өлкәһендә ҡабул ителгән ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыу процесында республиканың башҡарма власть органдарының эшмәкәрлеген координациялау буйынса тәҡдимдәр эшләү, уларҙың һөҙөмтәлелеген баһалау.

# Башҡортостан йәмәғәт именлеге советы
## Етәкселәре
### Рәйестәре

* М. Ғ. Рәхимов (1994 йылдан)
* Р. З. Хәмитов (2010 йылдан)
* Р. Ф. Хәбиров (2018 йылдан)

# Башҡортостан йәмәғәт именлеге советы
## Етәкселәре
### Секретарҙары

* Р. К. Исҡужин (2013 йылдан башлап).
* М. Ш. Мәһәҙиев (2011 йылдан алып)
* А. И. Шабрин (1998 йылдан алып)
* В. Н. Антипин. (1994 йылдан алып)
# Мамай (ауыл)

Мамай (рус. Мамаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы ауыл. Кременкүл ауыл биләмәһе составына инә.

# Мамай (ауыл)
## Географик урынлашыуы

Мейәс йылғаһы үҙәнендә Субар-Айғыр йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Мамай (ауыл)
## Тарихы

Мамай — табын башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара Табын улусы составында була.

# Мамай (ауыл)
## Халҡы

| 1795 | 1859 | 1866 | 1816 |
| 70 | 140 | 142 | 343 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (95 %) йәшәй.
# Фәнүс

Фәнүс (ғәр. فانوس‎ — фонарь, шәм, яҡтыртҡыс, маяҡ‎) — Изге Рамаҙан айы башланыуы айҡанлы Мысырҙа һәм башҡа ғәрәп илдәрендә йәшәүселәр тарафынан Фатимиҙар заманынан ҡабыҙыла торған ғәжәйеп формалағы төҫлө фонарҙар.

# Фәнүс
## Фараздар

Фәнүстарҙың килеп сығышы тураһында бер нисә версия бар. Уларҙың береһенә ярашлы, Фатими хәлифә Әл-Хәким би-Әмриллаһ идара иткән осорҙа ҡатын-ҡыҙҙарға Рамаҙан айында ғына мәхрәмдәре оҙатыуһыҙ өйҙәренән сығырға рөхсәт ителә. Әммә уның алдынан бәләкәй малай баҡыр фонарь тотоп барырға, урамдарҙағы ир-аттарға юл бирергә кәрәклеген иҫкәртергә тейеш була. Кешеләргә фонарҙар шул тиклем оҡшай, был закондар йомшартылғандан һуң да һәр Рамаҙанда уларҙың балалары урамда фәнүс йөрөтөүен дауам итә. Икенсе версия буйынса, 972 йылда яңы баш ҡалаһына тантаналы рәүештә ингән фатими хәлифә әл-Мүғизде мысырҙар төрлө төҫтәге фонарҙар менән ҡаршы ала.

# Фәнүс
## Тасуирламаһы

Фәнүс формаһы буйынса ҡәлғә башняһын хәтерләтә. Мысыр оҫталары йоҡа металл пластиналарҙан һәм төрлө төҫтәге быяланан фонарҙар эшләй. Фонарҙарҙың нигеҙен һәм өҫкө өлөшөн быялаға алтын буяу менән каллиграфик яҙып төшөрөлгән ҡатмарлы нағыштар, Ҡөрьән аяттары биҙәй. Иң ҙур фонарҙар ике метр бейеклеккә етә. Элек фәнүстың уртаһына шәм йәки факел ҡуйғандар. Әлеге ваҡытта башлыса пластмассанан эшләнгән һәм батареялар ҡулланылған ҡытай күсермәләре һатыла.

# Фәнүс
## Галереяһы

* Мысырҙа Рамаҙан символы - фәнүс
* Мысырҙа Рамаҙандың боронғо фәнүсе
* Фәнүс
* Фәнүс
# Топры-Мачий-Кикя (Таз ҡушылдығы)

Топры-Мачий-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 797 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Топры-Мачий-Кикя (Таз ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065710
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306571
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ершовка (Чузик ҡушылдығы)

Ершовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының һул ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ершовка (Чузик ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029062
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202906
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хеслес

Хеслес (нем. Heßles) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 390 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,39 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98597 һәм автомобиль коды — SM.
# Ғәлимов Ғәни Ғәлим улы

Ғәлимов Ғәни Ғәлим улы (23 февраль 1912 йыл — 5 ноябрь 1969 йыл) — СССР-ҙың хәрби хеҙмәткәре, полковник.

# Ғәлимов Ғәни Ғәлим улы
## Биографияһы

Ғәни Ғәлим улы Ғәлимов 1912 йылдың 23 февралендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы) Япрыҡ ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
Мәктәпте тамамлағандан һуң, Өфө сәнғәт училищеһында уҡый. 1932 йылда 3-сө курста хәрби училищеға уҡырға күсә, уны тамамлап лейтенант званиеһында хәрби хеҙмәт юлын башлай.
1938 йылда Япония ғәскәрҙәренә ҡаршы Хәсән күле янындағы бәрелештәрҙә ҡатнаша, 32-се уҡсылар дивизияһының рота командиры була. 6 августа яралана. Совет ғәскәрҙәре һөжүмгә күскәндә, лейтенант Ғәлимов, гранаталар менән шыуышып, дошмандар яғына яҡынлаша һәм япон миномётына граната ташлап, уны юҡ итә. Лейтенант, тағы бер граната алып, уны дошман окобына бәрә, артабан позицияға сыҡҡан пулемётты һәм уны хеҙмәтләндереүселәрҙе юҡ иткән. Япондар Ғәлимовты күргәс, уға граната ташлайҙар, әммә лейтенант уларҙы көрәк ярҙамында ситкә ҡаға. Был алышта күрһәткән батырлығы өсөн рота командиры лейтенант Ғәлимов Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. Яугирҙың ҡаһарманлығы бөтә Ҡыҙыл Армияға тарала, хатта С. Болотин һәм Т. Сикорскаяның шиғырына композитор А. Новиков «Лейтенант Галимов» тигән йыр яҙа, ул ошолай итеп башлана:
Орудийный гром гремел в долинах, Грохотали танки по лесам, Комсомолец лейтенант Галимов Вел отряд на озеро Хасан…
Много нас бойцов неодолимых. Все великой Родины сыны, Все пойдем, как лейтенант Галимов, На защиту Ленинской страны.
Шағир С. Алымовтың «32-се дивизияның йыры»ның ҡушымтаһында ошолай йырлана:
Наш Галимов, он, ребята, Всех отвагой потрясал: На лету ловил гранаты И обратно их бросал!
Япондарҙы еңгәндән һуң, Мәскәүҙә М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академияла уҡый. ВКП(б) ағзаһы.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, майор Ғәлимов академиянан тура фронтҡа юллана, уҡсылар бригадаһы штабының оператив бүлеге начальнигы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 22 июлендә Ҡыҙыл Байраҡ, 1943 йылдың 31 мартында — Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары менән бүләкләнә. 1942 йылдың авгусынан 3-сө Удар армияһы оператив бүлеге начальнигының өлкән ярҙамсыһы вазифаһына күсерәләр. Подполковник званиеһына лайыҡ була. 1944 йылдың 17 февралендә 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. Еңеүҙе полковник дәрәжәһендә 130-сы Латыш уҡсылар корпусының оператив бүлеге начальнигы сифатында ҡаршылай.
Һуғыштан һуң К. Ворошилов исемендәге хәрби академияла белем ала.
Артабан Байкал аръяғы хәрби округының штаб начальнигы булып хеҙмәт итә.
1969 йылдың 4 ноябрендә вафат була.

# Ғәлимов Ғәни Ғәлим улы
## Хәтер

* Туймазы районының Япрыҡ ауылында башҡорт халҡының ҡаһарман улы, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғәни Ғәлим улы Ғәлимов иҫтәлегенә мәктәп бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

# Ғәлимов Ғәни Ғәлим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1938; 31.03.1943)
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (17.02.1944)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (22.07.1942)
* миҙалдар.
# Ступинка

Ступинка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Задорня йылғаһының һул ярына тамағынан 1,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ступинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы башынан Үрге Волга бейшлотына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100112110000000178
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000017
* Бассейн коды — 08.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куданга

Куданга (Курденьга, Ладонга) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 401 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Куданга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010125
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001012
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Казанка

Кесе Казанка — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Казанка йылғаһының һул ярына тамағынан 9,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Кесе Казанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иловля йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300412107000009348
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000934
* Бассейн коды — 05.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Прослауха

Прослауха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Кулунда йылғаһының уң ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Прослауха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000212115200052449
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205244
* Бассейн коды — 13.02.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алабама

Алабама (ингл. Alabama) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 30. 1819 йылдың 14 декабрендә төҙөлгән. Элек Алабама территорияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Көньяҡ йөрәге.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Алабама штатында 4 802 740 чел кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 35,38 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 23.
Майҙаны 135 765 кв.км, шуның 3,19 % һыу майҙаны.
# Софьина

Софьина — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Козла йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Софьина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040413
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004041
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Буйнаҡ

Буйнаҡ (ҡум. Темир-Хан-Шура; авар. Шура; лаҡ ЩурахӀи) - Дағстан Республикаһындағы ҡала, Оло Кавказ тау итәгендә Шура-озен йылғаһы буйында. Республиканың баш ҡалаһы Махасҡаланан көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан. Халыҡ һаны: 62 623 кеше (2010 йылғы Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу); 61 437 кеше (2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу); 56 783 кеше (1989 йылғы совет халыҡ иҫәбен алыу); 40 000 (1970).

# Буйнаҡ
## География

Ҡала тау йылғаһы Шура-озен буйында, Махасҡаланан 41 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Тимер юл станцияһы. Автомобиль юлдары үҙәге.
Буйнаҡ тирәһендә — климатлы курорт урыны, туберкулезға ҡаршы шифаханалар һәм башҡа шундай объекттар урынлашҡан.

# Буйнаҡ
## Демография

Этник төркөмдәр (2021 йылғы йәниҫәбе):
* Аварҙар (39,1%)
* Ҡумыҡтар (36,7%)
* Лаҡтар (7,4%)
* Дарғындар (6,6%)
* Лезгиндар (4,6%)
* Урыҫтар (2,8%)
# Миклашкина Виска

Миклашкина Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Несь йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Миклашкина Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051035
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005103
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбделҡадир

Әбделҡадир — башҡорт ир-ат исеме.

# Әбделҡадир
## Этимологияһы

Әбделҡадир исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, ғәрәпсәнән — әбдел + ҡадир; көслө, ҡөҙрәтле тигән мәғәнәгә эйә..

# Әбделҡадир
## Билдәле кешеләр

Әбделҡадир Инан (төп исеме — Фәтҡелҡадир Мостафа улы Сөләймәнов; 29 ноябрь 1889 йыл — 1 октябрь 1976 йыл) — шәрҡиәтсе, яҙыусы, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Профессор (1936), ялан-ҡатай башҡорто. «Салауат батыр» исемле биш шаршаулы тарихи драма авторы.
Әлибаев Ҡадир Әхмәткирәй улы (17 июнь 1940 йыл — 4 декабрь 2003 йыл) — башҡорт шағиры. БР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1990). 1968 йылда БДУ-ны тамамлай. Әҙәбиәткә 1970-се йылдарҙа килә. Хәйбулла һәм Учалы райондарында, Сибай мәктәп-интернатында уҡыта. Тәүге йыйынтығы — «Аҡ шишмә» (1982). «Йырлы ямғыр» (1989), «Әсәйем ҡулдары» (1991), «Самауыр йыры» (1995).
Ҡамбаров Әбделҡадир Миңлебай улы (Йәнәй улусының Ҡамбар түбәһенә ҡараған, һуңыраҡ — Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә — хәҙерге Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы Ҡарт (ауыл)ында тыуған) — хәрби эшмәкәр, 6-сы Башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
Әбделҡадир Ғила́ни (Жиләни) (ғәр. عبد القادر الجيلاني‎‎, перс. عبد القادر گیلانی‎; 1077 йыл — 1166 йыл) — фарсы ханбалит дин тәриҡәтсеһе һәм дин белгесе.
# Седью (Пескиша ҡушылдығы)

Седью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пескиша йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Седью (Пескиша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016316
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001631
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Павлова (Лохма ҡушылдығы)

Павлова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лохма йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Павлова (Лохма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000034988
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003498
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0