yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Үтәкәй

Үтәкәй (Бөрйән, рус. Утекаево) — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы башҡорт ауылы, Украинка ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 446271.

# Үтәкәй
## Халыҡ һаны

2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда 101 кеше теркәлгән.

# Үтәкәй
## Ауылдың билдәле шәхестәре

* Хәсәнов Бәшәр Хәсән улы (1901—1938) — башҡорт совет яҙыусыһы;
# Ирназар Хоҙайназаров

Ирназар Хоҙайназаров (1789—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Ирназар Хоҙайназаров
## Биографияһы

Ирназар Хоҙайназаров Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы) Муйнаҡ ауылында йәшәгән.
1807 йылдың 12 февраленән казак булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем8-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 8-се Башҡорт атлы полкы Яңы Воздвиженка ҡәлғәһендә 9-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 6 октябрендә Һамар аша Түбәнге Новгородҡа бара. Кострома ополчение корпусы составында 8-се Башҡорт полкы Калиш ҡәлғәһенә һөжүм итеүҙә ҡатнаша. 1813 йылдың 9 сентябрендә 8-се полк Глогауҙы блокадалау өсөн тәғәйенләнгән Польша армияһының корпусына индерелә һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 8-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.
1815 йылдың 22 февралендә зауряд-есаул званиеһын ала.
1807, 1819 һәм 1831 йылдарҙа Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт итә.

# Ирназар Хоҙайназаров
## Бүләктәре

* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры

# Ирназар Хоҙайназаров
## Ғаиләһе

Ҡатындары — Алмасбикә һәм Алмабикә; улдары — Ауазбәней һәм Ирғәли; ҡыҙҙары — Ғәбиҙә һәм Гөлйөҙөм.
# Бакунин Михаил Александрович

Михаил Александрович Бакунин ( 1814 йыл, 30 май (18 май), Прямухино ауылы, Новоторжский өйәҙе, Тверь провинцияһы, Рәсәй Империяһы - 1876 йыл, 1 июль (19 июнь), Берн, Швейцария ) - Рәсәй аҡыл эйәһе һәм Бакуниндар ғаиләһенән сыҡҡан революционер, анархизм, халыҡсылыҡ теоретиктарының береһе. Социаль анархизмдың башында тора.

# Бакунин Михаил Александрович
## Биографияһы

Михаил Александрович Бакунин 1814 йылдың 18 майында (30) ғаилә имениеһы Прямухинола тыуған. Атаһы Александр Михайлович йәшлеген Италияла үткәргән, Флоренциялағы Рәсәй миссияһында атташе вазифаларын башҡарған. Ҡайтҡас, ул отставкаға китә һәм Тверҙәге имениеһына урынлаша. Ул декабристар менән бәйләнештә булған, "Ҡотҡарыу Союзы" башлығы Н. М. Муравьева яҡлап, үҙенең крәҫтиәндәрен азат итергә тырышҡан.
Михаил Бакунин Санкт-Петербург артиллерия мәктәбен тамамлай (1838 - 1832) һәм 1832 - 1834 йылдарҙа армия сафтарында хеҙмәт итә. Артабан отставкаға китә һәм Мәскәүгә барып урынлаша. Бында ул М.В.Станкевич һәм В.Г.Белинский менән таныша.
1840 йылда сит илгә китә: башта Германияға, унда бер ни тиклем ваҡыт Берлин университетында уҡый. Һуңғараҡ ул прогрессив лидерҙар А.Ручей, В.Вайтлинг, П.Прудхон, Т. Маркс, Ф. Энгельс менән осраша.
Уҡыуын ташлап, теориянан революцион көрәш практикаһына күсә, Прага һәм Дрезден баррикадаларында ҡатнаша. Фетнә еңелгәс, уны Саксония һәм Австрия судтары ике тапҡыр үлем язаһына хөкөм итәләр, ике йыл төрмәлә тотҡандан һуң, 1851 йылда Австрияла Русияға экстрадициялайҙар. Ул Шлиссельбургтағы Алексеевский равелинында ете йыл һәм дүрт йыл Себер һөргөнөндә була. 1861 йылда һөргөндән ҡаса һәм Көнбайыш Европа революцион хәрәкәтенә ҡушылып, Рәсәйҙе уға йәлеп итергә өмөтләнә.
1864 йылда ул халыҡ эшселәр йәмғиәтенә ҡушыла (I Интернационал), ләкин унда булыуы йәмғиәтте нығытыу шикелле емереп.
Ул 1868 йылда эшсәнлеге тулыһынса практикаға йүнәлтелгән "Халыҡ-ара социалистик демократия союзы"н булдыра һәм 1872 йылда Гаага конгресы уны "Интернационал" сафынан ҡыуып сығара. 1870 йылда Бакунин Лион фетнәселәре араһында, коммунарҙарҙың еңелеүен алдан һиҙһә лә, Париж Коммунаһы иғлан ителеүен хуплай. Ул үҙ идеяларына ныҡ ышана һәм революция профессионалы булараҡ еңелмәҫ тиерлек. Ул берҙән-бер яуызлыҡҡа - дәүләтселектең барлыҡ төрҙәренә ҡаршы көрәшә, бөтә дәүләт емереклектәрендә кешелектең дөйөм ҡәрҙәшлеген тели.
1873 йылда М.Бакунина "Дәүләт һәм анархия" китабы донъя күрә.
Инде ҡарт, ауырыу, ләкин "ҡотҡарыу көрәше" илһамы менән яныуын дауам иткән Бакунин 1874 йылда хатта күтәрелештә ҡатнашыу өсөн Болоньеға китә.
Ҡаты бөйөр ауырыуы уны Швейцарияға күсенергә мәжбүр итә. Бернда 1876 йылдың 1 июлендә ул элекке дуҫтары: профессор А.Фохт һәм Тейхеливтар ғаиләһе янында вафат була. Ул шунда ерләнә.
# Малмы

Малмы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Малмы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052224
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305222
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# АҠШ тарихы
## Хронология

* 1565 — Испанлыларҙың хәҙерге АҠШ ерендә беренсе ҡала булған Сент-Огастины төҙөйҙәр.
* 1585 — Роанок исемле беренсе колония — британлыларҙың Американы колониялаштырыуға беренсе ынтылышы.
* 1607 — Британлылар тарафынан Джеймстаун исемле (Вирджин ере) Төньяҡ Америкалағы беренсе даими колония сафҡа индерелә.
* 1609 — Испанлылар Санта-Фе ҡалаһын төҙөйҙәр. Был ваҡиғанан башлап хәҙерге АҠШ еренең көньяҡ-көнбайышында етди испан колонизацияһы башлана.
* 1620 — Яңы Англияла Плимут колонияһы барлыҡҡа килә.
* 1623 — Нью-Гемпшир колонияһының барлыҡҡа килеүе.
* 1626 — голландлыларҙың Яңа Амстердам — хәҙерге Нью-Йорк ҡалаһына нигеҙ һалыуы.
* 1630 — Британия пуритандары тарафынан Массачусетс ҡултығы колонияһы ойошторола, баш ҡалаһы итеп — Бостон ҡалаһы иғлан ителә.
* 1783 йылда Версаль тыныслыҡ килешеүе менән АҠШ-тын азатлыҡ өсөн һүғыш тамамланды.
* 17 сентябрь 1787 йылда Филадельф Конвентта АҠШ Конституцияһы ҡабул ителә.

# АҠШ тарихы
## XX быуат

* Был АҠШ тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Назарово (Кондинское районы)

Назарово — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 742 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628232, ОКАТО коды — 71116924003.

# Назарово (Кондинское районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 742 |

# Назарово (Кондинское районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Идолга

Идолга — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 512,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.

# Идолга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000813
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зарифа

Зарифа — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Зарифа
## Этимологияһы

Зарифа исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе нәзәҡәтле, сибәр; тапҡыр, йор, зирәк, оҫта телле тигәнде аңлата.

# Зарифа
## Билдәле шәхестәр

Зарифа Ғафари (пушту ظریفه غفاری‎‎; 1992 йыл, Ҡабул) — афған сәйәси эшмәкәре, хоҡуҡ яҡлаусы. 2018 йылдан Вардак провинцияһының административ үҙәге Майданшахр ҡалаһы мэры.
За́ра (тулы исеме — Зарифа́ Паша́евна Мгоя́н; 26 июль 1983 йыл) — Рәсәй эстрада йырсыһы, артист, йәмәғәт эшмәкәре; Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (2016). «Артист мира ЮНЕСКО» (2016).
Зарифа Саутиева (рус. Зарифа Саутиева; 1 май 1978 йыл) — Ингушетияның сәйәси эшмәкәре һәм музей директоры. Ул Рәсәй хөкүмәте тарафынан Чечня һәм Ингушетия араһындағы сикте үҙгәртеүгә ҡаршы протестары өсөн эштән ҡыуыла, аҙаҡ төрмәгә ултыртыла.
Зарифа Азиз ҡыҙы Алиева (әзерб. Zərifə Əziz qızı Əliyeva; 28 апрель 1923 йыл — 15 апрель 1985 йыл) — совет табип-офтальмологы, Әзербайжан ССР-ы Фәндәр академияһы академигы, профессор.
# Хёнштедт

Хёнштедт (нем. Höhnstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1584 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,05 км². Диңгеҙ кимәленән 152 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6179 һәм автомобиль коды — SK.
# Гөлнур

Гөлнур — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарында ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Гөлнур
## Этимология

Гөлнур башҡорт теленә ғәрәп, фарсы телдәренән ингән: гөл нурындай ҡыҙ тигәнде

# Гөлнур
## Билдәле кешеләр

Яҡупова Гөлнур Миҙхәт ҡыҙы(24 июнь 1948 йыл) — башҡорт шағиры, яҙыусы, тәржемәсе. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союздары ағзаһы (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998). Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы (2020), Жәлил Кейекбаев (2006) һәм Муса Гәрәев (2012) исемендәге премиялар лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2018),
Хәмитова Гөлнур Карамат ҡыҙы (14 ноябрь 1957 йыл) — педагог, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1994) һәм атҡаҙанған уҡытыусыһы (2005).
Бохарова Гөлнур Һарун ҡыҙы (29 ноябрь 1960 йыл) — ғалим-тел белгесе. 1990 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2010).
Аҙнабаева Гөлнур Шамил ҡыҙы (8 ноябрь 1954) — уҡытыусы-ғалим, педагогия фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Ҡолһарина Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы (19 октябрь 1977 йыл) — ғалим-филолог, йәмәғәт эшмәкәре. 2017 йылдан Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе. Башҡортостан Республикаһының VI саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (2018). Филология фәндәре докторы (2018).
Хөсәйенова Гөлнур Рауил ҡыҙы (14 октябрь 1959 йыл) — ғалим-фольклорсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1983 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, 2002 йылдан — бүлек мөдире. Филология фәндәре докторы (2017). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).
# Мөхтәров һарайы

Мөхтәров һарайы (әзерб. Muxtarovun evi) — Әзербайжандың Баҡы ҡалаһында Истиглалият (рус. Независимость) урамының үҙәк өлөшөндәге бина.
Һарай 1911—1912 йылдарҙа нефть сәнәғәтсеһе, миллионер-меценат Мортуза Мөхтәров (Муртуза Мухтаров) аҡсаһына Иосиф Плошко проекты буйынса төҙөлә. Мухтаровҡа ҡатын менән Европа буйлап турнела йөрөгәндә Венеция архитектураһы бик оҡшап ҡала. Сәйәхәттән һуң ул Баҡыла Венеция стилендәге һарай һалдырырға ҡарар итә. Һарай шулай уҡ француз готикаһы рухында "Исмаилийе"ны проектлаған архитектор И. К. Плошко тарафынан уйланыла һәм тормошҡа ашырыла. Совет власының тәүге йылдарында һарайҙа азат ителгән төрөк ҡатыны клубы, һуңынан Никах һарайы урынлаша. Бөгөн һарай Баҡыла иң күренекле архитектура ҡоролмаһы булып тора.

# Мөхтәров һарайы
## Тарихы

Мухтаров бер ваҡыт эш буйынса Владикавказда Кавказда билдәле генерал Туганов менән таныша. Генерал уны өйөнә саҡыра. Шунда Мухтаров буласаҡ ҡатыны — генералдың уртансы ҡыҙы Лиза менән таныша. Италия буйлап сәйәхәттә йөрөп ҡайтҡандан һуң, һөйөклө ҡатынына уның Венецияла һоҡланған объекты кеүек үк бина төҙөргә уйлай. Бер йыл эсендә (1911—1912) архитектор Плошко уны төҙөп тә ултырта.
Бинаның матурлығына һәм ғәҙәти булмаған архитектураһына ҡарамаҫтан, бина тарихында ике ҙур бәхетһеҙлек күҙәтелә. Береһе һарайҙың өҫкө өлөшөнә рыцарь скульптураһын урынлаштырғанда — 1914 йылдың 20 ғинуарында күҙәтелә. Һөрлөгөп йығылып 35 йәшендә Касумовтарҙың бер улы — Имран вафат була.
Большевиктар килгәс, Мухтаров йорто тартып алына. Бер көндө һарай ихатаһына атлы ҡыҙыл армеецтар инеп, хужа һәм уның ғаиләһенең ҡулға алыныу тураһында ҡара уҡый. Тауыш ишетеп Муртуза мухтаров балконға сыға һәм саҡырылмаған ҡунаҡтарҙы күрә. Бындай әрһеҙлек менә килешмәйенсә, ул, нисек итеп ҡиммәтле итальян мәрмәре түшәлгән ихатаға аттарығыҙ менән инергә батырсылыҡ иттегеҙ, тип һорай. Яуап урынына һүгенеү ишетелә. Бындай мөнәсәбәт көтмәгән Муртуза револьверын алып саҡырылмаған ҡунаҡтарҙы атып үлтерә, һуңғы пуляны үҙенә ҡалдыра.
Революциянан һуңғы йылдарҙа бында «Азат ителгән төрки ҡыҙы» клубы урынлаша, һуңынан, йылдар үткәс, Ширваншаһтар йорт-музейы, ә аҙаҡ Никах һарайы («Сеадет сарай» — «Бәхет һарайы») асыла.
# Ахун (исем)

Ахун — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Ахун (исем)
## Этимологияһы

Ахун исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, дуҫ, иптәш, ҡәрҙәш; хужа, әфәнде, (өндәшеү һүҙе); өйрәтеүсе тигәнде аңлата.

# Ахун (исем)
## Фамилия

Ахунов Фәтхелбаян Ғаян улы (10 август 1938 йыл — 2 декабрь 2019 йыл) — инженер-нефтсе, профсоюз органдары эшмәкәре. 1977—1990 йылдарҙа Нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре (1998), СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1988), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1981) ордендары кавалеры.
Ахунов Рөстәм Ринат улы (22 август 1978 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Иҡтисад фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 6-сы саҡырылыш депутаты. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге рәйесе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы.
Ахунов Ғариф Ахунйән улы (18 сентябрь 1925 йыл — 4 июнь 2000 йыл) — татар яҙыусыһы, драматург, публицист һәм йәмәғәт эшмәкәре, Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы.
Ахундова Эльмира Хөсәйен ҡыҙы (әзерб. Elmira Hüseyn qızı Axundova, 26 май 1953, Раменский районы, Мәскәү) — яҙыусы, Әзербайжандың халыҡ яҙыусыһы, Әзербайжан сәйәси эшмәкәре, Әзербайжан Республикаһы Милли йыйылышы депутаты, Әзербайжан Республикаһының Украинала ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе. Филология фәндәре кандидаты.

# Ахун (исем)
## Ауылдар

Ахун — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
Ахун (рус. Ахун) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл.
Ахун (рус. Ахуново) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл.
Ахун — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл.
Ахун (рус. Ахуново) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл.
Ахун (рус. Ахуново) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл.

# Ахун (исем)
## Халыҡ ижадында

Абдулла ахун — башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй.
# Чегурдаева Марина Львовна

Марина Львовна Чегурдаева (4 ноябрь 1968 йыл, Фирғәнә ҡалаһы) — СССР һәм Рәсәй футболсыһы һәм үләндә хоккейсыһы, СССР-ҙың үлән хоккейы (1991) һәм индорхоккей буйынса Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2000); 1991 йылда СССР йыйылма командаһы составында Европа чемпионатының бронза призеры. Надежда Чегурдаеваның игеҙ һыңары.

# Чегурдаева Марина Львовна
## Биографияһы

Ҡаҙаҡ физик культура һәм спорт институтын «физик культура уҡытыусыһы» һөнәре буйынса тамамлай. Үлән хоккейы буйынса 1979 йылда Маргилан ҡалаһында (Үзбәк ССР-ының Фирғәнә ҡалаһы) спорт секцияларында Владимир Самохотин етәкселегендә шөғөлләнә башлай. «Шелковичка» (Маргилан), «Политотдел» (Ташкент), «Бохара», «Башаҡ» (Борисполь), «Рәсәй» (Мәскәү), «Текстилсе» (Вязники, һуңыраҡ Владимир), «ЦФиС МП» (Мәскәү), «Волга-Телеком» (Түбәнге Новгород) клубтары өсөн сығыш яһай. 2010 йылда карьераһын тамамлай
2016 йылға тиклем «Метрострой» (Санкт-Петербург) клубының өлкән тренеры, һуңынан «Динамо-Электросталь» өсөн уйнаусы тренер кеүек сығыш яһай. 1991 йылда СССР Борисполдең «Башаҡ» клубы составында чемпион һәм 1989 йылда «Политотдел» (тренер — Игорь Хван) составында СССР чемпионатының көмөш призеры. Үлән хоккейы буйынса «ЦФиС МП» (1998, 1999, 2001), «Волги-Телеком» (2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009) составында Составында үлән хоккей буйынса Рәсәй чемпионы. 2005 йылда миҙгелдә туптар индереү һаны — 60 буйынса рекорд ҡуя, 2007 йылда Суперлига уйынында гол индереү һаны — 7 буйынса рекорд ҡуя.
СССР йыйылма командаһы составында 1991 йылда Брюсселдәге Европа чемпионатында бронза миҙалы яулай, 1989 йылда шулай уҡ Оттааялағы йәштәр донъя чемпионатында бронза яулай. Рәсәй йыйылма командаһы составында 1994 һәм 2002 йылдарҙағы донъя чемпионатында, 1995 йылда Европа чемпионатында (5-се урын) һәм 1999 йылда (4-се урын), 2005 йылда Трофи чемпионатында (бронза призеры) һәм 2007 йылда (көмөш миҙал) ҡатнаша. 2003 йылда индорхоккей буйынса донъя чемпионатында (8-се урын), 2003 йылда Европа чемпионатында (10-сы урын) ҡатнаша.
2010 йылдан үлән хоккейы һәм индорхоккей буйынса «Волга-Телеком» клубы составында тренерлыҡ эшендә була. Һуңғараҡ үлән хоккейы менән бәйле булмаған эшкә күсә. Үлән хоккейынан тыш, футбол менән мауыға: 1993—1994 йылдарҙа Мәскәү Ураҡ һәм Сүкеш клубының уйынсыһы була, уның менән Рәсәй чемпионатында 11-се һәм 8-се урындарҙы биләй, шулай уҡ Рәсәйҙең ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһына саҡырыла. Бер уйынды СССР йыйылма составында ул Болгарияла Норвегияға ҡаршы үткәрә, әммә мин-футбол залында: совет командаһы уйында үҙенең иҫәбен асһа ла, ныҡ еңелә.
# Хакеборн

Хакеборн (нем. Hakeborn) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 805 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,45 км². Диңгеҙ кимәленән 100 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39448 һәм автомобиль коды — SLK.
# Түбәнге Лумбода-Яха

Түбәнге Лумбода-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Тетнеда-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Түбәнге Лумбода-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076265
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307626
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сей-Еган

Сей-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сарм-Сабун йылғаһының уң ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сей-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039276
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203927
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Конжаковка

Конжаковка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобва йылғаһының һул ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Конжаковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200010942
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201094
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сапан

Сапа́н (урыҫса кафтан) — башҡорттар ғәҙәттә ҡышҡы һалҡын көндәрҙә баш өҫтөнән бөркәнеп йөрөгән, йоҡа тауарҙан эсләп тегелгән оҙон еңле киң өҫкө кейем. Ул Урта Азияла киң таралған. Үзбәкстанда, Афғанстанда, Тажикстанда, Ҡаҙағстанда, Ҡырғыҙстанда һәм уларҙың күршеләш илдәрендә кейәләр. Ул яҡтарҙа сапанды мамыҡ эслек менән йәки дөйә йөнө ҡатлап тегәләр. Башҡорт, татар, сыуаш халыҡтарында милли кейемдәр иҫәбенә ингән. Борон арзанлы беше ситсаны эслек итә торған булғандар. Сапанды бәрхәттән, буҫтауҙан, вельветтан тегәләр. Был кейемде атап кителгән азия халыҡтарының йәше-ҡарты әле лә яратып кейә..

# Сапан
## Сапан төрҙәре

Башҡорт халҡында батшай (эре сыбар биҙәк төшөрөлгән ебәк) сапан, ебәк сапан, бохар сапаны тигән төрҙәре булғаны билдәле, улар һүҙлектәрҙә һәм әҙәби әҫәрҙәрҙә телгә алына. Башҡа халыҡтарҙыҡы:
* Найгут сапан — ең аҫтына ҡыйыҡ һалып тегелгән туникаға оҡшаш кейем.
* Каптама сапан — еңен айырым бесеп ҡушып теккән, итәгендә ҡабырға буйлап уйым ҡалдырылған тар бөркәнсек.
# Ахмонка

Ахмонка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вологница йылғаһының һул ярына тамағынан 7,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ахмонка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012731
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001273
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мышкова

Мышкова — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянское һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 455 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 100 км.

# Мышкова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300912107000010127
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001012
* Бассейн коды — 05.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гуашипсина

Гуашипсина — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Матхука йылғаһының һул ярына тамағынан 4,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Гуашипсина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка от Кура-Марьинского канала и до устья, Баксан йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000812108200004405
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200440
* Бассейн коды — 07.02.00.008
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2