yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Буҫтау рәттәре (Краков)

Буҫтау рәттәре (пол. Sukiennice) — Краков майҙаны үҙәгендәге бина, Польшаның элекке башҡалаһындағы баҙар сауҙа рәттәре кеүек төҙөлгән. Малопольск воеводалығы мәҙәниәте ҡомартҡыһы.

# Буҫтау рәттәре (Краков)
## Тарихы

1257 йылда король Стыдливый V Болеслав, ҡалаға Магдебург хоҡуғы биреп, баҙар майҙаны уртаһында таштан төҙөлгән ике рәт буҫтау сауҙа йорттары төҙөй.
XIV быуат уртаһында король Бөйөк III Казимир, оҙонлоғо 108 метр һәм киңлеге 10 метрлыҡ буҫтау рәте булған яңы бина төҙөтә. Ике яҡтан аркалы көмбәҙҙәр менән ҡапланған 7,5 метрлыҡ сауҙа кибеттәре төҙөй.
Был готика стилендә төҙөлгән бина 1555 йылда яна.
Панкратий ҙур буҫтау рәте залдарын аркалы көмбәҙ менән яба. Тышҡы стеналары маскарон менән декоратив аттик биҙәлеше ала. Шул уҡ ваҡытта колонналар менән лоджиялар барлыҡҡа килә (Джованни Мария Падовать проекты). 1601 йылда төҙөлөп бөткән ризалиттар үтә арҡыры аша сығыу юлы эшләнә.
1875—1879 йылдарҙа буҫтау рәттәре архитектор Томаш Прылинский проекты буйынса яңынан төҙөлә. Бина тирәләй ослайып торған неоготик аркалар өҫтәп төҙөлә. Аркада колонналары капителдәре (колоннаның ослайып тамамланған урыны) Ян Матейко проекттары буйынса эшләнә.
1931 йылдың 12 мартында Буҫтау рәттәре Малопольск воеводалығы ҡомартҡылары реестрына индерелә.
Түбәнге залда стеналар буйлап ағастан сауҙа кибеттәре төҙөлгән.
Өҫкө ҡатында «XIX быуат поляк сәнғәтенең галереяһы» — Краков Милли музейы филиалы урынлашҡан.

# Буҫтау рәттәре (Краков)
## Фотоһүрәттәр галереяһы

* Буҫтау рәттәре – Мариацкий сиркәүе башняһенән күренеш
* Буҫтау рәттәре – көнбайыштан күренеш
* Буҫтау рәттәре – эстән күренеш
* Маскарондарҙың береһе
# Цабельтиц

Цабельтиц (нем. Zabeltitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2 830 кеше йәшәй. Майҙаны — 52,81 км². Диңгеҙ кимәленән 113 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1561 һәм автомобиль коды RG.
# Азбукин Николай Васильевич

Николай Васильевич Азбукин (бел. Мікалай Васільевіч Азбукін; 1894, Бобруйск Минск губернаһы Рәсәй империяһы — 24 ноябрь 1943, РСФСР, СССР) — белорус географ-иҡтисадсыһы, тыуған яҡты өйрәнеүсе, Инбелкульттың (Белорус мәҙәниәте институты) әүҙем эшмәкәре.

# Азбукин Николай Васильевич
## Биографияһы

Тыумыштан дворяндар нәҫеленән була. 1912—1917 йылдарҙа Петербург университетында уҡый. Университетты тамамлағандан һуң 1917—1920 йылдарҙа Бобруйск ҡалаһы гимназияһында география һәм тәбиғәт фәндәре уҡытыусыһы булып эшләй. Белорус милли хәрәкәтенә ҡушыла, Бобруйскта Белорус мәҙәни-ағартыу йәмғиәте комитеты ағзаһы була.
1919 йылда Польша оккупацияһы ваҡытында ҡулға алына. 1920 йылдың көҙөндә Бобруйсктың Янка Купала исемендәге мәктәбе директоры була. 1921 йылдың яҙында, белорус эсерҙары партияһына инеүҙә шикләнеп, инде совет власы тарафынан яңынан ҡулға алына.
1921 йылдан башлап Минскиҙа эшләй: БССР Халыҡ мәғариф комиссариатының ғилми-терминологик комиссияһында, Белорус мәҙәниәте институтында (Инбелкульт), 1929 йылдан БССР Фәндәр академияһының география кафедраһында. «Европа Географияһы» китабында Беларусты етешле дәүләт итеп күрһәтә.
Беларуста тыуған яҡты өйрәнеү хәрәкәтен төп ойоштороусыларының береһе, БССР Фәндәр академияһы янындағы Үҙәк тыуған яҡты өйрәнеү бюроһының ғилми секретары, «Наш край» белорус тарихи-крайҙы өйрәнеү журналының тәүге мөхәррире (1925). 1928 йыл башында БССР-ҙа 10510 кешене берләштергән 301 тыуған яҡты өйрәнеү ойошмаһы була.
Тыуған яҡты өйрәнеү хәрәкәтенең әүҙем таралыуы, асылы буйынса патриотик хәрәкәт булараҡ, властарҙа борсолоу тыуҙыра, һәм тыуған яҡты өйрәнеүселәргә репрессия ябырыла. Н. В Азбукин, уның яҡын дуҫы, профессор һәм күренекле Белорус яңырыуы эшмәкәре Аркадий Смолич та, 1930 йылдың 21 июлендә «Союз освобождения Беларуси» эше буйынса ҡулға алыналар. БССР Берләштерелгән дәүләт сәйәси идаралығы коллегияһының 1931 йылдың 10 апрелендәге ҡарары буйынса, РСФСР енәйәт кодексының 58 п. 4, 7, 10, 11 статьяһы буйынса Нолинскигә (хәҙерге Киров өлкәһе) 5 йылға һөргөнгә ебәрелә. Унда урындағы мәктәптә уҡыта. 1934 йылда Вятка ҡалаһына күсерелә. Тикшерелмәгән мәғлүмәттәр буйынса, ул 1937 йылда тағы ла хөкөм ителә. 1943 йылда һөргөндә һәләк була. 1957 йылдың 15 ноябрендә БССР Юғары суды тарафынан аҡлана.

# Азбукин Николай Васильевич
## Фәнни хеҙмәттәре

* Географія Эўропы. Масква-Ленінград. 1924. С. 393 (в соавторстве с А. А. Смоличем)
* Географія па-заэўрапейскіх краёў. — Менск, 1925
* Населенные местности Западной Белоруссии // Западная Белоруссия. Сб. статей. Мн. 1927. 211 с. — С. 171—194
* Школьная карта Беларусі. — Менск, 1925 (в соавторстве с А. А. Смолічем)
* Нашы мястэчкі (Матэрыялы да геаграфічнага слоўніка) // Наш край. 1925. № 2-3.
* Паселішчы гарадскога тыпу ў БССР / Матар’ялы да геаграфіі і статыстыкі Беларусі / Пад рэд. А. Смоліча. Т1. Мн. 1928.
* Мястэчка Шацак // Наш край. 1927, № 1.
# Йүрмә

Йүрмә — башҡорт халҡының милли ризығы.

# Йүрмә
## Эсәктән йүрмә

Һарыҡтың 500 грамм ас һәм 300 грамм туҡ эсәге, 50-100 грамм туң май, 100—200 грамм кесерткән япрағы алына. Яҡшылап йыуылған эсәкте бүрттереп алғас, сөм һауытҡа һөҙөп, ипләп кенә сәс ишеләй үрәбеҙ. Табала йәки ҡаҙанда туң май иретеп, үрелгән эсәк­тәрҙе ваҡланған кесерткән ҡушып ҡу­рабыҙ. Ул ҡурҙаҡ кеүек әҙерләнә. Ара­һына туралған һуған һалып ебәрергә лә мөмкин. Ике яғын да тигеҙләп ҡур­ғас, яҫы тәрилкәгә йәки батмусҡа тө­шөрөп, өҫтөн яңы өҙөп алынған кесерткән япраҡтары менән биҙәйбеҙ.

# Йүрмә
## Балыҡ менән тауыҡ итенән йүрмә

Бешереү өсөн 1 тауыҡ, 1 килограмм таҙартылған балыҡ, 3 баш һуған, 1 йомортҡа, 1-2 ҡалаҡ манный ярмаһы, 6-7 бөртөк борсаҡлы ҡара борос, 5 теш һарымһаҡ, 2-3 лавр япрағы, 3-4 зәғәфрән орлоғо, 2-3 керән япрағы, йєшел һуған, 1 стакан ваҡланған шәфәри талап ителә.

# Йүрмә
## Йүрмә өсөн тауыҡ һурпаһы әҙерләү

Йәш, майһыҙ тауыҡ түшкәһе 1,5 литр һыуҙа ҡайнатыла, 1 баш һуған һалына. Тәүҙә шәп, унан талғын, ә артабан яй ғына утта, һурпа 1 литр ҡалғансы, ҡайнатырға. Тауыҡты һөҙөр­гә, һуғанды ташларға. Һөҙлөгөн йыйып алырға, һурпаны һөҙөргә. Әҙер һурпа­ны тондорорға ҡуйып торабыҙ. Ул үтә күренмәле булырға тейеш.

# Йүрмә
## Йүрмә өсөн балыҡ һурпаһы әҙерләү

Эре ҡылсыҡлы, тәңкәле, ҡыҙыл йәки аҡ итләс балыҡ (ҡыҙыл балыҡ, бәрҙе, йылға алабуғаһы һ.б.) алына. Балыҡты 6-7 сантиметр ҡалынлыҡ­тағы киҫәктәргә бүлгеләп, 2 баш һуған һалып, тоҙло һыуҙа ҡайнатырға. Балыҡ һурпаһы яҡынса 0,5-0,6 литр булырға тейеш. 15-20 минут ҡайнатҡандан һуң, балыҡты һөҙөп, ҡылсыҡтары­нан таҙартырға. Балыҡ һурпаһы һыуынмаҫ борон өҫтөнә әкрен генә тауыҡ һурпаһы ҡоябыҙ. Ҡушылған һурпа талғын утҡа ҡуйыла.

# Йүрмә
## Йүрмә өсөн тауыҡ ите йомарламдары әҙерләү

Йәшел тәмләткестәрҙе ваҡлап турарға. Тауыҡ итен һөйәгенән айырып, бысаҡ менән ваҡлап турарға (ит үткәргестән ярамай). Шул иткә сей йомортҡа, манный ярмаһы, ваҡлап туралған йәшел һуған ҡыяғы, керән яп­рағы ҡушып бутарға ла бәләкәй йомарламдар яһарға. Ит түңәрәк­тәрен ҡайнап ултырған һурпаға һа­лырға, утты көсәйтергә. Йомарламдар һурпа өҫтөнә ҡал-ҡып сыҡҡансы ҡайнатырға ла айырым һауытҡа һөҙөргә. Һурпаға йәшел тәм­ләткестәр өҫтәп, тағы 2-3 минут ҡайнатырға. Артабан балыҡ ите менән йомарламдарҙы кире һурпаға һалып, 2 минут самаһы ҡайнатабыҙ. Әҙер йүрмәне уттан алғас, ҡапҡас менән ябып, 5-6 минутҡа томалайбыҙ. Һуңы­нан тәрилкәләргә һалып, табынға ултыртабыҙ/
# Дүсәлинова Фәриҙә Мазһар ҡыҙы

Дүсәлинова Фәриҙә Мазһар ҡыҙы (14 июнь 1960 йыл) — журналист, «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының юлдаш телевидениеһы комментаторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.

# Дүсәлинова Фәриҙә Мазһар ҡыҙы
## Биографияһы

Фәриҙә Мазһар ҡыҙы Дүсәлинова (Моратшина) 1960 йыдңлдың 14 июнендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған.
1982 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. 1982 йылдан — Башҡортостан «Прогресс» производство берекмәһендә — инженер-химик.
1989 йылдан — «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының дикторы. 1995—2018 йылдарҙа социаль-сәйәси программалар бүлеге мөхәррире була. «Йәмғиәт һәм хоҡуҡ», «Закон бөтәһе өсөн дә», «Ауылым офоҡтары», «Мәғариф» тапшырыуҙары, «Замандаш», «Хәтер» телевизион очерктар һәм башҡалар авторы.

# Дүсәлинова Фәриҙә Мазһар ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2010)
* Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзының Почет грамотаһы (2010)
# Лух-Еган

Лух-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабун йылғаһының һул ярына тамағынан 150 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Лух-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203966
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һары мәтрүшкә

?Һары мәтрүшкә :
Һары мәтрүшкә. Сәскә атыусы үҫемлектең дөйөм күренеше. :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Мальпиг сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Һары мәтрүшкәләр |
| Ырыу: | Hypericum |
| Төр: | Һары мәтрүшкә |
Латинса исеме :
Hypericum perforatum L. (1753) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 21454 NCBI 65561 |
Һары мәтрүшкә (рус. Зверобо́й продыря́вленный, Зверобо́й обыкнове́нный, лат. Hypéricum perforátum) — күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 30-100 см. Июндән алып авгусҡа тиклем һары сәскә ата, июнь-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Һары мәтрүшкә
## Таралыуы

Европала Атлантик океандан алып Себер, Монголия, Ҡытайға тиклем таралған. Төньяҡ Африкала осрай. Күсерелгән үҫемлек булараҡ Яңы Зеландия, Япония, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала үҫә. Үҫемлек урман ситендә, туғайҙарҙа, урман яландарҙа үҫә. Башҡортостанда киң таралған, бигерәк тә Көньяҡ Уралда күпләп осрай.
* Һары мәтрүшкә О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация

# Һары мәтрүшкә
## Таралыуы
### Дауалау үҙенсәлектәре

Дауаға ярағаны борондан билдәле.
Дарыуға уның япрағы ваҡ ҡына тишеклеһен ҡулланалар. Уның составында дуплау матдәләре, эфир майы, β-ситостерин, тритерпен (сапонин), С витамины , E, флавоноид (гиперозид, рутин), антрахинон, макро- һәм микроэлемент һәм башҡа биологик актив матдәләр, гиперицин буяу матдәһе бар.
Төнәтмәһен, настойкаһын ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙарын, бауыр һәм үт ҡыуығын дауалағанда ҡулланлар, тамаҡ шешкәндә һарҡынтыһы менән сайҡаталар. Бөйөр, артрит, радикулит булғанда ла ҡулланалар. Ҡатын-ҡыҙ ауырыуҙары, балаларҙа диатез булғанда файҙаһы тейә. Үпкә туберкулеҙы булғанда ыңғай йоғонтоһо күҙәтелә. Халыҡ медицинаһында башҡа бик күп сирҙәргә ҡаршы ла файҙаланалар.
Һары мәтрүшкәне башҡа төр дарыуҙар эскәндә бик һаҡ ҡулланырға кәрәк. Беренсе сиратта иммуносупрессанттар менән бер ваҡытта эсеү тыйыла.
# Оло Мауыҡ

Оло Мауыҡ — рус. Большой Маук - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға № 750 Пименов быуаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Оло Мауыҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тинес. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500712111200003122
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200312
* Бассейн коды — 14.01.05.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Оло Мауыҡ
## Этимологияһы

Башҡорт теленә хәҙер ҡулланылған зәңгәр һүҙе фарсы теленән алынып, ХХ быуатта ғына килеп ингәнсегә тиклем иҫке китапса (ғәрәп теленән алынған) мауи һүҙе ҡулланышта булған. Мауыҡ - мауи+ыҡ, йәғни, зәңгәр йылға тигәнде аңлатҡан булыуы ихтимал
Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә Мауыҡ - күңелдәге көслө тартылыу, теләк мәғәнәһе лә бар.
# Үрге Кодисцкаро һарайы

Үрге Кодисцкаро һарайы— архитектура комплексы Грузияла, Мцхета-Мтианети төбәге Душети районының Земо ауылында Төньяҡ зыяратта урынлашҡан. XVI быуатҡа ҡарай. Комплексҡа һарай, манара, сиркәү һәм бер нисә бина инә

# Үрге Кодисцкаро һарайы
## Тарихы

1976 йылда ҡомартҡыға И. Джавахишвили исемендәге Тарих, археология һәм этнография институты тарафынан археология экспедицияһы эҙләнеүҙәр үткәрә (етәксеһе Р. Рамишвили).
Комплекс 2006 йылда Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелә.

# Үрге Кодисцкаро һарайы
## Тасуирламаһы
### Һарай

Һарай планында тура мөйөшлө (30 м х 17). Башлыса кирбестән төҙөлгән. Төҙөлөшөндә һуйырташ ҡулланылған, рәт аралары кирбес менән алмашына. Көмбәҙҙәре һәм аркалары тотош кирбестән эшләнгән. Беренсе ҡат диуарҙарының тик өлөшө генә һаҡланған. Бүлмәләр ике рәттә урынлашҡан. Беренсе рәттә дүрт бүлмә, артҡы рәттә - өс бүлмә. Бөтә бүлмәләрҙә лә камин бар.

# Үрге Кодисцкаро һарайы
## Тасуирламаһы
### Башня

Башня (8 х 7,6 м) һарайҙан көнсығышҡа ҡарай 20-25 м алыҫлыҡта тора, һуйырташтан төҙөлгән. Беренсе ҡатта инеү урыны төньяҡ яҡтан. Дүртенсе ҡатта бер тәҙрә, ә өсөнсө ҡатта ике тәҙрә бар. Иҙәне бурсанан, ике ҡатлы. Беренсе. икенсе һәм өсөнсө ҡаттары бер-береһе менән баҫҡыс менән тоташҡан. Башня эстән дә, тыштан да штукатурланған. Ул бай биҙәлгән ҡыйыҡ менән ябылған.

# Үрге Кодисцкаро һарайы
## Тасуирламаһы
### Сиркәү

Сиркәү һарайҙан 100 метр алыҫлыҡта, урманда урынлашҡан. Һуңғы урта быуатҡа ҡарай. Сиркәү (5.3 X7.6 м) төрлө ҙурлыҡтағы һуйырташтарҙан торған төкәтмәләрҙән төҙөлгән. Ныҡ зыян күргән. Сиркәүгә инеү урыны көньяҡ яҡтан булған. Көнсығыш яҡта апсиданың ярым түңәрәк күсәре, ә көнбайыш стенала тура мөйөшлө тәҙрәһе бар. Апсидала, тәҙрәнең ике яғында тура мөйөшлө ниша бар.
# Джон Рональд Руэл Толкин

Джон Ро́нальд Руэл То́лкин, шулай уҡ То́лкиен транскрипцияһы осрай (ингл. John Ronald Reuel Tolkien; МФА: /ˈtɒlkiːn/; 3 ғинуар 1892 йыл — 2 сентябрь 1973 йыл) — күренекле инглиз яҙыусыһы, тел белгесе, филологы. Иң күренекле әҫәрҙәре — «Хоббит» һәм «Балдаҡтар хужаһы» трилогияһы.
Толкин 1925 йылдан 1945 йылғаса Оксфорд Университетында англосаксон (боронғо инглиз) теле профессоры, 1945 йылдан 1959 йылғаса инглиз теле һәм әҙәбиәте профессоры булған.
# Сперлонга

Сперлонга (итал. Sperlonga) — Италияның бәләкәй ауылы. Сперлонга Лацио төбәгендә, диңгеҙ буйында урынлашҡан. Был ауылдың төп урамы — Виа-Флакк. Манто-Маньо ҡаяһының ярға сығып торған урынындағы был урам буйлап Сперлонга ауылы һуҙылған. Ҡала үҙенең исемен мәмерйә тигән исемдән алған («speluncae» = «мәмерйә»). Мәмерйәләр яр буйында урынлашҡан.
Сперлонга ауылының майҙаны 18 квадрат километр. Сперлонганың халҡы 3 256 кеше тәшкил итә (2007 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса). Ауыл халҡының тығыҙлығы бер квадрат километрҙа яҡынса 1,5 кеше тәшкил итә. Сперлонга — асыҡ һауалағы музей, бында археологик ҡаҙыуҙар үткәрелгән. Ауылда археологик музей эшләй.
Сперлонга ҡалаһының абруйлы ҡурсалаусы-яҡлаусыһы булып изге Рим папаһы I Лев иҫәпләнә. Уның хөрмәтенә ауылда йыл һайын 10 сентябрҙә оло байрам үткәрелә.
# Ширенский Пыщуг

Ширенский Пыщуг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пахомовский Пыщуг йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ширенский Пыщуг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041554
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004155
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Погон-Еган

Погон-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/25/133 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Погон-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032717
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203271
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғайсин

Ғайсин — фамилия.
* Ғайсин Бәхти Миңлейәр улы, Бәхти Ғайсин (1930—1991) — Башҡортостандың халыҡ артисы (1962), Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (1986).
* Ғайсин Усман Барый улы (1954) — башҡорт тарихсыһы, тарих фәндәре докторы (2000), профессор.
* Ғайсин Хәлит Ғәлиәхмәт улы (1929) — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Ғайсин Хәсән Нәзир улы (1908—1991) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1945).
* Ғайсин Шакир Әхмәтдин улы (1904—1969) — агроном. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1949). Башҡорт АССР-ы атҡаҙанған фән эшмәкәре (1964).
* Ғайсин Әхмәт Исламғәли улы (1937) — башҡорт шағиры.
* Ғайсин Әхтәр Мәғәз улы (1954) — математик, физика‑математика фәндәре докторы (1996), профессор (1997).
# Распопова Ольга Владимировна

Распопова Ольга Владимировна (27 декабрь 1978 йыл) — Рәсәй еңел атлеткаһы, уртаса дистанцияға йүгереү буйынса белгес. Рәсәй йыйылма командаһы өсөн еңел атлетика буйынса 2000 йылдарҙың беренсе яртыһында сығыш яһай, 800 метрға йүгереү буйынса Европа кубогы ярыштарында еңеүсе, милли әһәмиәттәге беренселектәрҙә чемпион һәм призер, Сиднейҙағы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. Мәскәү һәм Новосибирск өлкәләре исеменән сығыш яһаған. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры.

# Распопова Ольга Владимировна
## Биографияһы

Ольга Владимировна Распопова 1978 йылдың 27 декабрендә Новосибирск өлкәһенең Барабинск ҡалаһында тыуған. Дүртенсе синыфта уҡыған саҡта уҡ тренер Нагайцев Михаил Николаевичта спорт менән шөғөлләнә башлай. Башта бейеклеккә һәм оҙонлоҡҡа һикерә, әммә тиҙ арала йүгереүгә күсә. Һуңыраҡ Новосибирскиға күсеп килә, унда Новосибирск дәүләт педагогия университетын тамамлай. Һуңынан Мәскәүҙә «Динамо» һәм ЦСК МЧС клубтарында тренерҙар А. Г. Бухашеев, С Плескач-Стыркина, Я И. Ельяновтар ҡулы аҫтында йүгереү менән шөғөлләнә.
Бөтә Рәсәй кимәлендәге беренсе ҙур уңышына 2000 йылдың миҙгелендә ирешә, Тула ҡалаһында үткән Рәсәй чемпионатында 800 метрға йүгереүҙә көмөш миҙал яулап, финишта бары тик Наталья Цыганованан ғына ҡалыша. Чемпионат һөҙөмтәһе буйынса Сиднейҙағы Йәйге Олимпия уйындарында ил намыҫын яҡлау хоҡуғына эйә була — алдан һайлап алыу ярышы этабында 2:01,95 һөҙөмтәһен күрһәтә һәм ярымфинал стадияһын үтә алмай ҡала.
Сиднейҙағы Олмипия уйындарынан һуң Распопова Рәсәй милли йыйылма командаһы составында тағын да бер олимпия циклында ҡала һәм эре халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашыуын дауам итә. Мәҫәлән, ул Чебоксарҙа үткән Рәсәй чемпионатында 800 метр дисциплинала еңеү яулай һәм Мюнхенда үткән Европа чемпионатында ярымфиналға барып етә.
2004 йылдағы «Русская зима» ярыштарында 1000 метрға йүгереүҙә европа рекордын ҡуя — 2:34,68. 800 метрға йүгереүҙә Лейпцигтағы япма стадионда Европа кубогы ярыштарында рекорд ҡуя — 2:00,41, шундай уҡ ярышта Будапешта алтынсы урында була. Ошо уҡ миҙгелдә Быдгошта үткән йәйге Европа Кубогында еңеүсе була.
# Западный Чед-Ю

Западный Чед-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чед-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Западный Чед-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018167
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001816
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фәриҙә

Фәриҙә — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарында ҡатын-ҡыҙ исеме

# Фәриҙә
## Этимология

Фәриҙә (Фәридә) башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм ынйы бөртөгө; тиңдәшһеҙ, берҙән-бер; тиңдәше булмаған, иң яҡшы; бер бөртөк тигәнде аңлата.

# Фәриҙә
## Билдәле кешеләр

Ҡудашева Фәриҙә Йәһүҙә ҡыҙы (15 декабрь 1920 йыл — 9 октябрь 2010 йыл) — йырсы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1972), Башҡорт АССР-ының (1968) һәм Татарстандың (1990) халыҡ артисы; Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1996), Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1991), Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (1995).
Камалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы (25 август 1916 йыл — 15 ғинуар 2008 йыл) — башҡорт театр актёры, 1967 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1972), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1964).
Ғәлиева Фәриҙә Ғабдулхай ҡыҙы (18 декабрь 1962 йыл) — ғалим-фольклорсы. Филология фәндәре докторы (2007), тарих фәндәре кандидаты (1997), доцент (2010).
Усманова Фәриҙә Ғәлимйән ҡыҙы(рус. Усманова Фарида Галимьяновна) — (26 декабрь 1918 йыл — 21 май 1983 йыл) — медицина хеҙмәте капитаны. Фронт хирургы — 1096-сы пушка артполкының өлкән табибы.
Садиҡова Фәриҙә Вәли ҡыҙы (11 июль, 1956 йыл, БАССР, Ейәнсура районы, Байыш ауылы) — селекционер. Биология фәндәре кандидаты (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урман белгесе (2003), Рәсәй Федерацияһының почётлы урман хеҙмәткәре (2007).
# Мусин

Мусин — башҡорт, ҡаҙаҡ, татар һәм урыҫ фамилияһы.
* Мусин Ноғман Сөләймән улы (1931) — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2001).
* Мусин Сәфәр Ғайсар улы (1948) — Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.
* Мусин Эмиль Марат улы (1968) — журналист, Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2011).