yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғиниәтуллина Әлфизә Муллахмәт ҡыҙы

Ғиниәтуллина Әлфизә Муллахмәт ҡыҙы (17 октябрь 1936 йыл) — нефть һәм газ сығарыу тармағы ветераны. 1964—1987 йылдарҙа «Краснохолмскнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1982), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1986).

# Ғиниәтуллина Әлфизә Муллахмәт ҡыҙы
## Биография

Әлфизә Муллахмәт ҡыҙы Ғиниәтуллина 1936 йылдың 17 октябрендә Башҡорт АССР-ының Яңауыл районы Ямаҙы ауылында тыуған. Урта белемле.
Хеҙмәт юлын 1954 йылдың авгусында Ямаҙы урта мәктәбендә лaбарант булып башлай. 1955 йылдың сентябренән Пермь өлкәһе «Коспашуголь» тресының 24-38-се шахталарында транспорт машинисы булып эшләй. 1957 йылдан Свердлов өлкәһе Түбәнге Тағыл Урал вагон заводында стерженсы булып эшләй башлай.
1964 йылдың июленән «Башнефть» етештереү берекмәһенең «Краснохолмскнефть» нефть һәм газ сығарыу етәкселегенең 3-сө нефть промыслаһында нефть һәм газ сығарыу операторы. Әлфизә Муллаәхмәт ҡыҙы 10 ҡойо (скважина) хеҙмәтләндерә. Яйлап ҡойолар һаны арта бара, хаҡлы ялға сығыр алдынан, 30-ға барып етә.
Унынсы биш йыллыҡ йылдарында (1976—1980) Әлфизә Ғиниәтуллина эшләгән бригада планда ҡаралған 14 000 тонна йөкләмә урынына, планды тултырып, пландан тыш 14150 тонна нефть сығара. Коллектив 1981 йылда ла уңышлы эшләй, пландан тыш 3500 тонна нефть сығара. Шулай уҡ бригада 1982 йылдың тәүге кварталында ла йөкләмә итеп алынған 800 тонна урынына 900 тонна нефть сығарған.
Әлфизә Ғиниәтуллина нефть сығарыуҙа беренселәрҙән булып прогрессив технологиялар ҡуллана башлай. Нефть ҡойоларын парафин ҡатламдарынан арындырырып, нефть промыслаһы ҡорамалдарын һаҡлау өсөн төрлө химик реагенттар һәм минераль тоҙҙар ҡуллана. Яңы техника һәм технологиялар ҡулланыу менән уңышлы эш алып бара. Унынсы биш йыллыҡта һәм ун беренсе биш йыллыҡтың тәүге йылында (1981—1985) 7 рационализаторлыҡ тәҡдиме яһай һәм индерә.
Производстволағы билдәле ҡаҙаныштары, пландарҙы һәм унынсы биш йыллыҡтың социалистик йөкләмәләрен ваҡытынан алда үтәүе, шулай уҡ фиҙакәр хеҙмәте өсөн Әлфизә Муллаәхмәт ҡыҙы Ғиниәтуллина СССР Юғары Советының 1982 йылдың 2 июлендәге Указы менән Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
1987 йылда Әлфизә Ғиниәтуллина хаҡлы ялға сыға. Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районы Ямаҙы ауылында йәшәй. Ауылындағы бер урам уның хөрмәтенә Ғиниәтуллина урамы тип аталған.

# Ғиниәтуллина Әлфизә Муллахмәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1982)
* Ленин ордены (1982)
* Октябрь Революцияһы ордены (1977)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
* Миҙалдар
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1986)
# Тавда (йылға)

Тавда — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 719 км.

# Тавда (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200008628
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200862
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Савкино

Савкино — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628634, ОКАТО коды — 71119000000.

# Савкино
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Савкино
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Виттенмор

Виттенмор (нем. Wittenmoor) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 282 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,98 км². Диңгеҙ кимәленән 55 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
# Елагин Андрей Владимирович

Андре́й Влади́мирович Ела́гин (12 декабрь 1964 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары, Рәсәйҙә инвалид коляска етешереүсе иң ҙур шәхси компанияларҙың береһе һәм инвалид-спортсылар өсөн титан коляскаларын эшләүсе берҙән-бер булған «Катаржина» компанияһын ойоштороусы һәм уның етәксеһе.

# Елагин Андрей Владимирович
## Биографияһы

Андрей Владимирович Елагин 1964 йылдың 12 декабрендә тыуған. Юғары белемде Рәсәй дәүләт физик культура, спорт, йәштәр һәм туризм университетында «Физик культура һәм спорт» йүнәлешенең «Кешене физик реабилитациялау» махсуслаштырыуы буйынса ала. 1984 йылда юл-транспорт фажиғәһендә алған йәрәхәт арҡаһында коляскала йөрөүсе инвалид булып ҡала.
1990 йылда Андрей Елагин инвалидтарҙың сәләмәтлеген тергеҙеү (реабилитация) өлкәһендә ҙур ғына уңыштарға өлгәшкән «Rekryterings Gruppen» швед компанияһының сәләмәтлеген нығытыу йыйындарында ҡатнаша. Нәҡ ошонда уның еңеләйтелгән инвалид коляскалары етештереү ниәте тыуа, һәм Елагин фекерҙәштәре менән Рәсәйҙә шуға оҡшаш производство ойошторорға ҡарар итә. 1995 йылда инвалидтар өсөн әүҙем кресло-коляскаларҙы камиллаштырыусы һәм етештереүсе автономлы коммерцияға ҡарамаған «Катаржина» ойошмаһына нигеҙ һала һәм уның генераль директоры була. Компанияның етәксеһе булараҡ Юрий Лужков, Дмитрий Медведев, Владимир Путин менән осраша.
Андрей Елагин шулай уҡ Стратегик инициативалар агентлығы ойошторған кәңәшмәләрҙә ҡатнаша, Мәскәү йәмәғәт палатаһы ағзаһы, Спорт, туризм һәм ял буйынса комиссия етәксеһе урынбаҫары һәм Социаль яҡлау, ғаилә эштәре, йәштәр һәм балалар буйынса комиссия ағзаһы була. 2014 йылда Мәскәү ҡала думаһына депутатлыҡҡа үҙенең кандидатураһын ҡуя. Шул уҡ йылда Мәскәү мэры янындағы инвалидтар һәм башҡа мөмкинлектәре сикләнгәндәрҙең эштәре буйынса координацион советы составына индерелә. «Здравоохранение—2014» күргәҙмәһендә ҡатнаша. 2015 йылдың 22 апрелендә Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт палатаһы «Социаль страховкалауҙың проблемалары һәм уны сисеү юлдары» (рус. «Проблемы и пути решения социального страхования») ултырыштарында сығыш яһай.

# Елагин Андрей Владимирович
## Бүләктәре һәм премиялары

Елагин Андрей Владимирович Рәсәй Федерацияһының сауҙагәрҙәр һәм сәнәғәтселәр йәмғиәтенең «Ватан даны өсөн» (рус. «Во славу Отечества») миҙалы менән бүләкләнгән.
# Ҡазан һарайы фарманы

Ҡазан һарайы фарманы(Ҡазан һарайы приказы) — Ҡазан һарайы, Мещера һарайы, 16 быуат уртаһы — 18 быуат башында Рәсәйҙең үҙәк дәүләт учреждениеларының береһе. Ҡазан һарайы фарманына дума дьягы етәкселек иткән. Башҡортостанда (Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуы ваҡытынан алып), Ҡазан өйәҙендә, Мещерала (Елатьма, Кадом, Ҡасим, Муҡшы, Темников, Шацк ҡалалары), Түбәнге Новгород өйәҙе (1587 й. тиклем), Түбәнге һәм Урта Волга буйында, Себерҙә (1637 й. алып Себер приказы ҡарамағында) административ, хәрби, суд һәм финанс эштәренә идара иткән. Яһаҡ китаптарын төҙөүгә һәм урыҫ булмаған халыҡтан яһаҡ (Мәскәүгә ебәрелгән) йыйыуға етәкселек иткән. Ҡазан һарайы фарманы Рәсәй дәүләтендә хөкүмәттең дөйөм милли сәйәсәте билдәләнгән; илдең көньяҡ-көнсығышындағы терр‑ялар менән дипломатик бәйләнештәр уның ҡарамағында булған. Үҙ аллы бюджеты була (17 б. 2‑се ярт. 120—140 мең һум тәшкил иткән), уның 7—10%‑ы дәүләт ҡаҙнаһына китә. 1701 й. приказ архивындағы янғындан һуң аҫаба һәм финанс эштәре м‑н идара итеү Мәскәүҙән Ҡазанға күсерелә (Ҡазан өйәҙ власть органдары Ҡазан һарайы фарманы биләмәһендә йыйылған һалымды үҙ ҡарамағына ала). Оброк, оклад, килем һәм яһаҡ кенәгәләре Өфө приказ йортонан алына һәм Ҡазан воеводаларына бирелә (1702 й. Өфө өйәҙенә ебәрелгән яһаҡ йыйыусылар Өфө яһаҡ кенәгәләрендә күп хаталар асыҡлай). Ҡазан һарайы фарманы 1709 й. Ҡазан губернаһы төҙөлгәндән һуң бөтөрөлә.

# Ҡазан һарайы фарманы
## Административ структураһы
### Етәкселәр теҙмәһе

* 1570—1587: А. Я. Щелканов
* 1606—1610: Андрей Иванов
* 1617—1619: А. Ю. Сицкий
* 1619—????: Д. М. Черкасский
* 1643—1645: Н. И. Одоевский
* 1646—1662: А. Н. Трубецкой
* 1670—1671: Я. Н. Одоевский
* 1681—1683: Я. Н. Одоевский, повторно
* 1683—1708: Б. А. Голицын
# Ирәндек айыуы

«Ирәндек айыуы» — Башҡортостандың Баймаҡ районы Күсей ауылында табылған 5 кг-лыҡ алтын киҫәге.
1992 йылдың сентябрендә механизатор Радик Ишбулды улы Үтәғолов баҫыуҙа биш килограмм самаһы тартҡан алтын киҫәге табып ала. Алтын киҫәген трактор һабаны тупраҡ аҫтынан килтереп сығара. Тракторсы Радик был «таш киҫәге»н бер нисә көн трактор кабинаһында, майлы сепрәккә төрөп йөрөтә. Олораҡ кешеләргә күрһәтеп, алтын икәнен белгәc, дәүләткә тапшырырға була. Хәҙер ул алтын Өфөлә Милли музейҙа һаҡлана һәм Башҡортостан республикаһының һәм Рәсәй федерацияһының милли ҡаҙанышы булып һанала.
Һәр алтын киҫәге ғәжәйеп тәбиғәт ҡомартҡыһы булып һанала һәм үҙ хаҡына ҡарағанда күпкә ҡиммәтерәк баһалана, ҙурыраҡ булған һайын, уның хаҡы ла арифметик прогрессия буйынса арта бара. Ул фән өсөн дә бик ҡыҙыҡлы. Эре алтын киҫәктәренә ғәҙәттә исем бирелә. Был алтын киҫәгенә кемдер «Ирәндек айыуы» тигән исем биреп өлгөргән дә инде. Алтын киҫәгенең ауырлығы — 4 880,06 грамм. Ләкин уның 4,58 һәм 1,31 грамлыҡ ике өлөшө «өҙөп» алынған. Уға ҡарамаҫтан әлеге ваҡытта улары ла иҫән һаҡланған. Формаһы менән ул табала бешкән ҙур ҡоймаҡты хәтерләтә. Оҙонлоғо — 31 см, киңлеге — 18,5 см, ҡалынлығы төрлөсә — ярты см-ҙан 1,5 см-ға етә.
# Батҡаҡ (йылға)

Батҡаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Ҡармасан йылғаһына ҡоя. Йылға оҙонлоғо 15 км, бассейны майҙаны — 75,6 км².
Батҡаҡ йылғаһы буйындағы ауылдар: Топоринка, Симбугино, Старогорн.
М5 трассаһы янында аға.
Йылға башының географик координаталары 54°43′11″ с. ш. 54°51′29″ в. д. HGЯO Йылғаның Ҡармасан йылғаһына ҡойған урыны Старогорново ауылынан төньяҡта, географик координаталары 54°44′46″ с. ш. 55°01′13″ в. д. HGЯO

# Батҡаҡ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Өфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (эске йылға бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025071
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102507
— Бассейн коды — 10.01.02.015
— Гө буйынса томы — 11
— Гө буйынса сығарылыш — 1
# Ҡуян ябалағы

?Ҡуян ябалағы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Ҡабырғалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Суб-класс: | Аңҡаулылар |
| Отряд: | Ябалаҡтар |
| Ғаилә: | Ябалаҡтар |
| Ырыу: | Өкөләр |
| Төр: | Ҡуян ябалағы |
Латинса исеме :
Bubo scandiacus Linnaeus, 1758 :
Ареал :
Оя ҡороу
     Ҡышлау :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 686683 NCBI 371907 |
Ҡуян ябалағы, аҡ ябалаҡ, аҡ сая рус. белая сова (лат. Bubo scandiacus, Nyctea scandiaca) — ябалаҡтар отрядындағы ҡош.

# Ҡуян ябалағы
## Ҡылыҡһырлама

Ҡаҙ ҙурлығында. Иң ҙур ябалаҡ. Дөйөм төҫө аҡ; ҡара таптар, төртөктәр менән сыбарлан¬ған. Көндөҙ ҙә оса. Күҙ ҡабаҡтары ҡыҙыл, аяҡтары һары. Башҡа ябалаҡтарҙан аҡ төҫө, ҙурлығы менән айырыла.

# Ҡуян ябалағы
## Тауышы

Тауышы көслө: «ух-хуу» йәки үҙенсәлекле сырылдау.

# Ҡуян ябалағы
## Йәшәү рәүеше

Йәшәү урыны — урман, ҡая таштар, упҡындар, мәмерйәләр. Ваҡ йәнлектәр һәм ҡош-ҡорт аулай. Ултыраҡ ҡош. һирәк осрай. Ояһы ерҙә, ҡая таш һәм текә яр һикәлтәләрендә була. 2—3 бөртөк аҡ йомортҡа һала. Зарарлы кимереүселәрҙе ҡырып, ҙур файҙа килтерә.
# Мегрелдар эше

«Мегрелдар эше» — Грузия ССР-ының Дәүләт именлеге органдары тарафынан 1951 йылдың ноябрендә Мегрелиянан (Мегрелия — Көнбайыш Грузиялағы тарихи һәм субэтник өлкә, груз. სამეგრელო, Самегрело, мегрел სამარგალო, Самаргальо) сығышлы булған етәксе хәҙмәткәрҙәренә ҡарата башланған эш. Улар (мегрелдар) милләтселектә һәм Төркиәгә ылығыу сәйәсәтен алып барыу буйынса ауыр ғәйеп тағыла. Лаврентий Берияғаҡаршы ойошторолған был эш Сталиндың шәхси ҡушыуы буйынса Акакий Мгеладзеға йөкмәтелә.

# Мегрелдар эше
## Тарихы

1951 йылдың уртаһында Грузия ССР-ының дәүләт именлеге министры Н. М. Рухадзеға Грузия прокурор хеҙмәткәрҙәре яғынан (күпселегендә мегрелдар) ришүәт алыу факттары тураһында мәғлүмәт еткерелә һәм был турала Сталинға белгертелә. 1951 йылдың 9 ноябрендә үҙәк комитетының ҡарары сыҡты ВКП(б) Үҙәк Комитетының ГССР-ҙа «мегрел-милләтселек төркөмө» барлығы тураһында ҡарары сыға. Икенсе көндә үк Грузияла Берия тарафынан үрләтелгән юғары прокурор һәм партия эшмәкәрҙәре ҡулға алына:
* Барамия М.И. — Грузия ССР-ы Компартияһы Үҙәк Комитетының 2-се секретары
* Шония В.Я. — Грузия ССР-ы прокуроры
* Бзиава К. П. — ГССР-ҙың Эске эштәр министры урынбаҫары
* Рапава А. Н. — ГССР-ҙың Эске эштәр министры
* Шария П. А. — Грузия ССР-ының Фәндәр академияһы академигы
Артабан «мегрелдар эше» буйынса тағы ла яҡынса 500 кеше ҡулға алына, шул иҫәптән Грузия компартияһы Үҙәк Комитетының 7 ағзаһы (барлығы 11 ағза), 427 өлкә, ҡала һәм район партия комитеттары секретарҙары.
Рухадзе һәм уның ҡул аҫтында эшләгән хеҙмәткәрҙәр, тыйылған тикшереү ысулдарын ҡулланып, улар араһынан ҡайһы берҙәрен сит ил разведкалары ҡушыуы буйынса республикала етәкселек вазифаларын баҫып алыу, артабан Грузияны Советтар Союзынан айырып алыу маҡсатында емергес эшмәкәрлек алып барыуҙарын «танырға» мәжбүр итәләр. Иң тәүгеләрҙән үҙ вазифаһынан Грузия компартияһының беренсе секретары Кандид Чарквиани бушатыла. Ул этник сығышы яғынан мегрел булмай, әммә Грузия компартияһында «мегрел заговорсыларын» күрмәгәне өсөн ғәйепләнә.

# Мегрелдар эше
## Сталин үлгәндән һуң

Сталиндың вафатынан бер ай үткәс тә, Л. П. Берия теләктәшлек күрһәткән мегрелдар реабилитациялана һәм үҙ вазифаларында тергеҙелә. Әммә уларҙың күбеһе (Рухадзе, Рапава һәм башҡалар) ярты йылдан ҡабаттан ҡулға алына һәм инде «Берия бандаһы» ағзалары сифатында атып үлтерелә.
# Һәйетҡолов Әхмәҙулла Ибраһим улы

Һәйетҡолов Әхмәҙулла Ибраһим улы (рус. Саиткулов Ахмадулла Ибрагимович) — (1909 йыл – ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант. 1943 йылдың 22 мартында яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

# Һәйетҡолов Әхмәҙулла Ибраһим улы
## Биографияһы

Һәйетҡолов Әхмәҙулла Ибраһим улы 1909 йылда хәҙерге Башҡортостандың Көйөргәҙе районы Ҡунаҡбай ауылында тыуған. 1941 йылдың 16 февралендә Бөрйән район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Һәйетҡолов Әхмәҙулла батарея командиры булып хеҙмәт итә. Һәйетҡолов Әхмәҙулла Ибраһим улы 1942 йылдың декабрендә һуғышта хәбәрһеҙ юғала, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса Украинаның Ворошиловград өлкәһе Юлино-2 станцияһы районында ерләнгән.
# Нензота-Яха (Тамбей ҡушылдығы)

Нензота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тамбей йылғаһының уң ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Нензота-Яха (Тамбей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043365
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304336
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улы

Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улы (рус. Абдуллин Гатаулла Халиуллович; 15 июль 1913 йыл — 1 февраль 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы штабының ат йөрөтөүсеһе (коновод). Рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ һәм 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.

# Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улы
## Биографияһы

Ғатаулла Хәлиулла улы Абдуллин 1913 йылдың 15 июлендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы Рәтамаҡ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1941 йылда Дим станцияһынан һуғышҡа китә.

# Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улы
## Хәрби хеҙмәте

112-се Башҡорт (Ҡыҙыл Байраҡлы, Ленин, II дәрәжә Кутузов һәм Суворов орденлы 16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Дивизия штабы начальнигы Назаровтың ат йөрөтөүсеһе булып хеҙмәт итә.
Һалдаттарҙы һыбай йөрөргә өйрәтә.
Сталинград алышында ҡатнаша, яралана, күрһәткән ҡыйыулығы өсөн орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Һуғыш тамамланғандан һуң, тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. 1988 йылдың 1 февралендә вафат була.

# Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

# Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улы
## Хәтер

Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Йәрмәкәй районы Рәтамаҡ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Первомайский районы (Ырымбур өлкәһе)

Первома́йский райо́ны — Ырымбур өлкәһенең көньяҡ-көнбайышындағы район.
Район территорияһында Ырымбур ҡурсаулығыныӊ филиалы – “Тал далаһы” урынлашҡан.
Районда Ҡаҙағстан менән сигендә «Маштаков» халыҡ-ара контроль-тикшереү (үтеү) пункты бар.

# Первомайский районы (Ырымбур өлкәһе)
## Ҡоролош

* Володарский ауыл советы
* Красновский ауыл советы
* Ленинский ауыл советы
* Малозайкинский ауыл советы
* Мирошкинский ауыл советы
* Первомайский ауыл советы
* Пылаевский ауыл советы
* Революционный ауыл советы
* Рубежинский ауыл советы
* Сергиевский ауыл советы
* Соболевский ауыл советы
* Советский ауыл советы
* Тюльпанский ауыл советы
* Урал ауыл советы
* Фурмановский ауыл советы
* Шапошниковский ауыл советы
* Новостройский ауыл советы
# Казылгах

Казылгах — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Казылгах
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100281
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рәсәй ислам университеты

Рәсәй ислам университиты — Рәсәй Федерацияһының, Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты ҡарамағындағы дәүләттеке булмаған юғары уҡыу йорто.

# Рәсәй ислам университеты
## Мәғлүмәт

Университет Өфө ҡалаһында Ризаитдин Фәхретдинов исемендәге мәҙрәсә нигеҙендә асылған. Һәм ул Ризаитдин Фәхретдинов исемен йөрөткән. Хәҙерге ваҡытта Рәсәй үҙәк диниә назараты ҡарамағындағы дини юғары уҡыу йорто. Өс факультеты бар. Теология, ислам ғилеме нигеҙҙәре һәм тарихы, шулай уҡ имамдарҙың квалификацияһын күтәреү. Ете кафедраһы, ике юғары уҡыу йорто араһында кафедраһы ла бар (М. Аҡмулла исемендәге БДПУ менән берлектә). Китапханаһы, компьютер класы, редакцияһы, үҙ нәшриәте бар.
Университет имам-хатиптар, имам‑мөхтәсибтәр, мөғәллимдәр, ислам фәне һәм ғәрәп теле уҡытыусылары әҙерләй. Тамамлаусыларға белгес, бакалавр, магистр квалификацияһы бирелә. Уҡытыу көндөҙгө, киске һәм ситтән тороп уҡыу, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар бүлектәрендә алып барыла. 1 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән. 2009 йылдан алып монографиялар, уҡытыу-методик әсбаптар нәшер ителә. РФ, Мысыр, Сүриә, Төркиәнең дини һәм донъяуи юғары уҡыу йорттары менән хеҙмәттәшлек итә.
Мәҙрәсә Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты һәм Беренсе йәмиғ мәсете, «Ғәлиә» мәҙрәсәһе бинаһында урынлаша.

# Рәсәй ислам университеты
## Мәғлүмәт
### Мәҙрәсә директорҙары

* Үтәбай-Кәрими Рауил Алексей улы
* Ҡасим хәҙрәт Сәлимов

# Рәсәй ислам университеты
## Мәғлүмәт
### Университет ректорҙары

* Раев Ринат Афраем улы (1999—2015)
* Сөләймәнов Артур Руслан улы (2015 йылдан)
# Үҙәк ҡала китапханаһы (Салауат)

Салауат ҡалаһының үҙәк китапханаһы — Салауат ҡалаһының иң ҙур китапханаһы.

# Үҙәк ҡала китапханаһы (Салауат)
## Тарихы

Салауат ҡалаһында китапхана 1951 йылда ойошторола. Китапхана Төҙөүселәр урамында баракта урынлаша. Китапхананың беренсе директоры Маргарита Ивановна Чистякова була. Иҫке биналағы китапхананың китап фонды 2600 дана иҫәпләнгән.
1958 йылда Ленин майҙанында яңы бинаға күскәндән һуң, китапхана ҡаланың үҙәк китапханаһына әйләнә. Китапханала ҙур уҡыу залы, абонемент, каталогтар залы, методик кабинеттар бар.
1972 йылда ҡаланың 9 китапханаһы Үҙәк китапхана базаһында берҙәм китаптар фонды булған берҙәм коллектив булып берләштерелә. Үҙәк китапхана системаһы директоры — Л. Чаплыгина.
1981 йылдан ҡаланың үҙәк китапхана директоры Гончаренко Татьяна Дмитриевна була.
Әлеге ваҡытта китапхана Салауат ҡалаһының төп китапханаһы һәм алдынғы методик үҙәге булып тора. Китапхана интернет селтәренә тоташтырылған 12 компьютер, күсереү техникаһы менән йыһазландырылған.
Китапхананың эш мәғлүмәт секторы базаһында ФАПСИ автоматлаштырылған мәғлүмәт базаһы менән хоҡуҡи мәғлүмәт Үҙәге асыла. Китапхана базаһында хөкүмәт элемтәһе Федераль агентлығының «Хоҡуҡи акттар банкы», «Рәсми матбуғат баҫмалары» менән хоҡуҡи мәғлүмәт үҙәге асыла, ул рәсми характерҙағы закондар сығарыу документтарын үҙ эсенә ала. Шулай уҡ Башҡортостандың закондар сығарыу базаһы буйынса мәғлүмәттәр банкы бар.
1998 йылдан китапхана түләүле хеҙмәттәр күрһәтә.
Китапхананың 9 филиалы бар. Улар араһында филиал № 4 тыуған яҡты өйрәнеү әҙәбиәте буйынса махсуслашҡан, филиал № 2 балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәте буйынса махсуслашҡан, филиал № 5 сәнғәт китаптары буйынса махсуслашҡан (мөдире Валентина Ивановна Кочнева), филиал № 9 («Халыҡтар йондоҙлоғо» китапханаһы Салауат Юлаев урамы, 34) — фәнни-популяр, методик һәм репертуар әҙәбиәт фонды, халыҡ ижады буйынса аудио-видео-фототека.

# Үҙәк ҡала китапханаһы (Салауат)
## Фонд

Әлеге ваҡытта китапхананың китап фондын 110 мең китап тәшкил итә, ваҡытлы баҫмаларҙың күп төрө: 200 төр гәзит һәм журнал, шул иҫәптән урыҫ, башҡорт һәм татар телдәрендә 35 урындағы һәм республика баҫмалары («Ватандаш» журналы, «Выбор», «Уңыш» ҡала гәзиттәре һәм башҡалар).

# Үҙәк ҡала китапханаһы (Салауат)
## Ҡыҙыҡлы факттар

Үҙәк китапхананың абонементында бюджеттан тыш аҡсаға һатып алынған дәреслектәрҙе закладҡа һалып өйгә алырға мөмкин (3 китапҡа тиклем 3 көндән артыҡ түгел срокка). 3 көндән артыҡ срокка — прейскурант буйынса. Килгән аҡса өҫтәмә әҙәбиәт һатып алыуға тотонола.
# Яңы Бура ауыл Советы (Краснокама районы)

Яңы Бура ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Яңы Бура ауылы.
Почта индексы 452947

# Яңы Бура ауыл Советы (Краснокама районы)
## Географик урыны

Яңы Бура ауыл Советы көнбайышта Яңы Ҡайынлыҡ ауыл Советы ауылы биләмәһе, төньяҡ-көнбайышта Ҡуян ауыл Советы ауылы биләмәһе, төньяҡ-көнсығышта Ҡалтасы районы, көньяҡ-көнсығышта Дүртөйлө районы һәм көньяҡ-көнбайышта Илеш районы менән сиктәш. Өфөгә тиклем аралыҡ 165 км. Майҙаны: 12719 га.

# Яңы Бура ауыл Советы (Краснокама районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Яңы Бура ауыл Советы (Краснокама районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Милли составы: мариҙар, татарҙар, башҡорттар
# Кымбажъю

Кымбажъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының һул ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Кымбажъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069078
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006907
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0