yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Калганов Алексей Нестерович

Калганов Алексей Нестерович (25 март 1921 йыл — 16 апрель 1990 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, танкыға ҡаршы истребитель артиллерия полкының орудие командиры, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945). Курск ҡалаһының почётлы гражданы.

# Калганов Алексей Нестерович
## Биографияһы

Алексей Нестерович Калганов 1921 йылдың 25 мартында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы Яңы Ҡуғанаҡ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Мәктәптә 7 класты тамамлай, һуңынан колхозда эшләй.
1942 йылдың майынан Бөйөк Ватан һуғышында: Воронеж, Брянск, Үҙәк, 1-се Белоруссия фронттарында һуғыша. Яралана, контузия ала.
Берлинға килеп ингән ерҙәрҙәге һуғыштарҙа һәм урам һуғышында батырлыҡ күрһәтә. 1945 йылдың 23-25 апрелендә расчет менән туранан-тура төҙәп 2 танкты, 3 зенит орудиеһын, 2 пулеметты, 15 фаустник, автоматсылар төркөмөн юҡ итә. Һуғыштарҙың береһендә яралана, әммә сафта ҡала, фашистарҙың тағы ике танкын яндыра һәм бер нисә һалдатын юҡ итә.
1945 йылдың 31 майында командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткәне өсөн «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә
1946 йылда демобилизациялана. Ауыл хужалығы етәксе хеҙмәткәрҙәренең партия мәктәбен тамамлай. 1967 йылда Өфөгә килә, бындағы витамин заводында эшләй.
1990 йылдың 16 апрелендә вафат була. Өфөлә ерләнгән.

# Калганов Алексей Нестерович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (31.05.1945)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы
* Ленин ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (18.07.1943)
* III дәрәжә Дан ордены (20.07.1944)
* II дәрәжә Дан ордены (25.03.1945)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (21.04.1945)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985)
# Керенда

Керенда — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шукша йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Керенда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003620
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фунтовка (Касмала ҡушылдығы)

Фунтовка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Касмала йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Фунтовка (Касмала ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001649
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200164
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пэ-Юмб-Яха

Пэ-Юмб-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Преображения ҡултығы (Обь мороно) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Пэ-Юмб-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042771
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304277
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Саҡматаш (мәғәнәләр)

Саҡматаш — күп мәғәнәле һүҙ, саҡма һәм таш һүҙҙәренән яһалған.
* Саҡматаш — ултырма тау тоҡомдары араһындағы кристалл аморф кремнезёмдан (SiO₂) торған минерал ҡатлам.
* Саҡматаш — сағып, һыҙа һуғып, ут ҡабыҙыу өсөн ҡулланылған махсус таш; саҡма
* Саҡматаш — суйырташ. мәҫ. Мәмерйәлә саҡматаштан яһалған ябай ҡоралдар бар (Д. Бураҡаев)
* Саҡматаш — күсмә мәғәнәлә:көслө ихтыярлы, көслө рухлы, ғорур.

# Саҡматаш (мәғәнәләр)
### Саҡма

* Саҡма — ут ҡабыҙғыс саҡматаш
* Саҡма — мылтыҡтың пистонға һуҡҡыс өлөшө: Саҡма мылтыҡ
* Саҡма — күсмә мәғәнәлә: саҡма тояҡ (ат)
# Мендерес Мерал

Мерал Мендерес (төр. Meral Menderes; 1933, Истанбул — 27 декабрь 2011({{padleft:2011|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:27|2|0}}), Малтепе, Истамбул, Истанбул , ,) — сопрано партияһында йырлаусы төрөк опера йырсыһы .

# Мендерес Мерал
## Биографияһы

Мерал Мендерес 1933 йылда Ҡушадасы ҡалаһының Айдын районында тыуа. Тәүге йыр дәрестәрен ул Истанбул муниципаль консерваторияһында Мөнир Джейхандан ала. Артабан ул яңыраҡ ойошторолған Опера студияһында белем алыуын дауам итә. Сит ил һәм төрөк вокаль тренерҙары уның остаздары була.
1960 йылдың 19 мартында сәхнәлә тәүге тапҡыр сығыш яһай, ул 1959 йылда нигеҙ һалынған Истанбул ҡала операһы сәхнәһендә ҡуйылған Джакомо Пуччиниҙың «Һағыш» («Тоска») операһында йырлай. Уның киләһе сығышы «Мадам Баттерфляй» операһында була. Уның артабанғы ролдәре түбәндәгесә: Сантуцца (Сельская честь; Пьетро Масканьи) һәм «Богема». Анкарала ҡуйылған «Турандот» операһында ул принцесса Турандот һәм ҡоллоҡтағы ҡыҙ Лю ролдәрен башҡара; «Гофманах әкиәттәрендә» (Жак Оффенбах) Антония ролен башҡара. Шулай уҡ «Макбет» (Джузеппе Верди), «Бал-маскарад» (Джузеппе Верди), «Һатылған кәләш» («Проданная невеста») (Бедржиха Сметана) һәм «Трубадур» (Джузпе Верди) операларында сығыш яһай.
Ул сопрано партияһы йырсыһы булараҡ таныла, уның тәбиғи тауышы юғары диапазонында һәм яңғырауыҡлы була. Мерал Мендерес республика дәүерендә тәүге опера йырсыларының береһе булараҡ танылыу яулай. Ул 30 йыл самаһы сәхнәлә сығыш яһай.
2010 йылда Истанбул операһына нигеҙ һалыныуҙың 50 йыллығына Төркиә дәүләт опера һәм балет театрының генераль директоры Ренгим Гёкмен тарафынан булдырылған «Художество премияһына» лайыҡ була.
2011 йылдың 27 декабрендә 78 йәшендә Истанбулдың Малтепе районында үҙ йортонда вафат була. Сюрейя Опера театрында үткәрелгән иҫкә алыу тантанаһынан һәм Малтепе мәсетендә дини йыназа уҡылғандан һуң Кючюкьялы зыяратында ерләнә.
# Зәйнәғәбдинов Бәхтегәрәй Йәләлетдин улы

Зәйнәғәбдинов Бәхтегәрәй Йәләлетдин улы (1903 йыл, Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Подольск ауылы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

# Зәйнәғәбдинов Бәхтегәрәй Йәләлетдин улы
## Биографияһы

Зәйнәғәбдинов Бәхтегәрәй Йәләлетдин улы 1903 йылда Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Подольск ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Хәйбулла район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
1985 йылдың 6 апрелендә II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

# Зәйнәғәбдинов Бәхтегәрәй Йәләлетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
# Урбниси

Урбниси (грузин: ურბნისი) Грузияның Шида Картли төбәгендәге ауыл.
Мтквари йылғаһы буйында урынлашҡан ауыл боронғо Иберияла мөһим позиция булған. Археологик тикшеренеүҙәр б.э. тиклем 3-сө мең йыллыҡта булыуын дәлилләй, һәм б.э. тиклем 4 быуатта ул сауҙаһы һәм мәҙәниәте үҫешкән ҡала була. Ҡәлғәнең емереклектәре, бай мунсалар, мәжүси ҡорамдар һәм хатта йәһүд ҡорамы ҡаланың мөһимлеген күрһәтә. Янған ҡоролмалар уның б.э. тиклем 3 быуатта уның таланғанлығын раҫлай. Урбнисиның яңы эраһы Иберияны христианлаштырыуҙан башлана. Әлеге ваҡытта ул Грузияның православие мәҙәниәтенең үҙәге булып тора. 6 һәм 7 быуаттар дауамында ҡала тирәләй ҡеүәтле нығытмалар системаһы ойошторола. Әммә был нығытманы Мәрүән II 730 йылдарҙа баҫып алыуҙарҙан тота алмай. Ҡала ҙур булмаған ауыл булып ҡала. Әммә Урбниси ауылының изге Стефан сиркәүе Грузин православ епархияһының үҙәге булып эшләүен дауам итә.
Монастырҙы 10 һәм 17 быуаттарҙа ике тапҡыр яңынан төҙөйҙәр, 6. һәм 7 быуаттарҙа был инде өс нефлы базилика. Ярайһы уҡ ябай һәм ҙур өс нефлы сиркәү ун ике ҙур колоннала тора. Монастырь диуарҙарында грузин алфавиты менән яҙылған яҙыуҙар бар, улар 7 быуатҡа ҡарай.
Ауыл янында 8 һәм 9 быуаттарҙа төҙөлгән көмбәҙле сиркәү урынлашҡан. Сиркәү Грузия православие сиркәүенә ҡараған Урбниси-Руиси епархияһына ҡарай.
# Аҡбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы

Аҡбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы (10 март 1932 йыл — 6 февраль 2019 йыл) — яҙыусы, шағир, драматург һәм тәржемәсе. 1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000). Стәрлетамаҡ районының Ғәли Ибраһимов (1998) һәм Ғафури районының Жәлил Кейекбаев исемендәге премиялары лауреаты.

# Аҡбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы
## Биографияһы

Кәбир Мөхәмәтшәрип улы Аҡбашев 1932 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ы Красноусол р‑ны Яңы Заһит (Биҙәүләт) ауылында тыуған.
Күрше Сәйетбаба ауылындағы урта мәктәпте, 1970 йылда Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлай.
Хеҙмәт юлын колхозда башлай, унан һуң Ғафури районы Яугилде мәктәбендә уҡытыусы була. Совет Армияһында хеҙмәтен тултырып ҡайтҡас, «Коммунизм байрағы» район гәзитенә тәржемәсе булып эшкә урынлаша. 1963—1976 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районы «Знамя коммунизма» гәзитендә баш мөхәрир урынбаҫары, ҡала радиокомитеты директоры булып эшләй.
1977 йылда Стәрлетамаҡ химия заводында ижади командировкала була, шул ваҡытта экология темаһына драма әҫәрҙәре ижад итә. 1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәли Ибраһимов исемендәге, Жәлил Кейекбаев исемендәге премиялар лауреаты.
Кәбир Аҡбашев 2019 йылдың 6 февралендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында вафат булды.

# Аҡбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы
## Китаптары

* Йәшә, ҡояшҡай!: Шиғырҙар. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1986.
* Илама, Бөркөтөм минең: Драма. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1987.
* Төнгө тауыштар: Повестар һәм хикәйәләр. Өфө: Китап, 1996.
* Драмалар һәм комедиялар. Өфө: Китап, 2002.

# Аҡбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000)
* Ғәли Ибраһимов исемендәге премия (1998)
* Жәлил Кейекбаев исемендәге премия
# Ремовка

Ремовка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ремовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200041
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һаҙыев

Һаҙыев, Һадиев, Һаҙиев (ғәрәп теленән — юлбашсы, тура юл күрһәтеүсе) — башҡорт фамилияһы.
* Мөнир Һаҙый (1876—1913) — башҡорт тарихсыһы, дин әһеле.
* Закир Һаҙый (1863—1932) — башҡорт һәм татар яҙыусыһы.
# Алхимия

Алхи́мия — урта быуаттарҙа булған мистик тәғлимәт. Алхимиктар ябай металды ҡиммәтле металдарға әүерелдереү сараһын — «философия ташын» эҙләгәндәр; урта быуаттарҙа ғилми химияға тиклем йәшәгән, ябай металдан алтын — `философия ташы` алыу юлдарын эҙләгән мистик тәғлимәт; ябай металды алтынға әйләндереү ысулын эҙләгән урта быуат `ғилеме`; урта быуаттарҙа матдәләр һәм элементтарҙың дөйөм әүерелеүе тураһындағы йәшерен тәғлимәт; ябай металдарҙы алтын-көмөшкә әүерелдергән, шулай уҡ хужаһына мәңгелек гумер һәм йәшлек бүләк итеүсе фәлсәфәүи ташты эҙләү.
# Арҡауыл (Өфө ҡалаһы ҡала округы)

Арҡауыл — Өфө ҡалаһы ҡала округы составындағы ауыл. Өфө ҡалаһы ҡала округының Орджоникидзе районына буйһонған Турбаҫлы ауыл советы биләмәһендә урынлашҡан.
Ауылда бер урам: Шөғөр. Ауыл янынан Шөғөр йылғаһы ағып ята. Өфөнөң бер урамына ауыл атамаһынан алынған буйынса Арҡауыл исеме бирелгән.

# Арҡауыл (Өфө ҡалаһы ҡала округы)
## Тарихы

1996 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһының Благовещен районы составында.

# Арҡауыл (Өфө ҡалаһы ҡала округы)
## Халҡы

2002 йылда ауылда 71 кеше йәшәгән (45%-ы татарҙар һәм 44%-ы башҡорттар яҙылған).
# Иленка (Ница ҡушылдығы)

Иленка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ница йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Иленка (Ница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200736
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сапыч

Сапыч — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының уң ярына тамағынан 272 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сапыч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017580
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001758
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Боченково (станция)

Боченково — Ростов төбәгендә Төньяҡ-Кавказ тимер юлының тимер юлы үҙәге станцияһы (элекке платформа)
Ростов өлкәһенең Миллеровский районындағы Боченков утары биләмәһендә урынлашҡан. Станция Чертково — Лихая тимер юлы һыҙығына Украинаны урап үтеүсе һыҙыҡтар йәнәшәлегендә урынлашҡан. 2015 йылдың яҙында тимер юлы төҙөлөшө башлана. 2017 йылда тимер юлының ике юллы участкаһы сафҡа индерелә. Йөк һәм пассажирҙар хәрәкәте Украина биләмәһен урап үтә.

# Боченково (станция)
## Станция буйлап поездар хәрәкәте

Бочнково станцияһы аша алыҫ юлға түбәндәге поездар йөрөй, поездар туҡталышы расписание буйынса ҡаралмаған.
# Тюнамбель-Кы (Печаль-Кы ҡушылдығы)

Тюнамбель-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Печаль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Тюнамбель-Кы (Печаль-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067332
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306733
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сивоза (Шарна кушылдығы)

Сивоза — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шарна йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сивоза (Шарна кушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012915
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001291
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Муси-Яха

Муси-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Еся-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Муси-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300080040
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115308004
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кутып-Яорты

Кутып-Яорты — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лагрн-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Кутып-Яорты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204385
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тюнамбель-Кы (Худосей ҡушылдығы)

Тюнамбель-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының һул ярына тамағынан 330 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Тюнамбель-Кы (Худосей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068841
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306884
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Метрәй (Аҙнаҡай районы)

Метрәй (Яңы Метрәй, Йәнәй-ауыл, Жүнәй; татар. Митрәй, рус. Митряево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Метрәй (Аҙнаҡай районы)
## География

Ауыл Стәрле йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан көнсығышҡа табан 16 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Метрәй (Аҙнаҡай районы)
## Тарих

Ауылға юрмый ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Юрмый улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Чекан административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда 2 һыу тирмәне, мәсет теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Метрәй (Аҙнаҡай районы)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 175 башҡорт һәм 99 типтәр; 1834 йылда — 34 аҫаба башҡорт һәм 152 керҙәш башҡорт; 1859 йылда — 785 башҡорт һәм ҡаҙна крәҫтиәндәре.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1889 | 1910 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 785 | 862 | 1109 | 1433 | 1460 | 1268 | 826 | 599 | 571 | 463 | 289 | 331 |
# Эйзенштейн Сергей Михайлович

Серге́й Миха́йлович Эйзенште́йн (10 (22) ғинуар 1898, Рига, Рәсәй империяһы — 11 февраль 1948 йыл, Мәскәү, СССР) — СССР театры һәм кино режиссёры, рәссам, сценарист, сәнғәт теоретигы, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1935 йыл).
ВГИК профессоры. Сәнғәт фәне докторы (1939 йыл), кинематограф теорияһы буйынса фундаменталь хеҙмәттәр авторы.

# Эйзенштейн Сергей Михайлович
### Вафаты

Сергей Эйзенштейн йөрәк өйәнәгенән 1948 йылдың 10 февраленән 11-енә ҡарата төндә вафат була. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнгән. (участок № 4).
Ҡатыны — журналистка Пера Моисеевна Фогельман (әҙәби псевдоним — Пера Аташева, 1900—1965).

# Эйзенштейн Сергей Михайлович
## Ижады
### Фильмография
#### Режиссёр

* 1923 — Дневник Глумова
* 1924 — Стачка («Чертово гнездо», «История стачки»)
* 1925 — Броненосец «Потёмкин» («1905 год»)
* 1927 — Октябрь (название замысла: «Десять дней, которые потрясли мир»)
* 1929 — Штурм Ля Сарраса/The Storming of La Sarraz (в соавторстве с Айвором Монтагу и Гансом Рихтером)
* 1929 — Старое и новое («Генеральная линия»)
* 1930 — Сентиментальный романс / Le Romance sentimentale
* 1931 — документальный фильм о Мексике «Землетрясение в Оахаке»
* 1931 — незаконченный фильм «Да здравствует Мексика!» (в 1979 году доработан Г.Александровым)
* 1933 — Эйзенштейн в Мексике/Eisenstein in Mexico (документальный)
* 1933 — Буря над Мехико
* 1934 — День смерти/Death Day (короткометражный)
* 1935—37 — Бежин луг (уничтоженная картина, восстановлена в качестве фотофильма Н. И. Клейманом и С. И. Юткевичем)
* 1938 — Александр Невский
* 1940 — Время на Солнце/Time in The Sun (документальный; в соавторстве с Григорием Александровым)
* 1941 — Мексиканская симфония/Mexican Symphony
* 1941 — Свободная земля/Land of Freedom
* 1941 — Идол надежды/Idol of Hope
* 1941 — Обретение креста/Conquering of Cross
* 1941 — Семена Свободы/Seeds of Freedom (в соавторстве с Гансом Бюргером)
* 1944 — Иван Грозный (1-я серия)
* 1945 — Иван Грозный (2-я серия, сказ второй — «Боярский заговор»), в прокате с 1958 года
* 1946 — Иван Грозный (неоконченный, 3-я серия)

# Эйзенштейн Сергей Михайлович
## Ижады
### Фильмография
#### Сценарист

* 1924 — Стачка («Чертово гнездо», «История стачки»)
* 1927 — Октябрь («Десять дней, которые потрясли мир»)
* 1929 — Старое и новое («Генеральная линия»)
* 1935—1937 — Бежин луг
* 1938 — Александр Невский]]
* 1944 — Иван Грозный (1-я серия)
* 1945 — Иван Грозный (2-я серия, сказ второй — «Боярский заговор»)
* 1946 — Иван Грозный (неоконченный, 3-я серия)

# Эйзенштейн Сергей Михайлович
## Наградалары һәм премиялары

* Сталин премияһы — беренсе дәрәжә (1941) — «Александр Невский» фильмы өсөн (1938)
* Сталин премияһы — беренсе дәрәжә (1946) — «Иван Грозный» фильмының 1-се серияһы (1944)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1935)
* Ленин ордены (1939) — «Александр Невский» фильмы өсөн(1938)
* «Почёт Билдәһе» ордены
# Бәхтизин

Бәхтизин — башҡорт фамилияһы.
* Бәхтизин Альберт Рәүеф улы (1975) — РФА ҮИМИ директоры, иҡтисад фәндәре докторы, РФА мөхбир ағзаһы (2016).
* Бәхтизин Рәмил Нәзиф улы (30.03.1955) — физика-математика фәндәре докторы (1992), профессор (1994).
* Бәхтизин Рәүеф Заһит улы (1943) — физика-математика фәндәре докторы (1990), профессор (1991).
* Бәхтизин Нәзиф Раян улы (1927—2007) — ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1955), профессор (1978).
* Бәхтизин Әхтәм Мөсәлим улы (1897—1943) — хәрби хеҙмәткәр, полковник (1939).