yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# MYC4

MYC4 — Дания компанияһы һәм интернет-сервисы. Интернет-сервис аша Африканың үҫешеп барған илдәрҙәге бәләкәй бизнес компанияларына инвесторҙар микрокредитлау бирә ала.

# MYC4
## Тарихы

MYC4 компанияһын 2006 йылда Эфиопиялағы Данияның Почётлы консулы һәм «Kjær Group» ойошмаһының башҡарыу директоры Мадс Кьер һәм уның бизнес-партнеры Тим Ванга нигеҙләй. Компанияның баш офисы Копенгагенда урынлашҡан, шулай уҡ компанияның Кенияның баш ҡалаһында, Найробила, региональ вәкиллеге бар.
Үҫешеп барған илдән бизнесменға MYC4 ярҙамы менән кредит алыр өсөн интернет-сервис менән эшләгән һәм бизнесменды проекта ҡатнаша алыуына тикшергән (Социаль эшҡыуарлыҡҡа һәм бер мең долларҙан әҙерәк заём һораған компанияларға өҫтөнлөк бирелә) урындағы компанияға өндәшергә кәрәк. Аҙаҡтан инвесторҙар сайт ярҙамында уларға тура килгән бизнес һайлайҙар, голланд аукционы барышы ваҡытында займ ҙурлығы билдәләнә. Займды кире ҡайтарыу ваҡыты, ҡәғиҙә буйынса, алтынан ун ике айға етә ала. MYC4 үҙенең хеҙмәте өсөн комиссия ала.
MYC4 эшләгән ваҡытында 115 илдән булған 20 мең инвестор африканың ете илендә 8300 бәләкәй бизнесҡа 15 миллион евро аҡса күсерә.
# Башланғыс белем

Башланғыс белем биреү — ул дөйөм белем биреүҙең беренсе этабы. Башланғыс белем алыу менән балалар тирә-яҡ донъя тураһында тәүге белемгә, аралашыу һәм ғәмәли мәсьәләләрҙе хәл итеү күнекмәләренә эйә була. Ошо этапта бала шәхесе формалаша һәм үҫешә башлай, был башланғыс белем биреүҙең йәмғиәт һәм ил өсөн мөһим булыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала.
Рәсәйҙә башланғыс дөйөм белем мотлаҡ тип иҫәпләнә. Башланғыс мәктәптәрҙә балаларҙы уҡытыу, ғәҙәттә, һаулыҡ торошо буйынса сикләүҙәр булмағанда ете йәштән башлана, ләкин уларға һигеҙ йәш тулғандан һуңға ҡалмайынса.
Башланғыс белем дөйөм белем биреү күнекмәләрен һәм оҫталыҡтарын формалаштыра, уларҙы үҙләштереү кимәле бөтә артабанғы уҡытыуҙың уңышлы булыуын билдәләй. Башланғыс дөйөм белем биреүҙе уңышлы тамамлаған уҡыусылар дөйөм белем биреү баҫҡыстарында уҡыуҙарын дауам итә.
# Беттәр

Беттәр (лат. Anoplura, (рус. Вши ) — ҡан һурыусы бөжәктәр отрядына ҡараған, кеше, ҡош, йәнлек тәнендә булған паразиттар; тиф, биҙгәк таратыусылар; тулы булмаған әүерелеш юлы менән үҫә торған бөжәктәр.
Кәүҙәһе ромб һымаҡ, ҙурлығы 2,5-тән алып 5 мм-ға ҡәҙәр, тығыҙ, һарғылт-һоро төҫтә; баш, күкрәк һәм ҡорһаҡ өлөштәренә бүленә. Күкрәгендә хәрәкәтсел тырнаҡлы өс пар ҡыҫҡа аяҡтары бар. Ауыҙ аппараты тирене тишеп һурыуга яйлашҡан. Беттәрнең төкөрөк биҙҙәре бүлентеләре кеше һәм хайуандарҙа ҡан ойошоуҙы тотҡарлай. Инә беттәр тәүлегенә 3-тән алып 15-кә ҡәҙәр, ә үҙ ғүмеренә (1,5 айға ҡәҙәр) барлығы 50-нән алып 350-гә ҡәҙәр күкәй (һеркә) һала. Кеше тәнендә 3 төрө бет паразитлык итергә мөмкин, кейем беттәре (Pediculus vestimenti), баш беттәре (P. capitis) һәм касык түмһәкәй бете (Phthirius inguinalis). Беттәр тешләгән урын ҡысыта, тырнау нәтижәһендә тире тупаҫлана, үлекләй.
Беттәр — паразитар тиф, волын йәки траншея биҙгәге, түләрәмә ауырыуҙарын таратыусылар.
# Тамала (Хопер ҡушылдығы)

Тамала — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының уң ярына тамағынан 775 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Тамала (Хопер ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000572
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Марсашлокк (футбол клубы)

«Марсашлокк» (мальта. FC Marsaxlokk) — Мальта футбол клубы, Марсашлокк ҡалаһында төпләнгән.

# Марсашлокк (футбол клубы)
## Тренерҙар

| Тренер | Осор |
| Алберт Велла | -2002 |
| Джозеф Джон Аквилина | 2002-2003 |
| Роберт Келли | 2003-2004 |
| Атанас Маринов | 2004-2005 |
| Рэй Фарруджа | 2005-2006 |
| Брайан Тэлбот | 2006-2008 |
| Патрик Курми | 2008-2011 |
| Уинстон Мускат | 2011 |
| Антонио Кремона | 2011—х. в. |

# Марсашлокк (футбол клубы)
## Ҡаҙаныштар

* Мальта чемпионы: 2006/07
* Мальта Кубогы финалсыһы: 2003/04
* Мальта Суперкубогынла ҡатнашыусы: 2007
* Мальтаның 1 дивизионы еңеүсеһе: 2001/02
* Мальтаның 2 дивизионы еңеүсеһе: 1999/00
* Мальтаның 3 дивизионы еңеүсеһе: 1970/71

# Марсашлокк (футбол клубы)
## Еврокубок сығышында

| Миҙгел | Турнир | Раунд | Клуб | Иҫәп |
| 2003/04 | Уефа кубогы | 1Q | Приморьеһы | 0-1, 0-2 |
| 2006 | Интертото Кубогы | 1R | Зриньски | 1-1, 0-3 |
| 2007/08 | Уефа чемпиондары лигаһы | 1Q | Сараево | 0-6, 1-3 |
| 2008/09 | Уефа кубогы | 1Q | Данлы Белупо | 0-4, 0-4 |

# Марсашлокк (футбол клубы)
## Билдәле уйынсылары

* Этьен Барбара
* Удо Нвоко
* Чак Нвоко
# Маркова (Слободка ҡушылдығы)

Маркова — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Слободка йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Маркова (Слободка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001101
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бикмәтов

Бикмәтов — башҡорт фамилияһы.
* Бикмәтов Альберт Әлмир улы (26.10.1964) — спортсы.
* Бикмәтов Мөхәмәт Мөхәмәтзариф улы (1838—1927) — башҡорт дин әһеле.
# Панисламизм

Панисламизм (бор. грек. pan — «барыһы ла» һәм ғәр. إسلام‎ — "ислам) — дини-сәйәси идеологияһы нигеҙен белдереүсе һүҙҙәр:
* социаль, милли йәки дәүләт сығышына ҡарамай — бөтә донъя мосолмандарының рухи берҙәмлеге тураһында ; һәм
* уларҙың юғары рухи башлыҡ (хәлифә) хакимлығы аҫтында сәйәси берләшеү кәрәклеге тураһында.
Панисламизм хәрәкәте исламдың тәүге йылдарынан уҡ килгән тарихи тамырҙарға эйә. Мөхәммәт Пәйғәмбәр берҙәм дәүләттә ғәрәп ярымутрауының бөтә ҡәбиләләрен туплаған, артабан Ғүмәр ибн әл-Хәттаб Төньяҡ Африканы һәм Яҡын Көнсығыштың күп өлөшөн берләштергән.
Фәләстиндә йәһүд дәүләте ойошторолғандан һәм Израиль Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы тарафынан ил булараҡ танылғандан, шулай уҡ 1948 һәм 1967 йылдарҙа ғәрәп дәүләттәрен еңелгәндән һуң, ғәрәп дини лидерҙары Израилде емереү өсөн мосолмандарҙың ислам фундаментализмына ҡайтыуы кәрәклеген раҫлай башлаған.
Интернет-технологиялар үҫеше барышында панисламизм, донъя селтәренең социаль һәм ойоштороу ресурстарын файҙаланып, үҫеш өсөн тағы бер ҡорал ала. 2011 йылда Рәсәй һәм Төркиә мосолман эшҡыуарҙарының инвестициялары нигеҙендә Salamworld социаль селтәрен булдырыу башлана, ул ислам йәштәре өсөн Берҙәм Интернет-киңлек булдырыуға йүнәлтелгән.
# Родригеш Лилиана

Лилиана Мария Гонсалвеш Родригеш де Гоиш (порт. Liliana Maria Gonçalves Rodrigues de Góis; тыу 13 апрель 1973, Фуншап, Мадейра) — португал (Мадейра утрауынан) сәйәсмән, португал Социалистик партияһы ағзаһы һәм Португалиянан Европа парламентында депутат.

# Родригеш Лилиана
## Һөнәри карьераһы

Лилиана Родригеш Санта-Антониула, Фуншап фрегезияһында (районы) тыуа. Европа парламентына һайланғанға тиклем ул 2011 йылдан 2015 йылға тиклем «Мадейра идеялары лабораторияһы» (порт. Laboratório de Ideias da Madeira) президенты вазифаһын биләй. Сәйәсәткә ҡағылышы булмаған һөнәре тормошонда Родригеш булып Мадейра Университеты профессоры һәм мәғариф өлкәһендә тикшеренеүсе була. Ул 1996 йылда Яңы лиссабон университетын «философия» һөнәр буйынса тамамлай һәм Мадейра университетында мәғариф өлкәһендә ике дәрәжәгә эйә була: 2003 йылда магистр дәрәжәһенә, 2008 йылда доктор дәрәжәһенә. Родригеш шулай уҡ урта уҡыу йорттарында философия, психология һәм социологиянан уҡыта. Бынан тыш, ул Бразилиялауҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә .
Европа парламентында эшләгән ваҡытында ул Мадейра менән үҙенең бәләнештәрен һаҡлап ҡалырға ниәтләнеүен белдерә.
Буш ваҡытында эттәрҙе өйрәтеү менән мауыға, Родригеш әйтеүенсә, Брюсселдә бының менән шөғөлләнеү бик ауыр.

# Родригеш Лилиана
## Европа парламенты депутаты

Родригеш беренсе тапҡыр Европа парламентына 2014 йыл һайлауҙары һөҙөмтәләре буйынса һайлана. Парламентта ул Төбәктәр үҫеше буйынса комитетта, Ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары һәм гендер тигеҙлеге буйынса комитетта эшләй, Көнсығыш илдәре менән бәйләнеш буйынса делегацияға һәм Урта диңгеҙ буйы Союзының Парламент ассамблеяһы делегацияһына инә. Төрлө комитеттарҙа эшләүҙән тыш, ул шулай уҡ — Европа парламентының ЛГБТ хоҡуҡтары буйынса интергруппаһы ағзаһы.

# Родригеш Лилиана
## Сәйәси позицияһы

Родригеш Португалия хөкүмәте 2015 йылда ҡабул иткән ресурстарҙы үтә бәрәкәтле тотоноу буйынса сараларына ҡаршы сығыш яһай, .
# Ишбаева Роза Баһауетдин ҡыҙы

Ишбаева Роза Баһауетдин ҡыҙы (26 ғинуар 1932 йыл — 21 октябрь 2021 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре. 1953—1988 йылдарҙа Бөрйән районы Иҫке Собханғол урта мәктәбенең башҡорт теле уҡытыусыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1978).

# Ишбаева Роза Баһауетдин ҡыҙы
## Биографияһы

Роза Баһауетдин ҡыҙы Ишбаева 1932 йылдың 26 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Аҡбулат ауылында күп балалы ғаиләлә, туғыҙ баланың икенсеһе булып тыуа.
Атаһы, Бикбулатов Баһауетдин Абдрахман улы, Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң, фронттан ҡайтҡас, КПСС район комитетында пропаганда бүлегендә эшләй, артабан икенсе секретарь вазифаһын башҡара, һуңынан колхоз рәйесе булып эшләй. Шуға күрә һуғыштан һуңғы ваҡытта йорт эштәрендә һәм кесе туғандарын тәрбиәләүҙә әсәһенә, Камила Шәмсетдин ҡыҙына, ярҙам итеү Розаның иңенә төшә.
Шуға ҡарамаҫтан, 1941 йылдың сентябренән мәктәпкә ныҡышмалы йөрөй һәм 1951 йылда, синыфташтары 7 класҡа етеп, уҡыуҙарын ташлаһа ла, ул мәктәпте бишле билдәләренә генә тамамлай. 10-сы класты тамамлағандан һуң 1951 йылда Стәрлетамаҡ педагогия институтының башҡорт теле һәм әҙәбиәте факультетына уҡырға инә.
Институтты тамамлап, пенсияға сыҡҡансы Иҫке Собханғол урта мәктәбендә 40 йыл башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. Абруйлы уҡытыусы үҙенең эшләү дәүерендә РСФСР Мәғариф министрлығының Маҡтау грамотаһы (174438-се танытма), КПСС-тың Бөрйән райкомы, Бөрйән район Советы, Бөрйән район халыҡ мәғарифы бүлегенең, Иҫке Собханғол мәктәбе дирекцияһының Почет грамоталары һәм Рәхмәт хаттары менән бүләкләнә.

# Ишбаева Роза Баһауетдин ҡыҙы
## Наградалары һәм маҡтаулы исемдәре

Үҫеп килгән быуынды уҡытыуҙа һәм тәрбиәләүҙә өлгәшкән уңыштары өсөн 1978 йылдың 27 июнендәендә Роза Баһауетдин ҡыҙы СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ була (№793988, 1075676-се танытма). 1984 йылдың 29 февралендә уға «Хеҙмәт ветераны» миҙалы тапшырыла.
Шулай уҡ ул 1996 йылда Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән маҡтаулы хеҙмәте өсөн миҙал һәм Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 50, 60, 65,70 йыллығына ҡарата юбилей миҙалдары менән бүләкләнә.
Роза Баһауетдин ҡыҙы 2021 йылдың 21 октябрендә Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында вафат була.

# Ишбаева Роза Баһауетдин ҡыҙы
## Ғаиләһе

* Ире — Ишбаев Исмәғил Сәхиулла улы (1 ғинуар 1928 йыл—27 декабрь 2019 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, партия эшмәкәре.
* Ҡыҙы — Рәшиҙә, никахта Пещёрова (1955 йылда тыуған) — Иркутск ҡалаһының чумаға ҡаршы ғилми-тикшеренеү институты табибы-вирусологы. Биология фәндәре кандидаты. Иркутск ҡалаһында йәшәй. Хаҡлы ялда.
* Улы — Урал (1957 йылда тыуған) — Ишембай ҡалаһының «Инман» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтендә энергия-механика тәьминәте хеҙмәте начальнигы урынбаҫары, баш энергетика урынбаҫары. Хәҙер хаҡлы ялда.
* Ҡыҙы — Рәмзиә (1966 йылда тыуған) — Бөрйән үҙәк дауаханаһында табип-лаборант.
# Изге Троица ғибәҙәтханаһы (Кечкемет)

Изге Троица сиркәүе (венгр.Görögkeleti templom, грек. Ιερός Τριάδος Ναός Αγίας) — Венгрияның Кечкемет ҡалаһындағы Константинополь патриархаты Австрия митрополияһы Венгр экзахартының православие ғибәҙәтханаһы. Ҡорам Венгрияның һаҡланыусы архитектура объекттарының реестрына индерелгән.

# Изге Троица ғибәҙәтханаһы (Кечкемет)
## Тарихы

Ғибәҙәтхана 1824 йылдан алып 1829 йылға тиклем архитектор Фишер Агостон (Ágoston Fischer) проекты буйынса төҙөлгән.
1950 йылдарҙан Мәскәү патриархатының Венгр епарихияһы составына инә, әммә 1999 йылда архиепископ Феофан (Галинский) тарафынан ҙур финанс махинациялары өсөн һәм аҙаҡ донъяуи суды менән алты йылға иркенән мәхрүм ителгән һәм дини хеҙмәттәрҙән тыйылған элекке рухани Христофор Хоревтос, өс ғибәҙәтхананы Константинополь патриархатының Венгр экзархаты файҙаһына көсләп тартып ала, уның юрисдикцияһында ул ҡабул ителгән була. Был ғәмәлдәр Венгр экзархаты менән идара итеүсе митрополит Михаилдың әүҙем ҡатнашлығында үтә.
# Матюшин Сергей Иванович

Матюшин Сергей Иванович (14 сентябрь 1943 йыл — 9 ноябрь 2012 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе. 1983 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Степан Злобин исемендәге әҙәби премия лауреаты (2012). Салауат ҡалаһының почётлы гражданы.

# Матюшин Сергей Иванович
## Биографияһы

Сергей Иванович Матюшин Коми АССР-ы Тимер юл районының Весляна станцияһында 1943 йылдың 14 сентябрендә тыуған.
1968 йылда Калинин дәүләт медицина институтын тамамлай һәм шул ваҡыттан Салауат ҡалаһында йәшәй, Гагарин урамындағы поликлиникала табип-стоматолог булып эшләй. 1999—2001 йылдарҙа — Мәскәүҙәге «Тридент» клиникаһының табибы.
Сергей Матюшин 2012 йылдың 9 ноябрендә вафат була.
Сергей Ивановичтың икенсе һәләте — әҙәбиәт була. Медицина институтында уҡыған ваҡытында ул әҙәби түңәрәк эшендә ҡатнаша, студент гәзитен мөхәррирләй.
1981 йылда Мәскәүҙә А. М. Горький исемендәге әҙәбиәт институтын ситтән тороп тамамлай. 1983 йылда республиканың яҙыусылар союзына ҡабул ителә.
Сергей Матюшиндың беренсе әҫәрҙәре ХХ быуаттың 80-се йылдарында баҫылып сыға. Был «Черемуховая долина» (1981) хикәйәләр йыйынтығы була.
«Урал», «Север», «Уральский следопыт», «Крещатик», «Бельские просторы», «День и ночь», «Звезда», «Смена», «Москва» журналдарында мәҡәләләр баҫтыра.
Прозаның бәләкәй жанрҙарында — лирик, психологик хикәйәләр, романтик миниатюралар яҙа: «Ночь», «Звезда», «Второе крыло надежды», «Эффект Готерна». Шулай уҡ шиғырҙар яҙа һәм тәржемә менән шөғөлләнә — башҡорт яҙыусыһы Дауыт Юлтыйҙың «Әлимә, йәки Мырҙаш ҡарттың өйләнеүе» («Алима, или Свадьба старика Мырдаша») (1988) әҫәрен рус теленә тәржемә итә.
«Черемуховая долина» хикәйәләр йыйынтығы (1981). «Ветреный день», «Случай с Волковым», «Маленький, старинный, озерный» һәм башҡа хикәйәләр китаптары. «Белый вальс» һәм «Прототип» йыйынтыҡтары.

# Матюшин Сергей Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2012 йыл өсөн Степан Злобин исемендәге республика әҙәбиәт премияһы лауреаты (үлгәндән һуң бирелә — был премия тарихында был уникаль осраҡ). Бынан тыш, Матюшин был премияның Өфөнөкө булмаған ике лауреаттың береһе.
* Салауат ҡалаһының почётлы гражданы.
# Крутишка (Иня ҡушылдығы)

Крутишка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Крутишка (Иня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003551
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200355
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡыйҙыш (Силәбе өлкәһе)

Ҡыйҙыш — Силәбе өлкәһенең Уй районындағы ауыл. Ҡыйҙыш ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Ҡыйҙыш (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Райондың көньяҡ өлөшөндә, Ҡыйҙыш йылғаһы буйында (ауыл исеме ошо йылға исеменән алынған), уның Уй йылғаһына ҡойған ерендә урынлашҡан. Яҡын тораҡ пункттар: Әмин ауылы һәм Бирюковский ҡасабаһы. Уй район үҙәгенә тиклем алыҫлыҡ 30 км.

# Ҡыйҙыш (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Ҡыйҙыш ауылына 1807 йылда Ҡыйҙыш форты урынында нигеҙ һалына. Быға тиклем фортҡа (ул Петропавловск нығытмаһына буйһонған һәм ҡыҫҡа бағаналар һәм кәртә менән уратылған бер нисә ер өйҙән ғибәрәт булған) ғәҙәттә йәй 100-гә тиклем казак, башҡорт, татар кешеләрен һәм 45-кә тиклем һалдатты командировкаға ебәргән булғандар. Яңы ауылға Ырымбур батальонының һалдаттары һәм офицерҙары һәм Ырымбур казактары киләләр. Хеҙмәт итеүселәрҙең (557 кеше) 101 хужалығы, казактарҙың (407 кеше) — 74 хужалығы була. Ер дачалары 16986 дисәтинә тәшкил итә.
1880-се йылдар аҙағында сиркәү төҙөлә, 2 һыу һәм 3 ел тирмәне эшләй. 1890—96 йылдарҙа тәүге ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар мәктәбе асыла. 1900 йылда 284 хужалыҡ иҫәпләнә. Урындағы күп казактар казак полкы составында Беренсе донъя һуғышында ҡатнашалар, Георгий тәреһе менән бүләкләнәләр. Н. Г. Миронов ҙур батырлыҡ күрһәтә (1937 йылда репрессиялана һәм атып үлтерелә).
1919 йылдың авгусында ауылды ҡыҙылдар утҡа тоталар һәм яндыралар. Халыҡ баҙҙарҙа һәм ашығыс ҡаҙылған ер өйҙәрҙә ҡыш сыға. Ошо ваҡиғаларҙан һуң күпселек ауыл ирҙәре аҡтарға ҡушыла, ауыл тирә-йүндә «аҡ гвардиясылар» булып һанала. 1921 йылғы йотлоҡта халыҡ ныҡ яфа сигә.
1919 йылдан Ҡыйҙыш ауылы Уй, Бишкильское, Кочкарский, Колхоз, Сыбаркүл райондарында Ҡыйҙыш ауыл Советы үҙәге, аҙаҡ Степной ауыл Советы үҙәге була. 1930 йылда ауылда «Победа» колхозы бүлексәһе урынлаша.
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 114 ауыл кешеһе һәләк була; А. Н. Миронов Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була, Т. Н. Николаев Дан орденының тулы кавалеры. Совет осоронда ауылда «Көньяҡ Урал» совхозының үҙәк усадьбаһы урынлаша (хәҙер уның базаһында «Көньяҡ Урал» асыҡ акционерҙар йәмғиәте эшләй).
Балалар баҡсаһы, урта мәктәп, китапхана, мәҙәниәт һарайы, балалар сәнғәт мәктәбе, дауахана (унда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән табип Н. Л. Палагина эшләй) бар. Ҡыйҙыш Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы Н. Г. Каюкованың һәм Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы В. Н. Соловьёвтың тыуған ауылы. Шағир һәм композитор Н. И. Григорьев оҙаҡ йылдар тыуған ауылында йырҙар һәм шиғырҙар ижад итә.

# Ҡыйҙыш (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

Халҡы 1337 кеше (1873 йылда — 1340, 1889 йылда — 1740, 1900 йылда — 1960, 1926 йылда −1826, 1995 йылда — 1350 кеше).
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда халыҡ һаны 1014 кеше тәшкил итә (453 ир-ат һәм 561 ҡатын-ҡыҙ).

# Ҡыйҙыш (Силәбе өлкәһе)
## Урамдары

Ауылдың урамдар селтәре 10 урамдан тора.
# Васютин Иван Федорович

Васютин Иван Федорович - (18 февраль 1945) - совет һәм хужалыҡ эшмәкәре, «Белорет механизацияланған төҙөлөш ҡорамалдары заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте - украин.

# Васютин Иван Федорович
## Биографияһы

Иван Федорович Васютин 1945 йылдың 18 февралендә БАССР-ҙың баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
1967 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1961 йылда заводта йыйыусы өйрәнсеге булып башлаған.
1970 - 1972 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, "Геофизприбор" етештереү берекмәһендә инженер-конструктор, баш технолог урынбаҫары, механика цехы етәксеһе, баш технолог, генераль директор урынбаҫары булып эшләгән.
1983-1992 йылдарҙа Белорет ҡалаһында трактор рессорҙары һәм пружиналар заводы директоры, ҡала халыҡ депутаттары Советы рәйесе.
1992-1994 йылдарҙа – Белорет ҡалаһы хакимиәте башлығы.
1994-2008 йылдарҙа – «Белорет механизацияланған төҙөлөш ҡорамалдары заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры. С 2008 года – заместитель директора по капитальному строительству и социальным вопросам ООО «ПромТехнология». 2008 йылдан алып – «ПромТехнология» ААЙ-ының капиталь төҙөлөш буйынса директор урынбаҫары.
1999 йылдан - Башҡортостандың Белорет ҡалаһы 77-се Металлург һайлау округы буйынсаБашҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана

# Васютин Иван Федорович
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ғаиләлә ул тәрбиәләп үҫтергәндәр

# Васютин Иван Федорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Почет Билдәһе» ордены
# Башкиров Андрей Валерьевич

Андрей Валерьевич Башкиров (22 июнь 1970 йыл, СССР, Шелехов) — Рәсәй хоккейсыһы, һул һөжүмсе. 2009/2010 миҙгелен үткәргәндән һуң уйынсы карьераһын тамамлай.

# Башкиров Андрей Валерьевич
## Биографияһы

Рәсәйҙә «Ермак» (Ангарск) һәм «Химик» (Воскресенск) хоккей клубтары өсөн уйнай башлай. Төньяҡ Америка буйлап күп сәйәхәт ҡыла, Шарлоттала һәм Хантингтонда (Көньяҡ-яр буйы хоккей лигаһы), Провиденста (АХЛ), Детройтта, Лас-Вегаста һәм Форт Уэйнда (ИХЛ) уйнап өлгөрә. 1997/98 йыл миҙгелендә иң яҡшы күрһәткестәргә өлгәшә — Форт Уэйн өсөн 65 матчта 28 гол индерә, 48 голды индереүҙә ҡатнаша.
2001—2005 йылдарҙа Швейцария чемпионатында «Лозанна» өсөн сығыш яһай. 2004/05 йыл миҙгелендә «Северсталь» (Череповецк) өсөн 22 матч үткәрә, бер шайба индерә, ике голды индереүҙә ярҙам итә. 2005 йылда ҡабаттан Швейцарияға килә. 2006 йылда, «Авангард» (Омск) хоккей клубының тәҡдимен ҡабул иткәс, Рәсәйгә ҡайта. МВД (Мәскәү өлкәһе) һәм «Себер» хоккей клубтарында уйнай.

# Башкиров Андрей Валерьевич
## Статистика

| | | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Регуляр миҙгел | Плей-офф | Плей-офф | Плей-офф | Плей-офф | Плей-офф | Плей-офф | Плей-офф | Плей-офф |
| ЙЫЛ | КОМАНДА | И | Г | П | О | Ш | +/- | ГБ | ГМ | ПГ | Б | % | И | Г | П | О | Ш | ГБ | ГМ | ПГ |
| 1998-99 | Монреаль | 10 | 0 | 0 | 0 | 0 | −3 | 0 | 0 | 0 | 4 | 0.0 | - | - | - | - | - | - | - | - |
| 1990-00 | Монреаль | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0.0 | - | - | - | - | - | - | - | - |
| 2000-01 | Монреаль | 18 | 0 | 3 | 3 | 0 | −2 | 0 | 0 | 0 | 22 | 0.0 | - | - | - | - | - | - | - | - |
| БАРЫҺЫ | | 30 | 0 | 3 | 3 | 0 | −5 | 0 | 0 | 0 | 26 | 0.0 | - | - | - | - | - | - | - | - |
# Ҡулсалар теорияһы

Ҡулсалар теорияһы — дөйөм алгебраның ҡулсаларҙы — тотошо буйынса һандарҙы ҡушыу һәм ҡабатлау менән оҡшаш булған ҡушыу һәм ҡабатлау операциялары менән алгебраик структураларҙы өйрәнеүсе бүлеге. Ҡулсалар теорияһы ике бүлеккә айырыла: коммутатив һәм коммутатив булмаған ҡулсаларҙы өйрәнеү.
Коммутатив ҡулсалар дөйөм алғанда яҡшыраҡ өйрәнелгән, улар алгебраик геометрияның һәм һандарҙың алгебраик теорияһының үҫеше өсөн инструменталь саралар менән тәьмин итеүсе хәҙерге математиканың мөһим өлөшө булған коммутатив алгебраның төп өйрәнеү темаһы булып торалар. Был өс теория шул тиклем тығыҙ бәйләнгән, хатта теге йәки был һөҙөмтә ниндәй өлкәгә ҡарай икәнен һәр ваҡытта ла әйтеп булмай, мәҫәлән, нулдәр тураһында Гильберт теоремаһы алгебраик геометрияла ҙур роль уйнай, ләкин коммутатив алгебра терминдарында әйтеп бирелә һәм иҫбат ителә. Икенсе миҫал — Ферманың бөйөк теоремаһы, элементар арифметика (коммутатив алгебраның өлөшө булып торған) терминдарында әйтеп бирелә, ләкин уның иҫбатланышы алгебраик геометрияның, шулай уҡ һандарҙың алгебраик теорияһының тәрән һөҙөмтәләрен ҡуллана.
Коммутатив булмаған ҡулсаларҙың үҙен тотошо ҡатмарлыраҡ, оҙаҡ ваҡыт уларҙың теорияһы коммутатив алгебраға бәйһеҙ рәүештә үҫешә, әммә XX быуат аҙағында, бындай ҡулсаларҙы (булмаған) «коммутатив булмаған арауыҡтарҙа» функциялар ҡулсаһы итеп ҡарап, был теорияны геометрик рәүештә төҙөү йүнәлеше барлыҡҡа килә. Был тренд 1980-се йылдарҙа, коммутатив булмаған геометрия барлыҡҡа килгәс һәм квант төркөмдәре асылғандан һуң барлыҡҡа килә, был теорияларҙың ысулдарын ҡулланыу арҡаһында коммутатив булмаған ҡулсаларҙы нығыраҡ аңлауға өлгәшелә, бигерәк тә коммутатив булмаған Нётер ҡулсаларын.

# Ҡулсалар теорияһы
## Ҡайһы бер төп һөҙөмтәләре

Бөтә ҡулсалар өсөн дөйөмдәре:
* Ҡулсалар өсөн изоморфизм тураһында теоремалар
* Накаяма леммаһы
Ҡулсаларҙың ҡайһы бер кластары өсөн структур теоремалар:
* Веддербёрн — Артин теоремаһы ярым ябай ҡулсалар структураһы тураһында.
* Zariski–Samuel theorem төп идеалдарҙың бөтөн булмаған ҡулсалары структураһы тураһында.
* Морита теорияһы, ике ҡулсаның улар өҫтөндә модулдәренең эквивалентлы категориялары булған осраҡты тасуирлай.
* Веддербёрндың бәләкәй теоремаһы, нулдең бүлеүселәренән башҡа сикле ҡулса ялан була тип раҫлай.