yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Яугир-автомобилистар һәйкәле

2004
Яугир-автомобилистар һәйкәле — Ростов өлкәһенең Новочеркасск ҡалаһындағы һәйкәл.

# Яугир-автомобилистар һәйкәле
## Тарихы

Новочеркассктағы яугир-автомобилистар һәйкәле Ростовтан сығыу һәм Силикатная урамдары сатында, Рәсәй Хәрби Көстәренең Көньяҡ хәрби окргуы составындағы 49-сы дөйөм ғәскәри армияның 293-сө айырым автомобиль батальонының (46027-се хәрби часть) контроль-үткәреү пункты алдына ҡуйылған. Һәйкәл 2004 йылдың октябрендә, автомобилселәр көннөдә асыла.
Афған кампанияһы һәм Төньяҡ Кавказдағы террорға ҡаршы операция йылдарында Новочеркасск автомобиль батальонының 10 хәрби хеҙмәткәре Тыуған иленә әйләнеп ҡайтмай. Чечняның Аргун ҡалалһы эргәһендә федераль ғәскәрҙәр колоннаһы утҡа тотола. Бер нисә машинала рулдә Новочеркасск автобаты һалдаттары була. Һәйкәл Афғанстанда һәм Чечняла һәләк булған яугирҙар хөрмәтенә ҡуйыла.
Һәйкәл ҡуйыу идеяһы часть хәрбиҙәрендә тыуа һәм командирҙар, һәләк булған һалдаттарҙың ата-әсәләре тарафынан хуплау таба. Һәйкәл проекты Ростовтың «Донпроект» институтында эшләнә һәм хәрби часть етәкселекге менән раҫлана. Һәйкәлде ҡуйыуҙа Новочеркасск эшҡыуарҙары, автомобиль батальонының хәрби хеҙмәткәрҙәре ҡатнаша.

# Яугир-автомобилистар һәйкәле
## Һүрәтләнеше

Яугир-автомобилистар һәйкәле арка һәм уның эсенә эленгән ҡыңғырау рәүешендәге бетон ҡоролманан ғибәрәт. Объект ике баҫҡыслы ҡара постаментҡа урынлаштырылған. Уның өҫкө өлөшөнә православие тәреһе ҡуйылған, аҫҡы өлөшөнә өс табличка һәм автомобиль эмблемаһы беркетелгән. Бер табличкала: «Һәләк булған яугир-автомобилистарға», — тигән яҙыу бар. Ҡалған икеһендә һәләк булғандарҙың исемдәре һәм үлгән йылдары яҙылған: В. Ю. Безродный (1982), В. А. Билякаев (1982), С. Н. Гаврилов (1994), И. И. Бережполов (1995), А. Я. Третина (1995) һ. б.
# Шәүрә (йыр)

Шәүрә —— башҡорт халыҡ йыры.

# Шәүрә (йыр)
## Риүәйәте

Борон заманда бөрйән ырыуынан бер башҡорт үҙе үлер алдынан Байым исемле кесе улын саҡыртып алып, өлкән улынан тол ҡалған килененә өйләнергә ҡуша. Егет нишләһен, йоланы боҙа алмай, күнә, ағаһынан ҡалған еңгәһен кәләш итеп алырға мәжбүр була.
Еңгәһенең тәүге иренән, йәғни егеттең ағаһынан ҡалған аҡылға һайыраҡ улы ла була. Шулай, исемле егет үҙенән күпкә өлкән еңгәһенә ир, уның улына атай була. Байтаҡ ғүмер итәләр, еңгәһе Байымды үҫтереп ала, сабыйҙан ғаилә башлығы булып өлгөргән Байым һылыу, көслө егет булып үҫеп етә.

# Шәүрә (йыр)
## Йырҙың тексы

Билге лә генә ҡуйҙым, ай, биләнгә,
Шәүрә килен киләм дә тигәнгә.
Ҡәнәфер ҙә сәйнәп, бөрктөм баҙыян
Шәүрә килен дә кейгән еләнгә.
Шәүрә килен дә кейгән еләндең
Итәк осҡайҙары ла мунсаҡлы.
Айға ла ғына, көнгә тиңләмәйем,
Һылыулығың, Шәүрәкәй, шул саҡлы.
Һауала ғына осҡан, ай, аҫыл ҡош,
Ыласын ғына тиһәм дә, биле ала.
Эскенәйем тулып, ай, ут яна,
Һунһен генә тиһәм, бүтән ни ҡала?
Бер мәл Байымдың еңгәһе, хәҙер инде ҡатыны тирә йүндә сибәрлеге менән дан тотҡан Шәүрә исемле ҡыҙҙы үҙенең аҡылһыҙ улына әйттерә. Ләкин, үҙ иркенән тыш килен булып килгән Шәүрә был егетте яратмай, ирһенмәй.
Шәүрә үҙенең йәштәше — һылыу, отҡор, тапҡыр ҡайныһына ғашиҡ. Байым да килене Шәүрәгә йән ата. Ләкин, береһе ҡайны, береһе килен. Береһенең үҙенән 2 тапҡырға өлкән бисәһе бар, береһенең үҙенән йәшкә олораҡ иҫәр ире.
Бер береһенә ғашиҡ булып, шунан аҙапланып, йоланы боҙоуҙы ғонаһ һанап, нимә эшләргә белмәй бер булып бөтәләр.
Шулай ҙа, көйҙөң тарихында әйтелеүенсә, ғашиҡтар Байым менән Шәүрә йорт-ерҙәрен ташлап ситкә китеп бәхетле тормош көтәләр.

# Шәүрә (йыр)
## Яҙып алынған

«Билге лә генә лә сәнстем, ай, биләнгә...»
1937 йылда Әбйәлил районы Асҡар ауылында Бибикамал Мәһәҙиеванан яҙып алынған.
«Башҡорт халыҡ ижады»ның I -се томы (1954) буйынса бирелә. Көйө менән «Башҡорт халыҡ йырҙары» (1954) китабында баҫылган.

# Шәүрә (йыр)
## Нотаһы

* БАШҠОРТ ХАЛЫҠ ЙЫРҘАРЫ - Х.Әхмәтов, А.Харасов, Л.Лебединский (1954г)(недоступная ссылка)
# Балыҡ майы

Балыҡ (атап әйткәндә, тәрәс) майы — балыҡтан алына торған май — мәҫәлән, 1,3—2,2 кг тартҡан тәрәстең бауырынан етештерелә. Һалҡын һыулы донъя океанының диңгеҙҙәрендәге балыҡтарҙан — скумбриянан, сельдтән, башҡа һимеҙ балыҡтарҙан күпләп алына.

# Балыҡ майы
## Етештереү

Тәрәс майын башлыса Норвегияла етештерәләр. XIX быуат уртаһында фармацевт Петер Мёллер (норв. Peter Möller, 1793—1869) Норвегияның көнбайышында йәшәгән һәм тәрәс балығы бауыры майын даими ҡулланған халыҡтың сәләмәтерәк булыуын асыҡлаған, ул балыҡ майы һата башлаған, шуға тиклем был май тире эшкәртеүгә тотонола торған булған.
Күп күләмдә һәм юғары техник камиллыҡ менән балыҡ майы етештереүсе икенсе ил — АҠШ.
Балыҡ майын юғары технологиялы сәнәғәт ысулы менән дә, айырым балыҡсы төркөмдәр иһә бик примитив ысулдар менән етештерә. Сәнәғәт ысулы тотоу менән үк тәрәсте таҙартып, бауырын алып етештерелеүе менән айырыла. Шәхси етештереүселәр балыҡты тотоп, мискәгә йыя бара ла, бер ни тиклем ваҡыттан ғына ярға сыға, шуға күрә балыҡ майының төҫө лә, тәме лә үҙгәргән булып сыға. Уны ҡыҙыл май тип атайҙар.

# Балыҡ майы
## СССР-ҙа балыҡ майы

Совет ғалимдары аҙыҡта майҙар кислотаһы етмәү тураһында гипотеза иғлан итә, бынан һуң хөкүмәт илдә күләмле профилактик саралар ойоштора. Балыҡ майы балалар баҡсаларында, мәктәптәрҙә балаларға мотлаҡ бирелә башлай. Был 1970 йылдан диңгеҙ бысраныу сәбәпле тыйыу тураһында указ сыҡҡанға тиклем дауам итә. 1997 йылда указ ғәмәлдән сығарыла.

# Балыҡ майы
## Медицинала

Балыҡ майының төп ҡиммәте — уларҙағы туйындырылмаған майҙар кислотаһы миҡдары (Омега-3) йөрәк сирҙәре аҙыуын тотҡарлай.
# Сейә баҡсаһы (фильм, 1981)

«Cейә баҡсаһы» (ингл. The Cherry Orchard) — драматик телефильм. Уны 1981 йылда режиссёр Ричард Айр төшөргән. Фильмдың сюжеты урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чеховтың шул исемдәге пьесаһына нигеҙләнгән. Премьераһы 1981 йылдың 13 октябрендә «Би-би-си-ҙең» инглиз каналында үтә.

# Сейә баҡсаһы (фильм, 1981)
## Сюжет

Мадам Раневская — оло йәштәге аристократ ханым. Ул ҡыҙы Аня менән Франциянан Рәсәйгә ҡайта. Уның «Сейә баҡсаһы» имениеһы хужабикәһе бурыстарын түләй алмағанлыҡтан һатыуға ҡуйылырға тейеш. Финанс мәсьәләләренең үҙ алдында бик етди тороуына ҡарамаҫтан, Раневская элеккесә йәшәүен дауам итә, буш хыялдар һәм тормошҡа ашмаҫ өмөттәр менән йәшәй. Баҡсаны сауҙәгәр Лопахин һатып ала. Ул баҡсаны ҡырҡып ташларға һәм буш ерҙе ҡуртымға бирергә теләк белдерә.

# Сейә баҡсаһы (фильм, 1981)
## Ролдәрҙә

* Джуди Денч — Любовь Андреевна Раневская
* Билл Патерсон — Ермолай Алексеевич Лопахин
* Антон Лессер — Пётр Сергеевич Трофимов
* Гарриет Уолтер — Варя
* Сюзанн Бёрден — Аня
* Фредерик Тревес — Леонид Андреевич Гаев
* Тимоти Сполл — Семён Пантелеевич Епиходов
* Фрэнсис Лоу — Дуняша
* Дэвид Ринтул — Яша
* Анна Мэсси — Шарлотта Ивановна
* Пол Карран — Фирс
* Уэнсли Пити — Борис Борисович Симеонов-Пищик

# Сейә баҡсаһы (фильм, 1981)
## Бүләктәре һәм номинациялары

| Йыл | Награда | Категория | Номинанты | Результат |
| {0}[13]{/0}} (1936) | BAFTA TV Award | Иң яҡшы актриса | Джуди Денч | Еңеү |
| {0}[13]{/0}} (1936) | BAFTA TV Award | Иң яҡшы видео яҡтыртыу | Говард Кинг | Еңеү |

# Сейә баҡсаһы (фильм, 1981)
## Баһаламалар

Фильм кино тәнҡитселәренең ҡатнаш баһаламаларын ала. Театр тәнҡитсеһе Мэтт Вольф фильмдә төп ролде башҡарған Джуди Денчтың уйнауын бик юғары баһалай.
# Ломная (йылға)

Ломная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Пиковка йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ломная (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027832
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202783
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Күбәк (Татарстан)

Күбәк (Көбәк; татар. Күбәк, рус. Кубяково) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы ауылы.

# Күбәк (Татарстан)
## География

Ауыл Ҡалмиә йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан көнсығышҡа табан 27 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Күбәк (Татарстан)
## Тарих

Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1747 йылдан билдәле. Ауыл Бүләр улусының Бүләр түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй административ-территориаль улусы составына керә.
1848 йылда ауылда мәсет, мәктәп, тирмән теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан — Саллы кантоны составына керә. 1930 йылдан Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составында була.

# Күбәк (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 29 башҡорт һәм 39 типтәр; 1859 йылда — 425 башҡорт; 1912 йылда 519 башҡорт һәм 276 типтәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1870 | 1897 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 63 | 113 | 412 | 739 | 795 | 836 | 482 | 579 | 409 | 407 | 397 | 344 | 249 | 243 |
# Ҡолбирҙе (ауыл)

Ҡолбирҙе (рус. Кульберда) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районындағы юҡҡа сыҡҡан ауыл.

# Ҡолбирҙе (ауыл)
## Этимологияһы

Атамаһы Ҡолбирҙе ир-егет исеменән алынған.

# Ҡолбирҙе (ауыл)
## Географик урынлашыуы

Ҡолбирҙе йылғаһы буйында, Яңы Һары ауылынан 47 км алыҫлыҡта (Ырымбур өлкәһе менән Башҡортостан Республикаһы сигендә) урынлашҡан булған.
Элекке Ҡолбирҙе ауылы тирәһендә һоро күмер ҡатламы (ҡалынлығы 1 метрға тиклем) бар.

# Ҡолбирҙе (ауыл)
## Тарихы

Ауылға үҫәргән ырыуы башҡорттары — Ултыраҡ һәм Бикбау ауылдары кешеләре нигеҙ һалған.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны, 1930 йылдың 20 авгусынан Хәйбулла районы составына индерелә.
1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1950 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Хәлил районы составында була. 1950—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһенең Яңы Покровка районы составында була. 1959 йылдан Хәлил районы (1960 йылда Гай районы тип үҙгәртелә), ә аҙаҡ Ҡыуандыҡ районы составында була.
1970-се йылдарҙың аҙағында ауыл юҡҡа сыҡҡан.
# Әғләмов Хәйрислам Әғләм улы

Әғләмов Хәйрислам Әғләм улы — (1908 йыл — 1952) 112-се Башҡорт кавалерияһы дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

# Әғләмов Хәйрислам Әғләм улы
## Биографияһы

Хәйрислам Әғләм улы Әғләмов 1908 йылда Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Оло Шаҙы ауылында тыуа.
Фронтҡа 1941 йылда Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан алына. 112-се һанлы башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Яуҙа ул 2 тапҡыр яралана. Тыуған яғына иҫән-һау әйләнеп ҡайта, өйләнә. Тормош иптәше менән 7 малай 1 ҡыҙ үҫтерәләр. Балалары барыһы ла тырыш, уҡыуға һәләтле булалар, юғары белем алалар. Улдарының береһе Әғләмов Нәғим Хәйрислам улы Республикабыҙҙың билдәле кешеһе була. Ул төҙөлөш новаторы, монтажлаусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. Һуғыштан һуң Хәйрислам Әғләм улы «Шаҙы» колхозында склад мөдире булып эшләй

# Әғләмов Хәйрислам Әғләм улы
## Наградалары

* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
# Тринидад һәм Тобаго

Респу́блика Тринида́д и Тоба́го - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Анар-Юган

Анар-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хар-Посл ҡылымығының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Анар-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303230
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уксун

Уксун — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алатырь йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Уксун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038796
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003879
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Наяда

?Наяда :
Диңгеҙ наядаһы (Najas marina) Ботаническая иллюстрация из книги О. В. Томе Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, 1885 :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Бер өлөшлөләр |
| Тәртип: | Баҡа япрағы сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Һыу сәскәләре |
| Ырыу: | Наяда |
Латинса исеме :
Najas L. (1753) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр |
Наяда — наяда һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Наяда
## Таралышы

4—5 яҡын төрө билдәле, ике ярымшарҙың да уртасанан алып экваториаль бүлкәтенә тиклем таралған. Башҡортостанда диңгеҙ наядаһын осратырға мөмкин. Һыу ятҡылыҡтары төбөндә үҫә, һирәкләп Мәләүез (Воскресенск ауылы) һәм Күгәрсен (Хоҙайбирҙин ауылы) райондарында осрай. Реликт.

# Наяда
## Ботаник яҙма

Тулыһынса һыу аҫтында үҫкән бер йыллыҡ ике өйлө ҡаты үлән. Һабағы тармаҡлы, мурт, сәнскеле, аҫҡы төйөндәрендә тамырланыусан, оҙонлоғо 10—60 см. Япраҡтары һеңерсәһеҙ, ҡарағусҡыл йәшел төҫтә, киң ҡыяҡлы, йомроланған еңсәләр м‑н, ситтәренән уйымлы‑эре киртләсле, таҡыяларҙа 3‑әр. Сәскәләре ваҡ, яңғыҙар, һабаҡ ботаҡтарының төбөндә урынлашҡан: ата сәскәләр — бер һеркәс һәм көпшәле сәскә эргәлеге, инәләре — емешлек менән, сәскә эргәлеге юҡ. Июль—августа сәскә ата, һеркәләнеүе һыу аҫтында. Емеше — төшлө емеш, август—сентябрҙә өлгөрә.
# Кырлык

Кырлык — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ябаган йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Кырлык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100887
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юрьяс

Юрьяс — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пузмач йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Юрьяс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000034735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003473
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ишәле (Мәсетле районы)

Ишәле (рус. Ишалино) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Ростов ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 223 кеше. Почта индексы — 452561, ОКАТО коды — 80242845002.

# Ишәле (Мәсетле районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 21 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Теләш): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимск): 129 км

# Ишәле (Мәсетле районы)
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Пролетар (урамы) — рус. Пролетарская ( улица )
* башҡ. Баҡса (урамы) — рус. Садовая ( улица )

# Ишәле (Мәсетле районы)
## Билдәле шәхестәр

* Әсфәндиәров Зөфәр Вәкил улы (18.02.1949), уҡытыусы, дәүләт хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1999), Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1992).
* Әхмәҙиева Рәшиҙә Сәмиғулла ҡыҙы, Әхмәҙиева Мәҫкүрә Сәмиғулла ҡыҙы (24.10.1925—13.12.1998), артист, йырсы (меццо-сопрано). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1972).
# Аряев Леонид Николаевич

Аряев Леонид Николаевич (укр. Леонід Миколайович Аряєв; 1923—1976) — украин совет ғалимы, анестезиолог-реаниматолог, медицина фәндәре докторы, профессор, медицина хеҙмәте полковнигы. Украина ССР-ы Одесса, Николаев, Херсон өлкәләрендә һәм шулай уҡ Молдавия ССР-ы анестезиология хеҙмәтен ойоштороусы. Яҡынса 100 фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән ике монография авторы.

# Аряев Леонид Николаевич
## Биографияһы

Тарханово ауылында 1923 йылдың 18 июнендә тыуған, хәҙерге Мордовия Республикаһы территорияһында.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, хәрби наградаларға эйә.
Хәрби-медицина академияһын Ленинградта (ВМА, хәҙерге С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһын 1946 йылда, 1957 йылда академик П. А. Куприянов клиникаһының хирургтарҙы камиллаштырыу факултетын) тамамла. Шулай уҡ Хәрби-медицина академияһының анестезиологтары курсында 1958—1965 йылдарҙа уҡый.
1946—1955 йылдарҙа Леонид Аряев медсанчаста хирург булып эшләй, 1957—1967 йылдарҙа ошо уҡ хәрби округ госпиталендә бер үк ваҡытта уҡыу һәм квалификация күтәреү курстарының етәксеһе була. 1966 йылда ВМА-ла «Анальгезия и поверхностный наркоз закисью азота при непродолжительных операциях, некоторых диагностических исследованиях и с лечебной целью» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яһай. 1967 йылдан алып Одесса медицина институтының (хәҙер Одесса милли медицина университеты) доценты (1967—1068), хирургия кафедраһы профессоры (1968—1969), реаниматология һәм анестезиология кафедраһы мөдире (1969—1976). Шулай уҡ Одесса өлкә һаулыҡ һаҡлау бүлегенең баш белгесе була, Молдавия һәм Украина көньяҡ төбәгендә анестезиология һәм реаниматология хеҙмәтен ойоштороусы. Л. Н. Аряев етәкселеге аҫтында 13 кандидатлыҡ һәм 1 докторлыҡ диссертациялары яҡланған.
1976 йылдың 4 апрелендә Украина ССР-ының Одесса ҡалаһында вафат була. Икенсе христиан ҡала зыяратында ерләнгән Уның улы Николай (тыуған 1950) — шулай уҡ ғалим-медик..
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында «Ленинград оборонаһы өсөн», «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн», « 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңеү өсөн».
# Асҡыс (йоҙаҡ асҡысы)

Асҡыс — йоҙаҡтарҙы аса торған ҡорал; йоҙаҡты аса, бикләй, механизмдарҙы бора-бушата, көйләй торған ҡорал.
Металл (тимер, баҡыр һ.б.), ағас, пластмасса асҡыс эшләү өсөн материал булып тора.

# Асҡыс (йоҙаҡ асҡысы)
## Тарихы

Беренсе асҡыстар, йоҙактары менән бергә беренсе цивилизациялар барлыҡҡа килгәндә үк барлыҡҡа килгән. Улар мифтарҙа һәм Тәүратта телгә алына. Фирғәүен Рамсес IIҡәберлегенде тарихсылар ағас асҡыс таба.

# Асҡыс (йоҙаҡ асҡысы)
## Асҡыс төрҙәре

Шыуҙырмалы (региль) асҡыстар эшләү технологияһы яғынан ҡатмарлы асҡыстар булып тора. Шыуҙырмалы асҡыстар йоморо һәм яҫы булырға мөмкин.

# Асҡыс (йоҙаҡ асҡысы)
## Фотогалерея

* Берлин асҡысы
* 1917 йылғы асҡыс күсермәһен эшләй торған станок
* Мастер ключник. Бангалор.
* Көпшә асҡыс
* Ватикан гербында төшөрөлгән асҡыс
* Зост ҡалаһы гербы.
* Асҡыстар бәйләме
# Варгол

Варгол (Воргол) — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосна йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Варгол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер ҡушылғанға тиклем Дон, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001876
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000187
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ванслебен-ам-Зе

Ванслебен-ам-Зе (нем. Wansleben am See) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан община.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 1815 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,84 км². Диңгеҙ кимәленән 110 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6318 һәм автомобиль коды — MSH.
# Галя

Галя — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Кондас йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Галя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007543
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100754
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сэим-Я

Сэим-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляпин йылғаһының уң ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сэим-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027025
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302702
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3