yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тарпан (ауыл)

Тарпан (рус. Тарпановка, Торпановка - 1912 йылғы картала) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡорманай районындағы юҡҡа сыҡҡан ауыл.

# Тарпан (ауыл)
## Тарихы

Ауылға 1846-1947 йылдарҙа Тамбов губернаһы Липецк өйәҙенән һәм Курск губернаһы Тим өйәҙенән «дәүләт крәҫтиәндәре» күсереп ултыртыла. 1851 йылда Быҙаулыҡ өйәҙе Ҡорманай улусына ҡараған.
Ырымбур губернаһының «Список населенных мест по сведениям 1859 года» тип аталған исемлегенең п.1329 битендә: Тарпан ауылы Тарпан йылғаһы буйында Уральск ҡалаһынан Быҙаулыҡҡа барған тракттың уң яғында урынлашҡан һәм Быҙаулыҡ өйәҙенең 3-сө станына ингән. 1850 йылға тиклем — Ырымбур губернаһында, 1850 йылдан 1928 йылға тиклем — Һамар губернаһында булған.
Тарпан ауылы ҡаҙна ҡулында булған. 1859 йылда унда 36 йорт-ихата булған, унда 285 кеше йәшәгән (145 ир-ат, 140 ҡатын-ҡыҙ).
Православ миссионер йәмғиәтенең Һамар епархияһы комитеты отчеттары мәғлүмәттәре буйынса, «раскол менән ныҡ зарарланған» ауылдың береһе булған.
1900 йылда Логачев улусы составында православие динен тотҡан урыҫ милләтле элекке дәүләт крәҫтиәндәре йәшәгән быуалы Тарпановка ауылы теркәлгән. Һамарҙан 190 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан булған. Ауылда 60 йорт-ихата, 250 ир-егет, 512 ҡатын-ҡыҙ, бөтәһе 512 кеше йәшәгән. Ауылда 1 ел тирмәне булған.
Совет осоронда Тарпан-1-се, Тарпан-2-се ауылдары, шулай уҡ улар исемендәге ике ауыл Советы ла барлыҡҡа килгән. Күрәһең, ике колхоз барлыҡҡа килтерер өсөн, төп ауылдан күсеп сыҡҡандарҙыр.
1949 йылда Тарпанда — Киров исемендәге колхоз, Тарпан-2-се ауылында Калинин исемендәге колхоз эшләй.
1960 йылда Тарпан Даниловка ауыл Советына инә, әммә Даниловка урынына үҙе ауыл Советы үҙәге булып тора, ә Тарпан 2-се Ҡандәүер ауыл Советы составына инә. Был ауылдарҙа үҙ аллы колхоз ҡалмаған, сөнки колхоздар исемлегендә район буйынса ла иҫкә алынмай. Ауыл хәҙерге ваҡытта юҡҡа сыҡҡан.

# Тарпан (ауыл)
## Этимологияһы

Тарпан ойконимы ауыл барлыҡҡа килгән урындағы йылға исеменән бирелгән. Иртәк йылғаһы, Быҙаулыҡ, Первомайский һәм Ҡорманай райондары урынлашҡан был төбәктә XIX быуаттың урталарында ҡырып бөтөрөлгән ҡырағай аттар — тарпандар күп булған. Улар хаҡында иҫтәлек Тарпан йылғаһы атамаһында һаҡланған, исеме бирелгән торама биләмәләре барлыҡҡа килгән, мәҫәлән, Беренсе һәм Икенсе Тарпан ауылдары, тип яҙа Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсеһе, топонимсы ғалим Б.Я Моисеев үҙенең «Местные названия Оренбургской области. Историко-топонимические очерки» тигән китабында .
# Еремеев Пётр Васильевич

Еремеев Пётр Васильевич (11 июнь 1911 йыл — 2 октябрь 1941 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы тарихында тәүге төнгө таран яһап, батырҙарса һәләк булған летчик-истребитель, эскадрилья командиры урынбаҫары, өлкән лейтенант. Рәсәй Геройы (1995, үлгәндән һуң).

# Еремеев Пётр Васильевич
## Биографияһы

Пётр Васильевич Еремеев 1911 йылдың 11 июнендә хәҙерге Башҡортостандың Иглин районындағы Бердин яланы ауылында тыуған.
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң Силәбе өлкәһенең Әшә ҡалаһында металлургия заводында сигәләү цехының сүкешсеһе булып эшләй. 1930 йылда Златоуст механика техникумын тамамлай.
1930 йылдың майынан Ҡыҙыл Армия сафында. 1933 йылда Ырымбур хәрби авиация лётчиктар мәктәбен тамамлай. Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы хәрби һауа көстәре ғилми-тикшеренеү институтының махсус вазифа йөкмәтелгән отрядында хеҙмәт итә; 1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1941 йылдың 2 октябрендә һауа һуғышында батырҙарса һәләк була.
Калинин (хәҙер Тверь) өлкәһенең Красуха ауылы янында ерләнә.

# Еремеев Пётр Васильевич
## Батырлығы

«1941 йылдың 29 июленә ҡарай төндә истребитель авиация полкының 27-се эскадрилья командиры урынбаҫары (6-сы истребителдәр авиацияһы корпусы, Һауа һуғышынан һаҡлауҙың Мәскәү зонаһы) өлкән лейтенант Еремеев Петр Мәскәү өлкәһенең Истра районындағы Головин һәм Яңы Петров тораҡ пункттары эргәһендә „МиГ-3“ самолет-истребителендә ватан хәрби тарихында тәүге тапҡыр „Ю-88“ дошман бомбардировщигына төнгө таран яһай.
1941 йылдың 26 авгусынан ҡыйыу лётчик-истребитель — 28-се истребитель авиация полкының эскадрилья командиры (4-се ҡатнаш авиация дивизияһы, Төньяҡ-Көнбайыш фронт) алыштарҙа ҡатнашҡан ваҡытында етмештән ашыу хәрби осош яһай, шуларҙың иллеһе — төндә; дошмандың ике самолетын, улар иҫәбендә береһен таран менән бәреп төшөрә».
Рәсәй Федерацияһы Президентының 1995 йылдың 21 сентябрендәге 961-се Указы менән 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн өлкән лейтенант Еремеев Петр Васильевичҡа үлгәндән һуң «Рәсәй Федерацияһы Геройы» исеме бирелә.

# Еремеев Пётр Васильевич
## Хәтер

* П. В. Еремеев исемен Силәбе өлкәһенең Әшә ҡалаһында батыр уҡыған 1 -се һанлы урта мәктәп йөрөтә.
* П. Еремеев исеме менән Әшә ҡалаһында бер урам аталған.
* 2014 йылда Еремеев батырлығына арналған почта маркаһы һәм почта конверты сығарылған.

# Еремеев Пётр Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы Геройы (1995)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1941)
# Әл-Мүззәммил сүрәһе

Әл-Мүззәммил сүрәһе (ғәр. سورة المزمل‎, Кейеменә төрөнгән ) — Ҡөрьән Кәримдең 73 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 20 аяттан тора.
# Ғаянов

Ғаянов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғаян исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Ғаянова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғаянов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғаянов Зөфәр Ғаян улы (1941—2015) — рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Ғаянов Илдар Ихсан улы (1957) — рәссам, график.
# Ивьев шишмәһе

Ивьев шишмәһе — Белоруссияның Гродно өлкәһе Ивьевский районы Ивье ҡалаһындағы шишмә (сығанаҡ). Дзержинский урамындағы 5-се һанлы йорт эргәһендә урынлашҡан. Республика әһәмиәтендәге геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора.

# Ивьев шишмәһе
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Ивьев шишмәһе 1914 йылда барлыҡҡа килгән. Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Ивье ҡалаһын немецтар оккупациялаған һәм, сөсө һыу етмәгәнлектән, был урында дүрт скважина тишкән. Бер быуат үткәндән һуң бары дүртенсе шишмә генә һаман йәшәй һәм тулы көсөнә һыу менән тәьмин итә. Был урында кешеләр йорттар төҙөй. Шишмә ала үҙәгендә урынлашҡан шишмәһе Ивье ҡалаһының үҙәгендә, Дзержинский урамындағы, 5-се йорт тирәһендә урынлашҡан, төҙөк, купеле бар. Ивьев шишмәһе изге Архангел Михаил хөрмәтенә изгеләштерелгән.
Беларусь Республикаһы Тәбиғи ресурстарҙы һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау министрлығының 2006 йылдың 31 июлендәге 48-се ҡарары менән Ивьев шишмәһе республика әһәмиәтендәге геология тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән.
Ивьев шишмәһе сиктәре: көнсығыш яҡтан — Ивенканың уң яры, көнбайыштан — Дзержинский урамына тиклем, төньяҡ һәм көньяҡ яҡтарҙан — ҡоролған бутовый ҡоймаға тиклем, шишмәнең дөйөм майҙаны 0,6га тәшкил итә.
Ивьев шишмәһе тирәләй территория тәрбиәле, эргәһендә түбәндәге яҙыулы ҡалҡан ҡуйылған:
Ивье ҡалаһына Ивьев шишмәһен күрер һәм һыуын эсер һәм үҙҙәре менән алып китер, купелгә сумып сығыр өсөн йылдың теләһә ҡайһы ваҡытында туристар күп килә.
# Иорданов Павел Фёдорович

Иорданов Павел Фёдорович (17 ноябрь 1858 йыл, Таганрог — 1 март 1920 йыл, Принкипо утрауы) — Рәсәй империяһы табибы, йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре, Таганрог ҡала башлығы (1905 йыл—1909 йылдар), Изге Станислав һәм Изге Анна ордендары кавалеры.

# Иорданов Павел Фёдорович
## Биографияһы

Павел Федорович Иорданов 1858 йылдың 17 ноябрендә (1857 йыл) Таганрог ҡалаһында, 3 гильдия сауҙагәре Федор Петрович Иорданов ғаиләһендә тыуған. 1877 йылда Таганрог ирҙәр гимназияһын алтын миҙал менән тамамлай. Гимназияның тәүге ике класында Антон Чехов менән класташ була.
В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университетының медицина факультетында белем ала. Медицина докторы. Хеҙмәт юлын санитар табип булып Таганрогта башлай. Таганрог ҡала думаһының гласныйы, ҡала башлығы итеп һайлана. 1904 йылдан башлап барлыҡ хөкүмәт һәм йәмәғәт учреждениеларында Таганрог баржа йәмғиәтенең вәкиле. Уның ҡалаға нигеҙ һалыныуҙың 200-йыллығына ҡарата, Таганрогта М. М. Антакольский ижад иткән Петр Беренсе һәйкәлен ҡуйыу тураһында, А. П. Чехов менән хат алышыуы билдәле.
1912—1917 йылдарҙа — сауҙа исеменән Дәүләт советына һайлап ҡуйылған ағза, Үҙәк төркөмөнә инә. Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында санитария һәм эвакуация часы юғары башлығы принц А. П. Ольденбургтың ярҙамсыһы. Сенатор (1917). 1917 йыл революцияһын Рәсәй империяһының баш санитар табибы посында ҡаршы ала. Бер аҙҙан Таганрогҡа ҡайтҡас, Ирекле армияның санитар хеҙмәтен етәкләй.
1917 йылғы революциянан һуң П. Ф. Иорданов Кисловодск ҡалаһына күсә һәм табиплыҡ шөғөлөнә әйләнеп ҡайта. 1919 йылда халыҡ-ара Ҡыҙыл Тәре ойошмаһы тәҡдиме буйынса П. Ф. Иорданов яралы һәм ауырыу хәрби хеҙмәткәрҙәр тейәлгән транспортты Новороссийсктан Константинополгә оҙатып йөрөй. Аҙаҡ Принц утрауҙарының береһендә, Принкипо утрауында госпиталдә эшләй. Унда ул тиф менән ауырый һәм 1920 йылдың 1 мартында вафат була. Улы уның кәүҙәһен Римгә күсерә, Тестаччо зыяратында ғаилә кәшәнәһендә ерләнгән.

# Иорданов Павел Фёдорович
## Бүләктәре

* Изге Станислав ордены
* Изге Анна ордены

# Иорданов Павел Фёдорович
## Ғаиләһе

* — Ҡатыны Мария Александровна Иорданова (02.12.1871—20.06.1962), Тестаччо зыяратында ире янында ерләнгән.
* П. Ф. Иордановтың кесе улы Николай Павлович Иорданов (10.08.1894—03.07.1925) император Александр лицейын тамамлаған (LXXII курс, 1916 йылғы сығарылыш), кредит буйынса Махсус канцелярия чиновнигы. Монархик контрреволюцион ойошмала ҡатнашҡан өсөн Ленинград хәрби округының ОГПУ (Берләштерелгән дәүләт сәйәси идаралыҡ) коллегияһы 1925 йылдың 22 июнендә үлем язаһына хөкөм итә. Ленинградта 1925 йылда «Лицеистар эше» буйынса атып үлтерелә. Үлгәндән һуң 1994 йылдың 31 ғинуарында аҡлана.
* Өлкән улдары Александр Павлович Иорданов (17.06.1889-06.03.1966), Римдә Рәсәй Император илселегендә сәркәтип була.
Иҫкәрмә: Женева кантоны (Швейцария) суды ҡарары менән А. П. Иордановҡа бабайы Дмитрий Иванович Ознобишиндың нәҫелдән килгән фамилияһын ҡабул итергә һәм артабан Иорданов-Ознобишин тип аталырға рөхсәт бирелә.
# Петра Гинчицова

Петра Гинчицова (чех Petra Hynčicová; 1 май 1994 йыл, Либерец, Чехия) — Чехия саңғысыһы. 2019 йылда Ҡышҡы универсиаданың саңғы спринтында чемпион, 2018 йыл олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.

# Петра Гинчицова
## Спорт карьераһы

Петра Гинчицова өсөн Донъя кубогы сиктәрендә беренсе уҙыш 2013/14 миҙгеле этабының Нове-Место-Моравала уҙған спринтерҙар уҙышы була, унда чех спортсыһы 45-се һөҙөмтә күрһәтә.
2019 йылдың 6 февралендә Красноярскта ҡышҡы универсиадала Гинчицова ирекле стиль менән спринт ярыштарының квалификация уҙышында иң яҡшы ваҡытты күрһәтә. Шулай уҡ сирек финал һәм ярымфинал стадияларҙы ышаныслы үтә, ә хәл иткес уҙышта Рәсәй спортсыларын үҙып китеп, алтын миҙал яулай. Спортсы шулай уҡ команда спринт ярышында һәм 15 км уҙышта ҡатнаша.
2019 йылда донъя беренселегендә Гинчицова спринттың төп селтәренә эләкмәй, квалификацияла тик 43-сө ваҡытты күрһәтә. Гинчицованың ватандашы Катержина Янатова менән пары команда спринты ярымфиналында 7-се була һәм был ярыштың хәл иткес уҙышына эләкмәй. Шулай уҡ 10 км айырым старт менән уҙышта һәм эстафетаның икенсе этабында ҡатнаша, был Чехия йыйылмаһы өсөн 11-се һөҙөмтә менән тамамлана.
2021 йылда донъя чемпионатында спортсы өс шәхси уҙышта ҡатнаша, бер тапҡыр ҙа топ-30-ға эләкмәй: спринтта ул 35-се ваҡытты күрһәтә, 10 км уҙышта айырым старт менән — 33-се ваҡытты күрһәтә, ә 30 километрға масс-стартта — 36-сы була. Бынан тыш, һуңғы этапта Гинчицова торған чехтарҙың эстафета дүртлеһе дөйөм 8-се урында була.

# Петра Гинчицова
## Һөҙөмтәләр
### Олимпия уйындары

| Олимпия уйындары | Спринт | Команда спринт | 10 км айырым старт | 7,5+7,5 км скиатлон | 30 км масс-старт | Эстафета |
| Ҡалып:Флагификация/Корея 2018 Пхенчхан | 45 | — | 60 | Ҡырҡ ете | 39 | — |

# Петра Гинчицова
## Һөҙөмтәләр
### Саңғы спорты буйынса донъя чемпионаты

| Донъя чемпионаты | Спринт | Команда спринты | 10 км айырым старт | 7,5+7,5 км скиатлон | 30 км масс-старт | Эстафета |
| 2019 Зефельд | 43 | 13 | 48 | — | — | 11 |
| 2021 Оберстдорф | 35 | — | 33 | — | 36 | 8 |
# Браслав күлдәре (милли парк)

«Браслав күлдәре» милли паркы — Белоруссияның төньяҡ-көнбайышындағы милли парк.
Милли парк уникаль тәбиғәт комплексын кешеләрҙең хужалыҡ эшмәкәрлегенән яҡлау, уларҙы киләсәк быуындар өсөн һаҡлау хеҙмәтен үтәй. Ул 1995 йылдың авгусында ойошторола. Үҙәге булып Браслав күл төркөмдәре тора. Парк составына Браслав районының байтаҡ урман массивтары һәм һаҙлыҡтары менән көньяҡ өлөшө инә. Милли парктың дөйөм майҙаны 71500 гектар тәшкил итә. Ул төньяҡтан көньяҡҡа 56 км-ға һуҙылған, киңлеге 7 километрҙан 17 километрға тиклем. Биләмәһенең 29%-ын күлдәр биләй, урман 46%-ын алып тора.
Милли парк сиктәрендә бер нисә ҡыҙыҡлы тәбиғәт һәйкәлдәре урынлашҡан. Был айырым рельефтың асыҡ сағылған боҙлоҡ формалары, ҙур һарыҡташтар, күлдәрҙә утрауҙар, һирәк ағастар төркөмө. Бик күп һанда тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары: төрлө дәүер ҡаласыҡтары (Масковичи һәм башҡалар), ҡурғанлы ҡәберлектәр, ғибәҙәт ҡоролмалары бар.
Ботаниктар парк территорияһында үҫемлектәр донъяһының 500-ләп төрөн иҫәпләгән, шуларҙың 20 төрө Белоруссия өсөн һирәк төрҙәр булып тора.
«Браслав күлдәре» милли паркында ғилми эшмәкәрлек, шулай уҡ тәбиғәтте һаҡлау буйынса эш алып барыла. Милли парк үҙәге — Браслав ҡалаһы, унда етәкселек һәм фәнни базаһы урынлашҡан. Милли парк хеҙмәт коллективында 600-гә яҡын кеше иҫәпләнә.
Милли парктың хайуандар донъяһы бай һәм күп төрлө: бында 189 төр ҡош осрай, шуларҙың 45-е һирәк төргә һәм юҡҡа сығып барыусыларға ҡарай.
Белоруссияның Ҡыҙыл китабына индерелгән хайуандар араһынан бурһыҡ (meles Meles), һеләүһен (Lynx lynx), һоро айыу (arctos Ursus), ҡара ҡауҙы (Ciconia nigra), һоро торна (grus Grus), ышылдаҡ аҡҡош (cygnus olor), күк аҡсарлаҡ (Larus canus), чернозобик (Calidris alpina) бар.
Браслав урманының башҡа хайуандары: бүре (Canis lupus), ҡабан (sus scrofa), илек (Capreolus capreolus), төлкө (vulpes vulpes), мышы (alces Alces), урман эте (nyctereutes procyonoides), һыуһар (Martes foina) һәм башҡалар.
«Браслав күлдәре» милли паркының төньяҡ өлөшөндә Василькишки утары урынлашҡан.
* Струсто
* Дривяты
* Снуды
# Ветожетка

Ветожетка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жукопа йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Ветожетка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы башынан Үрге Волга бейшлотына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100112110000000154
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000015
* Бассейн коды — 08.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үбәй ибн Кәгб

Үбәй ибн Кәгб әл-Хәҙрәжи (ғәр. أبي بن كعب‎; рус. Убайй ибн Каб аль-Хазраджи; вафаты 649) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәһе һәм кәтибе (секретары).Ҡөрьәнде матур итеп уҡый белгәне өсөн Әл-Ҡурра (ҡарыйҙарҙың ҡарыйы) тигән ҡушамат алған

# Үбәй ибн Кәгб
## Биографияһы

Уның тулы исеме: Үбәй ибн Кәгб ибн Ҡайс әл-Хәҙрәжи. Мәҙинәлә тыуған һәм Хәҙрәж ҡәбиләһенән сыҡҡан. Мосолмандарҙың Мәҙинәгә күсенгәненә тиклем (Һижрәт) ислам динен ҡабул итә, Ғәҡәбә эргәһендәге икенсе антта ҡатнаша. Бәҙер, Өхүд, Ур һуғыштарында һәм мосолмандарҙың мөшриктәргә ҡаршы башҡа яуҙарында ҡатнаша. Өхүд янындағы һуғышта Үбәй ауыр яралана.
Ислам ҡабул иткәнгә тиклем үк уҡый-яҙа белә. Ул Мәҙинә мәсетендә мөғәллим итеп тәғәйенләнә. Ҡөрьән тәфсирҙәре белгесе булараҡ, Мәҙинәлә шул маҡсатта мәҙрәсә ойоштора.
Үбәй фиҡһ белгесе була һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәр заманында уҡ фәтүәләр сығара. Мөхәммәт Пәйғәмбәр Үбәйҙе дәүләт вазифаларына тәғәйенләй. Ул шулай уҡ ҡәбиләләрҙән зәкәт йыйыусы була.
Ул бик күп изгелекле сифаттары менән айырылып тора, аскеттарса йәшәй, тәҡүә һәм диндар кеше була. Пәйғәмбәр үлгәндән һуң ул үҙенең ижтимағи һәм дәүләт эшмәкәрлеген дауам итә. Әбү Бәкер һәм Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хәлифәләрҙең яҡын кешеһе һәм кәңәшсеһе була. Уның шулай уҡ бер нисә тиҫтә хәҙис тапшырыуы билдәле

# Үбәй ибн Кәгб
## Биографияһы
### Вафаты

Үбәй ибн Кәгб 649 йыл тирәһендә вафат була.
# Няфта

Няфта — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға БЕЛ/МЕЗЕНЬ/86/20 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 138 км.

# Няфта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050282
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005028
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Грузияның сәнғәттәр музейы

Грузияның сәнғәттәр музейы (AMG) (груз. საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, muzeumi sak'art'khelovnebis ), шулай уҡ Амиранашвили Шалваның һынлы сәнғәт музейы, Грузияла төп музейҙарҙың береһе булып тора. 140 000 яҡын грузин, Көнсығыш, Европа, рус һәм башҡа илдәрҙең сәнғәт әйберҙәре бар.

# Грузияның сәнғәттәр музейы
## Тарихы

Милли сәнғәттәр музейы йәш грузин рәссамдар тырышлығы менән асыла. 1920 йылдың 1 февралендә ағымдағы музейҙың алдағыһы асыла. Ошонан 1923 йылда асылған һынлы сәнғәттәрҙең үҙәк музейы барлыҡҡа килә. 1932 йыл аҙағында музей Иҫке ҡаланың үҙәгенә XIII быуаттың Метехи сиркәүе урынына күсерелә.
1945 йылда Совет һәм француз хөкүмәте араһында махсус килешеүе буйынса Грузияның милли байлығы булған күп һанлы сәнғәт әҫәрҙәре (ҡулъяҙмалар, ювелир әйберҙәр, картиналар), 1921 йылда Ҡыҙыл Армия баҫып инеүенән һуң эвакуациялана, һуңынан Тбилиси музейына кире ияһы ҡайтарыла.
Музей 1950 йылда Грузияның сәнғәттәр музейы булараҡ рәсми билдәле була, шул уҡ йылда әлеге биләгән бинаға күсә. 1838 йылда неоклассик стилдә төҙөлгән бина Рәсәй империяһы осоронда дини семинарияны урынлаштыра.
Бер нисә башҡа музейҙарҙы берләштереп 2004 йылда Грузияның милли музейы барлыҡҡа килә

# Грузияның сәнғәттәр музейы
## Коллекцияһы

Музейҙың иркен залдарында грузин, Европа, Көнсығыш һәм рус сәнғәтенең бүлектәренән торған даими коллекциялар урынлашҡан.
# Оло Мача

Оло Мача — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чембар йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Оло Мача
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000636
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кудряшова Нина Васильевна

Нина Васильевна Кудряшова (3 сентябрь 1927 йыл — 22 июнь 2014 йыл) — Мәскәү өлкәһе Дмитровский КПСС ҡала комитетының беренсе секретары, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

# Кудряшова Нина Васильевна
## Биографияһы

Нина Васильевна Кудряшова 1927 йылдың 3 сентябрендә Мәскәү губернаһы Дмитровский өйәҙе, Орево ауылында (хәҙер Мәскәү өлкәһе) ҙур (ете бала, Нина — икенсе бала) колхозсы ғаиләһендә тыуған
1942 йылда Орудьево ауылында мәктәптең ете синыфын тамамлағас, геологҡа торф техникумына уҡырға инә, ләкин бер йылдан һуң йорттары янып әсәһенең янғындан алған бешеүҙәренән фажиғәле үлеп ҡалғас, уҡыуын ҡалдырырға мәжбүр була — үҙаллы йәшәргә һәм аҡса эшләргә өйрәнергә тура килә. Колхозға эшкә урынлаша, һуңынан Орудьево ауылында торф предприятиеһында эшләй, унда 12 йыл эшләй: тәүҙә нормировкалаусы, ә һуңынан хеҙмәт һәм эш хаҡы бүлеге начальнигы була. Эш менән бер рәттән параллель киске мәктәпте тамамлай, урта белем ала. 1952 йылда КПСС-ҡа инә.
1956 йылда партияның ҡала комитетына машина-трактор станциялары буйынса инструктор булып эшкә саҡырыла, һуңынан «Буденновсы» совхозында партия ойошмаһы секретарына тиклем күтәрелә. Һуңынан тағы ҡала комитетына ауыл хужалығы бүлеге мөдире булып эшкә ҡайта. КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы юғары партия мәктәбен 1965 йылда тамамлағандан һуң, ҡала комитетының өсөнсө секретары итеп һайлана. 1971 йылдың ғинуарында беренсе секретарь итеп һайлана.
1973 йылда, ҡатмарлы һауа шарттарына ҡарамаҫтан, район аграрийҙары дәүләткә иген һатыу буйынса йөкләмәне 30 %, картуф — 10 %, йәшелсә — 19,5 % арттырып үтәй, йыл йомғаҡтары буйынса Дмитровский районы КПСС Үҙәк Комитетының, СССР Министрҙар Советының, ВЦСПС һәм ВЛКСМ Үҙәк Комитетының Ҡыҙыл байраҡтары менән бүләкләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1973 йылдың 11 декабрендәге указы менән «1973 йылда производствоны үҫтереүҙә һәм дәүләткә иген һатыу буйынса йөкләмәләрҙе арттырып үтәгәндә хеҙмәт батырлығы күрһәткәне һәм Бөтә Союз социалистик ярышта өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн» Нина Васильевна Кудряшоваға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1978 йылға тиклем район комитетының беренсе секретары булып эшләй, һуңынан Мәскәүгә Мәскәү өлкәһе мелиорация һәм һыу хужалығы производство идаралығы начальнигы вазифаһына күсерелә. 1984 йылда пенсияға сыға.
Дмитров ҡалаһында йәшәй, 2014 йылдың 22 июнендә вафат була, шунда урындағы «Красная горка» зыяратында ерләнә.

# Кудряшова Нина Васильевна
## Наградалары

Ленин ордены (11.12.1973), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (08.04.1971), «Почёт Билдәһе» ордены (22.03.1966), миҙалдар менән бүләкләнә:
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы;
* «СССР-ҙың халыҡ хужалығын үҫтереүҙә өлгәшкән уңыштары өсөн»;
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә 30 йыл»;
* «Хеҙмәт ветераны»;
* «Мәскәүҙең 800-йыллығы иҫтәлегенә»;
* «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн. В.И.Лениндың тыуыуына 100 йыллыҡ айҡанлы»;
* «Дмитров 850-йыл»;
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн»;
* «Мәскәү 850»;
* «Дмитровтың почётлы гражданы».
05.09.1997 йылдан Мәскәү өлкәһе Дмитров районы депутаттары советы 40/9 ҡарары менән Нина Васильевна Кудряшова «Дмитров ҡалаһының почетлы гражданы» исеменә лайыҡ була (05.09.1997).
# Беренсе май паркы (Өфө)

«Беренсе май» мәҙәниәт һәм ял паркы — Өфөнөң Калинин районындағы Беренсе май урамының иң осонда, Орджоникидзе һәм Машина эшләүселәр урамдары киҫешкән урында урынлашҡан парк.

# Беренсе май паркы (Өфө)
## Тарихы

Беренсе май паркы — Өфөнөң сағыштырмаса йәш паркы. Ул Калинин район халыҡ депутаттары советының 1991 йылдың 10 июлендәге ҡарарына ярашлы, «Калинин» ял һәм мәҙәниәт паркы булараҡ төҙөлә. 1995 йылда исеме «Беренсе май» мәҙәниәт һәм ял паркы тип үҙгәртелә, 1996 йылда муниципаль учреждение статусын ала, ә 2006 йылдан муниципаль унитар предприятие итеп үҙгәртелә.
Парк Черниковка халҡының популяр ял итеү урыны булып тора. Парк биләмәһендә урынлашҡан ташландыҡ «Тепличное» күле бысраҡ һәм сүп-сарҙы таҙартылған, уның ярҙары тигеҙләнгән һәм газон үләне сәселгән, күлдә фонтан төҙөлгән. Күлгә ике ҡараулы аллея илтә, «Мөхәббәт аркаһы» һәм «Теләктәр эскәмйәһе» ҡуйылған. Ҡыш паркта саңғы трассаһы һәм һырғалаҡ эшләй. Шулай уҡ ике йәштән ҙурыраҡ балалар өсөн аттракциондар булған балалар күңел асыу майҙансығы эшләй. Бында тротуар брусчаткаһы (шаҡмаҡлап ваҡланған таш) түшәү, тротуарҙың асфальт ҡатламын яңыртыу, торшер тибындағы фонарҙар ҡуйыу, декоратив ҡоймалар һәм балалар спорт майҙансыҡтары төҙөү планлаштырыла.