yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ратушная Лариса Степановна

Ратушная Лариса Степановна (Ратушная Ляля; 9 ғинуар 1921 йыл, Тывров, Подольск губернаһы — 18 март 1944 йыл, Винница) — СССР подпольщицаһы, Советтар Союзы Геройы (1965, үлгәндән һуң).

# Ратушная Лариса Степановна
## Биографияһы

Лариса Степановна Ратушная 1921 йылдың 9 ғинуарында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. Украинка. 1937 йылдан ВЛКСМ ағзаһы. 1938 йылда урта мәктәпте тамамлағас, бер ни тиклем ваҡыт пионервожатый булып эшләй. 1939 йылда Мәскәү дәүләт университетына уҡырға инә, Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, уҡыуын туҡтата. Шәфҡәт туташтары курстарын тамамлап, халыҡ ополчениеһына яҙыла һәм 1941 йылдың сентябрендә фронтҡа китә.
Санинструктор вазифаһында 8-се Краснопреся халыҡ ополчениеһы дивизияһында Мәскәү өсөн алышта ҡатнаша. 1941 йылдың октябрендә Наро-Фоминск эргәһендә әсирлеккә эләгә, әммә ҡаса һәм Винницаға ҡайта. 1942 йылдың ғинуарынан Иван Бевз етәкселегендәге Винница йәшерен ойошмаһы ағзаһы. Лариса Ратушная немец мисәттәрен һәм документтарын эшләү оҫталығы менән айырылып тора, был бик күп кешене үлемдән һәм Германияға ҡыуыуҙан ҡотҡарып ҡала, подпольщиктарға һөҙөмтәле эшмәкәрлек алып барыу мөмкинлеге бирә.
1942 йылдың 17 июлендә ҡулға алына һәм гестапо һорау алғандан һуң Гнивань концентрацион лагерына ебәрелә. 1943 йылдың апрелендә уға тағы ҡасырға насип була. Винницаға ҡайтып, 1942 йылдың йәйендә ҡыйратылған подпольела эшен дауам итә. «Украина» йәшерен типографияһында баҫылған продукцияны тарата, В. И. Ленин исемендәге партизандар берләшмәһе командованиеһының заданиеларын үтәй.
1944 йылдың 18 мартында ҡаланы совет ғәскәрҙәре азат итер алдынан, подпольщиктар араһындағы һатлыҡ йән ҡулынан һәләк була. Винницала, Н. Козицкий исемендәге Дан паркында ерләнгән.

# Ратушная Лариса Степановна
## Хәтер

Винница урамдарының береһенә һәм 8-се урта белем биреү мәктәбенә Ратушная исеме бирелгән. Винница подпольеһы тураһында реаль ваҡиғаларға нигеҙләнеп «На берегах Южного Буга» китабы яҙылған (авторы — Дмитрий Медведев). Ратушная исемен «Москвич» тибындағы теплоход йөрөтә. Винница балалар һәм үҫмерҙәр һарайы (элекке пионерҙар һарайы) эргәһенә Ляля Ратушнаяға һәйкәл-стела ҡуйылған.
# Демьянов Лаз

Демьянов Лаз ыҙаны (укр. Дем'янів ЛазЛаз Дем’янів) — НКВД органдары тарафынан тотҡондарҙы күпләп атыу урыны. Иван-Франковск (Украина) тирәһендә урынлашҡан. Атыуҙар 1941 йылдың июнь аҙағында, нацист Германияһы ғәскәрҙәре Украинаны оккупациялау алдынан, башҡарыла. «Мемориал» активистары мәғлүмәттәре буйынса, барлығы, 600-гә яҡын кеше алып киленгән һәм атып үлтерелгән
# Оло Коптанка

Оло Коптанка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урна йылғаһының һул ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Оло Коптанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301424
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Боронғо төркиҙәр

Боронғо төркиҙәр (күктөркиҙәр; ҡыт. 突厥 — tūjué) — Төрки ҡағанатының башында Ашина ырыуы торған етәксе (гегемон) ҡәбиләһе. Урыҫ телле тарихнамәлә уларҙы билдәләү өсөн йыш ҡына совет тарихсы-этнологы, шәрҡиәтсе Лев Николаевич Гумилёв тәҡдим иткән төркөт (Төрки телдәрҙәге — төрк һәм монгол телендәге күплек суффиксы -өт) термины ҡулланыла. Физик тип буйынса боронғо төркиҙәр (төркөт ҡәбиләһе) монголоидтар.

# Боронғо төркиҙәр
## Тарихы

Тан империяһы ҡулъяҙмаһы «Таншу»ла Ашина ырыуының сығышы тураһында артабанғыса бәйән ителә. Табғастар төньяҡ Ҡытайҙы яулаған осорҙа еңелгән ҡәбиләләр араһында Ашинаның «биш йөҙ ғаиләһе» була. Был «биш йөҙ ғаилә» IV быуатта ҡытайҙарҙан хуннулар һәм сяньбиҙәр тарафынан яулап алынған Шэньсиның көнбайыш өлөшөндә йәшәгән «төрлө халыҡтарҙың буталыуынан» барлыҡҡа киләләр. Ашина ырыуы Хэсины (Ордостан көнбайышҡа табан Хуанхэ һәм Наньшань араһында урынлашҡан өлкә) биләгән хунну кенәзе Муганюға буйһонған. 439 йылда табғастар хуннуларҙы еңеп Хэсины Вэй империяһына ҡушҡас, «Ашина кенәзе биш йөҙ ғаиләһе менән жужандәргә ҡаса һәм Алтай тауҙарының көньяғына барып урынлаша, жужандәргә тимер сығара».
Боронғо ҡытай хроникаларына нигеҙләнепәүге урыҫ синологы Н. Я. Бичурин боронғо төркиҙәр менән монголдарға ҡараған төшөнсәләрҙең буталыуына иғтибар иткән
Ҡытай сығанаҡтарына ярашлы төркөт ҡәбиләһе (ҡыт. tūjué) хунну ҡәбиләһенән барлыҡҡа килә. Византия сығанаҡтарында төрки ҡәбиләләр скифтар (Σκύθαι) тип атала. Пехлеви сығанаҡтарында турҙар исеме аҫтында төрки ҡәбиләләр телгә алына.
Таулы Алтай үҙәгендә телес ырыуы айырым ҡәүем булараҡ XVIII быуатҡа ҡәҙәр һаҡланып ҡалған, бынан һуң улар теленгиттарға ҡушыла.
Л. Н. Гумилёв Б. Х. Кармышеваның этнографик тикшеренеүҙәрендә нигеҙләнеп хәҙер үзбәктәр составында булған төркиҙәр ҡәбиләһен Урта Азияла төркөт ҡәүеменең туранан-тура тоҡомо тип атай.

# Боронғо төркиҙәр
## Хужалығы

Төркиҙәр араһында дала кешеләре лә, ҡала һәм ҡәлғә кешеләре булыуы тураһында урта быуат ғәрәп әҙәбиәтендә күп һанлы дәлилдәр һаҡланған. Төркиҙәр игенселек, балыҡсылыҡ, һөнәрселек, баҡсасалыҡ менән шөғөлләнгән. Игенселек, ер эшкәртеү һәм аҙыҡ-түлек төрҙәренең барлыҡ төп төшөнсәләрен аңлатыусы төрки сығышлы күп кенә һүҙҙәр Мәхмүт Ҡашғариның «Диуану лөғәт әт-төрк» («Төрки һүҙҙәренә аңлатма»; XI б.) тигән хеҙмәтендә һаҡланған.
# Мадаха (Оло Бугряница ҡушылдығы)

Мадаха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бугряница йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мадаха (Оло Бугряница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051721
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005172
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Камалов Таһир Таузах улы

Камалов Таһир Таузах улы (2 июнь 1962 йыл — 4 ғинуар 2021 йыл) — музыкант, дирижёр. 1989 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры дирижёры; Башҡортостан Республикаһының милли симфоник оркестрын ойоштороусы һәм 1992—2011 йылдарҙа уның директоры, художество етәксеһе һәм баш дирижеры, бер үк ваҡытта 1989 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы һәм студенттар симфоник оркестры етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995). Халыҡ-ара башҡарыусылар һәм дирижёрҙар конкурсы лауреаты (Женева ҡалаһы, Швейцария, 1997).

# Камалов Таһир Таузах улы
## Биографияһы

Таһир Таузах улы Камалов 1962 йылдың 2 июнендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
1981 йылда Өфө сәнғәт училищеһын, 1983 йылда — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай. 1983—1989 йылдарҙа Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһында уҡый.
1985—1986 йылдарҙа әрмелә хеҙмәт итә. 1993—1995 йылдарҙа Ҡазан дәүләт консерваторияһы аспирантураһында опера-симфоник дирижёрлыҡ итеү һөнәре буйынса белем алыуын дауам итә (педагогы профессор Ф.Мансуров).
Эш урыны: 1989—1992 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры дирижеры; 1992—1994 йылдарҙа — «Шарк» симфоник оркестрының художество етәксеһе һәм баш дирижеры; 1994—1996 йылдарҙа — «Башҡортостан Республикаһы Милли симфоник оркестры» ябыҡ типтағы акционер йәмғиәтенең (АОЗТ) генераль директоры, художество етәксеһе һәм баш дирижеры; 1996—2011 йылдарҙа — «Башҡортостан Республикаһы Милли симфоник оркестры» мәҙәниәт һәм сәнғәт дәүләт учреждениеһы баш дирижеры һәм художество етәксеһе . Камалов Таһир Таузах улы — был оркестрҙы ойоштороусыларҙың береһе.
Уның етәкселегендә оркестр тарафынан Дж. Вердиҙың «Реквием» альбомы сығарыла, Мәскәү консерваторияһының Ҙур концерт залы, солистар — Иван Архипов, А. Абдразаков, М. Шагуч, Т. Гугушвили; «Башҡорт симфоник музыкаһының антологияһы», композиторҙар Р. Мортазин, Х. Әхмәтов тураһында телефильмдар өсөн музыка яҙҙырыла. Антологияға Башҡортостан Республикаһы Милли симфоник оркестры тарафынан яҙҙырылған Башҡортостандың төрлө быуын композиторҙарының әҫәрҙәре ингән.
Ғаиләһе — ҡатыны Елена, улы Рөстәм һәм ҡыҙы Ләйсән. Өфөлә йәшәйҙәр.
Таһир Таузах улы Камалов 2021 йылдың 4 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Камалов Таһир Таузах улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995)
# Арса

Арса — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Арса районының үҙәге.
# Инвешка

Инвешка (Инвеж) — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/87/173/71/32 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Инвешка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301012110000033113
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003311
* Бассейн коды — 09.01.03.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Писаная

Писаная — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 225 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Писаная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012315
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201231
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сунь Аксельссон

Миньон (Сунь) Вальгейде Аксельссон-Пипер (швед. Mignon Sun Walheide Axelsson Piper; 10 август 1935 йыл, Гётеборг, Швеция — 14 ғинуар 2011 йыл, Стокгольм, Швеция) — швед яҙыусыһы, тәржемәсе һәм тәнҡитсе.

# Сунь Аксельссон
## Биографияһы

Сунь ҡала баҡсасыһы Карл Эдвин һәм Миньон Аксельссон ғаиләһендә кинйә ҡыҙ була. Стокгольм университетын («әҙәбиәт тарихы» специальносы), тамамлағас, Стокгольм мәктәптәрендә уҡыта һәм BLM һәм Ord & Bild баҫмаларында журналист булып, шулай уҡ бер нисә көндөҙгө һәм киске гәзиттәрҙә — Expressen, Aftonbladet һәм Stockholms-Tidningen эшләй. Paletten һәм Chaplin баҫмаларында тәнҡитле мәҡәләләр баҫтыра.
Аксельссон күп ваҡытын Грецияла һәм Латин Америкаһы илдәрендә үткәрә. 1960 йылдарҙа ул Сантьяго университетында эшләй. Никанор Парра, менән яҡын мөнәсәбәттә, яҙыусылар Пабло Неруда, Хорхе Тейльер, Энрике Лин, Хорхе Эдвардс һәм Виолетта Парра менән дуҫ була. 1998 йылда Сунь Аксельссон чили мәҙәниәте адындағы ҡаҙаныштары өсөн чили хөкүмәтенән Габриэлы Мистраль исемендәге диплом ала.
Яҙыусы үҙенең тәьҫораттарын «Ут сәңгелдәге» һәм «Ауыҙҙағы таштар» әҫәрҙәрендә тапшыра, һуңғы китабын Ян Улоф Хедлунд псевдонимы аҫтында баҫтыра. Аксельссон Чилиҙағы 1973 йыл переворот шаһиты була һәм ул ваҡиғаларҙы «Чилиҙағы террор» йыйынтығында һүрәтләй.
Шиғриәт йыйынтыҡтары, прозаик әҫәрҙәре һәм бер нисә испан яҙыусыһы тәржемәләре баҫтырғандан һуң, 1978 йылда Аксельссон үҙен «Тормош тураһында хыял» исемле автобиографик романға арнай. Был — трилогияның тәүге өлөшө. Киләһе өлөштәре — «Баллы бүреләр» һәм «Йылдың төнгө ваҡыты».
Яҙыусы Федерико Гарсиа Лорка, Хорхе Луис Борхес, Гарольд Пинтер, Яннис Рицос, Октавио Пас, Хорхе Тейльер, Тереса Кальдерон, Томас Харрис, Серхио Бадилья Кастильо, Хуан Камерон, Серхио Инфанте һәм Карлос Хейвитс авторҙарының әҫәрҙәрен испан, француз, инглиз һәм грек теленән швед теленә тәржемә итә.
Сунь Аксельссон Швед радиоһында 1979, 1985, 1986, 1993 йылдарҙа «Йәй» (швед. Sommar) популяр программаһын алып бара. Шулай уҡ ул Швед телевидениеһында эшләй, бынан тыш, яҙыусылар Артур Лундквист һәм Пабло Неруда хаҡында документаль фильм төшөрә.
Яҙыусы бер нисә әҙәби премия ала. Ул бик күп шиғриәт фестивалдәрендә ҡатнаша — айырым алғанда, Рим, Лахти, Струг (Югославия) һәм Канада ҡалаларында.
Оҙаҡлы ауыр ауырыуҙан һуң 2011 йылдың 14 ғинуарында вафат була.
# Киеват-Юган

Киеват-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ем-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Киеват-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030770
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303077
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Буренин (Ембулатовка ҡушылдығы)

Буренин — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ембулатовка йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Буренин (Ембулатовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200010146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112201014
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кудрявка (Урта Себенле ҡушылдығы)

Кудрявка — Урта Себенле йылғаһы ҡушылдығы. Ырымбур өлкәһенең Һаҡмар районы биләмәләрендә аға. Йылға Урта Себенле йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Йылға башының географик координаталары 52°06′50″ с. ш. 55°50′49″ в. д. (G) (Я) Йылға тамағының географик координаталары 52°00′12″ с. ш. 55°55′09″ в. д. (G) (Я)

# Кудрявка (Урта Себенле ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы, Оло Эйек йылғаһына ҡушылғандан алып тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Аҫбассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006534
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200653
— Бассейн коды — 12.01.00.007
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Корта

Оло Корта — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татош (Оло Татош) йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Оло Корта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022601
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202260
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әл-Хәшр сүрәһе

Әл-Хәшр сүрәһе (ғәр. الحشر‎ - Йыйып ҡыуып сығарыу; рус. Аль-Хашр - Изгнание ) — Ҡөрьән Кәримдең 59 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 24 аяттан тора.

# Әл-Хәшр сүрәһе
## Транскрипцияһы

21-23: Ләү әңзәлнәә һәәҙәл – Ҡур‘әәнә ғәләә джә – бәлил – ләра`әйтәһү хаашиғәм мүтәсаддиғәм мин хашйәтилләәһ үә тилкәл – әмҫәәлү надрибүһәә линнәәси ләғәлләһүм йәт – фәккәруун. Һүүәллааһү – лләҙии ләә иләәһә илләә һүүә ғәәлимүл – ғайби үә – шшәһәәдәти һүүә-ррахмәәнү- ррахиим. Һүүә-ллааһү-лләҙии ләә иләәһә-илләә һүүәл-әлмәликүл-ҡуддүүсү-ссәләә-мүл-мүьминүл-мүһәйминүл-ғәзиизүл-джәббәәруль-мүтәкәббиру. Сүбхәәнә Аллаһи ғәммә йүшрикүүн.
24: Һүәә-ллааһуль-хаалиҡуль-бәәри`ул-мүсаууируләһүл-әсмәә‘үл- хүснәә йүсәббихү ләһүмәәфии-ссәмәәүәәти үәл-ардыи үә һүүәл ғәзиизүл-хәкиим.

# Әл-Хәшр сүрәһе
## Мәғәнәһе

21-23: Әгәр Беҙ был Ҡөрьәнде тау өҫтөнә төшөрһәк, Алланан ҡурҡыуҙан тауҙың түбәнселек менән ярылғанын күрер инек.Ошондай миҫалдар килтерәбеҙ Беҙ кешеләргә, ихтимал, улар фекер йөрөтөрҙәр! Ул – Аллаһ, Унан башҡа илаһ юҡ. Ғәйеп нәмәне лә, асыҡты ла белә, Ул – рәхмәтле, рәхимле! Ул – Аллаһ, Унан башҡа илаһ юҡ. Ул – батша, изге, тыныс,тоғро, һаҡлаусы,бөйөк, ҡөҙрәтле, юғары күтәрелгән. Аллаға дан, Уға ҡушып һөйләгәндәрҙән юғары ул!
24: Ул – Аллаһ, барлыҡҡа килтереүсе, төҙөүсе, һүрәткә индереүсе. Иң гүзәл исемдәр Уныҡы. Күктәрҙә Ерҙә булған нәмәләр Уға тәсбих әйтәләр. Ул – бөйөк, хикмәтле!
# Вторая Абкодняута

Вторая Абкодняута — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Вторая Абкодняута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052796
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005279
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ширман йорто

1911
М. В. Ширмандың табыш йорто — Дондағы Ростовта 1911 йылда архитектор Зәкиев Арутюн Христофорович проекты буйынса төҙөлгән йорт. Ворошилов проспекты һәм Суворов урамы мөйөшөндә урынлашҡан. Бина төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Ширман йорто
## Тарихы

М. В. Ширмандың табыш йорто Ростов архитекторы Зәкиев Арутюн Христофорович проекты буйынса 1911 йылда төҙөлгән. Совет власы урынлашҡандан һуң, 1920-се йылдарҙа бина «Матбуғат Йорто» була. Унда пролетар яҙыусыларҙың Ростов ассоциацияһы һәм «Молот» гәзитенең эшсе хәбәрселәре клубы урынлаша. 1922 йылда был бинала Ростовтағы беренсе пионер отряды «Спартак» төҙөлә. 1926 йылдың 28 ноябрендә «Матбуғат Йортонда» шағир Владимир Маяковский сығыш яһай. Бөйөк Ватан һуғышы алдынан бина эске эштәр халыҡ комиссариатына (НКВД-ға) тапшырыла. Һуғыш тамамланғандан һуң бинала «Южная» ҡунаҡханаһы асыла, ә беренсе ҡатында ҡурсаҡ театры урынлаша. Әлеге ваҡытта бинаны «Газпром межрегионгаз Ростов-на-Дону» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт биләй. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, 2018 йылда, футбол буйынса донъя чемпионаты асылыуға ҡарай, бинала дүрт йондоҙло ҡунаҡхана асылыуы мөмкин.

# Ширман йорто
## Архитектураһы

Биш ҡатлы кирбес бина модерн стилендә төҙөлгән. Фасады штукатуркаланған. Фасадының биҙәлешендә гөл һауыты, үҫемлек орнаменты, венок ҡулланылған. Беренсе һәм икенсе ҡаттары алғы йөҙө эшкәртелмәгән дүртмөйөшлө таштар менән көпләнгән. Фасадтың горизонталь бүленеше тәҙрә аҫтындағы кәрниз тибындағы горизонталь сығынтылар һәм дүртенсе һәм бишенсе ҡаттар араһындағы ҙур кәрниздәр менән башҡарыла. Ә фасадтың вертикаль бүленеше эркерҙар (бүлмәнең стенанан сығып торған өлөшө) һәм аттиклы балкондар менән башҡарыла.
Ширман йорто планда тура мөйөшлө, эске ихатаһы бар. Бинаның планировкаһы коридор системалы. Төп инеү урыны Ворошилов проспекты һәм Суворов урамы мөйөшөндә урынлашҡан.

# Ширман йорто
## Мемориаль таҡтаташтар

1983 йылда йорт фасадында мемориаль таҡта ҡуйыла, унда былай тип яҙып ҡуйылған:
* В этом здании выступал 28 ноября 1926 г. лучший талантливейший поэт нашей советской эпохи Владимир Владимирович Маяковский (1893—1930)
Икенсе мемориаль таҡтала яҙыу:
* В этом здании в 1922 г. был создан первый пионерский отряд "Спартак" и в 1923 г. центральный Клуб юных пионеров г. Ростова-на-Дону
# Мутенка (Красивая Меча ҡушылдығы)

Мутенка — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Красивая Меча йылғаһының һул ярына тамағынан 221 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мутенка (Красивая Меча ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100112107000000559
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000055
* Бассейн коды — 05.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йәшел Үҙән

Йәшел Үҙән — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Йәшел Үҙән районының үҙәге.
# Тор районы

Тор районы (урыҫ. Торский район) — 1930-1932 йылдарҙа БАССР-ҙың бөтөрөлгән административ-территориаль берәмеге. Майҙаны — 2022 квадрат километр. Район үҙәге — Воскресенск ауылы, 1930 йылдың 15 октябренән — Верхотор ауылы.

# Тор районы
## Географияһы

Төньяҡ-көнсығыштан Петровский районы, көньяҡтан Мәләүез, төньяҡ-көнбайыштан Стәрлетамаҡ районы менән сиктәш. Районда 18 ауыл советы, 105 ауыл тораҡ пункттары була.

# Тор районы
## Халҡы

Халҡы — 45,3 мең кеше (1930), күпселек урыҫтар

# Тор районы
## Тарихы

1930 йылдың 20 авгусында Стәрлетамаҡ кантоны улустарынан Верхотор районы булараҡ ойошторола, ә 1930 йылдың 15 октябренән — Тор районы. 1932 йылдың 20 февралендә бөтөрөлә, ер биләмәләре Мәләүез һәм Петровский райондары составына инә .

# Тор районы
## Иҡтисады

Район иҡтисадының нигеҙен ауыл хужалығы тәшкил итә, ауыл хужалығы ит-һөт йүнәлешендәге эре мөгөҙлө мал үрсетеүгә, иген культуралары, мал аҙығы культуралары, көнбағыш үҫтереүгә махсуслаша. Баҡсасылыҡ, балыҡсылыҡ, умартасылыҡ үҫешкән була. Колхоз, мебель фабрикаһы, 34 дөйөм белем биреү мәктәбе, үҙәк район дауаханаһы, 5 медпункт, 3 уҡыу өйө теркәлгән .
# Нядэй-Хасырей-Вис

Нядэй-Хасырей-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Нядэйт йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Нядэй-Хасырей-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070357
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007035
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0