yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гусиха (Чарыш ҡушылдығы)

Гусиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Гусиха (Чарыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100010262
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115101026
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мусалла

Мусалла (ғәр. المصلى‎ — ғибәҙәт ҡылыу урыны; намаҙғоһ, намаҙғы; (таж. Намозгоҳ) — башта мәсеттең синонимы, һуңынан — ҡала ситендәге байрам мәсете.

# Мусалла
## Тарихы

Мусаллала, ҡала ситендәге байрам мәсете булараҡ, Ҡорбан байрамы һәм Ураҙа байрамдарында доға уҡыу һәм ҡорбан салыу ойошторола.
Байрам намаҙын мусаллала уҡыу традицияһы Урта Азияла XX быуат башына тиклем булған, ә башҡа илдәрҙә (мәҫәлән, Иранда) был традиция яйлап һүнә бара.

# Мусалла
## Тасуирламаһы

Ғәҙәттә, намаҙғоһ ҡырсынташ йәки ҡом һибелгән тура мөйөшлө асыҡ урындан ғибәрәт, ҡибла яҡ ҡабырғаһында михраб урынлаштырыла.
Архитектура күҙлегенән ҡарағанда, муссалла мәсеттең асыҡ тибына (йәмәғәт менән ғибәҙәт ҡылыу урыны) ҡарай, композицион тибы — ғәҙәттә, михраб, мөнбәр, ә ҡайһы бер осраҡта манараһы булған, кәртәләп алынған майҙан.
Ғибәҙәт ҡылыу ҡоролмаларының был төрө ислам донъяһында киң таралыу алған. Мәҫәлән, ислам таралған төньяҡ территорияларҙа мусаллаға Болғарҙағы Кесе Манара комплексын индерергә була (Татарстан).
Киңерәк мәғәнәлә мусалла — ғөмүмән ғибәҙәт залы, шул иҫәптән мәсеттә урынлашҡаны ла.
# Лаутер (Саксония)

Лаутер (Саксония) (нем. Lauter/Sa.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4769 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,55 км². Диңгеҙ кимәленән 480 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8312 һәм автомобиль коды ASZ.
# Аҡъюл (исем)

Аҡъюл — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Аҡъюл (исем)
## Этимологияһы

Аҡъюл — аҡ һәм юл һүҙҙәре ҡушылып яһалған исем.. Аҡ юл, хәйерле сәфәр, хәйерле юл тигән мәғәнәләр һалынған.

# Аҡъюл (исем)
## Фамилия

Аҡъюлов Сәйфүн Сәғәҙәткирәй улы (18 февраль 1958 йыл) — хоҡуҡ һаҡлау органдары ветераны, отставкалағы эске хеҙмәт полковнигы. 2011—2018 йылдарҙа Язаны ғәмәлгә ашырыу буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралыҡ етәксеһе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштар өсөн» орденының миҙалы һәм Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014).
Аҡъюлов Рәхим Вәлиулла улы (рус. Акюлов Рахим Валиуллович; 1906-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында пулемёт эскадроны пулемётсыһы.Ҡыҙылармеец.
Аҡъюлова-Ильясова Йомабикә Сәләхетдин ҡыҙы (1 ноябрь 1957 йыл) — дәүләт һәм матбуғат эшмәкәре, журналист һәм шағир. 1999—2013 йылдарҙа «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының дүртенсе (2008—2013 йылдар) һәм бишенсе (2013 йылдан) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, 2013 йылдан — Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары. 1985 йылдан СССР Журналистар союзы, 1995 йылдан — Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт (2002) хеҙмәткәре. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017).
Аҡъюлов Исмәғил Исхаҡ улы — «Саҡрым-саҡрым ғүмер юлдары» исемле китап авторы.

# Аҡъюл (исем)
## Ауылдар

Аҡъюл (рус. Акъюлово) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.
# Бойҙай музейы

Бойҙай музейы (рус. Национальный музей «Ак бугдай», төркм. Milli «Ak bugdaý» muzeýi, һүҙмә-һүҙ Милли «Аҡбойҙай» музейы) — Төркмәнстандағы Аһал вилайәтенең административ үҙәге Әнеү ҡалаһында ойошторолған музей.Донъялағы берҙән-бер бойҙай музейы.

# Бойҙай музейы
## Тарихы

Музей 2005 йылда Төркиәнең «Продимекс» компанияһы тарафынан төҙөлгән, был урында 1904 йылда америкалы Рафаэль Пумпелли етәкләгән археология экспедицияһы 5 мең йыл әүәл үҫкән бойҙай орлоғон тапҡан. Төҙөлөш 7,7 млн АҠШ доллары тәшкил иткән. Төҙөлөштө финанслау Төркмәнстан Хөкүмәте иҫәбенә ғәмәлгә ашырылған.

# Бойҙай музейы
## Тарихы
### Бина тасуирламаһы

Музей 21 метр бейеклектәге өс ҡатлы йортта урынлашҡан, уның ҡыйығында таҡыя рәүешендә теҙелгән алтын бойҙай башаҡтары өҫтөндә ҙур оло башаҡ ҡаҙап ҡуйылған. Музей фасады алдында фонтан комплексы урынлашҡан. Музей 32 мең м² территорияла урынлашҡан, шул иҫәптән 18 мең м²-ҙан артыҡ майҙанын йәшеллектәр биләй. Музейҙың аҫҡы янында 200 урынға иҫәпләнгән конференц-зал, эш кабинеттары, ҡунаҡтарҙы ҡаршы алыу һәм музей хеҙмәткәрҙәренең ял итеү бүлмәләре, һаҡлағыс, телекоммуникация һәм мәғлүмәт үҙәктәре, кафетерий һәм башҡа бүлмәләр урынлашҡан.

# Бойҙай музейы
## Экспонаттар

Музейҙа 1904 йылда табылған 5 мең йыл элекке бойҙай орлоғо, таш тирмән табаҡтары (беҙҙең эраға тиклем II мең йыл), ҡул тирмәне ташы (беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыл), кунжут майы сығарыу өсөн май һыҡҡыс, уңдырышлылыҡ алиһәләре һындары (Намаҙға депе, беҙҙең эраға тиклем IV мең йыл), бронза кәтмән (беҙҙең эраға тиклем II мең йыл), уҡ башаҡтары, бронза бысаҡ (беҙҙең эраға тиклем III—II мең йыл), монохром һәм полихром рәсемдәр төшөрөлгән керамик һауыт-һаба фрагменттары һаҡлана. Һыу, май өсөн керамик сүлмәктәр, глазурланған аш-һыу һауыт-һабаһы, еләк-емеш өсөн вазалар, еҫлемайҙар, дарыу, хушбуй һауыттары күп тупланған. Музейҙа көршәкселәр эшләгән рәсемһеҙ һәм геометрик йәки үҫемлек биҙәктәре һалынған, глазурланған һәм өлөшләтә глазурланған, штампланған керамика бар. Экспозицияла шулай уҡ XIX-XX быуаттарҙағы йорт йыһаздары ла күрһәтелә: металл төрәнле ағас һуҡа, баҡыр сәйнүктәр, ҡомғандар, самауырҙар, һарыҡ йөнө ҡырҡыу өсөн ҡайсылар, тимерселәрҙең, зәркәрҙәрҙең хеҙмәт ҡоралдары, туҡыусылар станогы фрагменттары. Музей тупланмаларына өҫтәмә булараҡ селекционерҙарҙың заманса ҡаҙаныштары тип һаналған бойҙай сорттары көлтәләре ҡуйылған.
# Красный Камень-Ель

Красный Камень-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь йылғаһының уң ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Красный Камень-Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007147
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# It's My Life (S.E.R.-ҙың йыры)

«It's My Life» (ингл. Был минең тормош) — башҡорт рэперы S.E.R.-ҙың IS.E.R.EK альбомынан тәүге синглы. 2018 йылдың 1 февралендә сыҡҡан. Octava RECords студияһында яҙҙырылған. Reldnah был йырҙың продюсеры була, шулай уҡ ул сведение һәм мастеринг өсөн яуаплы. lenar15kh, үҙ нәүбәтендә, бэк-вокалсы сифатында ҡатнаша. Әйтергә кәрәк, Yalaguy-ҙың тауышын да ишетергә мөмкин. Альбом сыҡҡас ҡына, ул хаҡта билдәле була. Был йыр «Юлдаш Plus» радиоһында яңғыраған.

# It's My Life (S.E.R.-ҙың йыры)
## Тарихы

2017 йылдың 7 сентябрендә S.E.R. «It's My Life» йырын башҡарған Octava RECords студияһында төшөрөлгән видеояҙма Интернет селтәренә һалына. Был йыр, альбомдан тәүге йыр булып, 2018 йылдың 1 февралендә «Бәйләнештә» селтәрендәге «Музыка, Һүнмә» төркөмөнә һалына. 2019 йылдың 21 майында S.E.R.-ҙың IS.E.R.EK альбомы донъя күрә. Альбом өсөн был йырға сведение яғынан ҡайһы бер үҙгәрештәр индерелә. 5 көн үткәс, S.E.R. был йырҙы Каруанһарай алдындағы майҙанда уҙғарылған «Мин башҡортса һөйләшәм» фестивалендә башҡара. 2021 йылдың 14 сентябрендә S.E.R.-ҙың Нурсилә Усмановаға интервьюһы сыға. S.E.R. был йыр тураһында түбәндәгесә әйтеп ҡуя:
* «It's My Life» оҡшай. [Ул] минең үҙемдең яратҡан йырҙарымдың береһе үҙемдең ижадтан. Ләкин [ул бөйөк әҫәр түгелдер], сөнки мин хәҙер ул тематиканан китергә тырышам. <...> Унда мин шул ваҡытта алып барған тормош тураһында яҙғайным.
2024 йылдың 1 апрелендә сыҡҡан «Андеграунд» тапшырыуының подкасында S.E.R. был йырҙың, күп кешеләргә ысынында оҡшамаһа ла, ул үҙе айырыуса ныҡ ғорурланған уның йырҙарының береһе икәнен белдерә.
# Туниха

Туниха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуда йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Туниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004267
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Переволочан ҡурғандары

Переволочан ҡурғандары — прохор (иртә сармат) мәҙәниәтенә ҡараған археологик ҡомартҡы. Беҙҙең эраға тиклемге 5-4 быуаттар менән билдәләнә. Башҡортостандағы Хәйбулла районының Переволочан ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 1974, 1991 йылдарҙа А. Х. Пшеничнюк, 2007 йылда С. В. Сиротин тарафынан асыла һәм өйрәнелә.

# Переволочан ҡурғандары
## Табыштар

Ҡәберлектәргә ҡарай. Уға 12 ҡурған (диаметры 14-40 м, бейеклеге 0,5—4 м) инә. Тикшерелгән һәр бер ҡурған аҫтында 1-ҙән 4-кә тиклем ҡәбер табылған. Ҡәберҙәр тар оҙон коридорҙар (катакомба) формаһында, ҡәбер өҫтөндә сатыр кеүек ағас ҡоролмалар.
Мәрхүмдәр тәрән соҡорҙа, ҡайһылары ләхетле ҡәберҙә башы көньяҡҡа йүнәлтелеп салҡан ерләнгән. Ҡурғанда табылған керамика семәрле балсыҡ һауыттарҙан тора. Ерләү йыһаздары араһында хәрби ҡоралдар (тимер ҡылыс-акинак, бысаҡ, ҡалъян ырғаҡтары, һөңгө башаҡтары, бронза уҡ башаҡтары, күн һәм туҙ ҡалъян, һөйәктән яһалған дүңгәләкле хәрби кейем өлөштәре), ат сбруйы өлөштәре (тимер ауыҙлыҡ, маңлайса, бронза һәм тимер ҡаптал), биҙәүестәр (алтын үткәрмә, сикә сулпылары, стилләштерелгән болан һүрәтле йөҙөктәр, тимер беләҙек, быяла һәм лигнит муйынсаҡтар), көнкүреш әйберҙәре (һөйәк энә, таш орсоҡ башы, ағас һауыттың алтын, бронза ҡаҙан, көҙгө, ҡорбан ташы).
Ҡомартҡы Көньяҡ Уралға иртә тимер быуат осоронда күсмә ҡәбиләләр урынлашыуын сағылдыра. Табылған материалдар Археология һәм этнография республика музейында, Стәрлетамаҡ музейында һаҡлана.
# Сосновая Рассоха

Сосновая Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Косвей йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сосновая Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003769
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Малёвка

Малёвка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе,Тула өлкәһе,Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Богоявленка йылғаһының уң ярына тамағынан 5,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Малёвка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100312107000000304
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000030
* Бассейн коды — 05.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Кортюга

Кесе Кортюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сула йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кесе Кортюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004541
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Анохин

Анохин — ир-ат фамилияһы.
Анохина — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Анохин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Анохин Пётр Федорович (3 июнь 1891 йыл — 10 май 1922 йыл) — дәүләт эшмәкәре, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы, Алыҫ Көнсығыш бюроһының яуаплы секретары.
* Анохин Виктор Фёдорович (18 июль 1951 йыл) — СССР еңел атлеты.
* Анохина Элеонора Алексеевна (25 март 1930 йыл) — шағир, драматург, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
# Кесе Юган

Кесе Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 521 км.

# Кесе Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048465
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204846
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Пузла

Түбәнге Пузла — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 839 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Түбәнге Пузла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043179
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004317
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сотэ-Юган

Сотэ-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 137 км.

# Сотэ-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028695
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302869
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Циклоптар

Циклоп йәки кикло́пы («түңәрәк күҙлеләр», һ. б. бор. грек. κύκλος — «түңәрәк» һәм όψις — «күҙ») — боронғо грек мифологияһында персонаждар төркөмө, төрлө фараздарҙа илаһи заттар (Гея һәм Уран балалары) йә иһә һирәк осрай торған халыҡ.

# Циклоптар
## Өлкән циклоп

Циклоптар — бер күҙле өс алпамыша, (Гея һәм Уран балалары, «Громовой») һәм Стероп (Στερόπης, «Балҡыусы»).
Аталары циклоптарҙы тыуыу менән бәйләп, Тартарға ырғыта. Уран ҡолатылғас, уларҙы титандар азат итә, әммә Кронос тағы уларҙы бығаулай.
Зевс Кронос менән тәхет өсөн көрәш башлай. Циклоптар титандар менән барған һуғышта олимпия аллаларына ярҙам итһен өсөн Зевс уларҙы Тартарҙан сығара. Быны ул циклоптарҙың әсәһе Гея кәңәше буйынс эшләй. Циклоптар Зевсҡа перундарҙы (күк күкрәүен һәм йәшендәрҙе) ҡойоп бирәләр. Зевс уларҙы титандар өҫтөнә яуҙыра. Аидҡа улар шлем, Посейдонға трезубец ҡойоп бирәләр, Гефест менән Афинаны һөнәргә өйрәтәләр.
Титаномахия тамамлағандан һуң да циклоптар Зевсҡа хеҙмәт итеүҙәрен дауам итәләр — йәшен йәшнәтеүсегә ҡорал ҡоялар. Бронт һәм Стероп тимерҙе Гефест тимерлегендә ҡоялар тип телгә алыныла.

# Циклоптар
## Өлкән циклоп
### Уларҙың үлеме

Циклоптарҙы Аполлон юҡ итә. Быны ул Зевс йәшене менән Аполлондың улы Асклепийҙы һәләк иткәс эшләй (ә был перунды циклоптар ҡойған була).
Уларҙан һуң тимерлектә Гефест эшләй башлай.

# Циклоптар
## Кино

* Седьмое путешествие Синдбада
* Циклоп
* Перси Джексон и Море чудовищ
# Туйдат

Туйдат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Еловая йылғаһының һул ярына тамағынан 144 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Туйдат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202547
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ян Сибелиус

Ян Сибе́лиус (швед. Jean Sibelius; 8 декабрь 1865 йыл, Хэмээнлинна ҡ., Бөйөк Финляндия Кенәзлеге — 20 сентябрь 1957 йыл, Йэрвэнпээ ҡ., Финляндия) — Финляндия композиторы, скрипкасы һәм дирижёр.
Атаһы — доктор Кристиан Густав Сибелиус, әсәһе — Мария Шарлотта Борг. Милләте — швед, шул уҡ ваҡытта финн урта мәктәбендә уҡыған. 1885 йылда Хельсинки ҡалаһында Император университетын тамамлаған.
# Алабуға

Алабуға (лат. Perca, рус. Окунь) — бәләкәй йылға балығы; сәнеске ҡанатлылар төркөмөнә ингән йәшкелт ала тәнле, ҡыҙыл ҡанатлы, һырты сәнескеле йыртҡыс балыҡ.

# Алабуға
## Алабуға тураһында легенда

Алабуға төрки халыҡтарҙа тотем балыҡ, шул иҫәптән башҡорттарҙа ла аласыбар үгеҙ йәки һыйыр. Башҡорттарҙың ырыу- ҡабилә этнонимында ла осрай. Аласыбар — Аҡбуҙат менән бергә һыу төбөнән сыҡҡан мал төҫө. Легендаларға ҡарағанда, Һәүбән артына боролоп ҡарағас, кире һыуға төшөп китеүсе, һәм унда балыҡҡа әүерелеүсе малдарҙың бер төпкөмө кире балыҡҡа әүерелә.

# Алабуға
## Һынамыштар

Яҙ көнө балыҡ тотҡанда алабуға менән юрыш күберәк тотолһа, бойҙай, арпа, арыш уңыр.
# Ҡарағай күл (һаҙлыҡ)

Ҡарағай күл (рус. Сосновое озеро) — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы биләмәһендәге шул уҡ исемле күлде (оҙонлоғо яҡынса 240 м, киңлеге 200 м) үҙ эсенә алған күл‑һаҙлыҡ комплексы.

# Ҡарағай күл (һаҙлыҡ)
## Географик урыны

Дыуан ауылынан көньяҡ- көнбайышҡа табан 2,8 км алыҫлыҡта ята. Был урын 16 га майҙанды биләй. Ул рәсми рәүештә күл-һаҙлыҡ комплексы тип йөрөтөлә. Комплексҡа шулай уҡ ошо исемдәге күл дә инә. Күлең оҙонлоғо яҡынса 240 метр, киңлеге 200 метр тирәһе. Аҫҡы пермдың көңгөр ярусы тоҡомдарынан (ангидрит, гипс, доломит һ.б.) тора, карст киң таралған.Әй йылғаһы бассейынына ҡарай.

# Ҡарағай күл (һаҙлыҡ)
## Ландшафт

Ландшафы ҡарағай‑шыршы, йәшел мүк һәм һаҙ мүге үҫкән урмандарҙан, күрән баҫҡан ҡайынлыҡтарҙан һәм болондарҙан ғибәрәт. Үҫемлектәрҙең Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк төрҙәре осрай: инглиз һәм түңәрәкъяпраҡ ысыҡ үләне, таплы кәкүк ситеге, һаҙ мүк еләге. Табан балыҡтар йәшәй, өйрәктәр оя ҡора.
2005 йылдан Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән.
# Асҡыш (Байҡы ҡушылдығы)

Асҡыш — рус. Аскиш - Рәсәй йылғаһы.

# Асҡыш (Байҡы ҡушылдығы)
## Географияһы

Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Байҡы йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Асҡыш (Байҡы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023040
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102304
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Асҡыш (Байҡы ҡушылдығы)
## Атамаһы

Асҡыш атамаһы "Башҡорт АССР-ы топонимдары һүҙлеге"ндә телгә алына: Асҡыш (Аскиш) — деревня в Караидельском районе. От названия речки Асҡыш, левый приток Байки
# Юбилейный (Хант-Манси автономиялы округы)

Юбилейный — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Советск райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1000 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628251, ОКАТО коды — 71124658001.

# Юбилейный (Хант-Манси автономиялы округы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 1000 |

# Юбилейный (Хант-Манси автономиялы округы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Калиновка районы

Калиновка районы (укр. Калинівський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Калиновка ҡалаһы.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 57 934 кеше йәшәй.
# Элиста (йылға)

Элиста (балка Листичка, Нугра) — Рәсәй йылғаһы. Ҡалмыҡ Республикаһы, Вологоград өлкәһе, Әстрәхән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калур қолтығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Элиста (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Дон һәм Волга йылғаларының ағымһыҙ тармаҡтары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек бассейнынан РФ сигенә тиклем Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07040000112108200000248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200024
* Бассейн коды — 07.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2