yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Изге Елена, Олғашыу һәм Тристан-да-Кунья утрауҙары

Изге Елена, Олғашыу һәм Тристан-да-Кунья утрауҙары ( ингл. Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha, 2009 йылға тиклем Изге Елена утрауы һәм бәйле терртиториялар дип аталған) — Атлантик океанының көньяғында урынлашҡан Бөйөк Британиянең диңгеҙ аръяғы территорияһы. Изге Елена, Олғашыу утрауҙарынан һәм Тристан-да-Кунья архипелагынан ғибәрәт.

# Изге Елена, Олғашыу һәм Тристан-да-Кунья утрауҙары
## Административ бүленеш

| Административ өлкә | Майҙаны км² | Халҡы кеше (2016, пер.) | Административ үҙәк |
| Изге Елена утрауы | 122 | 4534 | Джеймстаун |
| Олғашыу Утрауы | 91 | 806 | Джорджтаун |
| Тристан-да-Кунья утрауҙары | 207 | 293 | Эдинбург |
| Йәмғеһе: | 420 | 5633 | Джеймстаун |

# Изге Елена, Олғашыу һәм Тристан-да-Кунья утрауҙары
## Иҡтисады

Иҡтисады күбеһенсә Бөйөк Британия финанс ярҙамына бәйле. Урындағы халыҡ балыҡ тотоу, мал-тыуар үрсетеү менән шөғөлләнә. Халҡының 25 % өлөшө Фолкленд утрауҙарына һәм Бөйөк Британияға эш эҙләп китә.
Утрауҙарҙа ҡәһүә, иген, картуф, йәшелсәләр үҫтерелә; мал үрсетелә. Етен экспортҡа ебәрелә; сәнәғәт тауарҙары һәм яғыулыҡ импортлана.
Төп сауҙа партнерҙары: Бөйөк Британия һәм Көньяҡ Африка Республикаһы.
# РН-БашНИПИнефть

«РН-БашНИПИнефть» — нефть ятҡылыҡтарын эҙләү буйынса эштәр алып барған ғилми-тикшеренеү һәм проект институты. Ул, «Башнефть» АНК-һы ПАО-һының Кесе компанияһы булараҡ, нефть һәм газ тупланмаларын эҙләү һәм табыу, нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү, скважиналар ҡороу, нефть сығарыу, нефть ятҡылыҡтарын төҙөкләндереү проекттарын төҙөү өлкәһендә төп ғилми үҙәк булып тора.
Тулы исеме — «Роснефть — Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институты» Яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Офисы Өфөлә урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта ойошмала 1200-ҙән ашыу кеше эшләй.
Составында 27 фәнни-проект институты булған «„Роснефть“ нефть компанияһы» ПАО-һына инә.

# РН-БашНИПИнефть
## Институт тарихы

«Башнефть» ғилми үҙәге үҙенең тарихын 1947 йылда асылған Өфө нефть ғилми-тикшеренеү институты менән бәйләй, уның алдына девон нефте ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙе фәнни-техник яҡтан тәьмин итеү бурысы ҡуйыла. 1970 йылдан «Башнефть» производство берекмәһе составындағы институт «БашНИПИнефть» исемен йөрөтә.
Исемен үҙгәртеү тарихы:
* 1970—2002 — «БашНИПИнефть»;
* 2002—2004 — «БашНИПИнефть» инжиниринг компанияһы;
* 2004—2006 — «Геопроект» Кесе ЯСЙ-һы;
* 2006—2008 — «Башгеопроект» ЯСЙ-һы;
* 2008—2010 — «Башнефть-Геопроект» ЯСЙ-һы;
* 15.07.2010 — 31.10.2018 — «БашНИПИнефть» ЯСЙ-һы.
* 1.11.2018 — хәҙерге ваҡытта — «РН-БашНИПИнефть» ЯСЙ-һы.
2018 йылда ул эшләгән бөтә төбәктәрҙә «НК „Роснефть“» ПАО-һының эшмәкәрлеген тәьмин итеү өсөн Өфөләге БашНИПИнефть һәм РН-УфаНИПИнефть институттарын берләштереү планлаштырыла.

# РН-БашНИПИнефть
## Төп эшмәкәрлек йүнәлештәре

Геология һәм эшмәкәрлек:
* нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эҙләү һәм табыу;
* нефть һәм газ запастарын иҫәпләү;
* нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү һәм ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу;
* проект документацияһын иҡтисади нигеҙләү.
* нефть сығарыу һәм ҡала төҙөлөшө объекттарын проектлау.
* проект-смета документтарын эшкәртеү;
* биналар һәм ҡоролмаларҙың төҙөлөш конструкцияларын һәм нигеҙен тикшереү;
* комплекслы инженер тикшеренеүҙәре.
* скважиналар төҙөү теникаһы һәм технологиялары:
* скважиналар төҙөүҙе проектлау;
* горизонталь һәм күп забойлы скважиналар төҙөү;
* быраулау һәм тампонаж иҙмәләрҙе эшкәртеү.
* нефть сығарыу техникаһы һәм технологиялары:
* «Насос» программа-технология комплексы;
* «Цикл» насос штангыларын йүнәтеүҙең ҡулай сроктарын билдәләү өсөн автоматлаштырылған иҫәп-хисап программаһы;
* ике һәм өс ҡатламға эшсе агенттарын (иҙмәләрен) бер үк ваҡытта-айырым һурҙыртыу технологияһы (ОРЗА);
* нефтте бер үк ваҡытта-айырым сығарыу өсөн икеплунжер ҡоролмаһы (ОРД).
* «БашНИПИнефть» — Р. Требс һәм А. Титов исемендәге ятҡылыҡтарҙы үҙләштереүҙең генераль проектлаусыһы. Проект сиктәрендә разведкаға быраулау зона проекты үтәлде, ятҡылыҡтарҙы эшкәртеүҙә геологик һәм фильтрлау моделдәрен күҙаллаған технологик схема булдырылды.

# РН-БашНИПИнефть
## Билдәле хеҙмәткәрҙәре

* Елеферий Исаакович Суханкин — 1939—1964 йылдарҙа УфНИИ (БашНИПИнефть) лабораторияһы мөдире. «Ҡатлам шарттарында нефттең физик үҙенсәлектәрен ентекләп тикшереүҙең яңы ысулдарын эшкәрткән өсөн» өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1952).
# Гамбург опера театры

Гамбург опера театры — Германиялағы иң боронғо дөйөм музыкаль театр, Гамбургта урынлашҡан. 1678 йылда нигеҙ һалынған. Тикшеренеүселәр милли немец опера мәктәбенең барлыҡҡа килеүен Гамбург опера театры формалашыуы менән бәйләйҙәр.
Театр дирижерҙары араһында Г. Малер, Ф. Вейнгартнер, К. Бём, Э. Ансерме булған.

# Гамбург опера театры
## Тарихы

Театрҙы төҙөү 1677 йылда ҡала үҙидараһы инициативаһы буйынса башлана. Гамбург Утыҙ йыллыҡ һуғыш ҡағылмаған ҡала була, һәм урындағы бюргерҙарҙың үҙ опера сәхнәһен ойоштороу өсөн етерлек аҡсалары була. Театр 1678 йылдың 2 ғинуарында Иоганн Тайле яҙған «Адам и Ева, или Сотворенный, павший и спасенный человек» операһы менән асыла.
Башҡа немец ҡалаларында булған опера театрҙарынан айырмалы рәүештә, Гамбург ҡалаһындағы батша һарайы опера театры булмай, тәүге ваҡытта труппа һәүәҫкәр йырсыларҙан тора; бынан тыш театр һарай мауығыуҙарына түгел, ә протестант урта синыф һәм руханиҙар зауығына бәйле була, был уның репертуарында сағылыш таба. Театр эшләй башлағандың тәүге йылдарҙа дини сюжетлы әҫәрҙәр ҡуйыла. Артабан постановкалар даирәһе мифологик, легендар-тарихи, көнкүреш, шулай уҡ «көн үҙәгендәге» операларға тиклем киңәйтелә.
1695 йылдан композитор һәм дирижер И. З. Куссер театрҙың музыкаль етәксеһе булып китә, ул элек Брауншвейгта үҙенең бер нисә операһын ҡуйған була. Куссер Люлли менән шәхсән таныш була һәм француз композиторы ижады йоғонтоһо аҫтында була. Ул Гамбургта Люлли әҫәрҙәре өлгөһө буйынса увертюра, операла бейеү фрагменттары индерә һәм, ғөмүмән, француз стиле уятырға тырыша.
Был осорҙа театрҙа, башҡалар араһында, Георг Филипп Телемандың комик опералары, Генделдың, Иоганн Маттезондың, Райнхард Кайзерҙың әҫәрҙәре ҡуйыла, һуңынан ул музыкаль етәксе вазифаһын башҡарған Куссерҙы алмаштыра, ә аҙаҡ театр директоры ла булып китә.
1738 йылдан Гамбург опера театры эшләүҙән туҡтай. Сәхнәлә күбеһенсә гастролдәрҙә йөрөгән итальян труппалары сығыш яһай.
1763 йылда театрҙың ағас бинаһы тулыһынса емерелә. 1765—1766 йылдарҙа төҙөлгән ҡала театрының яңы бинаһында музыкаль һәм шулай уҡ драматик спектаклдәр ҡуйыла.
1827 йылдарҙа театрҙың яңы бинаһы төҙөлә, ул 1827 йылдың 3 майында Гетеның «Эгмонт»ы менән асыла. 1891 йылдан 1897 йылға тиклемпн опера театры менән Густав Малер етәкселек итә.
1925 йылда Гамбург парламенты (бюргершафт) яңы бина төҙөүгә фатиха бирә, ул бөгөнгө көндә төҙөлгән ваҡыттағы кеүек күренә тиерлек.
1931—1933 йылдарҙа Карл Бём театр менән етәкселек итә, уны Ойген Йохум алмаштыра.
1943 йылдың 2 мартында театр бинаһына бомба төшә, тамаша залы тулыһынса емерелә. 1953 йылда емереклектәр һүтелә һәм яңы төҙөлөш башлана, 1957 йылда тамамлана. Тергеҙелгән тамаша залы тулыһынса 1925 йыл проектына тура килә.
2005 йылда бинаны капиталь реконструкциялау һәм бергә тоташҡан ярҙамсы биналарҙы төҙөү тамамлана, улар опера бинаһы эсенә индереп эшләнгән һәм берҙәм комплекс барлыҡҡа килтерәләр.
# Григорьев

Григорьев — урыҫ ир-ат фамилияһы. Григорий исеменән барлыҡҡа килгән.
Григорьева — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Григорьев
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Григорьев Иван Антонович (1902—1942) — партизандар хәрәкәтен ойоштороусы, майор, партизан бригадаһы командиры.
* Григорьев Иван Васильевич (1933—2014) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1991).
* Григорьев Юрий Григорьевич (1925—2021) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, медицина фәндәре докторы, профессор, СССР Дәүләт премияһы лауреаты.
* Григорьев Виктор Михайлович (1939) — ғалим-астрофизик.
* Григорьев Николай Дмитриевич (1895—1938) — СССР шахматсыһы.
* Григорьев Александр Владимирович (9 сентябрь 1952 йыл) — инженер-механик, хужалыҡ, партия һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре.
* Григорьева Зинаида Алексеевна (1923—1996) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).
# Этмекджиян Ашот Арутюнович

Ашот Этмекджиян Арутюнович (22 март 1911 йыл — 1 октябрь 1991 йыл) — совет дәүләт эшмәкәре.

# Этмекджиян Ашот Арутюнович
## Биографияһы

1911 йылдың 22 мартында Таганрог ҡалаһында (хәҙерге Ростов өлкәһе) тегенсе ғаиләһендә тыуған. Әрмән. 1939 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
* 1927—1930 — эшсе, һуңынан «Севкавтяжстрой» тресы десятнигы, Таганрог.
* 1930—1932 — Дондағы Ростов төҙөлөш техникумы уҡыусыһы .
* 1932—1934 — эштәрҙе ойоштороусы, «Севкавтяжстрой» тресы участка начальнигы.
* 1934—1936 — эшсе крәҫтиәндәр Ҡыҙыл армияһында хеҙмәт итә.
* 1936—1941 — эштәрҙе ойоштороусы, участка начальнигы, «Севкавтяжстрой» тресы төҙөлөш идараһы баш инженеры һәм башлығы, Дондағы Ростов.
* 1941—1942 — 5-се сапер армияһы 49-сы оборона төҙөлөш идаралығы башлығы.
* 1942—1946 — «Севкавтяжстрой» тресы идара начальнигы, управляющийы һәм бер үк ваҡытта СССР-ҙың төҙөлөш халыҡ комиссариатынан вәкил, Дондағы Ростов.
* 1946—1951 — Главвостокюгстрой начальнигы, һуңынан СССР-ҙың төҙөлөш министрлығы Главюгстрой начальнигы.
* 1951—1953 йылдарҙа — СССР төҙөлөш министры урынбаҫары.
* 1953—1954 — Мәскәүҙә бейек биналар төҙөлөшө буйынса Баш идаралығы начальнигы.
* 1954—1958 — Главмосстрой начальнигының беренсе урынбаҫары.
* 1958—1962 — Мәскәү ҡала башҡарма комитеты эргәһендәге төҙөлөш материалдары сәнәғәте баш идаралығы начальнигы.
* 1962 — СССР Госплан рәйесенең беренсе урынбаҫары — СССР министры.
* 1963—1969 — СССР дәүләт төҙөлөшө рәйесенең беренсе урынбаҫары (СССР министры 1963—1965), бер үк ваҡытта КПСС Үҙәк комитеты һәм СССР Министрҙар Советының минераль ашламалар һәм улар өсөн сеймал етештереүсе предприятиеләр төҙөү буйынса комиссия рәйесе.
* 1969—1973 — торлаҡ һәм граждандар төҙөлөшө баш идаралығы (Главмосстрой) начальнигы урынбаҫары.
* 1973 йылдың июненән — союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер.
1991 йылдың 1 октябрендә вафат була. Мәскәүҙә Введенский зыяратында ерләнгән.

# Этмекджиян Ашот Арутюнович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены
* өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* i дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1951 ) — тимер-бетон конструкцияларҙы тергеҙеүҙең яңы ысулдарын эшләгәне һәм төҙөлөш практикаһына индергәне өсөн.
* Ленин премияһы (1959) — Мәскәү ҡалаһының Лужники районын төҙөкләндереү һәм тиҙләтелгән реконструкциялау ҙур ҡала төҙөлөшө мәсьәләләрен хәл иткәне һәм В. И. Ленин исемендәге Үҙәк стадион спорт ҡоролмалары комплексын төҙөгәне өсөн.
# Нюлач

Нюлач — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 257 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Нюлач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021210
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002121
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тугомы-Яга (Иламо ҡушылдығы)

Тугомы-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Иламо йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Тугомы-Яга (Иламо ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051816
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205181
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оттендорф (Тюрингия)

Оттендорф (Тюрингия) (нем. Ottendorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 416 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,4 км². Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
# Ворга-Шор (Яней-Ты-Вис ҡушылдығы)

Ворга-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яней-Ты-Вис йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ворга-Шор (Яней-Ты-Вис ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066213
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006621
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Онгон

Онгон — ырыу йәки ғаилә ата-бабаһының рухы, монгол һәм төрки халыҡтары мәҙәниәтендә табыныу һыны.
Башҡорттарҙа онгон — тотем хайуан, ҡош йәки ағас; ислам диненә тиклемге мәжүсилек элементы, ырыуҙың төп сокраль атрибуттарының береһе.
Бүре, ат, болан ише хайуандар ҙа, бөркөт, шоңҡар, ҡарсыға, ҡоҙғон, ҡарға, һайыҫҡан, торна, өкө кеүек ҡоштар ҙа, шыршы, ҡарағай, ҡарағас, имән, өйәңке, ҡарама, миләш, ерек, ҡайын, артыш кеүек ағастар ҙа онгон булып иҫәпләнгән.
Кеше үлгәндән һуң уның йәне ырыу ағасына күсә, ә аҙаҡ ҡош сүрәтендә «өҫкө донъяға» олғаша тип иҫәпләнгән. Инаныстар буйынса, онгондар ырыу-ҡәбиләләрҙе бәлә-ҡазаларҙан һаҡлаған, юл күрһәткән, ут сығарырға ярҙам иткән. Ниндәй ҙә булһа тантана йә байрам алдынан, хәрби походтар һәм алыштар ваҡытында онгондарҙың пәйҙә булыуы (күктә — ҡош, ерҙә хайуан килеп сығыуы) яҡшы билдә тип иҫәпләнгән.
Онгондарҙың берәй тән өлөшөн (бүре тештәре, болан мөгөҙө, ҡош ҡаурыйҙары, һөйәктәре) бетеү (яман күҙҙән һаҡлаусы әйбер) итеп ҡулланғандар. Шулай уҡ төрлө һындарҙы, иконаларҙы, боттарҙы ла рухтарҙың, тәңреләрҙең билдәһе тип атайҙар. Онгондар ата-бабаларҙың йәндәре һаҡланған һауыт рәүешендә лә йөрөй. Улар ағастан, йөндән, тиренән, кейеҙҙән, металдан һәм туҡыманан эшләнелә. Онгондар ҡатын-ҡыҙҙар һәм ирҙәр, ырыу һәм ғаилә, малсылыҡ һәм тимерселек һ.б. төрҙәргә бүлеп йөрөтөлә. Бурят шамандарында онгондар тәңре һәм рух, ә монгол мифологияһында улар әруахтар һәм йәки уларҙың рухтары тип бирелә.
Иң танылған онгондар ер сфераһында эш итә: бөтә ерҙең эжине (дэлхэйн дайдын эзэн) — Этуген исемле илаһиә (муллыҡ һәм уңыш), ураман-тайга эйәһе — Баян Хангай, һыу эйәһе — Уһан Лусадхан, оло йылға-күлдәр эйәһе (Ангараныҡы — Ама сагаан ноён, Селенгтыҡы — Бухэ баатар ноён, Иркуттыҡы — Эмниг сагаан ноён, Ленаныҡы — Ажирай ноён, Байкалдыҡы — Бахар хара ноён), күк есемдәре һәм һауа күренештәре Хухэ Мунхэ Тэнгэри, Тэнгэри һ.б.), ер аҫты батшалығы эйәһе — Эрлик.
Төп онгондар иҫәбенә баҡыйлыҡҡа күскән һәм үҙ вариҫтарының тыныслығын һаҡлаған шамандарҙың рухтары ла индерелә. Онгодар менән бәйле төрлө йолалар һәм тыйыуҙар йәшәй.
# Денисова Наталья Александровна

Ната́лья Алекса́ндровна Дени́сова (2 ноябрь 1976 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. Иппотерапияла һәм инвалидтар өсөн ат спортын үҫтереүҙә махсуслашыусы «Аврора» ат үҙәгенең нигеҙләүсеһе һәм етәксеһе.

# Денисова Наталья Александровна
## Тормош юлы

Наталья Александровна Денисова 1976 йылдың 2 ноябрендә Коми АССР-ының Инта ҡалаһында тыуған. 1991 йылда үҙенең туған ҡалаһында мәктәпте тамалап Мәскәүгә бара. Юғары белемде Мәскәү дәүләт физик культура академияһында физик культура кафедраһында ала. Әлеге ваҡытта Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университетының тарих һәм хоҡуҡ факультеты студенткаһы булып тора.
2003 йылда Наталья Александровна Денисова үҙенең йорт хужалығы нигеҙендә «Аврора» ат үҙәген аса, ул иппотерапияла һәм инвалидтар өсөн ат спортын үҫтереүҙә махсуслаша.
2013 йылға ҡарата ойошма инвалидтар араһында ике ярыш үткәрә (беренсеһендә — 6, икенсеһендә 17 инвалид ҡатнаша). Тәүге ярыш 2008 йылда уҙғарыла. 2008 йылда Кострома ҡалаһында үткәрелгән ат спорты буйынса Рәсәй беренселегендә Наталья Денисова беренсе урын яулай. 2013 йылдың авгусында «Аврора» үҙәге ат спорты буйынса Сыктывкар ҡала ярышында ҡатнаша.
Наталья Денисова «Герасимов йәрминкәһен» үткәреүҙә әүҙем ҡатнаша.

# Денисова Наталья Александровна
## Ғаиләһе

2003 йылдан башлап Сыктывкар ҡалаһында йәшәй, кейәүҙә, ике бала тәрбиәләй — улы Геральд һәм ҡыҙы Аврора.
# Пелёнкино күле

Пелёнкино күле (башҡа сағанаҡтарҙа Пилёнкино, Тоҙло күл) — Аҙау ҡалаһынан көньяҡтараҡ 10 км һәм Аҙау диңгеҙенә ҡойған Кагальник йылғаһынан ярты саҡрым тирәһе йырыҡлыҡта урынлашҡан. Ошо йылғаның иҫке үҙәне (ерик). Тоташып торған ең формаһында. Күлгә иң яҡын тораҡ — Аҙау районының Платоно-Петровка ауылы.

# Пелёнкино күле
## Тарихы

1780 йылда дворянин һәм тәьминәтсе (12 класслы провиантмейстер) Яков Петрович Пеленкинға Аҙау янынан ер бүлеп бирелә. Хәҙерге ваҡытта был ерҙә Пеленкин нигеҙләгән Петровское ауылы ултыра. Ул мәлдә, тап ошо ерҙә Аҙау ҡалаһынан Кубань аша Кавказға оло юл үткән була. Ә үҙенең йортон Пеленкин күл эргәһендә төҙөтә.
Бер ваҡыт, помещик күл һыуының шифаһы тураһында белеп ҡала. Крәҫтиәндәр уға, аттарҙы күлдә йөҙҙөрһәң, бар сирҙәренән дә дауалап була икәнен һөйләйҙәр.
XX быуаттың беренсе яртыһынан күлдең даны тирә яҡҡа тарала башлай.1923 йылда ғалимдар күлдең ләменә тикшеренеү үткәрәләр. Һөҙөмтәһе шаҡ ҡатыра: сифаты, дауалау һәләте менән бындағы ләм донъялағы данлыҡлы сығанаҡтарҙан һис тә ҡалышмай икән.
1925 йылда «Тоҙло күл» («Солёное озеро») курорты эшләй башлай. Унда 20 ванна ултыртыла. Үҙендә электростанция эшләй. Һыу үткәргес ҡуйыла. Пациенттар өсөн ике корпус төҙөлә.Санаторийҙа бер ыңғайҙан 120 кеше дауалана алған.
Аҙауҙағы крайҙы өйрәнеү музейендә ХХ быуат баштарынан гәзит киҫентеләре һәм реклама биттәре һаҡланып ҡалған. 1928 йылғы рекламала ошондай яҙыу һаҡланған: «Курорт ишектәре бөтә төр сирлеләр өсөн дә асыҡ.Ләм менән дауаланғанда ентекле итеп аңлатмалар, күрһәтмәләр бирелә. Урында аҙыҡ продукттары осһоҙ. Иҫ китмәле саф дала һауаһы».
Бында быуындарҙы, тире ауырыуҙарын, рахит һәм түлһеҙлектән дауалағандар. Тик был санаторий дүрт йыл ғына эшләй ҙә, аҙаҡ ябыла.

# Пелёнкино күле
## Һүрәтләү

1940-сы йылдарҙа күлдең ярҙары сағыштырмаса текә, бейеклектәре 1 м тирәһе була. Күлдең тәрәнлеге 1 м-ҙан артмай.
Төбөндәге ләме йомшаҡ ҡына майланып тора. Ҡарараҡ төҫтә, көкөртлө водород еҫе сығып тора. Ҡалынлығы 40-50 см самаһы. Унан аҫтараҡ,1,5-2,0 м тирәһе ҡатлам булып һорғолт төҫтәге ләм ята.
Яҙғыһын күл йылғаларҙағы ташҡын һыуҙар менән тулыланып ҡала..
Ләмендәге тоҙҙар Груз күленекенән (Грузское озеро) әҙерәк. Шулай ҙа, Пелёнкин күле дауалау һәләтлегенә эйә. Шул уҡ ваҡытта, күп кенә профессиональ врачтар күлдең шифаһына шикләнеп ҡарайҙар.
Һуғыштан алдағы йылдарҙа санаторийҙың үҙ ашханаһы булған. Әле унда туризм яйға һалынмаған. Шулай ҙа, күл туристарҙың яратып килгән урыны. Бигерәк тә, Мәскәүҙән, Санкт-Петербургтан һәм Прибалтиканан киләләр.
# Кубра (Прупт ҡушылдығы)

Кубра — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кубра (Прупт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015838
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001583
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Австриялы Карл Йозеф

Австриялы Карл Йозеф (нем. Karl Joseph von Österreich; 7 август 1649 йыл, Вена — 27 ғинуар 1664 йыл, Линц) — Австрия эрцгерцогы, Оломоуц, Пассау епископы һәм Вроцлав архиепископы, 47-се Тевтон орденының бөйөк магистры.

# Австриялы Карл Йозеф
## Биографияһы

Изге Рим империяһының императоры Фердинанд III һәм Австрия эрцгерцогиняһы Мария Леопольдинаның улы. 13 йәшендә ул Оломоуц һәм Пассауҙың епископы булып һаналған. Олатаһы Австриялы Леопольд Вильгельм 1662 йылда үлгәндән һуң ул бик күп сәнғәт әҫәрҙәренең вариҫы булып ҡалып, Тевтон орденының бөйөк магистры исемен алған, ә 1663 йылдың 23 февралендә Карл III исеме аҫтында Вроцлавтың архиепископы булып тәғәйенләнгән. Карлға был исемде Рим папаһы Александр VII биргән булған.
Карл бик йәш көйө үлгәнгә күрә (ул 15 йәшендә вафат булған), епископ булып эшләй алмаған. Ул үҙҙәренең Габсбург ғаилә ҡәберлегендә Венаның Капуцинеркирха зыяратында ерләнгән.
# Нгарка-Япта-Яха

Нгарка-Япта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Япта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Нгарка-Япта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304066
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Алгашка

Кесе Алгашка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Алгашка йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Алгашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003920
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ататөрк исемендәге урта мәктәп (Анкара)

Ататөрк исемендәге урта мәктәп (төр. Ankara Atatürk Lisesi, AALAnkara Atatürk Lisesi, AAL) — билдәле төрөк урта мәктәп, Мостафа Кәмал Ататөрк исемен йөрөтә һәм Анкара ҡалаһында урынлашҡан. Ул илдәге иң яҡшы мәктәптәр исемлегенә инә.
# Рассомаха

Рассомаха — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Орловка йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 237 км.

# Рассомаха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202642
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2