yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ижтимағи фәлсәфә

Ижтимағи фәлсәфә — философияның нимә ул йәмғиәт һәм кеше унда ниндәй урын биләй тигән һорауҙарға яуап бирергә саҡырылған бүлеге.
Бындай аңлауҙа буйынса ижтимағи фәлсәфә теоретик социология менән яҡынлаша. Айырма тәү сиратта шунда: фәлсәфә тәнҡит функцияһын үтәһә, социология йәмғиәтте анализлай һәм уның йәшәйеш закондарын билдәләй. Фәлсәфәлә социаль проблематика антик традицияға һәм тәү сиратта Платон («Дәүләт») һәм Аристотель («Сәйәсәт») текстарына барып тоташа.
Икенсе яҡтан, социаль философия (тәү сиратта киҫкен социаль теорияның коммуникатив «үрнәге», минимум Ю Хабермастан башлап)) тикшереү өлкәһе йәмғиәт һәм «социаль» булған фәлсәфә бүлеге булараҡ түгел, әммә яҡшы сифатлы, «тулы» фәлсәфә булып аңлашыла — был ижтимағилыҡ тураһында фәлсәфә генә түгел, әммә ижтимағилыҡтан фәлсәфә.
Йәмғиәттең иң абруйлы фәлсәфәүи һәм социологик концепциялары араһында марксизмды (Маркс, Энгельс) һәм неомарксизмды (Георг Лукач), либераль теорияны (фон Мизес, Хайек), күп кешенән торған йәмғиәт теорияһын (Ортега-и-Гассет), менеджериаль йәмғиәт теорияһын (Бэкхем), тоталитар йәмғиәт теорияһын (Юнгер, Арендт, Мангейм), Франкфурт мәктәбенең үҫешкән индустриаль йәмғиәт теорияһы (Хоркхаймер һәм Адорно, Маркузе), постиндустриаль йәмғиәт һәм мәғлүмәти йәмғиәт теорияһы (Белл, Тоффлер), «һуңғы модерн» йәмғиәт теорияһы(Гидденс) һәм император глобализмы теорияһы (Хардт һәм Негри) билдәләргә мөмкин.
# Ғәбдрәҡипов Ғәбдрәүеф Ғәбдрәҡип улы

Ғәбдрәҡипов Ғәбдрәүеф Ғәбракип улы (1907 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы.

# Ғәбдрәҡипов Ғәбдрәүеф Ғәбдрәҡип улы
## Биографияһы

Ғәбдрәҡипов Ғәбдрәүеф Ғәбракип улы 1907 йылда Башҡорт АССР-ның Өфө губернияһы Бәләбәй уезды Нарыш ауылында (хәҙерге Октябрск ҡалаһы янында) тыуа. 1941 йылда Туймазы районы хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Дивизияның 60-сы гвардия полкы һәм 82-се миномет батареяһының тимерсеһе булып хеҙмәт итә. Дивизияның аттарын дағалау, уларҙы яуға әҙерләү уның елкәһендә була.

# Ғәбдрәҡипов Ғәбдрәүеф Ғәбдрәҡип улы
## Нагрдалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, 1943йыл
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы, 1944 йыл

# Ғәбдрәҡипов Ғәбдрәүеф Ғәбдрәҡип улы
## Батырлығы тураһында

* ...Товарищ Габдракипов умелый и опытный ковочный кузнец 82-м минбатареи,за период боев и длительных маршей по различным дорогам от р. Висла до береглв р.Одер и Балтике показал способность и умение в рнаботе по своевременной и качественной ковке конского состава батареи. За этот период боев на всем пути тов. Габракипов собирая ковочный материал, отрывая у ног убитых лошадей,этим самым обеспечивая своевременность и качественность ковки и подготовки коня к боям...
# Әминев Ибраһим Садиҡ улы

Әминев Ибраһим Садиҡ улы (рус. Аминев Ибрагим Садыкович; 1901 йыл — ?) — 16-сы гвардия дивизияһының штаб идаралығының комендант взводында хеҙмәт итә, гвардия ҡыҙылармеецы.

# Әминев Ибраһим Садиҡ улы
## Биографияһы

Ибраһим Садиҡ улы Әминев 1901 йылда Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Өршәк-мең улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы) Уҫман ауылында тыуған.
1941 йылдың 24 декабрендә Ауырғазы район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
16-сы гвардия дивизияһының штаб идаралығының комендант взводында повозочный булып хеҙмәт итә,
* Әминев Ибраһим Садиҡ улы 1942 йылдың июненән бирле 112-се Башҡорт дивизияһының хәрби операцияларында ҡатнаша, һәм шул осорҙа үҙен бик тәртипле һәм хәстәрлекле ҡыҙылармеец-повозочник итеп күрһәтте. Уға ышанып тапшырылған аты менән арбаһы һәр ваҡыт әҙер. 1943 йылдың 1 февраленән 24 февралгә тиклем Чернухино-Дебальцево районында дошман тылында барған хәтәр һуғыш мәлендә повозкаһында 200 км юл үтте. Дәһшәтле алыш эсенән үҙенең аттарын сығара алды. 1943 йылдың 19 сентябренән алып 1944 йылдың 15 ғинуарына тиклем Чернигов ҡалаһы, Днепр йылғаһы, Белоруссияның өлкә үҙәге Мозырь ҡалаһы өсөн алыштарҙа ҡатнашты',
— тип яҙылған уның батырлығы тураһында.
1945 йылдың 15 апреленән 3 майына тиклем Берлинға һөжүм итеү операцияһы барышында, Науен ҡалаһы янынан үткәндә дошман бомбаға тотҡан шарттарҙа ла аттарын һәм бричкаһын һаҡлап ҡала.
1945 йылда демобилизациялана.

# Әминев Ибраһим Садиҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945).

# Әминев Ибраһим Садиҡ улы
## Хәтер

Әминев Ибраһим Садиҡ улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Ауырғазы районы Усман ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Инкыларҙа малсылыҡ

Малсылыҡ Инка империяһында хужалыҡ итеүҙең айырым бер тармағы булып торған.
Анд тауҙарындағы илдәрҙе испандар баҫып алғанға тиклем Көньяҡ Америкала дөйәләр төркөмөнә ҡараған малдар иҡтисадта мөһим роль уйнай. Бигерәк тә — лама һәм альпака — дөйәләр төркөмөнә ҡараған был малдарҙы ҡулға эйәләштерәләр һәм бик эре көтөүҙәрен булдырыуға өлгәшәләр. Викунья һәм гуанако тигән хайуандарҙы ҡулға эйәләштерә алмайҙар. Әммә уларға коллектив һунарҙы яҡшы ойошторалар.
Малсылыҡ тармағында инкылар түбәндәге эш ҡоралдарын ҡуллана: таш, бысаҡ йәки туми. Хроникаларға ярашлы, инкылар бронза менән таштан да бау үрер булған. Был эш ҡоралдарының күбеһе ҡырағай хайуандарҙың йөнөн ҡырҡыуҙа ҡулланылған, аҙаҡ уларҙы иреккә ебәргәндәр. Ә бына гуанакоға һунар иткәндәр, сөнки уның ите бик шифалы тип һаналған.
# Тыла-Ю

Тыла-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Поинга йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тыла-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019836
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001983
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Боголюбова Мария Алексеевна

Боголюбова Мария Алексеевна (24 июнь 1922 йыл — ?) — «Стройпластмасс» комбинатының өлкән машинисы (Мытищи ҡалаһы), Социалистик Хеҙмәт Геройы (07.05.1971).

# Боголюбова Мария Алексеевна
## Биографияһы

Мария Алексеевна Боголюбова 1922 йылдың 24 июнендә тыуған.
1949 йылдан башлап Мытищи төҙөлөш материалдары комбинатында эшләй (1960-сы йылдарҙан «Главмоспромстройматериалы» тресының «Стройпластмасс» комбинаты).
Линолеум етештереү бригадиры, ағым ысуллы машинаның өлкән машинисы.
1971 йылдың 7 майында биш йыллыҡ пландарын үтәүҙәге юғары уңыштары өсөн «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1985 йылдан хаҡлы ялда. Мытищила йәшәгән.

# Боголюбова Мария Алексеевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (07.05.1971)
* миҙалдар.
# Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы

Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы (14 февраль 1946 йыл) — ветеран-спортсы, еңел атлет, ғалим-педагог. 1991 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы, 2001 йылдан — физик культура кафедраһы мөдире. Педагогия фәндәре кандидаты, доцент. СССР-ҙың спорт мастеры (1977). Ике тапҡыр СССР, алты тапҡыр РСФСР чемпионы.

# Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы
## Биографияһы

Миннивасиҡ Ғатаулла улы Абдуллин 1946 йылдың 14 февралендә Башҡорт АССР-ының Йәрмәкәй районы Рәтамаҡ ауылында тыуған.
1977 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленин һәм Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Дәүләт физик культура институтын тамамлай.

# Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы
## Спорт

Профессиональ спорт менән 1970 йылда, Өфөлә, Гастелло исемендәге спорт клубында шөғөлләнә башлай. 1970 йылда — спорт мастерына кандидат, бер йылдан һуң спорт мастеры нормаларын үтәй (1977 йылда тапшырыла). БАССР буйынса өс рекорд ҡуя (1 500, 3000 һәм 5000 метрға йүгереүҙә).

# Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы
## Юғары мәктәп

1991 йылдан — М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта, доцент. 2001 йылдан — физик культура кафедраһы мөдире, БДПУ-ның Ғилми советы ағзаһы, еңел атлетика буйынса Башҡортостан Республикаһы йыйылма командаһы консультанты.

# Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы
## Библиография, ғилми эштәре

* Бег — моя жизнь / М. Г. Абдуллин; [Лит. запись В. Н. Голова], 115,[2] с. портр. 17 см, Уфа: Башк. кн. изд-во 1988
* Комплексная программа по профилактике здоровья детей дошкольного и школьного возраста : Метод. пособие / Л. М. Аллакаева, М. Г. Абдуллин ; Башк. ин-т развития образования, 33 с. ил. 21 см, [2-е изд., стер.] Уфа? Изд-во БИРО 1998

# Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы (1975)
* «СССР-ҙың спорт мастеры» (1977)
* «БР-ҙың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре» (1999)
* «Хеҙмәт отличиеһы өсөн» миҙалы (1977)
* «БР-ҙың күренекле спортсыһы» билдәһе (1999).
# Рафтопуло ҡунаҡханаһы (Таганрог)

Рафтопуло ҡунаҡханаһы — төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты Октябрь урамы,35-се һанлы йорт. Ул Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһында урынлашҡан. 1992 йылдан алып ҡала тарих һәйкәленә ҡарай.

# Рафтопуло ҡунаҡханаһы (Таганрог)
## Тарих

1870 йылда сауҙагәр Афанасий Андреевич Белов Таганрог ҡалаһы Октябрь урамындағы , 35-се һанлы өс ҡатлы йортто төҙөй. Уның урыны ҡала вокзал майҙаны ҡаршыһында. 1874 йылда был йортта яңыртып төҙөйҙәр . Йорт төҙөй башлағанда Курск-Харьков-Азов тимер юлын Таганрогҡа тиклем һуҙғанға күрә уны табыш йорто итеп төҙөргә фараз итәләр. 1873—1880 йылдарҙа йорт сауҙагәр Афанасий Андреевич Белов йорто булып иҫәпләнә. 1890—1906 йылдарҙа йорт хужаһы крәҫтиән Евдоким Некрасов һәм болгар подданныйы Никулов була. 1915 йылда йорт урядник Степан Никифорович Дронов һәм сауҙагәр Евдоким Иванович Некрасов ҡарамағында тора. Йорттоң һуңғы хужаһының фамилияһы — Рафтопуло,уның фамилияһы аҫтында тарих һәйкәле иҫкә алына. Йорт мәҙәни мираҫ объекттары исемлегендә ғинуар восстаниеһы ваҡытында бинала ҡыҙылгвардеецтарҙың терәк пункты булған урын тип билдәләнгән. XXI быуатта бина торлаҡ йорт итеп ҡуллана.
# Таррафал (Сантьягу)

Таррафал (порт. Tarrafal) — Кабо-Верденың Сантьягу утрауындағы төньяҡ ярында урынлашҡан ҡасабаһы. Дәүләт баш ҡалаһы Праянан 70 км алыҫлыҡта, Грасиоз тауы итәгендә урынлашҡан.

# Таррафал (Сантьягу)
## Тарих

1936 йылдың 26 ғинуарында ҡасабала Португалияның сәйәси тотҡондары өсөн төрмә булдырыла. Был төрмә 1974 йылдың 25 апреленә тиклем эшләгән. Беренсе коменданты — Мануэль душ Рейс, төрмә табибы — Эшмиральду Пайш Прат. Тарраффал Португалияның сәйәси дошмандарының төп төрмәһе булған. Бында Португалияның Африкалағы колонияларынан сәйәси енәйәтселәр һәм революционерҙар тотҡонлоҡҡа килтерелгән. Лагерь ҡаты климаты менән айырылып тора. Даими иҫкән шомло елдәр тотҡондарҙа баш ауыртыуын тыуҙырған. Яза ҡулланыу практикаһы ла бында ғәҙәти була. Режим боҙоусылар өсөн карцер аш-һыу әҙерләү бүлмәһе менән стена аша урынлаштырылған була. Ундағы температура 70-80 С градусҡа тиклем күтәрелгән, ә карцерҙа тотҡон өсөн бары тик ултырырлыҡ ҡына урын булған. Лагерҙа бер нисә локаль участкалар булған, бында ултырыусы тотҡондар лагерҙың башҡа өлөштәре ттураһында бер ни ҙә белмәгән. Лагерҙан ҡасырға ла шулай уҡ мөмкинлек булмаған. Тыштан ҡарағанда лагерь кәртәһе бик бейек күренмәһә лә, эске яҡтан ул бик бейек булған һәм һыулы соҡор менән тирәләй уратып алынған. Соҡорға терәлеп торған урындар сәнскеле тимер сым менән уратылған. Сым буйынса электр тогы ебәрелгән.
Хәҙерге көндә төрмә территорияһында ил Ҡораллы көстәренең уҡыу үҙәге урынлашҡан. Концлагерҙың бер өлөшө музей булараҡ асыҡ.

# Таррафал (Сантьягу)
## Туризм

Кабо-Верденың башҡа ҡалаларындағы кеүек үк , Таррафал иҡтисадының төп нигеҙе — туризм. Ҡасабала ҡунаҡтарҙы бер нисә ҡунаҡхана ҡабул итә:
* Байа Верде — туристик ауыл;
* Король Фишер — Атлантик океан ярындағы 25 апартамент ҡунаҡханаһы;
* Мар Азул** — океандан 800 метрҙа торған ҡунаҡхана;
* Миль Нуитс;
* Таррафал — заманса ҡунаҡхана;
* Сул Марина;
* Тата;
* Ботанику виллаһы.
# Седов Марк Пименович

Седов Марк Пименович (25 март 1923 йыл — 1 август 1988 йыл) — СССР-ҙың хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-инженер, техник фәндәр кандидаты (1975). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. СССР Химия сәнәғәте министрлығының Дзержинскиҙағы «Капролактам» призводство берекмәһе директоры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).

# Седов Марк Пименович
## Биографияһы

Марк Пименович Седов 1923 йылдың 25 мартында Түбәнге Новгород ҡалаһында рус хеҙмәткәрҙәре ғаиләһендә тыуған.
1941—1948 йылдарда Хәрби-Диңгеҙ Флотында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны.
1948 йылдан Совет Армияһы сафынан демобилизацияланғандан һуң, аппаратсы вазифаһында эшләй башлай, артабан СССР Химия сәнәғәте министрлығының «Капролактам» заводында смена начальнигы, цех етәксеһе һәм производство етәксеһе итеп билдәләнә. 1951 йылда Дзержинск химия-механика техникумының ситтән тороп тамамлай. 1953 йылдан 1958 йылға тиклем Горький политехник институтының киске бүлегендә уҡый.
1966 йылдан 1970 йылға тиклем СССР Химия сәнәғәте министрлығының «Капролактам» производство берләшмәһе етәксеһе булып эшләй. М. П. Седов етәкселегендә һәм уның ҡатнашында, фән һәм техниканың һуңғы ҡаҙаныштары буйынса технологик яңылыҡтар менән йыһазландырарлған поливинилхлорид һәм этилен окиси производствоһы төҙөлә һәм файҙаланыуға тапшырыла, предприятиеға директор тырышлығы менән производство белән автоматлаштырылған идара итеү системаһы индерелә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 20 апрелендәге Указы менән Марк Пименович Седовҡа Ленин ордены тапшырыла.
1976 йылдың 5 мартындағы СССР Юғары Советы Президиумы Указына менән «Туғыҙынсы биш йылык планын, социалистик йөкләмәләрҙе һәм химия сәнәғәтен үҫтереүҙәге ҡазаныштары өсөн» Марк Пименович Седовҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә, ул икенсе Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы менән бүләкләнә.
1975 йылда «Хлорлашҡан поливинилхлорид алыу процессының физик-химик закондары һәм интенсификацияһы» тигән темаға техник фәндәр кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
Төп эше менән берлектә йәмәғәт эшмәкәрлеге менән дә мәшғүл була: хеҙмәтсәндәр депутаттарының Горький өлкә Советы һәм Дзержинск ҡала Советы депутаты, КПСС-тың Горький өлкә комитеты һәм Дзержинск ҡала комитеты ағзаһы итеп һайлана, 1976 йылда КПСС-тың ХХV съезында делегат булып ҡатнаша.
1988 йылдың 1 авгусында вафат була, Дзержинск ҡалаһының яңы зыяратында ерләнгән.

# Седов Марк Пименович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (05.3.1976)
* ике Ленин ордены (20.4.1971; 05.3.1976)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (18.05.1983)
* «Почёт Билдәһе» ордены (28.5.1968)

# Седов Марк Пименович
## Хәтер

* Дзержинск ҡалаһында 2013 йылда Герой йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Бураниха

Бураниха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3466 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Бураниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115200001061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200106
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ижтиһад

Ижтиһад (ғәр.اجْتِهَاد‎ — «тырышлыҡ»," ихласлыҡ"; рус.Иджтиха́д) — исламда — дин белгесенең дини-хоҡуҡи комплекс (Фиҡһ) мәсьәләләрен өйрәнеү һәм хәл итеүҙәге эшмәкәрлеге, дин белгесе-мөжтәһид тарафынан файҙаланылған принциптар, аргументтар, ысулдар һәм алымдар системаһы, шулай уҡ ғалимдың (мөжтәһидтең) дини-хоҡуҡи сығанаҡтарҙы белеүҙәге, интерпретациялауҙағы абруйы кимәле

# Ижтиһад
## Ижтиһад тарихы

Йола буйынса, ижтиһад Мөхәммәт Пәйғәмбәр ﷺ үҙе тере сағында уҡ көрәштәштәре (сәхәбәләр) араһында барлыҡҡа килгән, улар камил ижтиһад эйәләре тип һанала.
Ижтиһад йүнәлешле эшмәкәрлек төрө булараҡ беҙҙең эраның VII быуаты аҙағында, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ﷺ һүҙҙәре һәм ғәмәлдәренә (хәҙистәр) һылтанып, сәхәбәләрҙең һүрәтләүҙәрендә айырмалар (ихтиләф) табылған ваҡытта барлыҡҡа килгән.
Шулай уҡ өммәттең үҙгәргән тормош шарттарында төрлө хоҡуҡи проблемалар килеп тыуа. Шуға күрә элеккеләр хәл итмәгән йәки яңы килеп сыҡҡан мәсьәләләрҙе исламға таянып хәл итеү ижтиһадтың төп маҡсаты булған.
Хәлифәттең ғалим-ғөләмәләре йәшәгән Мәккә, Мәҙинә, Әл-Күфә, Бәсра, Бәйрүт, Дамаск кеүек ҙур ҡалалары ижтиһадтың төп үҙәктәре булып тора.
XIX быуатта исламда реформатор ағымдары барлыҡҡа килеү менән ислам принциптарын бөгөнгө тормош позицияларынан ҡайтанан ҡарау өсөн «ижтиһад ҡапҡаларын асыу», йәғни ижтиһадты тергеҙеүгә йүнәлтелгән тенденциялар барлыҡҡа килә. Әммә ислам йәмәғәтселеге яғынан был тенденциялар киң хуплау тапмай. башҡаларҙан айырмалы рәүештә сөнни-хәнбәлиҙәр һәм шиғый-жәғәфәриҙәр "ижтиһад ишектәре асыҡ тип һанай. Шуға күрә исламдағы бөтә реформатор тәғлимәттәре, йәдидтәрҙән башҡа, үҙҙәрен хәнбәли йәки шиғый тип һанай.

# Ижтиһад
## Этимологияһы (ижтиһад һәм мөжтәһид)

Ижтиһад һүҙе ғәрәп телендәге йыһат (жиһат) һүҙе менән тамырҙаш, һәм уға ошондай талаптар ҡуйыла
* Тырышлыҡ, ихласлыҡ, күңел биреп эшләү.
* Белемдең юғары баҫҡысына өлгәшеү һәм ҡайһы бер юридик-дини мәсьәләләрҙе үҙ аллы хәл итеү хоҡуғын алыу.
* Үҙ аллы ижад, сығанаҡтар буйынса ирекле тикшеренеү.
Мөжтәһид тә тамырҙаш һүҙ булып тора (ғәр. مُجْتهِد‎), һәм уға ла шундай уҡ талаптар ҡуйыла.

# Ижтиһад
## Иджиһадтың асылы

Ижтиһад хоҡуҡи сығанаҡтарҙы һайлауҙа, уларҙы баһалауҙа, уларҙың нисбәтен билдәләүҙә, аргументтарҙы һәм алымдарҙы һайлап алыу һәм классификациялауҙа, мәсьәләләрҙе ҡарауҙа һәм уларҙы хәл итеүҙең типлы формулаларын эшләүҙә, ә был ҡарарҙар ысынбарлыҡ менән тап килмәһә — компромистар эҙләүҙә тора.
# Хафиҙ Әсәд

Хафиҙ әл-Әсәд (ғәр. حافظ الأسد‎; 6 октябрь 1930, Ҡәрдәхә — 10 июнь 2000, Дамаск) — Сүриә дәүләт, сәйәси һәм хәрби эшмәкәре, Сүриә президенты (1971—2000), Сүриә премьер-министры (1970—1971), Бәғәҫ (рус. Баас^ ғәр. البعث‎ ) партияһының Сүриә төбәк бүлексәһе төбәк командованиеһы секретары, Бәғәҫ партияһының милли командованиеһының генераль секретары (сүриәсел фракция) (1970 - 2000), Сүриәнең оборона министры (1966—1972), генерал.

# Хафиҙ Әсәд
## Биографияһы

1963 йылда Әсәд Сүриәлә Бәғәҫ партияһын власҡа алып килгән хәрби түңкәрелештә ҡатнаша һәм Һауа-десант көстәре командующийы итеп тәғәйенләнә. 1966 йылда ул партияға нигеҙ һалыусыларҙыдәүләт менән идара итеүҙән ситләткән яңы түңкәрелештә генерал Сәләх Жәдит файҙаһына ҡатнаша. Яңы хөкүмәттә оборона министры вазифаһын биләп, Хафиҙ 1970 йылда сираттағы түңкәрелеш һөҙөмтәһендә Жәдитте бәреп төшөрә.
Власҡа килгәс, Әсәд партияның сәйәсәтен радикаллектән сығарған - шәхси милеккә контролде кәметкән һәм элекке хакимдар реакцион тип иҫәпләгән илдәр менән мөнәсәбәттәрҙе яҡшыртҡан.
Һалҡын һуғыш осоронда ул, төбәктә ғәрәп мәнфәғәттәрен сағылдырыусы роленә дәғүә итеп, Израилгә ҡаршы тороуҙа ярҙам алыу маҡсатында СССР яғына баҫҡан, ләкин панғәрәбилек (панарабизм) идеологияһынан баш тартҡан.
Көслө президент власы булған бер партиялы режим урынлаштыра, ил етәкселеген дини принцип буйынса бүлә (сөнниҙәр номиналь рәүештә сәйәси институттар, ә нүсәйриҙәр ҡораллы көстәр, разведка һәм махсус хеҙмәттәр менән етәкселек итә) һәм уның элекке кәңәш биреү функцияларын ҡыҫҡарта.
Хафиҙ баштан уҡ үҙенең вариҫы итеп ҡустыһы Рифатты һайлай, ләкин 1983-1984 йылдарҙа, Хафиҙҙың һаулығы насарайғас, Рифат власты үҙ ҡулына алырға маташа һәм илдән ҡыуыла.
Киләһе вариҫы Хафиҙҙың улы Басил була, тик ул 1994 йылда автомобиль һәләкәтендә һәләк була. Сираттағы вариҫы - кесе улы Бәшәр, тик уның сәйәси тәжрибәһеҙлеге арҡаһында президент ҡарарын тәнҡитләүселәр табылған, тик ҡайһы берәүҙәр вазифаһынан төшөп тә ҡалғас, тауыш тынған. 2000 йылда Хафиҙ Әсәд йөрәк өйәнәгенән вафат була. Бәшәр Әсәд уның уның урынына килгән.

# Хафиҙ Әсәд
## Биографияһы
#### 1983-1984 йылдарҙағы мираҫ кризисы

Ил менән бер үҙе етәкселек итеп, Хафиҙ баштан уҡ коррупционер репутациялы ҡустыһы Рифатты вариҫ итеп һайлай, ләкин 1983-1984 йылдарҙа, Хафиҙҙың һаулығы насарайыу сәбәпле, Рифат власты үҙ ҡулына алырға маташа.
1983 йылдың ноябрендә шәкәр диабетынан яфаланған Әсәд флебит менән ҡатмарланған йөрәк өйәнәге кисерә, был вариҫлыҡ кризисын тыуҙыра. 13 ноябрҙә Хафиҙ дауаланған госпиталдә булғандан һуң, Рифат ағаһының артабан да ил менән идара итәсәгенә ышанмай, үҙенең кандидатураһын президент һайлауҙарында ҡуясағы тураһында белдерә, әммә президент тирәһендәгеләрҙең хуплауын тапмай.
Рифат һөргөнгә ебәрелә, Сүриәгә 1992 йылда ғына ҡайта, әммә бер ниндәй ҙә сәйәси роль уйнамай.
Оборона бригадаларының һаны 30-35 мең кешегә ҡыҫҡартыла, уларҙың функциялары республика гвардияһына тапшырыла, уның командующийы Аднан Мәхлүф генерал-майор дәрәжәһенә күтәрелә. Хафиҙҙың улы Басил, майор, гвардияла ҙур йоғонтоға эйә була.
# Нумто

Нумто — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Белоярский районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628162, ОКАТО коды — 71111910002.

# Нумто
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Нумто
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Шоча (Кепина ҡушылдығы)

Шоча (Моча) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кепина йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Шоча (Кепина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004237
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0