yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шеркальская

Шеркальская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 859 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 99 км.

# Шеркальская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301985
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Олимпия (мәмерйә, Ишембай районы)

Олимпия — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы мәмерйә, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1985). Көньяҡ Уралдың көнбайыш уғата ҙур битләүендә, Буҙалашбаш тауының көнсығыш биләүендә, Хажы Шиҙеһе йылғаһының (Һәләүек йылғаһы ҡушылдығы) уң яҡ ярында, Хажы ауылынан 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ҡотоҡ мәмерйәләренән һуң тәрәнлеге буйынса Көньяҡ Уралда өсөнсө урынды биләй. Карбондың визей ярусы эзбиздәренән хасил булған. Геоморфологи геологи профилгә эйә.
Мәмерйәнең оҙонлоғо — 1409 метр, тәрәнлеге — 122 метр, амплитудаһы — 101 метр. Олимпия мәмерйәһенең йәнәш кенә, Буҙалашбаш тауы битләһендә урынлашҡан ике инеү урыны бар.
Унда ярғанаттар йәшәй.
Ағиҙел-Нөгөш спелеорайонына, Ишор-Нөгөш бәләкәй районына ҡарай. Ишембай ҡалаһының А. К. Агафонов етәкселегендәге спелеологтары 1980 йылда, Мәскәүҙә Олимпия уйындары барған мөлдә асыла, шуға ла исеме лә Олимпия.
Йәйен мәмерйәлә һауа температураһы Цельсий буйынса +6 градусҡа етә. Иҙәне — таш ҡом, балсыҡ, ҡырсын. Яҙын сталактиттар һәм сталагмиттар барлыҡҡа килә.

# Олимпия (мәмерйә, Ишембай районы)
## Ландшафт

Мәмерйәне киң япраҡлы ағас урманы уратып алған, енные леса, мәмерйә тирәһендә яланғас ғая таштар.
# Санкт-Бернхард (Тюрингия)

Санкт-Бернхард (Тюрингия) (нем. St. Bernhard (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 282 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,36 км². Диңгеҙ кимәленән 480 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98660 һәм автомобиль коды — HBN.
# Мамалимов Хәниф Масай улы

Мамалимов Хәниф Масай улы (1912 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия) кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының трубвзвод музыканты.

# Мамалимов Хәниф Масай улы
## Биографияһы

Хәниф Масай улы Мамалимов 1922 йылда Башҡортостандың Бөрө районында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышына 1941 йылда Йылайыр районы хәрби комиссариаты тарафынан алынған. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкындағы трубвзводта (һорнайсылар взводында) музыкант булып хеҙмәт итә. Баймаҡ районы исемлегендә ул шулай уҡ артиллерия батареяһы ездовойы итеп күрһәтелгән. ВКП(б)-ға 1942 йылда инә. Һуғыш йылдарында күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн хәрби миҙалдарға лайыҡ булған. Артбатарея ездовойы Мамалимов ҡыйыу ғәмәлдәре өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә: Чернухино станцияһы тирәһендәге немец тылындағы рейдта шәхсән алты һәм 1942 йылдың ноябрендә өс автоматсыны юҡ итә (60-сы кавполкы буйынса 058-н бойороғо). Алыштар барышында тыл һәм полк штабы араһында связной ролен өлгөлө үтәгән өсөн 1945 йылдың 14 майындағы бойороҡҡа ярашлы икенсе тапҡыр «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

# Мамалимов Хәниф Масай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943, 1945)
# Тыл — фронтҡа (монумент)

«Тыл — фронтҡа» һәйкәле — Бөйөк Ватан һуғышы иҫтәлегенә Магнитогорск ҡалаһында ҡуйылған һәйкәл. Авторҙары: скульптор — Лев Николаевич Головницкий, архитектор — Яков Борисович Белопольский . Материал — бронза, гранит. Бейеклеге — 15 метр.

# Тыл — фронтҡа (монумент)
## Тасуирламаһы

Һәйкәл эшсе һәм яугир фигураһынан торған композицияны тәшкил итә. Эшсе — көнсығышҡа, Магнитогорск металлургия комбинаты яғына, яугир — көнбайышҡа, һуғыш ваҡытында дошман булған яҡҡа ҡараған. Урал ярында ҡойолған ҡылысты һуңянан Сталинградта Ватан-әсә күтәрә һәм ул Еңеүҙән һуң Берлинда төшөрөлә, тип күҙаллана. Композицияға шулай уҡ карел гранитынан эшләнгән сәскә һәм мәңгелек ут инә.
Статистика буйынса һәр өсөнсө снаряд һәм һәр икенсе танк Магнитогорск металынан эшләнгәнлектән, һәйкәлде ошо ҡалала төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Урал йылғаһы ярында 18 метр яһалма уба эшләнә. Уның нигеҙе тимер-бетон свайҙар менән нығытыла. Һындар Ленинград монументаль скульптуралар заводында эшләнә. Монумент 1979 йылдың 28-29 июндә асыла.
«Тыл — фронтҡа» Волгоградта Мамай ҡурғанында ҡуйылған «Ватан-әсә саҡыра!» һәм Берлинда Трептов паркта ҡуйылған «Азат итеүсе яугир» монументтарынан торған триптихтың беренсе өлөшө тип иҫәпләнә.. Магнитогорскиҙағы монумент төҙөлгән ваҡытҡа атап үтелгән ике һәйкәл авторы Евгений Викторович Вучетич вафат булған була.
Монумент кеше бейеклегендәге ике трапеция менән тулылана. Уларҙа барельеф менән Бөйөк Ватан һуғышында Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған Магнитогорск яугирҙарының исемдәре яҙылған. 2005 йылдың 9 майында тағы ла өсмөйөш рәүешендә эшләнгән ике гранит секция асыла. Уларҙа Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булыусы яҡташтарҙың исемдәре уйып яҙылған (бөтәһе 14 000 ашыу фамилия).
# Отчем

Отчем — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Очь йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Отчем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016859
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001685
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Перушина-Гавих йорто

Перушино-Гавих йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһы Петров урамында берләштереп һалынған өс ҡатлы йорт. Башта ул айырым йорттарҙан торған. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Бойороҡ 124-се. 31.12.02.
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Петров ур., 79, 81.

# Перушина-Гавих йорто
## Тарих

Таганрог өсөн типик булмаған йорт йәки элек ике айырым торған биналар комплексы Петров урамы, 79 һәм 81-се һанлы йорттар XIX быуаттың 70-се йылдарында төҙөлгән.
Һул яҡтағы ике ҡатлы йорт 1871 йылдың 2-се гильдия сауҙагәренең тол ҡатыны Матрена Никитична Баташева аҡсаһына һалына. Ире үлгәндән һуң ул иренең коммерция эшен дауам итә — шәкәр һатыу менән шөғөлләнә, улын һәм ҡыҙын тәрбиәләй, ҡаланың хәлле кешеләре менән бәйләнеш тота. Ул төҙөткән таш йорт бик зауыҡлы архитектуралы булған. Йорттоң икенсе ҡатында, бинаның һул яғында ҡунаҡ күтәрмәле ишек. Йорттоң ике яғында ла ишек алдына инеү өсөн көмбәҙле ҡапҡалар.
Төҙөлөш тамамланғас, Перушина йортонда «Дон» ҡунаҡханаһы барлыҡҡа килә, ә ярым подвалында Линицкийҙың китапханаһы һәм китап магазины була. Линицкийҙың ҡатыны — протоирей Федор Покровскийҙың апаһы яҙыусы Антон Чеховҡа Чехонте ҡушаматын биреүсе кеше.
Йорт комплексының уң яғында, элекке Гавих йортонда, КФУ Таганрог техник университетының ғилми-тикшеренү бүлексәләре урынлашҡан. Ә XIX быуат аҙағында бында «Франция» ҡунаҡханаһы була. Был ҡунаҡханала 1894 һәм 1898 йылдарҙа Таганрогҡа килеүсе А. П. Чехов туҡтаған.
Ике ҡунаҡхана йорттары унда йәшәүселәрҙең әҙәпһеҙ ҡыланыуҙары арҡаһында ябылған. ХХ быуат башында I-се гильдия сауҙагәре Отто Котович Гавих (1853—1911) күҙәтеүе аҫтында «Франция» ҡунаҡханаүы урынында уңайлы "Европа" ҡунаҡханаһы асыла.1911 йылдың апрелендә уның хужаһы үҙе теләп йәшәүҙән туҡтай.
Беренсе бөтә донъя һуғышы йылдарында ҡунаҡхана лазаретҡа әйләндерелә, ә һуңыраҡ — прапорщик мәктәбенә әүерелә.
Хәҙерге ваҡытта йорттоң һул өлөшөндә «Ростовграждан проект» һәм «Стандартлаштырыу һәм метрология Үҙәге урынлашҡан», уң яҡ өлөшөндә — Калмыков исемендәге радиотехник университетының микропроцессорҙар системаһы кафедраһы. Подвалында «Русский чай» кафеһы. Йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объектына ҡарай. (Бойороҡ 124-се. 31.12.02 йыл).

# Перушина-Гавих йорто
## Әҙәбиәте

Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.
# Молдовала ислам

Молдавияла Ислам — хәҙерге ваҡытта илдең аҙ һанлы диндәренең береһе булып тора, сөнки 93,3 процент халҡы тотҡан дин — православие.

# Молдовала ислам
## Тарихы

Тәүге тапҡыр Молдова кенәзлеге территорияһында XV быуатта күсмә төрки-мосолмандар күренә. Был, нигеҙҙә нуғайҙар, ҡырым татарҙары һәм төрөктәр була. Шуғаса православ дин тотҡан кенәзлек ярайһы уңышлы ғына Ғосман империяһына ҡаршы тора, әммә һуңынан бойондороҡлоғон танырға мәжбүр була, был бойондороҡлолоҡ 1812 йылға тиклем дауам итә.
Мосолмандар бигерәк тә Бессарабияның көньяғына әүҙем күсеп ултыра, бында уларҙың аморф үҙ дәүләте — Бүжәк Урҙаһы барлыҡҡа килә (Белгород йәки Аккерман булараҡ та билдәле). Мосолмандар көньяҡ Тигин, Измаил, Аккерман тигән ҡалаларҙа күпләп йәшәгән.

# Молдовала ислам
## Тарихы
### Мөһәжирлек

Бессарабия территорияһы Рәсәй империяһы составына индерелгән һуң, мосолмандарҙың күбеһе мөһәжирлекте өҫтөн күреп Дунай аръяғына, Добруджаға күсенә, сөнки ул 1878 йылға тиклем османдар ҡулы аҫтында була. Хәҙер был өлкә Румынияға инә, унда мосолмандарҙың ҙур йәмәғәте йәшәй һәм уларҙың һаны 70 мең самаһы тәшкил итә

# Молдовала ислам
## Хәҙерге халәте

Молдавияла 2004 йылда үткәрелгән йәниҫәп буйынса мосолмандар айырым төркөмгә бүлеп алынмай, һәм Ислам «башҡа диндәр» иҫәбенә индерелә (29 813 кеше). Молдавияла 3 меңдән 15 меңгә тиклем мосолман йәшәй. Уларҙың күпселеген татарҙар, шулай уҡ бүжәк татарҙары (йәки дунай татарҙары) тәшкил итә). Кишинёвта мосолмандарҙы берләштереүсе 3 үҙәк бар. 1995 йыл Ислам мәҙәниәте йәмғиәте ойошторола.
Молдованың көс структуралары һуңғы йылдарҙа мосолмандарҙың эшмәкәрлеге активлашыуына шикләнеп ҡарай. 2005 йылда Тәлғәт Машаев етәкселек иткән Молдавия Диниә назаратын теркәүҙән баш тарталар, Европалағы именлек һәм хеҙмәттәшлек буйынса ойошмаһы (ОБСЕ) мөрәжәғәте лә иғтибарға алынмай.
2011 йылдың 14 мартында Молдова республикаһы юстиция министрлығы тарафынан Молдова Республикаһы Ислам лигаһы (МРИЛ)теркәлгән , лига Молдова мосолман йәмәғәтен берләштереп, илдә һәм сит илдәрҙә мосолмандар мәнфәғәте исеменән эш алып барыуҙы үҙ өҫтөнә ала. Молдова Республикаһы Ислам лигаһына илдәге ислам дине үҫеше процесына йүнәлеш биреү бурысы йөкмәтелгән. Ислам лигаһының тәүге рәйесе — Сергей Сокирка.

# Молдовала ислам
## Ҡыҙыҡлы факттар

2008 йылдан АҠШ-тың Молдавиялағы илсеһе булып пакистан сығышлы мосолман Асиф Чодри эшләй.
# Крупин Владимир Павлович

Крупин Владимир Павлович (21 июль 1925 йыл Тәтеш ҡалаһы — 6 октябрь 2006 йыл, Ҡазань) — совет табибы, хирург, СССР-ҙың халыҡ табибы (1980).

# Крупин Владимир Павлович
## Биографияһы

1925 йылдың 21 июлендә РСФСР-ҙың Татар АССР-ы Тәтеш районы Тәтеш ҡалаһында тыуған.
Ситтән тороп мәктәпте, шулай уҡ ситтән тороп Ҡазан авиация техник техникумын (әлеге ваҡытта П. В. Дементьев исемендәге Ҡазан авиация техник техникумы) тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ҡазан авиазаводында эшләй. Һуңынан Ҡазан дәүләт медицина институтына уҡырға инә, уны 1952 йылда тамамлай.
Диплом алғандан һуң Беловольжскаяла хирург, ә һуңынан Корнуховская дауаханаһында эшләй башлай, унда баш табип булып китә. Бынан һуң Ҡазан тимер юлының Юдино станцияһының үҙәк дауаханаһында хирург булып эшләй. 1958 йылда Ҡазандың 5-се ҡала клиник дауаханаһына эшкә күсә, унда Ҡазан дәүләт табиптар әҙерләү институтының ашығыс хирургия кафедраһы урынлаша.
Крупин 30 йылдан ашыу 5-се ҡала клиник дауаханаһының дөйөм хирургия бүлеген етәкләй. Татарстан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, йыл һайын 300-гә яҡын операция яһаған.
1980 йылда халыҡ һаулыҡ өлкәһен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне, юғары әхлаҡи сифаттары һәм һөнәри эшмәкәрлеге өсөн Крупин Владимир Павловичҡа «СССР-ҙың халыҡ табибы» тигән маҡтаулы исем бирелә. Татарстанда һаулыҡ һаҡлау тарихында был исемде ике табип ҡына ала.
2000 йылда «Татфлот» суднолар йөрөтөү компанияһының медицина бүлеге хирургы булып эшләй башлай. Хирург булып эшләгән йылдарында бөтәһе 9 меңгә яҡын операция яһай. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
2006 йылдың 3 октябрендә Ҡазанда вафат була, Ар зыяратында ерләнгән.

# Крупин Владимир Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «СССР-ҙың халыҡ табибы» (1980)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены(1971)

# Крупин Владимир Павлович
## Хәтер

* 2017 йылдың 14 июлендә Ҡазан дәүләт медицина университетының (элекке 5-се ҡала дауаханаһы) хирургия клиникаһына Крупин Владимир Павлович исеме бирелә.

# Крупин Владимир Павлович
## Иҫкәрмә

* ↑ Крупин Владимир Павлович
* ↑ Казанской клинике присвоено имя Владимира Крупина
# Бармин Леонид Николаевич

Бармин Леонид Николаевич (6 апрель 1931 йыл — 16 июнь 1995 йыл) — ғалим-металлург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы, профессор, Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1992). Мәшһүр электрохимик-металлург О. А. Есиндың уҡыусыһы булараҡ, металл менән флюс һәм газдың үҙ-ара тәьҫир итешеү процесын тикшереү, туҙыуға бирешмәҫ материалдар эшләү ысулы, иретеп металл йүгертеү һәм ҡаплатыу технологиялары өлкәһендә эшләй.

# Бармин Леонид Николаевич
## Биографияһы

Леонид Николаевич Бармин 1931 йылдың 6 апрелендә Башҡорт АССР-ының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы) Белорет ҡалаһында тыуған.
1950 йылда Белорет металлургия техникумын тамамлай һәм Урал политехник институтына уҡырға инә. Юғары уҡыу йортон 1955 йылда тамамлап, ул уҡытыу эшендә ҡалдырыла. 1958 йылда «Шыйыҡ шлактарҙа һәм металдарҙа водородтың үҙ-үҙен тотош үҙенсәлектәре» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай; 1961 йылда доцент исеме раҫлана. 1970 йылда Леонид Бармин «Байтаҡ окисланыу-тергеҙелеү пирометаллургия процесстары кинетикаһы» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм киләһе йылда профессор ғилми исеме раҫлана.
1970—1972 йылдарҙа Урал политехник институтында технология факультеты деканы булып эшләй; 1972—1979 йылдар дауамында институттың уҡыу эштәре буйынса проректоры була. 1975 йылдан алып ғүмеренең аҙағына тиклем Л. Н. Бармин Урал политехник институтында нығытыусы һәм һаҡлағыс ҡаплауҙар кафедраһы мөдире булып эшләй. Ул иретеп йәбештереү һәм плазма ысулы менән изделие өҫтөн ҡаплау ваҡытында металлургик процесстарҙы физик-химик анализлау мәктәбен аса. Өс йөҙ самаһы фәнни хеҙмәт һәм 23 асыш авторы, өс доктор һәм 32 фән кандидаты әҙерләгән. Физик химия һәм иретеп йәбештереү буйынса бик күп халыҡ-ара конференциялар, симпозиумдар һәм кәңәшмәләр ойоштороусы була.
1995 йылдың 16 июнендә Екатеринбург ҡалаһында вафат була, Широкореченский зыяратында ерләнгән.

# Бармин Леонид Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1991).
* СССР фән өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1982, ғалимдар төркөмө составында, «Металлургия иретмәләре төҙөлөшөн, үҙенсәлектәрен һәм үҙ-ара тәьҫир итешеүен тикшереү» эштәр циклы өсөн (1957—1980)).
* Миҙалдар

# Бармин Леонид Николаевич
## Библиография

* Урал дәүләт техник университетының (УПИ) алдынғы ғалимдары. Биографик белешмә. Екатеринбург, 1995.
* Владимир Блинов. «Немелков». Документаль роман.
# Архангельск өлкәһе

Архангельск өлкәһе — өлкә, Рәсәй Федерацияһы төбәге, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округына инә .

# Архангельск өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо

Архангельск өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

# Архангельск өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Башҡарма власть

Архангельск өлкәһе Губернаторы — Архангельск өлкәһе башлығы һәм Архангельск өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Архангельск өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Архангельск өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Архангельск өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.

# Архангельск өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Суд власы

Архангельск өлкәһе суд системаһы составында:
* Архангельск өлкәһе өлкә суды, Рәсәйҙең юғары судының түбәнге инстанция суды
* Архангельск өлкәһе арбитраж суды , Рәсәйҙең юғары судының түбәнге инстанция суды

# Архангельск өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Закондар сығарыу власы

Өлкә Парламенты — Архангельск өлкәһе өлкә думаһы.

# Архангельск өлкәһе
## Иҡтисады

Өлкәлә Рәсәй ҡурғау министрлығыныӊ Диӊгеҙ флоты хәрби частәре һәм объекттары урынлашҡан. Яӊы ерҙә (рус. Новая Земля) хәрби полигонда СССР Атом-төш ҡоралы һынау үтте.
# Борне (Штасфурт)

Борне (Штасфурт) (нем. Borne (bei Staßfurt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1313 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,32 км². Диңгеҙ кимәленән 90 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39435 һәм автомобиль коды — SLK.
# Талтымка

Талтымка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 231 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Талтымка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301538
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нюль

Нюль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кажим йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Нюль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018761
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001876
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Инцисс (Уй ҡушылдығы)

Инцисс — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Инцисс (Уй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006379
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300637
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Печеньга

Кесе Печеньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кизьма йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Печеньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029671
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002967
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кабакайка

Кабакайка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының һул ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кабакайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100502
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Стёр

Стёр — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Исыл йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Стёр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100836
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ай-Тунги-Ега

Ай-Тунги-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Атлым йылғаһының уң ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ай-Тунги-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019252
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301925
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шаҡша (Өфө районы)

Шаҡша (элекке исеме — Шаҡша станцияһы ҡасабаһы) — БАССР-ҙың Өфө районындағы эшселәр ҡасабаһы, 1980 йылда Өфө ҡалаһы составына инә. Шаҡша ауыл советының административ үҙәге.
Шаҡша ҡасабаһы Шаҡша тимер юл станцияһындағы эш менән бәйле барлыҡҡа килгән. Түбәндәге ауылдарҙы үҙ эсенә алған: Кирбес заводы ҡасабаһын (унан урындың Кирбес тигән халыҡ атамаһы ҡалған), Протез заводы ҡасабаһын (унан урындың Протез тигән халыҡ атамаһы ҡалған), Ҡасим ауылын (элекке Аксаковтар имениеһы), Курочкин ауылы.
   Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы ҡарар итә:
   Өфө районының Шаҡша эшселәр ҡасабаһын халыҡ депутаттарының Өфө ҡала советы административ ҡарамағына тапшырырға.
   Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы рәйесе Ф.СОЛТАНОВ.
   Өфө, 20 март 1980 йыл.
   — http://bashkortostan.news-city.info/docs/sistemao/dok_keqiyi.htm
Агломерация сәйәсәте һөҙөмтәһендә Өфө халҡы миллионға тиклем етә. Көтөп алған миллионлы ҡала статусын Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы рәсми рәүештә 1980 йылдың 12 авгусында ала.