yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Черномырдин Виктор Степанович

Черномырдин Виктор Степанович (9 апрель 1938 йыл — 3 ноябрь 2010 йыл), шулай уҡ ЧВС — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 1993—1998 йылдарҙа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе.

# Черномырдин Виктор Степанович
## Биографияһы

Ви́ктор Степа́нович Черномы́рдин 1938 йылдын 9 апрелендә хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районы Чёрный Отрог ауылында тыуған. Ата-әсәһе: Марфа Петровна менән Степан Маркович Черномырдиндар. Ғаиләлә алты бала була: Николай, Александр, Наталья, Виктор һәм Екатерина.
Виктор Черномырдин 1957 йылда Орскиҙа 1-се техник училище тамамлай һәм «Орскнефтеоргсинтез» заводында слесарь булып эшләй башлай.
1957—1960 йылдарҙа Приморье крайының Спасск-Дальний ҡалаһында Хәрби-Һауа Көстәрендә әрме хеҙмәтен үтә.
1962 йылда Куйбышев политехник институтына уҡырға инә, 1966 йылда инженер-технолог дипломын ала.
1973—1978 йылдарҙа Ырымбур газ эшкәртеү заводы директоры.
* 1993 йыл. Мәскәү. Минтимер Шәймиев һәм Виктор Черномырдин
* Виктор Черномырдин һәм Морис Дрюон Беловкала
# Күсем Түләкәев

Күсем Түләкәев (?—?) — 1710—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Тамъян ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шәғәле Шаҡман вариҫы, Аҡай Күсемовтың атаһы. Нуғай даруғаһы Тамъян олоҫо башҡорто. Батыр.

# Күсем Түләкәев
## Биографияһы

Күсем Түләкәев керҙәшлек хоҡуғында Ҡазан даруғаһы Йәнәй улусы башҡорттары ерҙәрен файҙалана. 1707 йылда Алдар батыр менән берлектә Ҡазан һәм Нуғай даруғалары баш күтәреүселәре менән етәкселек итә.
1707 йылдың октябрендә Тоҙ ҡайнатыу ҡаласығы тирәһендә Күсем Түләкәев һәм Алдарҙың баш күтәреүселәр ғәскәре П. И. Хохлов етәкселегендәге Өфө полкын тар-мар итә.
1708 йылда башында Күсем Түләкәевтең отряды (2 меңгә яҡын кеше) Илбаҡты монастырын баҫып ала, Ҡазан губернаһы Ҡазан провинцияһы Алабуға ауылын ҡамай. 1709 йылдың башында ихтилалдан ситләшә, март айында Ҡазан губернаторы вәкилдәре менән һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша, башҡорттар мәнфәғәтен тыныс юл менән хәл итеүҙе яҡлай.
«Аҡай хикәйәте»нән уның вафаты 1735 йылдар тирәһендә икәнлеген аңларға була. Вариҫтары хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы Иҫке Ҡатай һәм Яңы Ҡатай ауылдарында йәшәй.

# Күсем Түләкәев
## Хәтер

Күсем Түләкәев иҫтәлегенә башҡорт фольклоры әҫәрҙәре бағышланған.
# Бәҙрәш-Баш

Бардяш-Баш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/49 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Бәҙрәш-Баш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016427
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101642
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Плотва (Волчей ҡушылдығы)

Плотва (Охрименко ауылында) — Рәсәй йылғаһы. Белгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волчья йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Плотва (Волчей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Донец (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Северский Донец (һыу бассейнының Рәсәй бүлеге), йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400112107000010917
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001091
* Бассейн коды — 05.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Каруанһарай (Ырымбур)

Каруанһарай — Рәсәй провинцияһы өсөн ғәҙәти булған классицизм стилендәге каруанһарайҙарҙың береһе, XIX быуатта Ырымбур ҡалаһының төп урамында төҙөлә.

# Каруанһарай (Ырымбур)
## Тарихы

Каруанһарай йорто тәүге капиталь төҙөлгән ҡоролмаларҙың береһе була. Баш архитекторы һәм төҙөүсеһе Иоганн Вернер Мюллер була. Каруанһарай Ырымбурға нигеҙ һалыуҙың икенсе төп бурысын — Азия халыҡтары менән сауҙаны үҫтереүҙе тормошҡа ашырыу өсөн төҙөлә. Урам яғынан тотош стена уның үҙенсәлеге булып тора — бөтә 150 кибете ихатаға сыға. Килеүселәргә уңайлы булһын өсөн дүрт яҡтан ҡапҡа ҡуйылған.
2014 йылда Рәсәй Банкы «Рәсәйҙең архитектура ҡомартҡылары» серияһында Ырымбур Каруанһарайына арналған 3 һумлыҡ көмөш тәңкәләр сығара
# 1851 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1851 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1851 MDCCCLI |
| Юлиан стилендә | 1850—1851 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2603—2604 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7359—7360 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5611—5612 ה'תרי"א — ה'תרי"ב |
| Мосолман календары | 1267—1268 |
| Боронғо әрмән календары | 1300 ԹՎ ՌՅ |
| Ҡытай календары | 4547—4548 庚戌—辛亥 белая собака — белая свинья |
| Эфиопа календары | 1843—1844 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1907—1908 |
| - Шака самват | 1773—1774 |
| - Кали-юга | 4952—4953 |
| Иран календары | 1229—1230 |
1851 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Эрот

Э́рот (Эро́т, Э́рос) (бор. грек. Ἔρως), Аму́р (лат. Amor), Купидо́н (лат. Cupido) — боронғо грек мифологияһында мөхәббәт аллаһы , Афродитаның айырылғыһыҙ юлдашы һәм ярҙамсыһы, Ерҙә тормошто дауам итеү нигеҙе булған яратыуҙың, ҡапма-ҡаршы енескә тартылыуҙың кәүҙәләнеше.

# Эрот
## Сығышы

Эростың сығышына ҡағылған күп варианттар бар:
* Гесиод буйынса: Хаос, Гея һәм Тартар менән бергә тәүге дүрт космогоник эске мөмкинлектең (потенцияның) береһе: «барлыҡ мәңгелек аллалар араһында иң илаһи — Эрот. Рәхәт ойоу хәленә килтереүсе, ул бөтә аллаларҙың һәм кешеләрҙең күкрәктәрендәге ерҙә тыуған йәндәрен яулап алып, бойһондора һәм барыһын да дөрөҫ фекерләүҙән мәхрүм итә» (урыҫса «между вечными всеми богами прекраснейший — Эрот. Сладкоистомный, у всех он богов и людей земнородную душу в груди покоряет и всех рассужденья лишает») («Теогония», 120—122)$^{(В.В.Вересаевтәржемәһендә)}$.
* Алкей буйынса: Зефир менән Ириданың улы.
* Сапфо буйынса: Афродита менән Урандың улы.
# Йоҡо үләне

?Йоҡо үләне :
Үҫемлектең дөйөм күренеше (Pulsatilla vulgaris var. costeana) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Лютик сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Лютик һымаҡтар |
| Ырыу: | йоҡо үләне |
| Төр: | 'Йоҡо үләне |
Латинса исеме :
Pulsatilla vulgaris Mill., 1768 :
Anemone pulsatilla L. (1753) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә | ITIS 506590 NCBI 445234 |
Йоҡо үләне (лат. Pulsatilla vulgaris, (рус. Прострел)— Лютик һымаҡтар ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек төрө. Япрағы күренеү менән апрель-май айында сәскә ата, июньдә емеше өлгөрә. Орлоҡтан үрсей.
* О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация
Төньяҡ ярымшарҙың субтропик, уртаса һәм һалҡын поясында таралған. Ҡарағай урманында, ҡыуаҡлыҡта, һөҙәк урындарҙа үҫә. Бейеклеге 15-50 см.
Тамыры верикаль булып төшә, көрән төҫтә. Сәскәләре яңғыҙ, шәмәхә төҫөндәге ҡыңғырау һымаҡ. Сәскә уртаһында күп һанлы сәскәлек һәм емешлектәр урынлашҡан. Үҫемлек көмөштәй төксәләр менән ҡапланған.
Үҫемлек ағыулы. Халык медицинаһында ялҡынһыныуға ҡаршы һәм ҡан туҡтату, тынысландырыу сараһы булараҡ файҙаланыла.
Декоратив үҫемлек булараҡ үҫтерелә.
* Һулдан уңға: сәскә бөрөһө, сәскәһе, емеше ||
# Әлмөхәдтәр

Әлмөхәдтәр (ғәр. الموحدون‎ al-Muwahhidūn, әл-Мүәһһидүн, һүҙмә-һүҙ «бер аллаға табыныусылар»; исп. almohades) — Төньяҡ Африкала һәм Ислам Испанияһында (1121—1269) династия һәм дәүләт. Әл-Мурабиттар дәүләте менән көрәш һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Дәүләт территорияһы Әбд әл-Мөмин (1161) осоронда иң ныҡ киңәйә. Реконкиста (нигеҙҙә, испандар һәм португалдар мавр әмирлектәре биләгән ерҙәрҙе оҙаҡҡа һуҙылған кире тартып алыу процесы) һөҙөмтәһендә тарҡала.

# Әлмөхәдтәр
## Тарихы

Әлмөхәдтәр — дини хәрәкәт, ә һуңыраҡ 1121—1269 йылдарҙа Мәғриб берберҙарының династияһы һәм дәүләте. Хәрәкәттең нигеҙ һалыусыһы Мөхәммәт ибн Түмәрт иһә әл-Мурабиттарҙың дини инаныстарына ҡаршы сыға, әммә шул уҡ ваҡытта Аллаһы тәғәләнең берлеге йәһәтенән ҡәтғи талаптар ҡуя — фекерҙә булыуын талап итә; уның эйәрсәндәренә әл-мүәһһидүн («бер Аллаһлылар» (исп. Al­mo­hades) ҡушаматы шунан килеп сыға ла.
Ул әл-Мурабиттарға һуғыш иғлан итә (1121), ә уның вариҫы Әбд әл-Мөмин, хәлифә титулы (1130) ҡабул итеп, 1146 йылда Марракешты яулай һәм әл-Мурабиттарҙың хакимлығын тартып ала.
Яулап алыу яуҙары һөҙөмтәһендә (1151-53 һәм 1159-60) әлмөхәдтәр бөтә Мәғриб менән Ан­да­лусты буйһондора һәм яр буйы ҡалаларынанан нор­ман­ндарҙы ҡыуып сығара.
Шул уҡ ваҡытта, Мәғрибтең көнбайыш өлөшөн ғәрәпләштереү тиҙләшә. Артабан һалымдар менән талау һәм феодаллаштырылған элита тарафынан дини эҙәрлекләүҙәр баш күтәреүҙәргә килтерә һәм улар ҡот осҡос баҫтырыла.
1195 йылда Әлмөхәдтәр Аларкоста Кас­тилия баш күтәреүселәрен еңә, ләкин 1212 йылда улар үҙҙәре Лас-На­вас-де-То­ло­сала Кастилия, Арагон һәм На­вар­раның берләшкән ғәскәренән еңеләләр.
1248 йылға Гранада әмирлегенән башҡа бөтә биләмәләрен тиерлек юғалталар. Шул уҡ осорҙа улар Мәғрибтә лә юғалтыуҙар кисерә: уларҙың дәүләтселегенән Тунис (1229) һәм Тлемсена (хәҙерге Алжир тер­ри­то­рияһы, 1235) хакимдары династиялары айырылып сыҡҡан.
Һөҙөмтәлә әлмөхәдтәр бәнү-мерин бербер ҡәбиләһенә хәрби-сәйәси позицияларын бирергә мәжбүр була, улар 1269 йылда Мар­ра­кешты яулап алып, Әлмөхәдтәрҙең хакимлығын юҡҡа сығара.

# Әлмөхәдтәр
## Әлмөхәдтәр династияһы хәлифәләре

** Абд аль-Мумин 1130—1163
** Абу Якуб Юсуф 1163—1184
** Яҡуп әл-Мансур1184—1199
** Мухаммед ан-Насир 1199—1213
** Абу Якуб Юсуф II 1213—1224
** Абдул-Вахид I 1224
** Абдалла аль-Адил 1224—1227
** Абу Закария аль-Мутасим 1227—1235
** Абу Ала аль-Мамун 1227—1232
** Абд аль-Вахид ар-Рашид 1232—1242
** Али Абуль-Хасан ас-Саид 1242—1248
** Умар аль-Мустафик 1248—1266
** Абу Дабус 1266—1269
# Төньяҡ Двина каналы

Төньяҡ Двина канал — Рәсәйҙең Вологда өлкәһендәге канал, ул Төньяҡ Двина һыу системаһының өлөшө булып тора. Каналдың ҙур өлөшө «Рус Төньяғы» милли паркы аша үтә.
Канал Волга-Балтик һыу юлының өлөшө булған Шексна йылғаһын һәм Төньяҡ двина ҡушылдығы булған Сухона йылғаһын тоташтырып тора. Канал Шексна йылғаһы ярындағы Топорня тораҡ пунктынан башланып (664—665 км Волга-Балтик һыу юлы) Порозовица, йылғаһы, Кубен күле һәм Сухона йылғаһынан алып № 7"Знаменитый" шлюзына тиклем (Шера ауылы) һуҙылған.
Канал XX быуаттың 30-сы йылдарына тиклем Волга менән Аҡ диңгеҙҙе тоташтырып торған берҙән-бер һыу юлы булған.
Каналдың дөйөм оҙонлоғо 127 километр тәшкил итә. Канал киңлеге 26 метрҙан 30 метр тиклем етә, тәрәнлеге 1,8 метр. . Канал составына инә:
* Топорнин каналы
** Шлюз № 2
** Шлюз № 3
** Топрнин ҡапҡаһы
* Сиверский күле
* Кузьминский каналы
* Покровка күле (Бабье)
* Поздышко йылғаһы
* Зауломский күле
** Зауломский быуаһы
* 1-се Вазерин каналы
* Пигасово күле
* 2-се Вазерин каналы
* Кишем күле
* Кишем каналы
** Кишем ҡапҡаһы
* Иткла йылғаһы
** Шлюз № 4
* Благовещен күле
* Порозовица йылғаһы
** Шлюз № 5
** Шлюз № 6
* Кубен күле
** «Данлыҡлы» быуаһы
** Шлюз № 7 «Данлыҡлы»
Каналда алты шлюз һәм һигеҙ быуа бар. Камераларҙа һыу ауышлығы 1- 4 метрға тиклем, камералары ағастан., .
# Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы

Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы (ғинуар 1910 йыл —?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, ҡыҙылармеец, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия полкында ҡылыссы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры

# Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы
## Биографияһы

Ҡаһарман Ғәлләм улы Ғайсин 1910 йылдың ғинуарында Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Сәғит (Ҡалтай)) ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Баймаҡ ҡалаһында токарҙар курсын тамалай. 1932 йылда Бүребай идаралығында эшләй. 1942 йылдың февралендә Хәйбулла районының хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия полкы 1-се эскадронында тәүҙә сабельник, һуңынан шул уҡ полктың 2-се эскадронында танкыға ҡаршы тоҫҡаусы (наводчик) булып хеҙмәт итә.

# Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы
## Батырлығы

Ғасйин Ҡаһарман Ғәлләм улы дошман тылына рейдтар яһау, уларҙың һөжүмен тотҡарлау өсөн күперҙәрҙе шартлатыу кеүек мөһим хәрби заданиеларҙы үтәүҙә ҡатнаша. Польшаны азат итеүҙә, Берлинды штурмлауҙа ҡатнаша. Ике тапҡыр яралана, контузия ала. Ике мәртәбә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. 1946 демоблизациялана, декабрь айында тыуған яғына әйләнеп ҡайта.

# Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы
## Һуғыштан һуңғы яҙмышы

Армиянан ҡайтҡас, яңынан Бүребай руда идаралығының гаражында слесарь, һуңынан хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем мастер булып эщләй. Һуғыштан һуңғы хеҙмәттәре өсөн төрлө дәрәжә Маҡтау ҡағыҙҙары, юбилей миҙалдары, ҡиммәтле бүләктәр менән бүләкләнә

# Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943, 1944)
# Заһитова Зимфира Мөхәмәҙи ҡыҙы

Заһитова Зилфира (Зимфира) Мөхәмәҙи ҡыҙы (13 август 1949 йыл) — табип, хеҙмәт ветераны. Юғары категориялы табип (2007), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1993), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1993). «Мәсәтле районының 100 данлыҡлы исеме» проекты дипломанты (2019).

# Заһитова Зимфира Мөхәмәҙи ҡыҙы
## Биографияһы

Зимфира Мөхәмәҙи ҡыҙы Заһитова 1949 йылдың 13 авгусында Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Ләмәҙтамаҡ ауылында тыуған. Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбен тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә һәм 1972 йылда уңышлы тамамлай. Шул уҡ йылда Мәсетле районының үҙәк дауаханаһында педиатр вазифаһында эш башлай. 2002 йылға тиклем педиатр, район үҙәк дауаханаһының баш табип урынбаҫары булып эшләй. 2002 йылдан әлегә тиклем Мәсетле ата-әсәһе мәнән балалар өсөн пульмонология шифаханаһының баш табип урынбаҫары булып эшләй.
# Ғибатов Франгил Ғиззәт улы

Ғибатов Франгил Ғиззәт улы (рус. Гибатов Франгиль Гиззатович; 12 апрель 1935 йыл ) — хужалыҡ эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Физика-математика фәндәре кандидаты.

# Ғибатов Франгил Ғиззәт улы
## Биографияһы

Ғибатов Франгил Ғиззәт улы 1935 йылдың 12 апрелендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Ҡалмаҡтар ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1968 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1956 йылда, Мәсәғүт уҡытыусылар институтын тамамлағас, Нуриман районы Рәтүш ауылында уҡытыуы булып башлай. 1957—1968 йылдарҙа уҡытыусы булып эшләй. Артабан уҡытыу буйынса директор урынбаҫары, ВЛКСМ-дың Салауат район комитеты секретары, комсомол обкомы инструкторы, Өфө фәнни-тикшеренеү-институтында (УфНИИ) инженер, Башпотребсоюз төҙөлөш идараһында партком рәйесе. 1968—1981 йылдарҙа Өфө авиация институтында әйҙәүсе инженер, математик-программист, проекттың баш конструкторы, С. М. Киров исемендәге заводтың бүлек мөдире һәм профком рәйесе.
1981—1991 йылдарҙа С. М. Киров исемендәге заводтың генераль директор урынбаҫары. 1992 йылдан «Ай» производство-коммерция берләшмәһенең генераль директоры.
Өфө ҡалаһының Киров районы 17-се Батыр һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.
Өйләнгән, бер ҡыҙ үҫтергәндәр.
# Целе

Целе (слов.Celje; нем.Cilli) — Словениялағы ҡала, ҙурлығы буйынса илдә өсөнсө тораҡ пункт. Тарихи Түбәнге Штирия өлкәһенең өлөшө булып тора. Целе ҡала округының (общинаһының) административ үҙәге.

# Целе
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Целе Савиня, Ложница һәм Воглайна йылғаларының ҡушылған урынында, боронғо Цельсий замогы урынлашҡан ҡалҡыулыҡ итәгендә ята. Ҡала тарихҡа Целе графлығының (XIV—XV быуаттарҙа) үҙәге булараҡ ингән, ул урта быуат дәүерендә берҙән-бер бойондороҡһоҙ этник словен дәүләте булған. «Өс йондоҙ» — Целе ҡалаһында графтар символы — хәҙерге Словенияның дәүләт гербының бер элементына әүерелә.

# Целе
## Халҡы

2012 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡала халҡы 37584 кеше тәшкил итә; 2002 йылдағы мәғлүмәттәр буйынса община халҡы 48 081 кеше тәшкил иткән. 1991 йылда словенлылар ҡала халҡының 82,1 процентын, сербтар — 4,6 % , хорваттар — 4,1 % тәшкил итә.
Общинаның халҡы динамикаһы:
| Йыл | 1924 | 1940 | 1995 | 2002 | 2007 | 2010 |
| Халҡы | 7750 | 20 000 | 40 710 | 48 081 | 45 826 | 50 039 |

# Целе
## Тарихы

Икенсе донъя һуғышы йылдарында 1945 йылда 181-се немец пехота дивизияһы Целе ҡалаһына ҡыҫырыҡлап индерелә, унда Югославия ғәскәрҙәре алдында капитуляция яһай.

# Целе
## Спорты

Целе ҡалаһында футбол клубы урынлашҡан

# Целе
## Туғандаш ҡалалар

* Гревенброх, Германия
* Зинген, Германия
* Славонски-Брод, Хорватия
* Будва, Черногория
* Череповец, Рәсәй
* Һыу ҡыуҙырғыс башня
* Савиня йылғаһы өҫтөндә замок
* Тимер юлы станцияһы
* Почта бинаһы
* Ратуша
# 1721 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1721 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1721 MDCCXXI |
| Юлиан стилендә | 1720—1721 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2473—2474 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7229—7230 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5481—5482 ה'תפ"א — ה'תפ"ב |
| Мосолман календары | 1133—1134 |
| Боронғо әрмән календары | 1170 ԹՎ ՌՃՀ |
| Ҡытай календары | 4417—4418 庚子—辛丑 белая мышь — белая корова |
| Эфиопа календары | 1713—1714 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1777—1778 |
| - Шака самват | 1643—1644 |
| - Кали-юга | 4822—4823 |
| Иран календары | 1099—1100 |
1721 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Тоузак

Тоузак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мунай йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тоузак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001127
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100112
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лоймаа

Лоймаа (фин. Loimaa) — Финляндияның Исконная провинцияһындағы ҡалаһы һәм коммунаһы. Көнбайыш Финляндия губернаһында урынлашҡан.

# Лоймаа
## Географияһы

Лоймаа ҡалаһы Финляндияның көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Турку ҡалаһынан 65 километр төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Административ яҡтан Көньяҡ-Көнбайыш Финляндия (Varsinais-Suomi) провинцияһында тора.
Шулай уҡ ҡалаға районды уратып алған ауылдар ҡарай. Лоймааның дөйөм майҙаны 852 км² тәшкил итә. Халыҡ һаны — 16 761 кеше (31 августа 2013 йыл). Халыҡ тығыҙлығы 19,76 кеше/км².
Лоймаа ҡала биләмәләре аша Лоймийоки йылғаһы аға, ул Кокемяенйокиҙың Ботнический ҡултығына ҡоя.

# Лоймаа
## Тарих

Лоймаа XIV быуатта барлыҡҡа килгән ауыл. 1439 йылда тәүге тапҡыр яҙмаларҙа телгә алынған. Урта быуаттарҙа Сатакунт төбәгенә ҡараған. XХ быуат башында ауыл хужалығы халыҡтың төп шөғөлө була.
1876 йылда ҡалаға тимер юл килә, ә әлеге ваҡытта тимер юл вокзалы бинаһы дәүләт тарфынан һаҡланған архитектура ҡомартҡыһы булып тора.
1914 йылдан алып төбәктә Lehti Loimaan гәзите сыға, 2012 йылда уның тиражы 8 472 дана тәшкил итә.
Лоймаа 1969 йылда ҡала статусын ала.

# Лоймаа
## Халыҡ
### Билдәле кешеләре

* Мато Валтонять — фин сценарисы, актерһәм музыкант. Ҡатнашыусы рок-төркөм Leningrad Cowboys рок төркөмөндә ҡатнашыусы.
* Вяине Тиири — фин гимнасы,Йәйге Олимпия уйындары призеры.
* Валерий Писигин — урыҫ яҙыусыһы, тарихсы, 2004—2009 Лоймаала йәшәй.
* Рейно Куускоски — 1958 йылда Финляндияның премьер-министры.

# Лоймаа
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Лоймаа ҡалаһының уҡытыусыһы Ласси Меттяля иң беренсе булып Владимир Высоцкий ижадын фин теленә тәржемә иткән.

# Лоймаа
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Швеция: Омоль, Уддевалла
* Исландия: Мосфедльсбэр
* Норвегия: Фрогн, Шиен
* Рәсәй Федерацияһы: Иҫке Русса
* Эстония: Тюря, Йыхви
* Дания: Тистед, Грено
# Асанғазы Оразҡул Асанғазы ҡыҙы

Асанғазы Оразҡул Асанғазы ҡыҙы (22 февраль 1952 йыл) — Ҡаҙағстандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.

# Асанғазы Оразҡул Асанғазы ҡыҙы
## Биографияһы

Оразҡул Асанғазы ҡыҙы Асанғазы 1952 йылдың 22 февралендә Ҡаҙаҡ ССР-ы Жамбыл өлкәһе Чуй районы «Актүбә» колхозына ҡараған Бирлик ауылында тыуған.
1969 йылда Жамбыл өлкәһенең Чуй районы Толеби ауылы ҡаҙаҡ урта мәктәп-интернатты тамамлай.
Был 1973 йылда Ҡаҙаҡ дәүләт ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институтын отличие менән тамамлай. Уҡығанда Ленин стипендияһын ала, факультеттың комсомол комитеты секретары була, шул ваҡытта уҡ партия сафына инә.
1991 йылда Алма-Ата политология һәм идара итеү институтында «Физика уҡытыусыһы» һөнәре буйынса белем ала.

# Асанғазы Оразҡул Асанғазы ҡыҙы
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1973 йылда Шымкент өлкәһе Һарыағаш районы Жамбыл исемендәге урта мәктәптә уҡытыусы булып башлай.
1979—1982 йылдарҙа — К. Маркс исемендәге урта мәктәп директоры.
1982—1985 йыл — Һарығаш ҡалаһының К. Сатбаев исемендәге 10-сы мәктәп-интернаттың директоры.
1985 йылдан — партияның Алғабаҫ районы комитеты секретары.
1987 йылдан — партия район комитетының икенсе секретары.
1988 йылдан — халыҡ депутаттарының Алғабаҫ район Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана.
1990—1992 йылдарҙа — халыҡ депутаттары өлкә Советының деология бүлеге мөдире, тел, мәҙәниәте һәм милләт-ара бүлеге начальнигы.
1992—1993 йылдарҙа — Һарыағас районы әкимиәтенең әкиме.
1993—1995 йылдарҙа — Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһе әкиме урынбаҫары.
1995 йылдан алып 1996 йылға тиклем — Әл-Фарабий районы Шымкент ҡалаһы әкиме.
1997 йылда Шымкент ҡалаһы әкиме урынбаҫары.
1998 йылдан 2006 йылға тиклем — Астана ҡалаһы Һарыарҡа районы әкиме урынбаҫары.
2006 йылдан алып 2012 йылға тиклем — Астана ҡалаһының телдәр үҫтереү буйынса Идаралығы начальнигы.

# Асанғазы Оразҡул Асанғазы ҡыҙы
## Һайланған вазифалары, депутатлыҡ эштәре

1994—1995 йылдарҙа — Ҡаҙағстан Юғары Советы XIII саҡырылыш депутаты.
2012 йылдың 18 ғинуарынан 2016 йылдың 20 ғинуарына тиклем — Мәжилис депутатыҠаҙағстан Республикаһы Парламенты V саҡырылышы .

# Асанғазы Оразҡул Асанғазы ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1978 — «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (СССР)
* 1983 — «Ҡаҙаҡ ССР-ы халыҡ мәғарифы алдынғыһы»
* 1999 — Астана ҡалаһы әкименең Рәхмәт хаты
* 2001 — Байдибек һәм Һарыагас районының почетлы гражданы
* 2001 — «Ҡаҙағстан Республикаһы бойондороҡһоҙлоғонона 10 йыл» миҙалы
* 2008 — Курмет ордены
* 2010 — «Ҡаҙағстан мәҙәниәте эшмәкәре»
* 2011 — «Ҡаҙағстан республикаһының бойондороҡһоҙлоғона 20 йыл» миҙалы
* 2015 — «Ҡаҙағстан Республикаһы Конституцияһына 20 йыл» миҙалы
* МДП миҙал «Нур Отан» «үшін қызыметі Белсенді»
* 2017 — Көньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһенең почетлы гражданы
* 2019 — Парасат ордены, Акордта (2019 йылдың 12 декабре)
# Миня (Кокшеньга ҡушылдығы)

Миня — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Миня (Кокшеньга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031339
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003133
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0