yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мурзинка (Горноуральск ҡала округы)

Мурзинка — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһендәге Горноуральск ҡала округына ҡараған боронғо урыҫ ауылы. Урыҫ халыҡ кәсептәре — урал ташын һырлау оҫталығы үҙәге.

# Мурзинка (Горноуральск ҡала округы)
## Халҡы

Ауылда— 400 тирәһе кеше йәшәй.

# Мурзинка (Горноуральск ҡала округы)
## Географияһы

Ауыл Урал тауҙарының көнсығыш битләүендә, Екатеринбургтан төньяҡҡа 120 км һәм Түбәнге Тагилдан көньяҡ-көнсығышҡа 81 км алыҫлыҡта, Нейва йылғаһы ярында урынлашҡан. Мурзинка аша Алапаевск — Мурзинка — Петрокаменка — Николо-Павловка, автомобиль юлы үтә, ул Алапаевск ҡалаһын Түбәнге Тагил менән тоташтыра.

# Мурзинка (Горноуральск ҡала округы)
## Тарихы

Мамин-Сибиряк буйынса, был урындарҙа татар мырҙаһы йәшәү сәбәпле Мурзинка (Мырҙаҡай) исеме барлыҡҡа килгән. Ауылға 1639 йылда баяр улы Андрей Буженинов Верхотур трактын һаҡлаусы Мырҙа бастругы булараҡ нигеҙ һалған. Мурзинская елань тип тә, Мурзинский острог тип тә аталған. 1662 йылда Мурзинка татар-башҡорт-вогул сапҡынсылары тарафынан яндырыла.

# Мурзинка (Горноуральск ҡала округы)
## Инфраструктураһы

Ауылда фельдшер пункты, почта, магазин һәм ауылдың иҫтәлекле урыны — Минералогия музейы бар. Музей бинаһында шулай уҡ мәҙәниәт йорто (ауыл клубы) һәм православие ғибәҙәтханаһы урынлашҡан.
Мурзинкаға Түбәнге Тагил һәм Алапаевск ҡалаларынан автобуста барырға мөмкин.

# Мурзинка (Горноуральск ҡала округы)
## Аҫыл таштар

Ауыл Уралдың аҫыл таштарға бай һыҙаты тип аталған биләмәһендә урынлашҡан һәм Мурзинка-Адуй мегаантиклиналь йыйырсығына ҡарай. Мурзинка үҙенең зәңгәр һары яҡуты (топаз), берилдары, пегматиты, тау гәлсәре һәм башҡа ҡиммәтле минералдары менән билдәле.
Урта Уралдағы Мурзинка ауылы районындағы пегматиттар XVII быуаттан алып билдәле була. Михаил Тумашев 1668 йылда «Нейва йылғаһы буйындағы тауҙарҙа, Мурзинка острогы янында төҫлө таштар һәм баҡыр мәғдәне» табыуы тураһында иғлан итә. 1669 йылда Мурзинка эргәһендә тәүге аквамарин сығарыла. Бында йәшәгән халыҡ быуындан быуынға аҫыл таштар табыу һәм сығарыу, таш уйыу сәнғәте менән шөғөлләнгән. Аҫыл таштарҙы хатта император һарайына ла тапшырылған. Драгоценные камни поставлялись даже к императорскому двору.
Ауыл эргәһендә Мокруша (топаздар) йәки Ватиха (аметистар сығарыу шахтаһы) кеүек билдәле ятҡылыҡтар урынлашҡан. Ятҡылыҡтарҙың күбеһе эшкәртелгән тип иҫәпләнә, ләкин хатта уларҙың емереклектәре лә һаман таш һөйөүселәрҙе йәлеп итә.

# Мурзинка (Горноуральск ҡала округы)
## Музей

1964 йылда Мурзинкала билдәле Урал таусыһы Д. К. Зверевтың ейәне — Иван Зверев башланғысы буйынса ойошторолған А. Е. Ферсман исемендәге Минералогия музейы асыла. Д. К. Зверев П. П. Бажовҡа «Малахит ҡумта» урал хикәйәттәре персонажы Данила мастер (оҫта) прототибы булып хеҙмәт иткән. Әйтергә кәрәк, Мәскәүҙә шундай уҡ исем йөрөткән Рәсәй Фәндәр академияһының музейы эшләй. Мурзинка музейы 1729 йылда мәхәллә кешеләре аҡсаһына төҙөлгән Сретенск сиркәүенең бинаһында урынлашҡан. Экспозицияла урындағы минерал өлгөләре, боронғо таш уйыу ҡулайламалары, крәҫтиәндәрҙең көнкүреш әйберҙәре күрһәтелгән.

# Мурзинка (Горноуральск ҡала округы)
## Сәнәғәттә

Ауылда күп профилле «Самоцветы Мурзинки» ЯСЙ-е эшләй.
# Дан-Ёган

Дан-Ёган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Дин-Ёган йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Дан-Ёган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300047729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304772
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Туйсина Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы

Туйсина Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы (10 май 1942 йыл) — башҡорт бейеүсеһе, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1978) һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы (1974), Башҡортостандың Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең элекке солисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1974), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012).

# Туйсина Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы
## Биографияһы

Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы Туйсина 1942 йылдың 10 майында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Сыңғыҙ ауылында тыуған.
Рәшиҙә 1960 йылда Баймаҡта пионервожатый булып эшләгән сағында Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленә бейеүселәр йыйыу тураһында иғлан ишетә. Конкурста үҙе яратып бейегән «Заһиҙа»ны башҡара. Ансамбль етәксеһе Фәйзи Ғәскәров тал сыбығындай нәҙек, һомғол буйлы йәш ҡыҙҙың киләсәктә башҡорт бейеүе сәнғәтенең ынйыһы буласағын төҫмөрләп ҡала һәм ансамблгә саҡыра. Шунан бирле ошо танылған коллективта оҙаҡ йылдар эшләп, дан һәм шөһрәт ҡаҙанып ҡына ҡалмай, ә башҡорт бейеү сәнғәтен донъя кимәленә күтәрә.
Бейеүсенең репертуарында «Заһиҙа», «Гөлнәзирә», «Ете ҡыҙ», «Шаян ҡыҙҙар» һ.б. бейеүҙәр бар.
1968 йылда Рәшиҙә Туйсина ире Әнүәр Ишбирҙин һәм Салауат Дәүләтбаев менән Софияла Йәштәр һәм студенттарҙың IX Бөтә донъя фестивалендә ҡатнаша. Фестивалдән бейеүсе алтын миҙал алып ҡайта. Шул уҡ йылда уға Ғәлимов Сәләм исемендәге премия бирелә.
Мәскәүҙең Кремль һарайы, Франция, Һиндостан, Испания, Германия, Швеция, Пакистан, Финляндия һәм башҡа илдәр тамашасылары алҡышлай.
Башҡорт бейеү сәнғәтен юғары кимәлгә күтәргәне өсөн Рәшиҙә Туйсинаға Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелә.

# Туйсина Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1972)
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1974)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1978)
* Йәштәр һәм студенттарҙың IX Бөтә донъя фестиваленең (София) алтын миҙалы (1968)
* Ғәлимов Сәләм исемендәге премия (1968)
* Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1974)
* Салауат Юлаев ордены (2012)
# Бутаков Борис Иванович

Бутаков Борис Иванович (укр. Борис Іванович Бутаков; 26 сентябрь 1938 йыл) — СССР һәм Украина ғалимы, техник фәндәре докторы (1993), профессор.
Металдар һәм иретмәләрҙең физик-механик үҙенсәлектәренә һәм структураһына тышҡы физик йоғонто өлкәһендәге эре белгес. Уның тарафынан деталдарҙың, ҡойолмаларҙың физик-техник үҙенсәлектәрен күтәреүҙең фәнни принциптары булдырылған. 600-ҙән артыҡ ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 3 китап авторы, шулай уҡ 80 СССР авторлыҡ танытмаһы, Рәсәй патенттары һәм Украина уйлап табыуҙарының эйәһе.

# Бутаков Борис Иванович
## Биография

Борис Иванович Бутаков Свердловск өлкәһе Тугулым районы Ертарский ҡасабаһында 1938 йылдың 26 сентябрендә тыуа.
1953 йылда мәктәптең ете класынан һуң Свердловск машиналар эшләү техникумына уҡырға инә, уны тамамлағас, Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1960 йылда Урал ауыр машиналар эшләү заводында (хәҙер «Уралмашзавод») хеҙмәт юлын башлай. 1961—1976 йылдарҙа Уралмашзаводының ТЯЖМАШ Ғилми-тикшеренеү институтында инженер-тикшеренеүсе һәм өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1966 йылда Урал политехник институтының киске бүлеген тамамлай (УПИ, хәҙерге Урал дәүләт техник университеты) һәм 1974 йылда аспирантура тамамлай. «Исследование и разработка способов обкатывания роликами винтов и червяков с крупным шагом в тяжелом машиностроении» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Импульслы процестарҙы һәм технологиялар институтының бүлек мөдире булып эшләй, 1976 йылдан 1998 йылға тиклем Бутаков Украинаның Милли фәндәр академияһында, Николаев ҡалаһында, импульс процестары һәм технологиялары бүлегендә мөдир булып эшләй. Был осорҙа, 1993 йылда, «Основные принципы технологии импульсного и малоскоростного воздействия на структуру и свойства металлов и сплавов» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1998 йылдан 2002 йылға тиклем Николаев глинозем заводында баш белгес булып эшләй. Борис Иванович Бутаков 2002 йылдан алып машина-трактор паркы техник сервисы һәм эксплуатациялау кафедраһы мөдире, ә 2011 йылдан алып Николаев Милли аграр университетының транспорт технологиялары һәм техник сервис кафедраһы мөдире булып эшләй. Ғилми етәксеһе һәм яуаплы башҡарған фәнни эштәр 20 ғилми хеҙмәттең ғилми етәксеһе һәм 12 ғилми хеҙмәттең яуаплы башҡарыусыһы булып тора, уның етәкселегендә ике кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана. Шулай уҡ уның етәкселеге аҫтында университет студенттары Бөтә Украина һәм төбәк ғилми конкурстары һәм олимпиадаларының еңеүселәре һәм призерҙары була.
Борис Иванович Бутаков фәнгә ҙур өлөш индерә, ул бөгөнгө көндә уларҙың аналогы булмаған бер нисә принципиаль яңы методологияларҙы эшләй. Украинала, Рәсәй предприятиеларында ул эшләгән инновациялы технологиялар ҡулланыла. Уның тикшеренеүҙәренең һөҙөмтәләре Украина, Рәсәй, Беларусь, АҠШ, Польша, Англия, Франция, Италия һәм Япония мәғлүмәт сараларында киң яҡтыртыла.
# Ешка

Ешка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великое (Келноть йылғаһы башы) күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7,3 км.

# Ешка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011474
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001147
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1862 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1862 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1862 MDCCCLXII |
| Юлиан стилендә | 1861—1862 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2614—2615 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7370—7371 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5622—5623 ה'תרכ"ב — ה'תרכ"ג |
| Мосолман календары | 1278—1279 |
| Боронғо әрмән календары | 1311 ԹՎ ՌՅԺԱ |
| Ҡытай календары | 4558—4559 辛酉—壬戌 белая курица — чёрная собака |
| Эфиопа календары | 1854—1855 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1918—1919 |
| - Шака самват | 1784—1785 |
| - Кали-юга | 4963—4964 |
| Иран календары | 1240—1241 |
1862 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Вестхаузен (Хильдбургхаузен)

Вестхаузен (Хильдбургхаузен) (нем. Westhausen (bei Hildburghausen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 602 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,43 км². Диңгеҙ кимәленән 349 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98663 һәм автомобиль коды — HBN.
# Узургу

Узургу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Узургу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100456
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Большегорская

Большегорская (Белоглинка) — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 294 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Большегорская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002814
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200281
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дәүләтшин Ташбулат Мостафа улы

Дәүләтшин Ташбулат Мостафа улы (15 март 1955 йыл) — ҡурайсы, уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).

# Дәүләтшин Ташбулат Мостафа улы
## Биографияһы

Ташбулат Мостафа улы Дәүләтшин 1955 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районы Байыш ауылында тыуған. Байыш һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлай. Бала саҡтан йыр-моңға ғашиҡ булып үҫә. 1971—1974 һәм 1976—1999 йылдарҙа «Йылайыр» совхоз-техникумында тракторсы, балта оҫтаһы булып эшләй. 1974—1976 йылдарҙа Байыш ауылындағы «Урғаҙа» ауыл мәҙәниәт йортонда директор булып эшләй. 1999 йылдан алып Баймаҡтағы Ғ. Сөләймәнов исемендәге сәнғәт мәктәбенең Байыш ауылындағы филиалында ҡурай класы уҡытыусыһы булып эшләй. 2002 йылда Сибай педагогия колледжын тамамлай.

# Дәүләтшин Ташбулат Мостафа улы
## Ижады һәм ҡаҙаныштары

Ҡурайҙа уйнауҙың традицион стиленә эйә, өзләү ҡушып уйнау хас. Репертуарында оҙон көйҙөң инструменталь варианттары, шул иҫәптән «Азамат»,«Әрме», «Буранбай», «Илсе Ғайса», «Ильяс», «Ҡаһым түрә», «Ҡолой кантон», «Сибай», «Урал», «Шәүрә».
Халыҡ-ара фольклор фестивалендә (Тале ҡалаһы, Германия, 1989), «Вашшои» (Осака ҡалаһы, Япония, 2000) Бөтә донъя фольклор фестивалендә һәм башҡаларҙа ҡатнаша. Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале (Мәскәү, 1987), Халыҡ-ара фольклор сәнғәте радиояҙмалары конкурсында Гран-при яулай һәм Алтын миҙалға лайыҡ була (Братислава ҡалаһы, Чехословакия, 1989), Й.Иҫәнбаев исемендәге призға Республика ҡурайсылар конкурсы лауреаты (Хәйбулла районы Аҡъяр ауылы, 1988, 1989; Өфө, 2000) һәм башҡа конкурстар лауреаты. 1990 йылда Баймаҡ районының «Ирәндек» бейеү ансамбле менән Красноярск ҡалаһында үткән Икенсе Бөтә Союз халыҡ ижады фестивалендә ҡатнаша һәм лауреат була .
# Жабка монастыры

Жабка монастыры — Рус православ сиркәүе Кишинёв епархияһының ҡатын-ҡыҙ монастыры. Молдавияның Флорештский районы Жабка ауылында урынлашҡан.

# Жабка монастыры
## Тарихы

Жабка монастырына XVII быуат уртаһында, Делэни монастырынан килгән иеромонах Иезекиль тарафынан нигеҙ һалынған. Монастырь татарҙар һөжүменән һуң бер нисә йыл ташландыҡ хәлдә була. 1770 йылда ҡалдырылған ҡаяла иеромонах Феодосий урынлаша. Тиҙҙән уның янына татарҙар һөжүменән ҡасып килгән монастырь халҡы йыйыла башлай һәм урын тарайып, унда йәшәүселәргә уңайһыҙлыҡ тыуҙыра. Иеромонах Феодосий, Жабка ер биләүселәренән ҙур булмаған ер участогы һорап, унда ағас сиркәү төҙөй. 1813 йылда иеромонах Феодосий игумен дәрәжәһенә күтәрелә, ә монахтар йәшәгән урын монастырға әйләнә.
Монастырь архивында XVII быуатта ергә булған хоҡуҡ документтарының күсермәһе һәм шулай уҡ жабка монахтарының иҫке румын телендәге бер нисә яҙыуы һаҡлана.
1916 йылда монастырға Рәсәйҙән ҡасып килгән ҡатын-ҡыҙ монахтар урынлаша. Уларҙы бында Лесна монастырынан Кишинев архиепискобы Хотинск Анастасий килтерә. Быға тиклем йәшәгән монахтар Жабканан Гиржавск Вознесенск монастырына күсерелә. Яңы ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы, сығышы менән Романовтар батша ғаиләһенән булған игуменья Екатерина етәкселегендә йәшәй башлай. Монастырь епископ Бельцк Виссарион Пуе ваҡытында үҫеш ала. Монгастырь 49 га ер ала, унда электростанция һәм тирмән төҙөлә.
1940 йылда Жабка монастыры общинаһы монастырҙан ҡыуып сығарыла һәм уның бөтә мөлкәте конфискациялана. Әммә, 1941 йылда ҡатын-ҡыҙ монахтар монастырҙы кире үҙҙәренә алып, әйләнеп ҡайта.

# Жабка монастыры
## Хәҙерге осор

Бөгөн Жабка монастыры игуменья Таисия (Стреину) етәкселегендә эшләй һәм унда яҡынса 600 ҡатын-ҡыҙ монах йәшәй. Монастырҙа ғибаҙәт ҡылыуҙы ике дин әһеле башҡара. Унда көн һайын да инеп йөрөргә була.

# Жабка монастыры
## Монастырь храмдары

* Храм в честь Воздвижения Креста Господня;
* Храм в честь Вознесения Господня;
* Храм во имя Архистратига Михаила.

# Жабка монастыры
## Монастырь — тәнкәләрҙә

200 йылдың 25 декабрендә Молдова Милли банкы әйләнешкә түләү сараһы һәм нумизматик маҡсатта «Молдованың монастырҙары» — Жабка монастыры серияһынан 50 Молдава лейы номиналындағы иҫтәлекле көмөш тәнкә сығара. Үҙәктә — пейзаж фрагменты төшөрөлгән монастырҙың рельефлы һүрәте; өҫкө өлөшөндә, тәнкә ситенә баш хәрефтәр менән «MĂNĂSTIREA JAPCA» яҙыуы уйылған. .
# Ай-Моут-Аун

Ай-Моут-Аун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лонге-Яун йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ай-Моут-Аун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043621
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204362
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тәүәссүл

Тәүәссүл (ғәр. توسل‎; рус. Тавассуль или васила) — мосолман кешеһенең Аллаһҡа яҡын булырға тырышҡан дини практикаһы. Тәүәссүлдең аныҡ билдәләмәһе һәм ысулы Ислам ағымдары эсендәге бәхәстәр предметы булып тора.

# Тәүәссүл
## Билдәләмәһе

Тәүәссүл, киң мәғәнәлә, ниндәй ҙә булһа сәбәпте йәки берәй сараны билдәле маҡсатҡа ирешеү өсөн ҡулланыуҙы аңлата. Шулай итеп, тәүәссүлдең маҡсаты — теләгәнеңә яҡынайыу. Ибн әл-Ғәсир : " «үәсил» «теләүсе» тигәнде аңлата, ә «үәсилә» — «яҡынлыҡ», «аралашлыҡ», «теләгәндәргә яҡынлашырға мөмкинлек биргән нәмә». Был һүҙҙең күплек формаһы « үәсәил»", тигән. Әл-Фәйрүзәбәди әйткән: «Аллаһ исеме менән ҡушып әйткән „үәссәлә“ һүҙе „Уға яҡынлаштырған эш ҡылыу“ тигәнде аңлата». Ибн Фарис әйткән: «үәсилә» — «теләк», «ынтылыш» тигәнде аңлата, ә «үәссәлә» ҡылымы — «теләү». «Үәсил» иһә Ҡөҙрәтле һәм Бөйөк Аллаһҡа ынтылыусы.

# Тәүәссүл
## Тәүәссүл төрҙәре

тәүәссүлдең бер нисә төрө бар:
* Аллаһы Тәғәләнең күркәм исем сифаттары аша тәүәссүл
* Тәҡүә эштәр менән тәүәссүл,
* Тере пәйғәмбәрҙәр һәм тәҡүәләр аша тәүәссүл
* Вафат булған пәйғәмбәрҙәр һәм тәҡүәләр аша тәүәссүл.
Тәүәссүлдең тәүге өс төрө буйынса фекер айырымлыҡтары юҡ...
Үлгән пәйғәмбәрҙәр һәм тәҡүәләр ярҙамында тәүәссүлгә ҡарата фекер айырымлыҡтары бар. Бындай төрҙәге тәүәссүлдең рөхсәт ителеүе тураһында дүрт сөнни мәҙһәб, суфыйҙар һәм шиғый-имами хоҡуҡ белгестәренең күпселеге һөйләй. Шиғый фаҡиһтар тәүәссүлде Мөхәммәт пәйғәмбәр, уның ғаилә ағзалары һәм әүлиәләр аша үткәрергә рөхсәт итә.
Күвейт Фиҡһ энциклопедияһына ярашлы, мәлики, шәфиғи, хәнбәли һәм хәнәфиҙәрҙең аҙаҡҡы быуындары хоҡуҡ белгестәренең күпселеге шулай уҡ үлеләр ярҙамында тәүәссүлде рөхсәт ителгән тип иҫәпләйҙәр. Ибн Тәймиә тәүәссүлдең мосолмандарҙың тәүге быуындары (сәләфтәр) тарафынан ҡулланылыуы , Әхмәт ибн Хәнбәл иһә әл-Мансаҡ тигән китапта Мөхәммәт пәйғәмбәр аша тәүәссүл тапшырылыуы хаҡында хәбәр иткән. Сәләфиҙәр (үәһһәбиҙәр) үлеләр аша тәүәссүлде законһыҙ тип иҫәпләйҙәр. Сәғүд Ғәрәбстанының фәтүәләр буйынса даими комитеты мәрхүмдәр аша тәүәссүл бидғәт һәм ширккә юл аса тип иҫәпләй.
# Митчелл Питер Деннис

Денис Питер Ми́тчелл (ингл. Peter Dennis Mitchell; 29 сентябрь 1920(19200929) Митчем, Суррей — 10 апрель 1992, Бодмин, Корнуолл) — инглиз биохимигы, Химия буйынса Нобель премияһы лауреаты (1978), АТФ синтезының хемоосмотик механизмын асҡан, Q-цикл атамаһы менән билдәле протондар транспорты механизмы идеяһы авторы.
Лондон король йәмғиәте ағзаһы(1974), АҠШ Милли фәндәр академияһының (1977), Франция фәндәр академияһының (1989) сит ил ағзаһы.

# Митчелл Питер Деннис
## Биографияһы

Питер Митчелл 1920 йылдың 29 сентябрендә Митчемда, Суррейҙа тыуған. Атаһы — Кристофер Гиббс Митчелл, дәүләт хеҙмәткәре, әсәһе — Кейт Беатрис Дороти (ҡыҙ фамилияһы — Таплин). Питер Митчелл Король колледжында (Тонтон) һәм биохимия өлкәһендәге һөнәр буйынса тәбиғи фәндәр йүнәлешендә Ғайса (Иисус) колледжында (Кембридж университеты) белем ала.
1942 йылда Кембридж университетының биохимия кафедраһында тикшеренеү эше башлай. 1951 йыл башында пеницилиндың тәьҫире механизмын өйрәнгәне өсөн философия фәндәре докторы дәрәжәһен ала. 1955 йылда уны профессор Майкл Свонн Эдинбург университетының зоология кафедраһында биохимик тикшеренеү подразделениеһы булдырыу өсөн саҡыра, бында ул 1961 йылда өлкән лектор итеп тәғәйенләнә. Митчелл 1963 йылда һаулыҡ торошо буйынса отставкаға китергә мәжбүр була.

# Митчелл Питер Деннис
## Фәнни тикшеренеүҙәре

Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары айырым күҙәнәк эсе ориентирҙары арауығында биохимик реакцияларҙың йүнәлешле булыуын өйрәнеүгә бәйле. Биоэнергетика нигеҙендә ятҡан окисландырып фосфорлаштырыуҙың хемиосмотик теорияһы авторы.
1978 йылда химия буйынса Нобель премияһына лайыҡ була:
   Хемиосмотик теория төҙөү һөҙөмтәһендә биологик энергияны күсереү процесын аңлауға индергән өлөшө өсөн
   for his contribution to the understanding of biological energy transfer through the formulation of the chemiosmotic theory
   — The Nobel Prize in Chemistry 1978 (ингл.). Нобелевский фонд. Дата обращения: 28 август 2012. Архивировано 26 октябрь 2012 года.
# Молюд-Мусюр-Ю

Молюд-Мусюр-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кок-пел йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Молюд-Мусюр-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067258
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006725
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғайсин Фәрит Әхмәт улы

Ғайсин Фәрит Әхмәт улы (12 ғинуар 1942 йыл — 22 май 2002 йыл) — ғалим-социолог, партия органдары, дәүләт һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре. 1967 йылдан — партия эшендә; 1990 йылдан Башҡортостандың халыҡ мәғарифы министры урынбаҫары; 1996—2002 йылдарҙа Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты һәм Башҡортостан агросәнәғәт комплексы кадрҙарын яңынан әҙерләү һәм уларҙың квалификацияһын күтәреү институты ректоры. Социология фәндәре докторы (1996), профессор (2001), Социаль технологиялар һәм урындағы үҙидара академияһы академигы.

# Ғайсин Фәрит Әхмәт улы
## Биографияһы

Фәрит Әхмәт улы Ғайсин 1942 йылдың 12 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Йомағужа районы (хәҙер Башҡортостан Респупликаһының Мәләүез районы) Аптраҡ ауылында тыуған. 1964 йылда Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлағандан һуң, 1965 йылдан Салауат педагогия училищеһында (хәҙер колледж) физика фәне уҡытыусыһы булып эшләй. 1967—1990 йылдарҙа Салауат, Белорет, Өфө ҡалаларының партия органдарында эшләй. 1979 йылда Мәскәүҙә КПСС ҮК эргәһендәге Ижтимағи фәндәр академияһын тамамлай. 1990 йылда Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1996—2002 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының мәғарифты үҫтереү институты һәм Башҡортостан агросәнәғәт комплексы кадрҙарын яңынан әҙерләү һәм уларҙың квалификацияһын күтәреү институты ректоры булып эшләй.
2002 йылдың 22 майында ауырыуҙан һуң Өфөлә вафат була.

# Ғайсин Фәрит Әхмәт улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ғилми хеҙмәттәре уҡыусы йәштәрҙе тәрбиәләү, мәғариф һәм идара итеү социологияһы, конфликтология проблемаларын өйрәнеүгә арналған. 80-дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.