yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хәмит Бурһыҡаев

Хәмит Бурһыҡаев (1737 — вафат булыу көнө билдәле түгел) — ялан-ҡатай ырыуы башҡорто, эре ер биләүсе, Ҡорбанғәлиевтар нәҫеленә нигеҙ һалыусы.

# Хәмит Бурһыҡаев
## Биографияһы

Хәмит Бурһыҡаев 1737 йылда тыуған. Ҡорбанғәлиевтарҙың ҡарт олатаһы. Сығышы менән ялан-ҡатай ырыуынан. Икенсе фараз буйынса, әйле ырыуынан, тигән мәғлүмәт тә бар.
Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Исмәғил ауылының тәүге указлы муллаһы булған.
Уның улдары, ейәндәре һәм бүләләре Арғаяш күле тирәһендәге ауылдарҙа урынлашҡандар.
Хәмит Бурһыҡаевтың улы Ҡорманғәли 1780 йылда тыуған, вафат көнө билдәһеҙ.
Уның исеменән, үҙ сиратында Ҡорманғәлиевтар (Ҡорбанғәлиевтар — фамилия әйтелешендә һәм яҙылышында үҙгәреш барлыҡҡа килгән) нәҫеле башлана.
Ҡорманғәлиҙең улдары — Ғәбделхәким, Сөнәғәтулла, Ғәбдехәлим, Ғосаметдин, Мөхәмәтшәрәфетдин — Силәбе өйәҙендә урынлашҡан мосолман мәхәлләләрен (Һәйбәт, Усман, Миҙиәк, Иманғол, Мөхәмәтҡолой ауылдарында) етәкләгән.
Улар эре ер биләүсе булған, шулай уҡ йылҡысылыҡ (өйөрҙәрендә 100-гә яҡын баш) булған, эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән, Силәбелә һәм күрше өйәҙҙәрҙә сауҙа алып барған.
Хәйриәселек саралары менән билдәлелек алған, килеменең бер өлөшөн мәсеттәр һәм мәҙрәсәләрҙе хәстәрләү һәм ҡурсалауға бүлгән. Мөхәмәтшәрәфетдин 1895 йылдың 31 майында Яратҡол ауылы мәсете муллаһы итеп раҫлана.
# Таганрог маяғы

Таганрог маяғы — Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһында, Петр Беренсе һәйкәленән алыҫ булмаған ерҙә урынлашҡан иҫтәлекле урын. Маяҡ йөҙ йыл самаһы эшләй һәм һуңынан, авария торошонда булыу һөҙөмтәһендә, емертелә.

# Таганрог маяғы
## Тарихы

Таганрогта беренсе маяҡ 1770 йылда төҙөлә. Һуңынан, билдәһеҙ сәбәптәр буйынса, эшләүен туҡтата. 1877 йылдың 5 октябре һәм 24 июлендә, диңгеҙ ведомствоһына дөйөм майҙаны 625 сажин булған территорияла маяҡ төҙөүгә рөхсәт бирелгән ике ҡарар ҡабул ителә. Шулай уҡ ведомство ҡарамағына маяҡ эргәһендә баҡса ултыртыу өсөн 750 квадрат сажин майҙан да күсә. Шул уҡ ваҡытта бер генә шарт ҡуйыла — кешеләр баҡсаға инеү ирекле инеп йөрөй ала. Таш маяҡ 1878 йылда төҙөлә. Эштәр Н. А. Аркас етәкселегендә башҡарыла. Маяҡҡа шундай табличка беркетелә: «1878 йылда Ҡара диңгеҙ флоты һәм порттарының баш командиры генерал-адъютант Адмирал Николай Андреевич Аркас етәкселегендә төҙөлдө».
1909 йылдың 9 мартында маяҡтың кәрәсин яҡтыртылыуы электр яҡтылығына алмаштырыла. Электр энергияһы баҡса территорияһында урынлаштырылған подстанциянан килә. Маяҡ 1941 йылдың көҙөндә, ҡала оккупацияла ҡалыу һөҙөмтәһендә, эшмәкәрлеген туҡтата һәм 1943 йылдың авгусында, ҡала азат ителгәндән һуң, ҡабат эш башлай.
1970 йылдың авгусында авария торошонда булыуына бәйле, һүтелә. Уның урынында секциялы, утлы металл маяҡ барлыҡҡа килә. Маяҡтың архитектура ансамбленән бары тик эргә-тирәләге биналар ғына һаҡланып ҡала — диңгеҙ ведомствоһындағы офицерҙар йорто һәм ҡапҡаһы янындағы ҡарауыл бинаһы.

# Таганрог маяғы
## Һүрәтләнеше

Маяҡ эргәһендә булдырылған баҡсаһы территорияһында бер нисә бина урынлаша. Унан алыҫ түгел, бейек булмаған цоколдә бер ҡатлы йрпт төҙөлә. Йорт фасады ярымциркуляр формалағы тәҙрәләр менән биҙәлә. Улар өҫтөндә дүрт иөйөшлө уйымдар бар. Маяҡтан уң яҡта диңгеҙ ведомствоһы офицерҙарының бинаһы урынлаша. Уның тәҙрәләре — дүрт мөйөшлө формала, ярымподвал бинаһы ла була. Баҡса территорияһында метеостанция ҡуйыла.
Маяҡтың бейеклеге 22 метр, аҫ яҡта стеналарынынң ҡалынлығы 1 метрға етә. Маяҡ аҫтан өҫкә тарая килә, цилиндр формаһын ала. Ҡоролманың таш диуарҙарында дүрт мөйөшлө тәҙрәләр уйыла. Объекттың иң башында урынлашҡан ике күҙәтеү майҙансығы таш сығынты формаһында эшләнә. Уларҙы ҡоймалау өсөн металл рәшәткәләр ҡулланыла. Маяҡтың өҫкө яғы быяла менән көпләнә. Шунда уҡ тәүлектең төнгө һәм киске ваҡытында судноларға сигнал биреү өсөн фонарь ҙа була. Метеорологик шарттар насарайғанда ул судноларға причадға юл табырға, ҙур объекттарға ҡомға ултырмаҫа юл күрһәтә. Маяҡ осона шарлы һәм флюгерлы көмбәҙ ҡуйыла. Унан төшкән яҡтылыҡты 35—40 километр арауыҡта күрергә мөмкин була. Ул Мәрмәр диңгеҙҙең маяҡтары башҡарған функцияларға оҡшаш бурысты үтәй. Фонарҙең абсолют нөктәһе диңгеҙ кимәленән 70 метрға етә.
# Корнеж

Корнеж — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Корнеж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014206
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001420
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Глухая Шада

Глухая Шада — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шада йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Глухая Шада
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042826
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004282
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тетеренка

Тетеренка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бакчар йылғаһының һул ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 122 км.

# Тетеренка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023035
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202303
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Абдуллин Ленар Рәфил улы

Абдуллин Ленар Рәфил улы (17 август 1976 йыл) — инженер-механик. Техник фәндәр докторы(2008).

# Абдуллин Ленар Рәфил улы
## Биографияһы

Абдуллин Ленар Рәфил улы 1976 йылдың 17 авгусында Башҡорт АССР-ының Салауат ҡалаһында тыуа. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң юғары белем алыу теләге Өфө дәүләт нефть техник университетына алып килә. Уҡыу йортон 1998 йылда уңышлы тамамлай. Хеҙмәт юлын тыуған ҡалаһында башлай, бер үк ваҡытта белем алыуын аспирантурала уҡый. 2000 йылдан Салауат ҡалаһындағы «Техником» Ғилми-производство берекмәһендә эшләй, һуңынан эшмәкәрлеген Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында дауам итә. 2003 йылда «Обеспечение безопасности эксплуатации нефтегазохимического оборудования и трубопроводов с технологическими, конструктивными и эксплуатационными несплошностями» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 2012 йылдан алып Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институты хеҙмәткәре, бүлек начальнигы урынбаҫары. 2015 йылдан — бүлек етәксеһе. Профессор Рәфил Абдуллиндың улы.

# Абдуллин Ленар Рәфил улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ленар Рәфил улының фәнни эшмәкәрлеге газ, нефть, химия ҡоролмаларын һәм үткәргес торбаларҙы файҙаланыу проблемаларына арналған. Уның ҡоролмаларҙы хәүефһеҙ файҙаланыуҙың ваҡытын билдәләү ысулдары, уларҙың ҡалған ресурстарын арттырыуҙың техник алымдары «Салаватнефтемаш», «Газпром нефтехим Салават» асыҡ акционерҙар йәмғитендә ҡулланыла. 50 фәнни хеҙмәт авторы.

# Абдуллин Ленар Рәфил улы
## Хеҙмәттәре

* Обеспечение безопасности транспортировки нефтегазопродуктов. Уфа, 2007 (авторҙ.)
* Ресурс оборудования с несплошностями. Уфа, 2007 (авторҙ.).
* Техносферные риски при добыче и транспортировке углеводородов в Российском Заполярье. Уфа, 2015 (авторҙаш).
# Ҡаръяуҙы улусы

Ҡаръяуҙы улусы, олоҫо (рус. Карьявдинская волость) — Рәсәй империяһы Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе составындағы административ-территориаль берәмек. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙаҠараяуҙы улусы тип аталған

# Ҡаръяуҙы улусы
## Тарихы

Олоҫ(рус. Волость) — революцияға тиклем Рәсәй империяһында өйәҙ эсендәге иң бәләкәй административ-территориаль берәмек булған, был бүленеш 1929-30 йылдарға тиклем һаҡланып килгән.
Ҡаръяуҙы улусының үҙәге Түбәнге Ҡаръяуҙы ауылында урынлашҡан булған. Ул бөгөн дә бар — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 141 кеше булған.
Ҡаръяуҙы улусы ла 1923—1924 йылдарҙағы совет административ реформаһына тиклем ғәмәлдә булған. Улус биләмәһендә Гусев ширҡәттәре эшләп килгән.
1898 йылғы отчет мәғлүмәттәре буйынса улусҡа Крәҫтиән Банкыһы ярҙамында айырым хужаларҙан һатып алынған ерҙә урынлашҡан түбәндәге торлаҡ пункттар кергән (хужалыҡ/йән башы):
* Афанасьев ҡасабаһы — 13/73
* Папанов ҡасабаһы — 41/281
* Николаев 1-се ҡасабаһы — 48/302
* Николаев 2-се ҡасабаһы — 34/222
* Соколов ҡасабаһы — 14/117
* Васильев ҡасабаһы — 38/246
* Иҫке Гусев ҡасабаһы — 92/602
1920 йылда улус буйынса 46 тораҡ пункт иҫәпләнгән:
Гусев ҡасабаһыһында сиркәү һәм сиркәү-приход мәктәбе булған. Иҫке Гусев хәҙерге ваҡытта Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 1898 йылда унда 602 кеше йәшәгән булһа, 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 306 кеше булған.

# Ҡаръяуҙы улусы
## Халҡы

1920 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса улуста халыҡ һаны 27511 кеше тәшкил иткән.

# Ҡаръяуҙы улусы
## Халҡы
### Милли составы

| Милләте | Халыҡ, кеше | % дөйөм |
| Татарҙар | 18 220 | 66,23 |
| Типтәрҙәр | 3420 | 12,43 |
| Урыҫтар | 2923 | 10,62 |
| Башҡорттар | 1836 | 6,67 |
| Мариҙар | 647 | 2,35 |
| Украиндар | 336 | 1,22 |
| Белорустар | 115 | 0,42 |
| Литвалар | 10 | 0,04 |
| Керәшендәр | 4 | 0,01 |
| Барыһы | 27 511 | 100,00 |

# Ҡаръяуҙы улусы
## Этимологияһы

Ғәҙәттә Ҡаръяуҙы ойконимын башҡорт телендәге ҡар һәм яуҙы тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан тип фараз итеүсәндәр. Мәгәр топоним Ҡаръяуҙы антропонимынан килеп сыҡҡан тип мәғлүмәт бирә «Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге». Ысынлап та, Тышҡы Йылан ырыуы Балаҡ ауылы шәжәрәһендә 1812 йылда 11-се башҡорт полкы составында яуҙа йөрөп ҡайтҡан зауряд-есаул Мөхәмәтша Ҡаръяуҙин телгә алына Башҡортостанда Ҡаръяуҙы ойконимы менән яһалған бер нисә ауыл бар: Үрге Ҡаръяуҙы, Яңы Ҡаръяуҙы (Шаран районы), Яңы Ҡаръяуҙы (Саҡмағош районы).
# Түбәнге Телза

Түбәнге Телза (Түбәнге Тевза, Текза) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының уң ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Түбәнге Телза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002950
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000295
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәтер

Тәтер — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының уң ярына тамағынан 465 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.

# Тәтер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024182
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102418
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Карай (Ворона ҡушылдығы)

Карай — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының һул ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.

# Карай (Ворона ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006656
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000665
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сейкарга-Яга (Сеньяга ҡушылдығы)

Сейкарга-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сеньяга йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Сейкарга-Яга (Сеньяга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005624
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Няуха-Яха

Няуха-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Матюй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Няуха-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044539
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304453
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Атласов Хәбибрахман Ғабдрахман улы

Атласов Хәбибрахман Ғабдрахман улы (14 ғинуар 1878 йыл — 15 декабрь 1949 йыл) — земство табибы, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы. РСФСР‑ҙың (1944) һәм Башҡорт АССР‑ының (1940) атҡаҙанған табибы.Милләте - башҡорт

# Атласов Хәбибрахман Ғабдрахман улы
## Биографияһы

Хәбибрахман Ғабдрахман улы Атласов 1878 йылдың 14 ғинуарында Ырымбур губернаһының шул уҡ исемле өйәҙе Сәйет посады (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Һаҡмар районыны) Татар Ҡарғалыһы ауылында тыуған.
1904 йылда Ҡазан университетын тамамлағандан һуң Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Сермән ауылы участка дауаханаһы мөдире.
1908 йылдан алып шул уҡ губернаның Орск өйәҙе Темәс ауылында эшләй.
1914—21 йылдарҙа тыуған ауылында баш табип вазифаһында хеҙмәт итә.
1919—22 йылдарҙа ҡайтмалы һәм сабыртмалы тифтарҙы, вабаны бөтөрөүҙә, асығыусыларға туҡланыу пункттары ойоштороуҙа ҡатнаша.
1922 йылдан башлап Өфөлә суд‑медицина эксперты, Өфө ҡала Советы башҡарма комитеты һаулыҡ һаҡлау бүлегенең 6‑сы амбулаторияһы мөдире, 1936—42 йылдарҙа Өфөнөң үҙәк поликлиникаһында табип‑консультант, 1943—49 йылдарҙа “Башнефть” берекмәһенең үҙе ойошторған поликлиникаһында баш табип булып эшләй.
Атласов Хәбибрахман Ғабдрахман улы Башҡортостан тарихында сағыу эҙ ҡалдырған шәхес.
«Люди подвига и долга» тигән китапта врач һәм ғалим В.Н. Скачилов былай тип яҙған :
   «На самых отдаленных участках Башкирии на территории нынешних Баймакского и Бурзянского районов в годы Столыпинской реакции трудился сельский врач башкир Х.Г. Атласов. Местное население, состоящее в основном из башкир-кочевников, очень любило своего доктора, который поистине самоотверженным трудом, заботливым отношением к простым людям во многом способствовал культурному развитию своего угнетенного народа».
Татар Ҡарғалыһы ауылының бер осо - татарҙарҙан, икенсе осо башҡорттарҙан торған. Күренекле тоҡомдарында хәҙерге көндә һаҡланған шәжәрәнән күренеүенсә, Хәбибрахман Ғабдрахман улы боронғо башҡорт нәҫеленән. Уның ҡатыны Гөлшат Йомағол ҡыҙы Ҡорбанғолова башҡорт ырыуҙарының Рәсәйгә ҡушылыуында ҡатнашҡан Ҡәнзәфәр бей затынан булған
Республика тире-венерология диспансерында Башҡортостан Республикаһының кабинет-музейы бар. Унда һирәк осрай торған китаптар бүлегендә яңыраҡ табылған ике уникаль экспонаттың береһе - сифилис тураһында 1901 йылда уҡ сыҡҡан ﺳﻴﻔﻴﻠﻴﺲ ﻳﺎﻳﺴﻪ ﺁﻭﺮﻭ ﻳﻤﺎﻥ − «Мәкерле ауырыу йәки сифилис» тигән китаптың күсермәһе, уның авторы Атласов Хәбибрахман Ғабдрахман улы булған
1949 йылдың 15 декабрендә Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Атласов Хәбибрахман Ғабдрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* ике «Почёт Билдәһе» ордены (1943, 1949).

# Атласов Хәбибрахман Ғабдрахман улы
## Ғаиләһе

* Ҡатыны - Гөлшат Йомағол ҡыҙы Ҡорбанғолова.
* Кейәүе - Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы (22 март 1911 йыл — 18 июнь 1989 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1946—1950 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе, 1958—1972 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары.
* Ейәнсәре - Күсимова Суфия Ғилман ҡыҙы (5 март 1944 йыл) — ғалим-театр белгесе, юғары мәктәп эшмәкәре.
# Жуков Анатолий Борисович

Анатолий Борисович Жуков (24 июль (6 август) 1901 йыл, Харьков — 22 сентябрь 1979 йыл, Мәскәү) — ғалим-урман һәм урман хужалығы белгесе, урман фәнен ойоштороусы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы, СССР Фәндәр Академияһы академигы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, СССР Фәндәр академияһының Себер бүлеге Президиумы ағзаһы, урман мәсьәләләре буйынса СССР Фәндәр Академияһының Фәнни советы рәйесе.

# Жуков Анатолий Борисович
## Биографияһы

Анатолий Борисович Жуков Харьков ҡалаһында тыуған. Жуковтың олатаһының атаһы һәм олатаһы урман ҡараусы була, атаһы оҙаҡ ваҡыт танылған таксатор А.А. Крюденер етәкселегендә эшләй. Харьков ауыл хужалығы һәм Урман хужалығы Институтын тамамлағандан һуң, Жуков урмансы ярҙамсыһынан СССР Фәндәр академияһын яңы төҙөлгән Урман һәм ағас институты директорына тиклем юл үтә. Жуков 1930 йылдан Украина Урман хужалығының ғилми-тикшеренеү институтында, 1938 йылдан Белоруссия урман хужалығының ғилми-тикшеренеү институтында, 1942 йылдан Бөтә Рәсәй Урман хужалығының ғилми-тикшеренеү институтында, СССР Фәндәр Академияһының Красноярскта Себер бүлегенең Урман һәм ағас институтында (Или СССР ФА) 1959 йылдан 1977 йылға тиклем эшләй. СССР ФА Президиумы ағзаһы (1959-1979), урман мәсьәләләре буйынса СССР ФА Ғилми советының беренсе рәйесе (1972—1979)
Академик Анантолий Жуков 1970 йылдан ике тапҡыр СССР Юғары Советы депутаты итеп һайланган. Үҙенең депутат вәкәләттәрен ул ил урмандарының милли күп төрлөлөк булараҡ хоҡуҡи статусын яҡлау өсөн файҙалана.
1950 йылда, Жуковтың туранан-тура ҡатнашлығында, коллектив "Дубравы СССР" күп томлы әҫәре әҙерләнә. Жуков редакциялаған 5 томлы "Леса СССР" әҫәре урмандар, уларҙың тәбиғи төрлөлөгө, урман хужалығының торошо һәм үҫеше тураһында мәғлүмәтте дөйөмләштерә һәм системалаштыра. Оҙаҡ йылдар (1967—1979) ул "Лесоведение" журналының баш мөхәррире була.
Төп хеҙмәттәре имән урмандары, уларҙы яңынан аяҡҡа баҫтырыу, Дәүләт урман полосаларын сәнәғәт һәм әһәмиәтендәге имәнлектәрҙе булдырыу агротехникаһы, СССР урмандарының продуктлылығын арттырыу буйынса: беренсе тапҡыр урман хужалығын специализациялау һәм урман хужалығы саралары системаһын эшләү ысулын тәҡдим итә. Ҡайһы бер эштәр уларҙың үҫеү шарттары менән бәйле рәүештә ҡарағай, имән, ҡорос ағас һәм башҡа тоҡом ағастарҙыың техник үҙенсәлектәренә арналған.

# Жуков Анатолий Борисович
## Бүләктәре һәм исемдәре

* 2 Ленин ордены (12.08.1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* Октябрь Революцияһы ордены
* миҙалдар
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (29.08.1961)

# Жуков Анатолий Борисович
## Ғаиләһе

* ҡыҙы Людмила
# Кесе Козеюль

Кесе Козеюль — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Козеюль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018743
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201874
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сулзат

Сулзат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Корта йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сулзат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022724
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202272
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Выжум

Выжум — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Выжум
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043724
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004372
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Ушайка

КесеУшайка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/68/23 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Кесе Ушайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201287
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2