yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ибраһимова Фәғилә Нурулла ҡыҙы

Ибраһимова Фәғилә Нурулла ҡыҙы (11 март 1926 йыл — 8 сентябрь 2010 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

# Ибраһимова Фәғилә Нурулла ҡыҙы
## Биографияһы

Фәғилә Нурулла ҡыҙы Ибраһимова 1926 йылдың 11 мартында Төмән өлкәһе Төмән районының Есаул ауылында ябай крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһы Нурулла ат, ә әсәһе Мәрфүғә быҙау ҡараусы эшләгән.
1941 йылда ул Есаул башланғыс мәктәбен тамамлағанда Бөйөк Ватан һуғышы башлана, һәм Фәғилә тиҫтерҙәре менән бергә колхоз баҫыуҙарында төндө көнгә ялғап, ал-ял белмәй эшләй.
1944—1945 йылдарҙа уға балыҡсылар артелендә эшләргә тура килә. 1947 йылда ауылдашы Ибраһимов Әнүәргә кейәүгә сыға. Ғаиләлә һигеҙ бала үҫә, туғыҙынсыһын тәрбиәгә алалар.
1961 һәм 1963 йылдарҙа «һигеҙ бала тәрбиәләгән әсә» булараҡ Фәғилә Ибраһимова СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы II һәм III дәрәжә «Әсәлек даны» ордены менән бүләкләнә.
1946 йылдан Төмән районының «Турин» совхозында һауынсы булып эшләй, 1968 йылда һәр һыйырҙан йылына 3200 кг, 1972 йылда — 4546 кг, 1973 йылда — 4031 кг һөт һауып алыуға өлгәшә.
1973 йылдың 6 сентябрендә СССР Юғары Советы Президиумының Указы менән «һөт һауып алыуҙа өлгәшкән уңыштары өсөн» Фәғилә Нурулла ҡыҙы Ибраһимоваға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә, уға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
Хеҙмәт алдынғыһы Бөтә Союз Халыҡ Хужалығы күргәҙмәһендә ҡатнаша, 1976 йылда КПСС-тың XXV съезына делегат итеп һайлана.
2010 йылдың 8 сентябрендә Төмән өлкәһенең Есаул ауылында вафат була.

# Ибраһимова Фәғилә Нурулла ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973)
* Ленин ордены (06.09.1973)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* II һәм III дәрәжә «Әсәлек даны» ордены (1961, 1963)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (06.09.1973).
# Голубь (Көнсығыш Маныч ҡушылдығы)

Голубь — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Восточный Маныч йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Голубь (Көнсығыш Маныч ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Көнсығыш Маныч йылғаһы башынан Чограй һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000112108200001305
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200130
* Бассейн коды — 07.01.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Изге София соборы (Охрид)

Изге София соборы (макед. Црква „Св. Софија“) — Македония Республикаһының Охрид ҡалаһындағы православие сиркәүе. Македонияның төп тарихи һәйкәлдәренән һанала.

# Изге София соборы (Охрид)
## Тарихы

Сиркәү Беренсе Болгар батшалығында христианлыҡ ҡабул иткәндән, Болгарияны рәсми суҡындырыуҙан һуң, ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса Борис кенәз булған мәлдә төҙөлгән (852 – 889).
Сиркәү Болгар православие сиркәүе өсөн синодаль булған. Ә һуңынан — Охрид архиепископтарының кафедраль соборына, Ғосман Болгарияһының оттоман оккупацияһынан һуң мәсеткә әйләнә . Сиркәү интерьерында — XI—XIII быуаттарҙағы һәйбәт һаҡланған шул осор византиясыларының иң яҡшы өлгөләрен билдәләгән фрескалар. Сиркәүҙең төп өлөшө XI быуатта төҙөлгөн. Өҫтәмә төҙөлөштәр Григорий II тарафынан XIV быуатта эшләнгән.
# Хаммат (исем)

Хаммат — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Хаммат исеме осрай.

# Хаммат (исем)
## Этимология

Хаммат исеме башҡорттарға ғәрәптәрҙән ингән. Данлаусы, маҡтаусы, ғүмерлек мәғәнәһендә балаға ҡушылған исем.

# Хаммат (исем)
## Билдәле кешеләр

Абдуллин Азат Хаммат улы (26 июнь 1931 йыл) — Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2014), драматург, прозаик һәм публицист. 1968 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1975 йылдан — КПСС ағзаһы. Сергей Чекмарёв исемендәге премия лауреаты (1983), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1984).
Ғиззәтуллин Баязит Хаммат улы (1 июль 1936 йыл — 13 ноябрь 2011 йыл) — СССР спортсыһы. Саңғы ярыштары буйынса Халыҡ-ара класында СССР спорт мастеры (1966).
Хажиев Фәнғәт Хаммат улы (27 апрель 1936 йыл) — тупраҡ белгесе, агрохимик, агроэколог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы мөхбир ағзаһы (1991), биология фәндәре докторы (1983), профессор (1989), Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм БАССР-ҙың (1985) атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Байымов Әхмәтғәзи Хаммат улы — (1876 йыл — 17 ноябрь 1964) — дин әһеле, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Байым ишандың бүләһе.

# Хаммат (исем)
## Фамилия

Хамматов Яныбай Хаммат улы (16 ғинуар 1925 йыл — 28 сентябрь 2000 йыл) — яҙыусы, дәүләт, хужалыҡ, партия һәм комсомол органдары ветераны. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1966 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1994), ВЦСПС һәм СССР Яҙыусылар союзы премияһы (1974), Ким Әхмәтйәнов исемендәге (1997) һәм Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге (2001) премиялар лауреаты. Белорет районының почётлы гражданы.
Хамматов Шәрифулла Хәбибулла улы (1893 йыл-1918 йыл) — революционер. Златоуст өйәҙ халыҡ комиссариаты советының милләттәр буйынса комиссары (1918).
Хамматов Шәһит Зәйет улы (1 ғинуар 1987 йыл) — Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актеры (2009).
Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы (28 октябрь 1953, Өфө, БАССР) — СССР һәм Рәсәй тәржемәсеһе, уҡытыусы. Яҙыусылар союзы ағзаһы (2008).
# Әхмәтова Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы

Әхмәтова Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы (14 ноябрь 1941 йыл) — музыка белгесе. 1975—1992 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһы лекторы. 1971 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987).

# Әхмәтова Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы
## Биографияһы

Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы Әхмәтова 1941 йылдың 14 ноябрендә Ташкент ҡалаһында тыуған.
1968 йылда Мәскәүҙә Гнесиндар исемендәге Музыка-педагогия институтының теоретик-композитор факультетын тамамлай (К. К. Розеншильдтың музыка тарихы класы).
1961—1962 йылдарҙа Республика халыҡ ижады йортонда музыка әҙәбиәте уҡытыусыһы, 1968—1969 йылдарҙа — музыка училищеһында музыка тарихы буйынса уҡытыусы, Ульяновск өлкә филармонияһы лекторы булып эшләй.
1969—1970 йылдарҙа Өфө сәнғәт институтында музыка теорияһы һәм тарихы кафедраһында эшләй. 1970—1973 йылдарҙа СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалы аспирантураһында уҡый.
1974 йылдан Өфөләге тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, 1975—1992 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт филармонияһы лекторы.
Гөлнар Әхмәтованың ғилми эшмәкәрлеге башҡорт халыҡ музыкаһын, Башҡортостан композиторҙары һәм башҡарыусылар музыкаһын өйрәнеү менән бәйле. Үҙенең хеҙмәттәрендә ул беренсе булып Салауат Юлаевҡа арналған музыкаль әҫәрҙәрҙе системаға һалған һәм өйрәнгән.
Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы тарафынан 100-ҙән ашыу башҡорт халыҡ йырҙары һәм инструменталь көйҙәр нотаға һалынған.

# Әхмәтова Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

Гөлнар Әхмәтова — 50-нән ашыу фәнни мәҡәләләр, Башҡортостан радиоһында һәм телевидениеһында 40-тан ашыу тапшырыу авторы.
* Ахметова Г. Х. «Маэстро Родного Урала.» Уфа, 2010
* Ахметова Г. Х. В каждой арии — частица души / Г. Х. Ахметова // Республика Башкортостан. — 2007. — 4 апр.
* Ахметова Г. Х. Нариман Сабитов (камерно-вокальное творчество): музыковедческий очерк / Г. Х. Ахметова. — Уфа: Баш. кн. изд-во, 1982. — 96 с.

# Әхмәтова Гөлнар Хөсәйен ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987).
# Исламда мираҫ хоҡуғы

Исламда мираҫ хоҡуғы (ғәр. علم الفرائض‎‎ йәки ғәр. علم الموارث‎‎; рус. Исламское наследственное право) — ислам хоҡуғының (Фиҡһ) мираҫ мәсьәләһен өйрәнгән дисциплиналарының береһе. Мираҫ мәсьәләһен өйрәнгән һәм вариҫтары өлөшөн иҫәпләү менән шөғөлләнгән ислам хоҡуғы (фиҡһ) дисциплинаһы ғилм әл-мүвариҫи (ғәр. علم الموارث‎) тип атала. Нәҫелдән күскән мираҫ хоҡуғын тикшереү кифәйә фарызы булып иҫәпләнә, йәғни әгәр мосолмандарҙың бер өлөшө был мәсьәләлә белемгә эйә булһа, башҡа мосолмандарҙан был дисциплинаны өйрәнеү бурысы алына.

# Исламда мираҫ хоҡуғы
## Нәҫел хоҡуғы сығанаҡтары

Мираҫ билдәләү тураһындағы ҡағиҙәләрҙең төп сығанағы булып Аллаһтың Ҡөрьәндәге һүҙҙәре һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең аңлатмалары (сөннәт) иҫәпләнә. Шулай уҡ Ижмә — ғөләмәләрҙең бер тауыштан сығарылған ҡарарҙары мираҫ мәсьәләләрендә абруйлы һанала

# Исламда мираҫ хоҡуғы
## Мәрхүмдең мөлкәтен бүлеү тәртибе

Уның вафатынан һуң мосолмандың мөлкәте тәү сиратта уны ерләүҙе тәьмин итеүгә: тәнен йыуған һәм ҡәбер ҡаҙған кешене бүләкләүгә, кәфен һатып алыуға һ.б. ерләгәндә ҡотолғоһоҙ сығымдарға йүнәлтелергә тейеш. . Шулай уҡ үлгән кешенең бурысы, түләнмәгән зәкәте унын мөлкәтенән түләнелә.Әгәр ҙә мәрхүм мираҫҡа дәғүә итә алмаған кешегә мөлкәтенең бер өлөшөн васыят итһә, васыят үтәлергә тейеш. Ләкин шул рәүешле бөтә мөлкәттең өстән бер өлөшөн генә васыят итеп ҡалдырырға мөмкин , ә туғаны хоҡуғында мираҫҡа дәғүә итеүсегә васыят тҡалдырыу тыйыла (харам). Һәм һуңғы сиратта милек мәрхүмдең законлы вариҫтарына тапшырыла

# Исламда мираҫ хоҡуғы
## Терминдар

Вариҫтарҙың типтарын һәм башҡа төшөнсәләрҙе билдәләү өсөн, ислам нәҫел хоҡуғындағы махсус терминология ҡулланыла.
* Сәһем (ғәр. سهم‎) — вариҫҡа ҡала торған өлөш.
* Тәрикә (ғәр. تركة‎) — мәрхүм бер ниндәй шартһыҙ ҡалдырған мөлкәт.
* Мираҫ (ғәр. ميراث‎) — вариҫтың мираҫ өлөшөнә эйә булыу хоҡуғы.
* Фәр' (ғәр. فرع‎) — үлгән кешенең туранан-тура вариҫтары (улдары, ҡыҙҙары, ейәндәре һәм башҡалар) . д.).
* Асыл (ғәр. أصل‎ ата-әсәһе һәм олатай-өләсәйҙәре
* Аху (ғәр. أخ‎ бер туған ағай-энеһе, ата-әсәһенең ағай-энеһе
** Бәнү әл-ғаяни (ғәр. بنو الأعيان‎) — бер атанан һәм әсәнән тыуған ағай-эне.
** Бәнү әл-ғилләт (ғәр. بنو العلات‎) — атай бер, инә башҡа ағай-эне.
** Бәнү әл-әхйәф (ғәр. بنو الأخياف‎) — инә бер, атай башҡа ағай-эне.
* Ғәсбә (ғәр. عصبة‎) — мираҫ тейеш булмаған кешеләр.
* Раддә (ғәр. ردّ‎) — артыҡ мираҫты был өлөшкә дәғүә итмәгән вариҫтар араһында бүлешеү.
* Тәнзил (ғәр. تنزيل‎) — мөлкәткә эйә булғандар арҡаһында нигеҙҙә өлөштәре булмағандарғамираҫ өлөшө алыу.
# Башҡорт (ҡәбиләләр башлығы)

Башҡорт (Башгирд, Башджурт) — башҡорт ҡәбиләләре башлығы.

# Башҡорт (ҡәбиләләр башлығы)
## Мәғлүмәттәр

X быуаттың 1-се яртыһында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса IX быуаттың 1-се яртыһында) йәшәгән һәм башҡорт ҡәбиләләре башлығы булған. Хазар ҡағанлығының сәскә атыуы осоронда (VIII быуат аҙағы — IX быуат) уның сәйәси власының башҡорттар иленә таралыуы ихтимал. СССР тарихсы-археологы М. И. Артамонов буйынса, ғәрәптәр менән һуғыш йылдарында Көньяҡ Урал хазарҙар өсөн ышаныслы тыл ролен уйнаған.
XI быуат фарсы тарихсыһы Гардизи, Ибн әл-Мукафф (яҡынса 780 йылғы) мәғлүмәттәрен файҙаланып, 1050 йыл тирәһендә яҙылған «Зәйн әл-әхбәр» («Хәбәрҙәр биҙәге») хеҙмәтендә, Башҡорт (Башгирд, Башджурт) исемле шәхес тураһында телгә ала. Башҡорт «хазарҙарҙың иң юғары дәрәжәлеләренән була. Ул 2000 һыбайлыһы менән хазарҙар һәм ҡыймаҡтар араһында урынлаша. Хазар ҡағаны Башҡортҡа саҡлабты ҡыҫырыҡлап сығарыу тәҡдиме менән кеше ебәрә…» тиелә унда. Шулай итеп, ул затлы кеше була, Хазар ҡағанына буйһона, ҙур территорияға эйә була һәм уның 2000 кешелек ғәскәре була. Күрәһең, ул Хазар ҡағанлығының айырым провинцияһы наместнигы булған. Бөтә яҙма сығанаҡтарҙа «башҡорт» исеме халыҡ исеме булараҡ ҡулланыла, шуға күрә Гардизи мәғлүмәттәре, моғайын, иртәрәк булған ваҡиғаларға барып тоташа.
Гардизи ҡырғыҙҙарҙың башлығы хазар ҡағанына килгәнен хәбәр итә. Ҡаған ҡырғыҙға ҡарата ризаһыҙлыҡ белдерә, ул ситкә китергә мәжбүр була һәм Башҡортҡа килә. Был хаҡта ишеткәс, хазар ҡағаны Башҡортҡа кешене ебәрә һәм уны ҡыуып сығарыуҙы талап итә. Башджурт был хаҡта саҡлиб (ҡырғыҙҙар башлығы) менән һөйләшә һәм икенсе биләмәләргә юллана. Юлда ул ҡыймаҡтар һәм туғыҙ уғыҙҙар биләмәләре араһындағы бер урынға килә. Туғыҙ уғыҙҙар ханы үҙ ҡәбиләһе менән низағ сыға, был күптәрҙең үлеменә сәбәпсе була. Ҡалғандары тарала һәм был урынға әкренләп саҡлибтар килә башлай. Хан бөтәһен дә ҡабул итә һәм уларға яҡшылыҡ күрһәтә, шуға күрә улар күп йыйыла. Ул кешене Башҡортҡа ебәрә, уның менән дуҫлаша һәм шуның менән көсәйә, шунан һуң ғуҙҙарға (уғыҙҙарҙың бер төркөмөнә) һөжүм итә. Хан уның эргәһендә йыйылған ҡәбиләгә ул «ҡырғыҙ» исемен бирә.

# Башҡорт (ҡәбиләләр башлығы)
## Исеменә бәйле фараздар

Фараз буйынса, ҡәбиләләр башлығы йәки хан исеменән башҡорт халҡының этнонимы барлыҡҡа килгән. Был фаразды тәүгеләрҙән булып Н. В. Бикбулатов нигеҙләп яҙған. Бынан тыш, башҡорт — риүәйәттәрҙә дала традицияһына ярашлы башҡорттарҙың етәксеһе исеменә әүерелгән боронғо этноним, тигән фекер бар.
# Клайнбокедра

Клайнбокедра (нем. Kleinbockedra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 36 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,85 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
# Кольбиц

Кольбиц (нем. Colbitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3302 кеше йәшәй. Майҙаны — 71,85 км². Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39326 һәм автомобиль коды — BK.
# Суйга (Андерма ҡушылдығы)

Суйга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Андарма йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Суйга (Андерма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023424
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202342
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Реут

Реут (молд. Răut) — Молдовалағы йылға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 286 километр. Бассейн майҙаны - 7760 км².
# Бымок

Бымок — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бым йылғаһының һул ярына тамағынан 3,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Бымок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101352
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кызылка (Чулым ҡушылдығы)

Кызылка (Кизилка) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 1535 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кызылка (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014876
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201487
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Боббау

Боббау (нем. Bobbau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1661 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,94 км². Диңгеҙ кимәленән 75-89 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6766 һәм автомобиль коды — ABI и BTF(элек).
# Шильма

Шильма — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кундыш йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шильма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100136
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Поварисов Суфиян Шәмсетдин улы

Поварисов Суфиян Шәмсетдин улы (29 август 1924 йыл — 3 июль 2016 йыл) — яҙыусы, тел һәм әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1976 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1991), профессор (1993). Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2011), Башҡортостан Республикаһының (1992) һәм Татарстан Республикаһының (2004) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәр биреү хеҙмәткәре (1997). Фәтих Кәрим (1984) һәм Ғәлимйән Ибраһимов (1998) исемендәге премиялар лауреаты. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), 3‑сө дәрәжә Дан (1948) ордендары кавалеры.

# Поварисов Суфиян Шәмсетдин улы
## Биографияһы

Суфиян Шәмсетдин улы Поварисов 1924 йылдың 29 авгусында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Тыпый ауылында тыуған. 7 йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, колхозда эшләй. 1942 йылда һуғышҡа китә. Украинаны, Венгрияны, Чехословакияны азат итеүҙә ҡатнаша. Еңеү көнөн Германиялағы Дрезден ҡалаһында ҡаршылай.
Һуғыштан һуң Ҡазан дәүләт педагогия иниститутында белем ала. Үзбәкстандың Наманган өлкәһендә, Татарстандың Аҡтаныш районында мәктәптә татар телен уҡыта.1950-1960 йылдарҙа «Ҡыҙыл таң» гәзитендә эшләй. 1960 йылдан Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында уҡыта, профессор.
Суфиян Поварисов 2016 йылдың 3 июлендә Өфөлә вафат булды.

# Поварисов Суфиян Шәмсетдин улы
## Ижад юлы

Суфиян Поварисовтың ижади эшмәкәрлеге күп яҡлы. Матбуғатта уның күп шиғырҙары, «Ләлә», «Һалдат йөрәге», «Фронт юлдары» исемле поэмалары донъя күрә. Гәзиттә эшләгән үҙен оҫта журналист итеп таныта. Очерктар, мәҡәләләр йыйынтыҡтары баҫтыра.

# Поварисов Суфиян Шәмсетдин улы
## Китаптары

* Ауыл яҙмышы кем ҡулында. — Өфө: Китап, 1992.
* Бәхет тураһында легенда: Очерктар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1983. — 231 бит.
* Кәрлә йондоҙ: Комедия. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1974. — 48 бит.
* Алтын йондоҙло Ләйлә апай: Повесть. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1970. — 70 бит.
* Яңы көй: Пьесалар. — Ҡазан, Татарстан китап нәшриәте, 1967. — 140 бит.
* Яратам һине, тормош!: Повесть. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1965. — 96 бит.
* Биш партизан: документаль повесть / С. Поварисов; [мөх. И. Н. Әхтәмйәнов]. — Өфө : Башҡ. кит. нәшр., 1987. — 160 б.
* Ер һулышы: повесть һәм очерктәр / С. Поварисов; [мөх. Р. С. Шаммасов]. — Өфө : Башҡ. кит. нәшр., 1975. — 144 б.
* Йәшлек иртәһе: роман / С. Поварисов. — Өфө: Китап, 2001. — 311 б.
* Ҡанлы бәхет: роман-хәтирә / С. Поварисов; [мөх. Э. Ниғмәтуллина]. — Өфө: Китап, 2008. — 311 б.

# Поварисов Суфиян Шәмсетдин улы
## Уның тураһында

* Габидуллина З. Тормыш аны үзе чыныктырды. Суфиян Поварисовка – 90 яшь. «Өмөт» гәзите, 2014

# Поварисов Суфиян Шәмсетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* III дәрәжә Дан ордены (27.04.1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «За боевые заслуги» миҙалы (23.12.1943)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре
* Татарстан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре
* Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты
* Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы
# Упоровка

Упоровка — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 494 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Упоровка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Курган ҡалаһынанЕсет йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500412111200002616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200261
* Бассейн коды — 14.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лютцен

Лютцен (нем. Lützen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9250 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,27 км². Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6686 һәм автомобиль коды — BLK.
# Яман-Садра

Яман-Садра — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Садра йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Яман-Садра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000564
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100056
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шпергау

Шпергау (нем. Spergau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1097 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,8 км². Диңгеҙ кимәленән 88 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6237 һәм автомобиль коды — SK (элек MER, MQ).
# Ҡуяныш (йылға)

Ҡуяныш — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Оло Юшатыр йылғаһының һул яры буйлап 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км тәшкил итә.

# Ҡуяныш (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы тамағынан Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәренә ярашлы:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006848
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200684
— Бассейн коды — 12.01.00.007
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хангуй-Яха

Хангуй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Паридето-Се йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Хангуй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304559
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3