yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Волков-Реми йорто

1802
Волков -Реми йорто— Таганрогтағы иҫке ике ҡатлы йорт. Федераль әһәмиәтле тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы.

# Волков-Реми йорто
## Тарих

Ике ҡатлы « Волкова-Рәми йорто» 1802 йылда ампир стилендә төҙөлгән. Йорт проектының авторы билдәһеҙ. Өй тирәһендә үҙ ваҡытында баҡса булған. Волковтар ХХ быуат башына тиклем был йортто биләгәндәр, унан һуң хаҡиҡый статский кәңәшсеһе, эре ер хужаһы Николай Александрович Реми йортто һатып алған.
Йорттоң һүрәтен рәссам Л. Манцо (Таганрог, 19.11.1825) төшөрөп ҡалдырған.
Төрлө вйылдарҙа йорттоң хужалары булып штабс-капитан кенәз П. С. Шахматов (1810—1820); коллегия надворный кәңәшсеһе Волковтың ҡатыны (1873—1898); дворянин. Н. А. Реми (1906—1915) торғандар.
1865 йылда йортта Коммерция суды булған. Октябрь революцияһынан һуң йорт хөкүмәткә тартып алынған һәм унда коммуналь фатирлы торлаҡ йорт яһағандар.
1970-се йылдарҙа был матур йортто Никахлашыу Һарайына бирергә ҡарар ителгән һәм 1980 йылдарҙа унда йәшәүсе кешеләрҙе сығарып ебәргәндәр. 1997 йылда йортта реставрация үткән. Уның алғы яғында Таганрогтың был өлөшөндәге урамдарҙың матурлығын йәмһеҙләп торған трансформатор подстанцияһы төҙөгәндәр..
Йорт Шмидт урамының бейек яр менән бөткән урынында тора. Йорттан әллә ҡайҙарға тиклем йәйрәп ятҡан диңгеҙ ҡултығы күренеп тора, ә ҡултыҡтан ҡарағанда йорттоң күренеше шулай уҡ бик матур.
Йорт федераль әһәмиәтле тарих, мәҙәниәт һәм архитектура ҡомортҡаһы булып һанала.

# Волков-Реми йорто
## Архитектур үҙенсәлектәре

Волков-Реми йортоноң алғы яғындағы колонналары диңгеҙ ҡултығына ҡарап тора, ә Шмидт урамына уның ҡабырға яғы сығып тора.
Йорттоң ҡабырға яғына ионик капителле дүрт шыма колонналар баҫтырылған. Колонналар ваҡ тештәр формаһында биҙәкләнгән өсмөйөшлө фронтонды күтәреп торалар. Бындай биҙәктәр йорттоң дүрт кәрнизендә лә бар.
Йорттоң икенсе ҡатындағы алғы яғында стеналар һәм баллюстрадалар менән тоташтырылған ике колонна тарфынан сикләнгән балкондар (лоджиялар). Балкон аҫтарындағы тәҙрәләр көмбәҙле арка формаһында эшләнгән. Йорттоң алғы стенаһындағы беренсе ҡаттың йөҙлөкһөҙ тәҙрәләре бишәү , урта тәҙрә ярым циркуль формаһында; икенсе ҡатта бөтәһе ете йөҙлөклө тәҙрә , урталағы өс тәҙрә бер-береһенә һыйындырып һалынған, уртала өҫкө өлөштә түңәрәкләнгән венеция тәҙрәһе. Йорттоң ике ҡаты араһында кәрнизе бар.

# Волков-Реми йорто
## Хәҙерге торошо

Волков -Реми йортонда хәҙерге ваҡытта фирма «Бета-Ир» һәм «Реми» фирмаларының офистары урынлашҡан.

# Волков-Реми йорто
## Әҙәбиәте

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
* Вторая жизнь «Дома с привидениями»: [Об особняке Волкова- Реми] // Город.- 1998.- 29янв.- с.1
* Цымбал А. Особняк Волкова-Реми… // Таганрогская правда.- 1991.- 27 нояб.-с.2
# Тәкәләр (ырыу)

Тәкәләр (шулай уҡ тәкә, ҡәбилә атамаһы боронғо замандан «тау кәзәһе» тотемынан килеп сыҡҡан, тәкә һүрәте — шулай уҡ тотем һәм тамға) — төркмән халҡы составындағы иң ҙур подразделениеларҙың береһе.

# Тәкәләр (ырыу)
## Сығышы

Төркмән ғалимы А.Бикморатов, тәкә ырыуы үҙ сығышын һуннуҙарҙың түкү ҡәбиләһенән алып бара; әйткәндәй, төркмән-тәкә һәм боронғо һуннуҙарҙың хәрби-административ ойошмаһы ла үҙ-ара оҡшаш. "Төркмәндәрҙең шәжәрәһе"ндә тәкә ырыуы салыр төркмән ҡәбиләһенән Туй-Тотмаҫ тоҡомо булып тора, тип хәбәр ителә .
Тәкәләр урындағы үҙенсәлекле тоҡом — Аһалтәкә атын бик ҡәҙерләгән, үрсеткән. Башҡа күсмә төрки халыҡтарҙан айырмалы рәүештә, тәкәләр һарыҡ итенә өҫтөнлөк биреп, йылҡы итен ашамаған.
# Кемберг

Кемберг (нем. Kemberg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10972 кеше йәшәй. Майҙаны — 65,02 км². Диңгеҙ кимәленән 76 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6901 һәм автомобиль коды — WB.
# Парне-Яха

Парне-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ямб-Хадыта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Парне-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071520
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307152
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рускеала (тау паркы)

«Рускеала» тау паркы (фин. Ruskeala— «Көрән, Һоро») — Карелия республикаһының Сортавала районында урынлашҡан туристик комплекс. Комплекстың нигеҙе-мәҙәни мираҫ объекты, грунт һыуҙары менән тултырылған тарихи һәйкәл-элекке мәрмәр карьеры тора.

# Рускеала (тау паркы)
## Географияһы

Рускеала ҡасабаһы эргәһендә Сортавала ҡалаһынан 30 саҡрым төньяҡҡа ҡарай, Тохмайоки йылғаһы яры буйында урынлашҡан.

# Рускеала (тау паркы)
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Карьерҙың төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай оҙонлоғо 460 метр, киңлеге — 100 м тиклем. Карьерҙың иң юғары нөктәһенән төбөнә тиклем аралыҡ — 50 метрҙан ашыу. Һыуҙың үтә күренеүсәнлеге 15-18 метрға етә.
Иҫке карьерҙың стеналары ер аҫты эшләнештәр системаһы — вертикаль шахталар менән тоташтырылған штольня һәм штректар менән теҙелгән. тоташтырыу вертикаль шахта. Эшләнештәрҙең байтаҡ өлөшө Бөйөк Ватан һуғышынан һуң һыу аҫтында ҡала; һыуҙы һурҙырып алыу мөмкин булмай. Тау эшләнештәренең дөйөм оҙонлоғо бер нисә саҡрым тәшкил итә. Ҙур булмаған мәрмәр блоктарҙан һалынған завод идаралығы бинаһы һәм эзбиз яндырыу өсөн мейестәрҙең өлөшө һаҡланып ҡалған.

# Рускеала (тау паркы)
## Тарихы

Таш сығарыу урынын пастор-тыуған өйрәнеү буйынса белгес, Ирекле иҡтисади йәмғиәт ағзаһы Сматиул Алопеус таба, 1765 йылда , Екатерина II батшалығы башында уны эшкәртә башлайҙар. Беренсе эштәр менән «таш эштәре өйрәнсеге» Андрей Пилюгин етәкселек итә, уға итальян белгестәре консультация бирә.
Ятҡылыҡта 5 карьер төҙөлә, унда быраулау һәм дары зарядтары һалыу ярҙамында 4 төҫлө — көлһыу, һоро-йәшел, һоро юлаҡта менән аҡ, юлаҡлы күк-һоро мәрмәр сығарыла. Таш сығарыуҙа урындағы халыҡтың 500 кешеһе ҡатнаша
Мәрмәр Рускеала мәмерйәһе Санкт-Петербург һәм һарай яны ҡоролмаларын төҙөүҙә файҙаланыла. Уның менән Исаакий соборын тышлайҙар, Ҡазан соборының иҙәнен түшәйҙәр, Эрмитаж һәм Михаил замогының фасадын, шулай уҡ Петербург метрополитетының «Приморская» һәм «Ладожская» ер аҫты станцияһы залдарын биҙәйҙәр.
Исаакий соборын ҡороу ваҡытында 1818—1858 йылдарҙа, мәрмәр эштәренә бер нисә тапҡыр архитектор Огюст Монферран килә
1846 йылда, бысыу һәм шымартыу заводтарын төҙөгәндән һуң һәм мәрмәр ярсыҡтарынан эзбиз етештереүҙе ойошторғандан һуң заводта эшселәр һаны 800 кешегә етә.
1939—1947 йылдарҙа карьер эшләмәй. Мәрмә-эзбиз заводында етештереү 1947 йылда тергеҙелә һәм 1990 йылдар башына тиклем дауам итә. Блоктарҙа мәрмәр, шулай уҡ эзбиз етештереү өсөн мәрмәр, эзбизташ оно, һәм төрлө фракциялы ваҡ таш аҙ миҡдарҙа сығарыла.
1998 йылда мәрмәр ватыуҙарҙың төп карьеры мәҙәни мираҫ объекты булараҡ дәүләт һаҡлауы аҫтына алына.
1999 йылда мәрмәр ватыуҙарҙың төп карьеры халыҡ-ара «Зәңгәр юл» туристик маршрутҡа индерелә.
2010 йылда Рускеалала «Тёмный мир» фильмының күп өлөшө төшөрөлә
2017 йылдан тау паркында йәйге«Ruskeala Symphony» музыкаль фестиваль үткәрелә
2019 йылдың 1 июнендә Сортавала станцияһынан «Рускеала» тау паркына тиклем пар менән йөрөтөлә торған туристик ретропоезд файҙаланыуға тапршырыла, уның интерьеры «Николай экспрессы» стилендә башҡарылған
# OK Computer

OK Computer — британ альтернатив рок-төркөмө Radiohead-тың 1997 йылда Parlophone һәм Capitol Records лейблдарында нәшер ителгән өсөнсө студия альбомы. 1996-97 йылдарҙа музыканттар тарафынан пластинка бер нисә этапта яҙҙырылған һәм Найджел Годрич ҡатнашлығында үҙ аллы продюсерланған. Ошо альбом өҫтөндә эш ваҡытында төркөм алдан уйлап гитара яңғырашынан һәм уның бынан алдағы дискы — The Bends-тың рефлексив стиленән мөмкин тиклем алыҫ китте. OK Computer-ҙың абстракт текстары күп ҡатлы тауыш һәм төрлө музыкаль жанрҙар йоғонтоларының киң спектры менән бергә төркөмдөң артабанғы, бигерәк эксперименталь яҙмалары өсөн нигеҙ һалды.

# OK Computer
## Йырҙар исемлеге

Бөтә йырҙарға көй һәм һүҙҙәр авторы Том Йорк, Джонни Гринвуд, Эд О’Брайен, Колин Гринвуд һәм Фил Селуэй.

# OK Computer
## Альбомды яҙҙырыуҙа ҡатнашыусылар

* Том Йорк — вокал, гитара, фортепиано, лэптоп
* Джонни Гринвуд — гитара, клавишалылар, фортепиано, орган, ксилофон, ҡыллылар
* Эд О'Брайен — гитара, перкуссия, бэк-вокал
* Колин Гринвуд — бас-гитара, клавишалылар, перкуссия
* Фил Селуэй — һуҡма ҡоралдар, перкуссия
Өҫтәмә персонал
* Крис Блэр — мастеринг
* Найджел Годрич — продюсерлау, инжиниринг
* Стэнли Донвуд — иллюстрациялау
* Ник Ингман — дирижёр (ҡыллы ҡоралдар)
* Джим Уоррен — инжиниринг
* ↑ Release group “OK Computer” by Radiohead - MusicBrainz
* ↑ OK Computer Tracklist // Radiohead - OK Computer Lyrics and Tracklist | Genius
* 1 2 3 4 OK Computer by Radiohead (Album, Alternative Rock): Reviews, Ratings, Credits, Song list - Rate Your Music
* ↑ Lescharts.com - Radiohead - OK Computer
# А. М. Горький исемендәге мәҙәниәт һарайы

А. М. Горький исемендәге мәҙәниәт һарайы (башта Мәскәү-түбәнге Нарва мәҙәниәт йорто) — Ленинградтағы беренсе мәҙәниәт йорто,1925—1927 йылдарҙа архитекторҙар А. И. Гегелло һәм А. И. Дмитриев тарафынан архитектор Л. Кричевский һәм В. Ф. Райлян ҡатнашлығында конструктивизм стилендә төҙөлә.
Санкт-Петербургтың Киров районындағы 4-се номерлы йортта, Стачка майҙанында, «Нарвская» метро станцияһы янында урынлашҡан.

# А. М. Горький исемендәге мәҙәниәт һарайы
## Тарих һәм хәҙерге осор

1927 йылдың 7 ноябрендә Октябрь революцияһының унынсы йыллығына (Октябрҙең 10-йыллығы исемендәге мәктәп менән бер көндә) асыла. А. М. Горький исеме 1929 йылдың 8 июлендә бирелә, тантанаһында яҙыусы шәхсән үҙе ҡатнаша.
1937 йылда проект авторы А. И. Гегелло Парижда Бөтә донъя күргәҙмәһендә «Гран-при» яулай. 1978 йылда М. Горький исемендәге мәҙәниәт йорто Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Әлеге ваҡытта популяр театр-концерт майҙансығы булып ҡала (залдың һыйҙырышлылығы 2200 урын). Бинала түңәрәктәр һәм ижади коллективтар эшләй, улар менән етәкселек итеүгә төрлө йылдарҙа билдәле белгестәр йәлеп ителә. Атап әйткәндә, 1946—1949 йылдарҙа А. М. Горький исемендәге мәҙәниәт йортоноң һынлы сәнғәт студияһын рәссам С. И. Осипов етәкләгән.

# А. М. Горький исемендәге мәҙәниәт һарайы
## Фотогалерея

* Файл:DK Gorkogo Raikin.JPG

# А. М. Горький исемендәге мәҙәниәт һарайы
## Мемориаль таҡтаташтар

* Ленинград профессиональ союздарының өлкә советы
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы А. М. Горький исемендәге мәҙәниәт һарайы
* 1905 йылдың 9 ғинуарында бында Нарва ҡапҡаһы янында эшселәрҙең ҡаны ҡойолған. Батша хөкүмәте Ҡышҡы һарайға үҙҙәренең мохтажлығы тураһында петиция менән йүнәлгән эшселәрҙең тыныс парадын ата.
* 1941 йылдың 30 июненән 10 июленә тиклем был бинала Ленинградты обороналауҙа ҡатнашҡан халыҡ ополчениеһының 1-се дивизияһы төҙөлә.
* Был һарайҙың сәхнәһендә 1976—1987 йылдарҙа СССР-ҙың халыҡ артисы Аркадий Райкин сығыш яһаған.
# Рица

Рица (Оло Риц; абх. Риҵа, груз. რიწა) — Абхазияла, Көнбайыш Кавказында Гудаут районының боҙло-тектоник сығышлы тау күле.

# Рица
## Географияһы

Диңгеҙ кимәленән 950 метр өҫтәрәк, Бзыбь йылға бассейнында, Гагр һыртынан көнсығышҡа ҡарай Лашипс һәм Юпшар йылғаларының урманлы тәрән тарлауығында урынлашҡан. Күлде уратҡан тауҙар 2200-3200 метр бейеклеккә етә. Майҙаны — 1,27 км2, оҙонлоғо — 2,5 км, киңлеге — 270-тән 870 метрға тиклем. Күлдең уртаса тәрәнлеге 63 метр, иң тәрән урыны — 131 метр (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 114-кә тиклем). Ямғыр һәм ҡар һыуы менән туҡлана, һыу кимәленең миҙгеллек тирбәлеше 2-3 метр тәшкил итә. Күл өҫтөндәге һыу температураһы 10 °C (июнь-октябрь аҙағынаса), иң юғарыһы — 17,6 °C (август), ҡышын (февраль) уртаса температура +3,8 °C була.
Рица бик ҡырыҫ ҡышҡы һыуыҡтарҙа туңа. Бындай һалҡын ҡыштарҙа күлдең өҫтө 1-5 см. ҡалынлығындағы боҙ менән ҡаплана. Үтә ҡарлы ҡыш булғанда, Рица тирәһендәге ҡар ҡалынлығы 7-11 метрға етә, ғәҙәттә 2-3 метрҙан артмай уҡ артты
Һыуҙың өҫкө сағылышы йыл миҙгелдәренә ҡарап үҙгәрә. Бының сәбәбе күлгә ҡойған йылғаларҙың төрлө дәрәжәләге үтә күренмәле һыуҙары һәм микроскопик ылымыҡтарҙың — фитопланктондың һыу ятҡылығындағы үҫеше менән бәйле. Яҙлы-йәйле йәшкелт һары төҫ өҫтөнлөк итә, көҙөн һәм ҡышын — һалҡын күкһел зәңгәр төҫ.
Рица күленән Лашипс (Лашпса) йылғаһының дауамы — Бзыбь йылғаһының ҡушылдығы Юпшар ағып сыға. Күл яҡынса 250 йыл элек, Пшегишхва тауының бер өлөшө Лашипс йылғаһына емерелеп төшөп, уны быуған мәлдә барлыҡҡа килгән.
Күлдә бағыр, яраҡлашҡан алабалыҡ, голавль тереклек итә.
Яҡында ғына Кесе Рица күле лә бар, майҙаны 0,2 км2.

# Рица
## Топографик картаһы

* Карта бите K-37-V. Масштаб: 1 : 200 000. Издание 1968 г.

# Рица
## Иҫтәлекле урындары

Күлдең иҫ китмәле матурлығы уны Абхазияның төп туристик иҫтәлекле урындарҙың береһенә әйләндерҙе. Күл буйында Сталиндың дачаһы һәм унан арыраҡ Брежневтың дачаһы урынлашҡан. Дачала тарихи йыһаз һәм кәрәк-яраҡ әйберҙәр һаҡланған, бында экскурсиялар үткәрелә. Күл һәм уның тирә-яғындағы биләмәләр Рица ҡурсаулығына ҡарай.
Ҡара диңгеҙ яры буйлап күлгә автомобиль юлы алып бара, ул Бзыбь, Юпшар һәм Гег йылғаларының туғайҙары буйлап үтә лә Ауадхар климатик курортына илтә.

# Рица
## Галереяһы

* Рица күле көньяҡ-көнбайыштан
* Рица күле
* Рица күле буйлап туристар катамаранда йөҙә
* Рица
* Рица
* Күл өҫтөндәге кафела
* Рица күле, 2013 / mitrios.net
# Йыланлы бағана

Йыланлы бағана - (рус. Змеиная колонна), (грек. Τρικάρηνος Όφις, төр. Yılanlı Sütun) — Истанбулдың төп майҙаны Солтанәхмәт майҙанында торған антик осоро бронза колоннаһы.

# Йыланлы бағана
## Тасуирламаһы

Беҙҙең эраға тиклем 479 йыл элек грек-фарсы һуғышы ваҡытында Платеила һәләк булған фарсы яугирҙарының ҡоралдарынан ҡорбан килтереү өсөн ҡойолған өстағандан ҡалып, һаҡланған өлөш.
Башта Дельфыла ҡуйылған булған, һуңғараҡ Бөйөк Константин I Рим империяһының яңы баш ҡалаһы Константинополгә (хәҙерге Истанбул) күсертеп ҡуя. Башта 8 метрлыҡ бағананы 3 йылан башы ослаған булған. 1700 йылда ул өлөшләтә емерелгән була. Йыландың бер башы Истанбул археологик музейында һаҡлана.

# Йыланлы бағана
## Яһалыу тарихы

Платеила ышаныслы еңеүҙән һуң, фарсыларҙың ғәскәре тар-мар ителгәс, эллиндарҙың ҡулына ҙур байлыҡ килеп инә. Табыштың унынсы өлөшөн үҙҙәренең илаһтарына бағышлайҙар, атап әйткәндә, Дельфылағы Аполлон ғибәҙәтханаһына бирелә. Геродот яҙыуынса,
* Шул унынсы өлөштән Дельфыла өс башлы баҡыр йылан өҫтөндә алтын өстаған эшләнгән, һәм алтарь янына ҡуйылған
Колоннаны төҙөгән ваҡытта янъял килеп сыға. Платеи яуында эллиндарҙың хәрби етәксеһе булған полководец Павсаний өстағанда ошондай яҙыу уйҙырта:
* Эллиндар юлбашсыһы һәм етәксеһе Павсаний Феб илаһ хөрмәтенә Мидиялылар ғәскәрен ҡырып, ошо һәйкәлде ҡуйҙыртты
Гректар Павсанийҙың бар еңеү данын үҙенә генә алыуына ғәрләнә, сөнки еңеүҙә уларҙың барыһының да өлөшө бар ине. Спарталылар яҙыуҙы юнып, яугирҙар биргән ҡалаларҙы яҙып сығалар. соскабливать алмаштырыу, ғәскәре менән алышта ҡатнаша. Диодор Сицилиялы яҙып ҡалдырыуынса, бағанаға билдәле грек шағиры Симонидтың ике юллығын ырыйҙар:
* Бында ҡуйылған бүләк йәйрәп ятҡан Элладаны ҡотҡарыусыларҙан Уның дәүләтен хурлыҡлы ҡоллоҡ бығауҙарынан алып ҡалыусыларҙан

# Йыланлы бағана
## Артабанғы тарихы

Йыландың өс башына ҡуйылған алтын өстағанды б.э.т. 345/344 йылдарҙа Дельфы ҡорамын фокидалылар талаған саҡта ысҡындырып алғандар Был ваҡиға Филипп Македониялы II өсөн эллиндар өсөн изге урынды яҡлап, фокидалыларға ҡаршы походҡы сығырға шәп сәбәп була, Өсөнсө Изге Һуғыш асып, уның барышында барышында үҙ йоғонтоһон көсәйтә.
Б.э. т. 324 йылда Йыланлы бағана Рим империяһының яңы баш ҡалаһы Константинополгә күсереп ҡуйыла.
Бағананың өлөшләтә ватылыуына бәйле бер нисә риүәйәт бар. Береһендә төрөк солтаны Мехмед II Константинополь ҡалаһын яулағас, имеш, гректарҙың еңеү символын емерергә бойорған. Әммә бынан һуңғы һүрәттәрҙә йыландың баштары төшөрөлгән. Иҫерек поляк аристократы емергән тигән фараз да бар. Ысынбарлыҡҡа иң яҡыны османлы тарихсы Мехмеда Аги (инг.)баш.булһп кәрәк, ул 1700 йылдың 20 октябрендә билдәһеҙ вандалдар емергән тип яҙған.

# Йыланлы бағана
## Шулай уҡ ҡара

* Пифон
# Үрге Щельяэс-Ю

Үрге Щельяэс-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Үрге Щельяэс-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070296
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007029
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1999 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1999 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1999 MCMXCIX |
| Юлиан стилендә | 1998 — 1999 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2751 — 2752 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7507 — 7508 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5759 — 5760 ה'תשנ"ט — ה'תש"ס |
| Мосолман календары | 1420 — 1421 |
| Боронғо әрмән календары | 1448 ԹՎ ՌՆԽԸ |
| Ҡытай календары | 4695 — 4696 (с 16 февраль) 戊寅 — 己卯 жёлтый тигр — жёлтый заяц |
| Эфиопа календары | 1991 — 1992 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2055 — 2056 |
| - Шака самват | 1921 — 1922 |
| Иран календары | 1377 — 1378 |
1999 (бер мең туғыҙ йөҙ туҡһан туғыҙынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1999 йылы, 2 мең йыллыҡтың 999 йылы, XX быуаттың 99 йылы, XX быуаттың 10 ун йыллығының 9 йылы, 1990 йылдарҙың 10 йылы.

# 1999 йыл
## Вафат булғандар

* 24 ғинуар — Суфиянов Суфый Хажи улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 25 июнь — Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 8 ноябрь — Агиш Ғирфанов, башҡорт сатирик яҙыусыһы, журналист, тәржемәсе.
* 19 ноябрь — Миңлебаев Ғүмәр Хажинур улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
# Зехаузен

Зехаузен (нем. Seehausen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1892 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,3 км². Диңгеҙ кимәленән 124 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39365 һәм автомобиль коды — BK.
# Тымель-Кы

Тымель-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пеляжья ҡушылдығының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Тымель-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306958
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Амантаев

Амантаев — төрки фамилия.
* Амантаев Ғабдулла Сәхипгәрәй улы, Ғабдулла Амантай (1907—1938) — башҡорт балалар яҙыусыһы; әҙәбиәт, фольклор өйрәнеүсе; йәмғиәт эшмәкәре. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* Амантаев (Табулдин) Ғәббәс Ямалетдин улы (1888—?) — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* Амантаев Рафаэль Альберт улы (1962 т.) — бейеүсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997).
# Ҡыҙылбай (Иҫәт ҡушылдығы)

Ҡыҙылбай — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының һул ярына тамағынан 204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ҡыҙылбай (Иҫәт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501112111200003880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200388
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Апас

Апас — Татарстан Республикаһындағы Апас районының үҙәге.
# Кустюга

Кустюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3 км.

# Кустюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037279
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003727
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пятовская Виска

Пятовская Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нижнее күле - Индингская Виска йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пятовская Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055421
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005542
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Микроскоп

Микроско́п (грек. μικρός — бәләкәй генә σκοπέω — күҙәтәм) — күҙгә күренмәй торған бик ваҡ нәмәләрҙе ҙурайтып күрһәтә торған ҡатмарлы оптик прибор; ҙурайтып күрһәтә торған махсус ҡорамал.
Микроскопия — ябай күҙ менән күренмәй торған бик ваҡ нәмәләрҙе күҙәтеү ысулдарының дөйөм атамаһы; микроскоптың төҙөлөшө, ҡулланылышы һәм микроскопик препараттарҙың әҙерләнеше тураһындағы практик фән; микроскоп менән эш итеү һәм микроскопик препараттарҙы әҙерләү юлдарын өйрәнеүсе фән.
«Микроскоп» — кеше күҙе күрмәгән әйберҙәрҙе лә ҙурайтып күрһәтә торған нәмә. Боронғо заманда микроскоп булып ҙурайта торған быяла (линза) хеҙмәт иткән. Хәҙерге көндә был прибор бик ҡатмарлы төҙөлгән. Ҡатмарлы микроскопта ҙурайтылыу ике этапта бара. «Объектив» тип аталған линзалар иң тәүләп ҙурайтылған һүрәтте күрһәтә. «Окуляр» тигән икенсе линза аша объект тағы ла ҙурыраҡ үлсәмгә күсә. Объективта ла, окулярҙа ла бер нисәшәр линза ҡуйыла.
Ҡатмарлы микроскоп 1590—1610 йылдарҙа төҙөлә. Уйлап табыусыһы — Галилей тип иҫәпләнә. XVII быуаттың 50-се йылдарында Роберт Хук үҙе төҙөгән микроскопл ярҙамында үҫемлектәрҙе өйрәнгән. Хуктың микроскобы өс линзанан торған, уларҙың һәр береһе ҡатырға торбаларға ныҡ итеп беркетеп ҡуйылған булған.
1931 йылда беренсе электрон микроскоп уйлап табылған. Оптик микроскоп предметтәрҙе яҡынса 2000 тапкырға, ә электрон микроскоп миллион тапкырға ҙурайтып ҡарарға мөмкинлек бирә.

# Микроскоп
## Тарихы

Кешелек иң беренсе ҡулланған микроскоп оптик булған, һәм беренсе уйлап табыусыны билдәләү мөмкин түгел. 1538 йылда итальян врачы Дж. Фракасторо ике линзаны берләштереп ҙурайтып ҡарау мөмкинлеген тәҡдим итә. Микроскоп тураһындағы иң беренсе мәғлүмәттәрҙе Голландияның Мидделбург ҡалаһында 1590 йылда Иоанна Липперсгея исеме менән (ул шулай уҡ беренсе телескопты эшләгән) һәм күҙлектәр эшләүсе Захарий Янсен исеме менән бәйләүҙәр.. Әҙ генә һуңыраҡ, 1624 йылда Галилей үҙе эшләгән микроскопты күрһәтә. Тәүҙә ул пробоҙы «оккиолино» (occhiolino итал. — бәләкәй күҙ) тип атай. Бер йылдан һуң Джованни Фабер (инг.)баш. Академияһы яңы уйлап табылған әйбергә микроскоп терминын тәҡдим итә.