yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Денис ауыл Советы (Мәләүез районы)

Денис ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Богородский ауылы.

# Денис ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Тарихы

1919 йылда ойошторолған һәм Граждандар һуғышы геройы Трясин Ефим Федорович хөрмәтенә Трясин ауыл Советы тип аталған. БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1953 йыл 15 июленең 6-3/110 һанлы ҡарарына ярашлы Трясин һәм Петропавловск ауыл Советтары Денис ауылындағы административ үҙәк менән Денис ауыл Советы менән берләштерелә. Денис ауыл Советы составына киләһе ауыл биләмәләре инә: Богородский ауылы, Михайловка, Загребайловка, Воздвиженка, Денис, Һәйет базаһы, Яңы Казанковка, Петропавловка базаһы ауылдары.
1957 йылда Денис ауыл Советы үҙәге Богородский ауылына күсерелә, хәҙерге ваҡытҡа тиклем шунда урынлашҡан.
1965 йылдан алып 1979 йылға тиклем Загребайловка, Воздвиженка, Денис ауылдары тарҡала һәм ауыл Советы составынан сығарыла.
Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы хакимиәтенең 39 һанлы ҡарары нигеҙендә 1992 йылдың 22.апрелендә Денис ауыл Советы хакимиәте ойошторола.
1998 йылда Денис ауыл Советы хакимиәте Денис ауыл хакимиәте итеп үҙгәртелә.
2005 йылда ҡабаттан Денис ауыл Советы ойошторола.
2009 йылда Һәйет ауыл Советы менән берләштерелә.
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә[2].

# Денис ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Иҡтисады

1932 йылда Богородский ауылында үҙәге менән «Рассвет» колхозы ойошторола, «Боевик» — Яңы-Казанковка ауылында, Трясин исмендәге колхоз — Денис ауылында, «Новострой» колхозы— Михайловкала, «Пролетариат» колхозы — Загребайловкала ойошторола..
1952 йылда элекке «Рассвет», «Боевик», «Трясин», «Новострой», «Пролетариат» колхоздары базаһында Трясин исемендәге эреләтелгән колхоз ойоша.

# Денис ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Билдәле шәхестәре

* Серегин Иван Тимофеевич (1933 йыл, 9 сентябрь — 1996 йыл, 24 июнь ) — нефтсе, СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1979), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1983).
# Напалков Валентин Васильевич

Напалков Валентин Васильевич (30 июль 1941 йыл) — ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы, профессор (1980), РФА мөхбир ағзаһы (1991; 1990 йылдан СССР ФА мөхбир ағзаһы), 1991 йылдан Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы.

# Напалков Валентин Васильевич
## Биографияһы

Валентин Васильевич Напалков 1941 йылдың 30 июлендә Горький ҡалаһында тыуа. 1964 йылла Горький дәүләт университетын тамамлай. Университеттан һуң Напалков Мәскәү энергетика институтының аспирантураһында уҡый (1966—1969) һәм 1970 йылда унда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1964 йылдан Горький университетында ассистент, өлкән уҡытыусы булып эшләй. Аспирантуранан һуң 1971 йылдан Өфөлә — СССР ФА Башҡортостан филиалы Физика һәм математика бүлегенең кесе, өлкән ғилми хеҙмәткәре, сектор мөдире.
1977 йылда Напалков Мәскәүҙә В. А. Стеклов исемендәге Математика институтында «Күп үлсәмле арауыҡтарҙа свёртка тигеҙләмәләре» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1988 йылдан Напалков — СССР ФА Урал бүлексәһе Башҡортостан фәнни үҙәгенең Математика институты менән уның хисаплау үҙәге директоры, 1993 йылдан — РФА Өфө фәнни үҙәге Математика институты менән уның хисаплау үҙәге директоры; бер үк ваҡытта ул Башҡорт дәүләт университетының — функциялар теорияһы һәм функциональ анализ кафедраһы (1987 йылдан), Өфө авиация университетының махсус математика бүлектәре кафедраһы мөдире булып эшләй. 2006 йылдан Напалков — БР ФА Физика-математика һәм техник фәндәр бүлексәһенең академик-секретары.
Напалковтың фәнни эшмәкәрлек даирәһе — комплекслы үҙгәреүсәндәрҙең функциялары теориялары. Ул күп үлсәмле арауыҡтарҙа свёртка тигеҙләмәләре теорияһында фундаменталь һөҙөмтәләргә өлгәшә, күп комплекслы үҙгәреүсәндәрҙең аналитик функциялары теорияһы буйынса фундаменталь һөҙөмтәләр ала, гиперфункциялар теорияһын эшләүгә өлөш индерә, күп үлсәмле арауыҡтарҙа свёртка тигеҙләмәләрен тикшереүҙең яңы ысулын таба.
Напалков — функциялар теорияһы һәм функциональ анализ буйынса Өфө фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусы һәм уның етәксеһе, БР Фәндәр академияһын ойоштороуҙа ҡатнаша (Академияның 10 ойоштороусыһы иҫәбенә инә), "Уфимский математический журнал"ды аса һәм уның баш мөхәррире булып тора.

# Напалков Валентин Васильевич
## Уҡыусылары

Напалковтың уҡыусылары араһында — 7 фән докторы һәм 20 фән кандидаты.

# Напалков Валентин Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштар өсөн» орденының миҙалы (1999).

# Напалков Валентин Васильевич
## Хеҙмәттәре

Напалков —100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы, ете авторлыҡ танытмаһына эйә.
* Уравнение свёртки в многомерных пространствах. М., 1982.
* Комплексный анализ и уравнения свёртки // Успехи математических наук. 1992. Т. 47, № 6. С. 3-85 (соавтор).
* Фундаментальный принцип Эйлера для дискретных разностных операторов // Доклады РАН. Т. 390, № 5. С. 599—601.
* О некоторых свойствах субгармонических и целых функций нулевого порядка // СМФН. 2007. Т.25. С.88-101 (в соавторстве с Таровым В. А.).
* Операторы Данкла как операторы свёртки //Доклады РАН. 2008. Т.423. № 3. С.300- 302 (в соавторстве с Напалковым В. В.(мл.)).
# Макаров Артём Валентинович

Макаров Артем Валентинович (1977 йыл) — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижеры (2011).

# Макаров Артём Валентинович
## Биографияһы

Артем Валентинович Макаров 1977 йылда Өфөлә тыуған.
Артем Макаров Өфө дәүләт сәнғәт институты эргәһендәге Урта махсус музыка колледжын (кларнет класы) тамалағандан һуң Өфө дәүләт сәнғәт институтына «фортепьяно» һөнәре (класс проф. Л. И. Алексеева) буйынса уҡырға инә һәм уны 2000 йылда тамамлай.
Өфө дәүләт сәнғәт институтының ассисентураһына «опера-симфоник дирижерлыҡ» темаһы буйынса уҡырға инә (Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостандың халыҡ артисы һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре В. И. Платонов һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре проф. Р. Р. Людмилин класы) һәм уны 2003 йылда тамамлай.
1997 йылдан алып Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында концертмейстер булып хеҙмәт итә.
2002 йылдан алып — БДОБТ-ның дирижеры.
Башҡортостан халыҡ артистары А. Абдразаков, Х. Ижболдин һәм башҡалар менән берлектә концерт программаларында сығыш яһай.
2003 йылдан алып бер үк ваҡытта Төркиәлә Анкара дәүләт операһында (Ankara Opera House) — опера труппаһы коррепетиторы булып, Истанбул дәүләт операһында — «Травиата» (Дж. Верди), «Дон Паскуале» (Г. Доницетти) операларында дирижер булып, Эскишехир ҡалаһындағы консерваторияла (Төркиә) уҡытыусы булып эшләй. Төркиәлә Артем Макаров ике йыл тирәһе шәхси вокал дәрестәрен ала.
2011 йылдың июненән Макаров Артем Валентинович — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижеры.

# Макаров Артём Валентинович
## Ижады

Опера һәм симфоник музыкаһы әҫәрҙәре менән дирижерлыҡ итә, шул иҫәптән,Дж. Верди опералары «Макбет», «Травиата», «Трубадур», «Аида»; Ж. Бизе операһы «Кармен»;, «Барыһы ла шулай эшләй» («Все так поступают»), В. А. Моцарт опералары «Сералдән урлау» («Похищение из Сераля»), «Идоменей»; Г. Доницетти операһы «Дон Паскуале»; П. Масканьи операһы «Сельская честь» ; Р. Леонкавалло операһы «Паяцы»; с. Низаметдинов операһы «Memento»; И. Штраус опереттаһы «Ярғанат» («Летучая мышь»); А. Адан балеты «Жизель»; П Гертель опереттаһы «Файҙаһыҙ һаҡлыҡ» («Тщетная предосторожность»).

# Макаров Артём Валентинович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

«Алтын битлек» премияһы — «Геракл» операһы өсөн («Музыкаль театры жюрийының махсус премияһы» номинацияһында)
# Пакшинка

Пакшинка (Кривой Ключ) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Пакшинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100003456
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100345
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы

Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы (21 октябрь 1962 йыл) — ғалим-сәйәсмән, комсомол, мәғариф һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 2008 йылдан Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры урынбаҫары, 2010 йылдан — йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрының беренсе урынбаҫары, 2011 йылдан мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары, 2014 йылдан — мәғариф министры урынбаҫары; 2016—2019 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының фәнни инновацион эштәр буйынса проректоры. Рәсәй Федерацияһының 4-се саҡырылыш (2003—2007) Дәүләт думаһы депутаты. Сәйәси фәндәр кандидаты (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2002). Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2012) һәм Рәсәйҙең 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2007).

# Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы
## Биографияһы

Камилә Йәүҙәт ҡыҙы Дәүләтова 1962 йылдың 21 октябрендә Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһенең Ильич ҡалаһында тыуған.
1984 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1996—1997 йылдар — Өфө ҡала хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса идаралығы начальнигы. 1997—1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Йәштәр эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе булып эшләй.
1998—2000 йылдар — БР Министрҙар Кабинеты ҡарамағындағы Йәштәр эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы. 2000—2003 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты рәйес.
2003—2007 йылдар — Рәсәй Федерацияһының дүртенсе саҡырылыш Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты.
2008—2010 йылдар — Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры урынбаҫары. 2010—2011 йылдар — Башҡортостан Республикаһы йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрының беренсе урынбаҫары. 2011 йыл — Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары, мәҙәниәт министры вазифаһын башҡара. 2014 йылдан — Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры урынбаҫары.

# Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2002).
* Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының «Йәштәр сәйәсәте өлкәһенең почетлы хеҙмәткәре» билдәһе (2002).
* «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреүҙәге ҡаҙаныштары өсөн» билдәһе (2002).
* Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы Рәйесенең Рәхмәт хаты (2006).
* II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордендың миҙалы (2007).
# Айрай-су

Айрай-су — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Узун-Кара-су йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Айрай-су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100200
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Түбәнге Обь һыу бассейны округы

Түбәнге Объ һыу бассейны округы — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы).
2006 йылда Кара диңгеҙе һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.
Түбәнге Объ һыу бассейны округы 15 коды менән билдәләнә.
Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ
# Беличья (Пульсец ҡушылдығы)

Беличья — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пульсец йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Беличья (Пульсец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034800
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203480
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡарабулатов Рәсүл Рафиҡ улы

Ҡарабулатов Рәсүл Рафиҡ улы (18 март 1968 йыл) — ҡурайсы, музыкант, йырсы һәм театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003), Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1996). Ҡурайсыларҙың Йомабай Иҫәнбаев исемендәге республика конкурсы лауреаты (1991)

# Ҡарабулатов Рәсүл Рафиҡ улы
## Биографияһы

Рәсүл Рафиҡ улы Ҡарабулатов 1968 йылдың 18 мартында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Урта Муйнаҡ ауылында тыуған.
1987 йылда Өфө сәнғәт училищеһының ҡурай класын, аҙаҡ — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетын тамамлай. Уҡыу барышында ике йыл СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәт итеп ҡайта.
1994—1996 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театрында эшләй.
1998—1999 йылдарҙа «Башҡортостан» ДТРК-ның «Таныш булмаған таныштар» һәм «Таныш булмаған таныштар-2» музыкаль телефильмдәрендә төп ролдәрҙе башҡара. «Башҡортостан» киностудияһында нәфис фильмдәрҙә төп ролдәрҙә уйнай: Ҡурамша Йәнбирҙин («Сөмбөлдөң етенсе йәйе», 2002 йыл), Мәрәһим («Оҙон-оҙаҡ бала саҡ», 2003 йыл).
2006 йылда Рәсүл Ҡарабулатов Өфө ҡалаһындағы "Дуҫлыҡ Йорто"ноң директоры итеп тәғәйенләнә, 2007 йылдан ул — Башҡортостан Республикаһының «Конгресс-холл» дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры.
2010 йылдың декабренән 2014 йылдың февраленә тиклем Рәсүл Рафиҡ улы — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының директоры.
Ғаиләһе: ҡатыны — Ҡарабулатова Айгөл Ҡәҙим ҡыҙы, ҡыҙы Гөлнур Санкт-Петербург дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт университетында уҡый, улы Ильяс Башҡорт дәүләт филармонияһының «Карауанһарай» төркөмөндә бейеүсе булып эшләй.
2018 йылдың 10 ноябрендә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында Рәсүл Ҡарабулатовтың ҙур юбилей концерты була.

# Ҡарабулатов Рәсүл Рафиҡ улы
## Ижади эшмәкәрлеге
### Ҡурайсы-музыкант

Рәсүл Ҡарабулатов «Карауанһарай» төркөмөн ойоштороусыларҙың береһе, хәҙерге көндә лә унда эшләй. 1991 йылда Йомабай Иҫәнбаевтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған республика ҡурайсылар конкурсында I урын ала.

# Ҡарабулатов Рәсүл Рафиҡ улы
## Ижади эшмәкәрлеге
### Спектаклдәрҙәге ролдәре

Башҡортостан Республикаһы Милли Йәштәр театрында Тәлғәт образын (Әнғәм Атнабаев, «Мөхәббәт тураһында йыр»), Салауат Юлаев образын (Мостай Кәрим, «Салауат») ижад итә.

# Ҡарабулатов Рәсүл Рафиҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1997)
* Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы (1996)
* Ҡурайсыларҙың Йомабай Иҫәнбаев исемендәге республика конкурсы лауреаты (1991)
# Кесе Пунгул

Кесе Пунгул — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пунгул йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Пунгул
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005818
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000581
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Педагогия академияһы

Педагогия академияһы — 1907 йылда асылған Рәсәй юғары мәҡариф-ғилми педагогик учреждениеһы. Педагогия академияһы Рәсәй империяһының ижтимағи уҡыу йорттары араһында ғилми әһәмиәте төп урынды алып торған.

# Педагогия академияһы
## Тарихы

1904 йылда ГУВЗдың (Главное управление военно-учебных заведений) Педагогика музейында Педология курстары асыла. 1907 йылда Педология курстары базаһында Санкт-Петербургта Мәгариф Лигаһында Педагогия психологияһы буйынса Бөтә Рәсәй съезды ҡарары нигеҙндә Педагогия академияһы төҙәлә. 1907 йылда раҫланған устав нигеҙендә, Педагогия академияһы ғилми-педагогик үҙәк булып тора һәм халығ мәғарифы министры П. М. Кауфманға буйһона. Педагогика академияһының етәксе звеноһы булып Совет тора. Совет профессор-уҡытыусылар һәм етәкселек составын һыйлаған. 1907 йылда Педагогия академияһының беренсе президенты А. Н. Макаров була, беренсе вице-президенты М. М. Ковалевский , секретары А. П. Нечаев. А. Ф. Лазурский, А. С. Лап­по-Да­ни­лев­ский, С. Ф. Ольденбург, Н. И. Кареев, Г. А. Фальборк и И. М. Гревс. В. И. Вернадский, И. П. Павлов, Е. В. Тарле, А. А. Корнилов, Н. А. Гредескул, И. X. Озеров, А. А. Шахматов, И. А. Бодуэн-де-Куртене, Д. Н. Овсяников-Куликовский, С. А. Венгеров, Л. И. Петражицкий, Н. О. Лосский кеүек төрлө фән өлкәһендә эшләгән педагогтар Пелагогия академияһы Советы ағзалары булып торалар.

# Педагогия академияһы
## Уҡытыу барышы

Педагогия академияһы Рәсәй Федерацияһы Халыҡ мәғарифы министрлығы ведомствоһының "педагогик мәсьәләләр буйынса тәжрибәле һәм белгес экспериментаторҙар" әҙерләү өсөн "юғары курстар" булып торған, халыҡ мәғарифының төрлы мәсьәләләре буйынса юғары квалификациялы эксперттар, уҡыу йорттары директорҙары, педагогтар, мәктәптән тыш белем биреүҙе ойоштороусылар һәм гигиенисттарҙың мәктәп табибтарын әҙерләгән учреждение булып тора.
Педагогия академияһына Рәсәйҙә йәки сит илдә юғары белем алған егеттәр һәм ҡыҙҙыр ҡабул ителгән. Дине һәм милләтенә әһәмиәт бирелмәгән. Уҡыу процессыны өс йүнәлештә барған: педагогика, мәктәп белеме, педагогик психология һәм мәктәп гигиенаһы кеүек төп категория; физиология, психология, анатомия, философия; сәнғәт һәм әһәбиәт тарихын үҙ эсенә алған өҫтәмә махсус, уҡыу йорттарында уҡыу предметтарын уҡытыу тарихын һәм методикаһы.
1910 йылда Педагогия академияһындә Санкт-Петербург Петербург эксперименталь педагогика йәмғиәте структураһына ингән эксперименталь мәктәп асыла. 1916 йылдан Педагогия академияһы Санкт-Петербург йәмғиәте эксперименталь педагогика ойошмаһына инә. Педагогия академияһы төрлө белгестәр әҙерләү буйынса Бөтә Рәсәй уғытыусылар курстарын ойоштороу һәм үткәреү өсөн күп эшләй. Уҡытыусылар араһында «Педагогика академияһы очерк һәм монографияларҙа» кеүек академия хеҙмәттәре популярлыҡ ала.
# Александр Невский сиркәүе (Сулин акционерҙар йәмғиәте заводында)

Александр Невский сиркәүе— Ростов өлкәһе Ҡыҙыл Сулин районының Сулин заводы янында 1990 йылда төҙөлгән

# Александр Невский сиркәүе (Сулин акционерҙар йәмғиәте заводында)
## Тарихы

Александар Невский сиркәүе 1990 йылда итальян оҫталары тарафынан Сулин суйын ҡойоу заводы хужаһы Николай Петрович Пастуховтың аҡсаһына төҙөлгән. Ул Дон Ғәскәрҙәре өлкәһе идаралығына Сулин заводы эргәһендә таш сиркәү төҙөү тураһында үтенеес менән мөрәжәғәт итә. Сиркәүҙең төҙөлөшө менән Н.П. Пастуховтың улы Петр шөғөлләнә. Александр Невский сиркәүе итальян оҫталарының проекты буйынса төҙөлә, уларҙы Италиянан Николай Петровичтың улы алып ҡайта. Төҙөлөш ике йыл бара.Төҙөлөшкә һәм сиркәү йыһаздары өсөн Пастуховтар 61 мең аҡса тотона. Исемлектә сиркәү таштан һәм тимер ҡалай менән ябылған тип билдәләнә. Унда изге кенәз Александр Невскийға бағышланған тәхет була. Изге Синодтың Указы раҫлаған штат буйынса рухани һәм псаломсы составында 1901 йылдың 28 декабрендә мәхәллә асыла. 1903 йылда штат ике рухани, ике псаломсы һәм дьяконға арта Рухани һәм сиркәү әһелдәре өсөн завод биләмәһендә сиркәү аҡсаһына 1904 һәм 1905 йылдарҙа ике кирбес йорт төҙөлә, улар сиркәү милке булып тора. Мәхәлләлә 105 томдан торған сиркәү китапханаһы була.

# Александр Невский сиркәүе (Сулин акционерҙар йәмғиәте заводында)
## Руханиҙары

- Критский Михаил -1909 йыл.
- Александров Иоанн Григорьевич - декабрь 1909 йыл
- Поляков Савва Иоаннович. Бармица (1904 й.) һәм башлыҡ (1907 й) менән бүләкләнгән -1917 – 1919 йылдар
- Розанов Василий
# Александрова Таисия Ивановна

Александрова Таисия Ивановна (19 октябрь 1909 йыл—25 октябрь 1992 йыл) — Йошкар-Ола ҡалаһы 11-се урта мәктәбенең математика уҡытыусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1968).

# Александрова Таисия Ивановна
## Биографияһы

Таисия Ивановна Александрова 1909 йылдың 6 (19) октябрендә хәҙерге Марий Эл Республикаһының Горномарийский районы Кожважи ауылында, уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. Милләте мари.
1919 йылдан Ронга ауылында (хәҙер Марий Эл Республикаһының Совет районы) йәшәй, унда атаһы мәктәп директоры булып эшләй. 1926 йылда Ронгинский ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай. Уҡыған ваҡытында математика менән мауыға, пионервожатый була.
1931 йылда Йошкар-Ола педагогия техникумын тамамлағас, йүнәлтмә буйынса Новый Торъял ауылында колхоз йәштәре мәктәпбендә математика уҡытыусыһы булып эшләй башлай. Һуңынан Н. К. Крупская исемендәге Мари дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетында уҡый. МГПИ рабфагында математика уҡытыусыһы, ә Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында — Йошкар-Ола ҡалаһы 10-сы урта мәктәбенең математика уҡытыусыһы булып эшләй.
1945 йылдан Йошкар-Ола ҡалаһы 11-се урта мәктәбенең математика уҡытыусыһы. Был мәктәптә 30 йылдан ашыу эшләй.
1960 йылда Бөтә Рәсәй уҡытыусылар съезы делегаты, ә 1968 йылда — Бөтә Союз уҡытыусылар съезы делегаты.
1976 йылдан алып хаҡлы ялда. Йошкар-Ола ҡалаһында йәшәй.
1992 йылда вафат була. Йошкар-Ола ҡалаһының Туруновский зыяратында ерләнгән.

# Александрова Таисия Ивановна
## Хәтер

* 2004 йылда Йошкар-Ола ҡалаһындағы 11-се лицейға Александрова Т. И. исеме бирелә.
* 2009 йылдың октябрь айында, педагогтың тыуыуының 100 йыллығына, Йошкар-Олала Александрова Т. И. исемендәге 11-се лицейҙың ихатаһында һәйкәл буласаҡ урынға таш һалыу тантанаһы үтә. 2011 йылдың 1 сентябрендә лицей бинаһы алдында бюст-һәйкәл асыла.
* 11-се лицейҙа йыл һайын «Александрова уҡыуҙары» фәнни-ғәмәли конференцияһы үткәрелә.
* Т. И. Александрова тыуыуының 110-йыллығына тап килтереп, «Педагог с большой буквы» виртуаль күргәҙмә ойошторола, уны Т. Евсеев исемендәге Марий Эл Республикаһы Милли музейы булдыра.

# Александрова Таисия Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының 1968 йылдың 1 июлендәге ҡарары менән, уҡыусыларға коммунистик тәрбиә биреү һәм уҡытыу өлкәһендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн, Таисия Ивановна Александроваға, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
* Ике Ленин ордены (1960, 1968),
* «Почёт Билдәһе» ордены
* миҙалдар.
* Мари АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы
* РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы
* Йошкар-Ола ҡалаһының почетлы гражданы.