yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мәүлит Айытов

Мәүлит Айытов (1724 — ?) — 1773—1775 йылдарҙағы Е.И. Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачев полковнигы Себер даруғаһының Һунлар олоҫо Сүмәкәй ауылы башҡорто. Ҡәнзәфәр Усаев, Ҡунаҡбай Йомаев менән берлектә Красноуфимск ҡәлғәһе һәм Көңгөр ҡалаһы тирәһендә һуғыша. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Оло Варакша

Оло Варакша — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Какша йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Оло Варакша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000042216
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004221
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әхмәт Хәйеров

Әхмәт Хәйер улы Хәйеров — башҡорт кантон башлығы.

# Әхмәт Хәйеров
## Биографияһы

Әхмәт Хәйер улы Хәйеров 1825 йылда Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Себеш (Сибаш) ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
1836 йылда 1-се Ҡаҙан гимназияһына уҡырға инә һәм уны 1844 йылда тамамлай. 1844—1848 йылдарҙа Ҡаҙан Император университетында уҡый, уны Көнсығыш телдәре бүлеген тамамлай.
1848 йылда 6-сы башҡорт кантонына ебәрелә, 1849 йылдан Каспий диңгеҙе буйында, Манғышлаҡ ярымутрауында урынлашҡан Новопетровка нығытмаһында (хәҙерге Ҡаҙағстандың Форт-Шевченко ҡалаһы) тәржемәсе булып хеҙмәт итә. Бында украин шағиры Тарас Шевченко менән таныша һәм уның менән бергә ике йыл хеҙмәт итә.
1851 йылда сотник чинын ала, 1852 йылдан Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийының канцелярияһында хеҙмәт итә.
1853—1854 йылдарҙа 7-се башҡорт кантоны (үҙәге — Хәсән ауылы) башлығы булып хеҙмәт итә.
1855—1856 йылдарҙа 4-се башҡорт полкы составында Ҡырым һуғышында ҡатнаша, Андрей лентаһындағы «1853-1856 йылдарҙа Көнсығыш һуғышы иҫтәлегенә» бронза миҙал менән бүләкләнә.
1859—1860 йылдарҙа — 10-сы кантон башлығы, 1860—1863 йылдарҙа — 9-сы кантон башлығы (үҙәге Мәтәл ауылы). 1861 йылда есаул чинын ала. 1863—1865 йылдарҙа 4-се Силәбе кантоны башлығы ярҙамсыһы була.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Порозовица

Порозовица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КубенскоеКубенское күле - Сухона йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Порозовица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005092
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000509
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лозная (Тишанка ҡушылдығы)

Лозная — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тишанка йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Лозная (Тишанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Хопёр йылғаһы ҡушылған урынған алып Калач-на-Дону ҡалаһына тиклем, Хопёр, Медведица һәм Иловля йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300512107000009460
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000946
* Бассейн коды — 05.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Довмонт ҡалаһы

Довмонт ҡалаһы — XIII быуатта төҙөлгән таш ҡоролма, Кромды өҫтәмә нығытыу, ҡәлғә майҙанын киңәйтеү һәм Псков ҡала посадын һаҡлау өсөн төҙөлгән. Атамаһы 1266—1299 йылдарҙағы Псков кенәзе Довмонт исеменән (Тимофей суҡындырыуында), сыҡҡан

# Довмонт ҡалаһы
## Тарихы

Ҡала диуарҙары үҙ эсенә төньяҡта Довмонт стенаһын һәм көньяҡта яңы дауамын ала, ул посад урынында кенәз Довмонт ваҡытында төҙөлә; көнсығыш стенаһы Пскова йылғаһы өҫтөндә, көнбайыш яғы Бөйөк йылғаһы өҫтөндә тора. Ҡала посадтары ултырыуҙары урынында бында админисьтратив үҙәк күсерелә, ул һуңғараҡ XIV быуатта Довмонт ҡалаһы тип атала (беренсе тапҡыр «Довмонт ҡалаһы» 1370 йылда телгә алына) Бында XV быуатта Рыбницкий (Изге ҡапҡалар манаралары өҫтөндә) һәм Власьевская башнялары төҙөлә.Довмонт диуары (Довмонтов ҡала) Псков ҡәлғәһе оборона стеналарының икенсе бүлкәте. XV—XVI быуатта Довмонт территорияһында 17 ҡорам урынлаша, үҙенең әһәмиәтен юғалтып, уларҙың күбеһе XVI—XVII быуаттарҙа һүтеп алына. Төньяҡ һуғыш башланыу Довмонт территорияһында Раштыуа батареяһы төҙөлә. Ғибәҙәтханалар ябыла һәм ҡорал келәте булараҡ ҡулланыла.
XIX быуаттың аҙағында Довмонт ҡалаһы территорияһы буш торған. Псковты немец ғәскәре оккупациялаған ваҡытта Довмонт ҡалаһында немец зенит батареяһы була. XX быуаттың икенсе яртыһында археологтар боронғо Довмонт ҡалаһының һәм данлыҡлы ғибәҙәтханаларҙың фрагменттарын таба.
Никола һәм Покров сиркәүе фундаменттары консервацияланған һәм ер өҫтөнә сығарылған.
Довмонт ҡалаһы сиркәүҙәренең стеналары биҙәктәре - Псков боронғолоғоноң ҡалдыҡтарын Ленинградҡа алып киләләр, Черная йылғаһы эргәһендәге Иҫке Ауылда яңы Эрмитажда һаҡлана
Довмонт ҡалаһы территорияһында археологтар XIV-XV быуаттар хәрби кейемдәр һәм биш йөҙҙән ашыу ҡурғаш мисәт тапҡан.
Көньяҡ стенаһында 1692—1693 йылда төҙөлгән Приказный палаталары урынлашҡан
Ваҡыт үтеү Довмонтов ҡалаһы Кром ансамбле составына индерелә (Кремль урамы булараҡ).

# Довмонт ҡалаһы
## Башнялары

* Власьевская башняһы
* Довмонт башняһы (башня менән Ҡапҡалары менән Смердье башняһы, XIX быуатта емерелә һәм ҡапҡаһыҙ тергеҙелә.
* Рыбницкая башняһы (Изге ҡапҡалар башняһы)

# Довмонт ҡалаһы
## Ғибәҙәтханалары

Псковта 1956 йылда Дәүләт Эрмитажы археология экспедицияһы башлаған ҡаҙыныуҙарҙа табылған Довмонт ҡалаһының ҡорамдары нигеҙҙәре һаҡланған:

# Довмонт ҡалаһы
## Фотогалерея

* Покров Пресвятая Богородица сиркәүе
* Изге Кир һәм Иоанн төкәтмәләре менән Изге Николай сиркәүе
* Довмонт ҡалаһынан Кремль стеналарына күренеш
# Маньсоюмья

Маньсоюмья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 486 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Маньсоюмья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011888
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201188
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Усманов Ғиндулла Ғариф улы

Усманов Ғиндулла Ғариф улы (18 июнь 1875 йыл — 1956 йыл) — башҡорт шағир-импровизаторы, сәсән.

# Усманов Ғиндулла Ғариф улы
## Биографияһы

Усманов Ғиндулла Ғариф улы 1875 йылдың 18 июнендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы) Ғүмәр ауылында тыуған.
1884—1891 йылдарҙа Арыҫлан ауылы мәҙрәсәһендә белем ала.
1917 йылға тиклем Шәрип улусы сәркәтибенең ярҙамсыһы, һуңынан Өфө өйәҙенең ер идаралығында эшләй. 1930-сы йылдарҙа колхоздар ойоштороуҙа ҡатнаша.
1956 йылда Ғүмәр ауылында вафат булған.

# Усманов Ғиндулла Ғариф улы
## Ижады

Ғиндулла бәләкәйҙән үткер телле, йырҙар, бәйеттәр, әкиәттәр һәм башҡалар тураһында ишеткәндәрен яҙҙырырға яратҡан, ваҡыт уҙыу менән үҙе лә шиғырҙар яҙа башлаған. Тәүге шиғыры «Мин йырлайым» тип аталған тәүге шиғыры 1913 йылда ижад ителгән, автор был әҫәрен башҡорт халҡының яҙмышы өсөн борсолоп яҙған.
Әлеге ваҡытта Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең ғилми архивында уның шиғырҙары менән бер нисә ҡулъяҙмалары һаҡлана. Әҫәрҙәренең бик аҙ өлөшө — «Ваҡыт», «Бәхет», «Баһа бирелә» шиғырҙары, «Ҙур ыласын», «Кем көслө?» әкиәттәре «Башҡорт халыҡ ижады» йыйынтығында баҫылған.
# Сихорей-Се

Сихорей-Сё — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сихорей-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072078
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007207
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хёдинген

Хёдинген (нем. Hödingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 277 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,18 км². Диңгеҙ кимәленән 105 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39356 һәм автомобиль коды — BK.
# Мокшанка

Мокшанка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Мокшанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039920
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003992
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кыпа-Хэй-Кы (Ратта ҡушылдығы)

Кыпа-Хэй-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ратта йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Кыпа-Хэй-Кы (Ратта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064140
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306414
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Купля

Купля — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ташла йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Купля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006078
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200607
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ников Григорий Петрович

Ников Григорий Петрович (28 июль 1924 йыл) — ғалим-педагог, юғары мәктәп эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Педагогия фәндәре кандидаты (1970). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1978). Ике 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1945, 1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.

# Ников Григорий Петрович
## Биографияһы

Григорий Петрович Ников 1924 йылдың 28 июлендә Воронеж губернаһы (хәҙер Рязань өлкәһе Нащи ауылында тыуған.
Ишембайҙағы 1-се мәктәпте тамамлай. 1941—1942 йылдарҙа «Башнефтестрой» (Ишембай ҡалаһы) тресында эшләй. 1952 йылда Киев педагогия институтын тамамлай.
1955 йылдан — 1-се урта мәктәптә уҡыу-уҡытыу бүлеге мөдире, 1956 йылдан — директор. 1959 йылдан — Салауат ҡалаһының интернат-мәктәп директоры.
1963 йылдан Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында уҡыта, (1969 йылдан — проректор.
1973—2001 йылдарҙа Өфөлә, Башҡорт дәүләт педагогия институтынды һәм артабан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта, 1985 йылға тиклем — педагогика һәм психология кафедраһы мөдире).

# Ников Григорий Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945, 1985),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944).

# Ников Григорий Петрович
## Библиографияһы

50-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, 4 китабы донъя күргән:
* Век светлых надежд и разочарований: воспоминания. Уфа: Изд-во БГПУ, 2003. — 210 с.
* Нравственное воспитание детей в семье.
* Воспитание гражданина.
* Возвращение к нравственности
# Семженьга (Пежма ҡушылдығы)

Семженьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пежма йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Семженьга (Пежма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028506
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002850
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мордовская

Мордовская — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 1732 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Мордовская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100004567
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100456
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Македония Республикаһының Конституцияһы

Македония Республикаһының Конституцияһы (макед. Устав на Република Македонија) — Македония Республикаһының дәүләт идаралығы нигеҙҙәрен һәм кешенең төп хоҡуҡтарын билдәләүсе төп законы. Ағымдағы редакцияһы 2001 йылда ҡабул ителә һәм үҙ эсенә кешенең 15 төп хоҡуғын ала, шулай уҡ аҙ һанлы милләттәр (шул иҫәптән, Охрид килешеүенә ярашлы, албандар) хоҡуҡтарын гарантиялай. Бойондороҡһоҙ республиканың беренсе Конституцияһы 1991 йылдың 17 ноябрендә ҡабул ителә, артабан уға 32 төҙәтеү индерелә.

# Македония Республикаһының Конституцияһы
## Тарихи конституциялар

Беренсе Конституция 1946 йылдың 31 декабрендә Югославия Федератив Халыҡ Республикаһының автономиялы республикаһы булған Македония Халыҡ Республикаһында ҡабул ителә. Нәҡ ошо Конституция македондарҙың үҙбилдәләнешкә хоҡуғын нығыта.
1974 йылдың 25 февралендә ҡабул ителгән Конституцияла Македония Социалистик Республикаһы тураһында һүҙ бара. Был Конституция үҙидаралыҡҡа күсеүҙе аңлата.
1991 йылдың 8 ноябрендә референдумда Македония Республикаһының күпселек граждандары Македонияның дәүләт суверенитетын һәм бойондороҡһоҙ дәүләт ойоштороуҙы хуплай. 1991 йылдың 17 ноябрендә Македония Республикаһын юридик яҡтан нығытҡан конституция ҡабул ителә. Конституцияға ярашлы, республиканың социаль-иҡтисади һәм сәйәси ҡоролошо закон өҫтөнлөгө, кеше хоҡуҡтары һәм иректәре, властарҙың бүленеше, баҙар иҡтисады принциптарына һәм хәҙерге заман демократив йәмғиәтенең башҡа фундаменталь ҡиммәттәренә нигеҙләнә.

# Македония Республикаһының Конституцияһы
## Структураһы

Конституция преамбуланан һәм өлөштәрҙән тора. Конституцияның өлөштәре бүлектәргә бүленә:
* Төп положениелар
* Кешенең һәм граждандың төп иректәре һәм хоҡуҡтары
* Дәүләт власын ойоштороу
* Македония Республикаһының Конституция Суды
* Урындағы үҙидаралыҡ
* Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр
* Республиканың оборонаһы, хәрби һәм ғәҙәттән тыш хәл
* Конституцияға төҙәтеүҙәр
* Күсеү һәм йомғаҡлау положениелары.
# Вафин Мөнир Мәхмүт улы

Вафин Мөнир Мәхмүт улы (16 ғинуар 1961 йыл) — журналист һәм шағир. «Толпар» журналының бүлек мөдире, бер үк ваҡытта «Азатлыҡ» радиоһының Башҡортостан буйынса үҙ хәбәрсеһе. 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015). Бәләбәй районының Динис Бүләков исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2011).

# Вафин Мөнир Мәхмүт улы
## Биографияһы

Мөнир Мәхмүт улы Вафин 1961 йылдың 16 ғинуарында Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Бәләбәй районының Мәтәүбаш ауылында тыуған, урта мәктәпте шунда тамамлай. 1982—1984 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хәрби хеҙмәттә була. 1985—1990 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында уҡый. Студент йылдарында бындағы татар—рус бүлегендә эшләп килгән «Акчарлаклар» әҙәби-ижад түңәрәгендә шөғөлләнә, уның етәксеһе була.
1990 йылда БДУ-ла уҡыуын бөтөргәс, хеҙмәт эшмәкәлеген журналистикала башлай. Ул уҙған ХХ быуаттың 90-сы йылдарында республикала татар телендә сығып килеүсе «Өмөт» гәзитен һәм «Толпар» журналын ойоштороусыларҙың береһе, баҫманың яуаплы сәркәтибе вазифаһын башҡара, әле журналдың шиғриәт, сәнғәт һәм сатира—юмор бүлеге мөдире. Бер үк ваҡытта 1994 йылдан «Азатлыҡ» радиоһының Башҡортостан буйынса үҙ хәбәрсеһе.

# Вафин Мөнир Мәхмүт улы
## Әҙәби ижады

* «Йөрәгем киҫәктәре» исемле шиғырҙар йыйынтығы өсөн Мөнир Вафин 2011 йылда Бәләбәй районының Динис Бүләков исемендәге премияһына лайыҡ булды.

# Вафин Мөнир Мәхмүт улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Башҡортостан Республикаһы татарҙарының төбәк милли-мәҙәни автономияһының идара ағзаһы
* Башҡортостан Яҙыусылар союзының Татар ижадсылары берләшмәһенең шиғриәт секцияһы етәксеһе

# Вафин Мөнир Мәхмүт улы
## Әҙип тураһында ваҡытлы матбуғат

* Романов В. Певец любви к родной земле (К 55-летию поэта и публициста Мунира Вафина). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 16 ғинуар. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 16 ғинуар 2016)
* Рамазанов Р. Поэт и публицист Мунир Вафин отмечает юбилей. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2011, 16 ғинуар.

# Вафин Мөнир Мәхмүт улы
## Китаптары

* Һүҙҙәр сәстем: Шиғырҙар. — Өфө, Китап, 2001. — бит.
* Донъя —ҡуласа: Шиғырҙар. — Ҡазан, Татарстан китап нәшриәте, 2004. — бит. (тат.)
* Йөрәгем киҫәктәре: Шиғырҙар. — Өфө, Китап, 2007. — бит.
* Маҡтансыҡ Ғата: Балалар өсөн шиғырҙар. — Ҡазан, Татарстан китап нәшриәте, 2011 — бит. (тат.)
* Тынлыҡ моңо: Шиғырҙар. — Өфө, Китап, 2011. — 152 бит. (тат.)

# Вафин Мөнир Мәхмүт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Бәләбәй районының Динис Бүләков исемендәге премияһы (2011).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015).
# Атайсал (мәғәнәләр)

Атайсал — күп мәғәнәле атама.
* Атайсал — тыуған ер, бәләкәй ватан, йәнтөйәк.
* Атайсал (аймаҡ) — бөрйән ырыуы аймағы.
* Атайсал (йылға) — йылға.
* Атайсалтау — тау.
* Атайсал (гәзит) — Башҡортостандың Сибай ҡалаһында башҡорт телендә нәшер ителгән ижтимағи-сәйәси гәзит.
* Атайсал (китап) — башҡорт ауылдары тураһында белешмә китап.
* Атайсал (проект) — башҡорт ауылдарын үҫтереү буйынса республика проекты.
* Атайсал (исем) — ир-егет исеме.
# Июнь

Июнь (Һөтай)

# Июнь
## Байрамдар, тантаналар
### Халыҡ-ара

* 1 — Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнө
* 5 — Бөтә донъя тирә-яҡ мөхитте һаҡлау көнө
* — Экологтар көнө
* 6 — Урыҫ теле көнө
* — Рәсәйҙә Пушкин көнө
* 8 — Социаль хеҙмәткәрҙәр көнө
* — Туҡыу һәм еңел сәнәғәт хеҙмәткәрҙәре көнө
* 9 — Халыҡ-ара архивтар көнө
* 12 — Рәсәй көнө
* — Миграция хеҙмәткәрҙәре көнө
* — Бөтә донъя ҡан донорҙары көнө
* 15 — Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө
* 22 — Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө. Бөйөк Ватан
* һуғышы башланған көн (1941)
* 23 — Халыҡ-ара Олимпия көнө
* 26 — Халыҡ-ара наркотик матдәләр ҡулланыуға һәм уның
* законһыҙ әйләнешенә ҡаршы көрәш көнө
* 27 — Йәштәр көнө
* — Бөтә донъя балыҡсылыҡ көнө
* 28 — Уйлап табыусылар һәм рационализаторҙар көнө

# Июнь
## Байрамдар, тантаналар
### Башҡортостан

* 10—20 — Башҡортостанда Салауат Юлаев көндәре
* 12 — Башҡортостандың баш ҡалаһы — Өфө көнө
* 14 — Башҡортостандың матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙ-
* мәткәрҙәре көнө
* 16 — Башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың тыуған көнө (1754—1800)
# Заһиҙуллин Рамаҙан Ғарифулла улы

Заһиҙуллин Рамаҙан Ғарифулла улы (2 декабрь 1907 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, интендант хеҙмәтенең гвардия өлкән лейтенанты. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

# Заһиҙуллин Рамаҙан Ғарифулла улы
## Биографияһы

Рамаҙан Ғарифулла улы Заһиҙуллин 1907 йылдың 2 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡандра районы (хәҙерге Туймазы районы) Соҡаҙыбаш ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылдың 26 авгусында, икенсе мәғлүмәт буйынса 1940 йылдың 10 авгусында Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының финанс бүлеге бухгалтеры, казначейы була.
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945 йылдың 25 ғинуарында һәм 16 ноябрендә), «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945) миҙалы менән бүләкләнә.

# Заһиҙуллин Рамаҙан Ғарифулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (25.01.1945),
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (16.11.1945)
# Чёрный Таз

Чёрный Таз — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Чёрный Таз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009899
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200989
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2