yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Побызак

Побызак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 675 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Побызак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007757
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200775
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ева Шпильрейндың утар йорто

1897
Ева Шпильрейндың айырым йорто — Дондағы Ростов ҡалаһының Пушкин урамында урынлашҡан торлаҡ йорт (83-сө йорт). Айырым йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Ева Шпильрейндың утар йорто
## Тарихы

Килем йорто 1897 йылда төҙөлә. Был йортта өс ҡыҙы менән ирле-ҡатынлы Шпильрейндәр йәшәгән. Йорт теш табибы Ева Марковна Шпильрейн (1863—1922) милкендә була, йортта шулай уҡ теш табибы кабинеты урынлашҡан була. Уның ҡыҙы Сабина Николаевна Шпильрейн ошо йортта балалыҡ һәм үҫмер йылдарын үткәрә. Сабина Николаевна Шпильрейн киләсәктә билдәле психоаналитик булып китә.
1914 йыл мәғлүмәттәр буйынса, Шпильрейн килем йортонда Бельгия консуллығы урынлаша, фатирҙарҙың береһен Төркиә консулы ҡуртымға ала. Башҡа фатирсылары присяжный поверенныйҙар, инженерҙар, коммерсанттар була.
Совет власы урынлашҡандан һуң, килем йорто национализациялана. Ева Шпильрейн балалары менән сит илгә күсеп китә. Уның иренә парад баҫҡысы аҫтында бәләкәй генә бүлмә ҡалдыралар, ул үлгәнгә тиклем шунда йәшәй.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында килем йортоноң ҡыйығы өлөшләтә емерелә. Һуғыш тамамланғандан һуң шунда уҡ йортто яңынан тергеҙәләр һәм фатирсылар йортҡа инәләр.

# Ева Шпильрейндың утар йорто
## Архитектура

Өс ҡатлы бина планда П-рәүешле конфигурациялы. Пушкин урамының ҡыҙыл һыҙығы буйынса урынлашҡан. Бинаның ихатаға сыҡҡан эске ҡабырғаларында, иң тәүҙә ҡуртымға бирелгән торлаҡ бүлмәләре була. Ихатала шулай уҡ лапаҫ, ҡар баҙы, ат һарайы урынлашҡан була.
Архитектурала һәм бина фасадтарын биҙәүҙә архитектор ренессанс, барокко һәм классицизм элементтарын тәбиғи рәүештә берләштерә. Төп фасадтың үҙәк өлөшө, ҡабырғаларында дүрт ҡырлы ярым колонналар булған, ике яруслы лоджиялы сығынтылары менән иғтибарҙы йәлеп итеп тора. Фасадының ҡабырға өлөштәрендә тәҙрә аралыҡтарында көнсығыш орнаменты менән биҙәлгән вертикаль сығынтылар бар. Беренсе ҡаты йөҙө эшкәртелмәгән дүрткел таштар йәбештереп көпләнгән. Уртала йоҙаҡ ташы һәм арыҫлан маскаһы менән биҙәлгән ике арка урынлашҡан (парад ишеге һәм ихатаға инеү өсөн). Бынан тыш, фасадтың биҙәлешендә семәрле йөҙлөктәр, аркалы уйымдарҙың тирәстәре, декоратив кронштейндар ҡулланылған.

# Ева Шпильрейндың утар йорто
## Мемориаль таҡтаташ

2002 йылда бинаның фасадында мемориаль таҡтаташ ҡуйылған, унда ошондай текст бар:
Мемориаль таҡта Ростов скульпторы Б. Н. Кондаков тарафынан эшләнгән.
# Үҙъйылға (Мейәс ҡушылдығы)

Үҙъйылға — Көньяҡ Уралдағы йылға. Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Бәләкәй йылғалар исемлегенә индерелгән. Мейәс йылғаһының иң эре ҡушылдыҡтарының береһе.
Йылға оҙонлоғо 65 км, бассейны майҙаны — 990 км².

# Үҙъйылға (Мейәс ҡушылдығы)
## Башы һәм тамағы

Йылға Арғаяш районы Байрамғол ауылынан көнсығыштараҡ ятҡан һаҙлыҡта башлана. Үҙъйылға Мейәс йылғаһына һул яғынан тамағынан 326 км алыҫлыҡта ҡушыла. Арғаяш һәм Сосновка райондары биләмәләренән аға .

# Үҙъйылға (Мейәс ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

Үҙъйылғаның иң эре ҡушылдыҡаты — Миҙиәк һәм Ключевка ауылында Ключек.. Бынан тыш Үҙъйылғаның тағы ла бәләкәй ҡушылдыҡтары бар, уларҙың исемдәре аныҡланмаған

# Үҙъйылға (Мейәс ҡушылдығы)
## Тораҡ пункттар

Йылға буйҙарында бик күп ауылда урынлашҡан, шул иҫәптән, Ключевка ауылы һәм Сосновка районы үҙәге Долгодеревенск ауылы. Әлеге ауылдарҙың күпселеге 200 йыл элек нигеҙләнгән. Мәҫәлән, 1693 йылда йылға буйында Үҙъйылға лободаһына нигеҙ һалына, әммә урыҫ күскенселәре бер нисә йыл ғына бында йәшәп өлгөрә, сөнки урындағы халыҡтың даими һөжүмдәре арҡаһында биҫтәне ташлап китергә мәжбүр булалар.

# Үҙъйылға (Мейәс ҡушылдығы)
## Ҡулланышы

Үҙъйылға эргә-тирәләге ҡасабаларҙы һыу менән тәьми итеү өсөн ҡулланыла.

# Үҙъйылға (Мейәс ҡушылдығы)
## Үҙенсәлектәре

Йылға Долгодеревенск ауылы тирәһендә бысратылған.

# Үҙъйылға (Мейәс ҡушылдығы)
## Топонимикаһы

Төрлө сығанаҡтарҙа исеме төрлөсә бирелә: Изюлга, Юзелга, Юзя, Изюлге, Изюелга, Изюльга, Изюлька,, Исюсильга, Узюлга, Зюелга. 1736 йылғы Исәт провинцияһының ландкартаһында Мейәс йылғаһының бер ҡушылдығы башҡорт диалект зильга һүҙе менән билдәләнгән — «йылға» һүҙенән. Урындағы башҡорт халҡы әле лә йылғаны Йылға тип йөрөтәләр. Ошо уҡ картала башҡа бер йылға — Тинес йылғаһының ҡушылдығы, ул Узя, Узю тип билдәләнгән — боронғо башҡорт үҙән һүҙенән. Хәҙерге ваҡытта урыҫ фонетикаһы ҡағиҙәләрнә яраҡлаштырылған бер нисә йылға исеме нығынған: Зюзелга, Зюзелка, Узелга (Урал бассейны).
Силәбе өлкәһендә Зюзелга йылғаһынан тыш ике Зюзелка исемле йылғалар билдәле, уларҙың береһе Итҡул күленә ҡоя, икенсеһе — Тинес йылғаһына.

# Үҙъйылға (Мейәс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Мәғлүмәттәр буйынса Рәсәй дәүләт һыу реестры мәүғлүмәттәренә ярашлыИртыш һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс ҡалаһы Силәбе ҡалаһынан алып тамағына тиклем, бәләкәй бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Иртыш.
# Немсарь

Немсарь — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирдом йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Немсарь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041332
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004133
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Крюк

Оло Крюк — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 314 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Крюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101241
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Поляль-Кы

Поляль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пюль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Поляль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068957
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306895
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡылыс һымаҡ үҫенте

Ҡылыс һымаҡ үҫенте (лат. processus xiphoideus, рус. мечевидный отросток) — .
# Уран (ҡәбилә)

Уран — башҡорт ҡәбиләһе. Төньяҡ башҡорттары төркөмсәһенә керә.
Телдәре башҡорт теле төньяҡ-көнбайыш диалектының түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләшенә ҡарай.

# Уран (ҡәбилә)
## Тарих

Башҡортостан Рус дәүләтенә ҡушылғандан һуң, ҡәбиләнең ерҙәре Уран улусын барлыҡҡа килтерә. Һуңыраҡ Уран улусы Ырымбур губернаһының Бөрө өйәҙе составына керә, ә 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1798—1854 йылдарҙа, Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда, 2-се, 3-сө (артабан 14-се, 5-се) һәм 5-се (10-сы, 11-се) һәм 10-сы (12-се, 13-сө) башҡорт кантондарына ҡарай. Генераль ер межеваниеһы һөҙөмтәләре буйынса, XIX быуат башына Уран улусы биләмәләре 76429 дисәтинә тәшкил итә. Көнбайышта — йәнәй, төньяҡта — ғәйнә, көнсығышта — ирәкте һәм танып, көньяҡта — гәрәй һәм ыуаныш ҡәбиләләре урандарға күрше була.

# Уран (ҡәбилә)
## Урынлашыуы

Уран башҡорттары тораҡ пункттары :
| РФ субъекты | Район | Тораҡ пункттар |
| Башҡортостан | Кушнаренко районы | Гөргөрөй |
| Башҡортостан | Яңауыл районы | Айбүләк, Аҡылбай, Ахтиял, Байсар, Булатйылға, Бәҙрәш разъезы, Бәҙрәш-Аҡтау, Вояҙы, Вәрәш, Вәрәшбаш, Гөтбөр, Иванай (Иманай), Истәк, Исхаҡ, Исәмәт (Ишмәт), Иҫке Артауыл, Иҫке Көйөк, Иҫке Уръя, Кесеҡор, Киҫәкҡайын, Ҡарман, Ҡарман-Аҡтау, Ҡарман станцияһы, Ҡом, Ҡомалаҡ, Ҡыҙылъяр, Сулпан, Султый, Сәңгекүл, Прогресс, Тартар, Ташйылға, Туртыҡ, Ураҡай, Ушъятау, Үрҙәк (Уткино), Хмелёвка, Һабансы (Сабанчи), Шишмә (Таш-Тау), Эткенә, Янбарис, Яңауыл, Яңғыҙнарат, Яңы Көйөк, Яңы Артауыл, Яңы Уръя һ. б. |
# Медвежий (Терса ҡушылдығы)

Медвежий — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терса йылғаһының һул ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Медвежий (Терса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300212107000008725
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000872
* Бассейн коды — 05.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡалтасы (йылға)

Ҡалтасы (рус. Калтаса) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/115/35 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Ҡалтасы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026299
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102629
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ишембай олимпия резервы мәктәбе

ИСДЮШОР, Шашка буйынса олимпия резервының Ишембай республика балалар һәм үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбе — Ишембай ҡалаһының балаларға өҫтәмә белем биреү учреждениеһы, шашка буйынса махсуслашҡан. 1989 йылда балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе булараҡ асыла. Адресы: Башҡортостан Республикаһы, Ишембай ҡалаһы, Ленин проспекты, 51. Директоры: Д. Х. Сакаев.
ИСДЮШОР бинаһы — йөҙгә яҡын Рәсәй беренселеге һәм чемпионаты үткәреү урыны.

# Ишембай олимпия резервы мәктәбе
## Тренерҙары

* Мильшин Владимир Иванович
* Мильшина Елена Александровна
* Беллер Ольга Александровна,
* Әбделмәнова Лилиә Салауат ҡыҙы
* Сафина Гөлнара Зәки ҡыҙы
* Сафин Әнис Әлфир улы.

# Ишембай олимпия резервы мәктәбе
## Рәсәй Федерацияһы йыйылма командаларына әҙерләгән спортсылары

* өлкәндәр — Георгиев Александр, Мильшин Владимир, Георгиева Гүзәл, Тамара Танһыҡҡужина, Мильшина Елена, Абдуллина Олеся, Иҙрисова Айгөл, Ишембаев Ринат, Федин Сергей, Шәйбәков Айнур, Әминева Әлиә
* егеттәр, үҫмер спортсылар — Танһыҡҡужина, Абдуллин, Шәйбәков, Штумпф Виталий, Личагин Константин, Ишморатов, Сирбаева Лилия, Фәйзуллина, Дусмеева Регина, Ниғмәтуллин, Мильшин Максим, Сафина Ләйсән, Сәитғәлина, Ҡотлогилдинов, Мөхәмәтйәнов, Хисаметдинова Эльвира, Сафин, Ғәлиев, Ишморатов, Федин, Әминева.
* кадеттар, мини-кадеттар — Әбүбәкерова Г. А., Аллағужин А. Х., Әйүпова Р. А., Байгильдин А. З., Миңлеғужин А., Мкртумян А.
# Балатон ҡалҡыулығы милли паркы

Балатон ҡалҡыулығы милии паркы (мадьярса Balaton-felvidéki Nemzeti Park) — Венгрияның көньяҡ-көнбайышындағы милли парк.
Милли парктың майҙаны — 570 км². Парк 1997 йылда ойошторола.
Милли парк Балатон күленең төньяғында, Баконь тауҙарында урынлашҡан. Күл буйында тар һыҙат булып Балатонфюредтан алып Кестхейға тиклем һуҙыла. Парктың киңлеге берҙән ун биш километрға тиклем етә. Тихань ярымутрауы, Тапольцы мәмерйәһе, Тапольца һәм Кали йылғалары бассейны, Көньяҡ Баконь тауҙары, Зала — Киш-Балатон (Кесе Балатон) тамағындағы һаҙлыҡ парктың иң ҡыҙыҡлы урындары иҫәпләнә.
Парк биләмәһе вулкандан барлыҡҡа килгән таулы ландшафтан: күп һанлы һүнгән вулкандар, элекке гейзерҙар, кратерҙар, хиҡмәтле формаларҙа ҡатҡан лава ағымдарынан ғибәрәт. 1903 йылда Тапольца ҡалаһы янында ер аҫты күле булған мәмерйә булыуы асыҡлана.
Паркта һирәк осраған үҫемлектәрҙең күп төрө үҫә. Шуларҙың ике йөҙләп төрө иғтибар үҙәгендә булһа, туғыҙы - көсәйтелгән һаҡ аҫтында күҙәтелә. Шулай уҡ һирәк осраған хайуандар һәм ҡоштар йәшәй. Тихань ярымутрауының эске күлдәре һәм Кесе Балатон һаҙлығы күсмә ҡоштарҙың ял урыны булып тора.
Венгрияның бер генә урыны, парк билмәһендәге Шашди туғайында боҙлоҡ дәүренә ҡараған реликт үҫемлек — Primula farinosa үҫә.
# Фидий

Фидий (БЭТ 480—430 йылдар) — грек скульпторы, рәссамы һәм архитекторы. Ул ижад иткән Олимпта Зевс статуяһы Донъяның ете мөғжизәһе булып таныла. Ул шулай уҡ Акропольдә Афина алиһәһе статуяһын ижад итә. Ул ижад иткән Афина Парфенос статуяһы Парфенон эсенә ҡуйылған, бронзанан ҡойолған Афина Промахос статуяһы Акрополь эргәһендә тора.
Ошо ике бөйөк статуяларын ижад иткәндә ҡулланылған ҡиммәтле материалдарҙы улраған тип Фидий ике мәртәбә хөкөм ителә: беренсе тапҡыр Афинала Афина Партэностың фил һөйөктәрен алған тип; икенсе тапҡыр Олимпияла Зевстың алтын плащының бер өлөшөн алған тип. Ялған шаһит Фидийға ҡаршы мәғлүмәт бирә. Фидий төрмәлә вафат була.
# Кинйәбулат (Ейәнсура районы)

Кинйәбулат (рус. Кинзябулатово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
Почта индексы — 453383, ОКАТО коды — 80226834003.

# Кинйәбулат (Ейәнсура районы)
## Тарихы

Ауылға 18 быуаттың 70-се йылдарында Нуғай даруғаһының Үҫәргән улусы Урмансы ауылы (Ейәнсура районы Ибрай ауылы) башҡорттары үҙ ерҙәрендә Нуғай-Туғай исеме менән нигеҙ һала. 19 быуат уртаһынан хәҙерге исемен (зауряд-сотник Кинйәбулат Ҡазбулатов исеменән) йөрөтә. 1866 йылда 26 йортта 124 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда һыу тирмәне теркәлгән.

# Кинйәбулат (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 218 | |
| 1959 | 206 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 244 | |
| 1979 | 201 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 159 | |
| 2002 | 175 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 182 | |
| 2010 | 183 | |

# Кинйәбулат (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (98 %).

# Кинйәбулат (Ейәнсура районы)
## Ревизия материалдарында

1816 йылда Кинйәбулат ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

# Кинйәбулат (Ейәнсура районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 21 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Күгәрсен): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Саракташ): 75 км

# Кинйәбулат (Ейәнсура районы)
## Урамдары

* Урман урамы (рус. Лесная улица)
* Үҙәк урам (рус. Центральная улица)
# Ямадзаки Наоко

Наоко Ямадзаки|山崎 直子|Ямадзаки Наоко| 27 декабрь 1970 йыл, Мацудо}} — JAXA-ның (Япония аэрокосмик тикшеренеүҙәр агентствоһы) япон авиаинженеры һәм астронавты.
Ямадзаки Наоко — Японияның Мукаи Тиактан ҡала икенсе ҡатын-ҡыҙ-космонавы.

# Ямадзаки Наоко
## Биографияһы

Бала саҡта Саппорола йәшәй. Урта мәктәпте, һуңынан университетты тамамлай. 1993 йылда Токио университетында аэрокосмос техникаһы өлкәһендә фән бакалавры дәрәжәһе, һуңынан, 1996 йылда аэрокосмос техникаһы өлкәһендә фән магистры дәрәжәһе ала.

# Ямадзаки Наоко
## Йыһанға осоу

1999 йылдың февраль айында Ямадзаки (ул саҡта әле Сумино фамилияһы аҫтында) космонавтҡа кандидат сифатында һайлап алына. 1999 йылдың апрелендә база әҙерлегенә тотона. 2001 йылдың сентябрендә космонавт сифатында сертификация ала. 2004 йылдың майында Йондоҙло ҡалала Ю. Гагарин исемендәге космонавтар әҙерләү үҙәгендә Союз-ТМА йыһан карабы бортинженеры сифатында әҙерлеген тамамлай. 2004 йылдың июнендә Ямадзаки Хьюстонға Линдон Джонсон исемендәге космос үҙәгенә килә һәм унда астронавтар әҙерләү программаһы буйынса шөғөлләнә. 2010 йылдың 5 апреленән алып 20 апреленә тиклем Дискавери STS-131 осоуында осош белгесе булараҡ ҡатнаша. Осоштоң дөйөм оҙайлылығы 15 тәүлек 2 сәғәт 47 минут тәшкил итә.

# Ямадзаки Наоко
## Йыһанға осоу
### Статистика

| # | Старт карабы | Старт | Экспедиция | Ултырған карабы | Ултырыу | Осоп үтеү | Асыҡ йыһанға сығыу | Асыҡ йыһанда булыу ваҡыты |
| 1 | Дискавери STS-131 | 05.04.2010, 10:21 UTC | STS-131 | STS Дискавери-131 | 20.04.2010, 13:08 UTC | Тәүлегенә 15 сәғәт 47 минут 02 | 0 | 0 |
| | | | | | | Тәүлегенә 15 сәғәт 47 минут 02 | 0 | 0 |
2011 йылдың авгусында Ямадзаки JAXA-нан китә

# Ямадзаки Наоко
## Шәхси тормошо

Ямадзаки Наоконың ике ҡыҙы бар: өлкән ҡыҙы 2002 йылдың авгусында, кесеһе — 2011 йылдың октябрь айында тыуған.
Мауығыуҙары: япон каллиграфияһы, дайвинг, теннис, джаз-бейеү, саңғыла шыуыу, осоу.
# Ирәмәл (тәбиғәт паркы)

«Ирәмәл» — Башҡортостандың Белорет һәм Учалы районы биләмәләрендә, Силәбе өлкәһе менән сик буйында урынлашҡан тәбиғәт паркы. Ул өс блок-пост менән уратып алынған — Учалы яғынан, Белорет районының Николаевка ауылы һәм Силәбе өлкәһенең Төлөк ҡасабаһы яғынан.

# Ирәмәл (тәбиғәт паркы)
## Тарихы

Парк Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2010 йылдың 31 декабрендәге ҡарары менән 49 338 гектар майҙанда булдырылған.
Тәбиғәт паркы тәғәйенләнеше — тау-тундра, тайга урманы һәм һаҙлыҡ экосистемаларын, үҫемлектәр һәм йәнлектәрҙең һирәк төрҙәре популяцияһын һаҡлау; Көньяҡ Уралдың ҙур йылғалары инештәренең тотороҡло гидрологик режимын тәьмин итеү; көйләнеүсе туризм һәм ял итеүҙе үҫтереү өсөн шарттар булдырыу.

# Ирәмәл (тәбиғәт паркы)
## Географияһы

Ирәмәл тау массивы үҙ эсенә иң бейек түбәләр — билән менән бүленгән Оло һәм Кесе Ирәмәлде индерә. Әүәләк, Баҡҡан, Ямантау, Нәре, Нургуш һәм башҡа тауҙар һәм һырттар күренә.

# Ирәмәл (тәбиғәт паркы)
## Флораһы һәм фаунаһы

Парк тулыһынса урман менән ҡапланған. Уның биләмәһендә һунар-промысла хайуандарының бөтә төрҙәре тиерлек йәшәй. Бында 553 төр юғары үҫемлек үҫә, йәғни Башҡортостандың бөтә флораһының сиреге, улар эсендә Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына ингән 57 төр, шуларҙың 15-е эндемиктар, ә 33-ө — реликт.
Шулай уҡ, ҡурсаулыҡ биләмәһендә 40-ҡа яҡын һирәк осраған һәм юғалыу ҡурҡынысы аҫтында булған хайуандар төрҙәре осрай: осар тейен, ҡама, марал, ҡара ҡауҙы, аҡ һәм һоро ағуна, үлән тәлмәрйене, Европа бәрҙеһе, махаон, адмирал һәм башҡалар.

# Ирәмәл (тәбиғәт паркы)
## Туризм һәм ял

Парк территорияһы биш зонаға бүленә:
* Ҡурсаулыҡ. Туристарға инеү тыйыла.
* Көйләү рекреация зонаһы. Туристик биләмә, дүрт маршрутҡа бүленә: Ҙур Ирәмәл, Бәләкәй Ирәмәл, Төлөк һәм Тығын һаҙлыҡтары. Бында туристарға йәйәүле, велосипедта һәм атта һыбай маршруттар тәҡдим ителә.
* Рекреацион барыу зонаһы кемпинг һәм палатка лагерҙарына бирелгән. Бынан Ағиҙел йылғаһы сығанаҡтарына һәм Ҙур Ирәмәл тауына панорама асыла.
* Тәбиғәт паркының хужалыҡ эшмәкәрлеге буфер зонаһы, унда ҡунаҡханалар, тау саңғыһы трассалары һәм ресторандар төҙөү планлаштырыла.
* Ирәмәл һәм Көньяҡ-Урал дәүләт ҡурсаулығы араһында хайуандар миграцияһы коридоры.
Экскурсия маршруттары: Төлөк ҡасабаһынан, Яңы Хөсәйен ауылы, Байһаҡал ауылы, Николаевка ауылы Ҙур Ирәмәл тауы итәгенә килә.
Бөтә экскурсия маршруттары маркёр һәм уҡтар менән билдәләнгән, беседкалар, бәҙрәфтәр, усаҡтар, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары өсөн контейнерҙар менән йыһазландырылған туристик туҡталҡалар бар. «Төлөк — Оло Ирәмәл итәге (йәйге)» экскурсия маршруты буйынса ҡунаҡ йорто бар. «Ирәмәл» тәбиғәт паркы биләмәһендә «Байһаҡал», «Өс айыу» туристар приюты һәм «Ҡамҡа» ҡунаҡ йорто урынлашҡан. «Байһаҡал» туристар приюты Ағиҙел ярында, иң бейек армыты Ирәмәл тауы булған Әүәләк һырты итәгендә урынлашҡан.
# Щеща

Щеща (Щещья) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 511 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Щеща
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011833
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201183
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бәкеров Наил Кутлужан улы

Бәкеров Наил Кутлужан улы (30 март 1952 йыл — 23 март 2010 йыл) — СССР һәм Рәсәй математигы, профессор, физика-математика фәндәре докторы (1995). Ихтималлыҡ теорияһы һәм математик статистика өлкәһе белгесе.

# Бәкеров Наил Кутлужан улы
## Биографияһы

Наил Кутлужан улы Бәкеров 1952 йылдың 30 мартында Ҡаҙаҡ ССР-ының Ҡарағанды ҡалаһында тыуа. Атаһы — Кутлу Хакимжан улы Бәкеров — нефтсе, Ҡаҙағстандың атҡаҙанған геологы, геология-минералогия фәндәре кандидаты, әсәһе — Зәкиә Абдрахман ҡыҙы Бәкерова, күҙ табибы.
Наил Ҡутлужан улы 1969 йылда Аҡтүбәлә мәктәпте тамамлағандан һуң, Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына уҡырға инә. Юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң тормошон Өфө менән бәйләй. Бында ул 1974 йылдың ноябренән — СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалында аспирант була, 1977 йылдың ноябренән — кесе ғилми хеҙмәткәр, 1986 йылдың июленән — СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалының физика һәм математика бүлеге ғилми хеҙмәткәре. Өфөлә Математика институты ойошторолғандан һуң, унда өлкән ғилми хеҙмәткәр (1988 йылдың июленән) һәм әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәр (1996 йылдың июненән) булып эшләй.
1979 йылда — кандидатлыҡ, 1995 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (икеһе диссертацияһын да Санкт-Петербург дәүләт университетында яҡлай). Башҡортостандың юғары уҡыу йорттарында уҡытыусы булып эшләй. "Өфө математика журналы"ның мөхәрририәте коллегияһы ағзаһы була.
2010 йылдың 23 мартында өйөнә ҡайтып барғанда машина бәреп китеүҙән һәләк була

# Бәкеров Наил Кутлужан улы
## Ҡыҙыҡһыныуҙары

Наил Бәкеров һыу туризмы, өҫтәл теннисы, карате һәм башҡа спорт төрҙәре менән ҡыҙыҡһына. 80-90-сы йылдарҙа Себер һәм Алыҫ Көнсығыштың тау йылғаларынан ағып төшә. 50 йәшендә өҫтәл теннисы буйынса спорт мастерлығына кандидат исеме ала.
# Ратта

Ратта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 970 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 246 км.

# Ратта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306398
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3