yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайы

2006
Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайы — Ҡаҙағстан Республикаһының баш ҡалаһы Астанала урынлашҡан. Бина пирамида формаһында, проект авторы — Бөйөк Британия архитекторы Норман Фостер. Һарай Донъя һәм традицион диндәре лидерҙарының конгрессын уҙғарыу өсөн махсус рәүештә төҙөлгән.
Пирамида — динде өйрәнеү һәм татыулыҡ үҙәге. Уның эсендә 1302 урынлыҡ опера залы урынлашҡан.
Пирамиданың төҙөлөшө 2006 йылда тамамлана, концерт залы билдәле испан опера йырсыһы Монтсеррат Кабалье тарафынан асыла.
Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайы — баш ҡаланың иҫтлекле урындарының береһе. Пирамида төрлө диндәрҙең, этностарҙың һәм мәҙәниәттәренең берләшеүенең символы булып китә. Ҡаҙағстан Республикаһы президенты Назарбаев Нурсолтан Әбеш улы 2003 йылдың 23-24 сентябрендә Астанала уҙғарылған 1-се Донъя һәм традицион-милли диндәрҙең съезында Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайын төҙөү идеяһын күтәрә һәм күрһәтә. Ә 2006 йылда Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайы Донъя һәм традицион-милли диндәрҙең 2-се съезын ҡабул итә.
Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайы проектының авторы — Бөйөк Британияның билдәле архитекторы Норман Фостер. Пирамида формаһындағы бина «Сембол Иншаат» төрөк төҙөлөш компанияһы тарафынан төҙөлә.
Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайының майҙаны — 28 мең квадрат метр. Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайында хәҙерге заман ҡормалдары менән йыһазландырылған конферен-залдар һәм күргәҙмә зоналары, һынлы сәнғәт галереялары, презентацион комплекстары, опера концерт залы һәм башҡалар урынлашҡан.
Опера залының дөйөм һыйҙырышлығы 1302 кеше, 20 грим бүлмәһе эшләй. Опера концерт залының интерьеры ҡыҙғылт-алтын тондарҙа эшләнгән, түбәһендә түңәрәк формала тәҙрә уйылған. 80 кеше һыйҙырышлы оркестр бүлеге менән сәхнә төрлө кимәлдәге сәхнәләштерүҙәргә тәғәйенләнгән.
«Хеопс Атриум» залы 2 мең квадрат метрҙан ашыу майҙанды биләй. «Хеопс Атриум» залы һәм уға төкөп торған 4 галерея бер үк ваҡытта 1000-ән ашыу ҡунаҡтарҙы ҡабул итә ала. Залдың галереяһында «Астананың 2030 йылға тиклем генераль үҫеш планы» күрһәтелә.
Иң юғары ҡатта была көмбәҙ менән «Бишек» залы урынлашҡан. «Бишек» залында 130 күгәрсен һүрәтләнгән, улар Ҡаҙағстан Республикаһының халыҡтарын кәүҙәләндерә.
Тыныслыҡ һәм татыулыҡ һарайында урынлашҡан «Кұланшы» хәҙерге заман сәнғәте үҙәге һәм «Шежіре» галереяһы баш ҡаланың ҡунаҡтарын һәм халҡын сәнғәт әҫәрҙәре менән таныштыра. «Кұланшы» хәҙерге заман сәнғәте үҙәгендә һәм «Шежіре» галереяһында Ҡаҙағстан Республикаһы, яҡын һәм алыҫ сит илдәре рәссамдарының күргәҙмәләре һәм ижади кисәләре уҙғарыла.
# Бланкенхайм (Зангерхаузен)

Бланкенхайм (Зангерхаузен) (нем. Blankenheim (Landkreis Mansfeld-Südharz)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1342 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,85 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6528 һәм автомобиль коды — MSH.
# Өкө ябалағы

?Өкө ябалағы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ябалаҡ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ябалаҡтар |
| Ырыу: | Ҡкө ябалаҡтары |
| Төр: | Өкө ябалағы |
Латинса исеме :
Asio otus (Linnaeus, 1758) :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 177932 NCBI 111810 |
Өкө ябалағы, ҡолаҡлы ябалаҡ, бесәй башлы ябалаҡ, япалаҡ рус. ушастая сова

# Өкө ябалағы
## Ҡылыҡһырлама

Ҙурлығы ҡарғалай. Осоп барған ҡоштоң киң һәм оҙон ҡанаттары, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлаңа. Дөйөм төҫө ерән-һоро, буй-буй ҡара таптар менән сыбарланған. Башында, ҡолаҡтары бар. Өкөнән бәләкәй, һыҙғыр аҡ ябалаҡтан ҙурыраҡ булыуы менән айырыла.

# Өкө ябалағы
## Тауышы

Тауышы тоноҡ һәм тупаҫ: «ху-хуу».

# Өкө ябалағы
## Йәшәү рәүеше

Ҡуйы урмандарҙа йәшәй. Сысҡандар менән туҡлана. Ултыраҡ тшщ. Аҙыҡ эҙләп, бер урындан икенсе урынға күсеп тә йөрөй. Киң генә таралған. Ағас башында, һирәкләп ағас ҡыуышында оялай. 4—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы кимереүселәрҙе ҡырып, ҙур файҙа килтерә.
# Шитова Светлана Николаевна

Шитова Светлана Николаевна (12 февраль 1936 йыл) — хеҙмәт ветераны, ғалим-этнограф. 1958—2006 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1970 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр. Тарих фәндәре кандидаты (1968). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003).

# Шитова Светлана Николаевна
## Биографияһы

Светлана Николаевна Шитова 1936 йылдың 12 февралендә РСФСР-ҙың Сталинград крайы Сталинград (хәҙерге Волгоград) ҡалаһында тыуа.
1958 йылда Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1958 йылдан алып СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй.
1968 йылда Мәскәү дәүләт университетында башҡорт халыҡ костюмдары тарихы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1969 йылдан алып Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре.
2006 йылда Өфөлә С. Н. Шитованың 70 йәшлек юбилейына арнап «Башҡорт халҡының этногенезы һәм этник тарихы проблемалары» тигән темаға Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференцияһы үткәрелә.

# Шитова Светлана Николаевна
## Фәнни эшмәкәрлеге

1959 йылдан алып башҡорт халҡының көнкүрешен һәм мәҙәниәтен өйрәнеү буйынса 30 этнографик экспедицияларға етәкселек итә һәм ҡатнаша. Бер үк ваҡытта Башҡортостандың башҡа халыҡтарының да тарихын өйрәнә. СССР Фәндәр академияһының Этнография институты экспедициялары составында Үзбәкстан, Татарстан һәм Тажикстанға бара, Ямал-Ненец милли округының ненец һәм селькуп халыҡтары этнографияһын өйрәнә. 50-нән артыҡ ғилми хеҙмәт һәм алты монография авторы.
Светлана Шитованың фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре — башҡорт халҡының боронғонан алып хәҙерге заманға тиклемге матди мәҙәниәтен һәм декоратив сәнғәтен тикшереү. Этнограф милли кейемдәрҙе өйрәнеү, традициялы тораҡтар һәм торлаҡтар, башҡорт халҡының декоратив сәнғәте һәм биҙәү-яраҡтарын тикшереү менән шөғөлләнә.
Ғалим эшләгән башҡорт халҡының матди мәҙәниәтен классификациялау һәм типологик характеристикалау методы башҡа халыҡтарҙың этнографияһын өйрәнеүҙә лә ҡулланыла.

# Шитова Светлана Николаевна
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Ғилми хеҙмәттәре

* Башкиры. Историко-этнографический очерк. Уфа, 1963 (соавт.)
* Башкиры // Народы Европейской части СССР. Ч. 2. (Сер. «Народы мира»). М., 1964. С. 682—741 (в соавт. с Р. Г. Кузеевым)
* Декоративное творчество башкирского народа, Уфа, 1979 (соавт.)
* Традиционные поселения и жилища башкир. М.: Наука, 1984;
* Башкирская народная одежда. Уфа, 1995.
* История Башкортостана с древнейших времен до 60-х годов XIX в. Уфа, 1996 (соавт.)
* Резьба и роспись по дереву у башкир. Уфа: Китап, 2001.
* Башкиры: Этническая история, традиционная культура. Уфа: Башкирская энциклопедия, 2002 (соавт.)
* Курганские башкиры. Уфа: Гилем, 2002. (соавт.)
* История архитектурного декора в башкирских аулах. Уфа: Гилем, 2004.
* Народное искусство: войлоки, ковры, ткани у южных башкир (этнографические очерки). — Уфа: Китап, 2006.

# Шитова Светлана Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003).
# Мудри-Яха

Мудри-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Турма-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Мудри-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045031
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304503
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яны-Нол-Я

Яны-Нол-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының һул ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Яны-Нол-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024178
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302417
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Темар

Темар (нем. Themar) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2961 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,19 км². Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98660 һәм автомобиль коды — HBN.
# Илмән тауҙары

Илмән тауҙары (рус. Ильме́нские го́ры) — Рәсәй Федерацияһы Көньяҡ Уралдағы Силәбе өлкәһенең Мейәс ҡалаһы янындағы тау һырттары.

# Илмән тауҙары
## Географияһы

Илмән һырттары көнсығыштан урманлы-убалы күлдәр менән сиктәш, ә көнбайыштан Мейәс йылғаһы үҙәненең аръяғында Урал тауҙарының төп һырттары китә, шулай итеп Илмән һырттары үҙ географик киңлегендә Урал тауҙарының көнсығыш сиге булып тора.
Иң юғары нөктәһе — Илмәнтау (755 м). Көньяҡта Илмән тауҙары Күмәс Ирәндек һырттары менән дауам итә (Ирәндек - Башҡортостандың Учалы районы территорияһы).
Илмән тауы итәгендә Мейәс ҡалаһының төньяҡ өлөшөндәге торлаҡ массивы, Машҡаласыҡ районы урынлашҡан.

# Илмән тауҙары
## Тасуирламаһы

Тау тоҡомдары төрлөлөгө ҡатмарлы һәм оҙайлы геологик тарихы менән бәйле, был тарих 2,3 миллиард йыл иҫәпләнә.
Иң ҙур ғилми ҡиммәте пегматит юлаҡтары менән бәйле - бында миаскит, гранит, топаз, гранат,сиенит аквамарин, фенакит, циркон, сапфир, турмалин, амазонит һәм башҡалар осрай.
1920 йылда Илмән тауҙары Рәсәйҙә булдырылған минералдар ҡурсаулыҡтарының тәүгеләренең береһе - Илмән ҡурсаулығы биләмәһенә инеп китә.
1824 йылда Илмәнгә килгән немец минералогы И. Н. Менге уның тәүге тасуирламаһын яҙа һәм 1825 йылда ул: "Донъяның бөтә минералдары бер ғәжәйеп һыртта йыйылған кеүек һәм алда был йәһәттән күп асыштар көтә әле," - тип күрәҙәләгән

# Илмән тауҙары
## Этимологияһы

Илмән тау һырты Илмән күленә һәм Илмән ҡурсаулығына үҙенең атамаһын биргән. Илмән күле ҡәҙимдән рус. Ильмень, Эльмень тип аталып килгән (1736 , 1742 йылдағы карталар);Петер Симон Паллас уны Именкуль тип атаған (башҡортса синонимы — «хәүефһеҙ күл»).
Шул уҡ ваҡытта Силәбе өлкәһенең географы, топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә атаманы башҡорттарҙың тотемы - имән ағасынан килеп сыҡҡандыр тип фаразлай.
# Аҡташ (Дала Зәйе ҡушылдығы)

Акташка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы/ Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зай №2928 йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Аҡташ (Дала Зәйе ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029485
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102948
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юлтыев

Юлтыев — башҡорт һәм татар фамилияһы.
# Ломовая (Ай-Саз ҡушылдығы)

Ломовая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Саз (айзас) йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ломовая (Ай-Саз ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030157
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203015
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Горький ауыл Советы (Кушнаренко районы)

Горький ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Илек ауылы.

# Горький ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Корягина (Егорлык ҡушылдығы)

Корягина — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының уң ярына тамағынан 418 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Корягина (Егорлык ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы башынан Сенгилеев һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500312107000016723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001672
* Бассейн коды — 05.01.05.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Томашица

Томашица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Кизьма йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Томашица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005986
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000598
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вежаю (Лымва ҡушылдығы)

Вежаю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лымва йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Вежаю (Лымва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017115
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001711
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ивода

Ивода — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының һул ярына тамағынан 2,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Ивода
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009060
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000906
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Корджа

Корджа — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №2784 йылғаның уң ярына 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Корджа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202785
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ацидофилдар

Ацидофилдар — (лат. acidus — әсе һәм ...фил), артыҡ кислоталылыҡ булған субстратта йәшәүсе организмдар.
Ацидофил микроорганизмдарға һөт кислотаһы, май кислотаһы һәм уксус кислотаһы бактериялары ҡарай. Тәбиғәттә айырыуса һөттә һәм һөт аҙыҡтарында (Lactobacillus lactis, L. bulgaricus, Streptococcus lactis һ.б.), үҫемлектәрҙә һәм тарҡалыусы үҫемлек ҡалдыҡтарында (Lactobacillus plantarum, L. fermentum, Leuconostoc mesenteroides һ.б.), кеше һәм хайуандар эсәклегендә (Lactobacillus acidophilus, Streptococcus faecalis, S. bovis һ.б.) осраусы һөт кислотатаһы бактериялары таралған. Ацидофил микроорганизмдар эшмәкәрлегенә силослау, кәбеҫтә тоҙлау нигеҙләнә; улар һөт аҙыҡтары ҡатыҡ, кефир, ҡымыҙ һ.б., әсе ҡамыр, сейләй ыҫланған колбасалар (салями, сервелат) әҙерләү өсөн ҡулланыла. Май кислотаһы бактериялары аҙыҡ-түлектең боҙолоуына килтереүе мөмкин. Ацидофил үҫемлектәр башлыса күтәренке һәм күсмә һаҙлыҡтарҙа үҫә. Күтәренке һаҙлыҡтарҙа аҙ сәскәле күрән, альп йөнтәҫ күрәне, еңсәле мамыҡбаш күрән, инглиз ысыҡ үләне, күп башаҡлы мамыҡбаш күрән, ҡара тал, мүк еләге, һаҙ мүге затына ҡараған мүктәр, һаҙанаҡ, һаҙ мунсағы һ.б. үҫә, күсмә һаҙлыҡтарҙа — күрән, ҡылысъяпраҡ, мамыҡбаш күрәндең бер нисә төрө, өсъяпраҡ, тәлгәш ҡайын, һаҙғанат һ.б. Ҡайһы бер ацидофил үҫемлектәр (гермафродит энәле көртмәле, күк көртмәле, ҡыҙыл көртмәле, тәпәш ҡайын һ.б.)Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының тау тайгаһы һәм тау тундраһы бүлкәттәрендә үҫә. Ацидофил үҫемлектәрҙең экосистемаларҙағы роле кислоталы ямғырҙар (улар тупраҡты әсетеп, күп, айырыуса ағас үҫемлектәрҙең үҫеүен яйлата) яуыу осраҡтары теркәлгән райондарҙа арта. Ацидофилдар — ашарға яраҡлы үҫемлектәр (көртмәле, күк көртмәле, ҡыҙыл көртмәле һ.б.), дарыу үҫемлектәре (баҫыу ҡырҡбыуыны, өсъяпраҡ, һаҙанаҡ һ.б.), аҙ ҡиммәтле мал аҙығы үҫемлектәре (йылан теле, эт ҡондорағы һ.б.), декоратив үҫемлектәр (әскелтем үлән, һаҙғанат һ.б.), ағыулы үҫемлектәр (зәһәр лютик, һаҙ томбойоғо һ.б.), ҡый үләндәре (диуала, турғай ҡуҙғалағы һ.б.). Аҙ сәскәле күрән, һаҙ мунҫағы һ.б. ацидофил үҫемлектәр Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән. Хайуандар араһында А. иҫәбенә сфагнум һаҙлыҡтарында юғары кислоталы мөхиттә йәшәгән, нейтраль һәм һелтеле шарттарҙа осрамаған ҡамсылылар һәм өйрөлмәктәр инә.
# Якисмани монастыры

Якисмани монастыры (грузин: მონასტერი ჯაყისმანის, бынан тыш, Джакисмани тип тә яҙыла) урта быуат сиркәү монастыры, Грузияның Самтше-Кавахети районы Ахиски муниципалитетында Вале ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Иң яҡын тораҡ пунктҡа тиклем 9 км. 2010 йылда монахтар тарафынан яңынан тергеҙелгән. "Jakismani" исеме грузин телендә "Jaki төбәге" тигәнде аңлатҡан "Jakisubani" һүҙен боҙоуҙан барлыҡҡа килгән.
Якисмани монастыры тарихи Месхети зонаһында һәм грузин-төрөк сигендә урынлашҡан. Монастырға сик контроль һыҙығын үтеп киткәс тик насар юлдан ғына барырға була. Монастырь Ғайсаның Терелеүе хөрмәтенә арналған төп сиркәүҙән, ике ҙур булмаған часовнянан һәм емерелгән нартекстан тора. Төп сиркәү 9 һәм 10 быуаттар архитектураһы үҙенең ҡупшы дизайны менән айырылып тора. . Монастырҙан алыҫ түгел Потшови үҙәнендә Джакели династияһының урта быуат Джаки замогы харабалары урынлашҡан. 2006 йылда Якисмани монастыры Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелә.
# Бакланка (йылға)

Бакланка — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Куликово күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Бакланка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кучук күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000112115200052235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205223
* Бассейн коды — 13.02.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҡҡулов

Аҡҡулов — башҡорт ир-ат фамилияһы.
Аҡҡулова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Аҡҡулов
## Билдәле йөрөтөүсләр

* Аҡҡулов Абдулхаҡ Ғәббәс улы ( 15 июль 1910—26 июнь 1975) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Аҡҡулов Миңлеғәли Ҡотләхмәт улы ( 1906 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
# Ҡолһарин Ғибат Ғәли улы

Ҡолһарин Ғибат Ғәли улы (1906 йыл, БАССР, Бөрйән районы, Тарыуал ауылы — 1965 йыл, БАССР, Бөрйән районы, Иҫке Собханғол ауылы) — сержант. 1-се Украина фронтының 10-сы Айырым Армия трофей батальоны 5-се гвардия армияһының взвод командиры ярҙамсыһы. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1945). «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945).

# Ҡолһарин Ғибат Ғәли улы
## Биографияһы

Ҡолһарин Ғибат Ғәли улы 1906 йылда Бөрйән районының Яңы Тарыуал ауылында тыуа. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың 2 июлендә Ҡыҙыл Армия сафына Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 1-се Украина фронтының 10-сы Айырым Армия трофей батальоны 5-се гвардия армияһының ат тотоусыһы булып хеҙмәт итә башлай. Мәскәү, Сталинград, Курск, Белгород һәм Полтава янында Бөйөк Ватан һуғышы алыштарында ҡатнашып, биш тапкыр яралана. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң демобилизацияланғас, Бөрйән районына ҡайта. Иҫке Собханғол ауылында май һығыу цехы шофёры, эшселәрҙе тәьмин итеү бүлегендә йөк ташыусы булып эшләй. Өйләнә, алты балаһы була. 1965 йылда вафат була.

# Ҡолһарин Ғибат Ғәли улы
## Батырлығы

1941 йылдың декабренән батальонда хеҙмәт итә, намыҫлы, тырыш, хәрби заданиеларҙы теүәл үтәүсе яҡшы яугир була. 1944 йылдың ноябрендә яңғыҙы бер көн эсендә бер вагон металл һынығын тейәй. 1945 йылдың 27 мартында Яуер ҡалаһы янында немец разведкаһына юлыға, алышҡа инә һәм ике немец һалдатын юҡ итә. Апрель айында алғы һыҙыҡтан 200 метр алыҫлыҡта дошман уты аҫтында үҙенең йөк арбаһында Гучдорфҡа 27 тонна шәкәр сығара. "Өлгөлө эше һәм тәртибе өсөн иптәш Ҡолһарин ат тотоусынан взвод командиры ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә. «2-се дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ», — тип яҙа уның тураһында 10-сы Айырым Армия трофей батальонының 5-се гвардия армияһы майоры Лагутин.
СССР Юғары Советы Президиумы исеменән фронтта командованиенең хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 10-сы айырым армия трофей батальонының взвод командиры ярҙамсыһы Ҡолһарин Ғибат Ғәли улы 1945 йылдың июнендә Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.

# Ҡолһарин Ғибат Ғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)