# Свердловск өлкәһе

Свердло́вск өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Урал федераль округына ингән өлкә. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Төмән, Ҡурған һәм Силәбе өлкәләре менән сиктәш. Көньяҡ өлөшө Тарихи Башҡортостан биләмәләренә инә.

# Свердловск өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо

Свердловск өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

# Свердловск өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Башҡарма власть

Свердловск өлкәһе Губернаторы — Свердловск өлкәһе башлығы һәм Свердловск өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Свердловск өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Свердловск өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Свердловск өлкәһе Уставы менән билдәләнғән.

# Свердловск өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Закондар сығарыу власы

Өлкә Парламенты — Свердловск өлкәһе Закондар сығарыу йыйылышы.

# Свердловск өлкәһе
## Билдәле шәхестәр

* Башенёв Валерий Алексеевич (22.02.1942), совет һәм Рәсәй баянсыһы, педагог, юғары мәктәп һәм музыкаль-йәмәғәт эшмәкәре. Профессор (2003). Дуҫлыҡ ордены кавалеры (2013). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987). Сығышы менән Карпинск ҡаалаһынан.

# Свердловск өлкәһе
## Административ ҡоролошо

1996 йылда Өлкә власть органдары координациялау өсөн өлкәлә 5 Идара итеү округтары төҙөлә:
* Төньяҡ (Краснотурьинск),
* Көнбайыш (Первоуральск),
* Тау заводы (Түбәнге Тагил),
* Көнсығыш (Ирбит)
* Көньяҡ (Каменск-Уральский).
Бер нисә район (Екатеринбург һәм уның тирәһендәге райондар) бер ниндәй ҙә округҡа ла инмәй.

# Свердловск өлкәһе
## Административ ҡоролошо
### Ҡала огругтары

| № | Исем | Адм. үҙәк | ОКАТО коды | Административ-территориаль берәмек | Идара итеү округы | Халҡы (2010) | Территория, км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² |
| 1 | Алапаевск ҡалаhы | Алапаевск | 65 403 000 | Алапаевск | Көнсығыш | 44 455 | 1081,98 | 41,11 |
| 2 | Алапаевск муниципаль берәмеге | Алапаевск | 65 201 000 | Алапаевск районы | Көнсығыш Идара итеү округы | 26 542 | 4282,2 | 6,2 |
| 3 | Арамил ҡала округы | Арамил | 65 241 503 | Сысерт районы | — | 17 446 | 21,81 | 799,91 |
| 4 | Артёмов ҡала округы | Артёмов | 65 202 000, 65 406 000 | Артёмов районы | Көнсығыш | 60 230 | 2027 | 29,71 |
| 5 | Әртә ҡала округы | Әртә | 65 203 000 | Әртә районы | Көнбайыш | 29 624 | 2773,98 | 10,68 |
| 6 | Асбест ҡала округы | Асбест | 65 409 000 | Асбест | Көньяҡ | 71 315 | 767,9 | 92,87 |
| 7 | Әшит ҡала округы | Әшит | 65 204 000 | Әшит районы | Көнбайыш | 16 807 | 2071,6 | 8,11 |
| 8 | Белояр ҡала округы | Белояр | 65 209 000 | Белояр районы | Көньяҡ | 34 583 | 1323,29 | 26,13 |
| 9 | Берёзов ҡала округы | Берёзов (Свердловск өлкәһе) | 65 412 000 | Берёзов | — | 68 772 | 1126 | 61,08 |
| 10 | Бисерт ҡала округы | Бисерть | 65 228 558 | Нижнесергин районы | Көнбайыш | 10 661 | 1289 | 8,27 |
| 11 | Богданович ҡала округы | Богданович | 65 210 000, 65 416 000 | Богданович районы | Көньяҡ | 47 027 | 1498 | 31,39 |
| 12 | Верхнее Дуброво ҡала округы Верхнее Дуброво]] | Верхнее Дуброво | 65 209 555 | Белояр районы | Көньяҡ | 4791 | 33,9 | 141,33 |
| 13 | Верх-Нейвин ҡала округы | Верх-Нейвин | 65 227 562 | Невьян районы | Тау заводы | 5098 | 86,1 | 59,21 |
| 14 | Үрге Салда ҡала округы | Верхняя Салда | 65 211 000, 65 424 000 | Верхнесалдин районы | Тау заводы | 49 527 | 1847,2 | 26,81 |
| 15 | Үрге Тагил ҡала округы | Верхний Тагил | 65 453 503 | Кировград | Тау заводы | 13 570 | 310,573 | 43,69 |
| 16 | Верхняя Пышма ҡала округы | Верхняя Пышма | 65 420 000 | Верхняя Пышма | Көнбайыш | 72 509 | 1044,93 | 69,39 |
| 17 | ҡала округы Верхняя Тура | Верхняя Тура | 65 470 503 | Кушва | Тау заводы | 9502 | 265,4 | 35,8 |
| 18 | ҡала округы Верхотур | Верхотурье | 65 212 000 | Верхотур районы | Төньяҡ | 16 802 | 4926 | 3,41 |
| 19 | Волчан ҡала округы | Волчанск | 65 445 503 | Карпинск | Төньяҡ | 10 261 | 470,8 | 21,79 |
| 20 | Гарин ҡала округы | Гари | 65 215 000 | Гарин районы | Төньяҡ | 4904 | 16774 | 0,29 |
| 21 | Ҡала округырноураль ҡала округы | Ҡала округырноураль | 65 232 000 | Приҡала округырод районы | Тау заводы | 34 905 | 7432,6 | 4,7 |
| 22 | ҡала округы Дегтярск | Дегтярск | 65 484 503 | Ревда | Көнбайыш | 15 567 | 167 | 93,22 |
| 23 | муниципаль берекмә «ҡала Екатеринбург» | Екатеринбург | 65 401 000 | Екатеринбург | — | 1 383 179 | 1142,9 | 1210,24 |
| 24 | ҡала округы Зареч | Зареч | 65 426 000 | Зареч | Көньяҡ | 29 765 | 299,27 | 99,46 |
| 25 | Ивдель ҡала округы | Ивдель | 65 428 000 | Ивдель | Төньяҡ | 24 519 | 20785,57 | 1,18 |
| 26 | муниципаль берекмә ҡала Ирбит | Ирбит | 65 432 000 | Ирбит | Көнсығыш | 38 357 | 64,23 | 597,18 |
| 27 | Ирбитское муниципаль берекмә | Пионер | 65 218 000 | Ирбит районы | Көнсығыш | 30 331 | 4722 | 6,42 |
| 28 | Камен ҡала округы | ҡала типлы ҡасаба Мартюш | 65 222 000 | Камен районы | Көньяҡ | 28 111 | 2141 | 13,13 |
| 29 | ҡала Каменск-Уральск | Каменск-Уральск | 65 436 000 | Каменск-Уральск | Көньяҡ | 176 572 | 144,08 | 1225,51 |
| 30 | Камышлов ҡала округы | Камышлов | 65 440 000 | Камышлов | Көнсығыш | 26 870 | 51,75 | 519,23 |
| 31 | ҡала округы Карпинск | Карпинск | 65 445 000 | Карпинск | Төньяҡ | 31 859 | 5523,32 | 5,77 |
| 32 | Качканар ҡала округы | Качканар | 65 448 000 | Качканар | Төньяҡ | 43 679 | 318,39 | 137,19 |
| 33 | Кировград ҡала округы | Кировград | 65 443 000 | Кировград | Тау заводы | 27 726 | 661,627 | 41,91 |
| 34 | ҡала округы Краснотурьинск | Краснотурьинск | 65 456 000 | Краснотурьинск | Төньяҡ | 65 062 | 718,93 | 90,5 |
| 35 | ҡала округы Красноуральск | Красноуральск | 65 460 000 | Красноуральск | Төньяҡ | 25 541 | 1627,2 | 15,7 |
| 36 | Красноуфимск ҡала округы | Красноуфимск | 65 468 000 | Красноуфимск | Көнбайыш | 40 445 | 428 | 94,5 |
| 37 | Красноуфимск округы | Красноуфимск | 65 224 000 | Красноуфимск районы | Көнбайыш | 28 077 | 3411,8 | 8,23 |
| 38 | Кушвин ҡала округы | Кушва | 65 470 000 | Кушва | Тау заводы | 40 769 | 2386 | 17,09 |
| 39 | ҡала округы «ҡала Лесной» | Лесной | 65 540 000 | ЗАТО Лесной | Төньяҡ | 52 476 | 359,38 | 146,02 |
| 40 | Малышев ҡала округы | Малышева | 65 409 562 | Асбест | Көньяҡ | 11 042 | 154,5 | 71,47 |
| 41 | Махнёвское муниципаль берекмә | ҡала типлы ҡасаба Махнёво | 65 201 000 | Алапаев районы | Көнсығыш | 7071 | 5754 | 1,23 |
| 42 | Невьян ҡала округы | Невьянск | 65 227 000, 65 473 000 | Невьян районы | Тау заводы | 42 742 | 1842,2 | 23,2 |
| 43 | Нижнетурин ҡала округы | Нижняя Тура | 65 478 000 | Нижняя Тура | Төньяҡ | 28 000 | 1939,9 | 14,43 |
| 44 | ҡала Нижний Тагил | Нижний Тагил | 65 232 000, 65 476 000 | Нижний Тагил | Тау заводы | 365 433 | 298 | 1226,29 |
| 45 | ҡала округы «Нижняя Салда» | Нижняя Салда | 65 477 000 | Нижняя Салда | Тау заводы | 17 939 | 590,8 | 30,36 |
| 46 | Новолялин ҡала округы | Нов Ляля | 65 229 000 | Новолялин районы | Төньяҡ | 23 564 | 6205,96 | 3,8 |
| 47 | Новоураль ҡала округы | Новоуральск | 65 542 000 | ЗАТО Новоуральск | Тау заводы | 88 308 | 421 | 209,76 |
| 48 | ҡала округы Пелым | Пелым | 65 428 561 | Ивдель | Төньяҡ | 4171 | 4905,3 | 0,85 |
| 49 | ҡала округы Первоуральск | Первоуральск | 65 480 000 | Первоуральск | Көнбайыш | 148 896 | 2053,75 | 72,5 |
| 50 | Полев ҡала округы | Полев | 65 482 000 | Полев | Көнбайыш | 71 220 | 1550,58 | 45,93 |
| 51 | Пышмин ҡала округы | Пышма | 65 233 000 | Пышмин районы | Көнсығыш | 20 614 | 1899,05 | 10,85 |
| 52 | ҡала округы Ревда | Ревда | 65 484 000 | Ревда | Көнбайыш | 63 368 | 1106 | 57,29 |
| 53 | Режев ҡала округы | Реж | 65 236 000, 65 486 000 | Режев районы | — | 48 435 | 1949,37 | 24,85 |
| 54 | ҡала округы Рефтин | Рефтин | 65 409 567 | Асбест | Көньяҡ | 16 496 | 24,44 | 674,96 |
| 55 | ҡала округы ЯАТБ Свобод | Свобод | 65 570 000 | Свобод ЯАТБ | Тау заводы | 8198 | 279,7 | 29,31 |
| 56 | Североураль ҡала округы | Североуральск | 65 490 000 | Североуральск | Төньяҡ | 44 776 | 3503,7 | 12,78 |
| 57 | Серов ҡала округы | Серов | 65 238 000, 65 492 000 | Серов, Серов районына инә | Төньяҡ | 108 522 | 6690 | 16,22 |
| 58 | Сосьвин ҡала округы | Сосьва | 65 238 000 | Серов районы | Төньяҡ | 16 346 | 4813 | 3,4 |
| 59 | ҡала округы Среднеуральск | Среднеуральск | 65 420 505 | Верхняя Пышма | Көнбайыш | 20 771 | 83,8 | 247,86 |
| 60 | ҡала округы Староуткинск | Староуткинск | 65 257 554 | Шалин районы | Көнбайыш | 3072 | 612 | 5,02 |
| 61 | ҡала округы Сухой Лог | Сухой Лог | 65 240 000, 65 494 000 | Сухолож районы | Көньяҡ | 49 005 | 1682,4 | 29,13 |
| 62 | Сысерт ҡала округы | Сысерть | 65 241 000 | Сысерт районы | — | 60 245 | 2087,7 | 28,86 |
| 63 | Тавдин ҡала округы | Тавда | 65 248 000, 65 496 000 | Тавдин районы | Көнсығыш | 42 306 | 6539,4 | 6,47 |
| 64 | Талицкий ҡала округы | Талица | 65 249 000 | Талицкий районы | Көнсығыш | 47 309 | 4447,8 | 10,64 |
| 65 | Тугулым ҡала округы | Тугулым | 65 250 000 | Тугулым районы | Көнсығыш | 22 581 | 3332 | 6,78 |
| 66 | Турин ҡала округы | Туринск | 65 254 000 | Турин районы | Көнсығыш | 28 274 | 7474,2 | 3,78 |
| 67 | муниципаль берекмә «посёлок Ураль» | Ураль | 65 572 000 | ЯАТБ п. Ураль | Көньяҡ | 2444 | 10,01 | 244,16 |
| 68 | Шалин ҡала округы | Шаля | 65 257 000 | Шалин районы | Көнбайыш | 20 762 | 4852,2 | 4,28 |

# Свердловск өлкәһе
## Административ ҡоролошо
### Муниципаль райондар

| Муниципаль районы | Адм. үҙәк | Код ОКАТО | Ауыл һәм ҡала пункттар | халыҡ (2010) | Территория, км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² |
| Байкалов муниципаль районы | Байкалово | 65 208 000 | Баженовское, Байкаловское, Краснополянское (ауыл биләмәләр) | 16 294 | 2293,7 | 7,1 |
| Камышлов муниципаль районы | Камышлов | 65 223 000 | Восточное, Галкинское, Зареченское, Калиновское, Обуховское (ауыл биләмәләр) | 28 162 | 2216,6 | 12,71 |
| Түбәнге Һырға районы | Түбәнге Һырға | 65 228 000 | Верхние Серги, Дружининское, Михайловское муниципаль берекмә, Атиг, Нижнесергинское (ҡала биләмәләре); Кленовское ауыл биләмәһе | 44 453 | 3689,8 | 12,05 |
| Слободо-Турин муниципаль районы | Туринск Слобода | 65 239 000 | Ницинское, Сладковское, Слободо-Туринское, Усть-Ницинское (ауыл биләмәләр) | 15 091 | 2709 | 5,57 |
| Таборин муниципаль районы | Таборы | 65 245 000 | Кузнецовское, Таборинское, Унже-Павинское (ауыл биләмәләр) | 3574 | 11367 | 0,31 |