yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тихомирова Любовь Андреевна

Любовь Андреевна Тихомирова (11 июль 1936 йыл — 12 май 2018 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, колхоз бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Тихомирова Любовь Андреевна
## Биографияһы

Любовь Андреевна Тихомирова 1936 йылдың 11 июлендә Ростов өлкәһе Миллеровский районының Туриловка утарында тыуған.
Хеҙмәт юлын 1953 йылда Каменская ТЭЦ-ында төрлө эштә эшләүсе булараҡ башлай. 1954 йылда, курстарҙы тамамлағандан һуң, машинист ярҙамсыһы итеп күсерелә. Каменск-Шахтинск ҡалаһында кейәүгә сыға. 1957—1959 йылдарҙа ауыл хужалығында эшләй башлай һәм артабан «Коммунизмға юл» совхозының 2 -се бригадаһында төрлө эштәрҙә эшләй, ә 1959—1969 йылдарҙа һөт-тауар фермаһында һауынсы булып эшләй.
1969 йылдың мартында Тихомирова Донда беренсе ҡатын-ҡыҙ тракторсылар бригадаһын етәкләй. Беренсе йылда уҡ уртаса колхоз буйынса күрһәткескә ҡарағанда һәр гектарҙан 2 центнерға күберәк йыйып ала. Ҡатын-ҡыҙҙар бригадаһы тураһында гәзит һәм радио аша һөйләй башлайҙар. Бөтә Союз колхозсылар съезына президиумы ағзаһы итеп һайлана һәм үҙенең сығышында: «Ҡыйыуыраҡ, әхирәттәр! Механизатор һөнәре беҙҙең хәлдән килерлек. Ҡатын — ҡыҙҙар-тракторға ултырығыҙ!»- тип саҡыра. Һәм уның саҡырыуын ишетәләр — 1970 йылда инде Донда 13, 1980 йылдарҙың уртаһында — яҡынса 80 ҡатын-ҡыҙ тракторсылар бригадаһы була.
Любовь Андреевна 1972 йылда КПСС ағзаһы. 1979 йылда Донецк ауыл хужалығы техникумын агроном һөнәре буйынса тамамлай. Йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә — РСФСР Юғары Советының 9-сы һәм 10-сы саҡырылыш депутаты була (1975—1985 йылдарҙа) һәм РСФСР Юғары Советы президиумы ағзаһы (1975), партия район комитетының даими ағзаһы, район советы депутаты, Бөтә Союз колхозсыларының III съезы делегаты һәм һәм колхоз идараһы ағзаһы итеп һайлана (1969).
СССР Юғары Советы Президиумының 1975 йылдың 10 февралендәге Указы менән Бөтә союз ярыштарындағы уңыштары өсөн, туғыҙынсы биш йыллыҡтың заданиеларын ваҡытынан алда үтәүҙә күрһәткән хеҙмәт ҡыйыулығы һәм аҙыҡ-түлек етештереү һәм уны дәүләткә һатыуҙы арттырыу буйынса йөкләмәләрҙа арттырып үтәгәне өсөн Тихомирова Любовь Андреевнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Ростов өлкәһенең Миллервский районы Венделеевка утарында йәшәй. 2018 йылдың 12 майында вафат була.

# Тихомирова Любовь Андреевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975)
* Ленин ордены
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы
** Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары, шулай уҡ миҙалдар.
* Прасковья Ангелина исемендәге хеҙмәт данының Бөтә Союз призына лайыҡ булыусы (1976).
* Миллерово ҡалаһының почетлы гражданы.
* 2014 йылдың апрелендә Ростов өлкәһенең ҡатын-ҡыҙҙар тракторсылар бригадаһына ойошторолоуына 35-йыллыҡ уңайынан, Миллеровский районының ҡатын-ҡыҙ тракторсылар бригадаһының өс бригадиры, улар араһында Л. А. Тихомирова ла Ростов өлкәһе хакимиәте башлығының (Губернаторы) Хөрмәт хаттары менән бүләкләнә
# Ғәзни

Ғәзни (пушту غزني, дари غزنی Ġazni) — Афғанстандың көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан ҡала. Ғәзни провинцияһының административ үҙәге.
# Эҙләүҙе оптималлаштырыу

Эҙләүҙе оптимиллаштырыу (сайтты алға ебәреү) (ингл. search engine optimization, SEO) — селтәр трафигын (мәғлүмәт ресурстары өсөн) һәм потенциаль клиенттарҙы (коммерция ресурстары өсөн) арттырыу һәм артабан уларҙы монетизациялау (килем алыу) маҡсатында ҡулланыусыларҙың билдәле бер һорауҙары буйынса эҙләү системаларын һөҙөмтәләренә бәйле сайт позицияларын күтәреү өсөн эске һәм тышҡы оптималләштереү буйынса саралар комплексы. SEO төрлө эҙләү төрҙәренә, шул иҫәптән мәғлүмәт, тауарҙар, хеҙмәттәр, һүрәттәр, видеороликтар, яңылыҡтар һәм үҙенсәлекле тармаҡ эҙләү системаларына йүнәлтелгән булырға мөмкин.
Ғәҙәттә сайттың эҙләү һөҙөмтәләренә ни тиклем юғарыраҡ булыуына ҡарап, ҡыҙыҡһыныусылар уға эҙләү системаларынан күберәк күсә. Эҙләүҙе оптималлаштырыу һөҙөмтәлелеген анализлағанда сайтты күрһәтелгән позицияларға һәм сайтты конверсиялау ваҡытын иҫәпкә алып, маҡсатлы ҡулланыусының хаҡы баһалана.<url> сайттың конверсиялары.
# Теребля (йылға)

Теребля (укр. Теребля) — Украиналағы йылға. Карпат аръяғы өлкәһенең Межгорье, Хуст һәм Тячев райондары аша көньяҡҡа табан аға. Тисаның һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 91 километр. Бассейн майҙаны — 750 км².
# Уишь

Уишь — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сульча йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Уишь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100004957
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100495
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Атағуза (Һаҡмар ҡушылдығы)

Атағуза (башҡ. Атағуҙа) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы йылға. Һаҡмарҙың уң ҡушылдығы, Танкаҫ йылғаһынан түбәнерәк Һаҡмарға барып ҡушыла. Оҙонлоғо 3,9 км. Атағуза үрендә уға ағып төшкән шишмәләр күп Атағузалағы кисеү аша урман юлы үтә.
Башта йылға урман аша аға,урта ағымында һул ярын урман ҡаплаған, уң яҡ ярында ағастар юҡ, һәм Һаҡмарға ҡушылған ерҙә Атағуза ярҙары ҡаҡ йылғаға әйләнә.

# Атағуза (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Йылға атамаһының килеп сығышы

Атағуҙа (Атағуза) атамаһы ошо тирәлә йәшәгән кеше исеменә бәйле
# Альтенбург

Альтенбург (нем. Altenburg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан .
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 34972 кеше йәшәй. Майҙаны — 45,6 км². Диңгеҙ кимәленән 227 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4600 һәм автомобиль коды — ABG.
# Бесконечный йырыны

Бесконечный йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарбай йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бесконечный йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008555
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100855
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нуғай даруғаһы

Нуғай даруғаһы — Алтын Урҙа дәүерендә һәм Ырымбур экспедицияһынан һуң Башҡортостанда административ-территориаль берәмек. Даруға олоҫтарға бүленә. Башҡортостанды буйһондороу маҡсатында, ғәскәр урынлаштырыу өсөн, ҡәлғәләр (хәрби нығытмалар) төҙөлә. Башҡортостандың төрлө ерҙәрендә заводтар төҙөлә башлай.
1751—1752 йылдарҙа Усолка йылғаһында Богоявленский баҡыр заводы төҙөлә. 1752—1753 йылдарҙа Аҫҡын йылғаһында Архангельск баҡыр заводы, Ыҡ буйында Покровск баҡыр заводы (1754), Әүжән йылғаһында Әүжән-Петровск тимер заводы (1754), Ағиҙел буйында Белорет заводы (1768), Ҡана йылғаһында Кананикольск баҡыр заводы, Ырғыҙлы йылғаһында Воскресенск баҡыр заводы төҙөлә.

# Нуғай даруғаһы
## Нуғай даруғаһы олоҫтары

* Мең – Дим, Өршәк, Сәрмәсән йылғалары буйында ята; ҙур булмаған далалары һәм урмандары бар.
* Күрпәс-Табын һәм Табын – Инйәр, Илим һәм башҡа йылғалар буйында; Илим буйлап урмандар һәм баҫыуҙар араһында урынлашҡан; урмандар һәм тауҙар буйлап арба юлы юҡ.
* Юрматы – Ағиҙел, Иген, Ашҡаҙар һәм башҡа йылғалар буйында; дала һәм урмандары бар.
* Ҡатай – Инйәр буйлап Ағиҙел үрендә; тауҙарҙа ҙур булмаған урмандар һәм яландар бар; тауҙар, урмандар, батҡылдар буйлап арба юлы юҡ.
* Ҡыпсаҡ – Ағиҙел, Ыҡ, Мәндем йылғалары буйлап, Ағиҙел үрендә; арба юлы юҡ.
* Бөрйән – Ағиҙел, Ыҡ һәм башҡа йылғалар буйында; ҙур булмаған тауҙар, урмандар һәм яландар; тауҙар артында арба юлы юҡ.
* Теләү – Яйыҡ, Миндәк йылғаһы буйында; Урал артында яландар, ә урмандар аҙ; был ерҙәрҙә Уралдан алып арба юлы бар, ә Өфөнән Уралға тиклем - юҡ.
* Һарыш-Ҡыпсаҡ – Ағиҙел буйында; урман-дала.
* Тамъян – Ағиҙел, Нөгөш һәм башҡа йылғалар буйында; тауҙар, урмандар, дала; Ағиҙел буйында урынлашҡан Өфө ҡалаһынан түбәнге йорттарға тиклем арба юлы бар, ә Ағиҙел һәм Нөгөш буйлап үрге йорттарға – юҡ.
* Шуран (Соран) – Урал аръяғында; күлдәр буйлап Себер слободалары яғында йәшәйҙәр, дала, урмандар аҙ, ә Өфө яғынан Уралға тиклем бик ауыр булған арба юлы бар.
* Үҫәргән – Ағиҙел, Ыҡ, Һаҡмар, Йылайыр йылғалары буйында; тауҙар, урмандар, ҙур булмаған яландар бар; тауҙарҙа ла, урмандарҙа ла арба юлы юҡ, Һаҡмар артында – дала.
* Түңгәүер – Ағиҙел, Һаҡмар йылғалары буйында; тауҙар, урмандар, ҙур булмаған яландар; тауҙар һәм урмандарҙа арба юлы юҡ.
* Бәкәтин – Урал аръяғында; күл буйҙарында ҙур далалар, урман, уҫаҡлыҡ һәм ҡайынлыҡ.
* Ҡара-Табын – Ағиҙел түбәләренән алып Урал аръяғында Яйыҡ һәм Уй түбәләре, Мейәс, күлдәр буйында; Ағиҙел буйлап урман, яландар, Урал аръяғынан ҙур дала, урмандар; Өфөнән ошо олоҫҡа тиклем тауҙар һәм урмандар аша арба юлы юҡ, ә Урал аръяғында арба юлы буш.
* Күбәләк-Табын – Яйыҡ һәм Миндәк йылғаһы буйлап; ҙур дала, урман аҙ; Өфөнән Уралға тиклем тауҙар һәм урман аша арба юлы юҡ, Урал аръяғында арба юлы буш.
# Гольцен

Гольцен (нем. Golzen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 210 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,45 км². Диңгеҙ кимәленән 162 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6636 һәм автомобиль коды — BLK.
# Хәмзин

Хәмзин — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Хәмзин Адоль Сағман улы (1934 т.) — артист, педагог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1966).
* Хәмзин Ғәли Ғәббәс улы (1950—2009) — Башҡорт АССР-ның халыҡ (1988) һәм атҡаҙанған (1986) артисы.
* Хәмзин Хәбибрахман Лотфрахман улы (1885—1976) — уҡытыусы, йәмәғәт эшмәкәре, орден һәм миҙалдар кавалеры.
# Хребтица

Хребтица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сямжена йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Хребтица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005696
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000569
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уржунка

Уржунка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 588 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Уржунка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041608
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004160
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пучип-Игый

Пучип-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси автономиялы округы — Югра биләмәләрендә аға. Оло Балыҡ йылғаһы ҡушылдығы. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Пучип-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049196
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204919
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кёрбелиц

Кёрбелиц (нем. Körbelitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 481 кеше йәшәй. Майҙаны — 17 км². Диңгеҙ кимәленән 57 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39175 һәм автомобиль коды — JL.
# Чехов яр буйы (Таганрог)

Чехов яр буйы— Таганрог ҡалаһында 2010 йылда төҙөлгән яңы яр буйы.

# Чехов яр буйы (Таганрог)
## Географияһы

Яр буйы Таганрог ҡултығы ярындағы Таганрог металлургия заводының Андреев бухтаһы менән Бабушкин урамында торған «Вечная Слава павшим Героям» һәйкәле араһында урынлашҡан. Яр буйында «Тополь» профилакторийы һәм «Приазовье» ҡунаҡханаһы араһында бәләкәй генә Оло Ташбаҡа йылға тамағы ята.

# Чехов яр буйы (Таганрог)
## Тарих

Чехов яр буйы Таганрог ҡалаһында 2010 йылда Таганрог металлургия заводы тырышлығы менән төҙөлә.
Петр заманында Оло Ташбаҡа йылға тамағы янында өс бастионлы «Ташбаҡа» ҡәлғәһе торған". XX быуатта ҡәлғә территорияһына Таганрог металлургия заводының шлактарын түккәндәр.
Чехов яр буйы матурлап төҙөлгәнсе, ошо яр буйы участкаһында яр нығытылған һәм ер ауышмаһын өсөн ҡуйылған нығытмалар булған.
Чехов яр буйы территорияһы Таганрог хакимиәтенең капиталь төҙөү идаралыҡ хужалығы ҡарамағында булырға тейеш. Тик 2015 йылдың мартында Таганрог ҡалаһы мөлкәте менән идара итеү комитеты мәғлүмәттәре буйынса Чехов яр буйы капиталь төҙөлөш идаралығына әле булһа инмәгән.

# Чехов яр буйы (Таганрог)
## Яр буйында урынлашҡан

* Памятник А. П. Чехову «Вишнёвый сад» (скульптор Д. В. Лындин, 2009).
* Гостиница «Приазовье».
# Акчерня

Акчерня — Рәсәй йылғаһы. Волгоград өлкәһе,Воронеж өлкәһе,Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының һул ярына тамағынан 229 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Акчерня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер, Ворона йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Савала һәм Бузулук йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200512107000007513
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000751
* Бассейн коды — 05.01.02.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Егчан-Ель

Егчан-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Деб йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Егчан-Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012518
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001251
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йөннө ауыл Советы (Илеш районы)

Йөннө ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

# Йөннө ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Йөннө ауыл Советы Башҡортостан Республикаһының 2000 йылдың 04 февралендәге 47-З һанлы «Башҡортостан Республикаһы Илеш районындағы Йөннө ауыл Советын ойоштороу тураһында» бойороғо менән булдырыла.

# Йөннө ауыл Советы (Илеш районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Ауыл Советы үҙәге ауыл Советы составына инмәгән Үрге Йәркәй ауылында урынлашҡан.
# Кәбиров Артур Зиннур улы

Кәбиров Артур Зиннур улы (10 апрель 1985 йыл) — Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Шәйхзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты.

# Кәбиров Артур Зиннур улы
## Биографияһы

Артур Зиннур улы Кәбиров 1985 йылдың 10 апрелендә Башҡорт АССР-ының Дыуан районы Арый ауылында тыуған. Арый урта мәктәбендә белем ала.
Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлағандан һуң, Бөтә Рәсәй М. С. Щепкин исемендәге юғары театр училищеһында В. П. Селезнёв оҫтаханаһында театр сәнғәте серҙәрен өйрәнә.
2007 йылдан Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры.

# Кәбиров Артур Зиннур улы
## Ролдәре

Башҡорт дәүләт академия драма театрында уйнаған ролдәре:
* Рәми Ғарипов — «Февраль. Буран…»
* Закир — «Ҡара йөҙҙәр»
* Тимерхан — «Нәркәс»
* Ильяс — «Хыялға ҡаршы»
* Миңлеғәле Шайморатов — «Ат уйнатып алдан бара…»
* «Ҡырағай» кинофильмында (режиссёр Ф. Утарбаева)
* «Ургала» кинофильмында (режиссёр А. Асҡаров).

# Кәбиров Артур Зиннур улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Шәйхзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауеаты (2017).
# Көньяҡ славян телдәре

Көньяҡ славян телдәре — славян телдәре төркөмө; хәҙерге ваҡытта Көньяҡ-Көнсығыш Европала, Балҡан ярымутрауында таралған.

# Көньяҡ славян телдәре
## Классификацияһы

* көнсығыш төркөмсә:
** болгар теле;
** македон теле;
** иҫке славян теле †;
*** сиркәү-славян теле;
* көнбайыш төркөмсәһе:
** серб-хорват (хорват-серб) тел континуумы:
*** босний теле;
*** серб теле;
**** славян-серб теле †;
*** хорват теле;
*** черногор теле.
** словен теле.
Көньяҡ славян телдәренең тел уртаҡлығы көнбайыш славяндарҙың һәм көнсығыш славяндарҙыҡына ҡарағанда һирәгерәк асыҡ күренә. Хәҙерге көньяҡ славян телдәре ике ныҡ айырылып торған төркөмсәгә: көнбайыш (словен теле, хорват теле, босний теле, черногор һәм серб телдәре) һәм көнсығыш (болгар теле һәм македония теле) бүленә. Улар араһындағы ҡырҡа айырманың ихтимал сәбәптәре:
* Балҡанға славяндар ике ағымда килеп урынлашҡан: көнсығыш һәм көнбайыш;
* болгарҙар һәм македондарҙың теленә күрше славян булмаған халыҡтар ҙур йоғонто яһай.

# Көньяҡ славян телдәре
## Төп һыҙаттары

Көньяҡ славян телдәренең көнсығыш- һәм көнбайыш славяндарҙың күҙгә ташланып торған айырмаһы - күп һанлы үткән заманлы ҡылымдарҙы үҙгәртеү (спряжение) системаһы һаҡланып ҡалған (имперфект, аорист, плюсквамперфект), унда, әммә, инфинитив йә бөтөнләй юҡ (болгар телендә), йә уның ҡулланылышы тарайған. Киләсәк замандың составлы формаларын барлыҡҡа килтереү өсөн ярҙамсы ҡылым сифатында «быть» йәки «иметь» (украин телендәге кеүек) түгел, ә «хотеть»ҡулланыла.
Склонение (килеш менән үҙгәртеү) ябайлаштырылған (болгар телендә килеш тулыһынса юҡҡа сыҡҡан, уларҙың ҡалдыҡтары алмаштарҙа һәм фразеологизмдарҙа ғына күренә; серб һәм хорват телдәрендә күплектәге дательный, творительный һәм предложный килештәрҙең күплек һаныдарында) тап килә.
Лексикала, словен теленән тыш, көслө көнсығыш йоғонтоһо (күп һүҙҙәр төрөк һәм төрөк теле ярҙамы менән үҙләштерелгән).
Әммә көньяҡ славяндарҙың телдең бөтә элементтарына үтеп ингән рус сиркәү славян китап традицияһына күп быуаттар буйы йоғонто яһауы менән бәйле, рус теле менән: фонетикала, лексикала, һүҙьяһалыш һәм башҡала билдәле бер оҡшашлығы бар .
# Воронеж зоопаркы

А. С. Попов исемендәге Воронеж зоопаркы — Воронеж ҡалаһының Авиатөҙөүселәр паркындағы зоопаркы.

# Воронеж зоопаркы
## Тарихы

Воронеж зообаҡсаһы 1994 йылдың декабрендә асыла. Асылған көндә ул бер залдан тора, ләкин йылдар үтеү менән аквариум залы, һөйрәлеүселәр һәм хайуандар залы, ат аҙбары , ҡоштар залы һәм ҡышҡы баҡсаһы булған ҡоролмаға әйләнә. Иң беренсе булып зообаҡсала крокодилдар, айыуҙар, маймылдар, ишәк барлыҡҡа килә. Хәҙер зоопарк төлкөләр, аҡҡоштар, өкөләр, лама, дөйә, бүреләр, питондар һәм башҡа хайуандар өсөн ысын йортҡа әйләнгән. Зоопарктың иҫтәлекле урындарының береһе булып террариум тора, унда ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүсе хайуандарҙың төрлө төрҙәре бар. Һөйрәлеүселәрҙең боронғо төркөмөн крокодилдар, шулай уҡ ағыулы булмаған ғәйәт ҙур йыландар (быуар йыландар һәм питондар), король йыланы, һаҙ гөбөргәйелдәре, тәлмәрйендәр, һыу кеҫәрткеләре, йәшел кеҫәрткеләр тәшкил итә. Зоопарктың иҫтәлекле урыны һәм айырым ғорурлығы булып банан үләне, гранат, грейпфрут, лимон, фейхоа, мандарин, ҡәһүә ағастары һәм бик күп бүлмә сәскәләре кеүек экзотик үҫемлектәр коллекцияһы тора. 2000 йылда зоопарк «Зоопарктарҙың һәм аквариумдарҙың Евроазия төбәк ассоциацияһы мәғлүмәт йыйынтығына» (EARAZA) индерелә. 2005 йылда Воронеж зоопаркы мәҙәниәт һәм туризм өлкә идаралығы ведомствоһына күсә.

# Воронеж зоопаркы
## Экспозицияһы

Зоопаркта 7 зал асылған. Күргәҙмә экспозицияһында 170 төр хайуан иҫәпләнә: балыҡтарҙың 63 төрө, һөйрәлеүселәрҙең 22 төрө, ҡоштарҙың 43 төрө, һөтимәрҙәрҙең 40 төрө, умыртҡаһыҙҙарҙың 2 төрө. Күргәҙмә майҙаны 0,5 гектар, паркка тоташып торған территорияһының майҙаны 6,8 гектар.

# Воронеж зоопаркы
## Хәйриә

2002 йылдан башлап Воронеж зоопаркы «Опека животных» программаһын тормошҡа ашыра. «Аҫрауға алған ата-әсәләр» зоопарктың әлегә «уллыҡҡа алынмаған» теләһә ниндәй хайуанын һайлай ала, йәки зоопарк өсөн хайуан һатып алырға һәм уны үҙенең опекаһына алырға мөмкиндәр.
# Моховая урамында Герцен һәм Огарёв һәйкәле

А. И.. Герцен һәм Н. П. Огарев һәйкәле МәскәүҙеңМоховая урамында МДУ-ның иҫке бинаһы(Моховая урамы, 11-се йорт) ҡаршыһында ҡуйылған һәм берҙәм ансамбль тәшкил итә. Һәйкәл 1922 йылда асылған. Һәйкәлдең авторы — скульптор Н. А. Андреев , архитекторы — В. Д. Кокорин.

# Моховая урамында Герцен һәм Огарёв һәйкәле
## Тарих

1919 йылдың авгусында скульптор Н. А. Андреевҡа демократ, философ, публицист А. И. Герцендың үлеменең 50-йыллығы көнөнә һәйкәл эшләргә ҡушыла. Был һәйкәлде 1920 йылдың 20 ғинуарында Мәскәү дәүләт университеты алдында ҡуйыу планлаштырыла. Башта һәйкәлде бынан алда ғына реставрацияланған рәшәткә урынына ҡуйыу планлаштырыла, ләкин быға Наркомпрос ҡаршы төшә. Шунан Андреев ике һәйкәл — Герцен һәм Огарев һәйкәлдәрен эшләргә һәм уларҙы скверға ингән урындың ике яғына ҡуйырға тәҡдим итә. Һәйкәл эшләү өсөн бик аҙ ваҡыт бирелә, шуға күрә Н. А. Андреев үҙенең ҡустыһы, скульптор В. А. Андреевты, ярҙамға саҡыра. Улар икәүләп эшләһәләр ҙә был планлаштырылған ваҡытҡа һәйкәлде эшләп өлгөртә алмайҙар, шунлыҡтан 1920 йылдың ғинуарында буласаҡ һәйкәлдең урынына таш ҡына һалып ҡалдырыла. Һәйкәл асыу 10 декабрь 1922 йылдың 10 декабренә, Лениндың монументаль пропаганда планы сиктәрендә планлаштырыла.

# Моховая урамында Герцен һәм Огарёв һәйкәле
## Тасуирлама

Һәйкәл мәрмәр таш онтағы ҡушылған бетондан эшләнә. А. И. Герцен баҫып тора, ҡулдарын күкрәгенә ҡаушарған. Уның уң ҡулында түбәнгә табан декоратив йыйырсыҡланып, аҫылынған плащ. Н. П. Огарев та баҫып тора, уның бөкләнгән уң ҡулында крылатка.

# Моховая урамында Герцен һәм Огарёв һәйкәле
## Герцен һәм Огаревтың Мәскәүҙәге башҡа һәйкәлдәре

Мәскәүҙә был парлы ҡомартҡынан тыш, һуңғараҡ тағы ла Мәскәүҙең Тверь бульварында Герцен һәйкәле һәм Воробьевы тауында Герцен һәм Огаревҡа һәйкәл ҡуйылған.
# Ең

Ең:
* кейем — өҫкө кейемдең бер өлөшө
* Ең - Өн (диалект)
* Галактика еңе — спиралле галактиканың, мәҫәлән, Ҡош юлының структура элементы .
* Янғынсылар еңе (Пожарный рукав)
* Ең (шланг) — матдәләр (ғәҙәттә, һыу) ебәрә торған көпшә, эсәк.
* Ең — аэропорттарҙағы телескопик траптарҙың ябай һөйләштәге атамаһы

# Ең
## Шулай уҡ ҡара

* Рука (значения)