yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алатаубала (һырт)

Алатаубала — тау һырты, Алатау һырты армыты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә, Ишембай районында урынлашҡан.

# Алатаубала (һырт)
## Ҡылыҡһырлама

Ишембай районы буйлап Үрек йылғаһының үрге ағымынан Ҡолғона ауылына тиклем меридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 12 км, киңлеге 3 км тиклем, абсолют бейеклеге 548 м ашыу. Алатауайыры һәм Ҡалыуайыры йылғалары (Еҙем йылға бассейны) һыу айырғысы булып тора. Өҫкө рифейҙың инйәр һәм минйәр свиталары эзбизташтары, ҡомташтары, алевролиттары, һәүерташтары, доломиттарынан тора. Өҫтө (ландшафт) һоро урман тупрағындағы ҡайын-уҫаҡ-ҡарағай һәм йүкә-имән-ҡарағай урманы менән ҡапланған.

# Алатаубала (һырт)
## Топонимика

Атама кесе алатау тигәндән килеп сыҡҡан.Бала термины икенсе төрлө бәләкәй тигән мәғәнәлә йөрөй.
# Француз көйө (йыр)

Француз көйө (йыр) (рус. Французская мелодия (песня)) — 1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорт полктарының да ҡатнашыуына арнап халыҡ тарафынан ижад ителгән йыр.

# Француз көйө (йыр)
## Тарихы

1812 йылғы Ватан һуғышында башҡорт кавалерия полктары яугирҙары күрһәткән батырлыҡтар бөгөн дә халыҡ хәтерендә һәм телендә. Батшаның 1812 йылдың 8 авгусындағы указы нигеҙендә 1812 йылғы Ватан һуғышына Ырымбур губернияһынан 40 кавалерия полкы оҙатыла, шуларҙың 28-е — башҡорт полктары. Башҡорттар һуғышҡа үҙ аттары менән, тейешенсә кейенеп бара, һәр яугир үҙе менән уҡ-һаҙағын да, хатта ҡурайын да алырға онотмай. Шуға ла көнбайыш халҡы башҡорт яугирҙарын антик мифологиялағы уҡ-һаҙаҡлы малай ҡиәфәтендәге Мөхәббәт аллаһы исеме менән Төньяҡ амурҙары тип атай башлай. Тәүге мәлдә Наполеон ғәсҡәре һалдаттары уҡ-ян менән ҡоралланған сәйер кейемдәге яугирҙарҙы тиҙ арала еңергә иҫәп тота. Әммә башҡорттар, һунар мәлендәгесә ҡамалған дошманға ямғырҙай уҡ яуҙырып, күҙ асырға ла ирек бирмәйенсә уларҙы юҡ итә. Тыуған илдәрендәге кеүек, ял ваҡыттарында айырылғыһыҙ дуҫы, моңдашы булған ҡурайын алып, уйнап күңелдәрен йыуата, дошманды еңеп ҡайтыуына инаныс менән туған моңдарын сит тарафтарҙа яңғырата.

# Француз көйө (йыр)
## Йырҙың тексы

Француз көйө (йыр)
    Ҡыҙыл ғына менән Яйыҡ һыуы,
    Салт аяҙ көн булмай, туңмай ҙа,
    Беҙ китә лә тип үк иламағыҙ,
    Илаһағыҙ юлым уңмай ҙа.
    Беҙ китәбеҙ инде, ай, үҙебеҙ,
    Алыҫ ҡалыр тыуған илебеҙ.
    Беҙ килә лә тип үк, ҡарай-ҡарай,
    Тилмерер ҙә ике күҙегеҙ.
    Атҡа ғына мендек беҙ үҙебеҙ,
    Ҡалманымы әйтер һүҙегеҙ?
    Ҡалһа ҡалһын әйтер һүҙҙәрегеҙ,
    Сабырһыҙ ҙа булмаң үҙегеҙ.
«Любезные вы мои» китабында 1836—1839 йылға тиклем иҫән булған яугирҙар батшаның икешәр көмөш миҙалы: «За взятие Парижа 19 марта 1814 года» һәм «В память войны 1812 года» менән бүләкләнгән яугирҙарҙың исемлеге бирелә. Исемлектә 15-се башҡорт полкы (6-сы башҡорт кантоны) яугирҙарының да исем-шәрифтаре лә бар. Бына уларҙың бер нисәһе: Баймаҡ районының Иҫән ауылынан зауряд-хорунжий Ишбирҙе Моталлапов (хәҙер уның туған-тумасаһы Ишбирҙиндар фамилияһын йөрөтә), Бурансы Ҡаҙаҡбаев, Иҫәнғол Сакиев, Мөхәмәтәмин Ҡотанов; Темәстән — урядник Исмәғил Иҫәнғолов, Ирназар Илбаҡтин, Юныс Рахманғолов, Исламбай Мәһәҙиев, Алтынса Мамелин, урядник Иблеәмин Бикбулатов.
# Аҡкөбәков Хөрмәт С.

Аҡҡөбәков Хөрмәт С. (рус. Аккубяков Хурмат С.; 1913—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы кавалерисы. Ҡыҙылармеец.

# Аҡкөбәков Хөрмәт С.
## Биографияһы

Хөрмәт Аҡкөбәков 1913 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы) Төкән ауылында тыуған.
Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Ҡыҙылармеец Аҡҡөбәков Хөрмәт 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы кавалерисы була.
1942 йылдың 7 июлендә барған дәһшәтле алыштарҙа Курск өлкәһе (хәҙер — Липецк өлкәһе) Икенсе Тербуны районы биләмәләрендә хәбәрһеҙ юғала.

# Аҡкөбәков Хөрмәт С.
## Хәтер

Хөрмәт Аҡкөбәковтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Көйөргәҙе районы Төкән ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында яугир хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәләк булыусыларҙың, шул иҫәптән, ҡыҙылармеец Аҡҡөбәков Хөрмәттең һөйәктәре лә, хәрби хөрмәт күрһәтелеп, Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнә.
Ҡәберлек һәйкәлендәге мемориал таҡтаға батырҙарҙың исемдәре уйылып яҙылған.
# 1756 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1756 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1756 MDCCLVI |
| Юлиан стилендә | 1755—1756 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2508—2509 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7264—7265 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5516—5517 ה'תקט"ז — ה'תקי"ז |
| Мосолман календары | 1169—1170 |
| Боронғо әрмән календары | 1205 ԹՎ ՌՄԵ |
| Ҡытай календары | 4452—4453 乙亥—丙子 синяя свинья — красная мышь |
| Эфиопа календары | 1748—1749 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1812—1813 |
| - Шака самват | 1678—1679 |
| - Кали-юга | 4857—4858 |
| Иран календары | 1134—1135 |
1756 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Яра-Яха (Ензор-Яха ҡушылдығы)

Яра-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ензор-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Яра-Яха (Ензор-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036439
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303643
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Башҡорт моңо (шиғыр)

Башҡорт моңо - Фәтхелҡадир Сөләймәновтың 1914 йылда "Мөғәллим" журналының 8-се һанында баҫылып сыҡҡан шиғыры.

# Башҡорт моңо (шиғыр)
## Әҫәргә ҡыҫҡаса күҙәтеү

1914 йылда «Мөғәллим» журналының 8-се һанында баҫылып сыҡҡан был шиғырында автор үҙенең «аҡ тирмәнән сығып, моңло төндә» ай батҡанын ҡарап тороуын һәм шул мәлдә кисергән уй-тойғоларын тасуирлай. Шағир ата-бабалар йәшәгән боронғо данлы һәм шанлы замандарҙы һағынып иҫкә ала, шул тормоштоң иркенлегенә, муллығына һоҡлана, ил һаҡлап яу сапҡан ҡаһармандарҙы маҡтай. Ахырҙа уйҙары менән үҙ заманына әйләнеп ҡайтып, милләттәштәрендә киң тарала барған меҫкенлек, ялҡаулыҡ һәм ҡурҡаҡлыҡ кеүек кире сифаттарҙы тәнҡитләй.

# Башҡорт моңо (шиғыр)
## Әҫәр

Башҡорт моңо
    Аҡ тирмәнән сығып, моңло төндә
    Ҡарап торҙом айҙың батҡанын.
    Йоҡоларым ҡасып, күп уйланып,
    Көтөп торҙом таңдың атҡанын.
    Йылт-йылт итеп янған нурлы йондоҙ
    Әллә нимә һала күңелгә,
    һыҙлана ла күңел, моңлана ла
    Әллә нимә бөтөн түгелгә.
    Иҫкә төшә шунда- иҫке саҡтар —
    Ата-бабаларҙың дандары.
    Күҙ алдында иләҫ-миләҫ итә
    Көтөү-көтөү йөрөгән малдары.
    һаҙаҡтарын тартып, һөңгө тотоп,
    йөрөгән улар матур аттарҙа.
    Аямаған йәнен, түккән ҡанын,
    Ил бирмәгән яман-яттарға.
    ...Яҡшы аттар киткән, инде ҡалған
    Ҡуян йөрәк, ялҡау, ямандар...
    Бер йырланым шулай, бер иланым,
    Илап торҙо ҡара урмандар.
# Седов исемендәге Ростов диңгеҙ училищеһы

Г. Я. Седов исемендәге һыу транспорты институты — Дондағы Ростов ҡалаһы уҡыу йорто, адмирал ф. Ф. Ушаков исемендәге ДДУ филиалы (2012 йылға тиклем — Г. Я. Седов исемендәге Дондағы Ростов диңгеҙ колледжы).

# Седов исемендәге Ростов диңгеҙ училищеһы
## Уҡыу йортоноң исемдәре

* 1876—1902 йылдарҙа — Диңгеҙ кластары;
* 1902—1908 йылдарҙа — алыҫ диңгеҙ училищеһы;
* 1908—1920 йылдарҙа — Дондағы Ростов Сауҙа флоты суднолар механиктары һәм алыҫ диңгеҙ училищелары берләшмәһе ;
* 1920—1923 йылдарҙа — Дондағы Ростовтың һыу транспорты техникумы;
* 1923—1944 йылдарҙа — Ростов һыу юлдары бәйләнеш политехникумы;
* 1940 йылда Г. Я. Седов исеме бирелгән
* 1944—1976 йылдарҙа — Г. Я. Седов исемендәге Ростов диңгеҙ училищеһы;
* 1976—1992 йылдарҙа — «Почёт Билдәһе» орденлы Г. Я. Седов исемендәге Ростов диңгеҙ училищеһы ;
* 1992—2006 йылдарҙа — Г. Я. Седов исемендәге Ростов диңгеҙ колледжы;
* 2006—2012 йылдарҙа — Г. Я. Седов исемендәге Ростов диңгеҙ колледжы — адмирал Ф . Ф. Ушаков исемендәге Дәүләт диңгеҙ университеты филиалы;
* 2012 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем Г. Я. Седов исемендәге һыу транспорты институты — адмирал Ф . Ф. Ушаков исемендәге Дәүләт диңгеҙ университеты филиалы;
* 2006 йылдан башлап, 130 йыл эшләү осоронда, Г. Я. Седов исемендәге Ростов диңгеҙ колледжы уҙаллы юридик зат булыуҙан туҡтаны. Хәҙер ул адмирал ф. Ф. Ушаков (Новороссийск ҡалаһы) исемендәге ДДУ уҡыу йорто.
# Мат-Юган

Мат-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Мат-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030695
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303069
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Греков Сергей Николаевич

Греков Сергей Николаевич (3 сентябрь 1968 йыл) — муниципаль хеҙмәткәр. 2021 йылдың 15 ғинуарынан Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы. 2022 йылдың 14 февраленән — Башҡортостан Республикаһының РФ Президенты янындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-Министры урынбаҫары.

# Греков Сергей Николаевич
## Биографияһы

Сергей Николаевич Греков 1968 йылдың 3 сентябрендә Ишембайҙа тыуған.
Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетын тамамлаған.
1987—1989 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1993 йылдың 1 июленән 1994 йылдың 29 авгусына тиклем «Нефтегазсервис» акционерҙар йәмғиәтендә инженер булып эшләй.
1994—1999 йылдарҙа— «Нефтегазснаб» акционерҙар йәмғиәтендә инженер.
1999 йылдың 16 ноябренән 2000 йылдың 31 ғинуарына тиклем— «Фалько» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә инженер.
2000—2004 йылдарҙа — «ГазТехРесурс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә әйҙәүсе инженер, генераль директор, техник директор.
2004 йылдың 22 ғинуарынан 2005 йылдың 3 октябренә тиклем — «Баштрансгаз» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең матди-техник тәьминәте буйынса генераль директор кәңәшсеһе.
2005—2011 йылдарҙа йәнә «ГазТехРесурс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә эшләй. 2005 йылдан 2008 йылға тиклем — генераль директор урынбаҫары. 2008 йылдан 2011 йылға тиклем — генераль директор.
2011 йылдың 1 мартынан 2014 йылдың 23 мартына тиклем «Ишембай икмәк комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә һатыу буйынса менеджер булып эшләй. 2014 йылдың 23 мартынан 2015 йылдың 13 февраленә тиклем — «Ишембай икмәк комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең иҡтисади кәңәшсеһе.
Шулай уҡ 2012—2015 йылдарҙа «Инновацион-производство үҙәге „Пилот“» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә берлектәге йүнәлештәр буйынса генераль директоры була. 2015 йылдың 16 февраленән 2017 йылдың 8 октябренә тиклем — генераль директор, 2017 йылдың 9 октябренән 12 апреленә тиклем — проекттар етәксеһе.
2019 йылдың 13 апреленән 2020 йылдың 30 июненә тиклем «„НефтеХимПром УГНТУ“ бәләкәй инновацион предприятиеһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә — техник директор.
Шулай уҡ 2019—2020 йылдарҙа «Бәләкәй нефть компанияһы „Ишимбайнефтегаз“» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә — башҡарма директоры була.
2020 йылдың 16 декабренән алып Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡара.
2021 йылдың 15 ғинуарында Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы итеп һайлана.

# Греков Сергей Николаевич
## Шәхси тормошо

Өйләнгән, ғаиләлә ете бала: дүрт улы һәм өс ҡыҙы бар. Ҡатыны- Айгөл Вәзих ҡыҙы.
# Липка (Тура ҡушылдығы)

Липка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының уң ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Липка (Тура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200007517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200751
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Көсөков

Көсөков — фамилия.
* Көсөковтар — башҡорт дворяндары нәҫеле.
* Көсөков Раил Фазыл улы (28.03.1952), опера йырсыһы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (2009), Башҡортостандың халыҡ артисы (2000), Ғәлимов Сәләм исемендәге премия һәм Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты.
* Көсөков Хәмиҙулла Шаһингәрәй улы (1871 — ?) — уҡытыусы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, сәйәсмән.
* Ҡолой Көсөков — кантон башлығы.
# Олешанка

Олешанка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осма йылғаһының һул ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Олешанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012274
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001227
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дауытов Гәрәй Дәүләтбай улы

Дауытов Гәрәй Дәүләтбай (8 сентябрь 1946 йыл — 6 декабрь 2008 йыл), уҡытыусы, комсомол, партия һәм мәғариф органдары хеҙмәткәре, журналист. 1990 йылдан Бөрйән районының «Таң» гәзите хәбәрсеһе.

# Дауытов Гәрәй Дәүләтбай улы
## Биографияһы

Гәрәй Дәүләтбай улы Дауытов 1946 йылдың 8 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын 1970 йылда тамамлай. Тормош юлы һәм эшмәкәрлеге Бөрйән районы менән бәйле:
* мәктәп бүлеге мөдире (1970);
* ВЛКСМ-дың Бөрйән район комитетының 1-се секретары (1973 йылдан);
* КПСС-тың Бөрйән район комитетында хеҙмәткәр;
* Әбделмәмбәт урта мәктәбе уҡытыусыһы (1975 йылдан);
* Әбделмәмбәт урта мәктәбе интернаты мөдире (1980 йылдан);
* «Урал» колхозы партия ойошмаһы секретары (1978—1980 йылдар);
* Бөрйән район мәғариф бүлегенең методик кабинеты хеҙмәткәре (1986 йылдан);
* Бөрйән районы башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге мөдире (1989 йылдың ғинуар айынан);
* КПСС-тың Бөрйән район комитетында инструктор (1989 йылдың июнь айынан);
* Бөрйән районы «Таң» гәзите хәбәрсеһе (1990 йылдан)
# Закагори башнялары

Закагори башнялары - (груз. ზაკაგორის კოშკები) - Грузияның милли әһәмиәткә эйә булған дәүләт күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы.

# Закагори башнялары
## Географияһы

Закагори башнялары Грузияның Мцхета-Мтианети төбәгендәге Казбеги муниципалитеты биләмәһендә, Трусо тарлауығында, Насоплар Закагори биләмәһендә урынлашҡан.

# Закагори башнялары
## Тасуирламаһы

Өс башня хәҙергә тиклем һаҡланған. Көньяҡ башня нигеҙе квадрат рәүешле (6,7х6,7 м), биш ҡатлы, бейеклеге 9,5 м , өҫкә табан тарая бара.
Төньяҡ башня нигеҙе трапеция формаһында, 5 ҡатлы.
Ауыл уртаһында урынлашҡан башня квадрат нигеҙле, тәүге ҡат менән икенсеһенең бәлкәй генә өлөшө һаҡланған.
2006 йылда Закагори башнялары милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
# Маликов Борис Зөфәр улы

Маликов Борис Зөфәр улы (29 октябрь 1947 йыл) — ғалим-хоҡуҡ белгесе. Юридик фәндәр докторы (2004), профессор (2006). Эске хеҙмәт полковнигы.

# Маликов Борис Зөфәр улы
## Биографияһы

Борис Зөфәр улы Маликов 1947 йылдың 29 октябрендә Южно-Сахалинск ҡалаһында тыуа. Юғары белемде Башҡорт дәүләт университетында ала. Уҡыу йортон 1974 йылда тамамлай. Хеҙмәт юлын 1975 йылда Башҡорт АССР-ы Эске эштәр министрлығы системаһында башлай. 1990 йылдан Өфө юридик институтында эшләй. Тәүҙә ғилми хеҙмәткәр була, һуңынан — холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт хоҡуғы кафедраһы начальнигы урынбаҫары вазифаһында. 1998 йылдан Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Һарытау юридик институтында, 2001—2008 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Яза башҡарыу федераль хеҙмәтенең Һамар юридик и нститутында эшләй, 2003 йылдан енәйәт-башҡарма хоҡуҡ кафедраһы начальнигы. 2009 йылдан Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһының Башҡортостан социаль технологиялар институтының енәйәт хоҡуғы, процесс һәм криминалистика кафедраһы мөдире булып эшләй. Һуңғы эш урыны — Рәсәй Эске эштәр министрлығы Өфө юридик институтының енәйәт хоҡуғы һәм криминология кафедраһы профессоры.

# Маликов Борис Зөфәр улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Борис Маликовтың ғилми эшмәкәрлеге яза теорияһы проблемаларын тикшереүгә, енәйәт яуаплылығының асылына һәм формаларына бағышлана. Ул 150-нән ашыу фәнни һәм методик хеҙмәт, шул иҫәптән 7 монография авторы.

# Маликов Борис Зөфәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Рәсәй Юстиция министрлығының һәм Рәсәй Федерацияһының Яза башҡарыу федераль хеҙмәтенең ведомство миҙалдары.
# Венера павильоны

Венера павильоны, йәки Трельяж, — Гатчинала Һарай паркындағы павильон, Аҡ күл ярында Мөхәббәт утрауы осонда урынлашҡан.
Павильон килеү өсөн асылған, инеү түләүле.

# Венера павильоны
## Тарихы

Павильон төҙөү идеяһы 1780 йылдарҙа Павел Петровичтың сәфәренән һуң тыуа. Шантильяла ул Мөхәббәт утрауында павильон күрә, һуңғараҡ уның һүрәттәре Гатчина павильонын төҙөгәндә ҡулланыла.
Венера павильоны проекты 1791 йылда әҙерләнә. Павильон төҙөлөшө 1792—1793 йылдарға ҡарай
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында павильон һиҙелерлек зыян күрә. Паркеты, стена биҙәктәре һәм плафоны зыян күрә. Колонналары һәм диуарҙары артиллерия снаряды ярсығынан ярыла.
1963—1965 йылдарҙа павильон яңынан Махусус фәнни-реставрация оҫтаханаларында архитектор-реставраторҙар проекты буйынса тергеҙелә. Стеналары һәм плафон рәсемен рәссам Л.А.Любимов тергеҙә. 1974—1979 йылдарҙа павильон интерьеры «Кушелев альбомы» һыҙмалары нигеҙендә архитектор А.А.Кедринский проекты буйынса реконструкциялана.
2007 йылда павильондың реставрацияһы башлана, ул 2010 йылдың йәйендә тамамлана

# Венера павильоны
## Архитектураһы

Павильон ике тигеҙ өлөштән тора: Тура мөйөшлө ҙур залы һәм тура мөйөшлө вестибюле ҡыҫҡа арҡыры яғына һуҙылған.
Төп фасады бейек нигеҙҙә ионик орденлы дүрт бағаналы портик менән биҙәлгән. Киң ике асмалы ишек дөрөҫ формалы архивольт менән рамланған. Портикты классик антаблемент һәм өс мөйөшлө фронтон тамамлай. Уның тимпанында Амурҙың семәрле рельефлы эмблемаһы урынлашҡан — уҡтар менән сатраш һаҙаҡ, лавр һәм роза ботаҡтары һәм яныусы факел
Павильон фасадтарының периметры буйлап антаблементтың декоры һәм композицияһы дауам итә. Уның япмаһынан өҫтәрәк селтәр менән биҙәлгән тәпәш таҫмалы парапет бара.
Павильондың аҡһыл-йәшел төҫө фасад менән тап килә

# Венера павильоны
## Интерьеры

Павильон вестибюле аскетик ҡәтғилектә үтәлгән, тик ишек фрамугаһы аша яҡтыртыла.
Ҙур зал планында тура дүртмөйөш рәүешендә, уның оҙонлоғо 10 метр, киңлеге - 8. Биш тәҙрә күл яғына ҡарай. Павильондың яҡтылығын ике уйым араһындағы көҙгөләр кәсйәтә, уларҙың ярым түңәрәк рамдарын семәрле алтын ялатылған таждар һәм гирляндалар тамамлай. Көҙгөләр өҫтөндә сәскә, уҡтар менән һаҙандар, янып торған йөрәк һүрәттәре төшөрөлгән панно урынлашҡан. Көҙгө тирәләй аралар әүәләүгә оҡшаған орнаментлы композициялар менән биҙәлгән. Улар елем буяуы менән һары-алтын фонда штукатурка өҫтөнән гризайль манераһында башҡарылған. Шул уҡ ысул менән тик зәңгәр фонда залдың ишектәре өҫтөндә панно эшләнгән.
Залдың түбәлеге бай кәрниз менән ситләтеп алынған. «Венера триумфы» плафонын 1797 йылда рәссам И. Я Меттенлейтер башҡара
Зал интерьерын дүрт мәрмәр фонтан байыта, улар быяла ишектәр ҡаршыһында урынлашҡан һәм стеналарҙағы көҙгөләрҙә сағыла.
1887 йылда Венера павильонына Ҙур һарайҙың Аҡ залынан Антонио Ринальди рәсеме буйынса эшләнгән ҙур түңәрәктәр һәм имән япраҡтары гирляндалары рәүешендәге паркет йыйылмаһы өлөшө күсерелә. Быға тиклем павильон иҙәне, бәлки, яһалма мәрмәрҙән яһалған булған.
# Тимер Еңгәй

Тимер Еңгәй — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһенең Нуғайбәк районы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡыҙыл Селек йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Тимер Еңгәй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001809
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200180
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Небельшюц

Небельшюц (нем. Nebelschutz<br />Njebjelcicy) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1195 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,92 км². Диңгеҙ кимәленән 194 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1920 һәм автомобиль коды BZ.
# Нгарка-Сяву-Яха (Анти-Паюта-Яха ҡушылдығы)

Нгарка-Сяву-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Анти-Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Нгарка-Сяву-Яха (Анти-Паюта-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074438
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307443
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3