yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Резникова Зинаида Васильевна

Зинаида Васильевна Резникова (ҡыҙ фамилияһы Алямкина, 1927) — совет ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы

# Резникова Зинаида Васильевна
## Биографияһы

Зинаида Васильевна Резникова 1927 йылда Киров районының Белокаменка ауылында (хәҙер Көнсығыш-Ҡаҙағстан өлкәһе Глубоковский районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Зинаида Резникова 13 йәшенән Сталин исемендәге колхозда хеҙмәт итә башлай, унда ашнаҡсы, хисапсы, һуңғараҡ уңыш йыйыу менән шөғөлләнә. 1947—1949 йылдарҙа Көнсығыш-Ҡаҙағстан өлкәһенең «Ҡыҙыл таң» колхозында иген культуралары үҫтереү буйынса звено башлығы булып тора. Уның звеноһы һигеҙ йәш ҡыҙҙан тора, улар гектарынан 30 центнер иген үҫтереү буйынса йөкләмә ала. Йөкләмәләрен арттырып үтәйҙәр — звено 20 гектар майҙанда һәр гектарҙан 32,4 центнер иген йыйып тапшыра.
СССР Юғары Советы Президиумының 1949 йылдың 20 майындағы Указы менән колхоздың дәүләткә иген һатыуҙа юғары уңыш алыуы һәм 1949 йылғы яҙғы сәсеү өсөн культураларҙың орлоғо менән ихтыяжды тулы күләмдә тәьмин итеүе өсөн Алямкина Зинаида Васильевнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1949 йылда Зинаида Васильевна һәр гектарҙан 29,2 центнер ужым үҫтереп ала. Ә яҙғы культуралар менән бөтәһе бергә 1341 центнер һайланма бойҙай йыйып ала, шуның өсөн 1950 йылда икенсе Ленин ордены менән бүләкләнә.
З.В. Резникова артабанғы йылдарҙа ла уңышлы эшләй — ябай колхозсы ла йәшелсәселек бригадаһының бригадиры булып та эшләй. Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһендә ҡатнаша. Киң мәғлүмәт сараларында үҙ эш тәжрибәһен таратыу өсөн сығыш яһай, башлыса, «Наш опыт выращивания высоких урожаев озимой пшеницы»хеҙмәте авторы була. Героиняның алдынғы ысулдары республиканың Ауыл хужалығы министрлығы тарафынан дөйөмләштерелә
Производство менән бер рәттән, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, — Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы депутаты һәм хеҙмәтсәндәр депутаттарының Көнсығыш Ҡаҙағстан өлкә Советы депутаты итеп һайлана, күп йылдар агитатор булып эшләй.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң Ҡаҙаҡ ССР-ы Көнсығыш-Ҡаҙағстан өлкәһенең Киров районында (хәҙер — Глубоковский) йәшәй
Миҙалдар менән, шул иҫәптән «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (1944).

# Резникова Зинаида Васильевна
## Библиография

* Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия — Резникова Зинаида Васильевна. — Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014.
* Герои Социалистического Труда — казахстанцы. Т. 1. — Алма-Ата : Казахстан , 1969.
# Куш-Вож (Кесе Роговая ҡушылдығы)

Куш-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Куш-Вож (Кесе Роговая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006829
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уйылды (Арғаяш районы)

Уйылды (рус. Увильды) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы ҡасаба. Кузнецк ауыл биләмәһе составына инә.
Уйылды ҡасабаһы Ошо уҡ исемле күл буйында урынлашҡан. Бында шулай уҡ «Уйылды» курорты бар (майҙаны 115 га).

# Уйылды (Арғаяш районы)
## Исеменең килеп сығышы

Атамаһы буйынса версиялар төрлө. ХVIII быуатта урыҫ яҙмаһында әлеге йылға Увелди, Увельди, Уелды, Увелги варианттары, шулай уҡ башҡорт әйтелешендәге варианттарында килтерелә — Уелдекуль, Уелдекул. Топоним ике башҡорт һүҙҙәренән — уйылды һәм күл — тора, тип иҫбатлана. Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлегенән: уй — Һуҙылып киткән түбән ер; уйһыу, уяҙ; уйһыу — түбәнерәк булып ятҡан ҙур, иркен ер. Башҡортса уйылып төштө тигән төшөнсә бар. Шуваловтың фаразлауынса ла уйыл, уел, уелды — «низина», «впадина», «углубление», «провал». Уйылдыкүл — «соҡорҙағы күл» («озеро во впадине», йәки «озеро провальное или углубленное»). Ысынлап та, күлдең формаһы соҡорҙо хәтерләтә. Топоним «уйпаттағы күл» йәки «убылған (уйылған) күл» тигәнде аңлатыуы ихтимал.

# Уйылды (Арғаяш районы)
## Халҡы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡасабала барыһы 577 кеше йәшәй (254 ир-ат һәм 323 ҡатын-ҡыҙ). Хәҙерге ваҡытта ҡасабала башлыса урыҫтар йәшәй.

# Уйылды (Арғаяш районы)
## Урамдар селтәре

Ҡасабала 17 урам бар.
# Йүрмәтау

Йүрмәтау, Ярматау, Юрматау (рус. Юрматау) — Башкортостан Республикаһы Белорет районында, Көньяҡ Урал тауҙарындағы һырт.

# Йүрмәтау
## Географияһы

Йүрмәтау һырты Башҡорт Уралының көнбайыш өлөшөндә, Белорет районында урынлашҡан. Бейеклеге 570—854 м булған 10‑ға яҡын түбәһе бар (Кесе Юрмаш, Юрмаш тауҙары). Төньяҡ‑көнбайыш өлөшөндә армыт — Оло Юрматау һырты урынлашҡан.Һыртта Нөгөш йылғаһы һәм уның бик күп ҡушылдыҡтары башлана.
Географик координаттары: N 53° 28' 58 E 57° 22' 48

# Йүрмәтау
## Тасуирламаһы

Һырт төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш йүнәлештә Кесе Нөгөш йылғаһынан Оло Нөгөш йылғаһына тиклем 35 км-ға һуҙылған. Һырттың рельефы — түбәләре көмбәҙ рәүешле, битләүҙәре һөҙәк. Көньяҡ өлөшөндәге йылға үҙәндәрендә карст соҡорҙары бар.
Һырттың оҙонлоғо — 35 км, киңлеге яҡынса 10 км, бейеклеге — 842 м.
Тау тоҡомдары урта рифей свиталары юшаһы — күмерле һәүерташтар, ҡомташтар, егәҙе‑комаров — күмерле, хлорит‑кварц­лы һәүерташтар һәм биктимер — алевролиттар, аргиллиттар, кварцлы ҡомташтарҙан ғибәрәт. Антропоген ҡатламдар һәүерташтар, алевролиттары, аргиллиттары, доломиттар, эзбизташтар, өҫкө рифейҙың кварц ҡомташтарынан тора. .

# Йүрмәтау
## Күренеше

Ландшафы һоро тау‑урман һәм кәҫле­ көл­һыу­ тупраҡтарҙағы ҡайын, ҡарағай һәм ҡарағас урмандарынан, тау болондарынан тора.
Көньяҡ өлөшөнөң ландшафы — ҡарағас урмандары, күрәнле һәм ҡыуаҡлы һаҙлыҡтар.

# Йүрмәтау
## Топонимика

Йүрмәтауҙың күренешен һарыҡтың эс майын оҙон-оҙон итеп ҡырҡып, ас эсәк менән ҡушып үреп әҙерләнгән йүрмә тип аталған ашамлыҡ менән сағыштырып, йә «йүрмәләү» — ваҡ-ваҡ баҫып атлау тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тип тә аңлаталар. Быныһы тау менгәндәге атлауҙы аңлаталыр, күрәһең.
Халыҡ телендә тау бер нисә вариантта аталып йөрөй — Йүрмәтау, Юрматау, Ярматау.
# Шограш

Шограш — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вологда йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Шограш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000006585
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000658
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чешбаш

Чешбаш — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улень (Оло Улень) йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чешбаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200013947
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201394
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тайлашка (Сангилька ҡушылдығы)

Тайлашка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сангилька йылғаһының һул ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тайлашка (Сангилька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034756
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203475
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Филимонов Александр Николаевич

Филимонов Александр Николаевич (22 ноябрь 1927 йыл — 17 август 1999 йыл) — совет нефтсе-геологы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1968), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1970).

# Филимонов Александр Николаевич
## Биографияһы

Александр Николаевич Филимонов 1927 йылдың 22 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
Белеме
Стәрлетамаҡ ҡалаһының 14-се мәктәбендә белем ала. 1946 йылда Ишембай нефть техникумын техник-технолог һөнәре буйынса тамамлай. 1952 йылда Ленинградта М. В. Фрунзе исемендәге Юғары хәрби диңгеҙ училищеһын тамамлай. 1963 йылда Өфө дәүләт нефть техник университетын (ул ваҡытта ӨНИ, ситтән тороп уҡый) тау инженеры һөнәре буйынса тамамлай.
Хеҙмәт юлы
19 йәшендә тыуған ҡалаһы Стәрлетамаҡта «Башнефтеразведка» тресында хеҙмәт юлын быраулаусы ярҙамсыһы булып башлай. Бында ул 1946—1947 йылдарҙа эшләй. Ленинградта уҡыуын тамамлағас, СССР Ҡораллы көстәрендә хеҙмәт итә. 1956—1964 йылдарҙа «Туймазабурнефть» тресында: быраулаусы ярҙамсыһы, 1957 йылдан башлап өлкән инженер, 1958 йылдан — профсоюз комитеты рәйесе, 1963 йылдан— 1-се быраулау контораһының цех начальнигы. 1964 йылдан башлап «Тюменнефтегазразведка» берекмәһенең «Сургутбурнефть» тресы Усть-Балык быраулау контораһы директоры, 1971 йылда — Нефтеюганск быраулау эштәре идаралығы директоры, 1977 йылдан алып «Урайнефтегаз» ПБ-ның генераль директоры, 1982—1987 йылдарҙа «Юганскнефтеспецстрой» тресы идарасыһы.
А. Н. Филимонов етәксегендә яңы быраулау техникаһы һәм технологиялары индерелә, 8-се биш йыллыҡ план осоронда юғары етештереү күрһәткестәренә өлгәшә. Төмән өлкә хеҙмәтсәндәр Советы депутаты, Нефтеюганск ҡала пратия комитеты һәм ҡала профсоздар комитеты ағзаһы була.
1987 йылдан — хаҡлы ялда. Мәскәүҙә йәшәй. 1999 йылдың 17 авгусында Өфөлә вафат була. Ханты-Манси автономиялы округы Нефтеюганск ҡалаһында ерләнгән.

# Филимонов Александр Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены (1971);
* СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1968);
* СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1970);
* Нефтеюганск ҡалаһының почетлы гражданы (1997).

# Филимонов Александр Николаевич
## Хәтер

А. Н. Филимоновтың иҫтәлегенә Нефтеюганск ҡалаһындаа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Ханты-Манси автономиялы округы Урай ҡалаһында Дан Аллеяһында Филимоновтың барельефы ҡуйылған.
# Ғәдтәр

Ғәдтәр (ғәр. عاد‎ — ғәд; рус. адиты) — Ҡөрьәндә һәм мосолман риүәйәтендә: Ғәрәбстандың һәләк булған «ҡәүемдәренең» береһе; «алпамышалар ҡәбиләһе». Ҡөрьәндә улар әл-Әхкәфтә йәшәгән, шәрехләүселәр фекеренсә, бында һүҙ Көнсығыш Һадрамаут сүллегендәге Йәмән тураһында бара.

# Ғәдтәр
## Ғәдтәр ислам сығанаҡтарында

Ғәдтәр Ҡөрьәндә Аллаһы тәғәләнең тәкәббер һәм иман килтереүҙән баш тартҡан кешеләрҙе юҡ итеүе миҫалы итеп телгә алына. Ғәдтәр оҙаҡ ваҡыт байлыҡта йәшәй, тәкәбберлек күрһәтә һәм Тәүхидкә (Бер Аллаһлыҡҡа) саҡырған Һуд пәйғәмбәр артынан эйәрмәй. Бының өсөн ғәдтәр ҡоролоҡ, артабан дауыл ебәрелеп, язаға тарттырыла. Ете төн һәм һигеҙ көн ҡоторған ҡойон ғәдтәрҙе юҡ иткән.

# Ғәдтәр
## Убарҙа ҡаҙыныу эштәре

1990 йылдар башында бөтә донъяға билдәле бер нисә гәзит бик мөһим археологик асыш — Убар ҡалаһы табылыуы тураһында хәбәр итә. Иң ҡыҙыҡлыһы — ҡаланың исеме Ҡөрьәндә телгә алына. Бәҙүәндәрҙең фольклорында ишетергә мөмкин булған боронғо ҡаланың асылыуы ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Ҡөрьәндә телгә алынған ҡаланы археолог-һәүәҫкәр Николос Клэпп таба.
Ҡаҙыныу эштәре барышында табылған ҡоролмалар араһында Көрьәндә телгә алынған бейек колонналар ҙа була. Ғәрәп теленән тәржемә ителгән «Әхкәф» «ҡом өйөмдәре» тигәнде аңлата һәм «хикф» тигән һүҙҙең күплек һаны булып тора. Убарҙа ҡаҙыныу эштәре боронғо ҡаланың 12 метрлыҡ ҡом аҫтында ерләнеү фактын раҫлай.

# Ғәдтәр
## Ғәдтәр Ҡөрьәндә

   * Ғәдтәргә бирелгән байлыҡ: 7:69, 26:133, 134, 89:7, 8;
   * Ғәдтәр тәкәбберлеге: 41:15, 26:128, 129;
   * Һудтың күрәҙәлеге: 7:65—72, 11:50—57, 23:32, 26:124—135, 46:21—23;
   * Һудтың эҙәрлекләүе: 7:66, 67, 11:53—55, 14:9, 26:136, 137, 38:12, 46:21, 50:13, 54:18;
   * Ғәдтәрҙе юҡ итеү: 7:72, 11:58, 11:89, 23:41, 25:38, 26:139, 29:38—40, 40:31, 41:13—16, 46:24, 25, 51:41, 42, 53:50, 54:19, 20, 69:6—8, 89:6.
# Кесе Калагаш

Кесе Калагаш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Калагаш йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Калагаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004134
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100413
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чангара (Заборная ҡушылдығы)

Чангара — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Заборная йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Чангара (Заборная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013152
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201315
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Балтас (күл)

Балтас — рус. Балтас — Башҡортостандың Өфө районындағы күл

# Балтас (күл)
## Тасуирламаһы

Һыу ятҡылығының майҙаны 0,1 км². Дим йылғаһының һыубаҫар туғайында, һул яҡ ярында урынлашҡан. Жуков ауылынан 2 км көньяҡ-көнсығыштараҡ ята.

# Балтас (күл)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса күл Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201311111100005656
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 211100565
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Балтас (күл)
## Этимологияһы

Күл исеме киң таралған топонимдарҙан, Балтас атамаһы йышыраҡ антропонимдарҙан, йәғни ир-ат исеменән алынған. Мәҫәлән, Балтас районы Иҫке Балтас ауылына нигеҙ һалған кеше Балтас исемле аҫаба башҡорт булған.
# Бельгерн

Бельгерн (нем. Belgern) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4784 кеше йәшәй. Майҙаны — 83,7 км². Диңгеҙ кимәленән 156 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4874 һәм автомобиль коды TO.
# 1910 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1910 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1910 MCMX |
| Юлиан стилендә | 1909 — 1910 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2662 — 2663 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7418 — 7419 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5670 — 5671 ה'תר"ע — ה'תרע"א |
| Мосолман календары | 1328 — 1329 |
| Боронғо әрмән календары | 1359 ԹՎ ՌՅԾԹ |
| Ҡытай календары | 4606 — 4607 (с 10 февраль) 己酉 — 庚戌 жёлтая курица — белая собака |
| Эфиопа календары | 1902 — 1903 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1966 — 1967 |
| - Шака самват | 1832 — 1833 |
| Иран календары | 1288 — 1289 |
1910 (бер мең туғыҙ йөҙ унынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1910 йылы, 2 мең йыллыҡтың 910 йылы, XX быуаттың 10 йылы, XX быуаттың 1 ун йыллығының 10 йылы, 1910 йылдарҙың 1 йылы.

# 1910 йыл
## Тыуғандар

* 14 февраль — Ҡадир Даян, күренекле башҡорт яҙыусыһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
# Пирит

Пири́т (грек. πυρίτης λίθος, һүҙмә-һүҙ — утта соҡолоусы таш), көкөрт колчеданы, тимер колчеданы, сульфидтар класы минералы — минерал, химик составы FeS₂ (46,6 % Fe, 53,4 % S). Нередки примеси Со, Ni, As, Cu, Au, Se и др.

# Пирит
## Үҙенсәлектәре

Составына баҡыр, кобальт, никель һ. б. ҡушылмалар инә. Кристалдары куб (йыш ҡына ҡырҙарында штрихтар була), пентагондодекаэдр, һирәк осраҡта октаэдр формаһында, бергә уҡмашҡан һәм шытып сыҡҡан игеҙәктәр. Яҡты еҙ‑һары төҫтә, һарғылт көрән һәм сыбар төҫмөрө бар, металл кеүек ялтыр. Ҡатылығы 6—6,5, тығыҙлығы 4900—5200 кг/м³, йәбешкәклеге камил түгел.
# Нойштадт (Гарц)

Нойштадт (Гарц) (нем. Neustadt/Harz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1116 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,46 км². Диңгеҙ кимәленән 260–300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99762 һәм автомобиль коды — NDH.
# Вторая (Косец ҡушылдығы)

Вторая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вторая (Косец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034367
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203436
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кама буйы

Кама буйы — Кама йылғаһына тоташҡан бик ҙур биләмә.
Киң мәғлүмәт сараларында йыш ҡына Пермь крайын, ҡайһы берҙә Пермь крайын һәм Удмуртияны — Кама буйы, ә Пермь ҡалаһын — Кама буйының баш ҡалаһы тип атайҙар. Был осраҡта фәнни яҡтан айырыуса дәлилләнгән терминдар — Пермь Кама буйы (Пермь крайы) һәм Көнбайыш Урал (Пермь крайы һәм Удмурт Республикаһы).
Удмурт энциклопедияһында Кама буйы «аныҡ тышҡы сиктәре булмаған, йылға үҙәне менән тығыҙ бәйләнгән Кама йылғаһы биләмәһенең ирекле ҡулланышта булған географик термины» тип билдәләнә. Кама буйының урыны ҡайһы берҙә административ-территориаль бүленеше атамаларына (Пермь Кама буйы, Ҡаракүл Кама буйы) бәйләнә. Әлеге термин киң мәғлүмәт сараларында, тыуған яҡты өйрәнеү, һирәгерәк ғилми әҙәбиәттә, ҡуллана".
Ҡайһы бер ғилми публикацияларҙа биләмә (территория) йәһәтенән Кама йылғаһы бассейны менән күҙалланған Оло Кама буйы термины индерелә. Был төбәккә Рәсәй Федерацияһының биш субъекты ҡарай: Башҡортостан Республикаһы, Киров өлкәһе, Пермь крайы (айырым статусҡа эйә Коми-Пермяк округы менән бергә), Татарстан Республикаһы, Удмуртия Республикаһы, шулай уҡ традицияға нигеҙләнгән географик һәм тарихи-мәҙәни яҡтан яҡын булған ҡайһы бер территориялар.
Үрге, Урта һәм Түбәнге Кама буйын билдәләйҙәр:
Үрге Кама буйы Кама үрендә, йылға башынан Пермь ҡалаһына тиклем, ята. Үрге Кама буйы биләмәләрендә XV быуат башында берҙәм административ һәм иҡтисади биләмә — Бөйөк Пермь — барлыҡҡа килә. XIX быуатта бында Соликамск өйәҙе ойошторола.
Урта Кама буйы Пермь ҡалаһынан Татарстан Республикаһына тиклемге биләмәгә ҡарай. Сарапулда Урта Кама буйы тарихы һәм мәҙәниәте музейы бар.
Түбәнге Кама буйы Татарстан менән күҙаллана.
# Шәймәрҙәнов Мөбәрәк Нурый улы

Шәймәрҙәнов Мөбәрәк Нурый улы (1909 йыл — 19? йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Ветеринар. Старшина. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943, 1945), II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Шәймәрҙәнов Мөбәрәк Нурый улы
## Биографияһы

1909 йылда Башҡортостандың хәҙерге Благовар районы Ломов ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышына тиклем ҡатыны Әминә менән ветеринария станцияһында ветеринар булып эшләгәндәр. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында уны төҙөй башлағандан алып, 1941 йылдың декабрь айынан, 1945 йылдың майына тиклем хеҙмәттә була. 275-се кавалерия полкы; 58-се гвардия кавалерия полкында (16 гвардия кавалерия дивизияһы) ветеринария фельдшеры булып хеҙмәт итә (Хәрби званиелары: кесе ветфельдшер; ветеринария хеҙмәте гвардия старшинаһы; ветеринария хеҙмәте старшинаһы; гвардия старшинаһы). Ике тапҡыр йәрәхәтләнә — муйыны һәм һул яҡ ботон дошман пуляһы тишеп үтә. Дивизия аттарының һаулығы тураһында ҡайғыртыу ветеринарҙар өҫтөндә була.

# Шәймәрҙәнов Мөбәрәк Нурый улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны — Әминә (1924), ветеринар. Балалары: Лиза (1937), Лена (1939), Рәлиф (1942), Рида (1946), Римма (1948), Рәйлә (1958).

# Шәймәрҙәнов Мөбәрәк Нурый улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «За боевые заслуги» миҙалы
# Аҡауаз (ялан)

Аҡауаз — Ағиҙелдең үрге ағымында урынлашҡан, Күгәрсен районындағы иркен ялан. Уның тирә-яғын ярайһы уҡ бейек тауҙар уратып алған. Оҙонлоғо 6-8 километрға еткән Аҡауаз йылғаһы ла, ошо ялан аша үтеп, Ағиҙелгә ҡоя. Аҡауаз яланынан әйләнә-тирәһендәге тауҙарға менеү өсөн ике юл бар: береһе Ағуй буйлап, икенсеһе Ҡырҡкиҫәр йылғаһы буйлап һалынған.

# Аҡауаз (ялан)
## Этимологияһы

Топонимик һүҙлектә Аҡауаз атамаһы «аҡ» (белая), ауаз др. тюрк. «речка» тип аңлатыла. Әммә был атаманың икенсе төрлө аңлатмаһы ла бар. Ҡояш кисен Аҡауаз яланынан алыҫ булмаған бейек тау артына барып йәшеренә, әммә байтаҡ ваҡыт Аҡауаз яланын да, Ағуй буйын да яп-яҡты итеп яҡтыртып тора. Борон аҡшам намаҙы яҡынлашыу менән мәсет манараһынан аҙан тауышы яңғыраған. Тик был ауаз ялан өҫтөндә бер аҙ алдараҡ ишетелгән. Урындағы халыҡ ошо ауазды ишетеп аҡшамға ашыҡҡан һәм яланды «Аҡауаз» (аҡ — төҫ, ауаз — аҙан тауышы) тип атаған.
# Немыд-Кременная

Немыд-Кременная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немыд йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Немыд-Кременная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100622
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ицька

Ицька (укр. Іцька) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Тульчин районы аша көньяҡҡа табан аға. Сильныцяның һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 18 километр. Бассейн майҙаны — 103 км².