yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шепкә (Дала Зәйе ҡушылдығы)

Шепкә (Дала Зәйе ҡушылдығы) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зай №2928 йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Шепкә (Дала Зәйе ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029676
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102967
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Криммичау

Криммичау (нем. Crimmitschau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала кеше йәшәй. Майҙаны — 61,04 км². Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8451 һәм автомобиль коды Z (элек: WDA).
# Хәсәнов Альберт Барый улы

Хәсәнов Альберт Барый улы (татар. Хәсәнов Альберт Бари улы) (17 декабрь 1937 — 8 ноябрь 2020 йыл) — татар яҙыусыһы. 1982 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Хәсәнов Альберт Барый улы
## Биографияһы

Альберт Барый улы Хәсәнов 1937 йылдың 17 декабрендә Татар АССР-ының Биектау районы Кесе Кәүәл ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
Ҡазан дәүләт педагогия институтын тамамлаған, артабан Лениногорск ҡалаһында баҫылған «Ленин васыяттары» (татар. Ленин васыятьләре) гәзите редакцияһында эшләй, бер үк ваҡытта Лениногорск телестудияһында һуңғы хәбәрҙәр бүлеге мөхәррире була. Ошо ваҡытта әҫәрҙәре (очерктары һ.б.) матбуғатта баҫыла башлай. «Оҙын аяҡ» исемле беренсе хикәйәләр йыйынтығы 1966 йылда донъя күрә.
Альберт Хәсәнов 1982 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1983 йылда «Казан утлары» журналында уның «Әбием ядкаре» тигән повесы баҫылып сыға.
# Яутла

Яутла — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирюм йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Яутла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501112111200003989
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200398
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Крижнар Ника

Ника Крижнар (словен. Nika Križnar; Словения) Словенияның трамплиндан һикереүсеһе, олимпия чемпионы (2022, ҡатнаш командала) һәм Уйындарҙың бронза призеры (2022, нормалағы трамплинда), донъя чемпионаты призеры.

# Крижнар Ника
## Карьераһы

Ул 2013 йылда 13 йәшендә халыҡ-ара кимәлдә сығыш яһай башлай. Шул йылдың 12 ғинуарында Жиралағы ярыштарҙа дебют сығышы була һәм 17-се урынды яулай. Артабанғы ике йыл дауамында ул түбән кимәлдәге ярыштарҙа сығыш яһай, шул уҡ ваҡытта үҙенең талантына күберәк иғтибар йәлеп итә башлай. 2015/16 йылдар миҙгелендә ул FIS Кубогы ярыштарында сығыш яһай башлай. 15 йәш тә 5 айында ул Айнтальн кубогында беренсе урынды яулай. Артабан тағы ла ҙур һөҙөмтәләр була, һәм улар нигеҙендә ул донъя элитаһы составына инә.
Донъя кубогы ярыштарында тәүге тапҡыр ул 2016 йылдың 13 февралендә Любно-об-Савиньяла ун биш йәшендә сығыш яһай һәм ун дүртенсе урынды яулай. Икенсе көндө ул шул уҡ трамплинда ун икенсе урынға сыға. Был уның 2015/16 йылдар миҙгелендә берҙән-бер сығышы була, унда ул 40 мәрәй йыя, был һөҙөмтә менән ул уға дөйөм иҫәптә 36-сы урын алыуға өлгәшә.
Донъя кубогында уңышлы дебютынан һуң Ники 2016 йылда Румынияның Рышнов ҡалаһында үткән йәштәр донъя чемпионатында беренсе тапҡыр сығыш яһай. Унда ул тәүҙә шәхси зачетта етенсе урынды биләй, ә һуңынан Эма Клинец, Боро Павловчич һәм Домен Превц менән ҡатнаш команда зачетында беренсе урынды биләп, беренсе тапҡыр алтын миҙал яулай.
Һуңынан ул март айында Гарраховта FIS турнирында ҡатнаша, унда еңеү яулай, шул уҡ ваҡытта икенсе урында ватандашы Шпела Рогель сыға, һәм Словения уңышын юғарырағ кимәлгә күтәрә.
2017 йылдың февралендә 16 йәш тә 11 айы тулғанда Парк-Ситиҙа юниорҙар араһында йәштәр араһында донъя чемпионатында ҡатнаша һәм өс миҙал яулай. 1 февралдә ул яңғыҙ разрядта өсөнсө урын ала, һуңынан, 3 февралдә, Ерней Брек, Катра Комар һәм Эмой Клинец менән бергә команда һикереүҙәрендә ҡатнаша һәм көмөш миҙал яулай. Ниһайәт, ул Эма Клинец, Тилен Бартол һәм Жига Елар менән ҡатнаш командалар матчында алтын миҙал яулауға өлгәшә.
2018 йылдың февралендә ул Кандтерстегта юниорҙар араһында донъя чемпионатында ҡатнаша. 2 февралдә шәхси зачетта, Эма Клинецты уҙып, чемпион була. Икенсе көндө ул команда зачетында тағы ла бер алтын миҙал яулай, унда Ерней Брекль, Ники Крижнар, Катра Комар һәм Эма Клинец составындағы Словенияның йәштәренең ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы титул яулай.
2018 йылдың 4 мартында Рышновтағы уҙышта Ника беренсе тапҡыр Донъя кубогы подиумына күтәрелә. Ул өсөнсө урынды яулай.
2021 йылдың 23 ғинуарында Эма Клинец, Шпела Рогель һәм Урша Богатай менән бергә Любнола Донъя кубогы ярыштарының команда ярыштарында еңеү яулай.
Оберстдорфта саңғы спорты төрҙәре буйынса донъя чемпионатында Шпела Рогель, Урша Богатай һәм Эма Клинец менән команда ярыштарында көмөш миҙал яулай, ҙур трамплинда шәхси ярыштарҙа бронза миҙал яулай.
2022 йылдың февралендә Пекинда XXIV ҡышҡы Олимпия уйындарында 5 февралдә, ярыштарҙың беренсе көнөндә, урта трамплиндан һикереү буйынса шәхси ярыштарҙа олимпия бронза миҙалын яулай.
# Аста Нильсен

Аста Нильсен (дан. Asta Nielsen, тыуғандағы исеме Аста Софи Амалия Нильсен Asta Sofie Amalie Nielsen; 11 сентябрь 1881 йыл — 25 май 1972 йыл) — Данияның Германияла танылыу алған тауышһыҙ кино актёры. Рәсәйҙә 1914 йылға тиклем ныҡ популяр булған.

# Аста Нильсен
## Биографияһы

Аста Нильсен Швецияла һәм Данияла үҫкән, бала саҡтан уҡ театр менән таныш булған. Аста Нильсен 1902 йылдан Копенгагенда даими эшләй. Беренсе төшкән фильмы «Бездна» (Afgrunden, 1910). Был фильмы аша ул артабан да эшен дауам итергә мөмкинлек бирә һәм ул режиссёр Урбан Гад тарафынан контрактын 1915 йылғаса оҙайта.
Тәүҙә ул ире Урбан Гад фильмдарында ғына төшә. Был ролдәр күбеһенсә кире ҡатындарға тура килә.Мәҫәлән: «Ят ҡош»(Der fremde Vogel, 1911) йәки «Меҫкен Дженни» (Die arme Jenny, 1912) фильмдары. Шулай уҡ комик фильмдарҙа ла үҙ талантын күрһәтте, «Фәрештәкәй» (Engelein, 1914) .
1916 йылда ул Данияға китә, унан тик Беренсе донъя һуғышы тамамланғас ҡына ҡайта. Ул осорҙа Аста Нильсен әҙәби һәм драматик әҫәрҙәрҙе экранлаштырыу өсөн генә төшә. 1920—1922 йылдарҙа үҙенең фильмдарына продюсер булараҡ сығыш яһай. "Гамлет"та төп ролде башҡара.
1923—1930 йылдарҙа рус актёры Григорий Михайлович Хмараның ҡатыны һәм сәхнәләш партнеры була.

# Аста Нильсен
## Фильмография

* "Afgrunden"(1910)
* "Balletdanserinden" (1911)
* "Ангел" ("The Angel"; 1914)
* "Интоксикация" (1919)
* "Хоровод" ("Merry-Go-Round"; 1920)
* "Курфюрстендамм" (1920)
* "Гамлет" (1921)
* "Wandering Souls" (1921)
* "Roswolsky's Mistress" (1921)
* "Мисс Джули" (1922)
* "I. N. R. I." (1923)
* "Earth Spirit" (1923)
* "Athletes" (1925)
* "Будды" (1925)
* "Hedda Gabler" (1925)
* "Die freudlose Gasse" ("Безрадостная улица"; 1925)
* "Падшие" (1926)
* "Трагедия улицы" (1927)
* "Порок человечества" (1927)
* "Невозможная любовь" (1932)
# Бегешка

Бегешка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы/ Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының уң ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Бегешка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100026937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102693
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пипу-Иоль

Пипу-Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зырянская Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пипу-Иоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047962
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004796
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зерба

Зерба (нем. Serba) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 699 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,07 км². Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7616 һәм автомобиль коды — SHK.
# Вайсиг-ам-Рашюц

Вайсиг-ам-Рашюц (нем. Wei?ig am Raschutz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 915 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,46 км². Диңгеҙ кимәленән 152 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1561 һәм автомобиль коды RG.
# Тапаҡов Хәйҙәр Ниғәмәт улы

Тапаҡов Хәйҙәр Ниғәмәт улы (20 февраль 1955 йыл) — уҡытыусы, журналист, прозаик. 1999 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005) һәм атҡаҙанған уҡытыусыһы (2007). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (2014) һәм Сибай ҡалаһының Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге (2010) премиялар лауреаты.

# Тапаҡов Хәйҙәр Ниғәмәт улы
## Биографияһы

Хәйҙәр Ниғәмәт улы Тапаҡов 1955 йылдың 20 февралендә Йылайыр районының Һабыр ауылында тыуған.
1972 йылда урта мәктәпте тамамлағас, Сибай медицина училищеһында уҡый, уны 1975 йылда тамамлап, фельдшер һөнәрен ала, һуңынан әрме сафтарында хеҙмәт итә.
1979—1984 йылдарҙа Стәрлетамаҡ педагогия институтының филология факультетында белем ала. Йылайыр, Ейәнсура райондарының һаулыҡ һаҡлау учреждениеларында, һуңынан Һабыр ауылына ҡайтып, мәктәптә эшләй, Йылайыр районы «Башҡорт» совхозында партия кабинеты мөдире, Һабыр ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе вазифаларын да башҡара, бер аҙ Йылайыр районы хакимиәтендә лә эшләп ала.
2000 йылда Сибай ҡалаһына күсеп килеп, «Ирәндек» лицейында уҡытыу менән бер рәттән Сибай төбәк яҙыусылар ойошмаһын да етәкләй. 2010 йылдан «Атайсал» гәзитенең директоры (баш мөхәррире).
Хәйҙәр Тапаҡов — 20-нән ашыу повесть, 100-ҙән ашыу төрлө күләмдәге хикәйә, алты йыйынтыҡ авторы. 1999 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы.
Әҫәрҙәрендә ауыл кешеләренең тормошон, эске донъяһын яҡтырта, ғаилә, һөйөү, дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен һүрәтләй. Ижтимағи-сәйәси, ғаилә-тәрбиә хаҡында яҙған публицистик мәҡәләләре менән гәзит-журнал биттәрендә йыш сығыш яһай.

# Тапаҡов Хәйҙәр Ниғәмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005),
* Йыл уҡытыусыһы −2007,
* Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2007),
* Сибай ҡалаһының Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге премия лауреаты (2010).

# Тапаҡов Хәйҙәр Ниғәмәт улы
## Китаптары

* «Ғүмер бүләк итәм», хикәйәләр. — Өфө: Китап, 1997. — 240 бит.
* «Ҡаршы сығып ал», повестар, хикәйәләр. — Өфө: Китап, 2005.
* «Әсәйемдең аҡ күлдәге», повестар, хикәйәләр. — Өфө: Китап, 2010. — 512 бит.
* «Офоҡтағы йондоҙ яҡтыһы», повестар, хикәйәләр. — Өфө: Китап, 2014. — 448 бит.
# Лағыр һаҙлығы

Лағыр һаҙлығы — Лағыр ауылынан (Башҡортостан Республикаһы Салауат районы) төньяҡ-көнбайышҡа табан 1 километр алыҫлыҡта ятҡан уйһыу һаҙлығы, айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһы. Һаҙлыҡ майҙаны — 1600 гектар. Торф ҡатламының уртаса ҡеүәте — 5,3 метр.
Ҡатнаш туҡланыу характерына эйә. Һаҙлыҡ көҙгөһө бейек булмаған ялбыр ҡайын, тал, ҡара ерек ботаҡтары, шулай уҡ мүк менән ҡапланған. Бында төбәк ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк үҫемлектәр төрҙәре осрауы билдәле: тутыҡ схенус, хуш еҫле кокушник, һаҙанаҡ һәм башҡа үҫемлектәр. Фауна төрҙәре тереклеге араһында йылға ҡондоҙо, мышы, һоро торна, көйөлдөләр көн күрә.
Һаҡлау майҙаны — 200 гектар тирәһе. Айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияһы статусы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 2005 йылдың 21 июлендәге 673-р-сы (22-се пункт) Ҡарарына ярашлы бирелгән.
# Туҙлыҡыуыш ауыл Советы (Саҡмағош районы)

Туҙлыҡыуыш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Туҙлыҡыуыш ауыл Советы (Саҡмағош районы)
## Составы

Туҙлыҡыуыш ауылы,
Кәшәк ауылы,
Сыйрышбаш ауылы
Таҫҡаҡлы ауылы
Суртанбаш ауылы,
Ҡарайерек ауылы
Ҡарғалы ауылы
Яңы Ҡарайерек ауылы.
# Оло Адакъю

Оло Адакъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Оло Адакъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007011
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шаргород

Шаргород (укр. Шаргород) — Украинаның Винница өлкәһендәге ҡала, Шаргород районының административ үҙәге.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 6 947 кеше йәшәй.
# Ҡәрләмә (урман)

Ҡәрләмә — Ишембай ҡалаһы янындағы ҙур булмаған ҡатнаш урман.

# Ҡәрләмә (урман)
## Этимологияһы

Ҡәрләмә урманының атамаһы «ҡара әрәмә» һүҙбәйләнешенән килеп сыҡҡан, тип фаразлана. Йүкә, ҡайын, ҡарама, муйыл һәм башҡа ағастар менән бер рәттән ҡара ҡарағат, балан, миләш, эт муйылы кеүек ҡыуаҡтар үҫә Ҡәрләмәлә. Шул уҡ ваҡытта ҡара бөрлөгәндең һәм башҡа төрлө үрмәле үләндәрҙең ағастар тирәләй үрелеп үҫкән һабаҡтары Ҡәрләмәлә кеше йырып сыҡҡыһыҙ шырлыҡтар барлыҡҡа килтергән.

# Ҡәрләмә (урман)
## Географияһы

Урман Ишембай ҡалаһы биләмәһендәге Иҫке Ишембай ауылынан төньяҡҡа табан 2 километр алыҫлыҡта урынлаша. Артабан шул уҡ йүнәлештә элекке «Искра» колхозының сәсеүлектәре (хәҙерге ваҡытта элекке колхоз ағзаларының пай ерҙәре) ята. Борондан Иҫке Ишембай ауылы кешеләре йәйен күлдәргә һәм саф һыулы шишмәләргә бай ошо төбәккә йәйләүгә сығыр булған. Әллә ни ҙур булмаһа ла Ҡәрләмә әйләнә-тирәләге ауылдар халҡын емеш- еләк менән тәьмин итер була. Был ҙур булмаған урман массивында һигеҙ күл бар: Йүкәлегүл, Дирән күл, Ҡайынлыгүл, Ҡорбангүл, Балдаҡлы күле һәм башҡалар. Йыл һайын яҙғы ташҡын ваҡытында улар һыу аҫтында ҡала, шуға ла бында күл балыҡтары ғына түгел, ә йылға балыҡтары йыш осрай, һәм һәүәҫкәр балыҡсыларҙың иң яратҡан урынына әйләнгән. Күлдәрҙең иң ҙурыһы Йүкәлегүл, уның улағы оҙонлоҡҡа һуҙылған, ә һаҙматыраҡ ярҙары төрлө ҡыуаҡтар һәм ҡамыш менән ҡапланған Дирәнгүл йом-йомро һәм бик тәрән. Ҡәрләмә емеш-еләге генә түгел, ә сәнәғәт предприятиеларына сеймал биреүе менән дә дан тота. Совет осоронда ҡырсын һәм ҡом-таш сығарыу урыны ла булды ул. Ошо эшмәкәрлектең эҙеметәһе булып һыу менән түлған ике ғәйәт ҙур соҡор ҡалған.
# Ворошилов проспекты

Ворошилов проспекты — Дондағы Ростов ҡалаһының үҙәк проспекттарының береһе.

# Ворошилов проспекты
## Географияһы

Төньяҡта проспект Гагарин майҙанына терәлә, көньяҡ осо менән Дон аша һалынған Ворошилов күперенә сыға.
Көньяҡтан төньяҡҡа ҡарай йорттарҙың номерҙары арта бара.

# Ворошилов проспекты
## Тарихы

Проспект совет хәрби етәксеһе, дәүләт һәм партия эшмәкәре Климент Ефремович Ворошилов хөрмәтенә аталған.
Элек урам Ҙур проспект тип аталған, ә 1912 йылда — Оло Столыпин проспекты тип, 1958 йылда Карл Маркс проспекты тип үҙгәртелә. Исеме Ворошиловтың шәхесенә йәбер башланғандан һуң үҙгәртелә. Был ваҡытта уның хөрмәтенә аталған күп урамдар һәм тораҡ пункттары исемдәрен алмаштыралар. 1970 йылда исемен яңынан Ворошилов проспекты тип үҙгәртәләр һәм бөгөнгө көнгә тиклем исеме башҡаса үҙгәртелмәне.
1941—1942 йылдарҙа проспектта Ростов һауа һөжүменә ҡаршы оборона дивизияһы районы штабы урынлаша, 1943 йылда ул Ростов һауа һөжүменә ҡаршы оборона корпусы районы тип үҙгәртелә.

# Ворошилов проспекты
## Иғтибарға лайыҡ биналар һәм ҡоролмалар

* № 18/18 — «Рәсәй» страховкалау йәмғиәте йорто (1910-сы йылдар).
* № 20/17 — М. В. Ширман йорто
* № 25/107 — В. М. Котляровтың табыш йорто
* № 28, литер а — А. М. Гордондың килем йорто (XIX быуат аҙаҡтары)
* № 29/83 — П. Д. Мухиндың табыш йорто, унда йәһүдтәрҙең шәхси уҡыу йорттары урынлашҡан була
* № 33/93 — С. И. Шендеровтың табыш йорто
* № 59/18 — ағалы-ҡустылы Ф. М. һәм М. М. Дутиковтарҙың мунса бинаһы
* № 105 — Н. А. Семашко исемендәге 1-се ҡала дауаханаһы

# Ворошилов проспекты
## Транспорт

Ворошиловский проспекты — Дондағы Ростовтың иң төп транспорт артерияһы, уның аша бик күп автобус маршруттары һәм бер троллейбус маршруты үтә.

# Ворошилов проспекты
## Фотогалерея

* Революцияға тиклемге открыткала Оло Столыпин проспекты
* Оло проспект һәм Оло Баҡсы урамы саты, XX быуат башы
* Перекрёсток Ворошилов проспекты һәм Оло Баҡсы урамы саты, XXI быуат башы
* С. Шендеровтың табыш йорто
* Дон дәүләт техник университет
* Дондағы Ростовҡа ингән ерҙәге бина
* "Европа" отеле
# Сингапур тарихы

Сингапур тарихын б. э. III быуатынан, Пулочжун аисеме аҫтында ҡытай ҡулъяҙмаларында осрағас, күҙәтеп була. VIII быуатта утрауҙа Темасек порты — Шривиджая дәүләтенең диңгеҙ сауҙаһы үҙәге барлыҡҡа килә. 1025 йылда Чола династияһы батшаһы Раджендра баҫып ала.
Утрау мөһимлеге XIV быуатта, Шривиджаяла принц Парамесвар хакимлыҡ иткәндә, арта: бында әһәмиәтле портҡа нигеҙ һалына. 1613 йылда портты ачех мародёрҙары юҡ итә.
Сингапурҙың хәҙерге тарихы 1819 йылда, инглиз дәүләт эшмәкәре Стэмфорд Раффлз утрауҙа британия портын төҙөгәс, башлана. Британияның колониялы хакимлығы ваҡытында ҡытай-һинд сауҙаһы үҙәге һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияның порты булғас, әһәмиәте арта. Ултыраҡ тиҙ генә ҙур порт ҡалаһы булып китә.
Икенсе донья һуғышы ваҡытында Сингапурҙы Япон империяһы яулап ала, оккупация 1942-1945 йылдарҙа дауам итә. Һуғыштан һуң Сингапур Британия ҡулы аҫтына кире ҡайта, әммә үҙидаралыҡ мөмкинселеге арта, ул Сингапур менән Малай Федерацияһының ҡушылыуына һәм 1963 йылда Малайзияның барлыҡҡа килеүенә килтерҙе. Әммә халыҡ сыуалыштары Сингапурҙың айырымлауына алып килә, һәм 1965 йылдың 9 авгусында Сингапур мөстәҡил дәүләт була.
Ауыр иҡтисади шарттарҙа булһа ла, яңыртыу программаһын башлап, сәнәғәт өлкәһен үҫтерәләр. Ҙур күләмдә социаль торлаҡ төҙөлә, мәғарифҡа ҙур финанслау бүленә. Үҙаллылыҡ осоронан иҡтисад йылына уртаса туғыҙ процентҡа арта, 1990-сы йылдар аҙағына үҫешкән сауҙа иҡтисадлы, ныҡлы халыҡ-ара бәйләнешле һәм Япониянан һуң юғары эске тулайым продуктлы илгә әйләнә.
# Хвольсон Даниил Авраамович

Даниил Авраамович Хвольсон (тыуғанда — Иосиф; 21 ноябрь (3 декабрь) 1819 йыл — 23 март (5 апрель) 1911 йыл) — Рәсәй шәрҡиәтсеһе (семитолог, гебраист), тарихсы, тел белгесе, Император Фәндәр академияһының көнсығыш телдәре разряды буйынса мөхбир ағзаһы (1858 йылдың 5 декабрендә һайлана).
Көнсығыш һәм Көнсығыш Европа халыҡтары тарихына, христианлыҡ тарихына, яҙма тарихы буйынса (ғәрәп, иврит), боронғо йәһүд теле, ассириология буйынса хеҙмәттәре бар. Библияны урыҫ теленә фәнни тәржемәһе мөхәррирҙәренең береһе.

# Хвольсон Даниил Авраамович
## Биографияһы

Даниил Авраамович Хвольсон 1819 йылда Вильнала ярлы йәһүд ғаиләһендә тыуа. Йәһүд дини белем ала. 18 йәшкә тиклем боронғо йәһүд һәм идиштан башҡа бер генә тел дә белмәй. Һуңынан немец, француз һәм рус телен үҙ аллы өйрәнә.
Белемен артабан дауам итеү маҡсатында йәйәүләп Ригаға юллана, һуңынан, 1841 йылда, унан Бреславлға, ориенталист Авраам Гейгерға бара. Уның ҡурсалауы аҫтына дүрт йыл Бреславльуниверситетына инергә әҙерләнә, һәм ошо уҡыу йортон тамамлай. Беренсе баҫма хеҙмәте — «Materialien zu Biographien jüdischer Gelehrten, die unter den Arabern gelebt» — 1846 йылда Ю. Фюрстың «Der Orient» журналында баҫыла. 1850 йылда Лейпциг университетындла философия докторы дәрәжәһен ала. Рәсәйгә ҡайта. Уның тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһе булып, Генрих Флейшер рецензияһы менән Санкт-Петербургта Император Фәндәр академияһы иҫәбенә 1856 йылда докторлыҡ диссертацияһы хеҙмәте киңәйтелеп һәм байытылып баҫтырыла. 1851 йылда Халыҡ мәғариф министрлығында йәһүд телендә уҡытыу етәкселеген тикшереү комитеты ағзаһы булып эшләй башлай. Православие ҡабул итә. 1855 йылда Санкт-Петербург университетының йәһүд, сүриә һәм халдей теле кафедраһына экстраординар профессор итеп тәғәйенләнә. 1866 йылда экстраординар профессор итеп раҫлана, 1870 йылда — ғәҙәти, 1880 йылда — атҡаҙанған ғәҙәти профессор. Һуңғы йылдарҙа (1886 йылдан) — шул уҡ кафедрала штаттан тыш профессор була.
1858—1884 йылдарҙа — Санкт-Петербург дини академияһының йәһүд теле һәм Библия археологияһы кафедраһының экстраординар профессоры. 1858—1883 йылдарҙа Санкт-Петербург рим-католик академияһында йәһүд телен уҡыта. 1884 йылда Санкт-Петербург дини академияһының почетлы ағзаһы итеп һайлана, 1890 йылдан — Мадридта Real Academia de la Historia хәбәрсеһе, 1896 йылда — Император Рус археология йәмғиәтенең почетлы ағзаһы, 1908 йылда — Император Фәндәр академияһының почетлы ағзаһы.

# Хвольсон Даниил Авраамович
## Хвольсон хеҙмәтендә башҡорттар темаһы

Башҡорттар фин‑уғырҙарҙан килеп сыҡҡан тигән теория яҡлы булған. Ибн Рустаның хеҙмәтен урыҫ теленә тәржемә итеп сығарған. Бәлхи, Ибн Фаҙлан, Иҙриси, Мәсүди, Яҡут кеүек ғәрәп сәйәхәтселәренең мәғлүмәттәренә нигеҙләнеп, башҡорт һәм «мадьяр» этнонимдарының «баджгард» этнонимынан килеп сығыуын иҫбатлаған.
# Ғәфифә Көсөкова

Ғәфифә Көсөкова — башҡорт халыҡ йыры Ҡолой кантон буйынса башҡорт халҡына киң билдәле Мөхәмәтҡолой (Ҡолой) (хәҙерге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы ) ауылын нигеҙләгән Ҡолой кантон — Мөхәмәтҡолой Көсөковтың хәләл ефете булған.
Мөхәмәтҡолой Көсөков 1800—1825 йылдарҙа үҙәге Иҫәнгилде ауылында булған 5‑се башҡорт кантоны башлығы вазифаһын үтәй. Иҫәнгиле ауылы зыяратында таш менән ҡоймалап алынған бер боронғо ҡәберҙе уныҡы тип һанайҙар. Был ҡәбер янында ҙур таш ҡуйылған икенсеһе бар — ауыл ҡарттары уныһына һөйөклө ҡатыны Ғәфифә ерләнгән тип һанай. Риүәйәттәр буйынса, кантон башлығының өс ҡатыны һәм 10 улы булған. Ғәфифәнең нисәнсе ҡатыны булыуы билдәле түгел һәм кантондың дәрәжәле вазифаларҙа эшләгән улдарының ҡайһыһының әсәһе булыуы тураһында ла мәғлүмәттәр әлегә табылмаған. Мәгәр, халыҡ хәтерендә ҡатыны Ғәфифә Наполеонға ҡаршы һуғышта кантон башлығы менән бергә ҡатнашҡан тигән хәтирәләр һаҡланған. Ҡолой 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашып, ике йөҙләп яугир башлығы булған. Парижға тиклем барып еткән, полковник дәрәжәһен алған, тигән яҙмалар ҙа осрай
Бәлки ауылдаштары яңылышалыр, сөнки Мөхәмәтҡолой Көсөковтың 1806—1807 йылдарҙағы Рус-прус-француз һуғышында ҡатнашыуы билдәле. 1778—1780 йылдарҙа, 1782 йылда, 1793 йылда һәм 1794 йылда Себер сик һыҙығында, ә 1785 йылда һәм 1795 йылда Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт итә. 1812 йылда Ватан һуғышында ҡатнашыуы тураһында мәғлүмәт юҡ. Ҡатыны Ғәфифә уны Рус-прус-француз һуғышы яу яландарында ла, сик һыҙығындағы хеҙмәтендә лә оҙатып йөрөгән булыуы ихтимал.