yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мэд-Руч-Ёль

Мэд-Руч-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Руч-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мэд-Руч-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001636
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡайғы ағасы

«Ҡайғы ағасы» — 2004 йылдың 1-3 сентябрендә Беслан (Төньяҡ Осетия — Алания) ҡалаһының 1-се мәктәбе бинаһында ойошторолған террористик акт ҡорбандарына һәйкәл. Террорсыларҙың мәктәпте баҫып алыуы һөҙөмтәһендә 333 кеше, шул иҫәптән 186-һы бала һәләк була. 2005 йылдың авгусында ҡаланың мемориаль зыяратында ҡуйыла. Бронза композиция дүрт ҡатын-ҡыҙ фигураһы һымаҡ төҙөлгән ағас олононан ғибәрәт. Ағас сатыры һәләк булған балаларҙы символлаштырған фәрештәләрҙе тотҡан алға һонолған ҡатын-ҡыҙ ҡулдары төҫлө һынландырылған. Һәйкәлдең бейеклеге — 9 метр тирәһе. Скульпторҙар Алан Корнаев һәм Заурбек Дзанагов эшләгән.

# Ҡайғы ағасы
## Һәйкәлде асыу

Һәйкәлде асыу церемонияһында ҡала һәм Төньяҡ Осетияның башҡа райондарынан һәләк булғандарҙың, зыян күргәндәрҙең туғандары һәм яҡындары, республика башлығы Таймураз Мамсуров, парламент депутаттары, республика министрлыҡтары һәм ведомстволары вәкилдәре, шулай уҡ президент Көньяҡ Осетия Эдуард Кокойты ҡатнаша. Ҡыңғырауға һуҡҡандан һуң, набат тауышы яңғырай, һуңынан — метроном тауышы ишетелә. Алфавит тәртибендә мәктәптә бөтә һәләк булғандарҙың исемдәре атап үтелә. Һәйкәл асылғандан һуң, ҡулға эйәләшкән аҡ күгәрсендәр сығарылды, һәм улар бронза ағасҡа ҡунды. Зыяратҡа килгән кешеләр һәйкәлгә веноктар һәм сәскәләр һалды. Ставрополь һәм Владикавказ епискобы Феофан зыяратта иҫкә алыу хеҙмәтен атҡарҙы.
Композиция авторҙары Рәсәй художество академияһының алтын миҙалына тәҡдим ителде. Монумент эшләгән Алан Корнаев «Биеннале-2005» Кубань һынлы сәнғәт әҫәрҙәре һөнәри конкурсында гран-при яуланы. 2006 йылда һәйкәл авторҙары «һынлы сәнғәт» номинацияһы буйынса ФСБ премияһына лайыҡ була.

# Ҡайғы ағасы
## Ҡайғылы церемониялар

Теракт булған көндә йыл һайын һәйкәл янында матәм церемониялары үткәрелә. Шулай уҡ был церемонияға ҡайһы берҙә илдең юғары етәкселеге лә килә: мәҫәлән, 2009 йылдың авгусында Рәсәй президенты Дмитрий Медведев, хәтер церемонияһында ҡатнашып, теракт ҡорбандарының монументына сәскәләр һалды.
# Герберштейн замогы

Герберштейн замогы (нем. Schloss Herberstein) — Австрияның Штубенберг общинаһы территорияһында урынлашҡан замок, шул уҡ исемле зоопарктан алыҫ түгел урынлашҡан; башта «Хервигштайн» тип аталған замоктың иң боронғо өлөштәре XIII быуат аҙағына ҡарай. Һарай паркында скульптор Бруно Жиронколиҙың музейы урынлашҡан; һарай үҙе классик һәм хәҙерге сәнғәт әҫәрҙәренең ваҡытлыса экспозициялары өсөн күргәҙмә майҙансығы булараҡ ҡулланыла.

# Герберштейн замогы
## Тасуирлау һәм тарихы

Герберштейн замогы бөгөн Австрияның Штубенберг общинаһы территорияһында, шул уҡ исемле зоопарктан алыҫ түгел урынлашҡан — ул Файстриц йылғаһы үҙәненә төшкән бейек ҡая битләүендә тора. Алыҫтан беленмәгән һәм хатта бөгөн дә юлһыҙ ҡәлғә ҡоролмаһы, төбәктең мөһим стратегик урынында урынлашҡан.
Был урында табылған беренсе ҡәлғә нығытмалары XIII быуатҡа ҡарай; яҡынса 1400 йылда замок ҙур алдынғы нығытма (посад) иҫәбенә киңәйтелә, уға элегерәк төҙөлгән Изге Екатеринаның готика часовняһы инә. Һуңынан инде XV быуатта замок бер нисә тапҡыр ҙурайтыла, ә XVI быуат урталарында торлаҡ бина итеп үҙгәртелә (Герберштейндарҙың нәҫел резиденцияһы) —яңынан ҡороу төҙөлөшөндә ренессанс архитектураһының күп һанлы элементтарын үҙ эсенә ала. XVI быуатта ҙур күләмле «Рыцарь залы» (Rittersaal) төҙөлә, ә ҡәлғә соҡоро тулыһынса күмелә. XVII быуат урталарында ансамбль итальян стилендә төҙөлгән «Florentinerhof» ихатаһы менән тулыландырыла; быуат аҙағына тиклем комплекстың бер нисә ҡаралтыһы төҙөлөшө тамамлана.
Бөгөнгө көнгә тиклем замок Герберштейн ғаиләһенә ҡарауын дауам итә — ул торлаҡ йорт һәм административ үҙәк булып хеҙмәт итә. Экскурсияларҙан тыш, бөгөн замок күргәҙмәләр һәм конференциялар үткәреү урыны булараҡ ҡулланыла. Һарай паркында скульптор Бруно Жиронколиҙың (1936-2010) музейы урынлашҡан, ул 2004 йылға тиклем Вена сәнғәттәр академияһы янындағы «Bildhauerschule» директор булып эшләй; бөтә һарайы биналары Грац Яңы галереяһы һәм Венаның Хәҙерге заман сәнғәте музейы тарафынан классик әҫәрҙәр һәм ваҡытлы күргәҙмәләр өсөн ҡулланыла. 2002—2003 йылдарҙа ла бында «Von Waldmüller bis Schiele күргәҙмәһе үтә, ә бер йылдан һуң замок «Die Welt der stillen Dinge» экспозицияһын үткәреү урыны була.
Жиронколи музейы скульпторҙың донъяла иң ҙур эштәре коллекцияһына эйә. Ул 2004 йылдың сентябрендә үз бинаһында киң инеү өсөн асыла: 2000 квадрат метрлы майҙанда авторҙың «футуристик машиналарын» хәтерләткән күп һанлы ҙур скульптуралары ҡуйылған. Коллекциялағы эштәренең бер өлөшө һуңынан даими нигеҙҙә Венала —Донау-Сити биналар комплексында «Gironcoli Crystal» залында ҡуйыла.
# Доровица (Вочь ҡушылдығы)

Доровица — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Доровица (Вочь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004125
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крапивка (Лобище ҡушылдығы)

Крапивка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобище йылғаһының һул ярына тамағынан 1,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Крапивка (Лобище ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034754
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103475
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Артюшкова Ольга Викторовна

Артюшкова Ольга Викторовна (20 сентябрь 1948 йыл) — геолог. Геология-минералогия фәндәре докторы (2010).

# Артюшкова Ольга Викторовна
## Биографияһы

Ольга Викторовна Артюшкова 1948 йылдың 20 сентябрендә Черкассы ҡалаһында тыуған. И. В. Артюшковтың апаһы. 1971 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Бөрө районының Осиновка урта мәктәбендә уҡыта. 1973 йылдан алып Геология институтында эшләй: өлкән лаборант, 1993 йылдан башлап — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 2001 йылдан — лаборатория мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге девон биостратиграфияһына арналған. Артюшкова О. В. Көньяҡ Уралдың көнсығыш битләүе девонының вулканоген-ултырма ҡатламдарын тикшерә: конодонт фаунаһын өйрәнеү нигеҙендә уларҙың стратиграфик эҙмә-эҙлелеге раҫлана, ентекле стратиграфия схемаһы эшләнә; ярлыҡап, боғаҙаҡ, бейәғаҙы, аҡтау свиталары айырып күрһәтелә; мәғдән һыйҙырышлы Баймаҡ-Бүребай свитаһы, Ҡарамалыташ свитаһы күләме һәм сиктәре аныҡлана. Лаборатория составында: мөдире - геолого-минералогия фәндәр докторы О.В. Артюшкова (палеозой стратиграфияһы, девон конодонты, шул иҫәптән, эҙҙәрҙә), өлкән ғилми хеҙмәткәр геолого-минералогия фәндәр кандидаты Р.Р. Яҡупов (ордовик һәм силур стратиграфияһы, хитинозойҙар), өлкән ғилми хеҙмәткәр геолого-минералогия фәндәр кандидаты А.М. Фазлыәхмәтов (литогеохимия), ғилми хеҙмәткәр Т.М.Мавринская (ордовик һәм силур һәм түбәнге девон стратиграфияһы), кесе ғилми хеҙмәткәр Р.с.Тағариева (үрге девон конодонттары), кесе ғилми хеҙмәткәр Р.И.Зәйнуллин (түбәнге девон ултырамларының литогеохимияһы).
50-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Артюшкова Ольга Викторовна
## Ғилми хеҙмәттәре

* Палеонтологическое обоснование стратиграфического расчленения дофаменских вулканогенных комплексов Верхнеуральского и Магнитогорского районов. Уфа, 1998 (авторҙаш);
* Стратиграфия и корреляция девонских отложений Сибай-Баймакского района Башкирии. Уфа, 2002 (авторҙаш);
* Стратиграфия и корреляция девонских отложений Магнитогорской мегазоны Южного Урала. Уфа, 2010 (авторҙаш).
# Джон Бёрд

Джон Бёрд (ингл. John Bird; 30 ғинуар 1946) — Британия эшҡыуары һәм менеджеры, The Big Issue урам гәзитен ойоштороусы, уның етәксеһе һәм баш мөхәррире.

# Джон Бёрд
## Биографияһы

Джон Бёрд 1946 йылдың 30 ғинуарында Бөйөк Британияның баш ҡалаһы Лондондоң Ноттинг-Хилл районында ярлы ирланд ғаиләһендә тыуған.
Ул алты малай араһында өсөнсөһө була.
Ата-әсәләренең ҡуртымға алған торлаҡтарына түләү мөмкинлеге булмағанлыҡтан, биш йәшенән берәҙәк тормошта йәшәргә мәжбүр була, ә ете йәштән алып ун йәшкә тиклем балалар йортонда тәрбиәләнә.
Үҫмер сағында урамда йәшәй, урлап донъя күрә һәм төрмәгә эләгә. Төрмәнән сыҡҡас урамда йәшәй һәм тағын төрмәгә ултыра.
Полиция эҙәрләүенән Парижға (Франция) ҡаса, The Club (сәйәси төркөм) партияһына инә.
1970 сәйәсәттән китә һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә башлай.
1991 йылда Анита Роддикменән Body Shop косметик бизнесынан табыш алғандан һуң, 50 000 АҠШ долларына The Big Issue нигеҙ һала, ә 1995 йылда фонд The Big Issue Foundation өйһөҙҙәргә ярҙам күрһәтә башлай.
The Big Issue Invest уңыштары өсөн, Джон Бёрд бер нисә бүләк ала: 1995 йылдың июнендә Британия империяһы ордены ағзаһы була, 1996 йылдың майында БМОның «Яҡшы тәжрибә» шорт-лист премияһын, 2004 йылдың октябрендәUN-Habitat Scroll of Honour Award премияһын ала, 2004 йылда BBC тарафынан «Лондон легендаһы» тип атала, ә 2006 йылда The Beacon Fellowship премияһын ала.
2007 йылда Бёрд Лондон мэрына үҙен бойондороҡһоҙ кандидат итеп ҡуям тип белдерә һәм үҙенең манифестын белдерә, әммә һуңыраҡ был уйынан баш тарта.
2008 йылдың октябрендә Ernst & Young Джон Бёрдты «Йыл социаль эшҡыуары» тип атай.
2009 йылда Бёрд социаль эшҡыуарлыҡҡа ярҙам күһәтеү өсөн, үҙенең The Big Issue Invest инвестиция фондын аса.
2013 йылдан Plymouth University хөрмәтле докторы.
# Рысь-Кедва

Рысь-Кедва — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кедва йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Рысь-Кедва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021067
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002106
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тау сәпсеге

Тау сәпсеге , тау кәмәрсеге(рус. горная трясогузка, лат. Motacilla cinerea— турғай һымаҡтар ғаиләһендәге ҡош.

# Тау сәпсеге
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлыҡ. Оҙон ҡойроғон бәүелтеп йөрөүсе ҡош. Ағастарға, сымдарға ҡуна. һырты һоро, ҡойроғоноң төбө өҫ яҡтан һары. Ҡара төҫтәге ҡанатта¬рында һәм ҡойроғоноң ике яғында аҡ һыҙыҡтар бар. Кәүҙәһенең аҫ яғы сағыу һары. Тамағы аҡһыл һары. Ата ҡоштоң тамағы, түшенең өҫкә яғы яҙғыһын ҡара була. һары сәпсектән һоро арҡаһы һәм ҡара ҡанаттары менән айырыла.

# Тау сәпсеге
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «си-ситт».

# Тау сәпсеге
## Йәшәү рәүеше

Тау йылғаларының яр буйҙарында йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ҡая таштар ярығында, таш өйөмдәре араһында, өңөлгән ярҙар аҫтында оялай. Ҡара таплы 4—6 бөртөк һарғылт һоро йомортҡаһы була.
# Увальная (Татарка ҡушылдығы)

Увальная — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татарка йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Увальная (Татарка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003095
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200309
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сафин Ленар Ринат улы

Сафин Ленар Ринат улы (11 февраль 1969 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре. Татарстан Республикаһы хөкүмәтенән Федерация Советында вәкил (2020 йыл). Татарстан Республикаһы транспорт һәм юл хужалығы министры (2010—2020). Юридик фәндәр кандидаты.

# Сафин Ленар Ринат улы
## Биографияһы

Ленар Ринат улы Сафин 1969 йылдың 11 февралендә Татар АССР-ының Арса ҡалаһында тыуған. 1993 йылда «Хокуҡ белеме» һөнәре буйынса В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университетын (КДУ) тамамлап, юғары белем тураһында диплом ала.
1993—1995 йылдарҙа Ҡазан дәүләт финанс-иҡтисад институтының тарих һәм хоҡуҡ кафедраһы ассистенты булып эшләй. 1995 йылдан — енәйәт хоҡуғы кафедраһының өлкән уҡытыусыһы, 1998 йылдан — КДУ-ның енәйәт хоҡуғы һәм криминология кафедраһы доценты. 2000 йылда Ҡазан финанс-иҡтисади институтын «менеджмент» һөнәре буйынса тамамлай.
2004 йылда «юридик фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә «Ответственность осужденных за злостное уклонение от наказаний, не связанных с изоляцией от общества в российском уголовном праве» тигән диссертация яҡлай.
2008 йылдан алып 2010 йылға тиклем осорҙа «Главтатдортранс» дәүләт учреждениеһында директорҙың иҡтисад һәм финанстар буйынса урынбаҫары һәм директор булып эшләй.
2010 йылдың 22 апрелендә Татарстан Республикаһы транспорт һәм юл хужалығы министры вазифаһына тәғәйенләнә. Татарстан Республикаһында террорға ҡаршы комиссия ағзаһы.
2020 йылдың 18 сентябрендә Татарстан Республикаһы Президенты указы нигеҙендә Рәсәй Федерацияһы Федераль Собраниеһы Федерация Советы вәкиле итеп билдәләнде.

# Сафин Ленар Ринат улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Почет ордены (2019)
* РФ Транспорт министрлығы миҙалы (2019)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (2018)
* Ватан алдындағы хәҙмәттәре өсөн II дәрәжә миҙалы (2014)
* Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының «За содружество во имя спасения» миҙалы (2011)
* РФ Оборона министрлығының «За укрепление боевого содружества» миҙалы (2011)
* РФ Транспорт министрлығының «Транспорт объекттарын төҙөгән өсөн» миҙалы (2015)
* Татарстан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2016)
* Рәсәй Федерацияһы Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығының Почёт грамотаһы (2016)

# Сафин Ленар Ринат улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ике балаһы бар.
# Пасьма (Шуя ҡушылдығы)

Пасьма — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пасьма (Шуя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001424
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пермь

Пермь (рус. Пермь) — Пермь крайының үҙәге. Халыҡ һаны буйынса илдә 13-сө урынды биләй (Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург, Түбәнге Новгород, Ҡазан, Силәбе, Омск, Һамар, Дондағы Ростов, Өфө, Красноярск ҡалаларынан һуң).

# Пермь
## Географияһы

Кама йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Пермь
## Билдәле шәхестәре

* Виссарионова Антонина Яковлевна (7.03.1911—15.01.1977), ғалим-тау инженеры. Геология минералогия фәндәре докторы (1959), профессор (1965). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1969), СССР-ҙың нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1969). 1934 йылдан «Башнефть» берекмәһенең үҙәк ғилми-тикшеренеү лабораторияһы етәксеһе; 1947—1960 һәм 1965—1973 йылдарҙа Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институтының лаборатория, артабан бүлек етәксеһе, 1960 йылдан — директор урынбаҫары, 1973 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1948) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1952, 1959) ордендары кавалеры.
* Ежов Борис Дмитриевич (31.01.1908—14.11.1978), рәссам, 1937 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1976).
* Осоргин (Ильин) Михаил Андреевич (7.10.1878—27.11.1942), журналист, яҙыусы, эмигрант. Өфө дворяндары Ильиндар нәҫеленән.

# Пермь
## Уҡыу йорттары

* Пермь дәүләт университеты
* Пермь дәүләт ауыл хужалығы университеты
* Пермь дәүләт медицина университеты
* Пермь дәүләт педагогия университеты
* Пермь дәүләт фармацевтика академияһы
Ябылған уҡыу йорттары
* Пермь татар-башҡорт педагогия техникумы

# Пермь
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 4,3 | 6 | 15 | 27,3 | 34,6 | 35,4 | 36,6 | 37,2 | 30,7 | 22,5 | 11,9 | 4,5 | 37,2 |
| Уртаса максимум, °C | −9,3 | −7,6 | 0,1 | 8,7 | 16,9 | 22,5 | 24,2 | 20,5 | 13,9 | 5,9 | −3,1 | −8 | 7,1 |
| Уртаса температура, °C | −12,8 | −11,6 | −4,2 | 3,5 | 10,8 | 16,5 | 18,6 | 15,3 | 9,6 | 3 | −5,8 | −11,1 | 2,7 |
| Уртаса минимум, °C | −16,2 | −15,1 | −8,1 | −0,9 | 5,4 | 11,1 | 13,3 | 11 | 6,2 | 0,5 | −8,4 | −14,2 | −1,3 |
| Абсолют минимум, °C | −44,9 | −40,8 | −34,8 | −23,5 | −13 | −3,4 | 1,7 | −1,9 | −7,8 | −25,2 | −38,5 | −47,1 | −47,1 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 44 | 30 | 28 | 36 | 59 | 79 | 69 | 76 | 72 | 64 | 55 | 45 | 657 |
| Сығанаҡ: Погода и климат Норма за период 1882 - 2014 гг. ||||||||||||||

# Пермь
## Транспорты

Пермь — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
* Прокудин-Горский Сергей Михайлович фотографиялары, 1909 йыл
* Пермь. Дөйөм күренеш.
* Пермь. Тауҙарҙан күренеш.
* Ҡала сите.
* Мария Магдалина сиркәүе.
* Пермь. Биржа йәй кәндәрендә.
* Иҫке Себер заставаһы.
* Кама аша тимер юл күпере.
* Урал тимер юлы идараһы.
# Яланайыр

Яланайыр (Сабаҡлы; рус. Ялнаир) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Яланайыр
## Географик урынлашыуы

Сабаҡлы йылғаһы (Гөбөрлө ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.

# Яланайыр
## Тарихы

Яланайыр (Сабаҡлы) ауылы документтарҙа тәүге тапҡыр 1582 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә

# Яланайыр
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 97 % тәшкил итә.
# Оло Бугурусланка

Оло Бугурусланка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мочегай йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Оло Бугурусланка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007961
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100796
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хмелевочка

Хмелевочка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пырошня йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Хмелевочка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000274
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000027
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кьяма

Кьяма — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Левин күле (Великая йылғаһының бастауы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Кьяма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009091
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000909
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тирмән ауыл советы (Салауат районы)

Тирмән ауыл советы — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Тирмән (Салауат районы) ауылы.

# Тирмән ауыл советы (Салауат районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.