yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гнилуха (Тихвинка ҡушылдығы)

Гнилуха — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тихвинка йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Гнилуха (Тихвинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005927
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000592
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гечепсин

Гечепсин — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Адагум йылғаһының ҡамышлы урынына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Гечепсин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинский Сбросной канал. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020002012108100006108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100610
* Бассейн коды — 06.02.00.020
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зап. Чусовая

Зап. Чусовая — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының һул ярына тамағынан 553 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Зап. Чусовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, инештән Ревда ҡалаһына тиклем, Ревда йылғаһын һәм Ново-Мариинск һыуһаҡлағысынан сыҡҡан йылғаны индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100512111100010042
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101004
* Бассейн коды — 10.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Марта Шведская

Принцесса Шведская Марта (швед. Prinsessan Märtha Sophia Lovisa Dagmar Thyra av Sverige og Norge, 28 март 1901 йыл — 5 апрель 1954 йыл) — швед принцессаһы, король Оскар II ейәнсәре һәм Норвегия вариҫы принцы Улаф V ҡатыны (һуңынан король Улаф V), Норвегия короле Харальд V әсәһе.

# Марта Шведская
## Никахы һәм король тормошо

Принцесса Марта Стокгольмда тыуа һәм принц Карл Шведскийҙың һәм һәм принцесса Ингеборга Датскаяның ҡыҙы була.
Марта 1929 йылдың 21 мартында үҙенең ике туған ағаһы, Норвегия вариҫы принц Улафҡа кейәүгә сыға. Ул Король Ғали йәнәптәре Норвегияның кронопринцессаһы титулын ҡабул итә. Уларҙың туй тантанаһы һуңғы 340 йыл эсендә беренсе король туйы була.
Бер-береһенә булған ихлас мөхәббәте арҡаһында никахтары бәхетле була. Ғаиләлә өс бала: Рагнхильда (1930), Астрид (1932), шулай уҡ көтөп алған вариҫ, Харальд (1937) тыуа.
Норвегияның кронопринцессаһы үҙенең баҫалҡы, күңелсәк һәм йомарт холҡо менән тиҙ арала халыҡ һөйөүен яулай. 1939 йылда, Европала Икенсе донъя һуғышы башланыр алдынан принц һәм принцесса Америка Ҡушма Штаттарына ҙур визит яһай. Парҙар президент Франклин Рузвельт һәм уның ҡатыны Элеонора Рузвельт менән дуҫлаша.

# Марта Шведская
## Никахы һәм король тормошо
### Икенсе донъя һуғышы

Принцесса вариҫы Марта 1940 йылдың 26 ғинуарында асыҡ сығыш яһап, Норвегия ҡатын-ҡыҙҙарын мобилизация эштәрендә ҡатнашырға саҡыра. 1940 йылдың апрель айында Германия Норвегияға баҫып ингәс, уның балалары тыуған Швецияһына ҡаса, әммә унда Мартаны һәм балаларын яҡшы ҡабул итмәйҙәр. Күп шведтар уны Швецияның нейтралитетын хәүефле хәлдә ҡалдырҙы тип уйлай. Хатта ҡайһы берәүҙәр уны өс йәшлек улын Норвегияға ебәреп, унда немецтарҙың уны король итеп иғлан итеүҙәрен теләй. Әммә был вариантты Марта бер ҡасан да иҫәпкә алмай. Президент Рузвельт саҡырыуы буйынса ул Америка Ҡушма Штаттарына юллана. АҠШ-та ул балалары менән тәүҙә Аҡ йортта урынлаша.
Ире король атаһы менән бергә Бөйөк Британияға китә. Парҙар оҙаҡ ваҡыт күрешә алмай.
1941 йылдың авгусында принцесса Марта президент яхтаһында президент Рузвельт менән сәйәхәте ваҡытында Уинстон Черчилль менән осраша.
Икенсе донъя һуғышының күп өлөшөн принцесса Марта Америка Ҡушма Штаттарында үткәрә, ул унда үҙ иле өсөн эшләй. 1942 йылда ул Лондонға, ҡайныһының тыуған көнөн билдәләү өсөн ҡатнашырға бара. 1945 йылда Норвегияға ҡайтҡас, уға «милләт әсәһе» тигән ҡушамат бирәләр. Принцесса Норвегияның кронопринцессаһы булараҡ тулыһынса үҙ ролен үтәй һәм норвегтарҙың именлеген һәм тотороҡлоғон булдырыу өсөн бөтә көсөн һала.

# Марта Шведская
## Никахы һәм король тормошо
### Үлеме

Оҙайлы һәм ҡаты сир менән көрәшкәндән һуң, 1954 йылдың 5 апрелендә Осло ҡалаһында яман шештән вафат була. Өс йылдан һуң уның ире Улаф V исеме аҫтында тәхеткә ултыра.

# Марта Шведская
## Титулдары

* Король Ғали йәнәптәре Принцесса Норвежская һәм Шведская Марта (1901—1905)
* Король Ғали йәнәптәре Принцесса Шведская Марта (1905—1929)
* Король Ғали йәнәптәре Норвегия Кронпринцессаһы (1929—1954)
# Атанғолова Әлифә Ҡотой ҡыҙы

Атанғолова Әлифә Ҡотой ҡыҙы — «Хеҙмәт батырлығы өсөн», «Германияны еңгән өсөн», «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» ордендары менән бүләкләнеүсе.

# Атанғолова Әлифә Ҡотой ҡыҙы
## Биографияһы

Әлифә Ҡотой ҡыҙы Атанғолова 1920 йылдың 20 июнендә Йылайыр районы Һабыр ауылында тыуған. 1929—1936 йылдарҙа Һабыр ете йыллыҡ мәктәбендә башланғыс белем ала.
Темәс педагогия училищеһында 1936—1939 йылдарҙа уҡый. 1949—1955 йылдарҙа Өфө уҡытыусылар әҙерләү институтында уҡып, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы тигән диплом ала.
1939 йылдың 1 сентябренән 1940 йылдың 1 июненә тиклем Ҡаҙырша ауылында уҡыта. 1940 йылдың 1 сентябренән 1943 йылдың 1 сентябренә тиклем Һабыр ете йыллыҡ мәктәбендә уҡыта, уҡытыу-тәрбиә мөдире лә һәм директор ҙа булып эшләй. 1943—1944 йылдарҙа Матрай РОНО-һында кабинет мөдире вазифаһында эшләй. 1944—1946 йылдарҙа яңынан Һабыр ете йыллыҡ мәктәбе директоры итеп ҡуйыла. 1946 йылдан алып хаҡлы ялға сыҡҡансы башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта.

# Атанғолова Әлифә Ҡотой ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы
* «Сиҙәм ерҙәрен үҙләштергән өсөн» миҙалы.
# Нокса (Казанка ҡушылдығы)

Нокса — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Казанка йылғаһының һул ярына тамағынан 3,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Нокса (Казанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000112112100003397
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100339
* Бассейн коды — 11.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сыввож (Ягчерь ҡушылдығы)

Сыввож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ягчерь йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сыввож (Ягчерь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000013766
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001376
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Раил (исем)

Раил — башҡорт ир-ат исеме.

# Раил (исем)
## Этимологияһы

Раил исеме ғәрәп теленән нигеҙ ҡороусы, һалыусы тигән мәғәнәлә килә.

# Раил (исем)
## Билдәле шәхестәр

* Сарбаев Раил Сәлих улы (11 ғинуар 1962 йыл) — хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 2008—2010 йылдарҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1999). Салауат Юлаев ордены (2007) кавалеры.
* Байбулатов Раил Фәтхелислам улы (2 июнь 1937 йыл — 22 июль 2002 йыл) — яҙыусы, публицист, тәржемәсе. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡорт АССР-ының (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Көсөков Раил Фазыл улы (28 март 1952) — опера йырсыһы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (2009), Башҡортостандың халыҡ артисы (2000), Ғәлимов Сәләм исемендәге премия һәм Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты.
* Ғатауллин Раил Рәфҡәт улы (3 март 1959 йыл) — ғалим-химик. 1987 йылдан Өфөләге Органик химия институты хеҙмәткәре, 2004 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр. Химия фәндәре докторы (2004), профессор (2006).
* Вәлитов Раил Бәкер улы (18 ғинуар 1940 йыл) — ғалим-химик-технолог, юғары мәктәп эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәре докторы (1973), профессор (1976). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1984) һәм атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1985).
# Басла күпере

Басла күпере (рус. Беслéтский мост, груз. ბესლეთის ხიდი) йәки Батшабикә Тамар күпере (груз. თამარის ხიდი) — Сухум ҡалаһы янында аҡҡан Басла йылғаһы аша һалынған күпер. Абхазияла XI—XII быуаттарҙан һаҡланып ҡалған берҙән-бер грузин граждан архитектураһы ҡомартҡыһы.

# Басла күпере
## Тарихы

Күпер XI—XII быуаттарҙа төҙөлгән, уның аша тау үҙәндәренә юлдар үткән. Ул бик мөһим хәрби-стратегик әһәмиәткә эйә булған. Был диңгеҙ яғынан һаҡлап торған хәрби башня ҡалдыҡтарынан аңлашыла. 1935 йылда төбәкте өйрәнеүсе И. Е. Адзинбой күперҙең ҡабырғаһындағы юнылған таштарҙа боронғо грузин яҙмаһында христиан доғаһынан өҙөк табылған.Был яҙма палеографик билдәләр буйынса XI—XII быуаттарға ҡарай. Күперҙең һул яҡ терәүендәге аҫҡы яғында тәре һәм «Т» хәрефе төшөрөлгән («т» һәм «у»).

# Басла күпере
## Конструкцияһы

Бер тороҡло аркалы күпер . Арка көмбәҙе 13,3 метр оҙонлоҡта, шаҡмаҡ эзбизташ плиталар һалып эшләнгән. Ул хатта әле лә 8 тонна ауырлыҡты күтәрә ала. Күперҙең дөйөм оҙонлоғо 35 м, киңлеге — 4,7 метр тәшкил итә.
# Ай-Мегин-Еган

Ай-Мегин-Ёган — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мегин-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ай-Мегин-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065826
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306582
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пулт

Пулт — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Пулт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005232
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100523
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Маралиха (Зелёнка ҡушылдығы)

Маралиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Зелёнка йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Маралиха (Зелёнка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100326
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Деньгина

Деньгина — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1316 Карачин күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Деньгина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200013447
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201344
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Голый Яр

Голый Яр — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калитва йылғаһының һул ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Голый Яр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калитва йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Северский Донец (бассейндың рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400612107000014194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001419
* Бассейн коды — 05.01.04.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Синярка

Синярка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люга йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Синярка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040462
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104046
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Полуденка (Иска ҡушылдығы)

Полуденка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иска йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Полуденка (Иска ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200569
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һауа шары

Һауа шары — балалар уйыны.

# Һауа шары
## Уйын урыны

Ауыл осондағы тигеҙ, киң майҙансыҡ, сирәм ер, сыныҡтырыу лагерында спорт майҙансығы.

# Һауа шары
## Әҙерлек

Һәр уйынсыға 60-70 см оҙонлоғондағы беләк йыуанлығы таяҡ; ағастан эшләнгән шар. Шар таяғы ҡаҡланған ҡайын ағасынан, шар ҡаҡланған ҡайын тамырынан эшләнә.
Уйнаусылар ишләшеп ике тигеҙ өлөшкә бүленәләр. Яҡтарҙың башлыҡтары шыбаға тотошоп, көтөүсе һәм һуғыусы яҡты билдәләйҙәр: шыбағала ҡулы өҫкә сыҡҡаны шар һуға, аҫта ҡалғаны көтөүсе була. Яҡтарҙың урынын һауала шар таяғы өйөрөп тә билдәләргә була. Ҡайһы башлыҡтың таяғы, ергә төшкәс, һап яғы менән үҙенә ҡарап ята, шуның яғы шар һуға, икенсе яҡ көтөүсе була. Әгәр таяҡ башы бер төрлө төшһә, тағы өйөрәләр.
Майҙансыҡтың уртаһынан сик һыҙыла. Һыҙыҡ уртаһында мая соҡоро ҡаҙыла. Уның диаметры — 20, тәрәнлеге — 10 см. Һыҙыҡтың бер яғын һуғыусылар, икенсе яғын көтөүселәр биләй. Һуғыусылар яғында, сик һыҙығынан 2-3 метр ара ҡалдырып, параллель һуғыу һыҙығы һыҙыла. Көтөүсе яҡтың башлығы шар менән мая соҡоро янында ҡала һәм ҡулына бейәләй кейә. Башҡа уйнаусыларҙың барыһында ла (һуғыусыларҙа ла, көтөүселәрҙә лә) 60-70 см оҙонлогондағы таяҡ.

# Һауа шары
## Уйындың аңлатмаһы

Һуғыусы яҡтың башлығы иптәштәре араһында шарға һуғырға сират билдәләй. Көтөүсе башлыҡ, мая соҡоро янында тороп шарҙы һауаға сҡйә. Шар ергә төшөп килгән саҡта сират буйынса беренсе һуғыусы һуғыу һыҙығынан шарға таяғын бәрә. Әгәр шар, бәрелгән таяҡтан ҡаҡлығып, алыҫҡа осһа, һуғыусы таяғын ҡотҡарырға йүгерә. Был ваҡытта көтөүселәрҙең береһе таяғы менән осоп барған шарҙы кире ҡаҡлыта һәм уны йә үҙе, йә иптәше көтөүсе башлыҡҡа бәрә. Башлыҡ шарҙы мая соҡорона төшөрә. Әгәр көтөүсе башлыҡ таяғын ҡотҡарырға йүгергән һығыусыбалалан алда шарҙы мая соҡорона төшөрһә, яҡтар урындарын алмаштыра; һуғыусы яҡ —— көтөүсе, көтөүселәр һуғыусы була. Ә инде һуғыусы шар мая соҡорона төшмәҫтән алда таяғын соҡорға төртһә, уйын шул килеш дауам итә. Таяғын ҡотҡарған уйнаусы шарға һуғырға торған иптәштәре артына баҫа.

# Һауа шары
## Ҡағиҙәләр

Шар һуғыусыға таяғы шарға теймәһә, ул сик һыҙығы яғында ҡала һәм иптәшенең шарҙы алыҫҡа һуғыуғын көтә.Әгәр берәй һуғыусышарҙы алыҫҡа осорһа, сик һыҙығы янында торған һуғыусылар уның менән үҙ таяҡтарын ҡотҡарырға йүгерә. Бәрелгән таяҡтар барыһыла ҡотҡарылһа, таяғын шарға тура бәргән һуғыусы таяҡтарын ҡотҡарған иптәштәре араһынан беренсе булып яңынан шар һуғырға сиратҡа баҫа, ҡалғандары, тәүҙә шарға һуҡҡан нәүбәттә сығып, үҙ-ара сиратты билдәләйҙәр.
Әгәр бер һуғыусы ла таяғын ҡотҡара алмаһа, яҡтар урындарын алмаштыра.
Һуғыусы башлыҡ үҙе сиратта тормай, ғәҙәттә, ул ҡотҡарылмаған таяҡтар күбәйеп киткәндә, иптәштәренә ярҙамға килә. Һуғыусы яҡтың бар таяҡтары ла шарға бәрелеп ҡотҡарылмаһа, һуғыусы башлыҡ көтөүсе башлыҡтың таяғын шарға бәрә һәм ул шуның менән һуңғы мөмкинселекте файҙалана. Көтөүселәр таяҡтарын ҡотҡарыусыларға тотҡарлыҡ яһарға тейеш түгел.

# Һауа шары
## Уйындың әәһәмиәте

Ҡул, аяҡ мускулдарын хәрәкәтсел эшкә йәлеп итә, ҡул хәрәкәттәренең таҫыл һәм килешле булыуын яҡшырта; иптәшлек, бер-береңә ярҙам итеү кеүек сифаттар тәрбиәләй.
# Веттин (ҡала)

Веттин (ҡала) (нем. Wettin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2076 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,95 км². Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6198 һәм автомобиль коды — SK.
# Иҫке Собханғол ауыл Советы (Бөрйән районы)

Иҫке Собханғол ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы муниципаль берәмеге, «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, статус һәм муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре тураһында Закон»ға ярашлы — ауыл биләмәһе статусына эйә . 2008 йылда Яңы Собханғол ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.

# Иҫке Собханғол ауыл Советы (Бөрйән районы)
## Ауылдар

* Иҫке Собханғол ауылы биләмәһе,
* Ишдәүләт ауылы биләмәһе,
* Яңы Мөсәт ауылы биләмәһе,
* Яңы Собханғол ауылы биләмәһе,
* Иҫке Мөсәт ауылы биләмәһе.

# Иҫке Собханғол ауыл Советы (Бөрйән районы)
## Тарих

Башҡортостан Республикаһының 19.11.2008 йылғы № 49-З һанлы «Башҡортостан Республикаһының, айырым ауыл советтарының берләшеүе һәм ауыл биләмәләренең тапшырылыуына бәйле, административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр тураһында» Закон, ст.1 әйтә:
   администрация үҙәген Иҫке Собханғолда ҡалдырып, «Иҫке Собханғол» исемен һаҡлап, Иҫке Собханғол һәм Яңы Собханғол ауыл советтарын берләштерергә. Яңы Собханғол ауыл Советы составындағы Яңы Собханғол, Иҫке Мөсәт ауылдарын Иҫке Собханғол ауыл Советы составына индерергә. Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауыл Советы сиктәрен күрһәтелгән схематик картаға ярашлы раҫларға.
# Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы

Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы (4 июнь 1951 йыл) — театр актёры. 1979 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1998).

# Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы
## Биографияһы

Зифа Ғаяз ҡыҙы Баязитова 1951 йылдың 4 июнендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Күсей ауылында тыуған.
1973 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай (Габдулла Ғиләжев, Фәрзәнә Ҡасимова курсы).
Унан һуң Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театрында эшләй башлай.

# Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы
## Ролдәре

Сәриә («Бөркөт ҡанаты», Г. Исхаҡов; дебют, 1973), Гөлйемеш («Байрамбикә», Р. С. Янбулатова), Сара («Ҡара сәскәләр», В. Г. Ғәлимова, С. Джемаль романы буйынса), Зилиә («Илама, һылыу!» — Н. Ғәетбаев), Ямал («Ҡыр ҡаҙҙары», Р. А. Сафин), Жихан («Башмағым»), Фекла Ивановна («Өйләнеү» — «Женитьба», Н. В. Гоголь), Коринкина («Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», А. Н. Островский), Фәриҙә («Париж егете Әлфәнис» Л. В. Вәлиев).

# Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1998)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1988)
# Эрелаант Сакдари

Эрелаант Сакдари — V—VI быуат грузин архитектураһы ҡомартҡыһы. Грузияла Кахетияның Ахмета район үҙәгенән көнсығышҡа ҡарай 4 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡорам ваҡланған таштан төҙөлгән, фасадтары эзбизташ плиталарҙан һалынған тәре-көмбәҙле сиркәү. Ҡорамдың планы ябай, формаһында тәре рәүешле, өс тәхетле. Сиркәү көнсығыш стенаһының көньяҡ һәм төньяҡ яғында 2 өҫтәмә апсидаға эйә. Түшәм көмбәҙенең әйләнәһендә квадрат көмбәҙҙәр урынлашҡан. Көмбәҙ һигеҙ ҡырлы, бер инеү урыны бар, көньяҡ яҡта декоры ябай. Сиркәү эс яҡтан штукатурланған һәм буялған, емерелгән көмбәҙе һәм көнбайыш өлөшө әлеге ваҡытта тергеҙелгән. Эрелаант Сакдари ҡорамы Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән.
# Катарач

Катарач — Рәсәйҙәге йылға, Свердловск өлкәһендә аға. Йылға тамағы Юрмыч йылғаһының һул яры буйлап 16 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Йылғаның оҙонлоғо 20 км.

# Катарач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Иртыш һыу бассейны округына ҡарай.

# Катарач
## Тораҡ пункттар

* Катарач ауылы
* Устьянка ауылы

# Катарач
## Ҡушылдыҡтары

* Каменка

# Катарач
## Иҫкәрмә

* ↑ Государственный водный реестр РФ: Катарач (билдәһеҙ). Архивировано 20 август 2012 года.