yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Бахта

Оло Бахта — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Оло Бахта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004033
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100403
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пожва (Тыпыл ҡушылдығы)

Пожва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тыпыл йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Пожва (Тыпыл ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100312111100008539
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100853
* Бассейн коды — 10.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эльсе Фишер

Эльсе Мари Фишер, шулай уҡ Фишер-Бергман (швед. Else Marie Fisher; 1 март 1918, Мельбурн, Австралия — 3 март 2006, Стокгольм, Швеция) — швед бейеүсеһе, хореограф, актриса, театр режиссёры һәм драматург.

# Эльсе Фишер
## Биографияһы

Эльсе Фишер 1918 йылдың 1 мартында Австралияла, Мельбурнда тыуған. Атаһы Эйнар Фишер, инженер һәм һәүәҫкәр-энтомолог һәм әсәһе Эйвор Фишер, туҡыма буйынса рәссам була. Кесе һеңлеһе Ранди, һуңғараҡ шулай уҡ рәссам һәм дизайнер була. 1922 йылда ғаилә Стокгольмға күсенә. 1929 йылда Эльсеның атаһы вафат була.
Иртә йәшенән Эльсе бейеүсе булырға хыяллана һәм 1939 йылда бейеү уҡытыусыһы дипломын ала. Халыҡ-ара карьераһына башланып киткән һуғыш ҡамасаулай, әммә бейеүсе һәм хореограф булып эшләй. 1942 йылда ул Стокгольмдың Sagoteatern театрында режиссёр Ингмар Бергман менән таныша, шул саҡта Бергман был театр менән етәкселек иткән була. Һуңғараҡ ул Бергман менән уның постановкаларында хореограф сифатында хеҙмәттәшлек итә. Шул саҡта, 1942 йылда, Эльсе Фишер клоун Беппо тураһында балалар өсөн пьеса яҙа, уны ҡуя һәм үҙе унда уйнай. Төрлө театр сәхнәләрендә ҡуйылған «Клоун Беппо» ҙур уңышҡа эйә була.
1943 йылда Эльсе Фишер Ингмар Бергманға кейәүгә сыға. Һуңғараҡ Бергман үҙенең «Laterna magica» хәтирәләр китабында былай тип яҙа: «Мин күсмә актерҙар төркөмөнән Эльсе Фишерға өйләндем. Ул талантлы бейеүсе һәм хореограф һанала — һөйкөмлө, юмор хисе менән аҡыллы ҡатын». Ирле-ҡатынлының ҡыҙҙары Лена тыуа. В 1944 йылда улар бергә Хельсингборгҡа барырға йыйына, унда Бергман ҡала театрын етәкләргә тейеш була, әммә Эльсеның үҙендә һәм уның ҡыҙында туберкулёз диагностикалана. Бергман яңғыҙы китә, хорегораф сифатында Эльсе уға үҙе менән бергә уҡыған Мари Вигманды тәҡдим итә. Режиссёр һәм хореограф араһында тиҙҙән роман башлана, һәм 1946 йылда Бергман артабан Лундстремға өйләнер өсөн Эльсе менән айырылыша. Ләкин Фишер менән Бергмандың театр сәхнәһендә хеҙмәттәшлеге 1957 йылға тиклем дауам итә.
Өс йыл дауамында Эльсе Фишер Норрчёпингтың Ҡала театрында эшләй, шунан һуң Стокгольмда (Skolteatern) балалар театры менән етәкселек итә, уның өсөн бер нисә пьеса яҙа һәм ҡуя, шул иҫәптән «Fantasilådan» (1947) һәм «Bygga hus» (1952) пьесалары. Бынан тыш, 1945 йылда уның «Клоун Беппо» пьесаһы китап формаһында нәшер ителә (Sagan om Beppo ritad och berättad av Else Fisher-Bergman), ә 1948 йылда уның балалар өсөн «Udda Person» китабы баҫылып сыға. 1957 йылда ул өлкәндәр өсөн берҙән-бер «Porslinsfröken for television» пьесаһын яҙа. 1957 йылда Фишер яҙыусыларҙың Швед гильдияһы ағзаһы була.
Эльсе Фишер 2006 йылдың 3 мартында Стокгольмда вафат була һәм Сольнала Төньяҡ зыяратта ерләнә.
# Һәйбәт (Силәбе өлкәһе)

Һәйбәт (Хәйбәт, Сарҙаҡты; рус. Айбатово) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Ҡолой ауыл биләмәһенә керә.
Почта индексы — 456894.

# Һәйбәт (Силәбе өлкәһе)
## Халыҡ һаны

* Н/Д
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 254 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 129 ир-ат һәм 125 ҡатын-ҡыҙ.
# Дрейк боғаҙы

Дрейк боғаҙы — Атлантик һәм Тымыҡ океандарының көньяҡ өлөштәрен тоташтырыусы боғаҙ. Көньяҡ океанды айырғанда, боғаҙ тулыһынса һәм өлөшләтә уға керергә мөмкин. Төньяҡта боғаҙ Утлы Ер архипелагы (Көньяҡ Америка), ә көньяҡтан — Көньяҡ Шетланд утрауҙары (Антарктида) менән сикләнә. Ер шарында иң киң исемләнгән боғаҙ булып тора, уның иң Является самым широким именованным проливом на Земле — около 820 километров в самой узкой части.
Боғаҙ аша ҡеүәтле «Көнбайыш елдәр ағымы» — Антарктик циркумполяр ағыы үтә.
Боғаҙҙа йыш ҡын штромдар була, улар планетала иң көслөләре булып тора (елдең тиҙлеге 35 м/с һәм тулҡындарҙың бейеклеге 15 метрҙан ашыу). Дрейк боғаҙының башлыса көньяҡ өлөшөндә айсбергтар осрай.
Дрейк боғаҙында Көньяҡ Америка ҡитғаһының һәм Америка континентының иң көньяҡ нөктәһе — Диего-Рамирес утрауҙары һәм Горн мороно урынлашҡан.
Боғаҙ инглиз диңгеҙ пираты Фрэнсис Дрейк исеменә арнап аталған, ул 1578 йылда ошо боғаҙ аша үткән.
# Малютина Татьяна Сергеевна

Малютина Татьяна Сергеевна (7 июль 1953 йыл, Челново-Покровское, Тамбов өлкәһе) — археолог, тарих фәндәре кандидаты (1994), доцент. «Арҡайым» үҙәгенең кесе ғилми хеҙмәткәре . Торамалар археологияһы буйынса белгес.

# Малютина Татьяна Сергеевна
## Биографияһы

Татьяна Сергеевна Малютина 1953 йылдың 7 июлендәРСФСР-ҙың Тамбов өлкәһе Челново-Покровское ауылында тыуған.
1975 йылда Ҡаҙағстан ССР-ы Петропавловск дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай.
1986 йылда Мәскәүҙә СССР Фәндәр Академияһы Археология институтының аспирантураһында уҡып сыға.
1976 йылдан Силәбе дәүләт университетында уҡыта, 2000 йылдан шунда уҡ археология, этнография һәм социо-тәбиғи тарих кафедраһы доценты.

# Малютина Татьяна Сергеевна
## Биографияһы
### Фәнни эҙләнеүҙәре

«Урал-Ҡаҙағстан далаларының Фёдорово мәҙәниәте» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Билдәле булыуынса, бронза быуатында Көньяҡ Уралда абаш мәҙәниәте, алакүл мәҙәниәте, межовка мәҙәниәте, петровка мәҙәниәте, саргарин мәҙәниәте, һынташты мәҙәниәте, бура мәҙәниәте, һәм черкаскүл мәҙәниәте менән бер рәттән фёдорово мәҙәниәте лә формалашҡан.
Фән өлкәһендәге тикшеренеүҙәре даирәһе — Урал һәм Ҡаҙағстандың дала һәм урманлы дала райондарының бронза осорон өйрәнеү проблемалары; Андронов мәҙәни-тарихи бергәлеге һәм Һынташты-Арҡайым мәҙәниәте.
Ҡаҙағстанда Петровка II, Яңы Никола I, Сарғары тораларында; Көньяҡ Уралда Атамановка V һәм Илъяс ҡәберлеге I ҡаҙыныу эштәрендә ҡатнаша һәм етәкселек итә.
Һынташты-Арҡайым мәҙәниәте Аланд, Берсуат торамаһы, Ҡуйсаҡ кеүек протоҡалаларын нығытыу өсөн археологик тикшеренеүҙәр алып бара. Силәбе өлкәһе Наследницкий ҡасабаһы эргәһендә урынлашҡан б.э.т. III мең йыллыҡтың аҙағы — II мең йыллыҡтың башына ҡараған Һынташты мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы Берсуат торамаһы тураһында мәҡәлә Башҡорт энциклопедияһына ла ингән. Был ҡомартҡыны асыусылар араһында Т. С. Малютина ла аталып кителгән.
«Силәбе өлкәһе» энциклопедияһында археология буйынса мәҡәләләр авторы.
# Кәлән манараһы

Кәлән манараһы, Бохара манараһы булараҡ та билдәле, (рус. Минаре́т Каля́н, үзб. Minorai Kalon; фарс. مناره کلان — «Мөһәбәт манара») — Бохара манараһы ҡалаһының тарихи үҙәгендәге йома мәсете (Үзбәкстан), ҡарахани Арыҫлан-хан (1102-1130) 1127 йылда төҙөткән, был хан ҡала төҙөлөшө эшмәкәрлеге менән танылған.
Кәлән манараһы Бохараның символы булып тора; ҡаланың иң бейек һәм иң боронғо архитектура ҡомартҡыларының береһе; мосолман шәреғенең ошондай ҡоролмалары араһында иң күренеклеләренең береһе.
Иртә Урта быуат манараһы, ул Мири Ғәрәп һәм Әлим-хан мәҙрәсәләре менән берҙәм архитектура ансамбле тәшкил итә. Бохараның тарихи үҙәгендәге башҡа ҡомартҡылар менән бергә нә Үзбәкстандың ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы объекттарының исемлегенә индерелгән.

# Кәлән манараһы
## Тарихы

Кәлән манараһы ҡарахани Арыҫлан-хан ваҡытында төҙөлгән йәмиғ мәсете, уны Баҡо оҫта етәкселегендә һалғандар. Башта уға ағас манара ҡуялар, әммә ул ни сәбәптәндер төҙөлөш бөтөү менән үк йығылып төшә. . 1127 йылдың уны ҡабаттан төҙөйҙәр, был юлы тулыһынса береһе яндырылған кирбестән һалалар. Манараһы үҙгәрешһеҙ һаҡланған тиерлек.
Бер нисә функцияны үтәгән: унан аҙан ҡысҡырғандар, ҡарауыл да шунда торған, ситтән килгәндәргә юл күһәтеүсе "маяк", йәшәргә ҡалғандар, күрәһең та булған.
1920 йылда ҡыҙыл армия һөжүме ваҡытында манара уттан зыян күрә. Ул тиҙ арала тергеҙелә.
1924 йылда стенаһының бер өлөшө һәм кәрәҙле манараһы яңынан тергеҙелә. 1960 йылда Очил Бобомуродов оҫта ер аҫты өлөшөн һәм нигеҙҙе нығыта. 1997 йылда Бохараның 2500йыллығына манара тергеҙелә, иң яҡшы оҫталар капиталь реконструкция үткәрә. Артабанғы йылдарҙа ла ҙур булмаған реставрация үэштәре үткәрелә тора.
# Оло Копёнка

Оло Копёнка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының һул ярына тамағынан 406 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Оло Копёнка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008566
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000856
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вундерслебен

Вундерслебен (нем. Wundersleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 701 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,85 км². Диңгеҙ кимәленән 139 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99610 һәм автомобиль коды — SOM.
# Ҡаһарман (исем)

Ҡаһарман — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла был исемде осратырға мөмкин.

# Ҡаһарман (исем)
## Этимологияһы

Ҡаһарман исеме ғәрәп теленән батыр, ир; көслө, ҡеүәтле тигән мәғәнәлә килә.

# Ҡаһарман (исем)
## Билдәле шәхестәр

* Ҡаһарман Буранғол улы Ҡыуатов (1787—1828) — башҡорт кантоны башлығы, яугир. 1806—1807 йылдарҙағы рус-прусс-француз (4-се коалиция) һуғыштарында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
* Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы (ғинуар 1910 йыл —?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, ҡыҙылармеец, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия полкында ҡылыссы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
* Хисмәтуллин Ҡаһарман Ильяс улы (рус. Хисматуллин Кагарман Ильясович) (1916 йыл — 28 ноябрь 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, лейтенант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының огневой взводы командиры.
* Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы — (18 август 1908 йыл — 24 сентябрь 1990 йыл), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).
* Иҫәнаманов Ҡаһарман Иҫәнгилде улы (1922 йыл — 18 февраль 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 15-се айырым гвардия кавалерия элемтәселәр эскадроны яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы (1945), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.
* Ҡаһарман Суҡбаев (1789—?) — хәрби эшмәкәр. 1807 йылғы Рус-прусс-француз кампанияһында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* Ҡаһарман Кәрәй улы Аширов — 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны, көмөш миҙал кавалеры, 20-се башҡорт полкы ветераны.

# Ҡаһарман (исем)
## Ауылдар

* Ҡаһарман (рус. Кагарманово) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл.
* Күҙәбай (Ҡаһарман) (рус. Кузябаево) — Һарытау өлкәһенең Перелюб районындағы башҡорт ауылы.

# Ҡаһарман (исем)
## Сәнғәттә

* Ҡаһарман кантон (йыр) — башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй.
# Соколы (йылға)

Соколы — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/294/16 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Соколы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021261
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202126
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сенгилейка

Сенгилейка — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1569 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сенгилейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100004710
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100471
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Долгобазан

Долгобазан — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уза йылғаһының һул ярына тамағынан 125,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Долгобазан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035666
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003566
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Байтирәков Нурлығаян Нуриәхмәт улы

Байтирәков Нурлығаян Нуриәхмәт улы (28 ноябрь 1890 йыл — 17 май 1974 йыл) — хәрби табип, хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1946—1960 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Эске эштәр министрлығының медицина хеҙмәте начальнигы. Беренсе донъя, Граждандар, Совет-фин һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Медицина хеҙмәте полковнигы (1959). Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау эштәрен ойоштороусыларҙың береһе. РСФСР-ҙың (1957) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1957). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1945), ике Ҡыҙыл Йондоҙ (1944, 1948) һәм «Почёт Билдәһе» (1948) ордендары кавалеры.

# Байтирәков Нурлығаян Нуриәхмәт улы
## Биографияһы

Нурлығаян Нуриәхмәт улы Байтирәков 1890 йылдың 28 ноябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы) Шланлыкүл ауылында тыуған. Өфө гимназияһында белем ала. Батша армияһына саҡырыла, Себер полкында кесе хәрби табип булып хеҙмәт итә, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша.
1917 йылда Ҡазан Император университетының медицина факультетын тамамлай. 1918—1919 йылдарҙа Тамбов губерна һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире вазифаһын үтәй. Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнаша.
1922 йылда Башҡорт АССР-ының Халыҡ комиссарҙары советы тарафынан Өфө ҡала һаулыҡ һаҡлау бүлегендә дауаланыу бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә. 1923—1938 йылдарҙа Беренсе совет дауаханаһының баш табибы вазифаһын башҡара. 1926—1930 йылдарҙа бер үк ваҡытта Башҡортостан медицина техникумы директоры вазифаһын үтәй һәм Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡыта.
1935 йылда республикала тәүгеләрҙән булып йөрәккә, һуңыраҡ — баш һәм арҡа мейеләренә уңышлы нейрохирургик операциялар яһай.
1939 йылдан Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә, Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнаша. Ленинград фронтында — хәрби-санитар поезының медицина бүлегенә етәкселек итә. 1941—1945 йылдарҙа 3-сө Белоруссия фронтында хәрби госпиталдәр начальнигы вазифаһын башҡара.
1946—1960 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Эске эштәр министрлығының медицина хеҙмәтенә етәкселек итә.
1974 йылдың 17 майында Өфө ҡалаһында вафат була, мосолман зыяратында ерләнә.

# Байтирәков Нурлығаян Нуриәхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1957)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған табибы (1957)
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
* ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944, 1948)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1948)

# Байтирәков Нурлығаян Нуриәхмәт улы
## Хәтер

* 1980 йылда Өфөлә Нурлығаян Нуриәхмәт улы Байтирәков йәшәгән йортҡа (Ленин урамы, 2) мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
# Иванова Ольга Дмитриевна

Ольга Дмитриевна Иванова (1898—1958) — совет театры артисы.

# Иванова Ольга Дмитриевна
## Биографияһы

1898 йылдың 17 майында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1897 йылда) Түбәнге Новгородта тимерсе һәм кер йыуыусы ғаиләһендә тыуған.
Туғыҙ йәшендә Ольганы Түбәнге Новгородта Мария приютына бирәләр, сөнки атаһы ҡаты ауырып китә һәм әсәһе биш баланы ҡарай алмай. Иванова приютта 1907 йылдан 1915 йылға тиклем тәрбиәләнә һәм дүрт класс белем ала.
Театрға әүәҫлеге булғанлыҡтан, 1918 йылда хәрби пролеткультҡа артист булып урынлаша, һуңынан, Волга хәрби флотилияһында эшләп, «Факел социализма» пароходы менән Царицын фронтына ебәрелә. Царицын азат ителгәндән һуң, Түбәнге Новгородҡа ҡайтып, Иванова Волга хәрби флоты моряктары театрында эшләүен дауам итә.
Йәш талантлы артисҡа театр режиссеры И. А. Ростовцев иғтибар итә, ул һуңынан уның ире булып китә. Ростовцев уның сәхнә талантын формалаштырыу һәм үҫтереү менән шөғөлләнә, артистың үҙ алдына белем алыуы менән етәкселек итә. Ольга драма һәм комедияларҙа көнкүреш һәм характерлы ролдәр артисы булып китә. Ул Һарытау, Мәскәү, Түбәнге Новгород, Куйбышев, Ярославль театрҙары сәхнәләрендә ҙур уңыш менән сығыш яһай, сәхнә образдарын тыуҙырыуҙа юғары артислыҡ оҫталығы күрһәтә.
Ольга Дмитриевна Иванова шулай уҡ ҙур йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, художестволы үҙешмәкәрлек менән етәкселек итә, Совет Армияһы частарында, колхоздарҙа һәм башҡа урындарҙа күсмә спектаклдәр һәм концерттар менән сығыш яһай.
Иванова Ярославлдә 1934—1935 йылдарҙа һәм 1942—1957 йылдарҙа сығыш яһай. 1957 йылдың авгусынан ул Мәскәү Кесе театры артисы булып китә.
1958 йылдың 28 июнендә Ярославль ҡалаһында вафат була. Ире янында ерләнгән.

# Иванова Ольга Дмитриевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены 1950 йыл
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы.
# Ортъягун (Хант-Манси автономиялы округы — Югра)

Ортъягун — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 156 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628486, ОКАТО коды — 71183000000.

# Ортъягун (Хант-Манси автономиялы округы — Югра)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 156 |

# Ортъягун (Хант-Манси автономиялы округы — Югра)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
* Ханты-Манси автономиялы округының тораҡ пункттары исемлеге
# Джергин ҡурсаулығы

Джергин дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы (рус. Госуда́рственный приро́дный запове́дник «Джерги́нский») — Бүрәт Республикаһының Курумкан районындағы ҡурсаулыҡ.
Үҙәк усадьба Майский ауылында, ҡурсаулыҡтың көньяҡ сиктәренән 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Джергин ҡурсаулығы
## Географияһы

Баргузин йылғаһы үрендә өс ҙур тау массивы — Баргузин, Икат һәм Көньяҡ-Муй һырттары тоташҡан ерҙә урынлашҡан. Көньяҡта сик — Сея йылғаһы үҙәне, көнбайышта Баргузиндың һул яры буйлап үтә.
Ҡурсаулыҡтың майҙаны 238 088 гектар тәшкил итә; шуның 894 гектары һыу менән ҡапланған. Уның тирәләй дөйөм майҙаны яҡынса 7,5 миллион гектар тәшкил иткән 2 саҡрымлыҡ һаҡ зонаһы булдырылған. Рельефы таулы һәм барып етеүе ауыр булыуы арҡаһында ҡурсаулыҡ территорияһыны кеше эшмәкәрлеге зыян килтермәгән тиерлек.

# Джергин ҡурсаулығы
## Климаты

Климаты киҫкен континенталь, ҡырыҫ һәм ҡоро булыуы менән характерлана. һыуыҡ булмаған осоро уртаса 83 көн тәшкил итә.

# Джергин ҡурсаулығы
## Флора һәм фаунаһы

Урман бүлкәтендә ҡарағас урмандары өҫтөнлөк итә. Әлеге ваҡытта ҡурсаулыҡта 650-нән ашыу төр көпшәле үҫемлек, 29 төр һирәк һәм эндемик үҫемлек асыҡланған. Умыртҡалыларҙың 201 төрө теркәлгән: балыҡтар — 6 төр, ер-һыу хайуандары — 3, һөйрәлеүселәр — 4, ҡоштар — 145, һөтимәрҙәр — 43. Ҡурсаулыҡта мышы, ҡабарга, изюбрь, ҡабан, себер ҡоралайы, һирәкләп төньяҡ боланы тереклек итә.
# Колдовня

Колдовня — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волоста йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Колдовня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020835
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002083
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йәшелғош

?Йәшелғош :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | ракше һымаҡтар |
| Ғаилә: | Сыбарсайҙар |
| Ырыу: | Сыбарсайҙар |
| Төр: | Йәшелғош |
Латинса исеме :
Merops apiaster Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 554661 NCBI 265611 |
Йәшелғош (лат. Merops apiaster, урыҫ. Золотистая щурка) — сыбарсайҙар(Meropidae) ғаиләһендәге сағыусы бөжәктәр менән туҡланыусы ҡош.

# Йәшелғош
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡ ҙурлығында. Ғәҙәттә күмәкләшеп йөрөйҙәр. Осҡанда оҙон ҡанаты, уртаһынан нәҙек кенә ҡауырһындары сығып торған оҙон ҡойроғо күҙгә ташлана. Суҡышы оҙон, аҫҡараҡ кәкерәйеп тора. Түбәһе һәм арҡаһы һары көрән. Тамағы ҡара һыҙат менән уратып алынған һары төҫтә. ҡанаттары һәм ҡойроғо йәшел. Кәүҙәһенең аҫ яғы зәңгәр. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел. Тауышы яңғырауыҡлы: «тири-тири». Күсмә ҡош. Урыны менән киң генә таралған. Умартасыларға зыян килтерә.

# Йәшелғош
## Йәшәү урыны

Яландарҙағы балсыҡлы һәм ҡомло ҡабаҡтарҙа йәшәй. Ояһын ерҙе өңөп яһай.

# Йәшелғош
## Туҡланыуы

Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күберәген сағыусы бөжәктәр менән.

# Йәшелғош
## Үрсеүе

5-6 бөртөк аҡ йомортҡаһы була.

# Йәшелғош
## Галерия

* Merops apiaster
* Йәшелғоштарҙың колонияһы
# Татары (Юла ҡушылдығы)

Татары — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юл йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Татары (Юла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202128
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2