yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Мейәс

Оло Мейәс — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куара йылғаһының уң ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Мейәс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012494
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101249
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҫкешәһәр

Иҫкешәһәр (тур. Eskişehir, тимәк, иҫке ҡала, eski — иҫке һәм şehir — ҡала) — Төркиә ҡалаһы. Шул исемле илдең һәм ҡала районының административ үҙәге. Халҡы: 789 750 кеше. Порсук йылғаһы буйында Анкаранан көнбайышҡа табан 250 км, Истанбулдан көньяҡ-көнсығышҡа табан 350 км,Кютахьянан төньяҡ-көнсығышҡа табан 90 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Дорилей (грек. Δορύλαιον) исеме менән булдырылған.
XIV быуат башында йәш Ғосман дәүләтенең иҫәп буйынса өсөнсө баш ҡалаһы була, хатта Эдирнены яулап ала. 1921 йылдың яҙында Греция ғәскәрҙәре кәмал Төркиә ғәскәрҙәрен ҡамап алырға һәм тар-мар итергә маташҡанда хәрби хәрәкәттәр үҙәгенә әүерелә. Был алыш гректар өсөн еңеү менән тамаланыуына ҡарамаҫтан, кәмалсы ғәскәр ҡамауҙан сыға алған, һәм был сиселеш һуғыштың артабанғы барышы өсөн ҙур әһәмиәткә эйә була.
Төрөк армияһы ҡалаға 1922 йылдың йәйендә әйләнеп ҡайта.

# Иҫкешәһәр
## Мәҙәниәт һәм туризм

Византия сәскә атҡан дәүерҙә Дорилей Кесе Азияның яҡшы климатлы һәм бай инфраструктуралы иң үҫешкән ҡалаларының береһе була. XI быуат аҙағында ҡала күсмә төркиҙәр тарафынан нигеҙенә тиклем емерелгән булған, 2 000 тирәһе шул осорҙа уҡ йәшәргә ҡалған. Шулай итеп, бер кем дә йәшәмәгән ҡала йөҙ йыл (1081 - 1175) дауамында емереклектәрҙә ятҡан. 1115-1175 йылдарҙа Византия был ергә контролде ваҡытлыса ҡайтара, ләкин ҡала яңынан үҙенең элекке бөйөклөгө кимәленсә тергеҙелә алмай. 1175 йылда император Мануил, бында кире ҡайтҡан гректар өсөн форт төҙөп, Дорилей урынында ҡала тормошон тергеҙергә маташа. Күсмә төркиҙәр был процесҡа әүҙем ҡаршы килә, сөнки үҙҙәренең традицион күсмә маршруттарын византий армияһы күҙәтеп тороуын теләмәй. Бәрелештәр һөҙөмтәһендә, төрөктәр тирмәләрен яндыра һәм ваҡытлыса тауҙарҙа йәшенә. 1176 йылда, Мириокефаль янында еңелгәндән һуң, Дорилейҙың ҡалдыҡтары, күпселек православие халҡы (төрки телле гректар) 1922 йылғы алмашыуға тиклем һаҡланһа ла, тулыһынса Византия юрисдикцияһынан сығаHellenism in Asia Minor. — American-Hellenic society, 1918. — В. 4.</ref> православное население (тюркоязычные греки) сохранялось здесь до обмена 1922 года.
Төрки телле дәүләттәр башлыҡтары саммиты ҡарарына ярашлы, 2013 йылда Иҫкешәһәрр «2013 йылғы Төрки донъяһының мәҙәни баш ҡалаһы»на әүерелде.

# Иҫкешәһәр
## Климаты

| Месяцы | Янв | Фев | Март | Апр | Май | Июнь | Июль | Авг | Сент | Окт | Ноя | Дек |
| Темп. Max. °C | 3.9 | 6.2 | 11.2 | 16.4 | 21.8 | 25.9 | 29.2 | 28.9 | 25 | 19.8 | 12.4 | 5.5 |
| Темп. Min °C | −4.1 | −3.9 | −1.5 | 2.8 | 6.9 | 10.4 | 13.1 | 13 | 8.4 | 4.4 | 0.3 | −2 |

# Иҫкешәһәр
## Туғандаш ҡалалар

* Ҡазан, Рәсәй (1990 й.)
* Кишинёв, Молдавия
* Пхаджу, Көньяҡ Корея
* Шымкент, Ҡазағстан

# Иҫкешәһәр
## Билдәле кешеләре

Сюмейе Бояджи (төр. Sümeyye Boyacı, 2003 йылдың 5 февралендә тыуған) — төрөк йөҙөүсеһе-паралимпиясы.

# Иҫкешәһәр
## Мәғариф

Анатолий университетында 880 000 студент уҡый һәм ул илдә иң ҙуры һәм донъяла дүртенсе уҡыу йорто булып тора.

# Иҫкешәһәр
## Транспорт

2004 йылдан алып ҡалала заманса трамвай системаһы эшләп килә, ҡара: Иҫкешәһәр трамвайы.
# Малышево (Силәбе өлкәһе)

Малышево — Силәбе өлкәһе Сосновка районының Кременкүл ауыл биләмәһе составындағы ауыл.

# Малышево (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Ауылға 1744—1763 йылдарҙа Силәбе ҡәлғәһенән килгән кешеләр тарафынан нигеҙ һалына. Ауыл беренсе күсеп ултырыусы кешенең фамлияһы буйынса аталған. 3-сө генераль рәүиз мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда 12 ир-ат енсенән торған кеше (крәҫтиән) теркәлгән. 1775 йылда 6 ихата иҫәпләнгән. Ауылдың Силәбе өйәҙенең генераль планындағы урынлашыуы хәҙерге планға тап килә. 1801 йылда Малышево ауылында Шадрино һәм Силәбе ауылдарынан дүрт крәҫтиән ғаиләһе күсеп килә. 1841 йылда бөтә крәҫтиәндәр ҙә казак сословиеһына теркәлә. 20 быуат башында мәктәп эшләй, ауыл Силәбе станицаһы ОКВ 3-сө хәрби бүлегенә инә. 1930 йылда «Ҡыҙыл Байраҡ» колхозы ойошторола, уға 1477,18 га ер биләмәләре ҡарай. Халҡы иген культуралары һәм йәшелсә үҫтереү, мал үрсетеү менән шөғөлләнә. Һуңғараҡ колхоз «Митрофановский» совхозы составына инә. 1990 йылдарҙа ауыл территорияһында «Митрофановское» ЯАЗТ бүлексәһе урынлаша. Хәҙер Малышево ауылында эшкә һәләтле кешеләр юҡ (тик ялға сыҡҡан кешеләр генә йәшәй)

# Малышево (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Малышево ауылы Сосновка районының үҙәк өлөшөндә, Мейәс йылғаһы яры буйында, Кайгородово ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 3,5 км алыҫлыҡта һәм өлкә үҙәге Силәбегә яҡын урынлашҡан. Рельефы — ярым тигеҙлек. (Урал аръяғы пенеплены); иң яҡын бейеклек — 267 м. Ландшафты — утрауҙағы ҡарағайлыҡтар һыҙаты менән урман-дала
Яҡындағы тимер юл станцияһы – Силәбе – Ҡыштым – Екатеринбург тимер юлы һыҙығында – Шагол станцияһы, Кайгородово ауылынан көньяҡтараҡ 10 км алыҫлыҡта урынлашҡан Полетаево станцияһы. Ауылдан көнбайыштараҡ өлкә әһәмиәтендәге автомобиль юлдары: Силәбене урап, Силәбе – Харлуши – Кулуево үтә. Малышево ауылы диңгеҙ кимәленән 236. м бейеклектә ята
Малышево ауылын күрше тораҡ пункттар менән шоссе юлдары бәйләй. Район үҙәгенә тиклем (Долгодеревенское ауылы) алыҫлыҡ 50 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә тиклем (Кременкүл) — 10 км.

# Малышево (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

Халҡы 7 кеше. (1775 йылда — 100 (51 казак, 49 крәҫтиән), 1873 йылда — 274, 1900 йылда — 213, 1916 йылда — 312, 1926 йылда — 316, 1995 йылда — 13].
# Россошки (Девица ҡушылдығы)

Россошки — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Девица йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Россошки (Девица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100812107000003423
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000342
* Бассейн коды — 05.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Барҙы һырты

Барҙы һырты — Урта Уралдағы тау һырты, Рәсәйҙең Свердловск һәм Силәбе өлкәләре биләмәләрендә урынлашҡан .

# Барҙы һырты
## Географик урыны

Һырт төньяҡтан көньяҡҡа оҙонлоғо 70 км-ға һуҙылған. Уртаса бейеклеге 450-500 метр тәшкил итә. Иң бейек урыны Һеңрән тауы ( Зюрян) — 681. м.
Түбәләре яҫы, .еңелсә телегеләнгән, урыны менән ҡая сығынтылары бар. Битләүҙәре тулыһынса киң япраҡлы һәм ҡара ылыҫлы урмандар менән ҡапланған.
Һырт эффузияларҙан, кремнийлы һәүерташтарҙан, ордовик һәм силур йәшендәге кварцлы ҡомташтарҙан тора.
Һырттың төньяҡ осонда — Түбәнге Серге ҡалаһы, көньяҡ осонда Нязепетровск ҡалаһы урынлашҡан.
Барҙы һыртынан көнсығыштараҡ, йәнәшә тиерлек Өпәле (Уфалей) һырты урынлашҡан.
Көнбайыш битләүенән һәм тау алдынан параллель тиерлек Көнбайыш-Урал тимер юлының элекке көньяҡ һәм төньяҡ өлөштәре (СвЖД и ЮУЖД) үтә.

# Барҙы һырты
## Һырттағы түбәләр

Төньяҡтан көньяҡҡа:
Свердловск өлкәһендә:
-Орлов тауы (диңгеҙ кимәленән 468,9 метр) — (ориентир — Түбәнге Серге ҡалаһы). Барҙы һыртының төньяҡ осо булып тора. Барҙым (тауҙы көнсығышынан һәм төньяғынан урап үтә һәм төньяҡ-көнбайыш итәгендә Серге йылғаһына уң яҡ ярына барып ҡушыла ) менән Серге (тауҙы көнбайышынан һәм төньяғынан урап үтә) йылғалары араһында урынлашҡан . Шулай уҡ, тауҙа Орлов упҡыны бар.Карст ҡатламдары ашалыуҙан барлыҡҡа килгән был мөгәрә төбөндә уникаль тәбиғи боҙлоҡ ята.
- Ханжин түбәһе(490,6);
-Митькин түбәһе (563,9);
-Төшкө (Полуденный) Барҙым түбәһе (602,7);
-Баранов түбәһе (536,4);
Силәбе өлкәһендә:
-неподписанный бейеклеге командаһы (669,8);
-Мартяшкин түбәһе (551,2) — ориентир Насиб-Таш мәмерйәһе (Сказ ҡасабаһы);
-Ҡайын тауы (545) — ориентир;
-(Сказ ҡасабаһы) мәмерйәһе. Көнбайыш итәгендә Силәбе өлкәһенең айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе, геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы «Шемаха карст яланы» урынлашҡан;
-Һеңрән (Зюрян) тауы — 681,2; ориентир — Арыҫлан ҡасабаһы. Барҙы һыртының иң юғары түбәһе;
-Сламь түбәһе — 644,6; ориентир — Арыҫлан ҡасабаһы. Был түбәнән Рассыпная йылғаһының ҡушылдығы Табуска башланғыс ала;
-Ҡайын тауы — 572; (ориентир Нязепетровск ҡалаһы, Табуска ҡасабаһы . Барҙы һыртының көньяҡ осо булып тора. Был тауҙан Ҡариҙел йылғаһының уң ҡушылдыҡтары: Табуска, Кабанка йылғалары башлана.

# Барҙы һырты
## Иҫкәрмә

* ↑ GEOnet Names Server — 2018.
* ↑ Бардымский хребет // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* ↑ Фотографии и достопримечательности горы Орлова на сайте «Наш Урал» 2014 йыл 5 декабрь архивланған.
* ↑ Лист карты O-40-143 Шокурово. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1991 год. Издание 1992 г.
* ↑ Лист карты O-40-144 Нязепетровск. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1986 год. Издание 1992 г.
# Яңы Муллаҡай ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Яңы Муллаҡай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Яңы Муллаҡай ауылы.

# Яңы Муллаҡай ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Кито

Ки́то (исп. San Francisco de Quito) — Эквадорың баш ҡала, шулай уҡ сәйәси, иҡтисади һәм мәҙәни үҙәк. Исеме индейҙар ырыуынан киту алған.

# Кито
## Мәҙәни мәғәнәһе

1978 йылда Кито ЮНЕСКО-ның Халыҡ-ара мираҫ исемлектә беренсе ҡала менән булған.
# Озериха (Балахлей ҡушылдығы)

Озериха — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Балахлей йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Озериха (Балахлей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012748
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301274
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пәнйәр районы

Пәнйәр районы йәки Ҡыҙыл Наратлы йәки Красный Бор (татар. Пәнҗәр район, рус. Красноборский район) — 1930 йылдан 1960 йылға тиклем ғәмәлдә булған Татарстан АССР-ның юҡ ителгән административ-территориаль берәмлеге. Әгерженән төньяҡҡа 70 саҡрым, Татарстандың төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Административ үҙәк - Пәнйәр ауылы.

# Пәнйәр районы
## Тарих

Пәнһәр районы территорияһы 1920 йылға тиклем Вятка губернаһының Алабуға өйәҙе Пәнйәр улуһында, 1920 йылдан 1921 йылға тиклем Вятка губернаһының Вотяк автономиялы өлкәһе Алабуға өйәҙе Пәнйәр улусында һәм Сарапул өйәҙендә һәм ТАССР Минзәлә кантонында, 1921 йылдан 1924 йылға тиклем Алабуға һәм Әгерже кантондарында, 1924 йылдан 1928 йылға тиклем Алабуға кантонында, 1928 йылдан 1930 йылға тиклем Саллы кантонында урынлашҡан.
1930 йылдың 10 августында элеккеге Саллы кантоны территорияһында барлыҡҡа килә.
1952 йылдың 8 майында Татарстан АССРдың Ҡазан өлкәһе составына, ә 1953 йылдың 21 февралендә Бөгөлмә өлкәһе составына инә. 1953 йылдың 30 апрелендә өлкәләр бөтүгә бәйле рәүештә Татарстан АССР-дың туранан-тура ҡарамағына ҡайтарыла.
1960 йылдың 28 октябрендә Пәнйәр районы юҡҡа сыға, ә уның территорияһы Әгерже һәм Бондюг райондарына тапшырыла.

# Пәнйәр районы
## Административ бүленеш

Ойошҡан уаҡытында Пәнйәр районына 29 ауыл Советы, 92 торлаҡ пункты инә.
1940 йылда район майҙаны 1201 км2 тәшкил иткән.
Әҫәрҙәре 1948 йылда Панар районы составына 72 торлаҡ пункты, 26 ауыл Советы кергән. Район майҙаны 1199 км2 тәшкил иткән.

# Пәнйәр районы
## Халыҡ

| 1930 | 1939 | 1959 |
| 34651 | 33892 | 25124 |
1939 йылда халыҡ һаны 33892 кеше тәшкил иткән, шул иҫәптән татарҙар - 60,36%, урыҫтар - 26%, мариҙар - 11,45%.
# Сюксюм

Сюксюм — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Инза йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Сюксюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036562
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003656
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гераберг

Гераберг (нем. Geraberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2418 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,1 км². Диңгеҙ кимәленән 440 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98716 һәм автомобиль коды — IK.
# 1978 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1978 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Тәзәпир мәсете

Тәзәпир мәсете (әзерб. Təzəpir məscidi) — Баҡылағы мәсет.

# Тәзәпир мәсете
## Тарихы

* Тәзәпир мәсетенең тышҡы күренеше
Мәсет төҙөлөшө 1905 йылда башланған, уны хәйриә менән шөғөлләнгән Нәбәт-ханум Ашурбәкова ярҙамында архитектор Зивәр бәк Әхмәдбәков төҙөгән. Меценат вафат булғандан һуң төҙөлөш туҡтап ҡала. Әммә бер аҙҙан уның улы аҡсаһына эш дауам итә һәм 1914 йылда төҙөлөш тамамлана.
Өс кенә йыл эшләп ҡалған мәсет Октябрь революцияһы арҡаһында 1917 йылда ябыла. Төрлө йылдарҙа мәсетте кинотеатр һәм амбар итеп файҙаланалар, һәм 1943 йылдан бөгөнгө көнгә тиклем мәсет булараҡ эшләп килә. Мәсет ахуны булып Шәйх-үл-ислам Һәжи Аллаһшөкөрр Паша-задә хеҙмәт итә. Мәсет биләмәһендә Кавказ мосолмандары назараты урынлашҡан.

# Тәзәпир мәсете
## Архитектураһы

Мәсет интерьеры 1400 м² майҙанды биләй, Әзербайжан рәсем сәнғәте һәм һирәк осрай торған шәреҡ шамаилдары шәкелендә биҙәлгән. Миһрабы һәм көмбәҙе мәрмәрҙән эшләнгән. Ир-ат залында 52 люстра, ҡатын-ҡыҙ яғында — 5. Ҡатын-ҡыҙ намаҙ бүлмәһе фисташка ағасынан эшләнгән, тимер баҫҡыстар тимер-бетондан эшләнгәненә алмаштырылған, уларға ағас баҫҡыстар беркетелгән. Намаҙға килеүселәр өсөн кейенер-сисенер урын бар.
Мәсеттең биғәктәре, манараның өҫкө өлөшө һәм яҙмалар алтындан эшләнгән. 6 тапҡыр «Лә Илаһа Илләлаһ» тип яҙылған көмбәҙ — Ҡыҙылғая ташынан. Көмбәҙ метр ярым бейеклектә. Тәҙрәләр һәм ишектәр ҡыҙыл ағастан яһалған. Мәсет иҙәне 30 см-ға түбәнәйтелеп, унда йылытҡыс һалып ҡалдырылған. Иҙәненә әзербайжан келәме «намаҙлыҡ» итеп һалынған, ул 72 кешелек.
# Иоль

Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Анзас йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Иоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009745
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200974
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әҙиғот Темәсов

Әҙиғот Темәсов (1719 — ?) — Башҡортостанда 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы. Мулла.

# Әҙиғот Темәсов
## Биографияһы

Әҙиғот Темәсов сығышы менән Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусы Елпачиха (Үдик) ауылы башҡорттарынан. Үҙ ҡулы менән төрки телендә яҙылған баш күтәреүселәрҙең указында үҙен «мулла Һөҙһөт бин Темәс» тип атай. Исеменең рус формаһы — Адигут Тимячев.
Мәҙрәсәлә белем ала. Пермь провинцияһында, Ҡазан губернаһында һәм Екатеринбург ҡалаһында сауҙа менән шөғөлләнә.
1774 йылдың ғинуарында Әбдей Абдуллов отрядына ҡушыла. Сәйфулла Сәйҙәшев һәм башҡалар менән бергә Кама буйында баш күтәреүселәр отрядтары менән етәкселек итә.
1774 йылдың мартында Әҙиғот Темәсов, Сәйфулла Сәйҙәшев һәм Әҙел Әшмәнев етәкселегендәге 2 мең кешенән торған йыйылма отряд Ҡазан губернаһының Бәли (Беляевское) ауылы янында хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 1774 йылдың июнендә Салауат Юлаевтың отрядтары составында Уҫы ҡалаһын алыуҙа ҡатнаша. 1774 йылдың йәйендә Е. И. Пугачёв Төп ғәскәре составында Воткинск һәм Ижевск заводтарын, Мамадышты алыуҙа, Ҡазанды штурмлауҙа ҡатнаша.
1774 йылдың йәйен—көҙөндә Әһлетдин Биктуғанов менән бергә Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында баш күтәреүселәр отрядтарына етәкселек итә.
1774 йылдың ноябрендә А. В. Папава етәкселегендәге хөкүмәт командаһы тарафынан әсиргә алына. Ҡазан йәшерен комиссияһына килтерелә, бында үлем язаһынан азат ителә. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

# Әҙиғот Темәсов
## Вариҫтары

Әҙиғот Темәсовтың вариҫтары — Әдүтовтар тиҫтәләгән йылдар дауамында Уҫы һәм Пермь өйәҙҙәрендәге 1-се Башҡорт кантоны менән етәкселек иткән:
* Мөхәмәҙи Әдүтов (1819—1820)
* Баһауетдин Мөхәммәтдин улы Әдүтов (1820—1828; 1832—1841)
* Камалетдин Әдүтов (1828—1832)
* Низаметдин Камалетдин улы Әдүтов (1850—1855)
* Низаметдин Баһауетдин улы Әдүтов (1856—1863)
# Карма (Ундоша ҡушылдығы)

Карма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ундоша йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3 км.

# Карма (Ундоша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001564
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000156
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Северушка

Северушка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/Еділ/1804/693/529 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Северушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, инештән Ревда ҡалаһына тиклем, Ревда йылғаһын һәм Ново-Мариинск һыуһаҡлағысынан сыҡҡан йылғаны индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100512111100010097
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101009
* Бассейн коды — 10.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Касеев Рөстәм Рәсиҡ улы

Касеев Рөстәм Рәсиҡ улы (14 апрель 1929 йыл — 29 октябрь 1997 йыл) — цирк артисы, акробат, дрессировщик. Рәсәй Федерацияһының (1992) һәм Башҡорт АССР-ының (1975) халыҡ артисы. Дуҫлыҡ ордены кавалеры (1997). Бөтә Союз цирк сәнғәте конкурсы лауреаты (Мәскәү, 1977).

# Касеев Рөстәм Рәсиҡ улы
## Биографияһы

Рөстәм Рәсиҡ улы Касеев ТАССР-ҙың Энтуганы ауылында 1929 йылдың 14 апрелендә тыуған. 1955 йылда Мәскәү өлкә педагогия институтын тамамлаған (физик тәрбиә бүлеге), 1968 йылда — Дәүләт театр сәнғәте институтын (ГИТИС) (театр белгесе факультеты, Ф. Г. Бардиан, Б. А Эдер курсы) тамамлай.
1957—1965 йылдарҙа циркта түбәнге көс акробаты булараҡ сығыш яһай. Айыуҙар менән «Оло Етегән Йондоҙлоғо» аттракционы булдыра.
1997 йылдың 29 октябрендә Мәскәүҙә вафат була.
Ғаиләһе: ҡатыны Касеева Нелли Александровна 1937 йылда тыуған, «Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы», хайуандарҙы күнектереүсе. Балалары: улы Ренат — Рәсәй дәүләт цирк компанияһы артисы (Мәскәү). Ҡыҙы Дания — «Союзгосцирк» Бөтә Союз ижади берекмәһе артисы, 1990 йылдан башлап АҠШ-та йәшәй һәм эшләй.

# Касеев Рөстәм Рәсиҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (1992).
* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1973).
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1975).
* Дуҫлыҡ Ордены (25.08.1997).
* Бөтә Союз цирк сәнғәте конкурсы лауреаты (Мәскәү, 1977).
# Пауль-Сыс-Я

Пауль-Сыс-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хура йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Пауль-Сыс-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024888
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302488
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ишморатов

Ишморатов — башҡорт фамилияһы. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Ишморатова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ишморатов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ишморатов Мансур Ғәйзулла улы (1913—1.02.1945), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының орудие командиры, старшина.
* Ишморатов Миңлерәйес Миңлеғәли улы (25.10.1940), ауыл хужалығы, партия һәм дәүләт органдары ветераны, ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2010), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1992), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» һәм Халыҡтар дуҫлығы ордендары кавалеры. Ауырғазы (2000) һәм Стәрлетамаҡ райондарының (2008) почётлы гражданы.
* Ишморатов Хажиәхмәт Вәлиәхмәт улы (1909 — ?), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.
* Ишморатов Хәләф Хәлфетдин улы (2.02.1960), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2004).
* Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы (28.09.1951), ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1993), профессор (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003). А. Н. Несмеянов исемендәге премия лауреаты (1999). 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2023).
* Ишморатова Наилә Мәүлитйән ҡыҙы (28.09.1954), ғалим-химик. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2007). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2010).
* Ишморатова Майя Мөнир ҡыҙы (27.05.1966), ғалим-ботаник. Рәсәй Тәбиғәт фәндәре Академияһының мөхбир ағзаһы, биология фәндәре докторы (2004), профессор (2011). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы.
* Ишморатова Светлана Ирек ҡыҙы (1972), биатлонсы, Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. Рәсәй Биатлонсылар союзының идара ағзаһы.