yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Астауров Борис Львович

Астауров Борис Львович (14 октябрь (27) 1904 йыл, Мәскәү — 21 июнь 1974 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың ғалим-биологы (цитогенетик, эмбриолог-экспериментатор), СССР Фәндәр академияһы академигы (1966 йылдың 1 июленән; 1958 йылдан ағза-корреспонденты).

# Астауров Борис Львович
## Биографияһы

Борис Львович Астауров 1904 йылдың 14 (27) октябрендә Мәскәүҙә тыуған. 1927 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлай, 1927—1930 йылдарҙа Фәндәр академияһының тәбиғи етештереүсе көстәр комиссияһында эшләй.
1955 йылда ул «Өс йөҙ хатына» ҡул ҡуя.
1966—1972 йылдарҙа — Н. И. Вавилов исемендәге генетиктар һәм селекционерҙар йәмғиәте (ВОГиС) президенты.
1967 йылдан Үҫеш биологияһы институтына (уның инициативаһы буйынса яңыртылған Кольцов эксперименталь биология институты) етәкселек итә.
Эксперименталь генетика һәм үҫеш биологияһы өлкәһендәге фәнни әҫәрҙәр йыйылмаһы өсөн И. И. Мечников исемендәге алтын миҙалға лайыҡ була (1970).
Астауров эксперименталь рәүештә төр билдәләре мираҫында ядроның ҙур ролен раҫлай һәм беренсе тапҡыр тут ебәге күбәләгендә 100 % бер енестәге затты маҡсатлы рәүештә алыу ысулдарын эшләй, шул рәүешле енесте айға һалыу теорияһына нигеҙ һала. Борис Львович беренсе булып ебәк күбәләгендә рентген нурҙары һәм гамма нурҙары килтереп сығарған мутацияны күҙәтә. Б. Б. Л. Астауровтың һәм уның хеҙмәттәштәренең яһалма партеногенез ысулдарын эшләүҙә ирешкән иҫ киткес уңыштары үҫеш биологияһының бер нисә актуаль проблемаларын хәл итергә яҡынлашырға мөмкинлек бирә, һәм шулай уҡ ебәкселек сәнәғатендә ҡулланылалар.

# Астауров Борис Львович
## Төп хеҙмәттәре

* Астауров Б. Л. Наследственность и развитие: Избранные труды / Отв. ред. акад. АН БССР П. Ф. Рокицкий. — М.: Наука, 1974. — 360 с. — 4600 экз.
* Астауров Б. Л. Партеногенез, андрогенез и полиплоидия / АН СССР, Институт биологии развития имени Н. К. Кольцова РАН. — М.: Наука, 1977. — 344 с.
* Астауров Б. Л. Проблемы общей биологии и генетики. — М.: Наука, 1979. — 290 с.
# Мокрая Сабля

Мокрая Сабля — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мокрый Карамык йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Мокрая Сабля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Отказненск һыуһаҡлағысынан Зеленокумс ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000712108200002078
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200207
* Бассейн коды — 07.01.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тыдэотта

Тыдэотта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының уң ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Тыдэотта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300048900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304890
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вулы-Хот-Юган

Вулы-Хот-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нярт-Хунгл-Посл ҡылымығының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Вулы-Хот-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300029774
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302977
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ай-Юган (йылға)

Ай-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сухой Полуй йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ай-Юган (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303271
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ағиҙел (бейеү ансамбле)

Ағиҙел — Салауат ҡалаһының “Нефтехимик" ял һәм ижад үҙәгенең халыҡ бейеүҙәре ансамбле.

# Ағиҙел (бейеү ансамбле)
## Тарихы

1962 йылда ойошторолған ансамбль Башҡортостан Республикаһының алдынғы ижади коллективы булып тора, 1965 йылда “халыҡ ансабле" исемен ала. Рәсәй Федерацияның атҡаҙанған халыҡ ижады коллективы (2011). 1986 - 2015 йылдарҙа бейеүҙәр ансамблдең үҙ оркестры оҙатыуында башҡарыла.
Беренсе юғары награданы ансамбль 1967 йылда Мәскәүҙә ала, Бөтә Союз үҙешмәкәр сәнғәт фестивале дипломанты була. Ансамбль бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара фестивалдәрендә лә еңеү яулай.
«Ағиҙел» бейеү ансамбле репертуарында донъя халыҡтары бейеүҙәре һәм стилләштерелгән халыҡ бейеүҙәре бар. Коллектив 40-тан ашыу төрлө бейеү башҡара. 60 йыл эсендә ансамбль 170-тән ашыу бейеү башҡарған, Германияла, Италияла, Ҡытайҙа, Испанияла, Португалияла, Грецияла, Бельгияла, Францияла, Төркиәлә, Сицилияла гастролдәрҙә булған, зона, республика, бөтә Союз, бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара фестивалдәр, конкурстар һәм смотрҙар лауреаты исемен алған.
Үҙешмәкәр халыҡ ижадын үҫтереүҙәге ҙур уңыштары һәм Башҡортостандың бейеү сәнғәтенә 2010 йылда ҙур өлөш индергәне өсөн коллектив республикала беренселәрҙән булып «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған халыҡ ижады коллективы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды, 2016 йылда ансамбль үҙенең исемен ҡабаттан раҫланы (2016 йылдың 23 ноябрендәге 2563-сө бойороҡ). 2023 йылда коллектив йәнә маҡтаулы исем алды.
Салауат ҡалаһының «Нефтехимик» мәҙәниәт һарайына «Газпром Нефтехим Салауат» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең «Ағиҙел» халыҡ бейеүҙәре ансамбленә (художество етәксеһе - Силин Дмитрий Валерьевич) «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған халыҡ ижады коллективы» исеме бирелде. Рәсәй Федерацияһының мәҙәниәт министры Ольга Любимова 2023 йылдың 10 ғинуарындағы 11-се бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.
# Баттал (йылға)

Баттал (рус. Баталка) — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Табылған йылғаһы тамағынан уң яғынан 2,5 км алыҫлыҡта ята. Йылға оҙонлоғо 12 км тәшкил итә. Бассейны майҙаны — 52,7 км².
Исеме Баттал башҡорт ирҙәр исеме менән бәйле булыуы ихтимал.

# Баттал (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы, Елшән ауылы янындағы Сорочинск гидроузелынан һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Волга Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100006952. — Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100695
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса һаны — 12
— ГӨ буйынса сығарылышы — 1
# Рәхимов

Рәхимов — фамилия.
* Рәхимов Камил Йософ улы (1900—1978) — башҡорт композиторы, фольклорсы.
* Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы (1934 т.) — Советтар Союзының һәм Рәсәйҙең хужалыҡ, дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты (1993—2010).
* Рәхимов Ришат Рәшит улы (1953 т.) — ҡурайсы, педагог, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995).
* Рәхимов Таһир Тимерхан улы (1953 т.) — актёр, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2007).
* Рәхимов Урал Мортаза улы (1961 т.) — «Башнефть» йәмғиәтенең элекке генераль директоры.
* Рәхимов Әхмәт Зәки улы (1934 т.) — психолог, педагог. Психология фәндәре докторы (1993), профессор (1995).
# Африканың Бөйөк күлдәре

Африка Бөйөк күлдәре — Көнсығыш Африка рифт үҙәнендә һәм уның тирәһендә урынлашҡан Африканың иң ҙур күлдәре.

# Африканың Бөйөк күлдәре
## География

Африка Бөйөк күлдәре исемлеге:
* Виктория — донъяла ҙурлығы буйынса икенсе сөсө күл
* Танганьика — донъяла тәрәнлеге һәм күләме буйынса икенсе күл
* Ньяса (Малави)
* Рудольф (Туркана)
* Эдуард
* Альберт
* Киву
Виктория, Альберт һәм Эдуард күлдәренең һыуы Аҡ Нилға, Танганьика һәм Киву һыуы — Конгоға, ә Малави һыуы — Замбезиға ағып төшә. Рудольф — тымыҡ күл.
Танганьиканан алыҫ түгел урында урынлашҡан Руква һәм Мверу күлдәре майҙаны буйынса Эдуард һәм Кивунан ҙурыраҡ булыуына ҡарамаҫтан Бөйөк Африка күлдәре исемлегенә кермәйҙәр.
Был күлдәрҙә билдәле булған барлыҡ балыҡ төрҙәренең 10% тереклек итә. Виктория, Танганьика һәм Ньяса күлдәре Ерҙәге бөтә сөсө һыуҙың 25 %-ын тәшкил итә.
Күлдәр тирәһе регионы донъяла халыҡтың иң тығыҙ ултырған урындарҙың береһе булып тора, бында яҡынса 107 миллион кеше йәшәй.
# Иванов Леонид Александрович (сәйәсмән)

Иванов Леонид Александрович (1904 йыл, Булатный ҡасабаһы, Бөрө өйәҙе, Өфө губернаһы, Рәсәй империяһы, хәҙерге Башҡортостан — 1968) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, Ҡурған өлкә Советы башҡарма комитеты рәйесе (1947—1950).

# Иванов Леонид Александрович (сәйәсмән)
## Биографияһы

Фабрика хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуа. Башланғыс белемде (2 класс) фабрика ҡасабаһындағы юғары башланғыс училищела ала.
* 1917 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Нуриман районындағы «Ҡыҙыл шишмә» ҡағыҙ фабрикаһында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Шунда уҡ 1919 йылда комсомол ячейкаһын ойоштороуҙа ҡатнаша, һуңыраҡ уның рәйесе итеп һайлана.
* 1920 йылда РКСМ Үҙәк комитеты саҡырыуы буйынса Ҡыҙыл Армия сафына баҫа һәм Пенза ҡалаһына комсоставтың хәрби-пулемётсы мәктәбенә уҡырға ебәрелә, әммә 1921 йылдың ноябрендә бәлиғ булмаған сифатында унан демобилизациялана.
* 1921 йылда Бөрө ҡалаһына килә, фабрикала эшләй һәм урындағы комсомол ойошмаһына етәкселек итә.
* 1924 йылда эшселәр коллективы тарафынан фабрика-завод комитеты составына тәҡдим ителә, башта ойошманың секретары, унан һуң рәйесе була.
* 1925 йылдан ВКП(б), КПСС ағзаһы.
* 1929—1931 йылдарҙа Профсоюздарҙың Башҡортостан советында етәксе вазифаларҙа эшләй, артабан ВКП(б)-ның Башҡортостан Өлкә комитетына эшкә күсерелә.
* 1932—1934 йылдарҙа — Урал-Ҡаҙағстан сәнәғәт академияһында уҡый (1-се курсты тамамлай). Партия сафтарын таҙартыу буйынса комиссияла эшләргә саҡырып ҡайтарыла.
* 1934—1935 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Петухово район комитетының беренсе секретары (Силәбе өлкәһе, хәҙерге Ҡурған өлкәһе).
* 1935—1937 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ында партия, совет эшендә: ВКП(б)-ның Боҙаяҙ район комитеты секретары, ВКП(б)-ның Благовещен район комитеты секретары.
* 1937—1940 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының еңел сәнәғәт халыҡ комиссары, СССР Әҙерләүҙәр халыҡ комиссариатының Башҡорт АССР-ы буйынса вәкиле, Башҡорт АССР-ының урман сәнәғәте халыҡ комиссары.
* 1940—1947 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы — Министрҙар Советы рәйесенең беренсе урынбаҫары.
* 1938, 1947 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының I һәм II саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана (Шаран округы, Шаран районы һәм 112-се Нуриман округы, Нуриман районы).
* 1947 йылда — ВКП(б) Үҙәк Комитеты эргәһендәге Ҡабаттан әҙерләү курсы тыңлаусыһы.
* 1947 йылда Ҡурған өлкәһенә эшкә күсерелә һәм хеҙмәтсәндәр депутаттарының II саҡырылыш Ҡурған өлкә Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана.
* 1950 йылдың апрелендә Ҡурған өлкә Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары итеп күсерелә, 1959 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем ошо вазифала эшләй.
12 йыл тирәһе Леонид Александрович Иванов хеҙмәтсәндәр депутаттарының Ҡурған өлкә Советының һәм хеҙмәтсәндәр депутаттарының Ҡурған ҡала Советының депутаты була.

# Иванов Леонид Александрович (сәйәсмән)
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

Ленин ордены (1943) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944, 1956), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» һәм «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.
# Мөхәммәт Зыя-үл-Хаҡ

Мөхәммәт Зыя-үл-Хаҡ, урд. محمد ضیاءالحق (1924 йылдың 12 авгусы, Британия Һиндостаны, Пәнжәб провинцияһы, Жаландһар — 1988 йылдың 17 авгусы, Бһавалпур тирәһе) — Пакистандың дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, Пакистан президенты (1978-1988 йылдарҙа), генерал (1976). Сәбәптәре асыҡланмай ҡалған авиаһәләкәттә һәләк булған.

# Мөхәммәт Зыя-үл-Хаҡ
## Биографияһы

1924 йылдың 12 августында Британия Һиндостаны Педжаб провинцияһы Жаландһар ҡалаһында (хәҙерге Һиндостан) отставкалағы офицер ғаиләһендә тыуған. Делиҙа Изге Стефан колледжын тамамлаған. 1943 йылдан британ-һинд ғәскәрендә хеҙмәттә. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында япон ғәскәрҙәренә ҡаршы Бирмала (хәҙерге Мьянма), Малайзияла, Индонезияла хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша.
1947 йылда Британия Һиндостаны ике дәүләткә (доминионға) тарҡалғас һәм үҙаллы Пакистан дәүләте төҙөлгәс, Пакистан хәрби көстәрендә хеҙмәт итә башлай, АҠШ-та хәрби әҙерлек үтә. 1972 йылда «генерал-майор» хәрби дәрәжәһе бирелә. 1975 йылдан дөйөм ғәскәр корпусы командиры, 1976 йылдан армия штабы башлығы.
1977 йылдың 5 июлендә дәүләт түңкәрелеше ойоштора, һөҙөмтәлә З. Бһутто хөкүмәте бәреп төшөрөлә, илдә хәрби хәл индерелә. Зыя-үл-Хаҡ ил менән идара итеүҙе ҡулына алған хәрби администрация башлығы була. Сәйәси эшмәкәрлеккә сикләүҙәр, цензура индерелә, һүҙ ирке юҡҡа сыға, сәйәси көнәркәштәр эҙәрлекләнә, 1979 йылдан сәйәси фирҡәләр хеҙмәте лә тыйыла. Элекке премьер-министр З. Бһутто үлем язаһына хөкөм ителә (1979, апрель).
1978 йылдың 16 сентябренән Пакистан президенты. 1984 йылдың 19 декабрендә уҙған референдум һөҙөмтәләре буйынса, тағы 5 йылға президент вазифаһында ҡала. 1985 йылдың 30 декабрендә илдәге хәрби хәл бөтөрөлгәс тә, президент һәм армия штабы башлығы постарын һаҡлап ҡала.
Зыя-үл-Хаҡ ил менән идара иткән осорҙа иҡтисадта баҙар мөнәсәбәттәрен үҫтереү, шәхси эшмәкәрлекте үҫтереү, сәнәғәт ойошмаларын һәм банктарҙы айырым ҡулдарға сығарыу сәйәсәте алып бара. Эҙмә-эҙлекле рәүештә Пакистан йәмғиәте ислам закондарына буйһондорола: илдә Юғары шәриғәт суды ойошторола, ислам һалымдары, енәйәттәр өсөн шәриғәт ҡануны буйынса яуап биреү индерелә. Илдең ҡораллы көстәре нығытыла һәм ҡоралландырыла. Пакистан ядро ҡоралы булған илдәр иҫәбенә инә.
Тышҡы элемтәләр өлкәһендә АҠШ һәм уның НАТО буйынса партнерҙары, Ҡытай , шулай уҡ Яҡын Көнсығыштың мосолман дәүләттәре менән хәрби-иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе нығытыуға баҫым яһай.
Афғанстанда ҡораллы конфликт ваҡытында афған оппозицияһы яҡлы була, Пакистан территорияһында афған хәрби отряды әҙерләнә һәм урынлаштырыла.
Зыя-үл-Хаҡ сәбәптәре асыҡланмай ҡалған авиаһәләкәттә һәләк була. Пакистанда хакимиәткә З. Бһуттоның ҡыҙы Беназир Бхутто килә (1953-2007).
# Минус (хоҡуҡтарҙан мәхрүм итеү)

Минус — СССР-ҙа ҡабул ителгән репрессив сараларының рәсми булмаған атамаһы — ҙур ҡалаларҙа йәшәүҙе тыйыу.
Башта тыйыу өс ҡалала — Мәскәү, Петроград һәм Киевҡа тарала, шуға күрә «минус өс» тип атала. Әммә һуңынан «минустар» һаны арта бара һәм әлеге сара хөкөм ителеү срогын тултырығандарға, (төрмәлә) ултырып сыҡҡандарға ҡарата ҡулланыла башлай.
1924 йылдың 28 мартта СССР-ҙың үҙәк башҡарма комитеты «Административ ҡыуыуҙар, һөрөүҙәр һәм концентрацион лагерҙарға ултыртыуҙар өлөшөндә ОГПУ хоҡуҡтары тураһында» положениеһына ярашлы ОГПУ киләһе вәкәләттәр ала:
* ниндәй булһа ла урындан ҡыуып сығарып, ОГПУ билдәләгән исемлеккә ингән урындарҙа йәшәүҙе тыйыу;
* конкрет ергә урындағы ГПУ органдарының аныҡ күҙәтеү аҫтына һөргөнгә ебәреү;
* СССР-ҙан ситкә һөрөү.
Һуңғараҡ норматив документтар менән һөргөнгә дусар ителгәндәргә 3 сикләү баҫҡысы индерелә («минус» системаһы): алты үҙәк ҡалала һәм сик һыҙатында йәшәү тыйыла, 72 губерна үҙәктәрендә йәшәү тыйыла, йәшәү урынын һөрөлөүсе үҙе билдәләй
XX быуаттың 20-се йылдар аҙағында ҡайһы бер иреккә сығарылғандар ун ике «минусҡа» тиклем «ала» башлайҙар.
1932 йылдың 27 декабрендә СССР-ҙа паспорт системаһы индерелгәндән һуң йәшерен «минус» исемлеге арта бара һәм XX быуаттың 40-сы йылдарында 135 һәм унан да күберәк исем тәшкил итә.
# Кононовка

Кононовка (рус. Кононовский) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 310 кеше. Почта индексы — 453147, ОКАТО коды — 80249860005.

# Кононовка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 22 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Октябрьский): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 22 км
# Кёнигсбрюк

Кёнигсбрюк (нем. Konigsbruck) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4416 кеше йәшәй. Майҙаны — 77,83 км². Диңгеҙ кимәленән 175 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1936 һәм автомобиль коды BZ.
# Добершау-Гаусиг

Добершау-Гаусиг (нем. Doberschau-Gau?ig<br />Dobrusa-Huska) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4417 кеше йәшәй. Майҙаны — 40,48 км². Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 01877, 02633, 02692 һәм автомобиль коды BZ.
# Чапаев ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Чапаев ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Подгорный ауылы.

# Чапаев ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Чапаев ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Билдәле шәхестәре

* Жувасин, Павел Алексеевич (1908 — 1944 йылдың 4 октябре) — 307-се гвардия уҡсылар полкының автоматсылар взводы командиры ярҙамсыһы (110-сы гвардия уҡсылар дивизияһы, 37 армия, Дала фронты), гвардия өлкән сержанты, Советтар Союзы Геройы.
* Павлов, Федор Максимович (17 август 1905 — 12 март 1996 йыл) — район «Сельхозтехника» берекмәһе идарасыһы, Башҡорт АССР-ы II, III, IV, V саҡырылыш Юғары Советы депутаты(1947-1963), Социалистик Хеҙмәт Геройы.
# Губанов Иван Васильевич

Иван Васильевич Губанов (1730 йыл — 8 (19) октябрь 1774 йыл) — Ырымбур казагы, атаман береһе күтәреүселәр армияһына 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында баш күтәреүселәр армияһы атамандарының береһе.
Пугачевҡа 1773 йылдың октябрендә, ул Ырымбур эргәһендә булғанда ҡушыла. Ноябрь һуңында - декабрь башында Ҡасҡын Һамаров менән бергә дүрт меңлек отряд туплай һәм уны етәкләй. Казак-башҡорттар отряды составында Табын ҡәлғәһен, Стәрлетамаҡ пристанен һәм тирә-яҡ заводтарҙы алыуҙа ҡатнаша. Өфө ҡалаһын ирекле биреү тураһында һөйләшеүҙәр алып бара. Декабрь урталарынан Чесноковка баш күтәреүселәр үҙәгендә эшләй. 1773 йылдың декабрендә — 1774 йылдың мартында Губанов отряды И. Н. Зарубин, И. И. Ульянов отрядтары менән бергә Өфөнө ҡамауҙа һәм штурмлауҙа ҡатнаша. Өфөнө ҡамау башында рус крәҫтиәндәре һәм казак отрядтары менән командалыҡ итә. 1773 йылдың 14 (25) декабрендә Өфөнө ҡамау Чика-Зарубин етәкселегенә күсә, уның командаһы аҫтында Губанов бер нисә тапҡыр ҡаланы штурмларға тырышып ҡарай. 1774 йылдың 24 мартында (4 апрель) баш күтәреүселәр Өфө провинцияһының Зубово ауылы эргәһендә И. И. Михельсон етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәре менән алышта ҡатнаша. Баш күтәреүселәр еңелә.
1774 йылдың 26 мартында (6 апрель) Губанов менән Зарубин Табын ҡәлғәһе янында әсирлеккә алына.
Ҡазан йәшерен комиссияһының хөкөм ҡарары буйынса 1774 йылдың 8 (19) октябрендә Өфөлә язалана.
# Солдатка (Ағиҙел ҡушылдығы)

Солдатка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Солдатка (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009686
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100968
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кусь-Усь-Юган

Кусь-Усь-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шоган-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Кусь-Усь-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302936
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3