yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бикташев Вәли Миниғалим улы

Бикташев Вәли Миниғалим улы (01.05. 1917.Ауырғазы районы Дүртөйлө ауылы - 2012г.) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, "Дахау" фашист концлагеры тотҡоно. Беренсе һәм 2-се Ватан һуғышы ордены, "РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы" билдәһе менән бүләкләнгән. 4 китап, шул иҫәптән "Беҙ үлемдән көслөрәк" документаль повесы авторы. Ибраһимов исемендәге премия лауреаты (2003).

# Бикташев Вәли Миниғалим улы
## Биографияһы

Бикташев Вали Миңлеғәли улы 1917 йылдың 1 майында Ауырғазы районының Дүртөйлө (Иҫке Төрөмбәт) ауылында тыуған. Өлкән лейтенант. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, элекке "Дахау" фашист лагеры тотҡоно, "Беҙ үлемдән өлкән" документаль повесы авторы.
Ауыл мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1938 йылдың октябрендә армияға алына. Мәктәпте тамамлағандан һуң кесе командирҙарға өлкән сержант исеме бирелә. 1939 йылдың 29 ноябрендә Фин һуғышы башлана. 209 һуғышсынан торған рота составында Вали Бикташев та фронтҡа оҙатыла. 1939 йылдың сентябрендә Көнбайыш Белоруссияны азат итеүҙә пулемет полкы командиры ярҙамсыһы булып ҡатнаша.

# Бикташев Вәли Миниғалим улы
## Китаптары

* Бикташев, Вали Минигалимович. Мы старше своей смерти : записки узника Дахау / В. М. Бикташев. - Уфа : Башкирское книжное издательство, 1978. - 464 с. : ил. - (в пер.) : 1.20 р.
* Бикташев В. Заглавие: Йөрәкләргә язылган язмышлар Ответственность:Вәли БикташевМесто издания:УфаИздательство: б. и. Год издания:2002 Количество страниц:335, [1] с.ББК:Ш5(2=Баш)7-
# Понъю (Уҫы ҡушылдығы)

Понъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Понъю (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007100
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кузери

Кузери — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оныш йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кузери
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002804
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100280
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кака (йылға)

Кака — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хурсан-кака йылғаһының һул ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кака (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001679
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300167
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гаревая Рассоха

Гаревая Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тулпан йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Гаревая Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005768
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100576
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пушкинский ауыл советы (Ырымбур өлкәһе)

Пушкинский ауыл советы — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыҙыл Гвардия районындағы ауыл биләмәһе.
Административ үҙәге — Пушкинский ҡасабаһы.

# Пушкинский ауыл советы (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

2005 йылдың 9 мартында Ырымбур өлкәһе ҡанундарына ярашлы, № 1901/343-III-КҮЛ Пушкин ауыл советы ауыл биләмәһе барлыҡҡа килә, муниципаль берәмектәрҙең сиге билдәләнә. 2005 йылға тиклем борон-борондан башҡорттар йәшәгән Егәннек тигән башҡорт ауылы була ул. Хәҙерге көндә төрлө халыҡ вәкилдәре йәшәй, ләкин башҡорттар күпселектә.

# Пушкинский ауыл советы (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2010 2012 2013 2014 2015 2016 2017
1248 ↘1212 ↘1186 ↘1147 ↘1103 ↘1063 ↘1044 Введите название объекта АТД

# Пушкинский ауыл советы (Ырымбур өлкәһе)
## Археология

* 2009 йылдың июнь уртаһында элек-электән башҡорттар йәшәгән Юлтый ауылы (яҙыусы Дауыт Юлтыйҙың тыуған ауылы) янында, Туҡ йылғаһы ярында кеше һөйәктәре табыла. Һөйәктәр янында трапеция формалы таш әйбер ҙә була. Мосолман ата-әсәләрҙең талабы буйынса үҫмерҙәр баш һөйәктең киҫәктәрен, башҡа һөйәктәрҙе, саҡматаштан яһалған әйберҙәрҙең һыныҡтарын үтек ҡумтаһына һалып, элекке Исмәғил ауылының боронғо башҡорт зыяратына алып барып күмәләр. Исмәғил ауылының урыны Юлтый ауылынан 3,8 км көнсығышта ята. Һөйәктәр табылған Красноярка ҡәберлеге Юлтый ауылынан төньяҡ-көнсығышта, Туҡ йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан. Археологтар табылған һөйәктәрҙе энеолит (4035-3992 йй. до н. э.) дәүеренә ҡарай тип иҫәпләйҙәр.
# Индурти башняһы

Индурти башняһы Грузияла, Ахмета муниципалитетының төньяҡ-көнсығыш ҡаялы тауы битләүендә урынлашҡан бейек башня. Һуңғы урта быуатҡа ҡарай. Башня биш ҡатлы, сланецтан төҙөлгән. Ҡомартҡы ныҡ аламаланған: ҡыйығының түшәмдәре, иҙәне, бишенсе ҡаты диуарының ҙур өлөшө емерелгән. Беренсе ҡатында (7 х 7 м) инеү урыны көнбайыш яҡтан. Көньяҡ диуарында ике арка, икенсе ҡатының көнсығыш диуарында ишек урынлашҡан. Көньяҡ диуарҙа ике аркалы тәҙрә, өсөнсө ҡатының көньяҡ диуарында ла ике аркалы тәҙрә урынлашҡан. Дүртенсе ҡаттың көньяҡ диуарында бер аркалы тәҙрә бар. Бишенсе ҡатының ҙур булмаған диуары һаҡланған. 2006 йылда Грузия президентының указына ярашлы башняға Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни мираҫы ҡомартҡылары исеме бирелә.
# Сираев Ғәли Фазлый улы

Сираев Ғәли Фазлый улы (рус. Сираев Галей Фаздиевич 1915 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, старшина.

# Сираев Ғәли Фазлый улы
## Биографияһы

Сираев Ғәли Фазлый улы 1915 йылда элекке Башҡортостандың Ҡандра районында (хәҙер Туймазы районы) тыуа. Ҡандра район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Көньяҡ-Көнбайыш фронтта 112-се кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының 2-се эскадроны составында һуғыша. Хәрби званиеһы — старшина. 1942 йылдың 21 декабренән алып декабрҙең 22-нә тиклем осорҙа бейеклек өсөн һуғышта 2-се эскадрон старшинаһы Сираев Ғәли Фазлый улы һуғыш яланынан ҡоралдары менән 10 яралы һалдатты алып сыға, ике дошман һалдатын юҡ итә. Шәхси составты һуғыш кәрәк-яраҡтары, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙе яҡшы ойоштора. Подразделениеның приказы менән 1943 йылдың 1 ғинуарында Сираев Ғәли Фазлый улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Сираев Ғәли Фазлый улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
# Буканов

Буканов — фамилия.
* Буканова Люция Ғафар ҡыҙы (1947 т.) — табип, медицина фәндәре кандидаты, йәмәғәт эшмәкәре, Санкт-Петербург Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы рәйесе.
* Буканова Роза Ғафар ҡыҙы (1950 т.) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фəн эшмəкəре (2000).
# Гинецинская Татьяна Александровна

Гинецинская Татьяна Александровна (24 декабрь 1917 йыл, Вологда — 28 сентябрь 2009 йыл, Санкт-Петербург) — СССР һәм Рәсәй зоологы, паразитолог. Биология фәндәре докторы, Санкт-Петербург дәүләт университетының умыртҡаһыҙҙар зоологияһы кафедраһы профессоры. Трематодаларҙың тормош циклын һәм төҙөлөшөн тикшереүсе, биология тарихы буйынса публикациялар авторы.

# Гинецинская Татьяна Александровна
## Биографияһы

Татаьяна Александровна Гинецинская 1917 йылда Вологдала танылған физиолог, СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Александр Григорьевич Гинецинский (1895—1962) ғаиләһендә тыуған.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Ленинград дәүләт университетының биология факультетына уҡырға инә, бында Валентин Александрович Догель (1882—1955) етәкләгән умыртҡаһыҙҙар зоологияһы кафедраһында уҡый. 1942—1944 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Физиология институтында кесе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Күп йылдар дауамында Ленинград дәүләт университетының умыртҡаһыҙҙар зоологияһы кафедраһында уҡытыусы булып эшләй, доцент, артабан профессор вазифаһын биләй. 1944 йылдан — биология фәндәре кандидаты (диссертацияһының темаһы: «Эколого-паразитологическое исследование утиных птиц дельты Волги»), 1967 йылдан — биология фәндәре докторы (диссертацияһының темаһы: «Трематоды, их жизненный цикл, биология и эволюция»).

# Гинецинская Татьяна Александровна
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Ире — Донат Владимирович Наумов (1921—1984), РФА Зоология институтының зоология музейы мөдире. Улы — Андрей Донатович Наумов (1946), гидробиолог, диңгеҙ төбө берләшмәһе экологы, РФА Зоология институтының Аҡ диңгеҙ биология станцияһының төп ғилми хеҙмәткәре.

# Гинецинская Татьяна Александровна
## Биографияһы
### Үлеме

2009 йылдың 28 сентябрендә Санкт-Петербургта оҙаҡ ауырығандан һуң 91-се йәшендә вафат була.

# Гинецинская Татьяна Александровна
## Мәғариф һәм фәнгә индергән өлөшө

Татьяна Александровна Гинецинская паразитология өлкәһендә тикшеренеү эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, дигенетик имгес селәүсендәрҙең морфологияһын һәм тормошон өйрәнеүҙә ҙур өлөш индерә. Аҡ диңгеҙҙең Кандалакша ҡултығына (Кандалакша ҡурсаулығы) һәм Волга дельтаһына (Астрахань ҡурсаулығы) экспедицияларҙа ҡатнаша. Бик күп уҡыусылар тәрбиәләй, 35-тән артыҡ диссертация әҙерләу менән етәкселек итә.
Валентин Александрович Догелдең үлгәндән һуң «Зоология беспозвоночных» дәреслегенең өс баҫмаһының редакция коллегияһы составына инә, шулай уҡ үҙенең уҡыусыһы Андрей Александрович Добровольский менән авторҙашлыҡта (1968) ике томлыҡ «Частная паразитология» уҡыу әсбабын яҙа.

# Гинецинская Татьяна Александровна
## Ҡайһы бер баҫмалары

* Гинецинская Т. А. Трематоды, их жизненные циклы, биология и эволюция. — Л. : Наука, 1968. — 411 с.
* Гинецинская Т. А., Добровольский А. А. Частная паразитология: учебное пособие для биологических специальностей вузов, в 2 томах. — М. : Высшая школа, 1978.
* Гинецинская Т. А., Добровольский А. А. Свободноживущие и паразитические беспозвоночные. — Л. : ЛГУ, 1983.

# Гинецинская Татьяна Александровна
## Награда һәм премиялары

* А. О. Ковалевский исемендәге премия (1983) — «Онто- и филогенез трематод» эштәре циклы өсөн.
# Яковлевка

Яковлевка күп мәғәнәле һүҙ.

# Яковлевка
## Мәғәнәләре
### Тораҡ пункт атамаһы

* Яковлевка (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Яковлевка (Хәйбулла районы) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.

# Яковлевка
## Мәғәнәләре
### Йылға атамаһы

* Яковлевка (Урюп ҡушылдығы) — Рәсәйҙең Красноярск крайы, Хакас Республикаһы һәм Кемерово өлкәһе биләмәләренән ағыусы йылға. Урюптың һул ҡушылдығы.
* Яковлевка (Шуделька ҡушылдығы) — Рәсәйҙәге йылға. Томск һәм Новосибирск өлкәләре биләмәләренән аға.
# Бурдж-әл-Ғәрәп

Бурдж-әл-Ғәрәп (ғәр. برج العرب‎, һүҙмә-һүҙ «Ғәрәп манараһы») — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренең иң ҙур ҡалаһы булған Дубайҙа урынлашҡан бик бай ҡунаҡхана. Ул һыу эсендә, диңгеҙ ярынан 280 метр алыҫлыҡта, махсус яһалған утрауҙа тора, ер менән күпер ярҙамында тоташҡан. Бейеклеге 321 метр. 2015 йылда Бурдж-эль-Ғәрәп бейеклеге буйынса Азияла 56-сы, донъяла 70-се урында булған.
Отель 1994 йылда төҙөлә башлай, 1999 йылдың 1 декабрендә асыла. Отель ғәрәп судноһының доу парусы формаһында төҙөлгән. Түбәһенә яҡын вертолеттар өсөн майҙансыҡ урынлашҡан, ә икенсе яҡтан — ресторан «Эль-Монтаха» (ғәрәпсә Ныҡ юғары), икеһе лә консоль балкалары менән терәтелгәндәр.

# Бурдж-әл-Ғәрәп
## Һүрәтләү

Отелдың холлы ике ҡатлы. Беренсе ҡатта ҡунаҡханала йәшәүселәрҙе теркәйҙәр, икенсе ҡатта кибеттәр һәм кафелар, тиҙ йөрөшлө лифттарға алып барған коридор урынлашҡан. Коридорҙың иҙәне үҙенсәлекле мозаика менән ҡапланған. Икенсе ҡатҡа эскалаторҙар ярҙамында күтәреләләр, эскалаторҙар холдың уң яғында урынлашҡан. Эскалаторҙар янындағы диуарға уйылып аквариумдар ҡуйылған, ә улар араһында баҫҡыс менән эшләнгән, яҡтыртылып торған фонтан урынлашҡан.
«Бурдж-әл-Ғәрәп» донъяла иң юғары атриум вестибюль (180 метр). «Бурдж-әл-Ғәрәп»тә ғәҙәти бүлмәләр юҡ, ул 202 ике ҡатлы номерҙарға бүленгән. Иң бәләкәй номер 169, ә иң ҙуры — 780 кв. метр. Бурдж-әл-Ғәрәп — донъяла иң ҡыйбат ҡунаҡханаларҙың береһе. Стандарт номерҙа бер төн ҡуныу — 1000-дән 15 000 долларға тиклем,ә Royal Suiteлә — яҡынса 28 000. Отелды төҙөү өсөн күпме аҡса сарыф ителеүе тураһында мәғлүмәттәр йәмәғәткә белдерелмәй.
* Отель үҙен ете йондоҙло тип белдерә, әммә был гипербола, сөнки отелдәрҙең рейтинг системаһы буйынса иң күп ранг — 5 йондоҙ. Рәсми сайт буйынса, Бурдж-әл-Ғәрәп — биш йондоҙло делюкс.
* Бурдж-әл-Ғәрәп интерьерында яҡынса 8000 квадрат метр 22-каратлы сусаль алтын файҙалана. Бөтә номерҙар техника һәм дизайндың иң яңы ҡалыптары буйынса эшләнгән, уңайлыҡ яғынан һәм бай йыһазландырыуы буйынса бик юғары дәрәжәлә торалар. Бөтә номерҙарҙың тотош диуарҙы алып торған тәҙрәләре диңгеҙгә ҡарайҙар.
* Отель ресторандарының береһе, «Эль-Монтаха», Фарсы ҡултығынан 200 метр бейеклектә урынлашҡан, һәм унан Дубай ҡалаһына күренеш асыла. Унда тиклем панорамлы лифт мендерә.
* Икенсе ресторан, «Эль-Махараш»ҡа (ғәрәпсә — Устрица) кешеләрҙе һыу аҫты кәмәһенә оҡшатып төҙөлгән суднола алып баралар. Был ресторандың бик ҙур аквариумы бар, уны миллиондан артыҡ литр диңгеҙ һыуы менән тултыралар. Бактың диуарҙары 18 см ҡалынлыҡтағы плексигластан яһалған, был аквариумдың эсендәгеһе ҙурайтып күрһәтелмәһен өсөн эшләнгән. Conde Nast Traveler журналының баһаһы буйынса «Эль-Махараш» рестораны — донъяның иң яҡшы ресторандарының береһе булып тора.

# Бурдж-әл-Ғәрәп
## Кино барлыҡҡа килеү

Бурдж-эль-Ғәрәп «Кешеләрҙән һуң тормош» — ул артыҡ дымлылыҡтан емерелә.

# Бурдж-әл-Ғәрәп
## Шулай уҡ

* Бурдж-Хәлифә
* Элит «Плаза» Бизнес-үҙәк
* Spinnaker Tower
* Үтә бейек йорттар
# Үрге Әләзән

Үрге Әләзән (рус. Верхняя Елюзань) — Пенза өлкәһе Городище районына кереүсе ҙур татар ауылы. Городищеҙан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Бында ауылды Аймбура тип йөрөтәләр.

# Үрге Әләзән
## Халыҡ

Ауылда 2004 йылда 819 йортта 3248 кеше йәшәгән.

# Үрге Әләзән
## Тарих

Үрге Әләзән 1648 йылда "сирек" татарҙары нигеҙләгән. Ауыл һүҙе мордванан алязань калмо – «түбәнге үҙән ҡәберлеге»н аңлата.
Әләзән гидронимы, Кададаның һул ҡушылдығы, мордва телендәге "алязань калмо" "түбәнге үҙен ҡәберлеге" һүҙенән килеп сыҡҡан. Һуңынан "калмо" һүҙе юғала. Алязань мордва термины "ало" түбән һәм "Уза" (йылға атамаһы) һәм "нь" сифатының мордва тамамланышына барып тоташа: Түбән Әләзән. Гидроним эсендә тартынҡыларҙың йомшарыуы татар теленең сингармонизмы менән бәйле. Әммә Әләзән Узаға ҡоймай, әммә уның үрге өлөшө Әләзән-Кадада-һыуҙары айырғысында урынлашҡан.

# Үрге Әләзән
## Уҡыу-уҡытыу

Ауылда мәктәп, амбулатория, китапхана һәм тарихи мәсет бар (19 быуатта ҡоролған).
Мәктәптә 2010/11 уҡыу йыл 378, 2012/13 уҡыу йыл - 354 бала уҡыны. Уҡытыу рус телендә алып барыла, татар теле дәрес булараҡ ҡына инә. Тәүге синыфтарҙа уҡыу-уҡытыу бик ауыр бара, сөнки балалар мәктәпкә бер һүҙ русса белмәйенсә килә.
# Археогенетика

Археогенетика (архео- + генетика һүҙҙәренән) — молекуляр генетиканың кешелек тарихын өйрәнеүҙә популяцион генетика ысулдары ҡулланылған тикшеренеүҙәр өлкәһе. «Археогенетика» терминының авторы британ археологы Колин Ренфрю.
1963 йылда Эмиль Цукеркандль һәм химик Лайнус Полинг «палеогенетика» терминын тәҡдим итә, ә биолог Сванте Паабо яңы дисциплинаның «ҡыяматлыҡ атаһы» була.
Атап әйткәндә, археогенетика ысулдарына түбәндәгеләр ҡарай:
* археологик ҡаҙылмаларҙа табылған кеше һөлдәһенән алынған ДНК анализы (боронғо ДНК, ингл. aDNAaDNA);
* кешенең үткәнен һәм генетик мираҫын, кешенең биосфера менән ҡатнашыуын өйрәнеү маҡсатында хәҙерге заман популяцияларының (кеше, йорт хайуардары һәм малдар) ДНК-һына анализ яһау ;
* молекуляр генетиканың статистик ысулдарын археологик мәғлүмәттәргә ҡарата ҡулланыу.
Археогенетиканан алда ҡан төркөмдәрен тикшереү һәм классик һәм генетик маркерҙар, тел һәм этник төркөмдәр араһындағы бәйләнештәр тураһындағы элекке эштәр була. Был йүнәлештәге тәүге тикшеренеүселәр араһында Людвик Хиршфельд һәм Ханка Хиршфельд, Уильям Бойд һәм Артур Муран була. 1960-сы йылданҙан Луиджи Лука Кавалли-Сфорца Европаның тарихҡаса дәүерҙә йәшәгән халҡын тикшереү өсөн классик генетик маркерҙарҙы файҙалана, 1994 йылда уның тикшеренеүе һөҙөмтәһендә «Тарих һәм кеше гендары географияһы» тип аталған хеҙмәте баҫыла.
Аҙағыраҡ генетиктар төп культуралы үҫемлектәрҙең (бойҙай, дөгө, кукуруз) һәм йорт хайуандарының (һыйыр, кәзә, сусҡа, йылҡы малы) бөтәһенең дә генетик тарихына анализ яһай. Нигеҙҙә, митохондриаль ДНК мәғлүмәттәре буйынса уларҙы йорт шарттарында үҫтереү һәм хайуандарҙы ҡулға эйәләштереү хронологияһы һәм биогеографияһы һәм артабан үрсетеү моделдәре тәҡдим ителә.
Антонио Аморим тик антропогенездың генетик мәғлүмәттәренә ҡарата «археогенетика» терминын ҡуллана. Лайнус Полинг һәм Эмиль Цукеркандль, генетика ысулдарын ҡулланып, юҡҡа сыҡҡан төрҙәрҙе тергеҙеү буйынса амбициоз концепция тәҡдим итә.

# Археогенетика
## Шулай уҡ ҡара

* Генетическая генеалогия
* Мумии, прошедшие ДНК-тестирование
* Палеоантропология
# Бирҙәш ауыл Советы (Йылайыр районы)

Бирҙәш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Бирҙәш ауылы.

# Бирҙәш ауыл Советы (Йылайыр районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Оло Яман

Оло Яман — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Боковая йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Яман
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103685
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡарағай (Масҡары ҡушылдығы)

Ҡарағай (рус. Карагай) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан биләмәләрендә аға. Йылға Маскара йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ҡарағай (Масҡары ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020537
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102053
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Светлая (Чирка ҡушылдығы)

Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чирка йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Светлая (Чирка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042897
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004289
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Манапов Илдар Илдус улы

Манапов Илдар Илдус улы (19 май 1983 йыл) — балет премьер—солисы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2016).

# Манапов Илдар Илдус улы
## Биографияһы

Илдар Илдус улы Манапов 1983 йылда Прагала (Чехословакия) тыуған.
2001 йылда Р. Нуриев исемендәге Башҡорт хореография училищеһын (хәҙер колледж) тамамлаған (Башҡортостандың халыҡ артисы Ю.Ушанов класы).
2001 йылдан алып Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының балет труппаһында эшләй.
Илдар Илдус улы Өфөләге Р. Нуриев исемендәге халыҡ-ара фестивалдә күп тапҡыр ҡатнаша. Унда билдәле солистар Н. Сологуб (Дрезден театры), М. Думченко (Мария театры), Т. Кретова («Кремль балеты»), Ю. Мияке («Тойота-Сити Балет») һ. б. менән сығыш яһай.
2006 йылда Л. Исмәғилеваның «Арҡайым» операһында ҡатнаша. Спектакль Ярославлдә үткән Халыҡ-ара Волков фестивалендә күрһәтелә һәм Рәсәй Хөкүмәтенең Ф. Волков исемендәге премияһы лауреаты була.
2008 йылда Башҡортостан Республикаһы төркөмөндә Францияла, Юнеско штаб-фатирында үткән сәнғәт оҫталары концертында ҡатнаша.
2010 йылда «Рәсәй—Франция йылы» концерттарында ҡатнаша (Париж һәм Францияның башҡа ҡалаларында).
Илдар Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының киң билдәле спектаклдәрендә, концерт программаларында, юбилей кисәләрендә ҡатнаша.
Ғаиләһе: ҡатыны — балерина Гөлсинә Мәүлекәсова.

# Манапов Илдар Илдус улы
## Репертуар

Джеймс (Х. Левенсхольд, «Сильфида»), Альберт, Герцог Курляндский (А. Адан, «Жизель»), Базиль, Эспада (Л. Минкус, «Дон Кихот»), Солор, Раджа (Л. Минкус, «Баядерка»), Люсьен (Л. Минкус, «Пахита»), Франц, Граф, Франт (И. Штраус, «Зәңгәр Дунай»), Шағир егет («Шопениана»), Зигфрид, Принцтың дуҫы (П. Чайковский, «Аҡҡош күле»), Дезире (П. Чайковский, «Йоҡоға талған һылыу»), Щелкунчик-принц, Француз ҡурсағы (П. Чайковский, «Щелкунчик»), Жан де Бриен (А. Глазунов, «Раймонда»), Вацлав (Б. Асафьев, «Баҡсаһарай фонтаны»), Ромео, Парис (С. Прокофьев, «Ромео һәм Джульетта»), Принц, Ваҡыт, Бейеү уҡытыусыһы, Рус бейеүе, Сиңерткә (С. Прокофьев, «Золушка»), Тореро (Ж. Бизе — Р. Щедрин, «Кармен-сюита»), Баһрам (Т. Ҡараев, «Ете һылыу»), Йомағол (Л. Степанов, З. Исмәғилев, «Сыңрау торна»), Самбулат (Л. Исмәғилева, «Арҡайым»), Һинд Джо (П. Овсянников, «Том Сойер»).

# Манапов Илдар Илдус улы
## Концерт номерҙары

* «Классик Па-де-де» (Д. Обер көйө)
* «Осрашыу» (П. Даллио көйө, Д. Проценко хореографияһы)
* «Диңгеҙҙән» (Э. Морриконе көйө, Р. Абушахманов хореографияһы)
* «Әҙәм һәм Һауа» (А. Петров көйө, Я. Лившиц хореографияһы)
* «Октет» (Э. Элгар көйө, Р. Абушахманов хореографияһы)

# Манапов Илдар Илдус улы
## Гастролдәре

Италияға (2003, 2010), Мысырға (2003, 2005), Португалияға (2005, 2007), Таиландҡа (2006, 2008), Бразилияға (2007), АҠШ һәм Канадаға (2013), Францияға (2016) гастролдәр менән барған.

# Манапов Илдар Илдус улы
## Шәхси ангажемент

Греция (2008), Германия (2009), Испания (2010), Франция (2010).

# Манапов Илдар Илдус улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014)
* Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2016)