yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рубас (йылға)

Рубас (Рубасчай) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.

# Рубас (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300002096
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300209
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Савенко Вера Иосифовна

Вера Иосифовна Савенко (ҡыҙ фамилияһы Михайленко; укр. Віра Йосипівна Савенко; 1929 йыл, Владимировка ауылы, Полтава округы) — Украина ССР-ының Полтава өлкәһе Карловка районы 8 март исемендәге колхозында звено етәксеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).

# Савенко Вера Иосифовна
## Биографияһы

1929 йылда Владимировка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башланғыс белем ала. 12 йәштән Карловка районының 8 март исемендәге колхозында эшләй. Оккупация ваҡытында йәмәғәт һарайында хеҙмәт итә. 1943 йылда Полтава өлкәһе немец илбаҫарҙарынан азат ителгәндән һуң, емерелгән колхоз хужалығын тергеҙеүҙә эшләй. Комсомол-йәштәр звеноһының звено етәксеһе булып тәғәйенләнә.
1948 йылда Вера Михайленко етәкселеге аҫтындағы звено 20 гектар майҙанда һәр гектарҙан уртаса 32,8 центнер бойҙай йыйып ала. 1949 йылда «1948 йылда бойҙай, көнбағыш һәм көньяҡ киндер сүсенән юғары уңыш алғаны, 1949 йылда яҙғы сәсеү эштәре өсөн бөтә төр культура орлоғо менән тәьмин ителеше өсөн» Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
Колхоздар эреләтелгәндән һуң тыуған ауылында, Карловка районының Ватутин исемендәге колхозында төрлө эштә эшләй. 1968 йылдан алып Жданов исемендәге Полтава тепловоз ремонтлау заводының инструменталь цехында токарь-фрезеровщик булып эшләй.
Хаҡлы йылға сыҡҡандан һуң Полтавала йәшәй.

# Савенко Вера Иосифовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Социалистик Хеҙмәт Геройы — СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге указы
- Ленин ордены
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
# Изъяю (Косью ҡушылдығы)

Изъяю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Изъяю (Косью ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006899
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сада-Яга

Сада-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Сада-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085927
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008592
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Крив-Вагранский

Крив-Вагранский — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагран йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Крив-Вагранский
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200009930
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200993
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Хайма

Кесе Хайма — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хайм йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Кесе Хайма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066862
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006686
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбделхәмит I

Әбделхәмит I (1725 йыл — 7 апрель 1789 йыл, (ғосманса عبد الحميد اول‎ — Abd ül-Hamîd-i evvel, төрөксә — Birinci Abdülhamit), Ғосман империяһының 27-се солтаны. Ул — солтан Әхмәт III-сөнөң улы, 1774-се йылдың 21-се ғинуарында ағаһы Мостафа III-сөнән һуң тәхеткә ултыра.
Оҙайлы ваҡыт дауамында һарайҙа дәүләт эштәренән ситтә тороу Әбделхәмитте диндар, Хоҙайҙан ҡурҡыусы һәм мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә яй кешегә әйләндерә. Уның тәхеттә ултырыуы ваҡытында дәүләттең иҡтисади сығанаҡтары янычарҙарға ғәҙәти хеҙмәт хаҡын түләргә аҡса етмәҫлек дәрәжәгә барып етә.
Әбделхәмит солтан тәхеткә ултырғандан һуң бер йыл да үтмәй, Рәсәй менән һуғыш башлана. Төрөктәр Козлуджа янында еңелә һәм 1774 йылдың 21 июлендә Көсөк-Ҡайнарсы солох килешеүенә ҡул ҡуйырға мәжбүр була. Был килешеүгә ярашлы, Рәсәйгә Ҡара диңгеҙҙә хәрби-диңгеҙ флоты булдырырға, Балҡан һәм Ҡырым ярымутрауҙарында йәшәгән Ғосман империяһының мосолман булмаған халҡына үҙ тәьҫирен йәйергә хоҡуҡ бирелә.
Етди еңелеүҙәр Әбделхәмитте административ һәм хәрби реформалар үткәрергә мәжбүр итә.
Сирияла һәм Мореяла баш күтәреүселәргә ҡаршы көрәштә ҡайһы бер уңыштар Рәсәй тулыһынса үҙ ҡарамағына алырға ниәтләгән Ҡырымды юғалтыуҙы ҡаплау алмай. 1787 йылда Рәсәй менән ҡабаттан һуғыш башлана. Был һуғышта 1788 йылдан Австрия ла ҡатнаша. Әммә Австрия императоры Иосиф II тулыһынса Екатерина II яғында була һәм уның Ҡырымға еңеүле һөжүменә булышлыҡ итә. 1788 йылда Рәсәй Очаков ҡалаһын тартып ала.
Солтан Әбделхәмит I, Очаковтың ҡолауынан уң 4 ай үткәс, 64 йәштә апоплексия һуғыуынан вафат була.
# Флехтинген

Флехтинген (нем. Flechtingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2794 кеше йәшәй. Майҙаны — 42,73 км². Диңгеҙ кимәленән 92 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39345 һәм автомобиль коды — BK.
# Вторая Вилашка

Вторая Вилашка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Андарма йылғаһының уң ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Вторая Вилашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023370
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202337
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ас-Сафф сүрәһе

Ас-Сафф сүрәһе (ғәр. الصف‎, Сафтар) — Ҡөрьән Кәримдең 61 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 14 аяттан тора.
# Кесе Алач

Кесе Алач — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупья йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Алач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002041
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100204
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Надеева

Надеева — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Надеева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012952
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001295
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Техника

Те́хника (греч. τέχνη — «оҫталыҡ, һәләт») — Ижтимағи хеҙмәттә ҡулланылған төрлө эш ҡоралы, ҡорамалы, саралары, шулай уҡ кеше эшмәкәрлегенең уларҙы яһау, ҡулланыу һәм камиллаштырыу менән бәйле өлкәһе; тәбиғәттә булмаған һәм кеше тарафынан эшләнгән төрлө ҡорал, механизм һәм ҡулайламаларға бирелгән дөйөм исем. Бынан тыш «техника» һүҙе «бер нимә эшләү методы»н аңлата — мәҫәлән: живопись техникаһы, бәрәнге(картуф) үҫтереү техникаһы, һ.б.

# Техника
## Техниканың тәғәйенләнеүе

Техниканың төп тәғәйенләнеше — кешене ауыр бер төрлө эштән азат итеү, уға ижад эше өсөн күберәк ваҡыт ҡалдырыу, көндәлек тормошто еңеләйтеү.
Төлө техник ҡоролмалар эштең эффектлылығын, хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәрергә, тәбиғәт ресерстарын рациональ файҙаланырға, төрлө ҡатмарлы эш барышында хаталаныуҙы кәметергә булышлыҡ итә.
Техникағв ҡуйылған мәсьәләләр:
* Матди һәм мәҙәни байлыҡ булдырыу
* Төрлө төрҙәге энергия булдырыу, үҙгәртеү һәм күсереү
* Мәғлүмәт йыйыу, эшәртеү һәм тапшырыу
* Йөрөү сараларын эшләү һәм ҡулланыу
* Оборона һәләтенә булышлыҡ итеү

# Техника
## Техниканы классификациялау

Техника сараларын универсаль классификациялау әлегә эшләнмәгән, һәм киләсәктәлә булмаясаҡ. Хәҙерге ваҡытта техника ҡуланыу өлкәһе буйынса классификациялана, мәҫәлән: сәнәғет техникаһы, транспорт, көнкүреш техникаһы, иҫәпләү техникаһы һ.б. Өҫтәмә рәүештә етештереү техникаһын бүлергә мөмкин, мәҫәлән: станоктар, эш ҡоралдары, үлсәү саралары һ.б. һәм етештереү менән бәйле булмаған техника — көнкүреш техникаһы, еңел транспорт, күңел асыу техникаһы.
Хәрби техниканы айырым класс тип ҡарарға мөмкин, был класҡа оборона һәләтенә булышлыҡ итеүсе һәм ҡоро ерҙә, диңгеҙҙә, һауала, космоста һуғыш хәрәкәтен алып барыусы техник ҡорамалдар һәм машиналар керә.

# Техника
## Техниканың үҫеш тарихы

Техника — кешенең фекерләү һәләте барлыҡҡа килгәндән алып уның яҙмышы. Таш быуат дәүерендә техника ултереү ҡоралы һәм һөңгө, бумеранг, таш балта, энә,беҙ эшләү ҡоралы булған. Неолит осоронда агротехника, транспорт и {2[гидротехник ҡорамалдар]], һәм шулай уҡ, рычаг, шына, сығыр, блок, тәгәрмәс.кеүек ябай механизмдар барлыҡҡа килә.
Хәҙерге торошона ҡарап, түбәндәге үҫеш этаптарын билдәләрге мөмкин:
* XVIII быуат аҙағы — XIX быуат башы. Сәнәғәт революцияһы — пар машинаһын һәм еп иләү машиналарын эшләү, был дәүер кәсепселектән машина етештерү сәнәғәтенә күсеү тигәнде аңлата.
* XIX быуат аҙағы. Эске яныула двигательдәр эшләү, был дәүер автомобиль, суднолар кеүек яңы йыйнаҡ машиналар төҙөү дәүере булып билдәләнә. Электричествоны етештереү ысулдарын табыу һәм уны электр машиналарында ҡулланыу.
* XX быуат. Радиотехника һәм радиоэлектроника үҫеше. Етештереүханалары конвейер ҡуллана.
* XX быуат уртаһы. Етештереү процессы киң автоматлаштырыла, иҫәпләү техникаһы булдырылаю Космосҡа осоу башлана.
* XX быуат аҙағы — XXI быуат башы. Био- һәм нанотехнология өкһендәге тикшереүҙәр кеше эшмәкәрлеге өлкәһендә яңы революцияға килтереүе мөмкин.
# Мутная (Кеть ҡушылдығы)

Мутная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 1136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мутная (Кеть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200024671
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202467
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғәлимов Айҙар Ғәни улы

Ғәлимов Айҙар Ғәни улы (23 февраль 1967 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының (1995) һәм Татарстан Республикаһының (1996) атҡаҙанған артисы. Башҡортостан Республикаһының (2011) һәм Татарстан Республикаһының (2008) халыҡ артисы. Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы (2017) һәм Салауат Юлаев (2022) ордендары кавалеры.

# Ғәлимов Айҙар Ғәни улы
## Биографияһы

Айҙар Ғәни улы Ғәлимов Ҡаҙағстандың Целиноград (хәҙерге Астана) өлкәһе Мәҙәниәт ауылында 1967 йыл)дың 23 февралендә тыуған. Бер йылдан һуң ата-әсәһе Башҡортостандың Миәкә районы Оло Кәркәле ауылына күсеп ҡайта. Бала сағы шунда үтә.
1986 йылда Өфө автотранспорт техникумын тамамлай, һуңынан, әрме сафтарына саҡырылып, 7-се гвардия һауа-десант дивизияһында хеҙмәт итә.
1993 йылда Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай. Икенсе юғары белемен Ҡазан дәүләт педагогия университетында ала.
Өфө ҡалаһында йәшәй. Рәсми вазифаһы — «"Айдар" театр-студияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт директоры.
2022 йылдың 23 февралендә 55 йәше айҡанлы йырсы Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде.

# Ғәлимов Айҙар Ғәни улы
## Дискография

* 1996 — Туган көнең белән!
* 1998 — Абага чәчәге
* 1998 — Вакытларны булмый туктатып…
* 1999 — Айдар 2000
* 2000 — Сезнең белән 10 ел бергә
* 2001 — Бәхет бит ул
* 2002 — Яшәргә икән, яшәргә!
* 2004 — Дәрвиш юлы
* 2005 — Син — минем җанымның яртысы (CD/DVD)
* 2005 — Еллар. Юллар. Жырлар (Live)
* 2007 — Лучшие песни 1990—1995 (сборник)
* 2008 — Син булганда…
* 2008 — Моң артыннан моңлы сәяхәт (DVD)
* 2009 — Гомер буйлап барам
* 2010 — Безнең кино (DVD)
* 2010 — Алтын коллекция 1990—2000, Алтын коллекция 2000—2010 (МРЗ)
* 2011 — Сөю юлы (DVD)
* 2013 — Бер мизгел (DVD)
* 2014 — Язган язмышыбыз (СD)

# Ғәлимов Айҙар Ғәни улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* 2011 йылдың 13 мартында, Берҙәм Рәсәй сәйәси партияһы кандидаты булараҡ, Иглин бер мандатлы һайлау округынан, 86 процент тауыш йыйып, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана.

# Ғәлимов Айҙар Ғәни улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Салауат Юлаев ордены (2022)
* Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2017)
* Башҡортостандың халыҡ артисы (2011)
* Татарстандың халыҡ артисы (2008)
* Татарстандың атҡаҙанған артисы (1996)
* Башҡортостандың атҡаҙанған артисы (1995)

# Ғәлимов Айҙар Ғәни улы
## Йырсы матбуғатта

* Низамова Р. Халыктан аерылгысыз җырчы. «Кызыл таң» гәзите, 2017 йыл, 23 февраль.
* Романов В. 23 февраля «золотой» юбилей Айдара Галимова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2017, 23 февраль. (рус.)
* Галиев Д. Будни и праздники Айдара Галимова. Статус дедушки для певца дороже всех наград. Улыбчивый и доброжелательный на концертах, таким же он остается и в жизни. «Республика Башкортостан» гәзите, 2017, 21 февраль.
# Лутон

Лутон (ингл. Luton, местна.) — Англияның Бедфордшир тантаналар графлығындағы унитар берәмеккә айырылған ҡалаһы.
Лондондың Лутон аэропорты, 1938 йылда асыла, ул Британияның төп аэропорттарының береһе. Шулай уҡ ҡалала Бедфордшир университеты урынлашҡан.
Эшләпә етештереү ҡалаһы булараҡ Лутон элек-электән билдәле. Шулай уҡ ул йыл һайын банк каникулы ваҡытында үткәрелә торған традицион карнавал булараҡ та билдәле. Был бер көнлөк карнавал Европала иң ҙур карнавал булып тора.

# Лутон
## Тарих

1997 йылдың 1 апрелендә элекке метрополия булмаған район Бедфордшир графлығы унитар берәмеге тип үҙгәртелгән.

# Лутон
## Географияһы

Лутон ҡалаһы 43 км² территорияны биләп, көньяҡта, көнбайышта һәм төньяҡта Үҙәк Бедфордшир унитар берәмектәре менән, көнсығыштан Хартфордшир тантаналар графлығы менән сиктәш.

# Лутон
## Халыҡ

Ҡала территорияһында 184 371 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы уртаса 253 4 кеше/км² Халыҡ һаны буйынса 2014 йылда бында йәшәүсе халыҡ 205 000 кеше тәшкил иткән.

# Лутон
## Сәйәсәт

Лутон унитар берәмектәр советы тарафынан идара ителә, 48 депутаттан тора, унда 19 һайлау округы бар. Һуңғы һайлау һөҙөмтәләре буйынса советтағы 36 урынды лейбористар биләй.

# Лутон
## Иҡтисад

Лутон унитар берәмек территорияһында, «Лутон» аэропорты, EasyJet авиакомпанияһының штаб-фатиры урынлашҡан. Бында шулай уҡ Vauxhall маркалы автомобилдәр етештереүсе завод (General Motors корпорацияһына ҡарай) бар; Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында бында Черчилль исемендәге танктар сығарылған.

# Лутон
## Спорт

Лутонда «Лутон Таун» профессиональ футбол клубы нигеҙләнгән, ул 2014/2015 миҙгелендә 2-се лигала сығыш яһай. «Лутон Таун» үҙ стадионында дәғүәсе «Кенилворт Роуд» командаһын ҡабул итә (уны 10 226 тамашасы ҡараған).

# Лутон
## Белем

Ҡалаһында университеты урынлашҡан.

# Лутон
## Билдәле шәхестәр

* Артур Хейли — яҙыусы
* Майкл Гордон Питерсон — иң билдәле британ тотҡоно
* Хенсль джей — төркөмө ҡатнаша Union Джан төркөмө ҡатнашыусыһы
# Петропавловский (Силәбе өлкәһе)

Петропавловский — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ҡасаба. Петропавловский ауыл биләмәһенең административ үҙәге булып тора.
# Аптраҡ ауыл Советы (Мәләүез районы)

Аптраҡ ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Аптраҡ ауылы.

# Аптраҡ ауыл Советы (Мәләүез районы)
## Тарихы

Аптраҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ҡыуатов Таһир Буранғол улы

Ҡыуатов Таһир Буранғол улы (1788 йыл — 1849 йыл) — обер-офицер, 1839—1840 йылдарҙағы Хиуа походында ҡатнашыусы, кантон башлығы,4-се дәрәжә Изге Станислав ордены кавалеры.

# Ҡыуатов Таһир Буранғол улы
## Биографияһы

Таһир Буранбай улы Ҡыуатов 1788 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусы (хәҙер Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы) Буранғол ауылында тыуған.
Сығышы менән Ҡыуатовтар дворяндар нәҫеленән. Бүтән туғандары рәтендә Таһир ҙа оҙаҡ йылдар Яйыҡ буйында һалдат хеҙмәтендә була. Казактан урядникка, урядниктан зауряд хорунжийға тиклем үрләй. 20 йылдан һуң есаул чины ала. Кордон хеҙмәте еңелдән булмай. Йыш ҡына башҡорт ерҙәренә ҡырғыҙҙар барымтаға үтеп инә, малдарын ҡыуып алып китә. Таһир барымтасылар менән бәрелештәргә инә. 1809, 1814, 1830 йылдарҙа ҡаҙаҡ урҙалары эсенә оҙайлы походтарҙа ҡатнаша.
1812 йылғы Ватан һуғышы ваҡытында яуға аттар ебәрешеп йөрөй, бының өсөн Батшанан рәхмәт хаты ала. 8-се башҡорт атлы полкын ойоштороуҙа ҡатнаша.
Арал буйы нығытмаларын төҙөргә кәрәк-яраҡтар илтер өсөн ылау ҡыуа.
Губернатор бойороҡтарын, попечитель ҡушҡандарҙы үтәп, иген сәсеүҙе киңәйтә, ауылдарҙа аҙыҡ-түлек запасы һаҡлар өсөн мөгәзәйҙәр һалдыра. Был эштәрен оло түрәләр юғары баһалап, уны обер-офицерҙар ҡорона үрләтәләр, почётлы смотрҙарға саҡыралар. Түрәләргә баш биреп бармаған Ҡаһарман ағаһын кантонлыҡтан бушатып, Таһирҙы кантон итеп ҡуялар. Аталары Буранғол Ҡыуатов отставкаға сыҡҡас, кантон менән идара итеү улы Ҡаһарманға күскән була (1817—1832), 1832—1841 йылдарҙа икенсе улы Таһир кантон булып тора.
1836 йылда ҡырғыҙ-ҡайсаҡ далаһына Бүкәй хан биләмәләренә яу походында була.
* Таһир кантондың ғүмере Рәсәй батшаларына хеҙмәт итеп, кордондарға, яу-походтарҙа,кантондың күҙгә күренмәҫ һанһыҙ эштәрендә губернатор фармандарын үтәп, данһыҙ-ниһеҙ үтә. Халыҡ хәтерендә исеме лә ҡалмаған, сәсәндәр маҡтапмы-яманлапмы йыр ҙа сығармаған. Күрәһең, ни маҡтар, ин яманлар яҡтары булмағандыр:вазифаларын мыштым ғына башҡарған-үткән
1837 йылда Ырымбурға тәхет вариҫы Александр Николаевич килгән. Таһир Ырымбурҙа кенәзде ҡаршылау тантанаһында ҡатнаша. Башҡорт эскадронын әҙерләп осмотрға сығарған. Тәхет вариҫын шулай хөрмәт иткән өсөн уға обер-офицер чины бирелә, бүтән хеҙмәттәрен дә иҫәпкә алып уны 4-се дәрәжә Изге Станислав ордены менән бүләкләйҙәр.

# Ҡыуатов Таһир Буранғол улы
## Наградалары

4-се дәрәжә Изге Станислав ордены (1837)
# Петруцци йорто (Таганрог)

Петруцци йорто— Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында Тургенев тыҡрығы 35- се һанлы төбәк әһәмиәтендәге иҫтәлекле йорт.

# Петруцци йорто (Таганрог)
## Тарих

Тургенев тыҡрығы, 35-се һанлы йорт 1870 йылда төҙөлгән.1880-се йылдарҙың аҙағына тиклем ул төрөк подданныйы Дмитрий Караузи милкендә торған. Унан һуң милек эйәһе алышҡан — йорт штабс-капитан ҡатыны Антонина Яблонская ҡулына күскән. Булған мәғлүмәттәр буйынса, 1907 йылда йортта Таганрог приказчиктарының һөнәри Йәмғиәте урынлаша. Элекке хужаһы Антонина Яблонская, билдәһеҙ сәбәптәр арҡаһында мөлкәтен һата, тик йортта ҡалған ғүмере буйынса йәшәй. Уның дворнигы хужабикәһен ҡарай һәм уға ярҙам итә. 1910 йылда Деспина Панагиотовна Петруцци йортто һатып ала. Уның ире Анастасий Константинович Петруцци алыҫ диңгеҙҙәргә йөҙөү штурманы булған. Уларҙың ғаиләһендә өс бала була: Василий, Мария һәм Евгений.
1912 йылда башта был йортта Т. Д. Приздың аяҡ кейемдәре оҫтаханаһы була. Ә 1941 йылда бында 20-се һанлы балалар баҡсаһы эшләй башлай. Уның был йортта күпме ваҡыт торғаны билдәһеҙ, шулай ҙа булған мәғлүмәттәр буйынса, 1946 йылда әле ул эшләгән. Йорттоң беренсе ҡатындағы ярым подвалында йоҡо бүлмәләре , ә өҫкө ҡатта дәрес үткәреү өсөн бүлмәләр була. Булған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, 2009 йылдың 1 ғинуарынан был йорт Ростов өлкә Хакимиәте тарафынан төбәк әһәмиәтендәге һәйкәл булып иҫәптә тотола.

# Петруцци йорто (Таганрог)
## Иғкәрмәләр

* ↑ Памятники регионального значения, находящиеся на учете в Администрации Ростовской области на 1 января 2009 года
* ↑ Гаврюшкин О. П. Г12 «По старой Греческой…» (Хроника обывательской жизни) — Т.: ООО «Издательство „Лукоморье“», 2012. — 514 с.
* ↑ Дом 35 2017 йыл 13 март архивланған.
# Ашня (Чеберчинка ҡушылдығы)

Ашня — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чеберчинка йылғаһының һул ярына тамағынан 1,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ашня (Чеберчинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003700
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Остриц

Остриц (нем. Ostritz) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2552 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,39 км². Диңгеҙ кимәленән 207 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2899 һәм автомобиль коды ZI.