yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алжирҙа ислам

Алжирҙа ислам — дәүләт дине булып тора, ил халҡының 98,2 проценты ислам динен тота. Бөтә донъя мосолмандарының 2,2 проценты Алжирҙа йәшәй.

# Алжирҙа ислам
## Тарихы

Ислам Алжирҙа VII быуатта Төньяҡ Африканы ғәрәптәр баҫып алған саҡта барлыҡҡа килә. Бынан һуң, христиан һәм мәжүси общиналар Әл-Мурабиттар хакимлыҡ иткәнгә тиклем дауам итһә лә, ислам Алжирҙың күпселек өлөшөндә тиҙ тарала. XVIII быуат аҙағында Алжирҙың күпселек өлөшө менән ибәдиҙәр сектаһына ҡараған рустамидтар идара итә.
909 йылда ал-фатимийундар шиғыйҙар династияһы тарафынан ҡыйратылған һәм Сахаралағы Мзаб үҙәненә ҡаса. Унда уларҙың нәҫелдәре әле лә күп осраҡта ибәди булып ҡала. Әл-фатимийундар исмәғилилек доктринаһы Мәғрибта популяр булмағанлыҡтан, фатимийундар киткәндән һуң, был биләмәләр сөнниҙәр тәғлимәтен тотоуын дауам итә. Көньяҡ Алжирҙағы туағуралар (тугарелар) ғына исламды ХХ быуатта ғына ҡабул итә.
Алжирҙа таралған мәлик мәҙһәбен ил халҡының күпселеге ҡабул итә, хәнәфи мәсхәбенә Ғосман хакимлығы осоронда Алжирға күскән төрөктәрҙең нәҫелдәре генә инә
1830 йыл француздар Алжирҙы яулап ала. Уларҙың баҫып инеүе йыш ҡына дини характерҙағы ҡаршылыҡ тыуҙыра. Был ваҡытта суфыйлыҡ туғанлыҡтары — тәриҡәттар. мөһим роль уйнай башлай. Француз колониаль идараһы осоронда колониаль хакимиәт, башҡа дин кешеләренә ҡаршы дини көрәш байрағы аҫтында ил бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәшселәрҙең тупланыуынан ҡурҡып, исламдың таралыуына һәр яҡлап ҡамасаулай.
Франция законы буйынса мосолмандар йәмәғәт йыйылыштарын үткәрә һәм утлы ҡорал йөрөтә алмай. Мосолман мәғарифының булмауы исламдың традицион ағымының көсһөҙләнеүенә һәм мөртәтлеккә нигеҙләнгән дини ағымдың барлыҡҡа килеүенә килтерә. Мосолман диненә өндәүсе (вәғәзсеһе) Бен Бадис 1931 йылда Алжир мосолман улемы ассоциацияһын исламды хөрәфәттәргә ышаныу һәм фетишизмдан таҙартыу маҡсатында булдыра. Алжир халҡының азатлыҡ көрәшендә ислам мөһим роль уйнай. Алжир бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң, ислам был илдең дәүләт дине була..

# Алжирҙа ислам
## Хәҙерге торошо

Алжирҙа 34,780,000 мосолман йәшәй, был ил халҡының 98,2 % тәшкил итә. Алжирҙағы мосолмандарҙың күпселеге мәлик мәҙһәбенең сөнниҙәре, шулай уҡ илдә хәнәфи мәҙһәбенең вәкилдәре, башлыса төрөктәрҙең тоҡомдары бар. Кабелияла шиғыйҙар аҙ, ә Мзаб үҙәнендә бер нисә ибәдид общинаһы йәшәй. Суфыйҙар берләшмәләре XIX быуатта ҡарағанда аҙ таралған булһа ла, әле лә һиҙелерлек йоғонто яһай. Алжирҙа ислам дәүләт дине булып тора һәм граждандарҙың бөтә тормош өлкәләрен тиерлек көйләй. Мосолманды исламдан баш тартырға һәм башҡа дин ҡабул итергә саҡырыусы һәр кемгә шелтә биреүҙе күҙ уңында тотҡан закон бар. Алжирҙарҙа мосолман изге ҡурсалаусылары йолаһы бар. Сиди Абдеррахман, Алжирҙың изге ҡурсалаусыһы, , уларҙың иң билдәлеһе.
# Кокури

Кокури — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кызыл-Шин (Бугузун) йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Кокури
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005322
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100532
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Буков Емилиан Нестерович

Буков Емилиан Нестерович (рум. Emilian Radu Bucov; 8 август 1909 йыл — 17 октябрь 1984 йыл) — молдаван совет прозаигы һәм шағиры. Молдавия ССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1966).

# Буков Емилиан Нестерович
## Биографияһы

Емилиа́н Не́стерович Бу́ков 1909 йылдың 8 авгусында Бессарабияның көньяғында Дунай тамағында урынлашҡан Яңы Килия ҡалаһында (хәҙерге Украинаның Одесса өлкәһе) тыуған.
1931 йылдан 1936 йылға тиклем Бухарест университетының әҙәби-философия факультетында уҡый.
Румынияның Коммунистик йәштәр союзы ағзаһы була, йәшерен революцион эштә ҡатнаша. Румын журналдарында яҙыша. Буржуаз йәмғиәтте үткер тәнҡитләгән һәм революцион көрәш пафосы менән һуғарылған «Эш ҡайнай» (1932), «Ҡояш телмәре» (1937), «Ҡытай» (1938) исемле шиғырҙар йыйынтығы баҫтырып сығара.
1940 йылда Бессарабия СССР-ға ҡушылғас, Емилиан Буков Молдавия ССР-ында йәшәй. 1950 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
«Мин һине күрәм, Молдавия» (1942 йыл), «Днестрҙа яҙ» (1944 йыл), «Илем минең» (1947 йыл), «Этаждар үҫә» (1952 йыл), «Шиғырҙар» (1954 йыл) шиғырҙар йыйынтыҡтарын, «Реут ҡалаһы» (1956 йыл, рус теленә тәржемә 1958 йыл) шиғри романын һәм башҡа әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.
Емилиан Буков яҙған «Андриеш» шиғри әкиәт буйынса Параджанов Сергей Иосифович шул уҡ исемле фильм төшөргән. Ул шулай уҡ «Йөрәк ялҡыны» хикәйәләр йыйынтығы (1965 йыл), «Йәшлек йыры» поэмаһы (1969 йыл), «Магистраль» романы (1969) авторы.
Буковтың «Дунай — тынысһыҙ һыу» пьесаһы (1956 йыл) Румыния оккупацияһы йылдарында Дунай балыҡсылары сығыштарына арналған. Ваҡиғалар 1925—1926 йылдарҙа киң ҡолас ала. Сәхнәлә 1957 йылда «Шау-шыулы Дунай» исеме аҫтында ҡуйыла.
Буков Шевченко Тарас Григорьевичтың — «Һайлап алынған» (Кишинёв, 1961, 1964) әҫәрҙәренең молдаван теленә тәржемәһе авторы һәм редакторы. Ул шулай уҡ украин шағиры тураһында мәҡәләләр авторы.
СССР-ҙың 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1946—1954).
Е. Н. Буков 1984 йылдың 17 октябрендә Кишинёвта вафат була.
* 1970—1973 йылдарҙа Буковтың 5 томлыҡ һайланма әҫәрҙәр йыйынтығы донъя күрә.
* 1971 йылда режиссёр Петру Унгуряну яҙыусының ижады тураһында «Емелиан Буков» документаль фильмы төшөрә.

# Буков Емилиан Нестерович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (08.08.1979)
* ике Ленин ордены (11.10.1949; 08.08.1979)
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (31.08.1959; 07.08.1969)
* миҙалдар
* Молдавия ССР-ының Дәүләт премияһы (1966) — «Зиле де азь, зиле де мыне» («Бөгөнгө көн, киләсәк көн») шиғырҙар һәм поэмалар йыйынтығы өсөн
* Молдавия ССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1982)

# Буков Емилиан Нестерович
## Библиография

* Опере алесе. — Кишинэу, 1954.
* Поезий. — Кишинэу, 1958.
* Зиле де азь, зиле де мыне. — Кишинэу, 1965.
* Версурь. — Кишинэу, 1966.
рус телендә
* Әҫәрҙәр йыйынтығы өс томда. М., 1983
* Шиғырҙар һәм поэмалар. — М., 1955.
* Һайланма шиғырҙар һәм поэмалар. — М., 1960.
# Ҡалмаш (Шилнә ҡушылдығы)

Ҡалмаш — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шильна йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ҡалмаш (Шилнә ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100029043
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102904
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ленский Анатолий Викторович

Анатолий Викторович Коми (4 март 1940 йыл, Мәскәү — 21 ноябрь 2008 йыл, шунда уҡ) — механика һәм робототехника өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы.

# Ленский Анатолий Викторович
## Биографияһы

Уҡытыусы, артабан — Мәскәү дәүләт университеты профессоры В. С. Ленский ғаиләһендә тыуа. Әсәһе — Галина Ароновна (Баранова) — педагог була, математиканан уҡыта, аҙаҡ — хужабикә.
14-се һанлы урта мәктәпте тамамлай.
1957 йылда Мәскәү университетында эшләй башлай, хисаплау математикаһы кафедраһы лаборанты (1957—1960), 1960 йылдың апрель-август айҙарында — Мәскәү дәүләт университетының иҫәпләү үҙәге механигы. 1960 йылда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына уҡырға инә.
1965 йылда механика-математика факультетын тамамлай. 1966 йылдан оборона комплексы предприятиеларында эшләй, инженер. 1967 йылдан Мәскәү электромеханика һәм автоматика институтының (1-се филиал) өлкән инженеры. 1969 йылда Мәскәү дәүләт университетының Механика институтына эшкә күсә, өлкән инженер, 1972 йылдан — әйҙәүсе инженер, 1978 йылдан — кесе ғилми хеҙмәткәр, 1979 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1987 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр. 1974 йылдан КПСС ағзаһы. Физика-математика фәндәре кандидаты (11.06.1976).
Һанлы ысулдар һәм математик тәьминәт бүлеге мөдире (1987). Механика һәм электроника уҡытыу-ғилми лаборатория мөдире (1997).
Ауыр, оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат була. Хованский зыяратында ерләнгән.

# Ленский Анатолий Викторович
## Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары

Кандидатлыҡ диссертацияһы атлаусы машина төҙөлөшөн теоретик-эксперименталь тикшереүгә арнала. СССР-ҙа тәүге тапҡыр ике аяҡлы «Рикша» аппаратын эшләй.
А. В. Ленский эшләүҙә ҡатнашҡан аппараттар::
* «Рикша», 1972
* Алты аяҡлы атлаусы аппарат, 1977 («МаШа»)
* Ике телескопик аяҡлы атлаусы аппарат, 1980-се йылдар аҙағы.
* Ике аяҡлы антропоморф атлаусы аппарат, 1990-сы йылдар башы.
* Бер алып барыусы һәм бер үк ваҡытта идара итеүсе тәгәрмәсле велосипед, 1990-сы йылдар аҙағы
* Ике алып барыусы һәм бер үк ваҡытта идара итеүсе тәгәрмәстәре булған велосипед, 1990-сы йылдар аҙағы
* Бер тәгәрмәсле велосипед, 2000—2001
* Өс боролош тәгәрмәсле «Кронус» роботы
* Маховиклы маятник, 2000-се йылдар башы
Бер нисә уйлап табыу авторы һәм авторҙашы.

# Ленский Анатолий Викторович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Рәсәй Фәндәр академияһының Андронов исемендәге премияһы (2006, Ю. Г. Мартыненко, А. М. Формальский менән бергә) «Управление неустойчивыми механическими системами» хеҙмәттәр циклы өсөн. - Мәскәү дәүләт университетының Ломоносовский премияһы (1999, А.&nbsp;М.&nbsp;Формальский менән бергә) «Управление движением неустойчивых механических систем — двуногих шагающих механизмов, двухколесного велосипеда» хеҙмәттәр циклы өсөн.
- Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған ғилми хеҙмәткәре (2005).
# Ташуғыҙ

Ташуғыҙ (төркм. Daşoguz) — Төркмәнстандың төньяғында урынлашҡан ҡала. Ташуғыҙ виләйәтенең үҙәге.

# Ташуғыҙ
## Тарихи исемдәре

Ҡаланың төркмән атамаһы (Daşoguz) ике һүҙҙән килеп сыҡҡан: daş — «таш» һәм oguz — «уғыҙ».

# Ташуғыҙ
## Билдәле шәхестәре

* Костенко Сергей Григорьевич (9.08.1954), хеҙмәт алдынғыһы. 1980 йылдан (өҙөклөк менән) Башҡортостан троллейбус заводы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1995 йылдан — цех начальнигы урынбаҫары, 1997 йылдан — цех, 2002 йылдан — производство‑диспетчер бүлеге начальнигы, 2013—2015 йылдарҙа — техник директор урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1999), ҡала электр транспортының почётлы хеҙмәткәре (2000). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2005).
# Ушпол

Ушпол — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ушпол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201236
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яптоко-Ненз-Яха

Яптоко-Ненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ионда-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Яптоко-Ненз-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300041563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304156
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нариман Наримановтың йорт-музейы (Тбилиси)

Нариман Наримановтың йорт-музейы (әзерб. Nəriman Nərimanovun ev-muzeyi (Tiflis)) — Тбилиси музейы. Әзербайжан Республикаһы милке булып тора.

# Нариман Наримановтың йорт-музейы (Тбилиси)
## Экспозицияһы

Әзербайжан совет дәүләт эшмәкәре Нариман Наримановтың тормошо һәм ижады тураһында һөйләгән экспонаттар, уның ҡулъяҙмалары, китаптары, әҫәрҙәре, һәм уға яҙылған хаттар һ. б тәҡдим ителә.

# Нариман Наримановтың йорт-музейы (Тбилиси)
## Тарихы

Музей 1982 йылда Мирза Шафи урамында, Нариман Наримановтың ата-бабаларынан ҡалған йортта асыла. Ул ошонда тыуған.
2008 йылдың декабре (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 2007 йыл) Мирза Шафи урамындағы иҫке төҙөштәр районды то тош реконструкциялау барышында һүтелә, Нариман Наримановтың йорт-музейы емеретелә, әммә Әзербайжан һәм Грузия хөкүмәттәре музейҙы тергеҙеү тураһында килешеүгә өлгәшә һәм 2017 йылда Иосиф Гришашвили урамы, 41 адресы буйынса тергеҙелә.
Реконструкцияны MStudio компанияһы үткәрә, йорт ҙурайтып һалына, был экспозиция киңлеген арттырырға мөмкинлек бирә. 6 экспозиция бүлмәһе, шулай уҡ техник һәм административ биналар булдырыла. Ағас яндауырлы билдәле грузин балкондары айырыуса ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Йорт алдына Нариман Наримановтың бюсы ҡуйылған.
# Ворожейкин Григорий Алексеевич

Ворожейкин Григорий Алексеевич (16 март 1895 йыл — 30 ғинуар 1974 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, авиация маршалы (1944).

# Ворожейкин Григорий Алексеевич
## Биографияһы

Григорий Алексеевич Ворожейкин 1895 йылдың 16 мартында Смоленск губернаһы Березники ауылында тыуа. Крәҫтиән сығышлы. Гимназияның 4 класын эсктерн тамамлай. 1914 йылда башланған Беренсе донъя һуғышында Рус император армияһына саҡырыла. 1915 йылда Псков прапорщиктар мәктәбен тамамлай. Хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Батша армияһындағы һуңғы дәрәжәһе — штабс-капитан.
Граждандар һуғышында Ҡыҙыл Армияла батальон командиры, бригада штабы начальнигы, уҡсылар полкы командиры була. Көньяҡ һәм Көнбайыш фронттарҙа һуғыша.
Һуғыштан һуң хеҙмәтен уҡсылар частарында дауам итә. 1924 йылда III Коминтерн исемендәге Уҡсылар-тактика мәктәбен тамамлай. 1927 йылда ВКП(б)-ға инә. 1930 йылда комсоставты камиллаштырыуҙың тактик курстарын үтә. 1931—1932 йылдарҙа 16-сы уҡсылар дивизияһы командиры була. 1932 йылда Хәрби-Һауа көстәренә күсерелеә һәм Хәрби-Һауа академияһына уҡырға ебәрелә. Уҡыуын тамамлағандан һуң 1934 йылда РККА-ның Хәрби-һауа көстәре начальнигы ярҙамсыһы була. 1936 йылда махсус тәғәйенләнештәге авиация бригадаһының командиры һәм комиссары, шул уҡ йылдың сентябрендә — Махсус Ҡыҙыл Байраҡлы Алыҫ көнсығыш Хәрби-Һауа көстәре начальнигының хәрби әҙерлек буйынса ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә.
1938 йылда Хабаровскиҙа ОКДВА-ның Махсус бүлеге тарафынан ҡулға алына. Яҡынса тикшереҙәрү ткәрелгәндә ике йыл тиерлек тотҡонда була, туҡмалыуға һәм «интенсив һорау алыуҙарға» дусар ителә, хәрби-троцкистский заговорҙа ҡатнашыуын таный, һуңынан унан баш тарта. 1938 йылдың июлендә ҡулға алыныу сәбәпле РККА-нан сығарыла. 1940 йылдың 21 апрелендә енәйәте раҫланмағанлыҡтан, азат ителә.
# Кисляк Мария Тимофеевна

Мария Тимофеевна Кисляк (1925 йылдың 6 марты, Украина, хәҙер Харьков ҡалаһы һыҙатындағы Ледное ауылында тыуған — 1943 йылдың 18 июнендә һәләк булған, шунда уҡ) — совет антифашисткаһы-йәшерен ойошма ағзаһы. Советтар Союзы Геройы.

# Кисляк Мария Тимофеевна
## Биографияһы

Крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Украин ҡыҙы. Харьков фельдшер-акушерлыҡ мәктәбен тамамлай. Госпиталдә шәфҡәт туташы булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда йәшерен ойошма ағзаһы подпольщица комсомолка 1943 йылдың февралендә Мария Кисляк Харьков ҡалаһында йәшерен комсомол ойошмаһы булдыра һәм етәкләй, һәм улар оккупация ҡөндәрендә дошманға ҡаршы әүҙем көрәш алып бара. Кисляк Ледное ауылы халҡы араһында үҙе яҙған листовкаларҙы тарата, СС офицерҙарын юҡ итә, ҡамауға эләккән совет яугирҙәрен фронт линияһы аша күсерә. Ул 43 яралы Ҡыҙыл Армия яугиренең ғүмерен ҡотҡарып алып ҡала.
1943 йылдың май аҙағында Кисляк Марияны тыуған ауылында гестапо ҡулға ала. 1943 йылдың 18 июнендә фашист палачтары тарафынан язалап үлтерелә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1965 йылдың 8 майы указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә күрһәткән бтырлыҡтары өсөн Кисляк Мария Тимофеевнаға, Ленин ордены һәм "алтын йондоҙ"миҙалы тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
# Жарбутак (Жарла ҡушылдығы)

Жарбутак (Джарбутак) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жарлы йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Жарбутак (Жарла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003086
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200308
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Береш (Егән ҡушылдығы)

Береш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егән йылғаһының һул ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Ҡәҙерәле һыртының битләүендә баш ала. Ишембай районы биләмәләре буйлап көньяҡтан төньяҡҡа табан аға.
Йылғаның тирә-яғында һоро урман тупрағы һәм ташлы (грубоскелетный) тупраҡта киң япраҡлы урмандар үҫә (имән, йүкә, саған, йыла).
«Береш» атамаһын тикшеренеүселәр кеше исеменән алынған тип иҫәпләй.
«Береш»- башҡортса балыҡ исеме (русса бёрш, волжский судак).Тик белгестәр уны Ағиҙелгә Каманан килеп инә, шуға Ағиҙелдең үрге ағымында осрай ти.

# Береш (Егән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018487
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101848
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыҙ башняһы (балет)

«Ҡыҙ башняһы» (әзерб. Qız qalası) — прологлы һәм эпилоглы өс шаршаулы балет, беренсе әзербайжан балеты һәм мосолман Көнсығышында беренсе балет. Музыка авторы һәм либретто — Афрасияб Бадалбейли.

# Ҡыҙ башняһы (балет)
## Премьераһы

Балеттың премьераһы 1940 йылдың 18 апрелендә Әзербайжан дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә була. С. Кеворков, В. Вронский постановкаһы. Рәссамы Ф. Гусак була.
Балеттың премьераһында төп ролдәрҙе башҡаралар:
* Гюльянак — Гамэр Алмасзаде (һуңыраҡ Т. Алиева)
* Джангир-хан — А. С. Урванцев
* Полад — Константин Баташев
* Айпери, имеҙеүсе ҡатын-ҡыҙ — М. Бабаева
* Гюльянактың әсәһе — Л. Тахмасиб

# Ҡыҙ башняһы (балет)
## Артабанғы постановкалары

1948 йылда ошо уҡ театрҙа Гамер Алмасзаденың яңы хореографик вариантында спектакль яңынан тергеҙелә; сираттағы яңыртыу 1958 йылда, яңы баҫмала була.
Төп ролдәрҙе 1958 йылда башҡаралар:
* Гюльянак — Лейла Векилова (һуңынан Рәфиға Ахундова, Тамилла Ширалиева)
* Джангир-хан — Константин Баташев
* Полад — Максуд Мамедов (һуңынан Юрий Кузнецов, Владимир Плетнёв)
1999 йылдың 24 октябрендә балеттың яңы редакцияһы үтә. Яңы баҫманың авторы — Юлана Аликишизаде. Яңы музыкаль баҫманың авторы — Фәрхәд Бадалбейли. Төп ролдәрҙе башҡаралар:
* Гюльянак — Мәҙинә Әлиева
* Полад — Гюльагаси Мирзоев
* Джангир-хан — Юрий Лобачев
* Балетта шулай уҡ Афаг Меликова етәкселегендәге Дәүләт бейеү ансамбле коллективы ҡатнаша.
# Мүнкир үә Нәкир

Мүнкир үә Нәкир, шулай уҡ Мөнкир һәм Нәкир (ғәр. منكر ونكير‎ — мүнкирүн үә нәкирүн) — Ислам эсхатологияһында ҡәберҙәрҙә үлеләрҙән һорау ала һәм язалай торған фәрештәләр (Ғазап әл-Ҡәбер). Мөнкир һәм Нәкир исемдәре йыш ҡына Сөннәттә телгә алына, әммә бер тапҡыр ҙа Ҡөрьәндә әйтелмәй. Ҡайһы бер фекер йөрөтөүселәр аяттарҙа гөнаһлыларҙы язалау тураһында һүҙ тап бына ошо фәрештәләр тураһында бара тип һанай.

# Мүнкир үә Нәкир
## Һорау алыу

Ислам эсхатологияһы буйынса, үлемдән һуң кешенең йәне Барзахҡа күсә, һәм ул шунда терелеү көнөнә тиклем ҡала. Йыназаға килеүселәрҙән һуңғы кеше зыяраттан киткәс, Мөнкир һәм Нәкир фәрештәләр мәрхүм янына килеп өс һорау бирә: "Һеҙҙең Раббығыҙ кем? Һеҙҙең пәйғәмбәрегеҙ кем? Һеҙҙең динегеҙ ниндәй? ". Тәҡүә мөьмин өсөн дөрөҫ яуаптар — Раббыһы Аллаһ, Мөхәммәд — Уның пәйғәмбәре, һәм дине — Ислам . Әгәр ҙә мәрхүм дөрөҫ яуап бирһә, уның терелеү көнө нкөтөп үткәргән ваҡыты күңелле булыр. Фәрештәләрҙең һорауҙарына дөрөҫ яуап бирә алмағандар Ҡөрьәндә һүрәтләнгәнсә язаға тартыласаҡ. Иманһыҙҙарҙың язаһы йоманан ҡала һәр көн Аллаһ рөхсәт биргәнсе була.

# Мүнкир үә Нәкир
## Тасуирлау

Мөнкир һәм Нәкир фәрештәләрҙең тышҡы ҡиәфәте тураһында вҙ ғына мәғлүмәт Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Сөннәтендә һаҡланған. Был фәрештәләр ҙур кәүҙәле һәм ҡара күҙле итеп һүрәтләнә. Улар ябай кеше әҙ генә булһа ла ҡуҙғата алмаған оло сүкеш йөрөтә, ә һөйләшкәндә ауыҙҙарынан ялҡын сыға.
# Үҙәк ҡунаҡхана (Воронеж)

«Үҙәк» ҡунаҡхана (Самофалов ҡунаҡханаһы) — Воронеж ҡалаһында Революция проспекты, 44 адресы буйынса урынлашҡан тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы.
1870 йылда сауҙагәр Д. Г. Самофалов Оло Дворяндар урамында бер нисә йортто һатып ала һәм ҡунаҡхана һәм килем йорттары эшләргә хәл итә. Яңы бина 1878—1879 йылдарҙа төҙөлә. Ҡунаҡхана 1879 йылдың ғинуарында асыла, уның хужаһы бер нисә йыл дауамында уны үҙе ҡарай. Ҡунаҡханала урыҫ яҙыусылары А. П. Чехов, Г. И. Успенский, И. А. Бунин туҡталалар. Совет власының тәүге йылдарында ла бина ҡунаҡхана булып хеҙмәт итеүен дауам итә. 1926 йылдың ноябрендә В. В. Маяковский ҡунаҡханала туҡтала. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында бина зыян күрә, әммә һуңынан тергеҙелә. 2011 йылда ҡала көнөнә бинаны яңынан реставрацияларға ҡарар ителә. Хәҙер ҡунаҡхана бинаһына ҡунаҡханала ваҡытлыса йәшәп киткән бөтә билдәле кешеләрҙең исеме яҙылған мемориаль таҡтаташ эленгән. Хәҙерге ваҡытта был йортта «Итальянский дворик» рестораны урынлашҡан.
Ҡунаҡхананың өс ҡатлы бинаһы әкиәт өйөн хәтерләтә, кешеләрҙең иғтибарын йәлеп итерлек биҙәктәргә бай. Бинаның фронтонының ҡабарынҡы элементтары менән формаһы ярайһы уҡ ҡатмарлы, стенаһындағы биҙәктәре урыҫ сигелгән биҙәктәренә йәки селтәргә оҡшай.