yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фән (исем)

Фән — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Фән (исем)
## Этимологияһы

Фән исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, белем, ғилем, фән тигәнде аңлата.

# Фән (исем)
## Билдәле кешеләр

Вәлиәхмәтов Фән Ғәфис улы (18 ғинуар 1951 йыл) — йырсы. 1979 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы, 1995—2005 йылдарҙа Татарстан Республикаһының Яр Саллы ҡалаһы «Энергетик» мəҙəниəт һарайының «Болғар» ансамбле солисы. Башҡортостан (2011) һəм Татарстан (2007) Республикаларының халыҡ артисы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021). Шаран районының почётлы гражданы (2013).
Шәрифуллин Фән Шәмсулла улы (рус. Шарифуллин Фан Шамсуллович),20 ноябрь 1932 йыл — 19 март 2016 йыл) — СССР-ҙың партия, хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре. КПСС-тың Краснокама һәм Яңауыл район комитеттарының элекке беренсе секретары. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Яңауыл районының почётлы гражданы (2003).
Исхаҡов Фән Ғәйнетдин улы (2 сентябрь 1932 йыл — 11 март 2014 йыл) — «Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ» ордены кавалеры (1973), бригадир һәм тракторсы. 1954 йылдан Ҡырмыҫҡалы районының Салауат исемендәге колхозы ағзаһы. СССР ВДНХ-ның Алтын (1970) һәм Бронза (1977) миҙалдары менән бүләкләнә. Ҡырмыҫҡалы районының маҡтаулы гражданы.

# Фән (исем)
## Ауылдар

Фән (Әлшәй районы) — (рус. Фань) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.
# Ҡаҙҙар

Ҡаҙ(Ала ҡаҙ, урыҫ. гуси) − ҡаҙ һымаҡтар отрядына ҡараған оҙон моронло эре һыу ҡошо.

# Ҡаҙҙар
## Үҙенсәлектәре

Ҡаҙҙың томшоғоноң бейеклеге төп яғында киңлегенә ҡарағанда ҙурыраҡ була һәм уның суҡышында үткер нәҙек тырнаҡ кеүек нәмә була.
Томшоғоноң ситтәре буйлап ваҡ тештәр теҙелеп киткән. Ҡаҙҙарҙың муйыны уртаса оҙонлоҡта (өйрәктекенә ҡарағанда оҙонораҡ, әммә аҡҡоштоҡона ҡарағанда ҡыҫҡараҡ), сағыштырмаса оҙон тәпәйҙәре (аяҡтары) өйрәктекенә ҡарағанда тәненең уртаһына яҡыныраҡ, ә ҡанаты бөгөлгән ерҙә ҡалҡып торған ҡаты төйөн (шпора) була.
Ҡауырһын һәм мамығының сифаты яҡшы. Ата ҡаҙ инә ҡаҙҙан айырылмай тиерлек — ата ҡаҙҙың томшоғонда көмөрөһө була, бынан тыш ата ҡаҙ инә ҡаҙҙан кәүҙәгә ҙурыраҡ була.
Ҡаҙҙарҙың күбеһе, хәүеф янағанда йәки ярһығанда, ҡаңҡылдай, мыңғырҙай һәм ыҫылдай.

# Ҡаҙҙар
## Ҡаҙҙар нисек йәшәй

Ҡаҙҙар болон һәм һаҙлыҡлы урындарҙа, ҡайһы берҙәре диңгеҙ ярҙарында йәшәй. Улар яҡшы йөрөй һәм йүгерә, тиҙ оса, әммә өйрәктәрҙән насарыраҡ йөҙә, һыуға сума ала. Ғүмерҙәренең күп өлөшөн ҡоро ерҙә үткәрәләр, өйрәктәргә һәм аҡҡоштарға ҡарағанда һыуҙа аҙыраҡ булалар. Ҡаҙҙар йылы яҡҡа ғәҙәттә төндә бик бейектә һәм тиҙ оса.

# Ҡаҙҙар
## Нисек үрсей

Ҡаҙҙар парлашып йәшәй, осош алдынан ҙур көтөүҙәргә йыйылалар. Һаҙлыҡтарҙа, ҡайһы берҙәре ағастарҙа оя ҡора, ғәҙәттә 6—12 йомортҡа һалалар. Ата ҡаҙ йомортҡаларҙы баҫышмай, инә ҡаҙҙы һаҡлай, ә бәпкәләр сыҡҡас, бөтә ғаиләне һаҡлап, уларҙың янында йөрөй.

# Ҡаҙҙар
## Нисек туҡлана

Башлыса үҫемлектәрҙең һәм орлоҡтарҙың йәшел өлөштәре менән туҡланалар. Үткер тешле томшоғо менән үлән, бөртөклөләр, ҡуҙаҡлылар, башаҡ, кәбеҫтә, япраҡ, еләк ашай. Үҫемлектәрҙән тыш, ҡайһы бер төрҙәр шулай уҡ ваҡ умыртҡалылар һәм бөжәктәр менән дә туҡлана.

# Ҡаҙҙар
## Төрҙәре

Халыҡ-ара орнитологтар союзы сайтында бирелгән мәғлүмәттәр буйынса, 2020 йылдың авгусына ҡаҙҙар 11 төргә бүленә:
* Аҡ маңлайлы ҡаҙ (Anser albifrons)
* Аҡ ҡаҙ (Anser caerulescens)
* Көнсығыш тундра ҡаҙы (Anser serrirostris)
* Тау ҡаҙы (Anser indicus)
* Гуменник (Anser fabalis)
* Аҡ муйынлы ҡаҙ (Anser canagicus)
* Төньяҡ Америка ҡаҙы, йәки Росс ҡаҙы (Anser rossii)
* Ҡыҫҡа томшоҡло гуменник (Anser brachyrhynchus)
* Сәңкелдәк ҡаҙ (Anser erythropus)
* Һоро ҡаҙ (Anser anser)
* Ҡоро томшоҡ, йәки ҡороморон (Anser cygnoides)

# Ҡаҙҙар
## Ҡаҙҙарға һунар итеү

Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге мәғлүмәттәре буйынса, XX быуат башында бөртөклөләр үҫмәгән төньяҡта ҡаҙҙарҙың әһәмиәте ҙур була. Башлыса ҡаҙ ҡаурыйы һәм мамығы ғына һатыуға килтерелгән, итте, ғәҙәттә, сәнәғәтселәр урында ҡулланған. 1892 йылдың 3 февралендәге закон буйынса, Рәсәйҙең Европа өлөшөндә (Архангел губернияһы һәм Вологда, Пермь, Вятка губернияларының ҡайһы бер өлөштәренән тыш) ҡаҙҙарға һунар итеү 1 майҙан 29 июнгә тиклем тыйылған.
Яҙын ҡаҙҙарға иртәнсәк йәки кисен һунар итәләр. Обь йылғаһында яҙғы күсеү ваҡытында һунарсылар уларҙы ҡыуыштарҙан тороп ата. Йәй көнө тик йәш ҡаҙҙарға ғына һунар итәләр, был ваҡытта ҡанаттарында ҡауырһындар үҫмәй. Шулай уҡ, ҡауырһындарын ҡойоп, оса алмаған ҡарт ата ҡаҙҙарҙы аулағандар. Йәйгеһен ауланған ҡаҙҙарҙы ҡайһы берҙә тоҙлайҙар. Тундрала ергә ҡаҙылған соҡорҙарҙа һаҡлайҙар, унан тик ҡышын ғына сығарып, элеп ҡуялар.
# Кучерь

Кучерь — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 626 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кучерь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005325
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200532
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ун-Тунги-Ега

Ун-Тунги-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Атлым йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ун-Тунги-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301926
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сураям

Сураям (рус. Суроям) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 840 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Сураям
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Долгоброд һыуһаҡлағысынан Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200912111100020303
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102030
* Бассейн коды — 10.01.02.009
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Сураям
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә, Суроям, река, левый приток Уфы, Нязепетровский район.От распространенного в прошлом у башкир личного мужского имени Сураям, с основой сура — в значении «раб», «невольник», «помощник» с имяобразующим аффиксом -ям тип яҙа.
# Си Цзиньпин

Си Цзиньпин (15 июнь 1953 йыл) — Ҡытайҙың дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, 2013 йылдың 14 мартынан Ҡытай Халыҡ Республикаһы (ҠХР) Рәйесе, 2012 йылдың 15 ноябренән Ҡытай Коммунистар партияһының (КПК) Генераль секретары, 2013 йылдың 14 мартынан Үҙәк хәрби совет рәйесе (2012 йылдың 15 ноябренән — КПК Үҙәк Комитетының Хәрби советы, 2013 йылдың 14 мартынан — ҠХР-ҙың Үҙәк хәрби советы).
# Ближняя Сурена

Ближняя Сурена — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сурена йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Ближняя Сурена
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100512107000002436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000243
* Бассейн коды — 05.01.01.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 2012 йыл

III мең йыллыҡ :
XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат — XXIII быуат :
Хронологик таблица :
2012 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 2012 MMXII |
| Юлиан стилендә | 2011 — 2012 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2764 — 2765 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7520 — 7521 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5772 — 5773 ה'תשע"ב — ה'תשע"ג |
| Мосолман календары | 1433 — 1434 |
| Боронғо әрмән календары | 1461 ԹՎ ՌՆԿԱ |
| Ҡытай календары | 4708 — 4709 (с 23 январь) 辛卯 — 壬辰 белый заяц — чёрный дракон |
| Эфиопа календары | 2004 — 2005 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2068 — 2069 |
| - Шака самват | 1934 — 1935 |
| Иран календары | 1390 — 1391 |
2012 (ике мең ун икенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2012 йылы, 3 мең йыллыҡтың 12 йылы, XXI быуаттың 12 йылы, XXI быуаттың 2 ун йыллығының 2 йылы, 2010 йылдарҙың 3 йылы.

# 2012 йыл
## Ваҡиғалар

* Рәсәй Президентын һайлау. Владимир Путин еңеп сыҡты.
* Гвинея-Бисауҙа хәрби түңкәрелеш.
* Лондонда Олимпия уйындары уҙғарыла.

# 2012 йыл
## Вафат булғандар

* Нил Армстронг, Америка астронавты.
* Майкл Дункан, актёр.
* Павел Грачёв, Рәсәй сәйәсмәне, хәрби хеҙмәткәр
* 17 июнь — Кәтибә Кинйәбулатова, башҡорт балалар шағиры һәм яҙыусыһы, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1991), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980), Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика премияһы лауреаты (1989).
* 14 август — Ғиләжетдинов Тажетдин Баһауетдин улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 19 октябрь — Зыя Нуриев, Башҡортостандың һәм СССР-ҙың дәүләт һәм партия эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975).
# Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы

Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы (1917 йыл — 22 август 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.

# Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы
## Биографияһы

Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы 1917 йылда хәҙерге Башҡортостандың Белорет ҡалаһында тыуа. 1940 йылдың 10 июлендә Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 294‑се кавалерия полкының 4-се ҡылыссылар эскадронында кавалерист булып хеҙмәт итә. Яуҙа һәләк була, Курск өлкәһенең Лобановка ауылында ерләнә (хәҙер Липецк өлкәһе, РФ)
1942 йылдың 28 июненән алып 14 июленә тиклем барған алыштарҙа Сәйфуллин батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Үҙенең шәхси ҡоралы менән егермегә яҡын дошман һалдатын юҡ итә. Бының өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
# Пройслиц

Пройслиц (нем. Preußlitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 756 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,17 км². Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6408 һәм автомобиль коды — SLK.
# Ыҫлаҡбаш ауыл Советы (Бәләбәй районы)

Ыҫлаҡбаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы ауыл биләмәһе.

# Ыҫлаҡбаш ауыл Советы (Бәләбәй районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Абих Ольга Михайловна

Абих Ольга Михайловна (2 март 1950, Ишембай ҡалаһы)— шағирә, тәржемәсе. Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының яҙыусылар союзы ағзаһы. «Вдохновение» («Илһам») әҙәби берләшмәнең етәксеһе (Ишембай ҡалаһы).

# Абих Ольга Михайловна
## Биографияһы

Абих Ольга Михайловна 1950 йылдың 2 мартында Башҡортостан Республикаһының Ишембай ҡалаһында тыуған. Әсәһе яғынан ҡартатаһы священник булған, икенсе ҡартатаһы — дьякон, ә бер ҡартатаһының атаһы, Буренин Виктор Петрович Петрович - рус яҙыусыһы, шағир, билдәле тәнҡитсе, тәржемәсе һәм драматург. Ул Мәскәүҙә 1841 йылда тыуған, Ленинградта 1926 йылда вафат булған. «Владимир Монументов», «Выборгский пустынник», «Граф Алексис Жасминов» псевдонимдары аҫтында яҙышҡан. Барбье, Виктор Гюго, Байрон, Альфред де Мюссе, Леопарди шиғырҙарын руссаға тәржемә иткән. «Колокол», «Современник» журналдарында, «Новое время», «Искра» гәзиттәрендә әҫәрҙәре баҫылып сыға, Л. Толстой, Н. Некрасов, М. Салтыков-Щедрин, А. Блок, Ф. Достоевскийҙар менән аралашҡан. Уның мираҫы Пушкин йортонда һаҡлана.

# Абих Ольга Михайловна
## Ижад юлы

Ольга Михайловна Абих — 10 шиғыр йыйынтығы авторы, «Гайдар. Время. Мы.» 1-се Бөтә Рәсәй ижади конкурстың Гран-при эйәһе. Рәсәй Президенты янындағы (МАГМУ при РАГС) Рәсәй академияһы ҡарамағындағы Мәскәү дәүләт идаралығы академияһының дипломы менән наградланған. «Илһам шишмәләре — 2003» («Родники вдохновения — 2003») Халыҡ-ара шиғриәт фестиваленең лауреаты (Бәләбәй ҡалаһы). «Вдохновение» («Илһам») әҙәби берләшмәнең етәксеһе (Ишембай ҡалаһы).
Үҙенең шиғырҙарына яҙылған йырҙар менән 3 музыкаль дискылары сығарған. Уның шиғырҙары башҡорт һәм сыуаш телдәренә тәржемә ителгән. Күп йыллыҡ емешле эшмәкәрлеге өсөн Рәсәй яҙыусылары союзының Почетлы грамотаһы менән бүләкләнгән. Шиғырҙарҙы балалар һәм өлкәндәр өсөн яҙа. Журналдарҙа баҫтырыла. 2008 йылдың ноябрь айында балалар өсөн Дондағы Ростовта «Проф-Пресс» нәшриәтендә картон-китаптар сығарыла: «Бына ниндәй байрам ул — Яңы йыл!» («Что за праздник — Новый год!») һәм «Ҡыш Бабайҙан — сюрприз» («Сюрприз от Дедушки Мороза»). 2009 йылдың сентябрендә З. Бейешева исемендәге «Китап» башҡорт китап нәшриәтендә «Барыһы ла һөйөүҙән башлана» («Всё начинается с любви») йыйынтығы сыға. Шағирәнең шиғырҙар шәлкеме «Современная сетевая поэзия. Том 3» альманахына индерелде (Мәскәү ҡалаһы).
Уның шиғырҙары урындағы «Восход», «Торатау», «Подметки+» гәзиттәренең биттәрендә баҫтырыла. Ольга Абих шиғырҙарына бик матур йырҙар яҙылған: «В родниковом краю», «Город детства», «Песня о Башкортостане». «Любимая Россия» исемле йыры «Рябинушка» халыҡ вокал ансамбле реперуарына ингән. О. Абихтың балалар өсөн «Весенний первоцвет» исемле яңы китабы 2017 йылда «Китап» Башҡорт китап нәшриәтендә сыҡты. Йыйынтыҡҡа хайуандар, йыл миҙгелдәре, байрамдар, мәктәп көндәлек тормошо тураһындағы шиғырҙар ингән.
# Борис Тадич

Борис Тадич (сер. Борис Тадић; 15 ғинуар 1958 йыл, Сараево) — серб сәйәсмәне, Демократик партия рәйесе. Сербия Президенты (2004—2012).

# Борис Тадич
## Биографияһы

Сараево ҡалаһында Белград университеты уҡытыусыһы Любомир Тадич һәм табип-нейропсихиатр Невенка Тадич ғаиләһендә тыуған.
Башланғыс һәм урта мәктәпте Белградта тамамлай. Белград университетында социаль психологияны өйрәнә. 1-се Белград гимназияһында психология уҡытыусыһы булып эшләй.
Демократияны үҫтереү буйынса үҙәккә нигеҙ һалыусы һәм беренсе директоры.
1990 йылдан Демократик партия ағзаһы. Партия рәйесе итеп 2004 йылда, Зоран Джинджич үлтергәндән һуң бер йыл үткәс һайлана.
Бульдозер революцияһынан һуң 2000 йылдың ноябренән 2001 йылдың июненә тиклем телекоммуникация министры вазифаһында Югославия хөкүмәте составына инә. Шулай уҡ Сербия һәм Черногория министрҙар советында оборона министры функцияһын башҡара.
Европа интеграцияһы яҡлы; уның президент программаһының төп пункттарының береһе — Сербияны йәһәтләп Европа берләшмәһенә интеграциялау. 2004 йылда 53 процент тауыш йыйып, националист Томислав Николичты үтеп китеп, президент һайлауҙарының икенсе турында еңеп сыға. Сербия президенты вазифаһында Предраг Марковичты алмаштыра. 2008 йылда президент һайлауҙарының беренсе турында ҙур булмаған өҫтөнлөк менән Томислав Николичтан еңелә, әммә икенсе турҙа еңеү яулай, икенсе тапҡыр президент була.
2012 йылдың 4 апрелендә Сербия президенты вазифаһынан ваҡытынан алда отставкаға китеүе тураһында иғлан итә. Үҙенең отставкаһы тураһында Скупщина рәйесенә хәбәр иткәндән һуң, 5 апрелдә рәсми рәүештә вәкәләттәренән баш тарта.
Инглиз, серб һәм француз телдәрен белә. Өйләнгән, ике балаһы бар.
# Карпов Николай Фролович

Карпов Николай Фролович (1 ғинуар 1917 йыл — 1999 йыл) — СССР геологы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).

# Карпов Николай Фролович
## Биографияһы

Николай Фролович Карпов 1917 йылдың 1 ғинуарында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 19 мартта) Медведево станцияһында (хәҙер — Тверь өлкәһенең Бологое ҡалаһы эсендә) тыуған. 1940 йылда ул Ленинград дәүләт университетын тамамлай. Шул уҡ йылда ул Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 1946 йылда капитан дәрәжәһендә запасҡа сығарыла. Шул уҡ йылдан башлап СССР геология министрлығының Ҡаҙаҡ геология идаралығы геология партияларында геолог, отряд начальнигы булып эшләй. Һуңғараҡ Макинск ҡалаһында 1-се Баш геолог--разведкалау идаралығы Дала экспедицияһының баш инженеры, баш геологы була. Урта Азияла СССР атом сәнәғәте өсөн күп сеймал биргән эре уран ятҡылыҡтарын асыуға етәкселек итә.
1962 йылда Карпов Мәскәүгә эшкә күсерелә. СССР Геология министрлығының уран ятҡылыҡтарын асыу менән шөғөлләнгән 1-се Баш геология-разведкалау идаралығын етәкләй, ошо уҡ министрлыҡтың коллегия ағзаһы була. 1979 йылда Бөтә Союз геология берекмәһе начальнигы вазифаһын биләй. Ул эшләгән йылдарҙа күп һанда бай уран ятҡылыҡтары асыла, геологоразведчиктар өсөн күп социаль-мәҙәни объекттар һәм торлаҡ йорттар төҙөлә. Хеҙмәте өсөн ул ике тапҡыр СССР Дәүләт премияһына лайыҡ була.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 10 мартындағы Указы менән, «ҙур производство ҡаҙаныштары, унынсы биш йыллыҡ заданиеларын һәм ҡабул иткән социалистик йөкләмәләрен ваҡытынан алда үтәгәне, күрһәткән хеҙмәт ҡаһарманлығы» өсөн, Карпов Николай Федорович «Социалистик Хеҙмәт Геройы» тигән юғары исемгә лайыҡ була, уға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла.
1987-1988 йылдарҙа СССР Геология министрлығының геология-разведка эштәре буйынса дәүләт производство берекмәһенең генераль директоры була. 1988 йылда пенсияға сыға. Мәскәүҙә йәшәй. 1999 йылда вафат була.
РСФСР-ҙың атҡаҙанған геологы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, күп миҙалдар менән бүләкләнә.
# Әһлиуллин

Әһлиуллин — фамилия.
* Әһлиуллин Хәмит Шәмсетдин улы (1919—1943) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы (1943).
* Әһлиуллин Әхмәт Кәбир улы (1927—2003) — яҙыусы.
# Бисер (Койва ҡушылдығы)

Бисер — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Койва йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Бисер (Койва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101123
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чад (мәғәнәләр)

Чад — күп мәғәнәле һүҙ.
* Чад — Африкалағы дәүләт.
* Чад (күл) — Африкалағы күл.
* Чад (Оло Кысмыла ҡушылдығы) — Рәсәйҙәге йылға.
* Чад (Сарса ҡушылдығы) — Рәсәйҙәге йылға.
# Гусаренка

Гусаренка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дубна йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Гусаренка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003103
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000310
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эббингауз-Мёльман виллаһы (айырым ҙур йорто)

Эббингауз-Мельман виллаһы (айырым ҙур йорто)(нем. Villa Ebbinghaus-Möllmann) — һуңғы классицизм стилендәге бина. Ул Германияның Төньяҡ Рейн-Вестфалия федераль ерендәге Арнсберг административ округына буйһонған, Меркиш районы составына ингән, майҙаны 125,5 км² майҙанды биләгән, 94966 кеше йәшәгән (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата), райондың иң ҙур Изерлон ҡалаһындағы айырым ҙур йорт. Ҡаланың рәсми коды — 9 62 05 024. Был вилла (айырым ҙур йорт) 1870 йылда төҙөлгән һәм хәҙер илдең архитектура ҡомартҡыһы статусына эйә булып тора.
# Шиха

Шиха — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының һул ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Шиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032357
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003235
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бачилин Семён Демьянович

Бачилин Семён Демьянович (10 октябрь 1915 йыл — 17 ғинуар (башҡа сығанаҡтар буйынса 29 ғинуар) 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия лейтенанты. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943) кавалеры.

# Бачилин Семён Демьянович
## Биографияһы

Семен Демьянович Бачилин 1915 йылдың 10 октябрендә Рәсәйҙең Орёл өлкәһе Лопашино ауылында тыуған. 1940 йылда Мәскәүҙә Хәрби-диңгеҙ элемтәселәр мәктәбен тамамлай. Ҡыҙыл Армия сафына Мәскәү ҡалаһының Сталин хәрби комиссариаты тарафынан алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән алып 16-сы гвардия Чернигов дивизияһы) хеҙмәт итә, 58-се гвардия кавалерия дивизияһының 2-се эскадронында 1-се ҡылыссылар взводы командиры була. 1943 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 17 ғинуарында Германия территорияһында ҡаты яралана, 29 ғинуарҙа вафат була, Дортенау ауылында ерләнә.

# Бачилин Семён Демьянович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
# Грязнуха (Иҫәт ҡушылдығы)

Грязнуха — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе, Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының һул ярына тамағынан 423 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Грязнуха (Иҫәт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Теча йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500612111200002928
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200292
* Бассейн коды — 14.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2