yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аленка Зупанчич

Аленка Зупанчич Жердин (слов. Alenka Zupančič Žerdin; 1 апрель 1966({{padleft:1966|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:1|2|0}}) (58 йәш), Любляна) — Словения философы, психоанализ һәм континенталь философия буйынса белгес. Психоаналитика теоретигы һәм философы, Младен Долар һәм Славой Жижек менән бергә улар Европала һәм Төньяҡ Америкала Лакан психоанализын танытыусы булараҡ билдәле.

# Аленка Зупанчич
## Биографияһы

Аленка Зупанчич 1966 йылдың 1 апрелендә Люблянала (Словения, Югославия) тыуған. 1989 йылда Любляна университетының Сәнғәт факультетын тамамлай. 1990 йылда Любляна университетында уҡый, ә 1995 йылда «Dejanje in zakon, nezavedno in pojem» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1997 йылда Париж университетында Алена Бадью етәкселегендә икенсе докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Хәҙерге ваҡытта Словения фән һәм сәнғәт академияһының һәм Словения фән һәм сәнғәт академияһының Ғилми-тикшеренеү үҙәгендә төп ғилми хеҙмәткәр, Европа аспирантураһында кафедрала профессор. Любляна психоанализ мәктәбендә эшләй, унда Лакан психоанализы нигеҙҙәрен алып бара. Уға һәм уның философияһына Жак Лакан һәм Младен Долар һәм Славой Жижек кеүек словен эшмәкәрҙәре йоғонто яһай.
Этика, әҙәбиәт, мөхәббәт буйынса яҙған китаптары һәм комедиялар. 3558 китапхана фондында 6 телдә яҙылған 242 эш һәм 305 баҫма авторы.

# Аленка Зупанчич
## Китаптары

* Ethik des Realen. Kant, Lacan. Turia + Kant, Wien 1995.
* Das Reale einer Illusion. Suhrkampp, Frankfurt 2001.
* The Shortest Shadow: Nietzsche’s Philosophy of the Two (Cambridge, Mass.; London: The MIT Press, 2003). ISBN 9780-262-74026-5.
* The Fifth Condition, [in:] Think Again. Alain Badiou and the Future of Philosophy (London: Continuum, 2004).
* The Odd One In: on Comedy, preface by Slavoj Žižek (Cambridge, Mass.; London: The MIT Press, 2007).
* Why Psychoanalysis: Three Interventions (Aarhus University Press, 2008).
* Odd One In: On Comedy. MIT Press, Cambridge, Mass. 2008.
* Warum Psychoanalyse? Diaphanes, Zürich 2009.
* Der Geist der Komödie. Übers., Nachw. Frank Ruda, Jan Völker. Merve, Berlin 2014.
* Was ist Sex? Psychoanalyse und Ontologie. Turia + Kant, Wien/Berlin 2019. ISBN 978-3-85132-962-9.
** Rezension von Larissa Kunert: Sex is just a three-letter-word, Dschungel, Beilage zu jungle world, 49, 5. Dezember 2019, S. 6f.

# Аленка Зупанчич
## Китаптары
### Итальян телендә китаптар

* Etica del reale. Kant, Lacan (a cura di Luigi Francesco Clemente), Orthotes Editrice, Napoli 2012; ISBN 978-88-97806-07-3.
# Теопетра

Теопетра — Метеорҙарҙағы мәмерйә, Грецияның Фессалия өлкәһендәге Трикала округында урынлашҡан. Ҙур фәнни ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, шулай уҡ уның менән бихисап легендалар һәм хөрәфәттәр бәйле.
Каламбака ҡалаһы һәм Кастраки ауылы янында урынлашҡан Метеораның үҙенең ҡаялары ЮНЕСКО тарафынан Бөтә донъя мираҫының. объекты булып танылған. Метеораның мәмерйәләре йәмәғәтселек өсөн ябылған. Бер ҡаяла ҙур булмаған мәмерйә бар, ул Теопетра тип атала. 2010 йылдың 22 октябренән Теопетраға инеү килеүселәр өсөн асыла.

# Теопетра
## Мәмерйәне тикшереү

Грек археологтары унда 25 йыл рәттән ҡаҙыу эштәре алып бара. Мәмерйәлә табылған диатом ылымыҡтары палео-климатты баһаларға һәм һуңғы боҙлоҡ дәүеренең климат үҙгәрештәрен анализларға мөмкинлек бирә.
2010 йылдың 23 мартында Грецияның мәҙәниәт һәм туризм министрлығы яһалма стена табышы тураһында хәбәр итә, стенаның йәше яҡынса 23 мең йыл элекке тип баһалана, йәғни ул палеолит дәүеренә ҡарай, һәм, бәлки, был Греция ла ғына түгел, ә донъяла берҙән-бер яһалма ҡоролма тип иҫәпләнә. Мәмерйәгә инеү урынын өстән ике өлөшкә сикләгән яһалма стенаның датаһын билдәләү, оптик дата билдәләү ысулы менән үтәлә. Стенаның абсолют йәше һуңғы боҙлоҡ осоро менән тап килә. Был факт стенаны мәмерйәлә йәшәүселәр һалҡындарҙан һаҡланыу өсөн төҙөгәнлеген раҫлай.
Б. э. тиклем 7500-7000 йылдар тирәһендәге Теопетра мәмерйәһендә ике мезолитик йәшәүселәрҙең K1c митохондриаль галлотөркөмө билдәләнә.
# Сол Таз

Cол Таз — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 1386 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сол Таз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063303
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306330
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Наундорф-Зейда

Наундорф-Зейда (нем. Naundorf bei Seyda) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 162 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,77 км². Диңгеҙ кимәленән 99 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6918 һәм автомобиль коды — WB.
# Чёрненькая (Чагра ҡушылдығы)

Чёрненькая — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чагра йылғаһының һул ярына тамағынан 179 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Чёрненькая (Чагра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100009309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100930
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сеңләү (илауҙың бер төрө)

Сеңләү — илауҙың бер төрө. Илау халыҡ телегдә 5—6 төрлө атама менән йөрөй:
* Был Башҡортостан мәҙәниәте тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Әхтәмов Ғәлимйән Әхтәм улы

Әхтәмов Ғәлимйән Әхтәм улы (1905 йыл, (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1906) Башҡортостан Республикаһы Иглин районы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия өлкән сержанты, III дәрәжә Дан ордены (1944) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

# Әхтәмов Ғәлимйән Әхтәм улы
## Биографияһы

Әхтәмов Ғәлимйән Әхтәм улы 1905 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда Иглин район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкында саперҙар взводы бүлеге командиры булып хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалына (Батырлыҡ күрһәткән көндәре: 19.09.1943-26.09.1943. Подразделениеның 1943 йылдың 27 сентябрендәге 230-сы номерлы приказы) лайыҡ була. Наградлау ҡағыҙында уның батырлығы тураһында ошондай юлдар яҙылған:
* Саперҙар взводы саперы, гвардия ҡыҙылармеецы Әхтәмов Ғәлимйән Әхтәм улы 1943 йылдың 19 сентябрендә һуғышта ҡатнашып, дошмандың ғәрәсәтле пулемет-миномет уты аҫтында Сөн йылғаһы аша күперҙе минанан таҙартты. 1906 йылғы, башҡорт, ВКП(б ағзаһы).
1944 йылдың 4 майында III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (Батырлыҡ күрһәткән көндәре: 21.04.1944, подразделениеның 1944 йылдың 4 майындағы 10/н номерлы приказы).
1945 йылдың 4 майында Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 03.03.1945, подразделениеның 1945 йылдың 4 майындағы 24/н номерлы приказы).

# Әхтәмов Ғәлимйән Әхтәм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943)
* III дәрәжә Дан ордены (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
# Туйғужа

Туйғужа (Чебенле; татар. Чебенле, рус. Тойгузино) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районының юҡҡа сыҡҡан ауылы.

# Туйғужа
## География

Ауыл Ыҡ йылғаһы буйында, Минзәлә ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан булған.

# Туйғужа
## Тарих

Ауылға байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1701 йылдан билдәле. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Күзекәй улусы составына керә.
Ауыл кешеләре 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында әүҙем ҡатнаша.
XX быуат башында ауылда тимерлек, 2 бакалея кибете, мәсет (1848 йылдан билдәле), мәктәп (1849 йылда асылған) теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Минзәлә районы составында була.
1970-се йылдарҙа Түбәнге Кама һыуһаҡлағысы төҙөлөү сәбәпле ауыл бөтөрөлә, 1977 йылда тораҡ пункттар исемлегенән алына.

# Туйғужа
## Халҡы

1795 йылда ауылда 82 башҡорт һәм 134 типтәр, 1834 йылда — 249 башҡорт һәм 280 типтәр, 1870 йылда — 405 башҡорт һәм 520 типтәр, 1912 йылда — 544 аҫаба башҡорт һәм 593 керҙәш башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1859 | 1884 | 1897 | 1906 | 1920 | 1958 |
| 216 | 542 | 854 | 1016 | 931 | 1096 | 1222 | 578 |
# Түбәнге Саксония

Түбәнге Саксония (нем. Niedersachsen — Германия федераль штаты. Административ үҙәге — Һанновер ҡалаһы. Был штат Төньяҡ диңгеҙ менән йыуыла.

# Түбәнге Саксония
## Тарихы

* Саксония (герцоглыҡ) (VII—XIV б.)
* Брауншвейг-Люнебург (1235—1807)
* Наполеон Францииһына бойһонған Вестфалия Короллеге (1807—1813), баш ҡалаһы Гессен ерендәгә Кассель ҡалаһы.
* Һанновер Короллеге (1814—1866)
* Пруссияның Һанновер провинцияһы (1866—1945)
Штат 1946 йылда Пруссияның Һанновер провинцияһына, Ольденбург, Брауншвейг, Шаумбург-Липпе кеүек, немец ерҙәре ҡушылғас барлыҡҡа килә.

# Түбәнге Саксония
## География

Түбәнге Саксония ҙурлығы буйынса Бавариянан ҡалышып Германияла икенсе урында тора. Төньяғы Төньяҡ диңгеҙе менән сиктәш, көньяҡ-көнсығышы Гарц тауҙары менән сикләнгән. Түбәнге Саксонияның ҙур өлөшө тигеҙлектә урынлашҡан. Түбәнге Саксонияның Люнебург далаһы (рус. Люнебургская пустошь нем. Lüneburger Heide) тигән билдәле өлөшө Һарц тауҙары һәм Төньяҡ диңгеҙе араһында урынлашҡан.

# Түбәнге Саксония
## Ауыл хужалығы

Балсыҡлы-ҡомло ер булғанлыҡтан ауыл хужалығы яҡшы үҫешкән. Бөртөклө культураларҙан башҡа рапс (әүернә сәскәһе), шәкәр сөгөлдөрө, салат, кәбеҫтә, кишер, спаржа (себен ҡыуағы үләне) һәм йәшел кәбеҫтәҫтә үҫтерелә. Түбәнге Саксонияның төньяғында, игенселек һәммалсылыҡтан башҡа емеш үҫтереү ҙур роль уйнай.

# Түбәнге Саксония
## Сәйәсәт

1946 йылдан башлап Түбәнге Саксонияның премьер-министрҙары:
* 1946—1955: Гинрих Вильгельм Копф, СДПГ
* 1955—1959: Генрих Гелльвеге, Немецкая Партия
* 1959—1961: Гинрих Вильгельм Копф, СДПГ
* 1961—1970: Георг Дидерихс, СДПГ
* 1970—1976: Альфред Кубель, СДПГ
* 1976—1990: Эрнст Альбрехт, ХДС
* 1990—1998: Герхард Шрёдер,СДПГ
* 1998—1999: Герхард Глоговский, СДПГ
* 1999—2003: Зигмар Габриэль, СДПГ, — экология министры
* 2003 — бөгөнгө көнгә тиклем: Кристиан Вульфф, ХДС

# Түбәнге Саксония
## Иҡтисат

* Йән башына бурысы 6 018 € (2002)
* Дөйөм бурысы: 48 миллиард € (2002)
Түбәнге Саксонияның иҡдисады ауыл хужалығына бәйле, шулайҙа автомобильдәр төҙөү үҫешкән, мәҫәлән Фольксваген (VW) Вольфсбург ҡалаһында.

# Түбәнге Саксония
## Фән

Түбәнге Саксонияның иң әһәмиәтле фән учереждениелары Гёттинген ҡалаһында Георг-Август ис. Гёттинген университеты, Брауншвейг техник университеты (de:Technische Universität Braunschweig), (de:Medizinische Hochschule Hannover), Һанновер ветеринария институты (de:Tierärztliche Hochschule Hannover) һ.б.
* ↑ https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressekonferenzen/2013/Zensus2011/bevoelkerung_zensus2011.pdf?__blob=publicationFile
# Ирбулатов Нуретдин Сәғәҙәтдин улы

Ирбулатов Нуретдин Сәғәҙәтдин улы (1919 йыл — 30 ноябрь 1987 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, 2-се, 3-сө дәрәжә Дан, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры

# Ирбулатов Нуретдин Сәғәҙәтдин улы
## Биографияһы

Нуретдин Сәғәҙәтдин улы Ирбулатов БАССР-ҙың Бөрйән районы Мәһәҙей ауылында 1919 йылда тыуған.
1940 йылдың июль айында Ҡыҙыл Армия сафына алынған, совет-фин һуғышында сержант дәрәжәһендә ҡатнаша. 1940 июлдең 1940 октябренә тиклем телефонист-связист һөнәрен башҡара, 1940 йылдың октябренән 1942 тиклем 717-се полкта уҡсы булып яуҙа ҡатнаша, 1942 йылдың апрель айынан 1944 йылдың июленә тиклем 22 -се сапер полкында, 1944 йылдың июленән 1946 йылдың октябрь айына тиклем 30-сы айырым инженер полкында сапер булып хеҙмәт иткән.
Нуретдин Сәғәҙәтдин улы Ирбулатов һуғыштан 1946 йылда ҡайта. Ул Мәһәҙей ауылында «Октябрь» колхозы рәйесе, бригадир, келәт мөдире һәм оҙаҡ йылдар ферма мөдире булып эшләп, хаҡлы ялға сыға.

# Ирбулатов Нуретдин Сәғәҙәтдин улы
## Ғаиләһе

Нуретдин Ирбулатов ҡатыны Еүәйрә менән 2 ул һәм 5 ҡыҙға ғүмер биреп, үҙаллы тормошҡа аяҡ баҫтыра. Ейәне Салауат ғүмерен хәрби хеҙмәткә арнай, хәрби хәрәкәттәр ветераны, хаҡлы ялда.

# Ирбулатов Нуретдин Сәғәҙәтдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Дан ордены[
* III дәрәжә Дан ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

# Ирбулатов Нуретдин Сәғәҙәтдин улы
## Хәтер

* Мәһәҙей ауылында Бөйөк Ватан һуғышы яугире, 2-се, 3-сө дәрәжә Дан, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры Нуретдин Сәғәҙәтдин улы Ирбулатовтың яҡты иҫтәлегенә арнап, ул йәшәгән йортта таҡтаташ асылды
# Таганрог троллейбусы

Таганрог троллейбусы — Таганрог ҡалаһының йәмәғәт транспорты .
Эшләй башлаған ваҡыты — 25 декабрь 1977 йыл. 2010 йылда ҡалала 7 маршрут булған. Троллейбустар паркын берҙән- бер депо хеҙмәтләндерә, ул трамвай-троллейбус идаралығы составына инә.

# Таганрог троллейбусы
## Тарих

Беренсе троллейбус линияһы 1977 йыл аҙағында ҡаланың ике тимер юл вокзалын тоташтыра, ул КПСС-тың ҡала комитеты беренсе секретары Б. Ф. Зубрицкий тырышлығы менән булдырылған. СССР-ҙың энергетика машиналар төҙөү министры В. В. Кротов троллейбус депоһын төҙөүгә аҡса бүлгән, бының төп шарты — ҡала властары «Ҡыҙыл Котельщик» заводы территорияһын киңәйтергә ярҙам итергә тейеш булыу.

# Таганрог троллейбусы
## Маршруттар

2014 йылдың 1 ғинуарына эшләүсе маршруттар:
| № | Башланғыс туҡталыш | Һуңғы туҡталыш | Эш көндәрендәге режим | Ял көнөндәге эш режимы | Интервал эш көндәрендә | Интервал ял көндәрендә | Иҫкәрмә |
| 1 | Авиаторҙар майҙаны | Яңы вокзал | 5:51 — 23:25 | 6:31 — 15:51 | 16 — 30 | 20 |
| 2 | «Ҡыҙыл котельщик» заводы | ПМК | 5:38 — 23:31 | 5:38 — 23:31 | 22 | 22 | «Йәйғор» баҙарын ике яҡтан кәртәләп. |
| 3 | Авиаторҙар майҙаны | Кирбес заводы | 6:00 — 23:10 | 6:00 — 23:10 | 10 — 18 | 20 — 30 |
| 4 | Авиаторҙар Майҙаны | Галич урамы | 6:18 — 17:24 | 7:16 — 17:24 | 17 | 50 |
| 5 | Галич урамы | Яңы вокзал | 5:48 — 22:18 | 6:44 — 16:58 | 31 — 46 | 31 |
| 7 | Авиаторҙар майҙаны | «Ҡыҙыл котельщик» заводы | 6:47 — 16:18 | 6:47 — 16:16 | 30 | 30 |

# Таганрог троллейбусы
## Хәрәкәт итеү составы

* БТЗ-5276-01 (5 берәмек)
* БТЗ-5276-04 (1 бер.)
* ВЗТМ-5284.02 (7 бер.)
* ВМЗ-52981 (5 бер.)
* ВМЗ-5298.01 «Авангард» (3 бер.)
* 11 HU STS Steyr (3 бер.)
* B79T DAF DenOudsten-KM560 / Kiepe (17 бер.)

# Таганрог троллейбусы
## Юл хаҡы

2015 йылғы мәғлүмәт буйынса:
* Тулы — 14 һум.
* Уҡыусылар өсөн(студенттар, мәктәп уҡыусылары) — 11 һум 00 тин (1 март, 2015 йыл).
* Пенсионерҙар өсөн (махсус танытмаһы булғанда) — 8 һум 00 тин
2009 йылда пассажирҙар ағымы түбән булғанлыҡтан түләү системаһы үҙгәртелә. Кондукторҙарҙың байтаҡ өлөшө ҡыҫҡартыла, пассажирҙар алғы ишектән сыға һәм юл хаҡын түләй. Тик барлыҡ троллейбустарҙа ла беренсе ишек аша сығыуҙы ойоштороу техник сәбәптәр арҡаһында мөмкин булмай (мәҫәлән, «ЗиУ» троллейбустарында).
1 октябрь, 2010 йыл. Түләүҙәр системаһы менән бәйле контролде көсәйтеү трамвайҙарҙағы кеүек унификациялана —троллейбусҡа инеү һәм түләү беренсе ишектә, ә троллейбустан сығыу — икенсе һәм өсөнсө ишектә башҡарыла. Әммә троллейбус водителдәре даими рәүештә автобустар һәм маршрут таксиҙары менән ярышыу арҡаһында һәм пассажирҙар сыҡҡанда юл хаҡын түләү күп ваҡытты алғанға күрә был унификациялы алымдан баш тарттылар.
# Аҫау (мәғәнәләр)

Аҫау — күп мәғәнәле һүҙ
* Аҫау (сифат) — егелмәгән, ҡырағай (ат)
* Аҫау — йылға, Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға
* Аҫау — Башҡортостан Республикаһының Балтас районындағы ауыл.
# Межеумиха

Межеумиха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нужна йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Межеумиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042543
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004254
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# С. М. Буденныйҙың йорт-музейы

С. М. Буденныйҙың йорт-музейы — Ростов өлкәһенең Пролетар районы Будённый станицаһындағы музей, Граждандар һуғышы геройы, маршал, өс тапҡыр Советтар Союзы Геройы Семён Михайлович Будённыйға арналған.

# С. М. Буденныйҙың йорт-музейы
## Музей тарихы

Музей 1939 йылдың 10 ғинуарында төҙөлгән. Унда «Был йортта 1909 йылдан башлап Граждандар һуғышы халыҡ геройы, Беренсе Атлы Армияны ойоштороусыларҙың береһе, өс тапҡыр Советтар Союзы Геройы, Советтар Союзы Маршалы Семён Михайлович Будённый йәшәне» тигән яҙыулы мемориаль таҡта ҡуйылған. Музей ер өйҙән ғибәрәт, 1971 йылда уны емерелеүҙән һаҡлау өсөн ҙур быяла павильон менән ҡаплайҙар. Унда С. М. Буденныйҙың атаһы Михаил Иванович эшләгән Буденныйҙар ғаиләһенең бөтә көндәлек тормош кәрәк-ярағы урынлашҡан. Быяла павильонда Беренсе Атлы армияның төҙөлөү тарихы буйынса экспозиция ҡуйылған. Ихатала Ростов скульпторы Н. В. Аведиков эшләгән С. М. Будённыйға һәйкәл ҡуйылған.
Музейҙың экспозиция-күргәҙмә майҙаны 182,25 м² тәшкил итә. Һаҡланыусы экспонаттар һаны — 649, шул иҫәптән мебель, өй кәрәк-яраҡтары һәм һауыт-һаба.

# С. М. Буденныйҙың йорт-музейы
## Адресы

Музей түбәндәге адрес буйынса урынлашҡан: 347551, Ростов өлкәһе, Пролетар районы, Буденный станицаһы, Буденный тыҡрығы, 1.
# Гиблеч-Шор

Гиблеч-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 902 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Гиблеч-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014053
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001405
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Байдарата-Яха

Байдарата-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарацк мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 123 км.

# Байдарата-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036217
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303621
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үрге Спириха

Үрге Спириха — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ишим йылғаһының уң ярына тамағынан 269 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Үрге Спириха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301157
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мөкминова Бағбостан Вилдан ҡыҙы

Бағбостан Вилдан ҡыҙы Мөкминова (1884—1963) — педагог, «Бағбостаниә» мәҙрәсәһе мөҙәрисе.

# Мөкминова Бағбостан Вилдан ҡыҙы
## Биографияһы

Мөкминова Бағбостан Вилдан ҡыҙы 1884 йылда Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙенең (хәҙерге Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районынының) Мәндей ауылында тыуған.
Атаһы вафат булғас, ғаиләһе менән Ырымбур ҡалаһына күсә һәм бында тәүге донъяуи мосолман уҡыу йортон — Фатима Әҙеһәмова мәктәбен тамамлай. 1908 йылда Ырымбурҙың Балтенков тыҡрығында (хәҙ. Трофимов тыҡрығында) Спицын йортонда ире Ғ. Ғ. Мөкминов һәм мөғәллимә Ф. Әҙеһәмова менән берлектә ҡатын-ҡыҙҙар өсөн башланғыс яңы ысуллы мәктәп аса. Бында уҡыу курсының дауамлығы ике йыл булып, уға ислам тәғлимәте, рус һәм төрки телдәре, арифметика һәм ҡул эше инә. Әммә ҡәҙимселәр ваҡытлы баҫмаларҙа тәнҡит мәҡәләләре баҫтырып, мәктәптең эшмәкәрлеген тотҡарлайҙар. Һөҙөмтәлә уҡыу йортонда тикшереүҙәр була һәм Мөкминованы рәсми булмаған педагогик эшмәкәрлек алып барыуҙа ғәйепләйҙәр.
1913 йылда Бағбостан Өфөгә бара, һәм Ырымбур мосолман диниә назаратына мөғәллимә вазифаһына имтихандар биреүҙе һорап, мөрәжәғәт итә, таныҡлыҡ алыуға ирешә. Артабан Ырымбурға ҡайтып, мәктәптә уҡыу ваҡытын 7 йылға (3 йыл — ибтидаи һәм 4 йыл — рушди) оҙонайта. Дәрестәр ике циклға — дини һәм дөйөм белем биреүгә бүленгән.
1914 йылда Бағбостан Мөкминова педагогик тәжрибә алымдарын йыйыу ниәте менән Ғосман империяһына килә, бында төрлө уҡыу йорттарына, музейҙарға, китапханаларға бара, имтихандарҙа була, ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте вәкилдәре менән осраша. Шул уҡ йылдың аҙағында меценаттар ярҙамында мәктәпкә үҙ бинаһы һатып алына. Ә 1915 йылда Мөкминова 20 кешегә һаналған пансион аса, мәктәбенең шәкерттәренә бында йәшәү хаҡы уҡыуы менән бергә айына — 25 һум, ә башҡа уҡыу йорттары ҡыҙҙары өсөн 20 һум тәшкил итә.
1915 йылда «Бағбостаниә» мәҙрәсәһендә 120 уҡыусы иҫәпләнгән, курсты 10 кеше тамамлаған һәм яңынан 30 кеше алынған. Уҡыу йортоноң 5 мөғәллимәһенең икеһе — гимназияла, ә ҡалғандары мәҙрәсәлә белем алғандар. 1916 йылда уҡыу программаһына өҫтәмә рәүештә тарих, география һәм тәбиғәтте өйрәнеү фәндәре индерелә.
Бағбостан Мөкминова тәҡдиме буйынса, 1917 йылдың 20 майынан 20 июленә тиклем Ырымбур губернаһы һәм өйәҙ земстволары тарафынан Ҡабан ауылында мосолман мөғәллимәләре өсөн методик-педагогик курстар ойошторола, уның менән С. Ҡ. Шакулова етәкселек итә. Был курстарға төрлө төбәктәрҙән, шул иҫәптән Урта Азиянан, Себерҙән һәм Маньчжуриянан, яҡынса 250 тыңлаусы килә. Курстар программаһына ислам тәғлимәте, арифметика, тәбиғәтте өйрәнеү, география, һынлы сәнғәт, методика, дидактика, йәмғиәтте өйрәнеү, гигиена, гимнастика һ. б. инә.
1917 йылдың 1 октябренән «Бағбостаниә» мәҙрәсәһе ҡала аҫрауына күсеп, Мөкминова уның етәксеһе булып ҡала. 1908 йылдан 1918 йылға тиклем уҡыу йортонда 1212 ҡыҙ белем ала, уларҙың 149 мәҙрәсә һәм мәктәптәрҙә мөғәллимә булып эшләгәндәр.
Совет власы осоронда Бағбостан Мөкминова репрессияға дусар була һәм оҙаҡ йылдарға иркенән мәхрүм ителә. Иреккә сыҡҡас, Өфөлә йәшәй.