yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу, 2010

Бөтә Рәсәй халыҡ һанын иҫәпкә алыу, 2010 рус. Всероссийская перепись населения (2010) — 2010 йылдың 14 октябренән алып 25 октябренә тиклем уҙғарылған халыҡ иҫәбен алыу сараһы.
Йәниҫәпте ойоштороусы — Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәте.

# Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу, 2010
## Үткәреү ваҡыты

Халыҡ иҫәбен алыуға ҙерлек 2007 йылда башланған.
2008 йылда һынау рәүешендә бер нисә төбәктә халыҡ иҫәбен алыу үткәрелгән.
Йәниҫәпте 2013 йылға күсерергә тәҡдим ителһә дә, аҡса күсерелгән булғанлыҡтан, Владимир Путин күрһәтмәһе буйынса сара ваҡытында уҙғарыла.

# Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу, 2010
## Һөҙөмтәләр

2011 йылдың мартында иғлан ителгәнсә, Рәсәйҙә халыҡ һаны — 142 905 200 кеше.
Милли составҡа килгәндә, урыҫтар — 111,0 млн, татарҙар — 5,31 млн, украиндар — 1,93 млн, башҡорттар — 1,58 млн, сыуаштар — 1,43 млн, чечендар — 1,43 млн, әрмәндәр 1,18 млн кешене тәшкил итә.
Башҡорт телен туған теле тип 1 133 339 башҡорт күрһәткән (туған телен күрһәткәндәрҙең 71,7 %). 230 846 башҡорт туған теле типтатар телен атаған (14,6 %). 216 066 башҡорт туған телен рус теле тип күрһәткән (13,7 %)
# Волгоград өлкәһе

Волгогра́д өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ федераль округ составына инә. Административ үҙәге — герой-ҡала Волгоград.

# Волгоград өлкәһе
## Географияһы

Төньяҡтан көньяҡҡа һәм көнбайыштан көнсығышҡа өлкә 400 километрҙан ашыуға һуҙылған. Өлкә сиктәренең дөйөм оҙонлоғо — 2221,9 км. Ул төньяҡта — Һарытау өлкәһе (29,9 процент), төньяҡ-көнбайышта — Воронеж өлкәһе (11,3 процент), көнбайышта һәм көньяҡ-көнбайышта — Ростов өлкәһе (26,8 процент), көньяҡ-көнсығышта — Әстрәхан өлкәһе (11,4 процент) һәм Ҡалмыҡстан (10,9 процент), көнсығышта — Ҡаҙағстан (9,7 процент) менән сиктәш.

# Волгоград өлкәһе
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте буйынса өлкәнең халыҡ иҫәбе 2 545 937 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 22.55 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 76.87 % (2015).

# Волгоград өлкәһе
## Халҡы
### Милли составы

Волгоград өлкәһендә 1989 йылда — 1378, 2002 йылда — 1229 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
# Исток (Лух ҡушылдығы)

Исток — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лух йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Исток (Лух ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033785
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003378
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡашмау

Ҡашмау — башҡорт халҡының милли баш кейеме. Ҡашмауҙы никахҡа ингәндең иртәгәһенә йәш киленгә кейҙергәндәр, һәм ул ир ҡатынының баш кейеме тип иҫәпләнә.

# Ҡашмау
## Тегелеше

Төрлө ырыуҙың ҡашмауҙары бер аҙ айырыла. Күбеһенсә ул түбәлә ҙур булмаған тишек ҡалдырып тегелгән, сәйлән-мәрйендәр, аҡыҡ, көмөштән һуғылған тәңкәләр, көмбәҙҙәр һәм суҡтар менән биҙәлгән башлыҡ булараҡ билдәле. Мәрйендәренә ярашлы, ул ҡыҙыл, ҡуйы ҡыҙыл, көрән төҫтә булыуы мөмкин. Башлыҡты ҡыҙыл төҫтәге туҡыманан (буҫтау, киндер) кейеҙ йә буҫтау эслек ҡуйып теккәндәр. Елкәнән арҡа буйлап биҙәкле «ҡойроҡ» — арҡалыҡ (олон) тегелгән, ул ҡатындың толомдарын ҡаплап торорға тейеш булған. Арҡалыҡҡа ла мәрйен-сәйлән баҫылған, сигеп биҙәктәр ҙә һалынған, ҡортбаш, мәрүәт төймәләр тағылған. Ҡатай ҡашмауы таҡыя кеүегерәк тегелгән, түбә өлөшөндәге тишекте таҫма менән сатрашлап беркетеп ҡуйғандар. Муйынсаҡ, мәрйендән теҙелгән арҡалығы айырым туҡымаға беркетелмәгән, ә таҡыя өлөшөнөң ситтәренә тығыҙ итеп тағылған.

# Ҡашмау
## Тарихы

Ҡашмау бигерәк тә XIX быуатта Урал аръяғында, бөгөнгө Башҡортостандың көньяғында һәм көньяҡ-көнбайышында киң таралған булған. Ҡашмауҙы никахтан һуң йәш кәләшкә кейҙергәндәр, йәғни, ул ир ҡатыны билдәһе. XX быуат башында уны кешелеккә, байрамдарға кейгәндәр. Күберәк хәлле ғаиләләрҙең ҡатындары кейгән. Ҡашмауҙы таҫтар, һарауыс йә яулыҡ өҫтөнән кейгәндәр һәм эйәк аҫтынан үңербау, ҡаптырма менән беркетеп ҡуйғандар. Колхоздар барлыҡҡа килгәс, башҡорт ҡатындары үҙҙәренең ҡашмау-һаҡалдарын, көмөш биҙәүестәрен трактор һатып алырға биреүҙәре мәғлүм. Һаҡланып ҡалғандарының байтағын инде Бөйөк Ватан һуғышы осоронда фронтҡа ярҙамға тапшырғандар.
Бөгөнгө көндә ҡашмауҙы фольклор коллективтарында күрергә мөмкин. Ул башҡорт милли кейеменең айырылғыһыҙ өлөшө. Республикала Ағинәйҙәр хәрәкәте барлыҡҡа килгәс, улар милли кейемде тергеҙеү буйынса ҙур эш башланы. Хәҙер ҡашмау теккәндә, ҡыҙыл мәрйен генә түгел, аҡ ынйыны ҡулланыуҙары ла күҙәтелә.
Милли кейемдең тәғәйенләнеше һәм үҙенсәлектәре этнографик әҙәбиәттә ярайһы ентекле һүрәтләнгән.
# Рус партияһы (Греция)

Рус партияһы (грек. Ρωσικό Κόμμα της Ελλάδας) — Грецияла XIX быуат уртаһында булған һәм Рәсәй империяһына йүнәлеш алған Грецияның сәйәси консерватив партияһы (төркөмө).
Уның яҡлылар хөкүмәт аппаратында, православие сиркәүендә булалар, ул хәрбиҙәр, шулай уҡ грек магнат-карап хужаларына ҡаршы сыҡҡан ябай халыҡта популяр була. Партия яңы дәүләттең арҙаҡлы кешеләре араһында ҙур әһәмиәткә эйә булды, был уға үҙәк аппаратта ла билдәле бер абруй бирҙе. Партияның яңы дәүләткә йоғонтоһо ҙур була.
Британия яҡлы һәм профранцуз төркөмдәр араһындағы ҡаршылыҡ арҡаһында Греция президенты, урыҫ партияһы лидеры Иоанн Каподистрия үлтерелгәс, власҡа уның ҡустыһы Августинос килә. Бер йылда булған бер нисә ихтилалдан һуң, ул үҙенең вәкәләттәрен һала, һәм власҡа Грецияның беренсе короле Отто I килә. Абсолют монархияға ҡарамаҫтан, урыҫ партияһы 1865 йылға тиклем була.

# Рус партияһы (Греция)
## Тарихы

1827 йылда ул ваҡытта Рәсәй империяһында сит ил эштәре министры вазифаһын биләгән Кадапострия яңы грек дәүләте губернаторы итеп һайлана. Губернатор тәғәйенләнгәндән һуң барлыҡҡа килгән яңы сәйәси төркөм хәҙерге грек тарихында Рус партияһы тип аталған беренсе сәйәси төркөм була.
Губернаторҙың власты үҙәкләштерергә тырышыуы ойошма сафтарының бүленеүенә килтерә. Партияның күп ағзалары патриотик ҡарашта була һәм Ғосман империяһының төбәкте контролдә тотоуына ҡаршы көрәшә. Шулай итеп, ике конкурент партия: француз яҡлы һәм британ яҡлы партиялар ойошторола. Партиялар араһындағы көрәш Греция президенты Иоанн Каподистрияның үлтерелеүенә сәбәпсе була. Граждандар һуғышы яңынан башланғас, 1833 йылда Греция короле итеп Оттон һайлана. Абсолют монархияға ҡарамаҫтан, өс партия ла эшмәкәрлеген дауам итә.
Оттон бәлиғ булмаған сағында король итеп һайлана, шуға күрә ил менән граф Иосиф Людвиг Армансперг етәкләгән регент советы етәкселек итә, ул Рус партияһына кире мөнәсәбәттә була. 1830-сы йылдарҙа Рус партияһы лидеры итеп Теодорос Колокотронис һайлана. Уның улдары Геннайос һәм Китсос Цавелас регент советы башлығына ҡаршы фетнәлә ҡатнашалар, шулай уҡ Рәсәйҙең илгә йоғонтоһон арттырыу өсөн мөмкинлектәр эҙләйҙәр. Улар ҡулға алына һәм төрмәгә ябыла. Әммә тиҙҙән һаҡ аҫтынан азат ителәләр, әммә 1837 йылға тиклем, башҡа ике партиянан айырмалы рәүештә, сәйәсәткә йоғонто яһамайҙар. 1837 йылдан һуң илебеҙҙә Рәсәй партияһына лояль булған Геннаиос Колокотронис, Андреас Метаксас һәм Константинос Ойкономос власҡа килә. Колокотронис үҙе отто короленең ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә, шуға күрә ул урыҫ партияһын аҡлау мөмкинлегенә эйә була.
Оттон короле регентлыҡтан сыҡҡас, ул тап Рус партияһына һәм Колокотронисҡа өҫтөнлөк бирә башлай. 1838 йылдан 1939 йылға тиклем төбәкте Рәсәй империяһы контролдә тота. 1843 йылдан 1844 йылға тиклем Рус партияһы менән Андреас Метаксас етәкселек итә, ул халыҡ ихтилалынан һуң конституция төҙөү өсөн һайлау тәғәйенләй. 1844 йылда премьер-министр вазифаһын Ионис Колеттисҡа бирә.
Партия үҙ эшен туҡтата һәм 1865 йылда бөтөрөлә.
# Бурня

Бурня — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бурёнка йылғаһының һул ярына тамағынан 3,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Бурня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100016608
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101660
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шартым (йылға)

[[Категория:]]
Шартым (рус. Шартымка) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы Учалы районы биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының уң ярына тамағынан 422 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Шартым (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000676
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200067
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фәсхетдинов Ридик Әхмәт улы

Фәсхетдинов Ридик Әхмәт улы (16 март 1940 йыл — 15 май 2022 йыл) — баянсы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1982) артисы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2015).

# Фәсхетдинов Ридик Әхмәт улы
## Биографияһы

Ридик Әхмәт улы Фәсхетдинов 1940 йылдың 16 мартында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Темәс ауылында тыуған.
1962 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай (П. С. Петрова класы). Унан һуң Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле (Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле) концертмейстеры була.
1975 йылда Башҡорт телевидениеһында музыкаль программалар режиссеры була.
1975 йылдан алып Башҡорт филармонияһының Халыҡ музыка ҡоралдары милли оркестрының баянсы-солисы, 2004 йылда солисы итеп тәғәйенләнә.
Музыкант 2022 йылдың 16 майында Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Фәсхетдинов Ридик Әхмәт улы
## Репертуары

Репертуарында Н. Я. Чайкиндың баян менән оркестр өсөн концерты, башҡорт халыҡ йырҙары һәм инструменталь көйҙәре, донъя халыҡтары музыкаль әҫәрҙәре.
Хөсәйен Әхмәтов, Нур Дауытов, Заһир Исмәгилев, Александр Ключарёв, Рим Хәсәнов һәм башҡа композиторҙар әҫәрҙәре һәм баян өсөн эшкәртмәләре.
Башҡорт, татар, рус, афган, венгр, монгол, пакистан халыҡ музыка темаларына попурри.
Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте аҙнаһында (1961) ҡатнаша.
Мәскәү—Дрезден—Рим—Флоренция—Венеция—Варшава маршруты буйынса «ЮНЕСКО-ның донъя мәҙәни ҡаҙаныштары. Цивилизациялар диалогы» экспедицияһында (2002) ҡатнашыу бәхетенә өлгәшә.
СССР, Рәсәй буйлап һәм донъяның 24 илендә гастролдәрҙә була.

# Фәсхетдинов Ридик Әхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Салауат Юлаев ордены (2015)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1989)
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1982)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1974)
* Халыҡ-ара халыҡ музыка ҡоралдары оркестрҙары һәм ансамблдәре конкурс-фестивале дипломанты (Магнитогорск, 2007).
# Хатась-Юган

Хатась-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №1980 ҡылымығының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Хатась-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019818
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301981
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Степачиха

Степачиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Кулунда йылғаһының һул ярына тамағынан 391 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Степачиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000212115200052333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205233
* Бассейн коды — 13.02.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Духовка

Духовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының һул ярына тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Духовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013219
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201321
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# ЕЭС Төпкилде

ЕЭС Төпкилде (рус. ВЭС Тюпкильды) — Туймазы районыны Төпкилде ауылы янында урынлашкан ел электр станцияһы. Дөйөм ҡеүәте — 2,2 МВт, Рәсәйҙә өсөнсө урында. Дүрт ел агрегатынан тора.
2010 йылда ЕЭС 0,30 млн кВт·с электр энергияһы биргән.

# ЕЭС Төпкилде
## Тарих

Электростанцияны Башкирэнерго ААЙ төҙөгән, 2002 йылда эшләй башлаған. Монтаж һәм көйләү эштәре 2001 йылдың 1 мартында тамамланған һәм электр ҡеүәтен етештереү башланған..
# Жәғәфәр ибн Әбү Талиб

Жәғәфәр ибн Әбү Талиб әт-Таййар (ғәр. جعفر بن أبي طالب الطيار‎; рус. Джафар ибн Абу Та́либ ат-Тайя́р; башҡ. Йәғәфәр ибн Әбү Талип әт-Таййар) — Әбү Талибтың улы, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ике туған ҡустыһы.

# Жәғәфәр ибн Әбү Талиб
## Биографияһы

Мөхәммәт Пәйғәмбәр миссияһы башланғандан һуң Жәғәфәр менән ҡустыһы Али тәүгеләрҙән булып ислам ҡабул итәләр. Мәккәлә мосолмандарҙы эҙәрлекләй башлағас, Жәғәфәр ҡатыны Әсмә менән бергә Эфиопияға (Хәбәшстанға) һижрәт ҡыла.
Бер аҙҙан, байтаҡ мосолмандар килеп ҡушылғас, Эфиопияға улар артынан ике абруйлы ҡорайыш — Ғабдулла ибн Рабиа һәм Әмр ибн Әл-Әс килә. Улар Эфиопия негусы (башлығы) Нәжәшиҙе ҡасаҡтарҙы ҡайтарырға өгөтләп маташа. Нәжәши ризалаша башлай, шул саҡта Жәғәфәр, хәлде ҡотҡарыу өсөн, алға сыға һәм ҡорайыштарға Эфиопияға ҡасҡан мосолмандар тураһында һорауҙар бирә: улар ҡолдармы, әллә Мккәлә берәй енәйәт ҡылғандармы? Илселәр мосолмандар араһында ҡолдар юҡлығын һәм бер ниндәй ҙә енәйәт ҡылмауҙарын раҫлай. Берҙән-бер ғәйептәре — улар ата-бабаларының инанысынан баш тартҡан.
Шул саҡта негус Жәғәфәр ибн Әбү Талибҡа мосолман диненә ҡағылышлы һорауҙар бирә һәм ул уға Исламдың төп ҡиммәттәрен ҡыҫҡаса һөйләй, Ҡөрьән Кәримдән Мәрйәм, Әл-Ғәнкәбүт, әр-Рум һәм Әл-Кәһф сүрәһенән аяттар уҡый. Ислам дине ҡағиҙәләренең монотеизм принциптарына ҡаршы килмәүенә инанып, негус Нәжәши мосолман эмигранттарын ҡорайыштарға бирмәҫкә ҡарар итә. Нәжәши мосолмандарҙы үҙ ҡурсыуына ала, ә ҡайһы бер мосолман сығанаҡтары уның хатта ислам ҡабул итеүе тураһында һөйләй.

# Жәғәфәр ибн Әбү Талиб
## Биографияһы
### Вафаты

628 йылда Жәғәфәр дуҫтары менән Мәҙинәгә күсенә. Киләһе йылына Жәғәфәр ибн Әбү Талиб Мут янындағы һуғышта һәләк була.
# Салат (йылға)

Салат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/114/25 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 216 км.

# Салат (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203267
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тверь дәүләт циркы

Тверь дәүләт циркы — Рәсәй Федерацияһының Тверь ҡалаһындағы күңел асыу үҙәге. Ҡаланың цирк бинаһы хәҙерге Тверь майҙанында урынлашҡан.
Тверь дәүләт циркы шул исемдәге ҡаланың Совет урамындағы күп ҡатлы ағас бинаһында 1924 йылдың 14 ноябрендә һаҡланып ҡалған № 6 мәктәбе ҡаршыһында урынлашҡан. 1925 йылда Тверь циркының иҫке бинаһы яна һәм цирк тамашаһы ҡала баҡсаһындағы йәйге театрҙа, Тверь дәүләт театры бинаһында, күсмә цирк-шапитола күрһәтелә, ә 1932 йылдан алып — яңы цирк-шапито бинаһында күрһәтелә. 1941 йылда немец оккупацияһы ваҡытында цирк бинаһы юҡҡа сыға, 1944 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1946 йылда.) цирк бинаһы тергеҙелә, ләкин 1949 йылда ул янып китә, артабан 1950 йыл яңынан тергеҙелә. 1971 йылда архитектор А. Л. Сегал тарафынан Тверь майҙанында цирктың яңы бинаһы асыла. Цирк бинаһында тамашасылар өсөн 15 рәттә 1657 ултырғыс ҡуйылған. Тверь дәүләт циркы көмбәҙенең бейеклеге 18 метр тәшкил итә. Хәҙерге ваҡытта цирк ошо бинала урынлашҡан һәм эшләй.
# Рәсәй Федерацияһы Граждан Кодексы

Рәсәй Федерацияһы Граждан Кодексы (ГК РФ) — граждандар араһында мөнәсәбәттәр көйләү иткән кодекс, Рәсәй Федерацияһының федераль закон.

# Рәсәй Федерацияһы Граждан Кодексы
## Ҡоролош

Кодекс 1 551 статьянан тора, 4 бүлеккә бүленә.

# Рәсәй Федерацияһы Граждан Кодексы
## Ҡоролош
### Рәсәй Федерацияһы Граждан Кодексы

* Раздел I. Дөйөм положениялар. (статьи 1—208)
** Подраздел 1. Нигеҙ положениялар.
** Подраздел 2. Лица
** Подраздел 3. Граждан хоҡуғы объекттар.
** Подраздел 4. Сделкалар. Йыйылыштарҙын ҡарарҙары. Вәкиллек.
** Подраздел 5. Сроктар. Исковая давность.
* Раздел II. Мөлкәт хоҡуғы һәм башҡа әйвер хоҡуҡтары (209—306)
* Раздел III. Дөйөм положениялар. (статьи 307—453)
** Подраздел 1. Общие положения об обязательствах
** Подраздел 2. Килешеү.

# Рәсәй Федерацияһы Граждан Кодексы
## Ҡоролош
### 2-се бүлек

* Раздел IV. Отдельные виды обязательств (статьи 454—1109)

# Рәсәй Федерацияһы Граждан Кодексы
## Ҡоролош
### 3-сө бүлек

* Раздел V. Наследственное право (статьи 1110—1185)
* Раздел VI. Халыҡ-ара шәхси хоҡуғы. (статьи 1186—1224)

# Рәсәй Федерацияһы Граждан Кодексы
## Ҡоролош
### 4-се бүлек

* Раздел VII. Права на результаты интеллектуальной деятельности и средства индивидуализации (статьи 1225—1551)
# Цимлян йөҙөм сыбығы (фестиваль)

Цимлян йөҙөм сыбығы (рус. Цимлянская лоза) — Ростов өлкәһе «Цымлян станицаһы» этнографик комплексы территорияһында йыл һайын үткәрелә тоған шарап фестивале. Был сараны Дон шарап эшләүселәре һәм шарапсылар Союзы ойоштора. Фестиваль үткәреү Донда шарап туризмын үҫтереүгә булышлыҡ итә. Фестиваль беренсе тапҡыр 2013 йылда үткәрелгән.

# Цимлян йөҙөм сыбығы (фестиваль)
## Тарих
### 2014 йыл

Фестивалгә 2014 йылда 200 кеше килә.

# Цимлян йөҙөм сыбығы (фестиваль)
## Тарих
### 2015 йыл

2015 йылдың 7 июнендә Саркел ҡасабаһында"Цимлян йөҙөм сыбығы" шарап фестивале «Цымлянская станица» этнография комплексы территорияһында үҙғарыла. Фестиваль ҡунаҡтары иҫтәлекле комплекс биләмәһен ҡарауҙан тыш, ижади коллективтарҙың сығышы ҡарай йәки казак ашамлыҡтарын ауыҙ итә ала.
2015 йылда байрамға килгән туристар иҫәбе 2000 кеше тәшкил итә.

# Цимлян йөҙөм сыбығы (фестиваль)
## Тарих
### 2016 йыл

2016 йылда байрам 21 майҙа үткәрелә. Байрамды тантаналы асҡандан һәм шараптарҙы тәмләп ҡарағандан (дегустациянан) һуң дегустация комиссияһының ултырышы була, ә унан һуң автор шараптарын ябыҡ (дегустациялау) тәмләп ҡарау башлана. Артабан конкурс һөҙөмтәләре һәм еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы иғлан ителә. Шунан һуң байрам рәсми ябыла. Фестиваль ваҡытында ижади коллективтарҙың сығышы планлаштырылған, сувенир продукцияһы күргәҙмәһе, аҙыҡ-түлек һәм шарап дегустациялары ойошторола, уға Волгоград, Һамар, Ростов өлкәһе, шулай уҡ Краснодар һәм Ставрополь крайы үҙ шараптарын дегустацияға алып килгәндәр. «Йыл шарабы — 2016» гаражист кубоғы уйнатыла. План буйынса фестивалгә йомғаҡ яһау ябыҡ дегустациянан һуң үткәрелергә һәм унда «Иң яҡшы ҡыҙыл шарап», «Иң яҡшы махсус шарап», "Иң яҡшы аҡ шарап " номинациялары билдәләнергә тейеш була . Байрамда 16 шарапсы ҡатнаша — улар конкурста 53 өлгө күрһәтә. Аҡ һәм ҡыҙыл шараптың нисбәте сама менән бер тиң була. Шараплы эсемлектәр фестивале кубогын Анапа яулай.
# Мушвиц

Мушвиц (нем. Muschwitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1135 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,23 км². Диңгеҙ кимәленән 144 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6679 һәм автомобиль коды — BLK.
# Громовая

Громовая — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Терсь йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Громовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010961
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201096
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# И. А. Бунин һәйкәле (Орёл)

Иван Алексеевич Бунин һәйкәле — рус яҙыусыһы, әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаты И.А. Буниндың бронза скульптураһы, Орёлда, Пролетар (Левашова) тауында урынлашҡан. Авторы — СССР Дәүләт премияһы һәм И.Е. Репин исемендәге РСФСР Дәүләт премияһы лауреаты В. М. Клыков, архитекторы Р. И. Семерджиев.

# И. А. Бунин һәйкәле (Орёл)
## Тарихы

1894 йылда И.А. Буниндың ата-әсәһе Воронеждан Елец өйәҙе (хәҙер Орёл губернаһы Липецк өлкәһе) Бутырки утарындағы нәҫелдән-нәҫелгә күсеп килеүсе алпауыт еренә күсеп киләләр. Буласаҡ яҙыусыға ни бары өс йәш була. Ошо ваҡыттан алып яҙыусының яҙмышы оҙаҡҡа Орловщина һәм Орёл менән бәйле була. 1881—1886 йылдарҙа ул Елецк гимназияһында уҡый. 1886—1889 йылдарҙа Елецк өйәҙенең Озёрки ауылында йәшәй, унда ғаилә Бутыркилағы ерҙәрен һатҡас күсеп килә. 1889 йылдың көҙөндә Орёлда төпләнә һәм «Орловский вестник» гәзитенең хеҙмәткәре булып китә. Ошонда уҡ Буниндың тәүге «Шиғырҙар» китабы сыға (1891). Тәнҡитселәр фекеренсә, был йылдарҙағы пейзаж лирикаһы, шулай уҡ һуңыраҡ яҙылған проза әҫәрҙәре орёл ерҙәренән алған тәьҫораттар менән һуғарылған. 1892 йылдада яҙыусы Орёлдан Одессаға китә. И.А. Буниндың исеме Орёлда бер нисә тапҡыр мәңгеләштерелгән. Бында яҙыусының музейы эшләй, унда яҙыусының уникаль коллекцияһы тупланған. Бунин исемен Орёл өлкә ғилми универсаль асыҡ китапхана йөрөтә. 1992 йылда китапхана бинаһы алдында данлыҡлы яҡташтарының бюсы асыла (скульпторы О.А. Уваров). В.М. Клыков эше булған һәйкәлде ҡуйыу идеяһы И.А. Буниндың 125 йыллығы байрамына әҙерлек осоронда барлыҡҡа килә. Һәйкәл 1995 йылдың октябрендә ҡала халҡының күп ҡатнашлығында асыла.

# И. А. Бунин һәйкәле (Орёл)
## Тасуирламаһы

Һәйкәл рус монументаль сәнғәте традицияларында башҡарылған. Яҙыусының бронза һыны бронзанан ҡойолған постаментҡа ҡуйылған. Бунин аяғүрә баҫып тора. Ҡулдарын терһәктәрендә сатрашлаған, ә яҡты ҡарашы алыҫтарға төбәлгән. Яҙыусының аяҡ аҫтында — бронза веногы. Постаментҡа «Иван Алексеевич Бунин» тип яҙылған.