yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ферентино

Ферентино (итал. Ferentino) — Италия дәүләтенең коммунаһы. Был коммуна Италияның Лацио төбәгендә урынлашҡан. Ферентино коммунаһы Фрозиноне административ үҙәгенә буйһона.
Ферентино коммунаһы халҡы 20 461 кеше тәшкил итә (2004 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса.) Бындағы халыҡтың бер квадрат километрҙағы тығыҙлығы-249 кеше/км² тәшкил итә. Ферентино ҡоммунаһы 80 квадрат километр майҙанды биләп тора. Коммуна диңгеҙ кимәленән 393 метр бейеклектә урынлашҡан. Ферентино коммунаһының почта индексы — 03013. Телефон коды — 0775.
Ферентино коммунаһының изге ҡурсалаусыһы-яҡлаусыһы булып ыҙа сигеүсе (мученик) Изге Амвросий (S. Ambrogio) тора. Ферентино кешеләре үҙенә килгән һәр бер туристы бик йылы ҡаршы ала, уға үҙ өйөндәге кеүек үҙен һиҙергә мөмкинлек бирә. Урындағы халыҡ бик ҡунаҡсыл, тораҡ пункты һәм уның тарихы менән ҡыҙыҡһынған кешеләргә мөмкин тиклем тулы белешмә бирергә һәм иҫтәлекле урындарын күрһәтергә әҙер Ферентино ҡалаһы бик матур, акрополдән ҡарағанда яҡындағы тау түбәләре, улар янында торған бик йыйнаҡ йорттар матур булып күренеп тора. Ҡаланың үҙәк майҙанында милли кафеларҙа итальяндарға хас аҙыҡ булған «трамедзини» бутерброды һәм кофе менән һыйланырға мөмкин.

# Ферентино
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Сан-Северино-Марке, Италия
* Екатеринбург, Россия
* Рокфорд, США
* Рашин, Польша
* Якобень, Румыния
# Эмтор-Пугол-Еган

Эмтор-Пугол-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға оз. Элле-Пугол-Эмтор ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Эмтор-Пугол-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203899
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ун-Шакр-Юган

Ун-Шакр-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Казым йылғаһының уң ярына тамағынан 210 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Ун-Шакр-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302114
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Елмерҙәк (һырт)

Елмерҙәк — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы тау һырты. Белорет районы буйлап Егәҙе йылғаһы тамағы киңлегенән Инйәр йылғаһына тиклем меридиональ йүнәлештә һуҙылған.
Оҙонлоғо 70 км, киңлеге 4—9 км, абсолют бейеклеге 909 м.
Рельефында һөҙәк биләндәр м‑н айырылған ҡаялы һәм тигеҙ түбәләр өҫтөнлөк итә. Аркоз һәм кварцлы ҡомташтарҙан, елмәрҙәк свитаһы гравелитынан, әүжән свитаһы эзбизташынан, доломитынан һәм полимикт ҡомташынан, вендтың әшә серияһына ҡараған ҡомташтан һәм алевролиттан тора.
Тау битләүҙәре ҡайын, йүкә ҡатыш киң япраҡлы һәм ҡара ылыҫлы урман м‑н ҡапланған. 600 м бейегерәк өлөшөн шыршы, ҡарағай ҡатыш киң япраҡлы кәкре урман биләй, түбәләрендә ҡоро тау болондары осрай. Тау араһы уйһыулыҡтары һаҙланған торфлы болондарҙан тора.

# Елмерҙәк (һырт)
## Топонимика

Зильмердак с башкирского — останавливающий ветер. По другой версии, ел — «ветер», бар — «есть», ҙәк — «гора». Шулай уҡ урындағы халыҡ фаразы буйынса, "елберҙәк" - "елберҙәү" тигән һүҙҙән килеп сығыуы ла ихтимал, сөнки һырт япраҡлы ағастар менән ҡапланған һәм, елдәр йыш булыу сәбәпле, ағастар сайҡалып торған (Р.Б. Ғәйнетдиновтан яҙыусы Гүзәл Ситдиҡова яҙып алған)

# Елмерҙәк (һырт)
## Әҙәбиәттә

Яҙыусы Гүзәл Ситдиҡованың "Күсле ил - көслө ил" тигән китабында Елмерҙәк һырты тураһында ошондай юлдар бар:
   Аҫҡын баҙары тигәне - әлеңге Архангел районы үҙәгендәге баҙар. Белорет районының Инйәр ҡасабаһына терәлеп ятҡан Уҫманғәле ауылынан нисәмә саҡрымға һуҙылған Елмерҙәк аша өймәкәй тейәлгән ҡул санаһы менән ҡар кисә-кисә төшөп ҡара әле! Бөгәсә төҙөк, таҙартылып торған шул трассала машиналы килеш ни рәүешле аҙапланалар - мәкерле боролоштарын, текәлеген ҡәһәрләй-ҡәһәрләй, шоферҙар «Тещин язык» тип атама биргәндәр хатта

# Елмерҙәк (һырт)
## Видео

* YouTube сайтында Видео "Елмерҙәк" этно-рок төркөмө
* YouTube сайтында Видео Экспедиция на хребет Зильмердак
* YouTube сайтында Видео Ирек Саубанов Через Зильмердак
# Слученко йорто (Таганрог)

Слученко йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында Антон Гулшко тыҡрығында урынлышҡан төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Архитектура ҡомартҡыһы тип танылған.

# Слученко йорто (Таганрог)
## Тарихы

1840 йылдарҙа хәҙерге Антон Глушко тыҡрығы участкаһында Варваци фамилиялы кеше бер ярым ҡатлы йорт төҙөй.
1873 йылдан алып 1880 йылға тиклем йорт участкаһы менән бергә сауҙагәр ҡатын Анна Дикиака милке була, йорт I гильдиялы сауҙагәр Тимофей Леонтьевич Слученконыҡы була 1885 йылда ул ҡала башланғыс училищелар өҫтөнән күҙәтеү комиссияһы ағзаһы була, 1890 йылда, (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1892 йылда) ҡала думаһына ағза итеп һайлана. Күпмелер ваҡыт ул Д.Г. Кандоянака контораһында конторсы сифатында эшләй һәм йылына 3000 һум ала. Тимофей Леонтьевичтың ҡатыны Софья Яковлевна була, никахта уларҙың улдары Иван, Павел, Александр һәм Георгий тыуа.
Улы Иван шулай уҡ I гильдия сауҙагәре була, ирекле рәссам Валериан Молл ғаиләһе менән дуҫ була. Сауҙагәр Слученколар Таганрогта пар тирмәненә эйә булалар. 1898 йылда йорт сауҙагәр вариҫтарына милек булып күсә. 1906 йылдан 1915 йылға тиклем йорт Иван, Алексей, Александр Слученколарға һәм Аслазия Георгиевна Слученкоға ҡарай осоп ҡарайыҡ. домовладение буйынса, Александр Георгиевна һәм Слученко Слученко һәм алексей Аспазий.
1920 йылда йорт ихатаһында Совнархоздың «Эйәр» фабрикаһы урынлаша. 1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се ҡарарына ярашлы йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә инә.

# Слученко йорто (Таганрог)
## Тасуирламаһы

Биш тәҙрәле бер ярым ҡатлы йорт бейек фундаментта төҙөлгән. Йорттоң ҡапҡаларында ярым колонналар урынлашҡан.
# Оло Сурмог

Оло Сурмог — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Глухая Вильва йылғаһының һул ярына тамағынан 172 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Оло Сурмог
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100539
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фархшатова Луиза Азамат ҡыҙы

Фархшатова Луиза Азамат ҡыҙы (8 март 1953 йыл) — радио һәм телевидение ветераны, журналист, сценарийҙар һәм телевизион фильмдар авторы, Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһының «Тамыр» балалар студияһын ойоштороусы. Рәсәй Федерацияһының Кинематографистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (2022), Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994). Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2012).

# Фархшатова Луиза Азамат ҡыҙы
## Биографияһы

Луиза Азамат ҡыҙы Фархшатова (ҡыҙ фамилияһы - Әхмәҙиева) 1953 йылдың 8 мартында Башҡорт АССР-ының Учалы районы Яңы Байрамғол ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. Урта белемде Уральск мәктәбендә ала.
1978 йылда Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының башҡорт-урыҫ бүлеген тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген Башҡорт АССР‑ының Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетында башлай. Ошо йылдың 1 сентябренән Башҡортостан радиоһының музыкаль мөхәррире була.
1983 йылдың сентябренән — Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетының кадрҙар бүлегендә өлкән инспектор, 1990 йылдың ғинуарынан — хаттар бүлеге комментаторы.
1992 йылдың февралендә Луиза Фархшатоваға 1991 йылда яңыртылған Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы составында «Тамыр» балалар студияһын ойоштороу буйынса мөһим бурыстар йөкмәтелә: ул «Тамыр»ҙың художество етәксеһенән уның директорына тиклем хеҙмәт юлы үтә.
Артабан 2000 йылдың октябренән 2006 йылғаса Луиза Фархшатова «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының генераль директор урынбаҫары һәм телевидение студияһы директоры булып эшләй.

# Фархшатова Луиза Азамат ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге
### Китаптары

* Ләйсән — Беҙҙең байрам. Хәтирәләр китабы-альбом (2016)
* Тәҡдир. Ғофран мәсетенең имам хатибы Ғәли Хәсәнов тураһында китап-альбом (2011)
* Йәшәмеш (ике телдә; 2009)
* Абдулла. Абдулла Солтанов ижады һәм тормошона арналған китап-альбом (-2008)
* Йәшәмеш аҡыл йыя (2007)
* Йәшәмеш ағай булды. «Аҡбуҙат» журналы китабы. (2003)
* Йәшәмеш ағай, имеш. (2002)
* Йәшәмеш үҫә. (2000)

# Фархшатова Луиза Азамат ҡыҙы
## Ҡаҙаныштары

* 2019 йылдың 2—7 июнендә Ханты-Манси автономиялы округы — Юграның административ үҙәге Ханты-Мансийск ҡалаһында үткән «Спасти и сохранить» 23-сө Халыҡ-ара экология телефестивале йомғаҡтары буйынса Луиза Фархшатованың «Башҡа таштар. Торатау — ҡабырсаҡ таш» исемле документаль фильмы «Этноэкология (тәбиғәт һәм төп халыҡтар)» номинацияһында еңеүсе тип танылды һәм бәйгенең абруйлы бүләге «Алтын гагара»ға лайыҡ булды.

# Фархшатова Луиза Азамат ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2022)
* Зәйнәб Биишева исемендәге премия (2012)
* Башҡортостан Республикаһы Президентының Маҡтау грамотаһы (2002)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994)
* Башҡортостандың 100 йыллығы айҡанлы юбилей миҙалы (2019)
# Кесе Кеть

Кесе Кеть — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 1290 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 239 км.

# Кесе Кеть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200024435
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202443
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Төп башҡорт һүҙҙәре

Төп башҡорт һүҙҙәренең күбеһен дөйөм төрки сығанаҡлы, бөтә төрки халыҡтары өсөн дә тарихи уртаҡ булған һүҙҙәр тәшкил итә. Ул һүҙҙәрҙең күбеһен тормощ- көнкөрештә иң кәрәкле төшөнсәләрҙе белдереүе менән айырылып тора. Ағас, ағыу. аяҡ, бар. баҫыу, муйын һ.б.
# Кесе Компас

Кесе Компас — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының һул ярына тамағынан 436 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Компас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034121
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203412
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иҙрисов Миңдулла Сәлимйән улы

Иҙрисов Миңдулла Сәлимйән улы (17 ғинуар 1948 йыл) — театр актёры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1979) һәм халыҡ (2003), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2010). Салауат башҡорт дәүләт драма театрының «икенсе быуын» артистарының иң сағыу вәкилдәренең береһе.

# Иҙрисов Миңдулла Сәлимйән улы
## Биографияһы

Миңдулла Сәлимйән улы Иҙрисов 1948 йылдың 17 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Йөҙимән ауылында тыуған. 1972 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетын тамамлай. Институтты тамамлағандан алып Салауат башҡорт дәүләт драма театрында эшләй. Артистың бөтә ижади тормошо ошо Салауат театры менән бәйле. Ул — төрлө планлы ролдәрҙе (характерлы, комик, драматик) башҡарырға һәләтле талантлы артист.

# Иҙрисов Миңдулла Сәлимйән улы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Мирхәйҙәр — «Бәхтигәрәй» (А. Мирзаһитов, 1977й.)
* Заһит — «Онота алмаһаң, ни эшләрһең?…» (Х. Вәхит, 1978й.)
* Заһир — «Ҡара йөҙҙәр» (М. Ғәфури, 1978й.)
* Кәрим — «Сабыр-Сабир мажаралары» (Г.Башкуев,1996й.)
* Ғәфүр — «Юғалма, өмөтөм» (Х. Ирғәлин, 1999й.)
* Ғәйфулла — «Алма беш, ауыҙға төш» (С. Латыпов,1999й.)
* Юлай Аҙналин — «Салауат» (М. Кәрим, 1999й.)
* Изгелек — «Йылан ҡабығы» (А.Дилмөхәмәтова, 1999й.)
* Мулла — «Гөлшаян» (М.Әмир, 2000й.)
* Сынтимер — «Нәркәс» (И. Йомағолов, 2001й.)
* Шәрифйән — «Аҡҡошом минең» (Ә.Яхина, 2001й.)
* Демош — «Аҡ йәйҙәрем үтте инде» (Л.Станкова, 2001й.)
* Камил — «Үҙ бисәмә өйләнәм» (Н.Ғәйетбаев, 2002й.)
* Ибраһим — « Йәшенле ямғыр» (З. Атнабаева, 2002й.)
* Башмаҡсы — «Ах, Сапатера!» (Ф. Гарсиа Лорка, 2003й.)
* Зәки Вәлиди — «Көҙән башҡорто» (Н. Асанбаев, 2004й.)
* Тимофей — «Кавардак Forever!!!» (С. Лобозеров, 2004й.)
* Альберт — «Кешеләр һәм бал ҡорттары» (А. Хөсәйенов, 2005й.)
* Ғәйфулла — «Зәйтүнгөл» (Н. Асанбаев, 2005й.)
* Дәрүиш — «Ай тотолған төндә» (М. Кәрим, 2006й.)
* Нурғәле — «Шулай булды шул» (Т. Миңнуллин, 2006й.)
* Шәйхи — «Һөйәркәм килгән… Ни эшләргә?» (З. Хәким, 2007й.)
* Уразев — «Ете ҡыҙ» (Н.Асанбаев, 2008й.)
* Атай — «Минең ҡәйнәм — әүлиә» (С.Белов,2009й.)
* Аҡһаҡал — «Риүәйәт» (Т.Миңнуллин,2010 г.)
* Ирғәли — «Бер рәхәттең бер михнәте» (А.Попов,2011й.)
* Бәхтийәр — «Әҙип-хан» (А.Хөсәйенов, 2012й.)
* Ғабдулла — «Мөхәббәт күле» (М.Бағаев, 2012й.)
* Әлмәндәр — «Әлдермештән Әлмәндәр» (Т.Миңнуллин, 2014й.)
* Арыҫлан — «Ҡыҙын алдым ҡосаҡҡа» (Б.Аппаев, 2014й.)
* Кохан — «Эх, Өфө ҡыҙҙары» (И.Абдуллин, 2015й.)
* Фирҙәт — «Гөлкәйҙең бәхете» (Ш.Шәкүрова, 2015 й.)
* 3-сө ҡарт — «Ерҙәштәр» (М.Кәримдең «Ауыл адвокаттары» повесы буйынса А.Федоров инсц., 2016й.)
Миңдулла Сәлимйән улы үҙенең бөтә ижади тормошонда 60-тан артыҡ роль ижад итә.

# Иҙрисов Миңдулла Сәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

1979 йылда «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы», 2003 йылда «Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ була. «Йылдың иң яҡшы артисы — 2004 йыл, 2006 йыл». Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2010 йыл).
# Фәнүзә

Фәнүзә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Фәнүзә
## Этимологияһы

Фәнүзә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе яҡтыртҡыс, маяҡ тигәнде аңлата..

# Фәнүзә
## Билдәле шәхестәр

Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы (7 февраль 1936 йыл) — хеҙмәт ветераны, ғалим-фольклорсы. 1962 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре, 1973 йылдан — өлкән, 1999 йылдан — төп, 2005 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр. Филология фәндәре докторы (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (2016), Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1987), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2007).
Баһауетдинова Фәнүзә Кинйәмырҙа ҡыҙы (22 май 1965 йыл) — журналист, уҡытыусы һәм үҙешмәкәр йырсы. 1991 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы мөхәррире һәм алып барыусыһы, шул иҫәптән 2010 йылдан «Ашҡаҙар» радиоһының өлкән мөхәррире. 2013 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2015).
Ғималова Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы (3 октябрь 1957 йыл) — ғалим-химик-органик, химия фәндәре докторы (2007), профессор (2010)
Һөйөндөкова Фәнүзә Шәрәф ҡыҙы (22 апрель 1935 йыл), хеҙмәт ветераны. 1960—1994 йылдарҙа бөгөнгө Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханаһының хеҙмәтләндереү бүлеге мөдире. РСФСР-ҙың (1987) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
# Бирюкса (Каменка ҡушылдығы)

Бирюкса — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Бирюкса (Каменка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007630
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100763
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Волоколамск кремле

Волоколамск кремле — Волоколамскиҙағы архитектура ансамбле. Мәҙәниәт, тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы.
Кремль Воскресенский соборын (XV быуат), Никольск соборын (XIX быуат), биш ҡатлы сиркәү манараһын (XVIII быуат) үҙ эсенә алған, XIX быуат һуңы — XX быуат башындағы ҡойма менән уратып алынған ҡала урындағы Волоколамск ҡаласығы территорияһын үҙ эсенә ала.

# Волоколамск кремле
## Тарихы

Воскресенск соборы — XV быуат аҙағында аҡ таштан һалынған, дүрт терәкле бер көмбәҙле ҡорам. XVII быуаттан соборҙың өҫкө өлөшө бер нисә тапҡыр ҡабаттан ҡорола. Һуңғы һиҙелерлек үҙгәрештәр 1899 йылда була — көньяҡ фасад үҙгәртелә һәм придел төкәтелә. Собор 1930 йылда ябыла. 1960 йылдарҙа тергеҙелә, әммә, ғибәҙәттәр 1990 йылдар башында ғына ҡабаттан ҡылына башлай.
Никольск соборы 1853—1862 йылдарҙа төҙөлә һәм Ҡырым һуғышында һәләк булғандар иҫтәлегенә арнала. Бөгөн ҡорамда Волоколамск тарихи-архитектура музейы фонды урынлашҡан.
Биш ҡатлы манара XVIII быуатта төҙөлә, әммә ике тапҡыр һиҙелерлек үҙгәрештәр кисерә, һуңғы тапҡыр XIX быуатта.
1880-сы йылдарҙа декоратив мөйөш башнялы собор комплексы семәрле ҡойма менән уратып алына. XX быуат башында кәртә саҡ ҡына үҙгәртелә.
1988—1990 йылдарҙа урҙың көнсығыш яғында МДУ-ның археологик экспедицияһы кремлдең ағас ҡоймаһы эҙҙәрен таба.
# Нангыт-Юган

Нангыт-Юган — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яй-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Нангыт-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066053
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006605
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вырей (Малая Черная ҡушылдығы)

Вырей — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 0,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Вырей (Малая Черная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005516
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Цепперник

Цепперник (нем. Zeppernick) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 733 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,62 км². Диңгеҙ кимәленән 76 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39279 һәм автомобиль коды — AZE.
# Протекционизм

Протекциони́зм — дәүләттең милли иҡтисадын сит ил конкуренцияһынан һаҡлауға йүнәлтелгән иҡтисади сәйәсәте; сит илдәрҙән индерелә торған тауарға ҙур пошлина һалып, үҙ милли иҡтисадын һаҡлау сәйәсәте; дәүләттең үҙ етештереүселәрен конкуренциянан иҡтисади ҡурсалау сәйәсәте.
# Амур дәүләт университеты

Амур дәүләт университеты (АмГУ) — Благовещен ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто.

# Амур дәүләт университеты
## Тарихы

Юғары уҡыу йорто 1975 йылдың 20 мартында барлыҡҡа килә, Хабаровск автомобиль-юл институтының Благовещен дөйөм техник факультеты базаһында Благовещен технология институты (БТИ) булараҡ нигеҙ һалына.
1992 йылда БТИ, юғары уҡыу йортоноң профилен үҙгәртеү һәм һөнәрҙәр һаны артыуы менән бәйле, Благовещен политехник институты (БПИ) тип үҙгәртелә.
1994 йылдың 19 октябрендә Благовещен политехник институты Амур дәүләт университеты статусын ала.
2013 йылда Амур дәүләт университеты йыһан ғилми-мәғариф инновацион консорциумы составына инә.
2013 йылда Амур дәүләт университеты Рәсәй Федерацияһы мәғариф һәм фән Министрлығының төбәктәрҙең өҫтөнлөклө үҫеш йүнәлештәре өсөн юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләү буйынса «Төбәктәр өсөн кадрҙар» проекты конкурсы еңеүсеһе була.
2013 йылда университет базаһында Рәсәй Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш Институты филиалы асыла.
2014 йылдан, Рәсәй Федерацияһының һәм Ҡытайҙың 29 университетын берләштергән, Рәсәйҙең һәм Ҡытайҙың техник университеттары Ассоциацияһы (АТУРК) эшендә ҡатнаша.
2015, 2016 һәм 2017 йылдарҙа Амур дәүләт университеты Рәсәй Федерацияһы мәғариф һәм фән Министрлығының юғары белем биреү мәғариф ведомствоһы ҡарамағындағы учреждениеларҙа оборона-сәнәғәт комплексы өсөн кадрҙар әҙерләү буйынса «Новые кадры ОПК» конкурсында еңеүсе була.
2017 йылда Амур дәүләт университеты «Һөнәри берләшмәләр һәм эшсе кадрҙар үҫеше агентлығы «Йәш профессионалдар (Ворлдскиллс Рәсәй)» Союзы ассоциацияланған партнерлығына инә.
2018 йылда Амур дәүләт университетының проекттары «Образование» Милли проектының конкурс буйынса һайлап алыу еңеүселәре исемлегенә инә.
2019 йылдың 5 июлендә «Восточный» космодромынан «Метеор-М» метеорологик спутнигы һәм кесе космик аппараттар менән «Союз-2.1б» ракетаһы старт ала. Амур дәүләт университеты уҡытыусылары һәм студенттары тарафынан эшләнгән «АмурСат» («АмГУ-1») кесе космос аппараттарының береһе була.

# Амур дәүләт университеты
## Факультеттары

* Математика һәм информатика
* Инженер-физик
* Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр
* Дизайн һәм технологиялар
* Социаль фәндәр
* Филология
* Иҡтисад
* Энергетик
* Юридик
* Юғары уҡыу йортона әҙерләү
* Профессиональ әҙерлеген һәм квалификацияһын күтәреү
* СПО
* Дөйөм белем биреү лицейы (5-11кластар)

# Амур дәүләт университеты
## Матбуғат баҫмалары

* Вестник Амурского государственного университета.
* Научно-теоретический журнал „Религиоведение“
* Информатика и системы управления (перечень ВАК)
* Слово: фольклорно-диалектологический альманах.
* Научный журнал „Теоретическая и прикладная лингвистика“