yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Выхоль-Ю

Выхоль-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерка-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Выхоль-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025984
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302598
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тимербай (Мәсетле районы)

Тимербай (рус. Тимирбаево) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Ҡорғат ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 79 кеше. Почта индексы — 452562, ОКАТО коды — 80242823002.

# Тимербай (Мәсетле районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 37 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡорғат): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимок): 135 км

# Тимербай (Мәсетле районы)
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Еңеү (урамы) — рус. Победы ( улица )
# Колна (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)

Колна — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 307 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Колна (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100004742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100474
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пелота

Пело́та (баск. pilota) — баск милли спорт төрө, хәҙерге заман сквоштың прототибы.

# Пелота
## Уйын ҡағиҙәләре

Уйынсы (пелотасы) йән көскә диаметры 6,5 см булған ҡаты тупты яланғас ҡул менән ташлай йәки махсус ракетка — тоҙаҡ (әҙерәк бөгөлгән, суҡыш һымаҡ, «хиестрой», «чистерой» битаһы) ярҙамында 9 метр бейеклектәге стенаға һуға. Көнәркәш һауанан тупты йәки майҙансыҡтың (60×16 м) өҫтөнә бер һуғылыуҙан һуң кире ҡағырға тейеш.
Туп ҡаты каучуктан яһалған, тығыҙ туғыма һәм ныҡ тартылған күн менән уратып тегелгән. Ул «пелота» тип атала, һәм уның буйынса уйын ошо атаманы ала.
1900 йылғы Парижда үткән Олимпия уйындары программаһына индерелә һәм 1992 йылғы Барселона ҡалаһында уҙған йәйге Олимпия уйындарында күрһәтелә.

# Пелота
## Пелота төрҙәре
### Ҡул пелотаһы

Ҡул пелотаһын (баск. esku-pilota, исп. pelota a mano) XIII быуаттан башлап Басктар илендә уйнайҙар, оҙаҡ ваҡыт дауамында пелотаның был төрөн Мексикала, Көньяҡ Америкала, Италияла, Кубала, АҠШ-тың күпселек штаттарында уйнайҙар. Ҡул пелотаһы сквошҡа оҡшаш: игрокиуйынсылар минималь һаҡлауҙы ҡулланалар йәки бөтөнләй яланғас ҡул менән уйнайҙар. Традицион рәүештә (профессиональ нигеҙҙә һымаҡ) был төр уйынды ир-егеттәр уйнай. Өс яҡлы бәләкәй майҙансыҡта, бергә бер йәки паранан параға ҡаршы уйнайҙар. Туптың стандарт ауырлығы — 92-95 грамм.

# Пелота
## Пелота төрҙәре
### Палета (резина туп менән)

Палетаны (баск һәм испан телдәрендә бер үк атама) резина тупты ҡыҫҡа, әммә киң ағас ракетка менән кире ҡағып уйнайҙар. Ир-егеттәрҙә, ҡатын-ҡыҙҙарҙа уйнайҙар. Пелотаның был төрө Аргентинала барлыҡҡа килә, урындағы ир-егет уйынсылары халыҡ-ара ярыштарҙа өҫтөнлөк итә.

# Пелота
## Пелота төрҙәре
### Палета (күн туп менән)

Был палетаның төрө юғарыла тасуирланғанға оҡшаған, әммә бында резина туп урынына традицион күн туп ҡулланыла, был төр менән башлыса ир-егеттәр уйнай.

# Пелота
## Баск пелотаһы буйынса донъя чемпионаттары

1952 йылдан башлап Баск пелотаһы халыҡ-ара федерацияһы баск пелотаһы буйынса донъя чемпионаттары ойоштора.

# Пелота
## Баск пелотаһы буйынса донъя чемпионаттары
### Чемпионат миҙалдары

Чемпионат миҙалдарының ағымдағы иҫәбе:
| | Ил | Алтын | Көмөш | Бронза | Дөйөм иҫәп |
| 1 | Франция | 58 | 47 | 35 | 140 |
| 2 | Испания | 56 | 61 | 29 | 146 |
| 3 | Аргентина | 42 | 23 | 11 | 76 |
| 4 | Мексика | 37 | 34 | 24 | 95 |
| 5 | Уругвай | 4 | 29 | 13 | 46 |
| 6 | Куба | 2 | 4 | 9 | 15 |
| 7 | АҠШ | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 8 | Чили | 0 | 0 | 6 | 6 |
# Комна-Мейта

Комна-Мейта — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тлоктлы-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.

# Комна-Мейта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044888
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204488
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нерестовка

Нерестовка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының уң ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Нерестовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015441
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101544
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Варка-Ты-Вис (Мадага-Вожа ҡушылдығы)

Варка-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мадага-Вож йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Варка-Ты-Вис (Мадага-Вожа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091346
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009134
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Редьярд Киплинг

Джо́зеф Ре́дьярд Ки́плинг (ингл. Joseph Rudyard Kipling — /ˈrʌdjərd ˈkɪplɪŋ/; 30 декабрь 1865 йыл — 18 ғинуар 1936 йыл) — Англия яҙыусыһы, шағир һәм новелласы.
Художестволы әҫәрҙәренә «Джунглиҙар китабы», «Ким», шулай уҡ байтаҡ хикәйә, шул иҫәптән «Человек, который бюудет королем» хикәйәһе лә инә. Шиғырҙарынан «Мандалай» (1890), «Гунга Дин» (1890), «Боги заголовков тетрадей» (1919), «Бремя белого человека» (1899) һәм «Если…» киң билдәле (1910). 1907 йылда Киплинг инглиздәрҙән беренсе булып әҙәбиәт буйынса Нобель премияһына лайыҡ була. Ошо уҡ йылда ул Париж, Страсбург, Афина һәм Торонто университеттары нашрадаларын ала; шулай уҡ Оксфорд, Кембридж, Эдинбург һәм Даремск университеттарының почетлы исемдәре бирелә.

# Редьярд Киплинг
## Биографияһы
### Бала сағы

Редьярд Киплинг Британия Һиндостанында Бомбейҙа ғаилә урындағы сәнғәт мәктәбе профессоры Джон Локвуд Киплинг һәм Алиса (Макдональд) Киплинг ғаиләһендә тыуа. Редьярд исемен инглиз күле Редьярд хөрмәтенә алған, тигән фараз бар, сөнки ата-әсәһе шунда таныша. Тәүге йылдары, экзотик күренешһәм Һиндостан тауышы, буласаҡ яҙыусы өсөн бәхетле була. Әммә 5 йәшендә уны 3 йәшлек һеңлеһе менән бергә Англияға Саутсиға (ингл. Southsea, Портсмут) пансионға ебәрәләр. Алдағы алты йылда — 1871 йылдың октябренән 1877 йылд апреленә тиклем Киплинг — шәхси Лорна Лодж пансионда (Кэмпбелл-Гиена, 4) йәшәй, Был пансионды элекке сауҙа флоты капитаны Прайс Э. Холлоуэй (ингл. Pryse Agar Holloway), һәм уның ҡатыны Сара Холлоуэй тота. Уларҙың малай менән насар мөғәмәләлә була, йыш ҡына яза бирә. Бындай мөнәсәбәт уға ныҡ йоғонто яһай һәм ул ғүмеренең аҙағына тиклем йоҡоһоҙлоҡ менән яфалана. Ошо осорондағы тормошона арнап яҙыусы «Мэ-э, паршивая овца» хикәйәһен яҙа.
12 йәшендә ата-әсәһе уны, һуңынан ул абруйлы хәрби академияға уҡырға инһен өсөн, шәхси Девон училищеһына урынлаштыра. Һуңыраҡ училищела үткәргән йылдары тураһында Киплингтың «Сталки и компания» автобиографик әҫәрен яҙа. Училище директоры атаһының дуҫы Кормелл Прайс була. Тап ул малайҙың әҙәбиәткә булған һөйөүен дәртләндерә. Күрәғарашлыҡ Киплингға хәрби карьера һайлау мөмкинлеге бирмәй, ә училищеға башҡа университеттарға инеү өсөн диплом бирмәй. Улының училищела яҙған хикәйәләре тәьҫирендә атаһы уны Лахорҙа (Британия Һиндостаны, хәҙер Пакстан) сыҡҡан «Гражданская и военная газета» (Military Gazette and Civil) редакцияһына журналист итеп урынлаштыра.
1882 йылдың октябрендә Киплинг Һиндостанға ҡайта һәм журналист булып эшләй башлай. Буш ваҡытында шиғырҙар һәм ҡыҫҡа хикәйәләр яҙа, һуңынан улар репортаждар менән бер рәттән гәзиттә баҫыла. Репортер булып эшләү илдең колониаль тормошоноң төрлө яҡтарын яҡшыраҡ аңларға ярҙам итә. Беренсе әҫәре 1883 йылда һатыла башлай.
# Субась (Ус ҡушылдығы)

Субась — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ус йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Субась (Ус ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044169
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004416
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Утка

Кесе Утка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Утка йылғаһының уң ярына тамағынан 2,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Утка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101160
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡарасәй (Егән ҡушылдығы)

Ҡарасәй — Башҡортостандың Ишембай районындағы йылға. Егән йылғаһы ҡушылдығы. Йылға системаһы: Егән → Ағиҙел → Кама → Волга.
Ишембай районы Алмалы ауылынан көнсығыштараҡ Эйәртау итәгендә башлана. Алмалының элекке исеме Ҡарасәй, халыҡ уны әле лә онотмаған. Васильевка ауылы аша үтә, бында уға тағы бер йылға ҡушыла (?), унан ары Ҡалмаҡ аша үтеп, Егән йылғаһына барып ҡоя.
«Ҡарасәй» атамаһы башҡорт телендәге «ҡара» (чёрная) һәм «сай»(йылға, ҡороған йылға үҙәне, рус. «речка», сухой дол) һүҙҙәренән алынған.
# Ю-Яха (Морда-Яха ҡушылдығы)

Ю-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Морды-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 233 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ю-Яха (Морда-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303906
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 1-се Этҡол ауыл Советы (Баймаҡ районы)

1-се Этҡол ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# 1-се Этҡол ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Ойоштороу ваҡыты: 1919 йыл. Беренсе рәйестәре — Ғабдрахман Монасипов, Ғиззәтулла Ырыҫбаев, Алтынсәс Байрамғолов (1919—1921), Раев Ш.
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# 1-се Этҡол ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр

* Иҫәнғолова Нәзирә мөхәмәтйәр ҡыҙы (1970)
* Ҡангилдина Маһита Абдулла ҡыҙы (1970)
* Моталлапова Гөлсирә Рәхмәт ҡыҙы (1972)
* Сәлихова гәүһәр Ғилметдин ҡыҙы (1975)
* Сөләймәнова Ҡәмәриә Оморҙаҡ ҡыҙы (1975)
* Усманова Хәбирә Хөсәйен ҡыҙы (1979)
* Фәтхуллина Фәрзәнә Хәким ҡыҙы (1973)
* Шәйхисламова Зәйтүнә Ғатаулла ҡыҙы (1991)
* Йәноҙаҡова Зәмгәр Бағадат ҡыҙы (1978).

# 1-се Этҡол ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Ауыл биләмәһе составы
### Ауыл Советы етәкселәре

* Байрамғолов Нәбиулла, Хәмитов Хәмит, Хәмитов Рәфҡәт, Байрамғолов Марат, Мәхмүтов Фирзант, Хәмитов Рәмил, Абҙаҡов Мирза, Фәйзуллин Ибраһим, Вәлитов Рәшит, Хисмәтуллин Рәфҡәт һәм башҡалар.
Ауыл Советы хакимиәте 453673, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, 1-се Этҡол ауылы, Ленин урамы, 85-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. Башлығы: Азаматова Гөлнур Йыһаннур ҡыҙы.
# Зверинец (парк, Гатчина)

Зверинец — Гатчина ҡалаһындағы майҙаны 340 гектар тәшкил иткән пейзаж паркы. Сильвияла Һарай паркының төньяҡ сиге менән сиктәш.

# Зверинец (парк, Гатчина)
## Тарихы

1765 йылда Гатчина ерҙәренә граф Г. Орлов хужа була, Зверинецты төҙөкләндереү өсөн бик күп эшләй. Бында һунар итеү өсөн махсус йәнлектәр тотола, бер нисә тапҡыр Екатерина II килеп китә.
1783 йылда Гатчина бөйөк кенәз Павел Петровичҡа күсә, был зверинецҡа император резиденцияһы характерын бирә. 1796 йылда баҡса оҫтаһы Дж. Гекет планы буйынса даими рәүештә тура мөйөштә икҫешкән аллея-ҡырҡынды планировкаһы тормошҡа ашырыла, 30000 ашыу йүкә ултыртыла.
1840 йылдарҙа Зверинецта бер күтәрелеүсе, алты ағас күпер барлыҡҡа килә. 1845 йылда Һарай паркына яҡын өлөшө, Гатчинка йылғаһы үҙәнен киңәйткәндән һуң, яҡынса 14 мең квадрат метр күләмле ағар күл төҙөлә.
1858 йылда Зверинец биләмәһендә Петергофтан килтерелгән император һунары урынлаша.
Александр II ваҡытында 1855—1881 йылдарҙа Зверинец тағы ла нығыраҡ төҙөкләндерелә. Ағас күперҙәр тимергә алмаштырыла, йәнлектәр һаны һиҙелерлек арта (1881 йылда бында 347 төрлө хайуан, нигеҙҙә, боландар була).
1881 йылда зверинец "егермейстер ҡарамағына"тапшырыла.
Февраль революцияһынан һуң, 1917 йылда парк халыҡ милкендә була.
1941—1944 йылдарҙа Гатчина фашист оккупацияһында булған ваҡытта парк етди зыян күрә. Ҡалаға яҡын булған тимер күперҙәр шартлатыла.
* Гатчинка аша иң төньяҡ күпер
* Зверинец иртә яҙҙа
* Гатчинка йылғаһы мартта
* Зверинецта ҡышҡы кис
* Ҡышҡы таң. Зверинецтың көньяҡ ситендә Гатчинка йылғаһы
* Цагове юлы көҙөн
* Ҡышҡы иртәлә ҡайын урманы. Алда - Хохлово яланы
* Зверинец, октябрь аҙағы
* Ҡыҙыл юл эргәһендә
* Зверинец ҡайындары
* Зверинец. Октябрь
* «Биш юл»
* Зверинецтың төньяҡ ситендә Гатчинка йылғаһы
* Гатчинка йылғаһы. Алыҫта - Можжевелово юлындағы күпер
* Колпанка йылға каналы аша күпер. Таянғысты өлөшләтә мародерҙар ҡырҡып алған...
* Пильненск юлы. Алда - «Биш юл» саты яланы
* Каскад ҡалдыҡтары, апрель, 2011. Һул яҡта - Птичник емереклектәре
* Колпанка йылғаһы каналы
* Можжевелово юлында Гатчинка йылғаһы аша күпер
* Зверинецтың көнбайыш урман сите
* Зверинецтың көнбайыш урман сите
* Зверинецтың көҙгө пейзажы
# Сузун (Обь ҡушылдығы)

Сузун — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 3231 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 132 км.

# Сузун (Обь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200372
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тереғолова Зәкиә Сәғәҙәт ҡыҙы

Тереғолова Зәкиә Сәғәҙәт ҡыҙы (2 июль 1943 йыл) — ғалим-терапевт, токсиколог һәм профпатолог, юғары мәктәп эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1994), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1996), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1983).

# Тереғолова Зәкиә Сәғәҙәт ҡыҙы
## Биографияһы

Зәкиә Сәғәҙәт ҡыҙы Тереғолова 1943 йылдың 2 июлендә Башҡорт АССР-ының Матрай районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы) Суртанүҙәк ауылында тыуған.
1960 йылда Учалы районы Ураҙ урта мәктәбен тамамлай.
1960—1963 йылдарҙа Сибай медицина училищеһында уҡый.
1963—1965 йылдарҙа Учалы үҙәк район дауаханаһында шәфҡәт туташы булып эшләй.
1971 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң, Өфөнөң 18-се һәм 5-се дауаханаларында участка табиб-терапевы, цех табибы булып эшләй.
1974 йылдан- Өфө гигиена һәм һөнәри ауырыуҙар ғилми-тикшеренеү институты табибы.
1975 йылдан башлап, дауалау эштәре буйынса баш табип урынбаҫары.
1982 йылдан — клиниканың баш табибы.
1985 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтында ассистент булараҡ уҡыта башлай.
1995—2000 йылдарҙа уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1996 йылдан башлап хеҙмәт гигиенаһы һәм һөнәри ауырыуҙар кафедраһы мөдире.
2000 йылдан — Медик-экологик мәсьәләләр һәм экологик хәүефһеҙлек фәнни-производство үҙәге етәксеһе .
Фәнни эшмәкәрлеге медицина экологияһы һәм хеҙмәт медицинаһы, шул иҫәптән клиник токсикология, тау тоҡомдарын эшкәртеү предприятиелары, нефтехимия сәнәғәте эшселәренең һөнәри ауырыуҙарын иҫкәртеү мәсьәләләренә; халыҡты һауыҡтырыуҙың медик-экологик проблемаларына арналған. Зәкиә Тереғолова тарафынан организмды таҙартыу һәм эсәктәр дисбактериозын иҫкәртеү ысулдары эшләнә.
500-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, 15 монография һәм 2 уйлап табыу авторы.
15-ән ашыу медицина фәндәре кандидаты, 5 медицина фәндәре докторы әҙерләгән.
Рәсәй медицина фәндәре академияһы (РАМН) Туҡланыу институтының медицина мәсьәләләре буйынса ведомство-ара советы ағзаһы.
2000 йылдан- Медик-экологик мәсьәләләр һәм экологик хәүефһеҙлек фәнни- производство үҙәге етәксеһе. Бер үк ваҡытта үҙе ойошторған клиник токсикология һәм һөнәри ауырыуҙар кафедраһы мөдире, шулай уҡ дауалау факультетында ИПО курсын алып бара.
Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш токсикологы.
«Башҡорт Энциклопедияһы» нәшриәтенең Фәнни редакция советы ағзаһы.
«Тәбиғәт» редакция советының ағзаһы.

# Тереғолова Зәкиә Сәғәҙәт ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Интоксикация органическими растворителями на предприятиях резинотехнических изделий (современные подходы к оценке условий труда, диагностике, лечению и профилактике). Уфа, 1999 (авторҙаш);
* Профессиональные заболевания от воздействия физических факторов. Уфа, 2009 (авторҙаш).
* Оценка влияния условий труда и факторов окружающей среды на состояние здоровья горнорабочих. Уфа, 2012 (авторҙаш).
# Ламба (Ошма ҡушылдығы)

Ламба — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ошма йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ламба (Ошма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036757
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103675
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дзеля-Сия

Дзеля-Сия — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шер-Сия йылғаһының уң ярына тамағынан 1,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Дзеля-Сия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002805
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100280
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нелидовка

Нелидовка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 251 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Нелидовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042918
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004291
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Левая Куртымка

Левая Куртымка (Куртымка) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Койва йылғаһының уң ярына тамағынан 6,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Левая Куртымка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011320
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101132
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1