yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Саим-Еган

Саим-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кулын-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 287 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Саим-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203819
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Староречье Агельдино (мәғәнәләр)

Староречье Агельдино
* Староречье Агельдино (Вятка ҡушылдығы)
* Староречье Агельдино
# Галица

Галица — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гоголь йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Галица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100112207000000624
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000062
* Бассейн коды — 05.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оунасваара саңғы үҙәге

Оунасваара саңғы үҙәге — Финляндияның Рованиеми ҡалаһында саңғыла трамплиндан һикереү буйынса ярыштар өсөн төҙөлгән комплекс.

# Оунасваара саңғы үҙәге
## Тарихы

Беренсе ваҡытлыса Оунасваара трамплины 1927 йылдың февралендә төҙөлгән, ә шул уҡ йылдың февралендә саңғыла һикереү буйынса даими трамплин асыла. Был ҡоролма 1947 йылға тиклем файҙаланыла. 1937 йылдың мартында Рованиеми ҡалаһында Пойлиоваара саңғы трамплины асыла, ул Финляндияла иң ҙур трамплин була, әммә немец ғәскәрҙәре уны 1944 йылдың 8 октябрендә Лапландия һуғышы ваҡытында шартлата
1947 йылда К50 ағас трамплины төҙөлә. 1956 һәм 1976 йылдар араһында ике янғын була. 1976 йылдағы янғында трамплин тулыһынса тиерлек юҡҡа сыға. 1983 йылда ул К64 ҡалҡыулығы итеп үҙгәртеп ҡорола
1950 йылдарҙа Оунасваараның көньяҡ битләүендә K35, K25, K15 һәм K6 саңғы трамплиндары төҙөлә.
1961 йылда ағас трамплин урынына яңы бетон трамплин төҙөлә башлай, ул. 1962 йылда асыла. 1976, 1990 һәм 2014 йылдарҙа реконструкция үткәрелә.
1990 йылда Мууроллела К-27 күнекмә трамплины төҙөлә, әммә ул популярлыҡ менән файҙаланмай, 2000 йылда һүтеп алына һәм Оунасваар саңғы үҙәгенә күсерелә
1970 йылда Ҡышҡы универсиада сиктәрендә трамплиндан саңғыла һикереү һәм саңғы күпбәйгеһе буйынса ярыштар уҙғарыла. Шулай уҡ комплекста бер нисә халыҡ-ара саңғы ярыштары үтә, улар араһында спорттың саңғы төрҙәре буйынса 1984 йылда Донъя чемпионаты, саңғы күпбәгеһе буйынса Донъя Кубогының һәм Континенталь Кубоктың бер нисә этабы, саңғы спорты төрҙәре буйынса юниорҙар араһында 2005 йылда Донъя чемпионаты үтә.
# Сябу-Ю

Сябу-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Море-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Сябу-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086825
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008682
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кадындар-Елга

Кадындар-Елга — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ыйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кадындар-Елга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022419
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102241
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Громов

Громов — урыҫ ир-ат фамилияһы.
Громова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Громов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Громов Александр Петрович (1913—1987) — Өфө моторҙар эшләү заводы слесары. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Громова Людмила Петровна (1952) — СССР һәм Рәсәй ғалим-тарихсыһы һәм филологы, педагог.
* Громова Ульяна Матвеевна (1924—1943) — Советтар Союзы Геройы.
# Суны Еган

Суны Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1730/195/237/43 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Суны Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040210
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204021
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сейәле‑Әтәс яланғаслыҡтары

Сейәле‑Әтәс яланғаслыҡтары — плиоцен дәүере балыҡтарының һөлдәләре һәм балсыҡлы һәүерташтарҙың Сейәле‑Әтәс яланғаслыҡтары Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1965 йылдың 17 авгусындағы 465-се ҡарары менән Башҡортостандың махсус һаҡланыусы төбәк тәбиғәт биләмәһе тип иғлан ителә.

# Сейәле‑Әтәс яланғаслыҡтары
## Тасуирламаһы

Плиоцен дәүере балыҡтарының һөлдәләре менән балсыҡлы һәүерташтарҙың Сейәле-Әтәс яланғаслыҡтары — геологик, палеонтологик, стратиграфик тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Илеш районы Сейәле-Әтәс ауылынан төньяҡҡа табан 1 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһының һул ҡушылдығы Баҙы йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. Неогендың квартер һәм селек ярусы эоплейстоцен ултырмалары суйындар горизонтының терәк геологик киҫелеше булып тора; дөйөм ҡеүәте — 21 м. Составында ҡомташ һәм ҡырсынташ булған төрлө төҫтәге балсыҡтарҙан тора. Ултырмаларҙа сельдь һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған плиоцен дәүерендәге балыҡ эҙҙәре табылған. Уларҙы тәүге тапҡыр Ф. Н. Чернышёв тасуирлаған (1887), Г. В. Вахрушев өйрәнгән (1923).
Майҙаны — 22,5 га.
Сейәле‑Әтәс яланғаслыҡтары участкаһы балсыҡлы, йыш ҡына урманһыҙ, Сейәле‑Әтәс һәм Марино ауылдары араһында Баҙы йылғаһының һул яры буйлап яҡынса 1,5 километрға һуҙыла. Киҫелеш башлыса составында төрлө төҫтәге ҡомло һәм эзбизле балсыҡтан ғибәрәт. Бында дүртенсел йәштәге эоплейстоцен ултырмаларының эталон стратотипик киҫелеше айырып күрһәтелгән. Һыуҙың межа-ара кимәленән 27 м бейеклектә урынлашҡан киҫелештәрҙә академик Л. С. Берг сельдь һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған яҡшы һаҡланған балыҡ эҙҙәре билдәләнә. Балыҡтар 8-ҙән алып 23 см тиклем оҙонлоҡта, 2,5 — 6,5 см киңлектә булған. Был балыҡтарҙың хәҙерге төрҙәштәре Ҡара һәм Каспий диңгеҙҙәрендә йәшәй. Киҫелештең башҡа ҡатламдарында сөсө һыуҙа йәшәй торған моллюскылар табылған.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы Баҙы йылғаһының һул яры буйлап төньяҡ киңлегенең 55°40’54,34", көнсығыш оҙонлоғоноң 54°30’45,32", төньяҡ киңлегенең 55°40’15,18", көнсығыш оҙонлоғоноң 54°31’40,24" координаталар менән һыу киҫелешенән 150 метр киңлектәге битләү проекцияһы булған нөктәләр араһындағы сиктә ята;

# Сейәле‑Әтәс яланғаслыҡтары
## Эшмәкәрлектең һәм тәбиғәтте файҙаланыуҙың тыйылған төрҙәре

* төҙөлөш материалдарын сығарыу;
* битләүҙәрҙе террасалау;
* ағас ҡырҡыу (санитар ҡырҡыуҙан башҡа);
* мал көтөү;
* төҙөлөш эштәре;
* һыу баҫыу;
* битләү эрозияһына һәм киҫелеште юҡҡа сығарырлыҡ хужалыҡ эшмәкәрлеге.
# Аллаук

Аллаук — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Аллаук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040493
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104049
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Инма Куэста

Инма Куэста (исп. Inmaculada Cuesta Martínez; 25 июнь 1980 йыл) — Испанияның кино актёры.

# Инма Куэста
## Биографияһы

Инма Куэста 1980 йылдың 25 июнендә Испанияның халыҡ һаны буйынса өсөнсө ҡалаһы булған Валенсияла тыуған.
# Таможенка

Таможенка — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1519 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Таможенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014913
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201491
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Башҡортостан ҡоштары (белешмә китап)

Башҡортостан ҡоштары- ҡоштар тураһында белешмә китап. Китапта Башҡортостанда йәшәгән һәм осраған ҡоштар, уларҙың төйәкләнгән урындары, тереклек итеү шарттары тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт бирелә. Автор ҡоштарҙың әҙәби башҡорт телендәге һәм ерле һөйләштәрҙәге исемдәре, уларҙың тауыштарының яңғыраштары тураһында ла яҙа. 1986 йылда Өфөлә сыҡҡан был китаптың авторы- филология фәндәре докторы Ишбирҙин Э. Ф.

# Башҡортостан ҡоштары (белешмә китап)
## Эстәлеге

Китапта 257 ҡош тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт бирелә. Бынан тыш был китапта Башҡортостандағы ҡоштар исемдәренең алфавит күрһәткесе, китапта килтерелгән ҡош исемдәренең башҡортса-русса-латинса һүҙлеге, «Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы»на индерелгән ҡоштарҙың исемлеге, 43 таблицала бер отрядҡа ҡараған ҡоштарҙың аҡлы-ҡаралы һүрәттәре урын алған. Был белешмә бөтә тәбиғәт һөйөүселәргә, уҡыусылар, уҡытыусыларға һәм башҡорт теле менән ҡыҙҡһыныусыларға тәғәйенләнгән.
# Оита (префектура)

Оита(япон. 大分県 О:ита-кэн?) — — Японияның Кюсю регионында урынлашҡан префектура. Үҙәге - Оита ҡалаһы. Префектура майҙаны 6339,74 км², халҡы — 1 185 901 кеше(1 сентябрь 2012), халыҡ тығыҙлығы — 187,06 кеше/км².
# Фойгтштедт

Фойгтштедт (нем. Voigtstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 958 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,44 км². Диңгеҙ кимәленән 125 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6556 һәм автомобиль коды — KYF.
# Мәғриб

Мәғриб (ғәр. المغرب‎المغرب‎, әл-Мәғриб: «ҡояш байыған яҡ») — урта быуаттарҙа ғәрәп диңгеҙселәре, тарихсылары һәм географтары тарафынан Төньяҡ Африкалағы Мысырҙан көнбайышта урынлашҡан илдәргә бирелгән атама.

# Мәғриб
## Тарих

Ғәрәп телендә был атама хәҙер ҙә һаҡланған, бының асыҡ миҫалы — Марокконың был телдә әлегә тиклем нәҡ шулай аталыуы. Ғәҙәт буйынса, «Мәғриб» тип көньяктан Сахара Атласы һәм төньяктан Атлантик океан йәки Урта диңгеҙ ярҙары менән сикләнгән Марокко, Алжир, Тунистың төньяҡ өлөшөндәге ерҙәрҙе атайҙар.
Әлеге ваҡытта Мәғриб төшөнсәһе сәйәсәттә киң мәғәнәгә эйә (йәғни Ҙур Мәғриб) һәм уға (көнбайыштан көнсығышҡа) Көнбайыш Шәкәр, Мавритания, Марокко, Алжир, Тунис, Ливия илдәре инә. Урта быуаттарҙа «Мәғриб» төшөнсәһенә мосолман Испанияһы (Андалусия) һәм Урта диңгеҙҙең көнбайышындағы элекке Ғәрәп Хәлифәтенең башҡа биләмәләре (Балеар утрауҙары, Сардиния, Сицилия) инә.
Дөйөм атаманы «эль-Мәғриб» тип был дәүләттәр ғәрәптәрҙең баҫып алыу походтары осоронда алалар. Ғәрәп теленән тәржемә иткәндә эль-Мәғриб — «ҡояш байыған ил» йәки «Көнбайыш». Эль-Машрик (йәғни «Көнсығыш») атамаһына ҡаршы мәғәнәлә.
1956 йылда Марокко һәм Тунис бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң, Марокко короле Мөхәммәт V менән Тунистың премьер-министры Хәбиб Бургиб «Бөйөк Ғәрәп Мәғрибе» төбәк берекмәһен булдырыу идеяһын тәҡдим итәләр.
Танжерҙа (1958) һәм Рабатта (1963) ҡайһы бер Мәғриб илдәренең берләшмәләр проблемаларына арналған конференциялары үткәрелә. 1964 йылда Мәғриб илдәренең даими консультатив комитеты булдырылып, уға Марокко, Алжир, Тунис, Ливияның иҡтисад министрҙары инә. 1964—1968 йылдарҙа комитет ҡарамағында тармаҡ комитеттары булдырыла. Мәғриб илдәренең иҡтисадтың төрлө өлкәһендә хеҙмәттәшлеге тураһында бер нисә килешеү төҙөлә. Ливия бөтә Мәғриб төбәк ойошмаларынан 1970 йылда сыға. Ошо уҡ йылда комитетта күҙәтеүсе сифатында Мавритания ҡатнаша.
Күп быуаттар дауамында Мәғриб илдәре халыҡтары баҫып алыусылар менән алып барған көрәштә үҙенең иҡтисади һәм сәйәси мәнфәғәттәрен яҡлай. Ғәрәпләштерелгән бәрбәр, рим оккупацияһы, романизация, вандалдар, Византия, ғәрәп, төрөк, француз колониаль хакимлығы — былар бөтәһе ошо төбәктең оҙайлы һәм ҡатмарлы тарих биттәре. Мәғриб илдәренең бойондороҡһоҙлоҡ алыуы менән был дәүләттәр үҫешендә яңы этап асыла.
1989 йылдың февралендә Алжир, Марокко, Тунис, Ливия, Мавританияның етәкселәре Ғәрәп Мәғрибе Союзы (Союз Арабского Магриба — САМ) — төбәк яңы сәйәси-административ ойошма төҙөү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙы.
# Моратбаҡыев Фәнит Насип улы

Моратбаҡыев Фәнит Насип улы (20 сентябрь 1961 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһының йәмәғәт советы рәйесе. «Башҡортостандың халыҡ-патриотик хәрәкәте» төбәк йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының 7-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (2023 йылдан), Йәмәғәт именлеге, хоҡуҡ һаҡлау һәм суд мәсьәләләре буйынса комитет рәйесе урынбаҫары

# Моратбаҡыев Фәнит Насип улы
## Биографияһы

Фәнит Насип улы Моратбаҡыев 1961 йылдың 20 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Күмертау районы Урта Баба ауылында тыуа. Күмертау ҡалаһының 1-се урта мәктәбен тамамлай (1979). Аттестат алғандан һуң ике йыл Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә (1979—1981).
Хеҙмәт юлын 1982 йылда Күмертау ҡалаһында «Искра» заводында токарь булып башлай.
1993—1997 йылдарҙа «Баштрансгаз» предприятиеһының Ҡансура газды ер аҫтында һаҡлау станцияһы балта оҫтаһы булып эшләй. Һуңынан 2003 йылға тиклем «Апрель» акционерҙар йәмғиәтенең балта оҫтаһы.
2003 йылдан 2007 йылғаса «Майҙан» гәзите редакцияһы яуаплылығы сикләнгән ширҡәттең хеҙмәткәрҙәр буйынса директор урынбаҫары. Бер үк ваҡытта 2019 йылға тиклем Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы) Башҡарма комитеты рәйесе кәңәшсеһе.
2019—2023 йылдарҙа — «Юрий» аудитор фирмаһы яуаплылығы сикләнгән ширҡәттең директор урынбаҫары.
2020—2023 йылдарҙа республиканың Көйөргәҙе районы советы рәйесе.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Президиумы ағзаһы.
«Клуб регионов» федераль эксперттар селтәре эксперты 2023 йылдан — Башҡортостан Республикаһының 7-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Моратбаҡыев Фәнит Насип улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, улы һәм ҡыҙы бар.
# Аушедз

Аушедз — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мокрый Аушедз йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Аушедз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинск гидроузеле һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001912108100005686
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100568
* Бассейн коды — 06.02.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ишбаев

Ишбаев — фамилия. Мәғәнәһә боронғо төрөк телендә ғаиләне ишәйтеүсе ир бала тигәнде аңлата
* Ишбаев Ғиниәтулла Ғарифулла улы (1961 т.) — техник фәндәр докторы (1997), профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2003).
* Ишбаев Кәрим Ғайса улы (1937 т.) — башҡорт тел белгесе, педагог, филология фәндәре докторы (1996), профессор.
# Сомерсет Моэм

Уильям Сомерсет Моэм (ингл. William Somerset Maugham [ˈsʌməsɪt mɔːm]; 25 ғинуар 1874 йыл, Париж — 16 декабрь 1965 йыл, Ницца) — Англия яҙыусыһы, драматург. 1930-сы йылдарҙың иң уңышлы прозаиктарының береһе. Уның «Театр» («Theatre»), «Ай һәм алты пенслыҡ» (The Moon and Sixpence) кеүек әҫәрҙәре XX быуат инглиз әҙәбиәтендә алдынғы урынды алып тора.

# Сомерсет Моэм
## Тормош юлы

Яҙыусы 1874 йылдың 25 ғинуарында Парижда, Бөйөк Британияның Франциялағы илселеге юрисы ғаиләһендә тыуа. Уның тыуыуы ата-әсәһе тарафынан аңлы рәүештә Бөйөк Британия илселегендә ойошторола, сөнки көтөлгән ҡанун өлгөһө буйынса Франция ерендә тыуғандар үҙенән-үҙе Франция гражданлығына эйә була, ә бәлиғ булған Франция граждандарын һуғыш осрағында фронтҡа ебәргәндәр.
Бала сағында Моэм фәҡәт французса ғына һөйләшә, инглиз телен 11 йәшендә генә үҙләштерә башлай. Шул ваҡытта ата-әсәһе вафат булыу сәбәпле уны Кент графлығында йәшәгән туғандары янына ебәрәләр.
Уҡыуын ул Кентербериҙағы Король мәктәбендә башлай. Унан һуң Моэм Гейдельберг университетына уҡырға инә, шунда әҙәбиәт һәм философия фәндәрен үҙләштерә. 1892 йылда Моэм медицина мәктәбенә ҡабул ителә. 1897 йылда беренсе әҙәби әҫәрен («Ламбетлы Лиза») яҙа.
Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Сомерсет Моэм МИ-5-те хеҙмәтләндерә. Рәсәйгә ебәрелә, Александр Керенский, Борис Савинков һәм башҡа сәйәсәт эшмәкәрҙәре менән һөйләшеүҙәр алып бара. Октябрь революцияһынан һуң Швеция аша тыуған иленә ҡайта.
1917 йылдың майында АҠШ-та ул Сири Велкомға өйләнә.
Артабан яҙыусы, драматург ижадиэшсәнлеген әүҙемләштерә, төрлө илдәргә сәйәхәт итә.

# Сомерсет Моэм
## Вафаты

Уильям Сомерсет Моэм 1965 йылдың 16 декабрендә пневмония ауырыуынан Ницце хастаханаһына вафат була.
# Кесе Серова

Кесе Сёрова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кесе Серова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003547
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хоршеваш

Хоршеваш — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выла йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Хоршеваш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000040322
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004032
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дятел (Ишим ҡушылдығы)

Дятел — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ишим йылғаһының уң ярына тамағынан 509 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Дятел (Ишим ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301135
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Урыҫ журналистарының туғандар ҡәберлеге

Урыҫ журналистарының туғандар ҡәберлеге (башҡа исемдәре: Урыҫ журналистары һәйкәле, Урыҫ журналистары мемориалы, Осип Андреевич Мончаловский кәшәнәһе) — иң билдәле Галиция-урыҫ яҙыусылары һәм журналистарына мемориаль һәйкәл, Львов ҡалаһында Лычаковский зыяратында урынлашҡан. Кәшәнә Галиция-урыҫ йәмәғәт эшмәкәре Осип Мончаловскийҙың кәшәнәһенә 1908 йылдан башлап яңы ҡәберҙәр өҫтәп төҙөлгән. Бөгөнгө көндә һуңғы кеше 1979 йылда ерләнгән, ә бөтәһе мемориалда 14 Галиция-урыҫ йәмәғәт эшмәкәренең кәүҙәһе ята.

# Урыҫ журналистарының туғандар ҡәберлеге
## Төҙөлөү тарихы

1906 йылда Галиция-урыҫ сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәре Осип Мончаловский вафат булғандан һуң, уға Лычаковский зыяратында кәшәнә ҡорола, ул ошо кәшәнәлә ерләнә.
Артабан был кәшәнә башҡа Галиция-урыҫ яҙыусылары һәм журналистарын ерләү өсөн файҙаланыла башлай. 1908 йылда бында Богдан Дедицкий, 1909 йылда Владимир Луцык, 1911 йылда Иван Процык, 1913 йылда Орест Авыковский, 1914 йылда Иван Пелех, ә 1916 йылда Клавдия Алексевич ерләнә.
1930-сы йылдарҙа кәшәнәлә тағы ла бер нисә ҡәбер барлыҡҡа килә. 1933 йылда бында Григорий Мальцтың, 1935 йылда Борис Лелявскийҙың, ә 1935 йылда — Мариан Глушкевичтың кәүҙәләре тыныслыҡ таба.
Кәшәнәлә һуңғы ҡәбер 1960-сы — 1970-се йылдарҙа ҡаҙыла: 1965 йылда бында Семен Бендасюк, 1970 йылда Василий Ваврик, 1971 йылда Роман Мирович, ә 1979 йылда Всеволод Труш ерләнә.

# Урыҫ журналистарының туғандар ҡәберлеге
## Ерләнгән шәхестәр исемлеге

Туғандар ҡәберлегендә ерләнгән урыҫ журналистары:
* Мончаловский, Осип Андреевич
* Дедицкий, Богдан Андреевич
* Луцык, Владимир Федорович
* Процык, Иван Ильич
* Авдыковский, Орест Арсеньевич
* Пелех, Иван Никитич
* Лелявский, Борис Николаевич
* Алексевич, Клавдия Ивановна
* Малец, Григорий Семенович
* Глушкевич, Мариан Феофилович
* Бендасюк Семен Юрьевич
* Ваврик, Василий Романович
* Мирович, Роман Денисович
* Труш, Всеволод Владимирович