yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ларюшкина

Ларюшкина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси автономиялы округы — Югра биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1808/26 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Ларюшкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урындан Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036682
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203668
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вая (Уста ҡушылдығы)

Вая — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.

# Вая (Уста ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043168
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004316
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чуим

Чуим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тыбь-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Чуим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019263
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001926
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дәүләкән (мәғәнәләр)

Дәүләкән һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.

# Дәүләкән (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Дәүләкән — Башҡортостандағы ҡала, шул исемдәге район үҙәге.
* Дәүләкән — Башҡортостандағы район.
* Дәүләкән — Дәүләкән ҡалаһындағы тимер юл станцияһы.
* Дәүләкән — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.
# Оскар Уайльд

Оскар Фингал О’Флаэрти Уиллс Уайльд (Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde; 1854 йылдың 16 октябре, Дублин — 1900 йылдың 30 ноябре, Париж)— ирланд сығышлы инглиз философы, эстет, яҙыусы, шағир, драматург.

# Оскар Уайльд
## Биографияһы

Оскар Уайльд 1854 йылдың 16 октябрендә Дублинда сэр Уильям Уайльд (? — 1895) һәм Джейн Франческа Уайльдтарҙың (? — 1901) ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә. Ағаһы унан ике йәшкә өлкәнерәк була. Атаһы Ирландияның төп отоофтальмологы (ҡолаҡ һәм күҙ хирургы) була һәм 1864 йылда рыцарҙар ҡорона алына. Һөнәри эшмәкәрлегенән тыш, Уильям Уайльд ирланд археологияһы һәм фольклоры буйынса китаптар яҙа, филантроп була, ярлыларҙы бушлай хеҙмәтләндергән медпункт аса. Әсәһе инҡилап хәрәкәте өсөн шиғырҙар яҙған һәм ғүмере буйы ирланд милләтсеһе булып ҡалған. 1856 ғаиләлә өсөнсө бала — һеңлеһе Изола тыуа. Ул ун йәшендә менингиттан вафат була. Уайльдтың 1881 йылда яҙылған «Requiescat» (лат. «Тыныс йоҡлаһын») шиғыры уға бағышланған.
Туғыҙ йәшенә тиклем Оскар Уайльд өйҙә белем ала, француз гувернанткаһынан француз теленә, немец гувернанткаһынан немец теленә өйрәнә. 1864—1871 йылдарҙа Уайльд Фермана графлығының Эннискиллен ҡалаһындағы Портора король мәктәбендә уҡый. Егерме йәшенә тиклем Уайльд йәй көндәрен атаһының Мейо графлығындағы виллаһында үткәрә, унда улар ағаһы Уильям һәм буласаҡ яҙыусы Джордж Мур менән уйнайҙар. Портора мәктәбен алтын миҙал менән тамамлаған Уайльд Дублиндағы Тринити-колледжда уҡыу өсөн стипендияға лайыҡ була. Был уҡыу йортонда ул антик тарих һәм мәҙәниәтте өйрәнә, боронғо телдәрҙе өйрәнеүгә һәләтен бында ла күрһәтә. Бында ул тәүге тапҡыр эстетика буйынса курстар тыңлай һәм кураторы — антик тарих профессоры Дж. П. Махаффи менән аралашыу һөҙөмтәһендә үҙенең артабанғы эстеттарса тотошоноң мөһим элементтары күренә башлай (дөйөм ҡабул ителгән әхлаҡты бик һанға һуҡмау, кейемдә ҡупшылыҡ, прерафаэлиттарға ылығыу, үҙенә еңелсә көлөп ҡарау, эллинизм менән мауығыу).
1874—1878 йылдарҙа, шулай уҡ стипендияға лайыҡ булып, Оскар Уайльд Оксфорд университетында классик бүлектә уҡый. Бында ул ирланд акцентынан ҡотолоп, инглизсә таҙа һөйләшә башлай. Оксфордта Уайльд мәҙәниәт теоретигы Джон Рёскиндың һәм уның шәкерте Уолтер Пейтерҙың лекцияларын тыңлай. Икеһе лә матурлыҡты данлай, әммә Рёскин уны изгелек менән берлектә генә күрһә, Пейтер матурлыҡта ниндәйҙер яуызлыҡ ҡушылмаһы булыуын да таныған. Университетта уҡыған йылдарҙа уҡ Уайльд Греция һәм Италияны барып күрә, уларҙың мәҙәни мираҫы һәм матурлығына таң ҡала. Оксфордта ул «Равенна» поэмаһы өсөн бик абруйлы Ньюдигейт премияһын ала, уны XVIII быуатта сэр Роджер Ньюдигейт йыл да үткәрелгән поэмалар конкурсында еңгән Оксфорд студенттары өсөн булдыра.
1878 йылда университетты тамамлағас, Уайльд Лондонға күсенә.
# Хажи Аҡҡусҡаров

Хажи Аҡҡусҡаров (Хажи солтан) — 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Ихтилал барышында башҡорт ханы тип иғлан ителгән.

# Хажи Аҡҡусҡаров
## Биографияһы

Хажи Аҡҡусҡаров сығышы менән Башҡортостандың Нуғай даруғаһы Юрматы улусы башҡорттарынан булған.
1706 йылдың йәйендә Алдар Иҫәкәев менән берлектә баш күтәреүселәргә хәрби булышлыҡ күрһәтеү хаҡында һөйләшеүҙәр алып барыр өсөн Ҡырым ханлығына һәм Ғосман империяһына Морат Солтан етәкселегендәге башҡорт илселеген ойоштора.
1709 йылдың февралендә Нуғай даруғаһының Юрматы улусында башҡорттар йыйынға йыйыла, бында улар Ҡөрьәндә башҡорт ханы Хажиға ант итеп көрәште артабан дауам итергә вәғәҙә бирәләр. Ә. Вәлиди билдәләүенсә, был йыйын халыҡ съездарының «Хажи мәсете» атамаһын алған традицион урынында — Егән йылғаһы ҡушылдығы Һикәҙе буйында уҙғарылған.
1708 йылда Алдар Иҫәкәев етәкселегендәге башҡорт ихтилалсылары Хажи Аҡҡусҡаров менән берлектә Ҡазан өйәҙендә воевода кенәз П. И. Хованский Змей ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша. Баш күтәреүселәрҙең маҡсаттары тураһында 1708 йылдың февралендә ҡулға алынған ихтилалсы Бүләк Аҡбулатов яуап алыу ваҡытында түбәндәгеләрҙе бәйән иткән:
   «…И положили Салтан-Хазя з башкирцы, чтоб им ворам башкирцам и Казанского уезда татаром руских людей всех прирубить, и всех уездов иноверцев возмутить и к воровству своему соединить и иттить под Казань всеми людьми. И взяв де Казань, тому вору Салтану-Хазю быть в Казани…»
Хажи Аҡҡусҡаровтың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Лесин Василий Николаевич

Лесин Василий Николаевич (1 февраль 1943 йыл — 13 май 2020 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы, график. 1975 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (2001) атҡаҙанған рәссамы.

# Лесин Василий Николаевич
## Биографияһы

Василий Николаевич Лесин 1943 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР‑ының Благовар районы Васильцовка ауылында тыуған.
1967 йылда Серго Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институтын тамамлай.
Бала саҡтан һүрәт төшөрөү менән мауыға. Өфөлә Серго Орджоникидзе исемендәге мәҙәниәт һарайында һынлы сәнғәт студияһында шөғөлләнә. Өфө авиация институтын тамамлағандан һуң, Силәбелә юғары авиация училищеһында хеҙмәт итеп, Силәбе механик заводының һынлы сәнғәт студияһында (педагогы — акварелсе Николай Петрович Богомолов) шөғөлләнә.
Өфөлә йәшәй һәм эшләй. «Инйәр» ижади төркөмө ағзаһы (1989—1993).
В. Н. Лесин ижады жанр йүнәлештәре буйынса төрлө: пейзаж, портрет, натюрморт, сюжет-тематик картиналар.
Рәссамдың картиналары:
* М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө),
* Татарстан Республикаһының дәүләт һынлы сәнғәт музейында (Ҡазан),
* Төркмәнстан дәүләт һынлы сәнғәт музейында (Бишкәк),
* Сыуаш дәүләт художество музейында (Чебоксар),
* Удмурт республикаһының һынлы сәнғәт музейында (Ижевск),
* Карелия Республикаһы дәүләт һынлы сәнғәт музейында (Петрозаводск),
* Магнитогорск картина галереяһында (Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе),
* Дондағы Ростов һынлы сәнғәт музейында һаҡлана
Василий Николаевич Лесин 2020 йылдың 13 майында Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Лесин Василий Николаевич
## Ҡатнашҡан күргәҙмәләре

Василий Лесин 1972 йылдан алып — республика, зона, төбәк, Бөтә Союз, Бөтә Рәсәй, халыҡ-ара һәм сит ил күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы.

# Лесин Василий Николаевич
## Төп эштәре

Лето. Страда (1976), Зима. Триптих (1978), Искушение (1988), К весне (1994), Созерцание (1990), Зима — I. Триптих (1984), Космическое путешествие (1991), Рождение (1990), Тундра (2005), Мир снегов (1993), Двойной натюрморт (2005), Солнечный день (1992), Триумфальное шествие. Триптих «Крылатые» (1988), Голоса птиц. Триптих «Крылатые» (1989), Райские яблоки (1996), Рождение цыпленка. Триптих «Крылатые» (1988), Весенний лес (2006) һәм башҡалар.

# Лесин Василий Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы (2008)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2001)
* Икенсе бойондороҡһоҙ халыҡ-ара графика «Белые Интерночи» Биеннале дипломы (2004; Санкт-Петербург).
# Адулюгем

Адулюгем — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Адулюгем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100184
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Николкина Речка

Николкина Речка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Николкина Речка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028690
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202869
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мурасаки Сикибу

Мурасаки Сикибу (япон. 紫式部$^?$, 978? — 1014?) — Хэйан осороның япон шағирәһе һәм яҙыусыһы. "Гэндзи тураһында хикәйә"нең, көндәлек һәм шиғырҙар йыйынтығы авторы.

# Мурасаки Сикибу
## Исеме

Яҙыусының шәхси исеме (башҡа Хэйан осороның ҡатын-ҡыҙҙарыныҡы кеүек) билдәһеҙ. «Мурасаки Сикибу» — «Гэндзи-моногатари» романындағы ҡаһарман — принц Гэндзиның яратҡаны исеменән һәм яҙыусының атаһы биләгән вазифа («сикибу-но дзё») атамаһынан төҙөлгән.

# Мурасаки Сикибу
## Хәтер

Мурасаки Сикибуға бағышлап Меркурий планетаһында кратерға исем биргәндәр.

# Мурасаки Сикибу
## Әҫәрҙәре

* 1008 — Гэндзи тураһында хикәйә
* 1010 — Мурасаки Сикибу көндәлеге
* 1014 — Шиғырҙар йыйынтығы
# Рицгероде

Рицгероде (нем. Ritzgerode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 87 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,46 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6543 һәм автомобиль коды — MSH.
# Евгений Онегин

«Евге́ний Оне́гин» (революцияға тиклемге орфографияла яҙылышы «Евгеній Онѣгинъ») — бөйөк рус шағиры Александр Сергеевич Пушкиндың 1823—1831 йылдарҙа шиғри формала ижад ителгән романы. рус әҙәбиәтенең иң әһәмиәтле һәм рус теленең матур өлгөләрен сағылдырған әҫәрҙәрҙең береһе.

# Евгений Онегин
## Яҙылыу тарихы

Пушкин үҙенең был әҫәре өҫтөндә ете йылдан артыҡ (1823—1831) эшләй. Был хеҙмәтен шағир «батырлыҡ» тип атай. Бындай һүҙҙе ул бөтә ижад емештәре араһынан бары тик «Борис Годунов» трагедияһына ҡарата ғына әйткән булған. Әҫәрҙә рус тормошон киң һүрәтләү нигеҙендә иң яҡшы дворян зыялыларының драматик яҙмышы күрһәтелә.
Шағир «Евгений Онегин» романын 1823 йылдың майында Кишинёвта, һөргөндә булған ваҡытта, яҙа башлай.
# Полуденная Рассоха

Полуденная Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының һул ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Полуденная Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100590
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Корченак

Кесе Корченак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тяжин йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Корченак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019030
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201903
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хуст

Хуст (укр. Хуст) — Украинаның Карпат аръяғы өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.
2016 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡалала 28 448 кеше йәшәй.
# Насирова Ғәзизә Ғәлиәскәр ҡыҙы

Насирова Ғәзизә Ғәлиәскәр ҡыҙы (15 сентябрь 1916 йыл — 25 апрель 1994 йыл) — актриса, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1974) һәм атҡаҙанған (1966) артисы. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1953).

# Насирова Ғәзизә Ғәлиәскәр ҡыҙы
## Биографияһы

Насирова Ғәзизә Ғәлиәскәр ҡыҙы 1916 йылдың 15 сентябрендә Өфө губернаһының Стәрлетамаҡ өйәҙе Семёнкин ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1931 йылдан үҙешмәкәр драма түңәрәктәрендә уйнай. Профессиональ сәхнәгә 1933 йылда сыға. Насирова — 1956 йылдан Ауырғазы колхоз-совхоз драма театрының, һуңынан Салауат драма театрының беренсе актрисаларының береһе, Салауат драма театрында 1993 йылға тиклем уйнай. Гәзизә Ғәлиәскәр ҡыҙы махсус театр белеме алмаған. Үҙ университеттарын ул туған театрҙа уҙа. Уға был эштә үҙ эшенә ҙур мөхәббәт, тормош зирәклеге, тырышлыҡ, иғтибарлыҡ, һәм уҡытыусылар ярҙам итә. Уларҙың һәр ҡайһыһы актрисаға актерлыҡ оҫталығының нескәлектәрен аңлауҙа күп нәмә бирә. Беренсе сәхнә оҫталығы дәрестәрен ул күренекле режиссер Елизавета Сыртланова-Шляхтинанан ала. Һуңыраҡ Ғәзизә Насирова режиссерҙар Хәмит Садиков, В. Сәйфуллин, К. Нәҙершин, Хәлит Усманов, Лек Вәлиев, Әнүәр Нурмөхәмәтов менән уңышлы эшләй. Насированың репертуары киң. Актриса башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының барлыҡ тиерлек художество типтарын кәүҙәләндерә: М .Буранғолов, Д. Юлтый, Х. Ибраһимовтың фольклор образдары; М. Ғафури, С.Мифтахов, Һ. Дәүләтшина әҫәрҙәренән социаль типтар, М. Кәрим, Ә. Мирзаһитов, Н. Асанбаев, Ә. Атнабаевтың күп планлы реалистик образдарын тыуҙыра. Байтаҡ комик, башлыса киҫкен сатирик ролдәрҙә уйнай: Йыһан («Башмағым»), Йомабикә («Ҡыйыу ҡыҙҙар», Т.Ғиззәт), Хажиана («Бай һәм хеҙмәтсе», Х. Х. Ниази), миссис Даджен («Иблис шәкерте» — «Ученик дьявола», Б.Шоу). Бигерәк тә әсә образдарын уңышлы кәүҙәләндерә; уларҙа актриса халыҡ аҡылы һыҙаттарын, ҡатын‑ҡыҙҙың киң күңеллелеген, рухи ныҡлығын сағылдыра: Хазина («Балаҡайҙарым», Ә.Ҡ.Атнабаев), Сафура («Әсәләр көтәләр улдарын», Ә.М.Мирзаһитов), Әсә («Ҡанлы туй» — «Кровавая свадьба», Ф.Гарсия Лорка). «Нур» театрын ойоштороусыларҙың береһе. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ғәзизә Насирова башҡа алты актриса менән бергә үҙенсәлекле батырлыҡ ҡыла. Актерҙарҙың барыһы ла фронтҡа китә, һәм театр уларҙың елкәһендә ҡала. Актрисалар барлыҡ ир-аттар һәм ҡатын-ҡыҙҙар ролен башҡара. Һуғыш ваҡытында бер генә көн дә спектаклһеҙ үтмәй.
Ғәзизә Насирова 1994 йылдың 25 апрелендә Салауат ҡалаһында вафат була.

# Насирова Ғәзизә Ғәлиәскәр ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы

# Насирова Ғәзизә Ғәлиәскәр ҡыҙы
## Хәтер

* Беҙҙең көндәрҙә Салауат драма театры репертуарына драматург Нәжиб Асанбаев пьесаһы буйынса ҡуйылған «Ете ҡыҙ» спектакле индерелә. Аслыҡ, мохтажлыҡҡа ҡарамаҫтан, театрҙы һаҡлап алып ҡалған ете актриса тураһында хикәйә. Спектаклдең төп героиняларының береһе Ғәзизә Насирова иҫтәлегенә Ғәзизә тип атала.
* Актрисаға «Башҡортостан» энциклопедияһында мәҡәләләр арналған.
# Арпи (күл)

Арпи күл (әрм. Արփի) [лич Арпи], элегерәк шулай уҡ Арпа — Әрмәнстарында һыу ресурстары запасы буйынса икенсе урында торған күл . Ул Әрмәнстандың Ширак өлкәһе Ашот районында диңгеҙ кимәленән. 2023 метр бейеклектә урынлашҡан Севан күле. менән бер рәттән, халыҡ һәм хужалыҡ өсөн әһәмиәте эйә булған күлдәрҙең береһе.
Күл янында "Арпи күле" Милли паркын төҙөү планлаштырыла . Проектты тормошҡа ашырыпу биологик төрлөлөгөн һаҡлауға йүнәлтелгән.

# Арпи (күл)
## Тасуирлама

1946-1951 йылдарҙа Арпи күле һыу ресурстары күләмен арттырыу маҡсаты менән яһалма рәүештә ҙурайтыла. Шулай итеп, уның майҙаны 4,5 мең км²-ҙан 22 км²-ға тиклем арттырыла, күләме 100 миллион м³-ға тиңләшә . Бында әлеге мәлдә балыҡсылыҡ кәсебе һәм электр энергияһы етештереү .алға киткән
Күлдән Ахурян йылғаһы ағып сыға, күл янында континенталь климат.

# Арпи (күл)
## Фауна

Күл тирәһендә ҡоштарҙың100-ҙән ашыу төрө йәшәй районы күл. Уларҙың ҡайһы берҙәре Ҡыҙыл китапҡа.индерелгән.
Күл эргәһендә йөҙөүсе ҡоштарҙан : һыҙғырыусы чирок (Anas crecca), кесе поганка (Tachybaptus ruficollis), аҡ ҡауҙы (Ciconia ciconia), һуна өйрәге (A. platyrhynchos), сумғыс өйрәк (Aythia ferina), бүрекле ала өйрәк (A. fuligula), ҡыҙыл өйрәк (tadorna ferruginea), диңгеҙ тәтелдәүеге (alexandrinus Charadrius), һаралйын (gallinago Gallinago),зырҡыуыт (G. media), әрмән аҡсарлағы (Larus armenicus), кесе сарлаҡ (sterna albifrons) осрай. Ҡоштар араһында Ҡыҙыл китапҡа индерелгәндәренән бөҙрә баба ҡошо (crispus Pelekanus), ҡара ҡауҙы (Ciconia nigra), ҡәҙимге алаҡай (Tadorna tadorna) һәм һоро торна (Grus grus).сағыштырмаса йышыраҡ осрай:
* һыҙғырыусы чирок
* Әрмән аҡсарлағы
* Аҡ ҡауҙы
* Ҡара ҡауҙы
* Бөҙрә баба ҡошо

# Арпи (күл)
## Флора

Был күлдең эргә-тирәһендә түбәндәге үҫемлек төрҙәре үҫә. ҡуян күрәне, ҡамыш һәм юҡҡа сыға барған төрҙәрҙән: себер ирисе, ярсыҡлы шпажник, сфералы траунштейнер.
* Себер ирисы
* Ярсыҡлы шпажник
* Ҡамыш

# Арпи (күл)
## Шулай уҡ ҡарарға

* Әрмәнстан гидрография
* Әрмәнстан күлдәре
* Әрмәнстандың балыҡ ресурстары
# Зиптенфельде

Зиптенфельде (нем. Siptenfelde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 605 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,7 км². Диңгеҙ кимәленән 406 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6507 һәм автомобиль коды — HZ.
# Выдыр-Яха

Выдыр-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Выдыр-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071834
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307183
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Битләү

Битләү — (рус. склон) — Ер өҫлөгөнөң ҡоро ерҙә, диңгеҙ һәм океан төптәрендә рельеф барлыҡҡа килтереү процесстары тәьҫирендә формалаша торған ауыш участкаһы.

# Битләү
## Барлыҡҡа килеү

Рельеф барлыҡҡа килеү процесы эндоген (тиҙ йәки яй, ер тетрәүҙәр ваҡытында күҙ эйәрмәҫ тиҙлек, ер ауышыуы, янартау атылыуы) һәм экзоген (йылға буйы йәки текә ер эрозияһы, абразия, карст һәм ер убылыу, елгә ашалыу һәм башҡалар) төрҙәргә бүленә.

# Битләү
## Битләү төрҙәре

Битләүҙәрҙе күренеше буйынса түбәндәгесә бүләләр:
* тура — вертикаль (текә) һәм иңкәйгән;
* эскә батынҡы — үрге өлөшө текә, төбө һөҙәк;
* ҡабарынҡы — өҫкө өлөшө һөҙәк, түбәнгә ҡарай яйлап текәләнә бара;
* һикәлтәле — арҡыры киҫелештә бер йәки бер нисә һынылыш;
* ҡатмарлы.
Текәлек — мөһим сифат булып тора. Тауҙарҙа, ҡағиҙә булараҡ, текә битләүҙәр (90°) һәм иңкәйгән (төбөнә ҡарағанда өҫкө өлөшө сығынҡы) — ярлауҙар, уйһыулыҡтарҙа — ҡалҡыулыҡтар һөҙәк (5°) һәм уртаса текә. Эволюция барышында гравитация көстәре тәьҫирендә тау битләүҙәре әкренләп һөҙәкләнә бар, текәлеге кәмей.
Урынлашыуы буйынса бүленеше:
Ҡитға битләүе — шельф һәм ҡитға үңере араһында урынлашҡан .
Һыу аҫты яр битләүе — диңгеҙ төбөнөң яр һыҙаты.
Һыу ағымы үҙәндәре битләүе— һыу ятҡылығы үҙәненең яр башы менән йылға сиге араһындағы ауыш өлөшө.
# Халянгабчи-Яха

Халянгабчи-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ихиро-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Халянгабчи-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307998
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3