yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әмиров Марс Ғизетдин улы

Әмиров Марс Ғизетдин улы (1 август 1930 йыл — 12 сентябрь 1992 йыл) — СССР һәм Рәсәй дәүләт эшмәкәре, хужалыҡ эшмәкәре, ғалим.
1967—1992 йылдарҙа — Бәләбәйҙең «Автонормаль» заводы директоры. Техник фәндәр кандидаты (1983), БАССР-ҙың туғыҙынсы саҡырылыш Юғары Советы һәм унынсы — ун беренсе саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының халыҡ контроле комитетына инә (1985).
12 уйлап табыуға автор таныҡлығы бар. 40-тан ашыу ғилми баҫма хеҙмәт авторы.

# Әмиров Марс Ғизетдин улы
## Биографияһы

Марс Ғизитдин улы Әмиров 1930 йылдың 1 авгусында Бәләбәй ҡалаһында республика кимәлендәге партия-хужалыҡ хеҙмәткәре Ғизитдин Шәрәфетдин улы һәм уҡытыусы Мөшәрәфә Гәрәй ҡыҙы ғаиләһендә тыуа.
Өфө авиация институтын (1956) инженер-механик һөнәре буйынса тамамлай. 1983 йылда аспирантура тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген М. Әмиров бик иртә башалй: юғары синыфтарҙа уҡығанда өлкән пионервожатый булып эшләй, һәр йәй пионер лагерында тәрбиәсе була. 20 йәшендә Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе инә, унда ҡоролмалар механигы, инженер, әйҙәүсе конструктор, цех начальнигы, берекмәнең партия комитеты секретары урынбаҫары булып эшләй. Йәғни производствоның бик күп баҫҡыстарын үтеп, партия эшендә бик юғары бейеклеккә күтәрелә.
1956—1967 йылдарҙа — Өфө моторҙар эшләү заводында инженер, цех начальнигы, партком секретары урынбаҫары; 1967—1992 йылдарҙа Бәләбәйҙең «Автонормаль» заводы директоры була.
Металдарҙы һалҡын килеш эшкәртеү буйынса технологияны эшләү һәм ҡулланылышҡа индереүҙә ҡатнаша. Уның инициативаһы буйынса завод ҡарамағында Өфө авиация институтының Металдарҙы баҫым менән эшкәртеү кафедраһының филиалы, Бәләбәй машиналар эшләү техникумы, Машина эшләүселәп ПТУ-һы асыла.

# Әмиров Марс Ғизетдин улы
## Библиографияһы

«Ковка и штамповка», «Основы технологии автоматизированного холодновысадочного производства», «Исходные материалы для объемной холодной штамповки и методы их подготовки под штамповку» уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәр авторы һәм авторҙашы.
Техник фәндәр кандидаты М. Ғ. Әмировтың 64 хеҙмәте «Автомобильная промышленность», «Кузнечно-штамповочное производство», «Сталь», «Авиационная промышленность», «Черная металлургия», «Инженерно-технический журнал» журналдарында, «Известия вузов», «Труды УАИ» һәм башҡа баҫмаларҙа баҫыла.

# Әмиров Марс Ғизетдин улы
## Хәтер

* Бәләбәйҙә бер урам Әмиров исемен йөрөтә.
* Бәләбәй ҡала мәҙәниәт һарайы бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* Бокс буйынса М. Ғ. Әмиров иҫтәлегенә «Б» класлы турнир ойошторола.

# Әмиров Марс Ғизетдин улы
## Наградалары

* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971, 1981).
* Октябрь Революцияһы ордены (1973).
* «Почет билдәһе» ордены (1963).
* Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең бронза (1975) һәм көмөш миҙалы (1980, 1984).
* Башҡорт АССР-ы Юғары Советы президиумының Почет грамотаһы.
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (1983).
* Бәләбәй ҡалаһының почетлы гражданы (1996).
* 1988 йылдың 13 октябрендә М. Ғ. Әмиров Илдең директорҙар клубына ҡабул ителә.
# Сулпан (Стәрлетамаҡ районы)

Сулпан (рус. Чулпан) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 27 кеше. Почта индексы — 453163, ОКАТО коды — 80249892008.

# Сулпан (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 37 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Уҫылы): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 37 км
# Гнилуха (Середница ҡушылдығы)

Гнилуха — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Середница йылғаһының уң ярына тамағынан 2,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Гнилуха (Середница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005873
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000587
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кумыш (Чусовая ҡушылдығы)

Кумыш — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Кумыш (Чусовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011122
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101112
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Самат-Ега

Самат-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының уң ярына тамағынан 449 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Самат-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301473
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сибечи Альфредо

Альфредо Хуан Сибечи (исп. Alfredo Juan Zibechi (Zibecchi); 30 октябрь 1895 йыл — 19 июнь 1958 йыл) — Уругвай футболсыһы, ярымһаҡсы, футбол буйынса 1924 йылғы Олимпия чемпионы, Уругвайҙың һәм Көньяҡ Американың күп тапҡыр чемпионы.

# Сибечи Альфредо
## Биографияһы

Альфредо Сибечи — Уругвайҙың XX быуат башындағы иң күренекле футболсыларҙың береһе. 1915—1924 йылдарҙа ул Уругвай йыйылма командаһы өсөн 39 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 38) матч үткәрә һәм бер гол индерә. Сибечи — Көньяҡ Америка чемпионатында ете тапҡыр ҡатнаша һәм «Селесте» менән бергә 4 еңеү яулай, шулай уҡ Липтон Кубогының күп уйындарында ҡатнаша.
Альфредо 1924 йылғы Олимпия уйындары чемпионы була. Унда ул турнир хужалары — Франция йыйылма командаһына ҡаршы (5:1) бер уйын үткәрә Клуб кимәлендә — «Уондерерс», ә 1919 йылдан «Насьональ» өсөн сығыш яһай, уның менән бергә биш тапҡыр Уругвай чемпионы була.
Футболсы булараҡ карьераһын тамамлағандан һуң, «Насьоналда» эшләй, шул иҫәптән бер нисә йыл клуб етәксеһе була.

# Сибечи Альфредо
## Наградалары

* Уругвай чемпионы (5): 1919, 1920, 1922, 1923 (АУФА), 1924 (АУФА)
* Көньяҡ Америка чемпионы (3): 1916, 1920, 1924
* Олимпия чемпионы (1): 1924
# Погорелка (Курсан ҡушылдығы)

Погорелка — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Курасан йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Погорелка (Курсан ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200085
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Павлов Борис Николаевич

Павлов Борис Николаевич (29 ғинуар 1936 йыл — 14 май 2020 йыл) — Башҡортостанда йәшәп, рус телендә ижад иткән СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, эколог. 1972 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992).

# Павлов Борис Николаевич
## Биографияһы

Борис Николаевич Павлов 1936 йылдың 29 ғинуарында Рыбинск ҡалаһында тыуған. Һуғыш башланғас, уларҙың ғаиләһен Өфөгә эвакуациялайҙар, уның ата-әсәһе Өфө моторҙар эшләү заводында хеҙмәт һала.
Борис Өфөлә 65-се мәктәпте тамамлай. Аҙаҡ Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1964 йылда Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлай.
Уҡыу йылдарында Ленинсы» гәзите менән хеҙмәттәшлек итә, унда хикәйәләрен баҫтыра. Институтты тамамлағас, Өфө химия заводының «Химик» гәзитендә, Башкнигоиздат редакцияһында (1968 йылдан алып) эшләй.
Артабан «Вечерняя Уфа» (1980) гәзите хәбәрсеһе, БАССР-ҙың Яҙыусылар союзында әҙәби консультант (1982—1985), «Истоки» гәзите корреспонденты (1990—1994) булып эшләй, Башҡортостан радиоһында «Беҙгә яҙалар», «Публицист трибунаһы», «Экология һәм беҙ» тапшырыуҙарын алып бара. Үҙенең шиғырҙарын «Бельские просторы» журналында баҫтыра.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, Өфөлә йәшәй, баҡсасылыҡ менән мауыға. Башҡортостан Республикаһы экологтары союзы рәйесе урынбаҫары булараҡ, йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша. Матбуғатта әҫәрҙәрен даими баҫтыра, телевидение һәм радиола сығыш яһай.
Әҙип 2020 йылдың 14 майында 85-се йәшендә Өфөлә вафат булды.

# Павлов Борис Николаевич
## Ижады

Уның тәүге баҫылып сыҡҡан хикәйәһе «Ҡырҡынты өҫтөндә ҡояш» (1968) була. Ул артабан «Тревога» (1971), «Айгирская легенда» (1980), «Покушение на заветное» (1992) һәм башҡа китаптар яҙған. Борис Николаевич үҙенең әҫәрҙәрендә производство менән идара итеү, Башҡортостандың тәбиғи байлыҡтарына һаҡсыл мөнәсәбәт мәсьәләләрен күтәрә. Башҡортсанан тәржемә менән шөғөлләнә. Али Карнай, Дауыт Юлтый әҫәрҙәрен руссаға ауҙарған.
Башҡортостандың егерме Советтар Союзы Геройы тураһында очерктар яҙған.
Әҙип-экологьың яратҡан афоризмы: «Тәбиғәтте һаҡлап, кешене һаҡлағыҙ!»

# Павлов Борис Николаевич
## Китаптары

* Сосны над просекой: Рассказы. Уфа: Башкнигиздат, 1968. (рус.)
* Тревога: Повесть. Уфа: Башкнигиздат, 1971. (рус.)
* Айгирская легенда: Очерки. Уфа: Башкнигиздат, 1971. (рус.)
* Сосны над рельсами: Очерки, рассказы. Уфа: Башкнигиздат, 1986. (рус.)
* Покушение на заветное: Очерки, рассказы. Уфа: Башкнигиздат, 1992. (рус.)
* Заповедное. Уфа: Китап, 2006. (рус.)
* Память сокровенная: Сборник стихов. Уфа: Скиф, 2015. (рус.)

# Павлов Борис Николаевич
## Матбуғаттағы мәҡәләләре

* Как один человек целую деревню напоил. Вежливая настырность Зинфира Фархутдинова достигла цели. «Республика Башкортостан» гәзите, 28 ғинуар 2014 йыл, № 14 (27999).

# Павлов Борис Николаевич
## Хәтер

* 2021 йылдың 13 мартында Башҡортостан Яҙыусылар союзы Борис Павловтың тыуыуына 85 йыл тулыу айҡанлы ижад кисәһе үткәрҙе. Унда әҙип йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйыу, уның ижадын йәштәр араһында әүҙем пропагандалау тураһында тәҡдимдәр яңғыраны.
# Иран пиццаһы

Иран пиццаһы ( фарсы : پیتزای اارانی), ул шулай уҡ фарсы пиццаһы (پیتزای پارسی) тип тә билдәле. Улар эслеге менән түгел, төрлө стилгә ярашлы әҙерләүенә ҡарап айырыла. Ғәҙәттә ҡамырға күп итеп сыр һалып бешерелә. Иранда йәки иран диаспораһы тарафынан әҙерләнә торған пицца. Ғәҙәттә, уның эслегенә үткәрелгән ит, һыйыр малы тултырмаһы (колбасаһы), болгар боросо, бәшмәк, моцарелла сыры һәм фарсы тәмләткестәре һалалар.

# Иран пиццаһы
## Әҙерләү ысулы

Иран пиццаһының уникаль тәме уны бешергәндә ҡулланылған ингредиенттар төрлөлөгөнә бәйле. Фарсы пиццаһы ҡалын йәки йоҡа ҡамыр нигеҙендә әҙерләнеүе мөмкин. Йоҡа төрҙәре - әҙерәк эслек менән әҙерләнә торған рим пиццаһына оҡшатыу. Шуға ҡарамаҫтан, фарсы пиццаһында эслек традицион рәүештә бик мул була, ғәҙәттә улар төрлө ит, колбаса, итле ассорти, йәшелсә (бигерәк тә болгар боросо, аҡ һуған һәм бәшмәк), ҡалын ҡатлам сырҙан тора һәм уртаса ҡалынлыҡтағы ҡамырға күп итеп һалып бешерелә.
Һәр бер фарсы пиццерияһы тиерлек пиццаның төп сорттарын тәҡдим итә: мәхлүт (ҡатнаш эслекле: үткәрелгән һыйыр ите, төрлө колбаса, бәшмәк, һуған менән татлы борос) һәм махсус ( мәхлүттәге кеүек үк ингредиенттар, тик унан айырмалы, ит фаршы ҡушылмай). Һуңғы ваҡытта төрлө тауыҡ пиццалары популяр булып китә (мәҫәлән, тауыҡ пестоһы, тауыҡ барбекюһы), һәм йәшелсә пиццаһы (татлы борос, бәшмәк, кукуруз, помидор һ. б.). Төп фарсы тәмләткестәре - авишан була ( тимьян ), ҡыҙыл һәм ҡара борос онтағы һәм киптерелгән һарымһаҡ оно.
Тегеранда ҡайһы бер пиццериялар пиццаны томат соусы ҡушмай бирә. Был осраҡта итальян пиццерияларынан айырмалы рәүештә, тәмләткес булараҡ кетчуп киң ҡулланыла.
# Излегоща

Излегоща — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воронеж йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Излегоща
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронежот йылғаһы Липецк ҡалаһынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100612107000003135
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000313
* Бассейн коды — 05.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пёммельте

Пёммельте (нем. Pömmelte) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 660 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,35 км². Диңгеҙ кимәленән 49 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39249 һәм автомобиль коды — SLK.
# Нидере-Бёрде

Нидере-Бёрде (нем. Niedere Börde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 7321 кеше йәшәй. Майҙаны — 77,75 км². Диңгеҙ кимәленән 89 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39326, 39345 һәм автомобиль коды — BK.
# Уммерштадт

Уммерштадт (нем. Ummerstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 500 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,7 км². Диңгеҙ кимәленән 281 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98663 һәм автомобиль коды — HBN.
# Ягурьях

Ягурьях — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 184 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628542, ОКАТО коды — 71129936003.

# Ягурьях
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 184 |

# Ягурьях
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Маркзуль

Маркзуль (нем. Marksuhl) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3032 кеше йәшәй. Майҙаны — 64,98 км². Диңгеҙ кимәленән 245 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99819 һәм автомобиль коды — WAK.
# Масҡары (Ҡариҙел ҡушылдығы)

Масҡары (рус. Маскара) — Рәсәй йылғаһы.

# Масҡары (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Географияһы

Масҡары йылғаһы Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 743 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Масҡары (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020513
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102051
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Масҡары (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды былай тип аңлата: Маскара, река, левый приток Уфы, Нязепетровский район. Названия происходят от слова маскара — именования одной из крупных башкирских родовых групп, входившей в состав племенного объединения катай..
Тимәк, йылғаның боронғо ҡатай ерҙәрендә урынлашыуы һәм уның оло бер тайфаһы — масҡарының биләмәләрендә булыуы гидронимда сағылыш тапҡан.
# Абдрахман (йыр)

«Абдрахман», «Абдрахман кантон» — киң билдәле башҡорт халыҡ йыры (оҙон көй). Башҡа йырҙар менән бер рәттән 2020 йылда «башҡорт халыҡ йыры» тигән патент ала.

# Абдрахман (йыр)
## Тарихы

«Абдрахман» йырының тәүге варианттарын С. Г. Рыбаков Ырымбур губернаһының Орск өйәҙендә (Күсей ауылы янындағы Рәмиевтарҙың Солтан приискыһында, Күлтабан янындағы йәйләүҙә, Юлыҡ ауылында) яҙып алған. Йыр варианттары менән С. Г. Рыбаковтың «Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта» китабында баҫыла.
Йырҙың варианттарын шулай уҡ М. М. Вәлиев, С. Ә. Галин, Л. Н. Лебединский һәм башҡа ғалимдар яҙып алған.
«Абдрахман» йыры лирик-эпик йөкмәткеле, унда мәкерлек һәм хыянат темаһы сағыла. Йыр 6-сы башҡорт кантоны начальнигы Абдрахман Биктимеровҡа (1780—1826) арнала. Ул халыҡ араһында ихтирам ҡаҙана, әммә ялған ошаҡ һөҙөмтәһендә енәйәттә нахаҡҡа ғәйепләнә. Йырҙың көйө һәлмәк, зарлы.

# Абдрахман (йыр)
## Һүҙҙәре

       Унар ғына һумлыҡ, ай, ун аҡыҡ,
       Егет, һалдыр эйәр ҡашыңа.
       Атам дуҫы тиеп ышанма, егет,
       Атаң дуҫы етер башыңа.
       Унар ғына һумлыҡ ун аҡыҡлы
       Эйәрең булыр, егет, ат булһа.
       Яҡын күргән дуҫтан яманы юҡ,
       Ауыр саҡта һиңә ят булһа.
       Унар ғына һумлыҡ, ай, ун аҡыҡ
       Кәрәге юҡ эйәр ҡашыңа.
       Атам дуҫы тиеп ышандың, егет,
       Шул дуҫ етте һинең башыңа.

# Абдрахман (йыр)
## Йырҙы башҡарыусылар

«Абдрахман» башҡорт халыҡ йырын иң оҫта башҡарыусылар тип Г. З. Сөләймәнов, Р. Ф. Йәнбәков һанала. Йырҙы эшкәртеүсе композиторҙар — Р. А. Мортазин (скрипка менән оркестр өсөн , М. З. Баширов (хор a cappella өсөн),Н. Г. Сабитов (хор өсөн).

# Абдрахман (йыр)
## Видеоматериалдар

* YouTube сайтында Видео Ҡурайсы Азат Айытҡолов башҡарыуында

# Абдрахман (йыр)
## Көйҙө ҡулланыу

Йырҙың көйө Н. И. Пейконың «Айһылыу» операһында, «Гөлнәзирә» балетында ҡулланыла.
# Мансфельд (ҡала)

Мансфельд (ҡала) (нем. Mansfeld) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9770 кеше йәшәй. Майҙаны — 80,73 км². Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6343 һәм автомобиль коды — MSH.
# Моркуша

Моркуша — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Моркуша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001101
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уразаева Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы

Уразаева Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы (25 август 1975 йыл) — табиб, медицина фәндәре кандидаты

# Уразаева Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы
## Биографияһы

Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы Уразаева 1975 йылдың 25 авгусында Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған.
1998 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетының дауалау факультетын тамамлай.

# Уразаева Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* 2001 йылдан — 4-се бала табыу дауаханаһының 1-се акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы ассистенты
* 2012 йылдан — Республика балалар клиник дауаханаһы акушер-гинекологы
* 2016 йылдан — «Мега» клиникаһының гинекологы (бөтәһе лә Өфө ҡалаһында)
* 2021 йылдан — Бөрйән үҙәк район дауаханаһында акушер-гинеколог, ультратауыш диагностикаһы табибы.

# Уразаева Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы
## Фәнни хеҙмәттәре

Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы — акушерлыҡ һәм гинекология өлкәһендә 77 фәнни хеҙмәт, 2 уйлап табыу, 5 рационализаторлыҡ тәҡдиме авторы.

# Уразаева Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Медицина фәндәре кандидаты (2001)
# Басов Сергей Николаевич

Басов Сергей Николаевич (1 март 1892 йыл — 29 октябрь 1917 йыл) — Рәсәй империяһы хәрби осоусыһы, Беренсе донъя һуғышы геройы.

# Басов Сергей Николаевич
## Биография

Сергей Николаевич Басов 1892 йылдың 1 мартында Ҡыҙыл-Арват (хәҙер — Сердар, Төркмәнстан) ҡалаһында тыуған, поручик улы, сығышы менән Тверь губернаһы дворяндарынан.
Петр Полтава кадет корпусында белем ала, уны тамамлағас, 1909 йылда Николаев инженер училищеһына уҡырға инә. 1912 йылдың 6 авгусында подпоручик Сергей Басов училищенан Керчь ҡалаһының крепостнойҙар мина ротаһына хеҙәткә ебәрелә.
Беренсе донъя һуғышы осоронда Авиация курсының һауа флоты бүлегендә уҡый һәм 1914 йылдың 16 сентябренән Брест-Литва крепостной авиация отрядында (1914 йылдың 9 ноябренән — 26-сы корпус авиация отряды) хеҙмәтен дауам итә. 1914 йылдың 1 октябрендә поручик званиеһы ала.
1915 йылдың 14 мартында Басов 32-се корпусной авиация отрядына кесе офицер вазифаһына күсерелә һәм бер нисә көндән — 29 мартта үҙенең беренсе хәрби орденына лайыҡ була — ҡылыслы һәм таҫмалы 3-сө дәрәжә изге Станислав ордены.
Артабан Сергей Басов, хәрби лётчик булараҡ хеҙмәтен дауам итеп, тағы ла бер нисә орденға лайыҡ була: Изге Анна 4-се дәрәжә «Батырлыҡ өсөн» (1915 йылдың 15 июне), ҡылыслы һәм таҫмалы 4-се дәрәжә Изге Владимир (17 сентябрь 1915 йылдан) һәм 3-сө дәрәжә ҡылыслы һәм таҫмалы Изге Анна (1915 йылдың 14 октябрендә). Ниһәйәт, 1916 йылдың 1 мартындағы юғары бойороғо менән Басов Изге Георгий орденының 4 дәрәжәһе менән бүләкләнә.
1917 йылдың 29 октябрендә поручик Басов лётчик-күҙәтеүсе Мансветов менән дошманға ҡаршы һауа разведкаһы яһай. Һауа алышында уларҙың самолеты бәреп төшөрөлә, һәм Богдановка ауылы ике осоусы ла һәләк була.
# Материковая

Материковая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Саран йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Материковая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065628
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306562
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Силсилә

Силсилә (ғәр. سلسلة‎‎ — рәт, сылбыр; рус. Силсила) — суфыйлыҡта — суфый тәриҡәттәре башлыҡтарының рухани генеалогияһы; үҙенә тиклемге шәйехтән бәрәкәт алыу, бағышланыу, тоташыу сылбырына эйә булыу.

# Силсилә
## Силсиләгә тоташыу

Күпселек осраҡта силсилә хәҙрәте Али ибн Әбү Талип аша Мөхәммәт Пәйғәмбәргә барып тоташа (мәҫәлән, Күбрәүиҙәр), әммә ҡайһы бер суфыйҙар үҙ силсиләһен Хызыр пәйғәмбәргә еткерә.
Силсиләгә үҙе силсиләгә тоташҡан шәйех кенә тоташтыра һәм дауам итә ала.
Әгәр шәйех-уҡытыусының ике һәм унан да күберәк уҡыусыһы (мөрите) шәйех кимәленә етһә, шәйех-уҡытыусынан силсилә ошондай мөриттәр һаны буйынса тармаҡлана. Әгәр шәйех кимәленә шәйех — уҡытыусы мөриттәренең береһе лә барып етмәһә, силсиләнең был тармағы шул шәйехтә тамамлана. Бынан тыш, шәйех кимәленә етеү тураһында бер үк мөриткә ижәзәне бер нисә шәйех-уҡытыусы ла бирә ала. Ул саҡта ошо шәйехтә силсәләнең төрлө тармаҡтары килеп ҡушыла. Силсиләне белеү күп суфый тәриҡәте неофиттары белеменең мотлаҡ элементы була.