yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ауыл хужалығы машиналары эшләү министрлығы

СССР Ауыл хужалығы машиналары эшләү министрлығы — был министрлыҡҡа ауыл хужалығы менән бәйле ауыл хужалығы машиналары, тракторҙар һәм башҡа ауыл хужалығы машиналары етештереү эше йөкмәтелә.

# Ауыл хужалығы машиналары эшләү министрлығы
## Тарихы

1939 йылдың 11 ғинуарында СССР Оборона сәнәғәте Халыҡ комиссариаты бер нисә ведомствоға айырыла, улар араһында Боеприпастар халыҡ комиссариаты ла (НКБ) була.
Ул 53 производство предприятиеһы һәм 12 конструкторҙар бюроһы, биш төҙөлөш компанияһы, 5 юғары уҡыу йорто һәм 11 техникум эшмәкәрлегенә яуаплы ине. 1939 йылда был министрлыҡта 337 141 эшсе эшләне.
Ауыл хужалығы машиналары эшләү министрлығы Ауыл хужалығы машиналары эшләү Баш идаралығы (Главсельмаш) составына ингән. 1937 йылдың 29 авгусындағы закон менән ауыл хужалығы машиналары эшләүҙең баш идаралығы Ауыр сәнәғәт халыҡ комиссариатынан Машиналар эшләү халыҡ комиссариатына тапшырылырға тейешле төп идаралыҡтар иҫәбенә индерелгән. 1939 йылдың 5 февралендә был баш идаралыҡ Урта машиналар эшләү халыҡ комиссариатына тапшырылған.
СССР Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 7 ғинуарындағы Указы менән Боеприпастар халыҡ комиссариаты һәм уның предприятиелары, Урта машина эшләү халыҡ комиссариатының һәм Транспорт машиналары эшләү халыҡ комиссариатының трактор заводтары, Миномёт ҡоралдары халыҡ комиссариатының ауыл хужалығы машиналары эшләү заводтары Ауыл хужалығы машиналары эшләү халыҡ комиссариаты итеп үҙгәртелде.
1946 йылдың 15 мартындағы Халыҡ комиссариаттары Советын СССР Министрҙар Советы итеп үҙгәртеп ҡороу тураһындағы Законға ярашлы, Ауыл хужалығы машиналары эшләү халыҡ комиссариаты Ауыл хужалығы машиналары эшләү министрлығы тип үҙгәртелә.

# Ауыл хужалығы машиналары эшләү министрлығы
## Министрлыҡтар исемлеге

* Боеприпастар халыҡ комиссары:
Сергеев Иван Павлович (11.1.1939 — 8.3.1941)
Горемыкин Петр Иванович (8.3.1941 — 16.2.1942)
Ванников Борис Иванович (16.2.1942 — 7.1.1946)
* Ауыл хужалығы машиналары эшләү министрҙары:
Ванников Борис Иванович (7.1.1946 — 26.6.1946)
Петр Горемыкин (26.6.1946 — 14.3.1951)
Георгий Попов (14.3.1951 — 15.3.1953)
* Тракторҙар һәм ауыл хужалығы машиналары министрҙары:
Синицын Иван Иванович (2.10.1965 — 10.10.1980)
Ежевский Александр Александрович (10.10.1980 — 19.10.1988)
# Кесе Юконда

Кесе Юконда — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Кесе Юконда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017716
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301771
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пеля (приток Ежати)

Пеля — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ежать йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пеля (приток Ежати)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039593
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003959
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ритген

Ритген (нем. Riethgen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 247 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,77 км². Диңгеҙ кимәленән 131 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99638 һәм автомобиль коды — SOM.
# Тереғолов Ғиниәтулла Ниғмәтулла улы

Тереғолов Ғиниәтулла Ниғмәтулла улы (31 май 1891 йыл — 4 апрель 1984 йыл) — совет терапевт-табибы, ғалим-курортолог, юғары мәктәп ойоштороусыһы һәм уҡытыусыһы, педагог. Башҡорт АССР-ының 4-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Медицина фәндәре докторы (1940), профессор (1941). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1945), РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1957), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944). Ленин (1953), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949) һәм «Почёт Билдәһе» (1944) ордендары кавалеры.

# Тереғолов Ғиниәтулла Ниғмәтулла улы
## Биографияһы

Ғиниәтулла Ниғмәтулла улы Тереғолов 1891 йылдың 31 майында Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе Яңы Ҡарғалы ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Благовар районы Үрге Ҡарғалы ауылы) тыуған. Сығышы менән Тереғоловтар татар мырҙалары ғаиләһенән.
1911 йылда Ҡазанда уҡытыусылар мәктәбен тамамлаған. Бер нисә йыл татар ауылында башланғыс мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. 1912—1914 йылдарҙа башҡорт һәм татар ауылдарында бер үк ваҡытта сәсәк һалыусы булып эшләй. 1918 йылда Өфө уҡытыусылар институтын тамамлай. Урта мәктәп уҡытыусыһы һәм мөдире, 20-се йылдар башында — Көнсығыш хеҙмәтсәндәренең Мәскәү университеты лекторы булып эшләй. 1925—1932 йылдарҙа Ғ. Н. Тереғолов татар мәктәптәре өсөн биш дәреслек төҙөүҙә әүҙем ҡатнаша. Медицина профессияһын һайлау файҙаһына ҡарар ҡабул итеп, ул 1927 йылда Мәскәү дәүләт университетының медицина факультетын тамамлай. 1932 йылда ул Башҡортостанда беренсе юғары медицина учреждениеһы Башҡортостан медицина институтын ойоштороу эшен етәкләй; 1933—1936 йылдарҙа институттың директор урынбаҫары була (директоры итеп уны раҫламайҙар, сөнки ул партияһыҙ була), 1937—1968 йылдарҙа — эске ауырыуҙар пропедевтикаһы кафедраһының мөдире. Бер үк ваҡытта, 1943 йылдан 1950 йыл буйынса, Башҡортостан госпиталдәренең, ә аҙаҡ — Башҡорт АССР-ы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш терапевы. 1945 йылда Өфө профессиональ ауырыуҙар институтын ойоштора.
Курортологтар фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусы. Төп ғилми хеҙмәттәре «Янғантау» шифаханаһының дауалау факторҙарын, республика нефтселәре ауырыуҙарын өйрәнеүгә арналған. 1940 йылда Янғантау тауының дауалау факторҙарын тикшеренеүҙәре һөҙөмтәләре буйынса ул докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Бынан тыш Тереғолов Красноусол шифаханаһы төҙөү инициаторы була.
Тереғолов 60-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән ике монография нәшер иткән. Урыҫса-башҡортса-латинса медицина терминдары һүҙлеген төҙөүҙә ҡатнаша.
Ул табип-медиктар нәҫелен башлап ебәреүсе булып тора. Уның улы — Тереғолов Рал Ғиниәтулла улы (1922—1998) — медицина профессоры, ейәне Рәис — медицина фәндәре кандидаты.
Тереғолов Ғиниәтулла Ниғмәтулла улы 1984 йылдың 4 апрелендә вафат була. Өфө мосолман зыяратында ерләнгән.

# Тереғолов Ғиниәтулла Ниғмәтулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944)
* СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1945)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1967)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1944)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1949)
* Ленин ордены (1953)
# Зимняя Шенчуга

Зимняя Шенчуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шенчуга йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Зимняя Шенчуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028988
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002898
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Толщуга

Толщуга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вига йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Толщуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001519
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Каракопша

Каракопша — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3647/273/42 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Каракопша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100012
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бретт Уигдорц

Бретт Уигдорц (ингл. Brett Wigdortz) — АҠШ эшҡыуары, «Teach First» белем биреү хәйриәлек ойошмаһын нигеҙләүсе һәм уның баш башҡарма директоры. Ойошма эшмәкәрлеге түбән ғаилә килеме проблемаларын хәл итеүгә һәм белем биреү сифатын яҡшыртыуға йүнәлтелгән. Уигдорц Американың Оушен Тауншип ҡалаһында (Нью-Джерси) тыуған, американ һәм британ гражданлығына эйә.
Уигдорц әлеге ваҡытта «National College for Digital Skills» менән «Future Leadersтың» ышаныҡлыһы булараҡ сығыш яһай, улар үтә һәләтле мәктәп директорҙары быуынын әҙерләй. Уигдорц шулай уҡ Венди Копп менән бергә „Teach For All“ ойошмаһын нигеҙләгән һәм уның ышаныҡлыһы булып тора, ойошманың маҡсаты — башҡа илдәрҙәге социаль эшҡыуарҙарға мәғарифтағы етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү эшмәкәрлеге менән мәшғүл булған глобаль социаль предприятиелар селтәрен хасил итеү.

# Бретт Уигдорц
## Биографияһы

Уигдорц 1995 йылда Ричмонд университетында иҡтисад һәм халыҡ-ара тикшеренеүҙәр өлкәһендә бакалавр дәрәжәһе һәм Гавайи университетында иҡтисад өлкәһендә магистр дәрәжәһе менән юғары белемгә эйә.
Гавайи университетында уҡығанда ул Гонолулуҙа «Көнсығыш-Көнбайыш үҙәктә» тикшеренеүсе булып эшләй, Көньяҡ-Көнсығыш Азияла һәм Тымыҡ океан утрауҙарында энергетик һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләрен өйрәнә. Ул — Азия энергетика ағымдары (China and Central Asia’s Volatile Mix : Energy, Trade, and Ethnic Relations) тураһындағы мәҡәләнең авторҙашы.
1998 йылда Индонезияла һәм Гонконгта журналист булып эшләй. 2000 йылда Уигдорц «McKinsey & Company»ға консультант сифатында ҡушыла.
2002 йылдың июлендә 11 хеҙмәткәрҙән торған командалы «Teach First» ойошмаһы барлыҡҡа килә. Артабан Уигдорц ойошмаға генераль директор булараҡ етәкселек итә.
Нигеҙләнгәндән алып «Teach First» 6000-дән ашыу кешегә ярҙамлаша. Хәйриәлек ойошмаһы Англия менән Уэльстың туғыҙ төбәгенә йәйелә, уларҙа 500-ҙән ашыу хеҙмәткәр эшләй.
2007 йылда Бретт эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге һәм мәғариф тураһында хәстәрлек күргәне өсөн «UK Ernst & Young Social Entrepreneur of the Year» һәм «CASE European Leadership Award» наградаларына лайыҡ була. «The Evening Standard» уны 1 000 иң йоғонтоло лондонлының береһе тип иғлан итә. 2013 йылда Британ империяһы ордены менән бүләкләнә. 2015 йылда Бретт Бөйөк Британияның иң абруйлы кешеләренең береһе булараҡ «Debrett’s 500» исемлегенә индерелә.
# Хаммерштедт

Хаммерштедт (нем. Hammerstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 168 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,94 км². Диңгеҙ кимәленән 278 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99441 һәм автомобиль коды — AP.
# Кесе Тулыюл

Кесе Тулыюл — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тулыюл йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Тулыюл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201824
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нестеров Дмитрий Леонтьевич

Нестеров Дмитрий Леонтьевич (5 ноябрь 1899 йыл — 1 ғинуар 1986 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1935—1959 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Дәүләкән машина-трактор станцияһының өлкән агрономы. СССР-ҙың дүртенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1954—1958). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Нестеров Дмитрий Леонтьевич
## Биографияһы

Дмитрий Леонтьевич Нестеров 1899 йылдың 5 ноябрендә һамар өлкәһенең Оло Раковка ауылында тыуған.
Юғары белемле, 1932 йылда Краснодар ҡалаһында Кубань ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
1919 йылда Һамар өйәҙе идаралығында агроном булып хеҙмәт юлын башлай. 1925—1927 йылдарҙа Волга буйы хәрби округының «Грань» совхозында техник етәксе, 1927—1930 йылдарҙа — Ҡаҙаҡ ССР-ының Урал өлкәһе Троицк, Чудин район хеҙмәтсәндәр депутаттары советы башҡарма комитеты агрономы, 1932—1933 йылдарҙа. — Һамар өлкәһе Денискин МТС-ында өлкән агроном булып эшләй. 1934—1935 йылдарҙа — Саҡмағош районы Имәнлекүл МТС-ында өлкән агроном, 1935 йылда — Башҡорт АССР-ы Дәүләкән МТС-ында өлкән агроном.
1947 йылда Дәүләкән районының артта ҡалыусы «Тау хеҙмәте» ауыл хужалығы артеле 150 майҙан гектарҙың һәр гектарынан 14 центнер арыш ала һәм һуңғы йылдар өсөн бойҙайҙы тулайым йыйыу буйынса иң ҙур уңышҡа өлгәшә. Өлкән агроном булып Д. Л. Нестеров эшләгән машина-трактор станцияһы 154 мең һум — йомшаҡ һөрөлгөн ерҙең һәр гектарына 2 һум 48 тин аҡса һаҡлап ҡала. Уртаса бер тракторға 5000 бот иген әйберләтә түләү алына. Трактор бригадалары 1000 килограмм яғыулыҡ экономиялай.
1947 йылда хеҙмәтләндергән колхоздарҙа 610 гектар майҙанда һәр гектарынан 21,53 центнер арыш алыуҙа сағылған дәүләт алдындағы ҡаҙаныштары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 2 апрелендәге указы менән Д. Л. Нестеровҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1959 йылға хаҡлы ялға киткәнгә тиклем Дәүләкән МТС-ында өлкән агроном булып эшләй.
СССР-ҙың дүртенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1954—1958).
Нестеров Дмитрий Леонтьевич 1986 йылдың ғинуарында вафат була.

# Нестеров Дмитрий Леонтьевич
## Бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948)
* Ленин ордены (1948), «Почёт Билдәһе» (1957), миҙалдар менән бүләкләнгән.
# Әсәҙуллин Әнис Ҡасим улы

Әсәҙуллин Әнис Ҡасим улы (2 май 1965 йыл) — иҡтисадсы, хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 2016 йылдан Мәсетле муниципаль район хакимиәте башлығы.

# Әсәҙуллин Әнис Ҡасим улы
## Биографияһы

Әнис Ҡасим улы Әсәҙуллин 1965 йылдың 2 майында Башҡорт АССР-ы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Мәсетле районы Абдулла ауылында тыуған.
2001 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын һәм 2007 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһын тамамлаған.
1984—1986 йылдарҙа Совет Армияһынан хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң Мәсетле районының Әй совхозында эшләй башлай, 1989 йылға тиклем автогаражда водитель, 4-се бүлексә механигы була.
1989 йылда Мәсетле районының «Сельхозхимия» ойошмаһына водитель булып эшкә күсә, 1992—1995 йылдарҙа ошо ойошманың Абдулла аҡбур таш карьеры начальнигы була.
1996 йылда ауылдаштары яңынан тергеҙелгән Абдулла ауыл Советы хакимиәт башлығы итеп һайлап ҡуя. Бер саҡырылыш эшләгәндән һуң 1999—2000 йылдарҙа Оло Ыҡтамаҡтағы 153-сө һөнәри белем биреү училищеһендә махсус предметтар буйынса, 2000—2001 йылдарҙа Абдулла төп дөйөм белем биреү мәктәбенә математиканан уҡыта.
2001—2005 йылдарҙа ҡабаттан Абдулла ауыл Советы хакимиәт башлығы булып эшләй.
2006 йылдан Мәсетле муниципаль районы башлығының сәнәғәт, төҙөлөш, иҡтисад, транспорт, элемтә һәм торлаҡ-комуналь хеҙмәте буйынса урынбаҫары була.
2012 йылдан Мәсетле районының «Ҡарағай» шифаханаһында хужалыҡ бүлеге начальнигы, директорҙың хужалыҡ буйынса урынбаҫары вазифаларын башҡара.
2016 йылда Мәсетле муниципаль районы хакимиәте башлығы итеп һайлана.

# Әсәҙуллин Әнис Ҡасим улы
## Ҡаҙаныштары

Оло Ыҡтамаҡ ауылында 140 урынлыҡ яңы балалар баҡсаһы төҙөлдө. Фельдшер-акушер пунктары яңыртыла. Күп фатирлы йорттарҙа йылытыу системаһы реконстурциялана. Ауыл хужалығы етештерүсәнлеген арттырыу буйынса күп көс һалына. Район брендына әйләнгән Халыҡ-ара ҡубыҙ һәм өҙләү фестивале, «Мәсетле оҫтаханаһы» конкурсы яңы үргә үҫте.

# Әсәҙуллин Әнис Ҡасим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2020)
# Камалов Миңлеғәли Хажиғәли улы

Камалов Миңлеғәли Хажиғали улы (9 март 1928 йыл — 8 апрель 1998 йыл) — ғалим-табип, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы. 1960—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының һаулыҡ һаҡлау министры һәм 6—12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Медицина фәндәре кандидаты (1959). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1980), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1975). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1970) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1961, 1966) ордены кавалеры.

# Камалов Миңлеғәли Хажиғәли улы
## Биографияһы

Миңлеғәли Хажиғали улы Камалов 1928 йылдың 9 мартында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны Суйынсы ауылында күп балалы ғаиләлә тыуған. Камаловтарҙың ғаиләһендә бөтәһе ете бала була, бишенсеһе — Миңлеғәли.
1946 йылда урта мәктәпте тамамлай һәм Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә. Яҡшы уҡыу менән бер рәттән йәмәғәт эштәрен башҡара, спорт менән шөғөлләнә.
Юғары белем алғас, 1951—1956 йылдарҙа Мишкә районында хирург һәм район Советы башҡарма комитетының һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире булып эшләй. Артабан Өфөгә күсә, 1959 йылдан Башҡорт АССР-ы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш хирургы була.
1960 йылда Башҡорт АССР-ының һаулыҡ һаҡлау министры итеп тәғәйенләнә һәм был вазифала 1988 йылғаса эшләй. Уның етәкселегендә республиканың медицина өлкәһендә ыңғай үҙгәрештәр була: медицина профилактика хеҙмәте үҫеш ала, ашығыс медицина ярҙамы ойоштороу системаһы камиллаштырыла; сәнәғәт предприятиелары һәм ауыл хужалығы эшсәндәренә медицина хеҙмәтен күрһәтеүҙең яңы формалары үҫешә; Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы яңынан төҙөкләндерелә; заманса йыһазландарылған гемодиализ һәм бөйөр күсереп ултыртыу бүлектәре булған Республика балалар клиник дауаханаһы төҙөлә; Әлшәй, Дәүләкән, Дүртөйлө, Мәләүез, Яңауыл райондарында 200—250 урынлы дауаханалар төҙөлә.
1988 йылдан Миңлеғәли Камалов — Республика клиник дауаханаһында бүлек мөдире, 1992 йылдан — һуғыш ветерандарының Өфө туберкулёз госпитале начальнигының ойоштороу-методик эштәре буйынса урынбаҫары.
Миңлеғәли Хажиғали улы Камалов 1998 йылдың 8 апрелендә Өфө ҡалаһында вафат була.

# Камалов Миңлеғәли Хажиғәли улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Медицина фәндәре кандидаты М. Камалов 150-гә яҡын фәнни хеҙмәт яҙған. Уларҙыңң күбеһе үт ҡыуыу юлдарының хирургия мәсьәләләрен асыҡлауға арналған.

# Камалов Миңлеғәли Хажиғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* ике «Почет Билдәһе» ордены (1961, 1966)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1975)
* Башҡортостандың атҡаҙанған табибы (1998)

# Камалов Миңлеғәли Хажиғәли улы
## Хәтер

* Өфө ҡалаһында Миңлеғәли Камалов йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған (Совет районы, 8 Март урамы, 20; Әй урамы, 85)
* Дәүләкән ҡалаһының Дан Аллеяһында Камалов Миңлеғәли Хажиғали улы иҫтәлегенә Хәтер таҡтаташы урынлаштырылған.
# Саҙретдинов

Саҙретдинов — фамилия.
* Саҙретдинов Абрар Мәсәлим улы (4 апрель 1933 йыл) — дәүләт, йәмәғәт һәм юғары мәктәп эшмәкәре, ғалим.
* Саҙретдинов Ғимад Саҙретдин улы (1901 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
* Саҙретдинов Миңлеғәле Ғизетдин улы (1924 — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны.
* Саҙретдинов Әхмәткамал (1895 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
# Аблайгәрәй

Аблай-Гәрәй (шулай уҡ: Аблай, Абылай, Аблайкәрим) — себер ханы (1628—1631 йылдарҙа) йәки батша улы, Ишемдең улы, себер ханы Күсемдең ейәне.

# Аблайгәрәй
## Биографияһы

1635 йылда Тәүәккүл менән бергә Өфөгә һөжүм яһай, ләкин ҡаланан 18 саҡрым алыҫлыҡта тар-мар ителеп, Фёдор Каловский отряды әсирлеккә ала һәм Мәскәүгә алып китә.
Һуңыраҡ Аблай Ремезов йылъяҙмаһын булдырыуҙа эшлеклелек күрһәткән. Ульян Моисеевич Ремизовҡа ул биргән мәғлүмәт менән артабан уның улы — Семён. файҙаланған.

# Аблайгәрәй
## Тарихи буталсыҡлыҡ

Билдәле крайҙы өйрәнеүсе П И. Рычков Күсемиҙәрҙең Өфөгә һөжүмен түбәндәгесә тасуирлаған:
   Шундай дошманлыҡ һөжүмдәренең береһе булып (Өфөгә һәм уға яҡын урынлашҡан башҡорттарға) был ҡалаға себер батшаһы улдары Аблай һәм Тәүкәлдең атаҡлы һөжүме тора, Өфөнән Өфө йылғаһы аръяғына ебәрелгән хеҙмәт итеүсе кешеләре ҡаланан ун биш саҡрымдарҙа ике яҡтан да күп юғалтыуҙарға килтергн аяуһыҙ ҡаты һуғышҡа инә; батша улдарына (хәҙер Аблай урманы тип йөрөтөлгән) һөжүм ойошторола, һәм улар ун көн дауамында ҡамауҙа ултыра, һуңынан әсирлеккә алына һәм Мәскәүгә килтерелә. Ошо лайыҡлы хеҙмәте өсөн өфөлөләргә алтын тәңкәләр түләнә һәм айырым бер китапҡа яҙылып ҡуйыла, һәм ул Өфө провинциаль канцелярияһында һаман да һаҡлана һәм алтын тип атала
Әммә Рычков һуғыштың нисәнсе йылда булғанын күрһәтмәгән Р. Г. Игнатьев был атаҡлы һуғышты 1574 йылда, йәғни Өфө тип аталасаҡ ҡалаға тәүге нигеҙ һалған дәүерҙә (Өфө эргәһендәге «Шайтан ҡаласығы») булған ти. Һәм был хата күп белешмәләрҙә һәм баҫмаларҙа, мәҫәлән, "Славян энциклопедияһы"нда ҡабатлана. Өҫтәүенә, был тарихи персонаждың исемдәре сифатында Абай, Әбүләк, Аблаҡ телгә алыныуына һәм уның 1486 йылда мәрхүм булыуына ҡарамаҫтан, Аблай Арапша вариҫы, Йәдгәр-хан улы һәм Хәсәнҡолый хандың атаһы булараҡ күрһәтелгән...
Әммә А. Ница һәм В. А. Новиков Өфөгә һөжүм 1634—1635 йылдарҙа булған тип күрһәтә. Был буталсыҡлыҡ тураһында Усманов Әбүбәкер Нурийән улы үҙенең хеҙмәтендә ентекле аңлатҡан.