yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әмир Хосроу Дәһләүи

Әмир Хосроу Дәхләүи, ысын исеме Абул-Хәсән Йәмин әд-Дин Хосроу (фарс. ابوالحسن یمین‌الدین خسرو, урду ابوالحسن یمین‌الدین خسرو‎‎, һинд अबुल हसन यमीनुददीन ख़ुसरो; 1253, Патиали, хәҙер Уттар-Прадеш штаты, — 1325, Дели) — фарсы телле шағир, шулай уҡ һинд телендә лә яҙған, ғалим, музыкант. Дели солтанлығында йәшәй. Һинд әҙәбиәте тарихында Әмир Хосроу шиғриәтенең әһәмиәте ҙур була.
Шағирҙең шиғырҙары биш йыйынтыҡҡа йыйылған: «Йәшлек бүләге» («Дар юности», 1272), «Ғүмер уртаһы» («Середина жизни», 1284), «Камиллыҡтың тулылығы» («Полнота совершенства», 1293), «Һайланған ҡалдыҡ» («Избранный остаток», 1316), «Камиллыҡ сиге» («Предел совершенства», 1325).
10 поэма-дастан яҙа, шул иҫәптә «Девальрани Хизр-хан», уның сюжеты хан һарайы тормошонан алынған. Бишеһе «Хамса»ға («Пятерица») индерелгән, улар Низами поэмаларының сюжеты һәм үрнәге буйынса яҙылған: «Восхождение светил» (1298), «Ширин һәм Хосров» (1298), «Мәжнүн һәм Ләйлә» (1298), «Искәндәров көҙгөһө» (1299) һәм «Һигеҙ ожмах баҡсаһы» (1301).
Әмир Хосроуҙың табуты Делиҙа, уның рухи остазының мавзолейе янында, «Хәзрәт Низамуддин» кварталында. Һәр йыл һайын бөтә Һиндостандан өс көнлөк Урсҡа — Әмир Хосроу Дәхләүи йыллығына йыйылалар.
# Тәрәнкүл (Ҡыҙыл Армия районы)

Тәрәнкүл — Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыль Армия районындағы ауыл. Тәрәнкүл ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Тәрәнкүл (Ҡыҙыл Армия районы)
## Географияһы

Ауыл тирәләй күлдәр бик күп. Район үҙәге Мейәс ауылына тиклемге ара 57 км

# Тәрәнкүл (Ҡыҙыл Армия районы)
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 2010 йылда ауылда 434 кеше йәшәй (216 ир-ат һәм 218 ҡатын-ҡыҙ).

# Тәрәнкүл (Ҡыҙыл Армия районы)
## Урамдар

Ауыл 8 урамдан һәм 1 тыҡырыҡтан тора.

# Тәрәнкүл (Ҡыҙыл Армия районы)
## Күренекле шәхестәре

Янко Михаил Данилович — Ҡурған педагогия институтының урыҫ һәм сит ил әҙәбиәте кафедраһы мөдире, профессор, ғалим-әҙәбиәт белгесе, крайҙы өйрәнеүсе, йәмәғәт эшмәкәре (31.10.1912 — 01.11.1998)
# Ирҙәр гимназияһы (Новочеркасск)

Ирҙәр гимназияһы — Новочеркасск ҡалаһындағы элекке уҡыу йорто. Хәҙерге ваҡытта бинала атаман М. И. Платов исемендәге 3-сө мәктәп эшләй. Бина Ростов өлкәһенең федераль кимәлдәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.

# Ирҙәр гимназияһы (Новочеркасск)
## Тарихы

Мәктәп бинаһы Ермак проспектының ҡыҙыл һыҙығы буйында урынлашҡан һәм кварталдың ҙур өлөшөн ҡаплай. 1875 йылда төҙөлгән, проект авторы — архитектор А. А. Кампиони.
Бина ике ҡатлы, кирбестән эшләнгән, башы тимер менән ябылған. Өс бер аҙ тумпайып торған вертикаль сығынты, тура дүртмөйөшлө йөҙлөктәрҙә бер тигеҙ ритмлы тәҙрә уйынтылары уның архитектура күренешен тыуҙыра. Бинаның беренсе ҡаты дүртмөйөшлө таштар менән көпләнгән, икенсе ҡат ҙур булмаған дүртмөйөшлө сығынтылар биҙәк рәүешендә урынлашҡан кәрниз һәм кескәй йәйәле ярым фронтонлы парапет менән ослана. Урта сығынтыла төп инеү урыны урынлашҡан. Гимназияның үҙенең өй сиркәүе булған. Төҙөлөш ҡатмарлы конфигурациялы. Уның нигеҙендә коридор системаһы, класс бүлмәләре ике яҡлап урынлашҡан.
1970 йылда ҡуйылған мемориаль йәҙүәл буйынса, ирҙәр гимназияһының билдәле тамамлаусылары араһында тарихсы-декабрист В. Д. Сухорукое, народоволец Генералов Василий Денисович, «Ленинская Искра» агенты С. В. Андронов, геолог һәм географ Мушкетов Иван Васильевич, рәссам Крылов Иван Иванович, композитор Шишов Иван Петрович, Советтар Союзы Геройы Сухов Константин Васильевич. Әммә Сухорукое һәм Мушкетов шул уҡ урында 1875 йылға тиклем урынлашҡан гимназия бинаһында уҡығандар.
# Көньяҡ Пильва

Көньяҡ Пильва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пильва йылғаһының уң ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Көньяҡ Пильва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003604
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100360
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бәкеров Ҡадир Ғади улы

Бакиров (Әбүбакиров) Ҡадир Һаҙый улы (9 ғинуар 1905 йыл — 3 октябрь 1970 йыл) — режиссёр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған сəнғəт эшмəкəре (1935). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1965), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.

# Бәкеров Ҡадир Ғади улы
## Биографияһы

Ҡадир Һаҙый улы Бакиров (Әбүбакиров) 1905 йылдың 9 ғинуарында Ырымбур губернаһының Орск өйəҙе Өмбәт ауылында тыуған.
Ленинград театр техникумын тамамлаған (1930). 1928—1930 йылдарҙа Ленинград Көнсығыш халыҡтары мəғариф йорто эргəһендəге Татар театр оҫтаханаһы режиссёры. 1931—34 йылдарҙа — Башҡорт сəнғəт техникумында, 1936 йылдан алып — Мəскəү консерваторияһы эргəһендəге Башҡорт студияһында, 1939—1941 йылдарҙа Дәүләт театр сәнғәте институтында уҡыта; 1933—1934 йылдарҙа һəм 1943—1950 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында, 1934—1936 йылдарҙа һəм 1951—1959 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз театры (ҡара: Сибай драма театры), 1938—1941 йылдарҙа Өфөлә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында режиссёр һəм баш режиссёр, 1960—1968 йылдарҙа Башҡорт филармонияһының эстрада режиссёры.

# Бәкеров Ҡадир Ғади улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Өфөлə Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһында хеҙмəт иткəн ваҡытта (1921—1927) Бәкеров Башҡорт драма театрында Е. П. Карповтың «Эшселəр биҫтəһе» («Рабочая слободка»), Н. П. Анненкова-Бернарҙың «Шəфҡəт туташы» («Сестра милосердия»), Һ. Таҡташтың «Күмелгəн ҡорал» («Зарытое оружие») пьесалары буйынса ҡуйылған спектаклдəрҙə режиссёр ассистенты була. Һуңынан был спектаклдəрҙе Ленинградта театр оҫтаханаларында яңынан тергеҙə. Башҡорт академия драма театрында Д. Юлтыйҙың «Ҡарағол», С. М. Мифтаховтың «Һаҡмар», Б. Бикбайҙың «Ҡаһым түрə, йəки 1812 йыл», М. Хəйҙең «Ирəндек буйҙарында» спектаклдəрен ҡуя. 1935 йылда А. М. Таһировтың «Алатау» спектакле Бөтə Рəсəй колхоз‑совхоз театрҙары смотрында 1‑се дəрəжə дипломға лайыҡ була. Бәкеров Ҡадир Ғади улы ҡуйған А. Н. Островскийҙың «Бирнəһеҙ ҡыҙ», М. Горькийҙың «Егор Булычов һəм башҡалар», Б. Бикбайҙың «Ҡарлуғас» һәм башҡа бик күп спектаклдəр киң билдəлелек яулай. Ҡадир Ғади улы — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының тəүге режиссёры, бында ул «Тирмəнсе ҡыҙы», Д. Чимарозаның «Йəшерен никах» («Тайный брак»), Е. Г. Брусиловскийҙың «Ер‑Тарғын», Н. К. Чемберджиҙың «Ҡарлуғас» операларын ҡуя. Хеҙмəт Ҡыҙыл Байраҡ (1965), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары менән бүлəклəнгəн.

# Бәкеров Ҡадир Ғади улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР‑ҙың атҡаҙанған сəнғəт эшмəкəре (1935)
* Хеҙмəт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1965)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
# Уҫы даруғаһы

Уҫы даруғаһы — Башкортостандың тарихи административ-территориаль берәмеге.
Урыҫ дәүләте һәм Рәсәй империяһы дәүерендә лә, Себер, Ҡаҙан, Нуғай даруғалары менән бергә Өфө өйәҙе биләмәләрен дүрт өлөшкә бүлеп торған.
Һәр даруға үҙ сиратында олоҫтарға бүленгән.
Уҫы даруғаһы Өфөнән төньяҡтараҡ урынлашҡан.
Көньяҡ-көнбайышта Ҡаҙан даруғаһы, көнсығышта Себер даруғаһы, көньяҡта Нуғай даруғаһы, төньяҡ-көнбайыштан һәм төньяҡтан Ҡазан өйәҙе сиктәш булған.
Ағиҙел һәм Ҡариҙел араһында тар ғына һыҙатты биләп торған.
XVIII быуатҡа тиклем Уҫы даруғаһы — 4 улустан, XVIII быуаттан һуң 3 улустан (Ғәйнә, Ирәкте, Уран) торған.
1798 йылда идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, даруға бүленеше бөтөрөлә.

# Уҫы даруғаһы
## Уса даруғаһы улустары

* Таҙлар — Ҡыҙғына (Кизгеня) йылғаһы буйында; имән урманы һәм яландар.
* Уран — Беүә йылғаһы буйында; ҙур урмандар, яландар ҙа бар.
* Ғәйнә — Тол буйында; ҙур урмандар, ҙур булмаған яландар, тауҙар бар; урман артындағы был олоҫҡа тиклем 60 саҡрым, Өфө ҡалаһы яғынан һаҙлыҡтар аша арба юлы юҡ.
* Ирәкте — Тере Танып һәм башҡа йылғалар буйында; урман, ҙур булмаған яландар.
# Карым (Учек ҡушылдығы)

Карым — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Учек йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Карым (Учек ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100733
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Номзай-Яха

Номзай-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тиутей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Номзай-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040610
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304061
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Иннфиртель

Иннфиртель (нем. Innviertel, букв. «Иннская четверть») — Австрияның Инн йылғаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан урынлашҡан тарихи өлкәһе. Үрге Австрия — Австрия еренең көнбайыш өлөшө, һәм ул немецтәрҙең Баварияһы менән сиктәш. Үрге Австрия тарихи субрегионының дүрттән бер өлөшө, ҡалған өс өлөшө — Хаусрукфиртель, Мюльфиртель һәм Траунфиртель.

# Иннфиртель
## Географияһы һәм демографияһы

Төбәк үҙ эсенә Шердинг, Рид-им-Иннкрайс, Браунау-ам-Иннокругтарын ала. Төбәктең майҙаны яҡынса 2250 км² тәшкил итә, ә халыҡ һаны 215 мең кешегә етә.

# Иннфиртель
## Тарихы

Урта быуат башында ҡараған төбәк немец герцогы Баварияның милке булған һәм Innbaiern тип аталған. 1779 йылдағы бавария мираҫы өсөн барған һуғыш барышында был ерҙәр Австрия ҡарамағында ҡала. Наполеон һуғыштары ваҡытында ул 1809 йылда Шенбрунн килешеүе нигеҙендә уға сиктәш ятҡан Хаусрукфиртель менән бергә Баварияға тапшырыла, әммә 1816 йылда Вена конгресы ҡарарына ярашлы Австрия империяһына ҡушыла.

# Иннфиртель
## Билдәле шәхестәре

* Адольф Гитлер — Өсөнсө Рейх осоронда немец дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, диктатор.
* Антон Цайлингер — фотондар ҡулланып квант телепортацияһын ҡулланыуҙы беренсе тапҡыр тормошҡа ашырған Австрия физигы.
* Груб Франц — мәктәп уҡытыусыһы, композитор, популяр раштыуа гимны көйөнөң авторы.
* Эрнст Кальтенбруннер — Өсөнсө Рейх осоронда юғары вазифалы немец сәйәси эшмәкәре.
# Большие Кураты

Большие Кураты — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы/Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Большие Кураты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000512108200004194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200419
* Бассейн коды — 07.02.00.005
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пагонат йорто

архитектура ҡомартҡыһы
Пагонат йорто — Таганрог ҡалаһының үҙәк өлөшөндә, Греческая урамы, 83 адресы буйынса урынлашҡан боронғо ике ҡатлы йорт. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты (1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се ҡарар).

# Пагонат йорто
## Тарихы

Пагонат йорто Таганрогта 1850-се йылдарҙа урындағы архитектор Македонский проекты буйынса төҙөлгән. Йорттоң хужаһы майор ҡатыны Варвара Пагонат (был фамилияны күп сығанаҡтар шулай уҡ Паганато, Погонат, Поганат тип күрһәтәләр) була.
1887 йылда ҡала думаһы Варвара Андреевна Пагонаттың рухи васыятын раҫлай. Йорт хужаһы имениены, унда ҡала Йәмәғәт идаралығы тарафынан, дауахана йәки етем һәм ярлы балалар өсөн хәйриә йорто ойошторорға васыят итеп ҡалдыра. Уның икенсе күрһәтмәһе урам яғынан йорт стенаһында иҫтәлекле таҡта элеп ҡуйыу була. Был таҡтала, бинаны хәйриә йорто итеп Иван һәм Варвара Пагонаттар иғәнә иттеләр, тип яҙылырға тейеш була.
Васыят нигеҙендә 1890-сы йылдарҙа бинала ҡыҙҙар өсөн 4 класлы башланғыс ҡатын-кыҙҙар училищеһы асыла. Һуңынан училище «Петровское» тип атала. Ҡалала башҡа «Петровское» училищеһы була, уныһы малайҙар өсөн. 1906 йылдан ҡыҙҙар училищеһы Пагонат училищеһы тип атала башлай.
1908 йылдың 19 июнендә бинала ҡала хәйриә советы ҡарамағында булған, ярлы һәм хәлһеҙ балалар өсөн «Һөт тамсыһы» тип аталған «туҡланыу пункты» эшләй башлай. Уны ҡала башлығы И. Е. Платонов, уның ярҙамсыһы О. Ф. Прохорова һәм попечителдәр етәкләй.
1910 йылдан йортто хәйриә комитетының өсөнсө разрядлы башланғыс училищеһы биләй. 1918 йылдан — йорт-интернат. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң бинала оло йәштәгеләр һәм инвалидтар өсөн ҡарттар йорто асыла. Хәҙерге ваҡытта бында 100 урынға иҫәпләнгән психик ауырыуҙар менән сирлеләр интернаты эшләй.

# Пагонат йорто
## Архитектура үҙенсәлектәре

Ике ҡатлы йорт 1850-се йылдарҙа төҙөлгән. Ҡапҡаһы һул өлөшөндә. Йорттоң фасадындағы декоратив биҙәлеше һылап яһалған биҙәктәрҙән, үҫемлектәр орнаментынан, кәрниздән, кәрнизде ослап ҡуйған көпләү ташынан, шымартылмаған дүртмөйөшлө таштар менән көпләнеүҙән тора.
# Текаль

Текаль — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бердяш йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Текаль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005750
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200575
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Баркмос

Баркмос — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Вильва йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Баркмос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008854
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100885
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҫәнбирҙин Әхкәметдин Сабит улы

Әхкәм Иҫәнбирҙин — яҙыусы.
Иҫәнбирҙин Әхкәметдин Сабит улы 1883 йылда Саҡмағош районы Аблай ауылында тыуған. Башланғыс белемде өйөндә ата-әсәһенән ала. Артабан 23 йәшенә тиклем Бөрө өйәҙенең Рәсмәкәй ауылы мәҙрәсәһендә уҡый. Ғәрәп, төрөк телдәрен өйәрәнә.
1906 йылда Ғәлиә мәҙрәсәһенә уҡырға килә.
Ғәлиәлә уҡыған осорҙа ул Ырымбур ҡалаһында сыҡҡан «Шура» журналында «Тел ярышы» мәсьәләһенә ҡараған бер мәҡәлә баҫтырған һәм хикәйәләр яҙыу менән дә шөғөлләнгән. Уның «Үкенесле һөйөшөү, йәки Мансур менән Ғәлиә» исемле китабы 1911 йәлда Стәрлетамаҡ ҡалаһында, «Тәссеф йәки михнәтле кисәләр» китабы 1913 йылда Өфөлә «Шәреҡ» типографияһында сыҡҡан.
Ғәлиә мәҙрәсәһен тамамлағас, Әхкәм Иҫәнбирҙин, 1912 йылдан алып Октябрь түңкәрелешенән һуң бар ғүмерен балалар уҡытыуға арнай.
1930 йылда тыуған ауылында вафат була.
# Симашко Константин Николаевич

Константин Николаевич Симашко (укр. Костянтин Миколайович Симашко; 12 ноябрь 1980 йыл, Никополь ҡалаһы, Днепропетровск өлкәһе, Украина) — украин футболсыһы. 2008 һәм 2016 Йәйге Паралимпия уйындарының чемпионы. 2012 Йәйге Паралимпия уйындары көмөш призеры.
# Миләүшә

Миләүшә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Миләүшә
## Этимологияһы

Миләүшә исеме башҡорт теленә фарсы теленән килеп ингән. Мәғәнәһе миләүшә сәскәһендәй нәфис, нәзәҡәтле тигәнде аңлата.

# Миләүшә
## Билдәле шәхестәр

Мортазина Миләүшә Ғәли ҡыҙы (27 май 1926 йыл) — вокал буйынса педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1977 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Профессор (1990). РСФСР‑ҙың (1983) һәм Башҡорт АССР‑ының (1967) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1973), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1985). 2‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2012) һәм Салауат Юлаев (2011) ордендары кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.
Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы (28 декабрь 1961 йыл) — музыка белгесе, журналист, педагог. Сәнғәт ғилеме кандидаты (2014). Журналистар союзы (2002), Композиторҙар союзы (2006) ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006).
Ҡолмөхәмәтова Миләүшә (Годбодь Миләүшә) — журналист.
Ғиниәтуллина Миләүшә Хизбулла ҡыҙы (1955 йыл) — ғалим-химик, хужалыҡ эшмәкәре. 1980 йылдан «Сода» йәмғиәтенең үҙәк лабораторияһы инженеры, 1987 йылдан — йәмғиәттең фәнни-технологик үҙәк лабораторияһы етәксеһе. Техник фәндәр кандидаты (2007).
Ҡаһарманова Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы — билдәле шағирә һәм яҙыусы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге хөкүмәт премияһы лауреаты.
# Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы

Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы (10 ғинуар 1942 йыл — 27 июль 1993 йыл) — ғалим-педиатр. 1975 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1983 йылдан 2-се педиатрия кафедраһы мөдире, 1987 йылдан — пропедевтикалы факультет педиатрияһы, бер үк ваҡытта 1976—1980 йылдарҙа Республика балалар клиник дауаханаһының бүлек мөдире. Медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1992). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1987).

# Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы
## Биографияһы

Рафаэль Ғизетдин улы Йәнекәев 1942 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Благовар районы Үрге Ҡарғалы ауылында тыуған. Дворян Йәнекәйевтар нәҫеленән. 1967 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлай. 1967—1970 йылдарҙа Шишмә үҙәк район дауаханаһында бүлек мөдире була. 1975 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетында эшләй башлай. 1983 йылда 2-се педиатрия кафедраһы мөдире, 1987 йылдан — пропедевтикалы факультет педиатрияһында, бер үк ваҡытта 1976—1980 йылдарҙа Республика балалар клиник дауаханаһында 30 карауатлы эндокринология бүлеген етәкләй. Профессор Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы — Башҡортостан Республикаһында балалар эндокринология хеҙмәтенә нигеҙ һалыусы.

# Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ғилми эшмәкәрлеге ҡалҡан биҙе ауырыуҙары этиологияһын, шәкәр диабеты, балаларҙың һәм үҫмерҙәрҙең енси үҫеше боҙолоуын өйрәнеүгә арналған. Балаларҙа эндокрин ауырыуҙарҙы диагностикалау һәм дауалау ысулдары һәм Башҡортостан шифаханаларының (шул иҫәптән Красноусольск һәм Салют) терапевтик факторҙарын ҡулланып уларҙы реабилитациялау буйынса тәҡдимдәр эшләнә һәм медицина практикаһына индерелә. 100-гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы. 1993 йылдың 10 ғинуарында Өфөлә вафат була.

# Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа исемдәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1987).
# Аллаһыҙ (журнал)

«Аллаһыҙ» — ижтимағи-сәйәси, фәнни һәм әҙәби журнал. Һуғышсан аллаһыҙҙар союзының Башҡортостан өлкә советы органы. Өфөлә айына 1 тапҡыр башҡорт телендә сыға (1929 йылдан айырым һандарҙың исемдәре һәм текст өлөштәре — татар телендә). 1929 йылдың майынан «Дәһри (журнал)». 1929 йылдың ғинуарынан алып 1935 йылдың июленә тиклем «Аллаһыҙ» исеме менән нәшер ителә. 1933 йылда бер һан донъя күрә. Фәнни дингә ҡаршы материалдар, әҙәби әҫәрҙәрҙән өҙөктәр баҫтыра, халыҡтың грамоталылығын үҫтерергә саҡыра. Баҫманың төрлө йылдаҙа мөхәррирҙәре: Булат Ишемғол, Г. Алтай, Ш. Шәһәр, Г. Сирай. һ.б.
# Белогорск

Белогорск — Рәсәйҙең Амур өлкәһендәге ҡала, Белогорск районының административ үҙәге.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 66 183 кеше йәшәй.
# Лопва (Кува ҡушылдығы)

Лопва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кува (Мечко ауылы янында исемһеҙ быуа) йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Лопва (Кува ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008021
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100802
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пьянка (йылға)

Пьянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаҡлығысы уң ярына 404 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пьянка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100015230
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101523
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Айдарлысай

Айдарлысай — йылға. Рәсәйҙең Ырымбур өлкәһе һәм Ҡаҙағстандың Аҡтүбә өлкәһе биләмәләрендә аға. Ҡыялы Бүртә йылғаһына уң яғынан тамағынан 57 км алыҫлыҡта ҡушыла. Дөйөм йылға оҙонлоғо 23 км тәшкил итә. Тамағынан 2 км алыҫлыҡта һул яҡтан Былҡылдаҡсай йылғаһы ҡушыла.

# Айдарлысай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004218
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200421
— Бассейн коды — 12.01.00.008
— ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2