yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Резерфордий

| 104 | Резерфордий |
| Rf261 ||
| 5f¹⁴6d²7s² ||
Резерфордий (лат. Rutherfordium, Rf) — Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се осор, 4-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 104.
1997 йылға тиклем СССР-ҙа һәм Рәсәй-ҙә курчатовий(Ku) булараҡ билдәле булған — периодик системала 104-се элемент.
Резерфордий — яһалма синтезланған юғары радиоактив элемент, ярым тарҡалыу осоро 1,3 сәғәт самаһы тәшкил иткән иң билдәле тотороҡло изотоп (²⁶⁷ Rf) . Элемент тураһында аҙ билдәле, ҡайҙалыр ҡулланыла алмай, сөнки ул бер ваҡытта ла макроскопик күләмдә алынғаны юҡ. Резерфордий — беренсе трансактиноид элемент, уларҙың һиҙемләнгән химик үҙенсәлектәре гафнийға яҡын.

# Резерфордий
## Символы

Резерфордий элементының символы — Rf (Резерфордий тип уҡыла).

# Резерфордий
## Тарих

Резерфордий 1964-69 йылдарҙа Г.Флёров тарафынан асыла.
Тәүге тапҡыр периодик системаның 104-се элементы 1964 йылда Дубналағы Берләштерелгән ядро тикшеренеүҙәре институты ғалимдары тарафынан Г.Флёровет етәкселегендә алынған. Улар 115 МэВ энергия ҡеүәте менән плутоний-242 сәбен неон-22 ядролары менән аттырған:
    $\mathrm {^{242}_{94}{Pu}+_{10}^{22}Ne\rightarrow _{104}^{264}Rf^{*}} {\begin{matrix}\nearrow \mathrm {^{260}_{104}Rf+4_{0}^{1}n} \\\searrow \mathrm {^{259}_{104}Rf+5_{0}^{1}n} \end{matrix}}$
Барлыҡҡа килгән 104-се элемент атомдары газ хәлендәге цирконий хлориды мөхитенә эләгә, унда хлор менән бәйләнә һәм үҙлегенән бүленеү детекторына күсә.

# Резерфордий
## Изотоптары

2016 йылдың башына резерфордийҙың 16 изотобы билдәле (шулай уҡ 4 атом изомеры), масса һандары 253—270 һәм ярым тарҡалыу осоро микросекунд өлөштәренән алып 1,3 сәғәткә тиклем тиклем (²⁶⁷ Rf).
# Шалым

Шалым — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/585/306 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Шалым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009462
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200946
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Попов Пантелеймон Васильевич

Попов Пантелеймон Васильевич (1886—1972) — рус һәм совет педагогы, дин тәғлимәте кандидаты, тыуған яҡты өйрәнеүсе белгес һәм рәссам, СССР Рәссамдар союзы ағзаһы (1941).

# Попов Пантелеймон Васильевич
## Биографияһы

1886 йылда Яҡут өлкәһе Чурапчин улусының Хаяхсыт ауылында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Арылах ауылында рухани Василий Степанович һәм уның ҡатыны Капитолина Димитриановна ғаиләһендә тыуған; мәғрифәтсе Димитриан Дмитриевич Поповтың ейәне, рәссамдың ағайы Попов Иван Васильевич.
Ҡазан дини академияһының әҙәби бүлеген «Характеристика образования и воспитания в допетровской Руси: по рукописям Соловецкой библиотеки» сығарылыш иншаһы менән тамамлай: бының өсөн дин тәғлимәте кандидатына лайыҡ була (1915). 1917 йылда Мәскәүҙә Православие сиркәүенең Поместный соборы эшендә ҡатнаша. Академияны тамамлау менән 1920 йылға тиклем Яҡут дини семинарияһында рус әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. 1920—1927 йылдарҙа Якутск мәктәптәрендә уҡыта. 1927—1931 йылдарҙа Яҡутск медицина техникумында рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта. 1931—1932 йылдарҙа Мәскәүҙә халыҡ мәғарифы кадрҙарының квалификацияһын күтәреү институтында тыңлаусы була, уны тамамлау менән, 1932—1933 йылдарҙа Яҡут АССР-ының Халыҡ мәғарифы комиссариатында кадрҙар инспекторы булып эшләй.
1933—1937 йылдарҙа Якут йәнлек тиреләре техникумында уҡытыусы; 1937—1938 йылдарҙа Сәнғәт эштәре буйынса идаралыҡ инспекторы; 1938—1940 йылдарҙа — Яҡут балыҡ техникумы уҡытыусыһы. 1940—1945 йылдарҙа ВЛКСМ өлкә комитетында яҡут теле уҡытыусыһы, шулай уҡ Яҡут сәнғәт училищеһында рәсем һәм хеҙмәт уҡытыусыһы. 1945—1947 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһы Себер бүлегенең Тел, әҙәбиәт һәм тарих институтыиның Яҡут филиалында ғилми хеҙмәткәр; 1947—1949 йылдарҙа — Яҡут сәнғәт институты уҡытыусыһы; 1949—1950 йылдарҙа — Яҡут АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы мәҙәни-ағартыу учреждениелары буйынса идаралыҡ инспекторы.
Попов Пантелеймон Васильевич Ярославский исемендәге Яҡут республика музейында ла эшләй, тыуған яҡты өйрәнеүсе белгес һәм этнограф булараҡ Яҡутстандағы сәйәси һөргөнсөләр тарихы буйынса материалдар йыя. 1925—1930 йылдарҙа «Саха кэскилэ» («Яҡуттарҙың киләсәге») ғилми-тикшеренеү йәмғиәтенең ағзаһы була. Рәсем сәнғәтенә ағаһы Иванда уҡый. 1930 йылдарҙан күргәҙмәләрҙә ҡатнашыусы. 1940—1941 йылдарҙа Яҡут АССР-ы Рәссамдар союзының ойоштороу бюроһы рәйесе булып тора.
1972 йылда Ангарскта вафат була.
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.
# Нянь-Ворга-Вож

Нянь-Ворга-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харута йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Нянь-Ворга-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067074
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006707
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Амнон Ицхаҡ

Амнон Ицхаҡ (йәһ. אמנון יצחק‎, никудлы имләһендә אַמְנוֹן יִצְחָק, уҡыу: [am'nɔn jıt͡s'χak] (Amnon Yitzchaq, Амнон Йицхаҡ) ; 8 ноябрь 1953 йыл) — Израилдә йәшәгән ортодоксаль (хареди) раввин.

# Амнон Ицхаҡ
## Биографияһы

Рав Амнон 1953 йылдың 8 ноябрендә Тель-Авив ҡалаһында йәмәни йәһүҙи ғаиләһендә тыуған. Атаһының исеме — Яхъя Зәкәриә, әсәһе Румия. Ғаиләһе дин тотмаһа ла, 24 йәштә, рав Шломо Ганцфрид төҙөгән Кицур Шульхан Арух тигән китапты уҡып сыҡҡандан һуң, Амнон хареди (динле) булып китә. Ошо китап иһә уға 13 йәшендә, бар-мицваһы уңайынан бүләк ителгән булған.
1986 йылда ул етәкләнгән «Шофар» хәйриә ойошмаһы барлыҡҡа килә. Маҡсаты — йәһүдтәрҙе мөмкин тиклем дингә ҡайтарыу, иманын һәм ғәҙәттәрен халыҡҡа төшөндөрөү. Шундай эшмәкәрлеге сәбәпле лә ул Израилдең иң билдәле раввиндарының береһе булып китә. «Шофар» ойошмаһында башҡаларҙан тыш ике гәзит тә сығарыла: Arba Kanfot («Дүрт мөйөш», ғәҙәттәгесә шулай тип талитты атайҙар; был гәзитте күберәк хареди йәһүҙиләре уҡый) һәм Shofar News (ундағы мәҡәләләр динлелегенә ҡарамайынса бар израиллеләргә йүнәлтелә).
# Гоацин-тауыҡ

Гоаци́н (Opisthocomus hoazin) — Көньяҡ Американың тропик урмандарында йәшәй торған эре ҡош; кәкүк һымаҡтар отряды гоациндар ғаиләһендәге тропик ҡош.
Кәүҙәһе 60 см оҙонлоҡта. Ҡаурыйҙары өҫкө өлөшоңдә ҡуйы көрән төҫтә, асыҡ-һары ҡаурыйҙар менән сыбарланған. Кәүҙәнең аҫҡы өлөшө ағыраҡ, ҡорһағы һары-ерән төҫтә. Түбәһендә һары ҡаймалы бүреге бар. Муйынанда ҡаурыйҙары оҙон. Оҙон ҡойроғо йомороланып бөткән. Битендә йөн үҫмәй, ҡыҙыл төҫтә. Һыу баҫҡан эрәмәлектәрҙә йәшәй. Осмай тийәрлек, күп ваҡытын ағастарҙа үткәрә, ергә һирәк төшә.
# Неа

Неа — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ныдыб йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Неа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018655
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001865
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пенневиц

Пенневиц (нем. Pennewitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 550 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,48 км². Диңгеҙ кимәленән 460 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98708 һәм автомобиль коды — IK.
# Анхель шарлауығы

А́нхель, Керепакупаи-Меру (исп. Kerepakupai Meru, исп. Salto Ángel, пемон телендә — Kerepakupai vena) — донъялағы иң бейек шарлауыҡ, дөйөм бейеклеге 979 метр (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1054 метр), һыуҙың өҙлөкһөҙ ҡойолоу бейеклеге 807 метр. Венесуэланың Боливар штатында Кереп йылғаһында урынлашҡан.

# Анхель шарлауығы
## Тасуирламаһы

1933 йылда шарлауыҡ өҫтөнән осҡан летчик Джеймс Эйнджел (ингл. Angel) хөрмәтенә аталған.
Шарлауыҡ Венесуэланың Боливар штаты тропик урмандарында, Канайма милли паркы биләмәһендә урынлашҡан. Һыу венесуэла тепуиҙәренән иң ҙуры булған Ауян-Тепуи түбәһенән ағып төшә - уның рус теленә тәржемәһендәге исеме «иблис тауы» тигәнде аңлата.
Йығылыу бейеклеге шул тиклем ҙур, хатта ергә төшкәнсе һыу ваҡ тамсыларға һибелә һәм томанға әйләнә. Томандың бер нисә саҡрым алыҫлыҡта һиҙелеүе мөмкин. Төшкән һыу Кереп йылғаһына ҡоя.

# Анхель шарлауығы
## Тарихи

Шарлауыҡты тикшеренеүсе Эрнесто Санчес Ла Крус тапҡан, әммә Джеймс Эйнджелдың осошона тиклем киң билдәле булмай. 1933 йылда АҠШ-нан был лётчик мәғдән ятҡылыҡтарын эҙләп оса. Урындағы гидтар әйтеүенсә, ул алмас эҙләгән. Джеймс Эйнджел осорондағы аборигендарҙың бер туҡтауһыҙ алмас тип атарға мөмкин булған таштар тураһында һөйләүҙәре был осошҡа килтерә. Ысынында иһә, Анхель шарлауығы урынлашҡан яйла кварц менән мул. 1933 йылдың 16 ноябрендә Эйнджел осош барышында Ауян-Тепуи тип аталған тауҙы күреп ҡала, ул уның иғтибарын йәлеп итә лә инде. 1937 йылдың 9 октябрендә ул кире әйләнеп ҡайта һәм самолетты Ауян-Тепуиға ултыртырға тырыша, әммә ултырғанда самолёт зыян күрә, шассиҙарҙың береһе шартлай.
Һөҙөмтәлә Эйнджелға һәм уның өс компаньонына (шул иҫәптән уның ҡатыны Мариға) тауҙан йәйәү төшөргә тура килгән. Уларҙың цивилизацияға ҡайтыуы 11 көн тәшкил итә. Уларҙың мажараһы хаҡында яңылыҡтар бик тиҙ тарала, һәм шарлауыҡ уның хөрмәтенә «Анхель шарлауығы» (исп. Salto Ángel) тип атала. Испан телендә Эйнджел (исп. Ángel) фамилияһы Анхель булараҡ уҡыла, шуға күрә уның исеме тап шундай. Тимәк, шарлауыҡтың фәрештәләр менән бер ниндәй уртаҡлығы ла юҡ - был кеше фамилияһы.
Эйнджелдың «Фламинго» самолеты 33 йыл буйына, вертолет менән уны сығарғансы, шул ерҙә ҡала. Самолет Маракай ҡалаһының авиация музейында реставрациялана, һәм хәҙер Сьюдад-Боливар ҡалаһы аэропорты алдында тора.
1949 йылда шарлауыҡҡа АҠШ-тың милли география йәмғиәте экспедицияһы уҙғарыла, сәфәр йомғаҡтары буйынса уның бейеклеге билдәләнә һәм китап нәшер ителә.
1994 йылда ЮНЕСКО шарлауыҡты үҙ эсенә алған Канайма милли паркын Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерҙе.
# Вайнберген

Вайнберген (нем. Weinbergen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3123 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,77 км². Диңгеҙ кимәленән 191 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99998 һәм автомобиль коды — UH.
# Лужега

Лужега — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пелевка йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Лужега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002639
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000263
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кульбич

Кульбич — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кузя йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кульбич
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000205
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100020
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кому-Еган

Кому-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/174/135 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Кому-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031871
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203187
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алексеев Сергей Петрович (яҙыусы)

Алексеев Сергей Петрович (1922 йыл, 1 апрель) — рус совет яҙыусыһы. СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1984).

# Алексеев Сергей Петрович (яҙыусы)
## Биографияһы

1922 йылдың 1 апрелендә Киев губернаһы Плисков ауылында (хәҙерге Винница өлкәһе Погребище районы) табиптар ғаиләһендә тыуған. Ун йәшенән Мәскәүҙә йәшәй. 1940 йылда мәктәп тамамлағандан һуң, Поставы ҡалаһындағы (Көнбайыш Белоруссия) авиация училищеһына уҡырға инә. Һуғыш башланғанда, ул ил сиге эргәһендә ялан лагерында була, әммә курсант Алексеев Ырымбур осоусылар училищеһына ебәрелә.
Хәрби училищела уҡыуынан айырылып тормайынса, Ырымбур педагогия институтындағы тарих факультетының киске бүлегенә уҡырға инә, 1 йыл һәм 5 ай эсендә тулы курс үтә һәм 1944 йылда диплом ала. Училище тамамлағандан һуң, шунда уҡ инструктор булып ҡалдырыла һәм һуғыш аҙағына тиклем курсанттарҙы әҙерләү менән шөғөлләнә. 1945 йылдан. ВКП(б) ағзаһы. 1945 йылда күнекмә осоу ваҡытында алған йәрәхәттәре арҡаһында демобилизациялана. «Балалар әҙәбиәте» нәшриәте мөхәррире, 1950 йылдан яуаплы сәркәтибе, һуңыраҡ СССР Яҙыусылар союзының балалар әҙәбиәте буйынса комиссия рәйесе. 1958 йылда Яҙыусылар союзы ағзаһы итеп ҡабул ителә.. Балалар әҙәбиәтен үҫтереү мәсьәләләре буйынса мәҡәләләр авторы. 1965—1996 йылдарҙа «Балалар әҙәбиәте» журналының баш мөхәррире була.
Сергей Алексеевтың беренсе китабы — «СССР тарихы. 4 класс уҡыусылары өсөн уҡыу әсбабы» (авторҙашы Владимир Карцов) 1955 йылда баҫылып сыға. «Һуғыш тураһында йөҙ хикәйә» исемле балалар китабы авторы. Ҡырҡ йыл эсендә Рәсәй тарихына бағышланған (XVI быуат уртаһынан башлап XX быуат уртаһына тиклем) утыҙҙан ашыу китап яҙа — илле телдә нәшер ителә.
2008 йылдың 16 майында Мәскәүҙә вафат була. Переделкино зыяратында ерләнгән.

# Алексеев Сергей Петрович (яҙыусы)
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Дәүләт премияһы (1984) — «Богатырские фамилии» (1978) китабы өсөн
* Н. К. Крупская исемендәге РСФСР Дәүләт премияһы (1970) — «Сто рассказов из русской истории» (1966) китабы өсөн
* Ленин комсомолы премияһы (1979) — балалар өсөн «Идёт война народная», «Богатырские фамилии», «Октябрь шагает по стране» тигән китаптары өсөн
* Г. Х. Андерсен Халыҡ-ара дипломы
* Балалар китабы буйынса халыҡ-ара Советтың (IBBY) Почётлы дипломы — «Сто рассказов из русской истории» (1978) китабы өсөн
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
# Дильмеж

Дильмеж — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ленка йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Дильмеж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023801
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002380
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәғдән Әбделкәримов

Мәғдән Әбделкәримов (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Мәғдән Әбделкәримов
## Биографияһы

Мәғдән Әбделкәримов Ырымбур губернаһы Ҡыр-Йылан улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы) Рсай ауылында йәшәгән. Старшина писары булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.

# Мәғдән Әбделкәримов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры

# Мәғдән Әбделкәримов
## Ғаиләһе

Улдары — Мөхәмәтвәли, Мөхәмәтлатиф
# Везъю

Везъю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Везъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016682
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001668
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Овинная (Грошиха ҡушылдығы)

Овинная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Грошиха йылғаһының һул ярына тамағынан 1,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Овинная (Грошиха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100015117
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101511
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Летнинская

Летнинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Летнинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017747
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301774
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Австралия милли китапханаһы

Австралия милли китапханаһы (ингл. National Library of Australia) — Австралияла иң ҙур китапхана.

# Австралия милли китапханаһы
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Австралия милли китапханаһы 1960 йылда парламент китапханаһы нигеҙендә ойошторола. 1968 йылдан китапхана хәҙерге бинала эшләй.
Австралия милли китапханаһында төрлө телдәрҙә 5 миллиондан ашыу китап бар, яҡынса 130 мең дана цифрлаштырылған. Бынан башҡа китапханала донъяның төрлө илдәренән килгән ваҡытлы матбуғат баҫмалары, медиаяҙмалар һәм ҡулъяҙмалар һаҡлана.
Китапхана мотлаҡ дана хоҡуғына эйә. Цифрлаштырылған фотоһүрәттәр Интернетта Picture Australia 2000 йыл 19 август архивланған. сайтына һалынған, шул уҡ ваҡытта 1955 йылдың 1 ғинуарына ҡәҙәр яһалған фотоһүрәттәр авторлыҡ хоҡуғы менән һаҡланмаған һәм улар менән ирекле ҡулланырға мөмкин. Китапхана тарафынан шулай уҡ Pandora Archive интернет-архивы эшләнгән.
# Ядро энергияһы

Ядро энергияһы — атом ядроһында һаҡланған энергия. Атом — материяны барлыҡҡа килтергән иң ваҡ киҫәк. Һәр атомдың ваҡ ҡына төшө бар. Ядро энергияһы атомдың эсендә һаҡлана, һәм атом тотороҡло хәлдә була. Шулай ҙа, үҙ ядро энергияһын нурланыш рәүешендә тарҡатыусы радиоактив атомдар ҙа була. Радиоактив атомдарҙың тотороҡһоҙ изотоптары ядроларынан радиация нурланышы бүленеп сыға.
Ядро энергияһын ике юл менән алып була: атом ядроһын ҡушып һәм атом ядроһын тарҡатып. Ике еңел атомды берләштереү — ядро синтезы тип, ә тарҡатыу — ядро бүленеүе тип атала. Ике ысул да бик ҙур энергия менән бәйле. Тәбиғәттә ике ысул да осорай. Ядролар ҡушылыуҙан бүленеп сыҡҡан энергия Ҡояштың йылылыҡ сығанаға булып тора. Ядро тарҡалғанда бүленеп сыҡҡан энергия атом электр станцияларында электр энергияһы етештереүҙә файҙаланыла. Ядролар ҡушылыу һәм тарҡалыу энергияһын ядро ҡоралында ҡуллалар.
Ядро энергияһы бүленеп сыҡҡанда тритий, цезий, криптон, нептуний һәм йод формалары кеүек бер нисә өҫтәмә радиоактив продукт барлыҡҡа килә.
Ядро энергияһын ҡулланыу оҙаҡ йылдар бәхәстәр тыуҙырҙы. Был бәхәстәр тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, яғыулыҡ-энергикаһына мохтажлыҡ һәм ядро энергияһы тарихы менән бәйле. Яғыулыҡ-энергетикаһына мохтажлыҡты ҡәнәғәтләндереү, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, бөтөп барған ҡыҙылма яғыулыҡты алмаштырыу өсөн дәүләттәр ядро энергетикаһын үҫтерергә тейеш. Чернобыль, Фукусисо фажиғәләрен ҡабат булдырмау өсөн, һәм шундай аварияларҙың эҙемтәләрен кәметеү өсөн барыһын да эшләргә тейешбеҙ. Шулай уҡ илдәр ядро энергияһын күпләп юҡ итеү ҡоралында ҡулланыуҙы туҡтатырға тейеш.
# Оло Тане

Оло Тане — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Соленое күле - №9211 исемһеҙ йылға ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Тане
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000092129
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009212
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0