yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Красная Башкирия (станция)

Красная Башкирия — Көньяҡ Урал тимер юлы станцияһы, Силәбе регионына ҡарай. Ауыл Рәсәй, Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы Ҡыҙыл Башҡортостан ауылында урынлашҡан .

# Красная Башкирия (станция)
## Тарихы

1970-се йылдарҙың икенсе яртыһында Белорет - Ҡарлыман тимер юлын төҙөү буйынса проект ғәмәлгә ашырыла башлай. Юл Кесе Инйәр һәм Инйәр йылғаларының тау үҙәндәре буйлап һуҙыла.
Юл төҙөлөшө 1972 йылдың 17 июленән 1977 йылдың декабренә тиклем алып барыла. Халыҡ телендә был юл Башҡорт БАМ-ы тип атала. Тимер юл Башҡортостандың көнбайыш һәм көнсығыш өлөшөн ҡыҫҡа юл менән тоташтыра, шуға тиклем Өфөнән Магнитогорскиға һәм Белоретҡа тиклем Силәбе йәки Ырымбур ҡалалары аша урау юл менән генә барып етергә мөмкин була. Өфө менән Белорет араһындағы аралыҡ ул саҡта 989 саҡрым тәшкил иткән.
1979 йылда Белорет — Ҡарлыман тимер юл линияларын төҙөү тамамлана. Ошо уҡ йылда Өфө — Сибай поезы йөрөй башлай, ул бөгөнгө көнгә тиклем йөрөй.

# Красная Башкирия (станция)
## Географияһы

Магнитогорск - Сибай тимер юлының Красная Башкирия станцияһы шул исемдәге ауылдың көнсығыш ситендә төҙөлгән.
Ауыл Башҡортостандың көнсығышында, район үҙәге Асҡар ауылынан 22 км төньяҡ-көнсығыштараҡ һәм Өфөнән көньяҡ-көнсығыштараҡ 240 км алыҫлыҡта урынлашҡан .

# Красная Башкирия (станция)
## Хеҙмәтләндереү

675/676 һанлы Өфө-Сибай пассажир поезын йөрөтөү " Федераль пассажирҙар компанияһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Куйбышев филиалы тарафынан бойомға ашырыла. 6531 / 6532-се Магнитогорск — Сибай ҡала яны поезы 2013 йылдың 1 ғинуарында туҡтатылған.
Станцияла вагонлап һәм ваҡлап йөктәрҙе ҡабул итеү һәм оҙатыу башҡарыла (инә торған юлдар, дөйөм файҙаланыуҙа булмаған урындар хеҙмәтләндерелә)
# Ғәбитов Риф Фәтих улы

Ғәбитов Риф Фәтих улы (5 декабрь 1952 йыл) — бейеүсе, балетмейстер. 2000—2004 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленең художество етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1995).

# Ғәбитов Риф Фәтих улы
## Биографияһы

Риф Фәтих улы Ғәбитов 1952 йылдың 5 декабрендә Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Белорет районы) Аҙналы ауылында тыуған. Атаһы клубта эшләүсе мәҙәниәт хеҙмәткәре була, ҡурайҙа, скрипкала уйнаған, йырлаған, бейегән.
1967—1970 йылдарҙа Өфөнөң 1-се интернат-мәктәбендә уҡый һәм Башҡорт дәүләт университетының филология факультетының башҡорт-рус бүлегенә уҡырға инә. Студент йылдарында университеттың Екатерина Варламова етәкселек иткән «Ирәндек» халыҡ бейеү ансамблендә әүҙем шөғөлләнә.
Уҡыу йортон тамамлағас, мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәте, рус теле һәм әҙәбиәтен уҡыта.
Бейеүгә һөйөү уны Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленә алып килә, унда 1974—1992 йылдарҙа артист булып эшләй.
1992—1996 йылдарҙа Риф Ғәбитов — балет артисы һәм ансамбль ҡурайсыһы.
1995 йылда «Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡортса краковяк» бейеүҙәрен ҡуйғаны һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы менән бүләкләнә.
Артист карьераһын 1996 йылда тамамлап, Ғәбитов «Социнвестбанкта» эшләй.
2000 йылда Риф Ғәбитов халыҡ бейеүҙәре ансамбленә художество етәксеһе булып кире ҡайта. 2004 йылдан Стәрлетамаҡ бейеү театрын етәкләй.
Ғаиләһе: ҡатыны Светлана Алексеевна, улы, ике ҡыҙы, ейәндәре.

# Ғәбитов Риф Фәтих улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
* Салауат Юлаев исемендәге Республика премияһы лауреаты (1995)
# Пашпиянъю

Пашпиянъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Пашпиянъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070999
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007099
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Ултыраҡ

Кесе Ултыраҡ (рус. Малая Ультракова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.

# Кесе Ултыраҡ
## Географик урынлашыуы

Айыусы йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Кесе Ултыраҡ
## Тарихы

Кесе Ултыраҡ — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Кесе Ултыраҡ
## Халҡы

| 1916 | 1920 |
| 163 | 138 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (99 %) йәшәй.
# Туманейка

Туманейка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының һул ярына тамағынан 879 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Туманейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005292
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000529
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лехенга-чоли

Лехенга-чоли (ленга-чоли, хагра-чоли, чания-чоли) — Бөйөк Моголдәр империяһы заманында Һиндостан, Пакистан һәм Көньяҡ Афғанстан биләмәләрендә барлыҡҡа килгән дәүләттәрҙә популяр ҡатын-ҡыҙҙар кейеме.

# Лехенга-чоли
## Тасуирламаһы

Хәҙерге Һиндостанда лехенга-чолиҙы киске, байрам, тантана, бейеү, туй кейеме итеп кейәләр. Һиндостандың Гуджарат, Мадхья-Прадеш, Раджастан, Уттаракханд, Уттар-Прадеш, Харьяна һәм Химачал-Прадеш штаттарында лехенга-чоли традицион рәүештә көндәлек кейем булараҡ та ҡулланыла. Лехенга-чолиҙа ҡайһы бер һинд халыҡ бейеүҙәре, мәҫәлән, дандиа, хагра, ҡорһаҡ бейеүе башҡарыла.
Лехенга-чоли, ҡағиҙә булараҡ, өс өлөштән тора: ленга (лехенга, чания, хагра) итәк, чоли-блуза, дупатта -япма. Традицион һинд лехенгаһы тәүҙә формаһы менән сатырҙы хәтерләтә. Хәҙерге заман лехенгаһының модаһын һәм стилен һайлау һинд ҡатын-ҡыҙының дини, территориаль ҡарашына һәм тәғәйенләнешенә бәйле.
Лехенганың оҙонлоғо ябай һинд ҡыҙының төрлө ваҡытта «мидиҙан максиға» тиклем үҙгәрә. Ләкин бай һинд ҡыҙҙары һәр ваҡыт оҙон, итәге иҙәнгә тейеп торған, лехенги кейгән. Традицион чоли — ҡыҫҡа еңле, күкрәкте ҡыҫып торған блузка. Хәҙерге чолилар оҙон еңле, еңһеҙ, билбауҙарҙа йәки бюстьела (күкрәксә) булырға мөмкин.
Элек дупаттаны (оҙон шарф) тик статусы булған һинд ҡатын-ҡыҙҙары ғына кейгән. Хәҙерге ваҡытта дупатта һәр һинд ҡатын-ҡыҙының байрам костюмының айырылғыһыҙ өлөшө булып тора. Өҫтәүенә, хәҙерге һинд ҡатын-ҡыҙҙары дупаттаны баш кейеме итеп кенә ҡулланмай, мәҫәлән, ярым шәрә яурындарын да ҡаплай.
Хәҙерге һинд лехенга-чолилары барса, бәрхәт, тәбиғи йәки яһалма ебәк, вискоза, креп-жоржет, атлас, шифон, органза, етен йәки мамыҡ, тәбиғи ебәк ептәре өҫтәлеп тегелә. Ябай һинд ҡатын-ҡыҙҙары сәскә йәки геометрик орнаментлы сигеү һәм көҙгө киҫәктәре менән биҙәлгән мамыҡтан эшләнгән лехенга-чолиҙы өҫтөн күрә. Бай ғаиләләрҙән һинд ҡатын-ҡыҙҙары аҫыл таштар менән биҙәлгән һәм алтын йәки көмөш ептәр менән ҡулдан эшләнгән сигеү менән биҙәлгән парча йәки ауыр ебәктән лехенга-чоли һайлай. Һинд лехенга-чолиларын хәҙер шулай уҡ муйынсаҡтар, сәйлән, быяла, пайеткалар (ялтырауыҡтар) һәм страздар (ҡурғаш быялаһынан эшләнгән аҫыл таштар имитацияһы) менән биҙәйҙәр.
Традицион рәүештә туй лехенга-чолилары ҡыҙғылт төҫтәрҙә була. Хәҙерге заман туй лехенга-чолилары теләһә ниндәй төҫтә булырға мөмкин: һары, йәшел, ҡыҙыл, аҡ һәм хатта ҡара. Ҡышҡы туй тантаналары өсөн 2013 йыл, хәҙерге һинд дизайнерҙары аҡ, ҡыҙыл, шәмәхә, ҡыҙыл һәм йәшел төҫтәрҙәге кейемдәрҙе һайларға тәҡдим итә. Яҙ һәм йәй 2013 йыл алһыу, персик (шафталы), шәмәхә һәм аҡ май төҫтәрендә. 2013 йыл тренды — алтын.
1994 йылда һинд фотомоделе Айшвария Рай матурлыҡ конкурсы "Донъя һылыуҡайы сәхнәһенә ленга- чоли һинд милли кейемендә сығып, бөтә донъяла ҙур популярлыҡ яулай.
# Цитата

Цитата (латинса: шаһитлыҡҡа саҡырыу) — ниндәй ҙә булһа берәй текстан йәки башҡа кеше телмәренән һүҙмә-һүҙ килтергән өҙөк;фекерҙе иҫбатлау һәм әһәмиәтле фактик материал булараҡ, ниндәйҙер берәй текстан йә башҡа берәй кеше һөйләменән һүҙмә-һүҙ килтерелгән өҙөк. Цитата, ғәҙәттә, ҙур абруйлы аҡыл эйәләренән үҙ фекереңде раҫлау маҡсатында килтерелә.
# (8498) Өфө

Өфө — астероидтар билбауындағы 8498-се бәләкәй планета.

# (8498) Өфө
## Йыһанда урыны һәм асылыу тарихы

Өфө бәләкәй планетаһы Ҡояштан уртаса 448 миллион километр, Ерҙəн кəмендə 250 миллион километр самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан. Диаметры – яҡынса 12 километр. Оппозициялағы яҡтылығы – 12,3 йондоҙ дəүмəле.
Йыһанда «Өфө» исемле күк есеменең барлыҡҡа килеүе астроном Урал Баязитов менән бәйле. Ғалим йондоҙҙар атмосфераһын өйрәнә. Физика-математика фәндәре докторы астроном Николай Степанович Черны́х Урал Баязитовҡа яңы асылған бәләкәй планета исемен Башҡортостан тормошондағы берәй ваҡиға менән бәйләргә тәҡдим итә. 1999 йылда республика Өфө ҡалаһының 425 йыллығын байрам итә, был турала Баязитов Черныхҡа хәбәр итә. Ҡырым астрофизик обсерваторияһы астрономы Людмила Васильевна Журавлёва 1990 йылдың 22 декабрендә яңы бәләкәй планета булыуын аса. 2001 йылдың 15 сентябрендә ул үҙе Өфөгә килеп яңы асылған 8498-се бәләкәй планетаға Көньяҡ Уралдағы тарихи һәм мәҙәни үҙәк Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфө исемен биреү тураһында таныҡлыҡ алып килә.
# 36-сы гимназия (Дондағы Ростов)

36-сы гимназия — Дондағы Ростов ҡалаһындағы муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы. Бина 1915 йылда модерн стилендә архитектор П. Я. Любимов проекты буйынса төҙөлгән. Гимназия бинаһы урындағы әһәмиәткә эйә булған мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# 36-сы гимназия (Дондағы Ростов)
## Тарихы

1906 йылда статский советник Николай Павлович Степанов Ростовта дүрт класлы ирҙәр гимназияһы аса. Башта ул элекке балалар приюты бинаһында урынлаша. Ләкин бер нисә йылдан Степанов гимназия өсөн айырым бина төҙөргә ҡарар итә. Гимназияның яңы бинаһы 1915 йылда Ростов архитекторы П. Я. Любимов проекты буйынса төҙөлә. Гимназияға 14-15 йәштән ҡабул итәләр. Әҙерлек класында уҡыу өсөн түләү 100 һум тәшкил итә, ә беренсе класта — 130 һум. 1916 йылдан башлап гимназияла малайҙар менән бер рәттән ҡыҙҙар ҙа уҡытыла башлай. Граждандар һуғышы ваҡытында гимназия эшләгән була. 1920 йылда ул 95-се беренсе баҫҡыс хеҙмәт мәктәбенә үҙгәртелә. 1922 йылда 95-се мәктәптең бәләкәй кластары базаһында беренсе һәм икенсе баҫҡыс Троцкий исемендәге 24-се мәктәп асыла. 1926 йылдан алып ул — Троцкий исемендәге 5-се ете йыллыҡ мәктәп. 1928 йылдағы документтарҙа уҡыу йорто Дондағы Ростовтың 10-сы туғыҙ йыллыҡ совет хеҙмәт мәктәбе һанала. 1938 йылдың мәғлүмәттәре буйынса — М. Горький исемендәге 36-сы урта мәктәп. 1962 йылда 36-сы мәктәптә бер нисә предметты инглиз телендә уҡытыу индерелә. 1997 йылда мәктәп 36-сы гимназия тип үҙгәртелә. 2007 йылда 36-сы гимназия «Рәсәйҙең иң яҡшы мәктәптәре» Бөтә Рәсәй конкурсы лауреат-мәктәптәре исемлегенә инә.

# 36-сы гимназия (Дондағы Ростов)
## Архитектураһы һәм биҙәлеше

Мәктәптең кирбес бинаһы өс этаждан һәм подвалдан тора. Башы дүрт яҡлы ҡыйыҡлы, төньяҡ көнсығыш яҡтан сатыр бар. Кирбестән биҙәк һәм гимназия фасадының асимметрияһы (симметрияһыҙлығы), тәҙрә уйымдарының ҡатмарлы формаһы бинаны модерн стиленә индерергә мҡмкинлек бирә. Яҫы сығынты һыҙаттар бинаның тышҡы йөҙөн вертикаль бүлемдәргә айырыу өсөн хеҙмәт итә Бинаны горизонталь бүлемдәргә айырыу кронштейндарға беркетелгән кәрниз һәм этаж ара горизонталь сығынты ярҙамында өлгәшелә.
Бина Горький урамы менән Собор тыҡрығы мөйөшөндә урынлашҡан. Ул ҡатмарлы конфигурациялы. Гимназияның рекреация залы бинаның композиция үҙәге булып тора. Уға баҫҡыс һәм кластар тоташып тора.
2011 йылдың 1 сентябрендә гимназияға ингән урында глобус өҫтөндәге малай скультураһы ҡуйыла.

# 36-сы гимназия (Дондағы Ростов)
## Билдәле уҡыусылары

* Минц Александр Львович — ғалим-радиотехник. Гимназияла 1908—1916 йылдарҙа уҡый. Быны 1977 йылда ҡуйылған мемориаль таҡта дәлилләй.
* (А. Ветлугин) Рындзюн Владимир Ильич — яҙыусы, публицист, журналист, А. Ветлугин псевдонимы аҫтында билдәле; «Граждандар һуғышы авантюристары», «Өсөнсө Рәсәй» әҫәрҙәре авторы, А. Дункан һәм С. Есениндың сәркәтибе һәм тәржемәсеһе була, А. Толстой менән эшләй. Гимназияла 1906—1914 йылдарҙа уҡый. Алтын миҙал менән бүләкләнгән.
# Мокрая (Песчанка ҡушылдығы)

Мокрая — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының уң ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мокрая (Песчанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300212107000008640
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000864
* Бассейн коды — 05.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡбуҙат (һәйкәл)

Аҡбуҙатҡа һәйкәл — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районында Йылҡысыҡҡан күле буйында урынлашҡан. Башҡорт халҡының эпик хикәйәттәре персонажына тәүге һәйкәл.

# Аҡбуҙат (һәйкәл)
## Тарихы

Проект республиканың Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге тарафынан тормошҡа ашырылған.
Ул Кәҫле ҡалаһының «Таш билбау» суйын ҡойоу заводында ҡойолған. Һәйкәлдең бейеклеге — биш, ә аттыҡы — 3,5 метр. VI Бөтә донъя фольклориадаһы сиктәрендә 2021 йылдың 6 июлендә асыла. «Шүлгәнташ» тарихи-мәҙәни музей комплексы менән бер бөтөндө тәшкил итә.
* «Скульптор булыу ҙа аҙ, әгәр ысын ат һүрәтләмәһәң. Аҡбуҙат - меңәр йылдар буйына сәсәндәрҙең шиғри теле менән шымартылған образы. Уны сәнғәттең монументаль төрөнә күсерергә кәрәк ине. Эпосты белмәй тороп, быны нисек эшләргә? Сәсәндәр мифик образды оҫта һүрәтләгән. Композициям тулыһынса эпостарға нигеҙләнгән. Йылан — ҡамсы, Аҡбуҙаттағы эйәр — тәхет, булат ҡылысы — батырлыҡ, фиҙаҡәрлек. Бында һәр атрибут мөһим. Булат ҡылыс Урал батырға һәм уға оҡшаш батырҙарға тәғәйенләнгән, биҙәлеше һәм ҙурлығы буйынса — ул уникаль ҡорал Һәйкәлде төҙөгәндә биҙәү-ҡулланма сәнғәтен дә иҫәпкә алырға кәрәк ине: металл һырлау, күнгә баҫып биҙәк төшөрөү... Быларҙың барыһы ла борон-борондан башҡорттарҙың көнкүрешендә айырым урын биләгән. Бөгөн беҙ уларҙы файҙаланмайбыҙ ғына. Ә эпоста улар күрһәтелгән!
, — ти Өлфәт Ҡобағошов.
«Аҡбуҙат һәйкәле — ҙур һәм бик мөһим объект, ул төҙөлөп ятҡан музей менән берҙәм туристик комплексҡа әүереләсәк. Ул шулай уҡ мәмерйәне ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереүҙә ярҙам итәсәк, сөнки мәмерйәне, уның палеолит осорондағы һүрәттәрен боронғо тарих, халыҡ риүәйәттәре һәм эпостары менән бәйләй. Аҡбуҙат — башҡорттарҙың боронғо килеп сығышын иҫбатлаусы образ. Икенсе яҡтан, был объект туристарҙың йәлеп итеүсәнлеген арттырасаҡ, уның менән бергә төбәктең мәҙәни мираҫын өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу ҙа арттырасаҡ», — тине асыу тантанаһында Башҡортостандың Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге директоры Данир Ғәйнуллин.
# Сарык-Чул

Сарык-Чул — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Июс йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сарык-Чул
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014098
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201409
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Баҡсаһарай (Минзәлә районы)

Баҡсаһарай (татар. Бакчасарай, рус. Бакча-Сарай) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы.

# Баҡсаһарай (Минзәлә районы)
## География

Ауыл Минзәлә ҡалаһынан көнбайышҡа табан 19 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Баҡсаһарай (Минзәлә районы)
## Тарих

Ауылға 1911 йылда байлар ырыуы башҡорттары — Тауаҫты Байлар ауылы кешеләре нигеҙ һала. Ауыл Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙенә Күзкәй административ-территориаль улусы составына керә.
1925 йылда мәсет төҙөлә, 1928 йылда башланғыс мәктәп асыла.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составында була. 1930 йылдан Минзәлә районы составына керә.

# Баҡсаһарай (Минзәлә районы)
## Халҡы

1912 йылда ауылда 97 башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 97 | 98 | 143 | 231 | 221 | 206 | 228 | 153 | 84 | 76 |
# Лангендорф (Вайсенфельс)

Лангендорф (Вайсенфельс) (нем. Langendorf (bei Weißenfels)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2475 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,53 км². Диңгеҙ кимәленән 176 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6667 һәм автомобиль коды — BLK.
# Аҙыҡ-түлек инженерияһы

Аҙыҡ-түлек инженерияһы (ингл. Food engineering) — ғәмәли физик фәндәрҙең дисциплина-ара өлкәһе, ул ферменттарҙы, вирустарҙы, микроорганизмдарҙы, хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең күҙәнәк мәҙәниәттәрен, шулай уҡ аҙыҡ сәнәғәтендә биосинтез һәм биотрансформацияпродукттарын өйрәнеүҙе, етештереүҙе һәм ҡулланыуҙы үҙ эсенә ала. Дөйөм алғанда, аҙыҡ-түлек инженерияһы концепцияһы киң эшмәкәрлек өлкәһен үҙ эсенә ала: аҙыҡ-түлек сәнәғәте, приборҙар эшләү, аҙыҡ-түлек ҡорамалдарын ремонтлау һәм файҙаланыу, үҙенсәлекле төргәк, шулай уҡ производство контроле. Аҙыҡ-түлек инженерлығы өлкәһендә аттестация үткән белгестәргә (5 йыл тулы белемле уҡыу программаларын үҙләштереү өсөн стандарт сроклы инженер квалификацияһын алған сығарылыш уҡыусылары) рөхсәт ителә.
# Ляга (Ишим ҡушылдығы)

Ляга — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ишим йылғаһының уң ярына тамағынан 263 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ляга (Ишим ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011583
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301158
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 1774 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1774 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1774 MDCCLXXIV |
| Юлиан стилендә | 1773—1774 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2526—2527 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7282—7283 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5534—5535 ה'תקל"ד — ה'תקל"ה |
| Мосолман календары | 1188—1189 |
| Боронғо әрмән календары | 1223 ԹՎ ՌՄԻԳ |
| Ҡытай календары | 4470—4471 癸巳—甲午 чёрная змея — синий конь |
| Эфиопа календары | 1766—1767 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1830—1831 |
| - Шака самват | 1696—1697 |
| - Кали-юга | 4875—4876 |
| Иран календары | 1152—1153 |
1774 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Гольдбек

Гольдбек (нем. Goldbeck) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1517 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,29 км². Диңгеҙ кимәленән 26 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
# Абзал (исем)

Абзал — башҡорт һәм төрки исем, мосолман ир-ат исеме.

# Абзал (исем)
## Этимологияһы

Абзал исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм «иң яҡшы, иң һәйбәт» тигәнде аңлата.

# Абзал (исем)
## Фамилия

Абзалов Дмитрий Габит улы — Билдәле Рәсәй политологы., стратегик коммуникациялар үҙәге президенты вазифаһын биләй.
Абзалов Рем Абзалович (15 июнь 1914, Даръя өлкәһе, Рәсәй империяһы — 7 февраль 1983, Ташкентта, Үзбәк ССР-Ы) — майор, Советтар союзы геройы (1945).
Абзалимов Рәмил улы. Физика-математика фәндәре кандидаты, доцент кафедра математика, Өфө дәүләт нефть техник университеты]]
Абзалов Ралит Мөнир улы (1939—1985). Географ, ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. География фәндәре кандидаты (1974). Сығышы менән Мәсетле районы Әжекәй ауылынан.
Абзалов Фәтих Р .(1912—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының 3-сө эскадронында отделение командиры. Сержант.

# Абзал (исем)
## Атаһының исеме

Сәхәбетдинов Зәнфир Абзал улы. (7 октябрь 1951 йыл) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Абзал (исем)
## Ер-һыу атамалары

Абзал (рус. Абдан) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе[1] биләмәләрендә аға. Йылға Ҡыялы Бүртә йылғаһына һул яҡтан тамағынан 46 км алыҫлыҡта ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км тәшкил итә.
# Нижне-Калманка

Нижне-Калманка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Калманка йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Нижне-Калманка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100010217
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115101021
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1