yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы

Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы (18 октябрь 1952 йыл) — йырсы һәм юғары мәктәп хеҙмәткәре, 1983 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы һәм бер үк ваҡытта 1997 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1992).

# Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы
## Биографияһы

Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы Аҙнаҡаева 1952 йылдың 18 октябрендә Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡасабаһында (хәҙер ҡала) тыуған.
1982 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Р. Г. Ғәлимуллина класы) тамамлай.
1983 йылдан башлап Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләй. Рәсәй һәм Германия буйлап гастролдәрҙә сығыш яһай .
1997 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта — вокал сәнғәте кафедраһы доценты.

# Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы
## Вокал партияһы

Сит ил композиторҙары Дж. Верди, Дж. Россини, И.Штраус һ. б. вокаль әҫәрҙәрен башҡара.
Ватан композиторҙары А. А. Алябьев, Х. Ф.Әхмәтов, А. Е. Варламов, З. Г. Исмәғилев, С. В. Рахманинов, С. Г. Садиҡова, Р. М. Яхин һ. б. вокаль әҫәрҙәрен башҡара.
Рәйлә Шәрәфи ҡыҙының тауышы өс октаваға еткән киң диапазонлы сағыу була. Уның йыр башҡарыу манераһы хисле булыуы менән айырылып тора. Виртуоз техникаға эйә булған йырсы йыр башҡарыу стилен нескә тоя. Ул милли традициялар менән классик вокал үҙенсәлектәрен оҫта берләштереп башҡорт халыҡ йырҙарын башҡара.

# Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы халыҡ артисы (1992)
# Ғәзнәүиҙәр

Ғәзнәүиҙәр (рус. Газневиды) — фарсы Ғәзни ҡалаһы әмирҙәре һәм солтандары династияһы (хәҙерге Көньяҡ Афғанстан), 961—1186 йылдарҙа хакимлыҡ иткән. Улар Хөрәсән, Афғанстан, Хорезм, Бохара ханлығы, Гурган һәм Һиндостандың төньяҡ провинциялары территорияларын биләгән дәүләт төҙөгән.

# Ғәзнәүиҙәр
## Тарихы

Династияға нигеҙ һалыусы — полководец Алп Тегин, ул Сәмәниҙәр дәүләтенең көньяҡ провинцияларында наместник булған.
Уның кейәүе Себук Тегин — Ғәзнәүиҙәр дәүләтенә нигеҙ һалыусы. Иң күренекле хакимы — Мәхмүт Ғәзнәүи. Мәсүд I (1030—1041) ваҡытында дәүләт тарҡала башлай, ә 1186 йылда Хосров-Малик хакимлығы ваҡытында [1160 — 1186 (йәки 1187)] Ғәзнәүиҙәр дәүләте һәм династияһы йәшәүҙән туҡтай.

# Ғәзнәүиҙәр
## Ғәзнәүиҙәр династияһы хакимдары

Ғәзнәүиҙәр династияһы: Алп Тегин (962?), Себук Тегин (977997), Исмәғил (997998), Мәхмүт (9981030), Мөхәммәт (1030), Мәсғүд I (1030 — 41), Мәүдүд (1041—1048), Мәсғүд II (1049), Ғәли Әбү-әл-Хәсән (1049—1051), Ғәбдрәшит (1051—1053), Тоғрул (1053), Фәррухзад (1053—1059), Ибраһим (1059—1099), Мәсғүд III (1099—1115), Ширзад (1115—1116), Арыҫлан (1116—1117), Баһрам-Шаһ (1117—1153), Хосров-Шаһ (1153—1160), Хосров-Малик (1160—1186 йәки 1187).
# Церий

Церий (лат. Cerium, Ce) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осор элементы. Тәртип номеры — 58.
лантаноид химик элементтар төркөмө, көмөшһыу металл

# Церий
## Символы

Церий элементының символы — Ce (Церий тип уҡыла).

# Церий
## Тарих

Церий 1803 йылда фон Хисингер Берцелиус тарафынан асыла.
Бәләкәй планеталарҙың иң ҙурыһы Церера (Ceres) хөрмәтенә аталған, ә уныһы үҙ сиратында, рим уңыш алиһәһе хөрмәтенә аталған.
1803 йылда швед хеҙмәттәштәре В. Хейзенгер һәм Й. Я. Берцелиус менән бер ваҡытта тиерлек церийлы ерҙе асҡан немец химигы М. Г. Клапрот «церий» исеменә ҡаршы сыға, «церерий» тәҡдим итә. Ләкин Берцелиус, исемде әйтеү ҡыйынлыҡтарына һылтаныпп, үҙе биргән исемде һаҡлап ҡалған.

# Церий
## Тәбиғәттә

Ер ҡабығында церий йөкмәткеһе — 70 г/т, океан һыуҙарында — 5,2·10⁻⁶ мг/л.

# Церий
## Тәбиғәттә
### Ятҡылыҡтары

Церийҙың төп ятҡылыҡтары Ҡытай, АҠШ, Ҡаҙағстан, Рәсәй, Украина, Австралия, Бразилия, Һиндостан, Скандинавияла урынлашҡан.
# Кесе Алабуга

Кесе Алабуга — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алабуга йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кесе Алабуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011323
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301132
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# USB-флеш-һаҡлағыс

USB-һаҡлағыстың (флешка) төп тәғәйенлеше — мәғлүмәтте һаҡлау, күсереү,резерв копия һаҡлау, операцион системалар индереү.
Флешканың төп компоненттары:
* USB-интерфейс
* Контроллер — ROM һәм RAM менән беркетелгән ҙур булмаған микроконтроллер.
* NAND-чип флеш-хәтер — мәғлүмәтте һаҡлай.
* Осциллятор — USB шинаһы өсөн синхронлаусы сигналды генерирлай.
* Күп флешкаларҙа FAT төркөмөнә ҡараған файл системалары ҡулланыла. Флешканың куләменә ҡарап FAT16, FAT32 йәки exFAT ҡулланыла. 64 ГБ һәм унан да ҙурыраҡ күләмле флешкалар өсөн NTFS ҡулланыла.

# USB-флеш-һаҡлағыс
## Өҫтөнлөктәре һәм етешһеҙлектәре
### Өҫтөнлөктәре

* еңеллеге, эштең тауышһыҙлығы һәм портативлыҡ;
* универсаллек, компьютер, телевизор һәм DVD- һәм медиа уйнатҡыстарға ҡуйыу мөмкинлеге;
* энергияны әҙ ҡулланыусы;
* температураның киң диапазонында эшләүе;
* механик тәьҫирҙәргә бирешмәй, шулай уҡ жесткий дискка ҡарағанда магнит яланы тәьҫиренә ныҡлы ҡаршы тора.
* оптик һаҡлағыстарға һәм дискеталарға хас булған сыйыҡтар һәм саң ултырыу проблемаһы USB-һаҡлағыстар өсөн ҡурҡыныс түгел.
* автоном режимда мәғлүмәтте 10 йылға тиклем һаҡлау мөмкинлеге бар. Иң аҙы мәғлүмәт 3-6 ай дауамында һаҡлана.
# Арнольд Шварценеггер

Арнольд Шварценеггер (нем. Arnold Alois Schwarzenegger; 30 июль 1947 йыл) — Америка культурисы, актёр һәм эшҡыуар, сәйәсмән. 2003—2011 йылдарҙа Калифорния губернаторы. Бодибилдинг буйынса бер нисә премияға эйә, шул иҫәптән ете тапҡыр «Мистер Олимпия» була. «Арнольд Классик» бәйгеһен ойоштороусы.

# Арнольд Шварценеггер
## Биографияһы

Арнольд Алоис Шварценеггер 1947 йылдың 30 июлендә Австрияның Штирия ерендәге Грац ҡалаһынан алыҫ түгел Таль ауылында тыуған.
Актёр булараҡ, бихисап фильмдарҙа төп ролдәрҙе башҡара: «Геркулес Нью-Йоркта» (1970), «Ас көйө ҡал» (1976), «Конан-варвар» (1982), «Конан-емереүсе» (1984), «Терминатор» (1984), «Ерән Соня» (1985), «Коммандо» (1985), «Килешеүһеҙ» (1986), «Йыртҡыс» (1987), «Йүгереүсе кеше» (1987), «Ҡыҙыл томра» (1988), «Игеҙәктәр» (1988), «Барыһын дә иҫкә төшөрөргә» (1990), «Балалар баҡсаһы полисмены»(1990), «Терминатор 2: Ҡиәмәт көнө» (1991), «Һуңғы киногерой» (1993), «Дөрөҫ ялған» (1994), «Джуниор» (1994), «Юйыусы» (1996), «Раштыуаға бүләк» (1996), «Бэтмен һәм Робин» (1997), «Терминатор 3: машиналар ихтилалы» (2003), «Геройҙың кире ҡайтыуы» (2013) һ.б.
# Джибути

Джибути Республикаһы - Африкалағы дәүләт.
# Пома (Ивдели ҡушылдығы)

Пома — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивдель йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пома (Ивдели ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009090
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200909
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы

Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы (8 апрель 1943 йыл) — йырсы, ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1974 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Педагогия фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).

# Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы
## Биографияһы

Зөлфирә Әғләм ҡыҙы Фәрхетдинова (никах буйынса фамилияһы Бәкерова) 1943 йылдың 8 апрелендә Башҡорт АССР-ының Балтас районы Маты ауылында тыуған.
Өфө музыкаль педагогия училищеһының 1 курсын тамамлағас, Мәскәүгә уҡырға бара.
1969 йылда А. Т. Москаленко класы буйынса Гнесиндар исемендәге Мәскәү музыкаль‑педагогия институтын тамамлай һәм 2001 йылға тиклем Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы булып эшләй.
Бер үк ваҡытта 1999 йылдан Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында музыкаль белем биреү кафедраһы мөдире. 2004 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Музыкаль педагогия буйынса 20‑нән ашыу фәнни хеҙмәт, уҡытыу‑методик әсбаптар авторы.

# Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

Тауышы — лирик‑колоратуралы сопрано. Башҡорт, рус һәм сит ил композиторҙары операларында 3 тиҫтәнән ашыу партия башҡара. Хөсәйен Әхмәтов, Айрат Ҡобағошов, Р. Ф. Кәлимуллин һәм башҡа ҡайһы бер композиторҙарҙың әҫәрҙәрен тәүге башҡарыусыһы булып тора. Зөлфирә Фәрхетдинованың концерт репертуарында Халиҡ Заимов, Заһир Исмәғилев, Салауат Низаметдинов, Нариман Сабитов һәм башҡа композиторҙарҙың вокаль әҫәрҙәре; рус һәм сит ил композиторҙары операларынан ариялар һәм романстар, башҡорт халыҡ йырҙары («Зөлхизә», «Таштуғай», «Һыр», «Шәл бәйләнем») һәм башҡалар бар.
1961 йылда Мәскәүҙә, 1973 йылда Яҡут АССР-ында Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте аҙналарында ҡатнаша. СССР-ҙан тыш ҡайһы бер сит илдәрҙә, шул иҫәптән Германия, Финляндия һәм Швецияла гастролдәрҙә була.

# Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге
### Операла төп партиялары

* Прилепа («Пиковая дама» П. И. Чайковский; 1969 йылда дебют партияһы)
* Джильда («Риголетто» Дж. Верди)
* Виолетта («Травиата» Дж. Верди)
* Ләйлә («Искатели жемчуга» Ж. Бизе)
* Әминә һәм Аннушка («Салауат Юлаев» З. Ғ. Исмәғилев)
* Наза («Ҡоҙаса» музыкаль комедияһы)
* Бибинур («Замандаштар» Х. Ф. Әхмәтов)
* Нәркәс («Нәркәс» Х. Ф. Әхмәтов, 1994)
* Банат («Кейәүҙәр» С. Ғ. Садиҡова һәм Р. Ғ. Ғөбәйҙуллин, 1973)
* Яҙгөл («Мөхәббәт ялҡындары», Т. М. Шәрипов, 1983)

# Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
* Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1991).
* Салауат Юлаев ордены (2018)

# Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Активизация познавательной деятельности будущего учителя музыки. — Уфа, 2006.

# Фәрхетдинова Зөлфирә Әғләм ҡыҙы
## Ғаиләһе

* Ире — Фидай Ғәйфулла улы Бәкеров, Өфө дәүләт авиация техник университетының кафедра мөдире, техник фәндәр докторы.
* Ҡыҙы — Дәлиҙә, сит телдәр буйынса белгес, Берлинда йәшәй.
# Силова-Мусюр-Шор

Силова-Мусюр-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Силова-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Силова-Мусюр-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091087
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009108
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юрхарово

Юрхарово — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ЮРХАРО ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Юрхарово
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305477
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Выдрица(Фёдоровка ҡушылдығы)

Выдрица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Фёдоровка йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Выдрица(Фёдоровка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103119
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йосопов Борис Хафиз улы

Йосопов Борис Хафиз улы (рус. Юсупов Борис Хафизович; 1 май 1942 йыл) — ауыл хужалығы, партия органдары һәм һөнәри белем биреү өлкәһе ветераны. 1979 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы, 1982 йылдан КПСС-тың Дәүләкән район комитеты секретары, халыҡ депутаттарының район Советы рәйесе, КПСС район комитетының беренсе секретары, 1990 йылдан —103-сө һөнәри-техник училище директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.

# Йосопов Борис Хафиз улы
## Биографияһы

Йосопов Борис Хафиз улы ул 1942 йылдың 1 майында БАССР-ҙың Дәүләкән районы Иҫке Мерәҫ ауылында тыуған.
1970 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1960 йылда Дәүләкән районының Ленин исемендәге колхозында ябай колхозсы булып башлай.
1961—1964 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1970 йылда институтты тамамлағас, Стәрлетамаҡ районында баш зоотехник, совхоз-техникумда партком секретары булып эшләй.
1979—1982 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы вазифаһында.
1982—1990 йылдарҙа КПСС-тың Дәүләкән райкомында секретарь, Дәүләкән районы халыҡ депутаттары Советы рәйесе, КПСС-тың Дәүләкән район комитетының беренсе секретарь була.
1990 йылдан Дәүләкән ҡалаһындағы 103-сө һөнәри-техник училище директоры.
1990 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советының һуңғы, тарихи 12-се саҡырылышына Дәүләкән районы, 196-сы Бик-Ҡарамалы һайлау округы буйынса халыҡ депутаты итеп һайлана.
Юғары Советтың халыҡ депутаттары Советтары, идаралыҡ һәм үҙидаралыҡ үҫеше мәсьәләләре буйынса комиссияһы ағзаһы.

# Йосопов Борис Хафиз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре
# Мәмәтова Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы

Мәмәтова Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы (ҡаҙ. Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова; 23 октябрь 1922 йыл — 15 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар бригадаһы пулемётсыһы, гвардия өлкән сержанты. «Советтар Союзы Геройы» (1944) исеменә лайыҡ булған тәүге ҡаҙаҡ ҡатын-ҡыҙы.

# Мәмәтова Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы
## Биографияһы

Мәншүк (Мәнсиә) Жиенғәли ҡыҙы Мәмәтова 1922 йылдың 23 октябрендә Ҡырғыҙ Автономиялы Социалистик Совет Республикаһының (1920—1925) (хәҙерге Ҡаҙағстандың Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе Бүкәйурҙа районы) Жиеккум ауылында тыуған. Милләте ҡаҙаҡ.
Бик иртә етем ҡалғас, уны үҙенә ҡыҙ итеп инәһе Әминә Мәметова ала. Бала сағы Алматы ҡалаһында үтә. Ысын исеме Мәнсиә булған, бала сағында инәһе Әминә Мәмәтова уны иркәләтеп «Моншағым» тип йөрөткән, әммә Мәншүк бәләкәй булғас ул «Моншақ» һүҙен әйтә алмаған һәм уныҡы тик «Мәншүк» тип килеп сыҡҡан. Бынан бирле ул үҙенең хаттарында «Мәншүк» (рус. Манчук) тип ҡул ҡуйған.
Бөйөк Ватан һуғышына ҡәҙәр эшселәр факультетын, медицина институтының ике курсын тамамлап өлгөрә. Ҡаҙаҡ ССР-ы Халыҡ комиссариаты советы аппаратында эшләй, Халыҡ комиссариаты советы рәйесенең сәркәтибе була.
1942 йылдың сентябренән Ҡыҙыл Армия составында, 100-сө Ҡаҙаҡ айырым уҡсылар бригадаһы штабының писаре, шәфҡәт туташы булып хеҙмәт итә. Фронтта пулемётсылар курсын тамамлай һәм пулемёт расчётының беренсе номеры итеп тәғәйенләнә.
1943 йылдың 15 октябрендә Невель ҡалаһын азат итеү өсөн ҡаты алыштар барышында, Мәншүк Мәметова пулемёт расчётында бер үҙе тороп ҡала һәм, башына ҡаты яра алыуға ҡарамаҫтан, дошмандың 70 һалдатын юҡ итә һәм батырҙарса һуғышып һәләк була.
Невель ҡалаһында ерләнгән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 1 мартындағы указына ярашлы Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы Мәмәтоваға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Мәмәтова Мәншүк Жиенғәли ҡыҙы
## Хәтер

* 1969 йылда А. С. Кончаловский сценарийы буйынса режиссёр М. С. Бегалиндың «Песнь о Маншук» фильмы төшөрөлә. Мәншүк ролен Наталья Аринбасарова башҡара.
* Мәншүк Мәмәтова исемен Шымкент ҡалаһының 35-се мәктәбе, Тараз ҡалаһының 27-се мәктәбе, Алматы ҡалаһының 28-се техник лицейы йөрөтә.
* Алматыла Мәншүк Мәмәтова исеме менән үҙәк урамдарҙың береһе аталған, Үҙәк скверҙа ике ҡаҙаҡ ҡатыны — һуғыш ҡаһармандары Мәншүк Мәмәтова һәм Әлиә Мулдағоловаларға һәйкәл ҡуйылған.
* Кесе Алматы һыртының Алматы ҡалаһынан көньяҡҡа табан урынлашҡан түбәгә Мәншүк Мәмәтова исеме бирелгән.
* 1978 йылда Невелдә (Белоруссия) Мәншүк Мәмәтова һәйкәле ҡуйылған һәм уның исеме менән урам аталған. 2010 йылдың 1 майында һәйкәл яңыртыла .
* 1988 йылда Уральскиҙа (Ҡаҙағстан) уның исемен менән аталған майҙанда Мәншүк Мәмәтова һәйкәле ҡуйылған. Был 5 метрлыҡ һәм 8 тонналыҡ һәйкәл 30 йылдан ашыу торған, 2017 йылда уны Бөйөк Ватан һуғышының өс ҡаһарманына (Мәншүк Мәмәтова, Әлиә Мулдағолова, Хиуаз Доспанова) арналған «Ҡаҙаҡ халҡының данлыҡлы ҡыҙҙары» һәйкәле менән алыштырыла.
* Уральскиҙа (Ҡаҙағстан) Мәншүк Мәмәтова исемендәге мемориаль музей ойошторолған. Ошо музей нигеҙендә 2010 йылда Аҡтүбәлә Мәншүк музейы асыла.
* Астанала берҙән-бер тегеү фабрикаһы Мәншүк Мәмәтова исемен йөрөтә.
* Ҡаҙағстан почта маркаһы.
# Анбуй

Анбуй (Андуй) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шола йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Анбуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009046
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000904
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нәсер (мифология)

Нәсер (ғәр. نسر‎ — «бөркөт», «гриф»; рус. Наср) — Сәба батшалығында һәм Кәтбәнә мәмләкәтендә хөрмәт ителгән боронғо ғәрәп мифологик илаһтарының береһе.
Нәсер — Сәбаның баш ҡалаһы Мәьрибтән көньяҡтараҡ урынлашҡан Джуба оазисының илаһ-ҡанбабаһы, ҡурсалаусыһы һәм хакимы. Нәсер һүрәттәре бөркөт рәүешендә эшләнгән һәм Көньяҡ Ғәрәп сәнғәтендә, декоратив һәм дини-символик функцияла осрай
Ҡөрьәндә Нух пәйғәмбәр халҡы табынған илаһ итеп иҫкә алына:
Ҡөрьәндә Йағуҡ Нух пәйғәмбәр халҡы табынған пот итеп телгә алына:
* Ҡәүемдең олуғтары мәкер ҡылдылар һәм әйттеләр: “Үҙ поттарығыҙға табыныуҙы ташламағыҙ! Уад, Суағ, Йәғуҫ, Йағуҡ һәм Нәсер исемле поттарға табыныуҙы ташламағыҙ”.
* Нух 71:22-23
Уға һимйәрҙәр, атап әйткәндә, Зү Рүәйн менән Зү-л-ҡәлә ырыуҙары табынған. Риүәйәттәргә ярашлы, Нәсер культын йәһүдилек (йәһүд дине) алмаштырған. Был илаһ һирәк кенә Төньяҡ Ғәрәбстан тураһындағы яҙмаларҙа һәм ҡайһы бер сит ил сығанаҡтарында телгә алына
# Алапокотыль-Кы

Алапокотыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ТАЗ/555/220 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Алапокотыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067707
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306770
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һүҙ төркөмдәре

Һүҙ төркөмдәре (урыҫ. Части речи)-

# Һүҙ төркөмдәре
## Үҙ аллы һүҙ төркөмдәре

Исем, ҡылым, сифат, алмаш, һан, рәүеш

# Һүҙ төркөмдәре
## Ярҙамсы һүҙ төркөмдәре

Теркәүес, бәйләүес, киҫәксә, мөнәсәбәт һүҙҙәр.
Был тел йәки тел белеме тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Тасса

Тасса — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының уң ярына тамағынан 229 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тасса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005828
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200582
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кучурган (йылға)

Кучурган (укр. Кучурган) — Украиналағы йылға. Одесса өлкәһенең Захаривка, Велика Михайливка һәм Роздильна райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 109 километр. Бассейн майҙаны — 2090 км².
# Тиноватка (Тоголика кушылдығы)

Тиноватка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тоголика йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.

# Тиноватка (Тоголика кушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026163
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202616
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шошуй

Шошуй — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Поча йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шошуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038641
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003864
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0