yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сындалья

Сындалья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының һул ярына тамағынан 429 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сындалья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201286
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Диаспора

Диа́спора (грек. διασπορά) - тарихи тыуған иленән ситтә йәшәгән һәм тел уртаҡлылығын һаҡларға социаль институты булған этностың өлөшө.
Баштараҡ диаспора тип баҫып алынған территорияларҙа колонизация һәм ассимиляция сәйәсәте менән төҙөлгән боронғо грек ҡала-дәүләттәрен атағандар. Ошоға оҡшаш йәшәү арауығын киңәйтеү ҡайһы бер боронғо семит халыҡтарына хас булған. Финикиҙар, йәһүдтәр, гректар, римлылар ҙур булмаған дәүләт төҙөп, бик ҙур биләмәләрҙе баҫып алыуға өлгәшкәндәр.

# Диаспора
## Иң ҙур диаспоралар

* Ҡытай диаспораһы - 50 миллиондан ашыу кеше
* Һинд диаспораһы - 25 миллиондан ашыу кешеРус диаспораһы - 25 миллиондан ашыу кеше [14]
* Урыҫ диаспораһы — 25 миллиондан ашыу кеше
* Поляк диаспораһы - 21 миллион кеше
* Украин диаспораһы - 12 миллион самаһы кеше
* Әрмән диаспораһы - 8 миллион самаһы кеше
* Йәһүд диаспораһы - 8 миллион самаһы кеше
* Итальян диаспора - 8 миллион самаһы кеше
* Сиған диаспораһы - 8 миллион самаһы кеше (сығанаҡ күрһәтелмәгән)
* Грек диаспораһы - 7 миллион самаһы кеше
* Черкес диаспораһы - 7,5 миллиондан ашыу кеше (сығанаҡ күрһәтелмәгән)
* Вьетнам диаспораһы - 4 миллион самаһы кеше [21]
* Төрөк диаспораһы - 3,5 миллиондан ашыу кеше
* Германиялағы төрөктәр диаспораһы — 3,5 миллиондан ашыу кеше
* Ҡаҙаҡ диаспораһы - 3,5 миллиондан ашыу кеше (сығанаҡ күрһәтелмәгән)
* Немец диаспораһы - 3,5 миллион самаһы кеше (сығанаҡ күрһәтелмәгән)
* Белорус диаспораһы - 3,5 миллион самаһы кеше
* Әзербайжан диаспораһы - 3,5 миллион самаһы кеше (сығанаҡ күрһәтелмәгән)
# Лиственничная (Чулас ҡушылдығы)

Лиственничная — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулас йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Лиственничная (Чулас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048440
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004844
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Изге төндә (хикәйә)

Изге төндә — Антон Чеховтың 1886 йылда яҙылған хикәйәһе. Әҫәр тәүге тапҡыр «Новое время» гәзитенең 3636-се һанында 1886 йылдың 13 апрелендә «Ан. Чехов» ҡултамғаһы менән баҫыла.

# Изге төндә (хикәйә)
## Баҫмалар

Хикәйә 1886 йылдың 13 апрелендә «Новое время» гәзитенең 3636-сы һанында баҫылып сыға. Хикәйәнең мөхәррирләнгән варианты В сумерках йыйынтығында 1887 йылда Санкт-Петербургта баҫтырыла. 1898 йылда Тильда пресс нәшриәте хикәйәне айырым баҫма итеп сығара. Чехов был хикәйәне Адольф Маркс 1899—1901 йылдарҙа нәшер иткән әҫәрҙәре йыйынтығының өсөнсө томына индергән.
Чехов тере саҡта хикәйә словен теленә тәржемә ителгән.

# Изге төндә (хикәйә)
## Сюжет

Хикәйәнең төп геройы Голтва йылғаһы буйлап Пасха алдынан, урындағы сиркәүгә инеп, төнгө байрамды күрергә тип, сәйәхәт ҡыла. Юлда ул утыҙ йәштәр тирәһендәге, әҙерәк аҡылға тулы булмаған, паромсы-монах Иероним менән әңгәмәгәләшә башлай. Иероним уға үҙенең ҡайғыһы — иң яҡшы дуҫы һәм уҡытыусыһы преподобный Николайҙың үлеме — тураһында һөйләй. Преподобный Николай акафист оҫтаһы булған. Төп герой сиркәүҙәге шатлыҡлы, сағыу ғибәҙәт ҡылыу менән Иеронимдың ҡайғыһы һәм яңғыҙлыҡ кисереүе араһындағы ҡаты ҡапма-ҡаршылыҡты күрә. Ҡайғыға батҡан монах Иероним тураһында бер кем дә хәстәрлек күрмәй, уға алмашсы паромсы ла ебәрмәй — ул хатта бер рәттән ике смена эшләргә мәжбүр ителгән.

# Изге төндә (хикәйә)
## Тәнҡит

Иероним хикәйә геройына акафистар (Христос, Хоҙай Инәһе һәм ҡайһы бер Изгеләр хөрмәтенә маҡтау йырҙары) яҙыуҙың бөтә нескәлектәрен аңлатып һөйләй. Чехов акафистар яҙыуҙың, икос һәм кондактарҙы уҡыуҙың нескәлектәрен сиркәү йырын яратып белеүсе атаһынан белә, үҙ өйҙәрендә улар, икос һәм кондак уҡып бөткәндән һуң, һәр саҡ хор менән стихирҙар һәм ирмостар йырлаған булған. Иртә таңдан улар сиркәүҙәге иртәнге ғибәҙәткә барғандар, унан ҡайтҡас өйҙәрендә шулай уҡ хор менән акафистар йырлағандар.
Чехов: «Мин бала саҡта дини белем һәм тәрбиә алдым, сиркәүгә йөрөнөм һәм унда сиркәү йырҙарын йырланым, миһрабта ярҙам итештем һәм ҡыңғырауҙарҙа саң уйнаным. Һөҙөмтәһе нисек һуң? Хәҙер бала сағымды иҫкә төшөрһәм, ул миңә бик тә ҡараңғы, күңелһеҙ, минең өсөн хәҙер дин юҡ», — тип иҫенә төшөрә. Бер тапҡыр ҡыңғырауҙар саңын ишеткәс ул: «Диндән бары тик ҡыңғырауҙар саңы ғына минең күңелемдә тороп ҡалған» тип иҫкә ала.
Петербург Фәндәр Академияһы академигы Афанасий Фёдорович Бычков «В сумерках» йыйынтығына ингән әҫәрҙәр араһында иң яҡшы хикәйә тип «Святою ночью» («Изге төндә») хикәйәһен билдәләп үткән.
# Мень (Ныдыб ҡушылдығы)

Мень — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ныдыб йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мень (Ныдыб ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018648
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001864
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гёрен-Дёлен

Гёрен-Дёлен (нем. Gohren-Dohlen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 130 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,58 км². Диңгеҙ кимәленән 333 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7950 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Ҡурай еләге

Ҡурай еләге, (диал. — әберсә, ағас еләге, лат. Rubus idaeus) — роза сәскәлеләр Раузалар (Rosaceae) ғаиләһенә ингән сәнскәк һабаҡлы ҡыуаҡ үҫемлек; ҡырҡынды ерҙәрҙә, урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа, йылға буйҙарында үҫә. Баҡсасылар баҡсала үҫтерә.

# Ҡурай еләге
## Биологик яҙма

Ҡырағай ҡурай еләге — япрағын ҡойоусы күп йыллыҡ тамырһабаҡлы ярымҡыуаҡлыҡ. Тамырһабаҡтан ике йыллыҡ метр ярым бейеклек һабаҡ үҫеп сыға. Тамыры бормала-бормалы, күп төрлө тамырҙар менән күп тармаҡлы.
Һабағы тура тороусы. Беренсе йылғы үҫентеләре үлән кеүек йәшел күкһел ҡуныҡлы (с налётом).
Япраҡтары һабаҡлы овал формаһында.
Сәскәләре аҡ төҫтә 1 см киңлектә, ҙур булмаған сәскәлеккә ойошҡан.
Рәсәйҙең урта өлөшөндә ҡурай еләге июндән июлгәсә, ҡайһы берҙә августҡаса сәскә ата. Еләге ҡыҙыл төҫтә, шулай уҡ һары һәм ҡара төҫлө бөрлөгәнгә). оҡшағандары ла осрай.
* Ҡурай еләге. «Köhler’s Medizinal-Pflanzen» китабынан, 1887
# Повойник

Повойник — кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙҙарҙың боронғо көнсығыш славян баш кейеме, түңәрәк йәки овал формаһындағы йомшаҡ туҡыма эшләпә, ике толомға үрелгән һәм башына һалынған сәстәрҙе тулыһынса ҡаплаған. Арт яҡтан повойник таҫма менән тартыла, был уға баш өҫтөндә тығыҙ ултырырға мөмкинлек бирә.
Шулай уҡ арттан ваҡ бөрмәләргә йыйылып, бер туҡыма киҫәгенән эшләнгән повойниктар ҙа булған. Повойник башҡа баш кейеме аҫтына кейелә, сәстәрҙе буталыуҙан, ә өҫкө кейемде бысраныуҙан һаҡлай. Баш кейеме кеймәйенсә бер повойникта ғына урамға сығыу, йәки өйҙә сит кешеләр, ҡайһы берҙә өйҙәгеләр янында булыу әҙәпһеҙлек тип һаналған.

# Повойник
## Тасуирламаһы

Повойниктарҙың ике төрө: эш һәм ял көндәре өсөн төрө булған. Көндәлек повойник әҙерләү өсөн ҡыйбат булмаған туҡымалар: киндер, сатин, ситса, миткал файҙаланылған. Байрам повойниктары иһә ебәктән, парсанан, атластан, кешмирҙан тегелгән. байрам повойниктарының тирәсе (ҡайһы берҙә уның өҫкө өлөшө) алтын ептәр менән тегеп биҙәлгән, сәйлән, быяла мунсаҡ менән сигелгән, быяла мунсаҡ, уҡа һәм төрлө төҫтәге ебәк таҫмалар менән биҙәлгән. Байрамдарҙа шулай уҡ повойниктар өҫтөнән кешмир йәки ебәк яулыҡтар (ғәҙәти көндәрҙә иһә — киндер, туҡыма һәм сатин) йөрөткәндәр.
Шулай уҡ балалар башлығын хәтерләткән повойниктар ҙа булған: ул киң тирәсле һәм ярым оҙонса түңәрәк, шулай уҡ бауы елкәлә түгел, ә эйәк аҫтында булған.
1917 йылдан һуң урыҫтарҙа повойник кейеү кәмей (быға тиклем, XX быуаттың тәүге ике тиҫтә йыллығында повойник һәм яулыҡ комплексы кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙҙарҙың иң киң таралған баш кейеменә әйләнә). 1920-се йылдарҙа ул әбейҙәр баш кейеменә әйләнә.

# Повойник
## Тарихы

Повойник Рустә XIII быуатта уҡ билдәле була. Ул саҡта уҡ повойник кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙҙарҙың аҫҡы баш кейеме була. Уның өҫтөнән убрус, намитка, кика, сорока йәки кокошник кейгәндәр һәм тик XIX быуаттың 2-се яртыһынан ғына үҙ аллы баш кейеме итеп ҡуллана башлағандар, әммә яулыҡ менән ҡаплағандар. Ул ваҡытта повойниктарҙы крәҫтиән ҡатын-ҡыҙҙары ғына түгел, ә бәләкәй провинциаль ҡаласыҡтарҙа йәшәүсе төрлө ҡатлам ҡатын-ҡыҙҙары ла кейгән була. XX быуаттың тәүге ике тиҫтә йыллығында яулыҡ менән повойниктар, боронғо баш кейемдәрен, мәҫәлән, кокошник, сороканы ҡыҫырыҡлап сығарып, кейәүҙәге крәҫтиән ҡатын-ҡыҙҙарының төп баш кейеменә әйләнә.
XVI-XVII быуаттарҙағы повойниктар һәм волосниктарҙың археологик табылдыҡтары билдәле, табылған экземплярҙарҙың иң күп өлөшө Мәскәүгә тура килә. Мәҫәлән, 2011 йылда Нижнеколымск археологик ҡаҙыныуҙары һөҙөмтәһендә XVII быуат аҙағы — XVIII быуат башы менән даталанған яҡшы һаҡланған повойник табыла. Табылған экземплярҙың конструкция үҙенсәлеге булып, өҫ яҡтан төп туҡыма менән көпләнгән, алына торған алғы өлөшө буйлап тегелгән, тығыҙ итеп бөгөлгән ҡыҙыл туҡыманан эшләнгән валик тора.
# Кожим-Вож

Кожим-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының һул ярына тамағынан 193 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кожим-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069122
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006912
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нытынка

Нытынка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сушенка йылғаһының һул ярына тамағынан 5,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Нытынка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһынан Заозерье ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Коломна ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101812110000024355
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002435
* Бассейн коды — 09.01.01.018
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лоҡманова Клара Абдулла ҡыҙы

Лоҡманова Клара Абдулла ҡыҙы (4 ғинуар 1945 йыл) — ғалим—микробиолог, фармаколог. Медицина фәндәре докторы (2000). БАССР‑ҙың атҡаҙанған табибы (1986), СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1980).

# Лоҡманова Клара Абдулла ҡыҙы
## Биографияһы

Клара Абдулла ҡыҙы Лоҡманова 1945 йылдың 4 ғинуарында Башҡортостан АССР-ының Мәләүез районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районы) Ермолаевка ауылында тыуған.
1963 йылда урта мәктәпте тик «бишле» билдәләренә генә тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә, 1969 йылда уны ҡыҙыл дипломға тамамлай. И. И. Мечников исемендәге вакциналар һәм сывороткалар Өфө ғилми-тикшеренеү институтына эшкә юллама ала. 1974 йылда Мәскәү ғилми-тикшеренеү институтында маҡсатлы аспирантураны тамамлай һәм «Вирусология» темаһына диссертация яҡлай. «Иммунопрепарат» предприятиеһында бүлек начальнигы, 1983 йылда — баш технолог, 1987 йылда — бүлек начальнигы — сифат буйынса директор урынбаҫары, бер үк ваҡытта 1995 йылдла башлап өлкән хеҙмәткәр, 1996 йылда — төп ғилми хеҙмәткәр, 2001—05 йылдарҙа һәм 2007 йылдан алып баш ғилми хеҙмәтәкәр; 2009 йылдан башлап БДМУ‑ла эшләй. 2000 йылда «медицина фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Фармакология» темаһына диссертация яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге паротит вирусын культивациялау ысулдарын камиллаштырыуға, урынлы иммунобиологик препараттар һәм фитопрепараттар өсөн дарыу формаларын эшләп сығарыуға арналған. Лоҡманова ҡатнашлығында яраларҙы уңалтыусы (сәсеү люцернаһы һәм Bacillus subtilis бактериялары нигеҙендә) һәм вирустарға ҡаршы тәьҫир итеүсе (кешенең лейкоцитар интерфероны) дарыуҙар эшләнә һәм дауалау практикаһына индерелә. Төп фәнни журналдарҙа баҫылып сыҡҡан 125 фәнни хеҙмәт, 30 мәҡәлә һәм 13 уйлап табыу авторы.
Лоҡманова Клара Абдулла ҡыҙы етәкселеге аҫтында медицина фәндәре кандидатлығына 5 диссертация әҙерләнә һәм яҡлана, дарыу препараттарының заманса дарыу формаларын булдырыу буйын тикшеренеүҙәр үткәрелә.
«Педиатрия» һәм «Фармация» (ситтән тороп уҡыу һәм көндөҙгө бүлектә) һөнәре буйынса уҡыған студенттарға фармакология буйынса лекциялар уҡый, практик дәрестәр үткәрә.

# Лоҡманова Клара Абдулла ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы
* РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Почет грамотаһы
* Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы
# Оло Усман

Оло Усман (рус. Большая Усманова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аҡбаш ауыл биләмәһе составына инә.

# Оло Усман
## Географик урынлашыуы

Миҙиәк йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Оло Усман
## Тарихы

Оло (Ҙур) Усман — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 3-сө йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Оло Усман
## Халҡы

| 1811 | 1834 | 1866 | 1916 | 1920 |
| 43 | 66 | 199 | 481 | 392 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (99 %) йәшәй.
# Созь

Созь — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иваньково һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2998 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Созь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100712110000003029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000302
* Бассейн коды — 08.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тор (Нөгөш ҡушылдығы)

Тор — Рәсәйҙәге йылға, Башҡортостандың Ишембай, Мәләүез райондары биләмәләрендә аға. Йылғаның оҙонлоғо — 54 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны — 445км².

# Тор (Нөгөш ҡушылдығы)
## Географияһы

Баш-Алатау һыртының көнбайыш битләүендә, Артмаҡ тауынан 4 км төньяҡтараҡ баш ала. Нөгөш йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км алыҫлыҡта барып ҡоя.
Йылға буйында Воскресенское һәм Верхотор урынлашҡан.

# Тор (Нөгөш ҡушылдығы)
## Тарихы

XVIII быуат аҙағында йылғаның үрге ағымында бер нисә торама һәм Воскресенка баҡыр иретеү заводынан (хәҙерге Верхотор) торған урыҫ колонияһы барлыҡҡа килгән. Йылғала быуалар төҙөлгән, хәҙер Верхотор менән Воскресенскийҙа һыуһаҡлағыстар, Кузнецовский утары янында быуаһы бар.

# Тор (Нөгөш ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Удмуртия топоним белгесе Калинина Л. И. йылғаның исемен, ихтимал, хант телендәге сор (күл) тигән һүҙҙән килеп сыҡҡандыр, тип яҙа. Мәгәр башҡорт ғалимдары этимологияһы асыҡ түгел тигән һығымта яһай.

# Тор (Нөгөш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры ҡарап мәғлүмәттәре буйынса Кама һыу бассейны округы, йылға бассейны — Кама, бәлкәй йылға бассейны — Ағиҙел, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский ташы һыу үлсәү посына тиклем

# Тор (Нөгөш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре
### Ҡушылдыҡтары

(тамағынан алып алыҫлығы)
* 0,2 км: Второй Ключ инеше
* 26 км: йылға Торғаҫ
* 40 км: йылға Йылға йылғаһы (Цынгаф-Йылға, Кесе Йылға)
# Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы

Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы (22 октябрь 1912 йыл — 12 октябрь 1970 йыл) — 1939—1940 йылдарҙағы совет‑фин һуғышында һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир. Уҡсылар полкының взвод командиры, өлкән лейтенат (1944). Советтар Союзы Геройы (1943).

# Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы
## Биографияһы

Сәлих Шәйбәк улы Вәлиев 1912 йылдың 22 октябрендә Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Ғүмәр ауылында тыуған.
1940 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла. 1942 йылда кесе лейтенанттар курстарын тамамлаған. 1941 йылдың июленән Көнбайыш, Брянск, Воронеж һәм 1‑се Украина фронттарында хеҙмәт итә. Герой исеменә 40‑сы армия 309‑сы уҡсылар дивизияһы 957‑се уҡсылар полкы взвод командиры кесе лейтенант Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы 1943 йылдың 24 сентябрендә Украина ССР‑ы Балыко‑Щучинка ауылы янында Днепрҙы аша сыҡҡанда һәм уң яҡ ярҙағы плацдармды һаҡлап ҡалыуҙа күрһәткән батырлығы өсөн лайыҡ була. Запасҡа сыҡҡандан һуң (1945) Өфөлә йәшәй һәм эшләй. Ленин (1943), 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1945), Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) ордендары менән бүләкләнгән.

# Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы
## Хәтер

Тыуған ауылында Вәлиев Сәлих Шәйбәк улына — һәйкәл, Өфөләге ул йәшәгән йортҡа һәм Иҫке Ғүмәрҙәге мәктәп бинаһына мемориаль таҡтаташтар ҡуйылған.

# Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1943)
* Ленин ордены (1943)
* 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
# Белгород

Белгород (рус. Белгород) — Белгород өлкәһенең үҙәге.

# Белгород
## Билдәле шәхестәре

* Анощенко Николай Дмитриевич (25.10.1894—14.12.1975), кинорежиссёр, кинооператор, сценарист. 1927—1956 йылдарҙа Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институты уҡытыусыһы. Профессор (1940). Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. 1930 йылда Башҡортостан тураһында документаль‑этнографик фильмдар төшөрөүсе: «Азия сигендә» («На границе Азии»), «Совет әкиәте» («Советская сказка» — Әбйәлил районының «Красная Башкирия» совхозы тураһында), «Башкирка» (башҡорт аты хаҡында поэтик хикәйә). Рәсәй империяһының IV дәрәжә Изге Георгий ордены, СССР-ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

# Белгород
## Уҡыу йорттары

* Белгород дәүләт технологик университеты
* Белгород дәүләт аграр университеты

# Белгород
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 6,6 | 12,3 | 19,4 | 25,6 | 34,4 | 35,7 | 38,9 | 36,3 | 33,5 | 27,6 | 17,4 | 8,9 | 38,9 |
| Уртаса максимум, °C | −3 | −2,9 | 2,8 | 13,2 | 20,5 | 23,9 | 26,0 | 25,2 | 18,6 | 11,1 | 1,9 | −2,6 | 11,3 |
| Уртаса температура, °C | −6,1 | −6,1 | −0,4 | 8,9 | 15,5 | 19,4 | 21,8 | 21,2 | 15,1 | 8,0 | −0,4 | −5,6 | 7,7 |
| Уртаса минимум, °C | −10 | −9,9 | −4 | 4,0 | 9,7 | 14,1 | 16,8 | 16,3 | 10,9 | 4,7 | −2,8 | −9 | 3,5 |
| Абсолют минимум, °C | −34,5 | −29,7 | −31,1 | −9,7 | −3,1 | 2,9 | 8,7 | 7,1 | −2,5 | −6,2 | −21 | −32,1 | −34,5 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 52 | 40 | 36 | 46 | 48 | 67 | 72 | 53 | 49 | 40 | 52 | 50 | 605 |
| Сығанаҡ: Метеоданные Белгородской области и worldweather.org (осадки) ||||||||||||||

# Белгород
## Транспорты

Белгород — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
# Түбәнге Гусиха

Түбәнге Гусиха — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Кваркен районы биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1907 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Түбәнге Гусиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002325
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200232
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тарас Шевченко һәйкәле (Донецк)

Тарас Шевченко һәйкәле — Донецктың Ворошилов районында, Шевченко бульвары һәм Артем урамы киҫешкән ерҙә урынлашҡан.
Переяслав радаһының 300-йыллығы хөрмәтенә төҙөлә һәм украин шағиры һәм рәссамы, хәҙерге украин әҙәби теленә нигеҙ һалыусы Шевченко Тарас Григорьевичты һүрәтләй.
Һәйкәл Украина ССР-ы Министрҙар Советының 1953 йылдың 25 декабрендәге ҡарарына ярашлы эшләнә һәм 1955 йылдың 8 сентябрендә ҡуйыла. 1967 йылда Ленин майҙанына Ленин һәйкәлен ҡуйғанға тиклем Донецктың төп һәйкәле булып һанала.
Һәйкәл шағирҙың тулы һынынан ғибәрәт, бронзанан эшләнгән. Скульптура ҡыҙыл шымартылған граниттан эшләнгән түңәрәк постаментта тора. Постаментта Тарас Шевченко әҫәрҙәренең геройҙары һүрәтләнгән фриз урынлашҡан. Фриздың уртаһында Шевченко үҙе һүрәтләнгән, ул Николай Гаврилович Чернышевскийгә һәм Николай Александрович Добролюбовҡа үҙенең шиғырҙарын уҡый.
Һәйкәлдең авторы — скульптор Макар Кондратьевич Вронский, Алексей Прокофьевич Олейник һәм архитектор Виктор Алексеевич Шарапенко.
Скульптура Киевтә эшләнгән һәм унан Донецк ҡалаһына килтерелгән.
Һәйкәл 1950-се йылдарҙағы совет монументаль сәнғәт традицияларында булдырған һәм Харьковтағы Тарас Шевченко һәйкәленә оҡшаш.
Һәйкәл Н. К. Крупская исемендәге Донецк өлкә китапханаһы, Донецк дәүләт өлкә хакимиәте бинаһы һәм торлаҡ йорттар төҙөлөшө барлыҡҡа килтергән майҙандың композицион үҙәге булып тора. Һәйкәл ҡаланың киңлек күсәрен — Шевченко бульварын башлай.
Донецктағы Шевченко һәйкәле 1964, 1977, 1980 һәм 1982 йылдарҙағы СССР почта конверттарында төшөрөлгән.