yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғәниев Әлмир Әмир улы

Ғәниев Әлмир Әмир улы (24 октябрь 1940 йыл) — ғалим инженер-металлург. Техник фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007). 1973 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2001–2009 йылдарҙа иретеү производствоһы машиналары һәм технологияһы кафедраһы мөдире.

# Ғәниев Әлмир Әмир улы
## Биографияһы

Ғәниев Әлмир Әмир улы 1940 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Миндәк ауылында тыуа.
1963 йылда Свердловск ҡалаһында Урал политехник институтын тамамлай.
1963–1966 йылдарҙа – өлкән, төп инженер.
1967–1969 йылдарҙа – Өфөлә Авиация технологиялары һәм производствоны ойоштороу ғилми-тикшеренеүның Урал филиалының кесе ғилми хеҙмәткәре
1970–1972 йылдарҙа – Ленинград политехник институтының аспиранты
1973 йылдан – Өфө авиация институтында уҡыта – ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор.
2001–09 йылдарҙа машиналар һәм иретеү производствоһы технологияһы кафедраһын етәкләй.
2000 йылда техник фәндәр докторы исеменә дәғүә итеп, «Повышение жаропрочности литейных никелевых сплавов с использованием методов активного и пассивного экспериментов» темаһына диссертация яҡлай.

# Ғәниев Әлмир Әмир улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни тикшеренеүҙәре утҡа сыҙамлы композициялы иретмәләрҙең синтезы, уларҙың утҡа сыҙамлылығын арттырыуҙың теоретик һәм технологик принциптарын эшләү менән бәйле. Ғәниев никель иретмәләренең 20-нән ашыу төрөн (СЖСИ-1, СЖС-2, УГАТУ-1, УГАТУ-2 һ.б.) аса, иретеү һәм газ турбиналы двигателдәрҙең көрәксәләрен УГАТУ-1 һәм СЖС-2 иретмәләренән ҡойоп яһау, изотермик штамповкалау өсөн инструменттарҙы ЖС95-ДУ иретмәһенән ҡойоп яһау, порошоктарҙы плакирлау юлы менән иретмәләр сығарыу һәм СЖСИ-1 иретмәһенән быраулау инструменттарын ҡойоп яһау технологияларын уйлап таба. Асыштары Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәре пр-тиеларында индерелгән. 250-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 42 уйлап табыу авторы.

# Ғәниев Әлмир Әмир улы
## Төп хеҙмәттәре

* Синтез сплавов. Ч.1. Физико-химические методы оптимизации состава сплавов. Уфа, 2000. (авторҙашта);
* Теоретические основы синтеза композиционных сплавов. Уфа, 2008;
* Математические основы синтеза композиционных сплавов. Уфа, 2008. А.С.Горюхин
# Ельцовка (Сосновка ҡушылдығы)

Ельцовка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосновка йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ельцовка (Сосновка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012650
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201265
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Утрас

Кесе Утрас — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Утрас йылғаһының уң ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Утрас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041875
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004187
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Курчум (Воя ҡушылдығы)

Курчум — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воя йылғаһының уң ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Курчум (Воя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103792
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Островец-Свентокшиски

Островец-Свентокшиски (пол. Ostrowiec Świętokrzyski) — Польшалағы ҡала. инә воеводство Свентокшиски воеводствоһына инә, Островец повяты. Ҡала гмина статусына эйә. 46,43 км² майҙанды биләй. Халыҡ һаны — 74 211 кеше (2006 йылға).

# Островец-Свентокшиски
## Тарихы

Островец-Свентокшискиҙағы тораҡ пукты тураһында тәүге мәғлүмәт XIV быуатҡа ҡарай. 1624 йылда тораҡ пункты ҡала статусын ала. 1829 йылда бында Польшалағы беренсе шәкәр заводы асыла. 1919 йылдаповятҡа индерелә. 1975 йылдағы административ реформа барышында Островец-Свентокшиски ҡала статусын юғалта һәм Островец повятының бер өлөшө булып ҡала.
* Островец республикаһы

# Островец-Свентокшиски
## Туғанлашҡан ҡалалар

Островец-Свентокшискиҙың туғанлашҡан ҡалалары:
* Белая Церковь, Украина
* Женвилье, Франция
* Төньяҡ Линкольншир, Бөйөк Британия
* Пинето, Италия
* Бекабад, Үзбәкстан

# Островец-Свентокшиски
## Күренекле шәхестәре

* Давид Бейгельман (1887—1944/45) — музыкант,
* Мирослав Бак (1963) — актёр,
* Мариуш Йоп (1978 йылда тыуған) — футболсы, ҡапҡасы.
* Андрей Кобылянский (1970 р-ны) — футболсы,
* Донъя Кубасинск (1944—2005) — блюз башҡара.
* Камил Надворная (1977 р-ны) — футболсы,
* Леха Маевка (р. 1952) — поляк хәрби авиацияһы командиры,
* Збигнев Пацелт (1951) — сәйәсмән, спортсы, ҡаланың почётлы гражданы,
* Яцек Подсядло (1964 р-ны) — шағир, публицист, тәржемәсе.
# Криуха

Криуха — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Талка йылғаһының һул ярына тамағынан 0,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Криуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006993
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000699
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# «Герой әсә» ордены

«Герой әсә» ордены (рус. «Мать-героиня») — Советтар Союзының юғары почётлы исеме һәм ордены. Күп балалы әсәләр бүләкләнгән. Советтар Союзының Юғары Советы Президиумы тарафынан 1944 йылдың 8 июлендә раҫланған. Һуңғы тапҡыр 1991 йылдың 14 ноябрендә СССР Президенты Указы менән тапшырылған. 47 йыл дауамында яҡынса 431 мең әсә маҡтаулы исемгә лайыҡ булған.

# «Герой әсә» ордены
## Тасуирламаһы

«Герой әсә» ордены биш ҡанатлы йондоҙ рәүешендә һибелгән көмөш нурҙар ерлегендәге биш ҡанатлы ҡабарынҡы алтын йондоҙҙан ғибәрәт, нурҙарҙан эшләнгән йондоҙҙоң ҡанат остары алтын йондоҙҙоң ҡанат остары араһына тап килә. Көмөш штрал йондоҙҙоң ҡапма-ҡаршы остары араһында ордендың үлсәме — 28 мм. Ҡалыбы менән бергә ордендың бейеклеге — 46 мм. 1975 йылдың 18 сентябренә орденда алтын күләме – 4,5±0,4402 г, көмөштөкө – 11,525±0,974 г. Алтындың пробаһы 950. Ордендың дөйөм ауырлығы — 17,5573±1,75 г. Ордендың билдәһе элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында ҡыҙыл эмаль менән ҡапланған фигуралы металл пластинаға беркетелгән. Пластинкала «Герой әсә» тигән ҡабарынҡы яҙыу. Пластинканың ситтәренә һәм яҙмаға алтын ялатылған. Пластинканың артҡы яғында орденды кейемгә беркетеү өсөн төйрәүес бар.

# «Герой әсә» ордены
## Тапшырыу ҡағиҙәһе

10 һәм ундан күберәк бала тапҡан һәм тәрбиәләгән әсәләргә, һуңғы балаһына 1 йәш тулған һәм алдағылары иҫән булған осраҡта тапшырыла.
«Герой әсә» исемен биреү шартына ярашлы:
* рәсми раҫланған тәрбиәгә алынған;
* СССР-ҙы һаҡлап, йәки башҡа хәрби бурыстарын үтәп, йәки кеше ғүмерен, социолистик милек һәм социолистик тәртипте һаҡлау буйынса гражданлыҡ бурысын үтәп һәләк булған һәм хәбәрһеҙ юғалған, шулай уҡ үрҙә күрһәтелгән бурыстарҙы үтәгәндә алған яраланыу, контузия, йәрәхәттәр һәм ауырыуҙарҙан, йәки хеҙмәт йәрәхәтәренән һәм һөнәри ауырыуҙарҙан үлгән балалар иҫәпкә алына
«Герой әсә» исеме бирелгән әсәләргә «Герой әсә» ордены һәм СССР Юғары Советы Президиумы Грамотаһы тапшырыла.
«Герой әсә» ордены түштең һул яғында, башҡа орден һәм миҙалдар булған осраҡта, уларҙан өҫтә тағыла.

# «Герой әсә» ордены
## Башҡорт АССР-ы

Башҡорт АССР-ында «Герой әсә» исеме бирелгән әсәләр һаны:
* 1944 йылдан 1951 йылға тиклем — 706
* 1951 йылдан 1956 йылға тиклем — 329
* 1956 йылдан 1961 йылға тиклем — 429
* 1961 йылдан 1966 йылға тиклем — 488
* 1970 йылда — 152
* 1975 йылда — 110
* 1980 йылда — 79
* 1985 йылда — 28
* 1987 йылда — 12
* 1988 йылда — 16
# Кывтантывис

Кывтантывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кывтан күле -Хасырей - Кывтан йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кывтантывис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072429
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007242
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мары

Мары (төркм. Mary, 1937 йылға тиклем атамаһы Мерв , фарсы. مرو‎) — Төркмәнстандың көньяғындағы ҡала, боронғо Мерв ҡалаһы хөрмәтенә аталған, Мары виләйәте (өлкәһе) үҙәге.
Ҙурлығы буйынса хәҙерге Төркмәнстандың икенсе ҡалаһы. Туран уйһыулығының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Мургаб оазисы территорияһында, Афғанстан тауҙарында баш алған Мургаб йылғаһы дельтаһында урынлашҡан. Көньяҡтан ҡаланы Ҡараҡом каналы урап үтә. Ҡеүәтле тимер юл, мөһим автомобиль юлдары үҙәге. Халҡы — 126 141 кеше (2010). Ҡала башлығы хәким тип атала.

# Мары
## Тарихы

Мары ҡалаһына 1884 йылда Рәсәй хәрби-административ үҙәге булараҡ беҙҙең эраға тиклем I мең йыллыҡ уртаһында барлыҡҡа килгән боронғо Мерв ҡалаһынан 30 километр көнбайыштараҡ нигеҙ һалына. Атамаһы уның боронғо исеменән алынған.
1921 йылдың 7 авгусында Каспий аръяғы Төркмән өлкәһе тип үҙгәртелә. Шулай итеп, Мерв Төркөстан АССР-ының Төркмән өлкәһе Мерв өйәҙе үҙәгенә әүерелә һәм 1924 йылдың 4 декабренә тиклем шулай ҡала. 1926 йылдың 13 авгусына тиклем ҡала Төркмән ССР-ының Төркмән өлкәһе нигеҙендә 1924 йылдың 27 октябрендә төҙөлгән Мерв округы үҙәге була. 1941 йылға тиклем ҡалала 18-се Төркмән тау-кавалерия дивизияһы идаралығы һәм частары урынлашҡан.
1926 йылдың 13 авгусында Мерв округы бөтөрөлә, ә Мерв район үҙәге булып китә. 1937 йылда Мерв Мары тип үҙгәртелә.

# Мары
## Тарихы
### 1991 йылдан һуңғы осор

СССР тарҡалғандан һуң Төркмәнстан бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә. 1992 йылдың 18 майында Мары Мары виләйәте (өлкәһе) үҙәге булып китә. 2015 йылда төрки донъяның мәҙәни баш ҡалаһы итеп һайлана.

# Мары
## Климаты

Климаты континенталь ҡоро; ғинуарҙың уртаса температураһы −2-нән +4 градусҡа °C тиклем, июлдә +28 — +32 °C; яуым-төшөм йылына 100—300 мм.
* Уртаса йыллыҡ һауа температураһы — +17,1 °C
* Сағыштырмаса һауа дымлылығы-41,8 %
* Елдең уртаса тиҙлеге-секундына 4,0 метр
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса температура, °C | 3,4 | 4,5 | 9,9 | 18,1 | 24,1 | 29,2 | 31,4 | 29,3 | 23,3 | 16,1 | 10,4 | 5,3 | 17,1 |
| Сығанаҡ: NASA. База данных RETScreen ||||||||||||||

# Мары
## Халҡы

2017 йылға 120 000 кеше.
Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 1998 йылда Мары ҡалаһында йәшәүселәр һаны 94 000 кеше тәшкил итә. 2005 йылға Мары халҡының һаны 100 000 кешегә тиклем арта, ә 2017 йылда 120 000 кешегә яҡынлашҡан. Этник составы буйынса Мары ҡалаһында башлыса төркмәндәр, урыҫтар, татарҙар, әрмәндәр йәшәй .

# Мары
## Туғандаш ҡалалар

* Стамбул, Төркиә
* Джидда, Сәғүд Ғәрәбстаны
* Сәмәрҡәнд, Үзбәкстан
* Орёл, Рәсәй Федерацияһы
# Сәфәров Тәүис Әғләм улы

Сәфәров Тәүис Әғләм улы (19.8.1937—7.10.2008), ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп эшмәкәре. 1989—2001 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй сауҙа-иҡтисад университетының Өфө институты ректоры. Тарих фәндәре кандидаты (1981), иҡтисад фәндәре докторы (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре (1998).

# Сәфәров Тәүис Әғләм улы
## Биографияһы

Тәүис Әғләм улы Сәфәров 1937 йылдың 19 авгусында Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы Илек ауылында күп балалы колхозсы ғаиләһендә тыуған. 1945 йылда Илек ете йыллыҡ мәктәбенә уҡырға инә. 1952 йылда мәктәпте тик «5» билдәләренә тамамлай һәм Кушнаренко педагогия училищеһына уҡырға инә. Уҡыу дәүерендә уҡыу йортоноң йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша, төркөм комсоргы була. 1956 йылда Өфө педагогия институтының тарих факультетына уҡырға инә. 1957 йылда институт университет тип үҙгәртелә. Юғары уҡыу йортонда ла алдынғы студент була.

# Сәфәров Тәүис Әғләм улы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1961 йылда Тәүис Әғләм улы Сәфәров тыуған Кушнаренко районы Ҡаратәкә ауылындағы 8 йыллыҡ мәктәбенең директоры булып хеҙмәт юлын башлай. 1962 йылда Иҫке Ҡамышлы мәктәбе директоры итеп тәғәйенләнә. Бында йәштәр мәктәбен аса. Ике мәктәп тә райондың алдынғы мәктәптәре тип иҫәпләнә.
1964 йылда аспирантураға уҡырға керә.
1967 йылдың ноябренән 1989 йылдың октябренә тиклем СССР Фәндәр Академияһы Башҡорт филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре. 1972 йылда Башҡорт дәүләт институты преподавателе. 1977 йылдан — Башҡорт дәүләт медицина институты преподавателе, 1979 йылдан — Бөтә Союз сауҙа-иҡтисад ситтән тороп уҡыу университетының Өфө факультеты преподавателе булып эшләй.
1989 йылдың ноябрендә Совет сауҙаһы ситтән тороп уҡыу институтының Өфө уҡытыу-консультация пункты мөдире итеп йүнәлтелә.
1990 йылда пункт факультет итеп үҙгәртелә һәм Сәфәров Т. Ә. факультет деканы итеп тәғәйенләнә.
1993 йылда факультет Мәскәү Дәүләт коммерция институтының Өфө филиалы статусын ала һәм Сәфәров Тәүис Әғләм улы ректор вазифаһына тәғәйенләнә. Сәфәров Тәүис Әғләм улы етәкселек иткән осорҙа (2001 йылға тиклем) Рәсәй сауҙа-иҡтисад университеты Өфө институтының материаль-техник базаһы нығына, белгестәр әҙерләү кимәле яҡшыра. Сәфәров Т. Ә. Башҡортостан Республикаһының йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша.
Ғалим Т. Ә. Сәфәров 77 фәнни хеҙмәт авторы. Сәфәровтың фәнни тикшеренеүҙәре Башҡортостан Республикаһының тышҡы иҡтисад эшмәкәрлегенә, Рәсәй Федерацияһы төбәгенең донъя хужалығына интеграцияһы мәсьәләләренә бағышланған.
Сәфәров Тәүис Әғләм улы 2008 йылдың 7 октябрендә вафат була.

# Сәфәров Тәүис Әғләм улы
## Ғаиләһе

Курсташы Рәмзиә менән ғаилә ҡора. Ҡыҙҙары — Тамара.

# Сәфәров Тәүис Әғләм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре (1998).
* БР Сауҙа министрлығының Почёт Грамотаһы (1996)
* Өфө ҡала советының Почёт Грамотаһы

# Сәфәров Тәүис Әғләм улы
## Хеҙмәттәре

* Т. А. Сафаров. Внешнеэкономический комплекс региона России в условиях интеграции в мировое хозяйство
* Развитие внешнеэкономических связей Республики Башкортостан в 90‑е годы. М., 1998; Социально-экономические проблемы образования в условиях перехода к рынку. Уфа, 1999 (авторҙаш)
# Каячка

Каячка — Рәсәй йылғаһы. Новосибирск өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 274 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Каячка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чан ҡуле һыу бассейны һәм һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000512115200052880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205288
* Бассейн коды — 13.02.00.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нерознак Владимир Петрович

Нерознак Владимир Петрович (17 ноябрь 1939 йыл — 2 ноябрь 2015 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-тел белгесе һәм йәмәғәт эшмәкәре. Филология фәндәре докторы, профессор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһының дәүләт премияһы лауреаты.

# Нерознак Владимир Петрович
## Биографияһы

Владимир Петрович Нерознак 1963 йылдың 17 ноябрендә Омск өлкәһе Божедаровка ауылында тыуған. Атаһы Пётр Нерознак теле-радио тапшырыуҙар алып барыусы. Владимир Пётрович 1963 йылда тамамлай бүлексәһе албан А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетының .филология факультетын тамамлай.
1966—1970 йылдарҙа СССР фәндәр Академияһы тел ғилеме Институтының Ленинград бүлексәһендә ғилми хеҙмәткәрҙәр булып эшләй. 1970—1985 йылдан СССР фәндәр Академияһының тел ғилеме Институтында кесе ғилми хеҙмәткәр, аҙаҡ өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1978 йылда филология фәндәре докторы дәрәжәһенә диссертация яҡлай. 1985—1987 йылдарҙа — ғилми секретарь, 1987—1993 йылдарҙа СССР фәндәр Акдемиһының әҙәбиәт һәм тел бүлегендә — академик-секретарҙың ғилми эште ойоштороу буйынса урынбаҫары.
1992—1995 йылдарҙа — директоры, 1995 йылдан — Рәсәй халыҡтары телдәре Институтында директор урынбаҫары.
Бер үк ваҡытта 1982—1991 йыддарҙа СССР оборона министрлығының Хәрби институтында герман телдәре кафедраһы прфессоры. 1991—2006 йылдарҙа — Мәскәү дәүләт лингвистиа университетында тел теорияһы кафедраһы мөдире һәм профессоры. 1994 йылдан — академик.

# Нерознак Владимир Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дуҫлыҡ Ордены (2000) — дәүләт алдындағы ҡаҙаныштары, күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте һәм халыҡтар араһында дуҫлыҡты һәм хеҙмәттәшлекте нығытыуға ҙур өлөш индергәне өсөн.
* Рәсәй дәүләт премияһы «Лингвистик энциклопедик һүҙлек» өсөн (1995).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре.

# Нерознак Владимир Петрович
## Ижтимағи эшмәкәрлеге

1986 йылдан Совет мәҙәниәте фонды идараһы ағзаһы.
1991-1994 йылдарҙа — ошо фонд идараһы рәйесенең беренсе урынбаҫары (алмаштыра Георг Мясников). Мәҙәниәт фонды эргәһендә Топонимика буйынса Совет булдыра.
1992—2004 йылдарҙа Рәсәй тел яратыусылар йәмғиәте рәйесе.
«Рәсәй фәндәр Академияһы Тел һәм әҙәбиәт серияһы».журналының баш мөхәррир урынбаҫары.
«Русская речь» һәм «Наше наследие» журналдарның мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы, «Москвичка» гәзитенең мөхәрририәт советы ағзаһы.
РФА-ның тел ғилеме институты мәғлүмәте буйынса, Нерознак «Мәскәү, Санкт-Петербург һәм башҡа рус ҡалаларыны урамдарының иҫке исемдәрен кире ҡайтарыуҙа ҙур роль уйнай».

# Нерознак Владимир Петрович
## Төп хеҙмәттәре

* Палеобалканские языки. — М., 1978.
** Названия древнерусских городов / Отв. ред. акад. Д. С. Лихачёв. — М.: Наука, 1983. — 208 с. — 28 000 экз.
** Молчанов А. А., Нерознак В. Н., Шарыпкин С. Я. Памятники древнейшей греческой письменности. Введение в микенологию. — М: Наука, 1988. ISBN 5-02-010895-2
** Горбаневский М. В., Нерознак В. Н. Советский «новояз» на географической карте: о штампах и стереотипах речевого мышления. — М.: Знание, 1991. — 64 с.
# Әл-Ғәдийәт сүрәһе

Әл-Ғәдийәт сүрәһе (ғәр. سورة العاديات‎ ) (Елеүселәр), Ҡөрьән Кәримдең 100-сө сүрәһе, 11 аяттан тора.

# Әл-Ғәдийәт сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

سورة «العاديات» 100
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1. وَالْعَادِيَاتِ ضَبْحًا
2. فَالْمُورِيَاتِ قَدْحًا
3. فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحًا
4. فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعًا
5. فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعًا
6. إِنَّ الْإِنسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ
7. وَإِنَّهُ عَلَى ذَلِكَ لَشَهِيدٌ
8. وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ
9. أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ
10. وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ
11. إِنَّ رَبَّهُم بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَّخَبِيرٌ

# Әл-Ғәдийәт сүрәһе
## Транскрипцияһы

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Үәл-ғәәдийәәти дабхә.
2. Фәл-мүүрийәәти ҡадхә
3. Фәл-мүғиираати субхә
4. Фә'әҫәрнә биһи нәҡғә
5. Фәүәсатнә биһи джәмғә
6. Иннәл-иңсәәнә лираббиһи ләкәнүүд.
7. Үә иннәһү ғәләә ҙәәликә ләшәһиид.
8. Үә иннәһү лихүббил-хайри ләшәдиид.
9. Ә фәләә йәғләмү иҙәә бүғҫира мәә фил-ҡубуур

# Әл-Ғәдийәт сүрәһе
## Мәғәнәһе

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
* Тындары бөтөп елеүселәр менән ант итәм,
* осҡондар сәсрәтеп сығарыусылар менән,
* таң уаҡытында һөжүм итеүселәр менән!
* Һәм улар шуның менән унда туҙан күтәрҙеләр,
* һәм шулай итеп төркөм араһына бәреп инделәр.
* Кеше, ысынлап та, Раббыһы алдында шөкөр итмәй.
* Һәм быға, ысынлап та, ул үҙе шаһит.
* Ысынлап та, ул рәхәтлекте-байлыҡты ныҡ ярата.
* Белмәйме ни ул: ҡәберҙәрҙә булған нәмәләр ҡуптарылып сығарылғас,
* һәм күңелдәрҙә булған нәмәләр асыҡланғас,
* ул көндө Раббылары улар тураһында, ысынлап та, хәбәрҙар.
# Трошковка

Трошковка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пурнема йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Трошковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212103000004175
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000417
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иетим Гурджи һәйкәле

1985
Иетим Гурджи һәйкәле — Тбилисиҙа, Иҫке ҡала тарихи районында, Кура йылғаһының уң яр буйы урамында урынлашҡан.
Иетим Гурджи (Ефим Грузин, ысын исеме Арутюн Григорьевич Агаджанов; 1875—1940) — грузин халыҡ йырсыһы һәм шағиры, ашуг, үҙ ваҡытында Тбилисиҙа бик популяр булған.

# Иетим Гурджи һәйкәле
## Тарихы

Һәйкәлде 1985 йылда скульптор Д. Микатадзе, архитектор Ш. Кавлашвили) булдырған.
# Бауербах (Тюрингия)

Бауербах (Тюрингия) (нем. Bauerbach (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 252 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,04 км². Диңгеҙ кимәленән 379 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
# Помрас

Помрас — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Помрас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002122
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0