yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# «Троицк ҡәлғәһенең өсөнсө бастионы» һәйкәле (Таганрог)

«Троицк ҡәлғәһенең өсөнсө бастионы» һәйкәле — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Петр урамында 2015 йылда ҡуйылған монумент. Һәйкәлде ҡуйыу өсөн элек унда Троицк ҡәлғәһе урынлашҡан биләмә һайланған.

# «Троицк ҡәлғәһенең өсөнсө бастионы» һәйкәле (Таганрог)
## Һүрәтләнеш

Һәйкәл асыу тантанаһы 2015 йылдың 15 майында була. Ул Троицк ҡәлғәһенең өсөнсө бастионы урынлашҡан биләмәлә ҡуйылған, монумент үҙенең исемен уның хөрмәтенә алған. Композицияның төп элементы — пушка — ҡәлғә стенаһы фрагментына яҡын урынлаштырылған. Пушка йүнәлеше осраҡлы ғына һайланмаған, авторҙың уйы буйынса, ул диңгеҙ портын дала яғынан һөжүм итергә мөмкин булған дошмандарҙан һаҡлай. Стена өлөшөн, картография мәғлүмәттәре нигеҙендә, тап «күкрәктән һуғыш стенаһы» урынлашҡан урынға ҡуйғандар.
Стена ҡороу өсөн ҡаланың тарихи өлөшөн төҙөкләндереү ваҡытында алған материалдарҙы ҡулланғандар. «Троицк ҡәлғәһенең өсөнсө бастионы» һәйкәлен төҙөү идеяһы һәм уны төҙөүҙе финанслау «Тарихи Таганрог» фондын ойоштороусылар эше. «Тарихи Таганрог» фондын булдырыусы, киләсәктә Троицк ҡәлғәһе сиген асыҡларға ярҙам итерлек, тағы ла 13 һәйкәл ҡуйырға мөмкин, тип билдәләне.
Таганрог эшҡыуарҙары «Троицк ҡәлғәһенең өсөнсө бастионы» һәйкәлен төҙөүҙә ярҙам күрһәтәләр. Ярҙам финанс яҡтан ғына булмай, берәүҙәре һәйкәл эшләү өсөн кәрәкле материал бирәләр, икенселәре уның ҡайһы бер өлөштәрен эшләйҙәр.
# Дорофеевка (Томь-Чумыш ҡушылдығы)

Дорофеевка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь-Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Дорофеевка (Томь-Чумыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200001770
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200177
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Безрыбная (Месна ҡушылдығы)

Безрыбная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Месна йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Безрыбная (Месна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005162
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Исламова София Ғиззәт ҡыҙы

Исламова София Ғиззәт ҡыҙы (26 июль 1948(19480726)) — СССР һәм Рәсәй зоотехнигы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2004), биология фәндәре кандидаты (1993), профессор. Башҡортостан Республикаһының фән эшмәкәре (2011), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005), Хеҙмәт ветераны (2003).

# Исламова София Ғиззәт ҡыҙы
## Биографияһы

Исламова София Ғиззәт ҡыҙы 1948 йылдың 26 июлендә Чкалов өлкәһе Туҡ районы (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Ташлы районы) Бәшир ауылында тыуған.
1971 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
1971 йылдан Стәрлетамаҡ зооветеринария техникумында уҡытыусы булып эшләй.
1973 йылдан Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районының Ҡуянтау ауылы урта мәктәбендә уҡыта.
1978 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының Баймаҡ тәжрибә-производство хужалығында эшләй.
1986 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институтында (1993 йылдан — Башҡорт дәүләт аграр университеты) уҡыта. 2004 йылда «Селекция крупного рогатого скота различных генотипов по молекулярно-генетическим и иммунобиологическим показателям» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 2004—2010 йылдарҙа университеттың ауыл хужалығы малдарын үрсетеү кафедраһы мөдире вазифаһын биләй.

# Исламова София Ғиззәт ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

София Исламованың фәнни хеҙмәттәре ауыл хужалығы малдарының продуктлылығын һәм уларҙың ауырыуҙарға ҡаршы тороусанлығын арттырыуҙың селекцион‑генетик ысулдарын камиллаштырыуға һәм эшләүгә арналған. София Ғиззәт ҡыҙы — 180‑дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Исламова София Ғиззәт ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Хеҙмәттәре

* Пути интенсификации овцеводства в Башкирии / Ф. А. Исламов, Ф. Б. Шакиров, С. Г. Исламова. — Уфа : Башк. кн. изд-во, 1983. — 87 с.
* Оценка генетического потенциала быков-производителей разных пород по комплексу признаков : диссертация … кандидата биологических наук : 06.02.01. — Уфа, 1993. — 322 с.
* Селекция крупного рогатого скота различных генотипов по молекулярно-генетическим и иммунобиологическим показателям : автореферат дис. … доктора сельскохозяйственных наук : 06.02.01 / Башкир. гос. аграр. ун-т. — Уфа, 2004. — 39 с.
* Иммунный статус и продуктивные показатели крупного рогатого скота / С. Г. Исламова, А. Г. Маннапов. — Уфа : Изд-во БГАУ, 2004. — 187 с.
* Содержание коз / Ф. А. Исламов, С. Г. Исламова. — Уфа : Гилем, 2007. — 183 с.
* Интенсификация производства продукции овцеводства в Республике Башкортостан / Ф. А. Исламов [и др.]; [под общ. ред. С. Г. Исламовой]. — Уфа : Башкирский гос. аграрный ун-т, 2009. — 171 с.
* Разведение молочных коз : рекомендации. — Уфа : Башкирский ГАУ, 2018. — 39 с.
# Фистина йорто (Таганрог)

Фистина йорто — Таганрогтағы боронғо йорт (Грек урамы, 65). 1992 йылдың 18 ноябрендәге 301 -се ҡарарға ярашлы төбәк әһәмиәтендәге мәҙәниәт мираҫы объекты

# Фистина йорто (Таганрог)
## Йорт тарихы

Ике ҡатлы йорт XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән.
Йорттоң хужалары һәм уларҙың туғандары билдәле. Башта йорт сауҙагәр ҡатын Фистина Аннаға ҡараған, һуңынан уның вафатынан һуң бина уның вариҫтарына күскән. XX быуаттың 70-се йылдар аҙағында йорт шатбс-капитан С. Пекуневичтың ҡатынына ҡарай, һуңынан уны Курск мещаны Тычинин Василий һатып ала. 1890 йылдар аҙағында йортҡа бишенсе артиллерия бригадаһының өсөнсө батарея поручигы Петр Евграфовичтың ҡатыны Людмила Николаевна Лукина хужа була
1910 йылдың 7 ноябрендә Никольский сиркәүендә 45 йәшлек губерна секретары, дворян Александр Петрович Даниловтың һәм вафат булған полковник Грековтың илле өс йәшлек тол ҡатыны Антонина Домиановнаның никахлашыуы була. Антонина Домиановна 1910 йылда Лукиндарҙан йортто һатып ала. 1910 йылда был йортта Таганрог хәйриә йәмғиәтенең секретары Герман Эммануилович Штейнфинкель фатирҙа йәшәй.
Граждандар һуғышы йылдарында бинаны Петр урамындағы булка магазины хужаһы Бруль Греппер һатып ала. Совет власы йылдарында йорт национализациялана.

# Фистина йорто (Таганрог)
## Архитектура үҙенсәлектәре

Фасад яғынан биш тәҙрәһе бар. Тура мөйөшлө тәҙрәләр өҫтө бөҙрә таштар менән биҙәлгән. Ҡат араһында кәрнизе бар. Ҡыйығы дүрт яҡлы, төп инеү урыны өҫтөндә металл япма бар. Икенсе ҡаттың тәҙрәләре өҫтөндә тура мөйөшлө сандриктар ҡуйылған.
1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се ҡарарға ярашлы төбәк әһәмиәтендәге мәҙәниәт мираҫы объекты
# Мөкәлләф

Мөкәлләф (ғәр. مکلف‎)Мукаллаф — ислам хоҡуғы — фиҡһ терминологияһында: шәриғәттең күрһәтмәләрен үтәргә бурыслы һәм шул уҡ ваҡытта мөжтәһид — фиҡһ һәм башҡа дини фәндәр өлкәһендәге эксперт булмаған балиғлыҡ йәшендәге мосолман (йәки мөслимә).

# Мөкәлләф
## Тасуирламаһы

Шул рәүешле мөкәлләфтең мөҡәллид булыуы күҙ уңында тотола, йәғни теге йәки был мәҙһәбкә (сөннилектә) йәки мөжтәһидкә (шиғыйлыҡта) тәҡлид башҡарыуы күҙаллана.
Ислам күҙлегенән ҡарағанда, тәклиф — шәриғәтте уның бөтә аспекттарында ла эйәреү , йәғни мотлаҡ (важиб) башҡарыу һәм тыйылғандарҙан ((харам) баш тартыу.

# Мөкәлләф
## Мәғәнәһе

«Мөкәләф» — ул «кәлләфә» («бурыс һалыу», «йөкмәтеү», «ҡушыу») ҡылымынан алынған пассив залогтың өлөшө. Шулай итеп, мөкәлләф — билдәле бер бурыстар йөкмәтелгән кеше.

# Мөкәлләф
## Тәклиф шарттары

Хәнәфи мәҙһәбенә ярашлы, өлгөрөү (балиғлыҡ) һижри календарь буйынса егеттәрҙә −18, ә ҡыҙҙарҙа 17 йәш. Әммә башҡа сөнни мәҙһәбтәр буйынса (мәлики, шәфиғи һәм хәнбәли мәҙһәбтәр) егеттәр ҙә, ҡыҙҙар ҙа 15 йәшендә бәлиғ була.
# Ай-Юган (Сотэ-Юган ҡушылдығы)

Ай-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сотэ-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ай-Юган (Сотэ-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028756
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302875
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бердзенишвили Николай Александрович

Бердзенишвили Николай Александрович (груз. ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე ბერძენიშვილი; (27 декабрь 1894 йыл — 17 июль 1965 йыл) — СССР-ҙың ғалим-тарихсыһы. Грузия ССР-ы Фәндәр академияһы академигы (1944).

# Бердзенишвили Николай Александрович
## Биографияһы

Николай Александрович Бердзенишвили 1894 йылдың 27 декабрендә (яңы стиль буйынса 1895 йылдың 8 ғинуары) Грузияла Гоголесубани ауылында тыуған.
1926 йылда Тбилиси университетын тамамлай.
1939 йылда — Тел, тарих һәм матди мәҙәниәт институтында тарих бүлеге мөдире. 1948—1958 йылдарҙа — Грузин ССР-ы тарихы институты директоры, Тбилиси университеты тарих факультетының Грузия тарихы кафедраһы мөдире.
1939 йылдан — профессор, 1943 йылдан — тарих фәндәре докторы.

# Бердзенишвили Николай Александрович
## Ғилми эштәре

** «Очерк из истории развития феодальных отношений в Грузии XII—XVI века» (1938),
** «Из истории русско-грузинских отношений на рубеже XVI—XVII века» (1944).
** История Грузии. Ч. 1. С древнейших времен до начала XIX века [Текст] : Учебник для ст. классов сред. школы / Н. Бердзенишвили, И. Джавахишвили, С. Джанашиа ; Под ред. Н. Бердзенишвили ; Ин-т истории им. акад. Джавахишвили АН ГССР. — 2-е изд., испр. — Тбилиси : Гос. изд-во Груз. ССР, 1950 (Комбинат печати Упр. по делам полиграфии и изд-в). — IV, 460 с., 10 л. ил. и карт. : ил., карт.; 23 см.

# Бердзенишвили Николай Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Грузин ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1946).
* Сталин премияһы (1947).

# Бердзенишвили Николай Александрович
## Хәтер

1965 йылдың 17 июлендә вафат була. Мтацмин пантеонында ерләнгән.
# Мэлово-Яха (Сядор-Яха ҡушылдығы)

Мэлово-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сядор-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Мэлово-Яха (Сядор-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040948
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304094
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Талдут үләне

Талдут (рус. Вербе́йник, лат. Lysimáchia) — күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 60-130 см. Июнь-июль айҙарында ваҡ һары сәскә ата.

# Талдут үләне
## Таралыуы

Күпселек төрҙәре төньяҡ ярымшарҙа таралған. Бер нисә төр көньяҡ Африка һәм көньяҡ Америкала үҫә. Үҫемлек дымлы туғайҙарҙа, әрәмәлектә, йылға буйҙаранда үҫә. Башҡортостандың бөтә райондарында ла осратырға мөмкин.
* Талдут үләне. К. А. М. Линдман, «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926 китабынан ботаник иллюстрация
# Ҡыуандыҡ

Ҡыуандыҡ — Ырымбур өлкәһенең көнсығышындағы ҡала, Ҡыуандыҡ ҡала округы үҙәге. Ҡала Һаҡмар йылғаһының һул яҡ яр буйында урынлашҡан.
Ҡала башлығы — Виктор Дмитриевич Пауков. Депутаттар советы рәйесе — Ринат Биктимер улы Аликбаев.

# Ҡыуандыҡ
## Билдәле кешеләре

* Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы — йырсы, Башҡортостандың халыҡ артисы (1992).
# Пырошня

Пырошня — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песочня йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Пырошня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000026
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Випке

Випке (нем. Wiepke) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 224 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,03 км². Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Йыһан

Йыһан — ко́смос (греч. κόσμος — тәртип, гармония) — төҙөлөш, донъя, күк ҡабағы, материаль тормош. Ко́смос «порядок, гармония») — понятие древнегреческой философии и культуры, представление о природном мире как о пластически упорядоченном гармоническом целом. Противопоставлялся хаосу. Греки соединяли в понятии «космос» две функции — упорядочивающую и эстетическую.
Донъяның килеп сығышы, дөйөм алғанда һәм уның өлөштәре, хаостан йыһан барлыҡҡа килеүе тураһында мифтар - косогония мифтары тип атала. Күпселек мифологияларҙың төп башланғыс сюжеты, мифтарҙың төп категорияһы һәм төрө. Ғаләм килеп сығышы тураһында космологик күҙаллауҙар менән айырылғыһыҙ бәйләнгән.
Йыһан мифтарында хаостың ғаләмгә әүерелеү пафосы айырыуса актуаль. Уларҙа йыһан структураһы тураһында космологик күҙаллауҙар сағыла. Төп стихияларҙың (ут, һыу, ер, һауа) айырылыуы һәм бүленеүе, күкте ерҙән айырыу, донъя океанынан ер ҡабығының барлыҡҡа килеүе, донъя ағасы, донъя тауы урынлашыуы, күктә яҡтыртҡыстар нығытылыуы, һуңынан ландшафтүҫемлектәр, хайуандар, кеше булдырыу тураһында бәйән ителә. Донъя беренсе элементтан (субстрат), мәҫәлән, донъя йомортҡаһынан йәки антропоморф бәһлеүән-тәүзаттан барлыҡҡа килеүе мөмкин. Төрлө йыһан объекттарын табыу, хатта урлау һәм мәҙәни герой тарафынан күсереп ултыртылыуы мөмкин.

# Йыһан
## Тарихы

Платон в диалоге «Тимей» рассматривает космос как живой, соразмерный организм, обладающий разумной душой, а человека — как часть космоса. Здесь же Платон формулирует трудность в объяснении устройства космоса: он божественен, значит, все небесные тела должны двигаться равномерно по круговым орбитам, однако движение планет противоречит этому требованию. Эту проблему пытались решить Евдокс и Каллипп в рамках теории гомоцентрических сфер.
Аристотель выступил с критикой пифагорейского и платоновского учения о строении космоса, в частности, отказался от учения о космической душе, заменив её космическим Умом.
В древнегреческой космологии Космос считался ограниченным, в его центре располагалась неподвижная Земля, вокруг которой вращались все небесные тела, включая Солнце. Звёзды располагались на периферии Космоса. Геоцентрическая система мира, доработанная в эллинистическую эпоху в рамках теории эпициклов (Гиппархом, Птолемеем и др.), господствовала до XVI в.
Стоики и неоплатоники в поздней античности, схоласты и христианские богословы в Средние века также включили в свои философские концепции учение о космосе. Философы и ученые эпохи Возрождения и раннего Нового времени (например, Коперник и Кеплер) обычно опирались на принципы античной космологии, однако в центре Космоса размещалось Солнце, а не Земля (см. Гелиоцентрическая система мира).
В Новое время понятие «космос» вытесняется из научного употребления, заменяясь понятием «Вселенная».
В некоторых славянских языках (русском, польском, болгарском, сербском) под космосом в настоящее время подразумевают пространство за пределами Земли («космическое пространство»).
# Шваревка

Шваревка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кондас йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Шваревка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007635
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100763
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Илсебай

Илсебай — топоним.

# Илсебай
## Мәҡәләләр

* Илсебай (Башҡортостан) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.
* Илсебай (Татарстан) — Татарстандың Аҡтаныш районындағы ауыл.
# Регенсбург соборы

Регенсбург соборы (нем. Regensburger Dom, Dom St. Peter) — Регенсбург ҡалаһындағы готика соборы. Регенсбург епархияһының (Бавария) төп сиркәүе. Сиркәү немец готикаһы йүнәлешенең ҡыҙыҡлы өлгөһө һәм Баварияның готик архитектура ҡомартҡыһы булып тора. Собор 1275 йылда төҙөлә башлай һәм манараһынан тыш төҙөлөшө 1634 йылда тамамлана, манараһы 1869 йылда төҙөлөп бөтә. Ғибәҙәтхана янында «Regensburger Domspatzen» (нем.)баш. хор капеллаһы бар, ул XX быуатта (етәксеһе Ф. К. Энгельгарт) киң билдәлелек ала.

# Регенсбург соборы
## Тарих

* Яҡынса 700 йылда Niedermünster мәхәллә сиркәүе төҙөлә;
* 739 йылдарҙа Изге Бонифаций тарафынан епархия барлыҡҡа килә. Ул Porta Praetoria өлкәһендә епископ резиденцияһы өсөн барлыҡҡа килә.һәм унда шул ваҡыттан алып кафедраль собор тора;
* VIII—IX быуат аҙағында— каролинг соборын төҙөйҙәр;
* XI быуат башында — ҙур бинаһы киңәйтелә, уның бейеклеге яҡынса 15 метр була, манаралы һәм атриумлы;
* 1156/1172 — собор ике тапҡыр янып-тергеҙелә;
* 1273 — ҡалала үткән янғындан (яҡынса 1250) һуң собор емерелә, шунлыҡтан уның көнбайыш яғы реконструкциялана;
* яҡынса 1285/90 — юғары готика стилендә ҡорола;
* яҡынса 1320 — яңы өс собор хоры күтәрелә, (иҫке емерелгән соборҙан бер манара ғына тороп ҡалған була (нем. Eselsturm) соборҙың төньяғын— яңы бина төҙөү өсөн ҡулланылған төҙөлөш материалдарын күтәртеү өсөн ҡулланғандар);
* 1385—1415 — көнбайыштағы ҡатмарлы төп инеү урынын төҙөү тамамлана;
* 1442 — үҙәк неф тотоп торған ҡыйыҡ төҙөлә, ;
* 1520 самаһы — алдан төҙөлөш эштәрен тамамлау;
* 1514—1538 — сиркәүҙең ябыҡ галереяһы төҙөлә (Kreuzgang);
* 1613—1649 — соборҙы тергеҙеү һәм барокко стилендә реконструкциялау (трансепт киҫелештәре өҫтөндәге көмбәҙ);
* 1828—1841 — готтар короле Людвик I заказы буйынса реконструкциялау (мәҫәлән, барокко фрескаларын бөтөрөү, емерелгән көмбәҙҙе готика тәре ҡыйығы менән алмаштырыу (Kreuzrippengewölbe));
* 1859—1869 — архитектор Франц Йозеф фон Денцингер етәкселегендә манаралар төҙөүҙе тамамлау;
* 1870/1872 — собор төҙөлә башлағандан һуң 600 йыл үткәс соборҙы төҙөү тамамлана: арҡыры нефты һәм ҡыйыҡ осондағы манараны биҙәү;
* 1923 — соборҙы тергеҙеү һәм хеҙмәтләндереү өсөн хөкүмәт тарафынан идара итеүсе Dombauhütte документын нигеҙләү;
* 1984—1985 — ер аҫтындағы епископ кәшәнәһен төҙөтөҙөү һәм үҙәк нефта археологик тикшеренеүҙәр үткәреү (элекке роман соборынан ҡалған атриумдың көмбәҙҙәренең көньяҡ ҡанатын бушатыу);
* 1985—1988 — биналарҙың ҡайһы бер интерьерын үҙгәртеү;
* 1989 — тышҡы фасадын бысраныуҙарҙан таҙартыу;
* 2004 — Sailerkapelle миһрабын төҙөү һәм изгеләштереү;
* 2005 — манараларҙың шпилдәрен таҙартыу.

# Регенсбург соборы
## Галереяһы

* Соборҙың көнбайыш фасады
* Соборҙың көньяҡ стенаһы
* Соборҙың Дунай ярынан ҡарағандағы күренеше
* Соборҙың интерьеры
* Витраж
* Юдензау. Соборҙың көньяҡ фасадындағы рельефы, 1330 йыл тирәһе
# Лигр

Лигр (ингл. liger ингл. lion — «арыҫлан» һәм ингл. tiger — «юлбарыҫ») — ата-арыҫлан һәм инә-юлбарыҫ гибриды, һыҙҙаттары юйылған уғата ҙур арыҫлан менән булып күренә.
* Был зоология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Саликол-Я

Саликол-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 332 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Саликол-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027506
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302750
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Осмий

Осмий (лат. Osmium, Os) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осоро, 8-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 76. Стандарт шарттарҙа булғанда, ул зәңгәрһыу төҫтәге металдан ғибәрәт. Күсмә металл, платина (аҡ алтын) металдарына ҡарай. Иридий менән бер рәттән, барлыҡ ябай матдәләр араһында иң тығыҙҙарынан. Теоретик иҫәп-хисаптарға ҡарағанда, уның тығыҙлығы хатта иридий менән сағыштырғанда ла юғарыраҡ

# Осмий
## Символы

Осмий элементының символы — Os (Осмий тип уҡыла).

# Осмий
## Исеменең килеп сығышы

Осмийҙың исеме бор. грек. ὀσμή телендәге «еҫ» тигәндән килеп сыҡҡан, һелтеле иретмәһе осмиридий (платинаның батша араҡыһында иремәй ҡалған төпрәһе) һыуҙа йәки кислотала реакция барғанда осмийҙың хлор еҫенә йәки серегән тормаға оҡшаған тамаҡҡа ултыра торған еҫле OsO4 тетраоксиды бүленеп сыға

# Осмий
## Тарихы

Осмий 1803 йылда инглиз химигы Смитсон Теннант менән Уильям Х.Уолластондың хеҙмәттәшлегендә асыла. Үҙ-ара оҡшаш булған тикшеренеүҙәр француз химиктары Колле-Дескоти, Антуан де Фуркруа һәм Воклен тарафынан үткәрелә, улар ҙа платина рудаһының иремәй ҡалған төпрәһендә әлегәсә билдәле булмаған элемент барлығы тураһында һығымтаға киләләр. Гипотетик элементҡа птен исеме бирелә. (πτηνός — ҡанатлы), әммә Теннант тәжрибәһе уның ике элемент ҡатнашмаһынанан — иридий һәм осмийҙан тороуын күрһәтә.
Яңы элемент асылыуы Теннанттың Лондон король йәмғиәтенә хатында 21 июнь 1804 йылда документлаштырылған.

# Осмий
## Тарихы
### Ятҡылыҡтары

Осмийлы иридийҙарҙың төп ятҡылыҡтары Рәсәй (Себер, Урал), АҠШ (Аляска, Калифорния), Колумбия, Канада , Көньяҡ Африка илдәре, Тасмания, Австралия дәүләттәрендә тупланған. Ҡаҙағстан экспортҡа таҙа осмий ебәргән берҙән-бер ил булып ҡала.
Иң ҙур ятҡылыҡтары запасы Көньяҡ-Африка Республикаһындағы Бушвельд комплексында.
Башҡа аҫыл металдар менән бергә тимер метеориттарында осрай. Шулай уҡ осмий көкөрт һәм мышаяҡ (эрлихманит, осмий лауриты, осарситт) берләшмәләре рәүешендә осрай. Осмийҙың мәғдәндәрҙәге йөкмәткеһе, ҡағиҙә булараҡ, 1·10⁻⁵.

# Осмий
## Биологик һәм физиологик роле

Биологик роль уйнамай. Һауала окисланып, үтә ағыулы Тетраоксид осмий OsO₄ рәүешенә инә, шуға күрә күҙҙе әсеттерә, өҫкө тын юлдары, пневмония, бөйөр шешеүе ауырыуҙарына килтерә.
# Булендорф

Булендорф (нем. Buhlendorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 250 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,28 км². Диңгеҙ кимәленән 87 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.