# Төньяҡ Африка

Төньяҡ Африка (ғәр. شمال أفريقيا‎) — Африка төбәге, майҙаны яҡынса 10 млн км2. Төбәктең күпселек өлөшө Сахара сүллегендә урынлашҡан.

# Төньяҡ Африка
## Географияһы

Төньяҡ Африка Урта диңгеҙҙән алып һуҙыла һәм Сахара сүленең ҙур өлөшөн алып тора. Тәбиғи шарттары яғынан бында субтропик төньяҡты һәм Сахара сүлен айырып күрһәтергә мөмкин.

# Төньяҡ Африка
## Тарихы

Ҡара Африканан айырмалы рәүештә, Төньяҡ Африка халҡының күпселек өлөшө европеоид расаһына ҡарай. Күпселек осраҡта улар ғәрәп һәм бербер тамырлы.

# Төньяҡ Африка
## Тарихы
### Африканы колонизациялау һәм бойондороҡһоҙлоҡ яулау

XX быуат башына бөтә Төньяҡ Африка тиерлек европалылар хакимлығы аҫтында була. Франция Алжир, Мавритания, Тунис һәм Марокконың күпселек өлөшөн биләп тора. Бөйөк Британия Судан һәм Мысырға хужа була. Испания Марокконың төньяғына һәм Көнбайыш Сахараға хакимлыҡ итә. Италия 1911—1912 йылдарҙа Төрөк-итальян һуғышы һуңынан Ливияға баш була. Әммә 1950—1960 йылдарҙа Төньяҡ Африка илдәренең күбеһе бойондороҡһоҙлоҡ ала.

# Төньяҡ Африка
## Тарихы
### Хәҙерге заман

Төньяҡ Африкала 7 ил бар: Мысыр, Судан, Ливия, Тунис, Алжир, Марокко һәм формаль рәүештә Көнбайыш Сахара. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: европеоид ғәрәп теллеләрҙең башҡа ҡара тәнле африкалылар менән этник һәм дини айырмалыҡтары төбәктә һәм континенттың сик буйы территорияларында күп һуғыштар һәм конфликттар тыуҙыра.

# Төньяҡ Африка
## Климаты

Сахарала бер нисә йыл яуым-төшөм булмай, әммә һирәк-һаяҡ көслө ямғырҙар була, улар ташҡынға килтереүе ихтимал.
Әгәр ер өҫтөнә яҡын ер аҫты һыуҙары урынлашҡан булһа, йәшел оазистар осрай. Оазистар тирәләй ғәҙәттә сүллектең төп халҡы тупланған.
Төньяҡ Африка климаты :
| Күрһәткес | Ғин. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 28 | 36 | 38 | 41 | 43 | 44 | 46 | 44 | 45 | 41 | 36 | 31 | 46 |
| Уртаса максимум, °C | 16 | 17 | 19 | 22 | 24 | 27 | 29 | 30 | 29 | 27 | 23 | 18 | 23 |
| Уртаса минимум, °C | 8 | 9 | 11 | 14 | 16 | 19 | 22 | 22 | 22 | 18 | 14 | 9 | 15 |
| Абсолют минимум, °C | 1 | 3 | 4 | 6 | 6 | 10 | 16 | 17 | 15 | 10 | 6 | 1 | 1 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 81 | 46 | 28 | 10 | 5 | 3 | 0 | 0 | 10 | 41 | 66 | 94 | 384 |
Сахара сүллеге күләгәһендә ерҙәге иң юғары температура +58 °C теркәлгән. Әммә төндәр бында һалҡын.

# Төньяҡ Африка
## Мәҙәниәте

Мәғриб илдәре мәҙәниәте ҡара Африка, Урта диңгеҙ, Яҡын Көнсығыш һәм Европа мәҙәниәтенең ҡатмарлы синтезы булып тора.
Төньяҡ Африка территорияһында бик күп мәҙәни һәм тәбиғәт ҡомартҡылары бар. Бөтә донъя мираҫы исемлегенә планетаның иң боронғо ҡалаларының береһе — Мемфис һәм районда пирамидалар Ғизә (Мысыр) емереклектәре индерелгән; Фәс (Марокко) ҡалаһының иң яҡшы һаҡланған урта быуат кварталдары һәм таш быуат осорондағы матур ҡая һүрәттәре менәнТассилин-Аджер (Алжир) яйлаһы индерелгән . Ливияла боронғо Лептис-Магна ҡалаһы ҡалдыҡтары һаҡланған.
Сахаранан төньяҡҡа ҡарай Африка халҡының күпселеге һөйләшә ғәрәпсә һөйләшә һәм ислам дине тота. Шуға күрә был илдәрҙең архитектураһы, әҙәбиәте һәм башҡа сәнғәт төрҙәре ғәрәп стиленең уртаҡлығы менән характерлана.
Ҡайһы бер илдәрҙә француз теле һәм һирәгерәк испан теле таралған.

# Төньяҡ Африка
## Төньяҡ Африка дәүләттәре

| Дәүләт | Төркөмләү ысулы | Төркөмләү ысулы | Төркөмләү ысулы | Төркөмләү ысулы | Баш ҡала |
| Дәүләт | БМО версияһы буйынса | ЦРУ версияһы буйынса | СГНЗС версияһы буйынса | ОКСМ версияһы буйынса | Баш ҡала |
| Алжир | | | | | Алжир |
| Мысыр | | | Төньяҡ-Көнсығыш Африка | | Ҡаһирә |
| Көнбайыш Сахара | | | Төньяҡ-Көнбайыш Африка | | Эль-Аюн |
| Ливия | | | | | Триполи |
| Марокко | | | Төньяҡ-Көнбайыш Африка | | Рабат |
| Судан | | (англ. North-eastern Africa) | Төньяҡ-Көнсығыш Африка | | Хартум |
| Тунис | | | | | Тунис |
| Көньяҡ Судан | Көнсығыш Африка | Көнсығыш Африка | н/св. | | Джуба |