yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тырҡыш

?Тырҡыш :
| Ҡыҙыл тырҡыш | Пантерлы тырҡыш |
| Ағыулы бәшмәк | Цезарь бәшмәге |
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | бәшмәктәр |
| Бүлексә: | Базидиомицеттар |
| Класс: | Агарикомицеттар |
| Отряд: | Агарик һымаҡтар |
| Ғаилә: | Аманиттар |
| Ырыу: | Тырҡыш |
Латинса исеме :
Amanita Pers. 1794 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | NCBI 41955 |
Тырҡыш (лат. Amanita) — ырыуы микоризо барлыҡҡа килтереүселәр пластинкалы бәшмәктәр ғаиләлеге Аманиттар (лат. Amanitaceae). Ҡайһы бер системаларҙа был бәшмәкте у Плют һымаҡтар (лат. Pluteaceae)ғаиләлегенә керетәләр.
* Был микология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Әхмәтов Сөнәғәт Карам улы

Әхмәтов Сөнәғәт Карам улы (14 сентябрь 1905 йыл — 28 ноябрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ВКП(б) ағзаһы, политрук.

# Әхмәтов Сөнәғәт Карам улы
## Биографияһы

Сөнәғәт Карам улы Әхмәтов 1905 йылдың 14 сентябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы Соҡаҙытамаҡ ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Башҡорт АССР-ының Ҡандра район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылда саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында заместителем командира 2-се эскадрон командирының урынбаҫары, политрук булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 28 ноябрендә һуғыш яланында һәләк була, Ростов өлкәһенең Деев хуторында ерләнгән.

# Әхмәтов Сөнәғәт Карам улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Әхмәтова Ғәтифә, Ҡандра районынан.
# Вәлитова Нәбилә Ғәбделхәмит ҡыҙы

Вәлитова Нәбилә Ғәбделхәмит ҡыҙы (28 декабрь 1928 йыл — 11 октябрь 2006 йыл) — балет артисы, балетмейстер һәм педагог. РСФСР-ҙың халыҡ (1969) һәм атҡаҙанған артисы (1955). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981).

# Вәлитова Нәбилә Ғәбделхәмит ҡыҙы
## Биографияһы

Нәбилә Ғәбделхәмит ҡыҙы Вәлитова 1928 йылдың 28 декабрендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы) Сыйрышбаш ауылында тыуған.
1949 йылда Ленинград хореография училищеһын тамамлай (1949; педагогы А. Я. Ваганова).
Училищены тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында балет солисы булып эшләй. 1961 йылдан алып 1975 йылға тиклем — Воронеж опера һәм балет театры солисы,1979 йылдан алып — баш балетмейстер, 1985 йылдан — уҡытыусы‑репетитор, 1995 йылдан — театрҙың художество етәксеһе, бер үк ваҡытта 1963—1965 йылдарҙа һәм 1975 йылдан алып — Воронеж хореография училищеһы педагогы.
Ленинград балет мәктәбенең академик традицияларын дауам итеүсе. Нәбилә Вәлитова бейеүендә юғары башҡарыу мәҙәниәте менән образдың поэтик рухлылығы берләштерелә. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында төп партиялары: Торналарға юл күрһәтеүсе («Сыңрау торна»; дебют, 1949), Зарема («Баҡсаһарай фонтаны», Б. В. Асафьев), Лиза («Файҙаһыҙ һаҡлыҡ», П.Гертель), Одетта — Одиллия («Аҡҡош күле»", П. И. Чайковский) һәм башҡалар. Гөлбәҙирә партияһын («Тау бөркөтө») тәүге башҡарыусы. Воронеж опера һәм балет театрында Чайковскийҙың «Щелкунчик», Э.Дельдевездың «Пахита», «Баҡсаһарай фонтаны» (Я. З. Лифшиц менән берлектә) балеттарын ҡуя. «Фауст» (Ш.Гуно), «Евгений Онегин» (П. Чайковский) операларында; «Ханума» (А. Цагарели) комедияһында (1974. Воронеж драмтеатры) бейеүҙәр ҡуйыусы.
Нәбилә Ғәбделхәмит ҡыҙы 1955 йылда Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнаша.
2006 йылдың 11 октябрендә Воронеж ҡалаһында вафат була.
Ғаиләһе: ире һәм балет буйынса партнеры — Яков Лившиц. Һуңыраҡ ул Израилгә күсеп китә.

# Вәлитова Нәбилә Ғәбделхәмит ҡыҙы
## Уҡыусылары

Уҡыусылары араһында Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артистары Л. В. Денисова һәм Н. С. Курбатова, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артистары М. В. Леонькина һәм Т. А .Фролова.

# Вәлитова Нәбилә Ғәбделхәмит ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1981).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1955)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1969)
# Ай-Варес-Юган

Ай-Варес-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вандм-Тор куле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ай-Варес-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019566
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301956
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Субстантивлашыу

Субстантивлашыу (лат. substantivum — исем), — һүҙ төркөмдәренең (сифат, ҡылым, рәүеш, һан), предметты атау һәләте алып, исем һүҙ төркөмөнә күсеүе, (йәғни «кем?» йәки «нимә?» һорауына яуап биреүе). Субстантивлашыу — транспозицияның айырым бер осрағы, морфологик булмаған һүҙъяһалыштың морфологик-синтаксик ярҙамсы ысулына ҡарай.
Субстантивлашыуға дусар була алған һүҙ төркөмдәренә миҫалдар:
* сифат: «оҫтаны саҡырҙылар»
* рәүеш: «аҙ күпкә буйһонор»
* һан: «икенселәр класҡа инде», «берәүҙән икәү яҡшы»,
* сифат ҡылым: «ҡайтыусылар ҙа, ҡаршылаусылар ҙа таралышып бөттө»
* исем ҡылым: ишетеүҙән күреү яҡшы.

# Субстантивлашыу
## Cубстантивлашыу төрҙәре

Субстантивлашыу тулы һәм өлөшләтә була.
Тулы субстантивлашыу бер һүҙ төркөмөнә ҡарарған һүҙҙең икенсе һүҙ төркөмөнә тулыһынса күсеүенән тора.
Өлөшләтә (тулы булмаған<) субстантивлашыуға һүҙ ике һүҙ төркөмөнә лә ҡарай (хәрби табип һәм хәрби, балаһыҙ ғаиләләр һәм балаһыҙҙар, һалҡын ҡыш һәм һалҡындар башланды).
Окказиональ субстантивлашыу ваҡытында һүҙ контекста ғына икенсе һүҙ төркөмө билдәләрен ала. Мәҫәлән, һайланған һаҙға батҡан.
# 1899 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1899 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1899 MDCCCXCIX |
| Юлиан стилендә | 1898—1899 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2651—2652 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7407—7408 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5659—5660 ה'תרנ"ט — ה'תר"ס |
| Мосолман календары | 1316—1317 |
| Боронғо әрмән календары | 1348 ԹՎ ՌՅԽԸ |
| Ҡытай календары | 4595—4596 戊戌—己亥 жёлтая собака — жёлтая свинья |
| Эфиопа календары | 1891—1892 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1955—1956 |
| - Шака самват | 1821—1822 |
| - Кали-юга | 5000—5001 |
| Иран календары | 1277—1278 |
1899 (бер мең һигеҙ йөҙ туҡһан туғыҙынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1899 йылы, 2 мең йыллыҡтың 899 йылы, XIX быуаттың 99 йылы, XIX быуаттың 10 ун йыллығының 9 йылы, 1890 йылдарҙың 10 йылы.

# 1899 йыл
## Тыуғандар

* 27 август — Шайморатов Миңлеғәле Минһажетдин улы, генерал-майор, Башҡортостандың халыҡ геройы, граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһарманы, атаҡлы 112-се (һуңынан 16-сы Чернигов гвардия) Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры.
# Хәлимов Андалис Ғариф улы

Хәлимов Андалис Ғариф улы (26 октябрь 1941 йыл) — юғары мәктәп ветераны, ғалим-инженер механик. 1969 йылдан Өфө нефть институты (1985 йылға тиклем Салауат ҡалаһындағы филиалы) һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1999 йылдан Өфөләге «Технология, экспертиза һәм ышаныслылыҡ» ғилми-техник үҙәгенең генераль директоры. Техник фәндәр докторы (1997), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2017), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001)..

# Хәлимов Андалис Ғариф улы
## Биографияһы

Андалис Ғариф улы Хәлимов 1941 йылдың 26 октябрендә Башҡорт АССР-ының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының) Саҡмағош районы Яңы Балаҡ ауылында тыуған. 1969 йылда Өфө нефть институтын тамамлай һәм шул уҡ йылда вуздың Салауат филиалында хеҙмәт юлын башлай. «Металлдар технологияһы» кафедраһында башта ассистент, аҙаҡ өлкән уҡытыусы, доцент булып эшләй. 1985 йылдан Өфө нефть институтында: «Технология нефтяного аппаратостроения» кафедраһы доценты, профессоры. Бер үк ваҡытта 1999 йылдан алып Өфөнөң «Технология, экспертиза һәм ышаныслылыҡ» ғилми‑техник үҙәгендә генераль директор.
Башҡа металдар әҙ ҡатыштырылған, утҡа сыҙамлы һәм тутыҡмаусы ҡоростарҙы иретеп йәбештереү технологик процестары, аппараттарҙың һәм үткәргес торбаларҙың торошон һәм хәүефһеҙ эксплуатациялау ресурсын эксперт баһалау буйынса белгес. Хәлимов Андалис Ғариф улының фәнни эшмәкәрлеге нефть һәм газ химияһы ҡорамалдарын, газ бүлеү һәм газ менән тәьмин итеү системаларын эшләү, ремонтлау, диагностикалау технологияларын камиллаштырыу һәм сәнәғәт хәүефһеҙлеген тәьмин итеү менән бәйле. Торбанан торған мейестең эре күләмле уралма торбаһын термик эшкәртеүҙең ресурстарҙы һаҡлаусы технологияһын эшләй һәм ҡулланыуға индерә. 220‑нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 4 монография һәм 1 уйлап табыу авторы.

# Хәлимов Андалис Ғариф улы
## Фәнни баҫмалары

* Технологическое обеспечение безопасности нефтегазохимического оборудования. Уфа, 2005 (авторҙаш);
* Работоспособность сварного оборудования из жаропрочных хромистых сталей. СПб., 2008 (авторҙаш);
* Техническая диагностика и оценка ресурса нефтегазохимического оборудования. СПб., 2012 (авторҙаш).

# Хәлимов Андалис Ғариф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2017)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2001)

# Хәлимов Андалис Ғариф улы
## Өҫтәлмә мәғлүмәт

* Улы — Хәлимов Айрат Андалис улы, техник фәндәр докторы (2009).
# Мель (Язва ҡушылдығы)

Мель — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Мель (Язва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005195
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100519
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Айжерган

Оло Айжерган (Оло Ай-Джерган) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яҡшы-Аҡъяр йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Айжерган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығытарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002639
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200263
* Бассейн коды — 12.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чернуха (Санохта ҡушылдығы)

Чернуха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Санохта йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чернуха (Санохта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034752
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003475
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тумая

Тумая (Кярега) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Анда йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Тумая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000004008
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000400
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юркан

Юркан — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Юркан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012715
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101271
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кувыкин Степан Иванович

Кувыкин Степан Иванович (7 ноябрь 1903 йыл — 16 сентябрь 1974 йыл) — инженер-нефтсе, СССР-ҙың хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 1942—1957 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһе начальнигы, 1965—1970 йылдарҙа СССР нефть сәнәғәте министры урынбаҫары. Техник фәндәр кандидаты (1957). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948),БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957). СССР-ҙың 3—6-сы саҡырылыш, РСФСР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Ике тапҡыр (1946, 1950) Сталин премияһы лауреаты, дүрт Ленин (1942, 1948, 1953, 1965), өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944, 1945, 1957) һәм «Почёт Билдәһе» (1973) ордендары кавалеры.

# Кувыкин Степан Иванович
## Биографияһы

Степан Иванович Кувыкин 1903 йылдың 7 ноябрендә Һарытау губернаһы (хәҙер Һарытау өлкәһе) Балтай районы Алай ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Беренсе һәм икенсе баҫҡыс ауыл мәктәбендә уҡый. 1925 йылда Ҡыҙыл Армияға алына, хәрби хеҙмәтен 1927 йылдың октябрендә рота политругы вазифаһында Баҡы ҡалаһында тамамлай һәм «Азнефть» тресының быраулау партияһында ябай эшсе булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.
* 1938 йылдан — «Востокнефть», «Бугурусланнефть» трестарында (Ырымбур өлкәһе) эшләй.
* 1942 йылдан — «Башнефтекомбинат», 1945 йылдан «Башнефть» берекмәһе етәксеһе. 1947 йылда И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтын тамамлай.
* 1957 йылдан — Башҡортостан иҡтисади-административ районы Халыҡ хужалығы совнаркомының Нефть сығарыу сәнәғәте идаралығы етәксеһе.
* 1958 йылдан — Башҡортостан иҡтисади-административ районы Халыҡ хужалығы совнаркомы рәйесе урынбаҫары, рәйесе.
* 1963 йылдан — РСФСР Халыҡ хужалығы совнаркомы рәйесенең 1-се урынбаҫары.
* 1965 — 1970 йылдар — СССР-ҙың нефть сәнәғәте министры урынбаҫары. 1970 йылдан - Союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер.
* 1970—1974 йылдар — И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефтехимия һәм газ сәнәғәте институтының баш консультанты.
Кувыкин Степан Иванович ҡатнашлығында девон нефтенең ҙур ятҡылыҡтары асыла, респ. нефть сығарыу сәнәғәте үҫеш ала. Уның етәкселегендә Туймазы нефть ятҡылығында нефть ҡатламдарына контур аръяғы буйлап һыу ебәреү индерелә. Ул — «Уфимец» быраулау ҡулайламаһын эшләп сығарыусыларҙың береһе. 60 фәнни хеҙмәт авторы. Күп тапҡырҙар КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ағзаһы, КПСС-тың өс съезына делегат, шулай уҡ 3—6-сы саҡырылыш СССР Юғары Советының һәм 2-се саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн ике тапҡыр (1946, 1950) Сталин премияһына лайыҡ була, дүрт Ленин (1942, 1948, 1953, 1965), өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944, 1945, 1957) һәм «Почёт Билдәһе»(1973) ордендары һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Ул — БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1957).
С. И. Кувыкин 1974 йылдың 16 сентябрендә Мәскәү ҡалаһында вафат була, Новодевичье зыяратында ерләнгән.

# Кувыкин Степан Иванович
## Ғилми хеҙмәттәре

* Алмазное бурение нефтяных скважин. — Уфа, 1962 (авторҙ.);
* Бурение нефтяных и газовых скважин малого диаметра. — М., 1967 (авторҙаш).

# Кувыкин Степан Иванович
## Хәтер

Нефтекама, Октябрьский һәм Өфө ҡалаларында урамдар һәм Октябрьский нефть колледжы Степан Кувыкин исемен йөрөтә, баш ҡалалағы ул эшләгән бинаға (Пушкин урамы, 95) мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Даренка

Даренка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демина йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Даренка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020507
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002050
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сырой Щугор

Сырой Щугор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Щугор йылғаһының уң ярына тамағынан 8,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сырой Щугор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100477
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кисса Наталья Николаевна

Кисса Наталья Николаевна (1908 йыл—1990 йыл) — Аҙау-Ҡара диңгеҙ пароходсылығының «Пионер» теплоходы капитаны, Аҙау диңгеҙендәге беренсе ҡатын-ҡыҙ -капитан. Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Кисса Наталья Николаевна
## Биографияһы

Кисса Наталья Николаевна 1908 йылдың 13 (26)сентябрендә атаһы Николай Васильевич Кисса капитан булған «Возрождение» пароходы бортында тыуа. Пароход рейс менән Бердянскиҙан Одессаға китеп бара һәм капитандың ҡыҙы тыуған мәлдә Керчь боғаҙында була. Әммә Наталья Николаевнаның рәсми тыуған урыны тип Кишинёв иҫәпләнә, был ҡалала уның бала сағы үтә. Мәрйә.
Натальяның йәшлек йылдары Бердянск (хәҙер Украинаның Запорожье өлкәһе) ҡалаһында үтә. 12 йәшенән ул елкәнле шлюпка менән идара итә, балыҡсылар менән диңгеҙгә балыҡ тоторға йөрөй.
Суднолар ремонтлау заводында эшләй, ремонтланасаҡ судноларҙың һыуҙа торған өлөшөн ҡабырсаҡтарҙан таҙарта. 1928 йылдан «Желанный» елкәнле суднола юнга һәм матрос булып эшләй.
1931 йылда Дондағы Ростовта диңгеҙселек училищеһын тамамлай. Тәүге диңгеҙ практикаһын «Вега» елкәнле баркентинала судно старпомы — Н. А. Лунин (буласаҡ подводник, «К-21» Һыу аҫты кәмәһе командиры, Советтар Союзы Геройы) вахтаһында үтә. Һуңынан «Пионер» пароходында (Азов диңгеҙ пароходсылығы) капитандың 3-сө һәм 2-се ярҙамсыһы була. 1937 йылда, штурман булараҡ, Таганрог — Мариуполь маршруты буйынса илдә беренсе ҡатын-ҡыҙҙар шлюпкаһын етәкләй.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында «Анатолий Серов» теплоходында (Аҙау һәм Ҡара диңгеҙҙәрҙә) штурман була (башҡа мәғлүмәттәр буйынса старпом). Одессанан ғәскәрҙәре эвакуациялауҙа, Керчь-Феодосия десант операцияһында, Севастополде обороналауҙа ҡатнаша.
Һуғыштан һуң «Николай Островский» пароходында һәм «Земляк» теплоходында (Азов диңгеҙ пароходсылығы) капитандың 2-се ярҙамсыһы була. 1947 йылдан — өлкән ярҙамсыһы, ә 1953—1959 йылдарҙа — «Райкомвод» теплоходы (Азов диңгеҙ пароходсылығы) капитаны.
Ҡара һәм Азов диңгеҙҙәрендә үҙен судно менән оҫта идара итеүсе итеп таныта. 1959—1964 йылдарҙа булған — «Пионер» теплоходы (Азов диңгеҙ пароходсылығы) капитаны.
Жданов ҡалаһында (хәҙер — Донецк өлкәһенең Мариуполь ҡалаһы, Украина).
1990 йылдың 3 сентябрендә вафат була. Мариуполдең Киров зыяратында ерләнгән.

# Кисса Наталья Николаевна
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (7 март, 1960 йыл).
* Ленин ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почет билдәһе» ордены
* Диңгеҙ флотының почетлы хеҙмәткәре
* Миҙалдар

# Кисса Наталья Николаевна
## Хәтер

* 1974 йылда төҙөлгән сухогруз героиня хөрмәтенә «Капитан Кисса» тип атала
# Михнов Сергей Дмитриевич

Михнов Сергей Дмитриевич (1860-1924) — гинекология һәм акушерлыҡ өлкәһендә рус һәм СССР ғалимы һәм педагогы, медицина фәндәре докторы (1889), ординар профессор (1905).

# Михнов Сергей Дмитриевич
## Биографияһы

Сергей Дмитриевич Михнов 1860 йылдың 8 октябрендә Киев ҡалаһында тыуған.
1878 йылдан 1883 йылға тиклем Император Санкт-Петербург университетының физика-математика факультетында тәбиғи бүлектә уҡый һәм 1883 йылдан 1886 йылға тиклем Император медицина-хирургия академияһында уҡый.
1898 йылдан 1900 йылға тиклем Император медицина-хирургия академияһының фәнни-педагогик эшендә приват-доцент вазифаһында, һәм Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар медицина институтында клиник эштә профессор Н.Н.Феноменов етәкселеге аҫтында ассистент вазифаһында була.
1900 йылдан 1917 йылға тиклем Император Дерпт университетында педагогик эштә: 1903 йылдан 1905 йылға тиклем приват-доцент — экстраординар профессор, 1905 йылдан 1917 йылға тиклем — ординар профессор һәм акушерлыҡ, балалар һәм ҡатын-ҡыҙҙар ауырыуы кафедраһы мөдире. 1918 йылдан 1924 йылға тиклем Воронеж дәүләт университетында акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы мөдире.

# Михнов Сергей Дмитриевич
## Биографияһы
### Ғилми-педагогик эшмәкәрлеге

С.Д.Михновтың төп ғилми-педагогик эшмәкәрлеге акушерлыҡ һәм гинекология өлкәһендә мәсьәләләр, шул иҫәптән эклампсия алды торошо һәм уның клиник билдәләре нигеҙҙәре менән бәйле. 1886 йылда С. Д. Михнов Рәсәй империяһында беренсе булып фаллопий көпшәләренең (аналыҡ) яман шешен һүрәтләй, уның тарафынан бала тыуҙырыу актында ҡыуҙырыу осоро механизмы теорияһын тәҡдим ителә.
1889 йылда медицина фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «К вопросу о заболевании фаллопиевых труб и яичников в паталого-анатомическом и клиническом отношении» темаһына диссертация яҡлай, 1903 йылда экстраординар профессор исеме, 1905 йылда ординар профессор исеме бирелә. С. Д.Михнов етәкселегендә ҡырҡҡа яҡын ғилми хеҙмәттәр яҙыла.
1924 йылдың 30 октябрендә Воронежда вафат була.

# Михнов Сергей Дмитриевич
## Библиография

* О задержании плодных оболочек в терапевтическом отношении / [Соч.] Д-ра С.Д. Михнова. - Санкт-Петербург : тип. М.М. Стасюлевича, 1897. - 45 с.
* О целительной силе природы / [Соч.] Проф. С.Д. Михнова. - Санкт-Петербург : тип. Я. Трей, 1904. - 34 с.
* О женщине с биологической точки зрения / [Соч.] С.Д. Михнова, проф. Юрьев. ун-та. - Юрьев : тип. К. Маттисена, 1904. - 59 с.
* Консервативная миомотомия при беременности / [Соч.] Проф. С.Д. Михнова. - [Санкт-Петербург] : тип. Я. Трей, ценз. 1905. - 19 с.
* К учению о механизме родов / [Соч.] С.Д. Михнова, проф. Юрьев. ун-та. Вып. 1-. - Юрьев : тип. К. Маттисена, 1909
* Случай эмболии легочной артерии после операции кесарского сечения с благополучным исходом : Сообщ. в заседании 20 апр. 1911 г. / [Соч.] Проф. С.Д. Михнова. - Юрьев : тип. К. Маттисена, 1912. - 20 с.
* К каузистике доношенной внематочной беременности : Сообщено в заседании 27 февр. 1913 г. / [Соч.] Проф. С.Д. Михнова. - Юрьев : тип. Маттисена, 1913. - 16 с.