yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Горелая (Лымбелька ҡушылдығы)

Горелая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лымбелька йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Горелая (Лымбелька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034107
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203410
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яңы Сембер

Яңы Сембер (рус. Новосимбирка) — Рәсәй Ырымбур өлкәһендәге. Ҡыуандыҡ ҡала округының ауылы.

# Яңы Сембер
## Географияһы

Ауыл Ырымбур өлкәһенең үҙәк өлөшөнөң көнсығышында, Ташлы йылғаһының һул ярында, райондың административ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан төньяҡ-көнсығыштараҡ яҡынса 45 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 471 метр.

# Яңы Сембер
## Географияһы
### Климаты

Яңы Сембер ауылы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 көн ята.

# Яңы Сембер
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Яңы Сембер ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Яңы Сембер
## Тарихы

Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмегенә, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2016 йылға тиклем Ҡыуандыҡ районының хәҙер инде бөтөрөлгән Яңы Сембер ауыл Советына ингән, муниципаль берәмектәрҙе үҙгәртеп ҡороуҙан һуң Ҡыуандыҡ ҡала округы составында раҫланған.

# Яңы Сембер
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 47 %, ҡатын-ҡыҙҙар 53 % процент тәшкил иткән.

# Яңы Сембер
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 816 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 70 % урыҫтар тәшкил иткән
# Приморский районы (Санкт-Петербург)

Приморский районы – Санкт-Петербургтын райондарҙан береһе.
Үткән заманда район территорияһында Лахта, Коломяги, Бобыльская ауылдар урынлашҡан. Петербургта иң күп кеше йәшәғән район, 518238 кеше менән.

# Приморский районы (Санкт-Петербург)
## Муниципаль округтар

* Лахта-Ольгино
* 65 округ
* Чёрная речка
* Комендантский аэродром
* Озеро Долгое
* Юнтолово
* Коломяги
* Лисий нос
# Сәйфетдин Сураҡаев

Сәйфетдин Сураҡаев (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Сәйфетдин Сураҡаев
## Биографияһы

Сәйфетдин Сураҡаев Ырымбур губернаһы Ҡыр-Йылан улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы) Балаҡ ауылында йәшәгән. Зауряд-сотник булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 4-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 4-се Башҡорт атлы полкы 12-се, 8-се, 5-се һәм 4-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 25 июлендә Түбәнге Новгородҡа бара. 3 ноябрҙә полк Волконскийҙың отряды менән бергә Витгенштейн корпусына керә, 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Рус армияһының сит илгә походтары барышында Лейпциг һәм Дрезден янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1813 йылдың декабрендә Богемия армияһының Төп фатиры ҡарамағында хеҙмәт итә. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 4-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Сәйфетдин Сураҡаев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Яккима (станция)

Яккима (фин. Jaakkima) — Октябрь тимер юлының Элисенвара — Куокканиэми араһындағы 218,15 километрында Кушелевка — Сортавал линияһы буйынса тимер юл станцияһы

# Яккима (станция)
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Яккима тимер юлы станцияһы Карелия республикаһының Лахденпохья районындағы Яккима станцияһы янындағы ҡасабала урынлашҡан. Өс юлы, ҡабырға һәм тар платформаһы бар. Станция ярым автоблокировкалау менән линияла ҡул менән идара ителә . Стрелка күсереү посы эше менән станция буйынса дежурный идара итә, ул, үҙ сиратында, поезд диспетчерының командаларын үтәй.
Вокзал һәм көтөү залы ябылған, билет кассаһы ла эшләмәй. Билеттар поезд начальнигының штаб вагонында һатыла. Станцияла бөтә үтеп барған поездар туҡтай. Станцияла яңы пассажирҙар павильоны, шулай уҡ станция исемдәре менән мәғлүимәт табличкалары ҡуйылған. станцияһы исемдәре яҙылған табличкалар.
2018 йылдың декабренән Санкт-Петербург — Сортавала маршруты буйынса тиҙ йөрөшлө «Ласточка» электричкаһы йөрөй башлай. Санкт-Петербургтан Каменногорскҡа тиклем электропоездар үҙ йүнәлеше менән йөрөй. Артабан, электрлаштырылмаған участка буйлап — ТЭП70БС тепловозы идараһы аҫтында, ә ял көндәре маршрут Маткаселькя станцияһына тиклем оҙайтыла .
2019 йылдың 2 декабренән станция буйлап яңы Мәскәү — Петрозаводск пассажир поезы ебәреү планлаштырыла, улар Тверь, Санкт-Петербург, Выборг, Сортавала, Суоярви аша йөрөйәсәк.

# Яккима (станция)
## Тарихы

Jaakkima станцияһы бөтә Антреа — Сортавала участкаһы кеүек үк 1893 йылдың 1 ноябрендә асыла. Выборгтан алып Йоэнсууға тиклем тимер юлы төҙөү тураһында ҡарар 1888 йылда ҡабул ителә. Төҙөлөш буйынса эштәр 1890 йылда башлана. Юл төҙөлөшөндә 1892 йылда 6000 кеше эшләй.
Шунда уҡ тиерлек вокзал бинаһы, паровоз депоһы төҙөлә. 1911 йылда станцияның көнсығыш үҙәгенән Лахденпохья порт станцияһына тиклем тармаҡ төҙөлә, унда шулай уҡ пассажирҙар юлы ойошторола. Станцияның юл үҫеш биш юлдан кәм булмай.
2019 йылға ҡарата вокзал бинаһы, бейек фин багаж платформаһы, шулай уҡ фин депоһы емереклектәре яҡшы һаҡланған.
Паровоз депоһы һәм вокзал бинаһы төбәк әһәмиәтендәге архитектура һәм ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы булып һанала

# Яккима (станция)
## Станция буйлап ҡала яны хәрәкәте

Станция буйлап ҡала яны хәрәкәте Кузнечное — Сортавала — Кузнечное ике поезы менән башҡарыла.
# Еш-Томель

Еш-Томель — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лехта йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Еш-Томель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001277
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ленинград АЭС-ы

Ленинград атом электр станцияһы (ЛАЭС) — рус. Ленинградская атомная электростанция (ЛАЭС) — Рәсәйҙә билдәләнгән ҡеүәте буйынса иң ҙур атом электр станцияһы (4187,6 МВт), Ленинград өлкәһендә, Санкт-Петербург сигенән 35 км көнбайышта һәм уның тарихи үҙәгентән 70 км арыраҡ, Сосновый Бор ҡалаһындағы Балтик диңгеҙенең Фин ҡултығы яры буйында (АЭС-тан 5 км) урынлашҡан. Сосновый Бор унда инеү сикләнгән ҡала статусына эйә.

# Ленинград АЭС-ы
## Тарихы

1967 йылдың сентябрендә төҙөлә башлаған, беренсе энергоблок 1973 йылда сафҡа индерелгән, артабан — 1975, 1979 һәм 1981 йылдарҙа яңы блоктар асыла барған.
2015 йыл төҙөлөп ятҡан ЛАЭС-2 станцияһының яңы энергоблоктары уға тапшырылған. Беренсеһе 2018 йылда файҙаланыуға индерелгән.
2018 йылда электр энергияһын етештереү 28 815,4 млн кВт⋅ч тәшкил итә. 2019 йылдың планын буйынса ФАС сығарыу — 30 млрд. 28 млн квт⋅ч.
«Росэнергоатом» концернында электр энергияһы етештереү буйынса ЛАЭС өлөшө 14,1 % тәшкил итә (2018 йыл йомғаҡтары буйынса мәғлүмәт).

# Ленинград АЭС-ы
## Тарихы
### Төҙөлөш барышы

1966 йылдың 15 апрелендә Минсредмаш башлығы Е. П. Славский Ленинград атом электр станцияһы проекты әҙерләүгә ҡул ҡуя. 1966 йылдың сентябре башында проектлау тамамлана. 1966 йылдың 29 ноябрендә СССР Министрҙар Советы ЛАЭС-тың беренсе этабын төҙөй башлау тураһында № 800—252 ҡарарын ҡабул итә, атом электр станцияһын проектлау һәм төҙөү өсөн ойоштороу структураһы һәм предприятияларҙың хеҙмәттәшлеге билдәләнә.
1973 йылдың 23 декабрендә Дәүләт ҡабул итеү комиссияһы беренсе энергоблок файҙаланыла башлауына ҡул ҡуя. ЛАЭС илдә РБМК-1000 реакторы ҡуйылған беренсе станция була.
1975 йылда Ленинград АЭС-ның икенсе блогы эшләй башлай һәм заводтың икенсе этабы төҙөлөшөнә тотоналар. Икенсе этап төҙөлөшө өҫтөндә эш 1975 йылдың 10 майында башлана. Ленинград АЭС-ның икенсе этабы беренсеһенең ябай күсермәһе түгел: блоктар компоновкаһы бер аҙ үҙгәрә, шулай уҡ ярҙамсы системалар һәм ҡоролмалар составы бер ни тиклем үҙгәреш кисерә. Өсөнсө блокта беренсе монтажлау эштәре 1977 йылдың 1 февралендә башлана.
1980 йылдың 26 декабрендә 20 сәғәт 30 минутта дүртенсе блок реакторын физик ҡабыҙыу башлана, ә 1981 йылдың 9 февралендә, КПСС-тың XXVI съезы асылыр алдынан, дүртенсе энергоблок сәнәғәт көсөргәнеше аҫтына ҡуйыла.

# Ленинград АЭС-ы
## Эшмәкәрлеге

Станция юридик йәһәттән 2002 йылдың 1 апреленән ""Росэнергоатом"дың атом электр станцияларында электр һәм йылылыҡ энергияһы етештереү буйынса Рәсәй концерны" АЙ филиалы булып тора.
Эшләй башлағандан бирле Ленинград АЭС-ы 2019 йылдың 1 декабренә 1053 миллиард 137 миллион кВт сәғәт электр энергияһы. етештергән.

# Ленинград АЭС-ы
## Эшмәкәрлеге
### Нурланыш материалдары

РБМК реакторы конструкцияһы материалдарҙы нурландырыуҙы реакторҙы туҡтатмай үткәреү мөмкинлеге бирә. 2017 йыл АЭС-та иод-131, кобальт-60, иод-125, молибден-99 изотоптары туплау, шулай уҡ кремний легирлау маҡсаты менән нурланыш үткәрелә.
ЛАЭС-та әҙерләнгә изотопотарҙың береһе — кобальт-60, ул медицинала һәм мәнәғәттә киң ҡулланыла. 2017 йылда ЛАЭС 11 млн Кюри кобальт-60 етештергән. Изотоп йод-131 матдәһен ЛАЭС 2017 йылдың июлендә йөҙҙәрсә мең медицина процедураларына етерлек итеп эшкәртә.
# Нөркә ауыл Советы (Балтас районы)

Нөркә ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Балтас районындағы муниципаль берәмек.

# Нөркә ауыл Советы (Балтас районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәр тураһында» законына ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Бура (Кунчурук ҡушылдығы)

Бура — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кунчурук йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Бура (Кунчурук ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200007151
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200715
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Темәс Илекәев

Темәс Илекәев — башҡорт тарханы. 1735—1740 йылдарҙағы һәм 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарында ҡатнашыусы.

# Темәс Илекәев
## Биографияһы

Темәс Илекәев сығышы менән Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы Илекәй ауылы башҡорттарынан. Тархандар нәҫеленән. Шәжәрәһе: Бейеш → Ҡолторһаҡ → Ишем (Шим) → Илекәй → Темәс.
1735—1737 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарында әүҙем ҡатнаша. 1742 йылда 4 даруғаның — Ҡазан, Нуғай, Себер һәм Уҫы даруғаларының башҡорт вәкилдәре делегацияһы составында, 1736 йылдың 11 февралендәге указдар буйынса индерелгән керҙәштәргә ер менән оброкһыҙ файҙаланыу хоҡуғын һәм башҡорттарҙан туй өсөн һалымды бөтөрөүҙе һорап, Өфө вице-губернаторы П. Д. Аксаковҡа яҙылған хатҡа ҡул ҡуйған.
1755 йылдың 15 майында Бөрйән улусында Ялан Этҡол, мулла Хоҙайбирҙе һәм Сураш етәкселегендә йәнә ихтилал тоҡана. Темәс Илекәев Талҡаҫ күле буйында башҡорт халҡын йәберләгән өсөн тау‑эҙләнеү эштәре начальнигы Е. Е. Брагинды һәм уның ярҙамсыларын язалауҙа ҡатнаша. Темәстең ҡустыһы Ҡалмаҡай Иләкәев был ваҡиға тураһында Бөрйән улусы старшинаһы Бикбулат Әликәшевҡа хәбәр итә, ә старшина үҙ сиратында Талҡаҫ күле буйында йыйын ойошторорға бойора. Темәстең атаһы Илекәй Ишемов (Шимин) та ихтилалға ҡушыла. 18 майҙа баш күтәреүселәр Иҫәт трактының Сапсал ямын һәм тау-эҙләнеү эштәре начальнигы Брагиндың ихатаһын талай.
Ырымбур губернаһы губернаторы Неплюев Иван Иванович баш күтәреүселәргә ҡаршы подполковник Исаков етәкселегендәге команданы, ә һуңыраҡ бригадир Бахметев командалығындағы 1300 регуляр һалдаттарҙы һәм казактарҙы ебәрә. Карателдәр бөтә халыҡты талай һәм эҙәрлекләй башлай, ҡайһыларын язаға тарттыра. Темәс Илекәев, Сураш һәм Әмин Ҡалмырҙиндар менән бергә Яйыҡ йылғаһы аша үтеп ҡаҙаҡ далаһында һыйыныу урына таба. Батша хөкүмәте ихтилалсыларға амнистия тураһында манифесттар, указдар сығарғас, 1760-сы йылдарҙа улар туған яғына әйләнеп ҡайта.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Уның исеме буйынса хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Темәс ауылы аталған.

# Темәс Илекәев
## Ғаиләһе

Ҡустылары:
* Байыш Илекәев (1733—?), 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында ҡатнашҡан өсөн «ғүмерлеккә» матрос булып хеҙмәт итеүгә бирелә.
* Ҡалмаҡай Илекәев (1736—?), тау‑эҙләнеү эштәре начальнигы Е. Е. Брагиндың командаһына хеҙмәт итә, 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында ҡатнашыусы.
* Айсыуаҡ Илекәев (1742—1755), карателдәр тарафынан Рәсәй үҙәгенә оҙатыла һәм Һамарға барған юлда вафат була.
Улдары — Илбаҡты (1746—?), Нурбаҡты (1748—?).
# Пегишев Юрий Петрович

Юрий Петрович Пегишев (2 ғинуар 1939 йыл — 1 сентябрь 2005 йыл) — БАССР-ҙың Бөрө колхоз-ара төҙөлөш ойошмаһының төҙөлөш һәм монтаж эштәре мастеры. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.

# Пегишев Юрий Петрович
## Биографияһы

Юрий Петрович Пегишев 1939 йылдың 2 ғинуарында БАССР-ҙың Бөрө районы Пономаревка ауылында тыуған.
Белеме — тулы булмаған урта. 1957 йылда Өфө төҙөлөш мәктәбен тамамлай.
Хеҙмәт юлын 1956 йылда Өфө ҡалаһының 21-се төҙөлөш тресында ташсы булып башлай. 1958—1961 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1962 йылдан алып Бөрө (хәҙер — «Бөрө-1» ПМК-һы асыҡ акционерҙар йәмғиәте) колхоз-ара төҙөлөш ойошмаһында ташсы, һуңынан ташсылар бригадиры, төҙөлөш һәм монтаж эштәре мастеры булып эшләй.
Ю. П. Пегишев Бөрө районы һәм Бөрө ҡалаһының төҙөлөш тармағы үҫешенә ҙур өлөш индерә. Уның ҡатнашлығында Осиновка, Печенкино, Улеево, ауылдарында малсылыҡ комплекстары,Силантьев ауылында иген эшкәртеү комплексы, Кондаковка ауылында мал аҙығы етештереү буйынса предприятие, с Пономаревка ауылында кирбес заводы, Шалҡан ауылында 320 урынлыҡ мәктәп һ. б. төҙөлә.
1994 йылдан хаҡлы ялда.
Юрий Петрович Пегишев 2005 йылда вафат була.

# Пегишев Юрий Петрович
## Наградалары

Бер предприятиела фиҙаҡәр юғары етештереүсәнле хеҙмәте өсөн Ю. П. Пегишев «Почет билдәһе» (1966), I (1991), II (1981), III (1977) дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары, миҙалдар менән бүләкләнә.
# Үрге Сарова

Үрге Сарова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Үрге Сарова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037125
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003712
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нырвожа

Нырвожа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выкошма йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Нырвожа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048372
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004837
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Савельев Владимир Андреевич

Савельев Владимир Андреевич (18 апрель 1947 йыл—5 ноябрь 2020 йыл) — театр актёры, мәҙәниәт эшмәкәре. 1990 йылдан хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры директоры, 1995—1997 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Савельев Владимир Андреевич
## Биографияһы

Владимир Андреевич Савельев 1947 йылдың 18 апрелендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы Ҡаранторау ауылында тыуған. 1973 йылда Ҡазан дәүләт театр училищеһын тамамлай. Училищены тамамлағандан һуң Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт драма театры актеры булып эшләй. 1979—1982 йылдарҙа Республика рус дәүләт драма театрының художество-постановка бүлеген етәкләй, 1982 йылдан директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1989 йылда Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының Өфөлә ике телле — башҡорт һәм рус — Йәш тамашасы театрын ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителгәс, яңы асылған театрҙың директоры итеп тәғәйенләнә. 1995 йылдың февраленән 1997 йылдың декабренә тиклем Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының генераль директоры.2006—2007 йылдарҙа Ә.Абдразаҡов исемендәге «Башҡортостан» киностудияһында директор вазифаһын башҡарыусы, кино төшөрөү буйынса директор урынбаҫары була. Актёр 2020 йылдың 5 ноябрендә Өфөлә вафат була.

# Савельев Владимир Андреевич
## Ижады

Башҡарған ролдәре: Рацер һәм Константиновтың «Тигеҙһеҙ никах» «(Неравный брак») — Кирилл, Кальдерендың «Мөхәббәт менән шаярмайҙар» — Дон Хуан, Шалевичтың «Хәҙер һәм мәңгелек» («Отныне и навсегда») — Стольников.

# Савельев Владимир Андреевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа исемдәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
# Корый-Кикя (Сугульда-Чори ҡушылдығы)

Корый-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сугульда-Чор йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Корый-Кикя (Сугульда-Чори ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064126
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306412
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сиркәү баҙары тәбиғи ыҙаны

Сиркәү тәбиғи ыҙаны — комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы. Ростов өлкәһенең Семикаракорск районында урынлашҡан. Тәбиғәтте һаҡлау, ғилми һәм ағартыу әһәмиәтенә эйә.

# Сиркәү баҙары тәбиғи ыҙаны
## Тасуирламаһы

Сиркәү баҙары ыҙаны тәбиғәт ҡомартҡыһы Дон йылғаһының уң яҡ ярында Кочетовская станицаһының әйләнә тирәһендә урынлашҡан. Тәбиғәт ҡомартҡыһы Бугровский тәбиғәт дәүләт ҡурсаулығы территорияһының бер өлөшөн биләй. .
Сиркәү баҙары тәбиғи ыҙанының майҙаны 116 гектар тәшкил итә.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы территорияһында тәбиғи һәм яһалма ултыртылған ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар менән туғай урмандары үҫә. Төп ағас тоҡомдарынан тал, күк тирәк, аҡ тирәк һәм ҡорос ағас, ағас һымаҡ тал осрай. Дарыу үләндәренән шифалы ромашка, юл япрағы, гөлйемеш, эт муйылы, ҡара бөрлөгән, дегәнәк, алма үләне, цикорий, әрем үҫә.
Шулай уҡ тәбиғи ыҙанда хайуандар донъяһы күп төрлө. Бында үҫемлектәрҙе һеркәләндереүселәр, һунар объекттары һәм башҡа хайуандар донъяһы вәкилдәре бар. Улар араһында йырсы ҡоштар, күбәләк, илек һ. б. бар. Дон фаунаһының һирәк осрай торған төрҙәренән дала көҙәне, аҡ ҡойроҡ бөркөт, поликсен һ. б. йәшәй
Тәбиғәт ҡомартҡыһы тәбиғәтте һаҡлау, рекреацион һәм аң-белем таратыу әһәмиәтенә эйә. Комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлау һәм эшләүен тәьмин итеү өсөн Ростов өлкәһенең Экология һәм тәбиғәт ресурстары министрлығы яуаплы.
# Хәлил ауыл Советы (Әбйәлил районы)

Хәлил ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Мәһәҙиев

Мәһәҙиев — фамилия.
* Мәһәҙиев Басир Дәүләтбай улы (1933—2014) — геолог, БАССР-ҙың атҡаҙанған геологы (1986), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1980).
* Мәһәҙиев Ғәфүр Дәүләткирәй улы (1946) — акушер-гинеколог. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001).
* Мәһәҙиев Мәкәрим Әҙһәм улы (1901—1938) — актёр, режиссёр.
* Мәһәҙиев Риза Рафаил улы (1972—2021) — театр актёры, эстрада йырсыһы. Башҡортостандың халыҡ артисы (2010).
* Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы (1914—1990) — актриса, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1964).
* Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы (1965) — журналист, ғалим. Филология фәндәре кандидаты.
# Неру-Ю

Неру-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Неру-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007052
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Социалистик Хеҙмәт Геройҙары исемлеге/А

* Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы
* Айытматов Сыңғыҙ Түрәҡол улы
* Аллаяров Ричард Хәйрулла улы
# Ҡотлобаев

Ҡотлобаев — фамилия.
* Ҡотлобаева Ҡәҙриә Искәндәр ҡыҙы (1909—1997) — табип-хирург, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы хәрби табибы.
* Ҡотлобаева Раҡия Шәйхәттәр ҡыҙы (1886−1966) — акушер-гинеколог. Мосолман ҡатын-ҡыҙҙарынан тәүге табиптарҙың береһе.
# Эзбиз

Эзбиз -рус. эзбиз, ( грек. ἄσβεστος «һүнмәй торған»)) - урыҫ телендәге һүҙҙе "башҡортлаштырыу" арҡаһында килеп сыҡҡан атама. Эзбиз көнкүрештә, ауыл хужалығында ҡулланыла торған матдә.Ул карбонатлы тау тоҡомдарын яндырып эшкәртеү юлы менән алынған матдәләрҙең дөйөм атамаһы
* эзбиз (материал) — карбонат тау тоҡомдарын яндырып ала торған материал (эзбизташ, аҡбур), башлыса нигеҙендә MgO һәм СаО матдәләре ята.
* Һүндерелгән эзбиз — Ca(OH)₂.
* Һүндерелмәгән эзбиз — CaO.
* Хлорлы эзбиз — Ca(Cl)OCl.
* Натрийлы эзбиз — NaOH һүндерелгән эзбиз - Ca(OH)₂ ҡатнашмаһы.

# Эзбиз
## Топоним

* Известь (йылға) — Рәсәйҙәге йылға, Мордовия һәм Рязань өлкәһе аша аға.
* Известь (ҡасаба) — Мордовиялағы Зубово-Полянский районындағы ҡасаба.
* Известь (станция) — Известь ҡасабаһындағы тимер юл станцияһы.

# Эзбиз
## Шулай уҡ ҡара

* Эзбизташ — башлыса CaCO₃ кальций карбонатынан торған тау тоҡомо.