yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Болбанская

Болбанская (Хей-Яга-в низовье) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Болбанская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000051751
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005175
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Покровка (Наумовка ауыл советы, Стәрлетамаҡ районы)

Покровка (рус. Покровка) — Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 507 кеше булған. Почта индексы — 453167, ОКАТО коды — 80249848008.

# Покровка (Наумовка ауыл советы, Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 10 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Наумовка): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 10 км

# Покровка (Наумовка ауыл советы, Стәрлетамаҡ районы)
## Билдәле шәхестәре

* Басманов Гавриил Иванович (18.08.1920—1.03.1945), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар ротаһы элемтәсе-радисы, рядовой. Советтар Союзы Геройы (1943).
* Перепёлкин Пётр Сергеевич (1925—7.03.2004), хужалыҡ эшмәкәре, совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1981 йылдарҙа Стәрлетамаҡ совхозының бүлексә идарасыһы һәм агрономы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1973, 1976) кавалеры.
# Вешкома

Вешкома — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Долгое күле - Сондола йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Вешкома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001748
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000174
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тунтлам

Тунтлам — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 299 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Тунтлам
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027636
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302763
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Елец

Елец (рус. Елец) — Липецк өлкәһендәге ҡала. Халыҡ һаны буйынса Липецкиҙан һуң өлкәлә икенсе урында тора.

# Елец
## Географияһы

Сосна йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Елец
## Иҡтисад

* «Гидропривод»
* «Елецгидроагрегат»
# Барнеберг

Барнеберг (нем. Barneberg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 759 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,8 км². Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39393 һәм автомобиль коды — BK.
# Нойзис

Нойзис (нем. Neusiß) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 239 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,49 км². Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99338 һәм автомобиль коды — IK.
# Нивыр-Ега

Нивыр-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының һул ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Нивыр-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050147
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205014
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лун-Чугран

Лун-Чугран — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Визинга йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лун-Чугран
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019454
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001945
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чога-Занбиль

Чога-Занбиль (хәҙ. фарс. چُغازَنبیل Chaqā Zanbil, Choghā Zanbil, Чога-Зенбиль, Дур-Унташ, Чога-Зембиль) — Элам дәүләтенән һаҡланып ҡалған боронғо ҡала һәм ғибәҙәтханалар комплексы, хәҙерге Ирандың Хузестан провинцияһында урынлашҡан.
Месопотамия сиктәренән тыш һирәк осраған зиккураты менән билдәле. Дизфуль ҡалаһынан көнбайышҡа табан — 25 км, Сузанан (Суса, Шуш) көньяҡҡа табан — 45 км, Ахваздан төньяҡҡа табан 120 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Чога-Занбиль
## Тарихы

Комплекс беҙҙең эраға тиклем яҡынса 1250 йылда Элам батшаһы Унташ-Напириша тарафынан бөйөк алиһә Ишушинак хөрмәтенә төҙөлә. Башта ҡала Дур-Унташ (Унташ ҡалаһы) тип атала. Ҡала тирәләй өс концентрик стена төҙөлә. Эске ҡалалағы ҙур зиккурат төп алиһәгә бағышланған, ул ҙур тигеҙ майҙан урынында төҙөлә. Үҙәктә кесе алиһәләрҙең 11 ғибәҙәтханаларына нигеҙ һалына. 22 ғибәҙәтхана төҙөргә ниәт була, әммә батша вафат булғандан һуң төҙөлөш эштәре туҡтатыла. Ҡаланың тышҡы өлөштәрендә батша һарайы һәм батшаларҙың төрбәләре (мавзолейҙары) урынлаша.
Ҡала Ассирияның баҫып алыуына ҡәҙәр була — беҙҙең эраға тикем 640 йылда уны батша Ашурбанипал емерә.
Ғалимдар күҙаллауынса, батша Унташ-Напириша бында Суза урынына үрге һәм түбәнге Эламдың алиһәләре өсөн төп дини үҙәк төҙөргә теләй.
1951 йылдан 1962 йылға тиклем барған археологик ҡаҙыуҙар күп табылмалар бирә. Был зиккурат донъялағы барлыҡ зиккураттарҙан иң яҡшы һаҡланғаны тип иҫәпләнә. 1979 йылда Чога-Занбиль стал первым объектом всемирного наследия Иранда ЮНЕСКО бөтә донъя мираҫының тәүге объекты була.
# Бойцова Мария Филипповна

Мария Филипповна Бойцова (1929 — 1984 йылдың 18 майы) — совет ҡара металлургияһы алдынғыһы, Новгород өлкәһе,СССР Ҡара металлургия министрлығының В. И. Ленин исемендәге Боровичский огнеупор комбинатының аппаратчик прессовщицаһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).

# Бойцова Мария Филипповна
## Биографияһы

1929 йылда Новгород өлкәһе хәҙерге Мошенский районы Бель ауылында тыуған.
Фабрика-завод уҡытыуы мәктәбен тамамлағандан һуң, 1947 йылда Боровичи ҡалаһындағы «Ҡыҙыл керамик» комбинатында прессовщица булып эшләй башлай. 1957 йылдың октябренән 1967 йылдың декабренә тиклем 1-се цехта изделиеларҙы ярым ҡоро ысул менән пресслаусы бригада эшсеһе. 1967 йылдың декабренән огнеупор комбинатында прессовщица булып эшләй.
Һөнәргә тулыһынса өйрәнеп бөтә. 1978 йылда уның бригадаһына Коммунистик хеҙмәт коллективы исеме бирелә. 1980 йылда уртаса айлыҡ айлыҡ эшләп сығарыу 102,3 % тәшкил иткән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 2 март указы менән ҡара металлургияла юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне һәм пландарҙы ваҡытынан алда үтәгәне өсөн, Мария Филипповна Бойцоваға, Ленин ордены һәм "Ураҡ һәм Сүкеш миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Артабан заводта эшләүен дауам итә. 1981 йылға 10 йәш производство алдынғыһын әҙерләй.
Боровичи ҡалаһында йәшәй. 1984 йылдың 18 майында вафат була.

# Бойцова Мария Филипповна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙо(02.03.1981)
* ике Ленин ордены (19.02.1974, 02.03.1981)
* Почёт Билдәһе ордены (30.03.1971)
* башҡа миҙалдар.
* Почётлы металлургы.
# Волошова

Волошова (Волошева) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Поча йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Волошова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001762
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000176
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куйсух

Куйсух — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 808 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Куйсух
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007320
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200732
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Букварь для башкиръ

Букварь для башкиръ — урыҫ хәрефтәренә нигеҙләнеп төҙөлгән беренсе әлифба 1892 йылды Ырымбур ҡалаһында баҫтырып сығарыла. Ошо әлифбаға нигеҙләнеп төҙөлгән икенсе әлифба 1907 йылда Ҡазанда баҫтырыла.
Шул әлифбаға нигеҙ һалыусыларзың береһе — урыҫ педагогы һәм мәғрифәтсеһе Василий Владимирович Катаринский булған.
В. В. Катаринский 1846 йылдың 1 мартында тыуған. Урта һәм юғары белемде Ҡазанда, тәүҙә рухани семинарияла, аҙаҡ рухани академияла ала. 1872—1875 йылдарҙа В. В. Катаринский Чебоксар рухани училищеһының күҙәтеүсеһе вазифаһын башҡара. Башҡорт, ҡаҙаҡ телдәрен өйрәнә башлай.
1874 йылда Ырымбур уҡыу округы ойошторола. Уға Ырымбур, Пермь, Өфө губерналары, Уральск һәм Турғай өлкәләре берләштерелә. Округҡа 24 өйәҙ мәктәбе ҡараған. 1875 йылда В. В. Катаринский округтың башҡорт, татар, сыуаш, ҡаҙаҡ мәктәптәренең инспекторы итеп тәғәйенләнә һәм был вазифаны 27 йыл башҡара. Ул ҡәрҙәш телдәрҙе ныҡлап өйрәнә, был халыҡтарҙың оло абруйын ҡаҙана.
В. В. Катаринский талантлы йәштәрҙе үҙ тирәһенә туплай, А. Бессонов, И. Алтынсарин, М. Ҡыуатов, Л. Әбделғәзизов кеүек йәштәрҙең ижади үҫеүенә булышлыҡ итә.
XIX быуаттың икенсе яртыһында күп урында урыҫ-башҡорт, урыҫ-татар, урыҫ-ҡаҙаҡ мәктәптәре асыла. Был мәктәптәр өсөн В. В. Катаринский әлифбалар төҙөргә хыяллана. 1892 һәм 1898 йылдарҙа уның «Букварь для башкиръ», 1893 йылда «Краткий русско-башкирский словарь» тигән китаптары баҫылыа сыға.
# Эльтерлайн

Эльтерлайн (нем. Elterlein) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3092 кеше йәшәй. Майҙаны — 45,87 км². Диңгеҙ кимәленән 620 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9481 һәм автомобиль коды ANA.
# Гростребен-Цветау

Гростребен-Цветау (нем. Gro?treben-Zwethau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2 007 кеше йәшәй. Майҙаны — 56,49 км². Диңгеҙ кимәленән 78 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4886 һәм автомобиль коды TO.
# Лимныця

Лимныця (укр. Лімниця) — Украиналағы йылға. Ивано-Франковск өлкәһенең Рожнятив, Калуш һәм Галыч райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 122 километр. Бассейн майҙаны — 1580 км².
# Пальник-Шор (Колвавис ҡушылдығы)

Пальник-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колвависйылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пальник-Шор (Колвавис ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072283
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007228
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дәрзаманов Йәүҙәт Харис улы

Дәрзаманов Йәүҙәт Харис улы; Йәүҙәт Дәрзаман (татар. Җәүдәт Харис улы Дәрзаманов; Җәүдәт Дәрзаман; 13 октябрь 1945 йыл) — татар радиожурналисы, шағир һәм прозаик. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Сажиҙә Сөләймәнова исемендәге премия лауреаты (2009).

# Дәрзаманов Йәүҙәт Харис улы
## Биографияһы

Йәүҙәт Дәрзаман 1945 йылдың 13 октябрендә Татар АССР-ының Лениногорск районы Сугышлы ауылында тыуған. 1972 йылда Ҡазан дәүләт университетын тамамлай. Татарстан радиокомитетында — мөхәррир, 1987—1994 йылдарҙа «Ялҡын» журналы редакцияһында баш мөхәррир була. Хәҙерге ваҡытта Татарстан радиоһында әҙәбиәт-сәнғәт тапшырыуҙарының шеф мөхәррире булып эшләй.
Йәүҙәт Дәрзамандың беренсе шиғырҙары район гәзитендә, "Яшь ленинчы"ла (хәҙер «Сабантуй») донъя күрә. 1975 йылда — «Илтабар» исемле әкиәттәр йыйынтығы, 1977 йылда «Солдат булдым» тигән шиғырҙар китабы баҫылып сыға. Һуңыраҡ уның «Гөлназ мәктәпкә бара», «Безнең әлифба», «Күзле кычыткан», һ.б. ошондай егермеләп китабы донъя күрҙе. Йәүҙәт Дәрзаман шиғырҙары мәктәп дәреслектәренә лә керетелгән.

# Дәрзаманов Йәүҙәт Харис улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
* Сажиҙә Сөләймәнова исемендәге премия лауреаты (2009)
# Карым-Игль

Карым-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 863 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Карым-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204723
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дауытов Нур Әсғәт улы

Дауытов Нур Әсғәт улы (5 ғинуар 1956 йыл) — композитор, йәмәғәтсе. 1982 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының музыкаль етәксеһе, 1987 йылдан Өфө сәнғәт училищеһы, бер үк ваҡытта 2000–2006 йылдарҙа хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты, 2006 йылдан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы. 2009 йылдан Башҡортостандың Музыкаль йәмғиәт идараһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының (1993) һәм Рәсәй Федерацияһының (2007) атҡаҙанған сәнғәт әшмәкәре. Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы (1990), Фәтих Кәрим исемендәге (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2014) лауреаты.

# Дауытов Нур Әсғәт улы
## Биографияһы

Нур Әсғәт улы Дауытов 1956 йылдың 5 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй районы Пахарь ауылында тыуған.
Республика музыка интернат-мәктәбен һәм Өфө дәүләт сәнғәт институтын профессор Заһир Исмәғилевтың композиция класын тамамлаған.
1982—1987 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһында музыкаль етәксе вазифаһында эшләй. 1987 йылдан алып бөгөнгө көнгә тиклем — Өфө сәнғәт училищеһының инструментовка һәм партитураларҙы уҡыу класы буйынса уҡытыусыһы. Хәҙер ул училищеның үҙ предметын бик яҡшы белгән төп уҡытыусыларының береһе булып тора, уның күп уҡыусылары бик яҡшы музыканттар булып китте.
Нур Дауытовтың ижади, ижтимағи һәм концерт эшмәкәрлеге киң һәм төрлө. Ул Нефтекама ҡалаһында «Дуҫлыҡ моңо» Халыҡ-ара фестивален башлап ебәреүселәрҙең береһе һәм уның даими жюри ағзаһы, Сибай ҡалаһында «Ирәндек моңдары», Октябрьский ҡалаһында «Ҡурай байрамы» һәм башҡа бик күп конкурстар ағзаһы. Үткәрелгән сараларҙың барыһында ла Дауытов жюри ағзаһы ғына түгел, үҙ әҫәрҙәрен башҡарыусы булараҡ та ҡатнаша. Йыш ҡына ул Өфөлә генә түгел, республиканың башҡа ҡалаларында һәм ауылдарында үҙ концерттары һәм ижади отчеттары менән сығыш яһай.
Нур Әсғәт улының ижади эшмәкәрлеге күп төрлө һәм бер нисә жанрҙы үҙ эсенә индерә. Уның ижады Башҡортостан ғына түгел, бөтә Рәсәй тыңлаусыларына киң билдәле. Композитор республикабыҙҙың төп коллективтары — Башҡортостандың Милли симфоник оркестры, Дәүләт академия хор капеллаһы, Башҡорт дәүләт филармонияһы, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры, Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры, ҡайһы бер вокалсылар менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Дауытовтың ижадында радио һәм телевидениела эш ҙур урын биләй.
Бигерәк тә уның күптән түгел ойошторолған Башҡортостан Республикаһы Милли халыҡ музыка ҡоралдары оркестры менән эшмәкәрлеген билдәләп үтергә кәрәк, уның өсөн ул ҡыҫҡа ваҡыт эсендә 20-нән ашыу әҫәр ижад итте. Улар коллектив репертуарына ныҡлы инде һәм уның алтын фонды булып тора.

# Дауытов Нур Әсғәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы (1990)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт әшмәкәре (1993)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт әшмәкәре (2007)
* Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2014)
# Ай-Соим (Ворт-Юган ҡушылдығы)

Ай-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ворт-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ай-Соим (Ворт-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022348
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302234
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Приедор

Приедор (босн. Prijedor, сер. Приједор / Prijedor, хорва. Prijedor) — Босния һәм Герцеговина ҡалаһы. Ҡала Серб республикаһының төньяҡ өлөшөндә(шул уҡ исемле община һәм төбәктең Приедор төбәгенең үҙәге), Сана йылғаһы ярында урынлашҡан. 1995 йылдың 14 декабрендәге Дейтон килешеүенән һуң Приедор ҡалаһы Серб Республикаһы составына күсә. Приедор ҡалаһының майҙаны 83 406 квадрат килметр тәшкил итә. Ҡала диңгеҙ кимәленән 136 метр бейеклектә урынлашҡан.

# Приедор
## Халыҡ

2013 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Приедор ҡалаһының халыҡ һаны 32 342 кеше тәшкил итә, общинаныҡы — 97 558 кеше, унда 1991 йылда — 34 635 кеше йәшәгән.

# Приедор
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Төркиә — Маниса
* Сербия — Панчево
* Сербия — Кикинда
* Греция — Неаполис
* Норвегия — Сунд
* Рәсәй Федерацияһы — Иркутск
* Словения — Ново Место
# Арсеньев Александр Михайлович

Арсеньев Александр Михайлович (4 сентябрь 1906 йыл — 19 сентябрь 1988 йыл) — СССР Педагогия фәндәре академияһы академигы. РСФСР-ҙың Педагогия фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (1957). РСФСР-ҙың Педагогия фәндәре академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1959). СССР Педагогия фәндәре академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1968). Педагогия фәндәр докторы (1974), профессор (1975).

# Арсеньев Александр Михайлович
## Биографияһы

Александр Михайлович Арсеньев 1906 йылдың 4 сентябрендә (иҫке стиль буйынса 22 август) Мәскәү губернаһы Слуговищево ауылында тыуа.

# Арсеньев Александр Михайлович
## Эшмәкәрлеге

1923 йылда Мәскәү эргәһендәге ауыл мәктәптәренең береһендә педагогик эшмәкәрлеген башлай.
1930 йылда Н. К. Крупская исемендәге Коммунистик тәрбиә академияһының педагогия факультетын тамамлай. 1931 йылдан алып коммунистик тәрбиә академияһында, Себер халыҡтары институтында ғилми-педагогик эш алып бара.
1949 йылда РСФСР мәғариф министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә, уның вазифаһында 1958 йылға тиклем эшләй. Педагогик кадрҙар әҙерләү, педагогия уҡыу йорттары селтәрен үҫтереү мәсьәләләре, йәштәргә һөнәр һайлау мәсьәләләре менән шөғөлләнә.
1958—1960 йылдарҙа СССР Педагогия фәндәре институтының педагогика теорияһы һәм тарихы ғилми тикшеренеү институтының директоры була, 1960—1969 йылдарҙа дөйөм һәм политехник белем, ә 1970—1974 йылдарҙа дөйөм педагогика ғилми тикшеренеү институтына етәкселек итә. 1979 йылдан алып уҡытыу-уҡытыу һәм өйрәтеү ғилми тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, консультанты була.
А. М. Арсеньев яңы уҡыу программаларын әҙерләүҙә һәм белем кимәлен камиллаштырыуға әүҙем ҡатнашты. Ул педагогиканың теоретик проблемалары буйынса дөйөмләштереүсе эштәр авторы. Уның мөхәррирлегендә Н. К. Крупская, Н. А. Добролюбов, А. В. Луначарскийҙың педагогик хеҙмәттәре нәшер ителә.
1988 йылдың 19 сентябрендә вафат була. Ул Мәскәүҙең Кунцево зыяратында ерләнә.
# Мусин Рәзил Ситдиҡ улы

Мусин Рәзил Ситдиҡ улы (рус. Мусин Разил Ситдикович) (20 июль 1943 йыл — 9 март 1994 йыл) — совет һәм партия эшмәкәре, 1994 йылдан Дүртөйлө ҡалаһы һәм Дүртөйлө районы администрацияһы башлығы, Башҡортостан Республикаһының Юғары советы рәйесе. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Мусин Рәзил Ситдиҡ улы
## Биографияһы

Мусин Рәзил Ситдиҡ улы 1943 йылдың 20 июлендә Башҡорт АССР-ының Илеш районы Иғмәт ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1965 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1960 йылда Илеш районы Ульянов исемендәге колхозда колхозсы булып башлай. Институтты тамамлағас колхозда агроном, рәйес урынбаҫары, колхоз рәйесе булып эшләй. 1975 йылдан Дүртөйлө районы башҡарма комитеты рәйесе, 1975 йылдан КПСС-тың Башҡоpтостан өлкә комитеты инструкторы. 1979—1988 йылдарҙа КПСС-тың Дүртөйлө райкомының беренсе секретары, 1989 йылдан партияның Дүртөйлө ҡала комитетының беренсе секретары.
1990—1993 йылдарҙа Башпромбанк акционер йәмғиәтенең Дүртөйлө филиалы директоры. 1994 йылдан Дүртөйлө ҡалаһы һәм Дүртөйлө районы администрацияһы башлығы. Башҡортостан Республикаһының Юғары совекты рәйесе.
Мусин Рәзил Ситдиҡ улы 1994 йылдың 9 мартында фажиғалы рәүештә вафат була.
Дүртөйлө районы 201-се Әсән һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана.

# Мусин Рәзил Ситдиҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, миҙалдар

# Мусин Рәзил Ситдиҡ улы
## Хәтер

Дүртөйлө ҡалаһында Рәзил Мусин исемен йөрөткән урам бар.