yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Danone Ecosystem Fund

Danone Ecosystem Fund — 2009 йылда Danone франция аҙыҡ-түлек корпорацияһы ойошторған иғәнәләр фонды һәм шхси коммерциялы булмаған ойошма. Фондтың төп маҡсаты — экологик таҙа продукты эшкәрткән, һаҡлаған һәм етештергән, заманса эш ысулдарына өйрәткән, социаль тотороҡлоҡто һәм бәләкәй менән урта бизнеста эш менән булышыуҙы үҫтергән ваҡ фермерҙарҙан, кооперативтарҙан һәм дистнибьютерҙарҙан торған партнер селтәрен үҫтереү. Danone Ecosystem Fund төрлө социаль проектарҙы финанслай: ваҡ ғаилә фермаларын һәм ҙур булмаған аҙыҡ-түлек ритейлерҙар төҙөү, инновацион экологик ысулдарҙы һәм Danone предприятиеһы тирәһендәге ерҙәрҙе үҫтереү, тренинг фермаларын һәм уҡыу йорттарын төҙөү. Шулай уҡ фонд әсә компанияһының социаль стандарттарына тура килгән тәьмин итеүселәргә ярҙам итә.
Фонд коммерциялы булмаған ойошмалар, микрофинанслау һәм консалитинг учреждениялар, Мөхәммәт Юныс һәм Ашока фонды структуралары менән тығыҙ бәйләнештә эшләй. 2013 йылға ҡарата Danone Ecosystem Fund 30-ҙан артыҡ партнер менән бергә 50 мең кешегә тормошон яҡшыртырға ярҙам иткән 50 социаль-экономик программаны башлап ебәрә.

# Danone Ecosystem Fund
## Эшмәкәрлеге

Danone Ecosystem Fund фондының тәүге социаль-экономик проекты ваҡ фермерҙар араһында ярлылыҡ кимәлен әҙәйтергә һәм эшкәртә торған предприятиеларға тапшырылған һөттөң сифатын күтәрергә мөмкинлек биргән Украинала һөт кооперативтарын һәм ғаилә фермаларын үҫтереү программаһы була. 2011 йылда Danone һәм уның партнерҙары ярҙамында Днепропетровск өлкәһендә 60 һыйыр башына уҡыу фермаһы төҙөлә. Шунда бөтәһе, кем ғаилә фермаһын эшләргә теләй, өсөн тренингтар эшләнгән. 2013 йылда фонд Тернополь өлкәһендә ер еләге кооперативтары селтәрен эшләтеп ебәрә. Кооперативтар эшләгән ауылдарҙа фонд балалар майҙансыҡтарын төҙөй.
2011 йылдың көҙ миҙгелендә Danone Ecosystem Fund икенсе партнерҙары менән бергә Испанияла гендер көсләүенән зыян күргән ҡатын-ҡыҙҙар өсөн социаль мәктәп аса. Мәктәп зыян күргәндәргә мөмкинлектәрен киңәйтергә, йәмәғәт эсенә керергә һәм Danone Spain компанияның структураһында эшкә урынлашырға ярҙам итә.
2013 йылда Липецк өлкәһендә йәшәү урыны һәм 90 һыйыр башлы уҡыу фермаһы менән булған коммерциялы булмаған «Һөтлө Бизнес Академияһы» сей һөтө етештереүен үҫтергән ойошмаһын аса. 2014 йылда Danone Ecosystem Fund балалар гематологияһы, онкологияһы һәм имуннологияһы федераль фән-клиник үҙәге, ҡандың ҡаты ауырыуҙары менән булған балаларға ярҙам иткән региональ йәмғиәт хәйриә фонды һәм Nutricia Advance компанияһы менән бергә ауырыу балаларҙың ризығын оптимизациялау буйынса проект тәҡдим итә.
# Пуманке

Пуманке (исп. Pumanque) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Кольчагуа провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 747 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 440,9 км². Халыҡ һаны — 3286 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 7,45 кеше/км².

# Пуманке
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 99 км көньяҡ-көнбайышта һәм провинцияның административ үҙәгенән 63 км көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Марчиуэ коммунаһы;
* төньяҡ-көнсығышта — Пералильо коммунаһы;
* көнсығышта — Санта-Крус коммунаһы;
* көньяҡта — Лололь коммунаһы;
* көнбайышта — Паредонес коммунаһы;
* төньяҡ-көнбайышта — Пичилему коммунаһы.

# Пуманке
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 3286 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 0 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 0 |
| | Ауыл халҡы | 3286 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 100 |
| | Ир-егеттәр | 1712 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 52 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 1574 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 48 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 7,45 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 0,39 |
# Себенле (Һаҡмарҙың түбәнге ҡушылдығы)

Себенле (рус. Чебенька (нижний приток Сакмары)) — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһенең Төйлөгән, Октябрь һәм Һаҡмар районы биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 62 км. Һыу йыйыу бассейны майҙаны — 633 км².
Сидоровский исемле 316,7 метрлыҡ бейеклек янынан башлана. Үрге Хабаровка урман өйкөмөнән төп исеме менән атала башлай. Асыҡ ерҙән көньяҡ йүнәлеше буйынса Болдыревка ауылына тиклем аға, артабан көнбайышҡа борола һәм артабан Благодарное, Екатериновка, Астрахановка ауылдары биләмәләре аша аға. Йылғаның түбәнге ағымы буйында Сергеевка, 1-се Григорьевка, Украинка, 2-се Григорьевка, Новопавлоград ауылдары урынлашҡан. Себенле йылғаһы тамағы Һаҡмар йылғаһының уң ярының 91 километрында диңгеҙ кимәленән 102 м бейеклектә.
Түбәнге ағымында йылғаның киңлеге — 10 метр, тәрәнлеге — 0,7 метр, һыу ағымының тиҙлеге — 0,5 м/с.

# Себенле (Һаҡмарҙың түбәнге ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтары

Тамағынан инешенә тиклемге тәртиптә түбәндәге һыу объекттары бар.
* 7 км: Грязнушка(пр)
* Һарыгүл (пр)
* Түбәнге Ахун (пр)
* Терекле (лв)
* Урта Ахун (пр)
* 38 км: Балыҡлы (лв)
* Үрге Ахун (пр)
* Альшанка (пр)
* Карастис (пр)
* Городецкий (лв)

# Себенле (Һаҡмарҙың түбәнге ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса һыу Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы ҡушылған ерҙән алып тамағана тиклем Һаҡмар йылғаһы. Йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының рәсәй өлөшө).
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006589.
# Рушан теле

Рушан теле — Памир теле, Бәдәхшәндә йәшәгән рушан халҡының теле. Памир телдәренең көньяҡ тармағына ҡараған шуғнан теленә иң яҡын.
Рушан теледә һөйләшеүселәр Пәнж йылғаһы менән Тажикстан һәм Афғанстан араһында айырылған булып ҡалалар. Тажикстандың Мөстәҡил Таулы Бәдәхшән өлкәһендә лә, Афғанстандың Бәдәхшән өлкәһендә лә бер Памир теленең булһа ла рәсми дәрәжәһе юҡ.

# Рушан теле
## Ҡулланышы

Рушан теле, башҡа Памир телдәре һымаҡ, яҙыуҙа ҡулланылмай. Инжил тәржемәһе өсөн кирил һәм ғәрәп әлифбаһы нигеҙендә ике әлифба яһалған ине, әммә памириҙәрҙең был әлифбаларҙы ҡулланғандары юҡ. Бына ҡарамаҫтан, бөтә рушандар бала саҡтан уҡ үҙ телдәрендә генә һөйләшеп, мәктәпкә барғанда ғына илдәренең рәсми телдәрен өйрәнгән булалар.

# Рушан теле
## Һүҙ байлығы

Рушан теленең һүҙҙәре күбеһенсә көнсығыш Иран телдәре менән уртаҡ булһа да, бер төркөм һүҙҙәре ялпы Көнсығыш Иран телдәре араһынан да, Памир телдәре араһынан да тик рушан теле менән һарыкүл телендә бар.
Иран телдәренән етеһенең сағыштырма йәдүәле :
| Башҡортса | Фарсыса | Тажикса | Шуғнанса | Рушанса | Һарыкүлсә | Ваханса | Пуштуса | Әбеҫтәсә |
| ир бала | pesær (پسر) | pisar (писар) | puts | puc | pɯts | putr | zoj (زوي) | putra |
| ут | ɒtiʃ (اتش) | otaʃ (оташ) | joːts | yuc | juts | rɯχniɡ | wor, or(اور) | âtar |
| һыу | ɒb (اب) | ob (об) | xats | xats | xats | jupk | obə(ابہ) | aiwyô, ap |
| ҡул суғы | dæst (دست) | dast (даст) | ðust | ðost | ðɯst | ðast | lɑs(لس) | zasta |
| аяҡ табаны | pɒ (پا) | po (по) | poːð | pu:ð | peð | puð | pxa, pʂa(پښہ) | ? |
| теш | dændɒn (دندان) | dandon (дандон) | ðinðʉn | ðinðon | ðanðun | ðɯnðɯk | ɣɑx, ɣɑʂ(غاښ) | ? |
| күҙ | tʃæʃm (چشم) | tʃaʃm (чашм) | tsem | cam | tsem | tʂəʐm | stərɡa(سترګه) | chashman |
| ат | æsb (اسب) | asp (асп) | voːrdʒ | vurdʒ | vurdʒ | jaʃ | âs(آس) | aspa |
| болот | æbr (ابر) | abr (абр) | abri | abr | varm | mur | uriədz(اوريځ) | ? |
| бойҙай | gændom (گندم) | gandum (гандум) | ʒindam | ʒindam | ʒandam | ɣɯdim | ɣanəm(غانم) | ? |
| ит | ɡuʃt (گوشت) | ɡuʃt (гушт) | ɡuːxt | ɡuːxt | ɡɯxt | ɡuʂt | ɣwəxa, ɣwəʂa(غوښہ) | ? |
| күп | besjɒr (بسيار) | bisjor (бисёр) | bisjoːr | ghak,fana | pɯr | təqi | ɖer, ziyât(ډېر، زيات) | paoiri, paoirîsh, pouru |
| бейек | bolænd (بلند) | baland (баланд) | biland | biland | bɯland | bɯland | lwəɻ(لوښ) | berezô, berezañt |
| алыҫ | dur (دور) | dur (дур) | ðar | ðar | ðar | ðir | ləre(لره، لرې) | dûra, dûrât |
| яҡшы | χub (خوب) | χub (хуб) | χub | bashand | tʃardʒ | baf | xə, ʂə(ښہ) | vohu |
| кесе | kutʃik (كوچك)) | χurd (хурд) | dzul | bucik | dzɯl | dzəqlai | ləɡ, ləʐ(لېږ) | ? |
| һөйләү | goft (گفت) | guft (гуфт) | lʉvd | luvd | levd | xənak | wajəl(ويل) | aoj-, mrû-, sangh- |
| ҡылыу | kærd (كرد) | kard (кард) | tʃiːd | tʃigo | tʃeiɡ | tsərak | kawəl(کول) | kar- |
| күреү | did (ديد) | did (дид) | wiːnt | wuːnt | wand | winɡ | lidəl(ليدل) | dî- |
# Севилья Алькасары

Севилья Алькасары (исп. Reales Alcázares de Sevilla) — Севилья ҡалаһында король алькасары (Әл-Әндәлүс, Испания). Башта маврҙарҙың форты булған, бер нисә тапҡыр киңәйтелгән.

# Севилья Алькасары
## Тарихы

Беренсе һарайҙы Әлмөхәдтәр династияһы төҙөгән. Хәҙерге комплекстың күпселек өлөшө Кастилия короле Педро I тарафынан ғәрәп ҡәлғәһе емереклектәрендә төҙөлгән, төҙөлөш башланыуын 1364 йыл тип фараз итәләр. Һарай мудехар архитектураһының һаҡланып ҡалған иң яҡшы өлгөләренең береһе булып тора. Һуңыраҡ өҫтәлгән (Карл V осоронда) готик элементтар доминант ислам стиле менән контрастҡа инә.
700 йыл дауамында был испания королдәре һарайы була. Алькасарҙың өҫкө бүлмәләре хәҙер ҙә король ғаиләһе тарафынан Севильяның рәсми резиденцияһы сифатында ҡулланыла.
Ҙурлығы буйынса Севилья Алькасары Гранадалағы Әл-Хәмрә ҡәлғәһе ансамбленән ҡалыша . Карл V бүлмәләрендә иҙәндәр, түшәмдәр һәм стеналар иң юғары нәзәкәт һәм зиннәтлелеккә өлгәшкән әҫәрҙәр булып тора. Илселәр залы (Salón de Embajadores). Ҡыҙҙар патиоһы (Patio de las Doncellas) биҙәлеше менән атаҡлы. Аллеялар буйлап хуш еҫле розалар һәм апельсин ағастары, матур итеп ҡырҡылған баҡсалар матурлыҡты тулыландыра.

# Севилья Алькасары
## Кинола

* Игра престолов (телесериал)(Алькасарҙа Дорндың һарай күренештәре төшөрөлгән)
# Әл-Әнфәл сүрәһе

Әл-Әнфәл сүрәһе (ғәр. الأنفال‎, Һуғыш табышы ) — Ҡөрьән Кәримдең 8 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 75 аяттан тора.
# Радлов Василий Васильевич

Василий Васильевич Радлов (ысын исеме-аты Вильгельм Фридрих Радлов) (1837 йылдың 5 (17) ғинуары, Берлин — 1918 йылдың 12 майы, Петроград) — сығышы менән немец булған Рәсәй Көнсығышын өйрәнеүсе, төркиәтсе, этнограф, археолог һәм педагог, төрки телдәре менән халыҡтарын сағыштырма-тарихи планда тәүләп өйрәнә башлаған ғалимдарҙың береһе.

# Радлов Василий Васильевич
## Биографияһы

Василий Васильевич Радлов 1837 йылдың 5 ғинуарында Берлиндә ҡала полицияһы комиссары ғаиләһендә тыуа, берҙән-бер ул була.
1854 йылда, гимназияны тамамлағас, Берлин университетының философия факультетына уҡырға инә. Тәүҙә теология менән мауыға, аҙаҡ сағыштырма-тарихи тел ғилеме менән ҡыҙыҡһына башлай, Ф. Бопптың лекцияларын тыңларға йөрөй. Галлия университетында ике семестр А. Ф. Поттың һиндевропалылыҡ һәм тарихи фонетика буйынса лекцияларын тыңлай. Шәрҡиәтселек менән мауығып китеп, географ К. Риттерҙың, шәреҡ телдәре буйынса Х. Штейнталь менән В. Шоттың дәрестәренә йөрөй. Һуңғыһының йоғонтоһонда унда Урал һәм Алтай телдәренә ҡарата ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килә, һәм йәш Радлов Урал-Алтай телдәрен төплө өйрәнеү өсөн Рәсәйгә йәшәргә китергә тигән ныҡлы ҡарарға килә. Шул маҡсатта рус телен ныҡлы өйрәнә башлай.
1858 йылдың 20 майында Радлов Йен университетында «Азия халыҡтарына диндең йоғонтоһо тураһында» тигән темаға диссертация яҡлай һәм философия фәндәре докторы дәрәжәһенә лайыҡ була.

# Радлов Василий Васильевич
## Ғилми эшмәкәрлеге

Төрки телдәрен өйрәнеү менән тығыҙ бәйле.
# Нурманбетова Эсенбу

Эсенбу (Эсенбюбю) Нурманбетова (13 июнь 1957, Арал ауылы, Талас районы, Фрунзе өлкәһе, Ҡырғыҙ ССР-ы, СССР — 2 ғинуар 2019, Бишкәк, Ҡырғыҙстан) — совет һәм ҡырғыҙ опера йырсыһы (сопрано) һәм педагогы, Ҡырғыҙстан Республикаһының халыҡ артисы (1995). Ҡырғыҙстан комсомолы премияһы лауреаты.

# Нурманбетова Эсенбу
## Биографияһы

Эсенбу Нурманбетова 1957 йылдың 13 июнендә Ҡырғыҙстандың Арал ауылында тыуған.
1978 йылда И. Арабаев исемендәге Ҡырғыҙ дәүләт университетын тамамлай. 1984 йылда Б. Бейшаналиева исемендәге Ҡырғыҙ дәүләт сәнғәт институтын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1984 йылда Ҡырғыҙ милли опера һәм балет театрында төп артист булып башлай. Театрҙа 32 йыл эшләй (1984 йылдан 2016 йылға тиклем).
1987 йылдан 1989 йылға тиклем СССР-ҙың Дәүләт академия Ҙур театрында стажировка үтә (профессор П. Г. Лисициан класы).
2016 йылдан Ҡырғыҙ милли консерваторияһында уҡыта.
2019 йылдың 2 ғинуарында оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат була. Йырсы менән хушлашыу 4 ғинуарҙа Ҡырғыҙ милли опера һәм балет театрында уҙа.
Эсенбу Нурманбетова йырҙар һәм романстар, ҡырғыҙ, ҡаҙаҡ, рус һәм сит ил композиторҙары операларынан ариялар, шулай уҡ халыҡ йырҙарын башҡара. Төрлө йылдарҙа Румыния, Алжир, Төркиә, Ҡытай, Һиндостан, Монголия, Рәсәй ҡалалары буйлап гастролдәрҙә була.

# Нурманбетова Эсенбу
## Һайланма әҫәрҙәре

* «Травиата» Джузеппе Верди — Виолетта
* «Риголетто» Джузеппе Верди — Джильда
* «Севильский цирюльник» Джоаккино Россини — Розина
* «Волшебная флейта» Вольфганг-Амадей Моцарт — Памина
* «Кармен» Жорж Бизе — Фраскита
* «Цыганский барон» Иоганн Штраус — Арсена
* «Айчурок» — Ҡалыйман
* «Манас» — Канайым
* «Ажал Ордуна» — Зөләйха
* «Токтогул» — Валентина
* «Курманбек» Н. Давлесов — Гулайым
* «Аста секин: колукту!» Н. Давлесов —
* Зияда«Ак-Меёр» Ж. Каниметов — Ак-Меёр
* «Аршын мал алан» У. Гаджибеков — Асия

# Нурманбетова Эсенбу
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Ҡырғыҙ Республикаһының атҡаҙанған артисы (1992) — ҡырғыҙ театр сәнғәте үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн.
- Ҡырғыҙ Республикаһының халыҡ артисы (1995) — республиканың сәнғәт өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн.
- «Манас-1000» иҫтәлекле юбилей миҙалы (1995).
- Е. Рахмадиев исемендәге I Халыҡ-ара конкурс лауреаты. Астана (Ҡаҙағстан) (2016) — педагогик оҫталығы өсөн.
- «ТӨРКСОЙ» Халыҡ-ара ойошмаһы (2002) ойошторған «Төрки донъяһы операһы көндәре» Халыҡ-ара опера йырсылары фестивале дипломанты.
# Сява (Липовица ҡушылдығы)

Сява — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Липовица йылғаһының уң ярына тамағынан 0,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Сява (Липовица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, тамағынан Тамбов ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200212110000028823
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002882
* Бассейн коды — 09.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Икмәк (шиғыр)

Икмәк — Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафури шиғыры. 9-сы кластың Башҡорт әҙәбиәте дәресе программаһына индерелгән. 1917 йылда яҙылған.

# Икмәк (шиғыр)
## Мәжит Ғафуриҙың Октябрь инҡилабы осорондағы ижады

Мәжит Ғафури ил һәм ябай хеҙмәт халҡы өҫтөнә килгән тарихи-ижтимағи афәтте — һуғышты аңлау юлында ҡапма-ҡаршылыҡлы ҡараштар аша шаҡтай үҫеү юлын үтә. Февраль инҡилабынан Октябрь инҡилабына тиклемге аралыҡта шағир «Бөтһөн һуғыш», «Икмәк! Икмәк!» сәйәси көн ҡаҙағына тап килгән шиғырҙар яҙҙы.

# Икмәк (шиғыр)
## «Икмәк» шиғыры

«Икмәк» шиғыры башта «Ирек» гәзитенең 1917 йылдың 8 майында баҫыла. Шул уҡ йылда ул Өфөлә донъя күргән «Ҡыҙыл байраҡ» йыйынтығына, 1922 йылда Ҡазан баҫмаһына алына. 1950 йылда, ҡайһы бер һүҙҙәре үҙгәртелеп, 6 томлыҡ һайланма әҫәрҙәренең 1-се томында баҫыла.
| «Икмәк!.. Икмәк!» — тип, урамдарға атылған кемдәр ул? Ас тороп, йөҙҙәре һарғайған вә һул(ы)ған кемдәр ул?.. Бер һыныҡ икмәкте телдәрҙә һаман тәсбих итеп: «Икмәк!.. Икмәк!» — тип, урамда ҡысҡырған кемдәр ул?.. Ниндәй тәьҫирле тауыштар!.. Саф йөрәктәрҙе өҙә, Был рәүешле ҡысҡырырға мәжбүр булған кемдәр ул?.. Ас балаларын илатып, өйҙәрендә ҡалдырып, Он көтөп көндәр буйына бында торған кемдәр ул? | Тол ҡатындар, ас етемдәрҙең ауазы — тауышы ул, Бер туйырға әрнешеп, эҙләй улар бер изге юл. Һурылып байҙар тарафынан уларҙың ҡандары, Саҡ тороп ҡалған уларҙың тәндәрендә йәндәре. Көс менән донъя көтөүселәр, — шулар «икмәк!» тиҙәр, Эш менән бар донъяны мәсғүт итеүсе эшселәр. |

# Икмәк (шиғыр)
## Төп фекере һәм художество алымдары

Ике инҡилап — Февраль һәм Октябрь революциялары — араһындағы ҡатмарлы осорҙа гражданлыҡ шиғриәтен үҫтереүҙә Ғафури күп көс һалды, үҙенсәлекле ижади батырлыҡ күрһәтте. «Саф йөрәктәр» «ас торалар» «йөҙҙәре һарғайған» уларҙың тигән тасуирлау алымдары ярҙамында ижтимағи-социаль хәлдең ни тиклем дә ҡатмарлы булыуын асты. Нығытылған һүҙбәйләнештәр аша («байҙар тарафынан ҡандары һурылыусы», «тәндәрендә йәндәре саҡ тороп ҡалған») ҡылыҡһырлаған хеҙмәтсән халыҡ «бер туйырға әрнешеп» көн итә. «Бер һыныҡ икмәккә» зар кеше төп ризыҡҡа тәсбих әйтә, уны күккә күтәреп данлай. Был шиғыр хәҙерге замандың туҡ кешеһен дә уйландырырлыҡ актуаль теманы еткерә, икмәк ҡәҙерен белергә өйрәтә.

# Икмәк (шиғыр)
## «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы

2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итте. Шиғри флешмобта күп кеше ҡатнашты һәм башҡорт халыҡ шағирына булған ихтирамын күрһәтте.
# Рабиғел ахыр

Рабиғел ахыр — (ғәр. ربيع الثاني‎‎) һижри иҫәп менән йылдың дүртенсе айы.
# Садон

Садон — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Ардон йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Садон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000112108200003191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200319
* Бассейн коды — 07.02.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мелборн (Флорида)

Ме́лборн (ингл. Melbourne) — Флорида штатының Бревэрд округындағы ҡала.
Орландо ҡалаһынан 97 км алыҫлыҡта ята. Майҙаны — 91,9 км². Климаты — субтропиктар. Ҡалала 76 068 кеше йәшәй (2010).

# Мелборн (Флорида)
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 31,7 | 33,3 | 33,9 | 36,1 | 37,2 | 38,3 | 38,9 | 38,3 | 36,7 | 35,6 | 32,8 | 31,7 | 38,9 |
| Уртаса максимум, °C | 21,9 | 23,1 | 24,8 | 27,1 | 29,8 | 31,7 | 32,6 | 32,5 | 31,3 | 28,9 | 25,8 | 22,9 | 27,7 |
| Уртаса температура, °C | 15,7 | 17,1 | 18,8 | 21,3 | 24,6 | 26,9 | 27,6 | 27,7 | 27,0 | 24,4 | 20,6 | 17,2 | 22,4 |
| Уртаса минимум, °C | 9,6 | 10,9 | 12,8 | 15,6 | 19,4 | 22,1 | 22,6 | 22,9 | 22,6 | 19,9 | 15,3 | 11,6 | 17,1 |
| Абсолют минимум, °C | −8,3 | −2,8 | −3,9 | 1,7 | 8,3 | 12,8 | 15,6 | 18,3 | 14,4 | 5,0 | −1,1 | −6,1 | −8,3 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 58 | 64 | 83 | 54 | 84 | 170 | 151 | 195 | 194 | 129 | 73 | 65 | 1320 |
| Сығанаҡ: Погода и климат ||||||||||||||
# Сиивто-Се

Сиивто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томбой-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сиивто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304008
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юнь-Яга

Юнь-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға БАР/ПЕЧОРА/754/467/44 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Юнь-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066398
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006639
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алаат

Алаат (рус. Алаат) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы күл.

# Алаат
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды былай тип аңлата:
   Алаат, озеро, Аргаяшский район.В переводе с башкирского — «пегая лошадь», где ала — «пегий», «пестрый», ат — «лошадь». В прошлом Алаат — распространенное тюркское мужское имя, связанное с древним скотоводческим культом лошади. Кстати, «лошадиных» имен у тюрков раньше бытовало множество, они различались «мастью» и другими приметами коня (кола, ала, тура, чубар и т. д)...
Төбәкте оҙаҡ йылдар өйрәнгән топонимист топонимдарҙың килеп сығышын башҡорт теленә бәйләп, төплө аңлатмалар биргән. Һүҙҙәрҙең тәржемәһен генә түгел, башҡорт ғәҙәт-йолаларын да тәфсирләп яҙған. Был осраҡта ул башҡорттарҙың йылҡысылыҡ менән бәйле терминологияһына ла аңлатма биреп киткән.

# Алаат
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Чепика (Чили)

Чепика (исп. Chépica) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Кольчагуа провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 4607 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 503,4 км². Халыҡ һаны — 13951 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 27,71 кеше/км².

# Чепика (Чили)
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 81 км көньяҡ-көнбайышта һәм провинцияның административ үҙәгенән 32 км көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡ-көнсығышта — Нанкагуа коммунаһы;
* көнсығышта — Чимбаронго коммунаһы;
* көньяҡ-көнсығышта — Тено коммунаһы;
* көньяҡта — Рауко коммунаһы;
* көньяҡ-көнбайышта — Уаланье коммунаһы;
* көнбайышта — Лололь коммунаһы;
* төньяҡ-көнбайышта — Санта-Крус коммунаһы.

# Чепика (Чили)
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 13951 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 6397 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 45,85 |
| | Ауыл халҡы | 7554 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 54,15 |
| | Ир-егеттәр | 7191 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 51,5 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 6760 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 48,5 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 27,71 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 1,64 |

# Чепика (Чили)
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Чепика(ҡасаба) — 4607 кеше
* Аукинко (ҡасаба) — 2342 кеше
# Лайсниг

Лайсниг (нем. Leisnig) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6457 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,96 км². Диңгеҙ кимәленән 161 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4703 һәм автомобиль коды DL.