yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вестгройсен

Вестгройсен (нем. Westgreußen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 393 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,45 км². Диңгеҙ кимәленән 175 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99718 һәм автомобиль коды — KYF.
# Байлар Сабаһы

Байлар Сабаһы — Татарстан Республикаһындағы Саба районының үҙәге.
# Аҡкүл (мәғәнәләр)

Аҡкүл — күп мәғәнәле һүҙ.
* Аҡкүл — Башҡортостандың Ғафури районындағы күл.
* Аҡкүл (Архангел районы) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл.
* Аҡкүл (Ғафури районы) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл.
* Аҡкүл (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Аҡкүл ауыл Советы (Ғафури районы) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
# Ульянка (усадьба)

Ульянка — Санкт-Петербург янында Петергофюлындағы элекке усадьба, 1806—1917 йылдарҙа графтар тоҡомо Шереметевтарға ҡараған. Хәҙерге адресы: Стачкалар проспекты, 206.

# Ульянка (усадьба)
## Билдәле хужалары

* Граф Н.П. Шереметев. (1806—1809)
* Граф Д.Н.. Шереметев (1809—1871)
* Граф А.Д. Шереметев. (1871—1917)

# Ульянка (усадьба)
## Тарихы

Усадьба бер нисә тапҡыр ҡулдан-ҡулға күсә, 1806 йылда уның хужаһы граф Николай Шереметев була. Шереметевтар Ульянка менән революцияға тиклем биләй. Һуңғы хужаһы, граф Александр Шереметев 1884 йылда янғын һүндереү командаһына нигеҙ һала, уның өсөн элекке кабак урынында депо төҙөй. Имение менән йәнәш ҙур булмаған зыярат менән Петр Митрополит ғибәҙәтханаһы, ә имение артында урманға күсеүесе баҡса урынлаша.

# Ульянка (усадьба)
## Тарихы
### Революциянан һуң

Революциянан һуң имение урынында мәктәп колонияһы «Сиҙәм» ойошторола, усадьбаның бер нисә ҡоролмаһы емерелә, дөйөм алғанда ул һаҡланып ҡала.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ульянка, Ленинградтың башҡа көньяҡ биҫтәләре кеүек, тулыһынса тиерлек емерелә. Архитектор И. Д. Корсини проекты буйынса төҙөлгән Шереметевтарҙың усадьбаһы, шулай уҡ Петр Митрополит ғибәҙәтханаһы һәм янғын һүндереү депоһы емерелә. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа усадьба урынында 456-сы мәктәп бинаһы төҙөлә (хәҙер — Киров районындағы балалар һәм үҫмерҙәр ижады һарайы филиалы).
# Атлан-озень

Атлан-озень — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шура-озеньйылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5,700 км.

# Атлан-озень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001518
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300151
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дор-Ёль

Дор-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шожим-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Дор-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016187
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001618
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Степановка (Уң Рассоха ҡушылдығы)

Степановка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уң Рассоха йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Степановка (Уң Рассоха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003719
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бөркөт (йондоҙлоҡ)

Бөркөт (йондоҙлоҡ) (лат. Aquila) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Денеб эль Окаб, яҡтылығы 2,99 була. Майҙаны буйынса урыны — 22.
# Серебряков йорто (Таганрог)

Серебряков йорто — Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһы Петр урамы, 47 адресы буйынса урынлашҡан бина. Йорт XVIII быуаттың икенсе яртыһында беренсе гильдия сауҙагәре Серебряков Яков Михайловичҡа ҡараған.

# Серебряков йорто (Таганрог)
## Тарихы

Әрмән сауҙагәре Яков Михайлович Серебряков 1853 йылда барлыҡҡа килгән һәм 1858 йылда эшләй башлаған Таганрог күн заводының беренсе хужаһы була. 1865 йылда ул Петр урамында күп фатирлы килем йорто төҙөй. Йорттоң беренсе ҡаты магазиндар итеп бирелә, унда Париждан килгән аяҡ кейемдәре һәм өҫ кейемдәрен һатып алырға мөмкин була. Ошо уҡ йортта Ладохиндың нотариаль контораһы асыла. Бинаның архитектура стиле — рус классицизмы..
1895 йылдың 12 апрелендә Таганрог ҡалаһына рәссам- маринист Айвазовский Иван Константинович килә. Билдәле булыуынса, уны Петр урамындағы 47-се йортта йортта ҡабул итәләр. .Яков Михайлович Серебряков шәфҡәтлелек менән әүҙем шөғөлләнеүсе йәмәғәт эшмәкәре була. Гректар урамындағы хәҙер төҙөлгән йорт урынында элек Изге Иаковтың әрмән-григорий сиркәүе урынлашҡан була. Сәуҙагәр шул участканы махсус һатып ала һәм унда сиркәү төҙөй, ул 1906 йылдың яҙында асыла. Сиркәү тиҫтә йылдар тора һәм 1930 йылдарҙа һүтеп алына.
1920 йылдан һуң Петр урамындағы йорт Ҡыҙыл Армияның 9-сы уҡсылар дивизияһы милкенә күсә. Һуңынан уны 16-сы иәктәп бинаһы биләй. XXI быуатта был бинала Таганрог иҡтисад һәм идара итеү институты урынлаша.
# Шелдоис

Шелдоис — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/596 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Шелдоис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036050
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003605
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лемжа

Лемжа — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Моча йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лемжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000016996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001699
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чолва

Чолва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Обвин ҡултығы) уң ярына 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Чолва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009837
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100983
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# «Луганщина хеҙмәтсәндәре» мемориалы

«Луганщина хеҙмәтсәндәре» мемориалы (укр. Меморіал «Трудівникові Луганщини») — 1967 йылда Луганск өлкәһендә ҡуйылған һәйкәл.

# «Луганщина хеҙмәтсәндәре» мемориалы
## Дөйөм характеристикаһы

1967 йылда Совет урамында Луганщина хеҙмәтсәндәре хөрмәтенә Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 50 йыллығына тура килтереп һәйкәл ҡуйыла. Мемориалдың тулы исеме — «Октябрҙең 50 йыллығы хөрмәтенә Луганщина хеҙмәтсәндәренә». Һәйкәлдең авторҙары — скульпторҙар П. Овчаренко, И. М. Чумак һәм архитектор М. Житомирский. Һәйкәл башы өҫтөнә факел тотҡан эшсе һынын кәүҙәләндерә. Скульптура мөйөшлө платформала ҡуйылған, уның өҫтөнә яҙылып ҡуйылған:

# «Луганщина хеҙмәтсәндәре» мемориалы
## Һәйкәлде реставрациялау

Һәйкәлде төҙөгән тәүге материал бетондан була, ул тәбиғәт факторҙары тәьҫирендә емерелә башлай. Скульптураны баҡыр ҡатламы менән көпләргә ҡарар ҡабул ителә, ә бер нисә юл-транспорт ваҡиғаһы һөҙөмтәһендә ныҡ зыянланған нигеҙен гранитҡа алмаштырырға булалар. Был эште «Луганськміськбуд» компанияһынан, ә скульптураны баҡыр менән көпләүҙе Харьков белгестәренән эшләтәләр.
Кис көнө һәйкәлде яҡтыртыу өсөн махсус яҡтыртыу ҡулайламаһы ҡуйыла. Ҡала башлығының беренсе урынбаҫары Манолис Пилавова һүҙҙәре буйынса, ҡала бюджетынан реставрация эштәре өсөн 400 мең гривна бүленгән. 2009 йылдың 26 июнендә баҡыр һәйкәл яңынан асыла.

# «Луганщина хеҙмәтсәндәре» мемориалы
## Һәйкәлде реставрациялау
### Халыҡ биргән исеме

Халыҡ һәйкәлде төрлөсә: «Факеллы ир», «Ут сығарыусы», «пироманьяк» һәм хатта «Фантомас»— тип тә атап йөрөтә.
# Фәхретдинов Ривал Нуретдин улы

Фәхретдинов Ривал Нуретдин улы (3 март 1946 йыл) — ғалим-биолог. 2010 йылдан Мәскәү ҡалаһындағы «“ХимСервисИнжинирг” киң профилле компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең генераль директоры. Химия фәндәре докторы (1994), профессор (1996). Ленин комсомолы (1979) һәм Рәсәй нефть һәм газ инженерҙарының «Золотой РОСИНГ» йәмғиәте премияһы лауреаты (2004).

# Фәхретдинов Ривал Нуретдин улы
## Биографияһы

Ривал Нуретдин улы Фәхретдинов 1946 йылдың 3 мартында Башҡорт АССР-ының Миәкә районыны Иҫке Елдәр ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Елдәр ауылында тыуған. Урта мәҡтәпте тыуған ауылында тамамлай.
1973 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Артабан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Химия институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
1987 йылда ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу ғилми тикшереү институтында директор урынбаҫары, 1993 йылда директор итеп тәғәйенләнә. 1998 йылдан алып «КогалымНИПИнефть» ААЙ директор урынбаҫары итеп һайлана, 2000 йылда «Венсис» мәғлүмәттәр системаһы лабораторияһы президенты (Һамар ҡалаһы) вазифаһында эшләй.
2009 йылдан алып Бөтә Рәсәй Үткәргес торбалар төҙөү һәм эксплуатациялау буйынса ғилми-тикшеренеү институтынының, 2010 йылдан — «„ХимСервисИнжинирг“ киң профилле компанияһы» ЯСЙ‑ның генераль директоры. Фәнни хеҙмәттәре нефттең металл‑порфирин комплекстарын өйрәнеүгә, юғары аминдарҙы синтезлауға һәм уларҙы нефть сәнәғәтендә химик реагенттар сифатында файҙаланыу, нефть сығарыу ятҡылыҡтарын проектлау буйынса программа менән тәьмин итеүҙе булдырыуға арналған. Фәхретдинов тәҡдиме буйынса нефть табыуҙы интенсификациялау, ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу өсөн реагенттар һәм технологиялар эшләнә, нефть ятҡылыҡтарын мониторингылау өсөн ТРИАС һәм ЕОR программалары уйлап табыла.
Ривал Нуретдин улы билдәле ғалим булып танылды, 350-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм мография, 140 автор таныҡлығы һәм патент авторы.

# Фәхретдинов Ривал Нуретдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин комсомолы премияһы лауреаты (1979)
* Рәсәй нефть һәм газ инженерҙары «Золотой РОСИНГ» йәмғиәте премияһы лауреаты (2004)
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
* Рәсәй Энергетика министрлығының почёт грамотаһы
# Ишкәгаяҡ

Ишкәгаяҡтар (лат. Copepoda) — ҡыҫала һымаҡтар класынан умыртҡаһыҙҙар отряды; сөсө һәм тоҙло һыуҙарҙа йәшәй торған түбән ҡыҫалалар . 1800 -гә яҡын төрө билдәле.

# Ишкәгаяҡ
## Ҡылыҡһырлама

Быуынлы, ҡабырсаҡһыҙ, башкүкрәк, баш һәм ҡорһаҡ өлөшөнә бүленгән кәүҙәһе менән айырылып тороусы ваҡ ҡыҫалалар. 2 пар оҙон мыйыҡсаһы һәм ҡыҫала хәрәкәтләнгәндә ишкәк һымаҡ (исеме шунан) йөреш яһаусы 5 пар күкрәк ослоғо бар. Кәүҙәһе 0,5-3 мм оҙонлоҡта, инә заттар аталарына ҡарағанда эрерәк. Инә ишкәгаяҡлы ҡыҫала һымактар аталанған йомортҡаларын ҡорһаҡ аҫтындағы махсус ҡапсыҡтарҙа йөрөтә. Личинкалары метаморфоз юлы менән үҫә һәм науплиус, копеподит стадияләрын уҙа. Өч аҫ отрядҡа бүленәләр: каланоидтар (Calanoida), циклопоидтар (Cyclopoida) һәм гарпактикоидтар (Harpacticoida). Туҡланыу характеры буйынса беренселәре − фильтрлаусыларға, икенселәре − фильтрлаусы һәм йырткыстарға, өсөнсөләре йыйыусы −детритофагтарға ҡарай. Ишкәгаяҡлы ҡыҫала һымаҡтар аҡмай торған һәм ағымлы һыулыҡтар зоопланктонының мөһим компоненттары, һыу төбө ҡатламдарында ла, һыу үҫемлектәре араһында ла йәшәргә мөмкин, улар - планктон менән туҡланыусы балыҡтарҙың яратҡан аҙығы. Циклопларҙың ҡайһы бер төрҙәре кеше паразиттарының (мәҫәлән, лентец, ришта) аралаш хужалары булып тора. Ergasilus төрөнөң циклоптары балыҡтар паразиты булараҡ билдәле һәм уларга ҙур зыян килтерергә мөмкин.

# Ишкәгаяҡ
## Сығанаҡ

* Татар энциклопедияһы 2013 йыл 7 декабрь архивланған. (тат.)
# Рассвет ауыл Советы (Бәләбәй районы)

Рассвет ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы ауыл биләмәһе.

# Рассвет ауыл Советы (Бәләбәй районы)
## Тарихы

1984 йылдв күсерелгән Ҡырҡнарат ауылы ауыл Советы составынан сығарыла.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Рассвет ауыл Советы (Бәләбәй районы)
## Күренекле шәхестәре

* Маслов Сергей Михайлович (1912—1972) — совет хәрби начальнигы, генерал-майор. Дурасов ауылында тыуған.
# Борсдорф

Борсдорф (нем. Borsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 8185 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,56 км². Диңгеҙ кимәленән 152 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 4451 һәм автомобиль коды MTL.
# Бейек тау районы

Бейек тау районы - Татарстан Республикаһында муниципаль район. Бейек тау районында "Иҫке Ҡазан" музейы бар.
# Вережка

Вережка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Вережка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002135
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пичугуй-Яха

Пичугуй-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пензе-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Пичугуй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300035309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303530
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пангур

Пангур — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Евва йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Пангур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009328
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200932
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Көмрө күпер (Мәскәү)

Көмрө күпер — Мәскәүҙең Пресня районындағы, Пресня йылғаһының Иҫке үҙәненең хәҙерге көндә юҡҡа сыҡҡан юлы аша күпер.
Күпер XVIII быуат урталарында Урта Пресня быуаһы плотинаһында төҙөлгән була (хәҙерге көндә уның аша Ҡыҙыл Пресня урамы үткән Үрге Пресняға ҡапма-ҡаршы рәүештә, күпер «Түбәнге Пресня» тип аталған була).
1806 йылда Пресня быуаһында Мәскәүҙең тәүге асыҡ баҡсаһы ойошторолғас, Көмрө күпер аҡ таш менән көпләнә, фигуралы фонарҙар менән йыһазландырыла.
XX быуатта «1905 йыл исемендәге Күпер» тигән рәсми исем йөрөтә. 1905 йылдағы ихтилал ваҡытында был күпер өсөн аяуһыҙ алыш бара, сөнки нәҡ ул Пресняны Мәскәүҙең үҙәге менән бәйләй. Күпер 1905 йылдың 17(30) декабрендә алына, ә 18-дә Пресняны ташлап китергә теләүселәрҙең бөтәһен дә Көмрө күпер аша үткәреү тураһында бойороҡ иғлан ителә. Үтеүселәр бөтәһе лә ҡулдарын күтәреп баралар, уларҙы тентейҙәр, һорау алалар, шикле күренгәндәрҙе атып үлтерәләр.
Күпер 1980 йылда реставрациялана.
1991 йылдың августында һәм 1993 йылдың октябрендәАҡ йорт эргәһендә ҡораллы ҡаршы торош барышында ул киң билдәлелек ала.
1990-сы —2000 йылдар башында митингылар һәм пикеттар үткәреү урынына әйләнә, шул иҫәптән алданған аҡса һалыусыларҙың, шахтерҙарҙың, сәйәси оппозицияның һәм башҡа шундайҙарҙың.
# Полисть ҡурсаулығы

Полисть дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы (рус. Полисто́вский запове́дник) — Рәсәйҙең Псков өлкәһенд урынлашҡан дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы.
Полисть дәүләт ҡурсаулығы 1994 йылдың 25 майында ойошторола. Уның дөйөм майҙаны 37 837 гектар тәшкил итә. Ҡурсаулыҡ тирәләй 17 279 гектар буфер зонаһы булдырылған.

# Полисть ҡурсаулығы
## Климаты

Район климаты уртаса континенталь, диңгеҙгә хас. Һауаның уртаса йыллыҡ температураһы — +4,9 °C. Вегетация осороноң оҙайлығы — 175 көн. Һыуыҡ булмаған осорҙоң уртаса оҙайлығы — 143 көн.

# Полисть ҡурсаулығы
## Тарихы

Полисть ҡурсаулығы һәм уның йәнәшәһендәге һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре менән Псков өлкәһенең Бежаницкий һәм Локнянский райондарында урынлашҡан. Новгород өлкәһендәге ике ҡурсаулыҡ та, Полисть һәм Рдея, 1994 йылда көньяҡ тайганың сфагнум һаҙлығы массивын һаҡлау һәм өйрәнеү маҡсатында ойошторола.

# Полисть ҡурсаулығы
## Флораһы

Лишайниктарҙың 45, мүктәрҙең 113 төрө бар, шуларҙың 26 төрө Sphagnum ырыуына ҡарай. Полисть һаҙлыҡтарының типик үҫемлектәре — кәрлә ҡайын, мүк еләге, оҙон һәм түңәрәк япраҡлы ысыҡ үләне, һаҙ шәйехцерияһы. Һирәк осрай торған үҫемлектәр төрҙәре: һаҙ мүге, Линдберг һаҙ мүге, һаҙ гаммарбияһы.

# Полисть ҡурсаулығы
## Фаунаһы

Ҡурсаулыҡта 57 төр ҡыҫала һымаҡтар һәм 21 төр өйрөлмәк (урыҫ. коловратка) бар. Балыҡтарҙан 2 төр: суртан һәм ябай алабуға инә.
# Валлендорф (Луппе)

Валлендорф (Луппе) (нем. Wallendorf (Luppe)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 957 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,06 км². Диңгеҙ кимәленән 87 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6254 һәм автомобиль коды — SK (элек MQ, MER).
# Кампус

Кампус (лат. campus «ялан, асыҡ киңлек») — университет (институт, студенттар) ҡаласығы.
Ҡайһы берҙә кампус тип эре компанияға ҡараған айырым территорияны атайҙар (фирма эсендәге инфраструктураны, мәҫәлән, корпоратив университет). Шулай уҡ кампус тип территориянан, коммуникацияларҙан, биналарҙан, юлдарҙан һәм юл япмаларынан, мөлкәтенән һәм кешеләрҙән торған ҡоролмалар комплексын атарға мөмкин.

# Кампус
## Тарих

XVIII быуатта Принстон университеты территорияһын беренсе тапҡыр кампус тип атайҙар.
Университет кампустары, ҡағиҙә булараҡ, автономиялы, ҡайһы берҙә һайлап ҡуйылған хакимиәткә эйә. Римдә төҙөлөп бөтмәгән Champ de Mars яланының үҙәк өлөшө кампус тип атала.

# Кампус
## Составы

Урман-парк йәки рекреация зонаһында урынлашҡан университет ҡаласығы түбәндәге функциональ элементтарҙы үҙ эсенә ала:
* төп уҡыу институттары, юғары колледждар, факультеттар һәм уларҙың инфраструктураһы (шул иҫәптән уҡыу аудиторияһы) биналары;
* ғилми-тикшеренеү институттары, лабораториялар һәм тикшеренеү үҙәктәре;
* фәнни китапхана;
* Фәнни-технологик парк структуралары: бизнес-инкубатор, НИОКР-ҙың коммерциялаштырыу офисы, инженер үҙәге;
* дипломдан һуң белем биреү подразделениелары;
* студенттар һәм уҡытыусылар өсөн торлаҡ биналар;
* спорт-уҡыу комплексы, бассейн, стадион;
* конгресс-үҙәк һәм концерт залы;
* аш-һыу һәм башҡа йәмәғәт туҡланыу объекттары;
* университет йәки тармаҡ музейы;
һ. б.
# Әхмәтов Хәлил Атаулла улы

Әхмәтов Хәлил Атаулла улы (10 октябрь 1908 йыл — 10 октябрь 1974 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, III дәрәжә Дан ордены менән кавалеры

# Әхмәтов Хәлил Атаулла улы
## Биографияһы

Әхмәтов Хәлил Атаулла улы 1908 йылдың 10 октябрендә Ырымбур губернаһы Верхнеуральск өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы) Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. Хәҙерге Ишембай районына ҡараған Көҙән ауылында мәҙрәсәлә уҡый.
1939 йылдың 30 октябренән 1940 йылдың 13 мартына тиклем Совет-фин һуғышында ҡатнаша, 1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышына алына. Снайпер була. 1944 йылда һуғыштан яраланып ҡайта.
1946 йылдың 16 декабрендә «Ҡыҙыл байраҡ» промартеле рәйесе итеп һайлана. 1946 йылдың 15 декабрендә Ҡыпсаҡ ауыл Советына ҡараған Молотов исемендәге промартеленә етәксе итеп ебәрелә, унда ул 1952 йылдың февраленә тиклем эшләй.
Тыуған ауылына ҡайтҡас, 1952 йылдың 10 мартында Хәлил Атаулла улы Әхмәтовты киренән «Ҡыҙыл байраҡ» промартеленә рәйес итеп һайлайҙар. Ул был вазифала, промартель бөтөрөлөп, Фрунзе исемендәге колхозға ҡушылғанса эшләй.
1961 йылдан Хәлил Атаулла улы Бөрйән әҙерләүҙәр контораһында, һуңынан Бөрйән райпоһында йөк ташыусы була эшләй. 1974 йылдың октябрь айында вафат була.

# Әхмәтов Хәлил Атаулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* III дәрәжә Дан ордены
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы осорондағы маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
# Оло Ширша (Сова ҡушылдығы)

Оло Ширша — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сова йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Оло Ширша (Сова ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042163
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004216
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0