yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Носов Михаил Михайлович

Носов Михаил Михайлович (1887—1960) — совет рәссамы, крайҙы өйрәнеүсе һәм этнограф, 1941 йылдан алып СССР Рәссамдар союзы ағзаһы
Яҡут АССР-ының халыҡ рәссамы (1946), РСФСР -ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957).

# Носов Михаил Михайлович
## Биографияһы

1887 йылдың 27 сентябрендә Яҡут өлкәһенең Мегино-Кангалас улусы Жабыл наслегында рухани ғаиләһендә тыуған. Уның бала сағы атаһы эш буйынса тәғәйенләнеш алған Амгин улусының Сулгачин наслегында үтә.
Михаил ун йәшенән Яҡут дини семинарияла уҡый, унда биш синыфты тамамлай. Рәсәй империяһының европа өлөшөнә китә; 1910 йылда Петербургта П.Ф. Лесгафтың юғары курстарына уҡырға инә (хәҙер П.Ф. Лесгафт исемендәге физик культура, спорт һәм сәләмәтлек милли дәүләт университеты). Тарих, этнография һәм археологияны өйрәнә, үҙ алдына өйрәнеүсе рәссам була. 1912 йылда уҡыуын тамамлап, тыуған яғына ҡайта һәм 1934 йылға тиклем ауыл мәктәптәрендә, Амги мәхәллә мәктәбендә, Якутсктың 2-се баҫҡыс мәктәбендә һәм Якутск медицина техникумында уҡытыусы булып эшләй. Якутскта үҙен рәссам булараҡ һынап ҡарарға була. 1915 йылда бер нисә эше менән Якутск өлкә крайҙы өйрәнеү музейында һөргөнгә ебәрелгән сәйәсмәндәр ойошторған беренсе сәнғәт күргәҙмәһендә ҡатнаша.
1920 йылдарҙа рәссам һәм бер үк ваҡытта крайҙы өйрәнеү буйынса белгес булараҡ эш башләй —боронғо әйберҙәрҙең зарисовкаларын эшләп, Яҡутстандың күп райондарына йөрөй. «Саха кэскилэ» («Яҡуттарҙың киләсәге») йәмғиәтенең ағзаһы булып инә. Михаил Михайлович 1924—1947 йылдарҙа Яҡут республика тыуған яҡты өйрәнеү музейының ғилми һәм сәгнғәт-экскурсия эшмәкәрлегендә ҡатнаша. 1942—1959 йылдарҙа СССР ФА Яҡут милли-тикшеренеү базаһында кесе ғилми хеҙмәткәр була. Был йылдарҙа ул үҙенең төп эшен — XVII — XX быуат башында яҡуттарҙың материаль культураһы буйынса биш томлы атласын тамамлай, ул кейем һәм биҙәүестәр, көнкүреш әйберҙәре, эш ҡоралдары, торлаҡ һәм хужалыҡ ҡаралтылары, халыҡ орнаменты бүлектәренән тора. Байтаҡ эштәр авторы була, уның төп баҫмалары:
* Якутский орнамент // Сборник трудов научно-исследовательского общества «Саха кэски-лэ». Якутск, 1928.
* Одежда и ее украшения у якутов // Сборник научных статей Якутского республиканского краеведческого музея. Якутск, 1945.
* Стилевые признаки в якутском орнаменте // Этнография Якутии. Якутск, 1949.
* Эволюция якутской одежды в XIX в. // Сборник научных статей Якутского республиканского краеведческого музея. Якутск, 1956.
* Художественные бытовые изделия якутов XVII — начала XX в. Якутск, 1989.
Үҙенең ижади эшмәкәрлегендә Н.М. Носов һүрәт, графика, рәсем сәнғәте жанрында эшләй. Картиналары өсөн темаларҙы тарихи-этнографик һәм фольклор материалдарынан ала. Уның иң яҡшы һынлы сәнғәт әҫәрҙәре булып пейзаждар, бигерәк тә «Төньяҡ балҡышы», «Көҙ» һәм «Поляр төн» (1948), шулай уҡ «Эркээни үҙәне» һәм «Кулатта үҙәне» (1957) тора. 1938 йылда Яҡут крайҙы өйрәнеү музейы заказы буйынса рәссам боронғо эш ҡоралдарының һүрәттәр серияһын әҙерләй, шулай уҡ традицион иген һуғыу, күбә һәм кәбәндәрҙе һаҡлау алымдарын һүрәтләй.
1960 йылдың 27 июлендә Якутскта вафат була. Ҡаланың Маганск зыяратында ерләнә
# Васисс

Васисс — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиш йылғаһының уң ярына тамағынан 227 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Васисс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006935
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300693
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шмелёв Алексей Николаевич

Шмелёв Алексей Николаевич (11 март 1960 йыл) — муниципаль хеҙмәткәр. 2007—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Октябрьский ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары, 2013 йылдың 20 декабренән —хакимиәт башлығы.

# Шмелёв Алексей Николаевич
## Биографияһы

Алексей Николаевич Шмелёв 1960 йылдың 11 мартында Башҡорт АССР-ының Дәүләкән районы Ленинск ҡасабаһында тыуған. 1986 йылда Ҡазан инженер-төҙөлөш институтын «инженер-төҙөүсе» һөнәре буйынса тамамлай.

# Шмелёв Алексей Николаевич
## Биографияһы
### Хеҙмәт эшмәкәрлеге

* 1986—1998 — «Башнефть» акционер нефть компанияһының Октябрьский ремонт-төҙөлөш идаралығы мастеры, баш инженеры, начальнигы;
* 1998—2004 — ЯСЙ «Туймазанефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының автотранспорт юл цехы начальнигы;
* 2004—2007 йылдарҙа — ААЙ «Октябрьский нефть һәм газ машиналары эшләү заводы»ның генераль директоры;
* 2007—2013 — Башҡортостан Республикаһының Октябрьский ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары.
* 2013 йылдың декабренән Башҡортостан Республикаһының Октябрьский ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы.
Шулай уҡ — «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәр советы» идараһы рәйесе

# Шмелёв Алексей Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы Энергетика министрлығының Почетлы нефтсеһе.
* Салауат Юлаев ордены (2017 йылдың 9 октябре) — емешле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге өсөн, кеше ғүмерен ҡотҡарғанда күрһәткән батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ өсөн, сәнәғәттәге юғары етештереү ҡаҙаныштары, фәнни өлкәлә һәм ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлегендә ҡаҙаныштары өсөн, мәҙәниәт, сәнғәт, әҙәбиәт өлкәһендә юғары ижади ҡаҙаныштары, йәмәғәт тәртибен һаҡлауҙағы ҡаҙаныштар өсөн, үҫеп килгән быуынды уҡытыу һәм тәрбиәләүҙә , йәштәрҙе патриотик тәрбиәләүҙә уңыштары өсөн, юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләүҙә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн.
* Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының «Ҡотҡарыу хаҡына хеҙмәттәшлек өсөн» миҙалы.
# Оло Созим (Нырмыч ҡушылдығы)

Оло Созим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нырмыч йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Оло Созим (Нырмыч ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000887
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100088
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Алһыу ойоҡ (хикәйә)

Алһыу ойоҡ — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1886 йылда яҙыла, тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 33-сө һанында 1886 йылдың 16 авгусында А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫылып сыға.

# Алһыу ойоҡ (хикәйә)
## Баҫмалар

Антон Павлович Чеховтың «Алһыу ойоҡ» хикәйәһе 1886 йылда яҙыла, тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 33-сө һанында 1886 йылдың 16 авгусында А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫылып сыға.
НәшерсеН. А. Лейкин хикәйә аҙағына бер фраза өҫтәп яҙып ҡуя: «Юҡ, һәм мин бер ҡайҙа ла бармаясаҡмын. Аҡыллы әйбер тураһында ирҙәр менән һөйләшергә лә була, һуңғы һүҙҙе ир әйтә һәм ҡарар ҡабул итә». Был турала ул Чеховҡа : «Һеҙҙең «Розовый чулок» хикәйәһе килде. Ул миңә бик ныҡ оҡшаны … тәьҫирен тағы ла көсәйтеү өсөн хикәйә аҙағына бер нисә юл өҫтәп ҡуйҙым. Бының өсөн миңә һуҡранмаҫһығыҙҙыр тип ышанам. Был хикәйә 33-сө һанға инәсәк» - тип яҙа. Чехов уға: «Һеҙ «Розовый чулок» хикәйәһенең аҙағын оҙонайттығыҙ.. Мин был артыҡ юл өсөн артыҡ һигеҙ тин алыуҙан баш тартмаясаҡмын, тик, минеңсә, «ир (мужчина)» һүҙен аҙаҡта ҡулланыу килешмәй… Һүҙ бары тик ҡатын-ҡыҙҙар тураһында ғына бара…»

# Алһыу ойоҡ (хикәйә)
## Сюжет

Ваҡиға Иван Петрович Сомов йортонда бара. Болотло көндәрҙең береһендә Сомов кабинеты буйлап йөрөй һәм һауа торошон мығырҙап ороша. Уның янында алһыу ойоҡ кейгән ҡатыны Лидочка хат яҙып ултыра. Иван Петрович уның яҙғанына күҙ һалыштыра һәм хатын уҡыуҙы һорай. Хатты уҡығанда ул аптырауҙа ҡала. Ҡатыны хатты арлы-бирле, кәкере-бөкөрө хәрефтәр менән яҙған. Ул ҡатынын шелтәләй: «Тотош теләһә-нимә! Һүҙҙәр һәм фразалар, ә бер ниндәй ҙә мәғәнәһе, йөкмәткеһе юҡ. Һинең хатың хас та ике малайҙың былай тип һөйләшкәне кеүек: „Ә бөгөн беҙҙә ҡоймаҡ!“ — „Ә беҙгә бер һалдат килде!“ Йыуғыс сәйнәгән кеүек! Һуҙаһың, ҡабатлайһың…Фекерҙәрең, шайтан рәшәткәлә һикергән кеүек, һикерешә: ҡайҙа нимә башланғанын, ҡайҙа бөткәнен белерлек түгел… Һуң, шулай буламы ни инде!»
Ҡатыны үҙ наҙанлығын танып, башын аҫҡа эйә… Сомов һаман уны битәрләүен дауам итә. Ҡатыны уға, үҙенең наҙанлығында ваҡытында уны гимназияға уҡырға бирмәй ҡалған әсәһе ғәйепле, тип яуаплай. Был һүҙҙәргә Сомов, үҙе күк ойоҡло уҡымышлыларҙы күрә алмауы тураһында әйтә һәм «һис ҡасан да уҡымышлы ҡатынға өйләнмәгән булыр инем…»- тип яуап бирә.
Ҡатыны әҙерләгән тәмле, туҡлыҡлы аштан һуң Сомовтың күңеле күтәрелеп китә, ул шәфҡәтлерәк һәм йомшағыраҡ күңеллегә әйләнә. Ул юҡҡа ғына меҫкен ҡатынымды үпкәләттем тип уйлай. Уның уйынса ҡатын «ирен яратырға, балалар тыуҙырырға һәм салат эшләргә тейеш, шайтаныма кәрәкме уға белем?» Ә белемле, аҡыллы ҡатындар менән йәшәүе ауыр — улар «талапсан, ҡәтғи холоҡло һәм юл ҡуймаусан». Сомов: «... әгәр аҡыллы әйберҙәр тураһында һөйләшергә кәрәк булһа, Наталья Андреевнаға… йәки Марья Францовнаға барып килермен»-тип уйлап ала.
# Дорофеева Валентина Александровна

Дорофеева Валентина Александровна (24 июль 1937 — 3 август 2018) — совет нефть сәнәғәте алдынғыһы, СССР Нефть сәнәғәте министрлығы «Әлмәтнефть» нефть-газ сығарыу идаралығының Тихонов тауар паркында № 1 нефть әҙерләү һәм нефть ҡыуыу цехының өлкән операторы,Татар АССР-ы Әлмәт ҡалаһы, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры (1986).

# Дорофеева Валентина Александровна
## Биографияһы

1937 йылда Ырымбур өлкәһе Боғорослан районы Яңы Кудрино ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу алдынан әсәһен юғалта. Атаһы фронтҡа китә һәм 1942 йылда һәләк була. Валентина һәм уның һеңлеһе етем ҡала. Уларҙы атаһының өс балалы бер туған апаһы үҙ ҡарамағына ала.
Мәктәпте тамамлағас, Валентина Боғорослан нефть техникумына уҡырға инә. 1956 йылда уҡыуын тамамлай. 1956 йылдың 1 августында «Әлмәтнефть» 1-се нефтепромыселына нефть сығарыу операторы булып хеҙмәт юлын башлай. Бында 31 йыл эшләп хаҡлы ялға сыға. 1963 йылда Тихонов тауар паркында операторҙар звено етәксеһе була. КПСС ағзалығына инә.
1976 йылдан алып 1984 йыл дауамында № 1 НГДУ «Әлмәтнефть» производствоһының нефтте комплекслы әҙерләү һәм ҡыуыу цехында партия ойошмаһы секретары була.
СССР Юғары Советы Президиумының 1975 йылдың 21 апреле Указына ярашлы III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 2 мартындағы Указына ярашлы II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
1986 йылдың 29 апрелендә нефть сәнәғәте продуктын арттырыу өсөн социалистик йөкләмәләрҙе һәм планды үтәүҙә күрһәткән ҡаҙаныштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумы ның 1986 йылдың 29 апрелендәге Указына ярашлы I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Валентина Александровна Дорофеева Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры була.
Хаҡлы ялға 1987 йылда сыға.
2018 йылдың 3 авгусында вафат булған.

# Дорофеева Валентина Александровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены (29.04.1986);
* II дәрәжә Хеҙмәт даны ордены (02.03.1981);
* III дәрәжә Хеҙмәт даны ордены (21.04.1975);
* «Нефть сәнәғәте отличнигы» исемле күкрәк билдәһе
* Х бишйыллыҡ ударнигы;
* ОАО "Татнефть"тең почетлы нефтсеһе (2012).

# Дорофеева Валентина Александровна
## Хәтер

* Әлмәт ҡалаһының Геойҙар Аллеяһында Дорофеева Валентина Александровнаға бюст ҡуйылған.

# Дорофеева Валентина Александровна
## Иҫкәрмә

* ↑ Айрат Хайруллин поздравил с 80-летием полного кавалера ордена Трудовой Славы Валентину Дорофееву (урыҫ). almetyevsk.tatar.ru. Дата обращения: 16 апрель 2020. 2020 йыл 28 ғинуар архивланған.
# Шайтанка (Кува ҡушылдығы)

Шайтанка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кува йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шайтанка (Кува ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007970
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100797
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Королёв һәм Гагарин һәйкәле (Таганрог)

Королёв һәм Гагарин һәйкәле — скульптор Комов Олег Константинович ижад иткән Юрий Гагарин һәм Сергей Королёвтың бронза скульптураһы, Таганрогта Чехов урамындағы Көньяҡ Федераль университеттың инженер-технология академияһы корпусы алдында ҡуйылған.

# Королёв һәм Гагарин һәйкәле (Таганрог)
## Скульптура

Гагарин, Королёвтан айырмалы рәүештә, оҙон буйлы түгел, ә беренсе космонавтарҙы буйы 1,65 м-ҙан артмағандарын һайлап алғандар. Ләкин автор, донъяла беренсе космосҡа осоуҙың һәм СССР-ҙың бөтә донъяға данын таратҡан кешенең мөһимлегенә баҫым яһарға теләп, был фактты иҫәпкә алмай, һәм Гагаринды хатта Королёвтан бейегерәк итеп әүәләй. Скульптураның плинтына артҡы һул мөйөшөнә «О.Комов 75 г.» тигән яҙыу яҙып ҡуйылған.

# Королёв һәм Гагарин һәйкәле (Таганрог)
## Тарихы

Таганрогта был скульптураның барлыҡҡа килеүенең төп инициаторы Таганрогтың почетлы гражданы, Таганрог радиотехника институтының элекке хеҙмәткәре, ә аҙаҡ партия һәм дәүләт эшмәкәре Е. В. Зайцев була. РСФСР-ҙың, ә аҙаҡ СССР-ҙың мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары булараҡ, Е. В. Зайцев һәйкәлде 1978 йылда Таганрогҡа биреүгә булышлыҡ итә.
1975 йылда яһалған «Гагарин — Королёв» скульптураһы (автор атамаһы) Мәскәүҙә күргәҙмәлә күрһәтелә. Күргәҙмә ябылғандан һуң Совет мәҙәниәт фонды был скульптураны Таганрог картиналар галереяһына бүләк итә. Унда скульптура парк скульптураһы экспонаттары коллекцияһында һаҡлана.
Парк скульптураһы музейын төҙөү билдәһеҙ ваҡытҡа һуҙыла. Һәйкәлде ҡуйыу урыны өсөн Таганрог радиотехника институты һәм үҙенең космонавтика музейы менән билдәле булған 3-сө һанлы урта мәктәп көрәшә. Ләкин ниңәлер 1979 йылда һәйкәлде Петровская урамы һәм Украина тыҡрығы киҫешкән ерҙә ҡуйырға ҡарар ителә. Скульптура шул көйө газонға пьедесталһыҙ ҡуйыла. Шул ваҡыттан алып был тыҡрыҡ менән бульвар кварталы, һөйләшкәндә, Космонавтар скверы тип атала башлай. 2002 йылда, радиоуниверситет 50-йыллығын билдәләгәндә, һәйкәлде бөгөнгө көндәге урынына, Таганрог радиотехника институтының «А» корпусына күсерәләр, ә элекке урынында хәҙер Үҙәк балалар майҙансығы урынлашҡан.
Таганрог радиотехника институты хеҙмәткәрҙәренең космосты үҙләштереүгә ҡатнашлығы ҙур: 1956 йылда был институттың приборҙар төҙөү факультетын тамамлаусы ун студенты Сергей Королев командаһына ҡушылып китә. Ә Караштин Владимир Михайлович (1934—2008) хатта «Энергия» ракета-ташыусыһын һәм Буран космос карабын осороуға техник әҙерлек өсөн яуап биреүсе «Энергия» Ракета-космос корпорацияһының генераль конструкторы урынбаҫары булып китә.

# Королёв һәм Гагарин һәйкәле (Таганрог)
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Радиотехника университетын тамамлаусыларҙың, үҙ аллы хеҙмәт юлына аяҡ баҫыр алдынан, ошо һәйкәл эргәһендә фотоға төшөү традицияһы йәшәй.
# Убаған (йылға)

Убаған (рус. Убаган) — йылға. Ҡаҙағстандың Ҡустанай өлкәһе, Рәсәйҙең Ҡурған өлкәһе аша аға, Тубылдың (йылға бассейны Обь) бик ҙур уң ҡушылдығы. Оҙонлоғо 376 км, һыуйыйғыс бассейны майҙаны 50 700 км2. Ҡар һыуы менән туҡлана. Йәй һыуы тоҙ тәме итә.

# Убаған (йылға)
## Ағымы

Турғай үҙәне буйлап төньяҡҡа табан аға, Ҡушморон күле аша ағып үтә. Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 909 км өҫтәрәк ҡушыла.

# Убаған (йылға)
## Тарихы

Убаған тураһында Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегендә мәҡәлә бар:
   Убаган река Акмолинской и Тургайской областей (Обага) — правый приток реки Тобол; берёт начало в южных склонах Кушмурунских гор в Акмолинской области и в верховье носит название Бурдулты-Тал. Достигнув Тургайской области, Убаган течёт прямо на север, служа границей между Тургайской и Акмолинской областями около 200 вёрст, и на этом пути проходит через большое озеро Убаган. Затем, не доходя 60 вёрст до северной окраины области, река отклоняется к западу и впадает в Тобол уже в пределах Оренбургской губернии, в 10 верстах от станицы Звериноголовской. Ширина Убагана в некоторых местах достигает 20 саженей; удобных бродов имеет не много, лучший из них Кара-Уткуль (чёрный брод) на Багакалинской караванной дороге, недалеко от впадения в него ручья Ащибуй. Притоков, заслуживающих внимания, Убаган не имеет. Вода на всём протяжении Убагана солёная или горько-солёная.

# Убаған (йылға)
## Тасуирламаһы

Убаған сөсө һыулы Күктал күленән баш ала.
Бассейн территорияһы аҙ һикәлтәле аллювиаль тигеҙлектән тора, ул күлдәр, соҡорҙар менән сыбарланған. Рельефтың төп элементтары — ҡыралар һәм ҡыра араларындағы күл соҡорҙары. Бассейн климаты уртаса континенталь, ҡоро, ҡышын һыуыҡ һәм йәйен эҫе. Яуым-төшөмдөң уртаса суммаһы йылына 250-нән 300 миллиметрға тиклем, уларҙың 70 проценттан ашыуы йылы ваҡытҡа тура килә.
Тамағында уртаса күп йыллыҡ һыу тотонолоуы 2,43 м3/с (ағым күләме 0,077 км3/йыл). Башлыса ҡар һыуҙары менән туйына.
Һыу ташҡанда минералләшеүе 200—1000 мг/л, миҙгелдәр араһында 2,0-10,0 г/л. Йылға һыуында өҫтәмә тоҙ сығанағы — бассейндың Ҡаҙағстан өлөшөндәге тоҙ күлдәре. Йылғаның юғары минералләшеүе Ҡурған өлкәһендә эсәр һыу менән тәьмин итеү проблемаһын тыуҙыра.
Йылға бассейнында ҡара, төҫлө, һирәк осрай торған һәм аҫыл металдар, металл булмаған файҙалы ҡаҙылмалар, һоро күмер, минераль һыуҙар, шифалы батҡаҡтар ятҡылыҡтары урынлашҡан. Йылға буйында ҙур тораҡ пункттар юҡ.

# Убаған (йылға)
## Этимологияһы

«Вода России» фәнни-популяр энциклопедияһында хәбәр ителеүенсә, атама башҡорт телендәге «убалар араһындағы йылға» тигәндән килеп сыҡҡан .
# Прямик

Прямик — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кырчанка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Прямик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100038065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103806
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Исҡуш (Оло Ыйыҡ ҡушылдығы)

Исҡуш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ыйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Исҡуш (Оло Ыйыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022525
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102252
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғәлимов Шамил Миәссар улы

Ғәлимов Шамил Миәссар улы (рус. Галимов Шамиль Мияссарович; 1 апрель 1943 йыл) — инженер, ауыл хужалығы, урындағы башҡарма һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре. 1992—1998 йылдарҙа Бәләбәй район советы башҡарма комитеты рәйесе, район хакимиәте башлығы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Ғәлимов Шамил Миәссар улы
## Биографияһы

Ғәлимов Шамил Миәссар улы 1943 йылдың 1 апрелендә Башҡорт АССР-ы Әлшәй районы Үрнәк ауылында тыуған. Милләте буйынса татар, юғары белемле — 1966 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1959 йылда Әлшәй районы «Союз» колхозында колхозсы булып башлай. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағас, Бәләбәй районы «Авангард» колхозында баш инженер булып эшләй. 1989 йылда Бәләбәй халыҡ депуттарарының район советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һалана. 1990 йылдан Бәләбәй районы администрацияһы башлығы.
Бәләбәй районы 172-се Мәтәүбаш һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветерендар һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.
Өйләнгән, ҡыҙы һәм улы бар.

# Ғәлимов Шамил Миәссар улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

«Хеҙмәт Ҡыҙыл Байрағы» ордены, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы «Почёт Билдәһе» ордены
# Селезень (Суворощь ҡушылдығы)

Селезень — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суворощь йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Селезень (Суворощь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003393
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үрге Комуста

Үрге Комуста — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Унзас йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Үрге Комуста
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008945
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200894
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2