yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чапс-Мачель-Кикя

Чапс-Мачель-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ватылька йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Чапс-Мачель-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065963
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306596
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сядей-Яга

Сядей-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 282 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Сядей-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007239
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы

Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы (4 ноябрь 1923 йыл — 27 май 2016 йыл) — тау инженеры‑геолог. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1972). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977).

# Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы
## Биографияһы

Таңһылыу Ғимал ҡыҙы Ҡаймирасова 1923 йылдың 4 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны Арҡауыл ауылында тыуған.
Атаһы, Ҡаймирасов Ғималетдин, тегенсе булып эшләй, 1941 йылда вафат була. Әсәһе, Сәмиға Ҡаһарман ҡыҙы 5 бала менән ҡала.
1938 йылда Таңһылыу 8 класс тамамлап, Өфө педагогия эшселәр факультетының 2-се курсына ҡабул ителә һәм шул йылда уҡ Өфө геология-разведка техникумының геофизика бүлегенә уҡырға инә. Уҡыуын эш менән бер рәттән алып бара. Китапханасы, кер йыуыусы, техникум ятағында йыйыштырыусы булып эшләй.
1943 йылда Геология-разведка техникумын тамамлай һәм Алма-Ата ҡалаһына, Ҡаҙаҡ ССР-ының геология идаралығына ебәрелә.
1943 йылдан Ҡарағанда өлкәһенең Атасуй геофизика партияһында эшләй.
1958 йылда Ҡаҙағстан тау-металлургия институтын тамамлай. Шул уҡ йылдан геофизика тресында, Атасуй тематик партияһында тау инженеры-геолог булып эшләй.
Үҙәк Ҡаҙағстанда нигеҙендә Жайрем һәм Ушкатын ятҡылыҡтары төркөмө торған яңы минераль-сеймал базаһын разведкалауҙа һөм асыуҙа ҡатнаша. Инженер-геолог һөнәре буйынса Политехник институт тамамлаған туғаны Айһылыу менән бергә эшләй.
1977 йылда Жайрем полиметалл ятҡылығын эшкәртеүе һәм асыуы өсөн башҡа геологтар менән бергә Таңһылыу Ҡаймирасоваға СССР Дәүләт премияһы бирелә.
Ғаиләһе, эше тураһында рус телендәге иҫтәлектәре «Литературный Башкортостан» журналының 2003 йылдың 2-3-сө, 2004 йылдың 2-се һандарында баҫылып сыға.
Ғаиләһе: ире, Урал улы, ейәндәре, бүләләре.
Таңһылыу Ғимал ҡыҙы Ҡаймирасова 2016 йылдың 27 майында Ҡаҙағстандың Алматы ҡалаһында вафат була.

# Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың Дәүләт премияһы (1977)
# Ҡарабаш килейек

?Ҡарабаш килейек :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Подотряд: | Һайраусы турғайҙар |
| Ғаилә: | Ҡупшыҡай һымаҡтар |
| Ырыу: | Ҡупшыҡайҙар |
| Төр: | Ҡарабаш килейек |
Латинса исеме :
Sylvia atricapilla (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 563183 NCBI 48155 |
Ҡарабаш килейек (рус. черноголовая славка, лат. Sylvia atricapilla)— турғай һымактар отрядендәге ҡошсоҡ.

# Ҡарабаш килейек
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлыҡ. Ағас ботаҡтарында һәм ҡыуаҡтарҙа һикергеләп йөрөүсе теремек ҡош. Дөйөм төҫө һорғолт көрән. Ата ҡоштоң түбәһе ҡара, инәһенең түбәһе ерәнһыу көрән. Башҡа килейектәрҙән башындағы ҡара табы ме¬нән айырыла.

# Ҡарабаш килейек
## Тауышы

Тауышы киҫкен генә: «тек-тек». һайрауы яңғырауыҡлы һәм матур һыҙғырыуҙан, сырҡылдауҙан тора.

# Ҡарабаш килейек
## Йәшәү рәүеше

Япраҡлы һәм аралаш урмандарҙа, ауыл, ҡалалағы ағастарҙа йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ҡыуаҡта, ҡайһы ваҡыт ағаста оялай. Ҡара-көрән таплы 4—5 бөртөк һорғолт аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
# Быстрец (Люнда ҡушылдығы)

Быстрец — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люнда йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Быстрец (Люнда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043779
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004377
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мариэтта (йылға)

Мариэтта — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мариэтта йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мариэтта (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300048504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304850
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Асия (мәсет)

«Асия» мәсете Өфө ҡалаһының Калинин районында Максимовка ауылында урынлашҡан.

# Асия (мәсет)
## Тарихы

«Асия» мәсете дини ойошмалар ҡатнашлығынан башҡа, Ильдус Уразбәхтиев ғаиләһе аҡсаһына һәм инициативаһы буйынса төҙөлә. Ғәрәп теленән «Асия» һүҙе «йыуатыусы, дауалаусы» тип тәржемә ителә. Мәсет төҙөүҙе Уразбәхтиев Илдусҡа уның олатаһы Мансур бабай васыят итеп ҡалдыра. Мансур бабай 1930-сы йылдарҙа репрессияланған Мөхәммәт-Ғариф мулла улы булған.
# Кимхэ (аэропорт)

Кимхэ халыҡ-ара аэропорты (кор.김해 국제공항$^?$, 金海國際空港$^?$ Кимхэ кукчегонхан), (IATA: PUS, ICAO: RKPK) — Көньяҡ Корея Пусан ҡалаһының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан көньяҡ корея аэропорты. Air Busan авиакомпанияһының төп транзит үҙәге булып тора.

# Кимхэ (аэропорт)
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Аэропорт 1976 йылда Корея Республикаһының хәрби-һауа көстәре базаһы булараҡ асыла. 2007 йылдың 31 октябрендә аэропортта халыҡ-ара рейстарҙы хеҙмәтләндереүсе яңы пассажир терминалы ғәмәлгә индерелә.
18L/36R осоу-ултырыу һыҙаты әлеге ваҡытта тик хәрби-һауа көстәр тарафынан ғына ҡулланыла, коммерция авиаташыуҙарҙың күләменең даими үҫеүе арҡаһында һыҙатты граждандар маҡсатында ла ҡулланыу тураһында мәсьәлә ҡарала.

# Кимхэ (аэропорт)
## Авиакомпаниялары һәм тәғәйенләнеш пункттары

Ҡалып:Аэропорт-йүнәлештәр ↑ lufthansa авиакомпанияһы рейсы Сеулда ултыра, әммә компания Сеул һәм Пусан араһындағы пассажирҙарҙы ташырға хоҡуғы юҡ.

# Кимхэ (аэропорт)
## Эш ваҡыты

Кимхэ халыҡ-ара аэропорты самолеттарҙы ҡабул итеү һәм ебәреү өсөн сәғәт 11-ҙән алып иртәнге сәғәт 6-ға тиклем ябыҡ.

# Кимхэ (аэропорт)
## Бәхетһеҙ һәм авиатранспорт осраҡтары

* 2002 йылдың 15 апреле Air China авиакомпанияһының Пекиндан Пусанға 129 рейс менән осоусы Boeing767-200ER ( теркәлеү һаны 2552) самолеты ергә ултырғанда насар метеошарттар арҡаһында убаға барып төкөй. Бортта булған 166 кешенән 129 кеше һәләк була.
* 2007 йылдың 12 авгусы. Air Jeju авиакомпанияһының Bombardier DashQ400 8 лайнеры осоу-ултырыу һыҙатынан ситкә китә. Алты кеше төрлө дәрәжәләге йәрәхәттәр ала.
# Муюлды

Муюлды — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уртабуртя йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Муюлды
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004560
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200456
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Язалап үлтерелгән декабристар һәйкәле

Язалап үлтерелгән декабристар һәйкәле — Рәсәйҙең Санкт-Петербург ҡалаһындағы мемориал. Һәйкәл ҡаланың Наличный һәм Урал урамдары ҡиҫелешендәге Декабристар баҡсаһында урынлашҡан. Обелиск 1826 йылда декабристар язалап үлтерелгән урында тора, һәйкәл федераль әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.

# Язалап үлтерелгән декабристар һәйкәле
## Тарих

Рәсәйҙә 1825 йылдың 14 декабрендәге ихтилалды етәкләгән, саф намыҫлы, илдең үҫешенә яңы юл күрһәтергә теләп «Союз спасения» һәм «Союз благоденствия» йәшерен ойошмаларында ағзалыҡта булған офицерҙарҙың һәм рус интеллигентарының башында торған етәкселәре П. И. Пестель, К. Ф. Рылеев, С И. Муравьев-Апостол, П. Г. Каховский һәм М. П. Бестужев-Рюмин батша һәм уның ярандары хөкөмө менән аҫып үлтерелә. Күпселек сығанаҡтарға ярашлы, улар шул ваҡытта үҙ-үҙенә ҡул һалған кешеләр һәм берәҙәктәр күмелгән Голодай утрауында ерләнгән. Декабристар ихтилалына йөҙ йыл тулыу алдынан, язалап үлтерелгән декабристар хөрмәтенә, уларҙың ерләнгән унынына ҡәбер һәйкәле ҡуйыу өсөн урын эҙләй башлайҙар.
1926 йылдың 25 июлендә Санкт-Петербург ҡалаһында декабристарға бағышланған һәйкәлгә нигеҙ ташын һалыу тантанаһы үтә. Һәйкәл проектын В. Н. Бобров башҡарған. Уның ниәте буйынса, һәйкәл бейеклеге 23 метрҙан торған обелиск булырға һәм ул 7 метр бейеклектәге кәшәнәгә баҫтырылып ҡуйылырға тейеш була. Һәйкәл бер үк ваҡытта урындағы яхт-клуб өсөн маяҡ ролен дә үтәргә һәм һыу баҫҡан саҡта һаҡланып тороу өсөн урын булып та торорға тейеш була, ләкин бында декабристарҙың мәйете һөйәктәре табылмағанлыҡтан, Бобровтың был планы тормошҡа ашмай ҡала.
Һәйкәл буласаҡ таш һалынған урынға 1940 йылда ғына хәҙерге ҡкүренешле яңы һәйкәл ҡорола. Һәйкәл шымартылған ҡара граниттан яһалған обелиск, ул шымартылған алһыу граниттан эшләнгән постаментҡа урынлаштырылған. Постамент нигеҙендә — 1926 йылда яҙылған бағышлау ташындағы: «1826-1926 йй. /Декабристар П. И. Пестель, К. Ф. Рылеев, /С. Муравьев-Апостол, /М. Бестужев-Рюмин, П. Г. Каховскийҙарҙың язалап үлтерелеүенең йөҙ йыллығына һалынған/1913 (25) VII /26 / В. О. Райисполком» тигән яҙма тора. Һәйкәлдең дөйөм бейеклеге 3 метр тәшкил итә.

# Язалап үлтерелгән декабристар һәйкәле
## Иҫкәрмә

* ↑ Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001
* 1 2 3 Елена Жарова К 90-летию памятника на предполагаемом месте захоронения декабристов 2020 йыл 15 ноябрь архивланған. // Государственный музей городской скульптуры
* ↑ Энциклопедия Санкт-Петербурга. Казненным декабристам, памятник 2020 йыл 30 ғинуар архивланған.
# А. С. Пушкин исемендәге Орск дәүләт драма театры

А. С. Пушкин исемендәге Орск дәүләт драма театры — Көнсығыштың Ырымбур ерендәге 630 меңдән ашыу кеше йәшәгән Орск ҡалаһының берҙән бер профессиональ театры. Ырымбур өлкәһе Орск ҡалаһында урынлашҡан.

# А. С. Пушкин исемендәге Орск дәүләт драма театры
## Тарих

Театрға нигеҙ 1937 йылда һалына. Был саҡта Орск Көньяҡ Уралдың ауыр сәнәғәт үҙәгенә әйләнгән була.
Тәүге исеме Октябрь революцияһы исемендәге театр тип атала һәм театр Совет урамында урынлашҡан була.
Совет власының 20-йыллығына 1937 йылд ноябрендә театр асыла. Тәүге спектакль премьераһы шул уҡ йылдың 16 ноябрендә К. Треневтың «Нева ярында» пьесаһы буйынса күрһәтелә. 1943 йылдан алып театр А. С. Пушкин исемен йөрөтә Беренсе өлкә драма театры гастролдәре өлкә үҙәгендә (Чкалов, хәҙерге Ырымбур) 1949 йылдың 1 сентябрендә үтә. 1969 йылдың декабрендә, ҡала үҙәгендәге Комсомол майҙанында театр өсөн махсус төҙөлгән үҙенсәлекле театр бинаһы асыла.

# А. С. Пушкин исемендәге Орск дәүләт драма театры
## Наградалары

Театр ҡуйған спектаклдәр байтаҡ конкурстарҙа тәнҡитселәрҙең юғары баһаһына эйә була һәм наградаларға лайыҡ булды:
— 2004 йылда Лысьва ҡалаһында үткәрелгән Рәсәй бәләкәй ҡалалары театрҙарының бишенсе фестивале һөҙөмтәләре буйынса Орск театры Мәскәүҙә Милләттәр Дәүләт театры сәхнәһендә У. Беттиҙың «Козий остров» пьесаһын күрһәтә;«Гадкий утенок» һәм «Записки сумасшедшего» спектаклдәре Бөтә Рәсәй «ПоМост»: Провинциальные театры России" театрҙар фестивалендә күрһәтелә ;- 2008 йылда дүртенсе Халыҡ-ара «Каруанһарай» фестивалендә С. Лобозеровтың «Семейный портрет с посторонним» спектакле өсөн юғары баһа ала, ә шул уҡ йылдың сентябрендә- Лысьва ҡалаһында үткән Рәсәй бәләкәй ҡалалары театрҙарының етенсе фестивалендә Н. В. Гоголдең «Женитьба» пьесаһы буйынса спектакль ҡуя.

# А. С. Пушкин исемендәге Орск дәүләт драма театры
## Хәҙерге заман

2012 2014 йылдарҙа бина капиталь ремонтлана (был ваҡытта театр Орск ҡалаһының Никел ҡасабаһындағы «Металлург» мәҙәниәт йортонда урынлашҡан була).
# Анна Линд

Илве Анна Мария Линд (швед. Ylva Anna Maria Lindh, 19 июнь 1957 йыл — 11 сентябрь 2003 йыл) — Швеция сәйәсмәне. Социал-демократик партияһы ағзаһы. 1998—2003 йылдарҙа Швеция сит ил эштәре министры.

# Анна Линд
## Биографияһы

Илве Анна Мария Линд 1957 йылдың 19 июнендә Стокгольм ҡалаһының Эншеде районында тыуған. Вьетнам һуғышына ҡаршы протесттарҙа һәм Швеция социал-демократик йәштәр лигаһы эшендә ҡатнашып, 12 йәшендә үк сәйәси тормошҡа сума.
1982 йылда Уппсала университетының юридик факультетын бакалавар дәрәжәһе менән тамамлай. 1982 йылда Швеция парламентына (Риксдаг) депутат итеп һайлана.
1984 йылда Швеция социал-демократик партияһының йәштәр лигаһы етәкләй, 1991—1994 йылдарҙа Стокгольм ҡала советы ағзаһы була.
1994 йылда премьер-министр Ингвар Карлссон етәкселегендәге Швеция хөкүмәтендә тирә-яҡты һаҡлау буйынса министр итеп тәғәйенләнә.
1998 йылда Швецияның яңы премьер-министры Ханс Йоран Перссон уны сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләй. Анна Линд Америка Ҡушма Штаттарының Ираҡта уҙғарған сәйәсәтен тәнҡитләп сығыш яһай, шулай уҡ Израиль премьер-министры Ариэль Шарон һәм Италия премьер-министры Сильвио Берлускони сәйәсәттәрен тәнҡитләй. Шул уҡ ваҡытта Европа Берләшмәһенең киңәйеүе өсөн һәм Швецияның ошо ойошмаға һәм евро валютаһы зонаһына кереүе буйынса әүҙем сығыш яһай.
2003 йылдың 10 сентябрендә Стокгольм үҙәгендәге супермаркетта Анна Линдҡа бер кеше бысаҡ менән бер нисә тапҡыр сәнсеп ҡаса. Министр ҡаланың Каролина дауаханаһына оҙатыла, бында табибтар бер нисә сәғәт дауамында уның ғүмере өсөн көрәшә, әммә 11 сентябрҙә Анна Линд вафат була.

# Анна Линд
## Ғаиләһе

Ире — Бо Холмберг, улдары — Филип һәм Давид.
# Ғилманова Рәсимә Хәмбәл ҡыҙы

Ғилманова Рәсимә Хәмбәл ҡыҙы (3 ғинуар 1963 йыл) — географ, геоморфолог. Техник фәндәре докторы (2010), профессор.

# Ғилманова Рәсимә Хәмбәл ҡыҙы
## Биографияһы

Рәсимә Хәмбәл ҡыҙы Ғилманова 1963 йылдың 3 ғинуарында БАССР-ҙың Благовар районы Иҫке Шырлыҡ ауылында тыуған. 1986 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Уҡыған ваҡытта уҡ, 1980 йылдан башлап Башҡортостан нефть ғилми тикшеренеү һәм проект институтында эшләй. Университетты тамамлағандан һуң 1986 йылдан башлап «Нефтеотдача» ғилми техник университетында эшләй. 1991 йылдан башлап «Нефтегазтехнология» ғилми производство берекмәһендә төп геолог вазифаһында хеҙмәт итә. 1997 йылдан алып ошонда уҡ өлкән ғилми хеҙмәткәр, 2000 йылдан — баш технолог, 2003 йылдан — директор урынбаҫары вазифаларын биләй.

# Ғилманова Рәсимә Хәмбәл ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни-производство эшмәкәрлеге нефть һәм газ ятҡылыҡтарын үҙләштереүгә һәм файҙаланыуға бәйле. Р. Х. Ғилманова ҡатнашлығында күп ҡатламлы ятҡылыҡтарҙы эшкәртеүҙең геотехнологик нигеҙҙәре камиллаштырыла, геофизик мәғлүмәтте анализлау, ятҡылыҡтарҙың геолог математика моделдәрен эшләү, ятҡылыҡтарҙы һыуландырыу системаһын камиллаштырыу методикалары эшләнә. Эш һөҙөмтәләре «Татнефть» ААЙ-дә ҡулланыла.
Р. Х. Ғилманова — 50-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәте
Разработка нефтяных пластов в поздней стадии. Т.1. Геология и разработка нефтя ной залежи в поздней стадии. М., 2004 (авторҙаш).
# Ҡош туйы

«Ҡош туйы» (т.-луж. Ptaškowa swajźba, үр.-луж. Ptači kwas, нем. Vogelhochzeit) — Лужица сербтары йолалары. 25 ғинуарҙан, оҙайлы ҡыштан һуң, яҙ башлана, тип иҫәпләнә, һәм тәүге ҡоштар «туй үткәрә», йәғни оя ҡора һәм йомортҡа һала.

# Ҡош туйы
## Байрамдың барлыҡҡа килеүе

25 ғинуарҙа ҡоштар туйын билдәләгән байрамдың барлыҡҡа килеүе осраҡлы һайланмаған. Яҡынса был ваҡытта ҡоштар оя ҡора һәм бала сығарырға әҙерләнә. Ҡош туйы 22 ғинуарҙа билдәләнгән Изге Винсент көнө менән бәйле, тигән инаныу бар. Был изгенең үлеменән һуң, легендаға ярашлы, уның кәүҙәһен ҡоштар һаҡлай башлай. Шуға күрә, ҡош туйы урта быуаттарҙа уҡ барлыҡҡа килгән, тип һанайҙар.

# Ҡош туйы
## Йола

Кис, 25 ғинуар алдынан, был көндө туйҙарын үткәргән ҡоштар тәм-том килтерһен өсөн, балалар тәҙрә төбөнә йәки ишек алдына тәрилкә ҡуя (элек тәрилкәне таң менән аҙбар янында ҡуйғандар), . Иртән балалар шәкәр глазураһы менән ҡапланған ҡоштар йәки ҡош оялары рәүешендәге печенье таба "сроки " (Көнсығыш славян яҙғы йола байрамы печеньеһы) Печеньенан тыш, тәрилкәлә кремдан эшләнгән ҡош оялары (ҡара шоколад менән ҡапланған һәм уртаһында төрлө төҫтәге шәкәр фигуралары булған оя формаһындағы аҡ майлы крем ҡатламы менән ҡапланған кекстар) булыуы мөмкин. Балаларға тәм-томдарҙы ҡоштар ҡышҡы айҙарҙа уларҙы ашатҡан өсөн рәхмәт йөҙөнән килтергәнлеге тураһында һөйләйҙәр. Ҡош туйында төп ролдәрҙе балалар уйнай.
Ҡайһы бер балалар баҡсаларында һәм мәктәптәрҙә ауыл аша «туй марштары» ойошторола, алда балалар пары — «һайыҫҡан» һәм «ҡоҙғон» бара. Һайыҫҡан туй күлдәге һәм фата, ә Ҡоҙғон смокинг һәм цилиндр кейә. Башҡа балалар ҡағыҙҙан суҡыштар һәм ҡауырһын менән биҙәлгән ҡанатлы плащтар кейә. Шау-шыулы «туй процессияһы» урамдар буйлап үтә, һәм көндө бейеү һәм йыр менән үткәрәләр.

# Ҡош туйы
## Ни өсөн ҡош туйы?

Туйҙың исеме, шулай уҡ байрамды үткәреү ҙә кейәү менән кәләш хөрмәтенә үткәрелгән традицион байрамдарҙан айырыла. Йоланың исеме лә кейәү менән кәләштең милли кейеменән түгел. Лужица сербтары, башҡа славян халыҡтары кеүек үк, ҡышҡы һыуыҡтарҙың китеүенә шатлана. Яҙ килеүе сәсеү миҙгеленең башланыуын билдәләй, шуға күрә боронғо сербтар климаттың алмашыныуын һәм яҙҙы үҙҙәренең йорттарына килтереүселәрҙе данлай. Сербтарҙың инаныуҙары буйынса, йылы көндәрҙең башланыуы күп осраҡта яҙ хәбәрселәренең — ҡоштарҙың ҡайтыуы менән бәйле. Йылыныу тойоп, ҡоштар тыуған яҡтарына ҡайта, һәм сербтар ҡанатлыларҙы шатланып ҡаршы ала, балаларҙа тәбиғәткә һөйөү һәм боронғо йолаларға ихтирам тәрбиәләнә.
# Надэй-Яха

Надэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ханавэй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Надэй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039744
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303974
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үрге Тунгуска (Тара ҡушылдығы)

Үрге Тунгуска — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе/ Новосибирск өлкәһе/ Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының уң ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Үрге Тунгуска (Тара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005792
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300579
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Баулы

Баулы́ (татар. Баулы) — Татарстандың көнсығышында урынлашҡан ҡала, Баулы районы үҙәге.
Халҡы — 22 235 кеше (2016).

# Баулы
## Географияһы

Ҡала Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында, Баулы йылғаһы буйында, Ютаза тимер юлы станцияһынан 25 км көньяҡтараҡ урынлашҡан. Ҡала майҙаны 122285 га.
Ҡазанға тиклем алыҫлыҡ — 369 километр.

# Баулы
## Тарихы

Баулы йылғаһында беренсе тораҡ 1626 йылда барлыҡҡа килгән. Бер ни ҡәҙәр ваҡыт үткәс бер нисә торлаҡ Баулы исемле бер тораҡҡа берләшә. Атамаһы баллы йылға тигәнде аңлата. Беренсе килеп ултырыусылар Ҡарман, Туҡбирҙе, Ырыс, Байсабу, Туҡтамыш, Таубаҡты, Илбаҡты исемле булғандар.
Ә. З. Әсфәндиәров буйынса, Ҡыр-Йылан ырыуы башҡорттарының Баулы (Мансур) ауылы 1755 йылда нигеҙләнгән. Баулы һәм Тумбарлы ауылы башҡорттары Йылан ырыуы аҫабалары булыуҙары тураһында һәм 1656 йылда ер биләү грамотаһы булыуын белдергән.
1795 йылда 18 ихатала — 107 башҡорт, шул иҫәптән 14—53 яһаҡ түләүсе татар, 1-ер йортта татар — 8 кеше һәм мишәр — 11 кеше теркәлгән. 1834 йылда 348 аҫаба башҡорт Йылан улусынан һәм Байлар улусынан 12 башҡорт теркәлгән.

# Баулы
## Халҡы

Ревизиялар буйынса халыҡ иҫәбе :
| 1795 | 1834 | 1866 |
| 179 | 360 | 853 |
Милли составы: татарҙар, урыҫтар, сыуаштар, удмурттар, мордвалар, башҡорттар һ.б.
# Әл-Мәржәни мәсете

архитектура ҡомартҡыһы (федераль)
1770
Әл-Мәржәни мәсете (Беренсе йәмиғ, Әфәнде, Юныс, татар. əl Mərcani məçete, әл Мәрҗани́ мәчете́) — Ҡазанда Иҫке Татар биҫтәһендә урынлашҡан мәсет. Ҡәйүм Насыри урамы һәм Ҡабан күле араһында урынлашҡан.
# Шығай (Егән ҡушылдығы)

Шығай — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егән йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Шығай (Егән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018562
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101856
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1