yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Романов Николай Кириллович

Романов Николай Кириллович (10 май 1919 йыл — 20 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Уҡсылар полкының взвод командиры, старшина. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).

# Романов Николай Кириллович
## Биографияһы

Николай Кириллович Романов 1919 йылдың 10 майында Үрге Ҡасмаш ауылында, хәҙерге Башҡортостандың Ҡариҙел районында тыуған.
Сыуаш. Тулы булмаған урта белемле. 1939 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
1934—1939 йылдарҙа Яңы Бәрҙәш ауылындағы «8 март» колхозында иҫәпсе, Үрге Ҡасмаш ауылындағы «Ҡанаш» колхозында кассир, Ҡариҙел ВЛКСМ район комитетында бүлек мөдире булып эшләй.
1939 йылдың октябрендә Ҡариҙел районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1943 йылдан Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
188-се уҡсылар полкының взвод командиры (Үҙәк фронттың 65-се армияһы 106-сы уҡсылар дивизияһы) старшина Н. К. Романов 1943 йылдың 15 октябрендә Гомель өлкәһенең Лоев ҡасабаһынан көньяҡтараҡ Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда батырлыҡ күрһәтә.
Белоруссияның Гомель өлкәһе Лоев районы Козероги ауылында ерләнгән.

# Романов Николай Кириллович
## Батырлығы

«188-се уҡсылар полкының взвод командиры (Үҙәк фронттың 65-се армияһы 106-сы уҡсылар дивизияһы) старшина Николай Романов 1943 йылдың 15 октябрендә Белоруссияның Гомель өлкәһендәге ҡала тибындағы Лоев ҡасабаһынан көньяҡтараҡ Днепр йылғаһын һуғышып аша сыға, яугирҙәр төркөмө башында плацдармды киңәйтеү буйынса һуғыш алып бара, дошмандың өс контратакаһын кире ҡаға.
1943 йылдың октябрендә Лоевтан көньяҡ-көнбайыштараҡ бейеклекте штурмлағанда старшина Романов Н. К. сафтан сыҡҡан рота командирын алмаштыра һәм хәрби бурысты үтәүгә өлгәшә».
Ҡыйыу һуғышсы 1943 йылдың 20 октябрендә яуҙа батырҙарса һәләк була
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 30 октябрендәге Указы менән, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул ваҡытта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн, старшина Николай Кириллович Романовҡа үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

# Романов Николай Кириллович
## Хәтер

Ҡариҙел ауылында урам Герой исемен йөрөтә. Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы Александровка ауылы мәктәбе бинаһына Герой хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

# Романов Николай Кириллович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы, Советтар Союзы Геройы (30.10.1943);
* Ленин ордены (30.10.1943).
# Георгий Вылкович

Георгий Чалыков Вылкович — болгар табибы, сәйәсмән һәм дипломат. Болгарияның сит ил эштәре һәм диндәр министры (1881—1883), Болгарияның Дәүләт советы рәйесе (1883).
XIX быуаттың 60-сы йылдарында Константинополдә алдынғы хирургтарҙың береһе була. Болгарияны ғосман хакимлығынан азат иткәндән һуң Консерватив партияның лидерҙарының береһенә әүерелә. Ғосман империяһында Болгарияның дипломатик вәкиле була һәм шунда уҡ сәйәси дошмандары тарафынан үлтерелә.

# Георгий Вылкович
## Биографияһы

1833 йылда Эдирнела тыуа. Атаһы Копривштицаның бик бай һәм абруйлы Чалыковтар нәҫеленән. Вылкович Пловдивта уҡый башлай, ә 1857 йылда Константинополдә Хәрби-медицина училищеһын тамамлай. Училищенан һуң хирург булып эшләй һәм Хәрби-медицина училищеһында уҡыта. 1860—1863 йылдарҙа Парижда хирургияһы буйынса махсуслаша, ә 1865 йылда Дамаскиҙа үҙәк хәстәхананың баш табибы булып хеҙмәт итә. 1870—1871 йылдарҙа Константинополдә «Хәйҙәр паша» хәстәханаһы директоры булып эшләй. 1872 йылда Вылкович Ғосман армияһында полковник чинына эйә була. 1875 йылда — ағза-корреспондент, ә 1884 йылда Болгария әҙәби йәмғиәтенең (хәҙер Болгарияның Фәндәр академияһы) ғәмәлдәге ағзаһы. Серб-төрөк һуғышы йылдарында, 1876 йылда Ниш һәм Софияла хәрби госпиталь етәксеһе. 1877 йылда урыҫ-төрөк һуғышы башланғас, Дамаск ҡалаһына күсерелә, армиянан киткәндән һуң Болгарияға ҡайта.
Болгарияла Георгий Вылкович Консерватив партия лидерҙарҙың береһе булып китә. 1879 йылда Учредительный йыйылыш ағзаһы итеп һайлана һәм Тырнов конституцияһына ҡул ҡуйыуҙан баш тартҡан ун ике консерваторҙан торған төркөмгә инә. Беренсе Бөйөк халыҡ йыйылышы (1879) һәм өсөнсө халыҡ йыйылышы (1882—1883) депутаты була. 1879 йылда Ауыл хужалығы, сауҙа һәм йәмәғәт биналары буйынса дирекция етәксеһе итеп тәғәйенләнә, ә 1881 йылда — Көнсығыш Румелияның почта һәм телеграф хеҙмәте директоры. Баттенберг (1881—1883) вәкәләтлеге осоронда сит ил эштәре һәм диндәр министры һәм Дәүләт советы рәйесе (1883).
1885 йылда серб-болгар һуғышы осоронда Георгий Вылкович хәрби госпиталдәр идарасыһы була. 1886 йылда Софияла Александров хәстәханаһы директоры булып хеҙмәт итә. 1887 йылда Константинополдә Болгария дипломатик вәкиле итеп тәғәйенләнә һәм был вафатына тиклем ошо вазифала ҡала. Вылкович Стефан Стамболов хөкүмәте Ғосман империяһында йәшәгән болгарҙарҙың хәлен яҡшыртыу буйынса үткәргән сәйәсәтенең инициаторҙарының береһе була.
1892 йылдың 12 (24) февралендә Георгий Вылковичҡа ялланған үлтереүселәр һөжүм итә һәм ике көндән һуң эсенә бысаҡ менән сәнсеүҙән алынған яранан вафат була. Пловдивта ерләнгән.
# Баскускан

Баскускан — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2965/538/32 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Баскускан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005509
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200550
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шалим (Кама ҡушылдығы)

Шалим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1530 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Шалим (Кама ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000566
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100056
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зыяитдин (исем)

Зыяитдин-башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.

# Зыяитдин (исем)
## Этимологияһы

Зыяитдин исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм дин нуры тигәнде аңлата.

# Зыяитдин (исем)
## Билдәле шәхестәр

Камалетдинов Зыяитдин (Фәрүәзетдин) Ямалетдин улы (Зыя Камали; 9 декабрь 1873—1942) — ижтимағи һәм дини эшмәкәр, мәғрифәтсе. «Ғәлиә» мәҙрәсәһен нигеҙләүсе.

# Зыяитдин (исем)
## Фамилялар

Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы (4 ноябрь 1952 йыл) — тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (2011), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2015), Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2002).
Зыязитдинов Рим Сәләх улы (19 апрель 1953 йыл — 11 март 2018 йыл) — театр актёры, 1980 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1983) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2004) артисы.
Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим ҡыҙы (22 сентябрь 1947) — башҡорт театр һәм кино актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003).
Сөйәрғолов Муллайән Зыяитдин улы (21 ноябрь 1934 йыл) — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры артисы. 1984 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986).
Фазылов Булат Зыяитдин улы (9.5.1963- 17.1.1986).Силәбе өлкәһе,Арғаяш районы,Дәүләтбай ауылы. 1980 йылдың апреленән Афғанстанда. Өлкән лейтенант, «Ми-24» вертолеты технигы.Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры. Киров хәрби авиация-техник училищеһын тамамлаған. Тыуған ауылында ерләнгән.
# СКА СКВО (стадион)

ТКХО АСК— Дондағы Ростов ҡалаһы стадионы. 1971 йылда төҙөлгән, 27300 тамашасыны һыйҙыра. Стадионда шулай уҡ ТКСК-ның өйҙәге матчтары ла үткәрелә.

# СКА СКВО (стадион)
## Тарих

Спорт комплексы төҙөү 60-сы йылдарҙа ТКХО Ғәскәрҙәре Командующийы генерал-полковник Алтунин инициативаһы менән төҙөлә башлай. Округ спорт комплексы составына 33 000 урынлыҡ спорт аренаһы һәм трибуналары, футбол яланы, еңел атлетика йәҙрәһе, өс ванналы һыу -спорт комплексы һәм спорт майҙансыҡтары инә.
Төп спорт аренаһы һәм ТКХО СКА барлыҡ спорт комплексы 1971 йылдың апрелендә сафҡа индерелә. Комплекстың барлыҡ биналарының һәм ҡоролмаларының проектлаусыһы- «Военпроект» ойошмаһы.
2007 йылдың февраленән алып стадионреконструкция стадияһында. Тулыһынса Көнсығыш һәм Көнбайыш трибуналары (түбәнге ярус, VIP-ложа) эшләй. Бөгөн стадион 11 000 кешене ҡабул итергә әҙер. Көньяҡ һәм Төньяҡ трибуналарҙағы аяҡҡа баҫтырғандан һуң спорт комплексының һыйҙырышлығы 25 000 тамашасы тәшкил итәсәк.
2016 йылдың 28 ғинуарында халыҡ-ара футбол федерацияһы ассоциациялары (ФИФА) 2018 йылда үткәрелсәк футбол буйынса донъя чемпионатының 36 тренировкалар үткәреү стадионының береһе итеп был стадионды раҫланы. Бының менән бәйле рәүештә ҡуйылған талаптарға яуап итерлек итеп стадионды реконструкциялау мотлаҡ.

# СКА СКВО (стадион)
## Характеристика

* Исеме: СКА СКВО
* Нигеҙләү йылы: 1971
* Дөйөм майҙаны : 13,14 га
* Үҙәк аренаның газон күләме:104мх69м
* футбол тренировкалары яланы газонының күләме: 104мх69м
* Футбол тренировкалары ташлы яланы күләме:104мх69м
* Үләне: тәбиғи газон
* Һыйҙырышлығы: 11000 кеше.
* Ҡунаҡ секторының һыйҙырышлығы: 822 кеше.
* ТВ позициялары һаны: 3
* Комментаторҙар позицияһы: 3
* Яҡтыртыу: 40 прожекторлы дүрт яҡтыртыу бағанаһы
* Мәғлүмәттәр видеотаблоһы
* Тауыш йыһаздары: периметр буйынса ҡуйылған 40 Вт 26 колонка
* Күҙәтеү камералары: 6 эске контроль видеокүҙәтеү камералары
* Кассалар: 6
# Турат сағылы (йыр, риүәйәт)

Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ. Турат сағылы— башҡорт халыҡ йыры.

# Турат сағылы (йыр, риүәйәт)
## Риүәйәте

Борон заманда Бөрйән башҡорттары араһында ҡурайсы, йырсы, сәсән һүҙле егет йәшәгән. Егеттең туры толпар аты булған. Атаһы уға Үҫәргән ырыуынан кәләш әйттергән. Егет бер көндө туры толпарына атланған да ҡайны йортона кәләш кейәүләргә барған. Толпарын кеше күрмәй торған ергә ебәргән. Көн һайын үҙе уның янына барып, ҡарап-күреп йөрөгән. Толпар ҡанаттарын ҡояшҡа йәйеп йоҡлар булған.
Бер көн бер көтөүсе ҡанатлы толпар янына барып сыҡҡан да һоҡланыуынан ҡысҡырып ебәргән. Толпар һиҫкәнеп уянған да шунда уҡ үлгән. Егет толпарын ҡосаҡлап ятып илаған, ҡайғыһынан көй сығарып, ҡурайҙа уйнаған.
Шул көндән толпар ятып үлгән тауға «Турат сағылы», уның янындағы ауылға «Турат ауылы» тип исем биргәндәр. Егеттең йыры «Турат сағылы» тигән исем менән халыҡ араһында таралып киткән.
# Александров Анатолий Петрович

Анатолий Петрович Александров (31 ғинуар (13 февраль) 1903 йыл, Киев губернаһы Тараща ҡалаһы — 3 февраль 1994 йыл, Мәскәү) — ғалим-физик, СССР Фәндәр академияһы академигы (1953; мөхбир ағза, 1943), физика-математика фәндәре докторы (1941), педагог, профессор. Өс тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1954, 1960, 1973). СССР Фәндәр академияһы президенты, 1975—1986 йылдар. КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1966—1989).
Ленин премияһы (1959), СССР Дәүләт премияһы (1984) дүрт Сталин премияһы (1942, 1949, 1951, 1953) лауреаты. 1961 йылдан КПСС ағзаһы.
СССР-ҙың 5—6-сы саҡырылыш Юғары Советының Союз Советы депутаты (1958—1966) һәм 10—11-се саҡырылыш Юғары Советтың Мәскәү ҡалаһынан депутаты (1979—1989.
Совет ядро энергетикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Төп хеҙмәттәре — ядро физикаһы, ҡаты есем физикаһы, полимерҙар физикаһы өлкәһендә.
А. П. Александров Әрмәнстан Милли фәндәр академияһының (1984), Әзербайжан Милли фәндәр академияһының почётлы ағзаһы, Болгария фәндәр академияһының сит ил ағзаһы (1976) итеп һайлана.
# Вач-Урий-Ягун

Вач-Урий-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тром-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вач-Урий-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042853
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204285
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Коротаева Лариса Валерьевна

Коротаева Лариса Валерьевна (1 ғинуар 1974) — тел белгесе, диалектолог, филология фәндәре кандидаты (2005), Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2011).

# Коротаева Лариса Валерьевна
## Биографияһы

Лариса Валерьевна Коротаева 1974 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Миәкә районы Һыуыҡҡул-Михайловка ауылында тыуған.
Тәүге белемен тыуған ауылындағы мәктәптә ала.
1996 йылда И. Н. Ульянов исемендәге Сыуаш дәүләт университетын тамамлағандан һуң, Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалында эшләй.

# Коротаева Лариса Валерьевна
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни хеҙмәттәре сыуаш теленең диалектологияһына, лексикологияһына, сыуаштарҙың календарь йолаларына һәм байрамдарына арналған.
165-тән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Рәсәй гуманитар ғилми фонды башланғысында «Башҡортостан Республикаһы сыуаштарының фольклор-диалектика атласы» (2015—2017) проекты етәксеһе.
2008 йылдан Сыуашстан милли сәнғәт академияһының мөхбир ағзаһы.

# Коротаева Лариса Валерьевна
## Хеҙмәттәре

Фонетическая и лексическая системы говоров приуральских чувашей Башкортостана. Опыт сравнительно-­исторического анализа. Стерлитамак, 2009
Календарно-­обрядовый фольклор чувашей Башкортостана. Стерлитамак, 2016 (в соавт.)
Чувашская диалектология. Чувашское народное творчество. Лингвокультурология. Стерлитамак, 2016 (в соавт.).
# Пыхэм-Ягун

Пыхэм-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вокы-Рап-Егун йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пыхэм-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042990
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204299
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әл-Ихлас сүрәһе

Әл-Ихлас сүрәһе (ғәр. سورة الإخلاص‎, Ихласлыҡ), шулай уҡ Сүрә Әл-тәүхид (ғәр. سورة التوحيد‎, Monotheism), — Ҡөрьәндең 112-се сүрәһе. Ислам ғалимдары әйтеүенсә, әл-Ихлас сүрәһе Мәккәлә иңгән. Сүрә 4 аяттан тора.
Риүәйәте: Бер көндө ҡөрәйеш мөшриктәре Мөхәммәт ғ.с. янына килеп: «Беҙгә үҙеңдең Аллаһыңды тасуирла», — тигәндәр. Аллаһы тәғәләнән ошо аяттар килгән.

# Әл-Ихлас сүрәһе
## Сүрә

Был бүлектә сүрәнең ғәрәп телендә яҙылышы, кирил һәм латин хәрефтәрендә башҡорт теленә транскрипцияһы, башҡорт телендә тәфсире бирелә.
    * بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمـَنِ الرَّحِيم
    * Бисмилләәһир-рахмәәнир-рахиим
    * Мәрхәмәтле һәм рәхимле Аллаһ исеме менән (башлайым).
1:1 قُلۡ هُوَ اللّٰہُ اَحَدٌ
    * Ҡул һуу Аллаһу әхәд
    * Әйт: «Ул — берәү,
1:2 اَللّٰہُ الصَّمَدُ
    * Аллаһу ссамәд
    * Аллаһ мәңгелек,
1:3 لَمۡ یَلِدۡۙ وَ لَمۡ یُوۡلَدۡ
    * Ләм йәлид үә ләм йүүләд
    * Ул тыуҙырылмаған да, тыуҙырмаған да,
1:4 وَ لَمۡ یَکُنۡ لَّہٗ کُفُوًا اَحَدٌ
    *Үә ләм йәкүл-ләһү күфүүән әхәд
    * бер кем дә Уға тиң булмаған!» — тиең.

# Әл-Ихлас сүрәһе
## Әл-Ихлас сүрәһе тураһында риүәйәт

Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үә сәлләм бер саҡ Ғәйшә раҙыйаллаһу ғәнһәне үҙ янына саҡырып алған да:
— И Ғәйшәм! Дүрт нәмәне эшләмәйсә йоҡларға ятма: 1 — Ҡөрьәнде тотош уҡып сыҡмай тороп; 2 — минең ризалығымды һәм миңә тиклемге һәммә Пәйғәмбәрҙәрҙең ризалығын алмай тороп; 3 — иман килтереүселәрҙең ҡәнәғәтлегенә ирешмәй тороп; 4 — хаж ҡылмай тороп.
— Атам-әсәм менән ант итәм, шул ҡыҫҡа ғына арала быны эшләп өлгөрә алмаясаҡмын, — тип аптырай ҡатын.
— Шунан да еңеле юҡ, — тип көлөмһөрәй Рәсүлебеҙ. — Өс тапҡыр «Әл-Ихлас» һәм бер тапҡыр «Фәтиха» сүрәһен уҡып, һин тотош Ҡөрьәнде уҡып сыҡҡандай булырһың. Салауат әйтеүең менән минең һәм миңә тиклемге Пәйғәмбәрҙәрҙең ризалығын алырһың. Иман килтереүселәрҙең һәммәһенең гонаһтарын ярлыҡауын Алланан һорап, уларҙың ҡәнәғәтлегенә ирешерһең. «Сүбханаллаһи үәл-хәмдүлилләһи үә лә иләһә иллалаһу үәхдәһү лә шәрикә ләһү, ләһүл-мүлкү үә ләһүл-хәмдү үә һүүә ғәлә күлли шәйин ҡадир» кәлимәһен әйтеп, хаж ҡылғандай булырһың.
# Шүдек

Шүдек — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/85 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Шүдек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016342
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101634
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кыргысты

Кыргысты — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының һул ярына тамағынан 255 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кыргысты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100007811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100781
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Түбәнге Олёнка

Түбәнге Олёнка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Олёнка йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Түбәнге Олёнка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025630
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202563
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аболонка

Аболонка — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Касня йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Аболонка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000001043
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000104
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кучинка

Кучинка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Лух йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кучинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016676
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001667
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Петровское (Пушкиногорский районы)

Петровское — Рәсәйҙең Псков өлкәһендә Пушкиногорский районының Пушкиногорье ҡалаһы биләмәһендәге ауыл, Пушкин ҡурсаулығының составына инә. Ауыл биләмәһендә Ганнибалдарҙың — А.С. Пушкиндың ата-бабаларының нәҫелдән нәҫелгә күсеп килгән шул уҡ исемле имениеһы урынлашҡан.

# Петровское (Пушкиногорский районы)
## Халҡы

2010 йыл аҙағына ҡарата төҙөлгән баһаламалар буйынса ауыл халҡы 30 кеше тәшкил итә.

# Петровское (Пушкиногорский районы)
## Тарихы

Ауыл боронғо Кучане ауылы янында, шул уҡ исемле күл ярында барлыҡҡа килгән. 1742 йылда Елизавета генерал-аншеф Абрам Петрович Ганнибалға Псков провинцияһының Воронец өйәҙендәге Михайлово моронона ингән ерҙәрҙе бирә. Имение үҙенең атамаһын батша Пётр I исеменән ала, Ганнибал уның яраны була. Абрам Петрович ваҡытында бында поместье төҙөлә башлай, усадьба, имение менән идара итеүсенең йорт-контораһы, ярҙамсы ҡаралтылар һәм ҙур булмаған шарап заводы төҙөлә
1781 йылда усадьба А.П. Ганнибалдың икенсе улы — А.С.Пушкиндың ике туған олатаһы — артиллерияның отставкалағы генерал-майоры Ганнибал Петр Абрамовичҡа күсә. Уның ваҡытында яңы йорт һәм парк төҙөлә. 1825 йылдан 1839 йылға тиклем Петровкое ауылында Петр Абрамовичтың улы Вениамин Петрович йәшәгән, ул үлгәндән һуң Петровское Ганнибал-Пушкиндар ырыуына ҡыҫылышы булмаған башҡа кешеләргә күсә.
Беҙҙең көндәргә тиклем бай йорто һәм усадьбаның башҡа ҡоролмалары һаҡланмаған. Йортто 1918 йылда крәҫтиәндәр яндыра. Тик XVIII быуат рус парк-баҡса сәнғәте өлгөһө булған парк ҡына иҫән ҡала.
1936 йылдан Ганнибалдар имениеһы Пушкин ҡурсаулығы составында музей-усадьба була. 1976 йылда П А. Ганнибал йорто тергеҙелә, унда Пушкиндың ата-бабалары Ганнибалдарға һәм Пушкин ваҡытындағы Петровское күнкүрешенә арналған экспозиция асыла.