yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡалмашбаш ауыл Советы (Саҡмағош районы)

Ҡалмашбаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ҡалмашбаш ауыл Советы (Саҡмағош районы)
## Составы

Ҡалмашбаш ауылы
Иҫке Биккенә ауылы,
Ҡашҡар ауылы.
# Нум-Ай-Юган

Нум-Ай-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Нум-Ай-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302210
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Родниковка (йылға)

Родниковка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/118/510/16 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Родниковка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027766
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102776
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Корел (Боровая ҡушылдығы)

Корел — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Боровая йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Корел (Боровая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006840
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100684
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чесноков Алей

Чесноков Алей — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Алей (Вост. Алей) йылғаһының уң ярына тамағынан 832 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Чесноков Алей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200112115200000035
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200003
* Бассейн коды — 13.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чёрный Калтанчик (Калтан ҡушылдығы)

Чёрный Калтанчик — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Калтан йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Чёрный Калтанчик (Калтан ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200010031
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201003
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Адыев Иҡсан Адыевич

Адыев Иҡсан Адыевич (рус. Адыев Иксан Адыевич; 1901 — 16 июль 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы 275-се кавалерия полкында отделение командиры. Гвардия сержанты.

# Адыев Иҡсан Адыевич
## Биографияһы

Иҡсан Адыевич Адыев 1901 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы) Яңы Күскилде ауылында тыуған.
1941 йылдың 10 декабрендә БАССР-ҙың Асҡын район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Гвардия сержанты Адыев Иҡсан Адыевич 112-се Башҡорт атлы дивизияһының 275-се кавалерия полкында отделение командиры була.
1942 йылдың 16 июлендә (1942 йылдың 10 декабре тигән мәғлүмәт тә бар) Курск өлкәһе Озерки ауылы янында һәләк була.

# Адыев Иҡсан Адыевич
## Хәтер

Адыев Иҡсан Адыевичтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Асҡын районы Яңы Күскилде ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә гвардия сержанты Адыев Иҡсан Адыевич та (элекке Курск өлкәһе) Липецк өлкәһе Тербун ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.
Адыев Иҡсандың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.
# Кришнапур Матха

Кришнапур Матха (Каннада телендә: ಕೃಷ್ಣಾಪುರ ಮಠ, कृष्णपुरा मठ "Кршнапура матха") йәки ҡайһы бер яҙмаларҙа һәм әҙәбиәттә Мадхва Вайшнава монастыре. Ул Удупиның Двайта фәлсәфәсеһе Мадхвачарья тарафындан нигеҙләнгән Удупи Ашта Матхаларҙың (һигеҙ өйрәнеү урындарҙың) береһе. Кришна Монастыре менән хәҙер Видьясагара Тиртһа идара итә. Монастырҙың беренсе свамиһы (рухи остаҙы) Джанардһана Тиртһа булған, ул Мадһвачарьяның туранан-тура өйрәнсектәрҙең береһе булған. Төп Хоҙай булып Калингамардһана Кришна тора. Матхала Мукьяпрана ғибәҙәтханаһы бар, унда көн һайын пуджа үткәрелә.
Был монахлыҡ орденының бөтә Һиндостан буйынса күп тармаҡтары бар. Ҡайберәүҙәр Удупи, Раманакатте, Падигару, Педжавара, Дандитһиртһа, Падубидрила һәм башҡалары күпселек осраҡтарҙа Карнатаканың Дашкина Каннада һәм Удупи райондарында һәм береһе Праягта (Аллаһабадта).
Кришнапур Матханың күп биләмә ере булған, әммә 1974 йылда Карнатака штатының Дэварадж Урсның "Tiller is the owner of Land" законы буйынса юғалтылған булған.
Мангалорның Суратхкал урынындан 3 км арала Кришнапурла Матха (монастыре), төп Матхлар исеме шуннан алынған булған. Кришнапурда хәҙерге Матха Шри Видьямуртхи Тиртха тарафындан төҙөлгән булған, ул Кришнапур Матхасы (монастыре)ның егерме алтынсы Свамиджиһы булып тора. Матха эсендә Мукхьяпрана Хануман ғибәҙәтханаһы бар. Бинаның ҡоролмаһы күбеһенсә ағастан яһалған. Был тип йорт хәҙерге бетон биналар эраһында һирәк осорай.
# Сауҙагәр Белов йорто

Төбәк архитектура ҡомартҡыһы
Сауҙагәр Белов йорто — Рәсәй Федерацияһы Вологда өлкәһенең Тотьма ҡалаһындағы ике ҡатлы торлаҡ йорт. ХХ быуат башында Вологда өлкәһе Тотьма ҡалаһының Белоусовский урамындағы ике ҡатлы айырым йорт төҙөлгән. Төбәк әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы. Әлеге ваҡытта ҡоролма ремонтланған һәм торлаҡ йорт сифатында ҡулланыла.

# Сауҙагәр Белов йорто
## Тарих

Эркерлы ағас бина ХХ быуаттың ағас архитектура ҡомартҡыһы булып тора, ул Тотьма ҡалаһындағы модерн стилендә төҙөлгән, үҙенә иғтибарҙы йәлеп итеп торған йорттарҙың береһе. 1979 йылда Белов йорто дәүләт һаҡлауы аҫтына алынған.
Матвей Белов, Тотьма сауҙагәре, был ҡоролманың беренсе хужаһы булып тора. Сауҙагәр бакалея, икмәк, тимер-томор, москательный тауарҙары менән һатыу иткән. Йорт хужаһының ҡалала бер нисә перәник һәм керәндил һатыу йорттары булған.
1917 йылдағы Октябрь революцһынан һуң, совет власы Беловтың йортон большевиктар партияһының Беренсе өйәҙ комитеты ихтыяждары өсөн ҡуллана, артабан бында Өйәҙ ер идаралығы урынлашҡан. XX быуаттың 20-се йылдары башында элекке Белов йорто янғындан тулыһынса тиерлек юҡ ителә, ләкин һаҡланып ҡалған архив фотоһүрәттәре буйынса ҡабат тергеҙелә. 1970-се йылдарҙа йорт ремонтлана һәм балалар йорто итеп яраҡлаштырыла, артабан бында «Чайка» балалар баҡсаһы тора.

# Сауҙагәр Белов йорто
## Архитектураһы

Ике ҡатлы ағас йорт Тотьма ҡалаһында, яр буйы янында, ике урам сатында, урынлашҡанref>Тотьма - очаровательный городок в Вологодской области (часть 2) (урыҫ) (18 май 2019). Дата обращения: 17 ноябрь 2020.</ref>. Был бинаны халыҡ «Эркерлы йорт» тип тә атап йөрөтә.
Был йорт квартал мөйөшө өсөн махсус проект буйынса төҙөлгән, уның тәҙрәләре ҡала композицияһын иҫәпкә алып яһалған, балкон өҫтөндә үҙенсәлекле ҡыйыҡ, балконы семәрле тимерҙән, йорттоң ағас колонналары капителле, ямғыр һыуын ағыҙыү торбалары биҙәкле.

# Сауҙагәр Белов йорто
## Хәҙерге торошо

Хәҙерге ваҡытта был бина торлаҡ йорт итеп файҙаланыла, унда йәшәү өсөн бер нисә фатир булдырылған.

# Сауҙагәр Белов йорто
## Документ

Решение от 16.03.1979 г. № 180 г. Вологда. «О мерах по улучшению охраны и использования памятников истории и культуры г. Тотьмы» (неопр.).

# Сауҙагәр Белов йорто
## Иҫкәрмә

* ↑ Решение исполнительного комитета Вологодского областного совета народных депутатов № 180 от 16.03.1979
* ↑ Объект культурного наследия — «Дом купца Белова» - Тотьма (урыҫ). Дата обращения: 17 ноябрь 2020.
* ↑ Тотемское музейное объединение. Totma Museum Association (урыҫ). Дата обращения: 17 ноябрь 2020.
# Шикина (Михалкова) Людмила Васильевна

Шикина (Михалкова) Людмила Васильевна (20 ғинуар 1932 йыл — 15 октябрь 2021 йыл) — шағирә, тәржемәсе. Александр Твардовский, Андрей Платонов, Сталинград премиялары лауреаты, Мәскәүҙең Алтын ҡауырһынына эйә. Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1984). Рәсәй Яҙыусылар союзының Юғары ижади советы ағзаһы.

# Шикина (Михалкова) Людмила Васильевна
## Биографияһы

Шикина (Михалкова) Людмила Васильевна 1932 йылдың 20 ғинуарында БАССР-ҙың Көйөргәҙе районы Ермолаевка ҡасабаһында тыуа, бала сағы шунда үтә. 1949 йылдан алып Көйөргәҙе районының Михелёв башланғыс мәктәбендә уҡыта, һуңынан балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләй. 1952 йылдан алып Мәскәүҙә йәшәй һәм 1965 йылға тиклем педагогик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. Тәүге юғары белемде 1952—1958 йылдарҙа Мәскәү дәүләт ситтән тороп уҡыу педагогия институтында ала. 1964 йылда А. М. Горький исемендәге әҙәбиәт институтын тамамлай.
Елена Васильевна Шикина 1921 йылдың 15 октябрендә Мәскәүҙә вафат була.

# Шикина (Михалкова) Людмила Васильевна
## Ижади эшмәкәрлеге

Әҫәрҙәре 1957 йылдан «Литературная газета», «Комсомольская правда» гәзиттәрендә, «Новый мир» һәм «Молодая гвардия» журналдарында баҫыла башлай.
Шикинаның шиғриәтенә ихласлыҡ, тематик төрлөлөк хас: хәтер һәм бөгөнгө көн, киләсәккә ышаныс, рус ҡатын-ҡыҙы яҙмышы һ.б. Шикинаның ижадында тыуған төйәк темаһы мөһим урын биләй. «Көйөргәҙе ҡайҙа аға», «Ермолаевка» шиғырҙары Шикинаның тыуған ауылына һәм уның халҡына, «Салауат» шиғыры Салауат Юлаевҡа һ.б. арналған.
«Йәй тауышы» китабына ингән төрлө йылдарҙағы шиғырҙары йөрәктән йөрәккә, нәҫелдән нәҫелгә килгән эскерһеҙлек, ныҡлы бәйләнеш менән айырылып тора. Китапта дуҫлыҡ мөнәсәбәтендәге Болгария, уның кешеләре һәм тәбиғәте тураһындағы шиғырҙар айырым циклды тәшкил итә. Людмила Шикина «Бөтәһенә лә кеше башланғыс» тигән китабында кешелә изге башланғыс булыуын раҫлауын дауам итә, ул кешегә Ерҙәге тәғәйенләнешен иҫтә тоторға саҡыра. Ҙур ижтимағи теманы шәхсән итә. Людмила Васильевна 20-нән ашыу шиғри йыйынтыҡ авторы, улар араһында «Дала ҡылғандары», «Ҡояш сәғәте», «Аҡ ҡоштар», «Бөтәһенә лә кеше башланғыс», «Ағайым минең», «Ут-юл» һәм башҡалар. Уның шиғырҙары донъя халыҡтары — болгар, немец, поляк, ҡытай, испан телдәренә тәржемә ителә.
Кәтибә Кинйәбулатова, Ғилемдар Рамаҙанов, Гөлфиә Юнысова һ.б. әҫәрҙәрен урыҫ теленә тәржемә иткән.
# Хоэнфельден

Хоэнфельден (нем. Hohenfelden) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 374 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,43 км². Диңгеҙ кимәленән 328 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99448 һәм автомобиль коды — AP.
# Ҡужаҡов Морат Ғәлләм улы

Ҡужаҡов Морат Ғәлләм улы (10 март 1904 йыл — 30 октябрь 1986 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының отделение командиры, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944). Ҡыпсаҡ ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Мешәүле Ҡарағужаҡ вариҫы.

# Ҡужаҡов Морат Ғәлләм улы
## Биографияһы

Морат Ғәлләм улы Ҡужаҡов 1904 йылдың 10 мартында Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Иҫке Мораптал ауылында тыуған.
1929 йылда Көйөргәҙе районының В. И. Чапаев исемендәге колхозында эшләй башлай.
1942 йылдың апрель башында Сталинград, Үҙәк һәм 1-се Украина фронтында хеҙмәт итә. «Советтар Союзы Геройы» исеменә 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы 58-се гвардия полкының отделение командиры гвардия өлкән сержанты Ҡужаҡов 1943 йылдың 27 сентябренә ҡараған төндә Белорус ССР-ы Нивки ауылы янында Днепр йылғаһы аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн лайыҡ була.
1945 йылда демобилизацияланғандан һуң 1964 йылға тиклем Көйөргәҙе районының С. М. Киров исемендәге колхозында эшләй: 1953 йылға тиклем — рәйес, 1953—1957 йылдарҙа — бригадир.
1986 йылда Өфө ҡалаһында вафат була. Иҫке Мораптал ауылында ерләнгән.

# Ҡужаҡов Морат Ғәлләм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (15.01.1944);
* Ленин ордены (1944);
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985).

# Ҡужаҡов Морат Ғәлләм улы
## Хәтер

* Тыуған ауылында бер урам Морат Ҡужаҡов исемен йөрөтә.
* Б. Бикбай исемендәге Мораптал урта мәктәбе бинаһына Герой ҡаһарманлығына, яҡты рухына иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.
* М. Ғ. Ҡужаҡовтың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған.
* 2014 йылдың 18 мартында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейында Советтар Союзы Геройы Морат Ҡужаҡовтың Хәтер кисәһе үткәрелде. Кисәлә уның туғандары, Бөйөк Ватан һуғышы һәм 112-се Башкавдивизия ветерандары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, уҡыу йорттары уҡыусылары, Геройҙың балалары, ейәндәре үҙ хәтирәләре менән бүлештеләр, концерт программаһында ҡатнаштылар. Башкавдивизия ветераны Ғәле Кинйәкәев Геройҙың ҡаһарманлығы тураһында һөйләне
# Әртуғрул мәсете

Әртуғрул мәсете йәки Азади мәсете (төркм. Ärtogrulgazy metjidi) — Ашхабадтың иң матур мәсеттәренең береһе, төрөк стилендә тѳҙѳлгән, ҡалала иң ҙур мәсет булып тора. Мәсеттең дүрт манараһы бар. 1990 йылдар башында, Төркмәнстан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң төҙөлгән мәсеттәрҙең береһе. Төрөк хакимы Әртуғрул хөрмәтенә аталған.

# Әртуғрул мәсете
## Тарихы

1992 йылда Төркиә премьер-министры Сөләймән Демирель мәсет төҙөү идеяһы тәҡдим итә. 1993 йылдың 12 ғинуарында мәсеткә нигеҙ һалына. Төҙөлөш ваҡытында бер нисә осраҡлы үлем була, һөҙөмтәлә ҡайһы бер диндарҙар мәсет уңышһыҙлыҡ килтерә тип инана. Мәсет 1998 йылда асыла, һәм Ғосман солтаны Әртуғрул хөрмәтенә атала. Әртуғрул (1198—1281) — төрки (уғыҙҙарҙың ҡайы ҡәбиләһе вәкиле) хакимы, Ғосман династияһын башлап ебәргән Ғосман I-нең атаһы. 1227 йылдан алып Ғосман бейлеге хакимы була. Әртуғрул мәсетенең Истанбулдағы Зәңгәр мәсет менән тышҡы оҡшашлығы бар, сөнки классик ғосман стилендә төҙөлгән.
# Ун-Логась-Юган

Ун-Логась-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Логась-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.

# Ун-Логась-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300023000
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302300
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Полуденовка

Полуденовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 635 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Полуденовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025982
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202598
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тульчын

Тульчын (укр. Тульчин) — Украинаның Винница өлкәһендәге ҡала, Тульчын районының административ үҙәге.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 15 051 кеше йәшәй.

# Тульчын
## Билдәле шәхестәре

* Балабан Аншель Львович (4.10.1909—13.11.1979), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1946 йылдан — Өфөләге 3‑сө төҙөлөш тресы идарасыһы урынбаҫары, 1956—1972 йылдарҙа — идарасыһы. Башҡорт АССР-ы Автомотоспорт федерацияһының тәүге рәйесе (1960—1971). РСФСР‑ҙың (1970) һәм Башҡорт АССР-ының (1965) атҡаҙанған төҙөүсеһе. Мотоспорт буйынса Бөтә Союз категориялы судья (1959), Халыҡ-ара мотоцикл спорты федерацияһының халыҡ-ара хронометрисы (1970). Ленин (1958), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944, 1966) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.
# Сорум-Амня

Сорум-Амня — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының уң ярына тамағынан 284 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 99 км.

# Сорум-Амня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302129
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әл-Фил сүрәһе

Әл-Фил сүрәһе (ғәр. سورة الفيل‎ ) (Фил), Ҡөрьән Кәримдең 105-се сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 5 аяттан тора.
Риүәйәте: Пәйғәмбәрҙең донъяға килере йылы Йәмән иленең хакимы Әбраһа бине Сабах әл-Әшрәм Санга ҡалаһында бер ғибәҙәтхана төҙөткән. Барса халыҡтың Ҡәғбәтулланан үҙҙәренә йөрөй башлауын теләгән. Шул ниәтен ишетеп, бер ғәрәп әлеге сиркәүгә инеп, нәжес менән буяп бөткән. Әбраһаның асыуы сығып, Ҡәғбәтулланы емерергә ант иткән. Мәхмүди исемле бер ҙур филде ғәскәре алдына ҡуйып сәфәргә сыҡҡан. Ул саҡта Мәккәнең хакимы булып Пәйғәмбәребеҙҙең олатаһы Ғәбделмоталлип торған. Ул халыҡҡа тау араларына ҡасырға бойорған да Ҡәғбәтуллаға килеп, доға уҡып, ҡәүеме янына киткән. Фил ҡалаға яҡынлашҡас, Ҡәғбәтуллаға хөрмәт йөҙөнән теҙ сүккән дә, күпме туҡмаһалар ҙа урынынан тормаған да ҡуйған. Шул саҡ күк йөҙөндә тамуҡ ҡоштары пәйҙә булған. Уларҙың томшоҡтарында ташҡа әйләнгән балсыҡ булған. Таш тейгән кешеләр һәләк булған, ҡалғандары ҡасҡан. Әбраһаның тәнендә бер ҙур йәрәхәт барлыҡҡа килгән. Ҡалаға ҡайтып еткәс, шунда йән биргән.

# Әл-Фил сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ
Транскрипцияһы: Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
* Ә ләм тәра кәйфә фәғәлә раббукә би'aсхәәбил-фиил
* Ә ләм йәджғәл кәйдәһум фии тадлиил
* Үә әрсәлә ғәләйһим тайрән әбәәбиил
* Тәрмииһим бихиджәәратим миң сиджжиил
* Фәджәғәләһум кәғасфим мәькүүл

# Әл-Фил сүрәһе
## Тәржемәһе

   Шәфҡәтле, рәхимле Аллаһ исеме менән...
   * (Әй Мәхәммәт ғ.с.) Раббыңдың фил эйәләренә ни эшләгәнен күрмәнеңме?
   * Уларҙың хәйләкәрлектәрен бушҡа ебәрмәнеме??
   * Уларға туп-туп ҡош ебәрҙе.
   * Ҡоштар уларға ташҡа әүерелгән балсыҡ атты;
   * Аллаһы тәғәлә шул таштар менән уларҙы иҙелгән үлән кеүек итте.
# Энгсё замогы

Энгсё замогы (швед. Ängsö slott) — замок, Швецияның Вестманланд ленының Вестерос ҡалаһы янында урынлашҡан.

# Энгсё замогы
## Төҙөлөшө

Энгсё замогы Меларен күлендәге шул уҡ исемдәге утрауҙа урынлашҡан. Замок куб формалы дүрт ҡатлы таш һәм кирбес бинанан ғибәрәт. Уның түбәнге өлөштәре Урта быуаттарҙан һаҡланған. 1630-сы йылдарҙа һарай ремонтлана һәм киңәйтелә. Дүртенсе ҡат, ике баҡса флигеле һәм яңы ике ҡатлы бина, замоктың ҡыйығы 1740-1741 йылдарҙағы архитектор Карл Хорлеман проекты буйынса реконструкциялау барышында төҙөлә. Шул ваҡыттан алып замок хәҙерге күренешен үҙенә ала. Замок эргәһендә ҙур парк урынлашҡан ҙур, ә уның эсендә швед байҙарының портреттар коллекцияһы һаҡлана.

# Энгсё замогы
## Тарих

Беренсе тапҡыр Энгсе замогы Энгсев тип (швед. Engsev) Швеция короллегенең короле Кнут I Эрикссон (1167-1196 йылдарҙа идара итә) хартияһында телгә алына, атаһы үлгәндән һуң, ул атаһы Изге Эрик IX мөлкәтен мираҫҡа ала,. 1272 йылға тиклем замок Рисеберг аббатлығына ҡараған була, ә һуңынан Швеция хакимы һәм Стокгольмды нигеҙләүсе Биргерҙең никахтан тыш тыуған улы Биргерссон Грегерс тарафынан яулап алына.
1475-1710 йылдарҙа замок Спарре ғаиләһенә ҡарай. Хәҙерге замок ҡәлғә сифатында риксрод Бенгт Фадерссон Спарре тарафынан 1480 йылда төҙөлә.
Замок бинаһы 1959 йылда музейға әйләндерелә һәм 1965 йылда архитектура һәйкәлдәре исемлегенә индерелә. Хәҙерге ваҡытта йәй көндәре кешеләр өсөн асыҡ.