yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Клюте виллаһы (Изерлон)

Клюте виллаһы (нем. Villa Klute) —Германияның Төньяҡ Рейн-Вестфалия федераль ерендәге Изерлон ҡалаһындағы айырым ҙур йорт. Архитектор Этапль Манфред (нем. Manfred Faber, 1879—1944) тарафынан 1930—1944 йылдарҙа Төньяҡ Рейн-Вестфалия федераль ерендәге Изерлон ҡалаһы фабриканты Карл Клюте өсөн төҙөлгән; Германияның һәм Изерлон ҡалаһының архитектура ҡомартҡыһы булып тора.
# Еньва

Еньва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Кельтма йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Еньва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003246
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100324
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нузи

Нузи (йәки — Нузу, элек — Гасур) — төньяҡ Месопотамиялағы боронғо ҡала, Тигр йылғаһынан көнбайышта ятҡан, беҙҙең эраға тиклем 2-се мең йыллыҡтан унда хурриттар йәшәгән. Аррапхэ дәүләтенә ингән, яҡындағы Әл-илани (хәҙерге Киркук) менән бергә, был ҡәлғәле ҡала батшалыҡтың запастағы баш ҡалаһы була алған. Ҡалала шәхси һәм батша архивтарынан шына яҙыулы бик күп таштаҡталар табылған, улар беҙҙең эраға тиклем XV быуатҡа ҡарай.
Боронғо ҡала урынында әле Ираҡтың Иорган-тепе тигән тораҡ пункты урынлашҡан.
# Галазий Григорий Иванович

Григорий Иванович Галазий ( 1922 йылдың 5 марты, Харьков өлкәһе Мечибиловка ауылы - 2000 йылдың 23 июле, Иркутск) - СССР һәм Рәсәй биологы, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы.

# Галазий Григорий Иванович
## Биографияһы

1942 йылда Иркутск дәүләт университетын тамамлай. Унан 1948 йылға тиклем ул В. В. Куйбышев исемендәге Иркутск ауыр машиналар төҙөү заводында эшләй ]. 1954 - 1961 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Байкал лимнология станцияһы директоры булып эшләй. 1961 йылдан 1987 йылға тиклем - СССР Фәндәр академияһының Себер филиалының Лимнология институты директоры.
1970 йылдың 24 ноябрендә «биология» һөнәре буйынса СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана. 1987 йылдан 1995 йылға тиклем Байҡал экология музейы директоры була. 1992 йылдың 11 июнендә Рәсәй Фәндәр академияһының «экология» һөнәре буйынса академигы итеп һайлана. 1995 - 1999 йылдарҙа Дәүләт Думаһы депутаты ине. Ул 1999 йылда ҡабул ителгән «Байкал күлен һаҡлау тураһында» закон әҙерләүҙә ҡатнаша.

# Галазий Григорий Иванович
## Фәнни ҡаҙаныштары

Байкал күленең һәм уның бассейнының тәбиғи ресурстарын комплекслы файҙаланыу буйынса дөйөм схема авторҙарының береһе. Ул һыу объекттарының тәбиғи ресурстарын һаҡлау һәм рациональ файҙаланыу өсөн экологик ҡағиҙәләр эшләү принцибын тәҡдим итә. Һыу ятҡылыҡтарында һыу кимәле тирбәлештәре масштабтарын, бынан алдағы климат һәм экологик шарттар үҙгәреүен баһалауҙың яңы методын эшләй, уның ярҙамында Байкал күле кимәле үҙгәреүенең законлылығы асыҡлана.

# Галазий Григорий Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1975);
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1982) ;
* Гумбольдт миҙалы (1995);
* Иркутскиҙың почетлы гражданины (1996) ;
* III дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены (1997) ;
* Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы миҙалы.
# Искәндәр (мәғәнәләр)

Искәндәр — ир-ат исеме, топоним булараҡта таралған.

# Искәндәр (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Искәндәр (Башҡортостан) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл.
* Искәндәр (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһенең Әлмән районындағы ауыл.
# Косарев Михаил Николаевич

Косарев Михаил Николаевич (8 август 1957 йыл) — «Шүлгәнташ» дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы директоры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған экологы (2018), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты

# Косарев Михаил Николаевич
## Биографияһы

Михаил Николаевич Косарев 1957 йылдың 8 авгусында БАССР-ҙың Йылайыр районы Тютюлени утарында тыуған. Өс йәшенән алып беҙҙең көндәргә тиклем Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Ырғыҙлы ауылында йәшәй. 1964−1972 йылдарҙа Ырғыҙлы урта мәктәбендә уҡый. М.Горький исемендәге Мари политехник институтының урман хужалығы факультетын тамамлай, 1979 йылдың июненән ноябренә тиклем Кананикольк урмансылығының Ырғыҙлы бүлексәһендә 5 ай лесничий, Башҡорт дәүләт ҡурсаулығының Ағиҙел буйы филиалы лесничийы ярҙамсыһы булып эшләй. 1979—1981 СССР Хәрби Көстәрененең Германиялағы совет ғәскәрҙәре төркөмөндә хеҙмәт итә.
Михаил Николаевич Косаревтың хеҙмәт юлы Шүлгәнташ ҡурсаулығына бәйле, 1979 йылдан алып эшләй: 05.1981 − 04.1982 Башҡорт дәүләт ҡурсаулығының Ағиҙел буйы филиалы лесничийы ярҙамсыһы 04.1982 − 12.1982 Башҡорт дәүләт ҡурсаулығының Ағиҙел буйы филиалында өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһын башҡарыусы 12.1982 − 08.1984 Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығының Ағиҙел буйы филиалында өлкән ғилми хеҙмәткәр 08.1984 − 07.1986 Башҡорт дәүләт ҡурсаулығының Ағиҙел буйы филиалының ғилми бүлек мөдире вазифаһын башҡарыусы 07.1986 − «Шүлгәнташ» дәүләт ҡурсаулығы директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы 08.1986 − 09.1993 «Шүлгәнташ» дәүләт ҡурсаулығы директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары 09.1993 − «Шүлгәнташ» дәүләт ҡурсаулығы директоры вазифаһын башҡарыусы 1993 йылдың 23 сентябренән «Шүлгән-Таш» дәүләт тәбиғәт биосфера ҡурсаулығы директоры.
2010 йылда М. Н. Косарев «Башҡорт Уралы» интеграцияланған биосфера ҡурсаулығы проектын башлап ебәрә, ул 2012 йылда ЮНЕСКО сессияһында уңышлы тормошҡа ашырыла. Ул Биосфера резерватының Координация советы ағзаһы булып тора.

# Косарев Михаил Николаевич
## Ғаиләһе

Михаил Николаевич Косарев ҡатыны Екатерина менән (Киров өлкәһенән, бергә уҡыйҙар) ҡыҙ һәм ул тәрбиәләп үҫтерә.

# Косарев Михаил Николаевич
## Фәнни хеҙмәттәре

М. Н. Косарев башлыса Бөрйән солоҡ бал ҡортон өйрәнеүгә арналған 140 фәнни хеҙмәт авторы һәм авторҙашы булып тора. Был хеҙмәттәр Бөрйән бал ҡортоноң биологик һәм экологик үҙенсәлектәрен танып белеүҙең фундаменталь мәсьәләләренә лә, популяцияһын һаҡлап ҡалыу практикаһына ла ҙур өлөш индерә. 2000 йылда «Бөрйән солоҡ бал ҡорто генофондын һаҡлауҙың экологик һәм технологик аспекттары» темаһына диссертация яҡлай.
* Бөрйән солоҡ бал ҡорто генофондын һаҡлауҙың экологик һәм технологик аспекттары

# Косарев Михаил Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған экологы»
* «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы»
* Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты
# Либерти (компания)

«Либерти» — мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн Рәсәй туристик компанияһы. Компанияға Санкт-Петербургта 2004 йылда нигеҙ һалына. Компания тик коляскала йөрөүсе инвалидтарға туристик хеҙмәт күрһәтә һәм улар өсөн ҡаланың төрлө иҫтәлекле урындарын яраҡлаштыра. Санкт-Петербургтан тыш, Новгород, Выборг, Рәсәйҙең Алтын ҡулсаһы, Киев һәм башҡа башлыса элекке совет республикалары илдәренең мәҙәни үҙәктәре буйлап, һәм тағы ла Франция, Италия, Чехия һәм башҡа Европа дәүләттәре буйлап турҙар ойоштора.

# Либерти (компания)
## Тарих

Экскурсоводтар Наталья Гаспарян һәм Мария Бондарь «Либерти» компанияһына Санкт-Петербург ҡалаһында 2004 йылда нигеҙ һалалар. Тәүге осорҙа фирма Германия туристарын Санкт-Петербург ҡалаһына саҡырыу менән шөғөлләнгән, компания хеҙмәткәрҙәре коляскала йөрөүсе инвалидтар өсөн тур маршруттарын коляскала йөрөүсө инвалидтарға уңайлы булһын өсөн ентекләп уйлайҙар. Фирманың бюджеты тик 40 мең һум ғына тәшкил иткән, уға өҫтәп Наталья Гаспарян һәм Мария Бондарь банкта ҡулланыусы булараҡ 700 мең кредит алғандар.
2010 йылда ААЙ «Либерти» компанияһы бөтә Рәсәй социаль эшҡыуарҙар конкурсында еңеү яулай һәм «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фондынан 1,7 миллион һум процентһыҙ заём ала. Бынан алып агенствоның һөҙөмтәлелеге бер миҙгелдә 200 турға тиклем артҡан, йыллыҡ әйләнеше 3 миллион һум тәшкил иткән, ә 2011 йылда 3,5 миллион һумға тиклем күбәйә. Компания төп килемде элеккесә сит ил клиенттарынан ала, шул уҡ ваҡытта Рәсәй инвалид-туристарына турҙар үҙҡиммәте буйынса, ә бала-инвалидтарға — бушлай бирелә. Фирма йәмәғәт эшмәкәрлегендә әүҙем ҡатнаша, музейҙарҙы яҡшы сифатлы пандустар менән тәьмин итеү менән шөғөлләнә. Туристик компанияның пландарында һәр кемгә уңайлы ҡунаҡхана, никах агентлығы, инвалидтар өсөн яраҡлашҡан туризм өсөн белешмәләр һәм журналдар баҫып сығарыу инә.
2012 йылда Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә һәм ҡуҙғатыуға өлөш индергән өсөн Наталья Гаспарян һәм Мария Бондарь «Яҡшылыҡ импульсы» премияһы лауреаттары була. 2015 йылда «Сноб» журналы социаль бизнес өлкәһендә эшләүсе иң уңышлы биш компаниялар араһына "Либерти"ны ла индерә, баҫманың мәғлүттәре буйынса компанияның йыллыҡ әйләнеше 4 миллион һум тәшкил итә.
Компанияның ойошторосылар рәтенә Санкт-Петербург төбәк инвалидтары йәмәғәт ойошмаһы һәм «Беҙ — йәмғиәттең өлөшө» (рус. «Мы — часть общества») инвалидтар өсөн ҡала социаль-сәйәси гәзите инә. Фирманың пландарына һаңғырауҙар һәм насар ишеткән кешеләр өсөн туристик сәфәрҙәр ойоштороу инә.
# Сөмбөлә

Сөмбөлә (22-25 сентябрь) — башҡорт һәм татар халыҡтарының уңыш йыйыу, көҙгө көн менән төндөң тигеҙләшеүе байрамы.

# Сөмбөлә
## Ҡылыҡһырлама

Сөмбөлә — башҡорттарҙа һәм татарҙарҙа иген уңышын йыйыу, көҙгө көн менән төндөң тигеҙләшеүе байрамы (22-25 сентябрь). Төп баҫыу эштәре тамамланғандан һуң үткәрелгән.
Сөмбөлә — башҡорттар һәм татарҙар юлиан календары индерелгәнгә тиклем файҙаланған зодиак календарь айының исеме.
Байрамды Әбейҙәр сыуағының йылы, елһеҙ көндәрендә, һауала үрмәкселәр оса башлағанда, үткәргәндәр. Үрмәксе ауҙарын тотоп, бармаҡҡа урағандар ҙа, яҙмыштарын күрәҙәлек иткәндәр, буласаҡ хәләл ефеттәренең исемдәрен белергә тырышҡандар. «Киләсәкте күрәҙәлек итеүсе төштәр» күрерҙәренә ышанып, йоҡлар алдынан мендәр аҫтына үрмәксе ауын һалғандар.
Сөмбөлә алдынан ҡатын-ҡыҙҙар байрам табыны өсөн аҙыҡ-түлек йыйған, ҡоймаҡ, яңы уңыш игененән түңәрәк икмәк бешергән. Сөмбөлә байрамын үткәреү тәбиғәт көстәрен, ата-бабаларыбыҙҙың рухын шәфҡәтлеләндереүгә ярҙам итә, тип иҫәпләнгән.
Башаҡтарҙан көлтә яһағандар, уны яндырғандар һәм, яҡшы һауа торошо, мул уңыш, именлек һәм муллыҡ теләп, һәнәккә элеп урам буйлап йөрөткәндәр, махсус доға уҡығандар, халыҡ уйындары, бейеүҙәр һ. б. ойошторғандар.
Оло йәштәге ҡатындарға барып уларҙың фатихаһын алыу мотлаҡ булған. Байрам барышында иң һылыу (һары сәсле) ҡыҙҙы Сөмбөлә итеп тәғәйенләгәндәр. Байрам батшабикәһенә һорауҙар биргәндәр. «Балтамы, беҙме?» тигәнгә Сөмбөлә «балта» тип яуаплаһа, һыуыҡ ҡыш буласаҡ тип, әгәр «Беҙ» тиһә, ҡыш йылы була тип күрәҙәлек иткәндәр.
Был ваҡытта тыуған ҡыҙҙарға Сөмбөл (Сөмбөлә) тигән исеме бирелгән.
2021 йылда Татарстан Республикаһында Башҡорт милли-мәҙәни үҙәге составындағы «Урал» башҡорт автономияһы Түбәнге Кама ҡалаһында «Сөмбөлә» башҡорт фольклор-йола байрамын уҙғарҙы.
Уңыш байрамы - йыйылған уңышҡа, уңдырышлылыҡҡа һәм ғаилә именлегенә арналған байрам. Был ваҡытҡа ураҡ, игенде элеваторҙарға ташыу, етен йыйыу кеүек баҫыу эштәре тамамлана. Киләһе йылға ғаиләнең етеш тормошона нигеҙ һалынған. Был көндө, йыйып алынған уңыш өсөн, Аллаһы тәғәләгә рәхмәт әйтелгән. Ул именлек килтерә, игенселекте, ғаиләне һәм бигерәк тә әсәләрҙе һаҡлай.
# Урыҫ армияһы (1919)

Урыҫ армияһы (реф. тик. Русская армія) — бөтә Рәсәй масштабында 1919 йылда Рәсәй дәүләтенең барлыҡ ҡораллы көстәре менән Юғары башкомандующийы адмирал А. В. Колчактың берҙәм формаль рәүештәге командованиеһы аҫтында булған Аҡтар хәрәкәтенең ҡораллы көстәре.

# Урыҫ армияһы (1919)
## Төҙөлөү тарихы

1918 йылдың 18 ноябрендә Омск ҡалаһына 1918 йылдың 14 октябрендә килгән һәм хөкүмәткә хәрби комиссар сифатында индерелгән А. В. Колчакты Рәсәйҙең Юғары хакимы итеп иғлан иткәндән һуң Аҡтар хәрәкәте ғәскәрҙәренең мөһим үҙгәртеп ҡороуы (реорганизацияһы) уҙғарыла. Колчак шулай уҡ Рәсәйҙең бөтә ҡоро ер һәм диңгеҙ көстәре менән юғары башкомандованиеһын үҙ өҫтөнә ала.
Юғары хаким булараҡ алмирал Колчакты аҡ армияларҙың башкомандующийҙары Рәсәйҙең көньяғында һәм көнбайышында, шулай уҡ Себерҙә һәм Алыҫ Көнсығышта таныйҙар; 1919 йылдың май—июнь айҙары сиктәрендә генералдар А. И. Деникин, Е. К. Миллер, Н. Н. Юденич үҙ ирке менән Колчакка буйһондолар һәм рәсми рәүештә Рәсәй территорияһындағы бөтә армиялар өҫтөндә уның Юғары башкомандованиеһын танынылар. Юғары Главком үҙ сиратында главкомдарҙың вәкәләттәрен раҫланы. Юғары хаким приказына ярашлы Миллер һәм Юденич генерал — губернатор статусын алды. Уның ҡарамағында Юғары Главкомдың урынбаҫары генерал А. И. Деникин етәкселегендә Көньяҡ Рәсәй ҡораллы көстәре, Көнсығыш, Төньяҡ һәм Төньяҡ-Көнбайыш фронттары, шулай уҡ хәрби-диңгеҙ көстәре һәм сит илдәрҙә Рәсәйҙең хәрби вәкиллеге була.
«Урыҫ армияһы» атамаһы барлыҡ аҡ фронттарҙың берекмәһе булараҡ нығына, фронттар командующийҙары статусын Юғары башкомандующийҙан формаль рәүештә Төньяҡ һәм Төньяҡ — Көнбайыш армиялары генералдары Юденич һәм Миллер алалар.

# Урыҫ армияһы (1919)
## Ойоштороу структураһы һәм составы

А. В. Колчак үҙенең 1919 йылдың 3 ғинуарындағы бойороғо менән яңы Урыҫ армияһы структураһы һәм составы яғынан Император Николай II Урыҫ армияһына оҡшаш булырға тейеш тип ҡарар итә.
Берҙәм армияның күҙ уңында тотолған структураһы:
* 150-әр штыклы роталар;
* батальондарҙың һәр береһе 4 ротанан;
* 4 батальонда (йәки 16 ротала) 4100 штыклы полктар;
* дивизиялар 16500 штыклы 4 полктан;
* 2 дивизияла 37000 штыклы корпустар.
# Эзбизташ

Эзбизташ — ултырма тау тоҡомо. Кальций карбонатынан (CaCO₃) хасил булған органик материал.
Диңгеҙ ҡабырсыҡтарынан һәм уларҙың ҡалдыҡ киҫәктәренән барлыҡҡа килгән күҙәнәктәр ҡабырсаҡ тоҡомло эзбизташтар тип атала. Унан башҡа нуммулит, мшанка һәм мәрмәр эзбизташтар — ҡалын ҡатламдар һәм йоҡа ҡатламдар ятҡылыҡтары була. Эзбизташ метаморфизм арҡаһында эсендәге төҙөлөш матдәләр күләме алмашынып мрамор кристаллына әүерелә.
Эзбизташ күләмендәге кальций карбонаты һыу эсендә насар ирей. Эзбизташ һыуҙа иреп, тау тоҡомонда ҡыуышлыҡтар, мәмерйәләр барлыҡҡа килә. Ер аҫтындағы тәрән эзбиз ятҡылыҡтары, йылылыҡ тәъҫиренән тарҡалып, минираль һыу барлыҡҡа килә.

# Эзбизташ
## Табылған урындар

Эзбизташ — киң таралған ултырма тау тоҡомдары, диңгеҙ төбөндә тере организмдан барлыҡҡа килә.
Альп тауҙары эзбизташҡа бай. Пермь крайында ла күп ундай урындар. Башҡортостан биләмәләре эзбизташ күпләп сығарыла, Урал тауҙарында, Шәкетау, Торатау, Йөрәктау, Ҡуштау тауҙарында ҙур ятҡылыҡтар бар.

# Эзбизташ
## Табылған урындар
### Пугачёв карьеры

Белорет ҡалаһында урынлашҡан металлургия комбинаты ихтыяждары өсөн 65 йыл инде Пугачёв карьеры тигән урында эзбизташ сығарыла. Уға Крәҫтиәндәр һуғышы юлбашсыһы исеме юҡҡа ғына бирелмәгән — риүәйәт ителеүенсә, 1774 йылда Бүгәсәү бында тоғро дуҫы Хлопуша менән Белокаменск тигән ҡала төҙөргә лә ниәтләнгән булған. Хатта яҡында аҡҡан Ағиҙел йылғаһының йырҙаһын үҙгәртеп ҡаҙған булғандар. Икенсе бер риүәйәттә Бүгәсәү ошо урындан йыраҡ түгел урынлашҡан мәмерйәлә батша ғәскәрҙәренән ҡотолоп ҡалған тип бәйән ителә.
65 йыл эсендә Пугачёв ятҡылығынан ҡулланыусыларға 15 миллион тоннанан ашыу бик юғары сифатлы продукция сығарылған һәм ҡулланыусыларға оҙатылған. Әлеге ваҡытта бында ай һайын 100—120 мең тонна, йәғни тәүлегенә 4-4,5 мең тонна самаһы эзбизташ сығарыла, был уртаса 50-60 вагон тәшкил итә. Карьер продукцияһының төп өлөшө — Мечел Төркөмөнөң металлургия предприятиеларына һәм Белорет металлургия комбинаты акционерҙар йәмғиәтенә ебәрелә.

# Эзбизташ
## Ҡулланыу

Эзбизташ төҙөлөш материалы, ваҡ күҙәнәкле айырым бер төрлө скульптура эшләүҙә ҡулланыла.
Хлорлы эзбиз медицина өлкәһендә файҙалана, һүндерелгән эзбиз — төҙөлөштә, ҡырсын урынына, юл төҙөлөшөндә, металлургияла флюс формаһында ҡулланыла. Айырым сортлы эзбиз сода сығарыу Берекмәләре менән күп күләмдә файҙаланыла.
# Хилажев Ренат Рафаил улы

Хилажев Ренат Рафаил улы (25 апрель 1983 йыл) — эшҡыуар, финанс консультанты, Башҡортостан Республикаһының кредит һәм финанс ойошмалары ассоциацияһы ағзаһы, «РадостьЕсть» хәләл туҡланыу селтәре (кафе, ресторан) милектәше, блогер.

# Хилажев Ренат Рафаил улы
## Биографияһы

Ренат Рафаил улы Хилажев 1983 йылдың 25 апрелендә Силәбе өлкәһенең Ҡытаутамаҡ ҡалаһында тыуа. Сығышы менән Ҡыр-көҙәй башҡорттарынан. Уҡырға Ҡатаутамаҡ ҡалаһы мәктәбенә бара, 14 йәшендә Өфөгә килеп, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында уҡыуын дауам итә. Рус мәктәбенән килгәнлектән башҡорт мөхитендә тәүҙә ауыр була, әммә тырышлығы ярҙамында мәктәпте тик «бишле» билдәләренә генә тамамлауға өлгәшә (2000).
Артабан Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында юғары һөнәри белем ала (2005), әммә икенсе юғары белеме буйынса — финанс менеджеры, Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетын 2015 йылда тамамлай. 2007 йылдан бизнеста.
Бизнесҡа килгәнгә тиклем банк идарасыһы, «Урал финанс үҙәге» компанияһы директоры булып эшләй. 2005 йылда лизинг компанияһына килә. 2012 йылда аутосорсинг нигеҙендә бухгалтер һәм финанс консалтингы өҫтәмә эшмәкәрлеген аса. 2014 йылда Питерҙан алып Хабаровскиға тиклем Рәсәйҙе йөрөп сыға, уның лекцияларын 200-ҙән ашыу компания тыңлай. Тәүге аҙымдарын бизнес-инкубаторҙан башлап, 2013 йылда фекерҙәштәре менән бергә тәүге ике тиҙ хеҙмәтләндереүсе ресторан һатып ала. Ренат Хилажев бөгөн — Башҡортостан Республикаһы эшҡыуарҙары ихтыяжы өсөн финанслауҙың төрлө төрҙәрен йәлеп итеү тәжрибәһенә эйә эшҡыуар. Һөҙөмтәлә 1 миллиард 500 миллион һум аҡса йәлеп ителә. Башҡортостандың — бизнес, Рәсәйҙең банк йәмғиәтендә киң бәйләнештәргә эйә.
Әлеге ваҡытта «РадостьЕсть» кафеһы милектәше. Һуңғы проекттарының береһе — кафела Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров тарафынан юғары баһаланған яһалма интеллект базаһында аш-һыуҙы таныу буйынса I SPOK аппарат-программа комплексын ҡулланыуҙы индереү. Компаньондары менән бергә «РадостьЕсть» селтәрен федераль франшиза итеп киңәйтергә планлаштыра.

# Хилажев Ренат Рафаил улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Әүҙем йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Сауҙа-сәнәғәт палатаһының финанс-сәнәғәт һәм инвестицион сәйәсәт буйынса совет эксперты (2020), Башҡортостан Республикаһы Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Башҡортостан Республикаһының Кредит һәм финанс ойошмалары ассоциацияһы ағзаһы.
Яңы эш башлыусы эшҡыуарҙарҙы, оло йәштәгеләрҙе һәм теләүселәрҙе финанс грамотаһына өйрәтеү менән шөғөлләнә.
2020 йылдағы коронавирус пандемияһы осоронда «ҡыҙыл зона»ла эшләүсе табиптарҙы йылы аш менән тәьмин итеү инициаторҙарының береһе.

# Хилажев Ренат Рафаил улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, күп балалы атай.
# 1725 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1725 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1725 MDCCXXV |
| Юлиан стилендә | 1724—1725 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2477—2478 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7233—7234 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5485—5486 ה'תפ"ה — ה'תפ"ו |
| Мосолман календары | 1137—1138 |
| Боронғо әрмән календары | 1174 ԹՎ ՌՃՀԴ |
| Ҡытай календары | 4421—4422 甲辰—乙巳 синий дракон — синяя змея |
| Эфиопа календары | 1717—1718 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1781—1782 |
| - Шака самват | 1647—1648 |
| - Кали-юга | 4826—4827 |
| Иран календары | 1103—1104 |
1725 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Переделка

Переделка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Березовка йылғаһының һул ярына тамағынан 0,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Переделка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000040155
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004015
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Егва (йылға)

Егва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Обвин ҡултығы) уң ярына 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Егва (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009813
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100981
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Луиза

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Луиза» :
Луиза (рус. Луиза, ингл. Louise) — яңы һүҙҙәр башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Луиза
## Этимология

Исемдәре этимологияһы Луиза:
ЛУИЗА [неол., фр.] Людовик (ҙур һуғыш) исеменең ҡыҫҡартылған варианты; Париж коммунаһы батыры Луиза Мишель хөрмәтенә ҡушылған исем

# Луиза
## Билдәле кешеләр

* Фархшатова Луиза Азамат ҡыҙы (8 март 1953) — радио һәм телевидение журналисы, сценарийҙар һәм телевизион фильмдар авторы, Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһының «Тамыр» балалар студияһын ойоштороусы. Рәсәй Федерацияһының Кинематографистар союзы ағзаһы
* Сәмситова Луиза Хәмзә ҡыҙы (14.02.1973), ғалим-тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы
# Воргэ-Катарыль-Кы

Воргэ-Катарыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ТАЗ/354/159/37 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Воргэ-Катарыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069671
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306967
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әхмәтйәнов Хәнифйән Мәүли улы

Әхмәтйәнов Хәнифйән Мәүли улы (21 сентябрь 1954 йыл) — мәҙәниәт һәм дәүләт хеҙмәткәре. Мәсетле районы хакимиәтенең мәҙәниәт идаралығы етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002).

# Әхмәтйәнов Хәнифйән Мәүли улы
## Биографияһы

Хәнифйән Мәүли улы Әхмәтйәнов Башҡорт АССР-ының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы) Асҡын районы Ахун ауылында тыуған.
1976 йылда Стәрлетамаҡ мәҙәни-ағартыу училищеһын, 2000 йылда Урал дәүләт хеҙмәте академияһын тамамлаған.
1974 йылда Шаран район мәҙәниәт йортында халыҡ театры режиссёры былап эш башлай.
1976 йылдан Мәсетле район мәҙәниәт йорто методисы, һуңңынан директоры булып эшләй.
1995-2009 йылдарҙа Мәсетле район хакимиәтең мәҙәниәт бүлеге начальнигы.
2009 йылдан Дыуан районы хакимиәтең мәҙәниәт бүлеге начальнигы.
Һуңынан Мәсетле район хакимиәтең мәҙәниәт идаралығы начальнигы булып әлегә тиклем эшләй.

# Әхмәтйәнов Хәнифйән Мәүли улы
## Наградалары

* СССР Мәҙәниәт министрлығының «Бик яҡшы эш өсөн» күкрәк билдәһе (1989),
* Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының «Мәҙәниәт өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн» күкрәк билдәһе (2001)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002)
* Иң яҡшы мәҙәниәт бүлеге начальнигы (2008)