yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ташлама

Ташлама — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сургут йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ташлама
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100005822
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100582
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фураж

Фура́ж ( франц. fourrage «аҙыҡ») — малсылыҡта: үҫемлек мал аҙығы, ул мал-тыуар өсөн әҙерләнә: кәзә,һарыҡ, сусҡа, өйрәк, ҡаҙ һәм ҡуян һ.б.). Ғәҙәттә,фураж үҫемлектәрҙең орлоҡ һәм емештәренән башҡа эшкәртелгән вегетатив өлөштәренән тора (япраҡ, һабаҡ, ҡайһы саҡта тамырҙары ). Фураж йә яңы килеш, йә һаҡлап тотолғанынан ҡулланыла. Фураж һаҡлау өсөн эшкәртәләр, күпселек осраҡта — киптереү ҡулланыла

# Фураж
## Фуражлыҡ иген культуралары

Фуражлыҡ иген культуралары:
* башаҡлылар: кукуруза, һоло, тары, сорго, чумиза һәм башҡалар;
* ҡуҙаҡлылар: борсаҡ, люпин, вика һәм башҡалар.

# Фураж
## Мал аҙығын һаҡлау ысулдары

* тәбиғи киптереү, был бесән әҙерләү мөмкинлеген бирә;
* һыуһыҙландырыу — ваҡланған үҫемлетең һыуын һығып алыу. Һөҙөмтәлә, көплө фураж гранулаһы килеп сыға;
* силослау — фуражды дымлы килеш һаҡлау ысулы, нигеҙендә контролдә тотолған әсетеү. Дымлы силосты махсус башняла йәки блоклап ныҡ итеп ҡыҫалар йәки тапаталар. Тик силоста ҡурҡыныс токсин тупланырға мөмкин, шулай уҡ зарарлы бактериялар булыуы, шулай ботулизм хәүефе бар.
Иген культураларын өҫтәмә продукты булараҡ, мал аҙығына башҡа фураж булмауы сәбәпле, Һаламды ла эре мал өсөн аҙыҡ булараҡ ҡулланырға мөмкин. Уны малдың аппетитын яҡшыртыу өсөн башҡа төр мал аҙығы менән ҡушып бирәләр.

# Фураж
## Хәрби эштә

Атлы ғәскәрҙәрҙең, шулай уҡ бүтән хайуандар ҡулланған башҡа төр ғәскәрҙең хәрби операциялары уңышын тәьмин итер өсөн фураж мөһим ресурс булып тора. Ҙур хәрби подразделениеларҙа фураж менән тәьмин итеүсе вазифаһы — фуражи́р булған.

# Фураж
## Шулай уҡ ҡара

* Миксер-кормораздатчик
* Корм
# Ай-Кул-Игол

Ай-Кул-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Охогр-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Ай-Кул-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040135
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204013
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Косина (Кишкиль ҡушылдығы)

Косина — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кишкиль йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Косина (Кишкиль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103623
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сәфәрғолова Наилә Абдулхай ҡыҙы

Сәфәрғолова Наилә Абдулхай ҡыҙы (10 март 1963 йыл) — театр‑йәмәғәт эшмәкәре. 2002 йылдан Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008).

# Сәфәрғолова Наилә Абдулхай ҡыҙы
## Биографияһы

Наилә Абдулхай ҡыҙы Сәфәрғолова (Байкова) 1963 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы, Үрге Шәкәр ауылында тыуған.
1985 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаған (Л. В. Вәлиев курсы). Шул уҡ йылда йүнәлтмә буйынса Салауат ҡалаһының «Төҙөүсе» мәҙәниәт һарайында хеҙмәт юлын башлай. 1988 йылдан алып «Нефтехимик» мәҙәниәт һарайының драма түңәрәге етәксеһе. 1989 йылда конкурс нигеҙендә халыҡ депутаттарының Салауат ҡала башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә. 1998 йылдан башлап Салауат башҡорт дәүләт драма театры директоры. 2014 йылда Өфө ҡалаһына күсә, «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында эшләй.

# Сәфәрғолова Наилә Абдулхай ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

Уның етәкселегендә Салауат драма театрында иң яҡшы спектаклдәр яңыртыла, актёрҙарҙың ижад кисәләре үткәрелә. Уның башланғысы менән йыл һайын тапшырыла торған «Йылдың иң яҡшы актёры» (1993 йылдан алып), «Дебют» (2003 йылдан алып) премияһы булдырыла. Театр сәхнәһендә М. Кәримдең «Салауат. Өн аралаш ете төш» пьесаһы буйынса «Салауат», Нәжиб Асанбаевтың «Көҙән башҡорто» спектаклдәре ҡуйыла. А. Н. Островскийҙың «Һуңлап килгән мөхәббәт» («Поздняя любовь»), Мольерҙың «Һаран» («Скупой»), Л. Я. Станкованың «Үтте минең аҡ йәйем» («Ушло моё белое лето») һәм «Парижда апрель» («Апрель в Париже») пьесаларының башҡортсаға тәржемәләре авторы.

# Сәфәрғолова Наилә Абдулхай ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге
### Әйтер һүҙем бар

«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында 2015 йылда әҙәбиәт йылына бағышланған «…Әйтер һүҙем бар!» — «…Мне есть вам что сказать!» исемле ижади тапшырыу авторы. Республиканың билдәле шәхестәре үҙҙәренең халыҡҡа әйтергә теләгән уй-хистәрен шиғыр аша башҡорт һәм рус телендә еткерә. Улар араһында иң кесеһе беренсе клас уҡыусыһы булһа, иң өлкәненә 92 йәш.
# Жакаранда

?Жакаранда :
Жакаранда. Окленд. Яңы Зеландия :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Баллы бабайҙар |
| Ғаилә: | Әрҙәс гөлө һымаҡтар |
| Ырыу: | Жакаранда |
Латинса исеме :
Jacaranda Juss. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 34319 NCBI 83946 |
Жакара́нда (лат. Jacaránda) — Әрҙәс гөлө һымаҡтар ғаиләһендә үҫемлектәр ырыуы. Ырыуҙа 50-ләп төр иҫәпләнә.

# Жакаранда
## Төрҙәр

* Jacaranda acutifolia = Jacaranda mimosifolia
* Jacaranda arborea
* Jacaranda caerulea
* Jacaranda caroba
* Jacaranda caucana
* Jacaranda copaia
* Jacaranda glabra
* Jacaranda mimosifolia
* Jacaranda obtusifolia
* Jacaranda ovalifolia = Jacaranda mimosifolia
* Jacaranda praetermissa
* Jacaranda sparrei
# Бисмарк манараһы (Вупперталь)

Бисмарк манараһы (нем. Bismarckturm) — 22 м бейеклегендәге мемориал. Вупперталь немец ҡалаһында (Төньяҡ Рейн — Вестфалия федераль ерендә). Манара Хардт районында (Вуппер йылғаһының таулы төньяҡ ярында) урынлашҡан.

# Бисмарк манараһы (Вупперталь)
## Тарих

1898 йылда Германияның беренсе канцлеры Отто фон Бисмарк вафат була. Ул тере саҡта уның хөрмәтенә граждандар һәм хәрбиҙәр кейемендә, урта быуат рыцарҙары кейемендә бик күп һәйкәлдәр ҡуйыла. 1899 йылда немец студенттары Союзы Бисмарк иҫтәлегенә яңы арихитектура формалы мемориаль монумент проектын төҙөүгә конкурс иғлан итә. Конкурста архитектор Вильгельм Крайстың «Сумерки богов» тигән «Мәңгелек ут» факеллы манараһы еңеп сыға. 1911 йылға тиклем Бисмаркка арнап 58 башня төҙөлә, уларҙың 47-һе — типовой проект буйынса. Манаралар башлыса шәхси иғәнәләр һәм хәйриә ойошмалары аҡсаһына ҡорола. 19 октябрь 1907 йылдың 19 октябрендә манара тантаналы рәүештә Эльберфельд һәм Бармен (1929 йылда улар Вупперталь ҡалаһы составына инә) ҡалалары сигендәге ҡалҡыулыҡта асыла. Манараға 1907 йылдың 1 апрелендә Эльберфельд ҡалаһы муниципалитетының ҡала төҙөлөшө мәсьәләләре буйынса кәңәшсеһе тарафынан нигеҙ ташы һалына. Манара асылған сағынан башлап күҙәтеү майҙансығы булараҡ файҙаланыла. 1991 йылда башня дәүләт тарафынан һаҡ аҫтына алына, ә 2005 йылда ул реставрациялана. Манараға менеү бушлай. Унан Вупперталь йылғаһы һәм уның үҙәненә матур куренеш асыла
# Сивыс-Ях (йылға)

Сивыс-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 348 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Сивыс-Ях (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049783
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204978
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лебенза

Лебенза — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Токша йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лебенза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001700
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000170
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Коронавирустар

Коронавирустар (лат. Coronaviridae) — 2020 йылдың ғинуарына үҙ эсенә 40 төрлө вирусты алыусы ғаилә, ике ассемьялыҡҡа бүленә. Вирус кешенән тыш, бесәйҙәргә, эттәргә, ҡоштарға, дуңғыҙҙарға, ҡуяндарға, эре мөгөҙлө терлеккә лә йоғорға мөмкин.
Беренсе тапҡыр 1965 йылда табыла.

# Коронавирустар
## Төҙөлөшө

Геном бер сылбырлы (+)РНК менән тасуирлана. Уклонкапсид аҡсым мембранаһы һәм коронкаға оҡшаған энә һымаҡ үҫентеләр сығып торған тышҡы ҡатлам менән уратылған.

# Коронавирустар
## Таксономия

Коронавирустар семьялығы ике ассемьялыҡтан, 40 төрдән тора:
* "Coronaviridae"
** "Letovirinae"
*** "Alphaletovirus"
**** "Milecovirus"
***** "Microhyla letovirus 1"
** "Orthocoronavirinae"
*** "Alphacoronavirus"
**** "Colacovirus"
***** "Bat coronavirus CDPHE15"
**** "Decacovirus"
***** "Bat coronavirus HKU10"
***** "Rhinolophus ferrumequinum alphacoronavirus HuB-2013"
**** "Duvinacovirus"
***** "Human coronavirus 229E"
**** "Luchacovirus"
***** "Lucheng Rn rat coronavirus"
**** "Minacovirus"
***** "Ferret coronavirus"
***** "Mink coronavirus 1"
**** "Minunacovirus"
***** "Miniopterus bat coronavirus 1"
***** "Miniopterus bat coronavirus HKU8"
**** "Myotacovirus"
***** "Myotis ricketti alphacoronavirus Sax-2011"
**** "Nyctacovirus"
***** "Nyctalus velutinus alphacoronavirus SC-2013"
**** "Pedacovirus"
***** "Porcine epidemic diarrhea virus"
***** "Scotophilus bat coronavirus 512"
**** "Rhinacovirus"
***** "Rhinolophus bat coronavirus HKU2"
**** "Setracovirus"
***** "Human coronavirus NL63"
***** "NL63-related bat coronavirus strain BtKYNL63-9b"
**** "Tegacovirus"
***** "Alphacoronavirus 1"
*** "Betacoronavirus"
**** "Embecovirus"
***** "Betacoronavirus 1"
****** "Human coronavirus OC43"
***** "China Rattus coronavirus HKU24"
***** "Human coronavirus HKU1"
***** "Murine coronavirus"
**** "Hibecovirus"
***** "Bat Hp-betacoronavirus Zhejiang2013"
**** "Merbecovirus"
***** "Hedgehog coronavirus 1"
***** "Middle East respiratory syndrome-related coronavirus"
***** "Pipistrellus bat coronavirus HKU5"
***** "Tylonycteris bat coronavirus HKU4"
**** "Nobecovirus"
***** "Rousettus bat coronavirus GCCDC1"
***** "Rousettus bat coronavirus HKU9"
**** "Sarbecovirus"
***** "Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus"
***** 2019-nCoV
*** "Deltacoronavirus"
**** "Andecovirus"
***** "Wigeon coronavirus HKU20"
**** "Buldecovirus"
***** "Bulbul coronavirus HKU11"
***** "Coronavirus HKU15"
***** "Munia coronavirus HKU13"
***** "White-eye coronavirus HKU16"
**** "Herdecovirus"
***** "Night heron coronavirus HKU19"
**** "Moordecovirus"
***** "Common moorhen coronavirus HKU21"
*** "Gammacoronavirus"
**** "Cegacovirus"
***** "Beluga whale coronavirus SW1"
**** "Igacovirus"
***** "Avian coronavirus"
# Бардынский банк

Бардынский банк — Рәсәйҙәге йылға. Әстерхан өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға тармаҡлана. Йылға оҙонлоғо 4 км.

# Бардынский банк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга ( дельта ) Үрге Лебяжье һыу үлсәү посынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002512112100013198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101319
* Бассейн коды — 11.01.00.025
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Венусберг (Мәғдән тауҙары)

Венусберг (Мәғдән тауҙары) (нем. Venusberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2 319 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,3 км². Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9430 һәм автомобиль коды MEK.
# Кәләғай

Кәләғай (әзерб. Kəlağayı) — Әзербайжан ҡатын-ҡыҙының баш кейеме Ул сиратылмаған ептән һуғылған, балауыҙ менән эшкәртелегән ебәктән етештерелә. Көнбайыш төбәктәрҙә ҡайһы бер ерҙә чаргат тип тә атайҙар.
2014 йылда ЮНЕСКО-ның 9-сы сессияһында милли сәнғәт һәм символика булараҡ кәләғай тегеү, уны ябыныу ЮНЕСКО-ның матди булмаған мәҙәни мираҫы исемлегенә индерелгән.

# Кәләғай
## Тарихы
### XVIII быуатта

Әзербайжанда ҙур булмаған предприятиелар кәләғай етештергән.
Георга Форстер хәбәр иткәнсә (1784 йыл), Ширвандан Әстрханға 400 тонна ебәк ебәрелгән. Әҙәбиәттән һәм этнографик мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, унда кәләғай һиҙелерлек урын тотҡан. Гәнжә, Шуша, Шәки, Баскал ебәкте күпләп етештергән.
Баскал кәләғайҙары XVIII быуаттан айырым бер урын тота башлаған. Урыҫ сәйәхәтсеһе Пётр Пашино 1862 йылда «Кавказский вестник» гәзитендә, төпкөл Баскалда етештерелгән ебәк менән кәләғайҙар туҡыусы машиналарҙа етештерелгәндәрҙән һис ҡалышмай, тип яҙған.

# Кәләғай
## Тарихы
### XIX быуатта

1862 йылда Басгалда йәшәгән Насир Абдуләзиз улы Лондонда халыҡ-ара күргәҙмәлә ҡатнашҡан һәм үҙе менән алып килгән нәзәкәтле кәләғайҙар һәм ҡупшы тафта өсөн көмөш миҙал менән бүләкләнеп, махсус дипломға лайыҡ булған. Лондондан ҡайтҡас, ебәк оҫтаһы аптырап, кәләғайҙы шунда уҡ алып бөттөләр, белгән булһам, күберәк алып барыр инем, тип белдергән.
XIX быуат аҙағында — XX быуат башында төрлө сәйәси һәм иҡтисади сәбәптәр арҡаһында кәләғай етештереү башлыса Баскалда һәм Гәнжәлә генә ҡалған.

# Кәләғай
## Тарихы
### XX быуатта

Донъя һуғышы алдынан Баскалда 900 кәсепсе оҫтаханаһы, 1500 станок булған, йылына 1 млн 800 мең кәләғай етештерелгән. Баскалдың ебәк буяусылары өлгөрә алмағанлыҡтан, буятырға Шамахиға, Гәнжәгә һәм Баҡыға ебәрә торған булғандар.

# Кәләғай
## Тарихы
### XXI быуат

2003 йылдан Баскалда «Кәләғай» Ебәк Үҙәге эшләп килә. Шулай уҡ Баскалда уникаль интерактив «Кәләғай» музейы булдырылған.
2010 йылдағы мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, кәләғай һуғыусы династиялар күп әле. Шәкиҙәге Шовкатзия Шамилов тоҡомдары был сәнғәттең танылған оҫталары булараҡ билдәле.

# Кәләғай
## Етештереү ысулы

Ҡаймалы аҡ кәләғайҙарҙы етештергәндә уның 10—12 см киңлегендәге ҡаймаһын ғына бороп бәйләп, буяуға тығалар. Биҙәктәр төҫтәре менән дә, биҙәктәре менән дә төрлө килеп сыға, һәр яулыҡ үҙенә башҡа була.
Ике йәки өс төҫлө итеп эшләр өсөн шул уҡ ысул менән кәрәкле ерен генә буяуға маналар.
Һәжи Һәмид Талыб улы, Кербелай Абдулхалиғ Әшрәф улы, туҡыусы Алиаббас Жәбраил улы ХХ быуат оҫталары араһында телгә алына.

# Кәләғай
## Ябыныу

Төрлө төҫтәге кәләғайҙар (башлыса аҡ, ҡыҙыл, күк) ҡатын-ҡыҙҙың йәшенә, зауығына ҡарап ябыныла, уны яулыҡ өҫтөнән байрамдарҙа бөркәнәләр. Борон йәш ҡатын-ҡыҙ төрлө төҫтәгеһен ябынған, ә оло йәштәгеләр ҡараһын бөркәнгән.
Яулыҡ менән кәләғайҙан салма эшләп тә кейгәндәр, йышыраҡ ҡыҙыл салма осрай.
# Гусев кратеры

{{Геокар|Параметр|0|d=p2234|[[Күләме]||км³|Стиль=4}}
Гусев кратеры — Рәсәйҙең Ростов өлкәһендәге импактлы кратеры. Дон һыртында, Каменск-Шахтинский ҡалаһы янында, Северский Донец йылғаһы бассейнында урынлашҡан.

# Гусев кратеры
## Тасуирлама

Гусев кратеры Каменский кратерының сателлиты; ике кратер ҙа бер үк ваҡытта төп астероид һәм уның бәләкәй юлдашы ергә төшөү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Кратерҙың йәше, импактный быяланы даталауға нигеҙләү буйынса, 49 миллион йыл тәшкил итә (эоцен). Каменское ваҡиғаһы һай диңгеҙ бассейнында булған тип фаразлана.
Кратерҙың диаметры яҡынса 3 км булып, уның йәше, баһалау буйынса, 49.0 ± 0.2 миллион йыл тәшкил итә. Кратер ер өҫтөндә урынлашҡан.
Үҙенең структураһы буйынса Гусев кратеры ябай структуралы, ул шулай уҡ түңәрәк соҡорҙан ғибәрәт, үлсәме яҡынса 4,5 км х 2,5 км, тәрәнлеге 600 метр. Йыһандан төшөрөлгән фотола кратер һыҙатланмай. Соҡор күмер тоҡомдарында барлыҡҡа килгән һәм үҙәгендә ҡалынлығы яҡынса 360 м булған аллогенный брекчия менән тултырылған. Импактиттың (аллогенный брекчия) тәбиғәткә сыҡҡан ере әҙ, ул Северский Донец йылғаһы үҙәндәрендә һәм уның ҡушылдыҡ йылғалары янында, шулай уҡ Гусев тораҡ пунктының көнбайышында һәм төньяҡ-көнбайышында күҙәтелә.
Был тирәнең ҡатламдарын тикшереү ваҡытында структураһында глубокинская свитаның барлығы билдәләнә, свитаның кратер территорияһындағы һәм уның яҡын-тирәһендәге майҙаны 40х60 км тәшкил итә. Глубокинская свитаның ҡапланыу формаһы күбәләкте хәтерләтә: билатеральный күсәре көньяҡтан төньяҡҡа табан һуҙылған. Гусев кратеры өҫтөндәге Глубокинская свита ҡатламдарының ҡалынлығы 200—300 м тәшкил итә. Свита тоҡомдары мергель, ҡомло мергель, конус һымаҡ сәсрәгән кратерҙар мишендары тоҡомоноң киҫәктәренән ғибәрәт.
# Бадьянатх Груп

Бадьянатх Груп — Аюрведа дарыуҙарында махсуслаша торған Һиндостан фармацевтика ширҡәте..
Шри Бадьянатх Аюрведа Бхаван Лимитед 1917 йылда Рам Даял Джоши тарафынан нигеҙләнгән. Уның теркәлгән офисы Колкатала. Аюрведала өйрәнеүгә өндәү һәм тәьмин итеү өсөн Бадьянатх Патнала 1971 йылда «Рам Даял Джоши Мемориал Аюрведа Өйрәнеү Институты»н нигеҙләгән. Бадьянатх Груп һәр йылды Аюрведа буйынса иң яҡшы өйрәнеү яҙмаһы йәки китап өсөн ике лакх Һинд рупияһы премияһын бирә.
# Недзихи комплексы

Недзихи Базиани комплексы - (груз. ნეძიხის ბზიანის კომპლექსი) - Грузияланың архитектура һәм археология ҡомартҡыһы.

# Недзихи комплексы
## Географияһы

Недзихи комплексы Грузия Республикаһының төньяҡ-көнсығышында Мцхета-Мтианетия төбәгендәге Душети муниципалитетының Недзихи ҡасабаһынан 1 км төньяҡтараҡ урынлашҡан.

# Недзихи комплексы
## Тасуирламаһы

1977 йылда Тарих, археология һәм этнография археологик тикшеренеүҙәр үҙәге тарафынан археологик экспедиция ебәреп, эҙләнеүҙәр үткәрелә. Комплекс Изге Георгий сиркәүенән, ҡәҙимге сиркәүҙән, башнянан, ике тура мөйөшлө ҡоролманан һәм ҡойманан тора.
2006 йылда Недзихи комплексы милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
# Мәғәсүмов Фәтхулла Борхай улы

Фәтҡулла Борхай улы Мәғәсүмов (октябрь 1892—1921) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе.

# Мәғәсүмов Фәтхулла Борхай улы
## Биографияһы

Фәтҡулла Борхай улы Мәғәсүмов 1892 йылда Ырымбур губернаһы, Троицк өйәҙе, Ҡарт Муйнаҡ ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районында) тыуған.
Беренсе донъя һуғышында һәм Рәсәйҙәге граждандар һуғышында ҡатнаша. Прапорщик званиеһендә хеҙмәт итә.
1920 йылдың йәйендә Мәғәсүмов тарафынан Тамьян-Ҡатай кантонында партия ячейкаларын тар-мар иткән баш күтәреүселәр отряды төҙөлә.
1920 йылдың сентябренән берләшкән баш күтәреүсе формированиеләрҙең командиры була («Башҡорт ҡыҙыл Армияһының», ҡара Бөрйән-Түңгәүер күтәрелеше). 1920 йылдың сентябрь аҙағында Фәтҡулла Мәғәсүмов отрядының большевиктар менән һуғышы Златоустан 40 километр алыҫлыҡта бара. Баш күтәреүселәр ғәскәренең һаны 3000 кешегә етә, был ғәскәргә башҡорттарҙан тыш Выдрин һәм Лукониндың казак отрядтары ла инә. Златоуст ҡалаһының хәрби комиссариаты һәм батальон казармаһы баҫып алына, әммә тиҙҙән баш күтәреүселәр ҡаланан РККА частары тарафынан ҡыҫырыҡлап сығарыла.
1920 йылдың 26 ноябрендә П. Н. Мостовенко етәкселегендә Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты вәкилдәре менән С. Ш. Мырҙабулатов етәкселегендә баш күтәреүселәрҙең башлыҡтары килешеү төҙөй. Был килешеүгә ярашлы Башҡортостан Ҡыҙыл Армияһының Реввоенсоветы эшен туҡтата, үҙ ирке менән ҡорал һалған баш күтәреүселәргә амнистия гарантиялана, башҡорт халҡын йәберләүҙә ғәйепләнеүсе Е. В. Поленов, М. Руденко һәм башҡалар енәйәт яуаплылығына тарттырылырға тейеш булалар. Ләкин Фәтҡулла Мәғәсүмов һәм баш күтәреүселәрҙең ҡайһы бер башҡа етәкселәре совет власына ышаныуҙан баш тарталар һәм көрәшен дауам итәләр.
1921 йылдың яҙында Ғ. Я. Амантаев менән берлектә Охранюк-Черскийҙың баш күтәреүселәр отрядына ҡушылалар (ҡара. Башҡортостандағы Крәҫтиәндәр күтәрелеше (1918—1921)). Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһының көньяғында башҡорт хәрби көстәренең командиры итеп тәғәйенләнә.
1921 йылдың июнь башында Ғ. Я. Амантаев менән бергә Бөрйән-Түңгәүер кантисполкомы рәисе К. А. Иҙелғужин менән һөйләшеүҙәр алып баралар. Һөйләшеүҙәр барышында баш күтәреүселәрҙең лидерҙары күтәрелеште туҡтатыу буйынса талаптар ҡуялар. Улар араһында ихтилалда ҡатнашыусыларҙы тулыһынса амнистиялау, республикаға Башревком ағзаларының 1-се составын ҡайтарыу, «автономияның йәшәйеше өсөн зарарлы бөтә элементтарҙы» республиканан ситкә ҡыуыу һәм башҡа талаптар була.
1921 йылда ҡулға алына һәм үлтерелә.
# Ыджыд-Нам

Ыджыд-Нам — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ыджыд-Нам
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001730
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0