yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алексеев Игорь Павлович

Алексеев Игорь Павлович (27 декабрь 1972 йыл) — Рәсәй ауыр атлеты, донъя чемпионы (1995), Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (1996). Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1996).

# Алексеев Игорь Павлович
## Биография

Игорь Павлович Алексеев 1972 йылдың 27 декабрендә Ҡурған өлкәһенең Притобольный районы Боровлянка ауылында тыуған.
1991—1998 йылдарҙа 91 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында Башҡортостан Республикаһының Юғары спорт оҫталығы мәктәбе өсөн сығыш яһай (тренеры Горулев Павел Сергеевич). 1993—1997 йылдарҙа — Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы.
20 йәшендә үҫмер спортсылар араһында ауыр атлетика буйынса Европа чемпионы була, ә бер йыл алда, 1991 йылда, Рәсәй чемпионы.
2007 йылдан алып Рәсәй Федерацияһының ҡатын-ҡыҙҙар үҫмер спортсылар командаһы тренеры, аҙаҡ өлкән тренер. «Рәсәй йыйылма спорт командаларын әҙерләү үҙәге» федераль дәүләт бюджет учреждениеһында (ФГБУ ЦСП) эшләй, Өфө ҡалаһы.

# Алексеев Игорь Павлович
## Һөҙөмтәләре

* Үҫмер спортсылар араһында ауыр атлетика буйынса Рәсәй чемпионаты (1991) — 1 урын
* Үҫмер спортсылар араһында ауыр атлетика буйынса Европа чемпионаты (1992) — 1 урын
* Ауыр атлетика буйынса Европа чемпионаты (1993) — 5 урын (ырғым ауырлыҡты күтәреү ысулында 3 урын)
* Ауыр атлетика буйынса Рәсәй чемпионаты (1993) — 1 урын
* Ауыр атлетика буйынса Европа чемпионаты (1994) — 5 урын (ырғымда 1 урын)
* Ауыр атлетика буйынса донъя чемпионаты (1995) — 1 урын (180,0 кг (ырғым) + 210,0 кг (күтәреү) = 390,0 кг)
* Йәйге Олимпия уйындарында ауыр атлетика (1996) (Атланта Олимпия уйындары) — 5 урын (ырғымда 2 урын, 182,5 кг (ырғым) + 205,0 кг (күтәреү) = 387,5 кг)
* Ауыр атлетика буйынса Рәсәй чемпионаты (1997) — 1 урын
* Ауыр атлетика буйынса Рәсәй кубогы (1997) — 2 урын
* Ауыр атлетика буйынса Рәсәй чемпионаты (1998) — 2 урын

# Алексеев Игорь Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Халыҡ-ара класлы Рәсәй спорт мастеры (1992)
* Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1996)
* «Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы» билдәһе (1995).
# Видади Молла Вәли

Молла Вәли Видади (әзерб. ملا ولی ودادی, Molla Vəli Vidadi; 17 март 1709, Шәмкир, Ҡарабах бәйләрбәйлийи, Сәфәүиҙәр дәүләте ‒ 13 май 1809, Икинжи Шихлы, Грузия губернаһы) — XVIII быуат әзербайжан мәғрифәтсе шағиры.

# Видади Молла Вәли
## Биографияһы

Видади 1709 йылда Гәнжә бәйләрбәйлийинә ҡараған Шәмкир ҡалаһында тыуа. Ҡарабахта, ә һуңынан Тифлиста йәшәй. Грузин батшаһы Ираклий II-нең писары булып хеҙмәт итә.

# Видади Молла Вәли
## Ижады

Видади әзербайжан шиғриәтен үҙенең лирик шиғырҙары менән байыта, парлы рифмалы шиғырҙарҙың айырым формаһы — «гошма» оҫтаһы була.
Шағирҙың реалистик лирикаһы ашуғ шиғриәтенә яҡын. Молла Вәли Видадиҙың әҫәрҙәре ислам суфыйсылығы рухында яҙылған. Ул үҙ-ара һуғыштарҙы һәм феодаль ҡанһыҙлыҡты тәнҡитләй. Мәҫәлән, Видадиҙың дуҫы Хөсәйен Хан Муштағтың үлтерелеүенә яуап булған билдәле «Мусибат-наме» шиғырында шағир ҡан ҡойошло феодаль низағтарҙың ҡот осҡослоғон, наҙан һәм аяуһыҙ хандарҙы, уларҙың халыҡ алдындағы яуызлыҡтарын һәм енәйәттәрен фашлай:
Молла Вәли Видади билдәле әзербайжан шағиры Молла Панаһ Вәғифтеңяҡын дуҫы була. Видади ижадында уның Молла Панаһ Вәғиф менән шиғри хат алышыу-диалогы биләй, улар йөкмәткеһе менән ашуғтар ярыштарын хәтерләтә. Вәғифтең әҫәрҙәрендә мажор тондары өҫтөнлөк итһә, Молла Вәли Видади шиғырҙарында унан айырмалы күңелһеҙлек һәм ҡотолғоһоҙлоҡ күҙәтелә. Шағирҙың пессимистик кәйефе «Журавли», «Послание поэту Вагифу», «Поплачешь» шиғырҙарында сағылыш таба. Фүзулиижадының эйәрсене тип һанала.
Уның ҡайһы бер ғәзәлдәре һәм гошмалары рус теленә тәржемә ителгән: «Мусаддас», «Ряд за рядом», «Там, где любви наши сердце ждет…». Константин Симонов Молла Вәли Видади әҫәрҙәрен тәржемә итеүҙә ҙур ҡаҙаныштарға өлгәшкән:

# Видади Молла Вәли
## Тоҡомдары

Молла Вәли Видади әсәһе яғынан рәсәй һәм әзербайжан генералы Әли-Аға Шихлинскийҙың олатаһы була.
# Камалов Рәил Исмәғил улы

Камалов Рәил Исмәғил улы (20 февраль 1932 йыл — 24 март 1989 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1961—1989 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Фрунзе исемендәге колхоздың шәкәр сөгөлдөрө үҫтереү буйынса механизацияланған звено етәксеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1965). РСФСР-ҙың етенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1967—1971).

# Камалов Рәил Исмәғил улы
## Биографияһы

Рәил Исмәғил улы Камалов 1932 йылдың 20 февралендә Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Һәүәләй ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.
1942 йылда Ҡырмыҫҡалы районының Фрунзе исемендәге колхозда хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1952—1955 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Запасҡа ҡайтарылғандан һуң колхозда төрлө эштәр башҡара. 1957 йылдың декабрендә тракторсылар курсына ебәрәләр. 1958 йылдың апреленән башлап тракторсы булып эшләй, 1961 йылда колхоздың шәкәр сөгөлдөрө үҫтереү буйынса механизацияланған звеноһына етәксе итеп ҡуялар.
Рәил Камаловтың производствоны ҙур оҫталыҡ менән ойоштороуы арҡаһында, бер йылда уның звеноһы байтаҡ ҙур хеҙмәт һөҙөмтәләренә өлгәшә. 1962 йылда 50 гектар майҙанда шәкәр сөгөлдөрөнөң уңышы гектарынан 250 центнер тәшкил итә. Агротехниканы, һөрөү сифатын яҡшыртып, 1965 йылда уның звено ағзалары 80 гектар сөгөлдөр майҙанының һәр гектарынан 311 центнер уңыш алыуға өлгәшә. Бер центнер шәкәр сөгөлдөрөнөң уртаса үҙҡиммәте 1,30 һум тәшкил итә, ә колхоз буйынса — 1,89 һум, район буйынса — 2,40 һум була.
Шәкәр сөгөлдөрөн етештереү һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа, уңдырышлылығын күтәреүҙә өлгәшкән уңыштары өсөн, 1965 йылдың 31 декабрендә СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы указы менән Рәил Исмәғил улы Камаловҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1989 йылға тиклем Фрунзе исемендәге колхозда механизацияланған звено етәксеһе булып эшләй.
Етенсе саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты (1967—1971).
1989 йылдың 24 мартында вафат була.

# Камалов Рәил Исмәғил улы
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1965)
* ике Ленин ордены (1965, 1971)
# Кесе Запорная

Кесе Запорная (Запорная) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва (Лысьвен тоғаны) йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Запорная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011979
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101197
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Меньша

Меньша (Епиха) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарденьга йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Меньша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001339
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Түбәнге Ильяс

Түбәнге Ильяс (рус. Нижнеильясово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыҙыл Гвардия районындағы ауыл. Туҡ (Тоцк) ауыл биләмәһе составына инә.

# Түбәнге Ильяс
## Географик урынлашыуы

Туҡ йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Түбәнге Ильяс
## Тарихы

Түбәнге Ильяс — ҡара табын башҡорттарының ауылы. Тарихсы Нурислам Ҡалмантаевҡа ярашлы, XIX быуат аҙағында Ильяс (Урта Ильяс) ауылы кешеләре Түбәнге Ильяс һәм Үрге Ильяс ауылдарына нигеҙ һала.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Туҡ-Соран кантоны составына инә. 1923 йылдан республиканың Бәләбәй кантоны ҡарамағында була. ВЦИК ҡарарына ярашлы 1924 йылдың 21 октябрендә Ҡаҙаҡ АССР-ы составына бирелә. 1934 йылдан — Ырымбур өлкәһе составында.

# Түбәнге Ильяс
## Халҡы

* 1920
* 435
2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (99 %) йәшәй.
# Шамья

Шамья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сюзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Шамья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000634
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100063
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Олимпиада уйындары (мәғәнәләр)

* Олимпия уйындары — ҙур халыҡ-ара комлекслы спорт ярыштары, дүрт йылға бер үткәрелә.
* Йәйге Олимпия уйындары — йәйге һәм бөтә миҙгел спорт төрҙәре буйынса иң ҙур халыҡ-ара ярыштары.
* Ҡышҡы Олимпия уйындары — ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса иң ҙур халыҡ-ара ярыштары.
# Нюдюко-Пендмаяга

Нюдюко-Пендмаяга (Нюдюко-Пэндма-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Нюдюко-Пендмаяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005728
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Подстепок

Подстепок — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға туғайҙа юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Подстепок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — ###############################################################################################################################################################################################################################################################. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100008890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100889
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Олиму-Айва-Яха

Олиму-Айва-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Айва-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Олиму-Айва-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305385
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Богатян ауышлығы проспекты

Богатян төшөү юлы— Дондағы Ростов ҡалаһы проспекттарының береһе.

# Богатян ауышлығы проспекты
## Тарихы

Риүәйәт буйынса, 1695 йылда, Аҙауға беренсе походы ваҡытында, Дон йылғаһының уң яры буйынса юл буйында, Пётр I шишмә янында туҡтап һыу эсә һәм шишмәне «Бай сығанаҡ» тип әйтә Шул ваҡыттан алып был сығанаҡ шулай Богатый тип атала, уның исеменән һуңынан бында барлыҡҡа килгән слобода Богатяновка була. 1749 йылда император Елизавета Петровна указы буйынса, «Богатый колодезь» тип аталған ыҙан ҡаршыһында сит ил менән сауҙа алып барыу өсөн таможня ойошторола. Икенсе йылына Дон буйында «Бай сығанаҡ» ҡаршыһында пристань төҙөлә. Ә 1761 йылда таможняға күршелә, Старочеркассктан алыҫ булмаған бөтөрөлгән Изге Анна ҡәлғәһенә алмашҡа, Изге Дмитрий Ростовский ҡәлғәһе төҙөлә. XIX быуаттың уртаһына тиклем сығанаҡ өс ҡоҙоҡтан ғибәрәт була. 1865 йылда Ростов ҡала идаралығы, шулай уҡ сауҙагәрҙәр — Т. П. Кукса, С. Н. Кошкин һәм Г. В. Дмитриев, сығанаҡтан һыу үткәргес төҙөргә килешеү төҙөйҙәр. Ошо уҡ йылдың аҙағында унан беренсе һыу биреү тормошҡа ашырыла.
1870-се йылдарҙа, 1835 йылда бөтөрөлгән Ростов ҡәлғәһенең уры һүтеп ташланып, соҡорҙары күмелгәс, ҡаланың Ҙур проспекты (хәҙерге Ворошилов проспекты) төҙөлә башлай. Сама менән ошо йылдарҙа ҡала планында Богатян проспекты барлыҡҡа килә. Тиҙҙән унда Коммерция училищеһы бинаһы һәм «Йәһүд дауаханаһы» (хәҙерге ваҡытта Дауахана № 4) төҙөлә. XIX быуат аҙағында колбаса заводы һәм башҡа заводтар, оҫтаханалар, электр трамвайы депоһы барлыҡҡа килә. 1901 йылдан башлап проспект буйлап трамвай хәрәкәте башлана. Беренсе урыҫ революцияһы йылдарында Богатян ауышлығында Владикавказ тимер юл оҫтаханалары эшселәре парады үтә. Октябрь революцияһынан һуң, һуғыш алды биш йыллыҡтары осоронда, проспектта вагон ремонтлау заводы, ветеринария дауаханаһы, ипподром төҙөлә. «Бай сығанаҡ» янында һыу станцияһы барлыҡҡа килә. Уның һыуы, атап әйткәндә, «Спартак» бассейнын тултырыу өсөн хеҙмәт итә.
Совет осоронда проспект Киров проспекты тип атала башлай, әммә һуңынан тағы тәүге исемен ала. Архитектор Л. Волошинова һәм сәнғәт белгесе В. Черницын арҡаһында 1988 йылдың авгусында, Дондағы Ростов ҡалаһына нигеҙ һалыу менән бәйле һәм гидротехник ҡоролма ҡомартҡыһы булараҡ, «Бай сығанаҡҡа» паспорт эшләнә. 1996 йылда Киров районы хакимиәте ярҙамы менән, архитектор Б. Пивторак проекты буйынса сығанаҡ реконструкциялана. Шул уҡ йылдың көҙөндә «Бай сығанаҡты» асыу тантанаһы үтә һәм унда мемориаль таҡта ҡуйыла.
Шуныһы ҡыҙыҡлы, Богатян ауышлығы менән Оло Баҡса урамы киҫешкән ерҙә Покров баҙары майҙаны урынлашҡан, унда архитектор Н. Соколов проекты буйынса XX быуат башында Покров ғибәҙәтханаһы төҙөлгән. 1930-сы йылдар аҙағында С. Кировҡа һәйкәл төҙөлөү һәм Киров скверын төҙөүҙе планлаштырыу менән бәйле, ғибәҙәтхананы һүтәләр.
# Сарасота (ҡала)

Сарасота (ингл. Sarasota) — Сарасота округындағы (АҠШ, Флорида штаты) ҡала һәм округ үҙәге. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу статистика мәғлүмәттәре буйынса 51 917 кеше йәшәй. 702 281 кеше иҫәпләнгән Норт-Порт-Сарасота- Брейдентон метрополитен статистик ареалына инә.

# Сарасота (ҡала)
## Географияһы

АҠШ халыҡ иҫәбен алыу Бюроһы мәғлүмәттәре буйынса дөйөм майҙаны 65,257 квадрат километр, шуның 37, 974 Сарасота квадрат километрын ер һәм 27,283 квадрат километрын — һыу биләй. Һыу ресурстары майҙаны бөтә майҙандың 41,8 процентын тәшкил итә. Ҡала диңгеҙ кимәленән 6 метр бейеклектә урынлашҡан.

# Сарасота (ҡала)
## Демографияһы

2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Сарасотала 51 917 кеше йәшәгән. Халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 1367,8 самаһы кеше тәшкил итә.
# Баҡыр сәскә

?Баҡыр сәскә :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Лютик сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Лютик һымаҡтар |
| Ырыу: | Баҡыр сәскә |
| Төр: | Баҡыр сәскә |
Латинса исеме :
Thalictrum flavum L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | NCBI 150094 |
Баҡыр сәскә (рус. Васили́стник жёлтый, лат. Thalíctrum flávum) — лютик һымаҡтар (Ranunculaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ ағыулы үлән үҫемлек, бейеклеге 60-120см тирәһе. Июнь-июль айҙарында һары сәскә ата, орлоғо июль-сентябрҙә өлгөрә.

# Баҡыр сәскә
## Таралыуы

Европа, Себер, Алтайҙа киң таралған. Башҡортостанда киң таралған үҫемлек. Баҡыр сәскә йылға, күл ярҙарында, йырғанаҡтарҙа үҫә.
* О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация
# Билән (Ҡариҙел ҡушылдығы)

Билән — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 741 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Билән (Ҡариҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск гидроузелынан Павловск гидроузелына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020544
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102054
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ельмут

Ельмут — Ростов төбәге Төньяҡ-Кавказ тимер юлындағы тимер юлы станцияһы, Ростов өлкәһе Орловский районының Гундоровский утарында урынлашҡан.

# Ельмут
## Станция тарихы һәм эшмәкәрлеге

Ельмут станцияһы ике юллы үҙгәреүсән ток (27,5 кВ.) менән электрлаштырылған Волгоргад-1—Сальск тимер юлы һыҙығында урынлашҡан. Станция асыҡ акционерҙар йәмғиәте Рәсәй тимер юлдарының Ростов тәбәгендәге Төньяҡ Кавказ тимер юлы структраһына инә.
Ельмут станцияһы аша Сальск — Котельниково йүнәлешендә һәм кирегә йөк поездары үтә.

# Ельмут
## Пассажирҙар хәрәкәте

Ельмут станцияһы Ростов-Главный, Сальск, Волгодонск һәм Куберле станциялары менән, шулай уҡ был йүнәлештә аралағы станциялар менән ҡала яны хәрәкәткә эйә.
Алыҫ юлға хәрәкәт итеүсе пассажир поездары Ельмут станцияһында туҡтамай.
# Кальций

| 20 | Кальций |
| Ca40,078 ||
| 4s² ||
Кальций (Calcium) — Ca, Д. И. Менделеев периодик системаһының II төркөм химик элементы. Йылтыр‑аҡ төҫлө металл, иреү t 842°С, ҡайнау t 1495°С, тығыҙлығы 1540 кг/м³. Ҡоро һауала 300°С юғарыраҡ температурала окислана. Хлор, бром, күпселек кислоталар (ҡуйыртылған көкөрт һәм азот кислоталарынан башҡа), дым булғанда — һауа, йылытҡанда — фтор, көкөрт, водород, азот, углерод, фосфор менән үҙ‑ара тәьҫир итешә. Күп металдарҙы уларҙың сульфидтарынан, оксидтарынан, галогенидтарынан ҡыҫырыҡлап сығара, алюмин, көмөш, алтын, баҡыр, литий, магний, ҡурғаш, аҡ ҡурғаш менән интерметалл берләшмәләр барлыҡҡа килтерә.
Башҡортостанда кальций берләшмәләрен «Каустик» ААЙ (К. хлориды), «Сода» ААЙ (Кальций оксиды, хлориды), Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводы (Кальций ионоляты) етештерә. Шулай уҡ Кальций берләшмәләренең дарыу формаларын — глюконат, пангамат һәм хлорид («Фармстандарт—Өфө витамин заводы» ААЙ), глюконат һәм хлорид («Иммунопрепарат») сығарыу ойошторолған.
1957 йыл БДУ‑ла Һарытау университы ғалимдары менән берлектә байтаҡ күләмдә магний булғанда кальций барлығын билдәләү өсөн индикатор (Гидрон II) уйлап табыла, ул Бөтә Союз «Союзреактив» тресында етештерелә һәм химик лаб. практикаһына ҡулланыуға индерелә.
# Бартенслебен

Бартенслебен (нем. Bartensleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 344 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,41 км². Диңгеҙ кимәленән 151 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
# Ейәнсура районы (Ырымбур өлкәһе)

Башкортостандың Ейәнсура районы менән бутамаҫҡа
Ейәнсура районы — СССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың Ырымбур һәм Чкалов өлкәһе составында торған административ-территориаль берәмек, 1935—1959 йылдарҙа ғәмәлдә була. Административ үҙәге — Ырымбур (Чкалов) өлкәһенең Ейәнсура (Бәкәтәр) ауылы.

# Ейәнсура районы (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

СССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың Ырымбур (Чкалов) өлкәһендәге элекке Ейәнсура районы 1935 йылдың ғинуарында Ырымбур өлкәһе (1938—1957 йылдарҙа — Чкалов өлкәһе) составында ойошторолған район була.
1945 йылда был Ейәнсура районы составына туғыҙ ауыл Советы ингән була: Үрге-Озернинский ауыл Советы, Дон, Желтый, Ейәнсура, Кондуровский, Ҡоро юл, Яңы Михайловка, Рыҫҡул һәм Сабатар ауыл Советтары — үҙ эстәренә ингән ауылдар менән бергә.
Ырымбур (Чкалов) өлкәһенең Ейәнсура районы 1959 йылдың 21 июлендә ғәмәлдән сығарыла-бөтөрөлә, уның территорияһы Ырымбур өлкәһенең Бүртә (һуңғараҡ Һарыҡташ һәм Соль-Илецк) районы һәм Ҡыуандыҡ районы составына бүленеп индерелә һәм хәҙерге ваҡытта шул райондар составында тора. Ҡыуандыҡ районына хәҙерге көндә элекке Ейәнсура районының Сабатар ауыл Советы, Ҡороюл ауыл Советы, Ейәнсура ауыл Советы, Ҡыуандыҡ ҡалаһы инә. Элекке Ейәнсура районының үҙәге Ейәнсура (Бәкәтәр) ауылында дөйөм белеү мәктәбе, элеватор, дауахана, элемтә бүлеге һәм башҡа ойошмалар эшләй.

# Ейәнсура районы (Ырымбур өлкәһе)
## Арҙаҡлы кешеләре

* Мстислав Ҡулаев (1873—1958) — беренсе башҡорт алфавитын теҙөүсе (Ейәнсура ауылы).
* Туҡтағолов Артур Бәҙри улы (1967 й.т.) — йырсы, музыкант, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (Кесе Сурай ауылы).

# Ейәнсура районы (Ырымбур өлкәһе)
## Иҫкәрмә

* 1 2 Справка по истории административно-территориального деления Оренбургского края за 1735—1999 гг. 2018 йыл 20 май архивланған.
* ↑ РСФСР. Административно-территориальное деление на 1 июля 1945 г. с приложениями изменений с 1 июля по 31 декабря. — М., 1945. — С. 379. — 503 с.
# Байҡы районы

Байҡы районы (урыҫса Байкинский район) — Башҡорт АССР-ының төньяғындағы территориаль-административ берәмек, 1930 йылда төҙөлгән һәм төньяҡтан Асҡын районы менән, көнсығыштан Дыуан районы менән, көньяҡтан Благовещен районы, Иҫке-Кулики, көнбайыштан Мишкә районы, Иҫке-Балтас менән сикләнә.

# Байҡы районы
## Тарихы

1930 йылдың 20 авгусында төҙөлгән. Майҙаны — 3750 км². Район үҙәге — Байҡы ауылы, райондың иң боронғо ауылдарының береһе, унда 1741 йылда Пермь өлкәһенең Көңгөр өйәҙенән күсеп килгән казактар нигеҙләнгән. Район составына 25 ауыл советы, 140 торама пункт инә. Халҡы — 43,9 мең кеше (1930), күпселек урыҫтар. Иҡтисадтың төп йүнәлеше булып ит-һөт йүнәлешендәге эре мөгөҙлө мал, сусҡа үрсетеүҙә, иген һәм мал аҙығы культуралары үҫтереүҙә махсуслашҡан ауыл хужалығы тора. Район биләмәһендә ул ваҡытта 39 дөйөм белем биреү мәктәбе, шулай уҡ үҙәк район дауаханаһы була. 1932 йылдың 20 февралендә бөтөрөлә, биләмәһе Ҡариҙел районы составына инә.
# Койбыш

Койбыш — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 263 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Койбыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006117
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200611
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Череповец

Череповец (рус. Череповец) — Вологда өлкәһендәге ҡала. Халыҡ һаны буйынса өлкәлә беренсе урында тора. Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалаһы.

# Череповец
## Географияһы

Шексна йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Череповец
## Иҡтисад

* Череповец металлургия комбинаты