yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғәлиев мәсете

1801
Ғәлиев мәсете (Бишенсе йәмиғ, Муса бай, Бесән баҙары, татар. Ğaliev məçete, Гали́ев мәчете́) — Ҡазанда урынлашҡан мәсет. Дини архитектура ҡомартҡыһы.
1798—1801 йылдарҙа Мусса Мамяшев аҡсаһына иртә классицизм стилендә XVIII быуат аҙағында төҙөлгән. Бесән баҙарынан йыраҡ түгел төҙөлгән. Ҡыйығынаң уртаһында һигеҙ ҡырлы манара ҡуйылған ике заллы, ике ҡатлы йома мәсете.
# Шәғәле Шаҡман бей

Шәғәле Шаҡман бей — тамъян ҡәбиләһе башлығы, башҡорттарҙың Нуғай Урҙаһына ҡаршы көрәшен ойоштороусыларҙың береһе.
Шәжәрәләргә һәм башҡа тарихи сығанаҡтарға бәйле Аҙнай бей, Бикбау бей, Иҫке бей, Ҡарағужаҡ бей Мөшәүәли‎ менән берлектә көньяҡ-көнсығыш башҡорттарының Мәскәү дәүләтенә үҙ ирке менән инеүе буйынса һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша. Килешеү төҙөгәндән һуң Рәсәй подданныйлығын раҫлаусы жалованная грамота йәғни ярлыҡ ала. Шәғәле Шаҡманға Иван Грозный тарафынан тархан (кенәз) титулы бирелә.
Шәғәле Шаҡмандың ете улы булғанлығы шәжәрәләр, тарихи документтар буйынса билдәле: Сыуаҡай, Бураш, Буралы, Йәтсә, Сырымбәт, Аллаяр һәм Килдеяр. Был уландарынан таралған нәҫел-нәсәбе бөгөн Көйөргәҙе районының Йомағужа, Илкәнәй, Бәләкәй Муса, Мәмбәтҡол, Түкән, Свобода, Яңы Муса ауылдарында; Мәләүез районының Моҡас, Ҡотош, Түләк, Иҫке Муса, Яҡтыкүл, Смаҡ, Яңауыл, Тамъян, Ташлыкүл, Ҡаран ауылдарында йәшәй.
Шаҡман — боронғо төрки телдәрҙә (Соҡман, Суҡман формаһында) батырҙарға бирелгән ҡушамат, титул. Мәхмүт Ҡашғариҙың (?—?) һүҙлегендә соҡман һүҙе батырҙарға, бәһлеүәндәргә бирелгән ҡушамат тигән аңлатма күрһәтелгән. Шулай уҡ Соҡман/Суҡман формаһы айырым исем булараҡ төркмән шәжәрәләрендә теркәлгән.
# Алтын дзига

«Алтын дзига» (ингл. Golden Dzyga) — Украина кинематографын үҫтереүҙәге һөнәри ҡаҙаныштары өсөн бирелгән украин милли кинопремияһы. Уға 2017 йылда Украина киноакадемияһы нигеҙ һала. Беренсе бүләкләү тантанаһы 2017 йылдың 20 апрелендә Киевта Fairmont Grand Hotel Kyiv ҡунаҡханаһында уҙа

# Алтын дзига
## Фильмдарҙы һайлап алыу һәм еңеүселәрҙе билдәләү

Беренсе Милли Кинопремияға фильмдар 2017 йылдың 20 февраленән 20 мартына тиклем ҡабул ителде. Һайлап алыуҙа премьералары 2016 йыл дауамында — 1 ғинуарҙан 31 декабргә тиклем дауам иткән фильмдар ҡатнаша. Беренсе милли кинопремия конкурсында ҡатнашҡан фильмдар исемлегендә 54 кинотаҫма иҫәпләнә: уларҙың 12-һе — тулы метражлы уйын фильмдары, 15-е — ҡыҫҡа метражлы уйын, 19-ы — документаль, 8-е — анимация. Йәмғеһе 76 таҫма тапшырыла. Дәғүәселәр фильмдарҙың онлайн-күсермәләрен ябыҡ коммерцияға ҡарамаған ҡарау юлы менән билдәләнә.
2017 йылдың 3 апрелендә Киноакадемия идараһы Беренсе Милли Кинопремияға 17 дәғүәсенән торған ҡыҫҡа исемлекте иғлан итә..
Еңеүселәрҙе киноакадемияның бөтә ағзалары өс этаплы тауыш биреү юлы менән һайлай.

# Алтын дзига
## Номинациялар

Кинопремия менән бүләкләү өсөн еңеүселәр киләһе 22 номинацияла билдәләнә (2020):
* Иң яҡшы фильм
* Иң яҡшы режиссер (Юрий Ильенко исемендәге премия)
* Төп ролдә иң яҡшы актер
* Төп ролдә иң яҡшы актриса
* Икенсе пландағы иң яҡшы актер
* Икенсе пландағы иң яҡшы актриса
* Иң яҡшы ҡуйыусы оператор
* Иң яҡшы ҡуйыусы рәссам
* Иң яҡшы сценарист
* Иң яҡшы композитор
* Иң яҡшы анимация фильмы
* Иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы уйын фильмы гримдан
* Иң яҡшы рәссам (2018 йылдан алып)
* Костюмдар буйынса иң яҡшы рәссам (2018 йылдан алып)
* Иң яҡшы тауыш режиссеры (2018 йылдан алып)
* Иң яҡшы монтаж (1919 йылдан алып)
* Иң шәп йыр (1919 йылдан алып)
* Премия зрительских симпатий (с 2018)
* Украина кинематографын үҫтереүгә өлөш индергәне өсөн «Алтын өйөрсәк» премияһы
* «Йыл асышы» премияһы
* «Иң визуаль эффекттар» премияһы.

# Алтын дзига
## Символ

Милли кинопремияның төп символы — «Алтын дзига» статуэткаһы, ул украин кинематографының етеҙ һәм өҙлөкһөҙ үҫешен символлаштыра. Бынан тыш, исеме танылған кинематографист Дзига Вертовтың ижади мираҫын хәтерләтә. Исеменең авторы — «Медиа Группа Украина» стратегик маркетинг буйынса директор Ольга Захарова.
Стуэтка дизайнын Украина рәссамы Назар Билык эшләгән, ул «Алтын дзиганы» шулай тасуирлаған: «Композицияның төп элементы — кинопленканан кадр, кинематографты кәүҙәләндергән хәрәкәтсән әйләнеп йөрөгән алтын дүртмөйөш. Стуэтка формаһы буйынса милли киноның үҫеш һәм яңырыу символы булып торған өйрөлсәкте, утты, үҫентене хәтерләтә».

# Алтын дзига
## Церемониялар

| Тантана | Дата | Урыны | Алып барыусы | Иң яҡшы фильм |
| 1-се | 20 апрель 2017 | Киев, Fairmont Grand Hotel Kyiv | Александр Скичко | Гнездо горлицы |
| 2-се | 20 апрель 2018 | Киев, КВЦ «Парковый» | Ахтем Сеитаблаев һәм Василиса Фролова | Киборги |
| 3-сө | 19 апрель 2019 [8] | Киев, КВЦ «Парковый» | Дарья Трегубова һәм Олег Панюта. | Донбасс. |
| 4-се | 3 май 2020 | Онлайн [20] | Дарья Трегубова һәм Тимур Мирошниченко | Мои мысли тихие |
# Ҡалмаҡтар (Ишембай районы)

Ҡалмактар (рус Калмакларово) — БАССР -ҙың Маҡар районындағы (Башҡортостан Республикаһының хәҙерге Ишембай районы) юҡҡа сыҡҡан ауыл.

# Ҡалмаҡтар (Ишембай районы)
## Географик урыны

Ҡалмактар ауылы Егән йылғаһы эргәһендә урынлашҡан, өйәҙ үҙәге — Стәрлетамаҡ ҡалаһынан 35 саҡрым, улус үҙәге — Маҡар ауылынан 20 саҡрым (21,34 км) алыҫлыҡта урынлашҡан.
1914 йылдан һуң Егән йылғаһы буйында Иҫке Әрмет исеме аҫтында яңы ауыл (1926) барлыҡҡа килә (Ҡалмаҡ) (хәҙер Ҡалмаҡ), унда татарҙар йәшәй. Башҡорт телендә икенсе атамаһы — Ҡалмаҡтар, был атамаһы юҡҡа сыҡҡан күрше ауылдың исемен ҡабатлай.
Шулай уҡ Ишембай районының Егән йылғаһы буйында тағы бер Ҡалмаҡ ауылы бар — ошондай исем аҫтында 18 быуаттан билдәле булған Ишем ауылы иҫәпкә алына (1926 йылда — типтәрҙәрҙең Ишем ауылы).

# Ҡалмаҡтар (Ишембай районы)
## Тарихы һәм исеме

Ҡалмаҡтар ерһеҙ башҡорттар ауылы. XVIII быуатта Ҡармыш улусына ҡараған. 1926 йылда Стәрлетамаҡ кантонының Стәрлетамаҡ өйәҙе Маҡар улусына ҡарай.
Ҡалмактар исеме башҡ. Ҡалмаҡ «ҡалмыҡ», һәм, шулай уҡ Ҡалмаҡ, Ҡалмыҡ, Ҡалмаҡҡол, Ҡалмаҡ ҡарауылы тауы (Ҡалмыҡ ҡарауылы) этнонимынан. [Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге 1980, 84] ҡалмыҡтар һәм башҡорттарҙың бәйләнеше тураһында раҫлай (Хисамитдинова, Фирдаус Гильмитдиновна Этноним ҡалмаҡ ‘калмак/калмык’ в башкирской ономастике // Oriental Studies. — 2017. — № 5 (33).). XVII быуат аҙағында Сөләймән исеме аҫтында ла йөрөгән
Ауылдың 18 кешеһе Пугачев ихтилалында ҡатнашҡан.

# Ҡалмаҡтар (Ишембай районы)
## Халҡы

XVIII быуат аҙағында 15 ихатала 103 кеше йәшәгән. X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса 24 ихатала 127 кеше йәшәгән. 26 йыл үткәс 10 ихата булған, уларҙа 113 башҡорт йәшәй. 1839 йылда 19 ихатала 113 кеше йәшәгән, уларҙың 90 аты, 90 һыйыры, 80 һарығы, 35 кәзәһе, 20 умартаһы булған. 1920 йылда ауылда 33 йортта 136 кеше йәшәгән (64 ир-ат, 72 ҡатын-ҡыҙ). 1925 йылда 11 ихата иҫәпләнгән.
# Фиджи

Фиджи Утрауҙары Республикаһы — Тымыҡ океанда дәүләт.
# Борна

Борна (нем. Borna) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 20680 кеше йәшәй. Майҙаны — 62,35 км². Диңгеҙ кимәленән 159 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4552 һәм автомобиль коды L (элек: BNA).
# Возига

Возига — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вига йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Возига
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015020
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001502
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урта Ҡарғалы

Эта статья о притоке Сакмары. Статья о притоке Большой Каргалки с тем же именем находится здесь.
Урта Ҡарғалы — Рәсәйҙәге йылға. Рәсәй, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һаҡмар йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Йылға башының географик координаталары 52°09′56″ с. ш. 54°44′07″ в. д.HGЯO Йылға тамағының географик координаталары 51°56′39″ с. ш. 55°10′26″ в. д.HGЯO
Ырымбурҙан алыҫ түгел, Урта Ҡарғалы йылғаһында ,серле урын - ҡулдан эшләнгән таш канал бар.

# Урта Ҡарғалы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы, Оло Эйек йылғаһы ҡойғандан алып йылға тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200007104
- Гидрологик өйрәнеү (гө) буйынса код — 112200710
- Бассейн коды — 12.01.00.007
- Гө буйынса томы — 12
- Гө буйынса сығарылыш — 2

# Урта Ҡарғалы
## Этимологияһы

Ҡарғалы атамаһының мәғәнәһе тураһында ике төрлө фекер йөрөй:
1) Элек йылға буйында тирәктәр үҫкән, унда ҡарғалар күпләп оя ҡорған һәм бала сығарған.
2) Борон был ерҙә Ғәле исемле кеше йәйләгән. Уны икенсе бер Ғәле исемле кеше менән бутамаҫ өсөн Ҡарға Ғәле тип йөрөткәндәр. Ҡарға Ғәле еңелләштерелеп, Ҡарғале, Ҡарғалы булып киткән .
# Маастрихт договоры

Маастрихт договоры (рәсми «Европа союзы тураһында договор») — 1992 йылдың 7 февралендә Маастрихт (Нидерланд) ҡалаһында ҡул ҡуйылған договор, ул Европа союзына башланғыс һала. Договор 1993 йылдың 1 ноябрендә көсөнә инә. Договор алдағы йылдар эсендә Европа илдәрендәге аҡса һәм сәйәси системаларҙы көйләү буйынса барған эште тамамлай.
Договорҙың А статьяһына ярашлы, яҡтар Европа союзын ойоштора. Союз Европа иҡтисади берләшмәһе нигеҙендә төҙөлә, договор шарттары буйынса уның исеме Европа берләшмәһенә алмаштырыла.
Евросоюздың аҡса-кредит сәйәсәте өсөн яуаплылыҡ Европа Үҙәк банктар системаһына йөкмәтелә, уға Европа Үҙәк банкы менән ЕС дәүләттәренең милли үҙәк банктары инә.
Договор һөҙөмтәһе булараҡ Европа валютаһы итеп евро индерелә, союздың өс терәге билдәләнә — иҡтисад һәм социаль сәйәсәт, халыҡ-ара мөнәсәбәттәр һәм хәүефһеҙлек, суд эшмәкәрлеге һәм эске эштәр.
Договорҙы ратификациялау ҡайһы бер илдәрҙә ҡатмарлылыҡтар тыуҙыра. Францияла референдум договорҙы 51,05 % менән хуплай, ә Дания тәҡдим ителгән формулировканан баш тарта. Бөйөк Британияла договор парламент тарафынан хөкүмәт төркөмөнөң (ул ратификация яҡлы була) ҡаршылар өҫтөнән бик аҙ ғына өҫтөнлөгө менән ратифициялана.
Маастрихт килешеүенә ҡул ҡуйған илдәр Европа валюта союзына инеүсе илдәр алдына ҡуйылырға тейешле биш критерийҙы хуплай, уларҙы Маастрихт критерийҙары тип йөрөтәләр:
* Дәүләт бюджеты дефициты ЭТП-ның 3 %ынан артыҡ булырға тейеш түгел.
* Дәүләт бурысы ЭТП-ның 60 %-ынан артыҡ булырға тейеш түгел.
* Дәүләт ике йыл буйы валюта курстары механизмында ҡатнашырға һәм милли валюта курсын бирелгән диапазонда тоторға тейеш.
* Инфляция кимәле Евросоюзда ҡатнашыусы иң тотороҡло хаҡтарға эйә өс илдәге уртаса кимәлдең 1,5 %-ынан артыҡ булырға тейеш түгел.
* Дәүләт облигациялары буйынса оҙайлы процент ставкалары иң түбән инфляциялы илдәрҙәге кимәлдән 2 %-тан да артыҡ булырға тейеш түгел.
# Пельях-Соим

Пельях-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пельях-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пельях-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300023260
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302326
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үрге Биянка

Үрге Биянка — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Миньяр йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Үрге Биянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019126
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101912
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хусь-Яха (Сэр-Яха ҡушылдығы)

Хусь-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сэр-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Хусь-Яха (Сэр-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044942
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304494
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оҡшатыу һүҙҙәре

Оҡшатыу һүҙҙәре — предметтарҙың, күренештәрҙең сығарған тауышына, яҡтылыҡ күренешенә, эш- хәрәкәттең йәки тороштоң һанына (образына) оҡшатып яһалалар.
Кеше тауышына, хайуан һәм ҡош‑ҡорт сығарған өн‑ауаздарға, әйбер, предмет, тәбиғәт күренештәренән хасил булған тауыштарға оҡшатыуҙы белдергән һүҙ төркөмө. Оҡшатыу һүҙҙәре экспрессив була, йышыраҡ һөйләү телмәрендә ҡулланыла, матур әҙәбиәт телендә киң урын ала.

# Оҡшатыу һүҙҙәре
## Бүленеше

Хәҙерге башҡорт телендә семантикаһы буйынса бер нисә төркөмсәгә бүленә:
* тере йән эйәләренең тауыштарын һәм хәрәкәтен; йәнһеҙ предметтар һәм тәбиғәт күренештәрен һ. б. сағылдырған өноҡшаш һүҙҙәр, мәҫ.: «быш‑быш», «ҡарр», «ҡыштыр‑ҡыштыр», «сылтыр‑сылтыр», «тып», «хи‑хи»;
* яҡтылыҡ күренештәрен, тере йән эйәләренең һәм предметтарҙың тышҡы һәм эске үҙенсәлеген сағылдырған һыноҡшаш һүҙҙәр: «дер‑дер», «йым‑йым», «сылт‑сылт», «тырт‑мырт», «ялт‑йолт».

# Оҡшатыу һүҙҙәре
## Структураһы

Структураһы буйынса 3 төркөмгә айырыла:
* бер һүҙҙән торған, мәҫ.: «шап», «кикрикүк»;
* ике һүҙҙән торған: «ғыж‑ғыж», «туҡ‑туҡ»;
* парлы: «дөбөр‑шатыр», «ыңғыр‑шыңғыр».
Морфологик яҡтан үҙгәрмәй, яңы һүҙҙәр яһау өсөн нигеҙ була ала, мәҫ., «баҡыр‑», «ғауға», «сатлама», «шарлауыҡ»; ярҙамсы ҡылымдар м‑н («келт‑келт кил‑», «мырт ит‑») һәм исемдәр менән («шағыр‑шоғор трамвай», «кетер‑кетер күмәс» һ.б.) бәйләнешкә инә. Төрлө һөйләм киҫәктәре булып киләләр (Синтаксис).
# Старый Лабёнок

Старый Лабёнок — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лабёнок йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Старый Лабёнок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100386
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Анданга (Шарженга ҡушылдығы)

Анданга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарженг йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Анданга (Шарженга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010552
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001055
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кёрнер (Тюрингия)

Кёрнер (Тюрингия) (нем. Korner (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1781 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,64 км². Диңгеҙ кимәленән 208 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99998 һәм автомобиль коды — UH.
# Линда Бак

Линда Бак (ингл. Linda B. Buck; 29 ғинуар 1947 йыл, Сиэтл, Вашингтон) — Америка биологы, «еҫ һиҙеү рецепторҙарын һәм еҫ һиҙеү ағзалары системаһының ойошторолоуын» тикшергән өсөн физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы лауреаты (2004). Линда Бак лабораторияһы эшләгән ысул ярҙамында асыҡланыуынса, һиҙеү системаһы еҫтәрҙе кодлауҙың ҡатнаш һыҙмаһын файҙалана. Вашингтон университетын тамамлай һәм 2003 йылдан шунда уҡ уҡыта. 2006 йылда биолог Roger Brent'ҡа кейәүгә сыға.
АҠШ-тың Милли фән академияһы (2003) һәм National Academy of Medicine (2006) ағзаһы. Америка сәнғәт һәм фән академияһы (2008) һәм Америка фән үҫешенә булышлыҡ итеү ассоциацияһы ағзаһы. Гарвард университетының почётлы докторы (2015). Лондон Король йәмғиәтенең сит ил ағзаһы (2015).

# Линда Бак
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1996 — Розенстил премияһы
* 2002 — Нейронаучная премия Перла−UNC
* 2003 — Гайднерҙың халыҡ-ара премияһы
* 2004 — физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы лауреаты
# Минйәр (станция)

Минйәр — (рус. Миньяр) Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлеге тимер юлы станцияһы, Силәбе өлкәһенең Минйәр ҡалаһында Вокзал урамында урынлашҡан.

# Минйәр (станция)
## Этимологияһы

Бер фараз буйынса атама үҙенең исемен Минйәр йылғаһының төрки исеменән алған. Минйәр — текә яр, соҡор («мең» — «яр» — соҡор, текә яр). Минйәр ҡалаһы 7 тау араһында урынлашҡан һәм теләһә ҡайһы тауҙан ҡала соҡорҙа һымаҡ күренә. Икенсе фараз буйынса, топоним башҡорттарҙың меңдәр (меңнәр) этнонимынан килеп сыҡҡан тип бәйән ителә.

# Минйәр (станция)
## Мәғлүмәт

Станцияға 1890 йылда Һамар-Златоуст тимер юлы төҙөлөшө барышында нигеҙ һалына. Был станция 3-сө класҡа ҡарай. Минйәрҙән поезда ғына түгел, электричкала ла китергә мөмкин. Электричкалар станцияға көн һайын килә. Поездар йышыраҡ иртәнсәк килә. Вокзалы — бер ҡатлы бина. Ике платформа, шулай уҡ 7 юл бар. Минйәрҙән Силәбегә тиклем ара 357 километр тәшкил итә.
Станцияла бөтә төр пассажирҙар һәм йөк эштәре башҡарыла: инеү юлдарында йөктәрҙе ҡабул итеү һәм биреү, склад операцияларына вагонлы хеҙмәт күрһәтеү, урындағы һәм алыҫ араларға йөрөүсе поездарға билет һатыу, багаж операциялары.
1969 йылда станцияны реконструкциялау үткәрелә, уның барышында уҡтарҙы һәм сигналдарҙы электрлаштырыу үҙәкләштереүе һәм пассажирҙарҙы радиомәғлүмәт менән тәьмин итеү, маневрҙарҙа радиоэлемтә; тауар контораһында телетайп ҡуйыу эштәре үтә; пассажирҙарҙы капиталь ремонт үткән вокзалда хеҙмәтләндерә башлайҙар.

# Минйәр (станция)
## Алыҫ араға хәрәкәт

2020 йылғы график буйынса станция аша алыҫ араға түбәндәге поездар йөрөй:

# Минйәр (станция)
## Алыҫ араға хәрәкәт
### Йыл әйләнәһенә поездар хәрәкәте

| № поезд | Хәрәкәт маршруты | № поезд | Хәрәкәт маршруты |
| 11 | Владивосток — Һамар | 12 | Һамар — Владивосток |
| 87 | Нижневартовск — Һамар | 88 | Һамар — Нижневартовск |
| 101 | Нижневартовск — Пенза | 102 | Пенза — Нижневартовск |
| 331 | Яңы Уренгой — Өфө | 332 | Өфө — Яңы Уренгой |
| 391 | Силәбе — Мәскәү | 392 | Мәскәү — Силәбе |

# Минйәр (станция)
## Алыҫ араға хәрәкәт
### Миҙгелле поезд хәрәкәте

| № поезд | Хәрәкәт маршруты | № поезд | Хәрәкәт маршруты |
| 455 | Силәбе — Новороссийск | 456 | Новороссийск — Силәбе |
# Нюмыд

Нюмыд — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Нюмыд
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001567
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Назар (Силәбе өлкәһе)

Назар (рус. Назарова) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында юҡҡа сыҡҡан ауыл. Әсән ауыл советы составында булған. 1957 йылғы Ҡыштым һәләкәтенән һуң, 1959—1962 йылдарҙа ауыл халҡы күсерелгән.

# Назар (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Тинес йылғаһының һул яҡ яры буйында (Үҙйылға ҡойған урында) урынлашҡан булған.

# Назар (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Назар — ҡатай башҡорттарының ауылы. Бала ҡатай ырыуы башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән.
1834 йылғы ревизия мәғлүмәттәренә ярашлы, ауылда 77 кеше иҫәпкә алынған.
1904 йылда Назар ауылында 17 йортта 128 аҫаба башҡорт йәшәгән. Был осорҙа Иҫке Әсән йәмғиәте составына Иҫке Әсән, Һары, Булат, Этбай, Шәрипҡол, Сөләймән, Оло Тәгеш, Кесе Тәгеш, Яңы Әсән, Назар ауылдары инә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.
1957 йылғы Ҡыштым һәләкәтенән һуң («Маяҡ» химкомбинатында радиацион авариянан һуң), 1959—1962 йылдарҙа ауыл халҡы күсерелгән.

# Назар (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

1920 йылда ауылда 32 йорт хужалығында 142 кеше (80 ир-егет һәм 62 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән, барыһы ла — башҡорттар.
# Нахчиван

Нахчиван (әзерб. Naxçıvan (Нахчыван), әрм. Նախիջևան (Нахиджеван)) — ҡала Әзербайжандың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Нахичеван Автономиялы Республикаһының баш ҡалаһы.