yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Павловка ауыл Советы (Нуриман районы)

Павловка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Павловка ауылы.

# Павловка ауыл Советы (Нуриман районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Пикшара

Пикшара — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кармала йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Пикшара
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000038916
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003891
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лек-Ямбо-Ты-Вис

Лёк-Ямбо-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Хора-Хома-Ты күле - Хора-Хома-Ты-Вис йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Лек-Ямбо-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066527
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006652
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пелина

Пелина — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соровской Сор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Пелина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301382
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Македон милли кейеме

Македон милли кейеме (макед. македонска народна ноcuja) — македон халҡының быуаттар дауамында барлыҡҡа килгән традицион өҫ һәм аяҡ кейеме һәм аксессуарҙар комплексы. Македондарҙа, бигерәк тә Төньяҡ Македонияның көнбайыш өлөшөндә башҡа көньяҡ славян халыҡтарына ҡарағанда халыҡ кейемдәренең боронғо формалары яҡшыраҡ һаҡланған.

# Македон милли кейеме
### Ҡатын-ҡыҙҙар костюмы

Ҡатын-ҡыҙ кейеменең нигеҙе туника формаһында киҫелгән оҙон күлдәктән (макед. кошуља, риза) тора. Полог районында был күлдәк тар ғына, ә бына Скопье һәм Куманов райондарында бик киң була һәм клиндарға бүлеп тә тегелә. Күлдәккә ултырма яға тегеп ҡуйыла. Күлдәктең өҫкө яғы сигелә, сигеү төҫө, ҡағиҙә булараҡ, ҡыҙыл төҫтә, ә Скопье һәм Куманов райондарында ҡара һәм ҡара-күк төҫтәрҙе өҫтөн күрәләр.
Күлдәк өҫтөнән македонлылар ярым оҙон йәки ҡыҫҡа буҫтау кейем кейә, был кейем сая, ҡыҫҡа еңлеһе гунъа, ә еңһеҙе клашник тип атала.
Жилетты (макед. елек) урыны-урыны менән генә кейәләр. Сағыу төҫтөр ҡушып сигелгән алъяпҡыс мотлаҡ кейелә, һәм уға Македония сигеүҙәре һалына. Костюм йөн туҡыманан тегелгән билбау менән бәйләнә. Баш кейеме итеп, ҡағиҙә булараҡ, башҡа ирекле итеп бәйләнгән яулыҡ ҡулланыла. Яулыҡ аҫтынан йыш ҡына түңәрәк башлыҡ (фес) кейәләр. Ҡатын-ҡыҙҙың аяҡтарына иләнмәгән тиренән опинкалар (макед. опинци. опинци) һәм төҫлө йөн ойоҡ кейәләр.

# Македон милли кейеме
### Ир-егеттәр костюмы

Македон ир-егеттәренең кейеме, ҡағиҙә булараҡ, аҡ төҫтә була, әммә һуңғы ваҡыт әкренләп ҡара кейем популяр булып китә. Ир-егеттәр ғәҙәттә аҡ күлдәк (макед. кошула, кошуља) кейә, уның яғаһы һәм еңдәре сигелә, уның өҫтөнән аҡ буҫтау кафтан (макед. долама), һуңыраҡ уның урынына ҡыҫҡараҡ джемадан кейә башлайҙар.
Һәр бер районда төрлө төҫтәге салбарҙар төрлөсә беселгән була, ә һуңыраҡ төҫө буйынса ла айырыла башлай: Битольск, Дебрск һәм Скопско-Куманов райондарында ҡара йәки аҡ төҫтәге оҙон һәм тар балаҡлы салбар кейһәләр, мияктарҙа аҡ, әммә иркен итеп тегелгән салбарға өҫтөнлөк бирелә, Гевгелиҙа ҡара, киң салбар модала.
XX быуат уртаһында ябайлаштырылған формалағы традицион костюм ауыл ерендә киң таралыу ала.
# Кумажана

Кумажана — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура (Старая арна) йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Кумажана
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039272
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003927
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Енг-Харвута-Яха

Енг-Харвута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хусь-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Енг-Харвута-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052910
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305291
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Письмирь

Письмирь — Рәсәйҙәге йылға. Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Письмирь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005299
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100529
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сэроко-Я-Яха

Сэроко-Я-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Салпада-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Сэроко-Я-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077217
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307721
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Ҡасаҡ ауыл Советы (Ҡалтасы районы)

Оло Ҡасаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Оло Ҡасаҡ ауылы.

# Оло Ҡасаҡ ауыл Советы (Ҡалтасы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Үрге Ярай-Яха

Үрге Ярай-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лай-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Үрге Ярай-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305351
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Висим (Межевая Утка ҡушылдығы)

Висим — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межевая Утка (исемһеҙ тоған) йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Висим (Межевая Утка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010683
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101068
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ниагара шарлауығы

Ниага́ра шарлауығы (ингл. Niagara Falls) — Ниагара йылғаһында Американың Нью-Йорк штатын Канаданың Онтарио провинцияһынан айырып торған шарлауыҡтар комплексы. Ниагара шарлауыҡтары тип өс шарлауыҡты атайҙар—"Даға" шарлауығы (ингл. Horseshoe Falls), Канада шарлауығы (ингл. Canadian Falls) тип тә әйтеләр, Америка шарлауығы (ингл. American Falls) һәм «Фата́» шарлауығы (ингл. Bridal Veil Falls). Шарлауыҡтарҙың бейеклеге бик ҙур булмаһа ла, улар киң, һыу миҡдары буйынса Төньяҡ Америкала иң ҙуры.
Был тәбиғәт ҡомартҡыһының матурлығы бөтә донъянан туристарҙы йәлип итә, һәм яҡындағы Ниагара-Фолс (ингл. Niagara Falls), Ниагара-Фолс кеүек ҡалалрҙың үҫешенә булышлыҡ итә.
# 1747 йылғы типтәр-бобыль ихтилалы

1747 йылғы типтәр-бобыль ихтилалы — Уҫы һәм Себер даруғалары халҡының хөкүмәткә ҡаршы сығышы, ихтилалға һалымдарҙың артыуы сәбәпсе була.

# 1747 йылғы типтәр-бобыль ихтилалы
## Алдағы ваҡиғалар

Бобылдәр (ерһеҙ ярлы крәҫтиәндәр) һәм типтәрҙәр, башҡорттар кеүек уҡ, ситләтелгән һалым түләй. ХVII йылдың аҙағынан улар ҡайһы бер хеҙмәт йөкләмәһен үтәүгә йәлеп ителә башлайҙар. Был хеҙмәтсән халыҡтың ризаһыҙлығын тыуҙыра 1717 йылда Нуғай һәм Себер юлдарының төрлө ауылдары бобылдәре һәм типтәрҙәре, 1708 йылда уларҙы хеҙмәт йөкләмәһенән азат итеүҙе вәғәҙә ителеүенә ҡарамаҫтан, һаман да хеҙмәт йөкләмәләренә тарттырылыуға зарланалар.

# 1747 йылғы типтәр-бобыль ихтилалы
## Сәбәптәре

1747 йылдың 22 майында сыҡҡан Сенат указы төп сәбәп була. Указ буйынса типтәргә һәм бобылдәргә яһаҡ (һәр йортттан 82 тин) урынына һалым (һәр ир-ат башына 80 тин) һалыныуы тураһында иғлан ителә. Ошо уҡ указ буйынса мишәрҙәргә яһаҡ (һәр йорттан 25 тин) иғлан ителә.

# 1747 йылғы типтәр-бобыль ихтилалы
## Ихтилал

1747 йылдың май аҙағында сыуалыштар көсәйә башлай.

# 1747 йылғы типтәр-бобыль ихтилалы
## Ихтилал
### Ҡатнашыусылары

Ихтилал етәкселәре:
* Абдул Люселеев
* Мортаза Нурмешов
* Нурка Борисов
* Сабан Ураев
* Сенька Семенов.
Ихтилалда типтәрҙәр, мишәрҙәр һәм бобылдәр ҡатнаша. Июлдә Уҫы даруғаһы Алтыбай, Ҡаҙы, Һикәяҙ, Тәгәй, Таҙлар ауылдарынан һәм Себер даруғаһы Байгилде, Бәҙәй, Мәләкәс, Нимесләр, Үкәрле, Шиҙы ауылдарынан типтәрҙәр һәм бобылдәр урындағы хакимиәт вәкилдәрен туҙҙырғандан һуң Өфө воеводаһы вазифаһын башҡарыусы полковник Люткинға мөрәжәғәт итәләр. Улар һалым түләргә риза булмауҙары тураһында ғариза яҙалар һәм Санкт-Петербургка ялыу менән барар өсөн үҙ һайлаған кешеләренә паспорт бирелеүе тураһында үтенәләр. Август айында ризаһыҙлыҡ Уҫы даруғаһы мишәрҙәрен солғап ала.

# 1747 йылғы типтәр-бобыль ихтилалы
## Баҫтырыу

Сыуалыштарҙың көсәйеүенән ҡурҡып, Ырымбур губернаторы Неплюев ихтилал ҡупҡан ергә генерал-майор г. Штокман (1750 кеше) һәм секунд-майор С. Ф. Кублицкий (550 кеше) етәкселегендә хөкүмәт ғәскәрҙәрен йүнәлтә
Ғәскәрҙң яҡынлашыуы менән типтәрҙәрҙең һәм бобылдәрҙең күпселек өлөшө яңы һалымды түләргә риза була. Уҫы даруғаһы типтәрҙәре һәм бобылдәрҙең бер өлөшө (400-гә яҡын кеше) властарға буйһоноуҙан баш тарта һәм Тере Танып йылғаһы буйындағы алышта ҡыйратыла (70-кә яҡын кеше һәләк була, 100 кеше әсирлеккә алына, ҡалғандары ҡаса). Ихтилалдың етәкселәре ҡамсы менән һуҡтырыла һәм Рогервик ҡәлғәһенә ғүмерлек каторгаға ебәрелә, ҡалған әсирҙәр өлөшләтә төбәктән ситкә һөрөлә йәки ҡамсы менән һуҡтырыла һәм старшиналарға порукаға бирелә.
# Хохкирх

Хохкирх (нем. Hochkirch<br />Bukecy) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2475 кеше йәшәй. Майҙаны — 41,73 км². Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2627 һәм автомобиль коды BZ.
# Bilateria

Ике яҡлы симмертиялы йәки билатера́ль симметриялы хайуандар(лат. Bilateria, рус. Двусторонне-симметричные йәки рус. билатера́льные) — тән өлөштәре алғы һәм артҡы өлөштәргә махсуслашҡан (дифференцацияланған) өс ҡатлаулы (тәндәре өс яралғы япрағынан ярала торған) күп күҙәнәкле хайуандарҙы берләштергән таксон.
Ике яҡлы симмертиялылар әлеге ваҡытта билдәле булған барлыҡ хайуандарҙың 99% -ын үҙ эсенә ала.
Был төркөмгә дүрт тип хайуандар ғына инмәй: болоттар тибы (рус.губки, лат. Porifera, 8000 төр), эсәк ҡыуышлылар (Coelenterata, 11000 төр), Ctenophora (рус. гребневики, 150 төр) һәм Placozoa (рус. пластинчатые, 1 төр — трихоплакс). Ҡалған 1.6 млн тирәһе төрҙө үҙ эсенә алған 28 тип ике яҡлы симмертиялыларға инә $^{[4]}$.
Ике яҡлы симмертия — билатерияларҙың үҙенсәлекле айырмаһы булып тора. Уларҙың организмын көҙгөләге сағылыш кеүек, уң һәм һүл яҡҡа бүлеп була. Организм үҫкән ваҡытта симметрия боҙолорға мөмкин. Мәҫәлән, кешенең тышҡы ҡиәфәте симметриялы булһа ла, эске органдарында симметрия боҙола.
# Парсова

Парсова — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немнюга йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Парсова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004213
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ягмонт-Игол

Ягмонт-Игол — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кукры-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ягмонт-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064294
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306429
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Яр-Яха (йылға)

Яр-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яр-Яган-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Яр-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067585
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306758
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Санкт-Эгидиен

Санкт-Эгидиен (нем. St. Egidien) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3394 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,24 км². Диңгеҙ кимәленән 261 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9356 һәм автомобиль коды GC.
# Лобань

Лобань — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кильмезь йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 169 км.

# Лобань
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039689
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103968
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Суханиха

Суханиха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вижас йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Суханиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053229
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005322
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Балсыҡ

Балсыҡ — ваҡ бөртөклө ултырма тау тоҡомо, ҡоро хәлдә туҙан хәлендә, еүешләгәндә үҙлекле; һыуҙа иҙелеп, яҙылып торған йомшаҡ тау тоҡомо; тәбиғи төҙөлөш материалы; төрҙәре: керамик, кирбескә тотолған, утҡа сыҙамлы.
Үлсәмдәре 0,01 мм-ҙан да кесерәк булған киҫәксектәр өҫтөнлек иткән (>50 %) ултырма тоҡом; башлыса, балсыҡлы минералдардан (каолинит, монтмориллонит, гидрослюдалар һ.б.) тора, һыу менән яҡшы иҙмә хасил итә, кипкәндә бирелгән формаһын һаҡлап ҡала, яндырғас таш ҡатылығына керә. Составында 1-2 минерал артыҡ булған балсыҡтар — каолинит, монтмориллонит, палыгорскит, каолинит гидрослюдалы һ.б., 3 һәм 3 -тән артыҡ булған осраҡта полиминерал тип атала. Балсыҡлы минералдарҙан торған, ләкин үҙле булмаған һәм һыуҙа ебемәй торған тоҡомдар аргиллиттар тип атала. Балсыҡ боронғо һәм хәҙерге һыу ятҡылыҡтарында төрлө тау тоҡомдары һәм минералдар ашалыуҙан барлыҡҡа килгән дисперсияле продукттар тупланыу нәтижәһендә хасил була. Диңгеҙ, күл, аллювиаль, морена һ.б. балсыҡтар була. Улар бер-береһенән минераль составы һәм шулай уҡ таҙалығы (балсыҡ булмаған эре бөртөклө ҡушымталарһыҙ) менән айырылып торалар.
Ер шарында балсыҡтар киң таралған: дүртенсел ултырмаларҙан алып кембрий осоро ултырмаларына тиклем (ултырма тоҡомдарынан яртыһы тиерлек) осорай; бороңғораҡ ултырмалар, ҡағиҙә булараҡ, метаморфозланған (үҙгәргән). Балсыҡ сәнәғәттә һәм ауыл хужалығында киң ҡулланыла. Уның ҡулланылышын минераль составына бәйле булған махсус физик һәм технологик сифаттары билдәләй. Мәҫәлән, каолинлы балсыҡтарның иреү температураһы юғары (1580 °C) булыу сәбәпле, уларҙы утка сыҙам балсыҡтар тип әйтәләр һәм утка сыҙам әйберҙәр эшләүҙә, ә иреү температураһы 1580 нән алып 1350 °C ка тиклем булған балсыҡтарны ауыр иреүсән тип әйтәләр һәм керамика сәнәғәтендә (фаянс, плитә, торба, ҡаплау кирбестәре һ.б.) ҡулланалар. Полиминераль балсыҡтар, ғәҙәттә, 1350 °C тан түбәнерәк температурала ирей һәм еңел иреүсән балсыҡтарға керә, тупаҫ керамика һәм кирбес һуғыуҙа ҡулланыла. Монтмориллонит һәм палыгорскит балсыҡтар сорбция, иондар алмашыу, бәйләү, уҙ хәленә кире ҡайтыу (тиксотроп) сифаттарына эйә, быраулау иҙмәләре, адсорбенттар, металл ҡойоу эштәрендә форма яһауҙа, мал өсөн комбиаҙык эшләп сығарыуҙа һ.б. ҡулланыла.
25100-95 ДСТы буйынса балсыҡ еңел һәм ҡаты була (классификация Һалмаҡ һаны буйынса бирелә).
# Няралдей-Яха

Няралдей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сянгур-Яхайылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Няралдей-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300035975
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303597
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чулпаныш

Чулпаныш — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чулпаныш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014820
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101482
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыҙылъяр (Мәләүез районы)

Ҡыҙылъяр (рус. Красный Яр) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1 кеше. Почта индексы — 453876, ОКАТО коды — 80241822003.

# Ҡыҙылъяр (Мәләүез районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — урыҫтар (100 %) йәшәй.

# Ҡыҙылъяр (Мәләүез районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Мәләүез): 20 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Воскресенск): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мелеуэ): 20 км

# Ҡыҙылъяр (Мәләүез районы)
## Тарихы

Ҡыҙылъяр ҡасабаһы (Моисеев ҡасабаһы) 1878 йылда барлыҡҡа килгән. Ауылға Һамар һәм Курск губернаһы крәҫтиәндәре нигеҙ һалған. 1896 йылда 285 кеше йәшәгән 37 йорттан торған. 1920 йылда 38 йортта 229 кеше йәшәгән.

# Ҡыҙылъяр (Мәләүез районы)
## Урамдары

* Үҙәк урам (рус. улица Центральная)