yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Поча-Ёль

Поча-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лемпуа йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Поча-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020428
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002042
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Армязь

Армязь — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шолья йылғаһының уң ярына тамағынан 0,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Армязь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015915
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101591
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҫке Ҡормаш ауыл Советы (Кушнаренко районы)

Ауыл советы Старокурмашевский — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Ҡормаш ауылы.

# Иҫке Ҡормаш ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Иҫке Ҡормаш ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Ауыл биләмәһе составы

1986 йылдың декабренә тиклем, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәтенән сығарыу тураһында» Указы менән иҫәп мәғлүмәтенән төшөрөлгән Кривой Ключ ҡасабаһы һәм Надеждино ауылы ла ауыл Советы составына инә.

# Иҫке Ҡормаш ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Етәкселәре
### Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары

* Ғирфанов Фларит Фәрит улы
# Заһиров Наил Ғамил улы

Заһиров Наил Ғамил улы (10 ғинуар 1958 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. «Енер хорлдинг» ЯСЙ-нең (компанияның) генераль директоры.

# Заһиров Наил Ғамил улы
## Биографияһы

1958 йылдың 10 ғинуарында Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районында тыуған.
Заһиров Наил Ғамил улы В. В. Куйбышев исемендәге Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Мәскәү инженер-төҙөлөш институтында уҡый. «Енер хорлдинг» ЯСЙ-нең йәғни компанияһының генераль директоры.

# Заһиров Наил Ғамил улы
## Хеҙмәт юлы

1973—1977 йй. — Нальчик кооператив-төҙөлөш техникумында уҡый.
1977—1979 йй. — Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1984 йылда В. В. Куйбышев исемендәге Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Мәскәү инженер-төҙөлөш институтын тамамлағандан һуң,
1984—1990 йй. — Башҡорт АЭС-ы төҙөлөш Идаралығының «Спецмонтаж» участкаһында мастер, прораб, өлкән прораб булып эшләй.
1990—1999 йй. — «Башурал-энергострой» тресының «Башуралспецэнергомонтаж» СМУ-һында баш инженер
1999—2001 йй. — «Башкирэнерго» ААЙ-ының филиалы — «Энергостройремонт» подразделениеһы директоры урынбаҫары
2001—2008 йй. — «Энергостройсервис» ЯСЙ-ы директоры
2008 йылдың февраленән — ООО ХК «Башуралэнергострой» ЯСЙ Холдинг компанияһының генераль директоры.
«Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй Сәйәси партияһы ағзаһы статусында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты

# Заһиров Наил Ғамил улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының почётлы төҙөүсеһе
* «Салауат Юлаев» ордены
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе
# Шокша (этник төркөм)

Шокша — эрзәләрҙең этник төркөмө. Телдәре — Урал телдәре ғаиләһе фин-волга төркөмсәһенә ҡараған эрзә теленең шокша диалекты.
Шокшалар Мордовияның Теньгушево районындағы 15 тораҡ пунктта (Баево, Березняк, Вяжга, Дудниково, Коляево, Кураево, Малая Шокша, Мельсетьево, Мокшанка, Нараватово, Сакаево, Стандрово, Шелубей, Широмасово, Шокша) һәм Торбеево районындағы 5 тораҡ пунктта (Дракино, Кажлодка, Майский, Федоровка, Якстере Теште) йәшәй. Шокшаларҙың һаны бөтәһе 10 000 кеше самаһы.
Оҙаҡ ваҡыттар муҡшылар менән күрше йәшәгәнлектән, эрзәләрҙең был төркөмө тел, айырым элементтарҙа көнкүреш һәм мәҙәни йәһәттән уларҙың йоғонтоһона дусар була. Әммә был йоғонто эрзә үҙаңын юғалттырырлыҡ көскә эйә түгел. 1979 йылда ғалим Н. Ф. Мокшин етәкселегендә ғаиләләр буйлап йөрөп үткәрелгән тикшереүҙәр материалдарына ҡарағанда, улар үҙҙәрен эрзә тип һанай.
# Ҡом сәғәте

Ҡом сәғәттәре — ваҡыт арауығын иҫәпләү өсөн иң ябай ҡоролма, тар ғына үткәүел менән тоташтырылған ике үтә күренмәле һауыттан тора. Уларҙың береһе өлөшләтә ҡом менән тултырыла. Ҡом өҫтәге һауыттан үткәүел аша аҫтағы икенсе һауытҡа, бер нисә секундтан алып бер нисә сәғәткә тиклем ваҡыт эсендә «ағып» төшә.

# Ҡом сәғәте
## Тарих һәм хәҙерге заман

Парижда табылған яҙмала бындай сәғәт тураһында тәүге тапҡыр телгә алына. Был яҙмала шарапта бешерелгән һәм ҡояшта киптерелгән ҡара мәрмәр онтағынан ваҡ ҡом әҙерләү буйынса инструкция бар.
Әлеге ваҡытта ҡом сәғәттәре ҡайһы бер дауалау процедураларын үткәргәндә, фотоһүрәттәрҙә, шулай уҡ сувенир сифатында ҡулланыла.
Windows операцион системаларында ҡом сәғәте күрһәткесе әйләнә, был символ системаның мәшғүллеген күрһәтеү өсөн ҡулланыла.
⌛ — Юникод системаһында ҡом сәҡәте символы (HOURGLASS, U+231B клавишаларын бергә баҫырға).

# Ҡом сәғәте
## Өҫтөнләктәре

Конструкцияһының ябайлығы.
Һыуҙан айырмалы рәүештә, ҡомдоң «ағыу» тиҙлеге даими, һыуыттың өҫкө өлөшөндә күпме ҡалғанын иҫәпкә алманмай (был ваҡыт шкалаһы тигеҙ булған сәғәттәр эшләргә мөмкинлек бирә).

# Ҡом сәғәте
## Етешһеҙлектәре

Ҡом сәғәттәренең ваҡытты үлсәү интервалы бик ҡыҫға, был ҡом сәҡәтенең етешһеҙлеге.. Европала таралған сәғәттәр, ғәҙәттә, ярты сәғәт йәки бер сәғәт дауамында эшләүгә иҫәпләнгән. 3 сәғәт дауамында эшләгән сәғәттәр ҙә осрай, бик һирәк 12 сәғәткә етә. Үлсәү интервалын арттырыу өсөн бер корпуста (футлярҙа) ҡом сәғәттәре йыйылмаһы төҙөлә.
Ҡом сәғәттәренең теүәллеге ҡомдоң бөртөклөлөге һәм ағамға һәләтлелеге, колбаның формаһы, уның өҫкө йөҙөнөң сифатына бәйле. Колбалар яндырылған, ваҡ иләк аша үрелгән һәм яҡшылап киптерелгән ваҡ бөртөклө ҡом менән тултырыла. Тултырыусы материал сифатында шулай уҡ йомортҡа ҡабығы, цинк һәм ҡурғаш саңы ла ҡулланыла. Оҙайлы ваҡыт файҙаланғанда ҡом сәғәттәренең теүәллеге колбаның эске йөҙө ҡом менән сыйылып боҙолоуы, колбалар араһындағы диафрагмала тишектең диаметры ҙурайыуы һәм ҡом бөртөктәренең ватылып бүленеүе арҡаһында насарая.

# Ҡом сәғәте
## Рекордсмен сәғәттәр

* Будапештта «Ваҡыт тәгәрмәсе»
* Японияның Нима[ja] (хәҙер Оданың бер өлөшө) ҡалаһының ҡом музейында бейеклеге 8,6 метр һәм ваҡыт иҫәпләү циклы 1 йыл булған ҡом сәғәте бар.
* Иң ҙур ҡом сәғәттәре исемлеге
# Кёнигштайн (Саксония Швейцарияһы)

Кёнигштайн (Саксония Швейцарияһы) (нем. Konigstein (Sachsische Schweiz)) — Германиялағы, Ирекле дәүләт Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2284 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,93 км². Диңгеҙ кимәленән 212 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1824 һәм автомобиль коды PIR.
# Синдбад-сәйәхәтсе

Синдбад-диңгеҙсе (фарсы телендә سندباد‎ — Sandbād, ғәр. السندباد البحري‎ — as-Sindibād al-Baḥri) — Африканан көнсығышҡа һәм Азияның көньяғына диңгеҙ аша сәйәхәттәрҙә бик күп фантастик мажараларға осраған легендар сауҙагәр, диңгеҙсе һәм сәйәхәтсе. Уның сәйәхәттәре тарихы йыйылмаһы «Мең дә бер кисә» китабында «Синдбад-диңгеҙсенең ете сәйәхәте» бүлеген тәшкил итә һәм өлөшләтә көнсығыш диңгеҙҙә йөҙөүселәренең реаль тәжрибәһенә, бер өлөшө — Гомерҙың «Одиссея»һы кеүек антик шиғриәт әҫәрҙәренә, бер өлөшө һинд һәм фарсыларҙың мөғжизәле «мирабилия»-хикәйәләренә нигеҙләнә.
Синбадтың прототибы Мин империяһы осороноң диңгеҙҙә йөҙөүсеһе ҡытайлы Мин Чжэн Хэ булған тип иҫәпләнә. Уның будда ҡушаматы Саньбао — «Өс хазина» йәки «Өс аҫыл таш» (руссаһы «Три Сокровища» или «Три Драгоценности»). Нидэм Джозеф фекеренсә, мосолман сығышлы булыуына ҡарамаҫтан, был ҡушамат «өс аҫыл ташты» хәтерләтә. Синдбад Көнбайыш океанда ете тапҡыр сәйәхәттә була.
Ғәрәп әкиәттәрендә Синдбад ҡыҙыҡһыныусан Бағдад сауҙагәре, ул караптарҙы Бәсранан яллай.

# Синдбад-сәйәхәтсе
## Синдбадтың сәйәхәттәре

* Беренсеһе — ҙур балыҡ булып сыҡҡан утрауға. Һуңынан Синдбад батша Әл-Михрджан иленә эләгә.
* Икенсеһе — балаларын филдәр менән туҡландырыусы Рух ҡошо менән осрашыу.
* Өсөнсөһө — фарсы карабында Серендиб утрауына . Әммә дауыл арҡаһында Синдбад «Йөнтәҫтәр утрауына» барып сыға һәм кеше ашаусы әзмәүер менән осраша.
* Дүртенсеһе — Һиндостанға сәйәхәт һәм индус ҡыҙына өйләнеү.
* Бишенсеһе — Синдбад яуыз ҡарттың ҡолона әйләнә.
* Алтынсыһы — аҫылташтар менән кәмә.
* Етенсеһе — ҡанатлы кешеләр иленә сәйәхәт.

# Синдбад-сәйәхәтсе
## Кинола

* Сабу — ғәрәп төндәре — 1942 йылда Джон Роулинз төшөргән Америка төҫлө мажаралы фильмы. Фильм "Мең дә бер кисә"нән алынған, әммә төп нөсхәләге ғәрәп хикәйәләренә ҡарағанда Universal Pictures күҙаллауына күберәк бурыслы. Был жанрҙағы башҡа фильмдарҙан айырмалы рәүештә (Бағдад ҡарағы кеүек), унда монстрҙар йәки тәбиғи булмаған элементтар юҡ.
* Кесе Дуглас Фэрбенкс — Синдбад-сәйәхәтсе — Ричард Уоллес төшөргән 1947 йылда Американың төҫлө фантастик фильмы. Төп ролдәрҙә — Морин О’Хара, Уолтер Слезак һәм Энтони Куинн. Унда Синбадтың Александр Македонскийҙың юғалған хазинаһын асҡан «һигеҙенсе» сәйәхәте тураһында бәйән ителә.
* Синдбадтың улы — Тедом Тецлафф төшөргән 1955 йылда Америка мажаралы фильмы. Ваҡиғалар Яҡын Көнсығышта бара һәм төрлө персонаждарҙан, шул иҫәптән 127-нән ашыу ҡатын-ҡыҙҙан тора.
* Кервин Мэтьюз — Синдбадтың етенсе сәйәхәте (1958)
* Джон Филлип Лоу — Синдбадтың алтын сәйәхәте (1973)
* Патрик Уэйн — Синдбад һәм юлбарыҫ күҙе (1977)
* Ферриньо, Лу — Синдбад ете диңгеҙ аръяғында (1989)
* Зен Геснер — Синдбадтың мажаралары (1996—1998)
* Эллиот Найт — Синдбад (2012)
# Гловацкая Екатерина Ивановна

Екатерина Ивановна Глова́цкая (укр. Катерина Іванівна Гловацька; 1921 йылдың 27 сентябре, Ахтырка (хәҙер Украина, Сумы өлкәһе) — 2001 йылдың 24 ғинуары, Киев) — совет һәм украин яҙыусыһы һәм тәржемәсеһе. Филология фәндәре кандидаты (1959 йылдан). Украина Яҙыусылар союзы ағзаһы (1984).

# Гловацкая Екатерина Ивановна
## Биографияһы

1945 йылда Киев университетының филология факультетын тамамлай. Украин радиоһында мөхәррир (1945—1952), 1957—1970 йылдарҙа — «Веселка» нәшриәтендә, һуңынан, 1970—1982 йылдарҙа — Киев мәҙәниәт институтында өлкән уҡытыусы һәм доцент булып эшләй.

# Гловацкая Екатерина Ивановна
## Ижады

Антик темаларға яҙылған («Боронғо грек мифтары», 1977; «Ҡанатлы ат», 1983) китаптары, балалар өсөн Гомерҙың «Одиссея» (1969) һәм «Илиада»һы (1974) тәржемәләре, рус яҙыусылары һәм рус әҙәбиәте тураһындағы мәҡәләләр авторы.
Г. Вайзенборндың «Ҡон ҡайтарыусы» (1964), Э. М. Ремарктың «Көнбайыш фронтта үҙгәреш юҡ» (1986), Г. Канттың «Тамаша залы» (1987) романдарын, Ф. Дюрренматтың «Судья һәм уның йәлләде. Вәғәҙә. Авария» повестар йыйынтығын (1970), Б. Келлермандың «Үлем бейеүе» (1990), К. Брукнерҙың «Алтын фирғәүен» (1973), Э Кестнерҙың «Эмиль һәм детективтар» (1978) повестарын немец теленән һәм шулай уҡ поляк яҙыусыларының бер нисә әҫәрен тәржемә итә.
# Ниашорка

Ниашорка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ниашорка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019355
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001935
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Шурчак

Оло Шурчак — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сары-Чумыш йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Шурчак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200001886
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200188
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡуяс үләне

Ҡуяс үләне <>морковь дикая</>
Морко́вь ди́кая, или Морковь обыкнове́нная (лат. Dáucus caróta) — двулетнее, реже однолетнее травянистое растение, вид рода Морковь (Daucus) семейства Зонтичные.
# Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы

Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы (рус. Ситдиков Хамидулла Ситдикович 1903 йыл — ?) — 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы
## Биографияһы

Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Туймазы районы Соҡаҙыбаш ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Бүздәк районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58‑се гвардия кавалерия полкының комендант отделениеһы кавалерисы булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — сержант
1944 йылдың 12 апрелендә Владимир-Волынский ҡалаһы янында һуғышта подразделениеларҙа һуғыш кәрәк-яраҡтары етешмәй башлағас, комендант отделениеһы сержанты Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы дошмандың көслө уты аҫтында яралыларҙан хәрби кәрәк-яраҡтар йыя башлай һәм алғы һыҙыҡҡа еткерә. Был ҡаһарманлығы өсөн ул 1944 йылдың 07 октябрендә подразделениеның 17/н бойороғо менән «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. 1945 йылда хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалына тәҡдим ителә.
1985 йылдың 23 декабрендә Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы юбилейлы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы Ҡыҙыл Армиянан 1946 йылда демобилизациялана.

# Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
# Яңы Николаевка (Ейәнсура районы)

Яңы Николаевка (рус. Новониколаевка) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453397, ОКАТО коды — 80226828006.

# Яңы Николаевка (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1959 | 312 | |
| 1970 | 266 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1979 | 192 | |
| 1989 | 155 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2002 | 209 | |
| 2009 | 207 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2010 | 227 | |

# Яңы Николаевка (Ейәнсура районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 26 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишемғол): 14 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән): 34 км
# Фернандо де Диего

Фернандо де Диего де ла Роза (исп. Fernando de Diego de la Rosa; 2 ноябрь 1919, Гвадалахара — 1 июль, 2005, Сарагоса) — испан тәржемәсеһе, филолог. Инглиз һәм француз телдәренә тәржемәләүсе, шулай уҡ испан әҙәбиәте әҫәрҙәрен эсперантоға ауҙарыусы. Бөтә донъя эсперанто-ассоциацияһының почетлы ағзаһы, Ҙур испан-эсперанто һүҙлеге авторы. Венесуэлала һәм Польшала йәшәй, ғүмеренең һуңғы йылдарын Испанияла үткәрә.

# Фернандо де Диего
## Испан теленән эсперантоға тәржемәләре

* Земля Альваргонсалеса (Антонио Мачадо, 1969)
* Цыганское романсеро (Федерико Гарсиа Лорка, 1971)
* Рифмы (Густаво Адольфо Беккер, 1972)
* Древо познания (Пио Бароха, 1973)
* Донья Барбара (Гальегос Ромуло, 1975)
* Хитроумный идальго Дон Кихот Ламанчский (Мигель де Сервантес, 1977; тулы версияһы Fundación Esperanto)
* Чугун (Энкарнасьон Ферре, 1983)
* Вертушки (Кастелао, 1983)
* Семья Паскуаль Дуарте (Камило Хосе Села , 1985)
* Сто лет одиночества (Габриэль Гарсия Маркес, 1992)
* Злой Карабель (Венсеслао Фернандес Флорес, 1993)
* Тиран Бандерас (Рамон Мария дель Валье-де-Инклан, 1993)
* Тропик зона ауыл хужалығы (Андрес Бельо, 1995)
* Мөхәббәт тураһында егерме шиғыр һәм өмөтһөҙлөк тураһында йыр (Пабло Неруда, 1997)

# Фернандо де Диего
## Испан теленән эсперантоға тәржемәләре
### Башҡа тәржемәләре

* Astura bukedo, asturianos de de obras autores antología (Астурия авторы әҫәрҙәре, 1987)
* Sentempa simfonio, tiempos de españolas poesías todos de los antología (испан шиғриәте антологияһы, 1987)
* Оноре де Бальзак йыйынтыҡтары, Ги де Мопассан (француз теленән); Роберт Луис Стивенсон әҫәрҙәре, Эрнест Хемингуэй һәм Джек Лондон (инглиз теленән)

# Фернандо де Диего
## Испан теленән эсперантоға тәржемәләре
### Китаптары

* Nuevo método de Esperanto para сlases уautodidactas (1992)
* Gran Diccionario Español-Esperanto (2003)
# Обермасфельд-Гримменталь

Обермасфельд-Гримменталь (нем. Obermaßfeld-Grimmenthal) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1248 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,59 км². Диңгеҙ кимәленән 295 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
# Волхов ГЭС-ы

Волхов ГЭС-ы — рус. Волховский ГЭС — (В. И. Ленин исем.) — Ленинград өлкәһенең Волхов ҡалаһындағы гидроэлектростанция, Волхов йылғаһында төҙөлгән. 2010 йылдан Ладога ГЭС-тары каскады составына инә. Рәсәйҙәге иң тәүге ГЭС-тарҙың береһе. Фән һәм техника өлкәһендәге тарихи ҡомартҡы.

# Волхов ГЭС-ы
## Дөйөм мәғлүмәттәр

ГЭС төҙөлөшө 1921 йылда башланған, 1927 йылда тамамланған. Ул йылға йырҙаһындағы түбән баҫымлы электр станцияһы.
ГЭС-тың ҡеүәте — 86 МВт (башта 58 МВт), уртаса йыллыҡ етештереү — 332 млн кВт·ч. ГЭС бинаһында 8 гидроагрегат ҡуйылған. ГЭС ҡорамалдары, ҡеүәте 12 МВт яңы гидроагрегаттарҙан башҡа, 80 йылдан ашыу эшләй һәм алмаштырыуға мохтаж. ГЭС баҫым ҡоролмалары (баҫым фронтының оҙонлоғо 450 м) Волхов һыуһаҡлағысын хасил итә, майҙаны 667 км², тулы һәм файҙалы күләме 36 һәм 24,36 млн м³.
Һыуһаҡлағысты төҙөгән ваҡытта 10 мең. га ауыл хужалығы ерҙәре һыу аҫтында ҡалған.
Волхов ГЭС-ның проектын «Ленгидропроект» институты эшләгән.

# Волхов ГЭС-ы
## Иҡтисади әһәмиәте

Волхов ГЭС-ы Төньяҡ-Көнбайыш энергия системаһы йөкләнеш графигының юғары көсөргәнеш өлөшөндә эшләй. Шулай уҡ ГЭС Волхов алюмин заводын энергия менән тәьмин итеп тора (2013 йылда уның туҡталғанына тиклем). Һыуһаҡлағыс Волхов һыу һикәлтәләрен тәрәндә ҡалдырып, Волхов йылғаһы буйлап суднолар йөрөүен тәьмин иткән. Волхов ГЭС-ы 1920—1930 йылдарҙа илдең сәнәғәтен үҫтереүҙә, шулай уҡ сәнәғәт объекттарын, шул иҫәптән Ленинград блокадаһында, Бөйөк Ватан һуғышы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла энергия менән тәьмин итеүҙә ҙур роль уйнай.
Волхов ГЭС-ы ПАО «ТГК-1» акционерҙар йәмғиәте составына инә.

# Волхов ГЭС-ы
## Экологик проблемалар

ГЭС плотинаһы Волхов алабалығына ыуылдырыҡ сәсеү юлын яба. Балыҡты өҫкө ағымға үткәреү ҡоролмаһы уңышһыҙ булып сыға. Волхов алабалығының үрсеүен Волхов балыҡ үрсетеү заводында яһалма шарттар ярҙамында тәьмин итәләр.

# Волхов ГЭС-ы
## Волхов ГЭС-ы сәнғәттә

1978 йылда «Ленфильм» киностудияһында режиссер Геннадий Казанский Волхов ГЭС-ы төҙөлөшөнөң тарихын күрһәткән «Инженер Графтио» тигән биографик нәфис фильм төшөрә.
2015 йылда Волхов ГЭС-ында күп сериялы «Ленинград 46» фильмы төшөрөлә.

# Волхов ГЭС-ы
## ГЭС филателияла

* Почта маркаһы, СССР, 1930 йыл
* СССР почта маркаһы, 1951 йыл

# Волхов ГЭС-ы
## ГЭС никовилияла

* Д.В. Потапенко коллекцияһынан тәмәке тышлығы. Волхов ГЭС-ы, 1928 йыл
# Баскакова Ирина Ивановна

Ири́на Ива́новна Баска́кова ( 25 август 1956({{padleft:1956|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:25|2|0}}) (68 йәш), Санкт-Петербург) — совет еңел атлеты, спринтер йүгереүе буйынса белгес. 1980-се йылдарҙың беренсе яртыһында еңел атлетика буйынса СССР-ҙың йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай, донъя һәм Европа чемпионаттарында бронза миҙалдар яулай, «Дуҫлыҡ-84» турниры еңеүсеһе, Универсиаданың ике тапҡыр чемпионы, милли әһәмиәттәге беренселектәрҙә еңә һәм призлы урындар яулай. Ленинград һәм СКА өсөн сығыш яһай. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры.

# Баскакова Ирина Ивановна
## Биографияһы

Ирина Баскакова 1956 йылдың 25 авгусында Ленинградта тыуған.
1974 йылда тренер В. Безруков етәкселегендә еңел атлетика менән шөғөлләнә башлай, аҙағыраҡ А. Ивановта шөғөлләнә. Армия Спорт клубы (Ленинград) өсөн сығыш яһай.
Тәүге тапҡыр 1981 йылда өлкәндәрҙең Бөтә Союз кимәлендәге ярышында үҙе тураһында белдерә, Минскиҙа үткән ССС-ҙың ҡышҡы чемпионатында 300 метрға йүгереүҙә бронза миҙал яулай. Һуңыраҡ Мәскәүҙә СССР-ҙың йәйге чемпионатында 400 метрға йүгереп бронза миҙалға лайыҡ була, 4 × 200метр һәм 4 × 400 метрлыҡ эстафеталарҙа, Ленинград командаһы составында сығыш яһап, ярашлы рәүештә алтын һәм көмөш миҙал яулай. Совет милли йыйылма командаһы составына эләгә, Загребта Европа кубогы ярыштарында ҡатнаша һәм 4 × 400 метрлыҡ эстафетала еңеп, унан көмөш миҙал алып ҡайта. Шулай уҡ, студент булараҡ, Бухарест универсиадаһында ҡатнаша һәм 400 метрға шәхси йүгереүҙә һәм 4 × 400 метрлыҡ эстафетала еңеү яулай.
1982 йылда Киевта СССР чемпионатында 400 метрға йүгереүҙә алтын миҙал яулай. Артабан Афинала Европа чемпионатында шул уҡ дистанцияла бишенсе була, шунда уҡ 4 × 400 метрлыҡ эстафета ватандаштары Елена Корбан, Ирина Ольховниковый һәм Ольга Минеева менән бергә бронза миҙал алыуға өлгәшә.
1983 йылда Мәскәүҙә VIII СССР халыҡтарының йәйге спартакиадаһы сиктәрендә ил чемпионатында 400 метрға йүгереүҙә, Мария Пинигинаны ғына алға үткәреп, финишҡа икенсе булып килә. Хельсинкиҙағы донъя чемпионаттарында бишенсе һөҙөмтә күрһәтә һәм Елена Корбан, Марина Харламова һәм Мария Пинигина менән берлектә 4 × 400 метрлыҡ эстафетала бронза призеры була. Бынан тыш, көмөш миҙал яулай Лондонда Европа кубогы өсөн ярыштарҙа 4 × 400 метрлыҡ эстафетала көмөш миҙалға лайыҡ була.
1984 йылда-лос-Анджелеста үтәсәк йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыуға кандидат сифатында ҡарала, әммә Советтар Союзы ахыр сиктә бер нисә көнсығыш блок иле менән бергә сәйәси сәбәптәр буйынса был ярышҡа бойкот иғлан итә. Уның урынына Баскакова Прагала үткәрелгән «Дуҫлыҡ-84» альтернатив турнирҙа сығыш яһай, унда Ирина Назарова, Мария Пинигина һәм Ольга Владыкина менән бергә 4 × 400 метрлыҡ эстафетала еңеүсе була.
Күренекле спорт ҡаҙаныштары өсөн «СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры» тигән почетлы исемгә лайыҡ була.
# Утвай

Утвай — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының уң ярына тамағынан 5,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Утвай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100032249
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103224
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1