yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кучеровка (Черняница ҡушылдығы)

Кучеровка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черняница йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кучеровка (Черняница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100036079
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103607
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пикфорд йорт-музейы

Пикфорд йорт-музейы (ингл. Pickford's House Museum) — Дерби ҡалаһында георгион архитектураһы бинаһында урынлашҡан музей.
Был бинаны 1760 йылда архитектор Джозеф Пикфорд (ингл. Joseph Pickford) үҙ ғаиләһе өсөн төҙөгән. Һуңынан ул үҙ йортон бай клиенттарға үҙ эшенең өлгөһө итеп күрһәткән). Был бинала костюмдар һәм георган осоро музейы урынлашҡан. Беренсе ҡатында ҡунаҡ, аш, ял, гардероб, кухня, кер йыуыу бүлмәләре, келәт һәм хеҙмәтеләр өсөн һалам түшәкле ял бүлмәһе урынлашҡан. Йорттоң подвалы 1940 йылдарҙағы кеүек бомбанан һаҡланыу урыны итеп эшләнгән. Өҫкө ҡат ҡурсаҡ театрҙарына һәм уларҙың тарихына бағышланған. 2006 йылдың апреленән музей, ҡаршылыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, ойошторолған төркөмдәр өсөн генә эшләй.
# Түлгәзе

Түлгәзе — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Сөн йылғаһының уң ярында 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны 212 км².

# Түлгәзе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Кама һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Бөрө ҡалаһынан алып тамағына тиклем Ағиҙел йылғаһы, бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел. Йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһы буйынса геомәғлүмәт әҙерләү системаһы буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026572
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102657
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡацхи Бағанаһы

Ҡацхи бағанаһы - (рус. Кацхийский Столп, груз. კაცხის სვეტი) — Грузияның төньяғында Имеретия төбәгендәге 40 м бейеклектәге эзбизташтан торған ҡая

# Ҡацхи Бағанаһы
## Географияһы

Ҡацхи бағанаһы Грузиялағы Квирила йылғаһының уң ҡушылдығы Ҡатсҡхура буйында, Ҡацхи ҡасабаһы биләмәһендә урынлашҡан. Был урын Чиатура ҡалаһынан йыраҡ түгел.

# Ҡацхи Бағанаһы
## Тарихы

Бағана кеүек таш ҡая өҫтөндә VI һәм VIII быуаттарҙа ғибәҙәтхана торған. Мәжүсилек осоронда ҡаяға уңдырышлылыҡ илаһы тип һанап табынғандар. Христианлыҡҡа күскәс тә табыныу урыны булып һаҡланып ҡалған. Ҡая өҫтөнә ҡорам төҙөп ҡуйып, Осман империяһы яулап алғанса тиклем йолалар үтәгәндәр.
Сиркәү ташлап ҡуйылған. XVIII быуатта принц Вахушти Багратиони унда менергә тырышып ҡараған, әммә менә алмаған.
1944 йылда альпинист Александр Джапаридзе һәм яҙыусы Леван Готуа етәкселегендәге төркөм бағанаға күтәрелгән һәм ҡасандыр ҡорам торғанын асыҡлаған. Шунан бирле, бигерәк тә 1990-сы йылдарҙа христианлыҡ тергеҙелә башлауы сәбәпле, бында табынырға килеүселәр арта. Бигерәк тә Максим тигән монах 1993 йылда Ҡацхиға менеп, унда ҡыш үткәргәс, уға ҡорамды тергеҙергә хәйриә аҡсаһы йыяйып бирә башлайҙар.
Дәүләт ярҙамында 1999 - 2009 йылдарҙа ҡорам харабаларын археологик йәһәттән тикшереп, яңынан сиркәү һалалар һәм уны Максима Дәғүәтсе тип атай башлайҙар (рус. Максим Исповедник). Археологтар шулай уҡ бында билдәһеҙ монах һөлдәһе табалар.
Хәҙер уны урындағы халыҡ «Яңғыҙлыҡ ҡәлғәһе» тип атай.
Унда 1944 йылда тәүге экспедициянан һуң ҡуйылған аҫылмалы баҫҡыс буйлап менеп була.
# Бәлиғ булмағандар тураһында ҡануниәт

Бәлиғ булмағандар тураһындағы Закон бәлиғ булмағандарға ҡағыла, был илгә һәм мәҙәниәткә бәйле. Ҡағиҙә булараҡ, закон бәлиғ булмағандарға төрлөсә ҡарай. Әммә хатта бәлиғ булмағандар ҙа ололар кеүек яуаплылыҡҡа тарттырыла ала.

# Бәлиғ булмағандар тураһында ҡануниәт
## Бәлиғ булмағандар тураһында ҡануниәт илдәр буйынса бүленештә

Францияла ла, Аҡш-та ла бәлиғ булмағандарға бәлиғ булмағандарға алкоголь йәки тәмәке ҡулланыу, йөрөү, өйҙән ҡасыу һәм идараһыҙлыҡ кеүек ҡайһы бер ғәмәлдәр тыйыла. Шулай итеп, бәлиғ булмаған кеше енәйәтсе була ала.

# Бәлиғ булмағандар тураһында ҡануниәт
## Бәлиғ булмағандар тураһында ҡануниәт илдәр буйынса бүленештә
### Ҡушма Штаттар

Аҡш-та "бәлиғ булмаған" төшөнсәһе штатҡа ҡарап үҙгәрә. Система штатына ҡарап 6 йәштән 10 йәшкә тиклемге һәм 18 йәшкә тиклемге бөтә кешеләргә лә ҡағыла; 11 штаттан тыш (Шул иҫәптән Джорджия, Иллинойс, Луизиана, Массачусетс, Мичиган, Миссури, Көньяҡ Каролина һәм Техас), унда 17 йәштән кесерәк кеше бәлиғ булмаған тип иҫәпләнә, Шулай уҡ Нью-Йорк һәм Төньяҡ Каролина., унда уға 15 йәш тулмаған. Шулай итеп, бәлиғ булыу 16, 17 йәки 18 йәшендә башлана.
1974 йылғы ювеналь юстиция һәм хоҡуҡ боҙоуҙарға ҡаршы көрәш тураһында федераль закон АҠШ та бәлиғ булмағандарға дүрт төп талап ҡуя:
* Беренсенән, был статуслы хоҡуҡ боҙоусыларҙы институционалләштереү, уларҙы бәлиғ булмағандар өсөн колонияларҙан йәмәғәт йәки ғаилә учреждениеларына күсереү.
* Икенсенән, бәлиғ булмағандар һәм өлкән енәйәтселәр араһында сегрегация (күреү һәм ишетеү буйынса бүленеш).
* Өсөнсөнән, бәлиғ булмағандарҙы өлкәндәр өсөн төрмәләргә урынлаштырыу өсөн ювеналь юстиция системаһы өсөн ҡәтғи сикләү.
* Дүртенсенән, ҡәтғи режим шарттарында аҙсылыҡ төркөмдәрен артыҡ вәкиллектән һаҡлау.
Көньяҡ дакота һәм Вайомингтан башҡа бөтә штаттар ҙа ҡатнаша.

# Бәлиғ булмағандар тураһында ҡануниәт
## Бәлиғ булмағандар тураһында ҡануниәт илдәр буйынса бүленештә
### Франция

Францияла бәлиғ булмағандарҙың өс категорияһы бар:
* Үҙ ғәмәлдәрен аңламаған сабый хоҡуҡ боҙоуҙар ҡылмай һәм шуға күрә хөкөм ителә алмай.
* 14 йәштән 16 йәшкә тиклемге бәлиғ булмаған бала етерлек үткерлеккә эйә. 2002 йылғы законға ярашлы, уға ҡарата енәйәт язаһы ҡулланылмай, ә тәрбиә саралары ғына ҡулланыла.
* Енәйәт ҡылған 16-18 йәшлек бәлиғ булмаған бала тәрбиәгә йәки, айырым осраҡтарҙа, енәйәт язаһына дусар ителергә мөмкин.
16 йәшкә тиклемге балаларҙың енәйәт яуаплылығы Енәйәт кодексының 122-8 статьяһы менән билдәләнә. 16 йәштән 18 йәшкә тиклемге балалар яуапһыҙ тип һанала, әммә улар енәйәт яуаплылығына тарттырылырға мөмкин, әгәр шарттар һәм бәлиғ булмаған кешенең делинквент шәхесе быны аҡлаһа
# Ғәмер ибн Ғөбәйд

Ғәмер ибн Ғөбәйд (мил.699 й., Бәлх, хәҙ. Афғанстан — мил. 761) — мөғтәзилилеккә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

# Ғәмер ибн Ғөбәйд
## Биографияһы

Ғәмер ибн Ғөбәйд 699 йылда Бәлх (Вәзирабад) ҡалаһында тыуған. Атаһы менән бергә ул Бәсраға күсеп килә, шунда әл-Хәсән әл-Бәсриҙың уҡыусыһы булып китә. Ҡайһы бер урта быуат авторҙары фекеренсә, мөғтәзилилектең барлыҡҡа килеүе Үәсил ибн Ғата менән түгел, ә нәҡ Ғәмер ибн Ғөбәйд менән бәйле. Ғәмер ибн Ғөбәйд, дөйөм алғанда, мөғтәзили мәктәбен булдырыуы төп ҡаҙаныш булып торған Үәсил артынан эйәрә.
759 йылда мөғтәзилиҙәр исеменән хәлифә әл-Мансур менән уның яҡлыларҙың Ираҡтағы Алисылар династияһын пропагандалаусы Мөхәммәт ән-Нәфс Әз-Зәкигә мөнәсәбәте айҡанлы һөйләшеүҙәр алып барырға тейеш була. Мөғтәзилиҙәр Мөхәммәт ән-Нәфскә яҡшы ҡарашта булһа ла, Ғәмер ибн Ғөбәйд нейтралитет һаҡлап ҡала ала. Ул 761 йылда Алисылар ихтилалы башланыуға тиклем вафат була.
# Ҡоҙғон

?Ворон :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡоҙғон һымаҡтар |
| Ырыу: | Ҡоҙғон |
| Төр: | Ҡоҙғон |
Латинса исеме :
Corvus corax Linnaeus, 1758 :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179725 NCBI 56781 |
Ҡоҙғон (рус. Ворон, (лат. Corvus corax) — ялтыр ҡара йөнлө ҙур йыртҡыс ҡош.
Ҡарғанан байтаҡҡа ҙур. Яңғыҙ ҙа, парлашып та йөрөйҙәр. Ҙур күкһел ҡара төҫтәге ҡош. Эйәгендә ҡаты ҡылдарҙан «һаҡал» бар. Осҡанда оҙон ҡойроғо, киң ҡанаттары күҙгә ташлана. Ҡара ҡарғанан байтаҡ ҙур булыуы һәм «һаҡал»дары менән айырыла.
Тауышы көслө: «ҡроҡ-ҡроҡ» йәки тоноҡ «ҡро-ҡро».
Бейек ағаслы ҡуйы урмандарҙа, ағаслы ҡая таштарҙа йәшәй. Үләкһә, ваҡ йәнлектәр һәм ҡоштар менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ағас башында йәки ҡая таш һикәлтәләрендә була. Көрән таптар менән сыбарланған 5 — 6 бөртөк күкһел йәшел төҫтәге йомортҡа һала. Тәбиғәт санитары булараҡ файҙалы.
Ҡоҙғондар ситлектә 70 йыл тирәһе йәшәй, иректә таға ла оҙағыраҡ.
# Шаранга (Уста ҡушылдығы)

Шаранга — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Шаранга (Уста ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043076
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004307
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Муса Килкин

Муса Килкин (18-се быуаттың сиреге — 1780 йылдарҙан һуң) — башҡорт тарханы. Емельян Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы. Тиләү улусы старшинаһы. Хәрби отряд етәксеһе.

# Муса Килкин
## Биографияһы

Муса Килкин Себер даруғаһы Иҫәт провинцияһында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Учалы районында) тыуған. Тиләү улусы старшинаһы, үҙ улусының хәрби көстәре башында торған пугачёвсы-командир.
1773 йылдың 17 сентябрь көнө — Пугачёвщина башланған көн. Ошо ваҡиғанан һуң ике аҙна үтеп тә өлгөрмәй, өс башҡорт старшинаһы: Байым Ҡыҙраев-тархан (күбәләктән), Муса тархан Килкин (тиләүҙән), старшина улы Муйнаҡ Рәсүлев (ҡара табындан) ғәскәр туплап, көслө нығытылған ҡәлғә иҫәпләнгән Үрге Яйыҡ ҡәлғәһенә һөжүм итәләр. Отрядтары менән ҡәлғәғә етәрәк 3 саҡрым алыҫлыҡта туҡтайҙар. Бында батша ғәскәрҙәре менән тәүге бәрелешкә инәләр. Яҡшы ҡоралланған, һуғыш алымдарын алымдарын оҫта ҡулланған урыҫ ғәскәре башҡорттарҙы сигенергә мәжбүр итә 1773 йылдың ноябрь-декабрь баштарында Муса Килкин Мәскәү ауылын терәк пункты итеп тота. 1774 йылда яңынан Үрге Яйыҡ ҡәлғәһенә һөжүм итәләр, ләкин ала алмайҙар. Ул бынан тыш Байым Ҡыҙраев, Муйнаҡ Рәсүлев менән берлектә Магнит ҡәлғәһен штурмлауҙа ҡатнаша. Муса Килкиндың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Маматынь

Маматынь — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 147 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Маматынь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006353
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200635
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чичулина

Чичулина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 245 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чичулина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027405
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202740
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡарагүз (театр)

Ҡарагүз (төр. Karagöz, — ҡара күҙ), 1) төрөк күләгә театры персонажы, халыҡ юморын, аҡылын күрһәтә; 2) Төркиә күләгә театры, шул уҡ исемдәге персонаж исеменән алынған атама . XVI быуатта барлыҡҡа килгән. Был театрҙа Ҡарагүз, уның партнёры Хадживат, ҡала кешеләре, Анатолия крәҫтиәндәре, хәйләкәр дәрүиш һәм башҡалар бар. Ҡайһы ваҡытта театр тамашалары халыҡтың хөкүмәт һәм илдәге тәртиптәр менән ризаһыҙлығын да күрһәтә.

# Ҡарагүз (театр)
## «Ҡарагүз» театрының килеп сығышы

Был театрҙың килеп сығышы тураһында төрлө фекер йөрөй. Был театр боронғо Грецияла йәшәп килгән театрҙың Төрөк дәүләтендә һаҡланып ҡалған дауамы тигән фекер бар. Икенселәр иһә, Төркиәгә күләгәләр театры Мысырҙан килгән, һуңыраҡ унда төрөк донъяһы һыҙаттары барлыҡҡа килгән тигән фекерҙә. «Ҡарагүз» театры 17 быуатта формалаша. Мосолман руханиҙары театр тамашаларын өнәмәй, тик күләгәләр театры йәшәүен дауам итә.Күләгәләр театры халыҡ араһында яратҡан тамаша була, уны хатта солтан һарайына йыш саҡырып алалар.

# Ҡарагүз (театр)
## Персонаждар һәм сәхнәләге ваҡиғалар

Төп герой— ҡара күҙле хәйләкәр һәм шуҡ кеше, Петрушка йәки Полишинелгә оҡшаш халыҡ геройы. Ҡатын-ҡыҙҙарҙы ныҡ яратыуы арҡаһында ул бер туҡтауһыҙ ҡыҙыҡ һәм ҡурҡыныс хәлдәргә тарый. «Ҡарагүз — гонаһһыҙлыҡ ҡорбаны» пьесаһы иң ҡыҙыҡ тамаша тип иҫәпләнә. Дуҫы уға үҙе юҡта ҡатынын һаҡларға ҡушып ҡалдыра, ә тегеһе Ҡарагүздең үҙен аҙҙырырға теләй.
Тамаша башында кларнет тауышы яңғырай, шунан һуң Ҡарагүздең дуҫы Хадживат һағышлы йыр йырлап килеп сыға. Пьеса ябай булһа ла, шул осорҙа йәшәгән халыҡ өсөн ул бик күңелле була. Ҡарагүздең күҙе Хадживаттың ҡатынына төшә, ә Хадживат уға һәр саҡ ҡамасаулай.
Тамашала ҡатнашҡан ҡурсаҡтар (фигуралар) буйвол йәки дөйә тиреһенән эшләнә.Уларҙы төрлө төҫтәргә буяйҙар.
# Арктика кәңәшмәһе

Арктика кәңәшмәһе — 1996 йылда төньяҡ поляр зонаһының уникаль тәбиғәтен ҡурсалау өсөн Финляндия инициативаһы менән ойошторолған халыҡ-ара форум.

# Арктика кәңәшмәһе
## Тарих

1996 йылдың 19 сентябрендә Арктика кәңәшмәһе ойошторола, унда һигеҙ арктика дәүләттәре (Канада, Дания, Финляндия, Исландия, Норвегия, Россия, Швеция, АҠШ) һәм Европа парламенты керә.
2011 йылдың 14 майында Арктика кәңәшмәһенең ултырышы Гренландия утрауындағы Нуук ҡалаһында була. Бында кәңәшмәһе ағзалары Авиация һәм диңгеҙ эҙләнеүҙәрҙә һәм ярҙам итеүҙә хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуялар.

# Арктика кәңәшмәһе
## Ағзалар

Арктика кәңәшмәһенә һигеҙ дәүләт инә:
* Дания
* Исландия
* Канада
* Норвегия
* Рәсәй Федерацияһы
* АҠШ
* Финляндия
* Швеция
Арктика кәңәшмәһенең дәүләт ағзалары менән бер рәттә ҡарар ҡабул итеү хоҡуғы алған 6 Арктиканың төп халыҡтары ойошмаларына «даими ҡатнашыусы» махсус статусы бирелгән.

# Арктика кәңәшмәһе
## Күҙәтеүсе илдәр

* Бөйөк Британия
* Германия
* Испания
* Италия (киләһе министрҙар кәңәшмәһенә тиклем ваҡытлыса статус)
* ҠХР (киләһе министрҙар кәңәшмәһенә тиклем ваҡытлыса статус)
* Корея Республикаһы (киләһе министрҙар кәңәшмәһенә тиклем ваҡытлыса статус)
* Нидерланд
* Польша
* Франция
* Япония
* Һиндостан
* Сингапур

# Арктика кәңәшмәһе
## Күҙәтеүсе халыҡ-ара ойошмалар

* Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы
* Арктика илдәре парламентарийҙары конференцияһы
* Ҡыҙыл Тәре халыҡ-ара комитеты
* Тирә-яҡ мөхит буйынса БМО программаһы
* БМО-ның үҫеш программаһы
* Төньяҡ кәңәшмә
* Төньяҡ форум

# Арктика кәңәшмәһе
## Хөкүмәткә ҡарамаған күҙәтеүсе ойошмалар

* Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фондының артика программаһы
* Төньяҡ боланды көтөүселәренең бөтә донъя ассоциацияһы
* Арктика университеты
# Кесе Корлик

Кесе Корлик — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Корлик 2-се йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Корлик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203800
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Азанка (Тавда ҡушылдығы)

Азанка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Азанка (Тавда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013103
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201310
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яковлев

Яковлев — киң таралған фамилия.
* Яковлев Алексей Александрович (1923—1990), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы. Советтар Союзы Геройы (1946).
* Яковлев Анатолий Георгиевич — СССР һәм Рәсәй самбисы һәм дзюдоисы, самбо буйынса СССР чемпионаттарының чемпионы һәм призеры, дзюдо буйынса Рәсәй чемпионаты призеры.
* Яковлев Борис Григорьевич (1931, Урғыш ауылы, Ҡариҙел районы, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР — 17 март 2011, Мәскәү, Рәсәй) — СССР һәм Рәсәй әҙәбиәт белгесе, әҙәби тәнҡитсе, журналист, яҙыусы һәм публицист.
* Яковлев Полиен Николаевич (1883—1942), СССР балалар яҙыусыһы, драматург. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
# Нумги

Нумги — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НЫДА/2 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Нумги
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305301
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Песохоть

Песохоть — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чернуха йылғаһының һул ярына тамағынан 3,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Песохоть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001051
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Октаэдр

Октаэдр — Эргәләре һигеҙ өс мөйөштән торған ҡабарынҡы төҙөк күпҡыр.

# Октаэдр
## Үҙенсәлектәре

* Эргәләре — 8 өс мөйөш.
* Ҡабырғалар һаны — 12.
* Түбәләр һаны — 6.
* Тулы өҫлөк майҙаныы: $S_{t}=3,46a^{2}$,
бында $a$ – ҡабырға оҙонлого.
* Күләме: $V=0,47a^{3}$.
# Гольдисталь

Гольдисталь (нем. Goldisthal) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 523 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,45 км². Диңгеҙ кимәленән 500 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98746 һәм автомобиль коды — SON.
# Сатунин Константин Алексеевич

Сатунин Константин Алексеевич (20 май 1863 йыл — 10 ноябрь 1915 йыл) — Рәсәй империяһы зоологы.

# Сатунин Константин Алексеевич
## Биографияһы

Телеграф технигы ғаиләһенән. 1869 йылдан 1-се Мәскәү гимназияһында уҡый, Г. А. Кожевниковтың класташы. 8-се класта имтиханды насар бирә, Черниговта белемен тамамлай. Мәскәү университетының физика һәм математика факультетының тәбиғәт белеме бүлегендә уҡый (1885—1890).
Ул Тифлистағы Кавказ ебәк ҡорто үрсетеү станцияһында (1893 йылдан) биологик лаборатория мөдире булып хеҙмәт итә. Рәсәйҙең көньяҡ төбәктәрен өйрәнеп, ул балыҡ, һөйрәлеүселәр, имеҙеүселәрҙең ҙур коллекцияһын туплай.
Кавказда ғәмәли зоология һәм һунарсылыҡ буйынса Ауыл хужалығы бүлегенең өлкән белгесе (1907—1915). К. А. Сатунин беренсе булып Кавказ териофаунаһын, таксондарҙы һүрәтләп биргән һәм төбәк фаунаһының зоогеографик анализын эшләүселәрҙең береһе. Сатунин (1912) Кавказдың зоогеографик бүлектәргә бүленеүен булдыра. Сатунин коллекцияһының бер өлөшө ер тетрәү ваҡытында Ашхабадта югала (1948).
Ҙур булмаған һөтимәрҙәрҙең систематикаһын һәм фаунистикаһын маҡсатлы өйрәнеү менән етди шөғөлләнгән беренсе Рәсәй зоологтарының береһе. 240 фәнни хеҙмәт авторы, уларҙа фәнде популярлаштырыу менән шөғөлләнә, «Природа и охота», «Охотничий вестник» журналдарында мәҡәләләр баҫтыра
Рәсәй һәм Үҙәк Азия һөтимәрҙәренең күп төрҙәрен һүрәтләй, улар араһында Кавказ һуҡыр сысҡаны (Talpa caucasica), Шелковников кутораһы (Неомис шелковникови), Роборовский ала иртәне (Фодопус роборовский) һәм башҡалар бар. К. А. Сатунин Кавказ фаунаһы (нигеҙҙә умыртҡалылар), энтомология, ихтиология, орнитология, герпетология, зоогеография, йөҙөм культураһы, һунар, балыҡ тотоу һәм башҡалар тураһында бер нисә китап яҙған.
Ул Мцхета тирәһендә йөрәк фалижынан кинәт кенә вафат була.

# Сатунин Константин Алексеевич
## Әҫәрҙәре

* Сатунин К. А. Муганская степь. — Тифлис: Изд. Управления Кавказского учебного Округа, 1913. — 30 с.
* Сатунин К. А. Млекопитающие Кавказского края, Тифлис, Т.1. 1915; Т.2. 1920.
# Мифтахетдин (исем)

Мифтахетдин — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарҙа булған ир-ат исеме.

# Мифтахетдин (исем)
## Этимологияһы

Мифтахетдин исеме ғәрәп теленән ингән. Мифтахетдин — мифтах (асҡыс) һәм дин (динде өйрәнеүсе) һүҙҙәре ҡушылып яһалған.

# Мифтахетдин (исем)
## Билдәле шәхестәр

Камалетдинов Мифтахетдин Камалетдин улы 14 декабрь 1831 йыл — 8 октябрь 1895 йыл) — күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе. Башҡорт шиғриәтенә тос өлөш индергән, милләттең XIX быуаттағы иң атаҡлы һүҙ оҫтаһы тип һанала.
Шәрифулла Мифтахетдин (?—1967 йыл) — башҡорт дин әһеле. Токио йәмиғ мәсетенең имам-хатибы (1951—1967)
Ҡонҡасов Мифтахетдин Дәүләткилде улы (1843 йыл—1923 йыл) — башҡорт дин әһеле, мәғрифәтсе, бағымсы.
# Һаҡмар
## Башҡортостан йылғалары

* Һаҡмар (йылға)

# Һаҡмар
## Башҡортостан тораҡ пунктары

* Һаҡмар (Баймаҡ районы)

# Һаҡмар
## Ырымбур өлкәһе тораҡ пунктары

* Һаҡмар (Ырымбур өлкәһе) – эллеке Һаҡмар ҡаласығы, Һаҡмар районы үҙәге.