yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бүреле

Бүреле — Рәсәйҙәге йылға, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Һаҡмар йылғаһының уң ярына тамағынан 774 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Бүреле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай. Йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһы ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200004785
* Гидрологик өйрәнгәнлек буйынса код (ГӨ) — 112200478
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Карташевка

Карташевка (рус. Карташевка) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 131 кеше. Почта индексы — 453033, ОКАТО коды — 80203840004.

# Карташевка
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 20 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Орловка): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 34 км
# Юган

Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303078
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Инь-Хутым-Яга

Инь-Хутым-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сеуль йылғаһының уң ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Инь-Хутым-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018866
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301886
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кирәй

Кирәй — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ир-ат исеме.

# Кирәй
## Этимолгияһы

Кирәй исеме монгол ырыуы атамаһына барып тоташа; шулай уҡ гәрәй фарсы телендә эйәреүсе тигәнде аңлата; «кирәй», «гәрәй» ир-ат исемдәре ялғауы булып йөрөй.

# Кирәй
## Билдәле шәхестәр

Кирәй Мәргән (тулы исеме — Кирәев (Кирәйев) Әхнәф Нурый (Нурмөхәмәт) улы; 28 июнь 1912 йыл — 24 ғинуар 1984 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, фольклорсы ғалим, әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре докторы (1963), профессор (1965). 1941 йылдан — КПСС һәм СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).

# Кирәй
## Фамилияларҙа

Кирәева Миңзада Мирғәле ҡыҙы (28 октябрь 1948 йыл) — театр актёры. 1983 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1999), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1991) артисы.
Кирәев Шаймөхәмәт Шаһийыһан улы 5 июнь 1922 йыл — 26 февраль 1993 йыл) — урман хужалығы хеҙмәткәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. КПСС-тың Силәбе өлкә комитеты ағзаһы (1971). Өпәле леспромхозының Почет китабына индерелгән (1966)
Кирәев Михаил Юрьевич (20 февраль 1970 йыл) — Башҡортостан Республикаһы торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры.
Кирәев Олег Хөсәйен улы (6 февраль 1963 йыл) — Рәсәй музыканты, саксофонсы, уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012).
# 1905 йылғы революция көрәшселәре һәйкәле (Рига)

Ригала 1905 йылғы революция көрәшселәренә һәйкәл — монумент 1905 йыл революцияһы ваҡиғаларын арналған скульптура композицияһын тәшкил итә.
Даугава яры буйында, мөһим ҡала транспорты магистрале — 13 Ғинуар урамы менән киҫешкән ерҙә урынлашҡан (Рәсәй империяһының Лифляндия губернаһында 1905 йылғы Революция башланған көн).
Һәйкәл 1905 йылдың 13 ғинуарында Ригалағы демонстрацияға арналған һәм ике фигуралы композициянан ғибәрәт: йәш эшсе яраланған иптәшенең ҡулынан төшөп барған байраҡты күтәреп ала. Материалы — бронза һәм граниттан. Һәйкәл силуэты ҡала панорамаһында органик рәүештә урын ала.
Һәйкәл социалистик реализм традицияһында башҡарылған. 1960 йылда асыла һәм республика әһәмиәтендәге һынлы сәнғәт ҡомартҡыһы статусын ала.
2010 йылдың авгусында һәйкәл реставрация эштәре өсөн алына. 2011 йылдың октябрендә реставрациянан һуң асыла.
'Авторҙары:'скульпторы — Альберт Адамович Терпиловский (1905 йылда Рига революцияһы ваҡиғаларында ҡатнашыусы революционерҙарға арналған Зиепниеккалнс зыяратындағы скульптура ансамбле авторы);архитекторы — Карлис Янович Плуксне (1951 йылдан алып 1959 йылға тиклем Латвия архитекторҙары союзы рәйесе, мәктәптәрҙең типовой проекттарын эшләүселәренең береһе).
# Квавло

Квавло — Көнсығыш Грузияла, Кахетия төбәге Ахмет муниципалитетының Омало общинаһынан 7-8 км алыҫлыҡтағы бейек тауҙағы ауыл, диңгеҙ кимәленән 2150 метр бейеклектә урынлашҡан.. Пирикити Алазань йылғаһынан 7-8 км алыҫлыҡта, уның 500 метр самаһы бейеклектә булған һул ярында ята
2018 йылдың 10 июлендә ауылға Грузия хөкүмәте ҡарары менән дәүләт әһәмиәтендәге категория бирелә.

# Квавло
## Демография

XIX быуат аҙағында ауылда 36 хужалыҡ иҫәпләнә. XX быуаттың 20-се йылдарында 27 йорт хужалығы (халыҡтың 43% ) иҫәпләнә. Һуңғараҡ яйлап совет осоронда ауылдар буш ҡала. Башҡа ауыл кешеләре кеүек, Квавло кешеләре Кахетияға күсеп ултыра 2014 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса мәғлүмәттәргә ярашлы ауылда 1 кеше йәшәй
| Иҫәп алыу йылдары | Халыҡ | Кеше | Ҡатын-ҡыҙ |
| 2014 | 1 | 1 | 0 |
# Муракла

Муракла — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аманак йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Муракла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008180
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100818
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Портомойка (Пызмус ҡушылдығы)

Портомойка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызмус йылғаһының уң ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Портомойка (Пызмус ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041516
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004151
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Те-Вахипоунаму

Те-Вахипоунаму (маори Te Wāhipounamu — «йәшел таш һыуы») — Яңы Зеландияның Көньяҡ утрауының көньяҡ-көнбайыш яр буйындағы район. Майҙаны — 26000 км² (Яңы Зеландия ерҙәренең яҡынса 10 %). 1990 йылда Бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән, бер нисә милли паркты үҙ эсенә ала:
* Маунт-Кук милли паркы
* Фьордленд милли паркы
* Маунт-Аспайринг милли паркы
* Уэстленд милли паркы
Те-Вахипунамда Гондвананың оригиналь флораһы һәм фаунаһының ҡайһы бер хәҙерге заман вәкилдәре бар тип иҫәпләнә, был Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереүгә сәбәп була.
Те-Вахипоунаму — Яңы Зеландия маориҙары өсөн изге урын, сөнки маори мәҙәниәтендә атуа — илаһтарҙың йәшәү урыны булып тора. Үҙәндәр буйлап боҙ менән ҡапланған түбәләрҙән ағып сыҡҡан шишмәләр йәшел төҫтәге вулкан тоҡомо — нефрит һәм боуэнит килтерә. Был ҡаты минералдар менән маориҙар ҡоралдарҙы һәм затлы әйберҙәрҙе биҙәгән.
# Асҡар (исем)

Асҡар — башҡорт ир-ат исеме.

# Асҡар (исем)
## Этимология

Асҡар башҡорт исеме. Иң бейек тау, ҡая; таяныс, терәк, мәғәнәләренә эйә.

# Асҡар (исем)
## Билдәле кешеләр

Абдразаҡов Асҡар Әмир улы (11 июль 1969 йыл) — опера йырсыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2021), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1994) артисы, Глинка исемендәге Бөтә Союз конкурсы (IV премия һәм «Өмөт призы»), Ф. Шаляпин исемендәге Халыҡ-ара конкурстың Беренсе премияһы (1993), Преторияла булып үткән Халыҡ-ара Unisa Trensnet конкурсының Беренсе премияһы һәм Алтын миҙалы (1994) лауреаты, Афиналағы Халыҡ-ара Maria Gallas Grand Prix конкурсында Гран-при лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2019).
Аҡаев Асҡар Аҡаевич (Ҡырғыҙ ССР-ы, Фрунзе (Чүй) өлкәһе, Ҡыҙыл-Байраҡ ауылы) — совет һәм ҡырғыҙ дәүләт, сәйәси һәм фәнни эшмәкәре.

# Асҡар (исем)
## Ауылдар

Асҡар (Башҡортостан) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл, район үҙәге.
Асҡар (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһенең Әлмән районындағы ауыл.
Асҡар (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
Түбәнге Асҡар (рус. Нижнеаскарово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы ауыл.
Аҫҡар — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.
Ҡыпсаҡ-Асҡар — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.
# Бурны ауыл Советы (Бөрө районы)

Бурны ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль берәмек.

# Бурны ауыл Советы (Бөрө районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-З һанлы «Башҡортостан Республикаһында административ-территориаль ҡоролоштоң үҙгәрештәре, муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм үҙгәртеп ҡоролоуы тураһындағы» Законы, статья 1. «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр», п.133:
   133. «Бурны ауыл Советы» атамаһын һаҡлап, Бөрө районының Бурны һәм Пономарёвка ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Иҫке Бурны ауылында урынлаштырырға. Пономаревка ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға.
# Лана Петранович

Лана Петранович (хорв. Lana Petranović; 4 ғинуар 2000({{padleft:2000|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:4|2|0}}) (24 йәш), Загреб) — Антонио Соуза-Кордейру менән парлы шыуыуҙа сығыш яһаусы хорват фигурисы. Хорватияның өс тапҡыр чемпионы, Европа чемпионатында һәм донъя чемпионатында ҡатнашыусы.

# Лана Петранович
## Карьераһы
### Иртә йылдары

Петранович конькиҙа 2007 йылда шыуа башлай. Тәүҙә яңғыҙ сығыш яһай, 2014 йылдың октябрендә юниорҙарҙың Гран-при серияһында ҡатнаша. 2015 йылдың ғинуарында Дорнбирнда Европаның ҡышҡы үҫмерҙәр олимпия фестивалендә һуңғы тапҡыр яңғыҙ разрядта сығыш яһай.
Петранович парлы шыуыуға ҡарар итә, уның партнеры Михаэль Люк була. Пар АҠШ-та күнекмәләр ала. 2015 йылдың беренсе сентябрендә улар Италияның Trophy Lombardia халыҡ-ара аренаһында беренсе тапҡыр сығыш яһай һәм башҡа ярыштарҙа, шул иҫәптән «Челленджер» серияһының өс турнирында ҡатнаша, ләкин унан һуң пар тарҡала. Уларҙың берлектәге һуңғы ярышы булып 2016 йылдың февраль айында Хельмут Зайбт Мемориалы тора.
Петранович Мәскәүгә күсеп килә 2016 йылда Рәсәй фигурисы Антонио Соуза-Кордейру менән парҙа була.

# Лана Петранович
## Карьераһы
### Миҙгел 2016/2017

Юрий Ларионов етәкселегендәге йыйылма команда өсөн беренсе тапҡыр сығыш яһап, Петранович / Соуза-Кордейру 2016 Warsaw Cup турнирында дүртенсе урынды биләй. Шулай уҡ, «Загребтың алтын конькийында» улар бишенсе була; 2017 йылғы Европа чемпионатында Остравала 15-се һәм Хельсинкиҙа донъя чемпионатында 21-се урынды биләйҙәр.

# Лана Петранович
## Карьераһы
### Миҙгел 2017/2018

Петранович тубығына йәрәхәтләнгәндән һуң операция кисерә һәм боҙға тик өс айҙан һуң ғына ҡайта. Тергеҙелеүе арҡаһында улар 2018 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында квалификацияның һуңғы этабы булған 2017 Trophy Nebelhorn турнирында ҡатнаша алмай. Ярыштарға ғинуарҙа әйләнеп ҡайталар, Мәскәүҙә 2018 йылғы Европа чемпионатынында 12-се урынды алалар. Мартта Миланда донъя чемпионатында 21-се урынды биләйҙәр.

# Лана Петранович
## Карьераһы
### Миҙгел 2018/2019

Уларҙың тренеры Дмитрий Савин була. Петранович/Соуза-Кордейру 2018 Lombardia Trophy турнирында 7-се урынды яулайҙар.

# Лана Петранович
## Һөҙөмтәләр
### Соуза-Кордейру менән

| Ярыш | 16/17 | 17/18 | 18/19 | 19/20 | 20/21 |
| Донъя чемпионаты | 21 | 21 | 16 | C | 21 |
| Европа чемпионаты | 15 | 12 | 8 | 15 | |
| Хорватия чемпионаты | 1 | 1 | 1 | | |
| CS Загреб | 5 | | 7 | 12 | |
| CS Ломбардия | | | 7 | | |
| CS Nebelhorn | | | 8 | | |
| CS Warsaw Cup | 4 | | | | |
| TBD = турнир белдерә; WD = Төшә; C = Ярыш юҡҡа сығарыу ||||||
# Люксембург

Люксембу́рг Бөйөк Герцоглығы (люксем.Groussherzogtum Lëtzebuerg, франц. Grand-Duché de Luxembourg, нем. Großherzogtum Luxemburg) — Көнбайыш Европала урынлашҡан дәүләт бөйөк герцоглыҡ. 1957 йылдан алып Европа Берләшмәһенең ағзаһы. Герцоглыҡ Бельгия, Германия и Франция дәүләттәре менән сикләнә. Илдең атамаһы үргенемец теленән «lucilinburch» — «бәләкәй ҡала» барлыҡҡа килә.

# Люксембург
## Политик структура

Люксембург — конституциялы монархия. Дәүләт башлығы — Бөйөк герцог. Ил менән дәүләт-министр башлығындағы хөкүмәт идара итә. Дәүләт-министрҙы (хөкүмәт рәйесен) Бөйөк герцог билдәләй. Ҡануниәт хакимиәтенең юғары органы — биш йылға һайланған бер палаталы парламент.

# Люксембург
## Административ бүленеш

Люксембург округтарҙан тора, ә округтар кантондарға һәм коммунналарға бүленә.
3 округ:
* Люксембург;
* Дикирш;
* Гревенмахер.
12 кантон:
* Вианден — Вианден ҡ.
* Вильц — Вильц ҡ.
* Гревенмахер — Гревенмахер ҡ.
* Дикирх — Дикирх ҡ.
* Эш — Эш ҡ.
* Эштернах — Эштернах ҡ.
* Капеллен — Капеллен ҡ.
* Клерво — Клерво ҡ.
* Люксембург — Люксембург ҡ.
* Мерш — Мерш ҡ.
* Ремищ — Ремиш ҡ.
* Роданж — Роданж ҡ.
Кантондар 118 ҡала һәм ауыл коммунналарынан тора.

# Люксембург
## Халҡы

Люксембургтың барлыҡ халҡы 502 меңдән ашыу кеше тәшкил итә. Илдең төп халҡы — люксембурглылар, лётцебургер (үҙатама). Улар һинд-европа телдәр ғаиләһенең герман группаһының люксембург телендә аралашалар. Тағы ла немец һәм француз телдәре киң таралған.
# Ән-Нур сүрәһе

Ән-Нур сүрәһе (ғәр. سورة النور‎, Нур ) — Ҡөрьән Кәримдең 24-се сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 64 аяттан тора.

# Ән-Нур сүрәһе
## Йөкмәткеһе

Был сүрәлә Аллаһ йәмғиәтте уйнаш итеүҙән һәм тәүфиҡһыҙлыҡ таратыуҙан таҙартырға саҡыра — һүҙҙә лә, эштә лә. Сүрә иманлы һәм тәүфиҡлы булырға өндәй.
Артабан Аллаһ — күктәрҙең һәм ерҙең Нуры тип атала. Сүрәлә мәсеттәр тураһында мәсьәлә күтәрелә. Шулай уҡ кафырҙарҙың яманлыҡтары, бынан тыш Аллаһы тәғәләгә табыныуҙан үжәтләнеп баш тартыусылар тураһында әйтелә. Сүрә аҙағында дөйөм эш өсөн көрәшкә Аллаһ Рәсүле саҡырған осраҡта мөьминдәрҙең, диндарҙарҙың әхлаҡи сифаттары ниндәй булырға тейешлеге әйтелә.
* Беҙ был сүрәне күндереп, ҡанун иттек. Унда асыҡ аяттар индерҙек. Бәлки, һеҙ иҫкә алырһығыҙ. Зина ҡылған ир менән ҡатынға йөҙәр ҡамсы һуғығыҙ. Алла менән әхирәт көнөнә ышана торған булһағыҙ, Алла динендә уларҙы ҡыҙғанмағыҙ. Уларға яза биргәндә бер төркөм мөьмин ҡарап торһон. Зинасы ир зинасы ҡатынға йәки мөшрик ҡатынға ғына өйләнер. Зинасы ҡатын зинасыға йәки мөшриккә генә иргә сығыр. Мөьминдәргә улар — хәрәм. Намыҫлы ҡатынға ғәйеп ташлап, дүрт шаһит килтерә алмаған кешегә һикһән ҡамсы һуғығыҙ. Шунан бер ваҡытта ла уның шаһитлығын ҡабул итмәгеҙ: ул — боҙоҡ кеше. Һуңынан тәүбә итеп, төҙәлгәненән башҡаһы. Сөнки Алла, ысынлап та, ярлыҡаусан, шәфҡәтле! Зина ҡылған ир менән ҡатынға йөҙәр ҡамсы һуғығыҙ. Алла менән әхирәт көнөнә ышана торған булһағыҙ, Алла динендә уларҙы ҡыҙғанмағыҙ. Уларға яза биргәндә бер төркөм мөьмин ҡарап торһон.
* Ҡөрьән 24:1—5

# Ән-Нур сүрәһе
## Шулай уҡ ҡара

* Аллаһы Тәғәләнең күркәм исем сифаттары
# Өмөт (гәзит)

«Өмөт» (татарса Өмет) — Башҡортостан Республикаһында 1991 йылдан татар телендә йәштәр өсөн нәшер ителгән ижтимағи‑сәйәси гәзит.

# Өмөт (гәзит)
## Ойоштороусылары

Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы һәм «Өмөт» гәзите редакцияһы коллективы.

# Өмөт (гәзит)
## Мәғлүмәт

1991 йылдың июленән Өфөлә аҙнаһына 2 тапҡыр татар телендә сыға. Тиражы — 25,5 мең дананан ашыу (2013). Гәзиттә йәш быуынды әхлаҡи һәм рухи йәһәттән тәрбиәләү мәсьәләләре буйынса мәҡәләләр баҫыла, сәйәси, социаль‑иҡтисади темалар, хәҙерге йәштәр проблемалары һәм башҡа көнүҙәк ваҡиғалар яҡтыртыла.

# Өмөт (гәзит)
## Рубрикалары

* «Башҡортостан: кисә, бөгөн, иртәгә»
* «Республиканың ижтимағи тормошо»
* «Аҙналыҡ күҙәтеү»
* «Был көнүҙәк»
* «Уртаҡлашырға теләйем»
Баҫма шулай уҡ ай һайын 1991 йылдан «Сатҡылар», 2002 йылдан — «Сихәт» һәм 2007 йылдан башлап «Мин — йәш» исемле ҡушымталар сығара.

# Өмөт (гәзит)
## Баш мөхәррирҙәре

* М. Н. Муллаҡаев (1991—1994)
* Ф. И. Фәтхетдинов (1994—2001)
* Р. Ғ. Ноғоманов (2001 йылдан)

# Өмөт (гәзит)
## Ҡаҙаныштары

* 2004 йылда «Өмөт» гәзите Рәсәйҙә татар телендә сыҡҡан баҫмалар араһында иң яҡшыһы тип табылды.
# Үҙъйылға (Тинес ҡушылдығы)

Үҙъйылға (рус. Зюзелка - (Зюзелга) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе биләмәһендә аҡҡан йылға.

# Үҙъйылға (Тинес ҡушылдығы)
## Географияһы

Йылға Оло Ирдегән күле янында баш ала. Йылға Арғаяш һәм Сосновка райондары аша ағып үтеп, Тинес йылғаһына барып ҡушыла.
Оҙонлоғо — 58 км, һыу бассейны майҙаны — 691 км².

# Үҙъйылға (Тинес ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһендә Зюзелга, Зюзелька тип аталған һәм төрлө һыу ятҡылыҡтарына ҡойған бер нисә йылға бар. Уларҙың бөтәһенең дә нигеҙендә ике башҡорт һүҙе «үҙән» (үҙ) һәм «йылға» һүҙҙәре ята.
Урал төбәге топонимикаһы белгесе А. К. Матвеев фекеренсә, гидроним башҡорт телендәге ике һүҙҙән тора: «елга» со значением «река» и «уз» со значением «свой», «собственный», «родной», «близкий».
Шувалов Николай Иванович — Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән икенсе географ, топонимист үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә йылғаның атамаһын былай тип аңлата:Зюзелка — в источниках значатся: Изюлга, Юзелга, Юзя, Изюлге, Юзелга, Юзюзелга, Изюлька, Изюзелга, Изюльга, Исюсильга, Узюлга, Зюелга. На ландкарте Исетской провинции 1736 года один из притоков Миасса отмечен башкирским диалектным слов зильга — «река», «речка» (от йылга (елга) — «река», «речка»). Местные башкиры и теперь называют реку Елга. На этой же карте и в архивных документах другая река, приток Течи, значится Узя, Узю, от старобашкирского слова узен, узюн, узян с основой уз, узя, узы — «река», «речка», «протока». Бытующие теперь названия Зюзелга и Зюзелка представляют видоизмененное сочетание слов узя и зилга, с одинаковым значением. Частица -га в русском произношении передается через -ка. Одного корня с Зюзелкой и название речки Узелга, правый приток Урляды, бассейн Урала.
Атама «үҙ» һәм «йылға» тигән һүҙҙәрҙән дә, тәүге өлөшөндә «үҙән» тигән һүҙҙән дә килеп сыҡҡан булыуы ихтимал, йәғни Үҙәнйылға. Мәгәр «үҙән» һүҙе ҡыҫҡартылып, «Үҙъйылға» булып китеүе лә тәбиғи. Урыҫ телендәге атамаға ла яҡын. Үҙән һәм йылға һүҙҙәре борон синонимдар булыуы Башҡортостанда ла «Үҙән» тип аталған йылға атамаларында сағыла.
«Үҙән» һүҙе башҡорт телендә «Һыу аҡҡан йырын, һыу юлы» тип аңлатыла

# Үҙъйылға (Тинес ҡушылдығы)
## Этимологияһы
### Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды 14010500712111200003177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — Йылға
* Атамаһы — Үҙъйылға (рус. Зюзелга (Зюзелка))
* Урынлашыуы — Тинес йылғаһының уң яры яғынан 201 км
* Тинескә уның тамағынан 201 км өҫтә ҡушыла
* Бассейн округы — Иртыш бассейн округы (14)
* Йылға бассейны — Иртыш (1)
* Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл (рәсәй өлөшө) (5)
* Хужалыҡ итеү участкаһы — Тинес (7)
* Һыу ағымы оҙонлоғо 58 км
* Һыуйыйғыс майҙаны 691 км²
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды 111200317
* ГӨ буйынса һаны (номеры) 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Үҙъйылға (Тинес ҡушылдығы)
## Шулай уҡ ҡара

* Үҙән (мәғәнәләр)
# Гегути һарайы

Гегути һарайы - (рус. Гегутский дворец, грузинса: გეგუთის სასახლე ) - урта быуаттарҙағы король һарайы, Грузия. Кутаиси ҡалаһынан 7 км көньяҡтараҡ урынлашҡан. Әлеге көндә хараба хәлендә.

# Гегути һарайы
## Тасуирламаһы

Гегути һарай комплексы харабалары Риони йылғаһы буйында 2 2000 квадрат метрҙан ашыу майҙанды биләй. 1953 йыл менән 1956 йылдар арауығындағы эҙләнеү эштәре белгестәргә археологик ҡатламдарҙы айырып, урта быуат биналарынның архитектура формаларын һәм биҙәлешен тергеҙергә мөмкинлек бирә. Уларҙың күп өлөшө 12 быуатҡа ҡараған, йәғни, был «Грузин хроникаһы»нда Гегути тураһында беренсе яҙма осраған ваҡытҡа тап килә.
Барыһынан алдараҡ төҙөлгән ҡаралты - оло камины булған ябай бер бүлмәле бина - 8-9 быуатҡа ҡарай. Грузия короле король Георг III заказы буйынса эшләнгән комплекстың төп өлөшө ( яҡынса 1156-1184), кирбес бина дүрт яруслы, өс метрлыҡ таш аҫҡуймаға һалып төҙөлгән. Иркен үҙәк залы сатраш рәүешле, ул 14 метр бейеклектәге көмбәҙ менән ҡапланған. Бина тотош көпләнгән һәм йыуан колонналар менән нығытылған. Көнбайышында урынлашҡан өҫтәмә ҡоролмалар, һарай сиркәүе 13-14 быуаттарҙан һуңғыраҡ осорға ҡарай.
Гегути һарайы емереклектәре мөһимлеге уның донъяуи үҙенсәлекле булыуы менән билдәләнә, сөнки күпселек урта быуат архитектура ҡомартҡылары - сиркәү һәм монастырҙар. Урта быуат яҙмаларында һарай ҡоролошо һәм биҙәлеше тураһында яҙылһа ла, Гегути һарайынан тик замок раковиналары менән харабалар ғына ҡалған булһа ла, ни тиклем ҙур кимәлдә башҡарылған эштәр тураһында күҙ алдына килтерергә мөмкин .
Король һарайы комплексы Грузияның урта быуаттарҙағы «алтын быуат» осоронда төҙөләгән тип һанала. Һарай XIX башында емерелгән.
2016 йылда ҡомартҡы яҡшы күренеп торһон өсөн ​​харабаларҙы быяла панель менән уратып алалар
# Кукушкина (йылға)

Кукушкина — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының уң ярына тамағынан 270 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кукушкина (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064553
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306455
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3