# Фиҡһ

Фиҡһ (ғәр. فقه‎ — «аңлау», «белем») Ҡөрьән, Сөннәт, ижмәғ һәм ҡыясты өйрәнеүгә нигеҙләнгән мосолман хоҡуҡиәте. Фиҡһ ғалимдарын фәҡиһ («белемле») тип атайҙар.
Комплекслы хоҡуҡ системаһын төҙөү ихтыяжы VIII быуатта, ғәрәп хәлифәлеге Азия һәм Төньяк Африканың ҙур майҙандарына таралғас, барлыҡҡа килә. Дин ғалимдәре, бәхәсле мәсьәләләрҙе тикшергәндә, үрнәк итеп Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең үрнәген ҡулланғандар. Был фиҡһ барлыҡҡа килеүгә сәбәп була, Сөннәттең нигеҙе булған хәҙистәр йыйынтыҡтарға туплана башлай.

# Фиҡһ
## Фиҡһ төшөнсәһе

Фиҡһ нигеҙендә Ислам йолалары, әҙәп һәм ижтимағи тәртип үтәлеүе мәсьәләләрен хәл итеү ята. Ҡайһы бер осраҡтарҙа берәй ғәмәлде үтәү тәртибен белеү өсөн Ҡөрьән генә етмәй, мәҫәлән, тәһәрәт алыу рәүеше. Башҡа миҫал: Ҡөрьәндә Рамаҙан айында ураҙа тотоу кәрәклеге әйтелгән, ләкин нисек итеп тотоу тәртибе аңлатылмаған. Ундай һорауҙарға яуапты Мөхәммәттең (сғс) хәҙистәрендә осратып була.
Ләкин ҡайһы ваҡыт Сөннәт тә һорауға теүәл явап бирә алмай. Был осраҡта фаҡиһтар ҡыяс һәм ижмәғ кеүек өҫтәмә хоҡуҡ сығанаҡтарына мөрәжәғәт итә. Был дүрт хоҡуҡ сығанағы фиҡһте тәшкил итә. Улар абруйлыҡтары буйынса бүленә: иң беренсе – Ҡөрьән, унан – Сөннәт, ижмағ һәм ҡыяс.

# Фиҡһ
## Мәҙһәбтәр

Мәҙһәб – мосолман хоҡуҡ ҡағиҙәләрен аңлатыуҙа айырмалары булған шәриғәт хоҡуҡтары мәктәбе. Сөнниләрҙә хәҙерге көндә дүрт, шиғыйҙарҙа өс мәҙһәб бар:
* Сөнни мәҙһәбтәр:
** хәнәфи мәҙһәб,
** мәлики мәҙһәб,
** шәфиғи мәҙһәб,
** хәнбәли мәҙһәб,
* Шиғый мәҙһәбтәре:
** зәйди мәҙһәб,
** жәфәри мәҙһәб,
** ғибәди мәҙһәб,

# Фиҡһ
## Фиҡһ мәктәптәре схемаһы

| | | | | | | | | | | | | Мөхәммәт | Мөхәммәт | Мөхәммәт | Мөхәммәт | Мөхәммәт | Мөхәммәт | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Ғүмәр ибн әл-Хәттаб | Ғүмәр ибн әл-Хәттаб | Ғүмәр ибн әл-Хәттаб | Ғүмәр ибн әл-Хәттаб | Ғүмәр ибн әл-Хәттаб | Ғүмәр ибн әл-Хәттаб | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип | Али ибн Әбү Талип | Абдуллаһ ибн Мәсуд | Абдуллаһ ибн Мәсуд | Абдуллаһ ибн Мәсуд | Абдуллаһ ибн Мәсуд | Абдуллаһ ибн Мәсуд | Абдуллаһ ибн Мәсуд | | | | | Зәйет ибн Сабит | Зәйет ибн Сабит | Зәйет ибн Сабит | Зәйет ибн Сабит | Зәйет ибн Сабит | Зәйет ибн Сабит | | | Ибн Ғаббас | Ибн Ғаббас | Ибн Ғаббас | Ибн Ғаббас | Ибн Ғаббас | Ибн Ғаббас |
| Ибн Ғүмәр | Ибн Ғүмәр | Ибн Ғүмәр | Ибн Ғүмәр | Ибн Ғүмәр | Ибн Ғүмәр | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али | Хөсәйен ибн Али | | | | | | | [Сәйет ибн әл-Мусәйиб]] | [Сәйет ибн әл-Мусәйиб]] | [Сәйет ибн әл-Мусәйиб]] | [Сәйет ибн әл-Мусәйиб]] | [Сәйет ибн әл-Мусәйиб]] | [Сәйет ибн әл-Мусәйиб]] | | | | | | | Үрвә ибн әз-Зөбәйер]] | Үрвә ибн әз-Зөбәйер]] | Үрвә ибн әз-Зөбәйер]] | Үрвә ибн әз-Зөбәйер]] | Үрвә ибн әз-Зөбәйер]] | Үрвә ибн әз-Зөбәйер]] |
| | | | | | | Зәйн әл-Ғәбидин]] | Зәйн әл-Ғәбидин]] | Зәйн әл-Ғәбидин]] | Зәйн әл-Ғәбидин]] | Зәйн әл-Ғәбидин]] | Зәйн әл-Ғәбидин]] | Әлкәмә ибн Ҡайс]] | Әлкәмә ибн Ҡайс]] | Әлкәмә ибн Ҡайс]] | Әлкәмә ибн Ҡайс]] | Әлкәмә ибн Ҡайс]] | Әлкәмә ибн Ҡайс]] | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | Мөхәммәт әл-Бакир]] | Мөхәммәт әл-Бакир]] | Мөхәммәт әл-Бакир]] | Мөхәммәт әл-Бакир]] | Мөхәммәт әл-Бакир]] | Мөхәммәт әл-Бакир]] | Ибраһим ән-Нәһәи | Ибраһим ән-Нәһәи | Ибраһим ән-Нәһәи | Ибраһим ән-Нәһәи | Ибраһим ән-Нәһәи | Ибраһим ән-Нәһәи | | | | | | | Ибн Шиһаб әз-Зөһри]] | Ибн Шиһаб әз-Зөһри]] | Ибн Шиһаб әз-Зөһри]] | Ибн Шиһаб әз-Зөһри]] | Ибн Шиһаб әз-Зөһри]] | Ибн Шиһаб әз-Зөһри]] | | | | | | |
| | | | | | | Жәфәр әс-Садиҡ]] | Жәфәр әс-Садиҡ]] | Жәфәр әс-Садиҡ]] | Жәфәр әс-Садиҡ]] | Жәфәр әс-Садиҡ]] | Жәфәр әс-Садиҡ]] | Хаммат ибн Әбү Сөләймән]] | Хаммат ибн Әбү Сөләймән]] | Хаммат ибн Әбү Сөләймән]] | Хаммат ибн Әбү Сөләймән]] | Хаммат ибн Әбү Сөләймән]] | Хаммат ибн Әбү Сөләймән]] | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | Әбү Хәнифә | Әбү Хәнифә | Әбү Хәнифә | Әбү Хәнифә | Әбү Хәнифә | Әбү Хәнифә | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Әбү Йосоп | Әбү Йосоп | Әбү Йосоп | Әбү Йосоп | Әбү Йосоп | Әбү Йосоп | Мөхәммәт әш-Шәйбәни]] | Мөхәммәт әш-Шәйбәни]] | Мөхәммәт әш-Шәйбәни]] | Мөхәммәт әш-Шәйбәни]] | Мөхәммәт әш-Шәйбәни]] | Мөхәммәт әш-Шәйбәни]] | | | | | | | | | Мәлик ибн Әнәс | Мәлик ибн Әнәс | Мәлик ибн Әнәс | Мәлик ибн Әнәс | Мәлик ибн Әнәс | Мәлик ибн Әнәс | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | Мөхәммәт әш-Шәфиғи]] | Мөхәммәт әш-Шәфиғи]] | Мөхәммәт әш-Шәфиғи]] | Мөхәммәт әш-Шәфиғи]] | Мөхәммәт әш-Шәфиғи]] | Мөхәммәт әш-Шәфиғи]] | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Әхмәт ибн Хәнбәл | Әхмәт ибн Хәнбәл | Әхмәт ибн Хәнбәл | Әхмәт ибн Хәнбәл | Әхмәт ибн Хәнбәл | Әхмәт ибн Хәнбәл | | | | |
Викидәреслектә