yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кёрмиг

Кёрмиг (нем. Cörmigk) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 545 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,48 км². Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6408 һәм автомобиль коды — SLK.
# Софи Сагер

Софи Сагер (швед. Sofie Sager, 3 июнь 1825 йыл — 27 февраль 1901 йыл) — швед яҙыусыһы һәм феминисы.

# Софи Сагер
## Биографияһы

Софи 1825 йылда Смоланд мәхәлләләренең береһендә тыуған, уның ата-әсәһе завод хужалары Габриэль Сагер һәм Юханна Бергенхольц була. Софи Йёнчёпингта ҡыҙҙар өсөн мәктәптә уҡый, унда башҡа предметтарҙан тыш, француз теленә һәм сигергә өйрәнә. Йәш сағында ул ярлылана һәм гувернантка булып эшләй.
Үҙенең магазинын асыу тураһында хыялланып, ул Стокгольмда тегенсегә уҡый. 1848 йылда торлаҡҡа эйә булмай, Мёллер тигән ниндәйҙер ир-аттың йортонан фатир ала. Ләкин Мёллер уны үҙенең аҫрамаһы итергә уйлаған, ә инде ул баш тартҡас көсләргә маташа, һуңынан туҡмай һәм бикләп ҡуя. Ҡасып китә алғандан һуң, Софи табип Юхан Брисманда туҡмалыуын раҫлай һәм уның тәҡдиме буйынса полицияға мөрәжәғәт итә. Был ҡатын-ҡыҙ дәғүәсе булған көсләргә маташыу буйынса ошондай суд процесы беренсе тапҡыр үтә, сөнки башҡа осраҡтарҙа ҡорбан ғәҙәттә үҙен ғәйепле тип таный, һәм был матбуғаттың, шул иҫәптән Aftonbladet һәм Stockholms Dagblad иғтибарын йәлеп итә. Судта Софины аҡылдан яҙған тип күрһәтергә һәм ялғанда ғәйепләргә маташалар, ләкин суд, медицина һығымтаһын һәм Брисмандың күрһәтмәләрен иғтибарға алып, Софи яҡлы була һәм Мёллерҙы штрафҡа хөкөм итә. Шуға ҡарамаҫтан, Софиға йәмәғәт фекере ҡаршы булып сыға: унан көләләр, матбуғатта мыҫҡыл итәләр, һәм хатта тиҫтә йыл үткәс тә уны насар итеп телгә алалар.
Ошо осраҡтан һуң Софи феминизмдың әүҙем эйәрсене була. Ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың үҙ баһаһын түбән ҡуйыуы уларҙың мәҙәнилегенең түбән булыуы менән бәйле тип раҫлай, шуға күрә ҡатын-ҡыҙҙар белемен яҡшыртыу өсөн сығыш яһай, сөнки ата-әсәләр беренсе сиратта улдарын тәрбиәләүгә һәм уҡытыуға өҫтөнлөк бирә, ә ҡыҙҙарҙы иң яҡшы осраҡта француз теленә һәм этикетҡа өйрәтә. 1852 йылда үҙ тарихы нигеҙендә ул Bilder ur livet. Ett fosterbarns avslöjande genealogi китабын яҙа, лекциялар уҡый, өҫтәүенә, уларҙың береһен ирҙәр кейемендә үткәрә. Әммә ул яҡлау таба, мәҫәлән, Уппсалала балда принц Густав менән бейеүгә лайыҡ була.
1859 йылда Софи АҠШ-ҡа китә, унда Америка ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәтендә ҡатнаша. 1861 йылда ул немец сығышлы американлы музыка уҡытыусыһы Э. А. Винерға кейәүгә сыға. АҠШ-та уның A woman’s desire and a Man’s duty (1861 г.) һәм A lecture on modern society and the marriage relation (1880 г.) китаптары баҫылып сыға. Әйткәндәй, АҠШ-та Софи шул тиклем билдәле була, хатта ҡайһы бер ир-егеттәр эшләпәләренең төбөндә уның һүрәтен алып йөрөйҙәр.
Софи Сагер 1901 йылда Нью-Йоркта вафат була.
# Арка (Юшуть ҡушылдығы)

Арка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юшут йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Арка (Юшуть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001906
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100190
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Номи (ҡала)

Номи (япон. 能美市Номи-си$^?$) — Япониялағы ҡала, Исикава префектураһында урынлашҡан. Майҙаны — 83,85 кв. километр, халҡы — 49 015 кеше (2014 йылдың 1 июленә), халыҡ тығыҙлығы — 1 кв. км-ға 584,56 кеше.

# Номи (ҡала)
## Географик урыны

Ҡала Тюбу төбәге Исикава префектураһына ҡараған Хонсю утрауында урынлашҡан. Ҡала менән Комацу, Хакусан ҡалалары һәм Кавакита ҡасабаһы сиктәш.

# Номи (ҡала)
## Халҡы

Ҡала халҡы 49 015 человек (1 июля 2014) тәшкил итә, ә 1 кв. километрға тура килгән тығыҙлығы — 584,56 кеше. 1980 йылдан 2005 йылға тиклем халыҡ һанының үҙгәреүе
| 1980 | 37 253 кеше |
| 1985 | 39 061 кеше |
| 1990 | 39 934 кеше |
| 1995 | 42 033 кеше |
| 2000 | 45 077 кеше |
| 2005 | 47 207 кеше |

# Номи (ҡала)
## Туғанлашҡан ҡалалар

Шелехов, Рәсәй (1976 йылдан алып)
# Ламса

Ламса — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сельма йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ламса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000011758
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001175
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Старый Курдюм

Старый Курдюм — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Курдюм йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Старый Курдюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100010923
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101092
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Певк

Певк — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының һул ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Певк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017634
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001763
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кирәев Арыҫланбәк Иҙиәт улы

Арыҫлан (Арҫланбәк) Иҙиәт улы Кирәев (26 сентябрь 1908 йыл — 14 июнь 1952 йыл) — СССР ауыл хужалығы алдынғыһы, Шишмә МТС-ы комбайнсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951).

# Кирәев Арыҫланбәк Иҙиәт улы
## Биографияһы

Арыҫланбәк Иҙиәт улы Кирәев 1908 йылдың 26 сентябрендә Түбәнге Тирмә (хәҙерге Шишмә районы, Башҡортостан) ауылында тыуа.
1920 йылдан алып Өфө заводтарында эшләй, 1933 йылдан — комбайнсы ярҙамсыһы, 1934 йылдан — Шишмә машина-трактор станцияһы комбайнсыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Һуғыштан һуң юғары хеҙмәт етештереүсәнлегенә өлгәшә: 1950 йылда «Сталинец-1» комбайнында 35 көндә һуғылған иген 8441 центнер тәшкил итә, күп йыллыҡ үлән орлоҡтары — 66 центнер.
СССР Юғары Советы Президиумының 1951 йылдың 20 июнендәге указы менән 1950 йылда иген культуралары, үлән орлоҡтарын урып-һуғыуҙа юғары күрһәткестәргә ирешкән өсөн Арыҫланбәк Иҙиәт улы Кирәевҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
1952 йылдың 10 июнендә сираттағы юғары производство күрһәткестәре өсөн икенсе Ленин ордены менән бүләкләнә.
1952 йылдың 14 июнендә Шишмә ҡасабаһында вафат була.

# Кирәев Арыҫланбәк Иҙиәт улы
## Наградалары

* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (20.06.1951)
* ике Ленин ордены (20.06.1951; 10.06.1952)

# Кирәев Арыҫланбәк Иҙиәт улы
## Хәтер

Шишмә ҡасабаһы урамдарының береһе Кирәев исеме менән аталған.
# Рәсәй Федерацияһы закондар йыйылмаһы

Рәсәй Федерацияһы закондар йыйылмаһы үҙеңә индерә:Конституция, федраль закондар һәм башҡа акттар.

# Рәсәй Федерацияһы закондар йыйылмаһы
## Кодекстар

* Рәсәй Федерацияһың Енәйәт-процесс кодексы
* РФ Енәйәт Кодексы
* РФ енәйәт-башҡарма кодексы
* РФ арбитраж-процессуаль кодексы
* Рәсәй Федерацияһы Граждан Кодексы
* РФ граждан-процессуаль кодексы
* РФ һыу кодексы
* РФ һауа кодексы
* РФ торлаҡ кодексы
* РФ ер кодексы
* РФ урман кодексы
* РФ ғаилә кодексы
* РФ административ тәртип боҙоу кодексы
* РФ эш кодексы
* РФ бюджет кодексы
* РФ һалым кодексы
* РФ ҡала төҙөлөшө кодексы
* РФ миграция закондар йыйылмаһы
* Таможня союзының таможня кодексы (РФ таможня кодексты алмаштырҙы)
# Антипа-Ю

Антипа-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хабиней-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Антипа-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030091
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303009
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ашлет

Ашлет — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тюхтет йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ашлет
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201952
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кызыгей-Яха

Кызыгей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нярма-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кызыгей-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090516
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009051
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бобрик (Джалга-Дунда ҡушылдығы)

Бобрик — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы/ Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Джалга-Дунда йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Бобрик (Джалга-Дунда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500712107000016392
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001639
* Бассейн коды — 05.01.05.007
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Суҡ (йылға)

Суҡ — Рәсәйҙең Ырымбур һәм Һамар өлкәһе биләмәләренән аҡҡан йылға. Йылға тамағы Волга (Һарытау һыуһаҡлағысынан) тамағынан 1429 км өҫтәрәк урынлашҡан. Оҙонлоғо — 363 км, бассейн майҙаны — 11 700 км².
Суҡ Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығынан баш ала. Тамағы — Һамар ҡалаһынан төньяҡтараҡ.
Ҡар менән туҡлана. Ташҡын апрель — май башлана. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы — 45,6 м³/с.. Октябрь аҙағы — декабрь башында боҙ тота, апрель айында йылға әрселә. Февралдән быуа һыуы яҙғыһын, йылға буйында төҙөлгән.
Суҡ йылғаһында Серноводск (бальнеологик курорт) һәм Сорғот ҡасабалары урынлашҡан. Йылғаның түбәнге ағымында суднолар йөрөй.

# Суҡ (йылға)
## Тарихы

Йылға исеме (башҡорттар телмәрендә — Суҡ, татарҙарҙа — Суыҡ), тикшеренеүселәр фекере буйынса Ырымбур крайы топонимияһын тикшереүсе С. М. Стрельников фекеренсә, төрки сығышлы була, сағыштырығыҙ: боронғо төрөк, тува, хакас телендәге суг, ойрот суу — «һыу», «йылға», татар, ҡаҙаҡ су, башҡортса һыу — «һыу».
Мезолит осоро 10124-се һунарсы-йыйыусы Иҙел буйында, Суҡ йылғаһында, 7500 йыл элек йәшәгән (Лопатино I торағы), ул Y-хромосомалы R1b1a гаплотөркөм һәм U5a1d митохондриаль гаплотөркөмөн йөрөтөүсе булған. Яҡынса 5000-се йылдарҙа йәшәгән Лопатино I һәм Лопатино II тораҡтарының соҡор мәҙәниәте вәкилдәре R1b гаплотөркөмөнөң Y-хромосомалы L23 һәм Z2103 тармаҡтарын һәм T2c1a2, U5a1a1, W6 һәм W3a1aмитохондриаль гаплотөркөм йөрөтөүселәре булған.
Суҡ йылғаһы үҙәнендә элек-электән шифалы үҙенсәлектәре тураһында Һамар төбәгенән ситкә лә даны таралған көкөрт сығанаҡтары билдәле булған. Пётр I Аҙау походы (1695 йыл) осорнда Һамарҙа туҡтала, һәм был хаҡта ишеткәс, беренсе сиратта дары етештереү өсөн көкөрт алыуҙың маҡсатҡа ярашлы булыуына иғтибар итә. Төҙөлөп ятҡан регуляр армия полктарына дары бик кәрәк була. Шуға күрә бында көкөрт заводы төҙөргә ҡарар ителә.

# Суҡ (йылға)
## Ҡушылдыҡтары

* 0,2 км: Ҡоромыш
* 33 км: Ҡондорса
* 62 км: Хорошенькая
* 75 км: Тростянка
* 80 км: исемһеҙ йылға, Большая Раковка ауылы янында
* 92 км: Черновка
* 110 км: Ҡармал
* 135 км: Орлянка
* 174 км: Боровка
* 190 км: Сорғот
* 214 км: Сорош
* 218 км: Каменка
* 219 км: Исаклинка
* 227 км: Игарка
* 259 км: Байтирмә
* 283 км: Тәләгәс
* 291 км: Сосновка
* 292 км: Уҡһаҙаҡ
* 296 км: Ҡамышлы
* 310 км: Байтуған
* 328 км: Окана
* 336 км: Кесе Суҡ
* 338 км: Ҡамышлы
* 344 км: Сирмешән
# Мостовая (Каменка ҡушылдығы)

Мостовая — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мостовая (Каменка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012254
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201225
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мельтойер

Мельтойер (нем. Mehltheuer) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1 505 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,09 км². Диңгеҙ кимәленән 512 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8539 һәм автомобиль коды V.
# Кесе Ихне-Яга

Кесе Ихне-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вартовская йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Кесе Ихне-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203558
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Клайн-Швехтен

Клайн-Швехтен (нем. Klein Schwechten) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 535 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,91 км². Диңгеҙ кимәленән 26 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
# Мохтиг-Яун

Мохтиг-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аган йылғаһының уң ярына тамағынан 428 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.

# Мохтиг-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043546
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204354
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Седь-Ю

Седь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының һул ярына тамағынан 272 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Седь-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001753
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Черкес-озень

Черкес-озень — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Черкес-озень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001617
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300161
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# СССР тарҡалыуы

СССР-ҙың тарҡалыуы — 1991 йыл аҙағында Советтар Союзының берҙәм дәүләт булараҡ йәшәүҙән туҡтауына алып килгән ил иҡтисадындағы (халыҡ хужалығындағы), социаль өлкәһендәге, йәмәғәт һәм сәйәси сфераларындағы системалы емерелеү (дезинтеграция) процестары. 1991 йылдың 25 декабрендә СССР Президенты М. С. Горбачёв был юғары вазифалағы эшмәкәрлеген «принципиаль фекерҙәр буйынса» («по принципиальным соображениям») туҡтатыуы тураһында иғлан итә; 25 декабрҙә СССР Юғары Советының үрге палатаһы булған Республикалар Советы Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе (БДБ) ойошторолоу сәбәпле СССР-ҙың йәшәүҙән туҡтауы хаҡында декларация ҡабул итә.
Ҡалып:История России

# СССР тарҡалыуы
## Ал тарих

Совет Социалистик Республикалар Союзы Рәсәй империяһы биләмәләренең күп өлөшөн һәм күп милләтле структураһын мираҫ итеп ала. 1917—1921 йылдарҙа Финляндия һәм Польша бойондороҡһоҙлоҡ ала, Литва, Латвия, Эстония һәм Тува республикалары иғлан ителә. 1939—1946 йылдарҙа ҡайһы бер территориялар СССР-ға ҡушыла (Көнбайыш Украина һәм Көнбайыш Белоруссия, Прибалтика республикалары, Бессарабия һәм Төньяҡ Буковина, Тува Халыҡ Республикаһы, Карпат арты Украинаһы).
Икенсе донъя һуғышынан һуң СССР Европала һәм Азияла диңгеҙ һәм океандарға сығыу юлдары булған һәм ғәләмәт күләмдәге тәбиғи байлыҡтарға эйә ғәйәт ҙур территорияны биләй. Илдең төбәктәр буйынса махсуслашыуға нигеҙләнгән һәм төбәк-ара ныҡлы бәйләнештәргә ҡоролған социалистик типтағы иҡтисады ярайһы уҡ үҫешкән була. Бынан тыш, социалистик лагерға ингән дәүләттәр Советтар Союзы йоғонтоһонда була.
Милли хәрәкәттәрҙе ҡаты контролдә тотоу, СССР халыҡтарының дуҫлығы һәм туғанлығы тураһындағы фекерҙе даими алға һөрөү һәм киң таратыу һөҙөмтәһендә илдә 70—80 йылдарҙабары бер нисә милләт-ара ҡапма-ҡаршылыҡ ҡына килеп сыға. Илдә иң күп һанлы булған урыҫтар РСФСР биләмәләрендә генә түгел, башҡа бөтә республикаларҙа ла йәшәй. Советтар Союзындағы ун биш республиканың һәр береһе үҙ дәүләт символикаһына һәм союз кимәлендәгенә оҡшаш үҙ совет һәм партия етәкселегенә эйә була.
СССР составындағы союздаш республикалар, Конституцияға ярашлы, үҙаллы (суверенлы) дәүләттәр булып һаналды; һәр союздаш республиканың Союздан ирекле сығыуға хоҡуғы һаҡланып килде. Союздаш республиканың сит дәүләттәр менән бәйләнештәр урынлаштырырға, улар менән килешеүҙәр төҙөргә һәм дипломатик һәм консуллыҡ вәкиллектәр менән алмашырға, халыҡ-ара ойошмалар эшмәкәрлегендә ҡатнашырға хоҡуҡлы булды. Белоруссия ССР-ы менән Украина ССР-ының Ялта конференцияһындағы килешеүҙәр нигеҙендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы барлыҡҡа килгәндән алып унда үҙ вәкилдәре бар ине. Шулай ҙа, дәүләт менән идара итеү үҙәкләштерелгәйне: ҙур ил тормошоноң бөтә өлкәләренә лә ҡағылған аҙмы-күпме әһәмиәткә эйә ҡарарҙар власть органдарының бөтә иерархияһын контролдә тотҡан КПСС-тың үҙәк органдары тарафынан раҫланды. Союздаш республикалар етәкселәре үҙәк етәкселек тарафынан ҡуйылды.
# Войвыв-Лель

Войвыв-Лель — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лель йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Войвыв-Лель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002225
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100222
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1