yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы

Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы (6 сентябрь 1936 йыл) — юғары мәктәп ветераны, ғалим-әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе. 1997 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1966—2013 йылдарҙа Бөрө дәүләт педагогия институты һәм Бөрө социаль-педагогия академияһы (хәҙер Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы) уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1972). РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1977), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). Назар Нәжми исемендәге (2008), Фәтих Кәрим исемендәге (2011) премиялар лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1986).

# Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы
## Биографияһы

Әнғәм Хәйбрахман улы Хәбиров 1936 йылдың 6 сентябрендә Башҡорт АССР‑ының Саҡмағош районы Тайнаш ауылында тыуған. Ул хеҙмәт юлын 1956 йылда Яңы Ҡаръяуҙы һәм Тайнаш ауылдарының ете йыллыҡ мәктәптәпендә уҡытыусы булып башлай. 1957 йылдан башлап РСФСР Сәйәси һәм фәнни белем таратыу йәмғиәтенең Саҡмағош район бүлексәһе идараһында эшләй.
1958-1962 йылдарҙа «Игенсе» район гәзитендә хәбәрсе, аҙаҡ яуаплы секретарь.
1966 йылда Бөрө дәүләт педагогия институтын (хәҙер Башҡорт дәүләт университетының филилалы) тамамлай
1966—2013 йылдарҙа Бөрө дәүләт педагогия академияһында эшләй.
1972 йылдан алып уҡыу‑уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса, 1974 йылдан — уҡыу‑уҡытыу эштәре буйынса проректор, 1984—1991 йылдарҙа әҙәбиәт кафедраһы мөдире.
Әнғәм Хәйбрахман улы Хәбиров — Мостай Кәрим,Һәҙиә Дәүләтшина, Шәриф Биҡҡол, Хәким Ғиләжев, Дауыт Юлтый, Ғилемдар Рамазанов тураһында очерктар авторы.

# Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы
## Фәнни хҙмәттәре

* «Өлгөргәнлеккә һәм танылыуға юл» («Путь к зрелости и признанию» 2005)
* «Йәнле шишмәләр»: ижади портреттар. Өфө, 1996;
* «Быуаттар ҡауышҡанда»: әҙәби тәнҡит мәҡәләләре, йыллыҡ күҙәтеүҙәр, ижади портреттар. 2 томда (2017—2018)
* «Назар Нәжми тураһында этюдтар» һәм «Назар Нәжми ижады»
* «Шиғриәт илендә» (2006)
* «Юл һайлағанда» электрон баҫма (Н.Нәжми,Т.Йоспов, Р.Бикбаев,Р.Шаммас һ.б. хаҡында мәҡәләләр)
100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы

# Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1977)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1986)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006)
* Назар Нәжми исемендәге премия лауреаты (2008)
* Фәтих Кәрим исемендәге премия лауреаты (2011)
# Рованиемила тыуған яҡты өйрәнеү музейы

Рованиеми тыуған яҡты өйрәнеү музейы (фин.Rovaniemen kotiseutumuseo) — Рованиеми (Финляндия) ҡалаһындағы музей.

# Рованиемила тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Тасуирламаһы

Рованиемила тыуған яҡты өйрәнеү музейы XIX һәм XX быуаттар сигендәге крәҫтиән йортоноң тормошон һүрәтләй. Музей Рованиемила, Кемийоки йылғаһы буйындағы Пёюккёля фермаһы ихатаһында урынлашҡан. Музейҙың төп бинаһы үҙенең баштағы урынында 1840 йылдарҙа ампир стилендә төҙөлгән бүрәнә ҡоролманан ғибәрәт. Ферма төбәктә Лапландия һуғышында емерелмәй ҡалған берҙән-бер ҡаралты була. Музей экспозицияһында матур ҡарағай ихатаһы һәм ике тарихи таш ҡойма бар. Башҡа музей биналары музей зонаһына бөтә Рованиеминан күсерелгән.
Пёюккёля фермаһы тарихы XVII быуаттан билдәле. XX быуат башына тиклем ферма Пёюккёля ғаиләһенә ҡараған, 1911 йылда уны урман сәнәғәте компанияһы Kemi Oy һатып ала. 1957 йылда хужалыҡ Rajaiemi Totto ry ассоциацияһы биләмәһенә күсә һәм уның территорияһында музей ойошторола.
Музей урындағы музей ассоциацияһы Rovaniemi Totto ry идаралығы аҫтында. Музей башлыса тамашасылар өсөн йәй асыла. Бында шулай уҡ төрлө мәҙәни саралар ойошторола, күргәҙмәләр һәм әңгәмәләр уҙғарыла. Музей традицион байрамдарҙан Раштыуа байрамы һәм флагтары менән Йәй уртаһы байрамдарын үҙ эсенә ала.
# Липлейка (Сухой Широкоис ҡушылдығы)

Липлейка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухой Широкоис йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Липлейка (Сухой Широкоис ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027339
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002733
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәфсир

Тәфсир (рус. Тафси́р, ғәр. التفسير‎ — аңлатма, шәрехләмә‎) — Ҡөрьән һәм сөннәт, ислам теологияһы (илаһиәте) мәсьәләләрен аңлатыу, шәрехләү. Тәфсир менән шөғөлләнгән ғәләмәләрҙе мөфәссир (рус. муфассир) тип атайҙар.

# Тәфсир
## Этимологияһы

«Әт-тәфсир» һүҙе ғәрәпсә «фәсәрә» (ғәр. فسَّر‎) тигәндән килеп сыҡҡан, ул «аңлатыу», «сәпкә күҙәү» йәки «шаршауҙы күтәреү» мәғәнәләре бирә.

# Тәфсир
## Тарихы

Ҡөрьәнде аңлатыу һәм аңлау менән бәйле әҫәрҙәр (’илм (ғилем) әл-Ҡөрьән үә-т-тәфсир) Ислам дине тәғлимәте (доктринаһы) формалашыуында мөһим роль уйнаған, улар ғәрәп-мосолман йәмғиәтендәге идеологик һәм сәйәси көрәштең төп этаптарын сағылдыра.
Ислам тәғлимәтенә ярашлы, Ҡөрьән буйынса тулы белемгә эйә булыу Мөхәммәт Пәйғәмбәргә генә хас, Ул сәхәбәләргә мәғәнәләрен аңлатып ҡалдырған. Сәхәбәләр күп кенә аяттарҙың иңеү тарихын, Пәйғәмбәрҙең үҙе оппоненттары менән бәхәскә инеү сәбәптәрен хәтергә бикләп ҡала. Был Ҡөрьән иңеүҙең ысын тарихын сағылдырған иң боронғо ҡатлам. Ҡөрьәнгә аңлатма биреүҙең әһәмиәте ваҡыт үтеү менән үҫә генә бара.
Пәйғәмбәрҙең вафатынан һуң Ҡөрьәнгә аңлатма биреү бурысы Уның сәхәбәләренә күсә.
# Беренсе Талка

1--Талка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг (Оло Кемчуг) йылғаһының һул ярына тамағынан 344 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Беренсе Талка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016596
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201659
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Юлмәтова Суфия Фатих ҡыҙы

Суфия Фатих ҡыҙы Юлмәтова (2 ғинуар 1919(19190102) Бөгөлмә, Һамар губернаһы) — әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре докторы (1981), профессор (1984). БССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Мәскәү дәүләт университетын тамамлай (1941).
«Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы» баҫмаһы авторҙарының береһе (2 өлөштә; 1-се өлөштә, 1966).

# Юлмәтова Суфия Фатих ҡыҙы
## Хеҙмәт биографияһы

1949 йылдан Ҡаҙан педагогия институтында уҡыта, 1954 йылдан — Ҡаҙан университетында, 1961—1996 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетында (1962—1969, 1970—1990 сит ил әҙәбиәте кафедраһы мөдире).
БДУ-ның рәсми сайтынан:
Француз әҙәбиәте тарихы буйынса белгес, профессор, филология фәндәре докторы Суфия Фәтих ҡыҙы Юлмәтова кафедра мөдире итеп тәғәйенләнгәндән һуң, 1961 йылда, кафедра үҫешендә яңы этап башлана. 30 йыл барышында кафедраға етәкселек итеп, С. Ф. Юлмәтова кафедра донъя әҙәбиәтен һәм нәфис сәнғәтте өйрәнеү һәм уҡытыу буйынса үҙаллы ғилми-методика үҙәге булараҡ формалаша.

# Юлмәтова Суфия Фатих ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

Юльметова, Суфия Фатыховна. Новаторство Эмиля Золя : Учеб. пособие / С. Ф. Юльметова; Башк. гос. ун-т им. 40-летия Октября. — Уфа : БГУ, 1988. — 79,[1] с.; 20 см.
Юльметова, Суфия Фатыховна. «Очарованная душа» Р. Роллана в свете идейной эволюции писателя [Текст] : Научно-попул. очерк / С. Ф. Юльметова. — Казань : Казан. ун-т, 1959. — 57 с.; 22 см.
Юльметова, Суфия Фатыховна. Анатоль Франс и некоторые вопросы эволюции реализма [Текст]. — Саратов : Изд-во Сарат. ун-та, 1978. — 165 с.; 20 см.
Юльметова, Суфия Фатыховна. Анатоль Франс и некоторые вопросы эволюции реализма : диссертация … доктора филологических наук : 10.01.05. — Уфа, 1979. — 431 с.
Юльметова, Суфия Фатыховна. Соотношение метода и поэтики в процессе синтеза искусств [Текст] / Юльметова С. Ф. ; М-во высш. и среднего специального образования РСФСР, Башкирский гос. ун-т им. 40-летия Октября. — Уфа : [б. и.], 1987. — 18, [1] л.; 31 см.
Творчество Ромена Роллана до Первой мировой войны [Текст] : Учеб.-метод. пособие для студентов / М-во высш. и сред. спец. образования РСФСР. Башк. гос. ун-т им. 40-летия Октября. — Уфа : [б. и.], 1974. — 41 с.; 20 см.
# Ут-Вар-Юган

Ут-Вар-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Товы-Горт-Посл ҡылымығының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ут-Вар-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031401
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303140
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һикейә

Һикейә (рус. Сикия) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сөн йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Һикейә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026763
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102676
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Имам (исем)

Имам — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ир-ат исеме.

# Имам (исем)
## Этимологияһы

Имам башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, кешеләрҙе үҙенең артынан эйәртеп намаҙ, мәхәллә муллаһы; дин һәм дәүләт башлығы; башлыҡ; дәрәжәле ҙур ғалим мәғәнәләрендә йөрөй.

# Имам (исем)
## Билдәле кешеләр

Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы (24 март 1898 йыл — 2 май 1969 йыл) — ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1939), профессор (1940). Башҡорт АССР-ының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы Рәйесе (1947 — 1955). БАССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш онкологы, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1947). Ике Ленин ордены (1949, 1953) кавалеры.
Ғәлимов Имам Ғәлим улы (1908 йыл — 1965 йыл) — 112-се Башҡорт атлы дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, пулемётсы. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
Асакируддин Абу́л-Хөсәйен Мөслим ибн әл-Хажаж ән-Найсабу́ри, күберәк имам Мөслим булараҡ билдәле (ғәр. إمام مسلم‎‎; 821 йыл — 875 йыл) — ислам дин белгесе, хәҙистәрҙе өйрәнеүсе һәм хоҡуҡ белгесе. Иң абруйлы хәҙистәр йыйынтығы — Сәхих Мөслим авторы. Сауҙа менән шөғөлләнгән һәм үҙен тулыһынса хәҙистәр йыйыуға, төрлө ҡалалар буйлап сәйәхәт итеүгә арнау өсөн етерлек байлығы булған. Ираҡта, Сүриәлә, Мысырҙа, Хиджазда булған. әл-Бохари имамда, Әхмәт ибн Хәнбәл, Ибн Шихаб әз-Зөһри һәм башҡа дин белгестәрендә уҡыған. Имам әт-Тирмизи, Ибн Хузайма, Әбү Хәтим әр-Рази һәм башҡа дин белгестәренең уҡытыусыһы булған. Ике тиҫтәгә яҡын китап төҙөгән, уларҙың күпселеге хәҙис фәне һәм уларҙы быуындан-быуынға тапшырыусылар тураһында.
Насиров Имаметдин Низаметдин улы (30 сентябрь 1898 йыл — 29 март 1942 йыл) — башҡорт яҙыусыһы дәүләт һәм матбуғат эшмәкәре, журналист. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси репрессия ҡорбаны.

# Имам (исем)
## Фамилияла

Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы (1898, Өфө губернаһы, Бөрө өйәҙе, Ҡыҙылъяр ауылы — 11 март 1945, Пруссия, Грошевиц) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
Имамғаязов Мәжит Имамғаяз улы (рус. Имамагаязов Мазит Имамзаязович) (1 октябрь 1938 йыл) — совет һәм партия эшмәкәре, 1990 - 1991 йылдарҙа КПСС-тың Благовещен ҡала комитетының беренсе секретары, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
# Мяткурга

Мяткурга (Мичкурга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Мяткурга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030608
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003060
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пупу-Я

Пупу-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кемпаж йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Пупу-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027377
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302737
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Волковица

Волковица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Волковица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103423
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Побциг

Побциг (нем. Pobzig) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 401 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,99 км². Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6429 һәм автомобиль коды — SLK.
# Бени-Мазар

Бени-Мазар (араб. بني مزار) — Мысырҙың Минья провинцияһында, Нилдең көнбайыш ярындағы ҡала, унда яҡынса 79 553 кеше йәшәй (2006). Ҡаһирәнән 197 км көньяҡтараҡ урынлашҡан.
Шинуада ҡалаһының иҫке исеме (ғәрәпсә شِنموادة) копт телендәге Чинуотэ/Шинуоти һүҙенән килеп сыҡҡан (сәхид.ϭⲓⲛⲟⲩⲟⲟⲧⲉ, бохайр. копт. ϣⲓⲛⲟⲩⲟϯ).
Ҡаланың хәҙерге исеме ғәрәп телендәге Баб Эль-Мазарҙан, йәғни килеү урыны ҡапҡаһынан алынған тип иҫәпләнә, сөнки бында үҙенең иҫтәлекле урындары менән билдәле Оксиринхҡа ҡапҡа урынлашҡан.
Ғосман империяһы ғәскәрҙәренән еңелгәндән һәм Сүриәнән Мысырға ҡасҡандан һуң ҡалаға шәйех Дахир Әл-Омар үҙе нигеҙ һала. Шәйехтең нәҫеле әле лә ҡалала йәшәй.
# Оло Кузвель

Оло Кузвель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузвель йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Кузвель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023658
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002365
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Грузияның Милли картиналар галереяһы

Ҡалып:Merge
Грузияның Милли картиналар галереяһы (груз. ეროვნული გალერეა (თბილისი)) — Тбилисиҙа художество музейы, Руставели проспекты, 11.
Грузияның милли музейы Грузияның дәүләт музейҙар селтәренә инә. Һигеҙ күргәҙмә залы, реставрациялау лабораторияһы, ваҡытлыса күргәҙмәләргә өсөн бүлмәләр, уҡыу кластары һәм сувенирҙар магазины бар, уларҙың барыһы ла португал архитектура компанияһы «Arquitectura Ainda» тарафынан төҙөлгән.

# Грузияның Милли картиналар галереяһы
## Экспозицияһы

Музей коллекцияһында 30 000 тирәһе экспонат бар.

# Грузияның Милли картиналар галереяһы
## Тарихы

Галерея бинаһы 1888 йылда рус императоры Александр III күрһәтмәһе буйынса архитектор Альберт Зальцман тарафынан төҙөлә. Башта бинаны Рәсәй империяһының Кавказда хәрби уңыштарын демонстрациялау менән хәрби-тарихи музейы итеп ойоштороу планлаштырыла («Дан ҡорамы»). 1914 йылдың 28 ноябрендә музейға Рәсәй императоры Николай II килә. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында экспонаттар эвакуациялана, һәм музей йәшәүҙән туҡтай.
Милли галереяның беренсе күргәҙмәһе 1920 йылдың октябрендә яңы грузин хөкүмәте ваҡытында ойошторола. Күргәҙмә тематикаһы киң була, уға төрлө ваҡыттағы һәм художество йүнәлештәге грузин һәм сит ил әҫәрҙәре инә, был Дмитрий Шеварднадзеның көсөргәнешле эшенең һөҙөмтәһе була, ул Грузияла шул ваҡытта булған күп сәнғәт әҫәрҙәрен йыя. Экспозицияға XVIII һәм XIX быуат грузин портреттары («грузин мәктәбе»), рус, көнбайыш Европа, Иран һәм хәҙерге грузин картиналары инә.
Күргәҙмәнең күп экспонаттарын һаҡлап, һынлы сәнғәт музейы булараҡ Милли галерея ойоштороу мөмкин була.
Бинаның майҙаны сикле була, күп кенә эштәрҙе күргәҙмәгә ҡуйыу мөмкин булмай, шуның менән бәйле галереяны үҙгәртеп ҡороу планы эшләнә. Галереяны етәкләүсе Дмитрий Шеварднадзе уны тарихи урынға — ҡаялағы Метехи ҡәлғәһенә күсереүҙе тәҡдим итә.
1933 йылда ҡала төрмәһен Метехиҙан Ортчалаға күсереүгә ирешелә, ә Метехиҙың тарихи бинаһы Милли художество музейына биреү мөмкин була. 1934 йылда Милли галерея тамашасы өсөн асыҡ була. Совет власы осоронда галерея дәүләттеке була.
1988 йылдың мартында «Сәнғәттәрҙең милли галереяһы» музей-күргәҙмә союзы ойошторола. Хәҙерге сәнғәт музкйы асыла. Элек административ-келәт булған галереяның беренсе ҡатын күргәҙмә галереяһына әйләндерәләр.
1989 йылдың 18 сентябрендә хәҙерге грузин сәнғәт күргәҙмәһе асыла. Әммә 1990 йылдағы сәйәси тотороҡһоҙлоҡ арҡаһында хәҙерге заман сәнғәте музейына эшен туҡтатырға тура килә.
2007 йылда Милли галерея Грузия милли музей структураһына инә. Галереяның төп бинаһы йүнәтелә. 2012 йылда Дмитрий Шеварднадзе исеме бирелә.
Әлеге ваҡытта Галерея Милли музейҙың үҙәк күргәҙмә майҙандарының береһе булып тора, унда ваҡытлы күргәҙмәләр үткәрелә, атап әйткәндә, «ХХ быуат башындағы грузин һынлы сәнғәт әҫәрҙәре» күргәҙмәһе.
# Искиндириха

Искиндириха — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Карпинск батпағының уң жағалауында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Искиндириха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033988
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103398
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғәлимйәнов Флүр Ғәлимйән улы

Ғәлимйәнов Флүр Ғәлимйән улы (1 февраль 1932 йыл — 28 ғинуар 2010 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. 1955 йылдан Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1962 йылдан инженер-конструктор, 1964 йыдан — өлкән мастер, 1974 йылдан — цех начальнигы урынбаҫары, 1993—1994 йылдарҙа бүлек начальнигы урынбаҫары. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)

# Ғәлимйәнов Флүр Ғәлимйән улы
## Биографияһы

Флүр Ғәлимйән улы Ғәлимйәнов 1932 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР-ының Балтас районы Иҫке Илекәй ауылында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1949 йылда «Осҡон» колхозында колхозсы булып башлай.
Дүрт йыл Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Артабан ул үҙенең бөтә хеҙмәт эшмәкәрлеген машиналар эшләү тармағын үҫтереүгә арнай.
1955 йылда Өфө авиация институтын тамамлай, шул уҡ йылдан Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә («УМПО») — инженер-конструктор, һуңынан — өлкән мастер, цех начальнигы урынбаҫары, баш инженеры булып эшләй, үҙен юғары квалификациялы, грамоталы белгес, оҫта ойоштороусы, талапсан етәксе итеп таныта.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 26 апрелендәге Указы менән Ғәлимйәнов Флүр Ғәлимйән улына, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1996 йылда пенсияға сыға. Башҡортостан Республикаһы ветерандар советы ағзаһы була. Өфө ҡалаһында йәшәй. 2010 йылдың 28 ғинуарында Өфөлә вафат була. Тыуған ауылы Иҫке Илекәйҙә ерләнгән.
Уға «Почётлы мотор эшләүсе» исеме бирелгән.

# Ғәлимйәнов Флүр Ғәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены, «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (26.04.1971)
* Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһы
* «Почётлы мотор эшләүсе» исеме.
# Соколова Нина Васильевна

Соколова Нина Васильевна (10 декабрь 1912 йыл, Череповец, Рәсәй империяһы — 17 декабрь 2001 йыл, Санкт-Петербург, Рәсәй) — СССР-ҙың Хәрби-Диңгеҙ флоты инженер-полковнигы, СССР-ҙа беренсе водолаз ҡатын-ҡыҙ. Ладога аша торба үткәреү идеяһы авторы, үҙе үк уны төҙөүҙә ҡатнашҡан (1942). Ике Ҡыҙыл Йондоҙ, «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.

# Соколова Нина Васильевна
## Биографияһы

Ни́на Васи́льевна Соколо́ва (ҡыҙ фамилияһы Пи́менова) 1912 йылда Череповецта күп балалы ғаиләлә тыуған.
1931—1936 йылдарҙа Ленинград дәүләт һыу коммуникациялары университетында уҡыған һәм инженер-гидротехник һөнәренә эйә булған.
Уҡып сыҡҡас, Айырым тәғәйенләнешле һыу аҫты эштәрендә (Экспедиции подводных работ особого назначения — (ЭПРОН)) хеҙмәт юлын башлай һәм 3-сө ранг хәрби инженер дәрәжәһенә эйә була..
1939 йылда Ленинградта курс үтеп, водолаз һөнәре ала. 10 метр тәрәнлекккә төшә алыр өсөн, ҡатын-ҡыҙ булараҡ, М. И. Калининдыңмахсус рөхсәте кәрәк була.
1939 йылда Соколова Баренц диңгеҙендә Полярный причалын төҙөүгә етәкселек итә.
Бөйөк Ватан һуғышы башынан алып Ладогала авария-ҡотҡарыу хеҙмәтен тәьмин итеү менән шөғөлләнә.
1941 йылда һыу аҫтынан хәрби техниканы сығарыу, күл төбөнән телефон кабеле үткәреү эштәрендә ҡатнаша. Йәшәү юлы төҙөүгә лә өлөш индерә.
1942 йылдың яҙында ҡамалған Ленинградта яғыулыҡ бөтә башлағас, һыу аҫтынан торба үткәреү идеяһын тәҡдим итә һәм уны бойомға ашырыуҙа ҡатнашып, 43 көн эсендә быны үтәп тә сығалар (5 май — 16 июнь, 1942). Шуның өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Һыу аҫтынан Ленинградҡа кабель үткәреүҙә лә ҡатнаша.1942 йылда яралана, госпиталдән һуң эшенә кире ҡайта.
Ладогала эшләгән осронда һыу аҫтында 644 сәғәт үткәрә — 27 тәүлек самаһы.
1946 йылда инженер-полковник званиеһы ала. Высшем военно-морском училище имени М. В. Фрунзе исемендәге Юғары хәрби-диңгеҙ училищеһында уҡыта. 1958 йылда отставкаға сыға.
2001 йылда Санкт-Петербургта вафат була.