yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Белгестәр йорто (Өфө)

1942
Белгестәр йорто (Яр буйында урынлашҡан йорт) — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөләге торлаҡ йорт. Ленин һәм Зәки Вәлиди урамдары мөйөшөндә Ленин урамы, 2-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекты.
Белгестәр йорто постконструктивизм стилендә төҙөлгән биш ҡатлы йорт. Ул 1933—1937 йылдарҙа ике этапта төҙөлгән: беренсе һәм икенсе корпустар (Г. Д. Вагин, А. Филонов), ә өсөнсө корпусы (Г. В. Топуз һәм Плеханов) — 1942 йылда. Башҡортостандың тимер юл төҙөлөшө тресы төҙөгән. Был йортто төҙөү өсөн 4 торлаҡ йорт бинаһын һүткәндәр.
СССР Халыҡ комиссарҙары Советы СНК һәм ВКП(б) Үҙәк Комитетының 1932 йылдың мартында «Белгестәр йортон төҙөү тураһында» Ҡарары сыға Һәм 1933 йылда бинаны төҙөү башлана. Йортто төҙөү 1932 йылда уҡ планлаштырылған була, әммә архитекторҙарҙың проекты өҫтәмәләр талап итә. Беренсе корпус 1936 йылда төҙөлә, икенсе корпус — 1937 йылда, ә Совет урамына яҡын ятҡан өсөнсө корпус 1942 йылда төҙөлә. Тәүҙә өйҙө енәйәт язаһын үтәүселәр төҙөгән булһа, немец хәрби әсирҙәре төҙөлөштө тамамлай. Бинаның беренсе корпусы ҡутарылған Воскресенский кафедральный соборы — ҡаланың төп ғибәҙәтхананаһыкирбесенән төҙөлә. Белгестәр йорто һуғыш алды Өфөһөндә төҙөлгән иң ҙур биналарҙың береһе була. Йорттоң эске ихатаһында фонтан ҡорола, шунда уҡ музыка мәктәбе була. Әлеге ваҡытҡа саҡлы йорт төҙөлөшө өлөшлөтә тамамланмаған көйө ҡала килә. Беренсе һәм икенсе корпустарҙың подъездарында лифт шахталары бар, ә лифттар һаман юҡ. Йоҡо бүлмәләрендә, балкон ишектәре була тороп, балкондар юҡ. Шуның өсөн ҡайһы бер фатир хужалары ишек урындарын кирбес менән томалап ҡуйған. Балкондар һәм лифттар булмауҙы 1942 йылда Ленинградтан эвакуацияланып килгән инженерҙарҙы ашығыс рәүештә урынлаштырыу кәрәклеге менән аңлатырға була.
Төҙөлә башланғаны бирле йорттоң классик төҫө йәшел ине, әммә 2000 йылдан башлап аҡһыл көрән бежевый төҫкә, ә аҙағыраҡ — һары төҫкә буята башлайҙар.
Был йортта төрлө йылдарҙа ҡалала һәм республикала билдәле һәм лайыҡлы кешеләр йәшәгәнлеге тураһында фасадындағы мемориаль таҡтаташтар һөйләй. Атап әйткәндә, был йортта яҙыусылар Ғ. Ғ. Әмиров һәм Дауыт Юлтый, РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы Н. Н. Байтирәков, химик П. П. Будников, халыҡ артистары Ғ. М. Минһажев, А. К. Мөбәрәков һәм Г. А. Мөбәрәковашағирҙар Рәшит Ниғмәти, С. Ғ. Ғәлимов һәм П. Г. Тычина, академик Г. С. Розенбергйәшәгән. Был йортта тәүге булып йәшәгән күп кеше 1930-сы йылдарҙағы сталин репрессиялары ҡорбаны булды.
1987 йылда, БАССР Министрҙар Советы күрһәтмәһе менән, бинаһы тарих ҡомартҡыһы булараҡ дәүләт һаҡлауы аҫтына алына. Хәҙерге ваҡытта йортта «Прометей» үҫмерҙәр клубы эшләй.
# Фәйзи Әхмәт Сафа улы

Фәйзи Әхмәт Сафа улы (төп фамилияһы — Фәйзуллин) (11 март 1903 йыл — 11 август 1958 йыл) — татар совет яҙыусыһы, шағир-лирик, либреттолар авторы, драматург, әҙәбиәт белгесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957). Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. (1958).

# Фәйзи Әхмәт Сафа улы
## Биографияһы

Фәйзи Әхмәт һөнәрсе ғаиләһендә тыуған. 1911—1915 йылдарҙа мәҙрәсәлә, һуңыраҡ урыҫ-татар гимназияһында уҡый. 1921 йылда Ырымбурҙа Көнсығыш институтын тамамлай. 1922 йылдан алып уҡытыусы булып эшләй, Донбасста мәҙәни-ағартыу эштәре алып бара, 1929 йылдан Ҡазанда йәшәй.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.

# Фәйзи Әхмәт Сафа улы
## Ижады

Шағир булараҡ 1918 йылда сығыш яһай башлай. Формалистик мауығыуҙарға өҫтөнлөк бирә, әммә 1920 йылдар уртаһында реалистик манерала яҙа башлай. Фәйзи ижады күп яҡлы — ул шағир, прозаик, драматург, балалар яҙыусыһы, публицист.
«Флейты» поэмаһы (1933) интеллигенцияныңрухи ҙләнеүҙәре тураһында; совет кешеһенең әхлаҡи ныҡлыгы тураһында «Пустыня и человек» балладаһы (1936), В. И. Ленинға бағышланган «Почему молчит чёрный камень» (1940) поэмаһы ҙур уңыш ҡаҙана.
Күп кенә шиғри йыйынтыҡтар авторы. Шиғырҙары музыкаллек менән айырыла, татар композиторҙарының күбеһе уларҙы шиғри сифат нигеҙендә үҙҙәренең йыр һәм романстары өсөн ҡуллана.
Оҙаҡ йылдар Ғабдулла Туҡайҙың тормошон һәм ижадын өйрәнә. Шулай уҡ ул «Туҡай» драмаһын яҙа(1938), «Туҡай» романының тәүге өлөшө баҫтырып сығара (1952), баллада яҙа.
«Ҡасҡын» («Ҡасаҡ», 1939) һәм «Йәлил» (музыка Н. Жиганов, 1957) операһы либреттоһының, «Аҡсарлаҡ» музыкаль комедияһы (1944) авторы. Туҡай әкиәте мотивтары буйынса «Шүрәле» («Леший») Ф. Яруллиндың беренсе татар балетының (1945) либреттоһын яҙа; Ғөбәйҙуллиндың «Кисекбаш» («Отсеченная голова») балетына (1958) либретто яҙа. Фәйзи тексына М.Юдиндың беренсе татар «Йәш патриот» кантатаһы яҙыла (1944).
Ә. Фәйзи «Пугачев Ҡазанда» тарихи драмаһын яҙа. Уның драматургияһы — татар совет әҙәбиәтенең ҙур күренеше.

# Фәйзи Әхмәт Сафа улы
## Хәтер

Ҡазанда татар зыяратында ерләнгән.
# Вуч-Юра-Ю

Вуч-Юра-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 283 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Вуч-Юра-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070265
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007026
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Амидз-Шор

Амидз-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Амидз-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019362
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001936
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Саҙыйҡов Фәрит Шәмсетдин улы

Саҙиҡов Фәрит Шәмсетдин улы (29 сентябрь, 1927 йыл — 20 декабрь, 1987 йыл) — БАССР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы, Фрунзе исемендәге колхоздың шәкәр сөгөлдөрө үҫтереү буйынса механизацияланған звено тракторисы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1967).

# Саҙыйҡов Фәрит Шәмсетдин улы
## Тормош юлы

Саҙиҡов Фәрит Шәмсетдин улы 1927 йылдың 29 сентябрендә БАССР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы Ибраһим ауылында тыуған.
Башланғыс белемле. Хеҙмәт юлын 1941 йылда Ҡырмыҫҡалы районы Фрунзе исемендәге колхозда тракторист булып башлай. 1947 йылдың февраленән май аҙағына хәтле Ҡарламан МТС-ында трактористар курсында уҡый. 1947—1959 йылдарҙа тракторист булып, 1959 йылдан алып — Фрунзе исемендәге колхоздың шәкәр сөгөлдөрө үҫтереү буйынса механизацияланған звено етәксеһе булып эшләй.
Һигеҙенсе биш йыллыҡта (1966—1970) Ф. Ш. Саҙиҡов етәкләгән звено планда ҡаралған 200 центнер урынына гектарынан 341 центнер шәкәр сөгөлдөрө уңышы йыйып ала. Туғыҙынсы биш йыллыҡтың тәүге өс йылында пландағы 220 центнер урынына 345 центнер уңыш ала. 1973 йыл — пландағы 21 245 центнер урынына 49 124 центнер уңыш алып, социалистик йөкләмәне 141 процентҡа үтәй. 94 гектар ерҙең һәр гектарынан 522-шар центнер уңыш алып, рекорд ҡуя. Республика сөгөлдөрсөләре араһында Саҙиҡов звеноһы беренсе урынды яулай. Сөгөлдөр етештереүҙә өс йыллыҡ план 156 процентҡа үтәлеп, планда ҡаралған 61 054 центнер урынына 95 705 центнер татлы тамыр йыйып алына. Сөгөлдөр һатыу планын звено 141 процентҡа үтәй — пландағы 58 470 центнер урынына 82 453 центнер шәкәр сөгөлдөрө хөкүмәткә һатыла. Звено был уңыштарға шәкәр сөгөлдөрө культураһын үҫтереү технологияһын камиллаштырыу, һөрөнтө ерҙәрҙе комплекслы механизация юлы менән эшкәртеү һәм шәкәр сөгөлдөрөн ағымлы һәм йөк күсереп тейәү ысулы менән йыйыу арҡаһында ирешә.
1973 йылғы Бөтә Союз социалистик ярышында хеҙмәт батырлығы күрһәтеп,ерҙән алынған уңыш планын арттырып үтәп, хөкүмәткә һатҡан һәм был эштә ҙур һөҙөмтәләргә ирешкәне өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1973 йылдың 7 декабрендәге Указы менән Ф. Ш. Саҙыйҡовҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Ул Башҡорт АССР-ы Юғары Советының алтынсы саҡырылыш (1963—1967) депутаты.
Саҙыйҡов Фәрит Шәмсетдин улы 1987 йылдың 20 декабрендә вафат була.

# Саҙыйҡов Фәрит Шәмсетдин улы
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (16.01.1981)
* Ленин ордены (1971, 1973), Халыҡтар дуҫлығы ордены (1981), миҙалдар менән бүләкләнгән.

# Саҙыйҡов Фәрит Шәмсетдин улы
## Хәтер

Герой исеме Ибраһим ауылының бер урамына бирелгән .
# Ышылай Сайғын

Ышылай Сайғын (төр. Işılay Saygın; 4 апрель 1947 йыл, Измир) — төрөк архитекторы, сәйәсмән һәм министр.

# Ышылай Сайғын
## Биографияһы

Ышылай Сайғын 1947 йылдың 4 апрелендә Измирҙың Буджа районында Ғосман Нури Сайғын һәм уның ҡатыны Фатьма ғаиләһендә тыуған. Эгей университетының архитектура факультетын тамамлаған.
1973 йылда сәйәсәт менән шөғөлләнә, ғәҙеллек партияһына инә. Ике мөҙҙәт дауамында район башлығы вазифаһын биләй. 1980 йылдағы түңкәрелештән һуң вазифаһын юғалта. 1980—1983 йылдарҙа архитектор булып эшләй. 1983 йылда Милли демократик партияһына инә, шул уҡ йылда Төркиә парламентына һайлана. 1987, 1991, 1995, 1999 йылдарҙа ҡабаттан һайлана. 1986 йылда Милли демократик партияһы тарҡала, ошонан һуң Сайғын Ватан партияһына инә. 1995 йылда унан сыға һәм ысын юл партияһына инә, ләкин 1997 йылда Ватан партияһына кире ҡайта. 2003 йылда ул сәйәсәттән китә.
Министр вазифаһын дүрт тапҡыр биләй. Тансу Чилләр хөкүмәтендә Ышылай Сайғын ҡатын-ҡыҙҙар һәм ғаилә мәсьәләләре буйынса дәүләт министры вазифаһын биләй, был поста Айсел Байкалды алмаштыра. Был вазифала Сайғын 1995 йылдың 5 октябренән 30 октябренә тиклем була. Чиллерҙың киләһе хөкүмәтендә ул шулай уҡ был вазифаны 1996 йылдың февраленә тиклем биләй. Икенсе көнө Сайғын тирә-яҡ мөхит министры итеп тәғәйенләнә, 1996 йылдың 6 мартында был вазифала уны Мостафа Ташыр алмаштыра. Бынан һуң премьер-министр Месут Йылмаз Сайғынды туризм министры итеп тәғәйенләй. Был вазифаны ул 1996 йылдың июненә тиклем биләй. Төркиә хөкүмәтенең 54-се и 55-се составтарында Сайғын дәүләт министры вазифаһында була.
1998 йылдың ғинуарында биргән интервьюһында йөклөлөккә тест индереүҙе хуплауы тураһында белдереүен феминистар тәнҡитләй.
# Красавка (Елань ҡушылдығы)

Красавка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елань йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Красавка (Елань ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300212107000008787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000878
* Бассейн коды — 05.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кумурлу (Башкаус ҡушылдығы)

Кумурлу — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының уң ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Кумурлу (Башкаус ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100242
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Башҡортостанда Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—1775)

Башҡортостандағы 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы — Тарихи Башҡортостан биләмәһендә үҙен император Пётр III Фéдорович тип танытҡан Е. И. Пугачёвтың өндәмәләре, күрһәтмәләре һәм манифестарына ҡушылып баш күтәргән Яйыҡ казаҡтары һәм башҡорттарҙың, мишәрҙәрҙең, татарҙарҙың, казактарҙың, хөкүмәт, крепостной, завод крәҫтиәндәренең ихтилалы. Башҡортостан биләмәләрендә ихтилал, унда ҡатнашыусыларҙың төркөмдәренә ҡарап, төрлө характерҙа: крәҫтиәндәр өсөн — антифеодаль, башҡорттар һәм башҡа урыҫ булмаған халыҡтар өсөн — милли азатлыҡ характерын йөрөтә.

# Башҡортостанда Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—1775)
## Башҡортостан ихтилал алдынан

1773 йылдың көҙөндә Польшанан Ф. Ю. Фрейманға буйһонған башҡорт атлылары ҡайтарыла, һәм, күп тә үтмәй, улар тулыһынса тип әйтерлек, Пугачев яғына күсәләр.
# Ветца

Ветца — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сежа йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ветца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000001067
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000106
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Епель-Петь-Ях

Епель-Петь-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 521 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 114 км.

# Епель-Петь-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047727
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204772
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Новикова Лилиә Барый ҡыҙы

Новикова Лилиә Барый ҡыҙы (26.10.1946) — юғары мәктәп ветераны, ғалим-невролог, Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡыусыһы, медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2002). Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған табибы.

# Новикова Лилиә Барый ҡыҙы
## Биографияһы

Лилиә Барый ҡыҙы Новикова 1946 йылдың 26 октябрендә Красноярск крайының Канск ҡалаһындда тыуған.
1971 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлаған. 1974 йылға тиклем Өфө ҡалаһының 5-се дауаханаһында эшләй. 1977 йылдан БДМУ-ға эшкә килә.

# Новикова Лилиә Барый ҡыҙы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1977 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәмты Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡыусыһы, шул иҫәптән 2001 йылдан Өҫтәлмә һөнәри белем биреү институтының неврология һәм нейрохирургия кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2004 йылдан Өфөләге Баш ҡан тамырҙары үҙәге һәм Инсульт кисергән ауырыуҙарҙы реабилитациялау үҙәге етәксеһе. 2007 йылдан Башҡортостан Республикаһының баш неврологы.
Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған табибы. Профессор П. Я. Гапонюк исемендәге премия лауреаты (2013). 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы кавалеры (2016).
# Пушка (йылға)

Пушка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеж мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пушка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212103000004281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000428
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шаҡмаҡ һөйәк

Шаҡмаҡ һөйәк (лат. os cuboideum, рус. кубовидная кость) — .
# Бәшир (исем)

Бәшир — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Бәшир исеме бар.

# Бәшир (исем)
## Этимологияһы

Бәшир исеме башҡорт теленә ғәрәптәрҙән ингән. Һөйөнөс килтереүсе тигәнде аңлата.

# Бәшир (исем)
## Билдәле кешеләр

Рәмиев Бәшир Искәндәр улы (1 май 1918 йыл — 16 май 1994 йыл) — СССР уйлап табыусы ғалимы, Советтар Союзында тәүге ЭВМ-дарҙы («Стрела», «Урал-1») эшләүселәрҙең береһе. Техник фәндәр докторы (1962). Сталин премияһы лауреаты (1954). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Бәшир Шихаб II (2 ғинуар 1767 йыл — 1850 йыл) — ливан әмире, XIX быуаттың беренсе яртыһында Ливан менән идара итеүсе.

# Бәшир (исем)
## Фамилияла

Бәширов Фазылйән Бәшир улы (рус. Баширов Фазыльян Баширович) (20 апрель 1923 йыл — 22 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец[1]. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкы яугиры. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943) кавалеры.
Бәширов Радик Миңлехан улы (7 ғинуар 1935 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре. 1988—1999 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), техник фәндәр докторы (1982), профессор (1983). Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1996). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).
Бәширов Мәсғүт Зәйнетдин улы (21 апрель 1908 йыл — 16 апрель 1978 йыл) — композитор, педагог. 1940 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1967).
Бәширов Зыя Әхмәт улы (26 сентябрь (8 октябрь) 1910 йыл — 28 декабрь 1976 йыл, Силәбе) — сәйәси эшмәкәр, пропагандист, отставкалағы полковник.
Бәширов Йыһанур Кәрим улы (1928 йыл — 2019 йыл) — хеҙмәт ветераны.
Бәширов Рәҡит Ғәбит улы (10 ғинуар 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты. Милләте — башҡорт 1992 йылдың мартынан Иглин районы хакимиәте башлығы.
Бәширов Ғүмәр Бәшир улы, Гомәр Бәшир улы Бәширов — күренекле татар языусыһы, фольклорсы, Ғ. Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1996).

# Бәшир (исем)
## Ауылдар

Иҫке Бәшир (рус. Старобаширово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.
Яңы Бәшир (рус. Новобаширово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.
Бәшир ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
# Зильда

Зильда (нем. Sylda) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 522 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,33 км². Диңгеҙ кимәленән 230 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
# Маркерсбах

Маркерсбах (нем. Markersbach) — посёлок в Германии, в земле Саксония. Подчинён административному округу Кемниц. Входит в состав района Рудные Горы (район Германии). Население 1888 чел. Занимает площадь 18,32 км². Официальный код — 14 1 91 230.
1 января 2008 года объединился с деревней Рашау в Рашау-Маркерсбах.
Маркерсбах (нем. ) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡасаба. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡасабала 1888 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,32 км². UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Үҙидара субъектының тиңләштереү коды|Рәсми код - 14 1 91 230. 2008 йылдың 1 ғинуарында Рашау ауылы менән берләштерлә.
# Хо-Яха (Ныда ҡушылдығы)

Хо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ныда йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Хо-Яха (Ныда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053009
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305300
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Юнга

Кесе Юнга — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 2023 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кесе Юнга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000043921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004392
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ярина (Добрянка ҡушылдығы)

Ярина — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Добрянка йылғаһының һул ярына тамағынан 6,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ярина (Добрянка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009974
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100997
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тамала (Тельбес ҡушылдығы)

Тамала — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тельбес йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Тамала (Тельбес ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009950
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200995
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2