yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Медянка (Оло Бирҙәш ҡушылдығы)

Медянка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бирҙәш йылғаһының һул ярына тамағынан 7,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Медянка (Оло Бирҙәш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102362
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шәйәхмәтов Әнәс Ноғоман улы

Шәйәхмәтов Әнәс Ноғоман улы (рус. Шаяхметов Анас Нугуманович, 23 июнь 1936 йыл) — совет һәм хужалыҡ эшмәкәре, сауҙа хеҙмәткәре. БАССР-ҙың атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

# Шәйәхмәтов Әнәс Ноғоман улы
## Биографияһы

Әнәс Ноғоман улы Шәйәхмәтов 1936 йылдың 23 июнендә Башҡорт АССР-ы Белорет районы Сермән ауылында тыуған.
1958 йылда йылда Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, Белорет леспрохозында урман ҡырҡыусы булып эшләп хеҙмәт биографияһын башлай.
Юғары белемде Мәскәү Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу сауҙа институтында алған һәм институтты тамамлағас, һөнәре буйынса эшкә күсеп, 1959-1969 йылдарҙа Белорет ҡалаһында район потребителдәр союзында тауар белгесе булып эшләй, артабан ойошманың рәйесе булып эшләй.
1969 йылдан Башпотребсоюздың Белорет район-ара күмәртәләп һатыу базаһы директоры вазифаһында була.
1990 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттарының һуңғы — 12-се саҡырылыш Юғары Советына белорет районы 117-се Сермән һайлау округы буйынса депутат итеп һайлана.
Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ ҡулланыуы тауарҙары, сауҙа, халыҡҡа коммуналь-көнкүреш һәм башҡа хеҙмәттәр күрһәтеү комиссияһы ағзаһы була.

# Шәйәхмәтов Әнәс Ноғоман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

«Халыҡтар Дуҫлығы ордены ордены бирелә, БАССР-ҙың атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре.

# Шәйәхмәтов Әнәс Ноғоман улы
## Ғаиләһе

Ғаиләһендә ул һәм ҡыҙ үҫтергәндәр
# Сумы

Сумы (укр. Суми) — Украиналағы ҡала. Сумы өлкәһенең административ үҙәге.

# Сумы
## Эске бүленеш

Ҡала 2 районға бүленә:
* Ковпак районы
* Йылға аръяғы (урыҫса Заречный) районы
# Карамалка

Карамалка — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 1744 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Карамалка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100004512
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100451
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хәлитов Хәниф Мансур улы

Хәлитов Хәниф Мансур улы 15 ғинуар 1970 йыл, Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылы) — запастағы подполковник.

# Хәлитов Хәниф Мансур улы
## Биографияһы

Хәниф Мансур улы Хәлитов 1970 йылдың 15 ғинуарында Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылында тыуа.
1992 йылда И. И. Якубовский исемендәге Киев юғары танк училищеһын, 2000 йылда М. В. Фрунзе исемендәге дөйөм ғәскәри академия тамамлай. 1992 йылдан башлап Алыҫ Көнсығыш хәрби округында бронетанк ремонт взводы командиры; 1992 йылда башлап Тажикстан Республикаһында 201 мотоуҡсылар дивизияһының танк ротаһы командиры урынбаҫары; 1995 йылдан алып Тажикстан Республикаһында Мәскәү сик буйы отрядына ҡараған инженер-техник рота командиры урынбаҫары; 1997 йылдан алып Тажикстан Республикаһында Мәскәү сик буйы отрядында бронетанк хеҙмәте командиры. 2002 — 2013 йылдарҙа Төньяҡ-Көнсығыш сик буйы идаралығында хеҙмәт итә (Петропавловск-Камчатский ҡалаһы).

# Хәлитов Хәниф Мансур улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Айырыуса ҙур ҡаҙаныштары өсөн майор званиеһы ваҡытынан алда бирелә
* Хәрби хеҙмәт ветераны (2012)
* «Таджикстанда хеҙмәт иткәне өсөн» билдәһе (1999)

# Хәлитов Хәниф Мансур улы
## Миҙалдары

* «Дәүләт сиктәрен һаҡлауҙа күрһәткән хеҙмәте өсөн» (2000)
* «Хәрби хеҙмәттә күрһәткән хеҙмәте өсөн» 3-сө дәрәжә (2001)>
* 2-се дәрәжә (2006)
* 1-се дәрәжә (2008)
* «Сик буйы ғәскәрҙәренә 100 йыл» (2018)
* Хәрби хәрәкәттәр ветераны (2016)
# Опава

Опава (чех. Opava, пол. Opawa, сил. Uopawa), Троппау (нем. Troppau, һ. б.пол. Tropawa, сил. Tropp) — Чехияла статуслы ҡала. Моравскосилез крайы территорияһында, Опава йылғаһыны ике яҡ ярында (Одра йылғаһының ҡушылдығы) урынлашҡан. Шул уҡ исемле райондың административ үҙәге.
Халҡы — 57,8 мең кеше (2014). Майҙаны — 90,6 км² тәшкил итә.

# Опава
## Тарихы

Опаваға 1224 йылда нигеҙ һалына. Опава кенәзлегенең үҙәге (1348 йылдан чех короле хакимлығы аҫтында була) һәм чех Силезияһының баш ҡалаһы була. 1820 йылда бында Троппаус конгресы үтә.
Опава йылғаһы буйында торған боронғо ауылдың (X б.) Балтик диңгеҙенән алып Адриатик диңгеҙ юлында ятҡан географик уңайлылығын халҡы юғары баһалаған. Һуңыраҡ бында эре сауҙа үҙәге барлыҡҡа килә, уны Опава йылғаһы исеме менән атайҙар, шулай уҡ сауҙа йорттары, складтар, сауҙагәрҙәр йорттары барлыҡҡа килә.

# Опава
## Иҡтисады

Машиналар эшләү һәм металл эшкәртеү, аҙыҡ-түлек, текстиль сәнәғәте.

# Опава
## Иҫтәлекле урындары

* Готик стилдә Успения Девы Мария костёлы (XIV б.)
* Изге Вацлав костёлы
* Минорит монастыры (XIII быуатта нигеҙ һалынған)
* Урта быуат базиликаһы
* Балалар (пионер) тимер юлы

# Опава
## Туғандаш ҡалалар

* Камышин, Рәсәй. Камышин ҡалаһында Опава ҡалаһына арналған ҡунаҡхана бар. Опавала шулай уҡ «Камышин» исемле ҡунаҡхана булған, әммә Бәрхәт революцияһынан һуң, , советтарға ҡаршы кәйеф менән бәйле, ул ҡунаҡхана KORUNA тип үҙгәртелә.
* Рацибуж, Польша
* Рот, Германия
* Липтовски-Микулаш, Словакия
* Катовице, Польша
* Цукуба, Япония
* Превеза, Греция
* Делфт, Нидерланд
* Хольстебро, Дания
* Пойсдорф, Австрия
* Эстели, Никарагуа

# Опава
## Билдәле кешеләре

* Адлер Август (1863—1923) — Австрия һәм Чехия математигы.
* Мартин Опавский — йылъяҙмасы.
* Йозеф Мария Ольбрих (1867—1908) — Австрия архитекторы, модерн оҫтаһы
* Джой Адамсон — натуралист
* Иоганн Пализа (1848—1925) — Австрия астрономы.
* Эдуард фон Бём-Эрмоли (1856—1941) — Австрия хәрби етәксеһе, фельдмаршал.
* Антон Шлоссар (1849—1942) — немец яҙыусыһы.

# Опава
## Опава астрономияла

Опава исеме менән Опавия астероиды (255) аталған, ул 1886 йылдың 31 мартында австрия астрономы Опавала тыуған Пализа Иоганн тарафынан Вена обсерваторияһында асылған.
# Лёнви

Лёнви — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Турун-Андзи йылғаһының уң ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Лёнви
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004735
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Векшинка

Векшинка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Долгоунйылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Векшинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200020029
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202002
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иншә Аллаһ

Иншә Аллаһ,иншәЛлаһ - (рус. Иншалла́х, ин ша́’а Ллах, ғәр. إن شاء الله‎ — «Аллаһ бойорһа (бирһә)», «Аллаһ ҡушһа»‎) — ғибәҙәт ғибәрәһе, мосолман илдәрендә ҡулланылған, Аллаһыға буйһоноуҙы белдергән әйтем. Иман килтергән динлеләр киләсәккә бәйле ваҡиғаларҙы Аллаһ ихтыярында икәнен белдереп, теләк теләүе. Ғәрәп телле илдәрҙә төрлө дин вәкилдәре тарафынан ҡулланыла. Киләсәктә Аллаһы тәғәләнең нимәнелер насип итеүен теләү ҙә шул рәүешле белдерелә. Хәҙерге ислам донъяһындағы телмәрҙә даими ҡулланыла.
Ҡайһы саҡ үтәй алмаҫлыҡ үтенескә ҡарата әҙәпле генә итеп баш тартыу өсөн дә әйтәләр.Ғәрәп илдәрендә туранан-тура баш тартыу килешмәй тип һанала. Бындай осраҡта "Иншә Аллаһ" самаларға мөмкин, әммә барыһы ла Аллаһ ҡулында тигәнде аңлата.
Башҡортса һөйләш теленә, һүҙлектәргә ул "иншалла" тип инеп киткән.
Ҡөрьәндәге Әл-Ҡәһф сүрәһендә былай тип яҙылған:
* 23. һәм һис бер нәмә тураһында: «Мин уны иртәгә эшләйем»,— тип әйтмә,
* 24. тик Алла теләһә генә. Һәм әгәр онотһаң, Раббыңды иҫкә төшөр, һәм «Ихтимал, Раббым мине туралыҡ яғынан быға ҡарағанда ла яҡыныраҡҡа [юлға] күндерер»,— тип әйт.
* Әл-Кәһф 18:23, 24
# Лидия Дёмёльки

Лидия Шаковичне Дёмёльки (мадьярса Sákovicsné Dömölky Lídia; 9 март 1936({{padleft:1936|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:9|2|0}}) (88 йәш), Будапешт) — рапирала венгр фехтовальщигы, дүрт тапҡыр донъя чемпионы, 1964 йылда Йәйге Олимпия уйындарында, Венгрия йыйылмаһы составында командалы рапирала чемпион.

# Лидия Дёмёльки
## Биографияһы

Лидия Дёмёльки 1936 йылда Будапешт ҡалаһында тыуған. 1955 йылда Римда фехтование буйынса донъя чемпионаты Дёмёльки Венгрияның йыйылма командаһы составында фехтованиела рапирала шәхси һәм команда зачетында еңеү яулай. Был уның халыҡ-ара кимәлдәге шәхси беренселектә берҙән-бер еңеүе булып ҡала. 1959 йылда Венгрия йыйылма командаһы фехтование буйынса донъя чемпионатында ҡабаттан еңеүсе була.
Йәйге олимпия уйындарында 1960 йылда Римда венгр рапирасылар командаһы көмөш миҙал яулай. 1963 йылда Гданьскта фехтование буйынса донъя чемпионатында Лидия Дёмёльки шәхси беренселектә һәм командалы уйында, ватандашы Уйлаки Ильдико-Рейтенан ҡалышып, икенсе урынды биләй. 1964 йылда Токиола Йәйге олимпия уйындарында фехтование буйынса донъя чемпионаты Венгрия йыйылма командаһы команда зачетында еңеү яулай. 1968 йылды Мехикола Йәйге олимпия уйындарында Венгрия йыйылма командаһы икенсе урын яулай. Дёмёльки Венгрияның ете тапҡыр чемпионы була.
Лидия донъя чемпионы фехтовльщик Йожеф Шаковичта кейәүҙә була. Йожеф ике тапҡыр призер булған 1956 йылғы Йәйге олимпия уйындарынан һуң ирле-ҡатынлы АҠШ-ҡа күсеп китә, әммә 1957 йылда улар Венгрияға әйләнеп ҡайта. Будапештта йәшәйҙәр. Дёмёльки 2009 йылда тол ҡала
Лидия Шаковичне Дёмёльки тренерлыҡ белеме ала. Ул тренер һәм спорт журналисы булып эшләй, эстетика һәм гимнастика буйнса бер нисә китаптың авторҙашы һәм Венгрия олимпия комитетының ағзаларының береһе була.
# Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы

Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы (рус. Акбутин Саитгалий Мысыргалиевич; 1921 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се артиллерия-миномёт полкының 1-се батареяһы 2-се орудие яһаусыһы (заряжающий). Гвардия сержанты.

# Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы
## Биографияһы

Сәйетғәли Мысырғәли улы Аҡбутин 1921 йылда БАССР-ҙың Ейәнсура районы Түбәнге Бикбирҙе ауылында тыуған.
1941 йылда Ейәнсура районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

# Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы
## Хәрби хеҙмәте

Гвардия сержанты Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы 1-се Белорус фронты 7-се кавалерия корпусы составындағы дүрт орденлы 16-сы гвардия Чернигов (112-се Башҡорт) кавалерия дивизияһы 148-се артиллерия-миномёт полкының 1-се батареяһы 2-се орудие яһаусыһы булып хеҙмәт итә.
Гвардия сержанты Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улының ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән баһалана:
* 1943 йылдың 15 октябрендә Жиличи ауылы янындағы һуғышта 148-се артиллерия-миномёт полкының 1-се батареяһы 2-се орудие яһаусыһы Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы 2-се орудиенан тура тоҫҡап дошмандың тиҫтәгә яҡын һалдатын юҡ итте. 1921 йылғы, ВЛКСМ ағзаһы, башҡорт, РККА сафына 1941 йылда Башҡорт АССР-ы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырылған.

# Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)

# Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улы
## Хәтер

Аҡбутин Сәйетғәли Мысырғәли улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ейәнсура районы Түбәнге Бикбирҙе ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Цёрбиг

Цёрбиг (нем. Zörbig) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9825 кеше йәшәй. Майҙаны — 106,74 км². Диңгеҙ кимәленән 89 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6780 һәм автомобиль коды — ABI.
# Чеботников Виктор Иванович

Виктор Иванович Чеботников (Мариуполь ҡалаһында 1935 йылдың 17 мартында тыуа) — шағир, прозаик, журналист, төҙөүсе, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы (1996 йыл), Рәсәй журналистар союзы ағзаһы (1985). В. И. Чеботников 2014 йылдың 20 майында вафат була.

# Чеботников Виктор Иванович
## Биографияһы

Виктор Иванович хәрби хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуа. 1942 йылдан алып Новочеркасскиҙа йәшәй. Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһы мәктәптәрендә уҡый. 1946 йылда Новочеркасск инженер-мелиоратив институтында 11 йәшендә төҙөүселәр бригадаһында эшләй башлай. 1951–1953 йылдарҙа Волга-Дон пароходлығы караптарында матрос була. 1963-1967 йылдарҙа Мәскәүҙә, слесарь, төҙөлөштәрҙә мастер булып эшләй. Хаҡлы ялға (1990 йыл) сыҡҡансы төрлө сәнәғәт һәм торлаҡ йорттар төҙөү объекттарында, Новочеркасскиҙа, Мәскәүҙә, Сахалинда һәм Кольский ярым утрауында, Смоленск ерҙәрендә прораб булып эшләй.
Виктор Иванович Новочеркасскиға ваҡыт-ваҡыт ҡайтҡылап тора. Бында 2014 йылдың 20 майында уның ғүмер юлы өҙөлә һәм ул Новочеркасск ҡалаһы зыяратында ерләнә.

# Чеботников Виктор Иванович
## Ижады

Виктор Иванович Чеботников бик йәшләй генә шиғырҙар яҙа башлай, тик уларҙы барлығы 25 йәшендә генә баҫтырып сығарырға тотона. Уның шиғырҙары башта гәзиттәрҙә, һуңғараҡ «Дон», «Москва», «Советский воин», «Студенческий меридиан» журналдарында, «Багульник» (Москва) коллектив йыйынтыҡтарында һәм башҡа баҫмаларҙа сыға.
1986 йылда «Молодая гвардия» нәшриәтендә уның тәүге «Спираль» шиғырҙар китабы сыға. 1996 йылда Рәсәй Яҙыусылар союзының күсмә Секретариаты Вязьма ҡалаһында (Смоленск өлкәһе) Виктор Ивановичты Яҙыусылар союзына ағза итеп ҡабул итә. 1998 йылда «Смядынь» Смоленск нәшриәтендә уның икенсе шиғырҙар китабы «Судьба» баҫылып сыға.
1999 йылда ул Новочеркасскиға ҡайта һәм урындағы матбуғатта «Две судьбы», «Не потерять себя», «Обреченные на… жизнь», «Жизнь после ада», «Судьбы людские» повестарын, өсөнсө шиғырҙар китабы «Встреча с дедом Щукарем» һәм «Да, это — Вермуда» тигән романын баҫтырып сығара.
Гәзиттәрҙә Рәсәй журналистар союзы ағзаһы булараҡ хеҙмәттәшлек итә.
Виктор Чеботников - байтаҡ төрлө әҙәби конкурстарҙың еңеүсеһе.
2005 йылда ул М. А. Шолоховтың 100 йыллыҡ юбилейына арналған Шолохов конкурсы лауреаты була.

# Чеботников Виктор Иванович
## В. И. Чеботников әҫәрҙәре

Айырым баҫмалары
* Спираль. Стихи. – М.: Молодая гвардия, 1986.
* Судьба. Стихи. – М.: Молодая гвардия, 1996.
* Две судьбы. Не потерять себя. Обреченные на... жизнь. Повести. — Ростов н/Д: Новочеркасск.
* Встречи с дедом Щукарем (два издания). – Ростов н/Д, 2005.
* Судьбы людские. Повести. – Ростов н/Д: Донской писатель. {0}[13]{/0}} (1936)
Ваҡытлы матбуғат
* Да, это — Вермуда. Роман. — Новочеркасск: газета «Новочеркасская неделя».2005.
# Тылой

Тылой — Рәсәй йылғаһы, Удмуртия йөмһүриәте , Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нязь йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тылой
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032653
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103265
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы

Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы (рус. Садыков Сисянбай Садыкович 1916 йыл — 25 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант.

# Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы
## Биографияһы

Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы 1916 йылда хәҙерге Башҡортостандың Балаҡатай районы Билән ауылында тыуа. 1941 йылда Балаҡатай район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы кавалерия дивизияһының 58‑се гвардия кавалерия полкында тәүге комсомол ойошмаһының секретары буләп хеҙмәт итә.
Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы 1943 йылдың 2 февралендә яуҙа һәләк була. Украина ССР-ының Ворошиловград өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) Николаевка ауылында ерләнә.
# Елмач

Елмач — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кушмана йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Елмач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001528
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Норешка

Норешка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вель йылғаһының уң ярына тамағынан 196 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Норешка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028841
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002884
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Медведь-Камень

Медведь-Камень (Ермак Ҡаласығы) — Урал тауҙарындағы ҡаялы ҡалҡыулыҡ. Рәсәйҙәге Свердловск өлкәһенең Тагил йылғаһының уң яҡ ярында,Түбәнге Тагилдың төньяҡ -көнбайышында,ҡаланың төньяҡ — көнбайыш ситке нөктәһе. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 288 метр.

# Медведь-Камень
## Географик урыны

Ҡаялы массив Медведь-Камень Свердловск өлкәһенең « Горноуральск ҡала округы» муниципаль берәмегендәге Тагил йылғаһының уң яҡ ярында,Евстюних ҡасабаһынан дүрт саҡрым алыҫлыҡта ята. Абсолют бейеклеге 294 метрға тиклем. Тәбиғи-тарихи, тәбиғи ландшафт ҡомартҡыһы, туризм урыны.

# Медведь-Камень
## Тасуирламаһы

Тау урман менән ҡапланған, түбәһе ҡаялы. Тагил йылғаһы яғынан ҙур ҡаяһы (шихан) бар.Үҙенең атамаһын хикмәтле ҡиәфәте өсөн алған. Йыраҡтан ҙур айыу арҡаһын хәтерләтә. Тау түбәһенән тирә — яҡтың матур күренеш асыла: аҫта борғаланып йылға аға, йәшел яландар, горизонтта урмандар һәм тауҙар теҙмәһе.
Ҡая массивы сиенит тоҡомдарынан (гранитҡа яҡын, ләкин кварц ҡатнашһыҙ). Тау эсендә сиениттар матур алһыу төҫ менән, тик өҫкә яҡтан елдән уңғандар, алһыу төҫ һоро төҫкә күсә.

# Медведь-Камень
## Тарихы

Элек-электән был урындар мансыларҙың изге урындары булып һаналған. Мансылар Айыуташты Елпинг-Куэ («Изге таш») һәм Хоб-Елпинг («Изге айыу»). Риүәйәттәр буйынса, бында Ермак Тимофеевич Себер юлында ҡышлаған, дружинаһы караптар төҙөгән.. Был турала иҫтәлекле бағаналарҙа боронғо яҙыу табылған. Туҡталыш Ермак Ҡаласығы тип атала һәм ул 1945 йылда профессор О. Н. Бадер тарафынан асыла.

# Медведь-Камень
## Тарихы
### Үрге Тагил ҡаласығы

Үрге Тагил ҡаласығын кенәз Семён Болховский 1583 йылда Себергә китеп барғанда нигеҙләй. Ул үҙенең отрядында сотник булып хеҙмәт иткән Рюма Языковты воевода итеп тәғәйенләп китә. Йылъяҙмала Үрге Тагил ваҡиғаһы шулай итеп теркәлгән:
* Ә воевода унда Мәскәүҙән Рюма Языков булған. Был воевода үҙе менән ҙур Ҡазан бесәйен алып килгән.Һәм Рюма уны һәр ваҡыт үҙе эргәһендә тотҡан.Һәм йоҡлағанда бесәй уның ғорлаһын үлтергәнсе кимергән.
1586/87 йылдарҙа воевода итеп муромсы Григорий Елизаров ебәрелә. 1588/89 йылдарҙа Ржев дворяндары Василий Андреевич Квашин,Иван Иванович Ордин-Нащокин булалар.
# Рябиновка (Кесе Кумена ҡушылдығы)

Рябиновка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кумена йылғаһының һул ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Рябиновка (Кесе Кумена ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034617
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103461
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ланциуж

Ланциуж — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вижай йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Ланциуж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006062
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100606
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1