yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Климов Юрий Семёнович

Климов Юрий Семенович (21 сентябрь 1961 йыл — 9 ғинуар 2000 йыл) — Төньяҡ Кавказдағы контртеррористик операцияла һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. 1979 йылдан — СССР, 1992 йылдан — Рәсәй Ҡораллы Көстәре һәм 1993 йылдан — Рәсәй Эске эштәр министрлығы офицеры. Подполковник. Рәсәй Федерацияһы Геройы (2000, үлгәндән һуң)

# Климов Юрий Семёнович
## Биографияһы

Юрий Семенович Климов 1961 йылда Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы Мораҡ ауылында тыуған. Мораҡ 1-се урта мәктәбен тамамлағандан һуң, әрме хеҙмәтенә алына. 1984 йылда Новосибирск Юғары хәрби-сәйәси дөйөм ғәскәр училищеһын тамамлай. 1984—1990 йылдарҙа Төркөстан хәрби округының махсус тәғәйенләнештәге частарында хеҙмәт итә — рота командиры урынбаҫары, аҙаҡ батальон командиры урынбаҫары була. 1993 йылда Мәскәүҙә Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренәң Гуманитар академияһын тамамлай. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығы органдарында хеҙмәт итә — Новосибирск өлкәһе Бердск ҡалаһында ойошҡан енәйәтселеккә ҡаршы көрәш бүлегендә оперуполномоченный, аҙаҡ Көнбайыш-Себер ойошҡан енәйәттәргә ҡаршы төбәк идаралығында төрлө вазифалар биләй. 1996 йылда Тиҙ эш итеүсе махсус отряд (СОБР) төҙөүҙә әүҙем ҡатнаша һәм уның етәксеһе була.
1995 йылда махсус задание менән Чечняға китә һәм законһыҙ хәрби формированиеларға ҡаршы көрәшә. Уның етәкселегендә Али-Баба тарлауығында Дудаев боевиктарының һуғыш кәрәк-ярағы складтары юҡ ителә. Климовтың хәрби оҫталығы һәм аҡыллы етәкселеге һөҙөмтәһендә операция ваҡытында беҙҙең яҡтан юғалтыуҙар булмай, Юрий Семеновичҡа Батырлыҡ ордены бирелә.
1996 йылда ул етәкселек иткән отряд Грозныйҙа боевиктар базаһын таба һәм дошмандар менән ауыр алышҡа инә. База юҡ ителә, 13 боевик үлтерелә, 1 «КамАЗ» ҡорал тартып алына. Милиция подполковнигы Климовҡа икенсе Батырлыҡ ордены бирелә.
2000 йылдың 9 ғинуарында, Аргун ҡалаһы эргәһендә көс буйынса өҫтөнлөк иткән боевиктар менән алыш мәлендә, Климов Юрий Семёнович снайпер пуляһынан һәләк була. Рәсәй Федерацияһы Президентының 2000 йылдың 4 апрелендәге Указына ярашлы, Төньяҡ Кавказда контртеррористик операция үткәреүҙә батырлыҡ күрһәткәне өсөн үлгәндән һуң «Рәсәй Геройы» исеме бирелә. Ул Новосибирск зыяратында ерләнгән.

# Климов Юрий Семёнович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ике Батырлыҡ ордены.
* Рәсәй Геройы 2000.
Новосибирскиҙең Көньяҡ зыяратында ерләнгән.
# Абсаттар (исем)

Абсаттар — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.

# Абсаттар (исем)
## Этимологияһы

Абсаттар исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән абу+саттар һәм тигәнде аңлата.

# Абсаттар (исем)
## Билдәле шәхестәр

Абсаттар Бағышбай улы Дербисәли (15 сентябрь 1947, Тюлькубас районы, Казах ССР — 15 июль 2021) — Ҡазахстан дин әһеле, дипломат, тел-белгесе. Филология фәндәре докторы, профессор.
Вахитов Венер Абсатар улы (11 ноябрь 1945 йыл) — ғалим-биохимик, биолог һәм биотехнолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1991), биология фәндәре докторы (1990), профессор (1993), Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Биохимия һәм генетика институты директоры, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Абсаттаров Абдулла Әхмәт улы (рус. Абсаттаров Абдулла Ахметович) (1 ғинуар 1902 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкының 4-се эскадроны ҡылыссыһы. Гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Абсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы (1 октябрь 1957 йыл) — бейеүсе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1998), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.
Абсаттаров Ғәлимйән Раушанбек улы — ҡазаҡ ғалимы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәйәсәт фәндәре кандиадыт. Абай исемендәге Ҡаҙаҡ милли университетының тарих фәндәре факультеты деканы урынбаҫары.
# Күмертау авиация етештереү предприятиеһы

Күмертау авиация етештереү предприятиеһы — СССР һәм Рәсәй авиация предприятиеһы, Башҡортостан Республикаһының Күмертау ҡалаһында урынлашҡан. Завод «Ка-226», «Ка-27», «Ка-31» вертолеттары эшләп сығара.

# Күмертау авиация етештереү предприятиеһы
## Тарихы

1962 йыл төҙәтеү-механика заводы базаһында авиация заводы нигеҙләнә. 1968 йыл завод тәүге «Ка-26» вертолёттарын сығара. 1972 йыл предприятие яңы исем ала, ул — Кумертау вертолет заводы тип атала башлай; 1977 йылдан Күмертау авиация етештереү берекмәһе составында баш предприятие.
* 1973—1989 БПЛА күпләп етештереү.
* 1974—1978 М-17 самолёты «Геофизика» етештереү.
* 1974—1980 завод Ту-154 самолеты өсөн ҡанатының берөлөшөн сығара.
* 1982—1985 завод «Буран» МТКК төҙөү программаһында ҡатнаша.
* 1992 — предприятие «Күмертау авиация етештереү берекмәһе» итеп үҙгәртеп ҡорола.
* 1994 — Заводта Ил-112 самолёты етештереү планлаштырыла, әммә ул үтәлмәй.
* 2006 — Заводта 1286 млн һумлык продукция етештерелә.
* 2008 — Милек формаһы ФДУП булған «КумАПП» «асыҡ акционерҙар йәмғиәте»нә үҙгәртелә. 2301 млн һумлыҡ тауар етештерелә. (15 вертолёт).

# Күмертау авиация етештереү предприятиеһы
## Етештергән продукцияһы

Һуңғы йылдарҙа предприятие түбәндәге төр вертолеттар эшләп сығара:
* Ка-27 ПС (эҙләү-ҡотҡарыу);
* Ка-28, Ка-29 (хәрби транспорт);
* Ка-31 (радиолокацион);
* Ка-32А (урта синыфтағы күп маҡсатлы);
* Ка-32А11ВС (күп маҡсатлы);
* Ка-226 (еңел, күп маҡсатлы).

# Күмертау авиация етештереү предприятиеһы
## Бөгөнгө хәле

2015 йылға предприятиеның бурыстары яҡынса 14-15 миллиард һум тәшкил итә. Бынан сығып, Ҡазан вертолет заводы менән Күмертауҙың бергә эшләү варианты тәҡдим ителде, уның акциялары Ҡазан вертолет заводы идаралығына тапшырыла. КумАПП-тың юридик берәмек һәм технологик майҙансыҡ булараҡ үҙаллылығын һаҡлап ҡаласағы тураһында килешелгән. Бында сығарылған «Камов» вертолеттары популяр һаналмай, уларҙы ҡулланыу даирәһе сикле: улар тик янғындарға һәм төрлө стихиялы бәлә-ҡазаларға ҡаршы сараларҙа файҙаланыла. Бөгөнгә был вертолеттарҙы һатып алыусылар күп түгел.

# Күмертау авиация етештереү предприятиеһы
## Билдәле хеҙмәткәрҙәре

* Маляренко Михаил Константинович (30.07.1949—25.07.2016), инженер-механик, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2007–2009 йылдарҙа предприятиеның генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (2009). Сығышы менән хәҙерге Ставрополь крайының Кисловодск ҡалаһынан.
# Абрамичева Кристина Игоревна

Абрамичева Кристина Игоревна (8 сентябрь 1977 йыл) — Рәсәй кураторы, арт-тәнҡитсе, экскурсовод, йәмәғәтсе.

# Абрамичева Кристина Игоревна
## Биографияһы

Кристина Игоревна Абрамичева 1977 йылдың 8 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
2000 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын (әҙәби мөхәррир бүлеге), 2010 йылда — «сәнғәт фәне» һөнәре буйынса Урал дәүләт университетын тамамлай.
2000 йылдан шәхси нәшриәттәрҙә әҙәби мөхәррир булып эшләй, мәҡәләләр, очерктар, рецензиялар яҙа. 2004 йылдан «Гипертекст» журналын, 2011 йылдан — уның «Персонаж: тексты о текстах» әҙәби ҡушымтаһын сығара башлай. 2005 йылдан алып шәхси музей менән хеҙмәттәшлек итә, башҡа күргәҙмәләр кураторлығы һәм башҡа мәҙәни саралар менән шөғөлләнә. 2008 йылдан алып хәҙерге көнгә тиклем —"Х-МАХ" актуаль сәнғәт галереяһы кураторы. 2016 йылдан — Совет көнкүреше музейы директоры. Рәсәй сәнғәт фәне белгестәре ассоциацияһы ағзаһы. 2012 йылдан — «Өфө Архһаҡлау» ижтимағи хәрәкәттәркоординаторҙарының береһе, БР мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса Идаралыҡ янында Йәмәғәт советына инә. 2013 йылдан — ЛГБТ (лесбиянка, гейҙар, бисексуалдар һәм трансгендер кешеләр) тиң хоҡуҡлы Гетерсексуалдар альянсының башҡорт бүлегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.), 2016 йылдан «Башҡортостанда феминизм» хәрәкәте әүҙемсеһе. 2019 йылдан башлап — Яблоко фирҡәһе ағзаһы, гендер фракцияһы рәйесе. 2019 йылдан — республика башлығы Радий Хәбиров янында кеше хоҡуҡтары буйынса совет ағзаһы. 2020 йылдан — Бөтә Рәсәй тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлауҙың Башҡортостан бүлеге ағзаһы.

# Абрамичева Кристина Игоревна
## Дөйөм Рәсәй проекттарында ҡатнашыуы

* 2009 — «Арт-завод» фестиваль-лаборатория8ы" (Екатеринбург), төбәктән куратор.
* 2009 — графиканың VI Новосибирск биенналеһы (Новосибирск), куратор проекты.
* 2010 — Рәсәй видеоарты тарихы (Мәскәү, МСИ), Өфөнән куратор проекты.
* 2012 — «Урал проекты» (Е. Шипицына менән берлектә), VII Халыҡ-ара графика триенналеһы (Новосибирск).
* 2012 — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты (Мотоволихин цехы, Пермь).
* 2013 — «Аҡ төндәр» фестивалендә куратор проекты («PERMM» музейы).
* 2013 — «Уфалогия» проекты (Өфөнән куратор), («Эрарта» музейы, Санкт-Петербург).

# Абрамичева Кристина Игоревна
## Мәҡәләләре

* Собаки, бегущие вспять // ZAART : журнал. — Екатеринбург, 2007. — № 22.08. Архивировано из первоисточника 4 март 2016.
* Вещный город // Бельские просторы : журнал. — Уфа, 2010. — № 9. Архивировано из первоисточника 29 апрель 2014.
* Художник и зритель в Уфе: как стать ближе? // Бельские просторы : журнал. — Уфа, 2011. — № 1. Архивировано из первоисточника 29 апрель 2014.
* Открытие пространства: «Уральский проект» // Бельские просторы : журнал. — Уфа, 2012. — № 11. Архивировано из первоисточника 29 апрель 2014.
* «Объяви завтра в Уфе гей-парад, на него никто не придёт» // sobkor02.ru : сайт. — Уфа, 21.06.2016.
* Алексей Сергеев: «Гомосексуалов в обществе процентов пять, и одним нам не справиться» // mk.ru : сайт. — Уфа, 23.06.2016.
* «Какую Россию мы хотим? Как однополые пары в Башкортостане становятся родителями» // idelreal.org : сайт. — Уфа, 21.06.2020.
# Череми (ҡала)

Череми —көнсығыш Грузияла урта быуат ҡалаһы, тарихи Эрети, хәҙер Череми ауылы (Гурджаани муниципалитеты)
Ҡалаға V быуатта батша Вахтанг Горгасали нигеҙ һала (ул шулай уҡ Череми епископлығына нигеҙ һала). "Вахтанг Горгасали тормошо" йылъяҙмаһында уның турала былай тип әйтелә: "...үҙе үк төҙөгән ике сиркәү араһында ҡала төҙөй... һәм бер епископты ултырта". Ошо ваҡыттан Кахетияла Череми епархияһы барлыҡҡа килә. Шул уҡ йылъяҙмала Вахтанг үҙенең өлкән улына Некреси ҡалаһы менән бергә Череми ҡалаһын тапшыра тип әйтелә. 457 йылдар тирәһендә фарсы батшаһының армияһы Хорнабуджи, Череми һәм Велисцихе ҡалаларын емерә, өҫтәүенә Череми был исемлектә ҡәлғә тип телгә алына. 1757 йылда дағстанлылар Череми епархияһын да юҡ итәләр. 1777 йылда бөтә епархия Бодбе епархияһы составына инә. Мөһим археологик объект (Череми ҡалаһының археологик ҡомартҡылары) Черемила һәм уның тирә яғында табыла.
Ошонда уҡ үҙәктә диуар киҫәктәре күренә - был епископтың боронғо һарайы. Был һарайҙың төҙөлөшө Х быуатҡа ҡарай.
# Летевка

Летевка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вад йылғаһының һул ярына тамағынан 157 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Летевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002831
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Толстой

Толстой — рус фамилияһы.
* Толстой Алексей Николаевич (29.12.1882—23.02.1945), рус совет яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Толстой Лев Николаевич (9.09.1828—20.11.1910), бар донъяға билдәлелек яулаған рус яҙыусыһы.
# Хикмәт

Хикмәт (ғәр. نحكمة‎) — ғәрәп теленән ингән, тапҡыр мәғәнәле һәм өгөт-нәсихәт, Көнсығыш әҙәбиәттәрендә киң таралған фәлсәфәүи йөкмәткеле кескәй жанр; ғәжәп ҙур аҡыл, тәрән белем; ниҙеңдер асылын тәшкил иткән эске мәғәнә, йәшерен сәбәп; ғиллә.

# Хикмәт
## Хикмәт төшөнсәһе

Хикмәт төшөнсәһе киң мәғәнәле. Уның ғибрәтле һүҙ, тапҡыр һүҙ, тапҡыр бер ҡыҫҡа хикәйәт, кинәйәле -хикмәтле һүҙ кеүек айыштары бар. Поэзияла ике һәм дүрт юллы хикмәттәр, прозала хикмәтле йөкмәткеле ҡыҫҡа хикәйәт, сәсмә хикмәт жанрҙары барлыҡҡа килгән. Тағы тапҡырыраҡ әйтелгәндәре әйтем, әйтемсәләр ише афористик хикмәтле һүҙ рәүешен алған.

# Хикмәт
## Хикмәт жанры оҫталары

Донъя әҙәбиәтендә Конфуцийҙың хикмәтле һүҙҙәре, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең хәҙистәре үҙ аллы жанр булып халыҡ телендә йөҙәрләгән версияла йәшәй. Бөтә донъяға киң билдәле Ғүмәр Хәйәм хикмәттәре — жанрҙың классик өлгөләре.
Боронғо төрки поэзияһынан Әхмәт Йәсәүи, Сөләймән Баҡырғани хикмәттәре башҡорт һәм татар халҡы араһында киң таралған. Милли поэзияла Мәүлә Ҡолой хикмәт жанрының бер оҫтаһы, Мәжит Ғафури, Шәйехзада Бабич, Сәйфи Ҡудаш, Назар Нәжми, Ҡәҙим Аралбаев, Фәйзи Ғүмәров хикмәт жанрын яңынан тергеҙҙеләр.

# Хикмәт
## Хәҙистәрҙең хикмәте

Мөхәммәт ғәлиәссәләм йыш ҡына әйтер булған: «Бер әҙәм минең өммәтем өсөн минең сөннәтемдән ҡырҡ хәҙисте ҡылһа (ятлап алһа), ҡиәмәт көнөндә шәфҡәтемә дәлил булыр» Әҙәм балаһының таянасаҡ нәмәһе — хикмәт. Хикмәте булмаған кешенең көнө лә, дине лә бөтөн булмаҫ , ти бер хәҙис.
# Төньяҡ Рейн-Вестфалия

Төньяҡ Рейн — Вестфалия (нем. Nordrhein-Westfalen) — Германияның федераль ере, административ берекмәһе. Баш ҡала —Дюссельдорф. Иң эре ҡала — Кёльн. Халҡы — 17,6 миллион кеше (илдә федераль ерҙәр араһында 1-се урында). Майҙаны — 34,1 мең км² (ФРГ-ла 4-се урын).

# Төньяҡ Рейн-Вестфалия
## Ҡоролош
### Райондар

* Ахен (AC).
* Боркен (BOR).
* Косфельд (COE).
* Дюрен (DN).
* Эннепе-Рур (EN).
* Рейн-Эрфт (BM).
* Ойскирхен (EU).
* Гютерсло (GT).
* Хайнсберг (HS).
* Херфорд (HF).
* Хохзауэрланд (HSK).
* Хёкстер (HX).
* Клеве (KLE).
* Липпе (LIP).
* Меркиш (MK).
* Меттман (ME).
* Минден-Люббекке (MI).
* Рейн-Нойс (NE).
* Обербергиш (GM).
* Ольпе (OE).
* Падерборн (PB).
* Реклингхаузен (RE).
* Рейниш-Бергиш (GL).
* Рейн-Зиг (SU).
* Зиген-Виттгенштайн (SI).
* Зост (SO).
* Штайнфурт (ST).
* Унна (UN).
* Фирзен (VIE).
* Варендорф (WAF).
* Везель (WES).

# Төньяҡ Рейн-Вестфалия
## Ҡоролош
### Ҡала райондары (нем. Kreisfreie Städte)

* Билефельд (BI)
* Бонн (BN)
* Боттроп (BOT)
* Бохум (BO)
* Вупперталь (W)
* Гельзенкирхен (GE)
* Дортмунд (DO)
* Дуйсбург (DU)
* Дюссельдорф (D)
* Золинген (SG)
* Кёльн (K)
* Крефельд (KR)
* Леверкузен (LEV)
* Мёнхенгладбах (MG)
* Мюльхайм-на-Руре (MH)
* Мюнстер (MS)
* Оберхаузен (OB)
* Ремшайд (RS)
* Хаген (HA)
* Хамм (HAM)
* Херне (HER)
* Эссен (E)
100 мең кеше йәшәғән ҡалалар :
| Кёльн | 1009,9 | Хаген | 188,1 |
| Дюссельдорф | 589,6 | Хамм | 181,8 |
| Дортмунд | 580,3 | Мюльхайм | 167,1 |
| Эссен | 573,6 | Херне | 164,4 |
| Дуйсбург | 488,5 | Леверкузен | 160,8 |
| Бохум | 373,8 | Золинген | 159,8 |
| Вупперталь | 349,6 | Нойс | 151,6 |
| Бонн | 326,0 | Падерборн | 146,8 |
| Билефельд | 323,1 | Реклингхаузен | 118,0 |
| Мюнстер | 287,9 | Боттроп | 116,6 |
| Ахен | 258,2 | Ремшайд | 110,1 |
| Мёнхенгладбах | 257,4 | Бергиш-Гладбах | 105,7 |
| Гельзенкирхен | 257,3 | Мёрс | 105,3 |
| Крефельд | 234,7 | Зиген | 103,3 |
| Оберхаузен | 212,6 | |

# Төньяҡ Рейн-Вестфалия
## Иҡтисады

Ерҙә Schüco ҙур транснациональ компанияһының штаб-фатиры урынлашҡан (Билефельд ҡалаһы).
# Заһитов

Заһитов — төрки телле халыҡтарҙа киң таралған фамилия. Ғәрәп теленән алынған, башҡортсаға тәржемәлә суфый, изге, тыйнаҡ тигән мәғәнәләрҙе бирә.
* Заһитов Ғабдулла Ғиниәтулла улы (1918—?), педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Заһитов Ғазый Ҡазыхан улы (1921—1953), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Заһитов Рәүис Хәбир улы (1948), театр актёры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1998) һәм БАССР-ҙың халыҡ (1989) артисы.
# Южноуральск ГРЭС-ы

Южноуральск ГРЭС-ы (рус. Южноура́льская ГРЭС) — Рәсәйҙең йылылыҡ электростанцияһы, Силәбе өлкәһенең Южноуральск ҡалаһында Уйылға йылғаһы Көньяҡ Урал һыуһаҡлағысының һул ярында урынлашҡан.
Интер РАО Төркөмө составына инә (элек — «ОГК-3» ААЙ-ы составында).
Адресы: 457040, Силәбе өлкәһенең Южноуральск ҡалаһы, Спорт урамы, 1-се йорт.

# Южноуральск ГРЭС-ы
## Тарихы
### Проектлау һәм төҙөү

Электр станцияһын төҙөү урыны Уйылға йылғаһының һул ярында һайланған. ГРЭС бинаһы һәм ҡоролмалары дүрт террасала урынлашҡан
Южноуральск ҡала электр станцияһы төҙөлөшө СССР Министрҙар Советының 1948 йылдың 2 июнендәге 248-се ҡарары рәүешендә рәсмиләштерелә. Төҙөлөш Электр станциялары министрлығына йөкмәтелә. Проект документацияһын әҙерләү менән «Теплоэлектропроект» институтының (Мәскәү) баш бүлексәһе шөғөлләнә. Проекттың баш инженеры С. С. Ракита, проекттың баш архитекторы И. И. Мальц була.
Институттың субподрядсылары:
* «Теплоэлектропроект» (Ленинград бүлексәһе) — техник һыу менән тәьмин итеүҙе проектлау, гидро-газ таҙартыуы;
* «Гипрониигаз» институты (Һарытау) — электр станцияһын газ менән тәьмин итеүҙе проектлау.
Төҙөлөштөң генераль подрядсыһы — СССР Энергетика һәм электрлаштырыу министрлығының «Южуралэнергострой» тресы төҙөлөш идаралығы. Электр станцияһын халыҡ хужалығының төрлө тармаҡтарынан утыҙҙан ашыу коллектив төҙөгән. Южноуральск ҡала электр станцияһын төҙөүгә илдең күп төбәктәренән иң яҡшы белгестәр саҡырылған.
Төҙөлөш 1952 йылдың апреленә тамамлана. Станцияның тәүге эшләй башлау операциялары 23 апрелдәбашлана, ә генераторҙы эшләтеп ебәреү 28 апрелдә 0 сәғәттә 23 минутта башҡарыла
Электр станцияһы ҡеүәте 747 мвт тәшкил итә. Станцияның йылылыҡ ҡеүәте — 320 Гкал/час.

# Южноуральск ГРЭС-ы
## Тарихы
### Үҫеш этаптары

Планлы иҡтисад тамамланғандан һәм 1990-сы йылдарҙа станцияның хосуси идара ителеүгә күсеүе предприятие етәкселегенә яңы маҡсаттар һәм бурыстар йөкмәтә
XXI быуат башында станция ике тапҡыр юридик йәһәттән үҙгәртелеү кисерә:
* «Челябэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен үҙгәртеп ҡороу 2005 йылдың 31 ғинуарында «Южноуральск ГРЭС-ы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте булдырыу юлы менән башҡарылған;
* 2006 йылдың 1 апреленән станция"ОГК-3" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы булып тора;
* 2012 йылдан алып Южноуральск электр станцияһы «Интер РАО — Электрогенерация» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы булып тора.

# Южноуральск ГРЭС-ы
## Тарихы
### ГРЭС-2

Электр станцияһын 1290 МВт ҡеүәткә сығарыу өсөн артабан үҫтереү күҙаллана. Бының өсөн «ОГК-3» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы 2008 йылда Көньяҡ Урал һыуһаҡлағысының ҡаршы ярында, Южноуральск яғыулыҡ-энергетика станцияһының ғәмәлдәге майҙанынан дүрт километр алыҫлыҡта ике яңы энергия блогын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул иткән. 2010 йылдың 14 авгусында Южноуральск ГРЭС-2 нигеҙенә символик «тәүге ташҡа» нигеҙ һалынған.
Энергоблок 2014 йылда эшләтелә башлай: беренсһе — 17 февралдә, икенсеһе — 25 ноябрҙә. Ҡеүәте ярашлы рәүештә 408 һәм 416,6 МВт.
Рәсми пресс-релизда станция ҡеүәте 2016 йылда 844,5 МВт-ға тиклем артҡан тип белдерелә
# Юмашева Инга Альбертовна

Юмашева Инга Альбертовна (11 март 1985 йыл) — Рәсәй телевидение һәм радио алып барыусыһы, журналист. Рәсәй Федерацияһының VII саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты.

# Юмашева Инга Альбертовна
## Биографияһы

Инга Альбертовна Юмашева 1985 йылдың 11 мартында Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
Инглиз теле тәрән өйрәнелгән гимназияны алтын миҙалға тамамлап, 2002 йылда Өфө дәүләт нефть техник университетына уҡырға инә.
Икенсе курста «Башҡортостан юлдаш каналы» («Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы) үткәргән алып барыусылар конкурсында ҡатнаша һәм еңеүсе була.
2004 — 2006 йылдарҙа — «Вести-Башкортостан» («Россия-1» телеканалы) программаһын алып бара.
2006 — 2010 йылдарҙа — «Яңылыҡтар-Мәскәү» («Россия-1» телеканалы) программаһын алып барыусы.
2007 йылда университетты «Йәмәғәтселек менән бәйләнеш» һөнәре буйынса отличие менән тамамлай. Квалификация хеҙмәте темаһы: «Рәсәй телевизион иновещание саралары тышҡы имидж Булдыра. Миҫал телеканалы „Russia Today“ һәм „Русия аль-Яум“ телеканалдары миҫалында сит ил телевизион саралары яҡтыртыуы аша Рәсәйҙең тышҡы сәйәси имиджын формалаштырыу».
2008 йылда Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығы ҡарамағындағы Дипломатик академияның Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр факультетына уҡырға инә.
2010 йыл — «Зарница. Спорт. Экстрим» Мәскәү дөйөм ҡала спорт-патриотик уйыны" телевизион проектының алып барыусыһы.
2010 йыл — «Маяҡ» радиостанцияһында яңылыҡтар хеҙмәте алып барыусыһы.
2010 йылдың сентябренән алып 2014 йылдың октябренә тиклем — «Маяҡ» һәм «Яңылыҡтар ФМ» радиоларынан Кремль һәм Хөкүмәт журналистары пулы хәбәрсеһе.
2011 йылда Рәсәй Федерацияһы Сит ил эштәре министрлығы ҡарамағындағы Дипломатик академияны тамамлай. Квалификация хеҙмәте темаһы: «Рәсәй-Америка мөнәсәбәттәренең евро-атлантик хәүефһеҙлеген тәьмин итеү проблемалары (2008—2011 йылдар)».
2014 йылдан алып — «Россия-24» телеканалында «Үҫеш проекттары» программаһының алып барыусыһы.
2014 йылдың сентябренән алып декабренә тиклем — «Россия-1» телеканалында илдең көнсығыш төбәктәре өсөн «Рәсәй иртәһе» иртәнге каналы сиктәрендә, БДБ һәм Балтика илдәре өсөн «Рәсәй РТР» телеканалында «Яңылыҡтар-Иртә» программаһын алып бара.
2014 йылдың декабрендә — Рәсәйҙең Европа өлөшө, Көнбайыш һәм Үҙәк Европа һәм АҠШ өсөн «Рәсәй иртәһе» иртәнге каналы сиктәрендә "Яңылыҡтар-Иртә"программаһының, шулай уҡ «Россия-1» телеканалында Рәсәйҙең көнсығыш төбәктәрендә, АҠШ өсөн «RTR Planeta» телеканалында күрһәтелгән «Яңылыҡтар» сығарылыштарының алып барыусыһы.
2016 йылдың 7 апрелендә «Башҡортостан Башлығы менән әңгәмә» программаһының алып барыусыһы булараҡ саҡырыла
2016 йылдың 18 сентябрендә «Берҙәм Рәсәй»һән партия исемлеге буйынса VII саҡырылыш Рәсәй Федерацияһы Дәүләт думаһы депутаты итеп һайлана. Исемлектә 11-се төбәк төркөмөндә (Башҡортостан Республикаһы) 3-сө булып тора.

# Юмашева Инга Альбертовна
## Наградалары

2005 йылда Бөтә Рәсәй йәмәғәт бәйләнештәрен үҫтереү өлкәһендәге «PRоба — IPRA Golden Awards» премияһы лауреаты.
# Шәбағыш ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)

Шәбағыш ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Шәбағыш ауылы.

# Шәбағыш ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Бәхтейәров Фәйзулла Хизбулла улы

Бәхтейәров Фәйзулла Хизбулла улы (6 ноябрь 1932 йыл — 1 декабрь 1998 йыл) — театр актёры, 1953 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1983).

# Бәхтейәров Фәйзулла Хизбулла улы
## Биографияһы

Фәйзулла Хизбулла улы Бәхтейәров 1932 йылдың 6 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Яхъя ауылында тыуған.
1952 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (Х.Бухарский курсы) тамамлай. Уҡып сыҡҡас, хеҙмәт юлын Ауырғазы колхоз-совхоз театрында башлай. Артабан Салауат башҡорт дәүләт драма театрында әүҙем һәм һөҙөмтәле ижади хеҙмәт юлын дауам итә.
Бәхтейәров Фәйзулла Хизбулла улы төрлө социаль ҡатлам һәм төрлө типтағы, төрлө эпоха геройҙарын ышандырырлыҡ итеп, оҫта һүрәтләгән киң амплуалы, һәр яҡлап талантлы артист була. Салауат башҡорт дәүләт драма театрында эшләгәндә, башҡорт, рус, сит ил драматургияһы әҫәрҙәре буйынса спектаклдәрҙә йөҙҙән артыҡ ролдәр ижад итә. Уның тыуҙырған образдары төрлө яҙмышлы һәм характерҙағы геройҙар. Башҡорт сәхнәһенең күренекле эшмәкәрҙәре Х. Бухарский, В. Г.Ғәлимов, Г. С. Саттаровтарҙың юлынан барыусы талантлы шәкерт. Актёрҙың бөтә ижади тормошо Салауат башҡорт дәүләт драма театры менән бәйле.
Фәйзулла Хизбулла улы эстрадала Башҡортостан, Татарстан, донъя классик әҙәбиәте әҫәрҙәре менән сығыш яһай.

# Бәхтейәров Фәйзулла Хизбулла улы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Сәхәп («Рәйхан» Н.Иҫәнбет;дебют, 1953),
* Рыҫҡол-бей («Ай тотолған төндә»),
* Улин («Ун өсөнсө председатель» — «Тринадцатый председатель», А. Х. Абдуллин),
* Эфиоп («Ҡол Эзоп» — «Раб Эзоп» Г.Фигейредтың «Эзоп, йәки Төлкө һәм Виноград» пьесаһы буйынса).
* Кәрим бай («Башмағым»),
* Әмирхан ҡарыйи («Ҡыйыу ҡыҙҙар» — «Смелые девушки» Т.Ғиззәт),
* Дед Григорий («Йәшлегем тирәктәре» — «Тополя моей юности» К. М.Аҡбашев).

# Бәхтейәров Фәйзулла Хизбулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәрет

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1979)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1983)