yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зейтунцян Перч Арменакович

Зейтунцян Перч Арменакович (әрм. Պերճ Արմենակի Զեյթունցյան, 18 июль 1938 йыл, Искәндәриә, Мысыр — 21 август 2017 йыл, Ереван, Әрмәнстан) — әрмән яҙыусыһы, драматург. 1990—1991 йылдарҙа Әрмәнстандың мәҙәниәт министры. Әрмән ССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1989), СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Зейтунцян Перч Арменакович
## Ҡыҫҡаса досье

* 1948 йыл — Әрмәнстанға ҡайта.
* 1956 йыл — тәүге хикәйәләр йыйынтығы баҫылып сыға.
* 1963 йыл — Пятигорск сит ил телдәре институтын тамамлай.
* 1963—1964 йылдар — Мәскәүҙә юғары сценарийҙар курсында уҡый.
* 1965—1968 йылдар — «Арменфильм» киностудияһы мөхәррире булып эшләй.
* 1965—1975 йылдар — «Ереван» телефильмдар студияһы баш мөхәррире
* 1975—1986 йылдар — Әрмәнстан Яҙыусылар союзы секретары
* 1990—1991 йылдар — Әрмәнстан Мәҙәниәт министры

# Зейтунцян Перч Арменакович
## Наградалары һәм премиялары

* Почёт ордены (2016), *Изге Месроп Маштоц ордены(2008), * Мовсес Хоренаци миҙалы.

# Зейтунцян Перч Арменакович
## Китаптары

* Самый грустный человек
* Его первый товарищ
* Легенда XX века, Клод Роберт Изерли
* За Париж
* Голоса нашего квартала

# Зейтунцян Перч Арменакович
## Пьесалары

* Зов богов
* Легенда о разрушенном городе
* Великое Безмолвие
* Исус Назаретянин и его второй ученик
* Остановись, планета
* Самый грустный человек
* Встать, суд идёт
* Последняя игра
* Планета, остановись
* Неоконченный монолог
* Не смотри в зеркало
* Последняя игра
# Широкая саңылауы

Широкая саңылауы — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дегуаб йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Широкая саңылауы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Пшада йылғаһының көнбайыш сигенән Дедаркай йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000212109100000203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100020
* Бассейн коды — 06.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иоанн Кронштадтский сиркәүе (Дондағы Ростов)

2010
Изге ғәҙел Иоанн Кронштадтский сиркәүе — Дондағы Ростов ҡалаһында Изге Иоанн Кронштадтский хөрмәтенә төҙөлгән православие сиркәүе. Мәскәү Патриархаты Ростов һәм Новочеркасск епархияһына ҡарай. 2010 йылда Генрих Васильевич Иванов проекты буйынса төҙөлгән.

# Иоанн Кронштадтский сиркәүе (Дондағы Ростов)
## Тарих

Йорт изге ғәҙел Иоанн Кронштадтскийҙың хөрмәтенә Ростов һәм Новочеркасск епархияһы студенттар сиркәүе. Йорттоң тарихы 1992 йылда башланған. Ростов Дәүләт Аралашыу Юлдары университетында 29 сентябрҙә йорт сиркәүе асылған. 1993 йылдың 1 сентябрендә бында беренсе тапҡыр ғибәҙәт ҡылыу үткәрелгән. Киләһе йылдың 12 июлендә Ростов һәм Новочеркасск епискобы Пантелеимон сиркәү төҙөлә торған урынды изгеләндергән, ә 26 июлдә төҙөлөш эштәре башланып киткән. Беренсе илаһи дини литургия 1994 йылдың 3 июнендә үткәрелгән. Бер аҙҙан Иоанн Кронштадтский яңы ғибәҙәтханаһын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителгән . Мәскәү һәм бөтә Рәсәй Патриархы Алексий II 1999 йылда университетҡа килгән һәм Халыҡ ополчениеһы майҙанында сиркәү төҙөлә торған урында беренсе нигеҙ ташын һалған. 2004 йылда сиркәү көмбәҙенең тәреләре ҡуйылған. Был сиркәүҙә йәкшәмбе мәктәбе эшләй. 2005 йылдың 14 мартында мәхәллә ғибәҙәт ҡылыуҙары Изге Петр һәм Павел апостолдар хөрмәтенә төҙөлгән сиркәү төкәтмәһе-ҡанаты буласаҡ ғибәҙәтхананың ярым подвалына күсерелгән. Сиркәү Ростовтағы византия стилендәге сиркәүҙәрҙән айырмалы рәүештә классик стилдә төҙөлгән.
# Буланиха (йылға)

Буланиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Этҡол күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Буланиха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100007767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100776
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шор имләһе

Шор имләһе — шор телендә яҙыу өсөн ҡулланылған тамғалар системдары.

# Шор имләһе
## Миссионер алфавиты

Шор телендә беренсе китап 1885 йылда баҫтырыла. Был китапта урыҫ алфавиты хәрефтәре (Ё ё, Ф ф, Щ щ, Ѣ ѣ хәрефтәренән башҡа) һәм өҫтәмә Ј ј, Ҥ ҥ, Ӧ ӧ, Ӱ ӱ хәрефтәре ҡулланыла. 1927-се йылда яңы алфавит ҡабул ителә. Был алфавиттә бөтә урыҫ хәрефтәре (Ё ё, ъ хәрефтәренән башҡа) һәм өҫтәмә Ө ө, Ҥ ҥ, Ӱ ӱ хәрефтәре ҡулланыла.

# Шор имләһе
## Латин алфавиты

1928—1938 йылдарҙа шор телендә латин алфавиты ҡулланыла.
| A a | B в | C c | D d | Ə ə | F f | G g | Ƣ ƣ |
| I i | J j | K k | Q q | M m | N n | N̡ n̡ | O o |
| Ө ө | P p | R r | S s | T t | U u | V v | Ş ş |
| Z z | Ƶƶ | L l | Ь ь | Y y | Į į |

# Шор имләһе
## Хәҙерге алфавит

Хәҙер шор телендә кирил алфавиты ҡулланыла. Был алфавиттә бөтә урыҫ хәрефтәре һәм өҫтәмә Ӧ ӧ, Ӱ ӱ, Нъ нъ бар.
Алфавит реформанан һуң :
| А а | Б б | В в | Г г | Ғ ғ | Д д | Е е | Ё ё |
| Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Қ қ | Л л | М м |
| Н н | Ң ң | О о | Ӧ ӧ | П п | Р р | С с | Т т |
| У у | Ӱ ӱ | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ |
| Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |

# Шор имләһе
## Алфавиттәрҙе сағыштырыу таблицаһы

Алфавиттәр таблицаһы :
| Кирил | Кирил | Латин | Кирил | Хәҙерге әлифба |
| 1885 | 1927-1930 | 1930—1938 | 1938-1980-лар | 1980-ларҙан |
| А а | A a | A a | А а | А а |
| Б б | Б б | B в | Б б | Б б |
| В в | В в | V v | В в | В в |
| Г г | Г г | G g | Г г | Г г |
| Г г | Г г | Ƣ ƣ | Г г | Ғ ғ |
| Д д | Д д | D d | Д д | Д д |
| Е е | Е е | | Е е | Е е |
| | | | | Ё ё |
| Ж ж | Ж ж | Ƶ ƶ | Ж ж | Ж ж |
| З з | З з | Z z | З з | З з |
| И и, I i, Ѵ ѵ | И и | I i, Į į | И и | И и |
| Й й | Й й | J j | Й й | Й й |
| К к | К к | K k | К к | К к |
| К к | К к | Q q | К к | Қ қ |
| Л л | Л л | L l | Л л | Л л |
| М м | М м | M m | М м | М м |
| Н н | Н н | N n | Н н | Н н |
| Ҥ ҥ | Ҥ ҥ | N̡ n̡ | Нъ нъ | Ң ң |
| О о | О о | О о | О о | О о |
| Ӧ ӧ | Ө ө | Ө ө | Ӧ ӧ | Ӧ ӧ |
| П п | П п | P p | П п | П п |
| Р р | Р р | R r | Р р | Р р |
| С с | С с | S s | C c | C c |
| Т т | Т т | T t | Т т | Т т |
| У у | У у | U u | У у | У у |
| Ӱ ӱ | Ӱ ӱ | Y y | Ӱ ӱ | Ӱ ӱ |
| Ѳ ѳ | Ф ф | F f | Ф ф | Ф ф |
| Х х | Х х | | Х х | Х х |
| Ц ц | Ц ц | | Ц ц | Ц ц |
| Ч ч, J j | Ч ч | C c | Ч ч | Ч ч |
| Ш ш | Ш ш | Ş ş | Ш ш | Ш ш |
| | Щ щ | | Щ щ | Щ щ |
| ъ | | | ъ | ъ |
| Ы ы | Ы ы | Ь ь | Ы ы | Ы ы |
| ь | ь | | ь | ь |
| Э э | Э э | Ə ə, Е е | Э э | Э э |
| Ю ю | Ю ю | | Ю ю | Ю ю |
| Я я | Я я | | Я я | Я я |
# Топалка

Топалка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының уң ярына тамағынан 224 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Топалка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006047
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000604
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Салаба-Яха ( Киртыгорт-Юган ҡушылдығы)

Салаба-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Киртыгорт-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Салаба-Яха ( Киртыгорт-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050552
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305055
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Донской (Азов районы)

Дон — Ростов өлкәһе Азов районы утары. Кагальник ауыл биләмәһе составына инә.

# Донской (Азов районы)
## Географияһы
### Урамдары

* Бакланов урамы,
* Ермолов урамы.

# Донской (Азов районы)
## Тарих

1696 йылда хәҙерге Петровский утары янында, Аҙау ҡәлғәһен алыу өсөн батарея урынлаштырыла. Ул урында, легенда буйынса, Петр I Азов походтары ваҡытында батша өсөн йылым тартып балыҡ һөҙгәндәр. Шунлыҡтан был урын Государева тоня тип атала. Ошо ваҡиғаларҙан һуң казактар һәм ҡәлғә гарнизоны был урын менән файҙалана, ләкин гел бәхәскә ингәндәр. Ошо осорҙа барлыҡҡа килгән утар, моғайын, 1774 йылда, Государев исемен ала.
1920 йылға тиклем утар Дон Ғәскәре өлкәһенең Ростов округы Елизавета станицаһы составына ингән.
Октябрь революцияһынан һуң уның исеме Донской тип үҙгәртелә.

# Донской (Азов районы)
## Иҫтәлекле урын

* Утарҙа архитектура һәйкәле — Государь утар Сиркәүе урынлашҡан . Һәйкәл XIX быуат менән даталана. Өлкә Советының Кесе Советы 301-се Ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) сиркәү урын әһәмиәтенә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100434000 коды аҫтында индерелгән.
* Утарҙа архитектура һәйкәл — хәлле казак И. А. Нефедовтың ырыу йорто урынлашҡан. Датаһы — XIX быуаттың беренсе яртыһы. Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарға ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) йорт урын әҺәмиәтенә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100435000 коды аҫтында индерелгән.
* Архитектура һәйкәле — Шинкаренко казак ырыу йорто. Ҡасан төҙөлөүе мәғлүм түгел. 301-се ҡарарға ярашлы(18 ноябрь, 1992 йыл) йорт мәҙәни мираҫ объекттарына 6100436000 коды аҫтында индерелгән.
* Архитектура ҡомартҡыһы — магазины менән бергә төҙөлгән сауҙагәр Белоусов йорто. Датаһы — XIX быуаттың икенсе яртыһы.301-се ҡарарға ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) йорт мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100437000 коды аҫтында индерелгән.
* Архитектура ҡомартҡыһы — казак Д. Н. Ирхин ырыу йорто. Датаһы —1891 йыл. 301-се ҡарарға ярашлы (18 ноябрь,1992 йыл) буйынса йорт мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100438000 коды аҫтында индерелгән.

# Донской (Азов районы)
## Ҡыҙыҡлы факттар

* « Государь утары граждандары(Кагальник улусы, Ростов округы) күрше Коханов утарына өс йөҙ бот бойҙай һәм өс ағас аҙбар алыр өсөн ағас сиркәүҙе … үҙҙәренә кәрәкмәгәнлектән һатҡан».
# Түбәнге Харвута

Түбәнге Харвута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Манго-Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Түбәнге Харвута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054747
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305474
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сол Парнока-Ю

Сол Парнока-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Парнока-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сол Парнока-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066824
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006682
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ижора

Ижора (ижора, пинкертон, иралин, карьяла, ижор. inkeroin, ižora, ižoralain) — аҙ һанлы фин-уғыр халҡы. Элек — водь менән бер рәттән Ижора еренең төп халҡы. XX быуат уртаһына тиклем ижора телен һәм үҙенсәлекле гадәтләрен һаҡлап килгәндәр. Хәҙерге ваҡытта тулыһынса тейәрлек ассимиляцияға дусар булғандар. Туған телдә һөйләшеүселәр һаны бер нисә йөҙгә генә етә.

# Ижора
## Таралыштары

Ижора халҡы вәкилдәре бөгөнгө көндә Ленинград өлкәһе Ломоносов һәм Кингисепп райондарында йәшәйҙәр. 2002 йылғы халыҡ һанын ҡабул итеү буйынса Россияла ижора булараҡ 327 кеше теркәлгән, донъя 177се Ленинград өлкәһендә. Вистину ауылында иң күп ижора халҡы төркеме теркәлгән.

# Ижора
## Телдәре

Телдәре — фин-уғыр телдәренең Балтыйк буйы фин төркөмөнә кереүсе ижора теле. Ижора теленә иң яҡын телдәр булып карел һәм фин телдәре тора.
Ижора теле боронға карел теленең нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Тағы ла XX быуат башында эҙләнеүселәр ижора вәкилдәренең урыҫ телен аҙмы-күпме насар белеүҙәрен иҫкәртеп китәләр. Был уларҙың православ булуларына һәм урыҫ исем-фамилияларын йөрөтөүҙәренә ҡарамай күҙәтелә.
Ижора теле 2009 йылда ЮНЕСКО тарафынан юҡҡа сығыусы телдәр Атласына «юҡҡа сығыу янаған» тел булараҡ керетелә.

# Ижора
## Тарих

Ижора халҡы тураһында беренсе иҫкә алыуҙар урыҫ сығанаҡтарында (Иоаким йылъяҙмаһы) IX быуат урталарына ҡарай.

# Ижора
## Иҡтисад

XV быуат аҙағына инде ижорҙарҙа ауыл хужалығы нигеҙе булып һуҡалап ер эшкәртеү торған. Төп бөртөклө культуралар һоло һәм арыш булған, һирәгерәк арпа һәм бойҙай сәскәндәр, ә тағы ла һирәгерәк борсаҡ һәм ҡарабойҙай булған. Ижоралар аттарҙы, эре мөгөҙлө терелекте, һарыҡтарҙы үрсеткәндәр. Һунарсылыҡ ҙа әһәмиәтен һаҡлап ҡалған: ижоралар ҡуяндарҙы һәм тейендәрҙе аулағандар, ыласын һунары өсөн ыласындарҙы тотҡандар.
Диңгеҙ ярында йәшәгән ижорҙарҙа төп балыҡсылыҡ кәсебе булған, ул ҡыш көнө булған һәм байтаҡ табыш килтергән. XVI быуат башы яҙыусы кенәгәләре уҡ балыҡсылыҡты "оброкка" һалынғанын, ә яһаҡ исемлегендә "курва" балығы булыуҙы килтерә.
Көнсығыш ижора ауылдарҙың русса яҡшыраҡ белгән халҡы Санкт-Петербурга киткән: ир кешеләр фабрикаларға һәм оҫтаханаларға киткән, ямсылар булып эшләгән, кыҙҙар имсәк бала ҡараған. Күп кыҙҙар Нарваға туҡыма фабрикаларына ялланған. Шуға ла ҡарамаҫтан ижорҙарҙа ҡалаларға күсеүе ваҡытлыса булған; 1920-се йылдарҙа әлә ижорҙарҙа 99%-ы-ауыл кешеләре булған.
# Кесе Тесьма

Кесе Тесьма — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тесьма йылғаһының һул ярына тамағынан 3,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Тесьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102152
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кадь (йылға)

Кадь (Үрге Кад) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухое диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.

# Кадь (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040307
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004030
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ировка

Ировка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Илеть йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Ировка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001593
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100159
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Таулар ауыл Советы (Бүздәк районы)

Таулар ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Таулар ауылы.

# Таулар ауыл Советы (Бүздәк районы)
## Тарихы

Таулар ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Фридебург (Заале)

Фридебург (Заале) (нем. Friedeburg (Saale)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 499 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,51 км². Диңгеҙ кимәленән 70 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6347 һәм автомобиль коды — MSH.
# Соника

Соника — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волошка йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Соника
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001229
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000122
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Тәрәнкүл

Оло Тәрәнкүл (рус. Большо́й Тере́нкуль - Рәсәйҙәге Силәбе өлкәһе Сыбаркүл ҡалаһы янындағы күл. Илмән ҡурсаулығы менән сиктәш.

# Оло Тәрәнкүл
## Географияһы

Оло Тәрәнкүл тирәләй ваҡ һәм уртаса ҙурлыҡтағы күлдәр бик күп: Оло Мейәс һәм Кесе Мейәс, Савелькүл, Бүрауыҙ, Ҡайғусты, Быуа күле, Кесе Киҫегәс һәм Кесе Һуңыкүл. Яҡындағы тораҡ пункттар — Үрге Ҡараһыу, Крутолапов, Непряхино ауылдары һәм ҡасабалары Ҡымыҙлы ҡасабаһы.
Күлгә һыу тау инештәренән килә.
Административ йәһәттән Непряхино ауыл биләмәләһенә инә.

# Оло Тәрәнкүл
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы башҡорт телендәге «тәрән» һәм «күл » һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән.

# Оло Тәрәнкүл
## Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы

Төбөн ҡомло һәм ташлы.Яры ҡомло, ҡуйы һыу үҫемлектәре менән ҡапланған. Бында табан, сабаҡ, бәләкәйалабуға һәм суртан тереклек итә .
# 2-се Башҡорт кантоны

2-се Башҡорт кантоны (10 апрель, 1798 йыл) — Пермь губернаһының Екатеринбург һәм Красноуфимск өйәҙҙәрендә ойошторолған идаралыҡ.

# 2-се Башҡорт кантоны
## Тарихы

Кантон системаһы тотош мәсьәләләр комплексын хәл итеү, шул иҫәптән башҡорт ихтилалдарын иҫкәртеү, ил сиген нығытыу, крайҙы колониялаштырыу һ.б. маҡсаттарынан 1798 йылдың 10 апрелендә Указ нигеҙендә индерелә. Кантон идаралығы осоронда 2-се Башҡорт кантоны составына Пермь губернаһының Екатеринбург һәм Красноуфимск өйәҙҙәре (хәҙерге Свердловск, Силәбе өлкәләре һәм Башҡортостандың өлөштәре) башҡорттары инә.
2-се Башҡорт кантоны 7 йортҡа (команда) бүленә, командалар ауылдарҙан тора.
Беренсе йортҡа Юлдаш, Ҡолошбай, Ямантай, Биктимер, Ҡарағайкүл, Ибраһим, Һарыкүлмәк, Апаҡ, Ҡырмыҫҡалы, Ҡайынҡул, Суртаныш ауылдары инә.
Икенсе йорт Әсән, Кесе Әсән, Итбай, Назар, Соболево, Фәйзулла, Шәрипҡол, Һарына, Таскино, Һөләймән ауылдарынан тора.
Өсөнсө йортто Бердинеш, Ҡотҡасыҡ, Һунарғол, Аяҙғол, Һатлыҡ, Сабит, Нурыш, Мусыҡай, Алабуға ауылдары тәшкил итә.
Дүртенсе йортҡа Зырянкүл, Сагильжино, караболка, 1-се Итҡол, 2-се Итҡол, 3-сө Итҡол инә.
Бишенсе йорт Шәкүр (Свердловск өлкәһе), Аҡбаш, Үрмәкәй (Свердловск өлкәһе), Өфө-Шигири, Әртә-Шигири, Араҡай, Билән, Юлдаш, Машкары ауылдарынан тора.
Алтынсы йортҡа Теләш, Ишәле, Тякино, Тимербай, Ҡорғат, Буғалыш, Оло Ока, Ҡыҙылбай ауылдары ҡарай.
Етенсе йорт — Бишково, рахманғол, Устьбаяк, Биккенә, Бикмәт, Ғәйнә, Әҙеғол, Яманйылға, Озерково, һыҙғы, Ҡуян ауылдары.
1-се һәм 2-се Башҡорт кантондарында 20-се Башҡорт полкы төҙөлә. 1812 йылдың 30 октябрендә полк Пермь губернаһы Пермь өйәҙенең Ҡуян ауылында йыйылып, Полтава губернаһының Галяч ҡалаһына, граф, генерал-лейтенант П. А. Толстойҙың ополчение корпусы менән ҡушылыу өсөн юлға сыға.
Полк Пенза ополчениеһына ҡушылырға бойороҡ ала һәм уның составында 1813 йылдың майында Варшава кенәзлегенә килеп, кенәз, генерал Д. И. Лобанов-Ростовский етәкселегендәге Резерв армияһы составына индерелә. Полктың бер өлөшө әсирҙәрҙе һаҡлай, транспортты оҙатып йөрөй, икенсе өлөшө Резерв армияһының 3-4-се корпустары араһында бәйләнеш булдыра.
3-сө йорттоң урядниктары Ҡолмөхәмәт Көсәғолов менән Хәмит Тойғонов «Парижды алған өсөн» миҙалы менән бүләкләнә, «шуға күрә 20-се полктың ҡайһылыр йөҙ яугиры Gарижды штурмлағанда ҡатнашыуы ихтимал йәиһә улар икенсе полкта [еҙмәт итеүе мөмкин», — тип фаразлай был факт буйынса Башҡортостан Республикаһы Милли архивының бүлек етәксеһе Зөфәр Ғәтиәтуллин.
# Көсөгән ауыл Советы (Миәкә районы)

Көсөгән ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Көсөгән ауылы.

# Көсөгән ауыл Советы (Миәкә районы)
## Тарихы

Көсөгән ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Сит-Чоры-Кы (Худосей ҡушылдығы)

Сит-Чоры-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының һул ярына тамағынан 358 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Сит-Чоры-Кы (Худосей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306881
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3