yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Макушино

Макушино — ҡала, Рәсәйҙең Ҡурған өлкәһе Макушино районының административ үҙәге.
Административ-территориаль ҡоролошо буйынса район буйһоноуындағы ҡала. Муниципаль ҡоролош сиктәрендә ҡала биләмәһе статусы менән Макушино ҡалаһы муниципаль берәмеген барлыҡҡа килтерә, ул район составындағы берҙән-бер тораҡ пункты.
Халҡы — 7896 кеше (2015 йыл мәғлүмәттәре буйынса). Халыҡ һаны буйынса Ҡурған өлкәһенең иң аҙ һанлы ҡалаһы.

# Макушино
## Тарих

* [./https://ru.wikipedia.org/wiki/XVII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA XVII] быуат аҙағында күсенеп килгән крәҫтиәндәр Макушино ауылына нигеҙ һалған;
* XX быуат башында Макушино Ҡурған өйәҙенең иң ҙур ауылдарының береһе;
* 1944 йылдың 17 апрелендә Макушино эшселәр ҡасабаһы, 1963 йылдың 23 февралендә ҡала статусын ала.

# Макушино
## Халыҡ

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала 1005 Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була

# Макушино
## Климат

Климаты уртаса континенталь, ҡоро.
* Йыллыҡ уртаса һауа дымлылығы — 73 процент. Уртаса ай дымлылығы— 57 % май айында һәм 81 % ноябрь һәм декабрҙә.
* Йыллыҡ уртаса ел тиҙлеге — 4,0 м/с тиҙлек.
Макушино Климат (1981—2010 йылдарҙа нормалары) :
| Күрһәткестәре | Дек. | Два. | Март | Апра. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сена. | Окт. | Нояб. | Тирәсте. | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 3,3 | 4,6 | 14,6 | 30,2 | 36,4 | 38,7 | 38,9 | 36,7 | 33,7 | 24,5 | 13,9 | 5,1 | 38,9 |
| Уртаса температура, °C | -15,6 | -14,6 | -7,3 | 3,8 | 12,4 | 18,2 | 19,6 | 17,2 | 10,8 | 3,8 | -6,9 | -13,2 | 2,4 |
| Абсолют минимум, °C | -44,8 | -45,1 | -36,6 | -25,5 | -11,3 | -1,7 | 2,1 | -6 | -6,2 | -23,9 | -36,9 | -44,3 | -45,1 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 17 | 12 | 14 | 22 | 31 | 45 | 60 | 50 | 39 | 29 | 25 | 23 | 367 |
| Сығанағы:. ||||||||||||||

# Макушино
## Иҡтисад
### Сәнәғәт

* «Макушино» агро машиналар төҙөү акционерҙар йәмғиәте 2000 йыл башында юҡҡа сыҡҡан.
* ЯСЙ" Макушино элеваторы"

# Макушино
## Киң мәғлүмәт саралары

Макушинола 6 телеканал тапшырыуҙар алып бара.
Макушинола ҙур булмаған тиражлы (яҡынса 3000 дана) матбуғат баҫмалары — «Саҡырыу» (элек — «Путь к Коммунизму», «Сталин Юлы», «Комбайн») гәзите сыға, теркәү номеры ПИ №ТУ45-2012 йылдың 27 мартында 00143, e-mail: priziv11@yandex.ru, вебсайт гәзите 2021 йыл 27 декабрь архивланған..
# Волюбилис

Волюбилис (Volubilis) — Рим империяһының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала. Уның харабалары Марокконың Мулай-Иҙрис ҡалаһында, Фес һәм Рабат араһындағы автомагистралдән төньяҡҡа ҡарай 35 км алыҫлыҡта ята. 1997 йылдан Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһы булараҡ ЮНЕСКО-ның яҡлауы аҫтына алынған. Волюбилистың барлыҡҡа килеүе быуаттар төпкөлөнә китә. Уның урынындағы тораҡ неолит ваҡыттарынан алып булған. Беҙҙең эраға тиклем III быуатта округта карфагендар хужа була. Мең йыллыҡтар сигендә Волюбилис Юба II хакимлыҡ иткән Мавретан батшалығының эллинистик мәҙәниәтенең ҙур үҙәге була. 40-сы йылда батша Птоломей үлтерелгәндән һуң ҡала Мавретания провиницияһының үҙәге булараҡ империя составына инә.
Исеме латин телендә исеме, тупраҡтың уңдырышлылығына ишара яһап, «йомартлыҡ» тигәнде аңлата. Төп төҙөлөш эштәре Волюбилиста II быуатта барған. Шул саҡта форумы менән базилик төҙөлгән һәм һыу үткәргестәр һалынған. Эдикт Каракалла хөрмәтенә триумфаль арка (217) яҡшы һаҡланған. Уның төҙөлөшөнән һуң бер аҙҙан рим магистраттары Танжерға күсә. Волюбилистың артабанғы тарихы боронғо боронғо авторҙар тарафынан насар яҡтыртылған.
Волюбилиста 1915 йылдан француз ғалимдәре үткәргән һәм XXI быуатта яңыртылған археологик ҡаҙыныу эштәренән менән боронғо ҡаланың ер тетрәү арҡаһында емерелеүе асыҡлана. Акведукҡа зыян килә һәм халҡы йылға янында төпләнә башлай. 788 йылда был урындарға Мөхәммәтең нәҫеле — Иҙрис ибн Абдаллаһ килә, ул Волюбилисты үҙенең беренсе резиденцияһы итеп һайлай. Ҡаҙыныу эштәрендә табылған аҡса һәм документтарға ярашлы ҡаланы исламлаштырыу ул килгәнгә тиклем башлана. Шуның менән бергә, Триумфаль арка тирәһендәге ҡәберҙәге 599—655 йылдарға ҡараған дүрт яҙыу Волюбилистың был осорҙа христиан ҡалаһы булыуын раҫлай
Боронғо ҡала урынындағы ғәрәп ауылы (әле Валила булараҡ билдәле) 1755 йылда Лиссабон ер тетрәүе арҡаһында ныҡ зыян күрә, шунан һуң бөтөнләй ташландыҡ хәлдә була. Халҡы күрше Мулай-Иҙрис ҡалаһына күсеп ултыра.

# Волюбилис
## Галереяһы

* Каракалла аркаһы
* Базилика
* Волюбилис. Орфей йорто
* Волюбилис. Форум харабалары
* Волюбилис. Ҡала ҡапҡаһы
* «Диананы йыуындырыу» мозаикаһы
* Мунсаның мозаикалы иҙәне
* Волюбилис ҡаҙыныу эштәре һәм реставрация эштәре алдынан
* Триумфаль арканың емереклектәре, 1887 йылда Анри Пуассон де ла Мартинер төшөргән
* Базилика ҡалдыҡтары, 1887 йылда уның һуңғы реставрацияһына тиклем
* Волюбилиста инфраструктура
* Декуманус Максимус, төньяҡ-көнсығышҡа күренеш
* Тингис ҡапҡаһы, Декуманус Максимусҡа арттан күренеш
* Акведук менән тәьмин ителеүсе төньяҡ ванналар интерьеры
* Волюбилисета йәмәғәт биналары
* Волюбилиста базиликаның тышҡы ҡиәфәте
* Базилика интерьеры
* Капитолина ҡорамы
* Волюбилиста Каракалла аркаһы
* Каракалла аркаһының төньяҡ яғы
* Арналған яҙма
* Каракалла аркаһының көньяҡ яғы
# Амантаев Ғәббәс Ямалетдин улы

Амантаев (Табулдин) Ғәббәс Ямалетдин улы (Ырымбур губернаһы шулай уҡ исемле өйәҙе Үрге Ҡунаҡбай ауылы — ?) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.

# Амантаев Ғәббәс Ямалетдин улы
## Биографияһы

Амантаев Ғәббәс Ямалетдин улы Ырымбур художество училищеһын тамамлаған. 1917 йылда тиклем Турғай өлкәһе уҡытыусы булып эшләй. 1919 йылда июленән Туҡ-Соран кантоны башҡарма комитетының бүлек начальнигы. 1920 йылда Ф. Мәғәсүмов етәкселек баш күтәреүселәр отрядының штаб начальник, 1921 йылда апрель-июнендә Башҡортостандың көньяғында баш күтәреүсе ғәскәрҙәр төркөмө (Крәҫтиәндәр күтәрелеше (1918—21)) командующийы. 1921 йылда июнь башында Бөрйән-Түңгәүер кантоны башҡарма комитеты рәйесе К. А. Иҙелғужин менән баш күтәреүселәрҙе амнистиялау, Әхмәтзәки Вәлидовты һәм 1‑се составтағы Башҡортостан хәрби‑революцион комитетының башҡа ағзаларын Башҡортостанға ҡайтарыу шарттарында һуғыш хәрәкәттәрен туҡтатыу ураһында һөйләшеүҙәр алып бара. Амнистиялау гарантияһын алғандан һуң 15 июндә РКП(б)‑ның Башҡортостан өлкә комитеты һәм Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты вәкилдәре менән һуңғы һөйләшеүҙәр өсөн Стәрлетамаҡ ҡалаға килә. Башҡортостан ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе П. В. Гузаков бойороғо буйынса ҡулға алына. Мәскәүҙә тикшереү аҫтында була, 1922 йылда Башҡортостанға ҡайтарыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Шома-Я

Шома-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 318 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Шома-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027520
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302752
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аҡтүбә

Аҡтүбә — топоним.

# Аҡтүбә
## Мәҡәләләр

* Аҡтүбә — Ҡаҙағстандағы ҡала.
* Аҡтүбә — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Аҡтүбә — Әстерхан өлкәһе ҡалаһы.
* Аҡтүбә — Рәсәй йылғаһы.
# Авгура

Авгура — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сивинь йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Авгура
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002774
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Усть-Тетёр

Усть-Тетёр — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тетёр йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Усть-Тетёр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016474
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301647
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Абҙан районы

Абҙан районы — БАССР‑ҙың көньяғында урынлашҡан элекке район (хәҙерге ваҡытта Ейәнсура районы биләмәһенә керә).
Төньяҡта — Ейәнсура, төньяҡ-көнсығышта — Йылайыр, көнсығышта Хәйбулла райондары, көньяҡта һәм көньяҡ-көнбайышта Ырымбур өлкәһе менән сиктәш булған. 1946 йылдың 20 мартында ойошторолған. 1956 йылдың 4 июлендә бөтөрөлгән, биләмәһе Ейәнсура районы составына индерелгән. Майҙаны 2234 км². Район үҙәге — Абҙан ауылы.
Районда 8 ауыл советы, 58 ауыл торама пункты булған. Халҡы — 2376 кеше (1950), күпселек башҡорттар йәшәгән. Иҡтисади нигеҙен һарыҡсылыҡҡа, һөт‑ит йүнәлешле һыйыр малы үрсетеүгә, иген культуралары һәм мал аҙығы культуралары, көнбағыш үҫтереүгә махсуслашҡан ауыл хужалығы тәшкил иткән. 14 колхоз, 2 совхоз, МТС, 48 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 3 урта мәктәп, үҙәк район дауаханаһы, мәҙәниәт йорто, 12 клуб учреждениеһы, район һәм 12 ауыл китапханаһы булған. «Сталинсе» гәзите сыҡҡан.
# Фрэнсис Арнольд

Фрэнсис Хэмилтон Арнольд (ингл. Frances Hamilton Arnold; 25 июль 1956, Эджвуд, Пенсильвания штаты) — аҡһым инженерия өлкәһендә Америка ғалимы һәм инженеры, йүнәлешле ферменттар эволюцияһын үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. 2018 йылғы йүнәлешле эволюция буйынса эштәре өсөн химия өлкәһендә Нобель премияһы лауреаты.
АҠШ Милли академияларының: Фәндәр академияһы (2008), Инженер (2000) һәм Медицина (2004), шулай уҡ Америка философия йәмғиәте (2018) ағзаһы, Лондон король йәмғиәте (2020) сит ил ағзаһы, Калтехтың Linus Pauling Professor of Chemical Engineering, Bioengineering and Biochemistry исемле профессоры. Технологиялар һәм инновациялар өлкәһендә Милли миҙалға эйә (2013) һәм уйлап табыусыларҙың Милли дан залына индерелгән (2014).

# Фрэнсис Арнольд
## Биографияһы

Фрэнсис Хэмилтон Арнольд физик ғаиләһендә тыуған, Питтсбургта үҫкән. 1974 йылда ҡала мәктәбен тамамлаған, 1979 йылда Принстон университетының машиналар төҙөү һәм аэрокосмос техника факультетының бакалавриатын тамамлай.
Физик-ядерщик Вильям Говард Арнольдтың ҡыҙы, генерал Уильям Говард Уильям Арнольдтың ейәнсәре. Атаһы менән бергә, улар АҠШ Милли инженерлыҡ академияһы ағзалары араһында беренсе династия була.
David and Lucile Packard Foundation, Fellowships in Science and Engineering консультатив төркөмөн етәкләй, Gordon Conferences Research вәкиле. 2005 йылда Gevo, Inc һәм 2014 йылда Provivi, Inc. компанияларын ойоштороусыларҙың береһе.
Американың фән һәм сәнғәт академияһы (2011) , Америка микробиология (2009) академияһының, фән үҫешенә булышлыҡ итеү буйынса Америка ассоциацияһы (2010), Папа фәндәр академияһы (2019) ағзаһы, Бөйөк Британия Король инженерлыҡ академияһының сит ил ағзаһы (2018).

# Фрэнсис Арнольд
## Бүләктәре

* Garvan–Olin Medal (2005)
* FASEB Excellence in Science Award (2007)
* АҠШ Милли инженерлыҡ академияһының Чарльз Старк Дрейпер премияһы (2011, был премияға лайыҡ булған беренсе ҡатын-ҡыҙ)
* ENI award (2013)
* АҠШ Технологиялар һәм инновациялар өлкәһендә милли миҙал (2013)
* Уйлап табыу буйынса Милли дан залына индерелгән (2014)
* Финляндия технология академияһының «Меңйыллыҡ технологиялары» премияһы, (2016, был премияға лайыҡ булған беренсе ҡатын-ҡыҙ)
* Raymond and Beverly Sackler Prize in Convergence Research АҠШ НАН (2017)
* AIChE's Rousseau Margaret H. Pioneer Award (2017, беренсе лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙ)
* Achievement Award, Society of Women Engineers (2017)
* Ферменттарҙың йүнәлешле эволюцияһы өсөн Химия буйынса Нобель премияһы (2018) (1/2 премия)
* Франклин Институтының Боуэр премияһы (2019)
* Стокгольм университетының (2013), Zurich ETH (2015), Чикаго университеты (2016), Дания техник университеты (2019) почетлы докторы.
# Федорова (Чебачья ҡушылдығы)

Федорова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чебачья йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Федорова (Чебачья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032090
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203209
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вологда өлкәһе

Вологда өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ составына инә.
Административ үҙәге — Вологда ҡалаһы.

# Вологда өлкәһе
## Географияһы

Вологда өлкәһе төньяҡта — Архангельск өлкәһе, көнсығышта — Киров өлкәһе, көньяҡта — Кострома һәм Ярославль өлкәләре, көньяҡ-көнсығышта — Тверь һәм Новгород өлкәләре, көнбайышта — Ленинград өлкәһе, төньяҡ-көнбайышта — Карелия менән сиктәш.
Өлкә төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай яҡынса 400 киометрға, ә көнбайыштан көнсығышҡа — яҡынса 700 километрға һуҙылған.

# Вологда өлкәһе
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкәнең халыҡ иҫәбе 1 187 685 (2016) кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — 8.22 кеше/км² (2016). Ҡала халҡы — 72.11 % (2015).
Өлкәнең төп халҡы — урыҫтар (97,27 %), бында көн иткән вепстар һаны 0,04 % тәшкил итә).
2002 йылда Вологда өлкәһендә 232 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.

# Вологда өлкәһе
## Билдәле шәхестәре

* Катаев Николай Анатольевич (22.11.1939), ғалим-хоҡуҡ белгесе, эске эштәр органдары ветераны, юғары мәктәп эшмәкәре. 1988—1996 йылдарҙа СССР һәм Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты начальнигы. Отставкалағы эске хеҙмәт генерал-майоры (1992). Юридик фәндәр докторы (2004), профессор (1994). Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы (1990—1993) депутаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2010), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1993). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014). Сығышы менән Вологда өлкәһенең Сокол ҡалаһынан.

# Вологда өлкәһе
## Административ-территориаль бүленеше

2006 йылдан алып Вологда өлкәһе территорияһында 372 муниципаль берәмек бар, шул иҫәптән:
* 26 муниципаль район
* 2 ҡала округы (Вологда һәм Череповец)
* 22 ҡала һәм 322 ауыл биләмәһе.
# Новочеркасскиҙәге атып үлтереү

Новочеркасскиҙәге атып үлтереү — Ростов өлкәһенең Новочеркасск ҡалаһында булған тарихи ваҡиғаларҙың исеме. 1962 йылдың 1-2 июнендә Новочеркасск электровоздар заводы эшселәренең һәм ҡала халҡының забастовкаһы арҡаһында килеп тыуған хәл.
Забастовка армия һәм ДХК көстәре менән баҫтырыла. Рәсми мәғлүмәттәргә ҡарағанда, демонстрацияны ҡыуғанда 26 кеше атып үлтерелә, 87 кеше йәрәхәтләнә. Забастовка башында торған ете кешене атып үлтереүгә хөкөм итәләр һәм был яза үтәлә, ҡалғандары төрлө ваҡытҡа иркенән мәхрүм ителә. СССР тарҡалғандан һуң барлыҡ хөкөм ителгән кешеләр реабилитациялана (1996). Репрессияны үткәреү ағзалары — совет партия етәкселеге үлеп ҡалыу сәбәпле хөкөмгә тарттырылмай ҡала.

# Новочеркасскиҙәге атып үлтереү
## Сәбәптәре

1960-сы йылдарҙа СССР-ҙа ҡатмарлы иҡтисади хәл килеп тыуа. Ил етәкселегенең стратегик хаталары арҡаһында халыҡты аҙыҡ менән тәьмин итеү өҙлөгә. 1962 йылдың яҙында һәм көҙөндә икмәк етешмәү сәбәпле СССР Министрҙар Советы рәйесе Н. С. Хрущев беренсе мәртәбә сит илдән иген һатып алырға ҡарар итә.
1962 йылдың май аҙағында (30-ы йәки 31-е көнө) ҡарар ҡабул ителә. Уның буйынса ваҡлап һатыу хаҡтары ит һәм ит ризыҡтары уртаса 30 % — ҡа, май — 25 %-ҡа күтәрелә. Гәзиттәрҙә был хәл тураһында «хеҙмәт кешеләренең үтенесе буйынса эшләнде» тип яҙалар. Шуның менән бер үк ваҡытта электровоздар заводы дирекцияһы эш нормаларын өстән бергә ҙурайта (был эшселәрҙең эш хаҡы түбәнәйеүгә килтерә һәм кешеләрҙең һатып алыу һәләтен байтаҡҡа түбәнәйтә)
1962 йылдың яҙында эшселәр заводтың кузов йыйыу цехында өс көнгә эште туҡтатып тора, ә уратыу-изоляция цехында хәүефһеҙлек техникаһының түбән дәрәжәлә булыуы арҡаһында 200 эшсе ағыулана.

# Новочеркасскиҙәге атып үлтереү
## 1 июнь
### Заводта

10:00. 200- гә яҡын ҡорос ҡойоу цехы эшселәре эш туҡтата һәм эш хаҡтарын күтәреүҙе талап итә. Сәғәт 11-ҙә улар завод идаралығына йүнәлә. Юлда уларға башҡа цехтарҙың эшселәре лә ҡушыла һәм һөҙөмтәлә завод идараһы янында яҡынса 1000 кеше йыйыла.
Тиҙҙән забастовкаға бөтә завод эшселәре ҡушыла. Завод гудогы тауышына ҡаланың башҡа предприятиелары эшселәре һәм яҡын тирәнең халҡы йыйыла. Көндөҙ забастовкала ҡатнашыусыларҙың һаны 5000 кешегә барып етә. Улар Рәсәйҙең көньяғын РСФСР үҙәге менән тоташтырыусы тимер юлды ҡаплай һәм Ростов-на-Дону — Саратов пассажир поезын туҡтата. Туҡтатылған локомотивҡа кемдер: «Хрущёва на мясо!» тип яҙып ҡуйған була. Кискә табан коммунистар һәм ҡайһы бер эшселәр забастовкала ҡатнашыусыларҙы поезды үткәреп ебәрергә, тип өгөтләй, тик машинист халыҡ ҡаплаған юлдан барырға ҡурҡа һәм артта ҡалған станцияға кире китә.

# Новочеркасскиҙәге атып үлтереү
## Комментарийҙар

* ↑ Импорт продовольствия и сырья для пищевой промышленности продолжался вплоть до распада СССР. Среди прочего, закупалось: кормовая пшеница в Канаде и США, масло и баранина в Новой Зеландии, говядина и китовое мясо в Австралии и др. Для оплаты закупок использовалась валюта, вырученная от экспорта нефти месторождений Сибири, освоенных в начале 60-х гг, в том числе крупнейшего — Самотлорского (Е.
# Именевка

Именевка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуделька йылғаһының һул ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Именевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023905
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202390
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фамбах

Фамбах (нем. Fambach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2215 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,66 км². Диңгеҙ кимәленән 270 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98597 һәм автомобиль коды — SM.
# Кесе Сильга

Кесе Сильга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сильга йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кесе Сильга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032953
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203295
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Гөмбәт

Кесе Гөмбәт — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Оло Юшатыр йылғаһының уң яры буйлап 7 км алыҫлыҡта ята. Йылға оҙонлоғо 26 км тәшкил итә.
Йылға башы координаттары = 52/32/41/N/55/20/13/E
Йылға тамағы координаттары = 52/20/9/N/55/23/12/E

# Кесе Гөмбәт
## Этимологияһы

Атамаһы Гөмбәт антропонимынан алынған. Ырымбур өлкәһендә ошо атамалы тораҡ пункты ла бар.

# Кесе Гөмбәт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы тамағынан Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәренә ярашлы:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200007029
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200702
— Бассейн коды — 12.01.00.007
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2