yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Самсарка

Самсарка (Сомсорка) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чермжа йылғаһының һул ярына тамағынан 3,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Самсарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008759
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000875
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тамчи-Су

Тамчи-Су — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы, Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының һул ярына тамағынан 790 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км һәм уның тамағы диңгеҙ кимәле өҫтөнән 1235 м.

# Тамчи-Су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума башынан Подкумок йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010000312108200001488
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200148
* Бассейн коды — 07.01.00.003
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы

Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы (рус. САЛИМОВ Абубакир Гареевич 1900 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985)

# Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы
## Биографияһы

Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы 1900 йылда хәҙерге Башҡортостандың Краснокама районы Яңы Аҡтанышбаш ауылында тыуа. 1941 йылда Краснокама районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкының 1-се эскадронында старшина булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 17 февраленән 21 февралгә тиклем барған алышта күрһәткән батырлығы өсөн Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.
Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

# Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
# Тукшумка (йылға)

Тукшумка — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 1570 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тукшумка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100004703
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100470
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сибай (станция)

Сибай — тимер юл станцияһы (Рәсәй, Башҡортостан Республикаһы). Көньяҡ-Урал тимер юлында урынлашҡан, Силәбе төбәгенә ҡарай. Тамамланған туҡталыш. Электрлаштырылмаған биләмәлә урынлашҡан. Йөк-пассажирҙар тимер юлы тибына ҡарай. Вокзал бинаһына терәлеп торған түбән ултырыу урыны менән бер яҡ ситтә платформаһы бар. 1979 йылда Белорет — Ҡарламан тимер юл линияларын төҙөү тамамлана. Ошо уҡ йылда Өфө — Сибай поезы йөрөй башлай, ул бөгөнгө көнгә тиклем йөрөй.

# Сибай (станция)
## Операциялары

* Пассажирҙарға билет һатыу. Багаж ҡабул итеү, биреү.
* Ваҡ ебәреүҙәрҙе, йөктәрҙе ҡабул итеү/биреү, (ябыҡ складтар).
* Вагонлап һәм ваҡ ебәреүҙәрҙе ҡабул итеү/биреү (инә торған юлдар).
* Йөктәрҙе универсаль контейнерҙарҙа ҡабул итеү/биреү (3-5 тонна).
* Ваҡ йөк ебәреүҙәрҙе ҡабул итеү/биреү (асыҡ майҙансыҡтарҙа).

# Сибай (станция)
## Пассажирҙар юлы

ОАО «Федераль пассажирҙар компанияһының» Куйбышев филиалы ойошторған 675/676 һанлы Өфө — Сибай пассажир поезы йөрөй. 6531/6532 һанлы Магнитогорск — Сибай ҡала яны поезы 2013 йылдың 1 ғинуарынан ғәмәлдән сыға.
Башҡорт Урал артының уртаса ашығыслыҡтағы планына ярашлы Сибай станцияһынан көньяҡҡа Көньяҡ-Урал тимер юлының Сара станцияһына тиклем тимер юл тармағын төҙөү планлаштырыла.

# Сибай (станция)
## Ҡала транспорты

Ҡаланың төп транспорт үҙәге. Вокзалға йәмәғәт транспортының бөтә төрҙәре лә йөрөй: автобустар һәм маршрут таксиҙары. Шулай уҡ бәйләнеш ҡала-ара автобустары менән дә файҙаланырға мөмкин, сөнки автовокзал эргәлә, үҙәк сығыу урынынан һулда урынлашҡан.
# Лось-Юган

Лось-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Лось-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050910
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305091
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Высокий (Силәбе өлкәһе)

Высокий — Силәбе өлкәһенең Сосновка районы ҡасабаһы. Полетаево ауыл биләмәһе составына инә.
ОКАТО коды: 75252834006
ОКТМО коды: 75652434126
Мәскәү ваҡыты менән айырма: +2 сәғәт.
GPS координаталары: N 55° 3' 15.48" E 60° 53' 9.96"
Автомобиль коды: 74, 174
Телефон коды: 35144

# Высокий (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Высокий ҡасабаһы райондың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Бишкил йылғаһы буйында урынлашҡан. Релефы — ярым тигеҙлек (Урал аръяғы пенеплены), иң яҡын бейеклек — 313 м. Ландшафты — урман-дала. Көнсығыш сите — урман массивы. Ҡасабаны күрше тораҡ пункттар менән грунт юлдары бәйләй. Район үҙәгенә тиклем алыҫлыҡ (Долгодеревенское ауылы) 70 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә тиклем (Полетаево ҡасабаһы) — 19 км.
Тарихы
Высокий ҡасабаһына 1950-сы йылдарҙа нигеҙ һалына, уның территорияһында Сыбаркүл металлургия заводының 3-сө ярҙамсы хужалығы урынлаша. Рәсми рәүештә 1963 йылда теркәлә. Хәҙер ҡасабала «Витаминное» ЯАО бүлексәһе урынлашҡан.

# Высокий (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡасабала халыҡ һаны 2010 йылда 207 кеше (98 ир-егет һәм 109 ҡатын-ҡыҙ) тәшкил итә (1970 йылда — 355, 1983 йылда — 330, 1995 йылда — 325, 2000 йылда — 320, 2001 йылдат — 310).
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы өҫтөнлөклө милләт буйынса халыҡ составы (2002 йылда): башҡорттар - 47%, урыҫтар - 37% тәшкил итә

# Высокий (Силәбе өлкәһе)
## Урамдары

Ҡасаба урамдары селтәре 6 урамдан һәм 1 тыҡрыҡтан тора.
Йәштәр урамы
Сауҙа урамы
Үҙәк урам
Мәктәп урамы
Сауҙа тыҡрығы
Урман урамы
Октябрь урамы
# Унуй

Унуй — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының уң ярына тамағынан 432 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Унуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027513
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002751
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Марокко халҡы

Марокко халҡы — бөтәһе 33.8 млн кеше йәшәй. Илдә йәшәүселәрҙең 60 % — ғәрәп халҡы, 40 % — бербер халҡы.7 меңгә яҡын йәһүд халҡы бар.
Йыллыҡ халыҡ үҫеше — 1,5 % (2009 йыл).
Тыуыу кимәле — 20,96 яңы тыуған бала / 1000 кеше (2009 йыл)
Үлеү кимәле — 5,45 үлеү / 1000 кеше (2009 йыл)
Белем кимәле — 66 % ир-егеттәр, 40 % ҡатын-ҡыҙҙар (2004 йылғы халыҡ иҫәбе алыу буйынса).

# Марокко халҡы
## Марокко халҡы

| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1 | 450 000 |
| 500 | 2 500 000 |
| 1000 | 3 200 000 |
| 1500 | 2 700 000 |
| 1830 | 3 171 000 |
| 1840 | 3 653 000 |
| 1850 | 4 135 000 |
| 1860 | 4 616 000 |
| 1870 | 5 098 000 |
| 1880 | 5 580 000 |
| 1890 | 6 062 000 |
| 1900 | 6 544 000 |
| 1910 | 7 026 000 |
| 1920 | 7 507 000 |
| 1930 | 7 989 000 |
| 1940 | 8 471 000 |
| 1950 | 8 953 000 |
| 1960 | 11 679 000 |
| 1970 | 15 310 000 |
| 1980 | 19 487 272 |
| 1990 | 24 734 809 |
| 2000 | 30 184 084 |
| 2009 | 31 237 956 |
| 2030 (прогноз) | 44 759 481 |
| 2050 (прогноз) | 51 083 745 |
# Ваннефельд

Ваннефельд (нем. Wannefeld) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 287 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,55 км². Диңгеҙ кимәленән 69 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Карпат ер тетрәүе (1977)

Карпат ер тетрәүе (шулай уҡ Бухарест йәки Вранча ер тетрәүе 1977 йылда; рум. Cutremurul din 1977; болг. Вранча ер тетрәүе) хәҙерге Румыния тарихында иң көслө һәм иң һәләкәтле ер тетрәүе була. Ул 1977 йылдың 4 мартында урындағы ваҡыт буйынса 21:22 сәғ. башлана һәм 55 секунд дауам итә. 1940 йылдағы Карпат ер тетрәүе ваҡытындағы һымаҡ, ер аҫты һелкенеүҙәре Көнсығыш Европа тигеҙлегенең бик ҙур территорияһында, шул иҫәптән Мәскәү һәм Ленинграддта һиҙелә.

# Карпат ер тетрәүе (1977)
## Ваҡиғалар барышы

Ер тетрәүенең үҙәге Вранча өйәҙендә, Карпат һырты бөгөлөшөндә була, шуға күрә уны (Болгарияла атаған кеүек) Вранча ер тетрәүе тип атау дөрөҫөрәк булыр ине. Сейсмик селтәрҙәренең төрлө баһалары буйынса магнитуда 7,2-7,5 тәшкил итә. Ер тетрәүе үҙәгенең интенсивлығы 8-9 балға етә, хатта Мәскәүҙә 4-5-баллы һелкенеүҙәр теркәлә һәм бөтә Балҡан ярымутрауы буйлап асыҡ һиҙелә. Иң һәләкәтле ер аҫты тулҡындары көньяҡ-көнсығышта Вранча — Бухарест — Свиштов һыҙағы буйлап үтә.

# Карпат ер тетрәүе (1977)
## Ҡорбандар һәм емереклектәр

Рәсми мәғлүмәттәр буйынса, Румынияла ҡорбандар һаны 1578 кешегә етә, шуларҙың 1424 (90 %) Бухареста 33 ҡатлы бина аҫтында һәләк була. Илдең бер ҡатлы төҙөлөштәр урынлашҡан ауылдар райондарында ҡорбандар сағыштырмаса аҙ була. Шул уҡ ваҡытта 11 300-ҙән ашыу кеше йәрәхәтләнә һәм 35 000 төҙөлөш зыян күрә. Дунайҙың икенсе ярында, Свиштов ҡалаһында, Болгария, өс күп фатирлы йорт емерелә, унда 100 кеше һәләк була.

# Карпат ер тетрәүе (1977)
## См. шулай уҡ

* Вранча ер тетрәүе (1940)
# Түбәнге Лужица

Түбәнге Лужица, Түбәнге Лузация (нем. Niederlausitz, т.-луж. Dolna Łužyca) — немец Бранденбургы һәм көнбайыш Польша биләмәһендә урынлашҡан тарихи-географик өлкә, Лужица еренең бер өлөшө.
Лужицала немецтар менән бер рәттән әҙ һанлы славян халҡы йәшәй (лужицанлылар (40 мең кеше). Бөтәһе лә лужица телендә (чех теленә яҡын) һөйләшә, [[Немец теле|немец телендә] иркен аралашалар. Уларҙы Лужица сорбтары тип тә йөрөтәләр. Улар — Урта быуаттарҙа көнсығышҡа герман экспансияһы ваҡытында иҫән ҡалған көнбайыш славян халҡы (поморҙар, полабтарға ҡараған ҡәбиләләрҙең күбеһе юҡ ителгән йәки немецтар тарафынан ассимиляцияланған).
Түбәнге Лужица — Төньяҡ Герман уйһыулығының таулы бер өлөшө. Уның баш ҡалаһы — Котбус ҡалаһы. Бында Түбәнге Лужица бушлыҡтары тәбиғәт паркы урынлашҡан.
Икенсе донъя һуғышынан һуң сорбтар Чехия дәүләтенә ҡушылыуға өмөт итә, тик Судет немецтарын Германияға ебәреү менән мәшғүл булған Чехия хөкүмәте уларға ҡарата битараф була. Лужица теленең бөгөнгәсә һаҡланып ҡалыуы — Көнсығыш Германияла (ГДР-ҙа) совет ғәскәрҙәре тороу һәм ГДР етәкселегенең славян халҡына ҡарата мәрхәмәтле сәйәсәт үткәреүгә бәйле (киң милли — мәҙәни автономия, лужица мәктәптәре, китаптар баҫтырыу һ.б.).
Бөгөн Лужица халҡы (йәштәр), эш эҙләп, тыуған ерен ташлап, күпләп китә. Мәктәптәрҙә туған тел уҡытыу өсөн ата-әсәләрәҙән ғариза алыу индерелгән. Аҙ һанлыға ҡалып барған Лужица халҡы йәшәгән төбәктәрҙә мәктәптәр немец теленә күсерелә. Социалистик ГДР-ҙағы милли аҙсылыҡ өсөн ҡаралған өҫтөнлөктәр бөтөрөлгән.
# Пыхталь

Пыхталь — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алька йылғаһының уң ярына тамағынан 8,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пыхталь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200013073
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201307
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хой-Яха (Ольвей-Яха ҡушылдығы)

Хой-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ольвей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Хой-Яха (Ольвей-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045444
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304544
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Абдуллина Рәйлә Ниғәмәтйән ҡыҙы

Абдуллина Рәйлә Ниғәмәтйән ҡыҙы (19 февраль 1930 йыл — 27 февраль 2002 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-фармакологы. Медицина фәндәре докторы (1976), профессор (1978). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989).

# Абдуллина Рәйлә Ниғәмәтйән ҡыҙы
## Биографияһы

Рәйлә Ниғәмәтйән ҡыҙы Абдуллина 1930 йылдың 19 февралендә Башҡорт АССР-ының Арғаяш кантоны Арғаяш ауылында (әлеге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) тыуған.
1952 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын яҡшыға тамамлай һәм фармокология кафедраһы йүнәлешендәге аспирантураға уҡырға керә.
1955 йылда, «Оҙаҡ дарыуҙар ҡулланып йоҡлауҙың ашҡаҙандың эшмәкәрлегенә йоғонтоһо» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлап, аспирантура тамамлай.
1955 йылдың сентябренән алып ассистент, ә 1966 йылдан алып фармакология кафедраһының доценты булып эшләй, уҡытыу хеҙмәткәрлеген интенсив ғилми хеҙмәте менән бергә алып бара.
1974 йылда ғалим «Региональ ҡан әйләнешенә төрлө гипотензив дарыуҙарҙың ҡатнаш йоғонтоһо үҙенсәлектәре» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, 1978 йылда профессор дәрәжәһенә лайыҡ була һәм был вазифала 1982 йылға тиклем эшләй.
1982 йылда педиатрия, санитар-гигиена, фармацевтика факультеттарының 2-се фармакология кафедраһын ойоштора һәм 1987 йылға тиклем уның мөдире, ә 1993 йылға тиклем – профессоры булып эшләй.
Рәйлә Абдуллина БДМУ диссертация советы ағзаһы. Ул 106 фәнни хеҙмәт, 2 монография, автор тикшереүҙәрен баҫтырып сығара. Уның етәкселеге аҫтында 5 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.
Рәйлә Абдуллинаның ғилми эшмәкәрлеге гипотензив дарыуҙарҙың йөрәк-ҡан тамырҙары системаһына йоғонто яһау механизмын, ҡатнаш дарыуҙарҙың артериаль баҫымға, ҡан тамырҙары тонусына һәм региональ ҡан әйләнешенә йоғонто яһау үҙенсәлектәрен тикшереүгә, спазмолитик һәм бронхолитик тәьҫир итеүсе яңы биологик актив матдәләр эҙләүгә, бейек андыҙҙың һәм төрткөлө һары мәтрүштең дауалау үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә бағышланға.
1989 йылда Рәйлә Ниғәмәтйән ҡыҙы Абдуллинаға «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» почетлы исеме бирелә.

# Абдуллина Рәйлә Ниғәмәтйән ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989)

# Абдуллина Рәйлә Ниғәмәтйән ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* «Фармакологическая коррекция кининовой системы организма при сердечно-сосудистых заболеваниях». Өфө, 1997 (авторҙ.).
# Илмән күле

Илмән күле (рус. Ильме́нское озеро (Ильме́нь)) - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Мейәс ҡалаһы янындағы күле.

# Илмән күле
## Географияһы

Илмән күле Көньяҡ Уралдағы Илмән һыртының көньяҡ осонда Мейәс ҡалаһы янында, Илмән ҡурсаулығы эргәһендә урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән — 331 м. Күлдең көньяғында Транссебер магистраленең Көньяҡ Урал тимер юлы Мейәс станцияһы, төньяҡ һәм көнсығыш яры буйлап Мейәс — Сыбаркүл автомобиль юлы һәм Өфө — Силәбе тимер юлы үтә.
Силәбегә тиклем – 80 км, Өфөгә – 270 км, Мейәскә – 5 км ара.

# Илмән күле
## Тасуирламаһы

Һыу ятҡылығы төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан һуҙыла, оҙонса түңәрәккә яҡын рәүешле. Майҙаны — 4,76 км².
Юлдарҙан ары көнсығыш яры хужалыҡ эшмәкәрлеге өсөн ҡулланылмай, сөнки Илмән ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан. Көньяҡ яры Һаҙлыҡлы.
Яр буйына табан төбө ылымыҡлы, ҡуйы булып һыу үҫемлектәре баҫҡан.
Хайуандар донъяһы уникаль. Бында ғалимдар энәғараҡтың һирәк осраған төрҙәрен тапҡан, урындағы һунарсылар һәм балыҡсылар йәмғиәте ағзалары өлкәнең Ҡыҙыл китабына индерелгән йылға ҡамаһы осрауын теркәгән.
Күлде өлөшсә дамба менән уратҡандар, күлдән ағып сыҡҡан һыу Мейәс йылғаһына ҡоя..

# Илмән күле
## Этимологияһы

Күлгә атама төп Урал һыртынан 40 км көнсығышҡараҡ һуҙылған Илмән тау һырты исеменән бирелгән. ул. Илмән күле ҡәҙимдән рус. Ильмень, Эльмень тип аталып килгән (1736 , 1742 йылдағы карталар); Петр Симон Паллас уны Именкуль тип атаған (башҡортса синонимы — «хәүефһеҙ күл»).
Шул уҡ ваҡытта Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡорттарҙың тотемы - имән ағасынан килеп сыҡҡандыр тип фаразлай.
# Вежа-Ю (Мезень ҡушылдығы)

Вежа-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 499 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вежа-Ю (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044282
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004428
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Воргашорвис

Воргашорвис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Воргашорвис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000073204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007320
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сыкзас

Сыкзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 289 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сыкзас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008259
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200825
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәхих

Сәхих (ғәр. صحيح‎; рус. Сахи́х) — абруйлы мосолмандар күҙлегенән иң ышаныслы хәҙистәр категорияһы. Хәҙистең дөрөҫлөгөн раҫлаусы төп шарттарҙың береһе — хәҙистәрҙең ышаныслы рәүиҙәрҙән тапшырылған булыуы; башҡа ышаныслы хәҙистәргә ҡаршы килмәү һәм бүтән етешһеҙлектәр юҡлығы. Сәхих атамаһы шулай уҡ ышаныслы хәҙистәр булған хеҙмәттәргә лә бирелә. Улар араһында хәҙистәрҙең иң абруйлы йыйынтыҡтары «Сәхих әл-Бохари» һәм «Сәхих Мөслим». Шәриғәттә ислам ҡанундарына нигеҙләнгән сауҙа килешеүе лә сәхих тип атала (сәхих ба’й). Ғәрәп тарихи-биографик традицияһында сәхих термины төрлө хәбәрҙәрҙең йәки мәғлүмәттәрҙең дөрөҫлөгөн баһалау өсөн ҡулланыла.

# Сәхих
## Хәҙистең дөрөҫлөгө шарттары

Хафиз Ибн Хәжәр әл-Әсҡәләни сәхих хәҙистәргә тап килергә тейешле биш шартты билдәләгән:
* Һәр бер риүәйәтсе (рәүи) хикәйәләү сылбырында (иснәд) ышаныслы булырға тейеш.
* Һәр рәүиҙең хәтере яҡшы булырға тейеш.
* Һәр хәҙистең иснәде өҙлөкһөҙ булырға тейеш.
* Һәр рәүи хәҙисте алдағы рәүиҙәр сылбырын өҙмәйенсә ишетергә тейеш.
* Һәр хәҙис икенсе ышаныслы хәҙискә ҡаршы килмәҫкә тейеш.

# Сәхих
## Хәҙистәр синыфтары

Сәхих хәҙистәр 7 синыфҡа бүленә:
* әл-Бохариҙа ла, Мөслимдә лә килтерелгән хәҙистәр;
* әл-Бохариҙа ғына килтерелгән хәҙистәр;
* Мөслимдә генә килтерелгән хәҙистәр;
* әл-Бохари һәм Мөслимдә килтерелмәгән, әммә икеһенең дә талаптарына (шурут) яуап бирә;
* әл-Бохари талаптарына яуап бирә;
* Мөслимдең талаптарына яуап биргән хәҙистәр;
* Башҡа хәҙисселәрҙең фекере буйынса дөрөҫ булғандары.

# Сәхих
## Ышаныслы хәҙистар йыйынтығы

Ҡайһы бер хәҙистәрҙе өйрәнеүселәр үҙҙәренең йыйынтыҡтарында тик ышаныслы хәҙистәрҙе генә йыйырға тырыша. Әммә имам әл-Бохари һәм Мөслим генә быға тулыһынса ирешә алған. Түбәндә сәхих хәҙистәр йыйынтығы һанап кителгән:
* Сәхих әл-Бохари — Ҡөрьәндән һуң иң ышаныслы китап булып иҫәпләнә
* Сәхих Мөслим — дөрөҫлөгө буйынса әл-Бохариҙан ҡала икенсе урында тора
* Сәхих Ибн Хүзәймә
* Сәхих Ибн Хиббән
* Мүстәдрәҡ Әл-Хәким ән-Нишабури
* Әл-Әхәдис Әл-Жиәд әл-Мөхтәрәм мин ма ләйсә фи сәхихәйн Диәүтдин әл-Мәҡдиси
# Маручак

Маручак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северная Уньга йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Маручак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011722
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201172
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Крутой Лог (Силәбе өлкәһе)

Крутой Лог — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ҡасаба. Петропавловск ауыл биләмәһе составына инә.

# Крутой Лог (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл аша шул уҡ исемле йылға аға. Район үҙәге Верхнеурал ҡалаһына тиклем ара — 56 км.

# Крутой Лог (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

1963 йылда Силәбе (ауыл) район эшсе депутаттары советы башҡарма комитеты ҡарары менән Петропавловск совхозының крутой Лог бүлексәһендә — Крутой лог ауылы тораҡ пункты теркәлә.

# Крутой Лог (Силәбе өлкәһе)
## Урамдар

Ҡасабаның урам селтәре 4 урамдан һәм 1 тыҡрыҡтан тора.