yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты

А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты — Иркутскиҙа урынлашҡан юғары уҡыу йорто.

# А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты
## Тарихы

Иркутск дәүләт аграр университеты 1934 йылдың 9 майында Иркутск ауыл хужалығы институты булараҡ барлыҡҡа килә.
Иркутск дәүләт аграр университетында 19 һөнәр, 13 бакалавриат йүнәлеше һәм 11 магистратура йүнәлеше буйынса АПК өлкәһендә һәм иҡтисадтың сиктәш тармаҡтарында әҙерлек алып барыла.
Иркутск дәүләт аграр университетының 30 000 га ауыл хужалығы билдәләнешендә ере бар. Академияның Большое Голоустноеҙа һунарсылыҡ ере - һыуҙары бар, ә Оёкта ауыл хужалығы ерҙәре бар. Иркутск дәүләт аграр университетының 180 000 га майҙанлы уҡытыу-тәжрибә һунарсылыҡ хужалығы бар.
2012 йылда Иркутск дәүләт аграр университетында 704 студент сығарылған, уларҙың е — «левик», се-ситтән тороп уҡый.
2012 йылда нәтижәһеҙ тип табылған, был эште оптималләштереүгә китергән.
2014 йылдың февралендә Ирға һәм Усть-Орда өлкәһе Бүрәт республикаһы хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул һала.
2017 йылдың мартында Рособрнадзор Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университетына студенттар ҡабул итеүҙе тыя.
Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү итеү буйынса Федераль хеҙмәтенең 2017 йылдың унынсы апрелендәге 807-07 номерлы бойороғо менән А.А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университетына ҡабул итеү торғоҙола.

# А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты
## Саңғы трассаһы

Иркутск дәүләт аграр университетының саңғы трассаһы 1950-се йылдарҙан бар. Йыл һайын бында 30-ға яҡын старт уҙғарыла, шул иҫәбенә "Россия саңғы юлдары" бөтөн рәсәй массакүләм саңғы ярышы ла инә. 2014 йылдың май айында Иркутск районының Йәштәр биҫтәһендә ИрГСХА саңғы трассаһы территорияһын коммерциялы булмаған «Массовое» йәмғиәтенә бүлеп биреү сәбәпле талаш-һуғыш сыға, йәмәғәтселек быға ҡаршы сыға: бобслей буйынса ике тапҡыр олимпия чемпионы А.Ю. Зубков, донъя чемпионаттарының ике тапҡыр көмөш һәм бронза призеры, тимераяҡта шуу буйынса атҡаҙанған спорт мастеры О. И. Равилова һәм башҡалар ҡаршы була. Хәлде Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты С.Ю. Тен контрольгә ала.

# А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты
## Ректорҙары

* Ионов, Алексей Максимович (1935-1937)
* Рыжиков, Валерий Николаевич (1989-1992)
* Долгополов, Александр Афанасьевич (1992-2006)
* Юрий Евгеньевич Вашкевич (2007 - 2011)
* Таиланд, Геннадий Орденов (2011 йылдан)
* Вашкевич, Юрий Евгеньевич (2015-2020)
* Дмитриев, Николай Николаевич, ректор вазифаларын ваҡытлыса башҡарыусы (15.09.2020)

# А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты
## Факультеттар

* Агроном
* Инженер
* БиВМ;
* Һунарсылыҡ
* Иҡтисад
* Энергетика

# А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты
## Иркутск дәүләт аграр университеты матбуғат үҙәге

2017 йылдан башлап Иркутск дәүләт аграр университетына Рыжков Артем Владимирович етәкселегендәге һөнәри ориентация һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш үҙәге тураһында нигеҙләмә менән йайга һалына торған матбуғат үҙәге эшләй башлаған.
# Зеновец

Зеновец — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рочуга йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Зеновец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004924
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ханюку-Ты-Вис

Ханюку-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 350 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ханюку-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072153
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007215
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нэдаолву-Яха

Нэдаолву-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хальмер-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Нэдаолву-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075596
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307559
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ришлейка

Ришлейка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсар йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ришлейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038444
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003844
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Калипсо

?Калипсо :
Калипсо луковичная. Общий вид цветущего растения :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Сәскәле үҫемлектәр |
| Класс: | Бер өлөшлөләр |
| Тәртип: | Себен ҡыуағы сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Әшәлсә һымаҡтар |
| Суб-ғаилә: | Эпидендровые |
| Триба: | Калипсо һымаҡтар |
| Ырыу: | Калипсо |
Латинса исеме :
Calypso Salisb. (1807) :
Виды :
Калипсо клубневая Calypso bulbosa (L.) Oakes (1842) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Кали́псо (лат. Calypso) — әшәлсә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Калипсо
## Таралышы

1 төрө — һуғанбашлы калипсо билдәле, Евразияның һәм Төньяҡ Американың уртаса бүлкәтендә таралған. Күләгәле мүкле ылыҫлы урмандарҙа үҫә. Белорет («Төньяҡ Ҡыраҡа» ҡурсаулығы), Бөрйән (Башҡорт ҡурсаулығы), Ҡариҙел (Байҡы йылғаһы тамағы һәм Яңы Йәнсәйет ауылының тирә-яғы) һәм Нуриман (Өфө яйлаһы) райондарында осрай. Декоратив үҫемлек.

# Калипсо
## Биологик яҙма

Ҡыҫҡа тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, аҫҡы өлөшөндә һуғанбаш рәүешле йыуанайған, өҫкөһөндә 2—3 ярылы еңсә менән (редукцияланған япраҡтарҙың ҡалдыҡтары), бейеклеге 8—20 см. Япрағы ҡарағусҡыл йәшел төҫтә, яңғыҙар, киң йомортҡа формаһында, оҙон һаплы, ҡышлаусы, тамыр янында урынлашҡан. Сәскәһе хуш еҫле, яңғыҙар, эре, эйелгән; япраҡ эргәлегенең япраҡсалары ҡарағусҡыл ал төҫтә, тигеҙ тиерлек, тар ланцет формаһында, нур рәүешле таралған, оҙонлоғо 1,2—1,5 см. Ирене ситек формаһында, ҡыҙғылт‑көрән һыҙаттары һәм төрткөләре булған аҡһыл йәки һарғылт төҫтә, оҙонлоғо яҡынса 2 см. Һеркәлеге һалынҡы, поллинийҙары — 2. Июль‑августа сәскә ата. Емеше — ҡоро ҡумта, июнь‑июлдә өлгөрә.

# Калипсо
## Составы

Составында алкалоидтар бар, халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Һирәк осрай торған үҫемлек, Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Пюльская Шавья

Пюльская Шавья — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пюла йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пюльская Шавья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036296
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003629
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Савинкова (Демьянка ҡушылдығы)

Савинкова — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Савинкова (Демьянка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015290
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301529
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Грязная (Чир ҡушылдығы)

Грязная — Рәсәйҙең Ростов өлкәһе биләмәләрендә ағыусы йылға, Чир йылғаһы тамағынан 124 км өҫтәрәк уң ярына килеп ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Грязная (Чир ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Дон һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Йылғаның бассейны — Дон йылғаһы (һыу бассейнының Рәсәйҙәге өлөшө).
Рф территорияһының һыу хужалығы районлаштырыу геомәғлүмәте системаһы һәм һыу ресурстарының федераль агентлығы иҫәпләүҙәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300812107000009924
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды— 107000992
* Бассейн коды — 05.01.04.008
* ГӨ буйынса том һаны — 7
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0

# Грязная (Чир ҡушылдығы)
## Тасуирлама

Йылға Совет районының Ҡыҙыл Дубрава утарынан төньяҡтараҡ башлана. Артабан ағымы аҫҡа табан Усть-Грязновский утары аша үтә һәм шунда уҡ Чир йылғаһына ҡоя. Грязная йылғаһының ике исемһеҙ ҡушылдыҡ йылғаһы бар.

# Грязная (Чир ҡушылдығы)
## Иҫкәрмә

* ↑ Государственный водный реестр РФ: Река Грязная (билдәһеҙ).
# Савин Игорь Юрьевич

Савин Игорь Юрьевич (10 апрель 1962 йыл) — тупраҡты өйрәнеү буйынса Рәсәй ғалимы, РФА ағза-корреспонденты (2016), РФА академигы (2019).

# Савин Игорь Юрьевич
## Биографияһы

Савин Игорь Юрьевич 1962 йылдың 10 апрелендә Мәскәү өлкәһенең Шатура ҡалаһында тыуған
1984 йылда Мәскәү дәүләт университетының география факультетын тамамлай.
1984 йылдан алып 1986 йылға тиклем СССР Оборона министрлығының инженер-синоптигы.
1986 йылдан 1987 йылға тиклем — Мәскәү өлкәһе Шатура урман хужалығының урман һаҡлау буйынса инженеры.
1987 йылдан 2002 йылға тиклем — аспирант, кесе ғилми хеҙмәткәр, өлкән ғилми хеҙмәткәр, В.В. Докучаев исемендәге Тупраҡ институтының лаборатория мөдире (1990—2002)
1990 йылда «Дешифрирование почвенного покрова лесостепи центрально-чернозёмного района по среднемасштабным космическим снимкам» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай
2002 йылдан 2009 йылға тиклем ЕС (Италия) граждандар хәүефһеҙлеге институтында ғилми хеҙмәткәр.
2004 йылда «Анализ почвенных ресурсов на основе геоинформационных технологий» темаһына докторлылыҡ диссертацияһын яҡлай.
2009 йылдан 2011 йылға тиклем — РФА космос тикшеренеүҙәре институтында сектор мөдире.
2011 йылдан алып — В. В. Докучаев исемендәге Тупраҡ институтында ғилми эштәр буйынса директор урынбаҫары.
2015 йылдан алып — Мәскәү дәүләт университетының тупраҡ фәне факультетының тупраҡ географияһы кафедраһы профессоры
2016 йыл — РФА ағза-корреспонденты итеп һайлана
2019 йылда — Рәсәй Фәндәр академияһының академигы итеп һайлана.

# Савин Игорь Юрьевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Тупраө фәне өлкәһендә белгес.
Тупраҡтарҙың һәм ерҙең мониторингыһы һәм дистанциялы картографиялауҙың яңы технологияларын эшләүгә арналған тикшеренеүҙәр алып бара.
Уның етәкселегендә һәм туранан-тура ҡатнашлығында Рәсәй ерҙәренең һәм тупрағының ресурс потенциалын баһалауҙың күп вариантлы геомәғлүмәтле системаһы төҙөлә, ул Рәсәй Федерацияһы хөкүмәтенең № 51 2015 йылдың 27 ғинуарында сыҡҡан «Об утверждении Правил отнесения территорий к неблагоприятным для производства сельскохозяйственной продукции территориям» ҡарарҙы ҡабул итеү өсөн нигеҙ булып хеҙмәт итә.
350-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шуларҙан 15 монографияһы бар.
Төп хеҙмәттәре
* «Эколого-экономическая оценка деградации земель» (соавт., 2016)
* «Ресурсный потенциал земель Северного Кавказа для плодоводства» (соавт., 2016)
* учебное пособие «Аэрокосмические методы в сельском и лесном хозяйстве: компьютерный практикум» (2015)
# Шмеэим

Шмеэим (нем. Schmeheim) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 326 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,73 км². Диңгеҙ кимәленән 420 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98530 һәм автомобиль коды — HBN.
# Левый Мег-Тыг-Еган

Левый Мег-Тыг-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Уң Мег-Тыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Левый Мег-Тыг-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203857
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Француз Полинезияһында ислам

Ислам Француз Полинезияһы территорияһында әҙселек дине. Француз Полинесзияһы территорияһында 500-гә яҡын мосолман иҫәпләнә, был Француз Полинзияһы халҡының 0,1 процентын тәшкил итә.

# Француз Полинезияһында ислам
## Тарихы

Ислам XX быуат аҙағында, XXI быуат башында, Төньяҡ Африканан, башлыса Алжирҙан килгән мигранттар менән бергә Француз Полинезияһына күпләп үтеп инә башлай. 2013 йылда Таитиҙаың Папеэте ҡалаһында Француз Полинесзияһында беренсе һәм әлегә берҙән-бер мәсет асыла. Һуңғы йылдарҙа Француз Полинезияһының христиан һәм мосолман общиналары араһында көслө көсөргәнешлек күҙәтелә. Шул уҡ ваҡытта хөкүмәт дин тотоу азатлығына һәм дини берекмәләр булдырыу азатлығына хоҡуҡ бирә.

# Француз Полинезияһында ислам
## Уларҙың һаны һәм таралыуы

Француз Полинезияһында 500-гә яҡын мосолман иҫәпләнә, уларҙың күпселеге Таитиҙа йәшәй.
# Меллин

Меллин (нем. Mellin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 202 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,89 км². Диңгеҙ кимәленән 45 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38489 һәм автомобиль коды — SAW.
# Рәхимов Хәлил Хәләф улы

Рәхимов Хәлил Хәләф улы (2 май 1961 йыл) — ғалим-инженер, муниципаль һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 2007—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры урынбаҫары, 2008—2009 йылдарҙа Салауат ҡала хакимиәте башлығы.

# Рәхимов Хәлил Хәләф улы
## Биографияһы

Хәлил Хәләф улы Рәхимов 1961 йылдың 2 майында Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Түбәнге Ибрай ауылында тыуған.
1983 йылда Өфө нефть институтын «инженер-химик-технолог» һөнәре буйынса тамамлай. Техник фәндәр кандидаты (2005).
1983—2001 — ААЙ "Салауатнефтеоргсинтез"дың нефть эшкәртеү заводында технологик ҡоролмалар операторы, АВТ-2 ҡулайламаһы начальнигы, 14-се цех начальнигы урынбаҫары, 11-се цех начальнигы, баш технологы, баш инженеры;
2001—2007 — ААЙ "Салауатнефтеоргсинтез"да генераль директорҙың беренсе урынбаҫары — баш инженеры, техник директоры-баш инженеры, баш инженеры;
2007—2008 — Башҡортостан Республикаһының сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры урынбаҫары;
2008—2009 — Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы;
Рәхимов Х. Х. хакимиәт башлығы вазифаһынан ваҡытынан алда — үҙ теләге менән отставкаға китә. Отставканың сәбәбе — илдә финанс кризис эҙемтәһе.
2009 йылдан — ААЙ "Салауатнефтемаш"тың (Газпром Нефтехим Салауат) генераль директоры.
2010 йылдан әлеге ваҡытҡа тиклем — Башҡортостан Республикаһы сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрының беренсе урынбаҫары.

# Рәхимов Хәлил Хәләф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының «Почётлы нефтсе»һе.
* Башҡортостан Республикаһы Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Почёт грамотаһы
* Этилбензол-стирол етештереүҙе башлау хөрмәтенә ҡала округы хакимиәтенең Почёт грамотаһы,
* «Хеҙмәт ҡаһарманлығы өсөн» Бөйөк Петр миҙалы
* I дәрәжә «Химия индустрияһы алдында хеҙмәттәре өсөн» ордены.

# Рәхимов Хәлил Хәләф улы
## Баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәре

* 28 уйлап табыуға патент һәм 50-нән ашыу фәнни-техник баҫма авторы.
# Карлыгач

Карлыгач — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобачева (Елбагач) йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Карлыгач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013190
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201319
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Паломица

Паломица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 359 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Паломица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035034
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103503
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грядовица

Грядовица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Грядовица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034532
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103453
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғариф Сайрани

Ғариф Сайрани (1791—1856) — дин, суфыйлыҡ әһеле.

# Ғариф Сайрани
## Биографияһы

1791 йылда Нуғай даруғаһы Юрматы улусы Моталлап ауылында (хәҙерге Башҡортостандың Ишембай районы Һайран ауылы) тыуған.
Башта Моталлап (Һайран) мәҙрәсәһендә белем алғандан һуң Стәрлетамаҡ мәҙрәсәһендә уҡый.
Һуңынан математика һәм фәлсәфә менән ҡыҙыҡһынып, был өлкәләге белемдәрен камиллаштырырға теләй. Ошоға бәйле ҡатай ырыуы вәкиле, Ҡорош ауылынан Низаметдин менән бергә Бохараға килә һәм ҡалалағы мәҙрәсәләренең береһендә белем ала башлай. Әммә Бохарала был фәндәрҙе өйрәнеүҙең бөлгөнлөккә төшөүен күреп, тыуған яғына Вәли муллаға хат яҙа һәм унда мәҙрәсәлә хөкөм иткән схоластикаға һәм дини фанатизмға кире ҡарашын белдерә: «Был илдәрҙә рациональ фәндәрҙән тик исем генә ҡалған, улар [шәкерттәр] мираждарҙың балҡышы менән яңылыш юлдан яҙҙырыла. Уларҙы ҡәтғи һығымтаға килтереүсе бер кем дә юҡ. Улар барыһы тураһында ла бәхәсләшә, әммә ниндәй яҡ һайларға белмәй юғала. Шәриғәт фәндәренә килгәндә, исем дә, асылы ла ҡалмаған. Сит илдә илгә сәйәхәт итеүемдең маҡсаты — был фәндәрҙе яҡшы белгән кешене табыу ине. Донъяла улар шул тиклем аҙ ҡалған». Ә Бохараның ул саҡтағы руханиҙарын Ғариф Сайрани түбәндәге һүҙҙәр менән һүрәтләй: «уларҙың башындағы сәллә тау кеүек күтәрелә, ә ғорурлыҡтары диңгеҙ кеүек сикһеҙ, әммә улар үҙҙәре наҙан һәм ике йөҙлө».
Яңы белемдәр артынан башта Гератҡа бара, һуңынан Ҡабул, Рей, Бағдад мәҙрәсәләрендә белем ала. Әммә унда ла уларҙы төшөнкөлөк көтә.
Тыуған яғына ҡайтҡас, Юрматы улусы мәҙрәсәһендә уҡыта. Шәреҡ фәлсәфәһе буйынса ғәрәп телендәге фәнни хеҙмәттәр авторы. Бер өлөшө «Ғакаид Нәфисә» китабында баҫыла, тағы бер яҙмаһы Ризаитдин Фәхретдинов, Морат Рәмзи, Шиһабетдин Мәржәни баҫмаларында донъя күрә.
# Бормотушка

Бормотушка — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 311 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Бормотушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006056
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200605
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Черемшанка (Шегарка ҡушылдығы)

Черемшанка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегарка йылғаһының уң ярына тамағынан 332 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Черемшанка (Шегарка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013299
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201329
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гёсниц

Гёсниц (нем. Goßnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3752 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,04 км². Диңгеҙ кимәленән 202 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4639 һәм автомобиль коды — ABG.