yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тарасенко Николай Евдокимович

Тарасенко Николай Евдокимович (9 май 1908 йыл — 20 июль 1974 йыл) — тракторсы, Дәүләкән машина-трактор станцияһында трактор бригадаһы бригадиры . Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Тарасенко Николай Евдокимович
## Биографияһы

Тарасенко Николай Евдокимович 1908 йылдың 9 майында БАССР-ҙың Дәүләкән районы Калиновка ауылында тыуған. Белеме - урта махсус.
1930 йылда Дәүләкән районының Дәүләкән игенселек совхозында тракторсы булып эшләй. 1930—1933 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. 1934 йылда тракторсы, трактор бригадаһы бригадиры, 1936 йылда Бәләбәйҙә өлкә автотракторҙар мәктәбен тамамлай, 1936 йылда механик-контролер, ә 1941 йылда Дәүләкән машина-трактор станцияһының инспекторы итеп тәғәйенләнә
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында машина-трактор станицяһында эшләп, сифатлы ремонт һәм профилактика иҫәбенә Дәүләкән машина-трактор станцияһында машиналарҙың етештереүсәнлеген күтәреүгә өлгәшә. Ошоноң арҡаһында 1947 йылда машина -трактор станцияһы һәр шартлы тракторҙың 869 гектар ер һөрөүенә өлгәшә. Юғары сифатлы трактор эштәренең планы арттырып үтәлә. Был машина-трактор станцияһы зонаһы колхоздарында бойҙай һәм арыштың юғары уңышын тәьмин итә. Арыштың планлы 9 центнеры урынына гектарынан 12,87 центнер, бойҙайҙың 8 центнер урынына 9,42 центнер йыйып алына. Һәр 15 көслө тракторға 852 центнер иген эшләп еткерелә һәм дәүләткә тапшырыла.
Хеҙмәтләндергән колхоздарҙа 610 гектарҙағы майҙандың һәр гектарынан 21,53 центнер арыш алғаны өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 2 апрелендәге указы менән Н. Е. Тарасенкоға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1954 йылда контролер-механик булып эшләй 1954 йылдан алып 1959 йылға тиклем Дәүләкән механик заводында директоры менән эшләй. 1969 йылда пенсияға киткәнгә тиклем Дәүләкән авторемонт заводында директор вазифаһын биләй.
Тарасенко Николай Евдокимович 1974 йылдың 20 июлендә вафат була.

# Тарасенко Николай Евдокимович
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948)
* Ленин ордены менән бүләкләнгән (1948)
# Ҡыҙыл бөрлөгән

?Ҡыҙыл бөрлөгән :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Рауза һымаҡтар |
| Суб-ғаилә: | Rosoideae |
| Ырыу: | Ҡурай еләге |
| Төр: | Ҡыҙыл |
Латинса исеме :
Rubus saxatilis L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 504886 NCBI 75091 |
Ҡыҙыл бөрлөгән (рус. Костяни́ка, Костяника камени́стая, лат. Rúbus saxátilis) — рауза һымактар ғаиләһенән күп йыллыҡ ярым ҡыуаҡ, бейеклеге 25 см-ға етә. Май-июнь айҙарында аҡ сәскә ата, июль баштарында емеше өлгөрә.

# Ҡыҙыл бөрлөгән
## Таралыуы

Ҡыҙыл бөрлөгән урмандарҙа, тауҙарҙын ташлы биттәрендә, әрәмәлектә, болон-туғайҙарҙа үҫә. Европа, Себер, Алыҫ Көнсығышта таралған.
* Костяника. К. А. М. Линдман, «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926 китабынан ботаник иллюстрация
# Ғәлиәкбәр ауыл советы (Бөрйән районы)

Ғәлиәкбәр ауыл советы — Башҡортостандың Бөрйән районы муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, статус һәм муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре тураһында» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ғәлиәкбәр ауыл советы (Бөрйән районы)
## Ауыл советы составы

* Ғәлиәкбәр ауылы,
* Үрге Нөгөш ауылы.

# Ғәлиәкбәр ауыл советы (Бөрйән районы)
## Етәкселәре

* Әминев Абдрахман Рауил улы — 1923 йыл
* Сәғитов Әбделҡәйүм Сәғит улы — (1927—1930, Ҡара: Олатайыбыҙ Ҡәйүм Сәғит улы Сәғитов)
* Ишкилдин Ибраһим Ваһап улы (1931)
* Ғәлиәкбәров Батыр Зәйнулла улы — (01.1932 — 06.1934)
* Бикишев Мөхәмәт Өмәтҡол улы — (06.11.1937 — 01.01.1940)
* Хөснитдинов Әхмәҙиә Садиҡ улы — (01.01.1940 — 28.07.1941)
* Ғәбитов Әхмәҙулла Абдулла улы — (10.1941 — 11.1942)
* Хәлитов Әбделхәй Фәйзрахман улы — (11.1942 — 05.1943)
* Хәлитова Сәхип Ф. — (05.1943 — 08.1943)
* Биккинин Ғилман Сөләймән улы — (09.1943 — 03.1946)
* Йәнғәлин Тайып Мөхәмәтғәле улы — (04.1946 — 03.1953)
* Аҫылғужин Ҡунаҡбай Ғөбәйт улы — (03.1953 — 09.1954)
* Йәнғәлин Тайып Мөхәмәтғәле улы — (10.1954 — 03.1955)
* Әхтәмов Сәйфулла Ғөбәйт улы — (04.1955 — 14.02.1956)
* Ҡаһарманов Әбдразаҡ Абдрахман улы — (14.02.1956 — 02.1959)
* Аминев Сынтимер Яхъя улы — (03.1959 — 11.03.1961)
* Әминев Шәмситдин Нажмитдин улы — (11.03.1961 — 05.1962)
* Әхтәмов Сәйфулла Ғөбәйт улы — (06.1962 — 14.03.1967)
* Ғәбитов Әхмәҙулла Абдулла улы — (03.1967 — 03.1969)
* Әхмәтов Әхмәт Ғатаулла улы — (04.1969 — 07.1971. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары))
* Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы — (07.1971 — 07.1973)
* Ғәбитов Урал Мансур улы — (07.1973 — 06.1975)
* Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы — (06.1975 — 03.1980)
* Ғәбитов Рауил Әхмәҙулла улы — (03.1980 — 03.1983. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары))
* Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы — (03.1983 — 07.1987)
* Бикишев Ишбулды Әбдрәхим улы — (07.1987 — 03.1990)
* Әминев Фәрит Шарифйән улы — (03.1990 — 02.1992. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары))
* Ҡаһарманов Кәрим Абдулхаҡ улы — (02.1992 — 02.2000. Ҡара)
* Йәнғәлин Марат Тайып улы — (02.2000 — 01.2004)
* Бикишев Ишбулды Әбдрәхим улы — (01.2004 — 03.2007)
* Әминев Шамил Ағзам улы — (03.2007 — 03.2009)
* Кулбаев Әнүр Әмир улы — (03.2009 — 03.2011)
* Әминев Иҙел Ағзам улы — (03.2011 — 09.2015. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары)
* Әхтәмов Руслан Мөҙәрис улы — (09.2015 — 09.2019)
* Ғәбитова Әлфиә Ишбулды ҡыҙы — (13.09.2019 йылдан. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары)
# Полыш

Полыш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бия йылғаһының һул ярына тамағынан 208 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Полыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100086
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 8-се мәктәп (Таганрог)

Таганрогтың 8-се мәктәбе — Таганрогтағы урта дөйөм белем биреү мәктәбе.

# 8-се мәктәп (Таганрог)
## Тарихы

Таганрогтағы беренсе 8-се һанлы мәктәп Ҡыҙыл майҙандағы, яҙыусы В. Г. Короленко исемен йөрөткән элекке Юғары башланғыс ҡатын-ҡыҙҙар училищеһы бинаһында урынлашҡан.
Таганрогты немец ғәскәрҙәре оккупациялаған осорҙа (1941—1943) 8-се мәктәптең эше тергеҙелә.
1956 йылда 8-се мәктәп 3-сө мәктәп өсөн төҙөлгән яңы бинаға күсерелә һәм бер бинала берләштерелгән мәктәптәр «урта мәктәп № 8» тип атала.
Бөгөнгө 8-се урта мәктәп, Таганрог ҡалаһы хеҙмәтсәндәр депутаттарының Ленин район советы Башҡарма комитетының, 1954 йылдың 18 авгусындағы 343-сө ҡарары менән булдырылған. Яңы мәктәп төҙөү өсөн этәргес булып, Маяковский майҙанында Таганрог радиотехника институтының яңы «Г» корпусын төҙөү, һәм ошо төҙөлөш менән бәйле 3-сө мәктәптең иҫке бинаһын һүтеү буйынса күләмле эштәр башланыуы торҙо.
Мәктәп бинаһы1956 йылдың 20 сентябрендә асыла. Мәктәптең беренсе сығарылышы 1958 йылда була.
1964 йылда 8-се мәктәптә беренсе математик класс асыла. 2012 йыл мәғлүмәттәре буйынса, мәктәптә 740 уҡыусы уҡый, шуларҙан 290 уҡыусы дөйөм башланғыс белем ала, 350 уҡыусылары төп урта белем, 100 уҡыусы урта (тулы) дөйөм белем ала.
1988 йылдың 8 декабрендә, Таганрог халыҡ депутаттары ҡала советы башҡарма комитетының 411-се һанлы ҡарары нигеҙендә, 8-се мәктәп базаһында Таганрог радиотехника институты яҡлауы аҫтында, «Таганрог радиотехника институты янында һәм 8-се мәктәптә информатиканы тәрәнәйтеп өйрәнеүсе махсус класс» асыла, аҙаҡ ул Таганрог лицейы булараҡ билдәле була.

# 8-се мәктәп (Таганрог)
## Мәктәп исемдәре

* 1954 — 1965 йылдарҙа — 8-се урта мәктәп.
* 1965 — 1994 йылдарҙа — А. Г. Ломакин исемендәге производствоға өйрәтеү урта дөйөм белем биреү хеҙмәт политехник мәктәбе.
* 1994 — 2000 йылдарҙа — 8-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе.
* 2000 — 2002 йылдарҙа — муниципаль дөйөм белем биреү учреждениһы 8-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе .
* 2002 — 2011 йылдарҙа — А. Г. Ломакин исемендәге муниципаль дөйөм белем биреү учреждениһы 8-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе.
* 2002 — 2011 йылдарҙа — А. Г. Ломакин исемендәге муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениһы 8-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе .

# 8-се мәктәп (Таганрог)
## Мәктәп директорҙары

* 2006 йылдан хәҙерге көнгәсә — И. Ю Булычев
* 1985 — 2006 йылдар — Л. В. Мазнев
* 1977 -1984 йылдар — Л. М. Осипенко
* 1968 — 1977 йылдар — Д. И. Сергеев
* 1956 — 1968 йылдар — К. М. Орлов

# 8-се мәктәп (Таганрог)
## Мәктәптең билдәле уҡыусылары һәм хеҙмәткәрҙәре

* Басов Михаил Михайлович (1977) — лицей уҡытыусыһы, рәсәй режиссёр-документалисы, медиарәссам.
* Фетисов Александр Юрьевич (1961—19??) — мәктәп уҡыусыһы, Рәсәйҙең истребитель-осоусыһы, Афғанстанда хәрби бурысын үтәгән ваҡытта һәләк булған.
# Усть-Маш

Усть-Маш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесейек йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Усть-Маш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022624
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102262
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үрге Ҡондоҙ

Үрге Ҡондоҙ (үрге ағымында — Ҡондоҙ) — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһенең Төньяҡ һәм Абдулла районы һәм Татарстандың Баулы районы биләмәләрендә аға. Һалҡын Шишмә быуаһынан имән, йүкә урманы ситенән башлана. Урыҫ Ҡондоҙо, Шабрино һәм Андреевка ауылдары аша көнсығыш йүнәлешендә аға, артабан көньяҡ-көнсығышҡа борола. Аксенкино һәм Кабаевка аша ағып үтә. Иҫке Шалты ауылынан төньяҡтараҡ төньяҡ-көнсығышҡа борола һәм был йүнәлеште тамағына тиклем һаҡлай. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 454 км өҫтәрәк, Шалты ауылы эргәһендә, диңгеҙ кимәленән 124 метр бейеклектә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км. Түбәнге ағымында йылға киңлеге — 20 метрға тиклем, тәрәнлеге — 2 метрға тиклем.

# Үрге Ҡондоҙ
## Этимологияһы

Топоним «Ҡондоҙло йылға» («Бобровая (река)») (ҡондоҙ — «бобр») тип тәржемә ителә. «Үрге» билдәләмәһе Ыҡтың башҡа ҡушылдыҡтары — Ҡондоҙ йылғаһы менән сағыштырмала бирелә.

# Үрге Ҡондоҙ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027926
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102792
- Бассейн коды — 10.01.01.013
- ГӨ буйынса томы — 1 1 - ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Крючкова Валентина Александровна

Крючкова Валентина Александровна (1939 — 26 февраль 2018 йыл, Мәскәү) — сәнғәт фәне белгесе һәм сәнғәт тарихсыһы, XX—XXI быуаттарҙағы Франция һәм Италия сәнғәте буйынса белгес, М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетын тамамлаған(1963); сәнғәт фәндәре докторы, Рәсәй сәнғәт академияһы ҡарамағындағы Һынлы сәнғәт теорияһы һәм тарихы ғилми-тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр (1974),Рәсәй сәнғәт академияһының почетлы академигы (2013).

# Крючкова Валентина Александровна
## Биографияһы

Валентина Александровна Крючкова СССР-ҙа 1939 йылда тыуа; 1963 йылда ул М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын — «сәнғәт тарихы белгесе һөнәре буйынса — тамамлай. 1970 йылдан алып 1973 йыл буйына ул СССР Сәнғәт академияһының Һынлы сәнғәт теорияһы һәм тарихы ғилми-тикшеренеү институтының аспирантураһында уҡый: диссертация әҙерләгән саҡта уның ғилми етәксеһе философ, профессор Михаил Лифшиц була. 1975 йылда «Графика иллюстрированных журналов США и некоторые проблемы „массовой культуры“» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай һәм фән кандидаты булып китә.
1974 йылдан алып Валентина Крючкова СССР-ҙың (Художество) Сәнғәт академияһына ҡараған Һынлы сәнғәт теорияһы һәм тарихы ғилми-тикшеренеү институтында ғилми хеҙмәткәр була. Валентина Александровна Крючкова 2011 йылда «Абстракция осоронда Мимесис. Икенсе париж мәктәбе сәнғәтендә ысынбарлыҡ образдары» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай һәм артабан сәнғәт ғилеме докторы булып китә. Ике йылдан һуң ул Рәсәй Художество академияһының почетлы академигы булып китә. 2018 йылдың 26 февралендә Мәскәү ҡалаһында вафат була. В. В. Крючкова Мәскәү ҡалаһының Митино зыяратында ерләнгән.

# Крючкова Валентина Александровна
## Эштәре

* «Символизм в изобразительном искусстве. Франция и Бельгия, 1879−1900». Монография. М., Изобразительное искусство, 1994;
* «Пикассо: от „Парада“ до „Герники“». Монография. М., Прогресс — Традиция, 2003;
* «Мимесис в эпоху абстракции. Образы реальности в искусстве второй парижской школы». Монография. М., Прогресс — Традиция, 2010;
* «Группа „Наби“» /Альбом/. М., Белый город, 2008;
* «Тулуз-Лотрек» /Альбом/. М., Белый город, 2009.
# Оло Едик

Оло Едик — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1471 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Едик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015019
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201501
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чинти башнялары

Чинти башнялары (груз. ჩინთის კოშკები) — Грузияның Чинти ауылы тирәләй урынлашҡан архитектура ҡомартҡылары комплексы. Арагви йылғаһының һул ярында төҙөлгән булғандар.

# Чинти башнялары
## Тарихынан

Ауыл тарихи Пхови һәм Тианети ҡалалары араһында урынлашҡан. XVI быуатта Арагви Эристави биләмәһенә ингән, XVIII быуаттан - Картли-Кахетин короле ҡулы аҫтында ҡалған. Был урындар өсөн талашлы яуҙар булып торған. Шуға күрә яҡындағы ауылдар янында күпмелер йәшенеп торорға мөмкин булған айырым башнялар төҙөгәндәр. Уларҙың ҡайһы берҙәрендә шишмә йә ҡоҙоҡ та булған. Шундай башнялар Чинти ауылы янында ла булған

# Чинти башнялары
## Ҡаялағы башнялар

Башнялар ҡая ҡырҙары буйлап көнсығыштан көнбайышҡа табан төҙөлгән. XVIII быуатҡа ҡарай. Ҡаялағы башняларҙың диуарҙары өс яҡтан ғына. Ныҡ зыян күргән. Көнсығыш башняның төньяҡ һәм көньяҡ диуарҙары әлегә тиклем һаҡланған, ә көнбайыш башня диуарҙары 0,7-1,2 метр бейеклектән башлана. Көнсығыш башняның төньяҡ диуарында икенсе ҡат кимәлендә ишек бар.

# Чинти башнялары
## Ауылдағы башня

Биш ҡатлы бер башня ауылда,тигеҙлектә, Арагви йылғаһының һул ярында тора. 1982 йылда махсус фәнни реставрациялау оҫтаханаһы ремонт һәм реставрация эштәре башҡарған. Башняның етмәгән ерҙәре һәм ҡыйығы тергеҙелгән. Был ғәҙти булмаған башня. Өҫкө һәм аҫҡы яртыһының барлыҡ дүрт мөйөшө лә сталактиттарға ултыртылған.
Башня ның аҫҡы яғы юнылған таштарҙан эшләнгән. Диуарҙарының аҫҡы яғы аҡһыл көрән, өҫкө яғы һорғолт көрән. Аҫҡы өлөшөндә подвал бар. Берҙән бер аркалы ишек шул ҡатта эшләнгән. Бишенсе ҡатта - хәрби һаҡ торған.
Башняның өҫкө яртыһы ағас ярҡалар менән уратылған. Эсе иркен генә..

# Чинти башнялары
## Ҡомартҡы

2006 йылда Чинти башнялары Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына ингән
# Бокау

Бокау (нем. Bockau) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 2467 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,15 км². Диңгеҙ кимәленән 450–550 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 8324 һәм автомобиль коды ASZ.
# Яңы Сауҡалыҡ

Яңы Сауҡалыҡ (рус. Новосокулак)— Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районының Яңы Сауҡалыҡ ауыл Советына ингән ауыл.
Яңы Сауҡалыҡ ауыл Советының административ үҙәге.

# Яңы Сауҡалыҡ
## Географияһы

Район үҙәге Һарыҡташ ҡасабаһынан алыҫлығы туранан төньяҡ-төньяҡ-көнсығышҡа яҡынса 32 километр.

# Яңы Сауҡалыҡ
## Тарихы

Тарихи Башҡортостан ерҙәренә 19-сы быуатта сит тарафтарҙан күсеп килеүселәр ағымы көсәйә бара. Яңы Сауҡалыҡ ауылына 1866 йылда Рәсәйҙең һәм Украинаның үҙәк губерналарынан күсеп килеүселәр нигеҙ һалған. Улар өлөшсә Иҫке Сауҡалыҡтан күсеп ултырған, шуға ла ауылға ла исемде унан алғандар. Күскенселәр бер-береһенә яҡын ғына таралышып ултырып, утарҙар, ауылдар барлыҡҡа килтергән. Шул рәүешле Беркутовка, Самодуровка, Оторвановка, Зацепиловка, Хохлы, Курмыш, Мещановка утарҙары барлыҡҡа килгән. Совет осоронда ауыл Советы биләмәһендә «Наша Победа», «Красный пахарь», «Новый свет», Шевченко исемендәге, Чапаев исемендәге, Ворошилов исемендәге һәм «Заря» колхоздары эшләп килгән.
2004 йылдың 2 сентябрендә Яңы Сауҡалыҡ ауылының яңы статусы барлыҡҡа килә — ул ауыл Советы биләмәһенең административ үҙәге итеп раҫлана. Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Ырымбур өлкәһенең 2004 йылдың 2 сентябрендәге 1424/211-III-ОЗ номерлы «Ырымбур өлкәһе муниципаль берәмектәренә муниципаль район, ҡала округы, ҡала биләмәһе статусы биреү, муниципаль берәмектәрҙең сиктәрен билдәләү һәм үҙгәртеү тураһында» Закон менән билдәләнгән

# Яңы Сауҡалыҡ
## Этимологияһы

Ауылдың атамаһы буйынса 3 фараз йәшәп килә. Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев бер нисә фараз буйынса ентекле тикшеренеүҙәр үткәргәндән һуң «Местные названия Оренбургской области. Историко-топонимические очерки» тигән китабында, атама башҡорт теленән ингән, тип яҙа. Ойконимды башҡорт телендәге «һалҡынлыҡ», «суҡалаҡ» һүҙҙәре менән бәйләүҙәрен әйтә. Тәүгеһен ул ауыл тирәләй аҡҡан инештәр, шишмәләрҙең һалҡын һыулы булыуы менән аңлаталар, ти. Мәгәр «һалҡынлыҡ» һүҙенең нисек «Сокулак» тип үҙгәреп китеүен аңлап булмай, тип яҙа. Күрәһең, ул һүҙҙең «һыуыҡлыҡ» тигән синонимы ла булыуын белмәгәндер.
Йылға тирәләй башҡорттар йәшәгән суҡалаҡтар булыуы менән дә топонимсы килешмәй, сөнки ундай торамалар булуы билдәле түгел, ти.
Өсөнсө фараз — «сауҡалыҡ» — дөрөҫлөккә нығыраҡ тап киләлер, тигән һығымта яһай. Был тирәлә элек төрлө урындарҙа ҡайын урмандары үҫкән, әле лә сауҡалыҡтар бар, ти ул.

# Яңы Сауҡалыҡ
## Халҡы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса даими рәүештә йәшәүселәр 583 кеше тәшкил иткән (урыҫтар 95 %) , 2010 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса — 563.
# Прудовица (Кесе Просница ҡушылдығы)

Прудовица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Просница йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Прудовица (Кесе Просница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100034021
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103402
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Плотникова Марина Владимировна

Плотникова Марина Владимировна (11 май 1974 йыл — 30 июнь 1991 йыл) — СССР-ҙың урта мәктәпте яңы тамамлаған уҡыусыһы, үҙ ғүмерен ҡорбан итеп өс батып барған баланы ҡотҡарыусы. Рәсәй Федерацияһы Геройы исеменә лайыҡ булған беренсе ҡатын-ҡыҙ (1992, үлгәндән һуң). йәше буйынса иң йәш Рәсәй Федерацияһы Геройы (15 йәшлек Магомед Ташухаджиев менән бер рәттән).

# Плотникова Марина Владимировна
## Биографияһы

Марина Владимировна Плотникова 1974 йылдың 11 майында Пенза өлкәһенең Тамала районы Кесе Сергиев ауыл советының Зубрилово ауылында күп балалы ғаиләлә тыуған Марина ғаиләлә өсөнсө бала була, әсәһе уны алты башҡа һеңлеләре һәм ағалары Сергей, Наталья, Жанна, Елена һәм Владимир Александр менән бергә тәрбиәләй.
1991 йылдың 30 июнендә , ике һеңлеһе Жанна һәм Лена әхирәттәре Наталья Воробьева менән яр буйында Хопра йылғаһында һыу инә. Кискә табан йылғаға Марина килә. Воробьева ярҙан алыҫҡа китә һәм бата башлай. Марина һыуға ташлана һәм уны ситкә яр буйындағы ҡыуаҡлыҡтарға этәрә, әммә ике бәләкәй һелеһе, уның өсөн ҡурҡып, шулай уҡ уға ташлана. Һыу әйләнәһенә эләгеп, Жанна менән Лена бата башлай. Марина уларҙы ҡотҡара, әммә, хәле бөтөп, һәләк була.
Тыуған Зубрилово ауылында ерләнгән.
17 йәшлек ҡыҙҙың һәләк булыуы киң билдәлелек ала һәм төбәк матбуғатта тикшерелә. Батырлығын Бөйөк Ватан һуғышы осоро балаларының батырлығы менән сағыштыралар.
Рәсәй ФЫедерацияһы Президенты Борис Ельциндың 1992 йылдың 25 авгусындағы 925-се указы менән «өс батып барған баланы ҡотҡарыуҙа күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн», Марина Плотникова Рәсәй Федерацияһы Геройы исеменә лайыҡ була (үлгәндән һуң). Ул Рәсәй Федерацияһы тарихында был исемгә лайыҡ булған беренсе һәм алтынсы ҡатын-ҡыҙ була, (уға тиклем ике өс космонавҡа һәм ике осоусыға бирелә). Марина шулай уҡ үҙенең төбәгендә — Пенза өлкәһендә тәүге Рәсәй Геройы була.

# Плотникова Марина Владимировна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Рәсәй Федерацияһы Геройы (1992 йылдың 25 авгусында, үлгән һуң; «Алтын Йондоҙ» миҙалы № 6).

# Плотникова Марина Владимировна
## Иҫтәлеген мәңгеләштереү

Пенза өлкәһе закондар сығарыу йыйылышының 2004 йылдың 3 сентябрендәге ҡарары менән Марина Плотникованың исеме Пенза өлкәһенең Тамала районы Зубрилово урта мәктәбенә бирелә (2014 йылда ябыла), ул 1991 йылда тамамлаған.
Рәсәй Федерацияһы Геройы булараҡ Марина Плотникова исеме 2011 йылда Пензала Сура йылғаһының яры буйында асылған «Геройҙарға дан» стелаһына индерелә.
2009 йылдан Пенза өлкәһенең Тамала районы Варварино ауылы дөйөм белем биреү мәктәбендә «Яныусы йөрәктәр» волонтёрлыҡ ойошмаһы эшләй, ул 2014 йылдан Рәсәй Геройы Марина Плотникова исемен йөрөтә
2016 йылдың 29 июлендә Тамалала Пенза өлкәһе Тамала районында тыуған Рәсәй Геройҙары Марина Плотникованың һәм Роман Китаниндың бюстары асыла.
# Шодровка

Шодровка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Шодровка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200889
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2