yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Ҡыялым

Оло Ҡыялым (рус. Большой Киалим - Рәсәй Силәбе өлкәһе Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аҡҡан йылға. Йылға Мейәс йылғаһының һул ярына тамағынан 535 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Оло Ҡыялым
## Тасуирламаһы

Уралтау һыртының ярып, Ҡарабаш ҡалаһы янында Мейәс йылғаһына ҡоя. 1979 йылда тамағына яҡын ерҙә ҙур булмаған һыуһаҡлағыс ҡоролған, реконструкциялағпн шартта ул Мейәс, Сыбаркүл, Алтынтамаҡ (Златоуст) ҡалаларын һыу менән тәьмин итә ала.
Оло Ҡыялым диңгеҙ кимәленән 670 метр бейеклектә Мүкле Һаҙ тигән ерҙә баш ала. Һаҙҙың майҙаны Силәбе өлкәһендә бишенсе урында тора, тектоник уйпатта урынлашҡан.
Йылға ноябрь уртаһында туңа, боҙ апрель уртаһына тиклем тора. Ташҡын май уртаһына тиклем дауам итә. Һыу температураһы ғәҙәттә, иң йылы айҙарҙа ла 16 градустан артмай.
Оло Ҡыялымда алабуға, сабаҡ, бәрҙе, йәйен, ҡорман тереклек итә. Оло Ҡыялым һыуһаҡлағысында суртан..

# Оло Ҡыялым
## Тасуирламаһы
### Легенда

Оло Ҡыялымдың үҙ легендалары ла бар - имеш, бында әбей өрәге күренгеләй, уны "Ҡыялым әбейе" тип йөрөтәләр. Ул, имештер, кемгәлер дөрөҫ юлды күрһәтә, кемделер аҙаштыра

# Оло Ҡыялым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә башынан Арғужа һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500812111200003565
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200356
* Бассейн коды — 14.01.05.008
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Оло Ҡыялым
## Этимологияһы

Ҡыялым һуҙенең аныҡ ҡына шәрехләмәһе юҡ, әммә башҡорт теленең диалектындағы "ҡаялы (ҡыялы)" һүҙе менән бик яҡын, тип яҙа Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә. Йылға, ысынлап та, Уралтау һыртының текә ҡаялы тауҙары араһынан юл ярып аға һәм "ҡаялы" атамаһы уға бик тап килә..
# Кокуй (Серебрянный ҡушылдығы)

Кокуй — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Серебряная йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Кокуй (Серебрянный ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101085
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Каннавурф

Каннавурф (нем. Kannawurf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 860 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,43 км². Диңгеҙ кимәленән 138 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6578 һәм автомобиль коды — SOM.
# Әнисә

Әнисә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Әнисә
## Этимологияһы

Әнисә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе иң яҡын күргән, йән дуҫ тигәнде аңлата. Шулай уҡ үлән атамаһынан (Әнис-Әнисә) килеп сыҡҡан.

# Әнисә
## Билдәле шәхестәр

Яхина Әнисә Алтынтимер ҡыҙы (11 май 1952 йыл) — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының нәфис һүҙ жанры артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
Дилмөхәмәтова Әнисә Хәйретдин ҡыҙы (27 ноябрь 1933 йыл — 12 август 2015 йыл) — театр актёры һәм драматург. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1972).
Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы (15 декабрь 1941 йыл) — башҡорт шағиры, тәржемәсе, 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, журналист, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992), Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2011).
Хәмәтдинова Әнисә Әхтәм ҡыҙы (13 март 1928 йыл — 25 октябрь 1989 йыл) — башҡорт яҙыусыһы. 1982 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Муллағолова Әнисә Муса ҡыҙы (5 март 1963 йыл) — ғалим—әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, журналист. Филология фәндәре кандидаты, доцент. «Юлдаш» радиоһы хеҙмәткәре. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы.
Жеравина Әнисә Нурылғаян ҡыҙы (22 май 1932 йыл) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. 1965 йылдан Томск дәүләт университеты уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2011) һәм почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2002).
Каверина-Ғәлиева Әнисә Заһретдин ҡыҙы — Европа реестры психолог-психотерапевы, Рәсәй Федерацияһы Профессиональ Психотерапевтик Лигаһының Тула бүлексәһе етәксеһе, Лиганың Халыҡ-ара класлы рәсми уҡытыусыһы һәм практика супервизоры, ЯСЙ «Фармбытхим» һәм «Пульсар» уҡыу үҙәгенең директоры һәм нигеҙ һалыусыһы, шәхси психология мәктәбенә нигеҙ һалыусы һәм Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә лекциялар уҡыусы, 2004 йылдан склероз менән ауырыусылар йәмәғәт ойошмаһының йәмәғәт эксперты.
# Һынташты (археология)

Һынташты — бронза дәүере археологик ҡомартҡылары комплексы. Радиоуглерод дата билдәләү өлкәһендәге иң яңы тикшеренеүҙәр буйынса, һынташты боронғо ҡомартҡыларының йәше б. э. т. XXI быуаттар араһындағы осор менән билдәләнә.
Силәбе өлкәһенең Бреды районында Һынташты йылғаһының (Тубыл йылғаһының һул ҡушылдығы) уң ярында, Рымникский һәм Мирный ҡасабалары араһында урынлашҡан. Уның эсенә нығытылған Һынташты ултырағы, (СП һәйкәле), Оло Һынташты ҡурғаны (СБ), Һынташты ҡәберлеге (СМ), III Һынташты ҡорғаны (CIII) һәм Бәләкәй (грунт) һынташты ҡәберлеге инә. Ҡомартҡыны 1968 йылда Урал дәүләт университеты экспедицияһы таба. Тикшеренеүҙәр һәм ҡаҙыныу эштәре В. Ф. Генинг һәм Г. Б. Зданович етәкселегендәге Урал-Ҡаҙағстан археологик экспедицияһы тарафынан 1986 йылға тиклем алып барыла. Һынташты комплексын өйрәнеү буйынса эштәрҙә Л. Н. Корякова, В И. Стефанов, Н. Б Виноградов кеүек һ. б. урал археологтары ҡатнашты.
Һынташты нығытылған ултырағы йылға йырҙаһының (һыу юлы) үҙгәреүе арҡаһында байтаҡ емерелгән. Борон ҙур торлаҡ ҡоролмалары кварталдарын тотош уратып алған оборона төҙөлмәләре ҡулсаһы булған. Ултыраҡ биләмәһе майҙаны 14,5—15 мең м² тәшкил иткән. Фортификация ҡоролмалары нигеҙендә тупраҡ һәм ағастан һалынған стена, шулай уҡ соҡор. Биләмәгә ике: йылғаға ҡараған көньяҡ, ғибәҙәтхана-ерләү комплексы һәм ҡәберлеккә ҡарағаны — төньяҡ инеү урыны бар.
Ҙур ҡәберлектә — 40 ҡәбер, бәләкәйендә — 9. Ир-ат ҡәберлегенә аттар күмелгән: уларҙың аяҡтары йүгереүҙе хәтерләтә. Балсыҡтан яһалған керамикала сатраш свастика рәүешендәге орнамент осрай. Кәкре күл буйындағы таш быуат тораларында, ат һөйәктәре буйынса билдәләнелгәнсә, б. э. т. 2026 йылға тап килеүсе хәрби ике тәгәрмәсле арба табылған. Шулай итеп, һынташты мәҙәниәтенә эйә булыусылар тарихта һаҡланып ҡалған беренсе хәрби арбаларҙы файҙаланған. Һынташты йылғаһы сығанағынан алып Арҡайым ҡалаһы урынлашҡан Оло Ҡараған йылғаһы башына тиклем туранан-тура — һыуайырғыс аша — алты километр. Ә Арҡайымдың үҙенә тиклем — яҡынса утыҙ километр.

# Һынташты (археология)
## Һынташтыға хәҙерге археологик экспедициялар

Силәбе университеты профессоры Г. Б. Зданович етәкселегендәге рәсәй ғалимдары төркөмө 2016 йылда Һынташты экспедицияһынан әйләнеп ҡайтты.
«Ҡалалар иле» (Арҡайым-Һынташты тибындағы) археологик мәҙәниәтенә ҡараған «Һынташты IV» бронза дәүере ҡәберлектәре комплексын өйрәнеү маҡсатында, «Һынташты 2016» археологик лагеры ойошторола. 2015 йылдың йәйендә билдәле Оло Һынташты ҡурғанына туранан-тура яҡын археологик разведка үткәргән ваҡытта күрһәтелгән объект табыла.
# Западная Сирья

Западная Сирья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сирья йылғаһының һул ярына тамағынан 9,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Западная Сирья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005140
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100514
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оксфорд инглиз теле һүҙлеге

Инглиз теленең оксфорд һүҙлеге (ингл. Oxford English Dictionary, OED), Оксфорд һүҙлеге, Ҙур Оксфорд һүҙлеге — Оксфорд университеты нәшриәте сығарып килгән төп тарихи инглиз теле һүҙлеге. Ул инглиз теленең тарихи үҫешен күҙәтә, ғалим һәм академик тикшеренеүселәргә төрлө яҡлы ресурсты ҡулланыу мөмкинлеген бирә, шулай уҡ телдең бөтә донъя буйлап күп төрлө вариацияларҙа ҡулланылыуын тасуирлай.
Был һүҙлек «Oxford University Press» нәшриәт йорто сығарған инглиз теленең академик һүҙлектәре араһында иң билдәлеһе һәм күләмлеһе булып тора . 2005 йылғы сығарылышта 301 100 самаһы статья бар (350 млн баҫма билдә). Һүҙлекте «Мюррей һүҙлеге» (Murray’s) тигән рәсми булмаған атама менән дә йөрөтәләр (беренсе баш мөхәррире Джеймс Мюррей фамилияһынан).
Һүҙлектең беренсе электрон версияһы 1988 йылда ҡулланыуға инә. Онлайн-версия 2000 йылдан эшләй, 2014 йылдың апреленә ҡарата унда ай һайын ике миллиондан ашыу кеше инә. Һүҙлектең өсөнсө сығарылышы, моғайын, электрон рәүештә генә сығыр: Оксфорд университетының матбуғат хеҙмәте етәксеһе уның ҡасан да булһа баҫылып сығыры икеле тигән.

# Оксфорд инглиз теле һүҙлеге
## Йөкмәткеһе

Оксфорд һүҙлегенең лексиконына инглиз әҙәби һәм йәнле телендә 1150 йылдан башлап йөрөгән йәки әлеге ваҡытта ҡулланыуҙа булған бөтә һүҙҙәрҙе үҙ эсенә ала. Һүҙлектә уларҙың ентекле этимологик, семантик, орфографик, орфоэпик һәм грамматик тасуирламаһы бирелә. Миҫалдар һәм өҙөмтәләр нигеҙендә төрлө тарихи осорҙа һәр һүҙҙең мәғәнәһендәге, яҙылышындағы, әйтелешендәге һәм ҡулланылышындағы үҙгәрештәр күҙәтелә һәм теркәлә бара. Һүҙлектең беренсе баҫмаһында 500 меңләп һүҙ һәм 5 меңдән ашыу авторҙың 20 меңләгән әҫәренән 2 миллионлаған цитата бар.
# Звезда (гәзит)

«Звезда» («Йондоҙ») — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районының ижтимағи-сәйәси гәзите.

# Звезда (гәзит)
## Тауисирлама

Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Йондоҙ» редакция-нәшриәт комплексы дәүләт-унитар предприятиеһы. Ғафури районы Красноусол ауылында аҙнаһына 2 тапҡыр урыҫ телендә сыға.

# Звезда (гәзит)
## Тарих

1931 йылдың октябренән алып «Ударник хлебозаготовок» («Иген әҙерләү ударнигы»), 1932 йылдан «Ударник», 1957 йылдан «Еңербеҙ» гәзите (1935 йылдан алып башҡорт телендә сыға) менән берләшкәндән һуң, урыҫ һәм башҡорт телдәрендә «Знамя коммунизма» исеме менән, 1965 йылдан башлап урыҫ телендә хәҙерге исеме менән һәм башҡорт телендә «Йондоҙ» булып сыға. 1963—1965 йылдарҙа нәшер ителмәй.
Башҡорт телендәге «Йондоҙ» гәзите 1991 йылдан алып үҙ аллы баҫма — «Табын» гәзите булып сыға.
# Эсперанто тарихы

Эсперанто тарихы — Людвик Лазарь Заменһоф 1870—1880 йылдарҙа төҙөгән, 1887 йылда баҫтырған планлы телдең үҫеш тарихы. Һөйләшеүселәр һаны, хөкүмәт йәки халыҡ-ара ойошмалар яғынан ҙур хуплау тапмаһа ла, әкренләп булһа ла үҫә. Ҡайһы саҡта тел бөтөнләй тыйыла йәки баҫтырыла.

# Эсперанто тарихы
## Беренсе баҫманан беренсе конгрессҡа тиклем

Башта эсперанто хәрәкәте Рәсәй Империяһы һәм көнсығыш Европала тарала, әммә бер аҙҙан көнбайыш Европа һәм унан ары: 1889 йылда — Аргентина; 1901 йылда — Канада; 1903 йылда — Алжир, Чили, Япония, Мексика, Перу; 1904 йылда — Тунис; Австралия, АҠШ, Гвинея, Индокитай, Яңы Зеландия, Тонкин, Уругвай 1905 йылда өйрәнә башлай.
Беренсе йылдарҙа тел күбеһенсә Заменһоф баҫмалары өсөн, шулай уҡ La Esperantisto" журналында (1889—1895 йылдарҙа баҫылған),һәм бик һирәк шәхси осрашыуҙарҙа ҡулланыла.
1894 йылда Вильгельм Тромпетер, «La Esperantisto» журналы нәшерсеһе, һәм башҡа ҡайһы бер эсперансылар баҫымы аҫтында, Заменһоф радикаль реформаны уҡыусылар тауыш биреүенә сығара. Ул алфавитты 22 хәреф тиклем (акцентлы хәрефтәрҙе һәм күп өндәрен бөтөрөү иҫәбенә, һәм уларҙы күпселек звуков) ҡыҫҡартырға, күплек һанын -i алмаштырырға, сифат ҡылымды алтынан икегә тиклем ҡыҫҡартыу һ.б. тәҡдим итә. Был реформа күпселек эсперансыларға оҡшамаһа ла, әммә ҡайһы бер үҙгәртеүҙәр унан һуңғы реформаларҙа ҡулланыла. Киләһе ун йыллыҡта эсперанто көнбайыш Европала, күбеһенсә Францияла тарала. 1905 йылда уҡ эсперанто телендә 27 журнал сыға.
1904 йылда бәләкәй халыҡ-ара конференция уҙҙы, унан һуң 1905 йылдың авгусында Булонь-сюр-Мерелә (Франция) Беренсе бөтә донъя конгрессы үтә. Был конгресста 20 илдән 688 ҡатнашыусы булды. Был съезда рәсми рәүештә Заменһоф эсперанто хәрәкәте етәкселегенән отставкаға китеү тураһында ғариза бирә. Ул тәҡдим иткән эсперанто хәрәкәтенең принциптары декларацияһын ҡабул итәләр.

# Эсперанто тарихы
## Беренсе конгресстан алып

Бөтә донъя эсперантосылар конгресстары 1905 йылдан башлап үткәрелә. Ике бөтә донъя һуғыштары ваҡытында туҡтатыла.
1920 йылдар башында эсперанто телен Милләттәр Лигаһының эш теле тиеп ҡабул итеү ҡарала. Ун делегат был фекерҙе хуплай, әммә француз делегаты Gabriel Hanotaux (ингл.) ҡаршы тауыш бирә. Француз теле үҙ урынын юғалтыуҙан ҡурҡа. Әммә ике йылдан һуң Милләттәр Лигаһы ағза дәүләттәргә эсперантоны үҙ уҡыу пландарына индереүҙе тәҡдим итә. 1920-се йылдарҙа күп тарихсылар эсперанто хәрәкәте үҫешен күҙәтә.
Нацистар германияһы һәм СССР-ҙа 1930-сы йылдар уртаһынан милли эсперанто ойошмалары бөтөрөлә, ә күп кенә эсперанто хәрәкәте ҡатнашыусылары юҡ ителә.
Һалҡын һуғыш ваҡытында, бигерәк тә 1950-се, 1960-сы йылдарҙа, эсперанто дошман пропагандаһы өсөн ҡулланыу ҡурҡынысы янай. 1970-се йылдарҙа тел яңыртыла һәм Иран кеүек илдәргә тарала, унда билдәлелек яулай.
Тел артабан да үҫешә бара, бер ниндәй дәүләт тарафынан танылмай, әммә бер нисә дәүләттең белем биреү программаларына ингән.
# Бенинда ислам

Бенинда ислам (франц. Islam au Bénin, ғәр. الإسلام في بنين‎) ― илдә тарафдарҙары һаны буйынса икенсе урындағы дин. 2013 йылғы халыҡ һанын алыу мәғлүмәттәре буйынса, Бенин халҡының (12, 8 млн кеше, 2020 йылғы баһалау буйынса) 27, 7 % — ы ― мосолмандар, 48,5 % — ы ― христиандар, 11,6 % — ы ― Вуду (инг.)баш. тарафдары.

# Бенинда ислам
## Тарихы

Урта быуаттарҙа Ислам диненең киң таралышы, барынан ҙа элек, Төньяҡ Африкалағы бәрбәрҙәре һәм туарегтар менән сауҙа элемтәләренә бәйле . XV быуаттан башлап, ислам Сонгай дәүләте составына ингән илдең төньяҡ өлөшөндә тарала башлай.
Шул уҡ ваҡытта хәҙерге Бениндың көньяҡ өлөшө башта Бенин батшалығы, Ойо дәүләтенә , һуңыраҡ Дагомея короллеге составына инә, унда Африканың традицион диндәре һаҡланған.
XIX быуат башында мосолмандар һаны Нигерияның төньяғынан күпләп күсеп килгән мосолман ҡасаҡтары иҫәбенә артҡан.

# Бенинда ислам
## Һаны һәм таралышы

Мосолмандар, нигеҙҙә, Бениндың төньяҡ-көнсығышында һәм көньяҡ-көнсығышында йәшәйҙәр. Бенин мосолмандарының күп өлөшө сөнниҙәр, шулай уҡ, нигеҙҙә, Яҡын Көнсығыштан килгән мөһәжирҙәр араһында шиғыйҙар ҙа бар. Әхмәҙиә йәмғиәте 2006 йылда барлыҡҡа килгән.
Ислам илдең фульбе , барба , сомба , йоруба , буһа кеүек этник төркөмдәре араһында киң таралған.
Йыш ҡына, бер ғаилә эсендә христиан, ислам йәки урындағы традицион ышаныуҙар тарафдары булған туғандарҙы осратырға мөмкин.

# Бенинда ислам
## Мәсеттәр

Бениндағы иң ҙур мәсет ― ил баш ҡалаһы Порто-Новолағы Әл-Мәһди мәсете. Ул 2008 йылда төҙөлгән һәм бер үк ваҡытта 7000 кешене һыйҙыра ала.
Параку ҡалаһында ғибәҙәтханалар араһында иң күбе ― мосолман мәсеттәре.
# Недзюга

Недзюга (Новзюга, Недюга, Нергюга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға 17 йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Лельма ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Недзюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002646
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000264
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лором-Ягу

Лором-Ягу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 449 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Лором-Ягу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048489
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204848
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Воля Павел Алексеевич

Воля Павел Алексеевич (14 март 1979 йыл) — Рәсәйҙең телевидение тапшырыуҙары алып барыусыһы, һөйләү жанрындағы эстрада артисы, киноактёр, «Comedy Club» телепроектында ҡатнашыусы.

# Воля Павел Алексеевич
## Биографияһы

Па́вел Алексеевич Во́ля 1979 йылдың 14 мартында Пенза ҡалаһында тыуған.
# Сперма

Сперма, мәней (бор. грек. σπέρμα «орлоҡ»), орлоҡ, эякулят — эякуляция (болотло, йәбешкәк, опалесцент, асыҡ һоро төҫтә) ваҡытында ата хайуандар һәм ир-егеттәр тарафынан сыҡҡан шыйыҡлыҡ. Сперматозоидтарҙан һәм ярым шыйыҡсанан тора.
Сперманың барлыҡҡа килеүе бәлиғ булған саҡта башлана, олоғайғас та иң юғары нөктәһенә етә һәм йылдар үтеү менән кәмей бара..
Һәр эякуляция ваҡытында бүленеп сыҡҡан сперма күләме төрлө төрҙәрҙә төрлөсә:
* кешелә уртаса 2-5 мл;
* үгеҙҙә уртаса 40-50 мл була;
* 60-100 мл айғырҙа;
* 250 мл тиклем ҡырағай ҡабанда;
* һарыҡтарҙа 1-1,5 мл;
* киттың 3 литрға тиклеме бар
Сперматозоидтарҙағы матдәләр: аскорбин кислотаһы, һәр ҡан төркөмөнә хас антиесемдәр, холестерин, холин, лимон кислотаһы, фруктоза, деоксирибонуклеин кислотаһы, докосахексаэноин кислотаһы, цианокобаламин, глютатион, иноситол, Лактик кислота, спермин, уреа, гиалуронидас, гиалурон кислотаһы, пирувиц кислотаһы, пиримидин, спермидин, уыр кислотаһы, иондар Zn²⁺, Cl⁻, Ca²⁺, Mg²⁺, NO₃⁻, PO₄³⁻, K⁺, Na⁺.
Сперманың үрсеү эффекты сперматозоидтарҙың һанына һәм сифатына бәйле. Хайуандарҙың сперматозоидтар һаны бер төрлө түгел (һарыҡта яҡынса 30 %, үгеҙҙә яҡынса 14 %, ҡабанда — 7-8 %) һәм бер үк хайуандың йәшәү шарттарына ҡарап төрлөсә булыуы мөмкин. Умыртҡаһыҙҙарҙың һәм ҡайһы бер умыртҡалыларҙың (балыҡтар, амфибиялар, һөйрәлеүселәр, ҡоштар һәм һөтимәрҙәр) миҙгелле сперматозоидтар секрецияһы бар. Организмдың ҡайһы бер патологик шарттарында сперматозанан (азооспермия) мәхрүм булырға мөмкин, уларҙа аҙ миҡдарҙа (олигоспермия), хәрәкәтһеҙ (некроспермия) йәки аномаль сперматоза (тератоспермия) була.
* Медицинала сперманы анализлау түлһеҙлек сәбәптәрен асыҡлау һәм яһалма үрсетеү өсөн ҡулланыла.
* Суд-медицина практикаһында сперманы анализлау, башҡа биологик шыйыҡсалар кеүек үк, кешене асыҡлау өсөн ҡулланыла.
* Ауыл хужалығында сперма хайуандарҙы яһалма үрсетеүҙә ҡулланыла.
Спермаға аллергия бик һирәк осрай. Иң йыш осраған реакция — орал секстан һуң енси ағзаларының яныуы һәм шешеүе.
Ярым шыйыҡсала флагелла булған күҙәнәктәр барлығын 1677 йылда голланд микроскописы Энтони ван Леювенхок аса.

# Сперма
## Хайуандарҙа сперма составы

Спермала 85-97 % һыу һәм 3-15 % ҡоро матдә бар. Ҡоро ҡалдыҡ 90 % аҡһымдан һәм липидтарҙан тора. Үгеҙ менән һарыҡтың спермалары шәкәргә бай, уларҙан фруктоза өҫтөнлөк итә. Биологик әүҙем матдәләр спермала киң таралған: ферменттар, антагглутининдар, простагландиндар, гормондар. Сперманың ҡоро матдәһендә яҡынса 1 % көл. Көл өлөшөндә фосфор, кальций, магний, калий, натрий, хлор, цинк, тимер, баҡыр һәм башҡа элементтар бар.

# Сперма
## Иҫкәрмә

* 1 2 Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* ↑ Н.И.Полянцев, А.И.Афанасьев. Акушерство, гинекология и биотехника размножения животных. — СПб.: Лань, 2012. — 400 с.
# Вольдор-Шор

Вольдор-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Визинга йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Вольдор-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019584
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001958
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гайер (ҡала)

Гайер (ҡала) (нем. Geyer) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3848 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,76 км². Диңгеҙ кимәленән 550–741 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9468 һәм автомобиль коды ANA.
# Диановка

Диановка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 704 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Диановка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004992
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200499
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Урайка

Оло Урайка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Койва йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Урайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101126
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1