yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ригова

Ригова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Охтома йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ригова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000034926
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003492
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡурсаев Хәмзә Ибраһим улы

Ҡурсаев Хәмзә Ибраһим улы (15 июнь 1929 йыл — 14 апрель 2009 йыл) — актёр. 1944—2004 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры актёры. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1986), Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1979) һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1969).

# Ҡурсаев Хәмзә Ибраһим улы
## Биографияһы

Хәмзә Ибраһим улы Ҡурсаев 1929 йылдың 15 июнендә БАССР-ҙың Йылайыр кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Юлыҡ ауылында тыуған.
1966 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаған (И. Х. Йомағолов курсы). 1944—2004 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) Баймаҡ театры, Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры (1957 йылдан) актёры. Һуғыш ваҡытында театрҙа ҡатын-ҡыҙ актрисалар менән 15-йәшлек Хәмзә лә спектаклдәрҙә ҡатнаша. «Шулай ҙа була» трагик фарсында Х. Ҡурсаев фронтовик-офицер ролен башҡара. Баймаҡ районының Юлыҡ ауылы уҡытыусыһы Фидай Әбүбәкиров иҫтәлектәренән: «Тормош йыры» йә «Басир йыры» беҙҙең ауылға спектакль булып килде. Малай ғына Хәмзә Ҡурсаев Басир ролендә уйнаны. Шунда йырланы ул. Ас-яланғас, ҡайғыға сумған ҡатын-ҡыҙ уны үҙ итте, ошо йырға бөтә аһ-зарын һалды". Халыҡ араһында «Фатима» исеме аҫтында билдәле йырҙы Хәмзә Ҡурсаев ғүмеренең аҙағынаса йырланы.
Төп ролдәре
Лавкасы Шәғәли («Зимағорҙар», С. Мифтахов), Ғәлимйән («Башмағым», Ғ Ибраһимов), тирмәнсе («Ҡаһым түрә» йәки 1812 йыл, Б. Бикбай), Закир менән Ғәйфулла («Ҡара йөҙҙәр», М.Ғафури), Ҡуян Ғәләүи («Тальян гармун», Ғ. Әхмәтшина),Дәүләтбай, Мисбахов («Ҡыҙ урлау», «Йәйәүле Мәхмүт», М. Кәрим), Зәки Өмөтбаев («Бер мөхәббәт яҙмышы»), И. Абдуллин), Фаруҡша («Әсәләр көтәләр улдарын», Ә. Мирзаһитов), Йәнгилде («Башҡорт туйы», М. Буранғулов).
Урыҫ һәм сит ил драматургияһы әҫәрҙәре буйынса спектаклдәрҙә Хәмзә Ҡурсаевтың ролдәре кәүҙәләндереү сараларының теүәллеге, әҫәрҙең жанрын аныҡ тоя белеүе менән айырылып тора: Сганарель («Ирекһеҙҙән табип» — «Лекарь поневоле», Мольер), Жевакин («Өйләнеү» — «Женитьба», Н. В. Гоголь), Кисельников («Упҡын» — «Пучина»), Миловидов («Ете юл сатында» — «На бойком месте»; икеһе лә — А. Н. Островский) һәм башҡалар.
2009 йылдың 14 апрелендә Сибай ҡалаһында вафат була.

# Ҡурсаев Хәмзә Ибраһим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1986),
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1979),
* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы(1969) .
# Өфө яйлаһы

Өфө яйлаһы — Көньяҡ һәм Төньяҡ Урал алдындағы яйла. Башҡортостанда, Пермь крайында һәм Свердловск өлкәһендә Ҡариҙел йылғаһы бассейнында урынлашҡан, төньяҡтан көньяҡҡа табан яҡынса 265 километрға һуҙылып ята.
Яйланың бейеклеге — 350—450 м (иң бейек урыны — 517,9 м). Көнсығышта ул 100 м бейеклегендәге һикәлтә менән сикләнгән, көнбайышта яйла һөҙәк итеп түбәнәйә һәм Көнсығыш Европа тигеҙлегенә барып тоташа.
Ҡасандыр Өфө яйлаһы территорияһы океан төбө булған, шунлыҡтан ул күбеһенсә ултырмалы тау тоҡомдарынан тора. Геологик планда яйла карстланған, әҙ карстланған һәм бөтөнләйе менән карстланмаған ҡатлы-ҡатлы бәлеште хәтерләткән тау тоҡомдарынан тора.
Шулай ҙа Өфө яйлаһының төп тау тоҡомдары — һыу менән йыуылыусы эзбизташ. Яйла аша ағыусы йылғалар бик күп түгел. Иң төп, әһәмиәтлеләре — Ҡариҙел һәм уның ҡушылдыҡтары: төньяҡта — Әй, Сарс, Төй; көнсығышта — Әй, Бәрәшке, Йөрүҙән, Сей Кирзә, Яманйылға, Шарауар, Эҫем; көнбайышта — Байҡы, Өрөш, Иреш. Уларҙың ҡайһы берҙәре, миллион йылдар буйына яйланың тәнен ныҡ киҫеп инеп, тәрән каньондар барлыҡҡа килтергән.
Карст барлыҡҡа килгеү процесы ныҡ үҫешкәнлектән, Өфө яйлаһында даими инештәр осрамай, ә бары тик ҡар ирегәнлектән һәм ямғырҙарҙан хасил булған ваҡытлыса һыу ағымдары ғына бар. Барлыҡ һыу төрлө соҡорҙар һәм һыу батыштары аша ер аҫтына төшөп юғала. Ҡайһы саҡ йылғалар ҙа бөтөнләйе менән ер аҫтынан аға. Мәҫәлән, Яманйылға үҙенең башында бер нисә урында ер аҫтына төшөп китә һәм, бары тик 60 километр араны ер аҫтынан үткәс кенә, Ҡыҙыл шишмә булып ер өҫтөнә килеп сыға. Унан башҡа тағы ла Сәүле, Асҡан һәм башҡа йылғалар ҙа шундайҙарҙан.
Өфө яйлаһының барлыҡ киңлеге лә тәрән, ҡоро үҙәндәрҙән тора. Өфө яйлаһының үҙәндәре бер береһе менән тоташҡан. Элекке масштаблы урман эшкәртеү заманында был үҙәндәрҙә тар киңлекле тимер юлдары селтәре төҙөлгән булған.
Өфө яйлаһы киң япраҡлы һәм ҡара энәле ағастар үҫкән урмандар менән ҡапланған. Өфө яйлаһының мул урман байлыҡтары ХХ быуаттың беренсе яртыһында махсус йәшәүселәр көсө тарафынан күпләп, масштаблы рәүештә эшкәртелгән. 1990 йылға тиклем тар киңлекле тимер юлы менән Ҡыҙыл шишмә ауылы янына ағас ташылған.
Өфө яйлаһы территорияһында «Аскинский (Асҡын)», «Первомайский (Беренсе май)» заказниктары ойошторолған. Ҡыҙыл шишмә һыу сығанағы, Һыбаҡай ҡаяһындағы мәмерйәләр, Яманйылға һәм Сәрүә йылғалары тәбиғәт ҡомартҡылары булып һанала.
# Сотчем-Шор

Сотчем-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сотчем-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015807
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001580
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Истра

Кесе Истра — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/855/247/44 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Кесе Истра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Звенигород ҡалаһынан Рублёво гидроузеленә тиклем, Истра (башынанИстра һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101512110000023580
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002358
* Бассейн коды — 09.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Түбәнге Кулаш

Түбәнге Кулаш — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Түбәнге Кулаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100186
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Потёмкин Василий Васильевич (физик)

Потемкин Василий Васильевич (6 август 1917 йыл — 22 октябрь 1999 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, физика-математика фәндәре докторы, Мәскәү дәүләт университеты профессоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Потёмкин Василий Васильевич (физик)
## Биография

1917 йылдың 6 авгусында Ровно ҡалаһында тыуған, ата-әсәһе унда рус армияһының ялан госпиталендә эшләй. Табип һәм химик Потемкин Василий Васильевичтың улы. 1930 йылдар башынан Мәскәүҙә йәшәй, унда атаһы Мәскәү дәүләт университетының химия факультетында уҡыта.
1935 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика факультетына уҡырға инә һәм уны тамамлағандан һуң (1940) аспирантураға ҡабул ителә. Шул уҡ йылда Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла, Байкал аръяғы хәрби округында хеҙмәт итә. Һуғыш башлағандан һуң хәрби-сәйәси училищеға ебәрелә. 1942 йылдың февраленән 1944 йылдың мартына тиклем — хәрәкәт итеүсе армияла, 1142-се артиллерия полкының батальон комиссары.
1944 йылдан 5-се ғилми-тикшеренеү институтында инженер, радиолокацион станциялар эшләүҙә һәм уларҙы хәрби эксплуатациялау шарттарына әҙерләүҙә ҡатнаша.
1946 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика факультеты аспирантураһында уҡыуын дауам итә һәм диссертация яҡлағандан һуң университетта тирбәлеүҙәр физикаһы кафедралһында фәнни эш алып бара һәм уҡыта.
1971 йылдан — физика-математика фәндәре докторы, диссертацияһының темаһы «Һыҙыҡлы булмаған реактив системаларҙа тауыш»). Профессор.
15 фән кандидаты, 7 фән докторы әҙерләгән.

# Потёмкин Василий Васильевич (физик)
## Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе

Төрлө физик системаларҙа артыҡ (йылылыҡ кимәлен үтеп киткән) флуктуациялар. Уларҙы ҡыҫҡаса «1/f күренешендәге тауыш» тип атайҙар, бында f — йышлыҡ. Уның етәкселегендә тауыштарҙы төрлө системаларҙа: үткәргестәрҙә, йоҡа магнит плёнкаларҙа, ҡояш батареяларында, сканерлаусы туннель микроскоптарҙа тикшереүҙәр үткәрелә.

# Потёмкин Василий Васильевич (физик)
## Баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәре

Төрлө физик системаларҙа кәрәгенән артыҡ флуктуациялар буйынса 100-ҙән ашыу публикациялар авторы. Түбәндәге дәреслектәр авторы:
* В. В. Потемкин. Радиофизика. — Учеб. пособие для физ. спец. вузов. — М: Изд-во МГУ, 1988. — 259 с. — 7750 экз. — ISBN 5-211-00154-0.
* В. В. Потемкин, А. М. Бузько, Ю. В. Горохов, «Эффект депрессии магнитного шума при низких температурах», Докл. АН СССР, 217:6 (1974), 1287—1288

# Потёмкин Василий Васильевич (физик)
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
# Хаген

Хаген (нем.Hagen) — Германияның көнбайышында, Төньяҡ Рейн-Вестфалия федераль ерендә, Рур төбәгенең көньяҡ-көнсығышындағы ҡала. Йыш ҡына Хагенды Зауэрланд ҡапҡалары тип атайҙар (нем. das Tor zum Sauerland), сөнки ул был төбәктең төньяҡ-көнбайыш өлөшө менән сиктәш. Халҡы 190,1 мең кеше тәшкил итә (2009 йыл).
Хагенда Германияның берҙән-бер ситтән тороп уҡыу формаһын тәҡдим иткән дәүләт университеты — Хаген ситтән тороп уҡыу университеты урынлашҡан

# Хаген
## Халҡы

* Йыл
* Халҡы
* 1995
* 747 213
* 2000
* 205 201
* 2005
* 198 780
* 2010
* 190 121

# Хаген
## Билдәле кешеләре

* Эмиль Шумахер (1912—1999) — немец рәссамы-абстракционисы.
* Nena (1960 йыл 24 март) — немец йырсыһы һәм актрисаһы, Neue Deutsche Welle вәкиле.

# Хаген
## Туғандаш ҡалалары

* Смоленск, Рәсәй (1985)
* Элк, Польша (1955)
* Левен, Франция (1960)
* Коувола, Финляндия (1963)
* Монлюсон, Франция (1965)
* Штеглиц-Целендорф, Германия (1967)
* Брук-на-Муре, Австрия (1975)
* Модиин-Маккабим-Реут, Израиль (1997)
# Собханғолов Абдрахман Собханғол улы

Собханғолов Абдрахман Собханғол улы (рус. Субхангулов Абдрахман Субхангулович 1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 1943 йылдың 15 октябрендә Украинала барған һуғышта хәбәрһеҙ юғала.

# Собханғолов Абдрахман Собханғол улы
## Биографияһы

Собханғолов Абдрахман Собханғол улы 1922 йылда хәҙерге Башҡортостандың Көйөргәҙе районы Яҡшембәт ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының элемтә отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 15 октябрендә Украинаның Чернигов өлкәһендә барған аяуһыҙ һуғыш ваҡытында хәбәрһеҙ юғала. Юғалтыуҙар исемлегендә ҡыҙылармеец Собханғолов Абдрахман Собханғол улының Көйөргәҙе районы Яҡшембәт ауылында йәшәүсе атаһы А. С. Собханғолов күрһәтелгән.
# Ялипи-Яха

Ялипи-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хэхэ-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ялипи-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040832
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304083
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Луговой Ручей

Луговой Ручей — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Безенчук йылғаһының уң ярына тамағынан 8,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Луговой Ручей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100008869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100886
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вяза

Вяза — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таих йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Вяза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033747
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003374
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Белан Анатолий Кириллович

Белан Анатолий Кириллович (28 сентябрь 1946 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, техник фәндәр кандидаты, профессор.
90-дан ашыу фәнни хеҙмәт авторы, улар араһында дүрт монография, 50-нән ашыу методик хеҙмәттәр, шулай уҡ ашыу 20-нән ашыу патент бар

# Белан Анатолий Кириллович
## Биографияһы

Анатолий Кириллович Белан 1946 йылдың 28 сентябрендә Силәбе өлкәһенең Магнитогорск ҡалаһында тыуған.
1969 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын (хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) «баҫым менән металдарҙы эшкәртеү» һөнәре буйынса тамамлай. 1981 йылда юғары уҡыу йортоноң аспирантураһында уҡыуын дауам итә һәм «техник фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Исследование и разработка технологии изготовления низкоуглеродистой арматурной проволоки прокаткой в многовалковых калибрах» темаһына диссертация яҡлай.
1971 йылдан хәҙерге Магнитогорск дәүләт техник университетында эшләй, унда ғәмәли механика принциптары нигеҙендә металлургия һәм машиналар етештереү бурыстарын хәл итеүгә йүнәлтелгән фәнни тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә. Төрлө тәғәйенлештәге сымдарҙы эшләү өсөн прокат станының яңы конструкцияһын эшләүҙә һәм үҙләштереүҙә ҡатнаша. Белан тәҡдим иткән заманса беркеткес әйберҙәр етештереү өсөн арҡыры һығыуҙың үҙенсәлекле алымы етештерелә торған әйберҙәрҙең сортаментын байтаҡҡа арттырырға һәм уларҙың сифатын күтәрергә мөмкинлек бирә.
А. К. Беландың ғалим булараҡ үҫешенә техник фәндәре докторҙары, профессорҙар Б. А. Никифоров һәм Г. С. Гун йоғонто яһай. Уның ғилми етәкселеге аҫтында кандидатлыҡ диссертацияһын М. С. Малышева., Е. Л. Кандаур, М. Е. Моторыгин яҡлай. Магнитогрск дәүләт техник университетының металлургия машиналары һәм ҡорамалдарын проектлау һәм эксплуатациялау кафедраһында эшләй. Анатолий Кирилловичҡа 2013 йылда профессор дәрәжәһе бирелә. Әлеге ваҡытта ул механика кафедраһы профессоры, дисциплиналар уҡыта: машиналар һәм механизмдар теорияһы, машина деталдәре һәм төҙөү нигеҙҙәре, ғәмәли механика. Өҫтәмә профессиональ белем биреү институтында һәм МГТУ-ның «Горизонт» кадровый инжинирингында «Применение модульной объектно-ориентированной динамической учебной среды MOODLE для создания и сопровождения учебных курсов» программаһы буйынса квалификацияһын күтәрә.
2007 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының Почет грамотаһы менән бүләкләнә.
# Сасыксай

Сасыксай (Кум-Сай) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кокпектысай йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Сасыксай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200006
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хабер-Яха

Хабер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сертан-Се йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хабер-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304686
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пигулевская Нина Викторовна

Пигулевская Нина Викторовна (ҡыҙ фамилияһы Стебницкая; 1 (13) ғинуар 1894 йыл, Санкт-Петербург — 17 февраль 1970 йыл, Ленинград) — СССР тарихсыһы, Яҡын һәм Урта Көнсығыш илдәре һәм иртә урта быуат Византия тарихы буйынса белгес, СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1946).

# Пигулевская Нина Викторовна
## Биографияһы

1894 йылдың 1 (13) ғинуарында Санкт-Петербург ҡалаһында дворян ғаиләһендә тыуған. Н. В. Стебницкаяның ата-бабалары дворян дәрәжәһен 1482 йылда Венгрияла алһа ла, Стебницкийҙарҙың дворяндар нәҫеленең (Пржестржал гербы) тамырҙары Польшала, Волынь губернаһы шәжәрә китабының I өлөшөнә индерелгән. Ырыу тармаҡтарының береһе 1723 йылда Көньяҡ-Көнбайыш крайҙа төпләнә.
Нина Викторовнаның олатаһы Иероним Иванович Стебницкий, билдәле ғалим-геодезист. 1918 йылда Бестужев курстарын, ә 1922 йылда Петроград университетының Көнсығыш факультеты аспирантураһын тамамлай. 1921—1928 йылдарҙа Ленинградтың асыҡ китапханаһында эшләй.
1928 йылдың декабрендә «Йәкшәмбе» эше буйынса ҡулға алына, 1929 йылдың 22 июлендә 5 йылға концлагерға хөкөм ителә. СЛОН-да — Соловецк айырым тәғәйенләнештәге лагерҙа төрмәлә ултыра. Ауырыуы буйынса 1931 йылда азат ителә һәм ҡалған срокка Архангельскиға һөргөнгә ебәрелә
1938 йылдан СССР Фәндәр академияһының шәрҡиәт институтында эшләй; бер үк ваҡытта 1939—1941, 1944—1951 йылдарҙа Ленинград дәүләт университетында уҡыта. Төп хеҙмәттәре Сүриә тарихи һәм әҙәби ҡомартҡыларын тикшереү, феодализм генезисы мәсьәләләре, Сүриәнең, Ғәрәбстандың, Ирандың, Византияның урта быуаттарҙа социаль-иҡтисади һәм мәҙәни үҫеше буйынса. Азия француз йәмғиәте ағзаһы (1960 йылдан), Рәсәй Фәләстин йәмғиәте вице-президенты, «Палестинский сборник»тың мөхәррире (1952 йылдан).
Ире: Пигулевский Георгий Васильевич (1888—1964) — танылған химик-органик, үҫемлектәр биохимигы, химия фәндәре докторы, профессор, терпеноидтар химияһы өлкәһендә ҙур белгес.

# Пигулевская Нина Викторовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* ике «Почёт Билдәһе» ордены,
* миҙалдар.

# Пигулевская Нина Викторовна
## Төп хеҙмәттәре

* Пигулевская Н. В. Месопотамия на рубеже V-VI вв. н. э. Сирийская хроника Иешу Стилита как исторический источник / Отв. редактор акад. Крачковский И. Ю.. — Труды института востоковедения. — М.‒ Л.: Издательство Академии наук СССР, 1940. — Т. XXXI. — 176 с.
* Пигулевская Н. В. Сирийские источники по истории народов СССР / Отв. редактор Струве В. В.. — М.‒ Л.: Издательство Академии наук СССР, 1941. — 170 с.
* Византия и Иран на рубеже VI и VII вв., М.‒ Л., 1946
* Византия на путях в Индию, М.‒ Л., 1951;
* Города Ирана в раннее средневековье, М.‒ Л., 1956;
* Арабы у границ Византии и Ирана в IV‒VI вв., М.‒ Л., 1964;
* Византия и Восток, в сборнике: Палестинский сборник в. 23, Л., 1971.
* Культура сирийцев в средние века. — М., 1979.
# Лицин йорто (Таганрог)

Лицин йорто— Лермонтов тыҡрығындағы 10-сы һанлы йорт, Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында урынлашҡан.

# Лицин йорто (Таганрог)
## Тарих

Алфераки Николай Дмитриевич ғаиләһе 1870-се йылдарҙа Таганрог ҡалаһы Лермонтов тыҡрығында 10-сы һанлы яңы йорт төҙөгән. 1873 йылда йорт теш табибы Григорий Вальтер милкенә күскән. 1880—1906 йылдарҙа йорт статский советник ҡатыны Александра Дмитриевна Лицина милкендә тора. Уның ире Николай Анастасьевич Лицин табип була, һуңынан финанс менән шөғөлләнә. Улар Хәйриә йәмғиәтен ойоштороусыларҙың береһе була, статский советниғы һәм Ҡала Думаһы гласныйы вазифаларын башҡара. 1897—1901 йылдарҙа һәм 1901—1905 йылдарҙа Николай Лицин ҡала башлығы була.
1915 йылда Александра һәм Николай Лициндарҙың йорто уларҙың балалары Алексей, Михаил, Борис һәм Григорий милкенә күсә. Күсемһеҙ милек 15200 һум суммаға тиң тип баһалана. Лициндың балалары тураһында аҙ билдәле. Уларҙың береһе — Алексей Николаевич — Таганрог коммерция училищеһында уҡытыусы була. 1925 йылға тиклем Лициндар йорттоң хужалары була.

# Лицин йорто (Таганрог)
## Тасуирлама

Йорт бер ҡатлы, уның ярым подвалы бар. Йорттоң фасадын һыланған биҙәктәр һәм Алферакиҙарҙың гербы (герб фамильный) матурлап тора.
# Камала

Индуизмда Камала (Санскрит телендә: कमला) йәки Камалатмика (Санскрит телендә:कमलात्मिका) ул алҡыш биреү аспектында Дэви тулылығы. Ул унынсы Маһавидья булып торa (олo хикмәт). Ул Парватиның формаһы булып тора, барлыҡ Махавидьялар булған кеүек. Уның доғалары Шукраны тынысландыралар.

# Камала
## Иконографияһы

Камалатмика алтынһыу төҫтә. Уны дүрт ҙур фил ҡойондора, улар аның өҫтөнә калашаларҙан (сүлмәктәрҙән) "амританы" ҡоялар. Уның дүрт ҡулы бар. Ике ҡулында ул ике лотос тота һәм уның ике ҡулы тәңгәл рәүештә абхайямудрала (ышаныслыҡ күрһәтеүсе ишаралар) һәм варада-мудрала (алҡыштар биреү ишараһы). Ул сафлыҡ символында - Падмаасанала Лотос позицияһында (Nelumba nucifera) ултыра.

# Камала
## Риүәйәте

Парашакти Алиһәһе Индуизм динендә аңлатылғанса дөйөм Йыһанды барлыҡҡа килтергән, әммә уның биреме тамамланмаған булған, Донъя эшләнеп беткән булһа ла, алҡыш булмау сәбәпле ул тамамланмаған булған. Ул үҙен донъяла бөтә төр байлыҡты һәм муллыҡты манифестациялау өсөн Камала Алиһәһенә әүерелдергән. Бары тик уның Камала булараҡ пәйҙа булыуы менән донъя бай буласаҡ, шулай итеп ул донъяға муллылыҡ бирер өсөн манифестацияләй.

# Камала
## Шулай уҡ ҡарарға мөмкин

* Дэви
* Маһавидья

# Камала
## Әҙәбият

* "Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions" (ISBN 81-208-0379-5) by David Kinsley