yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тавреньга (Подюга ҡушылдығы)

Тавреньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подюга йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Тавреньга (Подюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029114
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002911
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡолһарина Гөлназ Фәрит ҡыҙы

Ҡолһарина Гөлназ Фәрит ҡыҙы — тележурналист, Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Тамыр» балалар телеканалы директоры, Шәйехзада Бабич исемендәге Башҡортостан Республикаһы дәүләт йәштәр премияһы лауреаты.

# Ҡолһарина Гөлназ Фәрит ҡыҙы
## Биографияһы

Гөлназ Фәрит ҡыҙы Ҡолһарина Стәрлебаш районы Аллағыуат ауылында тыуған.

# Ҡолһарина Гөлназ Фәрит ҡыҙы
## Хеҙмәт юлы

«Тамыр» каналы тапшырыуҙары Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнашып бик күп тапҡыр лауреат булдылар. «Ҡоралай» фильм-әкиәте (авторы Г. Ҡолһарина, режиссёры Р. Фәтхиев) «ТЭФИ» төбәк-ара-2005 юғары телевизион премияһына лайыҡ булды. «Ҡамыр батыр» әкиәте (сценарийын Г. Ҡолһарина яҙған, режиссёры А. Малбаева) «Включайся» Халыҡ-ара балалар телевидениеһы фестиваленең «Нәфис фильм» номинацияһында еңеү яуланы. Унан башҡа бик күп фестивалдәрҙә лауреат булды.
Йәш быуынға милли ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, туған телгә таянған тәрбиәне студия тәрән йөкмәткеле тапшырыуҙар, еренә еткереп төҙөлгән донъяны танып-белеү форматындағы сифатлы фильмдар ярҙамында ойоштора. Гөлназ Фәрит ҡыҙы Ҡолһарина Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт палатаһының Һаулыҡ һаҡлау, социаль сәйәсәт, ғаилә, балалар мәсьәләләре һәм киң мәғлүмәт саралары менән үҙ-ара килешеп эш итеү комиссияһы ағзаһы.
2011 йылдың 30 октябренән 7 ноябргә саҡлы Тверь ҡалаһында Беренсе Бөтә Рәсәй телефестивале булды. Рәсәй, Украина һәм Белоруссия телевидениеларынан 120-нән артыҡ эш араһында башҡорт телевидениеһының эштәре лә бар ине. «Тамыр» балалар-үҫмерҙәр каналы барыһын да сағыу ижады менән таң ҡалдырҙы, конкурсҡа ебәрелгән бер эш тә иғтибарһыҙ ҡалдырылманы.
Телевизион ярышта «Тамыр» каналы ете награда яуланы. «Ҡарйондоз» әкиәт фильмы иң яҡшы нәфис фильм тип табылды, «Семәр» тапшырыуы «Иң яҡшы танып-белеү программаһы» номинацияһында III урын алды, «Кәкүк сәйе» этнографик фильмы «Иң яҡшы оператор эше» номинацияһында лауреат булды, ә иң яҡшы телевидение алып барыусыһы номинацияһында 12 йәшлек Искәндәр Ғәлин беренсе урын яуланы. Искәндәр өс йыл инде БСТ каналында «Сулпылар» тапшырыуын алып барҙы.
Билдәле рәсәй телевидение журналисы Александр Гуревич етәкселегендәге жюри высоко оценило все ы «Тамыр»ҙың программаларын юғары баһаланы. «Сәңгелдәк», «Байтус», «Телекомпас» тапшырыуҙары фестивалдең махсус дипломдары менән билдәләнде. 2009 йылда балалар программалары студияһы тулы ҡанлы телеканал тип үҙгәртелде. Яңы канал махсус рәүештә тағы яңы ун проект башланы.
тине күп тапҡыр ТЭФИ премияһына лайыҡ булыусы Нина Зверева.
2018 йылдың 26 ноябрендә «Тамыр» телеканалы директоры Гөлназ Ҡолһарина шәхсән легендар бронза Орфей наградаһына эйә булды. «Рәсәй телевидениеһы академияһы» Фонды «ТЭФИ-төбәк-ара» конкурсының ойоштороусыһы.

# Ҡолһарина Гөлназ Фәрит ҡыҙы
## Ғаиләһе

Зариф Байғусҡаров- Рәсәй думаһы депутаты.

# Ҡолһарина Гөлназ Фәрит ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* 1998 — Шәйехзада Бабич исемендәге Башҡортостан Республикаһы дәүләт йәштәр премияһы лауреаты. «Ете ҡыҙ», «Торналар», «Ғәҙәти булмаған балыҡ тотоу», «Болан мөгөҙҙәре» видеофильмдары өсөн.
# Борылыҡ

Брылык — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ургуда йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Борылыҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028954
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102895
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нюча-Янг-Ёган

Нюча-Янг-Ёган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Янг-Ёган йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Нюча-Янг-Ёган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300047705
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304770
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Диез

             Белешмә сольфеджио дәресенән алынған
Диез — музыкала: тонды ярым тонға күтәреүҙе белдерә торған термин. Ноталар яҙмаһында # кеүек билдәдәләнә, латин литералары менән is яҙыла. Бекар менән ғәмәлдән сығарыла. Диез, бекар һәм бемоль альтерация билдәләре тип аталалар. Йоп тонлыҡтарында асҡыс янында баҫыла (рәсемде ҡара).
* Был музыка тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ. Мөмкин булһа был иҫкәрмәне анығырағы менән алыштырыр кәрәк.
# Мюльбек

Мюльбек (нем. Mühlbeck) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 950 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,8 км². Диңгеҙ кимәленән 79 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6774 һәм автомобиль коды — ABI.
# Кисыр-Соим

Кисыр-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сысконсын-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кисыр-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028299
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302829
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Серб Республикаһы халыҡ һәм университет китапханаһы

Серб Республикаһы халыҡ һәм университет китапханаһы (сер. Народна и универзитетска библиотека Републике Српске — Серб Республикаһының Баня-Лука ҡалаһында, Йәһүд урамындағы 30-сы йортта урынлашҡан милли китапхана. Баня-Лука Университеты структураһына инә. Серб республикаһы китапханасылары Ассоциацияһы штаб-фатиры.

# Серб Республикаһы халыҡ һәм университет китапханаһы
## Тарихы

Баня-Лукала китапхана булдырыу күптән инде өлгөрөп еткән мәсьәлә була, сөнки 1935 йылға тиклем ҡалала ошондай бер генә йорт та булмай. Врбас бановинаһы хакимиәте һәм урындағы муниципалитет китапхана ойоштороу тураһында ҡарар сығара. 1936 йылдың 26 апрелендә, Петр I Карагеоргиевич хөрмәтенә, король Петр I Бөйөк Азат итеүсе Милли китапханаһы исеме аҫтында китапхананы рәсми рәүештә асыу тантанаһы үтә. Һуңынан исеме бер нисә тапҡыр үҙгәрә, шулай, 1980—1999 йылдар арауығында, китапхана билдәле серб драматургы һәм яҙыусыһы Петар Кочич исемен йөрөтә. 1999 йылдың 7 декабрендәге Серб Республикаһы Хөкүмәте ҡарары нигеҙендә китапхана хәҙерге исемен ала — Серб Республикаһы Халыҡ һәм университет китапханаһы.
2012 йылдың апрелендә Сербияның Милли китапханаһы менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Килешеү шарттары буйынса учреждениелар уникаль Сербия мәҙәни һәм рухи мираҫының һаҡланышын тәьмин итергә йөкләмә ала. Протокол, баҫмалар менән алмашыуҙы, халыҡ-ара һәм милли әһәмиәттәге проекттарҙа берлектә ҡатнашыуҙы, күҙ уңында тота.

# Серб Республикаһы халыҡ һәм университет китапханаһы
## Эшмәкәрлеге һәм структураһы

Китапхана серб халҡы өсөн ҡиммәттәргә эйә булған баҫма йәки икенсе ысул менән яҙылған материалдарҙы, уларҙың сығышына ҡарамай, йыйыу, эшкәртеү, файҙаланыу һәм һаҡлауҙы үҙенең бурысы итеп ҡуя. Ойошма эшмәкәрлеге милли һәм мәҙәни мираҫты һаҡлау һәм Серб Республикаһының милли үҙенсәлектәрен раҫлауға йүнәлтелгән. Китапхана бер нисә махсус бүлектәргә бүленгән, улар араһында нәшриәт эшмәкәрлеге һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш бүлеге, һанлаштырыу үҙәге, археографик библиография бүлеге, махсус уҡыу залдары, ваҡытлы баҫмалар бүлеге, балалар әҙәбиәте бүлеге, китапхана материалдарын эшкәртеү һәм комплектлау бүлеге һ. б. бар.
2012 йылда Мәскәүҙәге Серб Республикаһы вәкиллеге ярҙамында, китапханала «Рус донъяһы» фонды үҙәге асыла. Уның янында балалар һәм өлкәндәр өсөн рус теле курстары, урыҫ киноһын яратыусылар клубы ойошторола. Был клуб сиктәрендә билдәле совет һәм Рәсәй режиссерҙарының фильмдарын күрһәтеү ойошторола. Бында серб энтузиастарынан йыйылған «Александр Невский» урыҫ хоры урынлашҡан.

# Серб Республикаһы халыҡ һәм университет китапханаһы
## Филателистикала

2011 йылдың 17 майында Серб Республикаһы Почтаһы китапхананың 75 йыллыҡ юбилейына арналған «Серб Республикаһы халыҡ һәм университет китапханаһына 75 йыл» исемле иҫтәлекле маркаһын сығара. Марканың тиражы 15 мең экземпляр тәшкил итә, нигеҙҙә китапхананың үҙенең бинаһында таратыла.
# Рәфәхкә һөжүм (2024)

Рәфәхкә һөжүм Ғәззә секторының көньяғында урынлашҡан Рәфәх ҡалаһына һөжүм дауам итә. ХӘМӘС тәҡдим иткән атыш туҡтатыу тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу тәҡдимен Израиль кире ҡаҡҡандан һуң, 2024 йылдың 6 майында Рәфәхкә үҙ ғәскәрҙәрен индерә һәм Рәфәх контроль-пропуск пунктын контролдә тота.
Ғәззә секторында йәшәгән миллиондан ашыу күсенеп киткән фәләстиндәр Израилдең дауам иткән агрессияһынан Рәфәхтә һыйыныу урыны таба. Израиль, ул ҡалала, уның раҫлауынса, ХӘМӘС батальондарын юҡ итергә тырыша, тип әйтә. Халыҡ-ара берләшмә һөжүм дауам итһә, гуманитар кризис тураһында иҫкәртә. Синай ярымутрауындағы ҡасаҡтар көрсөгө арҡаһында борсолған Мысыр шулай уҡ Ғәззә менән сигендә лә хәүефһеҙлекте көсәйтә.
6 майҙа Израиль Рәфәхтең көнсығыш өлөшөндәге фәләстиндәрҙе Ғәззәнең үҙәк өлөшөндәге һәм Хан-Юнис райондарына эвакуациялау тураһында бойороҡ бирә. Һуңыраҡ шул уҡ көндө ХӘМӘС Мысыр һәм Ҡатар тәҡдим иткән атыш туҡтатыу тураһында килешеүҙе ҡабул итеүен белдерә, әммә Израиль был килешеүгә ризалашмай һәм һөжүм дауам итәсәген белдерә. Израиль шул уҡ көндө Рәфәхкә һауа һөжүме яһай, тиҫтәләрсә кешене үлтерә һәм яралай, һуңынан шул уҡ төндә уларҙы баҫып ала. Израиль шулай уҡ ХӘМӘС юҡҡа сығарылһа йәки тотҡондар азат ителһә генә эшмәкәрлеген туҡтатасағын белдерә.
# Нижневартовск дәүләт университеты

Нижневартовск дәүләт университеты (рус. Нижневартовский государственный университет НВГУ, тулы атамаһы «Нижневартовск дәүләт университеты» юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет мәғариф учреждениеһы) — Нижневартовскиҙа урынлашҡан юғары уҡыу йорто.

# Нижневартовск дәүләт университеты
## Тарихы

1988 йылдың 12 июлендә Нижневартовскиҙа Д. И. Менделеев исемендәге Тобольск дәүләт педагогия институтының филиалы асыла. Ул үҙ эсенә өс факультетты ала: физика-математика; филология һәм педагогия. Филиалда 22 уҡытыусы эшләй, 150 студент белем ала.
1992 йылда Нижневартовск дәүләт педагогия институты Нижневартовск педагогия училищеһы (колледжы) менән берлектә уҡытыу-фән педагогия комплексы структураһында Рәсәйҙә тәүгеләрҙән ике баҫҡыслы педагогик кадрҙар әҙерләүгә күсә.
1992 йылда Д. И. Менделеев исемендәге Тобольск дәүләт педагогия институтының Нижневартовск филиалы Нижневартовск педагогия институты итеп үҙгәртелә. 1992 йылда юғары уҡыу йорттонда 1173 уҡый.
2005 йылда институт Нижневартовск дәүләт гуманитар университеты тип үҙгәртелә, ә 2013 йылда Нижневартовск дәүләт университеты статусын ала.
Мәғариф буйынса федераль агентлыҡ йыл һайын үткәргән рейтинг һөҙөмтәләре буйынса университет Рәсәйҙең иң яҡшы ун педагогик, лингвистик һәм гуманитар юғары уҡыу йорто араһына инә. 2009 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәәғариф һәм фән министрлығы төҙөгән педагогик, лингвистик һәм гуманитар вуздар араһында Нижневартовск гуманитар университеты илдең 74 вузы араһында 5-се урын ала.
2015 йылда университетта 9 факультет, 22 кафедра, 14 фәнни-тикшеренеү лабораторияһы, өс студенттарҙың конструкторлыҡ бюроһы, аспирантура була. Бында 5000-дән ашыу студент белем ала.

# Нижневартовск дәүләт университеты
## Университет структураһы

* Өҫтәмә белем биреү факультеты
* Педагогика һәм психология факультеты
* Сәнғәт һәм дизайн факультеты
* Физик культура һәм спорт факультеты
* Математика һәм мәғлүмәт технологиялары факультеты
* Экология һәм инжиниринг факультеты
* Гуманитар факультет

# Нижневартовск дәүләт университеты
## Ректорҙары

* 1988—1992 йылдар — Карпов Анатолий Карпович, ТГПИ-ҙың Нижневартовск филиалы директоры
* 1992—2007 йылдар — Карпов Анатолий Карпович, Нижневартовск дәүләт педагогия институты ректоры
* 2007 йылдан бөгөнгә ҡәҙәр — Горлов Сергей Иванович, Нижневартовск дәүләт университеты ректоры.
# Пихтовка (Соснова ҡушылдығы)

Пихтовка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Соснова йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пихтовка (Соснова ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101536
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Косоржа

Косоржа — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тим йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Косоржа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000111
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хажин Вәкил Исмәғил улы

Хажин Вәкил Исмәғил улы (11 июль 1946 йыл) — педагог-методист, филолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1989), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2006), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1982), Рәсәй Федерацияһы почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).

# Хажин Вәкил Исмәғил улы
## Биографияһы

Вәкил Исмәғил улы Хажин 1946 йылдың 11 июлендә БАССР-ҙың Белорет районы Бирҙеғол ауылында тыуған.
1970 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай, һөнәре буйынса филолог. Хеҙмәт юлын ошо уҡ йылда БАССР-ҙың Мәләүез районы Арыҫлан мәктәбендә башлай, йәш белгес директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1972 йылда Милли мәктәптәр ғилми-тикшеренеү институтының Башҡортостан филиалында эш башлай.
1978—1982 йылдарҙа Башҡортостан уҡытыусылар камиллаштырыу институтында — башта башланғыс кластар кабинеты, 1979 йылдан туған телдәр кабинеты мөдире булып эшләй.
1982 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡыта, 1985—1988 йылдарҙа филология факультеты деканы урынбаҫары була. 1992 йылда Сибай филиалының директоры итеп тәғәйенләнә.
1994 йылдан Силәбе дәүләт педагогия университетында эшләй. 2000—2011 йылдарҙа БДУ-ның Сибай институтында директорҙың уҡыу-уҡытыу буйынса директор урынбаҫары вазифаһында, бер үк ваҡытта 2005 йылдан башҡорт теле кафедраһы мөдире була.
Фәнни тикшеренеүҙәре урыҫ мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыу методикаһына, туған тел һәм әҙәбиәтен уҡытыу методтары, дәрестә уҡыусыларҙың темалар үҙләштереү, уларҙы ҡыҙыҡһындырыу алымдарына арналған. 60-тан ашыу ғилми хеҙмәттәр авторы. Йыш ҡына башҡорт теле уҡытыусылары менән осраша, улар менән тәжрибә менән бүлешә, уның ҡатнашлығындағы семинарҙар йәнле, файҙалы үтә. Вәкил Исмәғил улы Хажиндың республика матбуғатында бик күп мәҡәләләре донъя күрҙе. Башҡорт халыҡ педагогикаһына, фольклорына бик ҙур иғтибар бүлә, һаҡсыл ҡараш талап итә.
# Курапов Николай Андреевич

Курапов Николай Андреевич (25 декабрь 1949 йыл) — хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған энергетигы, Рәсәй Берҙәм энергетика системаһының атҡаҙанған хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе һәм атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре. «Башҡортостан Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» һәм Салауат Юлаев ордендары кавалеры.

# Курапов Николай Андреевич
## Биографияһы

Никола́й Андре́евич Кура́пов 1949 йылдың 29 декабрендә Новосибирск өлкәһенең Коченевский районы Буньково ауылында тыуған. Новосибирск электротехник институтын һәм Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу политехник институтын тамамлаған.

# Курапов Николай Андреевич
## Биографияһы
### Хеҙмәт эшмәкәрлеге

* 1968—1973 — «Башкирэнерго» берекмәһе подстанцияһының дежур инженеры
* 1975—1986 — станцияның смена начальнигы, «Башкирэнерго» РЭУ-һы Башҡорт биохимкомбинаты ТЭЦ-ының производство-техник бүлеге начальнигы.
* 1986—1988 — начальник производственно-технического отдела, главный инженер Уфимской ТЭЦ-1 РЭУ «Башкирэнерго» РЭУ-һы 1-се Өфө ТЭЦ-ының производство-техник бүлеге, баш инженеры.
* 1988—1994 йылдар — директор Уфимской ТЭЦ-4 ОАО «Башкирэнерго» ААЙ-һының 4-се Өфө ТЭЦ-ы директоры.
* 1994—2000 йылдар — «Башкирэнерго» ААЙ-һы генераль директорының капиталь төҙөлөш буйынса урынбаҫары.
* 2000—2001 йылдар — Өфө ҡалаһының Денин районы хакимиәте башлығы.
* 2001—2001 — Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары.
* 2001—2009 — «Башкирэнерго» ААЙ-һының Генераль директоры.
* 2009—2010 — Башҡортостан Республикаһы Президенты хакимиәте етәксеһе.
* 2010—2012 — Башҡортостан Республикаһы Президенты Кәңәшсеһе.
* 2012 йыл — «Башҡорт бәләкәй когенерация компанияһы» ЯСЙ-һы директоры.
* Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға депутат итеп һайланды.
«Башкирэнерго» ААЙ-һы Директорҙар советы рәйесе, «Урал» волейбол клубы президенты, «Салауат Юлаев» хоккей клубының Күҙәтеүселәр советы ағзаһы була.
2009 йылдың 20 ноябрендә Башҡортостан Республиканың Волейбол федерацияһы рәйесе посын ҡалдыра, әммә «Урал» Волейбол клубы президенты булыуҙан туҡтамай.
60 йәшлек юбилейы алдынан, 2009 йылдың 25 декабрендә, Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән оҙоҡ йылдар һәм намыҫлы хеҙмәте өсөн республиканың иң юғары наградаһы — Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Королтайҙың «Башҡортостан Республикаһының закондар сығарыу өлкәһенә һалған тос өлөшө өсөн» Почёт билдәһе менән бүләкләнә.

# Курапов Николай Андреевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған энергетигы
* Рәсәй Берҙәм энергетика системаһының атҡаҙанған хеҙмәткәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре
* «Башҡортостан Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены
* Салауат Юлаев ордены
* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2009)
# Төрөкмәнбашы рухы мәсете

2004
Төркмәнбашы рухы мәсете (Türkmenbaşy Ruhy Metjidi) — Төркмәнстандағы төп мәсет, Төркмәстанда һәм Урта Азияла иң ҙүр мәсет, донъялағы бер көмбәҙле иң ҙур мәсет. Кипчак ҡасабаһында урынлашҡан. Төркмәнстандың беренсе президенты Сапармурат Ниязов хөрмәтенә аталған. Мәсет рәсми рәүештә 2004 йылда асылған.
# Шилекса

Шилекса — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шилекса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000006769
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000676
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ольва

Ольва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каква йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Ольва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010448
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201044
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2