yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бехтемир

Бехтемир — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бия йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 117 км.

# Бехтемир
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001325
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100132
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хәмитова Хәбибъямал Бикмөхәмәт ҡыҙы

Хәмитова Хәбибъямал Бикмөхәмәт ҡыҙы (1 июль 1890 йыл — 17 сентябрь 2011 йыл) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһендә йәшәгән оҙон ғүмерле башҡорт ҡатыны.

# Хәмитова Хәбибъямал Бикмөхәмәт ҡыҙы
## Биографияһы

Хәбибъямал Бикмөхәмәт ҡыҙы Хәмитова 1890 йылдың 1 июлендә Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы) Әмин ауылында тыуған. 16 йәшендә кейәүгә биргәндәр. Ете бала — өс ҡыҙ һәм дүрт ул тапҡан. 1930 йылда Хәбибъямалдың атаһын кулак тип ауылдан һөрәләр һәм Себергә ебәрәләр. Бөйөк Ватан һуғышында ире һәм өлкән улы һәләк булған. Ғүмер буйы колхоз баҫыуҙарында һәм фермаларында эшләй. Ҡарағайкүл ауылында йәшәгәндә быҙау ҡараусы була, һуңғараҡ өшкөрөүсе һәм кендек инәһе булып таныла, ауылдаштарын дауалай. Оҙон ғүмерлелек уларҙа заттан килә: Хәбибъямалдың әсәһе — Накиә- 105 йәшкә еткән, ә өләсәһенең бер туған апаһы 115 йыл йәшәгән. Хәбибъямал Бикмөхәммәт ҡыҙының үҙе тере сағында һигеҙ ейәне, ун туғыҙ ейәнсәре, 40-тан ашыу бүләһе һәм 16 тыуаһы (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 15) булған.
Хәбибъямал инәйҙең туғандары һәм үҙенең таныуы буйынса, уға өс быуат аша үтергә режим буйынса йәшәү, сәләмәт туҡланыу, хәрәкәт һәм доғалар ярҙам итә. Ҡағиҙә булараҡ, иртән алтыла уяна, намаҙ уҡый һәм ашап ала, мөмкинсә йөрөп килә. «Булғанына ҡәнәғәт итергә, татыу йәшәргә һәм Аллаһы тәғәләне онотмаҫҡа кәрәк», — ти торған була Хәбибъямал әбей.
1994 йылда, 104 йәше тулғанда, Силәбе өлкәһенең Озерск ҡалаһына (Силәбенән 80 км алыҫлыҡта) шунда йәшәгән 65 йәшлек ейәнсәре Танзиләнең ғаиләһенә күсеп килә.
Ҡалаға күскәс тә үҙ шөғөлөнән баш тарта алмай. Инде бала табыусыларға ярҙам итмәй, әммә сабыйҙарҙың бүҫерен дауалай. Хатта урындағы балалар табибтары бәләкәй пациенттарын уға ебәрә. 118 йәшенә тиклем йорттағы өҫкө ҡаттарға күтәрелә — хәрәкәт өсөн. Иҙеп әҙергән ризыҡҡа ғына өҫтөнлөк бирә, йөҙөм менән сәй эсергә, еләкле йогурт ярата. 119 йәшендә Хәбибъямал әбей һуҡырая һәм доғаларҙы яттан ғына уҡый.
Оло йәштәге ҡатындың паспортында тыуған йылы ғына күрһәтелгән була — 1890. Мәгәр үҙе йәй көнө тыуғанмын тип һанай һәм 1 июлде тыуған көнө тип билдәләй торған була.
Силәбе өлкәһенең Озерск ҡалаһында 2011 йылдың 17 сентябрендә вафат була..
# Галина Петрова һәйкәле (Новочеркасск)

1963
Галина петрова һәйкәле — Ростов өлкәһенең Новочеркасск ҡалаһында Советтар Союзы Геройы, Ҡара диңгеҙ флотының Новороссийск хәрби-диңгеҙ базаһындағы 386-сы айырым диңгеҙ пехотаһы батальонының шәфҡәт туташы, главстаршина Петрова Галина Константиновнаға ҡуйылған һәйкәл.
Һәйкәлдең адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Новочеркасск ҡалаһы, Мәғариф урамы, 126.

# Галина Петрова һәйкәле (Новочеркасск)
## Тарихы

Советтар Союзы Геройы, диңгеҙ пехотаһы батальоны санинструкторы Галина Петроваға һәйкәл 1963 йылда ул 1940 йылда урман хужалығы факультетында уҡыған Көньяҡ Рәсәй дәүләт политехник университетының (ЮРГТУ (НПИ) тҡп корпусы алына ҡуйыла. Һәйкәл ҡала мәктәптәре уҡусылары, урта һәм юғары уҡыу йорттары студенттары һәм уҡытыусылары йыйған аҡсаға төҙөлә. Бюст пьедесталы Новороссийск политехник институты архитекторы В. П. Котелевский проекты буйынса эшләнә.
Ҡара диңгеҙ флотының Новороссийск хәрби-диңгеҙ базаһындағы 386-сы айырым диңгеҙ пехотаһы батальонының шәфҡәт туташы Галина Константиновна Петрова Николаев ҡалаһында 1920 йылдың 9 сентябрендә тыуа. 1940 йылда ҡала мәктәбен отличие менән тамамлап, Новочеркасск инженер-мелиорация институтының (хәҙер ЮРГТУ) урман хужалығы факультетына уҡырға инә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Краснодарҙа шәфҡәт туташтары курсында уҡый.
Уҡыуын тамамлағас, диңгеҙ пехотаһының айырым батальонында (Новороссийск хәрби-диңгеҙ базаһы, Ҡара диңгеҙ флоты) хеҙмәт итә. 1943 йылдың көҙөндә Керчь-Эльтиген десант операцияһында ҡатнашып, шәфҡәт туташы Петрова Г. К. дошман уты аҫтында батальон менән бергә Ҡара диңгеҙҙең Ҡырым ярындағы Эльтиген ҡасабаһына (хәҙер Героевск ҡасабаһы, Ҡырым) килеп төшә. Ултырғандан һуң, сәнскеле сым һәм мина яланын үтеп, үҙе артынан һадаттарҙы һөйрәп, алға ташлана. Бер төн эсендә ул һуғыш яланынан ике тиҫтә самаһы яралыны алып сыға.
СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1943 йылдың 17 ноябрендә командованиеның хәрби заданиеһын өлгөлө үтәгәне, немец-фашист илбаҫарҙары менән алыштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн главстаршина Петрова Галина Константиновнаға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Артабан Г. К. Петрова дошман һөжүмен кире ҡағыуҙа ҡатнаша, 1943 йылдың 3 декабренә яраланып, медсанбатҡа эләгә. 1943 йылдың 4 декабрендә медсанбатҡа бомба төшә. Һәләк булыусылар араһында шәфҡәт туташы Г. К. Петрова ла була. Ул Ҡырымда, Героевск ҡасабаһында ерләнә.
Г. К. Петрованың ЮРГТУ бинаһы алдында ҡуйылған һәйкәле бейек постаментҡа урынлаштырылған бюстан ғибәрәт. Постаментҡа: « Галина Петроваға. 1920—1943. Студенттар» тип яҙыла. 2015 йылда һәйкәл реставрациялана.
# Хоэнварслебен

Хоэнварслебен (нем. Hohenwarsleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1577 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,12 км². Диңгеҙ кимәленән 108 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39326 һәм автомобиль коды — BK.
# Краснощёково (Ырымбур өлкәһе)

Краснощёково (рус. Краснощёково) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районындағы ҡасаба.

# Краснощёково (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Ҡасаба Ильинка ауылынан 10 саҡрым көнбайыштараҡ, Грязнушка йылғаһының Һаҡмар ҡушылдығы Ҡарайылғаға ҡойған еренә яҡын урынлашҡан.

# Краснощёково (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Климаты

Краснощёков ҡасабаһы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.

# Краснощёково (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Краснощёков ҡасабаһы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Краснощёково (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ҡасаба 1932-се йәки 1933 йылда «Ильинский» совхоз ойошторолған мәлдә барлыҡҡа килгән. 1940-сы йылдарҙа ҡасаба — Медногорск «Уралэлектромотор» заводының ярҙамсы хужалығы була, 1950-се йылдарҙа үҙаллы «Свиновод» хужалығы булараҡ эш итә.
1966 йылдың 17 октябрендә РСФСР-ҙың Юғары Советы Президиумы «Ырымбур өлкәһенең ҡайһы бер тораҡ пункттарының исемен үҙгәртеү тураһында» Указ ҡабул итә. Указ шул йылда «Ведомости Верховного Совета РСФСР» журналының 42-се һанында баҫылып сыға (20 октябрь). Шул Указға ярашлы, «Ильинский» совхозының һөтсөлөк фермаһы ҡасабаһы Краснощёково тип атала башлай.

# Краснощёково (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында, 1960-сы йылдарҙа элгәре совхоз исеме менән Ильинский тип аталып йөрөгән ҡасабаның атамаһы Краснощёков Краснощёков (рус. Краснощёково) тип үҙгәртелеүе тураһында яҙа. Краснощёков Михаил Минович (1888—1966) — Орск ҡыҙыл гвардия отряды командиры, Октябрь революцияһында һәм граждандар һуғышында ҡатнашҡан, 1918 йылда ошо урындарҙа барған яуҙарҙа һуғышҡан — ҡасабаға яңы исем уның хөрмәтенә бирелгән
# Темрязанка

Темрязанка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе, Һамар өлкәһе, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сызранка йылғаһының һул ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Темрязанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сызранка йылғаһы, инештән Сызрань ҡалаһына (ҡаланан юғарыраҡ) тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001312112100008922
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100892
* Бассейн коды — 11.01.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Каныль-Кы

Каныль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чортово йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 131 км.

# Каныль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066793
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306679
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Левый Кесе Вах

Левый Кесе Вах — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Левый Кесе Вах
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037012
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203701
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Николай Чудотворец сиркәүе (Греково-Тимофеевка)

1858
Николай Чудотворец сиркәүе (Изге-Никольский сиркәүе, Никольский сиркәүе) — Ростов епархияһы Матвей-Ҡурғаны мәнфәғәтенә ҡараған Ростов өлкәһе Греково-Тимофеевка ауылы православие сиркәүе.

# Николай Чудотворец сиркәүе (Греково-Тимофеевка)
## История

Греково ауылына (һуңыраҡ Греково-Тимофеевка тип атала башлаған) 1779 йылда нигеҙ һалынған. Ауылда 1856 йылда сиркәү төҙөлә башлаған. Ул өс йыл буйына барған. 1858 йылда сиркәүҙә ғибәҙәт ҡыла башлағандар. Матур сиркәү Греково ауылының рухи үҙәге генә булып ҡалмаған, ул тирә-яҡтағы ауылдарҙы ла хеҙмәтләндергән.
Сиркәү боронғо мәскәү рухында аҡ таштан, ябай килешле, ҙур үҙәк көмбәҙле һәм дүрт бәләкәй көмбәҙле, семәрләп ҡырҡылған билғаулы, аркалар менән биҙәп эшләнгән. Ул саҡта бындай сиркәүҙәр Рәсәйҙең көньяғында бик һирәк осраған. Сиркәү биналарына рухани һәм псаломдар уҡыусыһы, ҡарауыл йорто ингән. Һуңыраҡ сиркәүҙә сиркәү-мәхәллә мәктәбе асылған.
1935 йылда Анастасиев районы Бәләкәй Кирсанов ауыл советының Широков исемендәге колхозы сиркәү бинаһында ашлыҡ һаҡлаған. Был 1941 йылдың октябрендә немецтар ауылды баҫып алғансы дауам иткән. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылыуҙар хрущев яҙына тиклем дауам иткән. Март айынан 1963 йылдың март айында сиркәү ябылған һәм ҡабат ашлыҡ һаҡлағысҡа әүерелдерелгән.
Хәҙерге ваҡытта 1990-сы йылдарҙан башлап СССР тарҡалғандан һуң , сиркәү эшләп килә. 1991 йылда сиркәүҙә реставрация эштәре башланған, өр-яңынан бина түбәһе ябылған, иҙән түшәлгән, стеналарына дини һүрәттәр төшөрөлгән. 2014 йылда сиркәүҙең үҙәк көмбәҙе алтын менән ялатылған, территорияһына асфальт йәйгәндәр, яңы ҡапҡа менән ҡойма төҙөгәндәр.
Изге Никольский сиркәүенең руханийы — иерей Георгий Сергеевич Светлов.
Адресы: 346970, Ростов өлкәһе, Матвей Ҡурғаны районы, Греково-Тимофеевка ауылы , Яр буйы урамы, 12-се йорт.
# Бетти Уильямс

Бетти Уильямс (ингл. Betty Williams, 22 май 1943 йыл) — Мейрид Корриган менән берлектә тыныслыҡ буйынса 1976 йылғы Нобель премияһы лауреаты, Тыныс кешеләр берләшмәһен (Community of Peace People) ойоштороусыларҙың береһе. Был ойошманың эшмәкәрлеге Төньяҡ Ирландияла ҡанлы конфликтты тыныс көйләргә ярҙам итә.

# Бетти Уильямс
## Тыныслыҡ урынлаштырыу эшмәкәрлеге

Төньяҡ Ирландияла сағыштырмаса һирәк осрай торған ҡатнаш ғаиләлә (атаһы — протестант, әсәһе — католик) тыуа.
1976 йылдың 10 авгусында Уильямс ИРА яугирҙәре машинаһының өс баланы тапап үлтереүенең шаһиты була. Был өс баланың әсәһе Анна Магуайр (Anne Maguire) иҫән ҡала, әммә 1980 йылда Яңы Зеландияла үҙ-үҙен үлтерә.
Ваҡиғанан һуң ике көн үткәс, Уильямс тыныслыҡ тураһындағы петиция аҫтына 6000 ҡултамға йыя, ваҡытлы баҫмаларҙа ла уның тураһында күп яҙа башлайҙар. Анна Магуайрҙың һеңлеһе Мейрид Корриган менән бергәләп улар Ҡатын-ҡыҙҙар тыныслыҡ яҡлы (Women for Peace) тигән ойошма ойоштора, һуңыраҡ уның атамаһы Тыныс кешеләр берләшмәһе тип үҙгәртелә. Был ойошманы ойоштороуҙа уларға журналистка Кьяран Маккеон (Ciaran McKeown) ярҙамлаша, ул берләшмә Декларацияһын яҙа һәм уны яҡлап митинг ойоштора.
1977 йылда Уильямс менән Корриганға тыныслыҡ буйынса Нобель премияһы тапшырыла (1976 йыл өсөн). 1978 йылда берләшмәне ойоштороусыларҙың өсөһө лә вазифаларынан китеп, яңы әүҙемселәргә үҙҙәрен күрһәтергә мөмкинлек аса.

# Бетти Уильямс
## Шәхси тормошо

Атаһы Уильямс м-р Смит (Mr. Smyth) — ит сабыусы, әсәһе йорт хужабикәһе була. Башланғыс белемде — Изге Тереза исемендәге мәктәптә (St. Teresa’s Primary School), урта белемде Изге Доминиктың грамматика мәктәбендә (St. Dominic’s Grammar school) ала. 1961 йылдың 14 июнендә Ральф Уильямсҡа кейәүгә бара. Улдары Пол тыуа, ул футболсы була, йәнә ҡыҙҙары Дебора донъяға килә. 1982 йылда Бетти ире менән айырылыша һәм, икенселәйгә Джеймс Т. Перкинс менән өйләнешеп, АҠШ-тың Флорида штатына күсә. Лекциялар уҡый.
# Кижи (утрау)

Кижи — Онега күле территорияһындағы Кижи зоология заказнигы.
Утрауҙағы «Кижи» музей-ҡурсаулығы экспозицияһы, шул иҫәптән Кижи погосы архитектура ансамбле исеме аҫтында билдәле.

# Кижи (утрау)
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Утрауҙа Кижи, Васильево һәм Ямка ауылдары урынлашҡан, улар хәҙерге Медвежьегорский районы Великогубский ауылы биләмәһе составына инә (2004 йылға тиклем Петрозаводск ҡала округы составына ингән). Экспозиция составына музей-ҡурсаулыҡтың төҙөлөш ҡоролмаларының күпселек өлөшө инә, улар архитектура ҡомартҡылары булып тора, уларҙың күбеһе экспозиция өсөн Онега аръяғындағы ауылдарҙан килтерелгән.
XVIII быуат аҙағында утрауҙа бер нисә ауыл урынлашҡан — Бачурино, Бишево, Босарево, Васильево, Кяжево, Морозово, Наволок, Погост һәм Ямка, улар Олонец губернияһы Петрозаводский өйәҙенең Кижи улусы составына ингән.

# Кижи (утрау)
## Географик урыны

Кижи утрауы Онега күленең төньяҡ өлөшөндәге Кижи шхерҙарына — Онега аръяғы ярымутрауындағы утрауҙар системаһына ҡараған. Ярымутрау Кижи утрауынан көнбайышта, ә көньяҡ-көнсығышта — Ҙур Клименецкий утрауы, көнсығышта Көньяҡ Олений утрауы янында урынлашҡан. Унан төньяҡтараҡ — Великая губа утрауҙары тора.

# Кижи (утрау)
## Транспорт

Навигация осоронда (май-сентябрь) Петрозаводск йылға вокзалынан Кижи утрауына тиҙ йөрөшлө һыу аҫты ҡанаты булған суднолар йөрөй — эш көндәрендә көнөнә 2-3 тапҡыр, ял көндәрендә йыш йөрөй. Утрауға шулай уҡ даими йөрөүсе сәйәхәт теплоходтары йөрөй.
Онега күле буйынса ҡыш һайын Ямка ауылынан Великая Губаға тиклем (21 км) һәм Сибово ауылына (12 км) оҙонлоғондағы боҙ өҫтөнән юл һалына.

# Кижи (утрау)
## Иҫтәлекле ҡәберлектәр

НКВД айырым диверсия төркөмө яугирҙәрҙең туғандаш ҡәбере, (улар 1943 йылда фин ғәскәренең тылында хәрби заданиелар үтәгәндә һәләк булған).

# Кижи (утрау)
## Иҫкәрмә

* ↑ GEOnet Names Server — 2018.
* ↑ Объекты культурного наследия Великогубского сельского поселения
* ↑ Исторические деревни Кижской волости
* ↑ Братская могила советских воинов
# Лангхайм монастыры

Лангхайм монастыры (нем. Kloster Langheim) — элекке ирҙәр цистерциан аббатлығы. Ул Баварияның Лихтенфельс ҡалаһы Клостерлангхайм (Үрге Франкония) районында урынлашҡан. Аббатлыҡ Бамберг архиепархияһы ҡарамағында торған; 1132—1133 монастырға нигеҙ һалынған — ул Эбрахтағы монастырь кеүек ярҙамсы монастырь булып торған. 1802 йылда ҙур янғында монастырҙың байтаҡ ҡаралтылары юҡ ителгән. Монастырь 1803 йылда Бавариялағы секулярлаштырыу барышында таратылған.

# Лангхайм монастыры
## Тасуирлау һәм тарихы

Лангхайм монастыры, Изге Мария, дини белгес Иоанн һәм Изге Николай хөрмәтенә бағышланған. Уға 1132—1133 йылдарҙа нигеҙ һалына. Монастырь Эбрах монастырың филиалы булып тора. Нигеҙ һалыусы булып өс Бамберг министериалдары тора, ә ысынбарлыҡта уның инициаторы Бамберг епискобы Отто I була. Тиҙҙән монастырь урындағы ауыл кешеләре һәм Андекс династияһы вәкилдәре ярҙамы арҡаһында ныҡ байып китә, уның менән XIII һәм XIV быуаттарҙа бары тик Банц һәм Эбрах аббатлыҡтары ғына ярыша ала. Әммә 1380 йылдарҙа монастырь финанс ауырлыҡтарын кисерә, шуның арҡаһында +ул ерҙәренең өлөшөн һәм уларҙан килгән килемде Бамберг епархияһына бирергә мәжбүр була. Епископ Лампрехт фон Брунн бының менән оҫта файҙалана һәм монастырҙы үҙ контроле аҫтында тота. Монастырь менән епархия араһында бәхәс күп быуаттар дауам итә, әммә уңышһыҙ була; 1741 йылда илдә сәйәси хәл үҙгәреү менән бәйле бәхәс туҡтатыла.
1422 йылдан алып монастырҙың иҡтисади хәле яҡшыра башлай. Әммә баҫыу осоро Гусит һуғышы монастырҙы 1430 йылда емерә. 1525 йылда башланған Германия Крәҫтиән һуғышы уның өҫтөп емерелеүенә килтергән. Реформация һөҙөмтәһендә Лангхайм цистерциандары биләмәләрендә рухи етәкселекте юғалта; монахтарҙың байтаҡ өлөшө протестанттар хәрәкәтенә ҡушыла һәм монастырҙы ташлап китә. 1562 йылда аббат Фридрих Маршалк үҙ вазифаһынан ҡолатыла. Ауыр заман килде. Лангхайм Утыҙ йыллыҡ һуғыш барышында ауыр хәлгә төшә. XVII быуатта бары тик аббат Маврикий Кнауэр ғына бер аҙ билдәлелек ала.
1700 йылда төбәктәге 230 урындағы фермаларҙан һалымдар йыйыла. Әммә аббат Штефан Мезингер (1743—1751) монастырҙың иҡтисади ҡеүәтен аныҡ билдәләй алмайынса ғына барокко стилендә монастырь комплексы биналарын төҙөй башлай һәм бының өсөн ҡаты тәнҡиткә дусар була. Етмәһә, илдә барған Ете йыллыҡ һуғыштың хәрби сығымдарына монастырь һиҙелерлек финанс өлөшө индерергә мәжбүр була . Шуға ла ҡарамаҫтан, комплекс төҙөү дауам итә: архитекторҙар Иоганн Леонард Динценхофер , Генрих Крон Готфрид, Бальтазар Нейман һәм Лоренц Финк проекттары буйынса төҙөлгән биналар тырыша Банц, Мюнстершварц һәм Эбрах аббатлығы биналары менән ярышырға тырыша. Әммә 1802 йылдағы янғындан төҙөлгән биналар, китапхана, сиркәү өлөшө юҡҡа сыға. 1803 йылда секулярлаштырыу барышында монастырь таратыла. Монастырҙың һәм сиркәүҙең янғындан зыянланған биналары һүтелә.
# Ханна Матильда Тенгелин-Винге

Ханна Матильда Винге тыумыштан Тенгелин (швед. Hanna Mathilda Winge-Tengelin, 4 декабрь 1838 йыл, Гетеборг, Швеция — 9 март 1896 йыл, Гетеборг, Швеция) — Швеция рәссамы, художестволы туҡыма буйынса рәссам һәм оҫта.

# Ханна Матильда Тенгелин-Винге
## Биографияһы

Ханна художестволы сүкеү оҫтаһы Юхан Тимофеус Тенгелин һәм уның ҡатыны Анна Мария, тыумыштан Гультман ғаиләһендә тыуған. 1859 йылдан Юхан Юлиус Рингдалдың художестволы оҫтаханаһында уҡый. 1864—1867 йылдарҙа Король сәнғәт академияһында уҡый, унда академия профессоры Юхан Кристоффер Боклунд уның остазы була. Ул академия студенттары араһында беренсе ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе була, 1864 йылға тиклем академияға ирҙәр генә ҡабул ителә. 1867 йылда рәссам Мортен Эскиль Вингеға кейәүгә сыға. Италияла һәм Германияла уҡый.
Рәсем сәнғәтендә Тенгелин-Винге ижадының йүнәлеше тормошҡа бәйле һынлы сәнғәт була, ул бер нисә бик матур швед халыҡ көнкүреше күренешен һүрәтләй. Швед төпкөлөнөң акварель һәм ҡәләм менән эшләнгән пейзажынан бик ҙур коллекция булдыра.
* «Йылым үреү», киндергә төшөрөлгән рәсем, май, 1870
* «Әсә һәм балалар менән интерьер», киндергә төшөрөлгән рәсем, май, 1872
Һынлы сәнғәттән тыш, Тенгелин-Винге швед милли туҡыма дизайнына ҙур өлөш индерә. Ул алтарь әһелдәре, шул иҫәптән, 1882 йылда Швед лютеран сиркәүенең төп соборы — Уппсала Кафедраль соборы өсөн булдырылған кейемдәр дизайнеры була.
1874 йылда Тенгелин-Винге «Дуҫтар-Һөнәрселәр» (Handarbetets vänner) ассоциацияһын нигеҙләшеүсе була, ул художество етәксеһе, һәм күп йылдар дауамында төп көс була. Ойошма туҡыу һәм һөнәрселек промыслаһында милли традицияларҙы тергеҙеү һәм ярҙам итеү бурыстарын ҡуя. Ассоциация һөнәрселәр берләшмәһе генә түгел, ә шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы була. «Дуҫтар-Һөнәрселәр» ассоциацияһын нигеҙләшеүселәрҙең башҡалары ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары өсөн швед активисткалары Софи Адлерспарре һәм Молли Ротлиб була.
Ханна Матильда Тенгелин-Винге эштәре Швецияның Милли музейына, төньяҡ илдәр Музейына, Норрчёпинг музейына һәм Линчёпингта Эстергётланд музейына ҡуйылған.
# Оло Мысья

Оло Мысья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Глухая Вильва йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Оло Мысья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005461
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100546
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рәссам (йондоҙлоҡ)

Рәссам (йондоҙлоҡ) (лат. Pictor) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — α Pic, яҡтылығы 3,27 була. Майҙаны буйынса урыны — 59.
# Камалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы

Камалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы (25 август 1916 йыл — 15 ғинуар 2008 йыл) — башҡорт театр актёры, 1967 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1972), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1964).

# Камалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы
## Биографияһы

Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы Камалетдинова 1916 йылдың 25 авгусында Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Малаяҙ ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Татар Малаяҙы ауылы) тыуған.
1935 йылда Башҡорт сәнғәт техникумын тамамлағандан һуң (Хажи Бохарский курсы), Башҡорт дәүләт академия драма театрында эш башлай.

# Камалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы
## Төп ролдәре

* Мәрзиә («Ул ҡайтты», Әнғәм Атнабаев);
* Зөлхәбирә («Айгөл иле», Мостай Кәрим);
* Һандуғас («Зимагорҙар», Сәғит Мифтахов).
Классик драматургияла:
* Полина («Төшөмлө урын» — «Доходное место», А. Н. Островский; дебют, 1935);
* Пелагея («Мещандар» — «Мещане», Максим Горький);
* Һөт әсәһе («Ромео менән Джульетта» — «Ромео и Джульетта», Уильям Шекспир);
* Бианка («Отелло», Уильям Шекспир);
* Матрена («Ҡараңғылыҡ хөкөм һөргәндә» — «Власть тьмы», Лев Толстой);
* Агафья Тихоновна («Өйләнеү» — «Женитьба», Н. В. Гоголь) һәм башҡалар.
* Тоня Туманова («Ҡорос нисек сыныҡты» — «Как закалялась сталь», Н. А. Островский

# Камалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы
## Уйнау оҫталығы

Уйнаған ролдәре кәүҙәләндереү оҫталығы менән айырылып тора. Ижади алымдарының үҙенсәлеге — тойғоларҙы нескә итеп асып биреү, ролде тәрән аңлап башҡарыу, лиризм.

# Камалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1972
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1964)