yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Юлбарис (исем)

Юлбарис — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.

# Юлбарис (исем)
## Этимологияһы

Юлбарис исеме башҡорт һүҙе Юл һәм ғәрәп һүҙе Барис ҡушылып төҙөлгән. Юлда тыуған Барис тигәнде аңлата. Барис һүҙе — алдан күреүсе, аҡыллы мәғәнәһен аңлата.
Икенсе сығанаҡта Юлбарис исеме башҡорт теленә юлбарыҫ һүҙе үҙгәреп ингән, бала юлбарыҫ һымаҡ көслө, батыр булһын тигән теләк менән ҡушылған исем тип аңлатыла..

# Юлбарис (исем)
## Билдәле шәхестәр

Юлбарыҫ Бикбулатов (1766—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 15-се Башҡорт атлы полкы командиры. Бикбов Юлбарыҫ Сурағол улы (1847—1922) — башҡорт старшинаһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт халҡы союзы бюроһының ағзаһы.

# Юлбарис (исем)
## Фамилиялар

* Юлбарисов фамилияһы
* Юлбарисов Марс Хәбибулла улы (2 ноябрь 1963 йыл) — башҡорт эшҡыуары һәм меценаты. Кинйә Арыҫланов исемендәге мәрхәмәтлелек фонды президенты.
* Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы (22 ғинуар 1939 йыл) — ғалим-геолог, дәүләт һәм нефть сәнәғәте эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1992—1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Геология һәм ер аҫтын файҙаланыу буйынса дәүләт комитеты рәйесенең 1-се урынбаҫары. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1976), техник фәндәр докторы (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы ер аҫтын тикшереүсеһе (2009), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1987).
* Бикбов Юныс Юлбарыҫ улы (1883—1943) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт Хөкүмәте Рәйесе (1918).

# Юлбарис (исем)
## Топонимдар

Юлбарыҫ (рус. Юлбарсово) (элекке — Аҡҡужа рус. Аккужа, Иҫке Юлбарыҫ рус. Старое Юлбарсово) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.
# Яратҡол

Яратҡол — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Яратҡол ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Почта индексы — 456896, ОКАТО коды — 75206898001.

# Яратҡол
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 1139 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 542 ир-ат һәм 597 ҡатын-ҡыҙ. 2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар (94%) йәшәй.

# Яратҡол
## Билдәле шәхестәре

* Үтәп Яратҡолов — 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, полковник.
# Тлярота

Тлярота — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Андийское Койсу йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Тлярота
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000698
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300069
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мунжа

Мунжа — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының һул ярына тамағынан 262 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Мунжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009493
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200949
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яңы Шәрәй

Яңы Шәрәй (рус. Новошареево) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 258 кеше. Почта индексы — 453036, ОКАТО коды — 80203834007.

# Яңы Шәрәй
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 28 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Благовещенка): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 36 км
# Хәмитов

Хәмитов — фамилия.
* Хәмитов Александр Радик улы (12.09.1975) — хәрби хеҙмәткәр, Рәсәй Геройы (2000).
* Хәмитов Нәжип Шәңгәрәй улы (1898—1943) — совет хәрби эшмәкәре.
* Хәмитов Рөстәм Зәки улы (18.08.1954) — Башҡортостан Республикаһы Башлығы (2010—2018).
* Хәмитов Хөснөтдин Хәйбулла улы (1933—2018) — педагог, РСФСР һәм Башҡорт АССР-ы мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Хәмитов Шәрәфетдин Йософ улы (1864—?) — 1-се гильдия сауҙагәре. Борай ихтилалының етәксеһе.
* Хәмитов Эдуард Шәйхулла улы (22.09.1937) — педагогия фәндәре докторы (2000), профессор (1991), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998).
* Хәмитова Гөлнур Карамат ҡыҙы (14 ноябрь 1957) — педагог, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1994) һәм атҡаҙанған уҡытыусыһы (2005).
* Хәмитова Хәбибъямал Бикмөхәмәт ҡыҙы (1890—2011) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһендә йәшәгән оҙон ғүмерле башҡорт ҡатыны.
# Поста (Соть ҡушылдығы)

Поста — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соть йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Поста (Соть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011603
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001160
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡаҙырғол ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)

Ҡаҙырғол ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡаҙырғол ауылы.

# Ҡаҙырғол ауыл Cоветы (Дәүләкән районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Сугмутын-Ях

Сугмутын-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Балык йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сугмутын-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049295
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204929
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ров (йылға)

Ров (укр. Рів, Ров) — Украиналағы йылға. Хмельницкий өлкәһенең Виньковцы районы һәм Винница өлкәһенең Бар һәм Жмеринка райондары аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 104 километр. Бассейн майҙаны - 1162 км².
# Елен-Седа-Яха

Елен-Седа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нгой-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Елен-Седа-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300035739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303573
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хариусовая Виска (Индига ҡушылдығы)

Хариусовая Виска (Харьюсова Виска) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Индига йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Хариусовая Виска (Индига ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055575
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005557
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Майкапар йорто (Таганрог)

Майкапар йорт — Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһында XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлгән бина. Итальян тыҡрығы, 6 һәм Петровская урамы, 59 адресы буйынса урынлашҡан.

# Майкапар йорто (Таганрог)
## Тарихы

Өс ҡатлы кирбес йорт сауҙагәр Майкапарҙар аҡсаһына 1872 йылда төҙөлгән. 1915 йылда Алфераки һарайы булараҡ 70 мең һумға баһаланған. Сауҙагәр бинаны мануфактура, музыкаль әйберҙәр, йыһаздар менән һатыу итеү өсөн төҙөй. Бында шулай уҡ аяҡ кейемдәре, галантерея, хужалыҡ тауарҙары магазины асыу планлаштырыла. Майкапарҙар үҙҙәре күберәк күренекле композитор Самуил Моисеевич Майкапарҙың ғаилә ағзаһы булыуы менән билдәле була. Композитор балалар өсөн 200-гә яҡын музыкаль әҫәрҙәр яҙған.
XIX быуат аҙағында бинаны Яков Михайлович Серебряков һатып ала. Йорт хужаһы үлгәндән һуң 1925 йылға тиклем уның улы Георгий Серебряков хужа була.
1882 йылда был бинала А.И.Краснерҙың Таганрогта беренсе нота һәм музыка әҙәбиәте магазин асыла. 1882 йылдың май айында магазин ябылғандан һуң унда янғын сыға, бөтә әҙәбиәт юҡҡа сыға. Һуңғараҡ был магазин Г.Б. Городецкийға күсә, ул уны 1910 йылда К.В. Василевскийға һата. Магазинда сәнғәт, техник китаптары, мәктәп һәм училище уҡыусылары өсөн әҙәбиәт, күргәҙмә әсбаптары, картиналар, яҙыусы портреттары һатыла. Магазинда шулай уҡ ваҡытлы баҫмаларға яҙылыу мөмкин була.
Ошо уҡ йортта «Прогресс» магазины урынлаша, унда ҡорал, һунар кәрәк-яраҡтары һатыла. Магазиндың хужаһы сауҙагәр Г. В. Негло була.
Совет власы йылдарында йорттоң беренсе ҡатында «Горкультмаг», аҙаҡ — дәүләт нәшриәтенең китап бүлеге магазины («КОГИЗ») урынлаша. 1935 йылдан бында уголовный розыск урынлаша. Бинаның подвалында тотҡондарҙы тоталар, өҫкө ҡатында нотариус контораһы урынлаша.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, 1941 йылдың ноябрендәге немец оккупацияһы ваҡытында «Рот-Фронт» кинотеатры янындағы йорт шартлатыла, шуға күрә бында немец комендатураһы, хеҙмәт биржаһы һәм офицерҙар өсөн ашхана була. Шунан һуң Итальян тыҡрығы буйынса йортҡа хеҙмәт биржаһын күсерәләр, һуңыраҡ бында партия район комитеты һәм Таганрогтың ВЛКСМ район комитеты урынлаша.
2000 йылда бинала архитектура-планлаштырыу оҫтаханаһы, китаптар йорто, өҫ кейеме магазины урынлаша.

# Майкапар йорто (Таганрог)
## Тасуирламаһы

Өс ҡатлы бинаның мөйөшөндә һәм һул өлөшөндә бинаға инеү урындары бар. Беренсе ҡаттағы тәҙрәләрен ябай пилястралар ҡыҫанлай. Бинаның һәр ҡатында кәрниз бүлкәттәре бар. Икенсе ҡат тәҙрәләре декоратив сандриктар менән биҙәлгән.
Бина архитектура, тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы булып тора.
# Сапторма-Яха (Ионда-Яха ҡушылдығы)

Сапторма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ионда-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Сапторма-Яха (Ионда-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300041471
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304147
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ветошников Георгий Александрович

Ветошников Георгий Александрович (19 апрель 1918 йыл — 9 март 1946 йыл) — Хәсән күле янындағы 1938 йылдағы ҡораллы бәрелештә, 1939—40 йылдарҙағы совет-фин һуғышында һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Айырым понтон күпер батальонының күпер взводы командиры, гвардия кесе лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Ветошников Георгий Александрович
## Биографияһы

Георгий Александрович Ветошников 1918 йылдың 19 апрелендә Өфө ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуа. Башланғыс белем ала, Өфө яҙыу машинкалары заводында слесарь булып эшләй. 1938 йылда Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһына хеҙмәткә саҡырыла. Хәсән күле буйында һуғышта һәм совет-фин яуында ҡатнаша. Демобилизациянан һуң Өфөлә шофер булып эшләй. 1941 йылдың июнь айында Башҡорт АССР-ының Благовещен район хәрби комиссариаты тарафынан ҡабаттан армияға саҡырыла. 1943 йылдың сентябрь айына кесе лейтенант Георгий Ветошников Көньяҡ-Көнбайыш фронты 12-се армияһы 5-се понтон-күпер бригадаһының 100-сө айырым моторлаштырылған понтон-күпер батальонының күпер взводы менән командалыҡ итә. Днепр өсөн һуғышта батырлыҡ күрһәтә.
1943 йылда сентябрҙең 25-нән 26-на ҡарай төндә Украина ССР-ының Запорожье өлкәһе Вольнянский районы Губенское ауылы районында Ветошников дошман уты аҫтында Днепр аша үҙенең катерында десант алып бара. Яраланыуына ҡарамаҫтан, Ветошников беренсе булып катерҙы көнбайыш ярға килтереп еткереп, һалдаттарҙы төшөрә. Кисеүҙә батып барған санинструкторҙы ҡотҡара.
СССР Юғары Советы Президиумының Указы менән 1944 йылдың 19 мартында «командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм немец илбаҫарҙары менән һуғышта ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткәне өсөн» гвардияның кесе лейтенанты Георгий Ветошниковҡа Ленин ордены һәм 2716-сы һанлы «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
1946 йылдың 9 мартында Баҡыла хәрби госпиталдә вафат була. Шунда уҡ ерләнгән.
Шулай уҡ Северский Донец йылғаһын һуғышып аша сыҡҡаны өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. Ветошников хөрмәтенә Өфөлә урам аталған, Баҡыла уға һәйкәл ҡуйылған.
# Тайыш

Тайыш

# Тайыш
## Башҡортостан ауылдары

* Тайыш (Мәсетле районы)
* Тайыш (Ғафури районы)
# 1903 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1903 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1903 MCMIII |
| Юлиан стилендә | 1902 — 1903 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2655 — 2656 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7411 — 7412 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5663 — 5664 ה'תרס"ג — ה'תרס"ד |
| Мосолман календары | 1321 — 1322 |
| Боронғо әрмән календары | 1352 ԹՎ ՌՅԾԲ |
| Ҡытай календары | 4599 — 4600 (с 29 январь) 壬寅 — 癸卯 чёрный тигр — чёрный заяц |
| Эфиопа календары | 1895 — 1896 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1959 — 1960 |
| - Шака самват | 1825 — 1826 |
| Иран календары | 1281 — 1282 |
1903 (бер мең туғыҙ йөҙ өсөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1903 йылы, 2 мең йыллыҡтың 903 йылы, XX быуаттың 3 йылы, XX быуаттың 1 ун йыллығының 3 йылы, 1900 йылдарҙың 4 йылы.

# 1903 йыл
## Тыуғандар

* 4 декабрь — Ғәлимйән Ҡарамышев, башҡорт театр актёры, РСФСР‑ҙың (1955) һәм БАССР‑ҙың (1940) халыҡ артисы.
* 25 октябрь — Ғәбдрәшитов Фазулла Ғабдулла улы (1903—1975), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).

# 1903 йыл
## Вафат булғандар

* Биксурин Мирсалих Мирсәлим улы — Башҡортостандың мәғариф тарихында, фән һәм мәҙәниәт үҫешендә үҙенсәлекле эҙ ҡалдырған эшмәкәр.
# Лямин 1-се

Лямин 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин йылғаһының уң ярына тамағынан 281 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 133 км.

# Лямин 1-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046324
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204632
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кальциха

Кальциха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Леман йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кальциха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002256
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100225
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ключи ауыл Советы (Асҡын районы)

Ключи ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Ключи ауыл Советы (Асҡын районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Тютлебен

Тютлебен (нем. Tuttleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 747 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,26 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
# Фәрештә-һаҡсы монастыры (Бургһаузен)

Изге Фәрештә-һаҡсы монастыры (нем. Kloster Heilig Schutzengel, Burghausen) — бавария ҡалаһы Бургһаузен (Үрге Бавария) территорияһында урынлашҡан һәм Пассау епархияһына ҡараған элекке «Иисус Конгрегацияһы» (CJ) ҡатын-ҡыҙҙар монастыры; 1683 йылда нигеҙ һалынған, урындағы ҡыҙ балаларға башланғыс белем таратыуҙа әүҙем ҡатнашҡан һәм 2018 йылда 21 майында бөтөнләй ябылған.

# Фәрештә-һаҡсы монастыры (Бургһаузен)
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Монастырға Зальцбург архиепискобы хуплауы менән 1683 йылда "Иисус Конгрегацияһы"ның (CJ) мюнхен бүлексәһе нигеҙ һалған: монастырҙың тәүге башлығы биш апа-һеңлеләр общинаһын община из пяти сестёр етәкләүсе Бургһаузен ҡалаһында тыуып үҫкән Филипина Баумфельдер булған. Баварияла ордендың (Мюнхен һәм Аугсбургтан ҡала) өсөнсө бүлексәһе булған монастырь формалашҡандан һуң мәктәп, ә һуңынан — ҡыҙҙар өсөн мәктәп-интернат булдырылған. Бинаны киңәйтеү маҡсатында викарий Франц Вильгельм Баумфельдер — 1681 йылда вафат булған Филипинаның ағаһы монахиняларға васыят итеп ҡалдырған аҡсаға күрше өйҙө һатып алған. 1731 йылда иҫке бина тулыһынса тиерлек һүтелгән һәм архитектор («мастер-ташсы») Тростбергтан килгән Иоһанн Мартин Пёльнерҙың проекты буйынса яңынан төҙөлгән: изгеләндереү 1746 йылда үткән. Майҙанға ҡаратып төҙәлгән сиркәү бинаһын — унан уңдағы һәм һулдағы йорттар кеүек — күренеп торған фигуралы фронтондар тамамлай; төп миһраптың алтарь художестволы биҙәлеүен тикшеренеүселәр Иоһанн Георг Линдтҡа (Изге Георгий, Максимилиан, Терезия һәм Флориан тигән эштәре) һәм Иоһанн Георг Капферға (фәрештәләр фигураһы) ҡайтарып ҡалдыра.
1803 йылда, Баварияла сиркәү милеген әүҙем секуляризациялау осоронда, Бургһаузен монастыры ордендың башҡа бөтә бавария монастырҙарына ҡарата үҙәк монастырь булған. Уны таратыу бары тик 1816 йылда ғына — апалар сёстры Альтёттингҡа күскәндән һуң ғына үткәрелгән; Әммә 1826 йылда, король Людвиг I хуплау алғандан һуң ғына, апаларҙың уҡыу эшмәкәрлеге дауам иткән. 1852 йылда яңынан балалар интернатына нигеҙ һалынған; апр. тиклем һәм 1984 йылға саҡлы апалар башҡа күп кенә башланғыс мәктәптәрҙә эшләгәндәр. 1989 йылда сиркәүҙә капиталь ремонт булған; монастырь биналарында әлегә тиклем Бургһаузендың урта мәктәбе урынлашҡан — монастырь үҙе 2018 йылдың 21 майында ябылған.
# Оло Таҙтүбә (тау)

Оло Таҙтүбә тауы (рус. Большая Тастуба) — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районында урынлашҡан геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы. Ул БАССР Министрҙар Советының 212-се ҡарары менән 1985 йылдың 26 декабрендә айырата һаҡлана торған тәбиғәт территорияһы тип иғлан ителгән . Рифтәрҙән тороп ҡалған тау-останец, тоҡомдары түбәнге пермь эзбизташтарынан тора, тирә-яғы тигеҙлек, тау уның өҫтөнән өҫтөнән 100 метр самаһы ҡалҡып тора

# Оло Таҙтүбә (тау)
## Тасуирламаһы

* Геологик тибы: геоморфологик
* Дөйөм майҙаны : 305,5
* Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге 403,7 м.
* Көнбайыштан көнсығышҡа табан 2,5 км һуҙылған, көньяҡтан төньяҡҡа — 1,8 км.
* Түбәһе көмбәҙ рәүешле, өҫтөндә яйла.
* Эзбизле ҡая сығынтылары бар.

# Оло Таҙтүбә (тау)
## Географик урыны

Тау Таҙтүбә һәм Вознесенка ауылдары араһында урынлашҡан
Координаттары:
Киңлек: 55.775 (градус)
Оҙонлоҡ: 57.911 (градус)

# Оло Таҙтүбә (тау)
## Тәбиғәте

Тауҙа дала болонлоҡтары, ташлы дала, ҡайын ҡырҡындылары, ултыртылған ҡарағай майҙандары бар. Һирәк осрай торған үҫемлектәре уның геологик ҡомартҡы статусын алыуға сәбәпсе булған.

# Оло Таҙтүбә (тау)
## Этимологияһы

Тауҙың атамаһының икенсе өлөшө — ҡушма һүҙ: «таҙ» һәм"түбә" тигән һүҙҙәрҙән яһалған. Был тауҙың яланғас түбәле, таҡыр булыуы менән бәйле атама. Таҙ — таҡыр.
# Кино төшөрөү осоро

Төшөрөү осоро (рус. Съёмочный период) — кино төшөрөүҙең иң яуаплы һәм ҡиммәтле этабы. Уның уңышына һәм оҙайлылығына фильмдың бюджеты бәйле, шуға күрә төшөрөү ентекле планлаштырыуҙы һәм ентекле уйланылған алымды талап итә. Төшөрөүҙе дөрөҫ ойоштороу һәм уларҙың планын ваҡытында ентекләп өйрәнеү төшөрөү осорон ҡыҫҡартырға булышлыҡ итә.
Төшөрөүҙе планлаштырғанда мөһим мәл — уларҙың өҙлөкһөҙ булыуын тәьмин итеү һәм төркөмдөң эшһеҙ тороуына юл ҡуймау.
Ғәҙәттә, был әҙерлек осороноң һәм фильмды монтажлауҙың бәйләүсе звеноһы. Профессиональ кинематографта тулы метражлы нәфис фильмдарҙы төркөм төшөрә, ул, материалдың ҙурлығына һәм ҡатмарлығына ҡарап, бер нисә тиҫтә йәки йөҙҙәрсә хеҙмәткәрҙе үҙ эсенә ала.

# Кино төшөрөү осоро
## Заманса технологиялар

Цифрлы технологиялар таралыу менән кино төшөрөү процесы классик фильмдан айырыла башлай, ул оптик һәм цифрлы эш алымдарының төрлө берләшеүенән ғибәрәт..Ҡайһы бер технологик этаптар бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан йәки үҙгәртелгән. Бөгөнгө көндә фильмдар тик кино йәки цифрлы ижад ысулдары ярҙамында ғына төшөрөлмәй. Монтажлау-тонировка осоро ғәмәлдә компьютерҙар ярҙамында башҡарыла.
# Дреба

Дреба (нем. Dreba) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 274 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,46 км². Диңгеҙ кимәленән 460 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7806 һәм автомобиль коды — SOK.