yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кираста

Кираста — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Маныч-Гудило күле, Маныч ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кираста
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500712107000016408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001640
* Бассейн коды — 05.01.05.007
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тулуза

Тулу́за (франц. Toulouse, местн., окс. Tolosa, лат. Tolosa) — Францияның көньяғындағы ҡала, Окситания регионының баш ҡалаһы, Юғары Гаронна департаментының һәм Тулуза округының үҙәге. Францияның эре сәнәғәт, фән һәм мәҙәниәт үҙәктәренең береһе; халыҡ һаны буйынса (427 мең кеше, 2004), Париж, Марсель һәм Лиондан һуң илдең дүртенсе ҡалаһы. Девиз — Per Tolosa totjorn mai — «Тулуза өсөн бөтә күберәк».
Ҡалала 1993 йылдан метро эшләй. Тулузала күренекле философ-теолог Фома Аквинский ерләнғән.

# Тулуза
## География

Тулуза Гаронна йылғаһы ярында урынлашҡан.
Тулуза климаты :
| Күрһәткес | Ғин. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 21,2 | 22,1 | 27,1 | 30,0 | 32,7 | 39,8 | 40,2 | 40,2 | 35,3 | 30,2 | 24,3 | 21,1 | 40,2 |
| Уртаса максимум, °C | 9,0 | 10,8 | 13,4 | 16,1 | 20,0 | 23,9 | 27,4 | 26,7 | 24,3 | 19,2 | 12,9 | 9,4 | 17,8 |
| Уртаса температура, °C | 5,4 | 6,8 | 8,7 | 11,3 | 14,8 | 18,4 | 21,3 | 20,8 | 18,5 | 14,4 | 8,9 | 5,9 | 12,9 |
| Уртаса минимум, °C | 1,8 | 2,9 | 4,0 | 6,5 | 9,6 | 12,8 | 15,2 | 15,0 | 12,7 | 9,5 | 5,0 | 2,5 | 8,1 |
| Абсолют минимум, °C | −18,6 | −19 | −8 | −3 | −0,8 | 4,0 | 7,6 | 5,5 | 1,9 | −3 | −7,5 | −12 | −19 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 55 | 55 | 57 | 64 | 73 | 57 | 41 | 47 | 47 | 51 | 48 | 55 | 650 |
| Сығанаҡ: Infoclimat ||||||||||||||
# Кесе Можа

Кесе Можа — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Можа йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кесе Можа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033216
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203321
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Куюс

Нижний Куюс — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 255 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Түбәнге Куюс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100663
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аҙнағолов Рафаил Ғәйнетдин улы

Аҙнағолов Рафаил Ғәйнетдин улы (13 февраль 1941 йыл — 23 ғинуар 2015 йыл) — тел белгесе, педагог-методист. 1972 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, 1978 йылдан — Милли мәғариф проблемалары институтының Башҡортостан филиалы хеҙмәткәре, 2004 йылдан — Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты, педагогия фәндәре докторы (2004), профессор (2009). Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1998).

# Аҙнағолов Рафаил Ғәйнетдин улы
## Биографияһы

Рафаил Ғәйнетдин улы Аҙнағолов 1941 йылдың 13 февралендә Чкалов өлкәһе Ҡыуандыҡ районы Үрге Үтәғол ауылында тыуған. 1969 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
1972 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй, 1978 йылдан — Милли мәғариф проблемалары институтының Башҡортостан филиалында өлкән һәм төп ғилми хеҙмәткәр, 2004 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында уҡыта.
Дөйөм алғанда 200-ҙән ашыу булған фәнни хеҙмәттәре диалектология, лексикография һәм башҡорт телен уҡытыу методикаһына арналған. Улар араһында Башҡорт теленең орфография һүҙлеге (1998 йыл), Башҡортса-русса мәктәп һүҙлеге (2003 йыл), Башҡортостандың күренекле яҙыусылары ижадына арналған йыйынтыҡтары, шулай уҡ төрлө йүнәлештәге методик ҡулланмалар киң билдәле.
Ғалим гәзит һәм журналдар менән әүҙем хеҙмәттәшлек итте, матбуғатта әҙәби-тәнҡит, әҙәби-аналитик мәҡәләләре менән даими сығыш яһаны.
Мәғарифты үҫтереүгә индергән тос өлөшө өсөн 2014 йылда Рафаэль Ғәйнетдин улы Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығының Константин Ушинский миҙалы менән бүләкләнде.
2015 йылдың 23 ғинуарында ҡаты ауырыуҙан вафат булды.

# Аҙнағолов Рафаил Ғәйнетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1998).
* Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығының Константин Ушинский миҙалы (2014).

# Аҙнағолов Рафаил Ғәйнетдин улы
## Хеҙмәттәре

* Диалект шарттарында башҡорт телен уҡытыу методикаһы. Өфө, 1991;
* Башҡорт теленең орфография һүҙлеге. Өфө, 1998;
* Уҡыусы шәхесен үҫтереүҙең лингводидактик нигеҙҙәре. Өфө, 2001;
* Башҡортса-русса мәктәп һүҙлеге. Өфө, 2003;
* Сәйләндәрем төҫлө-төҫлө (ижади портреттар). Өфө, 2007.
# Алексеев Леонид Петрович

Алексеев Леонид Петрович (4 июнь 1939 йыл — 29 ғинуар 2019 йыл) — СССР һәм Рәсәй генетигы, Рәсәй Медицина фәндәре академияһының (2011) һәм Рәсәй Фәндәр академияһының (2014) мөхбир-ағзаһы.

# Алексеев Леонид Петрович
## Биографияһы

Алексеев Леонид Петрович 1939 йылдың 4 июнендә Мәскәү ҡалаһында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң ул Пирогов исеемендәге 1-се Мәскәү медицина институтына уҡырға инә һәм 1964 йылда 1-се Мәскәү медицина институтын уңышлы тамамлай.
1963-1970 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Нормаль патологик физиология институтында лаборант булып эшләй.
1970-1980 йылдарҙа — СССР Медицина фәндәре академияһының Органдар һәм туҡымалар трансплантологияһы институтында башта кесе, артабан өлкән ғилми хеҙмәткәр.
1980 йылдан — Иммунология институтында лаборатория мөдире, бүлек мөдире, директор урынбаҫары.
2011 йылда — Рәсәй Медицина фәндәре академияһының мөхбир-ағзаһы итеп һайлана.
2014 йылда — Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир-ағзаһы.
2019 йылдың 29 ғинуарында Мәскәү ҡалаһында вафат була.

# Алексеев Леонид Петрович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Инфекцион иммунология, иммунохимия, кеше иммуногенетикаһы, биотехнология, молекуляр генетика өлкәһендә ғилми тикшеренеүҙәр алып бара.
Генетик контроль өйрәнеү иммун яуабын молекуляр-генетик һәм күҙәнәктәр кимәлендә генетик контролдә тотоу, кешенең ауырыүҙарға генетик тотороҡлолоғо һәм туҡымаларҙың яраҡлаша алыуына йоғонто яһаған факторҙарҙы өйрәнә.
Алексеев Леонид Петрович медицинаға хеҙмәт итеү барышында 400-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 7 монография яҙған. Ул шулай уҡ 32 кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары етәксеһе.

# Алексеев Леонид Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй федерацияһының Фән һәм техника өлкәһендә хөкүмәт премияһы (төркөм составында, 2011 йыл өсөн) — социаль әһәмиәтле иммунология һәм аллергология ауырыуҙарын профилактикалау һәм дауалауға аллергологик һәм иммунологик мониторлау системаһын ойошторғаны һәм практикаға индергәне өсөн.
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2009).
# Церакви (монастырь)

Церакви (груз. წერაქვი) — Грузияла урта быуаттар грузин православ монастырь комплексы.

# Церакви (монастырь)
## Урынлашыуы

Урта быуат грузин төҙөлөшө ҡомартҡыһы. Марнеули ҡалаһынан 45 км алыҫлыҡта, Локи һыртының төньяғында, Квемо Картли крайында, Шулавери йылғаһының һул ярында, Церакви ауылынан яҡынса өс километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Церакви (монастырь)
## Тарихы

Монастырь комплексы XII-XIII быуаттарҙа төҙөлгән. Монастырь комплексына Успение Богородицаһының ҡорамы (XII—XIII быуаттар), манара, Изге Георгий ҡорамы (һуңғы урта быуат), шарап мөгәрәптәре, оборона диуарҙары фрагменттары һ.б. инә. Успение Богородицаһы ҡорамының диуарҙарында XV быуат яҙыуҙары һаҡланған. Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.
# Ҡырын йөҙөүселәр

Ҡырын йөҙөүселәр (лат. Amphipoda, (рус. Бокоплавы, амфиподы, разноногие раки) — юғары ҡыҫалалар отрядында тигеҙ булмаған аяҡлы ҡыҫала һымаҡтар (Amphipoda), ҡыҫала һымаҡтар отряды; ер йөҙөнөң бөтә өлөштәрендә осрай торған ваҡ ҡыҫала һымаҡтар.

# Ҡырын йөҙөүселәр
## Ҡылыҡһырлама

Кәүҙәһе 15—18 мм оҙонлоҡта, ян-яҡтан ҡыҫылған, дуға һымаҡ бөгөлгән: баштан, күкрәктән (6 йәки 7 сегмент) һәм ҡорһаҡтан (6 сегмент) тора. Күкрәк аяҡтары (уларҙың төбөндә өҫтәлмә айғолаҡ үҫентеләре бар) хәрәкәт итеү һәм тын алыу, ҡорһаҡтағы тәүге өс пар аяҡ — йөҙөү, ҡалған өс пары һикереү өсөн хеҙмәт итә. Енси диморфизм хас: ата заттар кәүҙәләренең ҙурыраҡ, мыйыҡтарының оҙонораҡ булыуы һәм күкрәк аяҡтарының тәүге ике парының формаһы менән айырыла.

# Ҡырын йөҙөүселәр
## Үрсеүе

Йомортҡалар инә ҡыҫалаларҙың күкрәк аяҡтары пластинкалары хасил иткән етлегеү камераларына һалына. Йомортҡаларҙан оло заттарҙан әлә ни айырылмаған йәш ҡыҫалалар сыға; күл ҡырын йөҙөүселәрe йылына 2 быуын бирә. Туҡланыуы Күпселеге бөтә нәмә менән дә туҡлана, йыртҡыстар бар.

# Ҡырын йөҙөүселәр
## Йәшәйеше

Dikerogammarus haemobaphes һәм Corophium curvispinum һыу ағымдарында, ҡырын йөҙөүсе бөрсә ш. уҡ мәмерйә һыуҙарында һәм инештәрендә тереклек итә, күл ҡырын йөҙөүсеһе Башҡортостандың Урал алды һәм Башҡортостандың Урал аръяғы һыу ятҡылыҡтарында осрай. Балыҡ, һыу ҡоштары өсөн аҙыҡ, өйрәк гельминтоздарын (полиморфоз, стрептокароз, тетрамероз) тыуҙырғыстарҙың аралыҡ хужаһы.
# Ужур (йылға)

Ужур — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Ужур (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015323
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201532
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Сондола

Оло Сондола — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кена йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Оло Сондола
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001922
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000192
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мещерка

Мещерка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воронеж йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Мещерка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронежот йылғаһы Липецк ҡалаһынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100612107000003111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000311
* Бассейн коды — 05.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ирбисту

Ирбисту — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокузек йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Ирбисту
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005490
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100549
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дүрт арыҫлан (фонтан)

«Дүрт арыҫлан» фонтаны (сер. Чесма «лавок Четирь») серб ҡалаһы Сремски-Карловциның Бранко Радичевич майҙанында урынлашҡан. Был Сербияның мәҙәни мираҫ объекты.

# Дүрт арыҫлан (фонтан)
## Тарихы

«Дүрт арыҫлан» фонтаны 1799 йылда итальян төҙөүсеһе Джузеппе Априли тарафынан ҡалала һыу үткәргесте тамалау хөрмәтенә төҙөлгән.
Фонтан бер нисә тапҡыр реконструкциялауға дусар була ( 1858, 1925 һәм 2007 йылдарҙа), был турала һауыты өҫтөндәге таш табличкалар һөйләй. 1903 йылда фонтан ҡаланың иң үҙәгенә күсерелә, әлеге көндә лә шунда тора. һуңғы реставрация 2007 йылда профессор Миодраг Радуловачканың шәхси аҡсаһына үткәрелгән һәм ҡомартҡыларҙы һаҡлау буйынса Провинциаль бюро тарафынан тормошҡа ашырылған.

# Дүрт арыҫлан (фонтан)
## Тасуирламаһы

Фонтандың скульптура композицияһы ҡыҙыл мәрмәрҙән эшләнгән: өс баҫҡыслы постаментҡа һауыт урынлашҡан, уның үҙәгендә — квадрат киҫелешле колонна, дүрт яғында — күләмле дүрт арыҫландың суйын һындары, ауыҙҙарынан һыу сығып торған баҡыр торбалар һерәйеп тора.
Риүәйәткә ярашлы кемдә-кем мотлаҡ фонтандан һыу эсһә, Сремски-Карловциға әйләнеп ҡайта һәм бында никахлаша.
# Повракулка

Повракулка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Маймакса ҡушылдығының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7 км.

# Повракулка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000039868
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003986
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ольденбургский дачаһы (Ташлы утрау)

Ольденбургский дачаһы (икенсе исеме — Долгоруков дачаһы; Санкт-Петербург, Кесе Невка яр буйы, 11) — Ташлы утрауҙың иң мөһим ҡоролмаларының береһе, урыҫ классицизмы дәүеренең ағас архитектура һәйкәле, 1831—1833 йылдарҙа архитектор С. Л. Шустов тарафынан төҙөлгән.
Дача һарай шталмейстеры кенәз В. В. Долгоруковтың участкаһында төҙөлә һәм, 1833 йылда төҙөлөш тамамланғандан һуң, принц Петр Георгиевич Ольденбургскийға һатыла.
Йорт ике һөҙәк пандуслы бейек майҙансыҡта урынлашҡан. План буйынса квадрат бинаның уртаһында ҡунаҡ бүлмәләре менән ҡамап алынған зал-ротонда бар. Үҙәк зал һөҙәк көмбәҙ менән ҡапланған, пилястрҙар ярҙамында ике ҡатлы итеп бүленгән һәм үҫемлек орнаменттары менән биҙәлгән. Шустов проекты буйынса, өс фасад доридик колонналар менән каннелюрланған портиктар менән биҙәлгән. Улар икенсе ҡаттағы балконды тотоп тора. Ҙур ярым циркуль тәҙрәләр төп фасадты биҙәй.
1830 йылдар аҙағында — 1840 йылдар башында архитектор А. И. Штакеншнейдер бинаның бер өлөшөн үҙгәртеп ҡора һәм интерьерҙы ҡабаттан биҙәй. Шулай уҡ уның проекты буйынса, Кесе Невка яры яғынан ҡойма булдырыла (1836 йылда) һәм персонал, принцтың шәхси һағы өсөн ҡыҙыл кирбестән флигель төҙөлә.
1928 йылда Ольденбургский дачаһы фатир итеп үҙгәртелә, һөҙөмтәлә интерьер биҙәлешенең күп өлөшө юҡҡа сыға. 1930 йылда янғындан дачаның көмбәҙе зыян күрә, 1936—1937 йылда ул ҡабаттан тергеҙелә. 1978 йылда ятаҡ итеп файҙаланылған бинала тағы янғын сыға, уның көмбәҙе, үҙәк өлөшө яна. 1982 йылда бина тулыһынса һүтеп алына һәм икенсе материалдан, ағас менән көпләп, ҡабаттан тергеҙелә башлай. 1989 йылда эш тамамлана.
2017 йылда дача һәм уның эргәһендәге баҡсаны хосусилаштырыу күҙаллана.
# Нор-Ю

Нор-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупт йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Нор-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043452
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004345
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төньяҡ Куринка

Төньяҡ Куринка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куринка йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Төньяҡ Куринка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035959
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103595
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Летняя (Кимжа ҡушылдығы)

Летняя — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кимжа йылғаһының һул ярына тамағынан 150 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Летняя (Кимжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005046
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ванцлебен

Ванцлебен (нем. Wanzleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5294 кеше йәшәй. Майҙаны — 44,64 км². Диңгеҙ кимәленән 97 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39164 һәм автомобиль коды — BK.
# Поляк себерлеләре

Поляк себерлеләре йәки сыбирактары (рус. Польские сибиряки или сыбираки, пол. sybirak, sybiracy) — Рәсәй империяһының һөргөнгә ебәрелгән йәки үҙ ихтыяры буйынса Себер, Алыҫ Төньяҡ йәки Ҡаҙағстан территорияһына күсенгән Польша граждандарының йыйылма атамалары

# Поляк себерлеләре
## Тарихы

Поляктарҙы Рәсәй империяһының Себер өлөшөнә күсереү XVIII быуатта уҡ, Бар конфедерацияһы яҡлыларҙы һөргөнгә ебәреү менән башланған. 1847 йылда Рәсәйҙә күп енәйәттәр буйынса үлем язаһы каторга менән алмаштырыла. 1830 һәм 1863 йылдарҙағы Польша ихтилалы ҡатнашыусыларының байтаҡ өлөшө Себергә һөргөнгә ебәрелә., һәм унда ебәрелгәндәр үҙҙәрен «сыбирак» (рус телендә «сибиряк» тип әйтелгән һүҙҙе поляктар нәҡ шулай атай) тип йөрөтә башлай. Уларға 1905—1907 йылдарҙа Польшалағы болалар ваҡытында депортацияланғандар ҡушыла, ә совет заманында 1939 йылда Көнбайыш Украина һәм Белоруссиянан бик күп депортацияланған поляктар шунда тороп ҡала.

# Поляк себерлеләре
## Тарихы
### Рәсәй империяһы

Сәйәси ҡараштар буйынса һөрөлгәндәр һаны ярайһы уҡ ҙур була, әммә күптәр үҙ ихтыяры буйынса Себергә күсеп китә, сөнки Себер уларға ҙур табыш килтерә алған иҡтисади яҡтан отошло төбәк булып тойола. Тап Себерҙә Рәсәйҙең эре милли поляк общинаһы барлыҡҡа килә. Поляктар бик күп һанда Транссебер магистрален төҙөүҙә ҡатнаша, күп кенә поляк фән һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре Себерҙе хеҙмәттәрендә сағылдыра — улар иҫәбендә Александр Чекановский, Иван Черский, Бенедикт Дыбовский, Виктор Годлевский, Сергей Ястржембский, Эдуард Пекарский, Бронислав Пилсудский, Николай Витковский һәм башҡа бик күптәр.
Һөргөнгә ебәрелгән поляктарҙың бер өлөшөнә 1857 йылда Польша Батшалығына ҡайтыу хоҡуғы бирелә, әммә улар поляк себерлеләре аталып йөрөүҙе дауам итә. Был төркөмдән байтаҡ кеше милләтселеләргә " органик эш (инг.)баш. " менән шөғөлләнергә өндәү менән сыға—йәғни, поляк йәмғиәтен, мәҙәниәтен һәм иҡтисадын үҫтереүгә йөҙ тотоп, милли-азатлыҡ ихтилалдарын әҙерләү менән шөғөлләнмәҫкә саҡыра. Милләтселәрҙең күбеһе элекке һөргөнсөләрҙең өндәүен етди ҡабул итмәй һәм тиҙҙән үҙҙәре ике төркөмгә — батша власы яҡлыларға һәм уның дошмандарына бүленә. Иленә әйләнеп ҡайтҡан билдәле һөргөнсөләр араһында Агатон Гиллер, Генрик Краевский, Кароль Рупрехт һәм Шымон Токажевский була
1860-сы йылдарҙа Себерҙә 20 мең самаһы поляк йәшәй. 1866 йылда улар Байкал трактында властарға ҡаршы ойошторолған ихтилалда уңышһыҙлыҡҡа осрай.

# Поляк себерлеләре
## Тарихы
### СССР

Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем, СССР-ға Көнбайыш Украина һәм Көнбайыш Белоруссия ҡушылдырыла, ҡушылған ерҙәрҙән совет властары поляктарҙы дүрт тулҡын менән сығарып ебәрә. Депорцияланған поляктарҙың һаны 1,5 миллион кеше тәшкил иткән тип иҫбатлауҙар бар, әммә НКВД-ның документтары был һан 4-5 тапҡыр арттырып күрһәтелә тип раҫлай (мәғлүмәттәр 309 меңдән алып 381 220 кешегә тиклем тирбәлә). Поляктарҙы Польша граждандары түгел, ә совет граждандары тип баһалағандар, әммә һөрөлөргә тейешле кешеләрҙең бәләкәй генә өлөшө үҙ кесе тыуған илендә ҡалыу хоҡуғын яулай ала. Хәтер милли поляк институты мәғлүмәттәре буйынса, яҡынса 320 мең поляк совет власы тарафынан Себергә ебәрелгән .
# Кось-Ю

Кось-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының һул ярына тамағынан 939 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кось-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000013995
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001399
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0