yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фәрхетдинов

Фәрхетдинов — фамилия.
* Фәрхетдинов Мирғәй Әхмәй улы (1915—1944), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, Советтар Союзы Геройы (1944).
* Фәрхетдинов Рауил Ғилметдин улы (11.11.1920—16.09.2010), ғалим-терапевт, йәмәғәтсе, медицина фәндәре докторы (1971).
* Фәрхетдинов Рәшит Ғабдулхай улы (11.09.1966) — биология фәндәре докторы (2005).
* Фәрхетдинов Усман Рауил улы (18.12.1954), ғалим-терапевт, медицина фәндәре докторы (2003).
# Горелова Наталья Борисовна

Горелова Наталья Борисовна (18 апрель 1973 йыл) — Рәсәй еңел атлеты, уртаса дистанцияға йүгереү буйынса белгес. 1990 йылдар аҙағында 2000 йылдар башында еңел атлетика буйынса Рәсәй йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай, 1500 метр дисциплинала донъя чемпионатында бронза миҙалға эйә, милли әһәмиәттәге беренселектәрҙә күп тапҡыр еңеүсе һәм призёр, илдең рекордсмены, Сиднейҙа Йәйге олимпия уйындары ҡатнашыусыһы. Мәскәү өсөн сығыш яһай. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2001).

# Горелова Наталья Борисовна
## Биографияһы

Наталья Борисовна Горелова (ҡыҙ фамилияһы Зайцева) 1973 йылдың 18 апрелендә Мәскәүҙә тыуған.
Тренерҙар Б.Захаров, С. Елишин, Е. И. Подкопаева, Я. И. Ельянов етәкселегенлдә йүгереү менән шөғөлләнә. «Самбо-70» спорт һәм мәғарифы үҙәгендәге «Черёмушки» еңел атлетика бүлеге тәрбиәләнеүсеһе. Профсоюздарҙың спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай.
Элекке совет республикалары спортсыларынан төҙөлгән Берләшкән команда составына инеп, 1992 йыл миҙгелендә халыҡ-ара кимәлдә беренсе тапҡыр үҙен күрһәтә, һәм Сеулда юниорҙарҙың донъя чемпионатында ҡатнаша — 800 метрға йүгереүҙә дүртенсе һәм 4 × 400 метр эстафетала һигеҙенсе була.
Студент булараҡ, 1993 йылда Буффало Универсиадаһында Рәсәй өсөн сығыш яһай — 800 метрға йүгереүҙә һигеҙенсе була.
1994 йылда «физик культура» һөнәре буйынса Мәскәү дәүләт педагогия университетын тамамлай.
1998 йылда Рәсәйҙең ҡышҡы чемпионатында 800 метр дистанцияла бронза миҙал яулай.
1999 йылда Рәсәй чемпионатында Мәскәүҙә бинала 800 м йүгереүҙә көмөш призер була. Рәсәй милли йыйылма командаһының төп составына эләгеп, Маэбаси донъя чемпионатында бинала сығыш яһай, әммә 2:04,64 һөҙөмтә менән алдан квалификация этабын үтә алмай. Рәсәйҙең Тулалағы йәйге чемпионатында 800 метр дисциплинала еңеү яулай, 1500 метр дисциплинала бронза миҙал ала. Севильяла донъя чемпионатында 800 метрға йүгерә — шәхси 1:57,90 рекорд менән финалда алтынсы килә.
2000 йылғы Рәсәй чемпионатында Тулала 1500 метрға йүгереүҙә икенсе була һәм шулай итеп Сиднейҙағы Олимпия уйындарында илдең намыҫын яҡлау хоҡуғын ала — алдан этапта 4:12,84 һөҙөмтә күрһәтә һәм ярым финал стадияһын үтә алмай.
Сидней Олимпиадаһынан һуң Горелова Рәсәй йыйылма командаһының төп составында ҡала һәм ҙур халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашыуын дауам итә. Мәҫәлән, 2001 йылда Рәсәйҙең ҡышҡы чемпионатында Мәскәүҙә ул 800 һәм 1500 метрға йүгереүҙә бронза һәм алтын миҙалдар яулай, шул уҡ ваҡытта Лиссабонда бинала донъя чемпионатында 1500 метрлыҡ дистанцияла бронза призеры була. Һуңыраҡ шул уҡ дисциплинала Эдмонтела донъя чемпионатында бронза миҙал ала. Миҙгел йомғаҡтары буйынса «Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры» исеменә лайыҡ була.
2003 йылда мәскәүҙә рәсәй чемпионаты ҡышҡы милли рекорд менән 4:00,72 1500 метрға йүгереүҙә алтын миҙал яулай,
Теҙелеп киткән йәрәхәттәр арҡаһында оҙайлы тәнәфес яһарға мәжбүр була.
2007 йылда ярыш практикаһына кире ҡайта һәм Рәсәй чемпионатында Волгоградта бинала Мәскәү командаһы составында 4 × 800 метрға ҡатын-ҡыҙҙар программаһында көмөш призёр була
Һуңынан төрлө ведомство ярыштарында сығыш яһап, Мәскәү полицияһында хеҙмәт итә. Еңел атлетика буйынса тренер булып эшләй.
# Шәйғәлимов Рим Кәрим улы

Шәйғәлимов Рим Кәрим улы (24 февраль 1957 йыл — 27 июнь 2009 йыл) — Рәсәйҙең оппозициялағы сәйәси эшмәкәре. Һөнәре буйынса опера йырсыһы. Милләте башҡорт.

# Шәйғәлимов Рим Кәрим улы
## Биографияһы

Рим Кәрим улы Шәйғәлимов 1957 йылдың 24 февралендә Башҡорт АССР-ының Нуриман районы Павловка ҡасабаһында тыуған. Элекке опера йырсыһы, опера йырсылары конкурстары, шул иҫәптән халыҡ-ара конкурс лауреаты. 1990—1996 йылдарҙа, үҙенең «Виртуозы Иркутска» тигән фирмаһын ойоштороп, концерттар ҡуйып йөрөй, фоторәссам. Иркутскиҙа, 1998 йылдан Красноярск ҡалаһында йәшәй. КПРФ (2006 йылға тиклем) һәм «Башҡа Рәсәй» коалицияһы ағзаһы, беренсе саҡырылыш Рәсәй Федерацияһы Милли ассамблеяһы депутаты. Ризаһыҙлыҡ белдергән сәйәси акцияларҙа һәм перформанстарҙа ҡатнашыусы һәм уларҙы ойоштороусы.
Бер нисә тапҡыр милиция органдары тарафынан тотола, беренсе тапҡыр 2006 йылда, милиция хеҙмәткәрҙәрен туҡмауҙа ғәйепләнеп, алты айға иркенән мәхрүм ителә. Урындағы оппозиционерҙар уны сәйәси тотҡон тип иғлан итә.
2008 йылдың 9 майында Еңеү көнөнә арнап үткәрелгән митинг ваҡытында милиция хеҙмәткәренә һөжүм иткәне өсөн, 2008 йылдың 30 октябрендә Шәйғәлимовҡа 5,5 йылға ҡаты режимлы колонияға ябыу хөкөм язаһы бирелә.
Красноярск крайының Емельяново районы Старцево ҡасабаһында урынлашҡан ҡаты режимлы колонияла хөкөм язаһын үткәндә һәләк була; колония хеҙмәткәрҙәре раҫлауынса, коридор тәҙрәһенән ташланып үҙен-үҙе үлтергән. Шәйғәлимовтың туғандары уны үлтерелгән тип иҫәпләй, рәсми кешеләр был мәғлүмәтте ҡәтғи инҡар итә. Шәйғәлимов иҫтәлегенә пикеттар Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында үтә.
# Нонза-Яга

Нонза-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Нонза-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089688
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008968
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бабич (фильм)

«Бабич» — 2017 йылғы Рәсәй кинофильмы. Фильмда башҡорт шиғриәте классигы, Республика өсөн һынылышлы осорҙа ижтимағи-сәйәси эшмәкәр, беренсе Башҡорт Хөкүмәте ағзаларының береһе Шәйехзада Бабичтың яҙмышы тураһында һөйләнелә. Кинотаҫма Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуҙың 100 йыллығына арнала.
Режиссёры — Булат Йосопов.
Фильм өҫтөндә эш 2016 йылда башлана. Фильмды төшөрөү менән «Тере таҫма» кинокомпанияһы шөғөлләнә. Проект Башҡортостан Республикаһы Башлығы грантына, Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы хуплауында ғәмәлгә ашырыла. Картинаның премьераһы 2017 йылдың 19 апрелендә Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә «Родина» кинотеатрында күрһәтелә. 2017 йылдың 24 апрелендә Өфө ҡалаһы кинотеатрҙары экрандарына, ә 2017 йылдың 27 апрелендә Башҡортостан Республикаһының башҡа ҡалаларындағы кинотеатрҙар экрандарына сығарыла.

# Бабич (фильм)
## Ҡыҫҡаса йөкмәткеһе

Фильмда халыҡ шағиры, Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре һәм Башҡортостан Хөкүмәте ағзаһы — Шәйехзада Мухаметзакир улы Бабичтың (1895—1919) тормош юлы һәм ижады тураһында һөйләнелә. Фильмдың нигеҙенә 1914—1919 йылдарҙа Башҡортостан территорияһында, Ырымбур, Троицк һәм Силәбе ҡалаларында барған ысын тарихи ваҡиғалар һалынған.

# Бабич (фильм)
## Ролдәрҙә

| Актёр | Роль |
| Илгиз Таһиров | Шәйехзада Бабич |
| Рәмзил Сәлмәнов | Әхмәтзәки Вәлидов |
| Радмир Абдуллин | Ғәбделхәй Иркәбаев |
| Салауат Юлдашбаев | Төхвәт Ченәкәй |
| Ҡасим Ғирфанов | Вадим Ҡылысов |
| Морат Рафиҡов | Хәйернас Кәбиров |
| Руслан Хайсаров | Вәлиулла Мортазин-Иманский |
| Артур Ишмөхәмәтов | Ғәзиз Әлмөхәмәтов |
| Алина Ғәлиева | Сәрүәр Әҙеһәмова |
| Риф Сәйфуллин | Шәйехзаданың атаһы — Мөхәмәтзакир Бабич |
| Зөһрә Шәрәфетдинова | Шәйехзаданың әсәһе — Сажидабанат Бабич |
| Фәнис Рәхмәтов | Мәжит Ғафури |
| Шаһит Хамматов | Сәхи Рәхмәти |
| Салауат Нурисламов | Закир Ҡадири |
| Илмар Әлмөхәмәтов | Зыя Камали |
| Айһылыу Фәйезова | Йәмилә Нафиҡова |
| Фәрхәд Ғәйнетдинов | Зариф Бәшири |
| Фәнил Ҡарасурин | Сабирйән Мостафин |
| Зөлфир Басиров | Ғәлимйән Ибраһимов |
| Вадим Хәйруллин | Сәйфи Ҡудаш |
| Суфия Ҡорбанғәлиева | Мәғзүмә |
| Альбина Кашапова | Сәрүәр Әҙеһәмованың әсәһе |
| Динар Тимершәйехов | Ғабдулла Кариев |
| Роберт Йылҡыбаев | Әмир Ҡарамышев |
| Фирғәт Ғарипов | Муллаян Халиҡов |
| Артур Ҡунаҡбаев | Шәриф Манатов |
| Азат Ярмуллин | Илдархан Мутин |
| Марат Зөлҡәрнәев | Сәғит Мерәҫов |
| Фәнил Толонғужин | Юныс Бикбов |
| Илгиз Миңләхмәтов | Мстислав (Мөхәмәтхан) Ҡулаев |
| Александр Леушкин | Борис Нимвицкий |
| Илъяс Ҡарабулатов | Мирсәйет Солтан-Ғәлиев |
| Антон Болдырев | Самуил Цвиллинг |
| Артур Ғайсаров | ҡурайсы |

# Бабич (фильм)
## Ижади төркөм

* Сценарий авторы: Таңсулпан Бабичева, Гөлсәсәк Саламатова
* Режиссёр: Булат Йосопов
* Оператор-ҡуйыусы: Дамир Ғәйетҡолов
* Рәссам-ҡуйыусы: Рөстәм Баймөхәмәтов
* Композитор: Ришат Сәғитов
* Продюсер: Леонид Филинов
* Тауыш режиссёры: Гөлнара Сәйетова
# Ҡырмыҫҡалы (Силәбе өлкәһе)

Ҡырмыҫҡалы (рус. Кырмыскалы) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Ҡояш ауыл биләмәһе составына инә.

# Ҡырмыҫҡалы (Силәбе өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Ҡырмыҫҡалы күле буйында урынлашҡан.

# Ҡырмыҫҡалы (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Ҡырмыҫҡалы — ҡатай башҡорттарының ауылы.

# Ҡырмыҫҡалы (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1834 | 1869 | 1904 | 1920 |
| 68 | 74 | 45 | 151 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
# Лачуг

Лачуг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шелюг йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Лачуг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012884
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001288
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Щёлково

Щёлково (рус. Щёлково) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала.

# Щёлково
## Географияһы

Клязьма йылғаһы ярында урынлашҡан.
# Кыджжию

Кыджжию — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сия йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кыджжию
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002782
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100278
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Буҙтурғай

Буҙтурғайҙар (степные жавронки).

# Буҙтурғай
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлығында. Парлашып һәм күмәкләшеп ерҙә йөрөйҙәр. Ағасҡа һирәк ҡуна. Ерҙә лә, һауала ла һайрай, һырт яғы буҙ, ҡанаттары ҡара-көрән таптар менән сыбарланған һорғолт аҡ. Ҡорһаҡ яғы аҡ. Ҡойроғоноң ике яҡ ситенән аҡ һыҙыҡтар үтә. һабан турғайынан бәләкәйерәк булыуы һәм аҡ сыбар ҡанаттары менән айырыла.
Тауышы тоноҡ ҡына: «тирр-тирр». Оҙайлы һәм яңғырауыҡлы сырылдап һайрай.
Яландарҙа һәм баҫыуҙарҙа йәшәй. Яҙғыһын бөжәктәр, йәйгеһен үлән орлоҡтары һәм иген менән туҡлана. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ерҙә оялай. Ҡара һәм көрән һипкелле һарғылт көрән йомортҡаларының һаны 4—5 бөртөк була.
# Тынас-Яга

Тынас-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Колик-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Тынас-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040579
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204057
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сибилей-Сё

Сибилей-Сё — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хе-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Сибилей-Сё
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303451
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әлүков Ғиниәтулла Рәхмәтулла улы

Әлүков Ғиниәтулла Рәхмәтулла улы (рус. Алюков Гиниятулла Рахматуллович; 28 апрель 1903 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 101-се айырым кавалерия дивизионында, 113-сө айырым артиллерия дивизионында хеҙмәт итә. Ветеринария хеҙмәтенең запастағы өлкән лейтенанты.

# Әлүков Ғиниәтулла Рәхмәтулла улы
## Биографияһы

Ғиниәтулла Рәхмәтулла улы Әлүков 1903 йылдың 28 апрелендә (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы) Ергән ауылында тыуған.
1937 йылдың апреленән хәрби хеҙмәттә була.
1941 йылдың 15 ноябрендә Өфө ҡала хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Запастағы хәрби ветеринар фельдшер, өлкән лейтенант Әлүков Ғиниәтулла Рәхмәтулла улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 101-се айырым кавалерия дивизионында, 113-сө айырым артиллерия дивизионында хеҙмәт итә.
1943 йылдың февралендә Борисов бойороғо буйынса уҙғарылған һәләкәтле рейдта ҡатнаша.
Хәрби хеҙмәте 1948 йылдың 2 декабрендә тамамлана.

# Әлүков Ғиниәтулла Рәхмәтулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы.

# Әлүков Ғиниәтулла Рәхмәтулла улы
## Хәтер

Әлүков Ғиниәтулла Рәхмәтулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Мәләүез районы Ергән ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Сатый (йылға)

Сатый — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы биләмәләрендә аға. Йылға Өйәҙе (Дим ҡушылдығы) йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км тәшкил итә.
Йылға Миәкә районының Ржановка ауылы эргәһендә башлана, географик координаталары 53°34′35″ с. ш. 54°43′33″ в. д. HGЯO
Йылғаның тамағы Миәкә районының Сатый айылынан көньяҡта, географик координаталары 53°28′55″ с. ш. 54°43′53″ в. д.HGЯO

# Сатый (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: - Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024533
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102453
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Сатый (йылға)
## Топографик картаһы

- Лист карты N-40-86 Киргиз-Мияки. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1991 год. Издание 1994 г.
# Богоявленск заводы

Богоявленск заводы — 1751 йылда И. Б. Твердышев һәм И. С. Мясников тарафынан Нуғай даруғаһы Кесе Табын һәм Юрматы улусы башҡорттарынан һатып алынған ерҙәрҙә Көгөш йылғаһы буйында баҡыр иретеү заводы булараҡ нигеҙ һалына.

# Богоявленск заводы
## Тарихы

1751 йылдан 1783 йылға тиклем завод хужалары — Твердышев һәм Мясников, 1783 йылдан алып — И. И. Бекетова (ҡыҙ фамилияһы Мясникова) һәм П. А. Бекетов, 1834 йылдан — Пашковтар хужа булалар; 1918 йылда завод национализациялана. Завод Богоявленск тау округына ингән.
Богоявленск заводы 1752 йылда эшләй башлай. Ул ваҡытта — 8 баҡыр иретеү мейесе, 1806 йылда — 6 баҡыр иретеү мейесе, шплейзофен, гармахер һәм штык горндары, XIX быуат башында 12 баҡыр иретеү мейесе, 3 шплейзофен, 1 гармахер һәм 1 штык горны була. XVIII быуаттың аҙағына ҡарата завод яҡынса 60 мең дисәтинә ер биләй; заводҡа 122 рудник (шул иҫәптән 16 рудник эшләй) ҡарай, XIX быуаттың 30-сы йылдар уртаһында — 145 рудник (шул иҫәптән 9 рудник эшләй).
1773 йылға ҡарата заводта 820 крепостной крәҫтиән иҫәпләнә; 1805 йылда мастеровой һәм эшсе кешеләр — 722, заводҡа беркетелгән крәҫтиәндәр — 695; 1860 йылда эшселәр — 1080; 1887 йылда — 450.
Эшләү дәүерендә яҡынса 1,3 млн бот саф баҡыр иретелә, уртаса етештереүсәнлек — йылына 10 мең бот, максималь етештереүсәнлек — 19 мең бот (1858, 1860).
1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы барышында 80-гә яҡын крәҫтиән ихтилалсыларға ҡушыла. 1773 йылдың октябренән завод ябыла һәм яҡынса ике йыл эшләмәй. 820 завод крәҫтиәненән ихтилал ваҡытында 158 кеше үлтерелә йәки хәбәрһеҙ юғала. Завод хужаларының күргән зыяны 12537 һум тәшкил, шулай уҡ завод эшселәренең мөлкәте үртәлә һәм талана. Ҡайһы бер эшселәр Бәрҙе биҫтәһенә Пугачевҡа китә, артабан, уның ғәскәренә инеп, ҡамалған Ырымбур тирәһендәге бәрелештәрендә ҡатнашалар. Эшселәрҙең күпселек өлөшө ноябрь аҙағында Зарубин-Чика отрядына алыналар. 1774 йылдың яҙында һәм йәйендә Богоявленск заводы хәрби ғәмәлдәр зонаһында ҡала, күп тапҡыр ихтилалсы башҡорттар тарафынан һөжүмдәргә дусар була, әммә ҙур емереклектәр заводта булмай. Завод оҙаҡ ҡына элекке етештереүсәнлегенә етә алмай. 1775 йылда заводта баҡыр иретеү буйынса эштәр тергеҙелә. 1776 йылда — 4357 бот баҡыр, 1780 йылда — 15942 бот тәшкил итә.
1893 йылда завод реконструкциялана, артабан быяла етештерә башлай; уртаса етештереүсәнлек — йылына 75 мең м² рус быялаһы һәм 40 мең м² бем быялаһы. 1887 йылда завод килемһеҙ. тип һанала һәм уның нигеҙендә Красноусол быяла заводы барлыҡҡа килә. Хәҙерге завод ҡасабаһы урынында Ғафури районының Красноусол ауылы — район үҙәге урынлашҡан.
Благоявленск заводының биналар комплексы (төп корпус, оҫтаханалар урынлашҡан ярҙамсы корпус, завод идаралығы; XIX быуаттың башы) — тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы тип танылған.
# Ай-Ю

Ай-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопь-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ай-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018402
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001840
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәнәйер

Мәнәйер (Оло Мәнәйер) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостандың Белорет районы Арышпар ауылының биләмәләрендә аға. Йылға Инйәр йылғаһының һул ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км. Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе

# Мәнәйер
## Этимологияһы

Этимологияһы буйынса аныҡ ҡына фекерҙәр юҡ. Арышпар ауылы ҡарттары һөйләүе буйынса, ҡасандыр завод төҙөүселәр ерҙе ялғанлап һатып алып, аҫаба ерҙәренән ҡыуылғас, халыҡ ер эҙләп китеп барған һәм ошо төбәккә килеп сыҡҡан. Йылғалы, асыҡ ҡына яландары, матур тауҙарын оҡшатып, ҡорҙоң аҡһаҡалы: "Бына ер!" - тип әйткән, имеш, ти (Инйәр-ҡатай һөйләшендә "мына ер!"). Шул һүҙҙән сығып, тауын да, йылғаһын да шулай атай башлағандар тип фараз итәләр.

# Мәнәйер
## Тәбиғәте

Был йылға буйында бер генә ауыл - Арышпар урынлашҡан. Һөҙәк тауҙар, әммә Инйәр ҡасабаһынан килгән юл яйлап ҡына үргә тарта бара. Күберәге - ҡатнаш урмандар. Инйәр төбәгенең күп кенә ауылдарынан айырмалы, сабынлыҡтар, болондар мул ғына.

# Мәнәйер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019577
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101957
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вәлиева Юлиә Фирҙәүес ҡыҙы

Вәлеева Юлиә Фирҙәүес ҡыҙы (18 май 1991 йыл) — Рәсәй шашкасыһы, ҡатын-ҡыҙҙар араһында Бөтә Донъя шашка федерацияһы (ФМЖД) мастеры, Рәсәй спорт мастеры.

# Вәлиева Юлиә Фирҙәүес ҡыҙы
## Биографияһы

Юлиә Фирҙәүес ҡыҙы Вәлиева 1991 йылдың 18 майында Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
Рәсәй һәм Башҡортостан йыйылма командаһы баш тренеры Юрий Владимирович Черток, «Республика Башкортостан» гәзитендә 2008 йылдың 15 ғинуарында баҫылған интервьюһында Башҡортостан шашкаһының киләсәген билдәләп, түбәндәге фекерҙе әйтеп үтә:
«10 йәшлек өфөлө Азалия Сәғитова, уның яҡташы 16 йәшлек Юлиә Вәлиева, Ишембай ҡыҙҙары 12 йәшлек Айгөл Иҙрисова һәм 15 йәшлек Әлиә Әминева — бына беҙҙең киләсәгебеҙ нигеҙе. Егеттәр араһында үҙенең яҡты талантын Айнур Шайбаков раҫлай».

# Вәлиева Юлиә Фирҙәүес ҡыҙы
## Ҡаҙаныштары

Тиҙ шашка буйынса команда зачетында (Башҡортостан йыйылма командаһы, Елена Мильшина менән бергә) Рәсәй чемпионы (2011 йыл), ҡатын-ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса Рәсәй шәхси-команда чемпионаты. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса Рәсәй чемпионатында көмөш призер (команда ярышы, тиҙ программа), Колонтаево ял йорто (Мәскәү өлкәһе), 2010 йылдың 18 ноябре (Башкортостан йыйылма командаһы, Айгөл Иҙрисова менән бергә). Ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәр араһында шәхси зачетта Рәсәй чемпионаттарының көмөш призеры (командаһы менән шәхси зачетта) Суздаль ҡалаһы (Владимир өлкәһе), 11-20.11.2012 (100).
# Пиковский Еган

Пиковский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Киевская ҡылымығының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 150 км.

# Пиковский Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035395
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203539
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2