yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пигалов Александр Петрович

Пигалов Александр Петрович (30 август 1936 йыл, Горький өлкәһе, Салган ауылы — 30 август 2018 йыл) — совет табибы, педиатр, медицина фәндәре докторы (1989), профессор (1991), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (1995).

# Пигалов Александр Петрович
## Биографияһы

1936 йылдың 30 авгусында РСФСР-ҙың Горький өлкәһе Салган ауылында тыуған.
1954 йылда Ҡазан дәүләт медицина институтының санитар-гигиена факультетына уҡырға инә, әммә уны тарҡатыу сәбәпле икенсе курстан һуң педиатрия факультетына күсерелә.
1961 йылда диплом алғандан һуң, Татар АССР-ының Куйбышев районы баш педиатры булып эшләй. 1964 йылда райондың баш табибы урынбаҫары була. Түбәнге Камала эшләгән ваҡытында өс тапҡыр халыҡ депутаттарының ҡала советы депутаты итеп һайлана һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комиссияны етәкләй.
1968 йылда Түбәнге Кама ҡалаһының баш педиатры һәм Түбәнге Кама үҙәк район дауаханаһының баш табибы урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1975 йылда «Йөклө ҡатын-ҡыҙҙарҙың һәм яңы тыуған балаларҙың специфик булмаған иммунологик реактивлығы күрһәткестәренә СКИ-3 синтетик изопрен каучук производствоһының йоғонтоһо» темаһына диссертацияны уңышлы яҡлай.
1986 йылда педиатрия факультетында декан була һәм уҡыта башлай, 1991 йылда профессор итеп һайлана, 1996 йылда Ҡазан медицина университетының поликлиника педиатрия кафедраһы мөдире була. 1988 йылда СССР Медицина фәндәре академияһы Педиатрия институтының академик советында «Ҡатын-ҡыҙҙарҙан, синтетик каучук етештереүсе эшселәрҙән тыуған балаларҙың үҫеүе һәм үҫеше үҙенсәлектәре» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Неонатология, аллергология, йөклөлөк һәм бала табыу барышын өйрәнеү, етем балаларға медицина-социаль ярҙам ойоштороу буйынса егерменән ашыу уҡытыу-методик әсбап һәм ҡулланмалар яҙған. 1990 - 1996 йылдарҙа «Педиатрия» белгеслеге буйынса махсус советты етәкләй, «Педиатрия» журналының редакция советы ағзаһы була.
2018 йылдың 30 августа Ҡазанда вафат була.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы (1970)
«Һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе (1989)
«Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы» (1995 йыл)

# Пигалов Александр Петрович
## Хеҙмәттәре

* Балалар һаулығы торошон баһалау. Казань, 1999
* Сабыйҙар йорттарында етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларға медик-социаль ярҙам ойоштороу. Казань 2001
* Балалар һәм үҫмерҙәр һаулығын баһалау. Казань, 2006
* Педиатрия участкаһында эпидемияға ҡаршы иҫкәртеү эше. Казань, 2006

# Пигалов Александр Петрович
## Иҫкәрмә

* ↑ Пигалов Александр Петрович - Заслуженный врач Российской Федерации
* ↑ Умер заслуженный врач РФ Александр Пигалов
# Криуша (Оло Алабушка ҡушылдығы)

Криуша — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Алабушка йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Криуша (Оло Алабушка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006885
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000688
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1885 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1885 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1885 MDCCCLXXXV |
| Юлиан стилендә | 1884—1885 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2637—2638 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7393—7394 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5645—5646 ה'תרמ"ה — ה'תרמ"ו |
| Мосолман календары | 1302—1303 |
| Боронғо әрмән календары | 1334 ԹՎ ՌՅԼԴ |
| Ҡытай календары | 4581—4582 甲申—乙酉 синяя обезьяна — синяя курица |
| Эфиопа календары | 1877—1878 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1941—1942 |
| - Шака самват | 1807—1808 |
| - Кали-юга | 4986—4987 |
| Иран календары | 1263—1264 |
1885 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1885 йыл
## Тыуғандар

* Вәлиулла Мортазин-Иманский, Башҡортостандың халыҡ (1922) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1935) артисы.
# Птуй

Птуй (слов. Ptuj, нем. Pettau) — Словения ҡалаһы . Птуй ҡалаһы Словенияның Подравска төбәгендә урынлашҡан, Птуй общинаһына инә. Птуй ҡалаһында 2008 йыл мәғлүмәттәре буйынса 23957 кеше йәшәгән. Ҡаланың майҙаны 66, 7 квадрат километр. Халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 359 кеше тәшкил итә. Птуй ҡалаһы диңгеҙ кимәленән 232 метр бейеклектә ята. Ҡала жупаны - Мирон Сенчар.
Птуй Словенияның боронғо ҡалаларының береһе булып тора. Ул беренсе тапҡыр 69 йылда үҙ легионы тарафынан Рим императоры итеп һайланған Веспасиан заманында телгә алына.

# Птуй
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Аранджеловац, Сербия
* Банск Штявница, Словакия (2002)
* Бургхаузен, Германия (2001)
* Охрид, Македония Республикаһы (2006)
* Сен-Сир-сюр-Луар, Франция (1998)
* Вараждин, Хорватия (2004)
* Замок
* Птуй үҙәгендә урам.
# Бадь-Ю-Шор

Бадь-Ю-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Видз-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Бадь-Ю-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019096
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001909
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы

Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы (1910 йыл — 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән лейтенант.

# Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы
## Биографияһы

Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы 1910 йылда Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Өфө ҡала хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында штаб начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 22 июлендә һуғышта алған яраларынан вафат була. Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы Орел өлкәһенең Большой Колодезь ауылында, икенсе мәғлүмәттәр буйынса Курск өлкәһенең Больше-Полянский районы, Икенсе Тербуны ауыл Советы, 2-се Тербуны ауылында ерләнгән.

# Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Бакеева Баныу Идиятулловна. Өй адресы: Өфө ҡалаһы Завод № 2в ИНОРС , 13-сө йорт, кв. 48.
# Исламда донъя бүленеше

Исламда донъя бүленеше — дини билдә буйынса буйынса географик бүленештәр идеяһы.

# Исламда донъя бүленеше
## Тарихы

Ғәҙәттә ислам дине белгестәре донъя илдәрен дар әл-ислам (ислам территорияһы), дәр әл-куфр (көфөрлөк территорияһы), дәр әл-хәрб (һуғыш территорияһы), дәр әс-сүлх (солох территорияһы), дәр әл-хүднә (ваҡытлы килешеү территорияһы), дәр әл-хийәд (нейтраль территория) тип айырып йөрөтәләр.
Ислам юриспруденцияһының төп сығанаҡтары тип һаналғанҠөрьәндә лә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр хәҙистәрендә лә улар тегә алынмай. Тәүге тапҡыр бындай бүлеүҙе хәнәфи хоҡуҡ мәктәбен (мәҙһәб) нигеҙләүсе имам Әбү Хәнифә тәҡдим итә. Һуңғараҡ был концепция урта быуаттарҙа абруйлы сәләфи ғалим Ибн Тәймиә (1263—1328) эшләп еткерә. Уның йәшәгән йылдары Яҡын Көнсығышты монгол яулап алыуҙарына тап килгән. Ислам дәүләттәренән ситтә булған бөтә территориялар ҙа дәр әл-күфргә инә. Хәҙерге ислам дине белгестәре Ҡөрьәндә һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәр сөннәтендә күрһәтмә булмау һәм уның бөгөнгө сәйәси хәлгә тап килмәүе сәбәпле, донъяның бындай бүленешен ҡабул итеү мөмкин түгел тип һанай.

# Исламда донъя бүленеше
## Ислам территорияһы

Ислам территорияһының бер нисә исеме бар:
* Дәр әл-ислам (ғәр. دار الإسلام‎)- «ислам территорияһы»
* Дәр әт-тәүхид (ғәр. دار التوحيد‎)- «Бер Илаһлыҡ территорияһы»
* Дәр әс-сәләм (ғәр. دار السلام‎)- «тыныслыҡ территорияһы»
* Дәр әл-әмән (ғәр. دار الأمن‎)- «именлек территорияһы»
Дәр әл-ислам — мосолмандар йәшәгән, мосолман дине ҡануны ғәмәлдә булған ерҙәрҙе мосолман донъяһы булараҡ билдәләү. Дәр әл-ислам үҙ эсенә ислам идара итеү системаһын алған, ислам дине закондары үтәлгән бөтә илдәрҙе ала. Исламда ҡайһы бер хоҡуҡ белгестәре (фаҡиһтар) дар әл-ислам халыҡтың күпселеген мосолмандар тәшкил иткән һәм теге йәки был кимәлдә ислам закондары үтәлгән бөтә илдәрҙе күҙ уңында тота. Улар фекеренсә, был илдәрҙә ислам идараһының булыуы мотлаҡ түгел.
# Үткәл (йылға)

Үткәл (рус. Уткаль) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Белорет районы биләмәләрендә аға. Рәз йылғаһының уң ҡушылдығы.

# Үткәл (йылға)
## Географияһы

Үткәл йылғаһы Уралтау һыртының көнбайыш битләүендә Магнитогорск леспромхозының 8-се участкаһынан төньяҡ-көнсығышта башлана. Төньяҡҡа табан аға, Ермак шишмәһе менән ҡушылып төньяҡ-көнбайышҡа борола. Йылға ярҙары буйлап ҡайын, ҡарағай, пихта, шыршы, уҫаҡ үҫә. Йылға тамағы урынлашҡан тораҡ пункттары Уткәл ауылынан түбәндәрәк, Рәз йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Үткәл (йылға)
## Географияһы
### Ҡушылдыҡтары

— Уң
— Ермак — Уралтау һыртының көнбайыш битләүендә башлана, көнбайышҡа табан аға һәм Үткәлгә ҡоя. Инешенең географик координаталары 53°44′19″ с. ш. 58°22′04″ з. д.; тамағының координаталары 53°44′13″ с. ш. 58°19′58″ з. д..
— Ишембәт — Уралтау һыртының көнбайыш битләүендә башлана, көньяҡҡа табан аға һәм Үткәлгә ҡушыла. Ташҡын осоронда тулыланған ҡоро үҙәндән башлана. Атамаһы Ишембәт шәхси исеменән алынған. Инешенең географик координаталары 53°46′52″ с. ш. 58°19′58″ з. д.; тамағының координаталары 53°44′31″ с. ш. 58°19′14″ з. д..
— Арҡырығыр — Әрүәк-Рәз тауының көнбайыш битләүендә башлана, көньяҡ-көнбайышҡа ағып Үткәлгә ҡушыла. Инешенең географик координаталары 53°46′49″ с. ш. 58°18′39″ з. д.; тамағының координаталары 53°46′24″ с. ш. 58°16′03″ з. д..
— Һул
— Алҡырғыр — Уралтау һыртының көнбайыш битләүендә башлана, ҡайын һәм уҫаҡ урмандары аша төньяҡҡа табан аға, Үткәлгә ҡоя. Инешенең географик координаталары 53°44′19″ с. ш. 58°17′14″ з. д.; тамағының координаталары 53°45′36″ с. ш. 58°17′10″ з. д..

# Үткәл (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (эске йылға бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: — Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212211100016973
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101697
— Бассейн коды — 10.01.02.002
— ГӨ буйынса томы — 11
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әмин

Әмин — антропоним. Топоним булараҡ та таралған.

# Әмин
## Мәҡәләләр

* Әмин (исем) — мосолман ир-ат исеме.
* Әмин (Баймаҡ районы) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
* Әмин (Ҡариҙел районы) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл.
* Әмин (Шишмә районы) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл.
* Әмин (Ҡоншаҡ районы) — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл.
* Әмин (Октябрьский районы) — Силәбе өлкәһенең Октябрьский районындағы ауыл.
* Әмин (Уй районы) — Силәбе өлкәһенең Уй районындағы ауыл.
# Илүзә

Илүзә — башҡорт ҡатын-ҡыҙы исеме. Төрки халыҡтарҙа ҡулланыла.

# Илүзә
## Билдәле шәхестәр

Ноғманова Илүзə Ҡаһарман ҡыҙы (22 август 1972 йыл) — бейеүсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1990—2013 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).

# Илүзә
## Һылтанма

Ноғманова Илүзə Ҡаһарман ҡыҙы
# Дорок

Дорок — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Троца йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Дорок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000017146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001714
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Флох-Зелигенталь

Флох-Зелигенталь (нем. Floh-Seligenthal) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 6316 кеше йәшәй. Майҙаны — 68,74 км². Диңгеҙ кимәленән 340–480 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98593 һәм автомобиль коды — SM.
# Хәмиҙуллин Ғәли Заһит улы

Хәмиҙуллин Ғәли Заһит улы (3 август 1903 йыл — 14 август 1977 йыл) — ғалим-агроном, иҡтисадсы, партия һәм дәүләт хеҙмәткәре. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1961). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1948) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1944, 1957) ордендары кавалеры.

# Хәмиҙуллин Ғәли Заһит улы
## Биографияһы

Ғәли Заһит улы Хәмиҙуллин 1903 йылдың 3 авгусында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Яңы Ишле ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Үҙ районында урта белем алғандан һуң, 1932 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһын тамамлай һәм Башҡортостан ауыл хужалығын социалистик реконструкциялау институтында эшләй.
1934 йылда ВКП(б)-ның Башҡортортостан өлкә комитетына эшкә күсерелә. 1938 йылдан алып Башҡортостан ауыл хужалығы институтында ғилми хеҙмәткәр. 1939—1942 һәм 1945—1952 йылдарҙа Башҡортостан баҫыусылыҡ станцияһы ғилми-тикшеренеү институты директоры була. 1942—1945 йылдарҙа Ер эшкәртеү халыҡ комиссариатында эшләй. 1952—1972 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлегендә ғилми хеҙмәткәр була.
1947—1948 һәм 1952—1960 йылдарҙа күп тапҡырҙар Башҡортостандың таулы һәм тау алды райондарына ауыл хужалығын тикшереп өйрәнеүсе комплекслы экспедицияларҙың етәксеһе булып бара. Уның фәнни тикшеренеү эштәренең төп йүнәлештәре булып ауыл хужалығы иҡтисады һәм ауыл хужалығын ойоштороу, ер эшкәртеү һәм малсылыҡ продукцияларын етештереүҙең эффективлығын арттырыу тора. Ғ. З. Хәмиҙуллин иң беренсе булып Башҡортостан территорияһын ауыл хужалығын алып барыу райондарына бүлә, ул райондарҙы тәбиғи-иҡтисади ҡылыҡһырлай, таулы Урал микрорайондарында ауыл хужалығын алып барыу мөмкинлектәрен тикшерә, Башҡорт АССР-ы территорияһындағы сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү һәм унда ауыл хужалығы продукцияһы етештереү юлдарын планлаштырыуға яңыса ҡарау юлдарын эҙләй.
Хәмиҙуллин Ғәли Заһит улы — 12 монография һәм китаптар авторы. Ул 1977 йылдың 14 авгусында Өфө ҡалаһында вафат була һәм Көньяҡ мосолман зыяратында ерләнә.

# Хәмиҙуллин Ғәли Заһит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1948)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1944, 1957)

# Хәмиҙуллин Ғәли Заһит улы
## Хеҙмәттәре

* Сельское хозяйство Башкирии за 25 лет. Уфа, 1944.
* Организация отгонного животноводства в Башкирии. Уфа,1956.
* Вопросы экономики Башкирской АССР. Уфа, 1959.
* Себестоимость сельскохозяйственной продукции и пути ее снижения в колхозах и совхозах. Уфа,1961.
# Ғәниева Фатима Нуретдин ҡыҙы

Ғәниева Фатима Нуретдин ҡыҙы (25 март 1909 йыл — 1989 йыл) — уҡытыусы, СССР-ҙың II саҡырылыш (1946) Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1939).

# Ғәниева Фатима Нуретдин ҡыҙы
## Тормошо һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге

Фатима Нуретдин ҡыҙы Ғәниева 1909 йылдың 25 мартында хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Белорет районы Мышы (Аҙналы) ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһы 1919 йылда, әсәһе һәм туғандары 1921 аслыҡ йылында үлеп, үкһеҙ етем ҡалған Фатима тәүҙә Сермән балалар йортонда, шунан Өфөлә Ленин исемендәге мәктәп-интернатта тәрбиәләнә. Бында уның аң-белем даирәһен киңәйтеүгә, шәхес итеп тәрбиәләүгә Мөхлис Туҡаев, Хәнифә Мостафина кеүек һәйбәт тәрбиәселәр, Николай Краснов, Вафа Сөләймәнов, Александр Тюлькин, Сәғит Мифтахов һымаҡ арҙаҡлы уҡытыусылар ҙур йоғонто яһай.
Нәтижәлә Фатима Ғәниева иң маҡтаулы һәм гүзәл һөнәр — уҡытыусы эшен һайлай һәм К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетын уңышлы тамамлай.
1935—1937 йылдарҙа Белорет ҡалаһында совет-партия мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡыта, шунан Баймаҡ районы 1-се Этҡол һәм 2-се Этҡол мәктәптәрендә эшләй. Уҡытыу-тәрбиә эшендә өлгәшкән уңыштары өсөн 1939 йылда «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә. Был юғары награданы уға 8 августа СССР Юғары Советы Президиумы рәйесе М. И. Калинин үҙе тапшыра.
Ауыр һуғыш йылдарында барлыҡ уҡытыусылар кеүек, йәштәрҙе илгә бирелгәнлек рухында тәрбиәләй, мәктәптә балалар уҡытыу менән бергә колхозда бригадир ҙа була.
1944 йылда Фатима Ғәниеваға «БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән маҡтаулы исем бирелә. 1946 йылда ул икенсе саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
1949 йылда Стәрлетамаҡҡа күсеп, В. И. Ленин исемендәге мәктәптә балалар уҡыта, 1951—1969 йылдарҙа Баймаҡ районы «Йылайыр» совхозы мәктәбендә уҡытыусы була, мәктәп директоры вазифаһын башҡара.
Шундай маҡтаулы исем һәм юғары баһалар Ф. Н. Ғәниеваны ҙур эштәргә рухландыра. Ул ваҡытын һәм көсөн йәлләмәй, арымай-талмай балалар менән эшләй, башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡытыу буйынса бай тәжрибә туплай. Ул район мәктәптәрендә таратыла, бөтәһенең дә уртаҡ хазинаһына әйләнә — уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институты тарафынан дөйөмләштерелеп, уҡытыу-тәрбиә эшендә файҙаланыу өсөн республика мәктәптәренә өйрәнеүгә тәҡдим ителә. Уның тураһында гәзит-журналдарҙа күп яҙыла, плакат, буклеттар сығарыла.
Укытыусы һәнәрен яңылышмай һайлауы, был эштә өлгәшкән уңыштары өсөн халыҡ ихтирамын яулауы менән Фатима Нуретдин ҡыҙы үҙен бәхетле һанай.
# Сальников Константин Владимирович

Сальников Константин Владимирович (2 октябрь 1900 йыл — 20 июнь 1966 йыл) — ғалим-археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1960—1966 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында археология һәм этнография секторы мөдире. Көньяҡ Уралды тикшереүсе. Тарих фәндәре докторы (1966).

# Сальников Константин Владимирович
## Биографияһы

Константин Владимирович Сальников 1900 йылдың 2 октябрендә Һамар губернаһының Һамар ҡалаһында тыуған.
Һамар реаль училищеһын тамамлаған.
1928 йылда Мәскәү дәүләт университетының тарих-этнологик факультетын тамамлый. Археологик ҡаҙыу эштәрендә ҡатнаша, Силәбе һәм Ҡурған тирә-яҡтарында көньяҡ Урал аръяғының боронғо ҡомартҡыларын өйрәнеү буйынса экспедиция менән етәкселек итә, Силәбе өлкәһенең Миәс һәм Юрғамыш райондарында ҡаҙыу эштәре үткәрә. 1937 йылдан Силәбе тыуған яҡты өйрәнеү музейында эшләй.
1940 йылдан Урал дәүләт университетында, Силәбе һәм Ырымбур педагогия институттарында уҡыта.
1960 йылдан — СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында археология һәм этнография секторы мөдире.
Бронза быуатының абаш, андрон һ.б. мәҙәниәтен өйрәнеүсе белгес. 1948 йылда андрон мәҙәниәте ҡомартҡыларының беренсе классификацияһын тәҡдим итеп, өс хронологик этапҡа: федоров, алакүл һәм замараевҡа бүлә.
Ғалим 1966 йылдың 20 июнендә Өфө ҡалаһында вафат була.

# Сальников Константин Владимирович
## Ғилми хеҙмәттәре

Утыҙҙан ашыу баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәр һәм археология буйынса китаптар авторы.
* «Древнейшее население Челябинской области: (По данным археол. памятников)» (1948)
* «В глубине веков: Очерки о жизни первобытного населения Урала» (1949)
* «Древнейшие памятники истории Урала» (1952)
* «Очерки древней истории Южного Урала» (1967, издана посмертно)
Уның әүҙем ҡатнашлығы менән «Археология и этнография Башкирии» сериялы баҫманың тәүге томдары әҙерләнә һәм баҫылып сыға (1962; 1964).
# 1994 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1994 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Биоценология

Биоценология (биоценоз һәм грек. λόγος — һүҙ, тәғлимәт, фән) — биология, шулай уҡ экология фәндәрендә үҙәк төшөнсәләрҙең береһе.
Үҫемлектәр, хайуандар, микроорганизмдар бергәлектәренең уртаҡ йәшәү урынындағы йыйылмаһын (тере тәбиғәт) өйрәнеүсе, йәғни биоценоздар тураһында фәнни дисциплина.
Төп өйрәнеү объекты — биоценоз.
Бурыстары: биоценоздарҙың барлыҡҡа килеүен, формалашыуын, төҙөлөшөн, үҫешен, биләгән ерен, урын һәм ваҡыт арауығында бүленешен .өйрәнеү.
Биоценоздың, йәғни төрлө организм берләшмәләренең үҙен уратып алған йәнһеҙ тәбиғәт менән мөнәсәбәттәрен биогеоценология (био+гео+ ценоз) фәне өйрәнә
Шулай итеп, биоценоз — фитоценоз+зооценоз+ микоциноз+ микробоценоз .
Фитоценоз (грек һүҙе. phyton — үҫемлек, koinos — дөйөм: Пачоский, 1915; Gams, 1918) — биоценозды тәшкил иткән төрлө үҫемлек популяцияларынан торған бергәлек.
Биоценоздың беренсел биомасса етештерә торған автотроф системаһы (бергәлектәге функциялары буйынса продуценттар).
Зооцено́з (грек. zoon — хайуан, живое существо, koinos — дөйөм) — биоценозды тәшкил иткән хайуан популяцияларының бергәлеге.Консументтар.
Микоциноз — бәшмәктәр бергәлеге. Гетеротрофтар. Редуценттар.
Микробоценоз — микроорганизмдар популяцияларының бергәлеге (бактериялар, протистар).Гетеротрофтар. Редуценттар.

# Биоценология
## Шулай уҡ ҡарағаҙ

* Йәнле тәбиғәт кимәлдәре (Органик донъяның төҙөлөш кимәлдәре)
# Медянка (Телес ҡушылдығы)

Медянка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Телес йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Медянка (Телес ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013262
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101326
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ханголава-Яха

Ханголава-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нярмаседа-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ханголава-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044867
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304486
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3