yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Марков Борис Семёнович

Борис Семенович Марков (7 март, 1924 йыл — 25 март, [[1 1977 йыл]]) — сыуаш артисы, режиссер, Сыуаш АССР-ының атҡаҙанған артисы (1953), РСФСР-ҙың халыҡ артисы, Сыуаш АССР-ының халыҡ артисы, К. В. Иванов исеемндёге дәүләт премияһы лауреаты.

# Марков Борис Семёнович
## Биография8ы

Сыуаш асср-ында үткәрелгән, бала һәм үҫмер йылдары ауыл биләмәһе Ходяк.
Таутово мәктәпте тамамланым, һуңынан — Чебоксар педагогия техникумы; туған мәктәбендә уҡый.
Бөйөк ватан һуғышында артиллерия фронттарында һуғыша.
Етәкселегендәге М. М. Тарханов Сыуаш сәнғәте студияһы уҡыу.
Был спектакль театр сәхнәһендә к.в. иванов исемендәге сыуаш дәүләт академия 1947-1954 йылдың төп ролде башҡара.
Сыуаш асср-ының халыҡ артисы исеменә лайыҡ Борис Семенович сәнғәтенә индергән өлөшө өсөн.
1959 йылда гитис-ты тамамлаған, һөнәре буйынса «Музыкаль режиссер». Музыкаль театрында баш режиссер вазифаһына саҡырыла Сыуаш (составында музыкаль-драма театры), вокал һәм балет студияһын асыу.
1967-1972 йылдарҙа бер үк ваҡытта ссср-ҙың ҙур театры сәхнәһендә ҡуйған спектакль съезында кремль һарайы; лекциялар уҡыу Сәнғәте (доцент).
1966 йылда — РСФСР мәҙәниәт министрлығының идаралыҡ начальнигы опера театры рәсәй, Министрлығы коллегияһы ағзаһы.
Милләт советы депутаттары һайланасаҡ (Сыуаш АССР-ЫНЫҢ баш) ссср юғары советы 6 саҡырылыш (1962-1966); Чебоксар ҡалаһында сыуаш һәм кпсс өлкә комитеты ағзаһы.
Тыныслыҡты яҡлау комитеты ағзаһы.
Ерләнгән Чебоксар ҡалаһының зыяратында мемориал.
# Одесса өлкәһе

Одесса өлкәһе (укр. Одеська область) — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Одесса ҡалаһы.

# Одесса өлкәһе
## Билдәле шәхестәре

* Фурлей Иван Иванович (2.06.1939), ғалим-физик‑химик. 1962 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Органик химия институтында ғилми хеҙмәткәр, 1980 йылдан — лаборатория мөдире. Химия фәндәре докторы (1990).

# Одесса өлкәһе
## Административ ҡоролошо

26 район:
* Ананьев районы
* Арциз районы
* Балта районы
* Берёзовка районы
* Белгород-Днестровский районы
* Беляевка районы
* Болград районы
* Великая Михайловка районы
* Ивановка районы
* Измаил районы
* Килия районы
* Кодыма районы
* Коминтерновское районы
* Котовск районы
* Красные Окны районы
* Любашёвка районы
* Николаевка районы
* Овидиополь районы
* Рени районы
* Раздольная районы
* Саврань районы
* Сарата районы
* Тарутино районы
* Татарбунары районы
* Фрунзовка районы
* Ширяево районы
7 ҡала округы:
* Белгород-Днестровский
* Измаил
* Ильичёвск
* Котовск
* Одесса
* Теплодар
* Южное
# Ҡаҙағстандың сәйәси фирҡәләре

Ҡаҙағстан Республикаһы Конституцияһы менән фирҡәләрҙең, хәрәкәттәр һәм ассоциацияларҙың хоҡуҡтары гарантиялана, тик уларҙың эшмәкәрлеге «конституцион ҡоролошто көсләп үҙгәртеүгә, республиканың бөтөнлөгөн боҙоуға, дәүләт хәүефһеҙлеген емереүгә, социаль, раса, милли, дини, ҡатлам һәм ырыу-ара ыҙғыш тоҡандырыуға йүнәлтелмәгән» булырға тейеш. Дәүләт йәмәғәт берекмәләре һәм фирҡә эштәренә ҡыҫылмай.
Ҡаҙағстан Республикаһының «Сәйәси фирҡәләр тураһында» Законының һуңғы редакцияһына ярашлы сәйәси фирҡәнең ағзалары 40 000-дән кәм булырға тейеш түгел.

# Ҡаҙағстандың сәйәси фирҡәләре
## Үҙәк һайлау комиссияһында теркәлгән фирҡәләр исемлеге

Ҡаҙағстанда рәсми рәүештә 6 сәйәси фирҡә теркәлгән:
* «Нұр Отан» фирҡәһе
* «Бірлік» сәйәси фирҡәһе
* «Ақ жол» Ҡаҙағстан демократик фирҡәһе
* «Ауыл» халыҡ-демократик патриотик фирҡә
* Ҡаҙағстан Халыҡ коммунистар фирҡәһе
* Дөйөм милли социал-демократик фирҡә

# Ҡаҙағстандың сәйәси фирҡәләре
## Йәшәүҙән туҡтағандар

* Ҡаҙағстан аграр фирҡәһе
* Ҡаҙағстан коммунистар фирҡәһе (эшмәкәрлеге туҡтатыла)
* «Адилет» демократик фирҡә
* Ҡаҙағстан граждандар фирҡәһе
* «Ҡаҙағстан халыҡ конгресы» фирҡәһе
* Ҡаҙағстан патриоттары фирҡәһе
* Ҡаҙағстан республика халыҡ фирҡәһе
* «Асар» республика фирҡәһе
* Ҡаҙағстан республика фирҡәһе
* «Руханият» фирҡәһе
* Ҡаҙағстан социалистик фирҡә

# Ҡаҙағстандың сәйәси фирҡәләре
## Теркәлмәгән фирҡәләр

* Халыҡ фирҡәһе «Алға!»
* Ҡаҙағстан пираттар фирҡәһе

# Ҡаҙағстандың сәйәси фирҡәләре
## Тыйылған фирҡәләр

* Хизб ут-Таһрир әл-Ислами

# Ҡаҙағстандың сәйәси фирҡәләре
## XX быуат башында фирҡәләр

* Алаш фирҡәһе
* Уш жуз
* Иттифаҡ әл-муслимин
* Мосолман эшселәр союзы
# Тургунсу

Тургунсу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 530 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Тургунсу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008825
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100882
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кырма-Соим

Кырма-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапры-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кырма-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302176
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Варваринская

Варваринская — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 190 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Варваринская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200008443
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200844
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғәлибиҙәр

Ғәлиби суфый тәриҡәте исламға нигеҙләнгән иң иртә һәм иң популяр Ҡадирилек һәм Рифәғилек тәриҡәттәрен берләштереүсе вариҫ булараҡ билдәле булған.

# Ғәлибиҙәр
## Тарихы

Тәриҡәт башта Ҡадири - Рифәғи тәриҡәте булараҡ билдәле булған, ә 1993 йылда мәҙһәб-нигеҙенән бүленеп сығып, үҙенең шәйехе Ғәлиб Хәсән Ҡошсоуғлы исеме менән атала башлаған .
Тәриҡәттең үҙәк фонды Анкарала урынлашҡан, уның бөтә Төркиә (мәҫәлән, Истанбул, Адана, Ғазиантеп, Кютахья, Испарта, Анталья) буйынса бүлексәләре бар

# Ғәлибиҙәр
## Инаныстары

Ғәлибиҙәр - фиҡһ буйынса хәнифиҙәр һәм ғәмәлдәре буйынса әлиүиҙәр булып тора. Нигеҙ һалған Ғәлиб Хәсән Ҡошсоуғлы үҙенең ағымын матуридиҙарға эйәрә тип билдәләгән
# Хайнсдорфергрунд

Хайнсдорфергрунд (нем. Heinsdorfergrund) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2212 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,96 км². Диңгеҙ кимәленән 380 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8468 һәм автомобиль коды V.
# Ҡорошишмә (Измит)

Ҡорошишмә (рус. Куручешме, төр. Kuruçeşme) — Төркиәнең Хужаиле провинцияһындағы ҡала
1989 йылда бәләдиәтип иғлан ителгән. 2009 йылынан алып Измит муниципалитетына ҡушылғас Хужаиле провинцияһының ҡалаһы булып һанала.

# Ҡорошишмә (Измит)
## Халҡы

| № | Ҡала башҡортса | Ҡала төрөксә | Халҡы(1990) | Халҡы (2000) | Халҡы (2007) | Халҡы (2008, яҡынса) |
| 20 | Ҡорошишмә (Измит) | Kuruçeşme | 7 743 | 9 490 | 11 785 | 12 113 |

# Ҡорошишмә (Измит)
## Биҫтәләре

* Хатип мәхәлләһе.
* Туған мәхәлләһе.
* Ҡорошишмә Фәтих мәхәлләһе
* Хужатүбә мәхәлләһе.
# Росомаха (Чузик ҡушылдығы)

Росомаха — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының һул ярына тамағынан 343 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Росомаха (Чузик ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028881
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202888
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рейкьявик

Рейкья́вик (исл. Reykjavík‎ — Быулаған Бухта) — иң ҙур ҡала һәм баш ҡала, шулай уҡ Исландия общинаһы. Баш ҡала төбәгенең административ үҙәге. Донъялағы иң төньяҡ баш ҡала булып һанала.
Халҡы - 134010 кеше (2021 йыл мәғлүмәттәре буйынса), шул иҫәптән юлдаш ҡалалар менән (баш ҡала зонаһы) — 238 170 кеше, был ил халҡының яҡынса 64 процентын (371 580) тәшкил итә.

# Рейкьявик
## Этимологияһы

Исланд телендәге «Рейкьявик» топонимы һүҙмә-һүҙ «дымланып торған бухта»ны аңлата (исл. reyка‎ — «төтәй», vik — «залив, бухта»). Тәүге төпләнеүселәр залив артынан ошо ҡултыҡ буйында урынлашҡан эҫе сығанаҡтар өҫтөнән күтәрелгән парҙы төтөн тип ҡабул иткәндәр.
# Дитковските Агния Олеговна

Агния (Агне) Олеговна Дитковските (лит. Agnija (Agnė) Ditkovskytė; 11 май 1988(19880511)) — Рәсәй актрисаһы һәм йырсыһы.

# Дитковските Агния Олеговна
## Биографияһы

1988 йылдың 11 майында литва режиссеры Олегас Дитковскис һәм Рәсәй актрисаһы Татьяна Борисовна Лютаева ғаиләһендә тыуа. 15 йәшкә тиклем Литвала йәшәй, ә 2004 йылда ул әсәһе һәм ҡустыһы Доминикас Раманаускас менән (лит. Dominykas Ramanauskas)Мәскәү ҡалаһына күсеп килә<. Агния ата-әсәһенең эшен дауам итергә ҡарар итә (был йыш ҡына ижади ғаиләләрҙә бул торған хәл) һәм ВГИК-ка инә, әммә беренсе курстан уҡ уҡыуҙан китә. Шуға ҡарамаҫтан, Агния профессиональ эшмәкәрлеген башлай һәм «Эҫелек» тулы метражлы фильмда дебют яһай, унда төп ролдәрҙең береһен уйнай. 2010 йылда фигурист Повилас Ванагас менән парҙа Беренсе каналдың «Боҙ һәм ялҡын» исемле проектында ҡатнаша. 2015 йылда бейеүсе Евгений Раев менән бергә Россия телеканалының «Йондоҙҙар менән бейеү» шоуының туғыҙынсы миҙгелендә ҡатнаша.
Агния «Danissimo» рекламаһында төшә. 2010 йылда Рома Кенгой менән «Самолеттар» йырын башҡара. 2015 йылда «Биплан» төркөмөнөң «Киносны» йырының яңы версияһында ҡатнаша.

# Дитковските Агния Олеговна
## Биографияһы
### Шәхси тормошо

2006 йылдан актер Алексей Чадов менән осраша башлай, уның менән «Эҫелек» фильмында төшә. Агния менән Алексей АҠШ-та «Оло ҡалала мөхәббәт» фильмын төшөргәндә лә бергә булалар, унда Алексей төп ролдәрҙең береһен башҡара. 2009 йылда уларҙың мөнәсәбәттәре өҙөлә, әммә өс йылдан һуң улар яңынан осраша башлай, ә 2012 йылдың 24 авгусында йәштәр өйләнешә . 2014 йылдың 5 июнендә уларҙың Федор исемле улдары тыуа. 2015 йылдың 2 майында актерҙар айырылыша.
2017 йылдың 16 апрелендә актриса икенсе балаһын таба.
2021 йылдың йәйендә бизнесмен Богдан Панченкоға кейәүгә сыға. 2021 йылдың 3 ноябрендә өсөнсө тапҡыр әсә була, был хаҡта үҙенең instagram-ында хәбәр итә.

# Дитковските Агния Олеговна
## Клиптарҙағы ролдәре

* 2005 — «Бында һәм тегендә» (Алексей Чумаков)
* 2010 — «Самолёттар» (Рома Кенга)
* 2012 — «RockStar» (Тимати)
* 2015 — «Кинотөштәр 2015» (Биплан)
* 2016 — «Һиңә барыһы ла мөмкин» («Artik &amp; Asti»)
* 2016 — «Анттар» («Хайыуандар»)
# Нуриев Зыя Нурый улы

Нуриев Зыя Нурый улы (21 март 1915 йыл — 19 октябрь 2012 йыл) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре, СССР-ҙың 4—11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1961—1986), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975). Иҡтисад фәндәре кандидаты (1966).

# Нуриев Зыя Нурый улы
## Биографияһы

Зыя Нурый улы Нуриев 1915 йылдың 21 мартында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Үрге Ыласынтау ауылында тыуған.
1933 йылда Башҡортостан халыҡ мәғарифы институтын тамамлай. 1933—1935 йылдарҙа колхоз йәштәре мәктәбе уҡытыусыһы булып эшләй. 1935—1938 йылдарҙа Борай районы мәғариф бүлеге мөдире вазифаһын үтәй.
1938—1940 йылдарҙа Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы сафында хеҙмәт итә. 1940—1942 йылдарҙа Боҙаяҙ районы мәғариф бүлеге мөдире вазифаһын башҡара.
1942—1943 йылдарҙа Полуб МТС-ы политбүлек етәксеһе вазифаһын үтәй. 1943—1944 йылдарҙа ВКП(б)-ның Боҙаяҙ район комитетының 2-се секретары
* 1944—1945 — ВКП(б)-ның Ҡыйғы район комитетының 1-се секретары
* 1945—1948 — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының ауыл хужалығы бүлеге мөдире
1951 йылда ВКП(б) Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай. 1951—1952 — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының партия, профсоюз, комсомол ойошмалары бүлеге мөдире
* 1952—1957 — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты секретары һәм 2-се секретары
* 1957—1969 — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының 1-се секретары
* 1969—1973 — СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Әҙерләүҙәр Дәүләт комитеты рәйесе, СССР Әҙерләүҙәр министры
* 1973—1985 — СССР Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары, СССР Министрҙар Советы Президиумының агросәнәғәт комплексы буйынса комиссия рәйесе
* 1985 йылдың ноябрь айынан — СССР күләмендәге персональ пенсионер

# Нуриев Зыя Нурый улы
## Бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975)
* Дүрт Ленин ордены (1957, 1965, 1975, 1985)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1949)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1944)
* Салауат Юлаев ордены (2009)

# Нуриев Зыя Нурый улы
## Хәтер

* 2020 йылдың мартында Башҡортостанда Зыя Нуриев иҫтәлегенә төрлө саралар үтәрелде.
* 2015 йылдың 21 мартында Мәскәүҙәге Новодевичье зыяратында Зыя Нуриевҡа һәйкәл асыла.
* Республика йорто эргәһендә урынлашҡан скверға уның исеме бирелгән.
# Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы

Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы (1894 йыл — 1961 йыл) — РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.

# Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы
## Биографияһы

Яубаҫаров Ғәни (Ғәйнетдин) Сөләймән улы 1894 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенең Бөрйән улусы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы) Үрге Нөгөш ауылында тыуған.
Йәшләй етем ҡала. Төрлө кешеләрҙә ялсылыҡта йөрөй, аслыҡ йылдарында Әзербайжан тарафтарына сығып китә, эшләп тә, уҡып та йөрөп Баҡы ҡалаһында университет тамамлай. .
Ул Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, әсирлектә Австрияла була. 1919—1921 йылдарҙа Аҡтүбә һәм Каспий аръяғы фронттарында Ҡыҙыл Армия сафында үҙ теләге менән була.
1925—1927 йылдарҙа Ташкент өлкәһендә уҡыта. Мөмкинселек барлыҡҡа килеү менән Башҡортостанға ҡайта.
1932—1935 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай. Ғәни Сөләймән улы урыҫ, татар, үзбәк телдәрендә иркен һөйләшкән.
1927—1942 йылдарҙа Өфөлә, Ишембай ҡала­һының нефть техникумында һәм Стәрлетамаҡ уҡытыусылар әҙерләү институтында уҡыта.
1942 йылдан 1954 йылға тиклем Иҫке Собханғол урта мәктәбендә тарих уҡытыусыһы, уҡытыу-тәрбиә эше буйынса директор урынбаҫары булып эшләй, 1945—1947 йылдарҙа директор вазифаларын башҡара.
1954 йылда башланғыс һәм урта мәктәп хеҙмәткәрҙәре район комитеты рәйесе итеп һайлана.
Өлгәшкән уңыштары өсөн Ғәни Сөләймән улы Яубаҫаровҡа 1957 йылда «РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы» исеме бирелә.
1961 йылда вафат була, Иҫке Собханғол ауылында ерләнгән.

# Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Мөршиҙә менән Сәлим исемле ул тәрбиәләйҙәр.

# Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы
* «Бөйөк Ватан һуғышы осоронда фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалы

# Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы
## Хәтер

Яубаҫаров Ғ.С. йәшәгән йортҡа таҡтаташ ҡуйылды.
# Имам Мөхәммәт ибн Ғәбд әл-Үәһһәб мәсете

Имам Мөхәммәт ибн Ғәбд әл-Үәһһәб мәсете, шулай уҡ Ҡатар дәүләт мәсете (ғәр. مسجد محمد بن عبد الوهاب‎) — Ҡатарҙың милли мәсете. Ҡатарҙың Дүха баш ҡалаһында урынлашҡан. Ул үҙәк Ғәрәбстандағы Нәджд төбәгенән килгән сөнни мосолман вәғәзсеһе, ғалим һәм дин белгесе, ислам яңырыуына һәм үәһһәбилек булараҡ билдәле ислах хәрәкәтенә нигеҙ һалыусы Мөхәммәд ибн Ғәбдүл-Үәһһәб хөрмәтенә аталған.

# Имам Мөхәммәт ибн Ғәбд әл-Үәһһәб мәсете
## Тарихы

Мәсет 2011 йылда Ҡатар әмире шәйех Тәмим бен Хәмәд әҫ-Ҫәни ҡатнашлығында асылған. Мәсет хәҙерге заман ислам архитектураһының матур өлгөһө булып тора.

# Имам Мөхәммәт ибн Ғәбд әл-Үәһһәб мәсете
## Архитектураһы (миғмариәте)

Мәсет йолағы ғәрәп стилендә хәҙерге замандың үҙенсәлектәре менән төҙөлгән.
175164 квадрат метр киңлекте биләгән мәсеттең майҙаны үҙ эсенә кондиционер менән йыһазландырылған үҙәк холл ала, унда 11000-гә тиклем кеше намаҙҙа уңайлы ҡатнаша ала. Бынан тыш, үҙәк зал эргәһендәге иркен бүлмәлә 1200 ҡатын-ҡыҙ урынлаша. Мәсеттең өс төп һәм 17 ҡабырға ишеге бар. Үҙәк зал 28 ҙур көмбәҙ менән биҙәлгән, шул уҡ ваҡытта тышҡы квадрат 65 көмбәҙ менән биҙәлгән. Дөйөм алғанда, мәсеткә 30 мең кеше һыйҙырыуы мөмкин.
# Сижищный Исток

Сижищный Исток (Кесе Козлы) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сижищный Исток
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040437
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004043
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йәләл-Абад өлкәһе

Жалалабатская область на карте Киргизии :
| Йәләл-Абад өлкәһе Жалал-Абад облусу ||
| Башҡала: | Йәләл-Абад |
| Майҙан: | 33,700 км² |
| Халыҡ: | 1,239,000 (20өң) |
| Халыҡ тығыҙлығы: | 28.6/км² |
| ISO 3166-2: | KG-J |
Йәләл-Абад өлкәһе (ҡырғыҙса Жалал-Абад облусу) — Ҡырғыҙстан Республикаһының көнбайышындағы өлкә. Этномәҙәни һәм иҡтисади планда Ош һәм Баткән өлкәләре менән ул Көньяҡ Ҡырғыҙстанға керә.
Өлкәнең административ үҙәге — Йәләл-Абад ҡалаһы. Халҡы — 1,239 миллион кеше.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Сергина

Сергина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жуковка йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сергина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016619
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201661
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ленин һәйкәле (Аҙау)

Аҙау ҡалаһында В И. Ленин һәйкәле — Аҙау ҡалаһының Петровский майҙанында (элекке III Интернационал майҙаны) В.И. Ленин һәйкәле
Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.
1978 йылдың 30 апрелендә Лениндың тыуыуына 108-йыллыҡ уңайы менән асыла. Бер үк ваҡытта һәйкәл тирәләй Аҙау ҡала башҡарма комитетының рәйесе А.Т. Иванов һәм ҡаланың баш архитекторы В.Т. Фоменко проекты буйынса майҙан реконструкциялана.
Һәйкәлдең авторы: скульптор Ю. Г. Орехов ( Мәскәү ҡалаһы) һәм архитекторҙар В. А. Петербуржцев һәм А. В. Степанов.
Һәйкәл әзербайжан тәбиғи гранитынан бысып алынған Лениндың ярым фигураһынан тора
Дөйөм бейеклеге — 10,8 метр, трибуна бейеклеге — 5,3 метр, пьедестал бейеклеге 5,5 метр тәшкил итә.
Пьедестал шымартылған гранит менән көпләнгән, ә һул яҡтан гранит «тун» менән ҡоролған.
Һәйкәлде ҡороу РСФСР монумент сәнғәте таш юныусылары бригадаһы, Мәскәүҙең ҡала ремонт-төҙөлөш идаралығы эшселәре тарафынан башҡарыла. Пьедесталдағы металл хәрефтәрҙе Аҙау оптика-механика заводы эшләгән.
# Миниатюр мөғжизәләр иле

Миниатюр мөғжизәләр иле (нем. Miniatur Wunderland) — Гамбургтағы донъяла эшләүсе иң ҙур тимер юл макеты булған музей (1499 м²).

# Миниатюр мөғжизәләр иле
## Тарихы

Макеттың беренсе өлөшөн ҡороу 2000 йылдың декабрендә башлана, тәүге өс өлөшө 2001 йылдың августында тамамлана. Проектты ойоштороусылар ағалы-ҡустылы Фредерик һәм Геррит Браундар була.

# Миниатюр мөғжизәләр иле
## Музей һандарҙа

2018 йылдың апреленә макет эсенә инә:
* Тимер юлдар — 15 400 метр
* Поездар — 1040 шт.
* Вагондар — 10 000-дән ашыу шт.
* Семафорҙар, светофорҙар һәм башҡа юл сигналдары — 1380 шт.
* Стрелка һәм башҡа күсергестәр — 3454 шт.
* Яҡтылыҡ диодтары — 389 000 шт.
* Биналар — 4340 шт.
* Кеше һәм хайуан һындары — 263 000 шт.
* Автомобилдәр — 9 250 шт.
* Ағастар — 130 000 шт.

# Миниатюр мөғжизәләр иле
## Секцияларға күҙәтеү

| Секция | Исеме | Асылыу датаһы | Үлсәме, м² | Поездар (вагондар), шт | Тимер юл оҙонлоғо, м | Биналар, шт | Һындар, шт | Автомобилдәр, шт | Ағастар, шт | Башҡалар |
| 1 | Үҙәк Германия | 2001 йыл 16 август | 120 | 130 (1000) | 1400 | 205 | 500 13 | 420 | 10 000 | |
| 2 | Австрия | 2001 йыл 16 август | 60 | 40 (380) | 600 | 150 | 6500 | 180 | 10 000 | |
| 3 | Кнуффиген | 2001 йыл 16 август | 120 | 60 (550) | 1000 | 500 | 10 000 | н/д | 9000 | Янғын һүндереү машинаһы 31 |
| 4 | Гамбург | 22 ноябрь 2002 | 200 | 190 (1800) | 2600 | 1000 | 50 000 | 1300 | 12 000 | |
| 5 | АҠШ | 8 декабрь 2003 | 100 | 140 (2250) | 1400 | 450 | 30 000 | 800 | 10 000 | |
| 6 | Скандинавия | 2005 июль | 300 | 150 (2100) | 2000 | 500 | 40 000 | 600 | 30 000 | 30 000 литр һыу |
| 7 | Швейцария | 12 ноябрь 2007 | 250 | 180 (2300) | 3000 | 700 | 50 000 | 1000 | 35 000 | |
| 8 | Кнуффинген аэропорты | Май 2011 | 150 | н/д | 1000 | 75 | 15 000 | 90 | 4000 | 52 самолет, осоу көнө 250 тирәһе. |
| 9 | Италия | 28 сентябрь 2016 | 190 | 110 (800) | 2400 | 450 | 30 000 | 400 | 10 000 | 22 сиркәү, караптар 138 |
| 10 | Венеция | 21 февраль 2018 | 9 | н/д | н/д | 206 | 3000 | н/д | н/д | 3 м² һыу, 26 күпер, 150 гондола |

# Миниатюр мөғжизәләр иле
## Фотоһүрәттәр

* Идара залы