yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Канонников тауы

Канонников тауы (урыҫса: Канонников (гора)) — Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе, ботаника йүнәлешендәге дендрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы

# Канонников тауы
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Башҡортостандың Ейәнсура районында урынлашҡан фәнни һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтенә эйә булған был тәбиғәт ҡомартҡыһы 2003 йылдың июнендә ойошторола. Дөйөм майҙаны 125 гектарға етә. Һаҡлана торған төп объекттар түбәндәгеләр: эверсман ҡаҙ үләне, урыҫ сыбар сәскәһе, биберштейн тюльпаны, шулай уҡ йәнлектәрҙән һыуыр-байбаҡ. Әлеге көнгә тиклем бында үҙенсәлеген юғалтмаған һәм төрлө ҡырағай йәнлектәргә бай булған дала мөхите хөкөм һөрә.
Биләмә Түбәнге Аҡбирҙе ауылынан 1 км алыҫлыҡта ята. Эзбиз таштарынан хасил булған һыртҡа оҡшаш арҡа. Абсолют бейеклеге — 402,4 метр, Аҡбирҙе йылғаһы кимәленә ҡарата бейеклеге — 180 метр. Бында, нигеҙҙә, дала үҫемлектәре киң таралған. Һырттарын ҡатнаш киң япраҡлы урман ҡаплаған, тау битләүҙәрен Көньяҡ Уралдың эндемигы эверсман ҡаҙ үләне, Ҡаҙағстан тәбиғәтенә хас ваҡ сопочник үләне үҫә. Ошонда уҡ Коржинский ҡылғаны, матур ҡылған, энәле ҡәнәфер һәм башҡа дала үҫемлектәре осрай.
# Ночной Портюг

Ночной Портюг — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Портюг йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ночной Портюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015648
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001564
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ай-Паннэ-Юган

Ай-Паннэ-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Паннэ-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ай-Паннэ-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050956
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205095
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Калифорний

Калифорний (лат. Californium, Cf) — Менделеевтың периодик таблицаһының 7-се осор химик элементы. Тәртип номеры — 98.
Яһалма радиоактив химик элемент, актиноидтарға ҡарай. Массаһы 237—256 һан менән радиоизотоптары билдәле. Тотороҡло изотоптарға эйә түгел.

# Калифорний
## Символы

Калифорний элементының символы — Cf (Калифорний тип уҡыла).

# Калифорний
## Тарихы

Был элемент беренсе тапҡыр 1950 йылда Берклиҙағы Лоуренс Милли лабораторияһында (элек Калифорния университеты Радиация лабораторияһында) кюрийҙы альфа-киҫәксәләр (гелий-4 иондары) менән аттырып синтезланған. Актиноид, алтынсы трансуран элемент, шуғаса синтезланған теләһә ниндәй элементтың иң юғары атом массаһына эйә, ул күҙ менән күрер күләмдә (эйнштейнийҙән һуң). Элемент Калифорния штаты һәм шул штаттағы университет исеме менән аталған. Был яһалма элемент 1950 йылда америка физиктары С. Томпсон, К. Стрит , А. Гиорсо һәм Г. Сиборг тарафынан Берклиҙың Калифорния университеты ҡарамағында ²⁴²Cm тиҙләтелгән α-киҫәксәләр менән нурландырып алынған.
Калифорнийҙың беренсе ҡаты берләшмәләре — ²⁴⁹Cf₂O₃ һәм ²⁴⁹CfOCl 1958 йылда етештерелгән.

# Калифорний
## Исеменең килеп сығышы

Беркли ҡалаһындағы Калифорния университеты хөрмәтенә бирелгән, элемент шул ҡалала алынған булған. Авторҙар яҙыуынса, улар был исемдә быуат элек Америка асыусыларға Калифорнияға етеү нисек ауыр булһа, яңы элемент асылыуы ла шундай уҡ ауырлыҡ менән бирелеүен күрһәтергә теләгәндәр.

# Калифорний
## Сығарып алыу

Бер грамм калифорний етештереү өсөн ядро реакторында плутонийҙы йәки кюрийҙы оҙаҡ ваҡыт — 8 айҙан алып 1,5 йылдан тиклем нурланышҡа дусар итәләр. Һуңынан килеп сыҡҡан нурланыш продукттарынан калифорнийҙы химик юл менән айырып алалар.
Металлик калифорнийҙы литий менән CfF₃ калифорний фторидынан тергеҙеп алалар:
    ${\ce {CfF3 + 3 Li -> Cf + 3 LiF}}$
йәки Cf₂O₃ калифорний оксидын кальций менән:
    ${\ce {Cf2O3 + 3 Ca -> 2 Cf + 3 CaO}}$.
Башҡа актиноидтарҙан калифорнийҙы экстракцион һәм хроматографик ысул менән айыралар.

# Калифорний
## Физиологик тәьҫире

²⁵²Cf радионуклиды бик ныҡ радиотактив ағыулы. Асыҡ һыу ятҡылыҡтары һыуында ПДК 1,33·10⁻⁴ Бк/л.
# Вернштедт

Вернштедт (нем. Wernstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 218 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,41 км². Диңгеҙ кимәленән 30 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
# Каменц

Каменц (нем. Kamenz, үр.-луж. Kamjenc) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 16990 кеше йәшәй. Майҙаны — 53,15 км². Диңгеҙ кимәленән 173 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1917 һәм автомобиль коды BZ.
# Усманова Кәримә Ишбулды ҡыҙы

Усманова Кәримә Ишбулды ҡыҙы (28 ноябрь 1971 йыл) — журналист. 2010 йылдан «Башҡортостан» гәзитенең республиканың көньяҡ-көнсығыш төбәге буйынса үҙ хәбәрсеһе. 2015 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2021).

# Усманова Кәримә Ишбулды ҡыҙы
## Биографияһы

Кәримә Ишбулды ҡыҙы Усманова 1971 йылдың 28 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Күсей ауылында тыуған.
Мәктәптә уҡыған йылдарында уҡ «Башҡортостан пионеры» гәзитенә мәҡәләләрен баҫтыра. Әсәһенең бер туған ағаһы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаевтың һәр саҡ уларҙа булыуы, ул һөйләгән матур әҙәбиәт донъяһы Кәримә Ишбулды ҡыҙын мәктәпте тамамлағас, 1989 йылда Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы факультетына алып килә. Студент йылдарында уның мәҡәләләре «Башҡортостан», «Октябрь байрағы» гәзиттәрендә даими баҫылып сыға. 1994 йылда хеҙмәт юлын Күсей урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып башлай, артабан Сибай интернат-гимназияһында башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡыта. 2000 йылда «Һаҡмар» гәзитендә- хәбәрсе, аҙаҡ Сибай төбәк яҙыусылар ойошмаһында әҙәби консультант вазифаһын башҡара. Сибай ҡалаһы уҡыусыларының ижадын бергә тупланған «Бала саҡтың яҡты хыялдары», «Еңеү яҙы», «Дуҫлыҡ гөлләмәһе» һәм ойошма ағзаларының ижадынан торған «Мөғжизәләр көтәм», «Йәйғор төҫө» исемле йыйынтыҡтарҙың төҙөүсеһе була.
2010 йылдан «Башҡортостан» гәзитендә эшләй.
Төрлө йылдарҙа «Йәншишмә» һәм «Башҡортостан» гәзитенең йыл лауреаты була, «Башҡорт эшҡыуарлығы» конкурсында II урынды яулай, төрлө йылдарҙа «Һөнәрмән», «Талантлыны данлай Башҡортостан» конкурстары еңеүсеһе була. 2014 йылда «Моя земля — Россия» Бөтә Рәсәй конкурсында ауылдар темаһын яҡтыртғаны өсөн Рәхмәт Хаты менән бүләкләнә.

# Усманова Кәримә Ишбулды ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2021).
# Ҡырым һәм шарап театры

Ҡырым һәм шарап театры (рус. Театр вина и Крыма) — Ҡырым Республикаһы Ялта ҡалаһында 2011 йылдан алып эшләгән, Ҡырымда йөҙөм үҫтереү һәм шарап етештереү тарихына бағышланған музей.

# Ҡырым һәм шарап театры
## Тарихы

Ялта шарап театры туристар өсөн үҙ ишектәрен 2011 йылдың 16 авгусында аса. Ҡала көнөнә тап килтерелгән тантанала ҡатнашыусылар иң яҡшы Ҡырым шараптарын ауыҙ итә, театр постановкалары ҡарай, шампан шешәһен асыу конкурсында ҡатнаша.
Музейҙа Ҡырымда йөҙөм үҫтереү, шарап эшләү, шулай уҡ башҡа күп нәмәләр тураһында мәғлүмәт алырға мөмкин.
Ул ҡаланың үҙәк өлөшөндә боронғо йортта урынлашҡан. Шарап театры бүлектәргә бүленгән бер нисә күргәҙмә залынан тора. Кинотеатры залында Ҡырым ҡунаҡтары шарап етештереүҙең тарихы һәм үҫеше, бөтөн донъяла танылыу алған брендтар тураһында фильм ҡарай.
Икенсе залда ҡунаҡтар төрлө шараптан ауыҙ итә, уларҙың тәмен һәм еҫен баһалай ала. Теләге булғандар шарап мөгәрәбенә төшә, һуңынан шарап магазинынан үҙенә оҡшаған сортты һатып алырға мөмкин.
Музейҙа шарап етештереүгә ҡағылышы булған 800-ҙән ашыу экспонат бар. Шулай уҡ бында Ҡырымда элек йәшәгән һәм хәҙерге рәссамдарҙың картиналары күргәҙмәһе менән танышырға була.
# Кесе Ниедь-Ю

Кесе Ниёдь-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Кесе Ниедь-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067432
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006743
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дюльдина

Дюльдина — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Поломка йылғаһының һул ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Дюльдина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014196
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101419
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зула (Лопва ҡушылдығы)

Зула — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лопва йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо

# Зула (Лопва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002577
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100257
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Асыв-Вож (Жежим-Ю ҡушылдығы)

Асыв-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Жежим-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Асыв-Вож (Жежим-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015159
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001515
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йәнәбә

Йәнәбә (жәнәбә) (ғәр. جنابة‎ — бысраныу‎) — Исламда тәһәрәт боҙолоу, бысраныу; тулы ғөсөл ҡойонорлоҡ итеп нәжес тейеү. Был халәттәге кеше йүнүп (жүнүб) тип атала.
Тәһәрәтһеҙлек нәжес тейерлек ғәмәлдәрҙән килеп сыға. Мәҙһәбенә ҡарап, нәжес тип һаналаған нәмәләр бер аҙ айырыла. Тәһәрәт боҙолоуға эякуляция һәм поллюция (ир-атта), менструация һәм баланан бушанғандан һуң килгән бүленделәр (нифас) (ҡатын-ҡыҙҙа), яҡынлыҡ ҡылыу килтерә.
Таҙарыныу өсөн тулыһынса йыуынырға — ғөсөл ҡойонорға кәрәк. Әгәр бысраныу аҙғынлыҡ, эскелек һәм башҡа харам нәмәләр арҡаһында килеп сыҡһа, мосолман тәүбә итергә һәм гонаһын йыуырлыҡ ғәмәлдәр ҡылырға тейеш.
Йәнәбә хәлендә мосолманға мәсеткә инергә, Ҡөрьәнгә тотонорға һәм уҡырға, хаж ҡылырға, тауаф үтергә һәм намаҙ уҡырға ярамай (айырым осраҡтарҙан тыш).
# Европа Плюс

Europa Plus (1991 йылға тиклем — Европа Плюс Мәскәү) — Рәсәйҙә беренсе дәүләткә ҡарамаған коммерция радиостанцияһы. CHR форматында эшләй. Тапшырыуҙар 1990 йылдың 30 апрелендә башлана. Телерадиотапшырыуҙар илдәре: Рәсәй, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Молдавия, шулай уҡ Тажикстан. Рәсәй радиоселтәрҙәре араһында алдынғы урынды биләй. Радиостанцияның төп аудиторияһы 35 йәшкә тиклемге йәштәр һәм әүҙем кешеләр.
Иң ҙур эфирҙан тыш проект - йыл һайын үткәрелгән күп сәғәтлек open air «Europa Plus LIVE». 2019 йылдың 27 июлендә Лужникиҙың Көньяҡ спорт йәҙрәһе майҙанына 400 000 кеше килә, тамашасыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1,5 миллион тәшкил итә. 7 сәғәтлек концертта асыҡ һауала 23 популяр сит ил һәм Рәсәй төркөмө ҡатнаша.

# Европа Плюс
## Программалары

* «Бригада У»: Джем, Вэл, Вики.
* «РАШ»: Антон Комолов, Лена Абитаева.
* «Week & Star»: Александр Генерозов.
* «Крутой подъём»: Артур Габидуллин.
* «ЕвроХит Топ 40»: Алексей Мануйлов.
* «TOP CLUB CHART»: Тимур Бодров.
* «DOUBLE HIT»: Денис Романов.
* «RESIDANCE»: Антон Брунер.
Миҙгелле:
* «Летнее У»: (Йәйге У) Тимур Бодров; Артур Габидуллин.
* «Летний Вайб»: (Йәйге Вайб) Саша Гордеев; Костя Фомин.

# Европа Плюс
## Дирекция

* Музыкаль мөхәррире — Максим Кочергин.
* Иртәнге шоу продюсеры — Сергей Андреев.
* Иртәнге эфир операторы — Алексей Сорокин.
* Эфир директоры — Даниил Литвинский.
* EMG радио форматы консультанты — Тьерри Шаму.

# Европа Плюс
## Тапшырыуҙар ҡалалары

Бөгөнгө көнгә радиостанцияның региональ селтәрендә 8 илдә 370 пунктлы тапшырғыстар ҡуйылған.

# Европа Плюс
## Спутник тапшырыуы

2011 йылдың 5 сентябренән «Триколор» радиопакетында Eutelsat W7 юлдашында спутник тапшырыуҙары алып барыла.
2010 йылдың 3 декабрендә «Europa Plus» телеканалы New Media Legend пакеты составында Eutelsat W7 юлдашынан (36°E) тапшырыуҙар башлай.

# Европа Плюс
## Европа Плюс Online

Интернет селтәрендә 9 онлайн-канал бар:
* «Europa Plus» — тура эфир.
* «TOP 40» — «ЕвроХит Топ 40 2008 йыл 5 декабрь архивланған.» чартының актуаль музыкаһы.
* «PARTY» — топ-бейеү тректары.
* «LIGHT» — тынысландырыусы музыка.
* «NEW» — яңы музыка.
* «URBAN» — рэп һәм хип-хоп стилендәге музыка.
* «АКУСТИКА» — акустика эшкәртеүендә яратҡан тректар.
* «ResiDANCE» — трендлы диджейҙарҙан иң яҡшы ҡунаҡ микстары.
* «Свежее 100%» («Яңы 100 %») — яңы рус музыкаһы.
# 1794 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1794 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1794 MDCCXCIV |
| Юлиан стилендә | 1793—1794 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2546—2547 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7302—7303 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5554—5555 ה'תקנ"ד — ה'תקנ"ה |
| Мосолман календары | 1208—1209 |
| Боронғо әрмән календары | 1243 ԹՎ ՌՄԽԳ |
| Ҡытай календары | 4490—4491 癸丑—甲寅 чёрная корова — синий тигр |
| Эфиопа календары | 1786—1787 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1850—1851 |
| - Шака самват | 1716—1717 |
| - Кали-юга | 4895—4896 |
| Иран календары | 1172—1173 |
1794 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Илнар (исем)

Илнар — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла кулланыла.

# Илнар (исем)
## Этимология

Илныр неологизм, башҡорт исеме. — халыҡтың танылған, данлы кешеһе
== Билдәле кешеләр ==нг
# Гаевица

Га́евица (сербса һәм хорватса gajica, Сербияла шулай уҡ abeceda тип атала) — хорват һәм серб латин алфавиты. Ул (башта хорват теле өсөн генә) XIX-сы быуатта Людовит Гай тарафынан булдырылған. Хәҙер гаевица рәсми рәүештә Хорватияла һәм бер нисә башҡа дәүләттә (Босния һәм Герцеговина, Сербия, Черногорияла) ҡулланыла. Был алфавиттың кирил имләһе нигеҙендәге аналогы вуко́вица тип атала, ул серб телендә яҙыу өсөн ҡулланыла.
# Клайнфурра

Клайнфурра (нем. Kleinfurra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1182 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,51 км². Диңгеҙ кимәленән 205 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99735 һәм автомобиль коды — NDH.
# Ғиматов Эдуард Илдар улы

Ғиматов Эдуард Илдар улы (22 ғинуар 1994 йыл, Өфө, Башҡортостан, Рәсәй) — Рәсәй хоккейсыһы, «Нефтехимик»тың һөжүм итеүсеһе. Өфө хоккейы тәрбиәләнеүсеһе.

# Ғиматов Эдуард Илдар улы
## Карьераһы
### Клуб карьераһы

хоккей менән «Салауат Юлаев» мәктәбендә шөғөлләнә башлай. Уны тамамлағандан һуң, Ғиматов Екатеринбургҡа килә һәм унда «Авто» составында Йәштәр хоккей лигаһында уйнай башлай. Йәштәр хоккей лигаһында тәүге сығышы 2011 йылдың 8 сентябрендә «Чайка»ға ҡаршы матчта (3:2) була. Үҙенең дебют миҙгелендә 57 матчта ҡатнаша, уларҙа 13 (67) мәрәй йыя. «Авто» өсөн өс миҙгелдә 132 матч үткәреп, 87 мәрәй (42 45) туплай.
Континенталь хоккей лигаһында «Автомобилист» составында 2012 йылдың 16 ноябрендә «Барыҫ»ҡа ҡаршы уйнай. КХЛ-да тәүге голын 2013 йылдың 17 ғинуарында «Нефтехимик» командаһына ҡаршы уйында индерә (3:2). 2012/2013 дебют миҙгелендә 43 матч үткәрә, 3 (2+1) мәрәй йыя. Екатеринбург клубы өсөн ике миҙгел дауамында сығыш яһай, лигала 45 матч үткәрә һәм 3 (2+1) мәрәй йыя.
2014 йылдың 12 майында "Северстал"гә килә. Череповец клубы өсөн ике миҙгелдә 28 матч үткәрә, уларҙа 3 (0+3) мәрәй йыя. Шулай уҡ «Алмаз» командаһы өсөн Йәштәр лигаһында 17 матчта 22 (8+14) мәрәй йыя, шулай уҡ Юғары хоккей лигаһы «Ижсталь» өсөн уйнай, 73 матчта 35 (20+15) мәрәй йыя. 2016 йылдың майында " Северстал"дән китә.
2016/17 миҙгеле башланыр алдынан «Нефтехимик» составын тулыландырыла. Был осорҙа КХЛ-да 18 матч үткәреп, 1 (0+1) мәрәй йыя, ә ВХЛ-да 20 матчта 13 (6+7) мәрәй йыя. 2017 йылдың 18 апрелендә «Нефтехимик» Ғиматов менән ике йылға яңы контракт төҙөй. 2017 йылдың 30 майында Өфөнөң «Салауат Юлаев» клубы үҙенең тәрбиәләнеүсеһенең клубҡа ҡайтыуы тураһында хәбәр итә, уның менән ике йылға ике яҡлы контрактҡа ҡул ҡуйыла. КХЛ-да һәм ВХЛ-ДА «Торос» өсөн 4 миҙгел уйнай. КХЛ-да «Салауат» өсөн бөтәһе 81 матч үткәрә, 12 (8+4) мәрәй йыя, ВХЛ-да 128 матчта 71 (27+44) мәрәй йыя.
2021 йылдың 11 авгусында Мәскәүҙең «Спартак» командаһына алына. 2021 йылдың 6 декабрендә «Нефтехимик» ҡа кире ҡайта.

# Ғиматов Эдуард Илдар улы
## Карьераһы
### Йыйылма командалағы карьераһы

Үҙ карьераһы осоронда Ғиматов Рәсәйҙең йәштәр йыйылмаһында уйнап өлгөрә, уның менән бергә 2014 йылда донъя чемпионатында бронза миҙалдарға лайыҡ була. Шулай уҡ спортсының иҫәбендә 2015 йылғы Универсиада алтыны бар.
# Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы

Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы (12 декабрь 1936 йыл — 8 март 1991 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1960—1991 йылдарҙа Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводы аппаратсыһы, смена начальнигы, инженер-технологы, 1979—1987 йылдарҙа бүлек начальнигы.. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).

# Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы
## Биографияһы

Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы Асҡаров 1936 йылдың 12 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Түбәнге Уҫылы ауылында тыуған. 1953 йылдың октябренән Стәрлетамаҡ районының Салауат исемендәге колхозында эшләй башлай. 1955 йылдың ноябрендә Совет Армияһы сафына саҡырыла. 1958 йылда хәрби хеҙмәттән запасҡа ҡайтарылғас, «Стәрлетамаҡстрой» тресының 6-сы төҙөлөш-монтаж идаралығында (СМУ-6) электрослесарь булып хеҙмәт эшмәкәрлеген дауам итә. 1960 йылдың ғинуарында Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводына эшкә күсә, артабан Е-2 цехында аппаратсы, өлкән аппаратсы була.
Заводта эшләгән осорҙа Сәлимгәрәй Асҡаров үҙенең квалификацияһын юғары разрядлы белгес кимәленә күтәрә, цех аппаратсыларының бөтә эш урындарын үҙләштерә. Производство заданиеһын үҙенең ярҙамсыһы менән бергә 110—115 %-ҡа үтәй. Тик юғары сифатлы ғына продукция сығара. Туғыҙынсы биш йыллыҡ социалистик йөкләмәләрен (1971—1975 йылдар) ваҡытынан алда — 1975 йылдың июленә үтәй. Биш йыллыҡ эсендә хеҙмәт етештереүсәнлеген 90 %-ҡа арттыра.
1974 һәм 1975 йылдарҙа Сәлимгәрәй Асҡаровтың — «Иң яҡшы контроль — эшсе намыҫы», «Сеймалдан алып сифат билдәһе менән әҙер продукцияға тиклем», «КПСС-тың XXV съезды хөрмәтенә 25 стахановсы вахтаһы» башланғыстары — завод һәм цех коллективында киң яҡлау таба. Смотр барышында һаҡсыллыҡ һәм экономиялау буйынса уның индергән тәҡдимдәре 1975 йылда ғына ла 15,4 мең һум аҡса экономияларға мөмкинлек бирә.
С. С. Асҡаров үҙенең бай тәжрибәһен йәштәргә теләп тапшыра. Эшләгән осорҙа 23 аппаратсы әҙерләй, 9 йәш эшсегә квалификацияһын күтәрергә ярҙам итә.
Туғыҙынсы биш йыллыҡ план заданиеһын үтәгәндә күрһәткән ҙур хеҙмәт ҡаҙаныштары һәм эшендә юғары техник-иҡтисади күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 23 мартындағы Указы менән С. С. Асҡаровҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1976 йылдан алып 1991 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем, Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводының изопрен каучук цехында алмаш инженер булып эшләй.

# Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы
## Белеме

1969 йылда Стәрлетамаҡ химия-технология техникумын тамамлай.

# Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (23.03.1976).
* Ике Ленин ордены (1966, 1976)
* Миҙалдар.

# Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы
## Хәтер

2010 йылдың май айында Стәрлетамаҡ ҡалаһының тыл хеҙмәтсәндәренә бағышланған мемориаль комплексында Сәлимгәрәй Асҡаровҡа бюст ҡуйыла.
# Урман-техника академияһы паркы

Урман техник академияһы паркы — рус. Парк Лесотехнической академии—Санкт-Петербургтың Выборг районындағы парк. Ул Карбышев урамы, Новороссийская урамы, Новосергиевский тыҡрығы, Оло Сампсониев проспекты, Институт тыҡрығы, Урман проспекты һәм Октябрь тимер юлының Ланская — Кошелевка тармағы менән сикләнгән.
Урман-техника академияһы паркының ботаника баҡсаһы ботаника баҡсаһы биләмәһе менән бергә федераль әһәмиәттәге махсус һаҡланыусы тәбиғәт территорияһы булып тора

# Урман-техника академияһы паркы
## Тарихы

XIX быуат башында хәҙерге Урман-техника академияһының паркы урынында инглиз А. Дэвидсондың өлгөлө ауыл хужалығы фермаһы урынлашҡан булған. Ферма кредиттар буйынса бурыстарын түләмәгән өсөн дәүләт тарафынан конфискацияланған. 1811 йылда был территорияла Царское Селонан күсеп килгән Урман институты урынлашҡан
Уҡыу йорто корпусы тирәләй парк төҙөлә. Ул институт өсөн уҡыу базаһы булараҡ нигеҙләнгән, бында бик күп төрлө ағас тоҡомдары үҫтерелә.
1943 йылда паркта «Нева» команда пункты төҙөлгән .
Паркта бер нисә быуа һуғыштан һуң ҡалған снаряд соҡорҙарында төҙөлгән.

# Урман-техника академияһы паркы
## Иғтибарға лайыҡ урындар

Паркта Октябрь революцияһы геройҙарына һәйкәл — туғандар ҡәберлегебар. Төрлө мәғлүмәттәр буйынса унда 14 -тән 25 кешегә тиклем ерләнгән. 1917 йылдың 6 ноябрендә бында 26-31 октябрҙә Петроградҡа һөжүм иткән Краснов ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғышта һәләк булған эшсе-ҡыҙылгвардеецтар ерләнә, 1918 йылдың 30 авгусында Архангельскиға килеп төшкән Антанта илдәре ғәскәрҙәре менән һуғыштарҙа һәләк булған Балтик флоты экспедиция отрядтәре диңгеҙселәре ҡәберҙәре лә ошонда:.
Шулай уҡ биш айырым ҡәбер бар: унда Виноградов Павлин Федорович (1890—1918);Орлов Иван Иванович (1882—1919); Баранов Константин Арсеньевич (1888—1922); Кокко Никандр Иванович (1874—1933);Ковалев Иван Демьянович (1879—1934) ерләнгән.
Бында урыҫ тарихында иҫтәлекле 1825 йылдың 10 (22) сентябрендә Новосильцев һәм Чернов дуэлдә атышҡан урын да һаҡланған. Дуэлянттар икеһе лә: флигель-адъютант Владимир Дмитриевич Новосильцев һәм поручик Константин Пахомович Чернов — үлемесле яра ала. Дуэль Новосильцевтың әсәһе ҡаршы төшөүе арҡаһында Черновтың һеңлеһенә өйләнеүҙән баш тартыуы арҡаһында килеп сыға.