yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вайсензе (Тюрингия)

Вайсензе (Тюрингия) (нем. Weißensee (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3471 кеше йәшәй. Майҙаны — 46,55 км². Диңгеҙ кимәленән 143 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99631 һәм автомобиль коды — SOM.
# Китмар

Китмар — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 2155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Китмар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034431
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003443
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шапша (Ханты-Мансийск районы)

Шапша — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 470 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628508, ОКАТО коды — 71129912001.

# Шапша (Ханты-Мансийск районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 470 |

# Шапша (Ханты-Мансийск районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Томаров Василий Александрович

Томаров Василий Александрович (12 февраль 1921 йыл — 5 ғинуар 2004 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы, подполковник (1955). Советтар Союзы Геройы (1945).

# Томаров Василий Александрович
## Биографияһы

Василий Александрович Томаров 1921 йылдың 12 февралендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙенең Жилин ауылында Октябрь районы ҡарамағындағы Нуғай ауыл Советына инә крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. Мәктәптең ете синыфын тамамлаған. 1944 йылдан КПСС ағзаһы.
Василий Томаров хәрби хеҙмәткә саҡырылғанға тиклем Өфө аэроклубының инструктор-летчигы булып эшләй.
Ҡыҙыл Армияға 1942 йылда Өфө район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Шул уҡ йылда Ейск хәрби-диңгеҙ авиация летчиктар училищеһын тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1943 йылдың 27 ғинуарынан.
872-се штурм авиацияһы полкының звено командиры (281-се штурм авиацияһы дивизияһы, 13-се һауа армияһы, Ленинград фронты) лейтенант В. А . Томаров немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта батырлыҡ күрһәтә.
Һуғыштан һуң В. А. Томаров Совет Армияһында хеҙмәтен дауам итә. 1946 йылда офицерҙар составын камиллаштырыуҙың Юғары осоу-тактика курстарын, 1955 йылда — Хәрби-һауа академияһын тамамлай.
1958 йылда подполковник В. А. Томаров — запаста. Өфөгә ҡайтҡас, «Башнефтезаводстрой» тресында инженер, Өфө моторҙар заводында заказсының хәрби вәкиле булып эшләй.
2004 йылдың 5 ғинуарында вафат була. Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнә.

# Томаров Василий Александрович
## Батырлығы

«Үҙенең хәрби эшен башҡарыу дәүерендә лейтенант Томаров 104 хәрби осош яһай. 52 хәрби осошонда Томаров өс— алты ИЛ-2 самолеттарын төркөмөн алып барыусы сифатында атҡара. Немец илбаҫарҙары өҫтөнә лейтенант. Томаров төрлө калибрлы 45 тонна бомба ташлай, 80 меңгә яҡын снаряд һәм патрон ата, һөҙөмтәлә уның тарафынан юҡ ителә: урта һәм эре калибрлы ЗА орудиеһы (зенит артиллерияһы) — 18, П орудиеһы (ялан артиллерия) — 34, МЗА орудиеһы (бәләкәй зенит артиллерияһы) — 29, ут нөктәһе — 17, паровоз — 1, ғәскәр һәм йөк менән автомашиналар — 57, йөк арбаһы менән — 28, бензоцистерна — 1, аэродромдағы самолеттар — 2, һауа һуғышында бәреп төшөрөлгән — 1 ФВ-190, дзот, өйҙәр һәм блиндаж — 24, тимер юлы биналары — 2, яғыулыҡ менән келәттәре — 1, янғын усағы һәм көслө шартлауҙар — 6, 350-нән ашыу дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә…».
Василий Александрович Томаровҡа «Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 23 февралендә бирелә.

# Томаров Василий Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1945)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы, (23.02.1945);
* Ленин ордены (23.02.1945);
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (05.04.1944);
* Александр Невский ордены (29.06.1944);
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (11.03.1985);
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (05.02.1944);
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943);
* башҡа миҙалдар.

# Томаров Василий Александрович
## Хәтер

* Өфө районының Зинин ауылындағы урам һәм Нуғай ауылындағы урта мәктәп Герой исемен йөрөтә
* Василий Томаров исеме Өфө аэроклубын тамамлаусы Советтар Союзы Геройҙарының мемориаль таҡтаһына индерелгән.
# Гаврино күле

Гаврино күле — Рәсәйҙең Рязань өлкәһендәге күле, Клепиковский районының көнсығышында Колесниково ауыл биләмәһендә урынлашҡан. Күл майҙаны — 28,5 гектар. Иң тәрән урыны — 17 метр.

# Гаврино күле
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Күл карстан барлыҡҡа килә. Ул Нарма йылғаһы үҙәненә ҡойоусы бер уйпатлыҡта урынлашҡан.
Күл яры буйлап үлән үҫемлектәре үҫә. Рязань өлкәһе Ҡыҙыл китабына индерелгән сәсле япраҡлы лютик һаҡланылыусы үҫемлек төрө булып тора.
2003 йылдың 10 ғинуарындағы Рязань өлкәһе хакимиәтенең «Рязань өлкәһендә айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары системаһының үҫеше тураһында» № 5 ҡарары буйынса күл төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһытип таныла.
Күлдең көнбайыш ярында Воскресенье ауылы, ә көнсығышында — Гаврино ауылы урынлашҡан.

# Гаврино күле
## Тарих

1917 йылға тиклем күл Воскресенское күле исемен йөрөткән. Урындағы халыҡ һөйләүенсә, күл сиркәү аҫтындағы тупраҡтың ишелеп төшөүе һөҙөмтәһендә яңыраҡ ҡына барлыҡҡа килгән.
# Бәҙрәк

Бәҙрәк, йәрембәт — башҡорт ҡәбиләһе.
Табын ырыу-ҡәбилә берләшмәһе составына ингән. Этник яҡтан Алтай һәм Үҙәк Азияның монгол һәм төрки ҡәбиләләренә барып тоташа.

# Бәҙрәк
## Ҡәбилә составы

Ҡәбилә аралары: алабай, ғырышҡы, ишкенә, йәрембәт-бәҙрәк, сирмеш (ширмеш), хәшәм, әзекәй.
Бәҙрәк ырыу-ҡәбилә төркөмдәре ҡаҙаҡтарҙың өлкән жүзы (бәҙрәк-ҡаңлы), ғиссар локайҙарҙың (бәҙрәкле), төркмән-йомудтарҙа (бәҙрәк), нуғайҙарҙа (баҙрағ) составында һәм башҡа халыҡтарҙа бар. Башҡорт бәҙрәк ырыуы нуғай ырыуына бик яҡын. Башҡорт бәҙрәктәре үҙҙәренең ата-бабалары араһында Аҡманды телгә алалар, уның хаҡында меңлеләр шәжәрәһендә, ул «мырҙалар ырыуынан», йәғни, нуғайҙарҙан булды, тип яҙылған.

# Бәҙрәк
## Этник тарихы

Бәҙрәк ҡәбиләһе, этнонимы иран сығышлы булыуына ҡарамаҫтан, боронғо төрки сығышлы. Ғәҙәттә Урта Көнсығышта бәҙрәктәр тип уларҙың ерҙәре аша үткән каруан һаҡсыларын исемләгәндәр. XIX быуатта бәҙрәк ҡәбиләһендә барыһы өс ауыл була, әммә үҙ ваҡытында был ырыу ҙур ғына булған. Үҙәк Башҡортостанға күсенгәнгә тиклем ырыу ҡәбилә Ыҡ йылғаһының түбәнге ағымында көн күрә. Был ерҙәрҙә Бәҙрәк атамаһын йөрөткән бер нисә ауыл бар. Шулай уҡ әлеге этнонимдың эҙҙәре Яңауыл районында табыла, унда Бәҙрәш-Аҡтау һәм Бәҙрәш, Дүртөйлө районында — Таубаш-Баҙраҡ һәм Борай районында Оло Баҙраҡ һәм Бәләкәй Баҙраҡ ауылдары бар. Бәҙрәк атамаһының Башҡортoстанда киң таралыуы шулай уҡ нуғай төркөмдәренең Башҡортостан территорияһына үтеп инеүе менән бәйле булыуы бар.
Бәҙрәк ҡәбиләһе этник составы яғынан табындар ырыуы составына бер ҡасан да инмәгән. Этнографик төркөмөнә уны индереү тарихи ваҡиғалар һөҙөмтәһе булып тора, шул ваҡиғалар барышында XII—XIII быуаттарҙан алып табындар йоғонтоһо аҫтына Башҡортостан халҡының күп кенә төркөмдәре, шул иҫәптән, бәҙрәктәр эләгә (унан да иртәрәк булыуы мөмкин).
"Закондар йыйылмаһы"нда бәҙрәк ырыу-ҡәбилә төркөмө…" телгә алынмай, 1739 йылғы исемлектә ул «бүрҙәк-табын» тип күрһәтелгән.
Риүәйәттәрҙә, шулай уҡ информаторҙар һәр саҡ бәҙрәк ырыу-ҡәбиләһенең үҙаллылығын билдәләйҙәр.
Формаһы буйынса үҙенсәлекле бәҙрәк тамғаһы нуғай ырыуы тамғаһына тап килә (Н. А. Баскаков раҫлауынса). Шул уҡ ваҡытта бәҙрәк ырыу-ҡәбилә төркөмдәренең бер нисә халыҡ (башҡорт, ҡаҙаҡ, үзбәк, төркмән, нуғай) составына инеүе, шулай тарих төпкөлөнә киткән башҡорт бәҙрәктәренең бишул һәм ҡумрыҡ ҡәбиләләре менән үҙ-ара бәйләнештәре, бәҙрәк ырыуы сығышын көнсығышта, төрки-монгол ҡәбиләләре формалашҡан районда, эҙләргә кәрәклеген билдәләй.

# Бәҙрәк
## Йәшәү территорияһы

XVIII—XIX быуаттар аҙағында бәҙрәк ҡәбиләһенең аҫаба ерҙәре Стәрлетамаҡ өйәҙенә ҡарай, ә кантон идара итеү системаһы осоронда — 7-се башҡорт кантонына.
Хәҙерге ҡәбилә йәшәгән ерҙәр Архангел районына ҡарай.

# Бәҙрәк
## Библиография

* Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. М.: Наука, 1974.
* Янгузин Р. З. Башкирские племена. Уфа: Китап, 1995.
# Еңеү паркы (Мәскәү метро станцияһы)

«Еңеү паркы» — Мәскәү метрополитенының Арбат-Покров һәм Солнцево линияларындағы кросс-платформалы станцияһы. Дорогомилово районында Көнбайыш административ округында урынлашҡан; шул исемле парк атамаһы менән йөрөтәлә. Станция 2003 йылдың 6 майында Арбат-Покров линияһының «Киев» — «Еңеү паркы» участкаһы асыла, 2014 йылдың 31 ғинуарында Калинин-Солнцево линияһының «Деловой центр» — «Еңеү паркы» участкаһы һәм 2017 йылдың 16 мартында Солнцево линияһының «Еңеү паркы» — «Раменки» учаскаһы асыла. Пилонлы өс көмбәҙле станция бик тәрәндә тора, уның платформалары утрау формалы. Мәскәү метрополитенының иң тәрән станцияһы.

# Еңеү паркы (Мәскәү метро станцияһы)
## Вестибюль

Башта станциянан вестибюлға сығыу урыны берәү генә була — залдың көньяҡ көнбайыш ҡабырғаһында, әммә 16 мартта, 2017 йылда, икенсе эскалатор ауышлығы төҙөлә, ул төньяҡ залын вестибюль менән бәйләй. Мәскәү метрополитенының ике платформаһындағы эскалаторҙың оҙонлоғо — 126,8 метр, бейеклеге күтәрелгәндә — 63,4 метр, сәфәр оҙонлоғо - 180 секунд. Унан аванзалға күтәрелергә була, ә артабан унан ҡыҫҡа эскалатор буйлап (күтәреү бейеклеге — 3,6 метр) — ер аҫты вестибюленә сығырға мөмкин. Был вестибюль юл үткәүелдәре менән Кутузов проспекты менән бәйләнгән. Артабан проспекттан Барклай урамы, Триумфаль арка һәм Поклонный тауындағы Еңеү паркына барырға мөмкин. 9 май көнө көньяҡ вестибюленән бары тик Еңеү паркына ғына сығырға мөмкин.
* Станцияға инеү урыны
* Вестибюль 24 апрель, 2008 йыл
* ауышлы эскалатор хәрәкәте 10 май, 2007 йыл

# Еңеү паркы (Мәскәү метро станцияһы)
## Архитектура һәм биҙәү

Пилонлы өс көмбәҙле ер аҫтында тәрән ятҡан станция индивидуаль проект буйынса монолит бетондан яңы технологиялар ҡулланылып төҙөлә. Монолит бетон бешерелгән металл опалубка менән ҡапланған. Станция ике бойондороҡһоҙ залдан тора, улар ике үткәүел менән тоташҡан.
Станцияның биҙәү темаһы — Бөйөк ватан һуғышы һәм 1812 йылғы Ватан һуғышы.. Көнсығыш һәм төньяҡ ҡара һоро мәрмәр менән көпләнгән. Ике зал-биҙәге «көҙгөлө» — пилоны һәм стеналарының береһе аҡ, икенсеһе — көрән. Зал иҙәнендә биҙәге лә ике төрлө: төньяҡ залда ҡыҙыл һәм һоро шымартылған гранит, көньяҡта — һоро һәм ҡара. Ике зал да кәрниз аҫтына йәшерелгән яҡтыртҡыстар менән яҡтыртыла.
Үткәүелдәрҙең береһенең стенаһында орден һәм миҙалдар төшөрөлгән — Ҡыҙыл Йондоҙ, Ватан һуғышы ордены; «Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн 1941—1945 йй.», «Японияны еңгән өсөн», "Алтын Йондоҙ"миҙалы, «Мәскәүҙе обороналаған өсөн», «Ленинградты обороналаған өсөн», «Батырлыҡ өсөн», «Хәрби ҡаҙаныштар өсөн» миҙалдары бар.
* Төньяҡ зал
* Үҙәк зал
* Ултырыу платформаһы
* Юл стенаһында станцияның исеме
* Көньяҡ зал
* Үҙәк зал
* Ултырыу платформаһы

# Еңеү паркы (Мәскәү метро станцияһы)
## Төҙөү

Проекттың баш инженеры — В. А. Шмерлин.
Аванзал архитекторҙары — В. В. Некрасов, А Ю. Орлов һәм В. О. Сычева.
# Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы

Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы (1 март 1914 йыл — 22 февраль 1990 йыл) —— актёр, БАССР‑ҙың атҡаҙанған артисы (1964). Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1954).

# Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы
## Биографияһы

Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы Мәһәҙиева 1914 йылдың 1 мартында Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Әбйәлил ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы Асҡар ауылы) тыуа.
1939 йылда Башҡортостан театр-художество училищеһын тамамлай (М. Ә. Мәһәҙиев, С. М. Мифтахов курсы).
22 февралдә Сибай ҡалаһында вафат була.

# Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

1933—1935 йылдарҙа — Әбйәлил колхоз-совхоз театрында, 1939—1969 йылдарҙа Сибай драма театрында артист була. Киҫкен характерлы үҙенсәлекле образдар тыуҙыра. Х. Ибраһимовтың "Башмағым"ында — Сәрүәр һәм Йыһан, С. Мифтаховтың "Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт"ендә — Үлмәҫбикә, М. Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса Ғ. Әмири менән В. Ғ. Ғәлимовтың шул уҡ исемле инсценировкаһында — Ғилми, И. Ә. Абдуллиндың "Бажалар"ында — Тайфа, М. Кәримдең "Ҡыҙ урлау"ында Уңғанбикә һәм башҡа ролдәрҙе башҡара. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында С. Агиш, Б. Бикбай, К. Мәргән, Р. Ниғмәти һәм башҡа авторҙарҙың пьесаларында ир-егет ролдәрен уйнай.
Л. Н. Лебединский һәм Ғ. З. Сөләймәнов Бибикамал Мәһәҙиева башҡарыуында башҡорт халыҡ йырҙарын һәм ул ҡумыҙҙа уйнаған башҡорт халыҡ көйҙәрен яҙып ала, уларҙың бер өлөшө «Башҡорт халыҡ йырҙары һәм көйҙәре» йыйынтығында һәм «Ҡурай» китабында (1985) баҫылып сыға.
1954 йылдан алып БАССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы була.

# Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

1964 — БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы.
# Бәҙәмшин Салауат Йәнғәле улы

Бәҙәмшин Салауат Йәнғәле улы (4 апрель 1958 йыл — 22 октябрь 2020 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (1994)

# Бәҙәмшин Салауат Йәнғәле улы
## Биографияһы

Бәҙәмшин Салауат Йәнғәле улы 1958 йылдың 4 апрелендә БАССР-ҙың Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған.

# Бәҙәмшин Салауат Йәнғәле улы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* 1975—1976 йылдарҙа — Иҫке Собханғол урта мәктәбе янындағы интернатта тәрбиәсе
* 1979 йылдан — Башҡортостан Совет Социалистик Республикаһының Министрҙар Советы дәүләт һунар инспекцияһының һунарсылыҡ буйынса белгес
* 1979 йылдың сентябренән Бөрйән район электр селтәрҙәрендә эш башлай
* 1987 йылдан — мастер
* 1995—2001 — механик (шунда уҡ)
Салауат Йәнғәле улы 2020 йылдың 22 октябрендә вафат була һәм Тимер ауылы зыяратында ерләнә.

# Бәҙәмшин Салауат Йәнғәле улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «12-се биш йыллыҡ алдынғыһы» билдәһе (1990)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (1994)
# Кривой Ускат

Кривой Ускат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ускат йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Кривой Ускат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010275
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201027
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нарышкиндар йорто

Трубецкойҙар-Нарышкиндар йорто — Санкт-Петербургта Чайковский урамы (29 йорт) урынлашҡан бина, XVIII быуат аҙағы архитектураһы ҡомартҡыһы. 2012 йылда табылған ҙур хазина менән билдәле.

# Нарышкиндар йорто
## Тарихы

Бер ҡатлы айырым йортто төҙөү 1779—1780 йылдарҙа бара. Йорт төҙөлөшө өсөн 438 200 дана кирбес һәм 2512 мискә эзбиз кәрәк була (һәр береһе 20 бот). Беренсе хужаһы булып рус генералы Абрам Петрович Ганнибал тора. Унда уның улдары — П. А. Ганнибал һәм И. А. Ганнибал йәшәй. Абрам Петрович үлгәндән йорт һуң уның өлкән улы Иванға күсә.
Ваҡыт үтеү менән йорт сенатор Н. И. Неплюевҡа күсә. 1823 йылда сенатор үлгәндән һуң уның йортонда ире поручик Е.П. Енгалычев менән уның ҡыҙы менән Мария күсенеп йәшәй. Аҙаҡ 1855 йылда йорт кенәз П.Н.Трубецкой һәм уның Е.Э. ҡатыны Белосельская-Белозерскаяға күсә. Улар өсөн 1855—1856 йылдарҙа Г.А. Боссе проекты буйынса айырым йорт яңынан үҙгәртеп ҡорола. Сираттағы үҙгәртеп ҡороу 1875—1876 йылдарҙа архитектор Р. А. Гедик проекты буйынса бина үҙгәртелә: йорт киңәйтелә, планы үҙгәртелә; баҡса юҡ ителә; фасад һәм интерьеры яңыса эшләнә.
1870 йылдар уртаһында участканың яңы хужаһы В. Л Нарышкин, Сит ил эштәре министрлығы чиновнигы була, ә ул үлгәндән һуң — өлкән улы Александр була. Ниһәйәт, аҙаҡҡы хужаһы Гусар лейб-гвардия полкы поручигы Сергей Сергеевич Сомов — Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышы ҡатнашыусыһы була. Ул Наталья Всильевна Нарышкинаға — Чайковский урамындағы йорттоң хужаһы ҡыҙына өйләнә..
Хәҙер йорт торлаҡ йорт булыуҙан туҡтай: тиҙҙән бында Санкт-Петербург Халыҡ-ара мәҙәни мираҫын һаҡлау үҙәге урынлаша.

# Нарышкиндар йорто
## 2012 йылда йортта табылған хазина

2012 йылдың март аҙағында, йортты төҙөкләндереү ваҡытында эшселәр, флигелдең икенсе һәм өсөнсө ҡат араһындағы иҙәнде асып, хазина таба. Хазинаның Нарышкиндарға ҡарауы асыҡлана, улар 1917 йылда Рәсәйҙе ҡалдырып китә. Моғайын, хазина тап ошо тап ваҡытҡа ҡарай, сөнки артефакттар 1917 йылғы гәзиткә төрөп һалынған. Бөтәһе 2000 ашыу әйбер табыла. Улар араһында Рәсәй империяһының хәрби ордендары, Игнатий Сазиков эше стилендәге матур аш-һыу сервизы һәм башҡа күп нәмәләр бар..
Хәҙер хазинаның әйберҙәр өлөшөн Эрмитажда һәм «Царское село» музей-ҡурсаулығында күрергә мөмкин.
# Горау

Горау (нем. Gohrau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 427 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,92 км². Диңгеҙ кимәленән 63 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6786 һәм автомобиль коды — WB.
# Чжэцзян университеты

Чжэцзянский Университет (ҡыт. 浙江大学, пиньинь Zhèjiāng Dàxué) — Ҡытай дәүләт университеты. 1897 йылда нигеҙләнгән. Яҡынса Шанхайҙан көньяҡҡа табан, Чжэцзян провинцияһында, Ханчжоу ҡалаһында урынлашҡан. Иң иҫке һәм иң абруйлы Ҡытай университетарының береһе. 2012 йылда Бөтә Ҡытай вуздар рейтингында 1 урын ала. Алдан университет «Цюши академияһы» (Qiushi Shuyuan) исемен йөрөткән. 1952 йылда университет реструктуризацияға дусар була һәм ҡайһы бер факультеттар айырым уҡыу йорттары булып китәләр. 1998 йылда вуздар яңынан ҡушылалар (Чжэцзян университеты, Ханчжоу университеты, Чжэцзян ауыл хужалығы университеты һәм Чжэцзян медицина университеты) һәм яңы Чжэцзян университеты барлыҡҡа килә. КНР дәүләт йыйылмаһы ҡушыуы менән университет юғары белемде реформалау буйынса үҙәк элементтарының береһе булып китә. «Проект 211» программаһын тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашҡан университетарҙың исемлегенә инә.
Мәғариф министрлығының идара итеүе аҫтында, вузда уҡыу11 йүнәлештә алып барыла: философия, экономика, юриспруденция, педагогика, әҙәбиәт, тарих, неоконфуцианство, техник фәндәр, агрономия, медицина, идара итеү.
Университет 24 колледжтан тора. Университетта бакалаврҙар өсөн 112 һөнәр, аспирантар өсөн 317, һәм 283 табиптар өсөн төрлө һөнәрҙәр бар.
Хәҙер университетта 14 дәүләт халыҡ кимәлендәге лабораториялар, 5 дәүләт инженерҙар тикшеренеү үҙәге бар. Хәҙерге ваҡытта төрлө праграммалар буйынса көндөҙгө формала унда 40 мең тирәһендә студент уҡый. Профессорҙар - уҡытыусылар һәм ярҙамсы персоналдың һаны — 9 мең кеше. Уларҙың араһында — 13 кеше Ҡытай фәндәр академияһының профессорҙары (атап әйткәндә, университет президенты — Ян Вэй), 13 — КНР академияһының инженер фәндәре, 1200 тирәһе профессорҙар һәм 2400 — доценттар.
Университет китапханаһы — Ҡытайҙың иң ҙур китапхана комплекстарының береһе — 7 млн баҫма һанай. Университета 6 медицина клиникалары бар, бөтә провинцияның пациентары менән эшләйҙәр.
# Фатима

Фатима — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Фатима
## Этимологияһы

Фатима — имсәктән айырылған бала тигнәде аңлата; Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡыҙының исеме.

# Фатима
## Билдәле шәхестәр

Фатима Хәмит ҡыҙы Мостафина (26 декабрь 1913 йыл — 2 ноябрь 1998 йыл) — башҡорт ғалим-педагогы, совет партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1936—1944 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, 1951—1955 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының фән һәм уҡыу йорттары бүлеге мөдире, 1955—1971 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры. РСФСР-ҙың 5‑се саҡырылыш Юғары Советының Президиум ағзаһы, Башҡорт АССР-ының 4‑се, 6-сы һәм 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Философия фәндәре кандидаты (1950). РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1960), СССР‑ҙың мәғариф отличнигы (1968), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1957). Ленин (1960) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966, 1971) ордены кавалеры.
Фатима Нуретдин ҡыҙы Ғәниева (25 март 1909 йыл — 1989 йыл) — уҡытыусы, СССР-ҙың II саҡырылыш (1946) Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1939).
# Аҫау-Зубов

Аҫау-Зубов (рус. Асаво-Зубово) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 168 кеше. Почта индексы — 453151, ОКАТО коды — 80249836002.

# Аҫау-Зубов
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 14 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Барятин): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 14 км
# Исток Кишер

Исток Кишер — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парабель йылғаһы үҙәненең уң ярына 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Исток Кишер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029512
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202951
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2