yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аҡ ала тумыртҡа

Аҡ ала тумыртҡа, аҡ сыбар тумыртҡа(рус. Белоспи́нный дя́тел, лат. Dendrocopos leucotos) — тумыртҡалар ғаиләһенән булған оҙон үткер суҡышы менән ағасты соҡоп тапҡан ем менән туҡлана торған урман ҡошо.

# Аҡ ала тумыртҡа
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Кәүҙәһенең аҫҡы яғы аҡ, һырты ҡара таплы аҡ. Ҡанаттары, ҡойроғо аҡ һыҙыҡлы ҡара төҫтә. Түбәһе һәм ҡойроҡ аҫты сағыу ҡыҙыл. Башҡа тумыртҡаларҙан аҡ төҫтәге һырты менән айырыла. Көслө һәм әсе тауышлы: «кик-кик-кик» йәки яңғырауыҡлы: «ҡыжжжҡ-ҡыжжжҡ».
Ағас бөжәктәре, уларҙың ҡурсаҡтары менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә таралған. Ағас ҡыуыштарында оялай. 5—6 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, ҙур файҙа килтерә.
Ылыҫлы урмандарҙа йәшәй. Ағас ҡыуышында оя ҡоралар. Үҙағасты суҡышы менән соҡоп, шунда булған ҡарышлауҡтар менән туҡлана. Инә һәм ата тумыртҡа тотороҡло пар төҙөйҙәр. Йомортҡаны икеһе лә алмашлап баҫалар.
# Джиованни дель Плано Карпини

Джиованни дель Плано Карпини, Плано Карпини (итал. da Pian del Carpine, лат. Iohannes de Plano Carpini) — XIII быуатта йәшәгән итальян монахы, сәйәхәтсе, Европала йәшәүселәр араһында беренсе булып Монголдар империяһына барып ҡайтыусы.

# Джиованни дель Плано Карпини
## Биографияһы

1245 йылда монголдар («татарҙар») тураһында мәғлүмәттәр йыйыу маҡсатында Үҙәк Монголияға хан ставкаһына сәфәргә сыға. Маршруты Волга буйы, Харәзм, Етеһыу һәм Тарбағатаә аша үтә. 1247 йылда сәйәхәте тураһында 9 бүлектән торған ҡулъяҙма рәүешендә «Монголдар тарихы» китабын Рим папаһы Иннокентий IV тапшыра. Монголдар тарафынан буйһондоролған Волга буйы халыҡтары араһында «баскарттарҙы», йәғни башҡорттарҙы ла телгә ала. Китаптың йөкмәткеһенән күренеүенсә, монголдар, мордва халҡын һәм Волга буйы Булғарияһын буйһондорғандан һуң, «Баскарт ерен» тотошлай баҫып ала. Плано Карпини «Баскарт ерен» «Бөйөк Венгрия» менән тиңләй (ҡара Магна Һунгария).
# Пожня

Пожня — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Искона йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пожня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Можайск һыуһаҡлағысынан Звенигород ҡалаһына тиклем, Руза (башынан Руза һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Озерна (башынан Озернинск һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101312110000023179
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002317
* Бассейн коды — 09.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Песчанокопский районы

Песчанокопский районы — Рәсәй Федерацияһының Ростов өлкәһе составындағы муниципаль берәмек
Район үҙәге — Песчанокопское ауылы. Ростовҡа тиклем алыҫлыҡ — 174 км.

# Песчанокопский районы
## Географияһы

Ростов өлкәһе сигенең көньяғында урынлашҡан һәм Краснодар, Ставрополь крайҙары, Ҡалмыҡ Республикаһы менән сиктәш.

# Песчанокопский районы
## Тарих
### Райондың барлыҡҡа килеүе

1935 йылда Аҙау-Ҡара диңгеҙ крайын 1935 йылдың 18 ғинуарындағы БҮБК Президиумы ҡарары нигеҙендә ваҡлау арҡаһында барлыҡҡа килгән.
1925 йылға тиклем райондың бөтә ауылдары Ставрополь губернаһы Медвежинский өйәҙе составына ингән. 1925 йылдың июлендә улар Төньяҡ Кавказ Сальск округының Белоглинский районы составына инә. 1935 йылда хәҙерге район ауылдары территорияһында ике район: Песчанокопский һәм Развиленский — була, улар Аҙау -Ҡара диңгеҙ крайына ҡараған. Песчанокопский районына Жуковский, Летницкий, Песчанокопский Рассыпянский һәм ауыл советары инә. Развиленский районына Краснополянский, Николаев, Поливянский, Развиленский ауыл советтары һәм Роте-Фане «околотогы» инә.
1937 йылда ике район да яңы төҙөлгән Ростов өлкәһенә инә. 1959 йылдың майында ике район берләштерелә, ә 1961 йылда ул Ростов өлкәһенең Сальский районы составына бирелә.1963 йылдың февралендә Песчанокопский районы бөтөрөлә. 1965 йылдың ноябрендә район яңынан тергеҙелә.
# Ухтым

Ухтым — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Ухтым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006567
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100656
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Инк-Вой-Юган

Инк-Вой-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Эсс йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Инк-Вой-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300015859
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301585
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мулдашев Эрнст Рифғәт улы

Мулдашев Эрнст Рифғәт улы (1 ғинуар 1948 йыл) — ғалим-офтальмолог, «Бөтә Рәсәй күҙ һәм пластик хирургияһы үҙәге» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы директоры. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1996), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (1998), СССР—ҙың спортлы туризм буйынса спорт мастеры (1978), СССР—ҙың уйлап табыусыһы (1974).юғары категориялы хирург, Луисвиль университетының (АҠШ) почетлы консультанты, Америка офтальмология академияһының ағзаһы, Мексиканың дипломлы офтальмологы, Халыҡ-ара фәндәр академияһы ағзаһы.

# Мулдашев Эрнст Рифғәт улы
## Биографияһы

Эрнст Рифғәт улы Мулдашев 1948 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Белорет районында Түбәнге Сермән ауылында тыуған.
Башҡорт дәүләт медицина институтыны тамамлағандан һуң (1972) Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтында эшләй: 1976 йылда алып өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1980 йылда — бүлексә мөдире; 1982 йылда — Өфөнөң 10—сы дауаханаһында (1988 йылда алып лаборатория мөдире); 1990 йылда алып Бөтә Рәсәй күҙ һәм пластик хирургия үҙәгенең генераль директоры, бер үк ваҡытта 1997 йылда башлап Башҡорт дәүләт медицина университетының дипломдан һуң белем биреү ин—тында күҙ һәм пластик хирургияһы кафедра мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге туҡымалар трансплантацияһының теоретик һәм ғәмәли аспекттарына, төрлө ауырыуҙарҙы хирургик дауалау өсөн биоматериалдар, трансплантация технологияларын эшләүгә һәм ғәмәлгә индереүгә арналған. Регенератив хирургияла аллоплант ҡулланылған яңы йүнәлешкә нигеҙ һалыусы. Мәскәү етәкселек аллоплант биоматериалының 100—ҙән ашыу төрө һәм уларҙы ҡулланып 130—ҙан ашыу операция эшләнә, улар Башҡортостанда, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙә ҡулланыла. 300—ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 76 уйлап табыу авторы. РСФСР Юғары Советының 12—се саҡырылыш депутаты. Халыҡтар дуҫлығы (2007), Салауат Юлаев (2000) орден менән бүләкләнгән.

# Мулдашев Эрнст Рифғәт улы
## Әҫәрҙәре

* Стафиломы склеры. Уфа, 2000 (авторҙ.);
* Социальные и медико—биологические аспекты трансплантации тканей. Уфа, 2007 (авторҙ.);
* Правильно ли мы оперируем глаукому? К вопросу о патогенезе и лечении глаукомы. М., 2013 (авторҙ.).

# Мулдашев Эрнст Рифғәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2007)
* Салауат Юлаев ордены (2000)
* Рәсәйҙең атҡаҙанған табибы
* СССР-ҙың спорт мастеры
# Востра

Востра — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/87/173/90 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Востра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301012110000033052
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003305
* Бассейн коды — 09.01.03.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һәйтәк ауыл Советы (Балтас районы)

Сейәтау ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Балтас районындағы муниципаль берәмек.

# Һәйтәк ауыл Советы (Балтас районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з, 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з, шул уҡ йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы закондарына ярашлы ауыл биләмәһестатусына эйә.
# Эрнстрода

Эрнстрода (нем. ) — Германиялағы, Саксония ерендәге . йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — 10,88 км². Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы һәм автомобиль коды .
# Пайпино

Пайпино — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пайпино
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041301
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004130
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Микко Франк

Микко Франк (фин. Mikko Franck; 1979 йылдың 1 апрелендә Хельсинки ҡалаһында тыуған) — фин дирижёры.

# Микко Франк
## Биографияһы

5 йәшенән алып ҡыл ҡумыҙҙа (скрипка)ла уйнай. 1992 йылдан башлап Сибелиус исемендәге Академияһы Колледждың ҡумыҙ класында уҡый.
2002 йылдан 2007 йылғаса М. Франк Бельгия Милли Оркестрының музыка етәксеһе булған. 2006 йылдың Урағай айынан башлап 2007 йылдың февраль айынаса һәм 2008 йылдан башлап хәҙергәсә Фин Милли операһын етәкләй.
* Был дирижёр тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Суксанга (Муртмаша ҡушылдығы)

Суксанга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Муртмаш йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Суксанга (Муртмаша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029756
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002975
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Летняя (Золотица ҡушылдығы)

Летняя — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотица йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Летняя (Золотица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004059
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөхәмәтйәров Владимир Александрович

Мөхәмәтйәров Владимир Александрович (1945 йыл) — агроном, партия эшмәкәре, колхоз рәйесе. Хеҙмәт ветераны. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996).

# Мөхәмәтйәров Владимир Александрович
## Биографияһы

Владимир Александрович Мөхәмәтйәров 1945 йылда Ҡыйғы районы Иҫке Мөхәмәт ауылында тыуа. 1962 йылда Иҫке Мөхәмәт һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлай.
Артабан — Миәс машиналар эшләү заводында, Ҡыйғы районының «Йондоҙ» колхозында эшләй. Йәше еткәс, Совет Армияһы сафына алына.
Хәрби хеҙмәттән һуң Өфө ҡалаһында водителдәр курсын тамамлай һәм тыуған колхозында водитель булып эшләй. Силәбе өлкә совет-партия мәктәбендә агроном-ойоштороусы профессияһына уҡый. 1975—1985 йылдарҙа райондың Ҡолмәт ауылында агроном булып эш башлай һәм һуңынан партия ойошмаһы секретары, колхоз рәйесе була. 1985—2006 йылдарҙа Йүкәлекүл ауылында баш агроном, колхоз рәйесе урынбаҫары булып эшләй. Әлеге ваҡытта хаҡлы ялда. Йүкәлекүл ауылында йәшәй.

# Мөхәмәтйәров Владимир Александрович
## Ғаиләһе

Тормош иптәше Лилиә (мәрхүмә) менән ул һәм ике ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр.

# Мөхәмәтйәров Владимир Александрович
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Йүкәлекүл ауылы старостаһы һәм Ветерандар советы рәйесе.

# Мөхәмәтйәров Владимир Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996)
* Ҡыйғы районының почетлы гражданы.
# Әл-Ҡәмәр сүрәһе

Әл-Ҡәмәр сүрәһе (ғәр. سورة القمر‎, Ай ) — Ҡөрьән Кәримдең 54 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 55 аяттан тора.
# Изан (Паль-Я ҡушылдығы)

Изан — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Паль-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Изан (Паль-Я ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027629
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302762
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Петр урамы (Таганрог)

Петр урам — Таганрогтың үҙәк урамы. Ҡаланың тарихи үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. 1-се Крепостной тыҡрығы һәм Дзержинский урамы араһында урынлашҡан. Оҙонлоғо — 2 730 м. Өйҙәргә номерҙар ҡуйыу 1-се Крепостной тыҡрығынан башлана.

# Петр урамы (Таганрог)
## Тарихы

Петр урамы Таганрогҡа нигеҙ һалыусы Петр Беренсе хөрмәтенә атала.
1923 йылдан башлап урам Совет дәүләте юлбашсыһы В. И. Ленин исемен йөрөтә. 1998 йылда урамдың 1-се Крепостной тыҡрығынан алып Дзержинский урамына тиклемге өлөшөнә Петр исеме кире ҡайтарылған. Урамдың совет йылдарында төҙөлгән райондағы өлөшө Ленин урамы тип аталыуын дауам итә.
Урамдың мәҙәниәт Паркынан «Волна» (Тургенев тыҡрығы) ресторанына тиклемге өлөшө XX быуаттың 60-сы—70-се йылдарында халыҡ араһында «Бродвей» тип аталып йөрөтөлә. Был урын ҡаланың киске ял итеп йөрөү өсөн иң матур урыны. Шулай уҡ ҡыҫҡартылған исеме «Брод» та ҡулланыла.

# Петр урамы (Таганрог)
## Урынлашҡан биналар

* Кульпин йорто — Петр урамы, 30.
* Янкелевич йорто— Петр урамы, 32.
* Краснушкин йорто— Петр урамы, 37.
* Таганрог металлургия колледжы — Петр урамы, 40.
* Третьяков йорто — Петр урамы, 41, 43, 45.
* Таганрог идара итеү һәм иҡтисад институты (Серебряков йорто) — Петр урамы, 47.
* Кобылин йорто — Петр урамы, 49.
* Таганрог кондитер фабрикаһы — Петр урамы, 51.
* Скараманга йорто — Петр урамы, 53
* «Луч» кинотеатры— Петр урамы, 57.
* Штример аптекаһы — Петр урамы, 61.
* «Бристоль» ҡунаҡханаһы (элекке «Центральная») — Петр урамы, 64.
* Таганрог дәүләт педагогия институты (сит телдәр факультеты) — Петр урамы, 68.
* Магуло йорто — Петр урамы, 70.
* Таганрог диңгеҙ приборҙары төҙөү колледжы — Петр урамы, 71.
* Я. С. Поляков йорто — Петр урамы, 72.
* Ҡала мэрияһы — Петр урамы, 73.
* Кукольник йорто— Петр урамы, 74
* Перушина-Гавих йорто — Петр урамы, 79, 81.
* Арт-кафе «Русский чай» — Петр урамы, 81.
* Псалти йорто — Петр урамы, 82.
* НИИ МВС ИТА ЮФУ (Корпус «В» ИТА ЮФУ) — Петр урамы, 81.
* Рази-Бондаренко йорто — Петр урамы, 84.
* Элекке ҡала идара йорто — Петр урамы, 87.
* «Театральное» кафеһы — Петр урамы, 88.
* «Йәштәр үҙәге» (Уҡытыусы йорто) — Петр урамы, 89.
* Чехов исемендәге драма театры — Петр урамы, 90.
* А. П. Чехов исемендәге үҙәк ҡала халыҡ өсөн асыҡ китапхана — Петр урамы, 96.
* Ҡала мәҙәниәт йорто — Петр урамы, 104.
* Н. Малыгинаның йәштәр театры — Петр урамы, 104.
* А. М. Горький исемендәге үҙәк ҡала паркы
* Таганрог йәштәр Һарайы — Петр урамы, 107.
* Таганрог машиналар төҙөү колледжы — Петр урамы, 109-А.

# Петр урамы (Таганрог)
## Һәйкәлдәре

* Ленин бюсы — Петр урамы 73, ҡала Хакимиәте йорто алдында.
* «Мысыр пирамидаһы» скульптура композицияһы — Петр урамы 102, Горький исемендәге Паркка ингән ерҙә.
* «Шлагбаум» иҫтәлек билдәһе
* Василий Маргелов бюсы

# Петр урамы (Таганрог)
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Петр урамының исеме 8 тапҡыр үҙгәрә: 2-се буй урамы, Мәскәү урамы, Дворян урамы, Большая урамы, Петр урамы, Ленин урамы, Петр урамы (1941), Ленин урамы (1943), һәм тағы ла — Петр (Дзержинский урамы менән киҫешкән урынға тиклем — артабан Ленин урамы).
# Lumen

«Lumen» (лат. lumen «яҡтылыҡ») — Альтернатив рок жанрында уйнаған Рәсәй рок-төркөмө. 1998 йылда Өфө ҡалаһында ойошторолған.

# Lumen
## Составы

Әлеге көндә төркөм составы:
* Рустем «Тэм» — вокал, семпл
* Игорь «Гарик» Мамаев — гитара, бэк-вокал
* Евгений «Шмель» Тришин и Артём Кузнецов — бас-гитара, гитара, клавишалылар
* Денис «Дэн» Шаханов — һуҡма
* Был музыкаль коллектив тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Лонгалин-Яха

Лонгалин-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нурма-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Лонгалин-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304628
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Варежка (Атмисс ҡушылдығы)

Варежка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Атмисс йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Варежка (Атмисс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000026967
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002696
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Асабч-Дон

Асабч-Дон (Абег-Дон) — Рәсәй йылғаһы. Төнбяҡ Осетия-Алания Республикаһы, Ингушетия Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Камбилеевка йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Асабч-Дон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек РФ менән Грузия сигенән, Ардон йылғаһын индермәйенсә, Урсдон йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000212108200003626
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200362
* Бассейн коды — 07.02.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Има (Порыш ҡушылдығы)

Има — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Порыш йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Има (Порыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001259
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100125
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Галка (Каква ҡушылдығы)

Галка (Оло Галка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каква йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Галка (Каква ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010509
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201050
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Янгута-Яха

Янгута-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Янгута ҡылымығының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Янгута-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300035101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303510
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пермь йәмиғ мәсете

1903
Пермь йәмиғ мәсете — Пермдә беренсе мәсет, мосолман мәхәлләһе ғибәҙәтханаһы.