yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ынйыҡай менән Юлдыҡай (йыр)

Рик и Морти менән Юлдыҡай — башҡорт халыҡ йыры (һалмаҡ көй).

# Ынйыҡай менән Юлдыҡай (йыр)
## Тарихы

«Ынйыҡай менән Юлдыҡай» башҡорт халыҡ көйө варианттарын 1894 йылда С. Г. Рыбаков Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенең Солтан приискыһында (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Абдрахман Үҙәнбаевтан яҙып алған. Йыр С.Рыбаковтың Санкт-Петербургта сыҡҡан «Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта» исемле китабында 1897 йылда тәүге тапҡыр баҫыла.
Бынан тыш йырҙы һуңыраҡ Ғ. Ғ. Ишбулатов, Ф. Х. Камаев, М. М. Сәғитов, Н. Д. Шоңҡаров яҙып ала.

# Ынйыҡай менән Юлдыҡай (йыр)
## Йөкмәткеһе

С. Рыбаков яҙып алған йыр тарихы башҡорт йәйләүендә булған бер фажиғәле хәлгә бәйле. Йәйләүҙә ете ҡыҙ була. Бер көн, барыһы ла сабынлыҡта булған саҡта,бер ҡыҙҙың йәрәшкән егете ҡыҙҙар янына килә. Ҡыуыш өҫтөндәге ҡымыҙ менән итте алам тип, егет күрше бай ҡыуыш өҫтөнә менә. Түбәнгә төшөп килгән сағында егет салғыларға эсе менән барып төшөп, һәләк була. Ҡыҙҙарҙы егеттең үлемендә ғәйепләйҙәр һәм Себергә һөрәләр. Ике ҡыҙ йыр сығара, һуңынан йырҙы уларҙың исеме менән атай башлайҙар (Ынйыҡай менән Юлдыҡай).
Йырҙың икенсе төрлө тарихы ла бар. Уның буйынса, Ынйыҡай — ҡыҙ, ә Юлдыҡай — егет кеше. Йәштәр кис ултырғанда бер ҡыҙ осраҡлы рәүештә һәләк була. Бер-береһен һөйгән Ынйыҡай менән Юлдыҡайҙы уның үлемендә ғәйепләп, төрмәгә ебәрәләр.
Йыр эпик характерлы. Көйө — киң диапазонлы (дуодецима).
Композитор А. М. Ҡобағошев «Ынйыҡай менән Юлдыҡай» йырын фортепиано һәм тауыш өсөн, ә Ғ. З. Сөләймәнов — ҡурай өсөн эшкәртә.
Йыр тарихына бәйле Ғ. С. Әлмөхәмәтов — опера, драматург Х. Ғ. Ғәбитов шиғри пьеса ижад итә. Режиссёр Вәлиулла Мортазин ҡуйған «Ынйыҡай менән Юлдыҡай» пьесаһының премьераһы 1924 йылдың майында була. 1920- 1930 йылдарҙа пьеса Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында күп тапҡыр ҡуйыла. 1927 йылда Мәскәүҙәге гастролдәр ваҡытында тамашасыларға күрһәтелә. 1935 йылда Х.Ғәбитов ҡулға алынғандан һуң ул репертуарҙан төшөп ҡала.
2022 йылда пьеса Салауат башҡорт драма театры сәхнәһендә ҡуйыла (ҡуйыусы режиссёр Гөлсәсәк Саламатова). Х.Ғәбитов пьесаһының аҙағы үҙгәртелеп, спектакль ике йәш йөрәктең ҡауышыуы менән тамамлана.
Йырҙы башҡарыусылар:
-РФ-ның халыҡ артисы Ф. Ә. Килдейәрова.
# Һарыҡсылыҡ

Һарыҡсылыҡ — малсылыҡтың һарыҡ үрсетеү менән шөғөлләнеүсе тармағы. Еңел сәнәғәт өсөн ҡиммәтле сеймал: йөн һәм тире; аҙыҡ продукттары: ит, май һәм һөт бирә. Башҡортостан һарыҡсылығы оҙон тарихлы, республиканың бар төбәктәрендә лә тиерлек уның менән борон-борондан шөғөлләнәләр. Мәҫәлән, ата-бабалар һарыҡ тиреһенән төрлө һауыт-һаба яһаған, тирмә өсөн кәрәк-яраҡ эшләгән, йөнөнән тула һәм кейеҙ баҫҡан. Тире шулай уҡ тирмәнең үҙе өсөн кәрәк булған. Һарыҡтар йылҡы малы менән бер ҡатарҙан йыл әйләнәһенә тибендә йөрөгән.
Нигеҙҙә урындағы шырт йөнлө михнев тоҡомло һарыҡтар үрсетелгән. 1950 йылдан алып республикала урындағы һарыҡтары перекос (ит-йөн), алтай һәм совет мереносы (йөн-ит) тоҡомло тәкәләренән тотош ҡасырыу үткәрелгән. 1990 йылдарҙан республика хужалыҡтарында нәҙек йөнлө тоҡомло йөн-ит йүнәлешендәге һарыҡтар үрсетелде; ауыл халҡы аҫыраған һарыҡтарҙың байтағы ярым нәҙек һәм шырт йөнлө ҡатнаш төркөмдәрҙән тора. Республикала йылына 5 мең центнерҙан ашыу йөн ҡырҡып алынған. Әҙерләнгән иттең дөйөм күләмендә һарыҡ ите сағыштырмаса 4-4,5 % тәшкил итте.
Республика буйынса һәр һарыҡтан йөн ҡырҡыу уртаса 2,8-3,4 кг тәшкил итте. Дүртөйлө, Учалы, Баймаҡ, Туймазы,Ҡырмыҫҡалы райондарында 4-5-әр кг барып етте. Республиканың Урал аръяғы далалары (Баймаҡ, Әбйәлил, Хәйбулла һәм Ейәнсура райондары) тауар продукцияһын етештергән төбәк булып торҙо. Унда республикалағы һарыҡтарҙың 27 % тупланған ине, һәм йөн етештереүҙең 3-тән 1 өлөшөн улар етештерҙе. Һуңғы йылдарҙа һарыҡсылыҡ республикала ҡырҡа кәмене.
# Шихан (Стәрлетамаҡ районы)

Шихан (рус. Шиханы) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 347 кеше. Почта индексы — 453154, ОКАТО коды — 80249812003.

# Шихан (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 19 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Алатана): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 19 км
# Великанованың айырым йорто

1890
Великанованың айырым йорто — Дондағы Ростов ҡалаһындағы Серафимович урамында урынлашҡан 15-се йорт. Бина 1884—1890 йылдарҙа Ростов архитекторҙары Николай Александрович Дорошенко һәм Н. М. Соколов проекты буйынса төҙөлә. Әлеге ваҡытта бинаны М. Б Греков исемендәге Ростов сәнғәт техникумы биләй. Великанованың айырым йорто төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Великанованың айырым йорто
## Тарихы

1884—1890 йылдарҙа Ростов сауҙагәре Семён Иванович Великанов үҙенең ҡыҙы Пелагея өсөн Ҡазан урамында (хәҙер Серафимович урамы) айырым йорт төҙөтә. Был өйҙә ул үҙенең ире, ҡала Думаһы гласныйы, тау инженеры Матвей Кириллович Козлов менән йәшәй. Йорттоң 28 бүлмәһе, хеҙмәттәр өсөн подвалдары, ишек алдында фонтаны була. Бинаның фасадтары неоклассик стилдә биҙәлгән.
Совет власы урынлашҡандан һуң бина дәүләт милегенә күсә. 1921 йылда унда Карл Маркс исемендәге Ростов дәүләт халыҡ китапханаһы урынлаша (хәҙер Дон асыҡ дәүләт китапханаһы). Был хаҡта журналист Борис Оленин «Молот» гәзитендә былай тип яҙған: «Великановтар династияһы йортонда ҡараңғы тышлы ҡалын мөһим томдар һәм революция башындағы янып торған, йәйғорҙоң бөтә төҫтәрендә балҡыған журналдар урын алды…»
1994 йылда китапхана Пушкин урамындағы яңы бинаға күсә, ә Великанова йортонда М. Б. Греков исемендәге Ростов сәнғәт училищеһы урынлаша.
# Бах-Джага

Бах-Джага (Джага) (чеч. Бохь-ЖагӀа) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ахко йылғаһының уң ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Бах-Джага
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы , Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001312108200006326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200632
* Бассейн коды — 07.02.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Күлйортау

Күлйортау (Ҡыҙылҡорт) (рус. Кульюртау) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы элекке Шура ауыл Советы составында булған. Һуңынан Баймаҡ ҡала Coветы ҡарамағына күсерелгән.

# Күлйортау
## Географик урыны

Район үҙәгенән 6 км алыҫлыҡта, Баймаҡ ҡалаһы биләмәһендә урынлашҡан була.

# Күлйортау
## Исеменең килеп сығышы

Баштағы Ҡыҙылҡорт исеме ҡалҡыулыҡ һыртының ҡыҙғылт төҫөнә һәм формаһына ҡарап бирелгән. Эшкәрткәнгә тиклем көньяҡтан төньяҡҡа табан кәкерсәкләнеп һуҙылған ятҡылыҡ ҡыҙыл ҡортто хәтерләткән. Хәҙерге ваҡытта, ҡаҙыныу эштәре үткәрелгәндән һуң, уның һынланышы үҙгәргән. Рәсми исеме — Күлйортау. Ябай ҡарашҡа әлеге һүҙ өс аңлайышлы өлөштән тора: -күл, -йорт, -тау. Ғәҙәттә ауыл атамаһы тауҙа бер нисә күл булыуы һәм бер нисә өй барлыҡҡа килеүе менән аңлатыла. Ишембай районы топонимияһы буйынса тикшеренеү эшендә Суфиева А. Ш. (етәксеһе Ҡарабаев М. И.) Баймаҡ районы топонимдарын да миҫал итеп килтерә. Был хеҙмәттә йорт терминына, уның топонимдар булдырыуҙа ҡатнашыуына айырым иғтибар бүленә. Беренсенән, йорт һүҙе ярҙамында ауыл, йәйләү, тора, йәшәү урыны мәғәнәһендә Имәнйорт, Яҙғы-йорт, Яңы йорт, Күлйортау (күл янындағы йорт, -ау — һүҙ үҙгәреше аффиксы) ойконимдар барлыҡҡа килгән. Бындай ойконимдар Күгәрсен, Салауат, Баймаҡ, Ишембай райондарында йыш осрай. Башҡортостандың күп кенә элекке ауылдар урынын Иҫке йорт тип исемләйҙәр. Бындай күренеш Татарстанда, Чечен Республикаһында ла күҙәтелә. Икенсенән, башҡорт һәм башҡа төрки телдәрҙә йорт һүҙе халыҡ, ҡәбилә территорияһы, тыуған ер, Ватан мәғәнәһендә ҡулланылған, тип иҫбат ителә.

# Күлйортау
## Тарихы

Күлйортау баҡыр, көмөш, алтынға бай рудник булып һанаған. Ятҡылыҡтарҙы эшкәртеү совет осорона тура килһә лә, әҙерлек, разведкалау эштәре Октябрь революцияһына тиклем, 1912 йылда, башланған. Баймаҡ районы электән ҡиммәтле металды етештереүсе төп район була.
1920 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәрендә ауыл теркәлмәгән, тимәк, ауыл 1920-се йылдан һуң барлыҡҡа килгән. 1935 йылда ауыл бушап ҡала, әммә 1939 йылда эшкәртеү эштәре ҡабаттан тергеҙелә һәм ауылға йән керә: иң мөһиме, алтын сығарыу буйынса фабрика төҙөлә, тирә-яҡтағы ауылдарҙан, башлыса Шуранан, Йылҡыбайҙан Күлйортауға халыҡ ағыла башлай. 1950-се йылдар башына ауылда 45 йорт була, йәмгеһе 250 кеше теркәлгән була. 1956 йылда Баймаҡта баҡыр иретеү заводы ябыла, мәғдән сығарыу туҡтатыла. Ауыл халҡы тарала башлай. Ятҡылыҡ урынында күл һәм тәрән соҡор ҡала. 1970-се йылдар аҙағында ауылда көн күргән ҡарт-ҡоро, һуғыш инвалидтары, һуғышта һәләк булыусыларҙың балалары Баймаҡ ҡалаһына күсерелә, уларға бөтә уңайлыҡтары булған фатирҙар бирелә.
Бөрйән ырыуы башҡорттары.

# Күлйортау
## Билдәле кешеләр

— Үҙ ваҡытында бында бөтә республикаға танылған таусылар, орден алған кешеләр эшләгән: Хәкимйән Юланов, Ханнан Сырлыбаев, Шәкирйән Рәхмәтуллин, Ғүмәр Ирғәлин, Иван Ивлев, Александр Кортунков, Зәки Шәһиев, Әхәт Итҡолов, Абрар Аҡсабаев һәм башҡалар. — Хәсәнов Ғибәт Солтан улы — Бөрйән-Таналыҡ улусы рәйесе, Күлйортау руднигы мөдире
# Кузьмин Николай Михайлович

Кузьмин Николай Михайлович (21 декабрь 1919 йыл — 9 февраль 1963 йыл) — 1-се Украин фронтының 4-се танк армияһы 93-сө танк бригадаһы рота командиры, лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945 йыл).

# Кузьмин Николай Михайлович
## Биографияһы

Николай Михайлович Кузьмин 1919 йылдың 21 декабрендә Ярославль өлкәһе хәҙерге Рыбинск ҡалаһына ингән Гаврилково ауылында тыуған.
Милләте — рус. 7 класс белемле. 1944 йылдан — Советтар Союзы Коммунистар партияһы ағзаһы. Рыбинск ҡалаһы машиналар төҙөү заводында эшләгән. Эвакуацияланғандан һуң Өфө моторҙар эшләү заводында эшләгән.
1942 йылдың октябрендә Өфө ҡалаһынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына алынған. Камышин танк училищеһын тамамлаған.
1-се Украин фронты составында һуғышҡан. Лейтенант Н. М. Кузьмин 1944 йылдың 30—31 ғинуарында Зофиенталь тораҡ пункты янында дошмандың контрһөжүмен кире ҡаҡҡанда айырыуса батырлыҡ күрһәткән.
1946 йылдан өлкән лейтенант Н. М. Кузьмин — запаста. Дәүләт именлеге органдарында хеҙмәт иткән.
1963 йылдың 9 февралендә 44-се йәшендә Ленинградта вафат булған. Санкт-Петербург ҡалаһының Ново-Волково зыяратында ерләнгән.

# Кузьмин Николай Михайлович
## Батырлығы

1-се Украин фронтының 4-се танк армияһы 93-сө танк бригадаһының рота командиры, лейтенант. «Лейтенант Н. М. Кузьмин 1944 йылдың 30—31 ғинуарында Зофиенталь тораҡ пункты (Польша, Гура ҡалаһынан көньяҡҡа 13 км) янында дошмандың контрһөжүмен кире ҡаҡҡанда дошмандың ике танкыһын, 5 орудиеһын һәм 150-гә яҡын гитлерсыны айырыуса батырлыҡ күрһәткән».
Советтар Союзы Геройы исеме Н. М. Кузьминға 1945 йылдың 10 апрелендә бирелгән.

# Кузьмин Николай Михайлович
## Наградалары

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы;
* Ленин ордены;
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены;
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены;
* миҙалдар.
# Ребекка Лильеберг

Ребекка Лильеберг (швед. Rebecka Liljeberg; 13 май 1981 йыл, Turinge) — швед актёры.

# Ребекка Лильеберг
## Биографияһы

Ребекка Лильеберг 1981 йылдың 13 майында тыуғанда әсәһе Кристинаға 18 йәш, ә атаһы Юркиға (Jyrki) — 24 йәш була. Ребекка яртылаш фин, яртылаш швед милләтенән. Уның ҡустыһы Самуэль (Samuel, 1992) һәм ике һеңлеһе — Осе (1993) һәм Клаудия (1988) бар. Ребекка Стокгольмдың Нюнэсхамень (Nynäshamn), биҫтәһендә үҫә. Дөрөҫөн әйткәндә, ул Стокгольм эргәһендәге Эльвш, Багармоссен, Нюнэсхамень, Мариефред һәм башҡа 8-10-лап урындарҙа йәшәй. Стокгольмдың һәм Нюнэсхамнаның бер нисә мәктәбендә уҡый. Улар күп күсенеп йөрөй, 15 йәшендә Ребекка Стокгольмда төпләнер өсөн, йортон ҡалдыра.
1993—1997 йылдар осоронда 'Teater Nynäshamns Ungdoms' (Нюнэсхамна йәштәр театры) театрында һәүәҫкәрҙәр төркөмөндә эшләй. Кастинг төркөмө мәктәбендә булып үткән саҡта ул кинонаға эләгә. Беренсе тапҡыр 9 йәшендә Суненың Раштыуаһы швед телесериалында Софи Бликст ролендә ҡатнаша. 1997 йылда ул ҡыҫҡа метражлы (Närkontakt) Яҡын бәйләнеш фильмында төп ролдә уйнай. 1998 йылда Күрһәт миңә мөхәбәтте фильмында төп ролде башҡара, шунан һуң киң билдәлелек ала. Артабанғы ике йылда ул дүрт фильмда һәм ике сериалда уйнай, төп ролдәрҙе лә, икенсе пландағы ролдәрҙе лә башҡара. 2002 йылда өлкән Сергей Бодровтың Айыу үбеүе фильмында төп ролдә уйнай. Был уның беренсе инглиз телле фильмы була.
Шуға ҡарамаҫтан, Ребекка тормошон актерлыҡ карьераһына бағышларға йыйынмай, үҙен актриса тип һанамай һәм табип булырға ниәтләй. 2005 йылдың октябрендәге мәғлүмәттәр буйынса ул Стокгольмда Каролин институтында педиатрға уҡый.
Ребекка Александр Шепп менән фактик никахта йәшәй, 2002 йылдың июнендә уларҙың улы Гарри тыуа. 2005 йылдың беренсе ғинуарында ҡыҙҙары Вера донъяға килә.

# Ребекка Лильеберг
## Фильмографияһы

* (1991) Sunes jul — Sophie
* (1997) Närkontakt — Nina
* (1998) blåa Längtans blomma — Marelius Mally
* (1998) мин һөйөүен күрһәтә / Åmål Fucking — Ahlberg Agnes
* (1998) Lithivm
* (1999) Sherdil — Sanna
* (1999) regnbågen Där slutar — Sandra
* (2000) Födelsedagen — Sandra
* (2000) Skärgårdsdoktorn — Robin
* (2000) Eva & Adam — Frida
* (2002) Айыу токио / 's Bear’Kiss — Лола
* (????) OP:7 телесериалдар
# Биғолов Миңлеғол Солтан улы

Биғолов Минеғол Солтан улы (20 октябрь 1928 йыл — 6 ғинуар 1973 йыл) — ташсы, комплекслы төҙөүселәр бригадаһы етәксеһе. СССР-ҙың етенсе саҡырылыш, Башҡорт АССР-ының алтынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1963—1967), КПСС-тың XXII съезы делегаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958).

# Биғолов Миңлеғол Солтан улы
## Биографияһы

Минеғол Солтан улы Биғолов 1928 йылдың 20 октябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоныҠанаҡай ауылында башҡорт крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ауыл мәктәбен, 1947 йылдың сентябрендә Ишембай ҡалаһында фабрика-завод мәктәбен тамамлай.
13 йәшенән эшләй башлай, 1941 йылдың июленән Маҡар районының «Ҡыҙыл таң» колхозында. 1947 йылдан — Өфөлә, «Башнефтезаводстрой» төҙөлөш-монтаж һәм Черниковск ҡалаһындағы (хәҙерге Черниковка биҫтәһе) 21-се төҙөлөш-монтаж трестарында ташсы булып эшләй. 1958 йылдың ғинуарында «Башнефтезаводстрой» тресының 2-се төҙөлөш идаралының ташсыларының комплекслы бригадаһына бригадир итеп тәғәйенләнә.
М. С. Биғолов бригадаһы айлыҡ производство заданиеларын 140—150 проценҡа үтәй, Өфөлә балалар баҡсалары, хәстәханалар, торлаҡ йорттар, мәктәптәр һәм башҡа объекттар төҙөй. 920 урынлыҡ дүрт ҡатлы мәктәп бинаһын төҙөгәндә бригада айырыуса яҡшы эшләй: 40 көн эсендә 5 мең кубометрҙан ашыу кирбесте стена итеп һала. Июль башында бинаны һала башлайҙар, ә 1958 йылдың 1 сентябренә мәктәпте файҙаланыуға тапшыралар.
Уның бригадаһы Өфөнөң буласаҡ Октябрь проспектында беренсе йорт нигеҙен һала.

# Биғолов Миңлеғол Солтан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының 1958 йылдың 9 авгусындағы Указы менән төҙөлөштә һәм төҙөлөш материалдарын етештереүҙәге ҙур уңыштары өсөн Биғолов Минеғол Солтан улына ((Указда — Бигулов) «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Ураҡ менән Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
* миҙалдар менән бүләкләнгән.
# Хэйбидэ-Паюта

Хэйбидэ-Паюта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Хэйбидэ-Паюта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054808
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305480
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Насос станцияһы бинаһы (Чилликоти)

Насос станцияһы (ингл. Power Pumping Water and Company Chillicothe Station) — Чилликоти ҡалаһының төньяҡ өлөшөндәге тарихи бина, Огайо штаты, АҠШ.

# Насос станцияһы бинаһы (Чилликоти)
## Тарихы

Неоготика стилендәге бина ҡала һыу үткәргесен һәм электр станцияһын урынлаштырыу өсөн 1881 йылда төҙөлгән. Уның архитектураһы һәм Йоктанги паркында урынлашыуы паркты матурлау өсөн, шулай уҡ насос станцияһы менән бер үк ваҡытта сафҡа ингән беренсе ҡала һыу үткәргес ҡоролмалары элементтары менән йәнәшәлә урынлаштырыу өсөн махсус һайлана
1881 йылдан алып 1882 йылға тиклем Чилликоти ҡалаһында һыу менән тәьмин итеү системаһы төҙөлә. Был системаның элементтары булып скважина, ҙур һыуһаҡлағыс, Йоктанга паркында насос станцияһы һәм ҡаланың бөтә өлөштәрен тәьмин итеү өсөн һыу үткәргес селтәре тора. Ике ҡатлы башня менән бер ҡатлы бина ҡомташлы фундаментта шифер ҡыйыҡлы кирбес ҡоролманан ғибәрәт.
1970 йылдар. аҙағында Чилликоти ҡалаһында яңы һыу үткәргес төҙөлә, коммуналь хеҙмәттәр башҡа сығанаҡтарҙан тәьмин ителә. Бина файҙаланмағанлыҡтан ташландыҡ хәлгә килә. Йәмәғәтселек уны һаҡлау һәм яңыртыу идеяһын тәҡдим итә: уны йәмәғәтселек үҙәгенә әйләндереү тураһында план төҙөлә. Бина 1979 йыл аҙағында тарихи урындарҙың Милли реестрына индерелә. Бөгөнгө көндә насос станцияһы Pump House Art Gallery сәнғәт галереяһы итеп үҙгәртелә.
# Волленберг Николай Львович

Волленберг Николай Львович (1892—1937) — совет разведчигы һәм махсус хеҙмәттәр эшмәкәре, дәүләт хәүефһеҙлеге майоры; Башҡорт АССР-ының Ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе (1921—1922). Башҡорт АССР-ының ГПУ — ОГПУ -ның бүлеге начальнигы (1922—1926). Ҡаҙаҡ ССР-ы буйынса СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы ОГПУ тулы хоҡуҡлы вәкиле (1928—1930). Иранда СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы ОГПУ резиденты (1933—1934). Данцигта СССР-ҙың НКВД ГУГБ-ның резиденты (1934—1936).

# Волленберг Николай Львович
## Биографияһы

1892 йылда Витебск губернаһындағыДинабург ҡалаһында (хәҙерге Даугавпилс, Латвия) хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуған.
1910 йылдан алып Ҡара диңгеҙ флотында сауҙа судноларында матрос булып хеҙмәт итә. 1914 йылдан Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. 1917 йылдан алып Белоруссияла Ҡыҙыл гвардияны ойоштороусыларҙың береһе, Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1920 йылдан — Могилёв һәм Гомель ЧК-һы рәйесе. 1921 йылдан башлап СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы Башҡорт АССР-ның Ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе. 1922 йылдан алып РСФСР-ҙың НКВД-һы ҡарамағындағы ГПУ — Башҡорт АССР-ында СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы эргәһендәге ОГПУ бүлеге начальнигы.
1926 йылдан Иҡтисад идаралығы начальнигы ярҙамсыһы (ЭКУ), 1927 йылдан СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ-ның Көнсығыш бүлеге начальнигы урынбаҫары. 1928 йылдан Ҡаҙаҡ АССР-ында СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ-ның тулы хоҡуҡлы вәкиле. 1930 йылдан СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ-ның Иҡтисад идаралығы начальнигы урынбаҫары.
1933 йылдан — СССР-ҙың тышҡы разведкаһында резидент һәм Ирандағы СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ резидентураһының етәксеһе (полпредство атташе вазифаһы аҫтында). 1934 йылдан Данцигта СССР-ҙың НКВД ГУГБ-ның резиденты (СССР-ҙың вице-консулы вазифаһында Гроднев фамилияһы аҫтында).
1937 йылда Мәскәүҙә ҡаты ауырыуҙан һуң вафат була.

# Волленберг Николай Львович
## Наградалары
### Ордендары

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены

# Волленберг Николай Львович
## Наградалары
### Айырма билдәләре

* Именлек хеҙмәтенең почетлы хеҙмәткәре (1924)
* Именлек хеҙмәтенең почетлы хеҙмәткәре (1932)
* СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ Коллегияһының Маҡтаулы грамоталары
* Наградлау ҡоралы
# Попов Иван Петрович (яҙыусы)

Попов Иван Петрович (1836 йылда Новочеркасскиҙа — 1906) — рус шағиры, журналисы, нәшриәтсеһе.

# Попов Иван Петрович (яҙыусы)
## Биографияһы

Иван Петрович Попов Дон Ғәскәре өлкәһендәге Новочеркасск ҡалаһында ғәскәри старшина ғаиләһендә тыуа. Новочеркасск гимназияһын, аҙаҡ — Харьков университетының юридик факультетын тамамлай. Хоҡуҡ кандидаты дәрәжәһен ала.
Гимназист осоронда әле «Аҙау ултырыуы сидение» повесын яҙа. Университетты тамамлағандан һуң, Өлкә статистика комитеты секретары булып эшләй. Эше буйынса материалдар йыйыу һәм уларҙы «Дон Ғәскәре өлкә статистика комитеты йыйынтығында» баҫтырыу менән шөғөлләнә.
1887 йылда Иван Попов үҙенең «Дон телмәре» тип аталған гәзитенә нигеҙ һала һәм баҫып сығара. Уның гәзите Рәсәйҙең көньяғында иң ҙур гәзиттәрҙең береһе булған, унда А. И. Куприн, К. А. Тренев, А. С. Попов (Серафимович) һ. б. әҫәрҙәре баҫылған.
Уның икенсе башланғысы — «Дон» журналына нигеҙ һалыуы һәм 1887 йылда уны сығара башлауы. Журнал йыл тирәһе баҫыла һәм сығарыу өсөн аҡса юҡлыҡтан ябыла.

# Попов Иван Петрович (яҙыусы)
## Ижады

Попов Иван Петрович шиғырҙар, тарихи һүрәтләмәләр, публицистик мәҡәләләр яҙған. Уның әҫәрҙәре «Казак хәбәрсеһе», «Таганрог хәбәрсеһе», мәскәү һәм петербургта сыҡҡан «Будильник», «Гусли», «Спутник», «Развлечение» «Күңел асыу» журналдарында баҫыла. Уның әҫәрҙәренең төп темаһы булып уға таныш булған Дон казактары, уның тарихы тора.
# Бредихина Антонина Романовна

Бредихина Антонина Романовна (23 февраль 1947 йыл — 31 октябрь 2017 йыл) — фармацевтика сәнәғәте алдынғыһы, СССР Медицина һәм микробиология сәнәғәте министрлығының Белгород өлкәһендә урынлашҡан СССР-ҙың 50 йыллығы исемендәге Белгород витаминдар комбинаты аппаратсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986).

# Бредихина Антонина Романовна
## Биографияһы

Антонина Романовна Бредихина 1947 йылдың 23 февралендә Белгород ҡалаһында тыуған. Мәктәп тамамлағас, Белгород витаминдар комбинатына эшкә урынлаша. Аппаратсы ярҙамсыһы булып эшләй башлай, аҙаҡ оператор була. Туғыҙынсы һәм унынсы биш йыллыҡтарҙа етештереүҙә юғары һөҙөмтәләр күрһәтә. Ленин ордены һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләүгә тәҡдим ителә.
СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1986 йылдың 3 июнендә Бредихина Антонина Романовнаға фармацевтика сәнәғәтендә юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне өсөн, Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Комбинатта эшләүен артабан дауам итә. Дөйөм хеҙмәт стажы 35 йыл тәшкил итә.
Белгород ҡалаһында йәшәй. Бредихина Антонина Романовна 2017 йылдың 31 октябрендә вафат була.

# Бредихина Антонина Романовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (03.06.1986)
* Ленин ордены (31.03.1981, 03.06.1986)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (11.03.1976)
* миҙалдар.