# Май биреүсе культуралар

| Май пальмаһы | Соя | Рапс | Көнбағыш |
| Ҡытай сәтләүеге | Мамыҡ үләне | Кокос пальмаһы | Европа зәйтүне |
Төп май биреүсе культуралар :
Май биреүсе культуралар (рус. Ма́сличные культуры) — ҡуйы май алыр өсөн үҫтерелгән үҫемлектәр.

# Май биреүсе культуралар
## Мәғлүмәт

Май биреүсе культуралар төрлө ғаиләләргә ингән үҫемлектәр ҡарай: астра һымаҡтар (көнбағыш, сафлор); баллыбабай һымаҡтар (перилла, ляллеманция); зәйтүн һымаҡтар (зәйтүн);ҡуҙаҡлылар (арахис, соя); һөтлөгән һымаҡтар (кенә уты); әүернә һымаҡтар (шипкән, рапс, сәсеүлек шипкәне һ.б.). Ҡуйы май шулай уҡ кукуруз, бойҙай һ.б. культураларҙың орлоҡ бәбәгенән алына. Май биреүсе культураларараһынан һыуыҡҡа бирешмәгән үҫемлектәргә — шипкән, рапс, ерән бәшмәк, йылы яратыусыларға — ҡытай сәтләүеге, кенә уты, кунжут һәм соя, ҡоролоҡҡа сыҙамлыларға сафлор һәм шипкән ҡарай.

# Май биреүсе культуралар
## Май биреүсе культуралар

Башҡаса күрһәтелмәһә, майҙарҙыңң исемдәре ГОСТ 21314-75, ГОСТ ИСО 5507-97, ГОСТ Р ИСО 5507-2012 йәки ТР ТС 024/2011 буйынса бирелә.
| Ғаилә | Латин атамаһы | Урыҫ атамаһы | Үҫемлек өлөшө | Май |
| ru:Анакардиевые (Anacardiaceae) | Anacardium occidentale L. | кешью | орлоҡ | кешью майы |
| ru:Анакардиевые (Anacardiaceae) | Pistacia vera L. | фисташка настоящая | орлоҡ | фисташка майы |
| Астралылар (Asteraceae) | Carthamus tinctorius L. | сафлор красильный | орлоҡ | сафлор майы |
| Астралылар (Asteraceae) | Cynara cardunculus L. | артишок испанский | орлоҡ | артишок майы |
| Астралылар (Asteraceae) | Helianthus annuus L. | подсолнечник однолетний | орлоҡ | көнбағыш майы |
| Астралылар (Asteraceae) | Silybum marianum (L.) Gaertn. | расторопша пятнистая | орлоҡ | расторопша майы |
| Ҡуҙаҡлылар (Fabaceae) | Arachis hypogaea L. | арахис | боб | арахис майы]] |
| Ҡуҙаҡлылар (Fabaceae) | Glycine max (L.) Merr. | соя культурная | боб | соя майы |
| ru:Буковые (Fagaceae) | Fagus spp. | бук | орех | бук майы |
| ru:Бурачниковые (Boraginaceae) | Borago officinalis L. | огуречная трава | орлоҡ | ҡыяр майы |
| Виноградлылар (Vitaceae) | Vitis vinifera L. | виноград культурный | орлоҡ | виноград майы, или Виноград төштәре майы |
| ru:Диптерокарповые (Dipterocarpaceae) | Shorea spp. | шорея | плод | шорея майы |
| Ҡыяҡлылар (Poaceae) | Oryza sativa L. | рис посевной | көрпә | дөгө майы, йәки дөгө көрпәһе майы |
| Ҡыяҡлылар (Poaceae) | Triticum aestivum L. | пшеница мягкая | яралғы | бойҙай майы |
| Ҡыяҡлылар (Poaceae) | Triticum durum Desf. | пшеница твёрдая | яралғы | бойҙай майы |
| Ҡыяҡлылар (Poaceae) | Zea mays L. | кукуруза сахарная | яралғы | кукуруз майы |
| Сатыр сәскәлеләр (Apiaceae) | Coriandrum sativum L. | кориандр посевной | орлоҡ | кориандр майы |
| Капустные (Brassicaceae) | Brassica napus L. | рапс | орлоҡ | рапс майы |
| Капустные (Brassicaceae) | Brassica campestris L. | сурепица | орлоҡ | суреп майы |
| Капустные (Brassicaceae) | Brassica juncea (L.) Czern. | горчица сарептская | орлоҡ | гәрсис майы |
| Капустные (Brassicaceae) | Brassica nigra (L.) W.D.J.Koch | горчица чёрная | орлоҡ | гәрсис майы |
| Капустные (Brassicaceae) | Sinapis alba L. | горчица белая | орлоҡ | гәрсис майы |
| Капустные (Brassicaceae) | Camelina sativa (L.) Crantz | рыжик посевной | орлоҡ | ҡыр шипкәне майы |
| Капустные (Brassicaceae) | Crambe abyssinica Hochst. ex R.E.Fr. | крамбе абиссинская | орлоҡ | крамбе майы |
| Киндерлеләр (Cannabaceae) | Cannabis sativa L. | конопля посевная | орлоҡ | киндер майы |
| Крыжовниковые (Grossulariaceae) | Ribes nigrum L. | смородина чёрная | орлоҡ | ҡара ҡарағат майы |
| Лавровые (Lauraceae) | Persea americana Mill. | авокадо | емеш мезокарпийҙары | авокадо майы |
| Лавровые (Lauraceae) | Persea americana Mill. | авокадо | емештең үҙәге (орлоҡ) | авокадо майы |
| Етен һымаҡтар (Linaceae) | Linum usitatissimum L. | лён обыкновенный | орлоҡ | етен майы |
| Мәк һымаҡтар (Papaveraceae) | Papaver somniferum L. | мак снотворный | орлоҡ | мәк майы |
| Мальвалыларе (Malvaceae) | Ceiba pentandra (L.) Gaertn. | хлопковое дерево (капок) | орлоҡ | капок майы |
| Мальвалыларе (Malvaceae) | Gossypium spp. | мамыҡ үләне | орлоҡ | мамыҡ үләне |
| Мальвалыларе (Malvaceae) | Theobroma cacao L. | какао | какао орлоғо) | какао майы |
| ru:Мареновые (Rubiaceae) | Coffea arabica L. | кофе аравийский | орлоҡ) | кофе майы |
| ru:Маслиновые (Oleaceae) | Olea europaea L. | олива европейская | төшө | зәйтүн майы |
| ru:Молочайные (Euphorbiaceae) | Aleurites spp. | тунг | орлоҡ | тунг майы |
| ru:Молочайные (Euphorbiaceae) | Euphorbia lathyris L. | молочай чины | орлоҡ | молочай майы |
| ru:Молочайные (Euphorbiaceae) | Ricinus communis L. | клещевина обыкновенная | орлоҡ | касторка |
| ru:Олаксовые (Olacaceae) | Ongokea gore (Hua) Pierre | болеко | костянка (орех) | болеко майы |
| Ореховые (Juglandaceae) | Juglans regia L. | орех грецкий | төшө | грек сәтләүеге майы, йәки сәтләүек майы |
| Пальмовые (Arecaceae) | Attalea spp. [syn. Orbignya] | атталея | төшөнөң үҙәге | бабассу майы |
| Пальмовые (Arecaceae) | Cocos nucifera L. | кокосовая пальма | копра | кокос майы |
| Пальмовые (Arecaceae) | Elaeis guineensis Jacq. | масличная пальма | емештең ите | пальма майы |
| Пальмовые (Arecaceae) | Elaeis guineensis Jacq. | масличная пальма | емешенең үҙәге | пальма үҙәге майы |
| Ҡушъяпраҡлылыр (Zygophyllaceae) | Balanites spp. | баланитес | орлоҡ | баланитес майы |
| Паслёновые (Solanaceae) | Solanum lycopersicum L. | томат | орлоҡ | томат майы |
| ru:Педалиевые (Pedaliaceae) | Sesamum indicum L. | кунжут индийский | орлоҡ | кунжут майы, йәки беген майы |
| Розовые (Rosaceae) | Prunus armeniaca L. | абрикос | һөйәк орлоғо) | абрикос майы |
| Розовые (Rosaceae) | Prunus cerasus L. | вишня обыкновенная | төшө | баҡса сейәһе майыһы |
| Розовые (Rosaceae) | Prunus domestica L. | йорт сливаһы | төшө | слива майы |
| Розовые (Rosaceae) | Prunus dulcis (Mill.) D.A.Webb | миндаль | төшө | миндаль майы |
| Розовые (Rosaceae) | Prunus persica (L.) Batsch | персик | төшө | персик майы |
| Сапотовые (Sapotaceae) | Argania spinosa (L.) Skeels | аргания колючая | төшө | арганий майы |
| Сапотовые (Sapotaceae) | Madhuca longifolia (J.Koenig ex L.) J.F.Macbr. | мадука длиннолистная | орлоҡ | мадука майы |
| Сосновые (Pinaceae) | Pinus pinea L. | пиния | орлоҡ | пиния майы |
| Сосновые (Pinaceae) | Pinus sibirica Du Tour | сибирский кедр | орлоҡ (кедровый орех) | кедр майы |
| ҡабаҡ һымаҡтар (Cucurbitaceae) | Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai | арбуз обыкновенный | орлоҡ | ҡарбуз майы |
| ҡабаҡ һымаҡтар (Cucurbitaceae) | Cucumis melo L. | дыня | орлоҡ | ҡауын майы |
| ҡабаҡ һымаҡтар (Cucurbitaceae) | Cucurbita maxima Duchesne ex Lam. | Тыква крупноплодная | орлоҡ | ҡабаҡ майы |
| ҡабаҡ һымаҡтар (Cucurbitaceae) | Cucurbita pepo L. | Тыква обыкновенная | орлоҡ | ҡабаҡ майы |
| ru:Хризобалановые (Chrysobalanaceae) | Licania rigida Benth. | ликания жёсткая | орлоҡ | ойтисик майы |
| Сәй (Theaceae) | Camellia sinensis (L.) Kuntze | чай | орлоҡ | сәй майы |
| Яснотковые (Lamiaceae) | Lallemantia iberica (M.Bieb.) Fisch. & C.A.Mey. | ляллеманция иберийская | орлоҡ | ляллеманция майы |
| Яснотковые (Lamiaceae) | Perilla frutescens (L.) Britton | перилла | орлоҡ | перилла майы |

# Май биреүсе культуралар
## Үҫемлектәрҙә май составы

Май биреүсе культуралар емештәрендә (орлоҡтарында) май күләме (абсолют ҡоро матдәгә %‑тарҙа): ҡытай сәтләүеге 41—57; күк шипкән 35—47; майлы етен 30—48; кенә уты 47—59; көнбағыш 29—57; перилла 26—50; рапс 33—50; ерән бәшмәк 26—46; соя 15—25.Май биреүсе культуралар емештәре һәм орлоҡтары — май эшкәртеү сәнәғәте өсөн сеймал. Ҡуйы майҙарҙы кулинарияла, консервалар, кондитер изделиелары, маргарин әҙерләүҙә, лак‑буяу сәнәғәтендә, туҡыу сәнәғәтендә һ.б. ҡулланалар. Жмых һәм шрот — ауыл хужалығы малдары өсөн ҡиммәтле концентрат мал аҙыҡтары.

# Май биреүсе культуралар
## Башҡортостан шарттарында етештереү

Башҡортостанда башлыса көнбағыш һәм рапс үҫтерелә. Көнбағыш үҫтереүҙең төп зоналары — Урал алды дала зонаһы, яҙғы рапстыҡы — төньяҡ‑көнсығыш урман‑дала зонаһы, төньяҡ урман‑дала зонаһыһәм көньяҡ урман‑дала зонаһы. Республикала май биреүсе культуралар сәсеү майҙандары 200 мең га ашыу тәшкил итә (2012).