yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ыуары (Оло Эйек ҡушылдығы)

Ыуары(рус.Увары) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының уң ярына тамағынан 242 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ыуары (Оло Эйек ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200581
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иҫәнаманов Ҡаһарман Иҫәнгилде улы

Иҫәнаманов Ҡаһарман Иҫәнгилде улы (1922 йыл — 18 февраль 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 15-се айырым гвардия кавалерия элемтәселәр эскадроны яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы (1945), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.

# Иҫәнаманов Ҡаһарман Иҫәнгилде улы
## Биографияһы

Ҡаһарман Иҫәнгилде улы Иҫәнаманов 1922 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районында (ауылы күрһәтелмәгән) тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 15-се айырым гвардия кавалерия элемтәселәр эскадронында телефонист булып хеҙмәт итә. 1945 йылдың 18 февралендә (Баймаҡ районы исемлегендә 17 февралдә тип яҙылған) хәрби наградаларға лайыҡ булған башҡорт батыры Польшала, Шеца воеводалығы Делитц ҡалаһында яуҙа һәләк була һәм шунда ерләнә.
# Сегдено күле

Сегдено (Сегденский) күле — Рәсәйҙең Рязань өлкәһендәге күле. Рязань өлкәһенең төньяғында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән 113,7 метр бейеклектә ята. Күлдең майҙаны — 0,34 квадрат километр, тәрәнлеге 1,2 — 12 метр.

# Сегдено күле
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Күл Ласково ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 3 километрҙа урынлашҡан. Күл ҡылым аша Черненький күле менән тоташҡан.
Күл ярҙары түбән, ҡайһы бер урындарҙа һаҙлыҡлы.
Рязань өлкә башҡарма комитетының «һыу объекттарын тәбиғәт ҡомартҡыһы тип таныу тураһында» № 366 ҡарарына ярашлы 1974 йылдың 30 декабрендә күл төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы булған «Ласковский, Сегденский, Черненький, Уржинский һәм улар тирәһендәге сиктәш һаҙлыҡлы территориялар» составына инә.

# Сегдено күле
## Әҙәбиәттә күл

Сегден күле И. Солженицындың «Крохотка» циклы миниатюраһы арналған.
Күл К. Г. Паустовскийҙың «Мещерская сторона» повесында телгә алына.
# Зырянская Ежуга

Зырянская Ежуга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 107 км.

# Зырянская Ежуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047917
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004791
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ятва

Ятва — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 1300 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ятва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200112111100016946
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101694
* Бассейн коды — 10.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡоҙаш (Нөгөш ҡушылдығы)

Ҡоҙаш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нөгөш йылғаһының уң ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ҡоҙаш (Нөгөш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100017798
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101779
* Бассейн коды — 10.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тиссен

Тиссен (нем. Thießen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 733 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,53 км². Диңгеҙ кимәленән 86 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6862 һәм автомобиль коды — WB.
# Наиса сиркәүе

Наиса сиркәүе-Грузияла, Ахалкалаки муниципалитетының Чунчха ауылындағы ғибәҙәтхана. Ҡорам X-XI быуаттарға ҡарай. Ярайһы уҡ бейек бина. Манараһы көнбайыш яҡта урынлашҡан. Сиркәүҙең фасадтары күп биҙәктәр менән айырылып тормай. Көнсығыш фасадында арыҫландарға атланған Даниилдың рельефлы һүрәте бар. Бина күп тапҡыр яңынан ҡоролған- ун XIX быуатта төҙөлгән. Бина ныҡ зыян күргән. Сиркәү ихатаһында күп һырланған ҡәбер таштары ята. Ике метр бейеклектәге дүрт мөйөшлө стела бар, әммә уның өҫкө өлөшө юҡҡа сыҡҡан.
Сиркәү 2006 йылдың 7 ноябрендә Грузия президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡы категорияһына индерелә
# Кесе Изылы

Кесе Изылы — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Кесе Изылы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006223
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200622
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ибраһимов Илдар Абдулла улы

Ибраһимов Илдар Абдулла улы (15 июль 1932 йыл) — СССР һәм Рәсәй математигы, РФА академигы. Ленин премияһы лауреаты (1970)

# Ибраһимов Илдар Абдулла улы
## Биографияһы

Илдар Абдулла улы 1932 йылдың 15 июлендә Ленинград ҡалаһында тыуған. Атаһы — инженер, әсәһе табип була. 1937 йылғы репрессиялар арҡаһында уның баласағы ҙур ҡалаларҙан ситтә үтә. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ғаилә бер аҙ ваҡыт оккупацияланған территорияла ҡала. Мәктәптә бик һәйбәт уҡый, әммә Ленинград дәүләт университетына ғаилә хәлдәре арҡаһында инеү сикләнә, Ленинград электр-техник институтына ла шул сәбәптәр менән алынмай. Урман-техник академияһына ингән саҡта, бер уҡытыусының кәңәшен тотоп, Илдар биографияһы проблемаларын йәшерә. Шулай итеп, ул беренсе курсҡа ҡабул ителә.
Талантлы студент математика профессоры Н. В. Липин иғтибарын йәлеп итә һәм Липин ЛДУ-ға күсереү үтенесе менән университет ректоры А. Д. Александровҡа мөрәжәғәт итә. Университетта һәм аспирантурала Илдарҙың ғилми етәксеһе Ю. В. Линник була.
1960 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, ихтималлыҡ теорияһы һәм математика статистикаһы кафедраһы уҡытыусыһы була. 1966 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1969 йылда профессор дәрәжәһенә лайыҡ була, ә 1997—2005 йылдарҙа кафедра мөдире булып эшләй.
1990 йылдың 15 декабренән СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (математика бүлеге буйынса). 1997 йылдың 29 майынан РФА академигы.
В. А. Стеклов исемендәге Математика институтының Санкт-Петербург бүлексәһе статистик ысулдар лабораторияһы мөдире.
2000—2006 йылдарҙа — РФА Математика институтының Санкт-Петербург бүлексәһе директоры.
В. И. Смирнов исемендәге СПбГУ математика һәм механика ғилми-тикшеренеү институтының төп ғилми хеҙмәткәре.

# Ибраһимов Илдар Абдулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин премияһы (1970)
* Санкт-Петербург математик йәмғиәтенең Почетлы ағзаһы.
# Берәтәк (Нөгөш ҡушылдығы)

Берәтәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Бөрйән, Белорет районы биләмәләрендә аға. Йылға Нөгөш йылғаһының һул ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Берәтәк (Нөгөш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100017804
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101780
- Бассейн коды — 10.01.02.003
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ресен һарайы

Ресен һарайы (макед. Сарај (мәғл.)) — Төньяҡ Македонияның Ресен ҡалаһында урынлашҡан неоклассицизм архитектура стилендә төҙөлгән истәлекле урын. Һарай 19 быуат аҙағанда ерле ғосманлы бейе Әхмәт Ниязи бей Реснели тарафынан төҙөлгән. Бина үҙенең архитектураһы яғынан Төньяҡ Македонияла уникаль булып тора. Һарайҙа хәҙер музей, китапхана һәм картиналар галереяһы урынлашҡан. Ресенды ерле халҡы бинаны төрөксә «Һарай» тип йөрөтә.

# Ресен һарайы
## Дөйөм мәғлүмәт

Ресен һарайы неоклассик архитектура стилендә төҙөлгән. Бинаның урта өлөшөндәге 35 метрлыҡ башня симетрия күсәре булып тора, уның тирәләй ике «ҡанат» йәйелгән. Бинаның подвалы, төп ҡаты, икенсе ҡаты, мансард ҡаты бар. Бөтә биналырҙың дөйөм майҙаны 7800 м². Бинаның тышҡы стеналарының ҡалынлығы 60-тан 105 сантиметрға етә. Фасад бик күп скульптары деталдәре менән биҙәлгән. Бинаның түбәһе тәүҙә ағастан булған, 1982 йылда реконструкция ваҡытында профилле металға алыштырылған.

# Ресен һарайы
## Тарихы

19 быуат аҙағанда 20 быуат башында Әхмәт Ниязи бей Реснели йәш төрөктәр революциянерҙары ағзаһы булған. Версаль рәсеме төшөрөлгән открытка алғандан һуң Ниязи бей үҙенә ошондай стильдәге милек төҙөргә ҡарар итә, тигән фараз бар.
Ресен һарайы төҙөлөшө 1905 йылда башлана. 1909 йылда йәш төрөктәр революцияһынан һуң бинаның төшҡы күренеше төҙөлә. Ҡалған эштәр, шул иҫәптән бинаның эске биҙәү эштәре Балҡан һуғыштары һәм Беренсе донъя һуғышынан һуң 1922 йылда ғына тамамлана. Әхмәт Ниязи бей 1912 йылда Дурреста билдәһеҙ сәбәптән үлә, шуға күрә төҙөлгән милеген күрә алмай.
Балҡан һуғыштары тамамланған бина төрлө ойошма ҡарамағында төрлө фунция өсөн файҙаланыла. Тәүҙә ул Сербия короллеге ҡарамағында, артабан Югославия короллеге ҡарамағында урындағы администрация файҙаланыуында була. Икенсе донъя һуғышы йылдарында бина оккупация көсәте тарафынан файҙаланыла. Һуғыштан һуң Ресен ҡала мэрияһы урынлаша, артабан китапхана итеп файҙаланыла. Музей һәм картиналар галереяһы эшләй башлай. Төҙөнгәндәр бирле бинаның түбәһе ике тапҡыр, 1982 йылда һәм 2005 йылда ремонтлана.

# Ресен һарайы
## Хәҙерге файҙаланыу

Ресен һарайында бөгөн «Dragi Tozija House of Culture», «Resen Ceramic Colony», «Keraca Visulčeva Gallery» кеүек мәҙәни институттар урынлашҡан.
"The Dragi Tozija House of Culture" мәҙәниәт йорто Скопьелағы Македония музейы филиалы булып тора. Мәҙәниәт йортонда шулай уҡ пьессалар, әҙәби уҡыуҙар һәм башҡа мәҙәни саралар үткәрелә.
Бинала урынлашҡан «The Resen Ceramic Colony» керамикасы музейы, шулай уҡ ЮНЕСКО Халыҡ-ара керамика академияһы ағзаһы булып тора.
Македония рәссамы Кераки Висульчеваның һәм башҡа рәссамдарҙың эштәре галереяла күрһәтелә.
Китапхана 20 быуаттың 40-сы йылдарынан уҡ эшләй. Бөгөн 31000 дана ҡитап иҫәпләнә.
# Абрамчук Владимир Павлович

Абрамчук Владимир Павлович (22 ғинуар 1945 йыл, Новосибирск — 19 апрель 2019 йыл, Межгорье) — СССР һәм Рәсәй инженеры һәм хужалыҡ эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының беренсе—өсөнсө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1989). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1989) һәм Почёт (2000) ордендары кавалеры.

# Абрамчук Владимир Павлович
## Биографияһы

Владимир Павлович Абрамчук 1945 йылдың 22 ғинуарында Новосибирск ҡалаһында тыуа.
1968 йылда тимер юл инженеры — төҙөүсө һөнәре буйынса Новосибирск тимер юл транспорты инженерҙары институтын тамамлай. Артабан Әрмәнстанда эшләй, ә 1979 йылдан алып Байкал—Амур магистрале төҙөлөшөндә тоннель отряды начальнигы вазифаһын биләй.
1981 йылдан башлап 30‑сы төҙөлөш идаралығының (Межгорье ҡалаһы) баш инженеры, 1988 йылдан начальнигы булып эшләй.
Абрамчук ҡарамағы аҫтында ташлы тупраҡтарҙа ҙур тороҡло ер аҫты ҡоролмаларын тиҙ төҙөүҙең яңы технологиялары эштә ҡулланыла башлана.
Башҡортостандың Күгәрсен районындағы Йомағужа һыуһаҡлағысын, Өфөлә автоюлдар тоннелен, магистраль газ торбаларын һәм башҡаларҙы төҙөүҙә ҙур өлөш индерә.
1989 йылда СССР Министрҙар Советы премияһына һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ була.
2000 йылда Почёт ордены менән бүләкләнгән.
Владимир Павлович актив ғилми һәм йәмғиәт эшен алып бара. «Рәсәй Федерацияһы транспорт Академияһының транспорт докторы» ғилми дәрәжәһенә лайыҡ була. Халыҡ-ара ғилми академияның мөхбир ағзаһы була, Тау ғилеме академияһы ағзаһы. БР Дәүләт Йыйылышының 1—3‑сө саҡырылыш депутаты, ә 2009 йылдан — Межгорье ҡала Советы рәйесе була.
Ер аҫтында төҙөү мәсьәләләре буйынса 11 монография һәм 30-ҙан ашыу баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәр авторы.
2019 йылдың 19 апрелендә Владимир Абрамчук вафат була.

# Абрамчук Владимир Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1989)
* СССР Министрҙар Советы премияһы (1989)
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1989)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1994)
* Башҡортостан Республикаһының ике Почёт грамотаҺы (1995, 2005)
* Почёт ордены (2000)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (2003)
* Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең Почёт грамотаҺы (2004)
* «Махсус программаларҙы башҡарыуҙа ярҙам өсөн» миҙалы (2004)
* «Республика Башкортостан» гәзите версияһы буйынса йыл кешеһе — эшендә һәм йәғиәт хеҙмәткәрлегендә социаль өҫтөнлөк өсөн (2013)
* Рәсәй Федерацияһы Президентының Почёт грамотаҺы (2015)
* БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Почёт грамотаҺы (2015)
* «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены (2015)
* Рәсәй Федерацияһының почётлы төҙөүсеһе
* Почётлы транспорт төҙөүсеһе
# Кутерген

Кутерген — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 505 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кутерген
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008948
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100894
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бохара (Ҡурған өлкәһе)

Бохара (рус. Бухарово) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Юламан ауыл советы составына керә.

# Бохара (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1765 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Шәрип ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы ҡарамағында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы составына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, ауыл Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда ауыл яңы ойошторолған Әлмән районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Бохара (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| — | 141 | 248 | 316 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
# Gracias a la vida (йыр)

A la vida Gracias (исп. — «Рәхмәт тормошҡа») — Чили йырсыһы Виолета Парраның йыры. Йыр Las Últimas Composiciones (1966) альбомына ингән, йырсының һуңғы йыры.

# Gracias a la vida (йыр)
## Йоғонто

Gracias a la vida — Парраның иң билдәле йыры. Уны гуманизм гимны тип атайҙар.
1972 Аргентина йырсыһы Мерседес Соса Gracias a la vida йырын Парра иҫтәлегенә яҙҙыра. Уны шулай уҡ ошо уҡ исемле альбом сығарған Джоан Баэз, Нана Мускури, Ясмин Леви, Шакира башҡаралар.
Фин йырсыһы Арья Сайонмаа йырҙың фин (Miten voin kyllin kiittää) һәм швед (Jag vill tacka livet) варианттарын яҙҙыра; аҙаҡҡыһы 1986 йылда Улоф Пальмены ерләгәндә башҡарыла.
2013 йылда Gracias a la vida йыры «Грэмми» латин даны залына индерелә.

# Gracias a la vida (йыр)
## 2010 йылғы хәйриә версияһы

2010 йылдың 27 февралендә Чилила ер тетрәү була, уның артынан — цунами. Бер нисә айҙан Чили йырсыһы Бето Куэвас Gracias a la vida йырының яңы версияһын тәҡдим итә, уны ул Латин Америка йондоҙҙары Мигель Бозе, Майкл Бубле, Фернандо Ольвер, Хуан Луис Герра, Шакира, Хуанес, Лаура Паузини һәм Алехандро Санстар ярҙамында музыкаль продюсер һәм тауыш режиссеры Умберто Гатика студияһында яҙҙырыла. Кампаниянан алынған бөтә килем ер тетрәүҙән зыян күреүселәр файҙаһына күсерелә.
# Кашья

Кашья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 273 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кашья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200928
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Петропавловск соборы

1733
Петропа́вловск собо́ры (рәсми исеме — Петр һәм Павел беренсе булған апостолдар исемелегенә соборы) — Санкт-Петербургтын Петропавловск ҡәлғәһендә урынлашҡан православ соборы , урыҫ императорҙарҙын зыяраты, архитектура һәйкәле (петровское барроко). Һәҙерге ваҡытта Соборҙың бөйөклөғө 122,5 метр менән ҡаланың иң алыҫ йорто 1956-1962 йылда төҙөлгән Ленинград радителевидение үҙәге алыҫлығы 325 метр була, ләкин ул инженер сооружение булғас уны йорттар менән сағыштырмайҙар.

# Петропавловск соборы
## Тарих

1712-1733 йылдарҙа Доменики Трезини архитекторы менән ағас серкәү урынында төҙөлгән. 1742 йылдан 1858 йылға тиклем кафедраль, Санкт-Петербургская һәм Ладога епархияның үҙәге.
Оскан фәрештә менән өс яруслы сиркәү манараһы – Санкт-Петербургтын символы.Шпиле голланд архитекторы Болос, Харман ванменән төҙөлдө. Эсендә зал пилондар менән 3 нерфҡа бүленде һәм нығытылмаған пилястра менән маткрланған. Интерьерҙа трофей барҙарын копиялары ята (төп нәсхә Эрмитажда ята).
Алтын иконостас Мәскәүҙә Иван Петрович Зарудный менән 1722-1726 йылдарҙа эшләнде. Һыры— Трофим Иванов, Иван Телега; иконы — М. Меркурьев, Ф. Артемьев), декорҙы И. Росси , А. Квадри, яҙманы — Г. Гзель, В. Ярошевский, М. А. Захаров эшләнеләр.
1858 йылға тиклем, Искаиевский собор булмағанда – кафедраль соборы.
1756—1757 год йылда собор янғындан яңынан төҙөлдө; 1776 гйылда Оорта Краса менән курантттар ҡуйылды. 1773 йылда Екатерина приделы төҙөлдө.
1857—1858 год йылда ағас шпиле тимер менән алмаштырылған ( Д. И. Журавский, А. С. Рехневский и П. П. Мельников инженерҙары).
# Австрия аш-һыуы

Австрия аш-һыуын, был традицион кулинар сәнғәт төрлө төбәктәрҙә сағылһа ла, йыш ҡына Вена аш-һыуына оҡшаталар. Бында Венгрия, Богемия, Бавария һәм Италия кулинар традициялары бергә тупланған. Башҡа илдәрҙән үҙләштерелгән блюдолар, рецептар, аш-һыу әҙерләү технологияһы урындағы традицияларға яраҡлаштырылған һәм ҡушылған. Австрия кухняһы, тәү сиратта, ҡамыр аштары һәм татлы ризыҡтары менән бөтә донъяға билдәле. Бигерәк тә Вена шницелдәре киң танылыу алған

# Австрия аш-һыуы
## Эсемлектәр

* Ҡәһүә: Австрияла йәшәүселәр был эсемлектең төрлө төрҙәрен ярата, мәҫәлән, Вена меланжын төрлө кафеларҙа тәҡдим итәләр. Уны әҙерләү өсөн бында башлыса мокко сорты файҙаланыла. Шулай уҡ кофе ҡушып эшләнгән махсус десерт төрө лә бар. Элек ул «вена кофеһы» — льежса тип аталған.
* Эҫе шоколад.
* Алкоголһеҙ эсемлектәр: альмдудлер
* Һыра: һыра әҙерләү традицияһы Германиянан үҙләштерелгән. Һыра 0,2 (Pfiff), 3 (Seidel или kleines Bier) һәм 0,5 литр (Krügerl, Halbe или großes Bier) һыйҙырышлы һауыттарҙа бирелә. Һыра фестивалдәрендә был эсемлек, күрше Бавариялағы һымаҡ, бер һәм ике лиртлы көрөшкәләргә ҡойола. Австрияла әҙерләнгән иң билдәле һыра сорттары — лагер (Märzen), Zwicklbier таҙартылмаған һыраһы һәм Stiegl бойҙай һыраһы. Раштыуа байрамына традицион нигеҙҙә Бок (һыра) әҙерләнә.
* Шарап: Австрия шарабын илдең көнсығышында — Түбәнге Австрияла, Бургеландта һәм Штирияла сығаралар.
«Хойригер» тип аталған йәш шарап үҙ атамаһын Деблингтан, Венаға яҡын виноград баҡсаларынан алған.
* Башҡа төрлө алкоголле эсемлектәр: төрлө ерҙәрҙә бик күп күләмдә сидр, шнапс, ликер әҙерләнә.

# Австрия аш-һыуы
## Ҡабымлыҡтар

Ҡабымлыҡтар (закуска, еңел ашамлыҡ) араһында колбасалы, ыҫланған ризыҡлы, сырлы сэндвичтар өҫтөнлөк алып тора.
* Липтва сыры
* Даньхуатан (йомортҡалы аш)
* Тирольск шпигы (сусҡа майы)

# Австрия аш-һыуы
## Десерттар

Австрияла йәшәүселәр десертты бик ныҡ ярата. Нәҡ ҡамыр аштары һәм татлы ризыҡтар был кухняның йөҙө булып тора ла инде.
* Штрудель
* Линцск торты
* Захер торты
* Кайзершмаррн
* Тышлы Мавр
* Штрицель
* Ишльск торты
* Линцск күҙҙәре (печенье)
* Пуншкрапфен

# Австрия аш-һыуы
## Төп блюдолар

Австрияның төп блюдолары, башлыса, башҡа илдәрҙән үҙләштерелгән. Мәҫәлән, гуляш йәки тауыҡ итенән паприкаш венгер кухняһынан алынған. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, күп кенә блюдолар Астрия аш-һыуына хас булған үҙенсәлек алған.
* Вена шницеле
* Венаса тауыҡ
* Тафельшпиц— һыйырҙың алма ҡушып, керән менән бешерелгән һөйәкһеҙ ите
* Бойшель
* Цвибельростбратен
* Ваниллеростбратен
* Ростбиф Жирарди
* Краутфлекерль — Австрияның макаронынан һәм кәбеҫтәнән әҙерләнгән флекерль блюдоһы

# Австрия аш-һыуы
## Төбәк аш-һыуы

* Вена: вена аш-һыуы
* Түбәнге Австрия: өҫтөнлөк ҡырағай йәнлек һәм ҡош итенә бирелә.
* Бургенланд: Венгер аш-һыуының йоғонтоһо көслө, бургенланд крипфеле.
* Штирия: ғәҙәти штирийск деликатесы — бөтә салаттарға ла ҡушылған ҡабаҡ майы.
* Каринтия : был аш-һыуҙа өҫтөнлөк балыҡҡа бирелә.
* Үрге Австрия: аш-һыуға Баварияның, Богемияның йоғонтоһо көслө, татлы блюдоларҙан -линцск торты.
* Зальцбург: зальцбург нокерльны
* Тироль (тарихи өлкә): тирольск грёстле
* Форарльберг: Швейцария һәм Швабия аш-һыуының йоғонтоһо