# Эске тулайым продукт

Эске тулайым продукт (ингл. gross domestic product, GDP) — макроиҡтисад күрһәткес, илдең йыл буйына етештергән тауарҙар һәм хеҙмәттәр хаҡын күрһәтә. 1934 йылда Саймон Кузнец тарафынан индерелә. Номиналь һәм ысын ЭТП (ингл. nominal and real GDP) була. Номиналь (абсолют) ЭТП һәҙерге һаҡта күрһәтелә. Ысын (инфляция менән) — үткән йыл (йәки башҡа нигеҙ йыл һаҡта) күрһәтелә. Номиналь ЭТП ысын ЭТП-ға бүлеү- ЭТПның дефляторы тип атала.

# Эске тулайым продукт
## Төшөнсә

«Экономикс» дәреслеге (К. Р. Макконнелл һәм С. Л. Брю) нигеҙендә Эске тулайым продукт — йыл дауамында ил территорияһында етештерелгән әҙер тауар һәм хеҙмәттәрҙәң дөйөм баҙар хаҡы. Эске тулайым продуктты бөтә тармаҡтарҙың (йәки институциональ секторҙарҙаң) тулайым өҫтәлмә хаҡы, рлюс продукттарға һалымдар (продукттарға субсидияларҙы иҫәпләп сығарғандар һуң аҙыҡ-түлеккә һалым) күләме булараҡ иҫәпләргә мөмкин..

# Эске тулайым продукт
## Иҫәпләү ысулдары

* килемдәр буйынса
* сығымдар буйынса
* өҫтәү һаҡы буйынса

# Эске тулайым продукт
## Иҫәпләү ысулдары
### килемдәр буйынса

    ЭТП = милли килемдәр + амортизация + ситләтелгән һалымдар — субсидиялар — сит илдән таҙа фактор килемдәр (йәки + гастарбайтерҙар таҙа фактор килемдәр, ҡайҙа:
    милли килемдәр = эш хаҡы + аренда хаҡы + процент түләүҙәр + корпорация килемдәре.

# Эске тулайым продукт
## Иҫәпләү ысулдары
### сығымдар буйынса

    $Y=C+I+G+Xn\,$, ҡайҙа
    $Xn=Ex-Im\,$
    ЭТП = һуңғы ҡулланыу + капитал йыйыу (фирмаға инвестициялар; станоктар, йыһаҙ алыу)) + дәүләт сығымдары + таҙа экспорт (Экспорт — Импорт).

# Эске тулайым продукт
## Иҫәпләү ысулдары
### өҫтәү хаҡы буйынса

    ЭТП = өҫтәү хаҡы буйынса ҡушылдығы.
    фирманың өҫтәү һаҡы = фирманың килеме — тауарҙы сығарыу хаҡы.

# Эске тулайым продукт
## ЭТП буынса алдынғы илдәр

| Халыҡ-ара валюта фонды исемлеге (2010) | Донъя банкы исемлеге (2010) | АҠШтың Үҙәк шәйлек идаралығы (2009) |
| УрынИЛЭТП (ППС буйынса) млн. $ —Ер шары74,384,980 —Европа Берләшмәһе15,203,145 1АҠШ14,526,550 2Ҡытай10,119,896 3Япония4,323,504 4Индия4,000,002 5Германия2,944,352 6Рәсәй2,230,954 7Бөйөк Британия2,181,456 8Бразилия2,178,529 9Франция2,134,941 10Италия1,778,832 11Мексика1,564,872 12Көньяҡ Корея1,466,125 13Испания1,372,720 14Канада1,334,143 15Индонезия1,032,952 16Төркиә968,604 17Иран888,355 18Австралия883,807 19Тайвань824,671 20Польша723,032 Сығанаҡ: Международный валютный фонд, World Economic Outlook Database, Сентябрь 2011 | УрынИлЭТП (ППС) млн. $ —Ер шары76,287,673 —Европа Берләшмәһе- 1АҠШ14,582,400 2Ҡытай10,084,764 3Япония4,332,537 4Индия4,198,609 5Германия3,071,282 6Рәсәй2,812,383 7Бөйөк Британия2,231,150 8Франция2,194,118 9Бразилия2,169,180 10Италия1,908,569 11Мексика1,652,168 12Испания1,477,840 13Көньяҡ Корея1,417,549 14Канада1,327,345 15Төркиә1,115,994 16Индонезия1,029,789 17Австралия865,043 18Иран838,695 19Польша754,097 20Нидерланды705,601 Сығанаҡ Всемирный банк — Июль 2010 | Урын илЭТП (ППС) млн. $Үсеш —Ер шары- — -▼ 3,0 % —Европа Берләшмәһе14 820 000▼ 4,1 % 1АҠШ14 660 000▼ 2,6 % 2Ҡытай10 090 000▲ 9,2 % 3Япония4 310 000▼ 6,3 % 4Индия4 060 000▲ 6,8 % 5Германия2 940 000▼ 4,7 % 6Рәсәй2 223 000▼ 7,8 % 7Бөйөк Британия2 173 000▼ 4,9 % 8Бразилия2 172 000▼ 0,6 % 9Франция2 145 000▼ 2,5 % 10Италия1 774 000▼ 5,2 % 11Мексика1 482 000▼ 6,1 % 12Көньяҡ Корея1 459 000▲ 0,2 % 13Испания1 359 000▼ 3,7 % 14Канада1 330 000▼ 2,5 % 15Индонезия1 030 200▲ 4,6 % 16Төркиә960 500▲ 4,7 % 17Австралия882 400▼ 1,3 % 18Тайвань821 800▼ 1,9 % 19Иран818 700▲ 0,1 % 20Польша721 300▲ 1,7 % Сығанаҡ Справочник ЦРУ по странам мира, Центральное разведывательное управление США, оценка 2009 |

# Эске тулайым продукт
## Рәсәйҙең ЭТПһы

2010 йылда Рәсәйҙең ЭТПһы хәҙерге хаҡта 45 166,0 млрд һум булды.
* РФ ЭТП үҙгәреүе(2008 йылдағы хаҡта)