yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Михайлов Александр Яковлевич

Михайлов Александр Яковлевич (28 декабрь 1921 йыл—10 ғинуар 1984 йыл), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, полковник (1965), хужалыҡ эшмәкәре. 1970 йылдан Өфө резина-техник изделиелар заводының директор урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының алтынсы саҡырылыш (1963—1967) Юғары Советы депутаты. Советтар Союзы Геройы (1943).

# Михайлов Александр Яковлевич
## Биографияһы

Михайлов Александр Яковлевич 1921 йылдың 28 декабрендә хәҙерге Новгород өлкәһе Валдай районы Рудово ауылында эшсе ғаиләһендә тыуған.
Урта мәктәпте тамамлай. 1940 йылдан Совет Армияһында. 1941 йылда Баҡы зенит артиллерияһы училищеһын тамамлай. 1941 йылдың декабренән башлап Ҡырым, Көньяҡ, Воронеж, Ялан һәм 1‑се Украина фронттарында хеҙмәт итә.
Өлкән лейтенант А. Я. Михайлов 1943 йылдың 25 сентябрендә Днепр йылғаһы аша кисеүҙәге алыштарҙа батырлыҡ күрһәтә.
Һуғыштан һуң армияла хеҙмәтен дауам итә. 1957 йылда офицерҙар составын камиллаштырыу курсын тамамлай. 244-се гвардия Ҡыҙыл Байраҡ зенит ракета полкы (Өфө) командующийы булып хеҙмәт итә. 1970 йылдан полковник Михайлов хаҡлы ялда.
Нуриман сәнәғәт районының 91-се Иглин һайлау округынан Башҡорт АССР-ының алтынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Өфөлә йәшәй. М. В. Фрунзе исемендәге резина техник изделиелар заводы директоры урынбаҫары булып эшләй.
1984 йылдың 10 ғинуарында вафат була. Өфөнөң Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Михайлов Александр Яковлевич
## Батырлығы

"1181-се зенит артиллерия полкы батареяһы командиры (5-се зенит артиллерия дивизияһы, 7-се гвардия армияһы, Дала фронты), өлкән лейтенант Михайлов, 1943 йылдың 2 октябрендә Днепр аша сығып, фашист самолёттарының һөжүмен паромдан зенит батареяһы уты менән кире ҡаға, башҡа подразделениеларға йылғаны аша сығыуҙы тәьмин итә. Бородаевка ауылы ситендәге плацдармда (Днепропетровск өлкәһе Верхнеднепровск районы) 4 көн дауамында совет ғәскәрҙәрҙең кисеүен ҡаплап торған дошман бомбардировщиктары төркөмдәренең һөжүмдәрен кире ҡағыуға булышлыҡ итә. Михайлов Александр Яковлевич батареяһы дошмандың 9 самолетын бәреп төшөрә.
1943 йылдың 26 октябрендә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Михайлов Александр Яковлевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (1943);
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
* Александр Невский (1945);
* Дүрт Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943, ?,?,?).
# Рахманов Тәлғәт Лотфулла улы

Рахманов Тәлғәт Лотфулла улы (15 июнь 1920 йыл — 24 август 2010 йыл) — СССР-ҙың партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1962—1987 йылдарҙа КПСС-тың Илеш район комитетының беренсе секретары. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Рахманов Тәлғәт Лотфулла улы
## Биографияһы

Тәлғәт Лотфулла улы Рахманов 1920 йылдың 15 июнендә Башҡортостандың Илеш районы Мансар ауыл Советының Абдулла ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Атаһы, Лотфулла ағай, батша армияһында хеҙмәт итә, Граждандар һуғышында ҡатнаша, ауылдаштары менән бергә яңы колхоз тормошон яйға һала. Лотфулла үҙенең биш балаһын үҙаллылыҡҡа, тыуған ерҙәрендә тырышып, намыҫлы эшләргә өйрәтә.
Тәлғәт Лотфулла улы Алыҫ Көнсығышта сик һаҡсыһы булып хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң журналист, хужалыҡ һәм совет хеҙмәткәре булып эшләй. Бер нисә йыл партия вазифаларында эшләгәндән һуң, Тәлғәт Рахманов 1965 йылда КПСС-тың Илеш район комитеты беренсе секретары була. Был вазифала ул егерме ике йыл дауамында эшләй, райондың көнкүрешен яҡшыртыу, сәнәғәт һәм ауыл хужалығын үҫтереү, яңы, заманса торлаҡ төҙөү өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләй.
1987 йылда пенсияға сыға. Артабанғы йылдарҙа ул район үҙәген ташлап китмәй, үҙ йортонда йәшәй, баҡсаһында емеш-еләк, йәшелсә үҫтерә. 2010 йылдың 24 авгусында вафат була.
КПСС ағзаһы. КПСС-тың ХХІІІ-ХХVII съездары делегаты. ІХ-ХІ саҡырылыш РСФСР-ҙың Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ы Юғары Советының V, VI, VII, VIII саҡырылыш депутаты.

# Рахманов Тәлғәт Лотфулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966, Бөтә Союз социалистик ярышта юғары ҡаҙаныштары өсөн һәм 1961—1965 йылдарҙа район ҡаҙаныштары өсөн).
* Өс Ленин ордены, Октябрь Революцияһы ордены (1971), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981), II дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы (1968) ордендары, СССР-ҙың миҙалдары (улар араһында «Японияны еңгән өсөн», «Германияны еңгән өсөн»), халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең өс алтын һәм ике көмөш миҙалы (1965, 1966, 1984, 1963, 1967) менән бүләкләнә.
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған агрономы.
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы.
* СССР-ҙың почетлы сик буйы һаҡсыһы.
* Илеш районының почетлы гражданы (2005).
# Пётр Сагайдачный һәйкәле (Харьков)

Гетман Пётр Сагайдачный һәйкәле (укр. Пам'ятник гетьману Петру Сагайдачному) — Украинаның Харьков ҡалаһында украин гетманы Пётр Сагайдачный һәйкәле. Башта 2008 йылдың 14 июнендә Севастополдең Гагарин районында ҡаланың 225-йыллығы байрамына арнап урынлаштырылған. Монумент авторы — скульптор Владимир Луцак. Проекттың төп меценаты булып «Трансконтиненталь» берекмәһенең етәксеһе Юрий Колесников сығыш яһай. Ҡала кешеләре һәйкәлде «бейеүсе гетман» тип атағандар.
2014 йылдың 25 мартында Ҡырым Рәсәй Федерацияһы составына ингәндән һуң украин гетманы Пётр Сагайдачный һәйкәлен алып ташларға тигән ҡарар сыға. Алып ташлауҙың инициаторы ҡала губернаторы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Сергей Меняйло булған, ул журналистарға һәйкәлдең Севастополь өсөн тарихи әһәмиәте юҡ тип хәбәр иткән.
Һуңыраҡ Харьков ҡала башлығының инициативаһы буйынса һөйләшеүҙәр алып барыла, һөҙөмтәлә Севастополь хакимиәте һәйкәлде Харьковҡа тапшырыу тураһына килешкәндәр. Һәйкәлдең буласаҡ урынында уның нигеҙенә иҫтәлекле текст менән капсула һалынған.
2015 йылдың 22 авгусында Харьковта казак гетманы һәм атаманы Пётр Конашевич-Сагайдачный һәйкәле тантаналы рәүештә асылған. Асыу тантанаһында ошолай итеп билдәләп үтелгән::
* Сагайдачный һәйкәлен асыу бик символиклы, юйыл йәнә тапҡыр Харьковтың украин ҡалаһы булыуы тураһында һөйләй. Күп кешеләр Харьков һәм гетман араһында ниндәй бәйләнеш булыуын белмәйҙәре. Әммә тап сәйәсмән һәм яугир Сагайдачный арҡаһында Харьков барлыҡҡа килгән, сөнки тап шул ваҡыттарҙа уның ғәскәренең казактары Слобожанщина ерҙәрен үҙләштерә башлаған.
# Половинная (Шегультан ҡушылдығы)

Половинная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегультан йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Половинная (Шегультан ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200009831
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200983
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Частая (йылға)

Частая — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаҡлығысы (Частный ҡултығы) уң ярына 458 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Частая (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100015162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101516
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ишмырҙа (исем)

Ишмырҙа — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа халыҡтарҙа ла ҡуллыныла.

# Ишмырҙа (исем)
## Этимологияһы

Ишмырҙа башҡорт теленә боронғо төрки, фарсы телдәренән килеп ингән, түрәгә, мырҙаға иш тигән мәғәнәлә йөрөй

# Ишмырҙа (исем)
## Билдәле кешеләр

Һиҙиәтов Ишмырҙа Хәйернур улы (28 октябрь 1933 йыл Ҡужан ауылы, Әбйәлил районы, Башҡорт АССР-ы — 9 февраль 2003 йыл, Башҡортостан Республикаһы, Өфө) — совет, Рәсәй ғалим-хирургы, онколог. Башҡортостанда тәүге хоспис төҙөткән табип. Медицина фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.
Һағынбаев Ишмырҙа Дәүләткирәй улы (рус. Сагинбаев Ишмурза Давлеткиреевич (1923 йыл — 19 сентябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 62-се кавалерия полкы ҡылыссыһы.

# Ишмырҙа (исем)
## Фамилия

Ишмырҙин Әүхәҙи Ғәләүетдин улы (1890 йыл — 1923 йыл) — хәрби эшмәкәр, Рәсәйҙәге Граждандар һуғышының һәм Башҡорт милли хәрәкәтенең актив ҡатнашыусыһы, штабс-ротмистр.
Ишмырҙин Әбүбәкер Әхмәҙулла улы (3 декабрь 1936 йыл) — ғалим - тау инженеры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2000), профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2005).
Ишмырҙин Ғәли (Ғәлимйән) Мөхәмәтйән улы (15 март 1903 йыл — 14 август 1942 йыл) — һынаусы лётчик, майор. Өфө аэроклубының беренсе етәксеһе. Башҡорттарҙан һәм Башҡортостандың беренсе лётчигы.
Ишмырҙин Сөләймән Ғәләүетдин улы (5 июнь 1893 йыл — 1937 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Беренсе донъя һуғышында һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, штабс-капитан. Сәйәси золом ҡорбаны.
Ишмырҙин Хәйрулла Ғәйнан улы (1870 йыл — 1947 йыл) — шағир-импровизатор.

# Ишмырҙа (исем)
## Ауылдар

Ишмырҙа, икенсе атамаһы Йүкәләр (рус. Ишмурзино) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
# Мәғизов Мөхәмәтшәриф Мөхәммәт улы

Мәғизов Мөхәмәтшәриф Мөхәммәт улы (20 октябрь 1936 йыл) — ауыл хужалығы предприятиеһы етәксеһе, агроном, педагог. Ленин ордены, ике тапҡыр Почёт билдәһе ордены кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы. РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы.

# Мәғизов Мөхәмәтшәриф Мөхәммәт улы
## Биография

Мәғизов Мөхәмәтшәриф Мөхәммәт (Мөхәмәтша) улы 1936 йылдың 20 октябрендә Мәләүез районы Аҡбута ауылында тыуа, ләкин документтарҙа Күгәрсен районы Түбәнге Бикҡужа ауылында тыуған тип күрһәтелгән. Атаһы Мөхәмәтша Хәтип улы Мәғизов сығышы менән Күгәрсен районы Түбәнге Биккужа ауылынан, 1936 йылдан алып, 1947 йылға тиклем Ҡыҙыл Армияла хәрби хеҙмәттә була, 1940—1941 йылдарҙа ғына өйөндә йәшәп өлгәрә. Мөхәммәтшәриф бәләкәй сағынан әсәһенә төрлө йорт эштәрендә ярҙамлаша, бик иртә колхоз эштәрендә, һал ағыҙыу һ.б.кеүек эштәрҙә ҡатнаша.
1954 йылда ул Күгәрсен районы Йомағужа урта мәктәбен тамамлай һәм Башҡорт дәүләт ауыл хужалығы институтына уҡырға инә.
1959 йылда институт тамамлаған йәш белгес Мәләүез районы Ленин исемендәге колхозға агроном итеп тәғәйенләнә.
1961—1962 йылдарҙа ул ВЛКСМ-дың Мәләүез район комитеты секретары вазифаһына һайлана.
1962 йылда Мәләүез районы Әбет ауылы тулы булмаған урта мәктәбе директоры Әлимғолов Искәндәр Арыҫланбәк улының өлкән ҡыҙы Флораға өйләнә.
1963—1966 йылдарҙа М.Мәғизов Мәләүез районы ауыл хужалығы идаралағында баш агроном вазифаһын башҡара.
1967—1970 йылдарҙа ул Мәләүез районы «Нөгөш» колхозы рәйесе була, был йылдарҙа Бәләкәй Моҡас һәм Арыҫлан ауылдарында мәктәп төҙөлә, Смаҡта урта мәктәп төҙөлөшө башлана.
1970—1982 йылдарҙа Мәләүез районы Ергән ауылындағы Салауат исемендәге колхозды етәкләй. Колхоз эшсәндәре Краснодар өлкәһе игенселәре менән ярышып, мул уңыш алыуға өлгәшә. Фиҙаҡәр хеҙмәте, өлгәшкән уңыштары өсөн М.Мәғизовҡа Ленин ордены һәм ике тапҡыр Почёт билдәһе ордены тапшырыла.
1977 йылда ул Бөтә союз профсоюздарының XVI съезы эшендә делегат булараҡ ҡатнаша.
1983 йылда ул 109-сы һанлы һөнәрселек училищеһы (СПТУ) директоры итеп тәғәйенләнә, бында экономика фәнен уҡыта. Бынан һуң 1986—1998 йылдарҙа, хаҡлы ялға сыҡҡансы, Мәләүез ауыл хужалығы идаралағының баш белгесе булып эшләй.
Ҡатыны Флора Искәндәр ҡыҙы менән биш бала тәрбиәләп үҫтергәндәр.

# Мәғизов Мөхәмәтшәриф Мөхәммәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған агрономы (1982)
* РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы (1976)
* Ленин ордены(1976)
* Почёт билдәһе ордены (1971, 1973)
* «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тыуыуы айҡанлы» юбилей миҙалы (1970)
* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы (196)
* «Фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн» (1966)
* «Хеҙмәт ветераны» (1989)
# Кесе Ярёнга

Кесе Ярёнга — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яренга йылғаһының һул ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Ярёнга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002316
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хомутина

Хомутина — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ур йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Хомутина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005691
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200569
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Роза Люксембург урамы (Таганрог)

Роза Люксембург урамы — Таганрогтың тарихи үҙәк өлөшөндәге урам.

# Роза Люксембург урамы (Таганрог)
## Географияһы

Роза Люксембург урамы Некрасов тыҡрығы һәм Виноград урамы араһында урынлашҡан. Оҙонлоғо 4760 метр. Өйҙәргә номерҙар ҡуйыу Некрасов тыҡрығынан башлана.

# Роза Люксембург урамы (Таганрог)
## Тарихы

Тәүҙә урам 6-сы Буй урамы тип атала. Унан һуңғы Контора исемен, күрәһең, бында бик күп һанда клерктар (контора хеҙмәткәрҙәре) йәшәү сәбәпле биргәндәрҙер. Елизавета урамы исеме буйынса икенсе бер версия бар: Таганрогҡа Александр I килгән саҡта, император ҡатыны Елизавета Алексеевна, Карантин баҡсаһына барғанда, ошо урам буйынса барған. Роза Люксембург, һуңынан уның исемен йөрөткән урамда 48 йыл йәшәй. Империализмға ҡаршы ялҡынлы көрәшсе булараҡ, 1919 йылда контрреволюционерҙар тарафынан йыртҡыстарса үлтерелә.

# Роза Люксембург урамы (Таганрог)
## Роза Люксембург урамында урынлашҡан биналар

* Көньяҡ Федераль университеттың инженер-технология академияһының (ЮФУ ИТА) 7-се студент ятағы — Роза Люксембург урамы, 38 (Роза Люксембург урамы һәм Тургенев тыҡрығы мөйөшө)
* Кравченко йорто — Роза Люксембург урамы, 52.
* Захаров йорто — Роза Люксембург урамы, 65.
* Чеховтар ғаиләһенең ырыу усадьбаһы — Роза Люксембург урамы, 77 (иҫке нумерацияла — 67).
* Блонскийҙәр усадьбаһы — Роза Люксембург урамы, 91.
* И. С. Блонская исемендәге Таганрог балалар сәнғәт мәктәбе — Роза Люксембург урамы, 153.

# Роза Люксембург урамы (Таганрог)
## Сығанағы

* ↑ Энциклопедия Таганрога. Таганрог: Антон, 1998. — 624 с.
* ↑ Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: БАННЭРплюс, 2000. — 436 с.
* ↑ Богомаз П. Д. Миусская старина. — Таганрог, 2008— С. 83.
* ↑ Гаврюшкин О. П. Из прошлого старого Таганрога. — Таганрог: БАННЭРплюс, 2003. — 408 с.
* ↑ Вовк Е. Навеки с Таганрогом // Таганрогская правда. — 2010. — 26 окт.
# Семёнов Николай Николаевич

Николай Николаевич Семенов (3 (15) апрель 1896 йыл — 25 сентябрь 1986 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР физигы һәм химигы, педагог, химик физикаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Химик кинетика үҫешенә ҙур өлөш индерә.
СССР Фәндәр академияһы академигы (1932 йыл; 1929 йылдан мөхбир ағзаһы), совет ғалимдарынан химия буйынса берҙән-бер Нобель премияһы лауреаты (1956 йылда Сирил Хиншелвуд менән берлектә). Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Семёнов Николай Николаевич
## Биографияһы

Николай Николаевич Семенов 1896 йылда Һарытау>ҙа, Елена Александровна менән Николай Александрович Семеновтар ғаиләһендә тыуа. 1913 йылда Һамар реаль училищеһын тамамлай, исеме алтын таҡтаға индерелә.
Училищеның етенсе класында (1912—1913 йй.) уның физика уҡытыусыһы Ҡазан университетының Физика-математика факультетын таммалаған Владимир Иванович Кармилов була. Ул йәш Семеновтың ғүмерен фәнгә бағышларға ынтылыуын хуплай һәм артабанғы йылдарҙа ла уның менән дуҫ булып ҡала. 1913 йылдың июлендә Семенов Петроград университетының физика-математика факультетына уҡырға инә. Атаһы, элекке офицер, улын хәрби карьераһын һайлар тип өмөтләнә, һәм Николайҙың университетҡа инеүе ғаиләне икегә бүлә, атай менән ул араһында бер нисә йылға һуҙылған аңлашмаусылыҡҡа килтерә. Семенов икенсе курстан уҡ А. Ф. Иоффе етәкселегендә фән менән шөғөлләнә башлай, газ разрядтарында электрон бәрелеш тәьҫирендә атомдар һәм молекулаларҙың ионлашыуы буйынса бер нисә эш башҡара. Университетты 1917 йылда тамамлай, беренсе дәрәжә дипломға эйә була һәм университетта профессор стипендиаты (аспирантура аналогы) итеп ҡалдырыла.
1918 йылдың яҙында ата-әсәһе эргәһенә Һамарға каникулға ҡайта һәм Чехословакия корпусы фетнәһенә эләгә. 1918 йылдың июнендә Һамарҙа власть эсерҙарҙың Комучҡа (Ойоштороу йыйылышы ағзалары комитетына) күсә. Июлдә Семен аҡ гвардия халыҡ армияһына доброволец булып бара, артиллерияла батареяһында коновод булып хеҙмәт итә. 3 аҙна хеҙмәт иткәс, атаһының ҡаты ауырыуы (тиҙҙән ул вафат була) тураһында хәбәр ала һәм ялған ҡайтыуға өлгәшә. Һамарҙа «яңы ойошторолған Өфө батареяһына күсеүгә өлгәшә», әммә яңы хеҙмәт урынына китеп барғанда ҡаса һәм һуғышҡа шарттарында иң яҡын булған университет ҡалаһы Томскиға китә. Яҡынса ике йыл, 1918 йылдың сентябренән 1920 йылдың мартына тиклем (өҙөклөктәр менән), ғалимдар Томск университетында һәм Томск технология институтында эшләй. 1919 йылда Колчак армияһына мобилизациялана һәм тәүҙә Томск артиллерия дивизионына эләгә, һуңынан, университет профессорҙарының юллауы һөҙөмтәһендә радиобатальонға күсерелә һәм Технология институтына командировкаға ебәрелә, унда ғилми тикшеренеүҙәрен дауам итә. 1919 йылдың декабрендә Томск Ҡыҙыл Армия ҡулына күсә, радиобатальон да уның составына инә. Томск коменданты ҡарары менән Семенов хеҙмәттән бушатыла һәм фәнни-уҡытыусылыҡ эшен дауам итә.
# Федянин Николай Дмитриевич

Федянин Николай Дмитриевич (19 ноябрь 1956 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре. Таганрог ҡалаһы мэры (2003—2012), Ростов өлкәһе буйынса хеҙмәт инспекцияһы етәксеһе (2013 йылдан алып).

# Федянин Николай Дмитриевич
## Биографияһы

1956 йылдың 19 ноябрендә Кемерово өлкәһе Беловский районы Зодубровка ауылында тыуған. Ростов ауыл хужалығы машиналары төҙөү институтын «Машиналар һәм ҡойоу производствоһы технологияһы» (1978) һөнәре буйынса тамамлай.
Хеҙмәт юлын 1978 йылда алмаш механик вазифаһынан башлай, һуңынан Таганрог комбайн заводының ҡойоу цехы башлығы урынбаҫары, цех башлығы булып эшләй. 1983 йылдан 1991 йылдарға тиклем завод партия комитеты сәркәтибе урынбаҫары, Таганрогта Октябрь районы партия комитетының сәнәғәт-транспорт бүлеге мөдире, комбайндар заводында партия комитеты секретары булып эшләй. КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы итеп һайлана (1990—1991). 1991—2001 йылдарҙа «ТКЗ» производство берекмәһенең тимерлек-ҡойоу заводы директоры, «ТКЗ» акцмонер йәмғиәтенең вице-президенты — коммерция директоры, «ТКЗ» акцмонер йәмғиәтенең етештереү һәм маркетингы буйынса генераль директор урынбаҫары, генераль директор урынбаҫары — Таганрог автомобилдәр заводы автомобиль производствоһы директоры булып эшләй. 2001 йылда ҡала үҙидараһы Башлығының беренсе урынбаҫары — Таганрог ҡала хакимиәте Башлығы итеп тәғәйенләнә.
2003 йылдың 29 июнендә Таганрог ҡалаһының ҡала үҙидараһы башлығы (мэры) итеп һайлана. 2007 йылдың 2 декабрендә ҡабат Таганрог ҡалаһы мэры итеп һайлана.
2013 йылдың 1 апрелендә Ростов өлкәһе буйынса хеҙмәт инспекцияһы етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
# Әзербайжанда ислам

Әзербайжан халҡының күпселеге Ислам динен тота; Pew Research тикшеренеү үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, 2009 йылда ил халҡының яҡынса 99,2 проценты мосолман булған, Кавказ мосолмандар идаралығы мәғлүмәттәренә ярашлы, шуларҙың мосолман динен тотоусы 85 % — шиғыйҙар (Жәғәфәри мәҙһәб), ҡалған 15 % -ын сөнниҙәр (башлыса Шәфиғи мәҙһәб) тәшкил иткән.
Әзербайжанда Ислам :
| Ислам | | Процент | |
| Шиғыйҙар | Шиғыйҙар | 85 % | 85 % |
| Сөнниҙәр | Сөнниҙәр | 15 % | 15 % |

# Әзербайжанда ислам
## Тарихы

Хәҙерге Әзербайжан биләмәһенә ислам VII быуат уртаһында ғәрәптәр Кавказ аръяғына баҫып ингән ваҡытта үтеп инә. Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хәлифә заманында ғәрәптәр 642 йылда Иран Әзербайжаны яғынан Фарсы Әрмәнстанының Нахичевань өлкәһенә һөжүм итә, уны ала һәм талай. Ир-аттың күптәрен үлтергәндәр, ә башҡаларын, ҡатындары һәм балалары менән бергә Джульфин кисеүе аша Аракс аръяғына сығарып, әсирлеккә алып киткәндәр. Ғәрәп тарихсыһы әл-Бәләҙири хәбәр итеүенсә, 654 йылда Усман ибн Әффан хәлифәнең бойороғо буйынса ғәрәп полководецы Сәлмән ибн Рабиға әл Бәхили бик күп төбәктәрҙе яулап ала.

# Әзербайжанда ислам
## Тарихы
### Хижәп йөрөтөү тирәләй конфликт

2010 йылдың 9 декабренда Әзербайжандың мәғариф министры Мисир Мәрҙәнов урта мәктәп уҡыусылары мәктәпкә хижәп кейеп йөрөргә тейеш түгел тип иғлан итә. Мәғариф министры аңлатыуынса, «мәктәптәрҙә кейем-һалым буйынса аныҡ билдәләнгән ил закондары бар». Әммә был диндарҙар араһында ризаһыҙлыҡ тыуҙыра һәм хижәбты яҡлап ҡаршылыҡ акцияларына килтерә..
2011 йылдың 2 ғинуарында Әзербайжан Ислам Партияһы лидеры Мөвсүм Самедов мәктәптә хижәп йөрөтөүҙе тыйыуға ҡәтғи ҡаршы сыға һәм властарҙың сәйәсәтен тәнҡитләй, "әзербайжан халҡы күтәрелергә һәм деспотик режимға нөктә ҡуйырға тейеш" тип иғлан итә. Бер нисә көндән һуң ул һәм тағы бер нисә партия ағзаһы башта хулиганлыҡта ғәйепләнеп, ҡулға алына, ә һуңынан теракт әҙерләүҙә, законһыҙ ҡорал һәм шартлатҡыс матдәләр һаҡлауҙа, шулай уҡ власты көсләп тартып алырға йыйыныуҙа ғәйепләнә. Шул уҡ йылдың октябрендә суд ИПА-ның ете ағзаһын, шул иҫәптән партия рәйесен дә, төрлө сроктарға-10 йылдан 12 йылға тиклем иректән мәхрүм итә.
# Номжа

Номжа — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Номжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016508
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001650
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Канырка

Канырка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының уң ярына тамағынан 239 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Канырка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200007562
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200756
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2