yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Таганрог металлургия заводы

"Таганрог металлургия заводы "Асыҡ акционерҙар йәмғиәте (ААЙ «ТАГМЕТ») — рәсәй металлургия кәсепханаһы, Рәсәйҙәге торбалар эшләүсе иң ҙур металлургия кәсепханаһы (предприятие). Ул «Оло һигеҙ» торбалар эшләү заводына ҡарай. Ҡорос һәм торбалар сығарыуҙа махсуслашҡан. Торба металлургия компанияһына инә.

# Таганрог металлургия заводы
## Заводтың исемдәре

* 1896—1922 йылдар — Таганрог металлургия заводы
* 1922—1930 йылдар — «Югсталь» заводы
* 1930—1957 йылдар — А. А. Андреев исемендәге Таганрог металлургия заводы
* 1957—1971 йылдар — Таганрог металлургия заводы
* 1971—1992 йылдар —Октябрь революцияһы орденлы Таганрог металлургия заводы
* 1992—1998 йылдар — «Таганрог металлургия заводы» АЙ
* 1998—2015 йылдар « Таганрог металлургия заводы» ААЙ / «ААЙ ТАГМЕТ»
* 2015 йылдан алып хәҙерге ваҡытта— ЕАЙ «Таганрог металлургия заводы» / ЕАЙ «ТАГМЕТ»

# Таганрог металлургия заводы
## Тарих

Таганрогта 1896 йылда титуляр кәңәшсе Н. Т. Флиге һәм бельгия подданныйҙары граф П. де Гемптин, Л. Тразенстер һәм Ю. Б. Герпеньи металлургия заводы төҙөү өсөн Рус-Бельгия акционерҙары йәмғиәтен барлыҡҡа килтерәләр. Уның төп акционеры Бельгия гражданы Альберт Нев була. Ул Көньяҡ-Көнсығыш тау идаралығына завод төҙөү " Бельгия капиталистары булған Угрэ(Бельгия) Металлургия акционерҙар йәмғиәте" һәм Француз торбалар заводы йәмғиәте акционерҙары, шулай уҡ Бельгияның Жюпильи ҡорос прокатлау заводы акционерҙары инициативаһында алып барыла " ип хат яҙған.
Льеж ҡалаһының иҫке бельгия заводы фирмаһы «Джон Коккерилдән» завод йыһаздары һүттерелеп Таганрогҡа ксереп килтерелгән.
Заводты рәсми асыу тантанаһы 1897 йылдың 28 июнендә үтә. Был ваҡытҡа заводтың беренсе домна һәм мартен мейестәре тоҡандырыла, листопрокат цехын әҙерлек һыҙығына ҡуялар.
Беренсе продукцияны завод 1897 йылдың 27 сентябрендә сығара. Бельгия инженерҙары, урта звено етәкселәре улар өсөн завод янында «Колонка» районында махсус төҙөлгән дйорттарға урынлаштырыла.
1914 йылда завод хәрби продукция: броня биттәр, шрапнель гранаталары — сығара.
1913 йылдың яҙында Таганрог металлургия йәмғиәте Керчь металлургия комбинатын һатып ала.
1918 йылда завод хөкүмәткә алына.

# Таганрог металлургия заводы
## Завод директорҙары

* с 2016 по настоящее время — С. И. Билан
* с 2011 по 2016 — Д. А. Лившиц

# Таганрог металлургия заводы
## Заводтың баш инженерҙары

* 2014 йыл хәҙерге ваҡытта — П. Ю. Горожанин (баш инженер)
* 2003 йыл — 2015 йыл — В. В. Мульчин (техник директор)
* 1997 йыл — 2003 йыл — Н. И. Фартушный
* 1995 йыл - 1997 йыл — В. А. Шанилов
* 1986 йыл - 1995 йыл — С. В. Калибатовский
* 1981 йыл - 1986 йыл — А. Ф. Шулежко
* 1963 йыл - 1981 йыл — В. Н. Коробецкий
* 1963 йыл - 1963 йыл — А. И. Иванов
* 1943 йыл - 1963 йыл — А. А. Коньков
* 1939 йыл - 1941 йыл — А. А. Коньков
* 1936 йыл - 1938 йыл — А. П. Скородумов
* 1933 йыл - 1936 йыл — М. Г. Колесников
* 1932 йыл - 1933 йыл — А. П. Скородумов
* 1930 йыл - 1932 йыл — Н. М. Тюбаев
* 1927 йыл - 1929 йыл — Н. И. Талыков
* 1923 йыл - 1926 йыл — А. С. Точинский
* 1922 йыл - 1922 йыл — Г. К. Осецимский
* 1920 йыл - 1922 йыл — Е. Г. Крушель
* 1918 йыл - 1920 йыл — Тупэ
* 1917 йыл - 1918 йыл — Г. К. Осецимский
# Оло Ултыраҡ

Оло Ултыраҡ (рус. Большая Ультракова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.

# Оло Ултыраҡ
## Географик урынлашыуы

Айыусы йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Оло Ултыраҡ
## Тарихы

Оло Ултыраҡ (Айыусы) — әйле башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1785 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 6-сы йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Оло Ултыраҡ
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 | 1916 | 1920 |
| 183 | 265 | 331 | 233 | 217 | 176 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (100 %) йәшәй.
# Балалар уйыны

Балалар өсөн уйындар— уйындар аша бала логик фекерләргә, тирә-йүнде танып белергә,фиэик яҡтан таһыллы булып үҫергә булышлыҡ итә.

# Балалар уйыны
## Уйынды башлап йөрөүселәр талап иткән уйындар.
### Бесәй - сысҡан

Балалар түңәрәк яһап тора. Һынашмаҡ әйтеп бесәй менән сысҡан һайлана. Бесәй түңәрәктең тышҡы яғында сысҡан эс яҡта тора .Балалар хор менән бер , ике, өс бесәй сысҡанды тот тип ҡысҡыралар һәм ҡулдарын өҫкә күтәрәләр.Бесәй түңәрәк буйлап сысканды баҫтыра уйын сысканды тотканса дауам итә. Уйын шулай дауам итә, ҡабатлана.

# Балалар уйыны
## Уйынды башлап йөрөүселәр талап иткән уйындар.
### Һәпәләк

Һынашмаҡ буйынса уйынды башлаусы һайлана. Уның күҙен яулыҡ менән бәйләйҙәр.Ҡалған балалар сәпәкәй ләп кенә аяҡ остарында ғына тауышһыҙ йөрөйҙәр. Күҙен бәйләгән бала балаларҙы баҫтырып, тотоп бөткәнсе уйын дауам итә.

# Балалар уйыны
## Уйынды башлап йөрөүселәр талап иткән уйындар.
### Йәшенмәк

Һынашмаҡ буйынса уйынды башлаусы һайлана.123456 йәшендек мин эҙләргә сыҡтым тил әйткәс эҙләй башлай йәшенгән балаларҙы табыл боткәс кем беренсе табылған шул уйынды башлаусы була .Уйын шулайдауам итә.

# Балалар уйыны
## Уйынды башлап йөрөүселәр талап иткән уйындар.
### Йәшерәм яулыҡ

Балалар бер түңәрәк яһап теҙелешеп ултыралар.Бер бала яулыҡ ала ла йөҙҙәре менән түңәрәк эсенә ҡарап ултырған иптәштәрен тирәләп көйләп йөрөй. Йәшерәм яулыҡ йәшерәм яулыҡ Йәшел ҡайын артына.ҡ Һиҙҙермәйсә һалып киттем бер иптәштең артына.Шул арала һиҙҙермәйсә генә яулыҡты бер иптәшенең артына һалып китә.Йыр бөтөп яулыҡ һалыусы туҡтағас барлыҡ балалар ҙа үҙ тирәләрен ҡарай.Яулыҡ кем янында һалып ҡалдырылҡан булһа шул кеше яулыҡты алып йүгерә башлай.Ә тегеһе уның урынына бара һалып ултыра.Уйын шул рәүештә дауам итә.
# Кассиопея (йондоҙлоҡ)

Кассиопея (йондоҙлоҡ) (лат. Cassiopeia) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Рукба, яҡтылығы 2,68 була. Майҙаны буйынса урыны — 25.
# Черновица (Суксанга ҡушылдығы)

Черновица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суксанга йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Черновица (Суксанга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029763
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002976
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Солица (Пуй ҡушылдығы)

Солица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пуя йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км қашықтық ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Солица (Пуй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031483
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003148
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Булатов Хоҙат Сәлимйән улы

Булатов Хоҙат Сәлимйән улы (15 сентябрь 1906 йыл — 2 ғинуар 1982 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 16‑сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының танкыға ҡаршы орудие командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Булатов Хоҙат Сәлимйән улы
## Биографияһы

Хоҙат Сәлимйән улы Булатов 1906 йылдың 15 сентябрендә Өфө губернаһы Бəлəбəй өйəҙенең (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Әлшәй районының) Себенле ауылында башҡорт Сәлимйән Булатовтың ғаиләһендә донъяға килә. Ауылда башланғыс белем ала, ауыл хужалығында эшләй, һуғышҡа китер алдынан колхозда ферма мөдире була.
Ҡыҙыл Армияға 1941 йылдың июнендә Әлшәй районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.
1942 йылдың майынан Брянск, Көньяҡ‑Көнбайыш, Ялан, Үҙəк, Белоруссия, 2‑се һəм 1‑се Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə.
1943 йылда ВКП(б) сафына инә һәм шул уҡ йылда Тыуған илебеҙҙең иң юғары наградаһына лайыҡ булырлыҡ батырлыҡ күрһәтә.
Һуғышты гвардия өлкән сержанты булып тамамлай. Демобилизациянан һуң (1945) тыуған ауылы Себенлегә әйләнеп ҡайта, БАССР‑ҙың Эске эштәр министрлығы органдарында хеҙмəт итə, артабан Əлшəй районының «Мир» колхозында балыҡсылар бригадаһы бригадиры, колхозда янғын һүндереүсе булып эшлəй.
1982 йылдың 2 ғинуарында Себенле ауылында вафат була, шул уҡ ауылда ерләнгән.

# Булатов Хоҙат Сәлимйән улы
## Батырлығы

Герой исеменə Үҙәк фронттың 61-й армияһы 7-се гвардия кавалерия корпусы 16‑сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы 58‑се гвардия кавалерия полкының танкыға ҡаршы орудие командиры сержант Булатов 1943 йылдың 27 сентябрендә Белорус ССР‑ы Нивки ауылы янында Днепрҙы аша сыҡҡанда һəм 29 сентябрендә Галки ауылы өсөн һуғыштарҙа күрһəткəн батырлығы өсөн лайыҡ була. Ленин ордены һәм Ҡыҙыл Йондоҙ миҙалы тапшырып, Советтар Союзы Геройы исеме 1944 йылдың 9 февралендә бирелә. Герой шулай уҡ Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, миҙалдар менән наградлана.

# Булатов Хоҙат Сәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1944).
* Ленин ордены (09.02.1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (15.12.1942)
# Арпа кебләһе

?Арпа кебләһе :
Урыҫ кебләһе :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Отряд: | Ярым ҡаты ҡанатлылар |
| Ғаилә: | Хәҙерге кебләләр |
| Ырыу: | Brachycolus |
| Төр: | Арпа кебләһе |
Латинса исеме :
Brachycolus noxia Mordvilko, 1913 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә |
Арпа кебләһе (лат. Brachycolus noxia) — ысын кебләләр ғаиләһендәге төрлө аҙыҡ ашаусылар төрө. Арпа кебләһе тип аталһа ла, башлыса бойҙай игенен зарарлай. Шулай уҡ арыш һәм һоло культуралары ла зарарлана.
Шулай уҡ донъя википедияһында урыҫ кебләһе тип тә йөрөтөлә. Был кеблә иген культураларына ҙур зыян килтерә ала. Был төр шулай уҡ АҠШ биләмәләренә ла үтеп ингән (1986 йыл).
# Кесе Именная

Кесе Именная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға №435 Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 951 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Кесе Именная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004398
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200439
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йылболаҡ (Төртөк ҡушылдығы)

Йылболаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төртөк йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Йылболаҡ (Төртөк ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024472
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102447
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тавтология (әҙәбиәт)

Тавтология — бер үк төшөнсә йәки фекерҙе бер аҙ үҙгәртеп йәки икенсе һүҙҙәр менән ҡабатлау.
Тавтология төшөнсәһе грекса tavto (шул уҡ), logos (һүҙ) тигән һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килгән.
Ҡабатлауҙың бер төрө булараҡ, тавтология телмәрҙең шиғриәтен күтәреү өсөн ҡулланыла. Башҡорт халҡының «Һайрамаҫы, һары һандуғас» йыры, мәҫәлән, тавтологик өндәшеүгә ҡоролған.
* Һайрамаcы, һары һандуғасым,
* Һаҡмар буйҡайҙарын яңғыратып,
* Моңаймаcы, һары һандуғасым,
* Күңелемдә хәсрәт уятып.
Башҡа куплеттарҙа ла шул уҡ «һайрамаҫы, һары һандуғасым» ҡабатлана. Ләкин был бер төрлөлөк уҡыусыны йырҙан биҙҙермәй, сөнки лирик мөрәжәғәт йырҙың моңһоу интонацияһы менән йәп килеп тора. Һандуғас әҫәрҙәге персонаждарҙың береһенә әүерелә.
«Ашҡаҙар» йырындағы лирик геройҙың вафат булған һөйгәнен «йәнкәй-йәнәш» тигән тавтологиялы исем менән атауында ла ҙур шиғриәт бар.
# Кристина Юлленшерна

Кристина Нильсдоттер Юлленшерна (1494 — 5 ғинуар 1559) — швед аристократ ҡатын-ҡыҙы һәм милли героиняһы. Швед регенты Стен - Стуре-Кеселә кейәүҙә була. Ире үлгәндән һуң Дания короле Кристиан II ҡаршы швед ҡаршылығын етәкләй.

# Кристина Юлленшерна
## Биографияһы

Кристина (йәки Христина) Милли советтың ағзаһы Нильс Юлленшернаның ҡыҙы була. Нильс Гедда менән никахлаша, әммә ире 1508 йылда вафат була. 1511 йылда киләһе йылда Швецияның регенты булып һайланған Стен Стуре-Кесегә кейәүгә сыға. Ул Швецияның де-факто регенты булып китә һәм тик Милли советта ғына ҡатнаша, унда сәйәсмән булараҡ үҙенең оҫталығын күрһәтә. 1520 йылда Швецияға Дания короле Кристиан II һөжүм итә. Стен Стуре даттарға ҡаршы уңышлы һуғыша.
Ире үлгәндән һуң үҙен 1520 йылда алышта алған яраларынан 26-йәшлек Кристина Стокгольмда 1520 йылдың февраленән мартына тиклем король Кристиан II көстәренә ҡаршы тороуын дауам итә, әммә сентябрҙә капитуляция яһарға мәжбүр була. Ул 1521 йылдың ноябренә тиклем Стокгольм замогында төрмәлә, һуңынан — Данияла була. Густав I тарафынан швед тажы тергеҙелгәндән һуң, ул 1524 йылда азат ителә һәм Швецияға ҡайта. Ул яңы король менән яҡшы мөнәсәбәттә була, әммә Стуре ғаиләһенең сәйәси роле тамамлана. Кристина Линдхолнд кешеһе Юхан Турессонға кейәүгә сыға, ул шулай уҡ советы ағзаһы булып тора. 1566 йылда ул вафат була, ә Кристина үҙе 1559 йылдың ғинуарында вафат була.
Стен Стуре менән тәүге никахта Кристинаның алты балаһы була: Нильс (1516—1528), Илиана (1514), Магдалена (1516—1521), Сванте (1517—1567), Анна (1518) һәм Густав (1520—1520). Юхан Турессон менән икенсе никахынан улы Густав (1531—1566) тыуа.
# Молчанов Николай Степанович

Николай Степанович Молчанов (13 май 1909(19090513), Новочеркасск — 29 ғинуар 1942, Ленинград) — совет журналисы һәм әҙәбиәт белгесе, махсус хәбәрсе, О. Ф. Берггольцтың икенсе ире.

# Молчанов Николай Степанович
## Биографияһы

Казак уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. 1913 йылда атаһы уҡытыу эшмәкәрлеген ҡалдыра һәм ғаиләһе менән Барнаулға күсә. Бында урындағы кооператорҙар союзында эшләй. 1917 йылдың авгусында ул тимер юл һәләкәтендә һәләк була, әсәһенә башланғыс мәктәптә, һуңынан китапханала мөдир сифатында эшләп ғаиләһен аҫрарға тура килә.
1923 йылда Николай Молчанов Ярославлгә ағаһы ғаиләһенә күсә, урта мәктәптә уҡыуын дауам итә. 1927 йылда Таганрогта туғыҙ йыллыҡ мәктәпте, 1930 йылда Ленинград дәүләт университетының матди мәҙәниәт һәм тел ғилеме факультетын тамамлай. Ленинград дәүләт университетында уҡыу ваҡытында Борисоглебскиҙа «Голос пахаря» гәзитендә, Владивостокта «Красное знамя» гәзитендә практика үтә, Ленинград радиоһында «Рабочий радиополдень» тапшырыуының махсус хәбәрсеһе була. 1930 йылда Ленинград дәүләт университетын тамамлай, бер нисә ай Ленинградта «Вокруг света» журналының әҙәби хеҙмәткәрҙәре булып эшләй. Артабан Алматыға китә, бында край гәзите «Советская степь» редакцияһында район матбуғаты секторы мөдире булып эшләй. Ҡаҙаҡ ССР-ына ҡатыны һәм курсташы О. Ф. Берггольц менән бергә китә. 1932 йылда Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла һәм сик буйы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. Баҫмасыларға әсирлеккә эләгә, язалауҙарҙан һуң эпилепсия менән ауырый, демобилизациялана һәм Ленинградҡа ҡайта. 1934 йылдың сентябрендә Дәүләт сәнғәт академияһының әҙәби бүлеге аспирантураһына уҡырға инә. 1938 йылдың мартында диссертация яҡлай. 1938—1940 йылдарҙа М. Е. Салтыков-Щедрин исемендәге асыҡ китапханала эшләй.
1942 йылда Ленинград блокадаһы ваҡытында, ҡаланы бомбаға тотҡан ваҡытта, ҡыйыҡта дежур иткәндә яралана. Тиҙҙән вафат була һәм Пискарев зыяратында ерләнә.

# Молчанов Николай Степанович
## Баҫмалары

* К проблеме Пушкина в 60-е годы: Тез. к дис. канд. филол. наук. Л., 1938.
# Рыка

Рыка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кыс-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Рыка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037845
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203784
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кызылоба

Кызылоба(Ҡыҙыл уба) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бүртә йылғаһына һул яҡтан тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кызылоба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004720
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200472
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Сякута-Яха (Нянгус-Яха ҡушылдығы)

Кесе Сякута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нянгус-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Кесе Сякута-Яха (Нянгус-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300072588
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307258
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Грузия халыҡ бейеүҙәре ансамбле

Грузия халыҡ бейеүҙәре ансамбле — 1945 йылда Тбилисиҙа (Грузин ССР-ы) төҙөлгән хореографик коллектив. Ирле-ҡатынлы Илья Сухишвили (1954 йылға тиклем бейей) һәм Нина Рамишвили (1972 йылға тиклем бейей) ансамблдең тәүге етәкселәре була.
Ансамблдә М. Мхеидзе, В. Купарадзе, Г. Сурвиладзе, Н. Лордкипанидзе, Ш. Барамидзе, В. Каландадзе, З. Билалович кеүек Грузин ССР-ының атҡаҙанған артистары эшләй.
Уның репертуарында Грузияла, Осетияла йәшәгән милләтттәрҙең төрлө халыҡ бейеүҙәре, шулай уҡ грузин халыҡ ҡоралдары оҙатыуындағы сюжетлы театрлаштырылған сәхнәләштереүҙәр урын алған. Улар араһында ансамбль артистары башҡарған бейеүҙәр — «Картули» (груз. ქართული), ҡатын-ҡыҙҙар бейеүе «Самаия» (груз. სამაია), «Кинтоури», «Давлури», аджар бейеүе «Гандаган» һәм «Хоруми», әзербайжан бейеүе «Джейрани», осетиндарҙың «Симд» һәм «Шаян бейеү», «Илоури», Хонг бейеүе, «Хевсурский бейеү» һәм башҡалар бар.
1948 йылдан башлап, ансамбль СССР ҡалалары буйлап гастролдәргә сығып китә, унан һуң шулай уҡ Польша, Румыния, АҠШ, Финляндия, Франция, Чехословакия, Австрия, Болгария, Венгрия, Дания, Венесуэла, Колумбия, Кубала гастролдә булалар.
1967 йылда ансамбль Италияла Милан «Ла Скала». Гәзиттәр был сығыш тураһында:
2007 йылға ҡәҙәр ансамбль менән уның тәүге художество етәкселәренең улы Тенгиз Сухишвили етәкселек итә. Уның вафатынан һуң ансамбль етәкселәре булып балалары Нино һәм Илья Сухишвили (кесеһе) — Нино Рамиашвили һәм Илья Сухишвилиҙың ейәндәре эшләй башлай.

# Грузия халыҡ бейеүҙәре ансамбле
## Фильмографияһы

* 1954 — «Грузия Дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле», документаль фильмы, режиссеры Тенгиз Абуладзе.
# Чехов проспекты (Дондағы Ростов)

Чехов проспекты — Дондағы Ростов ҡалаһының Киров районындағы проспект.

# Чехов проспекты (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Чехов проспекты 1917 йылға тиклем Кесе проспект тип аталған. 1912 йылда Дондағы Ростовта Чехов исеме менән хәҙер Кесе исеме йөрөтөүсе, Ҙур проспекттан Ҡазан тыҡрығына (хәҙер Ворошилов проспекты һәм Гәзит тыҡрығы (Дондағы Ростов)) тиклем һуҙылған, бер квартал оҙонлоғондағы тыҡрыҡ аталған. Чехов проспекты XIX быуаттың икенсе яртыһында — Димитрий Ростовский нығытмаһы бөтөрөлгәндән байтаҡ һуңыраҡ барлыҡҡа килгән. Бында, карта буйынса, элек нығытманың көнбайыш сиге үткән. Революцияға тиклемге планда проспект Дондан Скобелевская (хәҙер Красноармейская)урамына тиклем һуҙылған, артабан — ул ваҡыттағы бесән баҙары булған буш ерҙән — Гимназическая (хәҙер Греческий Город Волос исемендәге урам) урамына тиклем, аҙаҡ зыярат, ә уның артында — ипподром була. Төҙөлөшө буйынса — был ябай ҡала урамы. Обывателдәрсә өйҙәрҙә табиптар, техниктар, частный поверенныйҙар ҡуртымға фатир алалар. Проспектта фабрикант, купец гильдия сауҙагәре Токарев ҙур өс ҡатлы айырым йорт төҙөй. Уның йорто тулыһынса табиптарға ҡуртымға бирелә. Совет власы осоронда проспекттың исеме үҙгәртелә. Ул оҙаҡ ваҡыт Осоавиахим проспекты тип йөрөтөлә, ә Бөйөк Ватан һуғышынан һуң — бөйөк яҡташы Антон Павлович Чехов исемен ала. Яҙыусының 150-йыллыҡ юбилейына Чехов проспекты һәм Пушкин урамының мөйөшөндә яҙыусыға һәйкәл ҡуйыла. Һәйкәлдең авторы Ростов скульпторы Скнарин Анатолий Андреевич. Шулай итеп «урыҫ әҙәбиәте өсмөйөшө» барлыҡҡа килә: Пушкин һәйкәле һәм Чехов һәйкәле — Пушкин бульварында — Лермонтов һәйкәле Ворошилов проспектында.

# Чехов проспекты (Дондағы Ростов)
## Фотогалерея

* Чехов проспектында биналар
* Чехов проспектында М.И. Мессароштың табыш йорто, 32
* Чехов проспектында И.В. Кащенконың торлаҡ йорто, 41
* Чехов проспектында ике тапҡыр СССР Геройы И.А. Плиев йәшәгән айырым йорт, 60
* И.А. Плиев Чехов проспектында П.И. Ливенскийҙың табыш йорто, 72/155, Пушкин урамы
* Оло Баҡса урамында Н.И. Токаревтың табыш йорто, 106/46, Чехов проспекты
# Гөргөри кейәүҙәре (спектакль)

«Гөргөри кейәүҙәре» — драматург Туфан Миңнуллиндың Гөргөри кейәүҙәре әҫәре буйынса ҡуйылған ике пәрҙәле этнографик музыкаль комедия.

# Гөргөри кейәүҙәре (спектакль)
## Тарихы

Спектакль беренсе тапҡыр 1995 йылдың 21 майында Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры сәхнәһендә Ренат Еникиев ҡуйылышында режиссёр Марсель Сәлимйәнов тарафынан сәхнәләштерелә башлай. 2013 йылда Быуа сатира театры тарафынан да сәхнәгә ҡуйылған.
Өфө «Нур» татар дәүләт театрында «Гөргөри кейәүҙәре» музыкаль комедияһы Әбелхәйер Сафиуллин тарафынан 2014 йылдан ҡуйыла.

# Гөргөри кейәүҙәре (спектакль)
## Эстәлеге

«Гөргөри кейәүҙәре» спектакле халыҡ күҙаллауына таянып эшләнгән. Иғтибар үҙәгендә керәшен татарҙары йолалары күрһәтелә.
Үрбаш ауылы кешеһе Гөргөри абзый һәм Катерна түтәйҙең кесе ҡыҙҙары Үринәне бер юлы өс егет яратып йөрөй. Оло ҡыҙҙары икеһе лә кейәүгә сығып, бала үҫтерә. Шуға күрә Гөргөри абзый Үринәне керәшен татарҙары йолалары буйынса ғына кейәүгә бирергә ҡарар итә. Шунан ҡыҙ йортона яусы ебәреүҙәр, кейәүҙәр араһында көрәш, йыр, бейеү буйынса һынауҙар башлана.