yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Поти (порт)

Поти диңгеҙ порты (груз. ფოთის საზღვაო ნავსადგური, потис сазгвао навсадгури) — грузин ҡалаһы Потиҙағы Риони йылғаһы тамағында урынлашҡан диңгеҙ порты, Ҡара диңгеҙҙең көнсығыш өлөшөндәге иң ҙур порт. Коды UN/LOCODE — GEPTI. Каспий төбәктәре һәм Үҙәк Азия илдәре менән хеҙмәттәшлек иткән һәм румын порты Констанцаны менән болгар порты Варнаны үҙ эсенә алған Транс-Кавказ коридорында һәм «ТРАСЕКА» программаһында иң мөһим нөктәләрҙән һанала.

# Поти (порт)
## Тарихы

Поти ҡалаһында порт төҙөү эше 1828 йылда ҡала Рәсәй империяһына ҡушылғас башлана. 1858 йылда ҡалаға порт статусы бирелә, әммә порт үҙе ни бары 1899—1907 йылдарҙа ғына, ҡала башлығы булып Никон Николадзе торған заманда ғына төҙөлә. Шул ваҡыттан алып порт бер нисә тапҡыр яңынан төҙөкләндерелә, хатта Нидерланд хөкүмәте һәм Европа Союзы аҡсаһы иҫәбенә лә. 2007 йылда портта әйләнеш 7,7 миллион тонна тәшкил итә, йөк ташыуҙың дөйөм күләме — 185 мең teu (шартлы берәмек).

# Поти (порт)
## Хосусилаштырыу

2008 йылдың апрелендә 51 % акция Рас-эль-Хайм әмирлегенә ҡараған грузин компанияһы RAKIA-ға һатыла. Үҙен грузин RAKIA-һының филиалы итеп күрһәткән Industrial Georgia Zone LLC RAKIA Free яңы терминалдар урынлаштырыу һәм ирекле сәнәғәт зонаһы үҫеше менән шөғөлләнә. 2008 йылдың 15 апрелендә зонаны асыуҙы Михаил Саакашвили үткәрә. 2009 йылда RAKIA UAE компанияһы порттың ҡалған 49 процент акцияларын һатып ала, ләкин Дубайҙағы йөкләмә менән бәйле кризис арҡаһында, 2009 йылда шәйех Сәүд ибн Сакр әл-Касими 2010 йылдың октябрь айында активтарҙың төп өлөшөн сит илдәргә һатып ебәрә һәм эске өҫтөнлөктәргә диҡҡәтен тупларға ниәтләй, быға ниндәйҙер кимәлдә атаһы Сакр ибн Мөхәммәт әл-Касимиҙың үлеме лә булышлыҡ итә. 2011 йылдың апрелендә порттың 80 % Данияның Moller-Maersk бүлендек предприятиеһы Terminals APM компанияһына һатыла. 2011 йылдың 8 сентябрендә RAKIA Georgia FIZ ҡулы аҫтындағы тағы ла 15 процент акциялары эшҡыуар Геле Микадзеға тапшырыла, ул FIZ-тың партнеры булып китә. Manline Projects LLP компанияһы арҡаһында Микадзе акцияларҙың ошо өлөшөнә хужа булып тора.

# Поти (порт)
## Шулай уҡ ҡарарға

* Кулеви нефть терминалы (инг.)баш.
# Тәләк

Теляк — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/1804/177/561/91 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Тәләк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019270
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101927
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Васильева (Снопа ҡушылдығы)

Васильева — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Снопа йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Васильева (Снопа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053939
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005393
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# «Хәрби дан ҡалаһы» стелаһы (Иҫке Оскол)

«Хәрби дан ҡалаһы» һәйкәл-стелаһы — Белгород өлкәһенең Иҫке Оскол ҡалаһындағы һәйкәл. 2011 йылдың 10 сентябрендә асылған. Һәйкәл постаментының көнбайыш яғында ҡала гербы, көнсығышында — Рәсәй Федерацияһы Президентының ҡалаға «Хәрби дан ҡалаһы» маҡтаулы исеме биреү тураһындағы Указы тексы урынлаштырылған . Композицияла шулай уҡ 16 өҫтәмә барельеф урынлаштырылған, улар һәйкәл мөйөштәренең дүрт пилонында тора. Унда Иҫке Оскол ҡалаһының хәрби тарихы сағылдырылған. Һәйкәл ҡала үҙәгендә, Төньяҡ-көнсығыш районында, урынлашҡан.

# «Хәрби дан ҡалаһы» стелаһы (Иҫке Оскол)
## Тарих

Иҫке Оскол ҡалаһына «Хәрби дан ҡалаһы» маҡтаулы исем бирелеү айҡанлы, ҡалала иҫтәлекле билдә урынлаштыу программаһын тормошҡа ашырыуға тотоналар. «Оскольский край» гәзите хәбәр итеүенсә, Еңеү майҙанындағы мемориал комплексы ҡоролмаһын эшләүҙең иң мөһим этабы 2011 йылдың 12 июлендә башҡарыла: унда — 12 метр бейеклектәге стела ҡуйыла.
10 авгусҡа ҡарата төп эштәр тамамлана, ҡала коммуналь хеҙмәттәре һәм «Белгородэнерго» МРСК үҙәге һәйкәл тирә-яғын тәртипкә килтерә һәм биҙәй .
21 августа МУП «Оскол юлдары» плитә эштәрен башҡара.
31 августа стела брезент япма менән ҡаплана һәм ҡала хакимиәте стеланы Ҡала көнөнә — 10 сентябрҙә тантаналы асыу тураһында иғлан итә.
10 сентябрҙә 10:00 сәғәттә һәйкәл асыу тантанаһы ҡала округы хакимиәте башлығы, төбәк һәм федераль парламенттың депутаттары алдында үткәрелә. Был байрам хаҡына майҙандағы 35 ағас сағыу гирляндалар менән биҙәлә.

# «Хәрби дан ҡалаһы» стелаһы (Иҫке Оскол)
## Мәҙәни әһәмиәте

Иҫке Оскол ҡала округы Хакимиәте уйынса, стела ҡала граждандарының Бөйөк Ватан һуғышы барышында күрһәткән ҡаһарманлығының дөйөм әһәмиәтен күрһәтеү маҡсатында булдырыла.
# Константинов Ручей

Константинов Ручей — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотица йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Константинов Ручей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040642
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004064
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тюлег

Тюлег — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Озерница йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тюлег
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031594
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103159
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәхмүд Аббас

Махму́д Абба́с (ғәр. محمود عباس‎), шулай уҡ Абу́ Ма́зен (ابو مازن‎) (тыүған 26 март 1935 йыл, Цфат, Израиль) — фәләстин сәйәсмәне, Фәләстин Дәүләте президенты (5 ғинуар 2013 йылдан), ФАТХ барышы рәйесе.
Дамаск университетын тамамлаған. Мәскәүҙә Рәсәй халыҡтар дуҫлығы университетында аспирантураһында уҡыған.
Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институты Хөрмәтле Докторы (2008), Башҡортостан Фәндәр Академияһының почетлы академигы.
# Кесе Һатҡы

Кесе Һатҡы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Һатҡы (Һатҡы быуаһы) йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Кесе Һатҡы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102187
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вальдхайм

Вальдхайм (нем. Waldheim) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8427 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,81 км². Диңгеҙ кимәленән 266 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4736 һәм автомобиль коды DL.
# Бүләков Илдус Ҡасим улы

Бүләков Илдус Ҡасим улы (29 июнь 1940 йыл — 18 сентябрь 2016 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1973). Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнгән (2000).

# Бүләков Илдус Ҡасим улы
## Биографияһы

Илдус Ҡасим улы Бүләков 1940 йылдың 29 июнендә Учалы районы Учалы ауылында тыуған.
1958 йылда мәктәпте тамамлағандан һуң, хеҙмәт юлын башлай. Ҡаҙаҡҡол ауылында клуб мөдире була, артабан — БАССР-ҙың Учалы районы «Байрамғол» совхозының 5-се бүлексәһендә төрлө эштәр башҡара.
1960—1962 йылдарҙа Стәрлетамаҡ культура-ағартыу училищеһында уҡый. Өс йыл армияла хеҙмәт итә.
1965—1970 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында,
1970—1973 йылдарҙа — аспирантурала уҡый, кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, шул уҡ ваҡытта Өфө сәнғәт академияһының театр факультетында уҡыта.
1973—1993 йылдарҙа ғилми хеҙмәткәр, 1986 йылдан алып 1993 йылға тиклем — Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө ғилми үҙәгендә Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми секретарь була.
1996 йылдан 2005 йылға тиклем Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтына педагогия факультеты деканы, артабан 2010 йылға тиклем башҡорт филологияһы кафедраһы профессоры.

# Бүләков Илдус Ҡасим улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Илдус Бүләков — 150-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Грамоталар һәм премиялар, шул иҫәптән Башҡорт дәүләт университеты, Өфө, Сибай ҡала советы Почёт грамоталары, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнгән. 2000 йылда БР Президенты бойороғо менән әүҙем фәнни-педагогик эшмәкәрлеге өсөн Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһына лайыҡ булған.
Бөтә төр йәмәғәт һәм етештереү эшмәкәрлеге өлкәһендә Бүләков Илдус Ҡасим улы үҙен маҡсатлы һәм принципиаль, талапсан һәм бик тырыш, ярҙамсыл һәм йыйнаҡ хеҙмәткәр итеп күрһәтте.

# Бүләков Илдус Ҡасим улы
## Маҡтаулы исемдәре

* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2000)
* Башҡорт дәүләт университеты Почёт грамоталары
* Өфө ҡала советы Почёт грамоталары
* Сибай ҡала советы Почёт грамоталары
# Карденаль-Каро (провинция)

Карденаль-Каро провинцияһы (исп. Provincia de Cardenal Caro) — Чилиҙың О’Хиггинс өлкәһенә ингән провинция. Административ үҙәге — Пичилему.
Үҙенә 6 коммуна берләштерә.
Майҙаны — 3324,8 км². Халыҡ һаны — 41 160 кеше. Халыҡ тығыҙлығы — 12,38 кеше/kм².

# Карденаль-Каро (провинция)
## Географик урыны

Провинция О’Хиггинс өлкәһенең көнбайышында урынлашҡан.
Провинцияның сиктәштәре:
* төньяҡта — Сан-Антонио һәм Мелипилья провинцияһы;
* көнсығышта — Качапоаль һәм Кольчагуа провинциһы;
* көньяҡта — Курико провинцияһы;
* көнбайышта — Тымыҡ океан.

# Карденаль-Каро (провинция)
## Административ бүленеш

Үҙенә 6 коммуна берләштерә:
* Ла-Эстрелья . Админ. үҙәге — Ла-Эстрелья.
* Литуэче . Админ. үҙәге — Эль-Росарио.
* Марчиуэ . Админ. үҙәге — Марчиуэ.
* Навидад . Админ. үҙәге — Навидад.
* Паредонес . Админ. үҙәге — Паредонес.
* Пичилему . Админ. үҙәге — Пичилему.
# Оло Тигирек

Оло Тигирек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оло Тигирек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009501
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100950
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Алыш

Алыш — балалар уйыны.
Уйнаусылар сүкәйгән килеш тубыҡтарына ҡайыш йәки йүкәнән яһалған дүңгәләк кейәләр. Ҡулдар тубыҡ аҫтына ҡыҫтырыла. Балалар шул килеш һикергеләп йөрөй һәм бер-береһен, ҡулбаштары менән төртөп, йығырға тырыша. Йығылғаны уйындан сыға бара.
Кем аунамай ҡала, шул еңеүсе була. Был уйынды икегә бүленеп тә уйнарға була.
# Семёновка (Ҡариҙел районы)

Семеновка — Башҡорт АССР-ының Ҡариҙел районы Раздолье ауыл Советы составындағы 1986 йылда бөтөрөлгән ауыл. Хәҙерге Урғыш ауыл Советы биләмәһендә урынлашҡан.

# Семёновка (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

Семеновка утар булараҡ барлыҡҡа килгән. 1814 йылда беренсе тапҡыр «законһыҙ рәүештә билдәһеҙ кешеләр» тереклек итә тип телгә алына. Шул ваҡытта утар эргәһендә майҙаны 3930 дисәтинә ерҙе Һундар улусының Байҡы түбәһе башҡорттары полковник Алексей Ермолаевҡа 600 һумға һаталар. 1917 йылға тиклем рәсми рәүештә ундай исемле ауыл булмай. 1917 йылда Байҡы улусы утарында 30 хужалыҡ теркәлә, унда 207 урыҫ һәм 2 украин йәшәй. 3 йылдан утар ауыл булып китә, унда 33 хужалыҡта 184 кеше иҫәпләнә.
1952 йылда Семеновка ауылы Байҡыбаш районының Расстреляев ауыл Советына ингән. Ауыл район үҙәге Байҡыбаш ауылынан 15 км, ауыл Советы үҙәге Расстреляево (Раздолье) ауылынан 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Семеновка ауылына яҡын тораҡ пункттар: Раздолье (ауыл Советы үҙәге), Оло Әмзә, Кадрик, Мырҙа ауылдары.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәтенән сығарыу тураһында» 6-2/396 номерлы указы менән иҫәп мәғлүмәтенән төшөрөлә.
# Ненеч-Яха

Ненеч-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мяро-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ненеч-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300073769
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307376
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Козья (Каква ҡушылдығы)

Козья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каква йылғаһының һул ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Козья (Каква ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010417
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201041
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лазарева Дина Наумовна

Лазарева Дина Наумовна (11 сентябрь 1922 йыл — 11 сентябрь 2019 йыл) — ғалим-фармаколог, юғары мәктәп хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1995), медицина фәндәре докторы (1962), профессор (1963). 1946—2002 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты (1995 йылдан — университет) уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002). Рәсәй Федерацияһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1993), Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1986).

# Лазарева Дина Наумовна
## Биографияһы

Дина Наумовна Лазарева 1922 йылдың 11 сентябрендә Силәбе губернаһының Мейәс заводы ҡасабаһында тыуған.
1943 йылда Башҡортостан медицина институтын тамамлай.
1946—2002 йылдарҙа Башҡорт медицина институтында эшләй.

# Лазарева Дина Наумовна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәрҙәре (1976)
* Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002)
* Рәсәй Федерацияһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (1993)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1986)

# Лазарева Дина Наумовна
## Хеҙмәттәре

* Клиническая фармакология в онкологии. М., 2007 (авторҙ.);
* Лекарственные растения Башкортостана. Уфа, 2011 (авторҙ.).
# Нывка

Нывка (укр. Нивка) — Украиналағы йылға. Киев ҡалаһы һәм Киев өлкәләре аша көньяҡ йүнәлештә аға. Ирпинь йылғаһының уң ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 20 километр.
# Чермелей

Чермелей — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура (Старая арна) йылғаһының һул ярына тамағынан 427,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Чермелей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003686
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Венгельсдорф

Венгельсдорф (нем. Wengelsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 905 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,89 км². Диңгеҙ кимәленән 94 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6688 һәм автомобиль коды — BLK.
# Пюрненей

Пюрненей — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижа йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пюрненей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051271
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005127
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Ҡомаҡ

Оло Ҡомаҡ — (рус. Большой Кумак, Кума) - Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1733 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 212 км.

# Оло Ҡомаҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Ерекле һыуһаҡлағысынан Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200002942
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200294
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Оло Ҡомаҡ
## Этимологияһы

Йылға атамаһы төрки сығышлы - "оло" һәм "ҡомаҡ" һүҙҙәренән яһалған. Башҡорттар уны юшҡын ултыра торған ҡаты, етмәһә буръяҡ һыуы өсөн шулай атаған Ҡаҙаҡ телендәге "ваҡ убалар" тигәндән килеп сыҡҡан тип аңлатыусылар ҙа бар Мәгәр йылға боронғо башҡорт ерҙәренән аға һәм Яйыҡ йылғаһына ҡоя, шуға күрә атама йылға һыуының сифатын аңлатҡан башҡорт һүҙенән килеп сығыуы ысынбарлыҡҡа яҡыныраҡ.
Һаҡмар буйы һөйләшендә «ҡомаҡ»- томбойоҡ( лилия водяная), Ҡыҙыл буйында- «болғансыҡ» (мутный).
# Трансплантация

Трансплантация — медицинала ниндәй ҙә булһа ағза йәки туҡыманы күсереп ултыртыу (мәҫәлән, бөйөр, йөрәк, бауыр, үпкәне, ҡыҙыл кимек матдәһен(костный мозг), гематопоэтик беренсел күҙәнәктәрен, сәсте).
Трансплантация өсөн ағзалар йәки туҡымалар алынған организм донор тип атала.
Туҡымалар йәки ағзалар күсереп ултыртҡан организмды реципиент тип атайҙар.
Теге йәки был трансплантатты ҡабаттан күсереүҙе билдәләү өсөн (мәҫәлән, травматик (йәрәхәт) ампутация ваҡытында) «ретрансплантация» термины ҡулланыла.
Эксперименталь һәм клиник трансплантация бар. Эксперименталь трансплантация теге йәки был ағзаларҙы йәки туҡымаларҙы күсереп ултыртыуҙың бөтә биологик, хирургик һәм ойоштороу проблемаларын эшләүҙең клиникаға тиклемге этабы булараҡ кәрәк. Тәжрибәлә бөтә туҡымаларҙы һәм ағзаларҙы күсереп ултыртыу үткәрелә.
Эксперименталь трансплантация реципиент яғынан донор ағзаларын һәм туҡымаларын трансплантациялағандан һуң иммун реакцияларын артабан өйрәнеү өсөн кәрәк. Эксперименталь трансплантация шулай уҡ күсереп ултыртылған генетик яҡтан төрлө органдарҙың һәм туҡымаларҙың нормаль яраҡлашыуына булышлыҡ итеүсе яңы препараттар (циклоспорин) эшләү өсөн бик мөһим.
Трансплантацияның түбәндәге төрҙәре бар:
* аутотрансплантация, йәки аутологик трансплантация трансплантат реципиенты уның үҙе өсөн донор булып тора. Мәҫәлән, зарарланмаған тире урындарынан янған урындарға аутотрансплантация ауыр янған саҡта киң ҡулланыла. Юғары доза тыуҙырған шешкә ҡаршы химиотерапиянан һуң һөйәк мейеһен йәки гемопоэтик беренсел күҙәнәктәрен аутотрансплантациялау лейкоз, лимфомалар һәм химик һиҙгер яман шеш шештәрендә киң ҡулланыла.
* изотрансплантация, йәки изоген трансплантация — трансплантация доноры генетик һәм иммунологик йәһәттән реципиенттың игеҙәгенә оҡшаш.
* аллотрансплантация, йәки гомотрансплантация — трансплантат доноры — генетик һәм иммунологик яҡтан төрлө кеше организмы.
* ксенотрансплантация, йәки үҙ-ара күсереп ултыртыу — башҡа биологик төрҙәге хайуандан ағзаларҙы күсереп ултыртыу.
Ҡыҙыл кимек матдәһен (костный мозг) күсереп ултыртыу хирургик операция түгел, ә ҡан тапшырыу төрө булып тора.