yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бәхетһеҙлек (хикәйә)

Бәхетһеҙлек — А. П. Чехов хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1886 йылдың 16 авгусында Новое время журналының «Субботники» бүлегендә баҫылған.
Хикәйәлә ауыл нотариусы ҡатыны Софья Петровнаның ире һәм һөйәркәһе менән мөнәсәбәттәре һүрәтләнә. Ижадының был осоронда Чеховты йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙҙың хәле темаһы ныҡ ҡыҙыҡһындырған.

# Бәхетһеҙлек (хикәйә)
## Баҫмалар тарихы

Чехов «Бәхетһеҙлек» хикәйәһен Санкт-Петербургтың «Новое время» журналы өсөн 1886 йылдың башында яҙа. 1887 йылда хикәйә «В сумерках» йыйынтығына индерелә. Хикәйәне йыйынтыҡҡа индергән саҡта Чехов төп геройҙың Софья Петровнаны «бер тапҡыр гонаһ ҡылып ҡара тормошта» тигән өгөтләүен төшөрөп ҡалдыра.
Рус әҙәбиәте белгесе Дональд Рейфилд 1886 йылды «Annus mirabilis» Чехов ижадындағы мөһим ваҡиғаларға бай йыл тип атай.
Чехов тере саҡта хикәйә дат, немец, серб-хорват, словак һәм чех телдәренә тәржемә ителеп баҫыла.

# Бәхетһеҙлек (хикәйә)
## Сюжет

Софья Петровна, 25 йәшлек хужабикә, үҙенең ире, нотариус Андрей, менән бер ҡаласыҡта йәй үткәрә. Софьяның элекке дуҫы, адвокат Ильин уның артынан йөрөй башлай. Софья Ильинға үҙе артынан йөрөүҙе туҡтатыуҙы үтенә һәм бары тик дуҫ булып ҡалырға ғына тәҡдим итә. Ләкин Ильин Софья Петровнанан уны ситкә ҡаҡмауҙы һорай.
Софья үҙенең ғашиҡ булыуын аңлай һәм никахын ҡотҡарып ҡалыу өсөн ире Андрейҙан уны был ҡаласыҡтан йыраҡҡа алып китеүен үтенә. Ул Андрейға үҙенең тойғолары тураһында һөйләй, ә тегеһе ҡатынының һүҙҙәрен бары тик «фантазия» (уйҙырма) ғына тип атай. Шул уҡ кистә Софья Ильин янына китә.

# Бәхетһеҙлек (хикәйә)
## Анализ

«Бәхетһеҙлек» хикәйәһенең төп темаһы - мөхәббәт һәм ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәттәге урыны. Яҙыусының был осорҙа яҙған әҫәрҙәре һәр саҡ кеше тойғолары, кисерештәре тураһында була. Ҡатын-ҡыҙ мөхәббәте улар янындағы ирҙәрҙең холҡона бик ҙур йоғонто яһай.
Тәнҡитселәр әйтеүенсә, Чеховтың ижадына Лев Толстой әҫәрҙәренең,бигерәк тә уның «Анна Каренина» романы ныҡ тәьҫир иткән. Рейфилд шулай уҡ Чехов ижадына Ги де Мопассандың ҡатын-ҡыҙҙар тураһындағы әҫәрҙәренең йоғонтоһо зур булғанлыҡты билдәләй. Шул уҡ ваҡытта «Бәхетһеҙлек» хикәйәһе ундай темалы әҫәрҙәргә пародия итеп яҙылыуы ла ихтимал.

# Бәхетһеҙлек (хикәйә)
## Мираҫ

Джеймс Н. Лолин (James N. Loehlin) әйтеүенсә, «Бәхетһеҙлек» хикәйәһенең Чехов тарафынан һуңғараҡ яҙылған «Попрыгунья» хикәйәһенә ныҡ йоғонтоһо бар. Рейфилд Софьяның һөйәркәһе менән һөйләшеүҙәрен Чеховтың «Чайка» пьесаһындағы Елена менән Ваня араһындағы диалогҡа оҡшата.
# Юр-Яха (йылға)

Юр-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға 3-сө Ярро-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Юр-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037276
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303727
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шёпсталь

Шёпсталь (нем. Schopstal) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2550 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,62 км². Диңгеҙ кимәленән 231 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2829 һәм автомобиль коды NOL.
# Отель-де-Франс (Ле-Ман)

Отель-де-Франс (франц. Hotel de France) — Ле-Мандан көньяҡҡа ҡарай 43 км алыҫлыҡта урынлашҡан Ла-Шартр-сюр-ле-Луар ҡалаһының үҙәгендәге тарихи ҡунаҡхана. 22 номерлы һәм ар-деко стилендәге фасадлы ҡунаҡхана République de la Place, 20 адресы буйынса урынлашҡан. Ҡунаҡхана үҙенең ярышыусылары, спорт командалары һәм Ле-Ман 24 сәғәт автомобиль уҙышсылары менән оҙаҡ бәйләнештә булыуы менән билдәле.

# Отель-де-Франс (Ле-Ман)
## Тарихы

Ҡунаҡхана 1905 йылда асылған, уның менән Пасто ғаиләһе дүрт быуын дауамында идара иткән, 2013 йыл аҙағында уның хужаһы алмашына. 1953 йылда ҡунаҡхана Ле-Ман 24 сәғәт уҙыштары командаһының штаб-фатиры сифатында ҡулланыла, ул бигерәк тә Джон Уайер етәкләгән команда өсөн популяр була. Джон Уайер Aston Martin һәм Gulf Oil еңеүсе командалары менән етәкселек итә, ә уның Ле-Мандағы беренсе триумфы 1959 йылда ҡунаҡханала билдәләнә. Шулай итеп Отель-де-Франс автомобиль спорты тарихының бер өлөшө була.
Ҡунаҡхана эргәһендәге гараж һәм хәҙер бина артында автомобилдәр ҡуя торған урын механиктар тарафынан ярыш машиналары өҫтөндә эшләү урыны булған, улары һуңынан 1970 йылдар башына тиклем дөйөм ҡулланышлы юлдарҙа йөрөгән. Ҡунаҡхана Ле-Ман 24 сәғәт уҙышының табыныусылары араһында мөһим була. Уның барының стеналары элекке һәм хәҙерге уҙышсыларҙың фотоһүрәттәре менән ҡапланған, уларҙың күбеһенә уҙышсылар үҙҙәре ҡул ҡуйған.
2014 йылдың башында ҡунаҡханала капиталь ремонт үтә.

# Отель-де-Франс (Ле-Ман)
## Билдәле йәшәүселәре

Ҡунаҡханала бөтә донъяға билдәле спортсылар, кино йондоҙҙары, дәүләт лидерҙары һәм король ғаиләһе ағзалары булып киткән.
Ҡунаҡханала Ле-Ман 24 сәғәт Ле-Ман уҙышының еңеүселәре Жаки Икс (6 тапҡыр), Дерек Белл (5 тапҡыр), Трентиньян Морис (1954 йылда еңеүсе), Хилл Фил һәм Оливье Жандебьен (1958 йыл), шулай уҡ күп кенә башҡалар ҡунаҡ була.
Актёр һәм автомобилдә уҙышсы Стив Маккуин 1971 йылда фильм төшөрөү ваҡытында ҡунаҡханала йәшәгән. Шулай уҡ ҡунаҡханала Франция президенты Рене Коти, Бертиль, герцог Халландский, Джон Кеннедиҙың пресс-секретары Пьер Сэлинджер, Джон Фицджеральдтың һәм Роберт Кеннедиҙың балалары булып китә.
# Мәзитов Харис Ғиматдин улы

Мәзитов Харис Ғиматдин улы (1909 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 1-се эскадроны взводы командиры ярҙамсыһы.

# Мәзитов Харис Ғиматдин улы
## Биографияһы

Харис Ғиматдин улы Мәзитов 1909 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Үрге Яйыҡбай ауылында тыуған тыуған. Һуғыш башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 1-се эскадроны взводында командир ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә (хәҙер Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Тербуны районы тирәһендәге аяуһыҙ алыштар барышында хәбәрһеҙ юғала. Яугирҙың һуңғы төйәге Икенсе Тербуны ауыл биләмәһендәге туғанлыҡ ҡәберлегендә. Кире ҡайтармаҫлыҡ юғалтыуҙар исемлегендә Яйыҡбай ауылында йәшәгән яугирҙың ҡатыны Мәзитова Рәбиға күрһәтелгән.

# Мәзитов Харис Ғиматдин улы
## Хәтер

1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.
# Самрау

Самрау — башҡорт фольклорының мифологик образы, персонажы. Башҡорт халыҡ әкиәттәрендә сәмреғош. Иран мифологияһындағы Симург ҡошҡа барып тоташа.

# Самрау
## Самрау «Урал-батыр» эпосында

Башҡорт мифологияһында Самрау күктә йәшәгән Оло тәңре, Күк тәңре. «Урал батыр» эпосында Самрау антропоморф йән эйәһе, күк һәм ҡоштар батшаһы итеп бирелә. Самрау батшалығында кешеләр ҡайғыны, эс бошоуҙы белмәй, ит ашамай, ҡан эсмәй, бүре менән һарыҡ, төлкө менән тауыҡ дуҫ йәшәй.
Әммә Ҡояш һәм Ай уның ҡатындары, йәғни Самрау ябай ғына ҡоштар батшаһы түгел икән. Ҡояш менән Айҙан Самрауҙың Һомай һәм Айһылыу исемле ҡыҙҙары бар. Улар йә кеше, йә ҡош ҡиәфәтенә инә ала. Аталары кеүек улар ҙа күрәҙәлек итеү һәләтенә эйә. Шулай итеп ҡыҙҙары ла Самрауҙың ябай түгел, улар ҙа тәңреләр затынан. Самрау күктең генә түел, ерҙең, ер аҫтының да хужаһы килеп сыға. Шулай итеп Самрау Оло, Баш тәңре булып сыға.

# Самрау
## Самрау әкиәттәрҙә

«Ҡамыр батыр менән убырлы ҡарсыҡ», «Айыуғолак», «Аҡъял батыр» һәм башҡа башҡорт халыҡ әкиәттәрендә осраған сәмреғош та ябай ҡош түгел. Ул да тылсымға эйә булған ер аҫтында йәшәгән гигант ҡош. Беренсенән, ул ҡанат ҡағып батырҙың һум ите киҫелеп алған ерен тиҙ генә уңалта. Икенсенән, аҫҡы һәм өҫкө донъяны бәйләй. Ул ер аҫтынан бәләгә тарыған батырҙың балаларын йыландан ҡотҡарған өсөн рәхмәт белдерә. Шулай итеп сәмреғош та тәңрелек сифаттарына эйә. Самрау һүҙенең һәм образының килеп сығышын ғалимдар, иран телдәре менән бәйләй. Самрау һәм сәмреғош атамаһындағы сәмре элементы иран халыҡтары мифологияһындағы ҡош исемен хәтерләтә.

# Самрау
## Самрау тураһында эпосты тикшеренеүселәр

Тарихсы З. Ғ. Әминев башҡорт мифологияһында Самрау исеме менән башҡорттарҙың боронғо ата-бабалары Күкте күҙ уңында тотҡан тип иҫәпләй.
В. С. Мәүлитов раҫлауынса, ҡояшлы Самрау иле — ғәҙел йәмәғәт ҡоролошо идеалдары, уларға һәр халыҡ ынтыла.
Этнограф У. Ш. Атанғолов фекеренсә, башҡорттар «Самрау батшалығы»нда дөйөм тыныслыҡты, етешлекте һәм татыулыҡты, ниндәйҙер сәйәси идеалды күргән:
   Самрау илендә бөтәһе лә тиң хоҡуҡлы, берәү ҙә бер кемде лә яфаламай, башҡаларҙың намыҫына һәм дәрәжәһенә ҡул һуҙмай, барыһы ла дөйөм мәнфәғәт өсөн эшләй, бер кем дә байырға ынтылмай, ҡәрҙәшлек ҡанундары буйынса йәшәй. Әгәр кемдер йолаларға һәм тәртиптәргә ынтылыусылар икән, «кешеләр үҙ-ара һөйләшеп, уны илдән ҡыуа». Самрау үҙенең батшалығы менән бер ниндәй етәкселек юҡ та кеүек итеп идара итә.
Самрау мифик батшалығында енәйәтсене илдән ҡыуыу йәки тыуған еренән айырыу иң юғары яза була. Мәҫәлән, илгә һәм унда йәшәүселәргә ҡаршы бөтә енәйәттәргә ҡарамаҫтан, Шүлгәнде унан ҡыуыу язаһы ғына бирелә.
У. Ш. Атанғолов эпостың башҡорт халҡына йоғонтоһон ошолай аңлата:
   Күп кенә тарихсылар башҡорттарҙа дәүләтселек булғанмы, юҡмы, тип бәхәсләшә. «Урал батыр» эпосын күңелендә йөрөткән халыҡтың дәүләтселеге булыуы мөмкин түгел. Күрәһең, башҡорттар шәхси азатлығын өҫтөн ҡуйған, һәм уның өсөн йәнен аямаған. Улар ҡоралланған, ойошҡан булған, тышҡы хәүеф-хәтәрҙәр осрағында тиҙ генә берләшә алған һәм көслө көскә эйә булған.
# Харвер-Тяха

Харвер-Тяха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Егур-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Харвер-Тяха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044321
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204432
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хамы-Се

Хамы-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға №5380 исемһеҙ тармАғиҙелтың һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хамы-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053825
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305382
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бертка

Бертка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 210 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Бертка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006732
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100673
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сухая Двоенка

Сухая Двоенка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Латрык йылғаһының уң ярына тамағынан 4,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Сухая Двоенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000852
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Арка-Онур-Яха

Арка-Онур-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адер-Паюта йылғаһының уң ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Арка-Онур-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053955
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305395
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Эрзәндәрҙең флагы

Эрзәндәрҙең милли флагы (эрзя Эрзянь раськень коцт, һүҙмә-һүҙ: эрзән халҡы флагы) — Рәсәйҙә йәшәгән халыҡ — эрзәндәрҙең милли флагы.

# Эрзәндәрҙең флагы
## Флагтың һүрәтләнеше

Флаг дәүмәле — 1:2 пропорцияһында. Бер киңлектәге өс горизонталь һыҙаттан тора: өҫкө өлөшө — аҡ, уртала — ҡыҙыл, аҫҡы өлөшө ҡара төҫтә. Ул Валентин Девяткин тарафынан эшләнә һәм 1990 йылда «Масторава» йәмғиәте тарафынан раҫлана. Төп төҫтәр «эрзән ҡатын-ҡыҙҙары һәм ир-аттарының милли кейеме биҙәктәре төҫөн ҡабатлай». Йылдар үткәс эрзән флагын Эрзән халҡы конгресы раҫлай:
   "Эрзән конгресы флаг сифатында аҡ-ҡыҙыл-ҡара (өҫтән-аҫҡа), төҫтәрендә Азатлыҡ, Тормош һәм Эрзә Ерен символлаштырған туҡыманы раҫлай.

# Эрзәндәрҙең флагы
## Флаг символикаһының аңлатмаһы

Ҡара төҫ — ул ер генә түгел, пулая — эрзән ҡатын-ҡыҙҙарының милли кейеменең янбаш өлөшө төҫө. Бынан шундай һығымта яһарға мөмкин, тимәк, эрзәндәрҙең ата-бабалары өсөн ҡара төҫ — матәм төҫө түгел, ә уңышты һәм ҡатын-ҡыҙ башланғысын символлаштыра. Киң мәғәнәлә алғанда — был Масторав (рус. Мать-земля эрзя мастормастор— ер, эрзя аваау— әсә). Әгәр бында ҡыҙыл төҫтө ҡан — эрзә халыҡтары символы, ә аҡ — Инешкипаз символы (рус. Верховный Бог) тип ҡараһаҡ, түбәндәге мәғәнә килеп сыға: «Инешкипаз-Эрзә-Масторава».
Төҫтәрҙең төп аңлатмаһынан тыш, икенсе тарктовканы ла нигеҙле тип һанарға мөмкин: Масторава (ҡара төҫ), -ҙендә эшләүсе эрзәгә (ҡыҙыл төҫ) таяныс һәм тормош бирә, уларҙы өҫтән Инешкипаз (аҡ төҫ) яҡлап һәм ҡурсалап тора.

# Эрзәндәрҙең флагы
## Флагты ҡулланыу

«Ҡара-ҡыҙыл-аҡ» триколор рәсми эрзән байрамдарында ла, халыҡтың көндәлек мәҙәни тормошонда ла ҡулланыла. Ул үҙ халҡы өсөн, хатта рәсми властар танымағанда ла, легитим булып тора. Флаг ҡулланылған күпселек байрамдар Эрзә халҡы конгресында ҡабул ителә:
* 16 апрель — Эрзән теле көнө (эрзя Эрзянь Келень Чи)
* Сельское моление (эрзя Велень озкс)
* Бөтә эрзән моление-байрамы (эрзя Раськень ОзксРаськень Озкс)
* Эрзән халыҡтары конгресы (эрзя Эрзянь Инекужо)
* Эрзянь лисьмапря.
* 21 декабрь — «Масторав» эпосы көнө
Бынан тыш, «эрзянь раськенькоцт» фин-уғыр халыҡтарының VI Бөтә донъя конгресында, МАФУН Конгресында, Ханньяла, шулай уҡ Алтай крайында һәм Новгород өлкәһендә елберләй.
# Жизйә

Жизйә йәки жи́зиә (ғәр. جزْية‎), шулай уҡ хараж — мосолман дәүләттәрендә башҡа дин тотоусыларға (зимми) йән башына һалынған яһаҡ. Ислам хоҡуҡ белгестәре жизйәне яулап алынғандарҙың ғүмере, мал-мөлкәте именлеген тәьмин иткән өсөн түләү тип ҡарай. Яһаҡ түләүҙән ҡатын-ҡыҙҙар, ҡарттар, инвалидтар, ярлы бәндәләр, монахтар (VIII быуат башына тиклем) һәм мосолман армияһы сафында һуғышҡан христиандар азат ителгән.

# Жизйә
## Тарихы

"Жизйә" һүҙе Әт-Тәүбә сүрәһенең 29-сы аятында осрай. Урта быуат хоҡуҡ белгестәре бының яһаҡ тураһында булыуына шикләнә, бары түләү булғандыр тип фараз итәләр. әлбиттә был аятаҫтында түгел, ә бары тик «гүзәл». VII быуатта жизйә менән хараж менән бутала, сөнки яулап алынған өлкәләрҙән алынған яһаҡ түләнеү тип ҡабул ителгән. VIII быуаттың тәүге сирегендә жизйә индивидуаль яуаплылыҡ талап иткән яһаҡ булараҡ үҫешә. яһаҡтар арта, шул сәбәпле халыҡтың матди хәле лә хөртәйә.

# Жизйә
## Түләүҙәр

Жизйәне балиғ булған ир-ат түләгән. Һалым түләүсенең мөлкәт хәленә ҡарап, жизйә 12, 24 48 йәки дирһәм тәшкил иткән, ә әйләнештә алтын булған илдәрҙә — 1,2,4 динар. Был ставкалар XV быуатҡа тиклем һаҡланған, әммә Ғосман империяһында аҡса осһоҙланыу сәбәпле һалым күләме үҙгәрә бара.
XI—XIII быуаттарҙа күпселек исла илдәре коллектив яуаплылыҡ системаһына күсә. Яһаҡты йыйыу һәм ваҡытында тапшырыу өсөн йәмәғәт башлығы яуап биргән.
Мираҫҡа ер алған ҡатындар ҙа яһаҡ түләгән. Жизйәнән мосолман армияһы сафында һуғышҡан христиандар азат ителгән. Сицилия графлығында мосолмандарҙан йән башына йыйған түләүҙәр ҙә жизйә тип аталған.
# Кеп

Кеп — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 347 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Кеп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032998
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103299
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡәзвин

Ҡәзвин тыңларға (мәғл.) (фарс. قزوین, произн. [ɢæzˈviːn]) — Ирандың төньяғында урынлашҡан ҡала. Ҡәзвин провинцияһының административ үҙәге.
# Ереван циркы

Ереван циркы (әрм. Երևանի կրկես) 1930 йылдарҙа нигеҙ һалына. Бина һуңынан 1962 йылда тулыһынса реконструкциялана һәм 2012 йылдың сентябрендә һүтелә. Яңы цирк бинаһы төҙөлә башлай, уны 2018 йылдың көҙөндә асыу планлаштырыла.

# Ереван циркы
## Тарихы

Ереван циркының беренсе ағас бинаһы 1930 йылда төҙөлә. 1939 йылда Николай Буниатян проекты буйынса яңы бина төҙөлә, ул 800 тамашасыға иҫәпләнә. 1962 йылда был бина Вагаршак Белубекян проекты буйынса Карлен Варданян етәкселегендә тулыһынса реконструкциялана. Дүрт ҡатлы бинаның бейеклеге 18 метр тәшкил итә, тамаша залы 1,5 мең кеше һыйҙырышлы була. Ереван циркы сәхнәһендә Каранлаш, Леонид Енгибаров, Игорь Кио, Степан Исаакян сығыш яһай. XXI быуат башына тиклем бина ремонтланмай.
Ереван циркы 2005 йылдың авгусында хосусилаштырыла. 150 миллион драмға ул Сос Петросян етәкселегендәге коллективтың милкенә күсте. 2011 йылда Мәскәүҙәге әрмән бизнесмены Самвел Карапетян үҙенең «Ташир» компаниялар төркөмө Ереван циркын реконструкциялауға 10 миллион доллар инвестициялауын хәбәр итә.
2011 йылдың авгусында «Ташир» компаниялар төркөмө ремонт эштәрен башлай. Һуңыраҡ бинаны тулыһынса һүтеп, яңы бина төҙөргә ҡарар ителә, сөнки иҫкеһен бөтөнләй реконструкцияларға мөмкин булмай. Цирк көмбәҙе 2012 йылдың 21 июлендә алына. Бер нисә ай үткәс, 2012 йылдың 8 сентябрендә, бина тулыһынса һүтеп алына. Был процесс менән Әрмәнстандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы етәкселек итә.
Цирк хайуандары ваҡытлыса Ереван зоопаркына күсерелә.
Яңы бина 8 ҡатлы буласаҡ, шул иҫәптән икеһе — ер аҫтында, унда автомобиль парковкалары урынлаша. Өҫкө ҡаттарҙа Ереванға гастролдәргә килгән цирк труппалары өсөн ҡунаҡхана Ереван цирк труппаһы гастролдәр ойоштороу өсөн һуңғы ҡатлы ҡунаҡхана бүлмәләре эшләнәсәк. Яңы бинаның бейеклеге — 24-25 метр, тамаша залы 2350 кеше һыйҙырышлы. Циркта 3 алмаш манеж бар .

# Ереван циркы
## Мәҙәниәттә

1963 йылда режиссёр Генрик Маляндың «Путь на арену» фильмының күп сәхнәләре Ереван циркында, билдәле клоун Леонид Енгибаров ҡатнашлығында төшөрөлә.
# Кармала (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)

Кармала — Рәсәйҙәге йылға. Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Кармала (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005053
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100505
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Корбуссен

Корбуссен (нем. Korbußen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 470 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,22 км². Диңгеҙ кимәленән 291 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7554 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Ҡыҙыл Мәсет (Ырымбур өлкәһе)

Ҡыҙыл Мәсет (рус. Кзыл-Мечеть) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Туҡ районындағы ауыл. Свердлово ауыл биләмәһе составына инә.

# Ҡыҙыл Мәсет (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ҡыҙыл Мәсет — һеңрән башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 9-сы башҡорт кантонының 40-сы йортона ҡарай.

# Ҡыҙыл Мәсет (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

| 1834 | 1859 | 1900. |
| 235 | 296 | 147 |

# Ҡыҙыл Мәсет (Ырымбур өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Сәлихов Яхъя Шәрәф улы (1893—1937) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.
# Зиденлангенбек

Зиденлангенбек (нем. Siedenlangenbeck) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 466 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,55 км². Диңгеҙ кимәленән 36 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.