yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тута

Тута — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шайтанка йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006300
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300630
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Диңгеҙ моллюскыһы (хикәйә)

Диңгеҙ моллюскаһы — Антон Чехов хикәйәһе, 1884 йылда яҙылған. Тәүге тапҡыр хикәйә Будильник журналының 486-сы һанында 1884 йылдың 16 декабрендә А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында «ҡаралама, һыҙма» тип баҫыла.

# Диңгеҙ моллюскыһы (хикәйә)
## Тарихы

«Диңгеҙ моллюскаһын» А. П. Чехов 1884 йылда яҙа. Тәүге тапҡыр хикәйә « Будильник» журналының 486-сы һанында 1884 йылдың 16 декабрендә баҫыла.
Хикәйә бер ниндәй үҙгәртеүһеҙ Чеховтың Пестрые рассказы йыйынтығына Санкт-Петербургта (1886) индерелә, әҙ генә үҙгәртелгән версияһы 1892—1899 йылдарҙа сыҡҡан артабанғы ун өс йыйылма баҫмаларында сыға. Хикәйә рус яҙыусыларының йыйынтыҡ әҫәрҙәре менән бергә 1895 йылда баҫыла, һуңғараҡ А. П. Чехов әҫәрҙәренең йыйынтығындағы өсөнсө томында тағы ла баҫтырыла.
1886 йылдың 18 ғинуарында В. Билибинға «Диңгеҙ моллюскаһы» хикәйәһен «Пестрые рассказы» йыйынтығына ебәргән саҡта, Чехов үҙенең был хикәйә яҙғандағы бурысы - бары тик медицина һөнәре күҙлегенән сығып бик арып-талып йонсоған кешенең физик һәм йән торошон һүрәтләү тип атай. Чехов: «Транспортҡа инмәй ҡалған бер хикәйәне Һеҙгә ебәрәм… Дөйөм массаға уны ҡушып ебәрегеҙ…Әгәр теләгегеҙ булһа, уҡып ҡарағыҙ: был хикәйәне мин медик булараҡ яҙып ҡараным,»-тип яҙа.
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, венгр, немец, поляк, румын, серб-хорват, словак, фин, чех һәм швед телдәренә тәржемә ителә.

# Диңгеҙ моллюскыһы (хикәйә)
## Сюжет

Бәләкәй генә уллы атай кеше отель янында үтеп барыусыларҙан аҡса теләнселәргә туҡтала. Аслыҡтан һаташа башлаған хәйерсе бала таверналағы кешеләрҙең ҡот осҡос шаяртыуының ҡорбаны була, сөнки ул диңгеҙ моллюскаһының нимә икәнен белмәйенсә, уның ҡабырсағын ашай.
# Ҡыҙ һоратыу

Ҡыҙ һоратыу
«Ҡыҙ һоратыу» йолаһы төрлө яҡтарҙа төрлөсә: «Ҡыҙ әйттереү», «Яусылау» тип тә йөрөтөлә. Күңеленә оҡшаған ҡыҙҙы һоратыр өсөн, егеттең ата-әсәһе шул йортҡа яусы ебәрә. Ике аралағы килешеү-килешмәүҙең һөҙөмтәһе яусынан тора. Шуға күрә уны абруйлы, теле үткер һәм шыма, йор һүҙле булыуына ҡарап һайлағандар. Ҡайһы бер яҡтарҙа яусы йәш кеше булһа ла, таяҡ таянып килергә тейеш. Урман башҡорттарында уны бер балағын тыштан һалындырып, билен быуып, ошо ауылдан булһа ла, ат менеп килеүенән танығандар. Эйәренең ҡанъяғаһына сәрмә тағып та килер. Башҡа бер ауылдарҙа, яусыны, өйгә ингәс тә, үҙенең аҫтына мендәр тартып алып һалыуынан ни йомош менән килеүен аңғарғандар.
Яусы бараһы еренә туранан-тура барып инмәй. Уратып-суратып йөрөп, йомош тапҡан булып, икенсе йортҡа ла кереп сыға. Ҡыҙ йортона килеп ингәс тә, тәүҙә хәл-әхеүәл һорашып, һүҙ сурыта. Шунан һуң ғына: «Юғымды юллап йөрөйөм әле, һеҙҙә түгел микән?» — тип һораша. Ҡыҙҙың атаһы ла төплө генә яуап бирмәй, ситләтеп кенә: "Әй, ярар, юғыңды эҙләй бир әле", — тип ҡуя. Яусы киткәс, туған-тыумасаһын йыйып, кәңәш итә. Ҡыҙ һоратыусы егеттең ғаилә, нәҫел-ырыуын төпсөгәс кенә, яусыға хәбәр ебәрә.
Икенсе килгәнендә яусы туп-тура ҡыҙ йортона төшә. Үҙен ҡаршылаған йәш килендәр, ҡыҙҙың әхирәттәренең төртмәле таҡмаҡтарына ла бирешеп тормай. Кинәйәләп, һамаҡлап ниәтен әйтеп бирә:
Миндә ҡайыш баулы ҡарсыға бар,
Һеҙҙә ебәк баулы тутыйғош бар:
Шуны һорай килгәнмен…
Ҡыҙ атаһы яусы менән һөйләшеп, егет атаһына ҡоҙа булырға ризалашһа, яусы ике арала ҡайта-ҡайта йөрөп тора. Ҡыҙ атаһының туғандары, тағы йыйылып, «баш ҡушып кәңәшеү» йолаһын үтәй. Барыһы бер фекергә килгәс, яусыны саҡыртып: «Юғың табылды, беҙҙә булған икән!» — тиҙәр. Ҡыҙ атаһы яусыға — бер күлдәклек — яусы бүләге бирә. Яусы ҡыҙ атаһынан алған һүҙҙәрен егет атаһына алып барып еткерә. Шунан һуң егеттең бер-ике туғанын алып, ҡыҙ әйттерергә баралар, мал алыу туйына саҡырып ҡайталар. Ҡыҙға ҡолонло йә тыу бейә, быҙаулы һыйыр, һарыҡ бирергә вәғәҙәләшәләр.
Ике араны ҡоҙалаштырыу тамам булғас, яусы таяғына таянып, егет атаһына ҡарап тора: был күренеш — «яусының яңағы ҡарышҡан» тип атала. Егеттең атаһы табан ялына яусының ауыҙына тәңкә ҡаптырғас, ул ҡалым, мәһәр хаҡында килешкәнлеген, ҡоҙаларҙы күндергәнлеген әйтә.
Ҡайһы бер осраҡта ҡыҙ әйттерергә оло әбей, йә булмаһа ҡыҙҙың ата-әсәһе үҙе барған. Ундай саҡта ҡапҡа төбөндә ошондай әйтеш әйтелгән:
-Кем унда?
-Беҙ, юлаусылар! Арба ҡыйраны, ҡунырға кертмәҫһегеҙме?
-Арағыҙҙа кемдәр бар?
-Һунарсылар бар!
-Ниндәй кейек ҡыуалар?
-Йәне теләгәнде алалар!
Һөйләшер алдынан буласаҡ ике ҡоҙа тағы әйтеш әйтешеп алған:
-Аҡ тирәк!
-Күк тирәк!
-Беҙҙән һеҙгә кем кәрәк?
-Арағыҙҙан ҡыҙ кәрәк!
-Ҡулығыҙҙа ниҙәр бар?
-Бауға теҙгән тәңкә бар!
-Һабағында ниҙәр бар?
-Шәлкемләнгән ебәк бар!
-Йомошоғоҙ ниҙә ине?
-Миндә ҡайыш баулы ҡарсыға бар,
Һеҙҙә ебәк баулы тутыйғош бар:
Шуны һорай килгәнмен…
-Килгәнеңдә ни күрҙең?
-Парлы ат күрҙем,
Икеһе лә күк икән,
Дилбегәһе яҡшы икән,
Тотҡан мин дә тотоп алдым,
Ысҡындырмайынса ҡалдым,
Ҡулда көс тә бар икән!
Шулай әйтемләшеп, буласаҡ ҡоҙалар вәғәҙә бирешәләр. Егет әсәһе вәғәҙә бүләген, ҡыҙ атаһы яусы бүләген тапшыра. Һөйләшеү аш-һыу мәжлесе менән тамамлана.
# Ротта

Ротта (нем. Rotta) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 860 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,37 км². Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6773 һәм автомобиль коды — WB.
# Яны-Тур-Я

Яны-Тур-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тур-Я (Мань-Тур-Я) йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Яны-Тур-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026851
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302685
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Руниха

Кесе Руниха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Руниха йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Руниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051618
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205161
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алсынбаев Мәхәмәт Мәхәмәтулла улы

Алсынбаев Мәхәмәт Мәхәмәтулла улы (8 март 1949 йыл) — ғалим-хирург, медицина өлкәһе һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1995—2010 йылдарҙа «Иммунопрепарат» предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 2‑се һәм 3‑сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Медицина фәндәре докторы (2003), профессор (2007). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (1999), Башҡортостан Республикаһы атҡаҙанған табибы (1995). Салауат Юлаев ордены кавалеры.

# Алсынбаев Мәхәмәт Мәхәмәтулла улы
## Биографияһынан

Мәхәмәт Мәхәмәтулла улы Алсынбаев БАССР‑ҙың Архангел районы Ҡыҙылъяр ауылында тыуған.
1977 йыл - БДМИ‑ны тамамлағандан һуң “Глуховская” шифаханаһының бүлек мөдире.
1981 йылдан алып Благовещен үҙәк район хәстәханаһының баш табип урынбаҫары.
1986 йылдан — Сибай үҙәк ҡала хәстәханаһының баш табибы.
1990 йылдан — Өфөнөң Ленин районы һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире,.
1991 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советының сектор мөдире.
1993 йылдан — Өфөнөң 21‑се ҡала хәстәханаһының баш табибы.
1995 йылдан башлап “Иммунопрепарат” предприятиеһының генераль директоры (бер үк ваҡытта 1999 йылдан алып лаборатория мөдире).
2010 йылдан — директорҙың беренсе урынбаҫары.

# Алсынбаев Мәхәмәт Мәхәмәтулла улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни хеҙмәттәре иммуномодулләүсе препараттарҙың тән бешеү,эренле шеш һәм башҡа ауырыуҙарҙы дауалау тәьҫирен өйрәнеүгә арналған.
Алсынбаев М.М. ҡатнашлығында үҙенсәлекле яңы иммуноглобулиндар эшләнә, ҡан препараттарын (лейкоцитар интерферон, церулоплазмин һ.б.) етештереү технологияһы камиллаштырыла.
220-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 31 уйлап табыу авторы.

# Алсынбаев Мәхәмәт Мәхәмәтулла улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Башҡортостан Республикаһының 2‑се һәм 3‑сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Алсынбаев Мәхәмәт Мәхәмәтулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (1999)
* Башҡортостан Республикаһы атҡаҙанған табибы (1995).
* Салауат Юлаев ордены кавалеры.

# Алсынбаев Мәхәмәт Мәхәмәтулла улы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Иммунные основы патогенеза, иммунодиагностика и иммунотерапия при аллергической патологии легких. Уфа, 1999 (авторҙ.); Основы иммунных и иммунонаправленных методов терапии и профилактики. Уфа, 2000 (авторҙаш)
# Юн-Яха (Полуй ҡушылдығы)

Юн-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полуй йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Юн-Яха (Полуй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300033238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303323
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ялым

Ялым — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №444 исемһеҙ күл ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ялым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы ҡушылған урындан Курган ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500312111200002204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200220
* Бассейн коды — 14.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ай-Парака-Еган

Ай-Парака-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Парака-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ай-Парака-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038156
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203815
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мечетка (Яйыҡ ҡушылдығы)

Мечетка (Кукряк) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1541 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Мечетка (Яйыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004379
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200437
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ломовая (Ковжа ҡушылдығы)

Ломовая (Перечная) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ковжа йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ломовая (Ковжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000086
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000008
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мусагатка

Мусагатка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кумак йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Мусагатка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003246
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200324
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Григорьев Иван Васильевич

Григорьев Иван Васильевич (1 октябрь 1933 йыл — 6 май 2014 йыл) — СССР һәм Рәсәй агросәнәғәт производствоһын ойоштороусы. 1975—2008 йылдарҙа Силәбе өлкәһенең Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы «Россия» дәүләт токомсолоҡ заводы (һуңынан ауыл хужалығы производство кооперативы) директоры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1991). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Силәбе өлкәһе Сосновка районының почётлы гражданы (1995).

# Григорьев Иван Васильевич
## Биографияһы

Иван Васильевич Григорьев 1933 йылдың 1 октябрендә Башҡорт АССР-ының Хәйбулла районы Савельевка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1967 йылда Силәбе совет-партия мәктәбен, 1976 йылда — КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы юғары партия мәктәбен ситтән тороп уҡып тамамлай.
1955—1969 йылдарҙа ул Андреев исемендәге колхозда (Ырымбур өлкәһе) шофер, бригадир, Хәйбулла орлоҡсолоҡ совхозы (Башҡорт АССР-ы) үҙәк бүлексәһендә идарасы булып эшләй.
1969 йылда Силәбе өлкәһенә күсә:
* 1969—1970 йылдарҙа — Сосновка районының «Тепличный» совхозында тәьмин итеү буйынса инженер, эшселәр комитеты рәйесе,
* 1970—1975 йылдарҙа — «Митрофановский» совхозының партия комитеты секретары.
1975 йылдың декабренән — Силәбе өлкәһенең «Россия» дәүләт токомсолоҡ заводы директоры. 1976 йылда Сосновка КПСС район комитетының беренсе секретары итеп һайлана, бер ни тиклем ваҡыт ике вазифаны бер юлы башҡара, ә һуңынан партия эшенән баш тарта. Уның етәкселегендә ауыл хужалығы предприятиеһы өлкәлә иң эре предприятиеләрҙең береһе булып китә, һөт, картуф етештереүҙә махсуслаша һәм ҡара-сыбар тоҡомло тоҡом малын төп үрсетеүсе булып тора. Етди селекцион-тоҡомсолоҡ эштәре һөҙөмтәһендә рекорд класлы саф тоҡомло элиталы малдарҙан торған юғары продуктлы көтөү ойошторола.
И. В. Григорьев Германия Федератив Республикаһында һәм АҠШ-та стажировка үтә, Австрия һәм Нидерландта малсылыҡ ойоштороу тәжрибәһен өйрәнә. Был етди һөҙөмтәләргә өлгәшергә мөмкинлек бирә: бер һыйырҙан 5067 кг һөт һауып алыуға өлгәшелә, һөт етештереү 1,5 тапҡырға, ит һәм ит продукцияһы 1,3 тапҡырға, һөт һатыу — 1,5 тапҡырға, ит — 1,2 тапҡырға арта, тоҡом малын һатыу 400 башҡа етә.
КПСС-тың XXVI съезына делегат итеп һайлана.
Иван Васильевич Григорьев оҙаҡ һәм ҡаты ауырыуҙан һуң 2014 йылдың 6 майында вафат була. Силәбе өлкәһенең Сосновка районы Мирный ҡасабаһында ерләнгән.

# Григорьев Иван Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы,
* Ленин ордены,
* Октябрь Революцияһы ордены,
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены (1997),
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы,
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 50 йыл» юбилей миҙалы,
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре,
* Силәбе өлкәһе Сосновка районының почётлы гражданы.
# Асия

Асия — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

# Асия
## Этимологияһы

Асия исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе дауалаусы, тынысландырыусы тигәнде аңлата.

# Асия
## Билдәле шәхестәр

Нафиҡова Асия Закуан ҡыҙы (9 октябрь 1932 йыл — 4 февраль 1995 йыл) — башҡорт театр актёры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1982) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1972) артисы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971).
Смаҡова Асия Вәфир ҡыҙы (28 август 1947 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010).
Исмәғилева Асия Фәхретдин ҡыҙы (3 июль 1952 йыл) — ғалим-ветеринар врач, профессор, биология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004.
Юнысова Асия Шәйехриза ҡыҙы — журналист, шағир. Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Баулы районының Ҡыҙылъяр ауылы ҡыҙы.
Асия бинт Муза́хим (ғәр. آسيا بنت مزاحم‎‎) — Муса пәйғәмбәр осоронда хакимлыҡ итеүсе Фараондың ҡатыны. Мосолмандар тарафынан бөйөк ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе булараҡ хөрмәт ителә.
# Гогичаант Геле мегалиттары

Гогичаант Геле мегалиттары-Грузияла Самцхе-Джавахети төбәге Боржоми муниципалитетының Чобисхеви ауылындағы милли әһәмиәткә эйә булған мәҙәни ҡомартҡылар.
Урман менән ҡапланған бейек Град Амосар тауының Мтквари үҙәнендә харабалар бар. Ауыл шул таулы урында урынлашҡан. Ҡоролмалар комплексы ике этап төҙөлөштән: христианлыҡҡа тиклем һәм христиан осоронан тора. Археологтар ҡаҙыныу эштәренән һуң шартлы рәүештә биш террасаны билдәләй. I терраса ике өлөштән тора. Был инеү урыны өҫтөндә сәйер арка менән. Ҡоролма бер ниндәй ҙә беркетеп ҡуйыусы иретмәһеҙ вертикаль блоктарҙан тора. Эске бина ике ниша менән көмбәҙ рәүешле. Көмбәҙҙең түбәһендә яҡтылыҡ өсөн тишек бар. Архитектураһы һәм төҙөлөшө буйынса шундай уҡ оҡшаш ҡоролма, әммә ҙур күләмдә III террасала бар. II терраса I-се террасала ике бүлмә терәлеп урынлашҡан. Береһенең эсендә ҡәберҙәргә оҡшаған бер пар таш йәшник урынлашҡан. III терраса иң ҡыҙығы. Археологтар бында өс ҡатлам төҙөлөштө билдәләй: 1-се ҡатлам (ҡыҙыл) - христианлыҡҡа тиклемге дәүер. Был бронза дәүере тип фараз итергә мөмкин. Был көмбәҙ рәүешле бина, уның алдындағы майҙан һәм инеү урынынан уң яҡта бина. 2-се ҡатлам (һары). иртә христиан осоро. 3-сө ҡатлам (миләүшә,иң һуңғы) - V-VII быуат сиркәүе. IV и V терассалар күләмдәре буйынса ҡоролмалар I, II һәм III террасалағы ҡоролмаларҙан күпкә ҡалыша. Былар торлаҡ биналар булыуы мөмкин. Үҙәк биналар ҙур таш киҫәктәренән төҙөлгән. Чобсихеви залдары үҙенең сәнғәт һәм тарихи ҡиммәте менән донъя әһәмиәтендәге ҡомартҡылар иҫәбендә тора.
2006 йылдың 30 мартында Грузияның ҡомартҡыларҙы һәм спортты һаҡлау буйынса Мәҙәниәт министрлығы, шул уҡ йылдың 7 ноябрендәге Грузия президентының 665-се указына ярашлы мегалитик ҡоролмалар милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы категорияһына индерелә
# Каль-Одынг-Соим (Амня ҡушылдығы)

Каль-Одынг-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының һул ярына тамағынан 310 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Каль-Одынг-Соим (Амня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021279
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302127
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бара (Аргут ҡушылдығы)

Бара — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Бара (Аргут ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100461
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шушул

Шушул — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урюп йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Шушул
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015835
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201583
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кийзак (Мрас-Су ҡушылдығы)

Кийзак — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кийзак (Мрас-Су ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200009119
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200911
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2