yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Купырка

Купырка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының һул ярына тамағынан 443 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Купырка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102428
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Спасский Николай Сергеевич

Спасский Николай Сергеевич (4 декабрь 1867—1951) — рус һәм СССР ғалим-медигы, физиолог һәм бальнеолог; медицина фәндәре докторы, профессор; надворный советник (1902).
Бер нисә ғилми эш авторы

# Спасский Николай Сергеевич
## Биографияһы

Николай Сергеевич Спасский 1867 йылдың (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1870 йыл) 22 ноябрендә (яңы стиль буйынса 4 декабрь) Пермь губернаһы Соликамск өйәҙенең Яңы-Усолье ауылында (хәҙер Пермь крайының Усолье ҡалаһы) Спасо-Преображенский соборы протоиерейы Спасский Сергей Иванович, уның ҡатыны, дьякон ҡыҙы Мария Ивановна ғаиләһендә тыуған. Ғаиләлә биш бала була
1881 йылда Соликамск дини училищеһын һәм 1887 йылда Пермь дини семинарияһын тамамлағандан һуң, Екатеринбург банк контораһында бухгалтер ярҙамсыһы булып эшләй. 1889 Томск университетының медицина факультетына уҡырға инә, уны 1894 йылда отличие менән табип дәрәжәһендә тамамлай. 1895 йылдың сентябренән прозектор вазифаһын башҡара. 1901 йылдан алып — физиологияһы кафедраһы янында прозектор була. Ошо уҡ йылда профессор В.Н.Великий етәкселегендәмедицина фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн «К вопросу о физиологическом действии токов высокого напряжения и большой частоты перерывов» темаһына диссертация яҡлай.
1906 йылдан — штаттан тыш ассистент, 1911 йылдан — приват-доцент, 1915 йылдан — Томск университетының фармакология кафедраһы янында прозектор. Беренсе донъя һуғышы осоронда 1915 йылда, тиф эпидемияһы ваҡытында Сербия территорияһында «Христиан ярҙамы» Комитеты ойошторған Рәсәй Ҡыҙыл Тәреһенең Александр общинаһы отрядында өлкән табип булып эшләй.
1920 йылда Халыҡ комиссарҙары советы декреты тарафынан доцент һәм өс йылдан да ашыу приват-доцент булараҡ бальнеология кафедраһына профессорҙар иҫәбенә күсерелә.
1922—1932 йылдарҙа — Иркутск университетының медицина факультеты нормаль физиология кафедраһы мөдире (1930 йылдан — Иркутск медицина институты, хәҙер Иркутск дәүләт медицина университеты).
1933—1938 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт медицина институтында (хәҙер Башҡорт дәүләт медицина университеты) нормаль физиология кафедраһы мөдире була
1938 йылдан — Ҡырым медицина институтының (хәҙер С.И. Георгиевский исемендәге Медицина академияһы) нормаль физиология кафедраһы мөдире. Шулай уҡ М.В.Фрунзе исемендәге Ҡырым дәүләт педагогия институтында уҡыта.
Николай Сергеевич Спасский 1951 йылда вафат була.
Пермь крайының архив фондында Н.С. Спасскийға ҡараған документтар һаҡлана

# Спасский Николай Сергеевич
## Ҡаҙаныштары

* Рәсәй империяһы ордены — III дәрәжә Изге Станислав ордены менән бүләкләнгән (1904).
* СССР наградалары: Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм «Почёт билдәһе» ордены, «1941—1945 йй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалы.
* «РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре» почетлы исеменә лайыҡ булған (1945).
# Соргель

Соргель — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пыела йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Соргель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024846
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002484
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡараяҡуп мәҙәниәте

Ҡараяҡуп мәҙәниәте — Көньяҡ Уралдағы археологик мәҙәниәт. Тикшеренеүселәр тарафынан ҡараяҡуп мәҙәниәте кушнаренко археология мәҙәниәте менән бергә венгрҙарҙың ата-бабалары булған уғырҙар йәки протобашҡортар менән сағыштырыла.

# Ҡараяҡуп мәҙәниәте
## Үҙенсәлектәре

Ҡараяҡуп мәҙәниәте IX-Х быуаттарҙағы Тарихи Башҡортостан сиктәренә инә. Ҡайсағында уны иртә башҡорттар мәҙәниәте тип тә атайҙар.
Ҡараяҡуп мәҙәниәте һәйкәлдәренең күп һанлы һәйкәлдәре халыҡ йәшәгән урындар булып тора. Улар — Ҡараяҡуп, Иҫке Ҡалмаш, Сатра, Таптыҡ, Кушнаренко, Суҡраҡлы, Удельно-Дыуанай, Һаҫыҡкүл, Дәүләкән ҡаласыҡтары. Майҙандары 1000 квадрат метрға тиклем етә. Улар убаларҙа урынлашып, бер йә ике бейек булмаған вал һәм соҡор менән уратып алына.
Мәҙәниәткә шулай уҡ диаметры 8-10 метр, ҡәбер өҫтөнән бейеклеге 40-60 см булған ҡурғандар ҙа ҡарай. Ҡәберҙәр эргәһендә һәм уның эсендә атты ниндәйҙер ритуал менән ерләү эҙе һаҡлана (тиреләре, баштары һәм дүрт тояғы). Кешеләрҙе ағас табуттарҙа ерләйҙәр. Уның төбөнә кейеҙ, йөн туҡыма йәки септә түшәлә. Ҡәбергә төшөрөр алдынан табутты ут өҫтөндә тотҡандар. Бының менән мәйетте яндырыу йолаһы имитацияланған. мәйеттәрҙең аяғы бик йыш бау менән бәйләнгән — йәнәһе, ул тороп, тереләргә зыян килтермәһен. Табуттарға эйәр-өпсөн һалынған. Ҡайһы берҙә был әйберҙәрҙе һалырға ҡҡәбер эргәһендә айырым йәшерен соҡорҙар ҡаҙылған.

# Ҡараяҡуп мәҙәниәте
## Ҡомартҡылары

Караяҡуп мәҙәниәте ерләү ҡомартҡылары булып ҡурғанлы ҡәберлектәр тора. Мәйеттәр һай, оҙонса йәки тура мөйөшлө ҡәбер соҡорҙарында салҡан һалып, башы менән көнбайышҡа ҡаратып ерләнгән. Баш осонда ат һөйәктәре, йәғни ҡорбан аҙығы һалынған балсыҡ һауыттар, аяҡ осонда — төрөлгән йылҡы тиреһе йәки ат егеү кәрәк-ярағы табылған. Ир заты ҡәберҙәренә тимер ҡылыстар, балталар, тимер һәм һөйәк уҡ башаҡтары - ҡорал предметтары, ҡатын-ҡыҙҙыҡына бронза һәм көмөш беләҙектәр, медальондар, сәс биҙәүестәр, сулпылар, быяла муйынсаҡтар һалынған. Билбау йыйылмалары - бронза һәм көмөш менән биҙәлгән ҡаптырмалар, көмөш пластинкалар менән биҙәлгән сулпылар, алтын пластинкалар менән биҙәлгән ҡайыш остары осрай.
Ҡараяҡуп мәҙәниәте Көнбайыш Себерҙең урман-дала райондарында формалаша, тип иҫәпләй ҡайһы бер тикшеренеүселәр, ә башҡалары икенсе версияны — Ҡаҙағстандың һәм Көньяҡ Себерҙең көньяҡ һәм көньяҡ-көнсығыш далаларында тигәнде иҫбатлай. Н.А. Мәжитов, Ә.Н. Солтанова һәм башҡаларға ярашлы, Ҡараяҡуп мәҙәниәтен төрки ҡәбиләләр йөрөткән, шулай уҡ улар Ҡараяҡуп мәҙәниәте ҡомартҡыларының таралыу өлкәһен башҡорттар йәшәгән территориялар тиңләштерелә; ҡара: Башҡортостан). В. А. Иванов, Е. П. Казаков, Е. А. Халикова фекеренсә, Бөйөк Венгрия йәки фин-уғыр ҡәбиләләре территорияһы менән тап килә, ти.
# Солтанай (Пермь крайы)

Солтанай (Султанай, Аҫтанып) — Пермь крайының Барҙы районындағы ауыл. Сәрәш ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618163, ОКАТО коды — 57204840003. Ауыл район үҙәге Барҙынан яҡынса 15 км аралыҡта урынлашҡан.

# Солтанай (Пермь крайы)
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 411 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 183 ир һәм 228 ҡатын.
2005 йылда ауылда 475 кеше йәшәгән.

# Солтанай (Пермь крайы)
## Тарих

1897 йылда сауҙагәр-меценат Мөхәммәтғата Мансуров тарафынан ауылда «Мансуриә» мәҙрәсәһе асыла.

# Солтанай (Пермь крайы)
## Билдәле шәхестәре

* Мөхәмәтғата Мансуров — дин һәм йәмәғәт эшмәкәре, ишан, мәғрифәтсе, эшҡыуар һәм меценат, башҡорт кенәздәре тоҡомо вәкиле.
* Әминев Зариф Хурамша улы — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, Дан орденының тулы кавалеры.
# Хайгендорф

Хайгендорф (нем. Heygendorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 616 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,35 км². Диңгеҙ кимәленән 122 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6556 һәм автомобиль коды — KYF.
# Нюренга

Нюренга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Това йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Нюренга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014580
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001458
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лэм-Пуа-Ю

Лэм-Пуа-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Народ йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Лэм-Пуа-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026523
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302652
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Туаге-Яха

Туаге-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тиутей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Туаге-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040627
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304062
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы

Бәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы (15 ноябрь 1931 йыл — 30 октябрь 2020 йыл) — бейеүсе, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1977). Бәҙретдинов Йәғәфәр Зәйнәғетдин улының туғаны.

# Бәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы
## Биографияһы

Ратмир Сәрүәр улы Бәҙретдинов 1931 йылдың 15 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Дыуан-Мәсетле районы (хәҙерге Мәсетле районы) Ҡотош ауылында тыуған. Бәләкәйҙән хисле, халыҡ йырҙарына һәм бейеүҙәренә ғашиҡ була. Үҫмер йылдарында уҡ башҡорт бейеүҙәрен оҫта башҡарыусы булып таныла.
1952 йылда Башҡорт театр-сәнғәт училищеһын тамамлағандан һуң, хеҙмәт юлын Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамблендә солист булып башлай. 1973 йылда ансамблдең директоры итеп тәғәйенләнә. 1980 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының проректоры булып эшләй. 1986—2001 йылдарҙа — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының директор урынбаҫары һәм төп администраторы.
Ратмир Сәрүәр улы Бәҙретдинов 2020 йылдың 30 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды, ул пневмония менән сирләп дауаханала ятҡан

# Бәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы
## Ижады

Хисбулла Зөбәйҙуллин, Мөхәмәт Иҙрисов, Әнүәр Фәхретдинов, Закир Исмәғилев һәм башҡа арҙаҡлы бейеүселәр менән эшләү уға оло мәктәп була. 1955 йылда Варшавала үткән V Бөтә донъя йәштәр һәм студенттарҙың фестивалендә Ратмир Бәҙретдинов сәхнәләш партнерҙары Зилара Әйүпова һәм Фәрит Кәримов менән берлектә тамашасыны һәләте менән таң ҡалдыра. Ф. Ғәскәров исемендәге ансамбль составында ул Польшала, Вьетнамда, Монголияла, Һиндостанда, Францияла, Испанияла — барлығы 40-тан ашыу илдә уңышлы сығыш яһай.
Ратмир Бәҙретдинов башҡарған «Еңел баҫ!», «Йәш йөрәктәр», «Тау бөркөтө», «Өс туған», «Әпипә», «таулы марийҙар бейеүе» юғары башҡарыу оҫталығы өлгөһө булып тора.
2007 йылдан «Байыҡ» телепроектының алыштырғыһыҙ жюри рәйесе булды.

# Бәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы
## Ғаиләһе

* Йәмәғәте — Асия Нафиҡова (1932—1995), театр актёры, Башҡортостандың халыҡ артисы.
* Улдары — Рәшит менән Ирек.

# Бәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1977)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1963)
* «Хеҙмәт отличиеһы өсөн», «Хеҙмәт ветераны», «1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 50 йыл» миҙалдары һәм башҡа наградалар менән бүләкләнгән.
# Огузова

Огузова — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кемчуг йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Огузова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017074
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201707
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Варакин Борис Александрович

Варакин Борис Александрович (22 март 1929 йыл, Вологда — 23 декабрь 2008 йыл, Санкт-Петербург) — ғалим-педагог, тренер. Регби буйынса СССР йыйылма командаһының беренсе тренеры (1974 йыл). Педагогия фәндәре кандидаты (1983). РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1974).

# Варакин Борис Александрович
## Биографияһы
### Спорт карьераһы

Ленинград автоматика һәм приборҙар төҙөү авиация техникумын, П. Ф. Ле́сгафт исемендәге милли дәүләт физик культура, спорт һәм сәләмәтлек университетын тамамлай (1958 йыл). Еңел атлетика менән шөғөлләнә (урта дистанцияға йүгерә), «Буревестник» ирекле спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай. Һуңғараҡ тренерлыҡ карьераһы менән шөғөлләнә, 1963 йылда Ленинград санитар-гигиена медицина институтында (ЛГСМИ) регби секцияһын аса һәм команданың тренеры була. «Буревестник» кеүек билдәле булған ЛСГМИ командаһы менән, 1968 йылда СССР чемпионаты уйындарында 4-се урынды яулай , ә 1969 йылда уның менән бергә «Ленинградтың спорт аҙнаһы» һәм Ленинград Кубогын яулай. Ленинград Кубогы еңеүен билдәләп, ул регби буйынса тренерҙарҙың ҡырҡа етешмәүен билдәләй һәм Лесгафт исемендәге физкультура институтында регби буйынса факультатив курстар асыуҙы саҡыра.
1970 йылда Варакин тренер булараҡ 30 иң яҡшы СССР регбисы исемлегенә эләгә. «Буревестник» менән бергә ул 1971 йылда СССР чемпионатының бронза призеры һәм 1973 йылда СССР чемпионатының көмөш призеры була. «Приморец» клубы менән 1977 йылда СССР Кубогы финалына тиклем етә. 1979 йылда СССР-ҙың Беренсе лигаһында команда менән 8-се урынды яулай һәм уны Юғары лигаға сығара.
1974 йылда Варакин «Социалистик индустрия» призына турнирҙа СССР йыйылма командаһын етәкләй, унда совет регбистары еңә. Варакин командаһында туғыҙ уйынсы Ленинград «Буревестник» командаһы өсөн сығыш яһай. «Социалистик индустрия» турнирҙарында СССР йыйылма командаһы менән шулай уҡ 1975 һәм 1977 йылдарҙа етәкселек итә, һуңыраҡ СССР йыйылма командаһының икенсе тренеры булып эшләй. Варакиндың регбистарҙы әҙерләү методикаһы СССР йыйылма командаһына оҙаҡ ваҡыт рәсми матчтарҙа барлыҡ тиерлек көнәркәштәрҙе еңергә мөмкинлек бирә.
Варакин шулай уҡ Ленинград медицина институтының ҡайһы бер спорт ярыштары судьяһы булып эшләй (шул иҫәптән саңғы уҙыштары).

# Варакин Борис Александрович
## Биографияһы
### Академик карьераһы

1952—1960 йылдарҙа бер нисә предприятиела физик культура инструкторы, 1960—1961 йылдарҙа Петроград райспорткомитет рәйесе була. 1961—1964 йылдарҙа Ленинград санитар-гигиена медицина институтында, 1964—1972 йылдарҙа 1-се Ленинград медицина институтында (физик тәрбиә кафедраһының өлкән уҡытыусыһы) һәм А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетында (1980 йыл) өлкән уҡытыусы. 1972—1979 йылдарҙа 1-се Ленинград медицина институты доценты. Педагогия фәндәре кандидаты (1983). Шулай уҡ «Основы подготовки регбистов» китабы авторҙашы булараҡ билдәле (1984).

# Варакин Борис Александрович
## Библиография

* Холодов Ж. К. Основы подготовки регбистов / Ж. К. Холодов, Б. А. Варакин, В. К. Петренчук. — М.: ФиС, 1981. — 185 с.
# Огнёвка (Катунь ҡушылдығы)

Огнёвка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 629 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Огнёвка (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100312
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Камбарка-2

Камбарка-2 — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/241/49 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Камбарка-2
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015953
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101595
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Делиц-ам-Берге

Делиц-ам-Берге (нем. Delitz am Berge) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 967 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,89 км². Диңгеҙ кимәленән 109 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6246 һәм автомобиль коды — MQ.
# Тумья

Тумья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Тумья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016795
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301679
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нуғаҙаҡ ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Нуғаҙаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы муниципаль берәмеге.

# Нуғаҙаҡ ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Ауыл Советы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Армянка

Армянка — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы/Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Гузерипль йылғаһының һул ярына тамағынан 1,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Армянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004397
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100439
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ясновка (Чепца ҡушылдығы)

Ясновка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ясновка (Чепца ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033469
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103346
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Владивосток

Владивосто́к — Рәсәйҙең алыҫ көнсығышында урынлашҡан ҡала. Приморье крайының административ үҙәге. Владивосток ҡала округы составына инә.
Ҡала Транс-Себер магистраленең һуңғы пункты. Муравьёв-Амурск ҡултығында, Япон диңгеҙе ярында ята.

# Владивосток
## Исеме

Владивосток рус телендә «владеть» һәм «Восток» һүҙҙәренән төҙөлгән.
Рәсми булмаған ҡытай исеме — 海参崴 («хайшэньвэй» йәки «хайшэньвай»), «залив трепанга» тип тәржемә ителә.

# Владивосток
## Фән һәм мәғариф

* Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһы(РАНХиГС) филиалы.
* Федераль университеты бар

# Владивосток
## Cәнәғәте

Ҡалала Mazda, Toyota сит ил маркалы машиналарҙы йыйыу заводтары бар.

# Владивосток
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 5,0 | 9,9 | 15,2 | 24,1 | 29,5 | 31,8 | 33,6 | 32,6 | 30,0 | 23,4 | 17,5 | 9,4 | 33,6 |
| Уртаса максимум, °C | −8,1 | −4,2 | 2,2 | 9,9 | 14,8 | 17,8 | 21,1 | 23,2 | 19,8 | 12,9 | 3,1 | −5,1 | 9,0 |
| Уртаса температура, °C | −11,9 | −8,4 | −1,9 | 5,1 | 9,8 | 13,6 | 17,6 | 19,8 | 16,0 | 8,9 | −0,9 | −9,1 | 4,9 |
| Уртаса минимум, °C | −15,4 | −11,6 | −4,9 | 2,0 | 6,7 | 11,1 | 15,6 | 17,7 | 13,1 | 5,9 | −3,8 | −11,9 | 2,0 |
| Абсолют минимум, °C | −31,4 | −28,9 | −21,3 | −8,1 | −0,8 | 3,7 | 8,8 | 10,1 | 2,2 | −9,7 | −20 | −28,1 | −31,4 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 14 | 15 | 27 | 48 | 81 | 110 | 153 | 151 | 116 | 57 | 28 | 18 | 818 |
| Сығанаҡ: Погода и Климат ||||||||||||||
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 3,9 | 6,5 | 11,9 | 21,7 | 25,5 | 31,8 | 30,5 | 30,3 | 29,3 | 23,0 | 16,6 | 7,6 | 31,8 |
| Уртаса максимум, °C | −8,2 | −3,9 | 2,8 | 10,0 | 14,8 | 18,1 | 21,0 | 23,8 | 20,4 | 13,4 | 3,8 | −5,7 | 9,1 |
| Уртаса температура, °C | −11,2 | −8,2 | −1,4 | 5,3 | 10,1 | 14,4 | 18,2 | 20,3 | 16,5 | 9,3 | −0,2 | −9,3 | 5,0 |
| Уртаса минимум, °C | −15,2 | −11,2 | −4,8 | 2,3 | 6,8 | 11,7 | 16,7 | 18,0 | 13,6 | 6,3 | −3,2 | −12,6 | 2,3 |
| Абсолют минимум, °C | −27,2 | −24,6 | −16,3 | −5,6 | 0,1 | 4,6 | 10,6 | 11,1 | 5,0 | −5,8 | −16,1 | −24,1 | −27,2 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 18 | 21 | 33 | 58 | 91 | 87 | 179 | 145 | 87 | 53 | 36 | 23 | 831 |
| Сығанаҡ: Компиляция данных с сайта "Погода и Климат" ||||||||||||||
Ҡояш уты, сәғәт. :
| Ай | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Год |
| Ҡояш уты, сәғәт | 177 | 186 | 217 | 192 | 198 | 129 | 121 | 149 | 198 | 205 | 168 | 155 | 2095 |