yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лев Толстой һәйкәле (Мәскәү, Пречистенка)

Лев Толстой һәйкәле Мәскәүҙең Лев Толстой исемендәге Дәүләт музейы ишеге алдында (Пречистенка урамы, 11-се йорт) урынлашҡан. Гранит скульптура 1913 йылда скульптор С. Д. Меркуров тарафынан эшләнгән. Хәҙерге урынында 1972 йылдан алып тора.

# Лев Толстой һәйкәле (Мәскәү, Пречистенка)
## Тарих

Скульптор С. Д. Меркуров төшөрөп 1910 йылдың ноябрендә Лев Николаевич Толстой үлгәс уның йөҙөнән битлеген ала. Бынан һуң ул яҙыусының һәйкәлен яһай башлай. Һәйкәлде эшләүгә заказды мәскәү меценаты Н. А. Шахов бирә. 1913 йылда финляндия гранитынан уйып эшләнгән скульптура әҙер була. Башланғыс ниәт буйынса, һәйкәлде Миусс майҙанындағы А. Л. Шанявскийҙың шәхси университеты бинаһы ҡаршыһына ҡуйыу планлаштырыла. Әммә черносотенныйҙарҙың «Союз русского народа» ойошмаһы сиркәүҙән ҡыуылған динһеҙ яҙыусының һәйкәлен шартлатыу менән янай, сөнки ул төҙөлөп ятҡан Александро-Невский соборына күренеп торорға тейеш була. Һөҙөмтәлә Мәскәү ҡала думаһы һәйкәлде ҡуйырға рөхсәт бирмәй, шунлыҡтан скульптура Меркуров оҫтаханаһында тороп ҡала.
Совет власы йылдарында скульптура тураһында иҫкә алына, һәм 1928 йылда уны Девичье Поле скверында Лениндың монументаль пропаганда планы сиктәренә ярашлы ҡуялар. 1972 йылда уны яңы, монументаль һәйкәл менән алмаштыралар (скульпторы -М. Портянко) , ә С. Д. Меркуров скульптураһын хәҙер торған урынға — Л. Н. Толстой музейы алдына күсерәләр.
Был ике һәйкәлдән тыш, Мәскәүҙә Л. Н. Толстойҙың өсөнсө һәйкәле бар — ул Повар урамындағы «Ростовтар йорто» алдына ҡуйылған.

# Лев Толстой һәйкәле (Мәскәү, Пречистенка)
## Тасуирлама

Һәйкәл Меркуровтың революцияға тиклемге бар эштәре кеүек үк формалары дөйөмләштереп яһалған. Яҙыусының һыны эре бөртөклө ҡыҙыл гранит киҫәгенән үҫеп сыҡҡан кеүек формала. Ул башын еңелсә эйгән. Яҙыусы киң блузалар кейгән, ҡулдары билбауы аҫтында тора.
# Иҫәнғол ҡояш электр станцияһы

Исәнғол ҡояш электр станцияһы, Иҫәнғол станцияһы — Башҡортостан Республикаһы территорияһындағы ҡояш электр станцияһы Ейәнсура районында, ҡеүәте — 9 мвт. 2017 йылдың 29 ноябрендә сафҡа индерелгән.

# Иҫәнғол ҡояш электр станцияһы
## Башы

Иҫәнғол ҡояш электр станцияһы Башҡортостан территорияһында план буйынса 2015 йылдан алып 2018 йылға тиклем төҙөләсәк дөйөм ҡеүәте 64 мегаваттҡа тигеҙ һигеҙ станцияның береһе. РФ хөкүмәтенең 2013 йылдың 28 май № 449 «Яңыртыласаҡ энергия сығанаҡтарын ҡулланыу механизмын стимуллау тураһындағы» ҡарарына ярашлы рәүештә был проекттар тормошҡа ашырыла. Был ҡарар буйынса яңыртыласаҡ энергетика объекттарына индерелгән инвестициялар, ҡояш электр станциялары төҙөлөп бөткәндән һуң, улар эшләп сығарған ҡеүәттәр менән кире ҡайтарылыуҙы гарантлай. Башҡортостан Республикаһындағы бөтә «Хевел» проекттарына инвестицияларҙы тормошҡа ашырыу 2018 йылға тиклем 6 миллиард һумға баһалана.

# Иҫәнғол ҡояш электр станцияһы
## Төҙөү

2017 йылдың апрелендә ҡояш электр станцияһы төҙөлә башланы. «Хевел» компаниялары төркөмө структуралары (АО «РОСНАНО» һәм «Ренова» Дәүләт компанияһының берләшкән предприятиелары) төҙөлөштө проектлау менән шөғөлләнә. Был проектты тормошҡа ашырыу 17 гектар майҙандағы ер участкаларында алып барыла, унда 36,7 мең фотомодуль урынлашҡан.
Иҫәнғол ҡояш станцияһы — Башҡортостан Республикаһында «Хевел» компанияһы төҙөгән өсөнсө ҡояш электр станцияһы. Хәйбулла районында ул төҙөгән ике Бүребай станцияһы һәм Көйөргәҙе районында өс Бөгөлсән электр станцияһыэшләй. Проект тормошҡа ашырылғандан һуң барлыҡ төбәктәрҙә ҡояш электр станцияларының дөйөм ҡеүәте 64 мвт тәшкил итәсәк.
Башҡортостан Республикаһында ҡояш радиацияһы кимәле юғары. Республиканың көньяҡ районының географик һәм климат үҙенсәлектәре һәр бер ҡуйылған батареяларҙан йылына 1250 квт сәғәт ҡеүәт алырға мөмкинлек бирә, был ҡояш энергетикаһы киң ҡулланылған Үҙәк һәм Көньяҡ Европа күрһәткестәренә тиң.
# Вонжа

Вонжа — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кашинка йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вонжа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000004308
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000430
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Барал

Барал — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 2398 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Барал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, башынан Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000112112200001368
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200136
* Бассейн коды — 12.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Барал
## Этимологияһы

Ошо районда йәшәгән Фәнүзә Зөлҡәрнәева ошолай бәйән итә: "Бынан бик күп йылдар элек Рысай ауылында (хәҙерге Учалы районы) һунарсы йәшәгән.Бер ваҡыт йәш һунарсы менән ул ауға сыҡҡан. Күпмелер йөрөгәс, ҡарайҙар: бер түбәнең башында мышы тора икән. Ара байтаҡ ҡына. Йәш һунарсы, мәргәнде һынамаҡ булып, былай ти: "Был мышыға тейгеҙә алмаҫһыңдыр инде, ағай". Мәргән һунарсы шым ғына мылтығын ҡора ла мышыға атып ебәрә. Мышы ҡолап китә. Һунарсы йылмайып:"Күрҙеңме инде, бар, ал! — тигән,ти. Шул ваҡыттан алып түбәне һәм уның эргәһендәге аҡҡан йылғаны Барал тип атай башлағандар".
# Соколка (Камзолка ҡушылдығы)

Соколка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Камзолка йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Соколка (Камзолка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005636
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000563
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сайыр

Сайыр — Манғыстау өлкәһе, Манғыстау районындағы ауыл, Сайыр ауыл округының үҙәге.

# Сайыр
## Географик урыны

Район үҙәге Шепте ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 37 км алыҫлыҡта, Көнбайыш Ҡаратауҙың төньяҡ ҙыртында урынлашҡан..

# Сайыр
## Халҡы

1999 йылды ауылда 1512 кеше (786 ир-ат һәм 726 ҡатын кеше) йәшәгән, 2009 йылғы иҫәп буйынса ауылда 1425 кеше (741 ир-ат һәм 684 ҡатын кеше) иҫәптә була.

# Сайыр
## Тарихы

20 быуаттың 30-сы йылдарының колхоз һәм ауыл советы үҙәге булараҡ ойошторола. 1969 йылда Ҡаракүл һарыҡсылыҡ фермаһының үҙәгенә әйләнә. 1996 йылда хужалыҡ тарҡала, бөгөнгө көндә ферма эшләй.

# Сайыр
## Һәйкәлдәр

Ауылда Ҡашаған Күржиман музейы, Кәди ҡорамы, Күлбараҡ батыр ҡорамы, Шеркалы тарихи-археологик ҡорамы урынлашҡан.

# Сайыр
## Дереккөздер

* 1 2 Қазақ Энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім
* ↑ 2009 йылғы Ҡаҙағстан Республикаһы халыҡ иҫәбен алыу. Астана 2011. Том 1 2021 йыл 22 апрель архивланған.
# Панченко Ирина Александровна

Панченко Ирина Александровна (11 июнь 1968 йыл) — сәйәсмән, хужалыҡ эшмәкәре. Дүртенсе саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы, "Берҙәм Рәсәй"фракцияһында, дәүләт думаһы РФ бюджет һәм һалымдар буйынса комитеты ағзаһы.

# Панченко Ирина Александровна
## Биографияһы

Ирина Александровна Панченко 1968 йылдың 11 июнендә Мәскәү ҡалаһында тыуған.
1990 йылда Г. В. Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институтын тамалай.
1994 йылдан 1995 йылға тиклем international Швейцария компанияһының Мәскәү бүлегендә баш бухгалтер булып эшләй. 1995 йылда Мәскәү «Инпредкадра» компанияһында баш бухгалтер вазифаһын башҡара.
1997 йылда «Сибнефть» акционерҙар йәмғиәтенә эшкә күсә. Тәүҙә эшләй департаменты начальнигы, баш бухгалтер, с 1999 йылдың июлендә «Сибнефть» акционерҙар йәмғиәтенең финанс буйынса вице-президент, «Сибнефть» асыҡ акционерҙар йәмғиәте директорҙар советы ағзаһы була.
2000 йылдан «Русский алюминий» генераль директорының беренсе урынбаҫары — компанияның финанс директоры итеп тәғәйенләнә . Чукотка автоном округы хакимиәте башлығының иҡтисад һәм финанс буйынса урынбаҫары, 2001 йылдың губернаторы урынбаҫары — Чукотка АО хөкүмәт рәйесенең финанс урынбаҫары, мөлкәт һәм иҡтисади мәсьәләләр буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә..
2003 йылда Рәсәйҙең дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһына 223-сө бер мандатлы һайлау округы буйынса депутаты итеп һайлана, бюджет һәм һалымдар буйынса комитет ағзаһы була. 2007 йылдың декабрендә вәкәләттәре тамамлана.
«Продо» азыҡ-түлек төркөмө милексеһе, «Гринхаус» ААЙ ми лексеһе. Millhouse компанияһының элеккеге финанс директоры. Роман Абрамович белән тығыҙ эшлекле мөнәсәбәттә..
# 4-се Башҡорт уҡсылар полкы

4-се Башҡорт уҡсылар полкы (1918 йылдың 25 октябренә тиклем — 4-се Башҡорт пехота полкы) — Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осорондағы Башҡорт армияһының хәрби формированиеһы.

# 4-се Башҡорт уҡсылар полкы
## Тарихы

4-се Башҡорт пехота полкы Башҡорт хәрби шураһының 1918 йылдың 18 июлендәге приказына ярашлы Ырымбур ҡалаһында ойошторола. Ырымбур өйәҙе башҡорттарынан формалашҡан. Полкты ойоштороу эше менән Башҡорт хөкүмәтенең Ырымбур хәрби бүлеге ағзаһы штабс-капитан Ҡасим Йәнекәев шөғөлләнгән, аҙаҡ уның командиры итеп тәғәйенләнә.
Ырымбур ҡалаһы ул ваҡыттағы Башҡортостан автономияһының хәрби-сәйәси үҙәге Силәбенән алыҫ булғанға күрә, Башҡорт хөкүмәтенең хәрби-ойоштороу мәсьәләләр буйынса вәкәләттәре Ырымбур хәрби бүлегенә бирелә. Был хәрби бүлек 4-се Башҡорт пехота полкын төҙөү менән етәкселек итә, уны бөтә кәрәк-яҡтар һәм офицер кадрҙары менән тәьмин итә. 4-се Башҡорт пехота полкы Башҡорт айырым корпусының 2-се Башҡорт пехота дивизияһы составына инә.
1918 йылдың сентябрь аҙағында полк частары Орск ҡалаһын алыуҙа ҡатнаша. 1918 йылдың октябрь-ноябрендә 4-се Башҡорт пехота полкы Аҡтүбә фронтында алыштарға инә. 1918 йылдың декабренән 1-се Башҡорт уҡсылар дивизияһы составында ҡыҙылдарҙың 1-се армияһына ҡаршы һуғыша. 1919 йылдың февралендә Башҡорт хөкүмәте һәм армияһы Совет власы яғына күскәндән һуң полк таратыла.

# 4-се Башҡорт уҡсылар полкы
## Командирҙары

* Ҡ. Йәнекәев (1918 йылдың июле — 1919 йылдың феврале)
* Байрашевский (1919 йылдың февраленән)
# Ҡолдәүләтова Хәҙисә Хәлфетдин ҡыҙы

Ҡолдәүләтова Хәҙисә Хәлфетдин ҡыҙы (5 май 1941 йыл), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны. 1960—2016 йылдарҙа Бөрйән районы үҙәк дауаханаһының табип-акушеры һәм гинекологы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1984), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1974), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры, райондың почётлы гражданы.

# Ҡолдәүләтова Хәҙисә Хәлфетдин ҡыҙы
## Биографияһы

Хәҙисә Хәлфетдин ҡыҙы Ҡолдәүләтова Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында 1941 йылдың 5 майында тыуған. 1960 йылда Белорет медицина училищеһын, 1969 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай.
Хәҙисә Хәлфетдин ҡыҙы 1960—1962 йылдарҙа Мәһәҙей ауылында фельдшер булып эш башлай. 1969 йылдан алып хаҡлы ялға сыҡҡансы Бөрйән район үҙәк дауаханаһында акушер-гинеколог була.

# Ҡолдәүләтова Хәҙисә Хәлфетдин ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1984)
* СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1974)
* «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981)
* Бөрйән районы Почетлы гражданы (2020)
* Рабиға Ҡушаева исемендәге «Ҡатын-ҡыҙ — милләт әсәһе» миҙалы (2018)
# Синова-Яха

Синова-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Синова-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046083
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304608
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Камилла Лэкберг

Камилла Лэкберг (швед. Camilla Läckberg, 30 август 1974 йыл) — швед яҙыусыһы. Уның «Боҙ принцесса», «Тәғлимәт таратыусы», «Көл тәме», «Тоҙ еҫе, ҡош тауыштары», «Тимер тәре», «Һыуһылыуҙың хаты», «Күренер-күренмәҫ маяҡ» һәм «Фәрештә тыуҙырыусы» романдары рус теленә тәржемә ителгән. Уның китаптары 30-ҙан артыҡ башҡа телдәргә тәржемә ителгән. Уның әҫәрҙәре мотивы буйынса швед телесериалы төшөрөлгән.

# Камилла Лэкберг
## Биографияһы

Буласаҡ беллетрист 1974 йылдың 30 авгусында Швецияның ҙур булмаған Фьельбака тигән порт ҡалаһында 1974 йылдың 30 авгусында тыуған. Бик иртә әҙәбиәт менән мауыға башлай. Бала сағынан уҡ, әкиәттәр ижад итеп һәм уларҙы һөйләп, үҙен яҙыусы булараҡ һынап ҡарай. Гётеборг университетында иҡтисад һәм маркетингты өйрәнә һәм Стокгольмда бер нисә йыл дауамында был тармаҡта эшләй. Детективтар яҙырға өйрәткән курс тамамлағандан һуң, 2002 йылда баҫылған тәүге романы «Боҙ принцесса» баҫылған. Өс йылдан «Тәғлимәт таратыусы» донъя күрә. Шунан йәш яҙыусы Эрика Фальк һәм полицейский Патрик Хедстрём тураһында триллерҙар серияһы тыуа. Детективтарҙан тыш, Камилла Лэкберг күренекле ашнаҡсы Христиан Хелльберг менән авторҙашлыҡта ике аш-һыу китабы һәм «Супер-Чарли» балалар китаптар серияһын баҫтыра.

# Камилла Лэкберг
## Шәхси тормош

Үҙенең өс балаһы: тәүге никахынан — Вилле һәм Мейа, полицейский һәм телевидение алып барыусыһы Мартин Мелин (2014 йылда айырылғандар) менән икенсе никахынан — Чарли менән Стокгольмда йәшәй. Лэкберг уҡыусыларына, үҙенән айырмалы рәүештә, геройҙарының айырылышмаясаҡтарын вәғәҙәләй. Яҙыусылыҡтан тыш, Лэкберг ювелир бизнесы һәм тауыш яҙҙырыу компанияһы милексеһе булып тора. 2012 йылда ул Рәсәй «Йондоҙҙар менән бейеү» шоуына оҡшаған Let’s Dance шоуында ҡатнаша, һәм унда дүртенсе урын биләй.

# Камилла Лэкберг
## Тәнҡит һәм баһаламалар

Камилла Лэкбергты «швед Агата Кристи»һы тип атайҙар. 2014 йылға уның китаптары 55 илдең 35 теленә тәржемә ителгән һәм дөйөм тиражы12 миллион дана тәшкил иткән. Лэкберг романдарында ғаилә тормошо һәм ғаилә серҙәрен: ваҡиғаны төрлө персонаждар күҙлегенән тикшереү (иң тәүҙә Эрика һәм уның ире Патрик ҡарашы) үткән тормош сәхнәләре менән берләшкән, һәм шул барлыҡҡа килгән трагедияның тамырҙарын күрһәтеү төп тема булып тора. Яҙыусы үҙе таныуы буйынса, ул осраҡлы рәүештә, атаһының фажиғәле һәләк булған ҡатыны һәм балаһы булғанын ишетә һәм улар тураһында ғаиләлә бер кем дә иҫкә лә алмаған була. Шуға яҙыусы был проблема буйынса уйлана башлай. Тәнҡитселәр авторҙың персонаж характерҙарын ентекле эшкәртеүен, көнкүреш деталдәренә иғтибарын билдәләй.

# Камилла Лэкберг
## Библиографик белешмә

| рус исеме | Баҫылыу йылы | Оригинал |
| Ледяная принцесса (роман) | 2003 | The Ice Princess (novel) Isprinsessan |
| Проповедник (роман) | 2004 | Predikanten |
| Вкус пепла (роман) | 2005 | Stenhuggaren |
| Запах соли, крики птиц | 2006 | Olycksfågeln |
| Железный крест | 2006 | Tyskungen |
| Письмо от русалки | 2007 | Sjöjungfrun |
| Призрачный маяк | 2009 | Fyrvaktaren |
| Ангелотворец | 2011 | Änglamakerskan |
| Укротитель | 2014 | Lejontämjaren |
# Кесе Паарков

Кесе Паарков — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Кесе Паарков
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000092051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009205
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төлкө

?Төлкө :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Һөтимәрҙәр |
| Отряд: | Йыртҡыстар |
| Ғаилә: | Эт һымаҡтар |
| Ырыу: | Төлкөләр |
| Төр: | Төлкө |
Латинса исеме :
Vulpes vulpes (Linnaeus, 1758) :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 180604 NCBI 9627 |
Төлкө (лат. Vulpes vulpes; төр. tilki) — эттәр ғаиләһенә ҡараған ослораҡ моронло, оҙон ялбыр ҡойроҡло йыртҡыс йәнлек. Төлкө һөтимәр хайуан. Оҙонлоғо 60-90 см, ҡойроғо 40—60 см, ауырлығы 6—10 см. Төлкө ҡыҙыл төҫтә була.
Урманлы далала, далала йәшәй. Төрлө аҙыҡ менән туҡлана. Тәүлек буйы, бигерәк тә кисен әүҙем.
Тороғоу ваҡыты — ғинуар-март. Йөклөлөк ваҡыты 52-56 көн, 4-6 бала килтерә, һирәк кенә — 12. Көҙөн ғаилә тарҡала, төлкө ояһын ташлап берәҙәк йөрөй.
Урманда йәшәгән төлкөнөң ғүмере ҡыҫҡа, өс йыл тирәһе генә, һирәк осраҡтарҙа ете йыл йәшәүе мөмкин. Кеше ҡарап үҫтергән төлкөләрҙең 25-әр йылға тиклем йәшәүҙәре мөмкин.

# Төлкө
## Төлкө ғаиләһе

Төлкө йәйен өңөндә йәшәй. Балаларын инә һәм ата төлкө бергәләп тәрбиәләй. Тәүҙә улар балаларына үлтерелгән хайуандарҙы, ә унан яраланған, ә аҙаҡ тере хайуандарҙы алып ҡайта. Шулай итеп, оло төлкөләр балаларын табышты үҙҙәренә ауларға өйрәтә. Көҙөн ғаиләләр тарҡалғас, ҡыш көнө яңғыҙ тереклек итә башлай. Улар сысҡан һәм умыртҡалы хайуандар менән туҡлана.

# Төлкө
## Таралыуы

Төлкө киң таралған: бөтә Европа, Төньяҡ Африка (Мысыр, Алжир, Марокко, төньяҡ Тунис), Азияның ҙур өлөшө (төньяҡ Һиндостан, көньяҡ Ҡытай). Төньяҡ Америкала арктик зонанан алып Мексика ҡултығы ярҙарына тиклем. Төлкө Австралияла климатлаштырыла.

# Төлкө
## Халык әйтһә, хаҡ әйтә…

* Төлкө ҡыуҙым — тотторманы, ҡуян ҡыуҙым — еткермәне.
* Эт алған төлкөлә һын булмаҫ.
* Төлкө ҡойроғо менән, түрә бойороғо менән.
* Туҡал ҡатын төлкө булыр, уны алған көлкө булыр.(Туҡал ҡатын - көндәштәрҙең иң кесеһе).
* Ҡарт төлкө (хәйләкәр кешегә әйтәләр)
# Пла Хосефина

Пла Хосефина (исп. Josefina Pla, 1903—1999) — Парагвай шағиры, драматургы, шулай уҡ хикәйәләр һәм романдар авторы, әҙәби тәнҡитсе. Нәфис керамика менән уңышлы шөғөлләнә.
Шулай уҡ билдәле йәмәғәт эшмәкәре, ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтары өсөн көрәшеүсе булараҡ та билдәле.

# Пла Хосефина
## Ҡыҫҡаса биографияһы

Хосефина Пла Канар утрауҙарында, Фуэртевентура утрауынан ике километр төньяҡтараҡ урынлашҡан бәләкәй генә Лобос утрауында тыуа. Уның тыуған көнө аныҡ билдәле түгел. Ижадын өйрәнеүсе һәм уның биографы, Аргентина шағиры Рауль Амарал (исп.) баш. (1918—2006), тыуған көнө 1903 йылдың 8 ноябре тип иҫәпләй.
Бала сағында һәм үҫмер йылдарында Испанияның төрлө ҡалаларында йәшәй (атаһы муниципаль чиновник була).
1924 йылда Парагвай рәссамы, һуңыраҡ Julián de la Herrería (Хулиан-кузнец) (исп.) баш. (1888—1937) псевдонимы аҫтында билдәле булған Andrés Campos Cervera менән таныша. Ике йылдан өйләнешәләр. 1926 йылда улар Парагвайҙа йәшәй, Испанияға ваҡыты-ваҡыты менән киләләр. 1934 йылда Хосефина Пла «Хыял хаҡы» шиғырҙар йыйынтығын нәшер итә. Мөхәббәткә дан йырлаған был китап, уға билдәлелек килтерә.
1937 йылда, Испанияға сәйәхәт ваҡытында ире вафат була.
Утыҙынсы йылдарҙың аҙағында, Парагвайға ҡайтҡандан һуң, ул шиғриәт, һынлы сәнғәт һәм керамика менән әүҙем шөғөлләнә — ғүмеренең аҙағына тиклем Парагвайҙың художество һәм әҙәби тормошо үҙәгендә була.
Хосефина Пла — күп әҙәби премиялар лауреаты, Парагвайҙың, Испанияның һәм башҡа илдәрҙең бик күп дәүләт наградалары кавалеры.

# Пла Хосефина
## Әҫәрҙәре

Бик күп шиғырҙар йыйынтығы авторы. Уларҙың ҡайһы берҙәре:
* El precio de los sueños, 1934
* Una Novia para Josevai, 1950
* La raíz y la aurora, 1960
* Rostros en el agua, 1965
* Invención de la muerte, 1965
* Satélites oscuros, 1966
* El polvo enamorado, 1968
* Desnudo día, 1968
* Luz negra, 1975
* Antología Poética, 1927—1977
* Follaje del tiempo, 1982
* Tiempo y tiniebla, 1982
* Cambiar sueños por sombras, 1984
* La nave del olvido, 1985
* La llama y la arena, 1985
* Los treinta mil ausentes, 1985
* De la imposible ausente, 1996
Урыҫ телендә Хосефина Пла шиғырҙары тәүге тапҡыр 1975 йылда «Латин Америкаһы шиғриәте» йыйынтығында — "Бөтә донъя әҙәбиәте китапханаһы"ның 170-се томында баҫылып сыға.
       В озёрной глади, равнодушной ко всему на свете,
       гнилушка стала радугой, а туча — островком.
       Всё в зеркале берёт начало.
       В обманных небесах болота
       высиживала ветка лунного птенца,
       а птица без иглы и нитки шила паруса…— Хосефина Пла. Из стихотворения «Всё в зеркале берёт начало». Перевод Н. Горской
# Оло Сага

Оло Сага — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының һул ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Оло Сага
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301789
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үрге Ясатер

Үрге Ясатер — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ильдугем йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Үрге Ясатер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100252
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ментерода

Ментерода (нем. Menteroda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2189 кеше йәшәй. Майҙаны — 27,31 км². Диңгеҙ кимәленән 431 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99976 (Kleinkeula, Sollstedt) 99996 (Menteroda, Urbach) һәм автомобиль коды — UH.
# Эбербах монастыры

Эбербах монастыры (нем. Kloster Eberbach) — гессен ҡалаһы Эльтвилле-ам-Райндан (Дармштадт) алыҫ түгел урынлашҡан элекке цистерциан аббатлығы; Германияла цистерцианлыларҙың 1136 йылда нигеҙ һалынған иң боронғо һәм мөһим урындарының береһе, йөҙөм баҡсалары менән билдәле; бөгөн уның Рейн-Таунустәбиғи паркында урынлашҡан роман һәм иртә готика архитектура ҡомартҡыларын тикшеренеүселә Европала иң әһәмиәтлеләрҙең береһе тип таный.