yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Камешкир

Камешкир — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кадада йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Камешкир
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003539
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Көнгәк (Сарса ҡушылдығы)

Көнгәк — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарс йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Көнгәк (Сарса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023019
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102301
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Быума

Быума, быума рәнйеүе, өйәнәк, зыяндаш, ҡуянсыҡ, быума, һуғылма мирекәй, һуғылма, тотанаҡ, яман рәнйеү — (рус. Эпиле́псия ,бор. грек. ἐπιληψία ἐπίληπτος, тотолған («схваченный, пойманный, застигнутый»); лат. epilepsia q`rb caduca) — кешенең иң йыш осрай торған оҙайлы хроник неврологик сире, организмды көтөлмәгәндә ҡорошҡаҡ тотоуы. Русса борондан килгән исеме- «падучая». Ваҡыты-ваҡыты менән ҡабатланып тороусан тартышыу өйәнәге. Ҡайһы бер осраҡта аң кимәленең үтә түбәнәйеүе күҙәтелә; ваҡыты-ваҡыты менән һуштан яҙыу, тартышыу быумаһы менән үткән нервы системаһы ауырыуы; баш мейеһе зарарланыуға бәйле дауамлы ауырыу, ваҡыты-ваҡыты менән һуштан яҙыу, тартышыу быумаһы менән үтә.
Ошо көтөлмәгәндә башлана торған өйәнәктәрҙең киң таралған һәм йыш ҡулланылған исеме — быума өйәнәге. Быума ауырыуы менән кешеләр генә түгел, хайуандар, мәҫәлән, эттәр, бесәйҙәр, сысҡандар ҙа сирләй.

# Быума
## Быума (эпилепсия) аңлатмаһы

Быумаға оҡшаш өйәнәктең бер генә тапҡыр булыуы тере организмдың унда барған процесстарға үҙенсәлекле яуабы булыуы мөмкин. Хәҙерге ҡараштар буйынса, быума — бер иш булмаған, оҙаҡҡа һуҙылған, ҡайтмалы ҡорошҡаҡ тотоу өйәнәге менән айырылып торған, сирҙәр төркөмө. Был сирҙең патогенезында баш мейеһе нейрондарында булған пароксизмаль зарядһыҙландырыу (пароксизмальный разряд) ята. Башлыса быума (эпилепсия) ғәҙәттә төрлөсә була торған ҡайтмалы өйәнәктәр менән айырылып тора — көтмәгәндә кәйеф боҙолоп китеү кеүек быума өйәнәге эквиваленты (дисфория), аң томаланыу, илереү (сомнамбулизм), психиканың эске донъяға йүнәлеше (транс) кеүек психика боҙолоуы, шулай уҡ быума сирлеләрҙә була торған шәхес үҙгәреүе һәм (йәки) аҡыл зәғифлеге. Ҡай бер ваҡытта эпилептик психоздар ( улар киҫкен йә оҙайлы булыуы мөмкин) — ҡурҡыу, эс бошоу,ярһыу ( агрессивлыҡ),йә саманан тыш күтәреңке кәйеф, һаташыу, галлюцинациялар кеүек аффектив боҙолоуҙар ҙа күҙәтелә. Әгәр ҙә быума өйәнәктәре соматик патология менән бәйле икәне дәлилләнһә, был хәл симптоматик быума тип атала. Быума сире эсендә сикә яғы быума сирен (височная эпилепсия) дә айыралар, ул саҡта тартышыу үҙәге мейенең сикә өлөшөндә була. Быума сирен диагнозлау һәм дауалау менән неврологтар һәм эпилептологтар шөғөлләнә.
Ҡайһы ваҡытта өйәнәктәр баш мейеһенең неврологик йәки соматик ауырыуының, йә иһә йәрәхәт менән бәйле (травма) барышын ауырлаштыра.

# Быума
## Быумаға мөнәсәбәт

Боронғо гректар һәмборонғо римлеләр быума ауырыуын хоҙай ҡушҡан «Геркулес ауырыуы» («падучая») тип атағандар. Үлгән кешенең йәнен нисек саҡырыу тураһындағы Урта быуаттарҙан һаҡланып килгән бер ҡулланмала йәнде саҡырыу йолаһын дөрөҫ үткәрмәгән сихырсы быума менән һуғылып үлеүе мөмкин тип яҙылған.
Быума менән һуғылыусыларға йәмғиәттең ҡарашы, башлыса, тиҫкәре. Бындай сирлеләрҙе тыумыштан йә тормоштан барлыҡҡа килгән сирле тип иҫәпләйҙәр.
# Бенделебен

Бенделебен (нем. Bendeleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 698 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,42 км². Диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99706 һәм автомобиль коды — KYF.
# Никольский ауыл Советы (Нуриман районы)

Никольский ауыл Советы —Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Никольский ауылы.

# Никольский ауыл Советы (Нуриман районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2014 йылда ауыл Советы составына тергеҙелгән Тирәкле ауылы индерелә.
Башҡортостан Республикаһының 2014 йылдың 28 мартындағы 77-з һанлы "Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон"ының 2-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында" законында былай тип әйтелә:
   2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Закондың 2 статьяһының 1 бүлегенә … түбәндәге үҙгәрештәр индерергә:
   2) 41 пункттың «д» подпунктын "Вознесенский, " һүҙенән һуң "Тирәкле, " һүҙе менән тулыландырырға
# Плеханов Игорь Александрович

Плеханов Игорь Александрович (26 июль 1933 йыл — 2 август 2007 йыл) — мотоспорт буйынса СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры. Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1993) һәм «Халыҡтар дуҫлығы» ордены кавалеры (2004).

# Плеханов Игорь Александрович
## Биографияһы

Игорь Александрович Плеханов 1933 йылдың 26 июлендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1969 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград дәүләт физик культура институтын тамамлай.
Башавтомотоклубта инструктор-уҡытыусы (1955), «Спартак» ирекле спорт йәмғиәте Башҡортостан өлкә советының мотоспорт буйынса тренеры (1960—1969), ДОСААФ-тың Башҡортостан өлкә комитетының мотоспорт буйынса уҡытыусыһы (1963—1973) булып эшләй. 1973—1980 йылдарҙа РСФСР-ҙың автомотоһәүәҫкәрҙәр йәмғиәтенең Башҡортостан республика советы рәйесе була. 1970 йылдан 1972 йылға тиклем СССР-ҙың спидвей буйынса йыйылма командаһының тренеры була.
Донъя чемпионатында таш һибелгән юлдан шәхси зачетта миҙал яулаған СССР-ҙың берҙән-бер уҙышсыһы. Донъя чемпионатында совет уҙышсыларынан беренсе булып финалға сыға (1961). Һигеҙ ил ҡатнашҡан донъя беренселегендә 19 тректа сығыш яһай, бөтә тректар һаны 130-ҙан артыҡ; тиҫтәләгән тректарҙа тиҙлек рекордтары ҡуя.

# Плеханов Игорь Александрович
## Спорт ҡаҙаныштары

* Донъя чемпионатының көмөш призеры (1964—1965)
* Европа чемпионатының бронза призеры (1961, 1967) СССР халыҡтары Спартакиадаһы чемпионы (1965)
* СССР халыҡтары Спартакиадаһының көмөш призеры (1967)
* СССР чемпионы (1960—1961, 1963, 1965, 1968)
* СССР чемпионатының көмөш призеры (1959, 1962, 1964, 1967)
* РСФСР чемпионы (1960—1962), шәхси зачетта.
* Командалы донъя чемпионатының көмөш (1964, 1966) һәм бронза (1967) призеры.
* «Башҡортостан» Өфө клубы командаһы составында ярыштарҙа СССР чемпионы (1962, 1964, 1967—1969)
* РСФСР-ҙың йыйылма командаһы составында СССР халыҡтары спартакиадаһы чемпионы (1965, 1967)
* «Чехословакияның Алтын шлемы» эйәһе (Пардубице ҡалаһы, 1964, 1966)
* Граца ҡалаһы йәрминкәһенең Ҙур Кубогын яулаусы (Австрия, 1964)
* Штирия ере Кубогын яулаусы (Австрия, 1964)
* Шәхси донъя чемпионаты финалына 6 тапҡыр сыға.

# Плеханов Игорь Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың спорт мастеры (1959)
* СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1965), шлак һибелгән юлдарҙа мотоуҙыш буйынса
* Мотоспорт буйынса СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1965)
* Башҡортостан Республикаһының «Халыҡтар дуҫлығы» ордены (2004 йыл)
* БАССР Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1959, 1968)
* «Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы» Почётлы билдәһе (1993)
# Фёрдерштедт

Фёрдерштедт (нем. Förderstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5814 кеше йәшәй. Майҙаны — 73,42 км². Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39443 һәм автомобиль коды — SLK.
# Ллойд йорто

Ллойд йорто (ҡайсағында "Тиҫкәре, эске яҡтан" бина булараҡ танылыу алған) - Lloyd's of London страховка фирмаһы йорто булып тора, Лондондың төп финанс районында Лайм-стритта урынлашҡан. Ул урында элекке Көнсығыш Һиндстан Йорто урынлашҡан.
Ричард Роджерс өлкән партнер булып торган Richard Rogers and Partners фирмаһы архитекторҙар хеҙмәттәшлек эше. Хай-тек архитектураһының боулизм стилендә эшләнгән.
Бина боулизм радикаль архитектураһы миҫалы булып тора: бина эсендә максималь арауыҡ арттырыр өсөн һауаүткәреүселәре, канализацион торбалар, лифттар механик һәм вентиляция системалары тышҡы яҡтан ҡуйылған.
# Могилёв-Подольский районы

Могилёв-Подольский районы (укр. Могилів-Подільський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Могилёв-Подольский ҡалаһы.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 32 647 кеше йәшәй.
# Антигуа-Гуатемала

Антигуа-Гуатемала йәки Ла-Антигуа (Antigua Guatemala, «Боронғо Гватемала» тигәнде аңлата) — колониаль Гватемаланың баш ҡалаһы, 1533 метр бейеклектә урынлашҡан. Хәҙер илдең көньяҡ-көнбайышындағы Сакатепекес департаментының административ үҙәге, Халҡы 34685 кеше тәшкил итә. (2007).

# Антигуа-Гуатемала
## Тарихы

Сантьяго де лос-Кабальерос ҡалаһына конкистадор Педро де Альварадо 1527 йылда нигеҙ һала. 1542 йылда Агуа вулканы урғылған ваҡытта ауыл мондоҙ ағыны менән юҡҡа сыға (хәҙер бында Сьюдад-Вьеха ауылы, йәки «иҫке ҡала»). Провиницяның баш ҡалаһы яңы урынға күсерелә, ул хәҙер Антигуа-Гуатемаланы биләй.
Сантьяго оҙаҡ ваҡыт Мехико һәм Лима араһында испан дәүләтенең ҙур үҙәге булып хеҙмәт итә. XVIII быуатта уның халҡы 60 меңгә етә. 1676 йылдан университет, 1660 йылдан башлап китап баҫыу эшләй.
Антигуа-Гуатемала «Панчой» үҙәнендә ята, «күл үҙәне» тип тәржемәләнә. Ҡала биналарының күп өлөшөн урта быуат архитекторы Хуан Батсита Антонелли проектлаған. Сантьяго сәйәси һәм дини баш ҡала, Яңы Испанияла король власының терәге була. Ҡалала өс ирҙәр монастыры: Санто-Дминго, Сан-Франциско һәм Ла Мерсед, һәм бер ҡатын-ҡыҙҙар монастыры төҙөлә. Индеецтар халҡы католицизмды теләп ҡабул итә, әммә шул уҡ ваҡытта үҙҙәренең ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап ҡала: айҙың һәр 20-се көнөндә боронғо аллаһтарға арналған байрамдар үткәрә.
Ҡала йыш ҡына ер тетрәүҙәрҙән яфа сигә. 1773 йылда ҡала Санта-Марта тип аталған көслө ер тетрәүҙән тулыһынса тиерлек емерелә. Вирхен үҙәнендә яңы баш ҡалаға нигеҙ һалырға ҡарар итәләр, ләкин ҡайһы бер кешеләр иҫке урында ҡалыуҙы хуп күрә. Шулай ҙа баш ҡала иҫке ҡаланан 24 км алыҫлыҡта барлыҡҡа килгән Яңы Гватемалаға күсерелә.
Элекке Сантьягоны Антигуа йәғни «боронғо»тип атайҙар.

# Антигуа-Гуатемала
## Хәҙерге заман

Антигуа Агуа, Фуэго, Сэрро де ла Круз вулкандары менән уратып алынған.
Хәҙер Антигуа-Гуатемала — колониаль дәүерҙең күп һанлы тергеҙелгән архитектура ҡомартҡыларынан торған ҡала-музей.
Антигуа илдең төп туристик үҙәге булып тора. Ер тетрәү арҡаһында барокко стилендәге ярым емерек ҡомартҡылар ҡаланы колониаль испан архитектураһының музейына әйләндерә. Пасха алдынан һуңғы аҙна — тантаналы дини процессия ваҡыты.
Йорттарҙа бында афишала, рекламалар юҡ, ә йорттар үҙҙәре тик бер ҡатлы. Юлдарҙа асфальт түәшлмәгән – тик ваҡланған таш ята, хатта юл хәрәкәте билдәләре махсус винтаж стилендә төҙөлгән. Бөтә ерҙән боронғолоҡ аңҡый, тап ошо сифаты өсөн Антигуа туристарҙың яратҡан урыны булып тора.
1979 йылда Антигуа Латин Америкаһында беренселәрҙән булып ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелә.

# Антигуа-Гуатемала
## Хәҙерге заман
### Архитектура ҡомартҡылары

* Паласио де лос Капитанес Хенералес һарайы (1763—1764)
* Ратуша (1739—1743)
* Университет (1763—-1764)
* Нуэстра Сеньора де ла Мерсед сиркәүе (XVII б. — 1760)
* Боронғо китап музейы (1956)
* Колониаль музей (1936)
* Сантьяго музейы (колониаль осор сәнғәте, 1956)
* Каса-К`Охом айырым йортонда музыка һәм майя церемониялары музейы
* еремеклектәрҙән тергеҙеп алынған боронғо фонтан
* элекке ҡала төрмәһе бинаһы
* Каса-Попено айырым йорто
* Ла-Капучинас монастыры ҡалдыҡтары
# Узун-Оюк (Башкаус ҡушылдығы)

Узун-Оюк — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Узун-Оюк (Башкаус ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002392
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100239
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Швабхаузен (Тюрингия)

Швабхаузен (Тюрингия) (нем. Schwabhausen (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 721 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,37 км². Диңгеҙ кимәленән 335 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
# Һабан турғайы

?Һабан турғайы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Һабан турғайҙары |
| Ырыу: | Һабан турғайҙары |
| Төр: | Һабан турғайы |
Латинса исеме :
Alauda arvensis Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 178398 NCBI 88112 |
Һабан турғайы (рус. Полевой жаворонок,лат. Alauda arvensis) — турғайҙар төрөнә ҡараған ҡош. Түше ваҡ буй аҡ һыҙыҡтар менән сыбарланған, ҡойроғоноң ике яҡ ситендә аҡ һыҙыҡҡтар үтә. Бүрекле һабан турғайының бүрке бик бәләкәй була.
Яландарҙа, баҫыуҙарҙа йәшәй, тауышы бик тоноҡ була. Яҙғыһын һәм йәйгеһен бөжәктәр, көҙгә табан иген орлоҡтары һәм иген бөртөктәре менән туҡлана. Киң таралған күсмә ҡош. Ояны ғәҙәттә ерҙә соҡор урындарҙа яһай (7-8 см).
Ҡара таптар менән сыбарланған 4-5 һорғолт йәки ҡаҙыл-аҡ төҫтә йомортҡа һала.
Ҡайһы бер һөйләштәрҙә башҡорттар буҙ турғайы, ялпылдаҡ, сырлауыҡ, ашлыҡ турғайы, баҫыу турғайы, иген турғайы тип йөрөтәләр.
# Примычный

Примычный — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лабазная йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Примычный
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037180
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203718
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гондырвайка

Гондырвайка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кивара йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Гондырвайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015533
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101553
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гей

Гей (ингл. gay) – инглиз сифаты, тәүләй «ҡайғыһыҙ», «шат, күңелле», «күренекле» һүҙҙәрен аңлатҡан. Шулайҙа әлеге заман инглиз телендә (1960 – 1970-се йылдарҙан) был һүҙ, бер енесле сексуаль ориентацияны – гомосексуальностьты аңлата, сифат һәм исем кеүек ҡулланыла.
Йәмғиәттең гомосексуальностьты үҙ итеү проблемаһы өҫтөндә эшләүсе рәсәй ғалимы И. С. Кондың «Күк төҫөндәге мөхәббәт» китабында бына нимә тип яҙылған: «Гей» – ир-егетте яратҡан, ир-егеткенә түгел, үҙенсәлекле үҙаңын йөрөтөүсе, айырым субкультура ағзаһы, йәмәғәт һәм ойошма, үҙенең гражданлыҡ хоҡуҡтарына ирешеүсе һ. б.

# Гей
## Төшөрмәләр

* ↑ http://www.lib.ru/PSIH/KON/blove.txt(недоступная+ссылка)
# Байрамғол (һырт)

Байрамғол — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе биләмәләрендә урынлашҡан.

# Байрамғол (һырт)
## Ҡылыҡһырлама

Башҡортостандың Белорет районы һәм Силәбе өлкәһе буйлап көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа табан һуҙылған. Оҙонлоғо 5 км, Башҡортостан Республикаһында яҡынса 3 км, киңлеге 3 км, бейеклеге яҫы түбәһе м‑н 1010 м тиклем. Көнбайыш битләүҙәре һөҙәк, уйһыулыҡтары күп, көнсығышы — текә, урыны менән ҡаялы. Урта рифейҙың егәлгә һәм әүжән свиталарының кварцитлы ҡомташтары, эзбизташтары, доломиттары һәм һәүерташтарынан тора. Һырт битләүҙәрендә Төлмән йылғаһы (Инйәр й. басс.) ҡушылдыҡтары башлана. Көнбайыш битләүҙәрен аҡһыл һоро урман һәм кәҫле көлһыу тау тупраҡтарындағы киң япраҡлы һәм ҡара ылыҫлы урмандар биләй. Көнсығыш битләүе ландшафтары үҙгәргән, итәгендә урмандар ҡырҡылған, төрлө бейек үләндәрҙән торған болондар өҫтөнлөк итә. Көньяҡ Урал ҡурсаулығында урынлашҡан.
# Скароне Карлос

Карлос Скароне (исп. Carlos Scarone; 11 ноябрь 1888 йыл, Монтевидео — 12 май 1965 йыл, Монтевидео) — Уругвай футболсыһы, һөжүмсе, Эктор Скароненың өлкән ағаһы.

# Скароне Карлос
## Карьераһы

Карлос Скароне карьераһын «Насьональ» клубының йәштәр составында башлай, шунан тыуған ҡалаһы Монтевидеонан «Ривер Плейт» клубына килә һәм унда ике йыл уйнай.
1909 йылда ул шул йылдарҙа Урунвай футболы лидеры, Британия тимер юлы компанияһы ҡарамағында булған ЦУЖДКК клубына күсә. 1913 йылда тимер юл компанияһы команданы тотоуҙан баш тарта, ләкин команда тарҡатылмай, бары тик атамаһын ғына «Пеньяроль» тип үҙгәртә. Уйынсыларҙың ҙур булмаған өлөшө карьераһын үҙгәртелгән клубта дауам иткеһе килмәйенсә китә. Шундай уйынсыларҙың береһе Карлос Скароне була. Ул «Боку Хуниорс» өсөн сығыш яһарға Аргентинаға китә әммә йылда тулмаҫтан ҡабат Уругвайға әйләнеп ҡайта.
1914 йылда Скароне тыуған «Насьональ» клубы уйынсыһы булып китә. Ул «өс төҫлөләр» өсөн 13 йыл дауамында уйнай, 9 йыл команданың капитаны була. Шул осорҙа Уругвайҙың һигеҙ чемпионатында еңеү яулай, дөйөм алғанда 227 матчта 152 гол индерә.
Уругвай йыйылма командаһында Скароне 1909 йылдың 15 авгусында Липтон кубогында Аргентина йыйылма командаһына ҡаршы уйнап, дебют яһай. Был уйында уругвайҙар 1:2 иҫәбенә еңелә. Скароне 1917 йылда Көньяҡ Америка чемпионатында ла ҡатнаша. Уругвайҙар барыһынан да көслөрәк була һәм өс матчтың өсөһөндә лә еңеү яулай. Ә Скароне үҙе өс туп индереп, командалашы, турнир бомбардиры Анхель Романонан ҡала икенсе була. Ике йылдан һуң үткән киләһе Америка беренселегендә уругвайҙар икенсе урын менән генә мөрхәтһенә. Беренселек бразилиялыларҙа була. Ә Скароне өс матчта өс гол индереп, тағы ла турнирҙың икенсе снайперы булып таныла. 1920 йылдағы Көньяҡ Америка чемпионатында Уругвай тағы ла Көньяҡ Американың иң яҡшы командаһы була, Скароне турнирға заявкала була, әммә бер уйында ла ҡатнашмай. Барлығы Уругвай йыйылма командаһы өсөн Скароне 25 уйын уйнай, 18 гол индерә.
Карьераһы тамамланғандан һуң Скароне «Насьоналдең» спорт директоры вазифаһын биләй, ә һуңынан клубтың беренсе профессиональ тренеры була. 1932 йылда Уругвайҙа футболсы һөнәре законлы тип таныла.

# Скароне Карлос
## Ҡаҙаныштары

* Уругвай чемпионы (9): 1908, 1915, 1916, 1917, 1919, 1920, 1922, 1923 (АУФА), 1924 (АУФА)
* Көньяҡ Америка чемпионы: 1917, 1920
# Ҡыуандыҡ районы

Ҡыуандыҡ районы — Ырымбур өлкәһенең көнсығышында урынлашҡан административ берәмек.

# Ҡыуандыҡ районы
## Иҡтисад

Район территорияһында Ырымбур ҡурсаулығыныӊ филиалы – “Айтуар далаһы” урынлашҡан. Пржевальский аты (лат. Equus ferus przewalskii) — Урта Азия төбәгендә йәшәүсе ҡырағай аттар төрө йәшәй. 2016 йылда ҡурсаулыкта Владимир Путин булды.

# Ҡыуандыҡ районы
## Ҡоролош

Район составында 19 ауыл биләмәһе була:
* Ҡыуандыҡ ҡалаһы
* Ейәнсура ауыл Советы
* Ибраһим ауыл Советы
* Ильинский ауыл Советы
* Краснознаменский ауыл Советы
* Красносакмарский ауыл Советы
* Ҡороюл ауыл Советы
* Маячненский ауыл Советы
* Мөхәмәтйәр ауыл Советы
* Новопокровка ауыл Советы
* Новоракитян ауыл Советы
* Яңы Сара ауыл Советы
* Новосимбирка ауыл Советы
* Яңы Урал ауыл Советы
* Оноприеновка ауыл Советы
* Первомайский ауыл Советы
* Сара ауыл Советы
* Урал ауыл Советы
* Сабатар ауыл Советы
* Район территорияһында өлкә ҡарамағындағы Медногорск ҡалаһы урынлашҡан. Ул — төбөктең сәнәғәт һәм иҡтисад үҙәктәренең береһе. 2014 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ҡалала 26,5 мең кеше йәшәй.

# Ҡыуандыҡ районы
## Билдәле шәхестәр

* Рафаэль Аҙнағолов (13.2.1941 — 23.01.2015) — башҡорт теле белгесе, педагог-методист, филология фәндәре кандидаты, педагогия фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (Үрге Үтәғоло ауылы).
* Горбань Василий Моисеевич (1918—1977) — совет хәрби етәксеһе, генерал-лейтенант, Советтар Союзы Геройы (Федосеевка ауылы).
* Мстислав Ҡулаев (1873—1958) — беренсе башҡорт алфавитын теҙөүсе (Ейәнсура ауылы).
* Туҡтағолов Артур Бәҙри улы (1967 й.т.) — йырсы, музыкант, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (Кесе Сурай ауылы).
* Риф Тойғонов (1946—2014) — танылған башҡорт шағиры һәм йәмәғәт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Сергей Чекмарев һәм Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премиялар лауреаты, 2012—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар Союзы рәйесе (Аҡсура ауылы).
* Сәлихов Ғәфүр Ғөбәй улы (1959) — Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә танылған ғалим-педагог, философия фәндәре докторы, профессор, 2011 йылдан Башҡорт дәүләт университетының философия һәм социология факультеты деканы (Буранғол ауылы).
* Фёдоров Павел Ильич — урыҫ совет яҙыусыһы, прозаик, «Генерал Доватор», «Витим золотой» китаптары авторы. (Ильинка ауылы).
* Шварёв Александр Ефимович, хәрби осоусы, Рәсәй Федерацияһы Геройы РФ (Ҡыуандыҡ ҡалаһы).
* Ишемғолов Сиражетдин Нуретдин улы (20.08.1917—20.11.2004) — педагог, 1949—1977 йылдарҙа Хәйбулла районы Әбеш урта мәктәбе директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1960), РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). Сығышы менән хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы Асҡар ауылынан.

# Ҡыуандыҡ районы
## Ҡыуандыҡ башҡорттары — Советтар Cоюзы Геройҙары

* Хәниф Фәйзуллин — Сабаҡлы ауылы.
* Йәғәфәр Әхмәтшин — Ҡотлой ауылы.