yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кашапов Иван Ибраһим улы

Кашапов Иван Ибраһим улы (2 сентябрь 1915 йыл — 12 март 2005 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, миномет взводы командиры, гвардия өлкән лейтенанты. Дан орденының тулы кавалеры.

# Кашапов Иван Ибраһим улы
## Биографияһы

Иван Ибраһим улы (Уршат Кашафетдин улы) Кашапов 1915 йылдың 2 сентябрендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Ҡолай (элекке атамаһы Ҡолай-Алтынбай) ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Колхозда эшләй.
1939 йылда Үзбәк ССР-ының Ташкент ҡала хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл армия сафтарына саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышы башында 39-сы айырым танк бригадаһында танк механик-водителе булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың июленән 1943 йылдың апреленә тиклем Урта Азия хәрби округының Ашхабад хәрби пехота училищеһында уҡый, уны тамамлағас, хәрәкәт итеүсе армияға ебәрелә.
1943 йылдың апреленән алып 193-сө тау-уҡсылар полкында миномет взводы командиры вазифаһында һуғыша. 1944 йылдың октябренән 1945 йылдың майына тиклем — 103-сө уҡсылар полкының миномет ротаһы командиры. Кавказды обороналау яуында Уршат Кашапов ҡаты яралана һәм госпиталгә ингәндә уның ҡыҙылармеец кенәгәһендә исеме ҡан менән ҡаплаған була. Шуға ла уны Иван тип теркәйҙәр. Аҙаҡ ул ғүмере буйы ошо урыҫ исемен йөрөтөргө ҡарар итә.
Госпиталдән һуң Иван Кашапов Украина фронтында минометсылар взводы командиры була, ә Германияны Еңеү көнөн 1-се Балтиҡ буйы фронтында ҡаршылай. Һуғыштан һуң минометсы демобилизациялана. Үзбәкстанға китә һәм ҡырҡ йылдан ашыу шунда йәшәй һәм эшләй. Хаҡлы ялға сыҡҡас, ветеран тыуған төбәгенә ҡайта.
Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә йәшәй, 2005 йылдың 12 мартында 90-сы йәшендә вафат була. Тыуған яғында — Борай районының Ҡолай ауылы зыяратына ерләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлыҡғы өсөн Кашапов Иван Ибраһим улы 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Байраҡ, 1-се, 2-се һәм 3-сө дәрәжә Дан ордендары, «Батырлыҡ өсөн», «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» һәм башҡа миҙалдар менән бүләнләнә. 2005 йылдың 22 февралдә, Ватанды һаҡлаусылар көнө байрамы алдынан, Республика Йортонда Башҡортостан Республикаһы Президенты һуғыш ҡаһарманына «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә 60 йыл» юбилей миҙалын тапшыра.
2005 йылдың 25 ноябрендә Өфө ҡалаһында Шота Руставели урамындағы И. И. Кашапов йәшәгән 26-сы йорт фасадына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
# Иҫке Имән

Иҫке Имән (Имән, Көтөүсаз, Көтөүсаз-Имән; татар. Түбән Бикмәт, рус. Нижнее Бикметово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.

# Иҫке Имән
## География

Ауыл Көтөүсаз йылғаһы буйында, Сарман ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 23 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Иҫке Имән
## Тарих

Ауылға ҫарайлы-мең ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1765 йылдан билдәле. Ауыл Ҫарайлы-Мең улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Нөркәй административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда 2 мәсет, мәктәп, тимерлек, икмәк магазины, 3 бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1921 йылдан Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Сарман районы, 1935 йылдан — Ворошилов районы, 1957 йылдан — Яңы Юл районы, 1959 йылдан — Сарман районы составына керә.

# Иҫке Имән
## Халҡы

1795 йылда ауылда 65 башҡорт, 134 яһаҡлы татар һәм 4 типтәр; 1870 йылда — 646 башҡорт, 283 татар һәм 39 типтәр (8 башҡорт ғаиләһе Чукмарлы ауылына, ә татарҙар Яңы Имән ауылына күсә); 1912 йылда — 1158 аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1859 | 1897 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 203 | 407 | 437 | 915 | 1158 | 1232 | 975 | 808 | 425 | 419 | 464 | 340 | 244 | 272 | 251 |
# Сардай (Колыч ҡушылдығы)

Сардай — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колыч йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сардай (Колыч ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100038
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1959 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1959 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Октябрь проспекты (Стәрлетамаҡ)

Октябрь проспекты — Стәрлетамаҡ ҡалаһы урамдарының береһе. Ҡаланың көнбайыш районында урынлашҡан. Шулай уҡ Урал биҫтәһе, Курчатов биҫтәһе, Өсмөйөш биҫтәһе (микрорайон Треугольник) һәм Өс-япраҡ биҫтәһе (микрорайон Трехлистник) аша үтә. Октябрь әйләнешенән башланып, һуңынан Артем урамына барып терәлә. Оҙонлоғо 1,76 км. Октябрҙең 50 йыллығы хөрмәтенә аталған.

# Октябрь проспекты (Стәрлетамаҡ)
## Тарихы

Урам биләмәһе (һәм бөтә ҡала биләмәһе) юрматы башҡорт ҡәбиләһе ерҙәрендә урынлашҡан. Урам төҙөлә башлағанда урын дала булған. Урам төҙөлә башлауға (1965—1975 йылдар) СССР Министрҙар Советының Стәрлетамаҡта сәнәғәт үҙәген төҙөү тураһында Планы баш һала.

# Октябрь проспекты (Стәрлетамаҡ)
## Транспорт

Урам буйынса № 1, 2, 14, 14а, 18а, 22, 23, 26, 28, 32, 33, 36, 38, 41 автобус маршруттары, № 4, 5, 5а, 6, 7, 8, 8а, 10, 13, 14 троллейбус маршруттары һәм маршрут таксиҙары (автобус маршруттары исемлегендә) йөрөй. Байрам көндәрендә урам саралар үткәреү өсөн ябыла.

# Октябрь проспекты (Стәрлетамаҡ)
## Инфраструктураһы

Урамда урынлашҡан:
* Ҡала мәҙәниәт һарайы (ГДК, элекке «Каучук» мәҙәниәт һарайы) — 35-се йорт
* Өфө дәүләт нефть университеты (филиал) — 2, 4-се һанлы йорт
* «Социнвестбанк» банкы (филиал) — 71-се йорт
* «Библиосфера» китап магазины — 59-сы йорт
* Банк ВТБ (филиал) — 9а йорт
* «Стәрлетамаҡ ҡалаһы» ҡала округы хакимиәте (ҡала хакимиәте) — 32-се йорт
* «Башинвестбанк» банкы — 9 йортҡа төкәтмәлә.
* «Октябрьский» универмагы — 9-сы йорт
* Боулинг-клуб «Заря» — 31 йортта — ябылған
* Ҡала һалым инспекцияһы — 34-се йорт
* «Корпорация Үҙәк» электроника һәм көнкүреш техникаһы магазины — 75-се йортта
* «Өҫ кейемдәре» фабрикаһының фирма магазины — 73-сө йорт
* «Мәҙинә» үзбәк һәм төрөк аш-һыу рестораны — 71-се йорт
* Бистро «Капитоль» — 59 йорт
* Кафе «Ватрушкин» — 43 йорт
* «Чемпион» спорт магазины — 43 йорт
* «А-нан я-ға тиклем» китап магазины — 43 йорт
* «Тәмле» магазины — 31-се йорт
* «Глобус» туристик агентлығы — 33-сө йорт
* «Тәмле» кулинарияһы — 31-се йорт
* Бөҙрәхана «Кудесница» — 29-сы йорт
* «Крепеж» инструменттар магазины — 29 йорт
* Магазин «Ромашка» — 27-се йорт
* «Пионер» кинотеатры — 67 йорт
* Бөҙрәхана «Платоша» 17-се йорт
* Бөҙрәхана «Фасон» — 31-се йорт
* Аптека «21-се быуат» («Норис» ЯСЙ) — 17 йорт
* ЖЭУ № 8 — 7-се йорт
* Спорткомплекс «ОПНХЗ» — 5а йорт
* «Семерочка» магазины — 8 йорт
* Бар — 8 йорт
* «Самолет» туристик агентлығы — 8 йорт
* Стоматология дауаханаһы — 22-се йорт
* Балалар сәнғәт мәктәбе — 26-сы йорт
* «Мех» кейем салоны — 71 йорт
* Абсолют-банк — 33 йорт
* Китапхана — 30 йорт
* «Samsung» көнкүреш техникаһы магазины — 30-сы йорт
* Балалар китапханаһы — 43 йорт
* Русьбанк — 59 йорт

# Октябрь проспекты (Стәрлетамаҡ)
## Инфраструктураһы
### Парктар һәм скверҙар

* Афғанстан яугир-интернационалистар скверы
* Г. К. Жуков исемендәге сквер

# Октябрь проспекты (Стәрлетамаҡ)
## Инфраструктураһы
### Һәйкәлдәр

* Билдәһеҙ һалдат һәйкәле (Мәңгелек Ут) — скульпторы Михаил Павлович Шабалтин, һәйкәл 1967 йылда төҙөлгән, шул уҡ йылда Мәңгелек Ут тоҡандырыла.
* Дан аллеяһы (Г. К. Жуков исемендәге скверҙа)
* Яугир-интернационалистар һәйкәле (Яугир-интернационалистар скверында)
# Цвёниц

Цвёниц (нем. Zwonitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 11193 кеше йәшәй. Майҙаны — 52,74 км². Диңгеҙ кимәленән 550 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8297 һәм автомобиль коды STL.
# Анимизм

Анимизм (лат. anima, animus «йән» һәм «рух») — йән һәм рухтар барлығына, бөтә тәбиғәттең йәнле икәнлегенә ышаныу. Анимистик ҡараштар бөтә диндәрҙә лә тиерлек бар.

# Анимизм
## Тайлор һәм уның диндәрҙең барлыҡҡа килеү теорияһы

Инглиз этнографы һәм культурологы Эдвард Тайлор фәнгә анимизм төшөнсәһен индерә, уны дин үҫешенең башланғыс стадияһы тип аңлата. Икенсе яҡтан, ул юғары мәҙәниәтле халыҡтарҙың донъяға ҡарашында анимистик күҙаллауҙарҙың артабанғы үҫешен күҙәтергә тырыша. Тәүге тапҡыр был терминды немец ғалимы Г. Э. Шталь ҡуллана. 1708 йылдағы үҙенең «Theoria medica» тигән яҙмаһында ул күңел тураһындағы тәғлимәтте тормоштағы барлыҡ процестарҙың нигеҙендә ятҡан эйәһеҙ тормош башланғысы тип атай.
Тайлор анимизмды «минималь дин» тип иҫәпләгән, йәғни, уның фекеренсә, ябай диндән иң юғары үҫешкәндәргә тиклемге ниндәй булһа ла дин анимистик ҡараштарҙан килеп сыға.
Әммә тупланған мәғлүмәттәр бер нисә яңы, преанимистик йәки анимизмға тиклемге тип аталған йүнәлештәр тыуҙыра, уларға ярашлы, анимизм дәүеренә тиклем тылсым быуаты (магия) (Дж. Фрэзер), аниматизм дәүере, бөтә тәбиғәтте йәнле итеп күреү (Р. Маретт, Л. Мин. Штернберг) һәм тәүтормош дологик мистицизм (Л. Леви-Брюль) була.
Тайлорҙың анимизмды диндең иң иртә формаһы булараҡ аңлауҙан анимист һүҙе килеп сыға. Был категорияға Африкала, Төньяҡ Америкала, Көньяҡ Америкала, Океанияла йәшәүсе. урындағы традицион диндәрҙе тотоусы төп халыҡтар инә. Шулай уҡ анимизм Азияла, атап әйткәндә, синто — анимизмдың (япон) үҫешкән формаһы сағыштырмаса йоғонто яһай.
Тейлор әйтеүенсә, анимизм "тәүтормош ҡырағайының башлана, ул төш, төш күреү, үлем кеүек күренештәр менән ҡыҙыҡһына башлаған. Тейлор фекеренсә, анимизм йоҡо, төш күреү, үлем һ. б. күренештәр менән ҡыҙыҡһынған «тәүтормош кешеһенең фәлсәфә»һендә барлыҡҡа килгән. Кешенең хайуандарҙан айырмаһы шунда: уны тәбиғәт һалған инстинктив йәшәү ҡәнәғәтләндермәй, ул үҙ-үҙен танырға ынтыла. Һәм нәҡ үҙ-үҙеңде танып белеүгә ынтылыш кеүек сифаттың килеп сығышы, моғайын, ҡасандыр кеше эволюцияһының башы булғандыр. Был уның эволюцияһының башы булғандыр, моғайын. Шулай итеп, анимизм күҙлегенән ҡарағанда, барыһының да үҙ йәне бар. Кеше лә, таш та — икеһе лә тере йән эйәләре.
Шунан сығып ҡарағанда, анимизм — тәүтормош дине генә түгел, ә кешенең рухи үҫешендә тәүге баҫҡыстарҙың береһе. Әгәр кеше үҙенең эргәһендәге әйберҙәоҙе үҙ ҡарамағы буйынса файҙаланырға мөмкин булған материал киҫәктәре генә түгел, ә тере йән эйәләре икәнен аңлай башлаһа, был уның тирә-яҡ донъя менән мөнәсәбәттәрен сифат яғынан яңы кимәлгә сығара.
# Азатлыҡ радиоһы

Азатлыҡ радиоhы (тулы исеме: ингл. Radio Free Europe/Radio Liberty «Азат Европа/Азатлыҡ радиоhы») — элекке Советтар Союзы, Көнсығыш Европа һәм Яҡын Көнсығыш илдәренең телдәрендә хәбәр иткән радио. Ошо илдәрҙең халыҡтарына ирекле мәғлүмәт еткереү өсөн ойошторолған тип һанала. Америка Ҡушма Штаттарының Конгресы тарафынан финанслана. Тапшырыуҙарын Чехияның баш ҡалаһы Праганан алып бара.

# Азатлыҡ радиоһы
## Тарихы

1953 йылда Америка Ҡушма Штаттары тарафынан «Азат итеү радиоhы» ойошторола; ул Советтар Союзының бар 15 милли республикаhының телдәрендә, шул иҫәптән татарса һәм башҡортса һөйләй башлай. Уның төп маҡсаты «Ватанды коммунистар диктатураhынан азат итеү» һәм «большевиктарға ҡаршы көрәш алып барыу» тип ҡуйыла. Радионы АҠШ-ның Үҙәк Разведка Идараhы (ЦРУ) етәкләй hәм финанслай. Азатлыҡ радиоhы Көнбайыш Германияның Мюнхен ҡалаһындағы студиянан һөйләй; тапшырғысы Лампертхайм ҡалаhында урынлаша.
1955 йылда Советтар Союзында был радионың тапшырыуҙарын һүндереү өсөн махсус тапшырғыстар селтәре ойошторола һәм киңәйтелә бара.
1959 йылда уға «Азатлыҡ радиоhы» тигән яңы исем бирелә.
1976 йылда «Азат Европа радиоhы» менән берләшә. «Азат Европа радиоhы» оҡшаш идеологик маҡсаттар менән ойошторолған була hәм бығаса Көнсығыш Европаның социалистик илдәренә тапшырыуҙар алып бара.
1991 йылда Рәсәйҙең беренсе Президенты Борис Ельцин Азатлыҡ радиоhына тапшырыуҙарын Рәсәйҙә алып барырға рәсми рәүештә рөхсәт итә.
1995- йылда Азатлыҡ радиоhы Чехияның башҡалаhы Прагаға күсә.

# Азатлыҡ радиоһы
## Радионың татар-башҡорт хеҙмәте

Азатлыҡ радиоhының татар һәм башҡорт телдәрендә һөйләгән хеҙмәте бар — уның тапшырыуҙары 1953-сө йылдан эфирға сығып килә. Бөгөн радионың был хеҙмәте көнөнә бер сәғәтлек программа әҙерләй, ул эфирға тәүлегенә бер нисә тапҡыр ҡат-ҡат тапшырыла. Радионы ҡыҫҡа тулҡындарҙа һәм Интернет аша тыңлап була.
Азатлыҡ радиоhының Башҡортостанда үҙ хәбәр үҙәге юҡ; ультра-ҡыҫҡа тулҡындарҙа тапшырғыстары ла юҡ. Өфөләге ике-өс штаттан тыш корреспонденты хәбәрҙәрен телефон аша ебәреп тора.

# Азатлыҡ радиоһы
## Тәнҡит

Азатлыҡ радиоһының «татар-башҡорт» хеҙмәте ошолай аталһа ла, дөйөм эфир ваҡытының төп өлөшөн татар телендә һөйләй. Аҙнаһына башҡорт телендә һөйләгән ваҡыты ни бары биш-ун минут ҡына тәшкил итә.
Үҙен-үҙе «объектив рәүештә» хәбәр итә тип әйтә килһә лә, Башҡортостан, башҡорт халҡы һәм теленә ҡағылған күпселек хәбәрҙәрен бер яҡлы һәм тар күҙлектән бирә. Мәҫәлән, бер айырым алынған тапшырыуында ғына: «Башкорттарҙың милләт булып ойошоуҙары Башҡортостан республикаһы төҙөлгәс генә башланған», «Салауат Юлаевтың яҙмалары татарса яҙылған», «башҡорт теле — ул татар теле», «татарҙан килеп сыҡҡан башҡорт» тигән фекер-фараз ишетеп була. Радионың татар-башҡорт хеҙмәтенең Интернеттағы сайтының форумында ла милләтсел һүҙҙәр йыш ҡына яңғырай; фекерләшкән ҡатнашыусылары араhында башҡортса яҙғандары бик һирәк күренә.

# Азатлыҡ радиоһы
## Тапшырыу телдәре

* авар
* албан
* әзербайжан
* әрмән
* башҡорт
* белорус
* грузин
* ғәрәп
* дари
* ҡаҙаҡ
* ҡырғыҙ
* ҡырым татар
* македон
* пушту
* румын
* серб-хорват
* татар
* тажик
* төрөкмән
* украин
* урыҫ
* үзбәк
* фарсы
* чечен
* черкес
# Кесе Өпәле

Кесе Өпәле — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Өпәле йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Өпәле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, инештән Долгобродск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200812111100020182
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102018
* Бассейн коды — 10.01.02.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Метёлка (Ацвеж ҡушылдығы)

Метёлка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ацвеж йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Метёлка (Ацвеж ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103666
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Байҡы ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Байҡы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Байҡы ауылы.

# Байҡы ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# София Венгерская

София Венгерская (мадьярса Zsófia) ― венгр короле Бела Икенсенең ике ҡыҙының олоһо. Ул Конрад Өсөнсөнөң улы Генрих Беренгар менән йәрәшелгән була. Австрияның Адмонт бенедикт аббатлығында монахиня булып вафат була.

# София Венгерская
## Биографияһы

София, Бела II менән Илона Сербскаяның тәүге ҡыҙы булып, 1135 йылдар тирәһендә тыуа. Тәүге тапҡыр 1139 йыл хроникаһында, атаһы уны король Конрад III (1138―1152 йылдарҙа хакимлыҡ итә) улы Генрих менән йәрәшкәндә телгә алына. Ошонан һуң күп тә үтмәй, София Венгриянан Изге Рим империяһына юллана, күрәһең, унда ул немец телен һәм никахҡа инеү өсөн һарай ғәҙәттәрен өйрәнгән. Әммә тиҙҙән Генрих вафат була һәм уларҙың никахы тормошҡа ашмай ҡала.
Атаһы, Һуҡыр Бела, 1141 йылда вафат була һәм артабанғы йылдарҙа уның вариҫы Геза II менән Конрадом III араһындағы мөнәсәбәттәр киҫкенләшә. 1140 йылдар уртаһында Конрад хатта бер ни тиклем ваҡыт власть өсөн көрәштә көнрәкше һәм Внгрия тәхетенә дәғүә итеүсе Борис Коломановичты яҡлай. Был көсөргәнеште хәл-торошта София менән Генрих араһындағы никах пландары тормошҡа ашырылмай. Шуға ҡарамаҫтан, София немец короллегендә була һәм артабанғы бер нисә йылда ла шунда йәшәй. Артабан ул Австриялағы Адмонт монастыренә монахиня булып китә.
Герборд Михельсбергский һүҙҙәренә ҡарағанда, ул 1159 йылда Софияға бер хат яҙа. Был ваҡытта, никахы тарҡаплғандан һуң, ул Адмонт монастырендә йәшәгән була. Конрад III уны Венгриянан киткәс үк, Генрихтың өйләнергә йәше еткәнсе тип, аббатлыҡҡа тәрбиәләнергә ебәрә. Никахтың бер ваҡытта ла тормошҡа ашмаясағы асыҡланғас, Софияның ағаһы уны ҡабат Венгрияға ҡайтарыу маҡсатында Адмонтҡа илселәр ебәрә. Әммә София үҙе ҡайтырға теләмәй һәм монастырҙә монахиня булып ҡала. Геза Австрияға армия ебәреп, уны көс менән алыу тураһында план ҡора. Шулай ҙа һуңыраҡ, уны ҡайтарыу тураһында һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн дипломатик миссия ебәрәргә ҡарар итә. Адмонт аббаты Софияны һайлау алдына ҡуя: ҡайтырға йәки ҡайтырға. Ҡыҙ таҙы ла үҙенең монахиня булып ҡалырға теләүен белдерә һәм Геза II, ниһайәт, уға аббатлыҡта ҡалырға рөхсәт итә.
# Сирмионе

Сирмионе, йәки Сирмьона (итал. Sirmione) — Италия ҡалаһы. Был ҡала Италияның Ломбардия өлкәһендәге Брешиа провинцияһында урынлашҡан. Даими ҡала халҡы 5600 кеше тәшкил итә. Ҡала Герда күленең көньяҡ ярында, 4 км оҙонлоғондағы ярымутрауҙа урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта ҡала яҡын-тирәһендә торған Коломбаре ҡалаһы менән ҡушылып үҫешкән. Ҡала үҙенең тарихи ҡомартҡылары һәм шифалы термаль һыуҙары менән билдәле. Дауалау өсөн Бойола сығанағының Цельсий буйынса 69 градус температуралы булып сыҡҡан һыуы ҡулланыла.
Коммунаның ҡурсалаусыһы - Пресвятая Богородица (Дева Мария Снежна), уның хөрмәтенә байрам йыл һайын 5 августа үткәрелә.

# Сирмионе
## Тарих

Рим республикаһы ваҡытында уҡ бында Sermio Mansio Sermio ҡалаһы урынлашҡан булған. Уның ике гаваны һәм хәҙерге замок урынындағы нығытмаһы торған. Шул уҡ ваҡытта бында курорт була. Веронаның бик күп хәлле кешеләренең (шул иҫәптән шағир Катуллдың ғаиләһенең) бында виллаһы булған. Дезидерий королдең тол ҡатыны Анза бында монастырьтөҙөгән (хәҙер ул юҡҡа сыҡҡан).
1889 йылда Сирмионела термаль һыу менән дауалау үҙенсәлектәре табыла, был туризмдың үҫеүенә булышлыҡ итә. Әлеге ваҡытта туризм иҡтисадтың нигеҙе булып тора .
1920 йылда Сирмионела Джеймс Джойс һәм Эзра Паунд осраша. Боронғо ҡалала Каллас Виллаһы — опера йырсыһы Мария Калластың ҡаланан тыш йорто бар.

# Сирмионе
## Иҫтәлекле урын

* Шифалы сығанаҡ (Boiola Fonte)
Был сығанаҡтың һыуында көкөрт, бром, йод ҡушылмалары бар. Сығанаҡтың һыуы ҡолаҡ ауыртыуынан, ревматизм, үпкә һәм тире ауырыуҙарынан дауалау өсөн ҡулланыла Сығанаҡ үҙе күлдең төбөнән 19 метр тәрәнлектән сығарыла һәм торбалар буйынса шифаханаға оҙатыла.
* «Катулл мәмерйәһе» — бында рим шағиры Валерий Гай Катулл ғаиләһе йәшәгән.
* Скалигерҙар замогы (XIII быуат) күл буйында урынлашҡан, ҡасандыр Верона флотилияһының хәрби порты булып хеҙмәт иткән.
* Сан-Пьетро-ин-Мавино — сиркәү, XIV быуатта үҙгәртеп ҡоролған, фрескалар менән биҙәлгән.
* Санта-Мария-Маджоре сиркәүе (яҡынса 1400 йыл), фрескалар менән XV быуатта биҙәлгән.
# Шәһәҙәт

Шәһәҙәт (ғәр. شهادة, төр. Şehadet — таныҡлыҡ, шаһитлыҡ) — Исламдың биш шартының беренсеһе.

# Шәһәҙәт
## Мәғәнәһе

Шәһәҙәт һүҙенең тамырында ғәрәп теленән башҡорт теленә лә килеп ингән "шаһит" һүҙе ята. Башҡорт телендә шаһит һүҙенең бер мәғәнәһе - нимәнелер рәсми рәүештә дөрөҫләү өсөн эш-ваҡиғала ҡатнашҡан кеше. Ошо һүҙҙән "Шаһитлыҡ" тигән төшөнсә лә барлыҡҡа килгән
Аллаһы Тәғәләнән башҡа илаһ юҡ икәненә һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәр уның илсеһе икәнлеген таныуҙы, шаһитлыҡ итеүҙе итеүҙе белдерә. Мәғәнәһе: „Аллаһтан башҡа һис бер илаһ юҡ. Хәҙрәти Мөхәммәт Уның ҡоло һәм Илсеһе икәнлегенә таныҡлыҡ бирәм“.

# Шәһәҙәт
## Әйтелеше

Әйтелеше: „Әшһәдү әл-ләә иләәһә илләл-лааһү үә әшһәдү әннә Мөхәммәдән ғәбдүһүү үә рәсүлүүлүһ“. Ғәрәпсә: أشهد أن لا إله إلاَّ الله و أشهد أن محمد رسول الله

# Шәһәҙәт
## Мосолманлыҡ билдәһе

Шәһәҙәт - Ислам динендә булыуҙың беренсе һәм иң мөһим баҫҡысы (ҡара - Исламдың биш нигеҙе). Ул Исламдың ике тәүге инанысын эсенә ала : Аллаһы тәғәләнең берҙән-бер булыуы (тәүхид) һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Уның Рәсүле, йәғни Илсеһе булыуын раҫлай.
Шәһәҙәт мәжүсиҙәрҙән һәм башҡа диндәрҙән айырылып тороу өсөн доға һәм оран булараҡ барлыҡҡа килгән. Яу барғанда шәһәҙәт оран булараҡ ҡулланылған, шул арҡала "шәһит" төшөнсәһе барлыҡҡа килгән дә инде (изге эш өсөн үҙен ҡорбан ҡылған кеше). Башта шәһәҙәт әйтеп һәләк булғандарҙы ғына шәһит тип атай торған булғандар. Шәһәҙәтте мосолмандар бик күп осраҡтарҙа әйтә. Ул намаҙ доғаларына мотлаҡ инә.
Йәғни, башҡорт телендә килеп сығышы бер булһа ла шәһит һәм шаһит һүҙҙәре мәғәнәүи яҡтан айырыла

# Шәһәҙәт
## Хәҙис шәриф

   "Уттан (тамуҡтан) йөрәгендә арпа орлоғо хәтлем генә булһа ла иманын һаҡлап, Лә иләһә илләллаһ тип әйткән кеше сығыр; һәм уттан сығыр шундай кеше, йөрәгендә бойҙай бөртөгө хәтлем иманын һаҡлап, Лә иләһә иллаллаһ тип әйткән; һәм уттан сығыр шундай кеше, кем йөрәгендә саң бөртөгөндәй генә булһа ла иманын һаҡлап, Лә иләһә иллалаһ, тип әйткән". (

# Шәһәҙәт
## Шәһәҙәт - дәүләт символдарында

Шәһәҙәтте ҡайһы бер илдәрҙең һәм территорияларҙың байраҡтарында күрергә мөмкин
* Сомалиленд байрағы
* Сәғүд Ғәрәбстаны байрағы
* Афғанстан Ислам Әмирлеге байрағы
* Афғанстан Ислам Республикаһы байрағы
# Ортомода

Ортомода — мөмкинселектәре сикләнгән кешеләргә кейем тегеүҙә шөғөлләнгән Рәсәй компанияһы. 2001 йылда Галина Волкова был ойошмаға нигеҙ һала. Йылына 50-60 мең пар айыҡ кейеме етештерә. «Ортомода» етештерелгән кейем дөйөм күләме буйынса Рәсәйҙә, Мәскәү ортопед аяҡ кейеме фабрикаһынан һуң, икенсе урында килә. Ойошманың эшселәренең күбеһе — мөмкинселектәре сикләнгән кешеләр.

# Ортомода
## Тарихы

Компания 2011 йылда барлыҡҡа килә.
2002 йылда протез һәм ортопед ярҙамы күрһәтеү эшмәкәрлегенә лицензия ала. Офиста заказдар ҡабул итә, ә етештереү цехында аяҡ кейемен тегәләр.
2003 йылдан башлап тендерҙар еңә башлай һәм махсус аяҡ кейемдәрен тегергә дәүләт заказын ала (компания етештереүҙәренең күбеһе дәүләт заказдары тәшкил итә). Компанияның тәүге өс йылында моделдәрҙе һынап ҡарарға һәм уларҙы етештерергә 8 миллион һум аҡса китә.
2006 йылда компания тағы бер нисә яңы цех аса һәм етештереүҙе ике тапҡырға күбәйтә.
2010 йыл башланыу менән компания приоритетлы тип һаналған балалар өсөн ортопед аяҡ кейемдәрен етештерә башлай.
2012 йылға ҡарата, һатыуҙан килгән аҡса 140 миллион һум аҡсаға тиң, табышы — 10 миллион һум. 7 процентҡа тиң булған рентабельность күрһәткесе аяҡ кейеме етештереү өлкәһендә ҙур тип һанала.
2014 йылда компания индивидуаль ортопед олтораҡ етештерә башлай. Шул уҡ йылда 3D-сканер ярҙамында аяҡ кейемен етештерә башлайҙар.