yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге

Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге (БНИЦ) — Башҡортостан Республикаһының ҡортсолоҡ һәм апитерапия өлкәһендә ғилми-етештереү дәүләт учреждениеһы.
Адресы: Өфө ҡалаһы, Менделеев урамы, 217А.

# Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге
## Структураһы

Үҙәк составында: умартасылыҡтың фәнни бүлеге — умартасылыҡ буйынса фәнни-эксперименталь станциялар умарталығы; фәнни технологиялар бүлеге — умартасылыҡ продукттарын эшкәртеү буйынса фәнни-эксперименталь цехтар; апитерапия ғилми бүлеге — Республика халыҡ медицинаһы һәм апитерапия үҙәге (2011 йылда асылған).
Башҡорт тоҡомло бал ҡорто генофондын һаҡлау маҡсатында, Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге дәүләт бюджет учреждениеһы танытма һәм патент биргән, дөйөм һаны 4 мең бал ҡорто ғаиләһе булған, умартасылыҡ буйынса 6 фәнни-тәжрибә станцияһы («Нуриман», «Архангел», «Ғафури», «Күгәрсен», «Ейәнсура», «Бөрйән») булдырылған һәм уңышлы эшләй.
Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгендә 145 хеҙмәткәр эшләй (2016). Генераль директоры — Ишемғолов Әмир Миңләхмәт улы.
Үҙәк коммерцияға ҡарамаған ойошма булып тора һәм Башҡортостандың дәүләт милке иҫәбенә индергән.

# Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге
## Тарихы

Үҙәк 1998 йылдың 8 июлендә Башҡортостан Республикаһы хөкүмәте бойороғо нигеҙендә ойошторолған була. 2000 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты указы менән умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге дәүләт бюджет учреждениеһы Республиканың умартасылыҡ һәм апитерапия өлкәһендә фән һәм етештереү проблемалары буйынса төп учреждениеһы итеп билдәләнгән, шулай уҡ уға умартасылыҡ буйынса инспектор хеҙмәте функцияһы йөкмәтелгән.

# Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге
## Эшмәкәрлеге

Үҙәк «Башҡорт балы» тауарының килеп сығышы урыны атамаһын файҙаланыу хоҡуғына таныҡлыҡ эйәһе, умартасыларҙың квалификацияһын күтәреү курстарын ойоштора, шулай уҡ йыл һайын — республика умартасылар конкурсы ойоштора; нәшриәт эшмәкәрлеге һәм хәйриә менән шөғөлләнә, йыл һайын Өфөлә «Баллы Башҡортостан» республика йәрминкәһен үткәреү инициаторҙарының һәм ойоштороусыларҙың береһе булып тора. 2007 йылда «Тылсымлы бал ҡорто» сауҙа маркаһы аҫтында бал һәм башҡа апипродукт нигеҙендә яһалған косметика етештереү линияһы эшләтеп ебәрелә — был шампундар, душ өсөн гелдар, бит һәм тән өсөн кремдар.

# Башҡортостандың бал ҡорто һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге
## Наградалары

Үҙәк эшләп сығарған продукция халыҡ-ара һәм бөтә Рәсәй күргәҙмәләрендә 1000-дән ашыу миҙал менән билдәләнә.
* 2007 —Берлинда халыҡ- ара йәшел аҙна (Германия). Гран-при, башҡорт балы өсөн алтын миҙал һәм "Йәшел аҙна"ның махсус миҙал символы.
* 2010 — «Алтын Меркурий» премияһы (Рәсәй, ТПП). «Ҡулланыу продукцияһы етештереү сфераһында иң яҡшы предприятие-экспортлаусы» номинацияһында еңеүсе.
* 2016 — ҡарағай балы һәм умартасылыҡ V халыҡ-ара конгресы (Төркиә). Күргәҙмәлә гран-при.
# Һуңкүл

Һуңкүл (Һуңгүл) — рус. Сунгуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.

# Һуңкүл
## Географияһы

Урта Уралдағы Сейәле тау массивы итәгендә, Вишнёвогорск ҡасабаһынан көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан.
Һуңкүл Кәҫле күлдәре системаһына инә һәм ҡылымыҡтар аша Кирете, Ирташ , Оло Кәҫле, Илашты (күл), Кесе Кәҫле, Алабуға (күл), Аракүл һәм башҡа күлдәр менән тоташҡан. Яҡын тораҡ пункттар: Вишнёвогорск ҡасабаһынан башҡа Кәҫле һәм Снежинск ҡалалары. Силәбегә тиклем араһы - 125 километр, Екатеринбургҡа - 120 км.

# Һуңкүл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500711111200007565
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 211200756
* Бассейн округы — Иртыш һыу бассейны округы (14)
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Һуңкүл
## Тасуирламаһы

Майҙаны 11,66 км², уртаса тәрәнлеге 2-3 метр булһа, айырым урындарҙа 8 метрға тиклем етә. Һыуы таҙа, үтә күренмәле. Ҡыштарын боҙ ҡалынлығы 1 метр булыуы мөмкин.
Һуңгүл Уралдағы биш иң таҙа күлдең береһе иҫәбенә инә. Экосистемаһы уникаль.
Һыуының үтәҙеклеге 6 метрға тиклем етә. Майҙаны 11,66 квадрат километр тәшкил итә. Уртаса тәрәнлеге – 2 метр. Әммә 7-8 метрға еткән урындары ла бар. Күл һыуы шифалы, минераль-һелтеле. Төбө – ләмле.
Күлдә ике тиҫтәнән ашыу утрау бар. Күл яры – текә, ташлы. Ярҙарында ҡомло пляждар бар.

# Һуңкүл
## Флораһы һәм фаунаһы

Текә ярҙары буйлап башлыса ҡарағай үҫә. Йәйен йыш ҡына һыу өҫтөн тәлмәрйен тәңкәһе баҫа.
Күлдә ике тиҫтәнән артыҡ эреле-ваҡлы утрау бар, йәйҙәрен уларҙа аҡсарлаҡтар, ҡыр өйрәктәре һәм селәндәр оя ҡороп, бала сығара.
Һуңкүл балыҡҡа бай. Унда суртан, алабуға, сабаҡ, алабалыҡ (сиг), табан, ҡарабалыҡ , шамбы, опто һәм башҡалар бар. Күлдең бер өлөшө сазан балыҡтары үрсетеү өсөн файҙаланыла.

# Һуңкүл
## Этимологияһы

Шувалов Николай Иванович - Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә ғәҙәтенсә башҡорт ир-ат исеме менән бәйләй, уныңса һуңғы балаларҙың береһенә ҡушылған Суну, Суна, Супы, Сыну, Сунакул, Сынакол(урыҫса яҙылыш) тигән исемдән алынған булыуы ихтимал.
Күл өйрәктәргә бай булыуын күҙҙә тотҡанда, һуна өйрәк тигән һыу ҡошонан да алып ҡушылыуы ихтимал, сөнки урыҫ телендә, Шувалов Н. И. яҙыуынса, Суну-Куль варианты ла бар. Кәҫле районында ла Һуналы тигән күл бар. Һуна өйрәк - өйрәктәр араһында иң эреһе, тип аңлата 2 томлыҡ "Башҡорт теленең һүҙлеге"
# Уйылды (күл)

Уйылды (рус. Увильды́) — Рәсәйҙәге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы, Ҡарабаш, Ҡыштым ҡала округтарындағы күл.

# Уйылды (күл)
## Тасуирламаһы

Уйылды рекреацион йәһәттән артыҡ көсөргәнешкә дусар, уның ярҙарында барлығы 78 шифахана, ял базалары, балаларҙы һауыҡтырыу лагерҙары һәм шәхси коттедждар бик күп.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса күлдең һыуйыйғыс бассейнының майҙаны 196 км², әммә майҙаны 140 км² тигән мәғлүмәттәр ҙә бар Уйылды — Көньяҡ Уралдың бер нисә бик үтәҙек һыулы күлдәренең береһе.
Күлдең төньяҡ ярында Рипус тимер юл станцияһы урынлашҡан

# Уйылды (күл)
## 1975 йылда Арғужа һыуһаҡлағысына һыу ағыҙыу

1975 йылда ҡоролоҡ арҡаһында Силәбе өлкәһендә һыу етмәй башлай, шул арҡала Уйылдынан һыу ағыҙырға Арғужа һыуһаҡлағысына канал ҡаҙыла. Ҡоролоҡ осоронда Уйылдыла һыу 4 метрға төшә һәм ул 2006 йылда, 31 йылдан ғына элекке кимәленә күтәрелә

# Уйылды (күл)
## Этимологияһы

XVIII быуат сығанаҡтарында урыҫ телендә ошондай версиялар осрай: Увелди, Увельди, Уелды, Увелги, шулай уҡ башҡортса әйтелеш тә килтерелә — Уелдекуль, Уелдекул. Топоним ике башҡорт һүҙенән: «уйылды» һәм «күл» һүҙҙәренән тороуы күренә. Топоним «уйпаттағы күл» йәки «убылған (уйылған) күл» тигәнде аңлатыуы ихтимал. Күл, ысынлап та, соҡорға уйылып төшкән кеүек тәьҫир ҙә ҡалдыра — ярҙары бейек, яр ситенән үк тәрән һыулы.
# Тургенев Иван Сергеевич

Ива́н Серге́евич Турге́нев (9 ноябрь (иҫке стиль буйынса 28 октябрь) 1818 йыл — 3 сентябрь (22 август 1883 йыл) — рус яҙыусыһы-реалист, шағир, публицист, драматург, тәржемәсе. рус әҙәбиәте классиктарының һәм уның XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫешенә шаҡтай ҙур өлөш индереүселәрҙең береһе. рус теле буйынса Петербург фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1860), Оксфорд университетының почётлы докторы (1879).

# Тургенев Иван Сергеевич
## Биографияһы

Иван Сергеевич Тургенев 1818 йылдың 9 ноябрендә (иҫке стиль буйынса 28 октябрҙә) Рәсәй империяһының Орёл ҡалаһында хәрби хеҙмәткәр ғаиләһендә икенсе бала булып тыуған.
Тургеневтар сығышы менән Тула губернаһы дворяндарынан. Буласаҡ яҙыусының атаһы Сергей Николаевич Тургенев (1793—1834) был ваҡытта рус ғәскәрҙәренең махсус атлы гвардия (кавалергард) полкында офицер вазифаһында хеҙмәт иткән була, 1821 йылда полковник дәрәжәһендә отставкаға сыға. 1834 йылда, өс улы — Николай, Иван һәм быума (эпилепсия) ауырыуынан иртә үлгән Сергейҙы ҡалдырып, вафат була.
Әсәһе Варвара Петровна (ҡыҙ фамилияһы Лутовинова) — бай дворян ғаиләһенән. Ул хакимлыҡ (өҫтөнлөк) итергә яратыусы һәм мәрхәмәтһеҙ ҡатын була. Иртә атайһыҙ ҡала, әсәһенең мәрхәмәтһеҙ мөнәсәбәтенән һәм үҙен йыш ҡына туҡмаған эскесе һәм ғауғасы үгәй атаһынан яфа сигә. Даими туҡмалыуҙарҙан һәм кәмһетелеүҙәрҙән Варвара атаһы яғынан туған ағаһына йәшәргә күсә. Уның вафатынан һуң мираҫ буйынса күркәм имениеның һәм 5000 крепостной крәҫтиәндең хужаһына әйләнә.

# Тургенев Иван Сергеевич
## Әҫәрҙәре

* Тургенев И. С. Собрание сочинений в 11 томах. — М.: Правда, 1949.
* Тургенев И. С. Собрание сочинений в 12 томах. — М.: Художественная литература, 1953—1958.
* Тургенев И. С. Собрание сочинений в 15 томах. — Л.: Изд-во Академии наук СССР, 1960—1965.
* Тургенев И. С. . Полное собрание сочинений и писем в двадцати восьми томах. — М. — Л.: Наука, 1960—1968.
** Сочинения в пятнадцати томах. — М. — Л.: Наука, 1960—1968.
** Письма в тринадцати томах. — М. — Л.: Наука, 1960—1968.
* Тургенев И. С. Собрание сочинений в 10 томах. — М.: Художественная литература, 1961—1962.
* Тургенев И. С. Сочинения в 12 томах. — М.: Наука, 1978—1986.
* Тургенев И. С. Собрание сочинений в 12 томах. — М.: Художественная литература, 1975—1979.
* Тургенев И. С. Полное собрание сочинений и писем в тридцати томах. — М.: Наука, 1978—наст время.
** Художественные произведения в двенадцати томах. — М.: Наука, 1978—1986.
** Письма в восемнадцати томах. — М.: Наука, 1982—наст. время.
* Тургенев И. С. Собрание сочинений в 5 томах. — М.: Русская книга, 1994.
* Тургенев И. С. Собрание сочинений в 15 томах. — М.: Терра, 1998.
* Тургенев И. С. Собрание сочинений в 6 томах. — М.: Терра, 2011.
# Отнурок

Отнурок (рус. Отнурок < Нура (йылға атамаһы) ) — гидроним, Нура ауыл Советы, Белорет районы.
* Отнурок (Белорет районы) — ауыл, элекке ҡасаба, Нура ауыл Советының административ үҙәге.
* Отнурок (ауыл, Белорет районы) — ауыл, элекке кардон (2005 йыл, Закон «О внесении изменений в административно-территориальное устройство Республики Башкортостан в связи с образованием, объединением, упразднением и изменением статуса населенных пунктов, переносом административных центров» от 20 июля 2005 года, N 211-з).
# Кесе Кулкас

Кесе Кулкас — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кулкас йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Кулкас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014606
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301460
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Крюк

Кесе Крюк — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Крюк йылғаһының уң ярына тамағынан 1,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Крюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012425
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101242
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әсекәй

Әсекәй (рус. Асекеево) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Әсекәй районының район үҙәге. Әсекәй ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Әсекәй
## Географик урыны

Оло Кинәл йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Әсекәй
## Тарихы

Ҡыпсаҡ ҡәбиләһе башҡорттарының ауылы. Башҡорт старшинаһы Әсекәй буйынса аталған.
Ырымбур губернаһы (1851 йылдан Һамар губернаһы) Боғорослан өйәҙе ҡарамағында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 9-сы башҡорт кантонының 4-се бүлегенә керә.

# Әсекәй
## Билдәле шәхестәре

* Әбделвәхит Рафиҡов (1774—?) — хәрби эшмәкәр, йорт старшинаһы. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* Әбделнасир Ишмөхәмәтов (1788—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
# Шәфиев

Шәфиев — фамилия.
* Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы (1897—1918) — Башҡортостанда революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы.
* Шәфиев Гәрәй Гәрәй улы (1920—1996) — мәғариф хеҙмәткәре.
# Новинская

Новинская — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 21 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628157, ОКАТО коды — 71112904002.

# Новинская
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 21 |

# Новинская
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Ижтимағи-иҡтисади формация

Ижтимағи-иҡтисади формация — марксизмда — ижтимағи эволюция стадияһы, йәмғиәттең етештереү көстәре үҫешендәге билдәле бер баҫҡыс һәм иҡтисади етештереү мөнәсәбәттәренең шул баҫҡысҡа хас булған, уға бойондороҡло булған тарихи тибы менән һүрәтләнә. Етештереү көстәренең үҫеш баҫҡыстары етештереү мөнәсәбәттәренең нәҡ уларға тап килгән тибы шарттарында ғына була. Һәр формацияның нигеҙендә билдәле бер етештереү ысулы ята. Етештереү мөнәсәбәттәре тупланмаһы бирелгән формацияның асылын билдәләй. Формацияның иҡтисади базисын хасил иткән етештереү мөнәсәбәттәре системаһына сәйәси-юридик һәм идеологик өҫҡорма тап килә. Формация ҡоролошона иҡтисади мөнәсәбәттәр генә түгел, ә ошо йәмғиәттә йәшәгән кешеләр берлектәре (мәҫәлән, социаль төркөмдәр, милләттәр, халыҡтар һ.б.) араһындағы бөтә социаль мөнәсәбәттәр, шулай уҡ көнкүреш, ғаилә, йәшәү рәүеше формалары ла органик рәүештә берегә. Йәмғиәт эволюцияһының бер стадиянан икенсеһенә күсеүенең төп сәбәбе булып етештереү көстәре менән етештереү мөнәсәбәттәре тибы араһында һыйышмаусанлыҡ барлыҡҡа килеүе тора.

# Ижтимағи-иҡтисади формация
## Формациялар тураһындағы бәхәстәр

«Сәйәси экономияны тәнҡитләүгә ҡарата» (1859) тигән хеҙмәтендә Карл Маркс «иҡтисади ижтимағи формацияның прогрессив осорҙарын» айыра, ул осорҙар етештереүҙең ижтимағи ысулдары буйынса билдәләнә, ә улар араһында азиат, антик (ҡол биләүселек), феодаль һәм капиталистик ысулдары бар. Маркс ижтимағи-иҡтисади формацияларҙың тамамланған теорияһын эшләмәһә лә, уның фекерҙәрен дөйөмләштереп, совет тарихсылары (В. В. Струве һ.б.) Маркстың, хакимлыҡ иткән етештереү мөнәсәбәттәренә ҡарап, биш формацияны айырыуы тураһында һығымтаға килә:
* тәүтормош-община;
* ҡол биләүселек;
* феодаль;
* капиталистик;
* коммунистик.
Совет тарихсыһы В. П. Илюшечкин билдәләүенсә, Маркс, Гегель менән Сен-Симонға эйәреп, етештереү ысулдарын һәм формацияларҙы милек формаһына ҡарап билдәләгән, ләкин, икенсе яҡтан, капиталистик етештереү ысулын йәмғиәттәге етештереү көстәренең үҫеш баҫҡысы һәм был баҫҡысҡа тап килгән иҡтисади етештереү мөнәсәбәттәренең тибы буйынса — етештереү көстәренең машиналы үҫеш баҫҡысы һәм иҡтисади етештереү мөнәсәбәттәренең уға бәйләнгән өҫтәмә хаҡлы тибының даилектик берҙәмлеге итеп ҡараған. «Бындай аңлайышһыҙлыҡҡа юл ҡуйып, — тигән Илюшечкин, — ул Маркс нимә уйлағандыр». Илюшечкин иһә, Маркс логикаһына таянып, биш түгел, ә дүрт формацияны (феодаль һәм ҡол биләүселек формацияларын ул сословиелы-синыфлы берәүгә индерә, унда етештереү мөнәсәбәттәренең ҡулланыу-хаҡ тибы ҡул хеҙмәтенә тап килә) айырырға тәҡдим итә.
Совет тарихсылары оҙайлы бәхәстәр барышында Илюшечкин менән килешергә мәжбүр була.
# Анчимаа-Тока Хертек Амырбитовна

Анчимаа-Тока Хертек Амырбитовна (тыв. Анчымаа-Тока Хертек Амырбыт кызы; 1 ғинуар 1912 йыл — 4 ноябрь 2008 йыл) — Тыва һәм СССР дәүләт эшмәкәре. Тыва Халыҡ Республикаһы етәксеһе Салчак Токаның ҡатыны. Донъя тарихында һайланған вазифала дәүләт башлығы булған беренсе ҡатын-ҡыҙ.

# Анчимаа-Тока Хертек Амырбитовна
## Биографияһы

Хертек Анчимаа 1912 йылдың ҡышында Коп-Соок ауылында (хәҙер Ҡыҙыл-Даг ауылы составына инә) тыуған. 1918 йылда сәсәк эпидемияһы атаһының һәм һеңлеһенең ғүмерен өҙгән. Мәктәптә монгол телендә уҡыған, 1930 йылда тыва яҙмаһы барлыҡҡа килә, һәм ул илдә тәүгеләрҙән булып уны үҙләштерә. Тыва Халыҡ Республикаһының Революция йәштәр союзы ағзаһы булараҡ, киләһе йылда ул Тыва халыҡ-революцион партияһына инә.
1935 йылда Мәскәүҙә Көнсығыш хеҙмәтсәндәренең И. В. Сталин исемендәге коммунистик университетын тамамлаған. Университетта уҡыу йылдары дауамында сәнғәт менән шөғөлләнә, тыва халыҡ йырҙары менән тәүге граммофон пластинкаһы яҙыуында ҡатнаша. Тываға ҡайтҡандан һуң, Тыва Халыҡ Республикаһының Революцион йәштәр союзы үҙәгендә эшләгән. 1938 йылдан алып идара иткән Тыва халыҡ-революцион партияһы Үҙәк комитетының ҡатын-ҡыҙҙар араһында эшләү бүлеге мөдире (республикала берҙән-бер) була.
1940 йылдан Хертек Анчимаа Тыва Халыҡ Республикаһы Кесе Хурал (парламент) рәйесе итеп һайлана, шул рәүешле ул донъяла беренсе ҡатын-ҡыҙ — парламент башлығы һәм юридик дәүләт башлығы булып китә.
Тываның бойондороҡһоҙлоғо бөтөрөлгәндән һәм уны 1944 йылдың октябрендә РСФСР составында Тыва автономиялы өлкәһе тип үҙгәрткәндән һуң, 1961 йылға тиклем Хертек Анчимаа-Тока Тува өлкә башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары булып эшләй. 1961 йылдан 1972 йылға тиклем — Тыва АССР-ның Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары.
1972 йылдан алып пенсияға сыға. 2008 йылдың 4 ноябрендә 96 йәшендә вафат булған.

# Анчимаа-Тока Хертек Амырбитовна
## Ғаиләһе

Хертек Анчимаа-Токаның ире — Салчак Тока бойондороҡһоҙ Тыва Халыҡ Республикаһының (һуңынан РСФСР составындағы Тыва автомномиялы өлкәһе) етәксеһе була. Уларҙың дүрт балаһы була. Улы Виктор Тыва филармонияһы менән етәкселек итә, әлеге ваҡытта филармония уның исемен йөрөтә.

# Анчимаа-Тока Хертек Амырбитовна
## Факттар

Донъяла дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтары араһында иң оҙаҡ йәшәгәндәрҙең береһе була. Рәсәйҙә, Рәсәй империяһында һәм СССР-ҙа вафат булған иң оҙаҡ йәшәгән дәүләт һәм хөкүмәт башлығы. Юридик рәүештә дәүләт башлығы булған (монарх бюулмаған) донъялағы иң беренсе ҡатын-ҡыҙ. 1981 йылға тиклем донъяла ҡатын-ҡыҙҙар (монарх булмағандар) араһында иң йәш дәүләт башлығы була.
# Хуты-Юнко-Се

Хуты-Юнко-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға №8716 аатауы жоқ һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Хуты-Юнко-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087174
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008717
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Левый Комтун-Еган

Левый Комтун-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Комтун-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Левый Комтун-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038781
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203878
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәжлес

Мәжлес (ғәр. مجلس‎ — Majlis) — һүҙмә-һүҙ йыйылыш; рус. Меджли́с или маджли́с) — ҡайһы бер илдәрҙә (башлыса мосолман халыҡтарында) ҡануниәт-вәкәләтле органдың атамаһы (парламент), шулай уҡ ғөмүмән Халыҡ йыйылышы.

# Мәжлес
## Ҡулланылышы

Термин ислам донъяһы менән тел йәки мәҙәни бәйләнештәре булған илдәрҙә административ, социаль йәки дини булһын, дөйөм мәнфәғәттәре булған төркөмдәр араһында төрлө типтағы махсус йыйылыштарҙы тасуирлау өсөн файҙаланыла.
Мәжлес шулай уҡ закондар сығарыу органына ҡарай ала һәм ислам мәҙәниәте өҫтөнлөк иткән ҡайһы бер дәүләттәрҙәге закондар сығарыу советтары йәки йыйылыштар атамаһында ҡулланыла
«Мәжлес» термины шулай уҡ ҡунаҡтарҙы ҡабул иткән һәм күңел асҡан айырым урынды билдәләү өсөн ҡулланыла.

# Мәжлес
## Тарихы

Исламға тиклемге Ғәрәбстанда Мәжлес ҡәбиләләр советы була, унда ир-егеттәр дөйөм мәнфәғәт тыуҙырған ҡарарҙар ҡабул итеүҙә ҡатнаша. Советҡа юлбашсы (шәйех) етәкселек итә. Хаҡ хәлифәт идара итеү осоронда «Мәжлес-әш-Шура» ойошторола. Мәжлес ул саҡта яңы хәлифә һайларға тейеш була. Әбү-л-Хәсән әл-Мәүәрди бәйән итеүенсә, мәжлес ағзалары өс шартты үтәргә тейеш була: улар ғәҙел булырға тейеш, яҡшы хәлифәне насар хәлифәнән айырырлыҡ белемгә эйә булырға тейеш, һәм иң яҡшы хәлифәне һайлар өсөн етерлек ғаҡылға һәм фекерләүгә эйә булырға тейеш.

# Мәжлес
## Ғәмәлдәге мәжлестәр
### Парламент булараҡ дәүләт мәжлестәре

Исемлектә исемдәрендә мәжлес термины булған дәүләт парламенттары күрһәтелгән.
* Әзербайжан Милли Мәжлесе
* Иордания Парламенты (Мәжлис әл-Үммәт)
* Индоне́зия Халыҡ консультатив конгресы (мәжлесе)
* Ираҡ вәкилдәре советы (мәжлесе)
* Ирандың ислам консультатив советы (мәжлесе)
* Ҡаҙағстан Парламенты Мәжлесе
* Кувейт Мәжлесе
* Ливан Мәжлесе
* Оман Мәжлесе
* Мальдив Мәжлесе
* Пакистан Мәжлесе
* Әш-Шура мәжлесе (Сәғүд Ғәрәбстаны)
* Сүриә халыҡ советы Мәжлесе
* Тажикстандың Юғары Мәжлесе
* Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы ассамблеяһы (Мәжлесе)
* Төркмәнстан Мәжлесе
* Төркиәнең Бөйөк милләт мәжлесе
* Үзбәкстан Республикаһының Оло мәжлесе

# Мәжлес
## Ғәмәлдәге мәжлестәр
### Милли мәжлестәр

Исемлектә милли конгрестар һәм йәмғиәттәр күрһәтелгән, уларҙың исемдәрендә мәжлес термины бар.
* Черкес мәжлесе
* Ҡырым-татар халҡы мәжлесе
# Әүүәбин намаҙы

Әүүәбин намаҙы — нәфел намаҙы.Әүүәбин намаҙы аҡшам намаҙынан һуң алты рәҡәғәт итеп уҡыла.
Әүүәбин намаҙында йөҙ сауап бар.
Аллаһы Тәғәлә шуларҙың етмеш бишен — ахирәттә, егерме бишен донъялыҡта бирә. Әүүәбин намаҙын дауамлы рәүештә уҡыусылар Ҡиәмәт көнөндә бер ниндәй ҡыйынлыҡ күрмәйәсәк.
# Мильц (Тюрингия)

Мильц (Тюрингия) (нем. Milz (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 934 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,62 км². Диңгеҙ кимәленән 291 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98631 һәм автомобиль коды — HBN.