yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бағаряҙ (һырт)

Бағаряҙ — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.

# Бағаряҙ (һырт)
## Ҡылыҡһырлама

Ишембай һәм Ғафури райондары буйлап субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 9 км, киңлеге 3 км тиклем, абсолют бейеклеге 477 м. Рельефында текә битләүҙәр һәм ҡаялы яланғас тау тоҡомдары, тау араһы уйһыулыҡтары өҫтөнлөк итә. Аҫҡы карбондың турней ярусы һәм визе ярусының карбонатлы тоҡомдарынан (ҙур һәм ҡатламлы эзбизташтар, аргиллиттар, һирәгерәк доломиттар һ.б.) ғибәрәт. Карст таралған. Рәүҙәк йылғаһының үрге ағымында ер аҫты аҡмалары бар. Ландшафтар киң япраҡлы урмандарҙан (имән, йүкә, йыла, саған) тора. Бағаряҙ итәгендә йоҡа ҡатламлы ташлы һәм һоро урман тупраҡтарында имән урмандары үҫә.
# Миңеште ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

Миништинский сельсове́т — Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө муниципаль районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлгән. Почта индексы — 452318. ОКАТО коды — 80224819000. Миәҙәк ауыл биләмәһе менән берләштерелгән.

# Миңеште ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Географияһы, тәбиғәте

Ағиҙел йылғаһы.

# Миңеште ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Ауыл Советы составында

Миңеште ауылы — административ үҙәк, Йәрмиә, Әтәс, Барғыҙбаш, Покровка, Успеновка ауылдары. 1981 йылда Абҙай (Күл) ауылы Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396-сы һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарының иҫәп мәғлүмәттәрен алып ташлау тураһындағы» Указына ярашлы бөтөрөлә.

# Миңеште ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1 п. 20) а) түбәндәге юлдар бар:
   «Миәҙәк» атамаһын һаҡлап, Миәҙәк һәм Миңеште ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәкте Миәҙәк ауылында урынлаштырырға. Миңеште ауыл Советының Миңеште, Йәрмиә, Әтәс, Барғыҙбаш, Покровка, Успеновка ауылдарын Миәҙәк ауыл Советы составына индерергә. Миәҙәк ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

# Миңеште ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
## Географик урыны

2008 йылға Борай районы, Әңгәсәк ауыл Советы, Миәҙәк ауыл Советы, Яңы Кәңгеш ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш була, ("Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы « Законы (ред. от 19.11.2008)»).).
# Төрөк яны

Төрөк яны — Төркиәлә барлыҡҡа килгән һәм ҡулланылған ҡатмарлы составлы ян төрө.

# Төрөк яны
## Конструкцияһы һәм етештереү технологияһы

Төрөк йәйәләре төрлө материалдар ҡулланып эшләнгән. Саған, ҡайын, ҡорос ағастары ҡулланылған. Йәйәнең дуғаһын яһай торған ағас пластиналарҙы, кәрәкле кәкрелек алыу өсөн, алдан киптереп, өтәләр һәм бәйләйҙәр. Йәйәнең урта өлөшөнә тотҡа, ә остарына мөгөҙ йәки һөйәк пластинкалар йәбештерәләр. Клей һеңер (сухожилие) ҡалдыҡтарынан эшләнгән. Яндың эске яғына, юлаҡ соҡоп, буйвол мөгөҙөнән пластинка йәбештерәләр. Бынан һуң йәйәнең тышҡы һәм эске яҡтары һеңер таҫма менән уратыла, ә һуңынан тышҡы яғынан осона тиклем тағы бер ҡат һеңер һәм остарына кереш өсөн мадьян йәбештерелә. Ахыр сиктә, уларҙы дымдан һаҡлау өсөн, туҙ менән уратып, бер нисә ҡат ағас лагы һөртәләр. Кереште бәрәстең йәки үгеҙҙең киптерелгән һеңеренән йәки эсәктәренән ишкәндәр. Тыныс хәлдә йәйәнең дуғаһы алға бөгөлгән, был көсөргәнешлелекте арттырырға мөмкинлек биргән. Бындай уҡтарҙың тартылыу көсө 80 килограмға етә.

# Төрөк яны
## Ҡулланылышы

Төрөктәр йәйәнән атыуҙың «монгол» ысулын ҡулланған. Монголдар кереште баш бармаҡ ярҙамында тартҡандар. Ҡайһы берҙә улар фил һөйәгенән, көмөштән, алтындан, нефриттан эшләнгән атыу бармаҡсаһы («зекерон») ҡулланған. Һул яурынды кереш һуғылыуынан һаҡлау өсөн, күн муфта кейәләр.
Төрлө типтағы уҡ ҡулланылған. Уҡтар ҡарағай, ҡорос, бук ағасынан эшләнгән, киңлеге 2 сантиметр самаһы булған. Оҙонлоғо — 25,5 дюймдан (63,75 см) 25,75 дюймға тиклем (64,375 см). Уҡ ауырлығы — 7 драхм (12,39 грамм).
Ағас шымартыла, һуңынан 2 ай киптерелә, ә һуңынан тағы ла 10 көн ҡоро урында һаҡлана. Ағас осонда кереш өсөн ярым овал формаһында уйым һәм ҡаурый беркетелгән. Уҡтарҙың оҙонлоғо уртаса 75 — 80 см тәшкил итә.
Ян йәйә һауытында , ә уҡтар һаҙаҡта (20 — 30 уҡ һыйған) йөрөтөлгән.
Төҙләп тыу алыҫлығы 150 метрға, ә уҡтың осоу алыҫлығы 400—550 метрға еткән. Рекордты төрөк солтаны Сәлим III 1798 йылда Истанбулда үткән ярыштарҙа ҡуя, уның атыу алыҫлығы 889 м тәшкил итә. Ә 1795 йылда Лондон янында төрөк илселеге секретары 441 метрға ата, шул уҡ ваҡытта инглиз рекорды 306 м тәшкил итә. Төрөк йәйәһенән атылған уҡтар башҡа төр йәйәләр менән сағыштырғанда бик ҙур тиҙлек менән оса, һәм, һөҙөмтәлә, тишеү көсө юғары була. Яҡшы уҡсы бер минут эсендә 12-гә тиклем атыу яһай алған.
Төркиәлә йәйәләр XV быуат уртаһына тиклем киң ҡулланылған. XVI быуатта, атыу ҡоралы таралыу сәбәпле, уларҙың хәрби роле кәмей бара, әммә улар мөһим спорт әһәмиәтен һаҡлап ҡала.
Сөләймән I һуң уҡтан атыу элекке популярлығын юғалта, әммә XVII быуат уртаһында Морат IV осоронда яңынан тергеҙелә. XVIII—XIX быуаттарҙа Төркиәлә йәйә, башлыса спорт ҡоралы булараҡ популяр була.
# Комавис

Комавис (Кама-Вис) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Комавис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007285
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шиньга

Шиньга — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шиньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037532
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103753
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зелпе

Зелпе (лат. Euónymus alátus, рус. бересклет) — зелпе һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 200 төрө билдәле, Азияның көнсығышында һәм көньяҡ-көнсығышында таралған. Башҡортостанда сөйәлле зелпе үҫә. Ҡара сөйәлле үренделе һәм һоро нәҙек олонло япраҡ ҡойоусы 1—2 м бейеклектәге ҡыуаҡ. Япрағы ябай, эллипс рәүешендә, осло, ҡапма-ҡаршы теҙелешле, ҡыҫҡа һаплы. Сәскәһе ваҡ, көрән, насар «сысҡан» еҫле япраҡ ҡуйыны суғында урынлашҡан. Май—июндә сәскә ата. Емеше — орлоҡ яны япрағы ҡыҙыл төҫтәге ҡумта, сентябрҙә өлгөрә.

# Зелпе
## Үҫеү урындары

Киң япраҡлы һәм ҡарағай урмандарының ваҡ ағаслығында һәм ситендә үҫә; Башҡортостанда киң таралған. Емеше ағыулы. Декоратив үҫемлек. Баҫыу һаҡлағыс урман һыҙаттары булдырыуҙа һәм баҡса-парк төҙөлөшөндә ҡулланыла.

# Зелпе
## Әҙәбиәттә

«Сәмреғош ҡанат ҡанат ҡаға» тигән әҫәрҙә (авторы — Мөкәрәмә Садиҡова) зелпе ҡайырыhы автомобиль тәгәрмәстәре яhау өсөн резина ҡайнатыуға кәрәкле икәнлеге яҙыла.
* Ләкин уны hыҙырып алыуы ғына ҡыйын, әгәр ҙә ул бер аҙ елләп, кипшенеп тә ятhа, балта төйҙәhе менән туҡмап та ҡуптарырмын тимә.
* Ыҙалана торғас, бының бер хәйләhенә лә төшөнөп алдыҡ. Урман ҡарауылсыhы атайҙарға зелпе тамырын тәүҙә ҡаҙанға hалып бер аҙ бешекләп алырға кәңәш иткән. Ошо әмәлде белеп алғандан hуң беҙҙең эштәр яйға hалынды.
* Ҡәюм ағай ауылдан колхоздың баҫыуҙағы кешеләргә аш бешерә торған ҙур бер ҡаҙанын алып килде. Хәҙер инде тамырҙы тәүҙә күп итеп әҙерләйбеҙ ҙә бер юлы hалып ҡайнатабыҙ hәм турпыша өҫтөндә йыйнаулашып «hөйәк кимерәбеҙ». Аҙаҡ эш шундай тәртипкә hалынды: атайҙар ат менән урмандың зелпе ағасы айырыуса шәп үҫкән төпкөлдәренә китеп, көн буйына эшләйҙәр ҙә, табыштарын арбаға тейәп, ат менән ҡайтаралар, ә беҙ уны тураҡлайбыҙ, ҡаҙанға hалып бешекләйбеҙ ҙә ҡайырыhын hыҙырабыҙ. Был эш өсөн иң яйлы ҡорал әлеге лә баяғы шул сабата яhай торған шөшлө булып сыҡты
— тигән юлдар бар был әҫәрҙә.
# 1979 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1979 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1979 MCMLXXIX |
| Юлиан стилендә | 1978 — 1979 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2731 — 2732 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7487 — 7488 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5739 — 5740 ה'תשל"ט — ה'תש"ם |
| Мосолман календары | 1399 — 1400 |
| Боронғо әрмән календары | 1428 ԹՎ ՌՆԻԸ |
| Ҡытай календары | 4675 — 4676 (с 28 январь) 戊午 — 己未 жёлтый конь — жёлтая овца |
| Эфиопа календары | 1971 — 1972 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2035 — 2036 |
| - Шака самват | 1901 — 1902 |
| Иран календары | 1357 — 1358 |
1979 (бер мең туғыҙ йөҙ етмеш туғыҙынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса дүшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1979 йылы, 2 мең йыллыҡтың 979 йылы, XX быуаттың 79 йылы, XX быуаттың 8 ун йыллығының 9 йылы, 1970 йылдарҙың 10 йылы.

# 1979 йыл
## Тыуғандар

* 10 июнь — Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы, балет артисы. Рәсәйҙең атҡаҙанған һәм Башҡортостандың халыҡ артисы.

# 1979 йыл
## Вафат булғандар

* 29 апрель — Әхмәлетдинов Фазылйән Фазлый улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 13 сентябрь — Сыртланов Рим Солтан улы, актёр, РСФСР‑ҙың атҡаҙанған (1955), Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1954) артисы.
# Хөмәйни Рухаллаһ Мусауи

Сәйед Хөмәйни Мостафауи Рухолла Мусауи йәки Имам Хөмәйни (фарс. سيد روح الله مصطفوی موسوی خمینی; 24 сентябрь 1902 йыл — 3 июнь 1989 йыл) — Иран сәйәси эшмәкәре, Ирандың 1979—1989 йылдарҙағы юғары етәксеһе.

# Хөмәйни Рухаллаһ Мусауи
## Биографияһы

Хөмәйни Рухаллаһ Мусауи 1902 йылдың 24 сентябрендә, ҡайһы бер башҡа мәғлүмәт буйынса, 1898 йәки 1900 йылда Фарсы дәүләтенең Хөмәйен ҡалаһында тыуған.

# Хөмәйни Рухаллаһ Мусауи
## Шәхесе

Рухолла (фарс. روح اللهروح اللهфарс. روح الله/ғәр. روح الله‎روح الله‎) — ғәрәп теленән иранлаштырылған «Аллаһтың рухы» мәғәнәһендәге исем. Атаһының исеме күсеп, Сәйед Мостафа булып китә. Нәҫел тамырҙары менән етенсе быуынында изге имам Муса әл-Ҡазим һәм Мөхәммәт пәйғәмбәргә барып тоташа.
Кумала уҡыта, 50-се йылдарҙа «аятолла» титулын ала. 1963 йылдан Ирандың шаһ режимына ҡаршы оппозицияла була. Уны ҡулға алыу тиҫтә йыл эсендә иң ҙур тулҡынланыуға килтереп, 1000-дән ашыу кеше үлтерелә. Төркиә властары илдән ҡыуа, һуңынан - Ираҡҡа, 1978 йылда — Парижға күсенә.
1979 йылдың ғинуарында Иранда ислам революцияһын етәкләй. Шаһ ҡасҡандан һуң ике аҙна үткәс, 1979 йылдың 1 февралендә Иранға ҡайта.
Ирандың Тәһран ҡалаһында 1989 йылдың 3 июнендә вафат була.
# Төлкөбай

Төлкөбай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡамшаҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Төлкөбай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003895
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200389
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әлибаев Ҡадир Әхмәткирәй улы

Әлибаев Ҡадир Әхмәткирәй улы (17 июнь 1940 йыл — 4 декабрь 2003 йыл) — башҡорт шағиры.

# Әлибаев Ҡадир Әхмәткирәй улы
## Биографияһы

Ҡадир (Әбделҡадир) Әхмәткирәй улы Әлибаев 1940 йылдың 17 июнендә Башҡорт АССР-ының Хәйбулла районы Әбүбәкер ауылында тыуған. 1958 йылда Аҡъяр урта мәктәбен тамамлай. Мәктәп йылдарынан һуң ауылдарында башланғыс кластарҙа уҡытыусы булып эшләй. 1962 йылда Башҡорт дәүләт университетына уҡырға керә һәм уны 1968 йыл тамамлай. Төрлө райондарҙа уҡытыусы булып эшләй. 1992 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Әлибаев Ҡадир Әхмәткирәй улы
## Китаптары

* Аҡ шишмә — 1982
* Йырлы ямғыр — 1982
* Әсәйем ҡулдары — 1991
* Самауыр йыры — 1995
* Атайым тупһаһы
# Мушников Георгий Иустинович

Мушников Георгий Иустинович (7 декабрь 1923 йыл — 3 февраль 1983 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы, гвардия подполковнигы (1958). Советтар Союзы Геройы (1945).

# Мушников Георгий Иустинович
## Биографияһы

Георгий Иустинович Мушников 1923 йылдың 7 декабрендә Башҡорт АССР-ы Бөрө кантонының Айбаш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1941 йылда урта мәктәптә уҡыуынан айырылмай Өфө аэроклубын тамамлай. Аэроклубты тамамлағандан һуң үҙ теләге менән Пермь авиация лётчиктар училищеһына уҡырға инә.
Училищены тамамлағандан һуң, хәрәкәт итеүсе армияға фронтҡа ебәрелә. Воронеж, Дала, 1-се Украина, 2-се Украина фронттары ғәскәрҙәре составында немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта осоусы-штурмовик, звено командиры, эскадрилья командиры урынбаҫары, эскадрилья командиры сифатында ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда «Ил-2» самолет-штурмовигында 185 хәрби осош яһай. Белгород, Курск, Харьков, Кировоград, Львов, Краков, Сандомир, Корсунь-Шевченко, Прага, Берлин һәм башҡа ҡалаларҙы азат итеүҙә ҡатнаша. 1944 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.
111 хәрби осош осоронда шәхсән дошмандың күп тере көстәрен һәм хәрби техникаһын юҡ иткәне өсөн Мушников Георгийға Ленин ордены менән Алтын Йондоҙ миҙалы тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамлағандан һуң 1958 йылдың апреленә тиклем СССР-ҙың Хәрби Һауа көстәрендә хеҙмәтен дауам итә. Совет Армияһының Хәрби Һауа көстәрендә хеҙмәт итеү осоронда 16 типтағы самолеттарҙа, шул иҫәптән реактив самолет-истребителдәрҙә оса, йәш осоусыларҙы өйрәтә.
1958 йылда, армия ҡыҫҡартылғас, подполковник дәрәжәһендә запасҡа китә. Запасҡа киткәндән һуң 20 йыл Өфө машиналар эшләү заводында контролер, технолог, инженер вазифаһында эшләй, шуларҙан 13 йыл техник контроль бүлегенең партбюро секретары була.
1984 йылдың 3 февралендә вафат була, Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Мушников Георгий Иустинович
## Хәтер

* Өфө ҡалаһы Калинин районының Инорс биҫтәһендәге урамға Георгий Мушников исеме бирелгән.
* Уның исемен Бөрө ҡалаһы мәктәбенең пионер дружинаһы йөрөтә.
* 2001 йылда Өфөнөң 74-се урта мәктәбендә Бөйөк Ватан һуғышына арналған музей асыла. Ул Советтар Союзы Геройы Г. И. Мушников исемен йөрөтә.
* 2006 йылда Өфөнөң 74-се урта мәктәбенә патриотик тәрбиә биреүҙә уңыштары өсөн Советтар Союзы Геройы Г. И. Мушниковтың исеме бирелә.
* Советтар Союзы Геройы Г. И. Мушниковҡа Өфөлә мемориаль таҡтаташ асыла.

# Мушников Георгий Иустинович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 10 апрелендәге указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән лейтенанты Георгий Иустинович Мушниковҡа Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 6074) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
* Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында командование заданиеларын уңышлы үтәгәне өсөн ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены, Александр Невский ордены, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм күп миҙалдар менән бүләкләнә.
# Кириклейка

Кириклейка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсарка йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кириклейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027414
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002741
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пыть-Ях (йылға)

Пыть-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1353/2/63 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Пыть-Ях (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049189
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204918
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вольфершвенда

Вольфершвенда (нем. Wolferschwenda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 142 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,25 км². Диңгеҙ кимәленән 275 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99713 һәм автомобиль коды — KYF.
# Лысенко Любовь Кирилловна

Лысенко Любовь Кирилловна (23 октябрь 1921 йыл — 27 март 1990 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Лысенко Любовь Кирилловна
## Биографияһы

Любовь Кирилловна Лысенко 1921 йылдың 23 октябрендә Адыгей автономиялы өлкәһенең Красногвардейское ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Бында уның бала сағы үтә, ошонда мәктәптә уҡый. Ә ун алты йәше тулғас, колхозға эшкә сыға. Намыҫлы эшләй, һәр саҡ уны өлгө итеп ҡуялар.
Һуғыштан атаһы, игенсе һәм яугир Кирилл Максимович һәм ағаһы Николай әйләнеп ҡайтмай. Дошман менән уның ире Николай Лысенко ла һуғыша.
Һуғыштан һуң Любовь Лысенко бер аҙ колхоз идараһы секретары булып эшләй. Ә һуңынан уны тәмәке үҫтереүселәр бригадаһына тәғәйенләйҙәр һәм тиҙҙән звено башлығы итеп ҡуялар. Шулай итеп ул ун ете кешелек коллектив менән етәкселек итә башлай.
1963 йылда звено коллективы 25-әр центер, ә киләһе й 1964 йылда — 27 центнер ҡоро тәмәке йыйып тапшыра, бының өсөн ул ВДНХ-ның бронза миҙалына лайыҡ була.
Әммә рекордлы уңышҡа ҡатын-ҡыҙҙар 1965 йылда, етенсе биш йыллыҡ аҙағында өлгәшә. Һәр гектарҙан 35 центнер хуш еҫле япраҡ йыйып алына. Шул ваҡытта Кубанда бер ниндәй ҙә тәмәке үҫтереүсе бындай уңышҡа өлгәшә алмай. Һәр гектар колхоз кассаһына бер мең генә түгел саф килем килтерә. Любовь Кирилловна колхозда коммунистик хеҙмәт ударнигы була.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 30 апрелендәге Указы менән тәмәке етештереүҙе һәм әҙерләүҙе арттырыуҙағы уңыштары өсөн Лысенко Любовь Кирилловнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Тәмәке үҫтереүселәр коллективы һигеҙенсе һәм туғыҙынсы биш йыллыҡта ҙур уңыштарға өлгәшә. Тәмәке япрағын тәмәке етештереү һәм һатыу буйынса задание һиҙелерлек арттырып үтәлә. Был уңыштары «Өлгөлө хеҙмәте өсөн» һәм «Хеҙмәт батырлығы өсөн. В.И.Лениндың тыуыуына 100 йыллыҡ айҡанлы» миҙалдары менән бүләкләнә.
1966 йылдан КПСС ағзаһы. Краснодар крайы партия ойошмаһынан КПСС-тың XXIV съезы делегаты итеп һайлана, орденлы «Тыуған ил» коммунистик хеҙмәт колхозы идаралығы ағзаһы, халыҡ депутаттарының Адыгей өлкә советы депутаты.
Союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер, Красногвардейское ауылында йәшәй.
1990 йылдың 27 мартында вафат була. Адыгейҙың Краногвардейское ауылында ерләнгән.

# Лысенко Любовь Кирилловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (30.04.1966);
* Ленин ордены (30.04.1966).
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* «В.И.Лениндың тыуыуына 100-йыллыҡ айҡанлы» миҙалы (1970)
* «Өлгөлө хеҙмәте өсөн» миҙалы

# Лысенко Любовь Кирилловна
## Хәтер

* Геройҙың исеме Краснодарҙа мемориаль таҡтаташта алтын хәрефтәр менән яҙылған
# Вельфесхольц

Вельфесхольц (нем. Welfesholz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 210 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,9 км². Диңгеҙ кимәленән 199 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
# Ислам дин ғилеме

Ислам дине тәғлимәте үҙ эсенә ислам хоҡуғы (фиҡһ, инаныс (ғаҡидә), рационалистик дини тәғлимәт (кәләм), Ҡөрьәндең аңлатмаһы (тәфсир), хәҙистәрҙе өйрәнеү ғилеме (ғилм әл-хәдис) һ. б. кеүек дисциплиналарҙы ала
# Шорнинка

Шорнинка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Шорнинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032790
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103279
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Агата (Чулым ҡушылдығы)

Агата — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 1510 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Агата (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014920
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201492
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ворсонга

Ворсонга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ворсонга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030639
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003063
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нөркә

Нөркә — күп мәғәнәле һүҙ.
* Нөркә (Балтас районы) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл.
* Нөркә (Ҡалтасы районы) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.
* Нөркә (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл.
# Мелик (йылға)

Мелик — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ күл янында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Мелик (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005933
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000593
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0