yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бөйөк Владимир кенәзлеге

Бөйөк Владимир кенәзлеге 1157 йылға тиклем Суздаль кенәзлеге — хәҙерге заманда Рәсәй дәүләтенең үҙәге булған XII—XIV быуаттағы рус кенәзлеге. Тар мәғәнәлә — Владимирҙың бөйөк кенәзе ҡулы аҫтында булған биләмә, киң мәғәнәлә — Владимир кенәзлегенән айырылып сыҡҡан һәм Владимир кенәзенә буйһонған территория.
XIII быуат уртаһынан Владимирҙың (артабан — Мәскәү) бөйөк кенәздәре сюзеренитетын шулай уҡ Новгород һәм, ҙур булмаған тәнәфестән һуң, Псков республикалары ла таный. Барлыҡ рус кенәздәре араһында Владимирҙың бөйөк кенәздәре иң төп кенәздәр тип иҫәпләнгән.
Бөйөк Владимир кенәзлегенең дөйөм территорияһын һәм унан бүленеп сыҡҡан кенәзлектәрҙе тарихта дөйөм Төньяҡ-Көнсығыш Русь тип атайҙар.

# Бөйөк Владимир кенәзлеге
## Атамаһы

Фәнни әҙәбиәттә кенәзлекте уның барлыҡ этаптарында билдәләү өсөн бер нисә термин ҡулланалар. Осор өсөн IX—XI быуаттар өсөн — «Ростов ере», XI быуатта — XII быуат уртаһында — «Ростов-Суздаль кенәзлеге», XII быуат уртаһынан — «Бөйөк Владимир кенәзлеге». Совет тарихнамәһендә XII быуат уртаһынан — XIII быуат уртаһына тиклем осорҙа «Владимир-Суздаль кенәзлеге» атамаһы киң тарала. Дөйөм төбәктең тарихын билдәләү өсөн Төньяҡ-Көнсығыш Русь термины йыш ҡулланыла.
Йылъяҙмаларҙа кенәзлек Суздаль ерҙәре (атама XIII быуаттан килә) һәм Владимир Бөйөк княжениеһы (артабан өҫтөнлөк ала) тип атала; әҙәби ҡомартҡыларҙа ҡайһы берҙә — Залесье ерҙәре, Залесье (йәғни «урман» артындағы ерҙәр тип Киев ерҙәренә ҡарата әйтелә); Новгород йылъяҙмаһында — Низовский ерҙәре, йәғни түбәнлектәге ерҙәр.

# Бөйөк Владимир кенәзлеге
## Шулай уҡ уҡығыҙ

* Евпатий Коловрат (рус фольклоры)
# Вегенштедт

Вегенштедт (нем. Wegenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 398 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,21 км². Диңгеҙ кимәленән 84 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39359 һәм автомобиль коды — BK.
# Мальцев Михаил Васильевич

Мальцев Михаил Васильевич (10 июль 1910 йыл — 19 октябрь 1972 йыл) — нефтсе, ғалим-геолог, хужалыҡ эшмәкәре, йәмәғәтсе. 1940—1949 йылдарҙа «Туймазанефть» тресының геология бүлеге начальнигы. Туймазы, Серафимовка, Баулы нефть ятҡылыҡтарын, Ырымбур газ ятҡылығын асыуҙа ҡатнашыусы. Геология минералогия фәндәре кандидаты (1966). СССР-ҙың 3-сө һәм 4 се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Сталин премияһы лауреаты (1946). Ленин (1948), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1942, 1960) ордены кавалеры.

# Мальцев Михаил Васильевич
## Биографияһы

Михаил Васильевич Мальцев 1910 йылдың 10 июлендә Дон ғәскәре өлкәһе Сальское ауылында (хәҙер Ростов өлкәһенең Сальск ҡалаһы) тыуған. И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтын тамамлаған (1937).
* 1937—1940 «Прикамнефть» тресында инженер-геолог .
* 1940—1949 «Туймазынефть» тресының геология бүлеге начальнигы.
* 1949—1957 «Татнефть» производство ьерекмәһенең баш геологы.
* 1957—1960 Татнипинефть ойошмаһында директор урынбаҫары.
* 1960—1972 ғилми хеҙмәткәр, Ырымбур геология идаралығы директорының урынбаҫары.
Быраулау Туймазы девон структураһын быраулау инициаторы, Туймазы, Баулы, Серафимовка, Ырымбур һәм башҡа нефть ятҡылыҡтарын асыусыларҙың береһе.
Икенсе ранглы тау генералы (1950)
СССР-ҙың 3-сө һәм 4-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1950—1958).
Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1966, диссертация темаһы «Опыт разведки, перспективы открытия новых месторождений и некоторые вопросы строения продуктивной толщи девона, связанные с разработкой Ромашкинского нефтяного месторождения»).
1972 йылдың 19 октябрендә Ырымбурҙа вафат була.

# Мальцев Михаил Васильевич
## Монографиялары

* «Геологическое строение нефтяных месторождений Татарской АССР» (1956),
* «Татария — республика нефти» (1957),
* «Перспективы открытия новых нефтяных залежей в Татарской АССР» (1957).

# Мальцев Михаил Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1946) — СССР-ҙың көнсығыш нефть райондарында девон ятҡылыҡтарын асыу өсөн
* Ленин ордены (1948)
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* миҙалдар
# Гросшвабхаузен

Гросшвабхаузен (нем. Großschwabhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1085 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,16 км². Диңгеҙ кимәленән 319 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99441 һәм автомобиль коды — AP.
# Мәзитов Йәүҙәт Йыһанур улы

Мәзитов Йәүҙәт Йыһанур улы (8 март 1943 йыл) — «Салаватстрой» тресы төҙөүсеһе, бригадир. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1985).

# Мәзитов Йәүҙәт Йыһанур улы
## Биографияһы

Йәүҙәт Йыһанур улы Мәзитов 1943 йылдың 8 мартында БАССР-ҙың Саҡмағош районы Үрнәк ауылында тыуа. 17 йәшенән Саҡмағош райпотребсоюзы складында йөк ташыусы, Башпотребсоюздың 10-сы төҙөлөш участкаһында төрлө эштәр башҡарыусы булып эшләй. 1961 йылда 18 йәшендә комсомол юлламаһы буйынса Салауат ҡалаһына китә һәм унда «Салаватстрой» тресының 1-се төҙөлөш участкаһында төрлө эштәрҙә эшләй.
1965 йылдан — трестың ташсылары бригадиры. Башҡортостан райондарында һәм Салауат ҡалаһында торлаҡ йорттар һәм сәнәғәт объекттарын төҙөүҙә ҡатнаша. Салауат ҡалаһындағы Еңеүҙең 30 йыллығы урамындағы 11-се кирбес йорттағы биҙәктәр авторы.
Башҡорт АССР-ының ун беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
1989 — 1998 йылдарҙа — «Салаватстрой» тресының 1-се төҙөлөш идаралығы мастеры. Пенсияға сыҡҡандан һуң Салауат ҡалаһында йәшәй.

# Мәзитов Йәүҙәт Йыһанур улы
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Ҡатыны — Фәриҙә Миңләхмәт ҡыҙы, ике балалары, Тимур ейәндәре бар.

# Мәзитов Йәүҙәт Йыһанур улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1985),
* ике Ленин ордены (1981, 1985)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* СССР-ҙың Промстройматериалдар хеҙмәткәрҙәре профсоюзы Үҙәк комитетының, Сәнәғәт төҙөлөшө министрлығының Почёт грамотаһы.
# Алеппо Бөйөк мәсете

Алепполағы Бөйөк мәсет (ғәр. جامع حلب الكبير‎ — Джами’ Хәләб әл-кәбир) йәки Алеппо Үмиәдтәре мәсете (Мәсджид әл-Үмәййә би Хәләб) Халеб (Алеппо) ҡалаһының иң ҙур һәм боронғо мәсете.. XIII быуатта төҙөлгән Мәмлүктәр осорондағы сәлжүктәр манараһына 1090 йыл. Риүәйәттәр буйынса, бында Зәкәриә пәйғәмбәр ерленгән.
# Океания

Океания — Тымыҡ океандағы донъя киҫәге, океандың үҙәк һәм көнбайыш өлөшөндәге утрауҙар һәм атоллдар тупланмаһынан тора, геосәйәси регионы.
# Айыу ҡолағы

Айыу ҡолағы, һыйырҡойроҡ (рус. Коровя́к, лат. Verbáscum — сираж һымаҡтар ғаиләһенән ике йыллыҡ һары суҡ сәскәле, алмаш япраҡлы үлән үҫемлек. Июнь-август айҙарында һарғылт сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Айыу ҡолағы
## Биологик яҙма

Ике йыллыҡ йәки күп йыллыҡ үҫемлек. Бик һирәк бер йыллыҡ та була. Бейеклеге 0,5-3 метр. Ярм ҡыуаҡ фориаһында ла үҫә ала. Япраҡтары алмаш япраҡлы, әйләнмә рәүештә урынлашҡан., йөнтәҫ, ҡайһы бер япраҡтары шыма ла була. Сәскәләре биш таж япрағы бар, һары төҫтә, шулай уҡ һарғыҙылдары, ҡара-көрәндәре, зәңгәрҙәре, көл төҫлөләре, аҡтары ла осрай. ла осрай.
Емеше — шар формаһында, шулай уҡ оҙонса формала мке өлөшлө ҡап, ҡап эсендә бик күп ваҡ ҡына орлоҡтар биш рәт булып теҙелгән.

# Айыу ҡолағы
## Таралыуы

уртаса климаттың Евразия, Төньяҡ Африка өлөшөндә таралған, һәм шулай уҡ Төньяҡ Америкаға ла күсеп барып үҫкән. Рәсәҙең — [[Европа өлөшө|европа өлөшөндә, Кавказда таралған. Ташлы ҡаялы тауҙарҙа, далаларҙа, ҡоро туғайҙарҙа, ҡомло урындарҙа, юл буйҙарында, урман ситтәрендә, ҡомло ерҙә, тау биттәрендә, торлаҡ, юл буйҙарында үҫә. Евразияла, Төньяҡ Африкала уртаса климат зонаһында таралған. Төньяҡ Америкаға күсерелгән. Башҡортотсанда Асҡын районында күпләп осрай.

# Айыу ҡолағы
## Халыҡ мидицинаһында

Айыу ҡолағы сәскәһенән әҙерләнгән төнөтмәне тын алыу юлдары, үпкә шешкәндә, үпкә туберкулезы, ашҡаҙан-эсәк сирҙәре былғанда, ҡакырыҡтың сығыуын еңеләйтеү маҡсатында, эс ҡатыу менән яфаланғанда ҡулланалар.
# Тирәкле (Ейәнсура районы)

Тирәкле (рус. Тирякле) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453395, ОКАТО коды — 80226831003.

# Тирәкле (Ейәнсура районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 89 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Арсен): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 53 км

# Тирәкле (Ейәнсура районы)
## Билдәле шәхестәре

* Аҡманов Булат Ғайса улы (10.02.1929), педагог, Ейәнсура районы Байыш урта мәктәбенең ветеран-уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 31 ғинуар 2019)

# Тирәкле (Ейәнсура районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 178 | |
| 1959 | 256 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 241 | |
| 1979 | 138 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 114 | |
| 2002 | 106 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 118 | |
| 2010 | 75 | |
# Катлама

Катлама (Катламыш) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Анапа йылғаһының уйһыу яры ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Катлама
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Палагия морононан Джанхот йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000112109100000068
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100006
* Бассейн коды — 06.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мошница (йылға)

Мошница — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сярт-озеро күле - Сярта йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мошница (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000449
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Амангилдин

Амангилдин — башҡорт ир-ат фамилияһы. Амангилде исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Амангилдина — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Амангилдин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Амангилдин Әхмәҙулла Ғөтләт улы ( 1921 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы разведчигы.
* Амангилдин Фәттәхетдин Ғәйнетдин улы ( 25 май 1910 — 13 август 2000) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Амангилдина Дамира Зәйнетдин ҡыҙы (30 август, 1975 йыл) — бейеүсе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2012).
* Амангилдина Римма Зәйнетдин ҡыҙы (1 март 1972 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012).
# Сортам

Сортам — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сортамак йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сортам
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011682
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301168
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хәлисов Нәсих Хөббөтдин улы

Хәлисов Нәсих Хөббөтдин улы, Халисов Насих Хуббутдинович (12 апрель 1957 йыл) — Башҡортостандың билдәле рәссамы, фоторәссам. 1989 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2006).

# Хәлисов Нәсих Хөббөтдин улы
## Биографияһы

Нәсих Хөббөтдин улы Хәлисов 1957 йылдың 12 апрелендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Ишбулды ауылында тыуған. Үҙ ауылдарында башланғыс синыфтарҙа, артабан Хәлил урта мәктәбендә, 1971 йылдан Өфөләге республика урта сәнғәт мәктәп-интернатында уҡый. 1981 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының (хәҙер М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) сәнғәт һәм графика факультетын «һыҙым, рәсем һәм хеҙмәт уҡытыусыһы» һөнәре алып тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген үҙе уҡыған мәктәп-интернатта махсус фәндәр буйынса уҡытыусы булып башлай. 1981—1983 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хәрби хеҙмәттә була. Запасҡа ҡайтарылғас, хеҙмәтен Өфө ҡалаһында 18-се йорттар идаралығында педагог—ойоштороусы булып дауам итә.
1987 йылда «Башҡортостан ҡыҙы» журналы редакцияһына баҫманың биҙәлеш мөхәррире итеп эшкә саҡырыла һәм был вазифаны 1998 йылға тиклем уңышлы башҡара. Артабан «Башҡортостан» гәзите редакцияһына рәссам булып күсә, 1998 йылдан — гәзиттең фотохәбәрсеһе һәм биҙәлеш мөхәррире.

# Хәлисов Нәсих Хөббөтдин улы
## Ижади эшмәкәрлеге һәм ҡаҙаныштары

Хеҙмәтендәге уңыштары һәм ижади ҡаҙаныштары өсөн Нәсих Хәлисов 2001 йылда Башҡортостан Республикаһы Матбуғат һәм киң мәғлүмәт министрлығының маҡтау грамотаһы менән бүләкләнә, 2006 йылда уға «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре», 2015 йылда — «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы һәм юғары исемдәргә лайыҡ була. Бынан тыш ул күп һанлы ижади конкурстар еңеүсеһе.

# Хәлисов Нәсих Хөббөтдин улы
## Күргәҙмәләре

Нәсих Хәлисов баш ҡалала дүрт шәхси фотокүргәҙмәһен ойошторған, шул иҫәптән:
* 2015 — Өфөнөң Дим биҫтәһендә урынлашҡан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейының күр­гәҙмә залында Нәсих Хәлисовтың «Ҡабатланмаҫ мәл» тигән фото­күр­гәҙмәһе ҡуйылған.

# Хәлисов Нәсих Хөббөтдин улы
## Ижади еңеүҙәре

* Нәсих Хәлисов эшләгән түбәндәге эмлемалар республика конкурстарында еңеү яуланы:

# Хәлисов Нәсих Хөббөтдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2006)
* Башҡортостан Республикаһы Матбуғат һәм киң мәғлүмәт министрлығының маҡтау грамотаһы (2001)

# Хәлисов Нәсих Хөббөтдин улы
## Уның тураһында

* Усманов Я. Рәссамға ҡармаҡ нимәгә? «Башҡортостан» гәзите , 2015, 23 октябрь.
* Әһлиуллина А. «Яратҡан эштең ауыры булмай». «Башҡортостан» гәзите, 2015, 24 апрель.
* «Башҡортостандар». «Хеҙмәттәшебеҙ йәнә һөйөндөрҙө». «Башҡортостан» гәзите, 2015, 1 апрель.
# Таратынов Александр Михайлович

Таратынов Александр Михайлович (13 июнь 1956 йыл) — Мәскәүҙә һәм Голландияла йәшәп ижад иткән скульптор. Рәсәй Сәнғәт академияһының (Скульптура бүлексәһе) мөхбир ағзаһы (1997). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы (2005), Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара монументаль сәнғәт конкурстары лауреаты .

# Таратынов Александр Михайлович
## Биографияһы

Александр Михайлович Таратынов 1956 йылдың 13 июнендә Мәскәү өлкәһендә рәссам ғаиләһендә донъяға килгән. Рәссам һөнәренә 1967-1974 й.й. — «Мәскәү урта художество мәктәбе»ндә (МСХШ); 1975-1981 й.й. — В.И.Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт һынлы сәнғәт институтының скульптура бүлегендә уҡыған (профессор Л.Е.Кербель оҫтаханаһы).
1981 йылдан — СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.
1986 йылдан — Мәскәүҙә М.Б.Греков ис. студияла эшләй. Рәсәй Һынлы сәнғәттәр академияһың миҙалдары һәм дипломдары менән бүләкләнгән.
Бик күп әҫәрҙәре араһында - "Төньяҡ амурҙары" һәйкәле (Нидерланд). Был һәйкәл Вейсен ҡалаһында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡаланы француздарҙан азат иткән башҡорт һуғышсыларына бағышлап ҡуйылған.

# Таратынов Александр Михайлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Мәскәүҙең 850 йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы (1997),
* Рәсәй Һынлы сәнғәттәр академияһының көмөш миҙалы һәм дипломы
* ВЛКСМ Үҙәк Комитетының «Хеҙмәттәге уңыштары өсөн» билдәһе.
* Рәсәй Рәссамдар союзы дипломдары һәм Почет грамоталары.

# Таратынов Александр Михайлович
## Видео

* YouTube сайтында Видео Установка в Нидерландах 🇳🇱 памятника башкирскому воину
* YouTube сайтында Видео Специальный репортаж - Северные амуры на берегах Рейна
# Ағиҙел (йыр)

Ағиҙел —— башҡорт халыҡ йыры.
Ағиҙелкәй ҡайҙа? Ай, туғайҙа.
Ағиҙелкәй һымаҡ һыу ҡайҙа?
Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.
Ағиҙелкәй һыуҙың, ай, буйҙары,
Йәмле сағы уның яҙғы айҙа.
Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.
Ағиҙелкәйҙәрҙең, ай, буйында,
Һандуғастар һайрай муйылда.
Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.
Иҙел һыуын эскән ир-арыҫлан
Яман теләк йөрөтмәҫ уйында.
Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.
Ағиҙелкәй һыуы, ай, тын икән,
Яр ситтәре бигерәк ҡомло икән.
Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.
Ағиҙелдә үҫкән, ай, ҡыҙҙарҙың
Тауыштары бигерәк моңло икән.
Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.

# Әҙәбиәт

* Фәнүзә Нәҙершина. Башҡорт халыҡ йырҙары йыр риүәйәттәре.(өс телдә: башҡорт, урыҫ, инглиз)Өфө «Китап» 1997 йыл.288 бит. ISBN 5-295-02094-0
* Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар.
# Урта Кордяга

Урта Кордяга — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кордяга йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Урта Кордяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103381
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ą̊ (латин хәрефе)

Ą̊ ą̊ — швед теленең эльвдаль диалектында ҡулланылған хәреф. Назаль өнөн билдәләй.
# Бартак (Иртыш ҡушылдығы)

Бартак — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 517 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бартак (Иртыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013098
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301309
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ашенхаузен

Ашенхаузен (нем. Aschenhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 173 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,61 км². Диңгеҙ кимәленән 525 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98634 һәм автомобиль коды — SM.
# Ай-Баль-Юган

Ай-Баль-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Патрох-Ас ҡылымығының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Ай-Баль-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300029729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302972
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Капанка

Капанка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Калуга өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тарусса йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Капанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нара башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100712110000022393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002239
* Бассейн коды — 09.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Броттероде

Броттероде (нем. Brotterode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2959 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,81 км². Диңгеҙ кимәленән 595 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98599 һәм автомобиль коды — SM.
# Массачусетс

Массачусетс (ингл. Commonwealth of Massachusetts) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 44. 1788 йылдың 6 февралендә төҙөлгән. Элек Массачусетс-Бэй провинцияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Ҡултыҡтар штаты.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Массачусетс штатында 6 587 536 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 240,98 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 14.
Майҙаны 27 336 кв.км, шуның 25,7 % һыу майҙаны.
# Ҡарамалы (Оло Киңел ҡушылдығы)

Ҡарамалы (рус. Кармалка) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңел йылғаһының уң ярына тамағынан 387 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ҡарамалы (Оло Киңел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем).. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007688
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100768
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Ырымбур өлкәһенең География институты Социаль-иҡтисади география бүлегенең «Ырымбур өлкәһе тәбиғәте» фәнни-популяр порталында килтерелгән мәғлүмәттәргә ярашлы, йылғаның атамаһы башҡорт телендәге «ҡарама» һүҙенә -лы суффиксы ҡушыу юлы менән барлыҡҡа килгән
# Бердышевка

Бердышевка — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Бердышевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024006
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002400
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0