# Сурай (Әлшәй районы)

Сурай (рус. Чураево) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 386 кеше. Почта индексы — 452082, ОКАТО коды — 80244840004.

# Сурай (Әлшәй районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 99 %) тәшкил итә.
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
| 1906 йыл | 335 | | | | |
| 1920 йыл 26 август | 625 | | | | |
| 1926 йыл 17 декабрь | | | | | |
| 1939 йыл 17 ғинуар | 418 | | | | |
| 1959 йыл 15 ғинуар | 395 | | | | |
| 1970 йыл 15 ғинуар | | | | | |
| 1979 йыл 17 ғинуар | | | | | |
| 1989 йыл 12 ғинуар | 354 | | | | |
| 2002 йыл 9 октябрь | 442 | | | | |
| 2010 йыл 14 октябрь | 386 | 189 | 197 | 49,0 | 51,0 |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
    1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
    1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
* 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
       Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
* 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
       Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
* 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
       Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
* 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
       Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
* 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
       Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
* 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
* 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
* Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
       1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.

# Сурай (Әлшәй районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡармыш): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 4 км

# Сурай (Әлшәй районы)
## Урамдары

* Дим урамы (рус. улица Демы)
* Ҡушғәле урамы (рус. улица Кушгали)
* Сурай урамы (рус. улица Чураево)
* Мәктәп урамы (рус. улица Школьная)

# Сурай (Әлшәй районы)
## Тарихы

Сурай — Яйыҡ-ҫыбы-мең улусы аҫабалары торамаһы. Тәүге төпләнеүсе Сурай Илкәев 1745 йылда башҡа ауылдарға нигеҙ һалыусы Аҡҡолай Бикташев, Сураҡай Төркәев, Иҙрис Минәшев (Моашаев) менән бергә Моҡша улусы башҡорттарына Аҫау йылғаһы буйындағы аҫаба ерҙәренең бер өлөшөн оброк түләү шарты менән бирә. Тәүге төпләнеүсенең улдары һәм ейәндәренең исемдәре билдәле: 1834 йылда 82 йәше тулған Исмәғил Сураев (уның балалары Исхаҡ, Яҡуп, Ғәлиәкбәр); яҫауыл Ислам Сураев, 76 йәш, уның улдары Нурәле, Иҫәнғол, Иҫәнгилде; 66 йәшлек Айсыуаҡ Сураев, уның улдары Ғәлекәй, Күсәрбай, Бикбай. Сурай Ташлы ауылында йәшәгән.
1795 йылда Сурайҙа 47 башҡортто үҙ эсенә алған ни бары 6 йорт булһа, 1834 йылда — 152, 1859 йылда — 266, 1870 йылда — 156, 1917 йылда — 668, 1920 йылда — 625 башҡорт.
1817 йылда 25 йәшлек Бикмөхәмәт Байдәүләтов (улдары Заһиҙулла, Ғөбәйҙулла) Һарытау губернаһының Вольский өйәҙенә күсерелә.
1834 йылда 15 йорттоң 4-һе полигам ғаилә була.
1843 йылда 152 кешегә 560 бот яҙғы иген сәселгән. 1917 йылда 118 йортҡа 852 тиҫтә һөрөлгән ер тура килгән. Шуларҙың 28-һе — 4 дисәтинә, 62-һе — 10 дисәтинә, 16-һы — 15 дисәтинә, 9-ында 15 дисәтинә ере булған. 3 йорттоң сәсеүлеге булмаған.

# Сурай (Әлшәй районы)
## Ер-һыу атамалары

Кинйәбай Киленташ

# Сурай (Әлшәй районы)
## Ер-һыу атамалары
### Матбуғатта

* 18 ноябрь 2020.Ут яна, юл һалына

# Сурай (Әлшәй районы)
## Ер-һыу атамалары
### Видеофильмдар

* YouTube сайтында Видео Граждандар күҙәтеүе. Сурай ауылы Әлшәй районы. Проблемаларға күҙәтеү. 18 февраль 2018 йыл
* YouTube сайтында Видео Сусаҡтау