yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әмиров Илфат Өлфәт улы

Әмиров Илфат Өлфәт улы (27 февраль 1990(19900227) йыл) — рәсәй профессиональ бералыш (единоборство) яугиры. Ҡатнаш яңғыҙ ҡара-ҡаршы тороу көрәше, комплекслы ҡара-ҡаршы тороу көрәше һәм тулы контактлы карате буйынса Рәсәй чемпионы. Мәскәүҙә «EVOLVE GYM» ҡара-ҡаршы тороу көрәше һәм кроссфит клубына нигеҙ һалыусы һәм клуб хужаһы.

# Әмиров Илфат Өлфәт улы
## Биографияһы

Илфат Өлфәт улы Әмиров 1990 йылдың 27 февралендә Күмертау ҡалаһында тыуа. 3-сө Башҡорт республика гимназияһын тамамлай.
12 йәшенән дзюдо менән шөғөлләнә башлай, 14 йәшендә Ишембай ҡалаһындағы Республика Кадет мәктәп-интернатына уҡырға килә, унда ҡара-ҡаршы тороу көрәше һәм ҡул алышы менән шөғөлләнә.
Кадет корпусын тамамлағандан һуң, 2007 йылда Мәскәү ҡалаһына йәшәргә күсә, шул уҡ йылда Мәскәү юриспруденция институтына уҡырға инә һәм уны 2012 йылда отличие менән тамамлай. Шул уҡ 2007 йылда Мәскәүҙә ҡатнаш ҡара-ҡаршы тороу көрәше менән шөғөлләнеүен дауам итә.

# Әмиров Илфат Өлфәт улы
## Биографияһы
### Спорт күрһәткестәре

«Тсу Шин Ген» ҡатнаш ҡара-ҡаршы тороу көрәше ММА буйынса Рәсәй чемпионы (2008)
Тулы контактлы карате буйынса Мәскәү чемпионатында 2-се урын (2008)
«Рәсәй һуғыштары» ҡатнаш ҡара-ҡаршы тороу көрәше (ММА) буйынса бөтә Рәсәй турниры чемпионы (2010)
Грепплинг буйынса Мәскәү чемпионы (2011)
Бразилия джиу-джитсуһы буйынса бөтә Рәсәй турнирында 2-се урын, ММА буйынса Мәскәү өлкәһе чемпионатында бронза призёры (2013)
Панкратион буйынса Мәскәү өлкәһе чемпионы (2013)
Комплекслы ҡара-ҡаршы тороу көрәше (ММА) буйынса Рәсәйҙең бронза призёры (2014)
Панкратион буйынса халыҡ-ара «Moscow open» турниры бронза призёры (2014)
Тулы контактлы карате буйынса Рәсәй чемпионы (2014)
Курск ҡалаһында үткән ҡара-ҡаршы тороу көрәше (ММА) буйынса «Высота 772» халыҡ-ара турниры еңеүсеһе (2014)
Комплекслы ҡара-ҡаршы тороу көрәше (ММА) буйынса Рәсәй кубогында 3-сө урын (2016)
Илфат Әмиров грепплинг һәм комплекслы ҡара-ҡаршы тороу көрәше (ММА) бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара турнирҙары еңеүсеһе.
Әмиров шулай уҡ 2017 йылғы комплекслы ҡара-ҡаршы тороу көрәше (ММА) буйынса Рәсәй чемпионы,
WLF сиктәрендә Ҡытайҙа үткән рейтинглы алыш еңеүсеһе. Алыш ҡытай яғы саҡырыуы буйынса Ченьжоу ҡалаһында үтә. Алышта 26 ҡытай спортсыһы һәм 26 башҡа ил вәкиле ҡатнаша. Ул Рәсәйҙән (шул иҫәптән, Башҡортостандан да) берҙән-бер ҡатнашыусы була. 27 йәшлек Илфат 70 килограмм ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай. Еңеүсе кубогын ҡабул иткәндә, төлкө тиреһенән тегелгән башҡорт милли бүреген кейгәнлектән, спортсыны «башҡорт» тип йөрөтәләр .
Илфат Әмиров 2019 йылғы комплекслы ҡара-ҡаршы тороу көрәш (ММА) буйынса Рәсәй чемпионатының көмөш призёры. Комплекслы ҡара-ҡаршы тороу көрәш буйынса спорт мастеры.

# Әмиров Илфат Өлфәт улы
## 2019 йылғы эшмәкәрлеге

Мәскәүҙә үҙе 2017 йылда нигеҙ һалған һәм әлегә Мәскәү ҡалаһының иң алдынғы ҡара-ҡаршы тороу көрәш залдарының береһе булған «Evolve Gym» спорт клубы хужаһы. 2019 йылғы Мәскәү һабантуйын үткәреү буйынса спорт департаменты етәксеһе.
Хәҙерге көндә Илфат Әмиров Башҡорт дәүләт университетының тарих факультеты аспиранты.
# Кесе Озёрная

Кесе Озёрная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Очер (пруд Павловский) йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Озёрная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014448
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101444
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Боғҙанов

Боғҙанов—Боғҙанова — фамилия.
* Боғҙанов Ғәбдрәүеф Ғабдулла улы (1886—1931), дин әһеле. Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы депутаты.
* Боғҙанов Фәрит Вәлинур улы (1932—2001), драматург. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1992).
* Боғҙанова Гөлниса Хәмәтнур ҡыҙы (1936 т.), СССР-ҙың 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
* Боғҙанова Ғәлиә Нәғим ҡыҙы ((21.10.1944), педиатр. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (1998).
# Липка (йылға)

Липка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/855/245 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Липка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Звенигород ҡалаһынан Рублёво гидроузеленә тиклем, Истра (башынанИстра һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101512110000023702
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002370
* Бассейн коды — 09.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Картлос

Картлос (груз. ქართლოს) — грузин халҡының легендар ата-бабаһы, Картлиға нигеҙ һалыусы, Фогарма ырыуынан. Әрмәндәрҙең легендар ата-бабаһы Хайостың ҡустыһы.

# Картлос
## Иң баштағы таралып ултырыу

Леонти Мровели «Картли батшалары тормошо» йылъяҙмаһында былай тип яҙа:
* Уның улдары араһынан һигеҙ ағай-эне (һүҙмә-һүҙ: «һигеҙ кеше»)айырылып тора, ҙур көскә эйә һәм данлыҡлы геройҙар, уларҙың исемдәре: беренсеһе — Хайос, икенсеһе — Картлос, өсөнсөһө — Бардос, дүртенсеһе — Мовакан, бишенсеһе — Лек, алтынсыһы — Эрос, етенсеһе — Кавкас, һигеҙенсеһе — Эгрос. Һәм был һигеҙ ағай-эне батырҙар булғандар. Әммә был батырҙарҙың иң яҡшыһы Хайос булған, сөнки буй-һыны менән дә, көс-ҡеүәте һәм батырлығы менән дә уға тиң кеше туфан ҡалҡҡанға тиклем дә, унан һуң да булмаған.
* ...һәм Таргамос үҙенең ерҙәрен һәм ҡәүемдәрен был һигеҙ батырға бүлеп биргән: ҡәүеменең яртыһын һәм иң яҡшы ерҙәренең яртыһын ул Хайосҡа биргән, ә ҡалған ете батырға өлөшөн һәр береһенә дәрәжәһенә ҡарап биргән: Картлосҡа ер бүлеп биргән һәм (уға) сиктәрен билдәләгән: көнсығышта — Эрети һәм Бердуджи йылғаһы; көнбайышта — Понт диңгеҙе (Ҡара диңгеҙҙең боронғо исеме); көньяҡтан — Бердуджи йылғаһы башынан һуҙылған тау һәм, көнбайышҡа һуҙылған, һыуҙары төньяҡҡа ҡарай аҡҡан һәм Кларджети һәм Тао тауҙары араһынан ағып диңгеҙгә ҡойған Кура йылғаһына ҡойған тау; төньяҡтан Гадо сиктәре, Кавказдың тармағы булып айырылып киткән һәм Гадо осона барып тоташҡан Кесе Тау, уны хәҙерге ваҡытта Лихи тип атайҙар. Һәм улар араһындағы бөтә [ерҙәрҙе] [Таргамос] Картлосҡа бирә.

# Картлос
## Картлос Вариҫтары

Мровели Картлостың түбәндәге вариҫтарын телгә ала:
* Мцхетос — Мцхетаға нигеҙ һалыусы
** Уплос «хаким»
** Одзрхос — тарихи Грузияның көньяҡ өлкәһе — Самцхе эпонимы
** Джавахос — Джавахетия эпонимы
* Гардабос
* Кахос — Кахетия эпонимы
* Кухос
* Гачиос
# Уткашь

Уткашь — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыу һаклағысы һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2708 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Уткашь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001040
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оҡҫон (Ҡурған өлкәһе)

Оҡҫон (рус. Уксянское, Уксянка) — Рәсәй, Ҡурған өлкәһе, Барнева йылғаһының ике ярында урынлашҡан ауыл. Оҡҫон ауыл Советының административ үҙәге. Далматов районының бик ҙур тораҡ пункты.

# Оҡҫон (Ҡурған өлкәһе)
## Географияһы

Ҡурған өлкәһендәге «Далматов районы» муниципаль берәмегендәге Оҡҫон ауылы Екатеринбург ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 180 километр алыҫлыҡта Шадринск — Силәбе юлы буйында урынлашҡан. Урамдары Барнева йылғаһының һәм уға ҡойған Оҡҫон йылғаларының ике яҡ ярында теҙелеп киткән. Йәйгеһен ике йылға ла йыш ҡына ҡорой. Далматов ҡалаһынан (автомобиль юлынан 42 саҡрым) 35 километр алыҫлыҡта, өлкә үҙәге ҡалаһы Ҡурғандан төньяҡ-көнбайышҡа 155 саҡрым алыҫлыҡта (автомобиль юлы буйлап 190 саҡрым).

# Оҡҫон (Ҡурған өлкәһе)
## Тарихы

Оҡҫон ауылы 1710-1719 йылдар араһында барлыҡҡа килә. 1710—1719 йылдарҙа ауыл тәүге тапҡыр дәүләт халыҡ иҫәбен алыу кенәгәләренә индерелгән.
1736 йылда башҡорт ихтилалдары ваҡытында башҡорттар ур һәм ер өйөп һаҡланған ауылды яндырған. Күп кеше үлтерелгән, йәки әсирлеккә алынған; аттар һәм һыйыр-һарыҡтар далаларға ҡыуып алып кителгән, имение таланған.
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡытында хөкүмәт ғәскәре тарафынан эҙәрлекләнгән Пугачев ихтилалсылары — 7 мең самаһы кеше — 1774 йылдың 9 мартында ауыл янында яу тоторға ҡарар иткән. Алыштар ваҡытында фетнәселәр үҙ артиллерияһын юғалтҡан; 800-ҙән ашыу кеше үлтерелгән, күптәре әсирлеккә алынған, ә ҡалғандары һыбайлыларҙан эҙәрлекләнеп, ҡасып киткән. Бик оҙаҡ ваҡыт был урында пулялар, һөңгөләр, уҡтар менән йәҙрәләр табылып тора.
1843 йылда ауылға крәҫтиәндәрҙе крепостнойлыҡҡа һатырға йыйыналар тигән хәбәр килеп етә һәм ауылда йәнә бола сыға. Ул да караттар тарфынан баҫтырыла, бола сығарыусыларҙы ҡаты язалап Себергә оҙаталар.
XIX быуат аҙағында халҡы православие дине тота һәм игенселек, малсылыҡ һәм ҡошсолоҡ менән шөғөлләнә.
Силәбе өлкә Советы Президиумы ҡарары менән 1935 йылдың 29 ғинуарында Оҡҫон районы төҙөлә, үҙәге Оҡҫон ауылында билдәләнә.
1963 йылдың 1 февралдендә Оҡҫон районы бөтөрөлә. Оҡҫон ауылы Далматов районына индерелә.
Совет власы йылдарында ауыл халҡы «Рассвет» колхозында (1950-се йылдар), шунан «Ясная поляна» итселек-һөтсөлөк совхозында (1960-сы йылдар) эшләгән. 1970—1980 йылдарҙа «Оҡҫон» совхозында эшләгәндәр.

# Оҡҫон (Ҡурған өлкәһе)
## Этимологияһы

Легенда буйынса, тәүге күскенселәр үҙҙәре ял итергә туҡтаған ерҙән йыраҡ түгел башҡорттар оҫҡон табып, уның хаҡында йәнләнеп китеп һөйләшкәндәрен ишеткән. Күскенселәргә ул «уксин» тип ишетелгән. Яҡындағы йылғаға — Уксиночка, ә урынлашып йәшәй башлаған биҫтәгә Уксинская тип исем биргәндәр.
# Кокур замогы

Кокур замогы (япон. 小倉城,Кокура-дзё:, Замок Малая Сокровищница$^?$) — Япония>ла, Китакюсюла урынлашҡан. 1602 йылда Хосокава Тадаоки төҙөгән. 1632 һәм 1860 йылдар араһында Хариманан Огасавара кланына ҡарай. 1866 йылда була Кокур һәм Тесю кландары араһындағы һуғыш барышында нигеҙенсәсә яндырыла.
Шағир Мори Огаи замокта XIX—XX быуаттар артылышында, Кокурҙа хәрби база урынлашҡан ваҡытта хеҙмәт итә.
Цитаделе 1959 йылда реконструкциялана, ә һарай тулыһынса 1990 йылда тергеҙелә. Матсумото Сеите музейы һәм һарай эргәһендәге баҡма 1998 йылда асыла. Замок территорияһында сирасуҙан эшләнгән боронғо япон маяғы бар.

# Кокур замогы
## Урынлашыуы

Япония, Фукуока префектураһы, Китакюсю ҡалаһы. Замокка Кокур станцияһынан 10 минут йәйәү барырға кәрәк.

# Кокур замогы
## Иҫтәлекле урындары

Цитаделдә инеү хаҡы 350 йен булған музей бар. Шулай уҡ баҡсаға инеү хаҡы ла шул күләмдә. Матсумото Сеите музейына инеү 400 йен тора. 700 йенға берҙәм билет һатып алырға мөмкин.
Цитадель аныҡ тарихи реконструкция түгел. 1959 йылдарҙа башняны урта быуаттың ябай конструкцияһын тергеҙеүгә ҡарағанда яңыса, эстетикалы, күрмәлеклерәк итеп төҙөргә ҡарар ителә
# Пичинейка

Пичинейка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нуя йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Пичинейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038703
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003870
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яңы Мишәр

* «Айыҡ ауыл» конкурсы еңеүсеһе
Яңы Мишәр (рус. Новомещерово) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Яңы Мишәр ауыл советына ҡарай, ауыл советы үҙәге. Почта индексы — 452566, ОКАТО коды — 80242835001.

# Яңы Мишәр
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 302 | |
| 1959 | 326 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 599 | |
| 1979 | 570 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 519 | |
| 2002 | 481 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 491 | |
| 2010 | 526 | |

# Яңы Мишәр
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 35 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 91 км

# Яңы Мишәр
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Әй (урамы) — рус. Айская ( улица )
* башҡ. Дәүләтхан Мирхаев (урамы) — рус. Давлетхана Мирхаева ( улица )
* башҡ. Ҡотдос Латыпов (урамы) — рус. Кутдуса Латыпова ( улица )
* башҡ. Яр буйы (урамы) — рус. Набережная ( улица )
* башҡ. Баҡса (урамы) — рус. Садовая ( улица )
* башҡ. Мәктәп (урамы) — рус. Школьная ( улица )

# Яңы Мишәр
## Күренекле ауылдаштар

* Латипов Ҡотдос Ҡәниф улы (14 июль 1923) — 23 декабрь 2016) — хәрби осоусы, Советтар Союзы Геройы (1946), авиация полковнигы (1967). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1945 йылдан КПСС ағзаһы.
* Әхмәтйәнова Рәсимә Йыһангир ҡыҙы (18 февраль 1954) — хореограф, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997).
* Батталов Эдвард Миндеәхмәт улы (4 март 1951) — химик, ғалим. Химия фәндәре докторы (2008).
* Батталова Гәүһәр Тимерхан ҡыҙы (22 декабрь 1965) — тележурналист. Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы журналистар сюзы ағзаһы (2000), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2002), Башҡортостан Республикаһының матбуғат һәм киң мәғлүмәт сараларының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003).
* Ғәниева Лидия Камалетдин ҡыҙы (16 март 1945) — педагог. БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1974).
* Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы (16 май 1955) — шағир, яҙыусы. Башҡортостан Республикаһы (1997) һәм Рәсәй Федерацияһы (2006) Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2002) һәм Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2005) премиялары лауреаты.
* Яҡупов Йыһанур Дәүләтбай улы (7 декабрь 1933 — 6 март 1996) — педагог. БАССР мәғарифы отличнигы (1989).
* Яҡупов Ирек Йыһанур улы (3 октябрь 1962) — дәүләт хеҙмәткәре. Мәсетле районының почётлы гражданы (2015).
* Яҡупова Венера Дәүләтбай ҡыҙы (30 сентябрь 1937) — педагог. БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1981), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1977).
* Йәнтүрина Гөлназ Радик ҡыҙы (16 июнь 1961) — педагог. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2000), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008).
# Лерт-Соим

Лерт-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Амня йылғаһының уң ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лерт-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021392
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302139
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Урыҫтар Башҡортостанда

Урыҫтар Башҡортостанда — Башҡортостандын урыҫ халҡы. 2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәп алыу буйынса республикала 1 миллион 432 мең 906 кеше йәшәй (республика халҡының 35,19 % өлөшө).
Уралдағы беренсе урыҫ тораҡ пункттары (торамалары):
* 1586, Өфө,
* 1591 Уҫы
* 1645, Минзәлә
* 1667, Бөрө
Төрлө сығанаҡтар буйынса урыҫтар республикаға күсеү процессы Коллониализм тип иҫәпләнә.
Республикала урыҫтарҙы берләштергән күп ойошмалар эшләй. Иң эреһе — Собор русских Башкортостана.
2012 йылда уның Рәйесе Т. Азаров Салауат Юлаев Орденынан баш тартыу тураһында әйтте:
   Вот меня журналисты время от времени спрашивают, за какие заслуги я получил орден Салавата Юлаева. Я отвечаю - генерал Азаров орден не получал! Я от него отказался. И не потому, что не уважаю, допустим, президента, который издал указ о награждении, или не уважаю народ, который выбрал такого национального героя. Нет, просто я прежде всего русский офицер и не считаю себя вправе носить орден с изображением человека, который когда-то вешал русских офицеров.
# Сәбәғиҙәр

Сәбәғиҙәр (ғәр. سبعية‎), «етеселәр» — исмәғили шиғыйлыҡтың тармағы, VIII быуат аҙағында — IX быуат башында исмәғилиҙәрҙә имамлыҡты мираҫ итеп алыу проблемаһы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.

# Сәбәғиҙәр
## Тарихы

Сәбәғиҙәр Мәһди һынында ҡайтыуы көтөлгән Мөхәммәт ибн Исмәғил ибн Жәғәфәргә тиклем ете имамдан торған вариҫлыҡты таныйҙар. Иҫнәғәшәриҙәр (егермеселәр) терминынан айырмалы рәүештә, сәбәғи термины урта быуат ғәрәп текстарында осрамай. Күрәһең, ул хәҙерге ғалимдар тарафынан беренсе терминға оҡшаш итеп уйлап сығарылғандыр.
Термин йыш ҡына исмәғилилекте билдәләү өсөн ҡулланыла, әммә был дөрөҫ түгел, сөнки Бөхра ла, Хужа Исмәғили ҙә ете имамды иҫәпкә алмай. Был термин исмәғилилек үҫешенең иң иртә стадияһына ғына ҡулланыла ала, шул осорҙа улар Хәсән ибн Алиҙан башлап һәм Мөхәммәт ибн Исмәғилгә тиклем генә ете имамдан торған теҙмәне иғлан итә.
Ҡармат (ҡармати) йәмәғәттәре генә ете имамдан торған башланғыс инанысты һаҡлап ҡалған, ә исмәғилиҙәрҙең фатими тармағы етенсе имам теҙмәһен дауам иткән. 830 йылда сәбәғиҙәр (ҡарматтар) Мәккәгә һөжүм итә һәм Ҡара ташты алып китә.

# Сәбәғиҙәр
## Юҡҡа сығыуы

X быуатта хәҙерге Бахрейн территорияһында агрессив дәүләт барлыҡҡа килгән. Сәбәғиҙәр XI быуат аҙағында аҡрынлап башҡа шиғый тармаҡтарына инеп, юҡҡа сыға. Исмәғилиҙәрҙең низари тармағы лидеры Аға-хан IV 49-сы имам тип һанала.
# Люли-Я

Люли-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 668 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Люли-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023720
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302372
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Күҙәнәктең органик булмаған матдәләре.Минераль тоҙҙар.

Күҙәнәктең органик булмаған матдәләре. Күҙәнәктең органик булмаған матдәләренә һыуҙан тыш, шулай уҡ, тоҙҙар ҙа инә. Тереклек эшмәкәрлеге процестары өсөн тоҙҙар составына ингән катиондарҙан К+, Na+, Са2+, Мg2+ һәм аниондарҙан: CO₃²⁻ — карбонат, НCO₃⁻ — гидрокарбонат, НSO₄⁻ — гидросульфат, Cl⁻ — хлорид, НРO₄²⁻ —гидрофосфат, H₂РO₄⁻ — дигидрофосфат иң мөһимдәр булып һанала.

# Күҙәнәктең органик булмаған матдәләре.Минераль тоҙҙар.
## Минераль тоҙҙарҙың әһәмиәте

Күҙәнәктә һәм ул йәшәгән мөхиттә катиондар һәм аниондар концентрацияһы, ғәҙәттә, ныҡ айырыла. Мәҫәлән, күҙәнәк эсендә һәр ваҡыт калий иондарының ярайһы уҡ юғары концентрацияһы һәм натрий иондарының бәләкәй концентрацияһы һаҡлана.
Күҙәнәкте уратып алған тирә-яҡ мөхиттә, киреһенсә,— ҡан плазмаһында, диңгеҙ һыуында — калий иондары аҙ, ә натрий иондары күп.
Күҙәнәк тере саҡта, күҙәнәк эсендәге һәм тышындағы иондарҙың был нисбәте ныҡ һаҡлана. Күҙәнәк үлгәндән һуң, күҙәнәк эсендәге һәм тышындағы иондар һаны тиҙ тигеҙләшә.
Күҙәнәк эсендәге иондар күҙәнәктең нормаль эшләп тороуы, шулай уҡ күҙәнәк эсендәге реакцияларҙың өҙлөкһөҙ барыуы өсөн мөһим әһәмиәткә эйә.
Тереклек эшмәкәрлеге процесында өҙлөкһөҙ кислота һәм һелте барлыҡҡа килеп тороуына ҡарамаҫтан, нормаль осраҡта күҙәнәк реакцияһы саҡ ҡына һелтеле, нейтраль тип әйтерлек. Был күҙәнәк составында булған көсһөҙ кислоталар аниондары (CO₃²⁻,НРO₄²⁻) һәм водород иондарын тотоп тороусы һәм биреүсе көсһөҙ кислоталар (Н2СО3) тарафынан тәьмин ителә, һөҙөмтәлә күҙәнәк эсендәге мөхит реакцияһы үҙгәрмәй тиерлек.
Күҙәнәктә органик булмаған матдәләр эрегән хәлдә генә түгел, ҡаты хәлдә лә һаҡлана. Мәҫәлән, һөйәк туҡымаларының ҡатылығы һәм ныҡлығы кальций фосфаты тарафынан, ә моллюскыларҙың ҡабырсағы ныҡлығы — кальций карбонаты менән тәьмин ителә.
Минераль матдәләр, тоҙҙар һәм иондар күҙәнәк тереклегендә алыштырғыһыҙ әһәмиәткә эйәләр.

# Күҙәнәктең органик булмаған матдәләре.Минераль тоҙҙар.
## Минераль матдәләрҙең, тоҙҙарҙың һәм иондарҙың төп үҙсәнлектәре

* Тоҙҙар аниондарға һәм катиондарға диссоциицияланып, күҙкнәктең осмотик баҫымын һәм кислота-һелте тигеҙләнешен көйләйҙәр.
* Органик булмаған иондар ферменттарҙың әүҙемлеген көйләй торған кофакторҙар булып торалар.
* Органик булмаған фосфат күҙәнәк тереклеге өсөн энергия запаслаусы аденозинтрифосфатты (АТФ) синтезлау өсөн кәрәк матдәләрҙең береһе.
* Кальций иондары ҡанда һәм күҙәнәктә бик күп функциялар үтәйҙәр. Һөйәктәрҙә улар фосфат һәм и карбонат иондары менән бәйләнеш төҙөп кристаллик структура барлыҡҡа килтерәләр.
* Ҡайһы бер минераль компоненттар күҙәнәктә ион булмаған хәләттә була. Мәҫәлән, углерод менән бәйле тимер гемоглобинда, ферритинда, цитохромда һәм башҡа ферментар составында бар. Был матдәләр күҙәнәккә тереклек эшмәкәрлеген көйләү, әүҙемлеген тейешле кимәлдә тотоу өсөн хеҙмәт итәләр
# Рахманғол (исем)

Рахманғол — ғәрәптәрҙән һәм башҡорттарҙан башҡа төрки телле халыҡтарға таралған ир-ат исеме.

# Рахманғол (исем)
## Этимологияһы

Рахманғол («рахман» ғәрәп һәм « ҡол-ғол» башҡорт һүҙҙәрен ҡушып яһалған) — «алла ҡоло, бәндәһе» мәғәнәһен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

# Рахманғол (исем)
## Билдәле шәхестәр

Рахманғол Иртуғанов рус. Рахмангул Иртуганов) — 1771—1773 йылдарҙа Рәсәй ғәскәренең Уҫы даруғаһы поход старшинаһы, 1780 йылдан алып Ғәйнә улусы старшинаһы.

# Рахманғол (исем)
## Фамилияларҙа

Рахманғолов Сибәғәт Ғибат улы (4 март 1963 йыл) — башҡорт журналисы, йәмәғәтсе. «Ишембай телевидениеһы» автономлы муниципаль учреждение директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2021). Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2011)
Рахманҡолов Дилүс Лотфулла улы (20 август 1939 йыл — 9 август 2008 йыл) — совет ғалим-химик-органигы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1991), химия фәндәре докторы (1975), профессор (1976), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1981).
Рахманҡолова Ғәйшә Абдрахман ҡыҙы (3 декабрь 1913 йыл — 3 май 1991 йыл) — рәссам, график, ТАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәое (1974), Татарстан АССР-ның халыҡ рәссамы (1984). 1942 йылда ТАССР Рәссамдар берлеге ағзаһы булған беренсе татар ҡатын-ҡыҙ-рәссамы, Мәскәүҙә Бөтә союз акварель күргәҙмәләрендә Татарстан АССР-ның беренсе вәкиле булып ҡатнашыусы.

# Рахманғол (исем)
## Топонимдарҙа

Рахманғол (рус. Рахмангулово) — Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округына ҡараған тарихи башҡорт ауылы, Рахманғол территориаль бүлегенең административ үҙәге.