yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡарғалы (Һаҡмар ҡушылдығы)

Ҡарғалы — Рәсәй Федерацияһындағы йылға, Ырымбур өлкәһенең Октябрьский һәм Һаҡмар райондары биләмәһенән аға. Йылға оҙонлоғо 74 км. Площадь водосборного бассейна — 626. Һыу йыйыу бассейны майҙаны — 626 км².
Дикаревский тәбиғи сигенән башлана, йылға башынан йырын буйынса көньяҡ-көнсығыш йүнәлештә аға. Уранбаш ауылы, һуңынан Егорьевк, Искра һәм Светлый ауылдары аша үтә. Артабан Майорский янында Р-314 автомобиль юлы менән киҫешә. Түбәнге ағымдарында быуыла. Йылға тамағы Һаҡмар һәм Татар Ҡарғалы ауылдары араһында Һаҡмар йылғаһының уң яры буйлап 40 км өҫтәрәк ҡушыла
Светлый ауылы янында киңлеге 30 м һәм тәрәнлеге 1 м. Йылғаның үҙәне урманһыҙ, тик Светлый һәм Майо янында икешәр ҙур булмаған урман бар.

# Ҡарғалы (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Исеме

Атаманың этимологияһы хаҡында бер нисә фараз бар. Уларҙың береһе буйынса, нигеҙендә — төрөк ҡарға — «һарыҡташ йәки таштар өйөмө». Ҡарғала, Каргалка, Ҡарғалы топонимдарының байтаҡ территорияла: Ҡаҙағстанда, Себерҙә, Көнбайыш Монголияла, Тывала, Көньяҡ Уралда таралыуын күҙ уңында тоторға кәрәк

# Ҡарғалы (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Яйыҡ бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар Оло Эйек йылғаһына ҡойған ерҙән алып тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200007081.

# Ҡарғалы (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре
### Ҡушылдыҡтары (тамағынан км алыҫлыҡта)

Объекттары тамағынан сығанағына тиклем тәртиптә һаналған.
* Ордын йырыны (уң)
* Ершов йырыны (һул)
* Пегов йырыны (һул)
* 58 км: Усолка (уң)
* Сквозной йырыны (һул)
# Минһажев Әнис Ғилемйән улы

Минһажев Әнис Ғилемйән улы (10 июль 1948 йыл) — хоҡуҡ һаҡлау органдары ветераны, отставкалағы милиция полковнигы. 1993—1995 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Эске эштәр министрлығының Дәүләт автоинспекцияһы идаралығы, 1995—2002 йылдарҙа Нефтекама ҡала эске эштәр идаралығы начальнигы. Башҡортостандың атҡаҙанған юрисы (1998).

# Минһажев Әнис Ғилемйән улы
## Биографияһы

Әнис Ғилемйән улы Минһажев 1948 йылдың 10 июлендә Башҡорт АССР-ының Илеш районы Кесе Бишҡурай ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған.
Урта мәктәпте тамамлай һәм Совет Армияһы сафтарында хәрби бурысын үтәй. Запасҡа ҡайтарылғандан һуң 1969 йылдың декабрендә Башҡорт АССР-ы Эске эштәр министрлығының Туймазы ҡала-район эске эштәр бүлегендә милиционер вазифаһында үҙаллы эш башлай.
1970 йылда енәйәтселәр эҙләү бүлеге инспекторы вазифаһына тәғәйенләнә һәм уға беренсел офицер дәрәжәһе — «милиция кесе лейтенанты» дәрәжәһе бирелә.
1971 йылдан Дүртөйлө район эске эштәр бүлегенең Дәүләт автомобиль инспекцияһы бүлексәһендә инспектор була.
1977 йылда Әнис Минһажев Нефтекама ҡала эске эштәр бүлегенә күсерелә һәм артабанғы йылдарҙа бындағы Дәүләт автомобиль инспекцияһы бүлеге начальнигын вазифаһынан Нефтекама ҡала эске эштәр бүлегенең криминал милиция начальнигы вазифаһына тиклем хеҙмәт баҫҡыстары үтә.
1993 йылда милиция подполковнигы Әнис Минһажев Башҡортостан Республикаһы Эске эштәр министрлығының Дәүләт автоинспекцияһы идаралығы начальнигы итеп тәғәйенләнә.
1995—2002 йылдарҙа ул Нефтекама ҡала эске эштәр идаралығы начальнигы була һәм, милиция органдарында 33 йыл хеҙмәт итеп, отставкаға сыға.
1986 йылда Әнис Ғилемйән улы Минһажев СССР Эске эштәр министрлығы Академияһын тамамлай.
Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрының 1996 йылдың 19 апрелендәге бойороғо менән уға «милиция полковнигы» тигән дәрәжә, ә Башҡортостан Президентының 1998 йылдың 9 декабрендәге указы менән «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы» тигән маҡтаулы исем бирелә.

# Минһажев Әнис Ғилемйән улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* 1999—2005 йылдарҙа Нефтекама ҡалаһының ике саҡырылыш ҡала Советы депутаты.

# Минһажев Әнис Ғилемйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1998)
# Енжейшор

Енжейшор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Море-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Енжейшор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008705
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кяраса

Кяраса — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тулой йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кяраса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000397
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100039
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғүмәрова Люциә Шаһыбал ҡыҙы

Ғүмәрова Люциә Шаһыбал ҡыҙы (1 ғинуар 1959 йыл) — ғалим-юрист, дәүләт эшмәкәре һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2009—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды рәйесе. Юридик фәндәр кандидаты (1986), доцент. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.

# Ғүмәрова Люциә Шаһыбал ҡыҙы
## Биографияһы

Люциә Шаһыбал ҡыҙы Ғүмәрова 1959 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Хәйбулла районында тыуған.
1976—1977 йылдарҙа «Союзнефтемашремонт» производство берекмәһендә копировальщик булып эшләй.
1977—1982 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында «хоҡуҡ белгесе» һөнәре буйынса уҡый.
1982—1986 йылдарҙа тикшеренеүсе стажер булып эшләй, Ленинград дәүләт университетының аспирантураһында уҡый.
1986 йылда «Совет дәүләт идаралығы органы тарафынан компетенцияны тормошҡа ашырыуҙың административ-хоҡуҡи гарантиялары» темаһына диссертация яҡлай (ғилми етәксеһе: Дрейшев Борис Владимирович).
1987—1996 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетында ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент.
1996 йылдан алып — Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды судьяһы. 2009—2014 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Конституция суды рәйесе.
20-нән ашыу ғилми публикация авторы.

# Ғүмәрова Люциә Шаһыбал ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2006);
* Рәсәй Федерацияһы Судьялар советының «Ғәҙел хөкөмгә хеҙмәт иткән өсөн» күкрәккә таҡмалы билдәһе (2007);
* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2009).
# Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улы

Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улы (? 1915 йыл — 29 сентябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия сержанты, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының эскадрон взводының командир ярҙамсыһы.

# Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улы
## Биографияһы

Усман Ғәйзулла улы Ғәйзуллин 1915 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Дәүләкән районы Мәкәш ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Дәүләкән хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы 2-се эскадронының взвод командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 29 сентябрендә һәләк була. Белоруссия ССР-ы Полесск өлкәһенең Нивки ауылында ерләнгән

# Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улы
## Батырлығы

Өлкән сержант Ғәйзуллин Усман Мена станцияһында (Украинаның Чернигов өлкәһендәге ҡала) барған һуғышта взвод яугирҙары менән бергә өйҙә йәшеренеп ут асып ятҡан бер төркөм дошман автоматсыларын юҡ итә. Күрһәткән ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә..

# Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, балалары була. Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улының нәҫелен ейән-ейәнсәрҙәре дауам итә.

# Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
# Порсев Михаил Владимирович

Порсев Михаил Владимирович (2 ноябрь 1923 йыл — 6 октябрь 2005 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, 1940—1985 йылдарҙа «Златоуст машиналар эшләү заводы» производство берекмәһенең слесарь‑лекалолар яһаусыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977).

# Порсев Михаил Владимирович
## Биографияһы

Михаил Владимирович Порсев 1923 йылдың 2 ноябрендә Башҡорт АССР‑ының Бөрө кантоны Покровка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Бала сағында ата-әсәһе менән Силәбе өлкәһенең Златоуст ҡалаһына күсеп килгән. Бында мәктәпте тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1940 йылда «Златоуст машиналар эшләү заводы» производство берекмәһенең 10-сы һанлы цехында слесарь-лекальщик уҡыусыһы булып башлай. Алты ай өйрәнгәндән һуң үҙ аллы слесарь-лекальщик булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында заводтың комсомол-йәштәр бригадаһында алдынғы хеҙмәт итә.
Квалификацияһын күтәреп, М. В. Порсев ҡатмарлы калибрҙы, шул иҫәптән, универсаль-йыйылма калибрҙы үҙләштерә. Уның тарафынан хирургик операциялар өсөн эшләп етештерелгән медицина инструменттары йыйылмаһы юғары баһа ала.
М. В. Порсев ойошторған слесарь-лекальщиктар мәктәбе юғары аныҡлыҡлы контроль инструмент менән Златоуст машиналар эшләү заводын ғына түгел, шулай уҡ СССР-ҙың дөйөм машина эшләү министрлығының бер нисә предприятиеларын да тәьмин итә. Уның ҡатнашлығында әҙерләнгән юғары теүәллекле универсаль-йыйылма калибрҙар предприятие тармаҡтарына индерелә, был яңы төр продукцияны эксперименталь үҙләштереүҙә үлсәү инструменттарын ҡырҡа кәметергә мөмкинлек бирә.
1976 йылда планды һәм социалистик йөкләмәләрҙе үтәү буйынса етештереп сығарыуҙағы ҙур ҡаҙаныштарға өлгәшкәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1977 йылдың 9 июнендәге указы менән Порсев Михаил Владимировичҡа Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1985 йылда хаҡлы ялға киткәнгә тиклем Златоуст машиналар эшләү заводында слесарь-лекальщик булып эшләй.
Златоуст ҡалаһында йәшәй. 2005 йылдың 6 октябрендә вафат була.
Ленин ордены, Октябрь Революцияһы ордены, миҙалдар менән бүләкләнә.
# Һабан (журнал)

«Һабан» — журналы 1925 йылдың ноябренән Өфөлә сыға башлай. Башта РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты һәм Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитеты органы булһа, 1927 йылдан Башҡортостан ер эштәре халыҡ комиссарлығы, Ауыл хужалығы банкы һәм кооператив советы органы булып сығыуын дауам итә.
Ауыл хужалығы, иген культураһы, сәсеү эштәренә, агротехникаға бәйле мәсьәләләр үҙәктә тора. 1929 йылдан «Трактор» журналы исеме менән сыға.
# Вәрәш (Ыҡ ҡушылдығы)

Вәрәш — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 223 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Вәрәш (Ыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028626
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102862
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арыҫлан

Арыҫлан (лат. Panthera leo) — ҙур һөтимәр йыртҡыс төрө, пантералар төркөмөнөң ҙур бесәйҙәр ярым ғаиләһенә ҡарай. Арыҫландар башлыса Африкала йәшәй. Шулай уҡ боронғо арыҫландар Азияла көн итә. Юлбарыҫ менән бер рәттән әлеге көндә йәшәүсе иң ҙур бесәй булып тора, ҡайһы бер ата арыҫландарҙың ауырлығы 250 кг тәшкил итә.
Борон арыҫландарҙың таралыу өлкәһе күпкә киңерәк булған. Урта быуаттар башында арыҫлан Африканың бөтә территорияһында , Яҡын Көнсығышта, Иранда һәм хатта Европаның көньяғында ла осраған. Төньяҡ һәм Төньяҡ-Көнбайыш Һиндостанда ул ғәҙәти йыртҡыс булған. Әммә кешенең эҙәрлекләүе һәм йәшәү мөхите тарайыу арҡаһында хәҙер Африкала Сахаранан көньяҡҡараҡ ҡына һаҡланып ҡалған. Азияла бәләкәй генә популяция Һиндостандың Гуджарат штатындағы Гир урманында бар.
* Был зоология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Кесе Просница

Кесе Просница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Просница йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Кесе Просница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100034014
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103401
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кыртымья

Кыртымья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 470 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Кыртымья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201267
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Северная Шурап

СолтүстікШурап — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/339/268/30/15 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Северная Шурап
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020455
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202045
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сор-Яха

Сор-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Сор-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070356
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307035
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аристофан

Аристофан (бор.грек тел. Ἀριστοφάνης) (б.э.тиклем 444—387 һәм 380 йылдар араһында, Афина) — «комедия атаһы» тип аталған боронғо грек комедиографы.
Үҙенең беренсе комедияһын Аристофан 427 йылда уҡ, тик башҡа исем аҫтында ҡуйҙыра. Бер йыл үткәс (426) ул үҙенең «Вавилонлылар» әҫәрендә тире эшкәртеү оҫтаһы тип ғәйрәтле демагог Клеондан көлә, ә Клеон иһә уға бар халыҡ алдында ғәйеп ташлай: йәнәһе ул союз республикалар вәкилдәре алдында Афина сәйәсәтенә «тел тейҙереп» көлкө хәлдә ҡалдырған. Һуңғараҡ Клеон уға ҡаршы Афинала ғәҙәти булған ғәйепләү — законһыҙ рәүештә афина гражданины исемен алыу ғәйебен таға. Һөйләүҙәренсә, Аристофан судта үҙен Гомер шиғырҙары менән яҡлаған.
* Был Боронғо Греция тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Тирмән ташы

Тирмән ташы — таштан йәки ҡаты ағастан игендән ярма йә он тарттырыу өсөн парлап эшләнгән ике яҫы ҡалын түңәрәктән торған көнкүреш ҡорамалы. Ҡул тирмәнендә күберәк бойҙай, арыш тарттырғандар. Төрлө минералдарҙан уның ярҙамында буяу онтағы ла эшләгәндәр.
Тирмән ташына йышыраҡ кремнийлы, ваҡ бөртөклө, көпшәк, әммә шуға ҡарамаҫтан ныҡлы ҡомташ ҡулланылған. Кремнийлы эзбизташ файҙаланылыуы ла билдәле.

# Тирмән ташы
## Тирмән ташы

Тирмән ташында он тарттырғыс бураҙналар бар. Уларҙан вағыраҡ улаҡтар тарала. Был бураҙналар һәм улаҡтар игенде ваҡларға һәм тыш яҡҡа ҡойолоп сығырға ярҙам итә. Йыш ҡулланғанда, улар йышыла һәм яңынан ситтәрен үткерләп тороуҙы талап итә.
Тирмән ташын парлап тотоналар. Аҫҡыһын ҡуҙғалмаҫлыҡ итеп беркетәләр. Өҫкөһөн махсус беркетелгән тотҡос ярҙамында бороп йөрөтәләр, һәм тап ул игенде онтай ҙа инде. Был таштарҙа ҡалҡып торған һыҙаттар була, улар игенде он хәленә килтерә.
Тирмән таштары бер-береһенә дөрөҫ тап килергә тейеш, шул осраҡта ғына сифатлы он килеп сыға.
Тирмән ташы өсөн йышылып, онталып бармаған ҡаты ҡомташ файҙаланылған. Бындай таш йыш осрамай, шуға күрә ярайһы ҡыйбат торған.

# Тирмән ташы
## Тарихы

Неолит кешеһе ҡул тирмәнен төрлө орлоҡ, сәтләүек онтап, ризыҡ әҙерләү өсөн ҡулланған. Төрлө буяуҙар әҙерләү өсөн файҙаланылған. Металл иретеү килеп сыҡҡансы уларҙы шулай уҡ тирмән ҡулланып онтағандар.

# Тирмән ташы
## Тарихы
### Фольклорҙа һәм әҙәбиәттә

* Барсынһылыу тирмән ташы ҡәҙәрле ташты тау башынан Алпамышаға тәгәрәтеп ебәрә.
* А. Мағазов. Әйләнә тирмән ташы — Өфө, 1996.

# Тирмән ташы
## Ҡыҙыҡлы факттар

Тирмән ташы тәгәрмәстән алдараҡ барлыҡҡа килгән тигән фекер бар. Тирмән ташына ҡарап тәгәрмәс эшләй башлаған булыуҙары ла ихтимал.
# Кинь-Шор

Кинь-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мырты-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кинь-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000020122
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002012
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Червона рута (ансамбль)

Червона рута — 1971 йылда Черновцы филармонияһында махсус рәүештә София Ротару өсөн уйнау маҡсатында Черновцы университетының эстрада оркестры музыканттарынан торбасы Анатолий Евдокименко төҙөгән вокал-инструменталь ансамбль.

# Червона рута (ансамбль)
## Тарихы

Оҙаҡ ваҡыт «Червона рута», гастролдәрҙә һирәк кенә үҙ аллы сығыштарын иҫәпләмәгәндә, Украинаның халыҡ артисы күләгәһендә ҡала. Шулай уҡ «Червона рута» менән бергә Аркадий Хоралов Молдавияның атҡаҙанған артисы Анастасия Лазарюк, Беларусь Реcпубликаһының атҡаҙанған артисы, «Песняры» (хәҙерге «Белорусские Песняры») вокал-инструменталь ансамбле солисы Валерий Дайнеко ижад юлын башлай. 1981 йылда ансамбль юғары оҫталыҡ кимәле өсөн Ялтала үткән башҡарыусылар конкурсында Гран-при яулай.
Ансамбль солисткаһы София Ротару 1968 йылда IX Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты була. 1971 йылда Ротару ҡатнашлығында ансамбль — «Червона рута», 1975 йылда «Йыр һәр саҡ беҙҙең менән» музыкаль фильмдарына төшә.
Коллектив элекке СССР һәм сит илдәрҙә ҙур популярлыҡ яулай. София Ротару ҡатнашлығында уның гастролдәре Болгария, Чехословакия, Венгрия, Польша, ГДР, Финляндия, Көнбайыш Берлинда уңышлы үтә. Польшаның тетар күҙәтеүсеһе Анджей Волчковский түбәндәгеләрҙе яҙа:
Ансамбль репертуарында төрлө композиторҙар һәм авторҙар йырҙары, шул иҫәптән венгр композиторы Габор Прессерҙың (киң билдәле рок-музыкант, Lokomotiv GT төркөмө лидеры) һәм авторы И. Ковачтың «Давай потанцуем», йыры була.
1986 йылда «Червона рута» ансамбль тарҡала, төркәм карьераһын София Ротаруҙан башҡа дауам итергә ҡарар итә һәм элеккесә халыҡ йырҙарына кире ҡайта. Был йырсы өсөн көтөлмәгән хәл була һәм ауыр кисерештәр тыуҙыра.

# Червона рута (ансамбль)
## Дискография

* 1972 — Червона рута
* 1979 —Только тебе
* 1981 — София Ротару и Червона рута
# Шәрип ауыл Советы (Кушнаренко районы)

Шәрип ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Шәрип ауылы.

# Шәрип ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Шәрип ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Билдәле шәхестәре

* Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы (2 февраль 1910 – 20 октябрь 2001 йыл) — БАССР-ҙың халыҡ рәссамы, РСФСР-ҙың халыҡ рәссамы, башҡорт театр--декорация сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
* Вәлиев Фәйзи (1892 — 29 ноябрь 1941 йыл) — Рәсәй, башҡорт һәм татар совет яҙыусыһы.

# Шәрип ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Етәкселәре
### Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары

* Хәмәтдинов Фидан Рәис улы
# Сырая Сарга

Сырая Сарга — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бисерть йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сырая Сарга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100021268
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102126
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Багаева Евдокия Николаевна

Багаева Евдокия Николаевна (8 март 1933 йыл — 31 декабрь 2013 йыл) — СССР-ҙың малсылыҡ алдынғыһы, һауынсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

# Багаева Евдокия Николаевна
## Биографияһы

Евдокия Николаевна Багаева 1933 йылдың 8 мартында Татар АССР-ының Чистай районы Кубасс ауылында тыуған.
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, һуңыраҡ «Кама» коллектив ауыл хужалығы предприятиеһы итеп үҙгәртелгән Ленин исемендәге тыуған колхозында эшләй башлай. 1952 йылда һөт-тауар фермаһына бара һәм 25 йыл һыйыр һауа. 1968 йылда райондың иң яҡшы һауынсыһы булып таныла, артабанғы ике йылда ла был исемде һаҡлап ҡала. Зона ярыштарында Татарстан һауынсылары исеменән сығыш яһай. Һигеҙенсе биш йыллыҡта (1966—1970) уның төркөмөндәге һыйырҙарҙың уртаса йыллыҡ һауымы 4000 килограмм тәшкил итә. Был ҡаҙанышы өсөн һауынсы 1971 йылда Ленин ордены менән бүләкләнә. 1973 йылда малсылыҡ алдынғыһына икенсе Ленин ордены тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, ауыл һәм район Советтары депутаты итеп һайлана, Бөтә Рәсәй колхоздар советы ағзаһы була. Хаҡлы ялға сыҡҡас, Чистай ҡалаһында йәшәй.
2013 йылдың 31 декабрендә вафат була

# Багаева Евдокия Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973)
* Ике Ленин ордены (1971, 1973)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (1973)
* Шулай уҡ СССР ВДНХ-ның дүрт бронза миҙалы менән бүләкләнә, IX һәм X заданиеларын уңышлы үтәгәнге өсөн Почётлы диплом ала
* Чистай ҡалаһы һәм Чистай районының почётлы гражданы.