yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бирсәткә

Бирсәткәләр — ҡулдарҙы һаҡлау, йылылыҡ һәм таҙалыҡты тәьмин итеү өсөн ҡулланыла торған кейем төрө (элементы). Улар төрлө материалдарҙан эшләнелә һәм төрлө маҡсаттарҙа ҡулланыла: йылытыу, эш һаҡлағысы, сәнғәт элементтары һәм башҡа күп функциялар.

# Бирсәткә
## Тарихы

Бирсәткәләрҙең килеп сығыу тарихы бик боронғо. Тәүге бирсәткәләр беҙҙең эраға тиклемге VII быуатта Мысырҙа ҡулланылған. Уларҙы эшселәр һәм әсирҙәр ҡулдарына зыян килмәһен өсөн кейгән. Урта быуаттарҙа бирсәткәләр социаль статус һәм байлыҡ билдәһе булып торған, уларҙы хәрбиҙәр, рыцарҙар һәм юғары ҡатлам вәкилдәре кейгән. Францияла Людовик XIV осоронда бирсәткәләр моданың мөһим бер өлөшөнә әйләнгән. XIV быуатта ҡатын-ҡыҙҙар бирсәткәләрҙе матурлыҡ өсөн ҡуллана башлаған.

# Бирсәткә
## Төрҙәре

* Бирсәткәләр күп төрлө була, уларҙың тәғәйенләнешенә ҡарап бүленә:
* Йылы бирсәткәләр— һалҡын һауанан ҡулдарҙы һаҡлау өсөн. Улар йөн, күн һәм синтетик материалдарҙан эшләнелә.
* Спорт бирсәткәләре — спорт төрҙәренә ярашлы махсус эшләнелә, йыш ҡына ҡулдарҙы һаҡлау өсөн өҫтәмә элементтары була.
* Эш бирсәткәләре — төрлө эштәрҙә ҡулланыла, улар ныҡлы материалдарҙан эшләнелә һәм ҡулдарҙы йәрәхәтләүҙән һаҡлай.
* Медицина бирсәткәләре — медицина хеҙмәткәрҙәре ҡуллана, улар бер тапҡыр ҡулланыла торған латекс йәки винил материалдарҙан эшләнә.
* Модалы бирсәткәләр — матурлыҡ өсөн, улар туҡыманан, күндән йәки башҡа материалдарҙан эшләнелә һәм төрлө биҙәктәр менән биҙәлә.

# Бирсәткә
## Төрҙәре
### Материалдары

Бирсәткәләрҙе эшләгәндә төрлө материалдар ҡулланыла:
Йөн — йылы һәм уңайлы, һалҡын осорҙа ҡулланыла.
Күн — ныҡлы һәм стильле, йыш ҡына модалы һәм эш бирсәткәләре өсөн.
Синтетик материалдар — арзан, еңел һәм төрлө шарттарҙа ҡулланыу өсөн.
Латекс һәм винил — медицина бирсәткәләре өсөн, бер тапҡыр ҡулланыла торған.

# Бирсәткә
## Ҡулланыу

Бирсәткәләр күп функциялы кейем элементы булып тора. Хәҙерге заманда бирсәткәләр төрлө тармаҡтарҙа киң ҡулланыла. Уларҙы йылытыу, һаҡлау, спорт, медицина, мода һәм башҡа маҡсаттарҙа ҡулланалар. Дөрөҫ һайланған бирсәткәләр ҡулдарҙы төрлө шарттарҙа һаҡлай һәм уңайлыҡ тәьмин итә. Мәҫәлән, ҡышҡы бирсәткәләр ҡулдарҙы һыуыҡтан һаҡлаһа, эш бирсәткәләре ҡулдарҙы йәрәхәтләүҙән һаҡлай, спорт бирсәткәләре яҡшыраҡ һөҙөмтәләргә ирешергә ярҙам итә.

# Бирсәткә
## Фотогалерея

* Бармаҡһыҙ күн бирсәткәләр
* Уҙышсылар бирсәткәһе
* Нитрил резинанан бер тапҡыр ҡулланыла торған бирсәткә
* Бирсәткәләр (музей коллекцияһы)
# Ишемғолов Сиражетдин Нуретдин улы

Ишемғолов Сиражетдин Нуретдин улы (20 август 1917 йыл — 20 ноябрь 2004 йыл) — педагог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1965). Хәйбулла районының почётлы гражданы (1990).

# Ишемғолов Сиражетдин Нуретдин улы
## Биографияһы

Сиражетдин Нуретдин улы Ишемғолов 1917 йылдың 20 авгусында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Асҡар-Ҡултай ауылында (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы Асҡар ауылы) тыуған.
1936 йылда Ырымбур башҡорт педагогия техникумын тамамлай.
1936—1937 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Хәйбулла районы Әбеш урта мәктәбендә, ә 1937—1940 йылдарҙа Аҡъяр урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1942—1945 йылдарҙа Оло Әбеш ауылы сельпоһы бухгалтеры була.
1945—1953 һәм 1958—1977 йылдарҙа Әбеш урта мәктәбендә директор, ә 1953 йылдан шул уҡ мәктәптә уҡытыу бүлеге мөдире вазифаларын башҡара.
1959 йылда Орск дәүләт педагогия институтын тамамлай.
2004 йылдың 20 ноябрендә Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһында вафат була, туған ерендә ерләнә.

# Ишемғолов Сиражетдин Нуретдин улы
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1965)
* Хәйбулла районы почётлы гражданины (1990)
# Сябу-Ненз-Яха

Сябу-Ненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сябу-Ненз-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304231
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Комсомольск (Дағстан)

Комсомольск — Дағстандағы ҡала тибындағы ҡасаба (Рәсәй). Кизляр ҡалаһы ҡала округы составына инә.
Ҡасабаның көньяҡ-көнбайыш ситендә Төньяҡ-Кавказ тимер юлы тимер юл станцияһы урынлашҡан — разъезд №17.

# Комсомольск (Дағстан)
## Географик урыны

Ҡасаба Кизляр һәм Тарумовск райондары араһында урынлашҡан ҡала округының анклавында, Кизляр ҡалаһынан 14 км төньяҡта урынлашҡан.

# Комсомольск (Дағстан)
## Тарихы

Комсомольск ҡасабаһы «Дағэлектроаппарат» заводын төҙөү айҡанлы булдырылған.
1962 йылдан алып статусы ҡала тибындағы ҡасаба.

# Комсомольск (Дағстан)
## Халҡы

Ошибка Lua в package.lua на строке 80: module 'Модуль:Statistical/RUS-DAG' not found.

# Комсомольск (Дағстан)
## Халҡы
### Милли составы

2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса:

# Комсомольск (Дағстан)
## Урыҫ православие сиркәүе

Ҡаҙан Божьей Матери сиркәүе. 2009 йылда асыла.
# Пряхина Зоя Кузьминична

Пряхина Зоя Кузьминична (4 ноябрь 1927 йыл — 5 декабрь 1994 йыл) — совет халыҡ мәғарифы алдынғыһы, Һарытау өлкәһе, Федоровка районының Мокроус урта мәктәбе уҡытыусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).

# Пряхина Зоя Кузьминична
## Биографияһы

Пряхина Зоя Кузьминична 1927 йылда хәҙерге Һарытау өлкәһе Федоровка районының Романовка ауылында, урыҫ ғаиләһендә тыуа. Атаһы бригадала иҫәпсе булып эшләй, туберкулездан иртә вафат була. Әсәһе — һауынсы. Ғаиләлә ете бала тәрбиәләнә. 1935 йылдан Романовка урта мәктәбендә уҡый.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эшләргә тура килә. Ул ер ҙә һөрә, сәсә лә, һаламды күбәләргә лә өйә, игенде элеваторға ла алып бара, иҫәпсе булып та эшләй. 1945 йылда мәктәпте тамамлай. Иң яҡшы уҡыусы булараҡ, ҡыҙҙы Ҡалды ете йыллыҡ мәктәбенә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы итеп ебәрәләр.
1946—1948 йылдарҙа Һарытау ҡалаһында Уҡытыусылар институтында уҡытыусылар курсы үтә. 1948 йылда Федоровка районының Ивановка ауылында уҡытыусы булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1951 йылда Халыҡ мәғариф бүлегенә педагогия кабинеты мөдире итеп ебәрелә, бер үк ваҡытта Мокроус урта мәктәбендә уҡыта.
1951 йылдан алып Һарытау педагогия институтында ситтән тороп уҡый. Белем алыуын 1955 йылда тамамлай. 1959—1986 йылдарҙа Мокроус мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. Үҙен оҫта һәм грамоталы, фәнен бар камиллығында белгән педагог итеп таныта. Мәктәптә күп йылдар Пряхина етәкселегендә әҙәби-драма түңәрәге эшләй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1978 йылдың 27 июнендәге Указы менән белем биреү һәм тәрбиә эшендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн Пряхина Зоя Кузьминичнаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены, «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла.
Федоровка район советы депутаты итеп һайлана. 1980—1982 йылдарҙа Һарытау өлкә депутаттары советы депутаты була. Мәғариф хеҙмәткәрҙәре профсоюзының өлкә комитеты ағзаһы.
Мокроус ҡасабаһында йәшәй. 1994 йылдың 5 декабрендә вафат була. Ҡасабаның иҫке зыяратында ерләнә.

# Пряхина Зоя Кузьминична
## Наградалары

* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (27.06.1978)
* Ленин ордены (27.06.1978)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (20.07.1971)
* РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (07.101.959)
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы
* башҡа миҙалдар.

# Пряхина Зоя Кузьминична
## Хәтер

* 1996 йылдың 8 февралендә 1-се Мокроус мәктәбе стенаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
# Нелке-Еган

Нелке-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Колик-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Нелке-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040548
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204054
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хомсынг-Юган

Хомсынг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Һул Хетта йылғаһының һул ярына тамағынан 344 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Хомсынг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300049082
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304908
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дударев

Дударев — ир-ат фамилияһы. «Дударь» (һыбыҙғыла уйнаусы) ҡушаматынан барлыҡҡа килгән. Шулай уҡ төрки телдәрҙә Дудар исеме лә бар.
Дударева — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Дударев
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Дударев Анатолий Лукич (24 ноябрь 1936) — совет ғалим-медигы һәм педагогы, рентгенолог, медицина фәндәре докторы (1979), профессор (1986), медицина хеҙмәте полковнигы (1978).
* Дударева Зәйтүнә Мөхтәр ҡыҙы (24 октябрь 1954 йыл) — ғалим-тел белгесе, юғары мәктәп эшмәкәре. Филология фәндәре докторы (2006).
# Сәтләүек йорто

Сәтләүек йорто (укр. «Горіховий дім») — социаль икмәкхана, Львов ҡалаһында урынлашҡан. 2011 йылдың июлендә «Народна допомога» («Халыҡ ярҙамы») йәмәғәт ойошмаһы базаһында барлыҡҡа килә, хәҙер айырым предприятие булып эшләй. Украин, итальян һәм немец рецептары буйынса печенье, сырник, күмәс, бублик һәм башҡа төрлө ҡамыр аҙыҡтары етештерә. Ризыҡ һатыуҙан килгән аҡсаны икмәкхана Львов ҡатын-ҡыҙҙар интеграцияһы үҙәгенә күсерә. Үҙәк төрлө сәбәп менән урамда ҡалған ҡатын-ҡыҙҙарға ярҙам итә (гранттарға асылған үҙәктә 12 ҡатын-ҡыҙ йәшәй).
Икмәкхана үҙенең производствоһында буяуҙар, еҫ өҫтәгестәр, эмульгаторҙар ҡулланмай, тәбиғи продукттар кимәленә сығырға тырыша, шунлыҡтан уның продукцияһы икмәк заводтарында етештерелгән шундай уҡ аҙыҡ төрҙәренә ҡарағанда ҡиммәтерәк. Башта урындағы кафелар, кондитер магазиндары икмәкхана клиенттары була, яйлап продукция магазиндар аша һатыла башлай (күмәстәрҙең бер аҙын икмәкхана үҙе бинаһын ҡуртымлаған тегеү фабрикаһы территорияһында һата). Бер аҙҙан икмәкхана Баҙар майҙанында, Бандинелли һарайы эргәһендә, үҙенең сауҙа нөктәһен аса, шулай уҡ тауарҙы өйгә илтеп биреү хеҙмәтен дә аса. Эшләй башлағандан һуң оҙаҡ та үтмәй, «Сәтләүек йорто» килемгә сыға.
Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн ышыҡ биреү үҙәгенән тыш, икмәкхана «Халыҡ ярҙамы» йәмәғәт ойошмаһының «Социаль такси» тигән хеҙмәтен дә (сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән, инвалид пассажирҙарҙы ташыу) аса. «Халыҡ ярҙамы» ойошмаһы икмәкханала, үҙ йортонда көс ҡулланыуҙан йә берәҙәклек итеүҙән ҡотҡарылып, социаль реабилитация үтеүсе ҡатын-ҡыҙҙарҙы һөнәргә өйрәтеүҙе атҡара (теләге булһа, был ҡатын-ҡыҙҙар икмәкханала профессиональ икмәк һалыусыларға ярҙам итә ала).
# Кесе Сыня

Кесе Сыня — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға БАР/ПЕЧОРА/754/55/20 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.

# Кесе Сыня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007169
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөхәмәтйәнов Хәйернас Мөҙәрис улы

Хәйернас Мөҙәрис улы Мөхәмәтйәнов (1906 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

# Мөхәмәтйәнов Хәйернас Мөҙәрис улы
## Биографияһы

Мөхәмәтйәнов Хәйернас Миәкә районы Миәкәтамаҡ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Уның атаһы 1-се Бөтә донъя һуғышнда һәләк була. Ул әсәһе һәм өс туғаны менән олатаһы ҡармағында була. 1924 йылда олатаһы үҙҙәренең хужалығын булдырырға ярҙам итә һәм улар ер эше менән шөғөлләнә. 1928 йылда Хәйернас Мөҙәрис улы Дәүләкән педагогия училищеһын тамамлай һәм Миәктамаҡ башланғыс мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй башлай, шулай уҡ Әлшәй районының Никифар. Түбәнге Әүрез ауылдарында ла билдәле мөғәллим була.

# Мөхәмәтйәнов Хәйернас Мөҙәрис улы
## Биографияһы
### Хәрби хеҙмәте

1942 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының айырым 83-сө элемтә полк эскадронында элемтәсе булып хеҙмәт итә. Һуғышҡа оҙатылғансы Башҡорт кавалерия дивизияһына тантаналы шарттарҙа байраҡ тапшырыла. Хәйернас үҙенең хәтирәләрендә ошолай тип яҙа: "Байраҡ тапшырыу өсөн дивизияны рәткә теҙҙеләр, бер башҡорт бабайы дивизия командиры М.Шайморатовҡа ҡылыс тапшырҙы. 1942 йылдың 2 июлендә беҙҙең ғәскәрҙәр һуғышта тәүге сынығыу алды.

# Мөхәмәтйәнов Хәйернас Мөҙәрис улы
## Биографияһы
### Фронт юлы

1942 йылдың июленән алып 1943 йылдың февраленә тиклем Мөхәмәтйәнов Хәйернас 11-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. 1943 йылдың 23 февралендә Чернухино станцияһы янында ҡамауҙан сыҡҡанда яралана, артабан Миллер госпиталендә дауалана. Һауыҡҡандан һуң, ҡабат фронтҡа оҙатыла һәм 3-сө Украина фронтының 775-се һанлы артиллерия полкына элемтәсе итеп ебәрелә. Малиновский етәкселендәге часть Николаев ҡалаһын алыуҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Дошман бер өҙлөкһөҙ ут яуҙырыуға ҡарамаҫтан, беҙҙең ғәскәрҙәр менән бәйләнеш булдырғаны өсөн Хәйернас Мөхәмәтйәнов «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены менән наградлана. Башҡорт кавалерия дивизияһы составында дошмандан Молдавияны, Кишиневты азат итеүҙә ҡатнаша. 1944 йылдың 16 майында ҡаты һуғыштар мәлендә Хәйернас Мөҙәрис улы подразделениелар араһындағы бәйләнеште рәтләгәндә, икенсе тапҡыр ҡаты яралана. Ҡатмарлы операция үткәргәндән һуң, Днепропетровск һәм Тбилиси ҡалаларында һаулығын нығыта.

# Мөхәмәтйәнов Хәйернас Мөҙәрис улы
## Биографияһы
### Һуғыштан һуңғы йылдарҙағы эшмәкәрлеге

1944 йылдың авгусында 2-се төркөм инвалиды булып тыуған яғына ҡайта. 1944 йылдың декабрендә Миәкәтамак башланғыс мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй башлай һәм хаҡлы ялға сыҡҡансы балалар уҡыта.

# Мөхәмәтйәнов Хәйернас Мөҙәрис улы
## Биографияһы
### Наградалары

* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* Хәрби хеҙмәттәре өсөн миҙалы
# Шушпанка (Чусовая ҡушылдығы)

Шушпанка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының уң ярына тамағынан 2,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Шушпанка (Чусовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100012082
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101208
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сарбаев Ғәйфулла Фәхрислам улы

Сарбаев Ғәйфулла Фәхрислам улы (12 октябрь 1915 йыл — 22 февраль 1965 йыл) — театр актёры, режиссёр, ҡурайсы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957).

# Сарбаев Ғәйфулла Фәхрислам улы
## Биографияһы

1915 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Хәлил ауылында тыуа. Бик иртә атайһыҙ ҡала. Башланғыс белемде Хәлил ауылы мәктәбендә ала. Йәй көндәрендә һарыҡ көтә, шул мәлдә ул ҡурайға тартыла, был музыка ҡоралында ныҡлап уйнарға өйрәнә. Үҫмер сағынан агитбригада сығыштарында ҡатнаша, шуға ла уны район агитбригадаһы составына индерәләр. Райондағы йәштәр араһында оҫта ҡурайсы булып танылған егеткә музыка буйынса артабан уҡырға тәҡдим итәләр. 1939 йылда Өфө театр-художество училищеһын тамамлай (Х. Бохарский курсы). Тәүҙә Ҡыйғы театрында эш башлай, шунан Баймаҡ театрына күсә. Бөйөк Ватан һуғышына китер алдынан Баймаҡ театрының баш режиссеры була.
Ғәйфулла Сарбаев 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша, яуҙа ла ҡурайынан айырылмай. Дивизияның ул саҡтағы политбүлек начальнигы Сабир Ҡадиров үҙенең хәтирәләрендә («Күренекле яҙыусылар Башҡорт дивизияһында»,"Ағиҙел", 1981, № 5) Ғәйфулла Сарбаевтың күренекле урыҫ яҙыусыһы Константин Симонов алдында «Азамат» көйөн тәүҙә ҡурайҙа уйнауы, аҙаҡ йырлап та ишеттереүе тураһында яҙа.
Ҡурайына һәр саҡ тоғро булған Ғәйфулла Сарбаев 49 йәшендә, 1965 йылдың 22 февралендә вафат була.

# Сарбаев Ғәйфулла Фәхрислам улы
## Наградалары һәм маҡтаулы исемдәре

Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (18.10.1943).
РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957).
# Андрушивка районы

Андрушивка районы (укр. Андрушівський район) — Житомир өлкәһендәге район. Район үҙәге — Андрушивка ҡалаһы.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 32 930 кеше йәшәй.
# Неф (архитектура)

Неф йәки карап (франц. nef, лат. navis — корабль) — оҙонса бина, уның интерьерының (ғәҙәттә, базилика тибындағы биналарҙа) күрше нефтарҙан айырып торған колонналар йәки бағаналар менән бер йәки ике яҡтан сикләнгән бер өлөшө.
Шулай уҡ сиркәүҙең бер өлөшөн неф тип атайҙар.

# Неф (архитектура)
## Этимологияһы

«Неф» һүҙе латин телендәге navis - «карап» һүҙенән килеп сыҡҡан.
Күҙалланыуынса, был исем ғибәҙәтхананың төп майҙанының әһәмиәтен билдәләргә тейеш булған, сөнки карап мәсихселәр сиркәүенең символдарының береһе булған.Бәлки, ул шулай уҡ ҡорамдың был өлөшөнөң караптың баштүбән корпусы менән оҡшашлығын сағылдыралыр.

# Неф (архитектура)
## Тарихы

Интерьерҙы нефтарға бүлеү боронғо грек ҡорамдарында барлыҡҡа килгән. Боронғо рим архитектураһында граждандар биналары — базиликалар интерьеры бер нисә параллель нефтан торған
IV быуаттан башлап базилика тибы христиан ҡорамдары өсөн үҙләштерелә, һәм неф христиан архитектураһының киң таралған элементы булып китә.
# Ерекле һыуһаҡлағысы

Ерекле һыуһаҡлағысы (рус. Ирикли́нское водохрани́лище) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһендәге һыуһаҡлағыс.

# Ерекле һыуһаҡлағысы
## Этимологияһы

Һыуһаҡлағыстың атамаһы Яйыҡ йылғаһы ҡушылдығы Ерекле йылғаһы исеменән алынған.

# Ерекле һыуһаҡлағысы
## Тасуирламаһы

Ерекле һыуһаҡлағысы 1957—1958 йылдарҙа гидроузел быуаһы ярҙамында барлыҡҡа килә. Һыуһаҡлағыста — гидроэлектростанция, һуңғараҡ Ерекле ГРЭС-ы төҙөлә. Һыуһаҡлағыс элекке Ерекле тарлауығында төҙөлә; урта һәм түбән өлөштәрендә тәрән һыулы тау күленән ғибәрәт, күл ярҙары ҡаялы, ҡултыҡтары бик күп. Ҡултыҡтарҙың иң эреләре — Таналыҡ һәм Һөйөндөк, улар ошо уҡ исемле Урал ҡушылдыҡтары (Таналыҡ, Һөйөндөк) тамаҡтарында барлыҡҡа килгән.
Рәсәйҙәге күп кенә һыуһаҡлағыстарынан айырмалы рәүештә Ерекле һыуһаҡлағысы ике экологик үҙенсәлеге менән айырылып тора. Беренсенән, уртаса һыу кимәленең тирбәлеүе яҡынса 3 метр тәшкил итә һәм барыһы майҙан үҙәге 19 %-ҡа ғына кибә (сағыштырыу өсөн: Кама һыуһаҡлағысында йыл һайын — 66 %). Икенсенән, Ерекле һыуһаҡлағысында суднолар һәм һал ағыҙыу өсөн шлюздар юҡ. Былар барыһы ла һыу ятҡылығының экосистемаһына зарар килтермәүгә булышлыҡ итә. Шулай уҡ Ерекле һыуһаҡлағысы үҙенең һыу таҙалығы менән айырыла: йәй көндәрендә — 6 метрға, ҡышҡыһын — 9,5 метрға тиклем.
Ихтиофаунаһы балыҡтың 36 төрөн һәм төрсәһен тәшкил итә. Балыҡ тотоу промыслаһы менән «Волна» балыҡ хужалығы шөғөлләнә. Балыҡ үрсетеү менән Ерекле ыуылдырыҡ үрсетеү хужалығы һәм балыҡ питомниктары булыша. 1950-се йылдарҙа гидроузел эргәһендә Ерекле ҡасабаһы төҙөлә ә ГРЭс эргәһендә — ҡала тибандағы Энергетик ҡасабаһы.
Ерекле һыуһаҡлағысы Яйыҡ йылғаһының Ырымбур өлкәһендә аҡҡан өлөшөндә төҙөлгән. Уны төҙөр өсөн Ерекле үҙәненән 22 тораҡ пункт күсереп ултыртылған.
* Оҙонлоғо 70 км
* Киңлеге 8 км
* Майҙаны 260 км²
* Күләме3,257 км³
* Иң тәрән урыны 34 метр
* Уртаса тәрәнлеге 12,7 м
* Уға ҡойған йылғалар Һөйөндөк, Таналыҡ, Сосновка һәм башҡалар
* Ағып сыға — Яйыҡ йылғаһы
Һыуһаҡлағыс Яйыҡ йылғаһының ағымын көйләү һәм сәнәғәт предприятиеларын, тораҡ пункттарын һыу менән ышаныслы тәьмин итеү маҡсатында төҙөлә.
Ерекле һыуһаҡлағысы Көньяҡ Уралдағы иң ҙур шундай ҡоролма булып тора.
# Псков районы

Псков районы — Рәсәй, Псков өлкәһенең төньяҡ-көнбайышындағы административ-территориаль берәмек (район) һәм муниципаль берәмек (муниципаль район). Район составына ауыл биләмәһе статусы менән 10 муниципаль берәмек (улустар), шулай уҡ 1 аралыҡ территория инә.
Административ үҙәге — Псков ҡалаһы, ул район составына инмәгән, үҙ аллы муниципаль берәмек, «Псков ҡалаһы» статусы булған ҡала округы.

# Псков районы
## Муниципаль-территориаль ҡоролошо

Майҙаны 3573 км². Көнбайыш райондары менән сиктәш Печора районы, көньяҡта — Палкино һәм Островский районы, көнсығышта — Порхов һәм Струго-Красненск райондары, төньяҡтан — Гдов районы, төньяҡ-көнбайышта һәм көнбайышта — Эстония, Йылы күл аша — өйәҙе менән Пылвамаа (Ряпин улусы) һәм Псков күле аша — өйәҙе менән Вырумаа (Сетомаа улусы).
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса район территорияһында 625 тораҡ пункты урынлашҡан, шуларҙың 61 ауылында халыҡ йәшәмәгән.

# Псков районы
## Тарихы

Район 1927 йылдың 1 авгусында барлыҡҡа килгән
1927—1958 йылда Псков менән бер рәттән,Серёдкинский һәм Славковский райондары булған. Улар 1958 йылда Псков һәм Гдов араһында бүленә; ярашлы рәүештә Карамышевский һәм Порховский райондары була. 1927—1931 һәм 1935—1963 йылдарҙа шулай уҡ Карамышевский районы булған һәм 1963 йыл бөтөрөлөп, Псков һәм өлөшләтә Порховский райондарына ҡушылған.
1961 йылдың 22 ноябрендә Палкинский районы бөтөрөлә һәм өлөшләтә Псков районы территорияһына ҡушыла.

# Псков районы
## Халҡы

2020 йылдың 1 ғинуарына район халҡы (бөтәһе лә ауылда) 42364 кеше, 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса — 34323 кеше..
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу халыҡ һанын алыу мәғүмәттәре буйынсарайон территорияһында 627 ауыл торлаҡ пункты урынлашҡан, шуларҙан 101 ауылда халыҡ булмаған, 293 ауылда — 1- ҙән 10 кешегә тиклем, 159 ауылда — 11-ҙән алып 50 кешегә тиклем, 26-һында — 51-ҙән алып 100 кешегә тиклем,16-ендә — 100-ҙән алып 200 кешегә тиклем, 17-һендә — 200-ҙән 500 кешегә тиклем, 7 эсендә — 500-гә тиклем кеше, 1-һендә — 1000-дән 2000-гә тиклем кеше, 3- һендә — 2000-3000 кеше, 2-һендә — Середка һәм Родина ауылында — 3000-4000 кеше йәшәгән..
Псков районы составына ауыл биләмәһе (улусы) статусы менән 10 муниципаль берәмек, шулай уҡ 1 аралыҡ территория инә.:Невозможно определить количество столбцов

# Псков районы
## Транспорт

Район аша федераль һәм өлкә әһәмиәтендәге тимер юл һәм автомобиль трассалары үтә, улар Балтик буйын Рәсәй һәм Рәсәйҙең төньяҡ-көнсығышын Белоруссия һәм Украина менән бәйләй.
# Талым

Талым — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 406 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Талым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011987
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201198
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2