yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әһлетдин мәсете

Әһлетдин мәсете (төр. Alâeddin Camii) — Төркиәнең Конья ҡалаһындағы иң боронғо архитектура иҫтәлекле урыны. Мәсет шул уҡ Әһлетдин исемен йөрөткән үҙәк (тарихи) убаһында урынлашҡан. Мәсет Кония (сәлжүк) солтандарының төрбәһе булып тора.

# Әһлетдин мәсете
## Тарихы

1080 йылда Коньяны сәлжүктәр яулап алғас, күп кенә Византия ғибәҙәтханалары яйлап мәсеткә әйләндерелә. Әһлетдин мәсете нигеҙендә лә Византия базиликаһы булған. Тәүге үҙгәртеп ҡороуҙар 1150 йылда солтан Мәсғүт I хакимлығы осоронда башланған. 1155 йылда эбен ағасынан яһалған минбарҙа был осорға ҡарай, ул Анатолияла сәлжүк сәнғәтенең иң боронғо өлгөләренең береһе булып тора. Был ваҡытҡа шулай уҡ семәрләнгән михраб һәм үҙәк көмбәҙ ҡарай.
Солтан Кей-Кавус I хакимлығы осоронда 1219 йылда мәсетте реконструкциялау һәм киңәйтеү буйынса ҙур эштәр башҡарыла. Ҡалаға һәм солтандар һарайына күренешлн булған төньяҡтан монументаль фасад төҙөлә. Шул уҡ ваҡытта солтандарҙың мәрмәр төрбәһе төҙөлә башлана, әммә Кей-Кавус вафат булғас, был эштәр туҡталыла. Был эштәр уның ҡустыһы солтан Әһлетдин Кей-Кубад I хакимлығы осоронда дауам итә. Әһлетдиндең бойороғона ярашлы, 1235 йылда мәсеттең төп залында 42 колонна урынлаштырыла.
Бынан һуң алты быуаттан ашыу дауамында мәсет бөтөнләй тиерлек үҙгәрешһеҙ ҡала. Тик 1891 йылда манара төҙөлә һәм мәрмәрҙән яңы михраб яһала.

# Әһлетдин мәсете
## Мәсеттә ерләнгән Рум солтандары

* Мәсғүт I
* Ҡылыс-Арыҫлан II
* Рукн әд-дин Сөләймән-шаһ
* Кей-Хосров I
* Әһлетдин Кей-Кубад I
* Кей-Хосров II
* Ҡылыс-Арыҫлан IV
* Кей-Хосров III
Шулай уҡ Кей-Кавус I хакимлығы осоронда һигеҙ ҡырлы «Исемһеҙ төрбә» (төр. Adsız Türbe) ҡорола һәм тулыһынса төҙөлөп бөтмәй. Бында ерләнгән кешеләрҙең исемдәре әле лә билдәһеҙ булып ҡала.
# Нюйто-Се

Нюйто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Се-Яха (Зеленая) йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Нюйто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045246
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304524
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шибловка

Шибловка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угличское һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2925 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шибловка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003639
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000363
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хонде-Яха (Харасовая ҡушылдығы)

Хонде-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Харасовая йылғаһының уң ярына тамағынан 174 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Хонде-Яха (Харасовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040009
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304000
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# АҠШ-ғы сыуалыштар (2020)

АҠШ-ғы протест, Джордж Флойд үлеме сәбәбе менән, 26 майҙың 2020 йылда Миннеаполис (Миннесота) башланып китә һәм бер нисә көндә башҡа ҡайһы бер АҠШ штаттарында тарала. Башта тыныс протест кеүек полицияның ҡаршы көс ҡулланыуына һәм расизмға ҡаршы, бер нисә акциялар полиция һәм милли гвардия менән бәрелешә, шулай уҡ магазиндар талау һәм ут сығарыуҙар башлана.

# АҠШ-ғы сыуалыштар (2020)
## Башы

Раса хөрәфәте менән бәйле, COVID-19 пандемияһы киҫкенләшкән ваҡытта. Федераль һаулыҡ һаҡлау сығымдарҙы ҡыҫҡартыу планы фонында бөтә был проблемалар башлана.
# Полк боғаҙы

Полк боғаҙы (ингл. Palk Strait) — Шри-Ланка утрауын Һиндостан ярымутрауынан айырған Һинд океанындағы боғаҙ. Бенгал ҡултығын Лаккадив диңгеҙе (Манар ҡултығы) менән тоташтыра. Оҙонлоғо яҡынса 150 км, иң бәләкәй киңлеге 55 км, тәрәнлеге 2 метрҙан 9 метрға тиклем. Боғаҙҙы «Әҙәм күпере» тигән дөйөм атама алған бер нисә рәт ваҡ утрауҙар киҫеп үтә. Инглиз дәүләт эшмәкәре Мадрас провинцияһы (Британ Һиндостаны) губернаторы Роберт Полк хөрмәтенә арнап аталған.
# Учал

Учал — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пыжа йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Учал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000045
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100004
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Карагуж

Карагуж — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иша йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Карагуж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100747
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы

Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы (1897 йыл — ?) — дәүләт эшмәкәре. Беренсе донъя, Граждандар, Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945) менән бүләкләнгән. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы
## Биографияһы

Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы 1897 йылда Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе Иҫәкәй ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районы) тыуған.
1932 йылда Мәскәүҙә тәьминәт академияһын тамамлаған. 1919—21 йылдарҙа айырым Башҡорт уҡсылар бригадаһында сәйәси хеҙмәткәр. 1922 йылда Приют кредит ширҡәтен ойоштора һәм уға етәкселек итә. 1926 йылдан алып Бәләбәй кантон ауыл хужалығы кооперацияһы союзы ағзаһы, рәйесе, 1929—30 йылдарҙа Башҡортостан өлкә һөт кооперацияһы союзы идаралығы рәйесе урынбаҫары, 1932 йылдан башлап БАССР‑ҙың тәьминәт, 1935—37 йылдарҙа БАССР‑ҙың сауҙа буйынса халыҡ комиссары.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас 1941 йылда Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһенең Чимкент ҡала хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. САВО (Урта Азия хәрби округы) 63-сө кавалерия дивизияһының 223-сө кавалерия полкында, 1-се Белоруссия фронты составындағы 45 (иптабр) танкыларҙы юҡ итеү артиллерия бригадаһының 1970 (иптап) танкыларҙы юҡ итеү артиллерия полкы хәрби тәьмин итеү хеҙмәтендә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1945 йылдың 26 апрелендә интендант хеҙмәтенең өлкән лейтенанты Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы күрһәткән батырлығы өсөн 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ булған награда ҡағыҙында уның тураһында былай тип яҙылған: «Көстәрҙе оҫта урынлаштырыу арҡаһында, полктың хәрби хәрәкәттәре ваҡытында Байморатов тарафынан 64 пар итек тегелә, 890 пар аяҡ кейеменә уртаса ремонт, 700 пар аяҡ кейеменә ваҡ ремонт яһала. Өҫтәүенә, алғы һыҙыҡта 400 пар аяҡ кейемен йүнәтә. Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ».
Бынан тыш Байморатов Исхаҡ Исмәғил улы «Берлинды алған өсөн», «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләләнә. Һуғышты 1946 йылда капитан дәрәжәһендә тамамлай. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Архитектура стиле

Архитектура стиле — архитектураның үҙенсәлеге, айырым бинаны йәки архитектура ансамблен характерлаусы художестволы биҙәү сараларының, алымдарҙың тотороҡло бөтөнлөгө, дөйөмлөгө; был дөйөмлөктө аныҡлаусы билдәләр системаһы. А.с. билдәле бер осорҙоң мәҙәниәтенә хас алымдар һәм стилдәр нигеҙендә барлыҡҡа килә.
18-се быуаттан алып Башҡортостан архитектураһының эволюцияһы Рәсәй Империяһы архитектураһы үҫешенә бәйле. Тәүгеләрҙән булып грандиозлығы, ҡупшылығы, күләм һәм ритмдың, материал һәм фактураларҙың, яҡтылыҡ һәм күләгәнең контраслығы, бина һәм архитектура комплекстары композицияһындағы тантаналы асыҡлыҡ һәм бөтөнлөк менән айырылып тороусы бароккоһы стилдәрҙең архитектура формалары тарала. Стиль Уралдың сәнәғәт архитектураһында айырыуса аныҡ сағылыш таба (ҡара: Воскресенка заводы, Ташлы заводтары, Верхотор заводы).

# Архитектура стиле
## Һүрәтләү инструменты булараҡ архитектура стиле
### Төбәк үҙенсәлектәре

Архитектура стиле һәр төбәк архитектураһының тарихын өйрәнеү өсөн уңайлы.
Ләкин төрлө региондарҙы сағыштырыу өсөн тулыһынса ярамай. Мәҫәлән Ҡытай архитектураһының тарихи осорҙары Европаныҡы менән оҡшаш түгел.

# Архитектура стиле
## Һүрәтләү инструменты булараҡ архитектура стиле
### Милли исемдәре

1762—1840 йылдағы архитектура стилен Рәсәйҙә (Германияла) Классицизм тип атайҙар, ләкин Францияла классицизм — XVII быуатта килгән стиль һанала.
Рәсәйҙәге модерн стилен АҠШ-та — «тиффани, Францияла — «ар-нуво» һәм «fin de siècle» , Германияла— «югендстиль» тип йөрөтәләр.

# Архитектура стиле
## Һүрәтләү инструменты булараҡ архитектура стиле
### Иң билдәле архитектура стилдәре (европа архитектураһы тарихынан)

* Боронғо архитектура (Храм архитектураһы)
* Античная архитектура. Беҙҙең эраға тиклем VIII—V быуаттар
* Роман стиле. X—XII быуаттар
* Готика. XII—XV быуаттар
* Возрождение. XV—XVII быуаттар
* Барокко. XVI—XVIII быуаттар
* Рококо. XVIII—XVIII быуаттар
* Классицизм, ( палладианство, ампир, неогрек. XVIII—XIX быуаттар
* Эклектика. 1830—1890 йылдар
* Модерн. 1890—1910 йылдар
* Модернизм. 1900—1980 йылдар
* Конструктивизм. 1920—1930 йылдар
* Постмодернизм. 1950 йылдарҙан
* Хай-тек (стиль). 1970 йылдарҙан
* Деконструктивизм. 1980-сы йылдарҙан

# Архитектура стиле
## Стилдәр

* Беҙҙен эранан алдынан 447—438 йылдарҙа төҙөлгән Парфенон, Боронғо архитектураһы
* 78-100 йылдарҙа төҙөлгән Колизей, Античная архитектура
* 1004-1012 йылдарҙа төҙөлгән Бамбергский собор, Роман стиле
* 1211-1275 йылдарҙа төҙөлгән Реймсский собор, Готика
* Римда, 1600-1630 йылдарҙа төҙөлгән Изге Петр Соборы, Возрождение
* Петергофтағы сиркәү, Барокко
* Б.Кәлимуллин проекты, БДУ, Классицизм
* Роснефттен йорто, Эклектика
* 1902-1904 йылдарҙа Павел Сюзор менән төҙөлгән Зингер компанияһы йорто, Модерн стиле, СПб ҡалаһы
* Баухауз, Дессау, модернизм стиле
* Конструктивизм стиле, СССР Конструктивизм стиле, СССР
* Джефф Кунстын эте, Постмодернизм стиле
* Оуру-Прету ҡалала Франциск Ассизский сиркәүе, Рококо стиле
* Fuji Television йорто, Хай-тек стиле
* Торонто, Канада, Деконструктивизм стиле
# Ҡыҙыл төҫ

Ҡыҙыл — төҫ. Ҡыҙыл төҫлө спектр тулҡыны спектрҙа иң ҙурыһы.
Төҫ :
| Аҡ | Һоро | Ҡара | Ҡыҙыл | Ал | Һары | Йәшел | Зәңгәр | Күк |
* Был төҫ тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Мань-Тосым-Я

Мань-Тосым-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сысконсын-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мань-Тосым-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028190
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302819
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нерчейю

Нерчейю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Войят күле - Колвавис йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Нерчейю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007219
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Байыш мәктәбе (Баймаҡ районы)

Байыш мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль районының Байыш (Баймаҡ районы) ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе

# Байыш мәктәбе (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Баймаҡ районы Байыш ауылында беренсе башланғыс мәктәп 1917 йылда асыла. Икенсе сығанаҡтар буйынса Байыш мәктәбе 1919 йылда асылған. Иҫке мәсетте мәктәп бинаһы итеп файҙаланалар. Совет власы урынлаштырылғандан һуң, мәктәптә уҡытыу Ғәрәп яҙмаһы буйынса алып барыла. Был мәктәп 1930 йылға тиклем эшләй. Мулла Арғынбаев Солтангәрәй Хәниән улы беренсе ауыл уҡытыусы була. Ул ағаһы Фәхретдин менән Троицк мәҙрәсәһендә белем ала.
Башланғыс мәктәп булараҡ 1939 йылға тиклем эшләй. Ә 1939 йылдан 1966 йылға тиклем мәктәп ете йыллыҡ мәктәп була. Балалар яҡын-тирәләге ауылдарҙан: Ҡарамалы???, Үҙән, Баймырҙа һәм Йомаш ауылдарынан уҡырға килә. Уҡыусылар күп булғанлыҡтан, йәнәш кластар ойошторола.
Беренсе дипломлы белгес - Раҡаев Зыяитдин Ҡорбанғәле улы (Баймырҙа ауылынан), ә Ейәнсура районы Айыу ауылы ҡыҙы Әминева Зәйнәп Ырымбур Башҡорт педагогия институтын тамамлаған икенсе белгес була, ул 1936 йылдан 1956 йылға тиклем эшләй.
1962—1963 уҡыу йылында 7 йыллыҡ мәктәп 8 йыллыҡ мәктәп итеп үҙгәртелә. Совет власының 50 йыллығына 1966 йылда яңы мәктәп төҙөлә (1966 — 1993). Тәүге йылдарҙа 180-гә яҡын уҡыусы белем ала, 14-тән ашыу уҡытыусы эшләй.
1986 йылда урта дөйөм белем биреү мәктәбенә әүерелә 2011 йылдан — төп мәктәп.

# Байыш мәктәбе (Баймаҡ районы)
## Етәкселәре

* Әминева Зәйнәп Ишмырҙа ҡыҙы (1944 — 1946)
* Хәсәнов Солтан Ҡужахмәт улы (1962 — 1967).
* Шәйәхмәтов Сабирйән Харрас улы
* Мәзитов Урал Таһир улы (1972 — 1977, 1983 — 2003)
* Мәзитов Мансур Урал улы (2003 — 2006)
* Мортазин Фәнил Иҙрис улы (2007 йылдан)

# Байыш мәктәбе (Баймаҡ районы)
## Уҡытыусылары

* Ульябаев Кутлоюл Әбелхәй улы
* Хәмитов Нурислам Аллабирҙе улы
* Әҙеһәмова Әсмә Бәхтиғәни ҡыҙы
* Иҫәнгилдин Ғиниәтулла Сәғитулла улы
* Раҡаев Зыяитдин Ғали улы
* Күгешевтар (исемдәре билдәһеҙ)
* Айытбаев Шакирйән
* Әминева Зәйнәп Ишмырҙа ҡыҙы (1936 йылдан 1956 йылға тиклем)
* Мортазин Фәнил Иҙрис улы — география, физика, физик культура уҡытыусыһы
* Мортазина Нурия Ғамман ҡыҙы — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Зәйнуллин Сабир Ҡадир улы — тарих, йәмғиәтте өйрәнеү һәм физкультура, технология, тормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре, һынлы сәнғәт уҡытыусыһы
* Әлибаева Зифа Сәғәҙи ҡыҙы — инглиз һәм немец телдәре уҡытыусыһы, ОДНК
* Рәхмәтуллина Әминә Нәбиулла ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Хәсәнова Мәрйәм Әхмәҙиә ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Хәсәнова Гөлназ Булат ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы

# Байыш мәктәбе (Баймаҡ районы)
## Мәктәпте тамамлаусы билдәле шәхестәр

* Хәлилова Миңзәлә Вәсил ҡыҙы

# Байыш мәктәбе (Баймаҡ районы)
## Шулай уҡ уҡығыҙ

* Байыш
# Мольмерсвенде

Мольмерсвенде (нем. Molmerswende) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 256 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,06 км². Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6543 һәм автомобиль коды — MSH.
# Матрай ауыл Советы (Йылайыр районы)

Матрай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Матрай ауылы.

# Матрай ауыл Советы (Йылайыр районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Уҡшыҡ

Уҡшыҡ (рус. Укшук) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһына Белорет районы Ломовка ауылы янында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Уҡшыҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200112111100016939
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101693
* Бассейн коды — 10.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пижуг

Пижуг — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 320 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Пижуг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042635
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004263
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сэрэ-Мач

Сэрэ-Мач — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Окко-Порэль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сэрэ-Мач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067233
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306723
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лембери-Яха

Лембери-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Танлова йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Лембери-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300048535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304853
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Байбурина Зөһрә Фәнил ҡыҙы

Байбурина Зөһрә Фәнил ҡыҙы (17 апрель 1962 йыл) — йырсы (меццо‑сопрано). Сит ил юғары мәктәптәре уҡытыусыһы. Профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1996).

# Байбурина Зөһрә Фәнил ҡыҙы
## Биографияһы

Зөһрә Фәнил ҡыҙы Байбурина 1962 йылдың 17 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ҡалтасы районы Краснохолмский ҡасабаһында тыуған.
1990 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай (Миләүшә Мортазина класында уҡый) һәм Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында солист булып эшләй башлай. 1993 йылдан Көнбайыш Европа илдәре (Швеция, Испания, Германия һәм башҡа дәүләттәр) буйлап гастролдә йөрөй. 1995 йылда Заһир Исмәғилев операларында төп ролдәрҙе башҡарғаны өсөн Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы бирелә.
1998 йылда Италияның Милан ҡалаһында Юғары музыка мəктəбен (Л. Беренго класы; 2000 йылдан алып шунда уҡ уҡыта) һəм Альбиссола‑Марина ҡалаһында Р. Скотто опера академияһын (Р. Скотто класы) тамамлаған. 2010 йылдан башлап Манхэттен музыка мəктəбендə (Нью‑Йорк ҡалаһы, АҠШ) уҡыта.

# Байбурина Зөһрә Фәнил ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

Бай тембрлы матур тауышҡа, сағыу сəхнə оҫталығына эйə. Төп партиялары:
* Любаша («Батша кəлəше» — «Царская невеста», Н. А. Римский‑Корсаков; дебют, 1990)
* Кармен (Ж. Бизеның ш. уҡ исемле операһы)
* Маддалена («Риголетто», Дж. Верди)
* Яубикə («Шəүрə»)
* Көнбикə («Салауат Юлаев») һәм башҡалар.
Концерт репертуарында операларҙан ариялар, ватан һəм сит ил композиторҙарының вокаль музыкаһы. Бельгия, Германия, Испания, Франция, Швейцария һәм башҡа илдəрҙə гастролдəрҙə була. Италияның Мантуя ҡалаһында (1997), Алькамо һəм Кортемилья ҡалаларында (1998), Сан‑Ремо ҡалаһында (1999), Францияның Марманде ҡалаһында (1999) үткән халыҡ‑ара конкурстар лауреаты. Испанияның Барселона ҡалаһында (1994), Италияның Варалло ҡалаһында (1995, 1996) һәм Адрия ҡалаһында (1998) үткән халыҡ‑ара конкурстар дипломанты.

# Байбурина Зөһрә Фәнил ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1996)