yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Петров-Бирюк Дмитрий Ильич

Дмитрий Ильич Петров (Бирюк) (31 октябрь 1900 йыл — 2 февраль 1977 йыл) — рус совет яҙыусыһы.

# Петров-Бирюк Дмитрий Ильич
## Биографияһы

Дмитрий Ильич Петров (Бирюк) Дон Ғәскәрҙәре өлкәһенең Хопер округы Аннинская станицаһында казактар ғаиләһендә тыуған, унда бала сағы һәм үҫмерлек осоро үтә. Филоновская, Михайловская станицалары, Лысогорский, Урюпинск утарҙары — яҙыусының тыуған урындары, был урындарҙа ул күп тапҡыр була һәм үҙенең әҫәрҙәрен ижад итә. Тап бында буласаҡ яҙыусы казак йырҙарына, тапҡыр һүҙҙәргә ғашиҡ була, станицала йәшәүселәрҙең үткер аҡылын һәм юморын аңларға һәм баһаларға өйрәнә.
Уның бала сағы етемлектә үтә һәм әсе була. Әсәһе уға 7 йәш булғанда үлә. Атаһы, изге күңелле, әммә йомшаҡ характерлы, улын тәрбиәләү менән аҙ шөғөлләнә. Уҡыуға әсәйе һөйөү уята. Ул ете йәшендә үҙ аллы уҡый һәм яҙа. Мәктәптә һуң уҡый башлай, шуға күрә станицаның биш йыл уҡытыуға иҫәпләнгән ике класслы училищеһын 1915 йылда ғына тамамлай. Китаптар үҫмерҙең төп мауыҡтырған нәмәһе була. Пушкиндың әкиәттәре, Гоголдең һәм Лев Толстойҙың хикәйәләре һәм повестары уның аңында юйылмаҫ эҙ ҡалдыра. Уның тәүге уҡыған әҫәрҙәре араһында Майн Рид һәм Фенимор Купер романдары була.
Граждандар һуғышында ҡатнаша. Горький исемендәге әҙәбиәт институтында уҡый. Яҙыусы булараҡ үҙе тураһында тәүге тапҡыр 1925 йылда, яңы ауыл тураһында очерктар менән белдерә. Тәүҙә фамилияһы Бирюков булған әсәһе яғынан олатаһы хөрмәтенә Бирюк псевдонимы аҫтында баҫтырыла. Һуңынан Петров (Бирюк) тип ҡул ҡуя башлай.
1932 йылда Дондағы Ростовта төпләнә, унда оҙаҡ ваҡыт китап нәшриәте мөхәррире булып эшләй. «Казактар тураһында хикәйәт» трилогияһы, «Ҡырағай ялан», «Кондрат Булавин», «Дон далалары улдары», «Ағалы-ҡустылы Грузиновтар», «Иван Турчанинов», «Көньяҡ ут эсендә», «Тыуған ил алдында» кеүек әҫәрҙәр ижад итә.

# Петров-Бирюк Дмитрий Ильич
## Ижады

* Хоперҙа (1934) — роман.
* Казактар тураһында хикәйәт (км. 1-3, 1935—1951) — трилогия.
* Ҡырағай ялан (Кондрат Булавин, 1945) — тарихи роман.
* Дон далалары улдары (1953) — тарихи роман.
* Көньяҡ ут эсендә (1957); Тыуған ил алдында (1963) — Граждандар һуғышы тураһында дилогия.
* Дала рыцарҙары (1964) — тарихи роман.
* Ағалы-ҡустылы Грузиновтар (1969) — тарихи роман.

# Петров-Бирюк Дмитрий Ильич
## Хәтер

2011 йылда Староаннинская ауыл китапханаһына Дмитрий Ильич Петров (Бирюк) исеме бирелә
# Изге Мария Магдалина сиркәүе (Добровода)

Изге Мария Магдалина сиркәүе (пол. Kościół św. Marii Magdaleny) — Польшала, Свентокшиский воеводлығында Буско-Здруй административ берәмегенең (гминаһының) Добровода ауылындағы католик сиркәү.

# Изге Мария Магдалина сиркәүе (Добровода)
## Тарихы

Изге Мария Магдалина сиркәүенә 1354 йылда краков епискобы Флориан нигеҙ һала. 1524—1525 йылдарҙа ҡорам һуңғы готика стилендә үҙгәртеп ҡорола. XVII быуатта ҡорамдың көньяҡ яғында Божья Матерь сиркәүе төҙөлә, портал яңынан төҙөлә, уның өҫтөнә Лодзь гербын урынлаштыралар.
XX быуат башында неоготик беркетмәһе яңынан төҙөлә, уның эсендә XVI быуат яҙыуҙары фрагменттары һаҡланған. Хорҙар парапетында шляхта ырыуҙарының гербтары менән төргәктәр (картуштар) ята.
Амвон янында 1605 йылда бында Андрей Боболиның мәрмәр мемориаль плитаһы ҡуйылған.
Сиркәү янында XVIII быуат ағас манараһы һәм изге Ян Непомуцкий һыны урынлашҡан.
Сиркәү изге Иаковтың Малополь юлында урынлашҡан, ул юл Польшаны Сантьяго-де-Компастела хаж ҡылыуҙың билдәле испан католик үҙәге менән берләштерә
# Ҡойроҡһоҙҙар

Ҡойроҡһоҙ ер-һыу хайуандары(лат. Anura) — 6000-гә яҡын төрҙө берләштергән ер-һыу хайуандары; тәлмәрйен, әрмәнде кеүек бөтә ер-һыу хайуандары
Ҡойроҡһоҙҙарҙың боронғо вәкилдәре Урта Юра осорондаға ятҡылыҡтарҙын (≈165 млн йыл элек) билдәле. Тик әлеге һыҙаттағы ҡойроҡһоҙҙар Триас осорондағы ҡаҙып табылған ҡалдыҡтарға хас.
Хәҙерге заманда ҡойроҡһоҙҙар тропиктарҙан субарктик регионға тиклем таралған. Күпселек төрҙәре дымлы тропик урманда тереклек итә.
Ҡойроҡһоҙҙар күберәк ҡоро ерҙә йәшәй, ләкин һыу менән бәйләнешен юғалтмайҙар. Уларҙың тәне ҡыҫҡа һәм тәбәнәк. Баштары киң һәм кәүҙә бенән таташҡан. Муйындары һәм ҡойроҡтары юҡ. Тиреләре яланғас һәм дымлы. Баштарында күҙ ҡабаҡтары булған ике күҙ, ике танау тишеге бар.
Һауаны үпкәләре һәм тире аша һулайҙар. Һыуҙа өҙөк-өҙөк хәрәкәт итәләр. Аяҡтарында йөҙөү ярылары бар. Алғы аяҡтары ҡыҫҡараҡ, йөҙгән ваҡытта тәнгә табан ҡыҫылалар.
Ҡоро ерҙә артҡы аяҡтары менән һикереп-һикереп йөрөйҙәр. Улар тәүлектек теләһә ҡайһы ваҡытында әүҙем.
Ҡойроҡһоҙ амфибиялар үрмәкселәр, ҡырмыҫҡалар, ҡыҫалалар, ер селәүсендәре, ҡоро ер һәм һыу моллюскылары, бөжәктәр менән туҡлана.
Аҙыҡты күҙҙәре ярҙамында эҙләп таба. Осоп барған бөжәктәрҙе генә аулайҙар. Табыштарын эләктерергә ваҡ тештәре һәм йәбешкәк телдәре ярҙам итә. Телдәре ауыҙҙың алғы өлөшөнә береккән һәм осо ауыҙ эсендә тамаҡҡа ҡарап ята.
Ҡойроҡһоҙ ер-һыу хайуандары һыуҙа үрсей. Инә заттар — ыуылдырыҡ, ата баҡалар «һөт» сәсә. Ыуылдырыҡтан сыҡҡан сүмешбаш балыҡҡа оҡшаған була һәм зәңгәрһыу-йәшел һыуүҫемдәре, иң ябай төҙөлөшлө хайуандар менән туҡлана. Йылы һыуҙа 50—60 көн уҙгас һәм һалҡын һыуҙа 80-85 көндән һуң сумешбаштар кескенә бакаға әүрелә һәм һалҡын һыуҙы ташлап ҡоро ергә сыға.
# Әхтәмов Азат Зиннәт улы

Әхтәмов Азат Зиннәт улы (рус. Ахтямов Азат Зиннатович; 4 ғинуар 1957 йыл) — хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, йәмәғәтсе. 2015 йылдан Башҡортостан Республикаһы урман хужалығы министры урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

# Әхтәмов Азат Зиннәт улы
## Биографияһы

Азат Зиннәт улы Әхтәмов 1957 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Асҡар ауылында тыуған.
1979 йылда Силәбе ауыл хужалығын механизациялау и электрләштереү институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1979 йылда Әбйәлил районының "Йәнгел" совхозында ремонт оҫтаханаһының инженер-контролеры булып башлаған. Артабан Әбйәлил район Советының ауыл хужалығы идаралығында баш инженер, "Йәнгел" совхозында баш инженер булып эшләй.
1986 - 1987 йылдарҙа Әбйәлил партия райокмының ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек бүлеге мөдире була.
1987 - 1992 йылдарҙа "Амангилде" совхозы етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
1992 йылдан Әбйәлил районы хакимиәте башлығының урынбаҫары.
2011 йылдан - «Агро» ЯСЙ-һының директор урынбаҫары булып эшләй.
2013 йылдан - Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы хакимиәтендә төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса хакимиәт башлығы урынбаҫары
2015 йылдан - Башҡортостан Республикаһы урман хужалығы министры урынбаҫары вазифаһын башҡара.

# Әхтәмов Азат Зиннәт улы
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ҡатыны менән бер ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.

# Әхтәмов Азат Зиннәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

«Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе» почётлы исеме, Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтай - Дәүләт йыйылышы почёт грамотаһы.
# Туяс

Туяс — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сары-Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Туяс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200001893
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200189
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Морты районы

Морты районы (татар. Морты районы, рус. Мортовский район) — 1944 йылдан 1954 йылға тиклем ғәмәлдә булған Татарстан АССР-ның юҡ ителгән административ районы. Алабуғанан Көнбайышҡа 25 саҡрым, Татарстандың төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Административ үҙәк � Костенеево (1944 йылдың 8 июненә тиклем) һәм Морты ауылы.

# Морты районы
## Тарих

Район территорияһы 1552 йылға тиклем Ҡазан ханлығында, 1552 йылдан 1708 йылға тиклем Рәсәй батшалығының Ҡазан батшалығында, 1708 йылдан 1781 йылға тиклем Ҡазан губернаһының Алабуға өйәҙе Казиле һәм Черкас улустарында, 1781 йылдан 1796 йылға тиклем Вятка наместниклығы Алабуға өйәҙе Казиле һәм Черкас улустарында, 1796 йылдан 1917 йылға тиклем Вятка губернаһының Алабуға өйәҙе Казиле һәм Черкас улустарында, 1917 йылдан 1920 йылға тиклем өр-яңынан Ҡазан губернаһының Алабуға өйәҙе Казиле һәм Черкас улустарында, 1920 йылдан 1921 йылға тиклем Вятка губернаһының Вотяк автономиялы өлкәһе Кәстнинәй улусында, 1921 йылдан 1928 йылға тиклем Алабуға кантоны Кәстнинәй улусында, 1928 йылдан 1930 йылға тиклем Саллы кантоны Кәстнинәй улусында, ә 1930 йылдан 1944 йылға тиклем Алабуға районында урынлашҡан.
1944 йылдың 19 февралендә Котстенеево районы булараҡ барлыҡҡа килә. 1946 йылдың 8 июнендә исеме Морты районына үҙгәртелә.
1952 йылдың 8 майында Татарстан АССР-дың Ҡазан өлкәһе составына, ә 1953 йылдың 21 февралендә Чистай өлкәһе составына инә. 1953 йылдың 30 апрелендә өлкәләр бөтөрөүгә бәйле рәүештә Татарстан АССР-дың туранан-тура ҡарамағына ҡайтарыла.
1954 йылдың 19 ноябрендә Морты районы юҡҡа сыға, ә уның территорияһы Алабуға районына тапшырыла.

# Морты районы
## Административ бүленеш

1948 йылдың 1 ғинуарына районда 19 ауыл Советы булған. Район майҙаны 739 км2 тәшкил иткән.
# Ираҡ төркмәндәре

Төп мәҡәлә:Төркмәндәр
Ираҡ төркмәндәре (әзерб. İraq türkmənləri) — төрки халыҡ, этник аҙсылыҡ, төньяҡ-көнсығыш һәм Үҙәк Ираҡта йәшәйҙәр. XI быуаттан һуң төбәктә таралып ултырған уғыҙ ҡәбиләләренән килеп сығалар,Төркиә төркмәндәренең Ҡара Ҡуйлылар һәм Аҡ Ҡуйлылар конфедерацияларының ҡалдыҡтары тип һанала. Бер нисә сығанаҡ ираҡ төркмәндәрен әзербайжандарҙың бер өлөшө тип классификациялай. Ираҡта ғәрәптәр һәм курдтарҙан ҡала халҡы һаны буйынса өсөнсө урында тора.

# Ираҡ төркмәндәре
## Теле

Ираҡ төркмән теле төрки телдәрҙең уғыҙ тармағына ҡарай һәм, ҡайһы бер этнографтар һәм лингвистар фекеренсә, әзербайжан теленең диалекты булып тора.
Ираҡ-төрөк сығышлы төрөк ғалимы Хидаят Кәмал Байатли былай тип яҙа: «Ираҡ төркмәндәре һөйләшкән һөйләш әзер-төрки теле диалектының бер өлөшө булып тора. Географик күҙлектән ҡарағанда, азери диалекты Көнсығыш Анатолияны, Көньяҡ Кавказды һәм Кавказ Әзербайжанын, Иран Әзербайжанын, Киркукты (Ираҡ) һәм Сүриә төрөктәре йәшәгән райондарҙы үҙ эсенә ала».
Ираҡта рәсми ғәрәп теленең, шулай уҡ курманджи һәм сорани кеүек күрше курд диалекттарының өҫтәмә йоғонтоһон кисергән һөйләш теле яҙма телдән ныҡ айырыла.
Күпселек төркмәндәр ғәрәп телендә һөйләшә, ә ҡайһы берәүҙәр өсөн туған тел булып китә, был иһә төрөкмәндәрҙең билдәле бер өлөшөнөнөң ассимиляциялашыуы һәм ғәрәпләшеүе тураһында һөйләй.

# Ираҡ төркмәндәре
## Халыҡ һаны һәм таралып ултырыуы

Һаны аныҡ ҡына билдәле түгел. Ираҡта төркмәндәр һаны 500—800 мең кешенән йәки ил халҡының 2 — 3 процентынан (көнбайыш тикшеренеүселәренең күпселеге буйынса) 2 — 3 миллионға йәки халыҡтың 7,5 — 11 процентына тиклем (төркмән ойошмалары белдереүҙәре буйынса) тәшкил итә. Төрөкмәндәр башлыса Ираҡтың төньяғында йәшәй, шунан көнсығышында Иран сигенән алып көнбайышта Сүриә менән сиккә тиклем һуҙыла. Башлыса Талль-Афар, Алтынкёпрю, Эрбиль, Мосул һәм Киркук ҡалаларында йәшәйҙәр. Ираҡтың баш ҡалаһы Бағдадта ла байтаҡ төркмән йәшәй.
Ираҡ ғәрәптәре кеүек, Ираҡ төркмәндәре лә дини яҡтан бүленгән: уларҙың яртыһынан күберәге — сөнниҙәр, ҡалғандары — шиғыйҙар. Ираҡ төркмәндәренең аҙсылығы Христиан-Католиктәр, был 30000 кеше. Төркмән библия партнерлығы Библияың Яңы Ғәһеден Ираҡ төркмән теленә тәржемә итә һәм 2021 йылда ираҡта 2000 дана китап сығара.

# Ираҡ төркмәндәре
## Тарихы

Төркмән тикшеренеүселәре фекеренсә, төркмәндәрҙең Ираҡҡа тәүге килеүе, мосолман армияһына саҡырылған һалдаттар булараҡ, VIII быуатҡа ҡарай. Ираҡ губернаторы итеп тәғәйенләнгән Убайд-Аллаһ ибн Зияд Ираҡҡа 1000-гә яҡын төрки һалдатын алып килә. Төркмән сығанаҡтарына ярашлы, «Туркменэли» территорияһы 1785 йылда Вильям Гютре баҫып сығарған картала инглиз телендә «Туркомания» тип аталған.
# Симсъя

Симсъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 432 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Симсъя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011956
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201195
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аракишвили Димитрий Игнатьевич

Аракишвили Димитрий Игнатевич (Аракчиев) (грузин: დიმიტტეგტ괢괔 ს ძე არრყიშვილი; 23 февраль1873 — 13 август 1953) — совет грузин композиторы, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре. Грузин ССР-ының халыҡ артисы (1926). Беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1950). Грузин ССР-ы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1950).

# Аракишвили Димитрий Игнатьевич
## Биографияһы

Мәскәү филармонияһының музыка-драма училищеһында (1901) һәм Мәскәү археология институтында (1918) белем алған. 1908 йылда «Музыка һәм тормош» журналына нигеҙ һала. Мәскәү халыҡ консерваторияһын ойоштороуҙа ҡатнаша. Грузин халыҡ музыкаһын йыя һәм пропагандалай. Профессиональ сәхнәлә ҡуйылған тәүге грузин операһын — «Шота Руставели тураһында хикәйәт» (1919), «Тормош-шатлыҡ» операһын («Динара», 1927; ике операһы ла Палиашвили исемендәге Опера һәм балет театрында ҡуйыла), «Джургай ҡалҡаны» кинофильмына һәм һәм башҡа музыкаль әҫәрҙәрҙе яҙа. Музыкаль фольклор буйынса хеҙмәттәр авторы. Педагогик эшен 1902 йылдан алып алып алып бара; 1918 йылдан — Тбилиси консерваторияһы профессоры. Сәнғәт ғилеме докторы (1943). Грузин ССР-ы ФА-ның тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1950).

# Аракишвили Димитрий Игнатьевич
## Опера өлкәһендә ижады

«Шота Руставели тураһында легенда» операһы — тәүге грузин милли операларының береһе. Был ваҡытта грузин сәхнәһендә итальян операһы өҫтөнлөк иткән була. Милли опера 1918—1919 йылдарҙа сәхнәлә ҙур алға китеш кисерә: 1918 йылда Тифлис театры сәхнәһендә Р. Гогниашвилиҙың «Кристине» операһы, 1919 йылда З. П. Палиашвилиҙың «Абесалом һәм Этери», Аракишвилиҙың «Шота Руставели тураһында легенда» операһы ҡуйыла (беренсе милли камера һәм лирик опера була). Опера режиссер А. Цуцунава тарафынан ҡуйыла, шулай уҡ ул операны 1947 йылда ҡабаттан ҡуя. Премьера спектакленең дирижеры — С. А. Столерман. Тәүге ҡуйыуҙа билдәле грузин йырсылары Сохадзе, Екатерина Тарасовна (Нино), О. Бахуташвили-Шульгина (Гульчина), В. Сараджишвили (Шота), А И. Инашвили (Абдул Ғәрәп) ҡатнаша.
Был операны 1923 йылда З. П. Палиашвили исемендәге Тбилиси опера һәм балет театрында рус һәм грузин сәхнәһенең мәшһүр режиссёры К. А. Марджанишвилиҙың режиссер С. Ахметели менән бергә ҡуйыуы театр тормошонда ҙур ваҡиға булып тора. Был операның артабанғы ҡуйылыштарында балетмейстер һәм бейеүсе И. И. Сухишвили (1930), балерина Н. Ш. Рамишвили, дирижёр Е. С. Микеладзе, йырсылар Е. А. Гостенина (Русудана) һәм Г. И. Венадзе (Абдул Араб) ҡатнаша.
«Динара» («Тормош — шатлыҡ») операһы совет осоронда В. Л. Гунианың либреттоһы буйынса ижад ителә (1924). Опера З. П. Палиашвили исемендәге Опера һәм балет театрында 1927 йылда К. А. Марджанишвили тарафынан дирижер И. П. Палиашвили ҡатнашлығында ҡуйыла.

# Аракишвили Димитрий Игнатьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Грузин ССР-ының халыҡ артисы (1929)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (08.04.1948 һәм 15.05.1953)
* «Почет Билдәһе» ордены (14.01.1937)
* Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1950) — «Джургай ҡалҡаны» фильмына музыкаһы өсөн (1944)
# Хариусовая (Хайминская ҡушылдығы)

Хариусовая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хайминская йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Хариусовая (Хайминская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054264
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005426
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лярыкни

Лярыкни — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 316 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Лярыкни
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048700
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204870
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вәҫән

Вәҫән, үәҫән — Исламда: һынташтар (тораташтар, боттар), идолдар, исламға тиклемге Ғәрәбстанда мәжүси ғибәҙәт ҡылыу объекттарының төп билдәләренең береһе. Ҡайһы бер һынташтар Ҡөрьәндең Ән-Нәджм сүрәһенең 19-23-сө, Нух сүрәһенең — 22-23, Әс-Саффат сүрәһендәге 123—126 аяттарында телгә алына. Ҡөрьәндә бөтәһе 9 боронғо ғәрәп илаһы исеме телгә алына. Һынташтарға шулай уҡ нүсүб (мн. с. әнсәб) һәм сәнәм (мн. с. әснәм) тигән терминдар ҡулланылған.

# Вәҫән
## Тарихы

Әнсәб («юнылмаған таштар») — ғибәҙәтхананың изге территорияһындағы ҡәбер таштары, шулай уҡ һынташтарға арналған ҡорбандарҙың ҡаны ҡойолған таштар. Боронғо ғәрәптәр ундай ташты илаһ кеүек һанай алған, әммә ул ғибәҙәт ҡылыуҙың даими объектына бик һирәк әүерелгән, сөнки һәр туҡталҡала күсмә халыҡтар үҙҙәренә яңы таш һайлаған.
VI—VII быуаттар сигендә Ғәрәбстан мәжүси культтары мәжүси илаһтарҙың абруйы ҡырҡа кәмеүендә сағылған көрсөк кисерә. Ниндәйҙер ҡеүәтле юғары илаһ тураһында күҙаллауҙар Ғәрәбстанда йәһүдилек һәм христианлыҡтың таралыуына булышлыҡ итә. Был урындағы аныҡ ҡына булмаған бер илаһлыҡ барлыҡҡа килеүенә килтерә (хәнифиә), ул генетик яҡтан ислам диненә яҡынайған булған. Исламда ҡайһы бер ғәрәп мәжүси йолалары һаҡланған (манасик), тәү сиратта был Хаж һәм Ҡара ташты хөрмәтләү менән бәйле.
# Дым (Дым ҡушылдығы)

Дым — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дым йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Дым (Дым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046484
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004648
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Благовещен

Благовещен һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.

# Благовещен
## Мәҡәләләр

* Благовещен (ҡала, Башҡортостан) — Башҡортостандағы ҡала.
* Благовещен (ҡала, Амур өлкәһе) — Рәсәй Федерацияһының Амур өлкәһе үҙәге.
* Благовещен (Йылайыр районы) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы утар.
# Тылай (Косьва ҡушылдығы)

Тылай — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының уң ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Тылай (Косьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100312111100008430
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100843
* Бассейн коды — 10.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сегор-Яха

Сёгор-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Сегор-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076685
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307668
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Изыкчуль

Изыкчуль — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының уң ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Изыкчуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201513
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ләмиғә

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Ләмиғә» :
Ләмиғә, Ләмиға (рус. Ламига) — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Ләмиғә
## Этимология

Исемдәре этимологияһы Ләмиғә (ғәрәп теленән):
Балҡып торған, нурлы
нур сәсеүсе, саф, таҙа
# Классик филология

Классик филология — Боронғо Грецияның һәм Боронғо Римдың әҙәби мираҫы тураһындағы фәндәр тупланмаһы. Классик филологияның туранан-тура өйрәнеү объекты — классик телдәр, боронғо грек һәм латин телдәре, шулай уҡ ошо телдәрҙә яҙылған бөтә нәмә: боронғо шағирҙарҙың, яҙыусыларҙың, фәйләсүфтәрҙең, тарихсыларҙың, сәйәсмәндәрҙең, юристарҙың, ғалимдарҙың һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре. Классик филология — филологияның ҡәҙимге дисциплиналарының береһе генә түгел; ул антик ғилем традицияларын иң заманса филологик ысулдар менән бәйләп дауам да иттерә $^{[прояснить]}$.
Гомер һорауын күтәргән күренекле немец филологы Фридрих Август Вольф («Гомерға пролегоменалар», 1795) грек һәм рим текстарын һаҡлап ҡалыу һәм тәфсирләү менән шөғөлләнгән классик филологиянан «боронғолоҡ тураһындағы фәнде» (Altertumswissenschaft) өйрәнеүгә күсеүҙе башлап ебәрә. Ул «Илиада» менән «Одиссей»ға киң ҡоласлы һәм тарих күҙлегенән ҡарауға, был әҫәрҙәрҙе грек һәм рим антиклығы донъяһын өйрәнеү сығанағы итеп күреүгә юл аса.
Рәсәйҙең билдәле классик филологтары араһында — Ф. Ф. Зелинский, С. И. Соболевский, М. М. Покровский, А. И. Доватур, Я. М. Боровский, А. И. Зайцев, В. Н. Ярхо, С. С. Аверинцев, М. Л. Гаспаров, А. В. Лебедев.