yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Има (Кама ҡушылдығы)

Има — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1342 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Има (Кама ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001075
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100107
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғәбит Арғынбаев

Ғәбит сәсән, Арғынбаев Ғәбит Бикмөхәмәт улы (1856—1921) — атаҡлы башҡорт сәсәне.

# Ғәбит Арғынбаев
## Биографияһы

Ғәбит Арғынбаев 1856 йылда хәҙерге Баймаҡ районы Иҙрис ауылында тыуған. Ул йырсы, ал бирмәҫ сәсән булып таныла. 1912 йылда Ырымбурҙа 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүгә 100 йыл тулыуға ҙур йыйын ойошторола. Ғәбит сәсән унда беренсе урынды ала. Шулай уҡ 1920 йылда Стәрлетамаҡтағы Башҡортостан хөкүмәте тарафынан ойошторолған бәйгелә алдынғылыҡты бирмәй. М. Буранғолов уны 1907 йылдан бирле белеп, аралашып йәшәй. Уның хәтирәләре буйынса Ғәбит сәсән унар битле эпостарҙы (225—250 юл самаһы) яттан һөйләгән, көлөр ерҙә көлөп, илар ерҙә илап, бик оҫта итеп башҡарыр булған. Ҡайһы саҡта туҡтап ҡалып бүленһә, яңынан башлар булған.
Ғәбит сәсәндән «Урал батыр», «Күсәкбей», «Иҙел менән Яйыҡ», «Ҡараһаҡал», «Юлай менән Салауат», «Байыҡ Айҙар сәсән» кеүек ҡобайырҙар, тиҫтәләгән йыр, риүәйәт, легендалар яҙып алынған.

# Ғәбит Арғынбаев
## Ижады

Сәсән хаҡында уны 1907 йылдан бирле күреп белгән Мөхәммәтша Буранғолов былай тип яҙа:
* Ғәбит сәсән нәҙек, оҙон буйлы, арҡаһы бер аҙ ғына көмөрәйгән булһа ла, йөрөгәндә төҙ һәм баҙыҡ итеп һәлмәк кенә баҫып йөрөр ине. Ул атаҡлы ҡурайсы, йырсы сәсән булараҡ ниндәй генә көйҙө уйнаһа ла, иң тәү уның легендаһын һөйләп, һәр төрлө вариантта уйнап, ул варианттарҙың ҡайһы ырыуға хас икәнен әйтеп, йырын йырлап тамамлай ине. Ул көйҙәр, легендалар һәм эпостарҙы өйрәнеүҙә үҙенең остазы-уҡытыусыһы итеп Ишмөхәммәт сәсән Мырҙаҡаевты телгә ала ине.
Ғәбит Арғынбаев йыйындарҙа — йырсы, әйтештәрҙә лә ал бирмәҫ сәсән булған. Мәҫәлән, ул 1912 йылда Ырымбурҙа 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүгә 100 йыл тулыуға арналған ҙур йыйында, 1920 йылда Стәрлетамаҡта Башҡортостан хөкүмәте тарафынан ойошторолған бәйгелә беренсе урындарҙы ала.
* Ул унар табаҡлы эпостарҙы һис туҡтауһыҙ яттан һөйләй ине, һөйләгәндә үҙен-үҙе онотоп, көлөр ерҙә көлөп, илар ерҙә илап, әҫәрләнеп торор ине. Һөйләгәндә уртала туҡтап ҡалып бүленһә, шул ерҙән ялғап китә алмай, яңынан башлай ине,
— тип хәтерләй уның хаҡында Мөхәммәтша Буранғолов.
Ғәбит сәсән Арғынбаевтан «Урал батыр», «Күсәкбей», «Иҙел менән Яйыҡ», «Ҡараһаҡал», «Юлай менән Салауат», «Байыҡ Айҙар сәсән» кеүек ҡобайырҙар, йөҙәрләгән йыр, риүәйәт, легендалар яҙып алынған.
# Оло Уҙалы

Оло Уҙалы — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Урман Йылайыр йылғаһының ҡушылдығы. Оҙонлоғо 30 км.

# Оло Уҙалы
## Этимологияһы

«Уҙалы» башҡорт телендәге «уҙалы-ҡаҙалы» тигәндән дә, «ыҙалы», йәғни михнәтле тигәндән дә булыуы ихтимал. Уҙалы-ҡаҙалының синонимы — тарау-торау.

# Оло Уҙалы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005331
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200533
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса һаны— 12
* ГӨ буйынса сығарылышы — 2
# Үгеҙкөтөүсө (йондоҙлоҡ)

Үгеҙкөтөүсө (йондоҙлоҡ) (лат. Boötes) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Ицар, яҡтылығы 2,70 була. Майҙаны буйынса урыны — 13.
# Тлянги-Яун

Тлянги-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кедровая йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тлянги-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046935
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204693
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ғәлин Шакир Хәмитулла улы

Ғәлин Шәкир Хәмитулла улы — башҡорт шағиры.
Шәкир Ғәлин 1928 йылдың 5 октябрендә Архангел районы Аҙау ауылында тыуған. Ауылдарында ете клас тамамлай. Төрлө эштәрҙә йөрөй. Урман ҡырҡа, ҡыуғын ҡыуа, һал ағыҙа.
Ике китап авторы.
* Урман моңо
* Арғымағым ары сапты
Был яҙыусы тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Матюшенка

Матюшенка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кушва йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Матюшенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011017
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201101
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Плазмон (биология)

Плазмон — иҫкергән термин. Был төшөнсә аҫтында ядронан ситтә ятҡан гендар йыйылмаһын күҙ уңында тоталар. Улар иҫәбенә митохондрияларҙың (митохондрияларҙың гендар тупланмаһын хондриом тип тә атайҙар) һәм пластидтарҙың (хлоропластар) геномы инә. Хәҙерге хәҙерге ваҡытта күҙәнәк биологияһында иҫкергән плазмон урынына «цитоплзматик гендар» төшөнсәһе ҡулланыла. Йәғни, яңы атама ядро геномы менән плазмон араһында айырма асыҡ күренеп торһон өсөн индерелә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, хәҙерге ваҡытта ла фәнни әҙәбиәттә плазмон термины һаман да ҡулланыла. Башлап фәнгә ядронан ситтә ятҡан геном һәм ундағы гендар тураһында мәғлүмәт 1908 йылда Корренс биргән һүрәтләмә аша килеп инә.
# Банска-Бистрица (замок)

Банск-Бистрица ҡалаһы замогы (словак. Mestský hrad v Banskej Bystrici) — Словакия дәүләтенең Банска-Бистрица ҡалаһының үҙәгендәге замок-ҡәлғәһе. Хәҙерге көндә Совакияның Банска-Бистрица ҡалаһы замок-ҡәлғәһе — Словакия милли мәҙәниәте ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән һарай булып иҫәпләнә. Банска-Бистрица замок-ҡәлғәһендә ҡаланың бер нисә музейы ғәмәлдә тора.

# Банска-Бистрица (замок)
## Урынлашыуы

Банска- Бистрица ҡалаһының үҙәге: 48°44′14″ с. ш. 19°08′48″ в. д.

# Банска-Бистрица (замок)
## Тарих

Словакия дәүләтенең Банска-Бистрица ҡалаһының замок-ҡәлғәһе XV быуатта Изге Мария костелы әйләнәһендә барлыҡҡа килгән. Изге Мария костелы ҡәлғәһе тирәләй бастионлы нығытмалар һәм яңы төҙөлөш ҡаралтылары барлыҡҡа килгән. Хәҙерге көндә Словакияның Банска-Бистрица замок-ҡәлғәһе ареалында ҡаланың бер нисә музейҙары эшләп тора, шул иҫәптән бында:
* Ҡала ҡәлғәһе
* Словак Күтәрелеш майҙаны ансамбле
* Костелдар һәм күп һанлы һарайҙар
* Словак Ихтилалы музейы
* Совет армияһы яугирҙары монументы (архитекторы — С. Вайнштейн) ғәмәлдә.
# Миңлеханов Рөстәм Нурғәли улы

Миңлеханов Рөстәм Нурғәли улы (1 март 1957 йыл) — дәүләт, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. 2010 йылдан Татарстан Республикаһы Президенты.

# Миңлеханов Рөстәм Нурғәли улы
## Биографияһы

Рөстәм Нурғәли улы Миңлеханов 1957 йылдың 1 мартында Татар АССР-ы (хәҙер Татарстан Республикаһы Балыҡ Биҫтәһе районының Яңы Арыш ауылында тыуған.
1978 йылда «инженер-механик» һөнәре буйынса Ҡазан ауыл хужалығы институтын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген йүнәлтмә буйынса «Сельхозтехника»ның Саба район берекмәһендә инженер-диагностик булып башлай.
* 1980—1983 йылдарҙа Саба леспромхозының өлкән һәм баш энергетигы була.
* 1983 йылда Саба районының ҡулланыусылар йәмғиәтенең (русса райпо—районное потребительское общество) рәйес урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
* 1985 йылдан — Арса райпоһы рәйесе.
* 1990 йылда халыҡ депутаттарының Арса район Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана.
* 1992 йылда район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
* 1993—1996 йылдарҙа — Бейектау районы башлығы.
* 1996—1998 йылдарҙа — Татарстан Республикаһы финанс министры.
* 1998 йылдан Татарстан Республикаһы Хөкүмәте етәксеһе.
«Татнефть», «Татнефтехиминвест-холдинг», «Связьинвестнефтехим» ойошмаларының директорҙар советы рәйесе.
* 2010 йылдан Татарстан Республикаһы Президенты.

# Миңлеханов Рөстәм Нурғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Салауат Юлаев ордены (2019)
# Заико Александр Иванович

Заико Александр Иванович (25 март 1947 йыл, Өфө) — электрон техника инженеры. Техник фәндәр докторы (1991), профессор (1993). Рәсәй Федерацияһының (2005) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған уйлап табыусыһы, СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1984). Башҡортостан Республикаһы Инженерҙар академияһының мөхбир ағзаһы (1994), Халыҡ-ара инженерҙар академияһының ағза-корреспонденты (1996).

# Заико Александр Иванович
## Биографияһы

Александр Иванович Заико 1947 йылдың 25 мартында Өфө ҡалаһында тыуған. 1970 йылда электрон техника инженеры һөнәре алып Өфө авиация институтын тамамлай. 1970 йылдан Өфө дәүләт авиация техник университетында: аспирант, ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент, электротехниканың теоретик нигеҙҙәре кафедраһы профессоры, баш ғилми хеҙмәткәр.

# Заико Александр Иванович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Заико Александр Иванович метрология, электротехника һәм мәғлүмәт-үлсәү техникаһы өлкәһендәге белгес. Фәнни тикшеренеүҙәре үлсәү техникаһы һәм метрология проблемаларына арналған. Заико Александр Иванович үлсәүҙәрҙең етешһеҙлектәрен билдәләү өсөн комплекслы ҡараш, аэройыһан техникаһын натуралата һынау өсөн мәғлүмәт-үлсәү системаларын анализлау һәм синтезлау ысулдарын, структура һәм программа яғынан артыҡ булған инклинометрик системаларҙы, норматив-техник документтар, Рәсәй Федерацияһы төбәктәренең һәм Башҡортостан Республикаһының авиация сәнәғәте предприятиеларында технологик процестарҙы метрологик тәьмин итеү приборҙарын һәм системаларын эшләй, уның исемен йөрөткән осраҡлы процесс моделе авторы. Системаларҙы метрологик тәьмин итеү буйынса 15 норматив-техник документ (шул иҫәптән 1 дәүләт һәм 4 тармаҡ стандарты), төрлө тәғәйенләнешле 10 адаптив прибор һәм система эшләй һәм индерә.
«Измерительная техника» һәм «Метрология» журналдары рецензенты (1977 йылдан алып), «Вестник УГАТУ» журналының редколлегия ағзаһы (2000 йылдан алып).
330-ҙан ашыу хеҙмәт, шул иҫәптән 6 китап, үҙәк матбуғатта 40-тан ашыу мәҡәлә баҫтырып сығара. 50-нән ашыу авторлыҡ танытмаһы һәм патенты бар.

# Заико Александр Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* ВДНХ-ның Почет дипломы,
* Космонавтика федерацияһының М. С. Рязанский исемендәге миҙалы
* Рәсәй Федерацияның атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2005)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1997)
* СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1984)

# Заико Александр Иванович
## Хеҙмәттәре

* Точность аналоговых линейных измерительных каналов ИИС. М., 1987;
* Теория систем. Стохастические модели. М., 2005;
* Случайные процессы. Модели и измерения. М., 2006.
# Бәләкәй Ат (йондоҙлоҡ)

Бәләкәй Ат (йондоҙлоҡ) (лат. Equuleus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Киталфа (α Equ), яҡтылығы 3,92 була. Майҙаны буйынса урыны — 87.
# Кейеҙ баҫыу

Кейеҙ — Һарыҡ йөнөнән йәйеп баҫылған ҡаралды әйбере. Кейеҙ баҫыу — башҡорттарҙа урыны менән айырым оҫталар кәсебенә әйләнгән ғәҙәти шөғөл.

# Кейеҙ баҫыу
## Эшләү ысулы

Кейеҙ баҫыу өсөн һарыҡ һәм дөйә йөнө файҙаланыла, унан аҡ, һоро, ала һәм ҡара кейеҙ баҫыла. Уның өсөн, башлыса йәй мәленә тура килтереп, өмә үткәрелә. Йөндө септә йәки тирегә таратып һалғас, ян менән теткәндәр йәки муйыл, тал сыбығы менән һуғалар. Ошо рәүешле әҙерләп бөткәс, йөндө бер тигеҙ ҡалынлыҡта септә йәки балаҫ өҫтөнә йәйергә һәм, өҫтөнә ҡайнар һыу ҡойоп, төрөп бәйләгәргә һәм тәгәрәтергә. Кейеҙ бер тигеҙ ҡалынлыҡта булһын өсөн, төргәкте даими рәүештә һүтеп, йөндө яңынан һыулағандан һуң икенсе башынан төрөп, тағы ла тәгәрәтергә. Кейеҙ тәгәрәтеүҙең бер нисә ысулы билдәле: ҡаты ерҙә тәгәрәтеп, аяҡ менән тапау, тубыҡланған килеш ҡул менән баҫыу. Кейеҙҙе ҙур итеп баҫҡанда йөндө бүрәнәгә урайҙар һәм, ике яҡ башына элмәктәр яһап, атҡа бәйләп, һөйрәтеп йөрөтергә була. «Кейеҙ тартыу» ҙа эшләнә: төргәкте бау менән бер нисә урындан ҡыҫып бәйләгәндән һуң ике яҡ осонан тотоп, бер яҡтан икенсе яҡҡа тарталар. Кейеҙ әҙер булғас, ағын һыуҙа йыуып, киптерәләр. Кейеҙ тирмә йәки башҡа төрлө ваҡытлыса торлаҡты ябыу, эйәр, ҡамыт-дуға, серге яһау ( ат егеү кәрәк-ярағы) өсөн ҡулланыла. Шулай уҡ кейеҙҙән баш (бүрек, ҡолаҡсын) һәм аяҡ (ҡата, сарыҡ) кейеме тегергә була.

# Кейеҙ баҫыу
## Ҡулланыу

Элек өй эсен биҙәгәндә ғәҙәттә кейеҙ ҙур урын биләгән: уны һикегә, иҙәнгә түшәү, стенаны йылытыу өсөн ҡулланғандар. Бының өсөн кейеҙҙе биҙәү өсөн йөндө кәрәкле формала әүәләп, төп ҡатлам өҫтөнә һалырға;башлыса тәбиғи аҡ һәм ҡара төҫтәр ҡулланыла. Кейеҙҙе аппликация, сигеү менән дә биҙәргә була. Элекке кейеҙҙәргә геометрик фигуралар (тулҡын, ромб, өсмөйөш, квадрат, түңәрәк, кәкре һыҙыҡ һ.б.) һәм сәскә-үҫемлек биҙәктәре (Нәфис кейеҙ сәнғәте) төшөрөлгән. Башҡортостандың көньяғында һәм көнсығыш Урал аръяғында әҙер кейеҙҙе биҙәүҙең бер төрө булып уны сигелгән туҡыма, ҡорама киҫәге, аппликациялы буҫтау менән тышлау һаналған. Көньяҡ һәм көньяҡ-көнсығыш башҡорттарҙа кейеҙ бай биҙәлеше менән айырылып торған. Ҡупшы биҙәлгән кейеҙ туй йолаларында айырым урын биләгән, бирнә итеп бирелгән. Көнсығыш Урал аръяғында, көньяҡ һәм көнсығыш Башҡортостанда «Кейеҙгә баҫтырыу» йолаһы таралған була: кәләш кейәү йортона килгәндә, аттан төшөү менән аҡ кейеҙгә аяҡ баҫҡан. «Кейеҙгә ултыртыу», «Килен урынын күрһәтеү» ошо уҡ йоланың төрҙәре һанала. Кейәүҙең әсәһе киленен йортҡа индереп, аҡ кейеҙ түшәлгән һикегә ултыртҡан һәм бүләккә бәрәсле һарыҡ вәғәҙә иткән. Был йолалар киленде ғаиләгә, ырыуға ҡабул итеүҙе, именлек һәм бәхет теләүҙе кәүҙәләндергән. Аҡ кейеҙ үҙе үк һаҡлау бурысын үтәгән. Кейеҙ хужалыҡта һарыҡсылыҡ ҙур урын тотҡан райондарҙа, башлыса Көнсығыш Урал аръяғы һәм Башҡортостандың көньяҡ һәм көнсығыш райондарында киң таралған күренеш булған. Малсылыҡ менән шөғөлләнгән Ҡаҙағстан, Үҙәк һәм Урта Азия халыҡтарында, шул иҫәптән ҡаҙаҡтарҙа, ҡалмыҡтарҙа, ҡырғыҙҙарҙа һ.б. үҫешкән була.

# Кейеҙ баҫыу
## Фотогалерея

* Биҙәк һалып баҫылған кейеҙҙәр
* Төҫлө биҙәктәр төшөрөлгән кейеҙ
* Кейеҙгә ултыртылған сергетыш. Рәшиҙә Ғизәтуллина эше
* Кейеҙҙе эҫе һыу менән бешекләп, тәгәрәтеү
* 1957 йылғы кейеҙ
# Ғафаров Азамат Фидан улы

Ғафаров Азамат Фидан улы (19 июнь 1974 йыл) — драма артисы, йырсы, 1996 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2004) һәм халыҡ (2014) артисы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы.

# Ғафаров Азамат Фидан улы
## Биографияһы

Азамат Фидан улы Ғафаров 1974 йылдың 19 июнендә Өфө ҡалаһында танылған драма артисы Ғафаров Фидан Сафа улы ғаиләһендә тыуған. Өфөләге 35-се мәктәпте, Өфө дәүләт сәнғәт институтын (1996) тамамлаған.

# Ғафаров Азамат Фидан улы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

1993 йылдан Өфө «Нур» татар дәүләт театры, 1996 йылдан — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры.

# Ғафаров Азамат Фидан улы
## Биографияһы
### Иҗады

2019 йылдың 21 июнендә, артистың 45 йәшлек түңәрәк йәшен билдәләгәндә, Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова Азамат Ғафаровты юбилейы менән ҡотлап:
* «Азамат Ғафаров – Ғафаровтар династияһын лайыҡлы дауам итеүсе, атаһының һәйбәт коллегаһы һәм изгелексән улы. Азамат Ғафаров уйнаған ролдәр ғүмерлеккә күңелдә һәм хәтерҙә һаҡлана, улар тәрән тойғо һәм хис ҡалдыра. Тамашасы шулай уҡ Азамат Фидан улының тауышына ғашиҡ, ул башҡарған йырҙар эскерһеҙ һәм көслө. Тантаналы осрашыуҙар йышыраҡ булһын, яңы ролдәрегеҙ артып торһон» тигән теләктәрен еткерҙе
Ижад кисәһендә Азамат Ғафаров төрлө планлы биш ролен уйнаны. Улар араһында — «Башмағым» спектакленән өҙөк, Салауат Әбүзәрҙең "Хыялый"ынан (режиссёры А.Йәнбәков), Илшат Йомағоловтың «Нәркәс» (режиссёры — И. Ғиләжев), А. Ишбулдинаның «Баллы, тирәкле Балтирәк» (режиссёры А.Әмиров), «Өс егет» әҫәрҙәренән өҙөктәр күрһәтеп, ҡыуандырҙы.

# Ғафаров Азамат Фидан улы
## Биографияһы
### Иҗады
#### Репертуары

* Сергей Сергеич Паратов «Бирнәһеҙ ҡыҙ» — А. Н. Островский.
* Сәлим «Хыялый» — С. Әбүзәров.
* Тимерхан «Нәркәс» — И. Йомағолов.
* Шер-Хан «Маугли» Р. Киплинг — Айрат Әбүшахманов, И. Ҡаҙаҡбаев.
* Ҡаһым-түрә «Ҡаһым-түрә» — Баязит Бикбай.
* Хәбир «Һөйөү гөнаһмы?» — Туфан Миңнуллин.
* Аҙнағол «Мөхәббәт һәм нәфрәт» — Зәйнәб Биишева.
* Илшат «Атыңды биреп тор!» — Р. Кинйәбаев.
* Ричард Галин «Айгөл иле» — Мостай Кәрим.
* Миловзоров «Ғәйепһеҙҙән ғәйеплеләр» — А. Островский.
* Ильяс «Гүзәлем Әсәл» — Айытматов Сыңғыҙ Түрәҡол улы.
* Шәмғүн «Йософ һәм Зөләйха»
* Алик «Баллы, тирәкле Балтирәк» — а. Ишбулдина.
* Жамуха «Сыңғыҙ хандың аҡ болото»
* Рим Карамович «Бомба»
* Хәбир «Һөйәркә»
* Хажғәле «Тағы мөхәббәт тураһында»
* «Нәркәс»
Шулай уҡ «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ», «Тылсымлы күлдең сере», «Бесән өҫөндәге эт», «Нәркәс», «Атилла», «Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем», «Салауат», «Өсәү мажаралары» тип аталған театраль эштәре бар.

# Ғафаров Азамат Фидан улы
## Фильмографияһы

* 2003 «Алйырҙан көнө»(День хомячка) реж. В. Мөхәммәтйәнов (Русское Счастье Энтертеймент, Башҡортстан киностудияһы, Муха студиясе) — Менеджер.
* 2007 «Рәхмәт» Реж. Ә. Райбаев.

# Ғафаров Азамат Фидан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БР атҡаҙанған артисы (2004).
* БР халыҡ артисы (2014).
# Андрюшкина (Береша ҡушылдығы)

Андрюшкина — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Берешь йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Андрюшкина (Береша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201572
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ярасхавэй-Яха

Ярасхавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Находка қойнауы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Ярасхавэй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046892
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304689
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лызаю (Сандивей ҡушылдығы)

Лызаю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сандивей йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Лызаю (Сандивей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072610
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007261
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ай-Вож-Юган

Ай-Вож-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вож-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ай-Вож-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302166
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чанги

Чанги - (груз. ჩანგი) - Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы.

# Чанги
## Этимологияһы

Чанги (ченг) - фарсы телендәге чан ( цано ) һүҙенән килеп ингән, Осман империяһында ла шул атама менән билдәле булған. Ғәрәп ярымутрауында исламға тиклем осорҙа был уйын ҡоралын саң, ҡаң йәки шуға оҡшаш һүҙҙәр менән аталған.

# Чанги
## Тарихы

Арфа һунарсы йәйәһенә ҡылдар тартып көй сығарыр өсөн эшләнгән музыка ҡоралы.Иң боронғо һүрәте б.э.т. 4 мең йыл элекке таҡтаға төшөрөлгән булған
Чанги мөйөшлө горизонталь арфа, таулы Сванети төбәгендә йырҙар һәм бейеүҙәр башҡарғанда уйнайҙар. Кавказ төбәгендә был берҙән-бер христианлыҡҡа тиклем ҡулланылған һәм һаҡланып ҡалған арфа.
Чангиҙа ултырып, арфа кеүек үк ике ҡул бармаҡтары менән уйнайҙар.
1877 йылда Степанцминда (бэлекке Казбеги) ауылында, хәрби-грузин юлында урыҫ археологы Г.Д. Филимонов 200 объект тапҡан. Улар араһында бәләкәй генә музыкант һыны табылған, ул б.э.т. 6-сы быуатта эшләнгән булған. Уның ҡулындағы музыка ҡоралы свандарҙың ҡоралына бермә-бер оҡшаған. Был Сванетияның төньяғы һәм Грузияның көнсығышындағы Хевсурети менән дөйөм музыкаль бәйләнештәр булыуын иҫбатлай Сванетияла чанги б.э.т 4-се быуатта уҡ осрауы раҫланған .
Был музыка ҡоралы ил президенты указы менән Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
# Үрге Кибрас

Үрге Кибрас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Үрге Кибрас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007979
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200797
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2