yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Сороминская

Кесе Сороминская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сороминская йылғаһының уң ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Сороминская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040692
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204069
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пегуза

Пегуза — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сельма йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пегуза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000011741
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001174
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хальмер-Шор (Дарка-Рузь-Шора ҡушылдығы)

Хальмер-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дарка-Рузь-Шор йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Хальмер-Шор (Дарка-Рузь-Шора ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091124
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009112
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡотошов Рамаҙан Нурғәли улы

Ҡотошов Рамаҙан Нурғәли улы (22 апрель 1924 йыл — 9 ғинуар 2020 йыл) — партия һәм совет органдары ветераны, юғары мәктәп уҡытыусыһы, яҙыусы. Философия фәндәре кандидаты, доцент. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан отставкалағы подполковник. СССР-ҙың Журналистар союзы ағзаһы.

# Ҡотошов Рамаҙан Нурғәли улы
## Биографияһы

Рамаҙан Нурғәли улы Ҡотошов 1924 йылдың 22 апрелендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ишембай районының Ҡарайған ауылында тыуған.
Өфөгә эвакуацияланған Севастополь зенит артиллерияһы училищеһын тамамлай һәм 19 йәшендә офицер дәрәжәһендә фронтҡа ебәрелә, Орел-Курск дуғаһында һуғыша. Артабан Брянск һәм 1-се Белоруссия фронттары ғәскәрҙәре сооставында Берлинға тиклем хәрби юл үтә. Ике тапҡыр яралана, контузия ала. Хәрби наградаларға лайыҡ була.
Һуғыштан һуң ике йыл Берлинда хеҙмәт итә. 1947 йылда подполковник дәрәжәһендә демобилизациялана, шул уҡ йылда тыуған яғына ҡайта.
Өфөлә Юғары Советы Президиумына эшкә урынлаша. Һуңынан совет, партия органдарында, республика гәзиттәре редакцияларында, Башҡортостан китап нәшриәтендә эшләй.
1964 йылдан Өфө авиация институтының философия кафедраһында уҡыта. Ассистенттан һәм уҡытыусынан башлап философия кафедраһы доцентына тиклем баҫҡыстарҙы үтә. СССР Фәндәр академияһының Философия институтында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Өфө дәүләт авиация-техник университетында Ҡотошов утыҙ йыл самаһы эшләп хаҡлы ялға китә.
Оҙаҡ йылдар Рамаҙан Нурғәли улы Ҡотошов радио һәм телевидениенан сығыш яһай, «Белем» йәмғиәтенең лектор составында республика буйынса йөрөй. Етмеш биш йыл самаһы республика гәзиттәре һәм журналдары биттәрендә Рамаҙан Ҡотошов ҡултамғаһы менән мәҡәләлр яҙа. Уның һуңғы «Яугир хәтирәләре» повесы 2015 йылда «Ватандаш» журналында баҫыла.
Хәҙерге ваҡытта ла ул әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүен дауам итә. Ете әҙәби китап, шул иҫәптән "Зенитчик"тар романы авторы.
Башҡорт энциклопедияһында ла уның күп мәҡәләләре урын алған.

# Ҡотошов Рамаҙан Нурғәли улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* Ватан һуғышы ордены
* «1941 — 1945 йылдарҙағы һуғышта Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Белоруссияны азат иткән өсөн» миҙалы
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы.
# TV Asahi

TV Asahi (японса 株式会社 テレビ朝日 [Kabushiki-gaisha Terebi Asahi], [Кабусики гайся тэрэби асахи]), башҡа исемдәре: EX, Tele Asa (японса テレ朝 [Tere Asa], [Тэрэ аса] ) — япон телекомпанияһы. Телекомпанияның үҙәге Японияның Токио ҡалаһында урынлашҡан.
# Райнсдорф (Тюрингия)

Райнсдорф (Тюрингия) (нем. Reinsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 811 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,12 км². Диңгеҙ кимәленән 130 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6556 һәм автомобиль коды — KYF.
# Поповка (Кашар районы)

Поповка — Ростов өлкәһе Кашар районындағы ҡасаба. Попов ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Поповка (Кашар районы)
## Географияһы
### Урамдар

* Яр урамы,
* Оло Баҡса урамы,
* Тау урамы,
* Йәштәр урамы,
* Дала урамы,
* Үҙәк урамы,
* Күңелле тыҡрығы,
* Болон тыҡрығы,
* мәктәп тыҡрығы.

# Поповка (Кашар районы)
## тарих

ХIХ быуатта хәҙерге ауыл биләмәһендә Попово-Иловайский руханиҙары йәшәгән, шунлыҡтан ауылды Поповка тип атағандар. Руханиҙарға иң яҡшы ерҙәрҙе биргәндәр, уларҙың тиҫтәләгән крәҫтиәндәре булған. Крәҫтиәндәр ат урынына үҙҙәре егелеп ерҙе һөрән менән һөргән.
Октябрь революцияһына тиклем ауыл ерҙәре алпауыт Кожухов һәм кулактар ҡулында була. Ҡайһы бер крәҫтиәндәрҙең бер нисә дисәтинә ере булған. Крәҫтиән балалары мәктәптә уҡый торған урынға байҙарға эшкә ялланған. Кожуховтың 70 мең гектарере, 6 һарыҡ көтөүе, ат көтөүе, 100 һыйыры һәм үгеҙе булған. Уның биләмәләрендә Поповка ауылынан һәм күрше-тирәләрҙән крәҫтиәндәр эшләгән. Эш ауыр ҡул хеҙмәте менән алып барылған. 1912-1914 йылдарҙа хәлле крәҫтиәндәрҙең ашлыҡ һуғыу машиналары һәм бесән сапҡыстары булған.
1917 йылда ауылда Һалдат һәм эшсе депутаттары Советының Улус башҡарма комитеты барлыҡҡа килә. Донда граждандар һуғышы бара.Ошо ваҡытта крәҫтиәндәргә байҙарҙың ерҙәре таратып бирелә.
Үҙ ваҡытында Поповкала бик күркәм төҙөлгән бай иконалы, таш ҡоймалы сиркәү эшләгән. Ундағы ҡыңғырауҙар манараһында 1 ҙур ҡыңғырау һәм 4 бәләкәй ҡыңғырау булған. 1930-сы йылдарҙа сиркәү һүтелә, көмбәҙҙәре алып ташлана, бинаһында Подтелков исемендәге магазиндың склады эшләй.
1934 йылда Индустрия колхозынан Киров колхозы бүленеп сыға. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ауыл ирҙәре һуғышҡа алына, 1942 йылда Поповка ауылын немецтар баҫып ала. 1942 йылдың 20 декабрендә Поповка фашистарҙан азат ителә. Бөйөк Ватан һуғышынан ауылдың 161 кешеһе тыуған ауылына әйләнеп ҡайта алмай, яуҙарҙа һәләк була. Ауыл уртаһында туғандаштар ҡәбере бар. Унда сержант Афанасьев Александр Гаврилович; рядовой Евстигнеев Петр Григорьевич; ҡыҙылармеец Нарзулаев Амон һәм башҡалар ерләнгән. Һуғыштан һуң тыныс тормош башлана. 1960 йылда Каменка, Поповка һәм Подтелково ауылдары Подтелков исемендәге колхозға берләшә.
1968 йылдың октябрендә «Искра» совхозы барлыҡҡа килә. Уға Поповка һәм Каменка ауылдары инә. ауылдарҙа торлаҡ йорттары, хужалыҡ ҡаралтылары төҙөү башлана. 1973 йылда Мәҙәниәт йорто, ауыл советы бинаһы, икмәкхана, аҙыҡ магазины, гараж, МТМ, кафе-ашхана төҙөлә.

# Поповка (Кашар районы)
## Иҫтәлекле урын

* Туғандаштар ҡәбере янындағы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар һәйкәле.
# Үршиҙе ауыл Советы (Асҡын районы)

Үршиҙе ауыл Советы — Асҡын районының 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл биләмәһе. Почта индексы — 452891. ОКАТО коды — 80204849000. Урмияҙ ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. Үршиҙе ауылы — административ үҙәк, Дульцевка ауылы. 1981 йылда Шулаковка ауылы бөтөрөлә (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 14 сентябрендәге 6-2/327-се «Ҡайһы бер тораҡ пункттарын Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһындағы» Указы), 1986 йылда Анастасьино һәм Швея ауылдары ла бөтөрөлә (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396-сы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһындағы» Указы)
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1, п. 4б) түбәндәге юлдар бар::
   "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: б) объединить Урмияҙ һәм Үршиҙе ауыл Советтарын, «Урмияҙ» атамаһын ҡалдырып, берләштерергә, сохранением наименования с административ үҙәген Урмияҙ ауылында урынлаштырырға.
   Үршиҙе ауыл Советының Дульцевка, Үршиҙе ауылдарын Урмияҙ ауыл Советы составына индерергә. Урмияҙ ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
   Үршиҙе ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;
Үршиҙе ауыл Советы 2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Көнгәк ауыл Советы, Солтанбәк ауыл Советы, Ҡашҡа ауыл Советы, Пермь өлкәһе («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы (ред. 19.11.2008)»).
# Песочня (Атемеша ҡушылдығы)

Песочня — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Атемеша йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Песочня (Атемеша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005750
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000575
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вишье

Вишье — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Супра йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вишье
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016429
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301642
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хобе-Ю

Хобе-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мань-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Хобе-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026363
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302636
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шкопау

Шкопау (нем. Schkopau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 11458 кеше йәшәй. Майҙаны — 90,66 км². Диңгеҙ кимәленән 98 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6258 һәм автомобиль коды — SK (элек MER, MQ).
# Топкая (Ғөмбәй ҡушылдығы)

Топкая — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ғөмбәй йылғаһының һул һул ярына тамағынан 174 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Топкая (Ғөмбәй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001779
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200177
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мусорка (Сылва ҡушылдығы)

Мусорка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының уң ярына тамағынан 475 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мусорка (Сылва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101222
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яңы Муса (мәғәнәләр)

* Яңы Муса (Шишмә районы) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл.
* Яңы Муса (Иҫке Муса ауыл советы, Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Яңы Муса (Ҡабаҡ ауыл советы, Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Яңы Муса (Көйөргәҙе районы) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл.
# Анзас (Мундыбаш ҡушылдығы)

Анзас — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мундыбаш йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Анзас (Мундыбаш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009738
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200973
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кутекрома

Кутекрома — Псков Кромының төньяҡ башняһы. Ул Бөйөк һәм Пскова йылғалары араһындағы морон өлөшөндә ҡалҡыулыҡта урынлашҡан. Федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Кутекрома
## Исеме

Башняның атамаһы боронғо кут (мөйөш) һәм кром (кремле) һүҙҙәренән сыҡҡан. Шулай итеп, Кутекрома — «мөйөштә урынлашҡан кремль» тигәнде аңлата.
Башняның дөрөҫ исеме — Мөйөш башня (Кутний костёр, кут — мөйөш, костёр — башня).

# Кутекрома
## Тасуирламаһы

Кутекорма биш яруслы манаранан торған, өс күпере (яугирҙәр һәм ҡорал алып барыу өсөн түшәмә) һәм 23 бойницаһы булған, ағас сатыр һәм ҡарауыл вышкаһы менән осланған. Манараның бейеклеге 30 м, ә уның диаметры уртаса — 10,5 метр тәшкил итә. Стенаның өҫтө буйлап киң киртләстәр менән хәрби майҙансыҡ бара, киртләстәр араһында бойницалар урынлашҡан. Әммә башняның тәғәйенләнеше башлыса күҙәтеү булған. Кремль яғынан күҙәтеү майҙансығына эләгеү өсөн Кутекрома стенаһында уйым яһалған.

# Кутекрома
## Тарихы

1399—1400 йылдарҙа Псков халҡы морон осонда «усаҡ» — башня («в углу Крома», Кром-Кремль мөйөшөндә) төҙөй.
1615 йылда ҡаланы швед короле Густав II Адольф ғәскәрҙәре ҡамаған ваҡытта башня ныҡ зыян күрә.
1701 йылда Псковтың Төньяҡ һуғышҡа әҙерлек барышында башня яртылаш емерелгән була, өҫкө өлөшөн Петр бастионын төҙөлөшөнә һүтеп алалар, ә аҫҡы өлөшөн тупраҡ менән күмәләр һәм Ҡыҙыл батарея тип аталған бастион составына индерәләр.
XIX быуат башында емерек тиерлек манара урынында беседка булған, унда, риүәйәттәр буйынса, Псковҡа килгәнендә А. С. Пушкин булырға яратҡан. Ул «Пушкин беседкаһы» тип атала ла.
1960 йылдарҙа Псков археологтары Кутекорманың түбәнге ярустарын тупраҡ өйөмөнән таҙарта һәм өҫкө ярустарын өлөшләтә тергеҙә.
1961 йылға башняны реставрациялау тамамлана.
# Милләт нуры (гәзит)

«Милләт нуры» — ижтимағи-сәйәси гәзит. Ямал-Ненец автономиялы округы башҡорттары ҡоролтайы тарафынан бағыусылар аҡсаһына нәшер ителә. 2005—2009 йылдарҙа Ноябрьск ҡалаһында ай һайын урыҫ, башҡорт һәм татар телдәрендә сыға.
2016 йылда газета яңынан сыға башлай. Яңартылған тәүге баҫма баҫмаларҙан әҙ генә айырыла. Беренсе һәм икенсе полосала иң мөһим яңылыҡтар, ҡыҙыҡлы кешеләр менән әңгәмә, актуаль темаларға мәҡәләләр бар. Былар урыҫ телендә, өсөнсө һәм дүртенсе полосалар башҡорт телендә сыға. Газета биттәрендә төйәк халҡы шулай уҡ үҙ әҫәрҙәрен баҫтыра ала. «Милләт нуры» Ноябрьск башҡорттары ҡоролтайы, шулай уҡ Ямал шәһәрҙәрҙең башҡорт йәмәғәт ойошмалары эшен яҡтыртыла. Газетаның тағы бер темаһы - дин: айырым алғанда, баҫма Ислам бәйрәмнәре һәм йолалары тураһында материалдарҙы баҫтырып сығара.
# Хурамшин Иштимер Шәғәли улы

Иштимер Шәғәли улы Хурамшин (15 август, 1951 йыл, БАССР, Салауат районы, 1-се Иҙелбай ауылы) — табип-невролог, медицина фәндәре кандидаты. «Янғантау» шифаханаһы директоры (1994—2001). Башҡортостан Репсубликаһының атҡаҙанған табибы.

# Хурамшин Иштимер Шәғәли улы
## Биографияһы

1968 йылда Арҡауыл урта мәктәбенән һуң, Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға ингән. Институтты тамамлағандан һуң, район һәм ҡала дауаханаларында невролог булып эшләгән.
Ординатурала, аспирантурала уҡыған, Диссертация яҡлаған, медицина фәндәре кандидаты.

# Хурамшин Иштимер Шәғәли улы
## Тормош юлы

1994 йылдан 2001 йылға саҡлы «Янғантау» шифаханаһы директоры булып эшләгән. Ғәмәлдәге хеҙмәте менән бер рәттән неврологик сирҙәрҙең килеп сығыу мәсьәләләре буйынса тикшеренеү эштәре менән шөғөлләнә.
50-нән аптыҡ ғилми баҫмалары бар. Шулар араһында Янғантау быуының нервы ауырыуҙарын дауалауҙағы файҙаһы хаҡында яҙылғандары ла бар. "Формирование теплогенеративного процесса и лечебных факторов курорта «Янган-Тау» тигән китабы шифахана табиптары һәм физиотерапевтарға тәғәйенләнгән. Был хеҙмәтендә ғалим Янғантау ҡуйынында барған йылы һаҡлауҙың килеп сығышы һәм үҫеше, йәғни термаль депрессия сәбәптәрҙе билдәләй һәм киләсәк торошон фаразлай.
Иштимер Шәғәли улы тыуған Республикабыҙҙың, Салауат районының тормошонда әүҙем ҡатнаша. Ул «Салауаттар» йәмәғәт ойошмаһын етәкләй. Яҡташтарына хәстәрлекле ҡарашы менән ярҙам итә.

# Хурамшин Иштимер Шәғәли улы
## Наградалары

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған врачы
# Сталагнат

Сталагнат йәки сталактон — карст мәмерйәләрендә тамсы һарҡындыһынан хасил булған һемоген ултырмалар. Бағана рәүешле сталагнаттар сталактиттар һәм сталагмиттар берләшмәләренән барлыҡҡа килә.

# Сталагнат
## Башҡортостанда

Башҡортостан мәмерйәләрендә сталактиттар, сталагмиттар һәм уларҙың ҡушылыуынан хасил булған сталагнаттар ҙа осрай. Бигерәк тә республиканың Белорет районында урынлашҡан тәбиғәт ҡомартҡыһы статусына эйә булған Ҡыҙылъяр мәмерйәһендә улар күп. Был тау ҡыуышы Уралдың — иң ҙур, Башҡортостан Республикаһының иң оҙон мәмерйәһе, боронғо протозерой ҡатламдарында барлыҡҡа килгән.
# Пыть-Ягун

Пыть-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Люк-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Пыть-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204220
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Цецилия Рената Австрийская

Цеци́лия Рена́та Австри́йская (нем. Cäcilia Renata von Österreich, пол. Cecylia Renata Habsburżanka, бел. Цэцы́лія Рэна́та Га́бсбург, лит. Cecilija Renata Habsburgaitė; 16 июль 1611 йыл, Грац, Австрия Эрцгерцоглығы — 24 март 1644 йыл, Вильно, Речь Посполитая) — Габсбургтар йорто принцессаһы, эрцгерцогиня Австрийская, Изге Рим империяһы императоры Фердинанд II ҡыҙы. Король һәм бөйөк кенәз Владислав IV ҡатыны, кейәүҙә саҡта — Польша королеваһы һәм бөйөк кенәз ҡатыны Литовская.

# Цецилия Рената Австрийская
## Биографияһы

Рената Цецилия Изге Рим империяһы императоры Фердинанд II һәм уның ҡатыны Мария Аннаның ҡыҙы була. Ул Грацела иезуиттарҙан ҡаты католик тәрбиә ала, шул уҡ ваҡытта шат күңелле булыуы, зирәк аҡылы менән айырылып торған. Немец теленән тыш, латин, итальян телен белә, музыка ярата, театр тамашаларында ҡатнаша.
Цецилия Рената 1637 йылдың 12 сентябрендә Краков ҡалаһында поляк короле Владислав IV кейәүгә сыға, ул әсәһе яғынан уға ике туған тура килә. Был никах император менән польша бөйөк канцлеры Ежи Оссолинский менән алдан һөйләшелгән була. Уны төҙөшөүҙә ярҙам иткәне өсөн Оссолинский Фердинандтан II империя кенәзе тигән титул ала. Бирнә сифатында Цецилия Рената Опольское һәм Ратиборское кенәзлектәрен ала, бынан тыш Фердинанд Владиславтың атаһының бирнәнән ҡалған етешһеҙлектәрен ҡапларға тейеш була. Польшаның йәмғиәт фекере Австрияға ҡарата кире булғанлыҡтан, төҙөлгән никах килешеүе Владиславтың 1637 йылда рейстаг алдындағы сығышына тиклем сер итеп һаҡлана, бында ул ҡатынына төрлө махсус хоҡуҡтар һәм азатлыҡ гарантиялай. Әммә Фердинандҡа II вариҫ булған улы Фердинанд III һәм Цецилия Ренатаның ағаһы һеңлеһенең бирнәһен тулыһынса биреүҙән баш тарта, уға тик Виттингау биләмәһе генә бүленә (хәҙерге Тршебонь, Чехия).
1637 йылдың 9 авгусында никахлашыу тантанаһы Венала үтә, кейәүҙе поляк принцы Ян Казимир таныштыра. Речь Посполитая менән династиялы никах Австрия өсөн ҙур сәйәси әһәмиәткә эйә була, сөнки ул Венгрияның баш күтәреүсе кенәзе I Дьерди I Ракоциға ҡаршы көрәштә польша ярҙамына иҫәп тота. Был өмөттәр аҡлана —король Владислав үҙенең европа сәйәсәтендә Автрияға ориентир тота. Владиславтан Цецилия Рената бүләк сифатында алтын менән көмөш һалынған карета ала. Башҡаһында король ҡатынына ҡарата әҙ иғтибар бүлә һәм уның Краковта һарайҙағы тормошо еңел генә булмай.
1639 йылда Бөйөк литва кенәзлегендә Цецилия Ренатаға Бобруйск староство биләмәһе бирелә, бында ул сауҙа һәм һөнәри үҫешкә булышлыҡ итә. Ул ҡушыуы буйынса 1643 йылда бында мадебург хоҡуҡтары менән Казимир ҡалаһы барлыҡҡа килә.
Рената Цецилия өсөнсө балаһын бәпесләгәндә вафат була, сабый үле тыуа. Краковта Вавель соборының король кәшәнәһендә ерләнә.

# Цецилия Рената Австрийская
## Ғаиләһе

Цецилия Ренатаның Владислав менән никахта ике балаһы була, әммә улар балиғ булыу йәшенә етмәйҙәр:
* Казимир Сигизмунд (1640—1647);
* Мария Анна Изабелла (1642 йылда тыуған һәм үлгән).