yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Константин Ивановтың йорт-музейы

Константин Ивановтың йорт-музейы, рәсми атамаһы - Ыҫлаҡбаш ауылы музей комплексы - Бәләбәй тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы филиалы (рус. Дом-музей К. Иванова, Музейный комплекс села Слакбаш - филиал.Белебеевского историко-краеведческого музея) . Башҡортостан Республикаһы Бәләбәй районының Ыҫлаҡбаш ауылында шағир, сыуаш әҙәбиәте классигы, сыуаш әҙәби теленә нигеҙ һалған, 1907—1914 йылдарҙа Сембер ҡалаһындағы сыуаш уҡытыусылар мәктәбе уҡытыусыһы булып эшләгән Константин Ивановҡа бағышлап ойошторолған музей.

# Константин Ивановтың йорт-музейы
## Тарихы

Константин Ивановтың йорт-музейы 1940 йылда шағирҙың тыуыуына 50 йыл тулыу айҡанлы уның тыуған ауылы Ыҫлаҡбашта ойошторола һәм шул йылдың 29 ноябрендә асыла. Бының өсөн бина итеп 1906 йылда Ивановтар ғаиләһе һалған йортто һайлайҙар. Әйткәндәй, йорт бысып эшләнгән тәбиғи таштан һалынған һәм шағир был эштә үҙе туранан-тура ҡатнашҡан тип хәтерләй ауылдаштары.
Музейҙы ойоштороусы - мәғрифәтсе һәм энтузиаст Петр Николаевич Кудряшов. 1991 музей комплексында шағирҙың скульптор Нагорнов яһаған бюсы ҡуйылған.
1962 йылдан алып, хөкүмәт ҡарарына ярашлы, музей Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы тип иғлан ителә.
2002 йылдан — йылдан Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейының филиалы.
2006 йылдан — Ыҫлаҡбаш ауылының музей комплексы составында.

# Константин Ивановтың йорт-музейы
## Музей экспозицияһы

Мемориаль музей фондында 1,5 меңдән ашыу һаҡлау берәмеге тупланған. Бында шағирҙың “Нарспи” (Ҡазан, 1919) поэмаһы, шағирҙың шәхси әйберҙәре, атаһының, әсәһенең, ағаһы Квинтилиандың Иванов үҙе төшөргән портреттары.
Музей 4 залды биләй, экспозиция шағирҙың тормошона, ижадына арналған әҙәби бүлектән һәм Ивановтар йортоноң интерьеры тергеҙелгән мемориаль бүлектән тора. Константин Иванов өйҙө генә һалышып ҡалмаған, йорт эсе йыһаздарын да үҙ ҡулдары менән эшләгән - музейҙа ул яһаған шкаф, диван,ишектәр, рәсемдәре һаҡлана. Түшәмде лә үҙе биҙәкләгән ул.
Шағирҙың тормошона һәм ижадына бағышланған бүлмәлә йәнә төрлө йылдарҙағы документтар, фотографиялар һаҡлана. Бында ғаилә ҡомартҡылары ғына түгел, бик бай этнографик материал да ҡуйылған.

# Константин Ивановтың йорт-музейы
## Йәмәғәтселек менән эшмәкәрлек

Йыл һайын май аҙағында ауылда Шиғриәт көндәре үткәрелә. Байрамға илдең төрлө яҡтарынан К. Ивановтың ижадын һөйөүселәр йыйыла. Музейҙа бик яҡшы лекция залы бар.
Музейға Сыуашстан хөкүмәте тарафынан да даими иғтибар бар, бында туғандаш республикаларҙың күренекле шағирҙары йыш килә, осрашыуҙар үткәрә.

# Константин Ивановтың йорт-музейы
## Музей комплексы тураһында

Музей комплексна Йорт-музей, мемориаль парк,шағирҙың ҡәберендәге һәйкәл, халыҡ көнкүреше әйберҙәре менән ғәмәли сәнғәт әҫәрҙәре ҡуйылған ике бина инә. Комплекс составына шулай уҡ сыуаш шиғриәте классигы Яков Ухсайҙың йорт-музейы, һын-символдар ҡуйылған шағирҙар шишмәһе менән Ухсай ерләнгән Гусли-тау, шулай уҡ урындағы урта мәктәп индерелгән. Мәктәптә К. В. Ивановтың мәскәү скульпторы А. П. Майраслов эшләгән һәйкәл ҡуйылған, шағирҙың «Нарспи» поэмаһын кәүҙәләндергән мөйөш йыһазландырылған.
# Кыталь-Кы

Кыталь-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Варка-Сыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Кыталь-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069886
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306988
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әбдрәшит Айытов

Ҡалып:Underlinked
Айытов Әбдрәшит — 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында полковник чинында ҡатнаша.

# Әбдрәшит Айытов
## Биографияһы

Әбдрәшит Айытов Бөгөлмә ведоствоһының Абдулла ауылында яһаҡ татары ғаиләһендә тыуа..
Е. Пугачев восстаниеһына 1773 йылдың ноябрендә ҡушыла, Башҡортостанда баш күтәреүселәр хәрәкәте етәксеһе була. Әбдрәшит Айытов отряды Мәләкәҫ ҡасабаһы, Тиинск, Биләр-Күл һәм Ҡаҙан губернаһының башҡа тораҡ пункттары, Сиремшән ҡәлғәһе, Яңы Кама аръяғы линияһы һәм Бөгөлмә слободаһы янында һуғыш хәрәкәттәре алып бара.
1774 йылда Быҙаулыҡ ҡәлғәһе янында П. Д. Мансуров командалыҡ иткән хөкүмәт ғәскәре менән һуғыш ваҡытында әсир итеп алына.
Ырымбур тәфтиш комиссияһында тикшерелә, ҡамсы менән һуҡтырыла.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Малышево (Ҡурған өлкәһе)

Малышево — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районындағы ауыл. Малышево ауыл советының административ үҙәге.

# Малышево (Ҡурған өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл Ҡурған өлкәһенең көньяҡ-көнбайышында, Малышево күле буйында, райондың административ үҙәге Әлмән ауылынан көнбайыш-көньяҡ-көнбайышҡа табан (тура юлдан) яҡынса 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 176 метр.

# Малышево (Ҡурған өлкәһе)
## Тарихы

Ҡурған өлкә башҡарма комитетының 1963 йылдың 9 декабрендәге 434-се ҡарары менән Ҡатай совхозының 2-се фермаһы ҡасабаһы Малышева ауылы тип үҙгәртелә.
1973 йылдың 19 декабрендә Малышев ауыл советы ойошторола, ул Шәрип ауыл советынан айырыла.
Рәсәй Федерацияһы хөкүмәтенең 2013 йылдың 18 апрелендәге 355-се ҡарары менән Малышева ауылы Малышево тип үҙгәртелә.

# Малышево (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, халыҡтың гендер структураһында ир-егеттәр — 49,2%, ҡатын-ҡыҙҙар 50,8% тәшкил итә.

# Малышево (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, халыҡтың милли структураһында урыҫтар — 32 %, башҡорттар 30 % тәшкил итә.

# Малышево (Ҡурған өлкәһе)
## Инфраструктураһы

Ауылда башланғыс дөйөм белем биреү мәктәбе, фельдшер-акушерлыҡ пункты, ауыл клубы, китапхана Һәм Рәсәй Почтаһы бүлексәһе эшләй.

# Малышево (Ҡурған өлкәһе)
## Урамдары

Ауылда 8 урам бар.

# Малышево (Ҡурған өлкәһе)
## Транспорты

Ауыл янында Р328 Шумиха—Усть-Уйское автомобиль юлы үтә.
# Ҡара Ҡуйһыу

Ҡара Ҡуйһыу (Ойс-ор, Тлейсерух; рус. Кара Койсу) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Авар Ҡуйһыуы йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 93 км.

# Ҡара Ҡуйһыу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һыулаҡ йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300001077
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300107
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Шора

Оло Шора — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 772 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Оло Шора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007375
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200737
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Байғужа (исем)

Байғужа — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Байғужа (исем)
## Этимологияһы

Байғужа — бай һәм ғужа (хужа) һүҙҙәре ҡушылып яһалған исем. Фарсы теленән бай әфәнде, хужа, изге хужа тигән мәғәнәләрҙе аңлата. Байғужа исеменән Байғужин (Байгузин) фамилиялары барлыҡҡа килә.

# Байғужа (исем)
## Билдәле кешеләр

Сәйетғәлин Байғужа Сәйетғәле улы (? 1904 йыл — 4 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яуггиры, майор, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы комиссары, командиры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Байғужа (исем)
## Фамилияла

Байғужин Һөйөндөк Садиҡ улы (1939 йыл — 2000 йыл), хеҙмәт алдынғыһы. 1955—1999 йылдарҙа Хәйбулла районының Аҡъяр совхозы тракторсыһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы.
Байғужин Марат Ғариф улы (1964 йыл — ?) — Афғанстан Республикаһында интернациональ бурысын үтәгәндә вафат булып ҡалған Көйөргәҙе районы егете.

# Байғужа (исем)
## Ауылдар

Байғужа (Яңауыл районы) — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы ауыл.
Байғужа (Ишембай районы) (рус. Байгузино) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы ауыл.
Байғужа (рус. Байгужино) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл.
Байғужа улусы — Өфө губернаһының Бөрө өйәҙендәге территориаль улус.
# Йәнгел (йылға)

Йәнгел — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡаранйылға йылғаһының уң ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Йәнгел (йылға)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов Йәнгел топонимын былай аңлата:
   Н. И. Шувалов яҙыуынса: «Янгелька, речка, правый приток Урала; Янгельский, поселок, основан как военный пост-редут в 1740 — 1743 гг. на Оренбургской пограничной линии, Агаповский район.
   Топоним происходит от тюркского мужского имени Янгил, Янкиле — «счастье пришло», составленного из распространенного у мусульманских народов персидского мужского имени Ян, Жан, Джан — «душа», «жизнь», «счастье» и тюркского слова киле, гиле — «пришел».»..

# Йәнгел (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001915
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200191
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Белколодезь

Белколодезь (Белоколодезь) — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шат суқоймасы (Шат йылғаһының бастауы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6,700 км.

# Белколодезь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000019083
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001908
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Исинди - атлы уйын

Исинди - (груз. ისინდი) - Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы, боронғо атлы уйын.

# Исинди - атлы уйын
## Тасуирламаһы

Уйын оҙонлоғо 150-210 м , киңлеге 40-50 м дүртмөйөш майҙанда үткәрелә. Һыбайлылар 150 см оҙонлоғондағы ҡыҫҡа һаплы һөңгө (исинди) тотоп, ике яҡ яугирҙар алышы рәүешле үткәрелә. Урта тошта урап үтә торған байраҡ ҡуйыла.
Һәр яҡта кәмендә алтышар алышсы була, улар унға тиклем етеүе мөмкин. Һөңгөнө һуҙылмалы амортизатор ярҙамында аталар. Уйын ике таймда бара, һәр алышсы берәр тапҡыр ғына ата ала.
Судья уйынды асыҡ тип иғлан иткәс, ул тәғәйенләгән һыбайлы ҡаршы яҡ майҙанына сығып, "дошман"дың атына йә үҙенә тейҙерергә лә байраҡты урап сығып үҙенең яғына сабырға тейеш. Уны ҡаршы яҡ һыбайлыһы ҡыуа сыға, шулай уҡ байраҡты урап сығып үҙ яғына саба. Уны тәүге яҡ һыбайлыһы ҡыуа сыға...
Еңеүсе команда итеп иң күп мәрәй йыйғаны һәм иң әҙ штраф түләгәне иғлан ителә.
Грузияла исинди, башҡа атлы уйындар кеүек үк, тергеҙелә бара. Ул 2018 йылдың 31 авгусында Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге күсемһеҙ ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән
# Терещенко Вера Михайловна

Терещенко Вера Михайловна (1 март 1924 йыл — 16 октябрь 1942 йыл) — партизан, 1-се Курск партизан бригадаһының Дмитриев партизан отряды разведчигы.

# Терещенко Вера Михайловна
## Биографияһы

Вера Михайловна Терещенко 1924 йылдың 1 мартында Дерюгино ауылында (хәҙер — Курск өлкәһе Дмитриев районы) күп балалы ғаиләлә тыуған. Атаһы, Михаил Матвеевич шәкәр заводында слесарь булып эшләй, әсәһе Анна Афанасьевна ун бер баланы уға ҡалдырып, 1928 йылда вафат була.
Немец оккупацияһы башланыу менән Вера үҙенең синыфташтары менән йәшерен комсомол ойошмаһы ойоштора, уларҙың ағзалары Совинформбюро сводкаларын тыңлай, уларҙы ҡулдан күсереп халыҡ араһында листовка тарата. Ойошманың бер нисә кешеһе ҡулға алынғандан һуң Вера урманға партизандарға китә. Партизандар отрядында Вера разведчик була һәм күп тапҡыр заданиелар үтәй.
1942 йылдың октябрендә, заданиела булғанда, уны кемдер һата, ул ҡулға алына һәм оҙайлы язалауҙарҙан һуң ул Дмитриевта аҫып үлтерелә. Яза урынында һәйкәл ҡуйылған.
1946 йылдың июлендә В.М. Терещенко үлгәндән һуң 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

# Терещенко Вера Михайловна
## Хәтер

В.М. Терещенко исеме менән атала:
* Первоавгустовский ҡасабаһы мәктәбе,
* Первоавгустовский ҡасабаһында, Дмитриева ҡалаһында һәм Курск өлкәһенең Железногорск ҡалаһында урамдар.
Дмитриевала партизан ҡыҙы язалаған урында һәйкәл ҡуйылған.
# Ағиҙел Сора

Ағиҙел Сора — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тутка йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ағиҙел Сора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000011970
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001197
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сафа һәм Мәрүә

Сафа һәм Мәрүә — әл-Хәрәм мәсетенең эске ихатаһындағы ике уба. Ҡөрьәндә телгә алына (2:158). Ике уба араһы 450 метр тәшкил итә. Хаж ҡылыусылар башта Сафа убаһына күтәреләләр, Ҡәғбәтуллаға йөҙ бороп, Аллаһы тәғәләгә рәхим-шәфҡәт, гонаһтарҙы ярлыҡауын һорап доға ҡылалар. Ошонан һуң хаж ҡылыусылар убаның итәгенә ҡуйылған бағана янына төшөп, Мәрүә убаһы итәгенә ҡуйылған бағана яғына йүгерәләр. Убаға күтәрелеп, йәнә Ҡәғбәтуллаға йөҙ бороп, Аллаһы тәғәләгә рәхим-шәфҡәт, гонаһтарҙы ярлыҡауын һорап доға ҡылалар. Тағы Сафа убаһы яғына йүгерәләр. Был ғәмәл сәғи (ғәр. سعى‎) тип атала. Убанан убаға ете тапҡыр йүтәләр.
Ислам риүәйәттәренә ҡарағанда, йоланың килеп сығышы тураһында бер нисә фараз бар. Берәүһе уларҙы Әҙәм һәм Һауа (Адам и Ева) ял иткән убалар тип бәйән итә. Сәғи ошо иҫтәлек хаҡына башҡарыла, тиҙәр. Икенсеһе буйынса Ибраһим Пәйғәмбәр (нәби) Аллаһы тәғәләгә ғибәҙәт ҡылған ваҡытында Иблис юлына осрап, уның кирегә йүгерергә мәжбүр булыуына бәйле. Иң таралған фараз - мосолмандар Инәһе Һәжәр (Агарь) һәм уның улы Исмәғилдең (Измаил) ғазаптары иҫтәлегенә ҡылына. Сарсауҙан үлеп барған улы Исмәғилгә һыу эҙләп, Һәжәр Сафа һәм Мәрүә убалары араһынан ете тапҡыр йүгереп үтә .
Риүәйәт бәйән итеүенсә, сабыйы Исмәғил тибенеп илап ятҡан урында уның үксәһе аҫтынан шишмә атылып сыға. Ул ныҡ итеп урғылып шул ерҙе баҫа башлағас, Һәжәр р.ғ. һыуҙы тыйырға тырышып, "зәм-зәм" (сеү-сеү тигән кеүек) тип әйтеп ағымды сикләп ҡуя.

# Сафа һәм Мәрүә
## Ҡөрьән аяты

Ысынлап та, Әс-Сафа менән Әл-Мәрүә — Аллаһтың ғәләмәттәре. Ҡәғбәгә хаж ҡылған йәки үмрә ҡылған кешегә быларҙың икеһен әйләнеп йөрөһә лә гонаһ юҡ, һәм ирекле рәүештә изгелекте һайлаһа, ысынлап та, Аллаһ шөкөр итеүсе, белеп тороусы! (әл-Бәҡара сүрәһе;158-се аят)
# Пичеж

Пичеж — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шача йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пичеж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012700
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001270
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы

«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы СССР Юғары Советы Президиумының 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фашистик Германияны Еңеүҙең 20-йыллығы хөрмәтенә 1965 йылдың 7 майындағы Указына ярашлы булдырыла. Миҙалдың һүрәте авторҙары — рәссамдар В. А. Ермаков (аверс) һәм Ю. А. Лукьянов (реверс).

# «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы
## Миҙал тураһындағы Положение

«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы менән 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында ССР Союзы Ҡораллы Көстәре сафтарында ҡатнашҡан бөтә хәрби һәм ялланған ғәскәри хеҙмәткәрҙәр, Бөйөк Ватан һуғышы партизандары, ССР Союзы Ҡораллы Көстәренең бөтә шәхси составы, ә шулай уҡ «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән башҡа кешеләр наградлана.
Юбилей миҙалы 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда СССР-ҙың Алыҫ Көнсығышта дәүләт сиген һаҡлап ҡалған Совет Армияһы, Тымыҡ океан Флоты һәм Амур хәрби флотилияһының өлөштәре һәм берләшмәләре яугирҙарына һәм элегерәк «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнмәгән 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ваҡытлыса оккупацияланған территорияла немец-фашист илбаҫарҙарына ҡаршы алышҡан подпольела ҡатнашыусыларға ла ҡағыла.
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм СССР-ҙың башҡа ордендары һәм миҙалдары булған осраҡтарҙа «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалынан һуң урынлаштырыла.
1995 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы менән яҡынса 16 399 550 кеше бүләкләнгән.

# «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы
## Миҙалдың тасуирламаһы

«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә егерме йыл» юбилей миҙалы түңәрәк формала, 32 мм диаметрлы ҙурлыҡта еҙҙән (баҡыр иретмәһенән) эшләнгән.
Миҙалдың алғы яғында — Совет азат итеүсе яугиры һәйкәле һүрәте (Берлиндағы Трептов паркында урынлашҡан, скульпторы Вучетич Е. В.), ике арҡыс-торҡос лавр ботағында «1945-1965» яҙыуы.
Миҙалдың кире яғында түңәрәк буйлап «Двадцать лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» яҙыуы, миҙалдың уртаһында таралған нурҙар фонында — «ХХ» рим һаны һәм йондоҙсоҡ.
Миҙалдың ситтәре күтәрмә менән ҡаймаланған. Миҙалдағы бөтә яҙыуҙар һәм һүрәттәр ҡабарынҡы итеп эшләнгән.
Миҙал биш мөйөшлө ҡалып менән элмәк һәм дүңгәдәк ярҙамында тоташтырыла, ҡалып 24 мм киңлектәге ебәк муар таҫма менән ҡапланған. Таҫмала өс бер-берен алмаштырған ҡыҙыл, йәшел һәм ҡара төҫтәге буй. Таҫманың ситтәре ҡара һыҙаттан һуң тар ғына йәшел буй менән ҡаймаланған.
# Ләүәш (ауыл)

Ләүәш (рус. Левашева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аҡбаш ауыл биләмәһе составына инә.

# Ләүәш (ауыл)
## Географик урынлашыуы

Миҙиәк йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Ләүәш (ауыл)
## Тарихы

Ләүәш (Ҡушаҡ) — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 3-сө йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Ләүәш (ауыл)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1916 | 1920 |
| 189 | 326 | 386 | 548 | 512 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (100 %) йәшәй.

# Ләүәш (ауыл)
## Билдәле шәхестәре

* Таһиров Нуриәғзәм Таһир улы (1888– 1938 йылдан һуң) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.
# Джоди Уильямс

Джоди Уильямс (ингл. Jody Williams, 9 октябрь 1950 йыл, Братлборо, Вермонт) — АҠШ әүҙемсеһе һәм уҡытыусы; Пехотаға ҡаршы миналарҙы тыйыу буйынса халыҡ-ара хәрәкәтте ойоштороусы, 1997 йылғы тыныслыҡ буйынса Нобель премияһы лауреаты.

# Джоди Уильямс
## Биографияһы

1972 йылда Вермонт университетында — сәнғәт бакалавры, 1974 йылда Вермонт Халыҡ-ара уҡыу мәктәбендә Испан телен һәм икенсе тел сифатында инглиз телен уҡытыу буйынса магистр дәрәжәһен ала. 1984 йылда Джонс Хопкинс университетының Халыҡ-ара тикшеренеүҙәр мәктәбе тарафынан уға халыҡ-ара мөнәсәбәттәр өлкәһендә сәнғәт магистры дәрәжәһе бирелә. Мексикала, Бөйөк Британияла һәм Вашингтонда уҡытыусы булып эшләй, унан һуң үҫештәге илдәрҙә гуманитар эшмәкәрлеккә тотона. 1986 йылда Сальвадорҙа медицина ярҙамы күрһәтеү буйынса Лос-Анджелес хәйриә эшмәкәрлеге ойошмаһының директор урынбаҫары була. 1992 йылда Пехотаға ҡаршы миналарҙы тыйыу буйынса халыҡ-ара хәрәкәттең (International Campaign to Ban Landmines) етәксеһе була. Ойошманың һәм Уильямстың үҙенең тырышлығы менән 1997 йылда Пехотаға ҡаршы миналарҙы етештереүҙе һәм ҡулланыуҙы тыйыу тураһындағы конвенцияға ҡул ҡуйыла (әммә Рәсәй, Ҡытай һәм АҠШ үҙе килешеүгә ҡул ҡуйыуҙан баш тарта). Пехотаға ҡаршы миналарҙы тыйыу һәм юҡ итеү эшмәкәрлеге өсөн Уильямс менән ул етәкселек иткән ойошма 1997 йылда тыныслыҡ буйынса Нобель премияһы лауреаты ителә. 2003 йылда Уильямс АҠШ-тың Ираҡтағы хәрби кампанияһына ҡаршы сыға, ошо арҡала хатта ҡулға алына.
# Косая (Томь-Чумыш ҡушылдығы)

Косая — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь-Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Косая (Томь-Чумыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200001763
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200176
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2