yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бер һәм күп мәғәнәле һүҙҙәр

Башҡорт телендә күп һүҙҙәр бер генә мәғәнәне белдерә. Улар бер мәғәнәле һүҙҙәр тип атала. Ә ҡайһы бер һүҙҙең бер нисә мәғәнәһе була. Улар күп мәғәнәле һүҙҙәр тип йөрөтөлә.
# Оло Шелом (Оло Торҡатау)

Ҡытау Оло Шелом (Оло Торҡатау) — Көньяҡ Уралда Егәлге һыртындағы тауҙар ҙың береһе.Башҡортостандың. Белорет районы биләмәһенә инә.
* Тауҙың бейеклеге 1427 м.
* Оҙонлоғо — 3 км тирәһе.
* Киңлеге — 2,2 км.
Был Егәлге һыртының иң бейек һәм иң көньяҡ түбәһе..Көньяҡ Уралда буйынса бейеклеге буйынса бишенсе урынды биләй.
Унан бейек түбәләр: Оло Ямантау (1640 м), Оло Ирәмәл (1582 м), Кесе Ямантау (1510 м) Кесе Ирәмәл (1464. м.).
Оло Шелом (Оло Торҡатау) Егәлгенең төньяҡтараҡ урынлашҡан тағы ла өс түбәһе менән бергә Торҡатауҙар төркөмөн (группу Шеломов) төҙөй. Оло Торҡатау тауы башҡа бында тағы ла Кесе Торҡатау (Кесе Шелом), шулай уҡ 3-сө һәм 4-се Торҡатау ( Шелом) тауҙары бар.
Оло Торҡатау һәм Кесе Торҡатау (Кесе Шелом) ) тауҙары араһынан билән (седловина) үтә.Уға Прогон тип атама биргәндәр.
Оло Торҡатауҙың түбәһе тәбиғәте буйынса тау тундраһы булған ике яҫы ҡалдыҡ тауҙан тора. Береһе төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, икенсеһе көньяҡ-көнсығыш. яғында.
Түбәнең көньяҡ-көнсығыштағы өлөшө тауҙың иң бейек нөктәһе булып тора.
Түбәнән көньяғынан киң генә яҫы таулыҡ һуҙыла.Ул көньяҡҡа ҡарай әкренләп кенә түбәнәйә барып, Егәлге һәм Нәре һырттарын бүлеүсе Ҡытау йылғаһы үҙәненә төшә.
Тау исеме рус телендәге "шелом" (шлем) һүҙенән алынған.Башҡортса торҡа тигәнде аңлата. Был атама Ҡытау ( катавский) тау заводында эшләүсе урыҫ күскенселәре тарафынан бирелгән. Тәүге башҡорт атамаһы билдәле түгел. [сығанаҡ 3065 көн күрһәтелмәгән]
Һауа торошо яҡшы булғанда федераль трассанан М5 тауҙың күренеше асыҡ күренә. Уны ниндәй ҙә булһа башҡа тау түбәһе менән бутарлыҡ түгел.
Был тау Көньяҡ-Урал ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан. Шуға рөхсәтһеҙ тауға үтеү тыйылған. Әммә бында экологик һуҡмаҡ яһарға йыйыналар.Ул саҡта һәр теләгән кеше аҡса түләп тауға күтәрелеү мөмкинлеге аласаҡ [сығанаҡ 3065 көн күрһәтелмәгән].
# Дурасов Владимир Александрович

Дурасов Владимир Александрович (14 июль 1935 йыл, РСФСР, Башҡорт АССР-ы, Ейәнсура районы, Күгәрсен ауылы) — совет дәүләт эшмәкәре. 1986—1989 йылдарҙа СССР-ҙың төҫлө металлургия министры, 1989—1991 йылдарҙы СССР-ҙың Дәүләт план комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары — СССР Министры. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.

# Дурасов Владимир Александрович
## Биографияһы

1958 йылда С. М. Киров исемендәге Урал политехник институтын — инженер-металлург һөнәре буйынса, ә 1980 йылда СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Халыҡ хужалығы академияһын «иҡтисад, планлаштырыу һәм халыҡ хужалығына идара итеүҙе ойоштороу» һөнәре буйынса тамамлай.
* 1958—1959 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһының Урал металлургия институты филиалының кесе ғилми хеҙмәткәре.
* 1959—1968 йылдарҙа — шахта мейесе мастеры, начальник урынбаҫары, шахта участкаһында өлкән мастер, шахта начальнигы, Ырымбур өлкәһенең Орск ҡала «Южуралникель» комбинатындағы иретеү цехының шахта участкаһы начальнигы.
* 1968—1975 йылдарҙа — директорҙың иҡтисади мәсьәләләр буйынса урынбаҫары,
* 1975—1978 йылдарҙа — «Южуралникель» комбинаты директоры (Ырымбур өлкәһе, Орск ҡалаһы)
* 1978—1980 йылдарҙа — СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Халыҡ хужалығы академияһы тыңлаусыһы.
* 1980 йылда — СССР-ҙың Төҫлө металлургия министрлығының план-иҡтисад идаралығы начальнигы урынбаҫары.
* 1980—1983 йылдарҙа — СССР-ҙың Төҫлө металлургия министрлығының икенсел төҫлө металлургия Бөтә Союз сәнәғәт берекмәһе (Союзвторцветмет) начальнигы урынбаҫары.
* 1983—1986 йылдарҙа— КПСС Үҙәк Комитетының энергетика һәм сәнәғәт бүлеге мөдире урынбаҫары.
* 1986—1989 йылдарҙа — СССР-ҙың төҫлө металлургия министры.
* 1989-1991 йылдарҙа — СССР Госпланы рәйесенең беренсе урынбаҫары — СССР Министры.
* 1991 йылдан — СССР-ҙың иҡтисад һәм күҙаллау министрының беренсе урынбаҫары,
1992 йылдан алып — Халыҡ-ара хосусилаштырыу һәм инвестиция фонды рәйесе.
* 1964—1991 йылдарҙа — КПСС ағзаһы. СССР-ҙың 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Дурасов Владимир Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
# Гөлмирә(исем)

Гөлмирә Гөлмирә-башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. == Этимология == <ГӨЛМИРӘ [фарс.] Гөл кеүек >
== Билдәле кешеләр == <Гөлмирә Бикбулатова>
# Калышловка (йылға)

Калышловка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/1822 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Калышловка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005235
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300523
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әхмәтйәнов Ғимран Хәбибйән улы

Әхмәтйәнов Ғимран Хәбибйән улы (21 декабрь 1918 йыл — 6 февраль 1945 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, дивизион штабы начальнигы, гвардия өлкән лейтенанты. «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнеүсе.

# Әхмәтйәнов Ғимран Хәбибйән улы
## Биографияһы

Ғимран Хәбибйән улы Әхмәтйәнов 1918 йылдың 21 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Мәсетле ауылында тыуған.
1939 йылда хәрби хеҙмәткә алына. Армияға Архангель районының хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышын хәрби хеҙмәттә ҡаршылай. Кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында полк батареяһы командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. ВКП(б) ағзаһы. 1942 йылдың 6 июлендәге ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән наградлана. 1945 йылдың 6 февралендә Германияла, Көнсығыш Пруссияла (хәҙерге Калининград) Кенигсберг округында, Велау районында, Гросс-Кзайдель тигән урында вафат була, шунда ерләнә. Вафат булған ваҡыттағы вазифаһы һәм специальносы дивизион штабы начальнигы тип күрһәтелгән.
# Армыт (мәғәнәләр)

Армыт - күп мәғәнәле һүҙ:
* Армыт - бер урындан башҡа-башҡа киткән тармаҡтар. Тау армыты
* Армыт - бер төйөндән киткән тармаҡтар.Өс армытлы ҡамсы
* Армыт - сәсмәү, биҙәүес тармаҡтары. Биш артмытҡайҙарҙан сәсмәү тағып, күпме йөрөрмөн тиң ҡыҙ булып (йыр)
* Армыт - йылға тармағы, айырсаһы
* Армыт ағасы - гөлйемеш сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған аҡ йәки алһыу сәскәле емеш ағасы (рус. груша)
* Армыт емеше - гөлйемеш сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған аҡ йәки алһыу сәскәлеағастың емеше
# Гараница

Гараница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузюг йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Гараница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035379
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103537
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Терек (футбол клубы)

«Терек» республика футбол клубы (рус. «Республиканский футбольный клуб «Терек») — Грозный ҡалаһының Рәсәй Футбол Премьер-Лигаһында сығыш яһаусы футбол клубы. Клуб 1958 йылда барлыҡҡа килгән. Бөгөнгө көндә клубтың баш тренер вазифаһын Рахимов Рашид Маматкул улы башҡара.
# Лушечкина Любовь Дмитриевна

Лушечкина Любовь Дмитриева (13 сентябрь 1951 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр актеры, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы, Новгород драма театры актрисаһы.

# Лушечкина Любовь Дмитриевна
## Биографияһы

Любовь Дмитриевна Лушечкина 1951 йылдың 13 сентябрендә Екатеринбург ҡалаһында тыуған.
Мәктәп йылдарынан уҡ театр менән мауыға. Төрлө спектаклдәрҙә даими ҡатнаша, театр түңәрәгендә шөғөлләнә. Сығарылыш класында уҡығанда ҡыҙ буласаҡ һөнәрен асыҡлап билдәләй.
Екатеринбург дәүләт театр институтына «драма театры һәм кино актеры» һөнәре буйынса уҡырға инә. Ул уҡыған төркөмдөң остазы Владимир Николаев була. 1973 йылда уҡыу йортон уңышлы тамамлай һәм йүнәлтмә буйынса Г. И. Короленко исемендәге Ижевск урыҫ драма театрына эшкә ебәрелә, артабан Ҡаҙағстандың Алма-Ата Республика рус драма театрына күсә.
1980 йылдың 20 ғинуарынан Федор Михайлович Достоевский исемендәге Новгород дәүләт академия драма театры труппаһында. Башлыса лирик-драматик героинялар амплуаһында сығыш яһай.
2019 йылдың ғинуар аҙағында «Ленинградты ҡотҡарыу» кинофильмының премьераһы уҙа, бында Любовь Дмитриевна Лушечкина кинолағы үҙе бик әҙ генә уйнаған ролде — әбей ролен уйнай.

# Лушечкина Любовь Дмитриевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2008).

# Лушечкина Любовь Дмитриевна
## Театрҙағы эштәре

Ф. М. Достоевский исемендәге Новгород драма театры
* Танцовщица — «Стойкий оловянный солдатик» В. Саруханов (1984 год)
* Хаггита — «Девятый праведник» Е. Юрандот (1989 год)
* Мария Тимофеевна Лебядкина — «Бесы» Ф. М. Достоевский (1990 год)
* «Декамерон» Джованни Боккаччо (1992 год)
* Царевна Ирина — «Смерть Иоанна Грозного» А. К. Толстой (1992 год)
* Агафья — «Золотое перо» С. Прокофьева, И. Токмакова (1993 год)
* Серафима Владимировна Корзухина — «Сны о России» М. А. Булгаков (1993 год)
* Маргарита Бургундская — «Нельская башня» Александр Дюма (1995 год)
* Вера — «Яма» А. И. Куприн (1995 год)
* Гувернантка — «Голый король» Е. Шварц (1995 год)
* Ариана — «Авантюрист с мольбертом» Клод Манье (1996 год)
* Матрена — «Праздничный сон — до обеда» А. Н. Островский (1996 год)
* Лиза — «Сначала я тебя любила…» Н. Птушкина (1996 год)
* Ольга Ивановна Флерова — «Скажи, что ты меня прощаешь…» по пьесе И. Грековой, П. Лунгина «Вдовий пароход» (2004 год)
* Ольга Яковлевна — «Браво, Лауренсия!» Н. Птушкина (2004 год)
* Глафира Климовна Глумова; Манефа — «На всякого мудреца довольно простоты» А. Н. Островский (2005 год)
* Мерион Селби — «Миссис Пайпер ведет следствие» Джек Попуэлл (2006 год)
* Протич — «ДР.» («Доктор философии») Бранислав Нушич (2007 год)
* Нюшка — «Сны о несбывшейся любви» («День космонавтики») Е. Унгард (2007 год)
* Анна Григорьевна Достоевская — «Я счастлива, счастлива, счастлива!..» Е. Белодубровский, С. Белов (2007 год)
* Миссис Голайтли — «Как управлять мужем» Сомерсет Моэм (2008 год)
* Матильда — «Укрощение дикаря» Алехандро Касона (2009 год)
* Светозара — «Александр Невский» (2009 год)

# Лушечкина Любовь Дмитриевна
## Фильмографияһы

Любовь Дмитриевна Лушечкина өс кинола ролдр башҡара:
* 1979 — Погоня в степи, эпизод;
* 1992 — Гроза над Русью, крестьянка с коровой;
* 2019 — Спасти Ленинград, хозяйка бала;
# Магма

Магма (һ. б.-греч. μάγμα — болғама, ҡуйы иҙмә) — ер ҡабығында йәки өҫкө мантияла барлыҡҡа килгән, һыуынғас магматик тау тоҡомдарын барлыҡҡа килтереүсе тәбиғи селикат һәм уның юғары температуралағы иретмәһе. Ағып ятыуса магма лава тип атала.

# Магма
## Магманың химик составы

Магма составында Менделеев таблицаһының барлыҡ тиәрлек химик элементтары бар, улар араһында: Si, Al, Fe, Са, Mg, К, Ti, Na, шулай уҡ осоусан компоненттар (угрерод оксиды, сероводород, водород, хлор, фтор һәм башҡалар) һәм пар хәлендәге һыу. Осоусан комроненттар магма кристаллашҡанда төрлө минералдар эсендә ҡала (амфибола, слюда һ.б.). Бик һирәк осраҡта селикат булмаған магма осрай, мәҫәлән һелтеле карбон (Көнсығыш Африка вулкандары) һәм карбонлы магма. Магма өҫкәрәк күтәрелгән һайын составында осоусан компоненттар әҙерәк була. Газдар сығап бөткән, ер өҫтөндә ағып ятҡан магма лава тип атала.

# Магма
## Магма төрҙәре
### Базальт магма

Базальт магма иң таралғаны. Улың составында 50 % кремнозем. бер ни тиклем миҡдарҙа алюминий, кальций, тимер, магний бар, аҙыраҡ миҡдарҙа натрий, калий, титан и фосфор.

# Магма
## Магма төрҙәре
### Гранит магма

Гранит магма составында кремнозем60—65 %, тығыҙлығы түбәнерәк, ағыусанлығы ҡуйыраҡ. Базальт магма менән сағыштырғанда газдар менән тулыландырылған.
Ер өҫтөнә сығыу һәм ҡатыу рәүешенә ҡарап магматизмды ике төргә бүләләр: интрузив һәм эффузив. Беренсе осраҡта магма тәрәндә, ер аҫтында ҡата, икенсе осраҡта ер өҫтөндә һәм ер өҫтөнә яҡын (5 км-ға тиклем) урындарҙа ҡата.

# Магма
## Магманың кристаллашыуы

Магма иретмәһе, үҙ-ара тигеҙлекә ынтылыусы, шыйыҡлыҡтан, газдарҙан, ҡаты кристалдарҙан тора. Температура, баҫым, газдар составы үҙгәреүгә ҡарап иретмә һәм уның составындағы минерал кристалдары үҙгәрә, берәүҙәре иреп юҡҡа сыға, берәүҙәре барлыҡҡа килә, шулай итеп магманың барлыҡ күләме бер туҡтауһыҙ эволюция хәлендә тора.
# Вебер Валериан Николаевич

Валериан Николаевич Вебер - (1871 йылдың 14 (26) сентябре, Петербург - 1940 йылдың 20 ғинуары, Ленинград), Рәсәй геологы һәм палеонтологы.

# Вебер Валериан Николаевич
## Биографияһы

1897 - Санкт-Петербургтағы Тау институтын тамамлай.
1917-1918 - Геология комитетының беренсе һайланган директоры.
1920 - Ленинград тау институты профессоры.
1923 - «Полевая геология» курсын баҫтыра. (Геологик тикшеренеү ысулдары. (Ялан геологияһы), 3 сө баҫма, Л. - М., 1937).
1925 - бер төркөм фекерҙәш-уҡыусылары менән берлектә таулы Төркөстандың геологик картаһын төҙөй.
1937 - Геология һәм минералогия фәндәре докторы.
1939 - РСФСР-ҙың почетлы фән һәм техника эшмәкәре.
1900 йылдан үлеменә тиклем ул Геология комитетында эшләй (һуңыраҡ Бөтә Рәсәй фәнни тикшеренеүҙәр геологик тикшеренеү институты ).
Төп хеҙмәттәре Үҙәк Азияның геологик төҙөлөшөн һәм файҙалы ҡаҙылмаларын өйрәнеүгә арналған. Ғалим нефть, арсен, ҡурғаш, күмер һ.б. сығанаҡтарын аса.
Валериан Николаевичтың Челекен утрауы буйынса монографияһы ҙур әһәмиәткә эйә, ул сейсмолог булараҡ билдәле - Андижан, Ахалкалак һәм Шемаха ер тетрәүҙәрен өйрәнә.
Валериан Вебер трилобиттар палеонтологияһы буйынса ҙур хеҙмәттәр авторы.
Валериан Николаевич Вебер Ленинградта 1940 йылдың 20 ғинуарында вафат була. Волков зыяратында ерләнгән

# Вебер Валериан Николаевич
## Ғаиләһе

* Улы - Вебер, Василий Валерианович (1900-1987) - геолог-.нефтсе.
# Ярей-Ты-Вис (Панэч-Ты-Вис ҡушылдығы)

Ярей-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Панэча-Ты-Вис йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ярей-Ты-Вис (Панэч-Ты-Вис ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070241
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007024
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шапа

Шапа — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының һул ярына тамағынан 346 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Шапа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027629
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002762
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маслов Владимир Петрович

Маслов Владимир Петрович (14 апрель 1925 йыл — 24 сентябрь 1988 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре. 1974—1979 йылдарҙа Тымыҡ океан флоты командующийы. Адмирал (1975). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. КПСС Үҙәк Комитеты ағзалығына кандидат (1976—1981), РСФСР-ҙың 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ленин, Октябрь Революцияһы, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ, 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Тыуған илгә хеҙмәт иткәне өсөн» ордендары кавалеры.

# Маслов Владимир Петрович
## Биографияһы

Владимир Петрович Маслов 1925 йылдың 14 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны Дурасов ширҡәте ҡасабаһында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы Дурасов ауылында тыуған.
Мәскәү хәрби-авиация механиктар мәктәбен (1942—1945), М. В. Фрунзе исемендәге Юғары хәрби-диңгеҙ училищеһын (1946—1950), Хәрби диңгеҙ флотының Юғары махсус офицерҙар класын (1955—1956), СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабының хәрби академияһын (1964—1966) тамамлаған.
Штурм авиацияһы полкының өлкән техник ярҙамсыһы (1945), мина-торпеда хәрби часенең командиры, командирҙың өлкән ярҙамсыһы (1951—1955), һыу аҫты кәмәһе командиры (1956—1957), штаб начальнигы (1958—1960), һыу аҫты кәмәләре бригадаһы (1961) командиры, Төньяҡ флоттың (1966—1967) 11-се дивизия һыу аҫты кәмәләренең командиры, командующийҙың 1-се урынбаҫары (сентябрь 1968 — сентябрь 1974 йыл), Тымыҡ океан флоты командующийы (11 сентябрь 1974 йыл — 31 август 1979 йыл), Хәрби диңгеҙ флотының Варшава килешеүе буйынса ҡатнашыусы илдәрҙең Берләшкән ҡораллы көстәренең баш командующийы урынбаҫары (1 сентябрь 1979 йыл — 22 апрель 1983 г.).

# Маслов Владимир Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены,
* Октябрь Революцияһы ордены,
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордены
* Миҙалдар.

# Маслов Владимир Петрович
## Хәтер

Тыуған Красная Гора ауылындағы оло кешеләрҙең хәтирәләре буйынса, адмирал бала саҡтан моряк булырға, диңгеҙ киңлектәрен үтергә хыялланған/>.
Мәскәүҙә Новокунцевский зыяратында ерләнгән.
# Рудой Анатолий Михайлович

Рудой Анатолий Михайлович (17 ноябрь 1912 йыл — 14 ноябрь 1943 йыл) — Советтар Союзы Геройы, гвардия өлкән лейтенанты, 1941 йылдың декабрендә Өфө ҡалаһында Үҙәк фронттың 61-се армияһы, 7-се гвардия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы булараҡ ойошторолған 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының 4-се эскадрон командиры.

# Рудой Анатолий Михайлович
## Биографияһы

Анатолий Михайлович Рудой 1912 йылдың 17 ноябрендә Курск губернаһының Борисовка (хәҙер ҡала тибындағы ҡасаба, Белгород өлкәһендәге район үҙәге) эшсе ғаиләһендә тыуа. Украин. Профтехмәктәп тамамлап, совхозда слесарь булып эшләй.
1934 йылдан СССР НКВД ғәскәрҙәре сафында хәрби хеҙмәттә була. 1938 йылда тамамлағас, СССР НКВД-һының Харьков хәрби сик буйы училищеһын тамамлай. 1938—1942 йылдарҙа ошо уҡ училищела курсовой офицер булып хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында 1942 йылдан. 58-се гвардия кавалерия полкының комсомолец, гвардия өлкән лейтенанты Анатолий Рудой командалыҡ иткән 4-се эскадроны 1943 йылдың 28 сентябрь кисендә Белоруссияның Гомель өлкәһе, Брагин районының Нивки ауылы эргәһендә ҡул аҫтындағы материалдар ярҙамында Днепрҙы аша сыға. Дошмандың ҡаршылығын һындырып, эскадрон яугирҙары йылғаның уң яҡ ярында позиция биләй һәм 58-се гвардия кавалерия полкының йылға аша сығыуын тәьмин итә. Полктың башҡа подразделениелары сығып бөткәнгә тиклем А. М. Рудойҙың 4-се эскадроны алғы һыҙыҡта дошмандың ике һөжүмен кире ҡаға, яңы көстәр килгәнсе рубежды тотоп тора.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указы менән фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә командованиеның хәрби заданиеһын өлгөлө үтәгәне, күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Рудой Анатолий Михайловичҡа «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
1943 йылдың 14 ноябрендәге алышта һәләк була. Чернигов ҡалаһында паркта туғандар ҡәберендә ерләнгән.

# Рудой Анатолий Михайлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы
* Ленин ордены
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены ордены.

# Рудой Анатолий Михайлович
## Хәтер

* Чернигов ҡалаһында бер урамы герой исемен йөрөтә.
* А. М. Рудой исеме Белгород өлкәһе Борисов районының Борисов ҡасабаһындағы урамға бирелгән.
* Шулай уҡ уның исемен 1-се Борисов урта дөйөм белем биреү мәктәбе йөрөтә.
* А. М. Рудой исеме 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 78 Советтар Союзы Геройы исеме менән бергә Башҡортостан Республикаһының Милли музейында һәм 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейындағы иҫтәлекле таҡтаташҡа алтын хәрефтәр менән яҙылған.
# Лоза (Германия)

Лоза (Германия) (нем. Lohsa<br />Laz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5744 кеше йәшәй. Майҙаны — 134,36 км². Диңгеҙ кимәленән 114 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2999 һәм автомобиль коды BZ.
# Мюгельн

Мюгельн (нем. Mugeln) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6559 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,06 км². Диңгеҙ кимәленән 157 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4769 һәм автомобиль коды TO.
# Ванис-Квабеби

Ванис-Квабеби (груз. ვანის ქვაბები, йәғни Вани мәмерйәһендәге урын; шулай уҡ — Ванис-Кваби, груз. ვანის ქვაბი) тип тә йөрөтөлә — Грузияла Самцхе-Джавахети тәбгендәге мәмерйә монастыры, Тмогвинан 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Сама менән VIII быуатта барлыҡҡа килә. 1204 йылда Ванис-Квабебила һаҡлағыс стена төҙөлә. Комплексҡа бер нисә туннель һәм ике сиркәү инә. XII быуатта алыҫ түгел ерҙә билдәле Вардзиа монастырына нигеҙ һалына.
Ванис-Квабеби 19 кимәлдән торған мәмерйә монастыры (Вардзияла 8 кимәл), уның биләмәһендә өс сиркәү урынлаша, уларҙың икеһе бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған. Мәмерйәгә инеү урынында ҙур таш киҫәктәренән ҡоролған ҙур стена тора, киҫәктәрҙең ҡайһы берҙәре кеше буйы ҙурлығында. Был 1204 йылда төҙөлгән оборона стенаһы булыуы ихтимал. Сиркәүҙәр яртылаш ҡаяла уйылған ҡоролмаларҙан ғибәрәт, төрлө кимәлдрҙә урынлашҡан. Шулай уҡ торлаҡ һәм хужалыҡ биналар ҙа бар, улар сиркәүҙәргә ҡарағанда туристар өсөн ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырмай. Бүлмәләрҙең дөйөм һаны —- 200-ҙән ашыу.
Монастырь бер нисә тапҡыр урта быуат алыштарының аренаһы була: 1553 йылда монастырҙы атабег Кайхосро Джакели баҫып ала, 1576 йылда грузин отряды яулай (ҡара: «Париж хроникаһы»).
# Ключевка (Угра ҡушылдығы)

Ключевка (Клюевка) — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 374 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ключевка (Угра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000020484
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002048
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0