yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Муллағол (исем)

Муллағол — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Муллағол исеме бар.

# Муллағол (исем)
## Этимологияһы

Муллағол башҡорт һәм ғәрәп мулла+ ғол (ҡол) һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән исем. Уҡымышлы Алла ҡоло тигәнде аңлата.

# Муллағол (исем)
## Билдәле кешеләр

Муллағол Диуана — Сәңкем-Ҡыпсаҡ ырыуынан сыҡҡан сәсән, шағир. Муллағол Диуана Башҡорт ерҙәрендә тыуһа ла, Урта Азияла Төркөстан ҡалаһында йәшәй. Әхмәт Йәсәүи тәриҡәте һәм шиғриәте рухында тәрбиәләнгән. Ғәрәп, фарсы телдәрен яҡшы белгән. Ф. Ғаттар, Ә. Йәсәүи әҫәрҙәрен яттан һөйләр булған. Шиғырҙар, дастандар яҙған, хикмәттәр әйткән.
Мәүлә Ҡолой (ысын исеме — Муллағол) — төрки суфый шағиры. Әхмәт Йәсәүи, Сөләймән Баҡырғани артынан эйәреүсе.
Муллағол Дәүләтҡолов — Зауряд есаул, 32-се йорт. Көйөргәҙе районына кергән ауылдарҙан 1812 йылғы һуғыш ветерандары исемлегенә ингән. Ике көмөш миҙал: «За взятие Парижа 19 марта 1814 года» һәм «В память войны 1812 года» менән бүләкләнгән.

# Муллағол (исем)
## Фамилияла

Муллағолов Ғизетдин Ғилметдин улы (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы[2]. 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордены кавалеры, «Батырлыҡ өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1943), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945) миҙалдары менән бүләкләнгән.
Муллағолов Марат Ғизетдин улы (20 март 1940 йыл — 29 август 2012 йыл) — РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1980), БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1983), тарихсы-этнограф, фольклорсы, телсе, әҙәбиәтсе һәм яҙыусы, оҫта рәссам һәм фотограф, скульптор-дизайнер.
Муллағолов Мирза Ғизетдин улы (20 июнь 1938 йыл) — этнограф. Тарих фәндәре кандидаты (1989). Рәил Кузеев исемендәге премия лауреаты (2009).

# Муллағол (исем)
## Ауылдар

Муллағол (рус. Муллагулово; боронғо атамаһы Бүрәш) — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы ауыл.
# Аташәһәр

Аташәһәр (тур. Ataşehir) —Истанбул провинцияһы (Төркиә) районы, ғәмәлдә Истанбул ҡалаһы юлдашы. Истанбулдың азия өлөшөндә, O2 һәм 04 автомобиль юлдары районы сигендә урынлашҡан.
Аташәһәрҙә күп ҡатлы торлаҡ төҙөлөшө әүҙем алып барыла. Ағымдағы пландар юғары килем 80 мең кешегә иҫәпләнгән 18 мең кондоминиум төҙөүҙе күҙ уңында тота. Бынан тыш, Аташәһәрҙә күп кенә компанияларҙың офистары урынлашҡан, һәм ҡала эшлекле үҙәк булып тора. Шулай уҡ ҡалала ял итеүселәр өсөн, атап әйткәндә, спорт менән шөғөлләнеүселәргә бар мөмкинлектәр ҙә бар.
Аташәһәрҙә шәхси йорттар юҡ, һәм уларҙы төҙөү планлаштырылмай.
Район берҙәм план буйынса төҙөлгән. Аташәһәр Бульвары ҡаланың төп күсәре булып тора. Аташәһәрҙә биш мәктәп, ике сауҙа үҙәге, шулай уҡ төрлө хеҙмәтләндереү предприятиелары күп. Төҙөлөш ваҡытында автомобилдәр өсөн ер аҫты парковкалары һәм ер өҫтө парковкалары етерлек кимәлдә булыуы планлаштырылған. Шуның менән бергә Аташәһәр үҙ машиналары булған кешеләргә иҫәпләнгән, шуға күрә районда йәмәғәт транспорты аҙ таралған.
# Мёренбах

Мёренбах (нем. Mohrenbach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 677 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,86 км². Диңгеҙ кимәленән 540 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98708 һәм автомобиль коды — IK.
# Шпайер

Шпайер (шулай уҡ Шпейер; нем. Speyer, пфальц. Schbaija) — Германияла, Рейнланд-Пфальц ерендәге ҡала.
Рейн йылғаһы буйында урынлашҡан (Рейн-Неккар төбәгендә). Халҡы яҡынса 50 мең кеше тәшкил итә.

# Шпайер
## Исеме

Археологик мәғлүмәттәр беҙҙең эраға тиклем 500 йыл элек ҡалала кельттар ултырған тип фаразларға мөмкинлек бирә, башта ул Новиомаг (Noviomagus) исемен йөрөтә, һуңыраҡ, рим дәүерендә, ҡала Аугуст Неметум һәм Цивитас Неметум (Неметер ҡәбиләләре ҡалаһы) исеме аҫтында, был өлкәлә йәшәгән герман ҡәбиләһе исеме буйынса билдәле була. VI быуатта ҡала үҙенең биләмәһе аша аҡҡан Шпайербах йылғаһы исеменән Спира (Spira) исемен ала.
Урта быуатта Шпайер бик мөһим була.

# Шпайер
## Географияһы

Шпайер Үрге Рейн уйһыулығында урынлашҡан, Людвигсхафендан һәм Маннхаймдан көньяҡҡа табан 20 км алыҫлыҡта һәм Карлсруэнан төньяҡҡа табан 34 км алыҫлыҡта, Шпайер йылғаһының Рейнға ҡойған ерендә ята. Ҡапма-ҡаршы яҡта, йылғанан көнсығышҡа табан Хоккенхаймға ҡараған Зигельхайн (Siegelhain) ултырағы урынлашҡан.

# Шпайер
## Тарихы

* б. э.10 й.— Шпайер биләмәһендә рим хәрби лагерына нигеҙ һалына.
* 346 — беренсе тапҡыр ҡала епископы тураһында телгә алына
* 496 йылдан 506 йылға тиклем— тәүге тапҡыр «Спира» исеме барлыҡҡа килә.
* 1030 — Изге Рим империяһы императоры Конрад II Шпайер соборын ҡора башлай. Бөгөнгө көндә был — роман стилендәге һаҡланып ҡалған иң ҙур сиркәү, 1981 йылдан — объект ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.
* 1076 — император Генрих IV үҙенең баш ҡалаһы Шпайерҙан Каноссаға данлыҡлы походын яһай.
* 1096 — беренсе тәре походы ваҡытында билдәле йәһүд погромдары
* 1294 — Шпайер үҙенең элекке баш ҡала хоҡуғын юғалта һәм Изге Рим империяһының ирекле ҡалаһы була.
* 1526 — ҡалала Беренсе Шпайер рейхстагы үтә.
* 1529 — Шпайерҙа съезда лютеран немец кенәзлеге вәкилдәре антиреформацион резолюцияға ҡаршы протест белдерә. Ошонан протестантизм төшөнсәһе барлыҡҡа килгән.
* 1689 — ҡала француз отрядтары тарафынан ныҡ емерелә.
* 1792 һәм 1814 йылдар араһында Шпайер француз идаралығы аҫтында була.
* 1990 — Шпайер үҙенең 2000-йыллығын билдәләй.
* 1991 — Зинсхайм техника музейы үҙенең филиалын Шпайерҙа аса.

# Шпайер
## Административ ҡоролошо

Үҙидара субъекты коды — 07 18 3 000. Ҡала дүрт ҡала районына бүленә.

# Шпайер
## Билдәле шәхестәре

* Георг Фридрих Кольб (1800—1884) — билдәле немец статистигы һәм публицисы
* Ансельм Фейербах (1829—1880) — немец тарихи рәссамы
* Ойген Йегер (1842—1926) — иҡтисадсы һәм публицист.
* Герман Децнер (1882—1970) — колониаль ғәскәрҙәр офицеры, Яңы Гвинеяны тикшереүсе.

# Шпайер
## Туғандаш ҡалалары

* Курск (Рәсәй)
* Шартр (Франция)
* Равенна (Италия)
* Гнезно (Польша)
* Явне (Израиль)
* Ҡалып:Флаг Руанды Каренгера (Руанда)

# Шпайер
## Фотоһүрәттәр

* Шпайер соборы
* Ратуша
* Троицк соборы
* Протестацияның мемориаль сиркәүе
# Насиров Шакир Ғиниәт улы

Насиров Шакир Ғиниәт улы (6 март 1913 йыл — 3 октябрь 1968 йыл) — яҙыусы, журналист, тәржемәсе. 1956 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942).

# Насиров Шакир Ғиниәт улы
## Биографияһы

Шакир Ғиниәт улы Насиров 1913 йылдың 6 мартында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Ибраһим ауылҒафури районының Ибраһим ауылында тыуған. Башланғыс белемде ауылдарында ала. 1929—1931 йылдарҙа Өфө сәнәғәт-иҡтисади техникумында уҡый. Артабан журналистика өлкәһендә эш башлай. «Башҡортостан» гәзитендә эшләй. 1935—1937 йылдарҙа әрме сафтарында була.
1942 йыл Быҙаулыҡ хәрби училищеһын тамамлай. Артабан Башҡорт атлы дивизияһында, фронт гәзитенең яуаплы сәркәтибе, полк агитаторы була. 1943 йылда яралана. 1946 йылда демоблизациялана. Ҡайтыу менән «Совет Башҡортостаны» гәзитендә яуаплы секретарь вазифаһына эшкә алына. Партия мәктәбе тамамлай.

# Насиров Шакир Ғиниәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (06.11.1945)
* Миҙалдар

# Насиров Шакир Ғиниәт улы
## Китаптары

* Хикәйәләр. Өфө, 1955, 88 бит.
* Летучая мышь. Рассказы. Уфа, 1956, 90 бит.
* Туй алдынан. Хикәйәләр. Өфө, 1961, 176 бит.
# Кумбиссер

Кумбиссер — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Анданга йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кумбиссер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001010
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Полынка

Полынка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Полынка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100033575
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103357
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ишбирҙин Сәфәрғәли Бәҙретдин улы

Ишбирҙин Сәфәрғәли Бәҙретдин улы (рус. Ишбердин Сафаргали Бадретдинович; 1905 йыл — 1968 йыл) — Баймаҡ районында колхоз рәйесе, шахтёр-забойсы, шартлатыусы. СССР-ҙың почётлы таусыһы (1952), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1951) кавалеры.

# Ишбирҙин Сәфәрғәли Бәҙретдин улы
## Биографияһы

Сәфәрғәли Бәҙретдин улы Ишбирҙин 1905 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Иҫән ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Үҫмер сағынан уҡ Иҫән ауылының ижтимағи тормошонда әүҙем ҡатнаша башлай. ВКП(б) ағзаһы итеп ҡабул ителә. Колхоз рәйесе вазифаһында ла эшләй. Әммә 1935 йылда Түбә алтын йыуыу фабрикаһына забойсы булып эшкә урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 12-шәр сәғәт шахтанан сыҡмай эшләргә тура килә уға. Эшсе ҡулдар етешмәгән мәлдә шартлатыусы һөнәрен дә үҙләштерергә тура килә. 1947 йылда һуғыш йылдарындағы фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн ул миҙал менән бүләкләнә.
Һуғыштан һуң да забойсы булып эшләүен дауам итә һәм юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә. 1951 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ була. Ә 1952 йылда уға «СССР-ҙың почётлы таусыһы» тигән маҡтаулы исем бирелә.

# Ишбирҙин Сәфәрғәли Бәҙретдин улы
## Ғаиләһе

Сәфәрғәли Бәҙретдин улы ҡатыны Зөләйха менән туғыҙ балаға ғүмер бүләк итә. Өлкән улы Сирғәли бер мәл Темәс урта мәктәбе директоры булып эшләй. Ә Сания ҡыҙы, атаһы кеүек таусы булып китә: Яҡутстанда алмаз сығарыу ойошмаһында эшләп, хаҡлы ялға сыға.

# Ишбирҙин Сәфәрғәли Бәҙретдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1951);
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы күрһәткән фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (1947);
* «СССР-ҙың почётлы таусыһы» (1952).
# Оло Енгыль

Оло Енгыль — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кемпаж йылғаһының уң ярына тамағынан 179 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Оло Енгыль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027230
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302723
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡылтабан (Быҙаулыҡ районы)

Ҡылтабан (рус. Колтубановский) — Рәсәй Ырымбур өлкәһе Быҙаулыҡ районы ҡасабаһы (элек — ҡала тибында булған). Ҡылтабан поссоветы үҙәге.

# Ҡылтабан (Быҙаулыҡ районы)
## Географияһы

Боровка (Һамар ҡушылдығы) йылғаһы буйында урынлашҡан. Ҡылтабан Кенәле-Ырымбур һыҙығында тимер юл станцияһы, Ырымбурҙан төньяҡ-көнбайышҡа 273 км арыраҡ.

# Ҡылтабан (Быҙаулыҡ районы)
## Тарихы

Тораҡ пункт 1885 йылда Һамарҙан Ырымбурға йүнәлгән юлда тимер юл станцияһын төҙөгәндә нигеҙләнгән.

# Ҡылтабан (Быҙаулыҡ районы)
## Иҡтисады

Оҙаҡ ваҡыт ағас эшкәртеү сәнәғәте эшләп килә, мебель фабрикаһы һәм башҡа предприятиелар бар, ағас әҙерләү менән шөғөлләнәләр. Ҡайһы бер магазиндар, шул иҫәптән маркет «Магнит», «Пятерочка», баҙар сауҙа менән шөғөлләнә.

# Ҡылтабан (Быҙаулыҡ районы)
## Мәҙәниәт һәм белем алыу

Ҡасабала мәктәп бар. Китапхана, тыуған яҡты өйрәнеү музейы, Быҙаулыҡ ҡарағайлығы милли паркы музейы, шулай уҡ космонавт Юрий Романенко йорто (ул Ҡылтабанда 1944 йылдың 1 авгусында тыуған) эшләп килә.
Йыл һайын казак мәҙәниәте фестивалдәре һәм байрамдары үткәрелә

# Ҡылтабан (Быҙаулыҡ районы)
## Иҫтәлекле урындары

Бөйөк Ватан һуғышында фронттарҙа һәләк булған яугир-яҡташтарға арналған обелиск һәм аллея. Ҡасаба янында, Боровка йылға бассейны биләмәһендә — Быҙаулыҡ ҡарағайлығы милли паркы
# Н. А. Римский-Корсаковтың мемориаль музей-ҡурсаулығы

Н. А. Римский-Корсаковтың мемориаль музей-ҡурсаулығы. — Псков өлкәһенең Плюсский районында урынлашҡан композитор Н. А. Римский-Корсаков музейы.

# Н. А. Римский-Корсаковтың мемориаль музей-ҡурсаулығы
## Тасуирламаһы

Музей-ҡурсаулыҡ композиторға ҡараған ике усадьбаны — Любенск һәм Вечашаны үҙ эсенә ала. 1921 йылда А. Луначарский инициативаһы менән ике йорт та дәүләт һаҡлауы аҫтына алына. Әммә һуғыштан алда уҡ урындағы совхоз Вечашалағы усадьбаны халыҡ ихтыяжы өсөн һүтеп ала. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында фашистар Любенсктағы йортто яндыра һәм баҡса менән паркты тулыһынса тиерлек ҡырҡа. Һуғыштан һуң фундаменттарында биналар тергеҙелә, әммә эске планы шартлы була. Тәүге тапҡыр Н. А. Римский-Корсаков Вечашаға, Огареваның имениеһына 1894 йылда килә, һуңынан һәм 1904 һәм 1905 йылдың йәйен ғаиләһе менән бында үткәрә. Һуңынан 1907 йылда Любенск усадьбаһын һатып алып, шунда күсеп килә. Композитор 1908 йылда усадьбала вафат була.

# Н. А. Римский-Корсаковтың мемориаль музей-ҡурсаулығы
## Тасуирламаһы
### Любенск

Бында Римский-Корсаков «Золотой петушок» операһын ижад итә. Йортта уның әҫәрҙәре, портреттары, документтары һәм шәхси әйберҙәре ҡуйылған.
Композитор яҙа:
   «Йорт сағыштырмаса юғары урында тора, күлгә матур күренеш, ҙур баҡса, күксин күп үҫә, ошо ваҡытта хуш еҫле йәсмин һәм пион күпереп сәскә ата»
2022 йылдың 2 июлендә йорт-музей «төҙөүселәр һаҡһыҙлығы арҡаһында» яна.

# Н. А. Римский-Корсаковтың мемориаль музей-ҡурсаулығы
## Тасуирламаһы
### Вечаша

Вечаша усадьбаһында ул «Ночь перед Рождеством», «Садко», «Царская невеста», «Сказка о царе Салтане», «Сказание о невидимом граде Китеже» операларын ижад итә. Шулай уҡ XIX быуат аҙағында крәҫтиән көнкүреше коллекцияһы күрһәтелә.
«Минең музыкаль тормош йылъяҙмаһында» ул урынды былай тип һүрәтләй:
   «Йорт ауыр һәм шыҡһыҙ төҙөлгән, әммә һыйҙырышлы һәм уңайлы. Һыу инеү урыны бик матур. Төндә ай һәм йондоҙҙар күлдә ғәжәп матур сағыла. Ҡоштар күп. Алыҫтараҡ урман, ләкин иҫ киткес матур. Эш шәп бара. Йәй эсендә „Ночь перед Рождеством“ операһы тулыһынса тиерлек яҙыла»

# Н. А. Римский-Корсаковтың мемориаль музей-ҡурсаулығы
## Экспозиция

* «Природа в творчестве Н. А. Римского-Корсакова» (Вечаша)
* «Последние годы жизни и творчества Н. А. Римского-Корсакова» (Любенск)
# Чащеватая (Елле-Кагал ҡушылдығы)

Чащеватая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елле-Кагал йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чащеватая (Елле-Кагал ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203167
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҙнасурин Вәли Латип улы

Аҙнасурин Вәли Латип улы (рус. Азнасурин Валий Латыпович; 1900 — ?) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкының музыка взводы музыканты булып хеҙмәт итә. Гвардия өлкән сержанты.

# Аҙнасурин Вәли Латип улы
## Биографияһы

Вәли Латип улы Аҙнасурин 1900 йылда Ырымбур губернаһы Троицкий өйәҙендә (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Учалы районында тыуған.
1941 йылда Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Гвардия өлкән сержанты Аҙнасурин Вәли Латип улы 7-се кавалерия корпусы составындағы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 60-сы полкында хеҙмәт итә.
* 1945 йылдың 17 ғинуарында Томашув ҡалаһы районындағы маршта Аҙнасурин Вәли дошмандың ике һалдатын әсирлеккә алып, полк штабына алып килә.
. Шуның өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

# Аҙнасурин Вәли Латип улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)

# Аҙнасурин Вәли Латип улы
## Хәтер

Аҙнасурин Вәли Латип улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Учалы районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Пертинка

Пертинка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пурна йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пертинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028933
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002893
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Койка (Нерль ҡушылдығы)

Койка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Койка (Нерль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032562
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003256
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сухорученко Геннадий Анатольевич

Генна́дий Анато́льевич Сухору́ченко (5 сентябрь, 1934, Зиновьевск — 11 апрель, 2000, Дондағы Ростов) — рус совет шағиры һәм публицисы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Сухорученко Геннадий Анатольевич
## Тормош юлы

Мәскәү ҡалаһындағы М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлаған.
1966 йылдан алып СССР Журналистар союзы ағзаһы, 1978 йылдан алып Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы булып тора.
Оҙаҡ йылдар буйына Таганрог ҡалаһында йәшәй һәм эшләй.

# Сухорученко Геннадий Анатольевич
## Шиғри йыйынтыҡтары

* Молодые голоса. {0}[13]{/0}} (1936)
* Люблю, когда нелегко. {0}[13]{/0}} (1936)
* Музыка на рассвете. {0}[13]{/0}} (1936)
* Солнечный дождь. {0}[13]{/0}} (1936)
* Светлое имя твое. {0}[13]{/0}} (1936)
* По ту сторону рекламы. {0}[13]{/0}} (1936)
* Ромашковый полдень. {0}[13]{/0}} (1936)
* Листья зари. {0}[13]{/0}} (1936)
* Волшебный остров. {0}[13]{/0}} (1936)
* Русский клич. {0}[13]{/0}} (1936)

# Сухорученко Геннадий Анатольевич
## Хәтер

* 2002 йылда Дондағы Ростов ҡалаһында, Ворошилов поспектының шағир һәм публицист Геннадий Сухорученко йәшәгән 77-се йортонда уның иҫтәлегенә таҡтаташ ҡуйыла.

# Сухорученко Геннадий Анатольевич
## Cығанаҡтар

* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.
# Сурб Арутюн сиркәүе (Дондағы Ростов)

2011
Сурб Арутюн сиркәүе (Святого Воскресения)— Дондағы Ростов ҡалаһындағы ғибәҙәтхана. Әрмән апостол сиркәүенә ҡарай.
Адресы: Рәсәй, Дондағы Ростов ҡалаһы, Лев Толстой майҙаны, 2В һанлы йорт.

# Сурб Арутюн сиркәүе (Дондағы Ростов)
## Тарих

Дондағы Ростовта яҡынса 41 550 (2010 йыл иҫәбе буйынса) әрмән кешеһе йәшәй, ул ҡала халҡының 3,4 % тәшкил итә.
Әрмән Апостол сиркәүе кешеләренең дини ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү өсөн һәм В. П. Казаряндың ейәне —2001 йылда Дондағы Ростовта һәләк булған Артур Карапетян хөрмәтенә ҡалала Сурб Арутюн (Святое Вознесение ғибәҙәтханаһы) Әрмән Апостол Сиркәүе төҙөлгән. Сиркәү Лев Толстой майҙанында урынлашҡан. Элек бында «Сурб Григор Лусарович» әрмән кафедраль соборы торған. Был собор Совет власы йылдарында ҡалалағы башҡа ғибәҙәтханалар кеүек үк емерелгән.
Яңы сиркәү төҙөү 2005 йылдың октябрендә башланып, 2011 йылда төҙөлөп бөткән. Уны 2011 йылдың 19 майында Бөтөн Әрмәндәрҙең Католикосы (Сиркәүҙәге иң мөһим һәм абруйлы рухани, Әрмән Апостол Сиркәүенең рухи етәксеһе) Гарегин Икенсе изгеләндергән.
Сурб Арутюн сиркәүенә мәрхәмәт күрһәтеүсе меценаттар: РФ Генераль прокуратураһының тулы хоҡуҡлы вәкиле Саак Альбертович Карапетян һәм ЯСЙ «АРДТ-7» Генераль директоры III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры, сиркәү попечителдәр советы рәйесе Казарян Владимир Павлович — хәйриә аҡсаларына төҙөлгән. Башта храмға Изге Григорий Просветитель (Сурб Григор Лусарович) исемен бирергә нийәтләгәндр.
Йорт әрмән культ ҡоролмалары стилендә төҙөлгән. Йорттоң бейеклеге көмбәҙе менән бергә — яҡынса 40 метр. Йорт бер юлы сиркәүгә йөрөүселәрҙең 300 кешеһен һыйҙырмалы итеп төҙөлгән.
Сиркәүҙең тышы-эсе Әрмәнстандан махсус килтерелгән алһыу туф ташы менән биҙәлгән. Миһрабы һәм һыуға манып суҡындырыу урыны әрмән оҫталары тарафынан ҡатлы-ҡатлы семәрләп биҙәлгән аҡ мәрмәрҙән эшләнгән. Стеналарында бер ниндәй һүрәттәр ҙә юҡ. Йорт ҙур люстра менән яҡтыртыла. Сиркәү өҫтөнә алтын менән ялатылған тәре баҫтырып ҡуйылған.
Сиркәү ишегенең ике яғында ике хачкар ташы тора. Улар, алһыу туфтан эшләнеп, рус-әрмән дуҫлығы хөрмәтенә ҡуйылған.
Ғибәҙәтхана алдында мәңге йәшел туя ағастары ултыртылған эскәмйәле аллея бар. Сиркәү территорияһы селтәрле металл рәшәткә менән уратып алынған.
Сиркәү-мәхәллә советының ултырышында сиркәүҙең старостаһы итеп Гарик Николаевич Хачатурян һайланған.
# Бәйҙе

Бәйҙе — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әй йылғаһының уң ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Бәйҙе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021801
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102180
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ямаев

Ямаев — фамилия.
* Ямаева Лариса Әсхәт ҡыҙы (1955 й.т.) — башҡорт тарихсы ғалимы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (2004).
* Ямаева Маһира Сәйҙел ҡыҙы (1918—2003) — балет артисы.
# Вышенка

Вышенка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/187/77 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Вышенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029249
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002924
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Требендорф

Требендорф (нем. Trebendorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 999 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,95 км². Диңгеҙ кимәленән 126 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2959 һәм автомобиль коды GR.