yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғазнанов Миңлейәр Бәхти улы

Ғазнанов Миңлейәр Бәхти улы (25 декабрь 1926 йыл — 25 ноябрь 1999 йыл) — партия һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 1979—1984 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының аҙыҡ-түлек сәнәғәте министры.
Башҡорт АССР-ының алтынсы, етенсе, һигеҙенсе, туғыҙынсы һәм унынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Ғазнанов Миңлейәр Бәхти улы
## Биографияһы

Миңлейәр Бәхти улы Ғазнанов Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны Кесе Кәркәле ауылында тыуған. 1954 йыл — Өфө дәүләт нефть институтын (хәҙерге Өфө дәүләт нефть техник университеты) тамамлаған.

# Ғазнанов Миңлейәр Бәхти улы
## Хеҙмәт биографияһы

1954—1958 йылдар — «Ишембайнефть» нефть промыслаһы идаралығында эшләй.
1958—1962 йылдар — Башҡорт АССР-ы торлаҡ-коммуналь хужалығы министры урынбаҫары, республикала газ үткәреү бүлеге етәксеһе.
1962—1965 йылдар — КПСС-тың Туймазы ҡала комитетының беренсе секретаре.
1965—1979 йылдар — КПСС-тың Ишембай ҡала комитетының беренсе секретаре. Ғазнанов ҡатнашлығында Туймазы һәм Ишембай нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереү һәм төҙөкләндереү эштәре башҡарыла.
1960—1970 йылдарҙа Ишембай ҡалаһында ҙур төҙөлөш эштәре алып барыла. Ҡала хеҙмәтсәндәре өсөн күпләп йорттар, мәктәптәр, балалар баҡсалары һәм башҡа социаль объекттар төҙөлә.
1966 йылда Ишембай трикотаж фабрикаһы,
1973 йылда Ишембай эксперименталь машиналар төҙөү заводы,
1973 йылда ҡалала бассейны һәм бер нисә залы булған Спорт һарайы,
1977 йылда Ишембай транспорт машиналар төҙөү заводы («Витязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәте), Ишембай нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы («ИдельНефтемаш» заводы),
1978 йылда Ағиҙел йылғаһы аша оҙонлоғо 338,85 м, киңлеге 9,5 м булған яңы күпер төҙөлә, бер нисә предприятиены берләштергән Ишембай торлаҡ хужалығы производство тресы барлыҡҡа килә.
1978 йылда 536 урынлыҡ залы һәм башҡа уңайлыҡтары булған Пионерҙар һарайы төҙөлә.
Ҡала партия комитеты Ишембай ҡалаһының ғына түгел, Ишембай районы партия ойошмаларының, дәүләт органдарының эшмәкәрлегенә лә етәкселек итә.
1979—1984 йылдар — Башҡорт АССР-ының аҙыҡ-түлек сәнәғәте министры.
Өфө ҡалаһында вафат була.

# Ғазнанов Миңлейәр Бәхти улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (1973)
* өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966,1971,1976)
* миҙалдар
# Хавы-Яха

{{Река
Хавы-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға [[Шуга (Обь ҡушылдығы)|Шуга]] йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Хавы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300035521
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303552
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уң Кечь-Пель

Уң Кёчь-Пель — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кечь-Пель йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Уң Кечь-Пель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006647
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гөлөк (Татарстан)

Гөлөк — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы. Ырыҫ ауыл биләмәһе составына керә.

# Гөлөк (Татарстан)
## География

Ауыл Тиргәүеш буйында, Минзәлә ҡалаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ 16 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Гөлөк (Татарстан)
## Тарих

Гөлөк — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. Рәсми документтарҙа тәүге тапҡыр 1701 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусы Салағош түбәһенә ҡарай. 11-се башҡорт кантоны составында була. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс Поисево улусы составына керә.
1870 йылда ауылда 2 һыу тирмәне, ХХ быуат башында — тимерлек, 4 бакалея һәм мануфактура кибеттәре, 2 мәсет, 2 мәктәп теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Минзәлә районы составында була.
1929 йылда «Ҡыҙыл юл» (аҙаҡ — М. И. Калинин исемендәге) колхоз ойошторола, ул 1959 йылда М. Вәхитов исемендәге колхоз составына керә.

# Гөлөк (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда ауылда ир енесле 193 йән башҡорт һәм 198 типтәр; 1816 йылда — 217 башҡорт (шуларҙың 2-һе — ике ҡатынлы, 1-һе — өс ҡатынлы); 1834 йылда — 336 башҡорт (шуларҙың 2-һе — ике ҡатынлы, 1-һе — өс ҡатынлы); 1870 йылда — 538 башҡорт һәм 535 типтәр; 1902 йылда — 955 башҡорт һәм типтәр йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1897 | 1906 | 1913 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 1067 | 1073 | 1708 | 1915 | 2138 | 1339 | 1380 | 957 | 850 | 841 | 693 | 436 | 379 |

# Гөлөк (Татарстан)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
# Бигичевка

Бигичевка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цидовка йылғаһының һул ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Бигичевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006680
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100668
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бабен

Бабен (нем. Baben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 190 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,06 км². Диңгеҙ кимәленән 36 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
# Бойчук Василий Сафронович

Василий Сафронович Бойчук (1912(1912) йыл, Винница өлкәһе, хәҙер Томашпольский районының Яланец ауылы — ?) — украин совет партия эшмәкәре, Винница өлкәһе Украинаның КП Крыжополь район комитеты секретары. Социалистик Хеҙмәт Геройы (26.02.1958). СССР Юғары Советының 5-се саҡырылыш депутаты. 1960-1961 йылдарҙа Украина КП Үҙәк комитеты ағзаһы.

# Бойчук Василий Сафронович
## Биографияһы

Василий Сафронович Бойчук крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1928 йылда Донбасста «Зугресбуду» предприятиеһында эшсе булып башлай. Одесса тимер юл институтының киске бүлегендә уҡый һәм бер үк ваҡытта, 1930-1932 йылдарҙа, башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләй.
1933-1935 йылдарҙа — Ҡыҙыл Армияла.
1938 йылда Винница педагогия институтын тамамлай.
1938-1939 йылдарҙа — Винница өлкәһенең Крыжополь районы Соколовка урта мәктәбе директоры.
1939 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
1939-1946 йылдарҙа — Ҡыҙыл Армияла. 1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында, 1945 йылдан япон һуғышында ҡатнашыусы. 1941 йылда 5-се армияның 254-се уҡсылар дивизияһы 981 -се уҡсылар полкында хәрби комиссар булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың июненән — 460 -сы айырым автотранспорт батальонында хәрби комиссар, һуңыраҡ — 4 һәм 9-һауа армияһы Төп командование резервының 103-сө айырым автотранспорт батальоны командиры. Көньяҡ-Көнбайыш, 2-се Белорус һәм 1-се Алыҫ Көнсығыш фронттарында һуғыша
1946 — 1950 йылдарҙа — Винница өлкәһе Крыжополь районы Городковский урта мәктәбе директоры.
1950-1962 йылдарҙа — Винница өлкәһе УКП Крыжополь район комитеты секретары. 1962-1963 йылдарҙа — Крижополь производство колхоз-совхоз идаралығы начальнигы, һуңынан ошо уҡ идаралыҡта УКП партия комитеты секретары.
1963 йылдың сентябрендә — Винница өлкәһе ҡулланыусылар союзы идараһы рәйесе.

# Бойчук Василий Сафронович
## Дәрәжәһе

* майор

# Бойчук Василий Сафронович
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (26.02.1958)
* Ленин ордены (26.02.1958)
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (15.08.1944)
* ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (5.06.1945, 20.09.1945)
* миҙалдар
# Бәйғәт

Бәйғәт йәки бәйғә (ғәр. بيعة‎) — ғәрәп телендә «килешеү», «ант», «тоғролоҡ анты» һ. б. аңлатҡан термин.

# Бәйғәт
## Конституцион-хоҡуҡи договор

Ислам илдәрендә — был ил идарасыһының юғары вәкәләтле орган — парламент менән үҙенең һайланыу һәм идара итеү шарттары тураһында конституцион-хоҡуҡи килешеүе, был үҙенә ҡабул ителгән йөкләмәләрҙә һәм уларҙы тормошҡа ашырыу өсөн ошо хоҡуҡтарҙан сығып эш итеүҙә сағыла. Конституция-хоҡуҡи килешеү хәҙерге донъя практикаһы өсөн яңы, ләкин ислам донъяһы өсөн органик һәм тәбиғи күренеш.

# Бәйғәт
## Суфыйлыҡта

Суфыйлыҡта уҡыусыһы (мөрит)) үҙенең уҡытыусыһына (мөршидкә) уға тоғро ҡаласаҡ һәм уның бөтә күрһәтмәләрен үтәйәсәк, тип ант итә. Бәйғәт ҡул бирешеү һәм суфый кейеме (хирҡә) һәм дәрүиш тажы тапшырып ҡабул ителә.
# Лельма

Лельма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Моша йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Лельма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002585
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000258
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбделнасир Көрмәнкәев

Әбделнасир Көрмәнкәев — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Әбделнасир Көрмәнкәев
## Биографияһы

Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Ҡара Табын улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы) Ыҫтамғол ауылында йәшәгән.
1812 йылда Ватан һуғышы башланғас, Верхнеурал өйәҙендә 6-сы кантон башҡорттарынан 14-се Башҡорт атлы полкы ойошторола. Был полк составында Әбделнасир Көрмәнкәев хеҙмәт итә.
1812 йылдың 8 октябрендә 14-се Башҡорт полкы Һаҡмар үҙәненән ҡуҙғала һәм Һамар ҡалаһы аша үтеп Түбәнге Новгородҡа килеп етә. 1813 йылдың ғинуарында Волынь губернаһына йүнәлә, ә шул уҡ йылдың майында Варшава герцоглығына барып етә. 1813 йылдың 26 сентябрендә полк Гисгибень ауылы, 27 сентябрҙә — Дона, 29 сентябрҙә һәм 1 октябрҙә — Плауден ауылы янындағы алыштарҙа һуғыша.
1813 йылдың 6 һәм 7 октябрендәә Лейпциг янындағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнаша.
1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнашҡан 1-се, 4-се һәм 5-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә. 30 һәм 31 октябрҙәге Дрезден өсөн хәл иткес алыштарҙа бигерәк тә 14-се һәм 4-се Башҡорт полктары ҙур ҡаһарманлыҡ күрһәтә.
1813 йылдың ноябрендә 14-се Башҡорт полкы Магдебургты блокадалауҙа ҡатнаша, ә шул уҡ йылдың декабрендә Кёльн ҡалаһына барып етә.
1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 14-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.

# Әбделнасир Көрмәнкәев
## Бүләктәре

* 3 дәрәжә Изге Анна ордены,
* «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалы,
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы.
# Анна Багряна

Анна Багряна (укр. Анна Багряна, Багрянцева Ганна Юріївна; 24 март 1981 йыл, Фастив, Киев өлкәһе) — Украина шағиры, прозаик, драматург һәм тәржемәсе. Тәржемәләре поляк, болгар, македон һәм рус тедәренән.

# Анна Багряна
## Китаптары

* «Соцветие слов» (Киев.: Просвита. — 2000, ISBN 966-7551-32-6),
* «Среди сиреневых снов» (Киев.: ЮАНА. — 2002, ISBN 966-95909-1-4),
* «Между богами и нами» (Киев.: ЮАНА. — 2005, ISBN 966-95909-4-9),
* «Прогулка по канату» (двуязычное украинско-польськое издание, Львов-Радом.: Каменяр. — 2008, ISBN 5-7745-1064-6),
* «Другие линии» (Киев.: Просвита. — 2009, ISBN 978-966-2133-20-2),
* «Заговор из любви» (Луцк.: Твердиня. −2011, ISBN 978-617-517-070-0).
* «Этимология крови» (Киев.: Факт. — 2008, ISBN 978-966-359-296-1),
* «Дивная такая любовь» (Киев.: Нора-друк. — 2010, ISBN 978-966-2961-53-9, в переводе на македонский — «Толку необична љубов». — Скопье.: Матица. — 2011, ISBN 978-608-10-0169-3),
* «Дошкуляка» (Киев.: Нора-друк. — 2012, ISBN 978-966-2961-90-4).
# Ингрид Кремер

Ингрид Кремер-Гульбин (нем. Ingrid Krämer-Gulbin, беренсе никахта Энгель-Кремер, нем. Engel-Krämer); 29 июль 1943({{padleft:1943|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:29|2|0}}) (81 йәш), Дрезден) — һыуға һикереү буйынса немец спортсыһы, өс тапҡыр олимпия чемпионы, 1962 йылда ике тапҡыр Европа чемпионы.

# Ингрид Кремер
## Биографияһы

Ингрид Кремер 1943 йылда Дрезденда тыуған. 1955 йылда һыуға һикереү менән шөғөлләнә башлай. 1960 йылда Римда Йәйге олимпия уйындарында Кремер өс метрлыҡ трамплиндан һәм ун метрлыҡ вышканан һыуға һикереү буйынса берләшкән Германия командаһы вәкиле булараҡ еңеү яулай. Үҙенең ҡаҙанышын 1962 йылда һыу спорт төрҙәре буйынса Европа чемпионатында ҡабатлай.
1964 йылғы Йәйге олимпия уйындарында Токиола Энгель-Кремер өс метрлы трамплиндан һикереүҙә йәнә еңеүсе була, шулай уҡ ун метрлыҡ вышканан һикереүҙә Америка спортсыһы Лесли Буштан ҡалып, көмөш миҙал яулай. Шулай уҡ 1968 йылда Йәйге олимпия уйындарында ҡатнаша. Ул Олимпия уйындары тарихында Пэт Мак-Кормиктан ҡала икенсе иң титуллы һыуға һикереүселәрҙән һанала.
Ингрид Кремер ике тапҡыр кейәүҙә була. 1963 йылда ул ауыр атлет Хайн Энгелгә сыға. 1965 йылда айырылышҡанға тиклем ул Энгель-Кремер фамилияһын йөрөтә. Айырылышҡандан һуң өс ай үткәс ул Гельмут Гульбинға кейәүгә сыға.
Спорт карьераһы тамамланғас, Ингрид Гульбин ГДР-ҙа һыуға һикереү буйынса тренер булып эшләй. Ул халыҡ-ара ярыштарҙың бер нисә миҙалсыһын тәрбиәләй, шул иҫәптән 1980 йылғы Олимпия чемпионкаһы Мартина Ешканы әҙерләй. Германия берләшкәндән һуң Гульбин эшен юғалта һәм банк хеҙмәткәре булып эшләй.
1960, 1962, 1963 һәм 1964 йылдарҙа Кремер ГДР-ҙың йыл спортсыһы титулына лайыҡ була. 1960 йылда уны Йыл спортсыһы тип ФРГ-ла таныйҙар. Шулай итеп ул Германияның ике өлөшөндә лә был наградаға лайыҡ булған берҙән-бер спортсы була. 1960 һәм 1962 йылдарҙа ул ГДР-ҙың «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» көмөш ордены, ә 1964 йылда — «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» алтын ордены менән бүләкләнә. 1975 йылда Ингрид Кремер йөҙөү буйынса донъя Дан Залына индерелә. 2011 йылда уны немец спортының Дан Залына индерәләр.
# Бургутка

Бургутка — Рәсәй йылғаһы. Ростав өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кундрючья йылғаһының һул ярына тамағынан 216 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бургутка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Северский Донец йылғаһы, йылға Калитва йылғаһы ҡушылған урындан башына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Северский Донец (һыу бассейнының Рәсәй бүлеге), йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400712107000014827
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001482
* Бассейн коды — 05.01.04.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Амёбалар

Амёбалар (лат. Amoeba, грек. αμοιβή — «үҙгәреү») — хәрәкәт иткәндә тән төҙөлөшөн үҙгәртә ала торған иң ябай төҙөлөшлө бер күҙәнәкле заттар. Amoebidae ғаиләһендәге микроскопик бер күҙәнәкле организмдар. Уларҙың даими формаһы юҡ, хәрәкәр иткәндә тән рәүеше үҙгәреп ялған аяҡтар барлыҡҡа килә һәм юғалала.
Ялған аяҡтар (псевдоподийҙар) − цитоплазма бүлтәймәләре ярҙамында хәрәкәтләнеп аҙыҡ эләктереүсе, тән формаһы тотороҡло булмаған бер күҙәнәкле организмнарны берләштерә. Псевдоподийҙарҙың формаһы, ҙурлығы, үрсеү ысулы амёбуларҙың мөһим билдәһе булып тора. Кәүҙә ҙурлыгы 15 -тән 700 мкм -ға ҡәҙәр. Бактерияләр, ваҡ һыу үҫемлектәре, иң ябай организмдар менән туҡланалар. Нигеҙҙә енесһеҙ юл, йәғни 2 өлешкә бүленеп үрсей. Тиҫкәре шарттарҙа тышҡы мөхиттә йәшәргә һәләтле стадиялар − цисталар барлыҡҡа килтерәләр. Тамыраяҡтар аҫ синыфының ҡайһы бер ирекле тереклек итеүсе төрҙәре (ҡабырсаҡлы амёбалар) ҡаты кабырсыҡтар бүлеп сығаралар йәки, ҡом бөртөктәрен беркетеп, үҙҙәренең шәрә цитоплазмалары тирәләй һаҡлағыс ҡатлам хасил итәләр.
Һәр ерҙә киң таралған: һыуҙа (А.протей), яр буйындаға ҡомда (ҡабырсаҡлы амёбалар − арцеллалар һәм дифлюгиялар). Шулай уҡ паразит амёбалар ҙа осорай. Кеше һәм хайуан организмындағы паразит амёбалар етди ауырыуҙар (амёба дизентерияһы һәм амёба менингоэнцефалиты) китереп сығарарға мөмкин.
# 1961 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1961 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Курск

Курск (рус. Курск) — Курск өлкәһенең үҙәге.

# Курск
## Мәғариф

* Курск дәүләт университеты
* Курск дәүләт медицина университеты

# Курск
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 7,5 | 9,5 | 18,9 | 28,1 | 32,6 | 36,5 | 37,2 | 38,8 | 30,9 | 26,8 | 17,7 | 10,2 | 38,8 |
| Уртаса максимум, °C | −3,6 | −3,2 | 2,5 | 12,3 | 19,6 | 23,0 | 25,1 | 24,2 | 17,5 | 10,2 | 1,8 | −2,6 | 10,8 |
| Уртаса температура, °C | −6,2 | −6,2 | −0,3 | 7,6 | 14,3 | 17,9 | 19,8 | 18,7 | 12,7 | 6,5 | −0,6 | −5,1 | 6,7 |
| Уртаса минимум, °C | −8,7 | −9 | −4 | 3,4 | 9,6 | 13,5 | 15,1 | 13,7 | 9,0 | 3,4 | −2,8 | −7,6 | 3,1 |
| Абсолют минимум, °C | −34,5 | −35,3 | −32,6 | −15,6 | −6,1 | 0,4 | 5,9 | 1,9 | −3,9 | −17,4 | −25 | −32,7 | −35,3 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 47 | 42 | 40 | 46 | 53 | 71 | 78 | 54 | 67 | 58 | 46 | 46 | 648 |
| Сығанаҡ: Погода и Климат ||||||||||||||

# Курск
## Транспорты

Курск — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
# Сухой Урей

Сухой Урей — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының һул ярына тамағынан 302 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сухой Урей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027827
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002782
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәбәп

Сәбәп (ғәр. سبب‎ [сәбәб] «сәбәп»; рус. Сабаб) — ислам кәләмендә: сәбәбе булғанда теге йәки был процесс йәки эш итеү килеп сыға.

# Сәбәп
## Сәбәптең асылы

Мосолмандарҙың инаныуҙары буйынса, Аллаһ теге йәки был сәбәптәр юлы менән яралта, ижад итә. Был сәбәптәр үҙенән-үҙе барлыҡҡа килтереүсе булып тормай, ә туранан-тура АллаҺ тарафынан идара ителә

# Сәбәп
## Бетеүҙәр

«Сәбәп» һүҙе «бетеү» мәғәнәһендә ҡулланылырға мөмкин. Ғәҙәттә, бетеүҙәр Ҡөрьәндән аяттар һәм төрлө доғалар яҙылған предметтарҙан ғибәрәт. Бындай «бетеүҙәр» уларҙың ниндәй маҡсат менән яҙылғанына күрә хәүеф менән янауы ла ихтимал. Бетеү таҡҡан һәр мосолман Аллаһ ихтыярынан тыш бер ни ҙә ҡылынмауын белергә тейеш. Ә әгәр Аллаһтың ҡөҙрәтенән һәм ихтыярынан тыш бетеү ниндәйҙер көскә эйә тип уйлаһа, ул иманһыҙлыҡҡа (көфөрлөк) бирелә.

# Сәбәп
## Бетеүҙәр
### Шарттары

Бетеүҙәр өс шарт булғанда рөхсәт ителә:
* Уларға Аллаһы Тәғәләнең һүҙҙәре, Аллаһы Тәғәләнең күркәм исем сифаттары, йәки доға яҙылырға тейеш.
* Ҡөрьән аяттары — ғәрәп телендә, ә доға теләгән бер аңлайышлы телдә булырға тейеш.
* Бетеү йөрөтөүсе Аллаһ ҡына ярҙам итәсәгенә, ә бетеү бары тик ярҙам сараһы ғына булып тора икәненә инанырға тейеш.
# Үрге Һарыбил

Үрге Һарыбил (рус. Верхний Сарабиль) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453382, ОКАТО коды — 80226837003.

# Үрге Һарыбил
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 270 | |
| 1959 | 101 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 75 | |
| 1979 | 29 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 22 | |
| 2002 | 26 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 23 | |
| 2010 | 22 | |

# Үрге Һарыбил
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Таҙлар): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 82 км
# 1782 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1782 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1782 MDCCLXXXII |
| Юлиан стилендә | 1781—1782 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2534—2535 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7290—7291 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5542—5543 ה'תקמ"ב — ה'תקמ"ג |
| Мосолман календары | 1196—1197 |
| Боронғо әрмән календары | 1231 ԹՎ ՌՄԼԱ |
| Ҡытай календары | 4478—4479 辛丑—壬寅 белая корова — чёрный тигр |
| Эфиопа календары | 1774—1775 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1838—1839 |
| - Шака самват | 1704—1705 |
| - Кали-юга | 4883—4884 |
| Иран календары | 1160—1161 |
1782 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Улыбердь

Улыбердь (Саева) — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Боровлянка йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Улыбердь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003415
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200341
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кейеков

Кейеков — башҡорт фамилияһы.
* Кейеков Мөхәмәтғәли Ғәбдессәлих улы (Ғәли Соҡорой) (1828—1889) — башҡорт шағиры һәм мәғрифәтсеһе.
* Кейеков Ғарифулла Мөхәмәтғәли улы (1861—1918) — башҡорт шағиры һәм яҙыусыһы.