yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сорым-Ярт

Сорым-Ярт — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нярым-Ярт йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сорым-Ярт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047512
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204751
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шәрипова Әҡлимә Мансур ҡыҙы

Шәрипова Әҡлимә Мансур ҡыҙы(1 ғинуар, 1927 йыл, Салауат районы, Ҡалмаҡтар ауылы - ?, Лағыр ауылы) - БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Шәрипова Әҡлимә Мансур ҡыҙы
## Хеҙмәт юлы

1946 йыл — Ҡаратаулы ауылында мәктәпте тамамлай. Шул уҡ йылда Мәскәүҙә П. И, Чайковский исемендәге консерваторияның вокал бүлегенә уҡырға инә. Уҡыуын тамамлағандан һуң Малаяҙға, район Мәҙәниәт йортона художество етәксеһе булып урынлаша. 1951 — 1986 йылдар — Лағыр ауыл клубы директоры. 1990 йыл — Мәскәүҙә III Бөтә союз вокалистары конкурсы лауреаты була.
# Саренго-Юган

Саренго-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полуй йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Саренго-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300033245
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303324
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юрибейто-Яха

Юрибейто-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 130 км.

# Юрибейто-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045567
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304556
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хмелевка (Аламбая ҡушылдығы)

Хмелёвка (Каменушка) — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аламбай йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Хмелевка (Аламбая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200300
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Супра (Кондинское районы)

Супра — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628233, ОКАТО коды — 71116924004.

# Супра (Кондинское районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Супра (Кондинское районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Туруп-Я (йылға)

Туруп-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кемпаж йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.

# Туруп-Я (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027452
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302745
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ворга-Шор (йылға)

Ворга-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ходата йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ворга-Шор (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034234
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303423
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Колодея

Колодея — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кобожа йылғаһының һул ярына тамағынан 172 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Колодея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000648
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үҙәк Африка Республикаһы

Үҙәк Африка Республикаһы — (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Соватова

Соватова — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гришина йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Соватова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021636
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202163
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пслух

Пслух — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мзымта йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пслух
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000312109100000806
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100080
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Имам Али мәсете

Имам Али мәсете (ғәр. حرم الإمام علي‎), шулай уҡ Али төрбәһе булараҡ билдәле — мәсет Ираҡта, Ән-Нәжәф ҡалаһында урынлашҡан. Шиғыйҙарар инаныуы буйынса мәсет Әҙәм һәм Нух пәйғәмбәрҙәр ҙә ерләнгән урын булып тора.

# Имам Али мәсете
## Тарихы

Мәсет башта иран хакимы Азуд әд-Доуле тарафынан төҙөлә һәм яҡынса 977 йылда хәҙрәте Али ибн Әбү Талип ерләнгән урын өҫтөндә асыла. Яна һәм 1086 йылда яңынан төҙөлә, 1358 йылда һәм XVI—XVII быуаттың беренсе яртыһында яңынан төҙөлә.
Мәсеттә XVIII быуаттың беренсе яртыһында Нәдир шаһ бойороғо менән яҙылған төрки телендәге шиғыр бар.

# Имам Али мәсете
## Тарихы
### Яңы тарихы

1991 йылдың мартындағы ихтилал ваҡытында унда йәшеренгән шиғый оппозиционерҙарын штурмлағанда Сәддам Хөсәйендең гвардеецтары имам Али мәсетенә ныҡ зыян килтерә. Һуңынан ул ике йыл дауамында, рәсми рәүештә ремонт өсөн ябыла.
Ираҡ һуғышы мәлендә мәсет янында бер нисә террористик акт эшләйҙәр.
# Төймәбаш

?Төймәбаш :
Бер йыллыҡ төймәбаш (Erigeron annuus) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Сәскәлеләр |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Астра сәскәләләр |
| Ғаилә: | Астралар |
| Ырыу: | Төймәбаш |
Латинса исеме :
Erigeron L., 1753 :
Төрҙәре :
400 яҡын :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 35803 NCBI 41574 |
Төймәбаш (лат. Erígeron, рус. Мелколепестник) — 400 төрҙө берләштергән астралар ғаиләһе; ҡый үләне.
Ҡарағай урмандарында, баҫыуҙарҙа, һөҙәклектәрҙә, сүпле ерҙәрҙә үҫәләр. 10-80 см оҙонлоҡтағы үҫемлектәр. Һабағы тура, ҡаты төклө. Япраҡтары сиратлашҡан, ҡырҙары шыма йәки тешле ситле. Сәскәләре тоноҡ зәңгәр, аҡһыл шәмәхә, алһыу төҫтә, кәрзиндәрендә, суҡ һамаҡ йәки һепертке һамаҡ сәскә төркөмөнә йыйылған; ҡырыйҙағы сәскәләре – тел һамаҡ, урталағылары – көпшә һамаҡ. Емеше - орлоҡса. Июнь-августта сәскә аталар. Орлоҡтан һәм вегетатив юл менән үрсейҙәр. Баллы үҫемлектәр.
# Агапонов Николай Нефёдович

Агапонов Николай Нефёдович (укр. Микола Нефедович Агапонов; 9 апрель 1940 йыл) — СССР һәм Украина ғалимы, техник фәндәр кандидаты (1985), ауыл хужалығы фәндәре докторы (2005), профессор; Украинаның урман хужалығы академияһының мөхбир ағзаһы, Ҡырым Фәндәр академияһының ассоциацияланған ағзаһы.

# Агапонов Николай Нефёдович
## Биографияһы

Николай Нефёдович Агапонов 1940 йылдың 9 апрелендә Силәбе өлкәһенең Троицк ҡалаһында тыуған.

# Агапонов Николай Нефёдович
## Биографияһы
### Белеме

1969 йылда Воронеж урман техник (хәҙерге Воронеж дәүләт урман техник университеты) институтын «Урман сәнәғәте машиналары һәм механизмдары» һөнәре буйынса тамамлап, «инженер-механик» квалификацияһына эйә була.
1984 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 2005 йылда ауыл хужалығы фәндәре докторы ғилми дәрәжәһе бирелә. Диссертация Милли Украина урман техник университетында яҡлана.

# Агапонов Николай Нефёдович
## Биографияһы
### Эшмәкәрлеге

1975—1981 йылдарҙа Николай Агапонов кесе ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшләй, 1981—1994 йылдарҙа — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1994—1999 йылдарҙа Ҡырым тау-урман ғилми-тикшеренеү станцияһында төп ғилми хеҙмәткәр була. 1999—2000, 2004—2006 йылдар осоронда ошо уҡ ғилми-тикшеренеү станцияһы директоры була. 2006—2007 йылдарҙа — Украинаурман хужалығы һәм аргоруманмелиорация ғилми-тикшеренеү институтының баш ғилми хеҙмәткәре (Харьков).
2007—2011 йылдарҙа Украинаның Биоресурстар һәм тәбиғәтте файҙаланыу Милли университетының (Симферополь) Ҡырым агротехник университеты көньяҡ филиалында педагогик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. «Урман хужалығы эштәре механизацияһы», «Һаҡлаусы урман үҫтереү», «Урман мелиорацияһы», «Урманагроландшафттар», «Урманды рекреацион файҙаланыу», «Урман сәйәсәте» дисциплиналарынан уҡыта, квалификациялы бакалавр һәм специалист кимәленән — «Урман хужалығы». 2004 йылдан аспирантура етәкләй, бер нисә фән кандидаты әҙерләгән.
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре — ташлы ерҙә һәм тау шарттарында урманмелиорация эштәрен механизациялау:
* тупраҡ тәрәндән йомшартҡанда уның деформацияһын билдәләү ;
* тупраҡты эшкәртеү ҡоралдары һәм ҡорамалдарында эшсе органдарҙың туҙыуын тикшереү;
* орлоҡтарҙы үлсәү, үҫемлектәрҙе ултыртыу, тупраҡтан таштарҙы айырыуҙа ҡулланылған ҡорамалдар һәм машиналар өсөн эш органдары һәм ҡулайламалар эшләү.

# Агапонов Николай Нефёдович
## Ғилми эшмәкәрлеге

250-нән ашыу ғилми хеҙмәт һәм 5 монография, шулай уҡ бер нисә уйлап табыу һәм патент авторы.

# Агапонов Николай Нефёдович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2000 йыл - «Ҡырым автономиялы республикаһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре»
* 2009 йыл — «Украинаның атҡаҙанған уйлап табыусыһы».
# Root Capital

Root Capital — Африканың һәм Латин Америкаһының ярлы һәм экологик яҡтан насар булған райондарҙа эшләгән коммерциялы булмаған Америка социаль инвестициялар фонды. Ҙур булмаған фермерҙар һәм уларҙың берләшмәләре өсөн оҙайлы социаль, экономик һәм экологик тотороҡлоҡто башҡарған ауыл хужалыҡ компанияларыны инвестициялар яһауҙа шөғөлләнә. Root Capital фермер ассоцияцияларына һәм кооперативтарға, үҫеп барған һәм ҙур булмаған агросәнғәт компанияларына оҙайлы һәм ҡыҫҡа ваҡытлы кредиттар бирә, әлеге һәм киләсәк клиенттарҙы уҡыта, фермарҙарҙы эштең экологик ысулдарына этәрә, уларға үҫтергән уңышты яҡшы һатырға ярҙам итә.
Root Capital 1999 йылда Ecologic Finance (Ecologic Development Fund филилалы) кеүек нигеҙләнә, 2000 йылда ҡәһүә һәм кардамон үҫтергән Гватемалағы кооперативҡа тәүге ссуда бирә. Оҙаҡламай Коста-Рика, Мексика һәм Панама илдәре фермерҙары был фондтың клиенттары була. «Starbucks» корпорацияһы — Root Capital кредиттарын гарантиялаған тәүге компния, ә абруйлы «The Wall Street Journal» гәзите фонд тураһында тәүге битендә яҙа. 2002 йылда Root Capital Перу ҡәһүә кооперативына кредит биреп, Көньяҡ Америка баҙарына сыға, «Green Mountain Coffee Roasters» корпорацияһы фондтың тәүге корпоратив инвесторы була.
2004 йылда Root Capital Руанда ҡәһүә кооперативына кредит биреп, Африка баҙарына сыға, 2006 йылда Мексика һәм Үҙәк Америка фермерҙары өсөн уҡытыу программаһын башлай, шулай уҡ коммерциялы булмаған ойошма кеүек рәсми рәүештә теркәлә (фондтың исеме EcoLogic Finance-тан Root Capital-ға үҙгәрә). 1999 һәм 2012 йылдар араһында Root Capital 2,6 миллиондан артыҡ хужалыҡ өсөн 436 миллион долларға тиң булған кредиттар бирә (2015 йылға ҡарата ойошманың кредит портфеле 740 миллион долларҙан аша).
2007 йылда Уильям Фут Ashoka Global Fellowship ойошмаһынан йәш социаль эшҡыуар премияһын еңә, 2008 йылда Social Venture Network компанияһынан социаль инвестициялар өсөн премия ала. 2009 йылда Root Capital Financial Times гәзитенән һәм Халыҡ-ара финанс корпорацияһынан премия ала. Root Capital ойошмаһын айырым кешеләр һәм ҙур социаль фондтар (Билл һәм Мелинда Гейтс фонды, Шәхси сит ил инвестициялар корпорацияһы, Mulago Foundation, Jasmine Social Investments һәм Peery Foundation) финанслай. Charity Navigator тикшереү ойошмаһы Root Capital компанияһын дүрт йондоҙға (максималь рейтинг) билдәләй.
Root Capital 2012 йылда Латин Америкаһының һәм Африканың ауыл төптәрендә ҡатын-ҡыҙҙарға алға барырға ярҙам иткән Women in Agriculture Initiative программаһын башлап ебәрә.
# Ҡунафин

Ҡунафин — башҡорт фамилияһы.
* Ҡунафин Ғиниәт Сафиулла улы (1946 й.т.) — башҡорт әҙәбиәте ғалимы, филология фәндәре докторы.
* Ҡунафин Мөнир Сәхиулла улы (1971 й.т.) — башҡорт журналисы, шағир.
# Ҡуртамыш районы

Ҡуртамыш районы — Рәсәйҙең Ҡурған өлкәһе административ-территориаль берәмеге (район) һәм муниципаль берәмек (муниципаль район).
Административ үҙәге — Ҡуртамыш ҡалаһы.

# Ҡуртамыш районы
## Географияһы

Район Ҡурған өлкәһенең көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм Ҡаҙағстан, шулай уҡ Ҡурған өлкәһенең Сиҙәм, Әлмән, Мишкә, Юрғамыш, Кетовский, Притобольный, Звериноголовский райондары менән сиктәш.

# Ҡуртамыш районы
## Тарих

1924 йылда район Урал өлкәһе составында ойошторолған. 1934 йылда яңы төҙөлгән Силәбе өлкәһенә, 1943 йылда — Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Ҡуртамыш районы
## Халыҡ
### Урбанизация

Ҡала шарттарында (Куртамыш ҡалаһында) район халҡының 56,95 проценты йәшәй .

# Ҡуртамыш районы
## Халыҡ
### Милли составы

2010 йылдың халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса: урыҫтар — 95,2 %, ҡаҙаҡтар — 2,5 %.

# Ҡуртамыш районы
## Территориаль ҡоролошо

Административ-территориаль ҡоролош сиктәрендә районға административ-территориаль берәмектәргә бүленгән: 1 район буйһоноуындағы ҡалаһы һәм 15 ауыл советы бар.
Муниципаль ҡоролош сиктәрендә, шул исемдәге муниципаль районға 16 муниципаль берәмек, шул иҫәптән 1 ҡала биләмәһе, 15 ауыл биләмәһеинә.Невозможно определить количество столбцов2004 йылдың 6 июлендә Ҡурған өлкәһе № 419 законына ярашлы районға муниципаль район статусы бирелгән, уның территорияһында 21 муниципаль берәмек хасил була: 1 ҡала һәм 20 ауыл биләмәһе (ауыл советтары).

# Ҡуртамыш районы
## Территориаль ҡоролошо
### Тораҡ пункттар

Ҡуртамыш районында 59 ауыл бар.Невозможно определить количество столбцов

# Ҡуртамыш районы
## Иҡтисад

Район иҡтисадының нигеҙен ауыл хужалығы етештереүе тәшкил итә. Ауыл хужалығы продукцияһы етештереү күләме буйынса иң ҙур район предприятиелары — яуаплылығы сикләнгән «Заготсервис» һәм яуаплылығы сикләнгән «Байраҡ» йәмғиәте. — Сәнәғәт предприятиелары — ЯСЙ «Кормовик» һәм «Виола».
# Сольба (Сабля ҡушылдығы)

Сольба — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сабля йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Сольба (Сабля ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000004186
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000418
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вершаут

Вершаут — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/647/104 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Вершаут
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035703
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003570
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Исакович Рахиль Семёновна

Рахи́ль Семёновна Исако́вич (ҡыҙ фамилияһы- Мангубиҙар 1866, Рәсәй империяһы, Одесса — 1930, СССР) — йәмәғәт эшмәкәре, хәйриә эшмәкәрлегенә һәм Одессала ҡараим ҡатын-ҡыҙҙары мәғарифы үҫешенә тос өлөш индергән.

# Исакович Рахиль Семёновна
## Биографияһы

1866 йылда Одессала Мангубиҙарҙың ҡараим ғаиләһендә тыуған. Одесса ҡатын-ҡыҙҙар ҡаҙна гимназияһында белем алған. Уның эшмәкәрлегенең төп маҡсаты-дин һәм милләт айырмалығына ҡарамай ярлы ҡараимдарҙы һәм башҡа аҙ тәьмин ителгән ватандаштарын ҡурсалау. Шулай уҡ ярлы ата-әсәләрҙең балаларына ярҙам итеп, халыҡ мәғарифы ихтыяждарына күп ваҡыт һәм аҡса бүлгән. Ирекле иғәнәләр һәм хәйриә кисәләренән килем йыйыу арҡаһында ул педагогтар Е. З. Каплановская һәм А. М. Телал менән берлектә 1903 йылда ҡыҙҙар өсөн мәктәп аса. 1906 йылда, уҡыу йорто юғары абруйға эйә булғандан Һуң, был мәктәп Исакович тәҡдиме буйынса малайҙар өсөн йәмәғәт училищеһы менән берләштерелә, ике енесле балалар өсөн училище статусын ала. Училище тураһында туранан-тура хәстәрлек күреүҙән тыш, Исакович һәр тәрбиәләнеүсенең яҙмышында ҡатнаша: йыйылған аҡсаға уҡыусылар башҡа уҡыу йорттарында (профессиональ мәктәптәрҙә, гимназияларҙа, акушерлыҡ курстарында һ. б.) уҡыуын дауам итә алған. Уҡыусыларҙы кәрәкле уҡыу әсбаптары менән тәьмин иткән, сығарылыш уҡыусыларын төрлө учреждениеларға эшкә урынлаштырышҡан.
Уның туранан-тура ҡатнашлығында «Одесса ҡараим хәйриә йәмғиәте» һәм «Одесса ҡараим хәйриә йәмғиәте» общинаһы ҡарамағында «Ярлы ҡыҙҙарға ярҙам аҡсаһы (пособие) ҡатын-ҡыҙҙар түңәрәге» ойошторола, ул 1907 йылда "Одесса ҡатын-ҡыҙҙар ҡараим хәйриә йәмғиәте"тип үҙгәртелә. Йәмғиәттең маҡсаты булып «Одесса ҡалаһының ярлы ҡараим ҡыҙҙарына белем алыу һәм һөнәрселек белеме алыу өсөн аҡса менән тәьмин итеү» тора: ҡараим ҡыҙҙарын профессиональ мәктәптәргә һәм оҫтаханаларға билдәләү, китаптар, аяҡ кейеме менән тәьмин итеү, мәктәптән тыш белем биреүгә булышлыҡ итеү һ. б. Р. С. Исакович, йәмғиәт 1920 йылда бөтөрөлгәненә тиклем, уның рәйесе була. 1907 йылда Одесса ҡараим йәмғиәте, уның эшмәкәрлеген лайыҡлы баһалап, Станислав таҫмаһында күкрәккә тағылған алтын миҙалға тәҡдим ителә. 1914 йылда «Ҡараим ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәтенең яралы яугирҙәрҙең ғаиләләренә ярҙам күрһәтеү комитеты»н булдырыу инициативаһы менән сығыш яһай, уның рәйесе була.

# Исакович Рахиль Семёновна
## «Ҡараим бүлмәһе»

1893 йылда Р. С. Исакович беренсе тапҡыр ҡараим этнографик экспозицияһын ойошторорға маташа. Одессала үткән Ҡырым-Кавказ тау клубы күргәҙмәһе сиктәрендә ул одесса ҡараимдары араһында йыйылған боронғо әйберҙәрҙән торған "Ҡараим бүлмәһе"н тәҡдим итә. Экспозицияны асыуҙа клуб идараһы рәйесенең иптәше (урынбасары) профессор С. И. Иловайский ярҙам итә. Ул күргәҙмә тураһында ҙур булмаған белешмә мәҡәлә яҙа һәм 42 экспонаттың исемлеген төҙөй. Әйберҙәр коллекцияһы беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған. Р. С. Исаковичтың ире С. И. Исакович күргәҙмә ойоштороуы уңайынан, үҙ эсенә ҡараим этнографияһы буйынса ҡыҫҡаса мәғлүмәттәр һәм экспонаттарҙың тасуирламаһын һыйҙырған «Ҡараимдар тураһында ике һүҙ» исемле брошюра сығарыла. Шулай итеп «Ҡараим бүлмәһе» беренсе тапҡыр Одесса йәмәғәтселегенә ҡараимдарҙың көнкүреше һәм йолалары тураһында һөйләгән.
# Керь-Ю (Ёртом ҡушылдығы)

Керь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ёртом йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Керь-Ю (Ёртом ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004719
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0