yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иҫке Ҡыйышҡы ҡурғандары

Иҫке Ҡыйышҡы ауылы янындағы Сармат ҡурған ҡәберлеге — Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы Иҫке Ҡыйышҡы ауылының (рус. Старые Киешки) көньяҡ‐көнсығыш ситендә Ағиҙел йылғаһының һул ярында ҡалҡыу урында урынлашҡан. Сармат мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы.

# Иҫке Ҡыйышҡы ҡурғандары
## Өйрәнеү тарихы

Был ҡәберлекте тикшереүҙе 1934 йылда Өфө-Иҫке Ишембай тимер юлы линияһы төҙөлөшө трассаһында эшләүсе Матди мәҙәниәт тарихы дәүләт академияһының Өфө археология экспедицияһы башлай. Ҡурған ҡәберлеге П. Д. Дмитриев һәм К. В. Сальников тарафынан асыла һәм өйрәнелә. Шул уҡ йылда 15 өйөм иҫәпләнгән ҡурғандар төркөмөнән бер IX ҡурған ҡаҙыла. Ҡаҙыныуҙар авторы П. А. Дмитриев уны б.э. тиклем IV—V бб. иртә сармат мәҙәниәте ҡомартҡыһына ҡарауын раҫлай. 1957—1960 йылдарҙа ғалим-археолог М. Х. Садиҡова тикшерә. Шул уҡ ваҡытҡа ҡараған тағы дүрт ҡурған (XI, XIII, XIV, XX) ҡаҙыла.
Иҫке Ҡыйышҡы ауылы янындағы иртә сармат мәҙәниәт ҡомартҡылары ҡурғанлы ҡәберлектәрҙән тора, Башҡортостан территорияһында ҡурғандар аҙ өйрәнелгән. Ҡәберлектәр Ағиҙел йылғаһының һул ярының икенсе киртләсендә урынлашҡан 20 өйөмдә тора (диаметрә 18—30 м, бейеклеге 0,1—2,1 м), һигеҙе (150 ҡәбер) өйрәнелгән. Ҡурғандар баҫыуҙа, зыярат һәм көтөүлектә, ауыл урамында һәм баҡсаларҙа урынлашҡан.
Ҡайһы бер ҡурғандар элекке ундағы барған төҙөлөштәр (XII, XIII, XIV, XX) һәм хәҙерге ерләүҙәр (III—XIV) тарафынан боҙолған. Беренсе сиратта колхоз тарафынан юлдар һалғанда (XI, XX), колхозсыларға өҫтәмә рәүештә шәхси баҡсаларға бүлеп бирелгән участкаларға ингән ҡурғандарҙа (XIII, XIV) ҡаҙыныу эштәре башлана. Ҡурған өйөмдәрен асыу өлөшләтә бульдозер ярҙамында башҡарыла. XIII ҡурған ҡул менән түңәрәк траншея ысулы менән ҡаҙыла.

# Иҫке Ҡыйышҡы ҡурғандары
## Тасуирламаһы

Ерләү ҡоролмалары тура мөйөшлө, овал формаһындағы, ҡайһы ваҡыт баҫҡыслы, көпләнгән ҡәбер соҡорҙарынан ғибәрәт. Мәйеттәр салҡан һалып, баштары менән башлыса көньяҡҡа ҡаратып ерләнгән. Ерләнгән кешеләрҙең енесе һәм йәше шартлы рәүештә билдәләнә: һөйәктәренең ҙурлығы буйынса (баланыҡы һәм оло кешенеке) һәм йыһаздар составы буйынса. Ғәҙәттә ир заты ҡәберҙәрендә — ҡорал (тимер ҡылыстар, бысаҡтар, хәнйәрҙәр, һаҙаҡ ырғаҡтары, тимер һәм бронза уҡ башаҡтары), эш ҡоралдары (тимер бырау, ҡасауҙар, арҡыры балталар), ат егеү кәрәк‐ярағы (тимер ауыҙлыҡтар); ҡатын‐ҡыҙҙыҡында биҙәүестәр (быяла, лигнит, мәрйен муйынсаҡтар, бронза суҡтар, һырғалар), көнкүреш әйберҙәре (бронза көҙгөләр, таш иген онтағыстар) осрай. Шулай уҡ ҡорбан ителгән хайуан һөйәктәре табылған. Тик X һәм XV ҡәберлеге ҡурғандары айырылып тора. Беренсе ҡурғанда уртала ҡатын-ҡыҙ ерләнгән, башҡа ерләнгәндәр араһында ҡатын-ҡыҙҙар, балалар ҡәберҙәре, ир-аттыҡы тик берәү генә. Икенсе ҡурғанда өйөмдө алты һуғышсының ҡәбере биләй. Күрәһең, был ҡурған-ҡәберлектәр ниндәйҙер ғәҙәттән тыш осраҡ. Ҡомартҡы Сармат мәҙәниәте ҡәбиләләренең Көньяҡ Уралға күсеп ултырыу процесын сағылдыра.
# Петр һәм Павел сиркәүе (Старочеркасск)

1751|Приделы=Иоанн Яугир хөрмәтенә |Commons=Church of Saints Peter and Paul in Cherkassk}}
Изге апостолдар Петр һәм Павел сиркәүе— Старочеркасск станицаһындағы (Совет урамы, 27-се йорт) Изге апостолдар Петр һәм Павел хөрмәтенә ҡуйылған өс бүлекле православие сиркәүе.
Черкасскиҙағы бәләкәй генә Петр һәм Павел сиркәүе сиркәүе 1692 йылда тарихҡа ингән. 1744 йылдағы ҡалалағы янғындан һуң император Елизавета Петровна 1749 йылда урындағы атаман Данил Ефремовҡа яңы ғибәҙәтхана төҙөү өсөн ун ташсы һәм штукатур ебәргән. Улар бик тиҙ арала сиркәү төҙөүҙе башҡарып сыҡҡан. 1751 йылда Иоанн Яугир хөрмәтенә сиркәүҙә тәүге ғибәҙәт ҡылыу үткәрелгән.
Совет осоронда сиркәү ябылған һәм ныҡ ҡаҡшаған. 1970-се йылдарҙа бинаның торошо бик мөшкөл хәлдә булған: сиркәүҙең көмбәҙе һәм ҡанаты бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан, ә ҡыңғырауҙар манараһы һүтелгән. 1975 йылда Петр һәм Павел сиркәүен аяҡҡа баҫтырыу башланған, әммә финанслау етерлек булмағанлыҡтан, төҙөлөш туҡталып ҡалған. 2004 йылда өлкә хакимиәте биргән аҡсаға сиркәүҙе тергеҙеү эштәре йәнләнгән. 2008 йылға ҡарата инде биҙәү эштәренең ҙур өлөшө эшләнеп бөткән.
Был эшләүсе сиркәү Бында Старочеркасск музей-ҡурсалау хеҙмәткәрҙәре туристар өсөн экскурсиялар ойошторалар..
# Лекваж (Ай ҡушылдығывожи)

Лекваж — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Айвож йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Лекваж (Ай ҡушылдығывожи)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012181
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001218
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кашуб теле

Кашуб теле (шулай уҡ помор теле, померан теле; кашуб. kaszëbsczi jãzëk, pòmòrsczi jãzëk, kaszëbskô mòwa, kaszëbskò-słowińskô mòwa) — лехит төркөмсәһенә ҡараған көнбайыш славян теле, кашубтарҙың милли теле. Гданьск тирәләрендә киң таралған. Хәҙерге ваҡытта кашуб телен 150 мең тирәһе кеше белә, уларҙан 52 мең тирәһе ул телдә өйҙә һөйләшә.
Кашуб теленә иң яҡын тел — поляк теле, кашуб теленең төп лөғәте поляк теленекеһе менән оҡшаш тиерлек. Кашуб теленең үҙенсәлеге — боронғо прус һәм немец телдәренән алынған һүҙҙәр (кашуб лөғәтенең яҡынса 5 проценты немец сығышлы). Баҫым ҡағиҙәләре һәм һуҙынҡы өндәрҙең бик көслө редукцияһы ла кашуб теленең төп үҙенсәлектәре булып һанала. Кашуб ерҙәренең көньяғында, поляк телендә кеүек, баҫым беренсе ижеккә төшә, ә төньяғында уртаҡ баҫым ҡағиҙәләре юҡ.
# Бәкеров Әхәт Барый улы

Бәкеров Әхәт Барый улы (17 февраль 1952 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе һәм юғары мәктәп ветераны, ғалим-табип-гематолог, йәмәғәтсе. 1997 йылдан Өфө хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты директоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2012), медицина фәндәре докторы (1996), профессор (1996). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2002), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1995) һәм атҡаҙанған фән эшмәкәре (2005). Башҡортостан Республикаһының 4-се (2008—2013) һәм 5-се (2013—2018) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Бәкеров Әхәт Барый улы
## Биографияһы

Әхәт Барый улы Бәкеров 1952 йылдың 17 февралендә Башҡорт АССР-ның Дәүләкән районы Сапай ауылында тыуған.
1975 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай һәм шунда эшкә ҡалдырыла. 1979 йылдан Өфө ҡалаһындағы 13-сө дауаханала гематология бүлегендә, 1984 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында эшләй.
* 1989 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡытыусы,
* 1992 йылдан — институт проректоры.
* 1997 йылдан — Өфө хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты директоры, бер үк ваҡытта — БДМУ-ның дипломдан һуң белем биреү институттың терапия кафедраһы мөдире.
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Президиумы ағзаһы, «Медицина труда и промышленная экология» һәм «Медицинский вестник Башкортостана» журналдарының редколлегия ағзаһы, 1998 йылдан Башҡортостан Республикаһы Терапевтар ассоциацияһы рәйесе.

# Бәкеров Әхәт Барый улы
## Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары

Ғилми тикшеренеүҙәре иммунодиагностика буйынса яңы алымдар эшләү менән бәйле, шулай уҡ киҫкен һәм оҙайлы лейкоз сирен өйрәнеүгә бағышланған. Уның етәкселегендә лимфопролиферирлы һәм профессиональ ауырыуҙарҙың бер өлөшөн дауалағанда ҡулланырлыҡ яңы иммунохимик алымдар индерелгән.

# Бәкеров Әхәт Барый улы
## Хеҙмәттәре

400-гә яҡын ғилми хеҙмәт һәм 20-гә яҡын уйлап сығарыу авторы, шулар иҫәбендә:
* Состояние сердечно-сосудистой системы у больных гемобластозами. Уфа, 2003 (соавт.);
* Поражение печени химическими веществами (функционально-метаболические нарушения, фармакологическая коррекция). Уфа, 2007 (соавт.);
* Оксиметилурацил. Уфа: Дар, 2001 (соавтор).
* Клиническое значение линейно-адгезивного фенотипа лимфопролиферативных заболеваний. Уфа: Уфимский полиграфкомбинат, 2004 (соавтор).
* Множественная миелома. Уфа: Гилем, 2004 (соавтор).
# Абдуллин Фәтих Саҙрый улы

Абдуллин Фәтих Саҙрый улы (24 август 1924 йыл — 10 август 2007 йыл) — журналист. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1959 йылдан СССР-ҙың Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1994). 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1980).

# Абдуллин Фәтих Саҙрый улы
## Биографияһы

Фәтих Саҙрый улы Абдуллин 1924 йылдың 24 авгусында БАССР‑ҙың Йылайыр кантоны Иҙәш-Бикбирҙе ауылы, хәҙер — БР‑ҙың Ейәнсура районы Иҙәш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1956 йылда Ташкент педагогия институтын тамамлаған.
1947—1954 йылда БАССР‑ҙа һәм Үзбәк ССР‑ында комсомол эшендә хеҙмәт итә, 1954 й. алып «Ташкентская правда» («Ташкент хәҡиҡәте»; Ташкент).
1962—1994 йылдарҙа «Башҡортостан» гәзите хеҙмәткәре.
Республика яҙыусылары, журналистары тураһында мәҡәләләр циклы һәм Бөйөк Ватан һуғышы батырҙары тураһында очерктар авторы.

# Абдуллин Фәтих Саҙрый улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1980).
* Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1994).
# Ярасюрмы-Яха

Ярасюрмы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэнуй-Еуо йылғаһының һул ярына тамағынан 167 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Ярасюрмы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044379
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304437
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғәбитова Тамара Зәйләғи ҡыҙы

Ғәбитова Тамара Зәйләғи ҡыҙы (10 май 1937 йыл) — уҡытыусы, БАССР-ың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1987)

# Ғәбитова Тамара Зәйләғи ҡыҙы
## Биографияһы

Тамара Зәйләғи ҡыҙы Ғәбитова 1937 йылдың 10 майында БАССР-ҙың Маҡар районы (хәҙер Ишембай районы) Әптек ауылында тыуған. 1958 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.

# Ғәбитова Тамара Зәйләғи ҡыҙы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* 1960 йылда — Аҫҡар мәктәбендә математика уҡытыусыһы
* 1961 һәм 1966—1979 йылдарҙа — Иҫке Собханғол мәктәбе уҡытыусы
* 1963 йылдан — Белорет ҡалаһында мәктәп-интернат, киске мәктәп уҡытыусыһы
* 1979, 1987—1992 йылдарҙа — Өфө ҡалаһының 24-се мәктәбе уҡытыусыһы
* 1983 йылдан — Күгәрсен районы Мораҡ ауылының 1-се мәктәбе уҡытыусыһы
* 1987 йылдан — Хәйбулла районы Аҡъяр ауылының 2-се мәктәбе уҡытыусыһы

# Ғәбитова Тамара Зәйләғи ҡыҙы
## Ғаиләһе

Ире — Ғәбитов Исмәғил Әхмәҙулла улы, дәүләт эшмәкәре. Ғәбитовтар өс ул тәрбиәләп үҫтерә:
* Ғәбитов Азат Исмәғил улы — Өфө дәүләт нефть техник университетының «Төҙөлөш ҡоролмалар» кафедраһы профессоры.
* Ғәбитов Илдар Исмәғил улы — техник фәндәр докторы, профессор, Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры.
* Ғәбитов Наил Исмәғил улы — медицина фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы

# Ғәбитова Тамара Зәйләғи ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1987)
# Варовая

Варовая — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Салым (Кесе Салымсук) ҡылымығының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Варовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115200051925
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205192
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сира-Ты-Вис

Сира-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сира-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065711
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006571
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пушкин һәйкәле (Харьков)

Харьковта А.С. Пушкин һәйкәле —Харьковта Шиғриәт майҙанында уның Пушкин урамына сыҡҡан яғында А.С. Пушкиндың бронза бюсы. 1904 йылдың май айында төҙөлгән. Скульпторы Б. В. Эдуардс.

# Пушкин һәйкәле (Харьков)
## Һәйкәл тарихы

Пушкиндың тыуыуының 100 йыллыҡ юбилейы 1899 йылда Рәсәй империяһында ҙур ҡолас менән үтә. Был ваҡиға айҡанлы Харьковта Немец урамы Пушкин урамы тип үҙгәртелә. Пушкин һәйкәлен ҡороу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Уның өсөн ҡала ҡаҙнаһында аҡса ҡапыл ғына булмай, шуға күрә һәйкәл тик биш йылдан һуң ғына барлыҡҡа килә. Бюстың авторы булып скульптор Б.В. Эдуардс тора.
Башта һәйкәлде Сергиев майҙанында ҡуйырға ҡарар ителә, әммә Санкт-Петербург<тан ҡаланың үҙәгендә урын табыу тураһында күрһәтмә килә. Һөҙөмтәлә һәйкәл Театр скверы башында урынлаштырыла. Һәйкәл асыу тантанаһы 1904 йылдың майында үтә.
1909 йылға скверҙың ҡапма-ҡаршы яғында шул уҡ авторҙың Гоголь һәйкәле ҡуйыла.

# Пушкин һәйкәле (Харьков)
## Һәйкәл композицияһы

Ҡоролма дүрт ҡырлы аҫҡа ҡарай киңәйгән гранит постаментта бронза бюстан ғибәрәт.

# Пушкин һәйкәле (Харьков)
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Һәйкәл ҡуйылғандан һуң биш ай үткәс, 1904 йылдың 31 октябрендә Украина халыҡ партияһы нигеҙендә барлыҡҡа килгән «Украина оборонаһы» террористик төркөмө украин милли сәйәси эшмәкәре Николай Михновский етәкселегендә һәйкәлде шартлатырға маташа.. Шартлау һөҙөмтәһендә бюст зыян күрмәй, тик постаменттың өлөшө кителеп төшә.
* Пушкин һәйкәле рус әҙәбиәтен һәм шиғриәтен һөйөүселәрҙең ижади саралар үткәреү өсөн яратҡан урыны булып тора. 2000 йылда һәйкәл янында Украинала рус телен һаҡлап ҡалыу буйынса йыш ҡына митингтар үтә.
# Юламан ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Юламан ауыл Советы — Ауырғазы районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе. Почта индексы — 453480.ОКАТО коды — 80205880000. 1993 йылда булдырылған.

# Юламан ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

1993 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1993 йылдың 29 мартындағы 6-2/123-сө һанлы «Ауырғазы районында Юламан ауыл Советын булдырыу тураһындағы» Указы сыға. Унда ҡарар ителә:
* 1. Ауырғазы районында Юламан ауыл Советын булдырырға, административ үҙәген Юламан ауылында урынлаштырырға. Ауыл Советы аппаратын тотоу өсөн аҡсаны район бюджетынан алырға.
* 2. Юламан ауылын, Алексеевка, Культура, Никольский ҡасабаларын, Талбазы ауыл Советы составынан сығарып, Юламан ауыл Советы составына индерергә.
* 3. Юламан һәм Талбазы ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1 5). Ауырғазы районы буйынса а) түбәндәге юлдар бар:
   Юламан ауыл Советының Юламан, Алексеевка, Культура, Никольский ауылдарын Талбазы ауыл Советы составына индерергә. Талбазы ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Ауыл Советы 2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Яңы Кәлсер ауыл Советы, Талбазы ауыл Советы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).
# Кесе Пиярга

Кесе Пиярга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пиярга йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Пиярга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067630
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006763
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кольтауко

Кольтауко (исп. Coltauco) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 3536 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 224,7 км². Халыҡ һаны — 17121 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 76,19 кеше/км².

# Кольтауко
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 39 саҡрым (37 км) көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Алуэ коммунаһы;
* көнсығышта — Доньиуэ коммунаһы;
* көньяҡ-көнсығышта — Коинко һәм Сан-Висенте-де-Тагуа коммунаһы;
* көнбайышта — Пеумо коммунаһы.

# Кольтауко
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 17121 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 11242 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 65,66 |
| | Ауыл халҡы | 5879 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 34,34 |
| | Ир-егеттәр | 8656 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 50.55 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 8465 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 49.44 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 76,19 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 2,02 |

# Кольтауко
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Кольтауко (ҡасаба) — 3536 кеше
* Лорето-Молино(ҡасаба) — 2200 кеше
* Ринконада-де-Парраль(ҡасаба) — 1246 кеше
* Парраль-де-Пурен(ҡасаба) — 1222 кеше
# Баҙыҡов Рәшит Ғәзиз улы

Баҙыҡов Рәшит Ғәзиз улы (20 июль 1932 йыл) — ғалим-табип-онколог. 1960 йылдан Республика клиник онкология диспансеры табибы, 1966 йылдан — бүлек мөдире, бер үк ваҡытта 1968—1976 йылдарҙа Башҡорт АССР‑ы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының штаттан тыш баш онкологы. Медицина фәндәре докторы (2000). РСФСР‑ҙың (1985) һəм Башҡорт АССР‑ының (1975) атҡаҙанған табибы, СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1973). Рәсәйҙең Дуҫлыҡ (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев (2012) ордендары кавалеры. Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (1994).

# Баҙыҡов Рәшит Ғәзиз улы
## Биографияһы

Рәшит Ғәзиз улы Баҙыҡов 1932 йылдың 20 июлендә Башҡорт АССР-ы Саҡмағош районының Митрәй-Әйүп ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
1942 йылда, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда, ун йәшендә үҙ колхозында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай, өлкәндәр менән бер рәттән эшләй.
1950 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә һәм уны 1956 йылда тамамлай. 1956—1960 йылдарҙа Туймазы районының Ҡандры участка дауаханаһында табип-хирург булып эшләй. 1960—1962 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтының Дөйөм хирургия кафедраһында клиник ординатурала уҡый.
1962 йылдан — хирург-онколог, 1966 йылдан — Республика онкология диспансерында дөйөм онкология хирургияһы бүлеге мөдире. 1968 йылдан дөйөм онкологияның хирургия бүлеге базаһында торакальный онкология бүлексәһен ойоштора. Уның Н. Н. Блохин исемендәге рнкология ғилми-тикшеренеү үҙәге һәм П. А. Герцен исемендәге Мәскәү Ғилми-тикшеренеү онкология институттары менән хеҙмәттәшлеге һөҙөмтәһендә бүлексә артабан илдә халыҡҡа юғары квалификациялы онкологик ярҙам күрһәтеү буйынса алдынғы була. Торакаль онкология бүлеге мөдире вазифаһында оҙаҡ йылдар эшләү дәүерендә 13 меңдән ашыу ҡатмарлы операция яһай. 1968 йылда уға Башҡорт АССР-ында иң беренсе юғары категориялы хирург-онколог квалификацияһы бирелә.
1975 йылдан — медицина фәндәре кандидаты, 2000 йылдан — медицина фәндәре докторы. Онкология хирургияһы буйынса 160-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт авторы.
1975 йылда «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы», 1986 йылда — «РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы» исеменә лайыҡ була.
1994 йылдан — Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.

# Баҙыҡов Рәшит Ғәзиз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1986)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1975)
* Рәсәйҙең Дуҫлыҡ ордены (22.05.2000)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәте өсөн»
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
* «Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл» миҙалы
* Салауат Юлаев ордены (2012)
* Өфө ҡалаһының почетлы гражданы (1994)
# Шолохов-Синявский Георгий Филиппович

Георгий Филиппович Шолохов-Синявский (төп фамилияһы — Шолохов; 11 ноябрь 1901 йыл, Синявское ауылы, Дон Ғәскәрҙәре өлкәһе— 1 май 1967 йыл, Мәскәү) — рус совет яҙыусыһы. Совет әҙәбиәтенең Дондағы тәүге вәкилдәренең береһе.

# Шолохов-Синявский Георгий Филиппович
## Биографияһы

Крәҫтиән ғаиләһндә тыуған. 1934 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Совет яҙыусыларының I Бөтә Союз съезы делегаты.
1941 йылдан Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы (РККА) сафында, 1942 йылдың апреленән — 65-се армияның 28-се һәм 4-се танк армияһы составында Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында; капитан. «Сталинский удар» армия гәзите редакцияһында хеҙмәт итә.
1967 йылда Мәскәүҙә вафат була.

# Шолохов-Синявский Георгий Филиппович
## Ижады

1928 йылда «На подъёме» журналында уның тәүге әҫәре баҫылып сыға, «Енәйәт» хикәйәһе.
Китап уҡыусыларҙың һәм тәнҡитселәрҙең иғтибарын йәлеп иткән беренсе әһәмиәтле хеҙмәте булып «Диңгеҙ буйында таш» хикәйәләр йыйынтығы тора (1934). Артабан «Крутии», «Суровая путина» (1‒3 киҫәк, 1932‒1937), «Братья», «Далёкие огни» (1‒2 китаптар, 1939‒1941) романдары, «Кудимовтар ғаиләһе» повесы (1941) баҫылып сыға. Уларҙа автор, балыҡсыларҙың һәм тимер юлсыларҙың революцияға тиклемге көнкүрешен, уларҙың революцияла ҡатнашыуын һүрәтләп, совет әҙәбиәтендә беренсе булып, Дон казактары тормошоноң айырым шарттарында массаның һәм шәхестәрҙең уяныуының ҡатмарлы процессын асырға тырыша.
Һуғыш ваҡытында Г. Шолохов-Синявский һуғыш яланындағы кеше тураһында «Змей Горыныч» хикәйәләр китабын һәм иң ҙур әҫәрҙәренең береһе — «Волгины» романын (1947—1951) яҙа.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа уның «Тынғыһыҙ йәш» романы, яҙыусының һуңғы ҙур әҫәре «Әсе бал» автобиографик трилогияһына (1961—1964), «Йылға янындағы өй», «Казак бурсаһы» һәм башҡа повестарына башланғыс һалыусы «Атай» повесы донъя күрә,.
Г. Ф. Шолохов-Синявскийҙың әҫәрҙәре Польшала, Чехословакияла, Венгрияла тәржемәләнә һәм нәшер ителә.

# Шолохов-Синявский Георгий Филиппович
## Наградалары

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (06.02.1943)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1961).
# Марсашлокк

Марсашлокк (мальтийск. Marsaxlokk) — Мальтаның общинаһы һәм ҡалаһы.
Марсашлокк — ҙур булмаған ҡала. Был ҡала Мальта утрауының көньяҡ-көнсығышындағы диңгеҙ ярында, Делимар-Кончик һәм Бенхиз-Кончик морондары араһында, урынлашҡан. Был урындарҙы борондан уҡ Мальтаның төп гаваны итеп карфагендар, ә һуңынан римлеләр ҡулланған. 1565 йылда ғосман Төркиәһе утрауҙы баҫып алырға тырыша, шунлыҡтан бында төрөк флоты туҡталып тора.
Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Марсашлокк бухтаһы Күсәр илдәренең («Геркулес» операцияһында) төп диңгеҙ десанты төшә торған урын булырға тейеш була, әммә операция үткәрелмәй ҡала.
Марсашлокк халыҡ һаны хәҙер 3241 кеше тәшкил итә (2009 йыл). Төбәк халҡының төп кәсебе — балыҡсылыҡ һәм туристик бизнес. Ҡаланың иҫтәлекле урындарының береһе булып ҡала халҡының матур биҙәлгән балыҡ тотоу караптары (лузза) тора. Марсашлоккта шулай уҡ Мальтаның 1992 йылда файҙаланыуға тапшырылған яңы Делимара электр станцияһы эшләй.