yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мөбәрәков Арыҫлан Ҡотләхмәт улы

Мөбәрәков Арыҫлан Ҡотләхмәт улы (төп исеме — Ҡотләхмәтов Арыҫлан Мөбәрәк улы; 15 декабрь 1908 йыл — 5 май 1977 йыл — СССР-ҙың театр һәм кино актёры, режиссёр һәм драматург, йәмәғәт эшмәкәре. 1948 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1941 йылдан —ВКП(б)/КПСС ағзаһы. СССР-ҙың халыҡ (1955), РСФСР-ҙың (1944) һәм БАССР-ҙың (1940) атҡаҙанған артисы. Башҡорт АССР-ының 1—5 саҡырылыш Юғары Советы депутаты. БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1989, үлгәндән һуң). Ленин (1949), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1968) һәм «Почёт Билдәһе» (1944) ордендары кавалеры.

# Мөбәрәков Арыҫлан Ҡотләхмәт улы
## Биографияһы

Арыҫлан Ҡотләхмәт улы Мөбәрәков 1908 йылдың 15 декабрендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Асы ауылында тыуған.
1934 йылдан ғүмеренең аҙағына тиклем ул Башҡорт дәүләт академия драма театрында актёр, режиссёр, художество етәксеһе һәм директор булып эшләй. Оҫта 20-нән артыҡ спектакль ҡуя, улар араһында: Н. Островскийҙың «Ҡорос нисек сыныҡты», Б. Бикбайҙың «Ҡарлуғас», М. Фәйзиҙең «Аҫылйәр», Ғ. Әхмәтшиндың «Тальян гармун», Н. Нәжмиҙең «Яҙғы йыр», М. Кәримдең «Яңғыҙ ҡайын» һәм башҡалар.
Арыҫлан Мөбәрәковтың иң билдәле актёрлыҡ эштәре — драма һәм кинофильмдарҙа, шул иҫәптән Степан Злобин сценарийы буйынса режиссёр Яков Протазановтың «Салауат Юлаев» фильмындағы Салауат Юлаев роле.
Үҙ таланты менән ул Башҡортостан рухи яҡтан, үҙенең күренекле артистары менән көслө булыуын күрһәтте. Бөтә ғүмерен Башҡортостан Республикаһында театр сәнғәтен үҫтереүгә арнаған мәшһүр шәхесебеҙҙең исемен мәңгеләштереү маҡсатында актёрҙың тыуған ауылы Асыла Арыҫлан Мөбәрәков музейы эшләй, Өфөнөң иң матур урамдарының береһенә уның исеме бирелгән, быйыл, ҡасандыр артист йәшәгән Ленин урамындағы 2-се йортта таҡтаташ асылды. Сибай башҡорт дәүләт драма театры Арыҫлан Мөбәрәков исемен йөрөтә, шулай уҡ театрҙа иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.
# Маҡан

Маҡан — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы биләмәләрендә аға. Йылға Таналык йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Хәйбулла районының Маҡан йылғаһы үҙәне Башҡортостан Республикаһының айырым һаҡланыусы тәбиғәт ҡомартҡыһы исемлегенә ингән((недоступная ссылка)).

# Маҡан
## Ҡушылдыҡтары (км тамағынан)

* 8,3 км: 3-сө Маҡан йылғаһы
* 9,8 км: 2-се Маҡан йылғаһы

# Маҡан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002912
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200291
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Морозкова

Морозкова — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 278 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Морозкова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200010638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201063
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Васильева Анастасия Назаровна

Васильева Анастасия Назаровна (10 апрель 1913 йыл — 20 май 1988 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Васильева Анастасия Назаровна
## Биографияһы

Анастасия Назаровна Васильева 1913 йылдың 10 апрелендә Томск губернаһы Кузнецкий өйәҙе Новопестерёво ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
А. Н. Васильеваның атаһы Беренсе донъя һуғышында һәләк булған. 1920 йылда ете йәшлек А. Н. Васильеваны әсәһе хәлле крәҫтиән ғаиләһенә бала ҡараусы итеп бирә. Ә 1925 йылда ҡыҙ күрше Кулебакино ауылына бай мещанға хеҙмәтсе булып яллана.
1930-сы йылдарҙа коллективлаштырыу осоронда А. Н. Васильева колхозға инә. Бөйөк ватан һуғышы йылдарында колхозда ат ҡараусы конюх була һәм баҫыу бригадында эшләй. 1944 һәм 1945 йылда А. Н. Васильеваны уңыш йыйыу осоронда иң яҡыш көлтә бәйләүсе, тип маҡтайҙар.
1946 йылда А. Н. Васильева махсус ойошторолған юғары уңыш баҫыу звеноһын етәкләй. Звеноға һуңғараҡ бөтә өлкәлә үҫтереләсәк «Элита» сортлы орлоҡ бойҙайын үҫтереүҙе ышанып тапшыралар. 1946 йылда А. Н. Васильева звеноһы участкаһынан юғары бойҙай уңышы ала: 25 га ерҙән гектарынан 26 центнер. 1947 йылда—11,7 гектар майҙандан гектарынан 30,26 центнер ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1947 йылғы указы менән «алдынғы хеҙмәте өсөн» А. Н. Васильеваны Ленин ордены менән бүләкләй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 6 март Указы менән «бойҙайҙан юғары уңышы алған өсөн», Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була.
Колхозда баҫыу эштәрен башҡара һәм мал ҡарай. Хужалыҡ үҙгәртеп ҡоролдғандан һуң «Рассвет» совхозында эшләй. Сусҡа ҡарай, һауынсы була, быҙау тәрбиәләй.
А. Н. Васильева колхоз идараһы ағзаһы, халыҡ депутаттарының район һәм өлкә советтарына депутат итеп һайлана.
Кулебакино ауылында йәшәй. 1988 йылдың 20 майында вафат була.

# Васильева Анастасия Назаровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (6.03.1948)
* Ленин ордены (1947, 6.03.1948)
# Лабандарен

Лабандарен — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лекос йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Лабандарен
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037753
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203775
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Авксентьева Сардана Владимировна

Авксентьева Сардана Владимировна (2 июль 1970 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре. 2018 йылдың 17 сентябренән Яҡутск ҡалаһы ҡала округы башлығы.

# Авксентьева Сардана Владимировна
## Биографияһы

Сардана Владимировна Авксентьевна 1970 йылдың 2 июлендә Яҡут АССР-ының Чурапчы районы Чурапчы ауылында тыуған.
1993 йылда Яҡут дәүләт университетының тарих-юридик факультетын «Тарих уҡытыусыһы», 1998 йылда Алыҫ Көнсығыш дәүләт хеҙмәте академияһын «Дәүләт һәм муниципаль идара итеү» һөнәре буйынса тамамлаған.
Хеҙмәт юлын ВЛКСМ-дың Яҡутск ҡалаһы Октябрь район комитетында башлай.
1993—1996 йылдарҙа Яҡутск ҡала хакимиәтенең йәштәр эштәре, физик культура һәм спорт буйынса бүлеге белгесе булып эшләй.
1996 йылда Саха (Яҡут) Республикаһының Йәштәр эштәре, туризм, физик культура һәм спорт буйынса министрлығына эшкә үрләтелә, баш белгес, бүлек етәксеһе вазифаһын башҡара.
1998 йылдан 2000 йылға тиклем «Саха» милли тапшырыуҙар компанияһында ойоштороу һәм кадрҙар эше бүлеге етәксеһә була.
Рәсәй Федерацияһы Дәүләт думаһы депутаты Виталий Николаевич Басыгысовтың ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә. 2004 йылдан 2007 йылға тиклем «Туймаада Даймонд» акционерҙар йәмғиәте генераль директоры урынбаҫары, 2007—2012 йылдарҙа Яҡутск ҡалаһы ҡала округы башлығы урынбаҫары — ҡала округы хакимиәте аппараты етәксеһе, 2012 йылдан — «Яҡутск аэропорты» акционерҙар йәмғиәтенең «Аэроторгсервис» етештереү-коммерция комплексы директоры булып эшләй.
2018 йылдың 9 сентябрендә үткән һайлауҙа Яҡутск ҡалаһы ҡала округы башлығы итеп һайлана. Сардана Владимировна ниндәй ҙә булһа йәмәғәт берекмәһенә тормай, әммә һайлауға «Рәсәйҙе тергеҙеү партияһы»-ның Яҡут төбәк бүлексәһе кандидаты булып сыға. Һайлаусыларҙың 39,98 % тауышын йыйып, 31,70 % һөҙөмтәгә өлгәшкән «Берҙәм Рәсәй» партияның вәкилен уҙып китә һәм еңеүгә өлгөшә. 17 сентябрҙә Яҡутск ҡалаһы ҡала округы башлығы вазифаһын үтәй башлай.
# Әхмәтйәнов

Әхмәтйәнов — башҡорт һәм татар фамилияһы.
* Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы (1957) — Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәтенең етәксе урынбаҫары (2017).
* Әхмәтйәнов Зәйнетдин Низаметдин улы (1897—1990) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1944).
* Әхмәтйәнов Ким Әбүзәр улы (1932—1981) — ғалим-филолог, башҡорт әҙәбиәте белгесе, тәнҡитсе.
* Әхмәтйәнов Әхәт Әбделхаҡ улы (1918—1976) — снайпер, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Әхмәтйәнова Зарема Әхмәт ҡыҙы (1945—1992) — башҡорт шағиры.
* Әхмәтйәнова Наилә Әхмәҙулла ҡыҙы (1969) — башҡорт ғалимы, филология фәндәре кандидаты (2007).
# Алоку-Кикя

Алоку-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Вэрг-Корыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Алоку-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069800
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306980
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аяз (исем)

Аяз — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Аяз (исем)
## Этимологияһы

Аяз (Аяҙ) башҡорт исеме, асыҡ, саф, аяҙ тигәнде аңлата.

# Аяз (исем)
## Билдәле кешеләр

Кәримов Аяз Рәфәғәт улы — спортсы. Пара-ски спорт төрө буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2005). 2000 йылдан Рәсәй йыйылма командаһы.
Ғиләжев Аяз Мирсәйет улы (17 ғинуар 1928 йыл — 13 март 2002 йыл) — татар яҙыусыһы, драматург.
Шабутдинов Аяз — эшҡыуар.

# Аяз (исем)
## Ауылдар

Усть-Әйәҙ (рус. Усть-Аяз) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл..

# Аяз (исем)
## Йылғалар

Аяз — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 374 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
# Тибел (йылға)

Тибел — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Йоҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 4,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Тибел (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025957
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102595
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ломовка ауыл Советы

Ломовка ауыл Советы — Белорет районы муниципаль районын ауыл биләмәһе, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 1535 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2662 кеше. Административ үҙәге Ломовка (Белорет районы) ауылы.
Ауыл биләмәһе башлығы — Федоров Сергей Александрович
Эштәр менән идара итеүсе — Плохова Ольга Владимировна.
Ломовка ауыл Советы ауыл биләмәһе старостаһы — Плохов Николай Андреевич.
Ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:
453537, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Ломовка ауылы, Ленин урамы, 36-сы йорт.

# Ломовка ауыл Советы
## Состав

Ломовка ауыл Советы ауыл биләмәһе составында бары бер тораҡ пункты: Ломовка ауылы. Йәшәүселәр һаны 2659 кеше..
* Ломовка

# Ломовка ауыл Советы
## Билдәле шәхестәр

* А. В. Беляков — генерал, Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби Академияны тамамлаған, техник фәндәре кандидаты.
* М. Ф. Дмитриев — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, «Батырлыҡ өсөн», «Берлинды алған өсөн» миҙалдары менән наградланған, Белорет районы һәм Белорет ҡалаһының почётлы ветераны.
* М. Ф. Дмитриев — подполковник, Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби Академияны тамамлаған, Афған һуғышы ветераны.
* Н. А. Роденко — географ, диңгеҙ төбөн тикшереүсе.
* Н. В. Ручкин — Өфө ҡалаһындағы Республика онкологик үҙәк мөдире.

# Ломовка ауыл Советы
## Ҡыҫҡа белешмә

Ломовка ауылының тарихы Белорет металлургия комбинаты төҙөлөшө менән бәйле. Завод эшсе ҡулдарға мохтаж булғанлыктан, бында крепостной крәҫтиәндәрҙе килтергәндәр.
«Ломовка» атамаһының килеп сығышы тураһында ике версия бар. Тәүгеһе халыҡтың шөғөлөнә бәйле (ломовой-ауыр) барлыҡҡа килһә, икенсеһе күсерелгән крәҫтиәндәр үҙ ауыл атамаһын алып килгән тип фаразлана.
1795 йылда Ломовкала 2152 кеше йәшәгән (шул иҫәптән 1032 ир-ат), 1852 йылда — 1858, 1926 йылда 879 йортта йәшәүсе 4350 кеше иҫәпләнгән.
1927 йылда сыҡҡан янғын арҡаһында ҡасабаның яртыһы юҡҡа сыға. Халыҡтың иҫәбе һиҙелерлек кәмей.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Ломовка ауылы әүҙем үҫә. 50-се йылдар уртаһында клуб төҙөлә. 60-сы йылдарҙа яңы мәктәп бинаһы файҙаланыуға тапшырыла, китапхана ла үҙ ишектәрен аса. 70-се йылдарҙа яңы балалар баҡсаһы һәм ясле асыла. Фельдшер-акушер пункты ла үҙ клиенттарын ҡабул итә башлай.
1980—1990 йылдар эсендә Белорет металлургия комбинатының 16-сы цехынан алып Ломовка мәктәбенә тиклем юлға асфальт һалына, газ һәм һыу торбалары үткәрелә. Ағиҙел йылғаһы аша күпер төҙөлә.
Бөгөнгө көндә Ломовка ауылында 2659 кеше йәшәй.
Халыҡ ауыл хужалығы менен шөғөлләнә. Күпселек өлөшө Белорет металлургия комбинатында, Белорет ҡалаһының төрлө ойошмаларында эшләй.
Ломовка ҡасабаһы территорияһында төрлө формалағы милеккә ҡараған предприятие һәм ойошмалар үҙ эшмәкәрлеген алып бара.
Ҡасабала Сбербанк һәм почта бүлексәләре, ФАП, китапхана һәм клуб бар.
# Ҡудашев

Ҡудашев — башҡорт, татар һәм урыҫ фамилияһы.
* Ҡудашев Сәйфетдин Фәттәхетдин улы (1894—1993) — Башҡорт АССР-ҙың халыҡ шағиры (1964).
* Ҡудашев Хөсәйен Илдархан улы (1913—1986) — актёр, РСФСР-ҙың (1983) һәм БАССР-ҙың (1969) халыҡ артисы.
# Вэрг-Щотыль-Кы

Вэрг-Щотыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Щотыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Вэрг-Щотыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067950
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306795
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сусаҡтау

Сусаҡтау — Башҡортостандағы тау. Әлшәй районындағы Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылынан төньяҡҡа табан 5 км алыҫлыҡта Дим йылғаһының уң ярында урынлашҡан.
Осло түбәле Сусаҡтау — ҡалдыҡ тау, Башҡортостан Республикаһының тәбиғәт ҡомартҡыһы, уның дөйөм майҙаны 116 гектар. Тауҙа һәм уның биттәрендә ағастар бөтөнләй үҫмәй, улар тик үлән менән генә ҡапланған. Тауҙың көньяҡ-көнбайыш итәгенән Дим йылғаһы аға.
Тау битләүҙәрендәге ҡомло яландарҙа күп төрлө үҫемлек үҫә, улар араһында Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгәндәре лә бар (мәҫәлән, ҡауырһынлы ҡылған).

# Сусаҡтау
## Туризм

Сусаҡтау һәм уның тирә-яғы туристарҙы, шулай уҡ Раевка—Стәрлетамаҡ юлынан үткәндәрҙе хозур тәбиғәте менән йәлеп итә. Тау башынан Дим киңлектәренә матур күренеш асыла. Сусаҡтауҙан күптәрҙә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятҡан Сатыртауҙы ла күрергә була.

# Сусаҡтау
## Ялған факттар

Ҡайһы бер турист-блогерҙар, тауҙың тышҡы ҡиәфәтенә ҡарап, уны «Ҡыҙ күкрәге» тип атай. Әммә яҡын-тирәләге ауыл халҡы был исемде бер ҡасан да ҡулланмаған. Урындағылар уны «Таҙ тау» тип тә атай.

# Сусаҡтау
## Сусаҡтау — ваҡытлы матбуғатта

* Суфийәнова Ф. Теләктәр тауы тарта. «Башҡортостан» гәзите, 2014, 17 сентябрь.
# Хиршрода

Хиршрода (нем. Hirschroda) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 181 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,29 км². Диңгеҙ кимәленән 232 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6636 һәм автомобиль коды — BLK.
# Фәтҡуллин Ринат Абдулла улы

Фәтҡуллин Ринат Абдулла улы (23 февраль 1939 йыл) — ғалим-географ, география фәндәре кандидаты (1974), профессор (1996), Башҡортостандың халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1997), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1984), Рәсәйҙең геодезия һәм картография отличнигы (2003), саңғы ярышы буйынса СССР‑ҙың спорт мастеры (1965), «Башҡорт энциклопедияһы» фәнни-редакция советы ағзаһы, Халаҡ-ара бабалар һәм үҫмерҙәр туризм һәм крайҙы өйрәнеү академияһы академигы.

# Фәтҡуллин Ринат Абдулла улы
## Биографияһы

Фәтҡуллин Ринат Абдулла улы 1939 йылдың 23 февралендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Илсе ауылында тыуған. 1966 йылда Башҡорт дәүләт университетын «геология-геоморфология» һөнәре буйынса тамамлай һәм шул уҡ университетта эшләй.
1971—1977 йылдарҙа Геология институтында, бер үк ваҡытта 1974 йылдан алып Башҡорт дәүләт педагогия институтында эшләй.
1978—1985 йылдарҙа һәм 1987— 2003 йылдарҙа тәбиғи‑география факультеты деканы вазифаһында эшләй.
2007 йылда Халаҡ-ара бабалар һәм үҫмерҙәр туризм һәм крайҙы өйрәнеү академияһы академигы тигән маҡтаулы исем бирелә.
2012 йылдан башлап Өҫтәлмә белем биреү институтында эшләй.

# Фәтҡуллин Ринат Абдулла улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге Башҡортостандың неотектоникаһын, геоэкологияһын, геоморфологияһын, рекреацион географияһын өйрәнеүгә арналған. 166 фәнни хеҙмәт яҙған, шул иҫәптән 5 монография һәм 5 уҡыу әсбабы.
350 битлек «Башкортостан туристский» китабы нәшер ителә.
Халыҡ-ара Туризм һәм крайҙы өйрәнеү академияһының «Иң яҡши китап» наминацияһында «Алтын компас» наградаһы менән бүләкләнә.
Өйләнгән, ике улы, ике ейәне бар.
# Кистинка

Кистинка (груз. ხდე) — Грузия йылғаһы. Йылға Терек йылғаһының уң ярына тамағынан 566 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
# Тәйрүк быуаһы

Тәйрүк быуаһы — Ишембай ҡалаһының яһалма һыу ятҡылығы, уның төньяҡ өлөшөндә, Көҫәпҡол биҫтәһе янында урынлашҡан. Тәйрүк мәҙәниәт һәм ял паркы биләмәһендә, Тәйрүк аръяғы урман паркы эргәһендә урынлашҡан. Тәйрүк йылғаһы буйындағы ике яһалма ҡоролманың береһе булып тора (икенсеһе — Татьяновка быуаһы). Йәйге осорҙа ҡала халҡына ял итеү һәм баҡсасылыҡ ширҡәттәре өсөн ҡулланыла.

# Тәйрүк быуаһы
## Тарихы

Тәйрүк быуаһын ҡороу Ишембай ҡалаһын төҙөү генераль планында ҡарала, уға ярашлы һыу ятҡылығы яңы мәҙәниәт һәм ял паркының бер өлөшө булып китергә тейеш. 1959 йылда барлыҡҡа килгән Тәйрүк быуаһы иң тәүге һәм иң ҙур ҡала һыу ятҡылығы иҫәбенә инә.
1970 йылдарҙа быуа биләмәһен һәм уның тирә-яғын үҙәк мәҙәниәт һәм ял паркына әйләндереү планлаштырыла, ә А. Матросов исемендәге үҙәк ял һәм мәҙәниәт паркы үҙенең статусын юғалтырға тейеш була.
Элек баш ҡала халҡының төп ял итеү урындарының береһе булған. Ярымутрауҙа кәмә станцияһы булған, катамаран, кәмәләр прокатҡа бирелгән. Пляж зонаһында верандалар, сисенеү өсөн бүлмәләр, сауҙа павильондары, бәүелсәктәр, эсәр фонтанчиктар, эскәмйәләр, урналар һәм башҡа объекттар булған. Балалар өсөн һыу инә торған урында бәләкәй тау, ә пляждың икенсе яғында вышка булған. 1980-се йылдарҙа колхоздарҙың фермалары урынлаштырылыу, колхоз малы йылға буйында көтөлөү, яҡын-тирәләге баҫыуҙарҙы химик матдәләр менән эшкәртеү сәбәпле йылға һыуы бысрана, экология һәм санитария-гигиена талаптарына яуап бирмәй. Быуалағы пляж ябыла, йылғала һыу инеү рөхсәт ителмәй башлай.
2002 йылда быуала фонтан асыла, ул артабанғы йылдарҙа һүтеп алына. Оҙаҡ ваҡыт һыу ятҡылығы хужаһыҙ хәлдә була.

# Тәйрүк быуаһы
## Тасуирлама

Йәйге осорҙа быуа эшләй. Көйләүсе шлюзы менән быуа, пляж зонаһы, утрау бар.
# Байраҡ (Стәрлетамаҡ районы)

Байраҡ (рус. Байрак) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 212 кеше. Почта индексы — 453140, ОКАТО коды — 80249856004.

# Байраҡ (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 10 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Отрада): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 10 км
# Кузымлом-Игол

Кузымлом-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Ягорт-Игол йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кузымлом-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038279
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203827
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кримигис Стаматиос

Стаматиос «Том», М. Кримигис (ингл. Stamatios (Tom) M. Krimigis, грек. Σταμάτιος Κριμιζής, 10 сентябрь 1938 йыл) — Америка ғалимы, сығышы буйынса грек, АҠШ-тың йыһанды тикшеренеү буйынса программаларына (мәҫәлән, Ҡояш системаһы) үҫешенә ҙур өлөш индергән физик.

# Кримигис Стаматиос
## Биографияһы

1938 йылда Вронтадос ауылында (Хиос, Греция) тыуа, шунда уҡ мәктәпте тамамлай. 1961 йылда Миннесота университетын физика фәне буйынса бакалавр дәрәжәһендә тамамлай, 1963 йылда Айов университеты магистратураһын тамамлап, 1965 йылда физика буйынса докторлыҡ дәрәжәһен яҡланған.. Джеймс Ван Аллен уның уҡытыусыһы була.
Кримигис «Кассини-Гюйгенс» проекттарын төп һынаусыларының береһе була (MIMI), «Вояжер-1» һәм «Вояжер-2» станцияларында әҙ зарядланған киҫәксәләр менән (LECP) эксперименттар үткәреүҙә ҡатнаша, шулай уҡ Explorer 47 (CPME) юлдашын төҙөүҙә ҡатнаша. Ҡояшты тикшереү өсөн «Улисс» (LAN/HI-SCALE) аппаратын, ер магнитосфераһын тикшереү өсөн Geotail (EPIC) аппаратын, Юпитерҙы тикшереү өсөн «Галилео» (EDP) аппаратын, «Маринер-3» (TRD) һәм «Маринер-4» (LECR) автоматик планета-ара станцияһын һынау үткәреүселәрҙең береһе. Проект өҫтөндә эшләй «Advanced Composition Explorer», «Маринер-5», «Мессенджер» һәм «Новые горизонты» проекттары өҫтөндә эшләй.
Кримигис — Джонс Хопкинс университеты янындағы Ғәмәли физика лабораторияһының йыһан департаментының почетлы башлығы, Афина академияһы ағзаһы һәм Грек милли тикшеренеүҙәр һәм технологиялар буйынса совет президенты. 1999 йылдан башлап Халыҡ-ара астрономия союзы ҡарары буйынса Кримигис исемен Кримигис астероиды (8323) йөрөтә.

# Кримигис Стаматиос
## Наградалары

* Америка физика йәмғиәте, Америка геофизика союзы, Америка фән үҫешенә булышлыҡ итеү ассоциацияһы һәм Америка аэронавтика һәм астронавтика институты ағзаһы
* Джонс Хопкинс университеты янындағы Ғәмәли физика лабораторияһының ысын ҡаҙаныштары өсөн премияһы (2004)
* Афина Академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы — йыһанды тикшеренеүсе (2004)
* Ғаләм тикшеренеүҙәре буйынса комитет премияһы (2002)
* Смитсонов институты премияһы (2002)
* Aviation Week &amp; Space Technology журналының «Laurels in Space» премияһы (1996, 2001)
* «Күренекле ғилми ҡаҙаныштары өсөн» НАСА миҙалы (1981, 1986)
* Астронавтика халыҡ-ара академияһының фундаменталь фәндәре өлкәһендәге премияһы (1994)
* Европа аэрокосмос йәмғиәте советының Алтын миҙалы (2011)
* можайский Һауала йөҙөү һәм астронавтика милли музейы премияһы (2015)
* Америка астрономия йәмғиәтенең йыһанға осоуҙы үҫтергән өсөн премияһы (2016)
* «Күренекле йәмәғәт эшмәкәрлеге өсөн» НАСА миҙалы (2016)
* Наса-ның һәм ЕСА-ның 40-тан ашыу наградаһы