yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Манарага (Косья ҡушылдығы)

Манарага — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Косью йылғаһының уң ярына тамағынан 259 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Манарага (Косья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006866
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Храмая

Храмая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 722 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Храмая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200029946
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202994
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Штойц

Штойц (нем. Steutz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 947 кеше йәшәй. Майҙаны — 32,29 км². Диңгеҙ кимәленән 70 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
* Был Германия географияһы буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Акгюль Таха

Таха Акгюль (төрөксә Taha Akgül, 22 ноябрь, 1990 йыл — ирекле стилдә төрөк көрәшсеһе, олимпия чемпионы, ике тапҡыр донъя чемпионы, ете тапҡыр Европа чемпионы (2012, 2013, 2014, 2017, 2018, 2019, 2021, 2021) һәм 2015 йылғы Европа уйындары чемпионы.

# Акгюль Таха
## Биографияһы

1990 йылда Сиваста тыуа.
* 2010 йылда Урта диңгеҙ уйындарында һәм юниорҙар араһында донъя чемпионатында көмөш миҙалдарға эйә була
* 2011 йылда абруйлы халыҡ-ара турнирҙар — Истанбулда Яшар Догу турнирының һәм Минскиҙа Александр Медведтың турнирының бронза миҙалдарын яулай
* 2012 йылда Европа чемпионы исемен ала, әммә Лондондағы Олимпия уйындарында ни бары 8-се генә була
* 2013 йылда Европа чемпионы, Универсиада чемпионы һәм Урта диңгеҙ уйындары чемпионы, Донъя кубогын һәм Яшар Догу мемориалында еңә, шулай уҡ донъя чемпионатында бронза миҙал яулай
* 2014 йылда йәнә Яшар Догу мемориалында еңә, шулай уҡ донъя һәм Европа чемпионы
* 2015 йылда Европа һәм Тыныслыҡ уйындары чемпионы
* 2016 йылда Рио-де-Жанейрола Олимпия уйындары чемпионы
* 2017 йылда Европа чемпионатында еңә һәм 2-се Донъя чемпионатында еңеү яулай
* 2018 йылда Европа чемпионы
* 2019 йылда Европа чемпионы
* 2021 йылда Европа чемпионы була (7-се тапҡыр)
2019 йылда Ҡаҙағстанда Олимпиада алды планета чемпионатында 125 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында Таха көмөш миҙал яулай һәм үҙенең милли Олимпия комитеты өсөн олимпия лицензияһын ала.

# Акгюль Таха
## Танылыуы

* 2016 йылда Төркиәнең «Йыл спортсыһы» тип таныла.
# Кеба

Кеба — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кеба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004819
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Сестра

Кесе Сестра — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лама йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Кесе Сестра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100712110000002862
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000286
* Бассейн коды — 08.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Континенталь конгресс

Континенталь конгресс (ингл. Continental Congress) — 13 америка колонияһы депутаттары съезды, революция осоронда Америка Ҡушма Штаттарының етәксе органы.

# Континенталь конгресс
## Йыйындар

* Беренсе Континенталь конгресс
* Икенсе Континенталь конгресс
# Окруашвили күпере

Окруашвили күпере — Грузияла Аджарияның Хуло муниципалитетындағы һуңғы урта быуат ҡомартҡыһы. Күләме буйынса күпер ҙур түгел. Аджарисцкали ҡушылдыҡтарының береһе менән киҫешә.
Окруашвили күпере 2006 йылдың 7 ноябрендә Грузия президентының указына ярашлы милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелә
# Рәхимов Әнүәр Мөбәрәкша улы

Рәхимов Әнүәр Мөбәрәкша улы (5 март 1913—17 сентябрь 1994) — агроном. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1954). РСФСР‑ҙың атҡаҙанған агрономы (1977), БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Рәхимов Әнүәр Мөбәрәкша улы
## Биографияһы

Рәхимов Әнүәр Мөбәрәкша улы 1913 йылдың 5 мартында Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. 1935 йылда Ташкент ауыл хужалығы институтын, 1941 йылда Мәскәүҙә Маркс—Энгельс— Ленин институтын тамамлаған. 1933 йылдан алып Ташкентта эшләй: Үзбәк юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбендә, 1937 йылдан башлап Ташкент ауыл хужалығы институтында уҡыта. 1942—43 йылдарҙа Һырдаръя район ер бүлегенең агросәнәғәт участкаһы мөдире вазифаһын башҡара. 1945 йылдан алып Әлшәй районының Курорттар идаралығы ярҙамсы хужалығының өлкән агрономы булып эшләй. 1949 йылдан башлап Башҡортостан баҫыусылыҡ ғилми‑тикшеренеү станцияһында эшләй: өлкән ғилми хеҙм‑р, 1952 йылдан алып бүлек мөдире була. 1954—80 йылдарҙа Башҡорт ауыл хужалығы институтында эшләй. 1966—69 йылдарҙа агрономия факультеты деканы, бер үк ваҡытта 1978 йылға тиклем дөйөм игенселек кафедраһы мөдире вазифаһында. 1953 йылда ауыл хужалығы фәндәре кандидатына дәғүә итеп, Һарытау ауыл хужалығы институты янында «Подбор и агротехника смесей многолетних трав на сено для полевых севооборотов Башкирской АССР» темаһына диссертация яҡлай. Рәхимов Әнүәр Мөбәрәкша улының фәнни тикшеренеүҙәре күп йыллыҡ үләндәр һәм уларҙың ҡатышмаларын һайлап алыуға һәм агротехникаһына, тупраҡтың уңдырышлылығын арттырыуға, ерҙе эрозиянан һаҡлауға, ҡый үләндәре менән көрәш сараларын уйлап табыуға арналған. 1958 йылда Рәхимов тарафынан Миловка уҡытыу‑тәжрибә хужалығында баҫыуҙағы сәсеү әйләнешенең, даими сәсеүҙең продуктлылығын өйрәнеү буйынса стационар баҫыу тәжрибәләре башланған. Рәхимов ҡатнашлығында баҫыуҙағы сәсеү әйләнешенең теоретик нигеҙҙәре һәм ундағы ашлама системалары (Башҡортостандың Урал алды ҡара тупрағы), кукурузды силосҡа үҫтереү технологияһы һ.б. эшләнә. 97 фәнни хеҙмәт авторы.
Рәхимов Әнүәр Мөбәрәкша улы 1994 йылдың 17 сентябрендә Өфөлә вафат була.
# Ҡондоҙлотамаҡ

Ҡондоҙлотамаҡ (рус. Кундузлутамак) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Туҡ районындағы ауыл. Свердлово ауыл биләмәһе составына инә.

# Ҡондоҙлотамаҡ
## Тарихы

Ҡондоҙлотамаҡ — һеңрән башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 9-сы башҡорт кантонының 40-сы йортона ҡарай.

# Ҡондоҙлотамаҡ
## Халҡы

| 1834 | 1859 |
| 154 | 231 |
# Добриц

Добриц (нем. Dobritz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 309 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,45 км². Диңгеҙ кимәленән 90 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
# Пупыт-Сос

Пупыт-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кульив-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пупыт-Сос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024055
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302405
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әүернәле үрмәксе

?Әүернәле үрмәксе :
* Ата үрмәксе (өҫтә), инә үрмәксе (аҫта)
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Үрмәксе һымаҡтар |
| Отряд: | Үрмәкселәр |
| Подотряд: | Аранеоморф үрмәкселәр |
| Ғаилә: | Түңәрәк ау ҡороусы үрмәкселәр |
| Ырыу: | Крестовики |
| Төр: | Әүернәле үрмәксе |
Латинса исеме :
Araneus diadematus (Clerck, 1757) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 851395 NCBI 45920 |
Әүернәле үрмәксе (Araneus diadematus, Обыкновенный крестовик ) — бөтә Европала осрай, түңәрәк итер ау ҡора торған үрмәксе; аранеидтар ғаиләһенән үрмәксе.
Инә заттарының оҙонлоғо 20-25 мм, ата заттарының — 10-11 мм. Төҫө тоноҡ көрәндән алып ҡара көрәнгә ҡәҙәр. Башкүкрәктең уртаһында һәм ҡырыйында ҡара һыҙыҡтары бар. Аяҡтары аҡһыл, ҡара төҫтәге божралы. ҡорһағы оҙон, өҫкө өлөшөндәге аҡ таптар әүернә һүрәте хасил итә (исеме шуан). Урман төрө. Лишайниклы һәм мүкле, еләкле ҡарағайлыҡтарҙа, шыршылыҡтарҙа йәшәй. Йыртҡыс. Ағас һәм ҡыуаҡ ботаҡтарына, ҡайһы ваҡыт бейек үлән һабаҡтары араһына тәгәрмәс һымаҡ вертикаль ау үрә, уға эләккән бөжәктәр (ғәҙәттә себендәр) әүернәле үрмәкескә аҙыҡ булып торалар. Аталану һәр ваҡыт инә зат йәтмәһендә «туй бейеүҙәре» менән уҙа. Инә әүернәле үрмәкес 5-6 ҡуҙы һала, уларҙың һәр береһендә 15 тән алып 1 меңгә ҡәҙәр йомортҡа була. Йышыраҡ йомортҡалар йәки ҡуҙылағы нимфалар, һирәгерәк — енси етлекмәгән үрмәксе ҡышлай. Яҙын йәш үрмәкселәр ҡуҙынан сыға, башта төркөмләр йәшәйҙәр, ә һуңынан, таралып, ау йәтмәләре үрә башлайҙар.
# Лымбаль-Кикя

Лымбаль-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Покотыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Лымбаль-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066991
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306699
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Елмерҙәк бөгөлө

Елмерҙәк бөгөлө (урыҫса рәсми булмаған атамаһы - Тещин язык) — Белорет районының Елмерҙәк һыртындағы иң хәтәр бөгөл, серпантин.

# Елмерҙәк бөгөлө
## Атаманың килеп сығышы

Елмерҙәк атамаһының килеп сығышы төрлөсә аңлатыла. Шул төбәктә йәшәгән халыҡ уны елберҙәк тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тип тә аңлата. Һырттағы ел йыш ҡына ағастарҙы сайҡалып торорға, япраҡтарын елберләргә мәжбүр итә, атама шуға бәйле тип һанайҙар. Белорет-Инйәр-Өфө автомобиль юлы һалынған саҡта һырттан битләүгә ҡырҡа боролош яһап, юл һалырға тура килә. Шул урынды серпантин, йәғни, башҡортса "бөгөл" тип атайҙар.

# Елмерҙәк бөгөлө
## Географик урыны

Елмерҙәк бөгөлөндәге серпантин Белорет районының Ҡолмас һәм Уҫманғәле ауылдары араһындағы киҫемдә урынлашҡан.
Был урын юл-транспорт фажиғәләре йыш булыуы менән насар дан сығарған. Урыҫса уны шуға "Тещин язык" тип тә атайҙар.
# Шухтовка

Шухтовка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Андога йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Шухтовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000008095
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000809
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Комарья

Комарья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тундрина ҡылымығының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Комарья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200045600
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204560
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шлехтзарт

Шлехтзарт (нем. Schlechtsart) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 168 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,57 км². Диңгеҙ кимәленән 330 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98663 һәм автомобиль коды — HBN.
# Әр-Рум сүрәһе

Әр-Рум сүрәһе (ғәр. سورة الروم‎, Румиҙар ) — Ҡөрьән Кәримдең 30 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 110 аяттан тора.
# Поперечная Талая

Поперечная Талая — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Талая йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Поперечная Талая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014944
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201494
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Няхун-То-Се

Няхун-То-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Паюта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Няхун-То-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046717
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304671
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уртамка

Уртамка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 2775 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Уртамка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200007076
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200707
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нолгаш

Нолгаш — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кундыш йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нолгаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000909
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100090
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Абдулмоталап Әбделкәримов

Абдулмоталап Әбделкәримов (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Абдулмоталап Әбделкәримов
## Биографияһы

Абдулмоталап Әбделкәримов (Абдулмоталап Әбделкәрим улы Иҫәнбаев) Ырымбур губернаһы Гәрә улусы (хәҙерге Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районы) Уразай ауылында йәшәгән. Зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.

# Абдулмоталап Әбделкәримов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Ячменка

Ячменка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький (зал. р. Ячменки) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2319 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ячменка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000017047
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001704
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 2-се Маҡан

2-се Маҡан — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы биләмәләрендә аға. Йылға Маҡан йылғаһының һул ярына тамағынан 9,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# 2-се Маҡан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002929
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200292
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1763 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1763 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1763 MDCCLXIII |
| Юлиан стилендә | 1762—1763 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2515—2516 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7271—7272 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5523—5524 ה'תקכ"ג — ה'תקכ"ד |
| Мосолман календары | 1176—1177 |
| Боронғо әрмән календары | 1212 ԹՎ ՌՄԺԲ |
| Ҡытай календары | 4459—4460 壬午—癸未 чёрный конь — чёрная овца |
| Эфиопа календары | 1755—1756 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1819—1820 |
| - Шака самват | 1685—1686 |
| - Кали-юга | 4864—4865 |
| Иран календары | 1141—1142 |
1763 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.