yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дыхла

Дыхла — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Коша йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Дыхла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000540
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000054
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оскар-Колын-Сос

Оскар-Колын-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лепля йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Оскар-Колын-Сос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023607
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302360
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сардан (Лудяна ҡушылдығы)

Сардан — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лудяна йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сардан (Лудяна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037761
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103776
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хайлигенталь

Хайлигенталь (нем. Heiligenthal) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 826 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,09 км². Диңгеҙ кимәленән 123 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6347 һәм автомобиль коды — MSH.
# Хәҙисов Әхмәт Мостафа улы

Хәҙисов Әхмәт Мостафа улы (1905−1938) — журналист, Башҡортостандың күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан өлкә комсомол комитетының беренсе секретары (май 1929—ноябрь 1931). Сәйәси золом ҡорбаны (1938).
Хәҙисов Әхмәт Мостафа улы 1905 йылда БАССР-ҙың Учалы районындағы Ҡолош ауылында тыуған. 1920 йылда партия сафына инә. 1925—1926 йылдарҙа Туңғатар улус комитетының секретары булып эшләй. 1926−1927 йылдарҙа — Тамьян-Ҡатай кантоны комитетының инструкторы, ойоштороу бүлеге мөдире, секретарь урыбаҫары. 1927−1928 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының мәктәп төҙөлөшө бүлегенең мөдире, ойоштороу бүлеге мөдире. 1928—1929 йылдарҙа — «Йәш юҡһыл» һәм «Башҡортостан йәштәре» гәзиттәренең мөхәррире. 1929—1931 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы секретары. 1931−1934 йылдарҙа — РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының агитмасса бүлеге мөдире. 1934−1935 йылдарҙа — «Башҡортостан» гәзите мөхәрриренең урынбаҫары.
1935−1936 йылдарҙа Мәскәүҙә ВКП(б)-ның Үҙәк комитеты янындағы марксизм-ленинизм курстарында уҡый.
1936 йылда — РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының инструкторы.
1936−1937 йылдарҙа Мәскәүҙә ИПИКП-ла уҡый.
1937 йылда — РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының мәҙәниәт-ағартыу бүлеге мөдире.
1934 йылда СССР яҙыусыларының I съезында делегаты булараҡ ҡатнаша (кәңәшләшеү хоҡуғы менән).
1937 йылда ҡулға алына. 1938 йылдың 19 апрелендә атып үлтерелә.
# Лаптан-Яха

Лаптан-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юра мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Лаптан-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300080255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115308025
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хоҙайбирҙин

Хоҙайбирҙин — фамилия.
# Соль (Чёрная ҡушылдығы)

Соль — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Соль (Чёрная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001624
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100162
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡамышлы (Минзәлә ҡушылдығы)

Ҡамышлы — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Минзәлә йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ҡамышлы (Минзәлә ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028855
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102885
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ильменау

Ильменау (нем. Ilmenau) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 26 022 кеше йәшәй. Майҙаны — 62,64 км². Диңгеҙ кимәленән 500 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98693 һәм автомобиль коды — IK.
# Гройч

Гройч (нем. Groitzsch) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8059 кеше йәшәй. Майҙаны — 70,06 км². Диңгеҙ кимәленән 152 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4539 һәм автомобиль коды L (элек: BNA).
# Айҙар ғынайым (йыр)

«Айҙар ғынайым» (башҡ. Айҙар ғынайым) — башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй (күңелле йыр).

# Айҙар ғынайым (йыр)
## Тарихы

Улай итеп, былай итеп, Үтә беҙҙең ғүмерҙәр.
1977 йылда БАССР-ҙың Архангель районы Аҙау ауылында Нәфиғә Фәйзуллинанан (1927 йылғы) яҙып алына . — Ғилми архив, ф.3, оп. 73, д. 64, л. 78, 80. Бергәләп башҡарыу манераһы ла яҙып алынған: егеттәр менән ҡыҙҙар бер-береһенә ҡапма-ҡаршы парлашып етәкләшеп баҫа. Йырҙың беренсе өлөшөндә егеттәр ике аҙым алға, ә ҡыҙҙар ике аҙым артҡа атлай, икенсе өлөшөндә ҡыҙҙар алға, ә егеттәр артҡа атлай, хәрәкәттәр зиг-заг формаһында башҡарыла. "Айҙар ғынайым" — шаян таҡмаҡ көйө.

# Айҙар ғынайым (йыр)
## Йөкмәткеһе

Риүәйәткә ярашлы, йырҙа һүҙ Бикҡол ауылында (Әбйәлил районы) тыуып үҫкән рядовой һалдат Шаһибәрәк тураһында бара, уны ялған тәңкәләр етештереү өсөн Себергә ебәрәләр. Һөргөнгә китер алдынан ул "Шаһибәрәк" йырын йырлап уны иҫкә алыуҙарын үтенә. Икенсе версия буйынса, батыр тыуған еренә ҡарата батша алып барған колониялаштырыу сәйәсәтенә ҡаршы сыға, шуға ла Себергә һөргөнгә ебәрелә, күп тапҡырҙар ҡаса һәм Ирәндек һыртында йәшеренеп йөрөй.

# Айҙар ғынайым (йыр)
## Башҡарыусылар

Был йырҙы Хөсәйен Мәжитов башҡара, Йыш ғына төрлө вокаль ансамблдәр ҙә был күңелле йырҙы үҙ репетуарына ҡуйыуҙы хуп күрә.
# Ровно

Ровно (укр. Рівне) — Украиналағы ҡала. Ровно өлкәһенең административ үҙәге.Украинаның көнбайыш өлөшөнөң төньяғында урынлашҡан. Үҙенең гербына һәм әоәменә эйә. Ҡала эсенән Устье йылғаһы аға.

# Ровно
## Атамаһы
### Атамаһының килеп сығышы

Ҡала исеменең килеп сығыуының бер нисә версияһы бар. Щуларҙың береһе буйынса, ул ҡаланың тигеҙ ерлектә урынлашыуынан барлыҡҡа килгән. Икенсе версияға ярашлы, биләмә эргәһендә бик күп нығытма соҡорҙары булғанлыҡтан, "соҡор" ("ур") һүҙенән барлыҡҡа килгән. Тағы бер нисә версия кенәз Острожскийҙар менән бәйле: улар ҡаланы төҙөүҙе тамамлай, сөнки тап ошо ерҙә биләмәләре бөтә («ровно до этого города»); кенәздәрҙең ошо ҡала менән бергә теүәл йөҙ ҡалаһы була («ровно сто городов»); кенәздәрҙең имениелары тап ошо ерҙә урынлаша («ровно этой местностью»). Әммә был версиялар шик тыуҙыра, сөнки ҡала 1518 йылда ғына күсә .
# Кудрина

Кудрина — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Анма йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Кудрина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013794
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201379
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йәмил (исем)

Йәмил — башҡорт ир-ат исеме.

# Йәмил (исем)
## Этимология

Йәмил — матур, һөйкөмлө мәғәнәләрен аңлатҡан, башҡорттар араһында һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ғәрәптәрҙән таралған ир-ат исеме.

# Йәмил (исем)
## Билдәле кешеләр

Буранғолов Йәмил Айҙар улы (19 июнь 1958 йыл) — журналист. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003).
Мостафин Йәмил Мостафа улы (20 май 1927 йыл) — башҡорт совет прозаигы, тәржемәсе. СССР Яҙыусылар союзы (1971) һәм Рәсәй Яҙыусылар союзының Юғары ижади советы ағзаһы. СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең әҙәби премиялары лауреаты. БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991).
Әбделмәнов Йәмил Әбделәхәт улы (29 апрель 1965 йыл) — йырсы (баритон), педагог. 1993 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, бер үк ваҡытта 1992—2001 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһы, 2000 йылдан — хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. 2002 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2006), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2021). Төрлө кимәлдәге ижади конкурстар, Аҡмулла (2004) һәм М. Өмөтбаев (2010) исемендәге премиялар лауреаты.

# Йәмил (исем)
## Фамилияла

Йәмилов Марат Арыҫлан улы (23 ноябрь 1938 йыл — 2 ноябрь 1996 йыл) — башҡорт театр актёры. 1967 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре Союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1972) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.
# Кәшфуллин Әсхәр Кәшфулла улы

Кәшфуллин Әсхәр Кәшфулла улы (17 август 1930 йыл — июль 2018 йыл) — шағир. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Кәшфуллин Әсхәр Кәшфулла улы
## Биографияһы

Әсхәр Кәшфулла улы Кәшфуллин 1930 йылдың 17 авгусында Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Шыршы-Тартыш ауылында тыуған. Атаһы Кәшфулла Нәсибулла улы Бөйөк Ватан һуғышынан ҡайтмай. Ағалы-ҡустылы Кәшфуллиндар эшкә егелә, әсәләренә донъя көтөргә ярҙам итәләр. Әсхәр Кәшфуллин башта тыуған ауылында уҡый, һуңынан — Кушнаренко урта мәктәбендә белем ала. 1948 йылда Өфөлә һөнәрселек училищеһын тамамлай, артабан электр-техник техникумында уҡый. Заводта ябай эшсенән алып инженерға тиклем хеҙмәт юлын үтә. Тәүге шиғыры «Ленинсы» гәзитендә баҫыла. Бер бөртөк туғаны Афғандың вафаты уның ижадына ныҡ тәьҫир яһай.

# Кәшфуллин Әсхәр Кәшфулла улы
## Ижады

1993 йылда Әсхәр Кәшфулла улын «Шәреҡ» радиоһына эшкә саҡыралар. Уның йомшаҡ, яғымлы тауышы радио тыңлаусыларға оҡшап ҡала, ул ҡыҙыҡлы әңгәмәләр ойоштора, тура эфирҙар алып бара. Осрашыуҙарға республиканың билдәле шәхестәрен, артистарын, шағирҙарын, композиторҙарын саҡыра. Шул уҡ ваҡытта ул әүҙем ижади тормош алып бара, уның шиғырҙарына бик күп йырҙар яҙыла, «Печали мои перенеслись в песни», «Летят гуси», «Жизни короткий миг» исемле китаптары донъя күрә. Әҫәрҙәренең тематикаһы: изгелек, намыҫ идеалдары, әхлаҡ нигеҙҙәре. Уның шиғырҙарына йырҙарҙы билдәле композиторҙар яҙа — Рим Хәсәнов, Нур Даутов (Баҡыр шишмә«»), Мөфтәдин Ғиләжев, Фирзәр Мортазин, Илдар Шәрипов («Ышандыр»), бик күп йырҙарҙы Риф Арыҫлан ижад иткән («Тормош шунан ҡоролған», «Кем ғәйепле», «Ҡағылмағыҙ яңылыш» һәм башҡалар). Йырҙарҙы Айҙар Ғәлимов, Радик Динәхмәтов, Резеда Әминева, Салауат Фәтхетдинов, Хәлиҙә Бигичева, Илһам Вәлиев, Туйсин Илсур, Мәсәлимова Рәүилә һәм башҡалар яратып башҡаралар. Республика кимәлендә һәм шағирҙың тыуған яғы, Кушнаренко районында, Әсхәр Кәшфуллиндың юбилейҙарын ҙурлап үткәрәләр, мәктәптәрҙә, китапханаларҙа уның хөрмәтенә йырлы-моңло осрашыуҙар, кисәләр үткәрәләр.
# Банат

Банат — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Банат
## Этимологияһы

Банат исеме башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда ғәрәп теленән ингән, ғәр. — ҡыҙ балалар, ҡыҙҙар; иркә ҡыҙ тигән мәғәнәне аңлата.

# Банат
## Шәхестәр

Батырова Банат Хәйрулла ҡыҙы (16 декабрь 1902 йыл — 19 июль 1970 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, сөгөлдөрсө. башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары араһынан беренсе Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948), Башҡорт АССР-ының II—IV саҡырылыш (1947—1959) Юғары Советы депутаты.
Вәлиева-Яубаҫарова Банат Хәсән ҡыҙы (1948 йылдың 1 авгусында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Әбүләйес ауылында тыуған) — педагогик хеҙмәт ветераны, юғары категориялы урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, әүҙем википедист. Урыҫ теле һәм әҙәбиәте буйынса республика һәм район олимпиадалары призёрзары һәм миҙалға тамамлаусыларҙы укытып сығарҙы. Күп кенә уҡыусылары ла урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы һөнәрен һайланы. «Әбүләйестә үткән бала саҡ» китабы авторы. 2021 йылдың февралендә Башҡорт Википедияһында күрһәткән эшмәкәрлеге өсөн «Ал да нур сәс халҡыңа!» миҙалы менән бүләкләнде. Рувики ойошторған «Узнай Россию. Начни с Дона» конкурстарында ике тапкыр икенсе урынды биләне. ХI Мәскәү халык-ара конференцияһында ҡатнашты. Ҡырмыҫҡалы районы Ҡабаҡ ҡасабаһында, әүҙем тормош алып барып, йәмәғәтселек эштәрендә ихлас ҡатнашып йәшәй.
Алсынова Банат — Өфө ҡалаһы мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.

# Банат
## Башҡорт теле дәреслегендә

* Эштә Банат Батырованың алтын ҡулдары ут сәсрәтер булһа, ял иткәндә ул моңло йырҙары менән күңелдәрҙе ар­бар ине
# Аҡҡошатҡан (йылға)

Аҡҡошатҡан — рус. Акушаткан — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы йылға

# Аҡҡошатҡан (йылға)
## Географияһы

Аҡҡошатҡан Үҙъйылғаның уң ҡушылдығы, Тинес йылға бассейнына инәРәсәй дәүләт һыу реестрында Аҡҡошатҡан тураһында мәғлүмәттәр юҡ. Мәгәр, Үҙъйылға (Зюзелка), Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса, Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Тинес йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш:.

# Аҡҡошатҡан (йылға)
## Этимологияһы

Аҡҡошатҡан гидронимы килеп сығышы тураһында аныҡ фараз юҡ, әммә уның башҡорт телендәге Аҡҡош+атҡан һүҙҙәренән килеп сыҡҡанлығы бәхәсһеҙ. Шувалов Николай Иванович — Силәбе өлкәһенең күренекле географы, топонимисы күл атамаһының барлыҡҡа килеүе тураһында үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа:
   Акушаткан, озеро, Аргаяшский район, речка, правый приток Зюзелки, бассейн Течи. В переводе с башкирского — «место, где застрелил лебедя», где аккош — «лебедь», аткан — «застрелил»..
Тамғаһы аҡҡош булған берәй ырыуҙың фажиғәһе булыуы ихтимал, тип фараз ителә «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области» тигән сайттың «Реки Южного Урала (А_)» тигән бүлегендә
Аҡҡош атыу — башҡорт халҡында ҡаты тыйыу ҡуйылған ғәмәл. Аҡҡош атҡан кеше үҙен бәхетһеҙлеккә дусар итә йәки заты ҡорой тигән инаныс булған.

# Аҡҡошатҡан (йылға)
## Шулай уҡ ҡара

* Аҡҡошатҡан (күл)
* Тинес
# Видерштедт

Видерштедт (нем. Wiederstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1105 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,54 км². Диңгеҙ кимәленән 183 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
# Сәфәүиҙәр

Сәфәүиҙәр (Сәфәүиә, Сафауилыҡ; фарс. صفویه‎) — XIV быуат башында Сәфи әд-Дин тарафынан нигеҙләнгән суфый тәриҡәте. Һуңғараҡ тәриҡәтең Сәфәүиҙәр династияһы рухи лидерҙары ҡағиҙәләр 1501—1722 йылдарҙа Фарсияла хакимлыҡ итә.

# Сәфәүиҙәр
## Тарихы
### Нигеҙ һалыусыһы

Иран Әзербайжанында урынлашҡан Әрдәбил ҡалаһында тыуған шәйех Сәфи әд-Дин Исхаҡ (1252 — −1334) остазы Заһид Ғилани үлгәндән һуң 1301 йылда ул нигеҙ һалған заһидиә тәрикатен етәкләй, һуңыраҡ ул сәфәүиә тәриҡәте булараҡ билдәлелек ала. Сәфи әд-Дин сөнни, шәфиғи мәҙһәбтең тарафдары була.

# Сәфәүиҙәр
## Тарихы
### Шиғыйлыҡҡа күсеү

Әммә Исмәғил шаһ осоронда сәфәүиҙәр династияһы сығышы менән Мөхәммәт Пәйғәмбәр) тоҡомо шиғый имамы Муса әл-Кәҙимдән киткән тип дәғүәләшеү башлана.
Сәфәүиҙәрҙең шәйех етәкселек иткән дини ағымдан шаһ етәкләгән Сәфәүиҙәр династияһына әйләнеү эволюцияһы тап Исмәғил I ваҡытында булған.
1499 йылда Ширваншаһтарға ҡаршы поход башлай һәм уларҙың ғәскәрен тар-мар итә. 1501 йылда Әзербайжанды баҫып алғас, ул үҙен шаһ тип иғлан итә,, үҙ исеме менән тәңкәләр һуға башлай һәм Тәбризде яңы дәүләттең баш ҡалаһы тип иғлан итә. Исмәғилдең уңыштары тәриҡәт башлығында Аллаһтың инкарнацияһын күргән һәм уның указдарын һуҡырҙарса үтәргә әҙер булған ҡыҙылбаштарҙың ярҙамынан башҡа мөмкин булмаҫ ине. Тоғролоҡ күрһәткән өсөн был төркмән ҡәбиләләренә яуланған провинциялар бирелә, ә уларҙың лидерҙары вәли итеп тәғәйенләнә .
Шаһ Исмәғил етәкселегендәге шиғый-ҡыҙылбаштарҙың власҡа килеүе Яҡын Көнсығыштағы дини ландшафтты үҙгәртә. Исмәғил шиғыйлыҡты яңы империяның дәүләт дине тип иғлан итә һәм бөтә Иранды шиғый итергә ниәтләнә. Сөнниҙәр Исмәғил яҡлылар тарафынан ҡаты репрессияларға дусар ителә, уларҙан тупланған байлыҡтарын тартып алалар һәм үҙ ҡараштарынан баш тартырға мәжбүр итәләр, ә сөнни мәсеттәрен яндыралар. Бындай сәйәсәт арҡаһында иранлыларҙың күпселеге XVIII быуатта шиғыйлыҡ инанысына күсә.
Сәфәүиҙәрҙең уңыштары яҡын-тирәләге төбәктәргә көслө йоғонто яһай, бигерәк тә Һиндостанға ҡағыла, унда 1502 йылда Йософ Әҙелшаһ Бижапур солтанлығында шиғыйлыҡты дәүләт дине тип иғлан итә. Әммә һинд шиғыйҙары Сәфәүиҙәрҙең уңышын ҡабатлай алмай һәм урындағы мосолмандарҙың күпселеге сөнниҙәр булып ҡала, ә шиғый дәүләттәрҙе Бөйөк Моголдар Империяһы йота.
# Суағ (мифология)

Суағ (ғәр. سواع‎, рус. Сува) — боронғо ғәрәп мифологияһындағы бер илаһтың исеме. Ҡөрьәндә (71:23) бергә Уад, Йағус, Яғуҡ һәм Нәсер менән бер рәттән) Нух пәйғәмбәр (с. ғ. с.) халҡы табынған пот булараҡ телгә алына.
Ҡөрьәндә Йағуҡ Нух пәйғәмбәр халҡы табынған пот итеп телгә алына:
* Ҡәүемдең олуғтары мәкер ҡылдылар һәм әйттеләр: “Үҙ поттарығыҙға табыныуҙы ташламағыҙ! Уад, Суағ, Йәғуҫ, Йағуҡ һәм Нәсер исемле поттарға табыныуҙы ташламағыҙ”.
* Нух 71:22-23
Суағ, моғайын, көтөүлектәрҙе ҡурсалаусы тип иҫәпләнгәндер. Ул Ғәрәбстандың төньяғында ла, көньяғында ла билдәле булған, әммә уның иң изге ғибәҙәтханаһы тип Рухаттағыһы (төньяҡ-көнбайыш Ғәрәбстан) һаналған. Уға Һижәздәге хүзәйел ҡәбиләһе табынған. Көньяҡ Ғәрәбстандағы ҡайһы бер ҡәбиләләр ҙә уны ҙурлаған. Суағ ислам иңгәнгә тиклем әүҙем ғибәҙәт ҡылыу объекты булған. VI быуатта Суағтың ғибәҙәтханаларының күбеһе мосолмандар тарафынан емертелгән.
# Ортикова Екатерина Михайловна

Екатерина Михайловна Ортикова — совет хужалыҡ, дәүләт һәм сәйәси эшмәкәр.

# Ортикова Екатерина Михайловна
## Биографияһы

1921 йылда Чувашские Алгаши ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
1933 йылдан — хужалыҡ, дәүләт һәм сәйәси эшмәкәрлектә. 1933—1976 йылдарҙа — колхоздың ауыр ялан эштәрендә, уңыш йыйыуҙа, «Шутово» предприятияһы торфяницаһы, Шумелино торфпредприятиеһында стахановка-ҡырҡыусы, РСФСР-ҙа беренсе булып миҙгел эшен тапшырыусы, Шумерлиның төрлө ҡала предприятиеларында төрлө вазифаларҙы башҡарыусы.
СССР-ҙың Юғары Советының 2-се саҡырылыш депутаты булып һайлана. «Отличник местной топливной промышленности РСФСР» билдәһе, Сыуаш Республикаһының Юғары Совет Президиумы Почёт грамотаһы менән бүләкләнә.
2010 йылдың 4 декабрендә Шумерлыла үлә.
# Алтын тауҙар

Алтын тауҙар — Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһынан көнсығыштараҡ урынлашҡан боронғо ҡаласыҡ

# Алтын тауҙар
## Тарихы

Ҡаласыҡ Новочеркасск ҡалаһынан көнсығыштараҡ Ҡамышлы йырыны эргәһендә, ҡалҡыулыҡта, Бессергеневская һәм Мелиховская станицалары араһында, Аҡсай йылғаһы һыубаҫар туғайында, уның уң яҡ яры буйында урынлашҡан.
Ҡаласыҡтың йәшәү ваҡыты — яҡынса VIII — X быуаттар, урта быуат Хазар ҡағанаты дәүере.
Хазар ҡаласығы 1986 йылда Новочеркасск тарихы музейы экспедицияһы тарафынан Ҡамышлы йырыны янындағы ҡаҙылма эштәре ваҡытында табыла.
Ҡаласыҡта археологик ҡаҙыныуҙар 2002 йылдан алып әлеге көнгә тиклем бара. Ҡаҙыу эштәрен Ростов дәүләт университетынан В.В. Ключников етәкселегендә Рәсәй, АҠШ, Бөйөк Британия, Польша халыҡ-ара экспедициялары үткәрә
Археологик ҡаҙыныуҙарҙа болгар салт-маяк мәҙәниәтенә хас булған элементтар менән керамика фрагменттары, аландар традицияларында төҙөлгән керамика фрагменттары табыла. Табылған артефакттар араһында төньяҡ -ҡара диңгеҙ амфоралары фрагменттары, мискә, йәймәләр өсөн балсыҡтан мейес, йылҡы деталдәре (чумбур блогы), бер нисә баҡыр тәңкә, ынйылар бар.
Ҡаласыҡты ҡаҙыу эштәрендә шулай уҡ таштан эшләнгән диуарҙар киҫәге, көршәксе түңәрәгендә яһалған керамика һауыт-һаба өлөштәре табылған. Торлаҡтарҙы сей кирбестән эшләгәндәр, өйҙәрҙең нигеҙҙәренә таш һалғандар
Ҡаласыҡта шулай уҡ татар-монгол осорон иҫәпкә алып, ир-ат ҡәберҙәре табылған. 2004 йылда ҡаласыҡтың таш менән түшәлгән ихатаһы ҡаҙыла, унда бала менән ҡатын-ҡыҙ ҡәбере табыла.
# 1767 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1767 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1767 MDCCLXVII |
| Юлиан стилендә | 1766—1767 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2519—2520 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7275—7276 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5527—5528 ה'תקכ"ז — ה'תקכ"ח |
| Мосолман календары | 1180—1181 |
| Боронғо әрмән календары | 1216 ԹՎ ՌՄԺԶ |
| Ҡытай календары | 4463—4464 丙戌—丁亥 красная собака — красная свинья |
| Эфиопа календары | 1759—1760 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1823—1824 |
| - Шака самват | 1689—1690 |
| - Кали-юга | 4868—4869 |
| Иран календары | 1145—1146 |
1767 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.