yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Паутов Валентин Васильевич

Валентин Васильевич Паутов (5 апрель 1926 йыл — 7 март 1986 йыл) — совет хәрби хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 32-се танк полкы разведчигы. Гвардия сержанты. Дан орденының тулы кавалеры.

# Паутов Валентин Васильевич
## Биографияһы

1926 йылдың 5 апрелендә Данилов районы Малые Lворишки ауылында (Ярославль өлкәһе) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1965 йылдан — КПСС-тың ағзаһы. 10 класты тамамлай.
Ҡыҙыл армия сафында — 1942 йылдың авгусынан. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында — 1943 йылдың авгусынан 820-се уҡсылар полкы разведчигы Валентин Паутов автоматсылар ротаһы составында 1944 йылдың 8 июлендә Ковель ҡалаһы тирәһендәге (Украина, Волынь өлкәһенән көньяҡ-көнбайыштараҡ) алышта дошман траншеяһына бәреп инә, пулеметсыны.ҡ итә һәм яугирҙар төркөмө менән өс дошман атакаһын кире ҡаға. Алаштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн 1944 йылдың 4 авгусында ҡыҙылармеец Паутов Валентин Васильевич 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
32-се танк полкы сержанты Паутов 1945 йылдың 29 ғинуарында үҙенең яугирҙары менән дошман тылына бронетранспортерҙы индереүгә өлгәшә, Карпицко тораҡ пунктында (поляк ҡалаһы Познаньдән көньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә урынлашҡан) дошман ут нөктәләрен һәм гарнизон һанын асыҡлай. Совет разведчиктар төркөмөн күреп ҡалғас, фашистар пулеметтарҙан һәм минометтарҙан ут асалар, уның һөҙөмтәһендә өс разведчиктар һәм бронетранспортер йөрөтөүсеһе һәләк була. 18- йәшлек сержант Валентин Паутов тигеҙ булмаған алышҡа инә. Ул дошман пулеметын һәм минометын сафтан сығара, ундан ашыу дошманды юҡ итә һәм һуңынан үҙ полкы штабына ҡиммәтле мәғлүмәттәр алып ҡайта. Алаштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн 1945 йылдың 25 мартында сержант Валентин Васильевич Паутов 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 20-28 апрелендә Германияның баш ҡалаһы Берлин тирәһендә сержант В. Паутов ут аҫтында дошман урынлашҡан ергә йәшерен рәүештә барып инә һәм танкыларҙың һәм ут нөктәләренең ҡайҙа торғанын асыҡлай. Бранденбург ҡалаһы районында яу яланынан яраланған полк командирын алып сыға.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 15 майындағы Указына ярашлы немец илбаҫарҙары менән алыштарҙа командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн сержант Паутов Валентин Васильевич 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә һәм Дан орденының тулы кавалеры булып китә.
1947 йылда старшина Паутов демобилизациялана. Герой-ҡала Ленинградта йәшәй. Ленинград инженер-төҙөлөш институтын тамамлай. Ленинград ғилми-тикшеренеү институттарының береһендә лаборатория начальнигы булып эшләй. 1986 йылдың 7 мартында вафат була. Сестрорецк ҡалаһының зыяратында ерләнгән.

# Паутов Валентин Васильевич
## Наградалары

* 1-се, 2-се һәм 3-сө дәрәжә Дан ордендары
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* миҙалдар.
Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһы Дим районында 112-се Башҡорт — 16-нсы гвардия Чернигов — кавалерия дивизияһы яугирҙарына һәйкәл ҡуйылған, шул уҡ адрес буйынса (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27-се йорт) 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейы (Республика хәрби Дан музейы филиалы) асылған.
# Фиппахедельхаузен

Фиппахедельхаузен (нем. Vippachedelhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 603 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,31 км². Диңгеҙ кимәленән 188 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99439 һәм автомобиль коды — AP.
# Кужора

Кужора — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сераль йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Кужора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000912108100004149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100414
* Бассейн коды — 06.02.00.009
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мезенда

Мезенда — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының һул ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Мезенда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012151
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001215
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нежилая Шача

Нежилая Шача — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Нежилая Шача
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012175
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001217
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мисбах

Мисбах — башҡорт ир-ат исеме.

# Мисбах
## Этимологияһы

Мисбах исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, яҡтыртҡыс, шәмдәл тигән мәғәнәгә эйә..

# Мисбах
## Билдәле кешеләр

Әбүбәкеров Мисбах Иҙрис улы (рус. Абубакиров Мисбах Идрисович) (1914 йыл — 1945 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкы 5-се батареяһының ҡороусыһы (зарядлаусы) була. Гвардия рядовойы, ҡыҙылармеец.
Ғәйнетдинов Мисбах Фәхри улы (1925 йыл — 2 сентябрь 2011 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы (1972—1995).
Вәхитов Ҡасим Мисбах улы (1916 — 4 октябрь 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған шағир.

# Мисбах
## Фамилияла һәм атаһы исемендә

Артур Мисбахов — «Спутник» командаһы хоккей уйынсыһы.
Бикбулатов Ренат Мисбах улы (1940 йыл — 29 май 1995 йыл) — ғалим-вирусолог, 1964—1995 йылдарҙа СССР һәм Рәсәй Медицина фәндәре академияһының Д. К. Ивановский исемендәге Вирусология институтының ғилми хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1992). СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1984).
Мисбахова Альбина Ғариф ҡыҙы — Ҡазан дәүләт медицина университетының дерматовенерология кафедраһы доценты, «Лучано» СПА комплексының баш табибы. Медицина фәндәре кандидаты. «Татарстан Республикаһының атҡаҙанған табибы» (2015). Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрының Рәхмәт хатына эйә (2019).

# Мисбах
## Мәҙәниәттә

Мисбахов — Мостай Кәримдең «Йәйәүле Мәхмүт» әҫәрендәге герой.
# Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе

Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе (мал. Laut China Selatan, вьетн. Biển Đông, ҡыт. 南海, тагал Dagat Luzon, индон. Laut Cina Selatan) — Тымыҡ океандың ярым ябыҡ диңгеҙе. Диңгеҙ Көньяҡ-Көнсығыш Азияның яр буйында, Һинд-Ҡытай ярымутрауы, Калимантан, Палаван, Лусон һәм Тайвань утрауҙары араһында урынлашҡан.
Һинд һәм Тымыҡ океандары араһындағы Австралия-Азия урта диңгеҙ бассейндары составына инә.
Майҙаны — 3 537 289 км², максималь тәрәнлеге — 5560 м, уртаса тәрәнлеге — 1024 м. Һыуҙың өҫкө температураһы февралдә төньяҡта — 20 °С-тан алып көньяҡта — 27 °С-ҡа тиклем, августа бөтә майҙаны буйынса 28—29 °С-ҡа тиклем барып етә. Һыуҙың тоҙлолоғо — 32—34 ‰. Йәйен һәм көҙөн йыш ҡына тайфундар күҙәтелә. Һыу ҡалҡыуҙары дөрөҫ түгел, тәүлекле һәм ярым тәүлекле, 4 метрға етә.
Парасель һәм Спратли утрауҙары түбән, мәрйен ҡомонан төҙөлгән һәм ҡыҫҡа үҫемлектәр менән ҡапланған. Улар араһында күп кенә мәрйен рифтары һәм һыу аҫты атоллдары ята. Айырыуса Наньша утрауҙары араһында рифтар күп.
Көньяҡ Ҡытай диңгеҙенең иң ҙур ҡултыҡтары — Бакбо (Тонкин) һәм Сиам, иң ҙур утрауы — Хайнань.

# Көньяҡ Ҡытай диңгеҙе
## Төп порттары

* Вьетнам: Хошимин, Хайфон
* Ҡытай: Сянган (Гонконг), Гуанчжоу
* Таиланд: Бангкок
* Филиппин: Манила
# Нәиб

Нәиб, наиб (ғәр. نائب‎ — вәкил урынбаҫары, наместник) — урта быуат мосолман дәүләттәрендә берәй түрә йәки дин әһеле урынбаҫары йәки ярҙамсыһы вазифаһы, ҡайһы берҙә-урындағы полиция башлығы, ауыл общинаһы старшинаһы.

# Нәиб
## Этимологияһы

«Нәиб» һүҙе (ғәр. نائب‎) ғәрәп теленән тәржемә иткәндә « урынбаҫар» тигәнде аңлата. Шул телдәге «нәбә» (ғәр. ناب‎ — «кемделер алмаштырыу»,"кем урынындалыр булыу") тигән һүҙҙән яһалған.

# Нәиб
## Төрлө илдәрҙә
### Имамат

Шамил имаматында — уның билдәле бер территорияла хәрби-административ власть вәкәләтен үтәүсе вәкиле. Имамат территориаль принцип буйынса нәиблектәргә бүленгән. Иң абруйлы һәм һәләтле тау кешеләренән нәибтәр тәғәйенләнгән. Улар хәрби-административ власты тормошҡа ашырғандар һәм шәриғәт нормаларының үтәлешен контролдә тотҡандар. Нәибтәр бурысына йөҙлөк (йөҙ башы), биш йөҙлөк (биш йөҙ башы) башлыҡтарын һәм мөфтөйҙәр тәғәйенләү ингән. Нәибтәр съездарҙа мөһим дәүләт мәсьәләләрен хәл иткән.

# Нәиб
## Төрлө илдәрҙә
### Әзербайжан

Әзербайжан ханлыҡтары Рәсәйгә ҡушылғандан һуң, мәһәл (участка) башлыҡтарын нәиб тип атағандар.

# Нәиб
## Төрлө илдәрҙә
### Ғосман империяһы

Ғосман империяһында — ҡаҙый, баш ҡаҙый урынбаҫары; ҡаҙый, мулла, һөнәрселек цехы старшиналары ярҙамсыһы һ.б..

# Нәиб
## Хаж

Мәккәгә хаж ҡылыу һәр мосолманға һәм мөслимәгә хаж ҡылыу бурысы йөкмәтелгән. Ҡайһы берҙә мосолман хаж ҡылырға аҡса тапмай, йәки ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында быны эшләй алмай (мәҫәлән, һаулығы насар булыу сәбәпле). Ислам хаж ҡыла алмаған кешегә үҙе урынына башҡа кешене (нәибте) хажға ебәрергә рөхсәт итә.
Нәиб аҡсаны көндәлек сығымдарҙы ҡаплауға ғына тотонолорға тейеш. Нәибтең маҡсаты уны ебәргән кеше урынына хаж ҡылыу булырға тейеш, Мәккәгә сауҙа һәм башҡа эштәр өсөн барыу тыйыла. Сығымдарҙы хажға үҙе урынына ебәргән кеше үҙ өҫтөнә ала.
# Сивеж (Кисть ҡушылдығы)

Сивеж — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кисть йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сивеж (Кисть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015044
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001504
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эпитеза

Эпитеза (бор. грек. ἐπίθεσις — «өҫтәү, беркетеү») — фонетик термин, әйтеүҙе уңайлаштырыу маҡсатында һүҙ аҙағына уның этимологияһында булмаған өн килеп өҫтәлеүен аңлата.

# Эпитеза
## Эпитезаға миҫалдар

* Көнсығыш немец телендә: nieman > нем. niemand
* Рус теленең дон һөйләштәрендә: 3-сө затта күплектә килгән ҡылымдарҙың иң аҙағында баҫым төшмәгән ялғау һуҙынҡыһы унан алдағы ижек һуҙынҡыһының иренләшеүе йоғонтоһо аҫтында эпитезаға бирелә: бе́гаю[т’у], забира́ю[т’у], рабо́таю[т’у], сде́лаю[т’у], во́зю[т’у], го́ню[т’у], насо́дю[т’у] һ.б., әммә даю́[т’], зову́[т’], иду́[т’] һ.б.
# Печенег һыуһаҡлағысы

Печенег һыуһаҡлағысы ( Салтов Диңгеҙе$^{}$; укр. Печенізьке водосховище) — Северский Донец йылғаһындағы канал һыуһаҡлағысы.1962 йылда төҙөлгән. Һыу өҫтө майҙаны - 86,2 км².Һыу күләме — 0,383 км³. Һыу йыйыу бассейнының майҙаны - 8400 км² . Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 100,5 метр.

# Печенег һыуһаҡлағысы
## Тасуирламаһы

Печенег һыуһаҡлағысы, нигеҙҙә, Харьков ҡалаһын сөсө һыу менән тәьмин итеү өсөн, 1936 йылда төҙөлгән ҙур булмаған Кочеток һыуһаҡлағысы урынында төҙөлә. Печенег һыу һаҡлағысы 1958 йылдан 1962 йылға тиклем төҙөлә. 1962 йылдың авгусынан һыу һаҡлағыс яңыртыла башлай, ул яйлап 1964 йылдың яҙғы ташҡынына тиклем дауам итә. Шул ваҡыттан алып һыуһаҡлағыс күләме үҙгәрешһеҙ яҡынса 0,4 км³ тәшкил итә. Һыуһаҡлағыстың терәге Волчья йылғаһына тиклем, ҙур киңлеге — Үрге Писаревкалағы күпергә тиклем һаҡлана.
Печенеги ауылы янында Печенег һыуһаҡлағысы быуаһы урынлашҡан. Ул исемен б. э. тиклем IX—X быуаттарҙа ошо ерҙәрҙә йәшәгән күсмә бәжәнәктәр ҡәбиләһенән алған. Һыуһаҡлағыстың уң ярында Салт ҡаласығы һәм Иҫке Салтов ҡасабаһы урынлашҡан. Һыуһаҡлағыс төҙөлөшө һөҙөмтәһендә ул Харьков халҡының ял итеү үҙәгенә әүерелгән. Печенег һыуһаҡлағысында ҡомло пляждар, пионер лагерҙары һәм ял йорттары күп. Һыуһаҡлағыс плотинаһында ҙур булмаған ГЭС булдырыу планлаштырыла.

# Печенег һыуһаҡлағысы
## Иҫкәрмә

* ↑ Ресурсы поверхностных вод СССР. Том 6: Украина и Молдавия. Выпуск 3: Бассейн Северского Донца и реки Приазовья / под. ред. М. С. Каганера. — Ленинград: Гидрометеоиздат, 1967.
# Суң Чжә-ки

Суң Чжә-ки (Корея:성재기;成在基, 11 сентябрь 1967 йыл, Көньяҡ Корея, Тэгу — 26 июль 2013 йыл, Көньяҡ Корея, Сеул, Мапхогу) — Көньяҡ Корея йәмәғәт эшмәкәре, хоҡуҡ яҡлау һәм граждандар активисы, либерал-философ һәм антифеминист. 2008 йылдың 26 ғинуарында Корея ирҙәре ассоциацияһын төҙөй һәм ғүмеренең һуңғы көнөнә тиклем уның вәкиле була (남성연대 男性連帶) .
# Ильина Поляна ауыл Советы (Благовещен районы)

Ильина Поляна ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Ильина Поляна ауыл Советы (Благовещен районы)
## Тарихы

1987 йылда ауыл Советы составына тарҡатылған Трактовый ауыл Советының Воскресенка, Никольск, Новотроицкий, Преображенский ҡасабалары, Покровский, Иҫке Гилев, Троицкий ауылдары инә.
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Үрге Нюдз

Үрге Нюдз — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының һул ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Үрге Нюдз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017696
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001769
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кокыль

Кокыль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чов-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кокыль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020176
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002017
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кобелев Александр Иванович

Кобелев Александр Иванович (5 март 1910 йыл — 14 октябрь 1975 йыл) — 3-сө Украина фронтының 17-се һауа армияһы 306-сы штурмлаусы авиация дивизияһы 951-се штурм авиация полкының эскадрилья командиры, подполковник, Советтар Союзы Геройы (1944).

# Кобелев Александр Иванович
## Биографияһы

Кобелев Александр Иванович 1910 йылдың 5 мартында Моторное ауылында (хәҙер Өфө һыҙатына инә) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. 1932 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Ауыл мәктәбен, Ырымбур ҡалаһында шоферҙар һәм тракторсылар курсын тамамлай. Шофер булып эшләй. 1934 йылда Батайск граждандар һауа флоты пилоттары мәктәбен (ГВФ) тамамлай. Батайск һәм Тамбов граждандар һауа флоты пилоттары мәктәбендә инструктор-лётчик булып эшләй.
1940 йылда Тамбов ҡалаһының Ленин районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.
1943 йылдың майынан Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
1948 йылдан подполковник Кобелев А. И. — запаста, әммә граждандар авиацияһы самолеттарында осоуын дауам итә. Өфө ҡалаһында йәшәй.
1975 йылдың 14 октябрендә вафат була. Өфөлә ерләнгән.

# Кобелев Александр Иванович
## Батырлығы

«951-се штурм авиация полкының эскадрилья командиры (3-сө Украина фронтының 17-се һауа армияһы 306-сы штурмлаусы авиация дивизияһы) капитан Кобелев А. И. 1944 йылдың майына хәрби объекттарҙы, оборона һыҙығын, дошман ғәскәрҙәре тупланмаһын штурмлауға 115 хәрби осош яһай, уға ҙур зыян килтерә».
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 2 августағы указы менән, командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн, капитан Кобелев Александр Ивановичкә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 3470) тапшырыла.

# Кобелев Александр Иванович
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы , Советтар Союзы Геройы (02.08.1944);
* Ленин ордены (02.08.1944);
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (08.09.1943);
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (30.05.1944);
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (04.09.1944);
* Александр Невский ордены (18.03.1944);
* миҙалдар.
# Или-төркиҙәр

Или төркиҙәр — Ҡытайҙа танылмаған төрки этник төркөм, Ҡытайҙың Шеңжан-Уйғыр автономиялы районының Или-Ҡаҙаҡ автономиялы округында һәм Ҡаҙағстандың йәшәй. Улар үҙҙәрен «төрөктәр» йәки «чжунхуа миньцзу» тип атай. Уларҙың ауыҙ-тел ижады буйынса, улар Үзбәкстанға Фирғәнә үҙәненән килгән. Айырым или төрки теле ҡарлуҡ телдәренә ҡарай, әммә ҡытай властары тарафынан үзбәк теле тип иҫәпләнә.
Или төркиҙәр күсмә тормошо алып бара һәм малсылыҡ менән шөғөлләнә. Уларҙың телендә малсылыҡ менән бәйле уникаль һүҙҙәр күп.
# Егорлык (Пролетарское ҡушылдығы)

Егорлык — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пролетарское һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 448 км.

# Егорлык (Пролетарское ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы башынан Сенгилеев һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500312107000016716
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001671
* Бассейн коды — 05.01.05.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Драйхайде

Драйхайде (нем. Dreiheide) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2339 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,53 км². Диңгеҙ кимәленән 85 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4860 һәм автомобиль коды TO.
# Левый Венгель

Левый Венгель — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Венгель йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Левый Венгель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016948
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301694
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чардым (йылға)

Чардым — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волгоградское һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 1005 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.

# Чардым (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100010817
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101081
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йәғәфәров Мәғәсүм Мотаһар улы

Йәғәфәров Мәғәсүм Мотаһар улы (рус. Ягафаров Магасум Мутагарович, 7 июнь 1939 йыл) — партия органдары һәм ауыл хужалығы ветераны, ғалим, доцент. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте - башҡорт. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Ауырғазы һәм Бүздәк райондарының почётлы гражданы.

# Йәғәфәров Мәғәсүм Мотаһар улы
## Биографияһы

Йәғәфәров Мәғәсүм Мотаһар улы 1939 йылдың 7 июнендә Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Үрге Ләкәнде ауылында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1956 йылда техник училищены тамамлағас, Күмертау ҡалаһының брикетлау фабрикаһы моторисы булып башлай.
1958—1961 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1966 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, 1979 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
Институтты тамамлағандан һуң Бүздәк һәм Ауырғазы райондарында өлкән инженер, баш инженер, «Сельхозтехника» район берекмәһе идарасыһы булып эшләй.
1979—1981 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы.
1981—1990 йылдарҙа КПСС-тың Бүздәк район комитетының беренсе секретарь.
1990 йылдан халыҡ депутаттарының Бүздәк район Советы рәйесе.
1991 йылдан Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы министры урынбаҫары - Башҡортостан Республикаһы Крәҫтиән, фермер хужалыҡтары һәм уларҙың кооперативтары ассоциацияһы президенты.
1990 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советының һуңғы, тарихи 12-се саҡырылышына Бүздәк районы 186-сы Күҙәй һайлау округы буйынса халыҡ депутаты итеп һайлана. Юғары Советтың Экология һәм тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу мәсьәләләре буйынса комиссияһы ағзаһы була.

# Йәғәфәров Мәғәсүм Мотаһар улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1998)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1993)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1976)
* СССР миҙалдары

# Йәғәфәров Мәғәсүм Мотаһар улы
## Ғаиләһе

Ғаиләһендә 1 ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.