yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Митюшинский

Митюшинский (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа шулай уҡ урыҫса Митюшино тип тә күрһәтелә) — хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат районының 20-се быуаттың 70-се йылдарында бөткән тораҡ пункты. Утар, артабан ҡасаба итеп тә телгә алына. Элек Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны Мырҙалар улусы составында булған.

# Митюшинский
## Географияһы

Тораҡ пункты Йүрүҙән йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан булған. Географик координаттары: киңлеге 55°23′27″N (55.390925), оҙонлоғо 57°53′54″E (57.898289). Арҡауыл ауыл Советына ҡараған, унан ике саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан булған. Яҡындағы Күҫәләр ауылынан алыҫлығы бер саҡрым самаһы. 1970-се йылдарҙа Митюшинский биләмәһе ғәмәлдә Күҫәләр ауылының бер урамына әйләнә, һәм, хәҙер ҙә шулай ҡалып, «Митюшинский урамы» булып аталып йөрөтөлә.

# Митюшинский
## Халҡы

1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренән күренеүенсә, утарҙа башлыса рус милләте вәкилдәре көн иткән. Йорт-ҡуралы хужалыҡтар һаны 23 (биш йылдан һуң, йәғни 1925 йылда— 24) булып, уларҙа бөтәһе 132 кеше йәшәгән, шул иҫәптән ир-аттар — 50, ҡатын-ҡыҙҙар — 82 кеше булған.

# Митюшинский
## Тарихы

Торама пунктына 19-сы быуат аҙағында (аныҡ дата тураһында мәғлүмәт юҡ) Йүрүҙән йылғаһының ҡаршы ярында урынлашҡан Арҡауыл янындағы Габовка атмалы бәләкәй генә рус ауылында (хәҙер Арҡауылдың бер урамы) йәшәгән Митюшин фамилиялы крәҫтиән нигеҙ һалған. Ул Йүрүҙәндең ҡаршы ярындағы башҡорт ауылы Күҫәләрҙән бер саҡрым тиерлек алыҫлыҡта, текә генә яр башына өй күтәрә, хужалыҡ ҡаралтылары төҙөй һәм шулай айырым үҙ ғаиләһе менән тормош көтә башлай. Утарҙы ошо Митюшин исеме менән атап алып китәләр.
Ололарҙың һөйләүе буйынса, һуңыраҡ Митюшин Арҡауыл ауылында үҙ кибетен асып ебәрә.
Башҡортостан ауылдары тарихына арналған хеҙмәттәрендә ғалим Әнүәр Әсфәндиәров Митюшинский утары тураһында мәғлүмәт бирмәй.
1961 йылда рус телендә нәшер ителгән «Башкирская АССР. Административно-территориальное деление. На 1 янаря 1961 года. Издание четвертое» тигән белешмә-китапта Арҡауыл ауыл Советы составында «п. Митюшинский» күрһәтелгән. Уның район үҙәгенән 33 километр, ауыл Советы үҙәгенән 2 километр, яҡындағы тимер юл станцияһы Кропачёвтан 58 километр алыҫлыҡта урынлашыуы яҙылған. Күрһәтелгән датаға ҡасабала 60 кеше йәшәгән, улар - рустар. 1972 йылдың 1 июленә булған мәғлүмәттәрҙе сағылдырған ошондай уҡ белешмәнең алтынсы баҫмаһында шулай уҡ Митюшинский ҡасабаһы бар. Унда рустар йәшәүе һәм үрҙә әйтелгән алыҫлыҡтарҙан башҡа бүтән мәғлүмәт бирелмәгән. 1981 йылда донъя күргән ошондай уҡ китапта Митюшинский күрһәтелмәгән.
Яҡын-тирәләге ауыл халҡы һөйләүенсә, Митюшинский утарында йәшәүсе рустар 1970-се йылдарҙа башлыса Силәбе өлкәһенең Эҫем, Минйәр, Әшә ҡалаларына һәм улар тирәһендәге ауыл-ҡасабаларға күсенеп бөткән. Айырым ғаиләләр күрше Арҡауылда һәм райондың ҡайһы бер башҡа ауылдарында ла төпләнгән.

# Митюшинский
## Билдәле шәхестәре

* Головин Алексей Степанович (1.01.1912—5.05.1981), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар бригадаһының айырым саңғысылар батальонының отделение командиры. Советтар Союзы Геройы (1943). Салауат районының почётлы гражданы.
# Танкв-Я-Сос

Танкв-Я-Сос — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының һул ярына тамағынан 172 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Танкв-Я-Сос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024307
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302430
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кенерт

Кенерт (нем. Kehnert) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 379 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,3 км². Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL.
# Сыуаш-Ҡарамалы ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Сыуаш-Ҡарамалы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы муниципаль берәмеге.

# Сыуаш-Ҡарамалы ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Ауыл Советы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Лазариха

Лазариха — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ик йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Лазариха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301171
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Зелёна-Гура (баскетбол клубы)

«Зелена-Гура» — Польшалағы Зелена Гура ҡалаһының профессиональ баскетбол клубы, 2013 йылда тәүге тапҡыр Польша чемпионы була һәм Евролигаға юллама ала.

# Зелёна-Гура (баскетбол клубы)
## Миҙгелдәр

| Миҙгел | Лига | Кимәлдә | Рег. Чемп. | Плей-офф | Еврокубок |
| 2012/13 | ПБЛ | 1 | 3 | Чемпион | Топ-16 Еврокубоктар |
| 2013/14 | ПБЛ | 1 | 2 | Финалистар | Гр.этапта Евролига |
| 2013/14 | ПБЛ | 1 | 2 | Финалистар | 32 Йөҙгөс Еврокубок |
| 2014/15 | ПБЛ | 1 | 2 | Чемпионы | Гр.этапта Еврокубок |
| 2015/16 | ПБЛ | 1 | 1 | Чемпионы | Гр.этапта Евролига |
| 2015/16 | ПБЛ | 1 | 1 | Чемпионы | Сирек Еврокубок |

# Зелёна-Гура (баскетбол клубы)
## Ҡаҙаныштары

Польша чемпионаты
* Чемпион (4): 2012/2013, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017
* Көмөш призер: 2013/2014
* Бронза призер: 2011/2012
Польша Кубогы
* Эйәһе (2): 2015, 2017
* Финалсыһы: 2016, 2018
* Эйәһе: 2015

# Зелёна-Гура (баскетбол клубы)
## Беркетелгән номерҙар

* № 15 Ҡалып:Американские Виргинские острова Уолтер Ходж

# Зелёна-Гура (баскетбол клубы)
## Билдәле уйынсылар

* Ҡалып:Американские Виргинские острова Ходже Уолтер
* / Гани Лаваль
* Роберт Штельмахер
* Деян Боровняк
* Бабич, Милош (баскетболсы)
# Яманиха

Яманиха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Яманиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030844
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003084
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Безымянная (Ай-Игол ҡушылдығы)

Безымянная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Игол йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Безымянная (Ай-Игол ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036125
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203612
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иты-Ёган

Иты-Ёган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сими-Ёган йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Иты-Ёган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300047736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304773
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Утҡойроҡ

?Утҡойроҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умыртҡалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Суб-класс: | Новонёбные |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Себен турғайҙары |
| Ырыу: | Утҡойроҡтар |
| Төр: | Утҡойроҡ |
Латинса исеме :
Phoenicurus phoenicurus (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 562037 NCBI 121423 |
Утҡойроҡ (урыҫ.Горихво́стка) (лат. Phoenicurus phoenicurus) себен турғайҙары ғаиләһендәге, турғайҙар отрядындағы бәләкәй генә һайраусы ҡош. Иң матур, теремек ҡоштарҙың береһе.

# Утҡойроҡ
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бер аҙ бәләкәйерәк. Оҙон ғына аяҡлы, ҡойроғон өҙлөкһөҙ бәүелтеп йөрөүсе ҡош. Ата ҡоштоң түбәһе, елкәһе һәм арҡаһы һорғолт күк, ҡанаттары көрән. Кәүҙәһенең аҫ яғы, ҡойроғо ерәнһыу ҡыҙыл Тамағы һәм түшенеңөҫкө өлөшө ҡара. Маңлайында арҡыры аҡ һыҙат бар. Инә ҡоштоң дөйөм төҫө һорғолт көрән. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел. Тауышы яңғырауыҡлы: «фьюйт-тик-тик, фьюйт-тик тик». Сутылдап һайрай. Күсмә ҡош. Киң таралған.

# Утҡойроҡ
## Йәшәү урыны

Һирәк ағаслы урмандарҙа, ауыл ҡалалағы ағастарҙа йәшәй. Ояһы ағас ҡыуыштарында.

# Утҡойроҡ
## Туҡланыуы

Төрлө бөжәктәр менән туҡлана.

# Утҡойроҡ
## Үрсеүе

6-8 бөртөк аҡ , асыҡ зәңгәрйомортҡа һала. Себештәре 15 көндән моронлап сыға. 13-15 көн дауамында ояларында тәрбиәләйҙәр. Бер аҙна тирәһе тағы ла тәрбиәләгәс, яңы балалар сығарыуға керешәләр. Ә йәш ҡоштар үҙаллы йәшәй башлай.
# Брахма Пурана

Брахма Пурана (ब्रह्म पुराण, IAST:Brahma Purāņa) Санскрит телендә унһигеҙ төп Пураналарҙың береһе. Уны бөтә антологияларҙа ла Маха-Пурана тип атайҙар, һәм шулай итеп ул шулай уҡ Ади Пурана тип атала. Был текст өсөн тағы бер исем ул Саура Пурана, сөнки унда Ҡояш Хоҙайы Сурьяға бағышланған мәҡәләләр бар. Брахма Пурана исеме дөрөҫ булмаҫҡа һәм апокрифик булырға мөмкин, сөнки был тексттарҙың һаҡланып ҡалған манускрипттарында Һинд дине Хоҙайы Брахма тураһында һөйләнмәй, ә ысынлыкта улар географик Махатмья (сәфәр ҡылыусылар белешмәһе) булып тора. Һаҡланып ҡалғаны ул боронғо Брахма Пурана түгел, ә беҙҙең эраға тиклем тулыһынса үҙгәртелгән текст, бәлки һуңраҡтыр. Һаҡланып ҡалған манускрипттарда 245 бүлек бар.
Был ике өлөшкә бүленгән: Пурвабхага (беренсе өлөш) һәм Уттарабхага (икенсе өлөш). Текст төрлө юрамаларда осорай, әһәмиәткә эйә оло айырмалар менән, һәм текст ваҡыт үтеү менән тағы бер ҡат мөхәррирләнгән булған. Һуңыраҡ Брахма Пуранаға Маһабһаратам кеүек Һинд дине тексттарынан һәм Вишну, Ваю, Самба һәм Маркандейя кеүек Пураналарҙан күп абзацтар индерелгән. Текст үҙенең бүлектәрҙең 60%-тан артығы Годавари Йылғаһы төбәгенең географияһы һәм изге урындарына бағышланыуы өсөн билдәле, һәм шулай уҡ Одиша тирәләй урындар һәм Раджастханда Чамбал йылғаһы ҡушылдыҡтары өсөн билдәле. Был сәйәхәт ҡылыусы белешмәләрендә Вишну, Шива, Дэви һәм Сурьяға бағышланған урындар һәм ғибәдәтханаларға дан уҡыла. Джаганнатха (Кришна, Вишнуға бағышланған) темалар башҡа өстән күберәк булғанға һаҡланып ҡалған тексттарҙың авторҙары Вайшнавлар тигән гипотеза яһарға була. Конарк Ҡояш Ғибәҙәтханаһының тәҡдим итеүе билдәле. 245 бүлектең, Брахма Пурананың 18 бүлегендә космология, мифология, генеалогия, манвантара (космик ваҡыт циклдары) әҙәбиәттең Пурана жанрҙарына ҡарай. Башҡа бүлектәрҙә Самскара ритуалы, Дхармашастраның ҡыҫҡартылмаһы, уның Ер географияһы тураһында теориялары, Самхья һәм Йоганың Индуизм фәлсәфәһе тураһында ҡыҫҡартылмаһы һәм башҡа темалар бар.
Падма Пурана Брахма Пурананы Раджас Пурана төркөмөнә һала, был тексттың Брахмаға ҡарай тигәнде аңлата, ләкин һаҡланып ҡалған манускрипттарда Брахма тураһында һүҙ бармай. Был Пурананан Годавари йылғаһы төбәгенә сәйәхәт ҡылыу тураһында манускрипттар айырым һирәк осрай торған Гаутами-махатмья йәки Годавари-махатмья тип аталған айырым текст булараҡ осорай, ә Раджастханға ҡарағаны "Брахмоттара Пурана" тип атала. Традицияла "Брахма Пурана"ла 10 000 шиғыр тип әйтелә, ләкин һаҡланып ҡалған манускрипттарҙа 7000 һәм 8000 араһында шиғыр бар. Sohnen һәм Schreiner "Брахма Пурана"ның ҡыҫҡартылмаһын 1989 йылда баҫтырғандар.
# Төньяҡ Сосьва

Төньяҡ Сосьва (рус. Северная Сосьва) — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/351/287 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 754 км.

# Төньяҡ Сосьва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023423
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302342
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Верхняя Егоза

Үрге Егоза — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Унзас йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Верхняя Егоза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200898
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Телятников Иван Александрович

Телятников Иван Александрович (13 декабрь 1929 йыл — 10 август 1996 йыл) — ғалим-ветеринар врач, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1978—1988 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Ветеринария фәндәре кандидаты (1970). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре.

# Телятников Иван Александрович
## Биографияһы

Иван Александрович Телятников 1929 йылдың 13 декабрендә БАССР-ҙың Тамъян-Ҡатай кантоны Түбәнге Әүжән-Перровск заводы ауылында (БР-ның Белорет районы Түбәнге Әүжән ауылында тыуған — 1996 йылдың 10 авгусында вафат булған, Өфө), ветеринар врач. Ветеринария фәндәре кандидаты (1970).

# Телятников Иван Александрович
## Хеҙмәт юлы

1959 йылда Силәбе өлкәһендә Троицк ветеринар институтын тамамлай. Бөрө район ветеринария лечебницаһының ветеринар врач булып эшләй.
1961 йылдан — Бөрө тәжрибә-етештереү хужалығында хеҙмәт итә.
1962 йылдан Өфө районында: ст. вет. врач с-за «Дмитриевский» совхозының өлкән ветврачы.
1963 йылдан «Өфө» совхозының баш ветврачы.
1964—66 йылдарҙа ст. вет. врач вет. отдела Мин-ва с. х‑ва БАССР Ауыл хужалығы министрлығы ветеринария бүлегенең өлкән ветврачы.
1967 йылдан Ҡаҙан ветеринария институтында
1978—1988 йылдарҙа— Башҡортостан ауыл хужалығы институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре.
Ғилми эшмәкәрлеге ауыл хужалығы хайуандарының хирургик сирҙәрен деят-сть посвящена вопросам профилактикалауға һәм дауалауға, ветеринар инструменттары һәм приборҙарын ентекләп өйрәнеүгә һәм сафҡа индереүгә (универсаль магнит зонд һ. б.) арналған.
30-ҙан артыҡ ғилми хеҙмәт һәм 8 уйлап сығарыу авторы.

# Телятников Иван Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре
* 1970 — Ветеринария фәндәре кандидаты
# Ғиниәтулла Ҡапҡаев

Ғиниәтулла Ҡапҡаев (14 сентябрь 1856 йыл — 21 март 1930 йыл) — ислам дине әһеле һәм йәмәғәтсе

# Ғиниәтулла Ҡапҡаев
## Биографияһы

Ғиниәтулла Ҡапҡаев 1856 йылдың 14 сентябрендә Пенза губернаһы Саранск өйәҙе Ғайса ауылында, хәҙерге Мордовия Республикаһы Кадошкино районы Оло Ялан (рус. Большая Поляна) татар ауылында тыуған.
Ҡазан губернаһының Ҡашҡар ауылы мәҙрәсәһен тамамлай. Туған ауылында мулла вазифаһын башҡара. Ҡәҙимселек яҡлы була. Бер нисә тапҡыр батша хөкүмәтенә ҡаршы булған берекмәләрҙе тәнҡитләп сыға.
1893—1917 йылдарҙа Өфөлә Ырымбур Диниә назаратында ҡазый булып хеҙмәт итә. Был вазифала Диниә назараты ағзаларының эшмәкәрлеген контролдә тотоу һәм эш башҡарыу менән шөғөлләнә.
1906 йылдың 15 февралендә Өфөлә уҙғарылған һәм хәрби имамдар мәсьәләһенә бағышланған Ырымбур Диниә назараты кәңәшмәһендә ҡатнаша.
Ғиниәтулла Ҡапҡаев 1914 йылда Санкт-Петербургта асылған «Сырател-Мөстәҡим» («Хаҡ юл») Бөтә Рәсәй мосолмандар союзын нигеҙләүселәрҙең береһе. Был ойошма исламды өйрәнеү, мосолман мәғарифын һәм хәйриәне үҫтереү маҡсатында ойошторолған.
1917 йылдың мартында Өфө губерна комитеты Президиумы ҡарарына буйынса хоҡуҡты яҡлаусы структуралар күҙәтеүе аҫтына алына.
1920-се йылдарҙа Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назаратының ҡазыйы була. Үҙенең мәҡәләләрен Диниә назаратының «Дианат» журналында баҫтыра.
# Облат-Яха

Облат-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тыдэпя-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Облат-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300048894
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304889
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Китапова Суфия Мирғәлим ҡыҙы

Китапова Суфия Мирғәлим ҡыҙы (12 ноябрь 1922 йыл — 24 декабрь 1997 йыл) — иҡтисадсы, иҡтисад фәндәре кандидаты (1959), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977).

# Китапова Суфия Мирғәлим ҡыҙы
## Биографияһы

Суфия Мирғәлим ҡыҙы Китапова 1922 йылдың 12 ноябрендә БАССР‑ҙың Бәләбәй кантоны Иҫке Сабай ауылында (хәҙерге Башҡортостандың Бүздәк районының Сабай ауылы) тыуған. Урта мәктәпте үҙ ауылында тамамлай.
1948 йылда ВКП(б)‑ның Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы ике йыллыҡ өлкә партия мәктәбен, 1951 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтын, 1959 йылда Мәскәүҙә КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр акададемияһын тамамлай.
1940 йылдан алып партия эшендә, 1959 йылдан — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы Өфө юғары партия мәктәбендә, 1960—1991 йылдарҙа Өфө нефть институтында экономика фәнен уҡыта.
1962—80 йылдарҙа Өфө нефть институтының сәйәси иҡтисад кафедраһы мөдире вазифаһында эшләй.
1980 йылда Китабоваға республика әһәмиәтендәге шәхси пенсия тәғәйенләнә.
Китапова Суфия Мирғәлим ҡыҙы 1997 йылдың 24 декабрендә 75 йәшендә вафат була, Өфө ҡалаһында ерләнгән.
Фәнни эшмәкәрлеге ауыл хужалығы һәм аграр сәйәсәт проблемаларына арналған.

# Китапова Суфия Мирғәлим ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

Китабова, Софья Миргалимовна.Опыт работы совхозов, созданных на базе экономически слабых колхозов: Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата экономических наук / Акад. обществ. наук при ЦК КПСС. Кафедра полит. экономии. - Москва : Изд-во ВПШ и АОН, 1959. - 17 с.; 22 см.
# Төньяҡ поляр түңәрәк

Төньяҡ поляр түңәрәк — Ер картаһында билдәләнгән биш төп параллелдәрҙең береһе.
Төньяҡ поляр түңәрәк экваторҙан төньяҡҡа табан 66°33′44″ (66,5622°) урынлашҡан. Төньяҡ поляр түңәрәктән төньяҡҡа табан ятҡан өлкә Арктика тип атала, Рәсәйҙә шулай уҡ — поляр түңәрәктең аръяғы (Заполярье) тип атала, унан көньяҡҡа табан климаты уртаса булған төньяҡ билбау ята. Көньяҡ ярымшарҙағы шундай уҡ параллель Көньяҡ поляр түңәрәге, тип атала, ә унан көньяҡтараҡ ятҡан өлкә Антарктика тип атала. Поляр түңәрәктең оҙонлоғо 15948 километр.
Төньяҡ поляр түңәрәк поляр көн өлкәһенең көньяҡ сиген билдәләй. Унан төньяҡҡа табан теләһә ниндәй урында Ҡояш, исмаһам, йылына бер тапҡыр 24 сәғәт буйына офоҡтан юғары һәм, исмаһам, йылына бер тапҡыр 24 сәғәт буйына офоҡтан өҫкә күтәрелмәй, ярашлы рәүештә июндә һәм декабрҙә ошондай ҡояш торошо күҙәтелә. Төньяҡҡараҡ ҡояш торошо оҙағыраҡ дауам итә, мәҫәлән, Мурманск киңлегендә поляр төн 40 тәүлек (поляр көн — 61 көн) дауам итә. Көньяҡ поляр түңәрәк өлкәһендә лә шундай уҡ күренештәр күҙәтелә.
Арктиканың климаты ҡырыҫ булыу сәбәпле, бик аҙ һанда ғына кешеләр поляр түңәрәк аръяғында йәшәй. Мурманск, Норильск, Воркута һәм Тромсё ҡалалары Төньяҡ поляр түңәрәк аръяғында урынлашҡан..

# Төньяҡ поляр түңәрәк
## Төньяҡ поляр түңәрәк үткән илдәр

* Дания (Гренландия)
* Исландия (Гримсей утрауы һәм төньяҡ яр буйындағы территориаль һыуҙар)
* Канада
* Рәсәй
* Норвегия
* АҠШ (Аляска)
* Финляндия
* Швеция
# Джылгы-Су

Джылгы-Су — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чегем 1-се йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Джылгы-Су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек йылғаһыҙ . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000712108200004826
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200482
* Бассейн коды — 07.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тыраж

Тыраж (лат. Vespa) — ҡараһыу йәки һарғылт төҫтәге ярыҡанатлы, саға торған эре бөжәк; оҙонлоғо 26—30 мм самаһы; бал ҡорттарына ныҡ зыян килтерә.

# Тыраж
## Классификация

Ырыуға 23 төр ҡарай. Ер шарының кп кенә ҡитғаларында осрай. Көньяҡ Азияла Һиндостан, Ҡытай, Таиланд, Вьетнамда бик ныҡ таралған. Рәсәйҙә лә (Vespa crabro) төрө таралған.

# Тыраж
## Төрҙәре

* Vespa affinis Linnaeus, 1764
* Vespa analis Fabricius, 1775
* Vespa basalis Smith, 1852
* Vespa bellicosa de Saussure, 1854
* Vespa bicolor Fabricius, 1787
* Vespa binghami du Buysson, 1905
* Vespa crabro Linnaeus, 1758
* Vespa ducalis Smith, 1852
* Vespa dybowskii Andre, 1884
* Vespa fervida Smith, 1858
* Vespa fumida Van der Vecht 1956
* Vespa luctuosa de Saussure, 1854
* Vespa mandarinia Smith, 1852
* Vespa mocsaryana du Buysson, 1905
* Vespa multimaculata Perez, 1910
* Vespa orientalis Linnaeus, 1771
* Vespa philippinensis De Saussure, 1854
* Vespa simillima Smith, 1868
* Vespa soror du Buysson, 1905
* Vespa tropica Linnaeus, 1758
* Vespa velutina Lepeletier, 1836
* Vespa vivax Smith, 1870
# Хальмер-Яха (Сядай-Яха ҡушылдығы)

Хальмер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сядай-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Хальмер-Яха (Сядай-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307558
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3