yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Поляр көн

Поляр көн — Поляр түңәрәк артында ҡояш 1 тәүлектән оҙағыраҡ батмай торған осор. Поляр көн — экватор яҫылығының эклиптика яҫылығына ҡарата ауышлығы һөҙөмтәһе (ул 23°26′ тәшкил итә).
Иң ҡыҫҡа поляр көн яҡынса ике көнгә тигеҙ һәм ул, 66°33′ (поляр түңәрәге) киңлегенән ҡояш дискы радиусын һәм атмосфера рефракцияһын һанамайынса, 65°43′ киңлегендә күҙәтелә. Шулай итеп, поляр көндө поляр түңәрәктән бер аҙ көньяҡтараҡ ятҡан урындарҙа ла күҙәтеп була. Иң оҙон поляр көн полюстарҙа күҙәтелә — яҡынса 6 ай (Төньяҡ полюста яҡынса 18 марттан 26 сентябргә тиклем, Көньяҡ полюста яҡынса 21 сентябрҙән 23 мартҡа ҡәҙәр). Рефракция күренеше арҡаһында көн менән төн тигеҙләшкән көндәрҙә поляр көндө бер үк ваҡытта ике полюста ла күҙәтеп була. Полюс түңәрәктәр янында (тышҡы яғында) аҡ төндәрҙе күҙәтеп була.

# Поляр көн
## Поляр көнөн күҙәтеп була торған ҡалалар

* Норвегия: Лонгйир, Тромсө. • Рәсәй: Апатиты, Билибино, Верхоянск, Воркута, Инта, Гаджиево, Дудинка, Заозёрск, Заполярный, Игарка, Кандалакша , Кировск, Ковдор, Кола, Лабытнанги, Мончегорск, Мурманск, Мезень, Нарьян-Мар, Норильск, Оленегорск, Островной, Певек, Полярные Зори, Полярный, Салехард, Североморск, Снежногорск, Среднеколымск, Усинск.

# Поляр көн
## Видеофайлдар

* Финляндияла поляр көн
* Колвицк күлендә поляр көн
* Поляр көн ваҡытындағы яҡтылыҡ
# Дауытов Зиҡәф Нәби улы

Дауытов Зиҡәф Нәби улы (1 май 1935 йыл — 4 ғинуар 2020 йыл) — Өфө нефть эшкәртеү заводының көкөрт-кислоталы алкилирлау ҡуйыусы операторы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1971).

# Дауытов Зиҡәф Нәби улы
## Биографияһы

Зиҡәф Нәбиулы Дауытов 1935 йылдың 1 майында БАССР-ҙың Яңауыл районы Бәҙрәш ауылында тыуа.
Белеме — урта махсус, 1972 йылда Өфө нефть техникумын тамамлай.
Хеҙмәт юлын 1954 йылда Черниковканың 5-се һөнәрселек училищеһын таммалағандан һуң Өфө нефть эшкәртеү заводында башлай. Һуңынан оператор булып эшләй, 1966 йылдан— өлкән оператор.
1962 йылда 3. Н. Дауытов дизель яғыулығын катализатор ярҙамында көкөртһөҙләндереү заводында яңы производствоны үҙләштереүҙә әүҙем ҡатнаша Бындай төр ҡоролма ватан сәнәғәтендә беренсе тапҡыр ҡуйыла. З. Н. етәкләгән коллективтың эшкә ижади ҡарауы һөҙөмтәһендә һигеҙенсе биш йыллыҡта (1966—1970) ҡоролманың ҡеүәте бер ярым тапҡырға арта.
3. Н. Дауытов 19 рационализаторлыҡ тәҡдиме индерә, уларҙы индереү һөҙөмтәһендә 20 мең һумдан ашыу аҡса экономиялана. Үҙенең бай һөнәри тәжрибәһен хеҙмәттәштәре менән бүлешә. 1966—1970 йылдарҙа 18 йәш операторға һөнәр үҙләштерергә ярҙам итә.
Биш йыллыҡ план заданиеларын үтәүҙәге уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 20 апрелендәге указы менән З. Н. Дауытовҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1998 йылға тиклем заводта эшләй, вафат булғанға тиклем Өфөлә йәшәй.
3. Н. Дауытовтың исеме СССР-ҙың нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы сәнәғәте министрлығының Почет китабына, Башҡорт АССР-ының Хеҙмәт Даны китабына индерелгән.

# Дауытов Зиҡәф Нәби улы
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены (1971, 1975)
* миҙалдар
* Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының почет грамотаһы (1968).
* СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1971).
# Иҫке баҙар (Джяковица)

Джяковицалағы иҫке баҙар (Оло баҙар) — Косово биләмәһендәге иң бороңғо баҙар. Баҙар урынлашҡан тарихи районда шулай уҡ XV быуатта төҙөлгән бороңғо ҡала мәсете Хадум бар.
Ҙур баҙар Джяковица иҡтисадының йөрәге була, унда яҡындағы ауылдарҙан китерелгән тауарҙар менән сауҙа итәләр. Иҫке баҙар 1999 йылдағы Косово һуғышы ваҡытында емерелә, ә һуңынан яңынан тергеҙелә.
Мәсет тирәләй скульптура биҙәүле, иҫке Ғосман телендә уйып яҙылған яҙыуҙары булған ҡәбер таштары урынлашҡан. Элек Джяковицаның билдәле ғаиләләренең вәкилдәре шунда ерләнгән. Шулай уҡ мәсет комплексына 2008 йылда емерелгән хамам (төрөк мунсаһы), һәм 1671 йылда төҙөлгән бороңғо китапхана бинаһы (Косово һуғышы ваҡытында емерелгән) инә.
Иҫке баҙар ҡаланың үҙәге эргәһендә, Крана йылғаһының икенсе ярында, күпер аша 5 минутлыҡ юл алыҫлығында урынлашҡан. Баҙар яҡынса 3,5 гектар майҙанды биләй, ә уның төп урамының оҙонлоғо 1 км тәшкил итә, урам буйлап яҡынса 500 магазин урынлашҡан. Унда шулай уҡ мәсет, бер нисә төрбә һәм сәғәт башняһы урынлашҡан.
# Дегаина

Дегаина — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кумир (Кызылчая) йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Дегаина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009020
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100902
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нур (исем)

Нур— башҡорт ир-ат исеме, шулай уҡ төрки телле халыҡтарҙа ла киң таралған.

# Нур (исем)
## Этимологияһы

Нур исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән, мәғәнәһе яҡтылыҡ, нур тигәнде аңлата.

# Нур (исем)
## Билдәле кешеләр

Дауытов Нур Әсғәт улы (5 ғинуар 1956 йыл) — композитор, йәмәғәтсе. 1982 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының музыкаль етәксеһе, 1987 йылдан Өфө сәнғәт училищеһы, бер үк ваҡытта 2000—2006 йылдарҙа хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты, 2006 йылдан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы. 2009 йылдан Башҡортостандың Музыкаль йәмғиәт идараһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының (1993) һәм Рәсәй Федерацияһының (2007) атҡаҙанған сәнғәт әшмәкәре. Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы (1990), Фәтих Кәрим исемендәге (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2014) лауреаты.
Зарипов Нур Талип улы (15 июнь 1925 йыл — 6 сентябрь 1997 йыл) — башҡорт фольклорсыһы, әҙәбиәт ғалимы, филология фәндәре кандидаты. 1951 йылдан — КПСС, 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Исхаҡов Нур Мөхәммәт улы (1900 йыл — 20 март 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, атыусы.
Еркеев Нур Төхвәтша улы (192 йыл — 2007 йыл) — педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Нур Ғәлим улы Баянов (28 май 1905 йыл — 23 апрель 1945 йыл) — мәшһүр татар шағиры.

# Нур (исем)
## Ауылдар исеме

Нур (Туймазы районы) (рус. Нур) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
Нур (рус. Нур) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.
Нур (рус. Нур) — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл.

# Нур (исем)
## Кинотеатрҙар исеме

Өфө «Нур» татар дәүләт театры — Өфө ҡалаһында эшләгән татар театры.
«Нур» кинотеатры — Таганрогтың иң боронғо кинотеатры.
# Оло Сер-Ю

Оло Сер-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Сер-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091179
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009117
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәхифәләр (ислам)

Сәхифәләр (ғәр. صحف‎ — сүхәфүн‎, рус. свитки (сухуф)) — ислам динендә: айырым пәйғәмбәрҙәргә иңдерелгән Илаһи вәхиҙәр төргәктәре. Берлек һанда — сәхифә. Сәхифәләр һанап кителгән пәйғәмбәрҙәргә ебәрелә: Әҙәмгә (10 сәхифә), Шисҡа (50), Иҙрискә (30) һәм Ибраһимға (10). Ҡалған асыштар китап рәүешендә иңгән. Мусапәйғәмбәргә Тәүрат, Дауытҡа — Забур, Ғайса пәйғәмбәргә — Инжил, ә Мөхәммәт пәйғәмбәргә — Ҡөрьән. Һәр мосолман ошо сәхифәләрҙәге вәхиҙәргә ышанырға тейеш.

# Сәхифәләр (ислам)
## Ибраһим сәхифәләре

Ибраһим төргәктәре тураһында Ҡөрьәндә Ән-Нәджм («Йондоҙ») һәм Әл-Әғлә сүрәләрендә(«Бөйөк») телгә алына.
# Косульников Константин Николаевич

Косульников Константин Николаевич — совет хужалыҡ, дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре.

# Косульников Константин Николаевич
## Биографияһы

Косульников Константин Николаевич Митьково ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районы) 1916 йылда донъяға килгән. ВКП(б) ағзаһы.
1936 йылдан — хужалыҡ, йәмәғәт һәм сәйәси эштә. 1936—1978 йылдарҙа — инженер-төҙөүсе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, 265-се гвардия миномет полкы штабы начальнигы, Мәскәүҙең Көнбайыш порты начальнигы, Мәскәү ҡалаһы Киев районы башҡарма комитеты рәйесе, Киев КПСС район комитеты секретары, Мәскәү халыҡ контроле комитеты рәйесе.
РСФСР-ҙың 8-се һәм 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
1978 йылда Мәскәүҙә вафат була.

# Косульников Константин Николаевич
## Наградалары

* Ленин ордены,
* Октябрь Революцияһы ордены,
* 2 Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* 2 Ҡыҙыл Йондоҙ ордены.
# Ямалетдинов

Ямалетдинов — башҡорт фамилияһы.
* Ямалетдинов Илшат Әғләм улы (1965 й.т.) — СССР һәм Рәсәй биатлонсыһы.
* Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы (17 ноябрь 1936 йыл) — биҙәү-ғәмәли сәнғәте өлкәһендәге башҡорт рәссамы.
* Ямалетдинов Мәүлит Байгилде улы (1947 йыл) — шағир, педагог, ҡурайсы.
* Ямалетдинов Нәүфәт Нәбиулла улы (1901—1940) — йәмәғәт эшмәкәре.
* Ямалетдинов Фидус Әғләм улы (1953 й.т.) — дәүләт эшмәкәре.
* Ямалетдинов Шаһый Ямалетдин улы (1914—1968) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1946).
* Ямалетдинова Клара Шәйех ҡыҙы (1953 й.т.) — физик. Техник фәндәре докторы (2006).
* Ямалетдинова Лилиә Фаат ҡыҙы (1965 й.т.) — инженер‑гидротехник, иҡтисадсы‑менеджер. Техник фәндәре докторы (2000).
# Горюхалка

Горюхалка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының һул ярына тамағынан 150 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Горюхалка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015380
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101538
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вадсё

Ва́дсё (норв.Vadsø, фин.Vesisaari, с.-саамск. Čáhcesuolu) — Норвегияла ҡала һәм коммуна, Финнмарк фюлькаһының үҙәге. Халыҡ һаны — 6 186 кеше. Ҡала Варангер ярымутрауының көньяҡ ярында урынлашҡан. Вадсёла дәүләт әһәмиәтендәге аэропорт һәм диңгеҙ порты урынлашҡан.
Ҡалала дәүләт теле- һәм NRK радиоканалы филиалы эшләй, шулай уҡ үҙенең Varangerradio радиостанцияһы бар. Көн һайын ҡалала Finnmarkena гәзите һәм аҙналыҡ Varangeren гәзите баҫылып сыға.

# Вадсё
## Тарихы

1500 йылда хәҙерге ҡала урынындағы ултыраҡ яҡындағы утрауҙарҙа урынлашҡан балыҡсылар ауылынан һәм сиркәүҙән торған. Һуңыраҡ ауыл материкҡа күскән.
Ҡала статусы биләмәгә 1833 йылда бирелә, шунан һуң Финляндиянан һәм төньяҡ Швециянан күскенселәр килеп төпләнә. Фин теле күптәрҙең теленә әйләнә, ул тиҫтәләгән йылдар һаҡлана. Хәҙерге ваҡытта ҡайһы бер ғаиләләрҙә фин теле һаман да ҡулланыла.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында ҡаланы оккупациялаусы фашист ғәскәрҙәре позицияһын Советтар Союзы авиацияһы утҡа тота, был һөжүмдән Вадсё зыян күрә. Шуға ҡарамаҫтан, Финмарктағы күп урындарҙан айырмалы рәүештә,ҡала үҙәгендә XIX быуаттың ағас йорттары һаҡланған.

# Вадсё
## Мәҙәниәте

Вадсёла йыл һайын джаз фестивале — Varangerfestivalen үтә, унда бөтә донъянан башҡарыусылар йыйыла. Ә 2004 йылдан крабтарға арналған ҡалала һәм донъяла берҙән-бер фестиваль — Polar Kongekrabbefestivalen spectacle уҙғарыла. Ҡалала үҙенең джаз клубы, шулай уҡ оркестрҙары һәм халыҡ хор коллективтары бар. Заманса музыка башҡарыусылары араһынан Daap, Whateverland, Ursus Maritimus, Ed[og]Lys төркөмдәрен һ.б. атарға мөмкин.

# Вадсё
## Галереяһы

* Ҡала ҡултыҡ яғынан
* Кирха

# Вадсё
## Туғандаш ҡалалар

| Илдәр | Ҡала |
| Дания | Хольстебро |
| Финляндия | Карккила |
| Финляндия | Кемиярви |
| Рәсәй | Мурманск (1973) |
| Швеция | Укселёсунд |
# Түбән Әләзән

Түбән Әләзән (рус. Нижняя Елюзань) — Пенза өлкәһе Городище районына кереүсе татар, мордва, урыҫ ауылы. Городищенан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Бында ауылды Әләзән тип йөрөтәләр.
Ауылда 2004 йылда 727 йортта 2410 кеше йәшәгән.

# Түбән Әләзән
## Тарихы

Ауылды 1684 йылда "сиректе" (четвертные) татарҙары нигеҙләгән. Ауыл һүҙе мордванан алазань камо – «түбәнге озень ҡәберлеге»н аңлата. Хәҙерге исеме менән 1700 йылдан билдәле.

# Түбән Әләзән
## Хәҙерге йәшәйше

Ауылда 1 дөйөм белем биреү мәктәбе, 1 амбулатория, 2 мәсет эшләй.
Ауыл Пенза менән көн һайын йөрөгән 522-се автобус маршруты менән бәйле.
# Припять (йылға)

Припять (укр. Прип'ять, бел. Прыпяць) — Европалағы йылға. Ике дәүләт биләмәһенән — Украина һәм Беларусь аша аға. Оҙонлоғо — 775 километр.
# Варфоломеев Василий Михайлович

Варфоломеев Василий Михайлович (1 ғинуар 1923 — 11 сентябрь 1988) — совет яугире, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Дан орденының тулы кавалеры, II Украина фронты, 7-се гвардия армияһы, 190-сы армия запас уҡсылар полкының армия батальоны ротаһының 3-сө отделениеһының ПТР тоҫҡаусыһы, өлкән сержант.

# Варфоломеев Василий Михайлович
## Биографияһы

Василий Михайлович Варфоломеев 1923 йылдың 1 ғинуарында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы Карповка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. 1936 йылда башланғыс мәктәпте тамамлаған, колхозда эшләгән.
1942 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Баҡалы район хәрби комиссариаты хәрби хеҙмәткә саҡыра. 1942 йылдың 10 июленән Бөйөк Ватан һуғышы фронтында алыша.
Һуғыштан һуң Василий Михайлович Эске эштәр министрлығы органдарында хеҙмәт итә, Түбәнге Кама ҡалаһында (Татарстан) «Татнефтьстрой» тресының автотранспорт колоннаһында водитель булып эшләй.
1988 йылдың 11 сентябрендә вафат була. Түбәнге Камала ерләнгән.

# Варфоломеев Василий Михайлович
## Батырлығы

II Украина фронты составындағы 7-се гвардия армияһының 190-сы армия запас уҡсылар полкы армия батальоны 3-сө ротаһының ПТР-ы тоҫҡаусыһы, ҡыҙылармеец Василий Варфоломеев 1944 йылдың 10 ғинуарынан 20-һенә тиклем разведка төркөмө составында Кировоград өлкәһе Тарасовка ауылы янында дошман тылына бер нисә рейд үткәрә, бер нисә гитлерсыны юҡ итә. 1944 йылдың 29 февралендә гвардия хеҙмәткәре Варфоломеев Василий Михайлович яуҙа күрһәткән ҡыйыулығы һәм батырлығы өсөн III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнгән (№ 53188).
1944 йылдың июнь башында гвардия ҡыҙылармеецы Варфоломеев разведчиктар төркөмө менән дошмандар урынлашҡан румын ҡалаһы Пашкани районына тәүгеләрҙән булып һөжүм итә, расчёты менән бергә ут нөктәһен юҡ итә. Йәрәхәтләнә, әммә сафта ҡала. 1944 йылдың 29 июлендә гвардия красноармеецы Варфоломеев Василий Михайлович яуҙа күрһәткән батырлығы өсөн II дәрәжә Дан ордены менән бүләклән (№ 4959).
1944 йылдың 3 ноябрендә 190-сы армия запас уҡсылар полкының разведка взводы командиры өлкән сержант Василий Варфоломеев һәм разведчиктар төркөмө Венгрияның Сольнок ҡалаһы тирәһендә фронт линияһын кисеп сыға. Һуғышта Ясладань торама пунктын баҫып алалар. Дошмандың тиҫтәнән ашыу пехотасыларын әсирлеккә алып, разведчиктар уны, төп көстәр килгәнсе, тота. Немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғыштарҙа командование заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы Указы менән өлкән сержант Варфоломеев I дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (№ 19), Дан орденының тулы кавалеры була.

# Варфоломеев Василий Михайлович
## Маҡтаулы иседәре һәм бүләктәре

* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* I дәрәжә Дан ордены
* II дәрәжә Дан ордены
* III дәрәжә Дан ордены
* миҙалдары
# Столоша

Столоша — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога йылғаһының уң ярына тамағынан 212 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Столоша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000606
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Балыҡ Биҫтәһе районы

Балыҡ Биҫтәһе районы (рус. Рыбно-Слободский район) — Татарстан Республикаһындағы муниципаль район, 1927 йылда ойошторолған.
Административ үҙәге — Балыҡ Биҫтәһе ҡасабаһы.
Майҙаны — 2052,2 км².
Халыҡ һаны — 28120 кеше.

# Балыҡ Биҫтәһе районы
## Ҡоролош

* Балыҡ Биҫтәһе ҡасабаһы
* Анатышское ауыл биләмәһе
* Балыклы-Чукаевское ауыл биләмәһе
* Бетьковское ауыл биләмәһе
* Биектауское ауыл биләмәһе
* Большеелгинское ауыл биләмәһе
* Большекульгинское ауыл биләмәһе
* Большемашлякское ауыл биләмәһе
* Большеошнякское ауыл биләмәһе
* Большесалтанское ауыл биләмәһе
* Иванаевское ауыл биләмәһе
* Козяково-Челнинское ауыл биләмәһе
* Корноуховское ауыл биләмәһе
* Кугарчинское ауыл биләмәһе
* Кукеевское ауыл биләмәһе
* Кутлу-Букашское ауыл биләмәһе
* Масловское ауыл биләмәһе
* Нижнетимерлекское ауыл биләмәһе
* Новоарышское ауыл биләмәһе
* Полянское ауыл биләмәһе
* Русско-Ошнякское ауыл биләмәһе
* Сорочье-Горское ауыл биләмәһе
* Троицко-Урайское ауыл биләмәһе
* Урахчинское ауыл биләмәһе
* Уреевское ауыл биләмәһе
* Шеморбашское ауыл биләмәһе
* Шетнево-Тулушское ауыл биләмәһе
* Шумбутское ауыл биләмәһе
* Шумковское ауыл биләмәһе
* Юлсубинское ауыл биләмәһе
* Ямашевское ауыл биләмәһе

# Балыҡ Биҫтәһе районы
## Шәхестәр

* Дмитрий (Метрәй) Ҡасимов (1900, Керәшен Ҡазыһы — 1995) — БАССР-ҙың дәүләт именлеге министры (1946-1953).
# Ближний Менчереп

Ближний Менчереп — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 558 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Ближний Менчереп
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005462
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200546
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Минкина

Минкина — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Минкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200581
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Комдес

Комдес — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының һул ярына тамағынан 313 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Комдес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034435
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203443
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ноля (Воя ҡушылдығы)

Ноля — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воя йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ноля (Воя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100038096
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103809
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Амня (йылға)

Амня — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/648/138 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 374 км.

# Амня (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021200
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302120
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3