yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Һарымһаҡ

Һарымһаҡ — һуғандар ғаиләһенән булған ҡыяҡ япраҡлы ике йыллыҡ баҡса үҫемлеге; шул йәшелсәнең үтә еҫле бүлкәт-бүлкәт һуған һымаҡ башы.
# Полей

Полей (нем. Poley) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 656 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,9 км². Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6408 һәм автомобиль коды — SLK.
# Асҡын районы флагы

Асҡын районы флагы — Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районы символдарының береһе.
Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 10 июлендәге 95-се һанлы ҡарары менән раҫланған.
Башҡортостан Республикаһында Дәүләт символика регистрына 037 регистрацион номер бирелеп индерелгән. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына 2952 регистрацион номер бирелеп индерелгән.
Флагтың авторы – Айрат Усманов.

# Асҡын районы флагы
## Тасуирламаһы

Флаг дүртмөйөшлө йәшел келәм булып тора, уның киңлегенең оҙонлоғона ҡарата нисбәте — 2:3. Үҙәгендә алтын (һары) төҫөндә ҡулса төшөрөлгән, ул ҡояш йөрөшөнә ҡаршы йүгергән тулҡындар сифатындағы орнаменттың йәшел ҡулсаһы менән биҙәлгән. Ҡулса эсендә уртаһы тишелгән ромб формаһында алтын тамға төшөрөлгән, ул юғарыға табан ике түңәрәйтелгән үҫентеләр менән тамамлана.

# Асҡын районы флагы
## Символиканың нигеҙҙәре

Асҡын районының флагы — район географияһын, иҡтисадын, тарихи үҫешен һәм тормошоноң рухи даирәһен стилләштереү аша сағылдырған рәсми айырым билдә. Район иҡтисады аграр һәм урман сәнәғәте йүнәлешле. Район урман һәм ауыл хужалығы биләмәләренең, тәбиғи ресурстарының байлығы менән айырыла һәм республикала экологик яҡтан иң таҙаларының береһе булып тора. Шунлыҡтан флагтың төп төҫө йәшел булып тора. Шул уҡ ваҡытта йәшел төҫ — муллыҡтың, өмөттөң, иректең һәм мәңгелек тормоштоң символы.
Флагтың үҙәгендә — соляр орнаменталь түңәрәк һәм уның эсендәге ырыу билдәһе тамға. Алтын тамға символик рәүештә хәҙерге район территорияһында борондан йәшәгән халыҡтарҙың тарихын символик рәүештә сағылдыра. Бер үк ваҡытта был соляр түңәрәк үҙәгендә урынлашҡан билдә райондың элекке, хәҙерге һәм киләсәк быуындарының бәйләнешен символлаштыра. Флагтағы түңәрәк шулай уҡ районда йәшәгән һәм үҙҙәрен асҡындар тип ғорур атаған халыҡтың дуҫлығын, сплоченность, күп милләтлеген символлаштыра.
Башҡорт милли орнаменты халыҡтар тормош-көкүрешенең игенселек нигеҙен символлаштыра һәм флагта ғүмерҙең һәм муллыҡтың идеограммаһы булып тора. Дөйөм алғанда үҙәк фигура райондың тарихи үҫешен, тормоштоң мәңгелеген һәм алға хәрәкәтте сағылдыра. Флаг элементтарының алтын төҫө байлыҡты, муллыҡты һәм сәскә атыуҙы символлаштыра.
# Герасимова Ольга Степановна

Герасимова Ольга Степановна, ҡыҙ фамилияһы — Иванникова (27 июнь 1916 йыл — 4 апрель 1993 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, звено башлығы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Герасимова Ольга Степановна
## Биографияһы

Ольга Степановна Герасимова 1916 йылдың 27 июнендә Тамбов губернаһы Моршанск өйәҙенең Александровка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә (бөгөн — Моршанский районы) тыуған. Башланғыс мәктәпте тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген тыуған ауылындағы колхозда башлай. Ленинград өлкәһендә торф сығарыуҙа эшләй. 1937 йылда Эртильский районының «Ҡыҙылармеец» сөгөлдөр үҫтереү колхозында звено башлығы булып эшләй. 1947 йылда Герасимова Ольга етәкләгән звено һәр гектарҙан 32,36 центнер арыш уңышы йыйып ала. 1948 йылда хеҙмәт эшмәкәрлегендәге юғары ҡаҙаныштары өсөн «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була. «Ҡыҙылармеец» колхозында 14 йыл эшләй. 1951 йылда Липецк ҡалаһына күсә, унда «Липецкстрой» тресында 1974 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем төрлө эштәрҙә эшләй.

# Герасимова Ольга Степановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы — СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 18 майындағы Указы
* Ленин ордены (1948)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
# Венчурлы фонд

Венчурлы фонд (ингл. venture — хәүефле, ышанысһыҙ) — хәүефле инвестиция фонды, инновациялы предприятиелар һәм проекттар (стартаптар) менән эшләүгә йүнәлеш тота. Венчурлы фондтар үтә юғары һәм сағыштырмаса юғары хәүефле ҡиммәтле ҡағыҙҙарға йә предприятиеларҙың өлөштәренә ныҡ юғары килем көтөп инвестициялар һала. Ҡағиҙә булараҡ, проекттарҙың 70-80 проценты табыш килтермәй, әммә ҡалған 20—30 процент бөтә зыянды ҡаплай.
Был фондтарҙың төп үҙенсәлеге ҡануниәттең уларға хәүефле эшмәкәрлек алып барырға рөхсәт итеүенән тора: хәүефтәрҙе диверсификациялау кәрәге юҡ йә бик түбән, корпоратив хоҡуҡтарҙы һатып алыу ғына түгел, компанияларҙы кредитлау ҙа (мәҫәлән, векселдәр һатып алыу юлы менән) рөхсәт ителә. Уларға тик банк, страховка, инвестициялау тармаҡтарына ғына аҡса һалыу тыйыла.
Инвестициялар баҙарының стартаптар баҫҡысындағы икенсе бер өлөшө булып эшҡыуарлыҡ фәрештәләре тора. Әгәр венчурлы фондтар, ҡағиҙә булараҡ, уртаса кимәлдәге хәүефле проекттарға аҡса һалһа (проектҡа 1—5 млн доллар), эшҡыуарлыҡ фәрештәләре үҙҙәренең эш әүҙемлеген инвестициялау хәүефле булып торған йәп-йәш компанияларға йүнәлтә (проектҡа 50—300 мең доллар).

# Венчурлы фонд
## Рәсәй венчурлы компанияһы менән берлектә ойошторолған венчурлы фондтар

Дәүләт-шәхси партнёрлыҡ сиктәрендә бөтәһе 7 венчурлы фонд ойошторолған. Был фондтарҙың дөйөм күләме — 18,983 млрд һум. Фондтар 10 йылға ойошторолған. Фондтарҙың форматы: Ябыҡ пайлы инвестиция фонды.
Һәр фондта Рәсәй венчурлы компанияһының өлөшө шәхси инвесторҙарҙың аҡсаһынан 49%. 51% тәшкил итә.
Рәсәй венчурлы компанияһы менән берлектә ойошторолған фондтар исемлеге

# Венчурлы фонд
## Төбәк венчурлы фондтары

Дәүләт-шәхси партнерлыҡ сиктәрендә төбәк венчурлы фондтары формалаштырылған. Фондтар 7 йылға ойошторолған. Фондтарҙың форматы: Ябыҡ пайлы инвестиция фонды.
Фондтарҙың активтары структураһы: 25% — федераль бюджет аҡсаһы, 25% төбәк бюджеты аҡсаһы һәм 50% — шәхси инвесторҙар аҡсаһы. Фондтарҙың идара итеүсе компаниялары конкурс нигеҙендә һайланған.
Фондтар исемлеге:
Бынан тыш төбәктәрҙә эшләгән венчурлы фонд: Коммерцияға ҡарамаған дәүләт ойошмаһы «Татарстан Республикаһы Инвестиция-венчурлы фонды».
# Күстерә

* Күстерә (балыҡ) — ҡарпылар ғаиләһендәге балыҡ.
* Күстерә (үлән) — ырыуынан күп йыллыҡ үлән.
# Прокофьев Сергей Сергеевич

Прокофьев Сергей Сергеевич (23 апрель 1891 йыл — 5 март 1953 йыл) — рус совет композиторы, пианист, дирижёр һәм музыкаль яҙыусы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1947). Ленин (1957) һәм алты Сталин премияһы (1943, 1946 — өс тапҡыр, 1947, 1952) лауреаты.
Прокофьев үҙ заманына хас барлыҡ музыка жанрҙарында ла ижад иткән. Ул — ун бер опера, ете балет, ете симфония, һигеҙ яңғыҙ инструмент менән оркестр өсөн концерт, ораториялар һәм кантаталар, вокаль һәм инструменталь камера әҫәрҙәре, шулай уҡ кино һәм театр өсөн яҙылған музыка авторы.
# Сорум-Пахт-Юган

Сорум-Пахт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Иш-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Сорум-Пахт-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021583
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302158
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мотыль-Кы (Часелька ҡушылдығы)

Мотыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Мотыль-Кы (Часелька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067813
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306781
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кавма

Кавма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пия йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кавма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004893
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200489
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ыҡ

Ыҡ, Башҡортостан һәм Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан һәм Татарстан сиктәрендәге йылға.
Башланған урыны Бәләбәй һәм Бишбүләк райондары сигендә, Бәләбәй ҡалаһынан 25 км көньяҡтараҡ.
Оҙонлоғо 571 км.
Башҡортостандың Бишбүләк, Йәрмәкәй, Туймазы, Шаран райондары, Татарстан Республикаһы аша аға. Камаға һул яҡтан ҡушыла.
Ыҡ йылғаһы буйында Октябрьский ҡалаһы урынлашҡан.

# Ыҡ
## Ҡушылдыҡтары

Төп ҡушылдыҡтары: Үрге Ҡондоҙ, Ҡондоҙ, Өҫән. (км от старого устья, в скобках указана длина притоков в км)
* 135 км пр: Бәжәнә
* 157 км лев: Ҡамышлы
* 170 км пр: Мөшөгө
* 191 км лев: Һөрөнсәк
* 218 км лев: Мелля (72)
* 223 км пр: Вәрәш
* 228 км пр: Ҡаҙансы
* 243 км лев: Шыуған
* 260 км лев: Наратлы
* 270 км лев: Ҡураййылға
* 273 км лев: Һыуҡайыш
* 282 км лев: Ташлыкүл
* 303 км лев: Үсәлле, Учалы
* 311 км лев: Стәрле (54)
* 321 км лев: Кургушля
* 340 км лев: Байряки
* 342 км пр: Өҫән (147)
* 377 км лев: Йотаҙа (46)
* 381 км лев: Дымка (86)
* 388 км пр: Зәйет
* 402 км лев: Бавлы
* 409 км пр: Уязы-Тамак
* 414 км лев: Тумбарлинка
* 424 км пр: Кидаш (52)
* 427 км лев: Урус
* 438 км лев: Булак
* 440 км лев: Ҡондоҙ (65)
* 454 км лев: Верхний Кандыз (61)
* 458 км пр: Ря (57)
* 470 км лев: Родниковка
* 477 км пр: Кармалка
* 478 км лев: Һөймәле
* 492 км пр: Тауышлы
* 498 км пр: Тарказы
* 503 км лев: Чемизла
* 510 км лев: Тиреҫ (46)
* 525 км пр: Талды-Булак
* 529 км лев: Сарай-Гир
* 548 км лев: Кармалка
# Великий (Шильмуша ҡушылдығы)

Великий — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шильмуша йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Великий (Шильмуша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003817
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Устьянка

Устьянка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Алей йылғаһының уң ярына тамағынан 645 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Устьянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000348
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200034
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Уразай (Аҙнаҡай районы)

Уразай (татар. Уразай, рус. Уразаево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

# Уразай (Аҙнаҡай районы)
## География

Ауыл Стәрле йылғаһы буйында, Аҙнаҡай ҡалаһынан көньяҡҡа табан 6 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Уразай (Аҙнаҡай районы)
## Тарих

Ауылға юрмый ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1765 йылдан билдәле. Ауыл Юрмый улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Аҙнаҡай административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда 2 мәсет, мәктәп, 4 һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан Тымытыҡ районы, 1931 йылдан — Аҙнаҡай районы, 1963 йылдан — Әлмәт районы, 1965 йылдан — йәнә Аҙнаҡай районы составында була.

# Уразай (Аҙнаҡай районы)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 35 башҡорт, 15 хеҙмәтсе татар, 72 яһаҡлы татар һәм 150 типтәр; 1859 йылда — 87 ир затлы аҫаба башҡорт, 5 ир затлы керҙәш башҡорт, 229 типтәр һәм 9 дәүләт крәҫтиәне иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1859 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 272 | 773 | 1215 | 1465 | 1504 | 1445 | 1018 | 942 | 817 | 667 | 591 | 726 | 753 |
# Седльце

Седльце (Седлец, пол.Siedlce, идиш שעדליץ, Шедлиц; Поляк батшалығы ваҡытында урыҫ исеме — Седлец, реформаға тиклем орфографияла ять аша яҙылған — Сѣдлецъ) — Польшаның көнсығышындағы ҡала (Мазовецкий воеводлығы), Варшаваға тиклем алыҫлыҡ— яҡынса 90 километр. Седльце Седлец повятының (административ-территориаль берәмегенең) административ үҙәге, әммә ҡала статусына эйә булараҡ уға инмәй.
Ҡала майҙаны 32 км². Халыҡтың һаны 76 меңдән ашыу кеше тәшкил итә (2015 йыл).

# Седльце
## Тарихы
### Поляк батшалығында.

1846 йылдың февралендә дворян Потоцкий Панталеон бәләкәй отряды менән рус гарнизонына һөжүм итә һәм ҡаланы яулап ала. Был дөйөм халыҡ ихтилалына башланғыс һалыуға ынтылыш була. Пантелеон Потоцкий тиҙҙән әсирлеккә алына һәм аҫыу юлы менән үлем язаһына хөкөм ителә. Яза 1846 йылдың 17 мартында Седльце баҙарында үтә. Баш күтәреүселәр Себергә һөргөнгә ҡыуыла.
1919 йылдың 3 майында Потоцкий язаланған урында иҫтәлекле тәре асыла.

# Седльце
## Билдәле шәхестәре

* Белецкий Евгений Андрианович (1908—1979) — СССР альпинисы, токарь-лекалолар яһаусы.
* Боруц Артур — польша футболсыһы, инглиз «Борнмут» клубы һәм Польша йыйылма командаһы һаҡсыһы.
* Залевский Витольд (1921—2009) — поляк прозаигы, публицист һәм сценарист.
* Йоделка Иоанн (1973) — поляк прозаигы.
* Челомей Владимир Николаевич — механика һәм идара итеү процестары өлкәһендә совет ғалимы, СССР фәндәр академияһы академигы ОКБ-52 (хәҙер НПО «Машина төҙөү») генераль конструкторы.
* Яхонтов Владимир Николаевич — совет артисы, актёр, бер актёр театры жанрына нигеҙ һалыусы.

# Седльце
## Ҡала фотоһүрәттәре

* Седльцела Огинский һарайы.
* Православие сиркәүе
* Ҡала паркы
* Рим-католик сиркәүе
* Почта
* Ҡала үҙәге

# Седльце
## Туғандаш ҡалалар

* Киров (Рәсәй)
* Волковыск Белоруссия
* Пескантина (Италия)
* Дазинг (Германия)
* Сабинов (Словакия)
* Вильнюс (Литва)
* Бердичев (Украина)
# Мердуш

Мердуш — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ермишь йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Мердуш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002822
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы

Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы (1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән бүләкләнгән

# Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы
## Биографияһы

Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы 1906 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Архангел районы Ҡыҫынды ауыл Советы Зәйет ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Архангел район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60‑сы гвардия кавалерия полкында ат тотоусы булып хеҙмәт итә.
1944 йылдың 10 июнендә һуғыштағы ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән бүләкләнә (приказ №: 25/н 10.06.1944 йыл). Ул шулай уҡ «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945), «Берлинды алған өсөн», «Варшаваны азат иткән өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.
«Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ булған награда ҡағыҙында Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы тураһында былай тип яҙыла:
* «Хужалыҡ взводы ат тотоусыһы гвардия рядовойы Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улын, һуғыш шарттарында, насар юлдар менән иҫәпләшмәйенсә, алғы һыҙыҡҡа ваҡытында һәм тиҙ аҙыҡ алып барғаны өсөн, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләргә.»

# Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944),
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945),
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы,
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы,
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы.
# Жилбәб

Жилбәб, елбәб (ғәр. جلباب‎; рус. Джильбаб) — мосолман ҡатын-ҡыҙы өсөн бөтә тәнен ҡаплап торған, ҡул суҡтарын, табанды һәм битте генә ҡапламаған ҡатын-ҡыҙ кейеме.

# Жилбәб
## Тарихы

Әлеге ваҡытта джильбаб төшөнсәһе бер аҙ үҙгәргән һәм тәнде ҡаплаған кейем тигәнде аңлата. Уның ҡалын туҡыманан тегелгән киң күлдәк, оҙон плащ, пальто булыуы мөмкин. Өҫкө кейем, йәғни башҡа кейем өҫтөнән кейелә торған әйбер тип атау урынлы булыр. Хәҙерге мосолман ҡатын-ҡыҙҙары джильбабты урынына оҙон итәк һәм ҡыҫҡараҡ өҫкө кейем (блузкалар, свитер, кардигандар) кейә
# Совет-фин һуғышы (1939—1940)

Совет-фин һуғышы (фин. talvisota — ҡышҡы һуғыш) — Совет Социалистик Республикалар Союзы менән Финляндия ҡораллы көстәр араһындағы 1939—1940 йылдарҙа булған ҡаршылыҡ. Һуғыш Мәскәү солох төҙөү менән тамамланған. Был солох буйынса СССР составына Финляндия биләмәһенең 11 % өлөшө күскән.
Ҡайһы бер ғалимдәр фекере буйынса өсөнсө совет-фин һуғышы — Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында СССР-ҙың Финляндияға һөжүме тип ҡарала, ләкин совет һәм урыҫ тарихында был һуғыш айырым күрһәтелә. Һуғыш иғлан итеү арҡаһында СССР Милләттәр лигаһынан сығарыла.
1939 йылғы Совет һәм Германия араһындағы килешеүенә таянып, Совет хөкүмәте Финляндияға Ленинград ҡалаһының именлеге өсөн СССР-ға Карелия муйынтығы ерен тапшырырға һәм уның иҫәбенә Карелиянан ер алырға талап ҡуя. Финляндия Хөкүмәте талапты үтәмәгәнлектән, Ҡыҙыл Армия 1939 йылдың 30 ноябрендә һуғыш иғлан итә.
1939 йылдың 30 ноябрендә РККА-ның 7-се армияһы Карел муйынтығында фин частәренә һөжүм итә. Шул уҡ көндө 70-се дивизия көсө менән Куоккал (хәҙер Репин) һәм Келломяк (хәҙер Комарово) торлаҡ пункттары алына. 1 декабрьҙә фин частәре Терийокаҙан сигенәләр. 2 декабрҙә Совет ғәсғәрҙәре Райвол шәһәрен (Рощино), 4 декабрҙә — Каннельярви, 6 декабрьдә — Лоунатйоки ҡалаларын ала. Һуңыраҡ, Тайпалы йылғаһы янында (Вуоксаның көньяҡ ере) совет ғәсғәрҙәре Маннергейм линияһында китә.
Совет ғәскәрҙәре Маннергейм линияһында туҡтағас, Ладога Карелияһы РККАның 8-се армияһы (139 сы дивизия) көсө менән һөжүм итеү омтылыш ҡабул ителә. 10 декабрь көндө Ҡыҙыл Армия Питкярантаны ала, әммә 12 декабрҙә совет ғәсғәрҙәре Толваярви (хәҙер Суярви районы) янында тар-мар ителә.
Иң уңышлылары булып совет ғәскәрҙәренең Заполярьела хәрәкәттәре торған, улар Петсамо һуғышы ваҡытында Норвегия сигенә сығып, Финляндияны Баренц диңгеҙенә сығыу юлында мәхрүм иткән.
Совет Карелияһы районынан Ботника йүнәлешендә РККА 9-сы армияһы һөжүм итә. Суомуссалми бистәсе 7 декабрҙә Совет се уҡсы дивизияһы көсө менән алына. Әммә шунан һуң дивизия финдарҙың һаны буйынса аҙ булған көстәре менән уратып алына һәм тәьмин итеүҙән өҙөлә, ә уға 44-се уҡсылар дивизияһы ярҙам итә, әммә ул Суомуссалми юлында, 27-се фин полкының ике ротаһы (350 кеше) Рата ауылы янындағы ике күл араһындағы дефильҙщ блоклана, 8 ғинуарға Раат юлында тулыһынса юҡ ителә.
Операцияның йомғаҡлау этабында 13-се армия Антрега йүнәлешендә хәрәкәттәр башлай. Финдар киҫкен ҡапма-ҡаршылыҡ күрһәтһә ҙә, китергә мәжбүр була.
13 март көндө 7-се Армия ғәсғәрҙәре Выборгты ала.
1940 йылдың мартына фин хөкүмәте союздаштарынан хәрби ярҙам булмаясағын аңлай. «Маннергейм линияһы» өҙөлгәндән һуң, Финляндия Ҡыҙыл Армия һөжүмен тотҡарлай алмай. Шул уҡ ваҡытта СССР составына ҡушылыу йәки хөкүмәттең совет осорона алмашыуы була алғанға күрә, илде тулыһынса баҫып алыу ҡурҡынысы тыуа.
Шуға күрә Финляндия Хөкүмәте СССР-ға тыныс һөйләшеүҙәр башлау тәҡдиме менән мөрәжәғәт итә. 7 мартта Мәскәүгә фин делегацияһы килә, ә инде 12 мартта тыныслыҡ килешеүе төҙөлә, уның нигеҙендә хәрби хәрәкәттәр 1940 йылдың 13 мартында туҡтатыла.
Фин һуғышында ҡатнашҡан өсөн 412 хәрби хеҙмәткәргә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә, 50 меңдән артыҡ хәрби орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
# Залыгин Сергей Павлович

Залыгин Сергей Павлович (23 ноябрь 1913 йыл — 19 апрель 2000 йыл) — рус совет яҙыусыһы. 1986—1998 йылдарҙа «Новый мир» журналының баш мөхәррире. Рәсәй Фәндәр Академияһы академигы (1991), ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1948). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1988). СССР-ҙың Дәүләт премияһы (1968), Рәсәй Федерацияһы Президентының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге премияһы (2000) лауреаты

# Залыгин Сергей Павлович
## Биографияһы

* Сергей Павлович Залыгин 1913 йылдың 23 ноябрендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Сухаревский ҡасабаһында тыуған.
* 1939 йылда Омск ауыл хужалығы институтын тамамлай. 1948 йылда «ауыл хужалығы фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
* 1970 йылдан алып Мәскәүҙә йәшәй: М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында уҡыта.
* 1986—1998 йылдарҙа «Новый мир» журналының баш мөхәррире. СССР һәм РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы секретары.

# Залыгин Сергей Павлович
## Ижады

«Тоҙло япраҡ һуты» («Соленая падь»; 1967), «Комиссия» (1975), «Дауылдан һуң» («После бури»; 1985) роман-хроникалары революциянан һуңғы Себерҙең нығыныу этаптарына арналған. «Экологик роман» («Экологический роман», 1993), «Һайлау ирке» («Свобода выбора»; 1996) романдарында, «Фамилиялаштар» («Однофамильцы»; 1995) повесында совет осоронан һуңғы ысынбарлыҡ үҙенең социаль-психологик типтары һәм йәмғиәт коллизиялары менән һүрәтләнә. Рус яҙыусылары ижадына арналған әҙәбиәт ғилеме буйынса эштәр авторы.

# Залыгин Сергей Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1988);
* СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1968);
* Рәсәй Федерацияһы Президентының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге премияһы лауреаты (2000);
* Ленин ордены (1971);
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1964);
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены.