yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Менгерсгеройт-Хеммерн

Менгерсгеройт-Хеммерн (нем. Mengersgereuth-Hammern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2724 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,94 км². Диңгеҙ кимәленән 500 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 96529 һәм автомобиль коды — SON.
# Финанстар

Финанстар

# Төшөнсәләр

* Дефицит
* Профицит
* Баҙар тигеҙлеге
* Һорау
* Тәҡдим
Был иҡтисад буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Падимей-Ты-Вис

Падимей-Ты-Вис (Пядимей-Вис) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Коротаиха йылғаһының һул ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.

# Падимей-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087549
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008754
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Боғанаҡ (йылға)

Боғанаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 1281 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Боғанаҡ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаклағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100016983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101698
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Церниц

Церниц (нем. Zernitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 264 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,71 км². Диңгеҙ кимәленән 70 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
* Был Германия географияһы буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Изабелла Андерссон

Изабелла Андерссон (тыуған ваҡыттағы исеме Изабелла Аморо Мораа) — Кения сығышлы швед оҙон дистанцияға йүгереүсеһе. 2012 йылдағы Олимпия уйындары марафонында 2:27.36 һөҙөмтәһе менән 18-се урынды биләй. 2011 йылда Дубай марафонында 2:23.41 һөҙөмтәһе менән 3-сө урын биләй. 2013 йылда Дубай марафонында 7-се урын — 2:26.05.
2009 йылдың майынан Швеция гражданкаһы була.

# Изабелла Андерссон
## 2014 йыл миҙгеле

Ярым марафон буйынса Донъя чемпионатында 1:12.16 һөҙөмтәһе менән 29-сы урын биләй.
Шулай уҡ үҙенең карьераһында ул алтынсы тапҡыр Стокгольм марафонында еңеү яулай.
# Сәғәҙи (исем)

Сәғәҙи — башҡорт ир-ат исеме.

# Сәғәҙи (исем)
## Этимологияһы

Сәғәҙи, Сәғҙи исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, бәхетле тигән мәғәнәгә эйә.

# Сәғәҙи (исем)
## Билдәле кешеләр

Сәғҙи Ширази (фарс. ابومحمد مُصلِح‌الدین بن عَبدُالله سعدی شیرازی; 1291—1203 йыл) — фарсы нәсихәтсе шағиры, суфыйсылыҡтың ғәмәли, тормошҡа яҡын торған вәкиле.
Һаҙый Сәғҙи (тулы исеме Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы Сәғәҙиев; 25 март 1883 йыл — 26 ғинуар 1933 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе, журналист.
Сәғҙи Ғабдрахман Ғәйнан улы (рус. Абдрахман Саади, Габдрахман Сагди: (27 март 1889 йыл — 6 ноябрь 1965 йыл) — шәрҡиәтсе, әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1950), профессор (1946). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1946).
Солтанов Сәғәҙи Әхмәҙи улы (1922 — 25 май 1992 йыл), ғалим-инженер-геолог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Геология-минералогия фәндәре докторы (1966), профессор (1969). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1983), нефть сәнәғәте отличнигы (1966) һәм почётлы нефтсеһе (1981), РСФСР-ҙың (1976) һәм Татарстан АССР-ының (1966) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре.

# Сәғәҙи (исем)
## Фамилияла

Сәғәҙиев Һиҙиәт Сибәғәт улы (27 июль 1887 йыл — 9 октябрь 1937 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары (1921—1923), Башҡортостан Баш суды ағзаһы (1923—1930). Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашыусы.
Сәғәҙиев Фәтҡул Сәғәҙи улы (рус. Сагедеев Фаткул Сагадеевич 1903 йыл — 22 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән) (рус. Сагадеев Салихан (Салихьян)1912 йыл — 10 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Сәғәҙиев Хәбир Әхмәтдин улы (рус. Сагадиев Хабир Ахметдинович 1905 йыл — 19 сентябрь (башҡа мәғлүмәттәр буйынса ноябрь) 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. Белоруссия ерҙәрендә барған яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

# Сәғәҙи (исем)
## Атаһының исеме

Айытҡолова Фатима Сәғәҙи ҡыҙы — моңло тауышҡа эйә йырсы, тегенсе, дебет шәлдәр, аш-һыу оҫтаһы.
# Атланта

Атла́нта (ингл. Atlanta) — АҠШтағы ҡала, столица һәм Джорджия штатындағы иң ҙур ҡала, Фултон округының административ үҙәге (хотя отдельные части города расположены в других округах штата).
Халҡы (2015 йылға ҡарата) — ҡала сигендә 463 8478 каше (АҠШла 34-се), Атлантаның агломерация сигендә 2007 йылдың 1 июленә ҡарата — 5 522 942 каша (9-й в США).
Һуңғы йылдарҙа Атланта бер халыҡ-ара бизнес үҙәгенең статусын ала, шуның арҡаһында ҡала иҡтисад һәм социаль яҡтан тиҙ үҫешә башлай. 2000 йылдан 2006 йылға тиклем Атлантаның агломерацияһы 20,5 % үҫә һәм АҠШла иң эреһе була.
# Мюльхаузен (Тюрингия)

Мюльхаузен (Тюрингия) (нем. Muhlhausen/Thuringen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан .
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 35978 кеше йәшәй. Майҙаны — 86,34 км². Диңгеҙ кимәленән 216 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99974 һәм автомобиль коды — UH.
# Чалбай

Чалбай — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/540/57 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чалбай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000026998
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002699
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Собханғол (исем)

Собханғол — башҡорт ир-ат исеме.

# Собханғол (исем)
## Этимологияһы

Собханғол исеме ғәрәптәрҙән килеп ингән. Башҡортса данлы, шөһрәтле, маҡтаулы тигәнде аңлата.

# Собханғол (исем)
## Билдәле кешеләр

Собханғол Килтәков (1720 йыл — 4 февраль (17 февраль), 1774 йыл) — Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы ҡатнашыусыһы, 1774 йылдан баш күтәреүселәр полковнигы. Башҡорт.

# Собханғол (исем)
## Фамилия

Собханғолов Абдрахман Собханғол улы (рус. Субхангулов Абдрахман Субхангулович; 1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Собханғолов Шакир Исламғол (Исламғәле) улы (рус. Субхангулов Шакир Исламгулович 1899 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).
Собханҡолов Мәғәлим Әкрәм улы (11 апрель 1920 йыл — 10 сентябрь 1976 йыл) — СССР-ҙың ғалим-математигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1976 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Дүшәнбеләге В. И. Ленин исемендәге Тажик дәүләт университеты уҡытыусыһы, факультет деканы, кафедра мөдире. 1968—1970 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының математик анализ кафедраһы мөдире. Физика-математика фәндәре докторы (1963), профессор (1964). СССР-ҙың юғары мәктәбе, Тажик ССР-ының халыҡ мәғарифы отличнигы.
Собханҡолов Артур Рәмил улы (1 ғинуар 1992 йыл) — Рәсәй боксеры. Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2017).
Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы (рус. Субханкулов (Супхангулов) Хадрей (Хабрей) Ахсанович 1903 йыл — 12 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Собханғол (исем)
## Ауылдар

Собханғол — Башҡортостандың Белорет районындағы бөткән ауыл. Елмәрҙәк һәм Әүҙәрҙәк тауҙары араһында, Рәүәт йылғаһына Ҡөҙрәт йылғаһы ҡушылған ерҙә урынлашҡан.
Иҫке Собханғол (Бөрйән районы) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.
Иҫке Собханғол (Туймазы районы) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
Яңы Собханғол — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.
Собханғол (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
Собханғол (рус. Субханкулово) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
# Изас (йылға)

Изас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Изас (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010640
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201064
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# XIX быуат

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Баһманова Нурзиә Яхъя ҡыҙы

Баһманова Нурзиә Яхъя ҡыҙы (8 апрель 1963 йыл) — Рәсәй еңел атлеты-йүгереүсе, донъя һәм Европа чемпионы. Халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1992), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2000).

# Баһманова Нурзиә Яхъя ҡыҙы
## Биографияһы

Нурзиә Яхъя ҡыҙы Баһманова 1963 йылдың 8 апрелендә Башҡорт АССР-ының Йәрмәкәй районы Рәтамаҡ ауылында тыуған.
Ленин орденлы Дәүләт физик культура институтының (ГЦОЛИФК) тренерлыҡ факультетын ҡыҙыл дипломға тамамлай. Уҡығанда Ленин степендияһы ала, Мәскәү вуздары студенттарының философия буйынса фәнни конференцияһында еңеүсе була.
Спорттағы һөнәре: марафонсы һәм ультрамарафонсы (100 км).
1990—1992 йылдарҙа еңел атлетика буйынса СССР-ҙың һәм БДБ илдәре йыйылма командалары, артабан 1993—1998 йылдарҙа еңел атлетика буйынса Рәсәйҙең йыйылма командаһы ағзаһы.
Рәсәй спортсылары араһынан 100 саҡрымға йүгереү буйынса беренсе бөтә донъя чемпионы</ref>Cool Running :: A Conversation With 100 Km USA Team Members Jim Garcia and Kevin McGovern 2011 йыл 21 октябрь архивланған.</ref>.
Мәскәүҙә йәшәй. Кейәүҙә. Улы — Шведов Павел, ҡыҙы — Шведова Ярослава Вячеславовна, профессиональ тенниссы, 2008 йылдан Ҡаҙағстан өсөн сығыш яһай.

# Баһманова Нурзиә Яхъя ҡыҙы
## Ҡаҙаныштары

* 1991 йыл — 100 км йүгереү буйынса донъя чемпионаты (Италия, Флоренция, 25 — 26 май) — 8:42.54 (алтынсы урын).
* 1992 йыл:
* 100 саҡрымға йүгереүҙә бөтә Донъя чемпионы (Испания, Паламос)— 7:44.37,
* Испания асыҡ чемпионаты еңеүсеһе (Мадрид),
* Предолимпия турниры еңеүсеһе (Испания, Барселона),
* Бельгияның асыҡ чемпионаты призеры. (Торхаут, De Nacht van Vlaanderen).
* 1992 йыл йомғаҡтары һәм спорт йәмәғәтселеге фекере буйынса «Планетаның иң түҙемле ҡатын-ҡыҙы» тигән исем ала..
* 1992 йылда «Халыҡ-ара класлы спорт мастеры» исеме бирелә.
* 1993 йылда Прага марафонында еңә.
* 1994 йылда:
* Команда зачетында 100 саҡрымға йүгереүҙә Европа чемпионы була.
* Шул уҡ йылда 100 саҡрымға йүгереүҙә Европа чемпионатының көмөш миҙалын ала.
* 1995 йылда 100 саҡрымға йүгереүҙә Европа рекордын ҡуя (трек) (Рәсәй чемпионаты, Подольск ҡлаһы)
* Күп һанлы халыҡ-ара, марафондар һәм ультрамарафондар еңеүсеһе.
* 2000 йылда «Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры» исеме бирелә.
# Йөҙөм (мәғәнәләр)

Йөҙөм.
* Йөҙөм — сығышы менән йылы яҡта борондан үҫкән үрмәле емеш ағасы. Был ағастың ҡырағай төрҙәре лә, баҡсала, сәсеп үҫтерелә торғандары ла бар. Башҡортостанда 1902 йылда, әлеге Кушнаренко районы үҙәгендә үҫтерелә башлаған һәм хәҙер республика баҡсасылары йылдан-йыл күберәк баҡсаларында үҫтерә.
* Йөҙөм (еләк) — шул ағас бирә торған һутлы, татлы емеш. Тәлгәштәре суҡ, ярайһы тығыҙ була. Киптерелгән емешен башҡорт халҡы элек-электән аш-һыуҙа файҙаланған, бигерәк тә ураҙала ауыҙ асыу, сәхәр ваҡыттарында мотлаҡ тейешле ризыҡтар иҫәбенә ингән.
# Әсекәй районы

Әсекәй райо́н (рус. Асекеевский район) — Ырымбур өлкәһендәге район. Абдулла, Матвеевка, Грачёвка, Боғорослан райондары менән сиктәш.

# Әсекәй районы
## Билдәле шәхестәре

* Лавровский Константин Петрович (19.11.1898—7.03.1972), ғалим-химик-органик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. СССР Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1953), химия фәндәре докторы (1937). 1934 йылдан алып Башҡортостанда нефть эшкәртеү заводтарын ойоштороуҙа ҡатнаша. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1953, 1959) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1967) ордендары кавалеры. Мартыновка ауылынан.
# Щербо Виталий Венедиктович

Щербо Виталий Венедиктович (бел. Віталь Венядзіктавіч Шчэрба; 13 ғинуар 1972 йыл) — СССР һәм Беларусь гимнасы.
1992 йылдың алты тапҡыр олимпия чемпионы (тарихта берҙән бер, йөҙөүсе булмаған спортсы, бер уйында 6 алтын миҙал яулаусы).
Барлыҡ дәүерҙәрҙең иң яҡшы гимнасы (барлыҡ 8 дисциплинала донъя чемпионы булған берҙән-бер ир-егет — шәхси һәм команда беренселеге, шулай уҡ бөтә 6 снарядта).
СССР-ың атҡаҙанған спорт мастеры (1991), Беларусь Республикаһының атҡаҙанған спорт мастеры (1994).
Виталийҙың беренсе тренеры — Леонид Выдрицкий. «Хеҙмәт резервтары» исемле спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай.

# Щербо Виталий Венедиктович
## Спорт биографияһы

Щербоның йондоҙло сәғәте 1992 йылда Барселоналағы Олимпия уйындарында ҡабына. Унда ул алты алтын миҙал яулай.
Тарихта тик ике кеше генә, команда наградалары менән бергә, бер Олимпиадала, унан куберәк алтын миҙал яулай алалар: америка йөҙөүсеһе Марк Спитц — ул 7 алтын миҙал яулай (Мюнхен-1972) һәм Майкл Фелпс — ул 8 алтын миҙал яулай (Пекин-2008).
Тәүҙә «Жорди С Палау»ҙа спорт гимнастикаһы буйынса ярыштарҙа Виталий Берләшкән партнерҙары менән бергә (Коробчинский Игорь, Григорий Мисютин, Валерий Беленькая, Алексей Воропаев һәм Рустам Шәрипов) команда беренселеген яулай. Япония һәм Ҡытай йыйылма командаларын үтеп китә.
Һуңынан, Валерий Беленькийҙы һәм Григорий Мисютинды үҙып, абсолют беренселектә еңеү яулай.
Ә 1992 йылдың 2 августында спорт тарихында һәм, айырым спорт гимнастикаһында уникаль ҡаҙаныштары билдәләнә — 1 көн эсендә 4 олимпия алтын миҙалын яулай.
Ул ҡулсала, бруста, атта һәм таянып һикереүзә беренселекте ала.
Виталий үҙе яратҡан ирекле күнегеүҙәрҙә фаворит булып һаналған. Әммә сығыштарының береһендә келәм ситенә сыҡҡан.
4 йыл үткәс, Атлантала, Щербо Белоруссия йыйылма командаһы өсөн сығыш яһап, 4 бронза миҙал яулай һәм үҙенең олимпия наградаларының иҫәбен 10-ға тиклем еткерә.
Шулай уҡ Щербо — 12 тапҡыр донъя чемпионы (шул иҫәптән, 1993 йылда абсолют донъя чемпионы), 10 тапҡыр Европа чемпионы, ике тапҡыр спорт гимнастикаһы буйынса Донъя кубогын яулай.
1992 йылда Халыҡ-ара олимпия комитеты Щербоны иң яҡшы спортсы булараҡ «Джесси Оуэнс» призы менән бүләкләй.
1993 йылда абсолют донъя чемпионы була.
Мотоциклдан ауып, ҡулының һыныуы аркаһында 1997 йылда үҙ спорт карьераһын тамамлай,
Әлеге ваҡытта Виталий Лас-Вегаста йәшәй, унда, «Scherbo Gymnastics School of Vitaly» исемле үҙ тренажер залын аса.
Беренсе ҡатыны Ирина, ҡыҙҙары Кристина (АҠШ-ла 1993 йылдың 4 мартында тыуа). Икенсе ҡатыны — элекке гимнастка, Валентина.
2017 йылдың октябрендә уның олимпия йыйылма командаһы буйынса элекке партнеры Татьяна Гуцу 1991 йылдағы көсләүҙә ғәйепләй.
# Мәҡсүтов Сәхипзада Дәүләт улы

Мәҡcүтов Сәхипзада Дәүләт улы (1874—1942) — Өфө губернаһынан Рәсәй Империяһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы (1906) ағзаһы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Борай ихтилалы етәкселәренең береһе.

# Мәҡсүтов Сәхипзада Дәүләт улы
## Биографияһы

Мәҡcүтов Сәхипзада Дәүләт улы 1874 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙендә тыуған.
Өфө губернаһынан 1‑се саҡырылыш Дәүләт Думаһы (1906) ағзаһы итеп һайлана. Сауҙагәрҙәрҙән. Мәҙрәсә, 4 класлы Ҡазан рус-татар мәктәбен тамамлаған. 1902 йылда алып Бөрө өйәҙ земство йыйылышы гласныйы. Дәүләт думаһының мосолман фракцияһында торған. Бөрө өйәҙендә бер нисә земство мәктәбе бағыусыһы була. Борай ихтилалы етәкселәренең береһе. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# 1762 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1762 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1762 MDCCLXII |
| Юлиан стилендә | 1761—1762 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2514—2515 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7270—7271 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5522—5523 ה'תקכ"ב — ה'תקכ"ג |
| Мосолман календары | 1175—1176 |
| Боронғо әрмән календары | 1211 ԹՎ ՌՄԺԱ |
| Ҡытай календары | 4458—4459 辛巳—壬午 белая змея — чёрный конь |
| Эфиопа календары | 1754—1755 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1818—1819 |
| - Шака самват | 1684—1685 |
| - Кали-юга | 4863—4864 |
| Иран календары | 1140—1141 |
1762 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Никитин Валентин Викторович

Никитин Валентин Викторович (1935—2020) — СССР һәм Рәсәй ғалим-ортопеды-травматологы, педагог һәм медицина фәне өлкәһендә ойоштороусы, медицина фәндәре докторы (1987), профессор (1988). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2000). Башҡортостан Республикаһының тавматология хеҙмәтенә нигеҙ һалыусы.

# Никитин Валентин Викторович
## Биографияһы

Валентин Викторович Никитин 1935 йылдың 26 авгусында Ҡаҙаҡ АССР-ы Чандрин утарында уҡытыусылар ғаиләһедә тыуған.
1954 йылдан 1959 йылға тиклем Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡый, уны отличие менән тамамлай һәм табип-травматолог квалификацияһын ала. 1959 йылдан 1962 йылға тиклем Күмертау ҡалаһының Үҙәк ҡала дауаханаһында эшләй: табип-травматолог һәм баш табибы урынбаҫары була. 1962 йылдан 1966 йылға тиклем Өфө ҡала клиник дауаханаһында травматолог-ортопед булып эшләй.
1967 йылдан 2020 йылға тиклем Башҡорт дәүләт медицина университеты педагогик эшмәкәрлектә: 1967 йылдан алып 1982 йылға тиклем — ассистент һәм доцент, 1982 йылдан 2002 йылға тиклем — травматология, ортопедия һәм хәрби-ялан хирургияһы кафедраһы мөдире, 1984 йылдан 1988 йыға тиклем бер үк ваҡытта — уҡытыу-тәрбиә эше буйынса проректор. 2002 йылдан алып 2020 йылға тиклем — Башҡорт дәүләт медицина университетының травматология һәм ортопедия кафедраһы профессоры һәм Өҫтәмә һөнәри белем биреү институты кафедраһы мөдире.
1970 йылда В.В. Никитин медицина фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн диссертация яҡлай, 1985 йылда травматология һәм ортопедия темаһы буйынса медицина фәндәре докторына диссертация яҡлай. 1987 йылда В. В. Никитин ғилми профессор исеме бирелә. В. В. Никитиндың төп ғилми-педагогик эшмәкәрлеге хирургик дауалау диагностикаһы һәм быуындар һәм һөйәк йәрәхәттәрен хирургик дауалау, шулай уҡ автомобиль һәләкәттәрендә зыян күреүселәргә тиҙ ярҙам һәм этаплы ярҙам күрһәтеү, юл-транспорт травмалары өлкәһендә мәсьәләләр белән бәйле. В. В. Никитиндың әүҙем ҡатнашлығында остеосинтез өсөн яйланмалар һәм тарамыш һәм сустав ауырыуҙары һәм йәрәхәттәрен дауалау ысулдары эшләнә.
Төп эшмәкәрлегенән тыш булған Валентин Викторович Никитин — Өфө ҡалаһының һәм Башҡортостандың баш травматологы. 1999 йылдан 2002 йылға тиклем Ортопедтар һәм Башҡортостан протезистарының ассоциацияһы президенттарының береһе булып тора. Рәсәй ортопед-травматолог ассоциацияһы идараһы ағзаһы һәм Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағында Фәнни-методик Советы рәйесе урынбаҫары. В. В. Никитин 400-гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 17 уйлап табыу патенты авторы булып тора.
1992 йылда «Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн» Валентин Викторович Никитин Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы тигән почетлы исемгә лайыҡ була.
2000 йылдың 17 майында Рәсәй Президенты Указы менән Валентин Викторович Никитин «Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн» Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы тигән почетлы исемгә лайыҡ була.

# Никитин Валентин Викторович
## Наградалары
### Исемдәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2000)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1992)
# Чарфо

Чарфо — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чузик йылғаһының һул ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Чарфо
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028973
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202897
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кельват

Кельват — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 517 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 199 км.

# Кельват
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030706
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203070
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эйәр таҡтаһы

Эйәр таҡтаһы, ҡаптал - рус. Ле́нчик йәки Арчак (Arçon) — эйәрҙең ҡаты каркасы, алғы һәм артҡы ҡашағаларҙан һәм улар араһында ат арҡаһына ята торған ике ҡанат - таҡтасыҡтарҙан тора.
Элгәре ҡапталды ҡайын ағасынан яһағандар. В. И. Даль яҙып ҡалдырыуынса, ҡалмыҡтар һәм башҡорттар эйәр ҡашағаларын һәм ҡанаттарын елемһеҙ генә, ябай ҡайыштар ярҙамында бик оҫта беркетә белгән. Казактар ҡапталды ҡайһы саҡ бөтәүле ҡайын тамырынан йәки ороһонан юнып эшләгән.
Хәҙерге заман ҡапталдарын йәбештрелгән таҡтанан, быяла сүстән һәм пластмассанан эшләйҙәр. Уны металл беркеткестәр ярҙамында йыялар.