yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Даровка (Ветлуга ҡушылдығы)

Даровка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 840 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Даровка (Ветлуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040588
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004058
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мадага-Ю

Мадага-Ю (1) — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирчата-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Мадага-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009128
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәлихов Шағәли Шәүәли улы

Сәлихов Шағәли Шәүәли улы (рус. Салихов Шагалей Шавалеевич 1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Сәлихов Шағәли Шәүәли улы
## Биографияһы

Сәлихов Шағәли Шәүәли улы 1907 йылда элекке Башҡортостандың Йомағужа районы (хәҙер Күгәрсен районы) Теләүембәт (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Аҙнағол ауылында) ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Йомағужа районы хәрби комиссариаты тарафынан алына. Һуңғы хеҙмәт итеү урыны 21-се танк бригадаһы тип күрһәтелгән. Уҡсы. 1985 йылдың 6 апрелендә Сәлихов Шағәли Шәүәли улы юбилейлы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
# Тугум

Тугум — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Тугум
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015432
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001543
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Баянов

Баянов — фамилия.
* Баянов Баязит Фәтхелислам улы, Баязит Дим (1909—1945) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир-яҙыусы, журналист.
* Баянов Илдар Рәүис улы (1959 й.) — спортсы.
* Баянов Илмир Мәсүил улы (1966 й.) — ғалим-физик.
* Баянов Мөкамил Ғаязетдин улы (1929 й.) — ғалим-зоолог.
* Баянов Рим Ғәли улы (1930—1996) — актёр, режиссёр, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1980).
* Баянов Әхсән Фәтхелбаян улы, Әхсән Баян (1927—2013) — шағир, прозаик һәм драматург, Татарстандың халыҡ шағиры (2004).
# Ҡадиров Рәфис Фәйез улы

Ҡадиров Рәфис Фәйез улы (рус. Кадыров Рафис Фаизович; (7 июнь 1955 йыл) — банк хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1993 йылдан «Восток» Халыҡ-ара коммерция банкының рәйесе.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Юғары Советтың Республиканың, ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш буйынса комиссия ағзаһы.

# Ҡадиров Рәфис Фәйез улы
## Биографияһы

Рәфис Фәйез улы Ҡадиров 1955 йылдың 7 июнендә Башҡорт АССР-ының Асҡын районы Көнгәк ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1983 йылда Башҡортостан дәүләт медицина институтын, 1993 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының Иҡтисад һәм социология институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын, 1974 йылда медицина училищеһын тамамлағас, район тиҙ ярҙам станцияһында фельдшер булып башлай. 1974—1976 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. Алыҫ Көнсығыш больницаһында фельдшер булып эшләй. Медицина институтын тамамлағас, Өфөлә 13-сө дауаханала интернатура үтә. 1984—1989 йылдарҙа 21-се дауаханала реаниматолог. 1989—1993 йылдарҙа «Восток» кооператив банкының идараһы рәйесе. 1993 йылдан «Восток» Халыҡ-ара коммерция банкының рәйесе.
Өфө ҡалаһы Совет районы, 63-сө Молодежный һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республиканың, ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш буйынса комиссия ағзаһы.
# Абастумани

Абастума́ни - (груз. აბასთუმანი) — ҡала тибындағы ҡасаба, Грузияның тау климаты шифаханаһы, Адиген муниципалитеты биләмәһендә урынлашҡан. Халҡы — 937 кеше (2014).

# Абастумани
## Географияһы

Абастумани Месхет һыртының көньяҡ битләүендә, Оцхе (элекке Абастуманка) йылға тарлауығында, 1250-1450 м бейеклектә, Ахалцих тимер юл станцияһы 28 км төньяҡ-көнбайышта[раҡ урынлашҡан, в 78 км көньяҡ-көнбайыштараҡ - Боржоми тимер юл станцияһы.

# Абастумани
## Курорт

Абастуманиҙа саф тау һауаһы, ул уртаса ҡоро, көслө ел юҡ. Тау битләүҙәрендә — ылыҫлы урмандар (ҡарағай, аҡ һәм ҡара шыршы). Йәй уртаса йылы, августағы уртаса температура 16°C. Ҡыш ныҡ һыуыҡ түгел, ҡояшлы, ҡар бик күп яумай; ғинуарҙа уртаса − 6 °C. Яуым-төшөм 600 мм самаһы. Йылына уртаса 167 ҡояшлы көн.
Ошондай уңай шарттар Абастуманиҙы йыл әйләнәһенә файҙаланырға мөмкинлек бирә. Туберкулёз, быуын , нерв системаһы, гинекология ауырыуҙарын һәм башҡа сирҙәрҙе дауалайҙар.

# Абастумани
## Тарихынан

Дауаханаға нигеҙ XIX быуатта һалынған һәм Аббас-Туман (Аббас-Төмән) тип аталған. Уның барлыҡҡа килеүе Кавказ хәрби округы хәрби-медицина инспекторы доктор А. А. Реммерт исеме менән бәйле.
1892 йылда Аббас-Туман] ҡасабаһында Рәсәйҙә тәүге тау астрономия обсерваторияһы ойошторолған.
1899 28 июнендә 28 йәшлек батша улы Георгий Александрович һырт аша Абастуманиға мотоциклда китеп барғанда ҡолап һәләк була).
XX быуат башына Богатырский, Змеиный һәм Противозолотушный тигән өс шифалы сығанаҡ була.
Совет осоронда шифахана (1925 йыл, архитектор И. А. Иванов-Шиц]), туберкулёз хастаханаһы, поликлиника, ванналар бинаһы төҙөлә. Дауалау йыл әйләнәһенә бара.
1932 йылда Абастуманиҙа Астрофизик обсерватория асыла.

# Абастумани
## Иҫтәлекле урындары

* Абастуманиҙың үрге яғында һарай паркы һәм тәхет вариҫы Георгий Александровичтың ағас йорто.
* Георгий Александрович һәләк булған ерҙәге часовня .
* Александр Невский ҡорамындағы фрескалар. Михаил Нестеров эше.
* Абастумани астрофизик обсерваторияһы.
# Уршма

Уршма — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/269/62/26 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Уршма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032708
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003270
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Второй Иоль

Второй Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Первый Иоль йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Второй Иоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002390
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мулига

Мулига — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пекша йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мулига
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031863
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003186
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Механика

Меха́ника (грек. μηχανική — машиналар төҙөү сәнғәте) — физика бүлеге, материаль есемдәр хәрәкәттен һәм уларҙың бер-береһе менән тәьҫир итешеүен өйрәнеүсе фән; механикала хәрәкәт тип ниндәйҙер ваҡыт эсендә есемдәрҙең бер-береһенә ҡарата арауыҡтағы хәле үҙгәреүҙе атайҙар.

# Механика
## Механика фәне һәм уның бүлектәре

Механика фәне тураһында күренекле ғалим-механик Тарг Семён Михайлович теоретик механика дәреслегенең 4-се баҫмаһына инеш һүҙҙә былай ти: «Киң мәғәнәлә механика тип теге йәки был материаль есемдәрҙең хәрәкәтен һәм тигеҙләнешен һәм есемдәр араһында барған тәьҫир итешеү менән бәйле бөтә мәсьәләләрҙе өйрәнеүсе фән атала. Теоретик механика — механиканың хәрәкәттең һәм материаль есемдәрҙең үҙ— ара тәьҫир итешеүенең дөйөм закондарын өйрәнеүсе бүлеге, йәки, мәҫәлән, бер үк закондар Ерҙең Ҡояш тирәләй әйләнеүе, ракета, йәки артиллерия снаряды осоуы өсөн бер үк төрлө дөрөҫмө (справедливы). Механиканың икенсе өлөшө — төрлө дөйөм һәм айырым техник фәндәр (дисциплиналар), улар төрлө конкрет ҡоролмалар, двигателдәр, механизмдар һәм машиналар йәки уларҙың өлөштәрен (деталь) проектлау һәм хисаплауға бағышланған».
Тағы өҫтәргә кәрәк, хәрәкәттең һәм материаль есемдәрҙең үҙ-ара тәьҫир итешеүе дөйөм закондарын тотош мөхит механикаһы (механика сплошных сред, йәки сплошной среды) — газ, шыйыҡса хәлендәге һәм ҡаты хәлдәге деформацияға бирешеүсе есемдәрҙең хәрәкәтенә арналған механиканың ҙур бер өлөшө өйрәнә. Академик Седов, Леонид Иванович билдәләгәнсә:
«В теоретической механике изучаются движения материальной точки, дискретных систем материальных точек и абсолютно твёрдого тела. В механике сплошной среды … рассматриваются движения таких материальных тел, которые заполняют пространство непрерывно, сплошным образом, и расстояния между точками которых во время движения меняются».
Шулай итеп, механика түбәндәге фәндәргә бүленә:
* теоретик механика;
* тотош мөхит механикаһы;
* айырым механика фәндәре : теория механизмов и машин, сопротивление материалов, гидравлика, механика грунтов и др.
Механиканы бер нисә бүлеккә бүлеп йөрөтөүҙә тағы ҡулланылған мөһим бер билдә теге, йәки был конкрет механик теория арауыҡ, ваҡыт һәм материя үҙенсәлектәре тураһында ҡараштарға таяна. Был билдә буйынса механика эсендә ошондай бүлектәр айырып йөрөтәләр:
* классик механика;
* релятивистик механика;
* квант механикаһы.
# Провинция

Провинция — территориаль, йыш ҡына административ, дәүләт йәки ил эсендәге берәмек.

# Провинция
## Һүҙҙең килеп сығышы

Һүҙ латинса «provincia»нан килеп сыҡҡан. Боронғо Римда Апеннин ярымутрауынан ситтә урынлашҡан һәм рим наместниктары идара иткән Римға буйһонған территорияларҙың, йәғни сит ил территорияларының атамаһы шундай булған.
«provincia» һүҙе латинса pro- («исемдән») һәм vincere («контролде үҙ ҡулына алыу») һүҙҙәренән килеп сығыуы ихтимал. Шулай итеп, провинция Рим магистраты Рим исеменән идара иткән территория булған. Рим империяһы провинцияларға бүленгән булған.

# Провинция
## Хәҙерге дәүләттәрҙә һәм илдәрҙә

Латинса «provincia»ға яҡын һүҙҙәр Аргентина, Канада, Бельгия, Испания, Индонезия һәм башҡа ҡайһы бер дәүләттәрҙә һәм илдәрҙә территориаль бүленеште күҙҙә тота.
Күп кенә дәүләттәрҙә һәм илдәрҙә провинция сағыштырмаса ҙур территориаль бүленеш булып тора, дәүләт закондар сығарыу власына үҙ вәкилдәрен һайлай (күп кенә инглиз телле дәүләттәрҙә һәм илдәрҙә округҡа оҡшаш). Икенселәрендә - ярайһы уҡ ҙур автономиялы һәм майҙаны дәүләттең һәм илдең закондар сығарыу органдарында вәкилдәре булған дәүләт эсендәге берәмек. Францияла бер ниндәй автономияһыҙ территориаль берәмек булып тора, тимәк, үҙәк власть тарафынан булдырыла йәки бөтөрөлә ала.
Мәҫәлән, провинция Бельгия, Испания, Италия һәм Филиппинда дәүләттең үҙәк власының территориаль подразделениеһы булып тора. Канада, Конго һәм Аргентина кеүек дәүләттәрҙә һәм илдәрҙә байтаҡ автономиялы һайлау берәмеге булып тора. Италияла һәм Чилила провинция төбәктең административ бүленеше булып тора, был үҙ сиратында был дәүләттәр һәм илдәр өсөн беренсе тәртиптәге административ берәмек булып тора. Италия провинциялары шулай уҡ comune (коммуна йәки община) тип аталған бер нисә административ берәмектән тора.
Бөйөк Британияла провинциялар һөйләү теле буйынса Бөйөк Лондондың теләһә ҡайһы районына ҡарай. Британия империяһында боронғо рим мәғәнәһендә «провинциялар» атамаһы Канада һәм Көньяҡ Австралия кеүек сит ил колонияларына бирелгән.
# Ровса

Ровса — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының уң ярына тамағынан 230 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ровса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004954
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гречишников

Гречишников — урыҫ ир-ат фамилияһы.
Гречишникова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Гречишников
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Гречишников Василий Алексеевич (1912-1941) — Советтар Союзы Геройы.
* Гречишников Владимир Фёдорович (1917-1958) — Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Гречишник Геннадий Константинович (1939) — совет футболсыһы.
* Гречишникова Евдокия Юрьевна (1982) — рәсәй пятиборка.
* Гречишникова Елизавета Андрияновна (1983) — рәсәй спортсыһы, еңел атлет.
# Яҡын Тулупиха

Яҡын Тулупиха — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы/Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Меня йылғаһының һул ярына тамағынан 8,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Яҡын Тулупиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003911
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Геройҙар мавзолейы (Румыния)

1935
Геройҙар мавзолейы (рум. Mausoleul EroilorMausoleul Eroilor, шулай уҡ рум. Mausoleul de la MateiașMausoleul de la Mateiaș булараҡ билдәле) — Румынияла (Арджеш) Беренсе донъя һуғышы геройҙарына ҡуйылған һәйкәл. 1010 номеры менән (код AG-IV-I A-14017), Румыния Мәҙәниәт министрлығының 2004 йылдың 8 июлендә яңыртылған "Тарихи һәйкәлдәр исемлеге"нә инә.

# Геройҙар мавзолейы (Румыния)
## Тарихы

Был, «mateiașului зонаһы» тип аталған урында 22-се һәм 12-се пехота дивизияһы подразделениеларын үҙ эсенә алған генерал Траян Гайсеан етәкселегендәге (рум. Traian GăiseanuTraian Găiseanu) румын ғәскәрҙәре төркөмөнә (румын. Group Namaiesti ) күп һанлы, яҡшы ҡоралланған һәм яҡшы әҙерлекле дошманға ҡаршы торорға тура килә. 1916 йылдың 25 сентябренән (яңы стиль буйынса 8 октябрь) 10 (23) ноябргә тиклем төбәктә ҡаты алыштар бара, улар Үҙәк державалар ғәскәрҙәренең румын тигеҙлегендә хәрәкәт итеүен туҡтата. Әммә фронттың башҡа участкаларындағы өҙөклөктәр арҡаһында, 16 (29) ноябрҙә ике дивизиялағы румын һалдаттарына Тырговиштеға сигенергә бойороҡ була.

# Геройҙар мавзолейы (Румыния)
## Һәйкәл

Мавзолей 1928 һәм 1935 йылдар араһында, архитектор Думитру Ионеска Беречета проекты буйынса төҙөлә. Төҙөлөшкә Де Николо етәкселек итә. Конструкцияла нигеҙҙә Albesti эзбизташы ҡулланыла. Бинана ике объекттан тора: 2300 һалдат мәйете булған 31 критп урынлаштырылған горизонталь төрбә, уның стеналарына һәләк булған яугирҙарҙың исемдәре яҙылған һәм спираль баҫҡыс алып менгән башня.
Эзбиз стеналар аша һыу үтеү һөҙөмтәһендә Геройҙар мавзолейына 1945 йылдан 1976 йылға тиклем осорҙа капиталь ремонт эшләнә. 1977 йылдың 4 мартындағы ер тетрәүе һөҙөмтәһендә стеналар ярыла һәм 1978 йылда ҡабаттан бинаны яңыртыу буйынса эштәр үткәрелә.
Мавзолей 1980—1984 йылдарҙа өҫтәмә парад террасалары һәм баҫҡыстар, шулай уҡ музей залдары һәм скульптор Эйдриан Раду Кампулунг эшләгән 16 метрлыҡ барельеф иҫәбенә киңәйтелә.
# Көнигсберг

Кө́нигсберг (лат. Regiomontum, нем. Königsberg) — Калининград ҡалаһынын элекке исеме.
# Емна

Емна — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кунож йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Емна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014948
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001494
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тенгулы

Тенгулы — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тенгулы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201913
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ишемғолов Марат Баязит улы

Ишемғолов Марат Баязит улы (29 август 1948 йыл — 24 сентябрь 2013 йыл) — хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 2001—2013 йылдарҙа Ауырғазы районы хакимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Башҡортостандың халыҡ мәғарифы отличнигы (1996), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010). Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты (2011).

# Ишемғолов Марат Баязит улы
## Биографияһы

Марат Баязит улы Ишемғолов 1948 йылдың 29 авгусында Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Ғүмәр ауылында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1967 йылда тыуған ауылындағы Карл Маркс исемендәге колхоздың водителе булып башлай. Шул уҡ йылда Совет Армияһына саҡырыла һәм 1969 йылғаса хәрби хеҙмәттә була.
Запасҡа ҡайтарылғандан һуң, Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында уҡый һәм уны 1975 йылда тамамлағандан һуң Ауырғазы районының Төрөмбәт ауылындағы урта мәктәп директоры итеп тәғәйенләнә.
Йәш һәм инициативалы белгес 1978 йылда урындағы «Өршәк» колхозының партком секретары итеп һайлана. Үҙен тик яҡшы яҡтан ғына күрһәткән коммунист 1982 йылда күп күрһәткестәр буйынса артта килгән Салауат исемендәге колхозға рәйес итеп тәҡдим ителә.
Төп эшенән айырылмай, 1984 йылда Марат Ишемғолов Башҡортостан ауыл хужалығы институтының иҡтисад факультетын ситтән тороп тамамлай.
Салауат исемендәге колхоз менән уның 15 йыл етәкселек итеүе дәүерендә хужалыҡ районда ғына түгел, республикала алдынғыларҙың береһенә әйүерелә. Бында тәүгеләрҙән булып ул саҡта көнүҙәк булған аренда мөнәсәбәттәрен һәм хужалыҡ иҫәбен үҙләштерәләр, көндәлек эшмәкәрлеккә интенсив технологиялар индерәләр. Колхоз фермалары малдың бестужев тоҡомлоһын үҫтереү һәм һатыу буйынса тоҡомсолоҡ эше менән булыусы статусын ала. Хужалыҡ етәксеһе биләмәләрҙең социаль үҫешенә лә ҙур иғтибар бирә.
1997 йылда Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының агросәнәғәт комплексы бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә. Был эштә булғанда ул «Башҡортостан Республикаһы агросәнәғәт комплексының 2000—2005 йылдарға үҫеш концепцияһы»н эшләүселәрҙең береһе була.
2001 йылдың декабрендә Башҡортостан Республикаһы Президенты Указы менән Марат Ишемғолов Ауырғазы районы хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнә һәм ошо яуаплы вазифала ғүмеренең һуңғы көнөнәсә эшләй.
Ишемғолов Марат Баязит улы 2013 йылдың 24 сентябрендә 66-сы йәшендә көтмәгәндә вафат була.

# Ишемғолов Марат Баязит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәи башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1996)
* Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010)
* Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты (2011).
# Фокендорф

Фокендорф (нем. Fockendorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 852 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,83 км². Диңгеҙ кимәленән 155–166 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4617 һәм автомобиль коды — ABG.