yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рокъяга

Рокъяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярбияга йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Рокъяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056398
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005639
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Банакова Мария Павловна

Банакова Мария Павловна (бүләкләү мәлендә — Кочнева; 3 март 1926 йыл — 5 октябрь 2008 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Кострома өлкәһе Кострома районының «Пятилетка» колхозы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950).

# Банакова Мария Павловна
## Биографияһы

Мария Павловна Банакова 1926 йылдың 3 мартында Кострома өлкәһе Кострома районының Шемәкино ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Мәктәптә барлығы өс класс тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас Кострома өлкәһе Сухоноговский ауыл Советындағы «Пятилетка» колхозының фермаһына эшкә килә.
1945 йылда уға йәш тана һыйырҙар төркөмөн ышанып тапшыралар. Уларҙы өйрәтеп алып, һәр һыйырҙан күпләп һөт алыуға ирешә. Был йәш һыйырҙар менән эш һөҙөмтәләре буйынса Мария Павловна Банакованы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына тәҡдим итәләр.
Был төркөмдәге һыйырҙарҙың һауымы артҡандан-арта бара. 1949 йылда һигеҙ һыйырҙың һәр береһенән йылына уртаса 5583 килограмм һөт һауып ала, шул 5583 килограмм һөт майының миҡдары уртаса 217 килограмм тәшкил итә.
1950 йылдың 16 августындағы СССР Юғары Советы Президиумының Указына менән юғары һөҙөмтәләргә ирешкәне һәм малсылыҡта рекордлы күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн Кочнева Мария Павловнаға (Банаковаға) «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
Хеҙмәт алдынғыһы ауыл хужалығында эшләүен артабан да дауам итә.
2008 йылдың 5 октябрендә М. П. Банакова вафат була. Кострома өлкәһенең Кострома районы Петрилово ауылы зыяратында ерләнгән.

# Банакова Мария Павловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (16.08.1950)
* ике Ленин ордены (04.07.1949, 16.08.1950)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (23.07.1948)
* башҡа миҙалдар.
# Артиллерия ҡурғаны

Артиллерия ҡурғаны — Дондағы Ростов ҡалаһына ингән урында мемориаль комплекс (Оло Салы ауылынан 2 километр алыҫлыҡта), унда 1941 йылдың ноябрендә Советтар Союзы Геройҙары Сергей Андреевич Оганов һәм Сергей Васильевич Вавилов етәкселегендә артиллеристар батырлыҡ күрһәтә. Комплекс тимер бетон постаментҡа ҡуйылған танкыға ҡаршы 76-мм пушканан ғибәрәт, постамент алдында дүрт пилон ҡуйылған, унда Дондағы Ростовта һуғыштарҙа ҡатнашҡан хәрби берләшмәләр һәм частар яҙылған. Һәйкәл 1972 йылдың 8 майында асыла, һәйкәлдең авторы һәм архитекторы — Э. Калайджан 1975 йылдың 8 майында мемориаль комплекс ҙурайтыла, монументҡа Леонид Брежневтың сәләмләү һүҙҙәре менән таш куб өҫтәлә, бөтә комплекс «Ростов өсөн алыш геройҙары» тип атала башлай.

# Артиллерия ҡурғаны
## Батырлыҡ

1941 йылдың көҙөндә немец ғәскәрҙәре Төньяҡ Кавказға үтеп инә. Танк һөжүме 17 ноябрҙә башлана, Дон далаларында ҡан ҡойошло оборона һуғыштары башлана. Дошман һөжүмен кире ҡаҡҡанда артиллерия частары һәм 56-сы армия подразделениелары айырым роль уйнай. 17-19 ноябрҙә лейтенант Сергей Андреевич Оганов етәкселегендәге батарея батырлыҡ күрһәтә. Артиллеристар хәҙер Артиллерия ҡурғаны тип аталған Оло Салы ауылынан бер нисә километр алыҫлыҡтағы Бербер-Оба бейеклегендәге позицияны биләй, улар өс көн дауамында позицияларҙы алмаштырып һәм туранан-тура наводка менән орудиены тәгәрләтеп сығарып, гранаталар һәм яныусы ҡатнашмалар ҡулланып, дошман танкылары һөжүмен кире ҡаға . Барыһы 20-нән ашыу немец танкы юҡ ителә. Батарея командиры Оганов һәм комиссар Вавилов үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. Батырҙар һәм уларҙың хәрби иптәштәре Оло Салы ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә .
# Кулеша Вадим Анатольевич

Кулеша Вадим Анатольевич (8 июнь 1932 йыл — 7 март 2011 йыл) — ғалим-инженер-металлург, хужалыҡ эшмәкәре. 1978—2000 йылдарҙа Белорет металлургия комбинатының генераль директоры. РСФСР-ҙың 12‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Техник фәндәр докторы (2000). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған металлургы (1981). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1988). Октябрь Революцияһы (1986), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм ике «Почёт Билдәһе» ордены (1966, 1976) кавалеры.

# Кулеша Вадим Анатольевич
## Биографияһы

Вадим Анатольевич Кулеша 1932 йылдың 8 июнендә Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуған.
1956 йылда Урал политехник институтын тамамлай (1956). Прокат һәм метиз етештереү өлкәһендә белгес.
Эш урыны: 1956 йылдан Белорет металлургия комбинатында бүлек начальнигы, һалҡын прокат таҫмаһы цехы начальнигы, баш инженер урынбаҫары, директор, 1988—1999 йылдарҙа — комбинаттың генераль директоры булып эшләй.
РСФСР-ҙың халыҡ депутаты (1990—1993).

# Кулеша Вадим Анатольевич
## Хеҙмәттәре

Кулеша Вадим Анатольевич — 34 баҫма эше авторы, 30 уйлап табыуға авторлыҡ танытмаһы һәм патентҡа эйә

# Кулеша Вадим Анатольевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Дәүләт премияһы (1983)
* Черепанов исемендәге премия (1999)
* Октябрь Революцияһы ордены (1986),
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971),
* ике «Почёт Билдәһе» ордены (1966, 1976),
* миҙалдар.
# Ғазиантеп

Ғазиантеп (рус. Газиантеп, төр. Gaziantep) — Төркиәнең көньяғындағы ҡала, Ғазиантеп провинцияһының административ үҙәге.
Ҡалала 1 560 023 кеше йәшәй, был һан буйынса ул илдә алтынсы урында тора.

# Ғазиантеп
## Тарихы

Ҡала антик Тавр Антиохияһы булған (Antiochia ad Taurum) тип фаразлана. Урта быуаттарҙа Антеп (әрм. Այնթապ/Айнтап, курд. Dîlok) атамаһы нығынған.
1921 йылдың 8 февралендә Төркиәнең Бөйөк милли мәжлесе «француз оккупанттары менән көрәштә ҡала халҡының ҡаҙаныштары» өсөн ҡала атамаһына «ғази» («еңеүсе»)титулын өҫтәп Ғазиантеп тип йөрөтә башлағандар.
Ғазиантеп деликатестары менән билдәле төбәк. Ҡала Көньяҡ-Көнсығыш һәм Көнсығыш Төркиәнең иҡтисади үҙәге булып тора. Ғазиантептағы эре сәнәғәт предприятиелары һаны, тотош төрөк сәнәғәтенең дүрт процентын тәшкил итә, шул уҡ ваҡытта ваҡ тармаҡтарҙа был һан алты процентҡа етә. Бынан тыш, Ғазиантеп ойошторолған эре сәнәғәт зоналарына эйә, экспорт һәм импортт буйынса беренсе урынды биләй. Ҡала йәшел зәйтүн майы нигеҙендә һабын етештереү үҙәге булып тора.
Ғазиантепта туризм индустрияһы яҡшы үҫешә. Келәм етештереү буйынса донъя йөҙөндә алдынғы урындар биләй, ҡалала йөҙҙән ашыу келәм етештереү ҡоролмаһы бар. Фисташка үҫтереү үҙәге булараҡ билдәле

# Ғазиантеп
## Географияһы

Ҡала Тавр һыртының көньяҡ итәгенжә, Евфраттан 40 км көнбайыштараҡ урынлашҡан.

# Ғазиантеп
## Климаты

Ғазиантеп климаты Урта диңгеҙҙекенә яҡын, әммә континенталь йәһәттән күпкә ҡырҡараҡ. Урта диңгеҙ климатынан айырмалы, ҡыш һалҡынсараҡ һәм йәй эҫерәк. Ямғырлы ҡыш, ҡар һәм рашҡы яуыусан, ваҡытлыса ҡар ҡатламы барлыҡҡа килеүе мөмкин.
Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 19,0 | 21,0 | 27,4 | 34,0 | 37,8 | 39,6 | 44,0 | 42,0 | 40,8 | 34,4 | 27,3 | 25,2 | 44,0 |
| Уртаса максимум, °C | 8,0 | 9,6 | 14,3 | 19,9 | 25,7 | 31,5 | 35,6 | 35,6 | 31,4 | 24,4 | 16,2 | 10,0 | 21,45 |
| Уртаса температура, °C | 3,1 | 4,4 | 8,4 | 13,3 | 18,7 | 24,1 | 27,8 | 27,5 | 22,9 | 16,4 | 9,3 | 4,8 | 15,1 |
| Уртаса минимум, °C | −0,8 | 0,1 | 3,2 | 7,5 | 12,0 | 17,1 | 21,0 | 21,0 | 16,3 | 10,5 | 4,5 | 1,0 | 9,45 |
| Абсолют минимум, °C | −16,8 | −15,6 | −11 | −2,5 | 3,2 | 7,1 | 11,8 | 12,7 | 6,4 | −1,3 | −7 | −13,4 | −16,8 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 90,2 | 83,3 | 74,5 | 56,1 | 29,3 | 7,9 | 6,3 | 6,6 | 7,8 | 38,7 | 68,3 | 93,6 | 562,6 |
| Сығанаҡ: Dmi.gov.tr ||||||||||||||

# Ғазиантеп
## Иҫтәлекле урындары

Ҡалала боронғо Зевгма ҡалаһынан килтерелгән мозаика музейы. Ул 2011 йылдың 9 сентябрендә асылған. Музей нигеҙен археологик ҡаҙыныуҙар ваҡытында Зевгма ҡалаһында табылған артефакттар, башлыса мозаика, тәшкил итә. Уларҙы Биреджик плотинаһы төҙөгән саҡта һыу аҫтында ҡалмаһын өсөн күсереп алғандар.
# Кесе Тонмогык

Кесе Тонмогык — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тонмогык йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Тонмогык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033414
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203341
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Холодный Ключ (Чарыш ҡушылдығы)

Холодный Ключ — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 292 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Холодный Ключ (Чарыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009860
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100986
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы

Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы (1 май 1929 йыл — 13 апрель 2001 йыл) — юғары категориялы слесарь-торбасы. 1958—1994 йылдарҙа «Башкирэнерго» йәмғиәтенең слесарҙар бригадаһы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).

# Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы
## Биографияһы

Ғәйнетдин Шәйхи улы Абдрахманов 1929 йылдың 1 майында (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса 1932 йылдың 9 майында) Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Яңы Опто ауылында тыуған.
* Тулы булмаған урта белемле. Хеҙмәт юлын 1949 йылда колхозда комбайнсы булып башлай.
* 1956 йылдан алып «Уралэнергоремонт» тресында эшләй.
* 1958—94 йылдарҙа «Башкирэнерго» йәмғиәтендә турбина ҡорамалдарын ремонтлау буйынса слесарҙар бригадиры.

# Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* ике Ленин ордены (1974, 1981)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981)
# Тань-Вож

Тань-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тань-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Тань-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031104
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303110
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Овраг Песковатка

овраг Песковатка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терса йылғаһының уң ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Овраг Песковатка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300212107000008701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000870
* Бассейн коды — 05.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ридер

Ридер (нем. Rieder) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1924 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,41 км². Диңгеҙ кимәленән 231 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6507 һәм автомобиль коды — HZ.
# Сәнғәт әҫәре (хикәйә)

Сәнғәт әҫәре — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1886 йылдың 13 декабрендә «Осколки» журналының 50-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.

# Сәнғәт әҫәре (хикәйә)
## Баҫмалар

Антон Павлович Чеховтың «Сәнғәт әҫәре» хикәйәһе 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1886 йылдың 13 декабрендә «Осколки» журналының 50-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. 1887 йылда «Невинные речи» йыйынтығында баҫыла, ә 1891 йылда А. Ф. Маркс нәшер иткән «Пестрые рассказы» йыйынтығына индерелә.
Нәшерсе Н. А. Лейкин Чеховҡа 1886 йылда: «Һеҙҙең һуңғы хикәйәгеҙ бик мәрәкәле. Цензор ундағы бары тик ике һүҙҙе генә: «райский (ожмах)» — йылан ожмах йыланы була алмай — һәм «опохабил (әҙәпһеҙләне)» һүҙҙәрен юйып ҡуйып үткәрҙе. Тап бына ошондай хикәйәләр юморлы журналдарға ныҡ кәрәк тә инде».
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, немец, норвег, поляк, румын һәм чех телдәренә тәржемә ителә.

# Сәнғәт әҫәре (хикәйә)
## Тәнҡит

Тәнҡитсе Я. В. Абрамов Чеховтың «Сәнғәт әҫәре» хикәйәһе тураһында былай тип яҙа: «…уның әҫәрҙәре араһында бер ни тиклем һанда бик күңелле һәм бөтөнләй ҡайғы-хәстәрһеҙ юмор менән һуғарылған әйберҙәр бар — уларҙың урыны тап бына юмор баҫмаларына тура килә… Ләкин был,ысынында, ғәйепһеҙ сюжетлы әҫәрҙәрҙә тормоштоң көлкөлө урындары ябай ғына билдәләнеп ҡалмай, ә уларҙа ниндәйҙер бик ҙур әһәмиәтле әйберҙәр күренә».

# Сәнғәт әҫәре (хикәйә)
## Сюжет

Хикәйәләге ваҡиға табип Кошельков кабинетында бара. Уның янына «Биржевые ведомости» төргәген тотҡан Саша Смирнов килә. Малай табибҡа ауырыуҙан ҡотолдорған өсөн әсәһе әйткән рәхмәт һүҙҙәрен әйтә һәм эсенә иҫке бронзанан эшләнгән канделябр һалынған төргәкте тапшыра. Канделябрҙа «Һауа костюмындағы ике ҡатын-ҡыҙ фигураһы һүрәтләнгән … Фигуралар бик ҡупшы йылмая һәм, әгәр ҙә май шәмдәрҙе тотоп торорға мәжбүр булмаһа, бөтөнләйе менән пьедесталдан һикереп төшөргә һәм бүлмәлә… янъял сығарырға әҙер булырлыҡ итеп эшләнгән».
Табип бик оҙаҡ был бүләктән баш тартып тора, ләкин малай, уларҙа был канделябрҙың пары юҡлыҡҡа һылтанып, төргәкте уға ҡалдырып сығып китә. Пациент сығып киткәс, табип был канделябрҙы кемгә бүләккә бирергә биреү тураһында уйлай башлай. Уйлай торғас-таба. Канделябрҙы ул дуҫы — адвокат Уховҡа бүләк итә. Уховтан сәнғәт әҫәре комик Шашкинға күсә, быныһы, үҙ сиратында, уны иҫке бронза йыйыусы бай ҡатын Смирноваға һатып ебәрә.
Ике көндән һуң табип Кошельков янына тағын Саша Смирнов килә. Уның ҡулында баяғы канделябр була! Малай табибҡа: «Доктор! Минең шатлығымды белһәгеҙсе! Һеҙҙең бәхеткә ҡаршы, беҙ Һеҙҙең канделябрға пар таптыҡ!.. Әсәйем шул тиклем бәхетле… Мин уның берҙән-бер улымын… Һеҙ минең ғүмеремде ҡотҡарҙығыҙ…» Малайҙың был һүҙҙәренә табип бер ниндәй ҙә яуап бирә алмай.

# Сәнғәт әҫәре (хикәйә)
## Экранлаштырыу

1959 йылда А.П. Чеховтың «Сәнғәт әҫәре» хикәйәһе буйынса шул исемле ҡыҫҡа метражлы фильм төшөрөлә. Режиссеры: Марк Ковалёв. Саша Смирнов ролендә — Евгений Леонов, табип Иван Николаевич — Сергей Мартинсон.
# Аксенка

Аксенка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 1038 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Аксенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200024954
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202495
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Совм. Тота-Яха

Совм. Тота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нярово-Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Совм. Тота-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075039
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307503
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 1815 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1815 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1815 MDCCCXV |
| Юлиан стилендә | 1814—1815 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2567—2568 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7323—7324 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5575—5576 ה'תקע"ה — ה'תקע"ו |
| Мосолман календары | 1230—1231 |
| Боронғо әрмән календары | 1264 ԹՎ ՌՄԿԴ |
| Ҡытай календары | 4511—4512 甲戌—乙亥 синяя собака — синяя свинья |
| Эфиопа календары | 1807—1808 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1871—1872 |
| - Шака самват | 1737—1738 |
| - Кали-юга | 4916—4917 |
| Иран календары | 1193—1194 |
1815 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Верхние Бусалы

Верхние Бусалы — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туртас йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Верхние Бусалы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013647
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301364
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Арнем

Арнем (нидерл. Arnhem, МФА:) — Нидерландтың общинаһы һәм ҡалаһы, илдең көнбайышында, Рейн йылғаһы ярында урынлашҡан Гелдерланд провинцияның административ үҙәге.

# Арнем
## Ойошманың структураһы

Арнем общинаһы Арнем ҡалаһынан, уның түбәндәге биҫтәләренән һәм ҡасабаларынан тора:
* Элден (нидерл. Elden, ҡасаба)
* Элдервелд (нидерл. Elderveld)
* Малбюрген (нидерл. Malburgen)
* Рэйкерсвурд (нидерл. Rijkerswoerd)
* Схарсберген (нидерл. Schaarsbergen)
* Схейтграф (нидерл. Schuytgraaf)

# Арнем
## Тарих

Арнем 893 йылда беренсе тапҡыр Arnoldi Oppidium Villa исеме аҫтында телгә алына. 1233 йылда II Оттон, Зютфендан Гелдерн графы, Арнем ҡалаһына ҡала хоҡуҡтары бирә һәм ошо йыл ҡаланың нигеҙләнеү йылы тип иҫәпләнә.
1443 йылда Арнем Ганза союзына инә. 1473 йылда уны Бургундия герцогы Карл I Лысый баҫып ала.
1514 йылда Карл Эгмонтский, Гелдерн герцогы, ҡаланы Бургундиянан янынан ҡайтара; 1543 йылда Арнем ҡалаһы император Карл V ҡулына күсә.
1579 йылда Арнем Утрехт унияһына инә һәм 1585 йылда Нидерландтың ете берләшкән провинциялары республикаһының бер өлөшөнә әйләнә.
Франция 1672—1674 һәм 1795—1813 йылдарҙа Арнем ҡалаһын баҫып ала. XIX быуат башында ҡаланы киңәйтеү маҡсатында уның элекке нығытмалары тулыһынса тиерлек емертелә, ҡаланан өсөн киңәйтергә мөмкин.
XIX быуатта ҡала матур тәбиғәтле модалы курорт ҡалаһына әүерелә. Бында, Гаагалағы кеүек үк, океан артынан бай «шәкәр барондары» йәки плантаторҙары килә.
1944 йылдың сентябрендәге «Market Garden» хәрби операцияһы ваҡытында ҡалаға эре инглиз-америка десанты төшөрөлә һәм Голланд операцияһы барышында ҡала ҡаты һуғыш барған урынға әйләнә.

# Арнем
## Спорт

Ҡалала профессиональ футбол клубы «Витесс» урынлашҡан, ул үҙ уйындарын «Гелред» стадионында үткәрә, стадион 32,5 мең тамашасыны һыйҙыра.
1980 йылда ҡалала Паралимпия уйындары уҙҙы.

# Арнем
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Гера, Германия
* Croydon, Бөйөк Британия
* Ковентри, Бөйөк Британия
* El Salvador Villa, Перу
* Градец-Кралов, Чехия
* Ухань, Китай
* Кимберли, КАР

# Арнем
## Билдәле кешеләре

* Арнемда Нобель лауреаты Хендрик Лоренц тыуған;
* Америка актрисаһы Одри Хепберн Арнем консерваторияһында уҡый (1939—1945);
* Рәссам-график Мауриц Эшер Арнемға 5 йәшендә күсә һәм үҙенең йәш сағының күп өлөшөн бында үткәрә;
* Ян Янсон (тыуған) — билдәле Голландия картографы (XVI—XVII быуаттар);
* Карин Абма — голланд спортсыһы, ишкәксе. 1977, 1978 йылдарҙаң академик ишеү буйынса Донъя чемпионатының призеры.

# Арнем
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Бында йыл һайын Qlimax электрон музыка фестивале үткәрелә.
* 1983 йылда халыҡ-ара Loesje ойошмаһы нигеҙләнгән;.
* Арнем — Нидерландтың троллейбус йөрөгән берҙән-бер ҡалаһы (ҡара Троллейбусы в Арнеме). 1949 йылдан алып троллейбус системаһы эшләй.

# Арнем
## Һүрәттәр

* Джон Фрост күпере
* Бөгөнгө Арнем