yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дәүләтбаев Фәтих Ислам улы

Дәүләтбаев Фәтих Ислам улы (27 март 1950 йыл — 7 апрель 2020 йыл) — артист. 1972—2013 йылдарҙа Башҡортостан Ҡурсаҡ театры актёры. 1980 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2010) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.

# Дәүләтбаев Фәтих Ислам улы
## Биографияһы

Фәтих Ислам улы Дәүләтбаев 1945 йылда Благовещен районының Ғүмәр ауылында һигеҙ балалы ғаиләлә тыуып үҫкән. Ата-әсәһе ябай колхозсылар булһа ла, сәнғәткә битараф түгел кешеләр була. Бик йырларға яраталар. Атаһының тауышы бигерәк тә матур булған. Улдарының мәктәптә концерттар ойоштороп йөрөүенә ихлас ярҙам итәләр. Ә Фәтих үҙе костюмдар уйлап сығарып, юҡ нәмәне бар итеп, тамашалар ҡылырға ярата. Унынсы синыфты тамамлау менән 1968 йылда Фәтих Өфө сәнғәт училищеһына юллана. Унда бер ҡыйынлыҡһыҙ театр факультетына уҡырға инә. Ләкин шәхси тормошондағы ҡатмарлы ваҡиғалар арҡаһында беренсе курста уҡ уҡыуҙы ташлай. Әммә артист булыу теләге уны киләһе йылда Стәрлетамаҡ мәҙәниәт-мәғрифәтселек училищеһына алып килә.Талантлы егетте шунда уҡ театр бүлегенең икенсе курсына алалар. Бында ул, заманында Мөбәрәков, Сыртланов, Бохарскийҙар менән бергә эшләгән, Ғөбәйҙулла Насибулла улы Яҡуповта белем ала.
Училищены тамамлағас, 1972 йылдың 5 октябрендә Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрына артист булып эшкә алына. Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры режиссёрҙары — Владимир Штейн, Кәшфи Ғәҙелшин, Павел Мельниченко менән бергә эшләй. Уларҙың Һәр береһе Фәтих Исламовичтың күңелендә ниндәйҙер эҙ ҡалдыра. Павел Мельниченко, Лек Вәлиев, Наил Байбурин, ҡалмыҡ режиссёры Борис Манджиев — һәр береһе артисты яңы үрҙәргә үрләтте. Ә инде Гөлнара Әнүәр ҡыҙы Вәлитованы ул «үҙ режиссёрым» — тип атай. Баш режиссёр артистың күп ҡырлы талантын тулыһынса файҙаланырға тырыша: "Фәтих Исламович шул тиклем киң диапазонлы актёр, ниндәй генә роль тапшырһаң да, уны еренә еткереп эшләй. Яңы алымдар табып, образдың асылына төшөнөп, тамашасының хәтерендә ҡалырлыҡ юғарылыҡта уйнай, — ти Гөлнара Вәлитова.
Фәтих Дәүләтбаев халыҡ-ара һәм бөтә Рәсәй театр фестивалдәрендә ҡатнаша, театр менән бергә Башҡортостан, Рәсәй, Төркиә буйлап гастролдәрҙә йөрөй.
Дәүләтбаев Фәтих Ислам улы 2020 йылдың 7 апрелендә Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Дәүләтбаев Фәтих Ислам улы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

Т. Минуллиндың «Әлдермөштән Әлмәндәр» спектаклендә Әлмәндәр, Алладин («Алладиндың мөғжизәле лампаһы»), Хужа Насретдин (шул уҡ исемле спектаклдә), Һуҡыр сысҡан («Дюймовочка», Г.-Х. Андерсен), Каруансы («Әминбәк», Р. Янбулатова), Ибрай (М.Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ баласаҡ» повесы буйынса) һәм башҡалар.

# Дәүләтбаев Фәтих Ислам улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2010.)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989)
# Мөхәррәм

Мөхәррәм — һижри иҫәп менән йылдың беренсе айы. 29 йәки 30 көндән килә.
| Һ | М | Беренсе көн | Аҙаҡҡы көн |
| 1431 | 2009 2010 | 18 декабрь | 15 гыйнвар |
| 1432 | 2010 2011 | 7 декабрь | 4 ғинуар |
| 1433 | 2011 | 26 ноябрь | 25 декабрь |
| 1434 | 2012 | 15 ноябрь | 13 декабрь |
| 1435 | 2013 | 4 ноябрь | 3 декабрь |
| 1436 | 2014 | 25 октябрь | 22 ноябрь |
| 1437 | 2015 | 14 октябрь | 12 ноябрь |
| Мөхәррәм айы ||||
Мөхәррәм айының тәүге йома көнөндә — был иһә Миләди йыл иҫәбе менән 622 йылдың 16 июле була, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт Мостафа салалаһу ғәләйһи үә сәләм Мәккәнән Мәҙинәгә күсеп килә. Һижри иҫәп Мөхәррәм айының беренән башлана. Мөхәррәм — изге ай, хәрәм ай. Был айҙа һуғыштар, яу сабыуҙар тыйыла.
Мөхәррәм айының 10-сы көнө, Ғәшүрә. Ул айҙың иң мөбәрәк көнө. Ғәшүрә көнө изге мосолман байрамдарынан иҫәпләнә, ун ваҡиға хөрмәтләп иҫкә алына. Шуның өсөн был көндө биргән саҙаҡалар иң изгеләрҙән иҫәпләнә.
Мөхәммәт пәйғәмбәр "Рамаҙан айынан һуң ураҙа тотор өсөн иң яҡшы ай — Мөхәррәм..."- ти.
16 мөхәррәм — эске Рәсәй мосолмандарының рәсми рәүештә Ислам динен, Ҡөрьән Кәрим хөкөмдәрен, Аллаһы Тәғәләнең рәхмәт юлын үҙ ихтыярҙары менән саф күңелдән ҡабул итеү көнө. Һижри йыл менән 310 йыл, миләди йыл менән 922 йыл.
# Өсъяпраҡ

?Вахта үләне :
Вахта үләне :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Астра сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Вахта үләне һымаҡтар |
| Ырыу: | Вахта L. 1753 |
| Төр: | Вахта үләне |
Латинса исеме :
Menyanthes trifoliata L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 30101 NCBI 24581 |
Өсъяпраҡ (рус. Ва́хта, Трилистник, лат. Menyánthes) —Вахта үләне (Menyanthaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 30 см-ға етә, май — июнь айҙарында аҡһыл зәңгәр сәскә ата, орлоғо июль — август айҙарында өлгөрә; туҡранбаштың бер төрө

# Өсъяпраҡ
## Атамаһы

Атамаһы боронғо грек теленән килеп сыҡҡан: μηνύω («асам») һәм ἄνθος («сәскә»). Сәскәләрҙең бер-бер артлы асылыуына ишаралай. Халыҡта тапма (биҙгәк), сихут үләне исеме менән йөрөй.

# Өсъяпраҡ
## Таралыуы

Төньяҡ ярымшарҙың уртаса климат зонаһында таралған. Башҡортостанда Эҫем, Ағиҙел һылғаларының һаҙлыҡлы ярҙарында күпләп осрай. Дыуан, Асҡын, Салауат райондарында байтаҡ.
* «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887 китабынан ботаник иллюстрация

# Өсъяпраҡ
## Ҡулланылышы

Төньяҡ боланы (Rangifer tarandus) япраҡтарын һәм тамырҙарын яҙҙан көҙгә тиклем яратып ашай. Тамырҙарын боландар ҡар аҫтынан ҡаҙып сығара. Болан көтөүселәре «һимертеүсе» үҫемлек тип атай.
Европа мышыһының (Alces alces) йәйге туҡланыу рационында мөһим аҙыҡтарҙың береһе.
Халыҡ медицинаһында төрлө ауырыуҙар ваҡытында төнәтмәләр эшләйҙәр. Ул үт ҡыуыу, йомшартыу, бәүел ҡыуғыс, аппетит асыусы һәм тынысландырыусы сәйҙәр составына инә.
Баллы үҫемлек. 100 сәскәнең нектар продуктлылығы — 22,8-33,0 мг. Күпләп үҫкән райондарҙа бал ҡорттары өсөн ҙур әһәмиәткә эйә.
* Слева направо: Һулдан уңға: үҫемлектең дөйөм күренеше, сәскә, сәскәлек, һабаҡ киҫелеше. |||
# Урал—Волга буйы төрки теле

Иҫке башҡорт теле (иҫк. башҡ.: ترکی); татар. иске татар әдәби теле, İske tatar ädäbi tele, ایسكی تاتار تلی) — иҫке әҙәби тел, XIV—XX быуаттарҙа төрлө төрки халыҡтар ҡулланған яҙма тел. Монгол осоронан һуң төрки телдәрҙең бер тармағы булып ҡалыплаша. Төбәктәрҙә бер нисә төрө булыуға ҡарамаҫтан, уларҙың төрки телдәрҙең яҡынлығына нигеҙләнгән уртаҡлығы бар. Ғәрәп яҙмаһы менән яҙылғанға күрә һуҙынҡылары яҙыуҙа тулы сағылыш тапмаған, шунлыҡтан бер үк һүҙ төрлө төбәктә төрлөсә уҡылған. Ғәрәп һәм фарсы телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәре күп булған.

# Урал—Волга буйы төрки теле
## Тарихы

Иҫке төрки әҙәби теле (Урал-Волга буйы төрки теле) нигеҙендә Алтын Урҙала барлыҡҡа килгән.
XI—XIV быуаттарҙағы төрки теле иҫке төрки әҙәби теле формалашыуҙың башланғыс этабы тип ҡарала. Уның бер нисә функциональ стиле булған: художество-әҙәби (Ҡол Ғәли, XII быуат), фольклор, дин, эпиграфик һәм башҡа стилдәр.
Яңы төрки теле осоро (XVI-XIX быуаттар) төрки теленең бер нисә тармағы барлыҡҡа килеү менән тасуирлана: иҫке ғосман, иҫке төркмән, иҫке башҡорт, иҫке әзербайжан, иҫке татар, иҫке үзбәк, иҫке уйғыр телдәре хасил булған.
Иҫке төрки теле монгол осоронан һуң формалаша, тәүҙә Ҡазан һәм Әстерхан ханлыҡтарының, унан һуң башҡорттарҙың, татарҙарҙың, өлөшләтә ҡаҙаҡтар һәм ҡырғыҙҙарҙың әҙәби теле булып китә.
# Шәмғолов

Шәмғолов — фамилия.
* Шәмғолов Мәҙийәр (1874—1939) — мосолман дин әһеле. Кобе мәсетенең беренсе имамы (1935—1938).
* Шәмғолов Фәттәх Ғәфүрйән улы (1921—1945) — Советтар Союзы Геройы (1946, үлгәндән һуң).
# Триалети һырты

Триалети һырты (груз. თრიალეთის ქედი) — Грузияла Тбилисиҙан көнбайышта Кураның уң яғы буйлап һуҙылған тау һырты, оҙонлоғо — 150-нән 200-гә тиклем километр, киңлеге — 30 километр самаһы. Һырт эре һыубүләр булып тора. Палеоген дәүерендә влкандар эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә хасил булған, флишлы һәм вулкан сығышлы тоҡомдарҙан яһалған.
Иң юғарғы нөктәһе — Шавиклде тауы (2850 м), грузинсанан тәржемәһе — Ҡара ҡая. Башҡа түбәләре — Саквелосмта (2803 м), Арджевани (2757 м), Далицаварятаг (2708 м), Ортатави (2513 м), Кенчакаро (2320 м), Кваджвари (2280 м).
Триалети битләүҙәренән Храми, Гуджаретисцкали йылғалары, Тедзами, Алгети, Дигмисцкали, Вере ҡушылдыҡтары ағып сыға.
Һырт башлыса япраҡлы ағас тоҡомдары — имән, граб, бук менән ҡапланған, бейегерәк көнбайыш битләүендә аҡ шыршы, ҡарағай, шыршы ағастарынан торған ылыҫлы һәм ҡатнаш урмандар үҫә. Урмандарҙа ваҡ-төйәк күлдәр күп. Көньяҡ битләүҙәрендә — туғайҙар.
Һырттың төньяҡ битләүендә урта быуаттарҙа төҙөлгән Кватахеви монастыры урынлашҡан.
# Кледен (Арендзее)

Кледен (Арендзее) (нем. Kläden (bei Arendsee)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 228 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,16 км². Диңгеҙ кимәленән 29 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39619 һәм автомобиль коды — SAW.
# Йүкә аллеяһы (Дондағы Ростов)

Йүкә аллеяһы — аллея Беренсе Май исемендәге паркты тәүҙә Йәйге коммерция клубы баҡсаһы, хәҙер Дондағы Ростовта Физик культура йорто булған көнбайыш өлөшөндә киҫеп үтә. Йүкә аллеяһына 120 йылдан ашыу.

# Йүкә аллеяһы (Дондағы Ростов)
## Тарихы һәм һүрәтләнеше

Баҡса территорияһын бүлегеләү менән 1860 йылда Петербург архитекторы Петерс шөғөлләнә. Буласаҡ аллея йүнәлеше ҡәлғәнең (ер аҫты биналары менән) ер редутнан ҡалған убаны һәм Оло Баҡса урамы эргәһендәге элекке склад биналары подвалдарын тоташтырыусы ер аҫты галереялары трассаһын билдәләй.
1890 йылдар башында киң аллеяның ике яғына беренсе йүкәләр ултыртыла. Уның уртаһында газон булдырыла, уларҙың бурсаһын клумбалар тамамлай. Йүкәләр араһындағы аралыҡтағы байрам кәйефен тыуҙыра.
1901 йылда аллеяны көнсығышта элекке редут убаһына урынлаштырылған мемориаль ротонда тамамлай. Уның алдына 1910 йылдар башында фонтан ҡуйыла. Ротонда бейек цоколь ярусы майҙансығында, ер уры ҡалдыҡтарын йәшереп урынлаштырыла. Уның күркәм беседкаһы ҙур булмаған көмбәҙ аҫтындағы алты ионик ордер колоннаһынан формалаштырылған. Ротонданың аллеяның сәскә партерына йүнәлтелгән күренеш майҙансығы тап сәскә композициялары менән һоҡланыу маҡсатында эшләнгән.
Аллея XX быуат һуңына тиклем тейелгеһеҙ булып һаҡлана. Уға хатта Дондағы Ростов территорияһында барған хәрби хәрәкәттәр ваҡытындағы утҡа тотуҙар ҙа, янғындар ҙа зыян килтермәй. Паркта оранжерея һүтеп алынғандан һуң (1986), газондар һәм клумбаларэлекке күркәмлеген һәм байлығын юғалта.
Хәҙер йүкә олондары ҙур үҫеп, ҡыҫҡартыу талап итә, ә аллеяға партктың заманса павильондары тығыла. Шулай ҙа Дондағы Ростовтың йүкә аллеялары һаман да үҙенсәлекле урын булып ҡала, сөнки Бөйөк Ватан һуғышынан иҫән ҡалған һәр ағас - һирәк һәм шатлыҡлы күренеш.
Медиктар һәм психологтар раҫлауынса, терапияның алдынғы дауалау ысулдарының береһе тип сәскә еҫе, япраҡ шауы, ағастар һәм ҡыуаҡтар күҙәтеүҙы күҙәтеү тора. Бер һүҙ менән әйткәндә, ростовчандарға йүкә аллеяһы бүләк иткән бар нәмә файҙалы.
# Юккун-Еган

Энтль-Гун-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/59/198 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Юккун-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044505
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204450
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Самур милли паркы

Самур милли паркы (рус. Саму́рский (национальный парк)) — Дағстан Республикаһы территорияһындағы дәүләт милли паркы. Айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе.

# Самур милли паркы
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Милли парк Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2019 йылдың 25 декабрендәге 1839-сы һанлы Указына ярашлы булдырыла. Милли парк Рәсәй Тәбиғәт ресурстары министрлығы һәм Дағстан дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы ҡарамағында.
Дөйөм майҙаны — 48 273 гектар.

# Самур милли паркы
## Географияһы

Милли парк территорияһына ике кластер — тигеҙлектә урынлашҡан «Самур дельтаһы» (10 134 га) һәм бейек таулыҡтағы «Шалбуздаг» (38 139 га) инә. Ул Көньяҡ Дағстандың Самур йылғаһы бассейнында, Дағстандың Ахтын, Дербент, Докузпарин һәм Магарамкент райондары территорияларында урынлашҡан.
# Сэвк-Яха (Матюй-Яха ҡушылдығы)

Сэвк-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Матюй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Сэвк-Яха (Матюй-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044515
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304451
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Житникова Варвара Павловна

Житникова Варвара Павловна (1 декабрь 1917 йыл — 14 декабрь 1984 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Украина ССР-ы Харьков өлкәһе «Ҡыҙыл тулҡындар» орлоҡсолоҡ совхозы звеньевойы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Житникова Варвара Павловна
## Биографияһы

Варвара Павловна Житникова 1917 йылдың 1 декабрендә Харьков өлкәһе территорияһында украин крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
Башланғыс белем алған. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында немецтар тарафынан оккупацияланған биләмәлә йәшәй. 1943 йылдың февралендә был территория немец-фашист илбаҫарҙарынан азат ителгәндән һуң Житникова Варвара Павловна дошмандар тарафынан емерелгән хужалыҡты тергеҙеүҙә ҡатнаша. Һуңыраҡ Житникова Варвара Павловна иген үҫтереүсе звеноны етәкләй. 1947 йылда үҙенең звеноһына ҡараған 20 гектар майҙанда гектарынан 35,5 центнер бойҙай үҫтереп ала.
1948 йылдың 13 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы Варвара Павловна Житниковаға ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләр алғаны һәм уңыш собирать итеүҙә рекорлы күрһәткестәре өсөн «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.
Артабан да Житникова Варвара Павловна ауыл хужалығында эшләүен дауам итә һәм ауыл хужалығы производствоһында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә.
В. П. Житникова Харьков өлкәһе Великобурлыкский районының Червоная Хвыля ҡасабаһында йәшәй. Ул 1984 йылдың 14 декабрендә вафат була.

# Житникова Варвара Павловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (13.03.1948)
* Ленин ордены (13.03.1948)
* миҙалдар.
# Әйүпов Вадим Рәмил улы

Әйүпов Вадим Рәмил улы (13 октябрь 1974 йыл) — спортсы, тренер. 1995—2005 йылдарҙа фехтование буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. 2006—2009 йылдарҙа рапира менән фехтование буйынса Рәсәй үҫмер спортсылар йыйылма командаһының өлкән тренеры. СССР-ҙың спорт мастеры (1990), Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2001). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1996).

# Әйүпов Вадим Рәмил улы
## Биографияһы

Вадим Рәмил улы Әйүпов 1974 йылдың 13 октябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
«Локомотив» балалар спорт йәмғиәте, 4-се олимпия резервындағы махсус балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе, Башҡортостан Республикаһының юғары спорт оҫталығы мәктәбе (беренсе тренеры — атаһы Рәмил Исмәғил улы Әйүпов) тәрбиәләнеүсеһе.
1997—2002 йылдарҙа Мәскәү ҡалаһы (тренерҙары — М. П. Мидлер, Д. С. Шевченко) өсөн сығыш яһай.
Урал дәүләт физик культура академияһын тамамлаған (1999).
Лос-Анджелес ҡалаһында (АҠШ) спорт клубы тренеры.

# Әйүпов Вадим Рәмил улы
## Һөҙөмтәләре

    Шәхси зачетта:
Бөтә донъя йәйге Универсиаданың бронза призеры (1997; 2001);
Рәсәй чемпионы (2000);
Хәрби хеҙмәткәрҙәр араһында донъя чемпионатының көмөш призеры (1997) ,
Рәсәй чемпионатының көмөш призеры (1999),
Донъя Кубогы этабының көмөш призеры (2003);
Ир-егеттәр араһында Рәсәй Кубогын яулаусы (1995).
Егеттәр араһында СССР чемпионы (1990).
Үҫмер спортсылар араһында Европа беренселегенең бронза призеры (1993).

# Әйүпов Вадим Рәмил улы
## Һөҙөмтәләре
### Команда зачетында

Бөтә донъя йәйге Универсиадаһы чемпионы (1995),
Европа чемпиондары Кубогын яулаусы (1998),
Хәрби хеҙмәткәрҙәр араһында донъя чемпионы (1997);
Рәсәй чемпионы (1997, 1998, 2001, 2003),
«Ете милләт» халыҡ-ара турнир еңеүсеһе,
Донъя Кубогы этабы еңеүсеһе (1996).

# Әйүпов Вадим Рәмил улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1996).
# ICANN

«Домен исемдәре һәм IP-адрестар менән идара итеү корпорацияһы» (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers), ҡыҫҡартмаһы ICANN (уҡылышы айкэн) — 1998 йылдың 18 сентябрендә домен исемдәре, IP-адрестар һәм Интернет эшенең башҡа өлкәләре менән бәйле мәсьәләләрҙе көйләү өсөн АҠШ хөкүмәте ҡатнашлығында ойошторолған коммерцияға ҡарамаған халыҡ-ара ойошма.

# ICANN
## Тарихы

1998 йылға тиклем дөйөм ҡулланыуҙағы домендарҙа исемдәрҙе теркәү менән Network Solution Inc (NSI) Ҡалып:Какая? компанияһы ғына шөғөлләнә. Шунлыҡтан теркәлеү хаҡы ла юғары була — .com, .net һәм .org зоналарындағы һәр домен уның эйәһенә $50 долларға төшә. Ошо сәбәпле теркәлгән домен исемдәре һаны йылдам үҫә алмай: 1998 йылда донъяла уларҙың һаны ни бары өс миллион була.
ICANN корпорацияһы домендарҙы теркәүҙең бүлгеләнгән системаһын ҡулланыуҙы индерә, был сара аккредитацияанған теркәүселәрҙең домен исемдәре реестрына ирекле инеү принцибына нигеҙләнә. Шулай итеп, конкуренциялы домен баҙары хасил була. Бөгөн дөйөм файҙаланыуҙағы домен зоналарында 900-ҙән ашыу аккредитацияланған теркәүсе эшләй. Ә теркәлгән домендар һаны 270 миллиондан ашып киткән.
Адресациялау системаһын үҫтереп, ICANN корпорацияһы дөйөм ҡулланыуҙағы домендар исемлеген дә арттыра. 1998 йылда улар ни бары өсәү (.com, .net, .org) була. 2001 йылдан корпорация .info, .biz, .name, .coop, .museum, .aero, .pro, .travel, .jobs, .cat, .asia, .eu, .mobi, .tel домен зоналарын индерә.
ICANN ҡарарҙар ҡабул итер алдынан улар буйынса Интернет берләшмәһе, бизнес һәм төрлө илдәрҙең дәүләт власы органдары вәкилдәре менән фекер алышыу үткәрә. ICANN документтары буйынса фекер алышыу төрлө форматта үтә. Бынан тыш, корпорация халыҡ-ара конференциялар үткәреп тора.
ICANN офистары Лос-Анджелеста, Истанбулда һәм Сингапурҙа урынлашҡан, корпорацияның етәксе органдарында планетаның төрлө мөйөштәре вәкилдәре эшләй.
2011 йылда компания донъяла булған бөтә мәғлүмәттең һанын хисаплап сығарыу буйынса киң күләмле тикшеренеүҙәр үткәрә. Тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә донъяла 2,56 зеттабайт мәғлүмәт барылғы асыҡлана. Шул уҡ тикшеренеүҙән яһалған фараздарға ярашлы, XXI быуат аҙағына мәғлүмәт һаны 4,22 йоттабайтҡа етәсәк.
# Грязнуша

Грязнуша — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Матыра йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Грязнуша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100412107000002826
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000282
* Бассейн коды — 05.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәббәсов Әхмәҙулла Әхмәт улы

Ғәббәсов Әхмәҙулла Әхмәт улы (1902 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы кавалеры.

# Ғәббәсов Әхмәҙулла Әхмәт улы
## Биографияһы

Ғәббәсов Әхмәҙулла Әхмәт улы 1902 йылда Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында пулемет эскадроны пулемет тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Яуҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн 1942 йылдың 15 декабрендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (1942 йылдың 15 декабрендәге 292-се һанлы подразделение приказы). Хәрби ҡаһарманлыҡ күрһәткән көндәре: 1942 йылдың 21-24 ноябре. Наградлау ҡағыҙында уның ҡаһарманлығы тураһында ошондай юлдар бар:
* Пулемет эскадроны пулемет тоҫҡаусыһы Ғәббәсов Әхмәҙулла Әхмәт улы 1942 йылдың 21-24 ноябрендәге һуғыштарҙа үҙенең пулемет уты менән бер нисә тапҡыр һөжүмгә күскән дошман пехотаһын ҡыуып ебәрҙе, шул ваҡытта дошмандың егерменән артыҡ һалдатын һәм офицерын юҡ итте.
# Факт

Факт (лат. factum — ғәмәлгә ашҡан) — киң мәғәнәлә хәҡиҡәт синонимы була алған термин; ваҡиға йәки һөҙөмтә; ғәмәлдә булған, ә уйлап сығарылған түгел; дөйөмгә һәм абстрактҡа ҡапма-ҡаршы аныҡ һәм берҙән-бер.
Фән философияһында факт — иҫбатлана ала торған эмпирик белемде, раҫламаны йәки шартты нығытыусы үҙенсәлекле һөйләм. Факт теорияға йә фаразға (гипотезаға) ҡаршы ҡуйыла. Фәнни теория факттарҙы тасуирлай һәм аңлата, ул шулай уҡ яңыларҙы ла алдан әйтеп бирә ала. Туранан-тура дөрөҫләнә йә кире ҡағыла алмаған раҫлау фараз йә фекер тип атала.
Хәҙерге фән философияһында факттың ике төп концепцияһы таралған: фактсылыҡ һәм теориясылыҡ. Беренсеһе факттарҙың теорияға бәйһеҙлеген раҫлай. Икенсеһе факттарҙы тулыһынса теорияға буйһондора. Был ике концепцияны бер юлы ҡулланған ҡараштар ҙа бар.
# Хальмер-Шор (Инги-Юган ҡушылдығы)

Хальмер-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Инги-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Хальмер-Шор (Инги-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032200
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303220
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нохо-Сэв-Яга

Нохо-Сэв-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пыртей-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Нохо-Сэв-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087310
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008731
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0