yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Диоклетиан һарайы

Диоклетиан һарайы (хорв. Dioklecijanova palača) — беҙҙең эраның 305 йылынан 305 йылға тиклем хакимлыҡ иткән рим императоры Диоклетиан төҙөгән Сплиттағы һарай (Хорватия). Диоклетиан һарайы Рим империяһы осороноң иң яҡшы һаҡланған һарайы тип һанала. 1979 йылдан һарай Сплит тарихи үҙәге менән бергә ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы булып тора.

# Диоклетиан һарайы
## Тарихы

Император Диоклетиан б.э. 293 йылында Рим империяһын дүрт өлкәгә бүлә. Диоклетиан үҙенә Кесе Азияны һәм Балканды ала, ә ҡалған империя өс хакимдаш араһында бүленә. Диоклетиандың баш ҡалаһы Мәрмәр диңгеҙе яры буйындағы Никомедия була, ләкин бүленгәндән һуң ике йыл үткәс, ул Адриатика яры буйында элекке грек колонияһы Аспалатос территорияһында үҙенең тыуған Салона ҡалаһы менән йәнәш ҡупшы резиденция төҙөлөшөнә тотона. Төҙөлөш императорҙың тиҙҙән тәхеттән ваз кисеүенә тиклем б.э 305 йылында тамамлана. Тәхеттән ваз кискәндән һуң Диоклетиан ҙур сәйәсәттән китә һәм ғүмеренең ҡалған өлөшөн баҡсасылыҡ менән шөғөлләнеп, һарайында үткәрә.
Һуңыраҡ һарай стеналары сиктәрендә киң территорияға Салона халҡы күсеп ултыра башлай, улар өсөн һарай вәхшиҙәрҙән һаҡланыу урыны була. Ансамбль ныҡ үҙгәртеп ҡорола, эске биҙәлеше бөтөнләй тиерлек һаҡланмай. Яйлап һарай территорияһында һәм уның тирәләй Сплит ҡалаһы үҫеп сыға. Һарайҙа урынлашҡан Диоклетиан кәшәнәһе христиан соборы итеп үҙгәртелә. Һарай подвалдары Сплит портының реконструкцияһы ваҡытында XVI быуат аҙағында сауҙа келәттәренә яраҡлаштырыла. Һарай ысынында 1764 йылда уның ентекле тасуирламаһын нәшер иткән Британия архитекторы Роберт Адам тарафынан яңынан асыла. Адам британия архитектура практикаһына үҙе Спалатола тикшергән Диоклетиан тәҙрәләрен күсерә.
Хәҙер һарай комплексы Сплит тарихи үҙәгенең ҙур өлөшөн биләй, уның эсендә торлаҡ биналары, ресторан, магазин һәм ҡунаҡханалар урынлашҡан.

# Диоклетиан һарайы
## Архитектураһы

Һарай тура мөйөшлө формала 3 гектар майҙанды биләй. Уның планы рим легионы лагеры схемаһын ҡабатлай. Ул ун биш манаралы 20 метр бейеклектәге ҡеүәтле диуарҙар менән уратылған (хәҙер өс манараһы һаҡланған). Эске ихатаһы ике төп урамды киҫеп үтә. Колоннада менән көньяҡ фасады диңгеҙ ҡултығына сыға, уға император бүлмәләре йәнәш тора. Һарай шулай уҡ төп залдан, көмбәҙ менән вестибюлдән, император мавзолейынан. Юпитер, Кибела һәм Венера ғибәҙәтханаларынан тора. Әлеге ваҡытта католик соборға әйләндерелгән кәшәнә һәм баптистерий итеп ҡоролған Юпитер ғибәҙәтханаһы ғына һаҡланып ҡалған.
Һарай башлыса Брач утрауынан килтерелгән кирбестән, эзбизташтан һәм яҡындағы йылғаларҙан табылған туфтан төҙөлгән. Мәрмәр Мармарҙан еткерелә, Мысырҙан гранит колонналар һәм сфинкстар килтерелә.
Һарайҙы һыу менән тәьмин итеү өсөн айырым акведук үткәрелә

# Диоклетиан һарайы
## Ҡыҙыҡлы факттар

* Икенсе донъя һуғышы алдынан инглиз яҙыусыһы Ребекка Уэст Югославия буйлап сәйәхәт итеүендә һарай сиктәрендә төҙөлгән йорттарҙа 9 000 кеше, ҡала халҡының бишенсе өлөшө тереклек итә, тип билдәләй
* 2013-2014 йылдарҙа һарайҙа Америка НВО телеканалының «Игра престолов» популяр телесериалының 4 һәм 5-сы миҙгел төшөрөүҙәре бара (Миэринда күренеш).
# Унзебург

Унзебург (нем. Unseburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1274 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,78 км². Диңгеҙ кимәленән 68 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39435 һәм автомобиль коды — SLK.
# Каракундуска

Каракундуска — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 680 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Каракундуска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012960
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301296
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Полькас

Полькас — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кырья йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Полькас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100312111100008492
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100849
* Бассейн коды — 10.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы

Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы (1 ғинуар 1905 йыл — 3 октябрь 1995 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

# Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы
## Биографияһы

Ғәйфуллин Ғәрифулла Ғәйфулла улы 1905 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Оло Шаҙы ауылында тыуа. Бәләкәйҙән колхоз баҫыуында эшләй. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылдың декабрендә Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.

# Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы
## Хәрби хеҙмәте

Ғарифулла Ғайфулла улы 113-сө Башҡорт кавалерия дивизияһының 295-се кавалерия полкында хеҙмәт итә. Ул икенсе сабель эскадрондында һуғыша. Курск дуғаһында, Ростов-на Дону янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Ике тапҡыр яралана. Икенсе тапҡыр ул ауыр яралана һәм Балашов, Молотов, Ҡазан ҡалаларының госпиталдәрендә дауалана. Врачтар бер аяғын һаҡлап ҡала алмай, ампутация эшләргә тура килә. Ошо сәбәп арҡаһында 1944 йылда ул тыуған ауыла ҡайта.

# Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы
## Һуғыштан һуңғы йылдар

Хәрби хеҙмәтен Германияла тамамалай. Фронтан әйләнеп ҡайтҡас, һуғыш инвалиды булыуға ҡарамаҫтан колхозда эшләй.

# Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы
## Ғаилә хәле

Тормош иптәше Мәнзүмә Зәкетдин ҡыҙы һуғыш йылдарында Молотов (хәҙерге Пермь ҡалаһы) ҡалаһында урынлашҡан хәрби заводта эшләй. Унда фронтҡа һуғыш ҡоралдары әҙерләйҙәр. Улар туғыҙ бала тәрбиәләп үҫтерәләр

# Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы
## Наградалары

* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* Юбилей миҙалдары
# Комгарь

Комгарь — Рязань өлкәһендәге (Рәсәй) күл. Клепиковский раонының көнбайышында урынлашҡан. Комгарь күленең майҙаны — 84 гектар.

# Комгарь
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Комгарь күле яҡын барып булмай торған һаҙлыҡлы урында урынлашҡан.
Рязань өлкә башҡарма комитетының «һыу объекттарын тәбиғәт ҡомартҡыһы тип таныу тураһында» № 366 ҡарарына ярашлы 1974 йылдың 30 декабрендә күл төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы тип таныла.
Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һаҡланыусы үҫемлектәрҙең төп төрө булып һоро сорокопут һәм Рязань өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгән аҡ очеретник, һөйрәлеүсе гудайера тимрәү, инглиз росянкаһы, герман дрокгы, урта грушанка, урта пузырчатка, тәлмәрйен үләне, тере бала тыуҙырыусы кеҫәртке , урман һабан турғайы тора.
Комгарь күле «Мещера» милли паркы территорияһында урынлашҡан.
# Оло Егөҫтө

Оло Егөҫтө — рус. Большая Егуста - Рәсәй Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға.

# Оло Егөҫтө
## Географияһы

Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 885 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Оло Егөҫтө
## Географияһы
### Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, инештән Долгобродск һыуһаҡлағысына тиклеи. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200812111100020144
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102014
* Бассейн коды — 10.01.02.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Оло Егөҫтө
## Этимологияһы

Йылға башҡорт телендәге "ек" (йик - төркисә йылға тип аңлатыу ҙа бар) һәм "өҫтө" һүҙҙәренән килеп сыҡҡан тип фараз ителә. Өлкәлә шулай уҡ "ек" һүҙе менән яһалған Егауҙы (ек ауыҙы) тигән йылға ла бар.
# Охтлям

Охтлям — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сем-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Охтлям
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026806
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302680
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Нарыс

Кесе Нарыс — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Носка йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Нарыс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301319
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Агнеш Гергей

Агнеш Гергей (мадьярса Gergely Ágnes; тыуғанда исеме — Агнеш Гутманн (мадьярса Guttmann Ágnes); Эндрёд (мадьярса Endrőd), Венгрия; 5 октябрь 1933) — мадьяр шағиры, прозаик, эссеист, тәржемәсе, Кошут исемендәге премия лауреаты. Уның ике туған апаһы Джудит Фэнакэл (мадьярса Fenákel Judit), шулай уҡ билдәле яҙыусы, Венгрия Әҙәбиәт академияһы ағзаһы.

# Агнеш Гергей
## Биографияһы

1933 йылдың 5 октябрендә журналист Дьёрди Гутманн (мадьярса Guttmann György) һәм дәүләт чиновнигы Роза Фэнакэл (мадьярса Fenákel Róza) ғаиләһендә тыуған. Бала сағы Залаэгерсегта үтә, Будапешт һәм Сегед мәктәптәрендә уҡый. Уның атаһы фашистарҙың Маутхаузен концентрацион лагерында һәләк була. Агнеш Гергей әсәһе менән Швейцария ҡарамағындағы булған йортта йәшәп холокосттан ҡотола, әммә аҙаҡ улар ҙа геттоға эләгә. Венгрияны фашист ғәскәрҙәренән азат иткәндән һуң, Гутманндар Эндрёдтағы йортона ҡайталар.
Агнеш 17 йәшендә локомотив заводында хеҙмәт юлын башлай. 1950-се йылдарҙа сәйәси сәбәптәр менән университетта белемен дауам итә алмай, әммә һуңыраҡ Лоранд Этвёш исемендәге университеттың гуманитар фәндәр факультетында уҡый һәм 1957 йылда урта мәктәптәрҙе мадьяр һәм инглиз телдәре уҡытыусыһы дипломын ала. 1963 йылға тиклем уҡытыусы булып эшләй.
Артабан Венгрия радиоһында сит ил трансляцияһы журналисы һәм мөхәррире була. Аҙаҡ әҙәби күҙәтеүсе булараҡ эшләй. 1977—1988 йылдарҙа әҙәби журналда мөхәррир вазифаһын үтәй

# Агнеш Гергей
## Ижады

1960-сы йылдарҙан үҙ әҫәрҙәрен, башлыса мөхәббәт лирикаһын, яҙа . 2006 йылға ҡарай 14 китап нәшер итә, шулар араһында 6-һы — һайланма әҫәрҙәр йыйынтыҡтары. 2006 йылда һайланма шиғырҙар йыйынтығы сыға. Артабан дүрт бүлектән торған автобиографик романы баҫтырыла, ул ысынбарлыҡ менән фантастика жанрҙары ҡушылған стилдә яҙылған.
Тәржемәләр уның ижадында мөһим урын биләй. 1958—1959 йылдарҙа нәшер ителгән Джеймс Джойс һәм Дилан Томастың китаптары — уның тәүге тәржемәләре була. Ула башлыса шиғырҙар тәржемә итә, әммә тәржемәләр араһында драма, роман һәм хикәйәләр ҙә бар. Агнеш Гергейҙың тәржемәләре — ул ғәҙәттә инглиз әҙәбиәте, шулай уҡ башҡа телдәрҙәге әҫәрҙәргә лә тәржемә яһай.

# Агнеш Гергей
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Ул каллиграфия ассоциацияһы ағзаһы һәм Венгрия яҙыусылар клубын етәкләй. 1998 йылда Венгрия Фәндәр академияһы һәм Сәнғәт академияһы советында эшләй. Бер нисә мәртәбә мадьяр әҙәбиәтен халыҡ-ара конференцияларҙа күрһәтә, сит ил әҙәби тикшеренеүҙәр үҙәге эшендә ҡатнаша.

# Агнеш Гергей
## Бүләктәре

* Аттила Йожеф премияһы (1977, 1987)
* Тибор премияһы (1985, 1996)
* Йыл китабы (1988)
* Милан Фюшт премияһы (1994)
* Сальваторе Квазимодо премияһы(1995)
* Гетц премияһы (1996)
* Кошут исемендәге премия (2000)
* Artisjus премияһы (2007)
* Будапешттың почётлы гражданины (2014)
# Гасдрубал Баркид

Гасдрубал йәки Газдрубал (Hasdrubal; б.э.т. 207 йылдың 23 июнендә үлгән) — карфаген полководецы, Икенсе Пуник һуғышында иң мөһим хәрби эштәрҙе башҡарған.Ул Гамилькар Баркидтың икенсе улы булған Уның ағаһы-Ганнибал Баркид.Ағаһы Ганнибал Италияға (б.э.т. 218 йыл) походҡа сыҡҡанда Гасдрубал Испанияла карфаген ғәскәрҙәренең командующийы булған. Шул уҡ йылда римлеләрҙең ғәскәре бер туған Сципиондар етәкселегендә был төбәккә килеп сыҡҡан. Уларға ерле халыҡтарҙың айырым ҡәбиләләре ярҙам иткән. Гасдрубал уларға ҡаршы берсә еңеп, берсә еңелеп һуғышҡан булған. Б.э.т. 216 йылда ул Карфаген дәүләтенең бойороғо буйынса Италияға, ағаһы Ганнибал ғәскәре менән ҡушылырға тип,барырға сыҡҡан., ә Юлға сыҡҡас та Ибер йылғаһы янында тулыһынса тармар ителгән һәм походын туҡтатырға мәжбүр булған.
# Ғаспыралы Шәфиҡа Исмәғил ҡыҙы

Ғаспыралы Шәфиҡа Исмәғил ҡыҙы (ҡырымтат. Şefiqa Gasprinskaya, Şefiqa Gaspıralı; 14 октябрь 1886 йыл—31 август 1975 йыл) — ХХ быуат башында «Ҡырым мосолман ҡатын-ҡыҙҙарының башҡарма комитеты» («Кадынлар гюню» баш. «Ҡатындар көнө») ҡырым-татар хәрәкәте лидеры. Ислам өсөн үҙенсәлекле күренеш булған мосолман ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәте уның исеме менән бәйле.
Билдәле ҡырым-татар мәғрифәтсеһе, йәдитселек лидеры Исмәғил Ғаспыралының ҡыҙы. Әзербайжан Демократик Республикаһына нигеҙ һалыусы Нәсиббәк Уҫаббәковтың ҡатыны.

# Ғаспыралы Шәфиҡа Исмәғил ҡыҙы
## Эшмәкәрлеге

1905 йылда Шәфиҡа атаһы Исмәғил Ғаспарлы ойошторған Ҡырымда беренсе мосолман ҡатын- ҡыҙҙар "Әлем-и нисван " («Ҡатын-ҡыҙҙар донъяһы»), журналына ҡушымта Тәржиман-Переводчикъ гәзитенең редакторы була. Гәзит ҡырым татарҙары телендә нәшер ителә.
1917 йылдың 1-11 майында Шәфиҡа Ғаспарлы Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй мосолмандары съезы эшендә Ҡырым делегацияһы составында ҡатнаша. Һуңыраҡ ул 1917 йылдың 9 декабрендә Баҡсаһарайҙа үткән Ҡырым татарҙарының I Ҡоролтайына делегат итеп һайлана һәм Симферополь ҡатын-ҡыҙҙар педагогия училищеһы директоры итеп тәғәйенләнә. Был училищеның уҡыусылары ҡулъяҙма рәүешендә «Ненкеджан» журналын сығара, журналдың 1922 йылғы һаны һаҡланған. Унда биш йыл уҡыусылар ошондай баҫманы сығара башларға йыйынғаны хаҡында яҙыла. Шуға күрә 1917 йылда махсус ҡатын-ҡыҙҙар журналы менән етәкселек итеү тәжрибәһенә эйә булған Шәфиҡа Ғаспыралыны «Ненкеджан» журналын нәшер итеү идеяһы дәртләндереүе мөмкин. Ҡырым татарҙарының сәйәси һәм хоҡуҡи өлкәлә ҡатын-ҡыҙ мәсьәләһен хәл итеүгә йылдам алға китеше булып 1917 йылдың декабрендә иғлан ителгән Ҡырым Халыҡ Республикаһы Конституцияһына ир-егеттәрҙең һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың тигеҙлеге тураһындағы абзацты индереү тора. Ләкин был башланғыстар ғәмәлгә ашырылмай ҡала..
Ҡырым татарҙарының Милли үҙидараһы тар- мар ителгәндән һуң, Ҡырымдан китә һәм Баҡыға, күсенә,.унда педагогия училищеһы ойоштора.
Әзербайжан милли хөкүмәте ҡолатылғандан һуң уның ире Нәсиббәк Уҫаббәков атып үлтерелә, һәм Шәфиҡа Төркиәгә эмиграцияға китә, һуңынан унда балалар йорто мөдире булып эшләй. 1930 йылда Шәфиҡа Ғаспыралы Истанбулда " Ҡырым татар ҡатын-ҡыҙҙары союзы"на нигеҙ һала һәм уның етәксеһе була. Бынан тыш, ҡырым татар эмигранттары проблемалары һәм хәйриәлек менән шөғөлләнә.
Шәфиҡа Ғаспыралы (Гаспирали) 1975 йылдың 31 авгусында вафат була, Истанбулда Зинджирлик зыяратында ерләнә..

# Ғаспыралы Шәфиҡа Исмәғил ҡыҙы
## Шәхси тормошо

Ул 1906 йылда Нәсиббәк Уҫаббәковҡа (Йософбейли) кейәүгә сыға. Был никахтан улдары Ниязи һәм ҡыҙы Зехрә тыуа, ләкин иренең килеп тыуған проблемалар арҡаһында Шәфиҡа Гәнжәнән (Елизаветполь) китә Һәм Баҡсаһарайға ҡайта. Баҡсаһарайҙа ул большевиктар тарафынан баҫып алынғанға тиклем йәшәй.
# Лужма (Икса ҡушылдығы)

Лужма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Лужма (Икса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002745
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000274
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ад-Духә сүрәһе

Ад-Духәә сүрәһе (ғәр. سورة الضحى‎, Иртә ) — Ҡөрьән Кәримдең 93-сө сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 11 аяттан тора.

# Ад-Духә сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

سورة «الضحى» 93
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1 وَالضُّحَى
2 وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَى
3 مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَى
4 وَلَلْآخِرَةُ خَيْرٌ لَّكَ مِنَ الْأُولَى
5وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى
6أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى
7وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى
8 وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى
9 فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ
10وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ
11 وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ

# Ад-Духә сүрәһе
## Транскрипцияһы

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Үә-ддухәә
2. Үә-лләйли иҙәә сәджәә
3. Мәә үәддәғәкә раббүкә үә мәә ҡаләә
4. Үә ләл'әәхирәтү хайруль-ләкә минәл-үүләә
5. Үә ләсәүфә йүғтыиикә раббәүкә фәтардаа
6. Ә ләм йәджидкә йәтиимәң фә'әәүәә
7. Үә үәджәдәкә дааләң фәһәдәә
8. Үә үәджәдәкә ғәә'иләң фә'әғнәә
9. Фә'әммәл-йәтиимә фәләә тәҡһар
10. Үә әммәә-ссәә'илә фәләә тәнһар
11. Үә әммәә биниғмәти раббикә фәхәддиҫ

# Ад-Духә сүрәһе
## Мәғәнәһе

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1. Иртә менән ант итәм!
2. Һәм ҡараңғыланып барған төн менән ант итәм!
3. Һине Раббың ташлап ҡалдырманы һәм нәфрәтләнмәне.
4. Һинең өсөн ахирәт донъяға ҡарағанда яҡшыраҡ бит.
5. Һәм Раббың һиңә бирер, һәм һин ҡәнәғәт булырһың.
6. Ул һине етем хәлдә табып, һыйыныр урын бирмәнеме ни?
7. Һәм Ул һине аҙашҡан хәлдә тапты һәм тура юлға һалды.
8. Һәм Ул һине ярлы хәлдә тапты һәм байытты.
9. Һәм һин етемде йәберләмә,
10. һәм теләнсене ҡыуып ебәрмә.
11. Һәм Раббыңдың ниғмәте тураһында һөйлә!
# Немдеж (Ярань ҡушылдығы)

Немдеж — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярань йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Немдеж (Ярань ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037082
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103708
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ясмила Жбанич

Ясмила Жбанич (босн. Jasmila Žbanić, 19 декабрь 1974, Сараево, Югославия Социалистик Федератив Республикаһы) — Босния һәм Герцеговина кинорежиссёры. Жбанич үҙенең «Грбавица» фильмынан һуң донъяла билдәлелек яулай, кинокартина 2006 йылда 56-сы Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә «Алтын айыу» наградаһына эйә була. Шулай уҡ уның 2010 йылда сыҡҡан «Юлда» («На пути») фильмы 2010 йылғы Берлин кионофестиваленең конкурс программаһында ҡатнаша.

# Ясмила Жбанич
## Биографияһы

Ясмила Жбанич 1974 йылда Югославия Социалистик Федератив Республикаһының Босния һәм Герцеговина Социалистик Республикаһының баш ҡалаһы Сараевола босний мосолман ғаиләһендә тыуған.
Ясмила Жбанич Сараевола сәхнә сәнғәте академияһының театр һәм кино режиссураһы бүлеген тамамлай. Күпмелер ваҡыт дауамында АҠШ-та Вермонт штатында «Икмәк һәм ҡурсаҡ» ҡурсаҡ театрында эшләй, Ли Ди Лонг эш төркөмөндә клоун булып эшләй.
Босния һәм Герцеговинаға ҡайтҡас, 1997 йылда «Деблокада» художестволы ассоциацияһына нигеҙ һала һәм документаль һәм ҡыҫҡа метражлы фильмдар төшөрә башлай. «Деблокада» ассоциацияһы менән бихисап документаль фильмдар, художестволы видео эштәр һәм ҡыҫҡа метражлы төшөрә һәм әҙерләй. Уның эштәре бөтә донъя буйынса күп кенә кинофестивалдә һәм күргәҙмәлә күрһәтелә: «Манифеста 3» 2000 йылда Словенияла, «Kunsthalle Fridericianum» 2004 йылда Касселдә, 2003 йылда Истанбул биенналеһында.
Ясмила Жбаничтың «Грбавица» фильмы 2006 йылда 56-сы Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә «Алтын айыу» наградаһына эйә була һәм «Европаның иң яҡшы фильмы» һәм «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙҙар роле» категорияларында 2006 йылғы Европа киноакадемияһы премияһына номинант була.

# Ясмила Жбанич
## Бүләктәре

* «Грбавица» фильмы өсөн 2006 йылда 56-сы Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә «Алтын айыу» наградаһы.
* «Грбавица» фильмы өсөн 2006 йылда 56-сы Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә экуменик (христиан) жюриһы призы
* «Грбавица» фильмы өсөн 2006 йылда 56-сы Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә Peace Film Award призы
* «Картинки из угла» («Мөйөштән һүрәттәр») фильмы өсөн ZagrebDox премияһының «Бөйөк мисәте»
* «Автобиография» фильмы өсөн Сорос-үҙәге премияһы
* «После, после» («Һуңынан, һуңынан») фильмы өсөн Сорос-үҙәге премияһы
* «Noć je, mi svijetlimo» фильмы өсөн махсус приз
* «Noć je, mi svijetlimo» фильмы өсөн New York Expo Film Festival жюриһы премияһы
# Яубаҫаров

Яубаҫаров — фамилияһы.
* Яубаҫаров Хөсәйен Хәсән улы (19 ғинуар 1925 йыл — 4 ноябрь 1997 йыл) — мәғариф эшмәкәре, БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Яубаҫаров Хәсән Хәйретдин улы (1900 йыл — 29 апрель 1998 йыл) — граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарынданда ҡатнашыусы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
# Кривой банк

Кривой банк — Рәсәйҙәге йылға. Әстерхан өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙенә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7,2 км.

# Кривой банк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга ( дельта ) Үрге Лебяжье һыу үлсәү посынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002512112100013419
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101341
* Бассейн коды — 11.01.00.025
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1