yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бари Нина Карловна

Нина Карловна Бари (1901—1961) — тригонометрик рәт өлкәһендәге хеҙмәттәре менән танылған совет математигы . Физика һәм математика фәндәре докторы (1935), Мәскәү дәүләт университеты профессоры.
Ире — танылған математик В. В. Немыцкий …

# Бари Нина Карловна
## Биографияһы

1901 йылда Мәскәүҙә билдәле Мәскәү балалар табибы, медицина докторы К. А. Бари ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәптә уҡығанда уҡ математика менән мауыға.
1918 йылда ул Мәскәү дәүләт университетының физика һәм математика факультетына уҡырға инә — Мәскәү университетының ошо факультетына кергән беренсе ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе. Унда ул беҙҙең илдең иң ҙур ғалимдары — Д. Ф. Егоров, Н. Е. Жуковский, Н. Н. Лузин, С. А. Чаплыгин менән аралашыу мөмкинлеген ала. Н. К. Бариҙың математик талантын профессор Н. Н. Лузин күреп ҡала, һәм тиҙҙән ул Н. Лузиндың күренекле студенттарының береһе һәм семинарында әүҙем ҡатнашыусы — «Лузитания» ағзаһы булып китә.
Бари күмәклектәр теорияһы буйынса беренсе нәтижәләрен университеттың өсөнсө курсында уҡығанда уҡ ала. 1925 йылда ул Мәскәү университетының аспирантураһын тамамлай, һәм киләһе йылдың ғинуарында «О единственности тригонометрических разложений» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1927 йылдан ул Франция һәм Поляк математика йәмғиәттәре ағзаһы. 1927 йылда Парижда ул Адамар семинарында әүҙем ҡатнаша.
Бари 20 йәшендә (1921) Мәскәү университетының механика һәм математика факультетында уҡыта башлай. 1932 йылда ул Мәскәү дәүләт университеты профессоры була. 1935 йылда физика һәм математика фәндәре докторы дәрәжәһенә лайыҡ була, ул саҡта инде Бари, тригонометрик рәттәр һәм күмәклектәр теорияһында фундаменталь нәтижәләргә эйә булған, танылған ғалим була.
Бари Болондағы (1928) һәм Эдинбургтағы (1958) халыҡ-ара математик конгрестарҙа совет математик мәктәбен кәүҙәләндерә.
Академик Н. Н. Лузин бәләгә юлыҡҡас, уға хатта уның уҡыусылары ла ҡаршы сығыш яһағанда — Бари, уҡытыусыһына тоғро ҡалып, Лузинға ҡаршы компанияны хупламай. Уның вафатынан һуң, хеҙмәттәре баҫылыуға әҙерләнгәндә, Бари был эштә әүҙем ҡатнаша һәм бик ҙур редакцион эш башҡара .
1961 йылдың 15 июлендә Бари фажиғәле рәүештә һәләк була (йәйен дачала ул электричка аҫтына эләгә) . Введенское зыяратында (уч. 8) Мәскәүҙә атаһы менән бергә ерләнгән.

# Бари Нина Карловна
## Баҫмалары

* Бари Н. К. «Проблема единственности разложения функции в тригонометрический ряд». // УМН, 4:3(31) (1949), 3-68
* Бари Н. К. Тригонометрические ряды. — М.: изд-во ФМЛ, 1961
** Bari N.K. `Trigonometric Series, vol. II` Holt, Rinehart and Winston/ — New York, 1967.
# Подчистый (Буда-Кошелёвский районы)

Подчистый (бел. Падчыстае) — ҡасаба. Белоруссияның Гомель өлкәһе Буда-Кошелевский районының Губичский ауыл советы ҡасабаһы.

# Подчистый (Буда-Кошелёвский районы)
## Географияһы

Подчистый ҡасабаһы район үҙәге Буда-Кошелевскийҙан һәм шул уҡ исемдәге тимер юл станцияһынан (Жлобин — Гомель линияһы) 19 км көньяҡ-көнбайышта, Гомель ҡалаһынан 46 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Подчистый (Буда-Кошелёвский районы)
## Транспорт селтәре

Подчисты ҡасабаһының тирә-яҡ тораҡ пункттары менән транспорт бәйләнеше урындағы юлдар буйынса, артабан Жлобин — Гомель автомобиль юлы буйынса. Ҡасабала ағас йорттар, улар барыһы ла усадьба тибында төҙөлгән.

# Подчистый (Буда-Кошелёвский районы)
## Тарих

Подчистый ҡасабаһы 1920-сы йылдар башында элекке күрше алпауыт ерҙәренән күсеп килгән халыҡ тарафынан нигеҙләнгән. Ҡасаба халҡы 1929 йылда колхозға инә. Подчисты ауылы 1959 йылда «Авангард» колхозы (үҙәге — Иҫке Буда ауылы) составында тора.
Подчистый ауылы 2009 йылдың 16 декабренә тиклем Иҫке Буда ауыл советына ҡараған.

# Подчистый (Буда-Кошелёвский районы)
## Халыҡ
### Һаны

* 2004 йыл — 3 хужалыҡта 5 кеше йәшәгән.

# Подчистый (Буда-Кошелёвский районы)
## Халыҡ
### Динамикаһы

* 1959 йылда — 111 кеше (халыҡ иҫәбе алыу буйынса).
* 2004 йылда — 3 хужалыҡ, 5 кеше .
# Рыбалко Иван Игнатьевич

Рыбалко Иван Игнатьевич (25 май 1925 йыл — 26 апрель 2000 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, полковник. Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, механизацияланған уҡсылар батальоны пулемётсыһы. Советтар Союзы Геройы (1943).

# Рыбалко Иван Игнатьевич
## Биографияһы

Иван Игнатьевич Рыбалко Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы) Надеждино ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. 7 синыфты тамамлай. 1942—1943 йылдарҙа Көйөргәҙе геологоразведка партияһында токарь, 3-сө төҙөлөш тресының 2 -се һанлы совхозында эшсе булып эшләй.
Ҡыҙыл Армия сафына 1943 йылда Өфө район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла һәм шул уҡ йылда фронтҡа китә.
Рядовой И. И. Рыбалко 1943 йылдың 22 сентябрендә Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда һәм Украинаның Черкассы өлкәһе Зарубинцы ауылы өсөн барған һуғыштарҙа батырлыҡ күрһәтә.
1944 йылда Иван Игнатьевич кесе лейтенанттар курсын тамамлай. 1946 йылда демобилизациялана.
1950 йылда ул Башҡорт кооператив техникумын тамамлай. 1951 йылда И. И. Рыбалконы ҡайтанан Совет Армияһына саҡыралар, Өфө берләштерелгән хәрби комиссариатының 4-се бүлексәһенең етәксе булып эшләй.
1952 йылдан КПСС ағзаһы. 1973 йылдан полковник И. И. Рыбалко — запаста, ә һуңынан отставкаға китә.
2000 йылдың 26 апрелендә Өфөлә вафат була.

# Рыбалко Иван Игнатьевич
## Батырлығы

«69-сы механизацияланған бригаданың 1-се механизацияланған уҡсылар батальоны пулеметсыһы (9-сы механизацияланған корпус, 3-сө гвардия танк армияһы, Воронеж фронты) рядовой И. И. Рыбалко 1943 йылдың 21 сентябренән 22 сентябренә ҡарай төндә беренселәрҙән булып Днепр йылғаһын аша сыға һәм Зарубинцы ауылы өсөн барған һуғышта үҙ пулеметының уты менән, ротаның һөжүменә ярҙам итеп, дошмандың 20-гә яҡын һалдатын юҡ итә, Һөҙөмтәлә рота әҙ юғалтыуҙар менән ауылдың көнсығыш ситен баҫып ала».
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 17 ноябрендәге указы менән командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Рыбалко Иван Игнатьевичҡа Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 2031) тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Рыбалко Иван Игнатьевич
## Хәтер

2008 йылдың октябрендә Өфө ҡалаһының Дим районында, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы скверында Советтар Союзы Геройы Иван Рыбалкоға скульптор Хәлит Ғәлиуллин эшләгән бюст ҡуйыла.
Өфөлә, батыр уҡыған Дим районының 113-сө мәктәбе бинаһында, 2017 йылдың 5 майында Советтар Союзы Геройы Иван Рыбалҡоның бюсы ҡуйылған.

# Рыбалко Иван Игнатьевич
## Бүләктәре

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы (17.11.1943);
* Ленин ордены (17.11.1943);
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985);
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (01.10.1943);
* миҙалдар.
# Обервизенталь

Обервизенталь (нем. Oberwiesenthal) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2461 кеше йәшәй. Майҙаны — 39,98 км². Диңгеҙ кимәленән 914 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9484 һәм автомобиль коды ANA.
# Хара-Ямбада-Яха

Хара-Ямбада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Яхайылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Хара-Ямбада-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042245
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304224
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Магдалена (йылға)

Магдале́на (исп. Río Madalena) — Көньяҡ Американың төньяҡ-көнбайышындағы йылға. Колумбияның көнбайыш өлөшө буйлап аға.

# Магдалена (йылға)
## География

Оҙонлоғо — 1550 км, бассейн майҙаны — 260000 км².
Инеше Колумбияның Уил департаментында, Андтарҙың Үҙәк Кордильера һыртының көньяҡ осонда, Сотара вулканынан алыҫ булмаған урында урынлашҡан. Башлыса төньяҡ йүнәлешендә аға. Тәүге 100 км оҙонлоғонда йылғала бихисап тупһалар һәм шарлауыҡтар осрай, Наре ҡалаһынан һуң Магдалена киңлеге 30—60 км булған Үҙәк һәм Көнсығыш Кордильера һырттары араһындағы үҙәнгә сыға. Барранкабермеха ҡалаһы тирәһендә үҙән киңәйә башлай, ә Эль-Банко ҡалаһынан һуң йылға Кариб буйы уйһыулығына сыға. Был районда Магдалена йылғаһы ике тармаҡҡа (Лоба һәм Момпос) бүленә. Барранкилья ҡалаһы тирәһендә йылға дельта барлыҡҡа килтереп Кариб диңгеҙенә ҡоя.
Йылға ямғыр һыуҙары менән тулылыландырыла, апрелдән майға тиклем һәм сентябрҙән ноябргә тиклем ташҡындар күҙәтелә. Үҙәндән уйһыулыҡҡа сыҡҡанға тиклем урында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 8000—10000 м³/с тәшкил итә.
Магдалена йылғаһы Колмубияның төп суднолар йөрөшлө һыу артерияһы булып тора. Йылға тамағынан яҡынса 880 км оҙонлоғонда суднолар йөрөшлө (Барранкилья ҡалаһынан Ла-Дорадаға тиклем). Һыу кимәле күтәрелгән осорҙа, ҙур булмаған суднолар тағы ла 370 км юғарыраҡ (Нейваға тиклем) барырға мөмкин. Йылғаның түбәнге ағымынынан Картахена портына тиклем суднолар йөрөшлө канал яһалған.
# Меньшикова (Тагила ҡушылдығы)

Меньшикова — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Меньшикова (Тагила ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005774
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200577
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡалашты (Белорет районы)

Ҡалашты (рус. Калышта, Калашлино) — Башҡортостандың Белорет районындағы бөткән ауыл. Ноҡат ауыл Советына ҡараған. 1969 йылдан һуң Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу материалдарына инмәй.

# Ҡалашты (Белорет районы)
## Географик урыны

Ҡалашты йылғаһы буйында урынлашҡан. Район үҙәгенән (Белорет) — 166 км.

# Ҡалашты (Белорет районы)
## Тарихы

XVIII быуат аҙағында Нуғай даруғаһы Верхнеурал өйәҙе Ҡатай улусы башҡорттары Ҡалашты йылғаһы буйында шул исемдәге ауылға үҙ ерҙәрендә нигеҙ Һала. Рәсми документтарҙа (V рәүиз)) 1795 йылда теркәлгән. Артабан Рәүәт йылғаһы буйына бүленеп сыҡҡаны ла Ҡалашты (Ҡалашлы) тип аталған. Тарихсы ғалим Әнүәр Әсфәндиәров мәлүмәттәре буйынса, XIX быуат башына ошондай уҡ исемле ике ауыл булған, уларҙа 21 йорт булып, 158 кеше көн иткән. Һуңғылары Айыс ауылы халҡы менән туған булған. Өс ғаилә Айысҡа күскән.
Халыҡ ярым күсмә малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Йәйгеһен Ҡыҙмалбаш, Әүкә буйҙарындағы йәйләүҙәрҙә күсенеп йөрөйҙәр. XIX быуаттың 40-сы йылдары башында ике ауылда йәшәүселәр — 152 кеше. Улар 90 ат, 60 һыйыр, 220 һарыҡ, 140 кәзә, 50 солоҡ тура тотҡан. Игенселек менән шөғөлләнмәгәндәр — тәбиғәт һәм климат шарттары тап килмәгән.
Ауыл 1922 йылда ойошторолған Инйәр урман сәнәғәте хужалығына ҡараған. 1954 йылға тиклем 14 ауыл — Инйәр, Ҡаҙмаш, Рәмәште, Мәнәү, Рәүәт, Түбәнге Төлмәй, Ноҡат, Бәләғош, Берештамаҡ, Асы, Соран, Ҡалашты, Кәртәле, Кѳҙйылға урман пункттары Белорет металлургия комбинатың урман контораһы тип йѳрѳтѳлә.
Ҡалашты, Белорет районының байтаҡ урмансылар ауылы кеүек үк, юҡҡа сыҡҡан. Башҡорттар йәшәгән.
Халҡы: 1939 йылда 92 кеше , 1959 йылда — 70 кеше, 1961 йылда — 72 кеше, 1969 йылда — 7 кеше йәшәй.
# Миронова Зоя Васильевна

Миронова Зоя Васильевна (1 февраль 1912 йыл — 16 март 1991 йыл) — СССР-ҙың партия эшмәкәре, дипломат. Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсе (1966).

# Миронова Зоя Васильевна
## Биографияһы

1912 йылдың февраль айында Ядринда (хәҙер Сыуашстан) тыуған. ВКП(б) ағзаһы (1940). Д. И. Менделеев исемендәге МХТИ тамамлай (1935). Техник фәндәре кандидаты (1949).
- 1935 йылдан— Дәүләт һирәк металдар ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре.
- 1945—1950 — Дәүләт һирәк металдар ғилми-тикшеренеү институтында ВКП(б) бюроһы секретары.
- 1950—1951 — ВКП(б)-ның Дзержинский район комитетының 2-се секретары (Мәскәү).
- 1950—1959 — Мәскәү ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары.
- 1952—1966 — КПСС-тың Үҙәк Ревизия комиссияһы ағзаһы.
- 1959—1962 — СССР-ҙың БМО янындағы Даими вәкиле урынбаҫары.
- 1960—1966 — СССР-ҙың БМО-лағы ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары буйынса Комитетында даими вәкиле.
- 1966—1983 —СССР-ҙың Женевала БМО Бүлексәһе һәм башҡа халыҡ-ара ойошмалар ҡарамағындағы Даими вәкиле.
1991 йылдың 16 мартында вафат була. Мәскәүҙә Дон зыяраты колумбарийында ерләнгән .

# Миронова Зоя Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1950) — һирәк металл һәм уның берләшмәләрен етештереү ысулдарын эшләгәне һәм индергәне өсөн
* Ленин ордены.
* Октябрь Революцияһы ордены.
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены.
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены.
* миҙалдар
# Самшвилде

Самшвилде (рус. Самшвилде, грузинса სამშვილდე, [sɑmʃwildɛ]) — Грузиялағы бик ҙур археологик объект, емерелгән ҡала-ҡәлғә

# Самшвилде
## Географияһы

Самшвилде ҡәлғәһе Грузияның көньяғында, Квемо Картли төбәгенең Тетри-Цкаро ҡалаһы янында, шул уҡ исемдәге бөгөнгө Самшвилде ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан.

# Самшвилде
## Тасуирламаһы

Самшвилде ҡәлғәһе — мәжүсилек осоронда уҡ барлыҡҡа килгән, ташландыҡ ҡала биләмәһе. Ҡаланан хәҙер харабалар һәм бер нисә ҡорам ғына ҡалған, улар араһында VIII быуатҡа ҡараған Самшвилде Сионы. Уны 1578 йылда төрөктәр емергән.
Нығытманың оҙонлоғо — километр самаһы. Ул тәрән тарлауыҡтың тар ғына һыҙатында ята.
Ҡаланың харабалары Храма йылғаһы үҙәнендә оҙонлайға 2,5 км, киңлеге 400 метр (1300 фут).

# Самшвилде
## Тарихы

Самшвильде урта быуат грузин йылъяҙмаларында Боронғо Картлиҙың иң боронғо ҡалаларының береһе булараҡ, беҙҙең эраға тиклем 3 быуат менән билдәләп яҙыла. Урта быуаттарҙа был ҡәлғә йәнле сауҙа һәм сәнәғәт ҡалаһы булған. Самшвилде бер нисә тапҡыр үҙгәрә.
Х быуатта ҙур булмаған Әрмән батшалығының баш ҡалаһы булған.
1064 йылда Грузия батшалығы составына индерелә.
13 быуаттың уртаһынан алып, грузин монархияһы юҡҡа сыҡҡандан һуң, ул бөлөнә башлай һәм 18 быуат аҙағында унан харабалар ғына ҡала.
Самшвилде Сионы һәм цитаделдәр йылғаның ҡаялы ярында танылып тора

# Самшвилде
## Ҡомартҡы тип таныу

Самшвилде Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән. Археологик ҡомартҡылары 1948 йылда өйрәнелә башлай, ә системалы рәүештә ныҡлап тикшеренеү 1978 йылдан көсәйә. 2000-се йылдарҙа яңы торба үткәргестәр төҙөү өсөн эре халыҡ-ара проект буйынса эштәр башланыу яңы асыштар килтерә.2012 һәм 2015 йылдарҙа Тбилиси университеты өҫтәмә рәүештә тикшереүҙәр ойоштора.
# Кобыла-Яга

Кобыла-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хыльчую йылғаһының һул ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Кобыла-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085262
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008526
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Песочка

Песочка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Самуська йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Песочка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200013077
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201307
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Темәс ауыл Советы (Баймаҡ районы)

Темәс ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

# Темәс ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Ойоштороу ваҡыты: 1931 йыл.
Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. Ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә ойошторола. 1930-сы йылдарҙы уның составына Әмин, Ғөбәйҙулла, Ишей, Күнзавод, 1-се Урман заводының кардоны, Ҡорт үлгән ҡасабаһы, 2-се Урман заводының ҡасабаһы, 3-сө Урман заводының ҡасабаһы, Сәксәй Урман участкаһы ҡасабаһы, Сапсал башы ҡасабаһы, Темәс ауыл, Һәүәнәк совхозының 3-сө фермаһы ҡасабаһы, 2-се ферма ҡасабаһы, Яман йылға ҡасабаһы ингән.
Совет территорияһында үҙәк усадьба һәм Һәүәнәк совхозының 3 бүлексәһе, Темәс урман сәнәғәт хужалығы, Кирбес заводы, 3 фермер хужалығы бар. Шулай уҡ психоневрология диспансеры һәм урмансыллыҡ.
Ауыл советының беренсе рәйестәре: Муса Сәлихов, Талха Ғәлин (1917—1919). 1930 йылда рәйес итеп Саварбаев һайлана. Уның урынбаҫары — Й. Әүәлбаева, секретары — А. Мостафин.

# Темәс ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## Ауыл биләмәһе составы
### Ауыл Советы етәкселәре

* Һуғыштан һуңғы йылдарҙа ауыл советы етәкселәре булып Сәлихов С. М., Ҡотлоғалләмов И. И., Аллаяров З. А. Исрафилов Ф. Х., Сәйетов Р. А., Йәнсурин Р. Х. эшләнеләр.
* Ауыл Советы адресы:453663, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Темәс ауылы, Почта урамы, 6-сы йорт.
Башлығы: Камалетдинов Бикйән Таңғатар улы.

# Темәс ауыл Советы (Баймаҡ районы)
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр

* Әлибаева Фатиха Садиҡ ҡыҙы (1981)
* Йылҡыбаева Рәфилә Сәйфулла ҡыҙы (1974)
* Нурғәлина Сөйөмбикә Байтүрә ҡыҙы (1971)
* Шәрипова Ҡунаҡбикә А. (1979)
* Шәрипова Рауза Ғиндәлип ҡыҙы (1981)
* Харисова Сания Әхмәт ҡыҙы (1975).
# Важиб

Важиб (ғәр. واجب‎; рус. Ваджиб) — ([[Фиҡһ|ислам ҡануниәте) фиҡһтағы был термин тәғәйен дини ҡағиҙәне мотлаҡ үтәү кәрәклеген аңлата, фарызтерминының синонимы.
Хәнәфи сөнниҙәр мәҙһәбендә «важиб» һүҙе бик яҡшы мәғәнәгә эйә: был «фарыз» менән «сөннәт» араһында урынлашҡан категория. Был — мотлаҡ үтәлергә тейешле, әммә уның йөкмәткеһе Ҡөрьән һәм сөннәттә фарыз категорияһына инмәгән, асыҡ сағылмаған эш.
«Важиб» төшөнсәһен хәнәфиҙәр аңлатыуынса: важибты үтәү — сауап, ә үтәмәү — гонаһ, важибты үтәү кәрәклеген инҡар итеү исламдан сығармай, йәғни, көфөрлөк түгел.
Важибтың миҫалдары: ҡорбан салыу, төндә витр намаҙ уҡыу, намаҙҙа «Әл-Фатиха» сүрәһен уҡыу. Шуға ярашлы, хәнәфи мәҙһәбтә «Әл-Фатиха» сүрәһен уҡымайынса намаҙ ҡылыу мәкруһ тип һанала, ә башҡа ағымдарҙың ғалимдары фекеренсә, бындай намаҙ ҡәтғи ҡабул ителмәй (харам).
# Каллиопа

Каллио́па (бор. грек Καλλιόπη «һүҙгә маһир, телгә оҫта») боронғо грек мифологияһы — эпик шиғриәт, фән һәм философия музаһы. Диодор этимологияһы буйынса, исемен матур һүҙҙе (καλή һәм εὐέπεια) тантаналы иғлан итеүҙән алған.
Зевс һәм Мнемосинаның өлкән ҡыҙы. Аполлон (йәки Эагрҙан тыуған Орфей һәм Линаның әсәһе). Тағы бер фараз буйынса, Рестың әсәһе. Икенсе версия буйынса, Аполлондан Гомерҙы тапҡан. Ҡайһы берҙә корибанттар әсәһе тип атала.
Гесиодҡа ярашлы, музалар араһында ныҡ айырыла, батшалар артынан эйәрә. Уны Алҡман, Стесихор телгә алалар. Каллиопаға Вергилий мөрәжәғәт итә. Баҡыр Дионисий элегияларында шиғриәтте «Каллиопа тауышы» тип атаған.
ИҒәҙәттә балауыҙ табличка һәм яҙыу таяҡсығы, стилус, менән һүрәтләгән. Эпизефир Локриһында хөрмәт ителгән.
1852 йылда асылған астероид Каллиопа исеме менән (22) Каллиопа аталған. Музаның исеме менән каллиопа музыка ҡоралы аталған.
# Гютерглюк

Гютерглюк (нем. Güterglück) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 735 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,66 км². Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
# Монблан

Монблан (франц. Mont Blanc, итал. Monte Bianco, «аҡ тау») — кристалл массивы, иң юғары түбәһе 4810 м. Альптар тау системаһында Көнбайыш Альптарҙа урынлашҡан.
# Зелигенпортен монастыры

Зелигенпортен монастыры (нем. Kloster Seligenporten) — элекке монастырь, Баварияның Пирбаум йәрминкә общинаһы территорияһында (Үрге Пфальц) урынлашҡан һәм Айхштетт епархияһына ҡарай; сиратлап ҡатын-ҡыҙ цистерциандар, визитанттар һәм цистерциан-ирҙәр орденына ҡараған ҡатын-ҡыҙҙар монастыры, ул Мәрйәм Анаға арналған һәм 1242 йылда өлкән Готфрид һәм уның ҡатыны Адельхайд фон Хоэнфельс тарафынан нигеҙләнгән; 1967 йылда тулыһынса таратылған. 1976—1979 йылдарҙа элекке монастырь сиркәүе реконструкциялана; 2003 йылда монастырь һыра ҡайнатҡысы ла реконструкциялана.

# Зелигенпортен монастыры
## Тасуирлау һәм тарих

Зелигенпортен монастыры Мәрйәм Ана хөрмәтенә изгеләндерелә, уға нигеҙҙе 1242 йылда зуульцбюрг ырыуынан өлкән Готфрид һәм уның ҡатыны, монастырь барлыҡҡа килгәс уның менән етәкселек итеүсе, Адельхайд фон Хоэнфельс һала. 1247 йылда «Felix Porta» монастыры («бәхетле» йәки «хәйерле ҡапҡа») цистерциан орденына индерелә, ә 1249 йылда — епископ Генрих IV фон Айхштетт тарафынан раҫлана. 1299 йылда король I Альбрехт тарафынан төп хоҡуҡтар һәм ирек ала. Тиҙҙән монастырҙы нигеҙләүсене рухани Федран алмаштыра, ул Майдбронн монастырынан күсеп килә. Готфридтың беренсе ҡатыны үлгәс, уның икенсе ҡатыны, Берта, монастырға ҡыҙы менән бергә ҡабул ителә — һәм тиҙҙән монастырь руханийы булып китә.
Монастырь урындағы халыҡ һәм абруйлы кешеләрҙең иғәнәләрен ала башлай. Мәҫәлән Альберт фон Фриккенхофен 1366 йыл да монастырға сиркәү төҙөрлөк аҡса бүләк итә, уның нәҫелдәре сиркәүҙең руханиҙары була. 1500 йылда монастырҙың 350 күсемһеҙ объекты була, уларҙа 650 крепостнойҙар һәм һалым түләүселәр 20-нән артыҡ ауылда урынлаша. Монастырь шулай уҡ (Kirchenpatronat) ете мәхәлләнең һәм һәм ике капелландың ҡурсаусыһы булып тора. 1550 йылда монастырҙың һуңғы цистериан руханийы — Анна фон Куэдорф (үлгән 1576 йылда) — монастырҙы һәм уның милкен Пфальц түрәләренән әүҙем яҡлай. Ул үҙе монастырҙа вафатына тиклем ҡалырға рөхсәт ала, уның вафатынан һуң монастырь протестант монастырына әйләнә. Зелигенпортен ул ваҡытта Үрге Пфальцта секулярлаштырылған һуңғы монастырь булып тора.
Контрреформация барышында Зелигенпортен 1625 йылда ҡайтанан католиклаштырыла: 1671 йылда уны Амбергтағы Изге Августин монастыры идаралығы аҫтына күсерәләр, ул Пресвятая Дева Мария Посещение орденынан була. Секуляризация барышында Баварияла 1803 йылда монахтар общиналары таратыла, ә элекке монастырь бинаһы һәм биләмәһе шәхси милеккә күсә. Бөгөн элекке монастырь сиркәүе — уның нефы XIII быуат аҙағына ҡарай, ә хоры XIV быуаттың беренсе яртыһына ҡарай — Зелигенпортен мәхәллә сиркәүе булып тора (Успение хөрмәтенә изгеләндерелгән). Артабанғы йылдарҙа күпселек монастырь биналары һүтелә: Урта быуаттарҙан бөгөн бары тик монастырҙың өс ҡатлы көнсығыш ҡанаты ғына һаҡланған, ул 1548 йылдағы янғындан һуң тергеҙелә һәм XVII—XVIII быуаттарҙа уға үрге ҡаттар өҫтәлә. 1931 йылда һаҡланған ҡаралтыларҙы Броннбах монах-цистерциандары биләп тора, улар 1967 йылда монастырҙы ташлап китә. 1976—1979 йылдарҙа сиркәү үҙе реконструкциялана; 2003 йылда элекке монастырь һыра ҡайнатҡысы ҡайтанан ҡорола — хәҙер уның территорияһында заманса һыра ҡайнатҡыс ойошторолған.
# Ларга (йылға)

Ларга (укр. Ларга, молд. Larga) — Европалағы йылға. Ике дәүләттең биләмәһенән — Украина һәм Молдова аша аға йәки сигенән үтә. Пруттың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай.
Оҙонлоғо — 25 километр. Бассейн майҙаны - 117 км².