yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пашева (Пузмача ҡушылдығы)

Пашева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пузмач йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пашева (Пузмача ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000034728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003472
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Елтырева

Елтырева — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 332 км.

# Елтырева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202750
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡара ҡауҙы

Ҡара ҡауҙы (рус. Черный аист, лат. Ciconia nigra) — ҡауҙылар ғаиләһендәге ҡош.

# Ҡара ҡауҙы
## Ҡылыҡһырлама

Ҡаҙҙан ҙурыраҡ. Оҙон аяҡлы, оҙон муйынлы ҡош. Яңғыҙ ҙа, парлашып та йөрөйҙәр. Ҡанаттарын яй ғына һелтәп, шунан һелтәмәйенсә йәйеп оҙаҡ ҡына оса. Дөйөм төҫө күкһел һәм һарғылт ялтырауыҡлы ҡара. Ҡорһағы аҡ. Түшендә ҡабарып торған оҙон ҡауырһындары бар. Суҡышы, аяҡтары ҡыҙыл. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел.

# Ҡара ҡауҙы
## Тауышы

Тауышы тоноҡ ҡына: «ҡау-лиң», суҡыштарын бер-береһенә ҡағып тырылдай.

# Ҡара ҡауҙы
## Йәшәү рәүеше

Кеше йөрөмәгән аулаҡ урмандарҙа, йылға буйҙарында, урманлы ҡая таштарҙа йәшәй. Тәлмәрйен, сысҡан, кеҫәртке, балыҡ һәм эре бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Бик һирәк ос¬рай. Ағас баштарында оялай. 2—5 бөртөк аҡһыл һары йомортҡаһы була.
# Кесе Тигма

Кесе Тигма (Тигонька) — Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тверца йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кесе Тигма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100512110000002017
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000201
* Бассейн коды — 08.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Рассоха (Четлас ҡушылдығы)

Оло Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Четлас йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Оло Рассоха (Четлас ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044824
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004482
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡышлауйылға ауыл Советы (Асҡын районы)

Ҡышлауйылға ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ҡышлауйылға ауыл Советы (Асҡын районы)
## Демографияһы

Халыҡ үҫеше:
# Гросгёршен

Гросгёршен (нем. Großgörschen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 851 кеше йәшәй. Майҙаны — 15 км². Диңгеҙ кимәленән 154 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6686 һәм автомобиль коды — BLK.
# Остенка

Остенка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 637 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Остенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017838
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201783
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шаландайка

Шаландайка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Солтонка йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Шаландайка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001196
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100119
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ванцер

Ванцер (нем. Wanzer) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 124 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,38 км². Диңгеҙ кимәленән 16 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
# Лопь-Ю (Лоптюга ҡушылдығы)

Лопь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лоптюга йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лопь-Ю (Лоптюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043865
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004386
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гольцовка (Алей ҡушылдығы)

Гольцовка (Оло Гольцовка) — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Алей йылғаһының уң ярына тамағынан 751 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Гольцовка (Алей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200112115200000189
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200018
* Бассейн коды — 13.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рәсәйҙә халыҡ иҫәбен алыу

Рәсәйҙә халыҡ иҫәбен алыу — Рәсәйҙә һәм уның территорияһындағы элекке дәүләттәрҙә йәшәгән халыҡтың аныҡ ваҡытҡа демографик, иҡтисади, социаль мәғлүмәтен йыйыу, дөйөмләштереү, өйрәнеү һәм таратыу.

# Рәсәйҙә халыҡ иҫәбен алыу
## Халыҡ иҫәбен алыу тарихы

Рус үҙәкләштерелгән дәүләте ойошторолғандан һуң ҡайһы бер урындарҙа «яҙыу кенәгәләре» булдырыла. Уларҙа халыҡ тураһында мәғлүмәттәр була, ҡалалар, ауылдар, биләмәләр, сиркәүҙәр хаҡында яҙыла. Тәүҙә һалым һалыу объекты булып хужалыҡта эшкәртелеүсе ер участкалары — соха (һуңыраҡ сирек, дисәтинә) тора. XVII быуатта һалым һалыу берәмеге итеп — йорт , ә иҫәп алыуҙың төп итеп формаһы — йорт буйынса иҫәп алыу билдәләнә. Йорт буйынса иҫәп алыуҙан тыш, айырым территорияларҙа дөйөм дәүләт иҫәп алыуы (1646, 1678, 1710 йылдар, 1715—1717 йылдарҙағы Ландрат иҫәбе) үтә. Петр I указы менән 1718 йылдың 26 ноябрендә дәүләт риүәзенә (ревизия) башланғыс һалына, улар — 1858 йылдарҙа 10 тапҡыр үткәрелә.
Рәсәйҙә беренсе дөйөм халыҡ иҫәбен алыу 1897 йылдың 9 февралендә үткәрелә. Совет осоронда халыҡ иҫәбен алыу 1920 йылдың 28 авгусында (Граждандар һуғышы ялмаған территорияларҙа), 1923 йылдың 15 мартында (ҡала), ә дөйөм иҫәп алыуҙар 1926 йылдың 17 декабрендә, 1937 йылдың 6 ғинуарында, 1939 йылдың 17 ғинуарында, 1959 йылдың 15 ғинуарында, 1970 йылдың 15 ғинуарында, 1979 йылдың 17 ғинуарында һәм 1989 йылдың 12 ғинуарында уҙа. СССР тарҡалғандан һуң, 1999 йылға билдәләнгән сираттағы Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу 1998 йылдағы көрсөктән һуң финанс тотороҡһоҙлоғо арҡаһында кисектерелә. Ул бары тик 2002 йылдың 9 октябрендә үткәрелә. Рәсәйҙә һуңғы халыҡ иҫәбен алыу 2010 йылдың октябрендә уҙа.
# Ҡансыра (Ырымбур өлкәһе)

Ҡансыра (Кәнсер; рус. Канчирово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Александровка районындағы ауыл. Зеленая Роща ауыл биләмәһе составына инә.

# Ҡансыра (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Туҡ йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Ҡансыра (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Йомран-Табын улусы ҡарамағында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 9-сы башҡорт кантонының 33-сө йортона ҡарай.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Туҡ-Соран кантоны составына инә. 1923 йылдан республиканың Бәләбәй кантоны ҡарамағында була. ВЦИК ҡарарына ярашлы 1924 йылдың 21 октябрендә Ҡаҙаҡ АССР-ы составына бирелә. 1934 йылдан — Ырымбур өлкәһе составында.

# Ҡансыра (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (96 %) йәшәй.

# Ҡансыра (Ырымбур өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Ғәбитов Миңнулла Рыҫмөхәмәт улы — йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре.
# Няревейтывис

Няревейтывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Виссервис йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Няревейтывис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007231
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғ. Минһажев исемендәге Ҡыйғы башҡорт халыҡ театры

Ғималетдин Минһажев исемендәге Ҡыйғы башҡорт халыҡ театры — Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылында урынлашҡан башҡорт халыҡ театры.

# Ғ. Минһажев исемендәге Ҡыйғы башҡорт халыҡ театры
## Тарих

1934 йылда Ҡыйғы колхоз-совхоз театры булараҡ ойошторола.
1959 йылдан алып театр «халыҡ» исемен йөрөтә, ә 1977 йылда уға РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы Ғ. М. Минһажев исеме бирелә.

# Ғ. Минһажев исемендәге Ҡыйғы башҡорт халыҡ театры
## Репертуары

Ҡадир Даяндың «Таңсулпан»ы театрҙың беренсе постановкаһы була. Ҡыйғы башҡорт халыҡ театрында 150-нән артыҡ спектакль ҡуйылған, шулар араһынан:
* «Аты барҙың дәрте бар» (Наил Ғәйетбаев);
* «Ҡыҙ урлау» (Мостай Кәрим);
* «Башмағым» (Хәбибулла Ибраһимов);
* «Их, Өфө ҡыҙҙары!» (Ибраһим Абдуллин);
* «Ул ҡайтты» (Әнғәм Атнабаев);
* «Ҡарлуғас» (Баязит Бикбай);
* «Пуля» (Д. Салихов) һәм башҡалар.

# Ғ. Минһажев исемендәге Ҡыйғы башҡорт халыҡ театры
## Составы

Халыҡ театры коллектив составында уйнайҙар: Б. Б. Бикмөхәммәтов, М. Г. Исламова, Г. Х. Сәғитова; Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, М. Г. Бадамшина һәм М. Л. Лоҡманов, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре М. Б. Вәлиев, Ф. Б. Хәбибуллин һәм башҡалар.
Театрҙың беренсе художество етәксеһе И. Ибраһимов була. Төрлө ваҡытта театр менән Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Р. А. Кутупов, Р . С. Самиков һәм башҡалар етәкселек итә.
Театр постановкаларының художество биҙәлеше өҫтөндә Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Е. А. Белоусов, К. Г. Ғайфуллин, ә музыкаль яҡтан — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Сибәғәт Яруллин эшләй.

# Ғ. Минһажев исемендәге Ҡыйғы башҡорт халыҡ театры
## Ҡаҙаныштары

* Ауыл драма коллективтарының Бөтә Рәсәй смотрҙары лауреаты (Ырымбур ҡалаһы, 1964, 1967);
* Халыҡ театрҙарының Бөтә Рәсәй смотрҙары лауреаты (г Чебоксары, 1969);
* Ауыл үҙешмәкәрҙәренең Бөтә Рәсәй смотрҙары лауреаты (Өфө, 1972);
* Үҙешмәкәр сәнғәт ижады Бөтә Союз фестивалдәре лауреаты (Өфө, 1977, 1985);
* Үҙешмәкәр сәнғәт ижады Бөтә Союз фестивалдәре лауреаты (Өфө, 1987);
* Республика театр сәнғәте смотры лауреаты (Үрге Ҡыйғы ауылы, 1990);
* Халыҡ театрҙарының «Алтын тирмә — Золотая юрта» фестивалдәре лауреаты (Ҡырғыҙ-Миәкә ауылы, 1996; Яңауыл ҡалаһы, 2005).

# Ғ. Минһажев исемендәге Ҡыйғы башҡорт халыҡ театры
## Факттар

Ғ. Минһажев исемендәге Ҡыйғы башҡорт халыҡ театры ҡарамағында Балаларҙың өлгөлө «Кажигер» театры эшләй.
# Дросдорф

Дросдорф (нем. Droßdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 691 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,36 км². Диңгеҙ кимәленән 270 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK.
# Адагай

Адагай — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шебш йылғаһының уң ярына тамағынан 9,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Адагай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Афипс йылғаһы, шул иҫәптән Шапсуг һыуһаҡлағысы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001512108100005628
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100562
* Бассейн коды — 06.02.00.015
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кос-Вож (Елц ҡушылдығы)

Кос-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Елец йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кос-Вож (Елц ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065995
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006599
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иштван Чукас

Иштван Чукас (2 апрель 1936 йыл — 24 февраль 2020 йыл) — венгр шағиры, яҙыусы, балалар яҙыусыһы, цифрлы әҙәбиәте академияһы ағзаһы, ике тапҡыр «Милләт рәссамы» һәм Йозеф Аттила премияһы эйәһе.

# Иштван Чукас
## Тормошо һәм эшмәкәрлеге

Иштван Чукас Венгрияның Кишуйсаллаш ҡалаһында тыуған, шунда башланғыс мәктәп тамамлаған. Бала саҡтан ул музыкаға һәләтлелеген күрһәтә һәм скрипка класы буйынса музыка мәктәбендә белем ала. Тик музыкаль белем алыуын дауам итмәй, башта юридик факультетында уҡый, ә һуңынан сәнғәт факультетына күсә. Радио шиғри конкурсында еңеүе уның тормошонда киҫкен боролош булып тора.
Иштван журналист булып эшләй, телевизион сериалдар һәм фильмдар өсөн сценарийҙар яҙа, бер нисә шиғырҙар йыйынтығын баҫтыра. 1960 йылда балалар өсөн проза әҫәрҙәре яҙа башлай, балалар өсөн 100-гә яҡын китап сығара. Мәҫәлән, Мир-Мурр , Пом-пом исемле бесәй, Сюсю исемле аждаһа тураһында әҫәрҙәре ҙур популярлыҡ яулай, уның әҫәрҙәре балалар классикаһына әүрелә
1975 йылдың 10-сы Голливуд телевизион фестивалендә уның «Шлем һәм картоф танауы» нәфис фильмы фестивалдең төп призын (Гран-при) һәм «Балалар өсөн иң яҡшы йыл фильмы» исемен яулай. 2014 йылда ул композитор Имре Наде менән берлектә балалар өсөн «Ҡасып киткән йондоҙҙар» операһын ижад итә һәм ошо уҡ йылдың октябрендә өсөнсө тапҡыр Астрид Линдгрен Мемориаль премияһы шорт-листына индерелә. 2015 йылда, Венгр драмаһы көнөндә, Эрне Села ҡулынан йәш быуын өсөн ижад иткән сәхнә мифтары өсөн махсус премия ала.
Чукас Иштван 83 йәшендә вафат була. Ул вафат булған кистә социаль селтәрҙәрҙә уның әкиәттәрен, фильмдарын күрһәтәләр, уның тураһында һөйләйҙәр. 2020 йылдың мартында Будапештта Фаркасрети зыяратында ерләнә.

# Иштван Чукас
## Маҡтаулы исемдәре

* Йәштәр дәүләт премияһы (1978, 1982)
* Йозеф Атилл Премияһы (1977, 1987)
* Әҙәбиәт сәнғәт фонды премияһы (1984)
* Андерсен Премияһы (1984)
* «Йыл китабы» премияһы (1987)
* Тибор Дери исемендәге премия (1989, 1995)
* Кошут исемендәге Милли премия (1999)
* Prima Primissima фондының премияһы (2011)
* Будапешттың почетлы гражданы (2011)
* Степа Эрно исемендәге махсус приз (2015)

# Иштван Чукас
## Хәтер

* Иштван Чукастың балаларҙы уҡытыу һәм тәрбиәләү үҙәге, Тесканд башланғыс мәктәбе (2007 йыл)
* Чукас театры, Балатонсарсо (2011 йыл)
* Иштван Чукас исемендәге приз, Венгр Пешт театры (2014 йыл) — саҡырыу конкурсы
# Колонка (Таганрог)

Колонка — Таганрогтың XIX быуат аҙағында Таганрог металлургия заводында эшләүсе Бельгия инженерҙары йәшәгән районы.

# Колонка (Таганрог)
## Географияһы

«Колонка» районы хәҙерге Дзержинский урамы, Завод урамы, Павел Осипенко урамы, Парк тыҡрығы араһында урынлашҡан.

# Колонка (Таганрог)
## Район тарихы

Таганрог металлургия заводына Таганрог ҡалаһында 1894 йылда нигеҙ һалына. Титуляр советник Н. К. Флиге һәм Бельгия подданныйҙары граф П. де Гемптин, Л. Тразенстер һәм Ю. Б. Герпеньи металлургия заводы төҙөү буйынса Урыҫ-Бельгия акционерҙар йәмғиәте ойошторалар. 1904 йылдан 1916 йылға тиклем заводтың төп акционеры һәм директоры Бельгия кешеһе Альберт Нев була. Завод эшселәре ҡаланың ярлы халҡы һәм эргә-тирәләге ауыл кешеләре араһынан туплана. Заводтың инженерҙары составы башлыса Бельгия кешеләренән тора.
Бельгияның инженерҙары үҙҙәренең ғаиләләре менән, металлургия заводының завод идараһынан алыҫ түгел «Колонка» исеме аҫтындағы районда, улар өсөн махсус төҙөлгән бер ҡатлы йорттарҙа йәшәйҙәр. «Колонка» топонимын урындағы халыҡ уйлап сығарған, «Бельгия колонияһы» төшөнсәһен ябайлаштырып, был районды «Колонка» тип атап йөрөтә башлағандар. «Памятные страницы» китабында (1961) «Колонка» тураһында былай тиелә: "… Бельгия оҫталары өсөн дирекция завод янында ике фатирлы йорттар төҙөгән. Һәр йорт эргәһендә йәшелсә һәм емеш-еләк баҡсаһы өсөн участка бүленгән. Бельгия инженерҙары өсөн диңгеҙ яры буйында коттедждар бирелгән. «Пламя, металл, люди» китабында (1972) район түбәндәгесә телгә алына: «Таганрог заводы эргәһендә ике тиҫтәләп яңы йорт төҙөлгән (хәҙерге колонка күҙ уңында тотола. — Автор), ҡайһы бер бөтә уңайлыҡтары булған йорттар заводтың баш хеҙмәткәрҙәре: инженерҙар, идара итеүселәр, техниктәр һәм башҡалар өсөн тәғәйенләнгән».
1928 йылда завод гәзитендә ҡыҫҡа мәҡәлә баҫылып сыға (орфография һаҡланған): «Завод колонияһында һәм заводтың ҡайһы бер участкалары буйынса һыу үткәргес ҡуйыла, ул янғынға ҡаршы эштәр өсөн эсәр һыу бирәсәк».
1960-сы йылдар аҙағынан 1980-се йылдарға тиклемге ваҡыт аралығында «Колонканың» йорттары бер-бер артлы һүтеләләр, һәм территорияла «Теремок», «Аленушка» балалар баҡсаһы, металлургия заводы эшселәре өсөн күп ҡатлы йорттар төҙөлә.
Әлеге ваҡытта «Колонка» топонимы таганроглыларҙың һөйләү телмәрендә ҡулланылмай, ул тик тыуған яҡты өйрәнеселәргә генә билдәле.
# Ташлы (Баулы районы)

Ташлы — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Баулы районы ауылы. Александровка ауыл биләмәһе составына керә.

# Ташлы (Баулы районы)
## География

Ауыл Дим (рус. Дымка) йылғаһының уң ҡушылдығы Ташлы буйында, Баулы ҡалаһынан төньяҡтараҡ 14 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ташлы (Баулы районы)
## Тарих

Ташлы — ҡырғыҙ ырыуы башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1765 йылда телгә алына. XVIII быуаттың икенсе яртыһында нигеҙләнгән. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Александровка улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда мәсет, һыу тирмәне теркәлгән. Ташлы ауылында Әхмәтғәле Хәлимов тарафынан яҙып алынған ҡырғыҙ ырыуы башҡорттарының шәжәрәһе 1913 йылда «Шура» журналында баҫылып сыға.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Баулы районы, 1935 йылдан — Ютазы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — йәнә Баулы районы составында була.

# Ташлы (Баулы районы)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 41 башҡорт, 19 типтәр, 32 хеҙмәтсе татар; 1834 йылда — 155 башҡорт һәм 16 типтәр; 1859 йылда — 356 башҡорт; 1902 йылда — 741 башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1859 | 1886 | 1897 | 1910 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 92 | 155 | 356 | 572 | 723 | 955 | 1017 | 771 | 542 | 416 | 379 | 396 | 315 | 182 | 151 | 115 |

# Ташлы (Баулы районы)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда башланғыс мәктәп, клуб, китапхана бар.

# Ташлы (Баулы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Иштәк Дәүләтов — башҡорт полктары составында 1756—1763 йй. Ете йыллыҡ һуғышында ҡатнашыусы.
# Каяани сиркәүе

Каяани сиркәүе (фин. Kajaanin kirkko) — Каяани ҡалаһында (Финляндия) инжил -лютеран ғибәҙәтханаһы

# Каяани сиркәүе
## Тарихы

Сиркәүҙең хәҙерге бинаһы 1656 йылда Каяаниның беренсе сиркәүе булған урында урынлашҡан. Беренсе сиркәүҙе 1716 йылда рус ғәскәрҙәре Төньяҡ һуғыш сиктәрендә Каяани замогы менән бер үк ваҡытта емерә. Икенсе мәхәллә сиркәүе 1734—35 йылдарҙа Грепс Норлинг тарафынан төҙөлә һәм килеүселәргә 160 йыл дауамында хеҙмәт итә. Иҫке сиркәү 1895 йылда һүтелә, әммә уның алтары әлеге бинаға күсерелә.
Өсөнсө бина 1897 йылда төҙөлә. Декоратив ағас сиркәү архитектор Якоб Аренберг проекты буйынса төҙөлә. Сиркәү неоготик стилдә һәм XIX быуат аҙағының конструктив ағас төҙөлөшөнөң уникаль ҡомартҡыһы булып һанала. Был бинаны семәрле ағас башня ослай. Бинаның эсендә инглиз готик стилендәге гравюралар менән биҙәлгән конструкциялар һаҡланған. Ғибәҙәтхана 800 диндарҙы һыйҙыра ала.
1942 йылда мейес күмеренән сиркәүҙә янғын барлыҡҡа килә. Бина мөғжизәле ҡотҡарыла, тик бер генә стенаһы яна.
1951 йылдың 7 июлендә Финляндияла Каяани ҡалаһының 300-йыллығына арналған 20 фин маркалы махсус почта маркаһы сығарыла. Уларҙа Исак Расмусспойя тарафынан төҙөлгән Каяани замогы (1619—1717), Койвукоски электростанцияһы, Яков Аренберг Каяани (1896) сиркәүе һәм Энгель проекталған Каяани ратушаһы башнялары һүрәтләнгән.