yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зайцев Геннадий Александрович

Зайцев Геннадий Александрович (5 май 1937 йыл — 18 февраль 1998 йыл) — журналист һәм шағир. 1991 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Зайцев Геннадий Александрович
## Биографияһы

Геннадий Александрович Зайцев 1937 йылдың 5 майында Башҡорт АССР-ының Иглин районы Макарьевка утарында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәпте Иглин ауылында тамамлай, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында уҡый.
Бөтә ғүмере Иглин районы менән бәйле була: башта умартасы ярҙамсыһы, Охлебин ауылы мәҙәниәт йортонда мөдир, Иглин район мәҙәниәт йортонда художество етәксеһе булып эшләй.
«Свет Октября» район гәзитендә уның шиғырҙары баҫылып сыға. Тәүге шиғырҙары Силәбе өлкәһенең «Стальная искра» гәзитендә 1956 йылда донъя күрә. 1967 йылдан район гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр булып, артабан, 1971 йылдан — редакцияның хаттар бүлеге мөдире. 1975—1980 йылдарҙа — Өфөлә Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә эшләй, нәфис һәм балалар әҙәбиәте редакцияһын етәкләй.
1983—1986 йылдарҙа Иглин районында «Свет Октября» гәзите мөхәррире, һуңынан «Иглинские новости» гәзите редакцияһының радиотапшырыу бүлеге һәм социаль-иҡтисад бүлеге мөдире була.

# Зайцев Геннадий Александрович
## Ижады

1960 йылдарҙа Геннадий Зайцевтың шиғырҙары республика матбуғатында баҫыла башлай. Беренсе шиғырҙары «Костры» (1964), «Комсомол — горячая планета» (1968), «Волны» (1972 һәм 1974) коллектив йыйынтыҡтарында сыға. Үҙаллы шиғри йыйынтығы «Зерна» исеме аҫтында 1977 йылда Башҡорт китап нәшриәтендә нәшер ителә. Артабанғы йылдарҙа — «Самый лучший месяц», «Светлый август», «Гнездышко в траве» йыйынтыҡтары баҫылып сыға.
Геннадий Зайцевтың шиғриәтенә крәҫтиән төплөлөк, үткер күҙәтеүсәнлек, айырым ваҡиғаларҙы оҫта берләштереү хас була, күҙгә күренгән ябайлыҡ артында тәрән фәлсәфә ята. Ул күпселегендә крәҫтиән тормошо, ер, яҡташтары тураһында яҙа.
СССР Яҙыусылар союзы, Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзына инә. Башҡортостан Яҙыусылар союзының рус телле яҙыусылары секцияһының әүҙем ағзаһы була.
Геннадий Зайцевтың исеме Башҡортостандың Иглин районы Иглин ауылында бер урамға бирелгән.
# Сохма

Сохма — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға оз. Яхробольское (исток р. Рыбинки) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сохма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001143
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Манас-озень

Манас-озень — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Манас-озень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001624
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300162
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Паптакулым-Игол

Паптакулым-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лелен-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Паптакулым-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037906
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203790
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гой-Чу (йылға)

Гой-Чу — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аргун йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Гой-Чу (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Грозный ҡалаһынан Аргун йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001212108200005986
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200598
* Бассейн коды — 07.02.00.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кристоф Саттер

Кристоф Саттер (ингл. Christoph Sutter; 20 март 1973 йыл) — Швейцария эшҡыуары һәм менеджеры, South Pole Group компанияһының нигеҙләүселәренең береһе һәм етәксеһе; парник газдары (Киото протоколы һәм Эмиссион квоталары менән сауҙа итеү) буйынса эксперт.

# Кристоф Саттер
## Биографияһы

Кристоф Саттер 1973 йылдың 20 мартында Швейцарияның Базель ҡалаһында тыуған.
1993 йылдан алып 1999 йылға тиклем Цюрихтың Швейцария юғары техник мәктәбендә белем ала, бында тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә фән магистры дәрәжәһен ала.
Цюрихта Ernst Basler & Partner консалтинг компанияһында эшләгәндән һуң, 2002 йылда Цюрихтың Швейцария юғары техник мәктәбенән бүленеп сыҡҡан һәм климаттың үҙгәреүе өлкәһендә ысулдар һәм стандарттар төҙөү менән шөғөлләнгән myclimate коммерция булмаған ойошманың нигеҙләүселәренең береһе була. Ойошма эшмәкәрлегенең нигеҙе булып башлыса Кристоф диссертацияһының һығымталары булып торған.
Климаттың үҙгәреүе тураһында БМО-ның рамлы конвенцияһы сиктәре өҫтөндәге эшкә йәлеп ителә һәм унда өс йыл дауамында эшләй.
2003 йылда «Киото протоколы сиктәрендә CDM проекттарының тотороҡлоғон баһалау» (ингл. Sustainability Assessment of CDM Projects under the Kyoto Protoco) темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, ул иң яҡшы хеҙмәт булараҡ миҙал менән билдәләнә.
2005 йылдың йәйендә Канаданың Торонто ҡалаһында MBA дәрәжәһен алыуға ирешә.
2006 йылда Патрик Бюрги (нем. Patrick Bürgi), Томас Камерат (ингл. Thomas Camerata) һәм Ренат Хойбергер менән берлектә South Pole Carbon Asset Management, Ltd. (хәҙерге South Pole Group) компанияһына нигеҙ һала һәм уның етәкселәренең береһе була. Был компания парник газдарын сығарыуҙы кәметеү буйынса проектарҙа, эмиссион квоталар менән сауҙа итеү һәм үҙ өлкәһендә консалтинг хеҙмәттәрен күрһәтә. 2012 йылда башҡа оҡшаш йүнәлештәр буйынса эшләр өсөн компания менән етәкселек итеүҙе ҡалдыра.

# Кристоф Саттер
## Бүләктәре һәм премиялары

2009 йылда Кристоф Саттер Йәш глобаль лидер (ингл. Young Global Leaders) тип атала.
2011 йылдың 13 декабрендә South Pole Carbon Asset Management, Ltd. компанияһында эшмәкәрлектәре өсөн Ренат Хойбергер менән берлектә Швабтың социаль эшҡыуарлыҡ фонды менән йыл социаль эшҡыуары тип атала.
# Пелькут-Юган

Пелькут-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының һул ярына тамағынан 256 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Пелькут-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051083
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205108
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Палега

Түбәнге Палега — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезенская Пижма йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Түбәнге Палега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044879
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004487
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Варя (Левинка ҡушылдығы)

Варя — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Левинка йылғаһының уң ярына тамағынан 1,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6,8 км.

# Варя (Левинка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017534
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001753
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1-Грязнуха

1-Грязнуха (балка Грязнуха) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чамлык йылғаһының уң ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# 1-Грязнуха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чамлык йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000812108100003921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100392
* Бассейн коды — 06.02.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Изге Лаврентий ҡултығы

Изге Лаврентий ҡултығы (франц. Golfe du Saint-Laurent; ингл. Gulf of Saint Lawrence) — Төньяҡ Америка яр буйының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндәге Атлантик океан ҡултығы.

# Изге Лаврентий ҡултығы
## География

Ҡултыҡ Канаданың Квебек, Нью-Брансуик, Яңы Шотландия, Принц Эдуард Утрауы, Ньюфаундленд һәм Лабрадор провинциялары ярҙарын йыуа.
Изге Лаврентий ҡултығы төньяҡта Лабрадор ярымутрауы, көнсығышта океан һәм Ньюфаундленд утрауы, көньяҡта Кейп-Бретон утрауы һәм Яңы Шотландия ярымутрауы, көнбайышта Төньяҡ Америка ҡитғаһы менән сикләнгән.
Майҙаны яҡынса 263 мең км². Тәрәнлеге 572 метрға тиклем. Күләме 35 мең км³.
Океан менән ҡултыҡты тоташтырыусы боғаҙҙар:
* көньяҡта Кансо боғаҙы, Кейп-Бретон утрауы һәм Яңы Шотландия ярымутаруы араһында
* көньяҡ-көнсығышта Кабот боғаҙы, Ньюфаундленд һәм Кейп-Бретон утрауҙары араһында
* төняҡ-көнсығышта Белл-Айл (Лабрадор) боғаҙы, Лабрадор ярымутрауы һәм Ньюфаундленд утрауы араһында.
Ҡултыҡҡа Изге Лаврентий йылғаһы ҡоя.

# Изге Лаврентий ҡултығы
## Хужалыҡта әһәмиәте

Ҡултыҡ акваторияһы әүҙем суднолар йөрөү урыны. Бында балыҡ тотоу һәм нефть сығарыу тармаҡтары үҫешкән.
Төп порттары — Квебек һәм Сет-Иль.
# Мирза (исем)

Мирза — башҡорт ир-ат исеме.

# Мирза (исем)
## Этимологияһы

Мирза исеме башҡорт теленә фарсы теленән килеп ингән. Түрә балаһы, рәйес, Әмир, затлы, аҫыл зат тигәнде аңлата.

# Мирза (исем)
## Билдәле кешеләр

Мирза Шәфи Үәзех (әзерб. میرزا شفیع واضح, Mirzə Şəfi Vazeh; XVIII быуат аҙағы — XIX быуат башы, Гәнжә — 16 (28) ноябрь 1852, Тифлис) — әзербайжан шағиры һәм аҡыл эйәһе, мәғрифәтсе һәм педагог.
Мирза Ҡәдим Ирәвәни, Ирәвәни Мирза Ҡәдим Мәмед-Ғөсәйн уғлы (1825 йыл — 1875 йыл) — XIX быуат Әзербайжан рәссамы. Орнаменталист һәм портретист, Әзербайжан станок живописенә нигеҙ һалыусы, ижады Яңы дәүер Әзербайжан һынлы сәнғәтендә мөһим һынылыш булған.
Муллағолов Мирза Ғизетдин улы (20 июнь 1938 йыл) — этнограф. Тарих фәндәре кандидаты (1989). Рәил Кузеев исемендәге премия лауреаты (2009).

# Мирза (исем)
## Фамилия

Мирзанов Бәхтийәр Ғүмәр улы (10 ноябрь 1892 йыл — 17 июль 1941 йыл) — башҡорт һәм татар совет шағиры.
# Кислая (Молочная ҡушылдығы)

Кислая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Молочная йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кислая (Молочная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005336
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бишофрод

Бишофрод (нем. Bischofrod) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 185 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,42 км². Диңгеҙ кимәленән 390 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98553 һәм автомобиль коды — HBN.
# Көньяҡ Расья

Көньяҡ Расья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Расья йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Көньяҡ Расья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001845
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡормаш (Сарман районы)

Ҡормаш (татар. Кормаш, рус. Курмашево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.

# Ҡормаш (Сарман районы)
## География

Ауыл Минзәлә йылғаһынан 1 км һәм Сарман ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡормаш (Сарман районы)
## Тарих

Ауылға байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Нөркәй административ-территориаль улусы составына керә.
1848 йылда ауылда мәсет теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Сарман районы, 1935 йылдан — Ворошилов районы, 1957 йылдан — Яңы Юл районы, 1959 йылдан — Сарман районы составына керә.

# Ҡормаш (Сарман районы)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 57 башҡорт һәм 8 типтәр; 1834 йылда — 48 аҫаба башҡорт һәм 75 керҙәш башҡорт (1850 йылдан типтәрҙәр составында); 1912 йылда — 212 аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1870 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 65 | 295 | 212 | 223 | 192 | 243 | 215 | 185 | 181 | 135 | 95 | 72 |
# Ҡуҙғауыл

Ҡуҙғауыл — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Ғафури районындағы бәләкәй йылға. Михайловка һәм Йөҙимән ауылдары янында башлана. Ҡуҙғауыл буйында Михайловка һәм Ерекауылдары урынлашҡан. Ағиҙел йылғаһының уң ярына, Үзбәк ауылы янында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7 км самаһы.
# Яппаров Хажғәле Муллағәле улы

Яппаров Хажғәле Муллағәле улы (28 февраль 1929 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1967), доцент (1969). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы, РСФСР юғары мәктәбе отличнигы.

# Яппаров Хажғәле Муллағәле улы
## Биографияһы

Хажғәле Муллағәле улы Яппаров Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны Рәжәп улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы) Иҫке Дөмәй ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт.
1947 йылда Иҫке Дөмәй урта мәктәбен тамамлай. «Биш партизан» колхозында хисапсы булып эшләй.
1954 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтының зоотехния факультетын ҡыҙыл диплом менән тамамлай.
1954 йылдан Подгорное машина-трактор станцияһында участок зоотехнигы, баш зоотехник булып эшләй.
1958 йылдан — Йомағужа район ауыл хужалығы инспекцияһының баш зоотехнигы. 1959 йылдан Салауат исемендәге колхоз рәйесе вазифаһын башҡара.
1962 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтының Ауыл хужалығы преприятиеларын ойоштороу кафедраһы эргәһендәге көндөҙгө аспирантураға (уҡырға керә. 1967 йылда диссертация яҡлай һәм иҡтисад фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала.
1965 йылдан «Птицепром» тресында баш зоотехник — директор урынбаҫары булып эшләй.
1969—1991 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡыта.

# Яппаров Хажғәле Муллағәле улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ҡошсолоҡ иҡтисады, эске хужалыҡ хисабы һәм ауыл хужалығы производствоһы идаралығы буйынса 120-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Башҡорттарҙың йылан ҡәбиләһе, Иҫке Дөмәй ауылы тарихына арналған «Беҙҙең шәжәрә: Йылан башҡорттары тарихы» («Наше шежере: История еланских башкир», 1999) монографияһын баҫтырып сығара.

# Яппаров Хажғәле Муллағәле улы
## Хеҙмәттәре

* Птицеводство — на промышленную основу / Х. М. Яппаров, И. К. Ульянов, В. И. Жарков и др. — Уфа : Башкнигоиздат, 1968. — 105 с.
* Яппаров, Хазгали Муллагалеевич. Наше шежере : История еланских башкир. — Уфа : Китап, 1999. — 270 с. — ISBN 5-295-02630-2
* Яппаров, Хазгали Муллагалеевич. Сквозь годы : автобиографические очерки. — Уфа : Китап, 2006 (Уфа : Башкортостан). — 173 с. — ISBN 5-295-03737-1

# Яппаров Хажғәле Муллағәле улы
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* РСФСР юғары мәктәбе отличнигы
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы
# Атйетәр

Атйетәр — исемдәш тораҡ пункттары атамаһы.

# Атйетәр
## Мәҡәләләр

* Атйетәр (Башҡортостан) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Атйетәр (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районындағы ауыл.
* Атйетәр (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районындағы ауыл.
# Ҡоро Аушедз

Сухой Аушедз — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Адагум йылғаһының уйһыу яры ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.

# Ҡоро Аушедз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинск гидроузеле һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001912108100005693
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100569
* Бассейн коды — 06.02.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көсөковтар

Көсөковтар — башҡорт дворяндары нәҫеле. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Барын-Табын улусының (хәҙер Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) Иҫәнгилде ауылы башҡорттарынан.

# Көсөковтар
## Дөйөм характеристика

Көсөковтар нәҫелен башлап ебәреүсе сотник Көсөк була. Уның улы:
* Ҡолой (Мөхәмәтҡолой) Көсөков (1764 йыл — 1840 йылдан һуң) — 10‑сы класлы чиновник (1821). 1806—1807 йылдарҙағы Рус-прус-француз һуғышында ҡатнашҡан. 1800—1825 йылдарҙа үҙәге Иҫәнгилде ауылында булған 5‑се башҡорт кантоны башлығы вазифаһын үтәй. 1778—1780 йылдарҙа, 1782 йылда, 1793 йылда һәм 1794 йылда Себер сик һыҙығында, ә 1785 йылда һәм 1795 йылда Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт итә. Хәҙерге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Мөхәмәтҡолой (Ҡолой) ауылын нигеҙләй. Башҡорт халыҡ йыры «Ҡолой кантон» уға арналған. Ҡолой Көсөковтың 10 улы араһынан билдәлеләре:
** Сәғит Көсөков (1782 — 1850) — сотник. 1821 йылда 14 класс чинын ала. 1825—1842 йылдарҙа 5‑се башҡорт кантоны башлығы вазифаһын башҡара. Уның 4 ҡатыны һәм 20 балаһы булған. 3 тирмәнгә эйә булған.
** Хәсән Көсөков (1810 — ?) — сотник (1857). 1828 йылда, 1833 йылда, 1843 йылда Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт итә. 1844 йылда хорунжий хәрби дәрәжәһен ала. 1847—1850 йылдарҙа 1‑се башҡорт кантоны идарасыһы, 1856—1859 йылдарҙа 9‑сы башҡорт кантоны башлығы вазифаларын үтәй. 1861 йылда отставкаға китә. Тирмәнгә эйә булған.
** Абдулла Көсөков (1813 — ?) — яҫауыл (1855). 1830 йылдан — Ырымбур сик һыҙығында, 1837 йылдан Ырымбур ҡалаһында хеҙмәт итә. 1839—1840 йылдарҙағы Хиуа походында ҡатнашып сотник хәрби дәрәжәһен алған. 1842—1849 йылдарҙа 6‑сы, 1849—1856 йылдарҙа — 2‑се башҡорт кантондары идарасыһы, 1856—1830 йылдарҙа — 9‑сы, 1860—1861 йылдарҙа 10‑сы башҡорт кантондары башлығы вазифаларын башҡара. Тирмәнгә эйә булған.
** Ихтисам Көсөков (1821 — ?) — зауряд-хорунжий (1857). 1849—1860 йылдарҙа 6‑сы башҡорт кантондарының береһендә йорт идарасыһы булып хеҙмәт итә.
Хәсән Көсөковтың улдары:
* Мөхәмәтйософ Көсөков (20 февраль 1838 — ?) — 1861 йылдан суд тәфтишсеһе. Ҡазан университетының юридик факультетын тамамлаған.
* Мөхәмәтшәриф Көсөков (2 апрель 1856 — ?) — унтер-офицер. Тирмәнгә эйә булған.
1865 йылдың 8 ғинуарында Хәсән Көсөков һәм уның улдары Мөхәмәтйософ менән Мөхәмәтшәрифҡа нәҫелдән күсә килеүсе дворяндар дәрәжәһе бирелә. Көсөковтар нәҫеле Ырымбур губернаһының дворян нәҫел тарихы китабының 2‑се киҫәгенә яҙылған.

# Көсөковтар
## Дөйөм характеристика
### Башҡа билдәле вәкилдәре

* Көсөков Хәмиҙулла Шаһингәрәй улы (1871 — ?) — уҡытыусы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, сәйәсмән.
* Көсөков Раил Фазыл улы (28 март 1952) — опера йырсыһы. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (2009), Башҡортостандың халыҡ артисы (2000), Ғәлимов Сәләм исемендәге премия һәм Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты.