yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Синан-паша мәсете (Призрен)

Синан-паша мәсете (алб. Xhamia e Sinan Pashës, серб. Синан Пашина Џамија , тур. Sinan Paşa Camii) — Сербияның Косово һәм Метохия автономиялы крайының Призрен ҡалаһында Ғосман империяһы ваҡытындағы мәсет.
Мәсетте 1615 йылда Софи Синан-паша төҙөгән. 1990 йылда мәсет Сербияның әһәмиәткә эйә булған мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.

# Синан-паша мәсете (Призрен)
## Тарихы

Софи Синан-паша мәсетте 1600 йылда йәки 1608 йылда төҙөй башлай. Софи Синан-пашаны, Боснияла элекке бәктәр бәге һәм ҡаймаҡамы, яҡында Качаник ҡалаһында урынлашҡан Синан-паша мәсетен төҙөгән бөйөк вәзир Синан-паша менән бутарға ярамай.
Мәсет Изге Архангелдар монастыры ташынан төҙөлөүе тураһында версия киң таралған. Ысынлап та, мәсеттә монастырҙың бер өлөшөн күрергә мөмкин. XVI быуатта Ғосман империяһы килгәндән һуң ташланған монастырь, XVII быуатта емерелә. Албан тарихсыһы Хәсән Калеши 1972 йылда Софи Синан-паша монастырҙы емерергә бойороҡ бирмәүе тураһында фаразды әйтә, сөнки бының өсөн солтандың бойороғо кәрәк була, ысынында иһә ул әҙерләп ҡуйылған таштарҙы ғына ҡулланырға бойора.

# Синан-паша мәсете (Призрен)
## Тасуирламаһы

Мәсеттең оҙонлоғо 14 м, киңлеге 14, квадрат формала булған. Бер ҙур көмбәҙе һәм бер бәләкәй көмбәҙе бар, ул буялған һәм сталактит формаһындағы михрабты ҡаплап тора. Мәсеттең стеналарының ҡалынлығы 1,65 метр, ә конус формаһындағы манараһының бейеклеге — 43,5 м.
Мәсет уртаһында стеналары, көмбәҙе башлыса XIX быуатта Ҡөрьәндән шиғыр һәм сәскә биҙәктәре менән биҙәлгән. Мөнбәргә сәскә биҙәктәре һалынған. Мәсеттең ҙур һәм кесе көмбәҙе ҡурғаш менән ҡапланған. Таш иҙәне һәм ағас биҙәктәре үҙенсәлекле

# Синан-паша мәсете (Призрен)
## Һаҡлау проблемалары

Мәсет өсөн ямғыр проблема була, ул ваҡыт үтеү менән мәсеттең ҡыйығының тишеге аша эләгә. Был стеналарҙағы ҡайһы бер картиналарҙың юғалыуына, шулай уҡ штукатурканың боҙолоуына килтерә. Таш фасады елгә ашала.
2000 йыл башында ЮНЕСКО мәсетте яңыртыу өсөн яҡынса 500 мең евро суммаһында сығым баһалай.
# Гурман (Ходзь ҡушылдығы)

Гурман — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ходзь йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Гурман (Ходзь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003601
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100360
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Диднаури

Диднаури - (грузинса დიდნაური) - Грузиялағы һуңғы бронза /иртә тимер быуаттарына ҡараған археологик ҡомартҡы, Шираки тигеҙлегендә урынлашҡан. Грузияның Милли мәҙәни мираҫты һаҡлау агентлығы уны Көньяҡ Кавказдағы әлегәсә табылған "боронғо кеше йәшәгән иң ҙур тораҡ" тип билдәләгән. Объект Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.

# Диднаури
## Тасуирламаһы

Диднаури төбәге 2014 йылда Ширак уйһыулығының көнбайыш өлөшөндәге һөрөнтө ерҙәрҙә спутник һүрәттәре ярҙамында табыла. Әҙерлек ҡаҙыу эштәре барғанда ҙур тораҡ харабалары табыла. Уны ғалимдар беҙҙең эраға тиклемге 12 - 9 быуаттарға ҡарай тип билдәләй
Тораҡ оҙонлоғо 1,5 км, киңлеге 7 м диуар менән уратып алынған булған. Ул бүрәнә һәм балсыҡтан һалынған. "Ҙурлығы менән дә, дизайны менән дә уникаль диуар" тип тасуирлай уны археолог Константин Пицхелаури. Көтөлмәгән тәбиғәт ғәрәсәте, ер тетрәүҙән һаҡланыу өсөн һалынған булғандыр.
Шулай уҡ йөҙ метрлыҡ туннелдәр табыла, улар һыу менән тәьмин итеү өсөн ҡулланылған булғандыр тип фараз ителә.
Сейсмик мониторинг үҙәге мәғлүмәттәренә нигеҙләнеп, Диднаури б.э.т. IX быуатта көслө ер тетрәү һөҙөмтәһендә емерелгән тигән һығымта яһалған.
# Чебат-Кы

Чебат-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чортово күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Чебат-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067028
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306702
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Феофан Критский

Феофан Стрелидзас, Феофан Критский булараҡ билдәле (грек. Θεοφάνης Στρελίτζας, Θεοφάνης ο Κρης; яҡынса 1500—1559) — крит мәктәбенең православие динендәге икона рәссамы
Яҡынса 1500 йылда Крит утрауында тыуған, унда икона биҙәүгә өйрәнгән. Өйләнгән һәм ике балаһы булыуына ҡарамаҫтан, дини ҡараштары Феофанды монахлыҡҡа килтерә, балалары шулай уҡ аталарының эшен дауам итә. Монахлыҡты ҡабул итеүенең сәбәбен ҡатынының үлеме менән бәйләйҙәр. Феофан 1559 йылда Ираклионда вафат була.
Феофандың бөтә биҙәлгән стена сәнғәте әҫәрҙәре Греция ҡитғаһында һаҡлана. 1527 йылда ул Метеорҙарҙа Изге Николай Анапавсас монастырының кафоликонына (төп дөйөм ғибәҙәтханаһына) биҙәктәр һала. Бынан һуң уның карьераһының юғары баҫҡысы башлана һәм 1548 йылға тиклем дауам итә. Метеорҙарҙан һуң ул Изге Афон тауына бара һәм унда Бөйөк Лавра һәм Ставроникит монастыры соборҙарын биҙәкләй. Феофан эштәрендә көнбайыш сәнғәтенең йоғонтоһон билдәләйҙәр (византия сәнғәтенә хас булмаған биҙәкләү, фигураларҙы арҡа яғынан төшөрөү).
Феофандың ике эше Эрмитажда һаҡлана.
# Соколка (Чардым ҡушылдығы)

Соколка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чардым йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Соколка (Чардым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100010848
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101084
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юденбах

Юденбах (нем. Judenbach) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2532 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,18 км². Диңгеҙ кимәленән 630 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 96515 һәм автомобиль коды SON.
# Козыл-Игл

Козыл-Игл — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тегус йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Козыл-Игл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301413
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аҡйол Төркән

Төркән Аҡйол (төр. Türkân Akyol; 12 октябрь 1928 — 7 сентябрь 2017) — төрөк сәйәсмәне, табибы һәм ғалимы. Ул беренсе төрөк ҡатын-ҡыҙ хөкүмәт министры һәм Төркиәлә беренсе ҡатын-ҡыҙ университет ректоры.

# Аҡйол Төркән
## Иртә йылдары

Төркән Аҡйол 1928 йылдың 12 октябрендә Истанбулда тыуған. Башланғыс белемде Төркиәнең төрлө ҡалаларында ала, сөнки атаһы штаб офицеры була. 1947 йылда Истанбулда ҡыҙҙар өсөн Эренкей мәктәбен тамамлай.

# Аҡйол Төркән
## Ғалим һәм сәйәсмән карьераһы

Аҡйол медицина белемен Анкара университетында ала, уны 1953 йылда тамамлай. Ул табип-пульмонолог булып китә һәм академик карьераһын үҙенең альма-матерҙа дауам итә. 1965 йылда доцент, ә 1970 йылда профессор була. 1959 һәм 1965 йылдар араһында Акйол АҠШ-та, Францияла һәм Нидерландта ғилми тикшеренеүҙәр үткәрә.
1971 йылдың 25 мартында ул Нихат Эрим кабинетында һаулыҡ һаҡлау һәм социаль тәьминәт министры итеп тәғәйенләнә, шулай итеп Төркиә Хөкүмәтенең беренсе ҡатын-ҡыҙ министры була. Шул уҡ йылдың 13 декабрендә ул вазифаһынан отставкаға китә һәм университетка ҡайта.
1980 йылда Акйол Анкара университеты ректоры итеп һайлана, Төркиәнең беренсе ҡатын-ҡыҙ ректоры була. Был вазифала ул 1982 йылға тиклем эшләй, шунан һуң Юғары белем биреү советы менән аңлашылмаусанлыҡтар арҡаһында эштән китә. Аҡйол университетта 1983 йылға тиклем, Эрдал Иненю уға Социал-демократик партияның (SODEP, һуңыраҡ Социал-демократик халыҡ партияһы) ойоштороусыһы булырға тәҡдим иткәнгә тиклем уҡыта. Аҡйол партия рәйесе урынбаҫары була.
Төркән Аҡйол парламентҡа 1987 йылғы дөйөм һайлауҙарҙан һуң Измир провинцияһынан депутат сифатында инә. 1991 йылда парламентта эшләү ваҡыты тамамланғандан һуң ул уҡытыусылыҡ эшмәкәрлегенә ҡайта. 1992 йылда Сөләймән Демирелдың коалиция хөкүмәтендә ҡатын ҡыҙҙар һәм ғаилә эштәре буйынса министр итеп тәғәйенләнә. 1993 йылда ул ҡабаттан Төркиәнең беренсе ҡатын-ҡыҙ премьер-министры Тансу Чилләр кабинетында министр итеп тәғәйенләнә.

# Аҡйол Төркән
## Хәтер

Бурса ҡалаһында дауахана уның исемен йөрөтә.
# Якунька

Якунька — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сокся йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Якунька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011931
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001193
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Глотовица

Глотовица (Глотовка) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Глотовица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030806
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003080
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Киндерле (Яйыҡ ҡушылдығы)

Киндерле (рус. Киндерля) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1614 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Киндерле (Яйыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса.:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004119
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200411
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Степанов Никита Андреевич

Степанов Никита Андреевич (13 октябрь 1913 йыл — 22 сентябрь 1953 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир. 16-сы гвардия кавалерия (Башҡорт атлы) дивизияһының взвод командиры ярҙамсыһы, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Степанов Никита Андреевич
## Биографияһы

Никита Андреевич Степанов 1913 йылдың 13 октябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙеВасильевка ауылында тыуған. Урыҫ. Мәктәптә башланғыс белем ала. Армияға саҡырылғанға тиклем колхозда эшләй.
1942 йылдың ғинуарында Йәрмәкәй районы хәрби комиссриаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла.
1943 йылдың мартынан Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында була.
58-се кавалерия полкының ҡылыслылар взводы командиры ярҙамсыһы (Үҙәк фронттың 61-се армияһы 7-се гвардия кавалерия корпусы16-сы гвардия кавалерия дивизияһы) гвардия өлкән сержанты Н. А. Степанов, 1943 йылдың 26 сентябрендә Гомель өлкәһенең Нивки ауылы янында Днепр йылғаһын һуғышып аша сығыуға әҙерлек барышында, разведкала айырыуса ҡатмарлы бурысты үтәгәндә батырлыҡ күрһәтә.
Һуғыштан һуң тыуған ауылы Васильевкаға ҡайта, Йәрмәкәй лесничествоһында урман ҡарауылсыһы булып эшләй.
1953 йылдың 22 сентябрендә вафат була, Васильевка ауылында ерләнгән.

# Степанов Никита Андреевич
## Батырлығы

«…Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда… …иптәш Степанов төн ҡараңғылығы аҫтында иптәше менән балыҡсы кәмәһендә йылғаның уң ярына сыға, һаҡ һәм ҡыйыу эш итеп, дошман траншеяһына үтеп инә һәм дошмандың береһен бысаҡ менән сәнсеп үлтерә, икенсеһен әсирлеккә ала һәм Днепр аша сығарып полк штабына алып бара.
Галки тораҡ пункты өсөн барған һуғышта иптәш Степанов иптәше менән икәүләп дошмандың тылына үтеп инергә һәм уның ут нөктәләренең урынын асыҡларға задание ала. Төндә улар бурыстарын үтәргә сыға. Ике кешене тауышһыҙ юҡ итеп, ҡыйыу разведчиктар фашистарҙың тылына үтеп инә… Ут нөктәләренең урынын теүәл асыҡлап, разведчиктәр иртәнсәк полкка әйләнеп ҡайта, ә ярты сәғәттән һуң артиллеристар дошмандың ут нөктәләрен ҡыйрата».
1944 йылдың 15 ғинуарында Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Степанов Никита Андреевич
## Бәләбәй өйәҙеаҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (15.01.1944);
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы,
* Ленин ордены (15.01.1944).

# Степанов Никита Андреевич
## Хәтер

Йәрмәкәй ауылында урам Герой исемен йөрөтә. Уның исеме Белоруссияның дәүләт Бөйөк Ватан һуғышы музейының бер залында ҡуйылған мәрмәр плитала уйылған.
# Середняя (Вочь ҡушылдығы)

Середняя — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Середняя (Вочь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041233
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004123
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы

Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы (15 декабрь 1941 йыл—18 июнь 2024 йыл) — башҡорт шағиры, тәржемәсе, 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, журналист, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992), Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2011).

# Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы
## Биографияһы

Әнисә Абдулла ҡыҙы Таһирова 1941 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Маҡар ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, комсомол путевкаһы менән төҙөлөштә эшләй, һуңынан башланғыс синыфтарҙа балалар уҡыта. 1961—1966 йылдарҙа Стәрлетамаҡ педагогия институтының филология факультетында уҡый. Юғары белем алғас, ике йыл Күмертау районы (хәҙерге Көйөргәҙе районы) Ермолаевка урта мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй.
1968 йылдан журналистикаға күсә. Күп йылдар «Башҡортостан ҡыҙы» журналында эшләй. Мәскәү ҡалаһында юғары курстарҙа уҡый. Аҙаҡтан Башҡортостан телерадиокомпанияһында әҙәби хеҙмәткәр вазифаһын башҡара. Әнисә Таһирова тиҫтәләгән сонет һәм элегиялар авторы.
Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның тормошо һәм ижады тураһында Башҡорт юлдаш телевидениеһы каналында тапшырыу әҙерләгәне, уның тураһындағы мәҡәләһе һәм иҫтәлектәре, шулай уҡ әҙипкә арналған шиғырҙары һәм сонеттары өсөн Әнисә Таһирова 2011 йылда Зәйнәб Биишева исемендәге премияға лайыҡ булды.
2015 йылдың ноябрендә Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған «Башҡортостандың иң яҡшы китапханаһы-2015» һәм «Башҡортостандың иң яҡшы башҡорт китабы-2015» республика конкурстарына йомғаҡ яһалды. «Йылдың иң яҡшы башҡорт китабы» конкурсының «шиғриәт» номинацияһында шағирә һәм тәржемәсе Әнисә Таһирова еңеүсе тип табылды.

# Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы
## Китаптары

* Ҡоралай: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1971. — 62 бит.
* Аҡсарлағым минең: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1974. — 79 бит.
* Барһын һиңә яҡты уйҙарым: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1979. — 62 бит.
* Мөғжизәгә килә ышанғым: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1983. — 96 бит.
* Косуля: Стихи. — М.: Современник, 1985. — с. (рус.)
* Яҙҙар бүләк итәм: Шиғырҙар, сонеттар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1986. — 96 бит.
* Әсә һуҡмағы: Сонеттар, поэмалар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 112 бит.

# Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992)
* Зәйнәб Биишева исемендәге премия (2011)
* Тыныслыҡ фондының почётлы миҙалы

# Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы
## Әҙип тураһында

* Ирек КИНЬЯБУЛАТОВ. Чувствуя время. журнал «Истоки», 2011, декабрь 2016 йыл 17 июнь архивланған. (рус.)
# Иссук

Иссук (Ис-суг) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Теренсу йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Иссук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007443
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200744
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Двадненко Иван Карпович

Двадненко Иван Карпович (3 февраль 1903 йыл — 15 декабрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының артиллерия батареяһы командиры, кесе лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).

# Двадненко Иван Карпович
## Биографияһы

Иван Карпович Двадненко 1903 йылдың 3 февралендә Минутка станицаһында (хәҙер — Ставрополь крайы Кисловодск ҡалаһы составына ингән ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 9-сы урта белем биреү мәктәбендә уҡый. 1924—1926 йылдарҙа Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында хеҙмәт итә. 1926 йылда артиллерия полк мәктәбен тамамлай. 1931—1941 йылдарҙа колхоз идараһы һәм станица Советы рәйесе булып эшләй.
1941 йылда Иван Двадненко армияға ҡабат саҡырыла. 1942 йылда Тамбов артиллерия училищеһын тамамлай. Шул уҡ йылдың июленән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша. 1943 йылдың сентябренә гвардия кесе лейтенанты Иван Двадненко 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының артиллерия батареяһы командиры. Днепр өсөн һуғыштарҙа айырыуса батырлыҡ күрһәтә..
1943 йылдың 27 сентябрендә, дошман артиллерияһы һәм миномёттарының берләштерелгән көслө утына ҡарамаҫтан, Иван Двадненко үҙенең батареяһы менән Белорус ССР-ы Гомель өлкәһе Брагин районы Нивки ауылы районында Днепр йылғаһын уңышлы аша сыға һәм дошман менән алышҡа инә. Немец танкылары контратакаларын кире ҡағыу алышында яугир яралана, ләкин һуғыш яланын ташлап китмәй. Бер орудиеның тоҫҡаусыһы наводчигы һәләк булғас, Двадненко уның урынын ала һәм ут асып, шәхсән үҙе дошмандың ике танкыһын юҡ итә. Артабан шул уҡ райондың Галки ауылы янында Двадненко батареяһы дошмандың өс танк һәм үҙйөрөшлө орудиеһын юҡ итә.
Двадненко 1943 йылдың 15 декабрендә алынған яраларынан вафат була. Гомель өлкәһе Речица ҡалаһында ерләнгән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 9 февраль Указы менән «немец илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы» өсөн гвардия кесе лейтенанты Иван Двадненкоға үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» юғары исеме бирелә, ул шулай уҡ Ленин ордены менән бүләкләнә. Бынан тыш яугир Ҡыҙыл Байраҡ, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендарына лайыҡ булған.
Кисловодск ҡалаһында Герой хөрмәтенә Двадненко урамы бар, шулай уҡ Речица ҡалаһында (Беларусь) урам һәм тыҡрыҡ Двадненко исемен йөрөтә.
# Оло Черепаниха

Оло Черепаниха — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Алей йылғаһының уң ярына тамағынан 809 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Оло Черепаниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200112115200000073
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200007
* Бассейн коды — 13.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Биҡҡол ауыл Советы (Миәкә районы)

Бикҡол ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Садовый ауылы.

# Биҡҡол ауыл Советы (Миәкә районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе сиктәре һәм статусы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендә 126-з һанлы Законына ярашлы билдәләнгән.
2012 йылдың 24 декабрендәге 631-З һанлы «Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы Бикҡол ауыл советының административ үҙәген күсереү тураһында» Законына ярашлы административ үҙәк Бикҡол ауылынан Садовый ауылына күсерелә.
# Ҡөрьән энциклопедияһы

Ҡөрьән Энциклопедияһы (ингл. Encyclopaedia of the Qur'an) — Ҡөрьәнде өйрәнеүҙең иң мөһим яҡтарына бағышланған академик энциклопедия.

# Ҡөрьән энциклопедияһы
## Тасуирламаһы

Brill Publishers нәшриәте энциклопедияны түбәндәгесә һүрәтләй:
   Бай фәнни мираҫҡа нигеҙләнеп, Ҡөрьән энциклопедияһында Ҡөрьән эстәлегенә бағышланған мәҡәләләр алфавит тәртибе буйынса урынлаштырылған. Был — Ҡөрьән терминдарының энциклопедик һүҙлеге, төшөнсәләр, шәхестәр, топонимдар, мәҙәни тарих һәм тәржемә итеү, очерктарҙа Ҡөрьән өйрәнеүҙең иң мөһим темаларын һәм сюжеттарын яҡтыртыу.
   It is an encyclopaedic dictionary of qur'ānic terms, concepts, personalities, place names, cultural history and exegesis extended with essays on the most important themes and subjects within qur'ānic studies.
Энциклопедияны Вашингтонда Джорджтаун университетының бер төркөм ғалимдары профессор Джейн Маколифф етәкселегендә яҙған. Энциклопедияны төҙөүселәр Ҡөрьәнде өйрәнеү өлкәһендәге бөтә заманса белемде берләштерергә һәм уларҙы тикшеренеүҙең универсаль ҡоралы сифатында еткерергә тырыша.

# Ҡөрьән энциклопедияһы
## Баҫмалары

Энциклопедия 2001—2006 йылдарҙа айырым томдар сығарған
* Том. I: A-D (2001)
* Том. II: E-I (2002)
* Том. III: J-O (2003)
* Том. IV: P-Sh (2004)
* Том. V: Si-Z (2006)
* Йөкмәткеләр томы (2006)