yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Турунъель

Турунъёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Турунъель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000073013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007301
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Максим Горький урамы (Дондағы Ростов)

Максим Горький урамы — Дондағы Ростовтың үҙәк өлөшөндәге урам. Уның башы Сиверс проспекты һәм Доломановский тыҡрығы араһында ята. Урам көнбайыштан көнсығышҡа Ченцов урамына тиклем һуҙыла. Пролетар яҙыусы Алексей Максимович Горький хөрмәтенә аталған, ул Дондағы Ростов ҡалаһына өс тапҡыр килгән. 1938 йылдың 28 мартында шуның иҫтәлегенә Яр буйы урамында мемориаль таҡтаташ ҡуйылған: «Бында Дондағы Ростов порты биләмәһендә 1891 йылдың йәйендә йөк ташыусы булып бөйөк пролетар яҙыусыһы Максим Горький (Пешков Алексей Максимович, 1868—1936) эшләй».

# Максим Горький урамы (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Урамдың тәүге исеме — Сенная. Башта ул ҡаланың төньяғында һуңғы урам була — ҡала сите, аулаҡ урын, бында күрше урамдарҙа урынлашҡан уҡыу йорттарына яҡын ҡаланың бөтә фәхешханалары тупланған була.
* 1885 йылда — исеме Тургенев урамы тип алмаштырыла. Әммә ҡала халҡы быны кире ҡабул итә.
* 1895 йыл — элекке исеме кире ҡайтарыла.
* 1913 йыл — Романовтар батша йортоноң 300-йыллығы менән бәйле, Романов урамы тип үҙгәртелә.
* 1917 йылда — Сенная исеме яңынан тергеҙелә.
* 1936 йыл — урам үҙенең әлеге исемен ала.

# Максим Горький урамы (Дондағы Ростов)
## Хәҙерге торошо

Максим Горький — машиналар юлы тар булған киң урам, сөнки унда тротуарҙар киң һәм унда трамвай юлдары урынлашҡан. Урамда күп белем биреү учреждениелары урынлашҡан: Көньяҡ Федераль университеттың идара итеү һәм хоҡуҡ институты, Хәҙерге гуманитар академияның Ростов филиалы, Ростов дәүләт иҡтисад университеты, Ростов дәүләт иҡтисад университетының колледжы, Дондағы Ростов төҙөлөш колледжы, Ростов дәүләт юл бәйләнеше университеты техникумы. Шулай уҡ, урамда Дондағы Ростовтың иң боронғо производство биналарының береһе — Дон тәмәкеһе фабрикаһы бинаһы урынлашҡан.

# Максим Горький урамы (Дондағы Ростов)
## Урам төҙөкләндерелә

2012 йылда урамды глобаль реконструкциялау башлана һәм ул бөгөн дә дауам итә. Еңел автотранспорт өсөн трамвай юлдарын үтеү юлы төҙөү һәм машиналар йөрөй торған юлды киңәйтеү аша, дүрт һыҙатлы ике яҡлы хәрәкәт булдырыла. Был реконструкцияның маҡсаты Красноармейская һәм Пушкин урамдарында, шулай уҡ Оло Баҡса урамында автомобилдәр ағымы көсөргәнешлелеген кәметеү.
Баштағы план буйынса реконструкция Сиверс проспектынан башланырға тейеш була. Эштәр 956 миллион һумлыҡ тип баһалана. Әммә 2014 йыл башында, киреһенсә, урамдың урта өлөшө реконструкциялана (Буденный проспектынан юғары), ә уның башында эш башланды ғына әле.

# Максим Горький урамы (Дондағы Ростов)
## Иғтибарға лайыҡ биналар һәм ҡоролмалар

Таҡ яғында:
* № 88 — элекке сауҙа мәктәбе бинаһы.
* № 108/82 — 49-сы мәктәп
Йоп яғында:
* № 115 — 36-сы гимназия
* Фотогалерея
* Бизнес-үҙәк
* Ростов һыу каналы
* «Профессор йорто», д. 82/31
# Атанғолов Илдар Ғәлимйән улы

Атанғолов Илдар Ғәлимйән улы (1 август 1955 йыл) — табип, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001).

# Атанғолов Илдар Ғәлимйән улы
## Биографияһы

Илдар Ғәлимйән улы Атанғолов 1955 йылдың 1 авгусында БАССР-ҙың Стәрлебаш районы Мортаза ауылында Ғәлимйән Сафа улы (10.01.1914) менән Мәфтүха Ибраһим ҡыҙының (10.08.1918) күп балалы ғаиләһендә тыуған. Башҡорт.
1972 йылда Өфө ҡалаһында 1-се Республика башҡорт гимназияһын, 1978 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының дауалау факультетын тамамлай.

# Атанғолов Илдар Ғәлимйән улы
## Хеҙмәт юлы

Хеҙмәт юлын 978 йылда Языковола Благовар районы үҙәк дауаханаһында башлай. 1979—1996 йылдарҙа хирург булып эшләй.
1979 йылдан 1989 йылға саҡлы Языковола Благовар район үҙәк дауаханаһында медицина бүлеге начальнигы.
1989 йылдың сентябренән Миәкә үҙәк район дауаханаһына табип-хирург, хирургия бүлеге мөдире итеп күсерелә.
1996 йылдан — Миәкә үҙәк район дауаханаһының баш табибы.
Ҡатыны — Атанғолова (Айнулова) Светлана Малик ҡыҙы

# Атанғолов Илдар Ғәлимйән улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы депутаты, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ Комитеты ағзаһы.

# Атанғолов Илдар Ғәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүлектәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған врачы (2001)
# Лесмуровка

Лесмуровка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Лесмуровка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030539
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203053
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1996 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1996 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Полуденка (Берёзовка ҡушылдығы)

Полуденка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Полуденка (Берёзовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100016660
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101666
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Парок

Парок — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Парманка йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Парок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001709
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100170
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Банус Камила

Ками́ла Ба́нус (ингл. Camila Banus; 22 июль 1990, Майами, Флорида, АҠШ) — америка актрисаһы.

# Банус Камила
## Биографияһы

Камила Банус 1990 йылдың 22 июлендә Майамиҙа (Флорида штаты, АҠШ) Джейми һәм Кармен Банустар ғаиләһендә тыуа. Камиланың Габриэла Банус исемле кесе һеңлеһе лә — актриса.

# Банус Камила
## Карьераһы

Камила, 2005 йылда «Чудо собака Ленни (инг.)баш.» фильмында Рейнбоу ролен уйнап, тәүге тапҡыр киноға төштө (дебют). 2006 йылда Банус «Декстер» телесериалында йөҙөп йөрөүсе ҡыҙ ролен уйнаны. Ул бөтәһе 11 фильмда һәм телесериалда уйнаны.
# Кук-Карагай

Кук-Карагай — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кук-Карагай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004523
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100452
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Крутобережная (Вихтомица ҡушылдығы)

Крутобережная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохтомица йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Крутобережная (Вихтомица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001021
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000102
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Казанда

Казанда — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының уң ярына тамағынан 193 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Казанда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100007941
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100794
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ильтым

Ильтым — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туртас йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Ильтым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301362
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Игобла

Игобла — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубрь йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Игобла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000004131
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000413
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Колозьма

Колозьма (Колозима) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куропалда йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.

# Колозьма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040031
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004003
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нгано-Яха

Нгано-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Нгано-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043099
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304309
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сөннәт намаҙҙар

Сөннәт намаҙҙар— башҡорт телендә биш ваҡытта уҡыла торған фарыз намаҙҙарҙан тыш уҡыла торған намаҙҙарҙы шулай атайҙар. Ғәрәп телендәге атамаһы - рәтибәт.

# Сөннәт намаҙҙар
## Тарихы

Мосолмандарға биш ваҡыт намаҙ фарыз ителгән. фарыз намаҙҙарҙан тыш көн һайын уҡыла торған «сөннәт намаҙҙар» ҙа бар. Мөхәммәт Пәйғәмбәр ундай намаҙҙарҙы Аллаһы тәғәләнән айырым бойороҡ булмай тороп, үҙ теләге менән уҡыған һәм бер ваҡытта ла ҡалдырмай торған булған.
Сәхәбәләр ҙә, пәйғәмбәрҙән күрмәксе, уны уҡый торған булғандар. Пәйғәмбәр сөннәте булараҡ,хәнәфи мосолмандар бөгөн дә уларҙы уҡый һәм сауаплы булырҙарына инана. Уҡылмаһа, гонаһ тип һаналмай, әммә сауабы ла булмай.

# Сөннәт намаҙҙар
## Сөннәт намаҙҙарҙы уҡыу тәртибе

Сөннәт намаҙҙар иртәнге намаҙҙа - ике, өйлә намаҙында - алты (дүрт һәм ике), аҡшам намаҙында - ике, йәстү намаҙында - ике рәҡәғәт .
Иртәнге намаҙҙың сөннәте - фарызынан элек, өйлә намаҙының дүрт рәҡәғәт сөннәте - фарызынан элек һәм ике рәҡәғәте - фарызынан һуң, аҡшам һәм йәстү намаҙҙарының сөннәттәре фарыздарынан һуң уҡыла.
Икенде намаҙы фарыз ғына булып, сөннәте юҡ. Ҡалған намаҙҙарҙың фарыздары ла, сөннәттәре лә бар. Иртәнге намаҙ фарыз һәм сөннәте менән - дүрт рәҡәғәт, өйлә намаҙы - ун рәҡәғәт, аҡшам намаҙы - биш рәҡәғәт, йәстү намаҙы алты рәҡәғәт.
Сөннәт намаҙҙар барыһы ла фарыз намаҙҙар кеүек үк уҡыла. Айырма шунда ғына: фарыз намаҙҙар өс һәм дүрт рәҡәғәтле булһа, һуңғы рәҡәғәттәрендә «Фатиха» сүрәһенән башҡа сүрә уҡылмай.
Сөннәт намаҙҙарҙың бөтә рәҡәғәттәрендә лә «Фатиха» сүрәһе, өҫтәүенә, бер сүрә йәки сүрә аяттары уҡыла.
Сөннәт намаҙҙарҙа сүрәләр, тәкбирҙәр, сәләмдәр барыһы ла йәшерен әйтелә.
Сөннәт намаҙҙар өсөн аҙан һәм ҡәмәт (намаҙ алдынан аяғүрә баҫып уҡыла торған доға) әйтелмәй.
# 1783 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1783 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1783 MDCCLXXXIII |
| Юлиан стилендә | 1782—1783 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2535—2536 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7291—7292 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5543—5544 ה'תקמ"ג — ה'תקמ"ד |
| Мосолман календары | 1197—1198 |
| Боронғо әрмән календары | 1232 ԹՎ ՌՄԼԲ |
| Ҡытай календары | 4479—4480 壬寅—癸卯 чёрный тигр — чёрный заяц |
| Эфиопа календары | 1775—1776 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1839—1840 |
| - Шака самват | 1705—1706 |
| - Кали-юга | 4884—4885 |
| Иран календары | 1161—1162 |
1783 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Лело бурти

Лело йәки лело бурти - (груз. ლელო ბურთი, һүҙмә-һүҙ «ялан тубы») — грузинский халыҡ спорт төрө, командалап туп менән уйнау, традицион регби уйынын хәтерләтә.

# Лело бурти
## Тасуирламаһы

Грузин регби терминологияһында «лело» һүҙе «эшләп ҡара (әйҙә)» мәғәнәһендә, фанаттар «Лело, лело, Сакартвело» тип ҡысҡырыуҙы ғәҙәт итеп алғандар (Әйҙә, әйҙә, Грузия). 2014 йылда лело бурти һәм хридоли һуғыш сәнғәте милли әһәмиәткә эйә булған дәүләт күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
Был уйын Шота Руставелиҙың «Арыҫлан тиреһе ябынған батыр» XII быуат поэмаһында телгә алына. Лело бурти милли спорт төрө тип танылғанлыҡтан, грузиндар регби буйынса донңя кимәлендәге уңыштарын уның менән бәйләй, регби спортын улар ошо уйын хөрмәтенә «лело» тип атай ҙа.
# Ҡара күбәләк

Ҡара күбәләк (лат. Nymphalis antiopa) — күбәләктәр отрядының күп төҫлө күбәләктәр ғаиләһенә ҡараған бөжәк.
Төньяҡ ярымшарҙың уртаса киңлектәрендә таралған.

# Ҡара күбәләк
## Ҡылыҡһырлама

Ҡанатының ҡоласы 70—90 мм, ата күбәләктеке ҡарағусҡыл көрән, инә күбәләктеке асыҡ көрән төҫтә, киң асыҡ һары (ҡышлаған күбәләктәрҙә — аҡ) ҡаймалы, күк һәм ике эре һарғылт аҡ төҫтәге таплы. Йомортҡалары ҡыҙғылт һары, һуңыраҡ ҡыҙғылт көрән төҫтә, мал аҙығы үҫемлектәренең ботаҡтарына һала. Ҡарышлауыҡтары ҡара төҫтә, арҡаһында ваҡ һары төрткөләр һәм ҡыҙыл таптар бар, тармаҡлы энә һымаҡ үҫентеләр менән ҡапланған.

# Ҡара күбәләк
## Үрсеүе

Үҫемлектәрҙә(йәки улар янында), ҡаяларҙа һәм ҡаралтыларҙа ҡурсаҡлана. Ҡурсаҡтары 3 см тиклем оҙонлоҡта, һорғолт йәки ҡыҙғылт һары төҫтә, башында һәм ҡорһағында оҙон һәм осло теш һымаҡ үҫентеләр бар. Башҡортостан Республикаһы шарттарында 1 йыл эсендә 1 быуын үҫә. Күбәләктәр ҡышлай, иртә яҙҙан йәй башына тиклем оса. Имагоның яңы быуынының осоуы июль—сентябрҙә күҙәтелә.

# Ҡара күбәләк
## Туҡланыуы

Көндөҙ әүҙем. Оло бөжәктәр — сәскәле үҫемлектәрҙең нектары һәм ағас олондарынан ағып сыҡҡан һут, ҡарышлауыҡтар ҡайын, тал һ.б. япраҡтары менән туҡлана.

# Ҡара күбәләк
## Йәшәйеше

Аҡланда, болонда, урман ситендә, йылға ярында, юл ситендә һ.б. тереклек итә. Ҡара күбәләктәр — сәскәле үҫемлектәрҙе һеркәләндереүсе, урман культуралары ҡоротҡосо.
# Сабаҡлы (Гөбөрлө ҡушылдығы)

Сабаҡлы (рус. Чебакла,Сара, Чебокна) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гөбөрлө йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Сабаҡлы (Гөбөрлө ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004089
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200408
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пура Таман Айюн

Пура Таман Айюн Индонезияла, Балила, Бадунг районында Менгви суб-районында Бали ғибаҙатханаһы һәм баксаһы. Хенк Шульте Нордхолт үҙенең Негара Менгви китабында яҙғанса Таман Айюн 1750 йылда яңартылған булған. Архитекторның исеме "Хобин Хо" булараҡ бирелгән. Ғибаҙатхана баксаһы "Дөнйа тирәләй 80 баҡсада" телевизион программаһында күрсәтелгән булған.
# Далья

Далья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колыч йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Далья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000375
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100037
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ческа-Липа

Ческа-Липа (чеш.чех Česká LípaČeská Lípa, элкке. нем. Böhmisch LeipaBöhmisch Leipa) — Чехияның Либерецкого крайы Ческа-Липа районындағы ҡала. Ҡала составына 14 микрорайон инә, бөтәһе 38 181 кеше йәшәй.

# Ческа-Липа
## Барлыҡҡа килеү тарихы

Хәҙерге ҡала ерҙәрендә бик оҙаҡ ваҡыт — XIII быуатҡа тиклем бер кем дә йәшәмәгән. Тәүге тораҡ пунктына 1263 йылда нигеҙ һалына.
Ҡала тарихы билдәле чех дворяндары нәҫеле Роновичтар менән тығыҙ бәйле, уларҙың вәкилдәре (атап әйткәндә Липанан Йиндржих) был урында Төньяҡ Богемияның сауҙа юлдарында нығытылған пунктҡа әйләнгән Липа замогын төҙөй. Төҙөлөш ҙур булмаған иҫке славян ауылы янында башлана, уның исеме аҙаҡ замокҡа бирелә, ә ауыл Иҫке Липа тип йөрөтөлә, һуңғараҡ ҡала составына инә. 1319 йылда Йиндржих, үҙенең туғаны Дубанан Гинку Бернеға һатып, Липанан Моравиға күсенә. Замокҡа оҙаҡ йылдар Дуба дворяндары хужа була. Иҫтәлекле ваҡиғаларҙың береһе — 1381 йылдың 23 мартында ҡаланың иң боронғо грамотаһының баҫылып сығыуы, унда замок тирәләй урышланҡан тораҡ пункттарына өҫтәлмә полномичиелар һәм замокҡа ҡала статусы бирелеүе тураһындағы указ баҫыла.
XIV быуаттың беренсе яртыһында һаҡлағыс валдар, беренсе костёл (1341 йылда янып юҡҡа сыҡҡаны урынына) төҙөлә. Тотош Богемияның һәм ҡаланың үҫешен 1380 йылғы чума эпидемияһы туҡтата.

# Ческа-Липа
## Географияһы

Ҡала Праганан 63 километр төньяҡҡараҡ, Плоучнице йылғаһы буйында урынлашҡан, уның тарихи үҙәге йылғаның уң яҡ ярында.

# Ческа-Липа
## Халҡы

Население по данным на январь 2012 йылдың 22 ғинуар мәғлүмәттәре буйынса бында 37 168 кеше йәшәй. Йылдар буйынса халыҡ һаны динамикаһы:
| Йыл | 1970 | 1980 | 1991 | 2001 | 2003 |
| Население | 17 550 | 24 801 | 39 424 | 39 307 | 38 841 |

# Ческа-Липа
## Туғандаш ҡалалар

* Бардейов, Словк Республикаһы
* Александров, Рәсәй
* Мольде, Норвегия
* Ужгород, Украина
* Митвайда, Германия
* Болеславец, Польша
# Первомайск ауыл Советы (Нуриман районы)

Первомайск ауыл советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Первомайск ауылы.

# Первомайск ауыл Советы (Нуриман районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.