yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вологда майы

Вологда майы — Вологодское масло - Вологда өлкәһе территорияһында етештерелгән, дымдың массалағы күләм өлөшө 16,0%-тан да артыҡ булмаған, һөт өҫтөнән алынған, тоҙ ҡушылмаған тәмле май, үҙенең айырым тәме һәм хуш еҫе арҡаһында киң билдәле. Ул һөт өҫтөн (Ҡаймаҡ) юғары температура тәьҫире аҫтында махсус эшкәртеү һөҙөмтәһендә алына.а.

# Вологда майы
## Тарихы

Вологда майын Николай Васильевич Верещагин, һуғыш рәссамы Василий Верещагиндың ағаһы уйлап тапҡан. Ул , Швейцария, Голландия, Дания, Германия һәм башҡа Европа илдәрендә һөтсөлөктө өйрәнгән. 1860-сы йылдар аҙағында ул Вологда, Новгород, Ярославль һәм Тверь өлкәләрендә сыр етештереүҙе ойоштора һәм Европанан май етештереү белгестәрен саҡырып килтереп, Рәсәй оҫталарын әҙерләтә. 1870-сө йылда, бөтә Донъя Париж һөт күргәҙмәһендә Верещагин Нормандиянан килгән бик тәмле майға иғтибар итә. Был май уны яңы май бешеү ысулын эҙләргә дәртләндерә.
1871 йылда Н. В. Верещагин һәм Бумановтар ғаиләһе Вологда губернаһы Марфино ауылында беренсе май заводы ойошторған, 1872 йылда Фоминскиҙа асҡандар (хәҙер — Молочное ауылы)
Верещагин майҙы юғары температурала йылытылған ҡаймаҡтан бешергә тәҡдим итә, был уға «сәтләүек» тәме бирә. Верещагин яңы төр майҙы «парижса» тип атай, әммә донъяның башҡа илдәрендә «Петербург майы» тип таныйҙар, сөнки Рәсәйҙән ул ошо ҡаланан ғына килтерелгән. Вологда губернаһындағы үләндәр ҙә, климат та иҫ киткес тәмле һөт һәм май алырға мөмкинлек бирә.

# Вологда майы
## Сауҙа маркаһы

Техник яйға һалыу һәм метрология Федераль агентлығының 2010 йылдың 1 ғинуарында ҡабул ителгән ҡарары буйынса, «Вологда майы» исемен бары тик Вологда өлкәһе территорияһында урынлашҡан предприятиялар ғына ҡуллана ала. Вологда өлкәһенән ситтә етештерелгән «Вологда майҙары» ялған (контрафакт тауар) тип һанала. Сауҙа маркаһын ҡулланыу хоҡуғын билдәле бер компанияға түгел, ә регионға биреү ҡарарының Рәсәйҙә хоҡуҡи оҡшашлығы булғаны юҡ. Европа Союзында оҡшаш юридик статус — «Protected Designation of Origin» йәки ингл. «Protected Geographical Status» бар. Майҙың сығарылған урынының теркәлеү һаны — 27.

# Вологда майы
## Май музейы

2009 йылдың октябрендә Рәсәйҙә беренсе булып Вологда өлкәһе, архитектура һәм этнографик музейында «Вологда майы музейы» асыла.
# Көньяҡ Огайола хикәйәләүселәр фестивале

Огайоның көньяғында телдән бәйән итеүселәр фестивале (ингл. АҠШ-тың Огайо штатында, Чилликоти ҡалаһында Хеҙмәт көнө байрамынан һуң, кесаҙнанан шәмбегә хәтле, йыл һайын уҙғарылып килгән телдән бәйән итеүселәр фестивале. Бөтә илдән илгән сәсәндәр үҙҙәренең яратҡан әҫәрҙәре менән меңәрләгән уҡыусылар һәм тарих һөйөүселәр алдында сығыш яһай. Фестивалде уҙғарыу менән урындағы коммерцияға ҡарамаған ирекмәндәр һәм хикәйәселәр ойошмаһы шөғөлләнә.

# Көньяҡ Огайола хикәйәләүселәр фестивале
## Тарихы

Көньяҡ Огайолағы сәсәнлек тамырҙары тарихы АҠШ-тың төп халыҡтарының ғөрөф-ғәҙәттәренә барып тоташа. Штаттың көньяғында йәшәгән шауни һәм минго ҡәбиләләре, быуындан-быуынға тапшырылып килгән хикәйәттәре аша тарихты һаҡлаған. Артабан был урында йәшәй башлаған пионерҙарҙың да үҙҙәренең ата-бабалары тураһында хикәйә һөйләү традициялары булған. Шулай уҡ ер аҫты тимер юлы буйлап бер төркөм булып барыусы сәйәхәтселәр ҙә, юлды ҡыҫҡартыу маҡсатында, төрлө тарихтар һөйләргә яратҡан.
Урындағы хикәйә оҫтаһы һәм эшҡыуар Билл Маккелл бер ваҡыт Сәсәндәрҙең милли фестивалендә һәм шуға оҡшш Кентукки фестивалендә ҡатнашҡан Огайола быға саҡлы ундай саралар үткәрелмәгәнлектән, Маккелл урындағы ирекмәндәр комитетын етәкләй, ойоштороу эше планын төҙөй, гранттар һәм иғәнәләр алыуға өлгәшә. Чилликотиҙа телдән бәйән итеү буйынса беренсе фестиваль (Огайо штатының тарихи баш ҡалаһында) 2004 йылда ойошторола.
Бер нисә йыл дауамында фестиваль төрлө майҙансыҡтарҙа: тҡала еатрында, китапханала, Беннет-һолл лекторийында, Огайо университеты филиалында, парк Йоктанги паркында һ. б. урындарҙа үтә.

# Көньяҡ Огайола хикәйәләүселәр фестивале
## Фестиваль

Фестиваль кесаҙна кисендә сәсәндәрҙе рәсми ҡабул итеүҙән башлана һәм концерт менән асыла. Йома көндө меңәрләгән студент һәм уҡыусылар сығыштарҙы тыңлай. Кемдәр Чилликотиға килеп етә алмай, видеоконференция ярҙамында ҡатнаша. 2009 йылдан башлап телдән бәйән итеүселәр йома кисендә өрәктәр хаҡында һөйләйҙәр.
# Усман Ҡөрьәне

Усман Ҡөрьәне — Ҡөрьән кодексы, заманында хәлифә Усман ибн Әффан кодлаштырылған Һәм Хәлифәлектең төрлө провинцияларына күсермәләре таратылған.

# Усман Ҡөрьәне
## Тарихы

Ғәрәбстан ярымутрауынан ситтә Ғәрәп хәлифәлегенең Сүриә һәм Ираҡ ғәскәрҙәре ғазауаттарының береһендә Ҡөрьәнде дөрөҫ уҡыу тураһында бәхәс була. Был бәхәстәрҙән борсолоп, хәрби начальник Хүҙәйфә ибн әл-Йәмән хәлифә Усман янына килә һәм был хәлде төҙәтеүҙе һәм мосолмандарҙың Изге Китап буйынса бәхәстәре арҡаһында тарҡалыуына юл ҡуймауҙы һорай. Яуап итеп Усман ибн Әффан Ҡөрьәнде кодлаштырыу буйынса эш ойоштора, был уны уҡыу буйынса бәхәстәрҙе бөтөрөргә тейеш була. Ул Хафса бинт Ғүмәрҙән хәлифә Әбү Бәкер Әс-Сиддиҡ ваҡытында йыйылған нөсхәне һоратып ала. Кодификация буйынса эш Пәйғәмбәр Мөхәммәттең секретары булған Зәйет ибн Сабитҡа һәм өс ҡорайышҡа йөкмәтелә. Уҡыу ысулында айырмалар килеп сыҡҡанда Усман ғәрәп теленең ҡорайыш диалектында яҙылған вариантын ҡулланырға тәҡдим итә.
Усман Ҡөрьәненең күсермәләре Бәсраға, Әл-Күфәгә, Дамаскыға һәм Мәккәгә (ғәрәп тарихсыһы әл-Яҡуби Мысыр, Бахрейн, Йәмән һәм Жәзирәне өҫтәй) ебәрелә. Ҡалған варианттарҙы юҡ итергә бойороҡ бирелә, әммә күп кенә уҡыусылар ҡаршылыҡ күрһәтә һәм баш тарта (мәҫәлән, Әл-Күфәлә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәһе— Ғабдулла ибне Мәсғүд). Ваҡыт үтеү менән Ҡөрьәндең бөтә каноник булмаған нөсхәләре Усман нөсхәһенә алмаштырыла.
Усман Ҡөрьәненең ҡулъяҙмаларының береһе тип фаразланған нөсхә Истанбулдағы Топҡапы һарайында һаҡлана. Сәмәрҡәнд күфи Ҡөрьәне, унда, фаразлауҙар буйынса, Хәлифә Усмандың ҡаны ҡулланылған, Ташкентта Хәҙрәти Имам Ансамбленә ингән Моғйи Мөбәрәк мәҙрәсәһендә һаҡлана.
# Белорус теле

Белорус теле (бел. беларуская мова, Łacinka яҙыуында biełaruskaja mova) — славян төркөмөнә ҡараған тел, Беларусь Республикаһында урыҫ теле менән бер рәттән дәүләт теле. Белорус теле, урыҫ һәм украин телдәре кеүек, славян төркөмөнөң көнсығыш төркөмсәһенә ҡарай.
Беларустән тыш, белорус теле Польшала, Литвала, Рәсәйҙә, АҠШ-та һәм башҡа беларус диаспоралы илдәрҙә киң ҡулланыла. Беларус телендә туған теле рәүешендә һөйләшеүселәр һаны (стандарт әҙәби телен, диалекттарҙы, трасянканы ҡулланыусыларын иҫәпкә алғанда) — 8-9 миллион тирәһе кеше.
1999 йылғы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, Беларустә йәшәгән 8 159 миллион самаһы беларустан 85,6 % (йәғни 7 миллион самаһы кеше) өсөн белорус теле — туған тел. 41,3 % кеше белорус телен өйҙә ҡуллана, тип күрһәткән. Шул уҡ мәғлүмәттәр буйынса, Беларустә 395,7 мең самаһы поляк йәшәй, уларҙан 67,1 % беларус телен туған теле тип һанай, ә 57,4 % өйҙә белорусса һөйләшә тип яҙған.
Был тел йәки тел белеме тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Осетровка (Вятка ҡушылдығы)

Осетровка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 864 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Осетровка (Вятка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031518
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103151
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Майга

Майга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чая йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Майга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023806
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202380
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Берҙәнеш (күл)

Берҙәнеш (рус. Бердениш (Берда)) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Озёрский ҡала округындағы күл.

# Берҙәнеш (күл)
## Географияһы

Берҙәнеш күле Озёрский ҡала округында Кәҫле районы сигендә урынлашҡан. Ирташ күле һәм Мәтеле (Метлинский) быуа менән ҡылымыҡтар аша бәйле. Күл тирәләй Ырыҫкүл, Ҡужагүл һәм Ҡыҙылташ күлдәре теҙелеп киткән.

# Берҙәнеш (күл)
## Тасуирламаһы

Күл көҙгөһө майҙаны — 12,2 км².Диңгеҙ кимәленән — 224 м бейеклектә ята.
Геометрик дәүмәле — 4,6 км (көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа) һәм 2,4 км (көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа). Уртаса тәрәнлеге 1,9 м.
Күлдең һыуы ҡырҡыу-тоҙло. Төньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә һаҙлыҡлы. Төньяҡ-көнсығыш яры текә, ярлау. Күлдә табан, карп, ҡорман, алабуға, суртан тереклек итә.

# Берҙәнеш (күл)
## Тасуирламаһы
### Мәғлүмәт өсөн

1997 йылда Берҙәнеш күле стронций-90 һәм цезий-137 менән бысраныу майҙанына эләккән булған.

# Берҙәнеш (күл)
## Этимологияһы

Топоним башҡорт теленең төньяҡ-көнсығыш һөйләшендәге «Берләнеш» һүҙенән үҙгәргән. Шул ваҡытта Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә был топоним башҡорт телендәге «бәрҙе» балығынан йәки Бирҙе тигән башҡорт ир-ат исеменән килеп сыҡҡан булыуын фараз итә.
# Игнатенко Сергей Николаевич

Игнатенко Сергей Николаевич (3 ноябрь 1955 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2004).

# Игнатенко Сергей Николаевич
## Биографияһы

Игнатенко Сергей Николаевич 1955 йылдың 3 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1982 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының художество бүлеген тамамлай.
Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының дәүләт стипендиаты (2006).
Сергей Николаевич Өфөлә йәшәй һәм эшләй.
1991 йылдан СССР (Рәсәй Федерацияһы) Рәссамдар союзы ағзаһы. «Март» ижади төркөмө ағзаһы (1989—1993).
Ҡатыны, Игнатенко Светлана Владиславовна (1956 йылда тыуған), — М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы директоры урынбаҫары, Рәсәй рәссамдар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. «Бельские просторы» журналының редколлегия ағзаһы.
Игнатенко Сергей Николаевич — Башҡортостандың һынлы сәнғәттәге концептуаль йүнәлешенең сағыу вәкиле.
Рәссам әҫәрҙәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө), МРСИ (Джерси-Сити, АҠШ), Алла Булянская галереяһында (Мәскәү, Үҙәк рәссамдар йорто), «Academia» сәнғәт академияһында (Өфө, УГАЭС), «Сәнғәт» галереяһында (Өфө), «Мираҫ» галереяһында (Өфө), Нефтекама «Мираҫ» картиналар галереяһында (Башҡортостан Республикаһындағы Нефтекама ҡалаһы), «Янғантау» курорт ҡаласығында (Башҡортостан Республикаһының Салауат районы, «Янғантау» шифаханаһы) һаҡлана.

# Игнатенко Сергей Николаевич
## Эштәре

«Һунарсылар» (1987), «Инвалид (Тир)», (1988), «Марионеткалар» (1988), «Эт майҙансығы» (1989), «Дуҫтар» (1990), «Пир» (1990), «Человек в коконе» (1996), («Киске аш», 1993; «Поцелуй Иуды», (1994) һәм тәрегә ҡаҙаҡлау алдынан төндә Ғайсаның ғазаплы уйҙары («Гефсиманская ночь», 1994; «Гефсиманская ночь — II», 1998), «Фәрештә», 1992, һәм «пәйғәмбәр»- фәрештәләре («Зәңгәр фәрештә», 1993), «Ангелы в березовом лесу», 1999, «Душа отлетела», 1999, «Натюрморт с красным» (1997), «Натюрморт с розовым» (1998), «Натюрморт с белым» (2000), «Красное и чёрное» (2001), «Красный натюрморт» (2001), «Розовый натюрморт» (2001), «Белое, чёрное, серое» (2002), «Красное, белое, чёрное» (2003), «Деревенская церковь» (2007). «Портрет девушки в шляпе» (1994), «Портрет N в шляпе» (1995), «Портрет неизвестного в чёрном» (1996), «Стоящая женщина» (1997), «Флора» (1998), «Юноша с книгой» (2007), «Фрагмент» (2000, 2001, 2003, 2004) и «Калмычка» (2002). «Портрет Филонова», (1988).
Игнатенко — киң танылыу алған, шешәләр менән натюрморт авторы (уратып алған донъяның ыуалыусанлығы менән ассоциация).

# Игнатенко Сергей Николаевич
## Ҡатнашҡан күргәҙмәләре

1977 йылдан алып Игнатенко республика, декада, зона, төбәк, Бөтә Рәсәй, Бөтә Союз, халыҡ-ара һәм сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша.

# Игнатенко Сергей Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2004).
* Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының дәүләт стипендиаты (2006).
# Лямина

Лямина — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1097 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628444, ОКАТО коды — 71126920001.

# Лямина
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 1097 |

# Лямина
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Сент-Винсент һәм Гренадин

Сент-Винсент һәм Гренадиндар — Кариб диңгеҙендәге бәйһеҙ дәүләт, Милләттәр дуҫлғы өйөшмаһына инә.. Биләмә Сент-Винсент утрауҙарҙарынан тора. Шулай уҡ Гренадиндар төркөмөнөң 32 ваҡ утрауы ла керә. ( архипелагта Кесе Антиль утрауҙары) .
Майҙаны — 389 км². Халҡы — 118 мең кеше ( 2008-ҙә). Баш ҡалаһы — Кингстаун.
# Урал (гәзит, 1907)

«Урал» — Рәсәй империяһының Урал буйында йәшәгән урыҫ булмаған халыҡтар өсөн беренсе социаль-демократик гәзит. Баҫманың тәүге һаны 1907 йылдың 4 ғинуарында Ырымбурҙа татар телендә донъя күрә.
Гәзит Ырымбурҙа баҫылһа ла, тарихы Өфө менән бәйле. 1906 йылда күренекле татар революционеры Хөсәйен Ямашев ялған паспорт менән Ҡазандан Өфөгә килә. Ул Өфө РСДРП комитеты менән бәйләнеш булдыра. Уға башҡорт һәм татарҙар араһында эш алып барырға ҡушылған була. Шул ваҡытта социаль-демократик гәзит сығарыу уйы килә. Өфөлә полиция күҙәтеүе көслө булғанлыҡтан ғәзитте Ырымбурҙа баҫтырырға ҡарар итәләр.
Хөсәйен Ямашев полиция күҙәтеүе аҫтында тоорғанлыҡтан, баҫма мөхәррире итеп уның ҡатыны Бибихәҙисә, гәзитте ооштороусы итеп партияһыҙ Тимурша Соловьев күрһәтелә. Шуға күрә Ырымбур губернаторы гәзитте баҫтырырға рөхсәт бирә.
«Урал»дың партияныҡы икәнлеген йәшереү маҡсатында уны «әҙәби һәм тарихи-иҡтисади баҫма» тип атайҙар.
Гәзит Ырымбур, Өфө губерналары, Силәбе, Мәскәү, Ҡазан, Әстрәхән ҡалаларында таратыла.
Гәзиттең һүңғы һаны дүрт айҙан, 1907 йылдың апрелендә сыға. Барлығы 31 һан баҫыла.
# Солосора

Солосора — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының уң ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Солосора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049859
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004985
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Булатов Пантелеймон Константинович

Булатов Пантелеймон Константинович (9 август 1902 ― 1975) ― совет ғалимы, терапевт, аллерголог, медицина фәндәре докторы, профессор, И. П. Павлов исемендәге Беренсе Ленинград медицина институтының госпиталь терапияһы кафедраһы мөдире (1957—1975), РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1964), Үзбәк ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1968).

# Булатов Пантелеймон Константинович
## Биографияһы

Булатов Пантелеймон Константинович1902 йылдың 9 авгусында тыуған.
1925 йылда Ленинград ҡалаһында С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһында уҡыуын уңышлы тамамлай. Ҡыҙыл Армия сафында хәрби медик булып хеҙмәт итә. 1934 йылда И. П. Павлов исемендәге беренсе Ленинград медицина институтында Михаил Васильевич Черноруцкий етәкселеге аҫтында эшләй башлай.
Ленинград блокадаһы ваҡытында институттың Урындағы һауа оборонаһы хеҙмәте етәксеһе һәм уның штаб начальнигы була.
1957 йылда госпиталь терапияһы кафедраһын етәкләй. Ғүмеренең аҙағына тиклем ошо вазифала эшләй. 1963 йылдан КПСС ағзаһы.
210 фәнни хеҙмәт авторы, улар араһында бронхиаль астма этиологияһына, патогенезына, клиникаһына һәм дауалауға арналған монографиялар. Ул астма ауырыуҙары этиологияһы һәм патогенезының инфекцион-аллергия һәм өҫтөнлөклө теорияһына нигеҙ һалыусы. Профессор Андрей Дмитриевич Адо менән бергә 1969 йылда бронхиаль астма классификацияһы раҫлана, уны СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы раҫлай. Бронхиаль астма менән сирләүселәрҙе дауалауҙың бөтөнләй яңы ысулдарының авторы һәм эшләүсеһе булып тора: кире зарядлы һауа иондары, фитонцидтар, новокаин, ганглиоблокаторҙар, электро-йоҡо; гипнотерапия, баротерапия. 1969 йылда астма менән ауырыусыларҙы барокамерала дауалау ысулын асҡан өсөн ВДНХ-ның алтын миҙалы менән бүләкләнә. 76 диссертацияның, шул иҫәптән 12 докторлыҡ диссертацияһының етәксеһе була.
Медицина берләшмәләренең әүҙем ҡатнашсыһы. С. П. Боткин исемендәге Ленинград терапевтарының ғилми йәмғиәте рәйесе була. Ҙур медицина энциклопедияһының өсөнсө баҫманың «Аллергология» бүлегенең яуаплы мөхәррире урынбаҫары була.
1975 йылда Ленинградта вафат була. Богословский зыяратында ерләнгән.

# Булатов Пантелеймон Константинович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Хеҙмәттәре, монографиялары:
* Булатов К. П. Бронхиальный астма дауалауға заманса ысулдар, — Ленинград, 1954;
* Булатов К. П. Чага ҡулланыу һәм уны дауалау, — Ленинград, 1959;
* Булатов К. П. Бронхиаль астма, — Ленинград, 1964.

# Булатов Пантелеймон Константинович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ленин ордены,
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* башҡа миҙалдар.
# Чиликанка

Чиликанка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Старый Иртыш ҡылымығының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Чиликанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300015467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301546
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Елизавета II

Елизавета II (ингл. Elizabeth II), тулы исеме — Елизавета Александра Мария (ингл. Elizabeth Alexandra Mary; 21 апрель 1926 йыл, Лондон — 8 сентябрь 2022, Балморал замогы, Абердиншир, Шотландия) — 1952 йылдан Бөйөк Британия һәм Төньяк Ирландия королеваһы.
1952 йылда, 25 йәшлек сағында, вазифаға тәғәйенләнә.
Британия Милләттәр Берләшмәһе башлығы, Бөйөк Британиянан башҡа 15 дәүләттең королеваһы булып тора: Австралия, Антигуа һәм Барбуда, Багам утрауҙары, Барбадос, Белиз, Гренада, Канада, Яңы Зеландия, Папуа — Яңы Гвинея, Сент-Винсент һәм Гренадиндар, Сент-Китс һәм Невис, Сент-Люсия, Соломон Утрауҙары, Тувалу, Ямайка.
# Ашня (Аратырь ҡушылдығы)

Ашня — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Алатырь йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ашня (Аратырь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038628
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003862
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үәхи

Үәхи (ғәр. وحي‎) — Исламда — пәйғәмбәрҙәргә туранан-тура йәки аралашсы аша тиҙ һәм йәшерен ысул менән мәғлүмәт еткереү. Бындай мәғлүмәттәр аныҡ ҡына һәм ике төрлө уйламаҫлыҡ итеп ғәмәл ҡылырға бойороҡ рәүешендә тапшырыла.

# Үәхи
## Үәхи тапшырылыу юлдары

Мосолмандар инаныуынса, үәхи Аллаһы Тәғәләнең һайланмыш кешеләренә төрлө юлдар менән тапшырыла:
* Күрәҙә төштәр: Аллаһ пәйғәмбәрҙәренә мәғлүмәтте тормошта ҡабатланасаҡ төш итеп ебәргән. Тәүге үәхи Мөхәммәт Пәйғәмбәргә ﷺ тап шулай килгән дә. Һуңғараҡ уның күргән төшө өндә бар ваҡлыҡтарына тиклем ҡабатланған.
* Пәйғәмбәрҙең күңеленә аралашсыһыҙ ғына һалыу.
* Күренмәй генә хәбәр еткереүсе аралашсы аша, кеше тауышы менән. Йәғни, пәйғәмбәр һүҙҙәрҙе ишетә, әммә әйткән аралашсыны күрмәй.
* Мәғлүмәтте фәрештәләр аша еткереү. Был фәрештә үҙ һынында ла, берәй кеше һынында ла килеүе ихтимал. Ул кеше үҙ-үҙен күреп, ишетеп торған саҡтар ҙа булған. Ҡөрьән ошо ысул менән, йәғни фәрештә аша тапшырылған. Аллаһы тәғәлә менән Мөхәммәт Пәйғәмбәр ﷺ араһында һөйләшеү аралашсы — Ябраил фәрештә аша барған.

# Үәхи
## Мөхәммәт Пәйғәмбәргә үәхи килеү

Үәхи килә башлау менән Мөхәммәт Пәйғәмбәргә Уның Аллаһы тәғәләнең Рәсүле икәне хәбәр ителгән.
Ҡөрьәнгә ҡайһы саҡ бер генә аят иңгән. Ҡайһы мәл тотош сүрә йә уның өлөшө ебәрелгән. Был 23 йыл арауығында дауам иткән.
Йыш ҡына килеп тыуған һорауҙарға йәки ҡыйын хәлгә яуап рәүешле асылған.
Һуңғы аят булып Бәҡара сүрәһенең 281-се аяты килгән.
* Һәм Аллаға ҡайтарыла торған көнөгөҙҙән һаҡланығыҙ; ул көндө һәр йәнгә нимә ҡаҙанған булһа, шул теүәл түләнер, һәм уларға золом булмаҫ!
* Әл-Бәҡара 2:281

# Үәхи
## Ҡөрьән — Аллаһы тәғәлә һүҙҙәре

Ҡөрьән, Ҡөрьән-Шәриф — Аллаһы тәғәләнең пәйғәмбәре Мөхәммәт Саллаллаһү ғәләйһи үә сәлләмгә үәхи ебәреп барлыҡҡа килгән изге китап. Ҡөрьәндәге һүҙҙәр — Аллаһы тәғәлә һүҙҙәре.
# Ун-Нюхсат-Юган

Ун-Нюхсат-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюхсат-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ун-Нюхсат-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051175
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205117
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2