yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Магмас

Магмас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пысса йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Магмас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044473
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004447
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Taobao

Taobao.com (ҡыт. трад. 淘寶網, упр. 淘宝网, пиньинь: Táobǎo Wǎng) — һуңғы ҡулланыусыға төбәлгән интернет-магазин. Сайт C2C системаһы («ҡулланыусы ҡулланыусы өсөн», йәғни ҡулланыусылар араһындағы электрон сауҙа формаһы) буйынса эшләй. Был осраҡта Taobao.com сайты һатыусы менән һатып алыусы араһында аралашсы булып тора. Alibaba Group компанияһы тарафынан айырым һатып алыусылар менән бик күп һанлы һатыусылар араһында килешеүҙәрҙе еңелләштереү маҡсатында төҙөлә.

# Taobao
## Дөйөм мәғлүмәт

Taobao'ла тауарҙарҙың киң ассортименты — кейем-һалым һәм аксессуарҙар, аяҡ һәм баш кейеме, көнкүреш техникаһы һәм башҡа халыҡ ҡулланыуы тауарҙары тәҡдим ителә, яңылары ла, тотонолғандары ла һатыла. Тауарҙы алдан билдәләнгән хаҡ менән дә, килешелгән хаҡҡа ла, аукцион аша ла һатырға мөмкин. Теркәлеү өсөн элек Ҡытай операторының телефон номеры һәм Ҡытай банкында иҫәп банк булыу мотлаҡ ине.
Dangdang.com һәм 360buy.com компаниялары Taobao.com компанияһының көнәркәштәре булып тора.

# Taobao
## Тарихы

2014 йылдың ғинуарына Taobaoла донъяның теләһә ҡайһы иленән теләгән бер кеше теркәлә ала. Теркәлергә теләгән кешенең үҙе йәшәгән илдәге мобиль телефонын күрһәтеүе етә. Аккаунтты әүҙемләштереү өсөн шул номерға хәбәр килә. Тауар хаҡы Visa картаһы аша түләнә. Taobao'нан башҡа илдәргә тауар оҙатыу мәсьәләһе һорау аҫтында ҡала.
2008 йылда әйләнеш 99,96 млрд юань (15 млрд самаһы АҠШ доллары ) тәшкил итә, Ҡытай интернет-магазиндары баҙарында бөтә һатыуҙарҙың 80 проценты Taobao өлөшөнә төшә.
2011 йылға ҡарата Taobao онлайн-һатыуҙар баҙарының 80 процентын биләй, ә теркәлгән ҡулланыусылар һаны 370 миллион була.
«Синьхуа ньюс» хәбәрселәре мәғлүмәттәренә ярашлы, 2012 йылда Taobao менән Alipay түләү системаһының әйләнеше бер триллион юангә етә, был eBay менән Amazon әйләнешенә тиң була
2011 йылдың июнендә ваҡытлы матбуғат сараларында Alibaba Group компанияһының компанияны өскә бүлеп үҙгәртергә йыйыныуы тураһында хәбәр баҫылып сыға. Бының төп маҡсаты тип конкуренцияға һәләтлелекте арттырыу һәм бизнесты алып барыуҙың төрлө моделдәрен үҫтереү билдәләнә.
# Брайтенбрунн (Мәғдән тауҙары)

Брайтенбрунн (Мәғдән тауҙары) (нем. Breitenbrunn/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5935 кеше йәшәй. Майҙаны — 60,02 км². Диңгеҙ кимәленән 550–950 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8359 һәм автомобиль коды ASZ.
# Сямашор

Сямашор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сямаю йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сямашор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086924
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008692
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Варжанаули күпере

Варжанаули күпере - Грузияның Кобулети муниципалитетындағы Варжанаули ауылындағы күпер.

# Варжанаули күпере
## Географияһы

Күпер Грузияның Аджария Автономниялы Республикаһы төбәгендә, муниципалитет үҙәге Кобулетиҙан 20 километр ғына алыҫлыҡта урынлашҡан, Кинтриши йылғаһы аша һалынған.

# Варжанаули күпере
## Тасуирламаһы

Күпер ярайһы ҙур, киң, бейек. Ул ҡаяташтарға ултыртып, тәбиғи ташҡа эзбизлы иҙелмә һылап, дуғаландырып төҙөлгән. Таштар тигеҙ итеп юнылып, бер-береһенә вертикаль рәүештә беркетеп һалынған , улар шундай ныҡ береккән, хатта монолит киҫәктән һалынған кеүек тойола.
Шул уҡ ваҡытта күперҙең конструкцияһы бик еңел кеүек тойола, нәфис һыҙатланышлы.Бик төҙөк пропорциялы. Тирә-яҡтағы тәбиғәт мөхитендә матурлыҡ тыуҙыра, бер бөтөнлөк хасил итә һәм ҡарарға килгән кешеләрҙә яҡшы тәьҫир ҡалдыра.
Күперҙең үҙ горизонталь оҙонлоғо 14,6 м, тигеҙ ергә төшкәнсе дөйөм оҙонлоғо 28,1 м, уртаһындағы киңлеге - 2,6 м, ярҙан күпергә күтәрелгән убасығы - 3,5 м.
Күперҙең аркаһының бейеклеге һыу кимәленән - 7,9 м, күперҙең өҫтөнә сыҡҡансы - 8,6 м.
2008 йылда күперҙә консервация эштәре башланған.

# Варжанаули күпере
## Ҡомартҡы

2006 йылда ил президенты указы менән Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.

# Варжанаули күпере
## Шулай уҡ ҡара

* Список недвижимых памятников культуры национального значения
# Ҡуян (Свердловск өлкәһе)

Ҡуян (рус. Куянково) — Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округына ҡараған тарихи башҡорт ауылы.

# Ҡуян (Свердловск өлкәһе)
## Халыҡ һаны

2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 116 кеше йәшәй, шул иҫәптән 55 ир һәм 61 ҡатын-ҡыҙ.
2002 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 142 кеше йәшәгән.

# Ҡуян (Свердловск өлкәһе)
## Тарихы

Рәсәй архив документтарында ауыл «Кояново», «Коянково» исемдәре аҫтында иҫкә алына.
Тарихи сығанаҡтарҙан күренеүенсә Ҡуян ауылы аҫаба-башҡорттар ауылы. 1834 йылда үткәрелгән ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 56 аҫаба-башҡорт йәшәһә, 1859 йылда 76 аҫаба теркәлә.
Архив сығанаҡтарҙа ауылда йәшәүселәрҙең хужалығы тураһында ла мәғлүмәт һаҡланған. Мәҫәлән, 1842 йылда ауылда йәшәүсе 56 кеше бөтәһе 128 бот ярма икмәк сәскән.
Профессор Ә.З.Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
* Башкиры д. Кояново по VIII ревизии 1834 г.
* Хозя Карабаев 36 лет, сыновья Шагиахмет 10, Гайзатулла 8, Нигматулла 1 год.
* Кинзибай Карабаев 33 лет, сыновья Мухаметулла 8, Мухаметша 5, Мухамадей 2 лет.
* Азгибай Карабаев 28 лет, сын Исламетдин 2 лет.
* Мухамадяр Карабаев 34 лет, Сафиулла 5 лет. Сайфулмулюк Карабаев 21 год.
* Искандар Карабаев 28 лет, сын Фазыл 1 год.
* Мухамадали Карабаев 25 лет.
* Максют Карабаев 33 лет, умер в 1821 г., сын Махмут 11, умер в 1821 г.
* Аптагур Карабаев 31 год, умер в 1820 г., сын Гилазитдин 23 лет.
* Балтагул Абдрахманов 39 лет, умер в 1834 г., сыновья Канзафар 27, Зайнулла 20, Гайнулла 17, Губайдулла 14, Давлатша 5 лет.
* Всего в д. Кояново мужского пола 22, женского — 34 души.
Ауылда йәшәүселәр башҡорт халҡының ҡошсо ырыуы вәкилдәре.
# 1799 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1799 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1799 MDCCXCIX |
| Юлиан стилендә | 1798 — 1799 ( 12 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2551 — 2552 ( 2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7307 — 7308 ( 12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5559 — 5560 ה'תקנ"ט — ה'תק"ס |
| Мосолман календары | 1214 — 1215 |
| Боронғо әрмән календары | 1248 ԹՎ ՌՄԽԸ |
| Ҡытай календары | 4495 — 4496 (с 14 февраля) 戊午 — 己未 жёлтый конь — жёлтая овца |
| Эфиопа календары | 1791 — 1792 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1855 — 1856 |
| - Шака самват | 1721 — 1722 |
| Иран календары | 1177 — 1178 |
1799 йыл — Шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1799 йыл
## Ваҡиғалар

* 10 декабрь — Францияла метрик системаһы индереләр.
* Анлияла беренсе тапҡыр килем һалымы индереләр.

# 1799 йыл
## Тыуған шәхестәр

* 20 май — Оноре де Бальзак, француз яҙыусыһы.
* 20 июнь — Александр Пушкин рус шағиры.
* 23 декабрь — Карл Брюллов, рус рәссамы.

# 1799 йыл
## Вафат булған шәхестәр

* 14 декабрь — Джордж Вашингтон, беренсе АҠШ Президенты.
* 18 декабрь — Жан Этьен Монтукля, франзуц математигы.
# Сирмий

Си́рмий (грек. Σίρμιο) — Рим Паннонияһындағы ҡала (хәҙерге Сербия территорияһында), ул тетрархия дәүерендә император Галерийҙың резиденцияһы була. Һуңғы антиклығ дәүерендә һул тик лем ҙур була, хатта Аммиан Марцеллин уны «дан ҡаҙанған ҡалалар әсәһе» тип атай. Уның урынында хәҙерге заманда Сремска Митровица ҡалаһы тора. ТарихиСрем өлкә атамаһы Сирмийҙан алынған.
Беҙҙең эраға тиклем I быуатта римлеләр килеп төпләнгәнгә тиклем Сирмий урынында иллирия торағы була. Принципат дәүерендә ҡала дактар һәм германдарға ҡаршы хәрби һөжүмдәр өсөн плацдарм булып хеҙмәт итә; Марк Аврелийбында күп ваҡытын үткәрә. Императорҙар Геренний Этруск, Гостилиан, Деций, Клавдий II, Квинтилл, Аврелиан, Проб, Максимиан, Констанций II һәм Грациан ошо ҡалала тыуған.
375 йылда император Валентиниан үҙенең резиденцияһын Сирмийға күсерә. Бөйөк Феодосий Сирмийҙа император тип иғлан ителә. IV V быуаттарҙа ҡалала биш сиркәү соборы үтә; бында изгеләр Ириней Сирмийский һәм Анастасия Узорешительница эш алып бара. Рим империяһы ҡолатылғандан һуң Сирмийҙа гепидтар королдәре тәңкәләр һуғып сығара башлай. 870 йылда Сирмийҙә архиепископ кафедраһын Мефодий Солунский етәкләй.
Император Леопольд I Сирмиялағы император һарайы емереклектәре биләмәләрен Одескальки ырыуынан папа Иннокентий XI туғанына тапшыра. Шул ваҡыттан алып был ырыу башлығы герцог Сирмио (Duca di Sirmio) титулын йөрөтә.
# Оспа (Таган ҡушылдығы)

{{Река
Оспа — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға [[Таган (Обь ҡушылдығы)|Таган]] йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Оспа (Таган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200007144
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200714
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пышма буйы ҡарағайлығы

Пышма буйы ҡарағайлығы (рус. Припышми́нские Боры́) — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһе Тугулым һәм Талицкий райондары территорияһындағы милли парк.

# Пышма буйы ҡарағайлығы
## Ойошторолоу тарихы

Милли парк 1993 йылдың 20 июнендә ҡарағай һәм ҡайын урмандарының уникаль тәбиғи комплексын һаҡлау маҡсатында ойошторола. Парктың дөйөм майҙаны 49 050 гектар тәшкил итә. Күпселек территорияны урман ерҙәре биләй (яҡынса 90 %). Ҡалған өлөшөндә һаҙлыҡ, һыуһаҡлағыстар урынлашҡан, майҙандың бик аҙ өлөшөн бесәнлек, һөрөнтө ерҙәр һәм көтөүлектәр биләй.

# Пышма буйы ҡарағайлығы
## Географияһы

Пышма буйы ҡарағайлығы Көнбайыш Себер тигеҙлегенең көнбайыш ситендә урынлашҡан. Климаты — континенталь. Яҙ аҙағында һәм көҙ башында ҡырау төшә. Ҡар япмаһы ноябрҙән апрелгә тиклем ята, уның ҡалынлығы ҡайһы берҙә 80 см-ға етә.

# Пышма буйы ҡарағайлығы
## Флора һәм фаунаһы

Парк территорияһында башлыса тайга үҫемлектәре үҫә. Ҡарағай, шыршы, аҡ шыршы һәм ҡарағастан торған ылыҫлы төрҙәр өҫтөнлөк итә (майҙандың 60 проценттан ашыуы). Ҡарағай урмандары япмаһы аҫтында боҙлоҡтан һуңғы дәүер реликты — киң ябай арса үҫә. Япраҡлы төрҙәрҙән уҫаҡ, ерек, йүкә һәм ҡайын өҫтөнлөк итә. Пышма йылғаһының һыубаҫар туғайҙарында төрлө үләнле, екәнле туғайҙар һаҡланған. Шулай уҡ һирәк осрай торған үҫемлек төрҙәре бар, мәҫәлән, һарына, себер ирис, кәкүк ситеге.
Пышма буйы ҡарағайлығы милли паркы фаунаһының типик вәкилдәре: тейен, аҡҡуян, ондатра, һыуһар, һеләүһен, аҫ, бурһыҡ, бүре, төлкө, енот эте, һоро айыу, ҡоралай, мышы, ҡабан, йылға ҡондоҙо. Ҡоштарҙан ҡор, ҡурпысыҡ, сел, һуйыр күп.
# Костиха (Оло Кумена ҡушылдығы)

Костиха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кумена йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Костиха (Оло Кумена ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034624
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103462
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Узун-Кара-су (йылға)

Узун-Кара-су — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Эри-коль күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Узун-Кара-су (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001999
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100199
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сканда

Сканда (Сканде) (груз. სკანდე), " Сканда " (სკანდა) тип тә атала, Грузияның Имерети төбәгендәге Тержола муниципалитетындағы ауыл.

# Сканда
## Географияһы

Сканда ауылы ҙур булмаған Чхари йылғаһы үҙәнендә Тержола ҡалаһынан 15 км төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Скандала һуңғы антик осор ҡомартҡыһы - емерелгән ҡәлғә ҡалдыҡтары һаҡлана. Көнсығыш Рим һәм Сәсәниҙәр империялары Лазицалағы конфликт ваҡытында ундағы шул нығытма өсөн талашҡан булған. Ҡәлғә 19-сы быуатҡа тиклем Имеретия батшалығы өсөн үҙенең әһәмиәтен юғалтмаған.

# Сканда
## Сканда ҡәлғәһе

Сканда ҡәлғәһе шул исемдәге ауылдан төньяҡтараҡ тора. Майҙаны 7000 м, бейеклеге 120 м. Батша һарайының көнсығыш фасады менән сиркәү диуары ғына һаҡланған, унда грузин телендәге яҙма күренә. Археологик йәһәттән 1949 һәм 1995 йылдарҙа тикшерелгән. Сканда комплексын Грузия хөкүмәте милли әһәмиәтле күсемһеҙ ҡомартҡылар исемлегенә индергән

# Сканда
## Халҡы

Милли халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 2014 йылда Скандала 434 кеше йәшәгән
# Жежим-Ю

Жежим-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 740 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Жежим-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015135
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001513
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пыщуг (Ветлуга ҡушылдығы)

Пыщуг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 594 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.

# Пыщуг (Ветлуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041523
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004152
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Прейсиш-Эйлау замогы

Прейсиш-Эйлау замогы — хәҙерге Багратионовскта урынлашҡан Тевтон Ордены замогы. Калининград өлкәһе Хөкүмәте ҡарары менән 2007 йылдың 23 мартында Прейсиш-Эйлау төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә була.

# Прейсиш-Эйлау замогы
## Тарихы

1325 йылда Тевтон ордены гроссмейстеры Вернер фон Орзельн бойороғона ярашлы оҫта Арнольд фон Эйленштайн Пруссияның Сутврит ҡәлғәһе урынында Иле замогын төҙөй башлай. Төҙөлөш барышын Бальга комтурмы Дитрих фон Альтенбург күҙәтергә тейеш була. Тирмәнле быуа төҙөгәс, рыцарҙар һыу кимәлен яһалма рәүештә күтәртеп, замоклы уртау эшләй. 1330 йылда 41×43 м күләмле, һыулы йырын менән уратып алынған, күперҙәре күтәртелгән, рәшәткә ҡапҡалы дүрт мөйөш рәүешендәге замок төҙөй. Көнсығыш яғынан ҙур форбург төкәтәләр. Тәүге иҫкә алыуҙарҙа замок «Иле» тип атала, һуңынан — Иладия, әммә «Прейсиш-Илов» (Прейсиш-Эйлау) атамаһы йәбешеп ҡала. 1347 йылға тиклем замок орден пфлегеры резиденцияһы була, һуңынан унда Бальга комтурствоһына ҡараған каммерат хакимиәте урынлаша. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында замок артыҡ ныҡ зыян күрмәй. 1960 йылдар башына тиклем торлаҡ биналар файҙаланыла. 1961 йылдан замокты һәм форбургты райпотребсоюзға һаталар һәм бина келәт булараҡ ҡулланыла. 1964 йылда ғилми-реставрация оҫтаханаһы хеҙмәткәрҙәре замок территорияһын тикшерә. Замоктың торошо бик насар була, сөнки һуғыштан һуң уны бер тапҡыр ҙа ремонтламайҙар. Көнбайыш флигель урынына тир төҙөйҙәр, 1990 йылда уны һүтәләр. Һаҡланып ҡалған форбургта ҡыйыҡ серей башлай, 1989 йылда тикшектәр барлыҡҡа килә, 1990 йылдың авгусында урта секцияһы яна. 1990 йылдар башында һиҙелерлек булмаған ҡаҙыныу эштәре башларға һәм форбургты барлы ҡунаҡхана итергә ҡарар ителә. Әммә һуңғы этаптарҙа форбургты ташлап ҡуялар.
2016 йылдың 5 июнендә замок ҡыйығында янғын сыға, һөҙөмтәлә 80 кв. м. майҙаны яна.
16 июлдә Калининград өлкәһенең конкурс агентлығы сайтында замокты 2018 йылдың 29 авгусында аукционда һатыу тураһында иғлан донъя күрә. Башланғыс хаҡы, шул иҫәптән ер участкаһын да индереп — НДС менән 9 733 142 һум 2018 йыл 26 июль архивланған..
# Арья (Тавда ҡушылдығы)

Арья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының һул ярына тамағынан 545 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Арья (Тавда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012540
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201254
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лепля

Лепля — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 675 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 169 км.

# Лепля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023577
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302357
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Роман-Шор

Роман-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Роман-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009530
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100953
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы

Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы (22 март 1911 йыл — 18 июнь 1989 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1946—1950 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе, 1958—1972 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары. СССР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡорт АССР-ының 2‑се, 4—8‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1950). Ленин (1949), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944, 1971) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1957, 1966) ордендары кавалеры.

# Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы
## Биографияһы

Ғилман Вилдан улы Ниғмәтйәнов 1911 йылдың 22 мартында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Архангел районы Туҡмаҡлы ауылында тыуған. 1938 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Хеҙмәт юлын 1935 йылда Куйбышев план-иҡтисад институтын тамамлағандан һуң башлай. 1938 йылға тиклем БАССР Дәүләт план комитетының төркөм, планлаштырыу секторы башлығы булып эшләй.
1938—1942 йылдарҙа БАССР Дәүләт план комитетының рәйес урынбаҫары, рәйес вазифаларын атҡара.
1942—1946 йылдарҙа БАССР Халыҡ Комиссарҙары Советы Рәйесе урынбаҫары булып эшләй.
1946—1950 йылдарҙа — БАССР Юғары Советы Президиумы Рәйесе.
1950—1952 йылдарҙа Өфө нефть ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре булып эшләй. 1952—1958 йылдарҙа — БАССР Дәүләт план комитетының рәйесе. 1958 йылда БАССР Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары вазифаһына күсерелә.

# Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* ике «Почёт Билдәһе» ордены

# Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы
## Өҫтәлмә мәғлүмәт

* Ҡыҙы — Күсимова Суфия Ғилман ҡыҙы (5.03.1944), ғалим-театр белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
# Аусаф (исем)

Аусаф — ғәрәптәрҙән ингән башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки телле халыҡтарҙа ла был исем ҡулланыла.

# Аусаф (исем)
## Этимологияһы

Аусаф исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, сифат, билдә; һәй­бәт мәғәнәләрен аңлата.
# Грабарка (Серет ҡушылдығы)

Грабарка, Луг (укр. Грабарка, Луг) — Украиналағы йылға. Львов өлкәһенең Броды районы һәм Тернополь өлкәһенең Зборив районы аша көньяҡҡа табан аға. Серетның һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 26 километр.