yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Монте-Виста ҡунаҡханаһы

Монте-Виста ҡунаҡханаһы (ингл. Monte Vista hotel the) ― тарихи ҡунаҡхана, АҠШ-тың Аризона штатында Фластгафф ҡалаһының USS 66 автомобиль юлы эргәһендә урынлашҡан. Адресы Сан-Франциско-стрит урамы, 100. Ҡаланың тарихи үҙәгенең иң ҙур иҫтәлекле урындарының береһе булып тора. Өс ҡатлы апартаменттарҙа 73 номер иҫәпләнә.

# Монте-Виста ҡунаҡханаһы
## Тарихы һәм тасуирламаһы

1920 йылда Флагстаффта халыҡ һаны ныҡ арта, ҙур темптар менән туризм үҫешә ― һөҙөмтәлә ҡалаға килеүсе кешеләрҙе урынлаштырыу кәрәклеге тыуа. Ҡунаҡхана 1927 йылда урындағы астроном В.М. Слифер инициативаһы буйынса төҙөлә, ул өс йыл алдан урындағы халыҡтан бурысҡа аҡса алыуҙы һәм муниципаль облигацияларҙы сығарыуҙы ойошторған.
XX быуат мәҙәниәт эшмәкәрҙәренең ҡунып сығыу урыны булараҡ билдәле. Улар араһында ― Джон Уэйн, Спенсер Трейси, Хамфри Богарт, Кларк Гейбл, Энтони Хопкинс, Эстер Уильямс һәм Барбара Стэнвик бар.
Ҡунаҡхана шулай уҡ өрәктәрҙең йәшәү урыны тигән данға эйә, беренсе сиратта ― «Өрәк коридорсы» ― ир бала, ул төн уртаһында ҡунаҡтарҙың ишегенә туҡылдата һәм улар менән һөйләшә.
Монте-Веста ҡунаҡханаһында 1942 йылғы романтик «Касабланка» драмаһының бер нисә күренеше төшөрөлә.
Monte Vista Lounge, йәки «Monte V» ― ҡунаҡхана янында популяр бар һәм күңел асыу майҙансығы
# Мәжит

Мәжит — башҡорт ир-ат исеме.

# Мәжит
## Этимология

Мәжит башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, данлы, маҡтаулы; бөйөк, данлыҡлы, билдәле тигәнде аңлата.

# Мәжит
## Билдәле кешеләр

Мәжит Ғафури (Абдулғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы; 20 июль 1880 йыл — 28 октябрь 1934 йыл) — яҙыусы. Башҡортостандың халыҡ шағиры (1923).
Буранғолов Мәжит Фазлый улы (1904 йыл — 7 март 1943 йыл) — халыҡ йырсыһы, музыкант.
Нартайлаҡов Мәжит Әхмәт улы (3 февраль 1960 йыл) — ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1997), Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2006), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002) һәм һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы (2002). Башҡортостандың (1998) һәм Рәсәй Федерацияһының (2008) атҡаҙанған табибы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012).
Алкин Мәжит Сәмиғулла улы (15 февраль 1940 йыл) — башҡорт йырсыһы (тенор), педагог. 1971 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1992—1995 йылдарҙа музыка факультеты деканы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (2011), профессор (1992). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1977). Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге призға йәш йырсыларҙың республика конкурсы лауреаты (1972).
Билалов Мәжит Мәсғүт улы (1885 — 11 декабрь 1933) — башҡорт теле белгесе.

# Мәжит
## Фамилия

Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы (20 август 1933 йыл — 11 октябрь 2015 йыл) — тарихсы-ғалим, археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының беренсе рәйесе (1995—2002), Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы советы рәйесе (2000—2009). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2006) һәм 2006—2012 йылдарҙа уның вице-президенты. Тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2013).
Мәжитов Хөсәйен Йәләй улы (19 апрель 1928 йыл — 3 ноябрь 1989 йыл) — башҡорт йырсыһы (баритон). Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1975).
Мәжитов Рәмил Ғиниәт улы (13 апрель 1957 йыл — 21 октябрь 2020 йыл) — дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре, ғалим-педагог, менеджер, сәйәсәт фәндәре кандидаты. 2019 йылдан Башҡортостан йәбештереү-монтаж һәм сәнәғәт етештереүе колледжы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре.
# Чайковский йорто (Таганрог)

Чайковский йорто — Таганрог ҡалаһындағы (Грек урамы, 56) боронғо йорт, 1870 йылдарҙағы архитектура һәйкәле.

# Чайковский йорто (Таганрог)
## Тарихы

Дон ғәскәрҙәре подполковнигы Д. Г. Калиновский заказы буйынса йорт проекты 1871 йылда архитектор М. П. Петров тарафынан эшләнә. Төҙөлөп бөтмәгән килеш бина сауҙәгәр Сарандино милкенә күсә һәм ул уны төҙөтөп бөтөрә, тигән версия ла йәшәй. 1880—1890 йылдарҙа йорт Сарандиноның тол ҡатыны исемендә була. 1883 — 1894 йылда бинаны Пароходлыҡ һәм сауҙа урыҫ йәмғиәте (РОПиТ) үҙенең агенты, диңгеҙ офицеры Ипполит Ильич Чайковский өсөн ҡуртымға ала. Ағаһына ҡунаҡҡа композитор Петр Ильич Чайковский килеп йөрөй һәм ошо йортта туҡтала (1886, 1888, 1890). 1898 йылдан 1906 йылға тиклем бинаға надворный советник Ю. И. Тарховатың ҡатыны эйә була, ә 1915 йылда — генерал-майор Т. П. Ретивыйҙың ҡыҙы. 1920 йылдан 1966 йылғаса бында 1-се балалар дауаханаһының бер өлөшө урынлаша, 1966 — 1974 йылдарҙа — УНР-100. 1974 йылдан әлегәсә йортто Чехов исемендәге Үҙәк ҡала китапханаһының нота-музыка һәм сит телдәр бүлеге, камера концерт залы, «Музыка йорто» атамаһы аҫтында П. И. музей бүлиәһе биләй.
Бинаның хәҙерге йөҙө баштағыһынан айырыла: Ҡырым ер тетрәүҙәренең (1927) Таганрогка тиклем килеп еткән тулҡыны һул ҡанаттың бер өлөшөн зыянлай, һуңынан ул емерелә. Реконструкция ваҡытында (1974—1976) башня шпиленә елкәнле кәмә рәүешендә флюгер ҡуйыла (авторы — рәссам Ю. С. Яковенко), ул элек булмай. Йорт тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәр исемлегенә инә. А. П. Чехов 1895 йылда туғанына: «Әгәр ҙә мин бай булһам, һис шикһеҙ, Ипполит Чайковский йәшәгән йортто һатып алыр инем», — тип яҙа.

# Чайковский йорто (Таганрог)
## Архитектура үҙенсәлектәре

Ҡыҙыл кирбестән һалынған мансардалы йорт, шпиле булған тешле башня менән тамамлана. Тәҙрәләре уны урта быуаттарҙағы замоктар (модерн, неоготика) менән оҡшаш итә.
# Ҡаҙаҡ ырыуы

Ҡаҙаҡ ырыуы (ҡаҙ. ру) — ырыу тип исемләнгән билдәле бер төркөмгә ҡарауҙы белдересе термин. Уларҙа бөтәһенә лә уртаҡ хәрби оран — ұран була. Аҡһаҡалдар тарафынан идара ителә. Шулай уҡ һәр ырыуҙың үҙенә тәғәйен тамғаһы булған. 20-нән ашыу ҡәбилә, 200-ләп ырыу һәм меңләп ара бар.
Ҡаҙаҡ йолаһы буйынса, һәр ҡаҙаҡ үҙенең 7 ырыуына тиклемге ата-бабаһын, йәғни, ырыу генеалогияһын һәм үҙ затының шәжәрәһен белергә тейеш.

# Ҡаҙаҡ ырыуы
## Һаны

Ауыл хужалығындағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 1896—1911 (Асет Тимерғәлиевтың «Олоҫтар, өйәҙҙәр… Ҡаҙаҡтар: 1897—1915 йылдарҙа түбән ерҙәрҙә йәшәгән ҡаҙаҡтарҙың административ-территориаль бүленешенең һыҙма картаһы: этнологик-картографик тикшеренеүҙәр» китабы буйынса):
| Оло жуз: Жалайыр — 101 000 (107 000) Һары-уйсун — 10 000 (16 000) Шапырашты — 70 000 (53 000) Ысты — 50 000 (45 000) Ошаҡты 70 000 (19 000) Албан — 81 000 (106 000) Суан — 40 000 (35 000) Дулат — 334 000 (373 000) Сиргели — 70 000 (57 000) Шанышҡылы — 190 000 (60 000) Ҡанлы — неизвестно (67 000) Шаҡшам — неизвестно (4 000) Урта жуз: Арғын — 509 000 (753 000) Кәрәй — 90 000 (221 000) Ҡонырат — 128 000 (147 000) Ҡыпсаҡ — 169 000 (192 000) Найман — 395 000 (557 000) Уаҡ — билдәһеҙ (75 000) | Кесе жуз: Алимулы — 340 000, в том числе: Шекты — 80 000 (140 000) Шөмекей — 100 000 (67 000) Төртҡара — 60 000 (68 000) Кете — 60 000 (95 000) Ҡаракесек — 25 000 (24 000) Ҡараһаҡал — 15 000 (10 000) Жетыру — 300 000, шулай уҡ: Табын — 80 000 (155 000) Жағалбайлы — 70 000 (78 000) Керейт — 35 000 (12 000) Тама — 70 000 (93 000) Телеу — 20 000 (10 000) Кердери — 20 000 (32 000) Рамаҙан — 5 000 (11 000) | Байулы — 550 000, шулай уҡ: Адай — 90 000 (140 000) Байбаҡты — 40 000 (88 000) Берш — 70 000 (97 000) Таз — 30 000 (37 000) Шеркеш — 40 000 (45 000) Масҡар — 20 000 (18 000) Тана — 25 000 (35 000) Ҡыҙылҡорт — 40 000 (15 000) Алтын — 25 000 (17 000) Жаппас — 70 000 (43 000) Ысыҡ — 20 000 (40 000) Есентимер — 20 000 (18 000) Алаша — 60 000 (85 000) | Жуздарға инмәгәндәре: Төре һәм төленгиттар — (53 000) Нуғай-ҡаҙаҡтар — (18 000) Ҡырғыҙ (ырыу) — (12 000) Ҡожа — (26 000) Ҡарағалпаҡ (ырыу) — (5 500) Сунаҡ — (4 500) Башҡалар — (31 000) |

# Ҡаҙаҡ ырыуы
## Жуздарға инмәгән ырыуҙар
### Аҡһөйәк

* Тор
* Хужа
* Сунак

# Ҡаҙаҡ ырыуы
## Жуздарға инмәгән ырыуҙар
### Башҡалары

* Толенгит
* Нуғай-ҡаҙаҡтар (ҡайһы берәүҙәр кесе жузға индерә)
* Ҡыят (ҡайһы берәүҙәр кесе жузға индерә)
* Ҡырғыҙ (ырыу)
* Ҡарағалпаҡ (ырыу)

# Ҡаҙаҡ ырыуы
## Тамғалар һәм орандар

Ҡаҙаҡ тамғалары менән башҡорт тамғалары өлөшләтә тап килә — был ҡәрҙәш ҡыпсаҡ халыҡтарының ҡатмарлы этногенезы менән бәйле. Ҡайһы бер төрки ҡәбиләләрҙең бер нисә халыҡ этногенезында ҡатнашыуы ихтимал; мәҫәлән, табын ырыуҙары ҡаҙаҡтар составына ла, башҡорттар составына ла ҡушылған. Шул сәбәпле, был халыҡтарҙың тамғалары йә оҡшаш булырға, йә өлөшләтә тап килергә мөмкин.
* Ҡаҙаҡ ырыуы «Rodovid» ағасында. Ата-бабалар һәм ейәндәр шәжәрәһе

# Ҡаҙаҡ ырыуы
## Шулай уҡ ҡарарға

* Башкирские племена
* Киргизские племена
* Туркменские племена
* Сеок
# Ҡуҡаҙар (йылға)

Ҡуҡаҙар (Оло Ҡуҡаҙар, Уҡаҙар, Оло Уҡаҙар) — рус. Куказар - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе аша аҡҡан йылға.

# Ҡуҡаҙар (йылға)
## Географияһы

Ҡуҡаҙар Урта Уралда Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Ул Үрге Өпәле ҡала округында Үрге Өпәле ҡалаһынан 20 км төньяҡ-көнбайышҡараҡ урынлашҡан Ҡыҙылташ тауы итәгенән баш ала, тамағы Наҙы-Петровск районында.
Ҡуҡаҙар Ҡариҙел йылғаһының 803 км-да, уң ярына барып ҡоя, был Наҙы-Петровск ҡалаһынан 6 км көнсығыштараҡ. Тамағы өлөшләтә Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысына инеп ҡалған. Йылғаның оҙонлоғо 39 км.

# Ҡуҡаҙар (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Долгоброд һыуһаҡлағысынан Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса коды - 10010200912111100020334.

# Ҡуҡаҙар (йылға)
## Ҡушылдыҡтары

(тамағынан км )
* Оло Ҡуҡаҙар — уң ҡушылдыҡ
* Кесе Ҡуҡаҙар — һул ҡушылдыҡ
* Бурлаковка — уң ҡушылдыҡ
* Арҡыры Ҡуҡаҙар — һул ҡушылдыҡ
* Большая Граматуха — һул ҡушылдыҡ
* 21 км: Тырыш (йылға) — уң ҡушылдыҡ
* Малая Граматуха — һул ҡушылдыҡ
* 12 км: Бабушка — уң ҡушылдыҡ
* 8,1 км: Репная — уң ҡушылдыҡ
# Луянка

Луянка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Смоленск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мәскәү ( Можайское һыуһаҡлағысы) йылғаһының уң ярына тамағынан 404 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Луянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү башынан Можайск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101012110000023066
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002306
* Бассейн коды — 09.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Михайлов Владимир Сергеевич (Новойл)

Михайлов Владимир Сергеевич (22 сентябрь 1948 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы, Юғары совет президиумы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Михайлов Владимир Сергеевич (Новойл)
## Биографияһы

Михайлов Владимир Сергеевич 1948 йылдың 22 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы Сухаревка ауылында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1971 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын, 1971 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағас «Ашҡаҙар» инженер һәм баш инжерен булып башлай. Артабан Мәләүез районы ауыл хужалығы идаралығында баш инженер булып эшләй. 1980 йылдан КПСС-тың Мәләүз районы ҡала комитетыныңауыл хужалығы мөдире булып эшләй. 1982 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының инструкторы, консультанты.
1991—1992 йылдарҙа «Сельхозхимия» берекмәһе рәйесе урынбаҫары. 1992 йылдан «Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводы» директоры урынбаҫары. 1998 йылдан Өфө ҡалаһы Калинин районы администрацияһы башлығы. 1991—1996 йылдарҙа Дәүләт йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 1998 йылдан Өфө ҡала советы депутаты.
Благовещен районы, 185-се Благовещен һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы.

# Михайлов Владимир Сергеевич (Новойл)
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
# Бойко Михаил Акимович

Бойко Михаил Акимович (1 июль 1899 йыл — август 1986 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, УССР-ҙың атҡаҙанған металлургы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Запорожье ҡалаһының почетлы гражданины.

# Бойко Михаил Акимович
## Биографияһы

1899 йылдың 1 июлендә хәҙерге Винница өлкәһе Тулчин районы территорияһында тыуған.
* 1917—1921 йылдар — Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы яугиры;
* 1931—1933 йылдар — Днепргэс төҙөлөшөндә таш юныусы;
* 1933—1941 йылдар — «Запорожсталь» комбинатының инструменталь ҡорос заводында ҡорос ҡойоусы;
* 1942—1950 йылдар — Электросталь ҡалаһындағы (эвакуацияла) металлургия комбинатында ҡорос ҡойоусы;
* 1951—1965 йылдар — «Днепроспецсталь» заводында ҡорос ҡойоусы.
Запорожье ҡалаһы һәм өлкә советының бик күп саҡырылышы депутаты булып һайлана. 1986 йылдың авгусында Запорожьела вафат була.

# Бойко Михаил Акимович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958)
* Өс Ленин ордены (1939, 1954, 1958)
* миҙалдар
* УССР-ҙың атҡаҙанған металлургы.
* Запорожье ҡалаһының Почетлы гражданины (ҡала советының 1967 йылдың 27 октябрендәге 4/4-се ҡарары менән бирелә).
# Өс үлсәмле арауыҡ

Өс үлсәмле арауыҡ — беҙ йәшәгән материаль донъяның геометрик моделе. Был Евклид арауығы өс үлсәмле тип атала, сөнки уның өс бер төрлө үлсәме — бейеклеге, киңлеге һәм оҙонлоғо бар, йәғни өс үлсәмле арауыҡ өс ортогональ берәмек вектор менән бирелә.
Өс үлсәмле арауыҡты аңлау кешелә сабый сағында үҫешә тип иҫәпләнә, һәм кешенең хәрәкәттәге үҙ-ара ярашыуы менән тығыҙ бәйләнгән. Солғап алған донъяны өс үлсәмдә һиҙеү органдары менән визуаль ҡабул итеү һәләте тәрәнлекте тойоу тип атала. Аналитик геометрияла өс үлсәмле арауыҡтың һәр нөктәһе өс дәүмәл — координаталар йыйылмаһы кеүек һүрәтләнә. Координаталар башында киҫешкән өс үҙ-ара перпендикуляр координаталар күсәре бирелә. Нөктәнең урыны ошо өс күсәргә ҡарата тәртипкә килтерелгән өс һан менән бирелә. Был һандарҙың һәр береһе ярашлы күсәр буйлап үлсәнгән иҫәпләү башынан нөктәгә тиклемге алыҫлыҡты бирә, был нөктәнән ҡалған ике күсәр менән яһалған яҫылыҡҡа тиклем алыҫлыҡҡа тигеҙ. Шулай уҡ башҡа координаталар системаһы бар, йышыраҡ цилиндрик һәм сферик системалар ҡулланыла.
Һыҙыҡлы алгебра икенсе төрлө ҡараш бирә, унда һыҙыҡлы бәйһеҙлек төшөнсәһе мөһим роль уйнай. Ҡумтаның бейеклеге уның оҙонлоғона һәм киңлегенә бәйле түгел, шул сәбәпле арауыҡ өс үлсәмле. Һыҙыҡлы алгебра телендә арауыҡ өс үлсәмле, сөнки һәр нөктә өс һыҙыҡлы бәйһеҙ векторҙар комбинацияһы менән бирелергә мөмкин. Был терминдарҙа арауыҡ-ваҡыт дүрт үлсәмле, сөнки нөктәнең ваҡыт арауығындағы урыны уның арауыҡтағы урынына бәйле түгел.
Өс үлсәмле арауыҡтың бер нисә үҙсәнлеге бар, улар уны башҡа үлсәмле арауыҡтарҙан айырып торалар. Мәҫәлән, был арҡан киҫәгендә төйөндәр бәйләп булған иң бәләкәй үлсәмле арауыҡ. Физиканың күп закондары, мәҫәлән кире квадраттарҙың күп закондары беҙҙең арауыҡтың өс үлсәмле булыуы менән бәйле.
Нуль үлсәмле, бер үлсәмле һәм ике үлсәмле арауыҡтарҙы өс үлсәмле арауыҡта урынлашыусылар кеүек ҡарарға мөмкин; ул үҙе дүрт үлсәмле арауыҡ моделенең өлөшө тип иҫәпләнергә мөмкин (ҡайһы берҙә дүртенсе үлсәм тип ваҡытты иҫәпләйҙәр).
# Брёккау

Брёккау (нем. Bröckau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 390 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,9 км². Диңгеҙ кимәленән 230–284 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6724 һәм автомобиль коды — BLK.
# Лагрн-Еган

Лагрн-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Агрн-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 352 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 94 км.

# Лагрн-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043843
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204384
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йәшел турғай

?Йәшел турғай :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Ҡабырғалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Надотряд: | Аңҡаулылар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Подотряд: | Һайраусы турғайҙар |
| Ғаилә: | Аҡбауыр турғайҙар |
| Ырыу: | Ҡупшыҡайҙар |
| Төр: | Йәшел турғай |
Латинса исеме :
Carduelis chloris Linnaeus, 1758 :
Синонимдары :
Chloris chloris :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 559044 NCBI 37601 |
Йәшел турғай (урыҫ.Зеленушка )- Европала йәшәй торған турғайҙар отрядындағы ҙур булмаған ҡошсоҡ.

# Йәшел турғай
## Ҡылыҡһырлама

Ҙурлығы турғайҙай. Яңғыҙ ҙа, парлашып та, тупланып та ауыл тирәһендәге ағастарҙа, көнбағыш һәм киндер араларында йөрөйҙәр. Ата ҡоштоң арҡаһы йәшел, муйынының һырты, ҡанаттары һәм ҡойроғо һары һыҙатлы көрәнһыу ҡара. Кәүҙәһенең аҫ яғы һарғылт йәшел. Инә ҡоштоң һырты һорғолт йәшел, аҫ яғы буй һыҙатлы аҡ-һыл һоро. йорт турғайынан йәшкелт төҫө һәм тамағында ҡара тап булмауы менән айырыла.

# Йәшел турғай
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡ¬лы: «зирлл-зирлл», һайрағанда «зирл-зирл-зирлиижжж».

# Йәшел турғай
## Йәшәү рәүеше

Яҡты урмандар, ауыл һәм ҡала эргәһендәге ағастарҙа йә¬шәй. Башлыса үлән орлоҡтары, яҙғыһын бөжәктәр ашай. Йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Киң генә таралған. Ағаста йәки ҡыуаҡтарҙа оя¬лай. Ҡара һәм ҡыҙғылт таплы 4—6 бөртөк аҡһыл зәңгәр йомортҡаһы була.
# Чечен Республикаһы

Чечен Республикаһы (Чечня́; чеч. Нохчийн Республика, Нохчийчоь) — Рәсәй Федерацияһы составындағы республика.
Баш ҡалаһы — Грозный (чеч. Соьлжа-ГIала).
# Кременная (Берёзовая ҡушылдығы)

Кременная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кременная (Берёзовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006147
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100614
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# «Шүлгән-Таш» совхозы

«Шүлгән-Таш» совхозы — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районындағы ауыл хужалығы ойошмаһы. Идараһы Ғәҙелгәрәй ауылында урынлаша.

# «Шүлгән-Таш» совхозы
## Тарихы

«Шүлгән-Таш» совхозы 1984 йылда ойошторола. Уға Ғәҙелгәрәй, Кейекбай, Ҡотан, Мәҡсүт, Мәндәғол ауылдары инә. Төп эшмәкәрлеге — малсылыҡ, йылҡысылыҡ, ҡортсолоҡ. Беренсе директоры — Салауатов Шакирйән Закир улы.
2000 йылдан — муниципаль унитар ауыл хужалығы предприятиеһы. 2009 йылда бөтөрөлә.
1980—1990 йылдарҙа «Шүлгән-Таш» совхозы районда алдынғы урындарҙа була.

# «Шүлгән-Таш» совхозы
## Етәкселәре

* Салауатов Шакирйән Закир улы

# «Шүлгән-Таш» совхозы
## Ҡыҙыҡлы ваҡиғалар

* 25 ғинуар 2020, Үәт, исмаһам, аңлатма!
# Ҡыйғаҙы (Тере Танып ҡушылдығы)

Ҡыйғаҙы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тере Танып йылғаһының һул ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ҡыйғаҙы (Тере Танып ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан алып тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025964
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102596
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лашин Анатолий Григорьевич

Лашин Анатолий Григорьевич (6 февраль 1914 йыл — 1994 йыл) — юрист, социалистик дәүләттәр ойошмалары һәм эшмәкәрлеге мәсьәләләре буйынса белгес; Харьков совет төҙөлөшө һәм хоҡуғы институтын тамамлаған (1938), юридик фәндәр докторы (1965), Мәскәү дәүләт университетының юридик факультеты профессоры һәм факультет деканы (1953—1956); ошо уҡ уҡыу йортонда философия факультетының социаль-сәйәси тәғлимәттәр тарихы кафедраһы мөдире; РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре. Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

# Лашин Анатолий Григорьевич
## Биографияһы

Анатолий Григорьевич Лашин Һарытау ҡалаһында 1914 йылдың 6 февралендә тыуа. Икенсе донъя һуғышы алдынан 1938 йылда Харьков совет төҙөлөшө институтында юғары белем ала. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша — Ҡыҙыл Йондоҙ һәм Ҡыҙыл Байраҡ ордендары менән бүләкләнә. Һуғыштан һуң, 1950 йылда «О культурно-воспитательной деятельности Советского государства» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай — юридик фәндәр кандидаты була. Философия факультетының социаль-сәйәси тәғлимәттәрҙең тарихы кафедраһы профессоры булып 1994 йылға тиклем эшләй.
1951—1953 йылдарҙа Лашин юғары юридик уҡыу йорттарының баш идаралығы начальнигы булып тора, СССР-ҙың юғары белем министрлығы ҡарамағында эшләй (МВО). 1953—1965 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының юридик факультеты деканы була. 1965 йылда «Возникновение и развитие форм социалистического государства» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай — юридик фәндәр докторы булып китте. Ун йылдан һуң, 1975 йылда, дөйөм университет гуманитар факультеттарының фәнни коммунизм кафедраһы мөдире була — был вазифала 1980 йылға тиклем ҡала; бер үк ваҡытта был кафедрала профессор булып эшләй. «РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре» исеменә лайыҡ була. 1994 йылда Мәскәүҙә вафат була.

# Лашин Анатолий Григорьевич
## Хеҙмәттәре

Анатолий Лашин юридик мәсьәләләр менән шөғөлләнә, социалистик дәүләттәрҙе ойоштороу һәм уларҙың эшмәкәрлегенең юридик проблемаларын махсус өйрәнә
* «Культурно-воспитательная деятельность советского государства» (1955)
* «Местные органы государственной власти в СССР» (1955)
* «Формы социалистического государства» (1960)
* «Социалистический государственный аппарат» (1961)
* «Возникновение и развитие форм социалистического государства» (1965)
* «Преемственность в развитии социалистической демократии» (1968)
* «Международное значение опыта КПСС в государственном строительстве» (1974)
* «Теория социалистического строительства» (соавт., 1976)
# Май

Һабанай, май (лат. mensis Maius — «майя алиһәһенең айы») — юлиан һәм григориан календарҙарында йылдың бишенсе айы. 31 көндән тора.

# Май
## Этимологияһы

Һарысай атамаһы һабан+ай кәлимәләренән төҙөлгән. Был ай — һабан айы. Һабанай айында сәсеү ваҡыты башлана. Шулай уҡ «һабан» тигән кәлимәнән «һабантуй» һүҙе барлыҡҡа килгән.

# Май
## Байрамдар, тантаналар
### Халыҡ-ара

* 3 май — Халыҡ-ара матбуғат азатлығы көнө
* 8 май — Бөтә донъя Ҡыҙыл Тәре һәм Ярым Ай көнө
* 12 май — Бөтә донъя шәфҡәт туташтары көнө
* 15 май — Халыҡ-ара ғаилә көнө
* 17 май — Халыҡ-ара электр бәйләнеше көнө
* 18 май — Халыҡ-ара музейҙар көнө
* 21 май — Мәҙәни үҫеш өсөн халыҡ-ара ЮНЕСКО көнө
* 31 май — Бөтә донъя тәмәкенән баш тартыу көнө

# Май
## Байрамдар, тантаналар
### Рәсәй

* 7 май — Радио көнө, барлык элемтә тармаҡтары хеҙмәткәрҙәре байрамы
* 9 май — Еңеү көнө
* 19 май — Пионерҙар ойошмаһы төҙөлгән көн
* 24 май — Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнө
* 27 май — Дөйөм Рәсәй китапханалар көнө
* 27 май — Химиктар көнө
* 28 май — Ил һаҡсылары көнө

# Май
## Байрамдар, тантаналар
### Башҡортостан

* 30 май — Башҡорт АССР-ының өсөнсө Конституцияһы ҡабул ителгән көн