yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Яңы Тайнаш

Яңы Тайнаш (рус. Новотайняшево) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 19 кеше. Почта индексы — 452222, ОКАТО коды — 80256845005.

# Яңы Тайнаш
## Тарихы

Архивта 1756 йылдың 17 декабрендә Ҡыр-Йылан улусы башҡорттарының үҙҙәренең аҫаба ерҙәрен заводчик И. Г. Осокинға ҡуртымға биреүҙәре тураһында документ бар. Ер буйынса мәсьәләне хәл итеүҙә, ғәҙәттә, улуста көн иткән бөтә башҡорттар ҙа ҡатнаша. Троицк баҡыр иретеү заводы хужалары Осокиндар ҡуртымға алған ерҙәр хәҙерге Тайнаш ауылынан бик алыҫта урынлашҡан. Шуға ҡарамаҫтан башҡорттар, ерҙәре ҡайҙа урынлашыуына ҡарамаҫтан, аҫабалыҡ ерҙәрен нисек теләй шулай файҙаланырға хоҡуҡлы була.
Ауыл еренә беренсе булып Ҡыр-Йылан улусының аҫаба башҡорто Тайнаш Чикеев килеп төпләнә. Уның исем-шәрифе 1737 йылдың 10 декабрендә төҙөлгән Килешеү яҙмаһында ла телгә алына. Ауыл XVIII быуаттың 20-се йылдарында барлыҡҡа килгән, тип фаразлана. 1737 йылда төҙөлгән ергә ситтәрҙе индереү документында Йылан улусының Тайнаш ауылы атап үтелә. Башҡорттар Аҡманай Тайнашев һәм Борҙоҡай Миңлеғолов үҙҙәренең аҫаба ерҙәренә яһаҡ татарҙары (ниндәйҙер вазифа башҡарған башҡорттар шундай сословиеға ҡараған) Даир, Ҡасим, Бикмәт Ҡәҙерғоловтарҙы, балалары, туған тыумасаһы менән бергә, Шаран, Ерекле, Юрты, Өрөкмән, Тайнаш йылғалары үҙәндәренә индерә.
Шулай итеп, яһаҡ татарҙары аҫабалар еренә 1773 йылда, ә мишәрҙәр 1772 йылда индерелә. XVIII быуат аҙағына яһаҡ татарҙары сословиеһын үҙгәртеп, 1795 йылғы рәүиздә типтәр булараҡ теркәлә. 1812 йылда аҫабалар еренә тағы ла бер төркөм типтәрҙәр индерелә.
1795 йылда ауылда 80 башҡорт, 12 типтәр һәм 23 мишәрҙең йәшәүе теркәлә. Ә 1834 йылға мишәрҙәр 46 кеше булып китә. 1870 йылғы рәүиздә ауылда йәшәгән 470 кешенең барыһы ла үҙҙәрен башҡорт тип таный. 1920 йылда ауыл Иҫке Тайнаш тип атала башлай, әммә тик 1925 йылда ғына 10 йорто булған Яңы Тайнаш рәүиз документтарына теркәлә.
1834 йылда 127 башҡортҡа 336 бот ужым игене һәм 576 бот яҙғы иген, 46 мишәргә 224 бот ужым һәм 208 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда 2 тирмән эшләй. Мәсет була. 1870 йылға ауылда 20 лавка эшләй, йома көндәре баҙар ҙа була.
1909 йылда Тайнаш министр училищеһында 30 уҡыусы белем ала.

# Яңы Тайнаш
## Халыҡ һаны
### Милли составы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәтенә ярашлы күпселек башҡорттар (54 %) һәм татарҙар (38 %) йәшәй.

# Яңы Тайнаш
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Рәжәп): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 94 км
# Кесе Сәрмәсән

Кесе Сәрмәсән (урыҫ. Малый Черемшан) — Татарстан һәм Ульяновск өлкәһе буйлап аҡҡан йылға, Оло Сәрмәсәндең уң ҡушылдығы (тамағына тиклем 45 километр ҡалғас ҡушыла).
Оҙонлоғо — 213 км (шуларҙың 192 километры Татарстан Республикаһында), бассейн майҙаны — 3190 кв. км.

# Кесе Сәрмәсән
## Тасуирлама

Йылға башы Яңы Шешмә районының Татар Әлкәһе ҡасабаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 4,3 километрҙа урынлашҡан. Тамағы — Ульяновск өлкәһендә.
1978 йылдан Татарстан Республикаһының тәбиғәт ҡомартҡыһы.

# Кесе Сәрмәсән
## Характеристикаһы

Йылға тулҡынлы уйһыулыҡтар, ҡушылдыҡтары үҙәндәре, йырындар менән бүлгеләнгән. Һыубаҫар туғайҙары һәм ҡатнаш урмандарындә ошо яҡтарға хас үҫентеләр менән ҡапланған. Йылға ярҙарының 22 проценты урман менән ҡапланған. 37 ҡушылдығы бар, уларҙың күбеһе ҙур түгел һәм аҙ һыулы. Йылға селтәре тығыҙлығы — 0,29 км/км2.
Үҙәне әллә ни киң түгел, түбәнге ағымында ғына киңлеге 0,2 километрҙан 4 километрға тиклем етә. Йылға бормаланып аға, уның киңлеге — 20 — 30 метр. Ярҙары урыны менән текә, хатта 2 метрҙан 6 метрға етә. Ағым тиҙлеге — 0,2—0,4 м/с.
Һыуы кальций-гидрокарбанатлы, яҙын уртаса ҡаты (3-6 мг-экв/л), ә ҡыш һәм йәй көндәрендә бик ҡаты (9-12 мг-экв/л) . Дөйөм минераллашыу — яҙын 100—200 мг/л, ҡыш һәм йәй 500—700 мг/л.

# Кесе Сәрмәсән
## Этимологияһы

Ғәрәп сәйәхәтсеһе Ибн Фаҙлан (922 йыл) яҙмаларында Булғар иленә барып етеү өсөн уға Джарамсан йылғаһы аша сығырға тура килеүе хаҡында әйтелә. Джарам (иҫке сармат телендә) — «ағыу; ағып торған» мәғәнәһен аңлата.
Ҡайһы бер тарихсылар "Черемшан"ды череместар(мари) менән бәйләй. Ә бит Әхмәтзәки Вәлиди «Ибн Фаҙландың сәйәхәтнамәһе» хеҙмәтендә 922 йылда Башҡорт һәм Булғар илдәре аша хәрәкәт иткән Ибн Фаҙландың был ерҙәрҙә мариҙарҙы осратмауын һыҙыҡ өҫтөнә ала. 1880-се йылдарҙа баҫылып сыҡҡан «Волга Булғарияһы» картаһында көнсығыштараҡ фарази рәүештә Мари (Сярмысъ) олоҫо урынлаштырылған.
Төркиәт ғилеменә таянып фекер йөрөтһәк, Юрматы һәм Сярмысъ, венгрҙарҙың Дъярмат һүҙҙәренең бер тамырҙан булыуын танырбыҙ. Ғалим Р. Кузеев буйынса, юрматылар башҡорттарҙың боронғо уғыр-булғар ҡатламынан ғибәрәт. Әхмәтзәки Вәлидиҙең был хеҙмәтен немец теленән башҡортсаға тәржемә иткән журналист Марат Исмәғилев (Ишембай ҡалаһы): «Булғар дәүерендә Юрматыларҙың (үҙ-үҙҙәрен йәки күршеләре тарафынан) Сюрматсем тип аталыуы бик ихтимал», — тигән фекерҙә. Йәғни Сюрматсемдың өлөшләтә ҡыпсаҡ теленә тәржемәһе — «Сюрматлар», ә ҡыпсаҡ теленә тәржемәһе — Юрматылар булып сыға. Өҫтәүенә юғарыла атап үтелгән картала Оло Сәрмәсән йылғаһы хатта урыҫсала «М. Сармэсанъ» тип аталған. Тимәк, йылғаның Сәрмәсән атамаһы һәм ҡасандыр уның буйында көн иткән Юрматыларҙың атамаһы араһында бәйләнеш булыуы ихтимал. Ҡайһы бер тарихсылар Сюрмат атамаһының үҙен Сарматтың бер формаһы тип ҡарай.

# Кесе Сәрмәсән
## Ҡушылдыҡтары

Төп ҡушылдыҡтары — Чебоксарка, Саврушка, Адамка, Вялюлькин, Баранка, Марас, Ат, Шия, Юхмачи, Елшанка, Сахча.
# Толчавожа

Толчавожа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Комша йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Толчавожа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048259
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004825
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мочалище

Мочалище — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нуя йылғаһының һул ярына тамағынан 3,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мочалище
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038758
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003875
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йеэбен

Йеэбен (нем. Jeeben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 268 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,88 км². Диңгеҙ кимәленән 40 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38489 һәм автомобиль коды — SAW.
# Криворотов Михаил Павлович

Криворотов Михаил Павлович (10 сентябрь 1920 йыл — 18 февраль 1943 йыл) — 1-се танк полкының (Көньяҡ-Көнбайыш фронты, 21-се армия, 1-се танк бригадаһы) өлкән механик-водителе, лейтенант, Советтар Союзы Геройы.

# Криворотов Михаил Павлович
## Биографияһы

Михаил Павлович Криворотов 1920 йылдың 10 сентябрендә Башҡортостандың Благовар районы Яңы Константиновка ауылында тыуған.
Урыҫ. Ете класс тамамлаған. Һуғышҡа тиклем Башцик исемендәге совхозда комбайнсы булып эшләй.
1940 йылда Благовар райвоенкоматы тарафынан Совет Армияһына саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 1941 йылдың июнь айынан алып ҡатнаша.
1-се танк полкының (1-се танк бригадаһы, 21-се армия, Көньяҡ-Көнбайыш фронт) өлкән механик-водителе М. П. Криворотов Штеповка ауылы эргәһендәге һуғышта айырыуса батырлыҡ күрһәтә.
1943 йылдың 18 февралендә госпиталдә вафат була. Әстерхан ҡалаһында ерләнгән.

# Криворотов Михаил Павлович
## Батырлығы

«1941 йылдың 1 октябрендә, — тип билдәләнә бүләкләү ҡағыҙында, — М. П. Криворотов ете тапҡыр танкыһы менән дошманға ҡаршы һөжүм итә, ут нөктәләрен табып, танк орудиеһының утын корректировкалай һәм танкыһын сәпкә йүнәлтә. Дошмандың бер танкыға ҡаршы орудиеһын, биш эре калибрлы пулеметын, ике миномет батареяһын юҡ итә, бер нисә автомашинаһын тапата.
Һуңғы атака барышында артиллерия снаряды эләгеп, танк янып китә, экипаж ағзалары һәләк булалар. Яраланған М. П. Криворотов дөрләп янған танкыны дошман артиллерия батареяһына йүнәлтә. Батарея уртаһында танк шартлай. Дошман орудиелары юҡ ителә. Шартлауға тиклем бер нисә секунд алда М. П. Криворотов танкынан сығып өлгөрә».
1941 йылдың 20 ноябрендә М. П. Криворотовҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

# Криворотов Михаил Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы, (20.11.1941).
* Ленин ордены (20.11.1941).

# Криворотов Михаил Павлович
## Хәтер

М. П. Криворотов исеме Башҡортостандың Благовар районы Троицк урта мәктәбенә бирелгән.
# Әл-Мутаффифин сүрәһе

Әл-Мутаффифин сүрәһе (ғәр. سورة المطففين‎, Кәметеп үлсәүселәр ) — Ҡөрьән Кәримдең 83 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 36 аяттан тора.
# Лобез

Лобез (пол. Łobez), (ˈwɔbɛs, Pl-Łobez.ogg (мәғл.)) — Польшалағы ҡала, Көнбайыш Помор воеводствоһының Лобез повятына ҡарай. Ҡала-ауыл гмины статусы бар. «Лобез» исеме менән 1275 йылдан билдәле. Майҙан 12,8 км², халыҡ һаны 10 066 кеше (2019). Балтик диңгеҙенә яҡынса 70 км.

# Лобез
## Тарих
### Тарихи демография

Лобез халҡы төрлө йылдарҙа («Кalendarium …», «Städtebuch Hinterpommern» китаптары нигеҙендә).
| Год | Халыҡ һаны |
| 1680 | ok. 800 |
| 1740 | 1191 |
| 1749 | 1339 |
| 1762 | 949 |
| 1776 | 1195 |
| 1782 | 1160 |
| 1794 | 1339 |
| 1812 | 1797 |
| 1814 | 1800 |
| 1816 | 1939 |
| 1819 | 1960 |
| 1831 | 2443 |
| 1843 | 3207 |
| 1852 | 3939 |
| 1861 | 4756 |
| 1885 | 5225 |
| 1895 | 5187 |
| 1912 | 5098 |
| 1925 | 5873 |
| 1939 | 7300 |
| 08.1945 | 1710 (160 поляктар) |
| 10.1945 | 5885 немецтәр |
| 1946 | 4144 |
| 1957 | 6026 |

# Лобез
## Ҡала Президенты

| 1632 — Carsten Beleke | 1809 — Johann Georg Falck |
| 1670 — Bernd Bublich | 1823-1840 — Johann Friedrich Rosenow |
| 1700 — Paul Belecke | 1842-1844 — Adolf Ludwig Ritter (privremeno) |
| 1702 — Theele | 1844-1845 — Albert Wilhelm Rizky |
| 1723 — F. C. Hackebeck | 1846-1852 — Heinich Ludwig Gotthilf Hasenjäger |
| 1734 — F. W. Weinholz | prije 1859. Hasenjaeger |
| 1736 — Schulze | 1852-1864 — Carl Albert Alexander Schüz |
| 1732 — Hackenberken | 1921 — Willi Kieckbusch |
| 1745 — M. C. Frize | 1945 — Hackelberg, Teofil Fiutowski, Stefan Nowak, Feliks Mielczarek |
| 1746 — Johann Friedrich Thym | 1946 — Władysław Śmiełowski |
| 1752 — Johann Gottsried Severin | 1948 — Tadeusz Klimski |
| 1753? — J. F. von Flige | 1949 — Ignacy Łepkowski |
| 1757 — Johann Friedrich Thym | 1972-1990 Zbigniew Con |
| 1757 — Heller | 1990-94 Marek Romejko |
| 1767 — Gottlieb Timm | 1994-1998 Jan Szafran |
| 1775 — Johann Gottfried Severin | 1998-2002 Halina Szymańska |
| 1790 — Jahncke | 2002-2006 Marek Romejko |
| 1805 — Heinrich (?) Falck | 2006-2014 Ryszard Sola |
| 1806 — Zuther (drugi dan 1712) | 2014 Piotr Ćwikła |
| 1806 — Nemitz | |
# Крутая (Сосновка ҡушылдығы)

Крутая — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосновка йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Крутая (Сосновка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200616
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йылыу (күл)

Йылыу (Йылыукүл) (рус. Ело́вое озеро - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сыбаркүл районындағы күл.

# Йылыу (күл)
## Этимологияһы

Күл шул төбәктәге башҡорт топонимлы күлдәр араһында берҙән-бер "урыҫ исемле". Мәгәр урындағы кешеләр атаманы башлыса башҡорт телендәге "йылыу" һәм "йылы" һүҙҙәренә ҡайтарып ҡалдыра. Күл, ысынлап та, йылы һыулы, быға уның елдәрҙән ышыҡ урында һәм дәүмәле ҙур булмауы булышлыҡ итә.
Был йәһәттән Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә аныҡ ҡына һүҙгә бәйләмәй, әммә күл тирәһендә бик йыраҡ араларҙа ла шыршы булмауын билдәләй, шуға күрә топоним ниндәйҙер башҡорт һүҙенән булыуы ихтимал тип яҙа ул.

# Йылыу (күл)
## Географияһы

Йылыу күле Урал тауының көнсығыш битләүендә урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 322,5 м. Оҙонлоғо — 2,2 км, киңлеге — 1,9 км, көҙгөһөнөң майҙаны — 3,12 км², ярҙарының оҙонлоғо — 9,8 км.
Гидрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Йылыу күле Силәбенән - көнбайышҡа табан 90, Екатеринбургтан - 275, Өфөнән - 303, Ҡурғандан - 360, Төмәндән - 510, Пермдән - 530, ә Сыбаркүлдән 3 км километр алыҫлыҡта.

# Йылыу (күл)
## Тасуирламаһы

Түңәрәк һыҙатлы, төбө тигеҙһеҙ. Өс утрауы бар. Ярҙары күп кенә урында текә. Көнбайышта Гудковка йылғаһы ҡушыла, ә күлдән көньяҡтан йылға ағып сыға, Йылыу, йылға ағып сыға, ул Сыбаркүл күленә ҡоя. Күл бик ҙур түгел, елдәрҙән ышыҡ урында, шуға күрә бик йылы һыулы.
Күл Оло Ялансыҡ, Сыбаркүл,Йылыу, Тәрәнкүл, Оло Киҫегәс һәм Кесе Киҫегәс,Оло Мейәс һәм Кесе Мейәс күлдәре сылбырында урталыҡта урынлашҡан.

# Йылыу (күл)
## Күлдең флораһы һәм фаунаһы

Күлдә сабаҡ, алабуға, суртан, алабалыҡ, табан, ҡарабалыҡ тереклек итә. Шулай уҡ ер-һыу йәнлектәре, туҙбаш һәм ҡара йыландар бар.
# Томша (Мера ҡушылдығы)

Томша — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мера йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Томша (Мера ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013667
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001366
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аксенов ауыл Советы (Әлшәй районы)

Аксенов ауыл Советы (Әлшәй районы) (2004 йылға тиклем Аксёнов ҡасаба Советы) — Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. Согласно «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Аксенов ауыл Советы (Әлшәй районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу тураһындағы» Законы, 2-се статьяһы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу», 2-се пунктында түбәндәге юлдар бар:
   2. Түбәндәге муниципаль берәмектәрҙең атамаларын үҙгәртергә: 2) Әлшәй районы буйынса:
   а) «Аксенов ҡасаба Советын» «Аксенов Ауыл Советына»;
   б) «Раевка ҡасаба Советын» «Раевка ауыл Советына»;
   в) «Шафран ҡасаба Советын» «Шафран ауыл Советына»;

# Аксенов ауыл Советы (Әлшәй районы)
## Ауыл биләмәһенең составы

Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге 2-се һанлы «Яңы тораҡ пункттарын булдырыу, уларҙы берләштереү, бөтөрөү һәм статустарын үҙгәртеүгә бәйле Башҡортостан Республикаһынның административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законы нигеҙендә бөтөрөлгән Ҡайраҡлы разъезы ҡасабаһы ла Аксенов ауыл Советына инә,
# Санеба

Санеба — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/87/173/71/45 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Санеба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301012110000033106
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003310
* Бассейн коды — 09.01.03.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кюдорф

Кюдорф (нем. Kuhdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 74 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,2 км². Диңгеҙ кимәленән 365 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7980 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Холодная (Минзәлә ҡушылдығы)

Холодная — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһының Әлмәт, Сарман райондары биләмәләрендә аға. Йылға Минзәлә йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Холодная (Минзәлә ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028848
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102884
- Бассейн коды — 10.01.01.013
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Япраҡ

Япраҡ (күпл. япраҡтар; лат. folium, грек. φύλλον) — ботаникала төп функцияһы фотосинтез, газ алмашыу һәм транспирация булған тышҡы органдар. Был маҡсатҡа, ҡағиҙә булараҡ, япраҡтарҙың табаҡлы (пластинкалы) структураһы хеҙмәт итә, ул күҙәнәктәргә ҡояш нурҙарынан хлорофилл тупларға мөмкинлек бирә. Япраҡ шулай уҡ үҫемлектәрҙең һулыш, дым бүленеү һәм гуттация (һыу бөрсөктәре - ысыҡ сығарыу) органы булып тора. Япраҡ үҙендә һыу һәм туҡлыҡлы матдәләр һаҡлай ала, ә ҡайһы бер үҫемлектәрҙә башҡа функциялар ҙа үтәй.

# Япраҡ
## Япраҡтың анатомияһы

Ҡағиҙә булараҡ, япраҡ түбәндәге туҡымаларҙан тора:
* Эпиде́рмис — зарарлы мөхит тәьҫиренән һәм артыу быу бүленеп сығыуынан һаҡлап торған күҙәнәктәр ҡатламы. Йыш ҡына япраҡ эпидермис өҫтөнән балауыҙ кеүек ҡатлам кутикула) менән ҡапланған була.
* Мезофи́лл йәки "'паренхима"', — төп бурысты — фотосинтез функцияһын үтәүсе хлорофиллы эске туҡыма.
* Тамырсыҡ селтәрҙәре - һыу,ирегән тоҙҙар, углеводтар күсеп йөрөүгә хеҙмәт иткән ҡыуыш юлаҡлы туҡымалар.
* Япраҡ аҫты күҙәнәктәре (урыҫса - устьица) — башлыса япраҡтың аҫҡы яғында урынлашҡан күҙәнәктәрҙең махсус комплекстары; улар аша артыҡ дым сыға (транспирация) һәм газ алышыуы бара.

# Япраҡ
## Япраҡ терминологияһы
### Япраҡ рәүеше

Япраҡтар төрлө рәүешле була:
* Елпеүес рәүешле
* Икешәрле ҡыйғас
* Дельта кеүек
* Ҡул суғы рәүешле
* Осло
* Энәле
* Өсмөйөш
* Һөңгө кеүек
* Ҡыяҡ
* Һыҙыҡ кеүек
* Ҡалаҡ кеүек
* Көрәк кеүек
* Ишһеҙ ҡыйғас
* Баштүбән ҡыяҡ
* Баштүбән йөрәк рәүешле
* Баштүбән йомортҡа рәүешле
* Оҙонса түңәрәк
* Осло төплө оҙонса түңәрәк
* Бер ҡалаҡ рәүешле
* Түңәрәк
* Бармаҡ һымаҡ
* Ҡуш ҡыйғас
* Теленгән ҡыйғас
* Ике ҡатлы ҡыйғас
* Бөрө кеүек
* Теленгән япраҡ: сегментлы
* Ромб рәүешле
* Ураҡ рәүешле
* Йөрәк рәүешле
* Уҡ һымаҡ
* Өсәрле ҡыйғас
* Өсәр япраҡлы япраҡ
* Беҙ рәүешле
* Ҡалҡан рәүешле

# Япраҡ
## Япраҡ терминологияһы
### Япраҡ сите

Япраҡ сите үҫемлектең ырыуын һәм төрөн билдәләргә ярҙам итә:
* Шыма ситле
* Керпекле
* Тешле
** Түңәрәк тешле.
** Ваҡ тешле
* Ҡалаҡлы — имән япрағы кеүек теленгән
* Бысҡы ситле
** Тештәре тешле ситле
** Тигеҙһеҙ ваҡ тешле
* Тулҡынлы
* Сәнскеле

# Япраҡ
## Шулай уҡ ҡара

* Үҫемлектәр
* Япраҡ ҡойолоу (биология)
# Столыпин Пётр Аркадьевич

Петр Аркадьевич Столыпин - (2 [14] апрель, 1862, Дрезден, Саксония — 5 [18] сентябрь, 1911, Киев) - Рәсәй империяһы дәүләт эшмәкәре. Гродно һәм Һарытау губернаһы губернаторы, Эске эштәр министры, Рәсәй премьер министры (хөкүмәт рәйесе) булып эшләгән.
Беренсе Рәсәй инҡилабын баҫтырыусы, аграр реформа үткәреүсе, хәрби-ялан хөкөмө ҡанунын булдырыусы. Рәхимһеҙ сәйәсәте өсөн Столыпинды тәнҡитләү күп булған.
Көнбайыш губерналарҙа урындағы хакимиәтен индергән.
Бөйөк Финляндия кенәзлеге үҙидараһын сикләгән.
Һайлау хоҡуҡтарын кәметкән. Икенсе Думаны таратҡан.
Столыпинды 11 тапҡыр үлтермәксе булғандар.
1911 йылдың 1 (14) сентябрендә Киев ҡала театрында анархист Дмитрий Богров (һаҡсы бүлегенең белдереп тороусыһы) тарафынан атып яраланған, ике көндән Столыпин үлгән. Киев-Печора лавраһына күмелгән.

# Столыпин Пётр Аркадьевич
## Аграр реформа

Аграр реформа проектын Витте тәҡдим иткән, ләкин үткәрергә өлгөрмәгән.
Столыпин ошо реформаны үткәрә башлаған.
Реформа буйынса крәҫтиәндәргә ергә хосуси милекселек индерелгән, утарҙар булдырылған, коммуна (уртаҡ крәҫтиән хужалығы) бөтөрөлгән.
Аграр реформа үткәргәндә крәҫтиәндәр көсләп күсерелгән булған, шулай уҡ Башҡортостанға күсереп (һөрөп ) ебәрелгәндәр булған.

# Столыпин Пётр Аркадьевич
## Столыпин эшсәнлегенә төрлө баһалар

Совет заманында Столыпин эшсәнлеге тәнҡитләнә һәм насар баһа бирелә, Столыпин галстугы (аҫып үлтереүсе) ҡушаматы иҫкә төшөрөлә.
Шулай уҡ либераль эшмәкәр Дмитрий Шипов 1908 йылда Столыпинды иректәрҙе ҡыҫҡаны өсөн тәнҡитләй.
Ҡайһы бер тарихсылар фекере буйынса Столыпин башлаған аграр реформа күбеһенсә алпауыттар, эре ер биләмәләре милекселәре файҙаһына үткәрелгәнгә күрә крәҫтиәндәрҙең ер мәсьәләһе сиселмәй ҡалған һәм шул Рәсәй инҡилабына килтергән. Һул ҡарашлы көстәр (эсерҙар, бигерәк тә большевиктар) ер мәсьәләһен тиҙ арала альтернатив сисеүҙе - алпауыттарҙың ер биләмәләрен крәҫтиән араһында бүлеүҙе тәҡдим итәләр, һәм крәҫтиәндәр тарафынан яҡланып, хакимиәткә киләләр.

# Столыпин Пётр Аркадьевич
## Столыпин эшсәнлегенә төрлө баһалар
### Яҡшы баһалар

Монархистар һәм ҡайһы бер либералдар Столыпин эшсәнлегенә яҡшы баһа бирә. Хатта Горячкин Харбин ҡалаһында 1928 йылда "Беренсе рус фашисы" китабын сығара, китапта Столыпин менән Муссолини һәм Гитлер сағыштырыла. Урыҫ фашистары Харбинда Столыпинды үҙ юлбашсыһы итеп һанаған. Күбеһе урыҫ милләтселәре, уң ойошмалар, шул иҫәптән яҙыусы Солженицын Столыпинды бик хөрмәтләй. Батшалыҡты яратыусылар Столыпинды һуңғы монархияның яҡлаусыһы тип йөрөтә.

# Столыпин Пётр Аркадьевич
## Столыпин әҫәрҙәре

* Столыпин П. А. Нам нужна Великая Россия...: Полное собрание ресей в Государственной думы и Государственном совете. 1906-1911 / Предисл. Т. Ф. Шацилло; Сост., коммент. Ю. Г. Фельштинского. — М.: Молодая гвардия, 1991. — 416 б. — (Звонница; Антология русской публицистики). — 100 000 экз. — ISBN 5-235-01576-2 (в пер.)
* Һарытауҙа, Славгородта, Краснодарҙа һәм Мәскәүҙә һәйкәлдәр. (Киевта 1911 йылда ҡуйылған, 1917 йылда бөтөрөлгән; Семберҙә 1913 йылда ҡуйылған, 1917 йылда бөтөрөлгән)
* Столыпин исемен Волга буйы идара итеү институты (Һарытау), Омск дәүләт аграр университеты һәм Ульяновск дәүләт ауыл хужалығы академияһы йөрөтәләр