yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лондушка (Понга ҡушылдығы)

Лондушка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Понга йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Лондушка (Понга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015266
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001526
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Түбәнге Яря

Түбәнге Яря — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икса йылғаһының уң ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Түбәнге Яря
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202359
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Ангальджа

Кесе Ангальджа — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ангальджа йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кесе Ангальджа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022762
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202276
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ваҡ сәпсәү

?Ваҡ сәпсәү :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Арыш турғайы һымаҡтар |
| Ғаилә: | Куликтар |
| Суб-ғаилә: | Арыш турғайы һымаҡтар |
| Ырыу: | Сәпсәүҙәр |
| Төр: | Ваҡ сәпсәү |
Латинса исеме :
Charadrius dubius Scopoli, 1786 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 176529 NCBI 225396 |
Ваҡ сәпсәү, aҡмуйын сәпсәү, ҡашҡа сәпсәү (малый зуек).

# Ваҡ сәпсәү
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡтан бәләкәйерәк. Башҡа сәпсәүҙәргә ҡарағанда сағыштырмаса ҡыҫҡа аяҡлы һәм ҡыҫҡа суҡышлы ҡош. Ерҙән етеҙ йүгерә, туҡтап, сүгеп-сүгеп ала. Түбәһе һәм һырты ҡара-көрән. Күҙҙәре аша һәм муйынынан ҡара һыҙаттар үтә. Маңлайында бәләкәй генә аҡ тап бар. Башҡа ваҡ сәпсәүҙәрҙән муйынындағы ҡара һыҙаты менән айырыла.

# Ваҡ сәпсәү
## Тауышы

Моңло һыҙғыра: «түүүй».

# Ваҡ сәпсәү
## Йәшәү рәүеше

Ҡомло һәм ҡырсынлы күл, йылға буйҙарында йәшәй, һыу бөжәктәре менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһын ерҙә ҡора. Ҡара-көрән таплы 4 бөртөк йәшкелт йәки зәңгәр төҫтәге йомортҡаһы була.
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Симка (йылға)

Симка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/269/159/30 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Симка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032388
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003238
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шушкан

Шушкан — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юронга йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Шушкан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043632
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004363
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сущевка

Сущевка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький (зал. Костромаой) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сущевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000013188
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001318
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Күсәрбай

* «Айыҡ ауыл» конкурсы еңеүсеһе
Күсәрбай (рус. Кучербаево) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 341 кеше. Почта индексы — 453162, ОКАТО коды — 80249880003.

# Күсәрбай
## Тарихы

Күсәрбай ауылы Тәлтем-Юрматы улусының Аҡсулпан түбәһенә ҡарай. Ауылға нигеҙ һалғандарҙың береһенең вариҫы Юлай Аҡсулпанов һөйләүенсә, XVIII быуатта был ауыл Аҡсулпан тип аталған була. Аҡсулпандың ейәне Күсәрбай Өмөтбай улы батша армияһында капитан дәрәжәһендә хеҙмәт итә. 1793 йылда башҡорттарҙан беренсе булып дворянлыҡ титулына лайыҡ була.
Билдәле булыуынса, 1798 йылда башҡорт еренә кантон идаралығы индерелә, һәм Күсәрбай Аҡсулпанов VII башҡорт кантонының башлығы итеп ҡуйыла. Ауыл уның исеме менән атала башлай. Күсәрбайҙың беренсе ҡатыны Айытбикә Юлдашеванан (1760 йылғы) Аралбай, икенсе ҡатыны Ҡотлобикә Хәләтованан (1769) Тайып тыуа. 1801 йылда Күсәрбай 2 350 дисәтинә ер һатып ала, ләкин 43 йылдан һуң уның улдары һәм ейәндәре был ерҙәрҙе крәҫтиәндәргә һата. Ҡарайған, Ишәй һәм Күсәрбай ауылдары Аҡсулпан түбәһен хасил итә һәм Яланғас-Тәлтем түбәһе тип атала.
Күсәрбайҙың улы Аралбайҙың 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша һәм, Колбин ҡалаһы янында барған һуғышта батырлыҡ күрһәтеп, IV дәрәжә Изге Анна ордены менән бүләкләнә. V рәүиз материалдарында Аҡсулпан (Күсәрбай) ауылындағы 21 ихатала 124 кеше йәшәүе теркәлә. Ә X Бөтә Рәсәй халыҡ иҫбен алыу мәлендә ауылдағы 36 ихатала 224 кеше йәшәгән була. Өҫтәүенә 82 керҙәш-ерһеҙ башҡорттар булыуы ла теркәлә.
1920 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәлендә ауыл Аккүҙ тип теркәлә, һәм 105 ихатала 510 кеше йәшәгән була. 1786 йылда Өфө наместниклығы картаһында ла ауыл шул атама менән инеп ҡалған була.

# Күсәрбай
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 19 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Рязановка): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 19 км

# Күсәрбай
## Билдәле шәхестәре

* Аҡсулпанов Аралбай Күсәрбай улы (1783—1835) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 2-се Башҡорт атлы полкының ғәскәр старшинаһы, подпоручик (1812).
* Аҡсулпанов Күсәрбай Өмөтбай улы (1760—?) — хәрби эшмәкәр. 1788–1790 йылдарҙағы рус-швед һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорттар араһынан тәүгеләрҙән булып нәҫелдән күсеп килгән дворянлыҡ титулына лайыҡ була.
* Аҡсулпанов Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улы (1868—?) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтендә ҡатнашҡан офицерҙарҙың береһе, башҡорт дворяндары Аҡсулпановтар нәҫеленән, батша армияһының подполковнигы.
# Кыпа-Кэт-Кикя

Кыпа-Кэт-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Вели-Сурун-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кыпа-Кэт-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065932
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306593
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Иҫәт провинцияһы

Иҫәт провинцияһы :
| Герб ||
| Үҙәк | [[Шадринск (1738), Сыбаркүл кәлғәһе(1739), Тинес (Теча) биҫтәһе (1739–43), Силәбе ҡәлғәһе (1743-1781)]] |
| Нигеҙе | 1737 |
| Бөтөрөү | 1781 |
| Халыҡ | 93–99 мең кеше (1740-сы йылдар), 140 мең кеше (1770-сы йылдар) |
Иҫәт провинцияһы — Рәсәй империяһының Ырымбур губернаһы составындағы провинция.
Төрлө йылдарҙа төрлө үҙәктәр: Шадринск (1738),Сыбаркүл кәлғәһе (1739), Тинес (Теча) биҫтәһе (1739-43), Силәбе кәлғәһе (1743—1781).

# Иҫәт провинцияһы
## Тарих

Иҫәт провинцияһы Анна Иоанновнаның 1737 йылдың 24 авгусындағы указына ярашлы төҙөлә.
Провинция составына Яйыҡ һәм Әй йылғалар араһындағы территория инә. Ырымбур экспедицияһының 1743 йылдың 22 сентябрендәге ҡарарына ярашлы провинция үҙәге Силәбеғә күсерелә.
Насыров Анвар Хатыпович китабында Миңлеғәле Шайморатовтың ата-бабалар тыуған яғы булыу тураһында яҙыла:
   "Однажды Минигали Мингазович вспомнил свой давний разговор с отцом Мингазетдином. Он спросил его: «…Отец, откуда пришел наш род?». Отец ответил: «…Наши предки пришли из-за Урала, из Исяцкой провинции. В крови потопил князь Бибиков бунт на уральских заводах. А корни наши в племени айлинских башкир».
   На вопрос: «…Вы какой национальности?», Шаймуратов отвечал: «Я — башкир, с Урала, из Башкирии, из Биштяки».
# Садиҡов Тимеркәй (Тимерхан) Садиҡ улы

Садиҡов Тимеркәй (Тимерхан) Садиҡ улы (рус. Садыков Тимеркай (Тимерхан) Садыкович 10 август 1905 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, индендант хеҙмәтенең гвардия лейтенанты. Ҡыҙыл Йондоҙ, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.

# Садиҡов Тимеркәй (Тимерхан) Садиҡ улы
## Биографияһы

Садиҡов Тимеркәй (Тимерхан) Садиҡ улы 1905 йылдың 10 авгусында элекке Башҡортостандың Ҡандра районы (хәҙер Туймазы районы) Балтай ауылында тыуа. 1941 йылдың 19 декабрендә Туймазы районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 89-сы гвардия уҡсылар дивизияһының 273-сө гвардия уҡсылар полкында; 113-сө кавалерия дивизияһында; 5-се һөжүм итеүсе армияла, 58-се гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә.
Дошмандың тәрән эшелонлы оборонаһын өҙөү һуғыштарында Садиҡов подразделениеның шәхси составын аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙе яҡшы ойоштора. Уның инициативаһы менән Одер йылғаһы буйында өс йөҙҙән ашыу эре баш мал йыйыла, был полкты 30 тәүлеккә трофей аҙыҡ-түлек менән тәьмин итергә мөмкилек бирә. Аҙыҡ-фураж хеҙмәтен өлгөлө башҡарғаны өсөн Садиҡов Тимеркәй (Тимерхан) Садиҡ улы 1945 йылдың 22 апрелендә Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителә.
1945 йылдың 22 апреленән алып 29 апрелгә тиклем Германия территорияһында барған урам һуғыштары ваҡытында, дошмандың көслө утына ҡарамаҫтан фронттың алғы һыҙығына үҙе шәхсән аҙыҡ-түлектәрҙе һәм фуражды еткерә. Норма менән алынған аҙыҡ-түлектәрҙән тыш Садиҡов үҙе лә әҙерләүҙәр менән шөғөлләнә, бының менән полктың шәхси составының туҡланыуын яҡшырта.
Был хәрби хеҙмәттәре өсөн 1945 йылдың 19 июнендә гвардия лейтенанты Садиҡов Тимеркәй (Тимерхан) Садиҡ улы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

# Садиҡов Тимеркәй (Тимерхан) Садиҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
# Марьян

Марьян — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Севиньзя йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Марьян
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028039
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102803
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Авакян Роберт Овсепович

Роберт Овсепович Авакян ( арм. Ռոբերտ Հովսեփի Ավագյան ; 1931-2020) — совет һәм әрмән физикы, физик һәм математика фәндәре докторы, профессор , Әрмәнстан ССР Фәндәр Академияһы ағзаһы (род. 1986), Әрмәнстан Милли Фәндәр Академияһының тулы ағзаһы (1996). Әрмәнстан физика йәмғиәте президенты (1989-2007).

# Авакян Роберт Овсепович
## Биографияһы

1931 йылдың 28 мартында Әрмәнстан ССР-ы баш ҡалаһы Ереванда тыуған.
1949 - 1954 йылдарҙа Ереван дәүләт университетының физика һәм математика факультетында уҡыған. 1954 - 1957 йылдарҙа Ереван дәүләт университетының дөйөм физика кафедраһында лаборатория ярдәмчесе булып эшләй.
1957 - 1959 йылдарҙа Артём Алиханьян етәкселегендә Әрмәнстан ССР Фәндәр академияһының Ереван институтының физика аспирантураһында уҡый. 1959-сы йылдан алып, А.И. Алиханов етәкселегендә теоретик һәм эксперименталь физика институтында ғилми эштә Ереван электрон синхрон өсөн поляризацияланған фотон нурҙарын булдырыу буйынса ғилми эште ойоштороу эшендә ҡатнашҡан; һыҙыҡлы электрон тиҙләткесте поляризацияланған фотон нурҙарын булдыра. 1967-сө йылда, Р.А. Авакьян етәкселегендә, донъяла беренсе тапҡыр 4,7 гигант энергияһы булған поляризацияланған фотон нуры алына. 1960 - 1971 йылдарҙа, фәнни эш менән бер үк ваҡытта, Ереван дәүләт педагогик университетында эш менән шөғөлләнә.
1971 йылдан, Ереван физика институтында ғилми эштә: 1971 йылдан 2007 йылға тиклем ғилми хеҙмәт лабораторияһы мөдире, 2007 йылдан шул институттың баш тикшереүсеһе. Шул уҡ ваҡытта, 1991 - 1999 йылдарҙа, Ереван Институтының Физика фәнни төркеме булараҡ башлығы, Германияла DESY тикшеренеү үҙәгендә эшләй, унда киҫәксәләр физикаһы синхрон нурланыш сығанаҡтары әҙерләү һәм тәьмин итеү менән шөғөлләнә.

# Авакян Роберт Овсепович
## Төп хеҙмәттәре

* Исследование поляризации β-электронов в области малых энергий. - Ереван, 1965. - 88 с.
* Исследование излучения электронов и позитронов высоких энергий в кристаллах и его использование в процессах фоторождения. - Ереван, 1980. - 290 с

# Авакян Роберт Овсепович
## Бүләктәре

* Анания Ширакаци мидале (2003)
# Түбәнге Туҡбай

Түбәнге Туҡбай (рус. Нижнее Тукбаево) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Дыуан-Мәсетле ауыл советына ҡарай. Почта индексы — 452560, ОКАТО коды — 80242820006.

# Түбәнге Туҡбай
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 154 | |
| 1959 | 134 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 330 | |
| 1979 | 249 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 215 | |
| 2002 | 229 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 255 | |
| 2010 | 227 | |

# Түбәнге Туҡбай
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 39 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Дыуан-Мәсетле): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 101 км

# Түбәнге Туҡбай
## Билдәле кешеләре

* Шаһиморатов Ғәлимйән Моратша улы (24.08.1933), хеҙмәт алдынғыһы, механизатор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән.
* Хәйретдинова Нәилә Миңлеғәли ҡыҙы (1960), мал ҡараусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2000). Дыуан-Мәсетле урта мәктәбен (1976), Иваново туҡыма училищеһын (1977) тамамлаған. 1977-1979 йылдарҙа «Комсомолец» колхозында һауынсы, 1980—2006 йылдарҙа Фрунзе исемендәге колхозда (хәҙер «Йондоҙ» йәмғиәте) сусҡа ҡараусы булып эшләгән.
# Хоментовский Александр Степанович

Хоментовский Александр Степанович (11 март (24 март) 1908 йыл — 14 март 1986 йыл) — СССР геологы.

# Хоментовский Александр Степанович
## Биографияһы

Александр Степанович Хоментовский 1908 йылдың 11 (24) мартында Санкт-Петербург ҡалаһында тыуа. 1930 йылда Себер технологиялар институтын (Томск) тамамлай.
1930—1937 йылдарҙа — Көнсығыш Себерҙә геология партиялары начальнигы. 1938—1941 йылдарҙа— Красноярск педагогия институты уҡытыусыһы. 1941—1943 йылдарҙа — РККА-ла хеҙмәт итә (Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша). 1943—1954 йылдарҙа — СССР Күмер сәнәғәте министрлығының (Ырымбур) «Южуралуглеразведка» тресы баш геологы, бер үк ваҡытта 1943—1951 йылдарҙа Ырымбур педагогия институты доценты. 1951 йылда Көнсығыш Ҡытайҙа геология-разведка эштәренә етәкселек итә, уның методикаһы буйынса унда 16 күмер ятҡылығы асыла. 1955—1957 йылдарҙа— Һарытау университетының геология кафедраһы мөдире. 1957—1958 йылдарҙа — ғилми кадрҙар әҙерләү өсөн Ҡытайҙа командировкала була. 1958—1960 йылдарҙа— Пермь политехник институтының геология кафедраһы мөдире; бер үк ваҡытта Пермь университетының файҙалы ҡаҙылмалар эҙләү һәм разведкалау кафедраһы мөдире, профессоры (1959—1960). 1960 йыл — СССР Фәндәр академияһының Себер бүлексәһе Алыҫ Көнсығыш филиалы президиумы рәйесе. 1968—1970 — СССР Фәндәр академияһының Себер бүлексәһе Хабаровск комплекслы ғилми-тикшеренеү институтын ойоштороусы һәм тәүге директоры. 1971—1972 йылдар — Пермь политехник институтының геология кафедраһы мөдире. 1973 йылда — Ырымбур политехник институтының инженер геологияһы һәм геодезия кафедраһы мөдире. 1976—1984 йылдар — Ырымбур тәбиғи ресурстарҙы һаҡлау һәм рациональ ҡулланыу ғилми-тикшеренеү институты директоры. 1976-1986йылдар — СССР География йәмғиәтенең Ырымбур бүлеге мөдире.
Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1938). Геология-минералогия фәндәре докторы (1954). Профессор (1955). Урал һәм Себерҙә тектоника һәм күмер ятҡылыҡтары барлыҡҡа килеү законлылығы өлкәһендә белгес. 1940 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1960). Ырымбур университетының "Почет китабы"на индерелгән (1998).
А. С. Хоментовскийҙың ғилми-методик эшләнмәләре Көньяҡ Уралда, Рәсәйҙең алыҫ Көнсығышында, Ҡытайҙа, Кореяла, Вьетнамда күмер ятҡылыҡтары асылыуға килтерә.

# Хоментовский Александр Степанович
## Биографияһы
### Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Почёт Билдәһе» ордены
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (30.7.1943; Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән була)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы миҙалы
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* ете юбилей миҙалы
* «Ҡытай-совет дуҫлығы» миҙалы (ҠХР)
* өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1950) — яңы күмер ятҡылыҡтарын асҡан өсөн (Көньяҡ Уралдағы Төйлөгән һоро күмер ятҡылығы).
# Ремяска

Ремяска — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Неледина йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ремяска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005552
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000555
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кучумова Людмила Ивановна

Кучумова Людмила Ивановна (3 май 1954 йыл — декабрь 2012 йыл) — СССР тракторсыһы. Пермь өлкәһенән СССР-ҙың 11-се саҡырылыш (1984—1989) Юғары Советының Союз Советы депутаты. ВЛКСМ-дың XVII съезы делегаты. Бер нисә биш йыллыҡтың «Коммунистик хеҙмәт ударнигы».

# Кучумова Людмила Ивановна
## Биографияһы

Людмила Ивановна Кучумова1954 йылдың 3 майында Малая ауылында (хәҙер Пермь крайының Пермь районы Сылва ауылы) тыуған. Ляды мәктәбен, шунан 68-се Кунгур СПТУ-һын тамамлай. 1971 йылда Бөтә Союз һабансылар ярышында бронза миҙал ала, ә бер йылдан СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең бронза миҙалын яулай. 1973 йылда Берлинда үткән Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестиваленә делегат була.
Үҙгәртеп ҡороу йылдарында Ляды биләмәһе башлығы итеп һайлана, был вазифаһында ун йылдан ашыу эшләй.
Земство йыйылышы ҡарары менән 2012 йылда Людмила Ивановна Кучумоваға «Пермь муниципаль районының почетлы гражданы» маҡтаулы исеме бирелә. Награданы 21 декабрҙә Земствоның сираттағы йыйылышында тапшырырға тейеш булалар, әммә Людмила Ивановнаның ғүмере был датаға тиклем бер нисә генә көн ҡалғас өҙөлә.

# Кучумова Людмила Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены
* ВДНХ-ның бронза миҙалы
# Залесская Лала

Залесская Лала (Лала Залесная, Залесная) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 101 км.

# Залесская Лала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013157
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001315
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0