yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Париждағы Нотр-Дам соборы

Париждағы Нотр-Дам соборы, Нотр-Дам де Пари йәки Нотр-Дам де-Пари Париж соборы (франц. Notre-Dame de Paris) - Париж үҙәгендә ғибәҙәтхана, Франция баш ҡалаһы символдарының береһе.
Париждың архиерий кафедраль соборы. Сите Утрауының (франц. Île de la Cité) көнсығыш өлөшөндә, дүртенсе ҡала округында, Париждың беренсе христиан сиркәүе — Юпитер галло-Рим ғибәҙәтханаһы нигеҙенә төҙөлгән изге Стефан базаһы урынында урынлашҡан.
Готик соборы Париж епискобы Морис де Сүлли инициативаһы буйынса 1163-1345 йылдар осоронда төҙөлә.
Алтарь өлөшө 1182 йылда изгеләндерелгән; көнбайыш фасад һәм башня XIII быуаттың икенсе сирегендә тамамланған.
1235 йылдан башлап оло үҙгәрештәр керетелә: нефа контрфорстар араһында часовня төҙөкләндерелә. Трансепт күләме арттырылған (архитекторҙар Жан де Шель һәм Монтеррей); хор часовнялары (Пьер де Шель һәм Жан Рави, XIV быуат башында) һәм ҙур аркбутан деамбулатория (Жан Рави, XIV быуат башында) өҫтәлде. XIX быуатта Вилле-ле-Люка етәкселегендә революцияға зыян килгән скульптура өлөшө реставрацияланған, нефтең витражы Роза торғоҙолған һәм юғалтылған яңы урынға шпиль торғоҙолған.
Алты нервюра көмбәҙ менән оло беренсе готика соборҙарҙың береһе, шул уҡ роман стиль Нормандиянан этабы үтеү характеристикаһын һаҡлай: ике тапҡыр бик мөһим аҙыҡ-түлек нефалар һәм трибуналар (үрге галереялар). Көнбайыш фасад архитектура композицияһының оҫталығын күрһәтә.

# Париждағы Нотр-Дам соборы
## Париждағы Нотр-Дам соборында янғын (2019)

Ҡалып:Текущие события Париждағы Нотр-Дам соборында янғын 2019 йылдың 15 апрелендә 18:50 CEST вакытта башланған. Янғын бинаның етди емерелеүенә, айырым алғанда, шпиль түбәне һәм эске йыйыштырылыуына зыян килтергән. Бинаның нәтижәләре һәм һаҡланышы тураһында дөрөҫ мәғлүмәт әлегә юҡ.
# Костанаевтың табыш йорто

Костанаевтың табыш йорто бинаһы. Дондағы Ростовтың Оло Баҡса урамында урынлашҡан йорт (66/37). Табыш йорто XIX быуат аҙағында төҙөлгән. Бина төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә .

# Костанаевтың табыш йорто
## Тарихы

Костанаевтың табыш йорто Оло Баҡса урамы менән Семашко тыҡрығы мөйөшөндә урынлашҡан (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа был бина А. А. Леонидовтың табыш йорто тип билдәләнгән). Бинаның нисәнсе йылда төҙөлөүе аныҡ ҡына билдәле түгел, әммә архитектура стилен анализлап ҡарағанда, ул XIX быуаттың һуңғы сирегендә төҙөлгән. Бындай типтағы биналар шул осорҙағы Ростов өсөн хас — ике ҡатлы йорт, йорттоң беренсе ҡатында сауҙа кибеттәре урынлашҡан һәм икенсе ҡатында торлаҡ бүлмәләре. Костанаев йортоноң көнбайыш стенаһына Яблоковтарҙың сауҙа йорто терәлеп тора.
Совет власына тиклем табыш йорто Костанаевтарҙың ғаилә вәкилдәре: Сергей, Матвей, Кирилл, Григорий һәм Эммануил ҡарамағында була. Бинаның беренсе ҡатын төрлө сауҙа учреждениелары ҡуртымға ала: «Гаврилов А. С. с С-ми» Сауҙа йортоноң галантерея магазины, «Бр. В. и Н. Бландовых» гастроном магазины, Дм. Смирновтың көмөш һәм алтын әйберҙәр магазины. 1914 йылдан йортта «Бережнова Г. В. и К» сауҙа йорто урынлаша.
1920-се йылдарҙа бинаның беренсе ҡатын «Алазан» ширҡәте магазины биләй. Унан аҙаҡ 8-се ҡала сауҙа кооперативы магазины, шулай уҡ пластинкалар һәм граммофондар магазины була. 1959 йыл мәғлүмәттәре буйынса беренсе ҡатында ҡала сауҙа кооперативының 8-се магазины һәм шул уҡ кооперативтың 69-сы «Уйынсыҡ» магазины, сәғәт ремонтлау буйынса оҫтахана, ювелир-гравер оҫтаханаһы урынлаша. 1990 йылда унда «Буратино» магазины һәм валюта алмаштырыу пункты урынлашҡан була.
Ростов өлкәһе Хакимиәте Башлығының 1998 йылдың 9 октябрендәге 411-се һанлы ҡарары менән Костанаевтың табыш йорто, төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булараҡ, дәүләт һаҡлауы аҫтына алына.
# Һөйәмә (тау)

Һөйәмә - (рус. Суяме, ингл. Gora Suyame) - Рәсәйҙәге Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығына ингән тау .

# Һөйәмә (тау)
## Географияһы

Башҡортостан Республикаһы Белорет районының Ямантау яғына яҡын урынлашҡан. Межгорье ЗАТО-һы -Солнечный ҡасабаһы биләмәһенә инә
Географик координаттары: 54°9'7"N 58°0'42"E
Иң бейек түбәһе - Юша, төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә. Бейеклеге - 1133 м.

# Һөйәмә (тау)
## Тасуирламаһы

Түбәһе ҙур көмбәҙ рәүешле, һырттың буйына һуҙылып киткән. Өҫтө яҫы, яйла.
Ҡатнаш урмандар менән ҡапланған, үңерҙәрендә - альп туғайҙары, һирәк ағаслыҡтар. Төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә текәлеге 15–20 градусҡа етә.

# Һөйәмә (тау)
## Этимологияһы

Атама башҡорт телендәге "һөйәү" һүҙенән килеп сыҡҡан: һөйә+мә (һүҙ яһаусы аффикс). Тау бер-береһенә һөйәлеп торған кеүек таш бағаналарҙан, ҡаяларҙан хасил. Ғәҙәттә "һөйәмә" һүҙе урманда бер-береһенә һөйәп әҙерләнгән утынға ҡарата ҡулланыла (Белорет районының хеҙмәт ветераны 1930 йылғы Ғәзиз Ситдиҡовтан яҙып алынған)

# Һөйәмә (тау)
## Шулай уҡ ҡара

* Белорет районы
# Экштедт

Экштедт (нем. Eckstedt) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 601 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,5 км². Диңгеҙ кимәленән 167 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 99195 һәм автомобиль коды SOM.
# Балтыргам

Балтыргам — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коир йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Балтыргам
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004929
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100492
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яңы Үзән

Яңы Үзән (ҡаҙ. Жаңаөзен /ʐɑˌŋɑʷøˈzʲen/, элекке Новый Узень) —Ҡаҙағстандың Мангистау өлкәһенең өлкә буйһоноуындағы ҡалаһы.

# Яңы Үзән
## Тарихы

1964 йылда барлыҡҡа килгән, Манғышлаҡ (Маңғыстау) яйлаһында урынлашҡан. 1968 йылдан ҡала Новый Узень атамаһы менән йөрөй. 1993 йылдың 7 октябрендә Яңы Үзән тип үҙгәртелә.
1989 йылдың июнь айында Новый Узень ҡалаһында милли нигеҙҙә ҙур сыуалыштар була.
Рәсми версия буйынса, 2011 йылдың 16 декабрендә, нефтселәрҙең ете айға һуҙылған забастовкаһынан һуң, Яңы Үзәндең төп майҙанында эске ғәскәрҙәре ҡорал ҡулланыуы арҡаһында күмәк сыуалыштар башлана, һәм был хәл рәсми мәғлүмәттәр буйынса 15 кешенең һәләк булыуына килтерә. Рәсми булмаған мәғлүмәттәр буйынса 64 кеше һәләк була һәм 400 кеше яралана. Ғәскәр индерелгәндән һуң, бер айҙан ашыуға комендант сәғәте иғлан ителә. Был ваҡиғаларҙан һуң күпләп ҡулға алыуҙар була..
2012 йылдың июлендә эш ташлауҙар үтә, митинг әҙерләнә, ҡалаға эске ғәскәрҙәр индерелә.
2012 йылдың октябрендә Маңғыстау өлкәһе әкиме Бауыржан Мүхәмәджановҡа өлкәндәр төркөмө ҡаланың исемен изге Бекет-ата хөрмәтенә атау тәҡдиме менән мөрәжәғәт итә. 2012 йылдың декабрендә ҡала әкиме Серикбай Турымов ҡаланың исеме үҙгәртелмәйәсәген иғлан итә.
2022 йылдың ғинуарында шыйыҡландырылған газға хаҡтарҙың кинәт артыуына ҡаршы протесттар башлана.

# Яңы Үзән
## Демографияһы

2019 йылдың башына халыҡ һаны 81 581, йәғни бөтә өлкә халҡының 12,03%-н тәшкил иткән. Ҡала хакимиәте территорияһы составында 151 098 кеше йәшәгән, шуларҙың 98,67 проценты - ҡаҙаҡтар (98,7%), урыҫтар (0,67%), ҡарағалпаҡтар (0,18%), үзбәктәр (0,15%). 11,5 мең кеше йәшәгән Тәңге ҡасабаһын һәм 3,5 мең кешене үҙ эсенә ала. Жаңаөзен ҡалаһы хакимиәте составына ҡаланан башҡа 11,5 мең кеше йәшәгән Теңге ҡасабаһы һәм 3,5 мең кеше йәшәгән Ҡызылсай ауылы инә. 2012 йылда ҡала составында Рахат ауылы барлыҡҡа килгән.

# Яңы Үзән
## Иҡтисады

Нефть һәм тәбиғи газ сығарыу. «Ҡаҙаҡ газ эшкәртеү заводы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (ТОО). Быға тиклем ҡалала Ҡаҙғстандың төрлө төбәктәренән яуаплылыҡҡа тарттырылған енәйәтселәре тоолған холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт учреждениеһы урынлашҡан булған, улар 6656-сы хәрби часының өсөнсө уҡсылар ротаһы һағы аҫтында тотолған. Бынан тыш, ҡалала 2012 йылда асылған Ҡаҙағстан Республикаһы Милли гвардияһының йәмәғәт тәртибен контролдә тотоуҙы тәьмин итеүсе в/ч 5548-се хәрби часының һәм ВС РК — в/ч 51809-Г һауа оборонаһы бригадаһының айырым радиолокация ротаһы урынлашҡан. Ул элекке аэропорт булған ерҙә урынлашҡан
Ҡаланан Ҡаҙағстан — Төркмәнстан — Иран тимер юл линияһы башлана.

# Яңы Үзән
## Власть органдары

Ҡаҙағстан Республикаһының 2001 йылдың 23 ғинуарында ҡабул ителгән «Ҡаҙағстан Республикаһында урындағы дәүләт идараһы һәм үҙидараһы тураһында» законына ярашлы, Яңы Үзән әкимен Маңғыстау әкиме тәғәйенләй.
# Кормиловка (Кунгура ҡушылдығы)

Кормиловка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кунгур йылғаһының һул ярына тамағынан 7,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кормиловка (Кунгура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013552
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101355
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡартыҡай

Ҡартыҡай — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Апаша йылғаһының уң ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ҡартыҡай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026046
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102604
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Левая Паета-Яха

Лев. Паёта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Паета-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Левая Паета-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038068
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303806
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лолох-Лиль-То

Лолох-Лиль-То — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Игол йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лолох-Лиль-То
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037579
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203757
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Башҡорт телендә игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары

Башҡорт телендә игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары— башҡорт телендәге игенселек һәм баҡсасылыҡҡа ҡараған һүҙҙәр тураһындағы китап. 2002 йылда Башҡорт дәүләт университеты нәшриәтендә донъя күргән итаптың авторы— филология фәндәре докторы Э.Ф.Ишбирҙин.

# Башҡорт телендә игенселек һәм баҡсасылыҡ терминдары
## Эстәлеге

Китапта башҡорт телендә ҡулланылған игенселек һәм баҡсасылыҡ тармағына ҡараған лексика тикшерелә. Автор фекеренсә, үткән дәүерҙәрҙә башҡорт халҡының көнкүрешендә малсылыҡ төп урынды алып торһа ла, лексика үҙенсәлектәре ер эшкәртеүҙең дә хужалыҡта бик мөһим булыуын иҫбатлай. Был фараз археология, этнография һәм башҡорт фольклоры материалдары менән нығытыла.
Китапта игенселек һәм баҡсасылыҡҡа ҡараған һүҙҙәрҙән тыш уларға бәйле аҙыҡ һәм аш-һыу атамалары, игенселек һәм баҡсасылыҡҡа ҡараған атамаларҙың һүҙлеге лә бирелә.
Э.Ф.Ишбирҙин китабында башҡорт телендә 1920-1940-сы йылдарҙа төрлө фәндәр буйынса булдырылған терминдар һәм уларҙың бөгөн дә ҡулланышта булғандары тураһында материал, шулай уҡ башҡорт телендә булған һүҙҙәр урынына рус теленән туранан-тура тәржемә ителеп, һүҙлектәргә инеп киткән һүҙҙәр тураһындағы мәғлүмәткә лә урын бирелгән (мәҫәлән, плавник-«балыҡ ҡанаты» урынына йөҙгөс һ.б.).
Китап студенттар, ғалимдар һәм башҡорт теле һәм тарихы менән ҡыҙыҡһыныусыларға тәғәйенләнә.
# Өфө тимер юл күпере

Өфө тимер юл күпере — Ағиҙел йылғаһы аша һалынған тимер юлы күпере. Өфө ҡалаһында урынлашҡан.

# Өфө тимер юл күпере
## Тарихы

Өфө тимер юлы күперен төҙөү 1886 йылда башланған һәм 1888 йылда тамамланған. Башта ул йылғаһы аша сығыуҙы, аҙаҡ инде (1892 йыл) Силәбе ҡалаһына хәтле магистраль төҙөүҙе тәьмин иткән.
Тороҡло күпер төҙөү 1884 йылғы техник нормаларға тура килтереп, профессор Н. А. Белелюбский тарафынан проектланған. Ҡорамалдарын Вотка заводында етештергәндәр.
Белелюбский тороҡло күпер төҙөүҙе тәү тапҡыр ҡулланған. Был ҡоролма прогрессив иҫәпләнгән. Ферма элементтарында көсөргәнешлек кәмегән. Күпер төҙөүҙә тәү тапҡыр күгәнле арҡыры терәү балкалары ҡулланылған. 1890 йылдағы Эдинбург күргәҙмәһендә конструкция Алтын миҙал яулаған һәм артабан «урыҫ терәү төрө» тип атала башлаған.
1888 йылдың 8 сентябрендә тимер юлдар бәйләнеше министры адмирал К. Н. Посьет тантаналы рәүештә күперҙе аса. Шулай уҡ тимер юл күперендә йәйәүлеләр хәрәкәте лә асыла. Уның өсөн ян-яҡтан махсус иҙәндәр эшләнелә. (Аҙаҡтан ул ябыла)
Күпер һыҙмаһы (схема) — 109 метры күперҙә һәр береһенең араһы 25 метрҙан торған алты тотороҡ булған.
1919 йылда Граждандар һуғышы осоронда Колчак отряды алтынсы тотороҡто шартлатҡан, шунлыҡтан ул емерелгән. Уны йүнәтеү ике этаптан торған, тәүҙә ваҡытлы тотороҡтар эшләнгән, аҙаҡ капиталь төҙәтеү эштәре башҡарылған.
Күперҙе тергеҙгән өсөн төҙөүселәрҙе ҡотлап, В. И. Лениндан 1919 йылдың 10 октябрендә күпер төҙөүселәр исеменә телеграмма килә
Капиталь төҙөкләндереү ваҡытында профессор Л. Д. Проскуряков тарафынан төҙөлөш проектына ярашлы тороҡтар һаны арттырыла.

# Өфө тимер юл күпере
## Ҡыҙыҡлы факттар

1888 йыл Дим йылғаһы өсөн яһалма йылға үҙәне (йырҙа) ҡаҙыла; ул хәҙерге автомобиль күпере янынан 100 метр аҫ яҡтан башлана һәм Ағиҙел яғына тура табан китә. Был йырҙаны Дим йылғаһы аша тағы ла тимер юлы күперен төҙөмәҫ өсөн эшләнелә.
Ағымдан әҙ генә өҫтәрәк, тимер юлы күпере янында, Ағиҙелдә бәләкәй генә бер утрау бар. Ул йыл һайын үҙенең торошон үҙгәртә, йәй көнө утрауға әүерелә. Утрауҙың барлыҡҡа килеүе XX быуат башындағы ошо урында батҡан иген баржаларына бәйле. Батҡан биржалар ләм ултырып, утрау барлыҡҡа килеүгә нигеҙ булып тора.
Күперҙең беренсе төҫлө фотоһүрәттәре С. М. Прокудин-Горский тарафынан 1910 йылда эшләнелгән. Ул өс төҫтәге негативлы фотоға төшөрөү саралары менән эшләнелгән..
# Ҡоро Липовица

Сухая Липовица — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/375/11 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Ҡоро Липовица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, тамағынан Тамбов ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200212110000028786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002878
* Бассейн коды — 09.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сандибей

Сандибей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харбейская ҡылымығының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Сандибей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033770
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303377
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Надежкин Станислав Наумович

Надежкин Станислав Наумович (4 ноябрь 1940 йыл — 26 апрель 2020 йыл) — ғалим-агроном. 1968—2013 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1981—1989 йылдарҙа агрономия факультеты деканы, 1983—2012 йылдарҙа аҙыҡ етештереү кафедраһы мөдире. Халыҡ-ара аграр белем академияһы академигы, ауыл хужалығы фәндәре докторы (1995), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003).

# Надежкин Станислав Наумович
## Биографияһы

Надежкин Станислав Наумович — 1940 йылдың 4 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Бүздәк игенселек совхозы бүлексәһе хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Комсомол ауылында тыуған. 1964 йылда Башҡорт ауыл хужалығы институтын тамамлағандан һуң, хеҙмәт юлын Миловка уҡытыу-тәжрибә хужалығының орлоҡсолоҡ буйынса агроном булып башлай. 1968—2013 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университетында : 1981—1989 йылдарҙа агрономия факультеты деканы, 1983—2012 йылдарҙа аҙыҡ етештереү кафедраһы мөдире вазифаларын башҡара. Станислав Наумович күп йылдар агрономия факультетының методик комиссияһына етәкселек итә. Мал аҙығы етештереү мәсьәләләренә арналған зона семинарҙарында, район конференцияларында күп тапҡырҙар сығыш яһай. Фән үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн уға «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» тигән маҡтаулы исем бирелде.

# Надежкин Станислав Наумович
## Фәнни эшмәкәрлеге һәм хеҙмәттәре

Ғалимдың ғилми тикшеренеүҙәре тәбиғи һәм культуралы аҙыҡ биләмәләрен ҡулланып мал аҙыҡтары етештереүҙең конвейер системаһын булдырыуға, мал аҙығы культураларын интродукциялау, мал аҙығы культураларын (амарант, балтырған, көнсығыш кәзә үләне, топинсолнечник һ.б.) үҫтереүҙең заманса технологиялары менән бәйле. 260-тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 2 уйлап табыу авторы. — Конвейерное производство кормов в Башкортостане. Өфө, 1999; — Бобовые травы в севообороте. Өфө, 2002 (авторҙаш); — Клевер луговой. Өфө, 2006 (авторҙаш). Ауыл хужалығы тармағының юғары квалификациялы белгестәрен һәм ғалимдарын әҙерләгән, хәҙерге ваҡытта Башҡорт дәүләт аграр университетында уның уҡыусылары : И. Ю. Кузнецов, Э. Р. Дауытов, М. Ю. Саттаров, А. В. Вәлитовтар эшләйҙәр.

# Надежкин Станислав Наумович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башға бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003).
# Земляновский ауыл биләмәһе

Земляновский ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Төмән өлкәһенең Голышмановский районындағы муниципаль берәмек
Земляная ауыл биләмәһенең административ үҙәге — Голышмановский районының Земляная ауылы. Земляная ауыл биләмәһенең составына 4 тораҡ пункты: Земляная, Басаргина, Брованова, Скаредная ауылдары — инә. Земляная ауыл биләмәһенең майҙаны −258,36 квадрат километр. Халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 2,29 кеше тәшкил итә. Земляновский ауыл биләмәһендә 591 кеше йәшәй (2015 йыл мәғлүмәттәре буйынса)

# Земляновский ауыл биләмәһе
## Тарих

Земляновский ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре 2004 йылдың 5 ноябрендәге Төмән өлкәһенең № 263 «Төмән өлкәһенең муниципаль берәмектәре сиктәрен билдәләү һәм уларға муниципаль район, ҡала округы һәм ауыл биләмәһе статусын биреү тураһында» Законына ярашлы билдәләнгән.

# Земляновский ауыл биләмәһе
## Ауыл биләмәһе составы

Ауыл биләмәһе составына 4 тораҡ пункты: Басаргина, Брованова, Земляная, Скаредная - инә.
# 49-сы мәктәп (Дондағы Ростов)

49-сы мәктәп (элекке А. А. Филипьева гимназияһы) — Дондағы Ростов ҡалаһындағы дөйөм белем биреү учреждениеһы. Бина 1910-сы йылдарҙа инженер В. В. Попов (атаһы) проекты буйынса модерн стилендә төҙөлгән. Гимназия бинаһы мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# 49-сы мәктәп (Дондағы Ростов)
## Тарихы

А. А. Филипьеваның ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһына XX быуат башында нигеҙ һалына. 1910-сы йылдарҙа ул Гәзит тыҡрығындағы яңы бинаға күсә. Совет власы урынлашҡандан һуң гимназия 11-се 1-се баҫҡыс мәктәбе итеп үҙгәртелә. 1930-сы йылдарҙа 49-сы мәктәп итеп үҙгәртелә.

# 49-сы мәктәп (Дондағы Ростов)
## Архитектураһы

Өс ҡатлы бина планда П-рәүешле формала. Бина фасадтары асимметрик, улар Максим Горький урамына һәм Гәзит тыҡрығына ҡарай. Фасадтарҙың архитектура-художество йөҙөн сығынтылар һәм йоморайтылған мөйөш билдәләй. Фасадтары икенсе һәм өсөнсө ҡатты берләштергән яңғыҙ һәм парлы дүрт ҡырлы ярым колонналар менән биҙәлгән. Бина венок рәүешендәге һылап яһалған биҙәктәр менән ябай ғына биҙәлгән. Бинаның тыҡрыҡҡа ҡараған ярымтүңәрәк мөйөш өлөшөндә император ҡатыны Мария Федоровнаның инициалдары семәрләп бергә яҙылған ҡулса ҡуйылған. Бина юғары сифатлы кирбес ҡулланып төҙөлгән, туҡылдатҡанда металл тауыштары сығара. Бер нисә рәт кирбес ялтырауыҡ менән ҡапланған.

# 49-сы мәктәп (Дондағы Ростов)
## Мемориаль таҡтаташтар

2002 йылда бина фасадында мемориаль таҡтаташ ҡуйылған, унда былай тип яҙылған: «Был мәктәптә 1946 йыл сығарылышы уҡыусыһы, күренекле ғалим — офтальмолог һәм дәүләт эшмәкәре, академик Святослав Николаевич Федоров уҡыны ». Мемориаль таҡтаташ Федоровтар ғаиләһе иҫәбенә ҡуйыла.
2012 йылдың 4 октябрендә мәктәп стенаһына ошондай текст менән мемориаль таҡтаташ ҡуйылған: «Был мәктәптә 1946—1952 йылдарҙа Юдович Виктор Иосифович — күренекле ғалим-математик уҡыны, уның хөрмәтенә бәләкәй планета» уның исеме менән аталған.
# Ҡуш тояҡлылар

Айры тояҡлылар, пар тояҡлылар — һөт имәр хайуандар отряды; һыйырҙар, кәзәләр, һарыҡтар, боландар һ.б.; улар 3-сө һәм 4-се бармаҡтарына баҫып йөрөй, 2-се һәм 5-се бармаҡтары ергә теймәй йәки бөтөнләй булмай.
* Был зоология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Бесштанная

Бесштанная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арко-Бесштанная йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.

# Бесштанная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056084
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005608
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0