yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Костерин һәм Черников йорто

1907
Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекты № 0300100000№ 0300100000
Костерин һәм Черников йорто — Өфө ҡалаһының Пушкин һәм Карл Маркс урамдары киҫешкән урында урынлашҡан особняк. Был йорт архитектура ҡомартҡыһы һәм «һынлы сәнғәт модерны» өлгөһө булып тора. Фасадтары менән ике урамға сыҡҡан зәңгәр-күк төҫөндәге таш йорт семәрле балкондары, эллипс формаһындағы мансардаһы һәм ажурлы үҫемлек һыламаһы менән тирә-яҡҡа матурлыҡ, йәм өҫтәп тора.

# Костерин һәм Черников йорто
## Тарихы

Был йорт 1907—1912 йылдарҙа Һамар архитекторы А. А. Щербачев проекты менән Һамарҙа икмәк менән һатыу итеүсе Павел Иванович Костерин һәм уның компаньоны сауҙагәр С. А. Черников өсөн төҙөлә. П. И. Костерин Өфөгә 1890 йылдар башында килеп, Пушкин һәм Александровский (хәҙерге Карл Маркс) урамдары киҫешкән урында ике усадьба һатып ала. Иҫкереп туҙған ике йортто һүтеп, улар урынына ҙур өс ҡатлы йорт һала. Йорттон ике инеп-сығыу урыны, оригиналь декорлы фасады, суйындан семәрле балкондары була. Йорттоң фасадын П. И. Костериндың ҡатыны Екатерина Павловнаның (ҡыҙ фамилияһы Попова, бай сауҙагәрҙең ҡыҙы) һүрәте биҙәй. Особнякты төҙөү хаҡы 30 мең һумға төшә. Был йортто Костерин ҡырҙан килгән сауҙагәрҙәргә ҡуртымға бирә. П. И. Костериндың хәҙерге көньяҡ Өфө автовокзалы эргәһендә ҡала янындағы йорто була.
Граждандар һуғышы йылдарында бында А. В. Колчактың штабы эшләй, ә 1919 йылда был йортта, командиры Василий Иванович Чапаев булған 25-се уҡсы дивизияһының политотделы урынлаша. Был хаҡта йортҡа ҡуйылған мемориаль таҡта һөйләй. Дивизия Өфө эргәһендәге һуғыштарҙа ҙур юғалтыуҙар кисереп, туҡтарға мәжбүр була. Ҡайһы бер легендалар буйынса, был бай особняк 1917 йылғы Революцияға тиклем ҡыҙыл фонарҙар йорто булған.
1985 һәм 2006 йылдарҙа йорт ике тапҡыр рестарациялана, кала төҙөлөшөндә ул тарихи һәм архитектура ҡомартҡыһы булып тора.
Хәҙер бында, элекке сауҙагәр йортонда, Башкортостан Республикаһы таможняһы урынлашҡан.
# Аҡхисар

Аҡхисар (Ак-Гиссар, Ak-Hissar) — Төркиәнең көнбайышындағы Эгей Манисаһы төбәгендәге ҡалаһы һәм районы.
Археологик ҡаҙыуҙар хәҙерге ҡала урынында б. э. тиклем 3000 йылда ауыл торған тип күрһәтә. Аҡхисар шулай уҡ Тәүратта (Фиатира (грек. Θυάτειρα сифатында) тип телгә алына — Апокалипсис сиркәүҙәренең береһе булараҡ).
Әлеге ваҡытта Аҡхисар — мөһим сауҙа үҙәге. Ҡала марганец мәғдәне сығарыуға махсуслаштырылған. Ҙур автомобиль юлдары үҙәге. Тәмәке (бөтә тәмәке етештереүсе илдәр араһында ул 10 процент тәмәке етештерә), мамыҡ, олива етештерә.

# Аҡхисар
## Тарих

Ҡала боронғо Лидияның төньяғындағы буяу һөнәренең төп үҙәге була. Тикшеренеүҙәр төбәктең хеттар власы аҫтында булыуы тураһында һөйләй, артабан (яҡынса беҙҙең эраға тиклемге 345 йылда) уны Александр Македонский яулай. Һуңғараҡ ул Селевкидтар, Пергамдан Атталидтар династияһы һәм Понтий Митридат батшаһы тарафынан идара ителә, был б. э. тиклем 80-се йылдарҙа рим империяһы баҫып алыуына тиклем була.
Рим империяһы 395 йылда ҡолатылғандан һуң, Аҡхисарға Византия дәғүә белдерә.
Б. э. 11-се быуатта Аҡхисар Византия составынан бер нисә тапҡыр Ғосман империяһы составына инә, ә 1922 йылда Айдын Төркиә республикаһының Айдын төбәгенә инә.

# Аҡхисар
## Үҙенсәлектәре

Аҡхисар борон мөһим сауҙа үҙәге була. Ул Стамбулдан Пергам, Сард һәм Эфес сауҙа юлында тора. Ҡала балсыҡ һауыт-һаба, туҡымалары менән дан тота. Күп быуаттар дауамында ҡала илдең иҡтисади үҙәге булып ҡала. Төркиәнең ике мөһим порты булған Стамбул һәм Измир ҡалалары 565 дәүләт шоссеһында тора, ул төрөк һәм сит ил инвесторҙарын йәлеп итеп тора.

# Аҡхисар
## Аҡхисарҙың тарихы урындары

* Дәүләт госпитале ҡәберлеге
Ҡала үҙәгендәге яһалма ҡәбер.
* Петр Платеяһы
Төркиәнең көнбайышsylf4s иң бейек ҡая. Ҡаяға эләгеү өсөн 3050 баҫҡыстан күтәрелергә кәрәк.
* Лидия ҡәберҙәре
Аҡхисар янындағы ҡәберҙәр. Шулай уҡ унда Бейоб, Меджидие, Эролу һәм Сюлейманлы ауылдары бар.
* Улуджа (Бөйөк мәсет)
Нисәнсе йылда төҙөлөүе билдәһеҙ, тик Византия дәүләтенә ҡарағанда боронғораҡ. Был башта сиркәү булған, аҙаҡтан XV быуатта мәсеткә әйләндерелгән.

# Аҡхисар
## Климат

Климат Акхисар :
| Күрһәткестәре | Дек. | Ғин. | Март | Апра. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сена. | Окт. | Нояб. | Февр. | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 20 | 22 | 30 | 32 | 37 | 41 | 43 | 42 | 38 | 36 | 27 | 22 | 43 | Һауа температураһы, °C | 10 | 11 | 15 | 20 | 25 | 30 | 33 | 32 | 29 | 22 | 16 | 11 | 21 |
| Уртаса температура, °C | 6 | 7 | 10 | 14 | 19 | 23 | 26 | 26 | 22 | 17 | 11 | 7 | 16 |
| Уртаса минимум, °C | 1 | 2 | 4 | 8 | 12 | 16 | 19 | 19 | 16 | 11 | 6 | 3 | 10 |
| Абсолют минимум, °C | -7 | -8 | -7 | 0 | 1 | 7 | 11 | 12 | 6 | -2 | -7 | -10 | -10 |
| Сығанағы: Weatherbase ||||||||||||||
# Щербаковка (Боевка ҡушылдығы)

Щербаковка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе, Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Боевка йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Щербаковка (Боевка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Теча йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500612111200003048
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200304
* Бассейн коды — 14.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Травянушка

Травянушка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Порша йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Травянушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000009128
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000912
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дунаева

Дунаева — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Елтырева йылғаһының уң ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.

# Дунаева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027566
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202756
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы

Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы (20 октябрь 1921 йыл — 31 декабрь 1988 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

# Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы
## Биографияһы һәм батырлығы

Ирғәли Мырҙағәли улы Сәғитов 1921 йылдың 20 октябрендә хәҙерге Башҡортостандың Баймаҡ районы Мерәҫ ауылында тыуа. 1941 йылдың декабрендә Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында 3-сө эскадрон тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән бүләкләү ҡағыҙында яугир тураһында былай тип яҙылған: «Иптәш Сәғитов батыр һәм ҡурҡыу белмәҫ яугир, Одерҙан алып Бранденбургҡа тиклем хәрби юл үтә. Бранденбург ҡалаһы өсөн барған һуғышта Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы шәхси ҡоралы менән дошмандың алты һалдатын юҡ итә һәм дүрт һалдатын әсирлеккә ала. Взводты ҡаплап, плацдармды киңәйтеү буйынса взводтың алға барыуына мөмкинлек бирә». Был батырлығы өсөн Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 1946 йылда демобилизациялана. Яугир 1988 йылдың 31 декабрендә тыуған ауылында вафат була.

# Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)
# Лазучая

Лазучая — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовка йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лазучая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000025195
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002519
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кожельга

Кожельга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 674 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кожельга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033568
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203356
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Исмәғил (Мәсетле районы)

Исмәғил (рус. Исмагилово) — элекке ауыл, Яңы Мишәр ауылының бер өлөшө. Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Яңы Мишәр ауыл Советы биләмәһәнә тура килә. ХIX быуаттың беренсе яртыһында барлыҡҡа килгән, 1968 йылдың 31 октябрендә Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 6-2/180-се Указы менән Исмәғил ауылы Яңы Мишәр ауылына ҡушылған һәм рәсми исемлектән алынған.

# Исмәғил (Мәсетле районы)
## Географик урыны

Әй йылғаһы буйында урынлашҡан була. Район үҙәге Оло Ыҡтамаҡ ауылынан — 31 км, Сулея тимер юлы станцияһынан 85 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Исмәғил (Мәсетле районы)
## Тарихы

Исмәғил ауылы XIX быуаттың беренсе яртыһында Әй йылғаһы буйында дыуан ырыуы башҡорттары тарафынан үҙ аҫаба ерҙәрендә булдырылған. 1865 йылда Исмәғил ауылы булараҡ теркәлгән, әммә икенсе исеме лә күрһәтелгән (Быково). 1906 йылда Златоуст өйәҙе Дыуан-Мәсетле улусы составында торған. Совет осоронда (1920 йыл) Мәсәғүт кантоны Дыуан-Мәсетле улусы составында була, ә 1939 йылда Мишәр ауыл Советы биләмәһенә ҡасаба булараҡ ингән.

# Исмәғил (Мәсетле районы)
## Халҡы

1865 йылда 14 йортта 73 кеше иҫәпкә алынған. 1906 йылда — 73 кеше, 1920 йылда — 145 кеше, 1939 йылда — 61 кеше, 1959 йылда 19 кеше теркәлгән. Енесе, милләте күрһәтелмәгән. 1959 йылдан һуң ауыл буйынса мәғлүмәт юҡ (ҡара: Мәсетле районы ауылдары исемлеге).
# Руссо йорто

Руссо йорто — Таганрогта боронғо айырым йорт (Фрунзе урамы, 65).

# Руссо йорто
## Архитектура үҙенсәлектәре

Бер ярым ҡатлы йорт. Фасады буйынса — алты тәҙрә.

# Руссо йорто
## Тарихы

1870 йылдар аҙағына тиклем йорт сауҙагәр Миоти йорто булған, һуңынан уның ҡатыны Евдокияға ҡараған. 80-се йылдар аҙағында йортто коллеж сәркәтибе ҡатыны Мария Никаноровна Маслакова һатып ала. Ул 1911 йылдың 4 ғинуарында 81 йәшендә бауырҙың яман шешенән вафат була. Уның ире Николай Иванович 1898 йылдың 3 мартында 79 йәштә вафат була. Икеһен дә Успение соборында йыназалайҙар.
Йорттоң һуңғы хужалары Лука Егорович, уның ҡатыны һәм Анна Петровна һәм Семен Лукич.Руссо була. Лука Георгиевич (Егорович) 1839 йылдың 16 июлендә Балаклавский бастионының рус рядовойы һәм Марфа Ивановна ғаиләһендә тыуа. Бәлиғ йәшенә еткәс, Троица сиркәүендә дворян Анна Максимовна менән никахлаша.
1857 йылдан 1866 йылға тиклем Лука Егорович Руссо ҡала думаһында канцелярия хеҙмәткәре, һуңынан столоначальниктың канцелярия ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 1873 йылда идаралыҡтың эш башҡарыусыһы ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә. Бөтә эштәрҙе лә шелтәһеҙ алып бара.
1917—1918 йылдарҙа йорт эргәһендәге участкала баҡса булдырыла, унда кәрлә ағастар һәм емеш-еләк ағастары, шулай уҡ декоратив үҫемлектәр ултыртыла. Баҡсала груша, алмағас, слива, алыча, өрөк, персиктар үҫә. Роза сәскәләре, зәңгәр шыршы, артыш, туя, ҡырағай виноград, үрмәле «Crimson Rambler» розалар үҫә. Ҡыуаҡлыҡтарҙан сирень, баҡса айыу баланы, сәтләүек, иргә, барбарис, ҡарағат, шулай уҡ тирәк, урман сәтләүеге, амур бәрхәте ултыртыла. Баҡсала бөтәһе 72 бөтә төр сәскә үҫтерелә. Дөйөм ултыртыу майҙаны 330 квадрат сажин (1500 м²) тәшкил итә.

# Руссо йорто
## Йорттоң билдәле йәшәүселәре

* Руссо, Валентина Владимировна (1909-1987) — совет рәссамы, скульпторы, педагог.
# Самбуриха

Самбуриха — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лахость йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Самбуриха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001099
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дымлылыҡ

Дымлылыҡ — төрлө мөһиттәрҙә һәм есемдәрҙә һыу күләме.

# Дымлылыҡ
## Һауала һыу күләме

* Һауаның абсолют дымлылығы
* Сағыштырма дымлылыҡ
# Боевка (Елйәнде)

Елйәнде (рус. Боевка) — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Багаряк йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Боевка (Елйәнде)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Теча йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500612111200003031
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200303
* Бассейн коды — 14.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Боевка (Елйәнде)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә, Боевский, поселок; Боевское, озеро, Каслинский район; Боевка, речка, правый приток Багаряка, бассейн Синары. Основан в самом начале ХVIII в. в числе первых русских поселений в области. Название дано по фамилии первопоселенца Боева. Оно перешло к озеру и речке, имевшей до того тюркское наименование Ельянде тип яҙа.
# Мыльцындың килем йорто

Мыльцын килем йорто, шулай уҡ Мыльциндың килем йорто — XIX быуат граждандар архитектураһы ҡомартҡыһы һәм Дондағы Ростов ҡалаһында урынлашҡан мәҙәни мираҫ объекты.

# Мыльцындың килем йорто
## Тарихы

Мәҙәни мираҫ объекты исемлегендәге йорттоң хужаһы — Федор Иванович Мыльцин. Ул иген менән сауҙа итә һәм банк эштәре менән шөғөлләнә. Федор Мыльцин 30 йыл дауамында ҡала йәмәғәт банкында эшләй, күп өлөшөндә директор вазифаһын биләй. Дондағы Ростов ҡалаһында почетлы гражданы исемен йөрөтә һәм шәфҡәтлелек менән шөғөлләнә. 1913 йылда Мыльциндың аҡсаларҙы туҙҙырыуҙа ҡатнашлығы тураһында мәғлүмәт була, шуның менән бәйле ул банк директоры булыуҙан туҡтай.
Уның йорто — архитектура ҡомартҡыһы, XIX быуат аҙағында төҙөлә. Мыльцын йорто ҡала тарихи өлөшөнөң үҙәге тип йөрөтөлә, ул тирә-яҡ төҙөлөштәрҙең барлыҡҡа килеүенә ҙур йоғонто яһай. У здания местная категория охраны. Бина алдында урындағы һаҡлау категорияһы. 2001 йылдың 9 ғинуарында сыҡҡан «Урындағы әһәмиәткә эйә булған Мыльцын килем йортоноң территорияһын һәм һаҡлау зонаһын билдәләү» тураһында 2-се һанлы ҡарар менән мәҙәни мираҫ объектының сиктәре һәм һаҡлау зонаһы билдәләнә Дондағы Ростов ҡалаһының мөлкәт-ер мөнәсәбәттәре департаменты 2010 йылдың 12 мартында «Мыльцын килем йортон» муниципалләштереүгә ҡағылған 834-се ҡарар ҡабул итә. Мыльцын йортоноң подвал биналарын реконструкциялағанда ер аҫтына китеүсе күп кимәлле подвалдар табылған. Улар Дондағы Ростовтың үҙәгендәге ер аҫты ҡыуышлыҡтарының өлөшө булыуы мөмкин

# Мыльцындың килем йорто
## Тасуирламаһы

Архитектура стиле Дондағы Ростовта 1917 йылғы революцияға тиклем төҙөлгән айырым йорттарға хас. Беренсе ҡатында сауҙа йорттары урынлашҡан. Йорт эклектиканың неоклассик йүнәлештәге элементтары менән биҙәлгән.
* 2012 йылда Мыльцындың килем йорто
* Мыльцындың килем йортоноң фасады
* Эске ихатаһы торошо
* Килем йортоноң икенсе ҡаты
* Йорт диуары
* Бинаның фасады
# Ғәликәев Сергей Марат улы

Ғәликәев Сергей Марат улы (28 ноябрь 1969 йыл) — СССР һәм Рәсәй боксёры. Ике тапҡыр Рәсәй чемпионы, СССР халыҡтары Спартакиадаһының көмөш призеры, Донъя кубогының көмөш призеры, БДБ чемпионатының бронза призеры. Халыҡ-ара класлы СССР спорт мастеры (1990).

# Ғәликәев Сергей Марат улы
## Биографияһы

Ғәликәев Сергей Марат улы 1969 йылдың 28 ноябрендә Силәбе өлкәһе Мейәс ҡалаһында тыуған. 4-се һанлы урта дөйөм белем биреү мәктәбендә уҡый, артабан электромеханика техникумын тамамлай.
11 йәшендә әүҙем рәүештә бокс менән шөғөлләнә башлай, тренер С. В. Мыльцев етәкселегендә Урал автомобиль заводы ҡарамағындағы спорт клубында әҙерлек үтә. Һуңыраҡ 1987 йылда Силәбе ҡалаһына күсә, бында «Урал» спорт клубына ҡушыла һәм атҡаҙанған тренерҙар Владимир Рощенко һәм Хәлил Лоҡмановтың тәрбиәләнеүсеһе була.
1987 йылда Копейскиҙа уҙған С. В. Хохряков иҫтәлегенә арналған бөтә союз турнирында еңеү яулай. Шулай итеп СССР спорт мастеры нормативын үтәй. 1989 йылда Чехословакияла Вацлав Прохазки халыҡ-ара турнирында еңә.
1990 йылда СССР милли йыйылмаһы составна инә һәм Гаванала Донъя кубогының бронза призеры була. Бынан тыш СССР Ҡораллы көстәре беренселегендә һәм Венгрияла социалистик илдәре хәрби хеҙмәткәрҙәре араһында донъя чемпионатында еңеү яулай. Был ҡаҙаныштары өсөн Халыҡ-ара класлы СССР спорт мастеры дәрәжәһенә лайыҡ була.
1991 йылда Минскиҙа СССР халыҡтарының йәйге Спартакиадаһында икенсе урын яулай. 1992 йылда Өфөлә Рәсәй чемпионатында 1-се урын яулай һәм Тамбовта БДБ чемпионатынжа бронза миҙалына эйә була. Шулай уҡ Оттавала Канада кубогында көмөш миҙал яулай, Данияла хәрби хеҙмәткәрҙәр араһында донъя чемпионатында һәм АҠШ йыйылмаһы менән матч осрашыуында ҡатнаша.
1993 йылда Силәбелә Рәсәй чемпионатында еңеү яулай һәм 60 кг тиклем ауырлыҡ категорияһында алдынғылыҡты бирмәй. Бурсала Европа чемпионатында һәм Тамперела донъя чемпионатында ҡатнаша. 1995 йылда Мәскәүҙә халыҡ-ара турнирҙа икенсе урын яулай.
1996 йылда Урал дәүләт физик культура академияһын тамамлай. Спорт карьераһын тамамлағандан һуң, 1997 йылдан Силәбе өлкәһе спорт комитеты олимпия резервының махсуслашҡан балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә тренер-уҡытыусы булып эшләй. Урал дәүләт физик культура университетында бокс кафедраһы уҡытыусыһы. Силәбе бокс федерацияһы вице-президенты, Олимпия әҙерлеге үҙәгенең йыйылма командалары начальнигы.
# Водянка (Торгун ҡушылдығы)

Водянка — Рәсәй йылғаһы. Вологоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Торгун йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Водянка (Торгун ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Торгун, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002112112100011266
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101126
* Бассейн коды — 11.01.00.021
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бежъюдор

Бежъюдор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының уң ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Бежъюдор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021555
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002155
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дәүләтбирҙе (исем)

Дәүләтбирҙе — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа халыҡтарҙа ла был исем бар.

# Дәүләтбирҙе (исем)
## Этимологияһы

Дәүләтбирҙе ғәрәп, башҡорт телдәрендәге бәхет, байлыҡ бирҙе һүҙҙәре ҡушып яһалған исем.

# Дәүләтбирҙе (исем)
## Билдәле кешеләр

Дәүләтбирҙе — 1395 йылда үҙен бойондороҡһоҙ Ҡырымдың ханы тип иғлан иткән Таштимерҙең улдарының берһе, Ҡырым йорто хакимы. 1420—1428 йылдарҙа Жучи улусының ханы.

# Дәүләтбирҙе (исем)
## Фамилияла

Дәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы (3 август 1964 йыл) — башҡорт шағиры, драматург һәм журналист. 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар һәм 2000 йылдан Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1997) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014).
Дәүләтбирҙин Ғәзиз Сәлих улы (24 ғинуар 1951 йыл — 2 сентябрь 2011 йыл) — композитор, педагог. 2000 йылдан Башҡортостан Композиторҙар союзы ағзаһы. Свердловск ҡалаһында үткән Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (1977).
Дәүләтбирҙин Сәлихйән Хафиз улы (26 ғинуар 1927 йыл — 16 сентябрь 2017 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1982), һуғыш һәм хеҙмәт ветераны.
Дәүләтбирҙина Нәфисә Шаһиүәли ҡыҙы — Баймаҡ районының Герой-әсә исеменә лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙы.
Дәүләтбирҙина Файза Юлдыбай ҡыҙы — Баймаҡ районының Герой-әсә исеменә лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙы.

# Дәүләтбирҙе (исем)
## Атаһының исеме

Танһыҡҡужина Мәҙинә Дәүләтбирҙе ҡыҙы — Баймаҡ районының Герой-әсә исеменә лайыҡ булған ҡатын-ҡыҙы, 11 бала әсәһе.
# Вохтома (Юза ҡушылдығы)

Вохтома — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юза йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Вохтома (Юза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014825
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001482
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0