yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пужава

Пужава — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сундовик йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Пужава
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034950
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003495
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вернадский Владимир Иванович

Вернадский Владимир Иванович (28 февраль (12 март) 1863 йыл — 6 ғинуар 1945 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың ғалим-тәбиғәт фәндәре белгесе, аҡыл эйәһе һәм йәмәғәт эшмәкәре. Санкт-Петербург Император фәндәр академияһы академигы (1912); Украина Фәндәр академияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм тәүге президенты (1918—1921). Фәнни мәктәп һәм биогеохимия мәктәбен булдырыусы. Рус космизмының бер вәкиле. 1-се дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1943).
Фәнни ҡыҙыҡһыныу даирәһенә: минералогия, кристаллография, геохимия, геология, тупраҡты өйрәнеү, радиогеология, биология, палеонтология, биогеохимия, метеоритика, философия һәм фән тарихы инә. Бынан тыш ойоштороу һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә.

# Вернадский Владимир Иванович
## Биографияһы

Владимир Иванович Вернадский 1863 йылдың 28 февралендә (12 мартында) Санкт-Петербург ҡалаһында тыуа.
Ата-әсә буйынса үҙенең — малорос тип һанай (1944 йылда көндәлегендә «Украина» тигән һүҙ ҡулланылмаған ваҡытты иҫләүен яҙа).
Владимир Вернадский билдәле рус яҙыусыһы Владимир Короленконың өс туған ҡустыһы була.
1868 йылда (Санкт-Петербургтағы климат арҡаһында) ғаилә Харьковҡа — Рәсәй империяһының алдынғы фәнни һәм мәҙәни үҙәктәренең береһенә күсенә. Малай сағынан Киевта, Липкала, өләсәһе — Вера Мартыновна Константинович йәшәгән йортта, була.

# Вернадский Владимир Иванович
## Биографияһы
### Белеме

1873 йылда Харьков классик гимназияһының беренсе класына уҡырға инә, унда өс йыл уҡый. Атаһы йоғонтоһонда украин хәрәкәтенә һөйөү уяна. Украина тураһында китаптар уҡыр өсөн поляк телен өйрәнә.
1876 йылда, ғаилә Санкт-Петербургҡа ҡайтҡандан һуң, В. И. Вернадский Беренсе Петерьург классик гимназияһының өсөнсө класына бара.
1881 йылда гимназияны сығарылышта һигеҙенсе булып таммалай, коллективтың көслө булыуын иҫәпкә алғанда, был бигүк насар түгел.
# Бөҙрә тал

«Бөҙрә тал» (урыҫ. Кудрявая ива) — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

# Бөҙрә тал
## Тарихы

Таң алдынан ҡунып һайрай микән Талдан талға һары һандуғас? Һандуғастар тауышы моңло икән, Өҙөлөп-өҙөлөп һине һағынғас.
Ҡушымта:
Бөҙрә тал, сит илдәрҙә йөрөп
Ғибрәт ал,
Аҡ арғымаҡҡайым бесән, һай, ашамаҫ, Эйәрләһәң, биле лә бушамаҫ. Ҡай илдәргә барһаң да бер үк ҡояш, Тыуған-үҫкән ергә лә оҡшамаҫ.
Ҡушымта:
Бөҙрә тал, сит илдәрҙә йөрөп
Ғибрәт ал,
Ағиҙелкәйҙәрҙе, һай, кискәндә, Айыуҙар күрҙем арғы ла яҡтарҙа. Тыуған илкәйемде һағынып йырлайым Сит илдәрҙә йөрөгөн саҡтарҙа.
Ҡушымта:
Бөҙрә тал, сит илдәрҙә йөрөп
Ғибрәт ал.
1961 йылда Һарытау өлкәһе Пугачёв районының Мәҡсүт ауылында йәшәгән Борхан Ҡорманаевтан (1897 йылғы) яҙып алына.

# Бөҙрә тал
## Йөкмәткеһе

Кешенең тормош тураһындағы фәлсәфәүи уйланыуҙары йыр йөкмәткеһенә һалынған. Шул уҡ ваҡытта йыр тыуған илдән ситтә булғанда ниндәй хистәр кисерелеүе хаҡында ла һөйләй.

# Бөҙрә тал
## Характеристикаһы

«Бөҙрә тал» йырының шиғыры 10—9 ижекле юлдарҙан тора. Әммә һәр ярымстрофанан һуң үҙгәртеүҙәрһеҙ ҡабатланған ике юллы рефрен-ҡушымта килә. Ошондай рефрен-ҡушымталар йырҙың йөкмәткеһен байыта һәм формаһын киңәйтә төшә. Көйҙөң моң һыҙаты һәлмәк тулҡынға оҡшаш характерҙа.

# Бөҙрә тал
## Башҡарыусылар

Киләсәктә был тарихи йыр ҙа халыҡ йырын өҫтөн күргән йырсыларыбыҙ репертуарында урын алыр, тигән ышаныс бар.
# Голицындар усадьбаһы (Түбәнге Новгород)

Голицындар усадьбаһы — Түбәнге Новгородтың тарихи үҙәгендә урынлашҡан архитектура ансамбле. Усальба комплексының төп йорто һәм флигеле 1837-1839 йылдарҙа төҙөлгән. Проекттың тәүге авторы — Доменико Жилярдь, Швейцария архитекторы, ул Мәскәүҙе 1812 йылғы янғындан һуң тергеҙеүсе.
Ансамбль өс төҙөлөштән-төп йорттан,ҡоймаларҙан,флигелдән түбәндәге адрес буйынса тора: Раштыуа урамы, 47.Бөгөн был тарихи биналар - Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекттары..

# Голицындар усадьбаһы (Түбәнге Новгород)
## Тарихы

XVIII быуаттан кенәз Голицындар ҡарамағында Раштыуа урамы аҙағында тоҙ амбарҙары була. Макарьевка йәрминкәһенең Түбәнге Новгородҡа күсеүе һәм XX быуат башында ҡаланың үҙгәртеп ҡоролоу сәбәпле ,амбарҙар һүтеләләр .ә улар урынына тик таштан ғына мөһабәт фасадтар менән биналар төҙөргә рөхсәт ителә.
Новгород усадьбаһы проектын кенәз Голицын Сергей Михайлович үҙенең Кузьминки ауылында эшләүсе архитектор Д. Жилярдҡа эшләргә тапшыра, әммә архитектор ауырыу сәбәпле, проектлау эше һуҙыла,, ә һуңынан ул 1832 йылда Рәсәйҙән бөтөнләй китә.
1937 йылда усадьба сиктәре билдәләнә,ә Новгород архитекторҙары Г.И. Кизеветтор һәм А.Л.Леер тарафынан Жилярдь проектлаған төҙөлөш планға индерелә. 1837 йылдың 1 апреленән барлыҡ ҡыҙыҡһынған кеше алдында был хаҡта килешеү төҙөлгән. 1837 йылдың 14 апрелендә тамамланған проект юғары хупланып,төҙөлөш эштәре башланған. 1939 йылда төп йорт көмбәҙле подвалдар һәм ҡабырғанан ике флигель менән эшләнеп бөтә.
1839 йылдың сентябрендә эш тамамланыу хәленә еткәндә көньяҡ флигель артында, Жилярдь проектын боҙоп,хужалыҡ ихатаһына инеү йыһазландырылған,унда Г.И.Кизеветтер проекты буйынса ике ҡатлы кирбестән келәт корпусы һалына,ә ихата уртаһы сәскәләр ултыртыу өсөн бүленә..
Яр һыҙатынан 1939 йылда кирбестән бейек ҡойма ултыртыла. Ул ике аркалы,биҙәкле ҡапҡалар менән була. Раштыуа урамы яҡлап суйын ҡойма ултыртыла.
1994 йылға тиклем ансамбль интерьерының төп элементтары барыһы ла тиерлек һаҡлана, шул иҫәптән тарихи графигы.ла.

# Голицындар усадьбаһы (Түбәнге Новгород)
## Архитектура

Голицындар усадьбаһы — Түбәнге Новгородта рус ампиры стиленең һирәк өлгөһө. Ампир стиленә хас булғанса декоратив биҙәү күҙәтелә: төп темаһы — шыма стена, ҙур булмаған ял итеү урыны,беренсе ҡаты махсус таштан( руст)
# Juhudi Kilimo

Juhudi Kilimo Company Limited — Кениялағышәхси компания, ваҡ фермерҙарға микрокредиттар, беренсе сиратта производство активтары алыуға, бирә, шулай уҡ уларҙың уҡыуын ойоштора.

# Juhudi Kilimo
## Ойошторолоуы

Juhudi Kilimo проекты 2004 йылда Алеке Дондо (ингл. Aleke Dondo) тарафынан ул киңәйткән K-Rep Development Agency коммерцияға ҡарамаған ойошмаһының структура өлөшө булараҡ нигеҙләнә. 2009 йылда проект айырым компания итеп үҙгәртелә.
Juhudi Kilimo штаб-фатиры Найробиҙа (Кения) урынлашҡан.
Алеке Дондо (ингл. Aleke Dondo) Juhudi Kilimoның идеологы, беренсе етәксеһе (CEO) һәм һуңынан директорҙар советының беренсе етәксеһе була. 2010 йылдың октябренән 2015 йылдың апреленә тиклем компанияға Нат Робинсон (ингл. Nat Robinson) етәкселек итә.
2015 йылдың апреленән Бернард Кивава (ингл. Bernard Kivava) компания етәксеһе була.
Компанияны фондлаусы социаль инвесторҙар: Acumen (2011), Grameen Foundation, «Асыҡ йәмғиәт» институты (Soros Economic Development Fund), Форд фонды, Рокфеллер фонды, Kiva һ.б..

# Juhudi Kilimo
## Эшмәкәрлеге

Juhudi Kilimo — классик микрокредитлау ойошмаһы, Кенияның төпкөл төбәктәрендәге ваҡ фермерҙарға үтескә аҡса бирә.
Juhudi Kilimo'ның төп үҙенсәлеге — кредит бирер алдынан фермерҙы уҡытыу. Курс үткәндә үтескә дәғүә итеүселәр финанс һәм ауыл хужалығы белемдәре ала, компанияны ойоштороусылар фекеренсә, был белемдәр хужалыҡтың һөҙөмтәлелеген күтәрә һәм ваҡ эшҡыуарҙарға табышлыраҡ эшләү мөмкинлеген бирә.
Juhudi Kilimo ил эсендә киң ҡулланыла торған ауыл хужалығы продукцияһы етештереүселәрҙе — һөт һыйыры һәм кәзә, ҡош-ҡорт, сусҡа, кролик һәм башҡа мал-тыуар аҫраусыларҙы, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнеүселәрҙе финанслай; ауыл хужалығы техникаһы, шул иҫәптән һуғарыу һәм продукция эшкәртеү техникаһы алыуға, транспорт, шул иҫәптән мотоцикл, велосипед һ.б., ауыл хужалығы тауарҙары ташыу транспорты алыуға кредит бирә.
Үтескә алыусылар менән эш нигеҙҙә «кредит офицерҙары» аша тормошҡа ашырыла, улар үҙҙәренә бирелгән планшеттар аша махсус онлайн платформа аша компания менән бәйләнеш тота.

# Juhudi Kilimo
## Эшмәкәрлек күрһәткестәре

2010 йылда Juhudi Kilimo 7 500-ләп фермерҙы финансланы, атап әйткәндә, 1 834 һыйыр һатып алыуға кредит бирҙе, был уртаса фермерға килемдәрен ике-өс тапҡыр арттырырға мөмкинлек асты.
2012 йылда Juhudi Kilimo операцион рентабеллелеккә сыға.
2013 йылдың мартына Juhudi Kilimo йәмғеһе 10 000 үтес бирә.
2014 йылға Juhudi Kilimo 20 120 фермерға бөтәһе 11,7 миллион АҠШ долларынан ашыуыраҡ суммаға кредит бирә. Үтескә бирелгәндең кире ҡайтарылыу кимәле 95 % тәшкил итә.

# Juhudi Kilimo
## Баһалар

2011 йылда Шваб фонды Juhudi Kilimo компанияһын асҡан Алеке Дондоны Йылдың социаль эшҡыуары тип атаны. Ул ваҡытҡа Алеке Дондоны «Көнсығыш Африканың микрофинанслау олатаһы» тип йөрөтәләр ине инде.
2013 йылдың апреленә Juhudi Kilimo АфрикалаB Lab сертификатлаған беренсе компанияға әүерелде.
# Кескенә

Кичкинейка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/715/29 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кескенә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035468
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003546
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Браун Густав Иванович

Браун Густав Иванович (1827—1897) — немец сығышлы Рәсәй офтальмологы, Мәскәү университетының атҡаҙанған профессоры.

# Браун Густав Иванович
## Биографияһы

Урта белемде тыуған яғында, Көнсығыш Пруссияла ала. Һуңынан Рәсәйгә күсә, унда Мәскәү университетының медицина факультетына уҡырға инә. 1849 йылда Рәсәй гражданлығын ҡабул итә; 1853 йылда университет курсын тамамлай һәм 1856 йылға тиклем хәрби табип булып хеҙмәт итә.
1858 йылда, күҙҙең мөгөҙсә шекәрәһе төҙөлөшө тураһында диссертация яҡлағандан һуң, медицина докторы дәрәжәһе ала. Сит илдә белемен камиллаштыра (1858 октябрь — ноябрь 1860), шунан һуң, Мәскәүгә ҡайтып, 1862 йылда Мәскәү университетында күҙ ауырыуҙары буйынса лекция уҡый башлай.
1863 йылдан — экстраординар, 1867 йылдың октябренән — ординар профессор һәм Мәскәү университетының күҙ госпиталь клиникаһы (1864—1897) директоры.
1888 йылдан алып — Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған профессоры.
1892 йылда уҡытыуын ҡалдыра, ҡала дауаханаһының баш табибы булып эшләй. Мәскәүҙә 1897 йылдың 5 апрелендә тайный советник чинында вафат була.
Г. И. Браун — «күҙ ауырыуҙары тураһындағы фәнде» уҡытыуҙа, А. Е. Эвениус һәм В Ф. Броссе төҙөгән программанан ныҡ айырылып торған, үҙенсәлекле уҡыу программаһы (1862), .шулай уҡ «Руководство к глазным болезням» авторы. Ул күҙ төбөнөң төҫлө атласы менән тәьмин ителгән, һәм В. П. Филатов һүҙҙәре буйынса, «оҙаҡ ваҡыт табиптарҙың өҫтәл китабы булып ҡала».
# Башҡорт иле (интернет-сайт)

Башҡорт иле (интернет-сайт) — тулыһынса башҡорт телендә алып барылған мәғлүмәт интернет сайты. Адресы http://bashkortile-top/(недоступная+ссылка)
Ораны: «Башҡортостан - Башҡорт иле, башҡорт теле - телде һаҡлау - илде һаҡлау».
* Был киң мәғлүмәт саралары тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Менеевская

Менеевская — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карцеуха йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Менеевская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041813
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004181
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Овата

Овата (балка Буран-Гол) — Рәсәй йылғаһы. Ҡалмыҡ Республикаһы,Волгоград өлкәһе,Әстерхан өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға йылға - ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Овата
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Дон һәм Волга йылғаларының ағымһыҙ тармаҡтары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек бассейнынан РФ сигенә тиклем Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07040000112108200000378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200037
* Бассейн коды — 07.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сафин Ҡәфей Сафа улы

Сафин Ҡәфей Сафа улы (рус. Сафин Кафей Сафинович 1915 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. гвардия ҡыҙылармеецы рядовой. 1943 йылдың 24 февралендә хәбәрһеҙ юғала.

# Сафин Ҡәфей Сафа улы
## Биографияһы

Сафин Ҡәфей Сафа улы сығышы менән хәҙерге Башҡортостандың Мәсетле районы Муллаҡай ауылы советы Буртаковка ауылынан. Ҡыҙыл Армия сафына Мәсетле районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы штабы янында хеҙмәт итә.
1943 йылдың 24 февралендә Украинаның Вроошиловград өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) Юлино-2 станцияһы янында барған ҡыҙыу һуғышта хәбәрһеҙ юғала.
# Демичева Раиса Николаевна

Демичева Раиса Николаевна (20 ғинуар 1928 йыл — 9 август 1995 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1963—1978 һәм 1981—1987 йылдарҙа Дәүләкән районының «Коммунар» колхозы бригадиры. РСФСР-ҙың туғыҙынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1975—1980). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Демичева Раиса Николаевна
## Биографияһы

Раиса Николаевна Демичева 1928 йылдың 20 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Константиновка ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1943 йылда Дәүләкән районының «Новый быт» колхозында башлай. 1951—1953 йылдарҙа «Дружба» колхозында сусҡа ҡараусы булып эшләй. 1953—1968 йылдарҙа — «Коммунар» колхозында комплекслы бригада бригадиры, 1968—1969 йылдарҙа — колхозсы, клуб мөдире, 1969 йылда ҡабат Дәүләкән районының «Коммунар» колхозы комплекслы бригадаһын етәкләй.
Колхоздың комплекслы бригадаһы бригадиры булып эшләгәндә, Р. Н. Демичева малсылыҡ һәм игенселек культураһын күтәреү мәсьәләһенә, ауыл хужалығы ерҙәренең һәр гектарын рациональ ҡулланыуға ҙур иғтибар бүлә. Фән, техника һәм алдынғы тәжрибә ҡаҙаныштарын киң ҡулланып, ауыл хужалығы эштәрен юғары агротехник кимәлдә үткәреп, Р. Н. Демичева етәкләгән бригада ауыл хужалығы культураларынан йылдан-йыл юғары уңыш алыуға өлгәшә, һигеҙенсе биш йыллыҡ осоронда (1966—1970) планда ҡаралған 48 219 центнер урынына 69 936 центнер иген етештерә һәм дәүләткә планда ҡаралған 24 000 центнер урынына 38 051 центнер иген һата.
1969 йылда иген культураларының уңышы гектарынан 20 центнерҙан артып китә, ферма буйынса һәр фураж һыйырынан 3126 килограмм һөт һауыла, һәр тауыҡтан 152 йомортҡа алына. 1970 йылда бригада дәүләткә план буйынса 5 000 центнер урынына 9111центнер иген һата, һөт — план буйынса 2 233 центнер урынына 3 531 центнер һатыла. Биш йыл эсендә һәр һыйырҙан уртаса һауым план буйынса 2 125 килограмм урынына 2 858 килограмм тәшкил итә, ә 1970 йылда һәр һыйырҙан 3 217 килограмм һөт һауыла. Р. Н. Демичеваның хеҙмәте һәм ул етәкләгән бригада эше, «Коммунар» колхозына 1966—1970 йылдарҙа иген етештереү буйынса бирелгән планды 130 процентҡа, ит етештереү планын — 120 процентҡа, һөттөкөн — 112 процентҡа, йомортҡаны — 140 процентҡа һәм һатыу буйынса ярашлы рәүештә 135, 119, 112, 158 процентҡа үтәргә булышлыҡ итә.
Ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙә һәм дәүләткә игенселек һәм малсылыҡ продукттарын һатыу буйынса биш йыллыҡ планды үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, 1971 йылдың 8 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән, Р. Н. Демичеваға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1978 йылдан алып 1983 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем Башҡортостандың Дәүләкән районы Сергиополь ауыл Советы рәйесе булып эшләй.
1995 йылдың 9 авгусында вафат була.

# Демичева Раиса Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены

# Демичева Раиса Николаевна
## Хәтер

* Дәүләкән районының Дорошевка ауылында Р. Н. Демичева йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Агальцов Филипп Александрович

Агальцов Филипп Александрович (8 ғинуар 1900 йыл — 29 июнь 1980 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, авиация маршалы (28.04.1962), Польша Халыҡ Ғәскәрҙәре бригадаһы генералы. Советтар Союзы Геройы (21 февраль 1978 йыл).

# Агальцов Филипп Александрович
## Биографияһы

Филипп Александрович Агальцов 1900 йылдың 8 (20) ғинуарында Тула губернаһы Ефремов өйәҙе Солдатское ауылында (Тула өлкәһе Ефремов районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.

# Агальцов Филипп Александрович
## Хәрби хеҙмәте
### Граждандар һуғышы

1919 йылдың июлендә РККА сафына саҡырыла һәм 1-се айырым Коммунистик батальонға пулеметсы итеп ебәрелә. Шул уҡ йылда РКП(б)ға алына. 1920 йылдың июлендә 487-се уҡсылар полкы (Көнбайыш фронт, 24-се уҡсылар дивизияһы) пулемет отделениеһы командиры итеп тәғәйенләнә. Польша армияһына, шулай уҡ атаман С. Петлюра һәм генерал С. Н. Булак-Балахович ғәскәрҙәренә ҡаршы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша.

# Агальцов Филипп Александрович
## Хәрби хеҙмәте
### Һуғыштар араһында

1923 йылдың ғинуарында 24-се уҡсылар дивизияһының 72-се уҡсылар полкының рота политругы итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылдың майында Киев хәрби-сәйәси мәктәбенә уҡырға ебәрелә, уны тамамлағандан һуң, 1925 йылдың июленән полк мәктәбе политругы, Украина хәрби округының Конотопта дислокацияланған 7-се уҡсылар дивизияһының 7-се артиллерия полкының партия бюроһы секретары вазифаларында хеҙмәт итә.
# Вирси-Яун

Вирси-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пим йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Вирси-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204610
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яйпаҡ

Яйпаҡ (күл) — Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы Калиновка ауылы эргәһендә Дим йылғаһының һул яҡ яр буйындағы туғайҙа урынлашҡан күл.

# Яйпаҡ
## Тасуирламаһы

Яйпаҡ күле Дим йылғаһының элекке йырҙаһында барлыҡҡа килгән. Һыу ятҡылығы төньяҡтан көньяҡҡа һуҙылған. Күл яуым-төшөм, ер аҫты һвуҙары, аҙ кимәлдә ер өҫтө һыуҙары менән туйына. Һыуы таҙа, үтә күренмәле. Майҙаны — 0,2 квадрат километр. Төбө ҡомло. Күлдең ярҙары һөҙәк һәм убалы. Көнбайыштан, Калиновка ауылы яғынан, ерек, тал, имән, уҫаҡ ағастары менән ҡапланған. Көнсығыштан һыубаҫар туғайҙар һуҙылған. Исемһеҙ ваҡ һыу ятҡылыҡтары бар. Туғайҙарҙың флораһын кесерткән,әрем,меңъяпраҡ һәм башҡа үләндәр тәшкил итә.Йәйге осорҙа «ҡырағай» яр буйҙары күрән, шыршы үләне,ҡырҡбыуын һәм ҡамыш менән ҡаплана. Күлдә төрлө балыҡ:алабуға,суртан,сабаҡ,ҡорман,ҡарабалыҡ, табан балыҡ,ҡыҙылғанат йәшәй Ялпаҡ күле ял итеүселәрҙең һәм балыҡ тотоусыларҙың яратҡан урыны Географик координаталары: Киңлеге: 54°16′29″N (54.27467) Оҙонлоғо: 55°10′45″E (55.179178) Район үҙәге Дәүләкән 15 саҡрым алыҫлыҡта. Яҡындағы тимер юлы Дәүләкән (15 км) Яҡындағы ауылдар: Калиновка, Вперёд,Яңы Яппар Тәбиғәт ҡомартҡыһы — Калиновка туҡталҡаһы (XV—IX быуат б.э.) 1,1 саҡрым алыҫлыҡта. Һыу ятҡылыҡтары — Шөңгәккүл (15 км),Яҙлаукүл (4,5 км) Йырын Сакла — 3,9 км

# Яйпаҡ
## Этимологияһы

Яйпаҡ (яйпы) — диалект һүҙ. Йәйелеп ятҡан, киң мәғәнәлә ҡулланыла.
# Яңы Наваринский ҡәлғәһе

Яңы Наваринский ҡәлғәһе (грек. Νέο Ναυαρίνο; төр. Anavarin-i cedidAnavarin-i cedid) ― Грециялағы Пилос ҡалаһы янындағы ғосман ҡәлғәһе. Наваринский мөһим стратегик әһәмиәткә эйә ике һарайҙың береһе. Яңы ҡәлғә бухтаның көньяҡ инеү урынында урынлашҡан, төньяҡтағы инеү урынын XIII быуатта Ахейя кенәзлегенең тәре йөрөтөүселәре төҙөгән Иҫке Наваринский ҡәлғәһе һаҡлаған. Һуңғараҡ төҙөлгән ҡәлғәне алда төҙөлгән ҡәлғәнән айырыр өсөн гректар уны Неокастро йәки Ньокастро (грек. Νεόκαστρο или Νιόκαστρο ― «яңы һарай»).тип атайҙар.
Ҡәлғәне 1572—1573 йылдарҙа капудан -паша Улуч Али Лепанто эргәһендәге ҡаты алыштан һуң төҙөткән. йылдан һуң, 1645 йылда Наварин Крит һуғышы алдынан Критты баҫып алыуға әҙерлек базаһы булған. ыпбашында аңлайышһыҙ тың. Венеция республикаһы ғәскәрҙәре Морей һуғышы барышында Франческо Морозини етәкселеге аҫтында 1686 йылда Мостафа паша һәм Джәфәр паша һаҡлаған ике ҡәлғәне лә баҫып ала. Пелопоннестың башҡа өлөштәре менән бер рәттән, 1715 йылға тиклем, төрөктәр яңынан тартып алғанғаса, ҡәлғәләр венециянлылар ҡулында була. 1770 йылдың 10 апрелендә 1768—1774 йылдарҙағы Рус-төрөк һуғышы һәм Пелопонес ихтилалы ваҡытында рустарға яҡын көстәр контроленә күсә. Ҡамау алты көн дауам итә, һәм ғосман гарнизонына Критҡа эвакуацияланырға рөхсәт ителә. Әммә 1770 йылдың 1 июненән рус флоты Наварино ярҙарына күскән һәм һарай өлөшләтә емерелгән көйө, яңынан төрөктәр ҡулына күскән .
1821 йылдың мартында, Грек революцияһы башланғандан һуң, ҡәлғә грек баш күтәреүселәренең ҡамауына эләгә. Ҡамау алты ай дауам иткән. 1821 йыл авгусының тәүге аҙнаһынан хәүефһеҙ эвакуацияланыу гарантияланыуына ышанып, гарнизон бирелә, ләкин төрөктәрҙең барыһы ла ҡырыла. Ҡәлғә бер нисә йыл дауамында гректар контроле аҫтында була, әммә 1825 йылдың 11 майында Ибраһим паша ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алынған. 1828 йылдың яҙында Николь Жозеф Мезон етәкселегендәге француз ғәскәрҙәренә тапшырылғанға тиклем, төрөк-мысыр гарнизоны ҡәлғәлә булған.