yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Багратион йорто

«Багратион йорто» (бел. Дом Баграціёна) — XIX быуаттың усадьба архитектура ҡомартҡыһы, Белоруссияның Гродно өлкәһе Волковыск ҡалаһында урынлашҡан. Был йорт ҡала ситендә Багратион урамында тора, 10-сы йорт. Багратион йорто Беларусь Республикаһы дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә ингән.

# Багратион йорто
## Тарих

Йорт 1805 йылда төҙөлгән. Риүәйәттәр буйынса бында 1812 йылда Рәсәй армияһының П. И. Багратион етәкснелек иткән 2-се армияһы штабы торған.
XIX быуаттың икенсе яртыһында — ҡала дауаханаһы, ҡарттар өсөн приют, аҙаҡ; XX быуат башында йорт шәхси хужалар ҡулында булған.
Икенсе донъя һуғышы осоронда бина өлөшләтә емерелә. 1949 йылда йорт тергеҙелә, эске планы үҙгәртелә. Бинала Петр Иванович Багратион исемендәге Волковыск хәрби-тарихи музейы (тыуған яҡты өйрәнеүсе булараҡ нигеҙ һалына-1935 йылда), Икенсе донъя һуғышында талана, 1948 йылда тергеҙелә).
1950 йылда йортҡа инер алдынан П. И Багратиондың бронза бюсты тора (авторы- З. Азгур, ә 1957 йылда бинаға — мемориаль таҡтаташ беркетелгән.
Беларусь Республикаһы Министрҙар Советы ҡарарына ярашлы 2007 йылдың 14 майында Багратион йорто Беларусь Республикаһы дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә республика әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫтарихи объекты булараҡ индерелгән.

# Багратион йорто
## Архитектура

Бер ҡатлы ағас йорт тура мөйөш формаһында төҙөлгән, бейек вальмалы ҡыйыҡ менән ябылған. Үҙәк өлөшө мезонинлы, ул дүрт колонналы таш портик менән һыҙатланған, фронтоны дуғалай бөгөлгән. Ул йорт үҙенең үҙенсәлекле портигы менән тирә-йүндәге башҡа йорттарҙан айырылып тора. Портик өҫтөндә уның киңлеге оҙонлоғонда балкон — балконға мезониндан сығыла. Фасады штукатурланған. Планлаштырыуы анфилада фораһында, йорт үҙәгендә — баҫҡыслы вестибюль.

# Багратион йорто
## Музей

Усадьбала П. И. Багратион исемендәге хәрби-тарихи музей эшләй. Элекке бина Волковыск район башҡарма комитеты ҡарары менән 1949 йылдың 15 февралендә музейға тапшырыла.
# Ахимка

Ахимка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ахимка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012847
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201284
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шәриф (ислам)

Шәриф (рус. Шери́ф, шари́ф, ғәр. شريف‎ — абруйлы, аҫыл һөйәк, намыҫлы; күплектә ғәр. أشراف‎‎) — мосолмандарҙың абруйлы титулы, атай яғынан да, әсәй яғынан да быуындан-быуынға бирелә.
Исламға тиклемге Ғәрәбстанда затлы ырыу вәкилдәре, ҡәбилә юлбашсылары йәки ҡала башлыҡтары. Мосолман донъяһында башта был титулға эйә булыу хоҡуғы Хәсән вариҫтарына ғына бирелгән, әммә һуңғараҡ «шәриф» тип бөтә Мөхәммәт с.ғ.с. тоҡомо - сәйеттәр атала башлаған.
X быуаттан 1916 йылға тиклем Ғәрәбстанда «шәриф» (дөрөҫөрәге — «Бөйөк шәриф» ) тип Хиджаз һәм Мәккә ҡалаһы башлығы аталған (ҡара - Мәккә шәрифе). 1916 йылда Мәккә шәрифе Хөсәйен ибн Ғәли Хиджаз короле тигән титул ала.
XVI быуатта Мароккола Сәғәҙиҙәр династияһы шәрифтәре идара итә.
# Табарка (Мейәс ҡушылдығы)

Табарка — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мейәс йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Табарка (Мейәс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә отСиләбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501012111200003850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200385
* Бассейн коды — 14.01.05.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Антошин Яков Фёдорович

Яков Федорович Антошин (1 май 1913 йыл — 2 декабрь 1993 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов кавалерия) дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы пулемётсыһы, гвардия ҡыҙылармеецы, Советтар Союзы Геройы.

# Антошин Яков Фёдорович
## Биографияһы

1913 йылдың 18 апрелендә (яңы стиль буйынса 1 май) Түбәнге Новгород өлкәһе Большеболдин районы Кистенево ауылында кәрҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса Урыҫ. Белеме — башланғыс. 1936 йылдан башлап Горький фрезерҙар станоктары заводында эшләй.
Ҡыҙыл Армияла — 1942 йылдың майынан. 1942 йылдың октябренән — ғәмәлдәге армияла.
Үҙәк фронты 61-се армия 7-се гвардия кавалерия полкы 16-сы гвардия Чернигов дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы пулемётсыһы ҡыҙылармеец Яков Антошин 1943 йылдың сентябрендә Днепр йылғаһын аша сыҡҡан саҡта Комарин тирәһендә (хәҙерге ваҡытта Белоруссияның Гомель өлкәһе Брагин районы ҡала тибындағы ҡасаба) кәмәнең ал яғына ҡул пулемётын ҡуйып ала һәм тәүгеләрҙән булып дошмандың көслө миномет һәм пулемёт уты аҫтында йылғаның ҡаршы яҡ ярына сыға һәм дошман пехотаһын ярҙан утҡа тота. Әлеге алышта ҡыйыу гвардеец яралана, әммә сафта ҡала. Медсанбаттан һуң ул яңынан үҙенең часына ҡайта.
Алыштарҙың береһендә ҡыҙылармеец Антошин гвардеецтарҙың бер төркөмө менән, пулемёт утын яуҙыра-яуҙыра, Нивки ауылының бер яҡ осона бәреп инә (Белоруссия, Гомель өлкәһе). Әммә дошман да бирешмәй, ҡабат-ҡабат һөжүмгә күтәрелә, ауылды кире ҡайтарырға маташа. Яков Антошин ҡамауҙа ҡала. Бер йорттоң салағына менеп, ҡурҡыу белмәгән кавалерист фашистарҙы өҫтән пулемёт утында тота. Хатта өйҙө яндырып ебәргәндән һуң да ул дошманға төҙәп атыуын дауам итә. Һәләк булыуҙан уны хәрби дуҫтары ҡотҡара. Янған, әммә тере ҡыҙылгвареец Антошин медсанбатҡа оҙатыла, ә һауыҡҡандан һуң ҡабаттан алыштарҙа ҡатнаша.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне өсөн гвардия ҡыҙылармеецы Яков Федорович Антошинға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (5920-се һанлы).
Һуғыштан һуң батыр пулемётсы демобилизациялана. Тыуған яҡтарына ҡайта, колхозда эшләй. Артабан Горький ҡалаһында йәшәй (1990 йылдан — Түбәнге Новгород). 1993 йылдың 2 декабрендә вафат була. Тыуған ауылында ерләнгән.

# Антошин Яков Фёдорович
## Наградалары

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы (5920-се һанлы)
* Ленин ордены
* I дәрәжә Ватан Һуғышы ордены
* Миҙалдар.

# Антошин Яков Фёдорович
## Хәтер

* Я. Ф. Антошкиндың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған.
# Дунай боҙланыуы

Дунай боҙланыуы — дүртенсе осорҙа күҙәтелгән боҙланыуҙы тикшеренеүселәр плейстоцен башланған мәлгә йәки плиоцен аҙағына (яҡынса 1,5—1,8 млн йыл элек) ҡайтарып ҡалдыра. Ул Альп Альбрехт Пенканың дүрт боҙлоҡ дәүере традицион схемаһына инмәй. 1928 йылда немец геологы Бартель Эберлем тарафынан айырып күрһәтелә, һәм Дунай хөрмәтенә Дунай боҙланыуы тип атайҙар уны. Дунай боҙланыуы Альптың иң боронғо боҙланыуы ул, быны иҫбатлаған дәлилдәр Иллер-Лех төбәгенән ситтә урынлашҡан.

# Дунай боҙланыуы
## Характеристикаһы

Айырым боҙланыу сифатында уны айырып алыр алдынан тикшеренеүселәр боҙланыу ҡатламдарын Миндель боҙланыуы тип аталған боҙланыуға теркәй. Дунай боҙланыуын унан алда булған боҙланыуҙарҙы анализлау нигеҙендә аңлатып була.
Альп боҙланыуҙарын схемаһында Дунай боҙланыуының теүәл генә урынын билдәләү мөмкин түгел. Хаббеға ярашлы (2007), уны, моғайын, голланд боҙланыу схемаһының Менапиум комплексына тиңлап булалыр (Төньяҡ Германиялағы Пинау боҙланыуына тап киләлер). Был раҫлау иҫбат ителмәгән, әммә ул үтәлһә, Дунай боҙланыуын яҡынса 950 000 — 1 000 000 йыл элек барлыҡҡа килгән тип әйтеп буласаҡ.
Дунай боҙланыуы ваҡытында, күрәһең, Альп өлкәһе тотош боҙ менән ҡапланған булған. Был таш булып ҡатҡан ҡатламдар, нигеҙендә боҙ-ҡырсын террассаларының бер нисә этапта барлыҡҡа килеүен раҫлай.
Дунай боҙланыуының түбәнге ҡырсын террасаһы ҡалдыҡтары, нигеҙҙә, Альп эзбиздәренән барлыҡҡа килгән елләгән ҡырсындан тора..
# Логовка (Баҡалы районы)

Логовка — Башҡорт АССР-ы Баҡалы районының 1986 йылда бөтөрөлгән ҡасабаһы. Почта индексы 452657. Хәҙер - Михайловка ауыл советы биләмәһендәге урман.

# Логовка (Баҡалы районы)
## Географияһы

1952 йылда — Логовка ҡасабаһы Буғабаш ауыл советына инә, ауыл район үҙәге булған Баҡалы ауылынан 17 километр, ауыл советы үҙәге Буғабаш ауылынан 5 километр һәм Туймазы тимер юл станцияһынан 61 километр алыҫлыҡта урынлашҡан була.
1981 йылда Михайловка ауыл советына ҡарай, ауыл район үҙәге Баҡалынан 26 километр, ауыл советы үҙәге Михайловка ҡасабаһынан 5 километр, Туймазы тимер юл станцияһынан 101 километр алыҫлыҡта урынлаша.

# Логовка (Баҡалы районы)
## Тарихы

Ҡасаба Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396-сы һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһындағы») Указына ярашлы иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлана.

# Логовка (Баҡалы районы)
## Халҡы

1969 йылдың 1 ғинуарына 173 кеше йәшәй.

# Логовка (Баҡалы районы)
## Халҡы
### Милли составы

1969 йылдың 1 ғинуарына, 1981 йылдың 1 сентябренә - башлыса урыҫтар.

# Логовка (Баҡалы районы)
## Билдәле кешеләре

Вачаев Анатолий Васильевич (1936—2004) — совет һәм Рәсәй инженеры, ғалим-металлург, техник фәндәр кандидаты (1972), профессор (1997). Ул Логовка ауылында тыуып үҫкән. Ул файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтары һәм металлургия буйынса 250-нән ашыу ғилми эш авторы. Автор Вачаев плазмоиды авторы, Вачаев-Иванов ҡоролмаһы авторҙашы.
# Исламбаҡты ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)

Исламбаҡты ауыл Советы — Йәрмәкәй районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административно-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452187. ОКАТО коды — 802258000. 1994 йылда ойошторолған. Тарҡаҙы ауыл Советы менән берләштерелә.

# Исламбаҡты ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
## Ауыл Советы составы

Исламбаҡты ауылы— административ үҙәге, Ык ауылы

# Исламбаҡты ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы Президиумының 1994 йылдың 16 декабрендәге "Йәрмәкәй районында ҡайһы бер административ-территориаль ҡоролоштағы үҙгәртеүҙәр тураһында" 6-2/189 һанлы укзы ҡарар итә: "1. Йәрмәкәй районының Әбделкәрим ауылында административ үҙәк менән Әбделкәрим ауыл Советы ойошторорға.
2. Йәрмәкәй ауыл Советынан Әбделкәрим ауылын сығарып, Әбделкәрим ауыл Советы составына индерергә.
3. Әбделкәрим һәм Йәрмәкәй ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
   Исалмбаҡты ауыл Советының Исламбаҡты һәм Ыҡ ауылдарын Тарҡаҙы ауыл Советы составына индерергә. Тарҡаҙы ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

# Исламбаҡты ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
## Географик урыны

2008 йылға сиктәре киҫелешендә Бәләбәй, Бишбүләк райондары, Ырымбур өлкәһе сиктәре буйлап Һигеҙенсе Март ауыл Советы, Тарҡаҙы ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
# Новочеркасск электровоздар эшләү заводы

ЯСЙ «Новочеркасск электровоздар эшләү заводы етештереү компанияһы» (НЭВЗ, элек — С. М. Буденный исемендәге завод һәм Новочеркасск паровоздар төҙөү заводы) — совет/Рәсәй магистраль йөк һәм пассажирҙар электровоздары етештереү предприятиеһы. Завод Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһында урынлашҡан.

# Новочеркасск электровоздар эшләү заводы
## Завод тарихы

СССР-ҙа тәүҙә электровоздар ҙур булмаған партиялар менән Мәскәү «Динамо» электр машиналарын төҙөү заводы һәм уның менән хеҙмәттәшлек итеүсе Коломна паровоздар төҙөү заводы тарафынан сығарыла. Ватан электровоздарын төҙөү үҙенең ысын үҫешен 1946 йылда Новочеркасскиҙә электровоздар етештереү ойошторолғас башлап ебәрә. Ваҡыт үтеү менән был завод электровоз етештереү буйынса донъялағы иң ҡеүәтле заводтарҙың береһенә әйләнә.

# Новочеркасск электровоздар эшләү заводы
## Завод тарихы
### 1930-сы йылдар һәм Бөйөк Ватан һуғышы йылдары

Новочеркасскиҙәге завод паровоздар төҙөү заводы булараҡ төҙөлә. Новочеркасскиҙән 10 км алыҫлыҡтағы Яново утары янында 1932 йылдың 8 ноябрендә уны төҙөү башлана. Төҙөлөш башында буласаҡ завод урынында «Паровозострой» тигән яҙыулы ағас көмбәҙ ҡуйылған. Бик ҙур ҡыйынлыҡ менән ҙур төҙөлөш башланып китә: яланғас далала эшселәр өсөн торлаҡ булмаған, транспорт, эшсе көсө етешмәгән. Ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, «Паровозострой» төҙөлөшө Донда ғына түгел, ә бөтә Рәсәйҙә иң эре төҙөлөштәрҙең береһе була.
1934 йылда далала ике биш ҡатлы йорт үҫеп сыға, яңы барлыҡҡа килгән ҡасаба Соцгород исемен ала. Завод тиҙ темптар менән төҙөлә. 1932 йылдан алып 1936 йыл араһында заводтың инструменталь корпусы, модель цехы, тимерлек һәм ҡойоу цехының өлөштәре, төп корпус һәм башҡа объекттар үҫеп сыға.
1936 йылдың 1 майында тәүге партия продукцияһы сығарыу тураһында ҡала рапорт яҙа: заводта өс төр тар колеялы 159 (0-4-0) төрөндәге паровоз сығарыла. 1937 йылда шундай уҡ типтағы 70 паровоз һәм ғәҙәти колеялы 9П тибындағы танк-паровоз сығарыла. Бынан тыш завод торф сығарыуҙа ҡулланылған күтәреү краны сығара башлай.
1938 йәки 1939 йылда завод ҡорал Халыҡ Комиссариаты системаһына күсерелә һәм профилен үҙгәртә. 1940 йылда 122-мм корпуслы һәм 107- мм-лы дивизион пушкалары эшләп сығара. Был эш 1941 йылдың октябренә тиклем, завод Уралға, Воткинск ҡалаһына эвакуацияланғанға тиклем дауам иткән. Унда завод самолетар, артиллерия ҡоралы эшләп сығара, танктар ремонтлай. Оккупация ваҡытында завод емерелгән хәлдә була.

# Новочеркасск электровоздар эшләү заводы
## Завод тарихы
### 1943—1960 йылдарҙа

Новочеркасскиҙе немецтарҙан азат иткәс, 1943 йылда заводты тергеҙә башлайҙар.
1945 йылдың 6 ноябрендәге Халыҡ комиссарҙары советы ҡарарына ярашлы завод СССР электротехник сәнәғәт Министрлығына тапшырыла.
Тергеҙелгән электровоз заводы эшмәкәрлеген даими ток менән эшләүсе ВЛ22$^{метр}$ электровоздары сығарыу менән башлап ебәрә. Уның частарын иң беренсе булып Коломна һәм Мәскәүҙә эшләйҙәр. Беренсе электровоз 1947 йылдың 7 мартында сығарыла, ә 1948 йылда электровоздар сериялы етештерелә башлай.
1952-1956 йылдар дауамында завод сит илдәр өсөн дә электровоздар эшләнгән, шул иҫәптән (Һиндстан, Болгария, Корея илдәренә һәм башҡаларға).
# Мохнатый Сайы

Мохнатый Сайы — Рәсәй йылғаһы. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бурла өзенінен 392 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мохнатый Сайы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тополь күле һәм Бурла йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000412115200052584
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205258
* Бассейн коды — 13.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Крутая (Цема ҡушылдығы)

Крутая — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Цема йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Крутая (Цема ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049682
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004968
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Щучанка

Щучанка (рус. Щучанка) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Бороздинка ауыл советы составына керә.

# Щучанка
## Тарих

Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1923 йылда Урал өлкәһе Силәбе округының яңы ойошторолған Ҡатай районы составына бирелә. 1930 йылда Ҡатай районы бөтөрөлгәс, ауыл Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда ауыл яңы ойошторолған Әлмән районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Щучанка
## Халҡы

2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (66 %) йәшәй.
# Квицдорф-ам-Зе

Квицдорф-ам-Зе (нем. Quitzdorf am See) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1372 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,2 км². Диңгеҙ кимәленән 154 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2906 һәм автомобиль коды NOL.
# Нергель

Нергель — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пекша йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Нергель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003184
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбделвәхит Әбдрәшитов

Әбделвәхит Әбдрәшитов (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Әбделвәхит Әбдрәшитов
## Биографияһы

Әбделвәхит Әбдрәшитов (Әбделсәлих Ишмөхмәт улы Сурағолов) Ырымбур губернаһы Ҡобау улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районы) Ҡобау ауылында йәшәгән. Йорт старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 11-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 11-се Башҡорт атлы полкы башлыса 8-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 5 октябрҙә Түбәнге Новгородҡа бара. Артабан Украинаға генерал-лейтенант граф П. А. Толстойҙың ополчение корпусы составына ебәрелә. Рус армияһының сит илгә походтары барышында, 1813 йылдың майында полк Пенза ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына индерелә. 21 сентябрҙә Богемия армияһының кавалериянан генерал граф М. И. Платовтың корпусы составына күсерелә, октябрь-ноябрҙә Платов корпусы составында Саксонияла, Баварияла, Францияла, шул иҫәптән 4 һәм 6 октябрҙә Лейпциг янындағы хәрби алыштарҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 1 ғинуарынан Гамбургты блокадалауҙа һәм штурмлауҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 11-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Әбделвәхит Әбдрәшитов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Игенселек

Игенселек — ауыл хужалығының төп тармаҡтарының береһе, ауыл хужалығы культураларын үҫтереүгә йүнәлтелгән. Шулай уҡ агрономия фәненең бер бүлеге.

# Игенселек
## Игенселек төрҙәре

Тупраҡ-климат шарттарына ҡарап, игенселек ошо төрҙәргә бүленә:
* Мелиорациялы игенселек — ерҙәре мелиорацияланған игенселек
* Һуғарыулы игенселек — игенселектә ҡулланылған төрлө төр һуғарыуҙар ҡулланыу
* Богар игенселек — ҡоролоҡло райондарҙа иртә яҙҙағы дымды ҡулланыу.
Ер һәм үҫемлек игенселектең төп объекттары булып тора.

# Игенселек
## Уңдырышлылыҡ факторҙары

Тупраҡ — ер ҡабығының уңдырышлы өҫкө ҡатламы. «Уңдырышлылыҡ» кешене йәки хайуандарҙы туҡландырыу маҡсатында етештерелгән үҫемлектәрҙең уңышы.Уңдырышлы тупраҡ тупраҡ сифатының төп күрһәткесе булып тора. Был тупраҡтың үҫемлектең тормош сығанағын тәьмин итеүсе факторҙарҙын һәм экологик функцияһын эсенә ала.
Юғары уңыш алыу өсөн тупраҡтың төп күрһәткестәре:
* агрофизик (тупраҡтың уртаса тығыҙлығы яҡынса 1,1 — 1,2 г/см3, күҙәнәклелеге 50 — 55 %, шуларҙың 25 — 30 % тупраҡтағы һауаға тура килә; "ярмалы", , макроструктураның һыуға бирешмәүсәнлеге (10,0 — 0,25 мм) 40 %-тан ашыу тәшкил итә );
* биологик ( гумусҡ 2,5 — 3,5 %-тән кәм түгел; тупраҡтың биоактивлығы — юғары, фитосанитар торошо - иҡтисади сик кимәлендә;
* агрохимик (тупраҡтың әселеге 6,0 — 6,5 (нейтралгә яҡын), тупраҡта хәрәкәтсән азот берләшмәләре йөкмәткеһе 30-ҙан 50-гә тиклем , 150-250 фосфор, калий 200-300 мг/кг, микроэлементтар миҡдары: Cu — 0,8 — 1,2; Mo — 0,2 — 0,4; B — 0,5 — 0,6; Zn — 5,0 — 7,0 мг/кг).

# Игенселек
## Игенселек системаһы

Игенселек системаһы — ерҙәрҙе һөҙөмтәле файҙаланыу, тупраҡтың уңдырышлылығын арттырыу һәм һаҡлау, ауыл хужалығы культураларынан юғары һәм тотороҡло уңыш алыу маҡсатында үҙ-ара бәйле агротехник- мелиорация саралары комплексы.
Игенселек системаһының төп төрҙәре:
* Игенселектең адаптив-ландшафт системаһы
* Парға һөрөп сәсеү системаһы
* Һөрөп сәсеү системаһы
* Үлән сәсеү системаһы
* Орлоҡто алмаштырыу системаһы
* Тупраҡты һаҡлау системаһы

# Игенселек
## Тупраҡты эшкәртеү системалары

* кәҫен әйләндереп һөрөү
* кәҫте әйләндермәй һөрөү
* минималь
* махсус
* гравитациялы
* эшкәртмәй сәсеү
# Йошкар-Ола

Йошкар-Ола (ялан мари Йошкар-Ола, тау мари Якшар-Хала, рус. Йошкар-Ола; ялан мари йошкар — ҡыҙыл, ялан мари ола — ҡала — Ҡыҙыл Ҡала, устар. ялан мари Царь-ола, ялан мари Царла, ялан мари Чарла, тау мари Цӓрлӓ) — Рәсәйҙәге Марий Эл Республикаһының баш ҡалаһы. Волга буйының һәм Уралдың эре административ, сәнәғәт, сауҙа, фәнни-мәғариф һәм мәҙәни үҙәге.

# Йошкар-Ола
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Уртаса максимум, °C | −9,9 | −7,5 | −0,6 | 9,4 | 18,4 | 22,6 | 24,5 | 22,4 | 15,6 | 6,3 | −1,2 | −5,9 | 7,8 |
| Уртаса температура, °C | −13,9 | −12,1 | −5,4 | 4,6 | 12,2 | 16,5 | 18,7 | 16,5 | 10,8 | 3,2 | −3,8 | −9,2 | 3,2 |
| Уртаса минимум, °C | −17,9 | −16,6 | −10,1 | −0,3 | 6,0 | 10,3 | 12,8 | 10,6 | 6,0 | 0,0 | −6,3 | −12,5 | −1,5 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 32 | 25 | 24 | 34 | 40 | 61 | 82 | 60 | 54 | 53 | 46 | 37 | 548 |
| Сығанаҡ: ||||||||||||||
# Ваҡыт машинаһы (һәйкәл)

«Ваҡыт машинаһы» скульптура композицияһы — Су-25 самолеты өсөн Р-95Ш двигателенә һәйкәлдән ғибәрәт, Өфө ҡалаһының мотор эшләүселәр скверында, Өфө моторҙар эшләү заводының легендар директоры Михаил Фериндың 100 йыллығы хөрмәтенә ҡуйылған.
Скульптура композицияһының нигеҙен ҙур кубтан ғибәрәт булған металл каркастағы постаментҡа урынлаштырылған ысын Р-95Ш двигателе тәшкил итә. Двигателде, уны бөтә яҡтан яҡшылап ҡарарға мөмкин булһын өсөн, быяла менән ябып тормайҙар. Постаментта таблица урынлаштырылған, унда ике телдә — урыҫ һәм башҡорт телендә, двигателдең техник характеристикалары яҙылған.
Был һәйкәл Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең бөтә хеҙмәткәрҙәренә арнала.
«Ваҡыт машинаһы» скульптура композицияһын асыу тантанаһы 2007 йылдың 15 декабрендә уҙғарыла.
# Тим Мерлир

Тим Мерлир (нидерл. Tim Merlier) — Бельгияның «Alpecin-Fenix» командаһы өсөн сығыш яһаусы профессиональ велосипедта уҙышыусы.

# Тим Мерлир
## Карьераһы

Тәүҙә велокросс менән шөғөлләнә һәм 2010 йылда юниорҙар араһында Бельгия чемпионы була. Һуңынан Ворселаарҙа юниорҙар араһында Superprestige еңеү яулай. Йәштәр һәм ололар араһында ла уңыш яулай.