yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сухая Лебёдка йырыны

Сухая Лебёдка йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Баланда №828 йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сухая Лебёдка йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000835
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лавда

Лавда — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Охтома йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Лавда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000034902
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003490
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юшь-Ега

Юшь-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Юшь-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050222
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205022
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вафа (исем)

Вафа — башҡорт ир-ат исеме.

# Вафа (исем)
## Этимология

Вафа исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Намыҫлы, ғәҙел, тура һүҙле, дөрөҫлөктө яратыусы, тоғро, тотанаҡлы, ышаныслы тигәнде аңлата.

# Вафа (исем)
## Билдәле кешеләр

Әхмәҙиев Вафа Исхаҡ улы (5 август 1937 йыл — 20 октябрь 1983 йыл) — башҡорт шағиры, әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1970). СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1976).
Әхмәҙуллин Вафа Мостафа улы (22 февраль 1922 йыл — 16 ноябрь 1998 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәм партизан хәрәкәтендә ҡатнашыусы, Чехословакияның почётлы гражданы (1945), БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1989).
Саҙрыев Вафа Мөхәмәтғәли улы (рус. САДРИЕВ Вафа Мухаметалиевич 1906 йыл — декабрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 1942 йылда яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

# Вафа (исем)
## Фамилияла

Вафа Камран (1960 йыл) — америка физик-теоретигы, сығышы менән Ирандан.
Вафа Шахенда (1998 йыл) — Мысыр шахматсыһы, ҡатын-ҡыҙҙар араһында гроссмейстер.
Вафа Шрук (1997 йыл) — Мысыр шахматсыһы, ҡатын-ҡыҙҙар араһында гроссмейстер.
Мехтикули-хан Вафа (Мехтикули-хан Хасай хан улы Уцмиев; 1855 йыл — 1900 йыл) — әзербайжан шағиры һәм Рәсәй армияһы подполковнигы.
# Тамада

Тамада (груз. თამადა, перс. dāmād‎ «кейәү, буласаҡ кейәү» «зять, жених», икенсе версия буйынса адыг. тхьаматэ «лидер, начальник») — мәжлес, киң күләмле сараны ойоштороусы, тар мәғәнәлә — туй тантанаһын алып барыусы (аяҡсы, көрәгәсе).
Тамаданы, ҡағиҙә булараҡ, сараны ойоштороусылар йәки ҡатнашыусылар һайлай. Тамаданың бурыстарына телмәрҙәр һәм тостар тәртибен билдәләү, артистарҙың сығыштарын ойоштороу һәм контролдә тотоу инә. Тамада спиртлы эсемлектәрҙе үҙе ҡулланмай йәки ҡунаҡтарға ҡарағанда күпкә әҙерәк ҡуллана. Күп илдәрҙә бындай йолалар булған.
Советтар Союзынан һуңғы осорҙа тамада (аяҡсы) традицияһы Советтар Союзының бөтә республикаларына тарала.
Тбилисиҙа Шардени урамынан Сиони урамына сығыу урынында бронзанан тамада фигураһы — б. э. т. VII быуатта уҡ эшләнгән һындың ҙурайтылған күсермәһе. Уны археологтар Көнбайыш Грузияла ҡаҙыныуҙар ваҡытында таба.
# Оло Ордюга

Оло Ордюга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Ордюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038412
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003841
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ай-Неру-Шом-Юган

Ай-Неру-Шом-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Неру-Шом-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ай-Неру-Шом-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302290
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ныжа-Шор

Ныжа-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ныжа-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305062
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ельцовка (Чёрная ҡушылдығы)

Ельцовка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 8,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ельцовка (Чёрная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031006
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103100
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы

Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы (21 сентябрь 1913 йыл — 18 май 1989 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, 1941 йылдан КПСС, 1947 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1970), Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (1974) һәм республика комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге (1967) премиялар лауреаты. Октябрь Революцияһы (1972), Ҡыҙыл Байраҡ (1942), 1‑се (1985) һәм 2‑се (1944) дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), Почёт Билдәһе (1963) ордендары кавалеры.

# Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы
## Биографияһы

Әнүәр Һаҙый улы Бикчәнтәев 1913 йылдың 4 октябрендә Өфө ҡалаһында тыуа. 1931 йылда Ырымбур педтехникумын тамамлай. 1931—1932 йылдарҙа Архангельск ҡалаһында ете йыллыҡ мәктәптә—завуч, Алыҫ Көнсығыштағы Мазанов районының Яңы Уфа ауылында уҡытыусы була.
1933 йылда Өфөгә ҡайта һәм «Коммуна» газетаһында эшләй. 1935—1936 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары һәм бер нисә миҙал менән бүләкләнә.
1945—1947 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» газетаһында эшләй. 1954—1956 йылдарҙа Әнүәр Бикчәнтәев М. Горький исемендәге әҙәбиәт институты ҡаршыһындағы Юғары курста уҡый һәм бер үк ваҡытта әҙәбиәт институтының ситтән тороп уҡыу бүлеген тамамлай.
Әҙәби ижад юлында Әнүәр Бикчәнтәев бик күп хикәйәләр, повестар, романдар ижад итте. Уның «Бөркөт һауала үлә», «Ҙур оркестр» повестары, «Ҡарасай юлы», «Ожмах вәғәҙә итмәйем» романдары киң билдәле.
Әнүәр Бикчәнтәев Октябрь революцияһы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары менән бүләкләнде. «РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре» тигән маҡтаулы исемгә, Ғ. Сәләм (1967) һәм С. Юлаев исемендәге (1974) премияларға лайыҡ булды.
# Пермь районы

Пермь районы — рус. Пе́рмский район — Рәсәй Федерацияһы Пермь крайының муниципаль районы.
Административ үҙәге — Пермь ҡалаһы (район составына инмәй).

# Пермь районы
## Географияһы

Край үҙәге Пермь ҡалаһының ситендә урынлашҡан.
Территорияһының майҙаны — 3753,05 км². Район урмандары майҙаны 149,6 мең га.

# Пермь районы
## Тарихы

Пермь өйәҙе Пермь губернияһының составына ингән 16-ның береһе булған, ул Екатерина II сығарған манифест нигеҙендә 1775 йылда барлыҡҡа килгән.
Күп тапҡырҙар башҡа административ бүленештәргә ингән, берләшкән, сыҡҡан.
1939 йылдың 26 мартында РСФСР Юғары Советы Президиумы Указы менән Үрге Мулла районы (хәҙер яңынан Пермь районы) ойошторолған.

# Пермь районы
## Халҡы
### Милли состав

2010 йылғы иҫәп буйынса: урыҫтар — 86,9 %; татарҙар — 4,3 %; коми-пермяктар — 1,9 %.
Пермь районына 222 тораҡ пункты инә, уның составында 17 ауыл биләмәһе
# Сибәркәй

Сибәркәй — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Саҙаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сибәркәй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024342
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102434
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гупта империяһы

Гупта империяһы (санскр. गुप्त, gupta, һинд गुप्त राजवंश) — IV—VI быуаттарҙа Һиндостанда Гупта династияһы башлығындағы дәүләт. Гупта династияһы идаралығы осоро Һиндостан тарихына алтын быуат булараҡ керә, был ваҡытта милли әҙәбиәттең, һынлы сәнғәттең, архитектураның һәм философияның төп ҡанундары эшләнә.

# Гупта империяһы
## Инеш

Гупта династияһының сығышы бәхәстәр тыуҙыра, уларҙың тыуған ере Уттар-Прадештың көнсығышы йәки Магадха өлкәһе булыуы мөмкин. Династияның өсөнсө вәкиле Чандрагупта I «батшаларҙың батшаһы» титулын Личчхави кланы ҡыҙы һәм шул уҡ ваҡытта вариҫы менән никахлаша. Чандрагупта I биләмәләренең үҙәге булып, күрәһең, Праяга (хәҙерге Аллаһабад) булған.
Аллаһабад ҡалаһындағы Ашока колоннаһы яҙмаһы буйынса, Гупта империяһының төп яулап алыуҙары Чандрагуптаның улы һәм вариҫы — Самудрагупта идаралығы осоронда була. Самудрагупта илдең башҡалаһын баҫып алынған Паталипутраға (Патнаға) күсерә, һәм ул яулап алған территорияларын барыһын да ҡушмай, күпселек осраҡтарҙа, бигерәктә көньяҡта, еңелгән хакимдарҙың номиналь идаралығын һаҡларға тырышҡан. Колонналағы яҙманың хәбәр итеүенсә, Самудрагуптаның хакимлығын Непалдан алып Шри-Ланкаға тиклем бөтөн ерҙәлә танығандар.
Самудрагуптаның вариҫы — Чандрагупта II — бигерәктә мәҙәниәт эштәрендә данға ҡаҙана. Уджайндағы Көнбайыш Кшатраптарҙы хәл иткес һуғышта еңә. Чандрагупта II биләмәләре хаҡында Ҡытай сәйәхәтсеһе Фасянь тауисирлама яҙып ҡалдыра.
Гупта империяһы менән идаралыҡ итеү насар үҙәкләштерелгән булған. Императорҙарҙың туғандары йәки уға яҡын булған ғәскәр башлыҡтары (кумараматьяс) провинциялар (деша, бхукти) менән етәкселек иткәндәр. Провинциялар округтарға (прадеша, висайя) бүленгәндәр, улар менән сауҙәгәрҙәр, һөнәрселәр һәм яҙыусылар вәкилдәренән торған төбәк совет идара иткән. Күп кенә вазифалар быуындан быуынға бирелгәндәр. Байтаҡ ҡына көстәр даими рәүештә барлыҡҡа килеп торған сепаратизмды баҫтырырға киткән.
Чандрагупта II вариҫтарына төньяҡтан баҫып ингән күсмә ҡәбиләләрҙең — һундарҙың (эфталиттарҙың) һөжүмдәренә ҡаршылыҡ күрһәтергә тура килә. Был мәсьәләне династия вәкилдәре араһында булған ғауғалар тағы ла ауырға төшөрә. VI быуат аҙағына ҡарай Гупталар биләмәләре бер нисә тапҡыр кәмей. Бөтә төньяҡ Һиндостан эфталиттар менән оккупациялана.
Гупта династияһы үҙенең хакимлығы аҫтында Чандрагупта Маурья биләмәләренән саҡ ҡына аҙыраҡ Һиндостан ерҙәрен берләштергән. Хәҙерге тарих фәне буйынса Гупталар осорондағы «алтын быуат» тураһындағы миф бик үк дөрөҫкә яҡынлаштырмай. Гупталар дәүерендәге дәүләт ҡоролошо Чандрагупта Маурья заманы менән сағыштырғанда үҙәкләштермәгән тиерлек булған. Археология мәғлүмәттәре буйынса, алдараҡ йәшәгән Кушан батшалығы Гупта империяһынан күпкә байыраҡ булған, ә индуизмдың ысын үҫеше Гупталар дәүеренән һуңғы осорға тура килгән.

# Гупта империяһы
## Гупта династияһы батшалары

* Шри-Гупта (275—300)
* Гхатоткачагупта (300—320)
* Чандрагупта I (320—350)
* Самудрагупта (350—376)
* Чандрагупта II (376—415)
* Кумарагупта I (415—455)
* Скандагупта (455—470)
* Кумарагупта II (470—475)
* Будхагупта (475—500)
* Вайньягупта (500—515)
* Нарасимхагупта (515—530)
* Кумарагупта III (530—540)
* Вишнугупта (540—550)
# Юрас (Кузнечиха ҡушылдығы)

Юрас (Чернокурья) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузнечиха ҡушылдығының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Юрас (Кузнечиха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000039899
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003989
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0

# Юрас (Кузнечиха ҡушылдығы)
## Этимиологияһы

Юрас йылғаһының исеме Чудь ҡәбиләһенең фин-уғыр теленән барлыҡҡа килеүе мөмкин һәм «тамыр йылға» тигәнде аңлата, «Юура»нан - тамыр.
# Тангепте

Тангепте — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тангепте
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066916
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006691
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оберкуннерсдорф

Оберкуннерсдорф (нем. Obercunnersdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2057 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,62 км². Диңгеҙ кимәленән 358 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2708 һәм автомобиль коды ZI.
# Синантроп

?† Синантроп :
Homo erectus pekinensis (Sinathropus pekinensis) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умыртҡалылар |
| Класс: | Һөтимәрҙәр |
| Суб-класс: | Плаценталылар |
| Отряд: | Приматтар |
| Ғаилә: | Гоминидтар |
| Суб-ғаилә: | Гомининдар |
| Триба: | Гоминини |
| Суб-триба: | Хоминина |
| Ырыу: | Кеше |
| Төр: | Тура баҫып йөрөүсө кеше |
| Суб-төр: | Homo erectus pekinensis |
Латинса исеме :
Homo erectus pekinensis (Black, 1927) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Сина́нтроп (лат. Sinanthropus pekinensis — «пекин кешеһе», хәҙерге классификация буйынса — Homo erectus pekinensis) — формаһы һәм төрө буйынса питекантропҡа яҡын, әммә һуңыраҡ йәшәгән һәм юғарараҡ үҫештә. Ҡытайҙа табылған, исеме шунан алынған. 600-400 мең йыл элек боҙлоҡ осоронда йәшәгән.

# Синантроп
## Анатомия

Мейе күләме 950—1150 см³ еткән; кәүҙәнең уң яҡ өлөшөн хәрәкткә килтереүсе мейенең һул өлөшө ҙурараҡ. Шулай итеп синантраптың уң ҡулы һул ҡулына ҡарағанда нығыраҡ үҫешкән.Буйы — 1,55—1,6 м
# Янғуразов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы

Янғуразов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы (10 сентябрь 1910 йыл—12 сентябрь 1978 йыл) — иҡтисадсы-ғалим. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Иҡтисад фәндәре канидаты (1953). БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1974). Ҡыҙыл Йондоҙ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.

# Янғуразов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы
## Биографияһы

Әхмәт Мөхәмәтәвәли улы Янғуразов 1910 йылдың 10 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Иҫке Бүздәк ауылында тыуа. 1933 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай.
1933-1934 йылдарҙа РККА-ла курсант булып хеҙмәт итә. 1934—37 йылдарҙа Башҡортостан инженер‑техник хеҙмәткәрҙәрҙең һәм хужалыҡ етәкселәренең квалификацияһын күтәреү иститутында эшләй, 1936 йылдан алып сәйәси иҡтисад кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара, 1937—1939 йылдарҙа Эске эштәр ХК тикшереүе аҫтында була. Аҡланғандан һуң Өфөнөң 2-се мәктәбе директоры була. 1939—41 йылдарҙа Өфөлә Башҡортостан он тартыу сәнәғәте техникумы директоры.
1941-1943 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында уҡсылар дивизияһының сәйәси бүлек начальнигы була, хәрби орден һәм миҙалдар, Волгоград, Орел, Белгород ҡалаларының Почет грамоталары менән бүләкләнә. 1943 йылда яраланғандан һуң Өфөгә ҡайта. 1944 йылдан башлап ВКП(б)‑ның Өфө ҡала комитеты секретары.
1953 йылда А.М.Горький исемендәге Урал дәүләт университетында иҡтисад фәндәр кандидатлығы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Промысловая кооперация, ее значения и развитие в социалистическом народном хозяйстве» тмеаһына диссертация яҡлай.
1948—53 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында ситтән тороп уҡыу буйынса директор урынбаҫары, 1956 йылдан алып сәйәси иҡтисад кафедраһы мөдире, 1967— 78 йылдарҙа Бөтә Рәсәй ситтән тороп уҡыу финанс‑иҡисады институтының Өфө факультеты деканы. 1954—1968 йылдарҙа пединститутта һәм Башҡорт дәүләт университетында уҡыта.
1978 йылда вафат була.

# Янғуразов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни тикшеренеүҙәре нефтехимия сәнәғәте предприятиеларында хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу мәсьәләләренә арналған. 60‑тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Янғуразов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942),
* «Почёт Билдәһе» ордены (1961)
# Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге балалар йорто

Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге балалар йорто — Өфө ҡалаһында урынлашҡан 1-се №-лы дәүләт уҡытыу‑тәрбиә учреждениеһы.

# Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге балалар йорто
## Тарихы

Ата‑әсәһе революция (1917) һәм Граждандар һуғышы йылдарында һәләк булған башҡорт балалары өсөн Үҙәк мәктәпкәсә балалар йорто булараҡ Өфөлә 1921 йылда Ш.Ә.Хоҙайбирҙин башланғысы менән асыла; 1924 йылдан алып Ш.Хоҙайбирҙин исемендәге 1‑се мәктәпкәсә башҡорт балалар йорто, 3‑сө һәм 8‑се балалар йорттары менән ҡушылғандан һуң 1989 йылдан алып Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге Башҡорт республика 1‑се балалар йорто.

# Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге балалар йорто
## Балалар йортоноң төҙөлөшө

Йоҡо, уйын һәм көнкүреш бүлмәләре, спорт һәм тамаша залдары, мед. кабинеты, китапхана, ашхана, уҡытыу оҫтаханалары, бассейн менән саунаһы, кер йыуыу бүлмәһе, гаражы бар.

# Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге балалар йорто
## Тәғәйенләнеше

Балалар йортонда 3—18 йәшлек 118 бала тәрбиәләнә (2011). Балалар йорто менән Һ. Л. Дәүләтшинаның эшмәкәрлегенә бәйле. Асылғандан алып 6 мең тирәһе тәрбиәләнеүсе сығарған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында балалар йортонда Мәскәү, Ленинград, Белоруссия, Украинанан эвакуацияланған балалар йәшәгән.
# Годавари

Года́вари (һинд गोदावरी) — Һиндостанда ҙурлығы буйынса икенсе йылға.

# Годавари
## География

Оҙонлоғо — 1465 км, бассейн майҙаны — 313000 км².
Махараштра штатында Тримбак ҡалаһы янында, Ғәрәбстан диңгеҙе яр буйынан 80 км алыҫлыҡта, Көнбайыш Гаттарҙың көнсығыш битләүҙәрендә башлана. Көнсығышҡа табан Махараштра Һәм Андхра-Прадеш штаттарының территорияһында Декан яҫы таулығы буйлап аға һәм Бенгал ҡултығына ике тармаҡ барлыҡҡа килтереп ҡоя. Годавари һәм Кришна йылғаларының дельталары уртаҡ тип иҫәпләргә мөмкин.
Годавари — индуисттар өсөн изге йылға тип иҫәпләнә, уның ярҙ буйҙарында изге урынға сәфәр ҡылыусыларҙың бер нисә үҙәктәре урынлашҡан.
Раджамандри ҡалаһынан юғарыраҡ һуғарыу һәм электроэнергия етештереү маҡсатында ҙур быуа төҙөлгән.
Төп ҡушылдыҡтары: Индравати, Манджира, Пранахита, Ваинганга, Вардха, Киннерасани, Силеру, Сабари.
Йылға буйындағы ҡалалар: Тримбакешвар, Насик, Копаргаон, Паитан, Нандер, Бхадрачалам, Раджамандри, Коввур, Нарсапур.
# Ояш (йылға)

Ояш — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2830 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 88 км.

# Ояш (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006864
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200686
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ярото-Се

Ярото-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Ярото-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307817
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3