yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Беренсе (Оло Һатҡы ҡушылдығы)

Беренсе — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Һатҡы йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Беренсе (Оло Һатҡы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102190
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәргән менән Маянһылыу

Мәргән менән Маянһылыу — башҡорт тел ҡомартҡыһы, эпос. 1917 йылда Мөхәммәтша Буранғолов хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы Урта Баба ауылы сәсәне Бикмырҙин Ғиниәттән сәсмә һәм шиғри формаларҙа яҙып ала.

# Мәргән менән Маянһылыу
## Тарихы

Әҫәр ҡулъяҙмаһы һаҡланмаған, машинкала баҫылған тексы Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәгенең ғилми архивында һаҡлана.
Әҫәр йөкмәткеһе буйынса, башҡорт халҡының бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәше тураһында һөйләүсе, «Иҙеүкәй менән Мораҙым», «Ек-Мәргән» башҡорт эпостары серияһына ҡарай.
Эпос мотивтары буйынса 1940 йылда Өфөлә, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында «Мәргән» операһы ҡуйыла. («Мәргән»; Буранғолов либреттоһы, композиторы А. А. Эйхенвальд).

# Мәргән менән Маянһылыу
## Сюжеты

«Мәргән менән Маянһылыу» әҫәрендә, нуғай ханы, башҡорттар сибәр ҡыҙ Маянһылыуҙы уға кейәүгә биреүҙән баш тартҡан өсөн, уларға яһаҡты сиктән тыш арттырыуы тураһында һөйләнелә. Ҡарт ҡор башы Нәҙерша Маянһылыуҙың атаһынан яңы ҡор башы итеп йәш Мәргән батырҙы һайлауҙы һорай.
Мәргән ғәскәр туплап, нуғай ханына ҡаршы сыға, Маянһылыу уларҙа әсирлектә булған була. Хандың башын сабып өҙөп һәм уның ханлығын ҡыйратып, Мәргән уның аҫтында иҙелгән халыҡҡа азатлыҡ алып бирә.
# Крапивновка

Крапивновка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Крапивновка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032579
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003257
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маркова Юлия Константиновна

Маркова Юлия Константиновна (10 август 1996 йыл, Волгоград) — Рәсәй гандболисткаһы, Рәсәй йыйылма командаһының һәм ГК «ЦСКА»-ның һул яҡ ситтәге уйынсыһы. Рәсәй чемпионы Динамо-Синара составында 2014 йылда Рәсәй чемпионы. 2016 йылдағы йәштәр донъя чемпионатының көмөш призеры.

# Маркова Юлия Константиновна
## Биографияһы

Маркова Юлия Константиновна Волгоградта 1996 йылдың 10 авгусында тыуған. Башланғыс кластарҙа уҡыған сағында уҡ гандбол секцияһына яҙыла һәм спорт менән шөғөлләнә башлай. Гандбол менән урындағы «Динамо-Синара» командаһында профессиональ карьераһын башлап ебәрә. Был осорҙа аҡ-зәңгәрҙәр клубы илдең иң көслө клубы була. Юлия 2013/14 йылдар миҙгелендә чемпион титулын яулаған команданың ағзаһы булып тора. Был Волгоград ҡатын-ҡыҙҙар гандбол командаһының һуңғы триумфы була.
Артабанғы бер нисә миҙгел буйына «Динамо-Синара» уйынсылары күп юғалтыуҙар алып бара, ә 2016 йылда Маркова Юлия команданың лидеры булып китә.
Юлия Константиновна Маркова Волгоград дәүләт физик культура академияһын тамамлаған.
2019 йылдың йәй көндәренән алып Юлия Маркова — ПГК ЦСКА-ның уйынсыһы.

# Маркова Юлия Константиновна
## Йыйылма командалағы карьераһы

Рәсәйҙең йәштәр йыйылма командаһы составында Ю. К. Маркова 2016 йылда донъя чемпионатында ҡатнаша һәм уның көмөш миҙалын яулай 2017 йылда спортсы төп милли командаға саҡырыла һәм 2017 йылда Германияның баш ҡалаһында үткәрелгән донъя чемпионатында өлкәндәр өсөн Донъя чемпионатында ҡатнаша.

# Маркова Юлия Константиновна
## Иҫкәрмә

* ↑ Федерация гандбола России. Маркова Юлия Константиновна (урыҫ). rushandball.ru. Дата обращения: 16 апрель 2020.
* ↑ МАРКОВА Юлия Константиновна | Российские спортсмены и специалисты | Спортивная Россия (урыҫ). www.infosport.ru. Дата обращения: 16 апрель 2020.
* ↑ Юлия Маркова (урыҫ). Профессиональный гандбольный клуб ЦСКА (9 август 1996). Дата обращения: 16 апрель 2020.
# Хлыбов Виктор Петрович

Хлыбов Виктор Петрович (13 май 1947 йыл) — сценограф. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1998).

# Хлыбов Виктор Петрович
## Биографияһы

Виктор Петрович Хлыбов 1947 йылдың 13 майында Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуа. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1963 йылда Башҡорт опера һәм балет театрында бутафор вазифаһында башлай. 1970 йылдан Рәсәйҙең төрлө тетарҙарында рәссам-ҡуйыусы була. 1979—1982 йылдарҙа Стәрлетамаҡ урыҫ драма театрында ҡуйыусы рәссам булып эшләй, 1994 йылдан алып — баш рәссам. Стәрлетамаҡ дәүләт драма театрында эш стажы 20 йылдан ашыу. Дөйөм 40 йыллыҡ хеҙмәт эшмәкәрлеге осоронда В. П. Хлыбов 260-тан ашыу, шул иҫәптән М. М. Рощиндың, В. С. Розовтың, М. А. Булгаковтың, Г. И. Гориндың, Н. В. Гоголдең, А. П. Чеховтың, А. Н. Островскийҙың, Ф. Гарсия Лорканың, Ж. Ануйҙың һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре буйынса сәхнәләштерелгән спектаклдәргә декорациялар эшләй. 1972 йылдан алып төрлө күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Уның тетар макеттары, эскиздары һәм һүрәттәре Мәскәүҙә, Ҡазанда Пермдә, Йошкар-Олала, Һамарҙа, шулай уҡ рус тетарында һәм ҡаланың картиналар галереяһында күрһәтелә. 2002 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында беренсе шәхси күргәҙмәһе үтә.

# Хлыбов Виктор Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007) Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1998).
# Зәйнәш Сөләймәнов

Зәйнәш Сөләймәнов (тыуған һәм үлгән ваҡыты билдәһеҙ) — хәрби эшмәкәр, Е. И. Пугачёв етәкселегендәге 1773-1775 йылдарҙағы Рәсәйҙәге Крәҫтиәндәр һуғышыында ҡатнашҡан. Әйле улусы старшинаһы Тайыш Сыныҡаев командаһында хеҙмәт иткән.

# Зәйнәш Сөләймәнов
## Тормошо

Крәҫтиәндәр һуғышына тиклемге тормошо хаҡында мәғлүмәттәр юҡ. Себер даруғаһындағы Әйле улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы) Ҡәҙер ауылы башҡорто.

# Зәйнәш Сөләймәнов
## 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыуы

1773 йылдың декабрь аҙағында Салауат Юлаев отряды сафына баҫа. Красноуфимск һәм Пермь провинцияһы халҡын Салауат Юлаев ғәскәренә мобилизациялауҙа ҡатнаша. Салауат Юлаевтың иң тоғро көрәштәштәренең береһе.
1774 йылдың 25 ноябрендә поручик В. Лесковский командаһы һәм Мөҡсин Әбдесәләмов отряды тарафынан Салауат Юлаев менән бергә Миндеш ауылы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Салауат районында ҡулға алына. 16 декабрҙә Өфөнән Ҡазанға оҙатыла.
1775 йылдың 5 февраленән Ҡазан йәшерен комиссияһында, 15 марттан — Ҡазан губернаторы генерал-поручик П. С. Мещерский канцелярияһында суд тикшереүенә дусар ителә.
Йәшерен экспедицияның 1775 йылғы 27 март билдәләмәһе буйынса, «хәрби көс» ҡулланып тотолған Зәйнәш Сөләймәновты «остзей гарнизондарына… хеҙмәткә ебәрергә» тигән күрһәтмә бирелә.
Зәйнәш Сөләймәновтың Салауат Юлаевтың ихтилалда ҡатнашыуы тураһындағы шаһитлығы Ҡазан губернаторы Мещерскийҙың Ырымбур губернаторы генерал-поручик И. А. Рейнсдорпҡа ебәргән 9 баш күтәреүсенән алынған мәғлүмәттәр теркәлгән протоколдар күсермәһендә яҙылған. Өфө провинция канцелярияһында Салауат Юлаев эше буйынса тәфтиш атҡарғанда һәм суд ҡарары сығарғанда шул мәғлүмәт файҙаланылған.
Зәйнәш Сөләймәновтың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Базидиомицеттар

Базидиомико́та (лат. Basidiomycota), базидиомицеттар— базидия тип аталған булава һымаҡ структураларҙа спора барлыҡҡа килтереүсе биология бүлегенең бәшмәктәр батшалығы. Базидияларҙа енси споралары булған бәшмәктәр иң юғары төҙөлөшлө. Базидиспоралар үҫеп сығып бәшмәк мицелалары барлыҡҡа килтерәләр.
Аскомицеттар менән юғары бәшмәктәр (Dikarya) бәләкәй батшалығына ҡарай.
Базидиомицеттар араһында ағыулы бәшмәктәрҙә бар. Базидиомицеттар үҫемлек ҡалдыҡтарын тарҡатыу, матдәләр алмашыныу процессында ҡатнаша. Паразит бәшмәктәр үҫемселеккә, ағас ҡоролмаларға зыян килтерә.
Майлы бәшмәк, сусҡа бәшмәге, ҡайын бәшмәге, ҡарама бәшмәге кеүек ашарға яраҡлы бәшмәктәрҙең күбеһе ошо классҡа ҡарай. Был бәшмәктәр аҡһымға һәм биологик актив матдәләргә бай.
# Рамаҙан (Ырымбур өлкәһе)

Рамаҙан (рус. Рамазаново) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Рамаҙан (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә

# Рамаҙан (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар (46 %) тәшкил итә.
# Вануйта

Вануйта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Вануйта йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Вануйта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091452
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009145
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Помкэтыль-Кы

Помкэтыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Помкэтыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068223
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306822
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нгарка-Пыря-Яха

Нгарка-Пыря-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 225 км.

# Нгарка-Пыря-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051887
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305188
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кызлыгай Ускат

Кызлыгай Ускат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/546/43/18 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кызлыгай Ускат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010329
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201032
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йәғәфәров Азамат Фазулла улы

Йәғәфәров Азамат Фазулла улы (2 апрель 1962 йыл — 24 апрель 1982 йыл) — Афған һуғышында һәләк булған яугир, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Йәғәфәров Азамат Фазулла улы
## Биографияһы

Азамат Фазулла улы Йәғәфәров 1962 йылдың 2 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Яңы Монасип ауылында тыуған.
Азамат Фазулла улы тыуған ауылында башланғыс кластарҙа уҡый, уҡыуын Иҫке Монасип урта мәктәбендә дауам итә һәм 1979 йылда тамамлай һәм 1979 йылда шул мәктәптә лаборант була.
Азамат Фазулла улы Йәғәфәров 1980 йылдың 8 апрелендә Совет Армияһы сафына алына. 1980 йылдың июненән Афғанстанда. Ефрейтор дәрәжәһе бирелә, өлкән уҡсы була. Һуғыш ваҡытында үлемесле яралана.
Тыуған ауылында ерләнгән. 2020 йылда мәктәп бинаһында Йәғәфәров Азамат Фазулла улына арналған мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. Уның исеме Афғанстанда Башҡортостан Республикаһынан һәләк булыусыларҙың хәтер китабына индерелгән.

# Йәғәфәров Азамат Фазулла улы
## Маҡтаулы бүләктәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1982)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1982)
* «Рәхмәтле Афған халҡынан» миҙалы.
# Камышевский ҡаласығы

Камышевский ҡаласығы — Ростов өлкәһенең Цимлянск ҡалаһы эргәһендәге боронғо ауыл. IX быуат башында бында урта быуат дәүләте Хазар ҡағанатының ҡәлғәһе булған.

# Камышевский ҡаласығы
## Урынлашыуы

Ростов өлкәһенең Цимлянск районында әлеге ваҡытта өс боронғо ҡаласыҡ табыла. Саркел ҡаласығы Цимлянск һыуһаҡлағысы тарафынан һыу аҫтында ҡала. Уң яҡ ярҙағы ҡаласыҡ Саркел ауылы һәм Хорошевская станицаһы араһында урынлашҡан. Уларҙан алыҫ түгел Цимлянсктың Камышевский ҡаласығы ята.

# Камышевский ҡаласығы
## Табылыуы

Ҡаласыҡ 1991 йылда осраҡлы табылған. Юғары тау битләүҙәрендә күнекмәләр үтеп йөрөгән альпинистар битләүҙең өҫкө өлөшөндә аҡ таштарға иғтибар иткән. Ябай күҙ менән ҡарағанда ла был таштарҙың ҡасандыр фундамент булып хеҙмәт итеүе аңлашылып тора.
1997 йылда ҡомартҡының әһәмиәте В.А.Хажилов һәм А.И. Семенов тарафынан элек билдәле булмаған хазар дәүерендәге ҡәлғә булараҡ раҫлана, һәм ул шартлы рәүештә «Саркел-3» тип атала

# Камышевский ҡаласығы
## Тарихы

-- Ваҡыты яҡынса беҙҙең эраның viii быуаттарҙағы ҡаласыҡ хазар ҡағанаты ҡарай. Күләме ҙур ҡәлғә була ала. Ҡәлғәһен ала максималь киңлеге 150-180 метр етә. Ҡәлғә ҡапҡа башняларын һәм бар. Ҡәлғәһе, моғайын, иң ҙур хәрби-сәйәси фигура ҡағанаты ҡаған үҙе, бәлки. Бәлки, был ҡәлғәнең оборона системаһының бер өлөшөн тәшкил итә н хазарҙар көслө.
Төҙөлөш материалдары составына Уң яҡ ярҙағы ҡаласыҡ менән оҡшаш материал ҡулланыла. Моғайын, ике ҡаласыҡты ла бер үк кешеләр төҙөгән. Былар ҡеүәтле хәрби оборона ҡоролмалары була.

# Камышевский ҡаласығы
## Ҡаҙылмалар

1999 йылда Камышевск ҡаласығы районында ҡаҙыу эштәре үткәрелә. Был эштең етәксеһе - П. А. Ларенк. Ҡаҙыу эштәре һөҙөмтәһендә ҡәлғә диуарҙарының ҡалдыҡтары табыла.
2003—2004 йылдарҙа ҡаласыҡта ҡабатан ҡаҙыныу эштәре үткәрелә.
# Лотрщак башняһы

Лотрщак башняһы (хорв. Kula Lotrščak) — Хорватияның баш ҡалаһы Загребта урта быуат ҡәлғә башняһы, туристар өсөн иҫтәлекле урындарҙың береһе.
Штроссмайер Аллеяһында урынлашҡан (хорв. Štrossmayerovo setalište) һәм иҫке Загреб ҡалаһының айырылғыһыҙ өлөшө булып тора Градец (Gradec) йәки Үрге ҡала (борсаҡ Горня / grad Gornji).
Башня XIII быуат ҡоролмаһы, Градец ҡалаһы стеналарының көньяҡ ҡапҡаларын һаҡлау өсөн төҙөлә. Структураһы буйынса ла, пропорциялары буйынса ла был төп һаҡланыу функцияһын үтәүҙән туҡтаған роман нығытма-ҡоролмаһы һәм артабан төрлө ваҡыттарҙың ихтыяжына ҡулайлаштырыла.
Башня атамаһы campana latrunculorum («Кампана латрункулорум», йәғни «Яуыздарҙың ҡыңғырауы») латин һүҙбәйләнешенән килеп сыҡҡан, уны ҡала ҡапҡаларын ябыуҙы иҫкәртеү өсөн 1646 йылда эләләр.
Үҙенең ахырғы ҡиәфәтен Лотрщак башняһы XIX быуатта архитектор Куно Вайдманн үтәгән үҙгәртеп ҡороуҙан һуң ала. Ул саҡта өсөнсө ҡатты төҙөп бөтәләр һәм тәҙрәләр өҫтәйҙәр. Ваҡыт манараһының бейеклеге 19 метр, ҡыйығы — 5 м, көмбәҙе — 6 метр тәшкил итә, йәғни бөтә ҡоролмала 30 метрға етә.
Шул уҡ ваҡытта башняның өҫ яғында Grički top пушкаһын урынлаштыралар, ул көн һайын төштән һуң ата.
Шулай уҡ Лотрщак башняһы өҫтөндә бөгөнгө көндә күҙәтеү майҙансығы яраҡлаштырылған, унда килеүселәр Загреб панорамаһын күрә ала. Башняла, пушканан тыш, ҙуо булмаған сәнғәт галереяһы-күргәҙмәһе һәм сувенир лавкаһы эшләй.
# Флагстафф (Аризона)

Флагстафф (ингл. Flagstaff) — АҠШ-тың көньяҡ-көнбайышындағы ҡал, Аризона штатының төньяғында урынлашҡан. Ҡала агломерацияһында халыҡ һаны 2013 йылда 68 667 кеше. Коконино округының үҙәге. 1876 йылдың 4 июлендә.АҠШ-тың 100 йыллығын байрам иткәндә һары ҡарағайҙан Бостон күскенселәре яһаған флагшток хөрмәтенә ҡалаға исем бирелгән.
Флагстафф Колорадо яҫы ҡалҡыулығының көньяҡ-көнбайыш сигендә, һары ҡарағай урманы янында, Элден тауы эргәһендә урынлашҡан.
Флагстафф иҡтисады башта тимер юлдар һәм ранчо, урман материалдарында нигеҙләнгән. Бөгөнгө көндә ҡала Nestlé Purina PetCare һәм Walgreens компанияларының үҙәге. Ҡалала туризмсекторы бик ныҡ үҫешкән. Бында Гранд-Каньон, Оак-Крик каньоны, тау саңғыһы курорттары «Сноубоул Аризона» тау саңғыһы курорттары бар.

# Флагстафф (Аризона)
## Тарих

1855 йылда лейтенант Эдвард Фицджеральд Рио-Гранде ҡалаһынан Нью-Мексикоға юл һалған һәм әлеге ҡала урында лагерь яһаған. Шунда үҫкән һары ҡарағайҙан флагштоктар яһатып, АҠШ флагын күтәргән..
1876 йылда ҡалала беренсе даими тораҡ барлыҡҡа килгән..
1894 йылда Массачусетс астрономы Лоуэлл Персиваль Э. Э. Дугласты яңы обсерватория өсөн урын эҙләтергә яллай. Дуглас ҡалҡыулыҡта Обсерватория Лоуэлл обсерваторияһы өсөн иң яҡшы, уңайлы урынды һайлаған. Ике йылдан һуң 610 мм Кларк телескопы ҡуйылған. 1930 йылда ошо телескоп ярҙамында Плутон планетаһы асыла.1955 йылда АҠШ Хәрби-диңгеҙенең обсерваторияһы Флагстафф АҠШ хәрби-диңгеҙ обсерваторияһын булдыра, ул 1978 йылда Плутондың юлдашын — Харонды таба.

# Флагстафф (Аризона)
## Географияһы

Халыҡ иҫәбен алыу АҠШ Бюроһы мәғлүмәттәре буйынса ҡаланың майҙаны 165,5 км², шуның 0,08 км² (0,08 %) — һыу. өҫтө. Флагстафф ҡалаһы Финикстан яҡынса 210 км алыҫлыҡта тора.

# Флагстафф (Аризона)
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Рәсәй Федерацияһы, Барнаул
* Австралия, Сити-оф-Блю-Маунтинз (инг.)баш. (Яңы Көньяҡ Уэльс)
* Ҡытай Республикаһы, Синьтянь (инг.)баш.
* Мексика, Мансанильо
# Мостай Кәрим урамы (Өфө)

Мостай Кәрим урамы — Өфө ҡалаһының урамы. Ҡаланың тарихи өлөшө булған Ленин районында урынлашҡан.

# Мостай Кәрим урамы (Өфө)
## Тарихы

Революцияға тиклем бай алпауыт һәм заводсы ҡатын Ирина Ивановна Бекетова хөрмәтенә Бекетов урамы тип аталған, ул 1821 йылда ҙур янғындан йорт-ере янған кешеләр өсөн үҙенең аҡсаһына тотош биҫтә төҙөткән.
Бекетов урамы Собор урамының дауамы булып тора (хәҙер Театр урамы), ул Каруанһарай яғынан килә, Иҫке Иванов зыяраты (хәҙер — Балалар ижады һарайы) һәм Халыҡ айныҡлығы Паркында өҙөлөп (хәҙер — Иван Якутов исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы), Төньяҡ биҫтә аша Сафронов пристане яғына тиклем һуҙыла (был урам өлөшө Кесе Бекетов тип аталған).
Бекетов урамында төҙөлгән:
* Хәкимиә мәсете (1908 йыл),
* Балалар приюты тураһында Бағыусылыҡ йорто (1880 йылдар тирәһе)
* Өфөнөң шәхси хеҙмәткә мадти ярҙам итеү йәмғиәте бинаһы (1902—1903 йылдар, 2003 йылда һүтелә), электән йәшәгән кешеләр мәғлүмәте буйынса 1916 йылдың ноябрь айында был йортта үҙенең шиғырҙары менән шағир-символсы Константин Бальмонт сығыш яһай.
Совет осоронда Социалистик урам тип үҙгәртелә.
Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостафа Сафа улы Кәримовтың иҫтәлегенә 2006 йылдың 24 майында Өфө ҡала советының сираттан тыш сессияһында ҡарар ҡабул ителә һәм Мостай Кәрим урамы тип үҙгәртелә.
Башта Мостай Кәрим исеме менән Өфөнөң урамдарын атау буйынса бер нисә тәҡдим була. Аҙаҡ тарихи фактҡа таянып, Социалистик урамды һайлайҙар, сөнки оҙаҡ ваҡыт Мостай Кәрим ошо урамда йәшәй, бынан ул Бөйөк Ватан һуғышының фронттарына китә.

# Мостай Кәрим урамы (Өфө)
## Урамдың исемен үҙгәртеү тураһында документ

Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советы ҡарары № баш 24.05.2006 г 11/7
   «Социалистик урамы исемен Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим урамы тип үҙгәртеү тураһында»
   2006 йылдың 17 ғинуарындағы Башҡортостан Республикаһы Президенты Указының № УП-9 үтәлешенә ярашлы «Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостафа Сафа улы Кәримовтың иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында (Мостай Кәрим)», Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советы ҡарар итә:
   * Ленин һәм Совет райондарында урынлашҡан Социалистик урамдың исемен Мостай Кәрим урамы тип үҙгәртергә.
   * Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенә урам исемен үҙгәртеү һәм биналарҙы яңыса адреслау менән бәйле эштәрҙе бюджетта финанслау сығанаҡтарын билдәләргә.
   * Ленин һәм Совет районы Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенә торлаҡ хужалығы идаралығы менән берлектә аншлагтар урынлаштырыу буйынса саралар күрергә.
   * Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең архитектура һәм ҡала төҙөлөшөнөң баш идаралығына почта адресы биргәндә ошо ҡарарға таянып эш итергә.
   * Әлеге ҡарарҙың үтәү контролен ҡала хужалығы комиссияһына, төҙөлөшкә, ер һәм мөлкәт эш ҡағыҙҙарына йөкмәтергә.
   Өфө ҡалаһы ҡала округы советы рәйесе И. Ниғмәтуллин
# Рыжов Алексей Андреевич

Рыжов Алексей Андреевич (10 июль 1931 йыл) — газ турбиналы авиация двигателдәре һәм энергетик ҡоролмаларҙың механик- конструкторы, Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһының почетлы академигы (1995), техник фәндәр докторы (1997), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1975), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар төҙөүсеһе (1995), почетлы авиация двигателдәре төҙөүсеһе (2000).

# Рыжов Алексей Андреевич
## Биографияһы

Рыжов Алексей Андреевич 1931 йылдың 10 июлендә БАССР-ҙың Шишмә районы Каветка ауылында тыуған.
1959 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған.
Эш урыны: 1950 йылдан алып — Өфөлә 20-се заводта инженер-конструктор, 26-сы тәжрибә конструкторлыҡ бюро бригадаһы начальнигы, 100-се тәжрибә конструкторлыҡ бюро бригадаһында баш конструктор урынбаҫары (1962 й.), генераль конструктор (1983—2000), «Мотор» УКБМ-да баш консультант (2000 йылдан алып). Бер үк ваҡытта Өфө авиация институтында (Өфө дәүләт авиация техник университеты) — профессор.
Рыжовтың фәнни эштәре йүнәлештәре: авиация двигателдәрен эшләү. Ул композициялы материалдарҙан деталдәр эшләү технологияһы менән етәкселек итә; Сухой, Микоян, Яковлевтың тәжрибә-конструкторлыҡ бюролары өсөн Р95-300, РД-9Б, КРД-26, КРДФ-26, Р11-300, Р11Ф2-300, Р25-300 ш. 95, 195, КР-97, КР-21, АЛ-31, РД-33 авиация двигателдәре эшләү буйынса етәкселек итә. Уның етәкселегендә авиация двигателе базаһында электр һәм йылылыҡ энергияһы етештереү өсөн йылылыҡ-энергетик ҡорамал булдырылған.
1989 йылда 504-се Дыуан милли-территориаль һайлау округынан СССР Юғары Советы депутаты итеп һайлана.

# Рыжов Алексей Андреевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1988),
* Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге премияһы (1999).
* Октябрь Революцияһы ордены (1984),
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* Академик Н. В. Чаломея исемендәге миҙал (1987),
* «Намыҫлы хеҙмәт өсөн. Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан» миҙалы,
* «Рәсәй флотына 300 йыл» миҙалы.
* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре,
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе.

# Рыжов Алексей Андреевич
## Хеҙмәттәре

Рыжов Алексей Андреевич — 100-ҙән ашыу фәнни эш авторы, 29 авторлыҡ танытмаһы һәм патент алған.
* Проектирование авиационных газотурбинных двигателей. М.: Машиностроение, 2000.
* Определение оптимальных углов установки входного и направляющих аппаратов изделия // Труды ЦИАМ, 1985.
* Из опыта доводки камер сгорания ГТД на повышенный ресурс // Авиационная промышленность. — 1987. — N 1