yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Полька (Кыс-Еган ҡушылдығы)

Полька — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кыс-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Полька (Кыс-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037777
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203777
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ай-Вать-Сорт-Ягун

Ай-Вать-Сорт-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Сорт-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ай-Вать-Сорт-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204302
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Литовка (Луптюг ҡушылдығы)

Литовка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Луптюг йылғаһының һул ярына тамағынан 4,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Литовка (Луптюг ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040885
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004088
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Переволоцк районы

Переволоцк райо́ны (шулай уҡ Переволот районы) — Ырымбур өлкәһе районы. Административ үҙәге — Переволоцк ҡасабаһы.

# Переволоцк районы
## География

Майҙаны — 2756,44 км². Төньяҡта — Александровка районы, төньяҡ‑көнсығышта – Октябрьский районы һәм Һаҡмар районы, көньяҡ‑көнсығышта — Ырымбур районы, көньяҡта — Илек районы, көнбайышта Новосергиевка районы менән сиктәш була.

# Переволоцк районы
## Тарих

1924 йылда район территорияһы Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы Бәләбәй кантоны (элекке Туҡ-Соран кантоны) составынан сығарыла.
Район 1935 йылда Ырымбур өлкәһе составында ойошторола.

# Переволоцк районы
## Халҡы

Башҡорт ауылдары: Ғәбдрәфиҡ, Үрге Ҡунаҡбай һәм Ҡотләмбәт. Күп башҡорттар Кичкасс, Претория, Степановка һәм Алисово ауылдарында йәшәй.

# Переволоцк районы
## Ҡоролош

* Абрамовский ауыл советы
* Адамовский ауыл советы
* Донецкого ауыл советы
* Зубочистенский ауыл советы
* Зубочистенский Второй ауыл советы
* Кариновский ауыл советы
* Кичкасский ауыл советы
* Кубанский ауыл советы
* Мамалаевский ауыл советы
* Переволоцкого ауыл советы
* Преторийский ауыл советы
* Родничнодольский ауыл советы
* Садового ауыл советы
* Сеннинский ауыл советы
* Степановский ауыл советы
* Татищевский ауыл советы
* Чесноковский ауыл советы
* Южноуральский ауыл советы
* Япрынцевский ауыл советы

# Переволоцк районы
## Билдәле шәхестәре

* Амантаев Ғабдулла Сәхипгәрәй улы — башҡорт балалар яҙыусыһы, әҙәбиәт, фольклор өйрәнеүсе, йәмғиәт эшмәкәре.
* Амантаев Ғәббәс Ямалетдин улы — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* Бикбаев Рауил Төхфәт улы — Башҡортостандың халыҡ шағиры, әҙәбиәт белгесе, йәмғиәт эшмәкәре.
* Нартайлаҡов Мәжит Әхмәт улы — табип, Башҡорт дәүләт медицина университеты проректоры.
# Ғалимдар йорто (Львов)

Ғалимдар йорто (элекке дворяндар казиноһы, граф казиноһы, халыҡ казиноһы, Герхард казиноһы) — Львов (Украина) ҡалаһында архитектура ҡомартҡыһы. Ҡаланың үҙәк өлөшөнә Листопадовый урамында урынлашҡан
Бина 1897—1898 йылдарҙа Вена обсерваторияһы, Одесса һәм Черновицкий опера театрҙары һәм Львовтағы яңы «Жорж» ҡунаҡханаһы бинаһы авторҙары билдәле Вена архитекторҙары Герман Гельмер һәм Фердинанд Фельнер проекты буйынса төҙөлә. Архитекторҙар урта европа бароккоһының һарай архитектураһы өлгөләре менән рухлана. Фасадтарының ҡупшы төҙөлөшө, интерьерҙарының нәфис күркәмлеге вестибюлендәге баҫҡыслы галереяһының ҡыйыу конструкцияһы менән берләшә.
1918 йылдан 1939 йылға тиклем бинала казино эшләй. Унда Икенсе донъя һуғышы йылдарында йәштәрҙе Германияға каторга эштәренә йыйыу пункты урынлаша. 1948 йылдан Ғалимдар йорто булараҡ эшләй башлай. Әлеге ваҡытта бина Украинаның мәғариф һәм фән хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Львов өлкә ойошмаһына ҡарай.
Бинаның интерьерҙары йыш кинотөшөрөүҙәрҙә, шул иҫәптән «Д'Артаньян һәм өс мушкетер» фильмы өсөн ҡулланыла
1998 йылдарҙа бинала Украинаның президенты вазифаһына кандидаттар һайлау буйынса Львов өлкә һайлау штабы урынлаша
Әлеге ваҡытта Йортта даими Львов балдары үтә.
# Оло Үҙән

Оло Өзен — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кыссара йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Үҙән
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032404
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003240
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юнко-Вож (Уҫы ҡушылдығы)

Юнко-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 472 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Юнко-Вож (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066121
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006612
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Тутуюл

Кесе Тутуюл — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тутуюл (Оло Тутуюл) йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Тутуюл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201847
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бардабаш (мәғәнәләр)

Бардабаш, Барҙабаш, Барҙыбаш — күп мәғәнәле һүҙ.

# Бардабаш (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Бардабаш — Пермь крайындағы йылға.
* 1-се Барҙыбаш — Пермь крайы Барҙы районындағы ауыл.
* 2-се Барҙыбаш — Пермь крайы Барҙы районындағы ауыл.
# Көрән (төҫ)

Көрән − дөйөм палитраға кермәгән спектераль булмаған төҫ. Йәшел һәм ҡыҙыл йәки һары ҡыҙыл һәм көл төҫтәрге йәки күк буяҡтарҙы ҡушыуҙан барлыҡҡа килә. Әммә улар төрлөсәрәк килеп сығырға мөмкин.
* Был төҫ тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Тар-Вож

Тар-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тар-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тар-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067302
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006730
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Айрауыҡ

Айрауыҡ (лат. Daćtylis, рус. Ежа) — Бөртөклөләр (Poaceae) ғаиләһендәге күп йыллыҡ үләнсел үҫемлек, Евразия һәм Төньяҡ Америкала таралған. Йомшаҡ уңдарышлы тупраҡта үҫә, артыҡ дымлы ерҙе яратмай. Йылға буйҙарында, болондарҙа, юл буйҙарында күләгәле урындарҙа үҫә.
Һабаҡтары бейек (150 см-ға тиклем), күп япраҡлы, тамыр яны япраҡтары оҙон һәм бик күп. Сәскә ойошмаһы — өс ҡырлы үҙәге һәм ботаҡтары ике яҡлап айырылған, киң ябалдашлы һеперткебаш. Башаҡтары ян-яҡтан ҡыҫылған, тығыҙ усмаға йыйылған 3-5 сәскәле, ә ботаҡтары осонда һепертке урынлаша. Ҡоролоҡҡа сыҙам, оҙаҡҡа һуҙылған дымлылыҡты яратмай. Ҡиммәтле мал аҙығы. Яҙ көнө әселеге аҙ реакциялы һәм дымлылығы етәрлек булған уңдырышлы тупраҡҡа бесәнлек һәм көтөүлектәр өсөн сәселә, шулай уҡ баҫыу сәсеү әйләнешендә (люцерна менән) һәм орлоҡ өсөн сәсеүлектәрҙә лә игелә. Айрауыҡ яҙ көнө ужым арышы менән бергә үҫә. Йәшел массаның уңышы май ахырына 1 гектарҙан 70-80 центнерға етә. Башҡа күп йыллыҡ ҡуҙаҡлы үләндәр менән сағыштырғанда айрауыҡтың йәшел массаһында ике тапҡыр күберәк ҡоро матдә һәм 25-30 % ка күберәк эшкәртелә торған протеин була. Ике тапҡыр сабып алыуға 1 гектарҙан 100 центнер бесән алына. Өс йылда үҫеп етә һәм үлән булып 6 йыл һәм унан да күберәк тора.
# Вагин Владимир Геннадьевич

Вагин Владимир Геннадьевич (27 сентябрь 1945 йыл — 15 июль 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй спортсыһы һәм тренеры; СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1971), Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2004), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2004)..

# Вагин Владимир Геннадьевич
## Биографияһы

Владимир Геннадьевич Вагин 1945 йылдың 27 сентябрендә Чита ҡалаһында тыуған.
Ауыр атлетика менән шөғөлләнә, 1968—1970 йылдарҙа ДСО «Локомотив», 1971—1975 йылдарҙа — ДСО «Спартак» өсөн сығыш яһай; тренер Б. М. Мосиевичта күнекмәләр үтә. Троеборье буйынса РСФСР чемпионы (1972), шулай уҡ двоеборье буйынса көмөш призер (1973—1974) һәм троеборье буйынса бронза (1970); РСФСР халыҡтары Спартакиадаһының көмөш призеры (1971 йыл).
1968 йылдан алып Вагин «Локомотив» һәм «Спартак» (1971 йыл) спорт йәмғиәттәрендә тренер булып эшләй. 1980 йылда — ауыр атлетика буйынса республика СДЮШОРЫ-нда , 1990 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы юғары спорт оҫталығы мәктәбендә, 1993 йылдан — СДЮСШОР № 15 тренер булып эшләй. Уның тәрбиәләнеүселәре араһында — СССР һәм Рәсәй спорт мастеры һәм халыҡ-ара класлы спорт мастеры — Р. С Мәүлетов, Э. А. Тюкин, Э. Р. Фәйзуллин, А. М. Саяхов һәм башҡалар.
1994 йылда В. Г. Вагин Силәбе физик культура институтын тамамлай (хәҙер Урал дәүләт физик культура университеты). 2006 йылда 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәте өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнә.
2016 йылдың 15 июлендә вафат була
# Херсонес маяғы

Херсонес маяғы— Ҡырым ярымутрауының Херсонес моронондағы маяҡ. Административ яҡтан Севастополь ҡалаһына ҡарай һәм уның көнбайыш нөктәһендә урынлашҡан.

# Херсонес маяғы
## Тасуирлама

Маяҡтың 36 метр бейеклектәге тимер-бетон башняһы аҡ инкерман ташы менән көпләнгән. Маяҡтың алыҫлыҡ хәрәкәте 16 миль. Утының төҫө — аҡ. Лампаның ҡеүәте — 1 КВт. Маяҡта шулай уҡ КРМ-30 радиомаяғы урынлашҡан, ул 150 милдән ашыу алыҫлыҡ хәрәкәтен тәьмин итә. Төнгө ваҡытта маяҡ бинаһы өҫтәлмә өс яҡтан яҡтыртыла.

# Херсонес маяғы
## Тарихы

Херсонес маяғы 1816 йылда төҙөлә. Шул уҡ йылда шул уҡ проект менән игеҙәк-маяк — Тарханкут маяғы төҙөлә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында маяҡта Севастополь оборонаһының һуңғы ҡатнашыусылары һәләк була. Оборонаның һуңғы көндәренә тиклем маяҡ совет караптарына ҡалаға юл күрһәтә. Бында, маяҡ эргәһендә, Ҡырым һөжүм итеү операцияһы тамамлана. Һуғыш йылдарында маяҡ башняһы емерелә һәм 1950—1951 йылдарҙа тергеҙелә

# Херсонес маяғы
## Галереяһы

* Херсонес маяғы, 2017
* Херсонес маяғы, 2017
* Херсонес морононда маяҡ, көньяҡтан күренеш. 1855 йыл. Уильям Симпсон
* Революцияға тиклемге асылмала маяк .
* Украина почта маркалары блогында маяҡ
# Пуреговка

Пуреговка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 761 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пуреговка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004930
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200493
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Альбион ҡыҙы

Альбион ҡыҙы — Антон Павлович Чеховтың хикәйәһе. 1883 йылда яҙыла, тәүге тапҡыр 1883 йылдың 13 авгусында «Ярсыҡтар» журналының 33-сө һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫыла.

# Альбион ҡыҙы
## Баҫмалары

А. П Чеховтың «Трагик» хикәйәһе 1883 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1883 йылдың 13 авгусында«Ярсыҡтар» журналының 33-сө һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫыла. «Ярсыҡтар»ҙың нәшриәтсеһе Лейкин Чеховҡа яҙа: «Һеҙҙең „Альбион ҡыҙы“ хикәйәһе күләмлерәк, әммә миңә оҡшай, Инглиз ҡыҙының оят белмәүе арттырып күрһәтелһә лә, хикәйә һәйбәт, үҙенсәлекле. Уны типографияға йыйырға ебәрҙем».
1886 йылда «Альбион ҡыҙы» хикәйәһе «Сыбар хикәйәләр» йыйынтығына һәм Ф. Маркс баҫмаһына индерелгән.
Чехов иҫән саҡта хикәйә венгр, немец, поляк, румын, чех һәм серб-хорват телдәренә тәржемә ителгән.

# Альбион ҡыҙы
## Сюжеты

Бер мәлдә, кискә ҡарай, алпауыт Грябовҡа өйәҙ дворяндары етәксеһе Фёдор Андреич Отцов ҡунаҡҡа килгән. Кейәү уның ике йылға буйында балыҡ тотоу өсөн Алпауытты ул өйөнән ике саҡрымда буйҙаҡ инглиз гувернанткаһы менән йылға буйында балыҡ тотҡан урында таба. Араҡы эсергә тигән саҡырыуға ул Уилька Чарльзовна Тфайсты, «ҡурсаҡ», «оҙон сөй», «бисура», «тритон», тип атап, йәнле тикшерә башлай. Урыҫ телен белмәгән инглиз ҡыҙы уларҙың һөйләшкәнен бер ҙә аңламай һәм уларға ерәнеп ҡарай.
Бер аҙ ваҡыт уҙғас, Грябовтың ырғағы нимәгәлер эләгә һәм уны ысҡындырыр өсөн, уға, сисенеп ташлап, яланғас көйө, һыуға инергә тура килә. Инглиз ҡыҙына балыҡсылар, боролоп торорға кәрәк, тип әйтеп аңлата алмайҙар, әммә мисс Тфайс, нәфрәтле йылмайып, ҡаштарын һикертеп, тыныс ҡына селәүсен алмаштыра. «Был, ҡусты, уға Англия түгел!» — ти Грябов. Алпауыт һыуҙан сыға ла балыҡ тотоуын дауам итә.

# Альбион ҡыҙы
## Тәнҡит

Тәнҡитселәр фекере буйынса, хикәйәлә «үҙебеҙҙекенә» һәм «ситтекенә» хас тотороҡло милли ҡараш булыуын күрһәткән ситуация асыла. Урыҫ алпауыты һәм инглиз ҡыҙының ғәмәлдәрендә милли тәрбиә үҙенсәлектәре аша ике мәҙәниәттең тәрән менталь айырмалыҡтары күренә. Мисс Тфайс образында Чехов урыҫтарҙың инглиз холҡо тураһындағы ҡарашын: үҙ-үҙенә ҡәтғи хужа булыу, эмоция һәм хис-тойғоларын баҫып тотоу, донъялағы бар нимәгә битарафлыҡ, ике йөҙлөлөк һәм пуританлыҡ, «ситтекенә» нәфрәт сағылдыра.
Чехов иҫән саҡта әҙәби тәнҡит уның хикәйәһендә «аҡылға һыймаҫлыҡ» һәм «әҙәпһеҙлек» күргән. Чеховҡа замандаш уҡыусыһы В. П. Горленко хикәйәне «әшәке» тип атаған.
# Псий

Псий — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шахе йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9,800 км.

# Псий
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000312109100000585
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100058
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чистюнька

Чистюнька — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чистюнька ҡылымығының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Чистюнька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200085
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Джагал-Яптик-Шор

Джагал-Яптик-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Джагал-Яптик-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069412
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006941
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Титов Андрей Алексеевич

Титов Андрей Алексеевич (24 июнь 1905 йыл — 8 ноябрь 1981 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 4-се эскадронының танкыларға ҡаршы ҡоралы (ПТР) наводчигы. Гвардия ефрейторы. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Титов Андрей Алексеевич
## Биографияһы

Андрей Алексеевич Титов 1905 йылдың 24 июнендә Ҡырғыҙстандың Иссыҡ-Күл өлкәһе Ете-Уғыҙ районы Покровка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1946 йылдан — ВКП (б) ағзаһы. Милләте урыҫ. Башланғыс мәктәпте тамамлай. Колхозда эшләй.
Ҡыҙыл Армияла — 1942 йылдан. 1942 йылдың октябренән — хәрәкәт итеүсе армияла.
60-сы гвардия кавалерия полкы 4-се эскадронының ПТР наводчигы гвардия ефрейторы Андрей Титов 1943 йылдың 28 сентябрендә Гомель өлкәһендәге Брагин районында (Белоруссия) Днепр аша беренселәрҙән булып сыға. Вялье ауылы өсөн барған алышта ҡыйыу бронебойщик өс дошман пулемёт нөктәһен юҡҡа сығара, ә 1943 йылдың 30 сентябрендә Галки ауылы тирәһендә штурм орудиеһын ҡыйрата.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән сержанты Титов Андрей Алексеевич «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
1945 йылда Титов демобилизациялана. Ҡырғыҙстанға — тыуған ауылына ҡайта, унда колхоз рәйесе булып эшләй. 1981 йылдың 8 ноябрендә вафат була. Покровка ауылында ерләнгән.

# Титов Андрей Алексеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1944),
* Ленин ордены,
* 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары,
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* миҙалдар.

# Титов Андрей Алексеевич
## Хәтер

* Покровка ауылында Герой иҫтәлегенә мемориал таҡтаташ ҡуйылған.
* А. А. Титовтың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған.
# Килмөхәмәтов

Килмөхәмәтов — башҡорт ир-ат фамилияһы. Килмөхәмәт исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Килмөхәмәтова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Килмөхәмәтов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы — (19 декабрь 1941 йыл — 2 май 2021 йыл) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, яҙыусы.
* Килмөхәмәтов Олег Зөфәр улы (26 август 1952 йыл) — опера йырсыһы, педагог.
# Сухум

Сухум (абх. Аҟәа, рус. Сухум, груз. სოხუმი) — Абхазияның баш ҡалаһы һәм иң боронғо ҡала. Ҡара диңгеҙҙең төньяҡ-көнсығыш ярында урынлашҡан.
# Әминев Зыя Әсҡәт улы

Әминев Зыя Әсҡәт улы (9 ноябрь 1914 йыл — 12 март 1969 йыл) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп эшмәкәре. 1939—1947 йылдарҙа Бөрө уҡытыусылар институтында уҡытыусы, СССР тарихы кафедраһы мөдире, институт директоры урынбаҫары. 1950—1965 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының һәм Башҡорт дәүләт университетының СССР тарихы кафедраһы мөдире. Тарих фәндәре докторы (1968).

# Әминев Зыя Әсҡәт улы
## Биографияһы

Зыя Әсҡәт улы Әминев 1914 йылдың 9 ноябрендә Рәсәй империяһы Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе (хәҙерге БАССР, Салауат районы) Лаҡлы ауылында тыуған.
Карл Либкнехт исемендәге Мәскәү индустриаль-педагогия институтын тамамлаған (1939), КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Йәмғиәт фәндәре Академияһында уҡыған (1950).

# Әминев Зыя Әсҡәт улы
## Хеҙмәт юлы

1939—1947 йылдарҙа Бөрө ҡалаһындағы Уҡытыусылар институтының өлкән уҡытыусыһы, СССР тарихы кафедраһы мөдире, Уҡытыусылар институты директоры урынбаҫары.
1950—1969 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының уҡытыу һәм фән бүлеге буйынса директор урынбаҫары, 1965 йылға саҡлы СССР тарихы кафедраһы мөдире
Башҡортостанда Октябрь революцияһы һәм Граждандар һуғышы тарихы буйынса монография авторы. 1968 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Фәнни тикшеренеүҙәре XX быуаттың I сирегендә Башҡортостандағы сәйәси һәм ижтимағи-иҡтисади тарихына, 1917 йылғы революцияға һәм Көньяҡ Уралдағы Граждандар һуғышына бағышланған. 30-ға яҡын фәнни хеҙмәт авторы.
# Тар-Я

Тар-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Огур-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 24,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Тар-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027315
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302731
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3