yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әхмәҙиев Рөстәм Рәйес улы

Әхмәҙиев Рөстәм Рәйес улы (рус. Ахмадеев Рустэм Раисович; 13 ғинуар 1961 йыл) — ғалим-физиолог. Медицина фәндәре докторы (2006), профессор (2008).

# Әхмәҙиев Рөстәм Рәйес улы
## Биографияһы

1961 йылдың 13 ғинуарында Өфөлә табип ғаиләһендә тыуған.
1984 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының дауалау факультетын тамамлаған.
1984—1987 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт медицина институтының нормаль физиология кафедраһында аспирантурала уҡый.
1989-1991 йылдарҙа — ВЦПХГ «Аллоплант» нейрофизиология лабораторияһын ойоштороуҙа ҡатнаша һәм шунда эшләй.
1992—2012 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 2009 йылдан Һаулыҡ мониторингы һәм коррекцияһы үҙәге директоры
1995 йылда «медицина фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. (Мәскәү, РУДН).
1997 йылда доцент исеме ала.
2000 йылда Башҡортостан физик культура институтының морфология һәм физиология кафедраһын ойоштора, уға 2000—2005 йылдарҙа етәкселек итә.
2006 йылда «медицина фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
2008 йылда профессор исеме ала.
2016 йылдан Республика клиник психотерапия үҙәге хеҙмәткәре.
Ғилми-педагогик һәм клиник эшенең дөйөм стажы 30 йылдан ашыу.

# Әхмәҙиев Рөстәм Рәйес улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Рөстәм Рәйес улы етәкселегендә һәм консультация үткәргәндә ике докторлыҡ һәм һигеҙ кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланған.
110 фәнни хеҙмәт һәм ике уйлап табыу, 250-нән ашыу мәҡәлә, шул иҫәптән 2 автор таныҡлығы, ете монография һәм биш уҡыу әсбабы авторы.
Фәнни эҙләнеүҙәр өлкәһе — компьютер синдромы һәм аутоагрессив тәртип психологияһы, экстремаль тәьҫир иткәндә күреү функцияһы патофизиологияһы. Уның ҡатнашлығында психофизиологик процестарҙы анализлау өсөн «Landolt» һәм «Digit» компьютер программалары эшләнгән.

# Әхмәҙиев Рөстәм Рәйес улы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Психофизиологические аспекты оценки и восстановления зрительных функций у пользователей компьютерами. Уфа, 2012 (авторҙ.).
# Ғәлиев Радик Гәрәй улы

Ғәлиев Радик Гәрәй улы (15 июнь 1956 йыл) ғалим-стоматолог. Медицина фәндәре докторы, профессор (2004). 1987 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы.

# Ғәлиев Радик Гәрәй улы
## Биографияһы

Радик Гәрәй улы Ғәлиев 1956 йылдың 15 июнендә Башҡорт АССР-ының Миәкә районы Яңы Ишле ауылында тыуа. 1982 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай, 1987 йылдан алып шунда уҡ эшләй. Башҡорт дәүләт медицина университетының өҫтәмә һәм һөнәри белем биреү институты курстары менән ортопедик стоматология һәм яңаҡ-бит хирургияһы кафедраһы профессоры.

# Ғәлиев Радик Гәрәй улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге стоматолог-ортопедтарҙың һөнәри әҙерлек алымдарын камиллаштырыуға арналған. Ғәлиев “ИСТОК” интеграциялы стоматологик өйрәтеү комплексын, ауырыуҙарҙы диагностикалау һәм ортопедик дауалау алгоритмдарын эшләй һәм дауалау практикаһына индерә.
180 эш, шул иҫәптән 9 монография, 14 патент һәм уйлап табыуҙарға авторлыҡ таныҡлығы, файҙалы моделдәр һәм мәғлүмәт базалары баҫылған.

# Ғәлиев Радик Гәрәй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* "Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының атҡаҙанған фән һәм мәғариф эшмәкәре" тигән маҡтаулы исем
* «Юғары белем биреү өлкәһендә новаторлыҡ эше өсөн» алтын миҙалы

# Ғәлиев Радик Гәрәй улы
## Мөһим мәҡәләләре

* Галиев Р.Г. Ортопедическая стоматология в многомерных моделях, схемах и алгоритмах Многофункциональная монография. Уфа: Гилем, 2002. – 358 с. ISBN 5-7501-0285-8
* Галиев Р.Г. Многомерные модели и алгоритмы в ортопедической стоматологии. М.: Наука, 2006. – 500с. ISBN 5-02-034369-2
* Галиев Р.Г., Штейнберг В.Э. Профессионально-педагогические проблемы медицинского образования: монография. Уфа: Изд-во БГПУ, 2009. – 174 с. ISBN 978-5-87978-453-3
* Галиев Р.Г. Ортопедическая стоматология в многомерных моделях и алгоритмах. – 2-е изд., перераб. и доп. – Уфа: АН РБ, «Гилем», 2010. – 335 с. ISBN 978-5-7501-1145-9
* Галиев Р.Г. Ортопедическая стоматология в многомерных моделях и алгоритмах: монография. – 3-е изд., перераб. и доп. – Уфа: ГУП РБ Уфимский полиграфкомбинат, 2014. – 500 с. ISBN 978-5-85051-7
* Галиев Р.Г. Конструкции зубных протезов и этапы их изготовления при лечении больных с патологией зубочелюстной системы. – Уфа: Гилем, 2002. – 61 с.
* Штейнберг В.Э., Калимуллин Р.Х., Манько Н.Н, Галиев Р.Г. Изобразительные средства в духовном образовании молодежи. Уфа: Изд-во БГПУ, 2011. – 188с.
* Галиев Р.Г. Ортопедическая стоматология в многомерных моделях и алгоритмах: монография/ Р.Г.Галиев. – 4-е изд., перераб. и доп. – Уфа: КП РБ Издательство"Мир печати", 2019. – 428 с.
* Профессионально-педагогические проблемы медицинского образования. Уфа, 2009 (авторҙ.);
# Тиле кишер

?Тиле кишер :
Сәскә атыусы үҫемлектең дөйөм күренеше Финляндия :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Лютик сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Тиле кишер һымаҡтар |
| Ырыу: | Тиле кишер |
| Төр: | Тиле кишер |
Латинса исеме :
Fumaria officinalis L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 565200 NCBI 200993 |
Тиле кишер (рус. Дымя́нка лека́рственная, Ди́кая ру́та, лат. Fumária officinális) — тиле кишер һымаҡтар ғаиләһенән бер йыллыҡ ағыулы үлән үҫемлек, бейеклеге 8-10 см. Июнден алып сентябргәсә ҡыҙғылт көрән сәскә ата.

# Тиле кишер
## Таралыуы

Ташландыҡ ерҙә, юл буйында, баҡсаларҙа, яландарҙа үҫә. Бөтә Европаға урта диңгеҙ буйына, көнсығыш Себергә таралған. Башҡортостанда киң таралған.
# Верхнеурал районы

Верхнеурал (Үрге Урал) районы — Силәбе өлкәһендә район. Районда Кирса, Яйыҡ йылғалар аға. Район Силәбе өлкәһенең Уй, Троицк, Чесмен, Агаповка, Ноғайбәк һәм Башҡортостандың Әбйәлил, Белорет, Учалы райондары менән сиктәш. Районда Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты Үҙйылға баҡыр ятҡылыҡты эшкәртә (Межозерный ҡасабаһында бүлексә).

# Верхнеурал районы
## Административ ҡоролошо

Районда 10 муниципаль берекмә 51 пункты берләштерә:
| № п/п | Муниципаль берекмә | Үҙәк | Пункттар ханы СНП | Халыҡ ханы (2002), кеше. |
| 1 | Верхнеурал ҡала биләмәһе | Верхнеурал | - | 10 054 |
| 2 | Межозёрный ҡала биләмәһе | Межозёрный ҡасабаһы | - | 8 282 |
| 3 | Ҡарағай ауыл биләмәһе | Ҡарағай ҡасабаһы | 4 | 3 412 |
| 4 | Кирса ауыл биләмәһе | Кирса | 5 | 2 469 |
| 5 | Краснинский ауыл биләмәһе | Краснинский | 6 | 2 971 |
| 6 | Петропавловск ауыл биләмәһе | Петропавловский | 10 | 4 700 |
| 7 | Спасский ауыл биләмәһе | Спасский | 4 | 2 376 |
| 8 | Степной ауыл биләмәһе | Степное | 7 | 2 420 |
| 9 | Сөрмән ауыл биләмәһе | Сөрмән | 3 | 1 019 |
| 10 | Форштадт ауыл биләмәһе | Форштадт | 7 | 3 605 |

# Верхнеурал районы
## Халҡы
### Милли составы

Районда урыҫтар, башҡорттар, татарҙар, ҡаҙаҡтар һәм башҡа милләттәр йәшәй.
# Гаевка (Николаевка ауыл биләмәһе)

Гаевка — Ростов өлкәһе Неклиновский районындағы утар.
Николаев ауыл биләмәһе составына инә.

# Гаевка (Николаевка ауыл биләмәһе)
## Географияһы
### Урам

* Колхоз урамы,
* Кольцов урамы,
* Кооператив урамы,
* Пионер урамы,
* Дала урамы,
* Тургенев урамы,
* Көньяҡ тыҡрығы.

# Гаевка (Николаевка ауыл биләмәһе)
## Тарих

«Николаевский ауылы биләмәһе муниципаль берәмеге территорияһында 2016 йылда өмә үткәреү тураһындағы» 2016 йылдың 11 мартындағы 17-се ҡарарына ярашлы, Гаевка утарында 18 март, 8 апрель, 18 апрель, 29 апрель, 10 июнь, 28 сентябрь һәм 26 октябрь, 6 майҙа зыярат территорияһында граждандар тирә-йүнде сүп-сарҙан таҙартыу өмәләре үткәргән.

# Гаевка (Николаевка ауыл биләмәһе)
## Иҫтәлекле урын

* Ер ҡәлғә — археологик һәйкәл, ул XVII—XVIII быуаттарға ҡараған. Гаевка утарының төньяҡ-көнсығыш ситендә урынлашҡан. Ул РСФСР Министрҙар Советының 1960 йылдың 30 авгусындағы 1327-се ҡарары буйынса урындағы һаҡлау объектына ҡарай.
* Валдар — урындағы һаҡлау категорияһына ҡараған археологик ҡомартҡы, улар XVII—XVIII быуаттарҙа барлыҡҡа килгән. Гаевка утарының төньяҡ-көнсығыш ситендә урынлашҡан. РСФСР Министрҙар Советының 1960 йылдың 2 авгусындағы 1327-се ҡарары ҡушымтаһына ярашлы, был объект закон тарафынан һаҡлана.
* Соҡор — урындағы һаҡлау категорияһындағы археологик ҡомартҡы. Уға ХVII -XVIII быуаттарҙа нигеҙ һалынған. РСФСР Министрҙар Советының 1960 йылдың 30 авгусындағы 1327-се ҡарарына ярашлы, закон тарафынан һаҡлана. Гаевка утарының төньяҡ-көнсығыш ситендә урынлашҡан.
# 1812 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1812 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1812 MDCCCXII |
| Юлиан стилендә | 1811—1812 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2564—2565 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7320—7321 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5572—5573 ה'תקע"ב — ה'תקע"ג |
| Мосолман календары | 1227—1228 |
| Боронғо әрмән календары | 1261 ԹՎ ՌՄԿԱ |
| Ҡытай календары | 4508—4509 辛未—壬申 белая овца — чёрная обезьяна |
| Эфиопа календары | 1804—1805 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1868—1869 |
| - Шака самват | 1734—1735 |
| - Кали-юга | 4913—4914 |
| Иран календары | 1190—1191 |
1812 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Бадью (Колва ҡушылдығы)

Бадью — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Бадью (Колва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000073006
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007300
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гостижа

Гостижа — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вазуза йылғаһының һул ярына тамағынан 3,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Гостижа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000001470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000147
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эштедт

Эштедт (нем. Estedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 398 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,85 км². Диңгеҙ кимәленән 36 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW.
# Хар-Соим (Хар-Юган ҡушылдығы)

Хар-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хар-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хар-Соим (Хар-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302716
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кервей

Кервей — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулас йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Кервей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048488
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004848
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вуст (Шёнхаузен)

Вуст (Шёнхаузен) (нем. Wust (bei Schönhausen)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 873 кеше йәшәй. Майҙаны — 47,52 км². Диңгеҙ кимәленән 31 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39524 һәм автомобиль коды — SDL.
# Бидинск (ҡасаба)

Бидинск — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы ҡасаба. Кузнецк ауыл биләмәһе составына инә.
Арғаяш районының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Биҙа күле буйында, урынлашҡан. Район үҙәге Арғаяш ауылына тиклем 22 км, ауыл биләмәһенең үҙәге Кузнецк ауылына тиклем 4 км.

# Бидинск (ҡасаба)
## Тарихы

Тораҡ пункты башҡорт ҡәбиләләренең тарихи ерҙәрендә төҙөлгән. 1930 йылға тиклем ауыл Арғаяш районына инә (Башҡорт АССР-ы), 1934 йылда район Силәбе өлкәһе ҡарамағына тапшырыла. 1960 сы йылдарҙа ҡасаба элекке утар урынында төҙөлә.

# Бидинск (ҡасаба)
## Исеменең килеп сығышы

Атама тарихы асыҡланмаған. Ҡасаба исеме күл исеменән алынғаны билдәле. Боронғо башҡорт ерҙәрендәге географик атамалары танымаҫлыҡ булып үҙгәргәненә күрә, тарихи Башҡортостан ерҙәре топонимикаларын асыҡлау өсөн, һис шикһеҙ, төрки телле (башҡорт телле) белгестәр кәрәк. Күлдең атамаһы урыҫ вариантында Бида тип бирелә. Башҡорт академик һүҙлегендә биҙа һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар: Биҙа I (урыҫса беда). 1. биҙаға ҡалыу; 2. Мәшәҡәтле, насар нәмә. 3. Биҙа һалыу (ғауғалау); Биҙа II. Ҡайһы бер сифат һәм рәүеш менән килеп, уның мәғәнәһен көсәйтә. Биҙа күп. Биҙа һәйбәт.; Биҙа III. Биҙа ҡороу (скандалить), Биҙалаланыу (капризничать), Биҙасыл (ноющий по пустякам) һәм башҡа бик күп варианттар.
Башҡортостандың Яңауыл районында Беҙ йылғаһы бар (икенсе варианты Биҙ), Күгәрсен районында ла Биҙ йылғаһы аға. Топонимдар һүҙлегендә фин-уғыр vis (һыу, йылға) һүҙенән барлыҡҡа килеүе ихтимал, тип бирелә.
Ошоларҙан сығып, йылғаның исемен аныҡлап булыуы бар.

# Бидинск (ҡасаба)
## Халҡы

1970 йылда— 214 кеше, 1983 йылда — 89 кеше, 1995 йылда 77 кеше йәшәй.

# Бидинск (ҡасаба)
## Урамдары

— Иркен
— Ҡояшлы
# Птань

Птань — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Красивая Меча йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Птань
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100112107000000764
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000076
* Бассейн коды — 05.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ближний Крутой йырыны

Ближний Крутой йырыны — Рәсәй йылғаһы. Волгоград өлкәһе,Воронеж өлкәһе,Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухой Карачан йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ближний Крутой йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер, Ворона йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Савала һәм Бузулук йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200512107000007025
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000702
* Бассейн коды — 05.01.02.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лагорта-Ю

Лагорта-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тань-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Лагорта-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303111
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Әл-Мурсәләт сүрәһе

Әл-Мурсәләт сүрәһе (ғәр. سورة المرسلات‎, Ебәрелеүселәр ) — Ҡөрьән Кәримдең 77 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 50 аяттан тора.
# Аксай ер аҫты ҡыуышлыҡтары

Аҡсай ер аҫты ҡыуышлыҡтары — Ростов өлкәһенең Аҡсай ҡалаһындағы ер аҫты ҡыуышлыҡтары.

# Аксай ер аҫты ҡыуышлыҡтары
## Тарихы

Ер аҫты ҡыуышлыҡтарының барлығы тураһында тәүге ведомостар Петр I ваҡытына ҡарай. XVIII быуаттағы мәғлүмәттәр буйынса, Усть-Аҡсай станында ҡәлғәнән алыҫ түгел казематтар урынлаша. Унда әсирлеккә алынған төрөктәр ябыла. Улар ер аҫты ҡыуышлыҡтары төҙөү өсөн ҡулланыла. 1850 йылға Аҡсайҙа яҡынса төрлө тәғәйенлештәге 30 ер аҫты ҡоролмаһы иҫәпләнә. Дмитрий Ростовский ҡәлғәһен төҙөүсе инженер Александр Ригельман әйтеүенсә, был урында бина аҫтында урынлашҡан ер аҫты ҡоролмаһы була. Ҡоролмаға инеү урыны күп булған. 1970 йылда яңы объект — «Донплодопром» автохужалығында урынлашҡан районда ер аҫты юлы табыла. Ишеге боронғо, сукеп эшләнгән, ике яҡлы. Таш бағаналары уның ныҡлығы өсөн ҡулланылған. Ишек артында юл булған, әммә табылыу ваҡытына ул күмелгән. Был урында элек дары заводы булған, складтары ваҡыт үтеү менән шартлаған, ә урыны Дары урҙаһы тигән исем алған.
Аксайҙа элек ҡоҙоҡ булған. Уны төҙөү өсөн эзбизташ ҡулланылған. Ҡоҙоҡтан йәшерен бүлмәгә алып барыусы юл булған. Ҡоҙоҡ XVIII быуатта төҙөлгән. Ҡоҙоҡта һыу 4-5 метрға тулған, киңлеге ҙур булмаған. Унда шулай уҡ баҫҡыс табылған. Ҡоҙоҡтоң стенаһы артында ағас һикеләр һәм буш шешәләр менән бүлмә йәшеренгән.
Аҡсай ҡалаһы ер аҫты ҡыуышлыҡтарына ҡараған объекттарҙың исемлеге ҙур. Был хәрби-тарихи музей комплексының экспозицияһы, уға туристар килә ала. Комплексҡа шулай уҡ Таможня заставаһы ер аҫты, Кобяков ҡаласығы катакомбалары, шулай уҡ Мухин урҙаһы туннелдәре һәм мәмерйәләр ҡарай. Фажиғә осраҡтарын иҫәпкә алғанда, боронғо ер аҫты ҡыуышлыҡтарында әлегә тиклем тоҙаҡтар һаҡланғынлығы тураһында уйланырға нигеҙ бар.
* Мухин урҙаһы
* Ҡаланың төньяҡ һәм көнбайыш өлөшөндә Мухин урҙаһы
* Аҡсайҙа таможня заставаһы
# Нярма-Яха (йылға)

Нярма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Нярма-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303845
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Куима-Шор

Куима-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кыка-Ты күле - №9068 исемһеҙ йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Куима-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090691
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009069
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Грибен (Эльба)

Грибен (Эльба) (нем. Grieben (Elbe)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 784 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,35 км². Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL.
# Кутол-Вель-Юган

Кутол-Вель-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вель-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Кутол-Вель-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021439
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302143
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Потаскуй

Потаскуй — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сунгай йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Потаскуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002722
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200272
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ислам хоҡуғы сығанаҡтары

Ислам хоҡуғы сығанаҡтары - хоҡуҡ белгестәре (фаҡиһтар) тарафынан хоҡуҡ ҡарары (фәтүә) сығарыу өсөн файҙаланылған төп сығанаҡтар.
# Тасть

Тасть — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вад йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Тасть
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028630
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002863
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0