yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Джручи монастыры

Джручи монастыры йәки изге Георгий монастыры (груз. ჯრუჭის წმინდა გიორგის სახელობის მონასტერი) - Грузияла Имеретия төбәгенең төньяҡ- көнбайышында урынлашҡан, X йәки XI быуатта нигеҙләнгән, бер нисә тапҡыр яңынан үҙгәртеп ҡоролған һәм реконструкцияланған, 1846 йылдың аҙағына ахырҙа үҙенең архитектура стилен ала. Ул 1991 йылда ер тетрәүҙән тулыһынса тиерлек емерелә, һөҙөмтәлә диуарының бер өлөшө хараба араһында ҡала. Монастырь Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.

# Джручи монастыры
## Тарихы

Сиркәү Сачхере муниципалитетындағы Цхомарети ауылынан алыҫ түгел урынлашҡан. Сиркәүҙең ҡасан барлыҡҡа килеүе билдәһеҙ. Бөтөн ҡалған сиркәүҙәге яҙыуҙың эпиграфик анализы, шулай уҡ скульптура архитектураһы элементтары стиле уның төҙөлөшөн IX - X йәки XI быуат тип билдәләргә мөмкинлек бирә. XVI йәки XVII быуатта сиркәү Имеретия короллегенең төп кенәз ғаиләһе Церетелиға күсә, ул уны, күрәһең, Палавандишвили ғаиләһенән ҡабул итә. Ул ваҡытҡа, башта өс ҡатлы базилика формаһында төҙөлгән сиркәү, көмбәҙле бина булараҡ реконструкциялана. 1730 йылдарҙа герцог Рача Церетелиҙың сиркәүен тартып ала һәм уны хәрби ҡәлғәгә әйләндерә. 1753 һәм 1763 йылдарҙа Имеретия батшаһы Соломон I герцог Рачаның яңы биләмәһен монастырға әйләндерә һәм уны Церетелиға кире ҡайтара. Сиркәү яңынан төҙөлә һәм киңәйтелә, 1804 йылдан 1843 йылға тиклем оҙаҡ ваҡыт митрополит епископ Давид Церетели була. Монастырҙа күп ҡиммәтле сиркәү әйберҙәре һаҡлана. Улар араһында 936 йылға ҡараған инжил китабынан бер нисә ҡулъяҙмаһы бар.
Совет осоронда монастырь ябыла, ә уның антиквариаты Кутаиси һәм Тбилиси музейҙарына тапшырыла.1991 йылдың апрелендә сиркәү ер тетрәүҙән зыян күрә. Ғибәҙәттәр һирәкләп харабаларҙа ойошторола, биләмәһе сүп-сарҙан таҙартыла. 2018 йылда реставрацияһының күләмле проекты иғлан ителә
# Апфельштедт

Апфельштедт (нем. Apfelstadt (Gemeinde)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1433 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,16 км². Диңгеҙ кимәленән 249 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99192 һәм автомобиль коды — GTH.
# Хорты-Яха

Хорты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вангута-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Хорты-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307848
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғәлимйән Ибраһимов проспекты (Ҡазан)

Ибраһимов проспекты (рус. проспект Ибрагимова) — Ҡазандың Мәскәү һәм Яңы Савин райондарында урынлашҡан урам. Яҙыусы Ғәлимйән Ибраһимов (1887-1938) исемен йөрөтә.

# Ғәлимйән Ибраһимов проспекты (Ҡазан)
## Географияһы

Декабристар һәм Воровский урамдары менән киҫелештән башланып, Гагарин, Восстание, Коллектив, Волгоград урамдары, Хөсәйен Ямашев проспекты, Ғәҙел хөкөм һәм Ҡара диңгеҙ урамдары менән киҫешә һәм Декабристар, Вахитов һәм Чистай урамдары менән киҫелештә тамамлана.

# Ғәлимйән Ибраһимов проспекты (Ҡазан)
## Тарих

Хәҙерге исемен 1962 йылдың 14 март айынан йөрөтә.

# Ғәлимйән Ибраһимов проспекты (Ҡазан)
## Урам менән бәйле шәхестәр

* Александр Лаврентьев
* Александра Безина
* Алексей Захаров
* Виталий Логинов
* Владимир Матросов
* Заһидулла Яруллин
* Леонид Волошин
* Мәхмүт Зарипов
* Натан Солодухо
* Рауил Сабиров
* Сәлих Хәмидуллин
* Тимерхан Борһанов
* Фәрит Хәбибуллин
# Казыл

Казыл — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Латат йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Казыл
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021148
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202114
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Потаповская (Ильяк ҡушылдығы)

Потаповская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ильяк йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Потаповская (Ильяк ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036163
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203616
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Греков Митрофан Борисович

Греков Митрофан Борисович (1911 йылға тиклем — Митрофан Павлович Мартыщенко; 3 июнь (15 июнь) 1882 йыл — 27 ноябрь 1934 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың рәссамы-баталисы.

# Греков Митрофан Борисович
## Биографияһы

Митрофан Борисович Греков Дон Ғәскәре өлкәһе Донецк округының Яновский улусы Шарпаевка утарында казак ғаиләһендә тыуған. Төп исеме — Мартыщенко Митрофан Павлович.
Тәүҙә Одесса һынлы сәнғәт училищеһына уҡырға инә (Кирияк Костандиҙа), аҙаҡ Петербург сәнғәт академияһында уҡый, унда И. Репин һәм баталия жанры классигы Ф. А. Рубола өйрәнә.
1912 йылдан лейб-гвардия Атаман полкында хеҙмәт итә.
Беренсе донъя һуғышы фронттарында була, унан төрлө рәсемдәр килтерә.
Граждандар һуғышында Ҡыҙыл армия составында һуғыша, үнда үҙ ирке менән бара. Буденныйҙың Беренсе атлылар армияһын төшөрә.
Революцион Рәсәй рәссамдары ассоциацияһы ағзаһы була (АХРР).
1931 йылда Мәскәү ҡалаһына күсеп килә.
Иң билдәле картиналары: «Трубачи Первой Конной армии», «Тачанка», «Бой при Егорлыкской», «Замерзшие казаки генерала Павлова». «Штурм Перекопа» (1934) панорамаһын төшөргән коллективты етәкләй.
1934 йылдың 27 ноябрендә Севастополдә «Перекоп» панорамаһы өҫтөндә эшләгән сағында вафат була. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнгән.

# Греков Митрофан Борисович
## Хәтер

* М. Греков исеме менән Ростов һәм Одесса художество училищеһылары, Мәскәүҙә хәрби рәссамдар студияһы аталған (1934 йылдан алып эшләй).
* Новочеркасскиҙа М. Б. Грековтың йорт-музейы бар
* М. Б. Греков исемендәге миҙал — хәрби-патриотик темаға иң яҡшы һынлы сәнғәт әҫәрҙәре өсөн 1966 йылда СССР мәғариф министрлығы, СССР Рәссамдар союзы һәм ГПУ СА һәм ВМФ ойоштора. 1967 йылдан 1991 йылға тиклем Еңеү көнөна Греков исемендәге өс алтын һәм бер көмөш миҙал булдыра.
* Греков урамы Минск ҡалаһында
* Рәссамдың эштәре Йорт-музейы коллекцияларында, Третьяков дәүләт галереяһында һаҡлана.

# Греков Митрофан Борисович
## Галереяһы

* Картина: шведтарҙың Ярославль драгундары тарафынан 1701 йылдың 29 декабрендә Эрестфер ауылы янында һөжүм итеүе
* Картина: Беренсе атлылар армияһы торбасылары
* Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында Грековтың ҡәбере
* Греков исемендәге Ростов һынлы сәнғәт училищеһының инеү урынында яҙыу
# Ҡараһыу (Мейәс ҡушылдығы)

Ҡараһыу (рус. Караси) — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Мейәс йылғаһы ҡушылдығы.

# Ҡараһыу (Мейәс ҡушылдығы)
## Географияһы

Ҡараһыу йылғаһы өлкәнең Сыбаркүл һәм Арғаяш райондары биләмәләре аша аға.
Йылға Мейәс йылғаһының уң ярына тамағынан 457 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км, һыуйыйғыс бассейны майҙаны 527 км².
Йылға Кесе Мейәс күленән баш ала, ә уныһы, билдәле булыуынса, ҡылымыҡ аша Оло Мейәс күленән туйына.
Йылға башланған ерҙә Үрге Ҡараһыу, ә тамағында — Түбәнге Ҡараһыу ауылдары урынлашҡан.

# Ҡараһыу (Мейәс ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә Арғужа һыуһаҡлағысынан Силәбе ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500912111200003625
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200362
* Бассейн коды — 14.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡараһыу (Мейәс ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә "Караси" топонимы урыҫ теленә башҡорт телендәге "ҡара һыу" — «река с чистой, прозрачной водой», или «речка, берущая начало из источника» тигәндән үҙгәреп килеп ингән тип яҙа. Бәлки, ул "ҡаран" һүҙен күҙҙә тотҡандыр. Шулай уҡ ул топонимдың Ҡараса, Ҡарас тигән ирҙәр исеменән булыуы ихтималлығын да яҙа

# Ҡараһыу (Мейәс ҡушылдығы)
## Шулай уҡ ҡара

* Үрге Ҡараһыу
* Түбәнге Ҡараһыу
# Ҡорман (ауыл)

Ҡорман (рус. Курманова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.

# Ҡорман (ауыл)
## Географик урынлашыуы

Район үҙәге Арғаяш ауылынан көньяҡҡа табан 2 километр алыҫлыҡта Маяшты күле буйында урынлашҡан.

# Ҡорман (ауыл)
## Тарихы

Ҡорман (Маяшты) — һырҙы башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1765 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Һырҙы улусы составында була. 1916 йылда ауылда Һырҙы улусы идаралығы, рус-башҡорт уилищеһы, почта бүлексәһе, 4 кибет теркәлгән.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Ҡорман (ауыл)
## Халҡы

| 1811 | 1834 | 1859 | 1866 | 1900 |
| 115 | 239 | 425 | 399 | 512 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (98 %) йәшәй.

# Ҡорман (ауыл)
## Билдәле шәхестәре

* Бикмәтовтар — Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоро эшмәкәрҙәре.
# Йөклө күбәләк

?Йөклө күбәләк :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Суб-класс: | Ҡанатлы бөжәктәр |
| Надотряд: | Яңы ҡанатлы бөжәктәр |
| Отряд: | Селтәр ҡанатлылар |
| Ғаилә: | Көндөҙгө күбәләктәр |
| Ырыу: | Libelloides |
| Төр: | Сыбар йөклө күбәләк |
Латинса исеме :
Libelloides macaronius (Scopoli, 1763) :
Синонимы :
Ascalaphus macaronius (Scopoli, 1768) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Йөклө күбәләк йәки сыбар йөклө күбәләк йәки алтын сәсле күбәләк (лат. Libelloides macaronius) — көндөҙгө күбәләктәр ғаиләһе селтәр ҡанатлылар отрядына ҡараған бөжәк. Урта диңгеҙ реликты.

# Йөклө күбәләк
## Таралышы

Кавказ, Көнбайыш Себер, Урта Азия, [[Ҡаҙағстан]], Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң көньяғында таралған. Башҡортостан Республикаһында урман‑дала һәм дала райондарында осрай.

# Йөклө күбәләк
## Ҡылыҡһырлама

Кәүҙә оҙонлоғо 20 мм тиклем, ҡараңғы төҫтәге йөн менән ҡапланған. Ҡанаттары ярылы, алғылары — төбөндә һары төҫтә, өҫкө өлөшөндә үтә күренеүсән, йыуылған ҡараңғы төҫтәге таптар менән; артҡылары — һары төҫтә, төбөндә һәм осонда ҡараңғы биҙәк менән. Күҙҙәре бураҙна ярҙамында ике өлөшкә бүленгән. Мыйыҡтары оҙон, осонда суҡмар рәүешендәге бер аҙ киңәйгән. Енси диморфизм сағылмаған.

# Йөклө күбәләк
## Үрсеүе

Йомортҡаларын үлән һабаҡтарына һала. Ҡарышлауыҡтары таштар йәки ҡойолған япраҡтар аҫтында йәшәй, ҡомло тупраҡта йомро ебәк ҡуҙыларҙа ҡурсаҡлана. Ҡурсаҡтың үҫеше 3 аҙна тирәһе бара. Өлкән бөжәктең осоуы июнь аҙағынан июлгә тиклем.

# Йөклө күбәләк
## Туҡланыуы

Бөжәк һәм уның ҡарышлауыҡтары — йыртҡыс, ваҡ бөжәктәр һәм уларҙың ҡарышлауыҡтары менән туҡланалар.

# Йөклө күбәләк
## Иҫәбе

Рәсәйҙә бик һирәк осрай. Ҡаҙағстанда даими. Ҡырым ярымутрауында дала өлөшөндә йыш осрай.

# Йөклө күбәләк
## Һаҡлау

Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# Вурсат-Юган (Охть-Юган ҡушылдығы)

Вурсат-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Охть-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Вурсат-Юган (Охть-Юган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205137
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пуншим

Пуншим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пуншим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001396
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100139
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сывъю (Кожима ҡушылдығы)

Сывъю (Сын-Ю) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Сывъю (Кожима ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006949
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иштван Ференци (скульптор)

Иштван Ференци (мадьярса István Ferenczy; 24 февраль 1792 йыл — 15 февраль 1912 йыл) ― венгр скульпторы, Венгрия фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы..
Ференци Венгрияла скульптура мәктәбе төҙөргә тырышып ҡарай, шулай уҡ ул үҙ алдына венгр милли сәнғәтен булдырыу һәм пропагандалау бурысын ҡуя. Хәҙерге ваҡытта уның эштәренең күпселеге Венгрия милли галереяһында һаҡлана.

# Иштван Ференци (скульптор)
## Биографияһы

Ференци Иштван Римасомбатта 1792 йылдың 24 февралендә тыуған.
Йәш сағында Стефан атаһының оҫтаханаһында слесарь була.1815 йылдан Ференцци Венала баҡыр гравюраһын өйрәнә. 1817 йылда Иштван билдәле скульптор Йозеф Клибер оҫтаханаһында белем ала башлай. 1818 йылда йәйәүләп Рим ҡалаһына юллана, унда ул алты йыд дауамында Бертель Торвальдсендан мәрмәр буйынса һырлау оҫталығына өйрәнә. Үҙ иленә ҡайтҡан саҡта иштван Римда һатып алған бәләкәй генә статуэтка алып ҡайта. ХХ быуатта тикшеренеү үткәргәндән һуң был эш Леонардо да Винчи эше булыуы билдәләнә. 1819 йылда Рим ҡалаһына Венгрия палатины килә һәм, венгр скульпторының талантын күреп, уға 400 форинтлыҡ бүләк тапшыра.
Иштван Ференци Пимасомбатҡа 1824 йылда әйләнеп ҡайта һәм үҙ аҡсаһына скульптура оҫтаханаһын ойоштора. . 1832 йылдың 1 сентябрендә Иштван Венгрия фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана .
1840 йылда Ференци Пешт ҡалаһында Матьяш I һәйкәлен ижад итергә планлаштыра, әммә был ниәте бойомға ашмай ҡала. 1846 йылда Иштван Ференц Кельчей һәйкәлен ижад итә. Бик талантлы булыуға ҡарамаҫтан, Ференци вафатына тиклем Римасомбатта фәҡирлектә йәшәй.
Иштван Ференци 1856 йылда вафат була, ә 1860 йылдың 31 мартында яҙыусы Андрей Фаи Фәндәр академияһында скульптор хөрмәтенә бик йылы телмәр тота.
Иштвандың васыятына ярашлы, ул Эвридика статуяһы янында ерләнә.

# Иштван Ференци (скульптор)
## Эштәре

* Көтөүсе ҡыҙ (1820)
* Венера Медицейская бюсты (1822 йылдан һуңғараҡ)
* Графиня Вичея скульптураһы (1824)
* Автопортрет (1830)
# Оло Ярей-Шор

Оло Ярей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Ярей-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067883
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006788
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Атыш мәмерйәһе

Атыш (башҡ. Атыш — «выстрел», «пальба»), Атыштың рельефы — һыуҙа иреүсән тау тоҡомдарының һыуҙа иреүе сәбәпле барлыҡҡа килгән мәмерйә, Кузь-язь-таш тауының ер аҫты йылғаһы Атыш ярҙамында, атамаһы ла шунан алына.

# Атыш мәмерйәһе
## Урынлашыуы

Мәмерйә Көньяҡ Уралда, Белорет районында Башҡортостан республикаһында урынлашҡан.
Ер аҫтында барлыҡҡа килгән ҡыуышлыҡ 2-4 метрға күтәрелә. Ваҡыт үтеү менән һыу ҡыуышлыҡты ярып үтеп шарлауыҡ юҡҡа сығасаҡ. Ҡыуышлыҡтың киңлеге — 6 метр, бейеклеге 4,5 метр, тәрәнлеге — яҡынса 10 метр. Эсендәге һыу көслө ташҡын менән урғылып төшә.

# Атыш мәмерйәһе
## Археологик табылдыҡтар

Бында археологик ҡаҙыу эштәре алып барылыуы мауыҡтырғыс булып тора . Балыҡтар ҡалдыҡтары табыла (хариус, таймень, суртан һ. б.) отряды Saimoniformes, Esociformes, Cypriniformes, Perciformes, барлығы 200-ҙән артыҡ төр балыҡтың тәңкәләре лә. Улар голоцен ултырмаларынан ҡалып, бәләкәй һәм ҙур һөтимәрҙәр ҡалдыҡтарына ҡушылғандар. 1993—1994 йылдарҙа археолог В. Г. Котов Атыш мәмерйәһендә «селеукс төрөндәге» һауыт-һабаны, беренсе быуаттан II меңйыллыҡ тиклем б. э. шамот, ҡом һәм галки ҡатышмалары менән, уҡтың һап өлөштәрен һәм аҡ ҡурғашлы сынаяҡтар ярсыҡтарына тап була.
# Наръеяга

Наръеяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Рыбная йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Наръеяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005223
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғази Хөсрәв бей мәҙрәсәһе

Ғази Хөсрәв-бег мәҙрәсәһе (Ғази Хөсрәв бей мәҙрәсәһе; босн. Gazi Husrev-begova medresa) — Босния һәм Герцеговинаның баш ҡалаһы Сараеволағы мәҙрәсә. 1537 йылда Ғази Хөсрәү-бәк тарафынан нигеҙләнгән. Босния һәм Гецеговинаның иң боронғо уҡыу йорто.

# Ғази Хөсрәв бей мәҙрәсәһе
## Тарихы

XVI быуаттың беренсе яртыһында Босния санджагының санджак бейе Ғази Хөсрәв-бег (Ғази Хөсрәв бей; 1480—1541) булған Ул Сараево инфраструктураһы үҫешенә ҙур өлөш индергән. 1537 йылдың 8 ғинуарында Ғази Хөсрәү-бәк ҡала мәҙрәсәһенә ниеҙ һалған, ул хәҙер уның исемен йөрөтә.
Мәҙрәсә поливалентлы булып тора. Уның үҙәк өлөшө уҡыу аудиториялары өсөн тәғәйенләнгән, ә сит яҡтарҙа торлаҡ бүлмәләре урынлашҡан.
Мәҙрәсә бинаһы Сараево ҡалаһының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан һәм Ғосман империяһының шул дәүерҙәге алдынғы архитекторы фарсы Аджем Эзир-Алиның проекты буйынса төҙөлгән. Бинаны Дубровниктан килгән оҫталар, шулай уҡ урындағы төҙөүселәр төҙөгән. Мәҙрәсә истанбул (константинополь) стилендә таштан ҡоролған, ә ҡыйығы ҡара ҡурғаш менән ҡапланған. Компактлы, гармоник һәм монументаль бина Сараевоның символдарының береһе булып китә. Артабанғы бинаны реконструкциялауҙар башлыса уның оригиналь стилен һаҡлап ҡалған.
Мәҙрәсә профессорҙары Ғази Хөсрәв-бәк тарафынан билдәләнгән ҡәтғи критерийҙар нигеҙендә һайланған. Мәҙрәсәлә эшләү бик престижлы булған, шунлыҡтан унда күп кенә уҡытыусылар дәғүә иткәндәр, улар араһында ғәрәптәр, төрөктәр, албандар һәм босняктар булған. Мәҙрәсәлә заманса класстар, уҡыусылар өсөн яҡшы туҡланыу һәм уңайлы йәшәү шарттары булған. Белемдең юғары стандарты арҡаһында мәҙрәсәне тамамлаусылар артабан уңышлы карьера яһаған. Улар араһында судьялар, генералдар, имамдар, мөфтөйҙәр, профессорҙар, ғалимдар, академиктар, мэрҙар, дипломаттар, министрҙар һәм чиновниктар булған.
Ғази Хөсрәв бей мәҙрәсәһе ике бинаға бүленгән: малайҙар һәм ҡыҙҙар мәҙрәсәһе, уларҙа бөтә кәрәк-яраҡтары менән уҡыу аудиториялары булған. Шулай уҡ мәҙрәсәлә айырым малайҙар һәм ҡыҙҙар ятаҡтары бар.
# Катаба

Катаба — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тагил йылғаһының уң ярына тамағынан 258 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Катаба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005408
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200540
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вентиляторҙан үлем

Вентиляторҙан үлем (ингл. fan death, кор. 선풍기 사망설) – Көньяҡ Корея халҡына хас, хаталы фекергә нигеҙләнгән мәҙәни концепт. Кореяла йәшәүселәр ышаныуынса, ябыҡ бүлмәлә торған вентилятор төн ваҡытына һүндерелмәһә, ул бүлмә эсендә йоҡлаған кешеләр үлеп китергә мөмкин . Ошо сәбәпле Көньяҡ Кореяла һатылған барлыҡ вентиляторҙарҙың уларҙы төнгә эштән туҡтатҡан махсус релелары йә һүндергестәре бар.
# Гёттинген университеты

Георг-Август исемендәге Гёттинген университеты (нем. Georg-August-Universität) — Түбәнге Саксонияның иң ҙур һәм билдәле университеты.
1734 йылда Бөйөк Британия Короле һәм Ганновер курфюрсы Георг-Августың фарманы менән асыла. Университетты хоҡуҡ тарихы өлкәһендә эшләгән ғилми мәктәп нигеҙләгән Густав фон Гуго, «атом бомба атаһы» Роберт Оппенгеймер, 1998—2005 йылдарҙа Германия канцлеры Герхард Шрёдер; һәм башҡа күренекле кешеләр тамамлаған.
Университетта 1905-1907 йылдарҙа рус сығышлы механик Степан Прокопьевич Тимошенко эшләне.

# Гёттинген университеты
## Факультеттар

* Аграр факультеты
# Секей халҡы

Секейҙар (венгерсә Székelyek) — Румынияла йәшәгән халыҡ. Венгр халҡының өлөшө булып тора, венгр теленең диалектында һөйләшә. Халыҡ һаны — яҡынса 650 мең кеше.
Секейҙар Румынияның Трансильвания тигән өлөшөнөң түбәндә күрһәтелгән 3 регионында йәшәй:
* Харгита (Harghita), 275 841 кеше (региондың дөйөм халыҡ һанынан 84,6 % тәшкил итә)
* Ковасна (Covasna), 164 055 кеше (регион халҡынан яҡынса 73 %)
* Муреш (Mureș), 227 673 кеше (регион халҡынан яҡынса 39,2 %)
Шулай уҡ яҡынса 150 000 секей Венгрияла йәшәй.
* Был донъя халыҡтары тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.