yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Черкаскүл мәҙәниәте

Черкаскүл мәҙәниәте — бронза быуатының археологик мәҙәниәте. Көньяҡ Урал һәм Көнбайыш Себер территорияһында урынлашҡан. Күл исеме Силәбе өлкәһе Кәҫле районындағы Черкаскүл атамаһына бәйле. К. В. Сальников тарафынан 1964 йылда билдәләнгән. Уғыр ата-бабаларына бәйле булыуы ихтимал.

# Черкаскүл мәҙәниәте
## Генетик бәйләнештәре

Свердлов өлкәһенең төньяғындараҡ урынлашҡан Аят мәҙәниәте нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Андрон мәҙәниәте менән күршеләш була, ананьин мәҙәниәте һәм межов мәҙәниәте барлыҡҡа килеүгә йоғонто яһай.

# Черкаскүл мәҙәниәте
## Археологик Һәйкәлдәр

* Ингал үҙәне
# Әхмәров Ҡасим Закир улы

Әхмәров Ҡасим Закир улы (7 ноябрь 1900 йыл — 11 февраль 1969 йыл) — башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы (1963), профессор (1965).

# Әхмәров Ҡасим Закир улы
## Биографияһы

Ҡасим Закир улы Әхмәров 1900 йылдың 7 ноябрендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Борай ауылында тыуған.
1919 йылда «Рәсүлиә» мәҙрәсәһен тамамлай.
1928 йылда Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәтендә эшләй башлай.
1938—1969 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре, тел бүлеге мөдире булып эшләй.

# Әхмәров Ҡасим Закир улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Ҡасим Әхмәровтың башҡорт тел ғилеме өлкәһендәге эшмәкәрлеге Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәтендә эшләгән сағында башлана. Уның ғилми хеҙмәттәре башҡорт яҙмаһын һәм орфографияһын, хәҙерге башҡорт теленең синтаксисын өйрәнеүгә арналған.
Ҡ. З. Әхмәров — русса-башҡортса (1948), башҡортса-русса (1958) һүҙлектәрҙе, башҡорт теленең орфографик һүҙлеген (1942) төҙөүселәрҙең береһе. 100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, уҡытыу-методика эштәре, шулай уҡ башҡорт теленән урта мәктәптәр, педагогия училищелары өсөн дәреслектәр авторы.

# Әхмәров Ҡасим Закир улы
## Хеҙмәттәре

* Башҡорт телендә ябай һөйләм синтаксисы. — Өфө, 1957.
* Башҡорт телендә теҙмә ҡушма һөйләм синтаксисы. — Өфө, 1960.
* Башҡорт яҙыуы тарихынан: Башҡорт әҙәби теленең алфавиты һәм орфографияһы тарихы. — Өфө, 1972.
# Энтль-Игый

Энтль-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Коон-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Энтль-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049158
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204915
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Островский Григорий Семёнович

Островский Григорий Семенович (1929 йыл—2007 йыл) — СССР һәм Израиль сәнғәт белгесе, сәнғәт ғилеме докторы (1989), профессор.
60 китап, монографиялар һәм меңдән ашыу мәҡәләләр меңдән авторы. Халыҡ-ара сәнғәт белгестәре ассоциацияһы ағзаһы, славян тикшеренеүҙәренең (Мәскәү), Израиль, Америка ассоциацияһы ағзаһы, Израиль Яҙыусылары федерацияһы ағзаһы.

# Островский Григорий Семёнович
## Биографияһы

Островский Григорий Семенович 1929 йылдың 1 октябрендә Ленинградта тыуған.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылда, атаһы армияға мобилизациялана, ғаилә балалар менән Ҡазанға эвакуациялана. Һуғыш тамамланғандан һуң Ленинград университетында (Санкт-Петербург дәүләт университеты, тарих факультетының сәнғәттәр тарихы бүлеге) сәнғәт тарихын өйрәнә; Григорий Островскийҙың диплом эше темаһы — «Немецкая графика в эпоху Великой крестьянской войны (XVI в.)». Уҡыуын тамамлағандан һуң, 1951 йылда Львовта картиналар галереяһынды эшләй. Игорь Островский 1953 йылда өйләнә һәм 1954 йылда уның ғаиләһендә улы Игорь тыуа.
1955 йылда Г.С. Островский етәкселеге аҫтында совет осоронда беренсе Львов картиналар галереяһы каталогы әҙерләнә һәм донъя күрә. Ул галереяны яңынан ҡороу буйынса ойоштороусы була, әммә һуңынан эшенән бушатыла. 1968 йылда Ленинградта кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм өс йыл дауамында Ҡарасай-Черкес педагогия институтының (хәҙер Ҡарасай-Черкес дәүләт университетында) художество-графика факультетында доцент булып эшләй. Украина ССР-ы рәссамдар союзы ағзаһы була. Уның «Народная художественная культура российского города XVIII — нач. XX в.» темаһына докторлыҡ диссертацияһы ябай халыҡ сәнғәтенә арналған, ул ыңғай фекерҙәр һәм рецензиялар ала. Әммә 1983 йылда диссертацияны совет сәнғәте өсөн зыянлығы сәбәбе менән СССР художество академияһы вәкилдәре тарафынан уға ғалим дәрәжәһен биреү тыйыла. Тик 1989 йылда яңы юғары аттестация комиссияһы (ВАК) диссертацияны раҫлауға ҡабул итә.
1992 йылда Григорий Островский ҡатыны менән Израилгә сыға, Тель-Авивта йәшәй, биш йыл дауамында (1993—1997) Иерусалим университетында уҡыта. Бер үк ваҡытта сәнғәт мәсьәләләре буйынса рус телле «Вести» гәзитенең күҙәтеүсе була
Лидия Яковлевна 2005 йылда вафат була. 2007 йылдың 1 октябрендә Григорий Семенович Тель-Авивта вафат була.
Рәссам Маргарита Сельская-Райх Григорий Островскийҙың портретын яҙа.

# Островский Григорий Семёнович
## Хеҙмәттәре

Островскийҙың библиографик күрһәткестәре 2006 йылдан алып 1900 иҫәпләнә, улар араһында 20 телгә тәржемәләре бар. Ҡайһы саҡта Г. Семенов һәм Г. Шимон псевдонимы баҫылып сыҡҡан. Ул шулай уҡ «Истории украинского искусства» (Киев, 1967—1968) 5-6 том бүлектәренең авторы булып тора.
Монографиялары араһында: «Иван Труш» (Киев, 1955), «А. Манастырский» (Киев, 1958), «Антон Михайлович Кашшай» (Москва, 1962), «Художники советского Закарпатья» (1968), «Львов» (Ленинград, 1975), «Художественные музеи Львова» (Ленинград, 1978), «Захарий Зограф» (1987), «Роман Сельский» (1988), «Добрый лев Марии Примаченко» (1990), «Григорий Сорока» (1993), «Искусство примитивов» (Тель-Авив, 2003).
# Кесе Шанга

Кесе Шанга — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга (старица) йылғаһының һул ярына тамағынан 527 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кесе Шанга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041752
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004175
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юрзинов Владимир Владимирович (йәш)

Юрзинов Владимир Владимирович (26 март 1965 йыл) — СССР хоккейсыһы һәм Рәсәй хоккей тренеры. 2011—2012 йылдарҙа «Салауат Юлаев» командаһының өлкән, 2013—2015 йылдарҙа баш тренеры. Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2015). Билдәле совет хоккейсыһы һәм тренеры, 1957—72 йылдарҙа Мәскәүҙең «Динамо» командаһында уйнаған Владимир Юрзиновтың улы. Әле Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған «Себер» хоккей клубының баш тренеры.

# Юрзинов Владимир Владимирович (йәш)
## Биографияһы

Владимир Владимирович Юрзинов 1965 йылдың 26 мартында Мәскәү ҡалаһында тыуған. 2011—2012 йылдарҙа «Салауат Юлаев» хоккей командаһының командаһының өлкән, ә 2012 йылдан декабренән 2015 йылдың апреленә тиклем — баш тренеры.

# Юрзинов Владимир Владимирович (йәш)
## Карьераһы

Баш тренер булғанда
* 1992 ТПС
* 1994—1995 Киекко
* 1995—1999 Илвес
* 1999—2001 Эссят
* апрель—октябрь 2003 Локомотив
* 2004 Химик
* 2005—2006 Себер
* 2006—2007 Торпедо
* 2008—2009 Северсталь
* 2012—2015 Салауат Юлаев
* 2016—2017 Куньлунь Ред Стар
* 2017—15 сентябрь 2018 Себер

# Юрзинов Владимир Владимирович (йәш)
## Спорт ҡаҙаныштары

* Баш тренер булғанда, Рәсәй чемпионатының көмөш призын алыусы (2013/2014)
* Гагарин кубогы өсөн ярыштарҙың бронза призеры (2013/2014).

# Юрзинов Владимир Владимирович (йәш)
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2015)
# Юкоба

Юкоба — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Юкоба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047894
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004789
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әлмөхәмәтов Рәшит Вәлиәхмәт улы

Әлмөхәмәтов Рәшит Вәлиәхмәт улы (25 апрель 1934 йыл) — педагог-методист һәм тел белгесе, мәғариф һәм юғары мәктәп эшмәкәре. 1976–1989 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты ректоры. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), профессор (1988). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1994), Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1980), СССР‑ҙың мәғариф (1976) һәм юғары мәктәбе отличнигы (1988), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы (1967) һәм Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1994), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2006). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981).

# Әлмөхәмәтов Рәшит Вәлиәхмәт улы
## Биографияһы

Рәшит Вәлиәхмәт улы Әлмөхәмәтов 1934 йылдың 25 апрелендә Башҡорт АССР-ы Ейәнсура районы Бикбау ауылында тыуған.
1948—1952 йылдарҙа Мораҡ педагогия училищеһында белем ала.
1952—1954 йылдарҙа Маҡар районының Көҙән 7 йыллыҡ мәктәбендә уҡытыусы.
1959 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай. 1959 йылдан Йомағужа районы Йомағужа урта мәктәбе директоры.
1961—1976 йылдарҙа РСФСР-ҙың Педагогия Фәндәре академияһы Милли мәктәптәр институтының Башҡортостан филиалы менән етәкселек итә.
1976—1989 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының ректоры була.
1989—1996 йылдарҙа — Башҡортостан уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу институты ректоры, шул уҡ ваҡытта рус теле һәм әҙәбиәте кафедраһы мөдире булып эшләй.
1997 йылдан алып М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында эшләй.

# Әлмөхәмәтов Рәшит Вәлиәхмәт улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Р. В. Әлмөхәмәтовтың фәнни хеҙмәттәре рус телен рус булмаған мәктәптәрҙә һәм башҡорт мәктәптәрендә уҡытыу методикаһына арналған. 180-дән ашыу фәнни, уҡытыу-методик, шул иҫәптән дәреслектәр авторы.

# Әлмөхәмәтов Рәшит Вәлиәхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1994);
* БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1980);
* СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1976);
* РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы (1967);
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1994);
* Рәсәй Федерацияһының юғары һөнәри белем биреү мәктәбенең почетлы хеҙмәткәре;
* «Почёт Билдәһе» ордены (1981);
* К. Д. Ушинский миҙалы;
* Н. К. Крупская миҙалы;
* В. А. Сухомлинский миҙалы.
# Еҙем-Ҡаран ауыл Советы (Ғафури районы)

Еҙем-Ҡаран ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районында муниципаль берәмек.

# Еҙем-Ҡаран ауыл Советы (Ғафури районы)
## Тарихы

Еҙем-Ҡаран ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Һыу бүҙәнәһе

?Һыу бүҙәнәһе :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Торна һымаҡтар |
| Ғаилә: | Тартай һымаҡтар |
| Ырыу: | Ҡуҡыйҙар |
| Төр: | Һыу бүҙәнәһе |
Латинса исеме :
Porzana parva (Scopoli, 1769) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 176249 |
Һыу бүҙәнәһе, һыу себеше (лат. Малыш погоныш, лат. Porzana parva)— сыйырсыҡтан бәләкәйерәк.

# Һыу бүҙәнәһе
## Ҡылыҡһырлама

һирәк оса торған һаҡ ҡош, күберәк ерҙән, йүгереп йөрөй. Яҡшы йөҙә. Аяҡтары һәм суҡышы оҙон ғына. һырты ҡара һәм аҡ таптар менән сыбарланған ҡара-көрән. Муйыны һәм түше күкһел һоро. Ҡорһағы, ҡойроҡ аҫты көрәнһыу. Арҡыры һыҙыҡлы аҡ. Аяҡтары йәшел, суҡышының осо йәшкелт һары, төбө ҡыҙыл. Башҡа һыу тауыҡтарынан бәләкәй булыуы менән айырыла.

# Һыу бүҙәнәһе
## Тауышы

Тауышы киҫкен: «бот-бот-ботт» һәм «выйт-ҡорр».

# Һыу бүҙәнәһе
## Йәшәү рәүеше

Яр буйындағы шырлыҡтарҙа йәшәй. Ваҡ бөжәктәр һәм үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы һыуҙағы ҡамыштарҙа йәки түңгәктәрҙә.
Ҡыҙғылт һары таплы 6—9 бөртөк һарғылт төҫтәге йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.
# Йомағужа ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Йомағужа ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Йомағужа ауылы.

# Йомағужа ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Йомағужа ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Мораҙым тарлауығы — уникаль тәбиғи-климат шарттары, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһының төрлөлөгө бай булған тәбиғәт паркы.
* «Башҡортостан» милли паркы — үҫемлектәр һәм хайуандар төрлөлөгө күп булған тәбиғәт паркы, уларҙың күпселеге Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән.

# Йомағужа ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Билдәле шәхестәре

* Филиппов Александр Павлович (7 ноябрь 1932 — 15 октябрь 2011) — шағир, тәржемәсе, әҙәбиәтсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры.
# Савиха (Калыш енка ҡушылдығы)

Савиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Калыш енка йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Савиха (Калыш енка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100010552
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115101055
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арбаһуҡҡантау

Арбаһуҡҡантау (рус. Арба-Суккан-Тау) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге тау.

# Арбаһуҡҡантау
## Географияһы

Арбаһуҡҡантау Силәбе өлкәһенең Уй районы Әмин ауылы янында урынлашҡан тау. Тауҙың координаттары Әмин ауылыныҡына тура килә, ә үҙенеке аталған сығанаҡ табылманы.

# Арбаһуҡҡантау
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә тау атамаһының килеп сығышын былай тип аңлата:
   Назван в переводе с башкирского означает «гора, разбившая телегу», где арба — «телега», суккан — «разбивать», тау — «гора». О происхождении названия села говорится так в старину по пятницам на этой горе устраивались увеселительные игры. Разгулявшиеся крестьяне решили прокатиться с горы на телеге. Телегу сильно разнесло и разбило. Это забавное событие и запечатлено в названии горы..
Тимәк, тау атамаһы башҡорт телендәге «арба+һуҡҡан+тау» тигән өс һүҙҙән килеп сыҡҡан.
# Баштин (һырт)

Баштин (Биштин) — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.

# Баштин (һырт)
## Урынлашҡан ере

Ишембай һәм Белорет райондарында Нөгөш йылғаһының уң ярында субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо яҡынса 12 км, көньяҡ өлөшөнөң киңлеге 3 км, төньяҡ өлөшөнөң — 4 км; абсолют бейеклеге 889 м. Асыҡ күренгән 2 өлөштән тора.

# Баштин (һырт)
## Рельефы

Көньяҡ өлөшө 705 м һәм 730 м бейеклектәге түбәләрҙән ғибәрәт, көнбайыш һәм көнсығыш битләүҙәренең түбәнге өлөшө һөҙәк, үрге өлөшө текә; 670 м бейеклектә яҫы түбә араһы уйпатлығы бар. 740—889 м бейеклектәге 5 түбәле төньяҡ өлөшө тәрән уйһыулыҡтар һәм соҡорҙар менән ныҡ йырғыланған, карст упҡындары бар. Көнбайыш битләүҙәре текә һәм ҡыҫҡа, итәгендә киртләс һымаҡ тигеҙләнгән йөҙҙәр урынлашҡан; көнсығыш битләүҙәре (2—2,5 км оҙонлоҡта) Ҡоҙаш йылғаһы (Ағиҙел йылғаһы бассейны) табан ҡапыл өҙөлә. Өҫкө рифейҙың елмәрҙәк свитаһының кварцитҡа оҡшаш ҡомташтары, алевролиттары һәм һәүерташтарынан тора. Баштин янынан Нөгөш йылғаһы ҡушылдыҡтары башлана, уларға үрге ағымда ер аҫты аҡмаһы хас (Оло һәм Кесе Ҡоҙаш йылғалары һ.б.). Ландшафтары аҡһыл һәм ҡараһыу һоро урман тупрағындағы киң япраҡлы имән, йүкә, йыла урмандарынан һәм ҡайын-уҫаҡ урмандарынан тора, көньяҡ битләүҙәрҙең күп өлөшөн тау болондары һәм болонло далалар биләй.
# Есимжанова Рабиға

Рабиға Есемйәнова (ҡаҙ. Рәбиға Есімжанова; 5 ғинуар 1914 — 3 июль 1986) —- совет һәм ҡаҙаҡ йырсыһы (меццо-сопрано), Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған артисы (1957), Ҡаҙаҡ ССР-ының халыҡ артисы (1967). Профессиональ ҡаҙаҡ йырсылары мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

# Есимжанова Рабиға
## Биографияһы

1914 йылдың 5 ғинуарында Аҡмулла өлкәһенең Аҡмулла өйәҙе (хәҙер — Ҡаҙағстандың Аҡмулла өлкәһе Ҡорғалжын районы) Талдысай ауылында тыуған.
Музыкаль карьераһын 1931 йылда Ҡаҙаҡ дәүләт музыкаль-драма театры сәхнәһендә башлай.
Куляш Байсеитова, Иса Байзаков, Шара Жиенкулова һәм башҡалар кеүек күренекле ҡаҙаҡ артистары менән бер сәхнәлә сығыш яһай.
Һуңыраҡ Семипалатинск өлкә музыкаль драма театрына күсә, унда бер нисә сағыу, эмоциональ яҡтан бай ҡатын-ҡыҙ образдарын тыуҙыра, улар араһында: Енлик, Карлыға, Айман, Тенге, Алтыншаш, Маржан («Енлик-Кебек», «Ҡыҙ Жибек» (Е. Брусиловскийҙың «Ҡыҙ Жибек»), «Айман Шолпан», «Аҡ ҡайын», М. О. Әүәзовтың «Айман-Шолпан»ы), Сауле (Т. Аҡтанов спектаклендә), Ер-әсә (С. Т. Айытматов буйынса «Әсәлек яланы») һәм башҡалар. Музыкаль мәҙәниәткә лә, драма талантына ла эйә булғанлыҡтан, ул музыкаль һәм драма спектаклдәрендә лә бер үк оҫталыҡ менән ролдәр башҡара.
Һуңыраҡ, Р. Есимжанова Абай исемендәге Алматы опера һәм балет театры труппаһына ҡабул ителә. (хәҙерге Абай исемендәге Ҡаҙаҡ дәүләт академия опера һәм балет театры), Унда уның СССР ҡалалары буйлап гастролдәр карьераһы башлана, йыш ҡына Ҡаҙағстандың төрлө мөйөштәренә концерттар менән сыға.
1946—1960 йылдарҙа Ҡаҙаҡ радиоһы солисы.
1960 йылдан «Ҡаҙаҡконцерт» солисы.
Йырсының репертуарында, опера партияларынан тыш, ҡаҙаҡ халыҡ йырҙары һәм хәҙерге заман композиторҙары әҫәрҙәре бар. Ҡаҙаҡ йырҙарын пропагандалауға ҙур өлөш индерә.
1986 йылдың 3 июлендә вафат була, Алматының үҙәк зыяратында ерләнгән.

# Есимжанова Рабиға
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* «Почёт Билдәһе» ордены (03.01.1959)
* Ҡаҙаҡ ССР-ының халыҡ артисы (1967)
* Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған артисы (1957)

# Есимжанова Рабиға
## Хәтер

* Тыуған яғында Рабиға Есимжанова исемен йөрөткән музыка мәктәбе алдындағы майҙанда ҡаҙаҡ йырсыһына бюст ҡуйылған.
# Оло Хэй-Кы

Оло Хэй-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 1202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оло Хэй-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063662
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306366
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бәрәкәт

Бәрәкәт (ғәр. بركة‎; рус. Барака, бараках, баракат) — исламда — Илаһиҙан бирелгән фатиха, муллыҡ, етешлек. Ҡөрьән Кәримдә бәрәкәт термины бер нисә аятта телгә алына.

# Бәрәкәт
## Этимологияһы

Ғәрәп телендә бәрәкә һүҙе Аллаһ бүләге, матди муллыҡ, күпкә етә, файҙа бирә торған сифат тигәнде аңлата. Башҡорт телендә ул шул уҡ мәғәнәләрҙә «бәрәкәт» тип нығынған, һәм уны хатта күсмә мәғәнәлә, аптырағанда бәрәкАлла тигән рәүештә ҡулланғандар

# Бәрәкәт
## Ҡөрьәндә

Бәрәкәт төшөнсәһе Ҡөрьән аяттарында йыш телгә алына, ул Аллаһтың кешелеккә биргән игелек сығанағы булып тора, тип әйтелә:
Әл-Ғимран 3:96; әл-Әнғәм 6:155; әл-Әғраф 7:96; Һуд 11:48,73; әл-Исра 17:1; Мәрйәм 19:31; әл-Әнбиә 21:71; әл-Мүьминүн 23:14,29; ән-Нур 24:35,61; әл-Фурҡан 25:1; ән-Нәмл 27:8; әл-Ҡасас 28:30; әс-Саффәт 37:113; әд-Дүхан 44:3.

# Бәрәкәт
## Теләктәрҙә ҡулланылышы

Мосолмандарҙың (بارك الله فيكم‎) бәрәкАллаһу фикүм тип бәрәкәт теләүе рәхмәт белдергән һүҙҙәрҙең ҡушма өлөшө. Кемгә, күпме кешегә әйтелеүенә ҡарап, аҙағы үҙгәрә: .
* Бәрәк-Аллаһу фикүм (بارك الله فيكم‎) — «Һеҙ» тип бер кешегә йәки күмәк кешегә әйткәндә.
* Бәрәк-Аллаһу фикә (بارك الله فيك‎) — «һин» тип яңғыҙ ир кешегәәйткәндә
* Бәрәк-Аллаһу фики (بارك الله فيك‎) — «һин» тип яңғыҙ ҡатын-ҡыҙға әйткәндә.
* Бәрәк-Аллаһу фикүмә (بارك الله فيكما‎) — ике кешегә әйткәндәп.
* Бәрәк-Аллаһу фикүннә (بارك الله فيكن‎) — өс һәм күберәк ҡатын-ҡыҙға ҡарата ғына.
* Бәрәк-Аллаһу фикүмү (بارك الله فيكم‎) — өс йәки унан күберәк кеше араһында бер генә ир кеше булһа ла; йәки юғары дәрәжә биләгән кешегә (король, министр) әйткәндә.
# Воскресенка (Серта ҡушылдығы)

Воскресенка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Серта йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Воскресенка (Серта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018620
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201862
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2