yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Айыу (Минзәлә районы)

Айыу (татар. Аю, рус. Аю, Медведево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы.

# Айыу (Минзәлә районы)
## География

Ауыл Боростан йылғаһы буйында, Минзәлә ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 16 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Айыу (Минзәлә районы)
## Тарих

Ауылға байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1725 йылдан билдәле. Ауыл Байлар улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Иҫке Мәлкен улусы составына керә.
Ауыл кешеләре 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында әүҙем ҡатнаша.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Минзәлә районы, 1944 йылдан — Матвеево районы, 1954 йылдан — йәнә Минзәлә районы составында була.

# Айыу (Минзәлә районы)
## Халҡы

XX быуат башында башҡорттарҙан тыш ауылда типтәрҙәр һәм дәүләт крәҫтиәндәре теркәлгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1897 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 334 | 371 | 529 | 700 | 708 | 632 | 593 | 647 | 779 | 662 | 452 | 455 |
# Ауыл советы

Ауыл советы (рус. сельсовет) — совет власының беренсел башҡарма органы, Советтар Союзында административ-территориаль ҡоролош берәмеге. Ауыл советы системаһы тәүге тапҡыр 1918 йылда РСФСР Конституцияһы менән нығытыла.

# Ауыл советы
## Структураһы һәм эшмәкәрлеге

Структураһы һәм эшмәкәрлеге ҡануниәт тарафынан көйләнә. Ауыл советы ойошторолғанда ҙур ауыл торама пункты йәки бәләкәй торама пункттар төркөмө (уларҙың береһе — адммистратив, мәҙәни‑көнкүреш һәм сауҙа үҙәге) булыуы, уның транспорт үтемлеге, коммуналь һәм социаль‑мәҙәни инфраструктураһын ойоштороу мөмкинлеге иҫәпкә алына. 1 меңдән ашыу кеше йәшәгән территорияла ойошторолоуы мөмкин.
Ауыл советының башҡарма комитеты хужалыҡ иҫәбен, гражданлыҡ хәле акттары яҙыуын үҙ эсенә алған халыҡтың беренсел иҫәбен алып бара.

# Ауыл советы
## Башҡортостанда ауыл советтары

Башҡортостанда 1930 йылда — 1204 ауыл советы, 1952 йылда — 1231, 1969 йылда — 821, 1972 йылда — 834, 1981 йылда — 847, 2002 йылда — 945 ауыл советы иҫәпләнә. Улар 4586 ауылды үҙ эсенә ала. 1954—1960 йылдарҙағы администрарив реформалар, бәләкәй колхоздарҙы ҙурайтыу һәм яңы совхоздар ойоштороу һөҙөмтәһендә, 450 ауыл советы бөтөрөлә, ҡайһы берҙәренең исеме үҙгәртелә.
2005 йылда Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының урындағы үҙидара тураһындағы закондарына ярашлы, ауыл советы ауыл биләмәһе муниципаль берәмеге итеп үҙгәртеп ҡорола.

# Ауыл советы
## Хәҙерге Рәсәйҙә ауыл советтары

Рәсәй Федерацияһының күпселек субъекттарында ауыл советтары 90-сы йылдар уртаһына тиклем һаҡлана. «Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында» 1995 йылдың 28 авгусындағы 154-се Федераль законды ҡабул иткәндән һуң ауыл округтары менән алмаштырыла. Рәсәй Федерацияһының ҡайһы бер субъекттарында (Дағстан Республикаһы, Ставрополь крайы һ.б.) «ауыл советы» һүҙе әлеге ваҡытта ике һәм унан күберәк торама пунктты үҙ эсенә алған ауыл биләмәләре атамаларында ҡулланыла. Һөйләшеү телмәрендә «ауыл советы» һүҙе менән рәсми атамаһында был һүҙ булмаған осраҡта ла йыш ҡына ауыл хакимиәтен йәки ауыл муниципаль берәмеген атайҙар.
# Пеньк. Еган

Пеньк. Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1546/5 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Пеньк. Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042044
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204204
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Подлей

Подлей (Падлей, Крестовая) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.

# Подлей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000051928
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005192
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Түбәнге Китат (Чулым ҡушылдығы)

Түбәнге Китат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 559 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Түбәнге Китат (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017937
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201793
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рашмор

1941
Рашмор (ингл. Rushmore) — Блэк-Хилс тау итәгендә ҡая. Ҡаяла Джордж Вашингтон, Томас Джефферсон, Теодор Рузвельт һәм Авраам Линкольн скульптуралары булыу менән билдәле тапҡан.
Көньяҡ Дакота штатында урынлашҡан.
Йылына ҡаяға 2 миллион турист килә.

# Рашмор
## АҠШ-тын башҡа иҫтәлекле урындары

* Вашингтон Монументы
* Азатлыҡ статуяһы
* АҠШ-тын Диңгеҙ пехота Корпусы мемориалы
* Герберт Гувер Билдинг
* Арлингтон милли зыяраты
* Капитолий
* Пентагон
# Гревенрода

Гревенрода (нем. Grafenroda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3358 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,32 км². Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99330 һәм автомобиль коды — IK.
# Ҡарайылға (Ағиҙел ҡушылдығы)

Ҡарайылға (рус. Чёрная) — Башҡортостандың Белорет районындағы йылға. Ағиҙелдең һул ҡушылдығы.

# Ҡарайылға (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Географияһы

Йылға оҙонлоғо 11 км. Ҡағы ауыл Советы биләмәләренең көньяғында аға.
Башы Көньяҡ Уралда Ҡыраҡа һыртының көнбайыш битләүҙәрендә, Хәмит ауылынан 7,5 саҡрым алыҫлыҡта төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Ағиҙел йылғаһына тамағынан 1212 саҡрым алыҫлыҡта, Ҡаһарман ауылынан 5 саҡрым көньяҡтараҡ (түбәнерәк) барып ҡоя. Йылға бассейнында торама пункттар юҡ.

# Ҡарайылға (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама].
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017133.
# Мальч-Ахка

Мальч-Ахка (чеч. Мелчу-Аьхка) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тайсун-Эн-Ахки йылғаһының уң ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мальч-Ахка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы , Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001312108200006173
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200617
* Бассейн коды — 07.02.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Латук

Лату́к, һөтлө билсән (лат. Lactūca) — астралар ырыуындағы сәскәле үҫемлек. Ырыу 50-гә яҡын биологик төрҙө берләштерә. Бөтә донъяға таралған, башлыса Евразияның уртаса климатына таралған.

# Латук
## Ҡылыҡһырлама

Латук, һөтлөһабаҡ (Lactuca), ойошма сәскәлеләр ғаиләһенән бер, ике һәм күп йыллыҡ үлән, һирәгерәк ярым ҡыуаҡтар ырыуы. 100 -ҙән артыҡ төрө билдәле, Евразияла һәм Көньяк Африкала, бер тиклем Төньяк Америкада таралған. Ташландыҡ, сүпле урындарда, һыу буйҙарында, баҫыу, юл тирәләрендә үҫә. 30-120 см оҙонлоҡтағы үлән үҫемлек. Һабаҡтары тура, төксәле. Япраҡтары сиратлашҡан, бөтә йәки уйымтыҡлы ҡаурый һамаҡ — бүленмә, артҡа бөгөлгән өлөшлө һәм һабаҡты уратып алған уҡ һамаҡ нигеҙле. Сәскәләре тоноҡ һары төҫтә, һирәк һеперткелә урынлашҡан ваҡ кәрзиндәргә йыйылған. Емеше — йөнтәс орлоҡса. Июнь-августта сәскә ата. Емештәре июль-октябрҙа өлгөрә. Вегетатив юл менән һәм орлоҡтан үрсей.
Ағулылар, үҫемлектең бөтә ерендә дә аҡ һөтсөл шыйыҡса бар. Халыҡ медицинаһында ҡырағай ағыулы төнәтмәһе тынысландырыу, эс йомшартыу, бәүел ҡыуҙырыу сараһы булараҡ файҙаланыла. Сүп үләне, мал аҙығы.
# Кесе Тоголика

Кесе Тоголика — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тоголика йылғаһының уң ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Кесе Тоголика
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202614
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Итбаев Валерий Ҡәйүм улы

Итбаев Валерий Ҡәйүм улы (21 ғинуар 1947 йыл) — инженер-механик. Ғалим, педагог. Техник фәндәр докторы (1996), профессор (2000). Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1997). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты (1997).

# Итбаев Валерий Ҡәйүм улы
## Биографияһы

Валерий Ҡәйүм улы Итбаев 1947 йылдың 21 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Бикбау ауылында тыуа. 1970 йылда Өфө авиация институтын «инженер-механик» һөнәре буйынса тамамлай һәм шунда уҡ эшләй башлай. Авиация двигателдәренең динамикаһы һәм ныҡлығы өлкәһендәге белгес.
Өфө дәүләт авиация техник университетында 1970 йылдан эшләй: кесе ғилми хеҙмәткәр, өлкән уҡытыусы, доцент, 1986 йылдан алып ғилми лаборатория етәксеһе, авиация двигателдәре кафедраһы профессоры, бер үк ваҡытта 2001-2015 йылдарҙа механизм һәм машиналар ҡороуҙың нигеҙҙәре кафедраһы мөдире була. «Сборка в машиностроении и приборостроии» журналының редколлегия ағзаһы.

# Итбаев Валерий Ҡәйүм улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Төп фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары үткәргес торба системаларының, осоу аппараттары двигателдәре элементтарының һығылмалылығы, машиналарҙың динамикаһы һәм ныҡлығы өлкәһенә арналған. Уның етәкселегендә һәм туранан-тура ҡатнашлығында предприятиелар менән хужалыҡ килешеүҙәре буйынса 40-тан ашыу эш башҡарылған: һығылмалы металл үткәргес торбаларҙы проектлау буйынса универсаль программа-методик комплекс, терминдар һәм һығылмалы металл үткәргес торбаларҙы шартлы билдәләү буйынса тармаҡ стандарты әҙерләнгән, «Буран» орбиталь самолеты өсөн һығылмалы металл үткәргес торбалар иҫәпләп сығарылған һәм һынауҙар үткәрелгән, «КамАЗ», «ВАЗ» автомобилдәренең газ сығарыу системалары өсөн һығылмалы металл үткәргес торбалар эшләнгән. Итбаев Валерий Ҡәйүм улы ҡатнашлығында һығылмалы металл торба һәм сильфон компенсаторҙар, уларҙың вибрацияға тотороҡлолоғон һәм ныҡлығын билдәләү ысулдары эшләнгән. Асыштары Башҡортостандың, Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәренең, БДБ илдәренең сәнәғәт предприятиеларында индерелгән. 150‐нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 19 уйлап табыу авторы. Ул 1998 йылда РФ Хөкүмәте премияһы лауреаты була. Итбаев етәкселегендә 2 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.

# Итбаев Валерий Ҡәйүм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының Ю.А. Гагарин исемендәге Космонавтика федерацияһы (1991), академик В.М.Челомей исемендәге (1995) миҙалдары менән бүләкләнгән.
* РФ Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге премия лауреаты (1998).
* Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1997)
# Мэлово-Яха (йылға)

Мэлово-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Мэлово-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079570
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307957
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Голыш (Кашма ҡушылдығы)

Голыш — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кашма йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Голыш (Кашма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029225
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002922
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бибинур (исем)

Бибинур— башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Шулай уҡ башҡа төрки халыҡтарында ла осрай.

# Бибинур (исем)
## Этимологияһы

Бибинур исеме башҡорт теленә ғәрәп, фарсы телдәренән ингән һәм биби-ҡыҙ, ханым, ә нур — балҡыш, донъя тигәнде аңлата.

# Бибинур (исем)
## Билдәле шәхестәр

Нураева Бибинур Ғәйнетдин ҡыҙы 10 февралендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Хәйбулла ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Аҡъяр ауылы) тыуған — 11 август 1991 йыл) — журналист. СССР Журналистар союзы һәм КПСС ағзаһы. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1964).

# Бибинур (исем)
## Сәнғәттә

Бибинур — 2010 йылғы Рәсәй фильмы. Аяз Мирсәйет улы Ғиләжевтың «Бибинур» әҫәре мотивы буйынса эшләнгән сценарий.
Күренекле башҡорт драматургы Флорид Бүләков «Эй,Бибинур, һин. Бибинур» тигән драма яҙған.
# Окся-Шор

Окся-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ханмей йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Окся-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303167
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғәйнуллин Ғабдулхаҡ Хәйрулла улы

Ғәйнуллин Ғабдулхаҡ Хәйрулла улы (28 февраль 1932 йыл — 2021 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре, журналист. 1982—1995 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының һәм Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариатының яуаплы хеҙмәткәре. 1960 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт ССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1992).

# Ғәйнуллин Ғабдулхаҡ Хәйрулла улы
## Биографияһы

Ғабдулхаҡ Хәйрулла улы Ғәйнуллин 1932 йылдың 28 февралендә Башҡорт АССР-ының Малаяҙ районы (хәҙер — Салауат районы) Яңы Ҡаратаулы ауылында бөтөн ғүмерен Салауат Юлаев һәм уның атаһы Юлай Аҙналиндың тормөш һәм көрәш юлын өйрәнеүгә арнаған Хәйрулла Ҡолмөхәмәтов ғаиләһендә тыуа.
1951 йылда ауылдағы урта мәктәпте тамамлай һәм Совет Армияһы сафына саҡырылғанға тиклем финанс органдарында эшләй. 1954—1957 йылдарҙа хәрби хеҙмәттә була. Бер аҙ тыуған коллективында эшләгәндән һуң, ВЛКСМ райкомына күсерелә. Артабан райондың «Октябрь юлы» гәзитендә тәржемәсе, бүлек мөдире, редакторҙың дубляж буйынса урынбаҫары була.
1968 йылда Салауат район Советы башҡарма комитеты секретары итеп тәғәйенләнә, шул уҡ йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын ситтән тороп тамамлай.
1982 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының ойоштороу бүлегенә инструктор итеп үрләтелә һәм хаҡлы ялға сыҡҡансы шунда эшләй. Пенсияға сыҡҡас, эшен Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариатының ойоштороу бүлегендә баш белгес булараҡ дауам итә.

# Ғәйнуллин Ғабдулхаҡ Хәйрулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт ССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1992)
* «Фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» юбилей миҙалы
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
* Маҡтау ҡағыҙҙары
# Кесе Леушинская

Кесе Леушинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 986 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Леушинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301854
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Струговая

Кесе Струговая — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Струговая йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Струговая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100029799
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102979
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ибраһимов Фәйзрахман Хөсәйен улы

Ибраһимов Фәйзрахман Хөсәйен улы (1900 йыл — 10 ноябрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

# Ибраһимов Фәйзрахман Хөсәйен улы
## Биографияһы

Ибраһимов Фәйзрахман Хөсәйен улы 1900 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районы Турбаҫлы ауыл Советы Иҫке Юрмаш ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылдың 14 февралендә Иглин район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 275‑се гвардия кавалерия полкында, икенсе мәғлүмәт буйынса 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының штабында хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 ноябрендә һуғышта һәләк була, Сталинград өлкәһенең (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Волгоград өлкәһе). Тюковной хуторында ерләнгән. Икенсе мәғлүмәт буйынса 1943 йылдың 10 февралендә хәбәрһеҙ юғала.
# Ҡаһым түрә (мәғәнәләр)

* Ҡаһым түрә (Ҡаһым Мырҙашев) — 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм 1813—1814 йылдарҙағы рус армияһының сит илгә походтары ҡаһарманы.
* Ҡаһым түрә (йыр) — башҡорт халыҡ йыры.
* Ҡаһым түрә (опера) — З. Ғ. Исмәғилев тарафынан яҙылған башҡорт операһы.
* «Ҡаһым түрә» — Баязит Бикбай (1942, икенсе варианты — 1957 йылда) драмаһы.
# П. И. Чайковскийҙың дәүләт йорт-музейы

П. И. Чайковскийҙың дәүләт мемориаль музыка музей-ҡурсаулығы — Мәскәү өлкәһенең Клин ҡалаһындағы музей. Ул билдәле рус композиторы Петр Ильич Чайковский ғүмеренең һуңғы 2 йылында, 1892 йылдың майынан алып, мировой судья В. С. Сахаровтан ваҡытлыса файҙаланыуға алған йортта урынлашҡан.
Рәсәйҙәге иң боронғо мемориаль музыкаль музей, композитор вафат булғандан һуң шунда уҡ тиерлек булдырыла. Йортта композиторҙың ғүмеренең һуңғы йылдарындағы көнкүреш шарттары, уның шәхси әйберҙәре, китапхана, архив тулыһынса һаҡланған.
Рәсәй халыҡтарының федераль әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫы объекты.

# П. И. Чайковскийҙың дәүләт йорт-музейы
## Тарихы

1916 йылда йорт, композиторҙың ағайы Модест Ильич Чайковскийҙың васыяты буйынса, ул һаҡланасаҡ һәм яҡланасаҡ тигән шарт менән, Рус музыка йәмғиәтенең Мәскәү бүлексәһе ҡарамағына тапшырыла.
Музей 1921 йылда большевиктар тарафынан национализациялана.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында музей ныҡ зыян күрә. «Разгром немецких войск под Москвой]» совет фильмында немец ғәскәрҙәренең йорт-музейҙы талау эҙемтәләренең документаль кадрҙары килтерелә.

# П. И. Чайковскийҙың дәүләт йорт-музейы
## Музей фонды

Музейҙың фондында яҡынса 200 мең предмет. П И. Чайковский фондынан тыш, музейҙа Чайковскийҙар — Давыдовтар нәҫеле фонды, М. И. Чайковскийҙың һәм П. И. Чайковский даирәһендәге урыҫ музыканттарының шәхси фонды бар.
Музей П. И. Чайковскийҙың мемориаль йортон, усадьба паркын һәм уның биләмәһендәге ҡаралтыларҙы, Чайковскийҙың яратҡан уҡыусыһы С. И. Танеевҡа бағышланған экспозиция менән флигелде, шулай уҡ Чайковский булған йәки йәшәгән яҡын-тирәләге «Фроловка», «Майданово» һәм «Демьяново» усадьбалары инә. «Демьяново» усадьбаһы композитор С. И. Танеевтың өлкән ағаһы, билдәле адвокат В. И. Танеевтыҡы була.
Музей биләмәһендә административ корпус урынлашҡан, ул концерт залын, ике күргәҙмә залын, аудиозал һәм фонд һаҡлау бинаһын үҙ эсенә ала.
# Колтысья

Колтысья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының һул ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Колтысья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017631
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301763
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3