yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мырҙабаев Хәсән Хәмзә улы

Мырҙабаев Хәсән Хәмзә улы (8 декабрь 1951 йыл) — гистолог. Медицина фәндәре докторы (2002).«Рәсәй Федерацияһы юғары белем биреү өлкәһенең Маҡтаулы хеҙмәткәре», Рәсәй Федерацияның атҡаҙанған мәғариф эшмәкәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры.

# Мырҙабаев Хәсән Хәмзә улы
## Биографияһы

Хәсән Хәмзә улы Мырҙабаев 1951 йылдың 8 декабрендә Ейәнсура районының Ибрай ауылында Хәмзә һәм Миңлебаныу Мырҙабаевтар ғаиләһендә дүртенсе бала булып донъяға килә. Ибрай һигеҙ йыллыҡ һәм Күгәрсен урта мәктәптәрен тамамлай.
Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт иткәндән һуң Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә. Институтта уҡыу осоронда уҡ Хәсән Мырҙабаевта фән менән ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килә һәм ул үҙен был йүнәлештә бик һәләтле итеп таныта. Һөҙөмтәләр ҙә оҙаҡ көттөрмәй, төплө эҙләнеүҙәр ҙур уңышҡа алып килә. Профессор Бикбулатов етәкселегендәге фәнни хеҙмәте Мәскәүҙә СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең көмөш миҙалын яулай. Мырҙабаев СССР Юғары белем биреү министрлығы билдәләгән Ленин стипендияһын алып уҡый һәм институтты Ҡыҙыл дипломға тамамлай 1978 йылда тамамлай. Һәләтле йәш белгес 1981 йылдан алып эшкә институтта ҡалдырыла. 1999—2020 йылдарҙа — Гистология кафедраһы мөдире, 2003—2015 йылдарҙа Педиатрия факультеты деканы булып уңышлы эшләй. Институтта гистология, цитология, эмбриология курстары уҡый.

# Мырҙабаев Хәсән Хәмзә улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

1999 йылдан алып гистология кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2003—15 йылдарҙа педиатрия факультеты деканы. Фәнни эшмәкәрлеге пуля яралары төҙәлеү барышында терәк‑хәрәкәт аппараты ағзалары туҡымаһы регенерацияһының морфологик нигеҙҙәрен, травмалар һәм киҫкен анемия ваҡытында һөлдә мускулдарының күҙәнәк эсендәге процестарын тикшереүгә, яңы тыуған балаларҙың гематологик күрһәткестәрен һәм лейкоциттарының цитохимик үҙенсәлектәрен, балаларҙа периферик ҡан күрһәткестәренә экологик факторҙар йоғонтоһон өйрәнеүгә арналған. Мырҙабаев тарафынан көкөрторганик берләшмәләр ҡулланып гистологик препараттар әҙерләүҙең тиҙләтелгән ысулы эшләнә. 110‑дан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 3 уйлап табыу авторы.
Хәсән Хәмзә улы 1987 йылда Мәскәүҙә гистология, цитология, эмбриология темаһына кандидатлык, 2002 йылда Санкт-Петербургта «Морфологические основы посттравматической регенерации тканей органов опорно-двигательного аппарата(экспериментальное исследование)» темаһына докторлыҡ диссертацияларын уңышлы яҡлай.
Рәсәй һәм Халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияларҙа, съездарҙа, симпозиумдарҙа әүҙем ҡатнашып, төплө сығыштар яһай. Халыҡ-ара, федераль һәм республика кимәлендәге журналдарҙа, йыйынтыҡтарҙа 110-дан ашыу фәнни хеҙмәте баҫылып сыҡҡан, ике күләмле монография һәм биш уйлап табыу авторы. Профессор Мырҙабаев етәкселегендә бер нисә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланған.

# Мырҙабаев Хәсән Хәмзә улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияның атҡаҙанған мәғариф эшмәкәре
* Рәсәй Федерацияһы юғары белем биреү өлкәһенең Маҡтаулы хеҙмәткәре
* Салауат Юлаев ордены
* Башҡортостан Президенты Указы менән Республиканың Маҡтау грамотаһы
* Гистология кафедраһының Маҡтаулы мөдире
* «БДМУ-ға тоғролоҡ өсөн» миҙалы
# Ишкүл һырты

Ишкүл һырты (рус. Ишкульский хребет) — Көньяҡ Уралда. Илмән тауҙарындағы һырт (Силәбе өлкәһе, Рәсәй).

# Ишкүл һырты
## Топонимика

«Ишкүл» атаманың килеп сығышына ике фараз бар
* башҡорт телендә— «парлы, ҡушма күл» (унда «ишле» — тигәнде аңлата., «кул» — «күл»), тағын «күп күл» тигән варианты осрай.
* башҡорт ир-ат исеме Ишкул (иш — «ағай-эне, һабаҡташтары, дуҫтары, хеҙмәттәштәре»).

# Ишкүл һырты
## Тасуирлама

Ишкүл һырты Үҙәк Илмән һыртының көнбайыш өлөшө булып тора. Уның оҙонлоғо — 11 км. 500 метр тирәһе бейеклетән башлана.
Иң юғары нөктәһе — 661 метр. Һырттың атамаһы менән Ишкүл түбәһе тип йөрөтөлә. Илмән түбәһенән һуң бейеклек буйынса икенсе урында (Илмәнтауҙан һуң) тора.
Силәбегә тиклем — 127 км , Екатеринбургтан — 187 км, Мейәстән 24 км алыҫлыҡта ята. Илмән ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан.
Координаталары: 55°15′15″N 60°12′16″E
Һыртының көнсығыш итәгендә Ишкүл күле урынлашҡан .Һырттың битләүҙәрендә ҡарағай, ҡайын, ҡарағас үҫә.
Ишкүл һыртының төньяҡ өлөшөндәге түбәнән ҡарағанда (яҡынса 510 метр бейеклектән), Силәбе өлкәһенең Арғужа һыуһаҡлағысына, унан арыраҡ Уйылды күленә иҫ киткес матур күренеш асыла.
Көньяҡта Илмән тауҙары, шулай уҡ, Ишкүл түбәһе үҙе, Тәрәнкүл һәм Һырткүл күлдәре ғәжәйеп матурлығы менән хайран итә..
Көн аяҙ булғанда көнбайышта Ишкүл һыртынан Талов һыртына Кесе Урал һыртына, Елсел тауына (рус. Гора́ Ицы́л) , Оло Таткүл күленә , Караматкүлгә, Арғы Тағанайға панорама асыла. Ә төньяҡ-көнбайыш йүнәлештә Карабаш тауын күрергә мөмкин.

# Ишкүл һырты
## Иҫкәрмә

* ↑ Информация на сайте топонимики Челябинской области «Toposural.ru»

# Ишкүл һырты
## Һылтанма

* Белешмә битен һырт ишкульский буйынса силәбе өлкәһе
* Силәбе өлкәһенең туристик порталы биттәрендә Ишкүл һырты 2019 йыл 11 октябрь архивланған.
* Топографик картала Ишкүл түбәһе Урал (2000 йыл)
# Курмыш (Вашка ҡушылдығы)

Курмыш — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Курмыш (Вашка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004784
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юмбсуты-Яха

Юмбсуты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Юмбсуты-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079655
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307965
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тибейто-Се

Тибейто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вары-Яха ҡушылдығының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Тибейто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303963
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Урманай ауыл Советы (Баҡалы районы)

Урманай ауыл Советы — муниципальное образование в Бакалинском районе Башкортостана.
# Гусев ауыл Советы (Әбйәлил районы)

Гу́сев ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы ның Әбйәлил районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. Согласно «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Оло Широкая

Оло Широкая (Прав. Широкая) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северная Кожухйылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Широкая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201837
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Буранғолова Ғәрифә Фәттәхетдин ҡыҙы

Буранғолова Ғәрифә Фәттәхетдин ҡыҙы (рус. Бурангулова Гарифа Фаттахутдинва; 7 декабрь 1918 йыл—14 ноябрь 2002 йыл) — табип-нейрохирург-ғалим. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, медицина хеҙмәте подполковнигы. Медицина фәндәре докторы. 1-се (1985) һәм 2-се (1944) дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

# Буранғолова Ғәрифә Фәттәхетдин ҡыҙы
## Биографияһы

Ғәрифә Фәттәхетдин ҡыҙы Буранғолова 1918 йылдың 7 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районының Иҫке Турай ауылында тыуған. Сәмәрҡәнд педагогия академияһын, Мәскәү медицина институтын тамамлағандан һуң ике йыл Учалы ҡала дауаханаһының баш табибы булып эшләй. 1941 йылда Ғәриф Буранғолов маршал Толбухин Фёдор Иванович етәкселегендәге армия ҡарамағындағы хәрби госпиталдең өлкән нейрохирургы итеп тәғәйенләнә, Сталинград окоптарынан алып Европаның алыҫ сиктәренә тиклем армия ғәскәрҙәре менән яу юлы үтә: Румыния, Болгария, Югославия, Венгрия һәм Австрия ерҙәрен нацистарҙан азат итеүҙә ҡатнаша.
Һуғыш йылдарында Ғарифә Буранғолова биш меңдән ашыу ҡатмарлы операциялар башҡара. Һуғыштан һуң академик Николай Бурденко исемендәге Баш хәрби госпиталдә эшләй. 1956 йылда РСФСР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының санитар авиация табибы булып эшкә күсә. 1958 йылда ул авиаһәләкәттә осрай, клиник үлем кисерә. Ун йыл дауамындағы инвалидлыҡтан һуң, яңынан эшкә ҡайта. Педагогия фәндәре академияһының киске психология факультетын тамамлап, нейропсихолог һөнәрен ала. Ғарифә Буранғолова 2002 йылдың 14 ноябрендә вафат була һәм Мәскәүҙә ерләнә.

# Буранғолова Ғәрифә Фәттәхетдин ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* 1-се Ватан һуғышы ордены (1985)
# Чож

Чож — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы,Ингушетия/Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нетхой йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Чож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005611
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200561
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Секиркина Евдокия Макаровна

Секиркина Евдокия Макаровна (14 март 1907 йыл — 7 ноябрь 1978 йыл) — СССР-ҙың малсылыҡ алдынғыһы. Белгород өлкәһе Рякитинский районының «Хеҙмәт байрағы» колхозында сусҡа ҡараусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958).

# Секиркина Евдокия Макаровна
## Биографияһы

Евдокия Макаровна Секиркина 1907 йылдың 14 мартында Илек-Кошары ауылында (хәҙер — Белгород өлкәһе Ракитянский районы) тыуған.
Рякитинский райоынынң «Хеҙмәт байрағы» колхозында сусҡа ҡараусы булып эшләп, ит етештереүҙе арттырыуға ҙур өлөш индерә. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа колхоздың емерелгән сусҡа фермаһын тергеҙеүҙә ҡатнаша, һуңынан ул сусҡасылыҡты үҫтереү һәм артым алыу буйынса районда беренсе урынға сыға.
1956 йылда Евдокия Макаровна һәр инә сусҡанан 30-шар сусҡа балаһы ала, киләһе йылда — 32 ә 1958 йылда 33 сусҡа балаһы ала. Өлкәлә социалистик ярышта Секиркина алдынғылыҡты бирмәй
Уның килене — Секиркина Пелагея Егоровна ла — Социалистик Хеҙмәт Геройы булып тора.
1978 йылдың 7 ноябрендә вафат була

# Секиркина Евдокия Макаровна
## Хәтер

* Е. М. Секиркинаның портреты Рякитное ҡасабаһының Хеҙмәт даны аллеяһындағы стендта урынлаштырылған.

# Секиркина Евдокия Макаровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумы 1958 йылдың 11 марттағы Указы менән ауыл хужалығын үҫтереү эшендә ҡаҙаныштары һәм ит һәм башҡа ауыл хужалығы продукттары етештереү буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн Евдокия Макаровна Секиркинаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
* Шулай уҡ икенсе Ленин ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
# Усманов Хәбибулла Хәсән улы

Усманов Хәбибулла Хәсән улы (1913 йыл — 2 февраль 1945 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944) кавалеры.

# Усманов Хәбибулла Хәсән улы
## Биографияһы

Усманов Хәбибулла Хәсән улы 1913 йылда Башҡорт АССР-ының Маҡар районы Әптек ауылында тыуған. Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында 148‑се гвардия артиллерия-миномет полкының 4-се батареяһы орудие номеры булып хеҙмәт итә. Усманов Хәбибулла Хәсән улы 1945 йылдың 2 февралендә Германияның Регендорф ҡалаһы янында һәләк була һәм шунда ерләнгән. Ҡатыны Усманова Ғәйшә (Маҡар районы Әптек ауылы).

# Усманов Хәбибулла Хәсән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Батырлыҡ өсөн миҙалы (1944)
# Ҡарабатыр

Ҡарабатыр (рус. Карабатыр) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы тау.

# Ҡарабатыр
## Географияһы

Тау урынлашҡан Һарыҡташ районы Ырымбур, Һаҡмар, Төйлөгән, Ҡыуандыҡ, Беляевка райондары һәм Башҡортостан менән сиктәш.

# Ҡарабатыр
## Риүәйәттәре

Тау тураһында риүәйәттәр бик күп. Бында Емельян Пугачёв үҙенең ғәскәре менән туҡтаған булған тигән хәтирәләр ҙә бар. Батша ғәскәре менән оло яу тотҡан улар бында. Аҙаҡтан тауҙа Екатерина Икенсе заманындағы боронғо ҡорал:пушкалар, һаймандар (кольчуга), һөңгөләр, ҡылыстар, ҡалҡандар табылып торған.

# Ҡарабатыр
## Риүәйәттәре
### Әҙәбиәттә

Ҡарабатыр тураһында ҡыҙыҡлы легенда XIX быуатта яҙыусы П.М. Кудряшёв тарафынан яҙып алынған һәм «Искак» тигән повесында ентекле итеп һүрәтләнелгән.
Ҡарабатыр мөһабәт кәүҙәле, яҡшы ҡоралланған булған, кейеме лә, ҡоралдары ла гел ҡаранан булған. Имештер, ҡара сихыр менән дә шөғөлләнгән, ғәрәсәттәр тыуҙыра алған. Шуға күрә уны Ҡарабатыр тигәндәр ҙә.
Ләкин Ҡарабатыр барыһынан да былай башҡорт халҡының яуыз дошмандары — ҡырғыҙҙар-ҡайсактар менән ҡаты көрәшеүе менән данлы булған. Улар менән ҡаты ҡан ҡойошта һәләк тә булған. Башта ул еңеренә ышанған, ике йөҙләп ҡайсаҡты турап һалған, тик дошман ябырылып килеүен дауам иткән, биш йөҙҙән ашыу юлбаҫар уға ташланған. Уны ат өҫтөнән бәреп төшөрөп, һөңгө менән сәнскеләп бөткәндәр, шунан тәнен ваҡлап турап, ергә таратҡандар.
Батыр үлмәгән, һаман да тере тип ышана башҡорттар — имеш, әле лә уның шәүләһе тау буйлап сабып йөрөгәне күренә, ул ҡысҡырып йырҙар йырлай, көрәшкә әҙер булырға саҡыра. Тауҙы ла уның хөрмәтенә Ҡарабатыр тип атағандар.

# Ҡарабатыр
## Риүәйәттәре
### Фараздар

Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев «Местные названия Оренбургской области. Историко-топонимические очерки» тигән китабында тау атамаһы нисек барлыҡҡа килгәнен һәм уның тәүҙә билдәләгәнен факттарға таянып аңлатырға тырыша. Батыр һүҙе географик термин булараҡ та ҡулланыла, ти ул. Үҙенең коллегаһы, ҡаҙаҡ топонимсыһы Е. Койчубаев та «Краткий толковый словарь топонимов Казахстана» тигән китабында ошо хаҡта яҙыуын әйтә. Бейеклеге һәм ҙурлығы буйынса башҡа ҡалҡыулыҡтарҙан, ҡурғандарҙан, үҙе тирәһендәге убаларҙан айырылып торғандарын «батыр» тип атайҙар, тигән ул. Ҡара төҫтө генә түгел, насар, яман тигәнде лә аңлата. Тимәк, Ҡарабатыр тауы — яман тау. Бындай тауҙарҙың түбәһендә һәм битләүҙәрендә тупраҡ уңдырышһыҙ (ҡомташ, балсыҡ, таш); ағастар һәм ҡыуаҡлыҡтар үҫмәй; үлән әҙ йәки бөтөнләй юҡ.
# Ярлы-Амры

Ярлы-Амры — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының һул ярына тамағынан 0,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ярлы-Амры
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100572
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лук-Соим

Лук-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ногор-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Лук-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022713
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302271
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Искора

Искора — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Качева йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Искора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000041494
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004149
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Волгодонск епархияһы

Волгодонск епархияһы — Ростов өлкәһенең көнсығыш өлөшөндә Рус православие сиркәүенең епархияһы. Дон митрополияһы составына инә.
Идара итеүсе архиерей — Волгодонск һәм Сальск епискобы Корнилий (Синяев).

# Волгодонск епархияһы
## Тарихы

Ростов һәм Новочеркасск епархияһынан айырылып сыға һәм 2011 йылдың 27 июлендә Изге синод билдәләүе буйынса Волгодонск ҡала округы, шулай уҡ Ростов өлкәһенең Белая Калитва, Веселовский, Волгодонский, Дубовский, Егорлыкский, Заветинский, Зерноградский, Коонстантиновский, Мартыновский, Милютинский, Морозовский, Орловский, Пролетарский, Песчанокапский, Ремонтненский, Сальский, Семикаракорский, Тацинский, Усть-Донецкий, Целинский һәм Цимлянский райондары сиктәрендә барлыҡҡа килә.
2011 йылдың 6 октябрендә Волгодонск, Ростов һәм Шахта епархиялар Дон митрополияһы составына индерелә.
2012 йылдың башына ҡарата епарихия составына 89 мәхәллә инә, уларҙың хеҙмәтен башҡарған 68 рухани башҡара

# Волгодонск епархияһы
## Ғибәҙәтханалар һәм монастырҙар

2018 йылға ҡарата епархия территорияһына түбәндәге сиркәү округтары инә:
* Белая Калитва сиркәү округы
* Бөйөк кенәзлек сиркәү округы
* Волгодонск- Цимлянск сиркәү окургы
* Зерноград сиркәү округы
* Константиновск сиркәү округы
* Морозовск сиркәү округы
* Песчанокопск сиркәү округы
* Көнсығыш Сальск сиркәү округы
* Үҙәк Сальск сиркәү округы
* Семикаракорск сиркәү округы
* Усть- Донецк сиркәү округы
* Үҙәк Волгодонск сиркәү округы
# Казачья Слесарка

Казачья Слесарка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Казачья Слесарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009624
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100962
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рәжәб

Рәжәб, Рәжәп (ғәр. رجب‎) — һижри иҫәп менән йылдың етенсе айы. Рәжәб айындағы беренсе йома — рәғәиб кисәһе. 26 рәжәб — миғраж кисе. Рәжәб айы мосолмандарҙа кесе хаж — Үмрә айы булып та һанала. Ғәрәптәр элек-электән был айҙы ураҙалар тотоп, ҡорбандар салып үткәрә торған булғандар. Төрлө һуғыштарға һәм яу сабыуҙарға сик ҡуйылған. Ғөләмәләр Рәжәб айы — сәсеү айы тип һанай. Шағбан иһә шул сәскәнгә һыу һибеү, тәрбиәләү айы. Рамаҙан айы шул ғәмәлдәр өсөн рәхмәттәр алыу айы. Йәғни был өс ай үҙ-ара бик тығыҙ бәйле.
Был ай — «һаңрау» ай. Бәндәләрҙең гонаһтары хаҡында Аллаһы Тәғәлә ишетеп бармай, рәхмәт-бәрәкәттәре яуып тора.
Был айҙа Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмдең ата-әсәһе никахҡа инә, ошо уҡ айҙа Пәйғәмбәр, салләЛлааһу ғәләйһи үәс-сәләм, миғражға аша.

# Рәжәб
## Рәғәиб кисәһе

Был төндә Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмдең атаһы менән әсәһе ҡушылған төн.
Рәғәиб — ғәрәп теленән нимәлер теләү тип тәржемә ителә. Берлектә — рәғиб. Рәжәб айының беренсе йома төнө. Аллаһ был төндә үҙенең ҡолдарына күп рәхмәттәрен бирә. Намаҙ, ураҙа, саҙаҡа биреү — сауаплы ғәмәлдәр. Был төндө ғибәҙәттәр менән үткәреү хәйерле.

# Рәжәб
## Хәҙистәр

* «Йыл ун ике айҙан тора, уларҙың дүртәүһе — харам айҙар. Өсәүһе бер-бер артлы килә: Зөлҡәғиҙә, Зөлхизә һәм Мөхәррәм, шулай уҡ Йөмәҙиә һәм Шәғбән айҙарынан һуң килә торған Рәжәб айы».
* «Ҡайһы саҡ Рәсүлуллаһ бик оҙаҡ ураҙа тота ине, хатта ки Ул әллә ураҙаһын туҡтатмаймы икән тип уйлап китә инек. Ҡайһы саҡ Ул бик оҙаҡ ураҙа тотмай йөрөнө, хатта ул бөтөнләй ураҙа тотмай ти башлай инек. Шулай уҡ уның Рәжәб айындағынан күберәк ураҙа тотҡанын күрмәнем».