# Европа иҡтисади берләшмәһе

Европа иҡтисади берләшмәһе (ҡыҫҡаса ЕЭС) — 1957 йылдан 1993 йылға тиклем ғәмәлдә булған ун ике Европа дәүләтенең төбәк интеграция берекмәһе. Төп маҡсаты булып иҡтисади интеграция, дөйөм баҙар ойоштороуҙы ла индереп, булдырыу тора.

# Европа иҡтисади берләшмәһе
## Тарихы

Европа интеграцияһын үҫтереүҙең төп стадиялары: Ирекле сауҙа зонаһы (1958—1968); Таможня союзы (1968—1986); Дөйөм баҙар (1986—1992); Иҡтисади һәм валюта союзы (1992—хәҙерге ваҡыт).
* 1957 йыл. Европа иҡтисади берләшмәһенең (ЕЭС) Европа күмер һәм ҡорос берләшмәһе ағзалары булған илдәр тарафынан ойошторола.
* Рим килешеүенә ярашлы, ЕЭС-тың маҡсаты таможня союзын булдырыу (үҙ-ара сауҙала таможня пошлиналарын һәм һан сикләүен эҙмә-эҙ бөтөрөү), берҙәм ауыл хужалығы сәйәсәте, ЕЭС ағзаһы илдәре араһында капиталдың, эшсе көстәрҙең һәм хеҙмәттәрҙең ирекле хәрәкәте ине. Европа иҡтисади берләшмәһенә алты дәүләт инә: Франция, Германия Федератив Республикаһы, Италия, Бельгия, Нидерланд, Люксембург. Берләшмәгә инмәгән илдәргә ҡарата берҙәм таможня тарифтары билдәләнә.
* 1958 йыл берләшмәнең беренсе комиссияһы эшләй башлай.
* 1961 йылда Греция Европа иҡтисади берләшмәһенә ассоциацияланған ағза сифатында ҡушылған тәүге ил була, әммә уның ағзалығы 1967 йылда полковниктарҙың дәүләт түңкәрелешенән һуң туҡтатыла.
* 1964 йыл. Дөйөм ауыл хужалығы баҙары ойошторола һәм хаҡтарҙың бер төрлөлөгө индерелә. 1969 йыл. Гаагала берләшмәне киңәйтеү һәм интеграцияны тәрәнәйтеү тураһында ҡарар ҡабул итеү (Тиндеманстың планы).
* 1972 йыл. Валюта курстарының берлеге тураһында Европа килешеүе әҙерләнә (European Joint Float Agreement). Ҡатнашыусы илдәрҙең валюталарына яҡынса 2,25 процент диапазонда бер-береһенә үҙгәрергә мөмкинлек бирә.
* 1973 йыл. Бөйөк Британияның, Данияның, Ирландияның ЕЭС-ҡа ҡушылыуы.
* 1979 йыл. Европа валюта системаһын индереү.
* 1981 йыл. Грецияның ЕЭС-ҡа ҡушылыуы.
* 1986 йыл. Испанияның һәм Португалияның ЕЭС-ҡа ҡушылыуы.
* 1991 йыл. ЕЭС һәм Европа ирекле сауҙа ассоциацияһы араһында Европа иҡтисади киңлеге булдырыу тураһында килешеү.
* 1993 йыл. ЕЭС союзы ойошторолғандан һуң, Европа берләшмәһенә үҙгәртелә, ул Евросоюздың өс таяуының төп берләшмәһе булып тора, ә берекмә институттары Союз институттары булып китә.

# Европа иҡтисади берләшмәһе
## Дәүләт-ағзалар

| Дәүләт | Дата вступления | Телдәр | Валюта | Халҡы (1990) |
| Бельгия | 01957-03-Ҡалып:0expr 25 март 1957 | нидерланд, француз, немец | бельгия франкы | &&&&&&&010016000.&&&&&010 016 000 |
| Великобритания | 01973-01-Ҡалып:0expr 1 ғинуар 1973 | инглиз | фунт стерлингов | &&&&&&&057681000.&&&&&057 681 000 |
| Греция | 01981-01-Ҡалып:0expr 1 ғинуар 1981 | грек | грек драхмаһы | &&&&&&&010120000.&&&&&010 120 000 |
| Дания | 01973-01-Ҡалып:0expr 1 ғинуар 1973 | дат | дат кронаһы | &&&&&&&&05146500.&&&&&05 146 500 |
| Көнбайыш Германия | 01957-03-Ҡалып:0expr 25 март 1957 | немец | немец маркаһы | &&&&&&&063254000.&&&&&063 254 000 |
| Ирландия | 01973-01-Ҡалып:0expr 1 ғинуар 1973 | инглиз һәм ирланд | ирланд фунты | &&&&&&&&03521000.&&&&&03 521 000 |
| Испания | 01986-01-Ҡалып:0expr 1 ғинуар 1986 | испан | испан пасетаһы | &&&&&&&038993800.&&&&&038 993 800 |
| Италия | 01957-03-Ҡалып:0expr 25 март 1957 | итальян | итальян лираһы | &&&&&&&056762700.&&&&&056 762 700 |
| Люксембург | 01957-03-Ҡалып:0expr 25 март 1957 | француз, немец, люксембург | люксембург франы | &&&&&&&&&0384400.&&&&&0384 400 |
| Нидерланды | 01957-03-Ҡалып:0expr 25 март 1957 | нидерланд | нидерланд гульдены | &&&&&&&014892300.&&&&&014 892 300 |
| Португалия | 01986-01-Ҡалып:0expr 1 ғинуар 1986 | португал | португал эскудоһы | &&&&&&&&09862500.&&&&&09 862 500 |
| Франция | 01957-03-Ҡалып:0expr 25 март 1957 | француз | француз франкы | &&&&&&&056718000.&&&&&056 718 000 |