yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Урал һырты

Кесе Урал һырты (рус. Ма́лый Ура́льский хребе́т йәки хребе́т Ма́лый Ура́л) — Көньяҡ Урал буйындағы һырт, Силәбе өлкәһендә (Рәсәй). Төньяҡтан көньяҡҡа меридиан йүнәлешендә һуҙылған. Урал һыртына параллель рәүештә бара, унан көнсығыштараҡ урынлашҡан. Иң бейек урыны — 913 метр. Оҙонлоғо — 8 километр самаһы, армыттары менән — 10-12 км.

# Кесе Урал һырты
## Тасуирлама

Кесе Урал һырты Уралтау һыртына йәнәш урынлашҡан, унан көнсығыштараҡ ята. Оҙонлоғо — 8 километр самаһы (армыттары менән — 10-12 км), төньяҡтан көньяҡҡа табан меридиан йүнәлешендә һуҙылған. Мейәс ҡала округтары биләмәһенә ҡарай.
Тәпәш, һөҙәк, ҡатнаш урман ҡаплаған көньяҡ армыттары Куштумга йылғаһы үҙәненә барып теркәлә. Үткән быуаттың 60-сы йылдарына тиклем был ерҙә ауыл булған, унда йәшәүселәр, әлеге урындарҙан йыраҡ түгел режимлы объект эш итеү сәбәпле, Мейәс йәки Златоустҡа тулыһынса күсерелгән.
Иң көньяҡ тау - Ҡыҙыл Балсыҡ (рус. Красноглинная) тип атала. Красноглиннаянан төньяҡта Крутой Ключ тауы (диңгеҙ кимәленән 782 метр бейеклектә). Кесе Урал һыртының иң юғары нөктәһе Крутой Ключтан өс саҡрым төньяҡта урынлашҡан һәм диңгеҙ кимәленән 913 метр бейеклектә. Төньяҡта Кесе Урал һырты Елсел имәнлеге (рус. Ицыльская дуброва) тип аталған ыҙан менән тамамлана. Был ыҙандан йыраҡ түгел Елсел тауы һәм Сухокаменка менән Оло Таловкайылғалары тамаҡтары урынлашҡан.

# Кесе Урал һырты
## Иҫкәрмә

* ↑ GEOnet Names Server — 2018.
* ↑ Малый Урал, хребет // Миасс. Энциклопедический словарь
* ↑ Информация сайта «На Урале» 2019 йыл 22 октябрь архивланған.
* ↑ Хребет Малый Урал, гора 2020 йыл 22 февраль архивланған.
* ↑ Информация сайта «На Урале» 2019 йыл 22 октябрь архивланған.
* ↑ Миасс. Словарь географических названий / Сост. Стрельников С. М. — Златоуст: Изд. С. М. Стрельникова, 1995. С. 23, 42.
# Мерку-Яха

Мерку-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мерку-То күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Мерку-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300078016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307801
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Язёвая (Ломоватая ҡушылдығы)

Язёвая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ломоватая йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Язёвая (Ломоватая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025814
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202581
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Грамматикализация

Грамматикализа́ция — тел эволюцияһы барышында һүҙҙәрҙең грамматик күрһәткестәргә әйләнеп китеүенән торған тел үҙгәреше. «Грамматикализация» термины А. Мейе тарафынан 1912 йылда индерелә. Грамматикализация күренеше 1980-се йылдарҙан алып әүҙем өйрәнелә. Төп хеҙмәттәрҙе Б. Хайне, К. Леман, Дж. Байби яҙған.

# Грамматикализация
## Грамматикализацияның механизмдары

Грамматикализация — киң төшөнсә, шунлыҡтан лингвистикала грамматикализацияның аныҡ механизмдары айырыла, улар араһында семантик төҫһөҙләнеү (ингл. semantic bleaching), фонетик эрозия (ингл. phonetic erosion), морфологик редукция (ингл. morphological reduction) һәм облигаторизация (ингл. obligatorification), йәғни һүҙформа йә конструкция күрһәткесенең мотлаҡҡа әйләнеүе, кеүек механизмдар бар.
# Когу-Игай

Когу-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Егол-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Когу-Игай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203063
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кундуска

Кундуска — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 679 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кундуска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012977
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301297
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Александров Геннадий Петрович

Алекса́ндров Генна́дий Петро́вич (22 ноябрь 1922 йыл — 25 ғинуар 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған осоусы-штурмовик, штурмлаусы авиация дивизияһының эскадрилья командиры, өлкән лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Александров Геннадий Петрович
## Биографияһы

22 ноябрь 1922 йыл Мәскәүҙә эшселәр ғаиләһендә тыуған. Милләте рус. 1943 йылдан ВКП (б) КПСС ағзаһы. Тулы булмаған урта белем алған. Аэроклуб тамамлаған.
Ҡыҙыл Армияла 1940 йылдан. 1941 йыл осоусыларҙың Ворошиловград хәрби авияция мәктәбен тамамлай.
1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1943 йылдың сентябренә Александар 88 хәрби осош яһаған, дошмандарҙың тере көсөн һәм техникаһын юҡ иткән (һуғыш барышы буйына 100-ҙән артыҡ хәрби осош яһай).
«Советтар Союзы Геройы» исеме СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 4 февраль 1944 йыл бирелә.
25 ғинуар 1945 йыл хәҙерге Польша биләмәһендәге Катовица ҡалаһы эргәһендә хәрби задание үтәгәндә батырҙарса һәләк була. Ченстохов ҡалаһында ерләнгән.

# Александров Геннадий Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1944)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы
* Ленин ордены
* Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
# Варна районы

Варна районы — Силәбе өлкәһенең районы.
Районда Тамерлан кәшәнәһе урынлашҡан (райондын гербта һәм флагта һүрәтләнғән).
Район Чесмен, Кәртәле райондар, Ҡаҙағстан менән сиктәш.

# Варна районы
## Ҡоролош

| № п/п | Муниципаль берекмә | Үҙәк | Тораҡ (пункттар һаны | Халыҡ (2002), кеше |
| 1 | Алексеевское ауыл биләмәһе | Алексеевка | 1 | 1 215 |
| 2 | Аятское ауыл биләмәһе | Арчаглы-Аят | 4 | 2 735 |
| 3 | Бородиновское ауыл биләмәһе | Бородиновка | 1 | 1 628 |
| 4 | Варненское ауыл биләмәһе | Варна | 2 | 10 340 |
| 5 | Казановское ауыл биләмәһе | п. Казановка | 1 | 632 |
| 6 | Катенинское ауыл биләмәһе | Катенино | 4 | 1 643 |
| 7 | Краснооктябрьское ауыл биләмәһе | Красный Октябрь | 6 | 2 307 |
| 8 | Кулевчинское ауыл биләмәһе | Кулевчи | 4 | 2 231 |
| 9 | Лейпцигское ауыл биләмәһе | Лейпциг | 2 | 1 051 |
| 10 | Николаевское ауыл биләмәһе | Николаевка | 1 | 1 089 |
| 11 | Новоуральское ауыл биләмәһе | Новый Урал | 6 | 2 804 |
| 12 | Покровское ауыл биләмәһе | Новопокровка | 3 | 1 912 |
| 13 | Толстинское ауыл биләмәһе | Толсты | 2 | 1 215 |

# Варна районы
## Советтар Союзы Геройҙар

* Говорухин Иван Ильич (1919—1944) — Советтар Союзы Геройы
* Русанов Михаил Гаврилович (1920—1994) — Советтар Союзы Геройы
# Алмаҡай Аҙнаҡаев

Алмаҡай Аҙнаҡаев (1786 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Алмаҡай Аҙнаҡаев
## Биографияһы

Алмаҡай Аҙнаҡай улы Сатыев Ырымбур губернаһы Байлар улусы (хәҙерге Татарстан Республикаһының Минзәлә районы) Тулыбай ауылында йәшәгән. Зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.

# Алмаҡай Аҙнаҡаев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Пони (Лупт ҡушылдығы)

Пони — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупт йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пони (Лупт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043445
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004344
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Загрудка

Загрудка — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңелгә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Загрудка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем).. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100862
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нюк-Сап

Нюк-Сап — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вандрас йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Нюк-Сап
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048168
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204816
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Важель-Ю

Важель-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Важель-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000020108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002010
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарамышев Лотфулла Ғибәҙулла улы

Ҡарамышев Лотфулла Ғибәҙулла улы (22 октябрь 1916 йыл — 27 март 1985 йыл) — СССР-ҙың партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1945 йылдағы совет‑япон һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).

# Ҡарамышев Лотфулла Ғибәҙулла улы
## Биографияһы

Лотфулла Ғибаҙулла улы Ҡарамышев 1916 йылдың (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, 1917 йылдың) 22 октябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районына инеүсе Йомаҡ ауылында тыуа. Милләте — башҡорт. Белеме — урта махсус, 1936 йылда Стәрлетамаҡ сәйәси-ағартыу техникумын тамамлай.
Хеҙмәт юлын 1936 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы мәғариф бүлегендә инспектор булып башлай. 1938 йылда Башҡортостан халыҡ мәғарифы комиссариатына эшкә алына. 1938 йылдың сентябрендә Ҡыҙыл Армия сафына хеҙмәт итергә саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылдағы совет‑япон һуғышында ҡатнаша.
Демобилизацияланғандан һуң 1946 йылдың мартынан алып 1947 йылдың авгусына тиклем ВКП(б)-ның Башҡорт АССР-ы Воскресенск район комитетында ойоштороу бүлеге инструкторы булып эшләй. 1947—1949 йылдарҙа Өфө өлкә партия мәктәбендә уҡый. 1949 йылдың июлендә ВКП(б)-ның Күгәрсен район комитетының секретары, 1951 йылдың сентябрендә ВКП(б)-ның Хәйбулла район комитетының икенсе секретары итеп һайлана. 1954 йылдан хеҙмәтсәндәр депутаттарының Хәйбулла район советы башҡарма комитеты рәйесе.

# Ҡарамышев Лотфулла Ғибәҙулла улы
## Эшмәкәрлеге

Л. Ғ. Ҡарамышев Хәйбулла районында эшләгән осорҙа 70 мең гектар сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәр үҙләштерелә. 1956 йылда район колхоз, совхоздары 133 681 гектарҙан үҫтерелгән уңышты ваҡытында йыйып ала. Һәр гектарҙан 15,1 центнер уңыш сыға.
Сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙәге фиҙаҡәрлеге, 1956 йылда үҫтерелгән уңышты йыйып алып, һаҡлауға һалыуҙы уңышлы ойошторғаны өсөн СССР Верховный Советы Президиумы Указы менән 1957 йылдың 11 ғинуарында Лотфулла Ғибаҙулла улы Ҡарамышевҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1959 йылда Учалы район советы башҡарма комитеты рәйесе итеп раҫлана. 1961 йылдан Салауат машиналар заводының кадрҙар бүлеге начальнигы, ә 1963—1968 йылдарҙа шунда уҡ инженер булып эшләй. Башҡорт АССР-ының бишенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1959—1963).
1985 йылдың 27 мартында вафат була.

# Ҡарамышев Лотфулла Ғибәҙулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).
* Ленин ордены (1957).
# Молко-Игол

Молко-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Колик-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Молко-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204041
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡужабаҡ

Ҡужабаҡ (рус. Кузебеково) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Яңы Себенле ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453397, ОКАТО коды — 80226828004.

# Ҡужабаҡ
## Тарихы

Ауылға Ырымбур өйәҙе Ҡара‑Ҡыпсаҡ улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1786 йылдан алып Ҡужан(ҡ)бай (улус старшинаһы Ҡужабаҡ Аллабирҙин исеменән) атамаһы менән билдәле. 1866 йылда (хәҙерге исемдә) 30 йортта 230 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ һыу тирмәне теркәлгән.

# Ҡужабаҡ
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 271 | |
| 1959 | 171 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 171 | |
| 1979 | 183 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 165 | |
| 2002 | 186 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 200 | |
| 2010 | 157 | |

# Ҡужабаҡ
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (75 %).

# Ҡужабаҡ
## Ревизия материалдарында

1816 йылда һәм 1850 йылда Ҡужабаҡ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

# Ҡужабаҡ
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 20 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишемғол): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Төйлөгән): 41 км

# Ҡужабаҡ
## Урамдары

* Дуҫлыҡ урамы (рус. улица Дружбы)
* Тыныслыҡ урамы (рус. улица Мира)
* Йырын тыҡрығы (рус. Овражный переулок)
* Беренсе тыҡрыҡ (рус. Первый переулок)
* Еңеү урамы (рус. улица Победы)
* Совет урамы (рус. Советская улица)

# Ҡужабаҡ
## Билдәле шәхестәр

* Рәхмәтуллин Ибраһим Ғәйзулла улы (20.02.1936—19.07.1998), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1991), профессор (1993). Башҡортостандың атҡаҙанған врачы (1993).
# Ғәйнуллин Шакир Йомағол улы

Ғәйнуллин Шакир Йомағол улы (рус. Гайнуллин Шакир Юмагулович; 12 апрель 1921 йыл — 4 июнь 1993 йыл) — иҡтисадсы. Бөйөк Ватан һуғышында һәм совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. «Салауатстрой» тресы идарасыһының иҡтисад мәсьәләләре буйынса элекке урынбаҫары, трестың баш иҡтисадсыһы. Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Салауат ҡалаһының почётлы гражданы (1978).

# Ғәйнуллин Шакир Йомағол улы
## Биографияһы

Шакир Йомағол улы Ғәйнуллин 1921 йылдың 12 апрелендә Башҡорт АССР-ының Тамъян-Ҡатай кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы) Асҡар ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1940 йылда Мәскәү план-иҡтисад институтын тамамлаған.
1941 йылдың авгусында Бөйөк Ватан һуғышына китә, шулай уҡ совет-япон һуғышында ҡатнаша, өлкән лейтенант Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары менән бүләкләнгән. Әйткәндәй, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены уға Бөйөк Еңеүҙең 40 йыллығы айҡанлы 1985 йылдың 6 апрелендә бирелгән.
Һуғыштан һуң, 1949 йылдан Салауат ҡалаһында йәшәй һәм эшләй. «Салауатстрой» тресына ул хеҙмәт юлының 30 йылын бағышлай. Шакир Йомағолов төрлө йылдарҙа нормалаусы, инженер-плановик, 1-се төҙөлөш идаралығының план бүлеге начальнигы, трест идарасыһыһының иҡтисад мәсьәләләре буйынса урынбаҫары, баш иҡтисадсы булып эшләй.
Хәрби һәм хеҙмәт ҡаҙаныштары лайыҡлы баһаланған, хәрби наградаларынан тыш, В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы юбилей миҙалы, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы һәм күп һанлы Почет грамоталары менән бүләкләнгән.
1978 йылда «Салауат ҡалаһының почётлы гражданы» исеме бирелгән.
Ғәйнуллин Шакир Йомағол улы 1993 йылдың июнендә вафат булған.

# Ғәйнуллин Шакир Йомағол улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ватан һуғышы ордены (1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены.
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы Намыҫлы хеҙмәт өсөн» миҙалы (1970)
* «Хеҙмәт ветераны» (1978)
* «Салауат ҡалаһының почетлы гражданы» (1978)
# Гордеев Денис Викторович

Гордеев Денис Викторович (4 июнь 1938 йыл) — прозаик, шағир, журналист. Сыуаш Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2008). 1978 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сыуаш Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000), Т. Турхан исемендәге премия лауреаты.

# Гордеев Денис Викторович
## Биографияһы

Денис Викторович Гордеев 1938 йылдың 4 июнендә Сыуаш АССР-ының Комсомол районы Асан ауылында тыуған.
И. Я. Яковлев исемендәге Сыуаш дәүләт педагогия институтын (хәҙер университет) тамамлай, Горькийҙағы юғары партия мәктәбендә уҡый.
«Октябрь ялавы» (Октябрь Байрағы) район газетаһы яуаплы секретаре, «Ҫӗнтер-ялавя» (Еңеү байрағы) Моргауш район газетаһы редакторы булып эшләй. 1974—1976 йылдарҙа Сыуаш китап нәшриәте директоры.
Үткән быуаттың 80-се йылдарында «Тӗрленӗ кӗпе» (Нағышлы күлдәк) һәм «Чи вӑрӑм кун» (Иң оҙон көн) повесть һәм хикәйәләре йыйынтығы сыҡҡандан һуң билдәле сыуаш прозаиктары исемлегенә инә. Һуңғы йылдарҙа урындағы гәзит һәм нәфис журнал биттәрендә «Ăспа ăссăрлăх хушшинчи чăнлăх» (Аҡыл һәм аҡылһыҙлыҡ араһында ысын), «Кобра анне» (Әсә кобра), «Çăтмах ырлăхĕ» (Йәннәт рәхәте), «Мансар пуçĕ» (Зыярат башы), «Мĕлке» (Шәүлә), «Мильешка», «Çурăк хут укçасем» (Өҙөлгән аҡсалар кизе-мамыҡ) хикәйәләре баҫыла, мәҙәниәт, сәнғәт, тел, сәйәсәт һәм дин мәсьәләләре буйынса публицистик мәҡәләләр яҙа.

# Гордеев Денис Викторович
## Китаптары

* Ҫурта кунӗ [Текст] : калавсемпе повеҫсем / Денис Гордеев. — Шупашкар, 2000. — 334 с.
* Çич çунатлă курак [Текст] : повеҫсем / Д. Гордеев. — Шупашкар, 2002. — 270 с.
* Макумба ташши : повеçсемпе калавсем / Д. Гордеев. — Шупашкар: Чăваш кĕнеке изд-ви, 2012. — 190 с. — (Танец макумбы).
* Пăсташ : роман / Д. Гордеев. — Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд-ви, 2005. — 319 с. — (Порча : роман).
* Хӗрес хывнӑ хӗвел [Текст] : роман, повеҫсем / Денис Гордеев. — Шупашкар, 2008. — 414, [2] с. с.
* Куккуклă сехет : калавсемпе повеçсм / Д. Гордеев. — Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд-ви, 1988. — 352 с. — (Часы с кукушкой : рассказы и повести).
* Гордеев, Д. Хуп хушшинчи çылăх : повеçпе роман / Д. Гордеев. — Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд-ви, 2004. — 367 с. — (Тайный грех: повесть и роман).

# Гордеев Денис Викторович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Сыуаш Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000)
* Т. Турхан мсемендәге премияһы лауреаты
* Сыуаш Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2008).
# Юловка (Сюксюма ҡушылдығы)

Юловка (Юлово) — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сюксюм йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Юловка (Сюксюма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036586
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003658
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Латифа (мәғәнәләр)

Латифа (ғәр. لطيفة‎)
* Латифа — үткер, көлкөлө һәм тапҡыр хикәйәт.
* Латифа — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.