# Әзербайжандың банк системаһы

Әзербайжандың банк системаһы — Әзербайжан Республикаһының «Банктар тураһында»ғы Законы менән көйләнеүсе ике баҫҡыслы банк системаһы. Ике баҫҡыслы (беренсе баҫҡысы: Әзербайжан Республикаһының Милли банкы; икенсе баҫҡысы – коммерция һәм башҡа кредит учреждениелары) банк системаһы баҙар мөнәсәбәттәренә нигеҙләнә.
Илдең банк системаһы ҡоролошона әҙме-күпме йоғонто яһаған ике фактор бар:
* юридик фактор;
* иҡтисади фактор.

# Әзербайжандың банк системаһы
## Үҙәк банк

Әзербайжандың банк эшендә (банкингта) төп урынды Әзербайжан Республикаһының Үҙәк банкы биләй, ул илдәге әйләнештә йөрөгән аҡса массаһын тәьмин итә, илдең коммерция банктарының эшмәкәрлеген көйләй. Әзербайжан Үҙәк банкына банк Идараһы етәкселек итә, ул ете ағзанан тора. Идара ағзалары 5 йыл мөҙҙәткә тәғәйенләнә. Үҙәк банк тик Әзербайжан Республикаһы Президентына ғына отчетлы.
Үҙәк банктың эшмәкәрлеге Конституция, «Әзербайжан Республикаһының Үҙәк банкы тураһында» Закон, Гражданлыҡ Кодексы һәм башҡа закон акттары менән көйләнә.

# Әзербайжандың банк системаһы
## Банк булмаған кредит ойошмалары

Банк булмаған кредит ойошмалары эшмәкәрлеге Конституция, «Банктар тураһында» Закон, Граждан Кодексы, «Әзербайжан Республикаһының Үҙәк банкы тураһында», «Банк булмаған кредит ойошмалары тураһында», «Кредит Союздары тураһында» закондар һәм башҡа закон акттары менән көйләнә.

# Әзербайжандың банк системаһы
## Саралар

Әзербайжанда 70-ләп сит ил һәм урындағы банк бар. Дүрт дәүләт банкы араһында иң ҙуры — Әзербайжан Халыҡ-ара банкы, ул 1992 йылда асылған. Сит ил банктарынан Standard Bank, Unibank, DemirBank, AG Bank һәм башҡалар бар.
Банк системаһын камиллаштырыу программаһы сиктәрендә, 2000 йылда дәүләт банктарын яңыртып ҡороу, һауыҡтырыу маҡсатында реформалар үткәрелә. Хосусилаштырылған банктар һаны йылдам арта.
Баҡы фонд биржаһы 2001 йылда ҡыҫҡа мөҙҙәте ҡаҙнасылыҡ облигацияларын һәм хосуслаштырылған дәүләт предприятиеларының ябай акцияларын һатыу өсөн асыла. Биржаның 30 эш урыны булған сауҙа залы бар, ул ҡиммәтле ҡағыҙҙарҙың бөтә төрҙәре менән дә сауҙа итеү мөмкинлеген бирә, үҙ депозитарийы ла бар. Әзербайжандың 16 иң эре банкы, ике финанс компанияһы һәм Истанбул фонд биржаһы Баҡы биржаһын ойоштороусылар булып сығыш яһай.
Яңы үҫеш программаһына ярашлы, 2002 йылда банк системаһын яңыртып ҡороу башлана.
Банк бизнесын камиллаштырыу барышында банк системаһына Интернет-банк, мобиль банк, автоматлаштырылған банк пункттары индерелә, улар финанс хеҙмәттәрен ситтән тороп ҡулланыу мөмкинлеген бирә.
XXI быуат башында «Валюта көйләүе тураһында» Закон ҡабул ителә.
2008 йылда Вкладтарҙы страховкалау фонды ойошторола.
2014 йылдың мртында Fitch агентлығы Әзербайжандың банк секторын «дөйөм алғанда тотороҡло» тип баһалай.
2016 йылдың мартында «Вкладтарҙы тулыһынса страховкалау тураһында» Закон көсөнә инә.
Әлеге ваҡытта Әзербайжан Республикаһы территорияһында 45-ләп банк, 530 банк филиалы, банк булмаған 96 кредит учреждениеһы эшләй.
Әзербайжан ECOBANK акционеры булып тора.

# Әзербайжандың банк системаһы
## Статистика

2008 йылда халыҡтың вкладтары — 1,468 миллиард манат, ә депозиттар 2 миллиард манат тәшкил итә.
2010 йылда банк активтарының күләме яҡынса 13290,81 миллион манатҡа етә.
2015 йылда ил территорияһында POS-терминалдар ҡуйыла.
Әзербайжанда банк системаһына халыҡтың 60,7 проценты йәлеп ителгән.
2016 йылда республикалағы 11 банк эшмәкәрлеген туҡтата.
Әзербайжандың Финанс баҙарҙарын күҙәтеү палатаһының статистик бирелмәләре буйынса, 2017 йылда банктарҙың саф табышы 479,7 миллион манаттан ашыу тәшкил итә.
2018 йылда банк активтарынң күләме 27 907,4 миллион манат тәшкил итә.
Әлеге ваҡытта республиканың банк секторына 16,389 мең кеше йәлеп ителгән.

# Әзербайжандың банк системаһы
## Статистика
### Әзербайжандың банк секторы 2005-2013 йылдарҙа

| Күрһәткестәр | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 |
| Банк операцияларын башҡарыуға лицензияһы булған финанс ойошмалары һаны | 114 | 129 | 138 | 142 | 140 | 142 | 146 | 169 | 176 |
| Банктар һаны — бөтәһе: | 44 | 44 | 44 | 46 | 46 | 46 | 45 | 44 | 43 |
| Шул иҫәптән: дәүләттеке | 2 | 2 | 2 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
| шәхси | 42 | 42 | 42 | 44 | 45 | 45 | 44 | 43 | 42 |
| Сит ил капиталы булған банктар һаны: | 15 | 18 | 20 | 21 | 23 | 23 | 22 | 23 | 22 |
| шул иҫәптән устав капиталы 50% — 100% булғандары | 5 | 5 | 5 | 6 | 7 | 7 | 7 | 7 | 6 |

# Әзербайжандың банк системаһы
## Статистика
### 2006-2013 йылдарҙа Әзербайжан банк системаһының тасуирламаһы\

| Күрһәткестәр | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2006—2013 йылдарҙа үҫеш |
| Кредиттар | 1268,9 | 2128,6 | 4393,9 | 6816,9 | 7963,6 | 8574,3 | 9118,4 | 10681,3 | 8,4 тапҡыр |
| Активтар | 2252,0 | 3778,0 | 6725,7 | 10273,5 | 11665,2 | 13290,8 | 14205,01 | 17643,45 | 7,8 раз |
| Йөкләмәләр | 1863,7 | 3174,7 | 5627,6 | 8568,8 | 9660,2 | 11121,7 | 11748,17 | 15088,13 | 8,1 тапҡыр |
| Депозиттар | 1380,9 | 2233,1 | 3437,9 | 4055,8 | 4293,4 | 5165,3 | 6606,1 | 7710,9 | 5,6 тапҡыр |
| Капитал | 388,9 | 603,3 | 1098,1 | 1704,7 | 2005,0 | 2169,1 | 2456,8 | 2555,3 | 6,6 тапҡыр |

# Әзербайжандың банк системаһы
## Статистика
### Әзербайжан Республикаһы коммерция банктарының сит илдәрҙәге вәкиллектәре

| Банк | Бүлендек банк | Филиал |
| ӘР-ҙең Халыҡ-ара банкы | Рәсәй (Мәскәү, Санкт-Петербургтағы, Екатеринбургтағы филиалдары менән), Грузия (Тбилиси) | - |
| Кавказ Үҫеш Банкы | - | Грузия (Тбилиси) |

# Әзербайжандың банк системаһы
## Статистика
### Әзербайжан Республикаһы коммерция банктарының сит илдәрҙә эшләүе

| Эш итеү төрө | Бөтәһе | Элекке совет биләмәләрендә | Европала | Америкала | Азияла |
| Бүлендек банк | 2 | 2 | - | - | - |
| Филиал | 1 | 1 | - | - | - |
| Вәкиллек | 5 | - | 3 | 1 | 1 |
| Төп илдәр | - | Рәсәй, Грузия | Бөйөк Британия, Германия, Люксембург | АҠШ | БҒӘ, Төркиә |