yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әминев Таһир Мәжит улы

Әминев Таһир Мәжит улы (12 декабрь 1961 йыл) — ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы, доцент.

# Әминев Таһир Мәжит улы
## Биографияһы

Таһир Мәжит улы Әминев элекке СССП составындағы Үзбәк Совет Социалистик Республикаһының Сәмәрҡәнд виләйәте (өлкәһе) биләмәләрендә урынлашҡан Ургут ҡалаһында 1961 йылдың 12 декабрендә тыуған.
Урта һөнәри-техник училищеһын (СПТУ) тамамлаған. Металургия производствоһында мартен цехында эшләгән. Совет Армияһында хеҙмәт иткән.
1988 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тарих-инглиз факультетын тамамлағандан һуң, Башҡортостан Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының Благовещенск ҡалаһындағы 4-се мәктәбендә тарих уҡытыусыһы булып эшләгән.
1991 йылдан башлап Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы булып эшләй, вазифаһы - педагогика фәне кафедраһы доценты.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһенә Башҡортостан һәм Рәсәй мәғарифы тарихы, мосолман мәғарифы, шулай уҡ тәрбиә теорияһы һәм методикаһы ғилемдәре ҡарай.
Даими рәүештә «Башҡортостан энциклопедияһы» ғилми редакцияһы менән хеҙмәттәшлек итә.
180-дән артыҡ фәнни хеҙмәте авторы: шулар араһында 5 монография, 2 коллектив монография, 15 уҡыу ҡулланмаһы, 3 хрестоматия бар.

# Әминев Таһир Мәжит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* 2005 йылда - Рәсәй автор йәмғиәтенең Урал бүлексәһе конкурсында ғалимдың «Һөнәри белем үҙәге булараҡ революцияға тиклемге Өфө» монографияһы «За фундаментальное исследование УрО РАО в области образования» тигән сертификатына лайыҡ була.
* 2009 йылда - «Башҡортостанда коммерция мәғариф үҫеше (1908—1967): Сауҙа мәктәбенән алып Өфө һөнәри сауҙа училищеһына тиклем» монографияһы өсөн автор «Ватан мәғарифын үҫтереү фонды» ойошторған конкурстың иң яҡшы фәнни китап лауреаты исеменә лайыҡ була.
* 2011 йылда - Башҡортостан Республикаһы мәғарифы алдынғыһы.
* «Билдәле ғалимдар» энциклопедияһы ҡатнашыусыһы сертификаты
# Журавлиха (Повалиха ҡушылдығы)

Журавлиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Повалиха йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Журавлиха (Повалиха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001458
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200145
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Үвәйсилек

Үвәйсилек йәки нәҡшбәндиә-үвәйсиә — суфый тәриҡәте, Пакистанда киң таралған, Үҙәк Азияла Баһауетдин Нәҡшбәнд (ваф. 1389) нигеҙләгән нәҡшбәндиә тәриҡәте тармағы.

# Үвәйсилек
## Тарихы

Был тәриҡәттең эйәрсендәре фекеренсә, ул Һиндостанда XVII быуатта Әхмәт Сирхинди (1556—1606) шәйехтең эйәрсендәре нигеҙ һалған нәҡшбәндиә-мөжәддидиәнең төп тармағы менән бергә барлыҡҡа килгән.
Тәриҡәттең үҙенсәлеге: тыныс (хәфи, ҡәлби) зекер, эргәлә шәйех булмаған килеш үвәйси рухи бәйләнеш ысулы (нисбәт); тәриҡәткә тоғролоҡ анты (бәйғәт) Мөхәммәт Пәйғәмбәргә туранан-тура килтерелә. Улар шәриғәт күрһәтмәләренә ҡәтғи буйһоноу һәм бидғәт яңылыҡтарына тәнҡитле ҡараш менән айырылып тора.

# Үвәйсилек
## Хәҙерге заманда

Әлеге ваҡытта тариҡәт шәйехе булып Мөхәммәт Әкрәм Аван (1934 й. тыуған) тора. Ул тәфсир һәм практик суфыйлыҡ буйынса бер нисә хеҙмәт, шиғри йыйынтыҡтар авторы.
Нәҡшбәндиә-үвәйсиәнең силсиләһе:
    Мөхәммәт Пәйғәмбәр
    Әбү Бәкер;
    Хәсән әл-Бәсри;
    Дауд әт-Тай;
    Жүнәйд әл-Бағдад;
    Хужа Әхрар;
    Ғабдуррахман Жәми;
    Әбү Әйүп Мөхәммәт Сәлих;
    Ғәллә әд-Дин Мәҙни;
    Абдур Рәхим;
    Аллаһ Яр Хан;
    Мөхәммәт Әкрәм Аван
Тәриҡәт үҙәге Дар-үл-Ғирфан Мунара ҡалаһында, Пәнжәб провинцияһының Чакваль районында урынлашҡан. Тәриҡәттең нигеҙе нисбәт үвәйси булғанға, был бөтә мосолмандар өсөн интернетта күп зекер үткәрергә мөмкинлек бирә.
# Верес (Чет ҡушылдығы)

Верес — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Четь йылғаһының һул ярына тамағынан 393 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Верес (Чет ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019450
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201945
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тэла-Шор

Тэла-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Тынагота йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тэла-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026264
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302626
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Изкарауш

Изкарауш — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аныль йылғаһының һул ярына тамағынан 3,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Изкарауш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005744
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100574
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Старая (Тетвелька ҡушылдығы)

Старая — Рәсәй йылғаһы. Татарстан, Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тетвелька йылғаһының уң ярына тамағынан 5,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Старая (Тетвелька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003860
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100386
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Саман

Саман (төркисәнән - ваҡлап туралған һалам), лемпач, талҡыш, кәбәк, адоб, адоба (исп. adobe, ғәрәпсәнән әт-туб) (Молдавияла шулай уҡ «лампач») — һалам йәки башҡа сүсле үҫемлек материалдары ҡушып һуғылған кирбес-сеймал.
Ҡоро климатта стеналар һәм ҡоймалар төҙөү өсөн ҡулланыла. Дымлы хәлдә саман йомшаҡ һәм опалубкаға еңел һалына йәки балсыҡ ҡамыр, валик рәүешле әүәләп формаға һалына. Йыш ҡына алдан киптерелгән стандарт үлсәмле параллелепипедтар рәүешендә файҙаланыла.
Башлыса Азия илдәрендә аҙ ҡатлы йорттар төҙөү өсөн ҡулланыла. Саман йорттар йыш ҡына Урта Азияла һәм көньяҡ Рәсәйҙә, шулай уҡ Украина һәм Молдавияның көньяҡ өлкәләрендә осрай.
# Чечуйка

Чечуйка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Леляйка йылғаһының уң ярына тамағынан 7,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Чечуйка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035734
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003573
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вотчица (Емба ҡушылдығы)

Вотчица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Емба йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Вотчица (Емба ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000551
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡабан йылы

Ҡабан йылы - мөсәлдең Эт йылынан һуң килгән,мөсәлде тамамлап ҡуйған ун икенсе йыл
Мөсәл - бик күп Азия илдәрендә,мәҫәлән, Ҡытайҙа, Кореяла, Японияла һәм Монголияла, шулай уҡ Вьетнам, Бирма, Непал, Бутан, Камбоджа, Шри-Ланка, Таиланд һәм Лаос кеүек илдәрҙә, төрки халыҡтарҙың байтағында, монголдарҙа файҙаланылған 12 йыллыҡ цикллы календарь. Мифик зат Аждаһанан башҡа Һәр йылға бер хайуан исеме бирелгән , һәм ул 12 йылға бер ҡабатланып та тора. Григориан календары буйынса Ҡабан йылы 1935, 1947, 1959, 1971, 1983, 1995, 2007 йылдарға тура килгән. 2019 йыл - 12 йыллыҡ циклды тамамланған Ҡабан йылы.
Ҡайһы бер халыҡтарҙа Сусҡа йылы тип тә атала.

# Ҡабан йылы
## Ауыҙ-тел ижадында

Башҡорттар мосолман булараҡ Ай календарын файҙалана, әммә мөсәл дә ҡулланышта ҡалыуын дауам иткән. Быуаттар дауамындағы һауа торошон, уңыш алыуҙы күҙәтеп, башҡорттар йылдың нисек килерен алдан самалаған, шуға ярашлы сәсеү эштәрен, малсылыҡ хәстәрҙәрен башҡарған. Мәгәр, Азия илдәренән айырмалы, йыл сифаттарын кешегә күсереп, күрәҙәлек итмәгән., сөнки күрәҙәлек Ислам динендә гонаһ һанала.

# Ҡабан йылы
## Ауыҙ-тел ижадында
### Һынамыш

* Ҡабан йылы — байлыҡ.
# Джордано Бруно

Джорда́но Бру́но (итал. Giordano Bruno; исеме: Филиппо, ҡушаматы — Бруно Ноланец; 1548 йылда, Неаполь янындағы Нола ҡалаһында тыуған — 1600 йылдың 17 февралендә Римдә вафат булған) — Италия философы һәм шағиры, пантеизм вәкиле. Католик дини хеҙмәткәре булараҡ, Джордано Бруно неоплатони́зм йүнәлешен үҫтерә, Коперник тәғлимәтенә яңы аңлатма бирә. Бруно үҙе йәшәгән заманды күпкә үҙып киткән күҙаллауҙар биргән, был фараздар һуңынан астрономик асыштар менән нигеҙләнгән: йыһандың сикһеҙ булыуы, йыһандағы йондоҙҙар алыҫтағы ҡояш кеүек, Ҡояш системаһында әлегәсә асылмаған планеталар булыуы, йыһанда беҙҙең Ҡояш кеүек есемдәрҙең сикһеҙ булыуы, сит планеталарҙа Ерҙәге кеүек «йәшәү» мөмкин булыуы.

# Джордано Бруно
### Бала сағы

Филиппо Бруно 1548 йылда Неаполдән йыраҡ түгел Нола тигән төбәктә тыуа. 11 йәшендә уны әҙәбиәт, логика һәм диалектиканы өйрәнергә Неаполгә алып киләләр. 1563 йылда 15 йәшендә ул Изге Доминака монастырына уҡырға килә. Бына 1565 йылда монах дәрәжәһен һәм Джоржано ҡушаматын ала. Тиҙҙән йәндең кәүҙәлә булыуына, Дева Марияның яралғыланыуына шикләнгәне өсөн етәкселәр уның эшмәкәрлеген тикшерә башлай. Тикшереү һөҙөмтәләрен көтөп тормайса, ул Римға ҡаса, хәүефһеҙерәк тип Италияның төньяғына күсенә. Бында ул дәрес биреп эшләй башлай, бер урында ярты йылдан артыҡ булмай.

# Джордано Бруно
### Европа буйлап гиҙеү

Башта 35 йәшлек фәлсәфәсе Лондонда, һуңынан Оксфордта, ундағы профессорҙар менән бәхәсләшкәндән һуң киренән Лондонға күсә. Бер нисә хеҙмәтен яҙа, улар араһында иң мөһиме — «Ғаләмдең һәм донъяның сикһеҙ булыуы тураһында» (1584 йыл). Уны Англия хөкүмәте ҡурсалауға ҡарамаҫтан, ул ике йылдан Францияға ҡасырға мәжбүр була. Һуңынан Германияла уға лекциялар уҡыу тыйыла. Бруно үҙенә дошмандар таба торған иҫ киткес һәләткә эйә була. Ул аҡылы ҡабул итмәгән барлыҡ ғөрөф-ғәҙәттән баш тарта, бәхәсләшеүсегә туранан-тура уның ахмаҡ, йүләр булыуын әйтә. Үҙен донъя гражданины, Ҡояш һәм Ер улы, академияһыҙ академик тип иҫәпләй.

# Джордано Бруно
### Хөкөмө һәм үлеме

1591 йылда йәш аристократ Джованни Мочениго саҡырыуы буйынса Венецияға мнемоника (хәтерҙе үҫтереү сәнғәте) буйынса дәрес бирергә килә. Тиҙҙән Джованни Мочениго менән мөнәсәбәттәре боҙола. 1592 йылдың 25 майында Мочениго Венеция инквизицияһына ялыу ебәрә. Бынан һуң фәйләсуф ҡулға алына. Урындағы инквизиторҙар уны, фекеренән баш тартырға күндерә алмай, Римдағы коллегаларына тапшыра.
7 йыл буйы төрмәлә ултырып сыҡҡас, 1600 йылдың 17 февралендә Джордано Бруно хөр фекерлелек өсөн католик сиркәү тарафынан еретик булараҡ инквизиция усағында яндырыла.
Өс йөҙ йыл үткәс, 1889 йылда Джодано Бруно яндырылған урында уға һәйкәл ҡуйыла.
Әммә дүрт йөҙ йыл үткәс тә Рим католик сиркәүенең башлығы уңы аҡлау мәсьәләһе менән килешмәй.
# Благовар ауыл Советы (Благовар районы)

Благовар ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Благовар ауыл Советы (Благовар районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә
# Святица (Унжа ҡушылдығы)

Святица — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 339 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Святица (Унжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015228
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001522
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йосопов Рәшит Нурғәли улы

Йосопов Рәшит Нурғәли улы (15 июнь 1914 йыл — 1 август 1976 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се (16-сы гвардия) Башҡорт кавалерия дивизияһы элемтәсеһе, гвардия өлкән сержанты, ике Ҡыҙыл Йондоҙ һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры.

# Йосопов Рәшит Нурғәли улы
## Биографияһы

Рәшит Нурғәли улы Йосопов Баймаҡ районының Әмин ауылында Бибикамал һәм Нурғәли Йосоповтар ғаиләһендә 1914 йылдың 15 июнендә икенсе бала булып тыуа. Уға 4 йәш тулған мәлдә әсәһе баланан һуң вафат була. Өлкән ағаһы Ғәбделбарый менән ике үгәй әсә ҡулында үҫә.
Рәшит бала сағынан белемгә тартылған әүҙем егетте Темәс ауыл советы етәкселәре Омскиға агрономдар курсына уҡырға ебәрә. Унан ҡайтҡас, һуғыш башланғанға тиклем Рәшит Муллаҡай ауылында, Баймаҡ районы МТС-ында агроном, баш агроном булып эшләй.

# Йосопов Рәшит Нурғәли улы
## Яу яланында

Рәшит Йосопов һуғыш башланғандың тәүге көнөнән үҙ теләге менән фронтҡа китергә теләй. 1941 йылдың 7 декабрендә Баймаҡ районының хәрби комиссариаты йәш яугирҙы яңы ғына формалаша башлаған 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составына ебәрә. Командирҙары, Рәшиттең һыбай оҫта йөрөүен иҫәпкә алып, уны элемтәселәр взводына индерә. Дивизия дошман тылына рейдтар менән инә. Полктар менән штаб араһында телефон бәйләнеше өҙөлгән мәлдә приказдар яҙылған пакеттарҙы, дошмандың позициялары аша үтеп, тапшырырға тура килә. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн Рәшит Йосопов ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, миҙалдар менән бүләкләнә.

# Йосопов Рәшит Нурғәли улы
## Тыныс тормош һалдаты

Рәшит ауылына 1945-се йылдың көҙөндә генә ҡайта. Күп тә үтмәй уны Баймаҡ МТС-ына участка агрономы итеп тәғәйенләп ҡуялар. 1948 йылдан 1953 йылға тиклем Баймаҡ МТС-ында баш агроном вазифаһын башҡара.
1953 йылдың февралендә Баймаҡ районы етәкселеге тәҡдиме буйынса «Урғаҙа» колхозы колхозсылары Рәшит Нурғәли улын үҙҙәренең рәйесе итеп һайлай.
Уның тырышлығы менән «Урғаҙа» колхозы район буйынса алдынғылыҡҡа сыға. Ул етәкләгән колхоз һәр йыл иген культураларынан юғары уңыш алыуға өлгәшкәне өсөн Рәшит Нурғәли улы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм «Сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1961 йылда «Йылайыр» игенселек совхозы ойоторола, һәм «Урғаҙа» колхозын ошо яңы хужалыҡҡа ҡушалар. Ә Рәшит Нурғәли улын Урғаҙа отделениеһының упраляющийы итеп ҡуялар.
Атаһы Нурғәли ҡаты сирҙән вафат булғас, Рәшит Нурғәли улы, кесе ул булараҡ, атай нигеҙендә йәшәү өсөн тыуған ауылы Әмингә ҡайта. 1974 йыл пенсияға сыҡҡансы «Һәүәнәк» совхозында һәм Темәс леспромхозында яуаплы вазифаларҙа эшләй. 1973 йыл ҡаты ауырып китә һәм 1976 йылдың авгусында вафат була.

# Йосопов Рәшит Нурғәли улы
## Ғаиләһе

* Ҡатыны — Ишбирҙина Шәһәрбостан Ғариф ҡыҙы (Баймаҡ районының Иһән ауылы ҡыҙы).
* Балалары — Суфия (21.07.1941), Мөхәммәт (09.03.1947).
* Ейәндәре — Суфияның улы Марат Әүәлбаев (Баймаҡ районының Әмин ауылында йәшәй);
* Мөхәммәттең балалары: Ғәзиз, Зәлифә, Юлдаш (Өфөлә йәшәйҙәр).

# Иҫкәрмәләр

* ↑ Рамазан Утягулов. Беркуты Ирандыка. Сибай. 2012.стр. 95
* 1 2 3 4 [Өфө. БДУ-ның редакция-нәшриәт үҙәге. 2019.36-сы бит]
* ↑ Әмир Сәйғәфәров. Тарих һәм кеше яҙмышы солғанышында Иһән ауылы.Өфө. Китап. 2019. Т. 250. 90-сы бит
# Теребеты

Теребеты — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 374 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Теребеты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005070
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100507
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Байым ауыл Советы (Әбйәлил районы)

Байым ауыл Советы (башҡ. Байым ауыл советыБайым ауыл советы) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Байым ауыл Советы (Әбйәлил районы)
## Тарихы
### 2004 йыл

Ауыл советы территорияһының бер өлөшө (2683 га) Белорет районына тапшырыла.
Башҡортостан Республикаһының 17 декабря 2004 йылдың 17 декабрҙәге 125-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәр сиктәренең үҙгәреүе һәм үҙгәртеп ҡороуҙар тураһындағы» Законы. 1-се статьяһы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр», п.1:
   1. Әбйәлил районы Байым ауыл Советы территорияһының 2683 гектарға тигеҙ өлөшөн Белорет районы Абҙаҡ ауыл Советы составына тапшырып, Әбйәлил районы, Әбйәлил районы Байым ауыл Советы, Белорет районы, Белорет районы Абҙаҡ ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.
# Иммунофермент анализы

Иммунофермент анализы (ЗИФА, ингл.enzyme-linked immunosorbent assay ELISA) - антиген-антитәнсәләргә түбәнлектәр макромолекулаларҙы,вирустарҙы табыу өсөн ҡулланылыусы лабораторик юл.
# Мөлөков Әнүәр Бәхти улы

Мөлөков Әнүәр Бәхти улы (25 август 1923 йыл — 8 ғинуар 2008 йыл) — уҡытыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963). Башҡорт АССР-ының уҡытыусылар съезы делегаты.

# Мөлөков Әнүәр Бәхти улы
## Биографияһы

Мөлөков Әнүәр Бәхти улы 1923 йылда Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны Иҫке Супты ауылында тыуған.
Саҡмағош 1-се урта мәктәбен тамамлағас, Рапат урта мәктәбендә математика уҡытыусыһы булып эш башлай.
1942 йылдың февралендә Ҡыҙыл Армия сафына хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Хәрби әҙерлекте Ғафури районынын Красноусол ауылында яңы төҙөлгән 219-сы дивизияла үтә.
1943 йылда Өфө хәрби йәйәүлеләр училищеһына ебәрелә. Пулеметчиктар взводы командирына уҡый.
1944 йылдың йәйендә 300 курсант менән бергә 4-се Украина фронтына ебәрелә. 18-се армия составында өлкән лейтенант дәрәжәһенә тиклем күтәрелә. Житомир, Львов, Ивано-Франковск, Мукачево, Ужгород, Кошице янындағы хәрби операцияларҙа ҡатнаша.
1945 йылдың февраль башында Прагала Бейек Татр янында ауыр яралана. Еңеү көнөн Мәскәүҙә ҡаршы ала.
1945—1971 йылдарҙа Яңы Ҡото урта мәктәбендә математика уҡытыусыһы, уҡытыу һәм тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары, директор булып эшләй.
1958 йылда ситтән тороп Башҡорт дәүләт университетында уҡытыусы һөнәрен үҙләштерә.
1971 йылдан Саҡмағош 1-се урта мәктәбе директоры итеп тәғәйенләнә.
1985—1988 йылдарҙа — Саҡмағош 1-се урта мәктәбендә уҡытыу һәм тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары, математика уҡытыусыһы булып эшләй.
1988 йылдан хаҡлы ялда.
Дөйөм педагогик стажы: 44 йыл.
2006 йылдың 8 ғинуарында вафат була.

# Мөлөков Әнүәр Бәхти улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәр

* Юғары категориялы уҡытыусы
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* Ленин ордены (1971)
* 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963 йыл).
# Пушвиц

Пушвиц (нем. Puschwitz<br />Bosicy) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 946 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,74 км². Диңгеҙ кимәленән 180 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2699 һәм автомобиль коды BZ.
# Кесе Әүнәр

Кесе Әүнәр — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Әүнәр йылғаһының уң ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Әүнәр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200112111100016793
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101679
* Бассейн коды — 10.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Чачамга

Кесе Чачамга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чачамга йылғаһының һул ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кесе Чачамга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026583
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202658
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2