yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Язёвая (Тым ҡушылдығы)

Язёвая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының һул ярына тамағынан 610 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Язёвая (Тым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033643
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203364
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вожер

Вожер — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиес йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Вожер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023634
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002363
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы

Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы (15 ғинуар 1934 йыл — 6 март 2008 йыл) — башҡорт театр актёры, кинорежиссёр, сценарист. «Башҡортостан» киностудияһын ойоштороусы һәм уның беренсе директоры. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1997 йылдан Рәсәй Кинематографсылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2006) һәм Зәйнәб Биишева исемендәге премия (2010, үлгәндән һуң) лауреаты.

# Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы
## Биографияһы

Әмир Ғәбделмән улы Абдразаҡов 1934 йылдың 15 ғинуарында Ырымбур өлкәһе Александровка районы Ҡәйепҡол ауылында тыуған.
1959 йылда Мәскәүҙәге А. В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнғәте институтын (ГИТИС) О. И. Пыжков һәм Б. В. Бибиков класы буйынса тамамлай һәм актёрлыҡ эшен Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында башлай. Унда 1962 йылғаса эшләй.
1962 йылдан БАССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радио тапшырыуҙары комитетына режиссёрлыҡ эшенә күсерелә. Ф. Биишев менән берлектә Яныбай Хамматовтың «Бөртөкләп йыйыла алтын» (1979) һәм Ғәли Ибраһимовтың «Кинйә» романдары буйынса тәүге күп сериялы телевизион нәфис фильмдар төшөрә.
«Башҡортостан» киностудияһын ойоштороуҙа ҡатнаша һәм уның беренсе директоры була.
1994 йылдан Өфө сәнғәт училищеһында уҡыта.
2008 йылдың 6 мартында Өфө ҡалаһында вафат була, Мосолман зыяратында ерләнгән.

# Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2006).
* Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2010).
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974)

# Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы
## Билдәле ролдәре

* Степан (И. К. Карпенко-Карый, «Бәхетһеҙ мөхәббәт» — «Бесталанная»).
* Герт (Г. Гейерманс, «Надежданың һәләкәте» — «Гибель „Надежды“»).
* Ведерников (А. Н. Арбузов, «Сәйәхәт йылдары» — «Годы странствий»).
* Тимербулат (Ә. Атнабаев, «Ул ҡайтты»).
* Надир (С. Ямал, «Ҡара сәскәләр» — «Черные розы»).
* Хәйернас (Н. Нәжми, «Егет егетлеген итә»).

# Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы
## Билдәле телефильмдары

Барлығы иллегә яҡын телефильм төшөргән.
* «Халҡым һағышы» — 1969 йыл.
* «Туй» — 1970 йыл.
* Күңел ҡанаттары — 1970 йыл.
* «Заһир Исмәғилев» — 1986 йыл.
* «Халыҡ шағиры» — 1990 йыл.
* «Революционер-дипломат» — 1992 йыл.

# Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы
## Кинофильмдары

* «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» — 1990 йыл.
* «Аҡмулла» — 1990 йыл.
* «Ишмулла» — 1991 йыл.

# Абдразаҡов Әмир Ғәбделмән улы
## Хәтер

* 2019 йылдың 29-30 апрелендә Өфөлә Әмир Абдразаҡовтың тыуыуына 85 йыл тулыуға бағышланған саралар уҙғарыла.
* 2018 йылдың декабрендә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте «Башҡортостан» киностудияһына Әмир Абдразаҡов исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул итте.
* 2018 йылдың авгусында республика алдында ҙур ҡаҙаныштары һәм махсус хеҙмәттәре булған кешеләрҙең иҫтәлеген мәңгеләштереү һәм ололау буйынса Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы комиссия ултырышында «Башҡортостан» киностудияһына Әмир Абдразаҡовтың исемен биреү тураһында үтенес хупланды.
# Әхмәт ибн Фаҙлан

Ибн Фадлан (Әхмәт ибне Фаҙлан ибн әл-Ғәббәс ибне Рәшид ибне Хаммад, أحمد بن فضلان بن العباس بن راشد بن حماد) — X быуаттың беренсе яртыһындағы ғәрәп яҙыусыһы һәм сәйәхәтсеһе.

# Әхмәт ибн Фаҙлан
## Ибн Фаҙлан яҙмалары

Әхмәт ибн Фаҙландың X быуаттағы тарихи ваҡиғаларға ҡағылышлы «Яҙмалары» мөһим сығанаҡ булып тора. Ибн Фаҙлан 921—922 йылдарҙа ғәббәсиҙәр хәлифәһе әл-Моҡтадир илселеге менән бергә Волга буйы Болғары иленә сәйәхәттә булған. Ул илселектең унда башҡарған эштәренең һөҙөмтәһе мәғлүм түгел, сөнки «Яҙмаларҙың» аҙағы табылмаған.
Ибн Фаҙландың ошо «Яҙмаларын» 1920-се йылдарҙа Мешхедта (Иран) имам Али Ибн Реза кәшәнәһе янындағы китапханан күренекле шәрҡиәтсе Әхмәтзәки Вәлиди Туған табып алған.
Был «Яҙмаларҙа» уғыҙҙар, башҡорттар, болғарҙар, бәшнәктәр һәм хазарҙар тураһында уникаль этнографик мәғлүмәттәр килтерелгән.
Ибн Фаҙлан «Яҙмалары» үҙендә хәҙерге Башҡортостан биләмәләрендә генә түгел, ғөмүмән, тарихи Башҡортостан ерҙәрендә иң боронғо дәүерҙәрҙә йәшәгән башҡорттар тураһында мәғлүмәттәр һаҡлаусы иң боронғо сығанаҡтарҙың береһе.

# Әхмәт ибн Фаҙлан
## Сәйәхәте

Бағдад хәлифәһе һарайында хеҙмәт итә. 921-22 йылдарҙа Болғарга әл-Моктәдир илселеге сәркәтибе. Юл яҙмалары алып бара, һуңынан шулар нигеҙендә «Волга буйы Болғары дәүләте»нә барыуҙары тураһында сәйәхәтнамә төҙөй.
Бағдадтан 921 йылдың 21 июнендә сығып киткән ҙур илселек башта Шәреҡтең кесе һәм ҙур ҡалалары аша үтә, унан һуң Бохараға килеп етә, әмир тарафынан ҡабул ителә. Тик Бохара әмире уларға юлды дауам итергә рөхсәт бирмәй, илселеккә 28 көн Бохарала тотҡарланырга тура килә. Унан илселек каруаны Харәземгә килеп керә һәм әл-Жөржанда (Иҫке Үргәнестә) туҡтала. Һыуыҡтар башланыу сәбәпле, илселек ҡышты шул ҡалала үткәрергә мәҗбүр була.
Яҙ еткәс, илселек ҡабат юлга ҡуҙғала. Харәзем өлкәһе сигендә урынлашҡан Төрктәр ҡапҡаһын (Баб ат-Төрк) уҙып, төрки-уғыҙҙар йәшәгән далаға килеп керә. 15 көн дауамында буш даланан барғас, төрки-уғызҙар ҡәбиләһе менән осраша. Юлда осраған бер нисә йылға аша сығып, бәжәнәктәр янында бер төн ҡунғандан һуң, илселек ҙур юғалтыуҙар менән Яйыҡты кисә һәм башҡорт ҡәбиләләре йәшәгән ергә аяҡ баҫа.
922 йылдың 12 майында илселек Болғар иле ерҙәренә килеп етә. Был ваҡиға һәм болғарҙарҙың ислам динен ҡабул итеүе уңайынан ҙур тантаналар башлана. Китапта болғар идарасыһының ҡунаҡтарҙы ҡабул итеү йолаһы, уларҙың, хазәрҙәрҙең, рустарҙың, Волга-Урал төбәгендә, Урта Азияла йәшәгән башҡа халыҡтарҙың һәм ҡәбиләләрҙең көнкүреше, хужалығы һәм ғөрөф-ғәҙәттәре ентекләп тасуирлана.
Көндәлек-сәйәхәтнамәлә Ибне Фаҙландың Волга буйы Болғар дәүләтенән шул уҡ йылда, «көндәр ҡыҫҡара башлағас» китеүе тураһында хәбәр ителә. Уның шунан һуңғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Ҡоро Шелюг

Сухая Шелюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Шелюг йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ҡоро Шелюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012846
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001284
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сойга (Кулой ҡушылдығы)

Сойга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының һул ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Сойга (Кулой ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028636
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002863
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1947 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1947 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1947 MCMXLVII |
| Юлиан стилендә | 1946 — 1947 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2699 — 2700 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7455 — 7456 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5707 — 5708 ה'תש"ז — ה'תש"ח |
| Мосолман календары | 1366 — 1367 |
| Боронғо әрмән календары | 1396 ԹՎ ՌՅՂԶ |
| Ҡытай календары | 4643 — 4644 (с 22 январь) 丙戌 — 丁亥 красная собака — красная свинья |
| Эфиопа календары | 1939 — 1940 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2003 — 2004 |
| - Шака самват | 1869 — 1870 |
| Иран календары | 1325 — 1326 |
1947 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1947 йылы, 2 мең йыллыҡтың 947 йылы, XX быуаттың 47 йылы, XX быуаттың 5 ун йыллығының 7 йылы, 1940 йылдарҙың 8 йылы.

# 1947 йыл
## Тыуғандар

* 7 октябрь — Сергей Михалёв, билдәле СССР хоккейсыһы һәм тренеры, СССР-ҙың спорт мастеры (1974).

# 1947 йыл
## Вафат булғандар

* 19 ғинуар — Дәүләткилдиев Ҡасим Сәлиәсҡәр улы, башҡорт совет рәссамы, СССР художниктар Союзы ағзаһы, башҡорт рәссам сәнғәтенә нигеҙ алыусы.
# Исламда уң һәм һул яҡ

Исламда кеше тәне яғына айырыуса иғтибар бирелә. «Таҙа» әйберҙәр эшләгәндә (ашау, эсеү, кейенеү) өҫтөнлөк уң яғына бирелә, һәм «бысраҡ» эштәрҙе эшләгәндә (истинжә, танау һемгереү, кейенеү) — һул яҡҡа.

# Исламда уң һәм һул яҡ
## Уң яҡ

Ғәрәп һүҙе йәмин тура мәғәнәлә «уң ҡул» тигәнде аңлата, ләкин йыш ҡына образлы рәүештә «ант», «вәғәҙә» һәм «килешеүҙәр» мәғәнәһендә ҡулланыла. Йәмин һүҙе ғәрәп йәмғиәтендә контракт төҙөгәндә уң ҡулды ҡыҫыу ғәҙәте булған өсөн антҡа ҡарата ҡулланыла .
Кеше тормошонда уң яҡ йыш ҡына көстө һәм эш башлау һәләтен символлаштыра. Йәмин һүҙе «далан» һәм «бәрәкәт» тигәнде аңлата ала. Йәмин термины ҡулғаҡарата («уң ҡул») киң семантик диапазонды үҙ эсенә ала: көс, ярҙам, ҡеүәт, етешлек, эш итеү һәләте һ.б. Уң яҡ культ мәғәнәһенә лә эйә булырға мөмкин .

# Исламда уң һәм һул яҡ
## Сөннәт ғәмәлдәр

Риүәйәттәр буйынса, Мөхәммәт пәйғәмбәр уң кулын ашау, эсеү, тәһәрәт алыу алыу, кейенеү һ.б., һул ҡулын истинжә һәм башҡа «йәпһеҙ эштәр» өсөн ҡулланған. Мосолмандарға кейенеү, мәсеткә инеү, тырнаҡ һәм мыйыҡ ҡырҡыу, сәсте тарау, ҡултыҡ аҫтын ҡырыу, доғанан һуң, сәләмләү, бәҙрәфтән сығыу, ҡул ҡыҫыу, Ҡара ташҡа ҡағылыу һәм башҡаларҙы уң ҡул менән башларға кәңәш ителә . Туалетҡа инеү, мәсеттән сығыу, танау һемгереү, истинжә, өҫ һәм аяҡ кейемен сисеү кеүек ғәмәлдәрҙе һул ҡул менән йәки һул аяҡтан башҡарырға кәңәш ителә .
Мосолмандар шулай уҡ әйберҙәрҙе уң ҡулы менән бирергә, алырға һәм уң яғына ятып йоҡларға кәңәш ителә. Туалетта, ванна бүлмәһендә, рибалы килешеүҙәр төҙөлгән урындарҙа, спиртлы эсемлектәр, музыка тауыштары булғанда, һул аяҡ менән кереп, уң менән сығыу кәңәш ителә. .
Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең иң яҡын сәхәбәләренән Ғөмәр ибн әл-Хаттаб һүҙҙәре буйынса, " Шайтан һул ҡулы менән ашай һәм уның менән эсә."Ислам уң ҡулда кәртәләр булһа (мәҫәлән, ауырыу йә йәрәхәттәр) һул ҡулды ҡулланырға рөхсәт итә . Яҙғанда һул ҡулды ҡулланырға рөхсәт ителә .

# Исламда уң һәм һул яҡ
## Ғәмәл дәфтәре

Ислам эсхатологияһы буйынса, барлыҡ кешеләргә Ҡиәмәт көнөндә Ғәмәл дәфтәре биреләсәк. Аллаһҡа ышанған, уға хеҙмәт иткән һәм яҡшы ғәмәлдәр ҡылған дин тотҡан кешеләр Дәфтәрҙе уң яҡтан алырҙар . Был кешеләр әсхәб әл-йәмин икенсе төрлө әйткәндә әсхәб әл-мәймүнә тип атала .
Ҡиәмәт көнөндә гөнаһлыларға һәм иманһыҙҙарға Ғәмәл китабы һул яҡтан биреләсәк . Был кешеләр әсхәб аш-шимәл икенсе төрлө әйткәндә әсхәб әл-мәшәмә тип атала .
Риүәйәттәр буйынса, һәр кешене ике фәрештә оҙатып йөрөй, уларҙың береһе кешенең уң яғында (Рәҡиб), икенсеһе (Атид) урынлаша. Уң яҡтағы фәрештә кешенең яҡшы эштәрен яҙа, һул яҡтағыһы гөнаһтарҙы теркәй .
# Ҡарабаш турғайҙар

Ҡарабаш турғайҙар( урыҫ. синицы)(лат. Parus) — ҡарабаш турғайҙар ырыуындағы ҡоштар ғаиләһе.
Э.Ф. Ишбирҙиндың Башҡортостан ҡоштары китабында Халыҡ - ара орнитологтар берләшмәһе базаһындағы белешмәләге өс төр ҡарабаш турғай бирелгән. Башҡортостан китап нәшриәте. 1986 йыл.
* Бүрекле тебейек
* Ҡарабаш (ҙур) турғай
* Мамыҡас
Уларҙан тыш тағы ла ҡарабаш турғайҙар ғаиләһендә ошо ҡоштар ҙа бирелгән:
* Бесбесәй
* Буран турғайы
* Күкбаш турғай
* Тебейек
* Ҡарабаш тебейек
* Ҡоролдай

# Ҡарабаш турғайҙар
## Классификация

Халыҡ - ара орнитологтар берләшмәһе базаһындағы белешмә буйынса был төр составына 26 төр ҡарай:
* Parus afer — көнсығыш Африка ҡарабаш турғайы, йәки восточно-африканская синица
* Parus albiventris — бүрекле тебейек, йәки капюшонная синица
* Parus aplonotus — Мамыҡас, йәки длиннохвостая синица
* Parus carpi — Карпов ҡарабаш турғайы, синица Карпова
* Parus cinerascens — Көл төҫлө ҡарабаш турғай, Пепельная синица
* Parus cinereus — һоро ҡарабаш турғай, серая синица
* Parus fasciiventer — ала туш ҡарабаш турғай, полосатогрудая синица
* Parus fringillinus — ҡыҙылтүш ҡарабаш турғай, красногорлая синица
* Parus funereus — тёмная синица
* Parus griseiventris — һоро ҡорһаҡлы ҡарабаш турғай, серобрюхая гаичка
* Parus guineensis — аҡ яуырынлы ҡарабаш турғай, Белоплечая синица
* Parus holsti — тайван ҡарабаш турғайы, тайваньская синица
* Parus humilis — тибет ҡарабаш турғайы, тибетская ложносойка
* Parus leucomelas — матәм ҡарабаш турғайы, траурная синица
* Parus leuconotus — аҡ арҡалы ҡарабаш турғай, белоспинная синица
* Parus major — ҙур ҡарабаш турғай, большая синица
* Parus minor — көнсығыш ҡарабаш турғайы, восточная синица
* Parus monticolus — йәшел арҡалы ҡарабаш турғай, зеленоспинная синица
* Parus niger — графитовая синица
* Parus nuchalis — аҡ ҡанатлы ҡарабаш турғай, белокрылая синица
* Parus pallidiventris
* Parus rufiventris — ерән ҡорһаҡлы ҡарабаш турғай, рыжебрюхая синица
* Parus semilarvatus — аҡ маңлайлы ҡарабаш турғай, белолобая синица
* Parus spilonotus — король ҡарабаш турғайы, королевская синица
* Parus thruppi — сомали ҡарабаш турғайы, сомалийская синица
* Parus xanthogenys — һинд ҡарабаш турғайы, индийская синица
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Кесе Варкута-Яха

Кесе Варкута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мессо-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Кесе Варкута-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300073233
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307323
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Миһранов Искәндәр Абрар улы

Миһранов Искәндәр Абрар улы (1 декабрь 1939 йыл) — педагог, тарих уҡытыусыһы, ауыл хәбәрсеһе, тыуған яҡты өйрәнеүсе, һәүәҫкәр йырсы һәм ҡурайсы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы, Салауат районының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы лауреаты (1997).

# Миһранов Искәндәр Абрар улы
## Биографияһы

Искәндәр Абрар улы Миһранов 1939 йылдың 1 декабрендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Мәхмүт ауылында тыуған.

# Миһранов Искәндәр Абрар улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған уҡытыусыһы
* РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы
* Салауат районының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы (1997).
# Матрай районы

БАССР-ҙың Матрай районы 1937 йылдың 20 мартында барлыҡҡа килә. 1956 йылдың июлендә бөтөрөлә.
Район үҙәге тәүҙә Матрай ауылында була, ә 1938 йылдан —Юлдыбай ауылында.
Матрай районының 11 ауыл советында 71 ауыл була, халыҡ иҫәбе 13 меңгә яҡын кеше тәшкил итә.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының «Башҡорт АССР-ында яңы райондарҙың төҙөлөүе тураһында» 1937 йылдың 20 мартындағы ҡарары нигеҙендә Башҡортостанда 6 яңы район ойошторола: Байҡыбаш, Воскресенск, Ҡандра, Ишембай, Матрай, Покровка.
1940 йылда Матрай районы составына Әбделнасир, Алгазин, Вәлит, Воскресенск, Ҡәнзәфәр, Ҡашҡар, Матрай, Яңы Петровский, Сабыр, Сидоровка, Юлдыбай ауыл советтары инә.
1952 йылдың ғинуар башында Матрай районы территорияһында 2041 квадрат километр майҙанда 10 ауыл советы урынлашҡан була.
1952-53 йылдарҙа БАССР территорияһын Өфө һәм Стәрлетамаҡ өлкәләренә бүлгәндә Йылайыр районы биләмәһе Матрай районы составына инә.
1956 йылдың июлендә райондар эреләтелгәндә 7 район бөтөрөлә: Абзан, Байҡыбаш, Боҙаяҙ, Воскресенск, Ҡандра, Матрай, Оло Тәләк.
Матрай районын бөтөргәс, уның биш ауыл советы Йылайыр районына инә: Үрге Ғәле, Воскресенск, Ҡәнзәфәр, Һабыр, Юлдыбай. 1963 йылдың ғинуарынан Йылайыр районы составында булған элекке Матрай районы ерҙәре Хәйбулла районы составына ҡушыла. 1965 йылдың ноябрь айында Йылайыр районы хәҙерге сиктәрендә ҡабат ойошторола.
# 1876 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1876 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1876 MDCCCLXXVI |
| Юлиан стилендә | 1875—1876 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2628—2629 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7384—7385 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5636—5637 ה'תרל"ו — ה'תרל"ז |
| Мосолман календары | 1293—1294 |
| Боронғо әрмән календары | 1325 ԹՎ ՌՅԻԵ |
| Ҡытай календары | 4572—4573 乙亥—丙子 синяя свинья — красная мышь |
| Эфиопа календары | 1868—1869 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1932—1933 |
| - Шака самват | 1798—1799 |
| - Кали-юга | 4977—4978 |
| Иран календары | 1254—1255 |
1876 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Поперечная Падь

Поперечная Падь — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кильчековская йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Поперечная Падь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201762
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡутырбаш

Ҡутырбаш — (лат. Knáutia arvénsis ҡарут һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Ҡутырбаш
## Таралышы

Яҡынса 50 төрө билдәле, Европаның, Көнбайыш Азияның һәм Төньяҡ Африканың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 2 төрө үҫә. Ике йәки күп йыллыҡ үлән.

# Ҡутырбаш
## Ботаник яҙма

Һабағы төҙ, ябай, бейеклеге 30—200 см. Япрағы ҡапма-ҡаршы, ҡауырһын һымаҡ телемле (һирәгерәк бөтөн), һабаҡ япраҡтары — ултырма, сиратлы, һабаҡты яртылаш уратҡан, бөтөн ситле, аҫҡылары — һаплы. Сәскәһе ваҡ, аҡ, һары, алһыу зәңгәр төҫтә, ике енесле, дөрөҫ төҙөлөшлө түгел; тығыҙ ялпаҡ ярымшар формаһындағы тумалаҡ сәскәлеккә йыйылған. Тажы һәм тышҡы каса япрағы көпшә, эскеһе — сынаяҡ аҫты һымаҡ, тешле, һеркәсе 4-әү. Июнь—сентябрҙә сәскә ата. Емеше — орлоҡса, июль—сентябрҙә өлгөрә.

# Ҡутырбаш
## Файҙаланыуы

Мал аҙығы, декоратив, баллы үҫемлек. Баҫыу Ҡутырбашы бөтә республикала ҡыуаҡлыҡтар араһында, болондарҙа, урман ситтәрендә; эндемик татар Ҡутырбаш Башҡортостандың Урал алдында киң япраҡлы урмандарҙа үҫә.
# Гораций

Гора́ций, тулы исеме Квинт Гораций Флакк (лат. Quintus Horatius Flaccus) (б. э. т. 65, Венузия ҡ. (хәҙерге Италиялағы Базиликата регионында урынлашҡан) — б. э. т. 8, Рим) — Рим әҙәбиәтенең «алтын быуаттарындағы» шағир. Шиғриәте ваҡытындағы ваҡиғалар: Рим Республикаһы бөтөрөлөүе, Римдағы граждандар һуғышы.
* Был Боронғо Греция тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Аҡкүл ауыл Советы (Ғафури районы)

Аҡкүл ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы муниципаль берәмек. Аҡкүл ауыл Советы төньяҡтан Ғафури районының Бурлы ауыл Советы, көнсығыштан Табын ауыл Советы, көньяҡтан Мораҡ ауыл Советы һәм Бельский ауыл Советы, көнбайыштан Ауырғазы районы менән сиктәш.

# Аҡкүл ауыл Советы (Ғафури районы)
## Тарихы

Аҡкүл ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Бурансы (Ишембай)

Бурансы — Ишембай ҡалаһының Перегонный биҫтәһе биләмәһендә урынлашҡан тарихи урын. Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында, ҡаланың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә ята

# Бурансы (Ишембай)
## Тарихы

Бурансы 40 хужалыҡта 219 кешеһе булған ҙуо ауыл булараҡ 1795 йылдан билдәле. Атамаһы ошо ауылға нигеҙ һалыусы Бурансы исеменән бирелгән. Был ауылда йәшәгән уның улдары һәм ейәндәре билдәле. Оло улы Әбйәлил (1754-?), уның балалары Һатуси, Ишбай, Ғөбәйҙулла, Хибәтулла. Икенсе улы Өмөтбай Буранчин (1778-?), уның улдары Мөфтәхитдин, Сәйфитдин, Шәмсетдин, Күсәрбай һәм Асылбай Өмөтбаевтар. Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында Түбәнге-Бурансы ауылы булған, хәҙер уның урынында Ишембай нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы төҙөлгән.
1834 йылдағы VIII иҫәп алыуға төп ауылдан бер өлөш кеше айырылып сыға һәм 4 саҡрым ерҙә, Ағиҙел йылғаһының һул яғында 7 хужалыҡта 82 кешеһе менән яңы ауылға нигеҙ һала. Рәсми ҡағыҙҙарҙа уның исеме Түбәнге Бурансы тип атала, ә иҫке ауыл Үрге Бурансы ауылы тип йөрөтөлә, унда 12 хужалыҡта 129 кеше ҡала. Яңы ауылда халыҡ әкренләп арта. X ревизия буйынса Түбәнге Бурансыла 20 хужалыҡта 211 кеше йәшәгән., икенсеһендә 30 — йорт һәм 132 кеше. 1920 йылда Түбәнге Бурансыла 335, Үрге Бурансыла — 192 кеше иҫәпләнгән; хужалыҡтар ярашлы рәүештә, 64 һәм 35. Шуға ла атама Түбәнге Бурансынан Үрге Бурансыға күсерелә. 1925 йылда Түбәнге Бурансы бөтә, ә ауыл халҡы Ирек. ауылына күсеп ултыра. Был ойконим рәсми документтарҙа Иҫке Бурансы тип атала.
1929 йылда экспедиция етәксеһе геолог Блохин Алексей Александрович, тарихи дәлилдәргә таянып, нефть ятҡылыҡтарын табыу өсөн картала өс нөктәне, Түбәнге Бурансы, Ишембай, Көҫәпҡол ауылдарын һайлай.
И. М. . Губкин 1932 йылда үҙе асҡан Ишембай нефть ятҡылығын Түбәнге Бурансы ятҡылығы тип атай: Ишембай нефть ятҡылығы, Стәрлетамаҡ йәки Түбәнге Бурансы ятҡылығы Ағиҙел йылғаһы буйлап Башҡорт АССР-ы Сәтрлетамаҡ ҡалаһынан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
1939 йылда Бурансы ауылында Бурансы нефть ятҡылығы асыла.
1940 йылда ауыл Ишембай ҡалаһы составына инә. Перегонный биҫтәһе биләмәһендә урынлашҡан.

# Бурансы (Ишембай)
## Транспорты

* 1-се һанлы ҡала автобусы Ишембай районы маршруты «Автовокзал — Перегонный биҫтәһе»