yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡала башлығы йорто (Таганрогта Александр I йорто)

Ҡала башлығы йорто (көндәлек тормошта йөрөтөлгәнсә дворец Александр I һарайы) ― Таганрогтың тарих һәм архитектура һәйкәлдәренең береһе. Рус классицизмы стилендә төҙөлгән бер ҡатлы таш бина. Адресы: Грек урамы, 40. Башлыса был йортта 1825 йылда рәсәй императоры Александр I вафат булыуы менән билдәлелек алған. 2016 йылға ҡарата бында «Ҡайынҡай» балалар шифаханаһы урынлашҡан.
Бер ҡатлы айырым йорт (особняк) фасады 13 тәҙрәле. Бинаның колоннадаһы юҡ, ләкин ул рус классицизмының төп һыҙаттарына эйә. Яҫы фасад мөйөштәре русталар (архитектура) менән биҙәлгән, кәрниз буйлап ордер сухариктары (дентикулдар) урынлашҡан. Йоҙаҡ таштары бөтөн тәҙрәләрҙең, барыһының да йөҙлөгө булмаһа ла, композицияһын тамамлай. Уларҙың ритмы бер ни тиклем боҙолған. Ҡайһы бер тәҙрәләрҙең өҫтөндә өсмөйөшлө сандриктар, ҡалғандарының өҫтөндә — тура мөйөшлө, ләкин декорһыҙ статуялар ҡуя торған нишалар. Композиция үҙәге асыҡ сағылмай. Бина XIX быуаттың беренсе яртыһы Таганрогына хас төҙөлмәне иллюстрациялай.
Был айырым йорт (особняк) 1806 йылда чиновник ҡатыны Сивере тарафынан төҙөлгән. 1816 йылда бина архитектор Ф. Молл проекты буйынса яңыртып төҙөлгөн һәм ҡала башлығы фатиры булараҡ һатылған. Особняк төрлө осорҙа төрлө хужалар ҡулында булған. Шулар араһында иң әһәмиәтлеһе, йортто төҙөгәндән һуң дүрт йыл үтеүгә һатып алған Таганрог ҡала башлығы Пётр Афанасьевич Папков булғандыр. Император Александр I бында ике тапҡыр ― 1818 һәм 1825 йылдарҙа - туҡтаған булған. Һуңғы визиты һәләкәтле тамамланған. Александр I бында 19 ноябрҙә тапма (лихорадка) сиенән вафат булған. Батша үлгәндән һуң, йортто тол ҡалған батша ҡатыны (императрица) Елизавета Алексеевна һатып алған. Бында императорға бағышланған тәүге мемориал музей барлыҡҡа килгән. Александр I һарайына Александр II һәм Александр III батшалар, шағир Василий Андреевич Жуковский һәм ҡаф тауы һөргөнөнә уны оҙатып китеп барған генерал Николай Николаевич Раевский, уның ҡыҙы Мария Николаевна Волконская менән Александр Сергеевич Пушкин, рәссам Иван Константинович Айвазовский, музейға килеүселәр кенәгәһенә түбәндәгене яҙып ҡалдырған «Был боронғо мөйөштө, тарихи көнкүреш һәйкәле итеп, башлыса, уҡыу-уҡытыу маҡсатында һаҡларға кәрәк …» мәғариф халыҡ комиссары Анатолий Васильевич Луначарский, һәм башҡа мөһим эшмәкәрҙәр күрергә килгән.
1864 йылдан башлап, 12 йыл дауамында, особнякта император иҫтәлегенә ҡоролған Воздвиженский сиркәүендә Павел Чехов (Антон Павлович Чеховтың атаһы) дирижёрлыҡ иткән һәүәҫкәр хор эшләп килгән. 1860-сы йылдар һуңында ― начале 1870-се йылдар башында Александр, Николай һәм Антон Чеховтар шулай уҡ был хорҙа йырлаған. 1928 йылда музей ябылған, һәм ҡайһы бер экспонаттар Алфераки һарайына күсерелгән.
* Галерея
* Таганрог ҡала музейының архитектур үҫеше коллекцияһынан Таганрогтағы Пётр Папков особнягының башланғыс планы фотографияһы
* XIX быуат аҙағы асылмаһында һүрәтләнгән особняк
* XIX быуат аҙағы асылмаһында һүрәтләнгән особняк
* Шифахана фотографияһы, 2008 йыл
* Мемориаль таҡта
* Александрҙың вафаты
# Цинна (ҡала)

Цинна (ҡала) (нем. Zinna) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1494 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,2 км². Диңгеҙ кимәленән 89 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4860 һәм автомобиль коды TO.
# Астафьева Тамара Аркадьевна

Астафьева Тамара Аркадьевна (17 март 1937 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең табип-педиатры. СССР-ҙың халыҡ табибы (1985).

# Астафьева Тамара Аркадьевна
## Биографияһы

Тамара Аркадьевна Астафьева 1937 йылдың 14 мартында Зырянкала (Яҡутстан) тыуа.
Бер йылдан һуң ғаиләләре менән бергә Новосибирскиға күсенәләр. 2 йәшендә ғаилә Кемерово өлкәһе>нә Киселевскиға күсенә.
Тамара Астафьева мәктәпте тамамлағандан һуң Томск дәүләт медицина институтына уҡырға инә.
1963 йылда институтты тамамлағас, Томск өлкәһенең Асино ҡалаһының үҙәк ҡала дауаханаһына ебәрелә, һәм бында 25 койкалыҡ балалар бүлеге мөдире һәм балалр табыу йортонда табип-неонатолог була. 1965 йылдан — район педиатры.
Дауахананың профком рәйесе була.
Инә 1972 йылда КПСС сафына инә.
Балалар поликлиникаһында 2006 йылға тиклем эшләй, әммә инсульт һөҙөмтәһендә табиплыҡ практикаһын ҡалдырырға мәжбүр була. Һуңынан тағы биш йыл Асино автотранспорт предприятиеһында табип булып эшләп, пенсияға сыға.
Асинола йәшәй.

# Астафьева Тамара Аркадьевна
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Буласаҡ тормош иптәше Анатолий менән 1964 йылда бейеү майҙансығында таныша. Никахта ике балалары тыуа: Светлана — балалар поликлиникаһында шәфҡәт туташы һәм Аркадий — Томск хәрби-медицина академияһы уҡытыусыһы.

# Астафьева Тамара Аркадьевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың халыҡ табибы (1985)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1972)
* РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Рәхмәт хаттары (1976, 1980, 1984)
* Профсоюз өлкә комитетының Маҡтау ҡағыҙы (1984, 1986)
* Профсоюз Үҙәк Комитетының Маҡтау ҡағыҙы һәм Рәхмәт хаты (1989, 1996)
* Томск өлкәһе һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәрҙәренең почет китабына индерелгән (1997).
# Толкишка

Толкишка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Шешма йылғаһының һул ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Толкишка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шишмә йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100389
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Заборовка

Заборовка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Руна йылғаһының уң ярына тамағынан 14,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Заборовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы башынан Үрге Волга бейшлотына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100112110000000031
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000003
* Бассейн коды — 08.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чохрак (Лаба ҡушылдығы)

Чохрак — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.

# Чохрак (Лаба ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003779
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100377
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нюнельга

Нюнельга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 715 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Нюнельга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033483
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203348
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шамаев Әмир Ғабдрахман улы

Шамаев Әмир Ғабдрахман улы (8 август 1929 йыл — 25 март 2017 йыл) — ғалим-табип, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (1998). Рәсәй Федерацияһының (1998) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған табибы.

# Шамаев Әмир Ғабдрахман улы
## Биографияһы

* Әмир Ғабдрахман улы Шамаев 1929 йылдың 8 авгусында Башҡорт АССР-ының Мәләүез районы Һарыш ауылында тыуа.
* Башланғыс белемде тыуған ауылы мәктәбендә ала.
* 5-8-се кластарҙы Йомағужа башҡорт урта мәктәбендә уҡый.
* 1941—1945 йылдарҙа, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда үҫмер көйө ололар менән бер рәттән колхозда эшләй.
* 9—10-сы кластарҙы Өфөләге 1-се мәктәп-интернатта тамамлай.
* 1949—1955 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡый.
* 1955—1960 йылдарҙа Йомағужа районының һаулыҡ һаҡлау бүлегендә мөдир, баш табип булып эшләй.
* 1960—1962 йылдарҙа — А. П. Чехов исемендәге шифахананың баш врачы.
* 1962—1967 йылдарҙа — Бөтә Союз Шафран шифаханаһының баш табибы.
* 1967—1970 йылдарҙа РСФСР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы махсус шифаханаларының Өфө зона идаралығы етәксеһе.
* 1970—1977 йылдарҙа Профсоюз шифаханалары менән етәкселек итеү буйынса Башҡортостан өлкә советы рәйесе вазифаһында эшләй.
* 1977—1985 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт медицина университетында уҡыта.
* 1985—1987 йылдарҙа — 21-се һанлы Өфө ҡала клиник дауаханаһының баш табибы.
* 1987—1999 йылдарҙа Республика кардиология диспансерына етәкселек итә.
* 1999 йылдан алып хаҡлы ялға сыҡҡансы Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағындағы Республика лицензия-аккредитациялау комиссияһы рәйесе вазифаһында эшләй.

# Шамаев Әмир Ғабдрахман улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

160-тан ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 12 монография авторы.

# Шамаев Әмир Ғабдрахман улы
## Хеҙмәттәре

* Кумысолечебный куророт «Шафраново». Уфа, 1967;
* Кумысолечебный санаторий имени С. Т. Аксакова. Уфа, 1973;
* Кумыс в современном лечении туберкулеза. Уфа, 1974;
* Башкирский кумыс. Уфа, 1986;
* Башкирский кумыс (новая редакция). Уфа, 1989;
* Кумыс (новая редакция). Уфа, 2000.

# Шамаев Әмир Ғабдрахман улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Ә. Ғ. Шамаев — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы, Башҡортостандан ситтә йәшәгән башҡорт милләте вәкилдәре менән эшләү комиссияһы рәйесе булараҡ яуаплы йәмәғәт эштәре башаҡа. Бер үк ваҡытта Башҡортостан Республикаһының Һуғыш, хеҙмәт һәм Ҡораллы Көстәр ветерандары советының һаулыҡ һаҡлау буйынса комиссияһы рәйесе. Республика фтизиатрҙарының, терапевтарының, кардиологтарының фәнни медицина йәмғиәттәре эшендә әүҙем ҡатнаша. Тыуған ауылы Һарышта мәсет һалдыра.

# Шамаев Әмир Ғабдрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (1995);
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1998);
* СССР һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1968);
* СССР профсоюздар курорттары отличнигы (1976);
* Рәсәй Федерацияһының Топ-менеджеры (2006);
* Рәсәй Федерацияһының Топ менеджеры (2007);
* Мәләүез районының почётлы гражданы;
* Ике «Почёт билдәһе» ордены;
* Гиппократ ордены;
* «Благодать и Мир да Умножаться» ордены.
* Рәсәй Федерацияһының Милли Энциклопедияһына өс тапҡыр индерелгән
# Сен-Мартен ( Франция биләмәһе)

Диңгеҙ аръяғындағы Сен-Мартен берләшмәһе - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Сепыч (Лысьва ҡушылдығы)

Сепыч — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Сепыч (Лысьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009493
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100949
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тылғыҫҡан

Тылғыҫҡан — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Земзя йылғаһының уң ярына тамағынан 1,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тылғыҫҡан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100018023
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101802
- Бассейн коды — 10.01.02.003
- ГӨ буйынса томы — 11
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рашева Виска

Рашева Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеша йылғаһының һул ярына тамағынан 223 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Рашева Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054165
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005416
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тунгус-Яха (йылға)

Тунгус-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НАДЫМ/97/74/32 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.

# Тунгус-Яха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051108
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305110
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рәбиғ әл-Мәдхәли

Рәбиғ ибн Һади Ғүмәйр әл-Мәдхәли (ғәр. ربيع بن هادي عمير المدخلي‎) - Сәғүд Ғәрәбстанының хәҙерге заман күренекле сәләфи дин белгесе, ислам буйынса бик күп хеҙмәттәр авторы. Оппоненттары уны сәләфилектә мәдхәли ағымына нигеҙ һалыусы һәм идеологы тип иҫәпләй. Король Ислам стратегик тикшеренеүҙәре үҙәге (Иордания) версияһы буйынса, Рәбиғ әл-Мәдхәли донъялағы иң абруйлы 500 мосолман иҫәбенә инә.

# Рәбиғ әл-Мәдхәли
## Биографияһы

Рәбиғ әл-Мәдхәли Сәғүд Ғәрәбстанының көньяҡ-көнбайышындағы әл-мәдәхилә (ғәр. المداخلة‎) ғәрәп ҡәбиләһенән сыҡҡан. Ул 1931 йәки 1932 йылда (1351 һижри йыл) бәләкәй генә Әл-Жәрәдиә ауылында тыуған. Бер йәш ярымда ул атайһыҙ ҡала, артабан уны әсәһе тәрбиәләй.
Һижри 1380 йылда Сәмтә институтын тамамлай һәм Эр-Риядта шәриғәт факультетына уҡырға инә, әммә бер-ике йылдан һуң яңы асылған Мәҙинә ислам университетына юллана һәм һижри 1384 йылда уны яҡшы билдәләр менән тамамлай.
Уҡыуын тамамлағандан һуң Рәбиғ әл-Мадхали Мәҙинәләге университеттың институттарының береһендә уҡытыу менән шөғөлләнә, һижри 1397 йылда король Абдул-Ғәзиз Университетында магистр дәрәжәһен ала. Һижри 1400 йылда шул уҡ университетта докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Һуңынан әл-Мадхали Мәҙинә Университетына ҡайта, унда хәҙис факультетында уҡытыусы булып эшләй һәм унда 1990 йылдар аҙағына тиклем хеҙмәт итә.
# Янович Сергей Александрович

Янович Сергей Александрович (1877, Асҡын, Өфө губернаһы — 1935, Ленинград) — урыҫ диңгеҙ офицеры.

# Янович Сергей Александрович
## Биография

Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Асҡын ауылында тыуған.
Диңгеҙ кадет корпусын тамамлаған (1897). «Камчадал» транспорты һәм «Гайдамактар» (1898—1899) мина крейсеры Вахтенный начальнигы.
Ҡытай походы ҡатнашыусыһы (1900—1901), шунан һуң уҡыу-артиллерия отряды офицерҙар класы уҡытыусыһы була.
1902 й. төпкә батыу судноһы проекты эшләй башланы («күрәһең, бәләкәй катер»), Кәмә төҙөү проекты 1904 йылдың февралендә ҡарала. С. А. Янович кәмә проекты Санкт-Петербургтың Лесснер заводында төҙөлә.1904 йылдың июнендә һынау үтә һәм 1905 йылдың мартында «Кет» исемле флот составына индерелә. Уның командиры итеп 24 мартта лейтенант С. А. Янович тәғәйенләнгән. Кәмә Амурҙағы Николаевск яр батареялары менән бәйләнеште һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән. 1905 йылдың 1 июлендә «Кет» командаһы Невельск боғаҙы аҫтында япондарҙың ике миноносецын табалар һәм уларға атакаға сығалар. Кәмә 10 кабельт маҡсаттан картала билдәләнмәгән һайға ултыра, әммә япон миноносецтары, уны күреп, кирегә курстарын юнәтә һәм бүтән Невельск боғаҙын үтергә тырышмай. 1905 йылдың 3 июненән 20 сентябренә тиклем «Кет» диңгеҙгә 170 ҡабат сыға. С. А. Янович «Кет» менән 1906 йылдың көҙөнә тиклем етәкселек итә, шунан һуң яр буйы оборона ойошмаһы Айырым комиссияһына хеҙмәт итергә күсерелә, Амур флотилияһы төҙөү буйынса эштәр идарасыһы була. 1908 йылдың декабрендә яр составына алына..
2-се ранг капитаны (1913).
1916 йылдың ғинуарынан диңгеҙ министры ярҙамсыһы ҡарамағында тора.
1917 йылдың 25 октябрендә 2-се ранг капитаны чинында кала.
Совет осоронда Волхов ГЭС-ы төҙөлөшендә техник булып эшләй, ә һуңынан,1934 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем, — Ленинградта Киров заводының механика бүлегендә баш инженер.

# Янович Сергей Александрович
## Иҫкәрмә

Санкт-Петербург дәүләт бюджет мәҙәниәт учреждениеһы «Рәсәйҙең А. И. Маринеско исемендәге һыу аҫты көстәре тарихы музейында» Яновичтар ғаилә төркөме портреты бар: моғайын Асҡын ауылы Өфө губернаһы Бөрө өйәҙелер (С. А. Янович тыуған урыны). Паспартында. (сығанағы https://goskatalog.ru/portal/#/collections?id=8023686 2019 йыл 22 июнь архивланған.).
# Теренсу

Теренсу (Теренсук) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 768 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.

# Теренсу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007405
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200740
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нючёпинг

Нючёпинг (швед. Nyköping) — Швеция ҡалаһы, Балтик диңгеҙе ярында урынлашҡан, Сёдерманланд лены һәм шул исемдәге коммунаның үҙәге.

# Нючёпинг
## Тарихы

XVI быуатта король Карл Туғыҙынсының резиденцияһы була. 1390, 1665, 1719, 1719 йылда 1825 ййылдарҙа ҙур янғындарға дусар була. 1719 йылда ул урыҫ ғәскәрҙәре тарафынан тулыһынса тиерлек ҡыйратыла.

# Нючёпинг
## Иҫтәлекле урындары

Төп иҫтәлекле урыны — Нючепинг ҡәлғәһе, ул XII быуат аҙағында төҙөлә башлай.

# Нючёпинг
## Транспорты

Нючепинг аша Европа E04 маршруты үтә.
Ҡаланан төньяҡ-көнбайышҡа табан 7 километрҙа Стокгольм-Скавста аэропорты — пассажирҙар әйләнеше буйынса Швецияла өсөнсө урынды биләй.

# Нючёпинг
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Выборг (Рәсәй)

# Нючёпинг
## Шулай уҡ ҡара

* Нючепингский замок
# Аҙналы

Аҙналы — күп мәғәнәле һүҙ.

# Аҙналы
## Мәҡәләләр

* Аҙналы (Башҡортостан) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл.
* Аҙналы (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районындағы ауыл.
# Оло Мишариха

Оло Мишариха — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кын йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Мишариха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010959
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101095
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Латин Америкаһы

Латин Америкаһы — Америка илдәренең һәм ерҙәренең дөйөм атамаһы, роман телдәренән һәм (латин теленән барлыҡҡа килгән) рәсми телдәр ҡулланыла. Иң йыш ҡулланылған телдәр — испан һәм португал телдәре.
Шулай уҡ икенсе термин Ибер-Америка, ибер-роман телдәрҙә аралашҡан илдәрҙе аңлата.
Латин Америкаһына испанса һөйләшкән Америка илдәре — төньяҡта Мексиканан башлап көньяҡҡа Аргентинаға тиклем һәм шулай уҡ испанса аралашҡан Кариб диңгеҙе бассейндағы илдәр (Куба, Доминикан Республикаһы, Пуэрто-Рико) инә. Португал телендә аралашҡан Бразилия ла шул илдәргә инә. Француз телле Гаити, Сен-Мартен һәм Француз Гвианаһы илдәрен дә йыш ҡына Латин Америкаһы тип иҫәпләйҙәр. Ләкин француз телле Квебек провинцияһын (Канада) бер касан Латин Америкаһына индермәйҙәр. Инглиз телендә аралашҡан Америка илдәре (Ямайка, Барбадос, Багамы, Белиз, Гайана һ. б.) Латин Америкаһына индермәйҙәр.
Ерҙә иң оҙон тауҙар системаһы Латин Америкаһында урынлашҡан, шуларҙы Анд тауҙары тип атайҙар, бында Котопахи вулканы урынлашҡан.

# Латин Америкаһы
### Сәйәси бүленеше

| Дәүләттәр | Дәүләттәр | АҠШ территориялары | Франция территориялары |
| Аргентина Боливия Бразилия Венесуэла Гаити Гватемала Гондурас Доминика Республикаһы Колумбия Коста-Рика | Куба Мексика Никарагуа Панама Парагвай Перу Сальвадор Уругвай Чили Эквадор | Пуэрто-Рико | Гваделупа Мартиника Сен-Бартельми Сен-Мартен Француз Гвианаһы |
# Пюрмель-Кикя

Пюрмель-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға №6720 исемһеҙ тармАғиҙелтың уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пюрмель-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306725
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Баяновка

Баяновка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колонга йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Баяновка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010028
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201002
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2