yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мин династияһы императорҙарының төрбәләре

Мин династияһы императорҙарының төрбәләре (Шисаньлин, ҡытай. 明十三陵, пиньинь Ming shisan ling, «ун өс мин кәшәнәһе») — Ҡытай Мин империяһының ун өс императорының кәшәнәләр комплексы (XV—XVII быуаттар), (өсөнсө император Чжу Диҙән башлап). Комплекс Пекиндың Чанпинг районындағы Тяньшоу тауҙары битләүҙәрендә ҡала үҙәгенән төньяҡ-көнбайышҡа табан 42 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Беренсе төрбә (Чанлин кәшәнәһе) 1409 йылда төҙөлә башлай.
Некрополь майҙаны яҡынса 40 км² тәшкил итә.
Был кәшәнә комплексы «Мин һәм Цин династияһы императорҙарының ҡәберлектәре» Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһының төп компоненттарының береһе булып тора. Уға шулай уҡ беренсе мин императоры Чжу Юаньжандың Сяолин кәшәнәһе (баш ҡалаһы Нанкин эргәһендә), Миндың башҡа ҡайһы бер эшмәкәрҙәренең кәшәнәләре, шулай уҡ Маньчжурияла һәм Пекин эргәһендәге Цин императорҙары кәшәнәләре инә. Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк; Миндың икенсе императоры Чжу Юньвэндың кәшәнәһе юҡ, сөнки уны өсөнсө император Чжу Ди тәхеттән төшөрә.
Ерләү урынын император Чжу Ди ҡытайҙарҙың баш ҡалаһын Нанкиндан Пекинға күсергәндән һуң һайлай. Уға участканың «төньяҡтың зарарлы тәьҫирҙәренән» тау сылбыры менән һаҡланған булыуы оҡшай. Император кәшәнәләренең урынлашыуы шулай уҡ фэн шуй принциптарының классик кәүҙәләнеше булып тора.
13 кәшәнә бер урында урынлашҡан, улар сит күҙҙәрҙән бейек диуар менән кәртәләнгән, шулай уҡ ысын һәм мифик хайуандар һыны менән уратылған уртаҡ «изге юлы» (шэньдао) бар. Императорҙарҙың кәшәнәләре лә кәртәләп ҡуйылған.
1644 йылда Пекинды маньчжурҙар баҫып алғандан һуң, комплекс өлөшләтә емерелә. XVIII быуат уртаһында үҙгәртеп ҡороу үткәрелә.
XX быуатта өс кәшәнә археологтар тарафынан асыла һәм тикшерелә, әммә 1989 йылда комплекс территорияһында археологик эҙләнеүҙәр туҡтатыла һәм шул ваҡыттан алып яңынан тергеҙелмәй.
# Абрамова Лариса Михайловна

Абрамова Лариса Михайловна (14 сентябрь 1957 йыл) — геоботаник. Биология фәндәре докторы (2005), профессор (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2013).

# Абрамова Лариса Михайловна
## Биографияһы

Лариса Михайловна Абрамова 1957 йылдың 14 сентябрендә БАССР-ҙың Маҡар районы Мебельный ҡасабаһында (хәҙер Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районы Бельское ауылы) тыуған. 1979 йылда Башҡорт дәүләт университетының биология факультетын тамамлай, артабан шунда уҡ эшләй, 1988 йылдан алып — ғилми хеҙмәткәр. 20 йылдан ашыу БДУ-ла эшләй. Уның етәкселеге аҫтында 14 кандидатлыҡ диссертация яҡланды.
Аспирантураны (1983—1986) һәм докторантураны (1999—2002) тамамлай. Кандидатлыҡ диссертацияһы: «Сегетальная растительность Башкирского Предуралья (опыт ординационно-классификационного анализа)». Докторлыҡ диссертацияһы: «Синантропизация растительности: закономерности и возможности управления процессом (на примере Республики Башкортостан)».
Геоботаник. 2002 йылдан алып Ботаника баҡса институтының лаборатория мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге үҫемлектәрҙең юғалып барыусы һәм һирәк төрҙәренең күп төрлөлөгөн өйрәнеүгә һәм һаҡлауға, төбәк флораһының һәм үҫемлектәренең антропоген трансформацияһы проблемаларына, республика өсөн традицион булмаған декоратив, дарыу һәм тәмләткес хуш еҫле үҫемлектәр интродукцияһына арналған. Л. М. Абрамова ҡый үләндәренең 150-нән ашыу үтеп инеү сығанағын асыҡлай, экосистемаларҙа уларҙың һанын һәм таралыуын контролдә тотоу ысулдарын эшләй. 450-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 13 монография авторы.

# Абрамова Лариса Михайловна
## Төп ғилми эштәре

Синантропизация степей: методы оценки и возможности управления процессом / Л. М. Абрамова [и др.] // Вопросы степеведения. — Оренбург, 2000. — С. 62-69.
Хасанова Г. Р., Абрамова Л. М. Возможности восстановления биоразнообразия степной растительности: посевы многолетних трав // Экология. — 2000. — № 6. — С. 473—475.
Абрамова Л. М., Юнусбаев У. Б. Опыт изучения синантропизации при пастбищной дигрессии степей Зауралья методом трансект // Экология. — 2001. — № 6. — С. 474—477.
Абрамова Л. М. Основные закономерности синантропизации разных типов растительности Республики Башкортостан // Экология. — 2010. — № 3. — С. 168—172.
Абрамова Л. М., Мустафина А. Н., Андреева И. З. Современное состояние и структура природных популяций Dictamnus gymnostylis Stev. на Южном Урале // Бюл. МОИП. Отд. биол. — 2011. — Т. 116, вып. 5. — С. 32-38.
Абрамова Л. М. Экспансия чужеродных видов растений на Южном Урале: анализ причин и экологических угроз // Экология. — 2012. — № 5. — С. 1-7.
Продромус растительных сообществ Республики Башкортостан / С. М. Ямалов, В. Б. Мартыненко, Л. М. Абрамова [и др.]. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2012. — 100 с.
Уникальные памятники природы — шиханы Тратау и Юрактау / Л. М. Абрамова [и др.]. — Уфа: Гилем, 2014. — 333 с.
# Ҡара тауҙар (Кавказ)

Ҡара тауҙар (Черногорье, Каратау, Ҡара Урман, Алғы һырт) (реф. тик. Черныя Горы, Черные горы, Черный Лѣсъ) — Кавказдағы тауҙарҙың тарихи исеме. Ороним Оло Кавказ тау системаһы төньяҡ битләүенең алғы һырттарын үҙ эсенә ала (таулы ил — Кавказ тауҙары, төбәк — Төньяҡ Кавказ).

# Ҡара тауҙар (Кавказ)
## Урынлашыуы

Өҙөклө тау массивтарынан (ҡыҫҡа һырттар), яйла, уба сылбырҙары һәм айырым торған түбәләрҙән ғибәрәт, Төп Кавказ һыртынан төньяҡҡа, Ҡобан йылғаһы тамағынан Һыулаҡ йылғаһына тиклем параллель рәүештә һуҙылған (төбәлгән йүнәлеше: көнбайыш-төньяҡ-көнбайыш — көнсығыш-көньяҡ-көнбайыш).
Бөгөн Ҡара тауҙарҙың тарихи исемен локалләштереү Рәсәй биләмәһе буйлап һуҙылған һырттарҙы:Краснодар крайы, Адыгея, Ҡарасай-Черкес, Ставрополь крайы, Ҡабарҙы-Балҡар, Төньяҡ Осетия, Ингушетия, Чечня һәм Дағстан республикалары һырттарын (ҡайһы берҙә төрлө тикшеренеүселәрҙә бер үк түгел) үҙ эсенә ала. Ҡара тауҙар сиктәрен төрлөсә аңлау менән бәйле, күп кенә сығанаҡтарҙа уларҙың төрлө морфометрик характеристикалары күрһәтелеүе мөмкин.

# Ҡара тауҙар (Кавказ)
## Атамаһы

Ҡара тауҙарҙың түбәләре бейек тау болондары йәки ҡар һыҙығы кимәленә етмәй, урман сиге менән сикләнә. Боронғо Ҡара тауҙарҙы ҡаплаған киң япраҡлы ҡуйы урмандарҙан, тауҙарға ҡараңғы төҫ биреүсе ҡарағусҡыл урманлы тауҙар теҙмәләренән моғайын, ҡасандыр шул атама хасил булғандыр.

# Ҡара тауҙар (Кавказ)
## Хәҙерге заманда

Беҙҙең көндәрҙә ғилми һәм публицистик әҙәбиәттә, совет осорондағы баҫмаларҙы ҡабатлап, тикшеренеүселәр Пастбищный һәм Лесистый һырттарын Ҡара тауҙарға индерә (мәҫәлән, «Оло Кавказ һырттары һәм уларҙың климатҡа йоғонтоһо» эштәре авторҙары, 2001). Бәғзе совет эштәрендәге кеүек үк, Ҡара тауҙар тигәндә тик Урманлы һырт ҡына тип аңлаусылар бар, был бигерәк тә Чечен Республикаһындағы Ҡара тауҙарҙың өлөшө өсөн хас (мәҫәлән, З. М. Багалова, Г. З. Анчабадзе)
Әммә был боронғо ороним тураһында белешмә баҫмалар телгә алмай башлай.
# Успенский (станция)

Успенский — Ростов төбәгендә Төньяҡ-Кавказ тимер юлының тимер юлы станцияһы, Ростов өлкәһе Матвей-Ҡурған районының Авило-Успенка ауылында урынлашҡан.
Станция Рәсәй менән Украина араһында сик булып тора, (де-факто — Донецк Халыҡ Республикаһы). Алыҫ юлға хәрәкәт итеүсе бөтә поездар әйбер һәм документтарҙы тикшереү өсөн байтаҡҡа туҡталыш яһай. Бер туҡталыш бер сәғәт биләй. Алыҫ юлға хәрәкәт итеүсе поездар Украинаның Донецк һәм Луганск өлкәләре биләмәһенән контролде юғалтыу һөҙөмтәһендә йөрөмәй.
1992 йылға тиклем Успенский -Марцево участкаһы Донецк тимер юлына ҡарай.

# Успенский (станция)
## Станция буйлап ҡала яны хәрәкәте

| Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты | Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты |
| Ҡала яны | Успенский — Ростов | Ҡала яны | Ростов — Успенский |
| Ҡала яны | Успенский — Таганрог | Ҡала яны | Таганрог — Успенский |
| Ҡала яны | Успенский - Ясиноватый-Пассажир | Ҡала яны | Ясиноватый-Пассажир - Успенский |

# Успенский (станция)
## Станция буйлап алыҫ юлға хәрәкәте

| Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты | Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты |
# Хара-Сала

Хара-Сала — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы, Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хара-Зуха йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Хара-Сала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500712107000016330
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001633
* Бассейн коды — 05.01.05.007
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чапаевка (Силәбе өлкәһе)

Чапаевка (рус. Чапаевка) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡамышлы ауыл биләмәһе составына керә.

# Чапаевка (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (67 %) йәшәй.
# Платов һәйкәле (Семикаракорск)

2010
Платов һәйкәле — Дон казактары ғәскәре атаманы, кавалерия генералы Матвей Иванович Платов (1753—1818) һәйкәле. Ул Рәсәй империяһының XVIII быуат аҙағы—XIX быуат башындағы бөтә һуғыштарында ҡатнашҡан. Һәйкәл Ростов өлкәһенең Семикаракорск ҡалаһында 2010 йылда ҡуйылған.

# Платов һәйкәле (Семикаракорск)
## Тарихы

Матвей Иванович Платов Дон казактары баш ҡалаһы Черкасскта (хәҙер Старочеркасская станицаһы) тыуған.
Дон казактары геройы, ул 47 йыл ғүмерен һуғыш һәм көрәшкә бағышлаған. Платов М. И. — урыҫ-төрөк һуғышында ҡатнаша, Александр Васильевич Суворовтың көрәштәше. Очаков һәм Измаилды алыуҙа ҡатнаша, 1812 йылғы Ватан һуғышы геройы, Дон казак ғәскәренең ғәскәри атаманы. Урыҫ армияһының сит илгә походтарында Платов казак корпусы командиры була. Уның етәкселеге аҫтында казактар француз, төрөк һәм татар ғәскәрҙәре өҫтөнән еңеү яулай.
Ростов өлкәһендәге Семикаракорск ҡалаһында атаман һәм уның ҡаҙаныштары иҫтәлегенә 2010 йылда һәйкәл асыла. Һәйкәл асыуҙың инициаторы булып «Ғәҙел Рәсәй» партияһының урындағы бүлексәһе рәйесе һәм «Мегапир» запастағы офицерҙар берекмәһе сығыш яһай.
Һәйкәл казактар, Семикаракорск, Новочеркасск, Волгодонск, Таллин һәм башҡа ҡалаларҙың фермерҙары һәм эшҡыуарҙары аҡсаһына төҙөлә.
Һәйкәлдең авторы — Ростов скульпторы Владимир Галикович Беляков.

# Платов һәйкәле (Семикаракорск)
## Һүрәтләнеш

М. М. Платов һәйкәл бейек булмаған постаментҡа урынлаштырылған, ул, үҙ сиратында, таштар өйөмөндә тора. М. М. Платовтың бронза скульптураһы бөтә буйына һүрәтләнгән. Атаман гусар мундирында, һул ҡулы менән билгә таянып тора. Һәйкәл постаментында һәйкәлде тасуирлаған табличка беркетелгән.
Һәйкәл эргәһендәге биләмә төҙөкләндерелгән.
# Николае Чаушеску

    Чаушеску бите бында йүнәтелә. Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Чаушеску (мәғәнәләр).
Никола́е Чауше́ску (рум. Nicolae Ceauşescu; 26 ғинуар 1918 йыл — 25 декабрь 1989 йыл— Румынияның дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, 1965 йылдан Румыния коммунистар партияһы (РКП) Үҙәк Комитетының генеральный секретары, 1969 йылдан РКП-ның генеральный секретары. 1967 йылдан 1974 йылғаса Румыния Социалистик Республикаһының (СРР) Дәүләт Советы Рәйесе, (формаль рәүештә — 1989 йылғаса). 1974—1989 йылдарҙа Румыния Социалистик Республикаһы Президенты.
Хакимлек итеүенең тәүге ун йылында ил эсендә һаҡ ҡына либераллашыу сәйсәтен тормошҡа ашырһа, халыҡ-ара мөнсәбәттәрҙә — Көнбайыш Европаға һәм Америка Ҡушма Штаттарына ҡарата күберәк асыҡлыҡ сәйәсәте алып бара. Советтар Союзына ҡарата үҙенән алда формалашҡан курсты дауам итә, СССР-ҙың күп башланғыстарынан (мәҫәлән, 1968 йылда Чехословакияға ғәскәр индереү кеүек) алыҫыраҡ тора. Шул уҡ ваҡытта Көнсығыш Европаның социалистик илдәре менән яҡшы бәйләнештәрҙе һаҡлап ҡала. Икенсе тиҫтә йылда Чаушеску ҡатыраҡ етәкселек стилен ҡуллана, эске һәм тышҡы сәйәсәттә милләтселек курсы алға ҡуйыла, уның шәхес культы, туған-тыумасалыҡ менән эшнәлеккә (непотизм) таяныуы үҙен ныҡлап һиҙҙерә, башҡаса фекер йөрөтөүселәрҙе эҙәрлекләү башлана.
Чаушеску режимы 1989 йылда коммунистарға ҡаршы күтәрелгән ихтилал һөҙөмтәһендә ҡолатыла. Дәүләт түңкәрелешенә Румынияла йәшәгән венгрҙарҙың Тимишоара ҡалаһындағы сыуалыштары сәбәпсе була. Был ваҡиғалар барышында Чаушеску баш ҡаланан ҡаса, әммә һуңынан хәрбиҙәр тарафынан тотола һәм ҡатыны Елена менән бергә яңы власть ойошторған трибуналға тапшырыла.
# Сәсәниҙәр

Сәсәниҙәр - 224 - 651 йылдарҙа Сәсәни Иранында идара иткән фарсы хакимдары (шаһтар шаһы) һәм ошо дәүләттең, бойондороҡһоҙ территорияларҙың айырым өлкәләре (шаһтар, ҡушаншаһтар), һуңыраҡ Тәбәристан хакимдары нәҫеле.

# Сәсәниҙәр
## Тарихы

Династия Парстан (Фарсостан) сыҡҡан; батшалыҡ Сәсән исемле кеше исеме менән аталған, ул Парстың беренсе батшаһы Папактың атаһы булған.
Папактың улы Ардашир 224 йылда парфян батшаһын ҡыйрата һәм Сәсәниҙәр дәүләтенә нигеҙ һала. Дәүләт ойошторолғанда уҡ Сәсәниҙәр Иран мәжүси руханилығына (зороастризм) таяна..
628 йылдан 632 йылға тиклем яҡынса 10 батша алмашына. Йәздәгирд III хакимлығы ваҡытында Сәсәниҙәр дәүләтен ғәрәптәр яулап ала.
# Үрге Мәмбәтша

Үрге Мәмбәтша, Ярғайыш (рус. Верхнее Мамбетшино) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453396, ОКАТО коды — 80226843002.

# Үрге Мәмбәтша
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 109 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңыбай): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 42 км

# Үрге Мәмбәтша
## Тарихы һәм бөгөнгөһө

Үрге Мәмбәтша, Ярғайыш ауылына 17 быуаттың 2-се яртыһында Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә Мәмбәтша исеме менән нигеҙ һала. 1900 йылда — 675 кеше; 1920 йылда — 536; 1939 йылда — 188; 1959 йылда — 174; 1989 йылда — 254; 2002 йылда — 280; 2010 йылда — 265 кеше иҫәпләнгән. 1866 йылда 81 йортта 376 кеше йәшәгән. 1870—80 йылдарҙа нигеҙләнгән Түбәнге Мәмбәтша бүлендек ауылы 1917 йылға тиклем Үрге Мәмбатша ауылы менән бергә иҫәпкә алынған. 1900 йылда 2 ауылда 2 мәсет, мәҙрәсә, һыу тирмәне теркәлгән. 20‑се йылдарҙан алып хәҙерге исемен йөрөтә.
Хәҙерге көндә ауыл районда иң тиҙ үҫеүсе ауылдар һанына инә. Үрге Мәмбәтшала башланғыс мәктәп бар, уҡыусылар һаны йылдан йыл арта. Малсылыҡ, ҡортсолоҡ ныҡ үҫешкән, һәр йортта тиерлек умарта тоталар. Башланғыс мәктәп (Яңыбай урта мәктәбе филиалы), фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, мәсет бар.

# Үрге Мәмбәтша
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 188 | |
| 1959 | 176 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 227 | |
| 1979 | 222 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 254 | |
| 2002 | 280 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 306 | |
| 2010 | 265 | |

# Үрге Мәмбәтша
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

# Үрге Мәмбәтша
## Урамдары

* Баҡа күл урамы (рус. улица Бака Куль)
* Йәштәр урамы (рус. Молодежная улица)
* Үҙәк урам (рус. Центральная улица)

# Үрге Мәмбәтша
## Тирә-яҡ мөхит

* Үрге Мәмбәтшаны икегә бүлеп Ярғайыш йылғаһы аға, ул ауыл ситендә аҡҡан Ҡороюл йылғаһына ҡоя. Йәй көнө Ярғайыш йылғаһы ҡорой.

# Үрге Мәмбәтша
## Арҙаҡлы шәхестәр

Усман мулла - 1837 йылдарҙа йәшәүсе мулла . Яҡын тирәлә иң абруйлы һәм данлыҡлы кешеләрҙең береһе булған.
# Любляна зоопаркы

Любляна зоопаркы — Словенияның баш ҡалаһы Люблянала 19,6 мең гектар майҙанды биләгән зоопарк. Словенияла милли зоопарк, йыл әйләнәһенә эшләй.
Зоопарк Рожник ҡалҡыулығының көньяҡ битләүендә урман һәм туғайҙар араһындағы тәбиғи мөхиттә, баш ҡаланан йәйәү 20 минутлыҡ алыҫлыҡта урынлашҡан. Зоопаркта, дөйөм алғанда 119 төрҙәге 500 хайуан иҫәпләнә (бөжәктәр иҫәпләнмәй).

# Любляна зоопаркы
## Тарихы

Зоопарк Любляна ҡала советының бойороғо менән 1949 йылдың 10 мартында асыла. Тәүҙә ул ҡала үҙәгендә урынлаша, 1951 йылда әлеге урынына күсерелә
2008 йылда зоопаркты реконструкциялау тураһында иғлан ителә, ул 2016 йылда тамамлана. 2009 йылда зоопаркҡа саймири маймылдары килтерелә. Шул уҡ йылда зоопаркта альпак һәм кесе пандалар барлыҡҡа килә. 2009 йыл аҙағында ишкәк аяҡлылар өсөн вольер төҙөлә башлай, һәм 2013 йылда зоопаркҡа өс калифорния диңгеҙ арыҫландарын алып киләләр. 2010 йылда ике амур юлбарыҫы, зоопаркта йәшәп, ҡартайып үлә. Зоопаркта шулай уҡ 1996 йылдан Карлсруэ зоопаркы бүләк иткән ике арыҫлан була. Ата арыҫлан 2011 йылда ортопедик операциянан үлә, инә арыҫлан 2013 йылда яман шештән үлеп ҡала.
2011 йылда дүрт янутты урынлаштырыу өсөн яңы вольер төҙөлә. Зоопаркта шулай уҡ һеләүһендәрҙең яңы ғаиләһен урынлаштыралар. 2012 йылда бер пар аҡ торна, шулай уҡ 40 ябай фламинго алалар. 2013 йылда зоопарк үҙ тарихында тәүге тапҡыр бер пар гепард ҡабул итеп ала. Улар Швецияның Бургос ҡалаһы зоопаркынан килә һәм элекке амур юлбарыҫтары вольерында урынлаштырыла. Бынан тәш, йыл аҙағына тиклем зоопаркҡа яңы пар амур юлбарыҫтары киләсәк тип иғлан ителә.

# Любляна зоопаркы
## Парк бөгөн

Зоопарк көн һайын иртәнге сәғәт 9-ҙан киске 7-гә тиклем эшләй.

# Любляна зоопаркы
## Галереяһы

* Зоопаркҡа инеү урыны
* Любляна паркында арыҫлан (2009)
* Жирафтар
* Ҡара ҡауҙы
* Урта Европа урман бесәйе
# Кеза (Линда ҡушылдығы)

Кеза — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Линда йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Кеза (Линда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017411
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001741
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Йәнбәков Рамазан Фәтхулла улы

Йәнбәков Рамазан Фәтхулла улы (15 март 1934 йыл — 30 октябрь 2019 йыл) — йырсы. Башҡорт АССР-ының халыҡ (1982) һәм атҡаҙанған (1971) артисы.

# Йәнбәков Рамазан Фәтхулла улы
## Биографияһы

Рамазан Фәтхулла улы Йәнбәков 1934 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районы Байыш ауылында тыуған. Уның бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Сабый сағынан уҡ етемлек михнәттәрен күрә. Атаһы Фәтхулла Йәнбәков, билдәле ҡурайсы, һуғышта батырҙарса һәләк була. Әсәһе лә йәшләй генә мәрхүм булып ҡала. Башта Байыш мәктәбендә белем ала. Унан 1-се Этҡол мәктәбендә уҡый. Мәктәп йылдарында уҡ художестволы үҙешмәкәрлек концерты менән сығыш яһай.
Рамазан Йәнбәков 1-се Этҡол балалар йортонда тәрбиәләнгән осорҙа мәшһүр оҙон көй оҫтаһы Хөсәйен Әхмәтов йәш һәләттәрҙе һайлап алыу өсөн Баймаҡҡа килә. 13 йәшлек Рамазан Буранбай йырын һуҙа. Арҙаҡлы компизитор, был егет халыҡ гәүһәре, тыуған төйәгенең рухы тип билдәләй.
1957—1959 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Радиотапшырыуҙар һәм телевидение буйынса комитеттың хор солисы була.
1961 йылда Башҡорт дәүләт университетының биология факультетын тамамлай. Шул уҡ йылда Өфө музыка-педагогия училищеһында уҡытыусы булып эш башлай.
1963—1994 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының солист-вокалисы була. Концерт бригадаһы менән етәкселек итә.
Йырсы 2019 йылдың 30 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Йәнбәков Рамазан Фәтхулла улы
## Биографияһы
### Ижади эшмәкәрлеге

Рамаҙан Йәнбәков — оҙон көй башҡарыу традицияларын дауам итеүсе, үҙенсəлекле, бай һəм йомшаҡ тауышлы йырсы.
Башҡарыу манераһы йыр асылын тəрəн аңлау, уны нескə тойомлау, сағыу образлылыҡ менәнн айырылып тора. Бөтә СССР буйлап гастролдəрҙə йөрөй.
Репертуарына классик башҡорт халыҡ йырҙары «Абдрахман кантон», «Ерән ҡашҡа», «Ильяс», «Сəлимəкəй», «Сибай», «Уйыл», «Шəүрə», «Элмəлек», «Юлғотло» инә.
Шулай уҡ М. М. Вəлиев, З. Ғ. Исмəғилев, Т. Ш. Кəримов, Ш. З. Ҡолбарисов, Х. Ф. Əхмəтов һәм башҡаларҙың йырҙарын һəм романстарын башҡара.
Рамазан Йәнбәков Дилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы, Сөләймән Абдуллин, Мәҙкүрә Әхмәҙиева, Ғилман Сәфәрғәлин менән бер рәттән башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыу мәктәбенең сағыу вәкиле булып таныла.

# Йәнбәков Рамазан Фәтхулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1971)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1982)
* «Гәлсәр һандуғас» музыкаль телевизион фестиваль лауреаты (2004)
* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2004).
# ПАй-То-Яга

ПАй-То-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сунты-Лемын йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# ПАй-То-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046270
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204627
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сюкся

Сюкся — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пишля йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Сюкся
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038314
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003831
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1964 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1964 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Акилтывис

Акилтывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 286 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Акилтывис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007238
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0