yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хеди Фрид

Фрид Хеди (швед. Hédi Fried; тыуған. 15 июнь 1924 йыл, Сигету-Мармация) — йәһүд һәм швед яҙыусыһы, психолог. Холокост кисереп, Освенцимды һәм нацистарҙың Берген-Бельзен концентрацион лагеры аша үтә. Стокгольм университетының (2002) почетлы докторы.

# Хеди Фрид
## Биографияһы

Хеди Фрид 1924 йылдың 15 июнендә румын ҡалаһы Сигету-Мармацияла тыуған.
Икенсе донъя һуғышы йылдарында нацист концентрацион лагерҙары Освенцим һәм Берген-Бельзен аша үтә. 1945 йылдың июлендә Ҡыҙыл тәре линияһы буйынса Швецияға килә. Стокгольм университетында психология факультетын тамамлаған. Шулай уҡ, әҙәби ижад менән дә шөғөлләнә. Концентрацион лагерь тураһында яҙған бер нисә китабы Швецияла нәшер ителә.
Швед мәҙәниәтендә күренекле ҡаҙаныштары өсөн орден өсөн алтын миҙалға (Кворум Иллис) лайыҡ була.
1997 йылда Йыл европалыһы исеме бирелә.
1998 йылда әҙәби ижады өсөн бүләк ала: "Тәбиғәт һәм мәҙәниәттең мәҙәни премияһы"на (Natur & Kulturpris Kulturs) лайыҡ була.
2002 йылда Стокгольм университетының почетлы фәндәр докторы булып китә. 2015 йылда Рауль Валленберг премия ала.
2016 йылда Румыния йондоҙо ордены лайыҡ була. 2017 йылда — Германия Федератив Республикаһының «Ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән бүләкләнә.

# Хеди Фрид
## Хеди Китап Фрид

* 1992 — av ett liv Skärvor. Auschwitz från Vägen och till (Тормош ярсыҡтары. Освенцимға һәм кирегә юл.), Natur & Kultur, ISBN 91-27-02963-8
* 1995 — tillbaka Livet (Тормош), Natur & Kultur, ISBN 91-27-05353-9
* 2002 — tredje Ett liv: i från själen meningsfull jordbävning tillvaro till (Өс тормош: тетрәнеүҙәрҙән ҡәҙимгәсә йәшәйеш), Natur & Kultur, ISBN 91-27-09280-1
* 2003 — pendel Livets. Fragment, erfarenheter, insikter (Тормош маятнигы. Фрагмент, тәжрибәһе, идеялары), Natur Lärarhandledning & Kultur, ISBN 91-27-09398-0
* 2017 — om jag Frågor Förintelsen fått (Холокост тураһында), Natur & Kultur, ISBN 978-91-27-15085-0
# Пауль-Овыл-Тоип

Пауль-Овыл-Тоип — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пауль-Овыл-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пауль-Овыл-Тоип
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024703
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302470
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кобринская Наталия Ивановна

Кобринская Наталия Ивановна, Кобрынский Наталия Ивановна (укр. Наталія Іванівна Кобринська, ҡыҙ фамилияһы — Озаркевич; 8 июнь 1855 йыл, Белелуй ауылынан (хәҙерге Снятынский районы, Ивано-Франковск өлкәһе Украина) — 22 ғинуар 1920 йыл, Болехов) — галич-украин яҙыусыһы.

# Кобринская Наталия Ивановна
## Биографияһы

Наталия Ивановна Озаркевич 1855 йылдың 8 июнендә Белелуй ауылында тыуа.
Тәүге украин феминистарының береһе. Тол ҡалғандан һуң, ҡатын-ҡыҙҙарҙы тиң хоҡуҡлылыҡҡа әүҙем әйҙәй, ҡатын-ҡыҙҙарға университеттарға инергә рөхсәт итеү тураһында петиция тарата, ҡатын-ҡыҙ эмансипацияһы темаһына повесть яҙа һәм Станиславов ҡалала"Товариство руський жінок" ойошмаһын ойоштора.
Олена Пчилка менән берлектә 1889 йылда «Перший вінок» альманахын сығара. Ул гүзәл заттар мөхәррирләгән һәм нәшер иткән ҡатын-ҡыҙҙар журналына нигеҙ һала.
Наталия Ивановна Кобринская 1920 йылдың 22 ғинуарында Болехов ҡалаһында 1920 тифтан вафат була.
# Кизилдере сиркәүе

Кизилдере сиркәүе — ысын мәғәнәһендә милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы. Көньяҡ Грузияла Самцхве-Джавахети төбәгенең Аспиндза муниципалитетында Ахалцихе ауылының көнсығыш өлөшөндә Отис йылғаһының ярында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән 1897 метр бейеклектә урынлашҡан.
Сиркәү VIII-IX быуаттарға ҡарай. Һоро, аҡ таштарҙан төҙөлгән үтеп йөрөү урындары сиркәүҙең көньяҡ һәм көнбайыш яҡтарында урынлашҡан. Көньяғында ике мәхәлләһе бар.
Сиркәү биҙәлгән, уның ҡалдыҡтары алтарь яғында һаҡланған. Бында Ғайса пәйғәмбәр һүрәтләнгән. Уның һул яғында Суҡындырыусы һүрәте тора, әммә ул ныҡ зыян күргән. Сиркәү диуарының көньяғында ике киҫелгән таш бар, Был кәрниз булыуы ихтимал.
Кизилдере сиркәүе 2006 йылдың 7 ноябрендә Грузия президенты указына ярашлы милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелә.
Бөгөнгө көндә ҡомартҡы емереклектәрҙә, Диуарҙары айырым тора, ә аркаһы тулыһынса емерелгән. Изге урыны өлөшләтә емерелгән.
# Арко-Выеръяга

Арко-Выеръяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Выер-То күле - Выер йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Арко-Выеръяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056954
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005695
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ефрейтор

Ефре́йтор (нем. Gefreiter — «азат ителгән (ҡайһы бер нарядтарҙан)») — рядовыйҙарға бирелә торған хәрби звание. Совет Армияһында, хәҙерге Рәсәй Армияһында (шулай уҡ хәрби хеҙмәт индерелгән башҡа ведомство һәм министрлыҡтарҙа) ефрейторға хәрби подразделениеның отделение командиры вазифаһы йөкмәтелеүе мөмкин. Ул ябай һалдат башҡара торған көндәлек хеҙмәт эштәренән, тәү сиратта нарядтарҙан азат ителә, отделение етәксеһе булараҡ, һалдаттан бер баҫҡыс юғары тора.
«Ефрейтор» дәрәжәһе Германияла, һуңыраҡ Австрияла һәм Швейцарияла XVI быуатта булдырыла.
# Нечкинка

Нечкинка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 293 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Нечкинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100015748
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101574
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аҙалаҡ

Аҙалаҡ — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы. Аҙалаҡ ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Аҙалаҡ
## География

Ауыл Минзәлә буйында, Сарман ауылынан көньяҡтараҡ 10 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Аҙалаҡ
## Тарих

Аҙалаҡ — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуат аҙағында нигеҙләнгән тип иҫәпләнә. Рәсми документтарҙа тәүге тапҡыр 1755 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусы Салағош түбәһенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Нөркәй улусы составына керә.
1870 йылда ауылда мәсет, мәктәп, һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан — Саллы кантоны 1930 йылдан — Сарман районы составында була.

# Аҙалаҡ
## Халҡы

1795 йылда — 37 башҡорт һәм 149 типтәр; 1834 йылда — 54 башҡорт һәм 302 типтәр; 1859 йылда — 100 башҡорт һәм 302 типтәр; 1870 йылда — 784 башҡорт һәм 15 татар; 1912 йылда — 205 аҫаба башҡорт һәм 1178 керҙәш башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1816 | 1859 | 1897 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 192 | 799 | 1124 | 915 | 848 | 591 | 606 | 700 | 577 | 457 | 533 |

# Аҙалаҡ
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
# Тиньга

Тиньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Тиньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000039044
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003904
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урож

Урож — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уводь йылғаһының һул ярына тамағынан 175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Урож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301012110000032987
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003298
* Бассейн коды — 09.01.03.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куратов Иван Алексеевич

Куратов Иван Алексеевич (коми Куратов Ӧльӧш Вань; 6 (18) июль 1839 — 17 (29) ноябрь 1875) — коми әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусы, тел белгесе, тәржемәсе, коми шағиры.

# Куратов Иван Алексеевич
## Биографияһы

Иван Алексеевич Куратов Вологда губернаһы Усть-Сысольск өйәҙенең Кибра ауылында (хәҙерге Куратово ауылы, Коми Республикаһы) дьякон ғаиләһендә тыуған.
1854 — Яренский дини училищеһын тамамлай
1854-1860 — Вологда дини семинарияһында уҡый, унда тәүге тапҡыр шиғри һәләте күренә. Тормош маҡсаты «Жизнь человека» (1857), — «Дать счастье родному народу» шиғырҙарында сағыла. Куратов шиғриәтенең үҙәк урынын һиҙелерлек милли үҙаң менән һуғарылған фәлсәфәүи һәм ижтимағи-сәйәси ҡараш биләй
1861—1865 — Усть-Сысольскта уҡыта. Ике ҡатлы ағас йортта йәшәй (һүтелгән), хәҙер был урында (Орджоникидзе урамы) заманса торлаҡ йортта (беренсе ҡатта) И.А.Куратовтың Әҙәби-мемориаль музейы урынлашҡан.
Шағирҙың ижадында ҙур урынды И.А. Крылов, А.С.Пушкин, А В. Кольцовтан, шулай уҡ донъя әҙәбиәтенең сит ил классиктары әҫәрҙәренең тәржемәләре биләй
коми-зырян телен өйрәнеүгә ҙур иғтибар бирә. Коми теле грамматикаһын яҙа. Параллель рәүештә удмурт һәм мари телдәре грамматикаһын тикшерә.
Ҡазанға күсеп килә, унда ҡыҫҡа ваҡыт полк аудиторы булып эшләй.
1866 йылдан Урта Азияла йәшәй. Верный ҡалаһында (хәҙер Алматы) 1875 йылда чахотканан вафат була

# Куратов Иван Алексеевич
## Хәтер

* 1989 йылда Куратов арналған СССР почта маркаһы сығарыла
* 2009 йылдың 2 октябрендә Коми Республикаһы Дәүләт опера һәм балет театрында «Куратов» операһының премьераһы үтә, Сергей Носковтың ул эшләп бөтөргән Альберт Ванеевтың либреттоһына музыкаһы
[[Файл:Куратов_Иван_Алексеевич_-мемориальная_доска..JPG|мини|271x271пкс|Элекке Вологда дини семинарияһының бинаһында мемориаль таҡтаһы, Ленин урамы, 15-се йорт, Пречистенский яры яғынан.

# Куратов Иван Алексеевич
## Библиография

* «Сочинения»: Художественные произведения, т. 1, Сыктывкар, 1939; Лингвистические работы, т. 2, Сыктывкар, 1939.
* «Бöрйöм гижöдъяс», Сыктывкар, 1951;
* «Бöрйöм гижöдъяс» в рус. пер. [Послесл. А. Федоровой], М., 1958.
* «Коми напевы» : [Стихотворения]. — Сыктывкар : Коми кн. изд-во, 1985.
* «Ты бесконечна, жизнь» : [Заметки публицистика]. — Сыктывкар : Коми кн. изд-во, 1988.
* «Ой, жизнь ты, жизнь…» : [Стихотворения и поэмы]. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1999.
* «Моя муза не продажна» : [Избранные стихи]. Эском, 2007.
# Ярей-Ю (Оло Роговая ҡушылдығы)

Ярей-Ю (Оло Ярей-Ю) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ярей-Ю (Оло Роговая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006773
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Большетархово

Большетархово — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 515 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628642, ОКАТО коды — 71119904001.

# Большетархово
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 515 |

# Большетархово
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Карагучев йырыны

овраг Карагучев — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терса йылғаһының солтүстік жағалау алқабында ер аҫтына кереп юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Карагучев йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300212107000008848
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000884
* Бассейн коды — 05.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хомыс-Игай

Хомыс-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 257 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Хомыс-Игай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048731
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204873
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1793 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1793 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1793 MDCCXCIII |
| Юлиан стилендә | 1792—1793 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2545—2546 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7301—7302 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5553—5554 ה'תקנ"ג — ה'תקנ"ד |
| Мосолман календары | 1207—1208 |
| Боронғо әрмән календары | 1242 ԹՎ ՌՄԽԲ |
| Ҡытай календары | 4489—4490 壬子—癸丑 чёрная мышь — чёрная корова |
| Эфиопа календары | 1785—1786 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1849—1850 |
| - Шака самват | 1715—1716 |
| - Кали-юга | 4894—4895 |
| Иран календары | 1171—1172 |
1793 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Михадеева

Михадеева — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лисица йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Михадеева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027047
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202704
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сядата-Яха

Сядата-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Немур-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сядата-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033893
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303389
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Баһаманов Камил Шакир улы

Баһаманов Камил Шакир улы (23 декабрь 1916 йыл — 28 октябрь 1998 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1963). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976). II дәрәжә Ватан һуғышы (1945) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.

# Баһаманов Камил Шакир улы
## Биографияһы

Камил Шакир улы Баһаманов 1916 йылдың 23 декабрендә Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы) Кесе Бишҡураз ауылында тыуған. 1941 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
1941 йылдың июнендә Өфө ҡалаһынан фронтҡа китә. Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында рота командиры, Көнбайыш фронттың юл-эксплуатация батальоны 132-се бүлегенең штаб начальнигы була. Мәскәүҙән Берлинға тиклем һуғыш юлы үтә. Калинин һәм 3-сө Белорус фронттарының 31-се Армияһы составында дошмандарҙы Калининград, Ржев янында тар-мар итеүҙә, Смоленщинаны һәм Белоруссияны азат итеүҙә, Польша, Көнсығыш Пруссия, Үҙәк Германия һәм Чехословакия ҡырҙарында дошман бастиондарын ҡыйратыуҙа ҡатнаша.
1942 йылда һул ҡулының суғы үтәнән-үтә яралана.
1944 йылдың майынан КПСС ағзаһы.
II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары, «Германияны еңгән өсөн» миҙалы, «Кенигсбергты алған өсөн» миҙалы, Георгий Жуков миҙалы, юбилей миҙалдары һәм «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.

# Баһаманов Камил Шакир улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

1946 йылдан алып СССР Дәүләт резервтары министрлығының Башҡортостан территориаль идаралығында, 1949 йылдан — СССР Дәүләт контроле министрлығының Башҡорт АССР-ы буйынса баш контролёрҙар төркөмөндә эшләй. 1958—1986 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлеге хеҙмәткәре. Фәнни тикшеренеүҙәре үҫемлекселектең иҡтисади нәтижәлелеге мәсьәләләренә арнала. 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Баһаманов Камил Шакир улы
## Ғилми эштәре

* Размещение и экономическая эффективность технических культур. Уфа, 1963;
* Экономика производства зерна в Башкирской АССР. Уфа, 1969;
* Факторы расширенного воспроизводства сельскохозяйственной продукции. Уфа, 1972;
* Производство зерна в Башкирии. Уфа, 1974.

# Баһаманов Камил Шакир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* «Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Кенигсбергты алған өсөн» миҙалы
* Георгий Жуков миҙалы
* юбилей миҙалдары
* «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
# Дәүләтшин Абдулла Сибәғәтулла улы

Дәүләтшин Абдулла Сибәғәтулла улы; Ғабдулла Дәүләт (20 декабрь 1894 йыл — 12 декабрь 1963 йыл) — башҡорт милли һәм революцион хәрәкәте эшмәкәре.

# Дәүләтшин Абдулла Сибәғәтулла улы
## Биографияһы

Абдулла Сибәғәтулла улы Дәүләтшин 1894 йылдың 20 декабрендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1894 йылдың 2 сентябрендә), Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Яңы Казак утарында (хәҙерге Орск ҡалаһының Яңы Казак ҡасабаһы) башҡорт казагы ғаиләһендә тыуа.
1912 йылдан Орск ҡасабаһы берләшкән казак мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1916 йылдан «Хөсәйениә» мәҙрәсәһендә уҡыта.
1917 йылдың май-июнендә Ырымбур крайы Казак мосолмандары үҙәк комитеты рәйесе урынбаҫары була. 1918 йылда РКП(б)-ға инә. Граждандар һуғышында ҡатнаша.
Большевиктарҙың Башҡорт Хөкүмәте ағзаларын ҡулға алғандан һуң, 1918 йылдың 17 февралендә Ырымбур ҡалаһында революцион кәйефле бер төркөм башҡорт йәштәре, шул иҫәптән «Тулҡын» союзы ағзалары, һул башҡорт хәрәкәтенең яңы етәксе органын — Башҡортостан Ваҡытлы революцион советын ойоштора. Уның рәйесе итеп Абдулла Дәүләтшин һайлана.
1918 йылдан Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһының Көнсығыш фронты 1-се армияһының 1-се Айырым Волга буйы татар-башҡорт уҡсылар бригадаһы штабында хеҙмәт итә.
1920—1921 йылдарҙа РКП(б)-ның Орск өйәҙ комитетында эшләй. 1920-се йылдарҙан башлап И. В. Сталин исемендәге Шәреҡ хеҙмәтсәндәренең коммунистик университетында уҡыта, ВКП(б) Үҙәк комитеты эргәһендәге «Нәшриәт» нәшриәтендә, СССР халыҡтарының үҙәк нәшриәтендә хеҙмәткәр була.
1930 йылда Мәскәү дәүләт университетының химия факультетын тамамлай. 1934 йылдан СССР Фәндәр академияһы Органик химия институтының директор урынбаҫары, СССР Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш филиалы (Владивосток ҡ.) ғилми секретары була.
1937 йылдан СССР Әҙәбиәт һәм нәшриәттәр эштәре буйынса баш идаралыҡ хеҙмәткәре була, 1941—1943 һәм 1953—1956 йылдарҙа Мәскәү ҡалаһы предприятиеларында эшләй.
# Сыга (Пызепа ҡушылдығы)

Сыга — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пызеп йылғаһының һул ярына тамағынан 5,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сыга (Пызепа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032950
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103295
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кип (Иртыш ҡушылдығы)

Кип — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1091 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Кип (Иртыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007970
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300797
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тумна (Чулым ҡушылдығы)

Тумна (Кесе Тумна) — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1623 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Тумна (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014715
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201471
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2