yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бәдәш

Бәдәш (Ташлыйылға; рус. Бадашка) — Рәсәй Федерацияһы Пермь крайының Көйәҙе муниципаль округындағы ауыл.

# Бәдәш
## Географик урынлашыуы

Ауыл округтың көньяҡ өлөшөндә Көйәҙе ҡасабаһынан туранан-тура көньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 2 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Бәдәш
## Климаты

Климаты уртаса континенталь. Ҡыш оҙайлы, ҡарлы. Ғинуарҙа уртаса температура −14…−15 °C. Йәй уртаса йылы. Иң йылы ай — июль. Июлдә уртаса температура +18,5 °C. Уртаса йыллыҡ температура +2,1 °C тәшкил итә. Июль температураларының абсолют максимумы +38 °C, ә минималь +2 °C етә. Вегетация осороноң оҙайлығы (температура +5 °C юғарыраҡ) 155 көндән 165 көнгә тиклем тирбәлә, ҡырауһыҙ осор 110 көндән 130 көнгә тиклем тирбәлә. Һауа температураһы 10 °C юғары булған осор 125 көн дауам итә. Яуым-төшөм уртаса 450-550 мм. Беренсе ҡырауҙың уртаса датаһы — 20 сентябрь. Ҡар ҡатламы октябрь аҙағында ноябрь башында урынлаша һәм йылына уртаса 170-190 көн тора. Беренсе ҡар япмаһының уртаса барлыҡҡа килеү датаһы — 18 октябрь. Март айына ҡарҙың ҡалынлығы 60-70 сантиметрға етә.

# Бәдәш
## Тарихы

Бәдәш (Бадашка) ауылы элек Ташлыйылға тип аталған. 1912-1913 йылдарҙағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Иҫке Ҡайпан ауыл йәмғиәте составында булған Ташлыйылға ауылында 21 йортта 129 аҫаба башҡорт (61 ир-егет һәм 68 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән. 1917 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Ташлыйылға ауылында 25 йорта 135 башҡорт иҫәпкә алынған. 1920 йылғы совет халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Ташлыйылға ауылында 23 йортта 125 башҡорт йәшәгән.
Башҡортостан АССР-ының Бөрө кантоны, 1930 йылдан Яңауыл районы, 1935 йылдан Тәтешле районы составында була. РСФСР Юғары Советы Президиумының 1940 йылдың 16 апрелендәге указына ярашлы, Башҡортостан АССР-ы Тәтешле районынан Маныш, Ташлыйылға һәм Кесе Солод ауылдары Молотов өлкәһенең (хәҙерге Пермь крайының) Көйәҙе районына күсерелә.
2006 йылдан 2020 йылға тиклем ауыл Көйәҙе ауыл биләмәһе составына инә. 2020 йылдың майында муниципаль берәмек бөтөрөлгәндән һуң Көйәҙе муниципаль округының ябай тораҡ пункты статусына эйә.

# Бәдәш
## Халҡы

2002 йылда 170 кеше йәшәгән, шуларҙың 66% — башҡорттар, 27% — татарҙар. 2010 йылда 167 кеше иҫәпкә алынған.
# Тыва Республикаһы гимны

Мен тыва мен (башҡ. Мин тывамын) — Рәсәй составындағы Тыва Республикаһының дәүләт гимны. Гимн хаҡындағы яңы закон 2011 йылдың 11 Август (Урағай) көнөндә ҡабул ителде. Һүҙҙәр һәм музыка авторҙары — Окей Шанагаш һәм Кантомур Сарығлар, Монголияла йәшәгән цэнгэл тывалары, 2011 йылда "Тыва Республикаһының атҡаҙанған эшмәкәре" маҡтаулы исеменә лайыҡ була. Дәүләт гимны статусына һәм тыва әҙәби теленә тура килтереү өсөн, гимн тексын тыва шағиры Александр Даржай үҙгәрткән.

# Тыва Республикаһы гимны
## Гимн тексы

Хәҙер гимн тексы тыва телендә генә бар.
| Тываса текст | Урыҫ телендә | Башҡорт телендә |
| Арт–арттың оваазынга Дажын салып чалбарган Таңды, Саян ыдыынга Агын өргээн тыва мен. Кожумаа: Мен – тыва мен, Мөңге харлыг дагның оглу мен. Мен – тыва мен, Мөңгүн суглуг чурттуң төлү мен. Өгбелерим чуртунда Өлчей тарып иженген, Өткүт хөөмей ырынга Өөрүп талаан тыва мен. Кожумаа Аймак чоннар бүлези Акы–дуңма найыралдыг, Депшилгеже чүткүлдүг Демниг чурттуг тыва мен. Кожумаа | Одолев перевал священный, Поднялся я, тувинец, Обрел из жизни кочевой лучшую долю я, тувинец. Припев: Я – тувинец, Сын гор с вечными снегами, Я – тувинка, Дочь страны серебряных рек. Мелодией хоомей и хомуса Разбудил эхом скалы я, тувинец, В колыбели младенца качая, Успокоил его плач я, тувинец. Припев С новогодним праздником Шагаа Весну встречаю я, тувинец, В летнюю ночь на играх шептался И нашел судьбу свою я, тувинец. Припев | Изге ковасна кисеү Таш һалған доғалы Таңды, Саян тауҙарында Аҡлыҡ өргән тывала. Ҡушымта: Мин – тывала, Мәңгелек ҡар ятҡан тау улы, Мин – тывала, Көмөш һыуҙар аҡҡан ил ҡыҙы.   Ата-ҡыш бабай Ватанында Үҙ бәхетенә юл һалып, Дәртле хөмәй йырҙарына Ғашиҡ булған тывала.   Ҡушымта   Азат ғаиләлә халыҡтар — Бер-береһенең туғаны; Алдарка юл тотҡан Берҙәм илле тывала.   Ҡушымта |
# Гуково ҡалаһы Л. И. Микулин исемендәге шахтер хеҙмәте музейы

« Гуково ҡалаһы Л. И. Микулин исемендәге шахтер хеҙмәте музейы» Ростов өлкәһе Гуково ҡалаһында эшләй.
Был Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге күмер сығарыу тармағы тарихын сағылдырыусы берҙән-бер музей. Гуково шахтер хеҙмәте музейына йыл әйләнәһенә 26 000 кеше килә.

# Гуково ҡалаһы Л. И. Микулин исемендәге шахтер хеҙмәте музейы
## Музейҙың тарихы

Музейға нигеҙ һалыусы уҡытыусы булараҡ, 1961 йылда педагог һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе Леонид Иванович Микулин мәктәп музейы ойошторған. Тәүге экспонаттарҙы Гуково ҡалаһының № 4 мәктәп уҡыусылары йыя. 1964 йылда музей халыҡ музейына әйләнә. 1992 йылда Гуково шахтер хеҙмәте музейы өлкә мәҙәниәт учреждениеһы статусына эйә була.
1998 йылда музейға айырым бина бирелә. Ул ваҡытта музейҙа 11 000 ашыу әйбер музей фондында була. 1990 йылдар аҙағында — 2000 йыл башында музей шахтер музейы булып ныҡ үҫешә башлай. Музей комплексында «Шахта» залдары комплексы барлыҡҡа килә, унда таш күмер тәбиғи дәүмәлендә ҡуйылған, революцияға тиклемге шахта панорамалары, заманса тау машиналары һәм ҡорамалдары бар.

# Гуково ҡалаһы Л. И. Микулин исемендәге шахтер хеҙмәте музейы
## Музей бинаһы

Ике ҡатлы бинала урынлашҡан Музейҙын ике ҡатлы бинаһы Ковалев урамы, 49-сы йортта урынлашҡан. Экспозиция-күргәҙмә майҙаны 1680 кв.м.тәшкил итә.

# Гуково ҡалаһы Л. И. Микулин исемендәге шахтер хеҙмәте музейы
## Экспонаттары һәм фондтары

Хәҙерге ваҡытта музейҙа 23 000-дән артыҡ йыйылған әйбер бар. Музейҙа коллекциялары хеҙмәт шахтер хеҙмәтенә ҡараған 18 коллекция урынлашҡан, шул иҫәптән: «Археология», «Тау-шахта ҡорамалдары», «Биҙәү-ҡулланма сәнғәте», «Минералдар», «Тәңкәләр», «Сәғәт», «Яҙма сығанаҡтар», «Бүләктәр», «Фалеристика», «Лотерея билеттары», «Бонистика», «Тәбиғәт», «Фотография», «Көнкүреш кейемдәре», «Һынлы сәнғәт», "Звукозапись, «Матди предметтар» һәм "Металдан эшләнгән матди әйберҙәр ".
Килеүселәр өсөн иң шәп зал «Шахта» залы. Бында ҡуйылған коллекциялар шахтер эшенең һәм күмер сығарыу сәнәғәтенең ХVIII быуаттан алып хәҙерге көнгә тиклемге тарихы хаҡында һөйләйҙәр. «Шахта» залында тәүге тау сығарыу ҡоралдарын, үткән быуат шахтерҙары ҡулы тотҡан ҡоралдарҙы күрергә мөмкин. Музейҙа хәҙерге заман шахтер ҡоралдары, тейәү машиналары, күмер киҫеүсе комбайн, кешеләрҙе һәм йөктәрҙе ташый торған вагонеткалар, инспектор ситлекле кабинаһы, төрлө шахтаны нығытыу бағаналары бар. Бында ер аҫты рельслы юлдар йыйып ҡуйылған, шахта штреғы тәбиғи дәүмәлдәрҙә тергеҙелгән.
# Аржан (Жасатер ҡушылдығы)

Аржан — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Аржан (Жасатер ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004493
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100449
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көньяҡ Ослянка

Көньяҡ Ослянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ослянка йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Көньяҡ Ослянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100312111100008652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100865
* Бассейн коды — 10.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әмзә

Әмзә (рус. Амзя) — Башҡортостандың Нефтекама ҡалаһы ҡала округына ҡараған ауыл. 2015 йылдың 1 декабренә халыҡ һаны 5335 кеше. Почта индексы — 452695, ОКАТО коды — 80 427 801 001.

# Әмзә
## Географик урыны

* Нефтекама ҡалаһына тиклем: 21 км.
* Яҡындағы тимер юл станцияһы — (Әмзә): 0 км

# Әмзә
## Ауыл хаҡында ваҡытлы матбуғат

* Нуретдинов А. Беүәнән ҡеүәт алып. «Башҡортостан» гәзите, 2016, 22 ғинуар.
* Ахияров И., Файзрахманов Р. Амзя: жизнь в стиле «моно». «Республика Башкортостан» гәзите, 2011, 30 апрель.
# Оло Визеньга

Оло Визеньга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кыма йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Оло Визеньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004573
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Чохрак

Кесе Чохрак — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чохрак йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Кесе Чохрак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100378
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мәсәғүт кантоны

Мәсәғүт кантоны (рус. Месягутовский кантон) — Башҡорт Автономиялы Республикаһы кантоны.
Административ үҙәге — Мәсәғүт ауылы.

# Мәсәғүт кантоны
## Тарих

1922 йылда 5 октябрҙә Дыуан-Ҡошсо кантонының - 20, Златоуст өйәҙенең – 12, Өфө өйәҙенең 1 улусынан БАССР составында ойошторола. Майҙаны — 13 004 км². 1923 йылда 1 мартында Әҙеғол һәм Юва улустары — Красноуфимск өйәҙенә, Шәкүр улусы Екатеринбург өйәҙенә инә, кантон составына Петропавловск улусы, 14 ноябрҙә – Златоуст өйәҙе 1‑се Әйле улусының бер өлөшө индерелә. 1926 йылда 7 июнендә Мәсәғүт кантоны менән Урал өлкәһенең Златоуст, Көңгөр һәм Свердловск округтары араһында өҫтәмә сик бүлеү үткәрелә. 1929—30 йй. Мәсәғүт кантоны составына Златоуст округының бер өлөшө тапшырыла. БашҮБК Президиумының 1923 йылда 24 ғинуарда ҡарары менән Мәсәғүт кантоны территорияһында — 9, 1924 йылда 31 ғинуарда — 11, Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1924 йылда 15 декабрҙә һәм 1926 йылда 14 июнендәге декреты менән 10 улус ойошторола. Башлыса ауыл хужалығы үҫешкән була. 1927 йылда һөрөнтө ерҙәр майҙаны (мең га) 128,5, шул иҫәптән һоло сәсеүлеге — 44,4, бойҙай — 39,2, арыш — 35, арпа — 0,8, картуф — 2,5, етен — 2,9, ҡарабойҙай — 1; һыйыр малы — 95060 баш, йылҡы — 59879, һарыҡ — 138578, кәзә — 8588, сусҡа – 17743. Мәсәғүт кирбес һәм Ярославка күн заводтары эшләй (1927). 57 баҙар эшләй (1926). 1‑се баҫҡыс 149 мәктәп була (1926; шуларҙың 55‑ендә уҡытыу башҡорт теле, 1‑һендә — мордва, 25‑ендә — татар, 67‑һендә — урыҫ, 1‑һендә эстон телендә алып барыла); 6 дауахана, 3 амбулатория, 11 фельдшер пункты (1930); 9 китапхана, 17 уҡыу йорто (1928) эшләй. 1930 йылда 20 августа кантон бөтөрөлә, уның территорияһы Иҫке Балаҡатай (Дыуан‑Мәсетле, Иҫке Балаҡатай, Әйле, Ямаш улустарының бер өлөшө), Дыуан (Дыуан, Мәсәғүт, Оло Аҡа, Үрге Ҡыйғы улустарының бер өлөшө), Үрге Ҡыйғы (Дыуан‑Мәсетле, Ҡалмаҡол, Мырҙалар, Мәсәғүт, Үрге Ҡыйғы, Әйле улустарының бер өлөшө), Дыуан‑Мәсетле (Дыуан‑Мәсетле, Оло Аҡа, Ямаш улустарының бер өлөшө) административ райондары составына инә.

# Мәсәғүт кантоны
## Халҡы

Халҡы 1926 йылда — 160 219 кеше (башҡорттар — 41521, мишәрҙәр — 9242, мордвалар — 3405, урыҫтар — 86371, татарҙар — 17920 һәм башҡалар).

# Мәсәғүт кантоны
## География

Майҙаны — 13 004 км². Төньяҡта — Пермь губернаһы, төньяҡ‑көнсығышта — Екатеринбург губернаһы, көньяҡ‑көнсығышта һәм көньяҡта — Силәбе губернаһы, көньяҡ‑көнбайышта — Өфө кантоны, көнбайышта Бөрө кантоны менән сиктәш була. Административ үҙәге – Мәсәғүт ауылы (хәҙәрғе Дыуан районы).
# Мәндейылға

Мәндейылға, Ҡуйлы (рус. Куйли) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Еҙем йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мәндейылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебинин һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101882
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пруженка (Воря ҡушылдығы)

Пруженка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воря йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Пруженка (Воря ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Пирогов һыуһаҡлағысынан Ногинск ҡалаһына тиклем, Уча (башынан Уча һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын керентмәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300512110000031346
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003134
* Бассейн коды — 09.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Раүи (хәҙис)

Рәүи (ғәр. الراوي ‎; рус. рави) — хәҙистәрҙе өйрәнеү ғилемендә: йөкмәткеһе сәхәбәләргә, ә уларҙан Мөхәммәт пәйғәмбәргә барып тоташырға тейешле хәҙис тапшырыусылар, риүәйәтселәр. Хәҙистәрҙе өйрәнеү фәненең хәҙистәрҙең дөрөҫлөгө һәм уларҙы тапшырыусылар сылбыры менән бәйле проблемалар тикшерелгән бүлеге дирәйәт әл-хәҙис атала.
Бөтә хәҙистәр улар тураһында хәҙис тексына тиклем телгә алынған рәүиҙәр тарафынан тапшырылған. Тапшырыусылары сылбырында хәбәрҙәренә ышанырға мөмкин булған кешеләр торғанда ғына хәҙис ышаныслы (сәхих) тип һанала ала. Был шарттар үтәлмәһә, хәҙис ышаныслы тип һанала алмай.
Сөнниҙәрҙең хәҙистәрҙе өйрәнеү ғилеме буйынса хәҙистәрҙе тапшырыусылар ошондай сифаттарға эйә булырға тейеш:
* мосолман булыу — әгәр берәй тапшырыусы хәҙисте мосолман булмаған саҡта ишеткән булһа (кафыр), исламға килгәс һөйләгән шул уҡ хәҙисе ҡабул ителә;
* аҡылы камил булырға тейеш — хәҙистәр балаларҙан һәм аҡылы зәғифтәрҙән ҡабул ителмәй;
* намыҫлы, әҙәплелек һәм тәҡүәлек менән айырылып торған кеше булыу — рәүиҙәр намыҫлы мосолман булырға, ауыр гонаһтар ҡылмаҫҡа, дингә яңылыҡтар (бидғәт) индермәҫкә тейеш.
* хәтере яҡшы булыу — хәҙис тапшырыусыларҙың хәтере яҡшы булыуы һәм ғүмеренең төрлө йылдарында хәҙисте төрлө мәғәнә биреп йәки икенсе төрлө текст менән телгә алмауы аныҡ билдәле булыуы фарыз.
Шиғыйҙар тапшырыусыларға өҫтәмә талаптар ҡуя.
# Мунька

Мунька — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Мунька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039948
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103994
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вошенка

Вошенка — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колокша йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Вошенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000032136
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003213
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы

Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы (2 сентябрь 1957 йыл) — рәссам, график (офорт, уникаль графика, акварель, пастель). 1991 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997) — Ишембай ҡалаһынан яҡташы Камил Ғөбәйҙуллин менән берлектә 1995—1997 йылдарҙа ижад иткән «Юрматы ере» полиптихы өсөн. Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы (2009). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәсамы (2020).

# Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы
## Биографияһы

Рафаэль Рәшит улы Ҡадиров 1957 йылдың 2 сентябрендә Ғафури районы Туғай ауылында тыуған. Өфөлә Республика сәнғәт мәктәбен (1974), Башҡорт дәүләт педагогия институтының сәнғәт-графика бүлеген (1979) тамамлай. 1979 йылдан алып Ишембай ҡалаһында йәшәй.

# Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы
## Биографияһы
### Ижады

1985 йылдан алып — республика, бөтә Рәсәй һәм бөтә Союз, шул иҫәптән махсус (график), зона, төбәк, халыҡ-ара һәм сит ил күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы. 15-тән ашыу шәхси, шул иҫәптән 3 сит ил күргәҙмәләре үтте.
«Март» ижади төркөмө ағзаһы (1989—1993). 1996 йылдан — «Рәсәй рәссамдары союзы» Рәсәй ижади йәмғиәт ойошмаһының Башҡортостан Республикаһындағы региональ бүлеге (АЮ при РО ВТОО «СХР» РБ) ағзаһы.

# Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы
## Биографияһы
### Әҫәрҙәренең һаҡланған урындары

60-тан ашыу әҫәре 15 Рәсәй Дәүләт музейҙарында һәм картина галереяларында һаҡлана:
* М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы (Өфө) 2015 йыл 6 ғинуар архивланған.;
* Татарстан республикаһының дәүләт һынлы сәнғәт музейы(Ҡазан) ;
* Милли мәҙәниәт үҙәгенең «Ҡазан» милли мәҙәниәт музейы (МНК НКЦ) (Ҡазан);
* Новосибирск дәүләт художество музейы (Новосибирск);
* Башҡортостан Республикаһанаң Мәҙәниәт министрлығы һәм халыҡ кәсебе «Урал» халыҡ ижады галереяһы (Өфө);
* «Academia» сәнғәт академияһы (Өфө, УГАЭС);
* «Сәнғәт» галереяһы (Өфө);
* Ишембай картиналар галереяһы (Ишембай);
* Ишембай тарих-крайҙы өйрәнеү музейы (Ишембай);
* Салауат картиналар галереяһы (Салауат);
* «Янгантау» курорт ҡаласығы (Салауат районы, «Янғантау» шифаханаһы).
150-гә яҡын әҫәр — Башҡортостандың төрлө учреждениеларында һәм 100-ҙән ашыуы — сит илдәрҙә шәхси йыйылмаларҙа: Испания, Франция, АҠШ, Австрия, Германия, Израиль, Канада, Италияла һ.б. илдәрҙә һаҡлана.
Уның ҡулы менән ҡаланың һәм райондың символикаһы эшләнгән — Ишембай районы гербы, Ишембай районының флагы , шулай уҡ Яруллин Сыңғыҙхан Әсхәт улы менән берлектә — Ишембай ҡалаһының гербы һәм флагы.
Ишембай картина галереяһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе, уның директоры.

# Ҡадиров Рафаэль Рәшит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Тарих сәнғәттә» (История в искусстве) күргәҙмә-конкурсының «Живопись» номинацияһы дипломанты (1999);
* Иң яҡшы әҫәр өсөн премия дипломанты (2000);
* Иң яҡшы әҫәр өсөн — Гран-при (2000);
* Рәсәй художество академияһы дипломанты (2005);
* «Урал 2008» Х Төбәк сәнғәт күргәҙмәһенең алтын миҙалы (2008);
* Рәсәй Федерацияһының рәссамдар союзы секретариатының «Традиции, духовность, мастерство» көмөш миҙалы (2009).
* Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы (2009).
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы (2020).
# Шихандар

Шихандар, Шихан — асыҡ рельефлы яңғыҙ ҡалҡыулыҡ. Шихандар — пермь осоронан ҡалған һәм хәҙерге ваҡытта ер өҫтөнә яланғасланып ҡалҡҡан рифтар. Улар 250 млн йыл самаһы элек пермь осоронда һай һыулы диңгеҙ төбөндә (элекке Урал океаны урынында) барлыҡҡа килгән. Шихандар Урал тауҙарынан көнбайышҡа табан сылбыр булып һуҙылған.

# Шихандар
## Составы

Шихандарҙа, боронғо диңгеҙ хайуандарының ташҡа әйләнгән һөлдәләре.

# Шихандар
## Башҡортостан шихандары

* Йөрәктау- бейеклеге Ағиҙел йылғаһы кимәленән 220 метр. Ул иң төньяҡтағы шихан.
* Торатау- бейеклеге 275 метр.
* Шәкетау
* Ҡуштау.
Шулай уҡ шихандар Әлшәй,Дыуан райондарында ла бар.
# Бишҡайын ауыл Советы (Ауырғазы районы)

Бишҡайын ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Бишҡайын ауыл Советы (Ауырғазы районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһе «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ғәләүетдин

Ҡалып:Народная сказка
Ғәләүетдин (шулай уҡ Ғәлә әт-Дин, ғәр. علاء الدين‎, ʻAlāʼ ad-Dīn) — «Мең һәм бер төн» ғәрәп әкиәттәр йыйынтығына ингән иң билдәле ғәрәп әкиәттәренең береһе. Ҡайһы бер хәҙерге тикшеренеүселәр фекеренсә, был әкиәт башта йыйынтыҡҡа индерелмәгән була, шулай ҙа «көнсығыш тамырҙары» булғанә һуңғы көнбайыш «ҡатлауланыуы», тип һанай.
* ↑ [www.lib.ru/TALES/1001NIGHT/ad-din.txt Тысяча и одна ночь. Рассказ про Ала Ад-Дина и волшебный светильник] (билдәһеҙ). Библиотека Максима Мошкова. Дата обращения: 18 ноябрь 2009. Архивировано 14 ғинуар 2012 года.
* ↑ Восстановлен оригинал «Тысячи и одной ночи»: в нём больше нет Аладдина и Синдбада (билдәһеҙ). NEWSru.com (6 октябрь 2004). Дата обращения: 18 ноябрь 2009. Архивировано 21 апрель 2013 года.