yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғәзизов Рөстәм Фәрит улы

Ғәзизов Рөстәм Фәрит улы (9 ноябрь 1983 йыл) — инженер, дәүләт хеҙәткәре. 2017 йылдан Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары, 2021 йылдан — Стәрлетамаҡ ҡала округы хакимиәте башлығы.

# Ғәзизов Рөстәм Фәрит улы
## Биографияһы

Рөстәм Фәрит улы Ғәзизов 1983 йылдың 9 ноябрндә Башҡорт АССР‑ының Шишмә районы Уҙытамаҡ ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Өфө авиация институтына уҡырға инә һәм уны 2006 йылда инженер һөнәре алып тамамлай. 2011 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын, «Дәүләт һәм муниципаль идаралыҡ» курстарын тамамлай.

# Ғәзизов Рөстәм Фәрит улы
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

2002—2003 йылдарҙа — «ПабликПрессБашкортостан» ябыҡ акционерҙер йәмғиәтендә һәм «Матбуғат донъяһы — Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә эшләй; 2003—2004 йылдарҙа — Өфө ҡалаһының Дим районы Ижад һарайында өҫтәмә белем биреү уҡытыусыһы; 2004—2005 — Башҡортостан Республикаһы граждандар оборонаһы һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы, Өфө ҡалаһының Дим районы граждандар оборонаһы һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр идаралығы технигы; 2005 йыл — Өфө ҡалаһының Калинин районы мәғариф бүлегенең өҫтәмә белем биреү уҡытыусыһы; 2006—2010 йылдарҙа — Өфө ҡалаһы ҡала округының Калинин районы буйынса граждандарҙы яҡлау идаралығының идара начальнигы урынбаҫары; 1-се категориялы белгес, 2010—2012 йылдарҙа — Өфө ҡала округы Калинин районы хакимиәтенең алыҫ биләмәләр менән эш буйынса бүлек начальнигы; 2012 йыл — Өфө ҡала округының Калинин районы хакимиәте башлығы урынбаҫары; 2012-2013 йылдарҙа — Өфө ҡалаһы ҡала округының Калинин районы хакимиәтенең йәмәғәтселек менән бәйләнеш һәм кадрҙар буйынса начальник урынбаҫары; 2014-2015 йылдарҙа — Өфө ҡала округы Калинин районы хакимиәтенең мәғлүмәт һәм кадрҙар сәйәсәте буйынса начальник урынбаҫары; 2015-2017 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәтенең Ижтимағи-сәйәси үҫеш буйынса идаралығының йәмәғәт институттары менән үҙ-ара эш итеү буйынса бүлек начальнигы, идаралыҡ начальнигы урынбаҫары — сәйәси партиялар менән үҙ-ара эш итеү бүлеге начальнигы; 2017 йылдан — Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары.

# Ғәзизов Рөстәм Фәрит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

2011 йыл, Калинин районы хакимиәтенең Маҡтау ҡағыҙы;
2013 йыл, Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһының Калинин районы хакимиәтенең Маҡтау ҡағыҙы;
2014 йыл, Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһының Граждандар оборонаһы Советының Маҡтау ҡағыҙы;
2017 йыл, «Граждандар оборонаһына 85 йыл» иҫтәлекле миҙалы;
2013 йыл, Башҡортостан Республикаһының Хәрби комиссары грамотаһы;
2015 йыл, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫарының «IV Бөтә донъя башҡорттар Ҡоролтайын ойоштороуға һәм үткәреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн» Рәхмәт хаты;
2013 йыл, Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының Маҡтау ҡағыҙы;
2018, «БДБ ҡалаларының тотороҡло үҫешенә индергән өлөшө өсөн» МАГ-тың иҫтәлекле билдә-ордены;
2018 йыл, «Профсоюздарҙа әүҙем эшләгән өсөн» билдәһе.
# Выборг

Выборг (урыҫ. Выборг, фин. Viipuri, швед. Viborg, алман. Wiburg) — Рәсәй Федерацияһының Ленинград өлкәһендә урынлашҡан ҡала, Выборг районы үҙәге.

# Выборг
## Тарихы

Выборг замогына 1293 йылда шведтар нигеҙ һалған, был Карел еренә Өсөнсө тәре походы ваҡытында була. Урта быуаттар урыҫ терминологияһы буйынса : Корел ҡәбиләләре ерҙәренә — Бөйөк Новгородтың союздашына тәре походы ваҡытында. 1980-сы йылдарҙа алып барылған археологик ҡаҙыуҙар күрһәтеүенсә, элекке Замковый утрауында шведтар тарафынан емерелгән карелдарҙың нығытмалы пункты урынлашҡан булған. Швед короле регенгты Кнутссон Торгильс ҡарары буйынса, Замковый утрауында бик ҡеүәтле замок төҙөлә, ул Выборг исемен ала. Шведтар утрауҙың ҡалҡыу өлөшөндә квадрат планлы стена төҙөгәндәр. Замоктың иң бейек ҡарауыл һәм хәрби манараһы норвег короле, Скандинавияны суҡындырған Изге Олав хөрмәтенә уның исеме менән аталған. Оҙаҡ ваҡыт был башня Скандинавияның иң бейек донжоны тип һаналған. Төҙөлгән ҡәлғә диуарҙарының ҡалынлығы 1,5—2 метр, манара стенаһының ҡалынлығы — 4 метр булып, диуары тештәр менән тамамланған, ә периметры буйлап ағас галерея-хәрби юл булған. Выборг замогы Выборг ҡалаһының үҙәге һәм Карел муйынына швед йоғонтоһоноң ышаныслы форпосты булып ҡала 1710 йылға тиклем.
Новгород республикаһы карел ерҙәрен юғалтырға теләмәй, һәм 1294 йылда Бөйөк Новгород дружинаһы Выборгты ҡамай, ләкин ул Новгород ала алмай. Ҡала һәм шведтарға ҡаршы хәрби поход уңышһыҙ булды 1322 йылда шведтарға ҡаршы кенәз Юрий Даниилович ойошторған поход та уңышһыҙ бөтә: кенәз Юрий Даниилович ғәскәре бер ай буйына замок диуарҙары аҫтында тора, замокты алырға хатта улар ҡулланған таш бәреүсе машиналар ҙа ярҙам итә алмай. 1323 йылда Новгород һәм Швеция араһында төҙөлгән Ореховецкий тыныслыҡ килешеүе буйынса улар араһында сик Сестра йылғаһы, Карел муйыны Выборг менән бергә Швецияға күсә.
Төньяҡ һуғыш ваҡытында Выборг Швецияның тыл нығытмаһы булған.
1802 йылда Выборг губернаһы Финляндияға күсә, ә 1811 йылда элекке исеме бирелә, ләкин ошо мәлдә Бөйөк Финляндия кенәзлеге составында була.
Алға, XX-сы быуатҡа ҡәҙәре, ҡала тарихы оло ваҡиғаларға эйә булмай тиерлек: унда урыҫ гарнизоны тора, сауҙа һәм сәнәғәт үҫә.
1930 йылдарҙа яҡын-тирәләге территория менән Выборг Финляндияның сәнәғәт үҙәге булып һанала. 1938 йылда ҡалала төрлө тармаҡтарҙың 38 сәнәғәт предприятиеһы эшләй. Ҡышҡы һуғыштан һуң, Мәскәү тыныс шартнәмәһе шарттары нигеҙендә, Выборг губернаһының ҙур өлөшө, шул иҫәптән, Выборг Карелия һәм бөтә муйынтығы, шулай уҡ башҡа территориялар СССР-ға күскән. Ҡаланың фин халҡы тулыһынса Финляндияға эвакуациялана. 1940 йылдың 31 мартында Финляндиянан алынған территорияларҙы Карел-Фин ССР составына биреү тураһында СССР Законы ҡабул ителә.
1944 йылда Карелия муйынының башҡа территориялары менән ҡала Карел-Фин СССР-ҙан РСФСРның Ленинград өлкәһе составына күсерелә.

# Выборг
## Халҡы

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала 209 Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була
# КесеКоньга

КесеКоньга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2189/308/211/6 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# КесеКоньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029000
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202900
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нюдюко-Харицей-Яга

Нюдюко-Харицей-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Нюдюко-Харицей-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057050
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005705
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Щепета

Щепета — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ануй йылғаһының һул ярына тамағынан 273 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Щепета
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008368
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100836
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Канцеров Алексей Яковлевич

Канцеров Алексей Яковлевич (? — 25 июнь, 1918) — иерей, Рус православие сиркәүе священномученигы.

# Канцеров Алексей Яковлевич
## Биографияһы

1902 йылда Канцер Алексей Яковлевич Өфө дини семинарияһын тамамлай. Алексий (Канцеров Алексей Яковлевич) Самара-Златоуст тимер юлының Вязовая станцияһы сиркәү-мәхәллә мәктәбендә уҡытыусы, артабан станцияның Преображенск сиркәүендә псаломсы булып эшләй.
1907 йылдан Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Воздвиженка ауылында Крестовоздвиженский сиркәүе руханиһы. 1915 йылдан алып Өфө өйәҙе Топорнин ауылында (Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы үҙәге) Покровская сиркәүендә священник була.
1917 йылда Алексий, Улус идараһы янында, халыҡ араһында эске хәрби дәүләт заемдары тураһындағы мәғлүмәттәрҙе таратыу буйынса комитет рәйесе итеп һайлана.
1918 йылдың 25 июнендә Алексий Топорнино ауылында ҡулға алына һәм пароходта Сарапулға алып китәләр.
Күп һанлы язалауҙар һәм мыҫҡыл итеүҙәрҙән һуң большевиктар, Сарапулдан Өфөгә ҡайтып килгәндә, төндә уны атып үлтерәләр, кәүҙәһен һыуға ташлайҙар.

# Канцеров Алексей Яковлевич
## Изгеләр рәтенә индереү

1999 йылда Өфө һәм Стәрлетамаҡ епископы Никон тарафынан изге ыҙа сигеүсе Алексей Канцеров Өфө епархияһының хөрмәтле изгеһе булараҡ изгеләр рәтенә индерелә.
Изге ыҙа сигеүсе Алексей Канцеров Урыҫ Православие Сиркәүе Архиерей соборы тарафынан 2000 йылдың 13-16 авгусында изгеләр рәтенә индерелә.
Хәтер көнө: Рәсәй яңы ыҙа сигеүселәр һәм тәүбә итеүселәр Соборы, 25.01/07.02 -дән башлап беренсе йәкшәмбе.
# Ғаспыралы Рифат Исмәғил улы

Ғаспыралы Рифат (Рефат, Ғабделрафия) Исмәғил улы (ҡырымтат. Refat Gaspıralı; 14 апрель 1886 йыл—5 декабрь 1925 йыл — йәмәғәт һәм мәҙәниәт эшмәкәре, журналист. «Тәрджиман» гәзитенең мөхәррире (1909—1918) һәм нәшриәтсеһе (1914—1918). Баҡсаһарайҙа Исмәғил Ғаспыралы музейы һәм китапханаһы мөдире, Хан һарайы музейы директоры урынбаҫары.

# Ғаспыралы Рифат Исмәғил улы
## Биографияһы

Рифат Исмәғил улы Ғаспыралы 1886 йылдың 14 апрелендә Таврия губернаһының Баҡсаһарай ҡалаһында мәғрифәтселәр Исмәғил Ғаспыралы һәм Зөһрә Аҡсурина ғаиләһендә тыуған . Бер туғандары: Хәҙисә (ата бер,, әсә башҡа), Нағар, Шәфика, Хәйҙәр һәм Мансур. 1894 йылда Симферополь ир балалар ҡаҙна гимназияһына уҡырға инә һәм уны уңышлы тамамлай. 1904 йылда Император Ҡазан университетының юридик факультетына уҡырға инә, һуңынан В. Н. Каразин исемендәге Харьков милли университетына. күсә.1909 йылдың 25 апреленән «Тәрджиман» гәзитенең рәсми мөхәррире, 1914 йылда атаһы вафат булғандан һуң, «Тәрджиман» мираҫ буйынса Рифатҡа күсә, мөхәррир вазифаһына Әсән Сабри Айвазов тәғәйенләнә. 1918 йылдың 23 февралендә, большевиктарҙың ҡырым татар милли хәрәкәтенә ҡарата репрессияларына яуап итеп, «Тәрджиман» үҙ эшен туҡтата.
Революциянан һуң уның бөтә туғандары эмиграцияға китә. Рифат Ҡырымда бер үҙе ҡала. Өсәйен Боданинский менән бергә Исмәғил Ғаспыралының Йорт-музейын ойоштора.
1921 йылдың 21 мартынан Рифат Ғаспыралы был музейҙың директоры итеп тәғәйенләнә. Баҡсаһарайҙа Исмәғил Ғаспыралы исемендәге китапхана мөдире, һуңыраҡ Хан һарайы музейы директоры урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1925 йылдың 5 декабрендә 41 йәшендә бөйөр ауырыуынан вафат була. Сынйырлы мәҙрәсәһе ҡәберлегендә атаһы һәм әсәһе янында ерләнә.

# Ғаспыралы Рифат Исмәғил улы
## Ғаиләһе

Рифат Ғаспыралы ике тапҡыр өйләнә.
Беренсе ҡатыны Фатима (Фатиманың әсәһе Сембер губернаһы Сенгилеевский өйәҙенән, Зөһрә Аҡсуринаның яҡын дуҫы һәм яҡташы була). Ҡыҙы Зөһрәне (1914) 1903 йылда вафат булған әсәһе хөрмәтенә атай.
Икенсе ҡатыны — Тәнзилә. Был никахтан ике бала (ҡыҙ һәм малай) тыуа, икеһе лә сабый сағында вафат була.
# Бисарка

Бисарка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы/ Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кырыкмас йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бисарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027385
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102738
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хунгохоба-Яха

Хунгохоба-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ольвей-Яхайылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Хунгохоба-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045437
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304543
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Егән

Егән (рус. Зиган) — Башҡортостандың Ишембай һәм Ғафури райондарындағы йылға, Ағиҙелдең уң ҡушылдығы. Йылға системаһы: Егән → Ағиҙел → Кама → Волга.
Алатау һыртының көнбайыш яғынан баш ала. Шишмәһе Ҡолғона ауылынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 6 км алыҫлыҡта. Көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа табан Ишембай, Ғафури райондары буйлап ағып, Ағиҙел йылғаһына уң яҡтан барып ҡоя (Ағиҙел тамағынан 693 км үрҙәрәк).
Оҙонлоғо-98 км. Бассейн майҙаны- 155 кв. км.
Бик бейек булмаған тауҙарҙа аға. Яҡын тирәһендә карст бушлыҡтары күп.
Йылғаның үрге өлөшө Бағаряҙы, Баш Алатау, Биктәр кеүек һырттар янында ята.
Йылға тирә-яғында (ландшафт)- һоро урман тупрағында үҫкән киң япраҡлы урмандар. Йылға бассейнындағы ерҙәрҙең 25% һөрөлгән.
Егән йылғаһы буйында Оло Урпан, Ҡарағолҡаршы,Киндерле, Урта Утар, Торф һаҙлығы, Завод Яланы тип атап йөрөтөлгән урындар бар.
Егән буйында Ишембай районының Зигановка (Егән), Ғүмәр (Бүжә), Ишем, Ҡалмаҡлар (Өмөтбай), Подгорный ауылдары урынлашҡан.
Йылғаның һул яҡ текә ярында, Ғүмәр ауылынан көньяҡ- көнсығыштараҡ 4 км алыҫлыҡта Ваҡ Карағай Ҡаршы (Зигановка) мәмерйәһе бар. 1985 йылдан алып уға Тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелгән.

# Егән
## Ҡушылдыҡтары

Егәнгә күп йылғалар ҡушыла. Уртаса ҙурлыҡтағылары
* Аҡһаҡбуй
* Береш
* (Утйылға)
* Һикәҙе
* Рәүҙәк
* Ҡыяуыҡ
* Ҡарламан
* Шиҙе
* Шығай
* Ҡантүбә (Хантүбә)
* Ҡарасәй
* Кугзя-Яхан
* Кесе Егән
* Муйнаҡ
* Туҡмаҡ
* Угойкан
* Узкий Сар
* Япаш
# Оноприеновка

Оноприеновка — Рәсәй ФедерацияһыЫрымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Оноприеновка
## Тарихы

Күскенселәр нигеҙ һалған ауылдарҙың береһе. Рәсми сығанаҡтарҙағы мәғлүмәттәр буйынса, Оноприеновка Полтава губернаһынан күсеп килгән украиндар тарафынан нигеҙләнгән, даталар буйынса мәғлүмәттәрҙе ситләтеп репрессияланғандар исемлеге аша белеп була. Оноприеновка ауылының тарихы В. Г. Кулинич, С. М. Стрельников авторлығында 2001 йылда сыҡҡан «Оноприеновка ауылы тарихы» китабында һүрәтләнгән. Нигеҙләнеү датаһы мәғлүмәттәре буйынса айырмалар бар, ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса был 1896 йәки 1898 йылда, икенсе берәүҙәрендә 1901 йыл тип күрһәтелә.
Халыҡ хәтерендә йәшәгән риүәйәттәрҙең береһе буйынса, Оноприеновка ауылы урынлашҡан урында үрҙә күрһәтелгән даталарға тиклем үк йәшәгәндәр, Новомихайловский (1892 й.) тигән утар булған.Әммә ХХ быуат башында башҡорттарҙың йылҡы өйөрө ерҙе тапау менән бәйле низағ килеп сыҡҡан. Новомихайловский крәҫтиәндәре башҡорттарҙың бер атының телен ҡырҡҡан, ә тегеләре, үҙ сиратында, уларҙың утарын яндыра. Утар кешеләренә күсеп китергәтура килә. Риүәйәттең дөрөҫлөгөн тикшереү мөмкин түгел, тип яҙа авторҙар..

# Оноприеновка
## Тарихы
### Ҡурғандар

Ауыл эргәһендә 5 км көньяҡ-көнсығыштараҡ ҡурғанлы ҡәберлектәр урынлашҡан. Нигеҙендә иҫәпкә ҡуйылған был -Ырымбур өлкәһенең Закондар сығарыу Йыйылышының 1998 йылдың 16 сентябрендә ҡабул иткән 118-се Ҡарары буйынса археологик ҡомартҡы сифатында иҫәпкә ҡуйылған. Ҡыуандыҡ районы күләмендәархеологик тикшеренеүҙәр үткәрелмәгән.

# Оноприеновка
## Климаты

Оноприеновка ауылы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә бер кимәл. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.

# Оноприеновка
## Этимологияһы

Ауылдың «Оноприеновка» тип аталыуы башҡорттарҙан урындағы ерҙе һатып алыған күскенсе 2020 йыл 25 октябрь архивланған. — Оноприенко фамилияһы менән бәйле. Оноприеновка ауылынан тыш, Петр Андреевич Оноприенко Беләү утарын да (Блявкий) ойошторған.
# Быкин Яков Борисович

Яков Борисович Быкин (1888 — 10 февраль 1938) — СССР партия эшмәкәре. 1930—1937 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты беренсе секретары. Сәйәси репрессия ҡорбаны.

# Быкин Яков Борисович
## Биографияһы

Быкин Яков Борисович 1888 йылда Витебск губернаһы Крестовый ауылында тыуған. — 1903 йылдан алып Бунд, 1906 йылдан — РСДРП ағзаһы. Коммунистик академияны тамамлаған (Мәскәү, 1927). 1904 йылда һәм 1911 йылда революцион эшмәкәрлек өсөн ҡулға алына. 1913—18 йылдарҙа Швейцарияла йәшәй. 1919 йылдан алып Белорус ССР‑ында, 1922—25 ййылдарҙа — Воронеж, 1927 йылдан башлап Ярославль губернаһы партия эшендә. 1929—37 йылдарҙа ВКП(б) Башҡортостан өлкә комитетының 1‑се секретары. 1923—28 йылдарҙа һәм 1930—37 йылдарҙа Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы. Ленин ордены менән бүләкләнгән (1935). Репрессиялана (1937), 1938 йыл Мәскәүҙә атыла. 1956 йылда аҡлана.
# Хижняков Вячеслав Фадеевич

Хижняков Вячеслав Фадеевич (6 февраль 1952 йыл) — дәүләт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советында Рәсәй Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле (1999—2004), «Бөйөк Дон ғәскәре» ғәскәри казак йәмғиәтенең беренсе атаманы (1997—2000).

# Хижняков Вячеслав Фадеевич
## Биографияһы

Вячеслав Фадеевич Хижняков 1952 йылдың 6 февралендә Сахалин өлкәһенең Ноглики ауылында тыуған. 1975 йылда Дон дәүләт техник университетын «инженер-ҡойоусы» һөнәре буйынса тамамлай.
1969—1975 — Волгодонск химия комбинаты слесары.
1975—1983 — мастер, өлкән мастер, ҡойоу цехы башлығы, «Пишмаш» производство берекмәһенең баш металлургы (Кировоград).
1983—1986 — Волгодон радиотехник аппаратура заводы план-диспетчер бүлеге башлығы.
1987—1990 — етештереү һәм һатыу буйынса директор урынбаҫары, Волгодон тәжрибә-эксперименталь заводының партия комитеты сәркәтибе.
1990—1991 — Волгодон халыҡ депутаттары ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары (иҡтисад мәсьәләләре буйынса яуаплы).
1991—1996 — Ростов өлкәһе Волгодонск ҡалаһы хакимиәте башлығы.
1993 йылда «Выбор России» партияһынан Дәүләт Думаһына һайлауҙарҙа депутатлыҡҡа һайланыу өсөн тауышҡа ҡуйыла. Һайланмай.
1996—1999 — губернатор кәңәшсеһе, Ростов өлкәһе губернаторының казактар һәм экология мәсьәләләре буйынса урынбаҫары.
1997—2000 — «Бөйөк Дон ғәскәре» ғәскәри казак йәмғиәтенең беренсе атаманы.
1999—2004 — Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышы Федерация Советында Рәсәй Федерацияһы Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле.
2004 йылдан алып — Үҙәк федераль округта Рәсәй Федерацияһы Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле ярҙамсыһы.

# Хижняков Вячеслав Фадеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Дуҫлыҡ ордены (2002) — халыҡтар араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлекте нығытыуға индергән ҙур өлөшө һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн
* Анатолий Кони миҙалы (Рәсәй Федерацияһының юстиция министрлығы)
* III дәрәжә изге кенәз Даниил Московский ордены (РПЦ)

# Хижняков Вячеслав Фадеевич
## Дәрәжәләре

* Рәсәй Федерацияһының 1 класлы мөхбир дәүләт советнигы (1999)
* Казак генералы (1999)

# Хижняков Вячеслав Фадеевич
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ике ҡыҙы бар.
# Ун-Юган

Ун-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нягинь-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ун-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019641
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301964
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Винкель (Хельме)

Винкель (Хельме) (нем. Winkel (Helme)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 327 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,7 км². Диңгеҙ кимәленән 267 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6542 һәм автомобиль коды — MSH.
# Ғәлекәй

Ғәлекәй — хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районында юҡҡа сыҡҡан ауыл.

# Ғәлекәй
## Географик урыны

Аҡъюл ауылынан үрҙәрәк Урман Йылайыры йылғаһы үҙәнендә.

# Ғәлекәй
## Ауыл тарихы

1795 йылғы ревизия мәғлүмәттәрендә Аҡъюл 4 йортло утар булараҡ күрһәтелгән. 1816 йылда ауылда 133 кеше йәшәгән. Аҡъюл ауылы Сабаҡлы, Ғүмәр, Телеғол, Аҡбулат, ҡайып, Ирсай, Ибраһим, Бикбирҙе, Ишморат, Һарыбай, Көйөргәҙе, Наҙарғол, Йомағужа, Арыҫланғол, Ҡырғыҙ, Арыҫланғол ауылдары менән бергә Буранғолов командаһына ингән. Ауыл халҡы 18 быуат аҙағында Йылайыр йылғаһы үҙәнендә нигеҙләнгәнгә тиклем Һаҡмар йылғыһының һул ярында Һунарсы тауы итәгендә йәшәгән, унда әле лә ауыл зыяраты бар.
Ишбирҙе Ишкинин (Ишемғолов), хорунжий, 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 1-се Башҡорт полкы составында һуғышып, «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалдары менән наградланған. Һуғыштан һуң Ырымбур сик һыҙығын һаҡлау буйынса хеҙмәт үтә. Һуңыраҡ ул үҙенең туғандары менән Гөбөрлө йылғаһы буйында яңы Ишбирҙе ауылына нигеҙ һала. Был Ырымбур губернаторы В. А. Перовскийҙың 1854 йылғы 5864-се бойороғо нигеҙендә башҡарыла.
Бер нисә йылдан губернаторҙың 5964-се бойороғо буйынса 1857 йылдың майында Аҡъюл ауылынан Ғәлекәй Тимербай улы Яратҡолов етәкселегендә 237 кешенән торған 21 ихата күсерелә. Улар Аҡъюл ауылынан өҫтәрәк Урман Йылайыры йылғаһы үҙәнендә Ғәлекәй ауылына нигеҙ һалған. Бөгөн был ауыл юҡ.
# Грязнуха (Каменка ҡушылдығы)

Грязнуха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Грязнуха (Каменка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007685
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100768
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1