yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Таганрог радиотехник университеты

Таганрог радиотехник институты / ТРТИ — дәүләт юғары уҡыу йорто, Таганрог ҡалаһында 1951—1993 йылдарҙа эшләгән. 1993 йылда институт Таганрог дәүләт радиотехник университетына әйләнгән.

# Таганрог радиотехник университеты
## Институттың исемдәре

* 1951—1974 — Таганрог радиотехник институты
* 1974—1993 йылдарҙа— В. Д. Калмыков исемендәге Таганрог радиотехник институты.
* 1993—2006 йылдарҙа —В. Д. Калмыков исемендәге Таганрог дәүләт радиотехник университеты
* 2007—2012 йылдарҙа —Көньяҡ федераль университетының Таганрог технология институты
* 2012—2013 йылдарҙа — Көньяҡ федераль университетының Таганрог кампусы
* 2013 йылдан алып хәҙерге көндә—Көньяҡ федераль университетының Инженер-технологик академияһы

# Таганрог радиотехник университеты
## ТРТИ булдырыуҙың тәүшарттары

«1951 йылда Таганрог „Прибой“ оборона радиозаводы директоры Геннадий Чернов, заводтың иң ҙур мәсәьәләһе булып, кадрҙар дефициты торғанлығын аңлап, Мәскәүгә үтенес хаты ебәрә. Черновтың хаты илдә сәнәғәт тармағын етәкләүсе Л . П. Берия ҡулына эләгә. Бер ай ҙа үтмәй, Таганрогҡа комиссия килде КПСС үҙәк комитеты комиссияһы предприятиеға килеп төшә һәм мәсьәләне өйрәнә башлай. ҮК Комиссияһы „Прибой“ заводына уның ағымдағы мәсьәләләрен хәл итеүҙә һиҙелерлек ярҙам итә, ә йыл аҙағына ТРТИ төҙөү тураһында хөкүмәт ҡарар әҙерләй.
Таганрог радиотехник институтын барлыҡҡа килтереү тураһында 1951 йылда Министрҙар Советы менән ССР Союзы 1951 йылдың 21 декабрендә Иосиф Сталин имзаһы ҡуйылған 5389-2346 Ҡарары буйынса Таганрогта радиотехник институт асып, унда радиотехник, радиолокация һәм электровакуум белеме буйынса инженер белгестәре әҙерләү башлау нигеҙләнә. 1952/53 уҡыу йылында институтҡа 400 студент ҡабул итергә һәм 5 йыл эсендә уҡытып сығарырға бойорола. Таганрог радиотехник институты студенттары контингентын 2000 кешегә еткерергә ҡушыла. Шул уҡ ваҡытта СССР Министрҙар Советы Ҡарары Рязань радиотехник институты, ә һуңыраҡ,1964 йылда — Минск радиотехник институты барлыҡҡа килә.

# Таганрог радиотехник университеты
## ТРТИ тарихы

1952 йылдың 31 авгусында ТРТИ рәсми асыу тантанаһы булып уҙа. 1952 йылдың 1 сентябрендә уҡыуҙар башлана. Унда 1 һәм 2 курстың 544 студенттарын 43 уҡытыусы уҡыта башлай. 1952 йылда радиотехника теоретик нигеҙҙәре, электр машиналары, электр иҫәпләүҙәр, механик иҫәпләүсе машиналарҙың һәм дөрөҫ деталдәр механикаһы, автоматика һәм телемеханикаһы лабораториялары эшләй башлай.

# Таганрог радиотехник университеты
## Уҡыу һәм лаборатория корпусы ТРТИ

* Корпус «А» ТРТИ — Чехов ур., 22. Төҙөлгән 1916 йылда (Алексеевск ҡатын-кыҙҙар гимназияһы), арх. А . М. Гинзбург.
* Корпус «Б» ТРТИ — Чехов ур., 22 «Б».
* «В» корпусы, " ТРТИ — Петров урамы, 81.
* Корпус «Г» ТРТИ — Энгельс урамы, 1. Төҙөлгән 1952—1958 йылдарҙа, арх. П. В. Бондаренко(ГИПО).
* Корпус «Д» ТРТИ — Некрасов тыҡрығы, 44.
* Корпус «Е» ТРТИ — Шевченко урамы, 2
* Корпус «Д» ТРТИ — Чехов ур., 2
** Корпус "А", 2011 й.
** Корпус "Г", 2012 й.
** Корпус "Д", 2012 й.
# Ольшанец (Олым ҡушылдығы)

Ольшанец (Альшанец) — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олым йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ольшанец (Олым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001777
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000177
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сыуаш милли конгресы

Сыуаш милли конгресы — Рәсәй Федерацияһы төбәктәренең һәм сит илдәрҙең сыуаштар компактлы йәшәгән урындарында ойошторолған милли-мәҙәни автономияларҙы, берекмә һәм ассоциацияларҙы, Сыуаш Республикаһының йәмәғәт берекмәләре, дәүләт һәм шәхси предприятиелар, ғилми учреждениеларҙың хеҙмәт коллективтарын һәм шулай уҡ физик шәхестәрҙе берләштергән төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы.
Ойошманың штаб-фатиры Сыуаш Республикаһының баш ҡалаһы — Чебоксарҙа урынлашҡан.

# Сыуаш милли конгресы
## Тарих

ЧНК беренсе съезында ойошторолған (1992 йылдың октябрендә 8-9) чебоксарҙа, Сыуаш һәм үткәреү буйынса ҡарар Республикаһы юғары советы халыҡ хуралы, сыуаш яңы Партия. Съезда ҡабул ителгән документтар, статусын билдәләүсе хоҡуҡи һәм уны идеологик ЧНК, Оло советы һәм президент итеп һайланды. Конгресс дәүләт суверенитеты тулы күләмдә тормошҡа ашырыу бурысын ҡуя.

# Сыуаш милли конгресы
## Рәйесе

* Атнер Хузангай (октябрь 1992 г. — октябрь 1997 г.)
* Геннадий Архипов (с октября 1997 г. по октябрь 2013 г.)
* Николай Угаслов (с октября 2013 г.)

# Сыуаш милли конгресы
## Сылтау

* Официальный сайт МОО «ЧНК» 2016 йыл 10 ғинуар архивланған.
* Чувашский национальный конгресс // Сайт «Культурное наследие Чувашии»
* Чувашский национальный конгресс // Официальный сайт Минкультуры Чувашии
* Атнер Хузангай: Заявление представителей общественных объединений Чувашской Республики в связи с убийством посла Российской Федерации в Турции
* Чувашский конгресс: "25 лет назад был мощнее, чем культурный центр"
* «ЧНК» РХП официаллă сайчĕ
* Атнер Хузангай: "Чувашский народ должен стать нормальным субъектом международного права"
# Әлмәт (ҡала)

Әлмәт — Татарстанда ҡала, 1953 йылдан. Әлмәт районы үҙәге.

# Әлмәт (ҡала)
## Иҡтисад

* «Татнефтепром»
* «Булгарнефть»
* «СМП-Нефтегаз»
* Әлмәт торба заводы
Ҡалала Әлмәт нефть институты эшләй.
# Токаревтың табыш йорто (Дондағы Ростов)

1905
Токаревтың табыш йорто Дондағы Ростов ҡалаһында Оло Баҡса урамында, Чехов проспекты менән киҫешкән урам сатында урынлашҡан. Бина төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Токаревтың табыш йорто (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Табыш йорто 1905 йылда Ростов сауҙагәре һәм спирт-араҡы заводы хужаһы Николай Ильич Токарев тарафынан төҙөлгән булған. Революцияға тиклем табыш йортонда С. О. Бабахановтың бакалея магазины, Рус театр йәмғиәте, «Май-Сыр» магазины, М Розенблюмдың аптека һауыт-һабаһы һәм тығын склады урынлашҡан булған.
Совет власы урынлашҡандан һуң килем йорто дәүләт милкенә күсерелә, йортта унынсы ҡала дауаханаһы урынлаша. Бөйөк ватан һуғышы йылдарында бина зыян күрмәй тиерлек. 1945 йылда, Уинстон Черчиллдең ҡатыны Черчилль Клементина Дондағы Ростовҡа килгән саҡта, уны нәҡ ошо йортҡа урынлаштыралар. 1990-сы йылдар аҙағында, ҡала юбилейына, «Спецреставрация» институты хеҙмәткәрҙәре архитектор Ю. Н. Солнышкин проекты буйынса элекке килем йортон реставрациялайҙар. Әлеге ваҡытта бинаны 10-сы ҡала поликлиникаһы биләй.

# Токаревтың табыш йорто (Дондағы Ростов)
## Архитектураһы

Өс ҡатлы килем йорто эклектика рухында төҙөлгән, уның биҙәлешендә барокко, рококо һәм классицизм элементтары бергә ҡушылған. Бинаның архитектура-художество йөҙөн вертикаль сығынтылар һәм эркерҙәр (бинаның тышҡа сығып торған өлөшө) билдәләй, улар сатыр менән тамамланған. Беренсе ҡат, алғы йөҙө эшкәртелмәгән тура дүртмөйөшлө таштар менән көпләнгән. Тәҙрә уйымдары төрлө тирәстәр менән биҙәлгән, икенсе ҡатта улар өсмөйөшлө кәрниздәр, ә өсөнсө ҡатта — дүрткел кәрниздәр менән тамамлана. Фасад һылап яһалған биҙәктәр, үремдәр, картуштар һәм антаблемент (бинаның колонналарға таянып торған өҫкө горизонталь өлөшө) менән бай биҙәлгән. Өсөнсө ҡаттағы аралыҡта ҡулына алдыр менән йылан тотҡан ҡатын-ҡыҙ скульптураһы урынлаштырылған.
# Длабока (йылға)

Длабока (Пр-Фела; макед. Длабока Река, алб. Përroi i Thellë) — Төньяҡ Македонияның көнбайышындағы йылға, «Тау Йылғаһы» төбәгенән аға. Рибничка йылғаһының һул ҡушылдығы (Радика йылғаһы бассейны). Йылға бейек тау башында (276 м, Кораб тауы), Маврово милли паркы территорияларында, кәритә (U хәрефенә оҡшаш) үҙәнендә башлана. Йылға башынан алыҫ түгел бейеклеге 136 м булған Кораб шарлауығы урғыла (илдәге иң бейек шарлауыҡ).
Йылға һәм уның үҙәне һуңғы боҙлоҡ дәүерендә ҡар һәм боҙлоҡтар йоғонтоһонда формалаша. Длабока үҙәне Төньяҡ Македонияла альп климаты өҫтөнлөк иткән берҙән-бер урын. Ташландыҡ Жужне ауылы янынан ағып ята, артабан йылға үҙәне, Нистрово һәм Бибай ауылдары араһында каньон барлыҡҡа килтереп, тарая, шунан һуң Рибничка йылғаһына ҡоя. Көнсығыш битләүҙәге Мал-Кораб түбәһендәге ҡарҙың һәм боҙҙоң иреүе йылалағы һыу күләменә туранан-тура йоғонто яһай. Йылғаның юғары тиҙлектә ағыуы һәм мул һыулы булыуы май аҙағында — июнь башында күҙәтелә.
# Бөрсөт

Берсут — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Бөрсөт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100003944
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100394
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Беҙ, беренсе бригада (йыр)

Беҙ, беренсе бригада (пол. My, Pierwsza Brygada) — Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында барлыҡҡа килгән Поляк Легиондары йыры. 2007 йылдың 15 Һарысай (октябренән) башлап Поляк Ғәскәре Гимны (пол. Pieśń Prezentacyjna Wojska Polskiego)

# Беҙ, беренсе бригада (йыр)
## Поляк Ғәскәре Гимнының рәсми тексы

2007 йылдың 15 Һарысай (октябрендә) ҡабул ителгән
* Legiony to żołnierska nuta,
* Legiony to ofiarny stos
* Legiony to żołnierska buta,
* Legiony to straceńców los.
* My, Pierwsza Brygada,
* Strzelecka gromada,
* Na stos - rzuciliśmy swój życia los
* Na stos, na stos.
* Mówili żeśmy stumanieni
* Nie wierząc nam, że chcieć to móc!
* Laliśmy krew osamotnieni,
* A z nami był nasz drogi Wódz!
* My, Pierwsza Brygada,
* Strzelecka gromada,
* Na stos - rzuciliśmy swój życia los
* Na stos, na stos.
* Nie chcemy dziś od was uznania,
* Ni waszych mów, ni waszych łez.
* Skończyły się dni kołatania
* Do waszych dusz, do waszych serc!
* My, Pierwsza Brygada,
* Strzelecka gromada,
* Na stos - rzuciliśmy swój życia los
* Na stos, na stos.

# Беҙ, беренсе бригада (йыр)
## Тулы йыр тексы

Тексынын беренсе яҙылған варианты, 1917 й.
Legiony to żołnierska nuta, Legiony to straceńców los, Legiony to żołnierska buta, Legiony to ofiarny stos
My, Pierwsza Brygada, Strzelecka gromada, Na stos rzuciliśmy Swój życia los,
Na stos, na stos!
O, ile mąk, ile cierpienia, O, ile krwi, wylanych łez, Pomimo to nie ma zwątpienia, Dodawał sił wędrówki kres.
My, Pierwsza Brygada...
Krzyczeli, żeśmy stumanieni, Nie wierząc nam, że chcieć — to móc! Laliśmy krew osamotnieni, A z nami był nasz drogi Wódz!
My, Pierwsza Brygada...
Nie chcemy dziś od was uznania, Ni waszych mów ni waszych łez, Już skończył się czas kołatania Do waszych serc, do waszych kies!
My, Pierwsza Brygada...
Umieliśmy w ogień zapału Młodzieńczych wiar rozniecić skry, Nieść życie swe dla ideału I swoją krew i marzeń sny.
My, Pierwsza Brygada...
Potrafi dziś dla potomności Ostatki swych poświęcić dni, Wśród fałszów siać siew szlachetności, Miazgą swych ciał żarem swej krwi.
My, Pierwsza Brygada...
Inaczej się dziś zapatrują I trafić chcą do naszych dusz I mówią, że nas już szanują Lecz nadszedł czas odwetu już!
Dzisiaj już my, jednością silni Tworzymy Polskę, przodków mit! Żeby w tej pracy nie bezsilni Zostanie wam potomny wstyd!
Тексының бер нисә вариант бар. Мәҫәлән, дуртенсе строфаһының варианты:
    Nie chcemy już od Was uznania
    Ni Waszych mów, ni waszych łez!
    Już skończył się czas kołatania
    Do waszych serc, do waszych kies!
* 1 2 (пол.)Decyzja Nr 374/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 sierpnia 2007 r. w sprawie ustanowienia Pieśni Reprezentacyjnej Wojska Polskiego (PDF) 2016 йыл 10 март архивланған.
* ↑ Mieczysław Pruszyński. Tajemnica Piłsudskiego Polska Oficyna Wydawnicza „BGW” Warszawa 1997 wyd. II str. 25
# Вольский Виталий Фридрихович

Виталий Вольский (бел. Віталь Вольскі [ .]) (исем — Виталий Фридрихович Зейдель (бел. Віталь Фрыдрыхавіч Зэйдэль) (1901, Санкт-Петербург — 1988, Минск) — белорус совет яҙыусыһы, драматург, әҙәбиәт белгесе, тыуған яҡты өйрәнеүсе. Филология фәндәре кандидаты. Белоруссия ССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1971).

# Вольский Виталий Фридрихович
## Биографияһы

1920—1926 ул йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә, Граждандар һуғышында ҡатнаша. 1925 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
В. Ф. Вольский 1988 йылдың 22 авгусында Минскта вафат була .
Улы Артур Вольский (1924—2002) — белорус яҙыусыһы, ейәне Лявон Вольский — белорус музыканты (1965 йылда тыуған) .

# Вольский Виталий Фридрихович
## Ижады

1926 йылдан баҫтырыла башлай. Ул белорус фольклоры мотивтары буйынса, героик халыҡ характерҙарын шиғырлап пьесалар яҙа: «Чудесная дудка» (1938), «Дед и журавль» («Дзед і жораў», 1939), «Нестерка» (1940), «Машека» (1946). Уның пьесалары юмор менән яҙылған, телдең байлығы һәм сағыулығы менән айырыла .
Виталий Вольский балалар өсөн Белоруссияның табигате һәм хайуандар дөньяһы тураһында бер нисә очерк һәм хикәйәләр китабы яҙған: «По лесным стежкам» (1948), «В лесах над Берёзой» (1955), «Месяц за месяцем» (1956), «Чайки над Нарочью» (1959), «Родной край» (1961), «Три путешествия в страну белорусов» (1967), «Полесье» (1970); сит ил тәҫирендә яҙылған китаптары: «Африканское путешествие» (1963), «Эль Махриб» (1965). Уның тарафынан белорус әҙәбиәте һәм театры тарихы буйынса эштәр («Феодализм осоронда белорус әҙәбиәте тарихы буйынса очерктар») яҙылған.
И. В. Гетеның "Рейнеке-Лис"ын белорус теленә тәржемә итә. Виталий Вольский сценарийҙарына нигеҙләнеп, «Беловежская пуща» (1946) и «Нестерка» (1955) кинофильмдары һәм«Нестерка» мультфильмы ҡуйылған.

# Вольский Виталий Фридрихович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

БССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1971). Ул 2 орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән. - Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
- «Почёт Билдәһе» ордены (1964)

# Вольский Виталий Фридрихович
## Библиография
### Белорус телендә

* «Па лясных сцежках», Минск, 1948;
* «У лясах над Бярозой», Минск, 1955;
* «Месяц за месяцам», Минск, 1956;
* «На бабровых азёрах», Минск, 1957;
* «Чайкі над Нараччу», Минск, 1959;
* «Родны край», Минск, 1961;
* «Эдуард Самуйлёнак», Минск, 1951;
* «Нарысы па гісторыі беларускай літаратуры эпохі феадалізма», Мінск, 1958.

# Вольский Виталий Фридрихович
## Библиография
### Урыҫ телендә (автор) тәржемәһендә

* Пьесы, М., 1954;
* В лесах над Березиной, Л., 1958.
* Под небом Африки, Минск, 1969.
# Дальняя Керша

Дальняя Керша — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керша йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Дальняя Керша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029133
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002913
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пиштанка

Пиштанка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Пиштанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100063
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Ершовая

Кесе Ершовая — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/318/861 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Кесе Ершовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014156
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301415
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Порывай

Оло Порывай — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Омутная йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Оло Порывай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100029843
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102984
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыҙылъяр (Ағиҙел ҡушылдығы)

Ҡыҙылъяр (рус. Кызылъяр) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 1011 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ҡыҙылъяр (Ағиҙел ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017607
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101760
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Комаровка (Лымбелька ҡушылдығы)

Комаровка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лымбелька йылғаһының уң ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Комаровка (Лымбелька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034039
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203403
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Медовка (Гиага ҡушылдығы)

Медовка — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Гиага йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Медовка (Гиага ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000912108100004286
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100428
* Бассейн коды — 06.02.00.009
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Муса Йәлил

Муса Йәлил (тулы исеме Муса Мостафа улы Йәлилов; 2 февраль (15 февраль) 1906 йыл — 25 август 1944 йыл) — СССР шағиры. Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 1929 йылдан ВКП (б) ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1956, үлгәндән һуң), Ленин премияһы лауреаты (1957, үлгәндән һуң).

# Муса Йәлил
## Биографияһы

Күп балалы ғәиләлә алтынсы булып тыуған. Атаһы — Мостафа Йәлилов, әсәһе — Рәхимә Йәлилова (Сәйфуллина).
Хөсәйениә мәсете мәҙрәсәһендә уҡый. 1919 йылда комсомолға инә. Мәскәү дәүләт университетын тамамлай.

# Муса Йәлил
## Хәтер

* Муса Йәлилдең яҡташы, башҡорт яҙыусыһы Cәғит Агиш яугир-шағирға «Яҡташтар» әҫәрен бағышлаған.
* Элекке СССРҙағы күп кенә ҡала урамдары герой исемен йөрөтә.
* Ҡазан Татар дәүләт опера һәм балет театрына шағир исеме бирелгән.
* Татарстандың нефть етештереү үҙәге, Сарман районындағы Йәлил ҡасабаһы Муса Йәлил исеме менән аталған.
* Мәскәүҙә, Ҡазанда, Ырымбурҙа, Әлмәттә һәм башҡа ҡалаларҙа уға һәйкәлдәр ҡуйылған.
* Ҡазанда шаирҙың музей-фатиры эшләй.

# Муса Йәлил
## Кинематографияла шағир образы

* «Моабитская тетрадь», реж. Леонид Квинихидзе, Ленфильм, 1968.
* «Красная ромашка», ДЕФА (ГДР).

# Муса Йәлил
## Китаптары

* Муса Джалиль. Сочинения в трех томах / Кашшаф Г. — Казань, 1955-1956 (на татарском языке).
* Муса Джалиль. Сочинения. — Казань, 1962.
* Муса Джалиль. Избранное / Ганиев В.. — М.: Художественная литература, 1966.
* Муса Джалиль. Избранное. — М., 1976.
* Муса Джалиль. Избранные произведения / Мустафин Р. — Издательство „Советский писатель“. Ленинградское отделение, 1979.
# Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улы

Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улы (рус. Абзалетдинов Гильмутдин Абзалетдинович) (1905-1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкы кавалерисы. Ҡыҙылармеец, рядовой.

# Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улы
## Биографияһы

Ғилметдин Абзалетдин улы Абзалетдинов (Абзалитдинов) 1905 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы) Иҫке Ҡандра ауылында тыуған.
1941 йылда БАССР-ҙың Ҡандра район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра. Яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһына билдәләнә.
1942 йылдың 6 июлендә Курск (хәҙер — Липецк) өлкәһе Тербуны ауылы янында хәбәрһеҙ юғалған (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — яуҙа һәләк булған).

# Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улы
## Хәтер

Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районы Иҫке Ҡандра ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә рядовой Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улының һөйәктәре лә Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнде.
Ғилметдин Абзалетдиновтың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.