yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Юша (йылға)

Юша йылғаһы — Рәсәй, Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы йылғаһы. Ул Юша ауылы (станцияһы), Кәртәле ауылы янынан аға, ҙур түгел.
Юша Инйәр йылғаһына ҡоя. Оҙонлоғо — 11 км.
Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе

# Юша (йылға)
## Этимологияһы

Башҡорт телендә юша һүҙенең ике мәғәнәһе бар:
1) ҡыҙыл, һары, йәшел төҫтәге балсыҡлы тау тоҡомо;
2) йүшә һүҙенең диалект варианты — Ағас башына боҙланып ҡатҡан ҡар, лүшә.
Был төбәктең балсығы ҡыҙыл икәнен хәтерҙә тотҡанда, атама тап шунан сығып бирелгәндер тип фараз итергә ҡала.

# Юша (йылға)
## Юша атамалы объекттар

Йылға Юша һырты буйынан ағып килә. Юша атамалы тимер юл станцияһы ла бар.

# Юша (йылға)
## Юша — туристар маршрутында

Инйәр йылғаһы яҙғы-йәйге осорҙа туристарҙы күпләп йәлеп итә. Экстрим яратыусылар бигерәк тә яҙғы ташҡында кәмә менән төшөргә ярата. Ғәҙәттә, улар маршрутты Оло Инйәр йылғаһынан башлап ҡоралар.
Бына шундай бер яҙма: «Оло Инйәр Башҡортостан Республикаһының Белорет районынан ағып үтә. Йылға Баштау, Уварея һәм Бәләтүр һырттары аша үтеп, тау йылғаһына әүерелә.
Маршруты башлаған ерҙә йылға киң түгел, әммә яйлап, ҡушылдыҡтары Юша, Һарышты йылғалары һыуын алып, киңлеге 80 метрға етә».
# Жаңһар (эпос)

«Жаңһар» (ҡалм. Җаңhар) — .Бумбаның (Бумбе) бәхет һәм именлек иле һәм уның батырҙарының ҡаһарманлығы тураһында бәйән итеүсе ҡалмыҡ фольклор героик эпосы. Рух көсө һәм ватансылыҡ менән һуғарылған эпос үҙенең художестволы дәрәжәһе буйынса ауыҙ-тел ижадының иң яҡшы өлгөләренә ҡарай. «Жаңһар» һәм уны башҡарған рапсодалар — жаңһарсы халыҡта ҙур һөйөү һәм хөрмәт ҡаҙана.

# Жаңһар (эпос)
## Эпостың тарихы һәм өйрәнеү

Героик эпос «Жаңһар» күп быуаттар дауамында үҫешә. Эпостың барлыҡҡа килеү датаһы тураһында ғалимдарҙың фекере төрлөсә. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр уны XIII—XIV быуаттарға бәйләй. Ғалимдарҙың икенсе төркөмө, эпос XVII—XVIII быуаттарҙа барлыҡҡа килгән, тип иҫәпләй. Эпосты өйрәнеү тарихы 200 йыл тәшкил итә.
1804 йылда лютеран пасторы, яҙыусы һәм тәржемәсе Вениамин Бергман (1772—1856) баҫтырып сығарған джангарсы тураһында бер йыр һәм легенда баҫтырып сығара. Ул «Жанһар»ҙың Европала документлаштырылған иң тәүге яҙмаһы һанала.
1855 йылда А.Бобровников эпостың бер бүлеген рус теленә тәржемә итә. 1862 йылда К. Ф. Голстунский етәкселегендә иҫке ҡалмыҡ яҙмаһында 2 бүлек нәшер ителә. Эпостың 10 бүлеген 1908 йылда джжангарсы (сәсән) Ээль Овлынан ҡалмыҡ ғалимы, этнограф, мәғрифәтсе, джангарҙар ғилеменә нигеҙ һалыусы Номто Очиров В. Л. урыҫ һәм поляк лингвисы Котвич етәкселегендә яҙып ала.
Хәҙерге ваҡытта «джангарология ғилеме» фәнни дисциплина бар, ул Калмыҡ гуманитар тикшеренеүҙәр институты ғилми эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәренең береһе булып тора.
Элистала «Жаңһара» байрамы үткәрелә. «Джангар вариҫтары ерендә донъя эпостары» халыҡ-ара сәсәндәр фестивале 2005 йылдан алып уҙғарыла. Исеме менән ул «Джангар» ҡалмыҡ героик эпосына бурыслы. Әлеге ваҡытта республикала «Джангара» башҡарыу традицияһы тергеҙелә, яңы джангарчиҙар барлыҡҡа килде.

# Жаңһар (эпос)
## «Жаңһар» Ҡытайҙа

«Джангар» эпосы монгол эпосы «Гэсэр» һәм ҡырғыҙҙың "Манас"ы менән бергә Ҡытай этник аҙсылығының өс төп эпосы булараҡ билдәле
Бөгөнгө көндә Ҡытайҙа һәм Монголияла 100 000 юл оҙонлоғондағы 60 том йыйылған һәм яҙып алынған.
2006 йылдың 20 майында «Джангар» Ҡытайҙың матди булмаған мәҙәни мираҫының милли исемлегенең беренсе партияһына индерелә.
2014 йылда Хобоксар-Монголия автономиялы округында, эпостың тыуған ере тип һналған Дзунгарияла, мәҙәниәт һәм сәнғәт һарайы асыла.

# Жаңһар (эпос)
## Алтын һыбайлы һәйкәле

«Алтын һыбайлы» — «Жаңһар» халыҡ эпосы геройының һәйкәле. Алтын менән ҡапланған һигеҙ метрлыҡ һәйкәл яһалма ҡурғанға ҡуйылған 15 метрлыҡ стелала урынлашҡан. Архитектор идеяһы буйынса, «Алтын һыбайлы» Элистаның дала ынйыһын һәм унда йәшәүселәрҙе һаҡлап, күктә оса, уң ҡулында байраҡ, ә һулда — монгол йәйәһе. Һыбайлының һул яғында тоғро ярҙамсыһы ҡарсыға оса.
# Винокуров-Чағылған Илья Дорофеевич

Илья Дорофеевич Винокуров-Чагылган (псевдонимы саха Чаҕылҕан; 31.7.1914 — 9.9.1952) — саха совет шағиры.
Шевченко шиғырҙарын саха теленә тәржемә иткән: «Һәр кемдең үҙ яҙмышы», «Васыят» (икеһе лә 1939) һәм «Ут яна, музыка уйнай» (1951) һәм баҫтырған.
«Төш», «Кавказ», «Петрусь» поэмаларының тәржемәһе һәм «Хотя лежачего не бьют» шиғыры «Нәфис әҙәбиәт» саха альманахында баҫылған(2-се китап, Якутск, 1939).
«Причинная» йырының инеш өлөшө — «Ревет и стонет Днепр широкий», Шевченко әҫәрҙәренең башҡа тәржемәләре менән бергә, «Украина яҙыусылары» йыйынтығына ингән (Якутск, 1954).
# Палтога

Палтога — Вологда өлкәһенең Вытегра районындағы ауыл. 2006 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 296 кеше. Почта индексы — 162911, ОКАТО коды — 19222824001.
# Акимова Галина Николаевна

Акимова Галина Николаевна (1929 йыл—2013 йыл) — СССР һәм Рәсәй лингвисы, педагогы, филология фәндәре докторы (1973), профессор (1979). Санкт-Петербург дәүләт университетының Почетлы профессоры (2004).

# Акимова Галина Николаевна
## Биографияһы

1929 йылдың 10 июлендә Ленинградта тыуған.
1947—1952 йылдарҙа Ленинград дәүләт университетының филология факультетының рус теле һәм әҙәбиәте бүлегендә уҡый, 1952—1955 йылдарҙа был факультет янындағы аспирантурала уҡый. 1955 йылдан Ленинград дәүләт университетында филология факультетының рус теле кафедраһы ассистенты, доценты һәм профессоры вазифаларында педагогик эшмәкәрлек алып бара. Бер үк ваҡытта 1976—2001 йылдарҙа — Ленинград дәүләт университеты — Санкт Петербург дәүләт университеты аспирантураһы буйынса филология факультеты деканы урынбаҫары.
1955 йылда Г. Н. Акимова «Относительное подчинение в научной прозе М. В. Ломоносова» темаһы буйынса диссертация яҡлай һәм филология фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһе ала. 1973 йылда «Очерки по синтаксису языка М. В. Ломоносова» темаһы буйынса диссертация яҡлай һәм филология фәндәре докторы ғилми дәрәжәһе ала. 1961 йылда Юғары аттестация комиссияһы бойороғо менән доцент, 1979 йылда — рус теле кафедраһы буйынса профессор ғилми исеме бирелә. 2004 йылда уға Санкт-Петербург дәүләт университетының почетлы профессоры маҡтаулы исеме бирелә.

# Акимова Галина Николаевна
## Фәнни-педагогик эшмәкәрлеге

Г. Н. Акимованың төп фәнни-педагогик эшмәкәрлеге филология өлкәһендәге мәсьәләләр менән бәйле. Санкт-Петербург дәүләт университетында «Ябай һөйләм төҙөлөшө», «Поэтик синтаксис» һәм «Синтаксис һәм стилистика» темалары буйынса лекциялар курсы уҡый. СССР юғары һәм урта махсус мәғариф министрлығы ҡарамағындағы юғары филологик белем биреү буйынса комиссия ағзаһы (1979—1991). Санкт-Петербург дәүләт университетында һәм А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университетында рус теле буйынса диссертация советы ағзаһы. СПбДУ-ның филология факультетының ғалимдар советы ағзаһы.
Г. Н. Акимова 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән: «Относительное подчинение в научной прозе М. В. Ломоносова» (Л.: 1955), «М. В. Ломоносов теленең синтаксисы буйынса очерктар» монографияһы (Л.: 1973), «Хәҙерге рус теленең структура динамикаһы» һәм «Хәҙерге рус теле синтаксик төҙөлөшөндә яңы күренештәр» (Л.: 1982), «Хәҙерге рус теленең синтаксисында яңылыҡ» (М. : 1990. — ISBN 5-06-000200-4), «Хәҙерге рус теле синтаксисы» дәреслеге (2013: ISBN 978-5-903549-10-8) авторы. Уның етәкселегендә 46-нан ашыу кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары яҡланған.
2013 йылдың 23 декабрендә Санкт-Петербургта вафат була.
# Городище (Грязная ҡушылдығы)

Городище — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Грязная йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Городище (Грязная ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000147
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Ҡыҙаш

Кесе Ҡыҙаш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ҡыҙаш йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Ҡыҙаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһыӨфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102525
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Морат Абдалов

Морат Абдалов (рус. Мрат Абдалов, Мурат Абралов, Мрат Абталов; 1706 — ?) — батыр. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачевтың полковнигы.

# Морат Абдалов
## Биографияһы

Морат Абдалов (бәлки Абдулов йәки Абралов) Нуғай даруғаһы Бөрйән улусының Морат ауылында (С. У. Таймаҫов буйынса — хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Таулыҡай ауылы) тыуған һәм көн иткән башҡорт батыры. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында ла ҡатнашыуы билдәле.
1773 йылдың декабрь айынан алып Морат Абдаловтың 600 яугирҙән торған отряды Иҫәт провинцияһында һуғыша. 16 декабрҙә, Уй ҡәлғәһен ҡамауға алып, подполковник Декастро-Лацеродо командаһына ҡаршы һуғыша. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышының әүҙем яугиры Төркмән Йәнсәйетовтың отряды менән берлектә Ҡарағай, Петропавловск һәм Магнит ҡәлғәләренә һөжүм итә.
1774 йылдың май айы башында батшаға тоғро булған старшина Кейекбай Яманһарин отрядын тар-мар итә. Ошо уҡ йылдың май һәм июнендә Һаҡмар йылғаһы буйында Төрөкмән Йәнсәйетов отряды менән берлектә подполковник И. Л. Тимашев командалығындағы хөкүмәт ғәскәренә ҡаршы һуғыша. 22 майҙа Урғаҙа һәм Таналыҡ ҡәлғәләрен алыуҙа ҡатнаша. 5 июндә Преображенск заводын ҡыйрата. Октябрь айында Морат Абдалов, ахырыһы, ихтилалды артабан дауам итеүҙең мөмкин булмауын аңлап, подполковник И. Л. Тимашевҡа килеп баш һала.
Башҡорт батыры Морат Абдаловтың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Губёнка

Губёнка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әй йылғаһының уң ярына тамағынан 433 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Губёнка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021542
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102154
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Белиц (Штендаль)

Белиц (Штендаль) (нем. Beelitz (bei Stendal)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 82 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,27 км². Диңгеҙ кимәленән 31 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
# Төньяҡ Зеновец

Төньяҡ Зеновец — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рочуга йылғаһының уң ярына тамағынан 0,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Төньяҡ Зеновец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004925
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡудашева Флорида Хөсәйен ҡыҙы

Ҡудашева Флорида Хөсәйен ҡыҙы (22 сентябрь 1940 йыл — 10 октябрь 2016 йыл)— химик. Химия фәндәре докторы һәм профессор (1994). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1990), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1996).

# Ҡудашева Флорида Хөсәйен ҡыҙы
## Биографияһы

Ҡудашева Флорида Хөсәйен ҡыҙы 1940 йылдың 22 сентябрендә Өфөлә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт драма театрының билдәле аристары Хөсәйен Ҡудашев һәм Фәриҙә Камалетдинова ғаиләһендә тыуған. 1958 йылда урта мәктәпте көмөш миҙалға тамамлағандан һуң БДУ‑ның химия факултетына уҡырға инә, уны 1963 йылда ҡыҙыл дипломға тамамлай. Шул уҡ йылда физика һәм аналитик химия кафедраһы янында аспирантура асыла һәм кафедраның иң яҡшы беренсе тамалаусыларының береһе була. 1968 йылда «Хромотографическое определение примесей некоторых серу-содержащих соединений в воздухе» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, 1994 йылда «Физико-химические закономерности получения углеродных волокон из нефтяного сырья» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Башҡорт дәүләт университетында Ҡудашева 1966 йылдан алып эшләй, башта ассистент, һуңынан өлкән уҡытыусы, доцент була. 1979 йылдан 1986 йылға тиклем химия факультеты деканы, һуңынан дөйөм химик технология һәм аналитик химия кафедраһы мөдире була. 2004 йылдан 2012 йылға тиклем аналитик химия кафедраһын етәкләй.

# Ҡудашева Флорида Хөсәйен ҡыҙы
## Фәнни ҡаҙаныштары

Ҡудашева Флорида Хөсәйен ҡыҙының фәнни хеҙмәттәре нефть химияһы һәм нефть эшкәртеү өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә, тирә‑яҡ мөхит объекттарын анализлағанда хроматография ҡулланыуға арналған. Ҡудашева тарафынан ауыр нефть ҡалдыҡтарының углеродлы сүстәргә күсеүенең физик‑химик законлыҡтары, тирә‑яҡ мөхит объекттарында экотоксиканттарҙың хроматографик анализ ысулдары табылған. 250‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 20 уйлап табыу авторы.Ҡудашева Ф. Х. Флорида Хөсәйен ҡыҙы «Интер» нәшриәтендә (Мәскәү, 2004 йыл) сыҡҡан «Экоаналитический контроль в системе оценки качества окружающей среды» монографияһының авторҙашы булып тора. Ҡудашева Флорида Хөсәйен ҡыҙы бер нисә йыл рәттән химия фәндәре докторы һәм 15 химия фәндәре кандидаты әҙерләгән. Уҡыусыларҙың Мәскәү дәүләт университеты тарафынан Башҡорт дәүләт университеты базаһында үткән Бөтә Рәсәй химия олимпиадаларын әҙерләүҙә һәм үткәреүҙә ҙур өлөш индерә. 20 йылдан ашыу уҡыусыларҙың химиянан Республика олимпиадаларында жюри рәйесе булып тора.
# Арин-Берд

Арин-Берд (Арин-берд, Аринберд, әрм. Արին բերդ — «Арийҙар ҡәлғәһе») — Әрмәнстанда Ереван ҡалаһының көньяҡ-көнсығыш ситендә урынлашҡан уба. Арин-Бердта боронғо Эребуни торағы ҡалдыҡтары табыла.
1894 йылда урыҫ ғалимы А. А. Ивановский ҡала ситендә урынлашҡан ауылда йәшәгән бер ҡарттан урарту шына яҙыуы төшөрөлгән ташты һатып ала. Шул мәлдән башлап Арин-Берд ғалимдарҙың иғтибарын үҙенә йәлеп итә. Ауыл кешеһе был ташты Арин-Берд убаһында 1879 йылда табыуы тураһында белдерә. М. В. Никольский тиҙҙән был таштағы һүрәтте һәм яҙыуҙың яҡынса тәржемәһен баҫтырып сығара. Ташта, ошо урында Урарта батшаһы Аргишти I «10100 капи һыйҙырышлы» иген һаҡлағыс төҙөнө, тип яҙылған була. Әммә убала археологик ҡаҙылма эштәре тик 1950 йылда ғына башлана. Шулай итеп, боронғо Урарту ҡалаһы Эребуниҙың булыуы дәлилләнә, уны Аргишти I беҙҙең эраға тиклем 782 йылда урартуларҙы Арарат уйһыулығында төпләндереү маҡсатында төҙөй. Археология ҡаҙылмалары Урарту тарихын өйрәнеү буйынса ҡиммәтле һөҙөмтәләр бирә.
Уба атамаһының теүәл этимологияһы — «Ҡанлы ҡәлғә» — ошоға тиклем билдәһеҙ, әммә атама Урарту осороноң ниндәй ҙә булһа фажиғәле ваҡиғалары менән бәйле булмауы билдәле. Моғайын, «Ҡәлғә» һүҙе Эребуниға ҡарайҙыр. Ә бына «Ҡанлы» һүҙен түбәндәгесә аңлатырға булалыр: Эребуни ташланғандан һуң йөҙәр йылдар буйы Арин-Берд ташландыҡ хәлдә ята, унда ҡыҙыл мәк сәскәләре күкрәп үҫеп ултырыр була.

# Арин-Берд
## Шулай уҡ ҡара

* Эребуни
# Ташморон (Ишембай районы)

Ташморон— Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Ишембай районы Кәбәс ауылынан көньяҡтараҡ 2 км алыҫлыҡта Үрек йылғаһының һул яҡ ярында ята. Ташморондан 5 км төньяҡ-көнбайыштараҡ— Алатау (657 м), 6 км көньяҡ-көнбайыштараҡ Әпес тауы (661 м). Кәбәс ауылы Ишембайҙан 102 км алыҫлыҡта ята.
Иң бейек нөктәһе— 573,1 м. Битләүҙәре һөҙәк. Тау тоҡомо ҡомташ, алевролиттар һәм рифей һәүерташтарынан тора.
Тау өҫтөн ҡайын урманы ҡаплаған. Кәбәс янындағы урмандарға ауыл халҡы йыл да 500 баш умарта сығара.
«Ташморон» атамаһы «таш» (камень) һәм «морон» (мыс, выступ; нос) һүҙҙәренән алынған.
# Оло Саришлы

Оло Саришлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Һүрәм йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Саришлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200006252
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200625
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әдирнә (провинция)

Әдирнә (төр. Edirne) — Төркиәнең Европа өлөшөндәге провинцияһы.
Халҡы — 402 606 жителей (2009).
Эре ҡалалары — Әдирнә (119 мең кеше), Кешан, Узункёпрю, Энез.

# Әдирнә (провинция)
## Административ ҡоролош

9 район:
* Әдирнә (Edirne)
* Энез (Enez)
* Хавса (Havsa)
* Ипсала (İpsala)
* Кешан (Keşan)
* Лалапаша (Lalapaşa)
* Мерич (Meriç)
* Сюльоглу (Süloğlu)
* Узункёпрю (Uzunköprü)

# Әдирнә (провинция)
## Иҫтәлекле урындар

Провинцияден баш ҡалаһы Әдирнә — Ғосман империяһының эллеке баш ҡалаһы. Ошо ваҡыттан Эски-джами (1403—13 йй), Уч Шерефели (1437—47 йй), Сәлимиә (1569-75 йылдар, архитектор Синан) мәсеттәре ҡалған.
# Мәһәҙиев Марат Шәриф улы

Мәһәҙиев Марат Шәриф улы (рус. Магадеев Марат Шарифович) (20 июль 1962 йыл) — комсомол, дәүләт органдары һәм хәрби хеҙмәт ветераны, ғалим-инженер. 1987—1990 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Стәрлетамаҡ ҡала комитетының икенсе һәм беренсе секретары; 1995 йылдан Башҡортостан Республикаһының граждандар оборонаһы эштәре һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса министрының беренсе урынбаҫары, 1999 йылдан — министры; 2005—2010 йылдарҙа Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралыҡ начальнигы; 2012—2018 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары. Генерал-майор. Техник фәндәр кандидаты. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш (1990—1993) Юғары Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған экологы (2007). II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштар өсөн» орденының миҙалы һәм «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе менән бүләкләнеүсе.

# Мәһәҙиев Марат Шәриф улы
## Биографияһы

Марат Шәриф улы Мәһәҙиев 1962 йылдың 20 июлендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Сәйетбаба ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт, юғары белемле — 1985 йылда Д. И. Менделеев исемендәге Мәскәү химия-технология институтын (хәҙерге Российский химико-технологический университет имени Д. И. Менделеева) тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1979 йылда «Салауатнефтемаш» производство берекмәһендә смена начальнигы вазифаһында башлай, артабан «Каустик» производство берекмәһенең комсомол комитеты секретары була.
1987—1990 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Стәрлетатаҡ ҡала комитетының икенсе һәм беренсе секретары .
Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана, Юғары Советтың йәштәр эштәре, физик культура һәм туризм буйынса комиссия рәйесе була .
# Урал батыр (персонаж)

Урал батыр — башҡорт халыҡ ижадындағы төп герой. Мәшһүр «Урал батыр» эпосына исем биргән.
Эпоста Урал батыр Йәнбирҙе менән Йәнбикәнең кесе улы, өлкән ағаһы Шүлгәнгә ҡаршы көрәшеүсе булараҡ күрһәтелә.
Уралдың ҡатындары — аҡҡош-ҡыҙ Һомай (ҡыҙ Самрауҙың ҡыҙы)
Уралдың балалары — Иҙел, Нөгөш, Яйыҡ, туғаны (Шүлгәндең улы) — Һаҡмар — Көньяҡ Уралдың төп йылғаларының (Ағиҙел, Нөгөш, Яйыҡ, Һаҡмар) эпонимдары булып тора.
Уралдың тылсымлы аты — Аҡбуҙат.
Батырҙың эйәренән Урал тауҙары барлыҡҡа килгән.
«Ай менән Урал тауҙарының барлыҡҡа килеүе» легендаһында Урал батыр артыҡ Ҡояштан Айҙы һәм Урал тауҙарын барлыҡҡа килтерә.
Урал батыр тәү ата-бабабыҙ булараҡ, «Ҡуңыр-буға» легендаһының төрлө варианттарында телгә алына.
# Сыйырсыҡ

Сыйырсыҡ (диалекттарҙа: сығырсыҡ, сирсыҡ) (рус. Скворцы лат. Sturnus) — ҡара төҫтәге ҙур булмаған һайрар ҡош.

# Сыйырсыҡ
## Дөйөм характеристика

Сыйырсыҡтар бөтә кешегә лә билдәле, улар ғәҙәттә туп булып йөрөй. Яҙғыһын һәм йәйгеһен башы, ҡанаттары, ҡойроғо ҡара була, көҙгә табан ваҡ ҡына аҡ таптар барлыҡа килә, суҡышы һары, аяҡтары ҡыҙғылт көрән. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел. Тауышы көслө:"ҡжжжҡ-ҡжжжҡ". Яҙғыһын башҡа төрлө ҡоштарҙың тауыштарына оҡшатып, матур итеп һайрай. Күсмә ҡош. Киң таралған. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә. Сыйырсыҡ — нык матур ҡош... Уны бөтәһе лә ярата!

# Сыйырсыҡ
## Йәшәүе

Ауыл һәм ҡалаларҙа. Һирәк ағаслы урмандар, балсыҡлы текә ҡабаҡтарҙа йәшәй.

# Сыйырсыҡ
## Туҡланыуы

Төрлө бөжәктәр менән туҡлана.

# Сыйырсыҡ
## Үрсеүе

Кеше яһаған ояларҙа һәм ағас ҡыуыштарында оялай. 5-8 бөртөк зәңгәр йомортҡаһы була.
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.