yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# 'Мандагапатту Тримурти Ғибәҙәтханаһы

Мандагапатту Тримурти Ғибәҙәтханаһы — ул Һиндостанда, Тамилнадта Вилуппурам районында Мандагапатту ауылында Индуизм ғибәҙәтханаһы. Таштан Поллава хөкөмдары Маһендраван I тарафынан Брама-Шива-Вишну өслөгенә ихтирам күрһәтер өсөн киҫелеп, таштан киҫелгән мәмерйә ғибәҙәтханаһы Тамилнадта асылған һәм даталанған иң боронғо мәмерйә ғибәҙәтханаһы. Ғибәҙәтхана Гранта яҙыуы менән яҙылған иң тәүге мәғлүм таштан киҫелгән Санскрит яҙмаһы өсөн мәшһүр. Ул Полтава батшаһы Мазендаран I-гә (беҙҙең эраның 600—630 йылы) ҡарай. Яҙмала шулай тип яҙылған:
    «EtadanishTamadrumamalOhamasudham vichitra chitEna nirmA pitanrupENabrahmEsharaviShNulakSitayanam»
Деванагари яҙмаһында транслитерация:
    अतद्निष्टकंद्रुं(मलो)-
    हमसुधं (विचित्रचि)त्तेन
    निम्मर्पितन्न्रपे(ण) ब्रह्मो -
    श्वरविष्णुल(क्षि)तायनं
Тәржемәһе:
    «Брахма, Шива һәм Вишнуға бағышланған ғибәҙәтхана Вичитрачитта тарафынан кирбес, ағас, металл һәм иретмә ҡулланмайса ҡаҙылған булған».
# Һуған

Һуған (рус. Лук ре́пчатый, лат. Állium cépa) — ике йыллыҡ үлән үҫемлек. Июль-август айҙарында аҡһыл сәскә ата, август-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.Һуған 5 мең йылға яҡын сәсеп үҫтерелә. Тәбиғәттә башлы һуған осрамай.
# Цач-Дон

Цач-Дон — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Хай-Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Цач-Дон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000112108200003313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200331
* Бассейн коды — 07.02.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Турат (тау)

Турат (рус. Турат, Турайка, Турай-гора) — Рәсәй, Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районындағы (хәҙерге Ҡыуандыҡ ҡала округы) тау.

# Турат (тау)
## Географияһы

Турат тауы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округында 1990 йылда юҡҡа сыҡҡан Имәнле-Покровка ауылы эргәһендәге тау. Тау ауылдан 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауыл атамаһына Имәнле ҡушымтаһы юҡҡа ғына бирелмәгән — ул ошо йылға буйында урынлашҡан булған. Тау ҙа Имәнле йылғаһы буйында. Үҙ сиратында йылғаға атамаһы ярҙарындағы имәнлектәргә күрә бирелгән.

# Турат (тау)
## Этимологияһы

Тау атамаһының килеп сығышын Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән С. М. Стрельников яҙып алған. Уның «Кувандыкский край в географических названиях» тигән китабында ошондай риүәйәт килтерелә: башҡорт ауылында бер ярлы егеттең Турат ҡушаматлы шәп аты булған. Атҡа ҡыҙығыусылар күп булған, бер мәл егет, эҙәрлекләүсе дошмандарҙан ҡасып, ошо бейек тауға сабып менеп киткән. Тау итәгенә, Имәнле йылғаһының башына төшөргә ниәтләнгән, мәгәр текә ҡаянан аты менән ҡолап төшөп һәләк булған. Уларҙың иҫтәлегенә бағышлап тауға Турат исеме бирелгән
Билдәле булыуынса, Имәнле-Покровка ауылы 1884 йылда Орск өйәҙе Үҫәргән улусы ерҙәрендә барлыҡҡа килгән. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, беренсе булып күсеп килеүселәр Преображенск заводының иҫке дин тотоусылар, икенселәре буйынса Воронеж һәм Харьков губерналарынан күсеп килгән урыҫтар һәм украиндар булған.. Тимәк, егет икенсе бер ауылдан сабып килгән.
Турат атамаһы башҡорт телендәге туры һәм ат һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән, тип яҙа С. М. Стрельников.
Башҡорт теленең һүҙлегендә туры һүҙе былай тип аңлатыла: Ҡараһыу ҡыҙыл, ял-ҡойроғо ҡара (йылҡы төҫөнә ҡарата)
# Һыу ресурстарының федераль агентлығы

Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
Һыу ресурстар буйынса федераль агентлыҡ (рус. Федеральное агентство водных ресурсов, Росводресурсы) — Рәсәй Федерацияһы тәбиғи ресурстар һәм экология министрлығына буйһонған Рәсәйҙең Һыу ресурстарын файзаланыу буйынса дәүләт органы. Һыу ресурстары даирәһендә федераль милек менән идары итеү һәм дәүләт хеҙмәте күрһәтеү эштәрен башҡара.
Рәсәй дәүләт һыу реестрын төҙөй.

# Һыу ресурстарының федераль агентлығы
## Етәкселәр

* Хәмитов Рөстәм Зәки улы, 2004—2009 йылдар
* Селивёрстова Марина Валерьевна, 2009 йылдан
# Ҡуҡрауыҡ шарлауығы

Ҡуҡрауыҡ (халыҡ телендә Күккүкерәүек) (рус. Кук-Караук) — Башҡортостандың Ишембай районы Маҡар ауылынан 7 км ситтә урынлашҡан шарлауыҡ 1965 йылдың авгусында Башҡортостандың геоморфогик тәбиғәт ҡомартҡыһы тип таныла. Геологтар, уның тирәһендә ер өҫтөнә сыҡҡан тау тоҡомдарының йәше 500 млн йылдан ашыу, тигән фекергә килгән. Шарлауыҡ Һикәҙе йылғаһына ҡойған Ҡуҡрауыҡ йылғаһында бейек ҡаялар, ҡара урмандар араһында урынлашҡан. Ҡаяларында (урыҫса бирәм) очиток гибридный, төньяҡ вудсия абағаһы, сәскәләре ярайһы уҡ эре булған уймаҡ сәскә кеүек Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгән үҫемлектәр ҙә бар. Яҙғы ташҡындар ваҡытында шарлауыҡ бар үҙәнде тыуышы менән тултыра, йәй айҙарында тынып та ҡуя.
Шарлауыҡ 10-12 м бейеклегендәге бер нисә һикәлтәнән тора. Тирә яғындағы тауҙа йүкә, ерек, ҡарама, ҡайын ағастарынан торған урман үҫә.
Ҡаяларҙа бер нисә ваҡ мәмерйә бар. Ҡуҡрауыҡ һәм Һикәҙе йылғалары бер нисә урында ер аҫтына төшөп юғалған урындар бар.
Һикәҙе, Ҡуҡрауыҡ йылғалары буйлап борон Стәрлетамаҡ—Белорет тракты үткән. Уның күперҙәре әле лә һаҡланып ҡалған.
* Ҡуҡрауыҡ шарлауығы
* Кәлимосҡан ҡаяһында Салауат Юлаев мәмерйәһе.
* Стәрлетамаҡ - Белорет юлында Екатерина күпере ҡалдыҡтары.
* Ҡуҡрауыҡ шарлауығы йәйге осорҙа.
Һикәҙе йылғаһы ярында Кәлимосҡан тигән бейек ҡаяла Салауат Юлаев мәмерйәһе бар. Әммә бына ҡасандар Салауат Юлаев булып киткән урын түгел, «Салауат Юлаев» фильмын төшөргән урын.

# Ҡуҡрауыҡ шарлауығы
## Транспорт

Шарлауыҡҡа Р316 Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск автомобиль юлы аша барырға мөмкин.

# Ҡуҡрауыҡ шарлауығы
## Гидронимия

Шарлауыҡ тауышы күк күкрәүе тауышы сығарғанға күрә шулай аталған.
# Серва (Иньва ҡушылдығы)

Серва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Серва (Иньва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008090
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100809
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Ельцовка

Кесе Ельцовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сангилька йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кесе Ельцовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034831
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203483
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Илхан

Илхан — рус. Ильхан - төрки һәм монгол халыҡтарының иң юғары юлбашсылары титулы. Сығанаҡтарҙа тәүге тапҡыр Төрки ҡағанлығына нигеҙ һалған Бумындың титулы булараҡ телгә алына (552). Иң билдәле ҡағандар — Урта Көнсығыштағы Хүләгү дәүләте монгол хакимдары (XIII б.—XIV бб).
Титул төркисә эл/ил («халыҡ») + хан һүҙҙәренән яһалған һәм, аңлашылыуынса, «халыҡтар хакимы» тигәнде белдерә. Анығыраҡ мәғәнәһе төрлө тикшеренеүселәрҙә эль/иль терминын төрлөсә аңлатыуға бәйле.

# Илхан
## Эл/ил

Боронғо төрки һүҙлеге эл (el) һүҙенә шундай аңлатмалар бирә: 1. ырыу-ҡәбилә берлеге, ойошмаһы; 2. халыҡ; 3. (Мәхмүт Ҡашғариҙа) дәүләт, административ берәмек. Эл/ил терминын «дәүләт, халыҡ» тип аңлау фекерен И. Н. Берёзин, В. В. Радлов, В. В. Бартольд, П. М. Мелиоранский, В.Томсен һәм Ф. Хирт кеүек телселәр ҙә хуплаған.
# Әшнәк

Әшнәк — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Әшнәк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100413
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юныс (исем)

Юныс — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Юныс исеме бар.

# Юныс (исем)
## Этимология

Юныс исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Пәйғәмбәр исеменән алынған. Шулай уҡ күгәрсен (сығышы боронғо йәһүд теленән килә) мәғәнәһендә.

# Юныс (исем)
## Билдәле кешеләр

Мөхәммәт Юныс (бенг. মুহাম্মদ ইউনুস; 28 июнь 1940 йыл) — Бангладеш банкиры, иҡтисад профессоры. Нобель тыныслыҡ премияһының 2006 йылғы лауреаты.
Бикбов Юныс Юлбарыҫ улы (1883 йыл — 1943 йыл) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе. Башҡорт Хөкүмәте Рәйесе (1917—1919).
Асылбаев Юныс Баһауетдин улы (1908 йыл—1981 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

# Юныс (исем)
## Ауылдар

Байҡы-Юныс (рус. Байки-Юнусово) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл.
Юныс (рус. Юнусово) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл.
# Ирек (Ырымбур өлкәһе)

Ирек — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһеҺарыҡташ районы Воздвиженский ауыл Советы составындағы ауыл.

# Ирек (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Ирек район үҙәге ҡасабаһы Һарыҡташтан көньяҡ-көнсығышҡа табан туранан яҡынса 10 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ирек (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ауылға нигеҙ һалыныуҙың рәсми датаһы — 1928 йыл. Шул йылда халҡы арта барған Шишмә ауылынан күпмелер ғаилә 4-5 километр алыҫлыҡтағы урынға, Һаҡмар йылғаһы буйына күсенә, сөнки унда аулағыраҡ була. Ҙур булмаған ҡасаба барлыҡҡа килә.

# Ирек (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Совет заманында ул төбәктә «Ирек» һәм «Дуҫлыҡ» тигән колхоздар эшләгән, ҡасаба атамаһы шунан барлыҡҡа килгән. Оло быуын вәкилдәре иҫтәлектәре буйынса ауылдың Майор тигән икенсе атамаһы ла булған, был атама ҡасаба эргәһендәге күл исеменән бирелгән. Күл үҙе иһә бында ниндәйҙер майор батып үлгәндән һуң шулай атала башлаған тиҙәр. Мәгәр ундай географик атамалар — казак көнитмешенән (Майор күле, Полковник күле, Есаул үҙәне һ.б.), ғәҙәттә шул урындарҙың хужаһы кем булыуына ҡарап бирелеүсән. Йәғни, күл, уның тирәһендәге сабынлыҡтар, ер бүлемдәре майор ҡулында булған .

# Ирек (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылда халыҡ һанынын алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡасабала 75 кеше йәшәгән (татарҙар 96 %), 2010 йылда халыҡ иҫәбе буйынса — 103.
# Шора (Сухода ҡушылдығы)

Шора — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухода йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Шора (Сухода ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032456
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003245
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ирка (Ольшанка ҡушылдығы)

Ирка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ольшанка йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Ирка (Ольшанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006519
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000651
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фәткуллин Ғөбәй Сәлим улы

Фәткуллин Ғөбәй Сәлим улы (5 [18] август 1914 йыл — 5 сентябрь 2012 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957)

# Фәткуллин Ғөбәй Сәлим улы
## Биографияһы

Гөбәй Сәлим улы Фәткуллин 1914 йылдың 5 (18) авгусында Ырымбур губернаһы Юғары Урал өйәҙе Ҡунаҡбай ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Башҡорт.
1934 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының ике курсын тамамлай, һуңынан Байрамғол мәктәбендә укытыусы булып эшләй. 1935—1937 йылдарҙа — Питрәч мәктәбе укытыусыһы. 1937 йылдан — Питрәч районы «За большевистский колхоз» гәзите мөхәррире урынбаҫары. 1938 йылда Ҡазан педагогия институтын тәмамлай.

# Фәткуллин Ғөбәй Сәлим улы
## Ҡыҙыл армияла хеҙмәте

1939 йылда Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына алына. 1940 йылда Бессарабия кампанияһында ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һугышы барышында Мәскәүҙең Ҡыҙыл Байраҡ хәрби-техник училищеһы составында Мәскәү оборонаһында ҡатнаша. 1945 йылда Совет-япон һуғышында ҡатнаша.

# Фәткуллин Ғөбәй Сәлим улы
## Һуғыштан һуңғы йылдарҙа

1946 йылда армиянан ҡайтҡас, тыуған районына әйләнеп ҡайта, унда район «Зауралец» гәзите мөхәррире булып эшләй. 1948 йылдан ВКП(б)-ның Учалы район комитеты пропаганда бүлеге инструкторы.
1950 йылда «Совет» колхозы рәйесе итеп һайлана. Ҡыҫка ғына ваҡыт эсендә яңы рәйес колхозды Башҡорт АССР-ының алдынғы тармактарына сыгара. «Совет» колхозы бөртөклө культураларҙың уңышы буйынса районда беренсе урынға сыга, шулай уҡ малсылыҡ һәм үҫемселектә зур уңыштарга ирешә. Бер нисә мең гектар сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәр үҙләштерелә. Тиҫтәләгән етештерү һәм социаль объекттар төҙөлә. Колхоз дүрт тапкыр СССР ВДНХ-да ҡатнаша. Фәтҡуллин етәкселегендә 2000 га яҡын сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәр үзләштерелә
1957 йылда КПСС ҮК ҡарамағында ситтән тороп юғары партия мәктәбенә уҡырға инә. 1958 йылда Учалы район Советының мәҙәниәт бүлеге мөдире булып эшкә ебәрелә. 1960 йылда «Совет» колхозы рәйесе вазифаһына кире ҡайта.

# Фәткуллин Ғөбәй Сәлим улы
## Юғары наградаһы

СССР Юғары Советы Президиумының 1957 йылдың 11 ғинуарындағы Указы менән Ғөбәй Сәлим улы Фәтҡуллинга сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙә, уңышты йыйып алыуҙа һәм иген әҙерләүҙә айырым хеҙмәтләре өсөн Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы менән бүләкләнә һәм Социалистик Хезмәт Геройы исеме бирелә.

# Фәткуллин Ғөбәй Сәлим улы
## Пенсияла

Пенсияға сыҡҡас, 1974 йылда «Өргөн күле» ял йорто директоры булып эшләй, шулай уҡ әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге алып бара (Бөтөн Союз ирекле янғын йәмғиәте Учалы Район советының укыту эшләре буйынса өлкән инструкторы).
2012 йылдың 5 сентябрендә 99-сы йәшендә Учалы ҡалаһында вафат була.

# Фәткуллин Ғөбәй Сәлим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Социалистик Хезмәт Геройы (1957))
* Ленин ордены (1957))
* I дәрәҗә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Почет Билдәһе» ордены (1971)
* миҙалдар
# Роза утрауы Республикаһы

Роза утрауы Республикаһы (эспер. Respubliko de la Insulo de la Rozoj) — элекке виртуаль дәүләт. Адриатик диңгеҙҙәге яһалма (антропоген) платформала, Италияның Римини (Форли) ҡалаһынан 11 км алыҫлыҡта урынлашҡан була.
1967 йылда итальян инженеры Джорджио Роза үҙ иҫәбенә диңгеҙҙә төҙөгән 400 квадрат метр майҙанлы платформаны «дәүләт» тип иғлан итә. Платформала ул ресторан, бар, төнгө клуб, сувенир магазины, почта бүлексәһе кеүек коммерция предприятиелары аса. Ҡайһы бер мәғлүмәтәрҙә унда радиостанция булыуы ла хәбәр ителә, әммә был раҫлау тапмаған фараз булып ҡала.
Италия хөкүмәте был утрау-дәүләтте, туристарҙы йәлеп итеп, аҡса йыйып, милли һалым түләүҙән ҡотолоу өсөн хәйлә тип ҡарай. Тиҙҙән, дүрт карабинер һәм һалым инпекторынан торған төркөм прлатформаға килеп төшә. Платформа хөкумәте Италия хөкумәтенә «суверенитеты боҙой һәм хәрби оккупация менән урындағы туризмға зыян килтереү» тураһында протест телеграммаһы ебәрә. Телеграммаға иғтибар бирелмәй. Платформа емерелгәс Роза «һөргөндәге хөкүмәт» төҙөй.
Платформанан 11 км урынлашҡан Римини кешеләре Италия президенты Сарагат Джузеппены ғәйепләп уға хат яҙып ҡултамғалар йыялар.

# Роза утрауы Республикаһы
## Сығанаҡ

* Rose Island — A Dream of Freedom by Fabio Vaccarezza, The Cinderella Philatelist, January 2007, ISSN 0009-6911, pp 42-46
* How to Start Your Own Country by Erwin S. Strauss, pub. Breakout Productions, Port Townsend, WA, 2nd ed. 1984, ISBN 1-893626-15-6, pp 129—130.
* «Republics of the Reefs»: Nation-Building on the Continental Shelf and in the World’s Oceans, California Western International Law Journal, vol. 25, no. 1, Fall, 1994, pp 105-06.
* Был ил тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Пеза (Шуя ҡушылдығы)

Пеза — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Пеза (Шуя ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014176
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001417
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Twice

Twice (ҙур хәрефтәр, хангеул менән стилләштерелгән:
, РР: Тевайсеу: Япон:
, rōmaji: Siwaisu ) — ҡыҙ төркөмө Көньяҡ Корея [[JYP Entertainment]s]] программаһы аша [seri 10] в 7.03.2015. Төркөмдә Найён, Чжон, Момо, Сана, Джихё, [[Мина Мёуи|Хё]Мина], Сю], Цзы-ю|Цзыю. Ҡалып:Сит ил цитатаһы исеме һайланды, сөнки ағзалар үҙҙәренең көйәрмәндәрен беренсе тапҡыр ҡолаҡтары аша, икенсе тапҡыр күҙҙәре аша һоҡландыра аласаҡ.}}<ref name="Ун алты матбуғат конференцияһы">{{web link| JYP-та урын өсөн көрәшергә’s киләһе ҡыҙ 2015 йылдың 7 июлендә 2015 йылдың 7 июлендә ҡабул ителгән.
# Езынги-Шор

Езынги-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малыко йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Езынги-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303432
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Атлян

Атлян — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мейәс ( Поликарпов №846 быуаһы) быуаһына һул ярына тамағынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Атлян
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә башынан Арғазы һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500812111200003466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200346
* Бассейн коды — 14.01.05.008
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зеда Вардзиа

Зеда Вардзиа (грузин: ვარძია ზედა, "өҫкә Вардзия" тигәнде аңлата) Грузияның көньяғында урынлашҡан Самтше-Кавахети төбәгенең Аспиндза муниципалитетындағы грузин православ сиркәүе. Сиркәү Вардзиа урта быуат ҡая комплексынан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 3 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән

# Зеда Вардзиа
## Тарихы

Зеда Вардзиа сиркәүе 11 быуатта төҙөлгән. Сиркәүҙе подвалындағы стенала уйып яҙылған яҙыуҙа Липариттан эристави (яҡынса Липарид IV.(б.э. тиклем 1060). телгә ала. Монастырь Джорджия осоронда (р. 1156-1184) Вардзия монахтарының йорто була, ул яңы һәм күпкә ҙур була.
16 быуатта Ғосман империяһы Месхетиҙы яулап алғандан һуң, монастырь ташландыҡ хәлгә килә, ә сиркәү бинаһы серей башлай. 1847 һәм 1848 йылдар осоронда был төбәктә булып киткән француз Мари-Фелиците Броссет сиркәүҙе өйрәнә башлай. 1875 йылда грузин ғалимы Дмитрий Бакрадзе курдтар сиркәүҙе ат аҙбары сифатында ҡулланыуы тураһында хәбәр итә. 1997 йылда сиркәү ҡабаттан асыла һәм унда монахинялар берләшмәһе урынлаша.

# Зеда Вардзиа
## Архитектураһы

Зеда Вардзия сиркәүе Зеда Вардзиа үҙәнендә яһалма яҫы ҡаяла төҙөлгән. Ул өс аркалы портик менән ике нефлы конструкцияға эйә. Сиркәүҙең көнбайыш төкәтмәһе һуңыраҡ төҙөлгән. Ике нефы аркалар менән тоташҡан. Сиркәүҙең интерьеры фрескалар менән биҙәлгән булған, әммә улар уңған йәки бысранған.
Ауыш ҡыйыҡ менән ябылған ике нефының экстерьеры биҙәлгән. Инеү урынында урта быуат грузин алфавиты менән яҙылған яҙыу бар, унда быуаттың мөһим ктеторы Апридон тураһында телгә алына. Ҡаяла уның эргәһендә дин әһелдәре ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән бер нисә мәмерйә бар.
# Туранка (Вол ҡушылдығы)

Туранка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вол йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Туранка (Вол ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042505
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004250
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0