yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кунстман Елизавета Владимировна

Елизавета Владимировна Кунстман (6 август 1998 йыл) — ултырып волейбол уйнаусы, «ЦСП-Крылатское» уйынсыһы; 2018 йылда рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар команда составында донъя чемпионы, 2017 һәм 2019 йылда Европа чемпионы. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2018).

# Кунстман Елизавета Владимировна
## Биографияһы

Елизавета Владимировна Кунстман 1998 йылдың 8 авгусында Копейск ҡалаһында тыуған. Лиза 8 йәшендә нвалид ҡала, вагондан сығып торған сым арҡаһында ул поездың тәгәрмәстәре аҫтына әләгә. Ҡыҙҙың аяғын ампутацияларға тура килә, әммә Лиза ҡул эштренә ҡарағанда волейбол уйындарына өҫтөнлөк бирә. Шулай уҡ коляскала ултырған килеш баскетбол уйнай. Мәскәү «ЦСП-Крылатское» командаһы өсөн сығыш яһай, Балашихала йәшәй. Һигеҙ тапҡыр Рәсәй чемпионы.
2017 һәм 2019 йылда рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында Европа чемпионатында еңеү яулай, шулай уҡ 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүсе була. Шулай уҡ 2014 йылда донъя чемпионатында бронза миҙалы ала. 2018 йылда донъя чемпионатында еңеүе өсөн Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры исемен ала.
2017 йылда Елизавета Реабилитация һәм юридик ярҙам үҙәге башлығы эшҡыуар Валерий Перевозниковтың мутлығы ҡорбаны була, ул элегерәк ғ 2014—2015 йылда ғаиләгә протез алырға ярҙам итә. Ул Елизаветаны яңы бионик протездар һатып алыу өсөн 5 миллион һум суммаға кредит алырға күндерә, әммә һуңыраҡ юҡҡа сыға, ә ҡыҙ банкҡа яҡынса 9,5 млн. һум аҡса түләргә тейеш була. 2019 йылдың февралендә Перевозник ҡулға алына: күренеүенсә, 45 кеше уның махинацияларының ҡорбаны була (дөйөм суммаһы яҡынса 200 млн. һум), шул иҫәптән ултырып волейбол уйнаусы Анна Годовицына ла мутлыҡ ҡорбаны була
# Әһеле Бәйт хәҙисе

Әһеле Бәйт хәҙисе йәки әл-кисә хәҙисе — шиғый ислам дин тәғлимәтен нигеҙләүҙә төп роль уйнаған хәҙистәрҙең береһе.

# Әһеле Бәйт хәҙисе
## Тәтһир аяты

Был хәҙис Тәтһир аятына аңлатманан тора һәм шиғый китаптарында ғына түгел, бик күп сөнни йыйынтыҡтарында ла килтерелә. Атап әйткәндә, хәҙис үҙендә Тәтһир аятында кемдең «кәмселектәрҙән пакланған» тип әйтелгәнен аңлатып бирә һәм Әһеле Бәйт күҙҙә тотолғанын күрһәтә.

# Әһеле Бәйт хәҙисе
## Хәҙис тексы

Был хәҙис Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең бер нисә ҡатыны — Сафия, Өммө Сәләмә һәм Ғәйшә бинт Әбү Бәкер тарафынан тапшырылған.
Әл-кисә хәҙисенә ярашлы, Мөхәммәт Пәйғәмбәр үәхи төшөрөн тойоп, үҙе янына Әһеле Бәйтте саҡырырға ҡуша. Али ибн Әбү Талип, ҡыҙы Фатима, ейәндәре Хәсән һәм Хөсәйен килгәс, Мөхәммәт Пәйғәмбәр уларҙы үҙенең ҡара кейеме менән ҡаплай ҙа (әл-кисә): «Раббым! Улар — минең ғаиләм! Мөхәммәткә һәм Мөхәммәт нәҫеленә фатихаңды бир», — тип әйтә. Шунан һуң Әл-Әхзәб сүрәһенән утыҙ өсөнсө аяттың киләһе өлөшө иңдерелә (Тәтһир аяты):
* Ий һеҙ, Рәсүл өйө әһелдәре, Аллаһ һеҙҙе гонаһтарҙан араларға, кәмселектәрҙән пакларға ғына теләй (33:33).

# Әһеле Бәйт хәҙисе
## «Кисә» төшөнсәһенең мәғәнәһе

«Кисә» һүҙе ғәрәпсә «күлдәк», «кейем» тип тәржемә ителә. Ул Ҡәғбәне ҡаплай торған япма — Кисүә термины менән тамырҙаш.
# Нырза

Нырза (Нырга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Покшеньга йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Нырза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003772
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яңы Отрада (Стәрлетамаҡ районы)

Яңы Отрада (рус. Новая Отрадовка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1213 кеше. Почта индексы — 453140, ОКАТО коды — 80 249 856 001.

# Яңы Отрада (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 5 км
# Саутерн-Виллидж, Төньяҡ Каролина

Саутерн-Виллидж (ингл. Southern Village) ― АҠШ, Төньяҡ Каролина штаты, Чапел-Хилл ҡалаһы районы, яңы урбанизм концепцияһына ярашлы төҙөлгән. 1994 йылда нигеҙ һалына. 550 самаһы шәхси торлаҡ йортто, 375 таунһаус һәм кондоминиумды, 250 апартаментты һәм 33,000 квадрат метр майҙандағы сауҙа , офис һәм йәмәғәт биналарын үҙ эсенә ала. Райондың дөйөм майҙаны 1,3 квадрат километр тәшкил итә. 1999 йылдан 2001 йылға тиклем райондың күсемһеҙ милеге бөтә ҡала эсендәге иң яҡшы һатылғаны булған. Ҡаланы планлаштырыу теорияһының аҡыллы үҫешенә лайыҡлы миҫал сифатында танылған Саутерн-Виллидж ҡайһы бер баҫмаларҙа, мәҫәлән, Time, Better Homes and Gardens и Builder журналдарында, билдәләп үтелгән.
Яңы урбанизм теорияһына нигеҙ һалыусы Андре Дуани менән аралашҡан Р. Д. Брайан ҡала төҙөлөшө проектының авторы булған. Дуани һәм уның коллегаһы Элизабер Зиберк бер ваҡыт Чапел-Хиллға килә һәм ҡала советында яңы урбанизмдың киләсәге тураһында презентация менән сығыш яһай. Уларҙың телмәре Р. Д. Брайанға ҙур тәьҫир яһай, һәм, концепцияны, тормошҡа ашырған урынға барып, тәфсирләп өйрәнеү маҡсатында, Пьенец, Италия ҡалаларына сәйәхәт ҡыла. Өйгә ҡайтҡас, ул ҡала төҙөлөшөнә үҙ ҡарашын булдыра һәм үҙ проектын эшләй башлай.

# Саутерн-Виллидж, Төньяҡ Каролина
## Эшлекле районы

2017 йылдың башында Саутерн-Виллиджда Хаят-плейс, бизнесҡа-туристар өсөн тәғәйенләнгән Hotels Hyatt ҡунаҡханалар отель селтәре асыла. Beacon ING of Charlotte менән хеҙмәттәшлек иткән Bryan Properties райондың үҫешен дауам итә. Уларҙың тырышлығы менән кооператив баҙар һәм кинотеатр төҙөлә.

# Саутерн-Виллидж, Төньяҡ Каролина
## Мәғарифы

Районда Мэри Скруггстың башланғыс мәктәбе һәм Калберттың урта мәктәбе бар. Уларҙың икеһе лә Чапел-Һилмәктәп районына ҡарай.

# Саутерн-Виллидж, Төньяҡ Каролина
## Күңел асыу

Лумин кинотеатры йыл әйләнәһенә кинофильмдар күрһәтелә, әммә йылы көндәрҙә тамашасыларҙың, үҙҙәренең ултырғысы һәм йылы юрғаны менән килеп, асыҡ һауала кино ҡарауы рөхсәт ителә. Йәкшәмбе көндәрендә паркта музыканттар бушлай концерт менән сығыш яһай.
Районда, үҙенең футбол майҙаны, кешеләр эттәрен йөрөтә алырлыҡ урыны менән, балалар майҙансығы, барбекю-зонаһы һәм роликтарҙа шыуыу мөкинлеге булған Саутерн коммьюнити парк урынлашҡан.

# Саутерн-Виллидж, Төньяҡ Каролина
## Мәҙәниәт

Төньяҡ Каролинаның симфоник оркестры бында йылына бер тапҡыр бушлай концерт бирә. Исполняют обычно классические произведения, а также саундтреки из популярных фильмов.

# Саутерн-Виллидж, Төньяҡ Каролина
## Транспорт

Районда Chapel Hill Transit муниципаль транспорт компанияһы хеҙмәтләндерә.
# Еүеш (Мокрый) Чалтырь (йылға)

Еүеш Чалтырь — Ростов өлкәһендәге Рәсәй йылғаһы, Мертвый Донецтың уң ҡушылдығы (Дон дельтаһының бер тармағы). Хавала йылғаһының иң ҙур һул ҡушылдығы . Дөйөм төшөү ауышлығы — 100,4 м.

# Еүеш (Мокрый) Чалтырь (йылға)
## Исеме

Йылғаның икенсе исеме бар — Ҡалмыҡ йырыны, ә һул яҡтағы Беренсе йырын йылғаһы ҡушылған ергә тиклем Өсөнсө йырын тип атала.
Шулай уҡ Ростов өлкәһендә Ҡоро (Сухой) Чалтырь йылғаһы бар. Йылға исеменән түбәндәге объекттар атамаһы барлыҡҡа килгән: Чалтырь ауылы, Мокрый Чалтырь ауылы, Мокрый Чалтырь станцияһы.

# Еүеш (Мокрый) Чалтырь (йылға)
## Ағым

Йылға башы Тоҙло (Тузлов) йылғаһы һыу айырғысында Ростов өлкәһенең Карпо-Николаевка ауылынан (Мясников районы) көньяҡ-көнсығышында тора. Тәүҙә йылға көньяҡ-көнбайышҡа табан аға, аҙаҡ көньяҡ көньяҡ-көнсығышҡа борола һәм үҙенә эсенә Икенсе йырын (балка) һәм Беренсе йырын (балка) йылғаларының һыуын ҡуша. Шунан ул көньяҡҡа табан йүнәлә һәм көнбайышҡа табан әҙ генә тайпылыш менән аға. Ҡырым ауылы янында үҙенә ҙур ҡушылдыҡты — Хавала (Озан, башында Логово Волчье) йылғаһын ҡабул итә.. Һуңынан Чалтырь ауылы аша үтә. Йылғаны Чалтыр ауылынан һуң «Дондағы Ростов — Мариуполь» М23 трассаһы киҫеп үтә. Йылға тамағы алдында ул Дондағы Ростов — Таганрог тимер юлы менән киҫешә. Мертвый Донец йылғаһына уң яҡтан, ауылдан көньяҡта ятҡан Еүеш Чалтырь ауылы янында ҡоя..

# Еүеш (Мокрый) Чалтырь (йылға)
## Тарих

Йылғаның үрге ағымында боронғо ауыл табылған. Яҡынса 250 м² майҙанда тәрәнлеге яҡынса өс метрға тиң боронғо өс землянка емерек ҡалдыҡтары урынлашҡан . Ауылдың яҡынса йәше — яҡынса 3,5 мең йыл.

# Еүеш (Мокрый) Чалтырь (йылға)
## Һыу режимы

Йылға даими рәүештә ер аҫтынан сығып торған ҙур йырындан ғибәрәт, ул шишмә һыуҙары менән туҡлана.

# Еүеш (Мокрый) Чалтырь (йылға)
## Бассейны

Еүеш (Мокрый) Чалтырь Төньяҡ ярым шарҙың типик йылғаһы— уң яҡ яры бейек, һул яры һөҙәк, шулай уҡ бассейндың һул өлөшө нығыраҡ үҫешкән. Йылға бассейны тотошлай Ростов өлкәһе Мясников районы территорияһында урынлашҡан. Йылға бассейны территорияһында дүрт тораҡ пункт бар: Ҡырым, Мокрый Чалтырь, Солтан-Салыу, Чалтырь (уларҙың барыһы ла ауылдар). Шулай уҡ йылға бассейнында (йылға һәм уның ҡушылдыҡтарында) быуа төҙөлгән.
* Мокрый Чалтырь
** Вторая йырыны— (һул)
** Первая йырыны— (һул
** . Банта-Бур йырыны— (уң)
** Хавалы — (һул ҡушылдыҡ)

# Еүеш (Мокрый) Чалтырь (йылға)
## Тораҡ пункттар

* с Ҡырым
* с. Чалтырь
* с. Мокрый Чалтырь
# Мэттью Перри

Мэ́ттью Лэ́нгфорд Пе́рри (ингл. Matthew Langford Perry, 19 август 1969 йыл, АҠШ, Массачусетс, Уильямстаун - 28 октябрь 2023) — Америка һәм Канада актеры. Башлыса «Дуҫтар» сериалындағы Чендлер Бинг роле менән танылған.
Шулай уҡ «Элли Макбил», «Беверли-Хиллз, 90210», «Клиника» сериалдарында ролдәр башҡарған һәм «Симпсондар» эпизодын тауышландырған.
# Мөхибә Дарға

Мөхибә Дарға (13 июнь 1921 йыл, Истанбул — 6 март 2018 йыл, шунда уҡ) — Төркиәнең археолог- ҡатын-ҡыҙҙарының береһе, филолог, хеттолог.

# Мөхибә Дарға
## Биографияһы

Мөхибә Дарға 1921 йылдың 13 июнендә Истанбулда тыуған.

# Мөхибә Дарға
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Атаһы табип була. Ул Әбделхәмит II солтандың беренсе камергеры, шағир һәм Жюль Верн әҫәрҙәрен төрөк теленә тәржемә итеүсе Даргузади Мехмет Әмин Бейҙың ейәнсәре була. Дарғаның тәрбиәһе менән француз гувернанттары шөғөлләнә.
Ғаилә ҡала дини байрамдарҙы байрам итә, йыш ҡына тантаналы кисәләр ойоштора. Ул сәнғәт һәм әҙәбиәт, Рим һәм Греция тарихы тураһында һөйләшеүҙәр ишетеп үҫә.

# Мөхибә Дарға
## Биографияһы
### Уҡыуы

Истанбулда һәм Парижда уҡый. 1940 йылда Истанбул университетының археология кафедраһын филология факультетын тамамлай. Тап ошо кафедрала археология өлкәһендә күп билдәле кешеләр менән таныша. Теодор Босерт етәкселеге аҫтында үткән Каратепела ҡаҙыныуҙарҙа ҡатнаша. 1965 йылда доцент була, ә 1973 йылда фән докторы исемен ала.

# Мөхибә Дарға
## Биографияһы
### Эшмәкәрлеге

Элязыға һәм Анатолияла Мушала төрлө юғары уҡыу йорттарында уҡыта. 1945 йылда Кесе Азия телдәре һәм мәҙәниәте Истанбул университеты кафедраһында ассистент булып эшләй.
1978—1990 йылдарҙа Ҡараҡая плотинаһы янындағы Şemsiyetepe Höyüğü ҡурғандарын ҡотҡарыу ҡаҙыныуҙары менән етәкселек итә.
1990—2004 йылдарҙа Эскишехирҙә ҡаҙыныу эштәрен етәкләй.
Европала күп кенә археология һәм филология конгрестарында ҡатнаша.
Мөхибә Дарға 2018 йылдың 6 мартында Истанбулда вафат була.
# Әл-Хәдид сүрәһе

Әл-Хәдид сүрәһе (ғәр. سورة الطلاق‎, Тимер ) — Ҡөрьән Кәримдең 57 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 12 аяттан тора.
# Киленка (Ширенка ҡушылдығы)

Киленка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ширенка йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Киленка (Ширенка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300612110000031529
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003152
* Бассейн коды — 09.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Степановка (Чаньва ҡушылдығы)

Степановка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чаньва йылғаһының һул ярына тамағынан 7,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Степановка (Чаньва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007253
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100725
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сол Тагул

Cол Тагул — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тагул йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Сол Тагул
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307061
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡаза намаҙҙары

Ҡаза намаҙҙары — төрлө сәбәптәр менән үҙ ваҡытында уҡылмай ҡалған намаҙҙар.
Ниндәй ҙә булһа бер намаҙҙы үҙ вакытында үтәү «ӘДӘ» тип атала. Ә үтәү вакыты сыккандан һуң ҡылыуға «ҡаза» тип әйтәләр.
Намаҙҙы белеп, гөҙөрһөҙ-сәбәпһеҙ ваҡытынан һуң ҡылыу ҙур ғонаһ һанала һәм намаҙ Ҡаза ҡылыу менән үтәлгән һынала. Бары тик, вакытынан һуңға ҡалып ҡылған өсөн, Аллаһы Тәғәләнән ғәфү итеүен һорарға кәрәк.
Биш вакыт намаҙҙың фарыздары менән витер намаҙы ҡаза ителә. Ә вакыты сыккандан һуң сөннәттәр каза ителмәй.
Тик иртәнге намаҙҙы ваҡытында ҡылмаған кеше, шул көндөң өйлә намаҙына ике сәғәт алда, фарыз менән бергә сөннәтен дә ҡаза ҡылыр.
Ҡаза намаҙын ҡылыр өсөн айырым ваҡыт юк. Уны көндөҙ ҙә, төндә лә ҡылырға мөмкин. Ләкин, өс мәкрух вакытта, йәғни ҡояш ҡалҡҡанда, батҡанда һәм уның нәк баш өҫтөндә торғанда ғына ҡаза ҡылырға ярамай.
Ҡалдырған намаҙҙарҙы ҡаза ҡылғанда кайһы көнгө,кайһы вакыт намаҙы икәнен белмәһә, түбәндәгесә ниәт әйтелә: «Ниәт иттем Аллаһы Тәғәлә ризалығы өсөн ҡазаға ҡалған иртәнге намаҙҙың фарызын ҡылырға» тип. Шулай ук башҡа намаҙҙарға ла ҡаза кыла.
һәр аҡыллы мосолман ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙ бәлиғ булғандан һуң бөтөн дини вазифалар менән бергә биш ваҡыт намаҙҙы үтәргә тейеш. Шунлыҡтан, намаҙҙы уҡымай ҡалдырыу ҡәтғи тыйыла. Ҡөрьән Кәримдә Аллаһы Тәғәлә илле биш урында һәр мосолманға намаҙ уҡыуҙы әмер иткән, утыҙ өс урында намаҙҙың зәкәт менән бергә фарыз икәнлеген әйткән.
Ҡөрьән Кәримдә намаҙ тураһында барлығы йөҙҙән артыҡ урында иҫкә алына. Намаҙ хаҡындағы әмерҙең шул ҡәҙәр ҡат-ҡат әйтелеүе, бер яҡтан, намаҙҙың өҫтөнлөклө булыуына һәм сауабына ишаралаһа, икенсе яҡтан, намаҙҙан баш тартҡан өсөн яуап биреүҙең бик ауыр булғанлығына ьмил булып тора.
Пәйғәмбәребеҙ бер хәҙис-шәрифендә: «Аллаһы Тәгәләнең Ҡиәмәт көнөндә ҡолдарын яуапҡа тарттырғанда иң бесренсе һорауы намаҙ тураһында буласаҡ», — тип намаҙ хисабын теүәл биреүселәрҙең бүтән яуаптары ла еңел биреләсәген, был хисапты теүәл бирә алмағандарҙың башҡа мәсьәләрҙә лә ҡыйынлыҡта ҡаласағын аңлатҡан.
Бер кеше бер намаҙ урынына миллиондарса һум аҡсаны саҙаҡа итеп бирһә, йәки береһенең ике рәҡәғәт намаҙы урынына йөҙ рәҡәғәт намаҙ уҡыһа ла, намаҙ бурысы һәм яуаплылығы шулар менән бөтмәй, алынмай, түләнмәй.

# Ҡаза намаҙҙары
## Ҡаза намаҙын ҡылыу

Намаҙ кемгә фарыз — ул шул бәндәнең үҙе тарафынан уҡылыуы менән үтәлә. Шунлыҡтан бер кешенең ғәфләт, ғәмһеҙлек йәки ялҡаулыҡ һөҙөмтәһендә үҙ ваҡытында уҡымаған намаҙы булһа, ул кисекмәҫтән ҡазаһын уҡырға һәм йыл намаҙҙы ҡазаға ҡалдырғаны өсөн тәүбә һәм истиғфар кылырға тейеш.
Намаҙҙа бурысы булған кеше, бурыстарын һанап сығып, ҡалдырылған иң һуңғы намаҙынан башлап ҡаза ҡылырға тейеш. Иң әүәлгеһенән башларға яраһа ла, иң камил йәштә ҡалдырылған намаҙҙар өсөн яуаплылыҡ иң ауыры булыуын иҫкә алып, шуларҙы ғәфү иттереүҙән башларға кәрәк тигән фекер тыуа.
Ҡазаны үтәгәндә, фарыз һәм витр намаҙҙар ғына ҡаза ҡылына. Сөннәттәр ҡаза ҡылынмай.
Ҡаза намаҙы, намаҙ уҡыу тыйылған ваҡыттарҙан тыш, тәүлектең теләһә ниндәй ваҡытында уҡыла ала. Ҡазаларын уҡыған кеше тәһәжжүд, әүүәбин, духа, тәсбих намаҙҙарын һәм мөбәрәк кисәләрҙә уҡыла торған хәжәт, башҡа нәфел намаҙҙарын уҡый ала. Бында һис бер тыйыу, сикләү юҡ (14бне Ғәбидин, 1-се том, 688-се бит).
# Кәримов Ғайса Көнәфиә улы

Кәримов Ғайса Көнәфиә улы (1925 йыл — 2000 йыл) — педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Кәримов Ғайса Көнәфиә улы
## Биографияһы

Ғайса Көнәфиә улы Кәримов 1925 йылдың 29 ноябрендә Башҡортостандың Ишембай районы Ғүмәр ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ул үҙ ауылындағы башланғыс мәктәпте тамамлағас, һигеҙ саҡрым алыҫлыҡтағы Маҡар урта мәктәбендә уҡый. Мәктәптә уҡыған йылдарҙа мәҡәлә, хәбәрҙәр яҙыу, әҙәби ижад менән шөғөлләнә.
Ғайса Көнәфиә улы 1943 йылдың февралендә Бөйөк Ватан һуғышына алына. Рота радисы булып хеҙмәт итә. Ғайса Кәримов Венгрия, Австрия һәм Чехословакияны азат итеүҙә ҡатнаша.
Күрһәткән батырлыҡтары өсөн ул Ватан һуғышы ордены, ике тапҡыр «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм башҡа миҙалдар менән бүләкләнә. Ғайса Кәримов хәрби хеҙмәттән тик 1948 йылдың ғинуарында ғына демобилизициялана.
Ул райондың «Алға» гәзите редакцияһына эшкә урынлаша. Бер үк ваҡытта Стәрлетамаҡ педагогия техникумына ситтән тороп уҡырға инә һәм уны уңышлы тамамлай. Ғайса Кәримов редакцияла йыл ярым эшләгәс, Ғүмәр ете йыллыҡ мәктәбенә уҡыта башлай.
Ул башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре алып бара. Бер үк ваҡытта һүрәтләмә, очерктар яҙа, шиғыр һәм поэмалар ижад итә. Егерменсе быуаттың 50-се йылдарында райондың «Алға», республиканың «Совет Башҡортостаны» (хәҙер «Башҡортостан»), «Ҡыҙыл таң» гәзиттәрендә Ғайса Кәримовтың яҙмалары йыш донъя күрә.
Юғары педагогик белемдее Ғайса Көнәфиә улы Кәримов К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында ала.
Ул оҙаҡ йылдар мәктәптең профсоюз ойошмаһы рәйесе, бригада партия ойошмаһы рәйесе, агитатор, пропагандист вазифаларын үтәй. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының район методик берекмәһе етәксеһе була.
Ғ.К. Кәримовтың уҡыусыларының күбеһе уҡытыусы һәнәрен һайлай. Әҙәби ижад түңәрәгендә ҡатнашҡан уҡыусыларҙың шиғыр, хикәйә, әкиәттәре стена гәзитендә яҙыла. Уларҙың әҫәрҙәре китап итеп төпләнә һәм күргәҙмә материал итеп файҙаланыла. Ғайса Көнәфиә улының синыфында уҡыған Вафа Әхмәҙиев талантлы ғалим һәм шағир, Рауил Ниғмәтуллин күренекле шағир булып танылды. Улы Салауат — Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Кәримов Ғайса Көнәфиә улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ватан һуғышы ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (ике тапҡыр)
# Сепыч (Иж ҡушылдығы)

Сепыч — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының уң ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Сепыч (Иж ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102713
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зильберфельд

Зильберфельд (нем. Silberfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 112 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,13 км². Диңгеҙ кимәленән 403 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7937 һәм автомобиль коды — GRZ (элек: ZR).
# Салпада-Яха (Марре-Яха ҡушылдығы)

Салпада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Марре-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Салпада-Яха (Марре-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038693
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303869
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Шельдян

Кесе Шельдян — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шельдян йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Шельдян
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003533
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100353
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1