yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡаработаҡ (Һөйөндөк ҡушылдығы)

Ҡаработаҡ (рус. Карабутак - Рәсәйҙәге йылға.

# Ҡаработаҡ (Һөйөндөк ҡушылдығы)
## Географияһы

Ҡаработаҡ йылғаһы Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һөйөндөк йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ҡаработаҡ (Һөйөндөк ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002516
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200251
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Ҡаработаҡ (Һөйөндөк ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды былай аңлата: Кара-Бутак, речка, от казахских слов: кара — древний тюркский термин, означающий здесь не цвет «черный», а землю, и указывает на источник питания из земли, т. е. на питание грунтовыми водами, булак, бутак — «источник», «ветвь», «протока», «рукав реки», иногда «река». Означают «река, выходящая из земли»...
# Ерәнсәй сумғыс

?Ерәнсәй сумғыс :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ҡаҙ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Өйрәктәр |
| Төр: | Ерәнсәй сумғыс |
Латинса исеме :
Netta rufina (Pallas, 1773) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175234 NCBI 30387 |
Ерәнсәй сумғыс (рус. красноносый нырок, лат. Netta rufina)— йорт өйрәгенән байтаҡ бәләкәйерәк ҡош.

# Ерәнсәй сумғыс
## Ҡылыҡһырлама

Яңғыҙ, парлашып һәм күмәкләшеп йөрөйҙәр. Ултырған ҡоштоң башы ҙур булып күренә. Башы, муйыны сағыу ерән. Түше, арҡаһының алғы өлөшө ҡара. Ҡанаттары көрәнһыу һоро, көҙгөләре аҡ. Яурындарындағы таптар, ҡорһағы һәм ҡабырғалары алһыу аҡ. Бәләкәй генә суҡышы, аяҡтары ҡыҙыл. Башҡа сумғыс өйрәктәрҙән бәләкәйлеге, йомро ҙур башы менән айырыла.

# Ерәнсәй сумғыс
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «көрр-керр-көрр»; ата ҡош яҙғыһын һыҙғыра.

# Ерәнсәй сумғыс
## Йәшәү рәүеше

Киң асыҡ урындары булған тәрән күлдәрҙә йәшәй. Башлыса һыу үҫемлектәре, ылымыҡ менән туҡлана. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ояһы ерҙә, ҡамыш араларында була. 8—10 бөртөк һарғылт аҡ йомортҡа һала. Ите өсөн аулайҙар
# Төньяҡ Цебьюга

Төньяҡ Цебьюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының уң ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Төньяҡ Цебьюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047702
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004770
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чукалы (Черная Бездна ҡушылдығы)

Чукалы — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черная Бездна йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чукалы (Черная Бездна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003773
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Енза

Енза — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лопа йылғаһының һул ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Енза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001465
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000146
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Адегака

Адегака — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шебш йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Адегака
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Афипс йылғаһы, шул иҫәптән Шапсуг һыуһаҡлағысы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001512108100005598
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100559
* Бассейн коды — 06.02.00.015
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Комарчиха

Комарчиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аламбай йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Комарчиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002944
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200294
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шундук

Шундук — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кубань йылғаһының ҡамашлы ярына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Шундук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001312108100005361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100536
* Бассейн коды — 06.02.00.013
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пякаль-Кы

Пякаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 486 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 209 км.

# Пякаль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068438
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306843
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)

Иҫке Маты ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Маты ауылы.

# Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)
## Тарихы

2008 йылда Яңы Маты ауыл Советы (Баҡалы районы) ауыл биләмәһе менән берләштерелә. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1, п.6). Баҡалы районы буйынса ж) түбәндәге юлдар бар: —
# Сарлаҡтар

Сарлаҡтар (лат. Laridae) — диңгеҙ киңлектәрендә йәки эске һыу ятҡылыҡтарында тереклек итеүсе ҡоштар. 88 төрө билдәле. : күл аҡсарлағы (Larus ridibundus), көмеш аҡсарлаҡ (Larus fuscus) һ.б. Һыулыҡтарҙа (һыуһаҡлағыс, йылға, күл, быуаларҙа) тереклек итә. 9 төрө күсенеү ваҡытында ғына күренә, 8 төрө оя ҡора. Тығыҙ тәнле, йоморҡа һымаҡ, оҙонлоғо 17-нән алып 55 см-ға, ауырлығы 55 г -дан 800 г -ға ҡәҙәр. Ҙур коштар араһында аҡ, һоро, ҡара төҫтәгеләре күпселекте тәшкил итә.

# Сарлаҡтар
## Ҡылыҡһырлама

Томшоғоы тура, яндан ныҡ кыҫылған һәм осо ырғаҡтай кәкере. Оҙаҡлап осоу өсөн яйлашҡан оҙон ҡанатлы. Ҡойрығо киң, ҡыҫҡа. Яхшы йөҙә. Ҡаурыйҙары тығыҙ, һыуға сыланмай. Утрауҙарҙа оя ҡора . Ояларын кипкән ҡуралар араһында йәки түмгәктәрҙә яһайҙар. Ояла 2-3 һарғылт-йәшел йәки ҡыҙғылт-көрән йоморҡа була. Ата һәм инә аҡсарлаҡ коштар улар өҫтөндә ултырып бәбкә сығара. Күбеһенсә балык, шулай ук бөжәк, баҡа, моллюсклар менән туҡланалар.
# Тунаман-Охть-Юган

Тунаман-Охть-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Охть-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тунаман-Охть-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205136
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҡсурин Йософ Хәсән улы

Аҡсурин Йософ Хәсән улы (Йософ Акчура, татар. Йосыф Акчура, Йосыф Хәсән улы Акчурин; 29 ноябрь 1876 йыл, Сембер — 11 март 1935 йыл, Истанбул) — нәшерсе, яҙыусы, журналист, тарихсы, төрөк милләтселек идеологтарының береһе.

# Аҡсурин Йософ Хәсән улы
## Биографияһы
### Йәшлек йылдары

1876 йылдың 29 ноябрендә Сембер ҡалаһында бай татар ғаиләһендә тыуған. Татар сауҙагәрҙәре Аҡчуриндар нәҫеленән. Атаһы вафат булғандан һуң әсәһе Йософто Төркиәгә алып китә (табиптар климат алмаштырырға кәңәш итә). Мәктәпте Истанбулда тамамлай. 1895 йылда Harbiye mektebi хәрби училищеһына уҡырға инә. Уны тамамлағандан һуң, ул генераль штаб офицерҙары әҙерләү курсына уҡырға инә. Әммә курсты тамамлай алмай, сөнки солтан Әбделхәмит II-гә ҡаршы заговор өсөн үлем язаһына хөкөм ителә, яза Триполитанияның кеше йәшәмәгән райондарына ғүмерлек һөргөн менән алмаштырыла. Һөргөндә уҡытыусы һәм писарь булып эшләй.
1899 йылда һөргөндән Тунисҡа ҡаса, ә унан Парижға күсә. Шунда тәүге тапҡыр төрөк милләтселеге яҡлаусыһы булараҡ сығыш яһай.

# Аҡсурин Йософ Хәсән улы
## Биографияһы
### Сәйәси эшмәкәрлеге

1903 йылда Рәсәйгә ҡайта, Ҡазанда йәшәй. Ҡазан мәҙрәсәһе «Мөхәммәҙиәлә» тарих уҡыта, «Казан мухбире» («Ҡазан хәбәрсеһе») гәзитендә мөхәррир булып эшләй, «Иттифаҡ әл-Муслимин» либераль-демократик партияһын ойоштороусыларҙың береһе һәм етәксеһе була. 1904 йылда төрөк телендә үҙенең иң билдәле «Сәйәсәттең өс төрө» (тур. Siyaset Üç Tarzı) хеҙмәтен яҙа, ул «Төрөк» исемле Мысыр журналында баҫылып сыға. Ул был хеҙмәтендә төрөктәрҙе мультиэтник Ғосман империяһын ҡалдырырға һәм төрөк милләтселегенә һәм пантюркизмға мөрәжәғәт итергә саҡыра. Башта уның идеялары экстремистик тип һанала, ләкин әкренләп һаман ҙурыраҡ популярлыҡ яулай. Ҡазан конституцион демократтар партияһы комитеты составына инә. 1906 йылда был партияның 2-се съезы эшендә ҡатнаша, уның Үҙәк Комитетына һайлана. «Иттифаҡ әл-муслимин» партияһы менән Дәүләт думаһындағы кадеттарҙың үҙ-ара килешеп эш итеүе яҡлы.
1908 йылда Йәш төрөктәр инҡилабынан һуң Төркиәгә кире китә. Türk yurdu (Төрөк йорто) журналын баҫтыра, Истанбул университетында сәйәси тарихты уҡыта. Аҡсуриндың мәҡәләләре Рәсәйҙә, татар баҫмалары — «Шура» («Кәңәш») журналында һәм «Ваҡыт» гәзитендә баҫылып сыға.
Беренсе донъя һуғышы йылдарында Үҙәк державалар менән хеҙмәттәшлек итә, 1915 йылдың ноябрендә Австрия хөкүмәте тарафынан ҡабул ителә.
1920-се йылдарҙа Төркиә республикаһы үҫешенә ярҙам итә: мәжлес депутаты итеп һайлана, сәйәсәт һәм мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса Мостафа Кәмалдың кәңәшсеһе булып тора, уның донъяуи Төркиә төҙөү сәйәсәте яҡлы була. Истанбул университеты профессоры.
1931 йылда Аҡсурин етәкселегендә Төркиә тарихи йәмғиәте ойошторола, 1932 йылда ул Беренсе Төрөк тарихи конгресы эше менән етәкселек итә.
Йософ Аҡсура Эдирнекапы зыяратында (Истанбул, Төркиә) ерләнгән.
# Бураҡаев Илгизәр Диҡҡәт улы

Бураҡаев Илгизәр Диҡҡәт улы, Илгизәр Диҡҡәт (12 июль 1967 йыл) — прозаик, тәржемәсе, дәреслектәр авторы. 2002 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.

# Бураҡаев Илгизәр Диҡҡәт улы
## Биографияһы

1967 йылда Өфө ҡалаһында тыуған. Атаһы — ғалим-геолог Бураҡаев Диҡҡәт Насретдин улы, әсәһе — Бураҡаева Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы — яҙыусы һәм педагог. Илгизәр 1984 йылда баш ҡаланың 20-се башҡорт мәктәбен тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Ике йыл хәрби хеҙмәттә булып ҡайта. 1992 йылда университетты тамамлағас, Күгәрсен районында уҡытыусы булып эшләй. Ейәнсура башҡорт гимназияһында «Тормош һабаҡтарын» уҡыта һәм директор урынбаҫары вазифаһын башҡара. Рәсәй Федерацияһы мәғариф институтының Башҡортостан филиалында, «Башҡортостан энциклопедияһы» ғилми нәшриәтендә, Башҡортостан Яҙыусылар союзында идара рәйесе урынбаҫары булып эшләй. И. Д. Бураҡаев — «Тормош һабаҡтары» дәреслеге авторҙарының береһе.
Яҙыусының хикәйәттәре һәм мәҡәләләре республикабыҙҙың «Ағиҙел», «Ватандаш», «Шоңҡар» журналдарында һәм гәзиттәрҙә баҫылып тора. Уның әҫәрҙәре 2000 йылда «Күк бүреләре» тигән айырым китап булып нәшер ителде. Был хикәйәттәр башҡорт легендаларына һәм риүәйәттәренә нигеҙләнеп, тарихи факттарға таянып яҙылған. Уларҙың бөтөнөһөн дә бер фекер берләштерә: заман үҙгәрһә лә, халыҡ, милләт алдында әленән-әле тыуып торған проблемалар ҡала килә һәм һәр халыҡ уларҙы үҙенә генә хас милли үҙенсәлектәргә таянып хәл итә ала.
# Мөғжизә

Мөғжизә йәки кәрәмәт рус. - ғилми ҡанундар менән аңлатыла алмаған һәм илаһи көстәр тарафынан булдырылған, һәм шуға инанған кешеләр өсөн ғәжәп йәки мөғжизәле ваҡиға.

# Мөғжизә
## Мөғжизәләрҙе инҡар итеү

Материализм, пантеизм, деизм кеүек донъяға фәлсәфәүи ҡараш күҙлегенән ҡарағанда мөғжизәне күҙ алдына ла килтереп булмай.

# Мөғжизә
## Риүәйәт сығанаҡтары

Бер нисә мөғжизәнең сығанағы булып торған тарихтар боронғо легендаларҙың яңы версиялары булып күренә. Ибраһим утҡа ырғытыла һәм ут уны яндырмай. Кәрзингә һалып ҡалдырылған сабый Мусаны батша һарайына алып баралар. Уның таяғы Нил йылғаһына бәрелгәс, һыу ҡыҙыл төҫкә инә.
Ғайса ғиффәтле әсәһенән тыуған, үлгәндән һуң терелтелгән. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Миғраж мөғжизәһенә, ожмахты һәм тамуҡты күреүгә юлығыуы, Аллаһ менән һөйләшеүе боронғо мәҙәниәттәрҙәге мөғжизәләр осраған хикәйәләрҙә ҡабатланыуҙары хас.

# Мөғжизә
## Исламда

Ислам әҙәбиәтендә пәйғәмбәрҙәргә генә хас ғәҙәттән тыш хәлде мөғжизә тип атайҙар. Пәйғәмбәргә үәхи килгәнгә тиклем, йәғни пәйғәмбәр итеп тәғәйенләнгәнгә тиклем, башлаған ғәҙәттән тыш хәлдәр кәрәмәт тип атала . Кафырҙар йәки тәҡүә булмаған кешеләр мөғжизә күрһәтһә, быны сихыр, истидрәж йәки мәкер тип атайҙар. Бик тәҡүә кешеләр кәрәмәткә эйә булыуы мөмкин, быны бер нисә хәҙис һәм Ҡөрьән аяттары иҫбатлай
Мөхәммәт Пәғәмбәр Айҙы ҡул хәрәкәте менән икегә бүлеүе кеүек ваҡиғаларҙы исламда мөғжизә концепцияһының миҫалы итеп килтерергә мөмкин.

# Мөғжизә
## Христианлыҡта

Библияла Муса, Ҡыҙыл диңгеҙ аша юл ярып, бәни исраилде ҡотҡара. Ғайса Мәсих терелә, уның мөғжизәләре күп бул, мәҫәлән, һуҡырҙар күрә башлаған һ.б. Христиандарҙың тәғлимәтенә ярашлы, мөғжизә хатта иң ышандырырлыҡ осраҡтарҙа ла һаҡсыл ҡараш талап итә. Ғайса Мәсих мөғжизәләргә һәм хикмәттәргә ышаныу хаҡында Инжилдә (Мф. 12:38—39) киҫәткән. Күрәҙәләргә, сихырға һәм дауалаусыларға ышаныу Иҫке Ғәһедтә хөкөм ителгән (Втор. 18:10—14).
# Камкульская

Камкульская — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Андреевское күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Камкульская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301322
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рорберг (Айхсфельд)

Рорберг (Айхсфельд) (нем. Rohrberg (Eichsfeld)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 240 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,54 км². Диңгеҙ кимәленән 315 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Сюзьва (йылға)

Сюзьва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаҡлығысы (Сюзьвин ҡултығы) уң ярына 624 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Сюзьва (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014110
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101411
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ай-Аксар-Юган

Ай-Аксар-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аксар-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Ай-Аксар-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300029668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302966
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Косовола ислам

Косовола ислам дине — Косовола иң таралған дин; Сербияла быуаттар төпкөлөнән килгән ерле халыҡтың дине. Косоварҙар сөнни мрслмандар иҫәбендә. Албандарҙың күпселек өлөшө ислам динендә, шулай уҡ улар араһында христиан динен тотоусылар ҙа бар. Шуға күрә Косовола мосолмандарҙың теүәл иҫәбе билдәле түгел. Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса Косовола мосолмандар 90% самаһы. Улар араһында шулай уҡ төрөктәр, сиғандар һәм славяндар ҙа (гора һәм боснийҙар) бар.

# Косовола ислам
## Тарихы

Тәүҙәрәк, Урта быуаттарҙа Косово правослание дине өҫтөнлөк алған Сербияның өлөшө булған. XIV—XV быуаттарҙа был ерҙәрҙе Ғосман империяһы баҫып алғас, христиан динендәге сербтар ҡыҫырыҡлап сығарыла, албандар ислам диненә күсерелә, диндәр сағыштармаһы үҙгәрә.
Икенсе донъя һуғышынан һуң, Косовола донъяуи Югославия федератив социалистик республикаһы (СФРЮ) идара итә. Шул дәүер эсендә, косоварҙар араһында секулярлаштырыу (мәҙәниәтте, фәнде, аңды дин йоғонтоһонан азат итеү) процессы бара.
XX быуатта был төбәккә ислам дине өҫтөнлөк ала. XX быуат аҙағында — XXI быуат башындағы ваҡиғалар тағы ла ислам диненә өҫтөнлөк алырға мөмкинлек бирҙе.
# Ҡыҙ сатыр бәшмәге

?Ҡыҙ сатыр бәшмәге :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Бәшмәктәр |
| Бүлексә: | Базидиомицеттар |
| Класс: | Agaricomycetes |
| Тәртип: | Агариков һымаҡтар |
| Ғаилә: | Шампиньондар |
| Ырыу: | Аҡ шампиньон |
| Төр: | Ҡыҙ сатыр бәшмәге |
Латинса исеме :
Leucoagaricus nympharum (Kalchbr.) Bon, 1977 :
Синонимы: :
Agaricus nympharum Kalchbr. 1873 basionym
Agaricus rhacodes var. puellaris Fr., 1863
Lepiota nympharum (Kalchbr.) Kalchbr., 1878
Lepiota densesquamosa Velen., 1920
Leucocoprinus puellaris (Fr.) Locq., 1945
Macrolepiota puellaris (Fr.) Mos., 1967
Macrolepiota nympharum (Kalchbr.) Wasser, 1985 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә |
Ҡыҙ сатыр бәшмәге (лат. Macrolepiota puellaris) — базидиомицеттар класының агарик һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған бәшмәк.

# Ҡыҙ сатыр бәшмәге
## Таралышы

Европала һәм Алыҫ Көнсығышта таралған. Башҡортостан Республикаһы Белорет районының ылыҫлы һәм ылыҫлы-киң япраҡлы урмандарында августан алып сентябргә тиклем осрай. Аҙ билдәле, ашарға яраҡлы бәшмәк, аҙыҡ итеп сей көйө ҡулланыла. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.

# Ҡыҙ сатыр бәшмәге
## Ҡыҫҡаса һүрәтләмә

Эшләпәһенең диам. 4—7 см (ҡайһы берҙә 12‑гә тиклем), сатыр формаһында, сүсле, аҡ төҫтә (өлгөргән бәшмәктеке үҙәгендә һарғылт‑көрән), эре ысҡынмалы өсмөйөш һорғолт тәңкәләр м‑н. Пластинкалары ирекле, аҡһыл төҫтә. Һабы 7—16 см оҙонлоҡта, аҫҡы өлөшөндә ҡалынлығы 1,2—2,2, өҫкөһөндә — 0,6—1,0 см, аҡ төҫтәге ҡуласа менән. Итсәһе (бер аҙ торма еҫе сығып тора) һәм спора онтағы аҡ. Сапротрофтар.
Ҡыҙ сатыр бәшмәге // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9.
# Тайдаково

Тайдаково — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Мазин eknss) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тайдаково
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100005458
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100545
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1