yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лоҡман (исем)

Лоҡман — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Лоҡман исеме бар.

# Лоҡман (исем)
## Этимологияһы

Лоҡман исеме башҡорттарға ғәрәптәрҙән килеп ингән. Боронғо аҡыл эйәһе Лоҡман Хаким исеменән алынған. Бала аҡыллы булһын, тип ҡу­ шылған исем.

# Лоҡман (исем)
## Билдәле кешеләр

Лоҡман-Хәким — заманының иң оло хикмәт эйәләренән, әүлиәләрҙән була. «Лоҡманға, Беҙ Аллаһҡа шөкөр итһен тип, зиһен камиллығы һәм хикмәт бирҙек, — тиелә аятта. — Был — хаҡ. Кешенең шөкөр итә белеүе — үҙ файҙаһына, шөкөр итә белмәй икән — итмәһен: уның шөкөр итеүенә Аллаһ мохтаж түгел». «Лоҡман» сүрәһе, 12-се аят.
Жан Лоҡман (тулы исеме Закиржан Лоҡман улы Лоҡманов; 28 декабрь 1912 йыл — 24 март 1959 йыл) — тәнҡитсе, әҙәбиәт ғалимы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Имашев Лоҡман Ноғман улы (1908 йыл — 8 декабрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.
Ғайсин Лоҡман Мәсәлим улы (8 март 1908 йыл — 14 декабрь 1988 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты, ҡыҙылармеец.
Хәким Ғиләжев, Ғиләжев Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы (1 март 1923 йыл — 14 ноябрь 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1973).

# Лоҡман (исем)
## Фамилия

Лоҡманов Ғаян Лоғоман улы (30 июнь 1923 йыл — 19 октябрь 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы. 1969 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (06.04.1985).
Лоҡманов Сабир Закирйән улы (9 апрель 1906 йыл — 27 октябрь 1967 йыл)- табип, ғалим — анатом, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы. Медицина фәндәре докторы (1943), профессор (1943). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1956), РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1957), СССР- ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1943). Медицина хеҙмәте подполковнигы (1950). Ленин ордены (1949), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1942, 1954), «Почёт Билдәһе» ордены (1944) кавалеры.
Лоҡманов Илнур Флүр улы (7 май 1983 йыл) — драма артисы, йырсы, 2005 йылдан Мостай Кәрим исемендәге йәштәр театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2018).
Лоҡманов Ильвер Әнүәрбәк улы (рус. Лукманов Ильвер Ануарбекович; 11 апрель 1946 йыл) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
# Ун-Шош-Юган

Ун-Шош-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сотэ-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Ун-Шош-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028718
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302871
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡәҙер ауыл Советы (Илеш районы)

Ҡәҙер ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡәҙер ауылы.

# Ҡәҙер ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Двухголовая

Двухголовая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Двухголовая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056183
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005618
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Едиган

Едиган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 244 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Едиган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006657
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100665
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Куш-Вож (Оло Нядэйт ҡушылдығы)

Куш-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нядэйта йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк Оло ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Куш-Вож (Оло Нядэйт ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070340
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007034
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әхмәҙиев Әнүәр Хәким улы

Әхмәҙиев Әнүәр Хәким улы (3 ғинуар 1914 йыл — 24 декабрь 1996 йыл) — актёр, бейеүсе, урта һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы, дәүләт хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышы яугире. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985).

# Әхмәҙиев Әнүәр Хәким улы
## Биографияһы

Әнүәр Хәким улы Әхмәҙиев Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе Дыуан улусы Арый ауылында тыуған.
1933 йылда Башҡорт сәнғәт техникумын тамамланған.
1933—1936 һәм 1938—1941 йылдарҙа Баймаҡ (хәҙерге Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры), Ҡыйғы колхоз‑совхоз театрҙарында, Башҡорт академия драма театрында (хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры) эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
1949 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтын (хәҙерге Башҡорт дәүләт университеты) тамамлаған.
1949 йылда Нуриман районы Иҫке Күл урта мәктәбе директоры булып эшләй.
1950 йылдан башлап Башҡорт АССР-ы Мәғариф министрлығы инспекторы.
1952—1975 йылдарҙа Өфө авиация институтында (хәҙерге Өфө дәүләт авиация техник университеты) уҡыта.
Әнүәр Хәким улы Әхмәҙиев Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Әхмәҙиев Әнүәр Хәким улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Әнүәр Әхмәҙиевтың ижады башҡорт халыҡ бейеүҙәренә бағышланған.
Репертуары
* «Байыҡ»,
* «Ҡара юрға»,
* «Һунарсы» («Перовский») «Перовский» бейеүенең сәхнә вариантын һалыусы һәм беренсе башҡарыусыһы (1936).

# Әхмәҙиев Әнүәр Хәким улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985).
* Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985).
# Джорджия

Джорджия (ингл. Georgia) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 24. 1788 йылдың 2 ғинуарында төҙөлгән. Элек Төньяҡ-көнбайыш территориялар өлөшө исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Персик штаты, Көньяҡ империя штаты.
2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Джорджия штатында 9 815 210 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 65,4 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 9.
Майҙаны 153 911 кв.км, шуның 3,24% һыу майҙаны.
Баш ҡала - Атланта.
# Ҡоралай

?Ҡоралайҙар :
Ата ҡоралай һәм орғасы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умыртҡалылар |
| Класс: | Һөтимәрҙәр |
| Инфракласс: | Плаценталылар |
| Отряд: | Ҡуш тояҡлылар |
| Подотряд: | Көйшәүселәр |
| Ғаилә: | Болан һымаҡтар |
| Ырыу: | Ҡоралайҙар |
Латинса исеме :
Capreolus Gray, 1821 :
Төрҙәр :
Европа ҡоралайы (Capreolus capreolus)
Себер ҡаралайы (Capreolus pygargus) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 624956 NCBI 9857 |
Ҡоралай, илек (лат. Capreolus, рус. Косу́ли ) — боландар ғаиләһенә ҡараған оҙон муйынлы, нәҙек аяҡлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло ҡырағай хайуан; Евразия территорияһында таралған.
Һирәкләнгән, ҡатнаш һәм япраҡлы урмандарҙа тереклек итә. Йәй көнө яңғыҙ йәшәй. Ҡышын 10-15 баштан өйөр ойошторалар. Ата кәзә генә мөгөҙлө. Уны йыл һайын ноябрь, декабрь айында алмаштыра, ә апрель айында яңыһы үҫеп сыға.
Башҡортостанда ҡоралайҙың таралыуы урмандарға бәйле. Ҡоралай күберәк урманлы далала, сенскеле үлән араһында йәшәй, үҫемлектәр менән туҡлана. Баҫтырылыуы — июль, август айҙары. Йөклөлөгө— 40 аҙна. Ғәҙәттә, инә ҡоралайҙың 1-2, һирәгерәк 3 бәрәсе була.
# Муксора

Муксора (Муксара) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Покшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Муксора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037613
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003761
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Экипцоко

Оло Экипцоко — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Экипцоко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000512108200004231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200423
* Бассейн коды — 07.02.00.005
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡаҙаҡбаев

Ҡаҙаҡбаев — фамилия.
* Ҡаҙаҡбаев Мөхәмәтйән Абдулла улы (1924 т.) — халыҡ йырсыһы, сәсән.
* Ҡаҙаҡбаев Филүз Хәсән улы (1971 т.) — бейеүсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008).
* Ҡаҙаҡбаев Әмир Ғайса улы (1957 т.) — медицина фәндәре кандидаты, офтальмолог.
# Кесе Сүмләк

Кесе Сүмләк — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған һәм Силәбе өлкәләре биләмәләрендә аға.
Кесе Сүмләк Мейәс йылғаһына һул яҡтан уның тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Сүмләк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә отСиләбе ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501012111200003737
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200373
* Бассейн коды — 14.01.05.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Норлат

Норлат — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Норлат районының үҙәге.

# Норлат
## Тарихы

1905 йылда тимер юл станцияһы янындағы биҫтә булып нигеҙләнә.

# Норлат
## Географияһы

Ҡала Кондорса йылғаһында Ҡаҙандан 224 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Сембер — Өфө тимер юлы өстендәге станция. Майҙан — 15,2 км².
# Система

Система — һәр объект бер үк ваҡытта башҡа объектарҙан тора, һәм был төҙөлөш айырым бер системаны барлыҡҡа килтерә.
# Сикһеҙ (ойошма)

Коммерция булмаған партнёрлыҡ «Сикһеҙ» мәҙәни үҙәге" — коммерция булмаған ойошма, Рәсәй йәмғиәтенең инвалидтар проблемаларын нисек ҡабул итеүҙәрен өйрәнеү менән шөғөлләнә. Үҙәктең маҡсаты — мөмкинселектәре сикләнгән кешеләр өсөн функциональ һәм элегант кейем тегеү. Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә Dialogue Social Enterprise халыҡ-ара проектын күрһәтеүсеһе .

# Сикһеҙ (ойошма)
## Тарихы

Siemens компанияһының элекке топ-менеджеры, немец эшҡыуары Тобиас Райзнер проектты уйлап тапҡан. Ул Рәсәйгә күсә һәм программалар эшләү компанияһына нигеҙ һала. Фирманың килеменә «Сикһеҙ» проектын финанслай башлай, ул инвалидтарға ярҙам итә.
Проекттың башланғысы булып bezgraniz.com сайты тора. Һуңғараҡ «Сикһеҙ» мәҙәни үҙәге" төҙөлә, уның генераль директоры Янина Урусова була.

# Сикһеҙ (ойошма)
## Эшмәкәрлеге

Үҙәктең мөһим проекттарының береһе «Сикһеҙ — кәүҙә, йәмғиәт, мәҙәниәт» фестивале. Фестивалдең программаларына күргәҙмәләр, концерттар һәм лекциялар тәшкил итә, улар йәмғиәтте инвалидлыҡ мәсьәләләренә иғтибар йәлеп итеү өсөн ойошторола.

# Сикһеҙ (ойошма)
## Эшмәкәрлеге
### Bezgraniz Couture

Үҙәк халыҡ-ара Bezgraniz Couture мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн кейем конкурсы үткәрә. Был донъяла беренсе ошондай конкурс. Янина Урусова, Тобиас Райзнер һәм Гудрун Вайсс-Даннхольц уға нигеҙ һалалар.
Проект халыҡ-ара мода аҙналығында ҡатнаша, мәҫәлән Mercedes-Benz Fashion Weekта.
Беренсе күрһәтеүҙә Германиянан, Рәсәйҙән, Италиянан, Бразилиянан дизайнерҙар ҡатнаша.

# Сикһеҙ (ойошма)
## Эшмәкәрлеге
### Башҡа проекттары

Үҙәк инвалид кешеләргә ярҙам итер өсөн башҡа проекттарҙы тормошҡа ашыра. Шуларҙың береһе «Инопланетники» проекты тип атала — унда ҡатнашыусылар нисек итеп улар яңы планетаны төҙөрҙәр ине тигән темаға уҙ идеялары менән бүлешәләр.

# Сикһеҙ (ойошма)
## Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек

Ойошма рәсми рәүештә Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә Dialogue Social Enterprise халыҡ-ара проектын күрһәтә. Мәҙәни үҙәк ярҙамында 2012 йылдан Мәскәүҙә күреү һәләтен юғалтҡан тренерҙар ҡараңғыла бизнес-тренингтар үткәрәләр, ул Dialogue Social Enterprise-тың мөһим проектының береһе «Ҡараңғыла диалог» проектының беҙҙеңсә версияһы.
# Крутая (Игол ҡушылдығы)

Крутая — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Крутая (Игол ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030003
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203000
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡырһа

Ҡырһа (рус. Кирса) — Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы ауыл, Ҡырһа ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Ҡырһа
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 937 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 431 ир-ат һәм 506 ҡатын-ҡыҙ.

# Ҡырһа
## Билдәле кешеләре

* Моисеева Светлана Алексеевна (19.12.1968) — фольклорсы, филология фәндәре кандидаты (2006), Г. И. Носов исемендәге Магнитогорск техник университетының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Екатеринбургтағы Урал федераль университетының, фольклор һәм боронғо әҙәбиәт кафедраһында ғилми эштәр менән шөғөлләнә. Фәнни тикшеренеүҙәре Башҡортостан һәм Көньяҡ Урал урыҫ тау сәнәғәте ауылдарының календарь-йола, туй фольклорына арналған. 40-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт авторы. 2012 йылдан башлап «Г. И. Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техник университеты» юғары белем биреү учреждениеһының Тарихи антропология һәм филология ғилми-тикшеренеү институтының халыҡ мәҙәниәте лабораторияһында өлкән ғилми хеҙмәткәр..
# Эльсниц (Мәғдән тауҙары)

Эльсниц (Мәғдән тауҙары) (нем. Oelsnitz/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 11897 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,28 км². Диңгеҙ кимәленән 330–491 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9376 һәм автомобиль коды STL.
# Арыҫланов Илдар Ринас улы

Арыҫланов Илдар Ринас улы (6 апрель 1994 йыл) — Рәсәйҙең шоссела велосипедта ярышыусыһы, 2011 йылдан континенталь тур ярыштарында ҡатнаша. «Итера-Катюша» һәм «Русвело» кеүек командалар составында Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара ярыштарҙа күп тапҡыр призер һәм еңеүсе. Төмән өлкәһе өсөн сығыш яһай. Спорт мастеры.

# Арыҫланов Илдар Ринас улы
## Биографияһы

Илдар Ринас улы Арыҫланов 1994 йылдың 6 апрелендә Башҡортостан Республикаһының Ағиҙел ҡалаһында тыуған. Бала саҡтан уҡ велоспорт менән әүҙем шөғөлләнә башлай, урындағы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә һәм Төмән спорт әҙерлеге үҙәгендә әҙерлек үтә. Төрлө ваҡытта А. С. Алексеев, М. В. Силин, И. С. Казанцев кеүек белгестәр етәкселегендә шөғөлләнә.
2011 йылда шоссела велоспортта тәүге етди уңыштарға өлгәшә, төркөмлө дисциплина уҙыштарында үҫмерҙәр араһында Рәсәй чемпионы була һәм Италияла күп көнлөк «Джиро ди Базиликата» уҙышында ҡатнаша, унда өс тапҡыр призерҙар иҫәбенә эләгә һәм йомғаҡлау генераль классификациялауҙа беренсе юлда була.
Йыл үткәс бер юлы ике дисциплинала бөтә Рәсәй үҫмерҙәр беренселеген яулай: айырым старт менән индивидуаль уҙышта һәм төркөм уҙыштарында. Бынан тыш, Бельгияла абруйлы «Льеж — Ля Глез» күп көнлөк велоуҙышта еңеү яулай, Швейцарияла "Гран-при Рублиленд"та икенсе этапта көмөш ала, "Донъя велоуҙышы"ның үҫмерҙәр версияһында генераль классификацияла өсөнсө этапта өсөнсө урын яулай, Хорватияла "Истрия туры"нда туғыҙынсы һөҙөмтә күрһәтә, "Джиро ди Базиликата"ла былтырғы уңышты ҡабатларға тырыша, тик был юлы, словен Матей Мохоричты алға үткәреп, икенсе була.
2013 йылда «Гран-при Адыгеи» күп көнлөк ярышта Арыҫланов бишенсе урынды биләй, шунан һуң Рәсәйҙең «Итера-Катюша» континенталь тур командаһына ҡушыла. "Джиро Вале д’Аоста"ның дүртенсе этабы еңеүсеһе, «Ронд де л’Изард» старт этабында бишенсе булып финишкә килә. 2015 йыл миҙгелендә «Русвело» профессиональ клуб менән контрактҡа ҡул ҡуя.

# Арыҫланов Илдар Ринас улы
## Сығыштары
### 2011

    1-се Рәсәй чемпионаты үҫмерҙәр араһында төркөм ярышында
    1-се Giro di Basilicata

# Арыҫланов Илдар Ринас улы
## Сығыштары
### 2012

    1-се Рәсәй чемпионаты үҫмерҙәр араһында төркөм ярышында
    1-се Рәсәй чемпионаты үҫмерҙәр араһында шәхси ярышта
    1-се Aubel-Thimister-La Gleize
    2-се Grand Prix Rüebliland
    3-сө Giro di Basilicata
    3-сө Донъя велоуҙышы үҫмерҙәр араһында

# Арыҫланов Илдар Ринас улы
## Сығыштары
### 2013

    5-се Гран-при Адыгеи

# Арыҫланов Илдар Ринас улы
## Сығыштары
### 2014

    1-се Этап 4(ТТТ) Tour de la Vallée d’Aoste

# Арыҫланов Илдар Ринас улы
## Сығыштары
### 2015

    7-се GP Capodarco
    9-сы Trofeo Banca Popolare di Vicenza

# Арыҫланов Илдар Ринас улы
## Сығыштары
### 2016

    5-се Әзербайжан туры
       1-се Йәштәр квассификацияһы

# Арыҫланов Илдар Ринас улы
## Сығыштары
### 2017

    5-се Турция туры 2017
# Ватылька

Ватылька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 792 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 273 км.

# Ватылька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065727
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306572
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Томбаш

Томбаш — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбенге Лупья йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4 км.

# Томбаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024341
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002434
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Багдасаровтар йорто (Таганрог)

Багдасаровтар йорто— Таганрог төҙөлөшөнөң тарихи объекты. Ул XIX быуат аҙағында төҙөлгән һәм бер туған Багдасаровтарҙың йорто булған. Адресы: Таганрог ҡалаһы , Тургенев тыҡрығы, 7.

# Багдасаровтар йорто (Таганрог)
## История

XIX быуатта был участокта хаҡы 1000 һум тәшкил иткән ҙур булмаған архитектура ҡоролмаһы төҙөлә. Ул сауҙагәр ҡатын Софья Луцкая милке була. Унан һуң, ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында, йорт емерелә һәм уның урынында 1898 йылда Тургенев тыҡрығында бер туған Мелкон һәм Григорий Багдасаровтар йорт һалып сыға. Йортто төҙөү уларға 3000 һумға төшә. Ваҡыт үтеү менән, Октябрь революцияһы ваҡытында йорттоң хаҡы арта һәм 24 мең һум тәшкил итә .
Өй бер нисә ҡаттан тора, юғары ҡаты арендаға бирелә. XX быуат башында йорт хужаһы сәүҙәгәр Иван Васильевич Кафери була. Уның колбаса заводы, сусҡа майын иретеү кәсепханаһы, үҙе йәшәгән ике йорто була. Шуның өҫтәүенә ул Тургенев тыҡрығындағы йортто һатып ала. Заманында ул үҙ эшен бисквит һатыуҙан башлап ебәрә. Элек үҙе йәшәгән Александров урамындағы ике йортон ул ҡуртымға биреп табыш ала. Ҡатыны Анастасия Васильевна менән никахта уның өс балаһы тыуа, уларҙың исеме Василий, Иван һәм Параскева. Бина өлөшләтә торлаҡ фатирҙары итеп файҙаланыла.
Йортта Валентина Абрамова Говберг (сиған романстарын һәм рус халыҡ йырҙарын оҫта башҡарыусы) үҙенең апаһы Елена Абрамовна менән йәшәй. Елена Абрамовна Таганрог ҡалаһының танылған адвокаты Яков Борисович Светта кейәүҙә була. Свет йәһүд закондары присяжный поверенныйының ярҙамсыһы булып эшләй.
1920-се йылдарҙа уң яҡтағы ишек алды флигелендә Федор Васильевич Орешко менән уның ҡатыны Раиса Константиновна йәшәй. Ваҡыт үтеү менән уларҙың ҡыҙҙары Ольга һәм Вера тыуа. Федор Васильевич ҡала прокуратураһы бухгалтеры була һәм эштәрен бик дөрөҫ итеп алып барыуы менән таныла. Ваҡыт үтеү менән ҡыҙы Вера сәғәт төҙәтеү оҫтаһы була, ә Ольга тарих һәм сәнғәт менән ҡыҙыҡһына. Уның тормошо бик ҡатмарлы— ул Сталин репрессияһына эләгә. Орешколар ғаиләһе хужаһыҙ хайуандар тураһында хәстәрлек күреүселәр булып ҡала халҡы иҫендә һаҡланып ҡалған.
1930-сы йылдарҙа был йортта фатирҙа скрипкасы Михаил Стешенко йәшәй. Уның уйынын «Луч» кинотеатры тамашасылары сеанс башланырҙан алда тыңлаған. Шулай уҡ фатирҙа скрипкасы Бейнцман да йәшәй, ул Молл оркестрында уйнаған.