yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Номерҙарҙа (хикәйә)

«Номерҙарҙа»— Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1885 йылда яҙылған. Тәүге тапҡыр 1885 йылдың 18 майында «Осколки» журналының 20-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.

# Номерҙарҙа (хикәйә)
## Баҫмалар

А. П. Чеховтың «Номерҙарҙа» хикәйәһе 1885 йылда яҙылған. Тәүге тапҡыр 1885 йылдың 18 майында «Осколки» журналының 20-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. Хикәйә шулай уҡ А. Ф. Маркс нәшер иткән баҫмала ундағы персонаждарҙың фамилиялары һәм телмәр үҙенсәлектәре бер аҙ үҙгәртелеп бирелә.
Чехов үҙе тере саҡта хикәйә болгар, немец, серб-хорват, чех, швед телдәренә тәржемә ителә.

# Номерҙарҙа (хикәйә)
## Сюжет

Бер саҡ полковник ҡатыны Нашатырина үҙ ҡыҙҙары менән отелдә туҡтала. Улар менән күрше номерҙа штабс-капитан Кикин йәшәй. Кикиндың ҡысҡырынып теләһә ниндәй әшәке һүҙҙәр әйтеүе полковник ҡатынының асыуын ҡабарта. Ул отель хужаһына килеп штабс-капитандың тәртипһеҙлегенә зарлана: «Миңә икенсе номер бирегеҙ, юғиһә, мин һеҙҙән бөтөнләй сығып китәсәкмен! Был хәшәрәтлек ояһы! Уйлап ҡарағыҙ, минең ҡыҙҙарым ҙурайған, ә улар көнө-төнө бары әшәке һүҙҙәр генә ишетергә мәжбүр! .. Көнө-төнө! Ҡайһы саҡ ул хас ат ҡыуыусылар кеүек ҡысҡыра! Ярай, минең ҡыҙҙарым урыҫса аңламайҙар… Бына әле лә ул нимәлер һөйләй! Тыңлап ҡарағыҙ әле үҙегеҙ!»
Полковник ҡатындың кейәүгә йәрәшелмәгән Лиля һәм Мила тигән ҡыҙҙары әсәһенең был һүҙҙәренән һуң баштарын түбән эйә. Әсә кеше Кикинды әрләүен дауам итә. Ҡунаҡхана хужаһы ла шулай уҡ зарланып ала. Ул Кикиндың һәр көн иртәнсәк коридор буйлап эске кейемдә йөрөгәне, йә булмаһа, иҫерек сағында, револьверын алып, стенаға ата башлауы, көндөҙ шарап эсеп, төнө буйы кәрт уйнауы, унан һуң һуғышыуы тураһында һөйләй. Ләкин ул Кикинды, тегеһенең апелляцияға һәм кассацияға биргәнлеге арҡаһында, мировой судьяның ҡарарын алған булһа ла, ҡунаҡхананан сығара алмауы тураһында һөйләй. Шул уҡ ваҡытта хужа Кикинға шундай ҡылыҡһырлама бирә: «Йәш, матур, аҡыллы… Эсмәгән сағында».
Нашатырина Кикиндың ҡатынын йәлләй башлай һәм ирҙең буйҙаҡ икәнлеген белеп ҡала. Был хәбәр уның ике ҡыҙының да ирһеҙ булыуын иҫенә төшөрә. һәм ул уйлана башлай. Ул отель хужаһына Кикиндың тәртибе һәм үҙҙәренең Кикинға күрше номерҙа ғына йәшәүҙәре тураһында әйтергә ҡуша. Ҡатын ҡыҙҙарына матурыраҡ кейенеп йөрөргә ҡуша, бәлки, уларҙың яҙмышы хәл ителер, белеп булмай...
# Ғази

Ғази (ғәр. غازي‎) — үҙ теләге менән (ихтыяри) ғәскәри хеҙмәткә килгән ирекле һуғышсылар, улар динде, дөрөҫлөктө һәм ғәҙеллекте яҡлау маҡсаты ҡуя. Был төшөнсә мосолман сығанаҡтарында X—XI быуаттарҙан осрай.Ғазауат термины ошо һүҙҙән барлыҡҡа килгән.

# Ғази
## Этимологияһы

Ғази (шулай уҡ иҫкесә ҡази йәки ғазый; төр. gazve; Иберияла — разия; исп. razia; ғәрәпсә «ғаза» — һуғышыу) — башта урта быуаттарҙа был термин ихтыяри һуғышсы тигәнде аңлатҡан, улар Хәлифәт барлыҡҡа килгән осорҙа кафырҙарҙың йәшәгән урындарына (тәү сиратта рим-византия һәм фарсы төбәктәренә) һөжүм итеп торған. Ваҡыт үтеү менән баш күтәреүселәр барыһы ла, хатта хәлифә ғәскәрҙәренә ҡаршы көрәшкәндәре лә үҙҙәрен шулай атай башлаған.
Ғазиҙар XI—XV быуаттарҙа византия- сәлжүк һуғышы һәм византия- ғосман империяһы һуғышы осоронда ҙур билдәлелек ала һәм тарихи әһәмиәткә эйә була . Испанияның христиан Реконкистаһына көньяҡҡа сығырға бирмәй көрәшкән разия тип аталған мосолман яугирҙары хәрәкәте бик билдәле түгел.
Исламға тиклем үк әле бәҙәүи ғәрәптәрҙә «ġazwah» (غزوة‎) тип аталған ҙур булмаған баҫҡынсылыҡтар булып торған, улар туранан-тура һуғышҡа инмәгән, ә мал алып киткән. Быны ҡайһы бер шәрҡиәтселәр «барымта» менән дә сағыштыра.
Уильям Монтгомери Уотт Мөхәммәт с.ғ.с. иһә ошо үҙ-ара барған һуғыштарҙыИслам өсөн файҙалы яҡҡа борған тип һанай. Уныңса Бәҙер һуғышы ошоноң сағылышы.

# Ғази
## Тарихынан

Ғазиҙарҙың тормошо-көнкүрешен бик үҙенсәлекле булған. Ғазилыҡҡа , ғәҙәттә, ярлы ғаиләләрҙән, күсмә халыҡтарҙан (төркиҙәр һәм берберҙар) , бөлгөнлөккә төшкән крәҫтиәндәрҙән, һөнәрселәрҙән һәм Хәлифәт ғәскәренән ҡасҡан егеттәр барған. Ғазиҙар һыбай йөрөүҙә дан ҡаҙанған,талымһыҙлығы, ашҡынып тороуы, дошманға аяуһыҙлығы, тәүәккәллек һәм төркөмдә эшләй белеүҙәре менән танылған.
XI быуатта ғәрәп, фарсы һәм солтаны ғәскәрендә төрөк ғазиҙары хеҙмәт итә башлай, улар Рим империяһына һәм тәре йөрөтөүселәргә ҡаршы көрәш алып бара. Монголдар ҡыҫымы аҫтында Алғы Азия илдәренә төркиҙәр миграцияһы көсәйә, шуға күрә урындағы йәмғиәттең айырылғыһыҙ өлөшө булып әүерелә.
Ғазиҙар ғазауаттар менән грек империяһы биләмәләренә төньяҡҡа ныҡлы үтеп инә башлай. XIV быуат башына ғазиҙар империяның бөтә инфраструктураһын юҡҡа сығара, сөнки төп ауыл хужалығы бөтә төбәктәре, шул иҫәптән Меандр үҙәне башҡаса баш ҡалаға буйһонмай.
Ғосман империяһы яулап алыуҙары туҡтағас, ғазиҙар әкренләп башыбоҙоҡ (башибузук) тигән яңы социаль синыфҡа күсә бара. Улар урындағы христиан халыҡтарының ҡотон алып тора. Янычарҙар солтандың даими ғәскәрен тәшкил итә.

# Ғази
## "Ғази" һүҙе башҡорт телендә

* Мосолман булараҡ, башҡорт халҡында ла "ғази" төшөнсәһе ҡулланылған. Башлыса был һүҙ дини китаптарҙа ҡулланылған. Ул һуғышсы ғына түгел, еңеүсе һуғышсы мәғәнәһендә булған
* Шәһадәт нуры илан мөнәүүәр үлгән ғазиҙар. М. Өмөтбаев
* Ғази (Ғәзи) - ир-ат исеме. Еңеүсе, көрәшсе тигән мәғәнә һалынған
* Өфө янындағы хәҙерге Чесноковка биҫтәһе биләмәһендә Хажи (Ғази, Ази) мәсете (рус. Азиева (Ази, Азиевская, Гази, Газиева) мечеть) — 1736 йылға тиклем тарихи Башҡортостан ерҙәрендә төп йәмиғ (йома) мәсете булған.
# Газойль

Газо́йль (ингл. gasoil) — продукт переработки нефти.

# Газойль
## Составы

Нефттең тәбиғилегенә ҡарап углерод составының сиге киң. Газойль составы: парафинлы углеводородтар (алкандар), нафтен углеводородтары (циклоалкандар), тағы ла — ароматик углеводородтар (антрацен, индол, арендар) һәм гетероатомдар булған ҡушылмалар.

# Газойль
## Ҡулланылышы

* Атмосфера газойлы — дизель яғыулығының компоненттарының береһе ( 15 % ҡаса составында ДЯ).
* Вакуум газойлы — каталитик крекинг һәм гидрокрекинг өсөн сеймал.
* Крекинг газойлы — газойль, полученный при гидрокрекинге и каталитическом крекинге вакуумного газойля, а также при термическом крекинге и коксовании нефтяных остатков.
Ул еңел 200—360 °C-та ҡайнап сығыусы һәм ауыр 360—500 °C-та ҡайнап сығыусы. Беренсеһеһе, яҡшылап эшкәрткәндә гитроатом ҡушылмаларын кәметә һәм дизель яғыулығы булараҡ ҡулланыла. икенсеһе ҡаҙанлыҡтарға яғыр өсөн мазут.

# Газойль
## Яғыулыҡ характеристикаһы

Ике төр газойлға бүлеп йөрөтәләр. Беренсеһе еңел, шыйыҡ, еңел ағыусан, йәбешеп бармай. Ауыр газойль бик ҡуйы.

# Газойль
## Яғыулыҡ характеристикаһы
### Еңел газойль

* Гөлтләп тоҡаныу температураһы : 80 °C.
* Ҡатыу температураһы: +22— +36 °C. ( ҡайһы бер осраҡтарҙа +41 )

# Газойль
## Яғыулыҡ характеристикаһы
### Ауыр газойль

* Гөлтләп тоҡаныу температураһы : 100—150 °C.
* Ҡатыу температураһы: +15 — +22 °C.
# Бирюлинка

Бирюлинка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/339/268/30/6 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Бирюлинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020462
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202046
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Тата

Оло Тата — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының һул ярына тамағынан 381 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Оло Тата
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009038
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200903
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Сая

Оло Сая — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сая йылғаһының уң ярына тамағынан 3,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Сая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012913
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101291
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йәһүҙин

Йәһүҙин — фамилия.
* Йәһүҙин Инсур Ғаззали улы, Инсур Артур (1951—2011) — башҡорт шағиры һәм журналисы.
* Йәһүҙин Марат Әғләм улы (1948 т.) — тау инженеры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған шахтёры (2006).
* Йәһүҙин Мусаниф Садиҡ улы (1936—2005) — башҡорт яҙыусыһы.
# Бәхтизин Рәүеф Заһит улы

Бәхтизин Рәүеф Заһит улы — (1943 йыл), ғалим-физик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (1990 йыл), профессор (1991 йыл). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992) һәм атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1996), Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2005). Башҡорт дәүләт университетының физик электроника һәм нанофизика кафедраһы мөдире

# Бәхтизин Рәүеф Заһит улы
## Биографияһы

Бәхтизин Рәүеф Заһит улы 1943 йылда тыуа. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан. 1967 йылда Ленинград дәүләт университетын, ә һуңынан, 1972 йылда, аспирантура тамамлай. «Исследование статистических процессов в металлах и полупроводниках при полевой электронной эмиссии» темаһына докторлыҡ диссертацияһын 1990 йылда Урал политехник институтында яҡлай. Бөгөнгө көнгә уға 260-тан ашыу фәнни хеҙмәте бар, шул иҫәптән 2 монографияһы бар һәм 26 патент бирелгән. Рәүеф Бәхтизин бынан тыш, эмиссион электроника һәм ҡаты есемдең өҫтөн эмиссион методтары; ҡаты есемдәр физикаһы; электроника һәм микроэлектрон технологиялар физикаһы; наноэлектроника; шулай уҡ функциональ молекуляр наноструктуралар менән мауыға.

# Бәхтизин Рәүеф Заһит улы
## Маҡтаулы исемдәре

Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты Дүрт тапҡыр Сорос профессоры. СССР ВДНХ-ның көмөш миҙалы. СССР-ҙың уйлап табыусыһы почетлы билдәһе. Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының Почет грамотаһы Фән һәм инновациялар буйынса федераль агентлығы дипломы һәм вакуум электрон сығанаҡтар буйынса Халыҡ-ара конгресс (IVESC) дипломы.

# Бәхтизин Рәүеф Заһит улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

1996 йылда Мәскәүҙә үткән 43-сө халыҡ-ара симпозиум рәйесе була. Ә 2002 йылда вакуум электрон сығанаҡтар буйынса 4-се халыҡ-ара конференцияла ҡатнаша. Рәүф Заһит улы бер нисә тапҡыр сит илгә саҡырыла. Ул АҠШ, Франция, Япония, Ҡытай, Швеция, Бөйөк Британия, Көньяҡ Корея, Польша, Германия университеттары менән берлектә эксперименттар үткәрә.

# Бәхтизин Рәүеф Заһит улы
## Сығанаҡ

https://ufa.bezformata.com/listnews/professor-rauf-bahtizin-otmetil/9543197/
# Охлебинин гипс мәмерйәһе

Охлебинин гипс мәмерйәһе (шулай уҡ Охлебинин мәмерйәһе) — Башҡортостандың Иглин районы территорияһындағы карст гипс мәмерйәһе. Охлебинин ауылынан көньяҡ-көнсығыштараҡ 3,5 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында Аҡташ ҡаяһында урынлашҡан. Яҡында Охлебинин археологик комплексы урынлашҡан.
Мәмерйә Башҡортостанда ер аҫты һыуҙары көҙгөһө асылған һәм гипс ер өҫтөнә сыҡҡан берҙән-бер урын булғанға күрә билдәле. Башҡортостанда ҙур күләмдәге гипс мәмерйәләренең береһе.

# Охлебинин гипс мәмерйәһе
## Тасуирлама

Охлебинин мәмерйәһе Эҫем йылғаһы тамағынан 1 км алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһы үҙәненең уң ярында Көңгөр ярусы гипстарында урынлашҡан. Мәмерйә төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай һуҙылған, оҙонлоғо 146 м,, майҙаны — 5410 м², ҙурлығы — 21100 м³, тәрәнлеге — 18 м. Мәмерйәгә инеү урыны диам. 50 метрҙан ашыу, үҙәнгә текә төшөүсе 12 метр тәрәнлектәге карст упҡыны төбөндә урынлашҡан һәм төньяҡ-көнсығыш йүнәлешле текә ауыш галереяға күсә. Галерея иҙәне таш киҫәктәре менән ҡапланған залға асыла. Мәмерйәгә ингән урындан 20 метр алыҫлыҡта ер аҫты күле бар. Ул яҡынса 100 метр оҙонлоҡта, 2-12 метр киңлектә һәм 1 метр тәрәнлектә үтә күренмәле һыулы, уның өҫкө йөҙөндә хатта бер аҙ ҡағылғанда ла юғала барған йоҡа кальцит ҡатламы барлыҡҡа килә. Йәй мәмерйәләге температура 4-6 °C, ҡышын иһә ер өҫтөндәгегә ҡарағанда бер аҙ йылыраҡ. Йәй мәмерйәлә оҙаҡ ҡына боҙ һаҡлана. ҡышҡыһын мәмерйәгә ингән ерҙә боҙло сталагмиттар барлыҡҡа килә. Түбәһенән һоро гипстың плитка ҡатламдары аҫылынып тора. Мәмерйәнең ишелеп төшөү хәүефе бар, шуға күрә мәмерйә көмбәҙҙәренә теймәү яҡшыраҡ һәм башында мотлаҡ каска булырға тейеш.
Мәмерйәлә ярғанаттар колонияһы йәшәй. Тирә-яғы киң япраҡлы ҡуйы урман менән ҡапланған. Мәмерйә янында дала үҫемлектәренең һирәк төрҙәре үҫә: һаҫык биҙгәксән, кейәү үләне, сүллек ҡылбашағы.

# Охлебинин гипс мәмерйәһе
## Статус

1965 йылдың 17 авгусынан алып мәмерйә ғилми, уҡыу, тәбиғәтте һаҡлау һәм рекреацион әһәмиәткә эйә булған төбәк геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора
# Хельсинки

Хельсинки (швед телендә Гельсингфорс, фин. Helsinki, швед. Helsingfors) — Финляндияның баш ҡалаһы һәм илдең иң ҙур ҡалаһы.
# Киевский Еган

Киевский Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Киевская ҡылымығының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 339 км.

# Киевский Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035111
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203511
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кульпин йорто

Кульпин йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһы Петр урамындағы ике ҡатлы йорт. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Приказ 124-се. 31.12.02.
Адресы: Таганрог ҡалаһы , Петр ур., 30.

# Кульпин йорто
## Тарих

Таганрог ҡалаһының Некрасов тыҡрығы менән Петр урамы киҫелешендәге 30 -сы һанлы йорт яҡынса 1870 йылда төҙөлгән. Бина төҙөлөп бөткәс тә унда унтер-офицер Павел Буянововский ғаиләһе менән йәшәгән. ХIХ быуаттың 80-се йылдарынан алып 1918 йылға тиклем йортта уның туғаны Антон йәшәй.
Йорттоң беренсе хужаһы — төрөк гражданы Иван Контемиров. 70-cе йылдар аҙағында ул йортто Таганрог сауҙагәре Дмитрий Федорович Кульпинға һата. Дмитрий Федорович дини кеше була, сиркәүгә йөрөй, Николаев балалар приютының йорт сиркәүендә староста булып эшләй. Йортто ул ваҡ-төйәк менән һатыу иткәндә эшләп йыйған аҡсаһына һатып алған.
XX быуат башында йорт уның вариҫтарына күскән. 1925 йылда йорт хужаһы Борис Федорович Кульпин ваҡытында йорт милли объектҡа үҙгәртелгән.

# Кульпин йорто
## Архитектураһы

Йорттоң дүрт мөйөшлө тәҙрәләре ҡыҙыл кирбестән эшләнгән өс мөйөшлө кәрниздәр һәм сандриктар менән биҙәлгән. Йорттоң мөйөшөндә шпилле башня урынлаштырылған.
Совет власы йылдарында бина милли объектҡа үҙгәртелгән. Хәҙерге ваҡытта был торлаҡ йорт, ул төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Кульпин йорто
## Әҙәбиәте

Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.
# Лудзинка

Лудзинка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Лудзинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027170
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102717
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Песколдыш

Песколдыш — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обнора йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Песколдыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012878
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001287
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Уса (Пизь ҡушылдыгы)

Оло Уса — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пизь йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Оло Уса (Пизь ҡушылдыгы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100016547
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101654
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чалька

Чалька — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воря йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Чалька
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021023
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002102
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Люция

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Люция» :
Люция, Люциә (рус. Люция) — яңы һүҙҙәр башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Люция
## Этимология

Исемдәре этимологияһы Люция
ЛЮЦИӘ [неол., ит.] 1. Нур сәсеп торған, яҡты 2. Революция һүҙенән ҡыҫҡартып яһалған исем

# Люция
## Билдәле кешеләр

* Закирйәнова Люция Ғәни ҡыҙы (25.02.1948, Ҡорғат) — педагог, Башҡортостан Республикаһының мәғариф
* Заһиҙуллина Люциә Нурый ҡыҙы (22 август 1943 йыл — СССР һәм Рәсәй биотехнологы, уйлап табыусы. Техник фәндәре докторы (2002).
* Ғүмәрова Люциә Шаһыбал ҡыҙы (1 ғинуар 1959) — юрист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы, Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды рәйесе (2009—2014).
* Әхтәриева Люция Ғабдулхай ҡыҙы (7 ноябрь 1948) — педагог, ғалим
# Йосопов Харис Монасип улы

Йосопов Харис Монасип улы (24 август 1929 йыл — 7 июнь 2009 йыл) — спортсы-көрәшсе, тренер, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Профессор (1995). Дзюдо буйынса СССР‑ҙың (1975) һәм РСФСР‑ҙың (1969) атҡаҙанған тренеры, классик (1959) һәм ирекле (1960) көрәш, самбо (1967) буйынса СССР‑ҙың спорт мастеры, дзюдо буйынса халыҡ‑ара (1975), самбо буйынса Бөтә Союз (1970) категориялы судья. РСФСР‑ҙың (1989) һәм Башҡортостан Республикаһының (1999) атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре, СССР‑ҙың физик культура отличнигы (1989). Почёт (2005) һәм Салауат Юлаев (2004) ордендары кавалеры. Салауат районының почётлы гражданы.
Силәбе ҡалаһындағы Көньяҡ Урал дзюдо мәктәбенә нигеҙ һалыусы, Рәсәй көрәшселәре араһында иң билдәле шәхестәрҙең береһе.

# Йосопов Харис Монасип улы
## Биографияһы

Харис Монасип улы Йосопов 1929 йылдың 24 авгусында Башҡорт АССР-ы-ның Мәсәғүт кантоны (бөгөн Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) Арҡауыл ауылында тыуған.

# Йосопов Харис Монасип улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Бөтә Союз (1970-85) һәм Бөтә Рәсәй (1971 йылдан) дзюдо федерацияһы ағзаһы.

# Йосопов Харис Монасип улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1969)
* СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1975)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1989)
* Салауат Юлаев ордены (2004)
* Почёт ордены (2005)

# Йосопов Харис Монасип улы
## Спорт ҡаҙаныштары

* СССР-ҙың классик көрәш буйынса спорт мастеры (1959),
* СССР-ҙың ирекле көрәш буйынса спорт мастеры (1960),
* СССР-ҙың самбо буйынса спорт мастеры (1967),
* РСФСР-ҙың милли көрәш буйынса спорт мастеры (1960),
* Дзюдо буйынса халыҡ-ара категориялы судья (1975),
* Самбо буйынса Бөтә Союз категорияһындағы судья (1970),
* Грек-рим (1956) һәм ирекле (1959) көрәш буйынса республика категорияһындағы судья,
* Милли көрәш буйынса РСФСР-ҙың тәүге чемпионы (1960),
* Ирекле көрәш буйынса РСФСР чемпионы (1958-60),
* Классик көрәш буйынса СССР Ҡораллы Көстәре чемпионы (1953).
* Көрәш буйынса күп тапҡыр БАССР чемпионы.
* Бихисап тәрбиәләнеүселәре араһында 4 Донъя, 14 Европа чемпионы, 2 атҡаҙанған, 11 халыҡ-ара класслы, 250 спорт мастерҙары бар.

# Йосопов Харис Монасип улы
## Уның тураһында

* Баймөхәмәтов А. Харис Йосоповтан ҡалған васыят: «Ауырлыҡтарҙан ҡурҡмағыҙ! Үҙегеҙгә ышанығыҙ!» «Башҡортостан» гәзите, 2015, 20 ноябрь.

# Йосопов Харис Монасип улы
## Ғаиләһе

* Өлкән улы — Морис Харис улы Йосопов, Бөтә Рәсәй билбау көрәше федерацияһы президенты, Силәбе өлкәһенең «Башҡорт ҡоролтайы» йәмәғәт ойошмаһы рәйесе, 2015 йылдың 18 декабрендә ойошторолған Башҡорттарҙың федераль милли-мәҙәни автономияһы Советы рәйесе урынбаҫары.
* Кесе улы Марсель Харис улы Йосопов — Рәсәй Федерацияһының V һәм VI саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты.

# Йосопов Харис Монасип улы
## Хәтер

* 1993 йылдан алып Силәбелә йыл һайын Х. М. Йосопов призына (2009 йылдан алып — иҫтәлегенә) дзюдо буйынса асыҡ Бөтә Рәсәй турниры ойошторола.
* Туған ауылы Арҡауылда йыл һайын Харис Йосопов приздарына милли көрәш буйынса ярыштар уҙғарыла.
* Салауат районының почётлы гражданы.
# Ын (Нем ҡушылдығы)

Ын — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 114 км.

# Ын (Нем ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014930
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001493
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0