yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мордва ҡурсаулығы

Петр Гермогенович Смидович исемендәге Мордва дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы (рус. Мордовский государственный природный заповедник имени Петра Гермогеновича Смидовича) — Мордва Республикаһының Темниковский районында, Мокшанка йылғаһының уң ярында, ылыҫлы урмандар һәм урман-дала зонаһы сигендә урынлашҡан ҡурсаулыҡ.
Ҡурсаулыҡ 1936 йылдың 5 мартында ойошторола. Илдә тәбиғәтте һаҡлау мәсьәләләренә ҙур иғтибар бүлгән дәүләт эшмәкәре Петр Гермогенович Смидович хөрмәтенә аталған.
Ҡурсаулыҡтың дөйөм майҙаны — 32 162 гектар.
Ҡурсаулыҡ менән П. Г. Смидович исемендәге Мордва дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығының берлектәге идаралығы һәм Смольный милли паркы («Ҡурсаулыҡлы Мордва» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы) идара итә. Директор — Ручин Александр Борисович, ул биология фәндәре докторы, доцент, Мордва Республикаһының атҡаҙанған экологы, Рәсәй Федерацияһы Тәбиғәт ресурстары министрлығы ҡарамағындағы эксперттар советы ағзаһы, ҡурсаулыҡтарҙың һәм милли парктарҙың директорҙар ассоциацияһы идараһы ағзаһы.
Ҡурсаулыҡ хакимиәте Пушта ҡасабаһында урынлашҡан. Шунда уҡ Мордва дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығының тәбиғәт музейы урынлашҡан, унда флора һәм фауна өлгөләре, фоторәсемдәр тупланған.

# Мордва ҡурсаулығы
## Климаты

Ҡурсаулыҡ территорияһы уртаса бүлкәттең атлантик-континенталь өлкәһенә ҡарай. Бында һыуыҡ булмаған осор май башынан сентябрь аҙағына тиклем дауам итә (120—135 көн). Теркәлгән иң юғары абсолют температура — 40 °C, минимум — —48 °C. Ҡарҙың уртаса тәрәнлеге — 50 — 60 см. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм — 530 мм.

# Мордва ҡурсаулығы
## Флораһы

Ҡурсаулыҡтың күпселек өлөшөн (96,6 %) ҡарағай һәм ҡатнаш (аҡ шыршы, уҫаҡ, йүкә, ҡара ерек) урмандары биләй, шыршы урмандарының майҙаны бәләкәй. Мокшанка йылғаһының һыубаҫар туғайҙарында шулай уҡ имән һәм ҡара ерек урмандары бар.
Ҡурсаулыҡ флораһында көпшәле үҫемлектәрҙең 788, мүктәрҙең 77, лишайниктарҙың 136, макромицеттарҙың 290 төрө бар.

# Мордва ҡурсаулығы
## Экологик туризм

Һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре йомарт мордва тәбиғәтенең байлығын һаҡлау һәм яҡлау өсөн тәғәйенләнгән, улар яҡшы уй менән килгән һәр кемгә асыҡ булырға тейеш. Ошо маҡсатта Мордва ҡурсаулығында экологик туризм йылдам үҫешә.
2013 йылдың декабренән Мордва ҡурсаулығы Рәсәйҙә туризм операторы булып тора һәм килеүселәргә экскурсия һәм танып белеү турҙарының бер нисә вариантын, шул иҫәптән махсус йыһазландырылған экологик һуҡмаҡтар тәҡдим итә. Шулай уҡ ҡурсаулыҡ кордондарындағы ҡунаҡ йорттарында йәшәү урынын алдан бронләргә мөмкин.

# Мордва ҡурсаулығы
## Экология
### 2010 йылғы янғын

2010 йылдың йәйендә, аномаль эҫе һауа торошо шарттарында, Мордва ҡурсаулығында ҙур янғын сыға. Янғындан 12 мең гектарҙан ашыу урман һәм ҡурсаулыҡтың башҡа тәбиғәт объекттары зыян күрә, зыян 383 миллион һумдан да кәм түгел.

# Мордва ҡурсаулығы
## Экология
### 2021 йылғы янғын

2021 йылдың 3 авгусында ҡоро йәшен һөҙөмтәһендә Саров ҡалаһы янында торфлы ерҙәр яна
# Хальсбрюке

Хальсбрюке (нем. Halsbrucke) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5392 кеше йәшәй. Майҙаны — 41,07 км². Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9633 һәм автомобиль коды FG.
# Мәсих

Мәсих (ғәр. المسيح‎ — май һөртөп бағышланған‎; иврит аналогы — Машиах משיח) — исламда: мәсих. Термин Әл-Мәсих әл-Кәҙҙәб ғәр. المسيح الكذاب‎‎‎ (ялған мәсих) һәм Әл-Мәсих әд-Дәжжәл Дәжжәлгә ҡарата ҡулланыла. Ғәрәпсә Әл-Мәсих исеме христиан тигәнде аңлата.

# Мәсих
## Этимологияһы

Ислам ғалимдары фекеренсә,мәсих һүҙе арамей теле йәки сүриә теленән алынған , уларҙа мешиха һүҙе Ҡотҡарыусы исеме сифатында ҡулланылған. Исламға тиклемге осорҙа ғәрәп-христиандар Әбд әл-Мәсих («мәсих ҡоло») исемен йөрөткән.
Ғәрәп ликографтары Әл-Мәсих һүҙен тикшереп, ҡушамат сифатында ғәрәп этимологияһын биргәндәр. Иң киң таралған фекер — был һүҙ мәсех, йәғни «һөртөү», «һыйпау», «ҡағылыу», «һылау» тигән һ. б ҡылымдан алынған.

# Мәсих
## Мәрйәм улы Ғайса

Ҡөрьәндә һәм сөннәттә Мөхәммәт Пәйғәмбәр мәсих тип Ғайсапәйғәмбәрҙе билдәләй
Был һүҙ уның исеме алдына ҡуйыла йәки айырым ҡулланыла. Мәсих һүҙе Ҡөрьәндең Мәҙинә сүрәһендә — изге хәбәр тарихында һәм Ғайса пәйғәмбәрҙе илаһлаштырыуҙы кире ҡағыуҙарҙа — әйтелә. Был һүҙ шулай уҡ Ғайсаның икенсе тапҡыр килеүе һәм уның Ҡиәмәт көнөндә ҡатнашыуы, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең үәхиҙәре тураһындағы хикәйәләрҙә ҡулланыла.
Дин белгесе Гордон Ньюби былай тип билдәләй: «Ҡөрьәндә һәм хәҙистәрҙә термин, христианлыҡта һәм йәһүд динендә булған мәғәнәһенән айырмалы рәүештә, Ғайса исеме алдында титул йә эпитет булараҡ ҡуйыла. Исламда был термин Ғайсаға ҡарата ҡулланыла һәм уның пәйғәмбәр булараҡ ҙур ролен билдәләй»
# Зөләйха (персонаж)

Зөләйха (ғәр. زليخة‎, рус. Зуле́йха, Зулейка) — Ҡөрьәндә Йософ сүрәһендә телгә алынған ҡатын-ҡыҙ . Ҡөрьәндә исеме аталмай, әммә ғәрәп-мосолман риүәйәтенән уның Зөләйха исемле булыуы билдәле. Библиялағы Потифарҙың ҡатыны менән тиңләштерелә.

# Зөләйха (персонаж)
## Тарихы

Ҡөрьәнгә ярашлы, Йософ пәйғәмбәрҙең ағалары көнләшеү тойғоһонан уны ҡоҙоҡҡа ташлағас, эргәһенән үтеп барған каруан кешеләр ҡотҡара. Улар Мысырға ю
ллана һәм Йософто ҡоллоҡҡа һата. Йософто алған хужа ҡатынына: «Уны яҡшы ҡара. Бәлки, ул беҙгә кәрәк булыр йәки беҙ уны уллыҡҡа алырбыҙ», ти. Был ҡатын Зөләйха була ла инде. Зөләйха иһә Йософ пәйғәмбәргә ғашиҡ була. Йософтоң һөйөүенә өлгәшә алмағас, уны көс менән алырға ҡарар итә. Зөләйха ире инеп килгәндә Йософтоң ҡосағынан сыҡҡан булып, ишек яғына ҡаса, егетте үҙенә бәйләнеүҙә ғәйепләй, шунан һуң тегеһе зинданға ябыла. Унда Йософ күп йылдар дауамында була, әммә һуңынан уның ғәйепһеҙлеге иҫбатлана һәм азат ителә.
Ҡайһы бер риүәйәттәргә ярашлы, ире үлгәндән һуң Зөләйха Йософҡа кейәүгә сыға. Әммә Мөхәммәт пәйғәмбәр хәҙистәрендә һәм башҡа сығанаҡтарҙа был хәбәр раҫланмай. Күп кенә ислам дине белгестәре Йософ менән Зөләйханың өйләнеү тарихын уйлап сығарылған тип иҫәпләй.

# Зөләйха (персонаж)
## Йософ менән Зөләйха

Йософ менән Зөләйха — Көнсығыш халыҡтарының күп әҙәби ҡомартҡыларындағы күсеп йөрөгән сюжет. IХ — XV быуаттарҙағы шиғри әҫәрҙәрҙә, шул иҫәптән Фирҙәүси һәм Джами әҫәрҙәрендә лә урын алған.
Сюжеттың беренсе өлөшө Библия хикәйәһенә нигеҙләнгән (Ҡөрьән сүрәһендә ҡабатланған): Потифарҙың ҡатыны хеҙмәтсеһе Иосифҡа ғашиҡ була, әммә егет уны кире ҡаға, һәм ҡатын уға яла яғып, төрмәгә яптыра. Библияла артабан был ҡатын, фирғәүендең уңышлы карьера яһаған Иосифты ниндәйҙер вельможаның ҡыҙына өйләндергәнен иҫәпкә алмағанда, телгә алынмай. Ислам интерпретацияһында Зөләйха хикәйәләүҙән юҡҡа сыҡмай, ә киреһенсә, Йософтоң йөрәген яулай.
Зөләйханың Йософҡа булған һөйөүе Библияға ҡарағанда күпкә юғарыраҡ, таҙа, юғары һәм мәңгелек хис-тойғо, фиҙакәр мөхәббәт һүрәтләнә. Шуның арҡаһында сюжет шиғриәттә тарала.
Көнсығыш әҙәбиәтендә был темаға бөтәһе 150-гә яҡын әҙәби әҫәр иҫәпләнә (өҫтәүенә шуларҙан 45 самаһы төркисә). Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, был поэмалар өсөн дөйөм булған, әммә Ҡөрьәндә булмаған күп деталдәр өҫтәлгән.
# Оло Кайсын

Оло Кайсын — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 492 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Оло Кайсын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008986
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100898
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Емная

Емная — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 457 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Емная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012724
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201272
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вырваж (Чугор ҡушылдығы)

Вырваж — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чугор йылғаһының һул ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Вырваж (Чугор ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100003924
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100392
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Белготой-ясси

Белготой-ясси (Ун-кубутли) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы/ Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аксай йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Белготой-ясси
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000212109300000130
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300013
* Бассейн коды — 07.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хәйҙәр Жәмал

Хәйҙәр Жаһит улы Жәмал (6 ноябрь 1947, Мәскәү — 5 декабрь 2016, Алматы) — Рәсәй ислам сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәре, фәлсәфәсе һәм шағир.
Рәсәй ислам комитеты рәйесе; «Рәсәй ислам мираҫы» Дөйөм Рәсәй йәмәғәт хәрәкәте президиумы рәйестәше һәм ағзаһы; Ислам-ғәрәп халыҡ конференцияһы ойошмаһының даими ағзаһы; Рәсәй Һул фронтын ойоштороу инициаторҙарының береһе һәм координация шураһы ағзаһы; Рәсәй Милли ассамблеяһы депутаты. Иттифаҡ марштарында ҡатнаша.

# Хәйҙәр Жәмал
## Биографияһы
### Сығышы

Мәскәүҙә әзербайжан (атаһынан) һәм рус (әсәһенән) ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы, Рәсәйҙең атҡаҙанған рәссамы Жаһит Жәмал (1928—2011), Әзербайжандың Ағдам районы Гүлаблы ауылында тыуған. Ә. Әзимзадә исемендәге Әзербайжан дәүләт һынлы сәнғәт училищеһында уҡый. Суриков исемендәге Мәскәү художество институтын рәссам-һынлы сәнғәтсе һөнәре буйынса тамамлай, СССР Рәссамдар союзы ағзаһы (1957 йылдан башлап), башта МАРХИ-ла, ә һуңынан Строгановкала уҡыта. 1977 йылдан башлап Джахид Джемаль А. Косыгин исемендәге Мәскәү дәүләт техник йәмиғәтендә эшләй, унда доцент, ә һуңыраҡ рәсем һәм һынлы сәнғәт кафедраһы профессоры вазифаһын биләй. Егерме дүрт йыл дауамында, 1982 йылдан 2006 йылға тиклем, ғәмәли сәнғәт факультеты деканы урынбаҫары була. Атаһы яғынан олатаһы башта Кавказ аръяғы республикаһының НКВД-нда бандитизмға ҡаршы көрәш буйынса бүлек етәксеһе була, Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Ҡарабахтың хәрби комиссары, һуңынан Әзербайжан ССР-ы Юғары Мәхкәмәһе рәйесе була.
Әсәһе — профессиональ һыбайлы Ирина Леонидовна Шаповалова. Ҙур йыртҡыстарҙы тәрбиәләүсе була, Дуров мәсрәхендә Мерси ҡушаматлы һеләүһен тота. Уның атаһы, Леонид Шаповалов, сәнғәт белгесе, педагог, мәҙәниәт министры урынбаҫары, 1943-1950 йылдарҙа — Кесе театр директоры, һуңыраҡ — профессор һәм ГИТИС-тың философия кафедраһы мөдире, Юғары партия мәктәбендә уҡыта. Әсәһе яғынан Джемаль генерал Шепелевтың туранан-тура вариҫы.
# Оло Северная (Чубура ҡушылдығы)

Оло Төньяҡ — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чубур йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Северная (Чубура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012551
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201255
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яңы Әсән

Яңы Әсән (рус. Ново-Асаново, Новое Асаново) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында юҡҡа сыҡҡан ауыл. Әсән ауыл советы составында булған. 1957 йылғы Ҡыштым һәләкәтенән һуң, 1959—1962 йылдарҙа ауыл халҡы күсерелгән.

# Яңы Әсән
## Географияһы

Тинес йылғаһының уң яҡ яры буйында урынлашҡан булған.

# Яңы Әсән
## Тарихы

Яңы Әсән — ҡатай башҡорттарының ауылы. Бала ҡатай ырыуы башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән. «1793 йылғы Балаҡатай улусы планы»нда русса Аисянова тип билдәләнгән, унан төньяҡтараҡ Башагүл күле буйында Иҫке Әсән һәм 2-се Әсән ауылдары күрһәтелгән.
1904 йылда Һары улусы составында Иҫке Әсән һәм Яңы Әсән ауылдары теркәлгән. Яңы Әсәндә 72 йортта 397 кеше йәшәгән. Был осорҙа Иҫке Әсән йәмғиәте составына Иҫке Әсән, Һары, Булат, Этбай, Шәрипҡол, Сөләймән, Оло Тәгеш, Кесе Тәгеш, Яңы Әсән, Назар ауылдары инә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.
1925 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ауыл Башҡорт АССР-ының Арғаяш кантоны Арғаяш улусы составында була һәм 98 хужалыҡтан торған.
1956 йылда ауылда 400-ҙән ашыу кеше йәшәгән. Ауылда мәктәп булған. Ауыл халҡы Чапаев исемендәге колхозда эшләгән.
1957 йылғы Ҡыштым һәләкәтенән һуң («Маяҡ» химкомбинатында радиацион авариянан һуң), 1959—1962 йылдарҙа ауыл халҡы күсерелгән.

# Яңы Әсән
## Халҡы

1920 йылда ауылда 95 йортта 432 кеше (212 ир-егет һәм 220 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән, төп халҡы — башҡорттар.
# Урал-Лука

Урал-Лука — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Күркәтау йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Урал-Лука
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212111100017492
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101749
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ябай егет (фильм)

«Ябай егет» (рус. Просто парень, ингл. You'll Get Over It, франц. À cause d'un garçon) – Ун ете йәшлек егет тураһында 2002-се йылғы франсуз телефильмы. Уның гей икәне билдәле булғас, үҙенең лицейында көлкө һәм йәберләүҙәр объектына әйләнә.

# Ябай егет (фильм)
## Сюжеты

Винсент – ун ете йәшлек проблемаһыҙ студент: яҡшы уҡый, йөҙөүселәр командаһының ағзаһы. Һәм, уның йөрөгән сибәр ҡыҙы булһала, Винсент электән егеттәргә күҙ һала. Бигерәктә яңы студент Бенджаминға, һуңынан уның менән осраша башлай. Йыйнаҡ һәм оялсан Винсент тәүҙә, Бенджамин үпмәҫ борон, үҙенең үҙенсәлеген күрһәтмәй. Икенсе көнөнә лицей стенаһына кемдер: «Винсент – педик» – тип яҙған. Хәҙер уны ҡурҡыта башлайҙар, һәм яратҡан шөғөлө йөҙөү уға шатлыҡ килтермәй башлай – команда ағзалары уға өҫтән ҡарайҙар. Артабан ғаилә һәм дуҫтары менән яңы бәйләнештәр, быны бөтәһендә нисектер ҡабул итергә һәм кисерергә.

# Ябай егет (фильм)
## Рольдәрҙә

* Жюльен Бомгартнер — Винсент
* Жереми Элькайм — Бенджамин
* Франсуа Комар — Стефан
* Патрик Боннель — атаһы
* Кристиана Миллет — Сильви
* Антуан Мишель — ағаһы
# Босния һәм Герцеговина кинематографы

Босния һәм Герцеговина кинематографы — Босния һәм Герцеговина киносәнғәте һәм киноиндустрияһы.
Босния һәм Герцеговина 1992 йылға тиклем Югославияның бер өлөшө булғанға күрә, төбәктә төшөрөлгән бөтә фильмдар ҙа Югославияла етештерелгән тип ҡабул ителә. Босния һәм Герцеговинаның кинорежиссерҙары һәм кинематографистары: Златко Топчич, Хайрудин Крвавац, Ахмед Имамович, Ивица Матич, Кенович Адемир, Бенджамин Филипович, Жасмин Диздар, Дино Мустафич, Срджан Вулетич, Аида Бегич һәм башҡа күптәр.

# Босния һәм Герцеговина кинематографы
## Тарихы

Югославия составындағы Босния һәм Герцеговина киноһының тарихы 1920-се йылдарҙа, тауышһыҙ кино дәүерендә, баш ала, Босния һәм Герцеговина — Балкандарҙа һәм Көньяҡ-Көнсығыш Европала бик мөһим кинофестивалдәр үткәрелгән ил, мәҫәлән, 1995 йылда, Сараево ҡамауҙа ҡалған осорҙа, Сараево фестивале уҙғарыла. Фестивалдә Стив Бушеми, Катрин Картлидж, Боно, Нолти, Майкл Мур, Александр Пэйн һәм башҡалар кеүек йондоҙҙар ҡатнаша. Тағы ла бер билдәле фестиваль — Нью-Йорктағы Трайбекта 2003 йылда үткәрелгән Босния һәм Герцеговина кинофестивале.
Боснияның иң танылған режиссерҙары — Данис Танович, Ясмила Жбанич һәм Дино Мустафич, (Бер кемдең дә ере түгел, Грбавица һәм Ремейк фильмдарының режиссерҙары).

# Босния һәм Герцеговина кинематографы
## Фильмдар исемлеге

Бында Босния фильмдарының тулы булмаған исемлеге килтерелә.

# Босния һәм Герцеговина кинематографы
## Фильмдар исемлеге
### 1990-сы йылдар

| исеме | Режиссёр | Билдәле актерҙар | Жанр | йыл | Иҫкәрмәләр |
| Сараевола байрам | Адемир Кенович | | Комедия-драма | 1991 | |
| Босна! | Алэн Феррари, Бернард-Анри Леви | | Документаль фильм | 1994 | |
| Мизальдо, театр бөттө! | Семездин Мехмединович, Бенджамин Филипович | Бернард-Анри Леви, Исмет Байрамович | Псевдодокументаль фильм | 1994 | |
| Уңайһыҙ йәш | Ненад Диздаревич | Драшко Трнинич, Игорь Белан | Комедия-драма | 1994 | |
| МГМ Сараево: Кеше, Аллаһ, Ғифрит | Исмет Арнауталич, Мирсад Идризович | | Документаль фильм | 1994 | |
| Босниялағы мөғжизә | Дино Мустафич | | Документаль фильм/Хәрби фильм | 1995 | Канны кинофестиваленә эләгә, Венеция кинофестивале һәм Берлин кинофестивале |
| Мейенең дүртенсе өлөшө | Ненад Диздаревич | | Документаль фильм | 1995 | |
| Дейтондан һуң бер йыл үткәса | Николаус Гейрхальтер | | Документаль фильм | 1997 | |
| Көтөлмәгән йөрөш | Франсуа Башич | Сенад Башич | Драма | 1997 | |
| Идеаль түңәрәк | Адемир Кенович | Мустафа Надаревич | Драма | 1997 | |
| Түңәрәктәге тормош | Горан Дуякович | | Документаль фильм | 1997 | |

# Босния һәм Герцеговина кинематографы
## Фильмдар исемлеге
### 2000-се йылдар

| Исем | Режиссёр | Йыл | Иҫкәрмәләр |
| Полигондан кешеләр | | 2000 | |
| Ҡош юлы | Фарук Соколович | 2000 | |
| Минең үле ҡалам | | 2000 | |
| Туннель | | 2000 | |
| Бер кемдең дә ере түгел | Данис Танович | 2001 | Канны кинофестивале, 2001 |
| Тәгәрмәс Ғали Йәнәптәре | | 2001 | |
# Неоплатонизм

Неоплатони́зм—III-VI быуаттағы Платон, Аристотель һәм көнсығыш тәғлимәттәпен берләштергән антик философия йүнәлеше. Непатонизмдың сығыу вәкилдәре Рлотин, Парадигма һәм Джорда́но Бру́но.
Неплатонизм — донъяның иерархия төзөлөшө, сикһеҙ донъяның башланғысы, йәндең үҙенең сығанағына күтәрелеүе тураһында тәғлимәт.
{{|de}}
# Рио-Гранде (Мексика ҡултығына ҡойоусы йылға)

Ри́о-Гра́нде (ингл. Rio Grande, исп. Río Bravo) — Төньяҡ Америкалағы йылға. Йылға буйлап АҠШ һәм Мексика араһында дәүләт сик үтә (Мексикала йылға Рио-Браво йәғни Рио-Браво-дель-Норте тип атала). Рио-Гранде АҠШ-та оҙонлоғо буйынса өсөнсө урында.

# Рио-Гранде (Мексика ҡултығына ҡойоусы йылға)
## Гидрография

Оҙонлоғо — 3034 км, бассейн майҙаны — 607 965 км².
Рио-Гранде (Рио-Браво) йылғаһы АҠШ-тың Колорадо штатында, Сан-Хуан тауҙарында башланып, Сан-Луис үҙәне буйлап аға, артабан көньяҡҡа йүнәлә һәм Нью-Мексико штатының сиге аша үтә. Эль-Пасо—Сьюдад-Хуарес халыҡ-ара ҡала агломерацияһынан алып Мексика ҡултығына ҡойғанға тиклем АҠШ һәм Мексика араһында тәбиғи сик барлыҡҡа килтерә.
Төп ҡушылдыҡтары: Рио-Кончос, Пекос һәм Девилс-Ривер.
Үҙенең атамаһына (испан теленән — Бөйөк йылға) һәм оҙонлоғона ҡарамаҫтан, Рио-Гранде йылғаһында суднолар йөрөй алмай. Һуғарыу һәм халыҡтың башҡа ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн 1950-се йылдарҙан һуң йылға һыуҙары күпләп тотонола, шунлыҡтан Рио-Гранде һаманда һайый бара. Ғәҙҙәттә йылға үҙәненең барлыҡ оҙонлоғонда уны кисеп үтергә мөмкин, урыны менән йылға тулыһынса кибә йәки ваҡ күлдәр селтәренә тарала.
2003 йылдан алып йылға даими рәүештә һыуҙарын Мексика ҡултығына ҡоймай башланы, киң дельтаһы юҡ була. Һөҙөмтәлә күп һыу организмдарының (шул иҫәптән балыҡтар, ҡоштар һәм хайуандарҙың) төрҙәре юғалыу аҫтында ҡалды.
# Гостищев Виктор Кузьмич

Виктор Кузьмич Гостищев (21 ноябрь 1937 йыл, Белгород өлкәһе Гостищево ауылы) — СССР һәм Рәсәй хирургы, Рәсәй Медицина фәндәре академияһы (1999, 1993 йылдан ағза-корреспонденты) һәм Рәсәй Фәндәр академияһы (2013) академигы. Хирургик инфекция, ашығыс абдоминаль хирургия өлкәһендә белгес.

# Гостищев Виктор Кузьмич
## Биографияһы

Курск медицина институтының дауалау факультетын тамамлай (1961).
1965 йылдан И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университетының дөйөм хирургия кафедраһында эшләй. Бында СССР Медицина фәндәре академияһы академигы В. И. Стручков етәкселеге аҫтында кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1988 йылдан әлеге көнгә тиклем И. М. Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академияһының дөйөм хирургия кафедраһы мөдире. Сеченов университеты Аҡһаҡалдар советы ағзаһы. Уның етәкселегендә 27 докторлыҡ һәм 80-дән ашыу кандидатлыҡ диссертациялары яҡланған.
2013 йылда Рәсәй Фәндәр академияһы академигы булып китә.
Рәсәй Федерацияһының дөйөм хирургтар ассоциацияһы президенты, Халыҡ-ара хирургтар йәмғиәте һәм Халыҡ-ара гепато-панкреато-билиар хирургия ассоциацияһы ағзаһы. Рәсәй Медицина фәндәре академияһының һәм Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының «Хирургияла инфекция» проблемалы комиссияһы рәйесе булған.
«Хирургия. Журнал имени Н. И. Пирогова» журналының редколлегия ағзаһы.
Хирургик инфекция буйынса 20-нән ашыу монография, уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәр авторы, 500-ҙән ашыу хеҙмәте баҫылып сыҡҡан, 20-нән ашыу уйлап табыу һәм патенттар авторы.
Хирургик инфекция, этиология, патологик физиология, эренле хирургик инфекцияларҙы, эренле яраларҙы хирургик һәм өҫтәлмә дауалау алымдарын эшләү, ашығыс абдоминаль хирургия өлкәһендә фундаменталь тикшеренеүҙәр алып бара.
Эренле перитонит ваҡытында үҙенсәлекле лапаростомия методикаһы, үпкәнең эренле-емергес сире ваҡытында торакостомия һәм торакоабсцессостомия методикаһы, эренле сакроилеит ваҡытында операциялар методикаһы авторы.

# Гостищев Виктор Кузьмич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Дуҫлыҡ ордены (2018)
* «Почет Билдәһе» ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1991)
* Рәсәй федерацияһының дәүләт премияһы
* Ике тапҡыр Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендә хөкүмәт премияһы лауреаты (1995, 2002)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995)
# Седэ-Тарка (Хейм-Паюта ҡушылдығы)

Седэ-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейм-Паюта йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Седэ-Тарка (Хейм-Паюта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053597
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305359
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3