yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Һағындыҡ (күл)

Һағындыҡ - рус. Сыкандык - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл Армия районындағы күл.

# Һағындыҡ (күл)
## Географияһы

Һағындыҡ күле Ҡыҙыл Армия районында Копейскиҙан төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.
Силәбегә тиклем ара — 45 км, Екатеринбургҡа — 230 км, Копейскиға — 30 км, Мейәскә – 10 км.
Координаттары: 55°11′15″N 61°54′6″E

# Һағындыҡ (күл)
## Тасуирламаһы

Һағындыҡ — ярайһы ҙур күл, 1570 гектар майҙанды биләй. Һыу ятҡылығы түңәрәк формала, төньяҡтан көньяҡҡа - 6 километрға, көнбайыштан көнсығышҡа табан — 4,2 километрға һуҙылған. Уртаса тәрәнлеге 2,5 метр тәшкил итә.
Күлде үҫемлектәр ныҡ баҫа, һунар өсөн яҡшы, ә ял итеү өсөн ыңғай күренеш тип әйтеп булмай.
Урыны менән һаҙлыҡлы. Ғөмүмән, күл биләмәһендә һаҙлыҡтар һирәк күренеш түгел, айырыуса көньяғындараҡ, мәҫәлән, бик ҙур Миңдеғол һаҙлығы.
Яҡын тораҡ пункттары — Ванюши (төньяҡ-көнбайыш яры) һәм бөтөнләй бәләкәс кенә Әҙиш ауылдары (көнсығыш яры). 2 саҡрым көньяҡ-көнсығышҡа табан Родник ҡасабаһы урынлашҡан.
Һағындыҡ күленең төньяҡ ярында баҡсалар ойошторолған. Яр буйҙары ландшафты — типик урманлы далаға хас.

# Һағындыҡ (күл)
## Флораһы һәм фаунаһы

Көнсығыш яры һөҙәк, урманлы дала ландшафты өҫтөнлөк итә, яр буйҙарын ҡамыш баҫан.
Күл балыҡтарынан бигерәк һыу ҡоштары менән дан тота, өйрәктәрҙең бер нисә төрө, селән бар. Шилоклювка һәм ходулочник кеүек Ҡыҙыл Китапҡа индерелгән һирәк ҡоштар осрай. Тап шулар өсөн күл Силәбе өлкәһенең айырата һаҡлана торған күлдәр исемлегенә индерелергә тора

# Һағындыҡ (күл)
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә "Һағындыҡ" тигән ир-ат исеменән алынған һәм үҙгәреп киткән тип нигеҙләй. Башҡорттар көтөп алынған балаға шундай исем ҡуша торған булғанын яҙа.
# Раши яҙыуы

Раши яҙыуы — Талмуд һәм Тора текстарына аңлатмалар өсөн ҡулланылған йәһүд алфавитының варианты. Яҙма XV быуатта Венецияның сефард типографияларында, Танах цитаталарын аңлатмаларҙан айырыу өсөн эшләнгән.
Был яҙма йәһүд ғалимы Раши (1040—1105) хөрмәтенә уның исеме менән аталған. Раши үҙе был яҙманы ҡулланмаған, сөнки уның тәғлимәте ашкеназ традицияһына нигеҙләнеп яҙылған.
Был яҙманың ҡайһы бер хәрефтәре бер береһенә оҡшаш (мәҫ. Айин һәм Тет хәрефтәре), шуға был яҙманы ивритты яҡшы белеүселәр ҙә ауыр уҡый.
Был тел йәки тел белеме тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Серджиу Дан

Серджиу Дан (рум. Sergiu DanDan Sergiu, тыуғандағы исеме Исидор Ротман; 29 декабрь 1903 йыл — 13 март 1976 йыл) — Румыния яҙыусыһы, шағир һәм йәһүд сығышлы журналист.

# Серджиу Дан
## Биографияһы

Исидор Ротман 1903 йылдың 29 декабрендә Пьятр-Нямц ҡалаһында Симон Ротман ғаиләһендә тыуған. 1926 йылға тиклем, «Românesc Cugetul» гәзите менән хеҙмәттәшлек итә башлағанда, ул журналистикала үҙенең тәүге аҙымдарын яһаған. Уның тәүге шиғырҙары «Chemarea» һәм «Flacăra» мәҙәни журналдарында баҫылып сыҡҡан , ә дебют повесы «Iudita şi Holofern» («Юдифь һәм Олоферн») 1927 йылда баҫылып сыға. Ҡустыһы Серджиу, Михаил Дан шулай уҡ журналист була, ул Владимир Маяковский шиғырҙарын тәржемәләүе менән билдәле.
1920 йылдар аҙағында Серджиу Дан һәм уның дуҫы Ромулус Диану Бухареста булалар. Тап шунда ул романист Камил Петрескуның әҙәби түңәрәгенә ҡушылып китә һәм «Casa Capșa» һәм «Corso» ресторандарында даими әҙәби диспуттарҙа ҡатнаша башлай. 1928 йылда Петреску менән асыуланыша: Петреску һүрәтләгән «ноократик» фәлсәфәүи проектты мыҫҡыл итә, уның авторын «ахмаҡ» һәм «ҡыйыуһыҙ» тип атай. Һуңынан Серджиу Дан был инцидент менән бәйле үкенес белдерә, ул Петрескуның үҙенең фәлсәфәүи ҡулъяҙмаларын Ватикан китапханаһында һаҡларға тигән сәйер ҡарарына бигерәк тә ғәжәпләнеүен билдәләй.
Ион Виня Диану һәм Данды, сәйәси мәғәнәле алдынғы шиғыр һәм проза әҫәрҙәрен баҫтырған «Contimporanul» һул журналынан башлап, үҙенең журналистик проекттарына ылыҡтыра. Дандың әҫәрҙәре башҡа баҫмаларға ла тәҡдим ителә: «Vremea», «Revista Fundațiilor Regale», «Universul Literar» («Universul daily» әҙәби ҡушымтаһы) һәм «Bilete de Papagal» (шағир Тудор Аргезиҙың сатирик гәзите). Был осорҙа Дэн Бухарест коммерция училищеһында белем ала. Диану менән бергә (был да уның өсөн дебют була) Дан XIX быуаттың шағиры һәм фольклорсыһы Антон Панндың «Viața minunată a lui Anton Pann» («Антон Панндың мөғжизәле тормошо» , 1929) романтик биографияһы авторҙашы була. Был уртаҡ нәфис пьеса 1935 йылда «Nastratin și timpul său» («Насреддин һәм уның заманы») исеме аҫтында яңынан баҫтырыла. Дан шулай уҡ әҙәби теоретик Эуджен Ловинескуҙың «Sburătorul» журналы тирәләй ойошторолған шул уҡ исемле клубына ҡушыла.
# Вангомадэ-Яха

Вангомадэ-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 234 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Вангомадэ-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070226
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307022
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Ольшанка (йылға)

Оло Ольшанка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Луйга йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Ольшанка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030363
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003036
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Локтинка

Локтинка — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мергень күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Локтинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301142
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сализер

Сализер — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шонга йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сализер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001071
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мезеберг (Альтмарк)

Мезеберг (Альтмарк) (нем. Meseberg (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 356 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,96 км². Диңгеҙ кимәленән 22 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Батыршин Нәҡий Хурамша улы

Батыршин Нәҡий Хурамша улы (11 апрель 1932 йыл — 28 май 2002 йыл) — инженер-төҙөүсе, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Батыршин Нәҡий Хурамша улы
## Биографияһы

Нәҡий Хурамша улы Батыршин 1932 йылдың 11 апрелендә Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Айҙарәле ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1959 йылда Ҡаҙаҡ педагогия институтын, 1969 йылда — Ҡаҙаҡ политехник институтын тамамлай. 1952—1954 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1954 йылда Төркмән ССР-ында ВЛКСМ-дың Ташауз ҡала комитетында эшләй башлай. 1956 йылда комсомол путевкаһы буйынса Ҡаҙаҡ ССР-ының Кустанай өлкәһе Рудный ҡалаһына Соколов-Сарбай тау-байыҡтырыу комбинаты төҙөлөшөнә килә, 1958 йылда мөһим объект — Рудненск йылылыҡ электр станцияһын төҙөүгә йүнәлтелә. Ташсы булып эшләй, һуңынан — «Соколоврудстрой» тресының «Промстрой-5» төҙөлөш идаралығында комплекслы ташсылар бригадаһы бригадиры була.
Нәҡиә Батыршиндың бригадаһы йылылыҡ электр станцияһының төп корпусы стенаһын һалыуҙы билдәләнгән ваҡытынан 30 көн алда тамамлай, шуның менән турбина һәм ҡаҙан агрегатын графигынан 15 көн алда монтажларға һәм тапшырырға мөмкинлек бирә. Уның тәҡдиме буйынса тәүге тапҡыр төҙөлөштә, металл экономиялау маҡсатында, аҫылмалы баҫмалар ҡулланыла, был тиҫтәләгән эшсе көсөн бушатырға һәм 12 мең һум дәүләт аҡсаһын экономияларға мөмкинлек бирә. ТЭЦ объекттарында бригада норманы ай һайын 125—138 процентҡа үтәй.
Капиталь төҙөлөш буйынса ете йыллыҡ план йөкләмәһен (1959—1965) үтәүҙә өлгәшкән уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумы указы менән 1966 йылдың 11 авгусында Нәҡий Хурамша улы Батыршинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1971—1992 йылдарҙа «Татагропромстрой» тресының 245-се ПМК-һында баш инженер һәм начальник була.

# Батыршин Нәҡий Хурамша улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (1966)
# Низмица

Низмица — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Низмица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016058
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001605
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кок-Узек

Кок-Узек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының һул ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Кок-Узек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005476
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100547
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Байғаҙы Ҡоҙамышев

Байғаҙы Ҡоҙамышев (18-се быуаттың сиреге — 1800 йылдан һуң) — Емельян Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы. Әйле улусы старшинаһы. Е. И. Пугачёв полковнигы.

# Байғаҙы Ҡоҙамышев
## Биографияһы

Байғаҙы Ҡоҙамышев Себер даруғаһы Иҫәт провинцияһы Әйле улусы (хәҙер Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы) Байғаҙы ауылында тыуған.
Иҫәт провинцияһы Әйле улусының старшинаһы булған. Уның ҡарамағына 356 йорт ингән, улар менән етәкселек иткән.
1773 йылдың ноябрь-декабрь айҙарында Емельян Пугачёв ихтилалына килеп ҡушыла. Ул Баҙарғол Юнаев, Юламан Ҡушаев, Һары Абдуллиндар менән берлектә Урал аръяғы башҡорттарын каратель отрядтарына берләшеүгә ҡаршылыҡ күрһәтә. Ырымбур, Иҫәт провинцияһы губернаторҙары ғәскәренә ихтилалға ҡаршы халыҡты өгөтләгән указдарын таратыуға юл бирмәйҙәр. Байғаҙы Ҡоҙамышев декабрь айында И. Н. Грязнов етәкселегендәге баш күтәреүсе армия сафына күсә. Уның менән Силәбе ҡалаһын ҡамауҙа ҡатнаша. Унан һуң Ғайса Туҡтағолов менән баш күтәреүселәр армияһының айырым төркөмөн төҙөйҙәр. Силәбе ҡалаһының гарнизон хеҙмәтен башҡара.
1774 йылдың 21 майында Троицк ҡәлғәһе эргәһендә батша армияһы генерал-поручигы И. А. Деколонг, 22 май Лягушино ауылы эргәһендә подполковник И. И. Михельсон каратель отрядтары менән һуғышҡандан һуң, Пугачёв ғәскәрендә 500-ләп кенә кеше ҡала.
Емельян Пугачёв тәүҙә Байғаҙы ауылында старшина Байғаҙы Ҡоҙамышевта йәшеренеп тора. Бер аҙна эсендә Байғаҙы Ҡоҙамышев, Баҙарғол Юнаев, Юламан Ҡушаев, Мансур Таймасов урындағы башҡорттарҙан һәм завод крәҫтиәндәренән Пугачёвҡа яңы ғәскәр туплап бирәләр. Яңы төҙөлгән Төп ғәскәр составында Ҡоҙамышев Михельсон каратель корпусы менән булған бөтә һуғыштарҙа ла әүҙем ҡатнаша. Әшит ҡәлғәһен, Уҫы, Ижевск һәм Воткин заводтарын ҡамайҙар. 1774 йылдың 5 июнендә Пугачев сығарған указда Байғазы Ҡоҙамышевтың да исеме бар. Документта Пугачёвтың бөтә старшиналарҙы ла көмөш уҡалы карамзин кафтан менән бүләкләнәсәге тураһында ышандырыуы, бүләккә ҡаршы уға старшиналарҙың берәр ат бирергә вәғәҙәләшкәне теркәлгән. Баш күтәреүселәр армияһы Ҡазан янында еңелгәндән һуң, Пугачев Волга аръяғына китә, ә Байғаҙы Ҡоҙамышев Урал аръяғы ихтилал етәкселәре менән Иҫәт провинцияһына ҡайта. 1774 йылдың ҡышына тиклем батша властары менән һуғышты дауам итә. Иҫәт провинцияһы канцелярияһының урындағы власть (1774 йылдың 17 декабрь) «Ведомости» яҙмаһында Байғаҙы Ҡоҙамышевтың ғәйебен таныуы тураһында теркәлеү бар. Күрәһең, үҙ теләге менән ғәйебен таныу уны язанан ҡотҡарған. Шул уҡ ваҡытта Әйле улусының старшинаһы булып ҡалған.
# Аҙнай ҡәберлеге (Ишембай районы)

Аҙнай ҡәберлеге— Башҡортостандың Ишембай районындағы археологик ҡомартҡы (XIII быуат). Ишембай районы Аҙнай ауылынан төньяҡҡа табан 1 км алыҫлыҡта Шиҙе йылғаһының уң ярында урынлашҡан .

# Аҙнай ҡәберлеге (Ишембай районы)
## Тарихы

Аҙнай ауылы янындағы ҡәберлек тураһында урындағы халыҡ электән белә.
1998 йылда ҡәберлек Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы янындағы Ғилми‑производство үҙәгенең разведка отряды тарафынан фән өсөн асыла. Рәсәй Фәндәр Академияһы Өфө ғилми‑производство үҙәгенең Тарих, тел , әҙәбиәт институты менән Стәрлетамаҡ педагогия институтының берлектәге экспедицияһы өйрәнә. Г. Н. Гарустович, В. А. Иванов, А. Ф.Йәминов етәкселегендә 2 ҡәберлек тикшерелә. Ҡәбер өҫтөндәге ҡоролмалар таш өйөмдәренән (1,8—2х 0,8—1 м) тора. Мәйеттәр баштары менән көнбайышҡа ҡаратып һалынып, тәрән ҡәбергә салҡан ятҡырып, ерләнгән. Ҡәберҙәргә туҙ һаҙаҡ, ҡылыс, тимер уҡ башаҡтары, бысаҡтар, өҙәңгеләр һәм алтай тибындағы билбау әйберҙәре (ҡайыш ослоҡтары, ҡаптырмалар), гипстан эшләнгән Урта Азия бетеүҙәре һалынған. Һаҙаҡ ныҡлыҡ һәм матурлыҡ өсөндөр, һырлы һөйәк баҫмаҡтар менән биҙәлгән.
Ғалимдар Аҙнай ҡәберлегендә XIII быуаттың икенсе сирегендә һәләк булған монгол яугирҙары ерләнгән тип фаразлай. Улар Урал‑Волга буйы халыҡтарын буйһондороу өсөн барған һуғышта һәләк булған. Бында табылған әйберҙәрҙең XII—XIII быуаттарҙа Байкал буйы һәм Байкал аръяғында, XIII—XIV быуаттарҙа Урал аръяғында ҡәберлектәргә һалынған ҡомартҡылар менән оҡшашлығы бар. Улар монголдар һәм уларға туғандаш ҡәбиләләр ҡәберҙәрендә осрай.
Аҙнай ҡәберлегендә табылған материалдар Өфөлә, Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы янындағы Мәҙәни мираҫтың күсемһеҙ объекттарын дәүләт һаҡлауы һәм файҙаланыу баш идаралығы фондтарында һаҡлана.

# Аҙнай ҡәберлеге (Ишембай районы)
## Халыҡ риүәйәттәренән

1970 йылдарҙа Смаҡай ауылында (Ишембай) йәшәгән Әсҡәпъямал Хаммат ҡыҙы Ғүмәрова (Ваһапова) атаһынан ишеткәндәрен һөйләй. Мулла Ғәбделваһап Салауат улы Салауатов (олатаһы) башҡа муллалар менән кәңәшләшеп, ауыл халҡы менән бергә Аҙнай янындағы ҡәберлекте асып ҡарай. Ҡәберлек өҫтөнә таш өйөлгән була. Уларға ҡәберҙәге кешеләр бик ҙур булып күренә. Өҫтәрендә тимер кейем, яндарында тағы ниндәйҙер әйберҙәр, ҡорал күрәләр. Бынан һуң ҡоролоҡ, йәки берәй бәлә килһә, халыҡ шомланып, уны ошо ваҡиға менән бәйләп һөйләр була.
# Улом

Улом — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохта йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Улом
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024631
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002463
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Еловка (Писаной ҡушылдығы)

Еловка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Писаная йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Еловка (Писаной ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012322
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201232
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хәкимйән Әхмәтғәлин урамы

Хәкимйән Әхмәтғәлин урамы (рус. улица Хакимъяна Ахметгалина) — Учалы ҡалаһы үҙәгендәге урам, Карл Маркс урамынан Учалы (ҡала) — Учалы (ауыл) - Мейәс юлына тиклем һуҙылған. Максим Горький, Зәки Вәлиди, Рәсәй, Архитекутра, Дуҫлыҡ, Әй, Мөслимова урамдарын киҫеп үтә.
Урамдың оҙонлоғо — 3300 метр. Йәмәғәт транспорты хәрәкәте юҡ. Урам күпселек Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты эшселәре йәшәғән «Царское село» микрорайоны аша үтә.
Әхмәтғәлин Хәкимйән Рәхимйән улы хөрмәтенә аталған. Урамда 1 ҡатлы шәхси йорттар байтак.

# Хәкимйән Әхмәтғәлин урамы
## Урындары

* 2-се йорт, Ҡала-район ветеринар станцияһы
# Белов Григорий Андреевич

Белов Григорий Андреевич (12 октябрь 1901 йыл — 23 июнь 1994 йыл) — совет хәрби начальнигы, генерал-лейтенант, 1943 йылдың февраленән 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы (16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы) командиры, Советтар Союзы Геройы.

# Белов Григорий Андреевич
## Биографияһы

Григорий Андреевич Белов 1901 йылдың 12 октябрендә хәҙерге Ульяновск өлкәһенең Сурский районындағы Сара ауылында тыуған. рус.
* Башланғыс мәктәпте тамамлағас, эшсе булып эшләгән.
* . Ҡыҙыл Армияла 1920 йылдан. Граждандар һуғышында ҡатнаша.
* 1920 йыл — Һамарҙа сәйәси курстар тамамлай;
* 1927 йыл — Тверь ҡалаһында хәрби мәктәп тамамлай;
* 1930 йыл — Хәрби-сәйәси академия тамамлай. Уны тамамланғандан һуң — комиссар, кавалерия полкы командиры, Юғары кавалерия курстары, Фрунзе исемендәге Хәрби академия уҡытыусыһы.
* 1941 йылдың сентябренән 1942 йылдың июленә тиклем Мәскәү эргәһендә запастағы кавалерия полкы командиры.
* 1942 йылдың июле — Брянск фронтына 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы (1943 йылдың 14 февраленән — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы) командиры урынбаҫары итеп йүнәлтелә.
* 1943 йылдың 23 февралендә Ворошиловоград өлкәһендә полк дошман тылы буйлап рейдтан сыҡҡан ваҡытта, дивизия командиры гвардия генерал-майоры Шайморатов Миңлеғәле Минһажетдин улы батырҙарса һәләк була, бынан һуң гвардия полковнигы Г. А. Белов дивизия командиры була һәм һуғыш тамамланғанға тиклем дивизия менән етәкселек итә.
* 1945 йылдың 24 июнендә Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда, тарихи Еңеү Парадында, генерал-майор Г. А. Белов кавалеристар йыйылма дивизионын етәкләй.
* Һуғыштан һуң Белов Г. А. СССР ҡораллы көстәрендә хеҙмәт итә, механизацияланған дивизияның, уҡсылар корпусының командиры.
* 1953 йыл — Г. А. Беловҡа «генерал-лейтенант» хәрби дәрәжәһе бирелә.
* 1962 йылдан — отставкала, Мәскәү ҡалаһында йәшәй, 1994 йылдың 23 июнендә Мәскәүҙә вафат була
* Мәскәүҙә Востряковский зыяратында ерләнгән.

# Белов Григорий Андреевич
## Наградалары

* Советтар Союзы Геройы исеме (СССР Юғары Советы Президиумы указы менән 1944 йылдың 15 ғинуарында Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла (№ 3009))
* Өс Ленин ордены,
* дүрт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* 2-се дәрәжә Суворов ордены
* 1-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены,
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* «Почёт Билдәһе» ордены,
* миҙалдар,
* «Виртути Милитари» Польша ордены,
* «Бранденбург ҡалаһының почётлы гражданы» исеме.

# Белов Григорий Андреевич
## Хәтер

* Башҡортостан Республикаһының Милли музейында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) һәм 112-се (16-сы гвардия) Башҡорт кавалерия дивизияһы Музейында урынлаштырылған 112-се Башҡорт (16-сы Чернигов гвардия) кавалерия дивизияһы мемориаль таҡтаташтарына Г. А. Беловтың исеме алтын хәрефтәр менән уйып яҙылған.
* Ульяновск өлкәһенең Сара ауылы урамдарының береһе генерал Г. А. Белов исемен йөрөтә.
* Сурский районы тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейында Советтар Союзы Геройы генерал-лейтенант Г. А. Беловҡа арналған стенд булдырылған.

# Белов Григорий Андреевич
## Сәйәсәт

* 1919 йылдан алып ВКП(б) (КПСС) ағзаһы.
# Майндат

Майндат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Айдат йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Майндат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019931
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201993
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2