yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Атмаска

Атмаска — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Бетька йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Атмаска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004118
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100411
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Коновалов Григорий Иванович

Григорий Иванович Коновалов ( 1908 - 1987 ) - урыҫ совет прозаигы. 1930 йылдан ВКП (б) ағзаһы.

# Коновалов Григорий Иванович
## Биографияһы

1908 йылдың18 сентябрендә Боголюбовка ауылында (хәҙерге Оренбург өлкәһе, Сорочинский районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, батрак булған. 1926 йылдан Пермь сәнәғәт заводында эшләй, 1928—1931 йылдарҙа Пермь эшселәре факультетында уҡый. 1936 йылда Пермь педагогия институтын тамамлай, унан һуң тағы ла Мәскәүҙә ИКП-ла уҡый. 1930 йылдан ВКП (б) ағзаһы. 1940—1941 йылдарҙа Ульяновск педагогия институтында рус әҙәбиәте уҡыта. Һуғыш ваҡытында Тымыҡ океан флотында хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң Ульяновскта уҡытыуға ҡайта, һәм унда 1957 йылға тиклем эшләй. Унан һуң Саратовта йәшәй. Ул 1987 йылдың 17 апрелендә вафат була. Уны Саратовта Елшанское зыяратында ерләйҙәр.
1927 йылдан әҙәби ижад менән шөгөлләнә, романдар («Университет»), ҡыҫҡа хикәйәләр («Былинка в поле» йыйынтығы) яҙа. 1958—1965 йылдарҙа һәм 1970 йылдан РСФСР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Коновалов Григорий Иванович
## Бүләктәре

— М. Горкий исемендәге РСФСР дәүләт премияһы (1969) — «Истоки» романы өсөн (1959—1967)
— Ленин ордены
— Октябрь Революцияһы ордены
— Икенсе дәрәжә Ватан һуғышы ордены (12/23/1985)
— Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (10/25/1968)
— Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (29.8.1945)
— миҙалдар

# Коновалов Григорий Иванович
## Әҫәрҙәре
### романдары

* «Университет», 1947
* «Степной маяк», 1950 (в перераб. варианте: «Вечный родник», 1955)
* «Истоки». 1959, В 2-х тт. — 1969. В 1982 году работу над пьесой по мотивам этого романа вёл Г. С. Соловский
* «Былинка в поле», 1970
* Предел // «Москва», 1974, № 3-4
* Благодарение // «Москва», 1983, № 1

# Коновалов Григорий Иванович
## Әҫәрҙәре
### хикәйәләр йыйынтыҡтары

* Поиски дивного цветка, 1959
* Беркутиная гора, 1963
* Гнев Кротких, 1969

# Коновалов Григорий Иванович
## Әҫәрҙәре
### очерктары

* Под одной крышей, 1962
# Адыгей дәүләт университеты

Адыгей дәүләт университеты — Адыгей Республикаһының баш ҡалаһы Майкоп ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто — Рәсәй Федерацияһында,

# Адыгей дәүләт университеты
## Тарихы

Адыгей дәүләт университетының тарихы 1940 йылда башлана, ошо йылда Майкоп уҡытыусылар институты асыла, 1952 йылдан ул Адыгей педагогия институты, ә 1993 йылдан — дәүләт университеты. Хәҙерге осорҙа Адыгей дәүләт университеты Адыгей Республикаһының алдынғы уҡыу һәм тикшеренеү үҙәге булып тора.

# Адыгей дәүләт университеты
## Структураһы

* Институттары:
** Сәнғәт институты
** Физик культура һәм дзюдо институты
** Комплекслы проблемалар ғилми-тикшеренеү институты
* Факультеттары:
** математика һәм компьютер фәндәре
** инженер-физика
** тәбиғәт белеме
** тарих
** филология
** адыгей филологияһы һәм мәҙәниәте
** сит телдәр
** юридик
** иҡтисад
** педагогия
** социаль технологиялар һәм туризм
** халыҡ-ара
Университеттың Апшеронск, Белореченск, Ейск, Новокубанск, Сочи ҡалаларында, Кошехабль.ауылында филиалдары бар.

# Адыгей дәүләт университеты
## Эшмәкәрлеге

Университетта уҡытыу юғары һәм урта һөнәри белембиреүҙең 42 һөнәре буйынса алып барыла.
Университетта яҡынса 12 000 студент уҡый, шуларҙың 2 меңгә яҡыны — сит ил студенты.
Уҡытыусылар составы — яҡынса 650 кеше, шуларҙан 100 самаһы фән докторы һәм 400 тирәһе фән кандидаты.

# Адыгей дәүләт университеты
## Дөйөм мәғлүмәт

Университеттың адресы: Рәсәй, 385000, Майкоп ҡалаһы, Беренсе май урамы, 208.
Университет ректоры — Мамий Дауыт Казбекович.

# Адыгей дәүләт университеты
## Ректорҙары

* Ячик Александр Карухович
* Хутыз Ким Консаович
* Хунагов Рәшит Думаличевич (1996-2019 йй.)
* Мамий Дауыт Казбекович (2019 йылдан)
* А. К. Ячик Адыгей дәүләт университетының 1960-1970 йй. ректоры
* Р. Д. Хунагов, 1996 йылдан АДУ ректоры
# Ҡолой Көсөков

Ҡолой (Мөхәмәтҡолой) Көсөков (1763 — 1840 йылдан һуң) — 5-се Башҡорт кантоны начальнигы (1800—1825). Башҡорт халҡы уға арнап, ҡапма-ҡаршы мәғәнәле ике «Ҡолой кантон» йырын сығарған.

# Ҡолой Көсөков
## Биографияһы

Мөхәмәтҡолой Көсөков Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Барын-Табын улусы (хәҙер — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) Иҫәнгилде (Сәғит) ауылында тыуған. Көсөковтар дворян нәҫеленән.
Пугачёв ихтилалынан һуң башҡорт ауылдарындағы хәлдәрҙе күҙәтеп йөрөгән бер отряд тылмасы Ҡолойҙо Ырымбурға уҡырға ебәрергә ҡуша. Ырымбурҙан уҡып ҡайтҡас, Ҡолой йорт башлығы Килмәт Дәрбишевтың ярҙамсыһы һәм секретары була. 1789 йылда Килмәт отставкаға сыға, уның урынында Ҡолой ҡала. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы (1798-1865) индерелгәс, уны Ҡолой кантон тип атап йөрөтә башлайҙар.
1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша. 1812 йылда 150 кешенән торған резерв, 65 кешенән торған поход командалары төҙөй, шул ғәскәр менән француз яуын кире ҡайтарыуҙа ҡатнаша. Ҡатыны Ғәфифә лә уның менән бергә һуғышта йөрөгән тиҙәр.
1800—1825 йылдарҙа Ҡолой Көсөков — Силәбе өйәҙенең 5-се Башҡорт кантоны начальнигы.
1817 йылда йорт старшинаһы, кантон начальнигы Ҡолой кантон 5-се кантон штаб-фатирын Иҫәнгилде ауылынан яңы Мөхәмәтҡолой утарына (хәҙерге Арғаяш районы Ҡолой ауылы) күсерә.
Эшмәкәрлек итеү дәүерендә 5-се кантон биләмәләренә ингән ауылдарҙа бер нисә мәсет төҙөлә һәм мәҙрәсә асыла. Кантон территорияһында йәмғеһе 22 мең кеше йәшәгән 136 ауыл була.
Мөхәмәтҡолой ауылында 1864 йылда 12 уҡыусы уҡып йөрөгән урыҫ-башҡорт мәктәбе эшләй.
Риүәйәткә ярашлы, 1790 йылда Мөхәмәтҡолой Мейәс йылғаһының һул ярында Йәйләү ойошторған һәм шул осорҙа уҡ уның 1 мең аттан торған өйөрө булған. Хужалығында 5 мең баш һарыҡ, һыйыр һәм йылҡы малы, Мейәс, Ҡараһыу, Иш йылғаларында 5 тирмәне була.
Шул осорҙа Мөхәмәтҡолой үҙенә һәм улдарына ҙур йорт төҙөтә.

# Ҡолой Көсөков
## Ғаиләһе

Мөхәмәтҡолойҙоң өс ҡатынынан 5 ҡыҙы һәм 9 улы (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа — 17 улы) тыуа.
Улы Ихсан, Мөхәмәтҡолой кантон отставкаға киткәндән һуң, 5-се кантон начальнигы итеп тәғәйенләнә, улы Абдулла начальник ярҙамсыһы, ә һуңғараҡ — 2-се һәм 6-сы кантондар начальнигы була.
Өс улы Абдулла, Сәғит һәм Хәсән — кантон начальниктары, тағы ике улы — йөҙбашы дәрәжәһендә хеҙмәт иткән.

# Ҡолой Көсөков
## Хәтер

Башҡорт тарихи йырҙары араһында «Ҡолой кантон» йырының ике варианты һаҡланған. Ошо йырҙарҙың береһендә ул «яуыз» «илде ҡан илатҡан» тип аталһа, икенсеһендә төбәктең именлеге хаҡында хәстәрлек итеүсе кеше, тип маҡтала.
2012 йыл — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Иҫәнгилде ауылында Ҡолой Көсөков иҫтәлегенә стела ҡуйылды
# Сяд-Яга

Сяд-Яга — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 430 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Сяд-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006663
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ананъя

Ананъя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 458 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Ананъя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011901
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201190
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шәңгәрәев Миңзаһит Мозаһит улы

Шәңгәрәев Миңзаһит Мозаһит улы (рус. Шангареев Минзагит Музагитович) — 17 ноябрь 1946 йыл) — ауыл хужалығы һәм муниципаль хеҙмәт ветераны, ғалим-иҡтисадсы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты (2001).

# Шәңгәрәев Миңзаһит Мозаһит улы
## Биографияһы

Миңзаһит Мозаһит улы Шәңгәрәев 1946 йылдың 17 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Егетәк ауылында тыуған.
1973 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1965 йылда ябай колхозсы булып башлай.
1965—1968 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағандан һуң баш ветеринар врач, Туймазы районының «Өсән» колхозы рәйесе була.
1989—1991 йылдарҙа - халыҡ депутаттарының Туймазы район Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1991 йылдан — Социнвестбанктың Туймазы филиалы директоры.
1990 Башҡорт АССР-ы Юғары Советының һуңғы, тарихи 12-се саҡырылышына Туймазы районы, 258-се Иҫке Туймазы һайлау округынан халыҡ депутаты итеп һайлана.
2002 йылдан — Туймазы муниципаль районының «Туймазинец» крәҫтиән (фермер) һәм башҡа ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәре ассоциацияһы рәйесе

# Шәңгәрәев Миңзаһит Мозаһит улы
## Биографияһы
### Фәнни эшмәкәрлеге

Иҡтисад фәндәре кандидаты. «Баҙар мөнәсәбәттәре шарттарында малсылыҡты интенсификациялауҙың иҡтисади һөҙөмтәлелеген арттырыу» тигән темаға диссертация яҙған.

# Шәңгәрәев Миңзаһит Мозаһит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы
# Эльгерсбург

Эльгерсбург (нем. Elgersburg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1238 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,49 км². Диңгеҙ кимәленән 490 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 98716 һәм автомобиль коды IK.
# Салганик Виктор Матвеевич

Салганик Виктор Матвеевич (25 ғинуар 1942 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, техник фәндәр докторы, профессор, РФ Сифат проблемалары академияһы академигы. Прокат производствоһының теорияһы, техникаһы һәм технологияһы өлкәһендә алдынғы белгестәрҙең береһе.

# Салганик Виктор Матвеевич
## Биографияһы

Виктор Матвеевич Салганик 1942 йылдың 25 ғинуарында Силәбе өлкәһенең Магнитогорск ҡалаһында тыуа. Ата-әсәһе Одессала йәшәгән һәм уҡыған була. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, атаһы фронтҡа китә, әсәһе Магнитогорскийға эвакуациялана.

# Салганик Виктор Матвеевич
## Биографияһы
### Белеме

Магнитогорскийҙың 8-се мәктәбен отличие менән бөтөп, Магнитогорск тау-металлургия институтына (МГМИ, хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) уҡырға инә һәм 1965 йылда уны уңышлы тамамлай. 1971 йылда ошо уҡ юғары уҡыу йортонда аспирантура тамамлап, кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1995 йылда ошонда уҡ докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1996 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә. В. М. Салганиктың уҡытыусылары булған техник фәндәр докторҙары, профессорҙар В. В. Мельцер-Шафран һәм М. И. Бояршинов була.

# Салганик Виктор Матвеевич
## Биографияһы
### Эшмәкәрлеге

1990—2013 йылдарҙа В. М. Салганик Магнитогорск дәүләт техник университетының технология һәм сифаты факультеты деканы булһа, 1992 йылдан — металдарҙы баҫым менән эшкәртеү кафедраһы мөдире лә. Хәҙерге ваҡытта стандартизация, химия һәм биотехнология факультеты деканаты составына инә. 1994 йылда Виктор Матвеевич Нью-Йорк Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана. Рәсәй инженер академияһының Көньяҡ Урал бүлексәһе эшмәкәрлегендә ҡатнаша.
Виктор Матвеевич Салганик — юғары сифатлы һөҙөмтәле прокат етештереүҙең һөҙөмтәле процестарының математик моделен һәм техника үҫеше һәм технологиялар фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Уның ғәмәли фәнни-тикшеренеү эшмәкәрлеге Магнитогорск металлургия комбинатын (ММК) реконструкциялау һәм үҫтереү проблемалары менән бәйле. Эксперт һәм консультант булараҡ ММК-ны үҫтереү мәсьәләләрендә ҡатнаша.
В. М. Салганиктың ғилми етәкселегендә ике тиҫтәнән ашыу кандидатлыҡ һәм алты докторлыҡ диссертацияһы яҡлана. Уның уҡыусылары араһында ММК директорҙар советы рәйесе Виктор Рашников та бар. 500-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 10 монография, шулай уҡ 50-нән ашыу уйлап табыу авторы.

# Салганик Виктор Матвеевич
## Ҡаҙаныштары

* «Рәсәй федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре» (1997)
* «Рәсәй федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» (2008)
* «Почетлы металлург» (2010)
* II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы ватан (2002)
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (2002).
* Силәбе өлкәһе губернаторы премияһы лауреаты (2005).
* Магнитогорск ҡалаһының почетлы гражданы (2002).
* В. М. Салганиктың биографияһы «Бөтә Рәсәй — XXI быуат» энциклопедик һүҙлегенә индерелгән.
# Штепферсхаузен

Штепферсхаузен (нем. Stepfershausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 640 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,76 км². Диңгеҙ кимәленән 430 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
# Сыуаш опера һәм балет театры

Сыуаш дәүләт опера һәм балет театры (чуваш. Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ) — 1993 йылда Чебоксарҙа, Сыуаш дәүләт музыкаль театры нигеҙендә ойошторолған тетар.

# Сыуаш опера һәм балет театры
## Театр тарихы

Сыуаш музыкаль-драма театры 1960 йылда Ф. Васильевтың «Шывармань» («Һыу тирмәне») беренсе сыуаш милли операһы менән асыла. Коллективты Борис Семенович Марков етәкләй.
1967 йылда Г. Хирбюның «Нарспи» операһы этаплап ҡуйыла, ул К. Иванов исемендәге САССР дәүләт премияһы менән билдәләнә. Шулай уҡ беренсе балет спектакле «Жизель» (А. Адан) күрһәтелә.
1969 йылда театр труппаһы үҙ аллы Сыуаш музыка театры итеп үҙгәртелә, 1993 йылда Сыуаш дәүләт опера һәм балет театры булып эшләй башлай.
1991 йылдан театр сәхнәһендә йыл һайын — Максим Михайлов исемендәге Халыҡ-ара опера фестивале, 1997 йылдан Халыҡ-ара балет фестивале үткәрелә.

# Сыуаш опера һәм балет театры
## Артистар
### Опера труппаһы

| СОПРАНО | МЕЦЦО-СОПРАНО | ТЕНОР | БАРИТОН | БАС |
| Ольга Васильева | Елена Галкина | Василий Васильев | Сергей Алексеев | Михаил Мокшанов |
| Ольга Вильдяева | Валентина Двойнова | Илья Гурьев | Константин Ефремов | Константин Москалёв |
| Мария Еланова | Светлана Ефремова | Анатолий Канюка | Пётр Заломнов | Андрей Николаев |
| Зинаида Прокопьева | Маргарита Финогентова | Сергей Кузнецов | Николай Иванов | |
| Татьяна Прытченкова | | Василий Николаев | Иван Николаев | |
| Валентина Смирнова | | Дмитрий Сёмкин | Андрей Михайлов | |
| Елена Соколова | | Иван Снигирёв | Руслан Осипов | |
| Надежда Степанова | | | | |
| Татьяна Тойбахтина | | | | |
| Людмила Яковлева | | | | |

# Сыуаш опера һәм балет театры
## Артистар
### Балет труппаһы

Труппала Йошкар-Ола, Петербург һәм Рәсәйҙең башҡа ҡалаларынан артистар эшләй. Бейеүселәр Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә гастролдәрҙә ҡатнаша.
| ӘЙҘӘҮСЕ СОЛИСТАР | ӘЙҘӘҮСЕ СОЛИСТАР | СОЛИСТАР | СОЛИСТАР |
| Анастасия Абрамова | Айдар Хисамутдинов | Лидия Говорченко | Геннадий Виноградов |
| Татьяна Альпидовская | Дмитрий Абрамов | Любовь Липатова | Константин Дунаев |
| Татьяна Андреева | Андрей Субботин | Светлана Львова | Станислав Культин |
| Маргарита Камыш | | Анна Серёгина | Карим Мубаракшин |
| Елена Лемешевская | | Ольга Сапаркина | |
| Ольга Прыткова | | | |
| Марианна Чемалина | | | |
# Садовский Алексей Владимирович

Садовский Алексей Владимирович (1924 йыл — 19 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Садовский Алексей Владимирович
## Биографияһы

Садовский Алексей Владимирович 1924 йылда хәҙерге Башҡортостандың Күгәрсен районы Мораҡ ауылында тыуа. 1943 йылда Күгәрсен район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында элемтәсе булып хеҙмәт итә. Хәрби хәрәкәттәр барышында ҡыҙылармеец Садовский Алексей Владимирович, батарея командирының элемтәсеһе булараҡ, полктың команда пункты менән һәр ваҡыт яҡшы бәйләнеш тәьмин итеүе өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Ҡыҙылармеец Садовский Алексей 1944 йылдың 19 ғинуарында Белоруссия ерҙәрендә барған яуҙа һәләк була. Беларусь Республикаһының Гомель өлкәһе Сколодин ауылында ерләнгән.
# Ананд Вишванатан

Ананд Вишванатан (Виши) (там. விசுவநாதன் ஆனந்த்; тыуған. 11 декабрь 1969 йыл) — Һиндостан шахматсыһы, гроссмейстер, (1988), ФИДЕ версияһы буйынса донъя чемпионы (2000—2002), донъяның 15-се чемпионы (2007—2013).

# Ананд Вишванатан
## Шахмат карьераһы

Ананд алты йәшендә шахмат менән таныша. Әсәһе уның беренсе уҡытыусыһы була. 1983 йылда 14 йәшендә Һиндостандың үҫмерҙәр чемпионатын 9 мөмкинлектән 9 мәрәй туплап, чемпион була. Ананд милләттәштәре араһынан, 1984 йылда «халыҡ-ара мастер» исемен алған иң йәш һинд була. 16 йәшендә «Һиндостан чемпионы» исемен яулай, һуңынан был ҡаҙанышын тағы ла ике тапҡыр ҡабатлай. 1987 йылда ул үҫмерҙәр араһында чемпион исемен алған Һиндостандың һәм бер үк ваҡытта Азияның беренсе вәкиле була.
1988 йылда Һиндостанда тәүге булып «халыҡ-ара гроссмейстер» исемен ала. Уның арҡаһында тыуған илендә шахмат ҡабаттан бик популяр булып китә.
1980 йылдар аҙағынан Ананд юғары донъя кимәлендә уйнай. 1991 йылдың ғинуарында Реджо-нель-Эмилияла ул ваҡыттың көслө шахматсылары Гарри Каспаров һәм Анатолий Карповты уҙып, турнир еңеүсеһе була. Шул уҡ йылдың авгусында Ананд донъя беренселегенә дәғүәселәр матчының сирек финалында Анатолий Карповтан 3,5:4.5 иҫәбенә еңелә. Уйын барышы һәм Һиндостан гроссмейстерының уйыны ул ваҡытта күптәр өсөн көтөлмәгәнсә була: тәжрибәле Карпов яңы кешене тиҙ генә еңәсәк, тип уйлайҙар.
1994 йылда Ананд донъя чемпионатына дәғүәселәр матчында ПША версияһы буйынса Олег Ромашкинды (5:2), Майкл Адамсты (5,5:1,5) һәм Ғата Камскийҙы (6,5:4,5) еңә. 1995 йылда Гарри Каспаров менән осраша. Был финал уйындары көҙгөһөн Нью-Йорктың «Бөтә донъя сауҙа үҙәгендә» үтә. Бөтәһе лә һигеҙ уйында тигеҙ иҫәптән башлана. Туғыҙынсы уйында Ананд ферзе флангыһында ҡорбан килтереп, матур еңеү яулай. Әммә һуңынан, көтмәгәндә, биш партияның дүртеһендә һәм тотош матчта 7½:10½ иҫәбе менән еңелә.
Ананд 2000 йылда ФИДЕ-ның — беренсе (Шэньян, Ҡытай Халыҡ Республикаһы) һәм 2002 йылда икенсе Хәйҙәрабад, Һиндостан) Донъя кубогын яулай. Ананд алты тапҡыр «Шахмат Оскарына» — 1997, 1998, 2003, 2004, 2007 һәм 2008 йыл — эйә була.
# Тәмәке фабрикаһы

«Тәмәке фабрикаһы» —Дондағы Ростов ҡалаһы үҙәгендә заман сәнғәте үҙәге, Красноармейский урамы, 170 йорт адресы буйынса уырнлашҡан, 2010 йылда Беренсе хәҙерге заман сәнғәтенең Көньяҡ-рәсәй биенналеһын үткәреү ваҡытында асылған.

# Тәмәке фабрикаһы
## Тарихы

«Тәмәке фабрикаһы» тарихы 2009 йыл аҙағында башлана, Беренсе хәҙерге заман сәнғәтенең Көньяҡ-Рәсәй биенналеһы әҙерлеге этабында бизнес хужалары менән 1,5 мең квадрат метрлыҡ Дон тәмәке фабрикаһында «С-В-Я-З-И connection» һәм «Waterлиния» биеннале секцияларын урынлаштырыу буйынса килешеү төҙөлә. Саҡ ҡына һуңыраҡ матбуғата «Тәмәке фабрикаһы» заман сәнғәте үҙәге тип аталған иҫке цехтарҙың майҙандарында Беренсе Көньяҡ-рәсәй биенналеһының махсус проекттары күргәҙәмәһе ҡуйыла тигән мәғлүмәт сыға
«Тәмәке фабрикаһы» заман сәнғәте үҙәге 24 майҙа хәҙерге заман сәнғәтенең Беренсе Көньяҡ-Рәсәй биеннале сиктәрендә асыла. РФ дәүләт думаһы депутаты Иван Саввиди, бина хужаһы, үҙ сығышында былай тип белдерә: «был билдәле дәрәжәлә тирә-яҡ мөхиттең һәм кеше күңеленең санацияһы. Беҙ, профессиональ тәмәке етештереүселәр, кешенең һаулығына зыян килтергәнгә был ваҡиғаны физик зыян өсөн компенсация тип һанайбыҙ».
Биеннале асылғандан һуң, матбуғатта «АГРОК төркөмө» элекке тәмәке фабрикаһы бинаһын заман сәнғәте стационар үҙәгенә бирергә ниәтләй тип хәбәр ителә. Улай ғына түгел, «Агрок» төркөмөнөң 2010 йылдың 4 июнендәге рәсми сайтында ошондай хәбәр барлыҡҡа килә: «Бөгөн „тәмәкенең“ иҫке бинаһы яңынан тыуҙы. Биеннале тамамланыу менән цехтарҙа даими эшләп килгән заманса сәнғәт үҙәге урынлашасаҡ. Әһәмиәтле ҡала һәм төбәк проекттарында ҡатнашыу —„Агрок төркөмөнөң“ төп йүнәлештәренең береһе булып тора».
Тәмәке фабрикаһының өсөнсө ҡатында хәҙерге заман сәнғәтенең Беренсе Көньяҡ- рәсәй биенналеһының 12 проектынан бишәүһе урынлаша: «Йоҡо районы — 2», «С. -.-Я-З-И-Connection», «Сикләнгән зона. Видео-арт», «Ҡыҙыл мөйөш», «Йәш мумиелар».
2010 йылдың октябрендә «Тәмәке фабрикаһы» заман сәнғәте үҙәге территорияһында Дондағы Ростовта «Германия Көндәре» сиктәрендә немец рәссамы Кристина Шнаппенбургтың «Яҡтылыҡ скульптуралары» күргәҙмәһе үткәрелә.
Заман сәнғәте үҙәге төҙөү инициативаһы артабан дауам итмәй.
* 2011 йылда Пермь «Астра» «Тәмәке фабрикаһы» территорияһында «Пермь аҡ төндәр» фестивале сиктәрендә Санкт-Петербургта, Һамар, Пермь, Тверь, Түбәнге Новгород рәссамдарының арт-проекттары тормошҡа ашырыла.
# Костырина Татьяна Игнатовна

Татьяна Игнатьевна Костырина (1924, Кропоткин, Краснодар крайы — 22 ноябрь 1943 йыл) — Советтар Союзы Геройы, снайпер, кесе сержант.

# Костырина Татьяна Игнатовна
## Биографияһы

Татьяна Игнатьевна Костырина 1924 йылда Кропоткин ҡалаһында (Краснодар крайы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
8 класс тамамлаған. 1942 йылдан алып Ҡыҙыл армияла снайперҙар курсын тамамлай. 120 дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә.

# Костырина Татьяна Игнатовна
## Биографияһы
### Бөйөк Ватан һуғышы

1942 йылдың авгусынан — армияла. 691-се уҡсылар полкы снайперы (Айырым Приморье армияһы, 383-сө уҡсылар дивизияһы</a>), кесе сержант. Кубанды һәм Ҡырымды азат итеү өсөн барған һуғышта 120 дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә. Ауылы өсөн барған һуғышта 1943 йылдың 22 ноябрендә Аджимушкай ҡасабаһы (хәҙер Керчь ҡалаһы биҫтәһе) өсөн алышта сафтан сыҡҡан батальон командирын алмаштыра һәм һалдаттарҙы атакаға күтәрә. Был алышта һәләк була. 1944 йылдың 16 майында дошман менән алыштарҙа күрһәткән хәрби батырлығы һәм ҡыйыулығы өсөн, үлгәндән һуң уға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Аджимушкайҙа ерләнгән. Керчь ҡала хәрби зыяратына күсереп ерләнгән.

# Костырина Татьяна Игнатовна
## Хәтер

Ҡырым өлкәһе Ленин районында бер ауыл уның исемен йөрөтә, унда Герой ҡыҙҙың бюсы ҡуйылған, шулай уҡ Керчь һәм Кропоткин ҡалаларында Татьяна Игнатьевна Костырина урамдары бар.

# Костырина Татьяна Игнатовна
## Наградалары

* Советтар Союзы Геройы.
* Ленин ордены.