yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дальняя Вотчица

Дальняя Вотчица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вотчица йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Дальняя Вотчица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005528
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000552
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кириллова Евдокия Федотовна

Евдокия Федотовна Кириллова (15 апрель 1927 йыл — 1 июль 2005 йыл, Баҡалы ауылы) — Башҡорт АССР-ы Баҡалы районының «Ленин юлы» колхозының өлкән ҡош ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. Баҡалы районының почётлы гражданы.
КПСС ағзаһы, КПСС-тың XXII съезы делегаты.

# Кириллова Евдокия Федотовна
## Биографияһы

Кириллова Евдокия Федотовна 1927 йылдың 15 апрелендә БАССР-ҙың Баҡалы районы Яңы Илек ауылында тыуған. Белеме — башланғыс.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1939 йылдың июнь айында Баҡалы районының «Яҡты шишмә» колхозында башлай. 1945 йылдың май айынан сусҡа ҡараусы, көтөүсе һәм һауынсы булып эшләй. 1958 йылдың сентябрендә Баҡалы районының «Ленин юлы» колхозында өлкән ҡош ҡараусы булып тәғәйенләнә.
Е. Ф. Кириллова бигерәк тә колхоздың ҡошсолоҡ фермаһында яҡшы эшләй. Эшенең беренсе йылында һәр йомортҡа һала торған тауыҡтан 75 дана йомортҡа, 1959 йылда — 150 йомортҡа, 1960 йылда − 156 йомортҡа ала. Ирешкән уңыштарҙа туҡтап ҡалмай, ашатыуҙың алдынғы ысулдарын ҡуллана, ҡатнаш аҙыҡтар бирә, туҡланыу рационын үҙгәртә, һөҙөмтәлә байтаҡ уңыштарға өлгәшә: һәр тауыҡтан 1961 йылда 180 йомортҡа, 1963 йылда — 205, 1965 йылда — 215 дана йомортҡа ала.
1965 йылда фермала ҡоштар тулыһынса йәш ҡоштар менән яңыртыла, йомортҡа һала торған тауыҡтарҙың дөйөм һаны 5 076 башҡа етә. Быға ҡарамаҫтан, тулайым йомортҡа йыйыу колхозда кәмемәй, ә арта ғына. Һуңғы алты йыл эсендә (1959—1965) Е. Ф. Кириллова 2 325,3 дана йомортҡа ала.
Йомортҡа етештереүҙе һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкән уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы указы менән Е. Ф. Кирилловаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советының алтынсы саҡырылыш депутаты (1963—1967).
Кириллова Евдокия Федотовна 2005 йылдың 1 июлендә вафат була.

# Кириллова Евдокия Федотовна
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (1960, 1966), Октябрь Революцияһы ордены (1971), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1973), миҙалдар менән бүләкләнгән.

# Кириллова Евдокия Федотовна
## Хәтер

Е Ф. Кириллова исеме менән Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районының Баҡалы ауылында урам аталған.

# Кириллова Евдокия Федотовна
## Библиография

Этого можно достичь на каждой птицефабрике. Уфа, 1960.
# Аляев Иван Павлович

Аляев Иван Павлович (5 ғинуар 1918 йыл — 21 март 2000 йыл) — СССР-ҙың хәрби хеҙмәткәре, инженер-полковник (1961). Совет-фин (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1940).

# Аляев Иван Павлович
## Биографияһы

Иван Павлович Аляев 1918 йылдың 5 ғинуарында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Николаевка ауылында тыуған.
1939 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
1942 йылдан башлап Төньяҡ-Көнбайыш, Балтик буйы, 3-сө һәм 4-се Украина фронттарында хеҙмəт итə.

# Аляев Иван Павлович
## Батырлығы

«Советтар Союзы Геройы» исеме 1940 йылдың 11 апрелендә бирелә.

# Аляев Иван Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1940)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (11.04.1940)
* Ленин ордены (11.04.1940)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (15.10.1944)
* Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
# Ултым-Я

Ултым-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Суй-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Ултым-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027926
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302792
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Культепка

Культепка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 599 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Культепка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017876
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201787
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лека Захария

Лека Захария (1444 йылда үлгән) — Захария нәҫеленән албан феодалы, Сати һәм Даньо хакимы. Коджа Захарияның берҙән-бер улы һәм вариҫы.

# Лека Захария
## Биографияһы

Атаһы Коджа вафат булғандан һуң Лека Захария уның биләмәләрен — Сати һәм Даньо ҡәлғәләрен вариҫ итеп алған. 1444 йылда Лека Захария Ғосман империяһы яғынан агрессияға ҡаршы тороу өсөн албан кенәздәре тарафынан төҙөлгән Лежа лигаһын нигеҙләүселәрҙең береһе булған.
Тарихсы Марин Барлетиға ярашлы, Лека Захария менән Лека Дукаджини араһында 1445 йылда Мамика Кастриоти (Скандербегтың һеңлеһе) һәм Музака Топианың никахлашыу тантанаһы барышында низағ булған. Феодалдар Душмани нәҫеленең вариҫы Ирена Душмани өсөн бәхәсләшкән. Аҙаҡ Ирена Лека Захарияның ҡатыны булып китә. Лежа лигаһының барлыҡ ағзалары йыйылған байрамдарҙың береһендә ике яҡ араһында ҡанлы бәрелеш булған, уның һөҙөмтәһендә Лека Дукаджини ҡаты яраланған. Уны Скандербегтың иң яҡшы юлбашсыларының береһе итальян Врана Конти ҡотҡарған.
1447 йылда Лека Захария үҙенең Даньо замогында үлтерелгән. Уның үлтерелеүендә уның дошман Лека Дукаджини ғәйепләнгән.
Венеция документтары хәбәр итеүенсә, был үлтереүе 1444 йылда булған. Венеция хронисы Стефано Магно буйынса, Лека Захарияны уның вассалы Николай Дукаджини алыш барышында үлтергән. Шулай уҡ Стефано Магно иғлан итеүенсә, Лека Захария үҙенең үлеме алдынан уның биләмәләре Венеция республикаһына күсеүен теләгән.
Лека Захарияның вариҫы ҡалмаған. Уның биләмәләренең үҙәге — Даньо замогы Скандерберг башлығындағы Лежа лигаһына күсергә тейеш булған. Әммә Леканың әсәһе Боза Даньоны венециялыларға тапшырған. Даньоны биләү ике йыл дауам иткән албан-венеция һуғышы башланыу өсөн сәбәп булып торған. Ахырҙа Даньо замогы венециялылар контроле аҫтында ҡалған, улар Скандербегҡа йыл һайын яһаҡ түләй башлаған.

# Лека Захария
## Әҙәиәт

* Ostrogorsky, George (1951), Pronija : prilog istoriji feudalizma u Vizantiji i u juznoslovenskim zemljama (in Serbo-Croatian), Belgrade: Serbian Academy of Science and Arts, OCLC 162891544
* Božić, Ivan (1979), Nemirno pomorje XV veka (in Serbian), Beograd: Srpska književna zadruga, OCLC 5845972
# Васыг-Игль

Васыг-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Покур йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Васыг-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204190
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бердич

Бердич — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иловля йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Бердич
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иловля йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300412107000009416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000941
* Бассейн коды — 05.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гомологик хромосомалар

Гомологик хромосомалар — ҙурлыҡтары, центромераһының урыны, формалары, биҙәге, гендарының төрө һәм һаны буйынса бер төрлө булған парлы хромосомалар.
Уларҙағы гендар (урындары) локустары буйынса тап киләләр. Был парлы хромосомаларҙың бер үк локусын биләгән парлы гендар аллель гендар тип атала. Йәғни, улар бер үк РНК йәки бер үк аҡһымды кодлай. Енси үрсеү ваҡытында организм был хромосоманың береһен әсәй организмынан, ә икенсеһен атай организмы аша ала.
Диплоид (2n) организмдарҙа геном гомологик (парлы) хромосомаларҙан тора. Йәғни, күҙәнәк ядроһында хромосомаларҙың һәр төрө икешәр була. Мейоз барышында гомологик хромосомалар айырым өлөштәре менән үҙ-ара алмашырға мөмкиндәр. Был күренеш кроссинговер тип атала. Кроссинговер генетик материалдың рекомбинацияһына алып килә һәм организмдарға хас үҙгәреүсәнлектең бер сәбәбе (сығанағы) булып тора
Гомологик хромосомалар бер-береһенең күсермәһе йәки копияһы булыуы мөмкин түгел. Сөнки, был хромосомаларҙың килеп сығышы бөтөнләй башҡа: организм уларҙың береһен әсәй, икенсеһен атай организмы аша ала. Гомологик хромосомалар бер уҡ гендар йыйылмаһы булһа ла, был гендарҙағы нуклеотидтар теҙмәһе бер үк төрлө түгел.
Составы менән тап килеп, гомологик хромосомаларҙағы гендар бер иш (гомозигота) аллель булыуы ла, составы төрлө булып, төрлө (гетерозигота) аллель булыуҙары ла мөмкин.
Йәғни, гомологик хромосомаларҙың бер үк локустарын бер үк гендың төрлө варианттары биләргә мөмкин. Бынан тыш, ҡайһы бер мутациялар һөҙөмтәһендә (дупликация, инверсия, популяциялар һәм делеция) гомологик хромосомаларҙағы гендарҙың торошо, урыны үҙгәрергә мөмкин
# Сығанаҡ йырыны йылғаһы

Сығанаҡ йырынындағы йылға (рус. Река в овраге Чиганак) — Рәсәйҙәге миҙгеллек йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Быҙаулыҡ йылғаһының һул ҡушылдығы.

# Сығанаҡ йырыны йылғаһы
## Географияһы

Йылға Междулесье ҡасабаһынан көнсығышыраҡ башлана. Асыҡ ерҙәрҙән көнсығышҡа табан аға. Скворцовка ауылы тирәһендә Быҙаулыҡ йылғаһына ҡушыла. Йылға тамағы Быҙаулыҡтың һул яғынан 48 км алыҫлыҡта ята.. Йылға оҙонлоғо 18 км тәшкил итә.

# Сығанаҡ йырыны йылғаһы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск гидроузелынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100007348.
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буенча коды — 112100734
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса һаны
— ГӨ буйынса сығарылышы — 1
# Гәрәев Ибраһим Сәхипгәрәй улы

Гәрәев Ибраһим Сәхипгәрәй улы (25 декабрь 1918 йыл — 3 октябрь 1997 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. 1957—1980 йылдарҙа Борай районы В. И. Ленин исемендәге колхоз рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1973). Ленин (1971), 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966) ордендары кавалеры.

# Гәрәев Ибраһим Сәхипгәрәй улы
## Биографияһы

Ибраһим Сәхипгәрәй улы Гәрәев 1918 йылдың 25 декабрендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Борай районы) Бәләкәй Баҙраҡ ауылында тыуған.
1935 йылдан Борай районында ауыл хужалығы тармағында эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1947—1951 һәм 1982—1984 йылдарҙа Борай районы Баҙраҡ ауыл Советы рәйесе була.
1951—1957 йылдарҙа Борай районы А. А. Жданов исемендәге колхоз рәйесе вазифаһын башҡара.
1957—1980 йылдарҙа Борай районы В. И. Ленин исемендәге колхоз рәйесе була. Ибраһим Гәрәев етәкселек иткән В. И. Ленин исемендәге колхоз үҫемлекселектә юғары күрһәткестәргә ирешә: 1976—1980 йылдарҙа иген культуралары уңдырышлылығы 30—35 ц/га ҡәҙәр арта, ә күп йыллыҡ үләндәр бесәне — 35—40 ц/га барып етә.

# Гәрәев Ибраһим Сәхипгәрәй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1966)
* Ленин ордены кавалеры (1971)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1973)
* 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985)
# Чожменьга

Чожменьга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терменьга йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чожменьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028360
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002836
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөҙәрис (исем)

Мөҙәрис — башҡорт ир-ат исеме, башҡа халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Мөҙәрис (исем)
## Этимология

Мөҙәрис (Мөдәрис) башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, мәҙрәсәлә дәрес биреүсе, өлкән уҡытыусы тигәнде аңлата.

# Мөҙәрис (исем)
## Билдәле кешеләр

Багаев Мөҙәрис Басир улы (1951 йыл) — башҡорт шағиры, драматург, балалар яҙыусыһы, фантаст, журналист. Рәсәй һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы. «Йәшлек» гәзите, «Аманат» журналы, «Илһам шишмәләре» шиғри фестивалендә «Ете төш» повесы өсөн Рәшит Солтангәрәев исемендәге премия лаураты. Әҫәрҙәре Башҡортостандың хәҙерге заман яҙыусылары альманахына индерелгән. Ишембай ҡалаһында йәшәй.
Мөсифуллин Мөҙәрис Ғәйнелғилем улы (25 март 1957 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, драматург, мәҙәниәт эшмәкәре. 1995 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1995).

# Мөҙәрис (исем)
## Фамилия

Мөҙәрисов Миңлеғәли Закир улы (23 февраль 1947 йыл — 24 март 2015 йыл) — СССР биатлонсыһы, биатлон буйынса СССР һәм Рәсәй тренеры. 1995—2003 йылдарҙа Рәсәй Йәйге биатлон һәм ғәмәли күпбәйге федерацияһының тренерҙар советы рәйесе. Ғәмәли‑хәрби күпбәйгеләр буйынса РСФСР‑ҙың атҡаҙанған тренеры (1989) һәм бөтә Союз категориялы судья (1983), биатлон буйынса СССР‑ҙың спорт мастеры (1971). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2006).
Мөҙәрисов Рушат Сәлих улы (1974 йылдың 24 феврале) — драма актеры, Өфө дәүләт «Нур» татар театры актеры (1993 йылдан), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2019), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008).
Мөҙәрисова Нурия Ғәлихан ҡыҙы (7 ноябрь 1963 йыл) — спортсы, педагог. Ғәмәли‑хәрби күпбәйгеләр (полиатлон) буйынса 1987—1991 йылдарҙа СССР-ҙың, 1992—1995 йылда Рәсәйҙең йыйылма командалары ағзаһы. Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1996), Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1999). Күп тапҡырҙар Европа, СССР, РСФСР һәм Рәсәй чемпионы, шул кимәлдәге ярыштарҙың көмөш һәм бронза призёры.

# Мөҙәрис (исем)
## Ауылдар

Мөҙәрис (рус. Мударисово) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл.
# Брайтенворбис

Брайтенворбис (нем. Breitenworbis) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3502 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,86 км². Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37339 һәм автомобиль коды — EIC.
# Беҙсуҡыш

?Беҙсуҡыш :
Шилоклювка :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Көйөлдә һымаҡтар |
| Ғаилә: | Беҙ суҡыштар |
| Ырыу: | Беҙ суҡыштар |
| Төр: | Беҙ суҡыш |
Латинса исеме :
Recurvirostra avosetta Linnaeus, 1758 :
Ареал :
Оялау
     Йыл буйы
     Миграции :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 176723 NCBI 171275 |
Беҙсуҡыш, ала сәпсәү, оҙонаяҡ сәпсәү, кәкресуҡыш. (рус. Шилоклювка, лат. Recurvirostra avosetta) — Ҡара, Азов һәм Каспий диңгеҙҙәрендә, Урта Азия һәм Себер күлдәрендә йәшәй торған, суҡышы оҙон кәкере беҙгә оҡшаған, оҙон аяҡлы эре көйөлдө.

# Беҙсуҡыш
## Ҡылыҡһырлама

Ҡарға ҙурлығындағы сәпсәү. Түбәһе, муйынының аҫ яғы, ҡанаттарындағы арҡыры һыҙыҡтар ҡара,- кәүҙәһенең ҡалған өлөшө аҡ. Нәҙек һәм бик оҙон аяҡтары күкһел төҫтә. Нәҙек оҙон суҡышы өҫкә ҡарай кәкре, һыуҙа яҡшы йөҙә. Башҡа сәпсәүҙәр менән бутау мөмкин түгел.

# Беҙсуҡыш
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «кли-и-кли-и» йәки «көйөк-көйөк».

# Беҙсуҡыш
## Йәшәү рәүеше

Ялан һәм далаларҙағы ҙур һыу буйҙарында йәшәй. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ояһын ерҙе соҡоп эшләй. Көрән-ҡара таптар менән сыбарланған 4-бөртөк һарғылт һоро йомортҡа һала.

# Беҙсуҡыш
## Туҡланыуы

Ваҡ һыу бөжәктәре менән туҡлана.
* Зоопаркта
* Яр буйында ултырған ҡош
* Йәш ҡош
* Ем эҙләгән сағы
* Беҙ суҡыш ояһы
* Яңы моронлаған себеше
* Осҡан саҡта
# Ҡалмаш

Ҡалмаш — топоним.

# Ҡалмаш
## Тораҡ пункттар

* Ҡалмаш (Дыуан районы) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл.
* Ҡалмаш (Ҡалтасы районы) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.
* Ҡалмаш (Татарстан) — Татарстандың Туҡай районындағы ауыл.
* Ҡалмаш (Шишмә районы) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл.

# Ҡалмаш
## Йылғалар

* Ҡалмаш (Дим ҡушылдығы) — Башҡортостандағы йылға, Дим ҡушылдығы.
* Ҡалмаш (Ҡырыҡмаҫ ҡушылдығы) — Татарстандағы йылға, Ҡырыҡмаҫ ҡушылдығы.
* Ҡалмаш (Сәрмәсән ҡушылдығы) — Башҡортостандағы йылға, Сәрмәсән ҡушылдығы.
* Ҡалмаш (Шилнә ҡушылдығы) — Татарстандағы йылға, Шилнә ҡушылдығы.
# Калашников Юрий Васильевич (ғалим)

Калашников Юрий Васильевич (19 август 1939 йыл — 16 октябрь 2018 йыл) — ғалим-тарихсы, лектор, Башҡорт дәүләт университетының тарих кафедраһы доценты.

# Калашников Юрий Васильевич (ғалим)
## Биографияһы

Юрий Васильевич Калашников
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе ярҙамсыһы вазифаһын башҡара, уға тиклем ул 20 йыл лектор булып эшләй. Республиканың юғары закондар сығарыу органы Секретариатында 1993 йылдан алып 2002 йылға тиклем тырыш хеҙмәте өсөн уға Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Почет грамотаһы тапшырыла.
Башҡортостан Республикаһы буйынса Федераль яза башҡарыу хеҙмәте Баш идаралығы начальнигы ярҙамсыһы, шул уҡ Федераль яза башҡарыу хеҙмәтенең Баш идаралығы ойоштороу-аналитика идаралығының советнигы.
Халыҡ депутаттарының Өфө ҡала советы депутаты булып һайланған.
Ҡазан дәүләт универстетында кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлаған.
КПСС-тың Башҡортостан Өлкә Комитеты аппаратында лектор эше алып бара, лекторҙар төркөмө етәксеһе була. 1975 йылдың 25 мартынан алып Башҡортостан «Белем» йәмғиәтенең идара президиумы ағзаһы булып тора.
2018 йылдың 16 октябрендә, 79 йәшендә, Өфө ҡалаһында вафат була.

# Калашников Юрий Васильевич (ғалим)
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

Ике «Почёт билдәһе» ордены, БАССР Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы, Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы Почет грамоталары, В. И. Лениндың 100 йыллығы айҡанлы маҡтаулы хеҙмәте өсөн","Хеҙмәт ветераны" миҙалдары менән бүләкләнгән.
Республиканың иң яҡшы лекторы исеменә лайыҡ булған. Мәғрифәтлек өлкәһендәге ҙур хеҙмәттәре өсөн ул Бөтә Союз «Белем» йәмғиәтенең «Әүҙем эшмәкәрлек өсөн» күкрәк билдәһе, Рәсәй «Белем» йәмғиәтенең академик И. И. Артоболевский миҙалы менән бүләкләнгән.
# Оло Дубенка

Оло Дубенка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 3432 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Оло Дубенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000021
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Смольный монастыры

Васкресенский новодевичий Смольный монастыры — ҡатын-ҡыҙҙар монастыры, Санкт-Петербург ҡалаһында 1744—1764 йылдарға тиклем эшләгән. Был йылдарҙа монастырь император Елизавета Петровнаның шәхси күҙәтеүе аҫтында төҙөлә, ул ғүмеренең һуңғы йылдарын монастырҙағы тыныс тормошта үткәрергә теләп, был монастырҙы төҙөтә.
1848 йылғы Николай Беренсе указы буйынса яңы ҡатын-ҡыҙҙар монастыры булдырыла, уны шул уҡ исем менән — Воскресенский Новодевичий монастыры — атайҙар.

# Смольный монастыры
## Тарихы һәм архитектураһы

Екатерина Алексеевна Смольный ихатаһындағы (уны Смольный йорто тип тә йөрөткәндәр, йәшерәк сағында батшабикә был йортта йәшәгән була) ҙур булмаған монастырь төҙөргә ҡуша. Монастырь комплексында бер нисә өй, сиркәүле ғибәҙәтхана торорға тейеш була, комплекс эсенә бик бейек ғибәҙәтхана манараһы, шулай уҡ дворян ғаиләләренән сыҡҡан ҡыҙҙар өсөн институт та ингән.
Батша һарай архитекторы Растрелли Бартоломеоға монастыь проектын эшләргә ҡуша. Смольный соборына нигеҙ ташы 1748 йылдың 30 октябрендә һалына, һәм ансамбль нигеҙен төҙөгәндән һуң, монастырь тирәләй диуар күтәртелә. Был эштәргә 1751 йылдың майында тотонғандар. Тиҙҙән Рәсәй- Пруссия араһында һуғыш башлана, шуның арҡаһында төҙөлөш эштәре бик аҡрын бара, сөнки уның финанслауға сығымдар етмәй.
«Тол ҡатындар йорт»онда йәшәгән 14 монах ҡатындың һуңғыһы үлгәндән һуң, 1797 йылда монастырь бөтөрөлә. Элекке монастырҙың соборы архитектор Стасов Василий тарафынан бары тик 1835 йылда ғына төҙөлөп бөтә. Соборҙың бейек манараһы монастырь ансамблендә үткәрелгән анализдан һуң төҙөлмәй ҡала. 1923 йылға тиклем соборҙа ғибәҙәт ҡылыу дауам итә.

# Смольный монастыры
## Аҫыл ҡыҙҙар институты

1764 йылда Екатерина Икенсе монастыры эргәһендә Аҫыл ҡыҙҙар институтын ойоштора (институтты асыу 1764 йылдың 28 июнендә үткәрелә); план буйынса институт ҡыҙҙарын тәрбиәләү менән сит монастырҙарҙан бында килгән ҡатын-ҡыҙ монахтар шөғөлләнергә тейеш була. Әммә уларҙың күбеһе педагогик эшмәкәрлеккә һәләтһеҙ була, һөҙөмтәлә, «Екатерина II, ахырҙа, монастырҙың киләсәге юҡ, тип танырға мәжбүр була».

# Смольный монастыры
## Хәҙерге заман

XXI быуатта элекке монастырь бинаһында төрлө учреждениелар урынлашҡан, шул иҫәптән СПбДУ-ның социология, халыҡ-ара мөнәсәбәттәр факультеттары, шулай уҡ 2009 йылдан алып Санкт-Петербург дәүләт университетының политология факультеты урынлашҡан.

# Смольный монастыры
## Иҫкәрмә

* ↑ Иван Пушкарёв. Описание Санктпетербурга и уездных городов С.-Петербургской губернии. — СПб.: Издано собственнымъ иждивеніемъ автора, 1839. — С. 157. — 240 с.
* ↑ Ефимов В. Заметки о строительстве Смольного монастыря в Петербурге 2017 йыл 6 август архивланған.. // Ардис: архитектура, реставрация, дизайн и строительство : журнал. — № 1, 2(45). — 2010.
* ↑ Воскресенскій Новодѣвичий монастырь въ С.-Петербургѣ. // Правительственный вѣстникъ. — 4 (16) ноября 1892. — № 241. — С. 2.