yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Каш (йылға)

Каш — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/729/510 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Каш (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012502
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301250
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Эренберг (Хильдбургхаузен)

Эренберг (Хильдбургхаузен) (нем. Ehrenberg (bei Hildburghausen)) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 190 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,08 км². Диңгеҙ кимәленән 429 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 98660 һәм автомобиль коды HBN.
# Видья Дхар Шукла

Видьядхар Шукла — Таиландтың баш Индуизм жрецы. Ул сығышы менән Һинд.
# Нойкирх (Лужица)

Нойкирх (Лужица) (нем. Neukirch/Lausitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5236 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,32 км². Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1904 һәм автомобиль коды BZ.
# Карай (йылға)

Карай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/652/134 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Карай (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030171
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203017
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иша (Катунь ҡушылдығы)

Иша — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 162 км.

# Иша (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100722
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лоптюга (Оло Лоптюга ҡушылдығы)

Лоптюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лоптюга йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Лоптюга (Оло Лоптюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043858
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004385
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юрманга (Лундонга ҡушылдығы)

Юрманга — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лундонга йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Юрманга (Лундонга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014542
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001454
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Геворгян Владимир Наполеонович

Ҡалып:ФИО
Владимир Наполеонович Геворгян (1956 йылда тыуған) — совет Рәсәйе һәм Америка химик-органигы, химия фәндәре кандидаты (1984), Техас университетының химия кафедраһы мөдире, Даллас университетының Көньяҡ-Көнбайыш медицина үҙәге профессоры (АҠШ).

# Геворгян Владимир Наполеонович
## Биографияһы

1956 йылда тыуған.
1978 йылда Кубань дәүләт университетының химия һәм юғары технологиялар факультетын тамамлай.
1984 йылда Латвия органик синтез институтында химия фәндәре кандидаты дәрәжәһенә диссертация яҡлай. Диссертацияның темаһы: «Кремний — дигидро- һәм тетрагидрофурандың германийорганик сығарылмалары».
1986 йылдан1991 йылға тиклем Латвия органик синтез институтында лаборатория мөдире булып эшләй.
1992 йылда Японияның Тохоку ҡалаһына китә, ундаурындағы университетта Япония йәмғиәтенең фәнде үҫтереүгә булышлыҡ итеү программаһы буйынса уҡый.
Шунан һуң Италия Фәндәр академияһы институтында (Болонья, Италия) саҡырылған профессор булып эшләй. Тохоку университетында (Сендай, Япония) доцент булараҡ уҡыта.
Геворгян 2008 һәм 2012 йылдарҙа Иллинойс университетында (АҠШ) йылдың иң яҡшы ғалимы тип таныла. 2012 йылда органик химия өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн ул Санкт-Петербург дәүләт университетының Почетлы профессоры исеменә лайыҡ була.
2016 йылда Латвия Фәндәр академияһының сит ил ағзаһы итеп һайлана (Латвия). 2018 йылда Мәскәү университетында В. В. Марковников иҫтәлегенә миҙал менән бүләкләнгән.
Регио- һәм хемоселектив реакциялар, катализланған металдар өлкәһендә тикшеренеүҙәр һәм уларҙы мультифункциональ гетероатом, гетероциклик һәм ароматик берләшмәләр алыу өсөн ҡулланыу менән шөғөлләнә. Молекулаларҙы С-Н функционализациялауҙың яңы ысулдарын эшләй. Шулай уҡ киң биологик скрининг өсөн бәләкәй молекулалар китапханаларын алыу менән шөғөлләнә. Алынған молекулалар органик синтез өсөн нигеҙ булараҡ киң ҡулланыла, заманса материалдарҙа һәм фармацевтика сәнәғәтендә файҙаланыла.
230-ҙан ашыу ғилми хеҙмәт яҙған. 2022 йылдың башына уның эштәренән 18689 тапҡырҙан күберәк өҙөмтә килтерелгән, Хирша индексы 74 тәшкил итә.
# Попов Семён Ефремович

Попов Семён Ефремович (10 март 1917 йыл — 8 ноябрь 1987 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир. Мотоуҡсылар бригадаһының разведка отделениеһы командиры ярҙамсыһы, сержант. Дан орденының тулы кавалеры.

# Попов Семён Ефремович
## Биографияһы

Семён Ефремович Попов 1917 йылдың 10 мартында Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Кандаковка (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы) ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башланғыс мәктәпте тамамлай, Кемерово өлкәһендә ағас эшкәртеү хужалығында эшләй.
1942 йылдың майында Ҡыҙыл Армияға алына. 1942 йылдың авгусынан Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
8‑се мотоуҡсылар бригадаһының разведка отделениеһы командиры ярҙамсыһы (9-сы танк корпусы, 1-се Белоруссия фронты) кесе сержант Попов 1944 йылдың 27 июлендә баҫып алыу төркөмө менән Польшалағы Белосток ҡалаһынан көньяҡтараҡ Яново тораҡ пункты эргәһендәге дошман урынлашҡан ергә үтеп инә, дошмандың 15 һалдатын юҡ итә, 8 һалдатын әсирлеккә ала. Корпустың 1944 йылдың 10 сентябрендәге приказы менән 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылың 14 ғинуарында Радом ҡалаһы янындағы төнгө эҙләү барышында сержант Попов һәм разведчиктар дошмандың казармаһына гранаталар ташлай, күп дошман һалдаттары ҡырыла, ә һаҡсы әсиргә алына. Фронт буйынса 1945 йылдың 8 мартындағы приказы менән ул 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Бронетранспортер экипажы командиры сержант Попов 1945 йылдың 25 апрелендә Берлинға килеп ингән ерҙәрҙәге һуғышта дошмаға байтаҡ зыян килтерә: дошман бронетранспортерын яндыра, 10-дан ашыу автоматсыһын юҡ итә, бер нисә һалдатын әсирлеккә ала. СССР Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 15 майҙағы Указы менән ул 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың август айында демобилизациялана. Прокопьевск ҡалаһында йәшәй, шахтала эшләй, һуңынан автобазала пилорамсы була.
1985 йылда Еңеүҙең 40-йыллығы менән бәйле 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
1987 йылдың 9 ноябрендә вафат була. Прокопьевск ҡалаһының Высокий ҡасабаһында ерләнгән.

# Попов Семён Ефремович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ике 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943, 1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* 1‑се (1946), 2‑се (1945), 3‑сө (1944) дәрәжә Дан ордендары

# Попов Семён Ефремович
## Хәтер

С. Е. Попов исеме менән Прокопьевск ҡалаһында бер урам аталған
# Иржа (Теша ҡушылдығы)

Иржа (Пожа) — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теша йылғаһының һул ярына тамағынан 178 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Иржа (Теша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300212110000030540
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003054
* Бассейн коды — 09.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ай-Вош-Юган

Ай-Вош-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Вош-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 94 км.

# Ай-Вош-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302062
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Үрге Камзас

Үрге Камзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 478 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Үрге Камзас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010886
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201088
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Комысь (Мезень ҡушылдығы)

Комысь — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 715 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 2 км.

# Комысь (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043490
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004349
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кухотка

Кухотка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Селекша йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кухотка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032371
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003237
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Моника Кримади

Моника Кримади (алб. Monika Kryemadhi; тыуған. 9 апрель 1974, Тирана) — албан сәйәсмәне, парламент ағзаһы һәм Интеграция өсөн социалистик хәрәкәт партияһының әйҙәүсе ағзаһы.

# Моника Кримади
## Белеме

Моника Кримади 1974 йылдың 9 апрелендә Тирана ҡалаһында тыуа, ошонда урта мәктәпте тамамлай. 1992 йылдан алып Тирана университетының тәбиғәт фәндәре факультетында химик-органик булырға уҡый. 1999 йылдан Гармиш-Партенкирхенда Джордж Маршалл исемендәге Хәүефһеҙлек мәсьәләләре буйынса Европа үҙәгендә уҡый. 2000—2002 йылдарҙа Тирана университетының иҡтисад факультетында белем ала, бизнес-етәксе һөнәре буйынса магистр дәрәжәһенә лайыҡ була. Аспирантурала уҡыуын дауам итә.

# Моника Кримади
## Сәйәси карьераһы

Кримади үҙенең сәйәси карьераһын 1991 йылда, FRESSH-ҡа (Албания Социалистик партияһының йәштәр ойошмаһы) нигеҙ һалыусылар араһында булған сағында башлай. 1992 йылдың ғинуарында ул президиумы ағзаһы итеп, шул уҡ йылдың майында FRESSH-тың I һәм II конгрестарының генераль секретары итеп һайлана. 2002 йылдың апреленә тиклем FRESSH-тың президенты була. 1995 йылдан 2000 йылға тиклем ул IUSY вице-президенты итеп һайлана. Кримади 1991 йылдың декабренән 2004 йылдың сентябренә тиклем Социалистик партия ағзаһы була. Шулай уҡ ошо ваҡыт эсендә (2001—2005 йылдарҙа) ул Албанияның Халыҡ йыйылышы ағзаһы була. Ике тапҡыр Тирана муниципаль советына һайлана, шунан уны Европа советына делегация секретары итеп ебәрәләр. 2004 йылдың сентябрендә Кримади Интеграция өсөн социалистик хәрәкәт (LSI) партияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе була. Моника Кримади хәҙерге ваҡытта LSI-ның Тирана бүлексәһенең генераль секретары.

# Моника Кримади
## Шәхси тормошо

Сәйәсмән Илир Метаның ҡатыны, уларҙың өс балаһы була: Бор, Бесар һәм Эра.

# Моника Кримади
## Телевидение

Моника Кримади 2005 йылда Kënga Magjike музыкаль конкурсында Майлинда Брегу менән дуэтта йырлай, унда жюри ағзаларының береһе була.
# Хоседа-Ю

Хоседа-Ю (Хоседа) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 167 км.

# Хоседа-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070609
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007060
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Балҡан (Силәбе өлкәһе)

Балҡан (Силәбе өлкәһе) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Нуғайбәк районындағы ҡасаба. Административ үҙәге — Балҡан (Силәбе өлкәһе) ауыл тораҡ пункты.
Яҡын тораҡ пункты — Нуғайбәк (Требиятский) һәм Курганный ҡасабаһы.

# Балҡан (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Силәбе өлкәһендәге Балҡан ауылына 1842 йылда Ырымбур губернаһында 1835-1837 йылдарҙа ойошторолған Новолинейный районындағы Ырымбур казак ғәскәре хәрби тораҡ пункты — посы булараҡ нигеҙ һалына. Тораҡ пунктына исем тарихҡа Балҡан һуғыштары булараҡ ингән 1828 — 1829 һәм 1877 — 1878 йылдарҙағы һуғыштар тураһында иҫтәлек булараҡ ҡушыла. Балҡан — төрки теленә ҡараған һүҙ һәм «таулы урманлы һыртты» аңлата. 1933 йылдың 20 июнендә Бөтә Союз Үҙәк Башҡарма Комитетының ҡарары нигеҙендә Балканский эшселәр ҡасабаһының исеме Балҡан тип үҙгәртелә.
1840 йылдың 12 декабрендә Ырымбур казак ғәскәре 10 казак полкынан һәм атлы-артиллерия бригадаһынан тора.
1840 йылдың 12 декабрендә Ырымбур казак ғәскәре тураһындағы Положениеға ҡул ҡуйыла. Уға ярашлы ғәскәр шәхси хужаларҙың тиҫтәләгән ауылын һәм Верхнеурал, Троицк һәм Силәбе ҡалаларын алған бик ҙур биләмәгә урынлаша. Балҡан ауылы ла шулар иҫәбенә инә. Ғәскәр граждандар етәкселеге ҡарамағынан сығарыла һәм уға махсус идара итеү органдары (граждан һәм суд) тәғәйенләнә. Ғәскәр ике хәрби һәм ун полк округтарына бүленә, хәрби начальниктар һәм полк командирҙары вазифалары булдырыла. Дөйөм етәкселек наказлы атаман ҡарамағына күсә, уның етәкселегендә ғәскәри дежур һәм суд комиссияһы ойошторола. Ырымбур казак ғәскәренә Ырымбур, Силәбе һәм Троицк өйәҙҙәренең дәүләт крәҫтиәндәре беркетелә.
Аҡ-Мәсет ҡәлғәһен алғандан һуң 1853 йылда Һыр-даръя линияһына нигеҙ һалына..
1933 йылдың 20 июнендә Бөтә Союз Башҡарма Комитеты ҡарары менән Балканский эшселәр ҡасабаһының исеме Балҡан тип үҙгәртелә.

# Балҡан (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

2010 йылдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡасабала халыҡ һаны 507 кеше тәшкил итә (229 ир-ат һәм 278 ҡатын-ҡыҙ).

# Балҡан (Силәбе өлкәһе)
## Урамдар

Ҡасабаның урам селтәре 11 урамдан тора.
# Третьякова Евгения Николаевна

Третьякова Евгения Николаевна (20 декабрь 1899 йыл — 1 август 1986 йыл) — педиатр. Медицина фәндәре докторы (1957), профессор (1958). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1957), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1945).

# Третьякова Евгения Николаевна
## Биографияһы

Евгения Николаевна Третьякова 1899 йылдың 20 декабрендә Ырымбур ҡалаһында тыуа. 1924 йылда Томск университетының медицина факультетын тамамлай. Үҙ аллы табип эшмәкәрлеге Омск ҡалаһының балалар дауалау-профилактика учреждениеларында башлана. Йәш табиптың һәләтлелеге билдәле академик О. Д. Соколова-Пономареваның иғтибарын йәлеп итә. Уның етәкселегендә Евгения Николаевна балалар ауырыуҙары клиникаһының ординаторынан алып төп өлкән ассистентына тиклем хеҙмәт юлын үтә. 1936—1946 йылдарҙа Евгения Николаевнаның хеҙмәт эшмәкәрлеге Төрөкмән медицина институтында була, унда доцент, һуңынан балалар ауырыуҙары кафедраһы һәм клиникаһы мөдире итеп һайлана. Уның етәкселегендә Төрөкмән ССР-ында яңы тыуған сабыйҙар өсөн тәүге махсуслаштырылған бүлек асыла. 1946—1971 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтында эшләй. 1950 йылдан алып 1969 йылға тиклем профессор Евгения Николаевна Третьякова балалар ауырыуҙары кафедраһын етәкләй. 1956 йылда бала саҡта ревматизм проблемаларына арналған докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Евгения Николаевнаның айырым ҡаҙанышы — уның күп йыллыҡ ныҡышмалы башланғысы буйынса 1961 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтында педиатрия факультеты асыла. Ғалимдар советы ҡарары менән 2003 йылдың авгусында балалар ауырыуҙары кафедраһына профессор Евгения Николаевна Третьякованың исеме бирелә.

# Третьякова Евгения Николаевна
## Ижтимағи эшмәкәрлеге

Ул ҙур ғилми һәм педагогик эшмәкәрлеген әүҙем йәмәғәт эше менән бергә алып бара: Башҡортостан балаларына дауалау-профилактика ярҙамы советы рәйесе, РСФСР һәм СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының балаларға дауалау-профилактика ярҙамы советы ағзаһы, Бөтә Союз ревматологияға ҡаршы комитеттың балалар секцияһы ағзаһы, Башҡортостандың балалар табиптары йәмғиәте рәйесе, Бөтә Союз кардиология йәмғиәте идараһы ағзаһы. Күп йылдар дауамында ул «Вопросы охраны материнства и детства» журналының редакция советы ағзаһы була. Е.Н. Третьякованы бер нисә тапҡыр халыҡ депутаттарының ҡала Советы депутаты итеп һайлайҙар. Ул илебеҙҙә һәм сит илдәрҙә бик күп съездарҙа, конференцияларҙа, симпозиумдарҙа әүҙем ҡатнаша.

# Третьякова Евгения Николаевна
## Фәнни эшмәкәрлеге

Третьякова табип-педиатрҙарҙың һәм ата-әсәләрҙең өҫтәл китабына әүерелгән сабый балаларҙы дөрөҫ ашатырға өйрәтеү буйынса белешмә авторы. Уның етәкселегендә 15 кандидатлыҡ диссертацияһы һәм өс докторлыҡ диссертацияһы башҡарылған. Ул 2 монография авторы, педиатрияның көнүҙәк мәсьәләләре буйынса 80-дән ашыу ғилми эше баҫылған.
Евгения Николаевна антибиотиктарҙы, сульфаниламидтарҙы һәм башҡа дарыу препараттарын махсус күрһәтмәһеҙ киң ҡулланыуға ҡаршы була, тәбиғи туҡландырыуҙы һаҡлап ҡалыу, әсәләрҙе бер йәшкә тиклемге балаларҙы массаж һәм гимнастика алымдарына киң өйрәтеү өсөн көрәшә.

# Третьякова Евгения Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһе
* миҙалдар.
# Дөйә мәсете

Дөйә мәсете йәки Ән-Нәҡәт (ғәр. جامع الناقة‎‎) — Ливияның баш ҡалаһы мәсете. Легенда буйынса мәсет X-XI быуаттарҙа һалынған. Әҙәбиәттә беренсе тапҡыр XIV быуатта телгә алына. Ливияның баш ҡалаһы Триполиҙа иң боронғо мәсет тип һанала.

# Дөйә мәсете
## Легенда

Легенда буйынса мәсет Фатими хәлифәлегенең дүртенсе хәлифәһе Әл-Мүғәз-үл-Диниллаһ тарафынан үҙгәртеп ҡорола. Икенсе легенда буйынса, мәсет төҙөү хәлифә Әл-Ғәзиз Билләһ бүләк иткән алтын тейәлгән дөйә тарихы менән бәйле була. Шулай уҡ мәсет 1019 йылда Сәфәрдәй тарафынан үҙгәртеп ҡоролған тигән фараз да бар. Был хаҡта мәғлүмәттәр мәсетте реконструкциялау ваҡытында мәрмәр таҡтасала табылған. Әммә быларҙың барыһы ла тарихи йәһәттән абруйлы түгел һәм төҙөлөштөң аныҡ датаһын күрһәтә алмай. Ливия тарихсылары, был мәсет Фатимиҙар осорона ҡарамай, тип иҫәпләй, сөнки бина улар архитектураһына хас булмаған стилдә төҙөлгән, тип һылтаналар. Шулай уҡ улар, «Дөйә мәсете» атамаһы Ғосман осоронда барлыҡҡа килгән, тип иҫәпләй.

# Дөйә мәсете
## Тасуирламаһы

Дөйә мәсете иҫке ҡаланың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Фнидек майҙанынан алыҫ түгел, унан сыҡҡан тар тыҡрыҡта, Гадамеси һәм Хавас ҡунаҡханалары янында, шулай уҡ алыҫ түгел урынлашҡан Әхмәт-паша Ҡараманлы мәсетенән йыраҡ түгел урынлашҡан. Мәсет бинаһы Ливия стилендә төҙөлгән, ҡыйығында күп һанлы бәләкәй көмбәҙҙәр булыуы тап уға хас. Мәсеттең биҙәлеше ябай, яҙыуҙары һәм декоратив һырлауҙары юҡ.
# Вторая (Тямка ҡушылдығы)

Вторая — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тямка йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Вторая (Тямка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014712
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301471
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3