yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Харинги

Лондондың Харинга бороһы (ингл. Borough Haringey of London, hærɪŋɡeɪ (i)) — Лондондың 32 бороһының береһе, тарихи Мидлсекс графлығына ҡарай. Майҙаны — 29,59 км². Халҡы 255 500 кеше (2011 йылға ҡарата), халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 8600 кеше тәшкил итә.

# Харинги
## Тарих

Район 1965 йылдын 1 апрелендә Хорнси, Вуд-Грин һәм Тоттенем райондарын берләштереүҙән барлыҡҡа килгән.

# Харинги
## Халыҡ

2011 йылда халыҡтың иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Харринг бороһында халыҡ 255 500 кеше тәшкил итә, шуларҙың 20,3 % — балалар (15 йәшкә тиклем), 69,2 проценты — эшкә яраҡлы йәштәге кешеләр(16 йәштән алып 64 йылдың йәшкә тиклем) һәм 10,5 %- оло йәштәге кеше (64 йәштән олораҡтар). Тоттенемда «Литтл Раша» (ингл. Little Russia) районы бар, унда, нигеҙҙә, рус иммигранттары йәшәй.

# Харинги
## Халыҡ
### Этник составы

2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса төп этник төркөмдәр:
60,5 % — аҡ тәнлеләр, шул иҫәптән 34,7%-ы — аҡ британдар, 2,7 проценты — аҡ ирландтар, 0,1 — сәйәхәтсе ирландтар һәм 23,0 % — башҡа аҡ тәнлеләр (гректар һәм грек-киприоттар, поляк, урыҫтар, йәһүдтәр, итальяндар, португалдар, албандар, болғар, американдар);
4,8 % — Көньяҡ Азиянан сыҡҡандар, шул иҫәптән 2,3 % — индустар, 1,7 % — бенгалдар һәм 0,8 % — пакистандар;
1,5 проценты — ҡытайҙар;
3,2 % — башҡа азиаттар (төрөктәр, төрөк-киприоттар, афғандар, курдтар, ливандар, ираҡтар, тай, малайзиялылар);
18,7 % — ҡара тәнле, шул иҫәптән 9,0 % — ҡара африкалылар (сомалийҙар, конголездар, гандар), 7,1 % — ҡара кариблылар (ямайлылар, барбадостар, тринидадтар) һәм 2,6 % — башҡа ҡара тәнлеләр;
0,9 % — ғәрәптәр;
6,5 % — метистар, шул иҫәптән 1,9 % — аҡ тәнлеләр менән ҡатнаш ҡара карибтар, 1,5 % — аҡ тәнлеләр менән ҡатнаш азиаттар, 1,0 % — аҡ тәнлеләр менән ҡатнаш ҡара африкалылар һәм 2,1 % — башҡа метистар;
3,9 % — башҡалар (колумбийҙар, эквадорҙар, боливийҙар, алжирҙар).

# Харинги
## Халыҡ
### Дин

Дин буйынса Харринг бороһы статистика мәғлүмәттәре (2011 йылға ҡарата):
| Дин | Харринги % | Лондон % | Англия % |
| Христианлыҡ | 45,0 | 48,4 | 59,4 |
| Ислам | 14,2 | 12,4 | 5,0 |
| Иудаизм | 3,1 | 1,8 | 0,5 |
| Индуизм | 1,8 | 5,0 | 1,5 |
| Буддизм | 1,1 | 1,0 | 0,5 |
| Сикхизм | 0,3 | 1,5 | 0,8 |
| Башҡа | 0,5 | 0,6 | 0,4 |
| Динһеҙ | 25,2 | 20,7 | 24,7 |
| Күрһәтелмәгән | 8,9 | 8,5 | 7,2 |

# Харинги
## Транспорт

Харринги территорияһы буйынса Лондон метрополитены линияһы һәм Лондон ер өҫтө (надземка) линияһы үтә.

# Харинги
## Спорт

Районда [./https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%85%D1%8D%D0%BC_%D0%A5%D0%BE%D1%82%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%80 Тоттенхэм Хотспур] футбол клубы бар, ул Премьер-лигала сығыш яһай.
# Сарма (Мокша ҡушылдығы)

Сарма — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының уң ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Сарма (Мокша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028050
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002805
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Нань-Ях

Кесе Нань-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нань-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Нань-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035715
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203571
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нилеч

Нилеч — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Буб йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Нилеч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019515
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001951
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кеймәсек

Кеймәсек (ҡаҙ. кимешек; рус. кимешек) - ҡаҙаҡ халҡында бигерәк тә оло йәштәге ҡатындарҙың традицион милли баш кейеме. Кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙҙарҙың муйынын, күкрәген, яурынын һәм арҡаһын ҡаплап торған йоҡа аҡ туҡыманан тегелгән.

# Кеймәсек
## Тасуирламаһы

Ҡаҙағстандың төрлө төбәктәрендә кеймәсектәр, башлыса, ҡара төҫтә булһа ла, биҙәктәрҙә һәм өлгөләрҙә бер ни тиклем айырма бар. Аҡ туҡыманан тегелә икән, был ҡатындың өләсәй булғанлығын күрһәтә, кеймәсек остарына алтынланған ептәр менән аҫылташтар баҫыла.
Төрлө ҡаҙаҡ ҡәбиләләре һәм ырыуҙарының кеймәсектәре биҙәүестәрҙең баш өлөшөндәге япмаһы, деталдәре, оҙонлоғо һәм характеры буйынса айырылып тора. Йәш ҡатын-ҡыҙ кеймәсегендә нағыш, төҫлө еп, таҫма менән биҙәлгән, шулай уҡ мәрйен, ынйы мунсаҡтар, көмөш көмбәҙҙәр һәм башҡа биҙәүестәр баҫылған була.
Кеймәсекте беренсе бала тыуғандан һуң кейгәндәр, шуға тиклем кейәүҙә булған ҡатын шаукүлә (саукеле) йәки ябайыраҡ төрө - йәләк ябынған.
Кеймәсек, маңлай, муйын тирәһен ябып, эйәк аҫтынан үтә. Ул әсәйҙәрҙең абруйын, бөйөклөгөн, сафлыҡ символын кәүҙәләндерә.

# Кеймәсек
## Тегелеше

Кеймәсектең алғы яғы яңаҡ тип атала. Ҡул менән нағышлап сигелә. Кеймәсекте бесеп, төрлө ысул менән тегәләр. Арҡа буйлап түбән төшкән һәм сәсте ҡаплаған оҙон осо ҡойроҡ тип атала. Кеймәсекте күкрәкте, яурынды, һәм арҡаны ҡапларлыҡ итеп, иркен итеп тегелә.
Ҡатындың йөҙө генә асыҡ ҡала. Йөҙ уйымыың ике яғы ла нағыш менән биҙәлә. Ялтыр ептәр менән салып сигеү ысулы - алҡым салыу тип атала. Кеймәсектең аҫҡы өлөшөнә көмөш тәңкәләр баҫыла. Был бер үк ваҡытта аҫҡа тартып, тигеҙ тота, елпелдәп тормаҫҡа мөмкинлек бирә. Кеймәсек ҡатын-ҡыҙҙың сәсен саң-туҙандан һаҡларға һәм туҙып тормаҫҡа ярҙам итә.
Кеймәсекте Ҡаҙағстанда урама яулыҡ, эйәксә тип атауҙары ла осрай.
Нағышына ҡарай кеймәсекте ҡыҙыл, һары, аҡ яңаҡлы тип бүләләр.
Кеймәсекте ҡайһы саҡ көмөш, мунсаҡтар менән ситләп сығалар. Борон һәр тайфаның кимешәге тегелеше, биҙәлеше менән айырылып торған. Ғәҙәттә, йәш килендәр яулыҡ ябынған, ә кеймәсекте йышыраҡ 60 йәштән һуң кейә башлағандар.
# Морозиха

Морозиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кучук йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Морозиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003612
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200361
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Йофар

Йофар (лат. Desmana moschata, (рус. Русская выхухоль ) — ҡиммәтле тиреле йәнлек; ертишкестәр (Soricomorpha) отряды һуҡыр сысҡандар ғаиләһенән һөтимәр йәнлек.

# Йофар
## Ҡылыҡһырлама

Волга, Дон һәм Яйыҡ йылғалары бассейнында ғына осрай. Кәүҙәһе тығыҙ, 20 см-ға ҡәҙәр оҙонлоҡта. Ауырлығы 520 г-ға ҡәҙәр. Башы ҙур, хәрәкәтсән оҙон танау менән тамамлана. Ҡойроғо 17−20 см оҙонлоҡта, ике яғынан ҡыҫылған, ҡабырсаҡ һәм һирәк төк менән ҡапланған, ҡойроҡ төбөндә еҫле майлы матдә бүлеп сығарыусы махсус биҙҙәре урынлашҡан. Май тирене еүешләнеүҙән һаҡлай. Аяҡ бармаҡтары араларында киң йөзөү ярылары бар; артҡы аяҡтары алғыларыннан оҙонораҡ һәм көслөрәк. Йөн ҡапламы ебәк һымаҡ, ҡуйы, өҫкө яғы ҡара-ҡоңғорт, аҫҡы яғы - көмеш һымаҡ һоро төҫтә. Яртылаш һыуҙа тереклек итә. Өнөн, сығыу юлдарын һыу аҫтында ҡалдырып, текә ярҙарҙа ҡыуаҡ тамырҙары аҫтына ҡаҙа. Кис һәм төндә активлык күрһәтә. Һыуҙа йәшәүсе умыртҡаһыҙҙар, ваҡ балыҡ, үҫемлектәр менән туҡлана.

# Йофар
## Үрсеүе

Енси яҡтан 6 айҙа өлгөрә. Моногам. Яҙғы һыу һүле (половодья) мәлендә ояларын ташлап сыҡҡан мәлдә парлашыу башлана. Быны ата йофарҙарҙың көслө итеп сырылдауынан, инә заттарҙың иркә генә моңло итеп тауыш сығарыуынан аңғарып була. Ҡауышыу мәле апрель-май айҙарына тура килә. Йыш ҡына ата заттар араһында мөнәсәбәт асыҡлау күҙәтелә.
Йөклөлөк 45—50 көн тирәһе дауам итә. Балаларының һаны 1—5 тирәһе була. Балалары яланғас, күҙе йомоҡ, хәлһеҙ булып тыуа. Һәр береһенең массаһы 2—3,3 г тирәһе генә була.
Йылына 1, һирәгерәк 2 тапҡыр бала тыуҙыра (май — июнь һәм ноябрь — декабрь). Тынысһыҙлағанда, ҡурҡыныс янағанда, инә йофар балаларын икенсе урынға күсерә. Ата заттар ҙа балалары янында була.
Балалалары 4 айҙа өлкәндәре кеүек туҡлана башлай. 4-5 айҙа үҙ-аллы йәшәүгә күсә. 4 йылға тиклем йәшәй.

# Йофар
## Тарихы

Ҡиммәтле тиреһе өсөн аулау һөҙөмтәһендә, 20 быуат башына йофар Башҡортостанда бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан. Киренән тергеҙеү маҡсатында
1934—36 йылдарҙа Татар АССР-нан Дүртөйлө һәм Бөрө райондарына күпмелер һанда был йәнлектәрҙе ҡайтаралар. 1934 йылда "Ағас-күл"гә, Ағиҙел йылғаһының һыубаҫар туғайҙарына ебәрелә. Икенсегә, 1936 йылда Дүртөйлө районының башҡа күлдәренә (озера Учпили, Учтавлы, Изелчик, Чугураш, Анак-куль) һәм Илеш районына (Белосарым) ебәрелә. Реаклиматизация уңышлы килеп сыға.
1946-1955 йылдар эсендә һунар итеү һөҙөмтәһендә дүрт меңгә яҡын тире алына. Унан һуңғы йылдарҙа, йофарҙарҙың һаны ҡырҡа кәмей. 1949 йылдарҙа, яр һыҙатының һәр километры һайын 8,3 өң иҫәпләнһә, 1959 йылға 4,7-гә тиклем кәмей.
20 быуат аҙаҡтарына бик һирәкләп кенә, Дүртөйлө һәм Илеш райондарының һыубаҫар туғайлы һыу ятҡылыҡтарында осрауын дауам итә. Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Һанын тергеҙеү өсөн әүҙем эш күреү: яңынан ситтән йәнлектәр ҡайтартыу һәм улар өсөн махсус заказниктар булдырыу талап ителә.
# Везермарш (район)

Везермарш (нем. Wesermarsch) — Германиялағы район. Район үҙәге — Браке ҡалаһы. Район Түбәнге Саксония еренә инә. 821,92 кв. км майҙанды биләй. Халыҡ һаны 93 114 кеше. Халыҡ тығыҙлығы 725 кеше/кв.км.
Райондың рәсми коды 03 4 61.
Район 9 общинаға бүленгән.

# Везермарш (район)
## Ҡалалар һәм общиналар

* Берн (7 120)
* Браке (16 191)
* Бутьядинген (6 554)
* Эльсфлет (9 346)
* Яде (5 975)
* Лемвердер (7 202)
* Норденх (27 595)
* Офельгенна (5766)
* Штадланд (7 976)
# Семьянка

Семьянка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Семьянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000040438
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004043
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аю (Туй ҡушылдығы)

Аю — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының уң ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Аю (Туй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007581
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300758
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Инка юлдары

Инка юлдары (кечуа Qhapaq Ñan — Капы-Ньан, «Король юлы») — таш түшәлгән күп һанлы юлдар селтәре, уларҙы Көньяҡ Американың Анд тауҙары төбәгендә: Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия, Чили, Аргентинала индеецтар цивилизациялары яр буйы сүллектәре тигеҙлеге, шулай уҡ тауҙар, ҡая һәм тарлауыҡтар аша аҫылмалы күперҙәр һәм баҫмалар ярҙамында нисәмә мең йылдар буйына һалған.
Төп магистралдәрҙең төҙөүселәре — инкылар; юлдар төҙөү эше тик XVI быуатта ғына туҡталып ҡала, сөнки илде баҫып алған испан конкистадорҙары урындағы технологияларҙы белмәй һәм хатта шул юлдарҙы тейешенсә тоторға һәләтле булмай.
Тотош Инкы империяһын тәре формаһында киҫеп үткән дүрт юл — төп юлдар (үҙәге Куско ҡалаһында). Иң оҙон юл кәмендә 6600 километр (1200 лиг) оҙонлоғонда була. Провинцияларҙың бөтә баш ҡалалары ла юлдар менән тоташа, һәр береһенән бер нисә юл һалына. Һәр юлда билдәле бер ара аша Ҡунаҡ йорттары урынлаша, юлдар ыҙан бағаналары менән билдәләнә һәм топо йәки тупу тип атала.
Юл селтәренең дөйөм оҙонлоғо 30 000 километрға етә. Юғарыла атап үтелгән илдәрҙең алтыһының территорияһында башҡа юлдарға ҡарағанда яҡшыраҡ һаҡланған участкалағы 6000 км оҙонлоғондағы юл 2014 йылда Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелде.
# Ар-Игол

Ар-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 195 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Ар-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040043
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204004
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ключи (Ита ҡушылдығы)

Ключи — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ключи (Ита ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032769
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103276
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һарыш (Еҙем ҡушылдығы)

Һарыш (рус. Сарышка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Белорет районы биләмәләрендә аға. Йылға Еҙем йылғаһының уң ярына тамағынан 169 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Һарыш (Еҙем ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018746
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101874
- Бассейн коды — 10.01.02.007
- Гө буйынса томы — 11
- Гө буйынса сығарылыш — 1
# Лярсавэй-Яха

Лярсавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томбой-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Лярсавэй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039447
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303944
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тойғонов Далха Солтанморат улы

Тойғонов Далха Солтанморат улы (рус. Туйгунов Далха Султанмуратович (Султанович) (1912 йыл (башҡа сығанаҡта 1907 йыл) — 1 февраль 1945) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия өлкән cержанты. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы Чернигов гвардия) дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының разведка взводы старшинаһы, 3-се эскадрон отделениеһы командиры. III (1943) һәм II дәрәжә (1945) Дан ордендары кавалеры.

# Тойғонов Далха Солтанморат улы
## Биографияһы

Далха Солтанморат улы Тойғонов 1912 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Ислам (башҡа сығанаҡта Йомаш) ауылында) тыуған. 1942 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан һуғышҡа алына. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се полкында (16-сы гвардия дивизияһы) бик мөһим хәрби вазифалар биләп, тиңһеҙ батырлыҡ өлгөләрен күрһәтә һәм юғары хәрби ордендарына лайыҡ була. 1945 йылдың 1 февралендә разведчик Далха Тойғонов Германияла һәләк була һәм Бранденбург провинцияһы Одуртайль ауылында ерләнә.

# Тойғонов Далха Солтанморат улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* III-сө дәрәжә Дан ордены (1943)
* II-се дәрәжә Дан ордены (1945)
# Гайка

Гайка — винт, болт кеүек һырлы нәмәләргә бороп индерелә торған төрлө формалағы деталь; шөрөптөң алынмалы башы; һыр тишек менән нығытма материалдар төрө.
# Эсперантсы

Эсперантсы, эсперантист (эспер. esperantisto) — яһалма тел эсперантола һөйләшкән йәки был телде башҡаса ҡулланғаныусы кеше. Һүҙҙең бындай мәғәнәһе Булонь декларацияһының (1905) бишенсе параграфында теркәлгән: «Эсперанто телен белгән һәм уны ниндәй маҡсаттан сығып ҡулланыуына ҡарамайынса, был телде файҙаланған һәр кеше үҙен „эсперантсы“ тип атай ала. Ниндәй ҙә булһа эсперанто йәмғиәтендә тороу һәр эсперантсыға тәҡдим ителә, әммә ул мотлаҡ түгел».
Булонь декларацияһы эсперанто-берләшмәләренең бөтәһенә лә билдәле булыуына ҡарамаҫтан, уны эсперантсыларҙың барыһы ла таный тип әйтеп булмай. Мәҫәлән, эсперанто шиғриәте классигы Юлио Баги (1891—1967): «Эсперантист булыу телде белеүҙе генә аңлатмай. Был тәғәйенләнеш. Миссия. Донъяла тик яҡшылыҡҡа ынтылыу. Ысын эсперантсы булып китмәйҙәр, эсперантсы булып тыуалар, телде өйрәнә башлағанға тиклем үк эсперантсы булырға мөмкин», — тип белдерҙе. Эсперанто теленә донъяны үҙгәртеп ҡороу проектының ғәҙеллек принциптарына ҡарата мөнәсәбәте эсперантсылар араһында киң таралған.
Ҡайһы берҙә, -ист- суффиксының күп кенә этник телдәрҙәге һүҙгә үҙенсәлекле стилистик төҫмөр биреүенән айырылып торһон өсөн, эсперанто телендә һөйләшкән кешеләрҙе эсперантола һөйләшеүселәр йәки эсперантофондар тип атап йөрөтәләр. Шуныһы ҡыҙыҡ, «fono» һүҙе эсперанто телендә ғәҙәти әһәмиәткә эйә, рус теленән тәржемәлә лә ул «фон» тигәнде аңлата. Шуға күрә эсперанто телендәге «esperantofono» һүҙе әңгәмәләшкәндәргә аңлашылмаҫҡа мөмкин. Рус телендәге «эсперантоговорящий» тигәндең тәржемәһен эсперанто телендәге «E-parolanto» («Esperanto-parolanto») мәғәнәһе тулыраҡ асып бирә.
Эсперанто телендәге беренсе баҫма «La Esperantisto» тип атала («Эсперантистар»; 1889).

# Эсперантсы
## Шулай уҡ ҡарарға

* Эсперанто
* Тыуғандан эсперанто телендә һөйләшеүселәр
* Эсперантсылар клубы

# Эсперантсы
## Эсперантсылар берекмәһе

* Эсперантсыларҙың Рәсәй берләшмәһе (REU/РоСЭ) (ba)
* Бөтә донъя эсперанто ассоциацияһы (UEA) 2005 йыл 25 август архивланған. (ba, eo һ. б.)
* Халыҡ-ара йәштәр конгресы (eo)
# Микис Теодоракис

Ми́кис Теодора́кис (грек. Μίκης Θεοδωράκης, МФА: [ˈmicis θɛɔðɔˈɾacis]; 29 июль 1925 йыл) — Греция композиторы, сәйәси эшмәкәр. «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты (1983).

# Микис Теодоракис
## Биографияһы

Микис Теодоракис 1925 йылдың 29 июлендә Грецияның Хиос утрауында тыуған. Уның атаһы сығышы менән Крит утрауынан, әсәһе — Кесе Азияла тыуған. Малай бала саҡтан уҡ музыкаға ылыға, был сәнғәт төрөнә һөйөүө уға ниндәйҙер музыка ҡоралында уйнай белмәгән ваҡытынан уҡ көйҙәр итергә этәрә. 17 йәшендә егет Пелопоннес ярымутрауында урынлашҡан Триполис (Триполи ) ҡалаһында хор ойоштора.
Икенсе донъя һуғышы йылдарында Микис Теодоракис Ҡаршылыҡ күрһәтеү хәрәкәтендә ҡатнаша. Бының өсөн нацистар тарафынан ҡулға алынып, язалауҙарға дусар ителә.
Грециялағы 1946—1949 йылдарҙағы граждандар һуғышы барышында композитор Эгей диңгеҙенең Көнсығыш Спорады архипелагындағы Икария утрауына һөргөнгә ебәрелә, аҙағырак ошо диңгеҙҙәге ҙур булмаған Макронисос утрауындағы концлагерға ябыла, бында шулай уҡ язалауҙар һәм туҡмауҙар кисерә.

# Микис Теодоракис
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин комсомолы премияһы лауреаты (1967).

# Микис Теодоракис
## Библиография

* Mikis Theodorakis: Journals of Resistance. Translated from the French by Graham Webb, Hart-Davis MacGibbon, London, 1973.
* Mikis Theodorakis: Music and Theater, Translated by George Giannaris, Athens, 1983.
* George Giannaris. Mikis Theodorakis. Music and Social Change, Foreword by Mikis Theodorakis. G. Allen, London, 1972.
* Gail Holst. Myth & Politics in Modern Greek Music, Adolf M. Hakkert, Amsterdam, 1980.