yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мөрит

Мөрит (ғәр. مريد‎‎ — эйәреүсе, шәкерт; рус. мюрид, мури́д) — суфыйлыҡта, бағышланыуҙың һәм рухи камиллаштырыуҙың беренсе (түбән) баҫҡысында торған уҡыусы. Киңерәк ҡулланылышта был термин суфый булғанлыҡты, ғөмүмән, ябай мосолман кешеһен дә аңлата ала.

# Мөрит
## Суфыйлыҡта

Суфыйҙар тәриҡәтенә инергә әҙерләнгән кешене мөрит тип атайҙар . Мөрит остазы (шәйех, мөршид)алдында билдәле бер бурыстарҙы үҙ өҫтөнә ала. Ул үҙ ихтыярын Аллаһы тәғәлә һәм остазының ихтыярына буйһондорорға тейеш. Мөриттың ихтыярын Аллаһҡа буйһондороу остаз етәкселегендә башҡарыла. Шәйехкә буйһонғандан һуң мөрит, «юлсы» (салиҡ) булып, рухи юл үтә. Остаз етәкселегенән башҡа рухи юл үтеү мөмкин түгел.
Мөритлеккә бағышланыу остаздың уҡыусыға биргән нәсихәтенән башлана. Улар бер-береһенә ҡаршы ултыралар. Шәйех үҙ ҡулын шәкерттең ҡулына һала һәм тәүбә итеү, доға ҡылыу һәм суфый тәриҡәте ҡиммәттәре кәрәклеге тураһында һөйләй..
Ғәҙәттә мөрит үҙ өҫтөнә ҡайһы бер йөкләмәләрҙе ала (әҙәптәр):
* Бөтә әмерҙәрҙә һәм тыйыуҙарҙа үҙ шәйехенә буйһоноу
* иҫнәмәҫкә һәм йоҡлап ятмаҫҡа, сәбәпһеҙ көлмәҫкә, ҡысҡырып һөйләшмәҫкә,
* көнөнә биш тапҡыр намаҙ уҡырға, йәмәғәт менән уҡыу хәйерлерәк,
* таҙа кейем кейергә һәм таҙа урында өҫтәмә (вирд) намаҙҙар уҡырға,
* үҙ остазыңдан башҡа бер кемгәлә бармаҫҡа,
* уҡытыусыңды тикшермәҫкә,,
* яңғыҙлыҡта булғанда, кеше алдында эшләмәгәнде эшләмәҫкә, йәғни үҙен Аллаһ һәр ваҡыт күҙәткән кеүек тоторға тейеш.
Шулай уҡ мөрит шәйех менән аралашҡанда билдәле бер ҡағиҙәләргә таянырға тейеш
* Шәйехкә һорауһыҙ инмәҫкә
* Шәйех алдында рөхсәтһеҙ ултырмаҫҡа,
* Шәйехтең намаҙлығына баҫмаҫҡа,
* Сәләмләгәндә шәйехтең уң ҡулын үбергә,
* Шәйех менән уның рөхсәтенән тыш һөйләшә башламаҫҡа
* Шәйехтең йөҙөнә оҙаҡ итеп ҡарамаҫҡа,
* Шәйехкә артың менән боролмаҫҡа.
# Баймырҙа Бикҡужин

Баймырҙа Бикҡужин (рус. Биккузин Баймурза) (? — 26 апрель 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы ҡылыссыһы.

# Баймырҙа Бикҡужин
## Биографияһы

Баймырҙа Бикҡужин Башҡортостандың Баймаҡ районы Төрөкмән ауыл Советы (хәҙер Күсей ауыл Советы) биләмәһендә тыуған. БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-cе Башҡорт кавалерия (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия) дивизияһында хеҙмәт итә, «Память народа» сайтында аҙаҡҡы хеҙмәт урыны: ялан почтаһы 11622 тип күрһәтелгән, әлеге почта 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкына тап килә. 1945 йылдың 26 апрелендә Германия территорияһындағы алышта һәләк була. «Память народа» сайтындағы мәғлүмәттәрҙән: рядовой; исемлектән төшөрөү сәбәбе: яуҙа һәләк булған/хәбәрһеҙ юғалған; сығанаҡ фонды — Баймаҡ районы буйынса Башҡортостан Республикаһының Хәрби Комиссариаты бүлеге. Сайтта бирелгән документтан (14 бит) күренеүенсә, Баймырҙа Бикҡужиндың адресы тип Төрөкмән ауыл Советы күрһәтелгән, ерләнгән урыны күрһәтелмәгән. Шул уҡ сайттағы юғалтыуҙы дөрөҫләүсе документта — ҡатыны исеменә ебәрелгән рәсми хәбәрҙә Б. Бикҡужиндың Бранденбург провинцияһы Велефанец ауылында ерләнеүе тураһында әйтелә.

# Баймырҙа Бикҡужин
## Былар ҡыҙыҡлы

Төрөкмән ауыл Советы биләмәһенә ҡараған Күсей ауылы элек Бикҡужа тип аталған. Был атама 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан һәм көмөш миҙалға лайыҡ булған Танһыҡҡужа Бикҡужиндың атаһы хөрмәтенә бирелгән булған.

# Баймырҙа Бикҡужин
## Хәтер

Бикҡужин Баймырҙаның исеме Баймаҡ районының «Хәтер китабына» индерелгән.
# Танкистар скверы (Орёл)

Танкистар скверы — геройҙар — Орёл ҡалаһын немец оккупанттарынан азат иткәндә ҡалаға беренсе булып бәреп ингән танкистар ҡаһарманлығы хөрмәтенә мемориал сквер. Железнодорожный районында Пушкин һәм Мәскәү урамдары араһында урынлашҡан.
1943 йылдың 4 авгусында ҡаланы азат иткәндә, маҡтаулы Орловская исеме бирелгән 17-се Гвардия танк бригадаһы танкистары беренсе булып Орел ҡалаһына бәреп инәләр. 6 августа Первомайский скверында ҡайғылы митинг һәм яугирҙәрҙе — ҡаланы азат иткәндә һәләк булған танкистарҙы туғандар ҡәберлегендә ерләү үтә. 7 августа өлкән лейтенант Сергей Марченко ротаһының ватылған «Т-70» танкы тупраҡ убаға ҡуйыла. Ошо мәлдән башлап сквер Танкистар скверы тип атала башлай.

# Танкистар скверы (Орёл)
## Тарихы

XVIII быуатта был урын «Ильин майҙаны» тип аталған. Бөгөнгө көндә Мәскәү урамы булған урында ҙур булмаған бер нисә тиҫтә генә өй ултыра, ә Курск урамы яғында урман үҫә. «Орёл» ҡунаҡханаһы урынында асыҡ язалауҙар өсөн дар ағасы тора, һуңғараҡ уны эшафот менән алмаштыралар. Үлем язаһын юҡҡа сығағандан һуң эшафотты алып ташлайҙар, ағастарҙы бысалар һәм бында ҙур булмаған буш майҙансыҡ барлыҡҡа килә, уны йүнсел сауҙагәрҙәр «ҡулдарына төшөрәләр». Кибеттәр, лабаз, сауҙа тартмалары төҙөлә, майҙан ҡаланың кеше иң күп йөрөгән, әммә иң бысраҡ урынына әйләнә. Танк ҡуйылған урында Ильин часовняһы тора. 1853 йылда сауҙа майҙаны киңәйә һәм тулыһынса үҙгәртеп ҡорола. Байрам көндәрендә балагандар ҡуйыла һәм тамашалар ойошторола. 90-сы йылдар башында йәмәғәт халыҡ театры асыла, әммә 1900 йылда уны властар яба.
1920 йылда апрель өмәһендә майҙанды иҫке ағас ҡаралтыларҙан таҙарталар һәм ағастар ултырталар. Был Первомайский тип аталған беренсе ҡала скверы була. 1963 йылда Орел ҡалаһын азат итеүҙең 20-йыллығы алдынан бөтә мемориаль комплексты киренән планлаштырыу һәм төҙөкләндереү үткәрелә, Советтар Союзы маршалы И. Х. Баграмян һәм Дан орденының тулы кавалеры, Орел эшсеһе М. Бычков Мәңгелек ут тоҡандыралар. 1968 йылда хәрби танк «Т-70» «Т-34» танкына алмаштырырыла (1985 йылда «Т-70» танкы Орел хәрби-тарихи музей ҡаршыһына ҡуйыла). 2016 йылдың 20 майында скверҙа 11-се армия командующийы, «Кутузов» исемендәге Орел стратегик һөжүм операцияһында ҡатнашҡан маршал Баграмянға һәйкәл асыла. Бөгөн был сквер фронтташ дуҫтарҙың осрашыу урыны булып тора, яңы өйләнешкән йәштәр Мәңгелек утҡа сәскәләр менән киләләр, танктың ике яғында Орел мәктәптәренең һәм училищеларының иң яҡшы уҡыусылары почетлы ҡарауылда тора.
# Кирилл Туровский һәйкәле (Гомель)

2004
Кирилл Туровский һәйкәле — Белоруссияның Гомель өлкәһенең Гомель ҡалаһындағы 12-быуат гуманисы һәм мәғрифәтсеһе Кирилл Туровский һәйкәле

# Кирилл Туровский һәйкәле (Гомель)
## Тасуирлау һәм тарихы

Гомель өлкә драма театры янындағы Кирилл Туровский скверында 2004 йылдың 4 апрелендә ”Белорус яҙмаһы көнөндә Кирилл Туровский һәйкәле асыла. Кирилл Туровский — епископ, яҙыусы, философ һәм дингә өндәүсе, фекеренең тәрәнлеге һәм һүҙгә оҫталығы өсөн «Златоуст» исемен алған. Һәйкәлдең авторҙары: скульптор Лев Николаевич Гумилевский һәм уның улы Сергей Гумилевский, Белоруссияның атҡаҙанған архитекторы — Николай Федорович Жлоба .
Кирилл Туровский һыны бронзанан ҡойолған, бейеклеге 3,5 метр, ике метрлы гранит постаментҡа ҡуйылған. Һул ҡулында доға тексы яҙылған төргәк: «О владыко пресвятый, избави господи град сей и страну сею от всякого зла». Кирилл Туровский һәйкәлен асыу тантанаһында өлкәнең һәм Гомель ҡалаһының министрлыҡтары етәкселәре ҡатнаша. Дражин Владимир Нестерович- Беларусь Республикаһының премьер-министр урынбаҫары, Туровта Белорус яҙмаһы көнөн үткәреү буйынса ойоштороу комитеты рәйесе былай тип әйтә:
Кирилл Туровский һәйкәлен Гомель һәм Жлобин архиепискобы Аристарх изгеләндерә.
# Дэвид Вудард

Дэвид Джеймс Вудард (ингл. David James Woodard, /ˈwʊdɑːrd/ (мәғл.); 6 апрель 1964 йыл, Санта-Барбара, Калифорния) — АҠШ дирижёр, композитор һәм авторы.

# Дэвид Вудард
## Образование

Вудард получил светское образование в Нью-Йорк в Новая школа (The New School for Social Research).
# Первая (Сороминская ҡушылдығы)

Первая — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сороминская йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Первая (Сороминская ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040821
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204082
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Таңғатаров Әхнәф Йыһангир улы

Таңғатаров Әхнәф Йыһангир улы (1892 йыл — 25 ғинуар 1954 йыл) — яҙыусы.

# Таңғатаров Әхнәф Йыһангир улы
## Биографияһы

1892 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы) Теләкәй-Ҡобау ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
Өфөләге «Ғосмания», Ырымбурҙағы «Хөсәйениә» мәҙрәсәләрендә уҡый. Артабан үҙ аллы уҡып, уҡытыусы була. Үзбәкстанда ике йыл эшләгәндән һуң, кире Башҡортостанға ҡайтып, Ҡаңны-Төркәй ауылындағы земство мәктәбендә рус теле уҡытыусыһы булып эшләй.
1915 йылдан Февраль революцияһына тиклем армияла хеҙмәт итә.
1920 йылдан төрлө халыҡ хужалығы тармаҡтарында эшләй.
1938 йылда репрессияланған, 5 йылға хөкөм ителгән. 1957 йылда аҡланған.
# Ягатонюй

Ягатонюй — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярбияга йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ягатонюй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056350
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005635
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Ҡаҙмаш

Кесе Каҙмаш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ҡаҙмаш йылғаһының һул ярына тамағынан 2,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Ҡаҙмаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002042
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200204
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 2012 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

2012 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Ишбирҙина Айгөл Фәрит ҡыҙы

Ишбирҙина Айгөл Фәрит ҡыҙы (1983) — рәссам, Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһы рәссамдары союзы ағзаһы (2010). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — һынлы сәнғәт өлкәһендәге «Тыуған төйәктә ҡулға-ҡул тотоношоп» ижади проекттары өсөн (2015). Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының дәүләт стипендиаты (2015).
Ишбирҙина Айгөл Фәрит ҡыҙы 1983 йылдың 14 мартында Башҡортостан Республикаһының Сибай ҡалаһында тыуған. 1998—2003 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһында уҡый. 2003—2009 йылдарҙа Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында һынлы сәнғәт бүлегендә белем ала.
Айгөл Ишбирҙина төрлө жанрҙарҙа эшләй. Тыуған яғына һөйөү, милли көнкүреш һәм колорит — ижадының сығанаҡтары. Ижадында үҙ юлын, үҙ стилен эҙләүсе эксперименатор-рәссам. Уның әҫәрҙәрендә тарихи легендалар һәм башҡорт халҡының ижады сағылыш таба.
2003 йылдан алып йәштәр, региональ, махсус, төркөм, Рәсәй, халыҡ-ара, сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
Өфөлә йәшәй һәм ижад итә.
# Косолапов Филипп Макарович

Косолапов Филипп Макарович (9 ғинуар 1919 йыл — 7 август 1994 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы, авиация дивизияһының эскадрилья командиры, полковник (1957). Советтар Союзы Геройы (1943).

# Косолапов Филипп Макарович
## Биографияһы

Филипп Макарович (икенсе мәғлүмәттәр буйынса, Маркович) Косолапов 1919 йылдың 9 ғинуарында Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Волков ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Тулы булмаған урта мәктәптең 7 класын тамамлаған. Нефть ҡыуыу заводында эшләй. Өфөлә аэроклуб тамамлай.
1938 йылдың декабренән Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә. 1940 йылда Чкалов хәрби авиация летчиктар мәктәбен тамамлай. Лейтенант М. Ф. Косолапов 1942 йылдың сентябренән хәрәкәт итеүсе армияла. 1943 йылдың ноябренә тиклем 2-се гвардия истребителдәр авиация полкында хеҙмәт итә. Аҙаҡ, һуғыш аҙағына тиклем, 937-се истребителдәр авиация полкында. Бөтәһе 300-гә яҡын хәрби осош яһай, 33 һауа һуғышында үҙе дошмандың 11 самолетын һәм иптәштәре төркөмө менән — 9 самолетты бәреп төшөрә.
Һуғыштан һуң Хәрби Һауа көстәрендә хеҙмәт итеүен дауам итә. 1955 йылда Хәрби-һауа академияһын тамамлағай. 1957 йылдан алып полковник Ф. М. Косолапов — запаста. Чернигов ҡалаһында йәшәй.
1994 йылдың 7 авгусында вафат була.

# Косолапов Филипп Макарович
## Батырлығы

«1943 йылдың авгусына 2-се гвардия истребителдәр авиация полкының (Көнбайыш фронт 1-се һауа армияһы 2-се истребителдәр авиация корпусы 322-се истребителдәр авиация дивизияһы) эскадрилья командиры, гвардия өлкән лейтенанты М. Ф. Косолапов 107 хәрби осош яһай, 25 һауа һуғышында шәхсән үҙе дошмандың 8 самолетын һәм төркөм составында — 6 самолетты бәреп төшөрә».
Дошман менән алышта күрһәткән ҡыйыулығы һәм хәрби батырлығы өсөн, 1943 йылдың 2 сентябрендә, Косолапов Филипп Маркович Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.

# Косолапов Филипп Макарович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (02.09.1943).
* «Алтын Йондоҙ» Миҙалы,
* Ленин ордены (02.09.1943).
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (08.07.1943).
* 3-сө дәрәжә Кутузов ордены.
* Александр Невский ордены (19.08.1943).
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (27.01.1943).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1954).
* Миҙалдар.

# Косолапов Филипп Макарович
## Хәтер

* Ф. М. Косолапов Зелёна-Гура (Польша) ҡалаһының почетлы гражданы булған.
* Уның исеме Өфө аэроклубын тамамлаусылар — Советтар Союзы Геройҙарыныңмемориаль таҡтаһына индерелгән.
# Сөләймән Шаһ кәшәнәһе

Сөләймән Шаһ кәшәнәһе (тур. Süleyman Şah Türbesi) — Сөләймән Шаһтың һөйәктәре урынлашҡан мемориаль комплекс, Сөләймән Шаһ оҙаҡ ваҡыт дауамында Ғосман империяһына нигеҙ һалған Ғосман I-нең ҡартатаһы тип иҫәпләнгән.
Сөләймән Шаһ хәҙерге Сүриә территорияһындағы Евфрат йылғаһында батып үлгән, тип һанала. Тәүҙә ҡәбер Жәбер замогы янында урынлашҡан була, әммә һуңынан ике тапҡыр күсерелә — 1973 йылда Эль-Асад һыу һаҡлағысын төҙөгәндән һуң һәм 2015 йыл башында Сүриәләге Граждандар һуғышы өсөн. 2015 йылдың 22 февраленә тиклем Сөләймән Шаһ кәшәнәһе Сүриә территорияһында була, 1923 йылда Лозаннала ҡул ҡуйылған килешеүгә ярашлы Төркиә кәшәнә өҫтөндә үҙенең әләмен ҡуйыу хоҡуғын һәм унда үҙенең почетлы ҡаралыуын ҡуйыу рөхсәтен ала.
2015 йылдың 22 февралендә Суриәлә төрөк армияһының хәрби операцияһы барышында Сөләймән шаһ кәшәнәһенән ҡарауыл алына, ә кәшәнә Сүриәгә яҡын территорияға күсерелә. Кәшәнәне 40 төрөк һалдаты һаҡлаған. Территория ИГИЛ боевиктары контроле аҫтында ҡала, әммә кәшәнәгә һәм төрөк һалдаттарына бер ниндәй зыян килтерелмәй. Төркиә хөкүмәте, Ираҡ ислам дәүләте һәм Левант боевиктары ҡәберҙе урытып алыуы тураһында хәбәр алғас та, үҙенең кәшәнәне һаҡлаусы хәрбиҙәрен, шулай уҡ мавзолей артефакттарын эвакуациялай. «Евфрат Шаһ» операцияһы һөҙөмтәһендә 100 хәрби хеҙмәткәрҙәре эвакуациялана, береһе бәхетһеҙ осраҡ һөҙөмтәһендә һәләк була. Төркиә премьер-министры Әхмәт Давутоглу, һуңғараҡ кәшәнә Сүриә территорияһына ҡайтарыласаҡ, тип белдерә һәм ҡәбер торошо үҙгәрмәйәсәк, тип белдерә.
Эвакуациянан һуң төрөк армияһы мавзолейҙы шартлата. Төркиә президенты Рәжәп Эрдоган хәбәр итеүенсә, хәҙер Сөләймән Шаһ саркофагы курд формированиелары контроле аҫтындағы территорияла, төрөк-сүриә сик буйынан 200 метр алыҫлыҡта, Эшме ауылы тирәһендә урынлашҡан. Яңы мавзолей төҙөләсәк түбәлә хәҙерге ваҡытта төрөк танкылары тора, ә был урынды төрөк һалдаттары сәнскеле тимер сыбығы менән уратҡандар. Төркиә хөкүмәтенең әлеге ҡарарҙары төрөк оппозицияһы яғынан ҡаты тәнҡитләнә, сөнки улар, Төркиә үҙ территорияһының өлөшөн биргән, тип һанайҙар.
# Львов математика мәктәбе

Львов математика мәктәбе — Львов университетында эшләгән математиктар төркөмөнөң атамаһы. 1929 йылдан Studia Mathematica журналын сығара башлайҙар.
Был ғалимдарҙың күбеһе, бигерәк тә йәһүд милләтенән булғандары, 1941 йылда, Львов та немец оккупацияһында ҡаласағы билдәле булғас, ҡаланан ҡасып китә. Икенсе донъя һуғышы аша үтеп, бик аҙҙар ғына тере ҡала, һәм улар эштәрен Вроцлавта дауам итә.
Львов математика мәктәбен шулай уҡ «шотланд» мәктәбе лә тип атайҙар, был атама Львовта уларҙың йыйылышы үткән «Шотланд кафеһынан» алынған..

# Львов математика мәктәбе
## Танылған ҡатнашыусылар

* Герман Ауэрбах
* Стефан Банах
* Марк Кац
* Антоний Ломиницкий
* Станислав Мазур
* Владислав Орлич
* Станислав Рузевич
* Станислав Сакс
* Влодзимеж Стожек
* Станислав Улам
* Леон Хвистек
* Юлиуш Шаудер
* Гуго Штейнгауз
* Вацлав Серпинский
# Мялга-Яха

Мялга-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мялга-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305330
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мораҡ

?Мораҡ :
Сәскә атыусы мораҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Раузалар |
| Суб-ғаилә: | (Rosoideae) |
| Ырыу: | Рубус |
| Төр: | Мораҡ |
Латинса исеме :
Rubus chamaemorus L. :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Мораҡ (һаҙ еләге) (лат. Rubus chamaemorus, рус. Морошка) — рубус затына ҡараған үҫемлек. Төньяҡта «батша еләге» исеме алған.

# Мораҡ
## Таралышы

Төньяҡ ярымшарҙың субарктик һәм уртаса бүлкәттәрендә таралған. Оҙон йәйелеүсән тамырһабаҡлы күп йыллыҡ ике өйлө үлән. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында (Көньяҡ Урал ҡурсаулығы, Ирәмәл тауы массивы, Журавлиный һаҙлығы һ.б.) осрай. Башҡортостандың Урал алдында Салауат районында Лағыр һаҙлығында үҫә.

# Мораҡ
## Ботаник яҙма

* К. А. М. Линдман «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926 китабынан ботаник иллюстрация
Һабағы ябай, төҙ, бейеклеге 5—30 см. Япрағы бөтөн, бөрө рәүешендә, тәрән булмаған биш айырсалы. Япраҡ ҡолаҡсыны кире йомортҡа формаһында. Сәскәһе эре, яңғыҙ, ос сәскәләре аҡ төҫтәге йәйенке тажлы. Май—июндә сәскә ата. Емеше — ҡыҙғылт һары йәки һары төҫтәге һутлы төшлө емеш, июль аҙағында өлгөрә. Күсмә һәм күтәренке торф һаҙлыҡтарында һәм һаҙланған урмандарҙа үҫә.

# Мораҡ
## Составы

Витаминдарға, дуплау матдәләренә, органик кислоталарға, микроэлементтарға бай булған емештәрен аҙыҡ итеп һәм халыҡ медицинаһында ҡулланалар. Баллы үҫемлек.

# Мораҡ
## Составы
### Химик составы

Өлгөргән еләктәрҙә: шәкәр (6 %), аҡһымдар (0,8 %), күҙәнәктәр (3,8 %), органик кислоталар: алма, лимон — (0,8 %); витаминдар: С (30-200 мг%), В (0,02 мг), РР (0,15 %), А; минераль матдәләр: калий күп, фосфор, тимер, кобальт, антоцианы, дублаусы һәм пектин матдәләре.

# Мораҡ
## Файҙаланыу

Мораҡ — файҙалы һәм шифалы матдәләр сығанағыы С витамины мораҡта әфлисунға ҡарағанда 4 тапҡырға күберәк..
Тәмле емештәренән төрлө аш-һыу әҙерләргә була. Яңы өҙөлгән килеш тә, шулай уҡ ҡайнатып та. Һут, ҡайнатмалар, повидло, джемдар, компоттар. Оҙаҡ һаҡлана..
Сәскәләренән бал ҡорттары нектар һәм һеркә йыя.
# Гюссефельд

Гюссефельд (нем. Güssefeld) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 185 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,11 км². Диңгеҙ кимәленән 53 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
# Морат (археологик ҡомартҡы)

Морат (рус. Мурат) — Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Оҙонгүл ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан б.э.т. XII—III мең йыллыҡтарға ҡараған археологик ҡомартҡыһы.

# Морат (археологик ҡомартҡы)
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Морат Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Оҙонгүл ауылынан төньяҡҡа ҡарай 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан б.э.т. XII—III мең йыллыҡтарға ҡараған археологик ҡомартҡы. Ул Көньяҡ Уралда Кесе Ҡыҙыл йылғаһы бассейндағы Оҙонкүл күленең көньяҡ-көнбайыш ярының киң морононда табылған. Күп ҡатламлы торамалар иҫәбенә инә.

# Морат (археологик ҡомартҡы)
## Табылдыҡтары

Ҡомартҡы майҙанының 460 м² ере ҡаҙылған.
Тупраҡ араһынан 20 меңдән ашыу әйбер табылған. Күбеһенсә балсыҡ һауыт ватыҡтары, саҡматаш һәм йәшмә әйберҙәр һаҡланып ҡалған.
Мезолит дәүеренә ҡараған түбәнге ҡатламда — бысаҡҡа оҡшаш пластиналар һәм уларҙан эшләнгән әйберҙәр.
Неолит дәүеренә ҡараған киләһе ҡатламда — ябай һәм арҡыры балталар, һөңгө остары һәм уҡ башаҡтары, ҡырғыстар, һәүерташ штамптар, таш бысаҡтар һәм ауыҙ тирәләре биҙәкле туҫтаҡ ярсыҡтары, таш әйберҙәрҙән торған туплам: 12 башаҡ, пластина киҫәге, балта, ҡырғыс.
Энеолит дәүеренә ҡараған өҫкө ҡатламда — шымартылған таштан ҡорал һ.б. әйбер һыныҡтары, таштан һалынған торлаҡ ҡалдыҡтары, усаҡ эҙҙәре табылған. Керамика Суртанды мәҙәниәте һауыттары ярсыҡтарынан тора.
Табылдыҡтар күрһәтеүенсә, бында йәшәгән халыҡ һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгән. Ҡомартҡы таш быуат дәүерендә Көньяҡ Урал ҡәбиләләренең таралып ултырыу процесын сағылдыра.

# Морат (археологик ҡомартҡы)
## Табылдыҡтары
### Асыш авторы

1963 йылда Г. Н. Матюшин асҡан һәм ул табышын 1966 йылға тиклем өйрәнгән. Геральд Николаевич — СССР һәм Рәсәй ғалим-археологы. 1961 йылдан СССР Фәндәр академияһы Археология институты ғилми хеҙмәткәре, 1977 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Тарих фәндәре докторы (1988), Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһы ағза-корреспонденты (1992) 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).