yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лабанорас

Лабанорас (лит. Labanoras) — Литваның Вильнюс өйәҙе Швенченский районы тораҡ пункты, Лабанорс старосталығының административ үҙәге. Был тораҡ пункты Лабанорас күле янында һәм Литваның иң ҙур Лабанорас төбәк паркы янында урынлашҡан. Лабанорас парк үҙәге булараҡ, туристарҙы үҙенә йәлеп итеп тора. 2003 йылда элекке мәктәп бинаһында ресторан һәм отель асыла. 2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса был тораҡ пунктында 59 кеше йәшәгән.

# Лабанорас
## Тарих

Альтернатив исемдәре: Лабонары, Лабаноро, пол. Łabonary һәм идиш Labanore.
1373 йылдарҙан алып ауыл билдәле. 1386 йылда бөйөк кенәз Ягайло Лабанорасты һәм тирә ү-йүндәге ауылдарҙы яңы барлыҡҡа килгән Вильнюс епархияһына бүләк иткән. 1965 йылда ҡала янындағы зыяратта 470 тәңкә табылған. Хазиналар араһында Карл IV (1316—1378) һәм Вацлав IV (1361—1419) заманында һуғылған Прага грошы, шулай уҡ Витовт (1350—1430) һәм IV Казимир (1427—1492) ваҡытындағы Бөйөк Литва кенәзлегенең боронғо тәңкәләре табыла. Хазина, фараз ителеүенсә, 1470-сы йылдарға ҡарай. 1522 йылда беренсе сиркәү телгә алынған, фольварк — 1539 йылда, 1568 йылда — йорт, 1781 йылда мәхәллә мәктәбе иҫкә алына.
Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында, 1941 йылдың йәйендә, айнзатц төркөмдәре һәм литва коллаборационистары урындағы йәһүд халҡын үлтерә.
Лабанорас гербы Литва Республикаһы Президенты Д. Грибаускайтның 2011 йылдың 12 ғинуарындағы № 1К-585 Декреты менән раҫланған.

# Лабанорас
## Халыҡ

Халыҡ динамикаһы 1846 буйынса 2011 :
| 1846 | 1866 | 1867* | 1923$^{пер}$ | 1959$^{пер.}$ | 1970$^{пер}$ | 1978 |
| 132 | 196 | 224 | 443 | 270 | 253 | 223 |
| 1979$^{пер}$ | 1985 | 1989$^{пер}$ | 2001$^{пер}$ | 2005 | 2011$^{пер}$ | - |
| 186 | 171 | 134 | 75 | 74 | 59 | - |
| * энциклопедия сығарыу буйынса йыл. Йыл эсендә энциклопедия мәғлүмәте бар ул., д күрһәтә. |||||||
| Халыҡ динамикаһы Гистограмма |||||||

# Лабанорас
## Иҫтәлекле урындар

Мөғжиҙәле Божья Матерь иконаһы 1655 йылда беренсе тапҡыр телгә алына. 1820 йылда ағастан католик сиркәү төҙөлә, 2009 йылдың декабрендә ул яна. Янғындан зыянланған миһраб аҫтында 1017 немец, литва һәм рәсәй тәңкәләре табыла. Шәхси иғәнәләр һәм дәүләттең бюджеты финанслау иҫәбенә әлеге ваҡытта сиркәү тергеҙелгән. Ғибәҙәтхана эргәһендә XIX быуатта төҙөлгән ҡыңғырауҙар манараһы бар, унда сиркәүҙең ҙур булмаған музейы урынлашҡан.
Төбәк паркы үҙәгендә Лабанорас урманының тәбиғи һәм мәҙәни ҡиммәттәре тураһында экспозиция ҡуйылған.
# 1981 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1981 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Мәҡсүт (Стәрлетамаҡ районы)

Мәҡсүт (рус. Максютово) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. Ауыл Ашҡаҙар Мәҡсүте тип тә йөрөтөлә. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 168 кеше. Почта индексы — 453142, ОКАТО коды — 80249816006. ИФНС коды 0268.

# Мәҡсүт (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Хәҙер Стәрлетамаҡ районында урынлашҡан Мәҡсүт ауылы XVII быуатта Нуғай даруғаһы Юрматы улусынң Аҙнай түбәһенә ҡарай. Ауылға нигеҙҙе 1748 —1814 йылдарҙа йәшәгән Әбүбәкер Мәҡсүтов һала. VII Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу материалдарында Әбүбәкерҙең балалары: Рәхмәтулла Сәғиҙулла, Йәрмөхәмәт иҫәпкә алына. XVIII быуат аҙағында (1795 йылда) үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәлендә ҙур булмаған ауылдағы 17 ихатала 88 кеше йәшәүе билдәләнә. 1859 йылдағы Х халыҡ иҫәбен алыуҙа бында 48 ихата була һәм 256 кеше йәшәй. Ә 1920 йылда инде ихаталар һаны 64-кә, ә кешеләр һаны 309-ға (143 - ир-егет һәм 165 ҡатын-ҡыҙ) етә.

# Мәҡсүт (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 27 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Федоровка): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 27 км

# Мәҡсүт (Стәрлетамаҡ районы)
## Ауылдың урамдары

* Дуҫлыҡ урамы (рус. улица Дружбы),
* Көньяҡ урамы (рус. Улица Южная).
# Гнилая Мельчуга

Гнилая Мельчуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Гнилая Мельчуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030431
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003043
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ищукова Лидия Петровна

Ищукова Лидия Петровна (17 март 1925 йыл, Городище ауылы, Волынь губернаһы — 5 август 2013 йыл, Иркутск) — геология-минералогия фәндәре докторы (1980), РСФСР-ҙың атҡаҙанған геологы (1979). Ленин премияһы лауреаты, Ленин (1974) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966) ордендары кавалеры.

# Ищукова Лидия Петровна
## Биографияһы

1942 йылда Иркутск университетының геология факультетына уҡырға инә, бишенсе курста Мәскәү дәүләт университетына күсә, уны 1947 йылда тамамлай.
Сосновский экспедицияһында («Сосновгеология» дәүләт предприятиеһы), ә 1993 йылдан (реорганизациянан һуң) — ФГУГП «Читагеологоразведка»ла эшләй.
Уран, флюорит, ҡурғаш, цинк, аҡ ҡурғаш һәм Байкал аръяғының башҡа файҙалы ҡаҙылмалары ятҡылыҡтарын асыуҙа ҡатнаша.
Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1966) һәм докторы (1980). 80-дән артыҡ фәнни-производство отчеттар һәм мәҡәләләр, ике уйлап табыу авторы. Күп тапҡыр Краснокаменск ҡала советы депутаты итеп һайлана.
Ленин премияһы лауреаты (1970) — Стрельцовский уран ятҡылығын асыуҙа ҡатнашҡан өсөн.
Рәсәйҙең атҡаҙанған геологы (1979). СССР геология министрлығының Хеҙмәт Даны Китабына индерелгән. «Почетлы ер аҫты разведчигы» һәм «Ер аҫты разведкаһы отличнигы» исемдәренә лайыҡ була. Краснокаменск ҡалаһының почетлы гражданы (1994).
Лидия Петровна 2013 йылдың 5 авгусында вафат була.

# Ищукова Лидия Петровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин ордены (1974)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)
* Ленин премияһы (1970)
* Миҙалдар, шул иҫәптән «Чита өлкәһе алдында ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (2000)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған геологы (1979)
* «Почетлы ер аҫты разведчигы»
* «Ер аҫты разведкаһы отличнигы»

# Ищукова Лидия Петровна
## Хеҙмәттәре

* Геологические условия формирования высокопродуктивных урановых месторождений в областях континентального вулканизма // Металлогения урана Урало-Монгольского пояса. – Л., 1986 ((авторлыҡта));
* Геология Урулюнгуевского рудного района и молибден-урановых месторождений Стрельцовского рудного поля. – М., 1998 (авторлыҡта).
# Ниғмәтулла Бирҙебаев

Ниғмәтулла Бирҙебаев (1789—?) — хәрби эшмәкәр. Рус-прусс-француз һуғышында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Ниғмәтулла Бирҙебаев
## Биографияһы

Ниғмәтулла Бирҙебаев Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы) Этҡол ауылында йәшәгән.
1807 йылда 1-се Башҡорт полкы составында Рус-прусс-француз кампанияһында ҡатнаша.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 9-сы Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 9-сы Башҡорт атлы полкы Яңы Воздвиженка ҡәлғәһендә 9-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 10 октябрендә Һамар аша Түбәнге Новгородҡа бара, 1813 йылдың майында Варшава герцоглығына килеп етә һәм бында Польша армияһы составына индерелә. 1813 йылдың 19 сентябрендә 9-сы Башҡорт полкы Крейц отрядына керә һәм төрлө алыштарҙа, шул иҫәптән 1813 йылдың 28 сентябрендә — Фрайберг, 6 һәм 7 октябрҙә — Лейпциг, 14 октябрҙә — Мадин янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ниғмәтулла Бирҙебаев 3-сө дәрәжәләге Изге Георгий ордены менән бүләкләнә.
21 октябрҙә 9-сы полк Төньяҡ армияның кавалериянан генерал барон Винценгероде корпусына ҡушыла, ә 1813 йылдың 27 декабренән 1814 йылдың 15 ғинуарына тиклем генерал-лейтенан Строгановтың отряды составында Гамбург ҡәлғәһен блокадалауҙа, Эрфурт эргәһендәге алышта ҡатнаша.
1814 йылда полк Франция территорияһындағы алыштарҙа ҡатнаша. 13 февралдә — Селдизил, 21 февралдә — Элле, 24, 25 һәм 26 февралдә — Лаон янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 9-сы Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.
1815 йылдың 20 ноябрендә урядник званиеһын ала.

# Ниғмәтулла Бирҙебаев
## Бүләктәре

* 4-се дәрәжәләге Изге Георгий Хәрби ордены
* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Ольшанка (Тихая Сосна ҡушылдығы)

Камышенка (Камышанка) — Рәсәй йылғаһы. Белгород өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға № 353 Тихая Сосна йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Ольшанка (Тихая Сосна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тихая Сосна. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100712107000003615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000361
* Бассейн коды — 05.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лапшанга

Лапшанга — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 267 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Лапшанга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000042734
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004273
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сопь-Ю (исемһеҙ №2291 ҡушылдығы)

Сопь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №2291 ҡылымығының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Сопь-Ю (исемһеҙ №2291 ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022927
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002292
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мокса (Обнара ҡушылдығы)

Мокса — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обнора йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мокса (Обнара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012809
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001280
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәйфуллин Шамил Шакамал улы

Сәйфуллин Шамил Шакамал улы (20 июнь 1920 йыл (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса 1923) — 6 декабрь 1998 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Сәйфуллин Шамил Шакамал улы
## Биографияһы

Шамил Шакамал улы Сәйфуллин 1920 йылдың (1923) 20 июнендә Башҡортостандың Учалы районының Абзаҡ (Аҙнаш) ауылында тыуа. 1940 йылда Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 62-се гвардия кавалерия полкында элемтәсе булып хеҙмәт итә.
Дивизия штабы янындағы полк элемтәсеһе булараҡ, һөжүм итеү операциялары алыштарында көсөргәнешле хәрби шарттарҙа дивизия штабы һәм командир бойороҡтарын һәм теүәл ваҡытында еткерә. 1945 йылдың 25 апрелендә полк Бранденбург өсөн алышҡа инә. 1945 йылдың 26 апреленә ҡарай төндә Сәйфуллин полк командирынан хәрби хәрби задание ала. Төн һәм урман тулы немец һалдаттары төркөмө булыуға ҡарамаҫтан команда пунктына тиҙ бара; юлда уға ата башлайҙар, әммә быға ҡарамаҫтан команда пунктына пакетты ваҡытында алып барып еткерә. 1945 йылдың 2 майынан 3 майға ҡарай төндә Премниц ҡалаһы өсөн барған һуғышта телефон бәйләнеше булмай, бөтә алыш барышында бәйләнеш тик элемтәселәр аша башҡарыла. Сәйфуллин бер нисә тапҡыр ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып урман массивтары аша полктың команда пунктынан дивизия командирының команда пунктына бара һәм кире ҡайта.
1998 йылдың 6 декабрендә вафат була. Учалы районының Абзаҡ ауылында ерләнә.

# Сәйфуллин Шамил Шакамал улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, «Батырлыҡ өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә.
# Ургай-Яха

Ургай-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пыякоя-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ургай-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300041129
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304112
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Каприяна монастыры

Кэприяна Изге-Успения Монастыры (Каприяна монастыры, рум. Mănăstirea Căpriana) — Молдованың православие сиркәүе монастыры.
Бессарабияның иң боронғо православие монастырҙарының береһе. Кодры урмандарында, Кишиневтан 36 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Баш ҡаланан күп һандағы осһоҙло транспорт (каприяна маршрутында барыу 17 лей тора 2015 йыл 6 октябрь архивланған.) Кэприяна монастырын эске туризмдың иң популяр урындарының береһе итә.

# Каприяна монастыры
## Тарихы

* 1420 йылда тәүге тапҡыр был ерҙәрҙәге монастырь телгә алына.
* 1429 йыл. Монастырь Александр Добрый талабы буйынса хаким (господарь) монастыры булып китә. Был йыл монастырға нигеҙ һалынған йыл тип иҫәпләнә.
* 1545 йыл. Петр Рареш IV башлаған Троицк сиркәүен реконструкциялау бара.
* 1840 йыл. Ҡышҡы сиркәү төҙөлә.
* 1962 йыл. Монастырь ябыла һәм бөтә совет осоронда ташландыҡ хәлдә була.
* 1989 йыл. Монастырь яңынан асыла.
* 2002—2005 йылдар. Реставрациялана.

# Каприяна монастыры
## Ҡыҙыҡлы факттар

Каприяна монастырында митрополит Гавриил (Бэнулеску-Бодони) ерләнгән.
# Мэрхы-Хэй-Кы

Мэрхы-Хэй-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ратта йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Мэрхы-Хэй-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064157
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306415
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Омск дәүләт бәйләнеш юлдары университеты

Омск дәүләт тимер юлдары университеты - рус. Омский государственный университет путей сообщения — Омскиҙағы юғары уҡыу йорто

# Омск дәүләт бәйләнеш юлдары университеты
## Тарихы

1896 йылдың апрелендә Рәсәй империяһының Дәүләт Советы Томск технология институтын (ТТИ) ғәмәлгә индереү тураһында ҡарар ҡабул итә.
1900 йылдың 9 октябрендә ТТИ-ла механик, ә унан ары тимер юл транспорты инженер-төҙөүселәрен әҙерләй башлайҙар.
1930 йылдың июлендә Томск технология институтының ике факультетынан Себер транспорт инженерҙары институты (СТИИ) булараҡ ойошторола.
1932 йылда юл-төҙөлөш факультетынан Новосибирск тимер юл транспорты инженерҙары институты төҙөлә, ә СТИИ үҙе Томск тимер юл инженерҙары электромеханика институты итеп үҙгәртелә.
1961 йылда Томск тимер юл инженерҙары электромеханика институты Омскиға күсерелә һәм уға Омск тимер юл транспорты инженерҙары институты исем бирелә
1994 йылда институт академияға үҙгәртелә.
1997 йылда академия университет статусына эйә була.

# Омск дәүләт бәйләнеш юлдары университеты
## Төҙөлөшө
### Факультеттары һәм институттары

Омск дәүләт бәйләнеш юлдары университеты Ер өҫтө транспорт системалары, Автоматика, телекоммуникациялар һәм мәғлүмәти технологиялар, Электр транспорты һәм энергия менән тәьмин итеү системалары , Менеджмент һәм иҡтисад, Квалификация күтәреү һәм ҡайтанан әҙерләү институттарынан ғибәрәт. Омск дәүләт бәйләнеш юлдары университетына юғары уҡыу йортона әҙерләү һәм һөнәри йүнәлеш биреү факультеты инә.

# Омск дәүләт бәйләнеш юлдары университеты
## Төҙөлөшө
### Филиалдары

Омск дәүләт бәйләнеш юлдары университетына Тайга тимер юл транспорты институты филиалы, Омск тимер юл транспорты техникумы һәм Омск тимер юл транспорты медицина училищеһы ҡарай.

# Омск дәүләт бәйләнеш юлдары университеты
## Билдәле уҡытыусылары

Авилов Валерий Дмитриевич (1939-2013) - "Электр машиналары һәм дөйөм электр техникаһы" кафедраһы профессоры; Дроботенко Анатолий Фёдорович - доцент, юморист Сергей Дроботенконың атаһы, электр менән тәьмин итеү кафедраһы мөдире булған; Костарев Сергей Владимирович - йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса кафедра профессоры.
# Питчаль-Унд

Питчаль-Унд — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Питчаль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Питчаль-Унд
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066397
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306639
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ентала (Юга ҡушылдығы)

Ентала (Юнтола) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 121 км.

# Ентала (Юга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001108
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тугунов Павел Иванович

Тугунов Павел Иванович (28 октябрь 1930 йыл — 4 февраль 1993 йыл) — инженер механик. Техник фәндәре докторы (1971), профессор (1972). Рәсәй Федерацияһының (1992) һәм БАССР-ҙың (1978) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, нефть сәнәғәте отличнигы (1973).

# Тугунов Павел Иванович
## Биографияһы

Павел Иванович Тугунов 1930 йылдың 28 октябрендә Сталинград (хәҙер Волгоград) ҡалаһында тыуған. Уның атаһы тимер юлында эшләй. 1954 йылда Сталинград механика институтын тамамлағандан һуң Өфө нефть институтында эш башлай. Башта — ассистент, һуңынан өлкән уҡытыусы, доцент булып эшләй. Кандидатлыҡ диссертацияһын, ә 1971 йылда докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай, 1972 йылда профессор булып һайлана. 1971 йылдан алып — гидравлика һәм гидравлик машиналар кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1972—1976 йылдарҙа ошо уҡ институтта фәнни эштәр буйынса проректор вазифаһын башҡара.

# Тугунов Павел Иванович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни эшмәкәрлеге үткәргес торба транспорты проблемаларына арналған. П. И. Тугунов тарафынан нефтте һәм нефть продукттарын, үҙлелеге аҙ булған эреткестәр менән ҡатыштырылған юғары үҙле нефттәрҙе, газ менән туйындырылған шыйыҡлыҡтарҙы эҙмә эҙ ҡыуыу технологияһы; присадкаларҙы, вибрация тәьҫирен, температура һәм баҫым ярҙамында эшкәртеүҙе ҡулланып, үткәргес торбаларҙың парафинланыуын булдырмау, уларҙы йылынан һәм һыуҙан изоляциялау, ҡыуҙырылған продукттарҙың реологик үҙсәнлектәрен яҡшыртыу ысулдары табылған.
П. И. Тугунов — 300 ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, яҡынса 40 монография, күп кенә дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре
Нестационарные режимы перекачки нефтей и нефтепродуктов. М., 1984;
Теплообмен подземного трубопровода с внешней средой в сложных гидрологических условиях. М., 1992 (авторҙаш).
Павел Тугунов ғалим-экспериментатор булараҡ һәр фәнни проблеманы логик нөктәһенә һәм практикаға индереүгә тиклем еткерә торған үҙенсәлекле сифатҡа эйә була. Ошо уҡ нәмәне Павел Иванович һәр саҡ үҙенең уҡыусыларынан һәм артынан эйәреүселәренән талап иткән. Тап Өфө нефть институты эсендә Павел Туйгунов нефть һәм газ транспорты буйынса күренекле белгес булып үҫешә. Ғалимды һәм уның эштәрен сит илдә лә белгәндәр. Ул институттың ғилми-падагогик потенциалын булдырыусы ғалимдарҙың береһе була.
1971 йылдан ул Гидравлик тикшеренеүҙәр буйынса Халыҡ-ара ассоциацияһының милли комитет составына инә.
Тормошта Павел Тугунов иҫ киткес баҫалҡы һәм күркәм холоҡло кеше була. Бөтә буш ваҡытын ул китаптарға бағышлай, тарих, музыка һәм мәҙәниәт — уның күңел торошоноң айырылығыҙ өлөшө була. Театрҙы бик ярата.
П. И. Тугунов 1993 йылдың 4 февралендә Өфөлә вафат була.
Өфө нефть институты музейында уға бағышланған экспозиция бар.
# Хөбөтдинов Камил Йосоп улы

Хөбөтдинов Камил Йосоп улы (31 май 1948 йыл) — йәмәғәт ойошмалары һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре, 2005—2008 йылдарҙа Белорет район Советы секретары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре һәм 3-сө разрядле баш муниципаль кәңәшсеһе.

# Хөбөтдинов Камил Йосоп улы
## Биографияһы

Камил Йосоп улы Хөбөтдинов 1948 йылдың 31 майында Башҡорт АССР-ының Белорет районы Аҙналы ауылында тыуған.
1968 йылда Белорет педагогия училищеһын тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген 1968 йылда Бөрйән районының Әбделмәмбәт ауылы мәктәбендә биология, химия, физика һәм рәсем уҡытыусыһы булып башлай.
Шул уҡ йылда Совет Армияһына хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 1970 йылда запасҡа ҡайтарылғандан һуң Белорет районының Әзекәй һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә математика уҡытыусыһы була.
1971 йылдың авгусында ВЛКСМ-дың Белорет район комитетына эшкә саҡырыла. Бында ойоштороу бүлеге мөдире, артабан мәктәптәр бүлеге мөдире вазифаһын башҡара, _____ йылда комсомол райкомының II секретары итеп һайлана.
1980 йылда партия эшенә үрләтелә һәм КПСС-тың Белорет район комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге инструкторы итеп тәғәйенләнә.

# Хөбөтдинов Камил Йосоп улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре
* Башҡортостан Республикаһының 3-сө разрядле баш муниципаль кәңәшсеһе.