yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Газпром Нефтехим Салауат

«Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (2011 йылға тиклем — «Салауатнефтеоргсинтез», «СНОС» асыҡ акционерҙар йәмғиәте) — Рәсәйҙең иң ҙур нефтехимия компанияларының береһе, «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте составына инә.
* «Нефтехимик» мәҙәниәт һарайы
* Спорт һарайы
* «Салауат» спорт-концерт комплексы

# Газпром Нефтехим Салауат
## Эшмәкәрлеге

«Газпром нефтехим Салауат» бензин, дизель яғыу, керосин, полиэтилен, бутил спирттары, дваэтилгексанол, пластификатор ДОФ, толуол, сольвент, ҡыҫылған газдар, бензол, стирол, этилбензол, фталь ангидрид, пластификаторҙар, полистиролдар, силикагелдәр, цеолит катализаторҙар, коррозия ингибиторҙар, көкөрт, аммиак, карбамид, гликолдәр, аминдар, пластмассанан көнкүреш әйберҙәре һәм башҡа продукция етештерә.
«Газпром нефтехим Салауат» составында нефть эшкәртеү, ремонт-механика, химия, газохимия, «Мономер» заводтары һәм Мәләүездәге минераль ашламалар заводы. Шулай уҡ берекмәгә Яңы-Салауат ТЭЦ-ы ла ҡарай. 2013 йылдан ойошмала Ренейссанс Констракшн менән Акрилат комплексы төҙөлә.
Йәмғиәттә 1956 йылдан алып «Салаватский нефтехимик» гәзите сығарыла (2011 йылдан аҙнаға бер).

# Газпром Нефтехим Салауат
## Идаралыҡ

* Важенин Юрий Иванович (Идаралыҡ рәйесе, «Газпром переработка» йәмғиәтенең генераль директоры)
* Каримов Айрат Азатович (Идаралыҡ рәйесе урынбаҫары, «Газпром переработка» йәмғиәтенең генераль директоры)
* Алюшкин Павел Викторович
* Афанасьев Игорь Павлович
* Караяков Рустам Абдулкадирович
* Паршиков Геннадий Петрович
* Тригубенко Елена Валерьевна
* Файрузов Данис Хасанович

# Газпром Нефтехим Салауат
## Идаралыҡ
### Етәкселәре

* Филаретов Алексей Николаевич — 1947—1949 йылдар
* Алатырцев Алексей Иванович — 1949—1950 йылдар
* Франгулян Арташес Мнацаканович — 1950—1951 йылдар
* Березовский Иван Афанасьевич — 1952—1964 йылдар
* Осипенко Леонид Иокинфович — 1966—1969 йылдар
* Сисин Михаил Федорович — 1972—1975 йылдар
* Юдаев Александр Иванович — 1975—1977 йылдар
* Тюгаев Прокопий Фёдорович — 1977—1993 йылдар
* Павлычев Валентин Николаевич — 1994—1996 йылдар
* Ҡотлоғилдин Наил Зәкир улы — 1996—1997 и 1999—2002 йылдар
* Захаров Виталий Александрович c 1997—1998 йылдар
* Ишмейәров Марат Хафиз улы — 2002—2005 йылдар
* Шәвәлиев Дамир Әхәт улы — 2005 −2014 йылдар

# Газпром Нефтехим Салауат
## Билдәле шәхестәре

* Абдужамалов Абдужамал Абдурашидович (10.12.1933—18.11.1996), инженер-технолог, хужалыҡ эшмәкәре. 1980—1996 йылдарҙа берекмәнең минераль ашламалар заводы директоры. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1974) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1986) ордендары кавалеры. СССР-ҙың нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы сәнәғәте отличнигы (1967), СССР-ҙың нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы сәнәғәтенең иң яҡшы рационализаторы (1987). Сығышы менән хәҙерге Дағстан Республикаһының Сөләймән Стальский районының үҙәге Касумкент ауылынан.

# Газпром Нефтехим Салауат
## Бүләктәре

* Ленин ордены (1971).
# Перемесьвож

Перемесьвож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Одью йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Перемесьвож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001706
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Села-Лопи

Села-Лопи — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 507 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Села-Лопи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044275
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004427
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бургхольцхаузен

Бургхольцхаузен (нем. Burgholzhausen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 288 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,69 км². Диңгеҙ кимәленән 244 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6648 һәм автомобиль коды — BLK.
# Силенская

Силенская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Парбиг йылғаһының уң ярына тамағынан 212 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Силенская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023233
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202323
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вифиния

Вифиния (греч. Βιθυνία, лат. Bithynia) — тарихи өлкә, боронғо дәүләт һәм рим провинцияһы, Анатолияның (Кесе Азияның) төньяҡ-көнбайышында Босфор боғаҙы һәм Сангариус йылғаһы араһында урынлашҡан булған. Вифинияның ҙур ҡалалары булып Никомедия һәм Никея һаналған .

# Вифиния
## Тасуирламаһы

Илдең атамаһы вифиндарҙың фракия ҡәбиләһенән килеп сыҡҡан. Аппиан һөйләүенсә, был урын борон Бебрикия тип аталған. Бебриктарҙан башҡа урындағы ҡәүемдәр араһында кавкондар ҙа телгә алына.
Сәйәси яҡтан урындағы ҡәбиләләр б. э. т. VII - VI быуаттарҙа башта Лидий батшалығына буйһонғандар . Артабан б. э. т. VI - IV быуаттарҙа - фарсыларға , мәгәр һәр ваҡытта ла Вифинияла урындағы үҙ династияһы булған. Б. э. т. 435 йылда геракл тарихсыһы Мемнон һүҙҙәре буйынса, б. э. т. Азияла Афина колонияһы Астак ойошҡан булған; Вифинияла Дидалс батша идара иткән . Уның артынан Ботир, шунан Бас батша була. Ул Искәндәр Зөлҡәрнәй генералдары менән уңышлы һуғыштар алып барып, үҙ дәүләтенең бойондороҡһоҙлоғон яҡлап ҡала ала.

# Вифиния
## Граждандар һуғышы

Бастың улы һәм вариҫы, Зипойт I б. э. т. (ул Македонияла еңгәндән һуң) батша титулы ала. Зипойттың дүрт улы ҡала. Хакимлыҡты оло улы Никомед I мираҫ итеп ала, Менон һүҙҙәре буйынса, ул "ҡустылары өсөн ағай түгел, ә ҡатил" булып сыға. Икенсе улы, Зипойт Вифин ул ваҡытта Фин Фракияһында идара иткән, б.э. т. 279 йылда Никомедҡа ҡаршы фетнә күтәргән. Улдар араһында ҡаты көрәш башлана. Никомед Македониянан ҡырағай галаттарҙы ярҙамға саҡыра. Улар еңеү яулай алалар, һәм бүләк итеп Никомед галаттарға дәүләтенең бер өлөшөн бирә, улар үҙ батшалығын ойоштора, һуңғараҡ ул Галатия тип таныла).
Никомед I Зипойтты һәм тағы ла бер ҡустыһын үлтерә, шунан һуң ғына тәхеттә нығына. Б.э.т. 264 йылда ул Вифинияның яңы баш ҡалаһына нигеҙ һала — ҡала Никомедия тип атала. Никомедия ғәжәйеп матур биналар менән яҡшы биҙәлгән була, һәм бер аҙҙан Азияның иң ҙур үҙәктәренең береһе булып китә.
Никомед I-нең үлеменән һуң, Вифинияла улдары араһында яңы көрәш тоҡана. Был икенсе граждандар һуғышы беренсеһенә ҡарағанда ла аяныслыраҡ һәм ҡанлыраҡ була. Унан Вифиния дәүләте тағы ла нығыраҡ зәғифләнеп һәм ҡаҡшап килеп сыға.

# Вифиния
## Византия биләмәһе

395 йылда Рим империяһы ике өлөшкә - көнсығыш һәм көнбайышҡа - тарҡалғандан һуң, Вифиния Көнсығыш Рим империяһына (Византия) инә. Был хакимлыҡ ныҡлы һәм оҙайлы булып сыға.
VII, VIII, һәм XII XIII быуаттарҙа Вифиния славяндарҙың Бәләкәй Азияға күсеүенең төп үҙәктәренең береһенә әүерелә . Вифинияла Опсикия славян хәрби колонияһының мөһөрө һаҡланған (VII быуаттан да һуңыраҡ түгел). Юстиниан II ваҡытында, славян корпустарының ғәрәптәр яғына күсеүе арҡаһында, опсикия славяндары ҡот осҡос юҡ ителеүгә дусар ителәләр .
1330 йылда Вифинияны ғосманлы төрөктәр тулыһынса үҙенә буйһондора.
# Хэллоуин (мәғәнәләр)

Хэллоуин (ингл. Halloween Хэллоуин) — боронғо кельт байрамы Самайндың хәҙерге атамаһы, Бөтә изгелек көнө алдынан үткәрелә.
Кино һәм телевидение:
* «Хэллоуин» — ҡот осҡос фильмдар серияһы, беренсе фильмы 1978 йылда башлана.
** «Хэллоуин» — 1978 йылдағы фильм, реж. Джон Карпентер.
** «Хэллоуин 2» (1981) — 1978 йылдағы фильмдың дауамы, реж. Рик Розенталь.
** «Хэллоуин 3: Время ведьм» (1982) —серияның өсөнсө фильмы, алда күрһәтелгән тарихтар менән уртаҡлығы бик әҙ, реж. Томми Ли Уоллес.
** «Хэллоуин 4: Возвращение Майкла Майерса» (1988) — серияның дүртенсе фильмы, Майкл Майерстың мажараларының дауамы, реж. Дуайт. Х. Литтл.
** «Хэллоуин 5: Месть Майкла Майерса» (1989) — серияның бишенсе фильмы, алдағы фильмдың дауамы, реж. Доминик Отенин-Жерар.
** «Хэллоуин 6: Проклятие Майкла Майерса» (1995) — серияның алтынсы фильмы, реж. Джо Чаппелль.
** «Хэллоуин: 20 лет спустя» (1998) — серияның етенсе фильмы, реж. Стив Майнер.
** «Хэллоуин: Воскрешение» (2002) — һигеҙенсе һәм хронологик серияның һуңғы өлөшө, алдағы фильмдың туранан-тура дауамы, реж. Рик Розенталь.
** «Хэллоуин 2007» (2007) — 1978 йылдағы фильмдың яңы версияһы, реж. Роб Зомби.
** «Хэллоуин 2» (2009) — 2007 йылдағы версияның дауамы, реж. Роб Зомби.
** «Хэллоуин» (2018) — фильм 1978 йылдағы беренсе таҫманың туранан-тура дауамы . реж. Дэвид Грин Гордон.
* «Хэллоуин» — «Американская история ужасов» (2011) телесериалының беренсе миҙгеленең 4-се һәм 5-cе эпизодтары.
Башҡа мәғәнәләре:
* Хэллоуин — киносериал буйынса комикстар.
* Helloween — немец пауэр-металл төркөмө.
** Helloween — Helloween төркөмөнөң беренсе мини-альбомы (1985).
** Helloween — 2021 йылда Helloween төркөмөнөң ун алтынсы студия альбомы.
* Хэллоуин 1983 йылда төҙөлгән америка хэви-метал төркөмө.
* Резня на Хэллоуин — 1992 йылдың көҙөндә Анголала сәйәси үлтереҙәр ойошторола.
* Гамбит Хэллоуин — шахмат дебюты.
# Ҡуржакүл (ауыл)

Ҡуржакүл (рус. Киржакуль) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы ауыл.

# Ҡуржакүл (ауыл)
## Географияһы

Ҡуржакүл Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы Тинес ауыл биләмәһенә ингән ауыл.
Райондың төньяҡ өлөшөндә, Ҡуржакүл буйында урынлашҡан. Рельефы — ярымтигеҙлек (Урал аръяғы пенеплены); иң бейек урыны — 238 метр. Урманлы-далалы ландшафт.
Күрше тораҡ пункттары менән ауыл грунтлы һәм шоссе юлдар һалынған. Район үҙәгенә тиклем (Долгодеревенское ауылы) — 25 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә тиклем (Тинес ҡасабаһы) — 9 км.

# Ҡуржакүл (ауыл)
## Тасуирламаһы

Ауылдың тирә-яғын күп һанлы һаҙлыҡтар уратып алған, 2 км төньяҡ-көнбайыш алыҫлыҡта ҡайын урманы урынлашҡан.
2002 йылғы йәниҫәптә 384 кеше йәшәгән (1970—390, 1983—344, 1995—417).

# Ҡуржакүл (ауыл)
## Тарихы

Ауылға ХХ быуаттың тәүге яртыһында нигеҙ һалынған.
1963 йылда Новостройка ҡасабаһы менән ҡушылған, шул уҡ йылда территорияла Мөслим совхозы бүлексәһе урынлашҡан. Хәҙерге осорҙа унда «Нива» СХПК-һы эшмәкәрлек алып бара.
Ауылдың китапханаһы бар.

# Ҡуржакүл (ауыл)
## Этимологияһы

Топонимдың килеп сығыуын Силәбе өлкәһенең Долгодеревенское ауылында йәшәгән Фәрит Хәсәнов башҡорт телендәге диалект «ҡуржа» һәм «күл» һүҙҙәре менән бәйләй. Болғансыҡ, еҫле тигән мәғәнәләр биреүен яҙа. Һыу өҫтө, ысынлап та, болғансыҡ, еҫ сығып тора, тип билдәләй. Башҡорт теленең 2 томлыҡ һүҙлегегендә (1-се том) «ҡуржа» диалект һүҙ тип билдәләнә һәм юшҡын тигән аңлатма бирә.
Башҡорт телендә шулай уҡ «ҡоржоу» — «артыҡ әсеү» тигән диалект һүҙ ҙә бар. Күлдең һыу сифатына ҡарата ул да тап килеүе ихтимал.

# Ҡуржакүл (ауыл)
## Шулай уҡ ҡара

* Сосновка районы
* Ҡуржакүл
# Әминев Марат Мөхәмәт улы

Әминев Марат Мөхәмәт улы (24 октябрь 1967 йыл) — журналист, прозаик-сатирик. 2014 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.

# Әминев Марат Мөхәмәт улы
## Биографияһы

Марат Мөхәмәт улы Әминев 1967 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Һабай ауылында тыуған. Башҡорт яҙыусыһы Әминев Әмир Мөхәмәт улының ҡустыһы. Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген «Табын» район гәзитендә башлай, артабан «Башҡортостан» гәзите, «Ағиҙел», «Һәнәк» (яуаплы сәркәтибе), «Ауыл биҙәктәре» журналдары кеүек республиканың киң мәғлүмәт сараларында дауам итә. Рәсәй Федерацияһының социаль страховкалау фондының Башҡортостан бүлексәһендә матбуғат бүлеген етәкләй. Әлеге көндә «Республика Башҡортостан» гәзитендә хеҙмәт юлын дауам итә. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар берлеге ағзаһы, өс проза китабы авторы.

# Әминев Марат Мөхәмәт улы
## Ижады

Ул бик күп юмористик хикәйәләр йыйынтыҡтары авторы. Уның скетчтары, юмористик хикәйәләре, төрлө постановкалары Башҡорт дәүләт филармонияһы сәхнәһендә билдәле артистар башҡарыуында ла, район һәм ауыл мәҙәниәт йорттарында ла яңғырай. Уның ижадына образлы осҡонло тел, нескә юмор, әҫәрҙең үҙенең минималь формаһында мөмкин тиклем фекерен белдерә белеү хас. Марат Әминев балалар һәм үҫмерҙәр өсөн тәрән фәлсәфәле хикәйәләр авторы. Сит ил үҫмерҙәр һәм балалар әҫәрҙәрен руссанан башҡортсаға тәржемә итеүсе булараҡ та билдәле. Роберт Стивенсондың «Хазиналар утрауы», Вальтер Скоттың «Айвенго» һәм башҡа күп хеҙмәт талап иткән тәржемәләрҙең авторы. Әҫәрҙәре үҫеп килеүсе быуында донъяға ҡараш тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнай.

# Әминев Марат Мөхәмәт улы
## Китаптары

* Марат Әминев. «Фатиха». — Өфө: «Китап», 2017 й. — С. 215..
«Фатиха» тип аталған был китапҡа авторҙың һуңғы йылдарҙа яҙылған хикәйәләре һәм иң шәп юморескалары тупланған.
# Туҡай

Туҡай һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар. «Тукай» боронғо төрки, монгол телдәренән барлыҡҡа килгән: 1) «туҡ» һү­ҙенең иркәләтеү варианты; 2) буйынса «туҡай» һү­ҙенең «тыуыу» һүҙе менән бәйләнештә булыуын раҫлап, мәғәнәһен «туғанҡай» (бик яҡын, үтә ғәзиз) тип аңлата; 3) Бо­ронғо төрки телдәге «тогай», «туғай» (йылғаның боролмалы, туғайлы урыны) һүҙенән булыуы ла мөмкин; 4) монгол телендә «туҡай» — йәйә, салауат күпере, йәйғор тип аңлатыла.

# Туҡай
## Мәҡәләләр

* Туҡай (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
* Туҡай (Бишбүләк районы) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл.
* Туҡай (Борай районы) — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.
* Туҡай (Ҡыйғы районы) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл.
* Туҡай (Саҡмағош районы) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.
* Туҡай (Туймазы районы) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.
# Кесе Исак-Шор

Кесе Исак-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Исак-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Исак-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007051
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дәүек

Дәүек — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы. Тауаҫты Байлар ауыл биләмәһе составына керә.

# Дәүек
## География

Ауыл Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан 3 км, Минзәлә ҡалаһынан көнбайыштараҡ 14 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Дәүек
## Тарих

Дәүек — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. 1717 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Байлар улусы Салағош түбәһенә ҡарай. 11-се башҡорт кантоны составында була. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс Күсәкәй улусы составына керә.
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда ауыл пугачевсылар отрядтарының ял итеү һәм йыйылыу урыны булып торған.
ХХ быуат башында һыу тирмәне, тимерлек, 2 мәсет, 2 мәктәп теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Минзәлә районы составында була.
1929 йылда «Алға» колхозы ойошторола, ул 1959 йылда «Яңы юл» колхозы составына керә (1991 йылдан элекке исемдә йәнә айырым хужалыҡ булып тора).

# Дәүек
## Халҡы

1795 йылда ауылда ир енесле 74 йән башҡорт һәм 122 типтәр; 1816 йылда — 136 башҡорт (шуларҙың 6-ы — ике ҡатынлы) һәм 80 типтәр; 1834 йылда — 187 башҡорт (2-һе — өс ҡатынлы) һәм 175 типтәр; 1870 йылда — 538 башҡорт һәм 535 типтәр; 1902 йылда — 335 башҡорт һәм 479 типтәр йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 814 | 1310 | 1543 | 1696 | 1701 | 1419 | 1157 | 919 | 870 | 936 | 717 | 445 | 447 |

# Дәүек
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, клуб, китапхана, мәсет бар.
# Тетралогия

Тетралогия (грекса tetralogia: — tetra — дүрт һәм logos — һүҙ) — уртаҡ идея-художество фекере (маҡсаты) һәм уртаҡ персонаждары менән бер бөтөн тәшкил иткән, дүрт үҙ аллы киҫәктән торған эпик йә драматик әҫәр. Донъя әҙәбиәтенән тетралогияға миҫал итеп француз әҙәбиәте классигы Ромен Ролландың «Сихырланған уй» («Аннета һәм Силовия», «Йәй», «Әсәһе һәм улы», «Алдан хәбәр биреүсе ҡатын»), немец әҙәбиәте классигы Томас Манндың «Иосиф һәм уның ағалары» («Иаковтың үткәне», «Иосифтың үҫмер сағы», «Иосиф Египетта», «Иосиф-туйындырыусы») әҫәрҙәрен килтерергә мөмкин.
# Лапковка

Лапковка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Саводранка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лапковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001151
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Киселевка (Иленка ҡушылдығы)

Киселевка — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иленка йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Киселевка (Иленка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200007422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200742
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дзержинский бюсы (Салауат)

Ф. Э. Дзержинский бюсы — скульптура, беренсе Бөтә Рәсәй ғәҙәттән тыш комиссия рәйесе Феликс Эдмундович Дзержинскийға арналған скульптура әҫәре. Салауат ҡалаһында Дзержинский урамында ҡуйылған.

# Дзержинский бюсы (Салауат)
## Тарихы

Ф. Э. Дзержинский һәйкәле 1970 йылдың сентябрендә асыла. Һәйкәлдең авторы — Ленинград скульпторы А. А. Айриев.
Ошо уҡ йылда Вокзал урамы Дзержинский урамы тип үҙгәртелә.

# Дзержинский бюсы (Салауат)
## Композиция

Һәйкәл гранит постаментта бронза бюстан тора, һәйкәлдең дөйөм бейеклеге 4,2 метр тәшкил итә. Гранит плитала «Ф. Э. Дзержинский» тигән яҙма. Постаменты тимер-бетондан эшләнгән, гранит плита менән көпләнгән. Һәйкәл янындағы баҫҡыстар һоро төҫтәге гранит плиталар менән түшәлгән.
Баҫҡыстарҙың ике яғынан да гранит бордюр таштар менән кәртәләнгән сәскә түтәлдәре эшләнгән. Эргәһендә ылыҫлы ағастар ултыртылған, декоратив яҡтыртҡыстар ҡуйғандар.
# Гнилой Ручей

Гнилой Ручей — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Безенчук йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Гнилой Ручей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100008852
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100885
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Озорница

Озорница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Озорница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034464
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103446
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Уйылды (Ҡыштым ҡала округы)

Уйылды (рус. Увильды Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Ҡыштым ҡала округындағы ҡасаба.

# Уйылды (Ҡыштым ҡала округы)
## Географияһы

Уйылды ҡасабаһы шул уҡ исемле күлдең төньяҡ -көнсығыш яры буйында, Ҡыштым ҡала окургының үҙәгенән 15 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Уйылды менән йәнәш Кәзә ҡултығы, шулай уҡ Вязовый ярымутрауы ята.

# Уйылды (Ҡыштым ҡала округы)
## Исеме

Уйылды ауылының исеме Уйылды күле исеменән сыҡҡан. Этимологияһы буйынса күлдең Уелдекуль, Уелдекул исемдәре лә килтерелә. Бынан топонимдың ике башҡорт һүҙенән: «уйылды» һәм «күл» һүҙҙәренән тороуы күренә. Топоним «уйпаттағы күл» йәки «убылған (уйылған) күл» тигәнде аңлатыуы ихтимал.

# Уйылды (Ҡыштым ҡала округы)
## Тарихы

Уйылды ауылына 1932 йылда нигеҙ һалынған. Тәүҙә урындағы халыҡ Уйылды күле ярында балык кәсептәре менән шөғөлләнгән. Һуғыштан һуң, 1949 йылдарҙа, ҡасабала «Вязовый утрауы» ял йорто асыла. 1977 йылда асылған СССР Эске Эштәр министрлығының, ә аҙаҡ Рәсәйҙең «Урман Күле» шифаханаһы асыла. 2014 йылда шифаханала һуңғы күләмле ремонт башҡарыла
Хәҙер ҡасаба туризм иҫәбенә йәшәй.

# Уйылды (Ҡыштым ҡала округы)
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡасабала халыҡ һаны 2010 йылда 385 кеше тәшкил иткән (176 ир-егет һәм 209 ҡатын-ҡыҙ).

# Уйылды (Ҡыштым ҡала округы)
## Иҫтәлекле урындары

Уйылды күле — Урал тауы итәгендә ҡарағайлыҡ араһындағы уникаль тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора.
Ҡасабала хәрби шәфҡәт туташы Плужник Клавдия Алексеевнаға һәйкәл ҡуйылған.

# Уйылды (Ҡыштым ҡала округы)
## Инфраструктураһы

«Урман Күле» шифаханаһы бар. Ҡасабанан алыҫ түгел «Бунчук» ял базаһы урынлашҡан. Уйылды ҡасабаһы территорияһында бер нисә туҡталыштан торған автобус селтәре үҫешкән. Ҡасабала бер нисә магазин эшләй. Ҡасабаның яры буйында кәмәләр өсөн бер нисә пристань урынлашҡан.

# Уйылды (Ҡыштым ҡала округы)
## Урам селтәрҙәре

Уйылды ҡасабаһы урам селтәре 11 урамдан тора.