yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Екар-Егарт

Екар-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вож-ПАй-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Екар-Егарт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302213
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Туй (пьеса)

«Туй» — урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чеховтың 1896 йылда яҙылған бер шаршаулы пьесаһы.
Тәүге тапҡыр литографиялы баҫмала: «Туй» исеме аҫтында сыҡҡан. А. Чеховтың бер шаршаулы пьесаһы. Рус драма яҙыусылар йәмғиәтенең комиссионеры С. Ф. Рассохин тарафынан Мәскәүҙә: (цензура рөхсәте — 1890 йылдың 25 апрелендә) 1890 йылдың 24-31 октябрендә 110 дана итеп баҫып сығарыла. Әҙ генә үҙгәрештәр индерелеп, А. Ф. Маркс тарафынан нәшер ителгән (1902 йыл, VII том, 259—276-сы биттәр)
Шундай уҡ сюжет һәм был пьесалағы ҡайһы бер персонаждар «Генераллы туй» хикәйәһендә лә бар. Бынан тыш, был пьесала автор үҙенең элегерәк яҙылған «Иҫәп буйынса никах» хикәйәһенең айырым элементтарын да ҡулланған.

# Туй (пьеса)
## Ҡатнашыусылар

* Евдоким Захарович Жигалов , отставкалағы коллежский регистратор.
* Настасья Тимофеевна , уның ҡатыны.
* Дашенька ,уларҙың ҡыҙы.
* Эпаминонд Максимович Апломбов , уның кейәү егете.
* Фёдор Яковлевич Ревунов-Караулов , отставкалағы 2-се ранг капитаны.
* Андрей Андреевич Нюнин , страховка йәмғиәте агенты.
* Анна Мартыновна Змеюкина , 30 йәштәге акушерка, сағыу ҡыҙыл күлдәкле.
* Иван Михайлович Ять , телеграфист.
* Харлампий Спиридонович Дымба , грек-кондитер.
* Дмитрий Степанович Мозговой , Ирекле флот матросы.
* Кейәү егеттәре, кавалерҙар, ялсылар һ.б.

# Туй (пьеса)
## Спектаклдең ҡуйылыуҙары

* 1996 — Петр Фоменконың РАТИ-ҙағы курсы. Режиссёр П. Н. Фоменко; Павел Сборщиков (Жигалов), Елена Невежина и Галина Кашковская (Настасья Тимофеевна), Ольга Левитина (Дашенька), Карэн Бадалов (Апломбов), Михаил Крылов и Валюс Тертелис (Ревунов-Караулов), Томас Моцкус (Нюнин), Наталья Благих и Марина Глуховская (Змеюкина), Прийт Руттас (Ять), Вениамин Скальник (Дымба)

# Туй (пьеса)
## Файҙаланыу

Пьесаны экранлаштырыуҙан Дымба әйткән тапҡыр һүҙ: «Грецияла барыһы ла бар» килеп сыҡҡан.

# Туй (пьеса)
## Файҙаланыу
### Экранлаштырыу

* Туй (фильм, 1944)

# Туй (пьеса)
## Файҙаланыу
### Опера

Водевилдең сюжетына «Туй» исемле опера яҙылған, композиторы: В.Эренберг; опера тәүге тапҡыр Зимин опера театрында, 1916 йылда, Мәскәүҙә ҡуйылған.
# Балалар һәм йәштәр ижады һарайы (Дондағы Ростов)

Балалар һәм йәштәр ижады һарайы ― Рәсәйҙә балаларға белем биреүҙең төп үҙәктәренең береһе, ул 5 йәштән алып 18 йәшкә тиклемге 11 мең баланы берләштерә. Бында йөҙҙән ашыу педагог эшләй. Дондағы Ростов ҡалаһында урынлашҡан

# Балалар һәм йәштәр ижады һарайы (Дондағы Ростов)
## Тарихы

1936 йылдың 23 майында Дондағы Ростовта Гәзит тыҡрығы һәм Ҙур Баҡса урамы киҫелешендә (Энгельс) Пионерҙар һарайы асыла.
1936 йылдың көҙөндә Һарайҙың фәнни-техник һәм һынлы сәнғәт бүлеге үҙ эшен башлай, 1937 йылда натуралистик бүлек асыла, 1938 йылда ― хәрби-спорт бүлеге, 1939 йылда ― сәйәси бүлек асыла. 1940 йылда Пионерҙар һарайында 40-тан ашыу түңәрәктәр, студиялар, лабораториялар һәм художество коллективы эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы (1941―1945 йй.) осоронда Пионерҙар йортоноң эшмәкәрлеге немец ғәскәрҙәре оккупацияһы ваҡытында ғына туҡтатыла. Һарайҙың күп кенә уҡытыусылары фронтҡа китә. Һуғыштан һуңғы тәүге йылдарҙа һарай элекке секцияларын һәм түңәрәктәренең эшен дауам итә.
Был осорҙа музыкаль студия ойошторола, мәктәпкәсә балалар һәм башланғыс мәктәп уҡыусылары өсөн «Йондоҙсоҡ» клубы, КИД (интернациональ дуҫлыҡ клубы), Ҡала пионер штабы «Борғо», өлкән класс уҡыусыларының комсомол штабы «Тынғыһыҙ йөрәк» эшләй.
1970―80 йылдар осоронда һарайҙа Дондың пионер ойошмаһы «Пионер даны» тарихы музейы, «Йәш табип», «Йәш осоусы», «Йәш моряк» клубтары асыла, «Тере мөйөш» булдырыла, һарайҙың пионер флотилияһы барлыҡҡа килә.
Дон йылғаһының һул ярында пионер, комсомол активының һәм пионер вожатыйҙарының «Көмөш торбалар» лагеры асыла. Унда «Һәләк булған яугирҙар» мемориаль комплексы эргәһендә, Мәңгелек ут янында Фрунзе исемендәге скверҙа даими эшләүсе пионер-комсомол Пост № 1 ойошторола, унда бөгөнгө көнгә тиклем ҡала мәктәптәренең уҡыусылары почетлы Хәтер Вахтаһын алып бара.
Был осорҙа иң мөһим ваҡиғаларҙың береһе булып Үҫмерҙәр ғилми йәмғиәте, артабан — йәш тикшеренеүселәрҙең Дон фәндәр академияһы асылыу тора. Йыл һайын үткәрелгән конференцияларҙа йәш тикшеренеүселәр фәндең төрлө тармаҡтары буйынса докладтар менән сығыш яһай. Рәсәй флоты тарихының «Диңгеҙ даны» музейы ойоштороу тамаланған.
1991 йылда Пионер һарайы Дондағы Ростовтың Балалар һәм йәштәр ижады һарайы тип үҙгәртелә. Финанс көрсөгө осоронда 1990 йылда Һарай хеҙмәткәрҙәре учреждениены һаҡлап алыу ғына түгел, «Дон крайы тарихы» һәм «Йәш һаҡлаусылар» музейҙарын да аса, һәләтле балалар өсөн беренсе йәйге ҡала мәктәбе «Өмөттө» аса.

# Балалар һәм йәштәр ижады һарайы (Дондағы Ростов)
## Структураһы

Һарайҙа 10 бүлек эшләй:
* Хәрби-патриотик бүлек;
* Музыкаль студия;
* Биҙәү-ҡулланма сәнғәте бүлеге;
* Социаль ижад бүлеге;
* Художество бүлеге;
* Экология бүлеге;
* Балалар һәм йәштәр социаль инициативаһы үҫеше үҙәге;
* Психологик хеҙмәте;
* «Һәләт» үҙәге.
# Шукша (Мезень ҡушылдығы)

Шукша — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Шукша (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050558
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005055
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тулгомы-Яха

Тулгомы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Тулгомы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036057
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303605
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мәлики мәҙһәб

Мәлики мәҙһәб — Мәлик ибн Әнәс нигеҙ һалған мәҙһәб.

# Мәлики мәҙһәб
## Хоҡуҡ сығанаҡтары

Мәлики мәҙһәб түбәндәге сығанаҡтарға таяна:
* Ҡөрьән
* Сөннәт
* «Мәҙинәлеләр ғәмәлдәре»
* Фәтүә
* Ҡыяс
# Аҡанаев Вәғиз Хәлил улы

Аҡанаев Вәғиз Хәлил улы (рус. Аканаев Вагиз Халилович; 1917-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкының медпункты санитары. Гвардия ҡыҙылармеецы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Аҡанаев Вәғиз Хәлил улы
## Биографияһы

Вәғиз Хәлил улы Аҡанаев (башҡа мәғлүмәт буйынса исеме — Вәғәз, атаһының исеме Халилович, Хамидуллович, фамилияһының рус варианты Аканоев тип алынған) 1917 йылда Стәрлетамаҡ өйәҙе, Ҡарағош улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы) Һарайҫа ауылында тыуған.
1942 йылдың 1 мартында Стәрлебаш районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
7-се гвардия корпусы составындағы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкының медпунктында санитар булып хеҙмәт итә.
Вәғиз Хәлил улының ҡаһарманлығы тураһында:
* 1945 йылдың 18 ғиуарында Томашув ҡалаһы өсөн барған ҡаты һуғыш осоронда, 7 ҡаты яралы ҡыҙылармеецты дошмандың көслө уты аҫтында иңенә күтәреп алып сыҡты һәм тәүге медицина ярҙамы күрһәтте.
* Висла йылғаһы буйында барған оборона алыштарында яралы разведчиктарға ышаныслы тәүге ярҙам күрһәтте. Иптәш Аҡанаев эшен үҙ бурысын намыҫлы үтәй, яралы һалдаттарға һәм офицерҙарға хәстәрлекле. 1917 йылғы, башҡорт, партияһыҙ, Ҡыҙыл Армия сафына БАССР-ҙың Стәрлебаш районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡыртылған.

# Аҡанаев Вәғиз Хәлил улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1986)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945)

# Аҡанаев Вәғиз Хәлил улы
## Хәтер

Аҡанаев Вәғиз Хәлил улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Стәрлебаш районы Һарайҫа ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Вырсь

Вырсь — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюрих йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Вырсь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300015675
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301567
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ишбаев Исмәғил Әбүбәкир улы

Ишбаев Исмәғил Әбүбәкир улы (1913 йыл — 24 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.

# Ишбаев Исмәғил Әбүбәкир улы
## Биографияһы

Ишбаев Исмәғил Әбүбәкир улы 1913 йылда Башҡорт АССР-ының элекке Йомағужа, хәҙерге Мәләүез районы Кәшәлә ауылында (элекке Бөрйән районы биләмәһе) тыуа. Коллективлашыу башланғас, бер ерән бейәһен биреп, колхозға инә. Колхоздың иң алдынғы эшсеһе була. Миңһылыу исемле ҡыҙға өйләнеп, ғаилә ҡора. Исхаҡ, Исламғол исемле улдары, Баныу исемле ҡыҙҙары тыуа
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1942 йылда Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 5 йәшлек улы Исхаҡ бер нисә ауылдашы менән ат егелгән санаға ултырып киткән атайын ауыл осона тиклем ултырып барып оҙатып ҡала. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына эләгә.
Әлкә ҡалаһында һыбай йөрөп һуғыш күнекмәләре үтә. Әлкәлә һалдаттарға ашау наҡыҫ була, күптәр яҡындарына өйҙән ризыҡ алып баралар. Исмәғилгә лә атаһы Әбүбәкир ризыҡ алып барып ҡайта. Әлкәлә күнекмәләр үтеп бөткәс, аттарын айырым вагондарға, үҙҙәрен айырым вагондар менән көнбайыш фронтына ебәрәләр һәм һуғышҡа инәләр. Иң һуңғы хатында Украина еренә еттек, тип яҙа. 1943 йылдың февраль айында хәбәрһеҙ юғалыуы тураһында «ҡара ҡағыҙ» килә.
Аҙаҡ ҡыҙы Баныу Өфө хәрби комиссариатына мөрәжәғәт итеп, Ишбаев Исмәғил Әбүбәкир улының 1943 йылдың 24 февралендә Харьков өлкәһе Старовер районы Поповка ауылында ерләнеүе тураһында мәғлүмәт ала.
Ишбаев Исмәғилдең һәләк булыуы тураһында райондашы, Эткөсөк ауылынан Хажғәле исемле кеше былай тип хәтерләй: «Дошманға ҡаршы алышҡа алға барырға тигән команда булғас, алға ынтылдыҡ, шул ваҡытта снаряд ярсығы Исмәғилдең эсенә тейҙе. Ул атынан ҡолап төштө. Туҡтап торорға мөмкинлек юҡ, приказ тик алға, унан һуң мин уны ҡабат күрә алманым».
1950-се йылдарҙа Кәшәлә ауылы халҡы төрлө яҡҡа күсенеп китеп бөтә. Ишбаевтар ғаиләһе Ғәлиәкбәр ауылына күсеп килеп төпләнә. Исмәғил Әбүбәкир улының өс балаһы ла ил күргәнде күреп үҫеп етеп, ғаилә ҡороп, балалар үҫтерәләр.
# Штаухиц

Штаухиц (нем. Stauchitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3353 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,05 км². Диңгеҙ кимәленән 124 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1594 һәм автомобиль коды RG.
# Гаревица

Гаревица — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Качуг йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Гаревица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000009983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000998
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Деколонг Иван Александрович

Иван (Иоганн) Александрович Деколонг (Клапье-де-Колонг, Colongue de Clapier) (1716—1789) — Себер сик линияһы ғәскәрҙәренең командующийы (1771 йылдан), генерал-поручик.

# Деколонг Иван Александрович
## Биографияһы

Сығышы менән «Лифляндия шляхтарынан», Андалузия француз күскенселәре нәҫеленән. Александр Клапье-де-Колонгтың һәм Анна София Кадендың улы. 1733 йылда хәрби хеҙмәткә инә, инженер частарында — кесе офицер, 1740—1744 йылдарҙа Петербург шляхта кадет ғәскәрендә уҡый, уҡыу йортонан «һаулығы насар булыу һәм фәндәргә һәләтлеге булмау сәбәпле» сығарыла. Һуңынан Деколонг хәрби-инженер ғәскәрҙәрҙә хеҙмәт итеүен дауам итә, Төньяҡ Кавказда Кизляр сик буйы дистанцияһында ҡәлғәләр төҙөүҙә ҡатнаша. 1757—1763 йылғы Ете йыллыҡ һуғышта ҡатнаша, 1759 йылда — полковник, 1763 йылда — генерал-майорчинына лайыҡ була. Шул ваҡыттан Ишем һәм Тубыл дистанцияларында комендант булып хеҙмәт итә, 1768—1771 йылдарҙа поляк конфедераттарына ҡаршы урыҫ экспедицион корпусының хәрби ғәмәлдәрендә ҡатнаша. Екатерина II 1771 йылдың 30 майындағы Указына ярашлы Деколонг Себер корпусының командиры итеп тәғәйенләнә һәм уға генерал-поручик дәрәжәһе тапшырыла.
1773 йылдың октябрь уртаһында Деколонг Себер гарнизон командаларын Ырымбур губернаһына Пугачев ихтилалын баҫтырыуға ебәреү менән шөғөлләнә. 1774 йылдың ғинуар башында ул үҙе ике еңел ялан команда (бөтәһе 1200 кеше тирәһе) менән Силәбегә табан юлға сыға, әммә Пугачев отрядтарына ҡаршы бик уңышһыҙ һуғыша һәм ҡаланы ҡалдырып китергә һәм һуғыша-һуғыша Себергә сигенергә мәжбүр була. Февраль — апрель башында уның ғәскәрҙәре Урал аръяғында һәм Көнбайыш Себерҙә баш күтәреүселәрҙең ҡаршылыҡ усаҡтарын баҫтырыуға өлгәшә.
Апрель уртаһынан Деколонг Ырымбур губернаһының көнсығыш өлөшөндә ихтилалсыларға ҡаршы карателдәр рейдтарын үткәрә, әммә үҙенең ғәҙәтендә — яй һәм инициативаһыҙ, шуға күрә Хәрби коллегияла уны вазифһынан бушатыу тураһында һүҙ ҡуҙғатыла. 1774 йылдың 21 майында Троицк ҡәлғәһе янындағы алышта Пугачев ғәскәренә һиҙелерлек зарар килтергәндән һуң уның хәрби репутацияһы бер аҙ нығына һәм ул үҙ вазифаһында ҡалдырыла.
Екатерина Икенсенең 1777 йылдың 28 майындағы указына ярашлы Деколонг отставкаға ебәрелә. Тыуған яғында, Эстляндия губернаһының Онтика ҡалаһында, вафат була һәм шунда ерләнә.
Пушкин «Пугачев тарихына» архив әҙерләмәләрендә, текстың үҙендә һәм ҡулъяҙмаларында генералды телгә ала. П. И. Рычковтың «Йылъяҙмаларында» һәм М. Н. Пекарскийҙың яҙмаларында Деколонг тураһында мәғлүмәттәр бар.
# Танга (Чулым ҡушылдығы)

Танга — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1731 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Танга (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201461
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нева заводы янындағы В. И. Ленин һәйкәле

Нева заводы янындағы В. И. Ленин һәйкәле — был Санкт-Петербург ҡалаһындағы скульптуралы монумент, 1926 йылда билдәле Обухов оборонаһы проспектында Нева заводының төп корпусы алдында ҡуйылған. Һәйкәл скульптор М. Я Харламов һәм архитектор И. М. Вигдергауз проекты буйынса эшләнгән. Был В. И. Ленинға ҡалала иң беренсе ҡуйылған һәйкәл. Монумент төбәк әһәмиәтендәге монументаль сәнғәт ҡомартҡыһы статусына эйә.

# Нева заводы янындағы В. И. Ленин һәйкәле
## Тарих

Эшселәр синыфы юлбашсыһы һәм Бөйөк Октябрь революцияһында уларҙы еңеүгә алып ҡилеүсе Владимир Илич Ленинға, уның 1924 йылда вафат булғанынан һуң, Нева заводы алдында һәйкәл ҡуйыу тураһындағы ҡарар 1925 йылдың 20 ноябрендә завод эшселәре митингыһында берҙәм ҡабул ителә. Бөйөк юлбашсыға һәйкәл эшләү өсөн эшселәр араһында аҡса йыйыу башланып китә, һәр ай һайын эш хаҡының ярты проценты һәйкәл өсөн индерелә. Шулай итеп туғыҙ ай эсендә 7500 һум аҡса йыйыла. Скульптор М. Я. Харламов һөйөклө юлбашсы һәйкәленең проектын башҡарып сыға, проектты раҫлау эшселәр ҡарамағына тапшырыла, һәм эшселәр проектты бер тауыштан берҙәм хуплайҙар.Буласаҡ монументтың бронза скульптураһы Санкт-Петербург ҡалаһының «Красный выборжец» заводында ҡойола. Һәйкәл постаменты өсөн соҡор ҡаҙыу һәм һәйкәлде урынлаштырыу менән Нева заводы эшселәре шөғөлләнә.
1926 йылдың 8 авгусында меңәрләгән кеше ҡатнашҡан митингта һәйкәл тантаналы рәүештә асыла. Һәйкәлдең япмаһын 1879 йылдан уҡ заводта эшләп килгән Федор Богданов тартып төшөрә.

# Нева заводы янындағы В. И. Ленин һәйкәле
## Тасуирлама

Бронза Ленин һыны һоро граниттан эшләнгән тура мөйөшлө һикәлтәле пьедесталда баҫып тора. Скульптор уны һул ҡулы менән китап тотоп сығыш яһаған мәлендә сағылдырған. Һуңғы традицияларҙан айырмалы рәүештә, скульптор тарафынан Ленин элеккесә уң ҡулын, алға табан йүнәлтмәйенсә, бер ни тиклем артҡа төшөргән итеп кәүҙәләндерелгән.
Постаментҡа беркетелгән мәрмәр таҡтаташта «Эшселәр синыфының һөйөклө юлбашсыһы һәм уҡытыусыһына. 1926 йылдың 8 авгусы» тип яҙылып ҡуйылған.
В. И. Ленин скульптураһының бейеклеге 3 метр тәшкил итә, постаментының бейеклеге — 3,5 метрға тиң.

# Нева заводы янындағы В. И. Ленин һәйкәле
## Иҫкәрмә

* ↑ Кривдина О. А. Скульптура и скульпторы Санкт-Петербурга, 1703—2007. — С. 184.
* 1 2 3 Памятники и мемориальные доски Ленинграда: Справочник. Лениздат, 1979. — С. 9.
* ↑ Решение исполкома Ленгорсовета № 757 от 24.10.1977
* 1 2 К столетию Невского района расскажем о памятниках // Администрация Санкт‑Петербурга
* 1 2 Памятники Ильичу в Ленинграде. Лениздат, 1970. С. 12—13
* 1 2 Энциклопедия Санкт-Петербурга. Ленину В. И., памятник (Московская пл.) 2020 йыл 27 октябрь архивланған.
* ↑ Вечно живой и бронзовый // fontanka.ru
# Гнусин Александр Фёдорович

Гнусин Александр Фёдорович (24 декабрь 1919 йыл — 20 июль 2007 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, уҡсылар дивизияһы артиллерия полкының разведка начальнигы. Полковник (1975). Советтар Союзы Геройы (1945).

# Гнусин Александр Фёдорович
## Биографияһы

Александр Фёдорович Гнусин 1919 йылдың 24 декабрендә Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе Топчий Ключ ҡасабаһында (1960-сы йылдарҙа бөткән) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Мәктәптең ун синыфын, артабан уҡытыусылар курсын тамамлай, һуңынан Башҡорт АССР-ының Бәләбәй ҡалаһында мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. 1939 йылдың сентябрендә Гнусин Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1940 йылда ул полк мәктәбен, 1941 йылдың декабрендә Рязань хәрби артиллерия училищеһын тамамлай. 1942 йылдың ғинуарынан — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1944 йылдың декабренә капитан Александр Гнусин 46-сы армия, 2-се Украина фронты 316-сы уҡсылар дивизияһының 857-артиллерия полкында разведка начальнигы була. Венгрияны азат итеүҙә батырлыҡ күрһәтә.
1944 йылдың 4 декабренән 5 декабренә ҡарай төндә Гнусин ике радист менән Будапешттан көньяҡҡа ҡарай Текель ҡалаһы районында Дунайҙы аша сыға. Маскировкаланып, ул дошман позицияларына совет артиллерияһының утына төҙәтмәләр бирә. Шәхсән дошман уты нөктәһен юҡ итә. Гнусин төн дауамында атыуға уңышлы төҙәтмәләр индерә, был уҡсылар частәренә Дунайҙы уңышлы һуғышып аша сығыуға мөмкинлек бирә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы Указы менән «командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм немец илбаҫарҙары менән һуғышта ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткәне өсөн» капитан Александр Гнусинға Ленин ордены һәм 4877 һанлы «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» тигән юғары исем бирелә.
Гнусин һуғыш тамамланғандан һуң Совет Армияһында хеҙмәтен дауам итә. 1955 йылда ул офицер составын камиллаштырыу буйынса Үҙәк артиллерия курстарын тамамлай. 1960 йылда полковник дәрәжәһендә запасҡа китә. Одесса хәрби округының штабында эшләй. Одессала йәшәй, 2007 йылдың 20 июлендә вафат була, Одесса ҡалаһында ерләнгән.

# Гнусин Александр Фёдорович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1945).
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (24.03.1945).
* Ленин ордены
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (07.06.1944).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены.
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (07.06.1943).
* Миҙалдар.

# Гнусин Александр Фёдорович
## Хәтер

Бәләбәй ҡалаһында 1-се урта мәктәп бинаһына (Ҡыҙыл Армия урамы, 77) «Беҙҙең мәктәптә Советтар Союзы Геройы Александр Федорович Гнусин уҡыған. Артиллерист» Рәсәй хәрби-тарихи йәмғиәте" тигән мемориаль таҡтаташ ҡуйылған belebey.bashkortostan.ru/about/places/325996/
# Бикҡужин Абдулхаҡ Закир улы

Бикҡужин Абдулхаҡ Закир улы (рус. Биккузин Абдулхак Закирович) (14 ноябрь(ҡайһы бер документтарҙа 17 ноябрь) 1919 йыл — 15 март 2007) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән лейтенант. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының артиллерия дивизионы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985), «Ҡыҙыл Йондоҙ» (1941) ордендары кавалеры.

# Бикҡужин Абдулхаҡ Закир улы
## Биографияһы

Абдулхаҡ (ҡайһы бер документтарҙа Алексей) Закир улы Бикҡужин 1919 йылдың 14 ноябрендә Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районы Түбәнге Төкөн ауылында тыуған. 1939 йылда БАССР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия (1943 йылдың февраленән алып 16-сы гвардия) дивизияһында хеҙмәт итә, артиллерия дивизионы составындағы разведкалау (вычислительный) взводы командиры була. Бындай дивизиондар хәрби тәьминаты өсөн булдырыла, улар артиллерия утын корректировкалау һәм сәптәрҙе билдәләү менән шөғөлләнә. Һуғыш яланында күрһәткән батырлыҡтары өсөн хәрби ордендарға лайыҡ була. 1938 йылдан Өфөлә педагогия институтында уҡый. 1941 йылда Владивосток ҡалаһында Артиллерия училищеһында уҡый. 1944 йылда Марьин артиллерия училищеһында уҡыта. 1946 йылдың декабрендә демобилизациялана.
2007 йылдың 15 мартында вафат була.

# Бикҡужин Абдулхаҡ Закир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1941)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* Юбилей миҙалдары
# Сир-Ю

Сир-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының һул ярына тамағынан 350 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Сир-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303436
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3