yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мидзяева Галина Ивановна

Мидзяева Галина Ивановна (8 октябрь 1941 йыл) — театр актёры, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1966 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (1995).

# Мидзяева Галина Ивановна
## Биографияһы

Галина Ивановна Мидзяева 1941 йылдың 8 октябрендә Һарытау ҡалаһында тыуған.
Мәктәптән һуң электр лампаһы заводында контролер булып, һуңынан статистика идаралығында, поликлиникала эшләй. Заводта эшләгәндә халыҡ театрында шөғөлләнә. Ул 1964 йылда И. А. Слонов исемендәге Һарытау театр училищеһын (педагогы — Бржевский С.И) тамамлай.
Училищены тамамлағас, 1964—1965 йылдарҙа А. Н. Толстой исемендәге Сызрань драма театрында эшләй. Ире Анатолий Хаустов ҡатнашлығындағы диплом спектаклен ҡарағандан һуң, Өфө режиссеры Анатолий Хаустовты үҙенең театрына саҡыра. Галина Ивановна уның менән бергә килә.
Галина Ивановна 1965 йылдан алып Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театрында эшләй.
70-се йылдарҙан Өфө сәнғәт училищеһында, 1992 йылдан башлап — Өфө сәнғәт институтында уҡыта.

# Мидзяева Галина Ивановна
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Оль-Оль («Дни нашей жизни», Л.Андреев)
* Оксана («Эскадра һәләкәте», А.Корнейчук)
* батшабикә Ирина («Батша Федор Иоаннович», А. К. Толстой)
* Катюша Маслова («Яңынан терелеү», Л. Н. Толстой)
* Устинья («Свои люди — сочтемся»),
* Барабошева («Дөрөҫлөк — яҡшы, ә бәхет яҡшыраҡ»)
* Глафира («Бүреләр һәм һарыҡтар», бөтәһе лә — А. Н. Островскийҙыҡы)
* Маша («Эшелон», М. Рощин)
* Йәмилә («Ҡыҙ урлау», М. Кәрим)
* Серафима Ильинична («Самоубийца», Н.Эрдман)
* Дорина («Тартюф», Ж.-Б.Мольер)
* Раневская («Вишневый сад», А. П. Чехов).

# Мидзяева Галина Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1979)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1995)
* Башҡортостан Республикаһы Театр эшмәкәрҙәре союзының Бәҙәр Йосопова исемендәге премияһы лауреаты, иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн (Памелла, «Ҡәҙерле Памелла» спектакле)
* «Годы странствий» спектаклендә Анастасия Владимировна ролен башҡарған өсөн республика Мәҙәниәт министрлығының һәм Театр эшмәкәрҙәре союзының «Алтын Ай» театр премияһы лауреаты
* 2006 һәм 2007 йылдарҙа «Пресса» республика рейтингының ике тапҡыр лауреаты
# Шөгөр районы (ТАССР)

Шөгөр районы (татар. Шөгер районы, рус. Шугурский район) — 1930 йылдан 1959 йылға тиклем ғәмәлдә булған Татарстан АССР-дың юҡ ителгән административ-территориаль берәмеге. Ленинтаудан көньяҡ-көнбайышҡа 25 саҡрым, Татарстандың төньяғында урынлашҡан. Административ үҙәк - Шөгөр ауылы.

# Шөгөр районы (ТАССР)
## Тарих

Шөгөр районы территорияһы 1920 йылға тиклем Һамар губернаһының Бөгөлмә өйәҙендә, 1920 йылдан 1930 йылға тиклем Бөгөлмә кантонында урынлашҡан.
1930 йылдың 10 августында элеккеге Бөгөлмә кантоны территорияһында барлыҡҡа килә.
1952 йылдың 8 майында Татарстан АССР-дың Чистай өлкәһе составына, ә 1953 йылдың 21 февралендә Бөгөлмә өлкәһе составына инә. 1953 йылдың 30 апрелендә өлкәләр бөтөрөүгә бәйле рәүештә Татарстан АССР-дың туранан-тура ҡарамағына ҡайтарыла.
1959 йылдың 12 октябрендә Шөгөр районы юҡҡа сыға, ә уның территорияһы Лениногорск һәм Беренсе Май райондарына тапшырыла.

# Шөгөр районы (ТАССР)
## Административ бүленеш

1945 йылға районда 21 ауыл Советы булған: Керкәле, Кирлегәс, Ҡуаҡбаш, Ҡузай, Мордва Ивановкаһы, Мордва Ҡармалҡаһы, Мөкмин-Ҡаратай, Түбәнге Шыршылы, Яңы Иштирәк, Яңы Сережкино, Сарабиҡҡол, Спиридоновка, Иске Варваринка, Иске Иштирәк, Иске Ҡуаҡ, Суғышлы, Туҡтар Урдалыһы, Урмышлы, Федотов, Шөгөр Юлтимер. Район майҙаны 1800 км² тәшкил иткән.

# Шөгөр районы (ТАССР)
## Халыҡ

1939 йылда халыҡ һаны 39148 кеше тәшкил иткән, шул иҫәптән татарҙар - 68%, мордва - 13,5%, урыҫтар - 13%.
# Тагер Павел Григорьевич

Павел Григорьевич Тагер (18 сентябрь [1 октябрь] 1903, Мәскәү, Рәсәй империяһы — 30 июнь 1971, Мәскәү, СССР) — совет тауышлы кино өлкәһендә уйлар табыусы, ғалим, уҡытыусы, профессор (1937). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1947). Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1950). 150-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Тагер Павел Григорьевич
## Биографияһы

П. Г. Тагер 1903 йылдың 18 сентябрендә (1 октябрь) Мәскәүҙә тыуған. Мәскәү университетының физика-математика факультетын (1926) һәм механика факультетын (1929) тамамлай. 1932—1939 һәм 1947—1969 йылдарҙа Ғилми-тикшеренеү кинофотоинститутында (НИКФИ), 1939—1947 йылдарҙа ИАТАН-да эшләй. 1937 йылда профессор исеме ала, техник фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп 1940 йылда диссертация яҡлай. Кинофото хеҙмәтсәндәре союзы Үҙәк комитеты ағзаһы була
П. Г. Тагер 1971 йылдың 30 июнендә вафат була. Мәскәүҙә Востряково зыяратында ерләнгән.

# Тагер Павел Григорьевич
## Төп асыштары һәм ҡаҙаныштары

Яҡтылыҡ ағымы модуляцияһы принцибында «Тагефон» тауышлы кино үҙенсәлекле системаһын П. Г. Тагер 1926 йылда тәҡдим итә, ә 1928 йылда патент ала.
Был система буйынса 1931 йылда беренсе совет тауышлы нәфис «Тормошҡа путевка» кинофильмы төшөрөлә.
Артабан төрлө мәсьәләләрҙе тикшерә, үҙгәреүсән тығыҙлыҡлы һәм үҙгәреүсән киңлектәге фонограммаларҙы яҙыуҙы камиллаштырыуҙа ҡатнаша. Оптик ысул менән яҙҙырғанда тауыштың боҙолоу тәбиғәтен тасуирлай, стереофоник кинематографтың теоретик нигеҙҙәрен эшләй.
Стереофоник кино өлкәһендәге төп тәжрибәләрҙе ул 1948—1949 йылдарҙа Ғилми-тикшеренеү кинофото институтында башҡара. Был тиҙ үҫешкән һәм 1960-сы йылдарҙа донъяла танылыу алған тауышты стереофоник яҙҙырыу-тергеҙеү теорияһына нигеҙ булып хеҙмәт итә.
П. Г. Тагер етәкселегендә Ғилми-тикшеренеү кинофото институтында 1948—1949 йылдарҙа кадрҙы кашелап киң экранлы стереофоник фильмдар төшөрөү һәм күрһәтеү өсөн аппаратура эшләнә.
Телевидение барлыҡҡа килеү менән, белгестәрҙең күбеһе кинематографтың бөтөүен юрауҙарына ҡарамаҫтан, П. Г. Тагер был технологияларҙың тығыҙ хеҙмәттәшлек итеү һәм өҙлөкһөҙ бәйләнештә булыу перспективаһын иғлан итә.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда П. Г. Тагер бер нисә мөһим хәрби уйлап табыу эшләй, арттырылған үтәләй тишеп сығыу көсө булған яңы форма снарядтар эшләүҙә ҡатнаша.

# Тагер Павел Григорьевич
## Танылыуы һәм наградалары

- 1930 йылда ВКП(б)-ның XVI съезында Куйбышев В. В. үҙенең докладында, П. Г. Тагерҙың хеҙмәттәре илдең 2 млн алтын һумын һаҡланы тип белдерә.
- Ленин ордены (11.01.1935)
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1947)
- Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1950) — ҡаршы фазалы фонограмма ҡулланып кинофильмдарҙы тауышландырыуҙың яңы ысулын эшләгәне, етәкселек иткәне һәм ҡулланыуға индергәне өсөн.
# Таҡыя турғай

?Таҡыя турғай :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Алаҡас турғай һымаҡтар |
| Ырыу: | Ҡупшыҡайҙар |
| Төр: | Таҡыя турғай |
Латинса исеме :
Carduelis flammea (Linnaeus, 1758) :
Синонимдар :
Acanthis flammea :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179230 NCBI 54769 |
Таҡыя турғай (рус. Обыкновенная чечетка, лат. Carduelis flammea) — ҡупшыҡайҙар ғаиләһендәге ҡошсоҡ.

# Таҡыя турғай
## Ҡылыҡһырлама

Таҡыябаш, ҡыҙылбаш турғай. Турғайҙан бәләкәйерәк. Күмәкләшеп йөрөйҙәр, һырты һорғолт көрән, ҡара таптар менән сыбарланған. Ҡорһағы аҡ. Түбәһе һәм маңлайы ҡыҙыл. Ҡабырғалары көрән буй һыҙыҡлы. Ата ҡоштоң түше-ҡыҙыл, инәһенеке аҡ сыбар. Киндер турғайынан арҡаһы һоро һәм ҡойроғо һыҙыҡһыҙ ҡара булыуы менән айырыла.

# Таҡыя турғай
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «си-сит-си-сит» һәм «пи-йү-ии» сырылдап һайрай.

# Таҡыя турғай
## Йәшәү рәүеше

Һирәк ағаслы урмандарҙа, ҡыуаҡтарҙа йәшәй. Үлән һәм ағас орлоҡтары, бөжәктәр ашай. Йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй, һирәк осрай. Ағаста һәм ҡыуаҡта, һирәкләп таш ярыҡтарында оялай. Көрән таплы 4—5 бөртөк зәңгәр йомортҡа һала.
* Carduelis flammea flammea
* Carduelis flammea cabaret
# Финагениха

Финагениха — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы , Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Эйек йылғаһының уң ярына тамағынан 310 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Финагениха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000612112200005729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200572
* Бассейн коды — 12.01.00.006
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Поломка

Кесе Поломка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Поломка йылғаһының уң ярына тамағынан 2,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Поломка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007789
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100778
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тихий (Чангыль-Кы ҡушылдығы)

Тихий — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чангыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тихий (Чангыль-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306888
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ключи (Снежинск ҡала округы)

Ключи́ (боронғо башҡортса атамаһы — Шишмә) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Снежинск ҡала округындағы ауыл.

# Ключи (Снежинск ҡала округы)
## Географияһы

Карасье күленең көнбайыш ярында, Иткүл (Этҡол) күле янында Снежинск ҡалаһынан 16 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ключи (Снежинск ҡала округы)
## Тарихы

1660-сы йылдарҙа хәҙерге ауыл урынында башҡорттарҙың һеңрән ырыуы вәкилдәре төпләнгән. Улар күп малсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнгән.
1750-се йылдар аҙағынан ауыл тирәһендә рудниктар эшләй башлаған, уларҙан Кәҫле заводына баҡыр мәғдәнен сығарғандар.
18 быуаттың беренсе яртыһында аурындағы башҡорттарҙың күп тимерселектәре булған. 1736 йылдың 11 февралендәге Указдар сыҡҡандан һуң улар тыйылған.
1863 йылда Урта Этҡол һәм Ключи ауылдары ерҙәре межалана һәм документтар «Кыштымскаго и Каслинскаго заводов… и сыгрянских башкир с правом пользования условиями, означенными в купчей крепости 1759 года» тип яҙыла.
19 быуат башында ауыл Түбәнге Өпәйле улусына ҡараған, ә 1926 йылда — Урал өлкәһе Екатеринбург округы Өпәйле районы Этҡол-Терсәк ауыл Советы составында.
1925 йылда тәүге мәктәп төҙөлә.

# Ключи (Снежинск ҡала округы)
## Халҡы

Йылдар буйынса халыҡ һаны: 1926 йылда — 246 кеше, 1970 йылда — 308 кеше, 1983 йылда — 212 кеше, 1992 йылда — 119 кеше, 1995 йылда — 300 кеше. 2002 йылғы мәғлүмәттәр буйынса ауылда башлыса урыҫтар, башҡорттар һәм татарҙар йәшәгән.

# Ключи (Снежинск ҡала округы)
## Инфраструктура

Ауылда башланғыс мәктәп, клуб (2000 йылда «Айгөл» ансамбле булдырылған), китапхана эшләй.

# Ключи (Снежинск ҡала округы)
## Урамдары

Урам селтәре 5 урамдан тора.

# Ключи (Снежинск ҡала округы)
## Билдәле шәхестәре

* Мөхәмәтшин Сабир Әхмәтша улы (1901—1981) — педагог һәм журналист.
# Саруа ауыл Советы (Нуриман районы)

Саруа ауыл советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Саруа ауылы.

# Саруа ауыл Советы (Нуриман районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Саруа ауыл Советы (Нуриман районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Саруа күле — карст күле, тәрәнлеге 38 метрға тиклем, һыуы һауа торошона ҡарап үҙгәреүсән, күкһел төҫтә.
# Таутөмән ауыл Советы (Иглин районы)

Таутөмән ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Таутөмән ауыл Советы (Иглин районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Заслав һыуһаҡлағысы

Заслав һыуһаҡлағысы (бел. Заслаўскае вадасховішча) — ҙурлығы буйынса Белоруссияла икенсе урында торған яһалма һыуһаҡлағыс. Минскиҙан төньяҡ-көнбайышҡа табан 10 км алыҫлыҡта, Минск ҡалҡыулығының төньяҡ-көнсығыш битләүҙәрендә 210,4 метр бейеклектә урынлашҡан. Ҡайһы берҙә Минск диңгеҙе тип тә атала.

# Заслав һыуһаҡлағысы
## Тарихы

1956 йылда Минскиҙағы ташҡынға ҡаршы көрәш һәм йылға ағымын көйләү өсөн Свислочь йылғаһында төҙөлгән дамба һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Вилейск-Минск һыу системаһына инә.
Гидрологик күҙәтеүҙәр 1959 йылдан алып барыла.

# Заслав һыуһаҡлағысы
## Үлсәмдәре

Күл өҫтө майҙаны — 31,1 км², оҙонлоғо — 10 км, иң киң урыны — 4,5 км, уртаса тәрәнлеге — 3,11 км, иң тәрән ере — яҡынса 8 м, уртаса тәрәнлеге — 3,5 м. Күләме: тулы — 108,5 млн м³, файҙалы — 50 миллион м³. 10 утрауы бар.
Һыу йыйыу бассейны (562 км²) — ҙур убалы, соҡорҙар һәм йырындар менән бүлгеләнгән, башлыса ҡомло-балсыҡлы тупраҡтан тора, уйпатлыҡтарында — торф ятҡылыҡтары, урманлығы — 43 %.
Гидроузел ағыҙғысында уртаса йыллыҡ тәбиғи ағым — 129,8 млн м². Ташҡын март-май айҙарына тура килә. Башлыса ҡар һыуы менән туйына.
Яр буйы һыҙатының оҙонлоғо 55 км. Бассейн битләүҙәре һөҙәк, көньяҡта һәм төньяҡта кәҫле, көнсығышта һәм көнбайышта ҡатнаш урман менән ҡапланған, Вяча йылғаһы ҡойған ерҙә һаҙлыҡлы.
Заславка һыу һаҡлағысы уйпатлығы һыуҙан баҫтырылғанға тиклем Свислочь, Вяча, Ратомка һәм Черняовка йылғаларының һаҙматлы һыубаҫар туғайы була.
Декабрҙең беренсе яртыһында туңа, апрель уртаһында асыла. Боҙҙоң ҡалынлығы 50—70 см. Һыуҙың минераллаштырыуы 190—340 мг/л.
Көнсығыш өлөшө үләнле (күрән, ҡыуыҡлы аир, һыутәңкәһе). Күлдә алабуға, шырт балыҡ, сабаҡ, суртан, күк балыҡ һ.б. бар.
ГЭС-тың ҡоролмалары составына быуа, уратып алған дамба, һыу ағыҙыу юлы, ГЭС инә.
Быуаның оҙонлоғо 831 метр, балсыҡ экранлы, көпшә дренажы менән ябылған, өҫкө таяуының нығытмаһы — тимер-бетон плиталар, быуаның бер өлөшөндә тулҡын һуғыу парапеты башҡарылған, быуаның максималь бейеклеге — 12 метр, һырт буйлап киңлеге — 10 метр. Һыу ағыҙыу юлы бетонлы, һәр береһе 6 метрлыҡ ике аралыҡта, ике аҫҡы һыу нөктәһе, сегментлы ҡапҡалары бар. Яҡынса һыу үткәреүсәнлеге — 180 м3/с.
Гонолес ГЭС-ы бетонлы, 215 кВт ҡеүәтле бер гидравлик агрегат. 1994 йылда ГЭС ремонтлана, уның ҡеүәте 300 кВт-ҡа тиклем арта.
Свислочь йылғаһы ҡушылған ерҙә Заславль ҡалаһы урынлашҡан.
Һыуһаҡлағыс ярында 250 урынлыҡ «Юность» шифахана-һауыҡтырыу комплексы урынлашҡан, шифахана-профилакторийҙар: 150 урынға Лазурный, 180 урынға Свитанок, 100 урынға «Спутник», БНТУ шифахана-профилакторийы бар.
# Ваймос

Ваймос — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 412 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ваймос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012112
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001211
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ямал-Ненец автономиялы округы

| (аудио) |
| (аудио) | Ямал-Ненец автономиялы округы гимны |
| (аудио) | noicon |
| Помощь по воспроизведению |
Яма́л-Не́нец автоно́миялы о́кругы (нен. Ямалы-Ненэцие" автономной ӈокрук, рус. Ямало-Ненецкий автономный округ) — Рәсәй субъекты. Төмән өлкәһенең уставына ярашлы Төмән өлкәһенә инә, ләкин Рәсәйҙең тулы хоҡуҡлы регионы булып ҡала.
1930 йылдың 10 декабрендә нигеҙләнгән. Округ — регион-донор.
Үҙәге — Салехард ҡалаһы. Ханты-Манси автономиялы округы, Красноярск крайы, Ненец автономиялы округы һәм Коми Республикаһы менән сиктәш.

# Ямал-Ненец автономиялы округы
## Дәүләт ҡоролошо

Ямал-Ненец автономиялы округы Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

# Ямал-Ненец автономиялы округы
## Дәүләт ҡоролошо
### Башҡарма влас

Ҡарағыҙ: Ямал-Ненец автономиялы округы Хөкүмәте Ҡарағыҙ: Ямал-Ненец автономиялы округы Губернаторы Ямал-Ненец автономиялы округы Губернаторы — Ямал-Ненец автономиялы округы башлығы һәм Ямал-Ненец автономиялы округының иң юғары вазифалы кешеһе. Ямал-Ненец автономиялы округы Хөкүмәте етәксеһе.
Ямал-Ненец автономиялы округы Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Ямал-Ненец автономиялы округы Уставы менән билдәләнгән.

# Ямал-Ненец автономиялы округы
## Дәүләт ҡоролошо
### Суд власы

Ямал-Ненец автономиялы округы суд системаһы составында:
* Ямал-Ненец автономиялы округ суды, Рәсәйҙең Юғары судының түбәнге инстанция суды
* Ямал-Ненец автономиялы округ арбитраж суды, Рәсәйҙең Арбитраж судының түбәнге инстанция суды

# Ямал-Ненец автономиялы округы
## Дәүләт ҡоролошо
### Закондар сығарыу власы

Ҡарағыҙ: Ямал-Ненец автономиялы округы Закондар сығарыу йыйылышы
Өлкә Парламенты — Ямал-Ненец автономиялы округы Закондар сығарыу йыйылышы.

# Ямал-Ненец автономиялы округы
## Географияһы

Округ Рәсәйҙең уртаһында, Көнсығыш Себер тигеҙлегенең төньяғында урынлашҡан.

# Ямал-Ненец автономиялы округы
## Географияһы
### Климаты

Округтың биләмәһе Алыҫ Төньяҡ районында ята.
# Азия финанс кризисы

1997—1998 йылдарҙағы Азия финанс кризисы — Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы иҡтисади көрсөк, 1997 йылдың июлендә башланып, 1990-сы йылдар аҙағында донъя иҡтисады өсөн етди тетрәнеү була. Уның төп сәбәбе — «Азия юлбарыҫтарының» үтә йылдам үҫеүе, сөнки ошо арҡала был илдәргә капитал ағымы көсәйә, дәүләт һәм корпоратив бурыс арта, иҡтисад үтә әүҙемләште һәм күсемһеҙ милек баҙары ҙур тиҙлек менән үҫә.

# Азия финанс кризисы
## Тарихы

Көньяҡ-Көнсығыш һәм Көнсығыш Азия иҡтисадтарында көрсөк күренештәре үҫеше оҙаҡ йылдар буйы барҙы. ЭТП менән ситтән бурысҡа алыу нисбәте йәһәтенән бөлгөнлөккә беренсе булып Таиланд төшәсәге күренде. 1997 й. майында тай баты халыҡ-ара алыпһатарҙарҙың көслө һөжүменә дусар булды. Был шарттарҙа Таиланд хөкүмәте 1997 йылдың 30 июнендә баттың девальвацияһын иғлан итә, уның курсы АҠШ долларына бәйле ине. Һөҙөмтәлә бат курсы — яртылаш, ә Таиландтың фонд баҙары дүрттән өскә төшә.
Киләһе айҙа кризис Индонезия, Малайзия һәм Көньяҡ Корея иҡтисадтарына күсә. Япония, Гонконг, Лаос, Филиппин, Ҡытай, Һиндостан һәм Вьетнам кризистан әҙерәк зыян күрә. «Азия юлбарыҫтары» араһынан Сингапур менән Тайвань иһә кризисҡа бирешмәне тиерлек. Үрҙә аталған иҡтисадтарға 1997—1998 йылдарҙа милли валюталар курсы төшөү (мәҫәлән, Таиланд валютаһы — бат — тәүҙә 48 %, ә 1997 йыл аҙағына 100 % тиерлек арзаная; Индонезия рупияһы 228 % төштө), фонд индекстары кәмеү, инфляция үҫеше, корпоратив бурыс үҫеүе, корпорацияларҙың шау-шыулы бөлгөнлөктәре хас була.

# Азия финанс кризисы
## Эҙемтәләре

Азия финанс кризисы Индонезия диктаторы Сухартоның отставкаға китеүе, Көнсығыш Тиморҙың үҙаллылыҡ иғлан итеүе һәм Маһатһир Мөхәмәд хөкүмәтенең бүленеүе кеүек сәйәси эҙемтәләргә сәбәпсе булды. Донъя иҡтисады глобалләшеүе тураһындағы раҫлауҙарҙы дәлилләгәндәй, кризис эҙемтәләре бөтөн Ер шары буйлап йылдам таралды. Капиталдың ситкә ағыуы һәм сеймал тауарҙарының арзанайыуы 1998 йылғы Рәсәй иҡтисади кризисына сәбәпсе булды. 2001 йылғы Аргентиналағы дефолт кризистың һуңғы шаңдауы булып ҡалды.
Айырым дәүләттәр тарафынан киләсәкте уйламайынса «Азия юлбарыҫтары» иҡтисадтарының үҫеүен дәртләндереүгә ҙур тырышлыҡ һалыуҙа ғәйепләнгән Халыҡ-ара валюта фонды уның эҙемтәләрен бөтөрөүгә 40 млрд доллар бүлде. Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы төп иҡтисадтарҙың һауығыу билдәләре 1999 йыл башында күренде. Милли иҡтисадтарҙың структураһын сәйәси һәм иҡтисади яҡтан үҙгәртеү 2001 йылғы кризис эҙемтәләрен еңеп сығырға һәм йылдам үҫеште яңыртырға мөмкинлек бирҙе.
# Сенькина (Хэй-Мутый-Кик ҡушылдығы)

Сенькина — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хэй-Мутый-Кикя йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сенькина (Хэй-Мутый-Кик ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065703
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306570
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ельник (Обнара ҡушылдығы)

Ельник — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обнора йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ельник (Обнара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012786
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001278
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аксел

Аксел — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Аксел йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Аксел
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027933
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002793
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0