# Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге

2020 йылға ҡарата Башҡортостан территорияһында 242 махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре иҫәпләнә: ҡурсалыҡ (3), милли парк (1), тәбиғәт парктары (5), тәбиғәт заказниктары (28), тәбиғәт ҡомартҡылары (197), ботаник баҡса (1), дауалау-һауыҡтырыу урындары һәм курорттары (7).

# Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге
## Дәүләт тәбиғәт ҡурсаулыҡтары

| № | Исеме | Ойоштороу ваҡыты | Урынлашҡан ере | Майҙаны (га) | Иллюстрацияһы |
| 1 | Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы | 11 июль 1930 йыл | Әбйәлил, Белорет һәм Бөрйән райондары | 49 609 | Маралдар |
| 2 | Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы | 19 июнь 1978 йыл | Башҡортостандың Белорет районы, Силәбе өлкәһе | 252 800 (228 400) | Ямантау тауы янындағы урман |
| 3 | Шүлгәнташ ҡурсаулығы | 16 ғинуар 1986 йыл | Бөрйән районы | 22 531 | Шүлгәнташ мәмерйәһе янында |

# Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге
## Милли һәм тәбиғәт парктары

| № | Исеме | Ойоштороу ваҡыты | Урынлашҡан ере | Майҙаны (га) | Иллюстрацияһы |
| Милли парктар ||||||
| 1 | «Башҡортостан» милли паркы | 11 сентябрь 1986 йыл | Бөрйән, Күгәрсен һәм Мәләүез райондары | 82 300 | Нөгөш һыуһаҡлағысы янындағы Ыласын ҡаяһы |
| Тәбиғәт парктары ||||||
| 1 | «Асылыкүл» тәбиғәт паркы | 19 ғинуар 1993 йыл | Әлшәй, Бәләбәй, Бүздәк һәм Дәүләкән райондары | 47 500 | Асылыкүл — Башҡортостандағы иң эре күл |
| 2 | «Ирәмәл» тәбиғәт паркы | 31 декабрь 2010 йыл | Белорет һәм Учалы райондары | 49 338 | Ирәмәл тауы |
| 3 | «Ҡандракүл» тәбиғәт паркы | 18 ғинуар 1995 йыл | Туймазы районы | 5 174,6 | Ҡандракүл буйы |
| 4 | «Мораҙым тарлауығы» тәбиғәт паркы | 23 ғинуар 1998 йыл | Йылайыр һәм Күгәрсен райондары | 23 117,9 | Оло Эйек буйында |
| 5 | «Еҙем» тәбиғәт паркы | 15 октябрь 2018 йыл | Ғафури районы | 36 482 | Еҙем йылғаһы Мәмбәт ҡаяһы янында |

# Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге
## Резерваттар

| № | Исеме | Ойоштороу ваҡыты | Урынлашҡан ере | Майҙаны (га) | Иллюстрацияһы |
| 1 | «Башҡортостан Уралы» ЮНЕСКО иҫәбендәге комплекслы биосфера резерваты | 2012 йыл | Бөрйән, Ишембай, Йылайыр, Күгәрсен һәм Мәләүез райондары | 345 700 | |

# Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге
## Дәүләт тәбиғәт заказниктары

Барыһы Башҡортостан Республикаһында 29 дәүләт тәбиғәт заказниктары булдырылған, дөйөм майҙаны 383 224,9 га, шул иҫәптән, 17 зоологик, 9 ботаник, 3 ландшафт. Һуңғы мәғлүмәттәргә ярашлы, Оло Ямантау тауында һирәк осраған файҙалы үләндәр популяцияһы заказнигы бөтөрөлгән.
Таблицаның төҫтәр схемаһы :
* Комплекслы
* Ботаник
* Геологик
* Гидрологик
* Дендрологик
* Зоологик
* Ландшафт
| № | Исеме | Ойоштороу йылы | Урынлашҡан ере | Майҙаны (га) | Иҫкәрмә |
| 1 | Аҡкүл заказнигы | 1957 йыл | Ғафури районы | 8 000 | урман — 39,7 % |
| 2 | Алтын Солоҡ | 1997 йыл | Бөрйән районы | 90 700 | урманлыҡ — 94 % |
| 3 | Архангел заказнигы | 1967 йыл | Архангел районы | 1 900 | урман — 45,1 %, һаҙлыҡ — 21,4 % |
| 4 | Асҡар ауылы эргәһендә һары умырзая популяцияһы | 1970 йыл | Әбйәлил районы | 100 | |
| 5 | Асҡын заказнигы | 1963 йыл | Асҡын районы | 16 600 | урманлыҡ — более 80 % |
| 6 | Балаҡатай заказнигы | 1963 йыл | Балаҡатай районы | 8 200 | урманлыҡ — 61,1 % |
| 7 | Бишбүләк заказнигы | 1989 йыл | Бишбүләк районы | 14 500 | урманлыҡ — 29,2 % |
| 8 | Благовар районында һары умырзая популяцияһы | 1977 йыл | Благовар районы | 607 | |
| 9 | Бөрө заказнигы | 1967 йыл | Бөрө һәм Дүртөйлө райондары | 20 600 | урман — 53,3 % |
| 10 | Бунин урманы | 1996 йыл | Бәләбәй районы | 12 300 | |
| 11 | Дүртөйлө урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы | 1977 йыл | Дүртөйлө районы | 1 215 | |
| 12 | Ишембай заказнигы | 1971 йыл | Ишембай районы | 58 500 | урман — 80,8 % |
| 13 | Йылан заказнигы | 1963 йыл | Дүртөйлө районы | 3 900 | урман — 70,1 % |
| 14 | Көнгәк заказнигы | 2002 йыл | Мәләүез районы | 5 500 | урманлыҡ — 80 % |
| 15 | Кәңгеш урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы | 1977 йыл | Дүртөйлө районы | 174 | |
| 16 | Ҡарлыхан заказнигы | 1972 йыл | Балаҡатай районы | 19 300 | урман — 80 % |
| 17 | Ҡолмәт ауылы эргәһендәге Әй йылғаһы туғайы | 1970 йыл | Ҡыйғы районы | 101,9 | |
| 18 | Мишкә заказнигы | 2002 йыл | Мишкә районы | 10 227 | |
| 19 | Наҡаҫбаш заказнигы | 1969 йыл | Көйөргәҙе һәм Күгәрсен райондары | 23 800 | урман — 42,3 % |
| 20 | Оло Ямантау тауында һирәк осраған файҙалы үләндәр популяцияһы | 1970 йыл | Белорет районы | 1 170 | Көньяҡ Урал ҡурсаулығы сиктәрендә; заказник статусы бөтөрөлгән |
| 21 | Өҫән-Ивановка заказнигы | 1991 йыл | Бәләбәй һәм Дәүләкән райондары | 12 000 | урман — 55 % |
| 22 | Первомайск заказнигы | 1968 йыл | Нуриман районы | 1 700 | Өфө яйлаһындағы шыршы‑аҡ шыршы урманы урманлыҡ — 70 % |
| 23 | Уралтау заказнигы | 1981 йыл | Учалы районы | 52 400 | урманлыҡ — 80 % |
| 24 | Фёдоровка заказнигы | 1989 йыл | Фёдоровка районы | 1 700 | урманлыҡ — 99,8 % |
| 25 | Шайтантау заказнигы | 1971 йыл | Хәйбулла районы | 24 000 | урманлыҡ — 67,5 % |
| 26 | Шафран участка урмансылығында дарыу үләндәре популяцияһы | 1977 йыл | Әлшәй районы | 104 | |
| 27 | Шөңгәккүл заказнигы | 1952 йыл | Шишмә районы | 240 | |
| 28 | Эйек заказнигы | 1972 йыл | Күгәрсен районы | 29 300 | урманлыҡ — 71 % |
| 29 | Әсебар заказнигы | 2001 йыл | Бөрйән районы | 7 700 | урманлыҡ — 95 % |

# Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге
## Тәбиғәт ҡомартҡылары

2020 йылдың 2 сентябренә ҡарата Башҡортостанда 197 тәбиғәт ҡомартҡыһы иҫәпләнә.

# Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге
## Ботаник баҡсалар

* РФА Өфө фәнни үҙәгенең Ботаника баҡса-институты

# Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге
## Дауалау-һауыҡтырыу урындары һәм курорттар

* «Асы» шифаханаһының тау-санитар һаҡлау округы.
* «Йоматау» шифаханаһының тау-санитар һаҡлау округы.
* «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһының тау-санитар һаҡлау округы.
* «Красноусол» шифаханаһының тау-санитар һаҡлау округы.
* «Ҡарағай» шифаханаһының тау-санитар һаҡлау округы.
* «Яҡтыкүл» шифаханаһының тау-санитар һаҡлау округы.
* «Янғантау» шифаханаһының тау-санитар һаҡлау округы.