yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Рысь

Оло Рысь — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 210 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Рысь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — [[Медведица (Дон ҡушылдығы)|Медведицайылғаһы Терса йылғаһы менән ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300312107000009059
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000905
* Бассейн коды — 05.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Моратша

Моратша (рус. Муратшино) — Һамар өлкәһенең Оло Глушица районындағы башҡорт ауылы, Южный ауыл биләмәһенә керә.

# Моратша
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 226 кеше теркәлгән.

# Моратша
## Ауыл инфраструктураһы

Ауылда китапхана бар.
# Маткинская

Маткинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ендырская ҡылымығының һул ярына тамағынан 225 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Маткинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300018682
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301868
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Киржень

Киржень — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 305 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Киржень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039654
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003965
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сажновский Дон

Сажновский Донец (Саженский Дон) — Рәсәй йылғаһы. Белгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северский Донец йылғаһының уң ярына тамағынан 1018 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сажновский Дон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Донец (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Северский Донец (һыу бассейнының Рәсәй бүлеге), йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400112107000010719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001071
* Бассейн коды — 05.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡыҙылъяр (Баулы районы)

Ҡыҙылъяр — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Баулы районы ауылы. Ҡыҙылъяр ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Ҡыҙылъяр (Баулы районы)
## География

Ауыл Ыҡ йылғаһы буйында, Баулы ҡалаһынан көнсығыштараҡ 11 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡыҙылъяр (Баулы районы)
## Тарих

Ҡыҙылъяр — ҡыр-йылан ырыуы башҡорттарының һәм типтәрҙәрҙең ауылы. XVII быуатта ҡыр-йылан ырыуы башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Баулы улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда 3 мәсет, һыу тирмәне теркәлгән. 1914 йылда Ҡыҙылъяр кешеләре Ыҡ йылғаһының үрге ағымында, уның уң ярында Ҡыҙылъяр ауылына (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы) нигеҙ һалалар.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Баулы районы, 1935 йылдан — Ютазы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — йәнә Баулы районы составында була.

# Ҡыҙылъяр (Баулы районы)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 226 башҡорт һәм 74 типтәр; 1816 йылда — 174 башҡорт һәм 44 типтәр; 1834 йылда — 498 аҫаба башҡорт, 17 керҙәш башҡорт һәм 66 типтәр; 1859 йылда — 1066 башҡорт йәшәй. Керҙәштәр сығышы менән Байлар улусы аҫаба башҡорттарынан булған.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1859 | 1886 | 1908 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 300 | 581 | 1066 | 1556 | 2701 | 2386 | 1984 | 1550 | 1311 | 1407 | 1401 | 1360 | 1146 | 1285 |

# Ҡыҙылъяр (Баулы районы)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән, комбикорм заводы эшләй. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

# Ҡыҙылъяр (Баулы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Юнысова Асия Шәйехриза ҡыҙы — журналист, шағир.
* Яруллин Фәнис Ғатаулла улы — шағир, драматург.
# Каспранский Әхмәткамал Әхмәҙинур улы

Каспранский Әхмәткамал Әхмәҙинур улы (27 август 1895 йыл — 10 декабрь 1937 йыл) — 1920 йылдың март-май айҙарында ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы (1-се) секретары. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Каспранский Әхмәткамал Әхмәҙинур улы
## Биографияһы

Әхмәткамал Әхмәҙинур улы Каспранский (Измайлов) 1895 йылдың 27 авгусында Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Топорнин улусы Бәйкей ауылында (Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы) имам — хатип Әхмәҙинур Каспранский ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса татар.
Уның ҡартатаһы Исмәғил Туҡмаҡлы ауылының иң ярлы крәҫтиәне булған. Атаһы — байҙарҙа, һуңынан уҡытыусыларҙа хәҙмәт иткән. 1890 йылда диниә назаратында имтихан тапшырғандан һуң Топорнин (Кушнаренко) районының Бәйкей ауылына имам-хатип итеп тәғәйенләнә. Уның беренсе ҡатыны туберкулездан вафат була. Икенсе тапҡыр бай крәҫтиән Йосоп Ғәлиевтың 17 йәшлек ҡыҙына өйләнә. Уларҙың балалары: улдары — Рухилбаян (1892), Әхмәткамал (1895), Әхмәт (1904), Мәхмүт (1908), ике ҡыҙ бала.
1903—1909 йылдарҙа Өфөлә «Ғосмания» мәҙрәсәһендә белем ала. Уҡыуҙы тамамлағас, Ырымбурҙағы «Хөсәйениә» мәҙрәсәһенә урта белем алыу өсөн уҡырға инә (миллионер Хөсәйеновтың уҡыу йорто). Уҡыусылар мәҙрәсәлә донъяуи предметтар (физика, химия) уҡытыуҙы талап иткән забастовканан һуң ҡыуыла һәм өйөнә ҡайта.
Өфө өйәҙенең Яныш ауылында китапханасыһы булып эшләй (1915—1916).
1916 йылда армияға саҡырыла. 1917 йылдағы Февраль революцияһы ваҡытында Петроградта була һәм Петроград мосолман социалистик комитеты ағзаһы итеп һайлана.
Эш урындары: 1918 — 1919 йылдарҙа — мосолмандар эштәре буйынса бүлек мөдире, РКП(б)-ның Ҡазан өлкә комитетының мосолман секцияһы ағзаһы. 1920 йылдың март айынан РКП-ның Башҡортостан өлкә комитетының сәйәси секретары була.
«Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында»ғы РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советының һәм Бөтә Рәсәй Башҡарма Комитетының Декретына (1920 йылдың 19 майы) ризаһыҙлыҡ белдереп, Каспранский өлкә комитетының секретары вазифаһын бушата, милли хөкүмәт менән бергә ҡаса. 1921 йылда Әхмәткамал Әхмәҙинур улы Төркиәгә эмиграцияға китә, унда ул Совет илселегендә тәржемәсе булып эшләй.
1923 йылда Каспранский ҡабатттан Рәсәйгә ҡайта, Орехов-Зуев өйәҙ профсоветында эшләй. 1923 йылдың 11 сентябрендә РКП(б)-нан сығарылған була, әммә ҡайтҡандан һуң, 1926 йылдың 11 ғинуарында, партия сафтарында ҡабаттан тергеҙелә. 1930—1937 йылдарҙа — БАССР-ҙың Игенселек халыҡ комиссариатында иҫәп һәм статистика бүлегенең өлкән иҡтисадсыһы.
1937 йылдың 30 авгусында ҡулға алына. Ул Башҡорт АССР-ы территорияһында контрреволюцион буржуаз-милләтсе ойошмала ҡатнашыуҙа һәм ауыл хужалығында ҡоротҡос эш алып барыуҙа ғәйепләнә. Тикшереү ваҡытында үҙ ғәйебен танымай. 1937 йылдың 10 декабрендә атып үлтерелә. Уның балалары: 7 йәшлек ҡыҙы Майя, бер йәше лә тулмаған улы Булат етем ҡала. Ҡатыны, Мәрйәм ханым, 1991 йылда вафат була, Мәскәүҙә ерләнә.
1956 йылда Әхмәткамал Әхмәҙинур улы аҡлана.
# Беринген

Беринген (нем. ) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — 78,71 км². Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды — .
# Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексы

Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексы (РФ УК-һы) — енәйәт эше хоҡуҡиәтенең төп һәм берҙән-бер сығанағы, Рәсәй Федерацияһы территорияһында ғәмәлдәрҙең енәйәтселлеген асыҡлаусы һәм хөкөм ителеүсәнлеген нығытыусы берҙән-бер норматив акт.
Рәсәй Федерацияһының ғәмәлдәге енәйәт кодексы 1996 йылдың 24 майында Дәүләт думаһы тарафынан ҡабул ителә, 1996 йылдың 5 июнендә Федерация Советы тарафынан хуплана, 1996 йылдың 13 июнендә Президент тарафынан ҡул ҡуйыла һәм 1997 йылдың 1 ғинуарынан 1960 йылғы РСФСР Енәйәт кодексына алмашҡа көсөнә инә.

# Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексы
## Рәсәй Федерацияһының енәйәт эше ҡануниәте

Рәсәй Федерацияһында, Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 71-се статьяһы «о» пунктына ярашлы, енәйәт эше ҡануниәтен ҡабул итеү дәүләт власының федераль органдары компетенцияһына ғына инә. Рәсәй Федерацияһы суъекттарының власть органдары енәйәт эше ҡануниәте акттарын ҡабул итеү хоҡуғына эйә түгел.
Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 105-се статьяһына ярашлы, Дәүләт думаһы федераль закондар ҡабул итеүгә вәкәләтле орган булып тора.
XIX быуат уртаһынан Рәсәй енәйәт эше ҡануниәте кодификациялы булып тора. Әлеге ваҡытта Рәсәйҙә кодификациялы енәйәт эше законы — 1997 йылдың 1 ғинуарында ғәмәлгә ингән Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексы эш итә.
Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексы Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына, дөйөм танылған халыҡ-ара хоҡуҡиәт принциптарына һәм нормаларына, шулай уҡ Рәсәйҙең халыҡ-ара хоҡуҡ йөкләмәләрендәге нормаларға нигеҙләнгән.

# Рәсәй Федерацияһының Енәйәт кодексы
## Енәйәт кодексының структураһы

Кодекс ике өлөштән (Дөйөм һәм Айырым) тора.
Дөйөм бүлек алты киҫәктән, ун ете бүлектән һәм 1—104⁵-се статьяларҙан тора. Уның нормалары енәйәт эше хоҡуҡиәтенең дөйөм принциптарын һәм положениеларын, енәйәт эше законының ваҡыт һәм арауыҡ эсендәге эш итеү сиктәрен, енәйәттәрҙең һәм енәйәт яуаплылығына тарттырыла торған кешеләр төшөнсәләрен һәм категорияларын, ғәйеп төшөнсәһен, уның формаларын һәм төрҙәрен, тамамланмаған енәйәт эшмәкәрлегенә, енәйәттә ҡатнашыусы булыуға, хөкөм язаһына, уның төрҙәренә, тәғәйенләү маҡсаттарына һәм тәртибенә ҡағылышлы положениеларҙы, кешенең енәйәт яуаплылығынан һәм хөкөм язаһынан азат ителеү мөмкинлеге осраҡтарын, бәлиғ булмағандарҙың енәйәт яуаплылығы үҙенсәлектәрен, енәйәт-хоҡуҡи характерҙағы башҡа сараларҙың төшөнсәһен һәм йөкмәткеһен билдәләй.
Кодекстың Айырым өлөшө алты киҫәктән, ун туғыҙ бүлектән һәм 105—361-се статьяларҙан тора, Айырым өлөштә аныҡ енәйәттәрҙең составтары тасуирлана һәм уларҙы ҡылған өсөн санкциялар (яза төрҙәре һәм күләмдәре) һанала. Рәсәй Енәйәт кодексының Айырым өлөшө енәйәт-хоҡуҡи һаҡтың өҫтөнлөктәрен сағылдыра: беренсе урында — шәхескә ҡаршы енәйәттәр, унан һуң ғына иҡтисад өлкәһендәге, йәмәғәт хәүефһеҙлегенә һәм йәмәғәт тәртибенә, дәүләт власына, тыныслыҡҡа һәм кешелектең хәүефһеҙлегенә ҡаршы енәйәттәр тора.
# Асатрян

Асатря́н (арм. Ասատրյան) — әрмән фамилияһы.

# Асатрян
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Асатрян Гегам Магносович (27 ноябрь 1920 йыл — 16 декабрь 1995 йыл) — СССР-ҙың театр һәм кино рәссамы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1953 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Әрмән ССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1967).
* Асатрян Баграт Арташесович (2 февраль 1956 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, банкир. Иҡтисад фәндәре кандидаты. Әрмәнстан Үҙәк банкыһының элеккке рәйесе.
# Сәләфилек

Сәләфилек (ғәр. سلفية‎ о ғәр. سلف‎ — «әүәлгелек»; рус. Салафи́я) — сөнни исламдағы хәрәкәт.

# Сәләфилек
## Тасуирламаһы

Ислам тарихының төрлө осорҙарында иртә мосолман йәмәғәтселегенең йәшәү рәүешенә һәм диненә, тәҡүә ата-бабаларға (ғәр. السلف الصالحون‎ — әс-сәләф әс-сәлихун) йүнәлеш тоторға саҡырып сығыш яһаған мосолман дин әһелдәрен берләштерә. Был өлкәләрҙәге һуңғы үҙгәрештәрҙе улар, Ҡөрьәнде символик-аллегорик аңлатыу ысулдарынан башлап, мосолман донъяһына Көнбайыш менән бәйләнештәр аша индерелгән һәр төрлө яңылыҡтарға тиклем «бидғәт» тип атай.
Сәләфилек «Динде Пәйғәмбәр һәм уның көрәштәштәре аңлаған рәүештә аңлау», "Шәриғәт положениеларына аңлатма биреүҙә «Ҡөрьән һәм Сөннәткә ҡайтыу» тигәнде аңлата.

# Сәләфилек
## Сәләфиҙәрҙең төп ҡараштары

Сәләфиҙәрҙең төп ҡараштары — берҙән-бер Аллаһҡа ышаныу (тәүхид). Сәләфиҙәр исламды, уларҙың фекеренсә, теге йәки был мосолман халыҡтарының мәҙәни, этник йәки башҡа үҙенсәлектәренә нигеҙләнгән ҡушылмаларынан таҙартыу өсөн көрәшеүҙе үҙенең төп бурысы тип иҫәпләй. Улар үҙҙәренең фекеренә тап килмәгән төрлө яңылыҡтарҙы (бидғәт) инҡар итә
Улар «кеше менән Аллаһ араһында аралашсылар» булыу мөмкинлеген кире ҡаға. Рәсәй Федерацияһында Төньяҡ Кавказда таралыу алған суфыйлыҡты тәнҡитләйҙәр. Шулай уҡ сәләфи ағымына тәҡлидте тәнҡитләү ҙә — билдәле бер ислам мәктәбенә йәки ғалимға эйәрергә кәрәклеген инҡар итеү хас. Мосолман бер хоҡуҡи мәктәптәр менән генә сикләнеп ҡалырға тейеш түгел, ә иң көслө дәлил менән нығытылған фекерҙе һайларға тырышырға тейеш, тип иҫәпләнә.
Сәләфиҙәр әүлиәләрҙең ҡәберенә ғибәҙәт ҡылыуҙы тыя, уны улар мәрхүмдәргә табыныу тип ҡабул итә һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең тыуған көнөн билдәләүҙе (мәүлит) кәрәкһеҙ, бидғәт һәм ғәйеп ғәмәл тип һанай. Мөхәммәт Пәйғәмбәргә йәки башҡа пәйғәмбәрҙәргә һәм әүлиәләргә ярҙам һорап мөрәжәғәт итеү Ширк (күп илаһлылыҡ) тип һанала.
Мосолман өммәтенең төрлө сәйәси бүленеше йәки граждандар һуғышы бүленеү, ислам берҙәмлеген боҙоу тип ҡарала. Мосолмандар араһында фекер айырымлыҡтары шелтәле күренеш тип һанала, икенсе пландағы фиҡһ мәсьәләләрендә иһә мөжтәһидтәр араһында фекер айырымлыҡтары килеп сығыуы ихтималлығы инҡар ителмәй. Сәләфиҙәрҙең фекер айырымлыҡтарын хәл итеүҙең төп һәм берҙән-бер ысулы — Ҡөрьәнгә һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәр сөннәтенә «кире ҡайтыу».

# Сәләфилек
## Сәләфилек һәм үәһһәбилек

Сәләфилек эйәрсендәренең бер өлөшөн ҡайһы берҙә шулай уҡ үәһһәби тип атайҙар , әммә сәләфиҙәр был исемде ғәҙәттә дөрөҫ түгел һәм дерогатив тип иҫәпләй.
# Нацма

Нацма — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теша йылғаһының һул ярына тамағынан 263 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Нацма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300212110000030465
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003046
* Бассейн коды — 09.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Туга-Еган 2-се

Туга-Еган 2-се — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пиковский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Туга-Еган 2-се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203541
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мирабель Һарайы

Мирабель Һарайы (нем. Schloss Mirabell) — Зальцбург ҡалаһының архитектура ҡомартҡыһы, үҙенең баҡсаһы арҡаһында ҡаланың иң билдәле иҫтәлекле урындары иҫәбенә инә.
Һарай, һарай яны баҡсаһы һәм уратып алған төҙөлөш ҡаралтылары ЮНЕСКО-ның һаҡлауы аҫтындағы архитектура ҡомартҡыларына ҡарай.

# Мирабель Һарайы
## Тарихы

Һарай 1606 йылда епископ Вольф Дитрих фон Ратенау тарафынан һөйгәне Соломия Альт өсөн төҙөлә һәм тәүҙә Альтенау Һарайы тип атала. 1612 йылда епископ ҡулға алынғандан һуң уның энеһе һәм һарайҙың яңы хужаһы Маркус Ситтикус фон Хохенемс ағайының һөйәркәһен һәм уның 15 балаһын һарайҙан ҡыуып сығаралар. Бер нәмә лә унан алдағы хужаның хурлығын иҫкә төшөрөп тормаһын өсөн, Маркус Ситтикус һарайҙың исемен үҙгәртә, һарайҙы Мирабель тип атай, был һүҙ итальян теленән тәржемә иткәндә «бик матур» (итал. mirabile 'изумительный' һәм bella 'матур') тигәнде аңлата.
Һарай күп тапҡыр яңынан төҙөлә һәм 1727 йылда һуңғы күренешен ала. Баштағы төҙөлөштән тик подвалдағы бүлмәнең көньяҡ-көнсығыш ҡабырғаһының өлөшө генә ҡала.
# Ненза-Яха (Нгарка-Тетнеда-Яха ҡушылдығы)

Ненза-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Тетнеда-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Ненза-Яха (Нгарка-Тетнеда-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076258
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307625
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тишки

Тишки — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Гадари-кал йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Тишки
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000711
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300071
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кисма

Кисма — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туношонка йылғаһының һул ярына тамағынан 7,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Кисма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000011269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001126
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кальнычка

Кальнычка (укр. Кальничка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Иллинци районы аша көньяҡҡа табан аға. Собтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 15 километр.
# Това (Лундонга ҡушылдығы)

Това — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лундонга йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Това (Лундонга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001457
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нухов Фәрит Әйүп улы

Нухов Фәрит Әйүп улы (21 март 1930 йыл — 19 март 1990 йыл) — Өфө моторҙар эшләү заводының авиация двигателдәрен слесарь-йыйыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы. Башҡорт АССР-ының унынсы һәм ун беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1980—1990).

# Нухов Фәрит Әйүп улы
## Биографияһы

Фәрит Әйүп улы Нухов 1930 йылдың 21 мартында Башҡорт АССР-ының Иглин районының Иҫке Меңетәр ауылында тыуған. Шунда уҡ уның ауыр бала сағы үткән
Әсәһе, Вафия Сөләймән ҡыҙы, ҡаты ауырыған. Атаһы һуғыштың тәүге ваҡытында ауыл Советы рәйесе һәм колхоз рәйесе булып эшләгән. Нуховтар ғаиләһендә өлкән ағайҙары һәм апайҙары булған, тик улар һуғышҡа тиклем Өфөгә эшкә сығып киткән.
1946 йылда ул Өфөгә ағалары янына китә. Һуғыштан һуңғы ике йылда техникумда уҡый.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1948 йылда Өфө моторҙар эшләү заводында слесарь- йыйыусы булып башлай. 1950—1954 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә, запасҡа ҡайтҡандан һуң туған заводында слесарь, авиация двигателдәрен йыйыусы-слесарь була.
Йыйыу цехының иң ҡатмарлы участкаларында эшләй һәм норманы 120—130 процентҡа еткерә. Яҡшы күрһәткестәре өсөн 1963 йылда уға «Коммунистик хеҙмәт ударнигы» маҡтаулы исем бирелә. «Хеҙмәт батырлығы өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыллығы уңайынан» миҙалы менән бүләкләнә.
1972 йылда Өфө моторҙар эшләү заводының Почёт таҡтаһына индерелә. 1972 йылда шәхси келәймә менән эшләү хоҡуғын яулай, 1973 йылда «Сифат алдынғыһы» тигән исем бирелә.
Туғыҙынсы биш йыллыҡта етештереүҙә юғары күрһәткестәре һәм планды ваҡытынан алда үтәгәне өсөн СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указы менән 1975 йылдың 19 декабрендә Фәрит Әйүп улы Нуховҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1990 йылға тиклем Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең слесары-йыйыусыһы булып эшләй.
Башҡорт АССР-ының унынсы һәм ун беренсе саҡырылыш (1980—1990) Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Фәрит Әйүп улы Нухов 1990 йылдың 19 мартында вафат була.

# Нухов Фәрит Әйүп улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975),
* Ленин ордены (1975),
* Октябрь Революцияһы ордены (1971),
* миҙалдар.
# Анюшка

Анюшка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2830/52/7 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Анюшка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200006963
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200696
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2