yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Акиров Хәләф Фәхри улы

Акиров Хәләф Фәхри улы (1896 йыл—1972 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры

# Акиров Хәләф Фәхри улы
## Биографияһы

Хәләф Фәхри улы Акиров 1896 йылда Һамар губернаһы, Николаевск өйәҙенең Күҙәбай улусы Мәҡсүт ауылы (хәҙер Һарытау өлкәһе Пугачев районының Мәҡсүт ауылында тыуа.
1909—1915 йылдар — Мәҡсүт ауылында кулак хужалығында ялланып эшләй.
1915—1917 йылдар — I донъя һуғышында ҡатнашыусы, Көньяҡ-Көнбайыш фронттың Гродно гвардияһы гусар полкында 3-сө эскадрон рядовойы.
1917—1918 йылдар — Һамар губернаһы Николаевский өйәҙе Күҙәбай улусының Мәҡсүт ауыл советы рәйесе.
1918 йыл — РКП (б) сафына алына.
1918—1919 йылдар — Урал фронты Чапаев дивизияһының Балашов полкында 7-се рота рядовойы.
1919—1921 йылдар — Урал фронты Башҡорт кавалерия дивизионының эскадрон командиры.
1921—1923 йылдар — взвод командиры, Һамар губернаһы Пугачев өйәҙе айырым тәғәйенләнеш частарының 50-се кавалерия дивизионы отделениеһы командиры.
1923—1924 йылдар — Күҙәбай улусының Мәҡсүт ауылында «Яңғыҙ ағас» артеле ағзаһы.
1924—1928 йылдар — Пугачев өйәҙе Күҙәбай улусы башҡарма комитеты рәйесе.
1925—1927 йылдар — (УКОМ) ВКП(б) өйәҙ комитеты ағзаһы.
1928—1930 йылдар — Һарытау крайы Перелюбский районының район ер бүлеге мөдире.
1930—1931 йылдар — Мәскәүҙә Юғары колхоз мәктәбе тыңлаусыһы.
1931—1932 йылдар — Өфөлә Башнаркомземдың Башколхозсоюз рәйесе урынбаҫары.
1932—1933 йылдар — БашНКЗ ҡарамағында колхоз-тауар фермаларының малсылыҡ идарасыһы урынбаҫары.
1933—1934 йылдар — БашНКЗ ҡарамағында ваҡ малсылыҡ бүлеге мөдире.
1934—1937 йылдар — Мәскәүҙә К. А. Тимирязев исемендәге ауыл хужалығы академияһы тыңлаусыһы.
Сентябрь-декабрь — БашНКЗ Малсылыҡ идараһының производство бүлеге мөдире.
1937—1938 йылдар — Бөтә Союз Үҙәк башҡарма комитеты президиумы ҡарамағындағы Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитеты вөкиле, Мәскәү ҡалаһы.
1938—1939 йылдар — ВКП(б) Башҡортостан өлкә комитетының ауыл хужалығы бүлеге инструкторы.
1939—1940 йылдар — Өфөлә Башкинотрест идарасыһы.
1940—1945 йылдар — Ҡаҙағстан ССР-ы Көнсығыш-Ҡаҙағстан өлкәһе Улан районының Улан МТС-ы директоры.
1945—1946 йылдар — Алматыла Ҡаҙағстан ауыл хужалығы институты студенты.
1946—1954 йылдар — Улан районы Улан МТС-ы директоры.
1954—1955 йылдар — Улан МТС-ының баш зоотехнигы.
1955—1957 йылдар — Көнсығыш-Ҡаҙағстан өлкәһе Чимкура ауылы Маленков исемендәге колхоз зоотехнигы.
1957—1958 йылдар — Улан МТС-ының һарыҡсылыҡ буйынса тармаҡ зоотехнигы.
1958—1961 йылдар — Көнсығыш-Ҡаҙағстан өлкәһе Улан районының Джамбул исемендәге колхоз зоотехнигы.
1961—1962 йылдар — Улан районы Улан совхозының 2-се бригада бригадиры ярҙамсыһы.
Акиров Хәләф Фәхри улы 1972 йылда Өфөлә ерләнә.

# Акиров Хәләф Фәхри улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (28. 10. 1967 йыл).
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы
* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы
* «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыллыҡ уңайынан» миҙалы
# Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы

Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы (9 февраль 1963 йыл) — бейеүсе, балетмейстер, мәҙәниәт хеҙмәткәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2015—2022 йылдарҙа Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).

# Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы
## Биография

Айҙар Хизбулла улы Зөбәйҙуллин 1963 йылдың 9 февралендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.
1984 йылда Мәскәү сәнғәт институтын (педагогы И. В. Смирнов), 1998 йылда — Рәсәй театр сәнғәт академияһын (педагогы Е. П. Валукин) тамамлай.
1985 йылдан Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамблендә солист, 1995 йылдан — баш балетмейстер, 1996—2000 йылдарҙа — художество етәксеһе була. Көнсығыш иҡтисад университетында тәүге хореография кафедраһын ойоштора, уның етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
2003—2004 йылдарҙа Айҙар Хизбулла улы — Башҡортостан Республикаһының Республика халыҡ ижады үҙәге директоры, 2005—2013 йылдарҙа — ансамбль балетмейстеры булып эшләй. .
2015 йылдың 24 марты — 2022 йылдың 9 сентябре — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры.

# Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы
## Башҡарған бейеүҙәре

«Гөлнәзирә», «Зарифа», «Еҙ үксә» («Медный каблук»), «Бесәнселәр» («Косари»), «Ҡороҡсолар» («Укротители»), «Төньяҡ амурҙары» («Северные амуры») һ.б.

# Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы
## Һалған бейеүҙәре

* "Башҡортостан йәшлеге"
* "Күңелсәк"
* "Берлиндан ҡайтҡан саҡта".
* "Ай тотолған төндә", "Богема (Дж.Пуччини), "Салауат Юлаев", "Нәркәс" (Х. Ф. Әхмәтов) операларына бейеү һала

# Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1993)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997)
* Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).
# Аҙналы (Ҡурған өлкәһе)

Аҙналы (рус. Азналино) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Һарт-Әбдрәш ауыл советы составына керә.

# Аҙналы (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Революцияға тиклем Аҙналы ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡалмаҡ улусы составында була.

# Аҙналы (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
# Курти-Я

Курти-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Төньяҡ Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 224 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Курти-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028060
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302806
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы

Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицина университеты — ветеринар белгестәр әҙерләү буйынса иң боронғо Рәсәй юғары уҡыу йорто.

# Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
## Тарихы

Ветеринария академияһы 1808 йылда Император медицина-хирургия академияһы сиктәрендә булдырылған ветеринария бүлегенә барып тоташа. 1873 йылда ветеринария бүлеге шул уҡ академия ҡарамағындағы институт итеп үҙгәртеп ҡорола, ул 1883 йылда ябыла.
Петроградта институтты ойоштороу Төньяҡ өлкә коммунаһының һаулыҡ һаҡлау комиссариаты коллегияһының 1919 йылдың 21 сентябрендәге ҡарары менән башлана. Составында 6 бүлек булған лаборатория асырға, ә мәғариф комиссариаты менән берлектә Петроградта ветеринария-зоотехник институт ойоштороу тураһында ҡағиҙәне ентекләп эшләргә ҡарар ителә. 1918 йылдың 5 декабрендә Төньяҡ өлкәлә ветеринария юғары уҡыу йортон төҙөү буйынса ойоштороу комиссияһы йыйыла. 1924 йылдан юғары уҡыу йорто Ленинград ветеринария институты тип йөрөтөлә башлай.

# Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
## Рейтингы

2020 йыл өсөн Рәсәйҙең медицина юғары уҡыу йорттары рейтингында (рейтинг медицина һөнәре ингән юғары уҡыу йорттарын да индерә) Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы 20-сы урынды биләй.

# Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
## Факультеттары

Ветеринария медицина (көндөҙгө, көндөҙгө-ситтән тороп, ситтән тороп)
Ветеринария-санитар (көндөҙгө)
Квалификацияны күтәреү
Һыу биоресурстары һәм аквакультура
Биоэкология

# Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
## Бинаһы

Академия Һөнәрселек йәмғиәтенең 1873—1874 йылдарҙа архитектор Г. И. Винтергальтер проекты буйынса төҙөлгән (1900—1902 йылдарҙа архитектор В. А. Пруссаков проекты буйынса яңынан төҙөлә) элекке ғәриптәр йорто бинаһында урынлаша. Һөнәрселек йәмғиәтенең хәйриә учреждениелары биналары комплексы (составында: ҡарттар йорто; Александр-Невский мәктәбе өй сиркәүе менән; баҡса; кәртә) тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларын һаҡлау, ҡулланыу һәм дәүләт контроле буйынса комитеттың (КГИОП) 10-346 от 26.06.2014 номерлы ҡарары менән, төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы сифатында, Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының мәҙәни мираҫ объекттары (тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары) Берҙәм дәүләт реестрына индерелгән.

# Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
## Билдәле хеҙмәткәрҙәре

- Сперанская, Екатерина Николаевна — медицина фәндәре докторы, профессор, СССР Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты.

# Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
## Билдәле тамамлаусылары

- Мурый, Анатолий Александрович — РСФСР-ҙың атҡаҙанған ветеринары
# Камышин

Камышин (рус. Камышин) — Волгоград өлкәһендәге ҡала. Халыҡ һаны буйынса Волгоградҙан һуң өлкәлә өсөнсө урында тора. Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалаһы.

# Камышин
## Географияһы

Волга йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Камышин
## Иҡтисад

* Камышин кизе-мамыҡ заводы
* «Ротор» заводы
* Камышин ферросплав ҡойоу заводы
# Тепляк ауыл Советы (Борай районы)

Тепляк ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Борай районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Тепляк ауылы

# Тепляк ауыл Советы (Борай районы)
## Тарихы

Тепляк ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ек Мәргән

Ек Мәргән (башҡ. «Ек Мәргән») — башҡорт эпосы, башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижады ҡомартҡыһы.

# Ек Мәргән
## Тасуирлау

Эпосты XX быуат башында яҙыусы Фәйзи Вәлиев яҙып алған һәм был әҫәр беренсе тапҡыр «Аң» журналында («Белем», Ҡаҙан) баҫылып сыға.
Идея-тематик йөкмәткеһе буйынса «Ек Мәргән» «Иҙеүкәй һәм Мораҙым», «Мәргән һәм Маянһылыу», «Мамай хан тураһында хикәйәт» кеүек башҡорт эпик иртәктәренә ҡарай, уларҙа Алтын Урҙа хандарының ҡыҫырыҡлауҙарына ҡаршы башҡорт халҡының күп быуаттар барышындағы көрәше сағыла.
«Ек-Мәргән» эпосында XV—XVI быуаттарҙа башҡорттарҙың йәйләүҙәрҙә йәйләп йәшәгән тарихи ысынбарлығы сағыла, уларға әкиәти фантастика үрелеп бирелә.

# Ек Мәргән
## Сюжеты

Эпик әҫәрҙә башҡорттарҙың Ҡаҙан ханлығы хакимдары менән көрәше һүрәтләнә.
Эпостың төп персонажы — «яугирҙәр юлбашсыһының» тол ҡатыны Туғыҙаҡ әбейҙең туғыҙынсы улының туғыҙынсы улы". Атаһы улына Ек тигән исемде ҡуша, иҫке төрки теленән «намыҫлы, аҫыл» тип тәржемә ителә. Барымтанан — күрше ҡәбиләне барып талағандан һуң уның бөтә ғаиләһе һәләк була. Ек ғәләмәт көслө һәм ҡыйыу батыр булып үҫә. Яндан мәргән атҡаны өсөн уға Мәргән ҡушаматы тағыла.
Бер мәл ул шундай төш күрә: йәнәһе атаһы уның киләсәктә бөйөк кеше булып китеүе тураһында бәйән итә. Оҙаҡламай Ек Мәргән тыуған илен Ҡаҙан ханлығы иҙеүенән ҡотҡарыу өсөн көнбайыш тарафта йәшәгән башҡорттарҙан ғәскәр туплай. Ек Мәргәндең ғәскәре ханлыҡты баҫып ала һәм башҡорт халҡын Ҡаҙан ханына яһаҡ түләүҙән ҡотҡара.
Бер ни тиклем ваҡыт үткәс, башында Ҡаҙан ханы торған көслө ғәскәр был ерҙәрҙе ҡайтанан үҙенә ҡайтара. Бер һуғышта Ек Мәргән ирекле рәүештә баш һала. Батырҙы зинданға ябалар. Ә бер нисә йылдан һуң хан алдындағы яҡшы эштәре өсөн Ек Мәргәнде азат итәләр.

# Ек Мәргән
## Шулай уҡ ҡара

* Заятүләк һәм Һыуһылыу
* Бабсак менән Күҫәк
# Ковотья

Ковотья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Ковотья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012359
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201235
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Листен

Листен (нем. Liesten) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 306 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,72 км². Диңгеҙ кимәленән 42 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
# 2000 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
2000 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 2000 MM |
| Юлиан стилендә | 1999 — 2000 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2752 — 2753 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7508 — 7509 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5760 — 5761 ה'תש"ס — ה'תשס"א |
| Мосолман календары | 1421 — 1422 |
| Боронғо әрмән календары | 1449 ԹՎ ՌՆԽԹ |
| Ҡытай календары | 4696 — 4697 (с 31 январь) 己卯 — 庚辰 жёлтый заяц — белый дракон |
| Эфиопа календары | 1992 — 1993 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2056 — 2057 |
| - Шака самват | 1922 — 1923 |
| Иран календары | 1378 — 1379 |
2000 (ике меңенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2000 йылы, 3 мең йыллыҡтың 0 йылы, XXI быуаттың 0 йылы, XX быуаттың 10 ун йыллығының 10 йылы, 2000 йылдарҙың 1 йылы.

# 2000 йыл
## Ваҡиғалар

* 26 март — Рәсәйҙә президент һайлау. Владимир Путин еңеп сыҡты.
* 14 сентябрь — «Windows Millennium» операцион системаһы эшкә тәҡдим ителде.
* 7 ноябрь — АҠШ-та президент һайлау.

# 2000 йыл
## Вафат булдылар

* 19 февраль — Анатолий Собчак, Санкт-Петербург башлығы.
* 20 март — Баһауетдинов Йәһүҙә Ғилметдин улы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 21 март — Аляев Иван Павлович, совет-фин (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1940).
* 2 апрель — Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы, СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре. 1962—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе.
* 27 июль — Сәйетов Ғабдулхай Сәйет улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 20 сентябрь — Титов Герман Степанович, СССР космонавы.
* 4 ноябрь — Муллаҡаева Нурия Камалетдин ҡыҙы, башҡорт эшсе синыфынан сыҡҡан Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).
* 20 ноябрь — Котёночкин Вячеслав Михайлович, СССР аниматоры.
# Малькова Зоя Алексеевна

Малькова Зоя Алексеевна (19 ноябрь 1921 йыл, Кизел — 1 сентябрь 2003 йыл, Мәскәү) — педагог, сағыштырма педагогика белгесе; Мәскәү дәүләт педагогия сит ил телдәре институтының инглиз теле факультетын тамамлаған, РСФСР Педагогия академияһының педагогика тарихы һәм теорияһы институты янындағы аспирантураны уңышлы тамамлаған; педагогия фәндәре докторы, СССР Педагогия фәндәре академияһының мөхбир-ағзаһы (1982); дөйөм педагогика фәнни- тикшеренеү институтының директоры.

# Малькова Зоя Алексеевна
## Биографияһы

Зоя Малькова Кизел (Пермь өлкәһе) ҡалаһында 1921 йылдың 19 ноябрендә тыуған (ул йылдарҙа Кизел Пермь өлкәһенең эшселәр ҡасабаһы була). 1949 йылда Зоя Алексеевна Малькова Мәскәү дәүләт педагогия сит ил телдәре институтын тамамлай. Юғары белем алып сыҡҡандан һуң, дөйөм белем биреү урта мәктәбендә уҡыта башлай. Алдынғы уҡытыусы Малькова Зоя Алексеевна 1956 йылдарҙа СССР Педагогия фәндәре академияһының ғилми-тикшеренеү учреждениелары системаһында ғилми-тикшеренеү эше менән шөғөлләнә башлай. 1972 йылда Малькова Зоя Алексеевна үҙенең педагогия буйынса яҙылған докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай — педагогия фәндәре докторы булып китә. Зоя Алексеевна Малькова 1974-1991 йылдарҙа Дөйөм педагогика ғилми-тикшеренеү институтының директор урынбаҫары һәм директоры булып эшләй. Был институт 1989 йылдан башлап Педагогика теорияһы һәм тарихы ғилми-тикшеренеү институты тип атала.
Бынан тыш Зоя Алексеевна Малькова 1986 йылда СССР Педагогия фәндәре академияһының сағыштырма педагогика фәнни советының рәйесе итеп һайлана. 1982 йылдың 26 мартында СССР Педагогия фәндәре академияһының академигы итеп һайлана. 2003 йылдың 1 сентябрендә Мәскәү ҡалаһында вафат була һәм ҡаланың Ваганьков зыяратында ерләнә.

# Малькова Зоя Алексеевна
## Ғилми хеҙмәттәре

* Малькова З. А. Современная школа США. — М., 1971.
* Малькова З. А. Школа и педагогика за рубежом. — М., 1983. — 191 с.
* Малькова З. А., Вульфсон Б.&nbsp;Л. Среднее образование в современном мире — М., 1987.
* Школьные реформы в развитых странах Запада / под ред. З. А. Мальковой, В. С. Митиной — М., 1992. — 157 с.
* Малькова З. А., Вульфсон Б. Л. Сравнительная педагогика. — М., 1996. — 256 с.
# Зарипов Риф Әхмәтнур улы

Зарипов Риф Әхмәтнур улы (рус. Зарипов Риф Ахматнурович; 25 март 1947 йыл) — ауыл хужалығы, комсомол, партия һәм совет органдары хеҙмәткәре, хужалыҡ эшмәкәре. 1991—2012 йылдарҙа «”Нефтекама” теплица комбинатын төҙөү дирекцияһы» дәүләт унитар предприятиеһы директоры.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Юғары Советтың Мандат комиссияһы ағзаһы.

# Зарипов Риф Әхмәтнур улы
## Биографияһы

Риф Әхмәтнур улы Зарипов 1947 йылдың 25 мартында Башҡорт АССР-ының Яңауыл районы Киҫәкҡайын ауылында тыуған. Милләте башҡорт, юғары белемле — 1970 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1963 йылда Яңауыл районы «Ленин юлы» колхозында башлай. Юғары һөнәри белем алғас, ошо уҡ колхозда баш ветеринар врач булып эшләй. 1973—1983 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Яңауыл райкомының беренсе секретары, «Ленин юлы» колхозының партком секретары. 1983—1990 йылдарҙа Чапаев исемендәге колхоз рәйесе. 1990—1991 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Яңауыл район Советы башҡарма комитеты рәйесе. 1991 йылдан «Нефтекама» теплица комбинаты директоры.
Яңауыл районындағы 277-се Айбүләк һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Мандат комиссияһы ағзаһы.
2006 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә, ә быға тиклем республиканың иң юғары бүләге һаналған Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының (1978) һәм Башҡортостан Республикаһының (2004) Почёт грамотаһы менән бүләкләнә.

# Зарипов Риф Әхмәтнур улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2006)
* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2004)
* Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1978)
# Кюль-Игай

Кюль-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға оз. Дальнее ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кюль-Игай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031826
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203182
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәлләтамаҡ

Мәлләтамаҡ — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Мәлләтамаҡ ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Мәлләтамаҡ
## География

Ауыл Мәллә йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан көнбайышҡа табан 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Мәлләтамаҡ
## Тарих

Мәлләтамаҡ — ирәкте ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуатта нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Ирәкте улусының үҙәге була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә.
ХХ быуат башында ауылда Ирәкте улусы идаралығы, 2 мәсет, 3 мәктәп, һыу тирмәне, хужалыҡ магазины, 3 бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.

# Мәлләтамаҡ
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 70 башҡорт, 80 типтәр, 76 яһаҡлы татар; 1859 йылда — 232 башҡорт һәм типтәр; 1912 йылда — 332 аҫаба башҡорт, 584 типтәр, 212 керҙәш башҡорт («госкрестьян из башкир») йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1897 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 609 | 796 | 1128 | 1184 | 854 | 1325 | 963 | 832 | 865 | 734 | 667 | 602 |

# Мәлләтамаҡ
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
# Макса

Макса — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Меша йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Макса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000312112100004293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100429
* Бассейн коды — 11.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Еранка (Берёзовая ҡушылдығы)

Еранка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Еранка (Берёзовая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006093
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100609
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сурай

Сурай — топоним.

# Сурай
## Мәҡәләләр

* Сурай (Мишкә районы) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл.
* Сурай (Миәкә районы) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл.
* Сурай (Әлшәй районы) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.
# Игенселәр (Ырымбур өлкәһе)

Игенселәр (рус. Игенчеляр) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Әсекәй районындағы ауыл. Иҫке Мөкмин ауыл биләмәһе составына керә.

# Игенселәр (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Оло Кинәл йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Игенселәр (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Тамъян ҡәбиләһе башҡорттарының ауылы. Иҫке Мөкмин ауылы халҡы тарафынан нигеҙләнгән.
# Кесе Ярык-су

Кесе Ярык-су — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярык-су йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Ярык-су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000212109300000086
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300008
* Бассейн коды — 07.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Охт-Сар-Юган

Охт-Сар-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шоган-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Охт-Сар-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029388
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302938
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Резина (ҡала)

Резина (молд. Rezina) — Молдовалағы ҡала. Резина районының административ үҙәге.
2014 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 15 200 кеше йәшәй.