yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Изге Мария сиркәүе (Люнебург)

Изге Мария сиркәүе (нем. Sankt Marien, дөрөҫөрәге Мәрйәм Ана сиркәүе) — ганза ҡалаһы Люнебургтағы (Түбәнге Саксония ере) Хильдесхайм епархияһына ҡараған рим-католик мәхәллә сиркәүе; 1857 йылдың 5 авгусында беренсе ғибәҙәт булған; 1858 йылда епископ Эдуард Якоб Ведекин (1796-1870) изгеләндергән; Реформациянан һуң төбәктә төҙөлгән икенсе католик сиркәүе булған.
# Буркерсрода

Буркерсрода (нем. Burkersroda) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 323 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,63 км². Диңгеҙ кимәленән 286 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6647 һәм автомобиль коды — BLK.
# Бәнү Шәйбә

Бәнү Шәйбә (ғәр. بنو شيبة‎; рус. Бану Шайба) — Ҡәғбә, йәғни Харам мәсет ишеге асҡыстарын һаҡлаусы ғаилә.

# Бәнү Шәйбә
## Тарихы

Ҡәғбә Ҡөрьәндә билдәләнгән тәртиптә иң өлкән шәйехтәрҙең береһе тарафынан идара ителә. Уға шул уҡ ырыуҙан хеҙмәтселәр буйһона, һәм уларҙың барыһы ла «харам ағалары» тип атала.

# Бәнү Шәйбә
## Пәйғәмбәрҙең ышанысына лайыҡтар

Асҡыстарҙың тәүге һаҡсыһын Мөхәммәт Пәйғәмбәр һайлаған һәм, риүәйәт буйынса: «Шәйбә балалары, мираҫ итеп, бөтөнләйгә уны алығыҙ, бының өсөн туҡланыуға әжерен алырһығыҙ», — тип әйткән

# Бәнү Шәйбә
## Хәҙерге һаҡсылар

2005 йылдан Ҡәғбәтулланың төп асҡыс һаҡсыһы вазифаһын шәйех Ғабдул-Ғәзиз әш-Шәйби үтәй (ғәр. عبد العزيز الشِيبي‎)). Уның урынбаҫары — Салех әш-Шәйби Ҡәғбә һаҡлаусылар нәҫеле тураһында легендаларҙың береһенә ярашлы, Сванетияның хужалары Геловани тигән кенәздәр династияһы улар затынан барлыҡҡа килгән

# Бәнү Шәйбә
## Комментарий

* ↑ Тулы исеме — Ғабдул-Ғәзиз бин Ғабдуллаһ бин Ғабдул-Ҡадир бин Ғәли бин Мөхәммәт бин Зәйен әл-Ғәбидин әш-Шәйби (ғәр. عبد العزيز بن عبد الله بن عبد القادر بن عليّ بن محمد السابع بن زين العابدين الشيبي‎)
# Серчанка (Серганка ҡушылдығы)

Серчанка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Серганка йылғаһының һул ярына тамағынан 2,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Серчанка (Серганка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027162
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002716
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кумоль-Мотыль-Кыке

Кумоль-Мотыль-Кыке — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кумоль-Мотыль-Кыке
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069282
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306928
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Белава (Инюха ҡушылдығы)

Белава — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инюха йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Белава (Инюха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100712110000002961
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000296
* Бассейн коды — 08.01.01.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Татар Бүләре

Татар Бүләре — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Исәнсеф ауыл биләмәһе составына керә.

# Татар Бүләре
## Географик урынлашыуы

Ауыл Сикия йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 32 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Татар Бүләре
## Тарихы

Татар Бүләре (Бүләр) — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуатта нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Мышыға түбәһе составында була. 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әмәкәй (аҙаҡ Поисево) улусы составына керә.
1848 йылда мәсет һәм мәктәп; 1870 йылда мәсет, мәктәп, икмәк магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.

# Татар Бүләре
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 15 аҫаба башҡорт, 14 керҙәш башҡорт (сығышы менән йәнәй ырыуынан), 28 яһаҡлы татар, 68 типтәр; 1859 йылда — 382 башҡорт һәм типтәр; 1912 йылда — 778 аҫаба һәм керҙәш башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1870 | 1897 | 1913 | 1926 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 541 | 645 | 778 | 756 | 409 | 437 | 486 | 474 | 374 | 358 | 365 |

# Татар Бүләре
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
# Черёмушная

Черёмушная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының уң ярына тамағынан 293 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Черёмушная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031581
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203158
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пэйпта-Яха

Пэйпта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тадибе-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Пэйпта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075800
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307580
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Күрек

Күрек, төтәткес (урыҫ. дымарь)- ҡорт ҡарағанда төтөн өрҙөрә торған умартасы ҡорамалы.

# Күрек
## Төҙөлөшө

Күректең төп өлөшө цилиндр формаһындағы конус һымаҡ ҡапҡаслы металл корпус. Уға тиренән эшләнгән өрҙөргөс ҡуйыла. Корпустың эсендә тимерҙән стакан ҡуйыла, уның төбө кҡл төшөп торһон өсөн иләк кеүек тишек. Өрҙөргәс яғында, аҫ яҡта өрҙөргөстән килгән һауа керһен өсөн тишек тишелгән. Өрҙоргөс менән корпус араһында бер аҙ ара ҡалдырылған. Корпус эсенә кипкән сөрөк, мал тиҙәге һалына һәм ут тоҡандырыла. Шулай уҡ кипкән ағас бәшмәктәре лә ҡулланыла. Күрек тиҙ ҡыҙыу сәбәпле, ҡулланыу уңайһыҙыраҡ. Эҫе һауа ҡорттарҙы йәрәхәтләүе лә ихтимал. Умарталарҙы ҡарап бөткәс күрек таҙартыла, уты һүндерелә.

# Күрек
## Күректең ҡорттарға тәьҫире

Төтәтеү сараһы борондан ҡулланылып килһә лә, тик 20 быуатта ғына уға яуап табылды. Төтәткес аша ебәрелгән төтөн, ҡорттарҙың махсус рәүештә һаҡлаған еҫен(умарталарҙа ҡорттар үҙҙәре өсөн махсус еҫ барлыҡҡа килтерә. Ошо еҫ менән улар йәшәү рәүеше алып баралар. Башҡа ҡорттарҙы айыралар, умартаны ла тиҙерәк табалар) нейтралләштерә, ҡорттар һаҡланыу өсөн ебәрелгән еҫтәрҙе ҡабул итмәй һәм тыныслана. Унан башҡа, ҡорттар янғын сыға тигән инстинкт буйынса, бөрләтәүҙәренә бал боло(запас) тултыра. Тулы ҡорһаҡлы ҡорт саға алмай.
# Порхов ҡәлғәһе

Порхов ҡәлғәһе (Порховский кремеле) — Рәсәй Федерацияһының Псков өлкәһендәге Порхов ҡалаһының үҙәгендә урынлашҡан боронғо ҡәлғә. Был ҡәлғә Псков ере буйлап аҡҡан Шелонь йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан. Ҡәлғә ҡоролмаларының ҡара төҫтәге эзбизташтары хәҙерге көнгә тиклем тулыһынса тиерлек нып ҡалған, әммә хәҙерге ваҡытта ҡайһы бер урындары авария торошло.
Порхов ҡәлғәһе Новгород йылъяҙмаларында тәүге тапҡыр 1239 йылда, новгород кенәзе-наместниғы Александр Ярославович (буласаҡ Невский) ваҡытында телгә алына. Александр Ярославович Шелонь йылғаһы буйлап Новгородтан Псковҡа ҙур булмаған ағас «блокпост»тар төҙөп хәрби һаҡланған юл һалған, шул блокпостарҙың береһе Порхов булған, тип телгә алына Новгород йылъяҙмаларында. Беренсе ағас-ер нығытмалар Шелонь йылғаһының бейек уң яры морононда торған һәм, өҫтәүенә, уның ағас стеналарының бейеклеге 4 метрҙан ашыу булып, ҡәлғә вал һәм тәрән соҡорҙар менән уратып алынған булған.
1346 йылда Бөйөк Литва кенәзе Ольгерд Новгород ерҙәренә бәреп инә һәм Луга менән Шелонь ҡәлғәләрен баҫып ала, ә Опока менән Порховты бик оҙаҡ ҡамауҙа тота. Ҡәлғә беренсе литва ҡамауына сыҙай, шулай ҙа литваға «ҡара бор» (контрибуция) 300 һум түләргә мәжбүр була. Һуғыш башланыу сәбәптәренең береһе булып бер новгород посаднигының юнһеҙлеге тора, аҙаҡ уның үҙен дә новгород кешеләре, Лугала туҡмап, аҡылға ултырталар.
1387 йылда иҫке ҡәлғәнән бер километрҙан ашыу алыҫлыҡта, Шелонь йылғаһының бейек уң ярында яңы таш ҡәлғә барлыҡҡа килә, уның дүрт башняһы булған була. Ҡәлғә стенаһының ҡалынлығы 1,4—2 метр, бейеклеге — 7 метр тирәһе, башнялары 15-17 метрға тиклем бейеклектә булып, улар 4- 6 яруслы була, һәр бер ярусы таҡта менән ҡапланған. Был ҡәлғәне бер миҙгел эсендә бик тиҙ генә төҙөп бөткәндәр.
Ҡәлғә эсендә хәҙерге көндә Никольский сиркәүе (1412), баҡса, Тыуған яҡты өйрәнеү музейы, Порхов почтаһы тарихы музейы бар. Почта музейы асылыуы хөрмәтенә порхов подпольеһы етәксеһе Б П. Калачевҡа һәйкәл-бюст ҡуйылған.

# Порхов ҡәлғәһе
## Ҡәлғә күренештәре

* Көнбайыш стенаның күренеше
* Урталағы башня
* Хәрби көрәш барышы
* Никольский сиркәүе
* Никольский сиркәүенең манараһы
* Никольский сиркәүенең манараһы
* Александр Невский Часовняһы
* Никольский сиркәүе манараһы һәм ҡәлғәнең төньяҡ-көнсығыш диуары

# Порхов ҡәлғәһе
## Сығанағы

* Панченко И. Я. Порхов. Л.: «Лениздат». 1979 г. (Серия «Города Псковской области»).
* Порхов и его уезд. Сборник дореволюционных публикаций. Сост.: Левин Н. Ф. Псков: ГП «Псковская областная типография». 2005 г.
# Харъяг-Тале

Харъяг-Тале — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Харъяга күле -То - Харъяга йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Харъяг-Тале
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057005
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005700
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Корея боғаҙы

Корея боғаҙы — Корея ярымутрауы һәм Япон архипелагының Ики, Кюсю утрауҙары һәм Хонсю утрауының көньяҡ-көнбайыш осо араһындағы боғаҙ.
Корея боғаҙы Япон һәм Көнсығыш Ҡытай диңгеҙҙәрен тоташтыра. Боғаҙҙың оҙонлоғо — 324 км, иң кесе киңлеге — 180 км, фарватерҙа иң кесе тәрәнлеге — 73 м. Цусима утрауҙары Корея боғаҙын Көнсығыш (Цусима боғаҙы) һәм Көнбайыш үткелдәргә бүлә.

# Корея боғаҙы
## Боғаҙ атамаһы

Төбәктең төрлө илдәрендә боғаҙ һәм уның үткәлдәре төрлөсә атала.
| | Бөтә боғаҙ (Корея ярумутрауы һәм Кюсю араһында) | Төньяҡ-көнбайыш үткел (Корея ярумутрауы һәм Камидзима араһында) | Көньяҡ-көнсығыш үткел (Симодзима һәм Ики араһында) |
| башҡортса | Корея боғаҙы | Корея боғаҙының Көнбайыш үткеле | Цусима боғаҙы йәки Корея боғаҙының Көнсығыш үткеле |
| Инглизсә | Korea Strait | Korea Strait Western Passage | Tsushima Strait йәки Korea Strait Eastern Passage |
| Корея Республикаһында | 대한해협 Тэхан хэхёп «Корея боғаҙы» | 부산해협 Пусан хэхёп «Пусан боғаҙы» | 쓰시마해협 Ссысима хэхёп «Цусима боғаҙы» |
| Японияла | 対馬海峡 Цусима кайкё: «Цусима боғаҙы» | 朝鮮海峡 Тё: сэн кайкё: «Корея боғаҙы» | 対馬海峡東水道 Цусима кайкё: хигаси суйдо: «Цусима боғаҙының Көнсығыш үткеле» |
# Сик-Мағаш

Сик-Мағаш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сик-Мағаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102256
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Миңлеғәли (исем)

Миңлеғәли — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Миңлеғәли исеме бар.

# Миңлеғәли (исем)
## Этимология

Миңлеғәли, Миңлеғәле, [баш., ғәр.] Миңле (бәхетле) + ғәле; бөйөк, юғары, билдәһе булған, бөйөк кеше тигәнде аңлата.

# Миңлеғәли (исем)
## Билдәле кешеләр

Нәҙерғолов Миңлеғәли Хөсәйен улы (7 октябрь 1953 йыл) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2010). 2003 йылдан Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007), Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты (2013).
Ғөбәйҙуллин Миңлеғәли Хәбибулла улы (28 октябрь 1923 йыл — 8 март 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында, кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплап, батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).
Камалов Миңлеғәли Хажиғали улы (9 март 1928 йыл — 8 апрель 1998 йыл) — ғалим-табип, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы. 1960—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының һаулыҡ һаҡлау министры һәм 6—12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Медицина фәндәре кандидаты (1959). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1980), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1975). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1970) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1961, 1966) ордены кавалеры.
Мөҙәрисов Миңлеғәли Закир улы (23 февраль 1947 йыл — 24 март 2015 йыл) — СССР биатлонсыһы, биатлон буйынса СССР һәм Рәсәй тренеры. 1995—2003 йылдарҙа Рәсәй Йәйге биатлон һәм ғәмәли күпбәйге федерацияһының тренерҙар советы рәйесе. Ғәмәли‑хәрби күпбәйгеләр буйынса РСФСР‑ҙың атҡаҙанған тренеры (1989) һәм Бөтә Союз категориялы судья (1983), биатлон буйынса СССР‑ҙың спорт мастеры (1971). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2006).
Яппаров Миңлеғәли Ғәлим улы (1907 йыл — 21 ноябрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец, артиллерист.
Абдуллин Миңлеғәли Абдулла улы (1906) — 348-се Ҡыҙыл Байраҡ һәм 2-се дәрәжә Кутузов орденлы Бобруйск уҡсылар дивизияһының 1174-се уҡсылар полкы яугиры. Ефрейтор.
Назыров Миңлеғәли Әхмәт улы (1923 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, элемтәсе, штаб дивизияһы разведчигы.
Аҡҡулов Миңлеғәли Ҡотләхмәт улы (рус. Аккулов Минигалей Кутлахметович; 1906 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 101-се айырым ат-артиллерия паркының ездовойы. Гвардия ҡыҙылармеецы. «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була.
# Акакий Церетели йорто

Акакий Церетели йорто — Имеретияла Сачхер районында урынлашҡан. Был йортта күренекле грузин мәғрифәтсеһе, шағир Акакий Ростомович Церетели тыуған һәм вафат булған. Схвиро поместьеһындағы йортто уның атаһы Ростом Церетели төҙөткән. 1834 йылда йортто грек оҫтаһы төҙөй, уның исеме йорттоң стенаһында иҫтәлеккә яҙып ҡалдырылған.
Акакий Церетели музейы фондында яҙыусының һәм уның туғандарын шәхси ҡулланыу әйберҙәре — аксессуарҙары, кейемдәре, йыһаздар, һауыт-һаба, XIX быуат француз, немец, итальян, әҫәрҙәре, китапхана (грузин, рус, француз телендәге баҫмалар) шағирҙың һәм башҡа йәмәғәт эшмәкәре ҡулъяҙманан һаҡлау осоронда ундағы күп булған инглиз, француз, рус, баҫмалар, китаптар, Саба Орбелиани һүҙлеге һ.б. һаҡлана.
Акакий Церетели үлгәс, уның ҡатыны һәм улы Парижға оса. Шағир Тбилисиҙа Мтацминда Пантеонында ерләнгән.
«Архитектура», компанияһы шағирҙың йорт-музейында аржив материалдары һәм документтарға нигеҙләнеп, ике ай тергеҙеү эштәре алып бара, бинаһы, уның балконы тулыһынса яңыртыла, беренсе ҡатында ҡырсын-ҡом иҙән урынына гранит плиталар һалына.

# Акакий Церетели йорто
## Интернет ресурстары

* აკაკი წერეთლის სახლი
* სახლ-მუზეუმის ფოტოგალერეა
* სახლ-მუზეუმის ისტორია
# Александр Матросов бюсы (Салауат)

Александр Матросов бюсы — Салауат ҡалаһындағы Матросов бульварында Советтар Союзы Геройы Александр Матросовҡа арналған скульптура.
1961

# Александр Матросов бюсы (Салауат)
## Тарихы

1943 йылдың 27 февралендә рядовой Шакирйән Мөхәмәтйәнов (Александр Матросов) Псков өлкәһе Чернушки ауылы өсөн һуғышта кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплай һәм үҙенең батальонының уңышлы һөжүмен тәьмин итә. Был батырлығы өсөн 1943 йылдың 19 июлендә СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының ҡарары менән ҡыҙылармеец Матросовҡа үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Партияның өлкә комитеты һәм Башҡорт АССР-ның хөкүмәте берлектә батырҙың исемен мәңгеләштереү тураһында ҡарар ҡабул итә. 1961 йылда Салауат ҡалаһының өлкә комитеты А. Матросовҡа бронза бюст ҡуйырға ҡарар сығара.
Салауат ҡалаһында Александр Матросовҡа һәйкәл 1961 йылда асыла. Скульпторы Эйдлин Л.Ю. Яңыртыу проекты авторҙары - Котова Т.А. һәм Сенникова Л.Н.
2009 йылда һәйкәлде йүнәтеү һәм тирә-яғын төҙөкләндереү эштәре башҡарыла.

# Александр Матросов бюсы (Салауат)
## Композицияһы

Һәйкәлдең бетон нигеҙе гранит плиталар менән ҡапланған, ә һәйкәл тирәһендәге баҫҡыстар һоро йәшел төҫтәге граниттан яһалған. Һәйкәлдең тирә-яғы сәскәлектәр, эскәмйәләр, яҡтыртҡыстар менән матурланған. Шыршылар ултыртылған.
# Мураниха

Мураниха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының һул ярына тамағынан 268 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8 км.

# Мураниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030080
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003008
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сәнәғәт

Бәлки, Һеҙ ошоно әҙләйһегеҙ: Сәнғәт.
Сәнәғәт— үҙ тармағы һәм башҡа тармаҡтар өсөн эш ҡоралдары, шулай уҡ сеймал, материалдар, яғыулыҡ һәм энергия эшләп сығарыу, урман эшкәртеү, ауыл хужалығы продукцияһын һәм халыҡ ҡулланыуы тауарҙарын етештереү һәм башҡалар менән мәшғүл булған предпрятиеләр (заводтар, фабрикалар, рудниктар, шахталар, электростанциялар) берлеге. Сәнәғәт — йәмғиәттең етештереү ҡеүәтенә хәл иткес йоғонто яһаған халыҡ хужалығының мөһим тармағы.
Сәнәғәт ике ҙур тармаҡтан — сеймал табыу һәм яғыулыҡ әҙерләү сәнәғәтенән һәм эшкәртеүсе сәнәғәттән тора. Сеймал табыу һәм яғыулыҡ әҙерләү тармағына тау-химия сеймалы, ҡара һәм төҫлө металл рудалары, нефть, газ, күмер, торф, сланец, тоҙ, эзбизташ сығарыу, шулай уҡ урман предприятиеләре, балыҡ тотоу, диңгеҙ продукттарын әҙерләү керә.
Эшкәртеүсе сәнәғәт тармағына машиналар төҙөү, ҡара һәм төҫлө металдар етештереү, прокат, химия һәм нефтехимия продукттары, машиналар һәм ҡорамалдар, ағас эшкәртеү ҡорамалдары, целлюлоза-ҡағыҙ сәнәғәте продукттары, цемент, төҙөлөш материалдары, еңел һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте продукттары етештереү, шулай уҡ сәнәғәт йыһаздарын ремонтлау керә.
# Карза (йылға)

Карза — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2189/186 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Карза (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200029437
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202943
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ферми парадоксы

Ферми парадоксы — физик Энрико Ферми бирелгән парадокс, Ерҙән ситтәге цивилизацияларҙы табыу мөмкинселеген шик аҫтына ҡуя. Парадокс бөтә дәүерҙә лә борсоған «Кешелек йыһанда технологик яҡтан үҫешкән берҙән-бер цивилизациямы?» тигән һорау менән бәйле. Ерҙән ситтәге цивилизациялар менән бәләнеш мөмкинлеген билдәләй торған Дрейк тигеҙләмәһе, барлыҡ билдәһеҙ параметрҙарҙы иҫәпкә алып, башҡа цивилизациялар булыуына ҙур өмөт бирә. Бындай нәтижә менән Ферми килешмәй, беҙҙең галактикала бихисап аҡҡыллы цивилизациялар бар икән, «Ҡайҙа һуң улар? Ни өсөн уларҙың эҙе юҡ, зонт, космик корабль йәки радиотапшырыуҙарын күҙәтмәйбеҙ?».
Ферми парадоксындағы фараздарҙы йыш ҡына Ферми принципы тип атайҙар.
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Фальфиц

Фальфиц (нем. Valfitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 151 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,17 км². Диңгеҙ кимәленән 42 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29416 һәм автомобиль коды — SAW.
# Кәбеҫтә күбәләге

Кәбеҫтә күбәләге — күбәләктәр отрядының аҡ күбәләктәр ғаиләһенә ҡараған бөжәк.

# Кәбеҫтә күбәләге
## Биологик ҡылыҡһырлама

Ҡанаттарының ҡоласы 5,5—6,0 см, өҫ яғы аҡ, алғы ҡанаттарының осонда ураҡ рәүешендәге ҡара ҡайма бар, аҫ яғы йәшкелт һары төҫтә. Инә күбәләктең алғы ҡанаты 2 йомро ҡара таплы (ата күбәләктең аҫ яҡтан ғына). Йомортҡалары һары, ҡырлы, кегля формаһында, әүернәһымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлектәрҙеңяпрағынаһала. Ҡарышлауығының оҙонлоғо 4—4,5 см, һорғолт йәшел, һары һыҙатлы һәм ҡара таплы, йәш ҡарышлауыҡтар — япраҡтың аҫ яғында, өлкәндәре өҫ яғында урынлаша.
* Pieris brassicae ♂
* Pieris brassicae ♂ △
* Pieris brassicae ♀
* Pieris brassicae ♀ △

# Кәбеҫтә күбәләге
## Таралышы

Евразияла һәм Төньяҡ Африкала таралған. Ағаста, ҡыуаҡта, кәртәлә, йорт стенаһында көпһөҙ ҡурсаҡлана. Ҡурсағының оҙонлоғо 2,3—2,5 см, йәшкелт һары, арҡаһы һәм ян‑яғы ҡара таплы.

# Кәбеҫтә күбәләге
## Башҡортостанда

Башҡортостан Республикаһы шарттарында йылына 3 быуын үҫә. Ҡурсағы ҡышлай. Күбәләк яҙ көнө сыға, көндөҙ әүҙем; сәскәле үҫемлектәрҙеңнектары, ҡарышлауығы әүернә һымаҡтарҙың япрағы менән туҡлана. Бөтә республикала осрай.

# Кәбеҫтә күбәләге
## Зыяны

Йәшелсә культуралары ҡоротҡосо.