yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Үрге Ильяс

Үрге Ильяс (рус. Верхнеильясово; икенсе атамаһы Тәңес) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыҙыл Гвардия районындағы ауыл. Плешаново ауыл биләмәһе составына инә.

# Үрге Ильяс
## Географик урынлашыуы

Туҡ йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Үрге Ильяс
## Тарихы

Үрге Ильяс — ҡара табын башҡорттарының ауылы. Тарихсы Нурислам Ҡалмантаев фекеренсә , XIX быуат аҙағында Ильяс (Урта Ильяс) ауылы кешеләре Үрге Ильяс һәм Түбәнге Ильяс ауылдарына нигеҙ һала. Үрге Ильяс рус телендәге исеме Верхнеильясово тигәндән тәржемә ителеп алынған, ә асылда башҡорт халыҡ телендә ул элекке исеме менән йөрөтөлә — Тәңес ауылы. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Туҡ-Соран кантоны составына инә. 1923 йылдан республиканың Бәләбәй кантоны ҡарамағында була. ВЦИК ҡарарына ярашлы 1924 йылдың 21 октябрендә Ҡаҙаҡ АССР-ы составына бирелә. 1934 йылдан — Ырымбур өлкәһе составында.
Ауыл Өс ҡайын йылғаһы буйында ултыра. Уның ауылдан 2 км ситтәрәк булған инешен халыҡ Таиба ҡойоһо тип йөрөтә. Ҡасандыр ауылда йәшәгән Таиба исемле әбей ошо шишмәгә һыуға йөрөргә яратҡан тиҙәр.

# Үрге Ильяс
## Халҡы

* 1920
* 435
2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (92 %) йәшәй.

# Үрге Ильяс
## Билдәле шәхестәре

* Буранғолов Мөхәмәтша Абдрахман улы (1888—1966), драматург, шағир, сәсән, фольклорсы.
* Буранғолов Мәжит Фазлый улы (1904—1943), яҙыусы, фольклорсы, йырсы.
* Ҡалмантаев Нурислам Мирхәйҙәр улы (9.09.1956), ғалим-тарихсы. Тарих фәндәре кандидаты, доцент.
* Ҡалмантаева Вәкилә Ғатаулла ҡыҙы (7.11.1948—5.02.2021), театр һәм кино артисы. 2002 йылдан Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
# Дәүләт (Платон)

Дәүләт (грек телендә — Πολιτεία) — Платондың китабы.
Платон йәмғиәттең һау-сәләмәт һәм бәхетле йәшәүе өсөн кәрәкле дәүләт моделен аңлата. Хәҙерге дәүләт фәлсәфәһе өсөн нигеҙ ташы булыуы менән мөһим. Шул уҡ ваҡытта бәхет фәлсәфәһе тураһында ла яҙылған.
Сәяси өлкәлә Платон йәмғиәттең өс ҡатлауҙан тороуы тураһындағы теорияһын дәлилләргә тырыша. Уныңса, философтар дәүләт менән идара итә; һуғышсылар дәүләтте эске һәм тышҡы дошмандарҙан һаклай; крәҫтиәндәр менән һөнәрселәр — дәүләтте материаль яҡтан тәъэмин итеүселәр. Платон дәүләттең килеп сығуы тураһында ла иғтибарға лайык фекер күтәрә. Дәүләттең ойошоу сәбәбе — ихтыяж, ти ул. Был, әлбәттә, материализм уҡ түгел, шулай ҙа идеализмдың да иң сик варианты түгел. Платон дәүләт менән идара итеүҙә өс форманы атай:
* монархия
* аристократия
* демократия.
Ошо өс форманың һәр ҡайһының эсендә ул икешәр вариантты — барлығы алты вариантты күрә. Мәҫәлән, монархия ул — бер кешенең хакимлеге. Ошо форманың бер варианты — законлы монархия (батша), икенсе варианты — көсләү ысуллы монархия (тиран). Аристократия иһә — бер нисә (бер төркем) кешенең хакимлеге. Уның варианттары: яҡшы кешеләрҙең һәм насар кешеләрҙең (олигархия) хакимлеге. Демократия — күптәрҙең хакимлеге. Ул шулай ук ике варианттан торорға мөмкин: законлы һәм законһыҙ (һуңғыһы көсләү ысулы менән). Ошо формаларҙың иң ғәҙеле, Платонса, аристократия. Монархия тураһында шундай фекер әйтелә: батшалар философ булырға, философтар батша булырга тейештәр… Платон һәр саҡ бик ныҡ асыулы, ярһыулы «ҡара халыҡҡа» ҡаршы сыға. Һуғышсыларҙы ла ул, «өсөнсө ҡатлау кешеләре» тип ҡарамаһа ла, уларҙың «игелеген» идара итеүсе философтарга баш эйеп, бойһоноп хеҙмәт итеүҙә күрә. Платондың был ҡарашын K. Маркс үзенең «Капитал» тигән хеҙмәтендә тәнҡит итә.
# Пасол (йылға)

Пасол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ермаковский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пасол (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041283
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204128
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бобровский (Ханты-Мансийск районы)

Бобровский — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628521, ОКАТО коды — 71129906002.

# Бобровский (Ханты-Мансийск районы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Бобровский (Ханты-Мансийск районы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Лапландия аренаһы

Лапландия аренаһы — Рованиеми ҡалаһында спорт һәм мәҙәниәт һарайы 2003 йылда төҙөлгән.

# Лапландия аренаһы
## Тасуирламаһы

Лапландия аренаһы —Рованиеми ҡалаһында күп функциялы ҡоролма, унда спорт саралары, концерт һәм йәрминкәләр уҙғарыла. Лапландия спорты университеты биналары комплексында урынлашҡан һәм ябыҡ боҙ аренаһынан ғибәрәт. Залда 3500 урын бар, беренсе ҡатта 1700 урын. Шул уҡ ваҡытта, концерттар ваҡытында залда 4780 кешене урынлаштырырға мөмкин. Аренаны дүрт сәғәт эсендә һырғалаҡтан концерт залы йәки конференц-зал итеп үҙгәртергә була.
Спорт өлөшөндә арена башлыса спорттың боҙ төрҙәрендә ҡулланыла, әммә SM волейболы уйындары серияһы ла бар. Аренала өс боҙ майҙансығы бар: береһе стандарт ҙурлыҡта (58 м х. 28) һәм ике күнекмәләр юлы (hh1 һәм hh2). Стадионда өс ресторан һәм VIP-объект, шул иҫәптән сауна менән VIP- лофт урынлашҡан. Аренала шулай уҡ кроссфит бар.
Лапландия аренаһы хоккей «Рованиеми Киекко» командаһы өсөн йорт аренаһы (Икенсе хоккей лигаһы). Шулай уҡ аренала юниорҙар ярышы һәм спортсыларҙың фигуралы шыуыу буйынса ярыштары үтә.
# Жаир Болсонару

Жаи́р Месси́ас Болсона́ру (порт. Jair Messias Bolsonaro; 21 март 1955 йыл, Глисериу) — Бразилия Федератив Республикаһының 38-се президенты.
# Мәләкәҫ (йылға)

Мәләкәҫ, башланған ере Ҡартья — Рәсәйҙәге йылға, Әй йылғаһының һул ҡушылдығы. Инеше Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Таҙтүбә ауылы үҙәгенән көнбатышҡа табан 2 км алыҫлыҡта, Таҙтүбә — Ҡариҙел юл буйында. Башҡортостан Республикаһы Дыуан һәм Мәсетле райондары биләмәләрендә аға. Тамағы Әй йылғаһының һул ярында, Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Гладких ауылы янында, Әй йылғаһының тамағынан 43 км өҫтә. Йылға оҙонлоғо 53 км. Бассейн майҙаны 350 км².

# Мәләкәҫ (йылға)
## География Һәм гидрология

Йылға оҙонлоғо 53 км. Бассейн майҙаны 350 км².

# Мәләкәҫ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102273
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Мәләкәҫ (йылға)
## Йылға буйында урынлашҡан ауылдар

Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Гладких, Салғыя, Яраҫтау, Вознесенка, Таҙтүбә һәм Мәсетле районы Мәләкәҫ , Борғатъя ауылдары урынлашҡан.

# Мәләкәҫ (йылға)
## Ҡушылдыҡтары

Ҡушылдыҡтары (тамағынан инешенә табан) уң яҡтан — Ҡара шишмә, Яраҫтау, Черношарка, Суханка, һул яҡтан — Балантыҡ, Саладья, Ҡайбаш, Оло ҡул, Кушея, Ҡамышлы, Булундушка.
# Оло Ломовис

Оло Ломовис — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/187/35 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.

# Оло Ломовис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029317
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002931
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дерби фарфор компанияһы

Royal Crown Derby Porcelain Company —Дерби ҡалаһында урынлашҡан, 1750 йылдан уҡ юғары сифатлы фарфор етештереүе менән билдәле булған форфор етештереү компанияһы. Компания тарихы Гугенот Эндрю Планче (Andrew Planche) һөйәк фарфоры етештереүханаһын асыу менән башлана. Ул башта ҙур булмаған ҡоштар һәм хайуандар һындарын эшләй. Юғары дәрәжәләге әҫәрҙәр ижад итеү Уильям Дасбери (William Duesbury) менән танышырға мөмкинлек бирә. Виктория һәм Альберт музейында 1756 йылда төҙөлгән килешеү һаҡлана (Articles of Agreement between John Heath of Derby, in the County of Derby, Gentleman, Andrew Planche of ye same Place, China Maker and Wm. Duesbury of Longton, in ye County of Stafford, Enameller). Был килешеү буйынса Эндрю Планче 1770 йылда Chelsea China Works and the Bow moulds компанияһын һатып ала Дерби ҡалаһынан оҫталарҙы күсерә. Мәҫәлән 1769 йылда ул замандың иң өҫта скульпторы Джон Бэкон (John Bacon) килә; 1773 йылдан London Showroom Дерби фафор компанияһы киң танылыу яулай.
1775 йылда Георг III компания мисәтенә үҙенең батша тажын ҡуйырға рөхсәт итә, был компанияның юғары сифатлы изделиелар эшләү танытмаһы була. 1890 йылда королева Виктория ла шундай эш ҡыла, компанияға Royal Crown Derby Porcelain Company исемен ул бирә. 1949 йылдың 27 июнендә компанияға королева Елизавета килеүендә билдәләп үтергә кәрәк.
1776 йылда Дерби заводы төрлө һындар, вазалар етештереп үңышлы үҫә; Дасбери компания абруйын яҡлау өсөн билдәле Боу (Bow) фабрикаһын һатып ала. Был заводты һатып алғас оҫталарҙы Дерби етештереүханаһына күсереп уларҙың оҫталығын үҙләштерә.
Уильям Дасбери үлгәс уның улы Уильям Дасбери II компанияны Европалағы иң яҡшы компания итергә маҡсат итеп ҡуя. 1786-95 йылдарҙағы әҫәрҙәр әлегә тиклем коллекционерҙарға ҡыҙыҡһыныу уята. 1797 йылда ул 34 йәшендә вафат була (уның тол ҡатыны ирланд Майкл Кинға Michael Kean кейәүгә сыға).Оҫталар башҡа фабрикаларға күсә, ваҡытлыса эштәр насарая. 1811 йылда фабрикаға етәксе булып Роберт Блур (Robert Bloor) килә. Был осорҙағы әҫәрҙәр япон стилендә (имари) биҙәлә. 1877 йылда завод асыла һәм әлеге көнгә тиклем дауам иткән диверсификация (мәҫәлән, һинд һәм фарсы стиле индерелә) осоро башлана. Компания Беренсе Бөтә донъя һуғышы осоронда ла уңышлы эшләй, 1935 йылда King Street factory фабрикаһын һатып ала.
1938 йылғы Бөйөк депрессия осоронда Х. Т. Робинсон киләсәккә иҫәп тотҡан стратегин план уйлап сығара. Был план экспортҡа иҫәп тотоп эшләнә һәм дөрөҫ булыуын иҫбат итә. Планда 30 торлаҡ-йорт төҙөү һәм квалификациялы кадрҙар әҙерләу ҡарала. Һуғыш ваҡытында күп кенә пенсионерҙар заводҡа урынлашып йәштәргә оҫталыҡтарын тапшыра.
1964 йылда компанияны S.Pearson and Son һатып ала һәм Allied English Potteries group компанияһы өлөшө була.
2000 йылда Пирсондар ғаиләһенән Хью Гибсон (Hugh Gibson) һәм компанияһының элекке директоры Royal Doulton компанияны һатып ала һәм Royal Crown Derby, үҙалла компания булып эшләй башлай.
Royal Crown Derby команияһы етештергән әҫәрҙәр күп музейҙарҙа урын алған, шул иҫәптән Виктория һәм Альберт муйзейе, Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһы.
# Байка (Сердоба ҡушылдығы)

Байка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сердоба йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Байка (Сердоба ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005551
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000555
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яңы Әхмәт

Яңа Әхмәт (Яңы Әхмәтабыҙ, Юғары Әхмәт; татар. Яңа Әхмәт, рус. Новое Ахметово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.

# Яңы Әхмәт
## География

Ауыл Минзәлә йылғаһы буйында, Сарман ауылынан төньяҡҡа табан 3 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Яңы Әхмәт
## Тарих

Ауылға байлар ырыуы башҡорттары — Иҫке Әхмәт ауылы кешеләре нигеҙ һала. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әлмәтмулла административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда мәсет, мәҙрәсә, 2 тимерлек, тирмән, икмәк магазины, бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Сарман районы составына керә.

# Яңы Әхмәт
## Халҡы

1795 йылда ауылда 79 башҡорт һәм 18 типтәр; 1816 йылда — 126 башҡорт (13 башҡорт Кәүжиәк һәм Ҡарамалы ауылдарына күсә, 15 башҡорт Сураш ауылынан килеп төпләнә) һәм 21 типтәр; 1834 йылда — 180 башҡорт һәм 25 типтәр; 1912 йылда — 775 аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1870 | 1905 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 107 | 502 | 453 | 631 | 613 | 661 | 555 | 479 | 412 | 318 | 237 | 257 |
# Оло Көйөргәҙе

Оло Көйөргәҙе — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһендә, Башҡортостан Республикаһында аға. Йылға тамағы Оло Юшатыр йылғаһының уң ярының 20-се километрында. Йылға оҙонлоғо 71 км тәшкил итә, бассейнының һыу йыйыу майҙаны — 1090 км².Иҙәк-Ишмәт ауылынан арыраҡ баш ала һәм Түбәнге Баба ауылы янында Оло Юшатыр йылғаһына ҡоя. Уның буйында бик күп ауылдар төйәк тапҡан. Бер нисә урында биш-алты км ерҙә Ырымбур өлкәһе менән Башҡортостан Республикаһының сиге булып тора

# Оло Көйөргәҙе
## Ҡушылдыҡтары

Төп ҡушылдыҡтары (тамағынан алыҫлығы):
* 33 км: Шайтан йылға (Оло Көйөргәҙе ҡушылдығы)
* 37 км: Кесе Көйөргәҙе йылғаһы
* 62 км: Урай йылғаһы

# Оло Көйөргәҙе
## Атамаһы

Көйөргәҙе гидрониы элекке карталарҙа Кургаза тип билдәләнгән. Башҡортса ҡур тигән һәм уға ҡушылған гәҙе һүҙенән алынған тигән фекерҙәр бар. Ҡур боронға башҡорт телендә йылға башы, гәҙе ялғауы ла боронғо башҡорт телендә йылға тигәнде аңлата. Рәшит Шәкүрҙең " Исемдәрҙә ил тарихы" китаабында ла эҙләнеү эше баҫтырылған. Ө. Ҡобағошов Көйөргәҙе гидронимы тураһында, халыҡ фекеренсә, «ҡыр ҡаҙы — ҡыр ғаҙы» һүҙҙәренән килеп сыҡҡан булырға тейеш, тип хәбәр итә. Өҫтәүенә, ул нәҡ ана шул версияны нығытыусы миҫалдар ҙа килтерә. Мәҫәлән, Каҙлыяр йылғаһы (Оло Юшатырҙың ҡушылдығы), уның сыҡҡан ерендә элекке ауыл — Ҡаҙлыбаш, шулай Ҡаҙлы- күл күле (шул уҡ Күмертау районында). Был атамаларҙа гәүге компоненттар, ысынлап та, «ҡаҙ». Республика һәм ил буйынса ла «өйрәкле» йәки «ҡаҙлы» күлдәр һәм йылғаларға миҫалдарҙы әллә күпме килтерергә мөмкин. Шуға күрә Көйөргәҙе гидронимының ҡыр ҡаҙы һүҙҙәренән барлыҡҡа килеүе тураһындағы фекер иғтибарға лайыҡ. Әммә бсҙ уны башҡорт телендәге ҡур (русса «солод, закваска; местность с выходом многочисленных источников») һәм боронғо башҡорт телендәге ғаҙы «йылға» һүҙҙәренән яһалған, тип иҫәпләйбеҙ.

# Оло Көйөргәҙе
## Йылға буйында ултырған ауылдар

* Зәк-Ишмәт
* Таймаҫ
* Түкән
* Беренсе Кинйә
* Яҡуп
* Разномойка
* Яҡшымбәт
* Яңы юл
* Үрге Баба
* Көйөргәҙе
* Урта Баба
* Түбәнге Баба

# Оло Көйөргәҙе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй Дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһының Һаҡмарға ҡойған еренән алып тамағына тиклем. Йылғаның йырҙа бассейны — Урал йылғаһы (Рәсәй бассейны өлөшө).
Объекттың дәүләт һыу реестрындағы коды — 12010000712112200006947.
# Гриценко

Гриценко — украин ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Гриценко
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Гриценко Анатолий Иванович (1936—2007) — рус совет шағиры.
* Гриценко Яна Викторовна (1994) — спортсы, ултырып волейбол уйнаусы.
# Прудовка (Енгиша ҡушылдығы)

Прудовка — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Енгиш йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Прудовка (Енгиша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014726
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001472
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Виссервис

Виссервис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 310 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Виссервис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072290
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007229
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рехенберг-Биненмюле

Рехенберг-Биненмюле (нем. Rechenberg-Bienenmuhle) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2147 кеше йәшәй. Майҙаны — 52,49 км². Диңгеҙ кимәленән 600 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9623 һәм автомобиль коды FG.
# Әбйәлилов Талип Салауат улы

Әбйәлилов Талип Салауат улы (рус. Абжалилов Талип Салаватович) (1902-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы составындағы 76 миллиметрлы батареяның ездовойы. Гвардия ҡыҙылармеецы. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Әбйәлилов Талип Салауат улы
## Биографияһы

Талип Салауат улы Әбйәлилов 1902 йылда Силәбе өлкәһе Ҡаракүл (хәҙер — Октябрьский) районының Тәрәнкүл ауылында тыуған.
1941 йылдың 1 сентябрендә БАССР-ҙың Матрай районы хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. Ҡыҙылармеец Талип Салауат улы яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһына билдәләнә, 60-сы гвардия кавалерия полкы составындағы 76 миллиметрлы батареяның ездовойы була.
1945 йылдың 18 ғинуарында һәм 15 февралендә күрһәткән батырлығы тураһында командиры:
* Иптәш Әбйәлилов Т. С. 76-миллиметрлы пушкалар батареяһының иң тәжрибәле һәм ҡыйыу ездовойҙарының береһе. 18 ғинуарҙа Томашув һәм Калиш ҡалалары өсөн барған алыштарҙа дошмандың көслө артиллерия уты аҫтында боеприпастарҙы ваҡытында килтереп еткереп, хәрби бурысты үтәргә ярҙам итте. 15 февралдә, дошман беҙҙең подразделениелар араһына килеп инеп, ауыр хәл тыуғанда, батареяларҙың ут подразделениеларын (ОП) тиҙ арала боеприпас менән тәьмин итеү маҡсатында, Әбйәлилов, пулемёт һәм автоматтарҙың көслө уты аҫтында иңенә һалып 7 йәшник снаряд ташыны һәм хәлде көйләргә ярҙам итте

# Әбйәлилов Талип Салауат улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945).

# Әбйәлилов Талип Салауат улы
## Хәтер

Әбйәлилов Талип Салауат улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм Силәбе өлкәһе Октябрьский районы Тәрәнкүл ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Ангарск

Ангарск (рус. Ангарск) — Иркутск өлкәһендәге ҡала. Халыҡ һаны буйынса Иркутскиҙан һуң өлкәлә өсөнсө урында тора.

# Ангарск
## Географияһы

Ангара йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Ангарск
## Иҡтисад

* Ангарск полимер заводы
* Ангарск электролиз химия комбинаты
# Кэрянса-Кы

Кэрянса-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 1031 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Кэрянса-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306393
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Перовский (йыр)

Перовский —— башҡорт халыҡ йыры.

# Перовский (йыр)
## Риүәйәте

Беҙҙең яҡҡа Ырымбур губернаторы Перовский килергә булғас, Ҡыуатов көнәз быны бик яҡшы итеп ҡаршы алмаҡ булла. Һый әҙерләтә. Юлдаш ауылынан Шафиҡ тигән ҡурайсы саҡырта. Шафиҡ бик оҙаҡ һалдат хеҙмәтен үтәгән кеше була.
Көнө еткәс, Ҡыуатов бер уяҙ урында (шул урынды әле лә «Перовский уяҙы», тип йөрөтәләр) һалдаттарҙы теҙҙерә. Ат өҫтөндә килгән Перовскийҙы күреү менән, Шафиҡ ҡурайсы марш уйнап ебәрә. Һалдатта уйнаған маршы булды микән, әллә Перовскийҙың үҙенә төбәп сығарған көй булдымы — быныһын хәҙер әйтеп булмай. Губернатор ат өҫтөндә килеш һалдаттар алдынан әйләнеп сыға. Шафиҡ ҡурай уйнай. Уның ҡурайына башҡа егеттәр ҙә ҡушылып китә. Марш көйөнә Перовскийҙың аты бейегән һымаҡ итеп юрғалай икән.
«Перовский» — өс өлөштән торған көй ул. Бейеүгә һалабыҙ, тип, көйҙөң һөлдәһен генә ҡалдырҙылар хәҙер.
# Ширке

Ширке (нем. Schierke) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 721 кеше йәшәй. Майҙаны — 40,13 км². Диңгеҙ кимәленән 610 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38879 һәм автомобиль коды — HZ.
# Элле-Еган

Элле-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Глубокий Сабун йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.

# Элле-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039207
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203920
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һыуғомаҡ мәмерйәһе

Һыуғомаҡ мәмерйәһе — Уралда, Һыуғомаҡ тауының көнсығыш битләүендә, Ҡыштым ҡалаһынан алыҫ түгел урынлашҡан.

# Һыуғомаҡ мәмерйәһе
## Тасуирламаһы

Һыуғомаҡ мәмерйәһе — Уралда берҙән-бер мәрмәр тоҡомдарында һыу менән яһалған мәмерйә. Мәмерйә тар үткәүелдәр менән тоташҡан өс мәғәрәнән тора. Ҡышҡы ваҡытта һәм яҙ башында беренсе мәғәрәнең стеналары һәм түбәһе ҡар кристалдары менән ҡаплана, иҙәндә боҙ сталагмиттары барлыҡҡа килә. Икенсе мәғәрәнең иҙәнендә еүеш балсыҡ, түшәмдән һыу һарҡып ағып тора, температура һәр саҡ ыңғай. Икенсе мәғәрәнең алыҫ өлөшөндә, алты метр тәрәнлектәге ҡоҙоҡҡа күскән, тәрән булмаған тар тишек. Ул өсөнсө ҡыуышлыҡҡа алып бара. Өсөнсө мәғәрә бейек һәм тар, өлөшләтә һыу менән тулған. Һыу кимәле даими түгел, йәй, ҡоро осорҙа кәмей. Был ваҡытта ябыҡ барып бөткән бер нисә юл асыла. Өсөнсө мәгәрәнең алыҫ, түбәнерәк өлөшө һәр саҡ һыу аҫтында. Һыу аҫтында тикшерелмәгән юлдар бар. Мәмерйәнең тикшерелгән өлөшөнөң дөйөм юлдар оҙонлоғо 123 метр.
Мәмерйәнең беренсе мәғәрәһе тыштан үтеп ингән яҡтылыҡ менән өлөшләтә яҡтыртыла, һәм хатта балалар ҙа иркен йөрөй алырлыҡ. Икенсе мәғәрәгә тар тишек алып инә һәм ул тулыһынса ҡараңғылыҡ эсендә, әммә унда инеү өсөн фонарҙар булыуы етә. Өсөнсө мәғәрәгә вертикаль ҡоҙоҡ алып бара һәм унда инеү өсөн ҡорамалдар кәрәк. Ғәҙәттә, тәүге ике мәғәрәгә генә экскурсия ойошторола. Силәбе өлкәһе хөкүмәтенең 1985 йылдың 23 декабрендәге 553-сө ҡарары менән Һыуғомаҡ мәмерйәһенә тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелә.