yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Һыуһарыш

Һыуһарыш (рус. Сухарыш) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уйылға йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Һыуһарыш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уйылға йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500112111200001094
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200109
* Бассейн коды — 14.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Амосовка

Амосовка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск, Вологда өлкәләре биләмәләрендә аға. Вадьица йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо — 12 км.

# Амосовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000963
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000096
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лукианов бушлығы

Богородица- Раштыуа Лукианов бушлығы — Урыҫ православие сиркәүе Александровский епархияһының ирҙәр монастыры, Владимир өлкәһе Александровский районы Лукьянцево ауылында урынлашҡан.
Бушлыҡҡа монах Лукиан нигеҙ һалған, шуға күрә ул лукиан исемен йөрөтә. 1650 йылда ойошторолған. Октябрь революцияһынан һуң ябыла. 1991 йылдың 7 майындағы Изге Синод ҡарарына ярашлы тергеҙелә. Рәсәй федерацияһы халыҡтарының мәҙәни мираҫ объекты — Рәсәйҙең төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫы.

# Лукианов бушлығы
## Богородица Раштыуаһы Сиркәүе

Лукианов бушлығы урында элек « Псковитиново Раменье» тигән урын булған. Бындағы буш урманда, һаҙлыҡта, Преесвятая Богородица Раштыуаһы сиркәүе булған. Был сиркәү Игнатьево ауылынан күсерелә; сөнки Матерь Божья үҙенең мөғжизәле иконаһы белдереүе буйынса был урында ҡорам төҙөргә ҡуша.
Легендар риүәйәт версия8ы буйынса монастырь Богородица раштыуаһы хөрмәтенә 1594 йылда иерей Григорий үтенесе буйынса ҡорам Игнатьево ауылында төҙөлгән, шул ерҙән алыҫ түгел монастырь урынлашҡан.
Лукиан преподобный (тыуған ере - Галич) Покровский (Тверь) монастырынан яңы монастырь төҙөү өсөн буш урын эҙләп Переславль-Залесскийға Александровский слободаһына килә һәм шул ауыл кешеләре Марк һәм Семен күрһәтеүе буйынса буш торған сиркәү эргәһендә йәшәй башлай.

# Лукианов бушлығы
## Сиркәүҙе булдырыу

Спасо-Прилуцк сиркәүе руханийы Феодосий Поморец тарафынан Лука монахлыҡҡа алына башта, артабан ул патриарх рөхсәте менән 1646 йылда поп итеп ҡуйыла. Патриарх Иосиф 1650 йылдың 28 авгусында Лукианға Богородица раштыуаһы тигән грамота бирә һәм уны иеромонах тип билдәләй. Һәм шул ваҡыттан алып сиркәү эшләй башлай һәм уға Лукиандың исеме бирелә.
1654 йылдың 8 сентябрендә Лукиан вафат була.

# Лукианов бушлығы
## Сиркәүҙе булдырыу
### Монастырҙың сиркәүҙәре

1. Пресвятая Богородица раштыуаһы сиркәүе. Тәүҙә сиркәү 1640 йылда Поморец Феодосий тарафынан ҡапланған булған. 1648 йылдан хеҙмәт өсөн яңы сиркәү һалына.
1712 йылдың 14 июнендә ағас сиркәү урынында таш сиркәү төҙөлә.
2. Раббы хаҡына Богоявление сиркәүе. Был сиркәүҙе ҡаскем төҙөүе билдәһеҙ. 1680 йылда иҫке ағас сиркәү урынында таш сиркәү төҙөлә.
3. Великомученица Екатерина хөрмәтенә дауахана сиркәүе.

# Лукианов бушлығы
## Иҫкәрмә

* ↑ Решение исполнительного комитета Владимирского областного совета депутатов трудящихся № 754 от 05.10.1960
* ↑ Определения Священного Синода [1991.05.07: благословить открытие Лукьяновой мужской пустыни близ г. Александрова Владимирской епархии] // Журнал Московской Патриархии. М., 1991. № 8 (ЖМП). стр. 16.
* ↑ Муравьёв А. Н. Жития святых российской церкви, также иверских и славянских. СПб., 1856. Т. 4. Приложения, с. 216.
* ↑ Поповицкий Е.А. Православные русские обители : Полное иллюстрированное описание всех православных русских монастырей в Российской империи и на Афоне. — СПб: издательство Сойкина П.П., 1909. — 712 с.
* ↑ Преподобный Лукиан Александровский (+ 1654) на сайте Седмица.ru
# Беләүтамаҡ

Беләүтамаҡ (3-сө Йомағужа; рус. Блявтамак) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡалаһы ҡала округындағы ҡасаба.

# Беләүтамаҡ
## Географик урынлашыуы

Беләү йылғаһының тамағында Ҡороған буйында урынлашҡан.

# Беләүтамаҡ
## Тарихы

Аҡъюл ауылынан (хәҙерге Башҡортостандың Хәйбулла районы) Йомағужа торамаһы барлыҡҡа килә. Артабан Йомағужанан биш ауыл барлыҡҡа килә — Үҙәмбай, 1-се Йомағужа, 2-се Йомағужа, 3-сө Йомағужа һәм 4-се Йомағужа ауылдары барлыҡҡа килгән. Өсөнсө Йомағужа (Беләүтамаҡ) ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә

# Беләүтамаҡ
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1859 | 1866 | 1889 | 1892 | 1900 | 1917 | 1920 | 1926 |
| 337 | 214 | 181 | 248 | 151 | 282 | 326 | 195 |

# Беләүтамаҡ
## Бидәле шәхестәре

* Ҡунаҡова Райхана Вәлиулла ҡыҙы (1946 т.) — химик-органик, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы вице-президенты (2011), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2012), химия фәндәре докторы (1989), профессор (1991).
# Излань

Излань — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чеберчинка йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Излань
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003696
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Долгопрудный

Долгопрудный (рус. Долгопрудный) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала. Фән ҡалаһы.

# Долгопрудный
## Географияһы

Клязьма йылғаһы ярында урынлашҡан.
# Фюрстенгассела Лихтенштейндарҙың һарайы

Баҡса һарайы (Gartenpalais) тип аталған Ҡала ситендәге Лихтенштейн һарайы — барокко стилендәге һарай, кенәз Лихтенштейндар нәҫеленә ҡарай. Альзергрундта — Венаның 9-сы районында урынлашҡан. Бында Лихтенштейндарҙың сәнғәт коллекцияһы урынлашҡан.

# Фюрстенгассела Лихтенштейндарҙың һарайы
## Тарихы

1687 йылда кенәз Ханс Адам I фон Лихтенштейн граф Вейкхард фон Ауэршпергтан Роззауҙа баҡса һатып ала. Ерҙең көньяҡ өлөшөндә кенәз һарай төҙөй, төньяғында ул һыра эшләү бинаһы һәм алпауыт ерҙәре булдыра, унда Венаның Лихтенталь районы үҫеп сыға.
1688 йылда һарай проектына конкурс иғлан ителә, был ярыштың ҡатнашыусылары араһында Иоганн Бернхард Фишер фон Эрлах та була. Әммә уның селтәрле, ләкин күп функциялы (нем. durchlässiges) һарай проекты кенәз тарафынан кире ҡағыла. Конкурсты Доменико Эджидио Росси еңеп сыға, әммә 1692 йылда инде уның проекты Доменико Мартинелли проекты менән алмаштырыла. Төҙөлөш 1700 йылда тамамлана.
1805 йылдан 1938 йылға тиклем был һарайҙа асыҡтан асыҡ ҡарау өсөн ғаилә коллекцияһы урынлаша. XX быуаттың 80-се һәм 90-сы йылдарында һарай хәҙерге заман сәнғәте музейына арендаға бирелә, ул 2001 йылда яңы бинаға күсә. 2004 йылдың 29 мартынан алып 2011 йылға тиклем һарайҙа Лихтенштейндар музейы эшләй, уның коллекцияһы дүрт быуаттың картиналарын һәм скульптураларын үҙ эсенә ала.
# Луца-Яха

Луца-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Йоркута-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Луца-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303673
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пречендорф

Пречендорф (нем. Pretzschendorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4132 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,85 км². Диңгеҙ кимәленән 325–508 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 01738 , 01744 , 01774 һәм автомобиль коды DW.
# Каменная Виска

Каменная Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Каменная Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин морононан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055483
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005548
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Брусь-Яха-Вож

Брусь-Яха-Вож — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Брусь-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Брусь-Яха-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090752
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009075
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фирүзә

Фирүзә (фарс. فیروزه — фирүзә — «бәхет килтерә торған таш», йәки фарс. پیروز — еңеү килтерә торған таш) — зәңгәр йәки йәшкелт зәңгәр төҫтәге минерал, биҙәү әйберҙәре эшләү өсөн ҡулланыла.
# Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы

Ғабдулла Байбурин (1 март 1925 йыл — 19 апрель 1994 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985). I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

# Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы
## Биографияһы

Ғабдулла Ғиндулла улы Байбурин 1925 йылдың 1 мартында Башҡорт АССР-ының Шишмә районы Сафар ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1942 йылда урта мәктәпте тамамлай.
* 1943—1918 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияһы сафында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, Венгрияны немец фашистарынан азат иткән саҡта яралана. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985), «Батырлыҡ өсөн» (16.05.1945), «Венаны алған өсөн» һәм башҡа күп кенә миҙалдар менән наградлана.
* 1948—1952 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында укый.
* 1952—1954 йылдарҙа Октябрьский ҡалаһында урта мәктәптә уҡыта.
* 1954 йылда «Пионер» журналы редакцияһына бүлек мөдире итеп эшкә саҡырыла.
* 1958—1975 йылдарҙа Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә мөхәррир, художестволы әҙәбиәт бүлеге мөдире, баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй, һуңғы йылдарҙа «Ағиҙел» журналында проза бүлеге мөхәррире вазифаһын атҡара.
* 1967—1969 йылдарҙа Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙа уҡый.

# Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы
## Әҙәби ижады

Ғабдулла Байбурин урта мәктәптә уҡыған сағында уҡ әҙәбиәт менән ныҡ ҡыҙыҡһына. Хәҙерге көнгә уның 30-ға яҡын китабы нәшер ителгән. Айырым хикәйәләре монгол, украин, азербайжан, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, татар, сыуаш, марый, саха телдәрендә баҫылды. «Иртәгә бабай» исемле әкиәт-поэмэһы буйынса Мәскәүҙә диафильм сығарыла. Әҙәбиәт һәм матбуғат өлкәһендәге хеҙмәттәре өсөн «РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» исеме бирелә. 1973 йылда ул Будапештта тәржемәселәрҙең халыҡ-ара конференцияһында ҡатнаша.

# Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы
## Китаптары

* Яҙғы күкрәү. Поэма һәм шиғырҙар. Өфө, 1959, 128 бит.
* Ландыш сәскәһе. Хикәйәләр. Өфө, 1968, 168 бит.
* Бер имән бар…Драма. Өфө, 1973, 64 бит.
* Зәңгәр юлдар. Комедия, Өфө, 1979, 55 бит («Биш пьеса» исемле йыйынтыҡта)
* Ҡояш һәм кеше. Повесть, хикәйәләр, иҫтәлектәр. Өфө, 1985, 424 бит.
* Киске моңдар. Шиғырҙар. Өфө, 1988, 64 бит.

# Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985)
* Башҡорт АССР-ы Юғары Советының Почёт грамотаһы

# Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы
## Хәтер

* Яҙыусының исеме тыуған ауылындағы урамға бирелгән
* Урындағы мәктәп бинаһына таҡтаташ ҡуйылған.
# Ширшема

Ширшема — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кудьма йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Ширшема
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000497
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Явсорская Виска

Явсорская Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ома йылғаһының уң ярына тамағынан 227 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Явсорская Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053373
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005337
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тайхвольфрамсдорф

Тайхвольфрамсдорф (нем. Teichwolframsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2481 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,15 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7989 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Кузнецов Лев Владимирович

Кузнецов Лев Владимирович (5 март 1923 йыл — 13 август 1992 йыл) — скульптур— монументалист. 1966 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1976) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1978) — Өфө ҡалаһындағы «Октябрь революцияһы һәм граждандар һуғышы батырҙарына һәйкәл» скульптора композицияһы өсөн.

# Кузнецов Лев Владимирович
## Биографияһы

Лев Владимирович Кузнецов. 1923 йылдың 5 мартында Ләнкәранда (Әзербайжан) тыуған. 1963 йылда Ленинград ҡалаһындағы Репин исемендәге һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура институтын тамамлай. 1963 йылдан Өфөлә йәшәй һәм эшләй.

# Кузнецов Лев Владимирович
## Ижады

Төп әҫәрҙәре: На привале, гипс тон., 1964. Гюльназира, известняк, 1964. Красный башкир, песчаник, 1967. Конница, гипс тон., 1964. Уралочка, кварц, 1967. Һыбайлылар, алюминий, 1967. Революция һәм Граждандар һуғышы геройҙарына, бронза, һәйкәл Өфө ҡалаһында ҡуйылған, 1975.

# Кузнецов Лев Владимирович
## Күргәҙмәләре

* Республика, Өфө, 1964, 1969, 1971, 1974, 1977.
* «Социалистический Урал» зональ күргәҙмәһе: Пермь, 1967; Силәбе, 1969; Өфө, 1974.
* РСФСР-ҙың автономиялы республикалары рәссамдарының әҫәрҙәре күргәҙмәһе, Мәскәү, 1971.
Октябрь революцияһы һәм Граждандар һуғышы геройҙарына һәйкәл Өфөлә 1975 йылдың 29 апрелендә асыла. Скульптураның дөйөм бейеклеге — 12 метр, фигураларҙың бейеклеге — 9 метр. Һәйкәлдең бронзанан эшләнгән өлөштәре — 95 тонна. Монумент авторы — Лев Кузнецов, шулай уҡ ижади яҡтан архитектор Александр Семенов ҡатнаша. Тотоп торған конструкциялар, постаменттар, фундаменттарҙың инженерлыҡ расчеттарын инженер-конструктор Александр Коткин башҡара. Һәйкәлде ижад итеү эше туғыҙ йыл дауам итә. Скульптура төркөмө Ленинградта «Монумент-скульптура» заводында ҡойола.
# Оло Ҡурғаш (йылға)

Оло Ҡурғаш (рус. Большой Кургаш) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан биләмәләрендә аға. Йылға Баҫыу йылғаһының һул ярына тамағынан км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Оло Ҡурғаш (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019850
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101985
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ильин Евгений Павлович

Ильин Евгений Павлович (20 март 1933 йыл — 25 декабрь 2015 йыл, Санкт-Петербург) — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, дөйөм һәм дифференциаль психофизиология, физик тәрбиә һәм спорт психологияһы өлкәһендә белгес. Психология фәндәре докторы, биология фәндәре кандидаты, профессор.

# Ильин Евгений Павлович
## Биографияһы

Ильин Евгений Павлович 1933 йылдың 20 мартында Ленинград ҡалаһында тыуған. 1957 йылда Ленинград санитар-гигиена медицина институтын тамамлай.
1969 йылдан алып 1963 йылға тиклем Ленинград дәүләт университетында — биология факультеты янындағы хеҙмәт физиологияһы лабораторияһында, инженер психологияһы лабораторияһында һәм психология факультетының инженер психологияһы эргономикаһы кафедраһында эшләй.
1969 йылдан А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университетында: 1969 йылдан 1992 йылға тиклем — физик культура факультетының физик тәрбиәнең теоретик нигеҙҙәре кафедраһы профессоры. 1992 йылдан — артабан психология-педагогика факультетының үҫеш һәм мәғариф психологияһы кафедраһына үҙгәртелгән дөйөм психология кафедраһы профессоры.
1968 йылда «Оптимальные характеристики работоспособности человека» темаһына диссертация яҡлай һәм психология фәндәре докторы ғилми исеме ала (19.00.03 — хеҙмәт инженер психологияһы; 1968). Ғилми дәрәжәһе профессор, биология фәндәре кандидаты. Ике йөҙҙән ашыу фәнни баҫма, шул иҫәптән ун биш уҡыу әсбабы һәм монографиялар авторы.

# Ильин Евгений Павлович
## Баҫмалары

* Психология физического воспитания. М.: Просвещение, 1987; второе переработанное и дополненное издание: СПб: издательство РГПУ им. А. И. Герцена, 2000.
* Психология воли. СПб: Питер, 2000, 2002, 2011.
* Мотивация и мотивы. СПб: Питер, 2000, 2007, 2008, 2011.
* Дифференциальная психофизиология. СПб: Питер, 2001, 2002.
* Эмоции и чувства. СПб: Питер, 2002, 2003, 2008, 2011.
* Дифференциальная психофизиология мужчины и женщины. СПб: Питер, 2002,2006, 2007.
* Психомоторная организация человека. СПб: Питер, 2003.
* Психология: Учебник для средних специальных учебных заведений. СПб: Питер, 2004.
* Психология индивидуальных различий. СПб: Питер, 2004, 2011.
* Психофизиология состояний человека. СПб: Питер, 2005.
* Дифференциальная психология профессиональной деятельности. СПб: Питер, 2008, 2011.
* Работа и личность. Трудоголизм, перфекционизм, лень. СПб: Питер, 2011.
* Пол и гендер. СПб: Питер, 2011.
* Психология общения и межличностных отношений. СПб: Питер, 2011, 2012, 2013.
* Психология творчества, креативности, одаренности. СПб: Питер, 2011, 2012.
* Психология спорта. СПб: Питер, 2011, 2012.
* Психология риска: пособие . СПб: Питер, 2012.
# Ямб-Хадыта-Яха

Ямб-Хадыта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хадыта йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Ямб-Хадыта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071513
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307151
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мостная

Мостная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 533 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мостная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030690
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203069
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вангота-Яха-Тарка

Вангота-Яха-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вангота-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вангота-Яха-Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305366
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хахая-Яха

Хахая-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Хахая-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038655
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303865
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3