yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мөхәмәҙиә мәҙрәсәһе (Троицк)

Мөхәмәҙиә (Ҡазан) менән бутамаҫҡа.
Мөхәмәҙиә мәҙрәсәһе — Силәбе өлкәһе (элекке Ырымбур губернаһы) Троицк ҡалаһындағы Икенсе йәмиғ мәсете комплексына ингән мәҙрәсә.
1835-1838 йылдарҙа 2-се гильдия сауҙагәре Мөьмин Таһир улы Хужасәйетов Икенсе йәмиғ мәсетен төҙөй.
Мәҙрәсә 1847 йылда Троицк ҡалаһында Икенсе йәмиғ мәсете эргәһендә асыла. Ырымбур мосолман диниә назараты ҡарамағында була. Мәҙрәсә ике ҡатлы уҡыу корпуста һәм бер ҡатлы ятаҡханала урынлаша.
Кешеләрҙән йыйылған иғәнә иҫәбенә тотола.
Уҡытыу-тәрбиә эшенә мөҙәрис менән имам-хатип етәкселек итә. Мәктәп тамамлаған ир балалар ҡабул ителгән. Уҡыу түләүле булған (йылына 10 һум). Уҡыу курсы — 7 йыл. Мәҙрәсәнең ятағы булған.
1896 йылдан уҡыу процесы яңы ысул (йәдитселек) менән уҡытыу системаһына нигеҙләнә, уҡыусылар дини генә түгел, донъяуи белем дә алған. Уҡыу программаһына ғәрәп теле, ислам нигеҙҙәре, дини догматика (ҡәләм), фикһ, Ҡөрьән тәфсире, хәҙистәр өйрәнеү һәм шулай уҡ астрономия, география, тарих, математика, медицина, психология, риторика, урыҫ теле, татар теле, физика, этика һәм башҡа предметтар ингән.
1914 йылда мәҙрәсәлә 250 шәкерт уҡый. Тамамлаусылар араһында — Я. Ғ. Йомаев, З. Х. Рәсүлев, М. Д. Халиҡов һ. б.
1917 йылда татар уҡытыусылары семинарияһы тип үҙгәртелә. 1920-се йылдар башында ябыла, тәғәйенләнеше буйынса файҙаланыла алмай, совет осоронда унда клуб, китапхана һ. б. урынлаштырыла. Мәҙрәсәнең уҡыу һәм торлаҡ биналары хәҙергә тиклем һаҡланып ҡалған һәм торлаҡ булараҡ файҙалана.
Мөҙәристәре: М. М. Бикмәтов, Н. Х. Мәҡсүтов.
# Гернроде

Гернроде (нем. Gernrode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3897 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,07 км². Диңгеҙ кимәленән 217 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6507 һәм автомобиль коды — HZ.
# Войлас (Пышенц ҡушылдығы)

Войлас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пышенца йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Войлас (Пышенц ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035947
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003594
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Азамат (Ырымбур өлкәһе)

Азамат — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Матвеевка районы Кенәле ауыл советы составына ингән ауыл.

# Азамат (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Ауыл Ырымбур өлкәһенең төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының көньяҡ-көнбайыш осонда, Оло Кенәле йылғаһының уң ярында,райондың административ үҙәге Матвеевка ауылынан көньяҡҡа табан 21 километр (тура юлдан) алыҫлыҡта урынлашҡан. Абсолют бейеклеге -диңгеҙ кимәленән 109 метр.

# Азамат (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Климаты

Климаты континенталь, ҡыш һыуыҡ һәм йәй эҫе булыуы менән билдәле. Уртаса йыллыҡ температураһы 2,3 — 2,9 °C. Уртаса һауа температураһы - иң йылы ай (июль) — 19,4 — 20,2 °C (абсолют максимум — 40 °C); иң һыуыҡ (ғинуар) — -15,3 — -14,7 °C (абсолют минимумы — -45 °C). Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм уртаса 420-464 мм тәшкил итә

# Азамат (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Азамат ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһендәге кеүек, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Азамат (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

* Н/Д

# Азамат (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы
### Енси составы

2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ир-егеттәр халыҡтың 48,4 %, ҡатын-ҡыҙҙар ярашлы рәүештә 51,6 % тәшкил иткән.

# Азамат (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы
### Милли составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, милләттәр : татарҙар — 90,7%, урыҫтар — 5,5%, башҡорттар — 2,2%.
# Елле-Кулан-Игай

Елле-Кулан-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулан-Игай йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Елле-Кулан-Игай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031727
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203172
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡунаҡбаев

Ҡунаҡбаев — фамилия.
* Ҡунаҡбаев Рауил Ғибат улы (1956) — педагог, муниципаль хеҙмәт ветераны.
* Ҡунаҡбаев Сабирйән Абдулла улы (1901—1996) — селекционер, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1987).
* Ҡунаҡбаев Хөсәйен Әхмәтйән улы, Хөсәйен Ҡунаҡбай (1912—1943) — шағир һәм журналист.
# Яр Сухой Донец

Яр Сухой Донец — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 953 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Яр Сухой Донец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010101212107000004935
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000493
* Бассейн коды — 05.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кинтереп (Суенга ҡушылдығы)

Кинтереп — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Суенга йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Кинтереп (Суенга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004602
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200460
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яңы Таҡталасыҡ

Яңы Таҡталасыҡ, Такталачук (башҡ. Яңы Таҡталасыҡ), Түбәнге Таҡталасыҡ — 1980 йылда Рәсәй Федерацияһының Башҡорт АССР-ы Краснокама районы составына ингән бөтөрөлгән ауы. Хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ағиҙел ҡалаһы территорияһы составында.

# Яңы Таҡталасыҡ
## Географияһы

Республиканың төньяҡ-көнбайышында, Ағиҙел йылғаһы буйында , Нефтекама ҡалаһынан яҡынса 45 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
1980 йылда буласаҡ Башҡортостан АЭС-ы юлдаш ҡалаһы — Ағиҙел эшселәр ҡасабаһына индерелә.

# Яңы Таҡталасыҡ
## Тарихы

Ауылға 1906 һәм 1911 йылдар араһында Бөрө өйәҙендә Минзәлә өйәҙенең Гәрәй түбәһе Үрге һәм Түбәнге Таҡталасыҡ (хәҙерге Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районы Таҡталасыҡ ауылы) ауылы кешеләре нигеҙ һала. Ауыл улус үҙәге Яңы Ҡабан ауылынан 3 саҡрым алыҫлыҡта нигеҙләнгән. 1920 йылғы йәниҫәп буйынса унда 63 хужалыҡ иҫәпләнгән. Ошо йәниҫәптән һуң Яңы Хажи ауылы янында Таҡталасыҡ атамалы тағы бер ауыл барлыҡҡа килгән.

# Яңы Таҡталасыҡ
## Халҡы

1920 йылда — 278; 1939—380; 1959—331 кеше.
# Ураһа

Ураһа (рус. Ураса́, саха ураһа) — сахаларҙың боронғо йәйге торлағы төрө, һайғауҙарҙан өҫкә табан ҡыя теҙеп ослайтып, туҙ менән көпләп һалынған ҡыуыш. Ураһа сахаларҙың иң боронғо торлаҡ төрө тип һанала.

# Ураһа
## Ҡоролошо

Ураһа ҡоролошо ҡатмарлы түгел: оҙон, ҡыялап ҡуйылған һайғауҙар түңәрәк ҡулсаға — ҡоршауға терәлә. Ергә түңәрәтеп (диаметры 5 м самаһы) 2 метр бейеклектәге 10—12 бағана ҡаҙып ултыртыла. Бағаналарҙың өҫкө осона ағас түңәрәк һалына, уға бер-береһенән 0,25 м аралыҡ ҡалдырып 8 м самаһы оҙонлоҡтағы ҡолғалар терәтелә. Ураһа тыштан туҙ менән көпләнә. Ураһа эсендәге бағаналар һәм улар терәтелгән ҡоршау орнаменттар менән бай итеп биҙәлә. Эстән уларҙы ерек ҡайырыһынан эшләнгән ҡыҙыл-көрән төҫкә буяғандар. Ишек туҙ шаршау рәүешендә төрлө биҙәктәр сигеп яһалған. Ныҡлыҡ өсөн ҡайын туҙын һыуҙа ҡайнаталар, һуңынан бысаҡ менән үрге ҡатламды һыҙырып алалар һәм нескә ҡыл ептәр менән һыҙатлап тегәләр. Ураһа эсендә ҡабырғалары буйлап, башҡа торлаҡтарҙағы кеүек үк, һикеләр (сахаса - орон) яһалған. Ҡоролманың уртаһында - усаҡ. Иҙәне - ер. Яҡутстандың ҡыш бик һыуыҡ, йәй бик эҫе Ҡырҡа континенталь климат шарттарында ураһа йәйге торлаҡ булараҡ бик уңайлы: һауа торошо эҫе булһа ураһала һәр саҡ һалҡынса, ә һауа — саф һәм таҙа. Бындай торлаҡта сахалар майҙан авгусҡа тиклем йәшәй (августан майға тиклем — ҡышҡы бүрәнә торлаҡ — аласыҡта). Әйткәндәй, ураһа ҡышҡа һүтелмәй, ул даими ҡулланыла торған торлаҡ.

# Ураһа
## Ураһа төрҙәре

Ураһаларҙың дәүмәле буйынса өс төрө бар.
* Могол ураһаһы — ҙур, ҡунаҡтарҙы ҡабул итеү өсөн тәғәйенләнгән. Ураһаның бейеклеге һайғауҙарҙы тотоп торған ҡоршауҙар һанына бәйле. Яҡутстанда бейеклеге 8,5 метр, нигеҙенең диаметры 6,5 метрлы бай ураһа булыуы билдәле. дар нигеҙе тап саха урас урас Себер халыҡтарының паркында могол ураһаһы төҙөлгән.
* Даллар ураһа — бәләкәйерәк дәүмәлле, унан да бәләкәйерәге — ходьол ураһа. Борон улар менәны урта хәлле кешеләреҙең торлағы булған.
XIX быуат ахырына сахалар йәйге торлаҡ сифатында ураһа төҙөүҙе туҡтата. Әлеге ваҡытта яҡут халыҡ байрамы Ыһыах үткәргәндә ураһаның ябайлаштырылған вариантын төҙөйҙәр.

# Ураһа
## Ураһа сәнғәттә

2000 йылдың 19 майында Новгород өлкәһенең Старорусский районында 1943 йылдың ҡышында Ильмень күле өсөн яуҙа һәләк булған саха уҡсыларына бағышланған туғандар ҡәберлеге мемориалы асыла. Проект авторы — Д. Саввинов. Стилләштерелгән ураһа һөлдәһе мемориал композицияһының төп элементтарының береһе булып тора
# Неналь-Веярмоль-Кы

Неналь-Веярмоль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Веярмолькы йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Неналь-Веярмоль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070004
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307000
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# ЧК Плюс

«ЧК Плюс» — Санкт-Петербург ҡалаһының металл эшкәртеү менән шөғөлләнеүсе компанияһы. 2011 йылдан коляскала хәрәкәт иткән зәғиф кешеләргә экскалаторҙа йөрөүҙе еңеләйткән «ТЭМИ» исемле конструкция эшләп сығара.

# ЧК Плюс
## Тарихы

Компания Санкт-Петербургта ХХ быуаттың 90-сы йылдары башында ойошторолған. Ул түбәндәге тауарҙар етештерә: полимербетон ҡорамалдары, станоктар, автоҡоралдар. 1997 йылға ҡарата әҙер продукцияның күләме 100 тонндан арта. 1997 йылда етештереү йүнәлеше үҙгәрә, етештереү майҙаны һәм эшселәр һаны күбәйә, әммә 1998 йылда булған дефолт «ЧК Плюс» ойошмаһына үҫешергә ныҡ ҡамасаулай. 2005 йылда иретеп йәбештереү производствоһы барлыҡҡа килә, аҙаҡтан — онтаҡ буяуҙар һыҙығы. 2010 йылда «ЧК Плюс» махсус таҫмаларҙы етештереү һәм уларҙы тышлау өсөн ҡорамалдар һәм штамп автоматтарын урынлаштыра. 2012 йылда һатылған тауарҙарҙың йылына уртаса күләме 400 тоннаға тиклем етә.

# ЧК Плюс
## Тарихы
### «ТЭМИ»

2011 йылда «ЧК Плюс» коляскала йөрөгән зәғиф кешелерҙе экскалаторҙарҙа күсереп йөрөтә торған ҡоролманы эшләп сығаралар. Был ҡоролманы эшләгән ваҡытта коляскала йөрөгән зәғиф кешеләргә Петербург метрополитенең уңайлыҡтары менән ҡулланырға тыялар. «ЧК Плюс», метро етәкселегенән ярҙам алғас, үҙенең ҡоралмаһын һынап ҡарай. Оҙаҡламай был ойошма 65 «ТЭМИ» ҡоралмаһын эшләргә заказ ала, һуңғараҡ Екатеринбург ҡалаһында бишәүҙе һатып алалар.
«ЧК Плюс» «Йәшел төҫ» конкурсында еңә һәм «Электротранс-2013» престиж халыҡ-ара күргәҙмәһенең дипломына лайыҡ була, ә компания директоры Рәшид Кочемасов 2014 йылда, «Социаль эшҡыуарлыҡты ҙур өлөш индергән өсөн» категорияһында өсөнсө урын алып, «Изгелек импульсы» премияһын ала.
# Ламна (Керженец ҡушылдығы)

Ламна — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Керженец йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ламна (Керженец ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034899
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003489
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кикибо ҡәлғәһе

Кикибо ҡәлғәһе - Грузиялағы архитектура ҡомартҡыһы.

# Кикибо ҡәлғәһе
## Географияһы

Кикибо ҡәлғәһе Грузияның Аджария төбәге, Адигени муниципалитеты, Самцхе-Джавахет районы Дерцели йәмғиәте Кикибо ауылында урынлашҡан ҡәлғә.

# Кикибо ҡәлғәһе
## Тасуирламаһы

Ҡәлғә X-XI быуаттарҙа төҙөлгән. Ул көнбайышта урынлашҡан. Самцхе - Аджария. Ныҡлы таштан төҙөлгән, һарай сағыштырмаса яҡшы һаҡланған.
Ҡәлғә 2006 йылда ил президенты указы менән милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
# Спирин Юрий Леонидович (ғалим)

Спирин Юрий Леонидович (укр. Юрій Леонідович Спірін; 1930 йыл) — совет һәм украин ғалимы, химия фәндәре докторы (1972), профессор (1974).
100-ҙән ашыу баҫылып сыҡҡан ғилми эш, шулай уҡ 20 уйлап табыу һәм патент авторы

# Спирин Юрий Леонидович (ғалим)
## Биографияһы

Спирин Юрий Леонидович 1930 йылдың 11 апрелендә Иваново өлкәһенең Лух районы Порздни ауылында тыуған
Горький дәүләт университетының химия факультетын тамамлай (хәҙер Түбәнге Новгород дәүләт университеты) химик-тикшеренеүсе квалификацияһын алып физик химия һөнәре буйынса тамамлай. Юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң Дзержинск ҡалаһы предприятиеһында кесе ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшләй, һуңынан Л.Я. Карпов исемендәге физика-химия ғилми-тикшеренеү институтында эшләй (НДФХИ, Мәскәү). 1955—1962 йылдарҙа НДФХИ полимеризация процестары лабораторияһында академик С.С. Медведев етәкселегендә мономерҙарҙың анион полимеризацияһы механизмын тикшеренеүҙәрен үткәрә, уның һөҙөмтәләрен ул «Исследование полимеризации, инициированной литийэтилом в разных средах» темаһына 1962 йылда яҡланған кандидатлыҡ диссертацияһында дөйөмләштерә
1963 йылдан Ю.Л. Спирин УССР Фәндәре академияһының мономерҙар һәм полимерҙар химияһы институтында термосыҙамлы полимерҙар лабораторияһында өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1965 йылда уға юғары молекуляр ҡушылмалар химияһы һөнәре буйынса өлкән ғилми хеҙмәткәр дәрәжәһе бирелә. 1965 йылдан УССР ФА юғары молекуляр ҡушылмалар химияһы институтының олигомерҙар бүлеге мөдире булып эшләй. 1972 йылда «Акцепторно-донорные эффекты в радикальной и координационно-анионной полимеризации» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай . 1974 йылда ғилми профессор исеме бирелә.
Юрий Леонидович полимеризацияның анион һәм радикаль реакциялары теорияһын үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. Был йүнәлештә үткәрелгән тикшеренеүҙәр «Реакции полимеризации» монографияһында дөйөмләштерелә (1977), унда юғары молекуляр ҡушылмалар химияһына хас булған миҫалдарҙа радикаль, анион, координацион-анион, катион һәм молекуляр реакцияларҙың механизмдары анализлана, тирә-яҡ мөхиттең уларҙың барышына йоғонтоһо ҡарала. Уның етәкселеге аҫтында олигомерҙар бүлегендә олигомерҙарҙың, функциональ төркөмдәре менән олигодиендарҙың, олигоуротанакрилаттарҙың реакция һәләтлеге синтезы буйынса тикшеренеү, уларҙың үҙенсәлектәрен һәм улар нигеҙендә композицион полимер материалдарҙың химик барлыҡҡа килеү законлыҡтарын өйрәнеү үткәрелә.
Ю.Л. Спирин етәкселегендә 7 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.
# Портын-Пеу

Портын-Пеу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 607 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Портын-Пеу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204767
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Штютценгрюн

Штютценгрюн (нем. Stutzengrun) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3616 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,36 км². Диңгеҙ кимәленән 584 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8328 һәм автомобиль коды ERZ.
# Ишниязова Дияна Рафаэль ҡыҙы

Ишниязова Дияна Рафаэль ҡыҙы (22.12.1975) — йырсы, халыҡ йырҙарын башҡарыусы, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының солист-вокалисы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы.

# Ишниязова Дияна Рафаэль ҡыҙы
## Биографияһы

Дияна Ишниязова 1975 йылдың 22 декабрендә Рәсәйҙең Калининград ҡалаһында тыуған. Мәктәптә уҡыуы менән бергә фортепиано класы буйынса музыка мәктәбендә шөғөлләнә. Мәктәптә уҡыған йылдарында Мәктәп үҙешмәкәр сәнғәт солисы була. Сығыштарын тыуған ҡалаһы тамашасыһына тәҡдим итәләр. Литва, Польша, Германия буйлап концерттар күрһәтәләр. 9-сы кластан һуң Калининград музыка училищеһына уҡырға инә.
1993 йылда Ишниязовтар ғаиләһе тыуған яғына — Башҡортостан Республикаһының Учалы ҡалаһына күсеп ҡайта.
1993—1995 йылдарҙа Учалы музыка училищеһында,
1995—2000 йылдарҙа Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡый.

# Ишниязова Дияна Рафаэль ҡыҙы
## Хеҙмәт юлы

1997 йылдан башлап «Аманат-шоу», «Йәшлек-шоу», «Урал-моңо» фестивалдәрендә ҡатнаша.
2000—2003 йылдарҙа төҙөлөш колледжы үҙешмәкәрлегенең художество етәксеһе булып эшләй.
2004—2006 йылдарҙа — Республика лицей-интернатында вокал уҡытыусыһы була.
Ишниязова Дияна 2006 йылдан — ҡала мәҙәниәт идаралығы ҡарамағындағы ҡала мәҙәниәт һарайында йырсы-солист. «Мираҫ» ансамбле составында сығыш яһай.
Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының солист-вокалисы.

# Ишниязова Дияна Рафаэль ҡыҙы
## Репертуары

Дияна Ишниязова башҡорт халыҡ йырҙарын башҡара:
* Сәңгелдәк йыры
* Ҡаҙ ҡанаты
* Ҡыҙ бала
Рәшитова Гөлнара һүҙҙәренә көйҙәрҙе үҙе ижад иткән:
* Аҡҡошло күл
* Башҡортостан
* Китмә
* Маладис, бирешмә
* Тәүге мөхәббәт
Күп йырҙарының һүҙҙәрен дә, музыкаһын да үҙе ижад итә:
* Үҙемә
* Һинең күҙҙәр
* Һинең менән
* Әсәйгә йыр

# Ишниязова Дияна Рафаэль ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2018)
# Лесная Шошма

Лесная Шошма — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ярань йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Лесная Шошма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103705
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Ою

Оло Ою (Великая) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Югорский Шар боғаҙы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 175 км.

# Оло Ою
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008890
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үрге Юлдаш

Үрге Юлдаш — топоним.

# Үрге Юлдаш
## Мәҡәләләр

* Үрге Юлдаш (Илеш районы) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.
* Үрге Юлдаш (Мәләүез районы) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл.
# Дальняя Сурдья

Дальняя Сурдья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Дальняя Сурдья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005317
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100531
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1