yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кёнигин Мария (Люденшайд)

Кёнигин Мария сиркәүе (нем.Maria Königin) —Люденшайд ҡалаһында католик сиркәүе, 1957 йылда төҙөлгән һәм 120—160 килеүсегә иҫәпләнгән. Graf-von-Galen-Straße адресы буйынса урынлашҡан, 2006 йылға тиклем мәхәллә булып тора.

# Кёнигин Мария (Люденшайд)
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Люденшайдтағы Кёнигин Мария сиркәүе 1957 йылдың 7 декабрендә Эссен епархияһының беренсе епсикобы Франц Хенгсбах тарафынан мәхәллә булараҡ изгеләндерелә: бөгөн ул Эссен епаръияһына ҡарай, 1958 йылдың 1 ғинуарына тиклем Падерборн архиепархияһына ҡараған була. Был сиркәү ҡала үҙәгендә икенсе боронғо католик сиркәү булып тора: уға 2005 йылға тиклем дүрт сиркәү филиалы ҡарай, уларҙың өсәүһе урындағы католик общинаһының реформаһы ваҡытында ябыла; Изге Хедвиг сиркәүе генә һаҡланып ҡала. 2006 йылдан Кёнигин Мария мәхәллә статусын юғалта, сөнки уның мәхәлләһе ҡаланың башҡа католик мәхәлләләре менән берләштерелә (ҡара. Изге Иосиф һәм Медард сиркәүе).
Аҡ штукатурланған ғибәҙәт бинаһы шулай уҡ 1957 йылда Изге Мария часовняһы менән тулыландырылған бер нефлы сиркәү булараҡ төҙөлә. Сиркәүгә килгән кешеләрҙең иҫәбе буйынса залы 120-160 кешегә иҫәпләнә. Байрам көндәрендә — Раштыуа байрамы, Пасха һәм башҡа көндәрҙә — 300-400 кешене урынлаштырыу өсөн ғибәҙәтханала даими өҫтәмә эскәмйәләр ҡуйыла. Ғибәҙәтхана витраждары Герберт Бинхауз эскиздары буйынса төҙөлә. Арҡыры киҫелешендә квадрат булған сиркәү манараһының бейеклеге яҡынса 50 метр, әммә уның ҡыңғырауҙары юҡ — сөнки архитектор, ҡыңғырау ауырлығын иҫәпкә алып, уларҙың зыңы ваҡытындағы ауырлығын иҫәпкә алмаған. Ғибәҙәтхананың дүрт ҡатлы йәмәғәт үҙәге 2010 йылдан алып 2011 йылға тиклем йүнәтелә һәм яңынан үҙгәртеп ҡорола, сиркәү янында ике йәштән алып 65 балаға иҫәпләнгән балалар баҡсаһы эшләй.
# Музыка фәндәре дәүләт институты

Музыка фәндәре дәүләт институты — музыка ғилеменәнң төрлө өлкәләрендә фундаменталь академик тикшеренеүҙәр үткәреүгә йүнәлтелгән, 1921 йылдан алып 1931 йылға тиклем Мәскәүҙә эшләп килгән институт. Мәскәү, Мясницкая урамы, 49 адресы буйынса, сауҙагәр Н. И. Аплаксиная йортонда урынлашҡан булған.

# Музыка фәндәре дәүләт институты
## Тарихы

1921 йылдың 1 ноябрендә асылған музыка фәндәре дәүләт институты Наркомпрос һәм Мәскәү Пролеткультының музыкаль бүлектәренә ҡараған музыкаль-фәнни ойошмалар базаһында ойошторола. Уның төп маҡсаты акустика, музыка белеме, этномузыка кологияһы, яңы музыкаль инструменттар булдыру һәм башҡа мәсьәләләренҙе үҙәкләштереп тикшереү.
Музыка фәндәре дәүләт институты директоры итеп Н. А. Гарбузов һайлана. Институттың структураһы бер нисә тапҡыр үҙгәрә; ваҡыт-ваҡыт уның эсендә музыкаль фәндең айырым проблемалары буйынса ваҡытлы комиссиялар төҙөлә. Шулай уҡ институтта музыкаль-теоретик китапхана, акустик лаборатория, музыкаль инструменттар оҫтаханаһы һәм лабораторияһы булған. Институтта төрлө фәнни тикшеренеүҙәр үткәрелгән, эксперименталь музыка инструменттары булдырылған, мәҡаләләр баҫылҡан. Институт иһә музыкаль фәндең төрлө өлкәләрен мөмкин тиклем тулы һәм һәр яҡлап өйрәнеп тороуы менән билдәле. Уның әғзалары Леонид Сабанеев, Лев Термен, Николай Бернштейн, Эмилий Розенов һәм башҡалар кеүек күп кенә күренекле ғалмдар һәм уйлап табыусылар булған.
1923 йылдың 10 февраленән 10 ноябрыны тиклем Музыка фәндәре дәүләт институты Рәсәй сәнәғәт фәндәре академияһы менән ваҡытлыса берләшкән, артабан ВУЗ яңынан үҙалла статус алған. Әммә институт штаты ҡыҫҡарған, ә уның структураһы сираттағы үҙгәртеүҙәрҙән һуң биш секция ғына ҡалған: физик техника, физиология психология, этнография һәм ике эксперименталь-педагогик секция ҡалған. Үҙгәрештә Николай Гарбузов, Арсений Авраамов һәм Михаил Гнесин ҡатнашҡан. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, иститутты ойоштороусы Авраамов исеме рәсми документтарҙа телгә алынмай.
1931 йылдың 6 октябрендә музыка институты тарҡатыла. 1933 йылда Н. А. Гарбузов, Мәскәү дәүләт консерваторияһы ҡарамағында, артабан музыкаль акустика лабораторияһы буларак билдәлелек алған, яңы Фәнни-тикшеренеү музыка институты ойоштора..
# Шелфорд монастыры

Шелфорд монастыры (ингл. Shelford Priory) — элекке августин монастыры (приорат). Монастырь Англия графлығындағы Шелфорд ауыл ы биләмәһе территорияһында урынлашҡан. Был монастырға яҡынса 1260—1180 йылдар самаһында Ральф Хонселин нигеҙ һалған. 1560 йылда монастырҙағы община таратылған. Шелфорд монастырының ҡаралтылары хәҙерге XXI быуатта һаҡланмаған.

# Шелфорд монастыры
## Тарих

Ньюстед монастыры Изге Мария хөрмәтенә һалынған. Яҡынса 1163 йылда Англия короле Генрих II тарафынан Томас Бекетты үлтергәндән һуң түләнгән епитимия сифатында төҙөлә. Ньюстед млонастыры бер ваҡытта ла аббатлыҡ булып тормаған. Монастырь 13-сө быуатта артабан үҫешә, 15-се быуатта киңәйтелә, уға Дортуар, Ҙур зал һәм приор йорто өҫтәлә. Был монастырь 13 монах йәшәрлек итеп төҙөлөүгә ҡарамаҫтан, монастырь таратылғансы унда гелән 12 монах йәшәгән. Яҡытирә ауыл кешеләре монастырға хәйер биргән, улар араһында абруйлы кешеләр ҙә булған. Монастырь янында күл булған, ул 18-се быуат аҙағында ер менән күмелгән. Монастырь таратылған саҡтағы кафедра шул күлгә ташланған була, һуңынан уны балыҡсылар күл һыуынан ау менән һөйрәп сығарған. 1805 йылда монастырь архидиакон Кэй тарафынан Саутэлл сиркәүенә тапшырыла. Архидиакон бында үҙенең вафатына тиклем йәшәгән.
Ньюстед монастыры руханиҙары Юстас, 1 216 йыл Ричард, 1 216 Роберт, 1 234 Уильям (келарь), 1 241 Уильям, 1 267 Джон де Лексентон, 1288 Ришар де Аллам, 1 288 Ришар де Гранж, 1 293 Уильям де Тюргартон, 1 324 Хью де Коленгхам, 1 349 Уильям де Коленгхам, 1356 Джон де Вилесторп, 1366 Уильям де Аллертон, 1 366 Джон де Юккналл, 1 406 Уильям Бэкьюелл, 1 417 Томас Карлетон, 1424 Роберт Кутуолф, 1424 Уильям Мистертон, 1 455 Джон Дархэм, 1 461 Томас Ганторп, 1 467 Уильям Сэндэйл, 1 504 Джон Блэйк, 1 526
Монахтар общинаһы таратылғандан һуң, монастырь территорияһы Майкл Стэнхоупҡа (үлгән 1552 йылда) тапшырыла һәм яҡынса 1600 йылда Шелфорд поместьеһы (ингл. Shelford Manor) тип йөрөтөлә башлай. Англиялағы граждандар һуғышы барышында Шелфорд усадьбаһы яндырыла. Хәҙерге ваҡытта был Граждандар һуғышының тарихи реконструкцияһы йәй көндәрендә Шелфордҡа килеүселәргә һәм ауыл халҡына күрһәтелә. Элекке монастырь урынында сиркәү һәм кемпинг, ресторан, паб урынлашҡан. Ауыл диңгеҙ кимәленән бик аҙ ғына юғары ятыуға ҡарамаҫтан, уға яҙғы ташҡын ваҡытында һыу баҫыу янамай. Шелфорд халҡы ауыл хужалығы менән шөғөлләнә.
# Толтия

Толтия (Кесе Тальтия) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивдель йылғаһының һул ярына тамағынан км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Толтия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009168
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200916
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пыелка

Пыелка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1293 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Пыелка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001167
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100116
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һаҙ деүете

?Һаҙ деүете :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымактар |
| Ғаилә: | Сәпсектәр |
| Төр: | Һаҙ деүете |
Латинса исеме :
Anthus pratensis (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 178497 NCBI 45803 |
Һаҙ деүете (рус. Луговой конек) (лат. Anthus pratensis)— турғайҙар отрядендәге ҡош.

# Һаҙ деүете
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлыҡ. Күберәк ерҙән йөрөүсе бәләкәй генә ҡошсоҡ. Таш йәки түңгәк өҫтөнә ултырып йәки осоп барышлай һайрай, һырты буй ҡара таптар менән сыбар¬ланған һорғолт көрән, ҡорһаҡ яғы көрән таплы һорғолт аҡ. Оҙон ғына ҡойроғоноң ике яҡ ситенән аҡ һыҙыҡтар үтә. Урман деүетенән кәүҙәһенең аҫ яғындағы тимгелдәренёң ваҡ булыуы менән айырыла.

# Һаҙ деүете
## Тауышы

Тауышы киҫкен генә: «деүет» йәки «тиритт». һайрауы яңғырауыҡлы: «витти-витти-витти-витт, сик-сик-йик-йик-тйүрр».

# Һаҙ деүете
## Йәшәү рәүеше

Һирәк ҡыуаҡлы батҡыл урындарҙа, еүеш болондарҙа йәшәй. Ваҡ бөжәк¬тәр, үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. һирәк осрай. Ерҙә оялай. Ҡара-көрән һипкелле 4—6 бөртөк зәңгәр йәки аҡһыл көрән йомортҡаһы була.
# XX быуат

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Дмитриевка (Даниловка ҡушылдығы)

Дмитриевка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Даниловка йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Дмитриевка (Даниловка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019597
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201959
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шуван

Шуван — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Шуван
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037105
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103710
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡарағужа (Ырымбур өлкәһе)

Ҡарағужа (рус. Карагузино) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы ауыл.

# Ҡарағужа (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ҡарағужа ауылы Ырымбур губернаһы Ҡыпсаҡ улусы составында була. Документтарҙа тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Ҡыпсаҡ кантоны Бөрйән-Ҡыпсаҡ улусы составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына инә.
1927 йылдың 30 майында Урта Волга крайы (1928 йылдың 14 майынан — край составындағы Ырымбур округы) составына бирелә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына күсә. 1934 йылдан Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районы составында була.

# Ҡарағужа (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 53 | 172 | 244 | 362 |
# Оло Вая

Оло Вая — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 223 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Оло Вая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004600
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100460
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Федеряев Александр Алексеевич

Федеряев Александр Алексеевич (30 ғинуар 1962 йыл) — театр һәм кино актёры, йырсы һәм шағир, телетапшырыуҙар алып барыусы. Афған һуғышында ҡатнашыусы. 1983 йылдан Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры актёры. 1990 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2014), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2004) артисы. Бөтә Рәсәй Андрей Миронов исемендәге актёр йыры конкурсы дипломанты (Түбәнге Новгород ҡалаһы, 1994).

# Федеряев Александр Алексеевич
## Биографияһы

Александр Алексеевич Федеряев 1962 йылдың 30 ғинуарында Силәбе өлкәһенең Кропачёво ҡасабаһында тыуған.
Армия сафына алынып, Афғанстанда хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша.
1983 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (П. Р. Мельниченко курсы) тамамлай.
1983 йылдан алып Башҡортостан Республика рус драма театрында эшләй. Амплуаһы — «кире» персонаждар.
Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1990).

# Федеряев Александр Алексеевич
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Валер («Тартюф», Мольер)
* Шантеклер (Э. Ростандың шул уҡ исемле пьесаһы)
* Петруччио («Укрощение строптивой», У. Шекспир)
* Дон Мануэль («Дама невидимка», П. Кальдерон)
* Красильников («Царь Фёдор Иоаннович», А. К. Толстой; дебют, 1983)
* Подхалюзин («Банкрот, или Свои люди — сочтёмся!», А. Н. Островский)
* Мизгирь («Ҡарһылыу», А. Н. Островский)
* Жевакин («Женитьба», Н. В. Гоголь)
* Арбенин («Маскарад», М. Ю. Лермонтов).

# Федеряев Александр Алексеевич
## Кинофильмдарҙағы ролдәре

* Николай («Һоро сысҡан»)
* Банкир («Ловец ветра»)
* Лев Сен-Лоран («Мегаджунглис»)
* Селиверстов («Медведь», 2005; «Студия Vista Vision»)

# Федеряев Александр Алексеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2014)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1998)
* Бөтә Рәсәй А. Миронов исемендәге актёр йыры конкурсы дипломанты (Түбәнге Новгород ҡалаһы, 1994).

# Федеряев Александр Алексеевич
## Китаптары

* Лирика. Уфа, 1999;
* Сказание о пылком Абду Малеке и о луноликой Зану или Поэма о страсти. Уфа, 2004.
# Алматы метрополитены

Алма-Ата метрополитены - Алматы ҡалаһындағы метрополитен һыҙыҡтары системаһы.
2011 йылдың 1 декабренә асыла.
Алматы Метрополитены бер һыҙыҡтан тора, 9 мәүкиф, дөйөм оҙонлоғо 11,3 км, пассажир әйләнеше - 38 мең (көн), 6,6 млн. (йыл) (2015).
2015 йылда "Мәскәү" һәм "Сайран" мәүкифтәре асыла.

# Алматы метрополитены
## Мәүкифтәр исемлеге

Беренсе һыҙыҡ:
* Райымбәк батыр (ҡаҙ. Райымбек батыр)
* Ебәк юлы (каз. Жібек Жолы)
* Алмалы
* Абай
* Байҡоңыр (каз. Байконыр)
* Мохтар Әүәзов исемендәге театр (ҡаҙ. Мұхтар Әуезов атындағы театры)
* Алатау
* Сайран
* Мәскәү (ҡаҙ. Мәскеу)

# Алматы метрополитены
## Ҡыҙыҡ факттар

Ҡаҙағстан Республикаһы илсеһенән Мәскәү хөкүмәтенә мәскәү метрополитенының төҙөлөп ятҡан «Братеево» станцияһына «Алма-Ата»исемен биреү тәҡдиме килә. Станция исеме 1941 йылда Алма-Атала ойошторолған Һәм Мәскәү янындағы алышта батырлыҡ күрһәткән Панфилов дивизияһының ҡаҙаныштарын хөрмәтләү менән бәйле (Станциянан 0,6 км алыҫлыҡта Братеево районында Шулай уҡ Алма-Ата урамы бар). Алматыла 2011 йылдың сентябрь башында Алматы метрополитен станцияларының береһенә «Мәскәү»исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул ителә.
"Байконур" станцияһын ғаләм карабы бортына стильләштереү күҙаллана.
# Аҡбаш (үҫемлек)

?Аҡбаш :
Таволга обыкновенная :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Раузалар |
| Ырыу: | Таволга |
| Төр: | Аҡбаш |
Латинса исеме :
Filipendula vulgaris Moench , 1794 :
[syn. Filipendula hexapetala Gilib. ex Maxim.]
[syn. Ulmaria filipendula (L.) Hill] :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 25172 NCBI 32228 |
Аҡбаш, ураз уты (рус. Та́волга обыкнове́нная, йәки Лаба́зник обыкновенный, лат. Filipéndula vulgáris) — рауза сәскәлеләр ғаиләһенең еркәүек төрөнә ҡараған күп йыллыҡ үлән үҫемлек.

# Аҡбаш (үҫемлек)
## Таралыуы

Ареал распространения — Европа, Төркиә, Сирия, Марокко. Рәсәй территорияһында Урал, Алтай, Алыҫ ,Көнсығыш, Камчатка, Сахалинды үҫә. Башҡортостанда Баймаҡ, Хәйбулла, Әбйәлил, Учалы, Өфө, Благовещен районданында йышыраҡ күҙәтелә.
Ҡоро тупраҡлы туғайҙарҙа, далаларҙа, аҡландарҙа, урман ситтәрендә үҫә. Бейеклеге 30-80 см, июнь-июль айҙарында аҡһыл зәңгәр сәскә ата.
Дарыу өсөн үҫемлектең үләне, тамыры һәм тамырһабағы ҡулланыла.
* Аҡбаш Якоб Штурм, «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796 китабынан ботаник иллюстрация
# Кантук-Ты-Вис

Кантук-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пятомбойю йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кантук-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072276
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007227
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лай-Яха-Тарка

Лай-Яха-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лай-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Лай-Яха-Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053559
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305355
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғәлләмова Алиса Михайловна

Ғәлләмова Алиса Михайловна (рус. Алиса Михайловна Галлямова, татар. Алисә Михаил кызы Галләмева; 18 ғинуар 1972 йыл — СССР, Рәсәй һәм Украина шахматсыһыһы, Ҡазан ҡалаһынан, ҡатын-ҡыҙҙар араһынан халыҡ-ара гроссмейстер, халыҡ-ара спорт мастеры, күп тапҡыр Рәсәй чемпионы. 2010 йылда Рәсәй командаһы составында Шахмат Олимпиадаһы еңеүсеһе.

# Ғәлләмова Алиса Михайловна
## Биографияһы

Ҡазанда урыҫ-татар ғаиләһендә тыуған (Ғәлләмова — әсәһенең фамилияһы). 10-сы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә уҡый башлаған, һуңынан Мәскәү спорт интернатында уҡыуын дауам иткән.
Беренсе тренер-педагогы — Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Олег Ильяс улы Иғламов. Артабан халыҡ-ара гроссмейстер, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Панченко Александр Николаевич уны ярыштарға әҙерләй.
1982 йылда рәсәй һәм «Трудовые резервы» ДСО Үҙәк советының чемпионы була.
1983—1984 йылдарҙа ҡатын-ҡыҙҙар араһынан ике тапҡыр Татарстан чемпионатының көмөш призеры була, 1985—1986 йылдарҙа чемпион титулын яулай.
1987 йылда 16 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында СССР беренселегенең көмөш миҙалына лайыҡ була (Силәбе).
1987 йылда шулай уҡ шахмат буйынса үҫмерҙәрҙең донъя чемпионатында 16 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында еңеү яулай (Инсбрук).
1988 йылда Румыния чемпионатында үҙенең уңышын ҡабатлай (Тимишоара), шулай уҡ 20 йәшкә тиклемге йәш категорияһында чемпион була (Австралия, Аделаида).
Алиса Ғәлләмова СССР йыйылма командаһы составында биш Бөтә донъя Шахмат олимпиадаһында ҡатнаша (1990/1990 , Нови-Сад, 2-се урын; Украина 1992/1992 , (Манила, 2-се урындар; Рәсәй (1996/1996) , Ереван, 3-сө урын; 2000/2000, Истанбул, 3-сө урын; 2010/2010, Ханты-Мансийск, 1-се урын).
1997 йылда Рәсәй чемпионы донъя тажына дәғүә итеүселәр турнирында еңеүяулай. Шул уҡ йылда Шахмат Оскары эйәһе булып китә.
2003 йылда Татарстан республикаһының йыйылма командаһы составында Рәсәй чемпионы.
1999 йылда ФИДЕ шахмат буйынса донъя чемпионы исеме өсөн уйында ҡытай шахматсыһы Цзюнь Сенан еңелә.
2006 йылда донъя чемпионы исеме өсөн уйында финалда матчында уны ҡытай шахматсыһы Юхуа Сюй еңә.
2009 һәм 2010 йылдарҙа — Рәсәй чемпионы.
2010 йылда Бөтә донъя шахмат олимпиадаһында Рәсәй йыйылма командаһы составында чемпион булған.
Ҡазанда йәшәй, бында үҙ йәмәғәт шахмат мәктәбен ойошторған, шулай уҡ бҙур булмаған бизнес менән шөғөлләнә.
2017 йылдың апрелендә Ригала ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса европа чемпионатында бронза яулай

# Ғәлләмова Алиса Михайловна
## Рейтинг үҙгәрештәре

{{:ru: Эло диаграмма|height=200|width=700|ymin=2000}}
# Әптрәк

Әптрәк (рус. Аптрякова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Наҙы-Петровск районы ауылы. Гривенка ауыл биләмәһе составына керә.

# Әптрәк
## География

Суроям йылғаһының (Ҡариҙелдең һул ҡушылдығы) уң яр буйында, район үҙәге Наҙы-Петровск ҡалаһынан 34 км көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 389 метр.

# Әптрәк
## Тарих

Ауылға шуран ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе составында була.

# Әптрәк
## Халҡы

| 1811 | 1834 |
| 64 | 115 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса татарҙар һәм башҡорттар йәшәй.
# Көйәҙе районы

Көйәҙе районы — Пермь крайының муниципаль районы.
Административ үҙәк — Көйәҙе ҡасабаһы.

# Көйәҙе районы
## География

Пермь крайының көньяғында, Беүә убалы тигеҙлегендә һәм өлөшләтә Тылва ҡалҡыулығы битләүҙәрендә урынлашҡан. Көйәҙе районы Пермь крайының Чайковский, Барҙы, Елово һәм Чернушка райондары, Башҡортостандың Яңауыл һәм Тәтешле райондары менән сиктәш.
Майҙаны — 2616 км².

# Көйәҙе районы
## Тарих

Көйәҙе районы 1926 йылда ойошторола. 1938 йылда Пермь өлкәһе составына индерелә.

# Көйәҙе районы
## Халҡы

Районда урыҫтар — 66,2 %, удмурттар — 18 %, башҡорттар — 6 %, татарҙар — 6 %, сыуаштар — 3,8 % һәм башҡа милләт вәкилдәре йәшәй.

# Көйәҙе районы
## Муниципаль-территориаль ҡоролошо

Көйәҙе районында 10 мунициплаь берәмек составында 83 тораҡ пункт иҫәпләнә.