# Рәсәй Федерацияһы

Рәсәй Федерацияһы Российская Федерация :
| Ҡалып:Рәсәй байрағы Рәсәй байрағы Рәсәй гербы ||
| Гимн: Рәсәй гимны (тыңларға (мәғл.)) ||
| Нигеҙ һалынған | б.э. 862 й. |
| Рәсми телдәр | Урыҫ теле |
| Баш ҡала | Мәскәү |
| Иң ҙур ҡалалары | Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург, Ҡазан, Түбәнге Новгород, Силәбе, Красноярск, Һамар, Өфө, Дондағы Ростов, Омск, Краснодар, Пермь, Волгоград |
| Идара итеү формаһы | Президент республикаһы |
| Президент (Баш шайтан) Хөкүмәт Рәйесе | Владимир Путин Михаил Мишустин |
| Территория • Барыһы • % һыу. | 1 урын 17 125 407 км² 4,25 |
| Халыҡ • Барыһы (2023) • Тығыҙлыҡ | 9 урын 146 424 729 кеше 8,55 кеше/км² |
| ЭТП • Бөтәһе (2022) • Кеше башына | 11 урын 1,82 трлн. $ 12574 $ |
| Валюта | Рәсәй һумы |
| Телефон коды | +7 |
| Сәғәт бүлкәте | UTC +3…+12 |
Рәсәй Федерацияһы, Рәсәй (рус. Россия, Российская Федерация) — көнсығыш Европала һәм төньяҡ Азияла урынлашҡан федератив республика системаһы буйынса ойошҡан күп милләтле дәүләт. Территорияһының майҙаны 17 125 407 км². Халыҡ һаны 146 267 288 кеше. Баш ҡалаһы — Мәскәү. Дәүләт теле — урыҫ теле.
2018 йылдың 18 мартында Президент булып Владимир Владимирович Путин һайлана.
Рәсәй егерме дәүләт менән сиктәш (донъяла иң ҙур күрһәткес), уларҙың араһында дүртәүһе өлөшләтә танылған, ҡоро ер буйынса Норвегия, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Польша, Белоруссия, Украина, Абхазия, Грузия, Көньяҡ Осетия, Әзербайжан, Ҡаҙағстан, Ҡытай Халыҡ Республикаһы, Монголия, Корея Халыҡ-Демократик Республикаһы, ДХР, ЛХР менән, диңгеҙ буйынса Япония, АҠШ менән сиктәре бер.
Халыҡтың күп өлөшө (75 % тирәһе) үҙен православие диненә ҡағылышлы, тип күрһәтә.
Аҡса берәмеге — Рәсәй һумы.
Йәҙрә ҡоралы булған дәүләт, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Именлек Советының даими ағзаһы.

# Рәсәй Федерацияһы
## Дәүләт ҡоролошо

Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына ярашлы, дәүләт власы закондар сығарыу, башҡарма, суд йүнәлештәренә бүленә.

# Рәсәй Федерацияһы
## Дәүләт ҡоролошо
### Закондар сығарыу власы

Рәсәй Парламенты — Федераль Йыйылыш — ике палатанан тора:
* Федерация Советы
* Дәүләт думаһы

# Рәсәй Федерацияһы
## Дәүләт ҡоролошо
### Башҡарма власы

Рәсәй Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 6-сы статьяһында һәм «Рәсәй Федерацияһының Хөкүмәте тураһында» федераль законы менән билдәләнгән.
Рәсәй Хөкүмәте рәйесе —.

# Рәсәй Федерацияһы
## Дәүләт ҡоролошо
### Суд власы

Рәсәйҙен суд системаһы составында:
* Юғары суд
* Конституция Суды
06.02.2014 Рәсәйҙең арбитраж суды бөтөрөлөп, Рәсәйҙең Юғары суды менән берләште.

# Рәсәй Федерацияһы
## Дәүләт ҡоролошо
### Административ ҡоролошо

Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 65-се статьяһына ярашлы, Рәсәй республикалар, крайҙар, өлкәләр, федераль әһәмиәттәге ҡалалар, автономиялы өлкә, автономиялы округтарҙан тора.
| № | Федерация субъекты | Флагы | Гербы | Терри- торияһы (км²) | Халыҡ һаны (2010 й. Иҫәп алыу буйынса) | Админист- ратив үҙәге | Административ-территорриаль бүленеше (ОКАТО ярашлы) | ОКАТО коды | Муниципаль берәмектәр | Эре ҡалалар (кеше) |
| | Республикалар | Республикалар | Республикалар | Республикалар | Республикалар | Республикалар | Республикалар | Республикалар | Республикалар | Республикалар |
| 01 | Адыгей Республикаһы | | | 7800 | 440 400 | Майкоп | 7 район, 2 ҡала | 79 | 7 муниципаль район, 2 ҡала округы | |
| 02 | Алтай Республикаһы | | | 92 900 | 206 200 | Горно-Алтайск | 10 район һәм 1 ҡала | 84 | 10 муниципаль район, 1 ҡала округы | |
| 03 | Башҡортостан | | | 142 947 | 4 072 100 | Өфө | 54 район һәм 21 ҡала | 80 | 54 муниципаль район, 9 ҡала округы | Стәрлетамаҡ, Салауат, Нефтекама, Октябрьский |
| 04 | Бүрәт Республикаһы | | | 351 300 | 972 700 | Улан-Удэ | 21 район, 2 ҡала | 81 | 21 муниципаль район, 2 ҡала округы | |
| 05 | Дағстан | | | 48 300 | 2 977 400 | Махачкала | 42 район , 10 ҡала | 82 | 42 муниципаль район, 10 ҡала округы | |
| 06 | Ингушетия | | | 3600 | 413 000 | Магас | 4 района и 4 города | 26 | 4 муниципальных района, 4 городских округа | |
| 08 | Ҡалмыҡстан | | | 74 700 | 289 400 | Элиста | 13 районов и 1 город | 85 | 13 муниципальных районов, 1 городской округ | |
| 10 | Карелия | | | 180 500 | 645 200 | Петрозаводск | 16 районов и 13 городов | 86 | 16 муниципальных районов, 2 городских округа | подробнее |
| 11 | Коми Республикаһы | | | 416 800 | 901 600 | Сыктывкар | 12 районов и 8 городов | 87 | 15 муниципальных районов, 5 городских округов | подробнее |
| 07 | Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы | | | 12 500 | 859 800 | Нальчик | 10 районов и 3 города | 83 | 10 муниципальных районов, 3 городских округа | |
| 09 | Ҡарасәй-Черкес Республикаһы | | | 14 300 | 478 500 | Черкесск | 10 районов и 2 города | 91 | 10 муниципальных районов, 2 городских округа | подробнее |
| 22 | Ҡырым Республикаһы | | | 26 081 | 1 958 500 | Симферополь | 14 райондар һәм 16 ҡалалар | 82 | | |
| 12 | Марий Эл Республикаһы | | | 23 400 | 696 300 | Йошкар-Ола | 14 районов и 4 города | 88 | 14 муниципальных районов, 3 городских округа | подробнее |
| 13 | Мордва Республикаһы | | | 26 100 | 834 800 | Саранск | 22 района и 7 городов | 89 | 22 муниципальных района, 1 ҡала округы | |
| 14 | Саха Республикаһы | | | 3 083 500 | 958 300 | Яҡутск | 33 района и 5 городов | 98 | 34 муниципальных района, 2 ҡала округы | |
| 21 | Сыуашстан | | | 18 300 | 1 251 600 | Чебоксар | 21 район и 9 городов | 97 | 21 муниципальный район, 5 ҡала округы | |
| 16 | Татарстан | | | 67 800 | 3 786 400 | Ҡазан | 43 района и 14 городов | 92 | 43 муниципальных района, 2 ҡала округы | Яр Саллы (510 000) |
| 15 | Төньяҡ Осетия — Алания | | | 8000 | 712 900 | Владикавказ | 8 районов и 1 город | 90 | 8 муниципальных районов, 1 ҡала округы | |
| 17 | Тыва Республикаһы | | | 168 600 | 307 900 | Ҡыҙыл | 17 районов и 2 города | 93 | 17 муниципальных районов, 2 ҡала округы | |
| 18 | Удмурт Республикаһы | | | 42 100 | 1 522 700 | Ижевск | 25 район, 5 ҡала | 94 | 25 муниципаль район | |
| 19 | Хакас Республикаһы | | | 61 600 | 532 300 | Абакан | 8 район, 5 ҡала | 95 | 8 муниципаль район, 5 ҡала округы | |
| 20 | Чечен Республикаһы | | | 17 300 | 1 269 100 | Грозный | 17 районов и 5 городов | 96 | | |
| | Крайҙар | Крайҙар | Крайҙар | Крайҙар | Крайҙар | Крайҙар | Крайҙар | Крайҙар | Крайҙар | Крайҙар |
| 23 | Алтай крайы | | | 168 000 | 2 419 400 | Барнаул | 60 районов и 11 городов | 01 | 60 муниципаль район, 11 ҡала округ | |
| 24 | Байкал аръяғы крайы | | | 431 500 | 1 106 600 | Чита | 31 район, 5 ҡала | 76 | 31 муниципаль район, 3 ҡала округ | |
| 25 | Камчатка крайы | | | 464 300 | 321 800 | Петропавловск-Камчатский | 11 районов и 2 города | 30 | 11 муниципальных районов, 3 ҡала округ | |
| 26 | Краснодар крайы | | | 75 500 | 5 225 800 | Краснодар | 38 районов и 15 ҡала | 03 | 37 муниципальных районов, 7 ҡала округ | Сочи |
| 27 | Красноярск крайы | | | 2 366 600 | 2 828 200 | Красноярск | 54 район, 19 ҡала | 04 | 44 муниципаль район, 17 ҡала округ | |
| 28 | Пермь крайы | | | 160 200 | 2 635 800 | Пермь | 33 района и 14 городов | 57 | 42 район, 6 ҡала округы | |
| 29 | Приморье крайы | | | 164 700 | 1 956 400 | Владивосток | 22 район, 12 ҡала | 05 | 22 муниципаль район, 12 ҡала округ | |
| 30 | Ставрополь крайы | | | 66 200 | 2 786 100 | Ставрополь | 26 районов и 10 городов | 07 | 26 муниципальных районов, 9 городских округов | |
| 31 | Хабаровск крайы | | | 787 600 | 1 344 200 | Хабаровск | 17 район, 6 ҡала | 08 | 17 муниципаль район, 2 ҡала округ | |
| | Өлкәләр | Өлкәләр | Өлкәләр | Өлкәләр | Өлкәләр | Өлкәләр | Өлкәләр | Өлкәләр | Өлкәләр | Өлкәләр |
| 32 | Амур өлкәһе | | | 361 900 | 829 200 | Благовещен | 20 район, 7 ҡала | 10 | 20 муниципаль район, 8 ҡала округ | |
| 33 | Архангельск өлкәһе | | | 589 900 | 1 228 100 | Архангельск | 20 район, 8 ҡала | 11 | 19 муниципаль район, 7 ҡала округ | |
| 35 | Белгород өлкәһе | | | 27 100 | 1 532 700 | Белгород | 21 район, 6 ҡала | 14 | 19 муниципаль район, 3 ҡала округы | |
| 36 | Брянск өлкәһе | | | 34 900 | 1 278 100 | Брянск | 27 районов и 5 городов | 15 | 27 муниципаль район, 7 ҡала округы | |
| 37 | Владимир өлкәһе | | | 29 100 | 1 444 600 | Владимир | 16 район, 10 ҡала | 17 | 16 муниципаль район, 5 ҡала округы | |
| 38 | Волгоград өлкәһе | | | 112 900 | 2 611 200 | Волгоград | 33 район, 6 ҡала | 18 | 33 муниципаль район, 6 ҡала округы | |
| 39 | Вологда өлкәһе | | | 144 500 | 1 202 300 | Вологда | 26 район, 4 ҡала | 19 | 26 муниципаль район, 2 ҡала округы | |
| 40 | Воронеж өлкәһе | | | 52 200 | 2 335 800 | Воронеж | 32 район, 7 ҡала | 20 | 31 муниципаль район, 3 ҡала округы | |
| 41 | Иваново өлкәһе | | | 21 400 | 1 062 600 | Иваново | 21 район, 6 ҡала | 24 | 21 муниципаль район, 6 ҡала округы | |
| 42 | Иркутск өлкәһе | | | 775 300 | 2 428 700 | Иркутск | 33 район, 14 ҡала | 25 | 27 муниципаль район, 9 ҡала округы | |
| 43 | Калининград өлкәһе | | | 15 100 | 941 500 | Калининград | 13 район, 6 ҡала | 27 | 15 муниципаль район, 6 ҡала округы | |
| 44 | Калуга өлкәһе | | | 29 800 | 1 011 600 | Калуга | 24 район, 4 ҡала | 29 | 24 муниципаль район, 2 ҡала округы | |
| 45 | Кемерово өлкәһе | | | 95 700 | 2 763 400 | Кемерово | 19 районов и 18 городов | 32 | 28 муниципальных районов, 16 ҡала округы | |
| 46 | Киров өлкәһе | | | 120 400 | 1 341 300 | Киров | 39 районов и 5 городов | 33 | 39 муниципаль район, 6 ҡала округы | |
| 47 | Кострома өлкәһе | | | 60 200 | 667 500 | Кострома | 24 района и 8 городов | 34 | 24 муниципальных района, 6 ҡала округы | |
| 49 | Курск өлкәһе | | | 30 000 | 1 126 500 | Курск | 28 районов и 5 городов | 38 | 28 муниципальных районов, 5 ҡала округы | |
| 48 | Ҡурған өлкәһе | | | 71 500 | 910 900 | Ҡурған | 24 района и 9 городов | 37 | 24 муниципальных района, 2 ҡала округы | |
| 50 | Ленинград өлкәһе | | | 83 900 | 1 712 700 | Санкт-Петербург | 17 районов и 20 городов | 41 | 17 муниципаль район, 1 ҡала округы | Гатчина (95 135), Выборг (80 896), Сосновый Бор (66 967), Всеволожск (62 129), Тихвин (58 497), Кириши (52 996) |
| 51 | Липецк өлкәһе | | | 24 000 | 1 172 800 | Липецк | 18 районов и 2 города | 42 | 18 муниципаль район, 2 ҡала округы | |
| 52 | Магадан өлкәһе | | | 462 500 | 157 000 | Магадан | 8 район и 2 города | 44 | 8 муниципаль район, 1 ҡала округы | |
| 54 | Мурманск өлкәһе | | | 144 900 | 796 100 | Мурманск | 5 районов и 13 городов | 47 | 5 муниципаль район, 14 ҡала округы | |
| 53 | Мәскәү өлкәһе | | | 45 800 | 7 092 900 | факт. Красногорск, офиц. Мәскәү | 38 район һәм 56 ҡала | 46 | 36 муниципаль районов, 36 ҡала округы | |
| 56 | Новгород өлкәһе | | | 54 500 | 634 100 | Бөйөк Новгород | 21 район, 3 ҡала | 49 | 21 муниципаль район, 1 ҡала округы | |
| 57 | Новосибирск өлкәһе | | | 177 800 | 2 665 900 | Новосибирск | 30 район и 7 городов | 50 | 30 муниципаль район, 5 ҡала округы | |
| 58 | Омск өлкәһе | | | 141 100 | 1 977 500 | Омск | 32 район, 6 ҡала | 52 | 32 муниципаль район, 1 ҡала округы | |
| 60 | Орёл өлкәһе | | | 24 700 | 787 200 | Орёл | 24 района и 3 города | 54 | 24 муниципаль район, 3 ҡала округы | |
| 61 | Пенза өлкәһе | | | 43 400 | 1 386 200 | Пенза | 28 районов и 5 городов | 56 | 28 муниципаль райов, 5 ҡала округы | |
| 62 | Псков өлкәһе | | | 55 400 | 673 500 | Псков | 24 района и 2 города | 58 | 24 муниципальных район, 2 ҡала округы | |
| 63 | Ростов өлкәһе | | | 101 000 | 4 279 200 | Дондағы Ростов | 43 района и 16 городов | 60 | 43 муниципальных района, 12 ҡала округы | |
| 64 | Рязань өлкәһе | | | 39 600 | 1 154 200 | Рязань | 25 районов и 4 города | 61 | 25 муниципальных районов, 4 ҡала округы | |
| 67 | Сахалин өлкәһе | | | 87 100 | 497 900 | Южно-Сахалинск | 17 районов и 9 городов | 64 | 2 муниципальных района, 17 ҡала округы | |
| 68 | Свердловск өлкәһе | | | 194 300 | 4 298 000 | Екатеринбург | 30 районов и 34 города | 65 | 5 муниципальных районов, 67 ҡала округы | |
| 76 | Силәбе өлкәһе | | | 88 500 | 3 478 600 | Силәбе | 24 района и 23 ҡала | 75 | 24 муниципаль район, 16 ҡала округы | Магнитогорск, Мейәс, Ҡыштым, Златоуст |
| 69 | Смоленск өлкәһе | | | 49 800 | 985 500 | Смоленск | 25 районов и 2 города | 66 | 25 муниципальных районов, 2 ҡала округы | |
| 70 | Тамбов өлкәһе | | | 34 500 | 1 092 400 | Тамбов | 23 района и 7 городов | 68 | 23 муниципальных района, 7 ҡала округы | |
| 71 | Тверь өлкәһе | | | 84 200 | 1 353 500 | Тверь | 36 районов и 12 городов | 28 | 36 муниципальных районов, 7 ҡала округы | |
| 72 | Томск өлкәһе | | | 314 400 | 1 045 500 | Томск | 16 районов и 6 городов | 69 | 16 муниципальных районов, 4 ҡала округы | |
| 74 | Төмән өлкәһе | | | 1 464 200 | 3 395 200 | Төмән | 38 район и 26 городов (с ХМАО и ЯНАО) | 71 | 21 муниципальный район, 5 ҡала округы (ХМАО һәм ЯНАО иҫәпкә алынманы) | Тобольск (100 000 кеше) |
| 73 | Тула өлкәһе | | | 25 700 | 1 553 900 | Тула | 23 район, 9 ҡала | 70 | 23 муниципаль район, 3 ҡала округы | |
| 55 | Түбәнге Новгород өлкәһе | | | 76 600 | 3 310 600 | Түбәнге Новгород | 48 районов и 12 городов | 22 | 48 муниципальных районов, 4 ҡала округы | |
| 75 | Ульяновск өлкәһе | | | 37 200 | 1 292 200 | Ульяновск | 21 район и 6 ҡала | 73 | 21 муниципаль район, 4 ҡала округы | |
| 65 | Һамар өлкәһе | | | 53 600 | 3 215 700 | Һамар | 27 район, 10 ҡала | 36 | 27 муниципальных районов, 10 ҡала округы | |
| 66 | Һарытау өлкәһе | | | 101 200 | 2 521 800 | Һарытау | 38 район, 13 ҡала | 63 | 38 муниципальных районов, 4 ҡала округы | |
| 59 | Ырымбур өлкәһе | | | 123 700 | 2 032 900 | Ырымбур | 35 районов и 12 городов | 53 | 35 муниципальных районов, 13 ҡала округы | Орск, Боғорослан, Быҙаулыҡ, Ҡыуандыҡ |
| 34 | Әстерхан өлкәһе | | | 49 000 | 1 010 700 | Әстерхан | 11 район, 3 ҡала | 12 | 11 муниципаль район, 2 ҡала округы | |
| 77 | Ярославль өлкәһе | | | 36 200 | 1 272 500 | Ярославль | 17 районов и 6 ҡала | 78 | 17 муниципаль район, 3 ҡала округы | |
| | Федераль әһәмиәте ҡалалар | Федераль әһәмиәте ҡалалар | Федераль әһәмиәте ҡалалар | Федераль әһәмиәте ҡалалар | Федераль әһәмиәте ҡалалар | Федераль әһәмиәте ҡалалар | Федераль әһәмиәте ҡалалар | Федераль әһәмиәте ҡалалар | Федераль әһәмиәте ҡалалар | Федераль әһәмиәте ҡалалар |
| 78 | Мәскәү | | | 2510 | 11 514 300 | Мәскәү | 12 административ округ (125 район, 2 городских округа, 19 поселений) | 45 | 125 внутригородских муниципальных образований | |
| 79 | Санкт-Петербург | | | 1400 | 4 848 700 | Санкт-Петербург | 18 район | 40 | 111 внутригородских муниципальных образований (81 муниципаль округтар, 9 ҡала, 21 поселок) | |
| 80 | Севастополь | 18.03.2014 көндән. . | | | | | | | | |
| | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә | Автономиялы өлкә |
| 81 | Йәһүд автономиялы өлкәһе | | | 36 300 | 176 600 | Биробиджан | 5 районов и 1 город | 99 | 5 муниципальных районов, 1 городской округ | |
| | Автономиялы округтар | Автономиялы округтар | Автономиялы округтар | Автономиялы округтар | Автономиялы округтар | Автономиялы округтар | Автономиялы округтар | Автономиялы округтар | Автономиялы округтар | Автономиялы округтар |
| 82 | Ненец автономиялы округы | | | 176 800 | 42 700 | Нарьян-Мар | 1 район и 1 ҡала | 11 | 1 муниципальный район, 1 ҡала округы | |
| 83 | Ханты-Манси автономиялы округы — Югра | | | 534 800 | 1 532 000 | Ханты-Мансийск | 9 район, 14 ҡала | 71 | 9 муниципаль район, 13 ҡала округы | |
| 84 | Чукот автономиялы округы | | | 721 500 | 50 500 | Анадырь | 8 районов и 1 город | 77 | 8 муниципаль район, 1 ҡала округы | |
| 85 | Ямал-Ненец автономиялы округы | | | 769 300 | 522 800 | Салехард | 7 район, 7 ҡала | 71 | 7 район, 6 ҡала округы | |
| — | Бөтә Рәсәй | | | 17 098 200 | 142 905 200 | Мәскәү | | | | |

# Рәсәй Федерацияһы
## Иктисад

Рәсәйҙең иң эре компаниялары (Forbes Global 2000 буйынса, 2014 йыл).

# Рәсәй Федерацияһы
## Дәүләт гимны

| (аудио) |
| (аудио) | Рәсәй Федерацияһы гимны |
| (аудио) | noicon |
| Помощь по воспроизведению |
| Башҡортса | Русса |
| Рәсәй — беҙҙеӊ изге дәүләтебеҙ, Рәсәй — беҙҙеӊ яратҡан илебеҙ. Көслө ихтыяр, бөйөк дан — Һәр ваҡытта һинеӊ байлығың! Ҡушымта: Дан һиӊә, дан, беҙҙеӊ азат Ватаныбыҙ, Ҡәрҙәш халыҡтарҙың мәӊгелек берлеге! Ата-бабалар биргән халыҡ аҡылы! Дан һиӊә, илебеҙ! Беҙ һинең менән ғорурланабыҙ! Көньяк диӊгеҙҙәрҙән поляр өлкәгәсә Урман — ҡырҙарыбыҙ һуҙылған Был донъяла бер генә һин — Хоҙай һаҡлаған тыуған еребеҙ! Ҡушымта. Хыял һәм тормош өсөн мөмкинлектәрҙе Беҙгә киләсәк йылдар бирә. Беҙгә Ватанға тоғролоҡ көс бирә, Былай булған, былай бар һәм былай мәңге булыр! Ҡушымта. | Россия — священная наша держава, Россия — любимая наша страна. Могучая воля, великая слава — Твоё достоянье на все времена! Припев: Славься, Отечество наше свободное, Братских народов союз вековой, Предками данная мудрость народная! Славься, страна! Мы гордимся тобой! От южных морей до полярного края Раскинулись наши леса и поля. Одна ты на свете! Одна ты такая — Хранимая Богом родная земля! Припев. Широкий простор для мечты и для жизни Грядущие нам открывают года. Нам силу даёт наша верность Отчизне. Так было, так есть и так будет всегда! Припев. |