yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шэньян Дунлины

1651
Цин династияһының Шэньян Дунлины йәғни Фулин — Ҡытай императоры Нурхаци һәм уның ҡатыны Сяо­цы­гао (сығышы менән Ехэ­на­р ырыуынан) төрбәһе. Иҫке Шэньян ҡалаһының көнсығыш өлөшөндә урынлашҡанға күрә, традицион рәүештә Көнсығыш император кәшәнәһе (төрбәһе) тип атала. Дачжэндянь һарайы менән 2 ерләү-хәтерләү ҡомартҡылары — Дунлин һәм Бэйлин төрбәләре тоташҡан. Дунлин төрбәһендә (1629 йылда һалынған, 1651 йылда төҙөлөш тамамланған; яңыртыла) император Нурхаци һәм уның ҡатыны Сяо­цы­гао (сығышы менән Ехэ­на­р ырыуынан) ерләнгән; ҡәбер ҡурғанына таш һәйкәлдәр менән уратылған «Йәндәр юлы» алып бара.
1629 йылда, Нурхациҙың улы Айсиньгиоро Абахайҙың «Тяньцун» девизы аҫтында хакимлыҡ итеүенең өсөнсө йылына ҡарай, төрбәне төҙөү ҡарары ҡабул ителә. Шул уҡ йылда Нурхаци һәм уның ҡатыны Сяо­цы­гао (сығышы менән Ехэ­на­р ырыуынан) төрбәлә ерләнә.
1636 йылда, Нурхациҙың улы император Айсиньгиоро Абахайҙың «Чундэ» девизы аҫтында хакимлыҡ итеүенең беренсе йылына ҡарай, ул Фулин (ҡыт. 福陵) кәшәнәһе тип атала башлай.
Ҡоромалар комплексы булараҡ төрбәнең төҙөлөшө 1651 йылда император Шуньчжиҙың «Шуньчжи» девизы аҫтында хакимлыҡ итеүенең һигеҙенсе йылында тамамлана. Һуңынан «Канси», «Цяньлун» һәм «Цзяцин» девиздары аҫтында хакимлыҡ итеүселәр осоронда төрбә киңәйтелә һәм үҙгәртеп ҡорола.
Цин династияһының тәүге император төрбәһе булараҡ, Фулин кәшәнәһе элекке Мин династияһы кәшәнәләренең төҙөлөш үҙенсәлектәрен үҙ эсенә ала. Фулин кәшәнәһен төҙөгәндә манчжурҙар стиле һәм төбәк үҙенсәлектәр ҡушыла. Был уникаль ҡоролма хәҙерге ваҡытта император кәшәнәһенең музей комплексы булып тора.
Төрбә башлыса 1651 йылға ҡарай төҙөлөп бөтә. Майҙаны — 540000 км², 32 ҡаралтынан тора.
Тяньчжу тауының ҡаршыһында, Хуньхэ йылғаһынан йыраҡ булмаған урында төҙөлгән. Изге юл буйлап төньяҡтан көньяҡҡа табан йүнәлтелгән. Баҫҡыс 108 баҫманан (ҡыт. 108 蹬台阶) тора һәм өҫкә ҡәбергә алып бара.
Лунгэнь ҡапҡаһы һәм Лунгэнь залы — үҙенсәлекле, улар шул осор — Цин династияһы технологияһы нескәлектәрен үҙ эсенә алғандар. Эске ихатала ҡыҙыл ишектәр, арыҫландарҙың, юлбарыҫтарҙың, аттарҙың, дөйәләрҙең һәм башҡаларҙың таш һындары урынлашҡан.
Туризм өсөн рәсми рәүештә 1929 йылда асыла, 1988 йылда Ҡытай Халыҡ Республикаһының милли байлыҡ һаҡланыусы объектары исемлегенә керә. 2007 йылдың 1 июлендә «Мин һәм Цин династиялары императорҙарының кәшәнәләре» объектының бер өлөшө булараҡ ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы каталогына индерелә.
# Липная

Липная — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирмес йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Липная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032630
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003263
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яңы Чуты

Яңы Чуты — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Баулы районы ауылы. Сәлих ауыл биләмәһе составына керә.

# Яңы Чуты
## География

Ауыл Үрге Ҡондоҙ йылғаһы буйында, Баулы ҡалаһынан көньяҡтараҡ 55 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Яңы Чуты
## Тарих

Яңы Чуты — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Сәлих улусы составына керә.
ХХ быуат башында ауылда мәсет теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Баулы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — йәнә Баулы районы составында була.

# Яңы Чуты
## Халҡы

1859 йылда ауылда 392 башҡорт йәшәй.

# Яңы Чуты
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
# Плаунь

Плаунь — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мильтюш йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Плаунь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004374
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200437
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кобяково ҡаласығы

Кобяково ҡаласығы Кобяковская һыҙаһында, Дондың уң ярында, йылға аша һалынған Аҡсай автомобиль эргәһендә табыла.
Кобяково ҡаласығы буйынса Дондағы Ростов һәм Аҡсай ҡалалары араһындағы сик үтә.
Кобяково ҡаласығы һәм Танаис араһындағы туранан-тура йәки ситләтелгән бәйләнеш Боронғо Рим ваҡытынан һәм Боспор дәүләте (б.э.т. 63 йылдан Рим буйһоноуында була) осоронан килә. Тарихи-археологик әҙәбиәттә, Кубандың меот ҡәбиләһе Боспор батшаһы бойороғо буйынса Түбәнге Дон ерҙәренә күсеп ултыра, тигән фекер килтерелә. Күсенеү яйлап тормошҡа ашырыла. Башта Танаис округында Аҙау яны ҡаласығы һәм Крепостной ҡаласыҡтар барлыҡҡа килә. Саҡ ҡына һуңыраҡ — Түбәнге Гнилово ҡаласығы, аҙаҡ — Кобяково.
С. Маханьков, беренсенән, Танаис һәм Рим ососрондағы меот ҡаласыҡтары (шул иҫәптән, Кобяково ҡаласығы) араһында тығыҙ бәйләнеш булыуы тураһында һығымта яһай, икенсенән, ундағы халыҡҡа дөйөм дөйөм «танаиттар» тигән атама бирә, өсөнсөнән, уларҙы «боронғо Ростов» халҡы тип атай, дүртенсенән, беҙҙең эраның 23-сө йылын («танаиттар» иҫкә алынған ышаныслы эпиграфик һәйкәлдә аныҡ күрһәтелгән иртә һәм аныҡ дата булараҡ) ике мең йыллыҡ тарихлы Дондағы Ростов ҡалаһының тарихы башы тип алырға тәҡдим итә. Бындай тарихи концепция бәхәсле булһа ла, иғтибарға лайыҡ.
Кобяково ҡаласығы ҡыпсаҡ хандарының резиденцияһы булған, ҡыпсаҡ ханы Көбәк исеме менән аталған, тигән фекер йәшәй. Аҡсай районы флагы үҙ символдарының береһе сифатында торҡа деталдәрен индерә. Торҡа- ерихонка ҡыпсаҡтарҙа ошо урында әсирҙә булған «Игорь полкы тураһында һүҙ» әҫәре геройы кенәз Игорь хөрмәтенә флаг символикаһы булараҡ ҡулланылған.
Беренсе тапҡыр «Кобяково ҡаласығы» һүҙбәйләнеше 1570 йылдың 7 июлендә илсе Иван Новосельцевтың батша Иван Грозныйға яҙған хатында осрай. Фараз буйынса, ХVІ быуаттың беренсе яртыһында һәм хатта тотош ХVІІ быуатта ҡаласыҡ эргәһендә төрөк биләмәләренә ҡарамағанказак атаман станы була, унда илселәр һәм юл күрһәтеүселәр алмашынған.
Тарихи-географик объект булараҡ Кобяково ҡаласығының аныҡ ҡына сиге билдәле түгел. Республика әһәмиәтендәге археологик ҡомартҡы булараҡ уның сиктәрен асыҡлау һәм аныҡлау зарур.
Кобяково ҡаласығы Дон йылғаһының уң ярындағы ҡалҡыулыҡты үҙ эсенә ала һәм туристик объект сифатында күҙәтеү майҙансығы булып тора. Унан Дон, Дон аръяғы, Дон йылғаһының һул ярының, Аҡсай автомобиль күперенең һоҡланғыс күренештәре асыла.
Археологик объект булараҡ Кобяково ҡаласығы Рәсәйҙең көньяғында 1824 йылда тәүге археология экспедицияһы урыны була. Бында беренсе биләмәләр беҙҙең эраның 10-8-се быуаттарында барлыҡҡа килә. Билдәле археологик табыштар беҙҙең эраның 1-3-сө быуаты менән билдәләнә. Әлеге ваҡытта Кобяково ҡаласығы ҡоролмаларының ҡалдыҡтары, ҡаҙыныу эҙҙәре күренә.
Ҡаласыҡтың Дон эргәһендәге иң бейек нөктәһендә антропоген көсөргәнештең түбән кимәле был урында ағуналарҙың һаҡланыуына һәм йәшәүенә булышлыҡ итә.
# Середа (Ужень ҡушылдығы)

Середа — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ужень йылғаһының уң ярына тамағынан 15,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Середа (Ужень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000549
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кәшән (Иран)

Кәшән (фарс. کاشان; рус. Кашан) — Ирандағы, Исфаһан останындағы ҡала. Шул уҡ исемдәге шәһрестандың үҙәге. Халҡы 201,4 мең кеше (1997). Тәһран — Бам линияһында тимер юл станцияһы.

# Кәшән (Иран)
## Тасуирламаһы

Ҙур художество кәсептәре үҙәге, туризм үҫешкән. Университет һәм медицина институты бар. Көршәк етештереү буйынса эре үҙәк булып һаналған. Кәшәндә фарфор менән оҡшаш яңы материал — фритт массаһы эшләнә.

# Кәшән (Иран)
## Тарихы

Күп һанлы архитектура ҡомартҡылары: Мейдан мәсете (1224 йылғы, 1463-тә үҙгәртеп ҡоролған), Зәйнетдин манараһы (1073), имамзадә Хәбиб ибн Муса мазары (1269), Ғәббәс I шаһ кәшәнәһе(1629), шулай уҡ XIX быуат аристократияһының бер нисә һарайы (хәҙер музейҙар).
Ҡала ситендә Сиалк археологик зонаһы урынлашҡан, унда (емереклектәр рәүешендә) боронғо зиккурат һәм бик күп артефакттар һаҡланған (айырым ҡатламдарҙы йәше — беҙҙең эраға тиклем 6000 йылға тиклем).
Яҡынса 1470 һәм 1474 йылдарҙа ҡалаға Афанасий Никитин килә, һәм үҙенең «Өс диңгеҙ аръяғына барыу» тигән юлъяҙмаларында телгә ала.

# Кәшән (Иран)
## Кәшән климаты

Кәшән климаты :
| Күрһәткес | Ғин. | Фев. | Март | Апр. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сен. | Окт. | Нояб. | Дек. | Йыл |
| Уртаса температура, °C | 3 | 6 | 13 | 19 | 24 | 30 | 34 | 31 | 27 | 20 | 12 | 6 | 18 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 18 | 17 | 20 | 16 | 7 | 1 | 0 | 0 | 1 | 4 | 13 | 18 | 116 |
| Сығанаҡ: Weatherbase ||||||||||||||

# Кәшән (Иран)
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Умео, Швеция
# Келын-Я

Келын-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сартынь-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Келын-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027766
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302776
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 110 йыл

I мең йыллыҡ :
Б. э. т. I быуат — I быуат — II быуат — III быуат — IV быуат :
Хронологик таблица :
Юлиан календары буйынса 110 (йөҙ унынсы) йыл шишәмбелә башланған ҡыяҡһыҙ йыл. Был беҙҙең эраның 110 йылы, II быуаттың 1-се ун йыллығының 10 йылы, 110-сы йылдарҙың 1 йылы, 222-се олимпиаданың беренсе / икенсе йылы (июлдән). Ул 1913 йыл элек тамамланған.
# Каль-Юган

Каль-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Егам-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Каль-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021026
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302102
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Урал ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Урал ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Бикбулат ауылы.

# Урал ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Урал ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Ауыл биләмәһе составы

2015 йылда ауыл Советы составында Сығарыш ауылы барлыҡҡа килгән.

# Урал ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Билдәле шәхестәре

* Баймырҙин Хәмит Хәйервара улы (8 февраль 1955) — Рәсәй педагогы, Ишембай нефть колледжы директоры (2011 йылдан алып), Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы ректоры (2006-2011), Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
# Чад (Оло Кысмыла ҡушылдығы)

Чад — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кысмыл йылғаһының уң ярына тамағынан 6,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чад (Оло Кысмыла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013088
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101308
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Омиш

Омиш (хорв. Omiš) — Хорватияла, Сплит-Далматин жупанияһындағы ҡала. Адриатика яры буйының үҙәк өлөшөндә Сплит (25 км) һәм Макарска (30 км) ҡалалары араһында Цетин йылғаһының диңгеҙгә ҡойған урынында урынлашҡан. Халҡы — 6 565 кеше (2001).
Омиш аша адриатик магистраль үтә, ҡаланан Хорватиның ҙур ҡалаларына даими автобустар йөрөй.

# Омиш
## Тарихы

Онеон исеме аҫтындағы ауыл рим ваҡыттарынан билдәле булған. VII быуатта райондың бөтә яр буйҙарында славяндар йәшәгән, Макарсканан көньяҡтараҡ диңгеҙгә ҡойған Неретва йылғаһының исеме менән уларҙы неретвандар тип атағандар.
Омиш неретвандарҙың иң ҙур ҡалаларының береһе булған, омиш юлбаҫарҙарына был һыуҙарҙа ирекле йөҙөү өсөн хатта венецианлылар ҙа яһаҡ түләргә мәжбүр булған. Уратып алған өлкә Пагания тип аталған.
XV—XVI быуаттарҙа Омиш тирәһендәге ерҙәр тағы ла көрәш аренаһына әйләнә, был юлы Венеция менән Ғосман империяһы араһында, һөҙөмтәлә Омиш Венецияға ҡушыла.
1797 йылда Омиш, бөтә Хорватия кеүек үк, Австрияға ҡушыла.
Югославия тарҡалғандан һуң 1990 йылда Омиш — бойондороҡһоҙ Хорватияның өлөшө.

# Омиш
## Иҫтәлекле урындары

* Стари град ҡәлғәһе — Ҡаланың өҫтөндә тау битләүендә ҡала нығытмалары ҡалдыҡтары. Ярым квадрат башняһы һәм яртылаш емерелгән стеналары һаҡланған.
* Цетин йылғаһы үҙәне — Цетин йылғаһының бик матур һәм тәрән каньоны, ҡаланан йылға ағымы буйлап юғары ята. Йылғала — һикәлтә. Һыу туризмы өсөн яҡшы урын.

# Омиш
## Туғандаш ҡалалар

* Рязань, Рәсәй
* Диксмейде, Бельгия
* Загорье-на-Саве, Словения
* Сан-Феличе-дель-Молизе, Италия
* Непомук, Чехия
* Гавиржовы, Чехия
* Бол, Хорватия
# Урал микрорайоны (Стәрлетамаҡ)

Урал микрорайоны — Стәрлетамаҡ ҡалаһы үҙәгендә урынлашҡан биҫтә. Майҙаны 1,5 км². Төҙөлөш 1969 йылда башланған.

# Урал микрорайоны (Стәрлетамаҡ)
## Тарихы

Төҙөлөш 1969 йылда башлана, ул ваҡытта был ерҙәр буш була. Стәрлетамаҡ ҡалаһының иң күркәм проспекттарының береһе — Октябрь проспекты — барлыҡҡа килә. Тәүге биш ҡатлы йорт — 3, 5, 11, 13, 17 һандары аҫтында. Микрорайондағы тәүге мәктәп — 29-сы мәктәп — сафҡа 1971 йылда индерелә. Артабан Октябрь проспектында ике ун ике ҡатлы ике йорт ҡалҡып сыға (1-се һәм 9а). Элек 9а һанлы йорт урыны ташландыҡ була, халыҡ уны бәләкәй баҙар (минирынок) итеп ҡуллана. 2007—2008 йылдарҙа тағы бер йорт төҙөлә (33-сө). Хәҙерге ваҡытта Урал микрорайоны Стәрлетамаҡтың тап уртаһында ҡалып, уның үҙәге тип һанала.

# Урал микрорайоны (Стәрлетамаҡ)
## Географик урыны

Район сиктәре:
— төньяҡтан — октябрь проспекты; — көньяҡтан— тимер юл; — көнбайыштан — Курчатов урамы; — көнсығыштан — Хоҙайбирҙин урамы.
Микрорайон тигеҙ урында урынлашҡан, Стәрле һәм Ашҡаҙар йылғаларына төшкән урындар ғына бер аҙ һөҙәк (көньяҡ һәм көнсығыш йүнәлештә).

# Урал микрорайоны (Стәрлетамаҡ)
## Географик урыны
### Микрорайон урамдары

— Октябрь проспекты — Ҡара диңгеҙ урамы — Курчатов урамы — Хоҙайбирҙин урамы — Л. Толстой урамы — И. Насыри урамы — А. Невский урамы

# Урал микрорайоны (Стәрлетамаҡ)
## Инфраструктураһы

Микрорайон ифрат яҡшы үҫешкән. Уның территорияһында бик күп мәғариф, мәҙәни, сауҙа һәм спорт объекттары урынлашҡанref name="Стерлитамак"></ref>:
* 29-сы урта мәктәп (Л. Толстой урамы, 9)
* ике мәктәп-интернаты (һаңғырау-телһеҙҙәр өсөн, Л. Толстой урамы 7, 11)
* ауыр балалар өсөн интернат (И. Насыри урамы, 8)
* 18-се профессиональ училище (А. Невский урамы, 27)
* балалар баҡсаһы (Октябрь проспекты, 25)
* ҡала мәҙәниәт һарайы (Октябрь проспекты 35)
* 4 бөҙрәхана (Октябрь проспекты, 1, 17, 29, 31)
* 4 дарыухана (Октябрь проспекты, 9, 17, 31 һәм һәм И. Насыри, 1)
* өс футбол яланы (икеһе 29-сы мәктәп майҙанында, өсөнсөһө — спорткомплекс стадионында) һәм 250 метрлыҡ йүгереү юлы (спорткомплекс ҡарамағында).
* магазиндар, «ОПНХЗ» спорткомплексы (Октябрь проспекты, 5а) һәм банктар.
* Өфө Дәүләт нефть-техник университеты

# Урал микрорайоны (Стәрлетамаҡ)
## Иҫтәлекле урындар

* Г. К. Жуков исемендәге сквер
* «Урал микрорайоны — Стәрлетамаҡтың 235 йыллығына» стелаһы
* Хеҙмәт ветерандары аллеяһы (Жуков скверында)
# Кау-Куй-Саем

Кау-Куй-Саем — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Саккун-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Кау-Куй-Саем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043478
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204347
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яныя

Яныя — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 300 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Яныя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012113
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201211
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ь

Ьь — Башҡорт алфавитының утыҙ һигеҙенсе хәрефе. Йомшаҡлыҡ билдәһе.
# Вишну

Вишну — индуизм илаһы. Вайшнавизмда иң оло йән һәм һаҡлау илаһы булып тора. Уның күренекле аватарҙары Рамаянала Рама һәм Махабхаратала Кришна булып тора. Шулай уҡ Нараяна, Ананта, Кешава, Трилокинатх, Иштадэва, Джаганнатх, Васудэва, Витхоба һәм Һари исемдәре менән мәғлүм. Вишну традицион рәүештә ҡатыны Лакшми менән Шеша йыланының балдаҡларында ял иткән итеп һәм "Ғәләмне ысынбарлыҡҡа ашсын өсөн күҙ алдына килтерә". Һинд дине риүәйәттәрендә, Вишну ҡараһыу зәңгәр тәнле һәм дүрт ҡуллы итеп һүрәтләнә. Ул аҫҡы һул ҡулында Падма (символ)ты (лотос ҫәҫкәһен) , аҫҡы уң ҡулында, Кумодаки Гада (суҡмарын) , өҫкө һул ҡулында Панчаджанья Шанкха (ҡабырсығын) һәм өҫкө уң ҡулында Сударшана (дискын) тотҡан итеп һүрәтләнә. Вишну йәйәһе Шаранга булараҡ мәғлүм, ә ҡылысы Нандака булараҡ мәғлүм.
# Айытҡол Таймаҫов

Айытҡол Таймаҫов (1777—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Айытҡол Таймаҫов
## Биографияһы

Айытҡол Таймаҫов (Айытҡол Таймаҫ улы Нурышев) Ырымбур губернаһы Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы) Үрге Хәжәт ауылында йәшәгән. Дистанция башлығы һәм поход старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1807 йылдың 13 мартынан 21 сентябренә ҡәҙәр 7-се Башҡорт полкы составында хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 11-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 11-се Башҡорт атлы полкы башлыса 8-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 5 октябрҙә Түбәнге Новгородҡа бара. Артабан Украинаға генерал-лейтенант граф П. А. Толстойҙың ополчение корпусы составына ебәрелә. Рус армияһының сит илгә походтары барышында, 1813 йылдың майында полк Пенза ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына индерелә. 21 сентябрҙә Богемия армияһының кавалериянан генерал граф М. И. Платовтың корпусы составына күсерелә, октябрь-ноябрҙә Платов корпусы составында Саксонияла, Баварияла, Францияла, шул иҫәптән 4 һәм 6 октябрҙә Лейпциг янындағы хәрби алыштарҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 1 ғинуарынан Гамбургты блокадалауҙа һәм штурмлауҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 11-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Айытҡол Таймаҫов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Миргонж-Яха

Миргонж-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Морды-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 203 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Миргонж-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303910
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Урлейка

Урлейка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вежняньга йылғаһының уң ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Урлейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000035923
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003592
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0