yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иҫке Басманный урамындағы 19-сы һанлы йорт

Иҫке Басманный урамындағы 19-сы һанлы йорт — Мәскәүҙең бинаһы, ҡаланың иҫтәлекле урыны.
Адресы: Мәскәү ҡалаһы, Үҙәк административ округ, Иҫке Басманный урамы, 19-сы йорт, 16-сы ҡоролма. Басманный районы.

# Иҫке Басманный урамындағы 19-сы һанлы йорт
## Тарих

Усадьба XVIII быуатта төҙөлә.
1850-сы йылдарҙағы хужаһы — сауҙагәр ҡатын Наталья Григорьевна Лоушкина.
1863 йылда бинаны ваҡытлыса мәскәү сауҙагәре, Пруссия подданныйы, Карл Юстус Гекман һатып ала. 1870 йылда был территорияла «К Гекман» заводы өсөн корпустар төҙөлә. Был ваҡытта бина үҙгәртеп ҡорола. 1881 йылда корпустар тығыҙ торғанлыҡтан, янғындан һаҡланыу сәбәптәре буйынса ябылған.
Яңы хужа — Юлий Александрович фон Гук, «Юлий Гук һәм К» сауҙа йорто хужаһы була. Сауҙа йорто төҙөлөш материалдары һәм металл изделиелары һатыу менән шөғөлләнә. Был бина Мәскәүҙә беренсе булып төҙөлөштә тимер-бетондан биналар төҙөй: мәҫәлән, Үрге сауҙа рәттәре, Хлудовский Үҙәк мунсалары, Волхонкалағы нәфис сәнғәт музейы биналары шулай төҙөлгән. 1893 йылда өҫтәмә ярҙамсы корпустар барлыҡҡа килә, уларҙа механика оҫтаханалары һәм складтар урынлаша. 1893 йылда участкала «А. Колли» Сауҙа йорто ҡуртымға алған, йөн тултырылған складтар һәм оҫтаханалар урынлаштырыла.
XIX быуатта Гук беренсе гильдия сауҙагәре Тимофей Агафонович Кудрявцевҡа йортто һата. Бында 1917 йылға тиклем Е. Б. Гронковскаяның ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы урынлашҡан. 1908 йылда усадьба сауҙәгәрҙең улына, тыумыштан Мәскәү ҡалаһының почетлы гражданы, Мәскәү һайлап ҡуйылған сауҙәгәрҙәр йәмғиәте ағзаһы, Федор Тимофеевичҡа мираҫ буйынса күсә. Ул 1917 йылдың октябренә тиклем усадьбаның хужаһы була.
Йортта билдәле архитектор Н. Я Колли йәшәй.
Әлеге ваҡытта, 2015 йылда, йорта ГУП «РФ МК Баш мәғлүмәт-хисаплау үҙәге» урынлашҡан.

# Иҫке Басманный урамындағы 19-сы һанлы йорт
## Архитектура

Йортто үҙгәртеп ҡороу 1870 йылда архитектор Фон Ниссен тарафынан башҡарыла.
Йорттоң уң яғында 2 ҡатлы флигель урынлашҡан, уның уртаһына эркер ҡуйылған. Йорт стеналары ҡатын-ҡыҙ һәм арыҫлан башлы биҙәктәр менән биҙәлгән Архитекторы — граждандар төҙөлөшө инженеры П. К. Микини.
# Пенчера

Пенчера — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сома йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пенчера
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100032218
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103221
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аят (Ҡараталаят ҡушылдығы)

Аят — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Караталаят йылғаһының һул ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Аят (Ҡараталаят ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200039
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Фәлсәфәсе

Фәлсәфәсе (бор. грек. φιλόσοφος — белемде һәм тәрән аҡылды яратҡан, хәҡиҡәт эҙләгән кеше) — хәҡиҡәт эҙләү менән шөғөлләнгән кеше. Һәр кем хәҡиҡәтте төрлө кимәлдә эҙләй, шуға күрә был төшөнсә хәҡиҡәтте эҙләүҙе беренсе урынға ҡуйған кешеләргә ҡарата ҡулланыла.
Төшөнсәнең тарихы
"Фәлсәфәсе" термины "фәлсәфә" терминынан боронғораҡ, тәүҙә белемле кешене билдәләү өсөн ҡулланылған.
"Фәлсәфәсе" төшөнсәһе дөйөм мәғәнәгә тик XVIII быуатта ғына эйә була, ул "иң элек йәмғиәт менән ҡыҙыҡһыныу өсөн, үҙен Аллаһтан айырып алған аҡыл эйәләрен" тип билдәләй.
# Табидзе Галактион Васильевич

Галактио́н Васильевич Таби́дзе (груз. გალაკტიონ ვასილის ძე ტაბიძე; 6 [18] ноября 1892, Кутаиси янында урынлашҡан Чквиши ауылы— 17 март 1959, Тбилиси) грузин шағиры. Грузин ССР-ның халыҡ шағиры (1933). Грузин ССР-ы Фәндәр академияһы академигы (1944). XX быуаттың төп грузин шағирҙарының береһе, грузин шағирҙарының артабанғы быуындарына ҙур йоғонто яһай.

# Табидзе Галактион Васильевич
## Биографияһы

тыуған 1891 йылдың 6 (18) ноябрендә Кутаиси янындағы Чквиши ауылында (хәҙерге Ван муниципалитеты) ауыл уҡытыусыһы, рухани ғаиләһендә тыуа.
1908 йылдан алып Тбилиси дини семинарияһындауҡый. Шул уҡ йылда баҫыла башлай.
1914 йылда тәүге шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға. 1915 йылда Һәм 1916 йылдың аҙағында Мәскәүгә килә, унда А. А. Блок, В. Я. Брюсов һәм К. Д. Бальмонт менән таныша. Шулай уҡ Петроградта була. 1916 йылдан грузин символистары ижади төркөмө «Голубые рога» журналында баҫыла.
1915 йылда, һуңғараҡ Орёл төрмәһендә тотолған сәйәси золом ҡорбаны, башҡа сәйәси тотҡондар менән 1941 йылдың 11 сентябрендә Медведев урманында бергә язаланаған,совет партия эшмәкәре Ш. С. Окуджаваның һеңлеһенә (ოლღა ოკუჯავა) өйләнә.
1919 йылда «Артист шиғырҙары» йыйынтығын баҫтырып сығара. 1924 йылда «Мнатоби» (Светоч) журналын ойоштороусыларҙың береһе була.
Поэмалар авторы:
* «Джон Рид» (1924)
* «Эпоха» (1930)
* «Революционная Грузия» (1931)
һәм шиғырҙар:
* «Идея» (1923)
* «К оружию, братья!»
* «Мы победим!»
* «Союз сердец» (1941—1945) һ. б.
1930 йылдарҙағы Сталин таҙартыуҙарын кисергән Табидзе Сталиндан һуңғы осорҙа совет властары баҫымы аҫтында була. Был уны депрессияға һәм алкоголизмға килтерә. Һөҙөмтәлә ул психиатрия клиникаһына урынлаштырыла, унда өсөнсө ҡаттың тәҙрәһенән һикереп үҙен һәләк итә. Мтацминда Пантеонында ерләнгән, ҡәбер ташы — Бидзина Авалишвили.
Галактион Табидзе шиғриәтен рус теленә түбәндәге шағирҙар тәржемә итә:
- Алейников
- Б. А. Әхмәҙуллина
-И. Дадашидзе
-В. Н. Ерёменко
-О. В. Ивинская
-В. Н. Леонович
-Б. К. Лившиц
-В. Г. Полетаев
-А. С. Цыбулевский һ. б.
Табидзеның иң билдәле әҫәрҙәре иҫәбенә «Мир состоит из гор…» һәм «Ветер дует» шиғырҙары инә. Беренсеһенә Александр Пушной һәм Анатолий Бальчев музыка һалған (был йыр «Простые истины» йәштәр сериалында яңғырай), икенсеһенә — Гия Канчели көй ижад иткән.
Йорт-музей шағир тыуған Чквиши ауылында асыла. Тбилисиҙа шағир исеме менән аталған урам бар.
# Сарагулка

Сарагулка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 358 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Сарагулка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006244
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200624
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Яҙғы бөрмәкәй

?Яҙғы бөрмәкәй :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡымыҙлыҡ сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Мареналар |
| Ырыу: | Бөрмәкәй |
| Төр: | Яҙғы бөрмәкәй |
Латинса исеме :
Galium odoratum (L.) Scop. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Яҙғы бөрмәкәй (рус. Подмаренник душистый, лат. Galium odoratum) — Мареналар ғаиләһендәге үҫемлек. Башҡортостанда күпләп осрай. Ҡуйы урмандарҙа үҫә.

# Яҙғы бөрмәкәй
## Биологик яҙма

Күп йыллыҡ үлән үҫемлек. Бейеклеге 10-40 см. Май- июнь айҙарында сәскә ата, орлоғо июлдә өлгәрә.
* Яҙғы бөрмәкәй |
# Автократов Дмитрий Михайлович

Автократов Дмитрий Михайлович (3 февраль 1868 йыл — 10 май 1953 йыл) — ветеринар анатом, ветеринария фәндәре докторы (1935), профессор (1916), РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940).

# Автократов Дмитрий Михайлович
## Биографияһы

Дмитрий Михайлович Автократов 1868 йылдың 3 февралендә Пенза губернаһы Мокшанск өйәҙе Морат ауылында тыуа. Ул Ҡазан ветеринария институтын тамамлағандан һуң, (1895) шунда уҡ эшләй башлай. 1908—1915 йылдарҙа Варшава, 1916—1935 йылдарҙа Новочеркасск ветеринария институттарында йорт хайуандары анатомияһы кафедраһы мөдире. Дмитрий Михайлович Автократов 1935 йылдан алып Мәскәү ҡалаһында ғүмеренең аҙағынаса йәшәй һәм эшләй. Ул Ҡошсолоҡ институтында (1937 йылға тиклем), Хәрби-ветеринария академияһында (1937—1941), зоотехния институтында (1941—1943)һәм ит сәнәғәте химия-технология институтында (1943 йылдан) эшләй. 1953 йылдың 10 майында Мәскәүҙә вафат була.

# Автократов Дмитрий Михайлович
## Ғилми эшмәкәрлеге

Йорт хайуандарының анатомияһы, гистологияһы, фармакология һәм офтальмологияһы буйынса хеҙмәттәр яҙа. Артериаль системаның вариациялы булыуын өйрәнеү, йорт хайуандарының һәм ҡоштарының вегетатив нервы системаһының морфологияһын өйрәнеү менән шөғөлләнә.
Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып ауыл хужалығы малдары һәм ҡоштары анатомияһы буйынса дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары яҙа.

# Автократов Дмитрий Михайлович
## Наградалары

Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Миҙалдар.

# Автократов Дмитрий Михайлович
## Фәнни эштәре

* Ауыл хужалығы малдары анатомияһы. М. — Л., 1930.
* Йорт ҡоштары анатомияһы (ситтән тороп уҡыу өсөн). М., 1940.
* Зоотехник юғары уҡыу йорттары өсөн йорт хайуандары анатомияһы. М., 1949.
# Пондолка

Пондолка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивода йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пондолка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009077
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000907
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Себыстей

Себыстей — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокузек йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Себыстей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005483
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100548
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тыжма

Тыжма — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люга йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Тыжма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040479
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104047
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Рип

Кесе Рип — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рип йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Рип
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013201
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001320
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡояшлы Яр (Болгария)

Ҡояшлы Яр (болг. Слънчев бряг) — Болгарияның көнсығышындағы эре диңгеҙ буйы курорты.
Ҡара диңгеҙ ҡултығы буйында урынлашҡан, оҙонлоғо 10 километр, урта өлөшөндәге киңлеге 100 метрға еткән ваҡ ҡына һары ҡомло пляжы бар. Варна (90 км) һәм Бургас (36 км) ҡалалары араһында ята, Несебыр ҡалаһы (общинаһы) өлөшө булып тора, был ҡаланың иҫке өлөшө ЮНЕСКО-ның Болгариялағы Бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән. Несебыр менән Ҡояшлы Яр араһында ҡала автобустары йөрөп тора.

# Ҡояшлы Яр (Болгария)
## Тарихы

Ҡояшлы Яр курорты 1957 йылда проектлана, Болгария Халыҡ Республикаһы Министрҙар Советының 1958 йыл 30 июнь № 120 ҡарары менән төҙөлөш башлана. Торлаҡ комплексы менән бергә урман паркы ла проектлана. Комплекс территорияһына 550 000 м³ уңдырышлы тупраҡ ташыла, 300 000 төп ылыҫлы һәм киң япраҡлы ағас, 770 000 төп биҙәү ҡыуағы, 100 000 төп роза ултыртыла.
1959—1988 йылдар эсендә Ҡояшлы Ярҙа 7 699 100 кеше, шул иҫәптән 5 162 600 сит ил турисы һәм 2 536 590 болгар гражданы ял итә. Совет осоронда СССР һәм башҡа социалистик илдәрҙән балалар ошонда ялға ебәрелер була. 1989 йылда Ҡояшлы Ярҙа 108 отель (27 000 урынлы) һәм 130 ресторан, күп һанлы аттракциондар, төнгө клубтар, кафелар, барҙар һәм дискотекалар була.

# Ҡояшлы Яр (Болгария)
## Хәҙерге хәле

Советтар Союзы тарҡалғас, курорт йылдам үҫеш ала. Үҙәк өлөшө төҙөлөп бөткәнлектән, төҙөлөш төньяҡҡа күсә. Курорттың заманса йөҙө шуның менән билдәләнә: Ҡояшлы Ярҙың урта тирәһен совет осоронда төҙөлгән арзаныраҡ отелдәр биләй, ә төньяғында заманса уңайлы һәм ҡиммәтерәк отелдәр асыла. Һуңғы ваҡытта иҫке биналар урынына (шул иҫәптән «Алтын Орфей» музыка фестивале үтә торған йәйге кинотеатр урынына) заманса отелдәр һалынған. Отель территориялары ғәҙәттә асыҡ.
2016 йылда Ҡояшлы Яр Норра халыҡ-ара сәйәхәттәр порталында иң популяр туристик курорттар рейтингында «ғаилә бюджеты өсөн иң ҡулай туристик йүнәлеш» булараҡ иң юғраы баҫҡысты биләй.
Ҡояшлы Яр курорты Зәңгәр флаг менән бүләкләнгән.
Курорт пляжы муниципаль объект булып тора, йәғни дөйөм ҡулланыуға тәғәйенләнгән һәм ябыҡ урындары юҡ. Отелдәрҙән пляжды «Променад» йәйәүле урамы айырып тора. Пляждың ҙур өлөшөнә сатырҙар аҫтына шезлонгтар ҡуйылған, улар менән айырым хаҡ түләп файҙаланырға була. Сатырҙар һәм шезлонгтар булған өлөштө концессионер эшҡыуарҙар хеҙмәтләндерә. Сатырҙар һәм шезлонгтар булмаған урындарҙа — һыу менән ҡоро ер сигендә йәки диңгеҙҙән алыҫыраҡ ерҙәрҙә (һыуҙан 30—100 метрҙа) — түләүһеҙ урынлашырға була.
Һыу төбө ҡомло, яй ғына тәрәнәйә бара.
Иң яҡын аэропорттар һәм тимер юл станциялары: Бургас һәм Варна. Ҡояшлы Ярҙа Болгария, Греция, Төркиә ҡалаларына даими рейстары булған автовокзал бар.
Административ төбәк: Несебыр общинаһы.
Тәбиғәт төбәге: Иҫке Планина мөгөҙө.
Иң яҡын ҡала: Несебыр.
Иң яҡын курорттар: Несебыр, Свети-Влас, Елените.
# Евдокия Зуиха

Евдокия Никитична Сивак, Евдокия Зуиха булараҡ нығыраҡ билдәле (укр. Явдоха Микитівна Зуїха; 1 март 1855, Кущинцы ауылы, Гайсин өйәҙе, Подольск губернаһы, Рәсәй империяһы — 19 ғинуар 1935, Зятковцы, Гайсин районы, Винница өлкәһе, УССР) — украин һәм совет халыҡ йырсыһы, фольклорсы.

# Евдокия Зуиха
## Биографияһы

Крепостной булып тыуа, уҡый-яҙа белмәй. 1883 йылдан Гнатовцы ауылында, ә 1910 йылдан — Зятковцы ауылында йәшәй. Бессарабияла һәм Херсонщинала батрак булып эшләй.
Һәләтле булып үҫә, феноменаль хәтергә һәм нескә эстетик ҡабул итеүгә эйә була, шиғри һәм йырлау һәләтенә эйә булған әҙ генә халыҡ йырсыларының береһе була. Яҡшы тәбиғи тауышҡа һәм үҙенсәлекле башҡарыу манераһына эйә була. Түбән күкрәк тембры һәм өҫкө фальцеты булған киң диапазонлы тауышы була.
1888 йылда күрше Гнатовка ауылынан Василий Олейникҡа кейәүгә сыға. Дүрт балаға ғүмер бирә. 51-се йәшендә тол ҡала. 1910 йылда күрше Зятковцы ауылына 73 йәшлек Д.Жукка кейәүгә сыға. 1919 йылда тағы тол ҡала.
1918—1930 йылдарҙа фольклорсы Игнат Танцюра уның тауышынан 1008 йыр (календарь-йола, туй, ғаилә-көнкүреш, тарихи, шаян, баллада һәм башҡа), шулай уҡ 400-гә яҡын мәҡәл һәм әйтем, 156 әкиәт, байтаҡ һанда йомаҡтар һәм башҡаларҙы яҙҙыра (1965 йылда Киевта «Евдокия Зуиха йырҙары» исеме аҫтында баҫтырып сығара). Был Украинала бер халыҡ башҡарыусыһынан йыйылған иң ҙур материал. Уның йыр репертуары айырым йыйынтыҡ булып баҫылып сыға.
Шулай уҡ Г. Танцюра яҙмаларында «Евдокия Зуиханың йомаҡтары» (К., 1996) баҫылып сыға. Байтаҡ йырҙар һәм йолалар тикшеренеүсенең «Зятковцы ауылында туй» (к., 1998) хеҙмәтендә урынлаштырылған.

# Евдокия Зуиха
## Хәтер

* 2001 йылда Зятковцы ауылында уның хөрмәтенә мәрмәр һәйкәл-стела ҡуйыла.
* 2005 йылда Кущинцы ауылында йырсыға һәйкәл ҡуйыла.
* Зятковцы ауылында урамдарҙың береһе Евдокия Зуиха исеме менән атала.
# Калмантай

Калмантай — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Донгуз йылғаһының һул ярына тамағынан 2,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.

# Калмантай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001912112100010561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101056
* Бассейн коды — 11.01.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Энтль-Ампута

Энтль-Ампута — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ампута йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Энтль-Ампута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044017
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204401
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әбүзәров

Әбүзәров — фамилия.
* Әбүзәров Салауат Нәзир улы (1967 т.) — башҡорт шағиры, драматург һәм журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2017) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2018).
* Әбүзәров Хисмәт Ниғәмәтйән улы — Башҡортостан Республикаһының «Мәжит Ғафури — XXI быуат» төбәк йәмәғәт ойошмаһын булдырыусы һәм ойоштороусы.
# Мария Виттек

Мария Виттек (пол. Maria Wittek; шартлы исем: Мира, Пани Мария; 16 август 1899 йыл, Трембки ауылы, Поляк батшалығы — 19 апрель 1997 йыл, Варшава, Польша) ― бригада генералы хәрби званиеһы бирелгән беренсе поляк ҡатын-ҡыҙы. Звание уға инде пенсияға сыҡҡас 1991 йылда бирелә. 18 йәшенән алып Польша армияһында һәм төрлө хәрби ойошмаларҙа хеҙмәт иткән. Бер ҡасан да кейәүҙә булмаған.

# Мария Виттек
## Иртә тормошо

Мария Виттек Польшаның Рәсәй өлөшөндә тыуған. Атаһы, Станислав Виттек, балта оҫтаһы була, Польша Социалистик партияла тора һәм 1915 йылда Рәсәй властары тарафынан ҡулға алыныуҙан ҡасыу өсөн ғаиләһе менән бергә Украинаға күсә. Мария мәктәптә үк Киевтағы скаут отрядына инә. Һуңынан ул Киев университеты математика факультетының тәүге ҡатын-ҡыҙ- студенты була. Шул уҡ ваҡытта, уның йәшерен поляк Organizacja Wojskowa (Польша хәрби ойошмаһы) ойошмаһына инә ― унтер-офицерҙарҙың әҙерлек курсын тамамлай. 1919 йылда армияға китә, Украинала большевиктар менән һуғыша. Һуңынан, 1920 йылда, ирекмәндәрҙең ҡатын-ҡыҙҙар отряды һалдаты булараҡ, Львов өсөн һуғыштарҙа көрәшә һәм тәүге тапҡыр юғары Virtuti Militari поляк миҙалы менән бүләкләнә

# Мария Виттек
## Ике һуғыш араһында

1928 йылдан алып 1934 йылға тиклем Виттек Przysposobienie Wojskowe Kobiet, ҡатын-ҡыҙҙарҙы хәрби хеҙмәткә профессиональ әҙерлек ойошмаһы командиры була. 1935 йылда Варшаванан алыҫ түгел Беляны ҡалаһында физик тәрбиә һәм хәрби әҙерлек институтының ҡатын-ҡыҙҙар бүлеге етәксеһе итеп тәғәйенләйҙәр

# Мария Виттек
## Икенсе Бөтә донъя һуғыш ваҡытында

Польшаға баҫып инеү ваҡытында Мария Виттек Ҡатын-ҡыҙҙар батальоны командиры була. 1939 йылдың октябрендә ул Ҡораллы көрәш берлегенең йәшерен төркөмөнә инә, ул һуңғараҡ Крайова армияһы итеп үҙгәртелә. Генерал Ровецкий штабы эргәһендәге һуңынан ― Тадеуш Коморовскойҙың ҡатын-ҡыҙҙар хеҙмәте бүлеген етәкләй. Варшава ихтилалында ҡатнаша һәм подполковник дәрәжәһенә тиклем күтәрелә. Капитуляциянан һуң немец әсирлегенән ҡасып китә һәм йыйылған халыҡҡа ҡушылып Варшава емереклектәрен ташлап китә. 1945 йылдың ғинуарына тиклем бөтөрөлгәнгә тиклем Крайова армияһында үҙенең вазифаһында хеҙмәт итеүен дауам итә.

# Мария Виттек
## Һуғыштан һуң

Польшаның коммунистик хөкүмәте Физик тәрбиә һәм хәрби әҙерлек институты асҡандан һуң, ул яңынан ҡатын-ҡыҙҙар бүлеге начальнигы булып уның алдағы вазифаһына кире ҡайта. Әммә 1949 йылда Виттек властар тарафынан ҡулға алына һәм бер нисә ай төрмәлә үткәрә. Азат ителгәндән һуң гәзит киоскыһында эшләй. 1991 йылдың 2 майында коммунистарҙың властан баш тартыуынан һуң Польша президенты Лех Валенса уны бригада генералы итеп үрләтә. Шулай итеп, Мария Виттек генерал исеменә лайыҡ булған беренсе поляк ҡатын-ҡыҙы була.
2007 йылдың 19 апрелендә уның вафатына ун йыл тигәндә Варшавала Польша Ғәскәрҙәре музейында уның хөрмәтенә натураль ҙурлыҡта бронза һәйкәл ҡуйыла.

# Мария Виттек
## Наградалары

* Virtuti Militar көмөш тәреһе (ике тапҡыр)
* Ҡылыстар менән Бойондороҡһоҙлоҡ тәреһе
* Батырҙар Тәреһе
* Варшаваның баш күтәреүселәр тәреһе
# Кесе Хуричангда

Кесе Хуричангда — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хуричангда йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Кесе Хуричангда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307057
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3