yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ыҡуче-Ель

Ыҡуче-Ель — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полуй йылғаһының һул ярына тамағынан 345 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Ыҡуче-Ель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032835
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303283
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Рубиха

Оло Рубиха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Рубиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000041333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004133
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Точанка

Точанка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Почка йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Точанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000006707
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000670
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гоношиха

Гоношиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 232 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Гоношиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200310
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Парашют спорты

Парашют спорты (йәки скайдайвинг) — авиация спортының төрө, осоу аппараттарынан (самолёт, аэростат һ.б.) яңғыҙ һәм төркөмдә парашют менән һикереү. Парашют спорты парашют классикаһы, пара‑ски, парашют-атлетик күпбәйге, төркөм һәм көмбәҙле акробатика һ.б. инә.

# Парашют спорты
## Парашют спорты

* Классик парашютизм
* Төркөм акробатика
* Скайсёрфинг
# БМО-ның Именлек Советы

БМО-ның Именлек Советы (ингл. United Nations Security Council, фр. Conseil de sécurité de l'ONU, ғәр. مجلس أمن الأمم المتحدة‎‎, ҡыт. 联合国安全理事会, исп. Consejo de Seguridad de la ONU) — даими эшләп килгән БМО органы. Именлек Советы - БМО-ның тыныслыҡ хөкөм һөрөүен күҙәткән төп органы.
1945 йылда үткән Ялта конференцияһында Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының нигеҙҙәре эшләнелә: еңеүсе илдәр БМО Именлек Советына инәләр, һәр береһенә вето хоҡуғы бирелә. Вето ҡуйылған осраҡта резолюция ҡабул ителмәй.
Ғәҙәттә вето хоҡуғы һирәк ҡулланыла, ләкин бер нисә киҫкен халыҡ-ара низағ ваҡытында вето куйылған, мәҫәлән, Изсраилгә ҡағылышлы АҠШның ветоһы, Ираҡҡа ҡағылышлы Франция ветоһы, Ҡырымға ҡагылышлы Рәсәй ветоһы.

# БМО-ның Именлек Советы
## Именлек Советының даими ағзалары

* Рәсәй
* Ҡытай
* Бөйөк Британия
* АҠШ
* Франция
Именлек Советының даими ағзалары вето хоҡуғына эйә була.

# БМО-ның Именлек Советы
## Даими булмаған ағзалар

Именлек Советының 10 даими булмаған ағзаһы география буйынса һайланыла:
* 5 - Африка , Азиянан;
* 1— Көнсығыш Европанан;
* 2 — Латин Америкаһынан;
* 2 — Көнбайыш Европанан һ.б.

# БМО-ның Именлек Советы
## Кәңәшмә форматтары

Именлек Советы кәңәшмәләре түбәндәге форматтарҙа үтә:
* Именлек Советы ултырыштары, асыҡ һәм ябыҡ;
* Именлек Советы ағзалары ултырыштары;
* Рәсми булмаған диалог;
* Аррии формулаһы буйынса ултырыш.

# БМО-ның Именлек Советы
## Ҡарар ҡабул итеү

Именлек Советы ҡарарҙарына (процедураға ингәндән тыш) 15 тауыштан 9 -ы бирелгән булыу талап ителә, быға даими ағзаларҙың тап килгән тауышы ла инә. Шул уҡ ваҡытта бер яҡҡа ла тауыш бирмәү ҙә вето итеп ҡарала. Мәгәр Советтың даими ағзаһы быны ҡарар ҡабул итеүгә ҡамасау итеп ҡарамаҫҡа тип белдерә ала. Ыңғай яуаптар тейешле кимәлдә йыйылған осраҡта документ ҡабул ителгән һанала. .
Бәхәстә ҡатнашҡан яҡ тауыш бирмәй
Ҡағиҙә булараҡ, Именлек Советы ҡарарҙары БМО-ның Именлек Советы резолюциялары итеп рәсмиләштерелә.
# Мут-Парый-Кикя

Мут-Парый-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Мут-Парый-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065093
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306509
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сызганка (Инза ҡушылдығы)

Сызганка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Инза йылғаһының уң ярына тамағынан 89,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Сызганка (Инза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036524
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003652
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Латуй-Яха

Латуй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сол Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Латуй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303743
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Межевая (Сосьва ҡушылдығы)

Межевая — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 346 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Межевая (Сосьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010387
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201038
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Енгота-Ю

Енгота-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының һул ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Енгота-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025878
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302587
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хансядей-Яха

Хансядей-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Хансядей-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050798
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305079
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тунис (мәғәнәләр)

Туни́с
* Тунис — Төньяҡ Африкалағы дәүләт.
* Тунис (виләйәт) — Тунис Республикаһының административ берәмеге.
* Тунис (ҡала) — Тунис Республикаһының баш ҡалаһы һәм Тунис виләйәтенең үҙәге.
# Леда

Леда (бор. грек Λήδα) — боронғо грек мифологияһы персонажы. Овидийға ярашлы, Леда матур ҡара сәсле, һәм тәне ап-аҡ була.
Этолий батшаһы Фестий Һәм Евритемиданың ҡыҙы (йәки, Евмил Коринфский буйынса, Сисиф һәм Пантидияның ҡыҙы), Спарта батшаһы Тиндарейҙың ҡатыны. "Илиада"ла (III 384) һәм "Одиссея"ла (XI 298) телгә алына. Леданың матурлығына хайран ҡалып, Зевс Еврот йылғаһында уның алдына аҡҡош булып килеп баҫа һәм үҙенә ҡарата, ул ике йомортҡа һала, һәм уларҙың союзы емеше — Полидевк менән Елена Прекрасная була. Әллә ул өс йомортҡа һалған, йомортҡанан Кастор, Полидевк һәм Елена Прекрасная тыуған. Әллә ике йомортҡанан дүрт бала тыуған. Икенсе хикәйә буйынса, ул йөрөргә сыҡҡанда сөмбөл (гиацинт) аҫтында Немесида һалып киткән йомортҡаны тапҡан. Әсәлек һәм ҡатын-ҡыҙ нәфислеген кәүҙәләндереүсе булараҡ хөрмәтләнгән. Бер версия буйынса, Елена Прекраснаяның әсәһе булараҡ Бәхетлеләр утрауына күсерелгән.
Дионисий Сиракузскийҙың «Леда» пьесаһында уйнаусы персонаж.
1856 йылда асылған астероид (38) Леда, 1974 йылда асылған 13-сө һан аҫтындағы (JXIII) Юпитер юлдашы һәм Венера планетаһындағы Леда тигеҙлеге уның хөрмәтенә аталған.

# Леда
## Этимологияһы

Күптәр Леданың исемен Лето алиһәһенең исеме менән сағыштыра, һәм быны тәүҙә Леданың төндөң, яҡтыртҡыстар әсәһенең кәүҙәләнеше булыуы менән аңлата. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Леда һүҙе ликий телендәге яҙмаларында осраған Lada һүҙе —ҡатын (ханым, байбикә), карий-лелег тамырлы һүҙенән.
Күп халыҡтарҙың ҡәберендә, шул иҫәптән, Криттың миной ҡәберлегендә буялған дөйәғош йомортҡаларын табыу арҡаһында был миф өсөн нигеҙ булған, тигән фараз бар.

# Леда
## Сәнғәттә

Италия чинквечентоһы рәссамдары — Леонардо ла Винчи, Микеланджело, Корреджо — Леданы Зевс менән ҡушылған мәлдә йәки унан һуң һүрәтләгән. Шиғриәттә Леданың ҡеүәтле ҡош менән ҡушылыуының тасуирламаһы эротик (Ронсар) һәм фәлсәфәүи (Уильям Батлер Йейтс) маҡсаттарға ла хеҙмәт итә.
# Бандея

Бандея — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лая йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Бандея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501512111200005385
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200538
* Бассейн коды — 14.01.05.015
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Коменский университеты

Братиславалағы Коменский исемендәге университет (словак. Univerzita Komenského v Bratislave лат. Universitas Comeniana Bratislavensis) — Словакияның иң ҙур университеты. Донъяла билдәлелек алған чех педагогы Ян Амос Коменский исемен йөрәтә.
Европа университеттарының Утрехт селтәре ассоциацияһына керә.

# Коменский университеты
## Тарихы

Университет 1919 йылда Чехословакия бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң, Прагалағы Карл университеты ярҙамында асыла, һөҙөмтәлә байтаҡ ваҡыт профессор һәм уҡытыусылар составының күп өлөшө чехтарҙан тора.
1939—1954 йылдарҙа Словак университеты тип атала.
Башта университетта тик бер генә медицина факультеты була, ә 1921 йылда фәлсәфә һәм юридик, артабанғы йылдарҙа түбәндәге яңы факультеттар асыла:
* 1940 йыл — тәбиғәт фәндәре факультеты;
* 1941 йыл — католик теологияһы факультеты;
* 1947 йыл — педагогия факультеты;
* 1952 йыл — фармацевтика факультеты;
* 1960 йыл — физик культура һәм спорт факультеты;
* 1969 йыл — Мартин ҡалаһында медицина факультеты;
* 1980 йыл — физика-математика факультеты;
* 1990 йыл — евангелие теологияһы факультеты;
* 1991 йыл — менеджмент факультеты;
* 2002 йыл — социаль һәм иҡтисади фәндәр факультеты.
Хәҙерге ваҡытта университеттың 13 факультетында 30 меңгә яҡын студент белем ала. Уҡыу йорто ҡарамағында ботаника баҡсаһы бар.

# Коменский университеты
## Билдәле тамамлаусылар

Университеттың юридик факультетында берҙәм Чехословакияның ике билдәле эшмәкәрҙәре (Александр Дубчек һәм Густав Гусак), бойондороҡһоҙ Словакияның бер президенты (Иван Гашпарович) һәм өс премьер-министры (Владимир Мечьяр, Йозеф Моравчик, Роберт Фицо) уҡыған. Шулай уҡ университетты билдәле хоҡуҡ белгесе Петер Благо һәм шағир Штефан Жары тамамлаған.
# Ветляна (Волга ҡушылдығы)

Ветляна — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга (старица) йылғаһының уң ярына тамағынан 2267 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.

# Ветляна (Волга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300512110000017206
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001720
* Бассейн коды — 08.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һилейә (ҡасаба)

Һилейә (рус. Сулея) — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Һатҡы районында урынлашҡан ҡала тибындағы ҡасаба, Һилейә ҡала биләмәһенең административ үҙәге. Һилейә һырты атамаһынан алған.
Халҡы 3183 кеше (2010 йылғы халыҡ иҫәбе).
Өлкәнең көнбайышында Һатҡынан 19 км йыраҡлыҡта. Өфө — Силәбе тимер юлы һыҙатында шул исемле станцияһы бар.

# Һилейә (ҡасаба)
## Этимологияһы

Атама буйынса бер нисә фараз бар. П. С. Паллас һыртты Силиас тип яҙып алған. Геолог Г. Розела — Силия һырты, икенсе варианттар — Сулия, Сулея. Был атамаларҙың тамыры башҡорт теленән: «hилейә», «hил» — тымыҡ, «уя, уяҙ» — үҙән. Тын үҙән. Һилейә Башҡортостан яғынан килеп сығып Әйгә ҡойған Һилеяҙ тигән йылға атамаһынан алынған булыуы ихтимал тип фараз итә Фонотов Михаил Саввич — Көньяҡ Уралдың танылған журналисы, яҙыусы

# Һилейә (ҡасаба)
## Тарихы

Ҡасаба 1889—1890 йылдарҙа Өфө-Златоуст тимер юлы һалына башлау сәбәпле барлыҡҡа килә.
Ҡала тибындағы ҡасаба статусы — 1950 йылдан.
Һилейә, Үрге Ҡыйғы ауылдарында сәйәси золом ҡорбаны — күренекле башҡорт яҙыусыһы Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы һөргөндә йәшәй. Ул был төбәктең ауыҙ-тел ижадын өйрәнә, ат ҡараҡтарының төрлө мажаралары тураһындағы хикәйәттәр ишетә. Һәм «Мораҙым» повесын яҙа.
Салауат районы Сүрәкәй ауылында, мәҫәлән, Сәйфелмөлөк исемле, Урмансыла ла, мажараларын әкиәт итеп һөйләрлек ат ҡараҡтары булған, тип һөйләп ҡалдырған ата-бабалар.

# Һилейә (ҡасаба)
## Тарихи урындар

Һилейә ҡасабаһының Киров урамы ситендә, тимер юл вокзалынан төньяҡ-көнсығыышҡараҡ бик ныҡ итеп һалынған мөһабәт стена ҡалҡып күренә. Стенала аҡланған ярымтүңәрәк арҡа формаһындағы уйым ҡалдыҡтары күренә. Хәҙерге көндә уға терәп һарай һалынған. Урындағы халыҡ был Һилейә күсереү төрмәһенән ҡалған бер фрагмент тип һөйләй. Революцияға тиклем унда этап буйлап оҙатылыусы каторжандарҙы ябып тотҡандар. Бәғзеләре төрмә Беренсе Май урамында торған һәм уның эҙе лә ҡалмаған тип һөйләй, ә стена – ул боронғо икмәк бешереү бинаһы ҡомартҡыһы ти.
Һилейәнең тағы бер иҫтәлекле урыны — революцияға тиклем төҙөлгән тоҙ келәте бинаһы. Келәт тимер юл вокзалы ҡаршыһында Ленин урамында урынлашҡан.

# Һилейә (ҡасаба)
## Билдәле шәхестәре

* Арыҫланов Исмәғил Ғәни улы (11.04.1959), ғалим-инженер‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2001 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университетының Октябрьский филиалында кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (2000).

# Һилейә (ҡасаба)
## Иҡтисады

Элеваторы булған, ҡатнаш мал аҙығы заводы бар.
# Төньяҡ Тора

Төньяҡ Тора — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тора йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Төньяҡ Тора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024112
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002411
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәһран баҙары

Тәһран баҙары (фарс. بازار تهران — бāзāр-е техрāн), Ҙур Баҙар (фарс. بازار بزرگ — бāзāр-е бозорг) — Тәһран ҡалаһының төп баҙары, донъялағы ҡыйыҡлы иң ҙур баҙар. Ул ҡаланың 12-се округында урынлашҡан. Баҙарҙың майҙаны 3 км² самаһы, коридорҙарының тулайым оҙонлоғо 10 км-ҙан арта.
Асылда, баҙар — Ирандың баш ҡалаһының тарихи үҙәге, сөнки тап бөгөнгө баҙар урынында беҙҙең эраға тиклем 6 меңйыллыҡта Тәһран ауылы барлыҡҡа килгән. Тәһранда яңынан-яңы сауҙа үҙәктәре, магазиндар асылыуға ҡарамаҫтан, баҙар ҡала халҡының һәм туристарҙың яратҡан урыны булып ҡала.
# Зарипова Ғәйникамал Ҡиям ҡыҙы

Зарипова Ғәйникамал Ҡиям ҡыҙы (15 июнь 1943) — ғалим-селекционер. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1978). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2014).

# Зарипова Ғәйникамал Ҡиям ҡыҙы
## Биографияһы

Зарипова Ғәйникамал Ҡиям ҡыҙы 1943 йылдың 15 июнендә Башҡорт АССР-ының Миәкә районы Тауҡай-Гәйнә ауылында тыуған. 1970 йылда Башҡорт ауыл хужалығы институтын тамамлай. 1964 йылдан алып Мәләүез районының М.Ғафури исемендәге колхозында баш агроном, 1967 йылда — Ишембай зона агрохимия лабораторияһында эшләй.Я 1970 йылдан башлап өлкән агрохимик вазифаһын башҡара. 1975 йылдан башлап Башҡорт ауыл хужалығының ғилми-тикшеренеү институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр (1976 йылда), 1991 йылдан алып төп ғилми хеҙмәткәр, 1998 йылда бүлек мөдире булып эшләй.
1977 йылда ауыл хужалығы фәндәре кандидатына дәғүә итеп, «Влияние удобрений, внесенных под планируемый урожай, и орошения на продуктивность сахарной свеклы в условиях Предуральской степи Башкирии» тигән темаға диссертация яҡлай.
Зарипова Ғәйникамал Ҡиям ҡыҙының фәнни эшмәкәрлеге күп йыллыҡ мал аҙығы культураларының яңы сорттарын сығарыуға, мал аҙығы үҫемлектәрен өйрәнеү һәм уларҙы үҫтереү технологияһын эшләүгә арналған. Зарипова тарафынан аҡ ҡандала үләненең — Чермасан, күк гибридлы люцернаның — Бибинур, тамырсалы суҡҡыяҡтың — Урал, шифалы тәкә һаҡалының Иглинская сорттары сығарыла, күп йыллыҡ мал аҙығы культуралары (ҡамыш бүтәгәһе, ҡуһа муртһабаҡ, ҡыҙыл йыланҡуҙаҡ, себер аҡтамырсығы һ.б.) баҫыуға индерелә. Зарипова көнсығыш кәзә үләне, люцерна һәм соя орлоғонан юғары уңыш алыу технологияларын эшләй, улар Башҡортостан Республикаһының Урал аръяғы дала зонаһы, Урал алды дала зонаһы һәм Көньяҡ урман‑дала зонаһы хужалыҡтарында индерелгән.
Ғ.Ҡ. Зарипова 250‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 11 уйлап табыу авторы. РФ Президенты В. Путин Указы менән Зарипова Ғәйникамал Ҡиям ҡыҙына «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.
# Тавда (Конда ҡушылдығы)

Тавда — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Тавда (Конда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301792
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кантемировка (Богучарка ҡушылдығы)

Кантемировка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Богучарка йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кантемировка (Богучарка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010101212107000004638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000463
* Бассейн коды — 05.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тальниковая (Кондый-Кы ҡушылдығы)

Тальниковая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кондый-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тальниковая (Кондый-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063761
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306376
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3