yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Югра дәүләт университеты

Югра дәүләт университеты (ЮДУ) — Рәсәйҙең Ханты-Мансийск ҡалаһында урынлашҡан университет. 2001 йылдың октябрендә асыла.

# Югра дәүләт университеты
## Тарихы

2001 йылда Ханты-Мансийскиҙа булған уҡыу йорттарының филиалдары: Төмән дәүләт ауыл хужалығы академияһы, Нижневартовск дәүләт педагогия институты, Себер автомобиль-юл академияһы, Төмән дәүләт ауыл хужалығы академияһы һәм Бөтә Рәсәй дәүләт һалым академияһыбазаһында ойошторола. Югра дәүләт университеты төбәктә федераль ҡарамаҡтағы беренсе уҡыу юғары уҡыу йорто була.
2003 йылда университет өсөн яңы төп бина төҙөлә, ул Ханты-Мансийскиҙа ул ваҡытта иң бейеге була.
2007 йылда университет составына уның филиалдары булған дүрт урта белем биреүсе дәүләт мәғариф учреждениеһы индерелә.
Университет аяҡҡа баҫҡан осороҙа уҡытыу процесында төбәктә булған предприятиелар һәм ғилми-тикшеренеү институттарының мөмкинлектәренә баҫым яһала. Атап әйткәндә, элекке информатика һәм ғәмәли математика факультеты белем биреүҙе Югра мәғлүмәт технологиялары ғилми-ғәмәли институты базаһында алып бара.
2013 йылда Югра дәүләт университетыСочиҙа үткән Олимпиадаға волонтерҙар йәлеп итеү һәм әҙерләү үҙәгенә әүерелә.

# Югра дәүләт университеты
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Юғары уҡыу йорто Чехов урамындағы бер-береһе менән тоташҡан биш корпуста урынлаша, уларҙың дүртеһе уҡыу корпусы, береһе — административ. Вуз составына шулай уҡ аудиториялары, бассейны һәм спорт залдары булған Спорт-һауыҡтырыу комплексы инә.
2018 йылда студенттар һанын яҡынса 3200 була, уларҙың 2600 самаһы көндөҙгө бүлектә уҡый. Юғары уҡыу йорто хеҙмәткәрҙәренең дөйөм һаны — яҡынса 570 кеше.

# Югра дәүләт университеты
## Дөйөм мәғлүмәттәр
### Филиалдары

Университет составына түбәндәге урта-махсус уҡыу йорто базаһындағы дүрт филиал инә:
* Нефтеюганск индустриаль колледжы (Нефтеюганск, ХМАО-Югра);
* Сургут нефть техникумы (Сорғот, ХМАО-Югра);
* Нижневартовск нефть техникумы (Нижневартовск, ХМАО-Югра);
* Лянтор нефть техникумы (Лянтор, ХМАО-Югра).

# Югра дәүләт университеты
## Дөйөм мәғлүмәттәр
### Институттары

Университеты үҙ эсенә биш институтты һәм ике үҙәкте ала:
* Себерҙе өйрәнеү гуманитар институты;
* Цифрлы иҡтисад институты;
* Юридик институт;
* Нефть һәм газ институты;
* Өҫтәмә белем биреү институты;
* «Тирә-яҡ мөхит һәм климаттың глобаль үҙгәреүе динамикаһы» (Нефть һәм газ институты составына инә) Фәнни-белем биреү үҙәге;
* Төньяҡ халыҡтары үҙәге.

# Югра дәүләт университеты
## Фәнни эшмәкәрлеге

2005 йылдан университетта түбәндәге ғилми структура подразделениелары ойошторола:
* Тәбиғәтте файҙаланыу уҡыу-ғилми аналитика үҙәге;
* Инженер факультетының төҙөлөш конструкцияларын проектлау һәм ғилми тикшеренеү үҙәге;
* Һыу менән ҡулланыу проблемалары һәм экосистема күҙәтеүҙәре лабораторияһы;
* Югра халыҡтары телен, тарихын һәм мәҙәниәтен өйрәнеү институтының телдәрҙе өйрәнеү һәм һаҡлау лабораторияһы.
2005 йылдан «Вестник Югорского государственного университета» фәнни журналы сыға.
# Чиркина Елена Самсоновна

Чиркина Елена Самсоновна (27 май 1916 йыл — 5 март 1992 йыл) — СССР-ҙың аҙыҡ-түлек сәнәғәте алдынғыһы, Хабаровский крайындағы РСФСР-ҙың Аҙыҡ сәнәғәте министрлығына ҡараған Дзёмгинский икмәк комбинаты бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Чиркина Елена Самсоновна
## Биографияһы

Елена Самсоновна Чиркина Һамар өлкәһенең Исаклы ауылында 1916 йылда урыҫ крәҫтиәндәре ғаиләһендә тыуған.
1932 йыл башынан алып эшләй башлай, Сәмәрҡәнд ҡалаһында сәй фабрикаһына эшкә урынлаша. Аҙаҡ ошо уҡ ҡалала тегеү фабрикаһына күсә.
Елена Чиркина Бөйөк Ватан һуғышы башында мобилизация буйынса Амурҙағы Комсомольск ҡалаһының бетон заводында эшкә ебәрелә. 1943 йылдан алып Дзёмгинский икмәк комбинатында хеҙмәт итә. Сиратлап кочегар ҙа, йөк ташыусы ла, мейес оҫтаһы ла булып эшләргә тура килә. 1949 йылдан алып икмәк бешереүселәрҙең бригадиры була, етенсе биш йыллыҡ йомғаҡтары буйынса Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1971 йылдың 26 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән хеҙмәт алдынғыһына производствола юғары һөҙөмтәләргә ирешкәне өсөн «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла.
Артабанғы йылдара Елена Самсоновна Чиркина Амурҙағы Комсомольск ҡалаһында йәшәй, 1992 йылдың 5 мартында вафат була.

# Чиркина Елена Самсоновна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (26.04.1971)
* Ленин ордены (26.04.1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орден (21.07.1966).
# Сосьва (Хант-Манси автономиялы округы)

Сосьва — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 983 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628145, ОКАТО коды — 71112928001.

# Сосьва (Хант-Манси автономиялы округы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 983 |

# Сосьва (Хант-Манси автономиялы округы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Голованов Александр Евгеньевич

Голованов Александр Евгеньевич (7 август 1904 йыл — 22 сентябрь 1975 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың хәрби етәксеһе. Авиацияның баш маршалы (19 август 1944). СССР-ҙың алыҫ ара авиацияһы командующийы (1942—1944), 18-се һауа армияһы командующийы (1944—1946), СССР-ҙың алыҫ ара авиацияһы командующийы (1946—1948). СССР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советы (1946—1950) депутаты.
РККА-ның ғәскәр төрҙәре тарихында иң йәш маршал.

# Голованов Александр Евгеньевич
## Биографияһы
### Йәшлеге һәм ОГПУ-ла хеҙмәте

Алекса́ндр Евге́ньевич Голова́нов 1904 йылдың 7 авгусында Рәсәй империяһының Түбәнге Новгород ҡалаһында опера йырсыһы һәм буксир пароходы капитан ғаиләһендә тыуа. Һигеҙ йәшендә уны Александр кадет корпусына бирәләр.
1917 йылдың октябрендә 13 йәшлек Голованов ҡыҙыл гвардияға инә — буйы ике мет рға яҡын булғас, ул 16 йәшлек булып күренә. 1918 йылдан Аҙыҡ-түлек халыҡ комиссариатының «Профсохлеб» контораһында курьер булып эшләй. 1919 йылдың майынан Ҡыҙыл армияла. Көнсығыш фронтта 28-се уҡсылар дивизияһының 59-сы уҡсылар полкында разведчик булып хеҙмәт итә, һуңынан шул уҡ полкта Көньяҡ фронттың 7-се уҡчылар дивизияһында разведчик була, 1920 йылдың сентябрендә контузия ала. 1920 йылдың октябрендә демобилизациялана. Һуңынан, үҙенең автобиографияһы һәм шәхси эше материалдарына ярашлы, Ҡыҙыл Армия һәм Флоттың Үҙәк идаралығында — курьер, Центропечаттә — агент, Волгосудстройҙа — урман ағыҙыуҙа, агент булып һәм Түбәнге Новгородта ГПУ-ның 5-се Волга полкында электромонтер булып эшләй. Ҡайһы бер мәҡәләләр буйынса, 1920 йыл һуңында махсус тәғәйенләнештәге частарға (ЧОН) инә. 1924 йылда Түбәнге Новгородта Я. М. Свердлов исемендәге урта мәктәпте тамамлай.
# Түләшев Ғөмәр Ғатаулла улы

Түләшев Ғөмәр Ғатаулла улы — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы

# Түләшев Ғөмәр Ғатаулла улы
## Биографияһы

Ғөмәр Ғатаулла улы Түләшев 1921 йылда Башҡорт АССР-ы Матрай районыны Һабыр ауылында тыуған.
Һабыр мәктәбендә уҡый, һуңынан ошо мәктәптә уҡыта.
1941 йылдың 1 авгусында Бөйөк Ватан һуғышына алына. 1945 йылдың 13 декабрендә демобилизациялана.
# Шабат Алексей Борисович

Шабат Алексей Борисович (8 август 1937 йыл, Мәскәү — 24 март 2020 йыл) — СССР һәм Рәсәй математигы, физика-математика фәндәре докторы (1975), профессор (1979).

# Шабат Алексей Борисович
## Биографияһы

Атаһы, Шабат Борис Владимирович — математик, Мәскәү дәүләт университетының функциональ анализ кафедраһы буйынса профессоры. Әсәһе, Макарова Елена Александровна — Мәскәү дәүләт университетының П. К. Штернберг исемендәге Дәүләт астрономия институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр.
Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын тамамлай (1959), профессор М. И. Вишик етәкселегендә дифференциаль тигеҙләмәләр кафедраһында диссертация яҡлай.
1959—1973 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһының Себер бүлексәһе Гидродинамика институтының кесе, өлкән ғилми хеҙмәткәре (Новосибирск). 1963 йылда СССР Фәндәр академияһының Себер бүлексәһе математика институтында (Новосибирск) академик М. А. Лаврентьев етәкселегендә «Ҡыҫылмай торған шыйыҡлыҡтың потенциаль һәм өйөрмәле ағымдарын йәбештереү тураһында» темаһына диссертация яҡлай.
1975 йылда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетында «Үҙгәртеп ҡороу операторҙары һәм һыҙыҡлы булмаған тигеҙләмәләр» докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1974—1990 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең физика һәм математика бүлегендә һәм Башҡорт дәүләт университетында (Өфө); 1980 йылдан алып Математика институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, лаборатория мөдире.
1990 йылдан алып Л. Д. Ландау исемендәге Рәсәй Фәндәр академияһының теоретик физика институтының баш, төп ғилми хеҙмәткәре (Черноголовка); бер үк ваҡытта 2007 йылдан Ҡарасай-Черкес университеты профессоры (Карачаевск).
Физика-математика фәндәре докторы (1977), профессор (1979).
В. Е. Захаров менән берлектә кире таралыу проблемаһы ысулын (1971) (Захаров—Шабат ысулы) һәм һыҙыҡһыҙ тулҡындар теорияһы буйынса фәнни мәктәп булдыра.
120-нән ашыу ғилми эш авторы.
Рәсәй Федерацияның фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1993).

# Шабат Алексей Борисович
## Биографияһы
### Хеҙмәттәре

* Симметрийный подход к классификации нелинейных уравнений. Полные списки интегрируемых систем //Успехи математических наук. 1987. Т.42. Вып.4 (соавт.);
* Symmetries of Spectral Problems //Lecture Notes in Physics. 2009. Vol.767 (1).
# Немков йырыны

Немков йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хлебная йылғаһының һул ярына тамағынан 5,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Немков йырыны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100833
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ушка

Ушка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ижма йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040109
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004010
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Жәһмилек

Жәһмилек (ғәр. الجهمية‎, әл-джәһмийә; рус. Джахмизм) — иртә исламда донъяға ҡараш буйынса тәүге мәҙһәбтәрҙең береһе. Жәһем ибн Сафуан уға нигеҙ һалыусы һәм эпонимы булып тора. Жәһем, үҙ сиратында, остазы Жәғәд ибн Дирһәм ҡараштарын үҙләштергән.

# Жәһмилек
## Жәһмилек инаныуҙары

Урта быуат мосолман доксографтары жәһмиселәрҙе йә мөржиғиҙәргә, йә жәбәриҙәргә индергән. Жәһмиселәрҙең күп ҡараштары сөнниҙәр тарафынан бидғәт тип танылған, ҡайһы берҙә хатта исламдан сығарыу тип һаналған.
Инанысҡа нигеҙ һалыусы Жәһем ибн Сафуан тәғлимәте мөғтәзилилеккә нигеҙләнгән. Мөғтәзилиҙәр кеүек үк, ул да Аллаһы Тәғәләнең күркәм исем сифаттары мәңге йәшәүен һәм Аллаһты күреү мөмкинлеген инҡар иткән. Ул да, үҙенең остазы кеүек әл-Жәғәд ибн Дирһәм кеүек үк, Аллаһҡа антропоморф характеристика биреү мөмкин түгеллеген һәм Ҡөрьәндең яралтылыуы тураһындағы фекерен яҡлай. Жәһем ибн Сафуан шулай уҡ киләсәк ваҡиғалар (хәрәкәттәр) сикһеҙ була алмағанлыҡтан, йәннәт һәм тамуҡ та мәңгелек була алмай тип һанай.

# Жәһмилек
## Жәһмиселәрҙе тәнҡитләү

Жәһмилек барлыҡҡа килгәндән һуң был ағым ортодоксаль исламдың күп кенә күренекле вәкилдәренең тәнҡит объекты була. IX быуатта жәһмиселәрҙең тәғлимәтен күп һанлы «кире ҡағыуҙар» барлыҡҡа килә, уларҙың авторҙары сөнни һәм мөғтәзили ғөләмәләре була. Тәнҡитселәр араһында Әхмәт ибн Хәнбәл, Ибн Ҡотайба, Ибн Ҡәйим әл-Жәүзиә , Усман әд-Дәрими һәм башҡалар. Жәһмиселәрҙе тәнҡитләүселәргә шулай уҡ Әл-Бәйһаҡи, Әбү Хәмит әл-Ғазали, Ибн Хәжәр әл-Әсҡәләни, Ибн Тәймиә, Ибн Ҡасир һәм башҡалар ингән.
# Кесе Никитинка

Кесе Никитинка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Никитинка йылғаһының һул ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Никитинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011788
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101178
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чупай (Минзәлә районы)

Чупай — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы. Әтрәкле ауыл биләмәһе составына керә.

# Чупай (Минзәлә районы)
## География

Ауыл Мышыға йылғаһы буйында, Минзәлә ҡалаһынан көньяҡ-көнсығыштараҡ 34 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Чупай (Минзәлә районы)
## Тарих

Чупай — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы, aҡрынлап типтәр-мари ауылы булып китә. 1747 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Мышыға түбәһенә ҡарай. 11-се башҡорт кантоны составында була. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс Поисево улусы составына керә.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1944 йылдан — Матвеево районы, 1954 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы составында була.

# Чупай (Минзәлә районы)
## Халҡы

Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 219 | 240 | 280 | 608 | 356 | 333 | 364 | 318 | 277 | 259 | 270 | 225 | 148 | 113 | 105 |

# Чупай (Минзәлә районы)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда башланғыс мәктәп, клуб бар.
# Балаково

Балаково (рус. Балаково) — Һарытау өлкәһендәге ҡала. Халыҡ һаны буйынса Һарытауҙан һуң өлкәлә өсөнсө урында тора.

# Балаково
## Географияһы

Волга йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Балаково
## Иҡтисад

* Балаково сүс материалдар заводы
* «Балаково Карбон Продакшн»
# Кесе Бурёнка

Кесе Бурёнка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пизь йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Бурёнка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем, Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101412111100016615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101661
* Бассейн коды — 10.01.01.014
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тайдин

Тайдин — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Супра йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Тайдин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012335
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301233
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы

Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы (Дамир Шәрәфи — псевдоним; 29 май 1965 йыл — 21 февраль 2020 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, шағир, журналист һәм тәржемәсе. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар берлеге ағзаһы (2000), Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзаһы, Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2012).

# Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы
## Биографияһы

Дамир Молҡаман улы Шәрәфетдинов 1965 йылдың 29 майында Башҡорт АССР-ы Белорет районының Көмбә ауылында тыуған.
* 1982 йылда Инйәр урта мәктәбен тамамлай.
* 1987 йыл — Башҡортостан ауыл хужалығы институтын (хәҙер Башҡорт дәүләт аграр университеты) тамамлағандан һуң йүнәлтмә буйынса Орёл өлкәһенә зоотехник итеп эшкә ебәрелә.
* 1989 йылдан — журналистикала: Белорет районының «Урал» гәзитендә мөхәррир урынбаҫары, «Йәшлек», «Шоңҡар», «Аманат», «Тамаша», «Сельские узоры» республика баҫмаларында яуаплы секретарь вазифаларын башҡара.
һуңғы йылдарҙа «Ағиҙел» журналының яуаплы сәркәтибе.
Әҙип 2020 йылдың 21 февралендә Өфө ҡалаһында көтмәгәндә вафат булды.

# Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Өсөнсө мөҙҙәт Башҡортостан Яҙыусылар берлегенең шиғриәт секцияһы секретаре вазифаһын башҡара.
* Ике йыл Башҡортостан радиоһының музыкаль тапшырыуҙар редакцияһының ижади советы ағзаһы була.

# Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты.
* Башҡортостан Хөкүмәтенең Маҡтау ҡағыҙы
* Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары идаралығының Маҡтау ҡағыҙы
* Башҡортостандың Мәғариф отличнигы

# Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы
## Ҡаҙаныштары

* Башҡорт яҙыусылары араһында беренселәрҙән булып «Стихи.ру» интернет-порталында үҙ битен булдыра, электрон шиғыр китабы сығара.
* Төрки телле шиғырҙарҙы рус теленә тәржемә итеү буйынса «Аҡ торна» халыҡ-ара конкурс лауреаты (2011)
* Күп һанлы республика баҫмаларының йыл лауреаты
* Башҡорт авторҙарының проза әҫәрҙәренең руссаға тәржемәләре төрлө Бөтә Рәсәй конкурстарында еңеү яулай ..

# Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы
## Китаптары

* «Икеләнеү». Шиғырҙар. — Өфө, «Китап», 1993.
* «Йөрәктәге ташыу-ҡайтыуҙар». Шиғырҙар. — Өфө, 2003.
* «Йәшел байлыҡ. Аяҡ аҫтындағы ризыҡ». — Өфө, «Китап», 2012.
* «Таулы төбәк — беҙҙең төйәк. Иҙел башы тураһында бәйән». — Өфө. 2013.
* «Көн башы һуҡмаҡтары. Тропинки рассвета». Башҡортса-русса. Повесть. — Өфө, «Инеш». 2015.
* «Төнгө усаҡ». Шиғырҙар, поэмалар. — Өфө, «Китап», 2015.
* «Инйәр улы». Шиғырҙар. -Өфө, Китап, 2022 (вафатынан һуң).

# Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы
## Әҙип ваҡытлы матбуғатта

* В Белорецком районе чествовали поэта, писателя, журналиста Дамира Шарафутдинова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 5 октябрь
* «Инйәр улы» китабы тураһында «Ашҡаҙар» радиоһындағы «Беҙҙең донъя» тапшырыуы яҙмаһы
# Кәримова Рәсимә Сәғит ҡыҙы

Кәримова Рәсимә Сәғит ҡыҙы (12 март 1939 йыл — 21 июнь 2017 йыл) — Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһының 1959—1999 йылдарҙағы дикторы. РСФСР-ҙың (1984) һәм Башҡорт АССР-ының (1974) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2014).

# Кәримова Рәсимә Сәғит ҡыҙы
## Биографияһы

Рәсимә Сәғит ҡыҙы Кәримова 1939 йылдың 12 мартында Башҡорт АССР-ы Учалы районының Туңғатар ауылында тыуған.
1962 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих-филология факультетын тамамлай.

# Кәримова Рәсимә Сәғит ҡыҙы
## Ижади хеҙмәт юлы

1959—1999 йылдарҙа телевидениеның Башҡорт студияһы дикторы, Башҡорт телевидениеһының тәүге дикторы. Студент сағында уҡ диктор вазифаһына талапсан һайлау конкурсы үткән. Диктор вазифаһына өс йөҙ претендент араһынан Рәсимәнең бер үҙен генә һайлап алғандар. Рәсимә Кәримова республика телевидение эфирының символына әйләнә. Ул саҡта тапшырыуҙарҙы алдан яҙҙырыу булмаған, һәм 13 йыл дауамында дикторҙар тура эфирҙа ғына эшләгән.
Радио һәм телевидениеға Рәсимә Кәримова 40 йыл ғүмерен арнай. Рәсимә Сәғит ҡыҙы жанры һәм тематикаһы буйынса төрлө тапшырыуҙарҙы ла уңышлы алып барған.
«Панорама» мәғлүмәти программаһын, «Биш йыллыҡ аҙымдары» тапшырыуҙарын, «Сәнғәт әһелдәре» әҙәби-музыкаль тапшырыуҙарын, байрам демонстрацияларынан репортаждар алып барҙы.
60-70-се йылдарҙа Бөтә Союз телевидениеһында «Республика көнөнә ҡарата» программаларын алып барҙы.
Мәғлүмәти-күңел асыу «Яңы йыл уттары», әҙәби-нәфис «Йыл миҙгелдәре» «Беҙҙең замандаш» 1989 йылдан «Башҡортостан» радиоһы дикторы. Наҙлы, мәғәнәле баҙыҡ тауышҡа эйә. Рәсимә Кәримованың уҡыуы теманы талапсан дөрөҫ иинтонация менән әйтеү яғынан айырылып тора. Тапшырыуҙарҙы ике телдә: башҡорт һәм уоыҫ телдәрендә лә иркен алып барҙы.
Артабан Башҡортостан юлдаш телевидениеһында тапшырыуҙар алып бара.
Тәжрибәле диктор булараҡ, яңы эшләп башлаған йәш коллегаларына ярҙам иткән. Коллегалары хәтерләүенсә, Рәсимә Кәримова бер кистә 3-4 тапшырыу алып барған саҡтары булған. Ул бер ваҡытта ла тәҡдимдәрҙән баш тартмаған һәм бик ҙур эш күләмен атҡарған.
Рәсимә Кәримова — республика телевидениеһы тарихында тотош дәүер. Уның яғымлы тауышын һәм йылмайыуын республика халҡы мәңге хәтерендә тота. Ул Өфө ҡалаһында 2017 йылдың 21 июнендә вафат була.

# Кәримова Рәсимә Сәғит ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984)
* «Башҡортостан Республикаһына күрһәткән хеҙмәте өсөн» ордены (2014)
# Брюккен (Хельме)

Брюккен (Хельме) (нем. Brücken (Helme)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 908 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,92 км². Диңгеҙ кимәленән 131 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6528 һәм автомобиль коды — MSH.
# Горькая Балка (йылға)

Горькая Балка — Рәсәй йылғаһы. Ставраполье крайы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға йылға — ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 183 км.

# Горькая Балка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сухая Кума. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон, Волга араһындағы ағымһыҙ һыу ятҡылыҡтары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07010001112108200002491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200249
* Бассейн коды — 07.01.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2