yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тауза

Тауза — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 672 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Тауза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000007934
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000793
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡтүбә (Ҡаҙағстан)

Аҡтүбә (ҡаҙ. Ақтөбе, рус. Актобе, Актюбинск) — Ҡаҙағстандаң төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала. Аҡтүбә өлкәһенең үҙәге.

# Аҡтүбә (Ҡаҙағстан)
## Тарихы

Турғай өлкәһе Аҡтүбә өйәҙе Аҡтүбә нығытмаһына нигеҙ 1891 йылда һалынған. Ул 1869 йылда барлыҡҡа килә. Ҡалала татар биҫтәһе булды. XX быуаттың башында ҡала аша Ырымбур — Ташкент тимер юлы үткән. 1932 йылдан Аҡтүбә өлкәһе үзәге.
# Сардык (Кильмезь ҡушылдығы)

Сардык — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кильмезь йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сардык (Кильмезь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038811
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103881
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Захау (ҡала)

Захау (ҡала) (нем. Sachau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 154 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,63 км². Диңгеҙ кимәленән 57 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39649 һәм автомобиль коды — SAW.
# Ҡыҙыҡһыныу

Ҡыҙыҡһыныу — кешенең берәй объектҡа, күренешкә, йәки эшмәкәрлеккә ҡарата уянған позитив эмоциялары, үҙенсәлекле иғтибары һәм теләге. Был һүҙ, шәхестең тирә-яҡ мөхитендәге нәмәләргә ҡарата ҡыҙыҡһыныуы, уларҙы өйрәнеүгә йәки аңлауға тырышыуын белдерә.

# Ҡыҙыҡһыныу
## Төрлө өлкәләрҙәге ҡыҙыҡһыныу

Ҡыҙыҡһыныу кешенең шәхси үҫешендә, белем алыуында, ижади эшмәкәрлектә һәм көндәлек тормошта мөһим роль уйнай. Ул бер кешенең яңы идеяларға, ҡағиҙәләргә йәки күренештәргә ынтылышын күрһәтә.

# Ҡыҙыҡһыныу
## Төрлө өлкәләрҙәге ҡыҙыҡһыныу
### Белем алыу

Белем алыу өлкәһендә ҡыҙыҡһыныу уҡыусылырҙың уҡыу материалдарына ҡарата мотивацияһын арттыра. Уҡытыусылар ҡыҙыҡһыныу уятыу өсөн төрлө педагогик алымдар ҡуллана.

# Ҡыҙыҡһыныу
## Төрлө өлкәләрҙәге ҡыҙыҡһыныу
### Ижади эшмәкәрлек

Ижади эшмәкәрлектә ҡыҙыҡһыныу кешенең яңы идеялар уйлап табыуына һәм уларҙы тормошҡа ашырыуына этәргес бирә.

# Ҡыҙыҡһыныу
## Төрлө өлкәләрҙәге ҡыҙыҡһыныу
### Көндәлек тормош

Көндәлек тормошта ҡыҙыҡһыныу кешеләрҙең яңы хоббилар табыуына йәки яңы кешеләр менән танашыуына ярҙам итә.

# Ҡыҙыҡһыныу
## Ҡыҙыҡһыныу психологияһы

Ҡыҙыҡһыныу — булған хәлдәрҙең йәки объекттарҙың үҙенсәлектәрен асыҡлауға йүнәлтелгән кешенең тәбиғи реакцияһы. Психолгия ғилми тикшеренеүҙәре күрһәтеүенсә, ҡыҙыҡһыныу кешенең үҙенең белемен киңәйтеүгә һәм яңы тәжрибәләр алыуға ынтылышын көсәйтә. Психологияла ҡыҙыҡһыныу, кешенең мотивацияһы һәм уның шәхси үҫешенә йоғонтоһо менән бәйле төп темаларҙың береһе булып тора.
Ҡыҙыҡһыныуҙың психологияһы түбәндәге аспекттарҙы үҙ эсенә ала:
* Интринсик мотивация: Кешенең эске ҡыҙыҡһыныуҙары һәм теләктәре, уның берәй эшмәкәрлеккә йәки өйрәнеүгә ынтылышы.
* Экстринсик мотивация: Тышҡы факторҙар, мәҫәлән, бүләктәр йәки маҡтау, кешенең ҡыҙыҡһыныуын формалаштырыуҙа роль уйнай.
* Ҡыҙыҡһыныу һәм өйрәнеү: Ҡыҙыҡһыныу, уҡыусыларҙың яңы мәғлүмәттәрҙе өйрәнеүгә һәм төрлө предметтарға ҡарата ҡыҙыҡһыныуын арттырыуға ярҙам итә.
* Ҡыҙыҡһыныу һәм ижад: Ҡыҙыҡһыныу, кешеләрҙең ижади эшмәкәрлектә ҡатнашыуына һәм яңы идеялар уйлап табыуына этәргес бирә.
* Ҡыҙыҡһыныу һәм социаль мөнәсәбәттәр: Кешеләрҙең башҡалар менән аралашыуға һәм социаль мөхиттә үҙ урынын табыуға ҡыҙыҡһыныуы.
Ҡыҙыҡһыныу психологияһында төрлө теориялар һәм моделдәр бар, улар кешенең ҡыҙыҡһыныуын аңлауға һәм уның мотивацияһын көйләүгә ярҙам итә. Был теорияларҙың күбеһе, кешенең ҡыҙыҡһыныуының нисек барлыҡҡа килеүен, уның нисек үҫешеүен һәм уның эшмәкәрлеккә йоғонтоһон тикшерә.
# Әл-Ғаср сүрәһе

Әл-Ғаср сүрәһе (ғәр. سورة العصر‎ ) (Киске уаҡыт), Ҡөрьән Кәримдең 103-сө сүрәһе. Өс аяттан тора, Мәккәлә иңгән сүрә.

# Әл-Ғаср сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

سورة «العصر» 103
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1 وَالْعَصْرِ
2 إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ
3 إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ

# Әл-Ғаср сүрәһе
## Транскрипцияһы

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
1 Үәл-ғаср
2. Иннәл-иңсәәнә ләфии хуср
3. Иллә-ләҙиинә әәмәнүү үә ғәмилүү-ссалихәәти үә тәүәсау билхәҡҡи үә тәүәәсау биссабр

# Әл-Ғаср сүрәһе
## Мәғәнәһе

Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
* Киске уаҡыт менән ант итәм!
* Ысынлап та, кеше зыян күреү хәлендә,
* иман килтереп, изге эштәр ҡылып, бер-береһен хәҡиҡәткә өйрәтеүселәр һәм бер-береһен сабырлыҡҡа өндәүселәрҙән башҡа!
# Флогистон

Флогистон (теплород) (грексә phlogistos — яныусан) — грек һүҙе, `яныусан` тигәнде аңлата; барлыҡ яныусан есемдәр составында булған һәм яныу процесын тәьмин иткән махсус яныусан матдә; ХVIII быуатта химияла өҫтөнлөк иткән хаталы фекер; VIII—XIX быуаттарҙа йәшәп килгән фекер буйынса, кеше аңынан тыш һәм уға бәйһеҙ рәүештә йәшәгән ауырлығы булмаған, йылылыҡтың бер есемдән икенсе есемгә күсеүен тәъмин иткән матдә.
Был термин XVIII быуатта Иоганн Бехер һәм Герг Штал тарафынан яныу процесын аңлатыу өсөн индерелә. Яныу процесында флогистон ауырлығы булмаған шыйыҡса рәүешендә буленеп сыға, тип фекерләйҙәр улар. Ул ваҡытта металл — «ер» менән флогистон берләшмәһе тип уйлайҙар. Металл янған ваҡытта «ер» менән флогистонға тарҡала. Янған ваҡытта металдың массаһы артыуын флогистондың тиҫкәре массаһы булыуы менән аңлаталар.
Был тәғлимәт XIX быуат урталарында тәбиғәтте өйрәнеүселәр тарафынан кире ҡағыла. Был турала термодинамика тарихын ҡарағыҙ.
# Мәскәүҙәге Торба майҙанында (хикәйә)

Мәскәүҙәге Торба майҙанында — хикәйә. Антон Павлович Чехов 1883 йылда яҙған. Хикәйә тәүге тапҡыр «Будильник» журналының 43-сө һанында 1883 йылда "Калейдоскоп «Будильник» бүлегендә: «Мәскәүҙәге Торбала» аталып, А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.

# Мәскәүҙәге Торба майҙанында (хикәйә)
## Баҫмалар

А. П. Чеховтың «Мәскәүҙәге Торба майҙанында» хикәйәһе 1883 йылда яҙылған. Хикәйә тәүге тапҡыр «Будильник» журналының 43-сө һанында 1883 йылда «Калейдоскоп „Будильника“» бүлегендә : «Мәскәүҙәге Торбала» аталып, А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. Хикәйә шулай уҡ А. Ф. Маркс нәшер иткән яҙыусының әҫәрҙәр йыйылмаһында ла баҫыла.
Хикәйәгә Чеховтың ҡаланың Драчевкалағы (хәҙер Торба урамы), хикәйәлә һүрәтләнгән, үҙҙәренән алыҫ булмаған баҙар янында торған саҡтағы тәьҫораттары ингән. Чехов: «Хикәйә бары тик Мәскәү тураһында. Байтаҡтан бирле еңел әйбер яҙа алмағанлыҡтан ғына уны яҙҙым», — тип иҫләй.

# Мәскәүҙәге Торба майҙанында (хикәйә)
## Тәнҡит

«Одесский листок» баҫмаһында рецензия яҙыусы Ив. П. Чеховтың очерк тибындағы хикәйәләре тураһында былай тип яҙа: «Тормош үҙе — сюжетһыҙ төрлө анекдотлы хәлдәр, картиналар очерктарын берләштереүсе — (мәҫәлән, „Мәскәүҙәге Торба майҙанында“) претензияһыҙ, әммә авторҙың шул тиклем иҫ киткес тәрән мәғәнәгә эйә күҙәтеүсәнлеген һәм талантын сағылдырыусы билдә».
В. А. Гольцев «Дети и природа в рассказах А. П. Чехова» мәҡәләһендә Чехов тарафынан хикәйәлә Торба майҙанындағы баҙарҙың шул тиклем тере, сағыу һәм күңелдәргә үтеп инерлек һүрәтләнеше бирелеүҙе күрә.

# Мәскәүҙәге Торба майҙанында (хикәйә)
## Сюжет

Хикәйәлә Мәскәүҙең Рождественский монастыры янындағы Торба майҙаны һүрәтләнә. Ял көндәрендә бында баҙар була. Унда һәр төрлө ризыҡ: ҡыҫала, балыҡ, тере ҡоштар, кейем-һалым — һаталар.
А. Чехов ҙур оҫталыҡ менән һатыу барышын, һатыусыларҙы һүрәтләй. Ҡайһы бер һатыусылар тауарҙарына ысын хаҡ ҡуя белмәй, ә кешеһенә ҡарап, кемгә бер үк тауарҙы бер нисә тингә, кемгә — һумға һатып тора.
Иң ҡыҙыҡлыһы — баҙарҙың балыҡ һатыу бүлегендә. Унда унлаған ир кеше рәт булып, теҙелешеп ултыра. Уларҙың йәшкелт һыулы күнәктәре эсендә төрлө балыҡтар менән бергә баҡалар, ҡусҡарҙар, тритондар йөҙөшә. Йылға ҡуңғыҙҙары улар өҫтөндә һикерешә.
Ғөмүмән алғанда, Торба майҙаны Мәскәүҙең хайуандарҙы яратыусы һәм шунлыҡтан яфалаусы бер өлөшө булып тора. Майҙан үҙенең бәләкәй генә тормошо менән йәшәй. Бульвар аша үтеп барған эш кешеләре, хоҙайға табынырға сиркәүгә китеп барыусылар был майҙандағы кешеләрҙең нимәгә йыйылышыуын һәм ни эшләүҙәрен, нимә тураһында һүҙ алып барыуҙарын, нимә һатыуҙарын аңлай алмай.
# Матросов һәйкәле (Өфө)

Александр Матросов һәйкәле — Советтар Союзы Геройы Александр Матросов скульптураһы, Өфө ҡалаһының В. И. Ленин исемендәге паркында ҡуйылған.

# Матросов һәйкәле (Өфө)
## Тарих

Һәйкәлдең авторы скульптор Эйдлин Л. Ю., архитекторы — Грибов А. П. Һәйкәлдең проекты 1949 йылдың сентябрендә илдең билдәле скульпторҙары тарафынан тикшерелде һәм металдан ҡойорға тәҡдим ителде. Скульптура Ленинград ҡалаһының «Монументскульптура» заводында ҡойола.
Советтар Союзы Геройы Александр Матросовҡа һәйкәл Өфөлә 1951 йылдың 9 майында герой хөрмәтенә исеме үҙгәртелгән паркта ҡуйыла.
Һәйкәл бронзанан эшләнгән, алһыу гранит постаментҡа ҡуйылған. Ул ҡулына автомат тотҡан, алға табан барыусы 2,5 метр бейеклектәге тотош кәүҙәле фигуранан ғибәрәт. Һалдаттың башында - каска, хәрби кейеме өҫтөнән плащ-палатка ябынған. Постаментҡа урыҫ телендә «Герою Советского Союза Александру Матросову» тигән һүҙҙәр сүкеп яҙылған.
Тәүҙә һәйкәл үҙәк аллеяла ҡуйыла. Һуңғараҡ, 1970-80-се йылдар аралығында, Матросов исемендәге паркты «В. И. Ленин исемендәге парк» тип үҙгәртеү сәбәпле, һәйкәл рнеспублика Эске эштәр министрлығының Юғары мәктәбе территорияһына күсерелә. Сама менән шул осорҙа Өфөләге Еңеү паркында А. Матросовҡа һәм уның батырлығын ҡабатлаған Миңлеғәли Ғөбәйҙуллинға яңы һәйкәл асыла.
Һуңғараҡ һәйкәлде яңынан паркка күсерәләр, тик хәҙер ул үҙәк аллеяла түгел, ә төптәрәк урынлаштырыла.
Шағир Баязит Бикбай һәйкәлде ҡуйыу айҡанлы ошо шиғырын яҙа:
   «Все небо сплошь заволокло, и дождь унять нельзя.
   Но ветру и дождю назло брезент упал, скользя.
   Матросов! Словно на гранит с уральских горных круч,
   спустился сокол молодой, бесстрашен и могуч.
   В руке сжимая автомат, глядит на площадь он.
   Как будто в будущее, взгляд героя устремлен».
# Нюльядровка

Нюльядровка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 608 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Нюльядровка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200033650
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203365
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Крапивка (Медведица ҡушылдығы)

Крапивка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Крапивка (Медведица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003769
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000376
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рукавишников Виктор Степанович

Рукавишников Виктор Степанович (6 август 1949 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, хеҙмәт медицинаһы өлкәһендәге белгес, Рәсәй Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (2004), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).

# Рукавишников Виктор Степанович
## Биографияһы

Виктор Степанович Рукавишников 1949 йылдың 6 авгусында Иркутск өлкәһенең Хомутово ауылында тыуған.
1973 йылда Иркутск дәүләт медицина институтын тамамлай, РСФСР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы Ангара Хеҙмәт гигиенаһы һәм профессиональ ауырыуҙар ғилми-тикшеренеү институтына эшкә ебәрелә, унда кесе ғилми хеҙмәткәрҙән алып бүлек етәксеһенә һәм директорға тиклем юл үтә (1992 йылдан алып).
2000 йылдан башлап бөгөнгө көнгә тиклем — фән буйынса Рәсәй медицина фәндәре академияһының Себер бүлеге Көнсығыш-Себер кеше экологияһы ғилми үҙәгенең директор урынбаҫары, кеше экологияһы һәм хеҙмәте медицинаһының Ғилми тикшеренеү институты Себер бүлеге Көнсығыш-Себер кеше экологияһы Ангара филиалы директоры
1985 йылда «Гигиеническая оценка условий труда при ионообменной технологии извлечения золота» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын, ә 1999 йылда — «Медицина труда на золотоизвлекательных фабриках» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
2003 йылда профессор дәрәжәһе бирелә.
2004 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты булып һайлана.
2014 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты була.

# Рукавишников Виктор Степанович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Хеҙмәт медицинаһы өлкәһендә белгес, башлыса тау рудаһы сәнәғәтендә.
Ҡиммәтле металдарҙы ҡаҙыу һәм сығарыу буйынса предприятиеларҙа профессиональ ауырыуҙар һәм хеҙмәт шарттарын булдырыуҙың төп законлыҡтарын тикшереүҙе үткәрә.
Уның ҡатнашлығында вибрация ауырыуының һәм профессиональ генездың нейросенсор ҡолаҡҡа ҡатылыҡтың яңы диагностика алымдары төҙөлә һәм патенттар менән яҡлана.
Уның етәкселегендә 7 доктор һәм 11 фән кандидаты әҙерләнә.
300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән 2 монографияһы бар,10 уйлап табыуҙың авторҙашы.

# Рукавишников Виктор Степанович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* I дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы (2011)
* II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы (2003)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
# Хоҙайбирҙин мәктәбе (Күгәрсен районы)

Хоҙайбирҙин мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Хоҙайбирҙин ауылында Хоҙайбирҙин урамы, 14 адресы буйынса урынлашҡан уҡыу йорто

# Хоҙайбирҙин мәктәбе (Күгәрсен районы)
## Тарихы

Мәктәпкә 1903 йылда земство башланғыс мәктәбе булараҡ нигеҙ һалына.
1966 йылдан мәктәп урта мәктәп итеп үҙгәртеп ҡорола.
1973 йылда 200 уҡыусыға иҫәпләнгән заманса ике ҡатлы кирбес бина төҙөлә.

# Хоҙайбирҙин мәктәбе (Күгәрсен районы)
## Тарихы
### Филиалы

* Түбәнге Һапаш ауылы башланғыс мәктәбе

# Хоҙайбирҙин мәктәбе (Күгәрсен районы)
## Етәкселәре

* Әлимғолов Искәндәр Арыҫланбәк улы — (1 сентябрь, 1936 йыл — 7 декабрь 1941 йыл, 1943—1946 йылдар)
* Әмиров Зәки Рәсүл улы (1960—1973 йылдарҙа)
* Булғайыров Р. Н. (1977 йылдан 2006 йылға тиклем) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы
* Ситдиҡов Илмир Ғәтиәтулла улы
* Ишкинина Алһыу Хисмәтулла ҡыҙы

# Хоҙайбирҙин мәктәбе (Күгәрсен районы)
## Уҡытыусылары

* Әминев Ришат Шәрәфетдин улы — физкультура уҡытыусыһы (ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары)
* Әмирханова Дилбәр Шәфҡәт ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Әҙелғужина Рәфиҙә Илфат ҡыҙы — инглиз теле уҡытыусыһы
* Хәсәнова Нурзилә Хисмәтулла ҡыҙы — башҡорт теле уҡытыусыһы
* Ижбаева Зөлфиә Йәүҙәт ҡыҙы — математика уҡытыусыһы
* Ишҡыуатова Гөлнәзирә Ғәлийән ҡыҙы — тарих уҡытыусыһы
* Сырлыбаева Гөлнур Әхмәт ҡыҙы — биология һәм химия уҡытыусыһы
* Йәмғурова Лилиә Хәлил ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Ишкинина Флүзә Тимерхан ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Шәмиғолова Гөлдәр Мансур ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы. Түбәнге Һапаш филиалы
* Кирәева Рәмзиә Ревил ҡыҙы — Түбәнге Һапаш филиалы етәксеһе
* Ижбаев Ринат Фәрит улы — тарих, йәмғиәтте өйрәнеү, география уҡытыусыһы
* Хоҙайғолова Гөлнәзирә Зиннур ҡыҙы — биология, химия, физика уҡытыусыһы.
* Кирәева Лиана Йәүҙәт ҡыҙы — директор урынбаҫары

# Хоҙайбирҙин мәктәбе (Күгәрсен районы)
## Мәктәпте тамамлаусы билдәле шәхестәр

* Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы — (1906—1909 йылдарҙа)
* Шәмғолов Фәттәх Ғәфүрйән улы — (1932—1936 йылдарҙа)
* Аҙнағолов Венир Ғәлимйән улы — (1955—1963 йылдарҙа)
# Церетели

Церете́ли (груз. წერეთელი) — грузин фамилияһы (Цертелев тип урыҫлаштырыла). Билдәле кешеләр:
* Акакий Церетели (1840—1915) — грузин шағиры.
* Церетели Зураб Константинович (1934 йылда тыуған) — СССР һәм Рәсәй скульпторы.
# Һағынбаев Ишмырҙа Дәүләткирәй улы

Һағынбаев Ишмырҙа Дәүләткирәй улы (рус. Сагинбаев Ишмурза Давлеткиреевич (1923 йыл — 19 сентябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 62-се кавалерия полкы ҡылыссыһы.

# Һағынбаев Ишмырҙа Дәүләткирәй улы
## Биографияһы

Һағынбаев Ишмырҙа Дәүләткирәй улы 1923 йылда хәҙерге Башҡортостандың Хәйбулла районы Аҡъяр ауылында тыуа. 1941 йылда Хәйбулла район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62-се кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 19 сентябрендә Украинаның Чернигов өлкәһе Березна ауылы янында Днепрҙы аша сыҡҡанда яуҙа һәләк була. Украинаның Одесса өлкәһе Тарутино районының Березино ауылында ерләнә.
# Эҫкерт

Эҫкерт — бесән, һалам йәки көлтәне өҫкә табан тарайта барып, тығыҙлап тултырылған дүрткел оҙонса өйөм. Ул мал аҙығын асыҡ һауала һаҡлау өсөн тәғәйенләнә.

# Эҫкерт
## Этимология

Ураҫсалағы «скирд» һәм «скирда» (боронғо урыҫса — «скирдъ»; украинса — «ски́рта», «сти́рта»; белорусса — «скíрта») балтик теленән алынған; урта. лит. «stìrtа» (бесән кәбәне), лтш. «stir̃tа» (ашлыҡты яланда киптереү өсөн эшләнгән түбәлек) латышса «stirpa» һүҙе менән бәйле.

# Эҫкерт
## Тасуирлама

Эҫкерт кәбәндән күренеше менән айырыла. Кәбән түңәрәкләп һалынһа, эҫкерт оҙонса, киңлеге яҡынса 4,5-5,5 метр, оҙонлоғо 8-25 метр, бейеклеге 6-7 метр. Эҫкерткә ҡоро бесән йәки һалам һалалар.
Элгәре ашлыҡты икенсе урында һуҡҡанда, йыш ҡына баҫыуҙа көлтәнән эҫкерт эшләгәндәр. Был уңайлы, сөнки ураҡ ваҡытында транспорт һәм ҡасан эшсе ҡул етерлек булмай,был ҡайһы саҡ уңайһыҙ булһа ла, уны ҡышҡын ташып алалар, . Йыш ҡына итеп баҫыуҙарҙа һаламды һаҡлыҡҡа бик үк сифатлы булмаған фураж итеп ҡалдыралар, кәрәге сыҡмаһа,яҙғыһын уны яндыралар. Оҙаҡ һаҡлаған осраҡта, ғәҙәттә, яуым-төшөм зарар килтермәһен өсөн өҫтөнә полиэтилен йәки һалам ҡатламы ябалар, ел-буран осормаһын өсөн уларҙың өҫтөнә ауыр әйбер бәйләп ҡуялар.
Элек эҫкертте ҡул көсө менән, һәнәктәр ярҙамында һалһалар, хәҙер был эштә йыш ҡына техника ҡулланыла, йыш ҡына төргәк йәки брикеттар эшләп өйәләр.
# Пюнг-Яха

Пюнг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арка-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пюнг-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053764
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305376
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Водяная (Нерута ҡушылдығы)

Водяная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының уң ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Водяная (Нерута ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056718
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005671
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кавра

Кавра — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Покшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Кавра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003790
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юкачи (Шия ҡушылдығы)

Юкачи — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы, Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шия йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Юкачи (Шия ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040714
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104071
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эберштедт

Эберштедт (нем. Eberstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 224 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,13 км². Диңгеҙ кимәленән 134 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99518 һәм автомобиль коды — AP.