yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Айвазов Борис Викторович

Айвазов Борис Викторович (30 март 1911 йыл — 15 июль 2004 йыл) — ғалим-физик-химик, юғары мәктәп эшмәкәре. 1958—1982 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1962 йылдан — ғилми эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1962—1967 йылдарҙа физик һәм аналитик химия кафедраһы мөдире. Химия фәндәре кандидаты (1949). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967), СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1975). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1954).

# Айвазов Борис Викторович
## Биографияһы

Борис Викторович Айвазов 1911 йылдың 30 ноябрендә Рәсәй Империяһының баш ҡалаһы Санкт-Петербургта тыуған.
1931 йылда Ленинградта Гидрология институтында эшләй башлай. 1934 йылда Мәскәүгә СССР Фәндәр академияһы Химик физика институтына күсә.
1949 йылдан Горький университетында лаборатория мөдире булып эшләй башлай. Шул уҡ йылда химия фәндәре буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1951 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Химия бүлегендә өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһын биләй.
1954 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1958—1982 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында эшләй: 1962 йылдан ғилми эштәр буйынса проректор, бер үк ваҡытта 1962—1967 йылдарҙа физик һәм аналитик химия кафедраһы мөдире.
1967 йылда ғалимға «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре» тигән маҡтаулы исем бирелә, 1975 йылда ул «СССР‑ҙың юғары белем биреү отличнигы» билдәһен ала.
Борис Викторович Айвазов 2004 йылдың 15 июлендә Өфөлә вафат була.

# Айвазов Борис Викторович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Борис Айвазовтың ғилми тикшеренеүҙәре углеводородтарҙың түбән температураларҙа окисланыу механизмын һәм ҡаты ракета яғыулыҡтары ҡатнашмаһын анализлауға, химик процестарҙы өйрәнеүҙә инәүле атомдар ҡулланыуға, нефть дистилляттары һәм һауа составына ингән көкөртлө органик берләшмәләрҙе аныҡлау өсөн хроматографик анализ юлдарын ҡулайлаштырыуға арналған. Фәнни эҙләнеү мәғлүмәттәре ғалимдың 100-гә яҡын ғилми хеҙмәтендә һүрәтләнгән.

# Айвазов Борис Викторович
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Ғилми хеҙмәттәре

* Физико-химические константы сераорганических соединений. Мәскәү, 1964 (авторҙ.)
* Основы газовой хроматографии. Мәскәү, 1977
* Введение в хроматографию. Мәскәү, 1983

# Айвазов Борис Викторович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1954)
* БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967)
* СССР‑ҙың юғары белем биреү отличнигы (1975)
# Чола (дәүләт)

Чола — Һиндостандың көньяғындағы Тамил дәүләте, ул беҙҙең эраға тиклем II быуатта, IX быуат аҙағында бөтә Тамилнадты һәм Деккандың көньяҡ-көнсығыш өлөшөн биләгән Паллавтар империяһы ҡолатылғандан һуң, Кавери йылғаһы үҙәнендә барлыҡҡа килә. Сәскә атҡан йылдарында баш ҡалаһы Танджавур була.
Чола династияһы, үҙенә Цейлон һәм Мальдив утрауҙарын буйһондорорға тырышып, агрессив тышҡы сәйәсәт алып бара. Малай архипелагы дәүләттәре лә Чоланың коммерция һәм хәрби мәнфәғәттәре өлкәһенә ҡарай.
X—XII быуаттарҙа Чолала бер ерҙә лә күҙәтелмәгәнсә Тамил әҙәбиәте юғары үҫешкә өлгөшө, «Чола империяһының бөйөк ғибәҙәтханалары» булараҡ, Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡылары исемлегенә ингән эре ғибәҙәтханалар төҙөлә. Һиндостандан ярайһы уҡ алыҫ урынлашҡан Яваның Боробудур һәм Прамбанан кеүек ҡоролмаларында ла Чоланың йоғонтоһо тойола.
XIII быуат барышында Чола дәүләте көсһөҙләнә, был уның тарҡалыуына килтерә. Чолаға күрше ятҡан вассал кенәзлектәр бойондороҡһоҙлоҡ яулап ала. Шулай итеп, Дорасамундыла Хойсалдар, Девагирила Ядавтар, Варангалела Какаттар дәүләттәре барлыҡҡа килә. Илдең көньяғында боронғо Пандья дәүләте тергеҙелә. Чола батшалары һарайының айырым вариҫтары Һиндостандың көньяғындағы ваҡ кенәзлектәрҙә (Танджора районында) XVIII быуатҡа тиклем хакимлыҡ итә.

# Чола (дәүләт)
## Шулай уҡ ҡара

* Правители Чолы
# Хәбибуллина Гөлсөм Инсаф ҡыҙы

Хәбибуллина Гөлсөм Инсаф ҡыҙы (5 март 1943 — 22 декабрь 2016) — эстрада артисы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1977) һәм халыҡ (1987) артисы.

# Хәбибуллина Гөлсөм Инсаф ҡыҙы
## Биографияһы

Гөлсөм Инсаф ҡыҙы Хәбибуллина 1943 йылдың 5 мартында Ҡаҙаҡ ССР-ының Хантаги ҡасабаһында тыуған, әммә үҙенең тыуған төйәге тип Миәкә районын иҫәпләй. 1964 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаған. Ғ. Ғ. Ғиләжев курсында уҡый. 1964 йылдан 2004 йылға тиклем Башҡорт дәүләт филармонияһында һөйләү жанры артисы булып эшләй. Юмор һәм сатира оҫтаһы. Хәбибуллина Гөлсөм Инсаф ҡыҙына тамашасыны арбаусы һөйкөмлөлөк, башҡарыу тәбиғилеге, эмоционаллек хас. Уның сығыштарында республиканың, халыҡтың яҙмышы сағыла. Гөлсөм Хәбибулина кешеләрҙе борсоған проблемаларҙы, уларҙың эске кисерештәрен йәнле тел менән, йылмайып-көлөп кенә тамашасыларға еткерә.

# Хәбибуллина Гөлсөм Инсаф ҡыҙы
## Ижады

Гөлсөм Инсаф ҡыҙы көслө, буйһонмаусан холоҡло ҡатын-ҡыҙҙарҙың күп төрлө характерлы һәм иҫтә ҡалырлыҡ образдарын тыуҙыра. Интермедиялары: Ә. Ҡ. Атнабаевтың «Ир таптым» («Нашла мужа»); Д. Х. Булгакованың «„Кəзə мамығы“ фирмаһы» («Фирма „Козий пух“»), «Телохранитель»; М. Сәлимдең «Президентҡа сығам» («Выйду за президента»), «НЛО», «Кишерлəтə» («Оплата морковью»), «Самогонсы Сəмиға» («Самогонщица Самига»), «Реклама», «Клон»; Н. Ш. Хафизовтың «Иларһың да, көлөрһөң дə» («И в шутку, и всерьёз»), «Тартырға бир» («Дай закурить») һ.б. Атнабаев, А. Игебаев, М. Кәрим, Н. Нәжми, Ғ. Й. Рамаҙанов һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре буйынса әҙәби программалар менән сығыш яһай. СССР һәм Рәсәй буйлап гастролдәрҙә йөрөй. Бөтә Рәсәй эстрада артистары конкурсы лауреаты (Мәскәү, 1977).

# Хәбибуллина Гөлсөм Инсаф ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1977).
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1987).
# Кузоб-Ю

Кузоб-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 618 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Кузоб-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016262
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001626
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Салик (Вазуза ҡушылдығы)

Салик — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вазуза йылғаһының уң ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Салик (Вазуза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000000954
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000095
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рень-Нёб

Рень-Нёб — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 563 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Рень-Нёб
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016484
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001648
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Золанд-ам-Ротштайн

Золанд-ам-Ротштайн (нем. Sohland am Rotstein) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1369 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,8 км². Диңгеҙ кимәленән 268 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2894 һәм автомобиль коды GR.
# Кесе Улом

Кесе Улом — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улом йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Улом
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024655
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002465
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡотҡор (йылға)

Ҡотҡор — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ураим йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ҡотҡор (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020469
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102046
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иловай

Иловай — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воронеж йылғаһының уң ярына тамағынан 323 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.

# Иловай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100512107000002597
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000259
* Бассейн коды — 05.01.01.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һеңлекәш (фильм)

«Һеңлекәш» — Рәсәйҙә режиссёр Александр Галибин төшөргән драма. Киң прокатҡа сығарылған башҡорт телендәге тәүге рәсәй фильмы.
Фильм Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең «Беҙҙең өйҙөң йәме» тигән повесына нигеҙләнеп төшөрөлгән. Прокатҡа Рәсәйҙә 2019 йылдың 19 сентябрендә, Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йәш тулыу алдынан сығарылған. Прокатҡа сығарған компания Walt Disney.
Фильмды «Мотор Фильм Студия» кинокомпанияһы Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығы һәм Мостай Кәрим исемендәге фонд ярҙамы менән төшөргәндәр.
2020 йылдың 18 апрелендә "Һеңлекәш" фильмы «Россия – Культура» телеканалында күрһәтелә.

# Һеңлекәш (фильм)
## Йөкмәткеһе

Картиналағы хәл-ваҡиғалар Бөйөк Ватан һуғышы осоронда бара. Һуғыш үткән украин ауылында Оксана исемле ҡыҙҙың ғаиләһендәге барыһын да фашистар үлтерә. Ҡыҙҙы башҡорт һалдаты табып ала һәм үҙ яғына оҙата. Бала бында Йәмил исемле малайҙың ғаиләһендә йәшәй башлай. Башта Оксана башҡортса һөйләшкән ят мөхиткә өйрәнеп китә алмай, Йәмил ағаһы һәм ауылдың башҡа малайҙары менән мөнәсәбәттә ҡатмарлыҡтар ҙа килеп тыуа. Һуғыш мәленең ауырлыҡтарын бергә кисерә-кисерә Оксана ла ысын мәғәнәһендә ошо ғаилә ағзаһына әүерелә.

# Һеңлекәш (фильм)
## Ролдәрҙә

Арыҫлан Ҡырымсурин - Йәмил, Марта Тимофеева - Оксана, Йосоп Рәхмәтов - Марат, Илгизә Ғилманова - Йәмилдең әсәһе, Сулпан Әбдрәхимова - Йәмилең өләсәһе, Рәүис Заһитов - Мансур бабай Виталий Салий - Петро, Нәжибә Искәндәрова - Фархениса, Руслан Хайсаров - Йәмилдең атаһы, Гөлназ Хайсарова - Мараттың әсәһе.

# Һеңлекәш (фильм)
## Премьера алдынан күрһәтеүҙәр (2019)

* Санкт-Петербургта XXVII «Виват кино России!» фестивалендә (20-24 мая).
* Плёста үткәрелгән Андрей Тарковский исемендәге XIII Халыҡ-ара кинофестивалдә (14-21 июнь).
* Магаданда үткәрелгән «Территория» фестивале (10-16 июнь).
* Ялталағы XXVII Халыҡ-ара «Алые паруса Артека» балалар кинофестивалендә (1-9 июль). Фильмға «Самый добрый фильм» номинацияһында приз, актриса Марта Тимофееваға — «Лучшая девочка-актриса» номинацияһында приз бирелә.
* Светлогорскиҙа үткәрелгән «Балтийские дебюты» XVI кинофестивале (6-12 июль).
* Туапсе янында Бөтә Рәсәй Балалар үҙәге «Орлёнок»та үткәрелгән XXIII Бөтә Рәсәй Визуаль сәнғәттәр фестивалендә (5-13 июль) күрһәтелә. Фильмға тамашасылар һөйөүе призы һәм III дәрәжә диплом бирелә.
* Выборгта үткәрелгән «Окно в Европу» XXVII Рәсәй киноһы фестивале (2-8 август).
* Волоколамскиҙа үткәрелгән XVI Халыҡ-ара «Волоколамский рубеж» хәрби-патриотик фильмдар фестивалендә (22-27 август). Фильмға тамашасылар һөйөүе призы бирелә.
* Смоленскиҙа үткәрелгән XII Бөтә Рәсәй «Золотой Феникс» кинофестивалендә (7-11 сентябрь).
* Ялтала үткәрелгән IV Халыҡ ара "Евразийский мост" кинофестивалендә күрһәтелә. Уйналған фильм конкурсында еңә һәм "Выбор крымчан" тигән призға лайыҡ була (20-24 сентябрь)

# Һеңлекәш (фильм)
## Бүләктәр

* IV Халыҡ ара "Евразийский мост" кинофестивалендә Гран-при
* Бөтә Рәсәй Балалар үҙәге «Орлёнок»та үткәрелгән XXIII Бөтә Рәсәй Визуаль сәнғәттәр фестивалендә тамашасылар һөйөүе призы һәм III дәрәжә диплом
* XVI Халыҡ-ара «Волоколамский рубеж» хәрби-патриотик фильмдар фестивалендә тамашасылар һөйөүе призы
# Могиленка (Вора ҡушылдығы)

Могиленка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воря йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Могиленка (Вора ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002101
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шапара йорто

Шапара йорто (укр. Будинок Шапара) — Харьков ҡалаһында Конторская урамындағы ике ҡатлы таш бина. 1907 йылда модерн стилендә архитектор Валентин Фельдман проекты буйынса төҙөлгән.
Бинаның ҡабырға өлөштәре башня ҡиәфәтендә һәм металдан көмбәҙе бар. Йорт тирәләй сүкеп яһалған ҡоймалар ҡуйылған. Бина эсендә ағас яндауырҙар һәм ишектәр һаҡланған.

# Шапара йорто
## Тарихы

Башта хәҙерге бина участкаһы Контора урамында 26 йорт аҫтында прапорщик Григорий Топчиевтыҡы булған, ул унда дөйөм мунса төҙөгән. 1778 йылда ағас йорт, бер нисә төкәтмә һәм айырым аш бүлмәләре төҙөгән. 25 йыл үткәс был участканы мещан Дмитрий Степанович Шатунов һатып ала. Шатунов иҫке биналарҙы емерә һәм ике ҡатлы таш йорт, ә ихатала келәт һәм ат аҙбары төҙөй.
Башта бина 20 һәм 22 -се һандары менән нумерлана. 1880 йылдар башында бина 24 һаны менән биләдәләнә, 1883 йылда хәҙерге 26 менән билдәләнә
Дмитрий Шатунов үлгәндән һуң, 1879 йылда, участканы уның ҡатыны Анна Дмитриева Шатунова мираҫ итеп алып ҡала. Һуңыраҡ, хужалар булып һәм уның ҡыҙы Наталья һәм Надежда тора. 1901 йылда биналарға поручик Иван Павлович Харинский эйә була. 1902 йылда һатылғанға тиклем йорттоң бинаһының бер өлөшөн ҡуртымға тапшыралар. Яңы хужаһы булып сауҙагәр Романенко Иван Федосеевич тора, ул ҡоролмаларҙың яртыһын һүтеп ташлай һәм 1907 йылда 8 фатирҙан торған заманса килем йорто төҙөй. Был бинаның архитекторы Фельдман Валентин була.
1913 йылдар тирәһендә йорттоң хужаһы сәнәғәтсе Борис Владимирович Шапара була. 1919 йылдың яҙында власҡа килгән болшевиктар йортто национализациялай, ә Шапара Бельгияға күсеп китә. 1920 йылдарҙа бина «Украинрадиоға» ҡарай һәм 32-се торлаҡ кооперативына инә.
Әлеге ваҡытта бина коммуналь фатирҙар итеп бирелгән. Йорттоң подвалында тегеү цехы эшләй..
# Шәре

Шәре, тыуыш — (рус. На́ледь) — ерҙә, йә иһә инженерлыҡ ҡоролмалары өҫтөндә әленән-әле ағып сыҡҡан йә иһә тәбиғи техноген һыуҙар (шәре ҡалҡыу, тыуыш сығыу) туңыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән ҡатламлы боҙ массивтары.

# Шәре
## Тасуирлама

Шәре ҡалҡыуҙың төп шарттары:
* Нулдән түбән температурала боҙ йәки икенсе төрлө есем рәүешендә тупланған тотороҡло йөҙлөк.
* Тәү хәл кимәленән (шыйыҡ хәлдә) кристаллашыу ихтималы булған кимәлгә ағып йә тамсылап һыу сығыуы.
* Боҙлана торған урынға һыу биреүҙәге өҙөклөк

# Шәре
## Таралыуы

Шәре ҡалҡыу күп йыллыҡ туң тау тоҡомдары өлкәһендә киң таралған, ләкин улар миҙгелендә тәрән туңа торған райондарға ла хас.
Боҙланыуҙың көсәйеүе ер аҫты һыуҙары запастарына һәм үткән йәйҙең дымлылығына, миҙгеленә бәйле ирей торған ҡатламдың туңыу тәрәнлегенә бәйле.
Шәре йырҙаларҙың тарайған һәм ер аҫты һыуҙарының сығып ятҡан урындарында ҡалҡа.
Күләме буйынса боҙланыу классификацияһы:
| Атамаһы | Майҙаны (мең м²) | Күләме (млн. м³) |
| Бик бәләкәй | < 0,1 | < 0,01 |
| Бәләкәй | 0,1—1 | 0,01—0,1 |
| Уртаса | 1-10 | 0,1—1 |
| Ҙур | 10-100 | 1-10 |
| Бик ҙур | 100-1000 | 10-100 |
| Гигант | > 1000 | > 100 |
# Тальма-Вож

Тальма-Вож — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тальма-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Тальма-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090813
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009081
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Македония Республикаһының милли банкыһы

Македония Республикаһының милли банкы (макед. Народна банка на Република Македонија) — 1946 йылдың 19 октябрендә нигеҙләнгән Македония Республикаһның үҙәк банкы. Уның төп маҡсаты - илдә хаҡ көйләүҙәрен бер кимәлдә тотоу.
Ҡалып:Bank-stub Ҡалып:Macedonia-stub
# Пал-ПАй-Соим

Пал-ПАй-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Вош-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Пал-ПАй-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302061
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Метехи ҡорамы

Метехи ҡорамы (груз. მეტეხის ტაძარი ღვთისმშობლის შობის) — Тбилисиҙа Успение Пресвятая Богородица хөрмәтенә арналған сиркәү, Грузин православ сиркәүе ҡарамағында. Метехи районында Кура йылғаһы өҫтөндәге ҡаяла урынлашҡан. Тбилисиҙың визит карточкларының береһе булып тора.

# Метехи ҡорамы
## Тарихы

Фараз буйынса беренсе ҡорам был урында ҙур төҙөлөш алып барған Вахтанг Горгасали тарафынан төҙөлгән (V быуат), бында уның һарайы урынлашыуы ихтимал. Ғибәҙәтханала Изге Шушаник ерләнгән (432 йылдар тирәһендә вафат булған). Уның кәүҙәһен епископ Кирион ҡушыуы буйынса VII быуатта Цуртавинан күсерәләр.
Яҙма сығанаҡтарҙа беренсе тапҡыр XII быуаттарҙа телгә алына. Ғибәҙәтхана эргәһендәге территория нығытыла, уның менән йәнәш батша һарайы була. Бында батшабикә Тамара бында доға ҡылған тигән мәғлүмәттәр бар (1195).
1235 йылда монгол яуы ваҡытында ғибәҙәтхана емерелә, әммә 1278—1289 йылдарҙа Димитрий Самопожертвователь хаким иткән ваҡытта тулыһынса тергеҙелә һәм шул ҡиәфәттә беҙҙең көндәргә тиклем килеп етә. Ҡорамдың диуарҙары шымартылған таштарҙан төҙөлә. әммә һуңыраҡ (күрәһең, XVIII быуатта) эсендә бөтә ерендә тиерлек кирбес менән реставрациялана, диуарҙарының эске биҙәге һаҡланмаған, стеналарының тышҡы декоры орнамент мотивтарҙан тора, тәҙрә ҡапҡастары өҫтөндә орнамент менән ҡапланған тәреләр яһалған.
Вахтанг V заманында (1654 йылда ислам ҡабул итеүгә мәжбүр булған саҡта) дары келәте булараҡ ҡулланыла. 1672 йылда Тбилиси ҡалаһына килгән фәранцуз сәйәхәтсеһе Шарден ғибәҙәтхананы ныҡ зыян күргән хәлдә күрә. 1748 йылда батша Ираклий II, Метехи тауында төрөктәрҙән ҡәлғәне яулап, уны тергеҙергә бойороҡ бирә, ошо ваҡытта кирбестән көмбәҙҙең яңы барабаны төҙөлә һәм күпурындарҙа ҡорамдың стеналары тергеҙелә.
Ҡорам 1795 йылда ҡаланың фарсы ҡыйралышы ваҡытында яна, икона юғала. Ғибәҙәтхананы батша Георгий XIII тергеҙә.
1816—1819 йылдарҙа Кавказ командующийы А.Ермолаев бойороғо буйынса ғибәҙәтхана тирәләй ҡәлғә диуарҙары емерелә, ә бушаған территорияла төрмә биналары ойошторола. 1903 йылдың 17 авгусында был төрмәлә грузин революционеры Ладо Кецховели һәләк була. Шул йылдарҙа сиркәү казак полктары казармаһы комплексына индерелә. Берия ваҡытында саҡ һүтеп алынмай: уны һүтеп алыуға ҡаршы протест белдергән рәссам Шеварднадзе Дмитрий үҙ ғүмере менән түләй.
1958 йылда төрмә замогы ҡалдыҡтарын һүтелә, 1966 йылда биләмәләре төҙөкләндерелә,1967 йылдың 25 апрелендә Вахтанг Горгасали һәйкәле асыла. Совет осоронда сиркәү бүлмәләрен төрлө ойошмалар биләй. 1974 йылда бөтә булған эске бүлкәләре һүтеп алына, ә бина йәштәр эксперименталь театрына тапшырыла, улар бина уртаһында көмбәҙе аҫтында көньяҡ яҡтан, кулиса менән сәхнә, 100 урынға тамашасылар амфитеатры ойошторалар.
Үҙ ваҡытында Звиад Гамсахурдия ҡорамды Грузия сиркәүенә ҡайтарыуҙы талап итеп, аслыҡ иғлан итә. 1988 йылда ҡорам диндарҙарға кире ҡайтарыла.
# Оло Касалкун

Оло Касалкун — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лескен йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Оло Касалкун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урух йылғаһы ҡушылған урындан Малка йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000412108200003976
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200397
* Бассейн коды — 07.02.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2