yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Малахов ҡарағайлығы

Малахов бор — төбәк әһәмиәтендәге ландшафт ҡомартҡыһы, Вологда өлкәһенең Тарног районы биләмәһендә Кокшеньга һәм Тарнога йылғалары араһында урынлашҡан. Һәйкәлдең тәбиғи ҡиммәте ҡарағайлыҡта, пейзаж матурлығында һәм регламентланған рекреацион йөкләнеше мөмкинлектәренә ҡайтып ҡала. Уның территорияһында һирәк осрай торған үҫемлектәр бар.

# Малахов ҡарағайлығы
## Төҙөлөү тарихы

Дөйөм майҙаны 185 гектар булған "Малахов ҡарағайлығы" тәбиғәт ҡомартҡыһы ҡиммәтле тәбиғәт объекттарын һаҡлауҙы көсәйтеү буйынса саралар тураһында "16.08.1978-се һанлы Вологда өлкә халыҡ депутаттары советы ҡарарына ярашлы бүленә.
Вологда өлкәһенең 2009 йылдың 23.09.421-се ҡарары нигеҙендә Вологда өлкәһе Тарног муниципаль районының айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре тураһында положение раҫлана

# Малахов ҡарағайлығы
## Урынлашыуы һәм геологияһы

"Малахов ҡарағайлығы" тәбиғәт ҡомартҡыһы Малаховка, Тарног һәм Кокшеньга йылғалары араһында төҙөлгән ҡалҡыулыҡта урынлашҡан. Ландшафт был ерҙә боҙлок ваҡытындағы һәм боҙлоҡтан һуңғы һыуҙарҙың киң эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә булдырылған. Урындағы һыу ятҡылыҡтарында һыу кимәле түбәнәйеү арҡаһында ҡомло тигеҙлектәр барлыҡҡа килгән, бындай урындарҙың береһендә ошо тәбиғәт ҡомартҡыһы урынлашҡан
Тәбиғәт ҡомартҡыһы сиктәренә Тарног урмансылығының ике кварталы ҡарай: 23-сө квартал Кокшеньги йылғаһының һул ярында һәм уның тамағынан 2,5 км алыҫлыҡта Тарнога йылғаһы эргәһендәге 25-се квартал.
Ҡомартҡы территорияһы, тәбиғәтте һаҡлау сараларынан тыш, бик мөһим археологик ҡиммәткә эйә. Был урында белгестәр тарафынан боронғо кешеләрҙең тораҡтары артефакттары табылған.

# Малахов ҡарағайлығы
## Флораһы

Үҫемлектәр араһында нигеҙҙә юғары бонитетлы ҡарағайлыҡ өҫтөнлөк итә уларҙың өс төрө бар: йәшел мүкле, лишайниклы һәм һәм мүкле. Ағастарҙың йәше 100 һәм унан ашыуыраҡ.
Урындағы флора яҡынса 70 төрө үҫемлектәрҙән ғибәрәт, 16 төрө уларҙың мүк һәм лишайниктарға ҡарай. Вологда өлкәһе өсөн һирәк осрай торған үҫемлектәр төрө: ятүлән, көкөрт үләне, Вологда өлкәһенең Ҡыҙыл китабынан — сатырлы ҡышһөйәр.

# Малахов ҡарағайлығы
## Һаҡлау

Тәбиғәт ҡомартҡыһы бурысы булып яҫы һәм тулҡынлы, диңгеҙ һәм күл-боҙ тигеҙлектәре Түбән Сухон ландшафт районының биогеокомплекстарын һаҡлап алып ҡалыу, шулай уҡ юғары бионетлы ҡарағайлыҡты һәм флораның һирәк вәкилдәренең урынлашыуын һаҡлау тора.
Кеше эшмәкәрлеге Малахов ҡарағайлығының экологик мөхитенә кире йоғонто яһай. Урындағы йәмәғәтселәрҙең һәм экологтарҙың башланғысы арҡаһында территорияларҙы, урманды сүп-сарҙан таҙартыу буйынса экология акциялары даими үткәрелеп тора.
Ҡомартҡыны һаҡлау Вологда өлкәһенең тәбиғәт ресурстары һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау департаментын тормошҡа ашыра.

# Малахов ҡарағайлығы
## Документтары

Ростановление Правительства Вологодской области от 23.09.2009 г. № 1421 г. Вологда. «Об утверждении положений об особо охраняемых природных территориях областного значения Тарногского муниципального района Вологодской области" (билдәһеҙ).
# Уралым (Мейәс)

Уралым — үҙешмәкәр коллектив. Башҡорт, татар йырҙарын һәм бейеүҙәрен башҡара. 1951 йылда ойошторолған. 1991 йылдан халыҡ коллективы.

# Уралым (Мейәс)
## Тарихы

1951 йылда Силәбе өлкәһе Мейәс ҡалаһы Автомобиль эшләүселәр мәҙәниәт һарайы клубында ойошторолған. 1967 йылда «Йәшлек» исеме менән сығыш яһай. 1990 йылда «Уралым» исемен ала.
40 йыллығы уңайынан коллективҡа 1991 йылда халыҡ коллективы исеме бирелә.
1991 йылда ансабль башланғысы менән Мейәстә беренсе тапҡыр Һабантуй ойошторола.
2003 йылда «Уралым» үҙешмәкәр халыҡ коллективында 40 һәүәҫкәр артист ҡатнаша. Коллективта өлкәндәр һәм балалар составы бар. Коллектив составында талантлы йырсылар һәм бейеүселәр булыуы төрлө жанрҙаҡы һәм стилдәге йырҙарҙы башҡарырға мөмкинлек бирә. 1951 йылдан ансаблдең беренсе етәксеһе М. С. Әмирова; 1991 йылдан — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Альберт Рәхимов була.
Бейеү коллективы менән Илвира Әхтәмова, балалар коллективы менән Венера Йәғәфәрова етәкселек итә. 1993 йылда ансабль составында хәҙерге заман башҡорт һәм татар йырҙарын башҡарыусы «Сәйәхәт» төркөмө ойошторола. Төркөмдә «Татар йыры 97» конкурсы домломанты Марат Кунафин, «Урал-98» төбәк фестивале лауреаты шағир, башҡорт йырҙарын оҫта башҡарыусы Зийәфәт Әхмәтшиналар сығыш яһай.

# Уралым (Мейәс)
## Ансамбль репертуары

Ансабль репертуары күп төрлө: башҡорт һәм татар халыҡ йырҙары, композиторҙарҙың милли музыка әҫәрҙәре, шоу программа, эстрада һәм халыҡ музыкаһы, музыкаль аккомпанементтар.
«Уралым» Мейәстең визит карточкаһы ғына түгел, бөтә Силәбе өлкәһенең визит карточкаһына әйләнде. Коллектив Башҡортостанда да киң билдәле.Үҫеш йылдарында коллектив Силәбе өлкәһе тамашасыларының ихтирамын һәм мөхәббәтен яуланы, тамашасылар ансаблдең һәр концертын көтөп ала. «Уралым» коллективы Рәсәйҙә, сит илдәрҙә үткән Бөтә Рәсәй төбәк, өлкә милли йыр һәм бейеү фестивалдәрендә даими ҡатнаша. Рәсәйҙә үткәрелгән төрлө ижади фестивалдәр лауреаты.
# Войвож (Ропча ҡушылдығы)

Войвож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ропча йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Войвож (Ропча ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022071
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002207
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пугачёв районы

Бүгәсәү районы (рус. Пугачёвский район) — Һарытау өлкәһендә район. Һарытау өлкәһендә Перелюб районы һәм Пугачёв райондары менән башҡорттар тығыҙ йәшәғән урыны булып тора.
Административ үҙәге — Пугачёв ҡалаһы.

# Пугачёв районы
## Тарих

1928 йылдың 23 июлендә Түбән Волга крайының Пугачёв округы Перелюб районы составында ойошторола. 1934 йылдаң — Һарытау крайы, ә 1936 йылдаң — Һарытау өлкәһе составына инә.

# Пугачёв районы
## География

Төньяҡта — Ивантеевка районы, көнсығышта — Перелюб районы, көньяҡта — Краснопартизан районы һәм Озинки районы, көнбайышта — Балаково һәм Духовницкое райондары. Майҙаны — 3800 км².

# Пугачёв районы
## Халҡы

Халҡы — 59 862 кеше (2014), шул иҫәптән 1,0 % башҡорттар. Башҡорттар күпләп Мәҡсүт һәм Бобровый Гай ауылдарында йәшәйҙәр.

# Пугачёв районы
## Райондың билдәле шәхестәре

* Әсфәндиәрова Рафиҡа Абдулхәмит ҡыҙы — Социалистик Хеҙмәт Геройы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
# Кутькина

Кутькина — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бөрө йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кутькина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025476
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102547
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сеха (Понга ҡушылдығы)

Сеха — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Понга йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Сеха (Понга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015280
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001528
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сушонок

Сушонок — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Орда йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сушонок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004213
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200421
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Миервалдис Бирзе

Миервалдис Бирзе (тыуғанда исеме Август Миервалдис Берзинш; 21 март 1921 йыл – 6 июль 2000) – латыш яҙыусыһы, публицист, табип.

# Миервалдис Бирзе
## Биографияһы

1921 йылдың 21 мартында Руйиена ҡалаһында муниципаль хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. 1933 йылда башланғыс мәктәпте тамамлай.Һуңынан 1940 йылда Латвия СССР составына ингәндән һуң Бирзе комсомолға инә. 1941 йылдың июлендә ҡулға алына, һуңынан Латвияны Нацистик Германияһы оккупациялай. Тәүҙә уны Валмиера төрмәһендә, һуңынан Саласпилс концентрацион лагерында тоталар. Бынан һуң уны Ригаға Спилве аэропортында ангар төҙөүгә мәжбүри эшкә ебәрәләр. 1944 йылдың июлендә ул Германияға килтерелгән1200 кеше иҫәбендә була һәм Бухенвальд концентрацион лагерында тотола. 1945 йылдың апрелендә, лагерҙы эвакуациялау ваҡытында, Бирзе ҡасып китә. Ул Польша аша тыуған яғына ҡайтырға маташа, унда ҡулға алына һәм май айынан сентябргә тиклем Гроднола НКВД-ның фильтрация лагерында була. Был лагерҙарҙа һәм төрмәләрҙә үткәргән ваҡыты уның әҙәби әҫәрҙәрендә, бигерәк тә «Боҙ аҫтында ла йылға аға» («И подо льдом река течет») романында сағылыш таба.
1949 йылда Латвия университетының медицина факультетын тамамлай.Университетты тамамлағандан һуң Цесиста табип булып эшләй. Ул унда 2000 йылда вафат була.

# Миервалдис Бирзе
## Боҙ аҫтында ла йылға аға

   Мин утыҙ йәшемдә яҙа башланым. Ул ваҡытта мин Гауя йылғаһы буйындағы Валмиерала урта мәктәпте тамамланым, ике йыл Ригала медицина факультетында уҡыным, дүрт йыл һуғышты Латвияла һәм Германияла, шул иҫәптән Бухенвальдта төрлө концентрацион лагерҙарҙа үткәрҙем, медицина белемен яңырттым, диплом алдым һәм бер ни тиклем ваҡыт табип булдым. Минең тәүге хикәйәләрем һәм юмористик һүрәттәрем 1953 йылда баҫылып сыға. 1957 йылда мин юморҙан баш тарттым һәм «Боҙ аҫтында ла йылға аға» романын яҙҙым. Ни өсөн мин латыш халҡына немец фашистары килтергән яраларға тағы бер тапҡыр ҡағылдым? Һәр кеше, беҙҙең кеүек, ҡояш яҡтылығына, тыныслыҡҡа, изгелеккә ынтыламы? Ауыртыуҙы һәм ғазаптарҙы иҫкә төшөрөргә кәрәкме? Эйе. Был китапты яҙырға кәрәк ине. Беренсенән, мин унда булған бөтә кешеләрҙе, яҡшы һәм насар кешеләрҙе белә инем, һәм мәйеттәре яндырылған ике кешенең ерләүенә барҙым. Икенсенән, ысын энтузиастарҙың ҡаһарманлығына осоп китергә, үҙ халҡының бәхете өсөн барыһын да биргәндәрҙе оноторға рөхсәт итеү ғәҙел булмаҫ ине. Ниһайәт, был ваҡиға шул ваҡыттағы ваҡиғаларҙың бер ҡасан да ҡабатланмауын иҫкә төшөрөргә тейеш. Мин был ваҡиғаны тулыһынса еткерә алманым. Әммә кем океанды уның бөтә төпһөҙ бөйөклөгөндә һүрәтләй алған? Мин бында һүрәтләнгән ваҡиғалар бер ҡасан да ҡабатланмаҫ тип өмөтләнәм, шуға күрә мин Гауя буйындағы бәләкәй ҡала Цесиста, үпкәләре ауырыған кешеләрҙе дауалай һәм юмористик хикәйәләр яҙа алам.
    Миервалдис Бирзе, «Боҙ аҫтында ла йылға аға».
# Пучкорвожа

Пучкорвожа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Циленга йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пучкорвожа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048211
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004821
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Себер (мәғәнәләр)

Себер — күп мәғәнле һүҙ.

# Себер (мәғәнәләр)
## Мәҡәләләр

* Себер — Евразияның төньяҡ-көнсығыш өлөшө.
* Себер (хоккей клубы) — Новосибирск ҡалаһының хоккей клубы.
# Ширғәзина-Криулина Рәзилә Нурлығаян ҡыҙы

Ширғәзина Рузилә Нурлығаян ҡыҙы — (1966) спорт мастеры, еңел атлетика буйынса СССР чемпионы.

# Ширғәзина-Криулина Рәзилә Нурлығаян ҡыҙы
## Биографияһы

Рәзилә Ширғәзина 1966 йылда Әлшәй районының Раевка ҡасабаһында Мөнирә Дәүләт ҡыҙы менән Нурлығаян Нурмөхәмәт улының ғаиләһендә дүртенсе бала булып тыуа. 14 йәшендә илдең иң шәп йүгереүселәре тип таныла. 4-се синыфта уҡығанда апаһы менән спорт мәктәбенә йөрөй башлай. Ике йылдан республика беренселегендә сығыш яһағанда иһә ҡыҙҙың йәшендәй тиҙлеге Өфө тренерҙарын таң ҡалдыра. Артабан ҡыҙ Республика Олимпия резервы мәктәбендә шөғөлләнә башлай. Әлеге ваҡытта Өфө дәүләт нефть техник университетының физкультура уҡытыусыһы.

# Ширғәзина-Криулина Рәзилә Нурлығаян ҡыҙы
## Ҡаҙаныштары

* 1980 йыл, Кисловодск, 1 километр араға йүгереүҙә чемпионат еңеүсеһе. Шул уҡ йылда СССР йыйылма командаһына индерелә һәм бер-бер артлы яңы еңеүҙәр яулай.
* 1984 йыл, СССР чемпионаты еүеңсеһе.
* 1985, 1986 йылдар, СССР беренселеге — көмөш миҙалдар.
* 1988 йыл, РСФСР Кубогы — беренсе урын.
* 1993 йыл, Пекин — ике көмөш миҙал.
* 1994 йыл, Франциялағы халыҡ-ара ярыштар — көмөш миҙал, Словакия — алтын миҙал.

# Ширғәзина-Криулина Рәзилә Нурлығаян ҡыҙы
## Ғаиләһе

Ире — еңел атлет Валерий Криулин (СССР-ҙың иң шәп йүгереүсеһе, хәҙер мәрхүм), ҡыҙы Виктория — Мәскәүҙә фитнес-инструктор.
# Нарых

Нарых — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 273 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Нарых
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204821
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кутоп-Соим

Кутоп-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының уң ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кутоп-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302199
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Биксурин Азат Нуриман улы

Биксурин Азат Нуриман улы (4 май 1975 йыл) — ҡурайсы. «Сураман» этно-төркөмөн ойоштороусы һәм уның етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2011).

# Биксурин Азат Нуриман улы
## Биографияһы

Азат Нуриман улы Биксурин 1975 йылдың 4 майында Башҡорт АССР-ының республика әһәмиәтендәге ҡалаһы, Баймаҡ районының административ үҙәге Баймаҡта тыуған.
Хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай.
Ижад юлын 2000 йылда Республика халыҡ ижады үҙәгендә әйҙәүсе методист булып башлай.
2002 йылда Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына эшкә саҡырыла.
2009 йылдың декабренән Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында эстрада артист-ҡурайсыһы булып эшләй.
Музыкант сит илдәрҙә лә башҡорт музыка мәҙәниәтен таныта, сит ил ижадсылары менән хеҙмәттәшлек итә
2016 йылда ҡурайсы Польша дирижёры Гжех Пиотровский саҡырыуы буйынса барып шул илдә концерттар ҡуя. 2017 йылдың 22 мартында Өфөлә Гжех Пиотровский етәкселегендә Милли симфоник оркестрға ҡушылып тәүге тапҡыр ҡурайҙа соло-концерт бирә
Теүәл бер йылдан, 2018 йылдың 22 мартында Польша дирижёры Гжех Пиотровский етәкселегендә ул яңынан Милли симфоник оркестрға ҡушылып ҡурайҙа соло-концертта уйнай
2011 йылда Биксурин Азат Нуриман улына Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы тигән маҡтаулы исем бирелә
2022 йылдың 30 декабрендә Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы тигән маҡтаулы награданы тапшырҙы.

# Биксурин Азат Нуриман улы
## Видео

* YouTube сайтында Видео Сольный концет Азата Бикчурина с НСО РБ 22.03.2017
* YouTube сайтында Видео Азат Бикчурин. Курай. Попурри танцев народов мира
* YouTube сайтында Видео Despacito / Bashkir Qurai cover. Azat Bikchurin
# Словак Ожмахы

Словак ожмахы, Словенски Рай (словак. Slovenský raj), көнсығыш Словакиялағы тау массивы (төҙөлөшө яғынан бер төрлөрәк булған яҫы түбәле тауҙар теҙмәһе) һәм халыҡ паркы, Спишско-Карст Гемерский Карстының бер өлөшө. Иң юғары нөктәһе — Велек Кнола тауы, 1266 м
Словак ожмахының майҙаны 210 км² тәшкил итә һәм Спишска Нова Вес, Попрад һәм Рожнява райондары территорияһында урынлашҡан. Уның территорияһы буйынса Горнад һәм Гнилец йылғалары аға. 90 процент Территорияһының 90%-н башлыса бук-аҡ шыршы пихтовая урманы тәшкил итә.

# Словак Ожмахы
## Иҫтәлекле урындары

* Спишске Подградье, Левоча, Рожнява, Попрад, Спишска Нова Вес, Гелница ҡалалары
* Күп һанлы мәмерйәләр, Добшинская мәерйәһен генә барып ҡарап була
* Ҡаялар
* Упҡындар
* Каньондар — тар тәрән үҙәнлектәр
* Шарлауыҡтар
# Красовский Степан Акимович

Степан Акимович Красовский (8 (20) август 1897 йыл — 1983 йыл) — совет хәрби эшмәкәре, авиация маршалы, Советтар Союзы Геройы (1945). КПСС-тың Үҙәк Ревизия комиссияһы ағзаһы (1961—1966).

# Красовский Степан Акимович
## Биографияһы

Степан Акимович Красовский 1897 йылдың 8 (20) авгусында Могилев губернаһының Глухи ауылында (хәҙергеБелоруссияның Могилев өлкәһе Быховск районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Белорус. 1915 йылда башланғыс училище тамамлай.

# Красовский Степан Акимович
## Рус император армияһында

1916 йылдың майында рус армияһына саҡырыла. Сымһыҙ телеграф механиктары курсын тамамлай, унтер-офицер дәрәжәһен ала, Көнбайыш фронттағы корпус авиаотрядын радиостанцияһы начальнигы итеп тәғәйенләнә. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша.

# Красовский Степан Акимович
## Граждандар һуғышы

Граждандар һуғышы башланғанға тиклем 1917 йылдың Октябрь революцияһы ваҡиғалары ваҡытында уҡ Ҡыҙыл гвардия сафына инеп үҙенең яҙмышын билдәләй. 1918 йылдан Ҡыҙыл армияла хеҙмәт итә, авиамоторист, һуңынан Көнсығыш фронтта 33-сө авиаотрядтың бәйләнеш начальнигы була. Фронтта кадрҙар етмәү сәбәпле летчик-күҙәтеүсе һөнәрен дә үҙләштерә, тиҫтәләгән хәрби осош яһай. 1919 йылдың октябренән —4-се армия составындағы авиация отряды комиссары, 1920 йылдың майынан — 11-се армия Хәрби-Һауа көстәренең 1-се Әзербайжан авиаотряды комиссары. Адмирал А. В. Колчак армияһына ҡаршы һуғыша, Кавказ аръяғында хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша.
# Мәккәне яулау

Мәккәне яулап алыу (ғәр. فتح مكة‎ — тура тәрж. Мәккәне асыу‎ — Мөхәммәт Пәйғәмбәр етәкселегендәге мосолмандарҙың 630 йылдың 11 ғинуарында Мәккәгә инеүе. Мәккәгә йыһатҡа Мәккә ҡорайыштары яғынан Хоҙайбиә солох килешеүен боҙоу сәбәпсе булған. Һуңынан Мөхәммәт Пәйғәмбәр Ҡәғбә янындағы бөтә һынташтарҙы емереп, Мәккә халҡынан ант ҡабул иткән һәм ун биш көндән һуң Хүнәйнәгә йыһатҡа киткән.

# Мәккәне яулау
## Тарихы
### Хатиб хаты

Мосолмандар Мәккәгә йыһатҡа әҙерләнгәндә, Хәтиб ибн Әбү Балтаа ҡорайыштарға был хаҡта хәбәр итергә була . Бер ҡатынға бүләк вәғәҙә итеп, хатты сәсенә йәшереп, Мәккәгә ебәргәндәр. Әммә Мөхәммәт Пәйғәмбәргә үәхи иңеп, ҡатын тотола.
Хатиб: « Мәккәлә минең улым һәм ғаиләм бар. Мин ҡорайыштарға улар өсөн ярарға тырыштым, тик диндән яҙманым», — тигән. Үмәр ибн әл-Хаттаб уны язаларға булғас, Мөхәммәт ғәләйһиссәләм Хатибтың Бәҙер һуғышында ҡатнашыуын иҫкә алып, ғәфү итә
Мөфәссирҙәр Әл-Мүмтәхәнә сүрәһенең тәүге аяттары Хәтиб ибн Әбү Балтаа тураһында тип һанай:

# Мәккәне яулау
## Тарихы
### Яулау

Мәккәгә ингәс, мосолмандар Хәлид Ибн Вәлид кешеләренән башҡа ҡаршылыҡҡа осрамаған. Алыш һөҙөмтәһендә 12 ҡорайыш үлтерелә, ә мосолмандарҙан Ҡарз ибн Жабир һәм Хүбәйш ибн Хәлид һәләк була.
Мөхәммәт Пәйғәмбәр өсөн Хәжүн тауы янында сатыр ҡорғандар. Ул дөйә менгән килеш Ҡәғбә тирәләй тауаф ҡыла. Ундағы бөтә һынташтарҙы емереп, Мөхәммәт Пәйғәмбәр ике рәҡәғәтле намаҙ уҡый.
Мәккәне яулап алғандан һуң Мөхәммәт пәйғәмбәр Мәккә халҡынан ант ҡабул итә. Ул бында ун биш көн була, шунан Хүнәйнәгә юллана.
# Демзин

Демзин (нем. Demsin) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 382 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,35 км². Диңгеҙ кимәленән 30 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39307 һәм автомобиль коды — JL.