yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гарновка

Гарновка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таловка йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Гарновка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200063
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иҫәнгилдин Сөләймән Ғәбит улы

Иҫәнгилдин Сөләймән Ғәбит улы (1906 йыл — 21 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-сы кавалерия полкы ҡылыссыһы. Орел өлкәһе (хәҙер Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Приклоновка ауылында ерләнгән.

# Иҫәнгилдин Сөләймән Ғәбит улы
## Биографияһы

Сөләймән Ғәбит улы Иҫәнгилдин 1906 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Түбә руднигы ҡасабаһында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы рядовой. 1942 йылдың 21 авгусында яуҙа алған йәрәхәттәрҙән госпиталдә һәләк була. Орел өлкәһе Долгоруков районы Приклоновка ауылында ерләнә. Долгоруков раонында хәҙерге көндә 25 туғандар ҡәберлеге, шул иҫәптән Приклоновка ауылында ла бар.
Ҡатыны Иҫәнгилдина Йыһан Түбә руднигы ҡасабаһында Совет урамы, 21 йорт адресы буйынса йәшәгән.
# Кармалка (Ереауз ҡушылдығы)

Кармалка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ереуз йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кармалка (Ереауз ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007787
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100778
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иваньчиха

Иваньчиха — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кастово йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Иваньчиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001593
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Еглец

Еглец — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суланда йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Еглец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031643
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003164
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Судан-Сәхил архитектураһы

Судан-Сәхил архитектураһы —Сәхил һәм Судан африка халыҡтарының архитектура стил. Көнбайыш Африкала, Сахаранан көньяҡтараҡ һәм Атлантик океандың төньяҡ ярҙарында таралған.
Был стиль өсөн ҙур бүрәнә таяуҙары сығып торған, штукатурка һыланған саман ҡулланыу хас, улар мәсет һәм һарай кеүек ҙур биналарҙың стенаһынан күренеп тора. Был һыҙалар ремонт өсөн таяуҙар булып та хеҙмәт итә. Судан-Сәхил стиленең иң тәүге өлгөләре б. э. т. 250 йыл тирәһе Дженне-Дженонан сыҡҡандыр, моғайын, унда төбәктә саманды төҙөлөштә даими файҙаланыуҙың тәүге танытмалары табылған.

# Судан-Сәхил архитектураһы
## Саванна һәм сахель стилдәренең айырмаһы

Сәхил архитектураһы күрше саванна төҙөлөш стиленән һиҙелерлек айырыла. Саваннаның «ҡарт» кешеләре конус кеүек ҡыйыҡ менән ябылған бер нисә йорттан торама төҙөгән. Был тәү сиратта ҡаланың сауҙа һәм байлыҡ үҙәктәре менән бәйле төҙөлөш стиле була.
Улар ауылдарға һәм ҡалаларға үҙҙәренә хас күренеш бирә. Үҙәктә мәсет, бай торлаҡ йорттар һәм йәмәғәт биналары кеүек ҙур биналар айырылып тора.
Сәхил короллектәренең көньяҡҡа табан киңәйеүе һөҙөмтәһендә Судан-Сәхил стиле күбеһенсә мәсеттәр, һарайҙар, күренекле кешеләрҙең йорттары йәки ҡала халҡы өсөн файҙаланылған, ә ябай кешеләр араһында иҫке Африка стилдәрен ҡулланып, ауылдары һәм ғаилә биләмәләре өсөн йорттар төҙөү күҙәтелгән.
# Сергиополь ауыл Советы (Дәүләкән районы)

Сергиополь ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Сергиополь ауылы.

# Сергиополь ауыл Советы (Дәүләкән районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Тирәкле (Архангел районы)

Тирәкле (рус. Тереклы) — Башҡортостан Республикаһының Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 602 кеше булған. Почта индексы — 453039, ОКАТО коды — 80203816006.

# Тирәкле (Архангел районы)
## Халыҡ һаны

1906—698, 1920—866, 1939—1084, 1959—748, 1989—599, 2002—577, 2010—520 кеше йәшәгән.

# Тирәкле (Архангел районы)
## Халыҡ һаны
### Милли составы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 96 % тәшкил итә.

# Тирәкле (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 14 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Баҡалды): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 20 км

# Тирәкле (Архангел районы)
## Тарихы

Баҫыу йылғаһы буйында Тирәкле — ҡумрыҡ-табындарҙың иң ҙур төп ауылы. Исеменең сығышы — Тирәкленән (йәғни тирәк үҫкән урын — күк тирәк — тирәк төрө).
«Башҡорт АССР-ы тарихы буйынса материалдар»ҙа 15 тапҡыр ауылдың исеме осрай.
1795 йылда ауылда 353 кеше һәм 50 йорт иҫәпләнгән, 1859 йылда — 492 кеше һәм 81 йорт, 1896 йылда — 562 кеше һәм 105 йорт.
Мәсет эргәһендә мәктәп эшләй.
Ауыл халҡы — малсылар. 1839 йылда 508 кешегә (76 йорт) 280 ат, 105 һыйыр, 25 һарыҡ һәм 30 кәзә тура килә. Дүрт йылдан һуң 48 бот ужым һәм 200 бот яҙғы иген сәселгән. XIX быуат аҙағында икмәк магазины эшләй башлай. Умартасылыҡ хужалыҡта һиҙелерлек урын биләгән: 300 умарта һәм 15 солоҡ. Бынан тыш, ауыл халҡы мәғдәнде Архангел заводына, шулай уҡ Өфөгә поташ ташыған.
Ауылда 2 бакалея кибете булған.

# Тирәкле (Архангел районы)
## Билдәле шәхестәре

* Мораҙым Абдрахманов, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан Ҡумрыҡ-Табын улусы башҡорто.
* Ғәләүетдинова Наилә Ғизетдин ҡыҙы (3.01.1946), радио һәм телевидение дикторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
* Фәтих Иҡсанов (1.09.1935—19.10.1992), актёр, режиссёр. 1969 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. «Йәдкәр» фольклор төркөмөн ойоштороусыларҙың береһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1986).
* Хәбиров Илсур — Башҡортостандың халыҡ артисы

# Тирәкле (Архангел районы)
## Матбуғатта

* Инйәр. 20 декабрь 2021 йыл, Тирәклелә — ҙур байрам

# Тирәкле (Архангел районы)
## Видеофильмдар

* Тирәкле, Архангел районы. 11 февраль 2016йылYouTube сайтында Видео
* Тирәкле. 8 август 2021 йылYouTube сайтында Видео
* Архангел районы Тирәкле ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбендә 2020 йылда онлайн-сығарылышYouTube сайтында Видео
* Германиянан ирле-ҡатынлы Башҡортостанда ранчо төҙөй. 28 октябрь 2020 йылYouTube сайтында Видео
* Тирәкле. 28 август 2021 йылYouTube сайтында Видео

# Тирәкле (Архангел районы)
## Сайтта

* Архангел районының Тирәкле ауылында мәсет төҙөләсәк. 14 ноябрь 2012 йыл
# Шморда

Шморда (нем. Schmorda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 87 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,84 км². Диңгеҙ кимәленән 510 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7389 һәм автомобиль коды — SOK.
# Шиллингштедт

Шиллингштедт (нем. Schillingstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 240 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,46 км². Диңгеҙ кимәленән 146 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99625 һәм автомобиль коды — SOM.
# Ҡара юрға (йыр)

Ҡара юрға —— башҡорт халыҡ йыры.

# Ҡара юрға (йыр)
## Риүәйәте

Башҡорттар борон ырыу-ырыу булып йәшәгән осорҙарҙа ырыуҙар араһында башҡорт егеттәре яҡшы кейенеп, һылыу аттарға менеп, ҡыҙ күҙләгәндәр. Шул арҡала ҡоҙа булышҡандар. Ырыуҙар араһында туғанлыҡ, татыулыҡ көсәйә барған. Был һәр ырыу өсөн ҙур шатлыҡ, дан ҡаҙаныу булып һаналған.
Бөрйән ырыуы башҡорттарының бер егете, тирә-яҡҡа дан алған Ҡара юрғаһын эйәрләп менеп Күбәләк ырыуында һылыу бер ҡыҙҙы күҙләп ҡайта. Яусы ебәреп ҡыҙҙы әйттерәләр. Егеттең атаһы данлыҡлы Ҡара юрға айғырҙы бер өйөр йылҡы менән мәһәр итеп бирә. Был йылҡыларҙы Күбәләк ырыуына алып ҡайтҡас, Ҡара юрғаны аҡ ҡаҙыҡҡа арҡанлап тотҡандар. Ҡара юрға ябыға, торған урынында сапсынып, ерҙе саңдауға әйләндереп бөтә. Егеттең кәләше һәр көн арҡанлы көйө Ҡара юрғаны эйәрләп менеп, юрғалатып йөрөй. Шул саҡта Ҡара юрғаны маҡтап, яратып көй сығарып, һамаҡлай торған булған.
Йәйге матур көндәрҙең береһендә ҡыҙ ҡәҙерле кейемдәрен, селтәр-ҡашмауҙарын кейеп ала ла Ҡара юрғаны көмөш йүгән менән йүгәнләтә. Көмөш күмелдерек, көмөш ҡойошҡанды һалып, көмөш эйәр менән эйәрләтә лә уны аҡ ҡаҙыҡлы арҡандан ысҡындырып менә. Менә лә тирмәләр алдында юрғалатып йөрөмәксе була. Иркенлекте тойған Ҡара юрға, ярһып китеп, өҫтөндәге киленсәкте үҙ иленә алып ҡайтып китә. Артынан ҡыуып ҡарайҙар, тик етә алмайҙар. Ошо саҡ киленсәк Ҡара юрғаға үтенеп һамаҡлай.
Икенсе көн, таң менән, Ҡара юрға киленсәкте ҡайны йортона — егет янына килтереп еткерә. Тымыҡ таңды яңғыратып кешнәп ебәреүгә бындағы йылҡылар сыр-сыу килеп кешнәшәләр. Бөтә кешеләр йоҡоларынан уятып, тирмә алдына сыға, ә егет, өҫтөндәге киленсәк менән тирмә алдында юрғаланып йөрөгән Ҡара юрғаны күреп, уларға табан йүгерә. Ярһып юрғалаған Ҡара юрғаны туҡтата алмай, һамаҡлай башлай

# Ҡара юрға (йыр)
## Йырҙың тексы

Ҡара оҙон ялдарыңды
Һис тә үрмәм юрғам,
Йомро йомшаҡ билкәйеңде
Ҡамсыламам, юрғам.
Өҫтөңдәге киленсәкте
Алып ҡайтма, юрғам!
Һайт, Ҡара юрғам!
Тайт, Ҡара юрғам!
Аҡ ҡаҙыҡтар теҙеп ҡуйып,
Арҡанламам, юрғам
Йомро йомшаҡ билкәйеңә
Эйәр һалмам, юрғам.
Өҫтөңдәге киленсәкте
Алып ҡайтма, юрғам!
Һайт, Ҡара юрғам!
Тайт, Ҡара юрғам!
Һай, йомро матур тояғыңды,
Дағаларбыҙ, юрғам.
Ҡырас матур ялдарыңды
Уҡаларбыҙ, юрғам.
Өҫтөңдәге киленсәкте
Төшөрсәле, юрғам!
Һайт, Ҡара юрғам,
Тайт, ҡара юрғам!
Таштан ҡаты тояғыңды
Дағаларбыҙ, юрғам.
Ҡара ҡырпыу үңлегеңде
Нағышларбыҙ, юрғам
Өҫтөңдәге һылыуыңды
Төшөрсәле, юрғам!
Һайт, Ҡара юрғам!
Тайт, Ҡара юрғам!
Ҡырас ҡара ялдарыңды
Уҡаларбыҙ, юрғам.
Ҡабырсаҡтай ҡолағыңа
Суҡ тағырбыҙ, юрғам,
Өҫтөңдәге киленсәкте
Төшөрсәле, юрғам!
Һайт, Ҡара юрғам!
Тайт, Ҡара юрғам!
# Заһир (мәғәнәләр)

Заһир - (ғәр. الظاهر- әз-За́һир‎) - Аллаһы тәғәләнең 99 күркәм исеменең (сифатының) береһе, "Аңлайышлы", "Асыҡ", "Мәғлүм" тигән мәғәнәләргә эйә. Башҡорт телендә иҫке китапса һүҙ тип һанала һәм бер нисә мәғәнәгә эйә.

# Заһир (мәғәнәләр)
## Мәғәнәләр

* Заһир - яҡты, нурлы.
   Заһир булһа алдыңда ут йәки ҡаплап китһә сил...
   С. Яҡшығолов
* Заһир - күренеп торған, мәғлүм, билдәле.
   Хәшиә ғәләмәте шунан заһир,
   дин биреп донъя һатып алмағанда
   Аҡмулла
* Заһир булыу - барлыҡҡа килеү, пәйҙә булыу.
   1683 йылда Минзәлә тирәһендә йәнә башҡорт фетнәләре заһир булды.
   М. Һаҙыев

# Заһир (мәғәнәләр)
## Ир-ат исеме

* Исмәғилев Заһир Ғариф улы — башҡорт композиторы. БАССР-ҙың (1963), РСФСР-ҙың (1968) һәм СССР-ҙың (1982) халыҡ артисы
* Вәлитов Заһир Суфиян улы — СССР һәм Рәсәй театр актёры, Башҡорт АССР-ының (1984) һәм Рәсәй Федерацияһының (2000) халыҡ артисы
* Игеҙйәнова Нажиә Заһир ҡыҙы — башҡорт яҙыусыһы, шағир. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998). Игеҙйәнова Нажиә Заһир ҡыҙы
# Быков Владимир Викторович

Быков Владимир Викторович (20 октябрь 1949 йыл — 14 ғинуар 2018 йыл) — СССР һәм Рәсәй хоккейсыһы һәм тренеры. 1966—1979 йылдарҙа «Салауат Юлаев» хоккей командаһы уйынсыһы. Башҡорт АССР-ында беренсе СССР-ҙың спорт мастеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1978).

# Быков Владимир Викторович
## Биографияһы

Владимир Викторович Быков 1949 йылдың 20 октябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1966—1979 йылдарҙа Өфөнөң Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы командаһында уйнай (бөтә клуб тарихында иң яҡшы бомбардиры — 342 шайба). «Салауат Юлаев» СДЮШОР-ы тәрбиәләнеүсеһе (Р. Халиҡов тренеры). П.Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физик культура институтын тамамларан (1972). 1979—80 һәм 1992—97 йылдарҙа «Салауат Юлаев» командаһының тренеры, 1999—2000 (ғинуар) йылдарҙа баш тренеры. 1980—1983 һәм 1990—1991 йылдарҙа команда башлығы. 2009—2018 йылдарҙа «Толпар» командаһының башлығы.
# Рашау-Маркерсбах

Рашау-Маркерсбах (нем. ) — Германиялағы, Саксония ерендәге . йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — км². Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы һәм автомобиль коды .
# Сепрәк (хикәйә)

Сепрәк — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1885 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1885 йылдың 2 декабрендә «Петербург газета»һының 331-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫыла.

# Сепрәк (хикәйә)
## Баҫмалар

А. П. Чеховтың «Сепрәк» хикәйәһе 1885 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1885 йылдың 2 декабрендә «Петербург газета»һының 331-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫыла. Был хикәйә яҙыусының А. Ф. Маркс нәшер итәсәк әҫәрҙәр йыйылмаһына индерелергә тәғәйенләнмәгән була.

# Сепрәк (хикәйә)
## Сюжет

Хикәйәләге ваҡиға провинциялағы бер ҡалала бара. Бер кисте фабрикант Блудыхин йортона табан провинцияның «Гусиный вестник» гәзите сәркәтибе Пантелей Диомидыч Кокин йүнәлә. Блудыхин йортонда был кистә һөйәрмәндәр спектакле күрһәтелә, унан һуң бейеү һәм киске аш була.
Кокин үҙен залда бик нәзәкәтле тотасағы, шунлыҡтан ундағы ханымдар һәм кавалерҙар уға иғтибар итәсәге, унда нисек Клавдия Васильевнаны осратасағы, ханымдың Кокинға монументҡа ҡараған кеүек ҡараясағы һәм киске аштан һуң өйөнә оҙаттырып ҡуйыуҙы һораясағы тураһында хыяллана.
Фабрикант өйөнә килеп еткәс, сәркәтип лакейға тунын сисеп бирә һәм үҙенең редакциянан килгәнлеге тураһында әйтә. Уның был һүҙҙәре киреһенсә эште боҙоп ебәрә — юғары ҡаттан кемдер: «Ярамай! ярамай! Индермәҫкә! Индермәҫкә!» - тип ҡысҡыра.
Кокин был һүҙҙәрҙең уға әйтелгәнен аңламайса, аяғы менән тупһаға баҫа, ләкин уға юлды ҡаплайҙар. Блудыхиндың үҙе Кокинды өйгә индермәҫкә ҡушыуы асыҡлана. Уға бары тик билет һатып алып инергә генә рөхсәт ителә, әммә сәркәтиптең үҙе менән аҡсаһы булмай. Уға өйгә инергә рөхсәт итәләр, тик залға инергә рөхсәт ителмәй.
Антракт ваҡытында Кокинға Блудыхин менән һөйләшергә форсат табыла. Фабриканттың ҡәнәғәтһеҙлек күрһәтеүенең сәбәбе асыла. Булдыхин: «Һеҙҙең гәзиттең һуңғы һанында бик шәп мәҡәлә сыҡты… бик шәәәп! «Юдифь и Олоферн» спектаклендә минең ҡыҙым ҡатнашты. Ундағы йәнле картинаны һүрәтләгәндә гәзитегеҙҙә әллә нимәләр яҙылып бөткән. Юдифь ҡулындағы ҡылыс шул тиклем оҙон, уның менән йә бик йыраҡтан, йә булмаһа йорт ҡыйығына менеп кенә дошманды һуйып булыр ине... Нимәгә бында ул ҡыйыҡ? Минең ҡыҙым уҡып сыҡҡас… илап ебәрҙе! Әфәнделәр, был тәнҡит түгел! Юҡ-юҡ, был тәнҡит түгел! Был шәхестәр! Мәҡәләне яҙған кеше мине юҡҡа сығарыу өсөн был мәҡәләне яҙған…».
Кокин менән һөйләшкәндә Булдыхин уның бары тик сәркәтип икәнен асыҡлай, ә мәҡәләне «Гусиный вестник» гәзитенең мөхәррире яҙғанлығын белә һәм ул Кокинды залға алып китә. Улар залға китеп барғанда Булдыхинға әле генә генерал килеүе тураһында әйтәләр. Кокинды ярты юлда ташлап, Булдыхин генералды ҡаршы алырға йүгерә. Кокин зал ишегенә килә, ләкин Блудыхин уның тураһында бер кемгә лә бер ни ҙә әйтеп өлгөрмәгәнлектән, Кокинды залға индермәйҙәр. Кокинға өйөнә ҡайтып китергә тура килә, «уға шул тиклем оят һәм ерәнес була».
# Быуаҙкүл

Быуаҙкүл — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Татар Ямалысы ауыл биләмәһе составына керә.

# Быуаҙкүл
## География

Ағиҙел тамағы эргәһендә, Аҡтаныш ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 27 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Быуаҙкүл
## Тарих

Быуаҙкүл — йәнәй ырыуы башҡорттарының ауылы. XVIII быуаттың беренсе яртыһында нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Йәнәй улусына ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Семиостровная улусы составына керә.
ХХ быуат башында мәсет (1816 йылдан билдәле) уның ҡарамағында мәктәп теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Коллективизация осоронда ауылда «Йәш ҡул» колхозы ойошторола; һуңыраҡ ул «Ағиҙел» колхозы, ә 1965 йылдан —«Аҡтаныш» совхозы составына инә.

# Быуаҙкүл
## Халҡы

1816 йылда ир енесле 48 башҡорт; 1834 йылда — 98 башҡорт; 1870 йылда — 137 башҡорт; 1913 йылда — 110 аҫаба башҡорт һәм 153 керҙәш башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1897 | 1906 | 1913 | 1922 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 125 | 137 | 208 | 279 | 263 | 240 | 234 | 255 | 181 | 125 | 199 | 252 | 392 | 392 |

# Быуаҙкүл
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
# Мезозой

Мезозой, йәки мезозой эраһы, MZ (бор. грек. μέσος «уртаса» + ζωή «тормош») — геологик дәүер, уны дауамлығы 251,902 ± 0,024 млн йыл әүәлдән 66,0 млн йыл әүәлгә тиклем (барлығы 186 миллион йыл тирәһе). Был геологик дәүерҙе тәүге тапҡыр британ геологы Джон Филлипс 1841 йылда билдәләгән.

# Мезозой
## Геологик дәүер

Мезозой палеозойҙан һуң һәм кайнозой алдынан килгән. Был өс дәүер бергә фанерозой эонын тәшкил итә. Геохронологик шкалаға ярашлы мезозой өс осорға бүленә (башынан — аҙағынаса, млн йыл элек):
* триас осоро (251,902 ± 0,024 — 201,3 ± 0,2);
* юра осоро (201,3 ± 0,2 — 145,0);
* аҡбур осоро (145,0 — 66,0).
Мезозой осоронда хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы даими үҙгәреш кисерә: аммониттар һәм белемниттар, динозаврҙар эволюция кисерә, тәүге имеҙеүселәр барлыҡҡа килә, үҫемлектәр араһында — яланғас орлоҡлолар, ә аҡбур осоронда — ябыҡ орлоҡлолар өҫтөнлөк итә. Мезозой ахырында динозаврҙар, умыртҡаһыҙҙарҙың күбеһе, ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлектәр йәшәүҙән туҡтай.

# Мезозой
## Климаты

Һуңғы 1,1 млрд йыл дауамында Ер тарихында Вильсон циклдары тип аталған «боҙлоҡ осоро — йылыныу» циклының бер-береһен алыштырған өс циклы күҙәтелә.

# Мезозой
## Башҡортостанда

Башҡортостан Республикаһында мезозой ултырмалары өлөшләтә Урал алды бөгөлөндә һәм Магнитогорск мегасинклинорийында һаҡланған.
Мезозой ултырмалары континенталь, диңгеҙ яры буйы, диңгеҙ ултырма тоҡомдарынан һәм ашалған ер ҡыртышы продукттарынан тора:
* континенталь ултырмалар — триас, аҫҡы—урта юра, аҫҡы аҡбур;
* диңгеҙ яры буйы ултырмалары — өҫкө аҡбур;
* диңгеҙ ултырмалары — өҫкө юра, аҫҡы аҡбур.
Дөйөм ҡалынлығы 1 км тиклем.
Ашалған ер ҡыртышы ҡатлауҙарында — окисланған мәғдәндәр — алтын, марганец, тимер, силикат никель‑кобальт һәм минераль пигменттар, ултырма бассейндарҙа фосфориттар һәм яҙыу аҡбуры формалаша.
# Алмело

Алмело (нидерл. Almelo произношение (мәғл.)) — Нидерландының Оверэйсел провинцияһы ҡалаһы һәм общинаһы, тимер юлы буйынса барғанда Девентер һәм Хенгело араһында тора. Альмело халҡының күп өлөшө нидерланд телен белә, әммә түбәнге немец теленең твент диалектында һөйләшә (нидерл. Nedersaksisch). Лимбург диалекты менән бер рәттән твент һөйләше — Нидерландыла иң киң таралған ике диалекттың береһе.
Алмело йылъяҙмаларҙа беренсе тапҡыр 1236 йылда телгә алына. Ул был ваҡытта оло юлдар киҫешкән урындағы Аа йылғаһы аша һалынған ауыл күпере булараҡ билдәле. 1420 йылда Алмело ҡала тип атала башлай, әммә буның бер ниндәй ҙә хәрби ҡиммәте булмай, хатта диуарҙар менән дә уратып алынмаған була. Йөҙ йыл самаһы (1818—1914) Алмело общинаһы ҡалаға — Almelo Stad һәм уның тирә-йүненә — Almelo Ambt бүленгән була.
1830 йылда ҡалаға фәнни-техник революция беренсе пар машинаһы булараҡ килә. Был фабриканы яңы аппаратураға күсеүгә этәрә. 1855 һәм 1865 йылдарҙа Алмелоға тиклем һыу юлы (Оверэйссель каналы) һәм Зальцбергендән тимер юлы килеп етә. 1960 йылда туҡыу сәнәғәте бөлгөнлөккә төшә һәм импорттың арзан продукцияһы менән ярыша алмай.
Алмело архитектураһыүҙенсә бигерәк тә ҡыҙыҡ, сөнки, һуғыштарҙан етди зыян күргән Хенгелонан айырмалы рәүештә, унда күп боронғо ҡорамдар һәм йорттар һаҡланып ҡалған.

# Алмело
## Күрше ҡалалары

* Адорп
* Борне
* Вирден
* Твентеранд
* Тюберхен
* Хенгело
* Хоф-ван-Твент
* Энсхеде

# Алмело
## Спорт

Ҡалала профессиональ футбол клубы «Хераклес» төпләнгән, ул Нидерландтың юғары һәм беренсе дивизионы чемпионаттарында ҡатнаша.

# Алмело
## Дин

Әрмән апостол сиркәүе
* Сиркәү

# Алмело
## Шәхестәр

* Бет, Эверт Виллем

# Алмело
## Иҫкәрмә, һылтанма, сығанаҡтар

* ↑ https://www.delpher.nl/nl/tijdschriften/view?identifier=MMKB10:001161003:00173 (нидерл.) // Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden — 1917.
* ↑ https://www.delpher.nl/nl/tijdschriften/view?identifier=KBDC001:003021001:00384 (нидерл.) // Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden — 1951.
* ↑ https://repository.overheid.nl/frbr/sgd/19871988/0000103024/1/pdf/SGD_19871988_0005120.pdf — 1987.
* ↑ https://gemeentegeschiedenis.nl
* ↑ Kerncijfers wijken en buurten 2021 — 2021.
* 1 2 3 Woonplaatsen in Nederland 2021
* ↑ https://www.preston.gov.uk/towntwinning?ccp=true
* 1 2 3 (unspecified title)
* ↑ https://almanak.overheid.nl/export/Gemeenten.csv
* ↑ (unspecified title)
* ↑ 1867 йылда Алмести ҡала картаһы
* ↑ Алмести идараһының 1867 йылдың картаһы
* ↑ Иҫәп буйынса өсөнсө урында нидерландтар, әрмән сиркәү асылды.
# Продольная (Есаулка ҡушылдығы)

Продольная — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Есаулка йылғаһының уң ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Продольная (Есаулка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501912111200006951
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200695
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иртыш һыу бассейны округы

Иртыш һыу бассейны округы (рус. Иртышский бассейновый округ) — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 28-се статьяһына ярашлы).
Иртыш йылға бассейны һыу объекттарын һәм уға бәйле ер аҫты һыу объекттарын файҙаланыуҙа һәм һаҡлауҙа айырым өлкә булдырыу маҡсатында 2006 йылда барлыҡҡа килтерелә.
Иртыш һыу бассейны округы кесе тармаҡтарына 14 һанлы код билдәләнә.