yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Башкиров Вячеслав Филиппович

Башкиров Вячеслав Филиппович (22 апрель 1915 йыл — 15 февраль 2001 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр. Авиация генерал-майоры (1966). Советтар Союзы Геройы (1943).

# Башкиров Вячеслав Филиппович
## Биографияһы

Вячеслав Филиппович Башкиров 1915 йылдың 22 апрелендә Лукашевка ауылында (хәҙер — Курск өлкәһенең Курчатов районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Рус. Мәскәү ҡалаһында йәшәй. 1935 йылда Тушинола Осоавиахимдың — Үҙәк йәйге мәктәбен, икенсе йылда лётчик-инструкторҙар мәктәбен тамамлай. Граждан Һауа Флоты Аэропроектында инженер-конструктор булып эшләй. 1940 йылда Бөтә Союз индустриаль институтын ситтән тороп тамамлай. 1940 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Ҡыҙыл Армияла — 1940 йылдан. 1941 йылда Чугуев хәрби осоусылар мәктәбен, ә һуңынан Ростов өлкәһендәге Батайск ҡалаһында хәрби комиссарҙар курстарын тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышында 1941 йылдан алып ҡатнаша. Противоздушный оборона частарында хеҙмәт итә. Як-1 истребителендә осорға өйрәнгәндән һуң 788-се истребитель авиацияһы полкы эскадрильяһының хәрби комиссары итеп тәғәйенләнә. Башкиров Сталинград өсөн алышта айырыуса батырлыҡ күрһәтә. Һауалағы алыштарҙа ул үҙенең хәрби өлгөһө менән бөтә осоусылар хҙыәрби ҡаһарманлыҡҡа илһамландыра. 1942 йылдың авгусында ғына Башкиров алты дошман самолетын атып төшөрә, шул иҫәптән дүртJunkers Ju 88 һәм ике Messerschmitt Bf.109. Башкировтың эскадрилья осоусылар составы ошо уҡ ай эсендә дошмандың 18 самолетын бәреп төшөрә. Башкиров үҙе ҡаты яраланған була.
СССР Юғары Совет Президиумының 1943 йылдың 8 февралендәге Указына ярашлы һауа алыштарында күрһәткән батырлығы өсөн политрук Башкиров Вячеслав Филиппович «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була (790-се «Алтын Йондоҙ» миҙалы).
Һауыҡҡандан һуң 907-се истребителдәр авиация полкы составында һуғыша (илдең ПВО ғәскәрҙәре). Курск дуғаһы һуғышында, Украина һәм Белоруссияны азат итеүҙә ҡатнаша. Һуғыш осоронда барыһы 300-ҙән ашыу хәрби осош яһай, 18 дошмн самолетын юҡҡа сығара.
Һуғыштан һуң ПВО ғәскәрҙәрендә хеҙмәтен дауам итә. 1950 йылда КПСС-тың Үҙәк комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен, 1955 йылда Хәрби-һауа академияһын ситтән тороп тамамлай,.
1966 йылдан авиация генерал-майоры Башкиров В. Ф. — запаста. Мәскәүҙә йәшәй. 1990 йылға тиклем Авиация һәм космонавтика Үҙәк Йорто начальнигы була. 2001 йылдың 15 февралендә вафат була.

# Башкиров Вячеслав Филиппович
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы, Советтар Союзы Геройы (790-сы һанлы)
* Ленин ордены
* Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* Александр Невский ордены
* I дәрәжә ике Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* Юбилей миҙалдары

# Башкиров Вячеслав Филиппович
## Хәтер

* Мәскәүҙә Ваганьково зыяратында ерләнгән.
* В. Ф .Башкировтың исеме Волгоградта Геройҙар Аллеяһындағы стелала уйып яҙылған.
# Киркенес

Киркенес (норв.Kirkenes — Хиркенес, фин.Kirkkoniemi, с-саамск. Girkonjárga) — Норвегияның төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Финнмарк фюлькаһында, рәсәй-норвегия сигенән яҡынса 8 км алыҫлыҡтағы ҡала.

# Киркенес
## Тарихы

1826 йылдың 14 майына тиклем Фэлледсдистрикт территорияһында урынлашҡан (Дөйөм районда) — Швеция һәм Рәсәй кондоминимумында, шунан һуң бөтә тиерлек бәхәсле территориялар (шул иҫәптән Киркенес) Швецияға күсә.

# Киркенес
## Тарихы
### Икенсе донъя һуғышы

Икенсе донъя һуғышы йылдарында көслө бомбалар һөжүменә дусар була — ҡалаға 320 һауа һөжүме яһала. 1944—1945 йылдарҙа Киркенестың комендант урынбаҫары, һуңынан билдәле шәрҡиәтсе Дьяконов Игорь Михайлович; 1990-сы йылда уға ҡаланың почетлы гражданы исеме бирелә.

# Киркенес
## Климаты һәм географияһы

Киркенес Норвегияның иң төньяҡ-көнсығышында, төньяҡ поляр түңәрәктән төньяҡҡа ҡарай яҡынса 400 км алыҫлыҡта ята. Ҡала Варангер-фьорд фьорды тармаҡтарының береһендә, Рәсәй сигенән алыҫ түгел урынлашҡан.
Поляр көнө 21 майҙан алып 17 июлгә тиклем, поляр төн — 21 ноябрҙән алып 21 ғинураға тиклем дауам итә. Яр буйында урынлашыуына ҡарамаҫтан, ҡала континенталь климатҡа күсеүсән. Уртаса айлыҡ температура ғинуарҙа -11,5 °C алып июлдә 12,6 °C. тиклем үҙгәрә. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм кимәле — яҡынса 450 мм. Иң түбән температура --41°C, иң юғары температура 32,7 °C теркәлгән. Иң юғары уртаса айлыҡ температура 2004 йылда билдәләнгән һәм 16,9 °C тәшкил иткән.
Киркенес— Бьерневатн тимер юлы Киркенес портын һәм Сер-Варангер коммунаһындағы Бьёрневатн шахтаһын тоташтыра. Фин Рованиемиһынан Киркенесҡа тиклем 529. км оҙонлоғондағы тимер юлы төҙөү планлаштырыла.

# Киркенес
## Билдәле шәхестәре

* Киркенеста саңғы ярышы буйынса өс тапҡыр Олимпия уйындары чемпионы Вегард Ульванг тыуған.
* Киркенеста донъя транс музыкаһы йондоҙо Эрьян Гильсен йәшәй.

# Киркенес
## Иҫтәлекле урындары

* Икенсе донъя һуғышы музейы
* Руаль Амундсен (Роальд Амундесн) майҙанында Ҡыҙыл Армия һалдаттарына һәйкәл
* Саам рәссамы Йон Савио музейы

# Киркенес
## Туғандаш ҡалалар

* Воркута, Рәсәй
* Никель, Рәсәй
* Карс, Төркиә
# Севчуга

Севчуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Севчуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032510
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003251
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дибциг

Дибциг (нем. Diebzig) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 276 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,67 км². Диңгеҙ кимәленән 51 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
# Хулга

Хулга — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляпин йылғаһының һул ярына тамағынан 151 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 218 км.

# Хулга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025649
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302564
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гетто

Ге́тто (итал. ghetto nuovo «новая литейная») — ҙур ҡалаларҙа үҙ ирке менән йәки мәжбүри күсереп килтерелгән милли аҙсылыҡ йәшәгән район (иң беренсе йәһүдтәр өсөн) .

# Гетто
## Тарихы

Термин 1516 йылда балдыҡҡа килгән. Ул ваҡытта каналдар менән бүленгән Каннареджо (Венеция) районында Венеция йәһүдтәренә геттола (итал. Ghetto di Venezia) йәшәргә күрһәтмә бирелә.
Әммә был күренеш күптән барлыҡҡа килгән. Ғәҙәттә йәһүдтәр, көсләү буйынса түгәл, үҙҙәре бер-береһенә яҡын урынға күсеп килгәндәр. 1239 йылда Арагонда йәһүдтәргә махсус бирелгән кварталдарҙа ғына йәшәргә тигән күрһәтмә биргән указ сыға.
Артабан йәһүд геттолары Германия, Франция, Швейцария һәм Италияла барлыҡҡа киләләр. Рәсәйҙә гетто булмай, бындай сикләү XVIII быуатта ғына барлыҡҡа килә ("Йәһүд тормошо үҙенсәләге" тип аталған).

# Гетто
## Тарихы
### ХХ быуат

XX быуаттың беренсе яртыһында «гетто» идеяһына яңы барлыҡҡа килгән европа дәүләттәре әйленеп ҡайта. Мәҫәлән, парта артында гетто. Юғары уҡыу йорттарында йәһүдтәр айырым ултытырға тейеш була. Был юғары уҡыу йорттарында сегрегация булыуын күрһәтә.

# Гетто
## Тарихы
### ХХ быуат
#### Икенсе донъя һуғышы

Икенсе донъя һуғышы йылдарында оккупацияланған территорияла нацистар һәм улар яҡлы урындағы милләтселәр йәһүдтәрҙе көсләп күсереп ултыртҡан «пидо-гетто» тип аталған зоналар барлыҡҡа килә. Был «йәһүдтәр мәсьәләһен тулыһынса хәл итеү» сәйәсәтенең бер өлөшө була.
Иң билдәле геттолар:
* Польшала Варшава геттоһы,
* Чехияла Терез геттоһы,
* СССР-ҙа Минск геттоһы
Холокост ваҡытында бөтә гетто тотҡондары юҡ ителә.

# Гетто
## АҠШ-та гетто

Ҡайһы бер тарихсылар индеецтар резервацияларын гетто менән сағыштара. Хәҙерге ваҡытта «гетто» тип АҠШ ҡалаларында афроамериканлылар, пуэрториканлылар, латинамериканлылар йәшәгән, йәғни «төҫлө милли аҙсылыҡ» йәшәгән райондарҙы атайҙар.
# 1902 йылдағы стачкаға һәйкәл

1975
1902 йылдағы стачкаға һәйкәл — Дондағы Ростовтың Тимер юл районында ҡуйылған мемориаль комплекс. 1902 йылдың ноябрь стачкаһы ваҡытында күп кеше ҡатнашҡан митингылар урынына урынлаштырылған. Мемориаль комплекс составына 1967 йылдағы горельеф һәм 1975 йылда асылған «Быуындар күсәгилешлеге» скульптура композицияһы. Һәйкәл төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# 1902 йылдағы стачкаға һәйкәл
## Тарихы

1902 йылдың ноябрь башында Владикавказ тимер юлының Төп оҫтаханалары эшселәре эш ташлай. Камышевахск йырынында улар күп кешене йәлеп итеп митинг үткәрә,иҡтисади һәм сәйәси талаптар яңғырай. Властар менән бәрелеш һөҙөмтәһендә бер нисә эшсе һәләк була. Забастовка 25 ноябрҙә тамамлана. Был ваҡиға хаҡында В. И. Ленин былай тип яҙа: «Пролетариат беренсе тапҡыр үҙен, синыф булараҡ, башҡа синыфтарға һәм батша хөкүмәтенә ҡаршы ҡуя».
1967 йылда Камышеватск йырыны убаһы битләүендә 1902 йыл ваҡиғаларының иҫтәлеге итеп панорамалы горельеф ҡуйыла. Унда ҡырыҫ ҡарашлы, йоҙроҡтарын төйнәп иңгә-иң терәшеп тороусы эшселәр фигураһы һүрәтләнә. Горельеф янында — «1902» һаны. Һәйкәл Бөйөк октябрь революцияһына 50 йыл тулыуға арнала . Монумент авторҙары —скульптор Э. М. Мирзоев, архитекторҙар Я. С. Занис һәм Л. Г. Яконин.
1975 йылда уба башына, горельеф өҫтөнә ике эшсенән торған композиция ҡуйыла. Йәш эшсеҡарт, яралы эшсенән революция байрағын алып күтәргән. Был һәйкәл быуындар күсәгишелеген һәм эшсе синыфтың еүелмәҫлеген символлаштыра. Һәйкәл авторҙары скульптор А. Скнарин һәм архитектор П. Ибалаков була. Уның итәгендә күҙәтең майҙансығы эшләнә.
Стачкаға һәйкәл тәүҙә федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ булып тора, әммә 1997 йылда уны статусы төбәк кимәленә тиклем түбәнәйтелә.
# Санды-Таню

Санды-Таню — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Санды-То күле - №8647 исемһеҙ йылға ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Санды-Таню
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008648
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эклингероде

Эклингероде (нем. Ecklingerode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 772 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,1 км². Диңгеҙ кимәленән 200 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37339 һәм автомобиль коды — EIC.
# Садиҡов Әхмәр Садиҡ улы

Садиҡов Әхмәр Садиҡ улы (рус. Садыков Акмар Садыкович) 1902 йыл — яҡынса 13 июль 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы.

# Садиҡов Әхмәр Садиҡ улы
## Биографияһы

Садиҡов Әхмәр Садиҡ улы 1902 йылда хәҙерге Башҡортостандың Мәсетле районы Ҡыҙылбаш ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Мәсетле районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 115-се кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында автоматсы булып хеҙмәт итә. Курск өлкәһендә барған ҡыҙыу һуғышта алған яраларынан 1943 йылдың 13 июле тирәһе һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһенең) Тербун районының Алешки ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
# Ғәбәши Солтан Хәсән улы

Ғәбәши Солтан Хәсән улы (Солтан Ғәбәши, Солтанәхмәт Хәсәнғата улы) (1 май 1891 йыл, Ҡазан губернаһы Кесе Сулабаш ауылы — 8 ғинуар 1942 йыл, БАССР‑ҙың Борай районы Салҡаҡ ауылы) — композитор, фольклорсы, музыка-йәмәғәт эшмәкәре.

# Ғәбәши Солтан Хәсән улы
## Биографияһы

1898 йылда Ғосмания мәҙрәсәһендә, һуңыраҡ Өфө реаль училищеһында һәм Ғәлиә мәҙрәсәһендә, 1916—1917 йылдарҙа Ҡазан университетында уҡый, бер үк ваҡытта Өфө һәм Ҡазандың танылған музыканттарынан музыка дәрестәре ала. 1917 йылдан алып Ҡазандың музыка һәм педагогия техникумдарында уҡыта. 1932 йылдан башлап Өфөлә йәшәй: Башҡортостан милли мәҙәниәт ҒТИ хеҙмәткәре, шул уҡ ваҡытта Башҡорт сәнғәт техникумында уҡыта; 1936 йылдан алып БАССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы Сәнғәт эштәре буйынса идаралыҡ хеҙмәткәре. 1941 йылдан башлап Салҡаҡ урта мәктәбе уҡытыусыһы. Композиторҙың ижадына милли аһәң һәм классик музыка тәьҫирлелеге берлеге хас.

# Ғәбәши Солтан Хәсән улы
## Эшмәкәрлеге

Ғ. С. Әлмөхәмәтов һәм В. И. Виноградов менән берлектә «Сания» (Ф. Әмирхан либреттоһы, 1925) һәм «Эшсе» (М. Ғафури либреттоһы, 1930; икеһе лә Ҡазанда татар телендә ҡуйыла) операларын, шулай уҡ БАССР‑ҙың барлыҡҡа килеүенә 10 йыл тулыуға арнап, симфоник оркестр өсөн «Башҡортостан маршы» («Тантаналы марш»; 1929) һ. б. ижад итә. «Вальс», «Ҡайғы», «Пикник», «Ҡайғынан һуң шатлыҡ», «Марш», «Йәшлек» һ. б. инструменталь пьесалар; Ғ. Исхаҡиҙың «Зөләйхә», Ф. Бурнаштың «Таһир менән Зөһрә», Ғ. Рәхимдең «Буҙйегет», М. Джанандың «Шаһнамә» һ. б. спектаклдәргә музыка; М. Хәй һүҙҙәренә «Ҡурай» һәм а cappella хоры өсөн «Кәкүк» вокаль циклы авторы; башҡорт һәм татар халыҡ йырҙарын хор өсөн эшкәртә. СССР Композиторҙар союзының Башҡортостан бүлексәһен ойоштороусыларҙың береһе. Өфөлә һәүәҫкәр хорҙар һәм оркестрҙар ойоштора, лекциялар менән сығыш яһай, башҡорт һәм татар милли музыкаһы тураһыда мәҡәләләр яҙа.

# Ғәбәши Солтан Хәсән улы
## Әҫәрҙәре

1909 йылда Өфө «Милли көйҙәр, сәхнә һәм әҙәбиәт» түңәрәге концерттарында ҡатнаша, Әлмөхәмәтов менән бергә Көньяҡ Урал буйлап һәм Волга буйында гастролдәрҙә була. 1932—1934 йылдарҙа Башҡортостан буйлап музыкаль-этнографик экспедицияларҙа А. С. Ключарёв менән берлектә 50 башҡорт халыҡ йырын яҙып алып, нотаға һала, улар «Башҡорт халыҡ йырҙары» (1935) йыйынтығына инә. 1932 йылда Өфө эшселәре һәм ҡыҙылармеецтары араһында йыйған фольклор әҫәрҙәре өлгөләре «Фабрика һәм завод йырҙары» («Песни фабрик и заводов»), «Ҡыҙылармеецтар йырҙары» («Красноармейские песни») йыйынтыҡтарына нигеҙ була. «Башланғыс мәктәптәр өсөн музыканан программа» (1933; Х. К. Ибраһимов һәм И. В. Салтыков менән берлектә) төҙөүселәренең береһе.
Мәжит Ғафуриҙың «Май йыры» шиғырына музыка авторы.
Композиторҙар союзы ағзаһы (1940).
# Мәҡсүтов Шәрифйән Сәйетгәрәй улы

Мәҡсүтов Шәрифйән Сәйетгәрәй улы (1897—1976? )— педагог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1914—1947 йылдарҙа хәҙерге Дүртөйлө районы ауыл мәктәптәре уҡытыусыһы, директоры. Ҡыҙыл Байраҡ (1949), 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), 3-сө дәрәжә Дан (1968) ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың Күкҡуян ауылынан.

# Мәҡсүтов Шәрифйән Сәйетгәрәй улы
## Биографияһы

Шәрифйән Сәйетгәрәй улы Мәҡсүтов 1897 йылдың 11 ғинуарында Башҡортостандың Дүртөйлө районы Күкҡуян ауылында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Атаһының тырышлығы менән Шәрифйән иҫкесә лә, яңыса ла белем ала, Мортаза ауыл мәктәбендә уҡый. Шунан Ҡазанда «Мөхәммәҙиә» мәҙрәсәһендә белем ала. Октябрь революцияһынан һуң мәктәптә балаларҙы яңыса уҡытыуҙы яҡлап сығыш яһай.
1918 йылда Шәрифйән Мәҡсүтов Бөрөлә уҡытыусылар курсында белемен күтәрә һәм Күкҡуян беренсе баҫҡыс мәктәбенең тәүге уҡытыусыһы булып ҡайта. Ул үҙенең педагогик оҫталығын камиллаштырыу өҫтөндә күп эшләй, методик китаптар, гәзит-журналдар алдыра, йыл һайын Өфөлә һәм Бөрөлә уҡытыусылар белемен
күтәреү курстарында була, 1936 йылда Бөрө педагогия техникумын ситтән тороп тамамлай.
1932 йылда Күкҡуянда ете йыллыҡ мәктәп асылғас, ул химия, биология предметтарын уҡыта. 1940 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының биология факультетына ситтән тороп уҡырға инә.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Волхов фронтында фашист илбаҫарҙарына ҡаршы батырҙарса һуғыша, .
Алыштарҙың береһендә Ш.С.Мәҡсүтов ҡаты яралана, аңын юғалта. Иптәштәре уны ялан госпиталенә урынлаштыралар.Шәрифйән Сәйетгәрәй улы Ленинградты ҡамауҙан азат итеүҙә ҡатнаша,өс тапҡыр яралана. 1944 йылда II группа инвалиды, батыр яугир,
күкрәгенә II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, III дәрәжә Дан ордены, күп миҙалдар тағып, ауылына ҡайта. Ш.С. Мәҡсүтов иркенләп ял итергә лә өлгөрмәй, район етәкселәре уны 1944 йылдың сентябрендә мәктәп директоры итеп тәғәйенләй.
Шәрифйән Сәйетгәрәй улы химия, биология уҡытыуҙы ташламай, уҡыусылар менән мәктәп баҡсаһына нигеҙ һала. Кушнаренко ауыл хужалығы техникумы питомнигынан алмағас, ҡарағат, ҡурай еләге һәм башҡа үҫентеләр алып ҡайтып ултырта, картуф һәм йәшелсә үҫтерелә. Күкҡуян мәктәбе районда, республикала был йәһәттән беренселекте ала. 1949 йылда мәктәп директоры Шәрифйән Сәйетгәрәй улы Мәҡсүтов Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә, һуңынан байтаҡ миҙалдарға лайыҡ була.
Талантлы уҡытыусы, мәктәп директоры Ш.С.Мәҡсүтов балаларға хеҙмәт тәрбиәһе биреү, тәбиғәтте яратыу, уны ҡәҙерләп һаҡлау мәсьәләләрен даими иғтибарҙа тота. Оло хөрмәт ҡаҙанған педагог йәштәргә өлгөлө, данлы тормош юлын үтте, тырыш хеҙмәте менән район һәм республика мәғарифы тарихында юйылмаҫ эҙ ҡалдырҙы. 1997 йылдың ғинуарында, тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы, Күкҡуянда элек ул йәшәгән урамға Шәрифйән Сәлимгәрәй улы Мәксүтовтың исеме бирелде
# Кутоп-Нюрум-Юган

Кутоп-Нюрум-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюрум-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кутоп-Нюрум-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021507
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302150
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Потудань йылғаһы

"Потудань йылғаһы" — Андрей Платоновтың 1936 йылда яҙылған реалистик повесы. Андрей Платоновтың төп әҫәрҙәренең береһе.

# Потудань йылғаһы
## Повестың сюжеты

Красноармеец Никита Фирсов — һәр саҡ ҡайғылы сырайлы, уйсан һәм шешенгән битле 25 йәшлек егет — тыуған ауылына ике көн буйынса йәйәү ҡайта. Юлда ул ҡоролоҡтан йонсоған тыуған еренең тәбиғәтен күреп, үҙен тыуған ауылында аслыҡ һәм мохтажлыҡ көткәнен аңлай. Ул, Потудань йылғаһының ярҙары буйлап ҡайтып килгәндә, төгө ҡараңғылыҡҡа сумған үҙенең ҡаласығында янып торған ике утты күреп ҡала.
Был китап тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Санто-Доминго (Куба)

Санто-Доминго (исп. Santo Domingo) — Кубаның муниципалитеты һәм ҡалаһы, Вилья-Клара провинцияһында урынлашҡан. 1819 йылда нигеҙ һалына, 1879 йылда муниципалитет статусын ала. Халыҡ һаны −53 840 кеше (2004 йыл мәғлүмәттәре буйынса), халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрҙа 61 кеше тәшкил итә.

# Санто-Доминго (Куба)
## Географияһы

Төньяҡта Корралильо (инг.)баш., Кемадо-де-Гуинес (инг.)баш. һәм Сагуа-ла-Гранде (инг.)баш., көнсығышта Сифуэнтес (инг.)баш. һәм Ранчуэло (инг.)баш., көнбайышта Матансас, көньяҡта Сьенфуэгос менән сиктәш.
Дөйөм майҙаны 883 км².

# Санто-Доминго (Куба)
## Административ-территориаль бүленеше

Район һәм ауыл муниципалитеттарына бүленә: Альварес (Alvarez), Аренас (Arenas), Баракальдо (Baracaldo), Каскахаль (Cascajal), Серритый (Cerrito), Эсте (Este), Джодж Вашингтон (George Washington), Хикотеа (Jicotea), Хикиабо (Jiquiabo), Манакас (Manacas), Мордасо (Mordazo), Оэст (Oeste), Пуэрто Эскондидо (Puerto Escondido), Ри (Río), Родриго (Rodrigo), Бартолом С (San Bartolomé), С Маркос (San Marcos) һәм Ябусито (Yabucito)<ref name="guije">.

# Санто-Доминго (Куба)
## Демография

Муниципалитет халыҡ һанын 53 840 кеше тәшкил итә (2004 йыл мәғлүмсәттәре буйынса).
| 1907 | 1919 | 1931 | 1943 | 1953 |
| 20 044 | 24 849 | 25 730 | 28 373 | 32 605 |
# Ростов дәүләт медицина университеты

Ростов дәүләт медицина университеты- Көньяҡ Рәсәйҙең Дондағы Ростов ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто, эре уҡыу-уҡытыу, фәнни һәм дауалау үҙәге базаһы.

# Ростов дәүләт медицина университеты
## Тарих

1915 йылда Варшава рус университетында медицина факультеты барлыҡҡа килә. 1920 йылда унда 295 табип уҡытып сығарыла. 1930 йылда факультетты медицина институтына әйләндерәләр. 1980 йылда медицина институты Африка, Азия, Латин Америкаһының 60- тан артыҡ илдәре өсөн кадрҙар әҙерләүҙә күрһәткән уңыштары өсөн Халыҡтар Дуҫлығы ордены менән бүләкләнә. 1994 йылда медицина институты Ростов дәүләт медицина университеты тип үҙгәртелә.
Университеттың исемдәре:
* 1915 —1930 — Варшава университетының медицина факультеты;
* 1930 —1980 — Ростов дәүләт медицина институты (Ростов медицина институты);
* 1980 —1994 — Халыҡтар Дуҫлығы орденлы Ростов медицина институты;
* 1994 — хәҙер — Ростов дәүләт медицина университеты (Рост ДМУ).
# Урус (Уң Сученьга ҡушылдығы)

Урус — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уң Сученьга йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Урус (Уң Сученьга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000009425
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000942
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0