yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фронттарҙағы башҡорт ғәскәрҙәре эштәре буйынса вәкилдәрҙең революцион советы

Фронттарҙағы башҡорт ғәскәрҙәре эштәре буйынса вәкилдәрҙең революцион советы (рус. Революционный совет уполномоченных по делам башкирских войск на фронтах) — 1919 йылдың декабрендә Башҡортостан АССР-ының Хәрби эштәр буйынса Халыҡ комиссариаты приказына ярашлы булдырыла.

# Фронттарҙағы башҡорт ғәскәрҙәре эштәре буйынса вәкилдәрҙең революцион советы
## Эшмәкәрлеге

Революцион совет Башҡорт ғәскәри частарын ойоштороуҙы һәм уға сәйәси йәһәттән етәкселекте ғәмәлгә ашыра. Совет составына түбәндәге берәмектәр индерелә: хәрби-революцион трибунал, дезертирлыҡ менән көрәш буйынса комиссия, ялан почтаһы контораһы, ялан контроле (тәьминәт йәһәтенән), редакция-нәшриәт бүлеге, поход типографияһы, хужожество секцияһы, агитмәктәп.
1920 йылдың 27 майында Революцион совет Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһы исеменән Айырым башҡорт уҡсылар бригадаһы полктарына байраҡтар тапшыра. Был маҡсатта бригада полктарының парады үткәрелә. Байраҡтар сәсәкле таҫма менән уратып алынған ҡыҙыл бәрхәттән тегелгән тура дүртмөйөш формаһында була. Әләмдең ике яғында ла ярым ай уртаһына йондоҙ сигелгән, ә йондоҙ эсенә ураҡ менән сүкеш һүрәте ҡайып эшләнгән. Байраҡҡа иҫке төрки телендә әләмдең өҫкө өлөшөндә «Бө­төн донъя юҡсыллары берләшегез!» тигән текст яҙылған. йондоҙ һәм ярымай тирәләй өҫкө яҡта — «Башҡордостан Социалистический Шуралар Жүмһүриәте. Русия Феде­рация­сында», ә түбәнге яғында — «Айырым уҡсы Башҡорт бригадасы», уң яҡта полктың рәт һаны яҙып ҡуйылған.
Әләмдең икенсе яғында урыҫ телендәге яҙмалар шул уҡ тәртиптә урынлаштырылған: өҫкө яҡта «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!», «Башкирская Советская Социалистическая Республика. Российской Федерации», «Отдельной Башкирской Стрелк. Бригаде», полктың рәт һаны. 1-се һәи 2-се Башҡорт уҡсылар полктарының байраҡтары Башҡортостан Республикаһының Милли музейында һаҡлана.
Революцион совет 28 майҙа Айырым башҡорт кавалерия дивизияһы һәм Айырым Башҡорт уҡсылар бригадаһы вәкилдәре менән «дөйөм фронт конференцияһын» үткәрә. Май айы аҙағында Айырым Башҡорт уҡсылар бригадаһы Латвия менән сиккә хеҙмәт итергә ебәрелә, ә Айырым Башҡорт кавалерия дивизияһы Көньяҡ-Көнбайыш фронтҡа оҙатыла. Ә агитмәктәпте тамамлаған курсанттар Айырым Башҡорт уҡсылар бригадаһының политбүлегенә, ә ҡалғандар — даими хеҙмәт итеү урынына оҙатыла.

# Фронттарҙағы башҡорт ғәскәрҙәре эштәре буйынса вәкилдәрҙең революцион советы
## Революцион советтың ябылыуы

24 июндә Башҡортостан республикаһының хәрби эштәр буйынса халыҡ комиссары Әхмәтзәки Вәлидов 318-се һанлы приказға ҡул ҡуя:

# Фронттарҙағы башҡорт ғәскәрҙәре эштәре буйынса вәкилдәрҙең революцион советы
## Рәйестәре

* А. М. Ахлов (1919 йылдың декабренән),
* Ф. Ә. Әхмәҙуллин (1920 йылдың февраленән).
Ревсоветтың матбуғат органы — «Салауат» гәзите.
# Балашейка (Сызранка ҡушылдығы)

Балашейка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе, Һамар өлкәһе, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сызранка йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Балашейка (Сызранка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сызранка йылғаһы, инештән Сызрань ҡалаһына (ҡаланан юғарыраҡ) тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001312112100009172
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100917
* Бассейн коды — 11.01.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Башҡортостан нефтен тәүге асыусылар майҙаны

Башҡортостан нефтен тәүге асыусылар майҙаны — Ишембай ҡалаһының үҙәк һәм төп майҙаны, Ленин проспекты һәм Губкин урамы киҫешкән ерҙә урынлашҡан.
Ленин проспекты буйынса (элекке атамаһы Октябрь урамы) ҡаланың тағы ла бер майҙаны — Ленин майҙанына тиклем күтәрелергә мөмкин.

# Башҡортостан нефтен тәүге асыусылар майҙаны
## Тарихы

1967 йылдан 2005 йылғаса — Октябрҙең 50 йыллығы майҙаны.
2007 йылда майҙанға реконструкция үткәрелә һәм унда Ишембай нефтен символлаштырыусы фонтан асыла.

# Башҡортостан нефтен тәүге асыусылар майҙаны
## Иҫтәлекле урындары

Майҙанда 1969 йылда Ишембай ҡалаһының символы булған Башҡортостан нефтен тәүге асыусыларға һәйкәл ҡуйылған. Майҙан йәнәшәһендә Ишембай районы хакимиәте бинаһы урынлашҡан.

# Башҡортостан нефтен тәүге асыусылар майҙаны
## Мәҙәниәт

Башҡортостан нефтен тәүге асыусылар майҙанында Ишембай районы ауыл хужалығы предприятиеләре көҙгө йәрминкәләр үткәрә. Яңы йыл байрамында майҙанда ҡаланың дүрт елка ҡаласығының береһе ҡорола.
# Гуйва (йылға)

Гуйва (укр. Гуйва) — Украиналағы йылға. Винница һәм Житомир өлкәләре аша көньяҡҡа табан аға. Тетеревтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 97 километр. Бассейн майҙаны — 1505 км².
# Генерал Курнаков йорто

Генерал Курнаков йорто —Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһы, Атаман урамы 8—се йорт. Күп кенә тарихи документтарҙа телгә алына һәм ҡаланың иҫтәлекле урындарының береһе. Унда ғәскәр өсөн ҙур һәм мөһим тарихи ваҡиғалар үткәрелгән.

# Генерал Курнаков йорто
## Тарих

Генерал Семен Курнаков йорто беренселәрҙән булып Новочеркасскиҙа барлыҡҡа килгән. Ул документтарҙан күренеүенсә, 1810 йылдатөҙөлгән. 1812 йылдың 10 июне менән билдәләнгән, шул заман кешеләренең әйтеүе буйынса, ҡаланың иң матур ҡоролмаларының береһе булған. Өй хужаһы йыш ҡына Новочеркасскиҙа архитектура ҡорамалары төҙөү мәсьәләләре менән булышҡан. 1817 йылдың 9 майында ошо йортта бик бай тантаналы байрам ойошторола: атамандың улы Иван Матвеевич туй үткәрә. Уның кәләше атаман Степан Данилович Ефремовтың ейәнсәре булған. 1818 йылда генерал йортонда ҡалаға батша Александр I килеү хөрмәтенә бал үткәргәндәр. Ваҡыт уҙғас бина казак Шейкин ҡулына милеккә күсә. Ул элекке генерал йортон яңынан төҙөтеп һалдыра, 1870-се йылдарҙа был бина «Европа» ҡунаҡханаһына әйләнә. Унда күбеһенсә ижади һөнәр эйәләре төшөп йөрөгән. 1930-сы йылдарҙа ҡунаҡхана студенттар дөйөм ятағына әүерелдерелә. XXI быуатта йортта Көньяҡ Рәсәй дәүләт техник университеты студенттарының дөйөм ятағы.

# Генерал Курнаков йорто
## Һүрәтләү

Был бейек цоколле. ике ҡатлы таш йорттоң селтәрле металл менән рәшәткәләнгән балконы һәм ҙур колонналары бар. Йорттоң алғы яғында күп һанлы тәҙрәләр. Башта өй алдында бәлкәй генә эскәмйәләр ҡуйылған майҙансыҡ булған, хәҙер уның урынында Александров баҡсаһы урынлашҡан.
# Вильденшпринг

Вильденшпринг (нем. Wildenspring) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 210 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,44 км². Диңгеҙ кимәленән 630 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
# Сулем

Сулем — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының уң ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.

# Сулем
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101063
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үрге Иг

Үрге Иг (Үрге Ик) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Үрге Иг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002905
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000290
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҙелбай (Баймаҡ районы)

Иҙелбай (рус. Идельбаево) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Шура ауыл Советына ҡараған ауыл. Яҡынса 1816—1817 йылдарҙа нигеҙләнгән. ХХ быуаттың 1950 йылдарында ғәмәлдән сыҡҡан.
Тәүге исеме Әбделмөьмин, шулай уҡ Иҫке Иҙелбай, Ғәбделмөҡмин, Илсебай атамалары аҫтында билдәле.

# Иҙелбай (Баймаҡ районы)
## Географик урыны

Иҙелбай ауылы Таналыҡ йылғаһының ҡушылдығы Илсебикә буйында, Ирәндек һыртының көнбайыш битендә урынлашҡан була. Район үҙәге Баймаҡ ҡалаһынан — 3 км, Сибай тимер юлы станцияһынан 40 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Иҙелбай (Баймаҡ районы)
## Исеменең килеп сығышы

1816—1817 йылдарҙа Верхнеурал өйәҙе Бөрйән улусы Мерәҫ ауылы (хәҙерге Баймаҡ районы) халҡы йәшәү урынын алмаштыра һәм яңы ауылға нигеҙ һала. Башта ауыл тәүге төпләнеүсе урядник Әбделмөьмин Иҙелбаев исемен йөрөтә. Һуңынан ауылды уның атаһы Иҙелбай Астыров исеме менән йөрөтә башлайҙар. Иҙелбай ауылы (урыҫса Идильбаева) тәүге тапҡыр 1795 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусы составында телгә алынған. ХХ быуаттың 30-сы йылдарында Иҫке Иҙелбай булараҡ теркәлгән.
Бөрйән ырыуы башҡорттары.

# Иҙелбай (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Иҙелбай Астыров сығышы менән Сибай ауылынан була. Әбделмөъмин ауылына уның ҡан туғандары Сәйетҡол һәм Сырлыбай Астыровтар күсеп килә. Әлеге ауыл Ғәле ауылының утарында урынлаша. 1834 йылда Әбделмөъмин ауылына Ғәле ауылынан тағы ла 50 кеше күсә. XIX быуат уртаһында ауылда 19 йорт булыуы билдәле. Ошо уҡ осорҙа был ерҙәрҙә сәсмә алтын сығарыу арта. Ҡиммәтле металдарҙы сығарыу гидравлик ысул менән, шулай уҡ шахта ысулы менән башҡарыла. Ауыл тирәһендәге алтын сығарыу эштәре Түбә руда идаралығына ҡарай. 1866 йылда 26 йортта 162 кеше йәшәгән. Урындағы халыҡ малсылыҡ. игенселек менән шөғөлләнгән. Ауылда мәсет булған. 1906 йылда ауылда 277 кеше йәшәгән, 1920 йылда — 457, 1959 йылда — 50 кеше. ХХ быуаттың икенсе яртыһында алтын сығарыу туҡтатыла. 1955 йылда ауыл Баймаҡ ҡалаһына ҡушыла. Хәҙерге ваҡытта Иҙелбай исеме аҫтында айырым ҡасаба Баймаҡтың бер өлөшө булып тора. Иҙелбай зыяраты һаҡланған.

# Иҙелбай (Баймаҡ районы)
## Билдәле шәхестәре

* Иҙелбаев Нәжип Сафа улы — (12.03.1912—1.10.1991), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан журналист, шағир, тәржемәсе һәм драматург. 1974 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1943) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1968) ордендары кавалеры.
* Сәйетҡолов Ғилман Латып улы — (1905—1992), подполковник, ике Ҡыҙыл Байраҡ, 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
* Сарлыбаев Рәхмәт Сабир улы (15.08.1916 йыл — ?), Сибай ҡалаһы 1-се участка халыҡ судының беренсе судьяһы .
* Сәлихов Шәйхислам (14.01.1924—?), Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, танкист. Милиция майоры.
# Оло Ульзи

Оло Ульзи — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 360 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Оло Ульзи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018785
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001878
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Инея

Инея — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Инея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043847
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004384
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ямпиль (ҡала)

Ямпиль (укр. Ямпіль) — Украинаның Винница өлкәһендәге ҡала, Ямпиль районының административ үҙәге.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 11 221 кеше йәшәй.
# Андреев Иван Ильич

Андреев Иван Ильич (14 февраль 1953 йыл) — авиатор, БАЛ Башҡортостан авиалиниялары осоштар етәксеһе, «Башаэронавигация» дәүләт унитар предприятиеһы генераль директорының беренсе урынбаҫары. Өфө ҡалаһының Киров районы Туҡай һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте - урыҫ.

# Андреев Иван Ильич
## Биографияһы

Иван Ильич Андреев 1953 йылдың 14 февралендә Өфө ҡалаһында тыуған.
Өфөлә урта мәктәпте тамамлағас, Кировоград осоусы-штурман училищеһында уҡый.
Хеҙмәт юлын 1970 йылда Өфө телефон аппаратураһы заводында слесарь булып башлаған.
1971 — 1973 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт иткән.
Запасҡа ҡайтарылғандан һуң 1976 йылдың февраленән Өфө берләштерелгән авиаотрядында авиадиспетчер, өлкән диспетчер булып эшләй. 1983 йылда Ленинград Граждандар авиацияһы академияһын тамамлай. 1981 йылдан БАЛ Башҡортостан авиалиниялары осоштар етәксеһе итеп үрләтелә. 1999 йылда ГУП «Башаэронавигация» дәүләт унитар предприятиеһы төҙөлә. Андреев Иван Ильич яңы предприятие генераль директорының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә
Өфө ҡалаһының Киров районы 24-се Туҡай һайлау округынан 12-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советына депутат итеп һайлана.

# Андреев Иван Ильич
## Ғаиләһе

Өйләнгән, ғаиләһендә ҡыҙ һәм ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.
# Богояш

Богояш — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының һул ярына тамағынан 198 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Богояш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001562
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100156
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дзоля-Юнко

Дзоля-Юнко — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ыджид-Юнко йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Дзоля-Юнко
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031227
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303122
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# «Ҡыҙыл ҡаҙаҡсы» заводының һыу ҡыуҙырғыс башняһы

«Ҡыҙыл ҡаҙаҡсы» заводының һыу ҡыуҙырғыс башняһы Санкт-Петербургта, Васильев утрауының 25-се һыҙығы, 4 адресы буйынса урынлашҡан

# «Ҡыҙыл ҡаҙаҡсы» заводының һыу ҡыуҙырғыс башняһы
## Тарихы

1857 йылда Васильев утрауының 25-се һыҙығыһәм Масляный канал (хәҙер күмелгән) кварталдары араһында француз сауҙагәре Ф. А. Шопендың суйын ҡойоу заводына нигеҙ һалына. 1873 йылда ошо уҡ кварталда сым һәм ҡалай прокаты заводының йәмғиәте ойошторола, уны 1921 йылда «Ҡыҙыл ҡаҙаҡсы» тип үҙгәртәләр. Беренсе биш йыллыҡ ваҡытында бында яңы биналар төҙөлөшө әүҙем йәйелдерелә, улар араһында иң билдәлеһе булып канат цехының һыу ҡыуҙырғыс башняһы тора, ул Петербург Художество академияһын тамамлаған архитектор Яков Чернихов проекты буйынса төҙөлә. Хәҙерге ваҡытта канат цехы үҙгәртеп ҡоролған һәм тәүге ҡиәфәтен юғалтҡан, ә башня үҙенең туранан-тура тәғәйенләнеше буйынса файҙаланылмай. Унда заманса сәнғәт галереяһын булдырыу буйынса проект бар.

# «Ҡыҙыл ҡаҙаҡсы» заводының һыу ҡыуҙырғыс башняһы
## Архитектураһы

Һыу ҡыуҙырғыс башня — конструктивизм архитектураһының сағыу өлгөһө. Башняның төҙөлөшөндә ике геометрик күләмдең — һомғол призматик олондоң һәм унда күтәрелеп торған цилиндрик бактың бәйләнеше аныҡ күҙәтелә
# Топориха (Волосница ҡушылдығы)

Топориха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волосница йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Топориха (Волосница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034341
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103434
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Симбирис-хеви

Симбирис-хеви — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хзан-ор йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Симбирис-хеви
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000858
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300085
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бөрйән-Түңгәүер кантоны

Бөрйән-Түңгәүер кантоны (рус. Бурзян-Тангауровский кантон) — Башҡорт Автономиялы Республикаһы кантоны.
Административ үҙәге — Темәс ауылы.

# Бөрйән-Түңгәүер кантоны
## Тарихы

1917 йылдың декабрендә III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы «Башҡортостандың автономиялы идараһы тураһында» ҡарарҙы ҡабул итә, уға ярашлы Башҡортостан мөхтәриәте туғыҙ кантондан тора: Барын-Табын, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Иҫкен-Ҡатай, Ҡыпсаҡ, Ҡыуаҡан, Тамъян, Туҡ-Соран һәм Үҫәргән. 1919 йылдың башына ҡарата Башҡортостан мөхтәриәте 13 кантондан тора: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Дыуан, Ете ырыу, Көҙәй, Ҡошсо, Ҡыпсаҡ, Табын, Тамъян-Ҡатай, Туҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан.
1919 йылдың 20 мартындағы «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү»гә ярашлы республика территорияһы 13 кантондан тора, уның араһында Бөрйән-Түңгәүер кантоны ла була.
Административ үҙәге — Темәс ауылы.
Һабын ҡайнатыу һәм күн заводтары, Түбә бегун фабрикаһы эшләй. 1-се һәм 2-се баҫҡыс 110 мәктәп, 4 дауахана (1922), 6 китапхана (1921) була.
1920 йылда кантон Бөрйән Түңгәүер ихтилалының үҙәге була.
1922 йылдың 5 октябрендә бөтөрөлә, уның территорияһы (Байназар-Ҡыпсаҡ, 1-се Бөрйән, 2-се Бөрйән, 3-сө Бөрйән, 5-се Бөрйән, Бөрйән-Таналыҡ, Воскресенка, Ҡананикольский, Ҡарағай-Ҡыпсаҡ, Преображенка, Свобода, 1-се Түңгәүер һәм 2-се Түңгәүер, Яңы Никольск улустары) Йылайыр кантоны составына инә.

# Бөрйән-Түңгәүер кантоны
## Халҡы

Халҡы 1920 йылда — 103418 кеше.

# Бөрйән-Түңгәүер кантоны
## Географияһы

Майҙаны — 15906 км². Кантон Орск өйәҙенең 12 улусынан төҙөлә. Төньяҡта Тамъян-Ҡатай кантоны, көнсығышта Ырымбур губернаһы, көньяҡта Үҫәргән кантоны, көнбайышта Ҡыпсаҡ кантоны һәм Юрматы кантоны менән сиктәш була.

# Бөрйән-Түңгәүер кантоны
## Кантон башҡармаһы (ревкомы) рәйестәре

* Булатов Мөхәмәтйән Ғәлиулла улы (1918)
* Иҙелғужин Кәрим Абдулла улы (1919)
* Үтәбәев Мөхлис Суфиян улы (1920)
# Ҡоншаҡ ауыл биләмәһе

Ҡоншаҡ ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡоншаҡ ауылы.

# Ҡоншаҡ ауыл биләмәһе
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Силәбе өлкәһенең 2004 йылдың 12 ноябрендәге 288-ЗО номерлы «Ҡоншаҡ муниципаль районы һәм уның составындағы ауыл биләмәләренең статусы һәм сиктәре тураһында» Закон менән билдәләнгән
# Имгәшле

Имгәшле — Рәсәй йылғаһы Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы биләмәләрендә аға. Йылға Йылайыр йылғаһының һул ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Имгәшле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем, Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө)
РФ территорияһы буйынса Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән мәғлүмәттәр
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005232.
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200523
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса һаны — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Калиновский Выжлец

Калиновский Выжлец — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының уң ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Калиновский Выжлец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049804
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004980
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шәймиев Минтимер Шәрип улы

Шәймиев Минтимер Шәрип улы (20 ғинуар 1937 йыл) — СССР һәм Рәсәй сәйәсмәне, Татарстан Республикаһының беренсе Президенты (1991—2010).

# Шәймиев Минтимер Шәрип улы
## Биографияһы

Минтимер Шәрип улы Шәймиев 1937 йылдың 20 ғинуарында Татар АССР-ының (хәҙер Татарстан Республикаһы) Аҡтаныш районы Әнәк ауылында тыуған. 1954 йылда урта мәктәпте тамамлай һәм Ҡазан ауыл хужалығы институтының ауыл хужалығын механизациялау факультетына уҡырға инә. Юғары белем алғас, 1969 йылға тиклем үҙ һөнәре буйынса эшләй. Артабан 1983 йылғаса Татар АССР-ының мелиорация һәм һыу хужалығы министры була.
1983 йылда ТАССР Министрҙар Советы Рәйесенең беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылда КПСС-тың Татарстан өлкә комитеты секретары итеп һайлана һәм был вазифала 1985 йылғаса эшләй.
1985–1989 йылдарҙа — ТАССР Министрҙар Советы Рәйесе.
1989–1990 йылдарҙа КПСС-тың Татарстан өлкә комитетының беренсе секретары.
1990 йылда Минтимер Шәймиев ТАССР Юғары Советы Рәйесе итеп һайлана.
1991 йылдың 12 июнендә Татарстан Республикаһы Президенты итеп һайлана һәм был вазифала 2010 йылдың 25 мартына ҡәҙәр эшләй.
2010 йылдан Минтимер Шәймиев Татарстандың Дәүләт Кәңәшсеһе вазифаһын башҡара (Сингапур моделе буйынса).

# Шәймиев Минтимер Шәрип улы
## Әңгәмәләре

* Шәймиев. Булдырганы һәм булдырмаганы.