yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Воргэ-Чатыль-Кы

Воргэ-Чатыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чатыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 92 км.

# Воргэ-Чатыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066588
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306658
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сапрыкина Ольга Степановна

Сапрыкина Ольга Степановна (21 ғинуар 1924 йыл, икенсе мәғлүмәт буйынса 9 сентябрь 1923 йыл — подпольщица, «Йәш гвардия» антифашистик ойошмаһында һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Сапрыкина Ольга Степановна
## Биографияһы

Ольга Степановна Сапрыкина 1924 йылда Орёл өлкәһенең Покровка районы Трудки ауылында эшсе ғаиләһендә тыуа.
Атаһы — Сапрыкин Степан Константинович, әсәһе — Дьяченко Ульяна Ивановна. Ата-әсәһе Донецк ҡалаһында ( Юзовка ҡалаһы) йәшәй һәм шахтала эшләй.
Һуңынан ғаилә Орел өлкәһенә күсенә. Унда атаһы вафат булғас, алты бала менән ҡалған әсәһе ҡабаттан Донбассҡа, Луганск өлкәһенең Краснодон ҡасабаһында йәшәгән туғандары эргәһенә ҡайта. Ольга 1931 йылда Краснодон урта мәктәбендә уҡый башлай.
Әммә 1936 йылда әсәһе менән даими йәшәү өсөн Винницаға күсенәләр. Шул уҡ йылдың октябрь айында комсомолға ирнә. 1941 йылда Винница урта мәктәбен тамамлай.
Һуғыш башланғас, ҡаланан эвакуацияланып, әсәһе менән бергә туғандарына, Краснодон ҡасабаһына баралар. Бында доттар, дзоттар төҙөй, танкка ҡаршы соҡорҙар ҡаҙый. 1942 йылдың яҙында почтала эшләй башлай.
Краснодондың оккупацияһы ваҡытында Николай Сумский менән таныша. Йәш гвардеецтарға ярҙам итә башлай, мөмкинлеге булғанда уларҙың эшмәкәрлегендә ҡатнаша. Йәшерен ойошма тар-мар ителгәндән һуң, 1943 йылдың яҙында Ҡыҙыл Армияға хеҙмәт итергә китә. Тимер юл ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә, штабтың писары булып эшләй.
Демобилизациянан һуң, 1945 йылдың ноябрендә Мәскәүгә килә, был ваҡыт уның әсәһе, ағаһы һәм һеңлеһе бында йәшәгән була. 1946 йылда юридик мәктәпте тамамлай, ә 1957 йылда — юридик институтты. Бухгалтер, иҡтисадсы, инспектор, МАИ ревизоры, Социаль тәьминәт министрлығының юридик мәктәбендә, РСФСР электр сәнәғәте дәүләт комитетында һәм башҡа учреждениеларҙа эшләй.
1979 йылда II төркөм инвалидлыҡ буйынса пенсияға китә.
Һуңғы молодогвардеец була (2012 йылға, 2013 йылдың сентябренә ҡарата).

# Сапрыкина Ольга Степановна
## Наградалары

2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы.
«Йәш гвардия» ойошмаһы эшендә туранан-тура ҡатнашҡан өсөн наградаларға эйә түгел. Әммә Мәскәү ҡала думаһының 2013 йылдың апрелендәге ҡарары менән уны Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләйҙәр «Мәскәү ҡалаһының почетлы ветераны» билдәһе тапшыралар.
# Әбүбәкеров Риза Вәхит улы

Әбүбәкеров Риза Вәхит улы (10 октябрь 1902 йыл — 10 июль 1938 йыл) — башҡорт совет дәүләт эшмәкәре. (1930—1935 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Мәғариф халыҡ комиссары. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Әбүбәкеров Риза Вәхит улы
## Биографияһы

Риза Вәхит улы Әбүбәкеров 1902 йылдың 10 октябрендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙенең (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) Күҫәләр ауылында тыуа. "Башҡортостан Республикаһының Хәтер китабы"на ярашлы, милләте — башҡорт. Атаһы ауыл писары булып эшләй, 1914 йылда армияға алына һәм шул уҡ йылда Беренсе донъя һуғышында һәләк була. Ғаиләнең ҡатмарлы матди хәле һөҙөмтәһендә Риза Үрге Ҡыйғы ауылына, ағаһына күсенә.
Башланғыс белемде Үрге Ҡыйғы ауылының ике класлы училищеһында ала. Артабан уҡыуын Таҙтүбә ауылындағы юғары башланғыс училищеһында дауам итә, әммә Граждандар һуғышы башланыу сәбәпле, уны тамамлай алмай. Башҡорт АССР-ының Дыуан, Дыуан-Ҡошсо кантондарында властың төрлө учреждениеларында эшләй. 1920 йылда РКСМ ағзаһы була, ә 1921 йылда — РКП (б.). Тәүҙә бюро ағзаһы итеп һайлана, ә һуңынан — Мәсәғүт кантонының район комсомол комитеты секретары.
Өфө рабфагын тамамлағандан һуң, 1925—1927 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһына белем ала. Һаулығы насарайып китеү сәбәпле, уҡыуын ҡалдырырға мәжбүр була. Н. К. Крупская тәҡдиме менән РСФСР Мәғариф халыҡ комиссариатында милли мәктәптәр буйынса инспектор вазифаһында ҡалдырыла. 1929 йылдан «Башҡортостан» гәзите хеҙмәткәре.
1930 йылдың мартында Башҡорт АССР-ының Мәғариф халыҡ комиссары итеп тәғәйенләнә. Ул эшләгән ваҡытта республикала дөйөм башланғыс белем биреү индерелә, ликбез эше киң йәйелдерелә, башҡорт мәктәптәре өсөн дәреслектәр төҙөлә. Был вазифала Риза Әбүбәкеров, тулы булмаған урта мәктәптәрҙең һаны артыуға бәйле, матди-хужалыҡ һәм ойоштороу-педагогика мәсьәләләрен хәл итеү өсөн күп эш башҡара.
1935 йылдың ноябренән ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетында Фән һәм мәктәптәр бүлеге мөдире булып эшләй. Һуңынан Башобкомдың партпропаганда һәм агитация бүлеге мөдире вазифаһын биләй.
1937 йылдың 17 сентябрендә «Правда» гәзитендә Л. Перевозкиндың «Башҡортостанда буржуаз милләтселәр өйөрө» тип аталған мәҡәләһе баҫыла. Унда республиканың тотош партия-хужалыҡ аппараты тиерлек «буржуаз милләтселәрҙән», «вәлидовсыларҙан» тороуы тураһында бәйән ителә. Мәҡәләлә обком ағзаһы Р. В. Әбүбәкеров тураһында ла, «милли элементтар менән ныҡ бәйләнгән», һәм «контрреволюцион дәреслектәр» нәшер итә тиелә. 1937 йылдың 3 октябрендә Риза Әбүбәкеров ҡулға алына, ә 1938 йылдың 10 июлендә атыла. 1956 йылдың 8 декабрендә аҡлана..
# Липша

Липша — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Липша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100000985
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100098
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1975 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1975 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Романчук Виталий Анатольевич

Романчук Виталий Анатольевич (укр. Віталій Анатолійович Романчук; 14 ғинуар 1986 йыл) — Украина футболсыһы. 2016 Йәйге Паралимпия уйындары чемпионы.
# Абазинка (Пшеха ҡушылдығы)

Абазинка — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы/Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пшеха йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Абазинка (Пшеха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100005035
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100503
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Палеолит

Палеоли́т (грек. παλαιός «боронғо», грек. λίθος «таш» — боронғо таш быуат мәғәнәһендә) — кешелек тарихында 2,6 млн йыл элек башланған һәм беҙҙең эраға тиклем 10 мең йыллыҡҡа тиклем дәүер. Кешелек тарихында, кеше хайуандарҙан айырылып тәүтормош общинаға тиклем дәүер. Таш быуат кешелек тарихының ҙур өлөшөн (99 % ваҡытын) алып тора һәм 2,5, или 2,6 млн. йыл элек башлана. Палеолит осоронда кешеләр ҙур булмаған общиналарҙа йәшәйҙәр, ҡәбиләлер үҫемлектәр йыйыу һәм ҡырағай хайуандарға һунар итеү менән шөғөлләнәр.
Палеолит дәүерендә кешелектең гоминидтан, Тәүкешенән, хәҙерге заман кешеһенә (Homo sapiens sapiens) тиклемге эволюцияһы тамалана. Аҙаҡҡы өлөшөндә беренсе сәнғәт әҫәрҙәре, дин билдәләре һәм ерләү йолалары барлыҡҡа килә.
Климат бер нисә тапҡыр алышына. Боҙлоҡ осоро сираттағы Боҙлок араһындағы осор менән алышына.
# Ибраһимов Фәттәх Әҙелмырҙа улы

Ибраһимов Фәттәх Әҙелмырҙа улы (1892—1937) — Граждандар һуғышында ҡатнашыусы (1918—1921). Бөрйән-Түңгәүер кантонының хәрби комиссары (1921 - 1922). БАССР-ҙың почетлы таусыһы.
Ибраһимов Фәттәх Әҙелмырҙа улы 1892 йылдың 22 мартында Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙенең Әлмөхәмәт ауылында (хәҙерге Әбйәлил районы) тыуған. 1917 йылғы революцияға тиклемге биографияһы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
1918 йылда аҡтар яғында Башҡорт армияһы сафтарында, 1-се Башҡорт кавалерия полкында хеҙмәт иткән булһа кәрәк. 1920 йылда Польша фронтында ул Айырым Башҡорт кавалерия бригадаһында 28-се кавалерия полкы командиры ярҙамсыһы вазифаһында була. 1920 йылдың июнендә Киев операцияһыбарышында ҡаһарманлыҡ күрһәтеп Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ була. Реввоенсоветтың 1921 йылдың 17 февралендә сыҡҡан 57- се фарманында былай тиелгән:
   — Ярмуллин А. Ш. Комбриг Мортазин һәм уның яуҙаштары. — Өфө, 2011. — С. 49. — 280 с.
— тиелә.
Ҡыҙыл Байраҡ ордены уға 1922 йылда тапшырыла. Фронттан ҡайтҡас, 1922 йылға тиклем Бөрйән-Түңгәүер кантонының хәрби комиссары булып хеҙмәт итә. Артабан Иркутск ҡалаһында Себер тау институтында уҡып, тау инженеры һөнәрен үҙләштерә. Баҡырүҙәк һәм Ишбирҙе мәғдәнлектәрендә эшләй, артабан Түбә мәғдән идаралығының (рудоуправление) идарасыһы вазифаһын башҡара. БАССР-ҙың почетлы таусыһы исемен ала.
1930-сы йылдар аҙағында эҙләнеү партияһы начальнигы булып эшләй. Репрессия елдәре Фәттәх Ибраһимовты ла урап үтмәй, 1937 йылдың 21 авгусында ҡулға алына. Шул уҡ йылдың 8 декабрендә Өфөлә атып үлтерелә.
# Заксендорф (Кальбе)

Заксендорф (Кальбе) (нем. Sachsendorf (bei Calbe)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 313 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,67 км². Диңгеҙ кимәленән 52 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39240 һәм автомобиль коды — SLK.
# Әбүнәғимов Мәрҙән Миңнислам улы

Әбүнәғимов Мәрҙән Миңнислам улы (рус. Абунагимов Мардан Минисламович) (1910—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында ҡылыссы (сабельник) булып хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.

# Әбүнәғимов Мәрҙән Миңнислам улы
## Биографияһы

Мәрҙән Миңнислам улы Әбүнәғимов 1910 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы) ауылында тыуған.
Баҡалы районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Гвардия ҡыҙылармеецы Әбүнәғимов Мәрҙән 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 14 нояябрендә Белоруссия ССР-ы биләмәһендә хәбәрһеҙ юғала.

# Әбүнәғимов Мәрҙән Миңнислам улы
## Хәтер

Әбүнәғимов Мәрҙән Миңнислам улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Баҡалы районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән
# Яй-Яга

Яй-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Море-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Яй-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087082
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008708
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Елисара

Елисара — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яба йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Елисара
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035336
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003533
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эсватини

Эсватини Короллеге (элекке Свазиленд Короллеге; ингл. Kingdom of Eswatini, 2018 йылға тиклем Kingdom of Swaziland, свати Umbuso weSwatini) — Көньяҡ Африкала урынлашҡан дәүләт. Баш ҡалаһы — Мбабане.
# Аҡбулат

Аҡбулат — бер нисә тораҡ пункттар атамаһы.

# Аҡбулат
## Мәҡәләләр

* Аҡбулат (Бөрйән районы) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.
* Аҡбулат (Фёдоровка районы) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл.
* Аҡбулат (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
# Вәлиев Илһам Фәһим улы

Вәлиев Илһам Фәһим улы (19 июль 1975 йыл) — опера йырсыһы (тенор), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2009).

# Вәлиев Илһам Фәһим улы
## Биографияһы

Илһам Фәһим улы Вәлиев 1975 йылдың 19 июлендә Башҡорт АССР-ының Саҡмағош районы Имәнлеҡул ауылында тыуған. Х. Бигичевты бала саҡтан яратып тыңлаған, уның йырлау манераһын үҙ иткән.
2004 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын «соло йыры» һөнәре буйынса (Рәсәй һәм Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, профессор Ф. Ф. Сәғитова класы) тамамлай. 2002 йылда, институттың өсөнсө курсы студенты булараҡ, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына эшкә саҡырыла, бында С. Рахманиновтың «Алеко» спектаклендә Йәш сиған партияһында йырлай (диплом эше).
2010 йылда Екатеринбург дәүләт опера һәм балет театрына солист булараҡ эшкә саҡырыла һәм бөгөнгө көнгә тиклем шунда эшләй, бер үк ваҡытта Өфөлә лә эшен дауам итә. Ғаиләһе Өфөлә йәшәй. Ҡаҙан, Силәбе, Пермь театрҙары менән хеҙмәттәшлек итә.

# Вәлиев Илһам Фәһим улы
## Ижады

2004 һәм 2006 йылдарҙа Мәскәүҙә «Алтын битлек» Милли театраль премияһына номинацияланған З. Исмәғилевтың «Ҡаһым түрә» һәм В.-А. Моцарттың «Тылсымлы флейта» спектаклдәрендә ҡатнаша.

# Вәлиев Илһам Фәһим улы
## Ижады
### Репертуары

* Беренсе яугир (В.-А. Моцарт «Волшебная флейта»)
* Дон Оттавио (В.-А. Моцарт «Дон Жуан»)
* Неморино (Г. Доницетти «Любовный напиток»)
* Альфред (Дж. Верди «Травиата»)
* Герцог (Дж. Верди «Риголетто»)
* Сапҡын (Дж. Верди «Аида»)
* Фауст (Ш. Гуно «Фауст»)
* Рудольф (Дж. Пуччини «Богема»)
* Пинкертон (Дж. Пуччини «Мадам Баттерфляй»)
* Каварадосси (Дж. Пуччини «Тоска»)
* Йәш сиған (С. Рахманинов «Алеко»)
* Берендей (Н. Римский-Корсаков «Снегурочка»)
* Лыков (Н. Римский-Корсаков «Царская невеста»)
* Владимир Игоревич (А. Бородин «Князь Игорь»)
* Ленский (П. Чайковский «Евгений Онегин»)
* Принц (С. Прокофьев «Любовь к трём апельсинам»)
* Салауат (З. Исмәғилев «Салауат Юлаев»)
* Һөйөндөк (З. Исмәғилев «Урал илселәре»)
* Илмырҙа, Часовой (З. Исмәғилев «Ҡаһым түрә»)
* Аҡъегет (С. Низаметдинов «Ай тотолған төндә»)
* Айтуган (С.Низаметдинов «Накий»)
* Басыр (З. Исмәғилев «Ҡоҙаса»)

# Вәлиев Илһам Фәһим улы
## Ижады
### Гастролдәре

Театр труппаһы составында Португалияла (2006), Таиландҡа (2008) бара.

# Вәлиев Илһам Фәһим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ғ. Әлмөхәмәтов исемендәге Республика вокалистар конкурсы - икенсе премия лауреаты (Өфө, 1999)
* Н. Сабитов исемендәге VI Асыҡ башҡарыусы музыканттар конкурсы дипломанты (Өфө, 2004)
* Башҡортостандың атҡаҙанған артисы
* Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — операларҙа Һөйөндөк, Салауат, Ленский, Пинкертон, Альфред, Фауст партияларын башҡарған өсөн (2009)
* «Алтын битлек» фестивале жюрийы махсус премияһы лауреаты — С. С. Прокофьевтың «Любовь к трем апельсинам» операһында Принц партияһын башҡарғаны өсөн (2012)
* Свердловск өлкәһе губернаторы премияһы лауреаты.
# Хәтирә

Хәтирә — халыҡ ижады жанры.
Халыҡ ижадында сағыштырмаса яңыраҡ, хәҙерге заманда булған хәл-ваҡиғалар тураһында ошо ваҡиғаларҙың шаһиты тарафынан һөйләнелеп йөрөгән хикәйә-иҫтәлектәр, йәғни хәтирәләр бар. Рус фольклористикаһында бындай хикәйәләрҙе «устный рассказ», «сказ», татарҙар «сөйләк», ҡаҙаҡтар «әңгиме» тигән термин менән атап йөрөтә.
Хәтирәлә хикәйәләү ваҡиғаны күргән-белгән кеше, йәғни шаһит исеменән алып барыла. Хәбәр ҡылыу һөйләүсенең туған-тыумасаһы, күршеһе һ. б. таныштары шаһит булған күренеш һәм хәлдәргә лә нигеҙләнергә мөмкин. Был яғы менән хәтирә хөрәфәти хикәйәне хәтерләтә, әммә һуңғыларынан айырмалы рәүештә, хәтирәләрҙә кешенең ен- шайтан һ. б. ят көстәр менән «осрашыуы» түгел, ә реаль ваҡиғалар, кешеләр менән бәйләнештәре һүрәтләнә. Башҡа төр хикәйәләрҙәге кеүек, хәтирәгә лә ышандырырға иҫәп тотоп, хәл-ваҡиғаны конкретлаштырып, урынын, ваҡытын күрһәтеп һөйләү хас. Йыш ҡына геройҙарҙың исем-фамилиялары, башҡарған вазифалары, ғөмүмән, кем булыуҙары күрһәтелеүсән.
# Өфө фән һәм технологиялар университеты

Өфө фән һәм технологиялар университеты (Өфө университеты) — Өфө ҡалаһында 1909 йылда нигеҙләнгән классик Башҡорт дәүләт университеты һәм Башҡортостандың иң боронғо вузы — 1932 йылда асылған, 2022 йылға тиклем иң яҡшы 100 юғары уҡыу йорто исемлегенә ингән һәм 2021 йылда донъяның иң яҡшы вуздары рейтингында Рәсәй вуздары араһында 25-се урынды биләгән Өфө дәүләт авиация техник университетын берләштереү (ҡушыу) юлы менән ойошторолған юғары уҡыу йорто.

# Өфө фән һәм технологиялар университеты
## Тарихы

2021 йылдың ғинуарында Өфө ҡалаһындағы ике юғары уҡыу йортоноң — 1909 йылда нигеҙләнгән Башҡорт дәүләт университеты һәм 1932 йылда асылған Өфө дәүләт авиация техник университетының берләшәсәге тураһында билдәле була. 2021 йылдың 15 февралендә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Өфөнөң ике юғары уҡыу йортон берләштереү тураһында ҡарар ҡабул ителеүен һәм ғәмәлдән сығарылмауын белдерә: «Ҡарар ҡабул ителде, ул үтәлергә тейеш».
2021 йылдың 18 февралендә ике юғары уҡыу йорто берләшеү мәсьәләләре буйынса матбуғат конференцияһы үтә. 2021 йылдың апрелендә ике юғары уҡыу йортоноң ғилми советтары берләшеү тураһында ҡарар ҡабул итә.
2021 йылдың авгусында яңы юғары уҡыу йортоноң исеме билдәле булды — «Өфө фән һәм технологиялар университеты». Ике юғары уҡыу йортон берләштереү менән бәйле республика «Өҫтөнлөк-2030» программаһының 1 миллиард һум күләмендәге федераль грантын алды. 100 миллион һум күләмендә төп грант Башҡорт дәүләт университетына 2021 йылдың октябрендә тапшырылды, БашДУ шулай уҡ өҫтәмә рәүештә 142 миллион һумлыҡ грант алды.
2022 йылдың ғинуарында республика буласаҡ Өфө университетына 200 миллион һум аҡса бүлде – был ӨДНТУ һәм буласаҡ Өфө университеты студенттарына грант итеп тәғәйенләнгән.
Рәсәй Федерацияһы Фән һәм юғары белем министрының 2022 йылдың 8 июлендәге 644-се бойороғо менән Өфөнөң ике вузы — Башҡорт дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университетын үҙгәртеп ҡорола (берләштерелә). Бойороҡҡа ярашлы Башҡорт дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университетының Бөрө, Нефтекама, Сибай, Стәрлетамаҡ, Ишембай һәм Күмертау ҡалаларындағы филиалдары яңы асылған Өфө фән һәм технологиялар университеты филиалдарына әүерелә.
2022 йылда уҡырға инеп, Өфө фән һәм технологиялар университетын тамамлаусылар дипломдарында ике вуз күрһәтеләсәк — «Башҡорт дәүләт университетына йәки Өфө дәүләт авиация техник университетына уҡырға ингән һәм Өфө фән һәм технологиялар университетын тамамлаған».
2022 йылдың 1 ноябрендә Башҡорт дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университетын үҙгәртеп ҡороу (ҡушыу) тамамланды — Өфө фән һәм технологиялар университеты Юридик шәхестәрҙең берҙәм дәүләт реестрына индерелде, уның етәксеһе итеп Вадим Захаров тәғәйенләнде.

# Өфө фән һәм технологиялар университеты
## Университет ваҡытлы матбуғатта

* Вадим Захаров: Задача Уфимского университета - формировать технологический суверенитет страны. ИА «Башинформ», 21 декабря 2022 года (рус.) (Тикшерелеү көнө: 5 февраль 2023)
# Вайшлиц

Вайшлиц (нем. Weischlitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5316 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,1 км². Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8538 һәм автомобиль коды V.
# Горелка (Када ҡушылдығы)

Горелка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кадь йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Горелка (Када ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040314
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004031
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тимерғәлина Шәрифә Тимерғәзи ҡыҙы

Тимерғәлина Шәрифә Тимерғәзи ҡыҙы (31 ғинуар 1910 йыл — 26 февраль 1939 йыл) — йәмәғәт эшмәкәре. 1931—1936 йылдарҙа РКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, 1936—1938 йылдарҙа РКСМ Үҙәк Комитетының бүлек мөдире урынбаҫары һәм мөдире, Үҙәк Комитет секретары. СССР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1931 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Тимерғәлина Шәрифә Тимерғәзи ҡыҙы
## Биографияһы

Шәрифә Тимерғәзи ҡыҙы Тимерғәлина 1910 йылдың 31 ғинуарында Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы) Ҡәнзәфәр ауылында тыуған. Милләте — башҡорт.
1929 йыл — Өфөләге В. И. Ленин исемендәге мәктәпте тамамлаған.
Башҡортостан өлкә йәш пионерҙар бюроһы рәйесе урынбаҫары, рәйесе (1929—1931).
РКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары (1931—1936), РКСМ Үҙәк Комитетының уҡыусы йәштәр бүлеге мөдире урынбаҫары һәм мөдире.
1934 йылда Парижда Һуғышҡа ҡаршы ҡатын-ҡыҙҙар конгресында ҡатнаша.
1936 йылдан Мәскәүҙә РКСМ Үҙәк Комитетында уҡыусы йәштәр бүлеге мөдире, ә 1937 йылдан йәш ҡатын-ҡыҙҙар араһында эштәр буйынса секретарь вазифаларын үтәй. «Детиздат» нәшриәтендә милли әҙәбиәт секторын мөхәррире булып эшләй.
1937 йылдың декабрендә СССР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
1938 йылдың 29 ноябрендә ҡулға алына, контрреволюцион буржуаз-милли ойошмала ҡатнашыуҙа ғәйепләнә һәм 1939 йылдың 26 февралендә атыла. 1956 йылдың 21 июлендә аҡлана.

# Тимерғәлина Шәрифә Тимерғәзи ҡыҙы
## Хәтер

* Тыуған ауылы Ҡәнзәфәрҙә Шәрифә Тимерғәлинаға һәйкәл ҡуйылған, район үҙәге Ҡоншаҡ ауылында уның исеме бер урамға бирелгән.
# Вергеза

Вергеза — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы/ Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының һул ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вергеза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000044027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004402
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0