yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Урғуҙа (ауыл)

Урғуҙа — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Туҡай районындағы ауыл. Сәмәкәй ауыл биләмәһе составына керә.

# Урғуҙа (ауыл)
## Географик урыны

Ауыл Урғуҙа йылғаһы буйында, Яр Саллы ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 32 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Урғуҙа (ауыл)
## Тарихы

Урғуҙа — ҫарайлы-мең ырыуы башҡорттарының ауылы. 1747 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенең Ҫарайлы-Мең улусына ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Бишенде-Останков улусы составына керә.
ХХ быуат башында 2 бакалея кибете, икмәк магазины, мәсет, мәктәп теркәлгән.
1920 йылда ауыл Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1921 йылдан — Саллы кантоны, 1930 йылдан — Саллы районы, 1935 йылдан — Ворошилов районы, 1957 йылдан — Яңы Юл районы, 1959 йылдан — Минзәлә районы, 1984 йылдан — Туҡай районы составына керә.

# Урғуҙа (ауыл)
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 66 йән керҙәш башҡорт; 1834 йылда — 169 башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1897 | 1906 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 305 | 455 | 602 | 891 | 710 | 451 | 344 | 235 | 176 | 195 | 132 | 64 | 78 | 65 |

# Урғуҙа (ауыл)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
# Яг-Ю (Маджа ҡушылдығы)

Яг-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маджа йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4 км.

# Яг-Ю (Маджа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018464
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001846
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вачем-Пеу

Вачем-Пеу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 226 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Вачем-Пеу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048199
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204819
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡәнзәфәр

Ҡәнзәфәр — антропоним, топоним.
* Ҡәнзәфәр бей — мең ҡәбиләһе башҡорттарының башлығы.
* Ҡәнзәфәр (Башҡортостан) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл.
* Ҡәнзәфәр (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл.
# Тажетдинов Илшат Азамат улы

Тажетдинов Илшат Азамат улы (20 май 1969 йыл) — ғалим-иҡтисады, дәүләт һәм юғары мәктәп эшмәкәре. 2018 йылдың октябренән Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппараты етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы. Иҡтисад фәндәре докторы, доцент. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы. «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2019).

# Тажетдинов Илшат Азамат улы
## Биографияһы

Илшат Азамат улы Тажетдинов 1969 йылдың 20 майында Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында тыуған. Тыуған ауылында һигеҙ класты тамамлағандан һуң, Өфөләге Рәми Ғарипов исемендәге интернат-мәктәбендә белем ала. 1987—1989 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
Башҡорт дәүләт университетының математика һәм иҡтисад факультеттарын, Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһын тамамлай.
Илшат Азамат улы Тажетдинов — иҡтисад фәндәре докторы, доцент, бюджет федерализмына бағышланған хеҙмәттәр һәм мәҡәләләр авторы.
Башҡортостан Республикаһының I класлы дәүләт советнигы.
Хеҙмәт юлы
1993—1994 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетының иҡтисад факультеты, стажер-тикшеренеүсе;
1994—1997 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университеты, аспирант;
1997—1998 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһының фәнни-тикшеренеү һәм мәғлүмәти-аналитик үҙәге, ғилми хеҙмәткәр;
1998—2000 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Президенты хакимиәтенең Баш мәғлүмәт-аналитик идаралығы иҡтисад үҫеше бүлеге, баш белгес;
2001 йылда — Башҡортостан Республикаһының Финанс министрлығында социаль сфераны һәм фәнде финанслау бүлеге, бүлек начальнигы урынбаҫары ;
2001—2004 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Финанс министрлығында мәғарифты, фәнде һәм мәҙәниәтте финанслау бүлеге, бүлек начальнигы ;
2004—2008 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәте, Иҡтисад үҫеше һәм социаль сәйәсәте идаралығы, идаралыҡ начальнигы;
2008—2010 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы буйынса Федераль казначействоһының идаралығы, Идаралыҡ начальнигы урынбаҫары;
2010 йылда — Башҡорт дәүләт университеты, иҡтисад һәм финанстар буйынса беренсе проректор.
2010 — хәҙерге ваҡытҡа тиклем Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппараты етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы.

# Тажетдинов Илшат Азамат улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2019).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы.
# Порста (Юрманьга ҡушылдығы)

Порста (Шастиница) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юрманьга йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Порста (Юрманьга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028674
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002867
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үрекмән

Үрекмән (рус. Рукмен) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡыуаш йылғаһының уң ярына тамағынан 9,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Үрекмән
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026343
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102634
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Туғайлы

Туғайлы (һыу баҫҡан туғайы бар мәғәнәһендә)— Башҡортостан Республикаһы (Рәсәй) Мәләүез районы Мәләүез ауыл Советының бөтөрөлгән тораҡ пункты (башта ҡасаба, аҙаҡ — ауыл). Хәҙер Туғайлы Мәләүез ҡалаһының биҫтәһе. Иҫкергән почта индексы — 453310, хәҙер — 453853.

# Туғайлы
## Тарихы

1983 йылда ойошторола (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1983 йылдың 20 октябрендәге «Мәләүез районы Мәләүез ауыл советы территорияһындағы яңы барлыҡҡа килгән торама пунктты теркәү тураһында» 6-3/104 номерлы ҡарары). Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Мәләүез районы Мәләүез ауыл Советы территорияһында яңы барлыҡҡа килгән ҡасабаны теркәргә һәм уға Туғайлы исеме бирергә ҡарар итә.
1997 йылда ҡасаба Мәләүез ҡалаһы составына индерелә
2000 йылда әле тораҡ пункты дәүләт кимәлендә Мәләүез районының бер өлөшө итеп һанала (Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 2000 йылдың 20 июнендәге «Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районының Туғайлы, Ҡаран, Кузьминсий, Тамъян һәм Ташлыкүл тораҡ пункттарына тәбиғи газ биреү өсөн төҙөлгән газ үткәргес торбаларҙы һәм газ көйләү пунктын Башҡортостан Республикаһы дәүләт милкенә тапшырыу тураһында» 594-р номерлы ҡарары)

# Туғайлы
## Географияһы
### Урам селтәрҙәре

Ҡасабала тәүҙә бер генә урам — Вәлиди урамы була. 1996 йылда элекке Туғайлы ҡасабаһы биләмәһендә Башҡортостандың халыҡ шағиры Баязит Бикбай, ХІХ быуаттың татар-башҡорт һәм ҡаҙаҡ мәғрифәтсеһе Аҡмулла, автономия өсөн башҡорт хәрәкәтен ойоштороусы, ғалим-төркиәтсе Әхмәтзәки Вәлиди, урыҫ әҙәбиәте классигы Сергей Аксаков исемендәге урамдар барлыҡҡа килә
2008 йылда Башҡортостан Республикаһының муниципаль район Мәләүез район Советының 2008 йылдың 5 декабрендәге «Яңы барлыҡҡа килгән урамдарҙың атамаһы тураһында» 30 номерлы ҡарары менән Туғайлы-4 шәхси торлаҡ төҙөлөшө микрорайонында яңы барлыҡҡа килгән урамдарға ошондай исемдәр бирелә: Әминев урамы, Банников урамы, Немчинов урамы, Үтәғолов урамы.

# Туғайлы
## Транспорт

Р240 Өфө — Ырымбур федераль автомагистраленә сығыу юлы. Унда Туғайлы автобус туҡталышы.
Туғайлы — Рассвет автомобиль юлы
# Аделаида татар-башҡорт ассоциацияһы (Австралия)

Аделаида татар-башҡорт ассоциацияһы — Австралияның Аделаида ҡалаһында эшләп килеүсе татар-башҡорт йәмғиәте.

# Аделаида татар-башҡорт ассоциацияһы (Австралия)
## Тарихы

Австралияның татар диаспораһы Икенсе донъя һуғышынан һуң формалаша башлаған. Уның нигеҙен Ҡытай Маньчжурия провинцияһынан эмиграцияланған татарҙар һалған, 1945 йылда унда совет ғәскәрҙәре ингән һәм татар йәмғиәте ойошҡан Харбинда, Мукденда, Хайларе һәм башҡа ҡалаларҙа емергән. Көньяҡ Австралияла тәүге татар ҡатын-ҡыҙы — Миһира Хәйретртдинова-Надольная, ул 1949 йылда Германиянан башҡа 907 немец концлагерҙары тотҡондары менән бергә килгән.
1950 йылдан башлап Германия, Польша, Маньчжуания һәм Көнсығыш Төркөстан (Ҡытай), Япония, Төркиә, һуңғы ваҡытта Рәсәй Федерацияһынан Көньяҡ Австралияға татарҙарҙың миграцияһы башлана. Бөгөн Австралияның татар-башҡорт диаспораһында 500-ҙән ашыу кеше иҫәпләнә. Австралияның төрлө ҡалаларында яҡынса 100 татар-башҡорт ғаиләһе йәшәй, иң ҙур община Аделаидта урынлашҡан. Башҡа ҡалаларҙа — Сиднейҙа (20-гә яҡын ғаилә, 100 кеше) һәм Мельбурнда (30 кеше).
Австралияның татар диаспораһы бер нисә ойошмаға берләшкән. 1984 йылда Сәғит Саҙри хәләл ефете Ләйлә Саҙри (Ғәбитова) менән Көньяҡ Австралия татарҙары ассоциацияһын ойоштора, тарихи яҡтан был иң беренсе ойошма. Ойошмалар араһында иң ҙуры — Австралияла Аделаида татар-башҡорт ассоциацияһы булып тора, ассоциацияны 1990 йылда Башҡортостандың Австралия союзында рәсми вәкиле Зия Маски ойошторған. 2004 йылдан Ассоциацияны татар мәҙәниәте хәрәкәте ағзаһы Шухрат Вәлиф (Вәлиев) етәкләй. Ассоциация рәсми рәүештә 1990 йылда теркәлгән. Ысынында иһә ул 1985 йылдан эшләп килә.
Ассоциация Рамаҙан, Ҡорбан, Һабантуй байрамдарын үткәрә. Татар-башҡорт мәктәбе 1981 йылдан эшләп килә. Мәктәптә балаларға туған телде, йолаларҙы, халыҡтың бай мираҫын өйрәтәләр.
# Заманов Мәсғүт Фәйзрахман улы

Заманов Мәсғүт Фәйзрахман улы (15 ғинуар 1914 йыл — 16 февраль 1988 йыл) — сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү алдынғыһы. Совет-фин һуғышында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 5-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).

# Заманов Мәсғүт Фәйзрахман улы
## Биографияһы

Мәсғүт Фәйзрахман улы Заманов 1914 йылдың 15 ғинуарында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Иҫәнбәт (элекке атамаһы Сураш) ауылында тыуған. Башланғыс белемле.
Хеҙмәт юлын 1928 йылдың октябрендә хәҙерге Баймаҡ районындағы Түбә руднигында электромонтер уҡыусыһы сифатында башлай. 1930—1931 йылдарҙа Әбйәлил районы «Красная Башкирия» совхозындағы механизаторҙар мәктәбендә уҡый. 1931 йылдың декабренән алып Үзбәк ССР-ының Яҡҡабаҡ игенселек совхозында тракторсылар бригадаһын етәкләй. 1934—1937 йылдарҙа — Баймаҡ районы Сибай машина-трактор станцияһында участка механигы, 1938—1939 йылдарҙа — шул уҡ райондың К. Е. Ворошилов исемендәге колхозы шоферы. 1939 йылдың ғинуарында хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Совет-фин һуғышында ҡатнаша. Демобилизациянан һуң 1941 йылдың ғинуарында участка механигы булып эшләй, 1955 йылдан алып — Сибай МТС-нда комбайнсы.
1954 йылдан Мәсғүт Заманов Башҡорт АССР-ының сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүендә әүҙем ҡатнаша. 1956 йылда комбайнда 745 гектар майҙанда 15 450 центнер иген һуға. Һәр гектарҙан йыйылған уңыш 21 центнер тәшкил итә.
1956 йылда сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙә, уңыш йыйыуҙа һәм иген әҙерләүҙә айырым ҡаҙаныштары өсөн СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1957 йылдың 11 ғинуарындағы Указына ярашлы М. Ф. Замановҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1957—1960 йылдарҙа Баймаҡ районы Сибай совхозы комбайнсыһы.
1960 йылда хаҡлы ялға сыға.
1988 йылдың 16 февралендә вафат була

# Заманов Мәсғүт Фәйзрахман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957)
* ике Ленин ордены (1957, 1966)

# Заманов Мәсғүт Фәйзрахман улы
## Хәтер

* Баймаҡ районының Иҫәнбәт һәм Иҫке Сибай ауылдары урамдарына Герой исеме бирелгән.
# Бель (Чиуши ҡушылдығы)

Бель — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы/ Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чиуш йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бель (Чиуши ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028487
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002848
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Варали (Котымака №2914 ҡушылдығы)

Варали — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы/ Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колтымак №2914 йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Варали (Котымака №2914 ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029164
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102916
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Токмасс

Токмасс — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһенең Уй районындағы ҡасаба. Белов ауыл биләмәһе составына инә.

# Токмасс
## Географияһы

Ҡасаба Силәбе өлкәһенең көнбайыш өлөшөндә, урман-дала зонаһында, Токмасс (Ҡомлоҡ йылғаһының ҡушылдығы) йылғаһының һул ярында (исеме йылға исеменән алынған), райондың административ үҙәге Уй ауылынан көнсығыш-төньяҡ-көнсығышта 16 километр тирәһе (тураға) йыраҡлыҡта урынлашҡан. Абсолют бейеклеге диңгеҙ кимәленән 369 метр.
Ҡасабаны күрше тораҡ пункттар менән шоссе юл бәйләй. Район үҙәгенә (Уй ауылы) тиклем алыҫлығы 17 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә (Бедово ауылы) тиклем — 7 км.
Ҡасаба эргәһендә Токмасс быуаһы (1976 йылда ауыл хужалығы ерҙәрен һуғарыу өсөн төҙөлгән; өҫкө йөҙөнөң майҙаны 49 га, һыу массаһының күләме 1 миллион кубометрҙан ашыу, максималь тәрәнлеге 8 м; хәҙерге ваҡытта используется для рыборазведения ООО «Белово» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт балыҡ үрсетеү өсөн файҙалана) урынлашҡан.

# Токмасс
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

Токмасс ҡасабаһы, бөтә Силәбе өлкәһе кеүек үк, МСК+2 сәғәт зонаһында урынлашҡан. Ҡулланыу ваҡытының UTC менән айырмаһы +5:00 сәғәт тәшкил итә.

# Токмасс
## Тарихы

Ҡасаба XVIII быуатта казактарҙың ҙур ауылдан айырылып, күсеп ултырған яңы ауылы булараҡ барлыҡҡа килә. 1795 йылда Ырымбур казак ғәскәренең 2-се кантонының 4-се станицаһы Уй нығытмаһында иҫәптә тора. Ир-ат халҡы Таналыҡ нығытмаһында хеҙмәт итә. 1826 йылда ҡасабала 33 хужалыҡ иҫәпләнә. 1850-се йылдарҙан һуң Совет власы урынлашҡанға тиклем ул Ырымбур казак ғәскәренең 2-се хәрби бүлегенең Уй станица юрты (Ырымбур губернаһының Троицк өйәҙе) составында була.
1873 йылда ҡасабала 65 хужалыҡ, 1889 йылда 71 хужалыҡ (мәктәп, 1 һыу һәм 3 ел тирмәне була), 1900 йылда 76 хужалыҡ (мәктәп, 2 һыу һәм 5 ел тирмәне) иҫәпләнә. 1892 йылда Токмасс станица дачаһын ыҙанлағанда 6398 дисәтинә ер, шул иҫәптән 4339 дисәтинә һөрөнтө ер, 235 дисәтинә туғай, 824 дисәтинә урман, 981 дисәтинә көтөүлек бүленә. 1926 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында ҡасаба Уй районының Белово ауыл Советында иҫәптә тора.
1929 йылда Ворошилов исемендәге колхоз ойошторола. Халыҡ иген, йәшелсә, техник культуралар үҫтерә; малсылыҡ, ҡошсолоҡ менән шөғөлләнә, бал ҡорто үрсетә. Черепица етештереү яйға һалына. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң хужалыҡ Сталин исемендәге колхоз составына инә (үҙәк усадьбаһы Белово ауылында була; һуңғараҡ КПСС-тың 22-се съезы исемендәге колхоз тип үҙгәртелә). Хәҙерге ваҡытта ҡасаба биләмәһендә «Белово» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең бригадаһы урынлашҡан.

# Токмасс
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу, 2010 мәғлүмәттәре буйынса, ир-егеттәр халыҡтың 46,9%-ын, ҡатын — ҡыҙҙар 53,1 %-ын тәшкил итә.
2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, халыҡтың милли структураһында урыҫтар 86 % тәшкил итә.
Халҡы 164 кеше (1795 йылда — 43, 1873 йылда — 370, 1889 йылда — 500, 1900 йылда — 515, 1926 йылда — 747, 1956 йылда — 321, 1970 йылда — 308, 1983 йылда — 236, 1995 йылда — 187 кеше).

# Токмасс
## Урамдары

Ҡасабаның урам селтәре биш урамдан тора.
# Альштедт

Альштедт (нем. Ahlstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 136 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,32 км². Диңгеҙ кимәленән 460 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98553 һәм автомобиль коды — HBN.
# Шәрип (исем)

Шәрип — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Шәрип (исем)
## Этимологияһы

Шәрип исеме ғәрәпсәнән дәрәжәле, атаҡлы, хөрмәтле һәм изге мәғәнәләренә эйә. Бала данлы булып, тик мәрхәмәтлек ҡылып йәшәүен теләүҙән ҡушылған төрки сығанаҡлы исем.

# Шәрип (исем)
## Билдәле кешеләр

Солтанов Шәрип Солтан улы (1908—?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 112-се кавалерия дивизияһы 3-сө эскадронында отделение командиры булып хеҙмәт итә. Кесе сержант. «Батырлыҡ өсөн» (1942) миҙалы менән бүләкләнгән.

# Шәрип (исем)
## Фамилия

Шәрипов Сабир Нәғим улы (20 март 1948 йыл — 31 август 2018 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе, 1986 йылдан СССР-ҙың Яҙыусылар һәм 1991 йылдан — Журналистар союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997).
Шәрипова Зәйтүнә Яхъя ҡыҙы (10 июнь 1948 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, балалар яҙыусыһы, телевизион тапшырыуҙар авторы һәм алып барыусыһы. Филология фәндәре докторы (2006). 1996 йылдан Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәйҙең Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004). • Шәрипов Фәнил Йәмғетдин улы (5 июнь 1947 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2015 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы
Шәрипова Гөлсәсәк Тәбрис ҡыҙы (28 апрель 1958 йыл) — башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008).
Шәрипов Тәлғәт Муса улы (1 ғинуар 1928 йыл — 21 март 2013 йыл) — үҙешмәкәр композитор. Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978).
Шәрипов Рөстәм Фазылйән улы (1 ноябрь 1976 йыл — 18 июнь 2013 йыл) — ҡурайсы.
Шәрипов Марат Сабит улы (1962 йыл) — йырсы, педагог, Татарстан Республикаһының халыҡ артисы (2010). Филология фәндәре кандидаты (1988).
Шәрипов Әхсән Шәрифғәле улы (17 август 1927 йыл — 14 март 2004 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981). Башҡорт АССР-ының етенсе (1967—1971) һәм унынсы (1980—1985) саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Шәрипов Валерий Мөхәмәт улы — Хеҙмәт ветераны, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандарының (пенсионерҙарының) йәмәғәт ойошмаһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының алтынсы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.

# Шәрип (исем)
## Ауылдар

Шәрип (Благовещен районы) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл.
Шәрип (Кушнаренко районы) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл.
Шәрип (Ҡалтасы районы) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.
Шәрип (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһенең Әлмән районындағы ауыл.
Шәрип (Салауат районы) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл.
Шәрип (Татарстан) — Татарстандың Аҡтаныш районындағы ауыл.
Шәрип (Учалы районы) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.
Шәрип участкаһы — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл.
Шәрип (Әбйәлил районы) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
# КесеЧеремшанка

КесеЧеремшанка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3380/13/2 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# КесеЧеремшанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001434
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200143
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һыйыр йылы

Һыйыр йылы (Үгеҙ йылы, Буға йылы) - Сысҡан йылынан һуң, Барыҫ йылынан алда килә торған мөсәл иҫәбенең икенсе йылы. Мөсәл күп Азия илдәрендә, төрки халыҡтарҙың күпселегендә, шул иҫәптән башҡорттарҙа ҡулланыла торған ун ике йыллыҡ циклы календарь .
Ун ике йылда бер йылдар ҡабатланып тора. Григориан календары буйынса Һыйыр йылы 1997, 2009 йылдарҙа булды. Киләһе Һыйыр йылы 2021 йылда ҡабатланасаҡ.

# Һыйыр йылы
## Халыҡтың ауыҙ-тел ижадында

Көнсығыш илдәренән айырмалы, башҡорттар быуаттар дауамында тик уңыш алыу, һауа торошо менән бәйле һынамыштар ғына туплаған.
* Һыйыр йылы - туҡлыҡ
# Нимтур-Ега

Нимтур-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Балык йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Нимтур-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049271
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204927
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2