yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сейәлек мәҙәниәте

Сейәлек мәҙәниәте — Көньяҡ Уралдағы урта быуат эпохаһының X —XIV быуаттарына ҡараған археологик мәҙәниәт.
Мәҙәниәттең атамаһы Татарстан Республикаһының Сөн йылғаһы буйында урынлашҡан Сейәлек ауылы менән бәйле.

# Сейәлек мәҙәниәте
## Характеристика

Башҡортостан тарихы :
Сейәлек мәҙәниәте көнбайыштан Шишмә менән Зәй (Ҡаманың ҡушылдығы) йылғалары аралығын һәм көнсығышта Тобол йылғаһына тиклемге территорияны биләй. Башҡортостан Республикаһында Ыҡ, Сөн, Ағиҙел, Дим, Әй йылғалары бассейнында таралған.
Әзмәт, Дәрбиш, Таҡталасыҡ тигән ҡәберлектәре менән билдәле. Башҡортостан республикаһының хәҙерге территорияһында был мәҙәниәткә Абдулла ҡаласығы, Баҡалы ҡурғандары,Горнов археологик комплексы, Ҡаранай ҡурғандары, Көшөл ҡәберлеге, Мерәсим ҡурғандары, Түбәнге Хәжәт хазинаһы, Һынташтамаҡ ҡурғандары,Торналы ҡаласығы ҡарай.
Был мәҙәниәт вәкилдәре ағас өйҙәрҙә,тирмәләрҙә һәм яртылаш ер өйҙәрҙә йөшәгәндәр. Усаҡтар өйҙөң төрлө урынына урынлашҡан була, ә тирмәләрҙә -уртала. Торлаҡтарҙың йәйгә яраҡлаштырылғандары ла (тирмә,ҡыуыш, бағаналарҙан ҡоролған ҡаралтылар), ҡышҡылары ла булған.
Ҡаҙылмаларҙа ҡом ҡушып яһалған, һырҙар менән биҙәлгән балсыҡ һауыттар табылған. Мәйеттәрҙе тәрәнлеге 1,3 м.булған ҡәберлектәрҙә ерләгәндәр. Баш остарына балсыҡ һауыттар, хайуандарҙың һөйәктәрен ҡалдырғандар. Ирҙәрҙең ҡәберҙәренә уҡ, ҡылыс, өҙәңге, ауыҙлыҡ,ураҡ, салғы кеүек әйберҙәрҙе һалғандар. Ҡатын-ҡыҙҙарҙыҡына, балаларҙыҡына биҙәнеү әйберҙәре, Үзбәк, Йәнебәк хандар хаҡимлыҡ иткән осорға ҡараған алтын урҙа тәңкәләре һалынған. Мәҙәниәткә ҡараған халыҡтар ярым күсмә тормошта йәшәгән уйғыр ҡәбиләләре булған.
XIV быуаттың уртаһынан алып мәҙәниәттең урман-далаһында йәшәүселәр Волга-Урал далалары буйынан күсеп килеүсе төрки телле халыҡтарҙың баҫымына дусар була. Төрки ҡәбиләләре территорияға үтеп ингәндән һуң, ислам динен ҡабул иткән халыҡ башҡорт, татарҙарҙың килеп сығышына нигеҙ һалған.
Ҡәберлектәрҙә һаҡланған әйберҙәр сейәлек ҡәбиләләренең ҡоралланыу комплексында еңелсә ҡорамалландырылған атта йөрөүгә өҫтөнлөк биреүе тураһында һөйләйҙәр.

# Сейәлек мәҙәниәте
## Фән

Сейәлек мәҙәниәтен Т. К. Ютина, Н. Г. Гарустович, В. А. Иванов, Н. А. Мажитов, Казаков, Н. Л. Решетников, П. Н. Старостин һ.б. ғалимдар тикшергән.
# Никодимка

Никодимка (Хозега) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подломка йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Никодимка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003285
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000328
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ошим-Ега

Ошим-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Янгуловская йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ошим-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300018239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301823
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һаҡ

?Һаҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ябалаҡтар |
| Ғаилә: | Ябалаҡтар |
| Ырыу: | Өкөләр |
| Төр: | Һаҡ |
Латинса исеме :
Glaucidium passerinum (Linnaeus, 1758) :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 555445 NCBI 121724 |
Һаҡ, суҡ, кескәй ябалаҡ, турғай япалаҡ (рус. сыч воробьиный лат. Glaucidium passerinum) — ваҡ өкө.

# Һаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡтан бәләкәйерәк. Ҡолаҡһыҙ йомро башлы иң бәләкәй ябалаҡ. Ултырғанда, ҡойроғон күтәрә биреп, ян-яғына әйләнгеләй. Осҡанда киң генә ҡанаттары, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлана, һырт яғы аҡ төртөклө ҡара-ҡуңыр, кәүҙәһенең аҫ яғы буй-буй көрән өҙөк һыҙыҡлы аҡ төҫтә. Башҡа ябалаҡтарҙан байтаҡ бәләкәй булыуы менән айырыла.
Тән оҙонлоғо — 15—19 см, ҡанаттары йәйелгәндә— 35—40 см, ҡанат оҙонлоғо — 9—11 см, ауырлығы — 55—80 г. Инә ҡош ата ҡоштарҙан ҙурыраҡ.
Суҡышы ҙур, һары; тырнаҡтары ныҡ, ныҡ бөгөлгән, ҡара йәки һары, ләкин ул саҡта остары ҡара төҫтә. Аяҡ бармаҡтары тырнағына тиклем ҡуйы ҡауырһын менән ҡапланған.

# Һаҡ
## Тауышы

Яңғырауыҡлы һыҙғыра: «суууҡ-суууҡ» йәки киҫкен генә тауыш сығара: «ҡыуыйт».

# Һаҡ
## Йәшәү рәүеше

Башҡа тайга ябалаҡтары кеүек, һаҡтар ҙа көндөҙ ҙә, таң менән дә, эңерҙә лә һунар итә.
Йыуан ағаслы ҡуйы урмандарҙа йәшәй. Башлыса сысҡандар, һирәкләп ваҡ ҡоштар, эре бөжәктәр менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Һирәк осрай. Ағас ҡыуыштарында оялай. 4—6 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Ҡоротҡос кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
Ул үҙе ҙурлыҡтағы хайуандарға һөжүм итеүҙән ҡурҡмай. Ҡайһы саҡта ябалаҡ йыртҡыстың башын ғына, баш мейеһен һәм күҙҙәрен ашай, ҡалғанын ташлай. Ҡош балаларының туҡланыу рационында бөжәктәр ҙә була. Ябалаҡ 1,5—4 км² майҙанда һунар итә. Һаҡтар йыш ҡына аҙыҡ-түлек туплай, бигерәк тә ҡышын уларҙы ояһына йыя. Шуға күрә ябалаҡтың ояһында һәр ваҡыт ҡалдыҡтар — ҡыр сысҡандарының тиреһе, ҡоштарҙың ҡауырһындары була.

# Һаҡ
## Таралыуы

Һаҡ тик Европала һәм Азияла ғына таралған. Скандинавияның үҙәгендә һәм көньяғында (Поляр түңәрәккә тиклем), Үҙәк һәм Көнсығыш Европа (Сербия, Төньяҡ Италия һәм Пиренес) тауҙарында, Рәсәйҙә, шулай уҡ Монголияның төньяҡ өлөшөндә һәм Маньчжурияла йәшәй. Рәсәйҙең Европа өлөшөндә Кольский ярымутрауы һәм Архангельск өлкәһе урмандарының төньяҡ сигенә барып етә. Себерҙә Байкалдың төньяҡ өлөшөнә һәм Сахалинға тиклем көнсығыштараҡ, көньяҡта Карпатҡа, Смоленскиға, Рязань, Тула өлкәләренә, Боғоросланға, Төмәнгә, Алтайға, Саянға, Байкал аръяғына, Уссури бассейнына тиклем таралған. Һай — ултыраҡ ҡош, ләкин һалҡын ҡыштарҙа ҡайһы берҙә көньяҡҡа күсә, йәш ҡоштар шулай уҡ көҙөн һәм ҡышын күсеп йөрөй. Бейек тауҙарҙа, башлыса ылыҫлы урмандарҙа йәшәй.

# Һаҡ
## Һаҡланыу статусы

Һаҡ Беларусь Республикаһының Ҡыҙыл китабына IV тигән статус менән индерелгән.
# Йәнәби-Урсай ауыл Советы (Миәкә районы)

Йәнәби-Урсай ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Йәнәби-Урсай ауылы.

# Йәнәби-Урсай ауыл Советы (Миәкә районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Йәнәби-Урсай ауыл Советы (Миәкә районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Мифтахетдин Аҡмулла музейы — Туҡһанбай ауылында милли әҙәби музей филиалы, башҡорт һәм татар шиғриәте классигы Мифтахетдин Аҡмулланың, талантлы шәхестең тормошон һәм эшмәкәрлеген яҡтырта.
# Баһауетдинов Йәһүҙә Ғилметдин улы

Баһауетдинов Йәһүҙә Ғилметдин улы (3 ғинуар 1922 йыл — 20 март 2000 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1950—1985 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Благовар районының «Октябрь» колхозы бригадиры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Баһауетдинов Йәһүҙә Ғилметдин улы
## Биографияһы

Йәһүҙә Ғилметдин улы Баһауетдинов 1922 йылдың 3 ғинуарында хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Благовар районының Сулпан ауылында тыуған. Үҫмер сағынан үҙ ауылындағы колхозда төрлө эштә йөрөй. 1937 йылдан Өфө моторҙар эшләү заводында, 1939 йылдың февраленән Приморье крайының Сучан станцияһында йөк тейәүсе була.
Бөйөк Ватан һуғышының беренсе көнөнән фронтҡа алына. Ленинград һәм Харьков янындағы, Днепрҙы аша сыҡҡандағы ҡаты яуҙарҙа ҡатнаша, Прибалтиканы, Польшаны, Румынияны немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итә. Старшина Йәһүҙә Баһауетдинов өс тапҡыр ҡаты яралана.
Күсербай ауыл Советына ҡараған тыуған ауылы Сулпанға 1946 йылдың майында ҡайта һәм бер аҙнанан колхозға эшкә сыға. 1950 йылдан хаҡлы ялға сыҡҡансы өс тиҫтә ярым йыл Благовар районы «Октябрь» колхозының баҫыусылыҡ бригадаһын етәкләй. Был осорҙа колхозсылар юғары иген уңышы алыуға ирешә, даими рәүештә социалистик ярышта еңеп сыға, бригада СССР Халыҡ ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша. Был уңыштары өсөн бригадир Йәһүҙә Ғилметдин улына 1966 йылда «Социалистик Хеҙмәт Геройы» тигән исем бирелә. Ул 1969 йылдың ноябрендә Колхозсыларҙың III Бөтә союз съезына делегат итеп һайлана.
Йәһүҙә Ғилметдин улы Баһауетдинов 2000 йылдың 20 мартында вафат була.

# Баһауетдинов Йәһүҙә Ғилметдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Октябрь Революцияһы ордены (1979)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1990)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
# Табидзе Тициан Юстинович

Тициан Юстинович Табидзе (1895 йылдың 21 марты (2 апреле), Рәсәй империяһы Кутаиси губернаһы Чквиши ауылы — 1937 йылдың 16 декабре) — грузин һәм совет шағиры, прозаик, тәржемәсе.

# Табидзе Тициан Юстинович
## Биографияһы

Ауыл дин әһеле ғаиләһендә тыуған. Шағир Галактион Табидзе (1892—1959) Тициандың ике туған ағаһы.
1905 йылдан ул В. В. Маяковский уҡыған Кутаиси гимназияһында уҡый.
Йәштән шиғыр яҙа башлай, гимназияның 6-сы класынан (1912 йыл) шиғырҙары һәм рус һәм француз шағирҙарының грузин теленә тәржемәләре — тәүҙә кутаиси, ә аҙаҡ тифлис ҡалалары гәзиттәрендә баҫылып сыға.
1917 йылда Мәскәү университетының тарих-филология факультетын тамамлай. Мәскәүҙә рус символистары менән яҡынлаша. «Зәңгәр мөгөҙҙәр» (1915) грузин символист төркөмөн ойоштороусыларҙың береһе, был төркөмдөң «Баррикадалар» органын мөхәррирләгән.
Тбилисиға килгән һәр шиғри ҡунаҡты, ҡағиҙә булараҡ, тәүгеләрҙән булып Тициан Табидзе һәм Паоло Яшвили ҡаршы алған.
Был йәһәттән Табидзе данлыҡлы шағир Александр Чавчавадзеның традицияларын дауам иткән. Осраҡ ихтыяры буйынса, ул нәҡ Александр Чавчавадзеның йорто торған ерҙә йәшәгән.
1924 йылдың сентябрь айында улар Сергей Есенинды, 1926 йылдың мартында — Владимир Маяковскийҙы ҡаршы алған.
1931 йылда Грузияға Борис Пастернак килгән, был артабан дуҫ булып аралашҡан ике шағирҙың тарихи осрашыуы булған. Пастернактың, Заболоцкийҙың, Әхмәтованың тәржемәләрендә Тициандың ижады рус әҙәбиәтенә лә ингән.
1937 йылдың башында Мәскәүҙә һәм Ленинградта Тициан Табидзеның ижад кисәһе үтә. Шул уҡ йылда ул төрлө (протоколға ярашлы Мдивани Буду, Л. Гасвиани, Г. Мгалоблашвили, Сакварелидзе, В. Дарахвелидзе, Г Элиава, Н. Мицишвили, Д. Церетели, А. Микадзе, Д. Ломадзе һәм Б. Квиташвили) шаһитлығы буйынса, милләтселектә, зыян килтереүҙә, француз разведкаһына эшләүҙә ғәйепләнеп, репрессиялана) — Грузин ССР-ы Эске эштәр комиссариаты эргәһендәге Тройканың 1937 йылдың 15 декабре ҡарары менән 1937 йылдың 16 декабрендә атып үлтерелгән. Үлгәндән һуң, 1954 йылдың 26 июнендә СССР Юғары Суды Хәрби коллегияһының 4н-06912/54 һанлы билдәләмәһе менән, аҡланған.
Ҡатыны — Табидзе Нина Александровна (1900—1964).

# Табидзе Тициан Юстинович
## Ижады

* «Рион-порт» (поэма, 1928)
* «Тыуған ил» (шиғырҙар)
* «Тбилиси төнө» (шиғыр)
* «Окрокана» (шиғыр)

# Табидзе Тициан Юстинович
## Хәтер

сайты битендә
* Ҡулға алғанға тиклем Тбилисиҙа Грибоедов урамы, 18 йорто адреса буйынса йәшәгән, унда «Был йортта 1921—1937 йылдарҙа билдәле грузин яҙыусыһы Тициан Табидзе йәшәгән» тип яҙылған мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Был йортта шағирҙың музейы ла урынлашҡан.
* Тбилиси ҡалаһында Тициан Табидзе һәйкәле ҡуйылған һәм шағир исемен йөрөткән урам бар.
* Шағирҙың тыуған ауылы Чквишиҙа Йорт-музей асылған.
* Юнна Мориц «Тициан Табидзены хәтерләп» шиғырын арнаған.
* Үлемһеҙ барак проекты сайтындағы бит.
# Посалака-Кы

Посалака-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мотыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Посалака-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066892
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306689
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Истислах

Истислах (ғәр. استصلاح‎‎ — файҙа килтерергә ынтылыш), әл-мәсәлих әл-мөрсәлә (ғәр. «ирекле файҙалы ғәмәлдәр») — Ислам хоҡуҡиәтенең төп сығанаҡтарынан (фиҡһтан) хөкөм сығарыу мөмкин булмаған осраҡта, фәтүәне бөтә йәмғиәткә (өммәткә) файҙаһына ҡарап, ирекле фекерләү нигеҙендә сығарыу ысулы. Истислах әр-раий категорияларының береһе һәм хәҙерге ислам йәмғиәтенең ихтыяждарын иҫәпкә алып, фиҡһты үҫтереүҙең мөһим ҡоралы булып тора.

# Истислах
## Тарихы

Истислах Мәлик ибн Әнәс (713—795) тарафынан эшләнгән һәм ҡулланылған, Мәлики мәҙһәбенең төп айырмалыҡлы үҙенсәлектәренең береһе булып тора. Теге йәки был дәрәжәлә бөтә төп мәҙхәбтәр тарафынан ҡулланыла. Хәнәфи мәҙһәбтә бойондороҡһоҙ хоҡуҡи категория һаналмай.
Шәфиғиҙәр истислахты истихсандың бер өлөшө тип иҫәпләй. Билдәле булыуынса, Хәнбәли мәҙһәбкә нигеҙ һалыусы Әхмәт ибн Хәнбәл дә ошо ысулды ҡулланған. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәләре айырым осраҡтарҙа истихсан менән файҙаланған.
Истислах истихсандың фекерҙе аналогия (ҡыяс) буйынса төҙләү ысулы булып торған һәм унан башҡа ҡулланыла алмаған бер төрө булып иҫәпләнә. Истихсандан айырмалы рәүештә, истислах Ҡөрьәнгә лә, сөннәткә лә бәйле түгел.
Истислах концепцияһының нигеҙендә мосолмандарҙың динен һәм ғүмерен һаҡлау, улар тураһында хәстәрлек күреү, өммәтте дауам итеүҙе тәьмин итеү һәм уларҙың мөлкәтен яҡлау идеяһы ята.
Истислах бер нисә шартты үтәгәндә генә көскә эйә:
* ҡарар мосолмандарҙың үҙ-ара мөнәсәбәтенә генә ҡағылырға, ә дин мәсьәләләренә ҡағылмаҫҡа тейеш (иман);
* ҡарар диндең рухына ла, йөкмәткеһенә лә ҡаршы килергә тейеш түгел;
* ҡарар шәриғәттең ҡулайыраҡ ысулдары нигеҙендә сығарылған фиҡһтың ниндәй ҙә булһа положениеһына ҡаршы килергә тейеш түгел;
* ҡарар аҡыл дәлилдәренә ҡаршы килергә тейеш түгел;
* истислах ярҙамында ҡабул ителгән ҡарарҙың файҙаһы аныҡ, кәрәкле һәм мөһим булырға тейеш.
Истислах миҫалы: һуғыш иғлан ителһә, оборона өсөн кәрәкле аҡсаны тик байҙарҙан ғына йыйыу.
# Юрондаш

Юрондаш — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Юрондаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000014251
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001425
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Грубе-Ю-Вож

Грубе-Ю-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уң Грубе-Юөзенінің уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Грубе-Ю-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066978
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006697
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гагара-Ты-Вис

Гагара-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хальмер-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Гагара-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000090851
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009085
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Татарка (Ташевка ҡушылдығы)

Татарка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ташевка йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Татарка (Ташевка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200009973
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200997
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Пезас

Оло Пезас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Терсь йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оло Пезас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011005
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201100
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лужменка

Лужменка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Пудица йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Лужменка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000004032
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000403
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сайма (Арғаяш районы)

Сайма — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы ҡасаба. Үрге Өпәле ҡалаһы территорияһында урынлашҡан. Кузнецк ауыл биләмәһе составына инә.

# Сайма (Арғаяш районы)
## Географияһы

Елән ярымутрауынан яҡын, Уйылды күленең төньяҡ-көнсығыш яр буйында урынлашҡан. Ҡасаба янында тағы ла бер нисә күл бар: Тәрәнкүл, Доронькин һәм башҡалар. Шулай уҡ ҡасабаһынан алыҫ түгел Лисий утрауы бар.
Арғаяш районының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Район үҙәге Арғаяш ауылына тиклем — 30 км, ауыл биләмәһе Кузнецк ауылына тиклем 12 км алыҫлыҡта.

# Сайма (Арғаяш районы)
## Этимологияһы

Сайма һүҙенең мәғәнәһе төрлөсә фаразлана. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр йылға атамаһын балыҡсыларҙың промысла туҡталкаһына бәйләйҙәр. Силәбе өлкәһе буйынса тыуған яҡты өйрәнеүсе, топонимист Шувалов Н. И. «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области» китабында: "Саима, Сайма — распространенное у мусульманских народов арабское женское имя — «соблюдающая пост», тип яҙа. Сайма исеменән ҡасаба атамаһы булыуы ихтимал.

# Сайма (Арғаяш районы)
## Тарихы

Утар 1912 йылда Ҡыштым улусында нигеҙләнә. Башта Уйылды Саймаһы тип атала, сөнки ҡасаба ошо уҡ исемле күл буйында урынлашҡан. Һуңынан Балыҡсылар Саймаһы (Рыболовная Сайма) (халыҡ кәсебенән) итеп үҙгәртелә.
Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, 1926 йылда был урында бер генә йорт торған. 1948 йылға тиклем ҡасаба Ҡыштым районы составына инә, һуңғараҡ Арғаяш районына күсерелә.
Уның территорияһында балыҡ тотоу артеле ойошторола.
XXI быуат башында ситтән килгән кешеләр иҫәбенә ҙур ҡасабала булмаған үҫеш күҙәтелә. Балыҡсылыҡ хужалыҡтары һаҡланып ҡалған.. Ҡасаба биләмәләре тирәһе ял базалары, шулай уҡ коттедждар менән тулған.

# Сайма (Арғаяш районы)
## Халҡы

1926 йылда бер йортта 3 кеше йәшәгән, артабан халыҡ һаны бик ныҡ үҫешә, 1970 йылға ҡарата унда 210 кеше йәшәй, әммә бер тиҫтә йылдан халыҡтың ҡырҡа кәмеүе күҙәтелә: 1983 йылда — 49 кеше, 1995 йылда — 43 кеше. Хәҙерге ваҡытта ҡасабала урыҫтар йәшәй.

# Сайма (Арғаяш районы)
## Иҫтәлекле урындар

Төп иҫтәлекле урын тип Уйылды күле иҫәпләнә.

# Сайма (Арғаяш районы)
## Транспорт

Ҡасаба күрше тораҡ пункттары менән шоссе юлдары аша тоташа..
Сайма ҡасабаһынан район үҙәге Арғаяшҡа автобус йөрөй.

# Сайма (Арғаяш районы)
## Урамдары

Ҡасабала 5 урам бар: Курорт, Урман, Яр буйы, Сайма тыҡрығы, Ҡарағайлыҡ.
# Еловка (Луза ҡушылдығы)

Еловка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 150 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Еловка (Луза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001292
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Манон-Яха

Манон-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Манон-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071896
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307189
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гобрысь

Гобрысь — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Гобрысь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047610
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004761
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0