yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гелиоцентризм

Ғаләмдең гелиоцентрик системаһы (гелиоцентризм) — Ҡояш ғаләмдең уртаһында, Ер һәм башҡа планеталар Ҡояш тирәләй әйләнеп йөрөй, тип күҙаллау. Был тәғлимәткә боронғо заманда уҡ нигеҙ һалынған, Ренессанс (Яңырыу дәүере) дәүерендә киң билдәлелек ала. Был системала Ер Ҡояш тирәләй бер йыл эсендә әйләнеп сыға, үҙ күсәре тирәләй бер тәүлек эсендә әйләнеп сыға, тип фараз ителә.
Гелиоцентризмдың ҡапма-ҡаршыһы геоцентризм.

# Гелиоцентризм
### Гелиоцентризма тураһында фәнни бәхәстәр

Гелиоцентризм дошмандарының бер нисә дәлиле бар:
* Ер үҙ күсәре тирәләй әйләнеп йөрөһә, үҙәктән ҡасыу көсө менән бер нисә киҫәккә ботарланыр ине.
* Әгәр Ер әйләнеп йөрөһә, өҫтөндәге еңел әйберҙәр йыһанға осоп бөтөр ине.
* Әгәр Ер әйләнеп йөрөһә, өҫтән ташланған әйберҙәр көнбайышҡа тайпылыр ине, ә болоттар Ҡояш менән бергә көнсығыштан ҡөнбайышҡа ағыр ине.
* Күк есемдәре ауырлыҡһыҙ туҡыманан торалар, шуға хәрәкәт итәләр. Ә ауыр ҙур Ерҙе ниндәй көс хәрәкәткә килтерә ала?
Классик механика әҫәр ителгәс, был дәлилдәр көсөн юғалта. Үҙәктән ҡасыу көсө, сағыштырмалыҡ, инерция кеүек төшөнсәләр геоцентристарҙың дәлилдәрен юҡҡа сығарыу өсөн барлыҡҡа килә.
# Хайлигенфельде

Хайлигенфельде (нем. Heiligenfelde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 231 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,66 км². Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Жабня (Угличское ҡушылдығы)

Жабня — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Углич ( Жабнf qskfs eknss) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 2878 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Жабня (Угличское ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000004322
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000432
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ярейшор (Вомлесъю ҡушылдығы)

Ярейшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вомлесъю йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Ярейшор (Вомлесъю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070753
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007075
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кый-Пюрма

Кый-Пюрма — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Поколька йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Кый-Пюрма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300064485
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306448
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сорная

Сорная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Порная йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сорная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203532
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Грицай Сергей Иванович

Грицай Сергей Иванович (14 февраль 1951 йыл) — Рәсәй хореографы, режиссер, пластика буйынса педагог. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2003), Рәсәй Федерацияһының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984, 1988), Бөтә Союз балетмейстерҙар конкурсы лауреаты (1984, 1988). Рәсәй Дәүләт премияһы лауреаты (2004). Башҡорт опера һәм балет театры хореографы.

# Грицай Сергей Иванович
## Биографияһы

Сергей Иванович Грицай 1951 йылдың 14 февралендә Ленинград ҡалаһында тыуған. А. Я. Ваганова исемендәге хореография училищеһын тамамлағандан һуң, 1984 йылда, Н. А. Римский-Корсаков исемендәге Ленинград дәүләт консерваторияһының балетмейстерҙар бүлеген (педаготары: проф. И. Бельский, Н. Боярчиков, А. Макаров) тамамлай. 1986 йылда мәҙәниәт министрлығы эргәһендәге юғары режиссерҙар курсында белемен камиллаштыра. Л. Якобсондың «Хореографик миниатюралар» Ленинград дәүләт балет труппаһында стажировка үтә.
Дебюты: С. Рахманиновтың «Алеко» операһында бейеүҙәр.
С. Спивак, В. Фокин, А Калягин, Г. Козлов, Г. Дитятковский, А Галибин, В Фильштинский кеүек режиссерҙар менән хеҙмәттәшлек итә. Мариин театрында А. Кончаловский, Ю Александров һәм дирижер В. Гергиев һәм башҡа күп кенә театр эшмәкәрҙәре менән эшләй.
Рәсәй, Германия, Нидерланд, Швейцария, Бельгия, Англия, Италия,Испания, АҠШ театрҙарында эшләй.

# Грицай Сергей Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре;
* Рәсәй Федерацияһының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984, 1988);
* «Алтын битлек» Рәсәй Милли театраль премияһы лауреаты («Потерянные в звездах» спектакле өсөн).
* II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы (2015).
* Рәсәй Дәүләт премияһы лауреаты — «Ревизор» спектакле өсөн (2004)
# Суртанлы

Суртанлы (рус. Черталык) — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға (ҙур булмаған участкаһы һамар өлкәһе менән сиктәш). Боровка йылғаһына ҡоя. Йылға оҙонлоғо 26 км тәшкил итә.

# Суртанлы
## Исеменең килеп сығышы

Атамаһы башҡортса суртанлы һүҙенә тура килә, урындағы урыҫ телле халыҡ атаманы «щучья» тип тәржемә итә.

# Суртанлы
## Эргә-тирәләге ауылдар

— Могутов ауылы (Быҙаулыҡ районы);
— Черталык ауылы (Быҙаулыҡ районы);
— Комсомол ҡасабаһы (Һамар өлкәһенең Боровка районы).

# Суртанлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Елшанка ауылы янындағы һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем, Оло Кинәле йылғаһы һыу хужалығы участкаһына индерелмәгән. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001112112100007521.
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буенча коды — 112100752
— Бассейн коды — 11.01.00.011
— ГӨ буенча саны — 12
— ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы

Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы (13 апрель 1939 йыл) — нефтсе. 1970—2002 йылдарҙа Өфө быраулау эштәре идаралығының быраулау мастеры һәм комплектлаусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1994), СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1986) һәм Дәүләт премияһы лауреаты (1989). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981), 2‑се (1985) һәм 3‑сө (1976) дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары кавалеры.

# Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы
## Биографияһы

Нуриман Сәйетгәрәй улы Аслаев 1939 йылдың 13 апрелендә Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Иҫке Туймазы ауылылында тыуған.
Эш урыны: «Туймазабурнефть» тресында 1962 йылдан эшләй башлай. Башта бурильщик була. 1970 йылда быраулау мастеры итеп тәғәйенләнә. 1996—2002 йылдарҙа — Өфө быраулау эштәре идаралығында (УБР) комплектовщик вазифаһын башҡара.
Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы скважиналарҙа быраулау технологияһына электробур ҡулланыу ысулын индерә.
Туймазы, Сергеев, Өршәк нефть ятҡылыҡтарын, Дүртөйлө һәм Өфө яны нефть ятҡылыҡтарында быраулау эштәрендә ҡатнаша.

# Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* III дәрәжә Хеҙмәт даны ордены (1976)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1981)
* II дәрәжә Хеҙмәт даны орденының (1985)
* СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1986)
* СССР дәүләт премияһы (1989)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1994)
# Сеченка (Поля ҡушылдығы)

Сеченка — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Поля йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7,1 км.

# Сеченка (Поля ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031962
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003196
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әбләз болондары

Әбләз болондары (рус. Аблязовские луга) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Агаповка районы биләмәһендәге Яйыҡ йылғаһы үҙәнендәге болондар, өлкәнең айырым ҡурсыуындағы ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы.

# Әбләз болондары
## Географияһы

Әбләз болондары Агаповка районы биләмәһендәге Ғөмбәй йылғаһы ҡойған урындан башлап Яйыҡ буйлап һуҙылып киткән, Агаповка һәм Әбләз ҡасабалары араһында урынлашҡан.
Силәбегә тиклем араһы — 295 км, Магнитогорскиға — 20 км, Орскиға — 290 км, Агаповкаға — 6 км. Координаттары: 53°14′31″N 59°9′50″E

# Әбләз болондары
## Тасуирламаһы

Болондар Яйыҡ йылғаһының ваҡ ҡына күлдәргә әүерелгән балыҡҡа бай иҫке үҙәндәре менән дә сыбарланған. Силәбе өлкәһе Агаповка районындағы Магнитогорск ҡалаһы янындағы үле йылға (иҫке үҙән) тибындағы бәләкәй күлдәр күп.
Әбләз болондарын йылға буйы туғайҙары, йылға террасалары хасил итә. Һыубаҫар туғай һәм уның сиге бейеклеге 1,5-2 метр тәшкил итә. Әбләз туғайҙарына төньяҡтан тәбәшәк, әммә матур ҡаялар килеп терәлгән.
Болондарҙың территорияһы — 231 гектар.

# Әбләз болондары
## Тәбиғәте

Әбләз болондарында күп төрлө үҫемлектәр араһында уникаль берәмектәре осрай. Бында урман зонаһына хас ярайһы дымлы ысын болондар, далалашҡан болондар, ҡыуаҡтар һәм ағастар, шулай уҡ һаҙға әйләнгән майҙандар бер-береһенә терәлеп тора. Әйткәндәй, был территориялағы ысын болондар — Силәбе өлкәһенең дала зонаһында һаҡланып ҡалған бик аҙ ғыналарының береһе.
Бында таралған үҫемлектәр араһында ағастарҙан — тал, шыма ҡарама, ҡара тирәк тополь ҡара, ҡыуаҡлыҡтарҙан муйыл, балан, гөлйемеш, энәлек, ҡара бөрлөгән һәм башҡалар үҫә. Үлән үҫемлектәр бер нисә ярус булып үҫә. Улар араһында — тар япраҡлы юшан, сысҡан борсағы, андыҙ, ер еләге, меңъяпраҡ һәм башҡа бик күп төрҙәр. Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк төрҙәр ҙә: шаҡмаҡлы һипкелгөл (рус. рябчик шахматный), кәрлә ирис осрай. Бәшмәктәр ҙә күп үҫә.
Үле йылғаларында алабуға, төрлө сабаҡ, табан үрсей.

# Әбләз болондары
## Айырым статусы

1989 йылда Әбләз болондарының уникаль үҫемлек донъяһы өлкә кимәлендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән. 2020 йылда уларҙың статусы рәсми рәүештә Силәбе өлкә хөкүмәте тарафынан положение ҡабул ителеп, яңынан раҫланған
# Кесе Мессо-Яха

Кесе Мессо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мессо-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 412 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Кесе Мессо-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300072281
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307228
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Остерволе

Остерволе (нем. Osterwohle) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 496 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,87 км². Диңгеҙ кимәленән 28 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 29413 һәм автомобиль коды — SAW.
# Долни-Дыбник

Долни -Дыбник (болг. Долнить Дъбник) — Болгарияла ҡала. Плевен өлкәһендә, илдең төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, Долни-Дыбник общинаһына инә, административ үҙәк. Революцияға тиклемге ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Дольный Дубняк йәки Дольний Дубняк булараҡ тасуирлана. Ҡала диңгеҙ кимәленән 110 м бейеклектә ята, майҙаны эргә тирәләге ерҙәре менән 75,247 кв.км тәшкил итә.
Халҡы 4 697 кеше.
Долни -Дыбник София — Варна линияһы буйынса мөһим тимер юлы үҙәге

# Долни-Дыбник
## Сәйәси хәле

Долни-Дыбник общинаһының кметы (мэры) — һайлау һөҙөмтәләре буйынса Борислав Стоядинов Станимиров (Ике партия составындағы коалиция: Болгар игенселек халыҡ союзы (БЗНС), демократик көстәр Союзы (СДС))

# Долни-Дыбник
## Иҫтәлекле урындары

Ҡалаға яҡын урында «Генерал В. Н. Лавров» мемориаль паркы урынлашҡан. Ул рус-төрөк һуғышында Плевен өсөн һәләк булған рус һәм фин һалдаттары иҫтәлегенә ҡуйылған. Парк генерал-майор В.Н. Лавров хөрмәтенә аталған. Лейбгвардия фин полкының командиры В.Н. Лавров Горни Дыбник ауылы эргәһендә алышта һәләк була.
Ҡалала «Свети Пророк Илия» сиркәүе эшләй.
# Ғабдуллаһ бин Зөбәйер

Ғабдуллаһ бин Зөбәйер (ғәр. عبد الله بن الزبير‎; рус. Абдуллах ибн аз-Зубайр; яҡынса май 624, Мәҙинә — яҡынса ноябрь 692, Мәккә) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең күренекле көрәштәштәренең береһе, VII быуат Ғәрәбстанының сәйәси эшмәкәре, хәлифә вазифаһына дәғүә итеүсе. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйр Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең өсөнсө ҡатыны, Ғәйшә бинт Әбү Бәкерҙең туғанының улы була.

# Ғабдуллаһ бин Зөбәйер
## Биографияһы

Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер сығышы менән бәнү Әсәд ырыуынан булған. Ул Һижрәттән һуң бер йыл да 8 ай үткәс тыуған. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер Мәҙинәлә мөһәжирҙәр араһында тыуған беренсе сабый була..
12 йәшендә Йәрмүк эргәһендәге алышта мосолман ғәскәрҙәре ҡарамағында була. Мысырҙы яулап алыуҙа һәм Төньяҡ Африкала берберҙәр менән һуғыштарҙа ҡатнаша.
Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер Мүәвиә ибн Әбү Суфыян идара иткән осорҙа сәйәсәттә әүҙем ҡатнаша, мәгәр Йәзид I ибн Мүәвиә тәхеткә ултырғандан һуң Хөсәйен ибн Ғәли менән бергә тоғролоҡҡа ант итеүҙән баш тарта. Ул Хөсәйенгә Мәккәне Йәзидкә ҡаршы көрәш үҙәге итергә кәңәш бирә. Хөсәйендең вафатынан һуң асыҡтан-асыҡ хәлифкә ҡаршы сығыш яһай, шунан һуң Мәккә һәм Мәҙинә халҡы, ә һуңынан Хижәз халҡы уға тоғролоҡҡа ант итә. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйерҙе алып ташлау өсөн Хижәзгә ғәскәр ебәрелә, һуғыш 684 йылға — хәлифә Йәзидтең үлеме тураһында хәбәр килгәнгә тиклем бара. Хәлифә армияһы Сүриә йүнәлешендә сигенә һәм был төбәктә власть Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйергә күсә. Уның хакимлығын Хәлифәттең Йәмән, Басра, Әл-Күфә, Хөрәсән һәм башҡа провинциялар таный. Өмәүиҙәр Сүриәнең һәм Мысырҙың бер өлөшөн генә контролдә тотҡандар.
Ғабдул-Мәлик ибн Мәрүән власҡа килеү менән Өмәүиҙәр юғалған позицияларын яйлап кире ҡайтара башлай. 692 йылда Ғабдуллаһ идараһы дауамында Хәлифәттең баш ҡалаһы булған Мәккәне Әл-Хәжәжә етәкселегендәге ғәскәр ҡамауға ала ((Мәккәне ҡамау (692)) һәм ҙур емереүгә дусар итә. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйер Әл-Харам мәсетендә һуғышып, аҙаҡҡаса көрәшә һәм батырҙарса һәләк була.
# 1881 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1881 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1881 MDCCCLXXXI |
| Юлиан стилендә | 1880—1881 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2633—2634 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7389—7390 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5641—5642 ה'תרמ"א — ה'תרמ"ב |
| Мосолман календары | 1298—1299 |
| Боронғо әрмән календары | 1330 ԹՎ ՌՅԼ |
| Ҡытай календары | 4577—4578 庚辰—辛巳 белый дракон — белая змея |
| Эфиопа календары | 1873—1874 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1937—1938 |
| - Шака самват | 1803—1804 |
| - Кали-юга | 4982—4983 |
| Иран календары | 1259—1260 |
1881 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Земелье

Земелье — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Земелье
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008877
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200887
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вуя-Яны

Вуя-Яны — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 252 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 113 км.

# Вуя-Яны
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048748
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204874
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Коммутатив алгебра

Коммутатив алгебра — дөйөм алгебраның, коммутатив ҡулсаларҙың һәм улар менән бәйле объекттарҙың (модулдәрҙең, идеалдарҙың, дивизорҙарҙың һәм башҡалар) үҙсәнлеген, айырым алғанда ялан теорияһын өйрәнеүсе бүлеге. Коммутатив алгебра алгебраик геометрияның һәм һандарҙың алгебраик теорияһының нигеҙе булып тора. Коммутатив алгебра өйрәнгән коммутатив ҡулсаларҙың иң асыҡ миҫалы — күпбыуындар ҡулсаһы һәм бөтөн алгебраик һандар ҡулсаһы.
Мотлаҡ коммутатив булмаған ҡулсаларҙы өйрәнеү коммутатив булмаған алгебра булараҡ билдәле; ул ҡулсалар теорияһын, күҙаллауҙар теорияһын һәм банахов алгебраларын өйрәнеүҙе үҙ эсенә ала.

# Коммутатив алгебра
## Тарихы

Тәүҙә идеалдар теорияһы булараҡ билдәле булған коммутатив ҡулсаларҙы өйрәнеү Дедекиндтың идеалдар тураһында хеҙмәттәренән башлана, улар шулай уҡ Куммерҙың һәм Кронекерҙың алдараҡ булған хеҙмәттәренә нигеҙләнгән. Һуңғараҡ Давид Гильберт, быға тиклем булған һан ҡулсаһы терминын дөйөмләштереп, ҡулса терминын тәҡдим итә. Гильберт, үҙ сиратындаь, Эмми Нётергә ҙур йоғонто яһай, ул бик күп билдәле булған һөҙөмтәләрҙе, бөгөнгө көндә нётеровость шарты булараҡ билдәле булған, үҫә барыусы сынйырҙарҙы өҙөү шарттары теленә күсерә. Икенсе мөһим һөҙөмтә булып Гильберттың уҡыусыһы Эммануил Ласкерҙың хеҙмәте тора, ул примарный идеал концепцияһын тәҡдим итә һәм Ласкер — Нётер теоремаһының беренсе версияһын иҫбатлай.
# Рита Сакеллариу

Рита Сакеллариу (грек. Ρίτα Σακελλαρίου; 22 ноябрь 1934({{padleft:1934|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:22|2|0}}), Chamezi, Крит, Вторая Греческая Республика — 6 август 1999({{padleft:1999|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:6|2|0}}) (64 йәш), Афина, Греция) — Греция йырсыһы.

# Рита Сакеллариу
## Биографияһы

Рита 1934 йылдың 22 октябрендә тыуған. Үҙенең ғаиләһенә ярҙам итер өсөн 12 йәшендә мәктәпте ташларға мәжбүр була. Ул Пирей урамдарында икмәк һәм лимондар һатҡан. Һуңыраҡ, 1950-се йылдарҙа фабрикаларҙа эшләй; әммә беренсе никахынан һуң йәнә йәшәү сығанағына сараларҙан ҡыйынлыҡтар кисерә башлай, һөҙөмтәлә ул трущобаларҙа ҡый йыйырға мәжбүр була. Артабан 1970 йыллда Рита «Аҡ фәрештә» ҡушаматын йөрөткән көрәшсе Стефанос Сидиропулосҡа кейәүгә сыға, ул уның менән 1969 йылда Салоникила танышҡан.
Үҙенең йырсы карьераһында бихисап хиттар яҙҙырған, улар араһында «Istoria Mou, Amartia Mou», «An Kano Atakti Zoi», «Aftos O Anthropos», «Paranomi Mou Agapi» һәм «Ena Tragoudi» йырҙары бар. 2010 йылдың 14 мартында Alpha TV телеканалы Рита Сакеллариуны яңы эрала (1960 йылда башланған) тарихта 17-се артист тип атаған.
Һуңғы йылдарҙа ул Афинаның Неа-Смирни районында йәшәгән.

# Рита Сакеллариу
## Биографияһы
### Үлеме

1998 йылда Рита һәм уның әхирәте Лакис Корес ҡыҫҡа ялға Эпидаврға йүнәлгәндәр. Бында ул үҙен насар тойған. Хәстәханала медицина тикшеренеүҙәре ул үпкә яман шешенән яфаланыуынан раҫлаған.
Рита Сакеллариу Афина хәстәханаһында 40 көн уҙғарып 1999 йылдың 6 авгусында 64 йәшендә вафат булған. Быға тиклем ул Нью-Йорктағы Мемориаль онкология үҙәгендә дауаланған
Уның дүрт улы һәм бер ҡыҙы ҡалған, ике балаһы беренсе никахтан һәм өс балаһы икенсе никахтан. Ул 9 августта Афинаның беренсе зыяратында ерләнгән.
# Онтарио (күл)

Онта́рио (ингл. Ontario) — Канада һәм АҠШ сигендәге күл, Бөйөк күлдәрҙең береһе.

# Онтарио (күл)
## География

Майҙаны — 19,5 мең км². Ҙурлығы буйынса донъяла 14-се, ә АҠШ-та — 5-се урынды биләй.
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 75 м. Яр буйы һыҙығының оҙонлоғо — 1146 км. Көнбайыштан көнсығышҡа табан 311 км-ға һуҙылған. Киңлеге — 85 км.
Максималь тәрәнлеге — 244 м, уртаса тәрәнлеге — 86 м.
Күлгә ҡойоусы Ниагара йылғаһы һәм каналдар аша Эри күле һәм Гудзон йылғаһы менән, ә күлдән сығыусы Изге Лаврентий йылғаһы аша — Атлантик океан менән тоташа.
Күлдең акваторияһы эргәһендә Бармаҡ-күлдәр (ингл. Finger Lakes) урынлашҡан, улар типик туннель үҙәндәргә ҡарай.
Күл буйындағы төп порттар — Торонто, Гамильтон, Кингстон (барыһы ла — Канада) һәм Рочестер (АҠШ).
# Пекфиц

Пекфиц (нем. Peckfitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 166 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,91 км². Диңгеҙ кимәленән 57 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39649 һәм автомобиль коды — SAW.
# Манай (Кизака ҡушылдығы)

Манай — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кизак йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Манай (Кизака ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Курган ҡалаһынанЕсет йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500412111200002517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200251
* Бассейн коды — 14.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тайсын

Тайсын — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чульча йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тайсын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002101
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100210
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1