yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Туйтом-Ю

Туйтом-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 238 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Туйтом-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047290
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004729
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы

Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы (22 август 1924 йыл — 2 апрель 2000 йыл) — совет комсомол, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1962—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 6—9‑сы, РСФСР-ҙың 10-сы һәм 11‑се, Башҡорт АССР-ының 4—11‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1966—1971 йылдарҙа КПСС‑тың Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы. Ике Ленин (1971, 1984), Октябрь Революцияһы (1981), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957, 1966) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1974) ордендары кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.

# Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы
## Биографияһы

Зәкәриә Шәрәфетдин улы Аҡназаров 1924 йылдың 22 авгусында БАССРҙың Йылайыр кантоны (хәҙерге Баймаҡ районы) Ямаш ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша (1942—1945), Темәс педучилищеһын (1940), К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын (1950), Өлкә-ара партия мәктәбен (Өфө, 1948), КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын (Мәскәү, 1962) тамамлаған.
* 1941—1942 − Баймаҡ районы Мырҙый башланғыс мәктәбендә уҡытыусы;
* 1946—1948 − ВЛКСМ-дың Баймаҡ район комитетының икенсе секретары;
* 1948—1951 − ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы, бүлек мөдире урынбаҫары, секретары, икенсе секретары;
* 1951—1954 − ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары;
* 1954—1962 − КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире;
* 1962—1986 − Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе.
Ике Ленин (1971, 1984), Октябрь Революцияһы (1981), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957, 1966) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1974) ордендары, СССР-ҙың күп миҙалдары менән бүләкләнгән. Өфө ҡалаһының Мосолман зыяратында ерләнгән.

# Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Аҡназарова (Медведева) Федора Петровна (1923—1995) Баҡалы районы Яңы Балыҡлы ауылынан. Күп йылдар комсомол һәм партия органдарында эшләй.
# Каменка (Дон ҡушылдығы)

Кой-Суг — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға АЗО/ДОН/32 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Каменка (Дон ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100812107000002020
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000202
* Бассейн коды — 05.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Еловка (Песчанка ҡушылдығы)

Еловка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Еловка (Песчанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201923
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сауылды

Сауылды (рус. Савалда) - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡорғо йылғаһының һул ярына тамағынан 2,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сауылды
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020506
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102050
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ирсай ауыл Советы (Мишкә районы)

Ирсай ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мишкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Ирсай ауылы.

# Ирсай ауыл Советы (Мишкә районы)
## Тарихы

Ирсай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Петрушкино (Силәбе өлкәһе)

Петрушкино (рус. Петрушкино) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡуҫа районындағы ауыл. Петрозаводское ауыл биләмәһе составына инә.

# Петрушкино (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Әй йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Петрушкино (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Петрушкино (Ҡаҙбай) — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе (1865 йылдан Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе) составында була.

# Петрушкино (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1834 | 1866 | 1920 |
| 304 | 259 | 441 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (100 %) йәшәй.
# Әл-Худжурат сүрәһе

Әл-Худжурат сүрәһе (ғәр. سورة الحجرات‎, Бүлмәләр ) — Ҡөрьән Кәримдең 49 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 18 аяттан тора.
# С. Моҡанов һәм Ғ.Мүсрәповтың Дәүләт әҙәби-мемориаль музейы комплексы

С. Моҡанов һәм Ғ. Мүсрәповтың Дәүләт әҙәби-мемориаль музейы комплексы — Алматы (Ҡаҙағстан) ҡалаһында мемориаль музей, Ғәбит Мүсрәпов һәм Сабит Моҡанов йәшәгән йортта урынлашҡан.

# С. Моҡанов һәм Ғ.Мүсрәповтың Дәүләт әҙәби-мемориаль музейы комплексы
## Музей тарихы

Сабит Моҡановтың әҙәби-мемориаль музейы ғаиләнең дуҫы Бикәшев Хәким инициативаһы менән 1978 йылда асыла. Уның етәкселеге аҫтында 1976 йылда музей экспозицияһының башланғысына нигеҙ һалына, музей экспозицияһын рәссам-реставрациялаусы Шамил Ҡожахановтың ижади төркөмө ойоштора. Эш ике йыл дауам итә һәм 1978 йылдың 21 ноябрендә яҙыусының йорт-музейын асыу тантанаһы үтә. Шул уҡ йылда Сабит Моҡанов йәшәгән йортта скульптор Тоҡтағыз Джанызбеков эшләгән мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
1989 йылда Ҡаҙағстан Республикаһының дизайнерҙар союзы ағзаһы Бекет Мүсрәпов етәкләгән ижади коллектив музейҙа реэкспозиция үткәрә
1987 йылда шул уҡ йортта Ғәбит Мүсрәповтың йорт-музейы ойошторола. Музейға яҙыусының ҡыҙы Мүсрәпова Энгелина нигеҙ һала.
Сабит Моҡановтың һәм Ғәбит Мүсрәповтың Дәүләт әҙәби-мемориаль музейы комплексы 1999 йылдың 8 февралендә С.Моҡановтың һәм Ғ. Мүсрәповтың эшләп килгән ике музей базаһында ойошторола.

# С. Моҡанов һәм Ғ.Мүсрәповтың Дәүләт әҙәби-мемориаль музейы комплексы
## Музей экспозицияһы

Музейҙың әҙәби экспозицияһы яҙыусыларҙың тормош һәм ижад юлын: йәш сағын, уҡыу йылдарын, С. Моҡанов һәм Ғ. Мүсрәповтың яҙыусы булараҡ формалашыуын, шулай уҡ уларҙың ижтимағи-сәйәси эшмәкәрлеген- сағылдыра. Музей экспонаттары әҙәби документаль материалдарҙы, әҫәрҙәрҙең ҡулъяҙмаларын һәм көндәлектәрҙе, шулай уҡ 50-нән ашыу теленә тәржемә ителгән яҙыусыларҙың әҫәрҙәр йыйынтығын сағылдыра.
Мемориаль өлөшөндә яҙыусыларҙың тормошон һүрәтләгән экспонаттар урынлашҡан, шәхси әйберҙәре китаптары һ.б. Һәр әйбер, музейҙағы һәр экспонат яҙыусыларҙың тормошо һәм ижады менән бәйле, үҙенең тарихы бар, яҙыусылар йәшәгән һәм ижад иткән атмосфераны тергеҙергә ярҙам итә

# С. Моҡанов һәм Ғ.Мүсрәповтың Дәүләт әҙәби-мемориаль музейы комплексы
## Ҡомартҡы статусы

2010 йылдың 10 ноябрендә Алматы ҡалаһының урындағы әһәмиәтенә эйә булған мәҙәниәт һәм тарих ҡомартҡыларының яңы Дәүләт исемлеге раҫлана, бер үк ваҡытта уға ярашлы алдағы ҡарарҙар көсөн юғалтҡан тип таныла.Был Ҡарарҙа урындағы әһәмиәткә эйә булған иузей бинаһы ҡомартҡы статусын һаҡлап ҡала. 2014 йылда һаҡлау зонаһы сиктәре раҫлана.
# Иманғолов Насибулла Хисаметдин улы

Иманғолов Насибулла Хисаметдин улы (1902 - ?), 112-се кавалерия дивизияһы яугиры , 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Иманғолов Насибулла Хисаметдин улы
## Биографияһы

Иманғолов Насибулла Хисаметдин улы 1902 йылда Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған.
1920 йылдың июгь айынан 1921 йылдың авгусына ҡәҙәр Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының Силәбе 42-се уҡсы полкында хеҙмәт итә.
1921 йылдың сентябренән Байназар ауылында үҙ хужалығы менән көн күрә.
1924 йылдың сентябренән ноябренә тиклем Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 9-сы (2-се гв.) Ҡырым дивизияһының 7-се уҡсы полкында хеҙмәт итә.
1226 йылдың июненән 1931 йылдың 18 ғинуарына тиклем Бөрйән урман хужалығының Ҡыпсаҡ бүлексәһендә урмансы булып эшләй.
1931 йылдың 18 ғинуарынан 1938 йылдың июленә тиклем Байназар ауыл Советының председателе булып эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ул Миңлеғәле Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
1946 йылда демобилизациялана.
Һуғыштан ҡайтҡас колхозға эшкә төшә.
1952 йылдың март айынан Байназар ауылында Бөрйән ОРС-ның келәт мөдире булып эшләй башлай.
1953 йылдан алып 1955 йылға тиклем «Буденный» колхозында клуб мөдире булып эшләй.
1955 йылдың 24 сентябренән 1959 йылдың 22 октябренә тиклем Байназар мәктәбенең яңы бинаһын төҙөүҙә эшләй.
1960 йылдың 17 февраленән алып 1962 йылға тиклем элемтә бүлегендә эшләй.

# Иманғолов Насибулла Хисаметдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (27 июнь 1946 йыл)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (Ж №667308)
# Ботиха (йылға)

Ботиха — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пашпанак йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ботиха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014609
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201460
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бронюс Кутавичюс

Бронюс Вайдутис Кутавичюс (лит. Bronius Vaidutis Kutavičius; 13 сентябрь 1932 йыл — 29 сентябрь 2021 йыл) — Литва композиторы һәм педагогы.

# Бронюс Кутавичюс
## Биографияһы

Антанас Рачюнастың уҡыусыһы. 1969—1974 йылдарҙа — Вильнюс педагогия институты, 1975 йылдан Вильнюс сәнғәт мәктәбе, 1985 йылдан Литва консерваторияһы уҡытыусыһы. Спектаклдәр һәм фильмдар өсөн музыка авторы.

# Бронюс Кутавичюс
## Әҫәрҙәре

* «Йәшел Страздялис ҡошо» операһы (1981, Каунас)
* «Тимер тауҙа һөйәктән ҡарт» балалар операһы (1983, Каунас)
* «Айыу» операһы
* «Ут һәм иман» опера-балеты
* 4 ораториянан торған цикл(1986):
** «Пантеистик»
** «Һуңғы мәжүси йола»
** «Ятвяг ташынан»
** «Донъя ағасы»
* симфония ирҙәр хор менән (1973)
* ике ҡыллы квартет
* орган өсөн ике соната — «Ad potres» (1983)

# Бронюс Кутавичюс
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1982 йыл — Литва ССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре
* 1986 йыл — Литва СССР-ның дәүләт премияһы
* 1999 йыл — Литва милли премияһы
* 2003 йыл — «Литва алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены

# Бронюс Кутавичюс
## Шәхси тормошо

Литва шахматсыһы Каушилайте Вильхельминаға өйләнгән була.
# Хәүеф намаҙы

Хәүеф намаҙы — ҡурҡҡан саҡта доға ҡылырҙан алда уҡый торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы.
Берәй бәлә йәки афәт килеүенән ҡурҡҡан саҡта, берәй зыянға, зарарға тарымаһам ярар ине тип, доға ҡылырҙан алда уҡый торған ике рәҡәғәтле нәфел намаҙы ул.
Ҡаты ел, дауыл булғанда, күк күкрәп йәшен йәшнәгән саҡта, ямғыр йәки боҙ борсаҡ яуғанда, һыу ташҡанда, ер тетрәгәндә, ҡаты эҫе йәки көслө һалҡын булғанда, хәүеф намаҙы уҡыла.
Был намаҙҙың айырым доғаһы юҡ. Әммә Аллаһы Тәғәләгә ялбарып, уға ғына һыйынып, изге теләктәр теләү тейешле. Аллаһтың исемен зекер итеү кәрәк. Сөнки Аллаһтың ихтыярынан тыш һис бер эш эшләнмәҫ.
Аллаһҡа, хәүефтән һаҡлауҙы һорап, ялбарабыҙ. Әлхәмдү лиллаһи, хәүефһеҙ яҡшы саҡтарыбыҙ ҙа күп була. Ана шундай яҡшы саҡтарҙа Аллаһты онотмаһаҡ икән.
Әгәр яҡшы саҡта Аллаһты онотмаһаҡ, уға шөкөр итһәк, ин шәәъ Аллаһ, ауыр саҡта Аллаһ, һис шикһеҙ, ярҙам итер
# Пидгум

Пидгум — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воим йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пидгум
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015470
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001547
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юхкун-Ягун

Юхкун-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Юхкун-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042167
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204216
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хәбибуллин Равмер Хәсән улы

Хәбибуллин Равмер Хәсән улы (10 июль 1933 йыл — 31 август 2011 йыл) — совет хужалыҡ һәм партия эшмәкәре, 1987—1990 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары.

# Хәбибуллин Равмер Хәсән улы
## Биографияһы

Равмер Хәсән улы Хәбибуллин 1933 йылдың 10 июлендә Башҡорт АССР-ының Саҡмағош районының Саҡмағош ауылында тыуған. 1961 йылда Өфө нефть институтын тамамлай. Милләте буйынса башҡорт.
* 1961 −1970 йылдарҙа «Татнефть» берекмәһенең «Альметьевнефть» нефть промыслалары идаралығында: нефть сығарыу буйынса оператор, нефтте һурҙырып ағыҙыу буйынса оператор, партком секретары, идаралыҡ начальнигы урынбаҫары;
* 1970—1972 йылдарҙа — «Татнефть» берекмәһенең идаралыҡ начальнигы;
* 1972—1977 йылдарҙа — «Татнефть» берекмәһе начальнигы урынбаҫары;
* 1977—1986 йылдарҙа — «Пермнефть» производство берекмәһе генераль директоры;
* 1986—1987 йылдарҙа — СССР-ҙың нефть сәнәғәте министрлығының капиталь төҙөлөш һәм проектлау идаралығы начальнигы;
* 1987—1990 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары. Был дәүерҙә Башҡорт АССР-ының ҡайһы бер райондарында башҡорт телен уҡытыу сикләнә, йә иһә бөтөнләй туҡтатыла.
СССР-ҙың 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана, Юғары Совет Президиумы ағзаһы була, СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1991).
Равмер Хәбибуллин Октябрь революцияһы ордены, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» ордендары, күп кенә миҙалдар менән бүләкләнгән, уға «СССР-ҙың почетлы нефтсеһе» исеме бирелгән.

# Хәбибуллин Равмер Хәсән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Октябрь революцияһы ордены (1986)
* СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1983)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1977)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
# Искәндәров Марсель Бәғҙәт улы

Искәндәров Марсель Бәғҙәт улы (1 ғинуар 1961 йыл — 2004 йыл) — журналист, яҙыусы. Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1985—1997 йылдарҙа хәҙерге «Башҡортостан» гәзите хеҙмәткәре, 1997—2004 йылдарҙа «Аманат» журналының әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөхәррире.

# Искәндәров Марсель Бәғҙәт улы
## Биографияһы

* Марсель Бәғҙәт улы Искәндәров 1961 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Күмертау районы (хәҙер Көйөргәҙе районы) Яҡшымбәт ауылында тыуа.
* Ата-әсәһе 1967 йылда әсәһенең тыуған ауылы Таймаҫҡа күсеү сәбәле, яңы ауылда башланғыс класҡа уҡырға төшә.
* Таймаҫ урта мәктәбенең 8-се класын тамамлағас, Мәләүез ҡалаһының 63-сө профтехучилищеһында уҡый.
* Хеҙмәт юлын Мәләүез химия заводында башлай.
* 1984—1989 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында уҡый.
* 1985 йылда «Совет Башҡортостаны» гәзите редакцияһына эшкә килә.
* 1997 йылда «Аманат» журналында әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөхәррире вазифаһын башҡара.
* 2004 йылда вафат була һәм Көйөргәҙе районының Таймаҫ ауылы зыяратында ерләнә.

# Искәндәров Марсель Бәғҙәт улы
## Ижады

Марсель Искәндәр мәктәптә, училищела, университетта уҡыған ваҡытта хикәйәләр, мәҡәләләр яҙа. Өфөлә уҡыған, эшләгән сағында проза менән ныҡлап шөғөлләнә башлай, шуның һөҙөмтәһе булараҡ уның «Ҡомаҡтар» исемле роман һәм «Юл сатында» исемле хикәйәләр йыйынтыҡтары донъя күрә. Был әҫәрҙәрендә уның геройҙары үҙҙәренең яҡты хыялдары өсөн көрәшеп, әхлаҡ һынауҙары аша үтә, көслө рухлы кешеләрҙең яҙмыш ауырлыҡтарына бирешмәүҙәрен күрһәтә. Автор шулай уҡ милли рух өсөн көрәшергә кәрәклеген һүрәтләй.
Марсель Искәндәров күренекле яҙыусы Ғәли Ибраһимовтың «Кинйә» романын уҡыусыларға еткереүҙә ҙур тырышлыҡ һала.
# Ушанов Ғиниәт Ғабдулла улы

Ушанов Ғиниәт Ғабдулла улы (5 май 1894 йыл — 5 март 1947 йыл) — театр актёры, режиссёр, ҡурайсы, бейеүсе һәм йырсы. Башҡорт АССР-ының халыҡ һәм атҡаҙанған артисы, Беренсе бөтә донъя һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы.

# Ушанов Ғиниәт Ғабдулла улы
## Биографияһы

Ғиниәт Ғабдулла улы Ушанов 1894 йылдың 5 майында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районы) Шәҙиғәй ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Беренсе бөтә донъя һуғышында ҡатнаша. 1919—1920 йылдарҙа Башҡортостан мәғариф халыҡ комиссариатының Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы художество бүлегенең театр студияһында эшләй.
1920 йылдан алып ғүмеренең аҙағына тиклем Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй. Бапшҡорт фольклоры (музыка, бейеү, театр) эстетикаһын яҡшы белгән оҫта. Ул һөнәри театр сәхнә сәнғәтенә халыҡ театры формаларын индереүсе артист.
Беренсе ролдәре: М. Буранғоловтың "Ашҡаҙар"ында Йомағол, "Дала кешеһе Йәркәй"ендә Йәрмөхәмәт, "Шәүрә килен"ендә Айсыуаҡ ролен, Ф. Сөләймәнов Инан, С. Мрәҫов, В. Мортазин-Иманскийҙарҙың «Салауат» драмаһында Салауат,Х. Ғәбитовтың "Ынйыҡай һәм Юлдыҡай"ында Юлдыҡай.
Был ролдәрҙе уйнағанда уның лирик-романтик амплуалы артист икәнлеге таныла һәм алдағы ижадының йүнәлеше билдәләнә.
Олоғайғас, Ушанов башлыса сатирик акцентлы комик ролдәрҙе уйнай, мәҫәлән; Х. Ибраһимовтың "Башмағым"ында Вафа, "Кейәүкәй"ендә Низами, Ҡ. Даяндың "Таңсулпан"ында Мортаҙа, А. Н. Островскийҙың "Бирнәһеҙ ҡыҙ"ында («Бесприданница») Карандышев, "Шаулы-гөрло урын"ында («На бойком месте») Аҙғын (Непутевый) ролдәрен башҡара.
Ушанов шулай уҡ У. Шекспир, Ф. Шиллер, Н. В. Гоголь, А. П. Чехов , А. М. Горький әҫәрҙәренең персонаждарын да сәхнәлә бик өҫта итеп башҡара. Төрлө театр коллективтарында ул режиссёр булараҡ 20-нән артыҡ спектакль әҙерләп күрһәтә.
Шул иҫәптән, Баймаҡ колхоз-совхоз театрында М. Буранғоловтың «Башҡорт туйы», М. Фәйзиҙең «Ғәлиәбаныу», Т. Ғиззәттең «Данлы дәүер», Башҡорт дәүләт академия драма театрында Ғ. Камалдың «Беренсе театр», Д. Юлтый һәм К. Иҙелғужиндың «Әбйәлиловтар уғры төркөмө», П. М. Невежиндың «Икенсе йәшлек» спектаклдәре.
Ушанов Ғиниәт Ғабдулла улы бейеүсе һәм ҡурайсы булып республикала концерттар ҡуя. Уның эстрада репертуарында театр һәм фольклор әҫәрҙәре ҙур урынды биләп тора.
Ушанов Ғиниәт Ғабдулла улына 1935 йылда Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған, ә 1944 йылда «Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы» исеме бирелә.
1947 йылдың 5 мартында Өфө ҡалаһында вафат була һәм Көньяҡ мосолман зыяратында ерләнә.
# Үрге Нерцета

Үрге Нерцета — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Нерцета йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Үрге Нерцета
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068019
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006801
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мартыновский районының Карпенко исемендәге тыуған яҡты өйрәнеү музейы

Мартыновский районының В. В. Карпенко исемендәге тыуған яҡты өйрәнеү музейы — Ростов өлкәһе Мартыновский районындағы музей.
Музейҙың адресы: 346660. Ростов өлкәһе, Мартыновский районы, Оло Мартыновка ауылы, Ленин урамы, 46,

# Мартыновский районының Карпенко исемендәге тыуған яҡты өйрәнеү музейы
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Мартыновский районының тыуған яҡты өйрәнеү музейы Ростов өлкәһе Мартыновский районындағы Оло Мартыновка ауылынан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар һәм ветерандар инициативаһы буйынса булдырылған. 1967 йылдың 7 ноябрендә рәсми асыу көнө тип һанала. Музей бинаһы район Мәҙәниәт йортонда оҙаҡ ваҡыт эшләй.
1992 йылда музейҙы билдәһеҙ кешеләр талай, һөҙөмтәлә уникаль экспонаттары юғалта. 1999 йылда музейға район үҙәк китапханаһы бинаһы тапшырыла. .Был ваҡытта музейҙың төп фондында 1924 һаҡлау берәмеге була. Экспонаттар түбәндәге төрҙәргә бүленә: һынлы сәнғәт (16 берәмек), биҙәү-ҡулланма сәнғәт изделиелары (20 берәмек), нумизматика әйберҙәре (50 берәмек), археологик әйберҙәр (3 берәмек), көнкүреш һәм этнография предметтары (120 берәмек), фотоһүрәттәр (1300 берәмек), документтар (414 берәмек).
2004 йылда музей Оло Мартыновка ауылы, Ленин урамы, 46 адресы буйынса боронғо бинаға күсерелә. 2005 йылда яҙыусы В.В.Карпенко вафат булғас ауыл халҡының теләге буйынса музейға В.В.Карпенко исеме бирелә. 2008 йылдың ноябрендә «Мартыновский районының тыуған яҡты өйрәнеү музейы» муниципаль учреждениеһы «Мартыновский районының В.В.Карпенко исемендәге тыуған яҡты өйрәнеү музейы» муниципаль ҡаҙна учреждениеһы тип үҙгәртелә. Музейҙың ойоштороусыһы һәм милексеһе булып "Мартыновский районы" муниципаль берәмеге тора.
Әлеге ваҡытта музейҙа экспонаттарҙың ҙур коллекциялары бар. Уның төп фондында 3333 һаҡлау берәмеге бар, ә ғилми-ярҙамсы фонды 1439 әйбер туплаған. Коллекцияһының күп өлөшө урындағы халыҡ бүләктәре иҫәбенә тулылана. Музейҙың төп фонды дүрт коллекциянан тора: яҙма сығанаҡтар коллекцияһы, әйберҙәр сығанағы коллекцияһы, нумизматик коллекция, ҡорал-яраҡтары һәм ҡоралдар коллекцияһы.