yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Травницкий Вениамин Николаевич

Травницкий Вениамин Николаевич (18 октябрь 1919 йыл — 18 апрель 1987 йыл) — СССР-ҙың нефтсе-геологы, хужалыҡ эшмәкәре. 1964 йылда −1979 «Аксаковнефть» нефть-газ сығарыу идаралығы начальнигы (унан алда — Оник Арсеньевич Межлум, вариҫы — П. А. Сафронов).
Бәләбәй, Дим, Раевка, Сатай, Шкапов һәм башҡа нефть ятҡылыҡтарын эшләүҙе ойоштороусы.

# Травницкий Вениамин Николаевич
## Биографияһы

Вениамин Николаевич Травницкий 1919 йылдың 18 октябрендә Горький өлкәһенең Ризоватово ауылында тыуа. Мәскәү нефть институтынан (1943) нефть промыслаһы ҡорамалдары буйынса инженер-механик һөнәре алып сыға.
1943—1951 йылдарҙа — «Ишембайнефть» тресының инженеры, өлкән инженеры, бүлек начальнигы; 1951—1955 йылдарҙа — Ҡарғалы нефть промыслаһы директоры, «Башнефть» производство берекмәһенең бүлек начальнигы ; 1955—1979 йылдарҙа — «Аксаковнефть» НГДУ-һының баш инженеры, начальнигы.
Нефть табыуҙа яңы техника һәм технологиялар индереү, 10 нефть ятҡылығын йыһазландырыу һәм эшкәртеүгә индереү менән шөғөлләнә. Уның етәкселегендәге нефть һәм газ ятҡылыҡтарында нефть һәм газды герметизациялап йыйыу ысулына күсеү тормошҡа ашырыла. Телемеханиканың ЧТ-БЭН, ЧТ 2К һәм ТМ-600М системаларын һынай һәм ҡулланылышҡа индерә. Нефть эмульсияһын тарҡатыу өсөн аппарат эшләй һәм уны производствоға индерә. 12 уйлап табыуға автор таныҡлығы бар.

# Травницкий Вениамин Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе.
* СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1972).
* Октябрь Революцияһы ордены (1974).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966).
* ике «Почёт Билдәһе» ордены (1959, 1971).

# Травницкий Вениамин Николаевич
## Хәтер

* Бәләбәй ҡалаһында В. Н. Травниций исемендәге урам бар.
# Вальденбург (Саксония)

Вальденбург (Саксония) (нем. Waldenburg ) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4375 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,07 км². Диңгеҙ кимәленән 254 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8396 һәм автомобиль коды Z (элек: GC).
# Оло Созим (Волосница ҡушылдығы)

Оло Созим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волосница йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Оло Созим (Волосница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100000795
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100079
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бәләкәй Муса (Мәләүез районы)

Бәләкәй Муса (рус. Мало-Мусино) — Башҡорт АССР-ы Мәләүез районының рәсми иҫәптән алынған ауылы. 1956 йылдан Салауат ҡалаһы составында.

# Бәләкәй Муса (Мәләүез районы)
## Географик урыны

Хәҙерге Салауат ҡалаһы үҙәгенән көнсығыш йүнәлештә Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашҡан була. 1956 йылда Мәләүез районының Нурдәүләт ауыл Советы составына ингән. Хәҙерге ваҡытта ауылдың элекке биләмәләрендә Салауат ҡалаһының Муса, Тыныслыҡ һәм Геология урамдары урынлашҡан.

# Бәләкәй Муса (Мәләүез районы)
## Тарихы

Ауыл Нуғай даруғаһы Юрматы улусының аҫаба башҡорттары ерҙәрендә урынлашҡан. Уға нигеҙ һалыусы булып указлы мулла Муса Имашев иҫәпләнә. Нәҡ ул 18-се быуат уртаһында ошонда килеп төпләнә һәм артабан торама пукты уның исеме менән аталып китә. Тарихи мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, 19-сы быуаттың беренсе яртыһында ауыл «Мулла Муса» атамаһы менән иҫәпкә ҡуйылһа, 20-се быуаттың 30‑сы йылдарында иһә «Бәләкәй Муса» исемен алған.
Ауылда йәшәүселәрҙең төп шөғөлө малсылыҡ һәм игенселек булһа, шулай уҡ умартасылыҡ һәм урман кәсептәре менән мәшғүлдәр ҙә арыуыҡ ҡына осраған. 1906 йылда мәсет теркәлгән.

# Бәләкәй Муса (Мәләүез районы)
## Халҡы

1795 йылғы иҫәп алыу буйынса ауылда булған 25 йорт-хужалыҡта 104 кеше йәшәүе теркәлһә, 1865 йылда иһә был күрһәткестәр ике тапҡырҙан күберәккә артҡан: 56 йортта барлығы 282 кешенең көн күреүе асыҡланған. Артабанғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда йәшәүселәр һаны: 1906 йылда — 387 кеше, 1920 йылда — 402; 1939 йылда — 309 кеше булып тарихҡа кергән.

# Бәләкәй Муса (Мәләүез районы)
## Билдәле шәхестәре

* Йомағужин Өлфәт Зәйнетдин улы (11.05.1949), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2009 йылдан Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетының башҡарма директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры.
# Зәнгәзир милли паркы

Академик Хәсән Әлиев исемендәге Зәнгәзир милли паркы Хәсән Әлиев (әзерб. Akademik Həsən Əliyev adına Zəngəzur Milli Parkı) — Әзербайжандағы ҡурсаулыҡ. 2003 йылда Нахичеван Автономиялы Республикаһының Ордубад районы биләмәһендә булдырылған. Парктың дөйөм майҙаны 42,797 гектар (427.97 км²). 2009 йылдың 25 ноябренә тиклем академик Хәсән Әлиев исемендәге Ордубад милли паркы исемен йөрөтә. Әзербайжан Республикаһының Президенты ҡарары (№606) менән исеме «Зәнгәзир»гә алмаштырыла. Зәнгәзир — бер өлөшө парк биләмәһенә тура килгән тау һырты исеме..

# Зәнгәзир милли паркы
## Паркты булдырыу маҡсаты

Зәнгәзир милли паркы тау һарығы — муфлон, безоар кәзәһе, леопард, һоро айыу, кавказ ҡоро, буйлы гиеналарҙы тергеҙеү һәм һаҡлау маҡсатында булдырылған. Бөтә был йәнлектәр Әзербайжан Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Зәнгәзир милли паркының төп бурысы — хас булған климат, рельеф һәм башҡа физик-географик үҙенсәлектәрен һаҡлау, ҡоштарҙы, йәнлектәрҙе, бөжәктәрҙе, үҫемлектәрҙе һаҡлау һәм үрсетеү, тәбиғәтте һаҡлау буйынса мәғрифәтселек һәм экотуризмды үҫтереү. Әзербайжан Ҡыҙыл китабына индерелгәндәрҙән 35 төр умыртаҡалылар, 20 төр бөжәк, 39 төр үҫемлек милли парк биләмәһендә көн күрә. Юғала барғандарына азия леопарды, бөркөт, аҡ ҡойроҡло диңгеҙ бөркөтө инә.

# Зәнгәзир милли паркы
## Флора и Фауна

Зәнгәзир милли паркы бай биологик төрлөлөккә эйә. Әзербайжан Ҡыҙыл китабына индерелгән йәнлек, бөжәк һәм үҫемлектәрҙең 58 (35 умыртҡалы һәм 20 бөжәк) йәнлек төрө һәм 39 үҫемлек төрө парк биләмәһендә тереклек итә.Бик һирәк һәм юғалып барған фауна төрҙәренән азиат леопардын, тау һарығы - муфлонды, безоар кәзәһен, аҡ ҡойроҡло диңгеҙ бөркөтөн, бөркөттө һәм дрофуны атарға була.
# Буу

Буу — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Буу
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000312109100000608
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100060
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ингсада-Юган

Ингсада-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кедровая йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Ингсада-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032453
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303245
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аҡманов Ирек Ғайса улы

Аҡманов Ирек Ғайса улы (19 август 1933 йыл) — башҡорт тарихсы ғалимы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1981), профессор (1984). Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2006), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1985),Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1998). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2008) һәм Халыҡтар дуҫлығы ордены (2008) кавалеры.

# Аҡманов Ирек Ғайса улы
## Биографияһы

Ирек Ғайса улы Аҡманов 1933 йылдың 19 авгусында БАССР-ҙың Ейәнсура районы Ырыҫҡол ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
1957 йылда Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1962 йылдан Башҡорт дәүләт университетында уҡыта (1981—1986 йылдарҙа тарих факультеты деканы, 1982—2005 йылдарҙа Ватан тарихы кафедраһы мөдире).

# Аҡманов Ирек Ғайса улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

И. Ғ. Аҡмановтың фәнни тикшеренеүҙәре XVI—XVIII быуаттарҙағы Башҡортостандың сәйәси һәм социаль-иҡтисади үҫеше проблемаларына, башҡорт ихтилалдары (XVII—XVIII быуаттар) тарихына арналған. 300-гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.

# Аҡманов Ирек Ғайса улы
## Хеҙмәттәре

* XVII быуатта — XVIII быуат башында башҡорт күтәрелештәре. Өфө, 1998;
* Социально-экономическое развитие Башкортостана во второй половине XVI- первой половине XVIII в. Уфа, 1981;
* Башкирия в составе Российского государства в XVII- первой половине XVIII века. Свердлоаск, 1991;
* Башкирские восстания XVII — начале XVIII вв. Уфа, 1993.

# Аҡманов Ирек Ғайса улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2006);
* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1985);
* Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1998);
* Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2008);
* Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2008).
# Чайковский исемендәге Ереван урта махсус музыка мәктәбе

Чайковский исемендәге Ереван урта махсус музыка мәктәбе (әрм. Երևանի միջնակարգ մասնագիտական երաժշտական դպրոց Չայկովսկու անվան) — 1938 йылда Ереван дәүләт консерваторияһы ҡарамағында асылған урта мәктәп. 12 йыл дауамында 600-гә яҡын мәктәп уҡыусыһы бер үк ваҡытта 2 аттестат ала: дөйөм һәм профессиональ музыкаль белем биреү; сығарылыш уҡыусыларының күбеһе Ереван дәүләт консерваторияһында уҡыуын дауам итә..

# Чайковский исемендәге Ереван урта махсус музыка мәктәбе
## Тарихы

Мәктәп 1938 йылда музыкала һәләтле балаларҙы Ереван дәүләт консерваторияһы ҡарамағында берләштереп ойошторола. 1940 йылдан уҡыу йорто Петр Ильич Чайковскийҙың исемен йөрөтә. 1982 йылда төп уҡыу йорто фасадында композиторҙың барельефы ҡуйыла (скульптор Ерванд Годжабашян, архитектор Джим Торосян).
2015—2016 йылдарҙа «Айастан» бөтә әрмән фонды тарафынан бирелгән 1,15 миллиард драмлыҡ аҡсаға (2,4 миллион доллар самаһы) дөйөм майҙаны 58 4958 метр тәшкил иткән мәктәптең бөтә корпустары капиталь ремонтлана һәм яңыртыла: биналар нығытыла һәм ҡайтанан планлаштырыла, баҫҡыстар яңыртыла, ишектәр һәм тәҙрәләр алмаштырыла, йылытыу һәм һыу менән тәьмин итеүҙең яңы системалары ҡуйыла, терәк-хәрәкәт аппараты проблемалары булған балалар өсөн лифт һәм пандустар урынлаштырыла, концерт залы өр-яңы техник саралар, өр-яңы ҡорамалдар менән йыһазландырыла. шулай уҡ мәктәптә эшләп килгән симфоник, тынлы оркестрҙар, скрипкасылар ансамбле, хор һәм джаз-бенд өсөн айырым бүлмәләр булдырыла. Мәктәптең яңыртылған бинаһында яңы уҡыу йылын асыу уңайынан Әрмәнстан президенты Серж Саргсян була.

# Чайковский исемендәге Ереван урта махсус музыка мәктәбе
## Бүлексәләре

Чайковский исемендәге музыка мәктәбендә фортепиано, скрипка, виолончель, альт, контрабас, арфа, тынлы инструменттар теорияһы буйынса уҡыу бүлектәре, дөйөм белем биреү бүлектәре, балалар хоры, симфоник оркестр, скрипка һәм камера ансамблдәре бар.

# Чайковский исемендәге Ереван урта махсус музыка мәктәбе
## Билдәле сығарылыш уҡыусылары

Анаит Нерсесян, Ара Торосян, Аракси Арутюнян-Сарьян, Гегуни Читчян, Жан Тер-Мергерян, Медея Абрамян, Сергей Смбатян, Рубен Агаронян, Ваагн Айрапетян, Софья Меликян, Тигран Амасян, Армен Погосян.
# Петропавловка ауыл Советы (Асҡын районы)

Петропавловка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге. Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә

# Петропавловка ауыл Советы (Асҡын районы)
## Тарихы

Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1989 йылдың 25 июлендәге 6-2/267-се һанлы «Асҡын районында Петропавловка ауыл Советын булдырыу тураһындағы» Указына ярашлы булдырыла. Ҡарарҙың тексынан:
   Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы ҡарар итә:
   1. Асҡын районында Петропавловка ауыл Советын булдырырға, административ үҙәген Петропавловка ауылына урынлаштырырға.
   2. Петропавловка ауыл Советы составына түбәндәге тораҡ пункттарын индерергә: Петропавловка, Йырмаялан, Шорохов, был ауылдарҙы Ҡыйғаҙы ауыл Советы составынан сығарырға.
   3. Установить границу Петропавловка ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
2008 йылда Ҡыйғаҙы ауыл Советының ҡалған өс ауылы ла Петропавловка ауыл Советы составына индерелә һәм Ҡыйғаҙы ауыл Советы бөтөрөлә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1, п. 4 түбәндәге юлдар бар:
   Петропавловка һәм Ҡыйғаҙы ауыл Советтарын, «Петропавловка» атамаһын һаҡлап, берләштерергә, административ үҙәкте Петропавловка ауылында урынлаштырырға.
   Ҡыйғаҙы ауыл Советының Ҡыйғаҙы, Дәүләт, Ерекле Шишмә ауылдарын Петропавловка ауыл Советы составына индерергә. Петропавловка ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.
   Ҡыйғаҙы ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;
# Салауат ҡылысы

Салауат ҡылысы —Латвия ССР-ы (Рига) Тарих музейында һалҡын ҡоралдар коллекцияһында 1984 йылда Латвия университеты профессоры Хейнрих Стродес тапҡан артефакт.
Музейҙың инвентарҙар китабында ошондай яҙыу һаҡланған:
* Пугачёвтың яҡын ярҙамсыһы Салауат Юлаевтың ҡылысы. Ҡылыс ҡынһыҙ, оҙонлоғо 96 см, киңлеге 3 см, бөгөлгән. Тотҡаһы арыҫлан башы һынландырылған һары еҙҙән эшләнгән һәм ваҡ таштар менән биҙәлгән. Киҫкесендә ғәрәп телендә тоноҡланған яҙма бар. Өфө губернаһының Ҡормантау ауылында табылған. С.Р. Минцлов тапшырҙы.
Сабля ближайшего помощника Пугачёва Салавата Юлаева. Сабля без ножен, длига 96 см, ширина 3 см, вогнутая. Ручка из желтой меди с изображением головы льва и украшениями из маленьких камней. На лезвии длинная потускневшая подпись на арабском языке. Найдена в деревде Курмантаева Уфимской губерни. Передана С. Р. Мицловым.
Белгестәр XVIII быуаттың ураһында йәки икенсе яртыһында эшләнгән тип билдәләй. Киҫкесендәге биҙәк ғәрәп яҙмаһына стилләштерелгән, уҡылмай. Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Кесе Табын волосы Ҡормантау ауылында (хәҙерге Ғафури районы) Минцлов тарафынан һатып йәки бүләккә алынған. Фараз буйынса Салауат Юлаевты пленға алған кешеләрҙән булыуы мөмкин.
1986 йылдан Башҡортостан Республикаһының Милли музейында һаҡлана.
# Костиха (Бакчар ҡушылдығы)

Костиха — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бакчар йылғаһының уң ярына тамағынан 159 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Костиха (Бакчар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200023042
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202304
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Леонова Надежда Сергеевна

Надежда Сергеевна Леонова (1929, Брянск губернаһы, СССР — 16 сентябрь 2013 йыл, Брянск өлкәһе, Рәсәй) — Брянск өлкәһенең Кокинский совхозы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Леонова Надежда Сергеевна
## Биографияһы

Надежда Сергеевна Леонова 1929 йылда Брянск өлкәһендә тыуған. «1941—1945 Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы фиҙәҡәр хеҙмәт өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1961 йылда Кокинский совхоз-техникумы фермаһына һауынсы булып эшкә урынлаша. Үҙенә беркетелгән һыйырҙарҙан даими рәүештә һауымды арттырып ала: 1966—1969 йылда 3700-килограмдан алып 1970 йылда 4176 килограмға тиклем еткерә. Һигеҙенсе биш йыллыҡ планын арттырып үтәй. 1967 йылда юғары күрһәткестәре өсөн ВДНХ-ның бронза миҙалы менән бүләкләнә , шулай уҡ «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙал менән бүләкләнә. Өлкә советы депутаты була
СССР Юғары Советы Президиумының указы менән «1971 йылда юғары хеҙмәт күрһәткестәре өсөн» надежда Сергеевна Леоноваға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме тапшырыла.
1984 йылда пенсия йәшенә етһә лә, 1996 йылға тиклем эшләй — әммә инде ферма түгел.
2013 йылдың 16 сентябрендә вафат була.
# Зәлифәкәй (йыр)

Зәлифәкәй — башҡорт халыҡ йыры.

# Зәлифәкәй (йыр)
## Тарихы

Борон-борондан ҡыҙ баланың сибәрлеге, һылыулығы тураһында ҡапма-ҡаршы фекерҙәр тыуҙырған халыҡ ижады әҫәрҙәре бихисап. Матурлыҡ ҡобайырҙарҙа, йырҙарҙа данлана, әкиәттәрҙә тасуирлана, риүәйәттәрҙә һүрәтләнә.Тапҡыр телле мәҡәлдәрҙә матурлыҡ бер яҡтан ыңғай күренеш тип баһаланһа («Ҡыҙ баланың сибәр булыуы яҡшы», «Егет ҡыйыу, ҡыҙ һылыу булғаны яҡшы», «Һылыу ҡайҙа — күҙ шунда», «Сибәрҙе кем дә һөйөр»), икенселәрендә («Матур кеше бәхетһеҙ була», «Бәхет матурлыҡҡа ҡарамай», «Матурлыҡты табаҡҡа һалып йөрөтмәйҙәр») шуға ҡапма-ҡаршы фекер ярылып ята. Былар барыһы ла тормошта, ысынбарлыҡта булған хәл-ваҡиғаларға нигеҙләнгәнгә күрә, томоштоң үҙе кеүек, ҡатлы-ҡатлы һәм ҡатмарлы. Башҡорт халыҡ йыры «Зәлифәкәй»ҙең дә тарихы һәм йөкмәткеһе ошондай:
Борон Диңгеҙбай ауылында Үҫәргән ырыуының Сураш аймағынан күсеп килгән Әбделкәрим тигән кешенең Зәлифә исемле бик һылыу ҡыҙы була. Уға күҙ һалыусылар ҙа күп була. Әммә уның күңелен Алламорат тигән егет кенә яулай ала. Уларҙың араһындағы һөйөү уты уртаҡ була, ләкин араларына Яҡуп атлы бер егет ҡыҫыла. Ҡыҙҙың күңеле башҡала икәнен белә күрә, ул Зәлифәнең ағаларын мал биреп ризалаштыра. Улары Зәлифәне көсләп Яҡупҡа ҡушалар. Ҡара уйлы Яҡуп, ниәтенә ирешкәс, Зәлифәгә өйләнмәй. Был хәлдән һуң Алламорат та уны алмаҫ була. Ҡыҙҙың яҙмышына битараф булмағандар, уны йәлләп, йыр сығара:
Зәлифәкәй һылыу һыуға бара,
Һыу һибәйем, тиеп талдарға.
Зәлифәкәй, бахыр, ни хәл итһен,
Үҙ ағаһы һатҡас малдарға.
Зәлифәкәй ҡыҙҙың йөн яулығын
Ябынмаған кеше ҡалманы.
Зәлифәкәй һылыу буйға еткәс,
Һоҡланмаған кеше ҡалманы.
# Мөхәмәтрәхим Йомашев

Мөхәмәтрәхим Йомашев (1790—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Мөхәмәтрәхим Йомашев
## Биографияһы

Мөхәмәтрәхим Йомашев (Мөхәмәтрәхим Йомаш улы Мөслимов) Ырымбур губернаһы Ҡаршын улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы) Урта Аҡбаш ауылында йәшәгән.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем4-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 4-се Башҡорт атлы полкы 12-се, 8-се, 5-се һәм 4-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 25 июлендә Түбәнге Новгородҡа бара. 3 ноябрҙә полк Волконскийҙың отряды менән бергә Витгенштейн корпусына керә, 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Рус армияһының сит илгә походтары барышында Лейпциг һәм Дрезден янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1813 йылдың декабрендә Богемия армияһының Төп фатиры ҡарамағында хеҙмәт итә. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 4-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Мөхәмәтрәхим Йомашев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Яубаҫар (исем)

Яубаҫар — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла. Яубаҫар исеменән Яубаҫаров (Яубаҫарова) фамилияһы барлыҡҡа килә.

# Яубаҫар (исем)
## Этимологияһы

Яубаҫар саф башҡорт һүҙе — яу батыры, батыр һуғышсы мәғәнәһен аңлата

# Яубаҫар (исем)
## Фамилияла

Яубаҫаров Хөсәйен Хәсән улы (19 ғинуар 1925 йыл — 4 ноябрь 1997 йыл) — мәғариф эшмәкәре, БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Яубаҫаров Хәсән Хәйретдин улы (1900 йыл — 29 апрель 1998 йыл) — граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы (1894 йыл) — Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Бөрйән улусы Үрге Нөгөш ауылында тыуған. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы, Австрия әсирлегендә була. 1919—1921 йылдарҙа үҙ ирке менән Аҡтүбә һәм Кама буйы фронттарында Ҡыҙыл Армия сафында һуғыша.
Яубаҫарова Земфира Хәкимйән ҡыҙы (18 март 1966 йыл) — уҡытыусы, журналист, шағир. Рәсәй Федерацияһының (2011) һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар (2011) союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы (2015). Рәсәй Федерацияһының «Иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе (2007).
# Мөхәмәтша

Мөхәмәтша — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ғәрәп, фарсы сығышлы ир-ат исеме.

# Мөхәмәтша
## Этимологияһы

Мөхәмәтша — «мөхәмәт» һәм «шаһ» һүҙҙәрен ҡушып яһалған ҡушма ир-ат исеме. «Мөхәмәткә ҡараған мосолман» тигән мәғәнәне аңлата.

# Мөхәмәтша
## Билдәле шәхестәр

Мөхәмәтша Ҡаръяуҙин — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
Мөхәмәтша Абдрахман улы Буранғолов (15 декабрь 1888 йыл — 9 март 1966 йыл) — Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944). Фольклорсы, драматург. 1940 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Мөхәмәтша
## Фамилияларҙа

Мөхәмәтшин Фәрит Хәйрулла улы (татар. Фәрит Хәйрулла улы Мөхәммәтшин; 22 май 1947 йыл) — Рәсәй дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. 1998 йылдың 27 майынан алып Татарстан Республикаһы Дәүләт Советы рәйесе.
Мөхәмәтшин Ғәлимйән (1918 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 2-се эскадроны отделениеһы командиры.
Мөхәмәтшин Игорь Тимербулат улы (15 август 1963 йыл) — вице-адмирал, һыу аҫты кәмәләрендә хеҙмәт итеүсе. 2019 йылдың 1 мартынан — Рәсәй Федерацияһы Хәрби-Диңгеҙ флоты Баш командующийының ҡоралдар буйынса урынбаҫары.
Мөхәмәтшина Фәүзиә Миҙхәт ҡыҙы (15 июнь 1953 йыл) — башҡорт журналисы, Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәйҙең Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2016).
Мөхәмәтшин Фәһим Баязит улы (28 июнь 1955 йыл) — ғалим-юрист, юғары мәктәп эшмәкәре, эске эштәр органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 2003—2017 йылдарҙа Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты начальнигы. 2010 йылдан «Рәсәй юристар ассоцияцияһы» Дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе. Юридик фәндәр докторы (2005), профессор (2005). Полиция генерал-майоры (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1999), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2015).