yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Солтанбаев Иншар Әхмәҙулла улы

Солтанбаев Иншар Әхмәҙулла улы (15 август 1931 йыл — 7 ноябрь 2006 йыл) — халыҡ йырсыһы.

# Солтанбаев Иншар Әхмәҙулла улы
## Биографияһы

Иншар Әхмәҙулла улы Солтанбаев 1931 йылдың 15 авгусында БАССР-ҙың Ейәнсура районы Башҡорт Үргене ауылында тыуған.
Атаһы ла, әсәһе лә йырға маһир кешеләр була. Атаһынан күргән уҡ юнған, тигәндәй, бәләкәй Иншар Иҫәнғолда ете йәшендә үк күмәк кеше араһында йырлай. Арба өҫтөндә «Урал» йырын башҡара ул. Иншарҙың йырҙарҙы махсус өйрәнергә ваҡыты ла, форсаты ла булмай, хәтерем яҡшы ине, йырҙарҙы ишетһәм, шундуҡ отоп ала инем, тип һөйләгән ул Юлай Ғәйнетдиновҡа биргән интервьюһында. 1954 йылда Өфөлә һуғыштан һуң тәүге тапҡыр үткәрелгән фестивалдә ҡатнашып, лауреат исеменә лайыҡ була.
Шул уҡ йылда урман хужалығы өлкәһендә эшләр өсөн Өфөгә уҡырға килә, әммә ул уҡыу йортонда әлеге бүлек ябылған булып сыға. Иншар ауылына кире ҡайтмай, авиация заводы янында һөнәрселек училищеһында уҡый, уны ҡыҙыл диплломға тамамлай һәм заводта 1956 йылға тиклем эшләй. Әсәһе ауырып китеү сәбәпле ауылға ҡайтырға тура килә, урмансы булып эшләй. Үҙешмәкәр концерттарҙа әүҙем ҡатнаша. Район етәкселәре һәләтле егетте уҡырға барырға өгөтләйҙәр. Бик күп кеше араһынан Иншар Солтанбаевты һайлап Мәскәүгә ебәрәләр, әммә музыкаль белеме булмағас, уға Мәскәүҙәге консерватория янындағы училищела 2 йыл уҡырға ҡушалар. Егет Өфөгә ҡайта һәм бында Өфө сәнғәт училищеһына уҡырға инә. Техникумды тамамлай алмай, сөнки көсөргәнешле күнегеүҙәрҙән һуң тауышы «ултыра».
Иҫәнғолда мәктәптә йыр уҡытыусыһы булып эшләй, артабан Әбйәлилдә тормош ҡороп, урмансы булып хеҙмәт итә. 1968 йылдан алып Әбйәлил районы Асҡар ауыл музыка мәктәбендә, 1971 йылдан — Ейәнсура район мәҙәниәт йорто директоры (һәм ойоштороусыһы), 1974—1991 йылдарҙа һәм 1994—1996 йылдарҙа Әбйәлил район ҡулланыусылар союзының әҙерләү контораһында эшләгән.
Матур тембрлы тауышҡа, әҫәрҙең музыкаль драматик образын төшөнөү һәләтенә эйә булған. Репертуарында — «Бейеш», «Буранбай», «Каруанһарай», «Сибай», «Урал» һәм башҡа башҡорт халыҡ йырҙары. Мәҫәлән, «Сибай» башҡорт халыҡ йырын ҡурайҙа башҡарыусылар араһында Иншар Солтанбаевтың оҫта уйнауы менән һоҡланмау мөмкин булмаған
Ҡаҙаныштары
1957 йылда Мәскәү ҡалаһында үткән Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале, Бөтә Рәсәй үҙешмәкәр сәнғәт смотрҙары (Мәскәү, Өфө; икеһе лә — 1972, республика ауыл үҙешмәкәр сәнғәт (1961), В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған үҙешмәкәр сәнғәт (1970) смотрҙары, үҙешмәкәр сәнғәт (1972), БАССР ҡулланыусылар кооперацияһы үҙешмәкәр сәнғәт коллективтары (1981; бөтәһе лә — Өфө) фестивалдәре лауреаты.
1999 йылда Әбйәлил районы Байым ауылында уның исемендәге призға башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусылар конкурсы булдырылған.
Солтанбаев Иншар Әхмәҙулла улы 2006 йылдың 7 ноябрендә Башҡортостандың Әбйәлил районы Асҡар ауылында вафат була.
# Курессааре ҡәлғәһе

Курессаар ҡәлғәһе (эсте. Kuressaare piiskopilinnus, ул. Schloss Arensburg) Курессааре ҡалаһында, Сааре-Ляэн епископлығында элекке ағастан һалынған сауҙа порты урынында төҙөлә. Борондан уҡ бында сауҙа юлдары уҡмашып торған.
Бәләкәй генә ҡәлғәне XIII быуат аҙағында Юрьев төнө ихтилалынан һуң ҙурайтып төҙөгәндәр (ә был ихтилал 1345—1343 йылдар дауамында барған). Ҙур ҡәлғә эске ихаталы итеп конвент рәүешендә төҙөлгән Йыш ҡына ҡәлғәне епископтың резиденцияһы булараҡ ҡулланғандар. Яҡынса 1400 йылда ҡәлғә төҙөү тамамланған. Икенсе ҡат ҡәлғәнең төп урыны була, унда бер нисә ҡунаҡ бүлмәһе бар. Ҡәлғәнең бигерәк тә ҡыҙыҡлы урыны булып көньяҡ-көнбайыш ҡанаттары, директорий һәм бәләкәй сиркәү, шулай уҡ тәре йөрөтөү юлдары тора. Ҡәлғәнең беренсе ҡаты келәт булараҡ , ә өсөнсө ҡаты — оборона өсөн файҙаланыла.
Ихата тәре йөрөтөү юлдары менән уратып алынған, ҡәлғәнең бер мөйөшөндә ҡарауыл манараһы күтәртелгән, ә икенсеһендә — бейек һәм төҙ Оҙон Германн манараһы тора. Һуңғы манара ҡәлғәнең башҡа өлөштәренән тәрән шахта менән айыртылып ҡуйылған, элек бындағы шахта өҫтөндә күтәртмәле күпер торған. Ҡәлғәнең тешле стеналары ситендә асыҡ оборона юлдары бар
XV быуатта төп ҡәлғәне киң алдағы ҡәлғә менән нығытып, уратып ҡуйғандар. XVI—XVII быуаттарҙа дүрт мөйөшлө ер нығытмалы дүрт бастион төҙөп реконструкциялағандар. Үҙ сиратында ерҙән яһалған нығытмалар һыулы соҡорҙар менән уратып алынған.
Куресааре ҡәлғәһе — Эстонияның берҙән-бер тиерлек беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған ҡәлғәһе. Был барыһынан да яҡшы һаҡланған Иҫке Ливония ҡәлғәһе. Ливон һуғышында ҡитға өлөшөнә ҙур зыян килтерелә, ә Куресааре ҡәлғәһенә бер ниндәй зыян да теймәй, әммә ул Төньяҡ һуғыш ваҡытында өлөшләтә 1711 йылда емерелә. Зыян күреү тиҙ арала бөтөрөлә.
1904—1912 йылдарҙа ҡәлғәне реставрациялайҙар. Артабан ҡәлғә Сааремаа рыцарлығының резиденцияһы итеп яраҡлаштырыла. 1968—1985 йылдарҙа ҡәлғәлә масштаблы реставрация эштәре башҡарыла. Был эштәр ваҡытында башняның емерелгән өҫкө өлөштәрен тергеҙәләр, шулай уҡ ҡәлғәнең урта быуаттағы тышҡы һәм эске күренешен яңыртып төҙәтәләр. Ҡәлғәлә Саарема музейы рынлашҡан, ә ҡәлғәнең асыҡ һауалағы иркен территорияһында төрлө саралар үткәрелә. Ҡәлғә әйләнәһендәге соҡорҙар тирә-яғын матур паркҡа әйләндерәләр.
# Волынский Александр Фомич

Волынский Александр Фомич (10 июнь 1939 йыл, Черниговка ауылы, Иланский районы, Красноярск крайы) — юрист, оператив-эҙләү (розыскной) эшмәкәрлеге теорияһы һәм профилактикалау белгесе; РСФСР-ҙың Йәмәғәт тәртибен һаҡлау министрлығы (МООП) Юғары мәктәбен тамамлаған (1964), юридик фәндәр докторы, енәйәт асыу һәм тикшереүҙе техник криминалистика менән тәьмин итеү нигеҙҙәре тураһында диссертация яҙған (1999); РФ Эске эштәр министрлығы Юридик институтының криминалистика кафедраһы начальнигы; РФ-тың атҡаҙанған юрисы, РФ Эске эштәр министрлығының почетлы хеҙмәткәре һәм РФ Эске эштәр министрлығының атҡаҙанған юрисы.

# Волынский Александр Фомич
## Биографияһы

Александр Фомич Волынский 1939 йылдың 10 июнендә Красноярский крайының Илан районы Черниговка ауылында тыуған. 1958 йылда ул СССР эске эштәр министрлығының Омск махсус урта мәктәбен тамамлай. Ул алты йылдан һуң РСФСР Йәмәғәт тәртибен һаҡлау министрлығының Юғары мәктәбен тамамлай. 1971 йылда «Криминалистическая экспертиза в европейских социалистических странах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай, уның ғилми етәксеһе доцент Николай Полевов була.
1974—1989 йылдарҙа Волынский СССР Эске эштәр министрлығының үҙәк аппаратында һәм бер нисә совет милицияһының ғилми-тикшеренеү учреждениеларында эшләй: Үҙәк ғилми-тикшеренеү криминалистика лабораторияһының бүлек начальнигы була, артабан был ойошманың етәксеһенә әйләнә; бынан тыш, ул эксперт-криминалистика идаралығы начальнигының урынбаҫары вазифаһын биләй һәм криминалистика лабораторияһы начальнигының урынбаҫары була. 1989—2002 йылдарҙа Волынский РФ эске эштәр министрлығының юридик институтына ҡараған криминалистика кафедраһы начальнигы була.
Волынский 1999 йылда «Концептуальные основы технико-криминалистического обеспечения раскрытия и расследования преступлений». темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. РФ Эске эштәр органдарынан 2004 йылда отставкаға сыға. "с йылдан һуң РФ Эске эштәр министрлығы академияһында енәйәт тикшереү менән идаралыҡ итеү кафедраһында профессор вазифаһында эшләй башлай.

# Волынский Александр Фомич
## Эштәре

Волыньский ике йөҙҙән ашыу ғилми эш, шул иҫәптән 14 монографияның, уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәрҙең авторы һәм авторҙашы булып тора; уның ғилми етәкселеге аҫтында биш тиҫтәгә яҡын кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары яҡланған.
* «Криминалистическая экспертиза в странах социалистического содружества» (Волгоград, 1976);
* «Профилактика преступлений» (М., 1979) (в соавт.).
* Расследование провокаций взятки и коммерческого подкупа / А. Ф. Волынский, Е. С. Лапин. — Москва : Юрлитинформ, 2010. — 156 с. — (Библиотека криминалиста : БК).; ISBN 978-5-93295-728-8.
* Расследование подкупа участников и организаторов профессиональных спортивных соревнований и зрелищных коммерческих конкурсов : монография / А. Ф. Волынский, Е. С. Лапин. — Москва : Юрлитинформ, 2011. — 155 с. — (Библиотека криминалиста : БК).; ISBN 978-5-93295-897-1.
# Балтика АЭС

Балтика АЭС-ы – Рәсәйҙә 2010 йылда Атомэнергопроект проекты буйынса төҙөләсәк атом электро станцияһы. Проект буйынса 2017 йылда сафҡа индереләсәк.
Электр энергияһы менән Латвия, Литва, Эстония, Беларусь, Польша илдәрен һәм Калининград өлкәһен тәьмин итәсәк.
# Смирнова Зинаида Ивановна

Смирнова Зинаида Ивановна (4 октябрь 1923 йыл) — совет санинструкторы, медицина хеҙмәтенең гвардия старшинаһы, Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, Ленин (1944), Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, Флоренс Найтингейл исемендәге һәм башҡа миҙалдар менән наградлана. Бендеры ҡалаһының Почетлы гражданы (1974).
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында яу яланынан 600-ҙән ашыу яралы һалдат һәм офицерҙы алып сыға.

# Смирнова Зинаида Ивановна
## Биографияһы

Зинаида Ивановна 1923 йылдың 4 октябрендә Мәскәү ҡалаһында тыуа, һуңынан, 1937 йылда, уларҙың ғаиләһе Куйбышев ҡалаһына күсенә. Зинаида Смирнова мәктәптә белем ала, сандружинница һәм шәфҡәт туташтары курсында уҡый. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда уға 18 йәш тулмаған була, әммә 1941 йылдың 16 июленән ул Ҡыҙыл Армия сафына алына. Санинструкторҙар әҙерләүҙең тиҙләтелгән курстарын үиә һәм бер айҙан фронтҡа оҙатыла, Смоленск ҡалаһын обороналауҙа, Мәскәү янындағы алышта ҡатнаша, Сталинград урамдарынан яралыа яугирҙарҙы алып сыға һәм уларға медицина ярҙамы күрһәтә. Һуңынан санинструктор, медицина хеҙмәте гвардия старшинаһы Смирнова Зинаида Ивановна 15-се Гвардия Ҡыҙыл Байраҡлы уҡсылар дивизияһына күсерелә. Харьков, Кривой Рог ҡалаларын азат итә һәм башҡа. Зинаида Ивановна 1943 йылдан ВКП(б)ағзаһы.
1944 йылдың апрелендә, Днестр йылғаһының уң ярында хәрби хәрәкәттәр ваҡытында Варница Смирнова ауылы районында иң станковый пулеметтан 20 немец һалдаты һәм офицерын юҡ итә, яу яланынан 20-нән ашыу яралы совет һалдатын һәм офицерын алып сыға. Батырлыҡтары өсөн, Варница плацдармындағы ҡаһарманлығы өсөн Ленин ордены менән бүләкләнә.
Зинаида Ивановна Смирнова һуғыш яланынан барлығы 600-ҙән ашыу яраланған совет офицерын һәм һалдатын алып сыға, алты тапҡыр яралана, шул иҫәптән өс ауыр яра һәм ике контузия ала, госпиталдә дауалана. Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Алтынсы тапҡыр яраланғандан һуң (өсөнсө — ауыр) госпиталдән дауаланып сыҡҡас, 1944 йылдың октябрендә һуғыш инвалиды тигән докумен юбирелә. Куйбышев ҡалаһына ҡайта. Зинаида Ивановна институт тамамлай, Куйбышев өлкәһе Ставрополь ҡалаһында юридик консультацияла адвокат булып эшләй.
1971 йылда Флоренс Найтингейл исемендәге миҙалға лайыҡ була, 1974 йылда Зинаида Ивановна Смирноваға Бендеры ҡалаһының Почетлы гражданы тигән маҡтаулы исем бирелә.

# Смирнова Зинаида Ивановна
## Наградалары

* Ленин ордены,
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* Флоренс Найтингейл исемендәге миҙал,
* башҡа миҙалдар,
* Бендеры ҡалаһының почетлы гражданы.
# Оло Окуневка (Ларь-Еган ҡушылдығы)

Оло Окуневка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ларь-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Оло Окуневка (Ларь-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203669
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Олбани округы (Вайоминг)

Олбани (ингл. County Albany) — округ. Вайоминг штатының (АҠШ) округы. 2010 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны округта 36 299 кеше була (01.04.2000 йылда — 32 кеше 014). Округтың административ үҙәге— Ларами ҡалаһы. Ҡалала Вайоминг университеты бар.

# Олбани округы (Вайоминг)
## Тарих

Олбани округы 1868 йылдың 16 декабрендә ойошторолған, ул ваҡытта Вайоминг ерҙәре Дакота Территорияһындағы Ларами округы майҙанына ҡараған була. Олбани Вайоминг Территорияһының округы булып рәсми рәүештә 1869 йылдың 19 майында һанала.

# Олбани округы (Вайоминг)
## Географияһы

АҠШ халыҡ иҫәбен алыу Бюроһы мәғлүмәттәре буйынса округтың дөйөм майҙаны 11 160 км², шул иҫәптән:
* ҡоро ер өҫтө — 11 км 067² (99,16 %);
* һыу өҫтө — 93 км² (0,84 %).

# Олбани округы (Вайоминг)
## Географияһы
### Милли һаҡланған территориялар

* Милли резерват Бамфорт
* Милли резерват Хаттон-Лейк
* Медисин-Боу милли паркы(бер өлөшө)
* Милли резерват Мортенсон-Лейк

# Олбани округы (Вайоминг)
## Географияһы
### Йәнәш округтары

| | Конверс | |
| Карбон | | Платов, Жертвы Лара |
| Джексон (Колорадо) | Лаример (Колорадо) | |

# Олбани округы (Вайоминг)
## Төп автомобиль юлдары

* 30 US
* 287 US
* I-80

# Олбани округы (Вайоминг)
## Тораҡ пункттар
### Ҡалалар

* Ларами
* Рок-Ривер

# Олбани округы (Вайоминг)
## Тораҡ пункттар
### Статистик айырым урындары

* Олбани
* Сентенниал
* Баттес
* Вудс Ландинг-Джелм

# Олбани округы (Вайоминг)
## Тораҡ пункттар
### Башҡалар

* Бослер
* Буфорд
* Гарретт
* Ти-Сайдинг
# Бәҙретдинов Миңнулла Бәҙретдин улы

Бәҙретдинов Миңнулла Бәҙретдин улы (1901, Өфө виләйәте Бөрө өйəҙе Сорғолдо ауылында — 29 сентябрь 1943, Украина ССР‑ы Войсковое а. янында, Вовниги а. ерлəнгəн) — Советтар Союзы Геройы (1944). Граждандар һəм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы.

# Бәҙретдинов Миңнулла Бәҙретдин улы
## Биографияһы

1941 йылдың декабрнан алып Брянск, Воронеж һəм Көньяҡ‑Көнбайыш фронттарҙа хеҙмəт итə.

# Бәҙретдинов Миңнулла Бәҙретдин улы
## Батырлығы

Герой исеменə 6‑сы армия 25‑се гвардия уҡсылар дивизияһы 78‑се гвардия уҡсылар полкы уҡсыһы гвардия сержанты Бәҙретдинов 1943 йылдың 26 сентябрендә Войсковое ауылы төньяҡтараҡ Днепр йылға аша сыҡҡанда һəм 29 сентябрендә уң ярҙағы плацдармды киңəйткəндə күрһəткəн батырлығы өсөн лайыҡ була.

# Бәҙретдинов Миңнулла Бәҙретдин улы
## Бүләктәре

* «Алтын Йондоҙ» миҙал (19.03.1944)
* Ленин ордены (19.03.1944)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (01.10.1943)

# Бәҙретдинов Миңнулла Бәҙретдин улы
## Хәтер

* Тəтешле районы Үрге Тəтешле ауылында урамға исем бирелгән.
* Сорғолдо урта мəктəбенə исем бирелгән.
* Сорғолдо урта мəктəп алдында һəйкəл ҡуйылған.
# Яңыбай ауыл Советы (Ейәнсура районы)

Яңыбай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Яңыбай ауылы.

# Яңыбай ауыл Советы (Ейәнсура районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Беляева Зоя Сергеевна

Беляева Зоя Сергеевна (19 февраль 1927 йыл — 27 август 2019 йыл) — СССР һәм Рәсәй юрисы, аграр һәм ер хоҡуҡтары, шулай уҡ совет колхоз хоҡуғы проблемалары буйынса белгес. Юридик фәндәр докторы (1973), профессор.

# Беляева Зоя Сергеевна
## Биографияһы

Зоя Сергеевна Беляева 1927 йлдың 19 февралендә Мәскәүҙә тыуған.
1950 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған. Юридик фәндәр докторы, диссертацияһын СССР-ҙың колхоз хоҡуғы тураһындағы сығанаҡтар тураһында яҡлаған (1973); профессор, СССР / РФА Дәүләт һәм хоҡуҡ институтының аграр һәм ер хоҡуғы секторы мөдире (1969-2002); Халыҡ-ара һәм сағыштырма хоҡуҡ институтының мөхбир ағзаһы (Франция); "Государство и право" журналының мөхәрририәт ағзаһы.

# Беляева Зоя Сергеевна
## Хеҙмәттәре

Зоя Викторовна Беляева 130-ҙан ашыу ғилми баҫма авторы һәм авторҙашы, шул иҫәптән дүрт монография авторы; ул, башлыса, совет колхоз хоҡуғы һәм рәсәй аграр һәм ер хоҡуғы мәсьәләләре менән шөғөлләнә.
* «Источники колхозного права» (М., 1972);
* «Право и межхозяйственная кооперация» (М., 1980);
* «Аграрная реформа в Российской Федерации: правовые проблемы и решения» (М., 1988; главы и ответственное редактирование);
* «Договорные отношения сельскохозяйственных товаропроизводителей» (М., 2003; главы и ответственное редактирование).
# Тренер

Тренер (ингл. trainer, train - тәрбиәләү, уҡытыу, әҙерләү) — спорттың билдәле бер төрөндә спортсыларҙы өйрәтеү, уҡытыу, уларҙы сығыштарға һәм ярыштарға әҙерләү менән етәкселек итеүсе белгес. Тренерҙың бурысы тәрбиәләнеүселәренең мөмкинлектәрен асыҡлау һәм үҫтереү. Бының өсөн ул күнекмәләр һәм ял итеүҙең оптималь режимын төҙөй, һөҙөмтәле күнегеүҙәр һайлай, туҡланыу рационын контролдә тота.
# Дорндорф (Верра)

Дорндорф (Верра) (нем. Dorndorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2611 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,12 км². Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36460 һәм автомобиль коды — WAK.
# Зольквиц

Зольквиц (нем. Solkwitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 66 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,18 км². Диңгеҙ кимәленән 315 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7381 һәм автомобиль коды — SOK.
# Венда (бантустан)

Республика Венда - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Трушев Виталий Евгеньевич

Виталий Евгеньевич Трушев (укр. Віталій Євгенійович Трушев; 18 апрель 1983 йыл) — украин футболсыһы. 2004, 2008 һәм 2016 Йәйге Паралимпия уйындарының чемпионы. 2012 Йәйге Паралимпия уйындары көмөш призеры.
# Утяк

Утяк — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 742 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Утяк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы ҡушылған урындан Курган ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500312111200002334
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200233
* Бассейн коды — 14.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Загриха

Загриха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Загриха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009204
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100920
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ничков Андрей Александрович

Ничков Андрей Александрович (6 декабрь 1961 йыл) — журналист. 2004 йылдан «Республика Башкортостан» гәзитенең Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш төбәге буйынса үҙ хәбәрсеһе. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы (2008) һәм Башҡортостан Журналистар союзы премияһы (1997) лауреаты.

# Ничков Андрей Александрович
## Биографияһы

Андрей Александрович Ничков 1961 йылдың 6 декабрендә Свердловск өлкәһенең Первоуральск ҡалаһында тыуған.
1979 йылда урындағы 10-сы урта мәктәпте тамамлай һәм Свердловск (хәҙерге Екатеринбург) ҡалаһындағы Урал дәүләт университетының журналистика факультетына уҡырға инә.
Үҙ аллы хеҙмәт эшмәкәрлеген юғары һөнәри белем алғандан һуң 1984 йылда Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең күп тиражлы «Моторостроитель» гәзитендә хәбәрсе булып башлай.
1986 йылда Башҡорт АССР-ы Эске эштәр министрлығының Дәүләт автомобиль инспекцияһы идаралығына агитация һәм пропаганда бүлеге инспекторы булып хеҙмәткә урынлаша һәм был вазифала өс йыл була.
1989—1992 йылдарҙа шәхси эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә.
Артабан матбуғат өлкәһенә кире ҡайта һәм 1992—1994 йылдарҙа «Банковский вестник» гәзите хәбәрсеһе булып эшләй.
1994 йылдан яңы ойошторолған «Известия Башкортостана» гәзитенең хәбәрсеһе һәм бүлек мөдире була. Ошо баҫмала донъя күргән ижтимағи-сәйәси йүнәлештәге мәҡәләләре, хоҡуҡ һаҡлау органдары эшмәкәрлеген әүҙем яҡтыртҡаны һәм ауыл хужалығы, спорт темаларына көнүҙәк репортаждары өсөн 1997 йылда Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы премияһын ала.
1998—2004 йылдарҙа — «Молодежная газета»ның бүлек мөдире.
2004 йылдан «Республика Башкортостан» гәзитенең Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш төбәгендәге үҙ хәбәрсеһе.
Ғаилә йылына арналған мәҡәләләр циклы өсөн 2008 йылда Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһына лайыҡ була.
2010 йылдағы халыҡ иҫәбен алыуға әҙерлек һәм уның барышы тураһындағы даими материалдары өсөн «За заслуги в переписи населения 2010 года» миҙалы менән бүләкләнә.

# Ничков Андрей Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы (2008)
* Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы премияһы лауреаты (1997)
* «За заслуги в переписи населения 2010 года» миҙалы (2010).
# Билибино

Били́бино — Рәсәйҙәге ҡала (1993 йылдан алып), Чукотка автономиялы округы Билибино районының административ үҙәге.

# Билибино
## Географияһы

Ҡала Анадырьҙан 653 км алыҫлыҡта Каральвеем йылғаһының Оло Кепервеем (Колыма бассейны) йылғаһына һул яҡтан ҡойған ерендә урынлашҡан. Магаданға тиклем ара — 1160 км, Мәскәүгә тиклем — 12000 км.

# Билибино
## Тарихы

1955 йылда Каральвеем йылғаһы үҙәнендә геологтар сәнәғәт концентрацияһында тәүге һибелмә алтынды табалар. Алтын йыйыусылар базаһы Каральвеем (чукот теленән «караль» — боландар өсөн ялан кәртә, «ваам»/«веем» — йылға). Геологтарҙың төп өлөшө Сеймчандан килгәнгә күрә, төҙөлә башлаған ҡасабаның тәүге урамын Сеймчанская тип атағандар.
1956 йылдың 10 февралендә Көнсығыш-Тундровск районы башҡарма комитеты ҡарары менән Каральваам урыны "Алтын Колыма"ны беренсе асыусы — геолог Юрий Александрович Билибин хөрмәтенә Билибино тип үҙгәртелә.
1958 йылдың 6 сентябрендә Көнсығыш-Тундровск районының Билибино тораҡ пункты ҡала тибындағы ҡасабаға әйләнә.
1961 йылдың 2 авгусында Көнсығыш Тундра районы үҙәге Анюйск ауылынан Билибино ҡасабаһына күсерелә һәм Көнсығыш-Тундровск районы Билибиноға үҙгәртелә.
Билибино ҡала статусын 1993 йылдың 28 июнендә ала.
2010 йылда Билибино яңы ойошторолған Билибино ҡала биләмәһе үҙәгенә әүерелә, унда Кепервеем ауыл биләмәһе керетелә.

# Билибино
## Халҡы

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала 1061 Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була
# Сауҙа йорто аркадаһы (Ярослав ихатаһы)

Сауҙа йорто аркадаһы — Бөйөк Новгородта, Ярослав ихатаһында тарихи ҡоролма, XVIII быуат аҙағында төҙөлгән. Бөйөк Ватан һуғышында емерелгән Сауҙа йорто бинаһының һаҡланып ҡалған фрагменты. Федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫы объекты. Хәҙерге адресы: Никольская урамы, 1а.

# Сауҙа йорто аркадаһы (Ярослав ихатаһы)
## Тарихы

Сауҙа йорто XVIII быуат аҙағында төҙөлә. Нигеҙе булып XVI быуат Окольныя ҡалаһы валы тора. Башта Сауҙа ихатаһы фортификация функцияһын үтәй, ул каре формаһында ике башнянан тора. XVIII быуат аҙағында реконструкция ваҡытында комплекс оборона функцияһынан мәхрүм була һәм ҡәтғи классицизм стилендә яңынан ҡорола. Уның өлөшө булып көнбайыш һәм көнсығыш аркадалар тора. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ихата корпустары ныҡ емерелә. А.В.Щусев етәкселегендә тергеҙеү проекты эшләнүегә ҡарамаҫтан, биналар яйлап һүтеп алына. Һуңғы, көнбайыш корпусы 1956 йылда һүтелә, уға берҙән-бер (көнбайыш) аркада йәнәш тора. Шул уҡ ваҡытта аркада йүнәтелә һәм төньяҡ яҡтан бер нисә һаҡланып ҡалған көньяҡ өлөштән симметриялы өлөшө оҙонайтыла.

# Сауҙа йорто аркадаһы (Ярослав ихатаһы)
## Архитектураһы

Аркалар планында квадрат булған бағаналарға таяна, улар көнбайыш яҡтан көрәксәләр менән биҙәлгән. Аркаларҙың бағаналарға йәнәш торған өлөшөндә горизонталь тартымдар үтә. Аркалар архивольттар һәм таштар менән тәьмин ителгән. Арканың һәр көмбәҙендә арка формаһын ҡабатлаған түбәнге кәкре һыҙыҡлы өлөштәр менән икешәр филенка урынлаштырылған. Арканың өҫтө буйлап формалы кәрниз үтә. Аркада 26 × 13 × 6,5 см күләмле кирбестән һалынған.