yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Таулыҡай торамаһы

Таулыҡай торамаһы (рус. Тавлыкаевское поселение) — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Үрге Таулыҡай ауылы эргәһендә урынлашҡан бронза быуаты археологик ҡомартҡылары

# Таулыҡай торамаһы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Таулыҡай торамаһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Үрге Таулыҡай ауылы көньяҡ- көнсығышҡа табан 1,5 км алыҫлыҡта Һаҡмар йылғаһының һул ярында урынлашҡан.
Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ) — 22 км

# Таулыҡай торамаһы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Ҡомартҡы майҙаны 12 мең м², якынса 700 м² ере археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙып тикшерелгән.
4 торлаҡ табылған, 2‑һе өйрәнелгән. Торлаҡтарҙың оҙонлоғо 12—25 м, тәрәнлеге 0,73 м тиклем. Беренсе торлаҡ б.э.т. 14—13 быуаттарға ҡарай, унда баҡыр иретеү мейесе ҡалдыҡтары, усаҡ, хужалыҡ соҡоро барлығы асыҡланған.
Икенсеһе б.э.т. 13—12 быуаттарҙа һалынған, ике бүлмәле тип фараз ителә.
8 хужалыҡ соҡоро, стеналарының аҫты таш һәм сыбыҡ менән нығытылған ҡоҙоҡ, 2 усаҡ эҙе табылған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған әйберҙәр Алакүл мәҙәниәте, Бура мәҙәниәте, Черкаскүл мәҙәниәте һауыттарынан ғибәрәт.
Торамала 20 меңгә яҡын әйбер табылған. Улар араһында бронза бысаҡ, таш тәпкеләр, төйгөстәр, ҡайраҡтар, саҡматаштан эшләнгән бысаҡ һымаҡ пластиналар, ҡырғыстар, орсоҡбаштар, һөйәктән яһалған тупар балталар, тишкестәр, ауыҙлыҡтар, шлак ҡалдыҡтары табылған.
Халҡы мал тотҡан, һунар, балыҡсылыҡ, емеш-еләк йыйыу, мәғдәнселек менән шөғөлләнгән.
Таулыҡай торамаһы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан.

# Таулыҡай торамаһы
## Асыш тарихы

Ҡомартҡы 1972 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты А. Х. Пшеничнюк тарафынан асыла, 1973, 1975 йылдарҙа археолог, тарих фәндәре кандидаты Ю. А. Морозов өйрәнә.
# Лапта-Пай

Лапта-Пай — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Лапта-Пай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300029965
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302996
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ағиҙел йылғаһының һул яғы (платформа)

Ағиҙел йылғаһының һул яғы — Куйбышев тимер юлы Башҡортостан бүлегенең Шишмә станцияһы йүнәлешендә Өфө ҡалаһының Дим районындағы туҡтау пункты. Исеме — Ағиҙел йылғаһының һул ярында урынлашҡан географик урыны буйынса (артабан Ағиҙелгә эшләмәй торған тиерлек 1615 км платформаһы илтһә лә). ЕСР коды 650011.
Тимер бетон платформа оҙонлоғо буйынса яҡынса ике электропоезд вагонының оҙонлоғона тиң. Платформала япма аҫтында эскәмйәләр бар, төндәрен һәр ваҡыт платформала фонарь яҡтыртып тора.
Платформа баҡсасылар ағымын хеҙмәтләндерә
Көн һайын түбәндәге электричкалар туҡтай:
* Ҡарламан — Өфө
* Раевка — Өфө
* Стәрлетамаҡ — Өфө
* Инйәр — Өфө
Поезд 1 минут туҡтай.

# Ағиҙел йылғаһының һул яғы (платформа)
## Өфө ҡала электричкаһы]

Өфө ҡала электричкаһы был платформала туҡтамай.
Киләсәктә «Дим — Шаҡша» ҡала электропоезы станцияһына үҙгәртеп ҡороу планлаштырыла, уның өсөн, проект буйынса, бөтә туҡтау пункттары һәр төр йәмәғәт транспорты өсөн берләштерелгән нөктә буласаҡ.
# Хвойный (Вах ҡушылдығы)

Хвойный — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 941 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.

# Хвойный (Вах ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200036947
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203694
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Социаль өлкәлә инновация үҙәге (Русал)

Социаль өлкәлә инновация үҙәге — 2013 йылда Русал компанияһы төҙөгән инновация үҙәге.
Рәсәйҙә үҙ-ара оҡшаш булған үҙәктәр араһында һәм эре бизнес ярҙам иткән беренсеһе проект һанала.
Үҙәккә «Социаль программалар үҙәге» фонды, төбәк һәм ҡала хөкүмәттәре, Сбербанктың төбәк бүлексәләре, урта һәм бәләкәй бизнесҡа ярҙам итеү фондтары, муниципаль һәм төбәк Һатыу-етештереү палаталары һәм башҡа ойошмалар ярҙам итәләр.

# Социаль өлкәлә инновация үҙәге (Русал)
## Тарихы

Үҙәк «Русал» компанияһы тарафынан Красноярскта Яңы проекттарҙы үҫтереү стратегик инициатива агентлығы ярҙамы менән 2013 йылда барлыҡҡа килә. Уға 5 миллион АҠШ доллары инвестиция йәлеп ителгән. «Русал» менән шул ваҡытта Иркутск өлкәһендә һәм Свердловск өлкәһенең Краснотурьинск ҡалаһында оҡшаш проекттар төҙөлә.
2014 йылдың октябренә ҡарата үҙәк 10 миллиард һумдан ашыу аҡсаны хәйриә һәм социаль программаларға йүнәлтә. Русалдың социаль проекттары һәм коммуникация департаменты директоры Рөстәм Зәкиев һүҙҙәренсә, Себерҙә XIII төбәк ара эшҡыуарлыҡ форумында, Красноярск крайынан өс социаль эшҡыуарлыҡ ойошмалары үҙәктән процентһыҙ бурысҡа аҡса алалар: «Дети мегаполиса» балалар үҫеш үҙәге, хәйриә һәм бәләкәй нәшриәттәрҙең китаптарын һатыу менән шөғөлләнеүсе «Федор Михалыч» китап магазины һәм һаулығы насар булған кешеләрҙе дауалаусы «Зубник» профессионал стоматологияһы.
2014 йылдың ноябрендә «Стенгазета» Рәсәй мәктәп нәшриәт ойошмалары үҙәккә ярҙам итә башлайҙар.
2015 йылдың 17 мартында «Русал» компанияһы «Формула будущего» социаль проекты конкурсын ойоштора.

# Социаль өлкәлә инновация үҙәге (Русал)
## Мәсьәләләре һәм маҡсаттары

Үҙәктең маҡсаты: актив эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән кешеләрҙе, эре һәм бәләкәй бизнес етәкселәрен һәм коммерция булмаған социаль ойошмаларҙы социаль эшҡыуарлыҡ проекттары аша төбәк социаль мәсьәләләрен хәл итеүгә йәлеп итеү.

# Социаль өлкәлә инновация үҙәге (Русал)
## Оҡшаш проекттар

Оҡшаш проекттар Санкт-Петербургта, Иркутск өлкәһендә һәм Омск өлкәһендә бар.
# Сәғәҙәтов

Сәғәҙәтов — ир-ат фамилияһы. Сәғәҙәт исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡорт, татар һәм башҡа төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.
Сәғәҙәтова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Сәғәҙәтов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Сәғәҙәтов Хәбибулла Сәғит улы — (1915 йыл — 5 март 1974 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.
* Сәғәҙәтов Һиҙиәт Сәғәҙәт улы (17 август 1896 йыл — 1968 йыл) — уҡытыусы. 1918 йылдан хәҙерге Әбйәлил районы мәктәптәре уҡытыусыһы, 1932 йылдан һәм 1946—1956 йылдарҙа район мәғариф бүлеге инспекторы, 1942—1946 йылдарҙа мәғариф бүлеге мөдире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1954), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1949), Ленин ордены кавалеры (1949).
* Сәғәҙәтов Рафаэль — БР-ҙың Әбйәлил районы Нияҙғол ауылы егете, Афған һуғышында ҡатнашҡан.
* ↑ Бессмертный полк.Белорецк. Сагадатов Хабибулла Сагитович
* 1 2 Шаймуратовцы. САГАДАТОВ Хабибулла Сагитович
* ↑ САГАДАТОВ ХАБИБУЛЛА|ХАБИБУЛА САГИТОВИЧ
# Кесе Бокла

Кесе Бокла — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бокла йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Бокла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100007954
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100795
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Ходата

Кесе Ходата — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының уң ярына тамағынан 399 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Кесе Ходата
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300034296
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303429
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чуровка (Суда ҡушылдығы)

Чуровка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суда йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чуровка (Суда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000008125
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000812
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үрге Варкута

Үрге Варкута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ныда йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Үрге Варкута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305288
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге

Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге Башҡортостандын көнбайыш үҙәк өлөшөн биләй. Ул төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан һуҙылған һәм яҫылыҡ көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа табан дөйөм ауыша һәм ошо йүнәлештә кинәйә бара.

# Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге
## Географияһы

Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге Ағиҙел йылғаһы бассейнында урынлашҡан һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһы кинлегенән алып йылға тамағына тиклем һуҙылған.
Төньяҡ-көнсығыштан Өфө яйлаһы, көньяҡ һәм көнбайышта Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығы, көнсығышта — Көньяҡ Урал тауҙарынын ситке һырттары менән сикләшә.
Тигеҙлектең төньяҡ өлөшө , ҡалҡыулыҡлы көньяҡ өлөшөнә ҡарағанда сағыштырмаса тигеҙерәк һәм һөҙәк. Көнсығышта рельеф һөҙәк-арҡалы. Тигеҙлектең абсолют бейеклеге 60—280 метр тирәһе.
Тигеҙлектен төньяҡ-көнбайышында Ҡарман һыуһаҡлағысы, үҙәк өлөшөндә — Аҡкүл һәм Ҡашҡаҙан күле бар. Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге ултырма тау тоҡомонан яһалған.

# Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге
## Геологияһы

Төньяҡ өлөшө пермден өҫкө бүлеге (гипс, мергель, балсыҡ, эзбизташ һәм ҡомташтар, балсыҡтар), ә көньяҡ өлөшө неоген ҡырсынташтары һәм ҡомдарынан тора. Тигеҙлектә бик күп газ һәм нефть ятҡылыҡтары табылған (Арлан, Маншыр, Сергеевка, Сытырман, Йөгәмеш һәм башҡалар).

# Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге
## Тәбиғәте

Тигеҙлектен күп өлөшө урман-дала тәбиғи зонаһына ҡарай. Төньяҡта ылыҫлы, ҡара ылыҫлы-киң япраҡлы, киң япраҡлы (йүкә, имән, саған, ҡайын) һәм төрлө урман-дала тупрағындағы туғай ҡыяҡлылары үҫә. Көньяҡта ҡара тупраҡта күп төрлө туғай үләне өҫтөнлөк итә.
Биләмәнен төньяғы 40-60%, ә көньяғы 75% үҙләштерелгән.
# Манык

Манык — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лебедь йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Манык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000465
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100046
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пазнас

Пазнас — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының уң ярына тамағынан 141 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пазнас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009684
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200968
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кинйә Арыҫланов музейы

Кинйә Арыҫланов музейы — музей, муниципаль бюджет мәҙәниәт һәм сәнғәт учреждениеһе. Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Кинйәабыҙ ауылында урынлашҡан.

# Кинйә Арыҫланов музейы
## Тарихы

Музей 2001 йылда ойошторола. 2006 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы була.
2006 йылда Көйөргәҙе районы муниципаль районы ҡарамағына ҡайтарыла һәм үҙ аллы юридик шәхес итеп теркәлә. Рәсми исеме — Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы муниципаль районының Свобода ауыл Советы ауыл бермәгенең «Кинйә Арыҫланов» муниципаль бюджет мәҙәниәт һәм сәнғәт учреждениеһе.
2007 йылдың 13 июлендә музей урамында башҡорт халҡының милли батыр Кинйә Арыҫлановҡа бюст ҡуйыла (скульпторы Р. Н. Зиннуров).

# Кинйә Арыҫланов музейы
## Тарихы
### Музей директорҙары

* Гүзәлиә Фәнил ҡыҙы Биктимерова

# Кинйә Арыҫланов музейы
## Музей фонды

Музей фондында 900‑ҙән ашыу экспонат һаҡлана, улар дүрт тематик залда урынлашҡан. Ғәли Ибраһимовтың «Кинйә» романының беренсе һәм киләһе баҫмалары (1977, 1982, 1987; бөтәһе лә — Өфө), ҡыпсаҡ ҡәбиләһенең ҡара‑ҡыпсаҡ ырыуы шәжәрәһе, нумизматик коллекция бар. Шулай уҡ Кинйә Арыҫланов һәм Емельян Пугачевтың беренсе осрашыуын һүрәтләгән диарама бар. Диараманың авторы рәссам И. П. Федоров.
Беренсе зал — этнография күргәҙмәһе, башҡорт халҡының мәҙәниәтен һәм көнкүрешен сағылдыра.
Икенсе зал — Крәҫтиәндәр һуғышына (1773—1775) бағышланған.
Өсөнсө зал — Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙарына бағышланған. Көйөргәҙе районы биләмәһендә тыуған өс Советтар Союзы Геройы: Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы, Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы, Ғайсин Хәсән Назар улы тураһында стендтар бар.
Дүртенсе зал — күргәҙмә залы.
# Ярғанаттар

Ярғанаттар (лат. Microchiroptera) — имеҙеүселәр класы ҡулғанатлылар отряды вәкилдәре. 900 төрҙө берләштергән 18 ғаилә теркәлгән.
Башҡортостанда 12 төрө осрай. 8 төрө индерелгән Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән: эңер ярғанаты, һыу төн күбәләге, этбаш төн күбәләге, яр төн күбәләге, ваҡҡолаҡ ярғанат, киске ваҡ ҡолаҡ ярғанат, ҡара шымаморон, төн шымамороно.

# Ярғанаттар
## Туҡланыу

Бөжәк ашаусы ярғанат бер сәғәттә 200 серәкәй ашай ала.
# Максимовка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)

Максимовский сельсовет — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге
Административ үҙәге — Максимовка ауылы.

# Максимовка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Нярвойяга

Нярвойяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярней-Седеяга йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Нярвойяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052413
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005241
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иғмәт ауыл Советы (Илеш районы)

Иғмәт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иғмәт ауылы.

# Иғмәт ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ноябрь

Ноябрь (Ҡырпағай)

# Ноябрь
## Байрамдар, тантаналар
### Халыҡ-ара

* 4 ноябрь — Халыҡтар берҙәмлеге көнө.
* 9 ноябрь — Бөтә донъя сифат көнө.
* 10 ноябрь — Бөтә донъя йәштәр көнө.
* 14 ноябрь — Халыҡ-ара тәмәкенән баш тартыу көнө.
* 15 ноябрь — Халыҡ-ара диабетҡа ҡарыш көрәш көнө.
* 17 ноябрь — Халыҡ-ара студенттар көнө
* 20 ноябрь — Халыҡ-ара бала хоҡуҡтары көнө.
* 21 ноябрь — Бөтә донъя сәләмләү көнө.
* 21 ноябрь — Бөтә донъя телевидение көнө.
* 25 ноябрь — Әсә көнө.

# Ноябрь
## Байрамдар, тантаналар
### Рәсәй

* 5 ноябрь — Хәрби разведчик көнө.
* 7 ноябрь — 1917 йылғы Октябрь инҡилабы көнө.
* 10 ноябрь — Милиция көнө.
* 12 ноябрь — Рәсәй Һаҡлыҡ банкыһы хеҙмәткәрҙәре көнө.
* 13 ноябрь — Радиация, химик һәм биологик ғәскәрҙәр көнө.
* 14 ноябрь — Бөтә Рәсәй хеҙмәткә саҡырыусылар көнө.
* 19 ноябрь — Ракета ғәскәрҙәре һәм артиллерия көнө.
* 21 ноябрь — Рәсәй Федерацияһы һалым органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.

# Ноябрь
## Байрамдар, тантаналар
### Башҡортостан

* 29 ноябрь (ҡырпағай) — Рәсәй дәүләтенең федератив өлөшө булараҡ Башҡортостандың территориаль-милли автономияһын ойоштороу көнө
# Ғибәҙәтов Рафиҡ Әбделхаҡ улы

Ғибәҙәтов Рафиҡ Әбделхаҡ улы (рус. Гибадатов Рафик Абдулхакович; 19 октябрь 1939 йыл — 24 февраль 2022 йыл) — дәүләт органдары хеҙмәткәре, юрист. 1980 йылдан Башҡорт АССР-ының юстиция министры урынбаҫары, 1983—1993 йылдарҙа — юстиция министры. Башҡорт АССР-ының 11-се саҡырылыш (1985—1990) Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1994), 3-сө класлы юстиция советнигы.

# Ғибәҙәтов Рафиҡ Әбделхаҡ улы
## Биографияһы

Рафиҡ Әбделхаҡ улы Ғибәҙәтов 1939 йылдың 19 октябрендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Асҡар ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1962 йылда Һарытау дәүләт юридик институтында уҡып сыҡҡан, 1973 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
1962 йылдан алып Дыуан, Салауат райондары прокуратураһында, 1967 йылдан Әбйәлил район Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй.
1973 йылдан алып БАССР Юғары Советы Президиумының әйҙәүсе-юрисконсульты, бүлек мөдире.
1978 йылдан Өфө ҡалаһының Киров районы суды судьяһы, артабан ошонда уҡ район суды рәйесе.
1980 йылдан алып БАССР юстиция министры урынбаҫары, 1983 йылдан — министры. 1993-1995 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Рәйесе аппаратында, БР Президенты Хакимиәтендә эшләй.
1989 йылдан алып Юристар союзы рәйесе.
1990 йылдың сентябрендә Рафиҡ Ғибәҙәтов бик яуаплы миссияла: республика исеменән Федератив килешеү — Советтар Союзы киләсәк ҡоролошоноң проектын әҙерләүҙә ҡатнаша. Мәскәүҙән Башҡортостандың статусы тураһында документтар менән ҡайтып килгән юлда автоһәләкәткә осрай һәм бер нисә ай үлем менән көрәшә, мәгәр юрист булараҡ та, сәйәсмән булараҡ та сафта ҡала.
Рафиҡ Әбделхаҡ улы 69-сы Урал һайлау округынан (Өфө ҡалаһы Совет районы) 11-се саҡырылыш БАССР-ҙың Юғары Советы депутаты һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана.
Ветеран-юрист 2022 йылдың 24 февралендә Өфө ҡалаһында вафат булды.

# Ғибәҙәтов Рафиҡ Әбделхаҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1994)

# Ғибәҙәтов Рафиҡ Әбделхаҡ улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны Луиза Әҙеһәм ҡыҙы менән балалар үҫтергәндәр, ейәндәре бар.
# А. П. Чехов исемендәге әҙәби музей

А. П. Чехов исемендәге әҙәби музей — Ростов өлкәһендәге музей, Антон Павлович Чехов уҡыған элекке ирҙәр классик гимназияһы бинаһында урынлашҡан. Таганрог дәүләт әҙәбиәт һәм тарих-архитектура музей-заповеднигы составына инә.

# А. П. Чехов исемендәге әҙәби музей
## Тарихы

Ирҙәр гимназияһы бинаһы 1843 йылда асыла. Проекттың авторы архитектор Боффо Франц Карлович була. Бинаның төп стиле — урыҫ провинциаль классицизм йүнәлеше. Билдәле урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чехов 1868 йылдан 1879 йылға тиклем был гимназияның уҡыусыһы була. Тап унда яҙыусы «Уныһы, быныһы», «Репетитор», «Әҙәбиәт уҡытыусыһы», «Классик менән булған хәл», «Ариадна», «Футлярҙағы кеше» хикәйәләрен яҙыу өсөн уй-фекерҙәр туплай. Һуңынан гимназия бинаһында, 1954 йылда Чехов исеме алған 2-се һанлы дөйөм урта белем биреү мәктәбе урынлаша. Мәктәп 1975 йылға тиклем эшләй, ә 1980 йылда музей комплексы төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Төҙөү бер нисә этапта үтә: 1935 йылда музейҙы асыу, 1980—1985 йылдарҙа «Яҙыусы һәм Тыуған ил» әҙәби-мемориаль экспозицияны асыу.

# А. П. Чехов исемендәге әҙәби музей
## Хәҙерге заман

Музей экспозицияһы Антон Павлович Чеховтың тормошон һәм ижадын, шулай уҡ Таганрогтың уның әҫәрҙәренә йоғонтоһон сағылдыра. 2010 йылдың 29 ғинуарында, тыуыуының 150-йыллығына «А. П. Чехов: тыуған ҡалаһына һәм донъяға» исемле яңы экспозиция асыла. Экспозицияның 1600-ҙән артыҡ экспонаты бар. Музейҙа «Санкт-Петербургтың балауыҙ һындары», «Ёлка уйынсыҡтары иле», «Таганрог-Ялта. Чехов даһилығы берләштерә» исемле күргәҙмәләр, «Чехов ҡалаһы рәссамдар күҙлегенән» виртуаль күргәҙмә булып үтте. Шулай уҡ музейҙың эшмәкәрлеге йыш ҡына урындағы киң мәғлүмәт сараларында яҡтыртылып бара.
* Чеховтың әҙәбиәт музейында яҙыусының тыуыуына 150-йыллығын байрам иткәндә
* Чеховтың әҙәбиәт музейында
* Чеховтың әҙәбиәт музейында
# Кедровка (Сыньва ҡушылдығы)

Кедровка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сыньва йылғаһының уң ярына тамағынан 4,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кедровка (Сыньва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007727
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100772
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1