yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хата-Яга

Хата-Яга (Хат-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.

# Хата-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000073037
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007303
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фёдоровка (Кантемировка ҡушылдығы)

Фёдоровка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кантемировка йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Фёдоровка (Кантемировка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010101212107000004652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000465
* Бассейн коды — 05.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иличек

Иличек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сайдыс йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Иличек
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007180
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100718
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ямайка

Ямайка — Вест-Индияла Британия Милләтәр дуҫлығы илдәре составындағы утрау дәүләт. Төньяҡ-көнбайыштан Куба территориаль һыуҙары, көнсығыштан Гаити территориаль һыуҙары, көньяҡтан Колумбия территориаль һыуҙары менән сиктәш.
Исеме индеецтәрҙең аравак телендәге «хаймака» (аравак. Xaymaca) һүҙенән килеп сыҡҡан, «шишмәләр утрауы» тигәндә аңлата".
1962 йылдың 6 авгусында Ямайка Мииләтәр дуҫлығы составында ҡалып, Бөйөк Британиянан бәһеҙлек иғлан итте. Иң ҙур ҡалаһы һәм баш ҡалаһы — Кингстон.
# Песковка (Кобра ҡушылдығы)

Песковка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Песковка (Кобра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031358
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103135
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Низамов

Низамов — фамилия.
* Низамов Илүс Мөбәрәк улы (1931 й.) — педагог‑методист.
* Низамов Камил Разетдин улы (1938 й.) — СССР һәм Рәсәй инженер-нефтсеһе.
* Низамов Рәйес Ғилметдин улы (1932—1978) — башҡорт яҙыусыһы, журналист.
* Низамов Рәшит Зыяфетдин улы (1935—2018) — яҙыусы.
* Низамов Хавас Нуретдин улы (1935—2005) — ғалим. Техник фәндәре докторы.
# Лапа (Ежуга ҡушылдығы)

Лапа — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.

# Лапа (Ежуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003843
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Альбедет

Кесе Альбедет — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Альбедет
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019207
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201920
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Төйөт

?Төйөт :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Подотряд: | Һайраусы турғайҙар |
| Ғаилә: | Һылыуҡастар |
| Ырыу: | Төйөтттәр |
| Төр: | Төйөт |
Латинса исеме :
Phylloscopus trochilus Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179841 NCBI 9182 |
Төйөт (урыҫ. пеночка-весничка) (лат. Phylloscopus trochilus) — һылыуҡастар ғаиләһенән булған бәләкәй генә һайраусы ҡош.

# Төйөт
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бәләкәйерәк. батаҡтан ботаҡҡа һикергеләп йөрөүсе етеҙ генә теремек ҡош. Һырт яғы йәшел, өҫ яҡтан ҡойроҡ төбө сағыу йәшел. Кәүҙәһенең аҫ яғы һарғыл аҡ һәм түше һап- һары. Ҡанаттарының осо ҡара, ҡалған ҡауырһындары йәшкелт һәм аҡ ситле һорғолт көрән. Төйөттәр башлыса үҙ — ара тауыштары менән генә айырылалар.

# Төйөт
## Тауышы

Ҡыҫҡа ғына итеп һыҙғыра: «төйөт». Һайрауы ла шул ҡысҡырыуҙы ҡабатлап тора: «төйөт-төйөт-төйөт- төйөт»

# Төйөт
## Йәшәгән урыны

Урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә, ҡайһы ваҡыт ботаҡта йәки ҡыуаҡтарҙа оялай.

# Төйөт
## Үрсеүе

Ерән йәки күкһел ерән бөрсөклө 5-7 бөртөк йомортҡа һала.

# Төйөт
## Туҡланыуы

Ваҡ бөжәктәр менән туҡлана.
# Алексеевка (Княжа ҡушылдығы)

Алексеевка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Княжа йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Алексеевка (Княжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032367
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003236
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡаһарманов

Ҡаһарманов — фамилия.
* Ҡаһарманова Баныу Латиф ҡыҙы (1983 т.) — журналист.
* Ҡаһарманова Рәзинэ Дәүләт ҡыҙы (1931 т.) — РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт (1982), БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1971).
# Инсанли

Инсанли — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уллучай йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Инсанли
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300192
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Собакина

Кесе Собакина — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собакина йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кесе Собакина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037043
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203704
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әнисә мәсете (Мишкә районы)

«Әнисә» мәсете — Башҡортостан Республикаһы Мишкә районы үҙәге Мишкә ауылында урынлашҡан.

# Әнисә мәсете (Мишкә районы)
## Топонимикаһы

«Әнисә» мәсетенең исеме Мишкә ауылында йәшәүсе Ғәлиева Әнисә Фәрхутдин ҡыҙы иҫтәлегенә аталған.

# Әнисә мәсете (Мишкә районы)
## Тарихы

2007 йылда Мишкә ауылы мосолмандарына Алла йортонда намаҙ, йолаларҙы башҡарыу, үтәү мөмкинселеге булдырыла — «Әнисә» мәсете асыла. Ғәлиева Әнисә Фәрхутдин ҡыҙының улдары Ринат һәм Динар Ғәлиевтар мәрхүм әсәләре иҫтәлегенә район үҙәгендә мәсет төҙөргә ҡарар итәләр. Әнисә Ғәлиева 2004 йылда баҡый донъяға күсә. Фәүзи һәм Әнисә Ғәлиевтар 4 балаға, Рима, Ринат, Венера, Динарға ғүмер бирәләр. «Әнисә» мәсете имам-мөхтәсибе итеп Йосопов Рафаил хәҙрәт тәғәйенләнә. Ул 2007—2019 йылдарҙа эшләй. 2019 йылда Юғары мөфтөй, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин Указы менән Мишкә ауылы «Әнисә» мәсетенә имам-мөхтәсиб вазифаһына Хәниф Фәйзелғаян улы Шайморатов тәғәйенләнә. Мәсеттә «Атна кис» төркөмө булдырыла. Улар һәр аҙна мәсетте йыйыштырыу, төҙөкләндереү, төрлө саралар үткәреү буйынса ойоштороу эштәре алып баралар. Бер арауыҡ мәсет үҙенең «Әс-Сәләм» газетаһын сығара, финанс һорауҙарына бәйле бөгөнгө көндә туҡталған. 2016 йылда халыҡ көсө менән мәсеткә косметик ремонт яһалған.

# Әнисә мәсете (Мишкә районы)
## Мәсеттең бөгөнгөһө

Бөгөнгө көндә «Әнисә» мәсетенә Мишкә ауылы мосолмандары ғына түгел, райондың төрлө ауылдарынан йома намаҙына, байрамдарға йыйылалар. Мәктәп уҡыусылары ОРКСЭ фәненән мәсеткә киләләр. Имам-мөхтәсиб уҡыусыларҙы Ислам дине менән таныштыра. Халыҡ өсөн Ҡорбан, Ураҙа ғәйеттәре уҙғарыла.
# Новочеркасск

Новочеркасск (рус. Новочеркасск) — Ростов өлкәһендәге ҡала. Дон казактары баш ҡалаһы.

# Новочеркасск
## Географияһы

Аҡһыу йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Новочеркасск
## Иҡтисад

* Новочеркасск электровоздар эшләү заводы
* Новочеркасск электрод заводы

# Новочеркасск
## Мәғариф

* 5-се мәктәп
# Зайцева Надежда Васильевна

Зайцева Надежда Васильевна (15 август 1926 — 4 апрель 2009) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Ленинград өлкәһе Всеволожский районының совхозында бригадир «Ручьи» совхозының бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Зайцева Надежда Васильевна
## Биографияһы

Зайцева Надежда Васильевна 1926 йылда Псков губернаһы территорияһында йәшәгән крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Зайцева Надежда Васильевна бик иртә етем ҡала. Ленинградҡа уны апаһы алып китә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эвакуациялана. 1944 йылдан алып йәшелсә үҫтереүсе булып эшләй. 1950 йылда звеньевой була, ә 1952 йылда Ленинград өлкәһе Всеволожский районының «Ручьи» совхозында йәшелсә үҫтереүселәр бригадаһының бригадиры булып эшләй. 1950 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
Зайцева Надежда Васильевна Всеволожский ауыл хужалығы техникумын тамамлай. Уның бригадаһы өлкәнең иң яҡшы бригадаһы була. Яҡшы хеҙмәте өсөн Зайцева Надежда Васильевнаны йәш эшселәрҙең остазы итеп ҡуялар.
1965—1975 йылдарҙа Зайцева Надежда Васильевнаның бригадаһы үҙенең ҡарамағындағы 120 гектар майҙандың һәр бер гектарынан йылына уртаса 700 центнерға тиклем сөгөлдөр, 500 центнер кишер һәм 800 центнер кәбеҫтә йыйып ала.
1971 йылдың 8 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы Зайцева Надежда Васильевна рекордлы уңыш йыйып алған өсөн һәм ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш»алтын йондоҙ миҙалы тапшырыла.
Аҙаҡтан Надежда Васильевна Зайцева иҡтисадсы вазифаһына күсерелә, шунан һуң хаҡлы ялға сыға.
Ул КПСС-тың XXIV съезы делегаты була.
Надежда Васильевна ЗайцеваСанкт-Петербургта йәшәй. Ул 2009 йылдың 4 апрелендә вафат була. Ҡаланың Богословский зыяратында ерләнгән.

# Зайцева Надежда Васильевна
## Наградалары

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙ миҙалы (08.04.1971)
* ике Ленин ордены (30.04.1966, 08.04.1971)
* башҡа миҙалдар.

# Зайцева Надежда Васильевна
## Иҫкәрмә

* ↑ Зайцева Надежда Васильевна - биография, фото места захоронения (билдәһеҙ). nekropol-spb.ru. Дата обращения: 10 март 2020.
# Аржеваж

Аржеваж — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының һул ярына тамағынан 6,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Аржеваж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043687
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004368
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Грузия гербы

Грузия гербы — Грузияның 2004 йылдың 1 октябрендә ҡабул ителгән дәүләт символы. Ул ҡыҙыл ҡалҡанға эшләнгән Грузияның ҡурсалаусыһы, дейеүҙе һөңгө менән сәнсеп үлтереүсе Изге Георгийҙың көмөш фигураһынан ғибәрәт. Ҡалҡан грузин монархтары ырыуы Багратиониҙарҙың алтын батша коронаһы менән уратылған, уны ике алтын арыҫлан тотоп тора. Ҡалҡан аҫтына «Берҙәмлектә — көс» тигән девиз яҙылған таҫма бар. Был герб өлөшләтә Багратиониҙарҙың урта быуаттағы гербы нигеҙендә эшләнгән.

# Грузия гербы
## Герб тарихы

| ГДР һәм Грузия гербы (1991—2004) | 1918—1921 йылдарҙа бойондороҡһоҙ Грузия республикаһының үҙ символикаһы була. Ул ваҡыттағы дәүләт гербы алтын орнамент менән ҡаймаланған ете сатлы йондоҙҙан ғибәрәт. Уның үҙәгендә алтын тояҡлы аҡ атҡа атланған Изге Георгий һүрәтләнгән ҡалҡан урынлашҡан. Уның уң ҡулында көрәшкә әҙер торған көмөш башлы алтын — өңгө, ә һулында — ҡалҡан (терһәгендә, атының һул ҡабырғаһында). Изге Георгийҙың баш осонда һигеҙ сатлы йондоҙ балҡый; йондоҙҙоң һул яғында — ай, уң яғында — ҡояш; һул йондоҙ — ай, ә уң яҡтан — ҡояш. Ай һәм ҡояштан аҫтараҡ, тағы ике һигеҙ сатлы йондоҙ урынлашҡан. Ат аҫтында тау һүрәтләнгән. Гербтың авторы — академик Евгений Лансере. 1991 йылда, бойондороҡһоҙлоҡ тергеҙелгәндән һуң, 1918 йылдағы герб ҡабаттан ҡабул ителә. 2004 йылда хәҙерге гербҡа алмаштырыла. |
| Грузия ССР-ы гербы (1978 йылғы версия) | 1921 йылда Грузияла совет власы урынлаштырыла һәм 25 февралдә Грузия ССР-ы ойошторола. 1922 йылдың 12 мартынан ул ЗСФСР составына инә. Грузияның элекке гербы ғәмәлдән сығарыла. Артабан ЗСФСР (1936) һәм Грузия ССР-ы гербы ҡулланыла. Гербтың авторҙары — академиктар Евгений Лансере менән Иосиф Шарлеман. Грузия ССР-ы өлөшләтә элекке герб мотивтарын ала (атап әйткәндә, орнаментта ете сатлы йондоҙ бар). |
# Смердяга

Смердяга (Смердянка) — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязьма йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Смердяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301012110000033151
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003315
* Бассейн коды — 09.01.03.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ер көнө

Ер көнө (ингл. Earth Day) — кешеләрҙе Ерҙең экологик проблемаларына йәлеп итеү өсөн үткәрелгән сараларҙың уртаҡ исеме.
# Пеза (Чешьюга ҡушылдығы)

Пеза — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чешьюга йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Пеза (Чешьюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003070
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000307
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Боржоми-Харагаули милли паркы

Боржоми-Харагаули милли паркы - (рус. Боржо́ми-Харагау́льский национальный парк) (груз. ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი) — Кесе Кавказ биләмәһендә Грузияның үҙәк өлөшөндә урынлашҡан милли парк.

# Боржоми-Харагаули милли паркы
## Географияһы

Европалағы иң ҙур милли парктарҙың береһе, алты административ районы бар, ул Боржоми курортынан Харагаули ҡалаһына тиклем ерҙәрҙе биләй. Уның майҙаны 85 083 гектар

# Боржоми-Харагаули милли паркы
## Тасуирламаһы

Боржоми-Харагаули милли паркының уникаль үҙенсәлеге - географияһы һәм экологияһы, ландшафттары, тарихи ҡомартҡылары төрлөлөгөндә, бай фауна һәм флораға эйә булыуында.
Был урындар таулы – диңгеҙ кимәленән 800-ҙән 2200 метрға тиклем бейеклеккә етә. Климаты уртаса.
Дөйөм парк тураһында әйткәндә, бында уртаса һәм һәм дымлы субтропик һауалы урындар ныҡ яҡын урынлашҡан. Урмандарҙан тыш ҙур булмаған һыу ятҡылыҡтары, шишмәләр һәм шарлауҙар бар, уларға төп ҡурсаулыҡ - Кура йылғаһы йоғонто яһай
Парк биләмәләрендә 1 200 төрлө үҫемлек үҫә.
Паркта һәм һаҡлаулы зоналарҙа, һуңғы тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, даими рәүештә 60 төр йәнлек йәшәй, уларҙың 8 төрө илдең Ҡыҙыл Китабына индерелгән

# Боржоми-Харагаули милли паркы
## Тарихы

Грузияла Боржоми-Харагаули милли паркы барлыҡҡа килеү тарихы Урта быуаттарҙа башлана. Был ер биләмәләре феодалдарҙың шәхси ерҙәре булып тора һәм башлыса һунар өсөн ҡулланыла.
Грузияның Рәсәй империяһына инеүе осоронда төбәк яҙмышына Александр II батшаның туғаны бөйөк кенәз Михаил Николаевич ҙур йоғонто яһай, ул Кавказ аръяғының генерал-губернаторы итеп тәғәйенләнгән була. Михаил Николаевич парктың матурлығына һоҡланып, унда йәйге резиденцияһын төҙөргә ҡарар итә.
Артабан ул бик ҙур майҙанды биләп ала һәм махсус рөхсәтһеҙ һунарға сығыуҙы тыя. Ошо рәүешле буласаҡ паркҡа нигеҙ һалына.
Ҡурсыулы тәбиғәт зонаһы 1929 йылда Аджария-Имеретия һырты армыттарында билдәләнгән, рәсми рәүештә ҡурсаулыҡ тип ул 1935 йылда ғына атала башлай

# Боржоми-Харагаули милли паркы
## Хәҙерге тарихы

Паркҡа 1995 йылда Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фонды (WWF) һәм Германияның федераль хөкүмәте ярҙамында нигеҙ һалына, әммә 2001 йылда ғына рәсми рәүештә асыла.
Баҡы-Тбилиси-Джейхан нефть үткәргесенең бер өлөшө милли парк сигенән үтә, был ризаһыҙлыҡтар тыуҙыра, сөнки ер эштәре тупраҡтың шыуыуына килтереүе ихтимал тигән фекерҙәр бар.
2008 йылдың авгусында милли паркта 3 км² урман яна, Грузия бынан һуң Рәсәй экосистемаһы һаҡланыу сараларын ҡулланасағын белдерҙе
# Оем

Оем (франц. Oyem) — Габон ҡалаһы, Волё-Нтем провинцияһының һәм Волё департаментының административ үҙәге. Оем ҡалаһы провинцияның төньяғында, Нтем йылғаһы буйында, урынлашҡан.

# Оем
## Географияһы

Ҡала 910 м самаһы бейеклектә торған платола урынлашҡан. Ҡала үҙенең яҡын-тирәһендәге ауыл хужалығы территорияларының административ һәм транспорт үҙәге. Оем ҡалаһы Габондың баш ҡалаһы Либревилдән 411 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Оем
## Климат

Климат Оем :
| Күрһәткестәре | Дек. | Ғин. | Март | Апра. | Май | Июнь | Июль | Авг. | Сена. | Окт. | Нояб. | Февр. | Йыл |
| Һауа температураһы, °C | 28,6 | 29,1 | 29,5 | 29,4 | 28,9 | 27,4 | 26,0 | 26,4 | 27,5 | 28,2 | 27,9 | 28,0 | 28,0 |
| Уртаса температура, °C | 23,7 | 24,0 | 24,1 | 24,1 | 23,9 | 23,0 | 21,9 | 22,0 | 22,9 | 23,3 | 23,1 | 23,1 | 23,3 |
| Уртаса минимум, °C | 18,9 | 18,8 | 18,7 | 18,9 | 18,8 | 18,6 | 17,8 | 17,6 | 18,3 | 18,4 | 18,3 | 19,1 | 18,6 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 77,1 | 89,6 | 204,6 | 208,9 | 206,9 | 103,3 | 38,6 | 48,6 | 220,6 | 338,5 | 214,2 | 86,9 | 1837,8 |
| Сығанағы: 2020 йыл 6 август архивланған., ||||||||||||||

# Оем
## Тарих

Оем ҡала ситендә үҫкән ҙур ағас хөрмәтенә аталған. 1990-сы йылдарҙа Тыныслыҡ корпусының бер нисә ҡатын-ҡыҙын көсләйҙәр һәм үлтерәләр, был ваҡиға төбәктең именлек төбәге булыуына шикләндергән сәбәп була.
2004 йылдың март айында ҡаланы ҡоторған эттәр баҫып ала, улар өс кешене үлтерә. Ҡала хакимиәтте 50 берәҙәк эттәрҙе атырға мәжбүр була.
2004 йылдың октябрендә Оем һыу һәм электр етешмәүҙән зыян күрә. Оемда шул уҡ йылдың декабрендә ҡорһаҡ тифы эпидемияһы була, ул бөтә Төньяҡ Габонға тарала. Оемда ауырыуҙың 50 осрағы теркәлә.

# Оем
## Иҡтисад

Оемда үҫтерелгән төп ауыл хужалығы культуралары булып какао һәм кофе тора. Автомобиль транспорты менән улар Камерундың Криби, Дуала ҡалаларына килтерелә, аҙаҡ бынан башҡа илдәргә экспортҡа бара. Бында шулай уҡ картуф һәм каучук етештерелә.

# Оем
## Хеҙмәттәр

Ҡалала дауахана, ике сиркәү, ауыл хужалығы мәктәбе, дәүләт урта мәктәбе һәм таможня эшләй.

# Оем
## Демография

| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1993 | 22 404 |
| 2010 | 40 235 |
| 2013 | 60 685 |

# Оем
## Туғанлашҡан ҡалалары

* Клермон-Ферран, Франция