yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зеда Тмогви

Зеда Тмогви (груз.: ააიი) - Көньяҡ Грузияла тарихи Джавахети районында (хәҙер Аспиндза муниципаилитеты) урынлашҡан урта быуат христиан сиркәүе. Һаҡланып ҡалған бина Баграт IV хакимлыҡ иткән осорҙа (1027-1072) төҙөлгән өс нефлы базиликанан ғибәрәт. Уның фасадтарында шул осор тарихи шәхестәрен телгә алған бер нисә грузин яҙыуҙары бар. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелгән

# Зеда Тмогви
## Урынлашыуы

Зеда Тмогви, йәки " үрге Тмогви", Тмогви ҡәлғәһе һәм Вардзия мәмерйәләр комплексы араһындағы бейек тау яйлаһында урынлашҡан. Зеда Тмогви 1944 йылда Советтар Союзы ваҡытында урындағы мосолман халҡы ҡыуылған емерек ауыл уртаһында тора. Урында археологик тикшеренеүҙәр үткәрелмәгән. Осраҡлы табылдыҡтарға бронза быуатының ҡара шымартылған керамикаһы һәм обсидиан инә. Яҡында шулай уҡ ер аҫты таш юлдары бар. Зеда Тмогви топонимы үҙе тәүге тапҡыр 1595 йылда ғосман документтарында һәм XVIII быуат грузин йылъяҙмаһында телгә алына

# Зеда Тмогви
## Архитектураһы

Зеда Тмогви XI быуаттың икенсе сирегендә төҙөлә. Был өс нефлы базилика һәйбәт ҡырҡылған һоро базальт таштарҙан төҙөлгән һәм таш плита менән ябылған. Үҙәк нефы ҡабырға нефынан бейегерәк һәм ҙурыраҡ, ул ике яҡтан бер пар колоннаға таянған өс яҡлы аркалар менән айырылған. Төньяҡ диуары иҫкерәк ҡоролманы - инеү урыны тишеген үҙ эсенә ала. Көньяҡ фасады тура мөйөшлө ҡыҫанға ҡуйылған һәм яҙыуҙар менән биҙәлгән порталға эйә. Көнсығыш фасадта орнаментлы тирәстәрҙә өс тәҙрә урынлашҡан.
Сиркәүҙә грузин урта быуат алфавитында яҙылған туғыҙҙан да кәм түгел яҙыу бар. Көньяҡ порталда урынлашҡан уларҙың береһе батша Багратты һәм уның әсәһе Мириамды данлай. Башҡа ике яҙыу батша Баграт ваҡытындағы күренекле дворян Парсманға һәм Баграттың улы Георгий II арналған.
# Баязит Мәҡсүтов

Баязит Мәҡсүтов (рус. Баязит Максютов; тыуған һәм үлгән йылы билдәһеҙ) — Е. И. Пугачев етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы. Иҫәт провинцияһы Һалйот улусы старшинаһы.

# Баязит Мәҡсүтов
## Биографияһы

Баязит Мәҡсүтов хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Баязит ауылында тыуа.
Батша иҙеүенә ҡаршы баш күтәргән башҡорт отряды командиры һәм 1773 йылда Иҫәт провинцияһында баш күтәреүселәр хәрәкәте етәкселәренең береһе була. 1773—1774 йылдың ҡышында башҡа башҡорт старшиналары менән берлектә Силәбе ҡәлғәһе районында халыҡты ихтилалға ылыҡтырыу, фураж һәм аҙыҡ-түлек туплау, юлдарҙы һаҡлау менән шөғөлләнә. Батша ғәскәрҙәре менән барған һуғыштарҙа әүҙем ҡатнаша.
1774 йылдың йәйендә Е. И. Пугачев ҡаҙаҡтарҙың Урта йөҙ хакимы Әбләй хан менән бәйләнеш урынлаштырырға теләй. Маҡсаты — Рәсәй батшаһы ғәскәрҙәренә ҡаршы бергәләп һуғышыу. Пугачев бер-бер артлы өс делегация ебәрә. Һалйот улусы старшинаһы Баязит Мәҡсүтов һәм Терҫәт олоҫонан йөҙ башы Ҡалмаҡаев та 20 кешенән торған өсөнсө делегация составына инә. 1775 йылда ихтилал баҫтырылғандан һуң Баязит Мәҡсүтов, Мәхмүт Ҡалмаҡаев менән бергә ҡорал һалыуҙан баш тарта. 1776 йылда уны эҙәрлекләү башлана. Халҡының азатлығы өсөн ҡулына ҡорал алырға мәжбүр булған башҡорт батыры Баязит Мәҡсүтовтың артабанғы яҙмышы билдәле түгел. Әммә туған халҡы уны бер ҡасан да онотмай, уның исемен, ҡылған эштәре тураһындағы хәбәрҙе күңел түрендә һаҡлай.
# Һауыз

Һауыз (фарс. حوض, ғәр. حوض‎, «һыу ятҡылығы») — гидротехник ҡоролма, Үҙәк һәм Көньяҡ Азия, ҡайһы бер Яҡын и Урта Көнсығыш илдәрендә — яһалма һыу ятҡылығы. Эсәр һыуҙың резервуары йыш ҡына мәсеттәр эргәһендә, ҡала майҙандарында, баҡсаларҙа; ғәҙәттә тура дүртмөйөшлө, ярҙары буйлап ағас ултыртып нығытылған йәки таш менән йөҙләнгән була.

# Һауыз
## Тасуирламаһы

Һауыздар башлыса квадрат йәки түңәрәк формала төҙөлгән. Һыу ятҡылығы яҡтарын йөҙләү өсөн сәтләүек һәм ылыҫлы ағастарҙан эшләнгән бурсалар файҙаланылған. Ҡайһы ваҡыт яндырылған кирбес ҡулланғандар. Әммә күпселек осраҡта ҡала кварталдарындағы күп һанлы һауыздар балсыҡтан булған. Тимериҙәр дәүерендә стандарт һауыз яҡтары 20 зира тәшкил иткән.
XIV-XIX быуаттарҙа күп кенә ҡалаларҙа тормош, асылда, һауыз тирәләй ҡайнай. Кешеләр улар хаҡында хәстәрлек күрә, ярҙарын даими нығыта, ағас ултырта, арыҡтарҙы хәстәрлек менән таҙарта һәм быуындан-быуынға һауыздарҙы һәм арыҡтарҙы-һыу сығанаҡтарын — һаҡларға васыят итә.
Насар төҙәлгән һауыздар һыу менән бәйле төрлө ауырыуҙарҙың таралыуына сәбәп була. Һауыздар аша Үҙәк Азияла ришта, пендин сей яраһы, тапма һәм башҡа сирҙәр тарала.
Һауыз һәм арыҡ системаларының күпселеге бөгөнгө көнгә тиклем Сәмәрҡәнд ҡалаһының тарихи үҙәгендә урынлашҡан, улар ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән.

# Һауыз
## Һауыздар бөгөн

Һыу үткәргестәр төҙөлөү менән һауыздар һәм арыҡтар эсәр һыу сығанағы булыуҙан туҡтай һәм яйлап юҡҡа сыға башлай. Шул рәүешле арыҡтар, һауыздар, сардобалар асыҡ канализацияға әүерелә башлай һәм ауырыу сығанаҡтарына әйләнә. Хәҙер һауыҙдар башлыса янғынға ҡаршы һыу ятҡылыҡтары булараҡ файҙаланыла, эҫе-ҡоро климатлы ҡалаларҙа кәрәкле микроклимат тәьмин итә.
# Сулин (Миллерово районы)

Сулин — Ростов өлкәһе Миллерово районындағы утар. Ростов өлкәһе Сулинское ауыл биләмәһе составына инә.

# Сулин (Миллерово районы)
## Географияһы
### Улицы

* Үрге урам,
* Дача урамы,
* Казак урамы,
* Май урамы,
* Яр буйы урамы,
* Баҡса урамы,
* төньяҡ урамы,
* Үҙәк урамы.
* Көнбайыш тыҡрығы.

# Сулин (Миллерово районы)
## Тарих

1763 йылда есаул Алексей Сулиндың утарында 18 ир-ат йәшәй. 1799 йылда был утар старшины Никита Сулин утары тип атала. Утарға нигеҙҙе уның атаһы Семён Сулин һалған. шул фамилия менән утар аталған. 1819–1822 йылдарҙа полковник Сулин утарында 34 йорт булып, унда 120 ир-ат һәм 119 ҡатын-ҡыҙ йәшәй.

# Сулин (Миллерово районы)
## Иҫтәлекле урын

Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп.Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора.
Миллерово районы Сулин утары утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археология ҡомартҡылары бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарарына һәм 25.06.2002 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған.
* Ҡурған төркөмө "Степин Яр" (2 ҡурған). Сулин утарынан көньяҡ-көнсығыштараҡ 2,8 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө "Сулин I" (2 ҡурған). Сулин утары янында тора .
* Ҡурған төркөмө "Сулин II" (5 ҡурған). Сулин утарынан 1,5 км алыҫлыҡта тора .
* Ҡурған төркөмө "Сулин III" (5 ҡурған). Сулин утарынан 2,9 км алыҫлыҡта тора.
# Бергилде (йылға)

Бергилде — рус. Биргильда́ - Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе йылғаһы.

# Бергилде (йылға)
## Географияһы

Тимирязевский ҡасабаһынан көньяҡ-көнсығыштараҡ, диңгеҙ кимәленән 300 метр тирәһе бейеклектә башлана. Ярҙары һаҙлыҡлы.
Бергилде Шершни һыуһаҡлағысының өҫкө өлөшөнә, Бутаки ауылы янында, Мейәс йылғаһының һул яры яғынан 382 км урынында ҡушыла. Тамағының бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 222 м. Йылғаның оҙонлоғо 36 км.
Ҡушылдыҡтары, шул иҫәптән ҙурҙары — Сура (һулдан) һәм Бишбайтал (уңдан) — һаҙлыҡлы ярлы шишмәләр.
Һыу системаһы объекттарын: Мейәс → Иҫәт → Тубыл → Иртыш → Обь → Карск диңгеҙе.

# Бергилде (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестрының мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Иртыш һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Мейәс Арғужа һыуһаҡлағысынан Силәбе ҡалаһына тиклем, бәләкәй йылға һыу бассейны — Тубыл. Йылға һыу бассейны - Иртыш.
Дәүләт һыу реестрында объект коды — 14010500912111200003656.

# Бергилде (йылға)
## Этимологияһы

Бергилде йылғаһының атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай аңлата: топоним башҡорт телендәге "бер" һәм "килде" һүҙҙәренән килеп сыҡҡан. Башҡорттар тәүге улдарына шундай исем ҡуша торған булғандар.
# Иванишки

Иванишки — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 3149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Иванишки
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001705
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000170
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Джейн Чен

Джейн Мэри Чен (ингл. Jane Marie Chen; 5 декабрь 1978 йыл) — АҠШ эшҡыуары, медицина ҡорамалдары етештереүсе Embrace Innovations һәм Embrace компанияларын нигеҙләүселәрҙең береһе, Embrace Innovations’тың башҡарма директоры.

# Джейн Чен
## Биографияһы

Джейн Чен, американка, сығышы менән Тайвандән, 1978 йылда тыуған. Мәктәпте Калифорния штатындағы Аллендта тамамлай, артабан Помон колледжында, Гарвардта һәм Стэнфордта уҡый. Үҫеш илдәрендә һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә эшләй, коммерцияға ҡарамаған ойошмалар, шул иҫәптән Клинтон фонды менән хеҙмәттәшлек итә.
Стэнфордта уҡығанда бер төркөм студенттар, шул иҫәптән Чен, Рахул Паникер, Линус Лиан һәм Нагананд Мурти уҡытыусы ҡушыуы буйынса үҫештәге илдәрҙең фәҡир төбәктәре өсөн балалар инкубаторы эшләй. Инкубатор бик ябай була, электрһыҙ ҙа эшләй ала һәм һатыуҙа булған ошондай ҡоролмаларға ҡарағанда күпкә арзан була. Бер йылдан команда — Embrace, һуңыраҡ Embrace Innovation компанияһын аса. Беренсеһе — коммерцияға ҡарамаған ойошма, ул үтә фәҡир төбәктәрҙе инкубаторҙар менән түләүһеҙ тәьмин итә, икенсеһе — социаль эшҡыуарлыҡ буйынса коммерция ойошмаһы, ҡоролмаларҙы һатып алырға мөмкинлеге булған клиникаларға һата һәм килемдең бер өлөшөн Embrace'ға күсерә. 2012 йылда асылғандан алып Чен Embrace Innovations’дың башҡарма директоры булып эшләй.
2013 йылда Швабтың социаль эшҡыуарлыҡ фонды Ченды Йыл социаль эшҡыуарҙарының береһе тип тапты, Forbes журналы уны донъяның төп 30 социаль эшҡыуары иҫәбенә индерҙе.
# Маркелов Михаил Тимофеевич

Маркелов Михаил Тимофеевич — (1899- 16 ноябрь 1937) — этнограф, фольклорсы һәм музей белгесе; фин-уғыр халыҡтары белгесе; Волга буйы халыҡтары мәҙәниәтен өйрәнеүсе. Милләте — мордва (эрзә)

# Маркелов Михаил Тимофеевич
## Биографияһы

Михаил Тимофеевич Маркелов Һарытау губернаһының Петровский өйәҙе Синенькие ауылында кәрҫтиән эрзә ғаиләһендә донъяға килгән.
1918 йылда Һарытау дәүләт университетының тарих-филология факультетына уҡырға инә.
1922 йылдан мордва этнографияһы буйынса хеҙмәттәрен баҫтыра башлай.
1925 йылда Мәскәүгә күсенә, Үҙәк Халыҡтар музейына (ҮХМ) урынлаша. ҮХМ-дың Көнсығыш-фин экспедицияһының эштәрендә ҡатнаша, этнологик отрядҡа етәкселек итә. Мариҙар һәм удмурттар этнографияһына арналған хеҙмәттәр яҙа.
Музейҙа эшләү менән бер рәттән МДУ-ның аспирантураһын тамамлай. 1929 йылдан шунда уҡ Иҙел буйы халыҡтары этнографияһы буйынсакурстар һәм семинарҙар алып бара. 1931-32 ҮХМ-дың башҡорттарҙы өйрәнеү буйынса экспедицияһына етәкселек итә. Был экспедицияла Белицер Вера Николаевна ла ҡатнаша. Улар икеһе лә башҡорт көнкүрешен өйрәнеп, хеҙмәттәрендә яҡтыртҡандар һәм бик мәғлүмәтле фотолар ҡалдырғандар.
1932 йылдың 14 ғинуарында « Фин халыҡтарын азат итеү союзы» («СОФИН эше») буйынса ялған ғәйеп тағылып, 5 йылға иркенән мәхрүм ителә. СССР прокурорына мөрәжәғәт иткәндән һуң Томскиға һөргөнгә ебәрәләр.
1934-37 йылдарҙа Томск университетында эшләй һәм университет ҡарамағындағы этнология-археология музейы директоры булып тора. Һөргөндә уның рәсми яҙылышмаған ҡатыны Елена Владимировна Дервиз (1889—1975) бергә була.
1937 йылдың 27 октябрендә ҡабаттан ҡулға алынған. 1937-нең 9 ноябрендә "Рәсәйҙе ҡотҡарыу союзы"ның әүҙем ағзаһы тип ғәйепләнеп, атыуға хөкөм ителгән. 16 ноябрҙә Томск ҡалаһында хөкөм тормошҡа ашырылған.
Үлгәндән һуң беренсе эш буйынса 1956 йылдың 2 ноябрендә, икенсеһе буйынса 1959 йылдың майында аҡланған.

# Маркелов Михаил Тимофеевич
## Фәнни хеҙмәттәре

* Саратовская мордва: Этногр. мат-лы // Саратовский этнографический сборник. Саратов, 1922. С. 51-238;
* Системы родства у финно-угорских народностей // Этнография. 1928. № 1. С. 44-78;
* К истории терюханской народной культуры // Там же. № 2. С. 104—124 (совм. с С. П. Толстовым);
* Мордва. М., 1928; [История мордвы]. М., 1929 (на морд.-эрзя яз.);
* Вотяки (удмурты). М., 1929;
* К вопросу о культурных взаимоотношениях финнов и русских // Этнография. 1930. № 1/2. С. 57-62;
* О пережитках родового строя в современном быту удмуртов // СЭ. 1931. № 3/4. С. 59-68; Мари // Религиозные верования народов СССР. М.; Л., 1931. Т. 2. С. 178—189; Мордва // Там же. С. 190—212;
* Культ умерших в похоронном обряде волго-камских финнов // Там же. С. 269—281;
* О пережитках родового строя в современном быту удмуртов // СЭ. 1932. № 3/4. С. 59-68;
* Мордовская деревня по данным эрзянского предреволюционного фольклора // Советский фольклор. 1936. № 4/5..
# Лек-Харь-Яга

Лёк-Харь-Яга (Лёк-Хара-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Лек-Харь-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072757
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007275
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Софи Мильман

Софи Мильман (1983 йыл, Башҡорт АССР-ы, Өфө ҡалаһы) — джаз йырсыһы.
1990 йылдар башында ғаиләләре Израилгә күсеп китә. Бала сағының күп өлөшөн шунда үткәрә. Әлеге ваҡытта Канадала йәшәй.
2004 йылдың 12 октябрендә үҙенең дебют альбомын сығара. 2008 йылда «Make Someone Happy» альбомы өсөн «Vocal Jazz Album of the Year» (иң яҡшы вокаль дҗаз альбомы) категорияһында Juno Award премияһының лауреаты була.

# Софи Мильман
## Дискография

* 2004: «Sophie Milman»
* 2007: «Winter Live at The Theatre Баҡсаһы»
* 2007: «Someone Make Happy»
* 2008: «Montreal Live In»
* 2009: «Love Take Easy»
* 2011: «In The Moonlight»
| Год | Название | Лейбл | Песня |
| 2004 | Sophie Milman | Linus | Agua de Beber I Can’t Give You Anything but Love Guilty My Baby Just Cares for Me Back Home To Me The Man I Love Lonely In New York I Feel Pretty La Vie en Rose My Heart Belongs to Daddy Ochi Chornye (Dark Eyes) This Time of the Year |
| 2007 | Live at The Winter Garden Theatre | Linus | Whatever Lola Wants (ft. Jesse Cook) My Baby Just Cares For Me Ochi Chornye (Dark Eyes) Bye Bye Love |
| 2007 | Make Someone Happy | Linus | People Will Say We’re in Love Something In The Air Between Us Rocket Love So Long, You Fool Matchmaker, Matchmaker Like Someone in Love Make Someone Happy (It’s Not Easy) Bein' Green Reste (Stay) Fever Undun It Might as Well Be Spring Eli, Eli (A Walk To Caesarea) Stay (bonus track) Save Your Love For Me (bonus track) |
| 2008 | Live In Montreal | E1 | It Might as Well Be Spring People Will Say We’re in Love Something in the Air Between Us Rocket Love So Long, You Fool (It’s Not Easy) Bein' Green Ochi Chornye Reste (Stay) Fever Matchmaker, Matchmaker Undun Bye Bye Love Eli, Eli |
| 2009 | Take Love Easy | Linus | Beautiful Love Take Love Easy I Concentrate On You Day In, Day Out Be Cool My One and Only Love I Can’t Make You Love Me That Is Love Love for Sale I’m On Fire Triste 50 Ways to Leave Your Lover Where Do You Start? Down With Love (Bonus Track on iTunes) The Best Is Yet to Come (duet with Michael Kaeshammer, bonus track on iTunes) |
| 2011 | In The Moonlight | E1 | Do It Again Oh Look at Me Now Moonlight Speak Low Till There Was You Watch What Happens Prelude to a Kiss Ces Petits Riens So Sorry Detour Ahead Let Me Love You Day Dream No More Blues |
# Сент-Андре-д’Алла

Сент-Андре -д' Алла (франц. Saint-André-d'Allas) — Франциялағы коммуна Аквитания төбәгендә урынлашҡан . Департаменты — Дордонь. Сарла-ла-Канеда кантоны составына ҡарай. Коммуна округы — Сарла-ла-Канеда.
Insee коды Коммунаның INSEE коды — 24366.

# Сент-Андре-д’Алла
## Географияһы

Коммуна Париждан көньяҡта яҡынса 450 км алыҫлыҡта, көнсығышта Бордо ҡалаһынан 140 км-ҙа, көньяҡ-көнсығышта Перигё ҡалаһынан 50 км-ҙа урынлашҡан.

# Сент-Андре-д’Алла
## Географияһы
### Климат

Коммунаның климаты — уртаса океан климатлы, уртаса кимәлле яуым-төшөм башлыса ҡыш төшә. Йәй бында оҙаҡ һәм йылы, шулай ҙа ярайһы уҡ дымлы, бында даими йәйге ҡоролоҡ осоро булмай. Ғинуарҙың уртаса температураһы — 5 °C, июлдеке — 18 °C. Һауа шарттарының уңайһыҙлығы арҡаһында бында ҡай саҡ ҡырау төшөү йәки ҡыҫҡа ваҡытлы ҡоролоҡ күҙәтелә. Климат миҙгел дауамында ла, йыл барышында ла бик йыш үҙгәрә.

# Сент-Андре-д’Алла
## Халыҡ

Коммунала 2010 йылда 798 кеше йәшәгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ: INSEE) :
| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2010 |
| 393 | 355 | 351 | 444 | 529 | 592 | 798 |

# Сент-Андре-д’Алла
## Иҡтисад

Коммунаның 494 эшкә яраҡлы (15 йәштән алып 64 йәшкә тиклем) кешеләре араһында 2010 йылда 373-ө иҡтисади яҡтан әүҙем, 121 — әүҙемһеҙ (әүҙемлек күрһәткесе — 75,5 процент, 1999 йылда 69,6 %). 373 әүҙемле эшләүсе кешеләрҙең 339-ы даими эшләй (уларҙың 175-е ир-ат һәм 164-е ҡатын-ҡыҙ), эшһеҙҙәре 34 кеше (уларҙың 14- ҡатын-ҡыҙ һәм 20-һе ир-егет). 121 әүҙемһеҙ кеше араһында 38 кеше уҡыусы йәки студент, 48 кеше — пенсионерҙар, башҡа сәбәптәр буйынса әҙемһеҙҙәр 35 кеше була.

# Сент-Андре-д’Алла
## Иҫтәлекле урындары

* Изге Андрей сиркәүе (XIV быуат). 1926 йылдан алып тарихи ҡомартҡы тип һанала
* Изге Варфоломей сиркәүе (XIII быуат). 1926 йылдан алып тарихи ҡомартҡы булып тора
* Рок һарайы (замогы) (XVIII быуат). 1948 йылдан алып тарихи ҡомартҡыбулып иҫәпләнә.

# Сент-Андре-д’Алла
## Фотогалерея

* Сент-Андре сиркәүе.
* Мэрия
* Изге Андрей сиркәүе
* Изге Варфоломей сиркәүе
* Рок замогы
* Лассань тәреһе
* Брить ауылының ҡоро балсыҡтан һалынған өйҙәре
# Аксаызкан

Аксаызкан — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сумульта йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Аксаызкан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006411
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100641
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сормук

Сормук — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сормук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103844
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зап. Ентала

Зап. Ёнтала — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северная Ентала йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Зап. Ентала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037040
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003704
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нурзева

Нурзева — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Рязань өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урзева йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Нурзева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем, Цна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200412110000028678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002867
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Няву-Яха

Няву-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыда йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 121 км.

# Няву-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300079358
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307935
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Окна (Ветлуга ҡушылдығы)

Окна — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Окна (Ветлуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043854
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004385
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0