yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Любизар (йыр)

"Любизар" — тарихи башҡорт халыҡ йыры, 1812 йылғы Ватан һуғышына бағышлана.

# Любизар (йыр)
## Тарих

Риүәйәт буйынса, Бородино һуғышынан һуң генерал-фельдмаршал М. И. Кутузов башҡорт полкының командиры Ҡаһым түрәне (1778-1813) саҡырып ала һәм батырлығы өсөн: "Любезные вы мои башкирцы, молодцы!" - тип маҡтай. Ҡаһым түрә был турала яуҙаштарына һөйләй һәм улар дәртләнеп йыр ижад итә. Был йырҙың куплеты: "Любезники, любизар, молодец, молодец" тип ҡабатлана. Йырҙа Рәсәйҙән Наполеондың ғәскәрҙәрен ҡыуып, Париж ҡалаһына барып еткән урыҫ һәм башҡорт яугирҙарының ҡаһарманлығы һүрәтләнә.  "Любизар" йыры 19 быуатта яҙып алынған. Н. Берг төҙөгән "Песни разных народов" йырҙар йыйынтығына (М., 1854) индерелгән. Йырҙың бер вариантын Ф Туйкин яҙып алған һәм үҙенең "Ватан Геройҙары" тигән китабына индергән

# Любизар (йыр)
## Йырҙың тексы

Любизар
Беҙ һуғышҡа ингәндә, Бәхилләштек барыбер. Беҙ һуғыштан сыҡҡана, Алдан сыҡты даныбыҙ. Любезники,любизар, Маладис,маладис! Француздар килеп ингән Мәскәү тигән ҡалаға. Беҙҙең ғәскәр ҡыҫып алғас, Сығып ҡасты далаға. Любезники,любизар, Маладис,маладис! Наполеонға тәхет кәрәк, Үҙ еренә һыймаған. Мәсүҙәргә килеп ингәс, Улда үҙен һанаған. Любезники,любизар, Маладис,маладис! Франзуздар танынылыр Әрәсәйҙә үҙҙәрен. Урыҫ,башҡорт ҡыҫмаҡлағас, Табалмайҙар эҙҙәрен. Либезники,любизар, Маладис,маладис! Мәскәүгә лә керҙек беҙ, Парижды ла күрҙек беҙ. Франзуздарҙы еңгәндә, Ер емертеп йөрөнөк беҙ. Любезники,любизар, Маладис,маладис!

# Любизар (йыр)
## Көйҙө ҡулланыу

"Любизар" йыры күп кенә башҡорт йырсылары репертуарына ингән.

# Любизар (йыр)
## Видео

* YouTube сайтында Видео Группа Аргымак - Любезники любизар HD
* YouTube сайтында Видео Любизники любизар
# Имән (Ростов өлкәһе)

Имән (Ростов өлкәһе) — регион кимәлендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы. Рәсәйҙең уникаль ағастары исемлегендә № 195 номер менән тора. Йөҙйәшәр (оҙон ғүмерле) ағас (123 йәш).
Был имән Ростов өлкәһе Морозовский районының Трофименков утары биләмәһендә үҫеп ултыра. Утар Костино-Быстрянское ауыл биләмәһенең составына инә һәм унан 15 км алыҫлыҡта ята. Имән кеше эшмәкәрлеге тәьҫиренә бирелмәгән. Йөҙ йәштән олораҡ ағастар — оҙон ғүмерле ағастар иҫәпләнеп, «йөҙйәшәр ағастар» исемлегенә инеп китәләр. Һаман да әуҙем тереклеге һәм тәбиғәттәге әһәмиәте менән, баһалап бөткөһөҙ ҡиммәткә эйә булып торалар.
Киң йоморо сатыры, 15 см оҙонлоғондағы ябай, ситтәре уйып алынған япраҡтары менән үҙе бер йәм булып, балҡып ултыра. Ҡабығы ҡара-һоро төҫтә, борғосланып торған тәрән буй-буй бураҙналар һәм арҡыры ярыҡтар менән сырмалған.
Емештәре — оҙонсай йомро (оваль) формалағы сәтләүектәр. Бер нисәүһе бергә, оҙон һапта ултыралар. Сәтләүектәре 3,5 см тирәһе ҙурлыҡта, һап яғынан осо (1/5 өлөшө) йомро һауыт эсендә ултыра.

# Имән (Ростов өлкәһе)
### Һүрәтләмә

* Олононоң 1,3 м бейеклектәге күләме = 2 м 80 см
* Олононоң муйынтыҡтағы (в шейке ствола) күләме = 4 м 40 см
* Бейеклеге = 12,5 м
* Йәше = 123
* Төр исеме : Имән, (Дуб черешчатый) — Quercus robur

# Имән (Ростов өлкәһе)
### Йөҙйәшәр ағастың тарихы

Борондан дон казактары йылға буйҙарына килеп урынлашҡандар. Каяле (ныне река Быстрая) йылғаһы ярындағы Трофименков хуторы ла бик боронғоларҙан һанала. Ивановтарҙың хужалығы ла нәҫелдән-нәҫелгә улдарына күсеп килгән. Ғәиләләре бик күренекле казактар затынан булған. Данлыҡлы баҡсасылар булғандар. 1876 йылда Ивановтарҙың Спиридон исемле улы тыуа. Спиридондың 12 балаһы була. Өлкән ҡыҙы Клавдияны 15 йәшендә Золотовский Яковҡа кейәүгә бирә. Улының был иҫтәлекле көнөнә арнап, ҡоҙаһы Стефан Демьянович имән ағасы ултырта.
Бөйөк Ватан һуғышында имән зыян күрмәй. Һәйбәт һаҡлана. Тик йылдар ғына олонона үҙенең мөһөрөн баҫа. Золотовскийҙар ғәиләһенең тарихы һәм иҫтәлеге булып бөгөн дә үҫеп ултыра. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа хутор халҡы күсеп китеп бөтә. Имәнде лә бер аҙға онотоп торалар. Даны, «Ағастар- тәбиғи ҡомартҡылар» тигән Бөтә Рәсәй программаһы арҡаһында ҡалҡып сыға.
Хәҙер имәнде тәрбиәләп кенә тоталар. Кәртәләп алғандар. Ботаҡтарына терәү ҡуйылған. Яраларын таҙалап, дауалап торалар. Ярыҡтарын, өңөлгән ерҙәрен ямағандар. Закон менән һаҡлана. Региондың айырым һаҡлана торған тәбиғи объекты булып тора.

# Имән (Ростов өлкәһе)
### Өҫтәлмә материал

Сертификацион комиссия, «Ағастар — тәбиғи ҡомартҡылар» тигән бөтә Рәсәй программаһында тикшереп, сайттағы ғаризаны раҫлай www.rosdrevo.ru. Тәүге этапта был иҫтәлекле ағасты № 195 номеры менән «Рәсәйҙең йөҙйәшәр уникаль ағастары» исемлегенә индерәләр. Йәшен, тарихи ваҡиғалар менән бәйләнешен, исемен, номерын, һүрәтләмәһен биреп, алтаҡта ҡуялар.
# Шабаниха (Иня ҡушылдығы)

Шабаниха — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Шабаниха (Иня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006506
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200650
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хупт-Яга-Коче

Хупт-Яга-Коче — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хупт-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Хупт-Яга-Коче
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000089466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008946
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башҡортостандың сик нөктәләре

Башҡортостан Республикаһының сик нөктәләре — Башҡортостан Республикаһында Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе тарафынан билдәләнеп, иҫтәлекле стелалар ҡуйылған урындар.

# Башҡортостандың сик нөктәләре
## Сик нөктәләре

* Республиканың дөйөм майҙаны 143 000 км² .
* оҙонлоғо төньяҡтан — көньяҡҡа — 550 км, көнсығыштан — көнбайышҡа — 430 км.

# Башҡортостандың сик нөктәләре
## Иң бейек нөктәһе

Көньяҡ Уралдың иң бейек нөктәһе булып Белорет районы территорияһында урынлашҡан Ямантау һанала. Уның бейеклеге 1640 метр. Координаталары — 54°15′18″ с. ш. 58°06′07″ в. д.
Армыттар араһында бейеклеге буйынса: Егәлгә — 1427 метр (Оло Шелом (рус.)баш. тауы), Машаҡ — 1382 метр (Широкая тауы), Нары — 1327 метр, Баштау — 1271 метр, Арҙаҡты, Бәләтәр һәм башҡалар тора.

# Башҡортостандың сик нөктәләре
## «Башҡорт донъяһы буйлап»

Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе ойошторған туристик маршрут. Ул барлыҡ дүрт сик нөктәһе аша, һәм Ғафури районының Ерекле ауылы эргәһендә урынлашҡан Республиканың географик үҙәге аша үтә.
«Башҡорт донъяһы буйлап» проектының төп маҡсаты булып «Башҡортостандың сик нөктәләре» туристик брендын; муниципаль райондарҙа туристик инфраструктура объекттарын үҫтереү; республикала туризмдың әһәмиәтен арттырыу; тыуған яҡтың географияһы тураһындағы белемде киңәйтеү һәм тәрәнәйтеү; Башҡортостанда авто-мото-велотуризмды үҫтереү, башҡа төбәктәрҙән туристарҙы ылыҡтырыу тора.
# Еҙ ҡуңыҙ

?Еҙ ҡуңыҙ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтығаяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Отряд: | Ҡаты ҡанатлылар |
| Ғаилә: | Бызылдауыҡтар |
| Ырыу: | Еҙ ҡуңғыҙҙар |
| Төр: | Еҙ ҡуңғыҙ |
Латинса исеме :
Calosoma sycophanta Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 109380 NCBI 287701 |
Еҙ ҡуңғыҙ — бызылдауыҡтар ғаиләһенә ҡараған бөжәк.

# Еҙ ҡуңыҙ
## Ҡылыҡһырлама

Урта һәм Көньяҡ Европанан, Кавказдан алып Монголияға тиклем һәм Төньяҡ Африкала таралған. Тәне ялпаҡ, 24—35 мм оҙонлоҡта (инә бөжәктәр ҙурыраҡ). Төҫө металл ялтырауыҡлы ҡара күк. Башы шыма, шәмәхә төҫөндә, уртаса ҙурлыҡта, алғы арҡаһы йөрәк рәүешендә, ауыҙ аппараты кимереүсе. Мыйығы бәләкәй, еп һымаҡ. Өҫкө ҡанаты киң, ҡырлы, алтынһыу йәшел төҫтә, ян—яҡ ситтәре тура. Ҡанаты үҫешкән. Аяғы оҙон, йүгереү һәм ағас олондары буйлап йөрөү өсөн тәпәйҙәренең осонда ырғаҡ бар. Балағорттары ҡара, 1—2 ай үҫә. Йәш ҡуңыҙҙар май—июндә сыға.

# Еҙ ҡуңыҙ
## Йәшәйеше

Тупраҡта йәки урман түшәмәһендә ҡышлай. Көндөҙ әүҙем. Өлкән бөжәктәр һәм балағорттар күбәләктәрҙең, шул иҫәптән парһыҙ ебәк күбәләгенең, һ.б. урман ҡоротҡостарының ҡарышлауыҡтары һәм ҡурсаҡтары менән туҡлана. Башҡортостанда урман-дала һәм дала имәнлектәрендә, ҡатнаш һәм киң япраҡлы урмандарҙа осрай. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
# 2018 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

2018 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Варма

Варма — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокша йылғаһының уң ярына тамағынан 310 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Варма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027803
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002780
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Көмөшбаев Булат Ишмөхәмәт улы

Көмөшбаев Булат Ишмөхәмәт улы (26 февраль 1942 йыл − 31 октябрь 1993 йыл) — агроном, дәүләт хужалығы эшмәкәре. БАССР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1980). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1979).

# Көмөшбаев Булат Ишмөхәмәт улы
## Биографияһы

Булат Ишмөхәмәт улы 1942 йылдың 26 февралендә Башҡортостандың Баймаҡ районы Өмөтбай ауылында тыуған. Ике йыл Темәс педагогия училищеһында уҡығандан һуң, ғаилә хәлдәре арҡаһында 1956 йылда «Һәүәнәк» совхозында тракторсы булып эш башлай, 1961 йылда Совет Армияһы сафына алына. Армиянан һуң Башҡорт ауыл хужалығы институтына уҡырға инә. Институттың агрoномия бүлеген уңышлы тамамлағандан һуң, «Фрүнзе» исемендәге колхозға агрoном итеп ебәрәләр (1969). 1970 йылдан «Ирәндек» совхозының баш агрoномы, ә 1979 йылдың авгусында «Ленин» исемендәге колхоздың рәйесе итеп һайлана. 1984 йылдың июлендә «Сибай» совхозы директоры итеп тәғәйенләнә. 1988 йылдың апреленән Баймаҡ район агросәнәғәте берекмәһенең начальнигы булып эшләй. Районы өсөн көсөн, ваҡытын йәлләмәгән етәксене ҡайһы ерҙә эш һүлпәнерәк бара, шул хужалыҡҡа эшкә ебәрәләр.
1989 йылдың май айынан Баймаҡ совхозының директоры итеп тәғәйенләнә. Ғүмеренең һуңғы көнөнә тиклем ошо хужалыҡта эшләй. Ошо ҡыҫҡа ғына ғүмере эсендә Баймаҡ районы хужалыҡтарының иҡтисадын артабан нығытыу, производствоны үҫтереү, социаль-мәҙәни объекттарын төҙөү өсөн күп көс түгә. Аҡморон ауыл хакимиәте башлығы булып һайланғас, Б. И. Көмөшбаев ветерандарҙың һәм халыҡтың әҙ тәьмин ителгән ҡатламдарының ихтыяждарына, клуб, балалар баҡсалары, мәктәп мәсьәләләренә ҙур иғтибар бирә.
Ҡайҙа ғына эшләмәһен, Булат Ишмөхәмәт улы үҙен яҡшы белгес, дәртле һәм маҡсатҡа ынтылышлы етәксе, ихлас күңелле кеше итеп күрһәтә. Ауыл хужалығы өлкәһендәге хеҙмәттәре өсөн уға «БАССР-ҙың атҡаҙанған аграномы» (1980) исеме бирелә. Ике тапҡыр Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһына лайыҡ була. «Почет Билдәһе» ордены менән наградлана (1979).
1993 йылдың 31 октябрендә вафат була. Өмөтбай ауылында ерләнә.

# Көмөшбаев Булат Ишмөхәмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1980)
* «Почет билдәһе» ордены кавалеры (1979)
* Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы (ике тапҡыр)
# Сәғәҙиева Зилә Ғәлимйән ҡыҙы

Сәғәҙиева Зилә Ғәлимйән ҡыҙы — Башҡортостан юлдаш телевидениеһы журналисы, Шәйехзада Бабич исемендәге Башҡортостан Республикаһы дәүләт йәштәр премияһы лауреаты (2006)

# Сәғәҙиева Зилә Ғәлимйән ҡыҙы
## Хеҙмәт юлы

Зилә Сәғәҙиева Башҡорт дәүләт университетының II курсында уҡыған саҡта Башҡортостан юлдаш телевидениеһында эш башлай. Ҡанатлы идеялары менән һоҡландыра. Яңылыҡтар хеҙмәте хәбәрсеһе булып бер йыл тәжрибә туплағандан һуң, ул авторлыҡ программаһына тотона. Һөнәри уңыштарға өлгәшкәне өсөн «Тамаша» ижад берекмәһенең етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Һәр журналистың ижади биографияһында хәл иткес баҫҡыстар була. «Мегаполис» күңел асыу программаһында һәр саҡ нәзәкәтле, ҡупшы. «Действующие лица» тапшырыуында — театр фәлсәфәһе, яратҡан геройҙар образын һоҡланғыс теүәл асыусы. «И стонет курай, и ликует курай…» фильмын — донъяны яулаған милли музыка ҡоралыбыҙ өсөн һоҡланыулы ғорурлыҡ тыуҙыра.
Зилә Сәғәҙиева «Хорошее настроение» тип аталған көндөҙгө интерактив каналды етәкләй. Алып барыусыларҙы һайлай, ҡыҙыҡлы темаларҙы ентекләп эшләй.
Шәйехзада Бабич премияһына тәҡдим итеүсе коллегалары, БСТ каналының нәфис тапшырыуҙарының баш редакторы Светлана Мушкина ла, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Александр Федеряев та, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы профессоры Рөстәм Шәйхетдинов та уның һәләте менән һоҡланыуҙарын йәшермәй.

# Сәғәҙиева Зилә Ғәлимйән ҡыҙы
## Ғаиләһе

* Тормош иптәше — Михаил Щепкин исемендәге Юғары театраль училищеһын тамамлаған Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры Ринат Баймырҙин.
БСТ каналының «Действующие лица» һәм башҡа театр һәм сәнғәт тормошо менән бәйле телепроекттар аша таныша йәштәр. 2008 йылдың авгусында, Рәсәй киноһы көнөндә, дуҫтары «Моя звезда» фильмын төшөргәндә, шулай уҡ Башҡорт академия театры Мәскәүгә «Золотая Маска» фестиваленә барғанда ла (2010), Дәүләт телерадиокомпанияһы журналисы Зилә Сәғәҙиева Ринат Баймырҙин менән бергә була.

# Сәғәҙиева Зилә Ғәлимйән ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* 2006 — Шәйехзада Бабич исемендәге Башҡортостан Республикаһы дәүләт йәштәр премияһы лауреаты — «И стонет курай, и ликует курай» телевизион фильмы һәм очерктары өсөн
# Кальджин

Кальджин — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут (Ак-Алаха) йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кальджин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004349
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100434
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вонюшка

Вонюшка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Майга йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вонюшка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030967
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003096
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Кутис

Оло Кутис — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шим йылғаһының уң ярына тамағынан 284 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Оло Кутис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006843
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300684
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Көньяҡ Горняк

Көньяҡ Горняк (рус. Южный Горняк) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл, Яратҡол ауыл биләмәһенә керә.

# Көньяҡ Горняк
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 84 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 54 ир-ат һәм 30 ҡатын-ҡыҙ.
# Венгрияның һалым системаһы

Венгрияның һалым системаһы федераль хөкүмәт һәм урындағы властарҙың һалым түләтеүен күҙҙә тота. Венгрия ҡаҙнаһына һалым керемдәре Эске тулайым продукттыңП 39,3 процентын тәшкил итә. Иң мөһим килем сығанатары — федераль кимәлдә йыйылған килем һалымы, социаль яҡлау, табыштан һалым һәм өҫтәмә хаҡҡа һалым. Төбәк һалымдары өлөшө 5 % тәшкил итә, ә Европа Берлеге буйынса уртаса күрһәткес 30 %.

# Венгрияның һалым системаһы
## Тарихы

Һәр тарихи осорҙа Венгрияла һалым һалыу үҙгәреп тора. Ғосман империяһы хакимлыҡ иткәндә урындағы властар Венгрияның уртаһында мосолман булмаған халыҡтан — зимми — мосолмандар азат ителгән айырым һалым йыя. Австрия-Венгрия хакимлығы ваҡытында Австрия властары һалым йыя, аҙаҡ 1867 йылда Габсбургтар менән төҙөлгән килешеү йомғаҡтары буйынса Венгрия үҙе һалым йыйыу хоҡуғын ала. 1988 йылда Янош Кадар реформалары ваҡытында Венгр Республикаһында бөтөнөһөн эсенә алған һалым һалыу системаһы индерелә. Ул үҙәк һәм төбәк һалымдарын, шәхси килем һалымын, табыштан һалымды һәм өҫтәмә хаҡҡа һалымды. айырып йыйыуҙы күҙҙә тота.

# Венгрияның һалым системаһы
## Ағымдағы структураһы

Венгрияла килем һалымы нормаһы 15 %тәшкил итә. Һалым пособиеһы ғаиләлә тәрбиәләнгән балалар һанына ҡабатланған пособиеға тиң булған ғаилә пособиеһына ҡушыла. Беренсе бала өсөн пособие 66670форинт, икенсе балаға — 100 мең форинт, өс һәм унан да күберәк балаһы булғандарға — һәр бала өсөн 220 мең форинт тәшкил итә. Һалым пособиеһы күләме ир менән ҡатын араһында бүленеүе ихтимал.
Венгрияла өҫтөмө хаҡҡа һалым 27 % тәшкил итә һәм 2012 йылдың 1 ғинуарынан Европала иң юғары булып ҡала. Дарыуҙар һәм ҡайһы бер аҙыҡ-түлекте һатҡан предприятиелар өсөн5 процентҡа түбәнәйтелгән. Өҫтәмә хаҡҡа18 процентлы һалым нормаһы интернет-провайдерҙар, ресторандар, кейтеринг хеҙмәттәре, һөт консерва һәм икмәк- ҡалас магазиндары, ҡунаҡханалар һәм ҡыҫҡа ваҡытҡа асыҡ һауала саралар ойоштороусыларға ҡарата ҡулланыла.
2017 йылдың ғинуарынан яңы закондар сығарылыуға бәйле табыштан һалым нормаһы 9 процент тәшкил итә, был — Европа Берлегендәге иң түбән күрһәткес. Контролдә тотолған сит ил компанияһынан алынмаһа дивидендтарға һалым һалынмай. Капиталдың үҫеүе ҡайһы бер иҫкәрмәләр менән табышҡа һалымға индерелә.
Хеҙмәт килем-төшөмө социаль страховка иғәнәләре менән бәйле, эш биреүсегә — билдәләнгән 22 процент. Шулай уҡ эш биреүселәр уҡытыу фондына 1,5 % түләй. Капиталдың артыуына һалым 15 процент ставкаһы менән түләнә.
# Әтнәш-Яҙы

Әтнәш-Яҙы — рус. Атняшь-Язы - Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға.

# Әтнәш-Яҙы
## Географияһы

Йылға Рәсәйҙең өс субъекты биләмәләре аша аға һәм Көҫкәнде (Ҡондоҙтамаҡ) йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Әтнәш-Яҙы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023446
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102344
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Әтнәш-Яҙы
## Этимологияһы

"Башҡорт АССР-ының топонимдары һүҙлеге"ндә Ҡариҙел районындағы Атнаш (Атняшкино) ауылы тураһында "от антропонима Атнаш" тип яҙылған. Тимәк, йылға атамаһының да тәүге өлөшө Әтнәш тигән антропонимдан алынған. Икенсе өлөшө - Яҙы - тураһында мәғлүмәт юҡ. Ихтимал, яҙ һүҙенәндер.
# Шойка

Шойка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ировка йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Шойка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100161
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дьяконица

Дьяконица — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының уң ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Дьяконица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024860
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002486
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0