# Бишбүләк районы

Бишбүләк районы (рус. Бижбулякский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Бишбүләк ауылы.
Башҡортостандың көньяҡ-көнбайышда урынлашҡан, Ырымбур өлкәһе менән сиктәш. Өфөнән — 230 км, Приют тимер юл станцияһынанан 40 км алыҫлыҡта ята. 1930 ойошторолған. Майҙаны 2134 км². 2010 йылда халҡы 27,5 мең кеше (1970 — 38,4 мең, 1979 — 32,9, 1989 — 27,8 мең, 1995 — 27,6 мең). Күпселек башҡорттар, сыуаштар, татарҙар йәшәй. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 1 км²-ға 13 кеше. Районда 91 ауыл. Иң ҙурҙары — Бишбүләк (5,2 мең кеше, 1989), Дим ауылы (1,4 мең), Ҡыңғыр-Мәнәүез (1,3 мең), Айыт ауылы (1,2 мең).

# Бишбүләк районы
## Географияһы

Район Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Ер аҫты байлыҡтарынан нефть (Шкапово, Дим, Сатай, Аҙнай ятҡылыҡтары), эзбизташ (Сулпан), ҡом ҡатыш ҡырсынташ (Сулпан), балсыҡ (Айыт) запастары асылған.
Климаты континенталь, уртаса дымлы. Яҙ һәм йәй көндәре йыш ҡоролоҡ, ҡыш ҡар бурандары була. Райондың төньяҡ-көнбайышында Ыҡ йылғаһы башлана, көньяҡнан Дим йылғаһы (Мәнәүез, Өйәҙе, Сиҙәк ҡушылдыҡтары менән) аға.
Ере һелтеле һәм карбонатлы ҡара тупраҡлы, урыны-урыны менән ҡара-һоро урман тупрағы осрай. Бишбүләк районы Урал алды дала зонаһы сиктәрендә урынлашҡан. Йүкә, саған, имән, ҡайын урмандары райондың 11% майҙанын алып тора.

# Бишбүләк районы
## Иҡтисад

Бишбүләк районының иҡтисадында төп тармаҡ — ауыл хужалығы, ул иген культуралары, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш үҫтереүгә, мөгөҙлө эре малдар, сусҡа һәм һарыҡ үрсетеүгә махсуслашҡан. Умартасылыҡ ҙур ғына урын тота.
Нефть ятҡылыҡтарын “Аксаковнефть" НГДУ-һы үҙләштерә. Бишбүләктә һөт заводы, хужалыҡ-ара ҡатнаш аҙыҡ заводы, инкубатор-ҡошсолоҡ станцияһы, урман хужалығы, ДРСУ, РТП һ.б. предприятиелар эшләй.

# Бишбүләк районы
## Транспорт

Төньяҡ-көнбайыш сигендә район територияһын Һамар—Өфө—Силәбе тимер юлы киҫеп үтә. Автомобиль юлдары районды Бәләбәй, Туймазы, Өфө ҡалалары менән тоташтыра.

# Бишбүләк районы
## Социаль-мәҙәни өлкә

49 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 18 урта мәктәп; ПУ, 31 дөйөм китапхана, 45 клуб учреждениеһы, 3 дауахана, Дүсән ауылында Кәрим Хәкимовтың йорт-музейы бар.
Урыҫ, татар, сыуаш телдәрендә «Светлый путь» — «Якты юл» — «Сута сул» гәзите сыға.

# Бишбүләк районы
## Билдәле шәхестәр

* Васильев Павел Ефимович (14.01.1899—29.07.1978), Советтар Союзы Геройы (1945). Бөйөк Ватан һуғышы һәм 1945 йылдағы совет‑япон һуғышы яугиры. 1947—1963 йылдарҙа партия һәм совет органдары хеҙмәткәре. Башҡорт АССР-ының III һәм IV саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ерекле ауылынан.
* Имашев Булат Ғөбәйҙулла улы — театр актёры һәм режиссёр.
* Кәлимуллина Дилара Хәтим ҡыҙы (6.05.1959), ғалим-терапевт, гематолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2004), профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2005). Айыт ауылынан.
* Ниғмәтуллин Тимербәк Ғәзиз улы (20.05.1929—16.04.2006), ғалим-биохимик. 1964—2002 йылдарҙа «Иммунопрепарат» предприятиеһының лаборатория мөдире. Биология фәндәреә докторы (1984), профессор (1991). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1987), СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1977), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1983). Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1980). Туҡай ауылынан.
* Парамонов Константин Ефимович (3.06.1908—26.11.1943), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының рота командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң). Милисоновка ауылынан.
* Прокопьев Герман Терентьевич (1922—1999) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, артиллерист-төҙәүсе, гвардия сержанты. Дан орденының тулы кавалеры.
* Сафиуллин Марс Ғәлим улы (12.03.1952—16.09.2019), бейеүсе, юғары һәм махсус урта мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989). Ҡыңғыр-Мәнәүез ауылынан.
* Холмов Владимир Илларионович (16.11.1948), журналистика ветераны, «Светлый путь» район гәзитенең элекке мөхәррире, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Юлдашев Марс Тимербулат улы-Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, медицина фәндәре докторы, профессор.

# Бишбүләк районы
## Халыҡ һаны

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1989 | 34 818 |
| 2002 | 27 999 |
| 2008 | 27 782 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2009 | 27 583 |
| 2010 | 26 080 |
| 2012 | 25 361 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2013 | 24 825 |
| 2014 | 24 124 |
| 2015 | 23 653 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2016 | 23 315 |
| 2017 | 22 984 |
| 2021 | 22 134 |
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Халыҡтың уртаса тығыҙлығы 13 кеше - км² (2010).

# Бишбүләк районы
## Халыҡ һаны
### Милли состав

2010 йылғы Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса : сыуаштар — 35,3 %, татарҙар — 26,1 %, башҡорттар — 22 %, урыҫтар — 11,8 %, мордва-эрзя — 3,6 %, лица других национальностей — 0,9 %.
Халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса:
| Йыл | башҡорттар | татарҙар | урыҫтар | сыуаштар |
| 1970 | 8,0 % | 31,4 % | | |
| 1989 | 10,4 % | 35,0 % | | |
| 2002 | 21,5 % | 26,3 % | 11,0 % | 35.7 % |
| 2010 | 22 % | 26,1 % | 11,8 % | 35.3 % |