yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Одрина Дмитрий Антонович

Дмитрий Антонович Одрина (1892, Телешовка ауылы, Киев губернаһы — 16 ноябрь 1919, Каменец-подольский) — украин сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре. Украина Халыҡ Республикаһының (УХР) Һаулыҡ һаҡлау министры һәм министрҙар советы рәйесе урынбаҫары..

# Одрина Дмитрий Антонович
## Биографияһы

Киев янындағы бай булмаған күп балалы ғаиләлә тыуған. Дүртенсе земство мәктәбендә, артабан Киев фельдшерҙар мәктәбендә уҡыған. Киевтағы земство фельдшер училищеһын тамамлаған, 1911 йылда Жмерин ирҙәр гимназияһына уҡырға кереү өсөн экстерн имтихандар тапшырған һәм 1916 йылда Киев университетының медицина факультетына уҡырға керә алған.
Университетта Украина социалист-революционерҙар партияһы ағзаһы булып китә. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында фронтта санитар поезддар менән етәкселек иткән.
1917 йылдың июль аҙағынан санитар-медицина бүлеге мөдире вазифаһын башҡара, хәрби-санитария мәсьәләләре буйынса Симон Петлюраның урынбаҫары була.
1917 йылдың декабрендә Одрина УНР армияһының Генераль хәрби-санитария идараһы рәйесе итеп билдәләнә. 1919 йылдың июненән — Һаулыҡ һаҡлау министры һәм УНР министрҙар советы рәйесе урынбаҫары була..
Антанта ак гвардиясылар союздашы булғанға күрә, УНР сауҙа блокадаһына дусар ителә, блокада дарыу препараттарына ла тарала, күп тә үтмәй илдә бик ҡатлаулы эпидемиологик хәл барлыҡҡа килә, төрлө урындарҙа йоғошло ауырыуҙар башлана. 1919 йылдың 16 октябрендә Украина Халыҡ Республикаһы Директорияһы Халыҡ-ара Ҡыҙыл тәре ойошмаһына ярҙам һорап мөрәжәғәт итә — әмма үкенес иғтибарһыҙ ҡала..
Килеп тыуған хәлдә Дмитрий Антонович тәүлегенә 16-18 сәғәт эшләп хәлде үҙгәртергә тырышты. Тик күп тә үтмәй үҙе лә тутлы тиф менән ауырый башлай.
1919 йылдың 16 ноябрендә Каменец-Подольск ҡалаһында үлә һәм шуна ерләнә.

# Одрина Дмитрий Антонович
## Иҫкәрмә

* ↑ Вінницька обласна наукова медична бібліотека (билдәһеҙ). 193.107.106.27. Дата обращения: 11 сентябрь 2020.(недоступная ссылка)
* 1 2 Команда Наступної республіки. Дмитро Одрина. Лікар, герой, анти-Булгаков (ингл.) (14 ғинуар 2019). Дата обращения: 11 сентябрь 2020.
# Театр майҙанында фонтан (Дондағы Ростов)

Театр майҙанында фонтан — Ростов өлкәһенең Дондағы Ростовта иң ҙур фонтан.

# Театр майҙанында фонтан (Дондағы Ростов)
## Тарихы

1936 йылда М.Горький исемендәге театр төҙөп бөтөлөү менән йәнәшәлә уртаһында фонтан менән Театр скверы төҙөлә. Уның авторы йәш скульптор Ростов сәнғәт училищеһын тамамлаусы Евгений Вучетич була.
Фонтан постаментта атланттарҙың скульптура төркөмөнән ғибәрәт. Төркөмдө тәлмәрйен һәм гөбөргәйелдәр һыны уратып ала. Имеш-мимештәр буйынса, ниндәйҙер «гонаһтары» өсөн Е.Вучетич йәнлектәрҙең сырайҙарына үс итеп ҡала начальниктарының йөҙ һыҙаттарын биргән. Скульптура һындары аҡ цементта бетондан эшләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фонтан емерелә, 1950 йылда тулы күләмендә тергеҙелә.. Әммә 1970 йылда гөбөргәйел һәм тәлмәрйендәре булмай. Күрәһең, 20 йыл эсендә скульптура элементтары туҙа, тереклекте бөтөнләй алалар, ә атланттарға ярҙамға табаҡ үҙәгендә таяу ҡуялар.
1999 йылда Дондағы Ростовтың 250 йыллығы алдынан фонтанға тәүге ҡиәфәтен биреп тергеҙәләр. Тик материалдары ғына үҙгәрә: подиум тәбиғи таш менән көпләнә, атланттар, тәлмәрйен һәм гөбөргәйел һындары баҡырға сүкеү техникаһы менән башҡарыла. Кисен фонтан төрлө төҫтәге уттар менән балҡый. Фонтан тиҫтә йылдар инде ҡала халҡын һәм килгән ҡунаҡтарҙы үҙенең матурлығы менән ҡыуандыра.
# Приход училищеһы йорто (Новочеркасск)

Приход училищеһы йорто — иҫтәлекле урын һәм төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Ростов өлкәһенең Новочеркасск ҡалаһында Пушкин урамындағы 26-сы йорт. Йорт XIX быуат аҙағында төҙөлгән һәм беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. Йортҡа һаҡлаусы статус халыҡ депутаттарының Ростов өлкәһе Советының 1992 йылдың 17 декабрендәге 325-се ҡарары нигеҙендә бирелгән.

# Приход училищеһы йорто (Новочеркасск)
## Тарихы

1885 йылда Новочеркасск ҡалаһында төҙөлгән айырым йорт бар, ул һуңғараҡ ҡалала приход училищеһы булараҡ билдәлелек ала. Башта өй тол ҡалған казак ҡатыны Анна Никифоровна Борисованың милке була. Һуңынан йортҡа казак ҡатын Анна Михайловна Похлебина эйә була. Йортто уҡыу йорттары ихтыяжы өсөн файҙаланалар, ул ҡуртымға бирелә. Иң беренсе уны ҡуртымға алыусы уҡыу йорто приход училищеһы була. Приход училищеһы ҡалала беренсе башланғыс училище була.
Ҡалала башҡа уҡыу йорттары барлыҡҡа килә башлағас, приход училищеһы үҙенең исемен үҙгәртә башлай. Тәүҙә ул Үрге Новочеркасск училищеһы тип атала, унан һуң Беренсе приход училищеһы тигән исем йөрөтә. Был уҡыу йортонда Николаевск сиркәүе мәхәлләһе балалары уҡый. Училище йыл һайын 150 уҡыусы ҡабул итә, улар бушлай белем алалар. Йыл һайын уҡыу йорто ихтыяждарына 2450 һум аҡса талап ителә. Был аҡсаны Дон ғәсҡәрҙәре һәм Новочеркасск станицаһының маҡтаулы попечителе бүлә. XX быуат башында был йортта Икенсе ҡатын-кыҙҙар прогимназияһы асыла, ә училище икенсе бинаға күсә. 1912 йылда йортто Икенсе ҡатын-кыҙҙар юғары училищеһы итеп яраҡлаштыралар. Училищеға ҡыҙҙар, башланғыс мәктәптә белем алғандан һуң, арифметика, әҙәбиәт, урыҫ теле, ҡул эштәре, һыҙым, рәсем һәм башҡа күп кенә предметтарҙы өйрәнеү өсөн бара алалар. Унан һуң мәктәптә беренсе баҫҡыс Өсөнсө совет хеҙмәт мәктәбе (башланғыс) урынлаша.
1930-сы йылдарҙа был мәктәп завод-фабриканың 15-се ете йыллыҡ мәктәбе булып китә. 1933 йылда ул тулы булмаған урта мәктәп тип атала, унда шулай уҡ 7 йыл уҡыталар.
1944 йылдан башлап, киске ваҡытта был бинала 1-се эшсе йәштәр мәктәбе дәрестәре үтә, ә 1949 йылдан башлап был бина тик ошо уҡыу йорто ихтыяжы өсөн генә файҙаланыла. 2011 йылға тиклем приход училищеһы бинаһында 1-се киске дөйөм белем биреү мәктәбе урынлаша, аҙаҡ ул икенсе бинаға күсә, ошонан һуң 4 йыл дауамында йорт файҙаланылмай тора.
2015 йылда унда психолог-педагог, медицина һәм социаль ярҙам күрһәтеү Үҙәге «Гармония» урынлаша

# Приход училищеһы йорто (Новочеркасск)
## Һүрәтләү

Йорт кирбестән һалынған. Беренсе ҡат һәм өлөшләтә икенсе ҡат стенаһының тышҡы йөҙө эшкәртелмәгән тура дүртмөйөшлө таштар менән көпләнгән. Ҡат ара бүлкәт беренсе һәм икенсе ҡатҡа бүлеү хеҙмәтен үтәй. Икенсе ҡатта тәҙрәләр ярымтүңәрәк тәҙрә башы менән тамамлана, беренсе ҡатта — йәйәгә оҡшаған аркалы тәҙрә башы.
# Аҡкөсөк Тимербаев

Аҡкөсөк Тимербаев — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Аҡкөсөк Тимербаев
## Биографияһы

1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 9-сы Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 9-сы Башҡорт атлы полкы Яңы Воздвиженка ҡәлғәһендә 9-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 10 октябрендә Һамар аша Түбәнге Новгородҡа бара, 1813 йылдың майында Варшава герцоглығына килеп етә һәм бында Польша армияһы составына индерелә. 1813 йылдың 19 сентябрендә 9-сы Башҡорт полкы Крейц отрядына керә һәм төрлө алыштарҙа, шул иҫәптән 1813 йылдың 28 сентябрендә — Фрайберг, 6 һәм 7 октябрҙә — Лейпциг, 14 октябрҙә — Мадин янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Лейпциг янындағы алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн Аҡкөсөк Тимербаев 3-сө дәрәжәләге Изге Анна ордены менән бүләкләнә.
21 октябрҙә 9-сы полк Төньяҡ армияның кавалериянан генерал барон Винценгероде корпусына ҡушыла, ә 1813 йылдың 27 декабренән 1814 йылдың 15 ғинуарына тиклем генерал-лейтенант Строгановтың отряды составында Гамбург ҡәлғәһен блокадалауҙа, Эрфурт эргәһендәге алышта ҡатнаша.
1814 йылда полк Франция территорияһындағы алыштарҙа ҡатнаша. 13 февралдә — Селдизил, 21 февралдә — Элле, 24, 25 һәм 26 февралдә — Лаон янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 9-сы Башҡорт атлы полкы Парижға инә. 1814 йылдың декабрендә полк туған яғына юл тота.

# Аҡкөсөк Тимербаев
## Бүләктәре

* 3-се дәрәжәләге Изге Анна ордены (30.11.1813)
* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Ворваж

Ворваж — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кисть йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ворваж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001505
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сармойка-Яга

Сармойка-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Худелка-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сармойка-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056619
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005661
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Выбор (Мезень ҡушылдығы)

Выбор — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 361 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Выбор (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045128
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004512
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ыҡ-Игль

Ыҡ-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Коон-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ыҡ-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049141
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204914
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҡҡош (йондоҙлоҡ)

Аҡҡош (йондоҙлоҡ) (лат. Cygnus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — δ Cyg, яҡтылығы 2,87 була. Майҙаны буйынса урыны — 16.
# Крупень

Крупень (Ропля) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колпь йылғаһының уң ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Крупень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007692
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000769
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мутная Асовка

Мутная Асовка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Асовка йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мутная Асовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100012951
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101295
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әрем

Әрем, әсе әрем (рус. Полы́нь го́рькая, лат. Artemísia absínthium) — астра сәскәлеләр ғаиләһенән ағыулы үлән үҫемлек. Июль — август айҙарында һары сәскә ата, август — октябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Әрем
## Таралыуы

Европа, Төньяҡ Африка, Көнбайыш Азияла таралған. Төньяҡ Америкала күсерелгән үҫемлек булараҡ таралған.
Әрем юл буйҙарында ташландыҡ ерҙә, канауҙарҙа, баҡса тирәһендә үҫә. Башҡортостанда киң таралған үҫемлек.
# Дәүләтшина Гөлсирә Булат ҡыҙы

Дәүләтшина Гөлсирә Булат ҡыҙы (24 октябрь 1924 йыл — 2016 йыл) — табип. РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1969). «Почёт Билдәһе» ордены (1961) кавалеры, СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1954). Ишембай ҡалаһының почётлы гражданы (1999).

# Дәүләтшина Гөлсирә Булат ҡыҙы
## Биографияһы

Гөлсирә Булат ҡыҙы Дәүләтшина 1924 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ы Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы) Дәүләтҡол ауылында тыуған.
1941 йылда Ишембай 3-сө урта мәктәбен (хәҙер Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты) тамамлаған. 1941 йылдың 22 июнендә, мәктәптә сығарылыш кисәһе булырға тейеш көндө, Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Мәктәп директоры уҡытыусылар һәм уҡыусыларҙың күбеһенең яуға китерен аңлап «Кисәне үткәрергә!» тип ҡарар итә. Гөлсирә Дәүләтшинаның 15 класташ егетенең алтыһы һуғыштан ҡайтмай. Уҡырға теләге көслө булһа ла, Гөлсирәгә уҡыуын кисектереп тороға тура килә.
1948 йылда ул Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлап, Ишембайға табип булып ҡайта, ҡала дауаханаһы амбулаторияһы мөдире вазифаһында эш башлай.
1950—1960 йылдарҙа ул Ишембай нефть эшкәртеү заводы здравпункты мөдире,
1960—1962 йылдарҙа НГДУ «Ишембайнефть» идаралығы медсанчасы баш табибы урынбаҫары,
1962—1983 йылдарҙа НГДУ «Ишембайнефть» идаралығы медсанчасы баш табибы,
1983—1986 йылдарҙа баш табиптың поликлиника эштәре буйынса урынбаҫары,
1986—2008 йылдарҙа Ишембай үҙәк район дауаханаһының физиотерапевты булып эшләй.
# Заубах

Заубах (нем. Saubach) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 700 кеше йәшәй. Майҙаны — 13 км². Диңгеҙ кимәленән 209 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6647 һәм автомобиль коды — BLK.
# Олимпия Зевсы ҡорамы

Олимпейон, Олимпия Зевсы ҡорамы (грек. Ναός Διός του Ολυμπίου) — Грецияның иң ҙур, беҙҙең эраға тиклем тиклем VI быуаттан алып беҙҙең эраның II быуатына тиклем төҙөлгән ҡорамы; Афинала, Акрополдән 500 метр көньяҡ-көнсығышта һәм Синтагма майҙанынан 700 метр көньяҡта урынлашҡан.
Легендаға ярашлы, ҡорам грек халҡының тәүатаһы, мифик Девкалиондың ғибәҙәтханаһы урынында төҙөлә.
Ҡорам Писистрат хакимлығы осоронда төҙөлә башлай, беҙҙең эраға тиклем 515 йылда Афина демократияһы уның менән ҡыҙыҡһына башлай, Фемистокл бинаның өлөштәрен Афина менән Пирейҙы бәйләп тороусы һаҡ диуары — нығытма итеп файҙалана (ҡорам эргәһендәге ҡаҙылған участка күренеп тора).
Беҙҙең эраға тиклем 175—164 йылдарҙа Зевс ҡорамын (хәҙер инде коринф ордерында) эллинистик Сүриә батшаһы Антиох IV Эпифан дауам итә. Беҙҙең эраға тиклем 84 йылда Рим диктаторы Сулла коллоналарҙан бер нисә һырланған капителде алып, уларҙы ҡорамдың Рим аналогы Капитолия Юпитерын төҙөүҙә ҡуллана. Шуға ҡарамаҫтан, Тит Ливий йөҙ йыл самаһы үткәндән һуң, Зевстың Афиналағы ҡорамын «был аллаһҡа лайыҡ берҙән-бер ҡорам» тип атай.
Төҙөлөш башланғандан һуң 650 йыл үткәс кенә, грек мәҙәниәтенә табыныусы Рим императоры Адриан идара иткәндә тамамлана. Олимпия Зевсына бағышланған ҡорамды изгеләндереү императорҙың Афинаға икенсе килеүенә тап килтерелә һәм 132 йылда Бөтә грек байрамы программаһының төп пункты булып тора.
Ҡорам 267 йылда герулдарҙың баҫҡынсылығы ваҡытында ныҡ зыян күрә һәм унан һуң тергеҙелмәй тиерлек. Феодосий мәжүси аллаларға табыныуҙы тыйғандан һуң, ҡорам элементтары сиркәүҙәр һәм йорттар төҙөгәндә ҡулланыла.
Хәҙерге ваҡытта ҡорамдың 14 колоннанан торған, коринф капителе менән осланған бер мөйөшө, айырым торған 2 һәм йығылған бер колонна һаҡланып ҡалған.
# Буранбай Сыуашбаев

Буранбай Сыуашбаев — хәрби эшмәкәр. 1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Буранбай Сыуашбаев
## Биографияһы

Буранбай Сыуашбаев сығышы менән Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Сәңкем-Ҡыпсаҡ улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы) Ҡотлобулат ауылы башҡорттарынан.
Рядовой Буранбай Сыуашбаев 1811 йылдың 10 майында армияға алына.
1811 йылда 9-сы кантон башҡорттарынан 1-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, июндә полк Сембергә килә һәм Серпуховҡа ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлай. 1812 йылдың 2 ғинуарында Луцк ҡалаһында 2-се армия командующийы П. И. Багратион 1-се һәм 2-се Башҡорт атлы полктарын ҡарап сыға. 1812 йылдың мартында 1-се Башҡорт полкы Рәсәй империяһының көнбайыш сиктәрендә Платовтың корпусы составына кордон хеҙмәтен үтәй. Ватан һуғышы башланғас, Платов казактары менән бергә 2-се Көнбайыш армияның сигенеүен ҡаплай.
Буранбай Сыуашбаев 1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылдың 15 июнендә Гродно янындағы алышта батырсылыҡ күрһәтә.
1812 йылдың 1 июлендә — Мир, 5 июлдә — Несвиж, 18 июлендә — Романов янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Романов янындағы алыштан һуң 31 июлдә яҡшы хеҙмәте өсөн урядник званиеһын ала. урядник
12 августта — Смоленск, 1812 йылдың 3-5 сентябрҙә — Можайск янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1813 йылдың 13 ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа батырлыҡ күрһәтә. 1813 йылдың 12 мартында — Несвиж, мартта — Линбург янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Линбург янындағы алыштан һуң 21 мартта Изге Георгий тәреһе ордены менән бүләкләнә.
1813 йылдың 15-16 авгусында — Ютербок, 21-22 августта Винтербург янындағы алыштарҙа ҡатнаша һәм бында күрһәткән батырлығы өсөн 1813 йылдың 6 декабрендә киләһе чинға күтәрелә.
1813 йылда 1-се Башҡорт атлы полкы командаһы Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнаша. 1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнашҡан 4-се, 5-се һәм 14-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә. 1813 йылдың 10 ноябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы Дефентер ҡәлғәһе, 8-9 декабрҙә — Бреда ҡәлғәһе, 1814 йылдың 24-25 февралендә — Лаон ҡалаһы янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1814 йылдың мартында Парижды алыуҙа ҡатнаша.

# Буранбай Сыуашбаев
## Бүләктәре

* Изге Георгий ордены кавалеры (21 март 1813 йыл)
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
* «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Кённигде

Кённигде (нем. Könnigde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 164 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,59 км². Диңгеҙ кимәленән 38 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39629 һәм автомобиль коды — SDL.
# Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы

Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы (рус. Абдульманов Исмагил Абдуллович) (1910-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт иткән. Гвардия рядовойы, ҡыҙылармеец.

# Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы
## Биографияһы

Исмәғил Абдулла улы Әбделмәнов 1910 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Кәлсер-Табын улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы) Еҙем-Ҡаран ауылында тыуған.
Башҡорт АССР-ы Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.
Гвардия рядовойы Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт иткән. 1945 йылдың 24 июнендә Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда үткәрелгән Еңеү парадында маршал Г. К. Жуковтың коноводы итеп тәғәйенләнә.

# Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* 1945 йылдың 24 июнендә Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда үткәрелгән Еңеү парадында маршал Г. К. Жуков коноводы сифатында ҡатнашҡан.

# Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы
## Хәтер

Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ғафури районы Еҙем-Ҡаран ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Охтонга

Охтонга (Охтома) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Порма йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Охтонга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001250
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000125
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөхәмәтшин Сабир Әхмәтша улы

Мөхәмәтшин Сабир Әхмәтша улы (30 июнь (13 июль) 1901(19010713) — 10 ғинуар 1981) — педагог һәм журналист. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.

# Мөхәмәтшин Сабир Әхмәтша улы
## Биографияһы

Мөхәмәтшин Сабир Әхмәтша улы 1901 йылдың 30 июнендә (13 июлендә) Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙе Ключи ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнаша: 1918-1919 йылдарҙа Этҡол ауылында партизандар хәрәкәтендә ҡатнаша, ә 1919—1922 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә.
1925 йылда Урал өлкә политехникумының татар-башҡорт бүлеген тамамлаған. Этҡол ауылында уҡытыусы, мәктәп мөдире булып эшләй. «Һуғышсан аллаһыҙҙар союзы» ағзаһы була.
1929 йылдан Свердловск ҡалаһында ете йыллыҡ мәктәп мөдире, 1931 йылдың сентябренән Красноуфимск районы Барда ауылында сыҡҡан «Голос колхозника» («Колхоз юлы») гәзите мөхәрриренең урынбаҫары була.
1933 йылдан Этҡол ауылында мәктәп директоры, тарих һәм башҡорт теле уҡытыусыһы вазифаларында эшләй.
1942 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Бер нисә тапҡыр ҡаты яралана.
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң Этҡол ауылында мәктәбендә башҡорт теле һәм биология фәндәренән уҡыта. Штаттан тыш хәбәрсе булараҡ «Уфалейский рабочий» гәзите менән хеҙмәттәшлек итә.
1981 йылдың 10 ғинуарында Үрге Өпәйле ҡалаһында вафат була.

# Мөхәмәтшин Сабир Әхмәтша улы
## Наградалары

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1946)
* «Белгородты азат итеү» билдәһе (1949) һәм башҡалар.