yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡамыш (тростник)

?Ҡамыш (тростник) :
Общий вид группы цветущих растений :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Бер өлөшлөләр |
| Тәртип: | Ҡыяҡ сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Ҡыяҡлылар |
| Суб-ғаилә: | Ҡамыш һымаҡтар |
| Триба: | Arundineae |
| Ырыу: | Ҡамыш (тростник) |
| Төр: | Ҡамыш (тростник) |
Латинса исеме :
Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud. :
Синонимы :
Arundo australis Cav.basionym
Arundo altissima Benth.
Arundo phragmites L.
Arundo vulgaris Lam.
Phragmites communis Trin.
Phragmites communis var. longivalvis (Steud.) Miq.
Phragmites longivalvis Steud.
Phragmites vulgaris (Lam.) Crép.
Phragmites vulgaris (Steud.) W.Wight :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 41072 NCBI 29695 |
Ҡамыш ябай, тростник (Phragmites) — ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

# Ҡамыш (тростник)
## Таралышы

5 төрө билдәле, Арктика һәм Антарктиканан башҡа бөтә ер шарында таралған. Башҡортостанда ябай йәки көньяҡ ҡамышы үҫә. Йылға һәм күлдәрҙең яр буйҙарында, һаҙлыҡтарҙа, һаҙлыҡлы болондарҙа, ҡайһы берҙә һуғарылыусы баҫыуҙарҙа үҫә, республиканың бөтә биләмәһендә лә таралған.

# Ҡамыш (тростник)
## Ботаник яҙма

Оҙон үрмәле тамырһабаҡлы күп йыллыҡ эре үлән. Һабағы төҙ, япраҡлы, бейеклеге 0,5—4 м. Япраҡтары ҡыяҡ‑ланцет, ҡаты, ситтәре осло‑ҡытыршы. Башаҡтары 3—7 сәскәле, төклө ҡылсыҡтар менән. Сәскәлеге — миләүшә йәки көмөш‑көрән төҫтәге ҡуйы йөнтәҫ һепертке. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше — бөртөксә, июль—сентябрҙә өлгөрә.

# Ҡамыш (тростник)
## Әһәмиәте һәм ҡулланылышы

Ҡамыш торф һәм ҡамышлы уйһыу ярҙар барлыҡҡа килеүенә, һаҙ тупраҡтарының кибеүенә, ҡомлоҡтарҙың нығыныуына булышлыҡ итә. Кәрзиндәр, септәләр үреү, ҡағыҙ, муз. инструменттар эшләү өсөн ҡулланыла. Составында витаминдар, углеводтар, флавоноидтар һ.б. бар, халыҡ медицинаһында файҙаланыла. Декоратив, мал аҙығы, ашарға яраҡлы, техник үҫемлек..
# Сиражетдинов Рәүеф Дәүләт улы

Сиражетдинов Рәүеф Дәүләт улы (21 декабрь 1952 йыл) — мәғариф, комсомол, партия, ауыл хужалығы һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Рәсәй агросәнәғәт комплексының почётлы хеҙмәткәре (2010).

# Сиражетдинов Рәүеф Дәүләт улы
## Биографияһы

Рәүеф Дәүләт улы Сиражетдинов 1952 йылдың 21 декабрендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Яңы Собханғол ауылында тыуған.
1982 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын, 1992 йылда Екатеринбург ҡалаһындағы Урал идара итеү институтын тамамлай.

# Сиражетдинов Рәүеф Дәүләт улы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* 1970 −1972 йылдар «Бөрйән» совхозы эшсеһе
* 1970 йылдан Бөрйән районы Яңы Собханғол һигеҙ йыллыҡ мәктәбе уҡытыусыһы,
* 1974 йылдан «Бөрйән» совхозының ВЛКСМ комитеты секретары,
* 1982 йылдан — «Бөрйән» совхозының баш зоотехнигы;
* 1986 йылдан КПСС район комитеты инструкторы;
* 1987 йылдан халыҡ контроленың район комитеты инспекторы; 1992 йылдан халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү күп тармаҡлы берекмәһе директоры;
* 1995 йылдан район ауыл хужалығы идаралығының бүлек начальнигы;
* 1997 йылдан Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының әйҙәүсе, 1998 йылдан — баш зоотехнигы, 2000 йылдан — ойоштороу, кадрҙар һәм уҡыу эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы, 2001—2012 йылдарҙа — кадрҙар бүлеге начальнигы.

# Сиражетдинов Рәүеф Дәүләт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990)
* Рәсәй агросәнәғәт комплексының почётлы хеҙмәткәре (2010)
* Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы
# Кондас (йылға)

Кондас — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Кондас ҡултығы) 872 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Кондас (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007505
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100750
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үрге Боғалыш

Үрге Боғалыш (мар. Кӱшыл Бугалыш) — ауыл Свердловск өлкәһе Красноуфимск округындағы ауыл. Боғалыш ауыл Советына ҡарай.

# Үрге Боғалыш
## Географияһы

Тораҡ пункты Боғалыш йылғаһы буйында Красноуфимск округының административ үҙәге Красноуфимск ҡалаһынан 39 километр алыҫлыҡта көньяҡ-көньяҡ-көнсығышҡа табан урынлашҡан.

# Үрге Боғалыш
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Үрге Боғалыш, бөтә Свердловск өлкәһе кеүек, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Үрге Боғалыш
## Инфраструктураһы

Ауылда ете урам бар.
# Узас (Мрас-Су ҡушылдығы)

Узас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 270 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Узас (Мрас-Су ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008297
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200829
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аксаков урамы (Өфө)

Аксаков урамы Өфө ҡалаһының Киров һәм Ленин райондары биләмәләрендә урынлашҡан. Көньяҡтан төньяҡҡа ҡарай Зәки Вәлиди урамынан башлана һәм Революция урамына барып етеп тамамлана.

# Аксаков урамы (Өфө)
## Тарихы

Урамдың баштағы исеме — Каретный. Был исем XIX—XX быуаттарҙа Өфөлә тыуған Аксаков Сергей Тимофеевич хөрмәтенә үҙгәртелә.

# Аксаков урамы (Өфө)
## Тарихи биналар һәм ҡоролмалар

Хәҙерге ваҡытта Аксаков урамында урынлашҡан тарихи биналар йә һүтелгән, йә һүтеүгә планлаштырылған. Шулай итеп, сауҙагәр Алексеевтарҙың усадьбаһы, Я. В. Колотовтың, В. И. Ярчевскийҙың йорттары юҡҡа сыға. Хәҙер Аксаков урамы тарихи колоритты юғалтҡан һәм ғәҙәттәге индустриаль тышҡы күренешкә эйә.
Һаҡланып ҡалғандарҙан:
* Поляр тикшеренеүсе Альбан Валериан Иванович йәшәгән йорт
* Бухартовскийҙар йорто, ағас архитектура ҡомартҡыһы. Бухартовскийҙарҙың береһе — Генрих Генрихович Бухартовский, Өфө полицмейстеры — халыҡ айыҡлыҡ паркына нигеҙ һалыуы менән билдәле, хәҙер — Яҡутов паркы.

# Аксаков урамы (Өфө)
## Заманса биналар һәм ҡоролмалар

* ФГУП «Өфө агрегат производствоһы берекмәһе»

# Аксаков урамы (Өфө)
## Транспорт

Аксаков урамында транспорт трамвай бәйләнеше менән булдырыла (Свердлов урамынан Революция урамына тиклем). Урамдың һуңғы туҡталышы Телеүҙәк булып, көньяҡ өлөшө буйлап маршрут таксиҙары һәм автобустар йөрөй.
# Пилюска

Пилюска — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сырчан йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пилюска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038507
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103850
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мазапатья

Мазапатья — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мань-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Мазапатья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300023539
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302353
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чичиборка

Чичиборка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обнора йылғаһының һул ярына тамағынан 4,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Чичиборка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000013004
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001300
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Качапоаль (провинция)

Качапоаль провинцияһы (исп. Provincia de Cachapoal) — Чилиҙың О’Хиггинс өлкәһенә ингән провинция. Административ үҙәге — Ранкагуа.
Үҙенә 17 коммуна берләштерә.
Майҙаны — 7384,2 км². Халыҡ һаны — 542 901 кеше. Халыҡ тығыҙлығы — 73,52 кеше/kм².

# Качапоаль (провинция)
## Географик урыны

Провинция О’Хиггинс өлкәһенең төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан.
Провинцияның сиктәштәре:
* төньяҡта — Мелипилья, Майпо һәм Кордильера провинциялары;
* көнсығышта — Мендоса провинциһы (Аргентина);
* көньяҡта — Кольчагуа провинцияһы;
* көнбайышта — Карденаль-Каро провинцияһы.

# Качапоаль (провинция)
## Административ бүленеш

Үҙенә 17 коммуна берләштерә:
* Кодегуа. Админ. үҙәге — Кодегуа.
* Коинко. Админ. үҙәге — Коинко.
* Кольтауко. Админ. үҙәге — Кольтауко.
* Доньиуэ. Админ. үҙәге — Доньиуэ.
* Гранерос. Админ. үҙәге — Гранерос.
* Лас-Кабрас. Админ. үҙәге — Лас-Кабрас.
* Мачали. Админ. үҙәге — Мачали.
* Мальоа. Админ. үҙәге — Мальоа.
* Оливар. Админ. үҙәге — Оливар.
* Пеумо. Админ. үҙәге — Пеумо.
* Пичидегуа. Админ. үҙәге — Пичидегуа.
* Кинта-де-Тилькоко. Админ. үҙәге — Кинта-де-Тилькоко.
* Ранкагуа. Админ. үҙәге — Ранкагуа.
* Рекиноа. Админ. үҙәге — Рекиноа.
* Ренго. Админ. үҙәге — Ренго.
* Мостасаль. Админ. үҙәге — Мостасаль.
* Сан-Висенте-де-Тагуа. Админ. үҙәге — Сан-Висенте-де-Тагуа.
* ↑ (unspecified title)
# Овраг Кленовый

овраг Кленовый — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Щелкан йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Овраг Кленовый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300212107000008909
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000890
* Бассейн коды — 05.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вәлитов Нәжип Хәтмулла улы

Вәлитов Нәжип Хәтмулла улы (15 февраль 1936 йыл — 3 октябрь 2008 йыл) — ғалим-химик-технолог, 1987—2003 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1978), профессор (1985). СССР‑ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы (1981), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1986) ордендары кавалеры.

# Вәлитов Нәжип Хәтмулла улы
## Биографияһы

Нәжип Хәтмулла улы Вәлитов 1936 йылдың 15 февралендә Башҡорт АССР-ының Топорнин районы Ҡарасайылға ауылында тыуған.
1959 йылда Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң «Башнефтепроект» институтының Салауат филиалында эшләй; 1962 йылдан Салауат нефтехимия комбинатының тәжрибә‑тикшеренеүҙәр заводында (1970 йылдан башлап директор); 1974 йылдан — «Башнефтехимзаводы» территориаль берекмәһенең начальник урынбаҫары, 1976 йылдан — баш инженеры; 1987—2003 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында уҡыта.

# Вәлитов Нәжип Хәтмулла улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Вәлитов Нәжип Хәтмулла улының фәнни-производство эшмәкәрлеге сәнәғәт катализаторҙарының физик‑химик үҙенсәлектәрен, каталитик реакцияларҙың кинетикаһын һәм механизмын тикшереүгә арналған. Нәжип Хәтмулла улы етәкселегендә нефть яғыулыҡтарын, шул иҫәптән уларҙың юғары калориялы һәм экологик таҙа төрҙәрен, бутил спирттары, синтетик май спирттары, метилэтилкетон, пластификатор, аммиак, техник водород һәм башҡалар етештереүҙең яңы технологиялары эшләнгән һәм етештереүгә индерелгән; республика нефть эшкәртеү заводтарының технологик ҡорамалдары үҙгәртеп ҡоролған.
Вәлитов Нәжип Хәтмулла улы шәхсән үҙе нефть химияһының, үҙе асҡан күренештәргә нигеҙләнеп, 9 конкурентҡа һәләтле технологияһын эшләгән һәм етештереүгә индергән, был 80-се йылдар аҡсаһы менән йылына 20 млн һум иҡтисади эффект биргән. СССР Юғары аттестация комиссияһы рәйесе һәм Халыҡ-ара фәнни һәм техник мәғлүмәт үҙәге уның докторлыҡ диссертацияһын унынсы биш йыллыҡ йылдарында иң әһәмиәтле тип таный, уның асыштары ил һәм донъя фәне үҫешенә ҙур өлөш индерә. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 23 уйлап табыу авторы.

# Вәлитов Нәжип Хәтмулла улы
## Фәнни хеҙмәттәре

* Вакуумные колебания при химическом возбуждении атомов, молекул и хаотичность силовых линий электромагнитного и гравитационного поля. Өфө, 1997;
* Электромагнитные и гравитационные взаимодействия виртуальных диполей, Т‑инвариантность, мгновенность, периодичность равновесных процессов, универсальность изотермически десорбируемых и термодесорбируемых частиц. Өфө, 2002.

# Вәлитов Нәжип Хәтмулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР‑ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы (1981)
* СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1976)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1986)
# Гейченко Семён Степанович

Гейченко Семен Степанович (1903 йыл—1993 йыл) — совет һәм урыҫ яҙыусыһы-пушкинсы музей хеҙмәткәре. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1983). Псков өлкәһендә А. С. Пушкиндың «Михайловский» мемориаль музей-ҡурсаулығын тергеҙеҙе ойоштора.

# Гейченко Семён Степанович
## Биографияһы

Гейченко Семен Степанович 1903 йылдың 1 (14) февралендә Петергофта тыуа. Атаһы, подпрапорщик Стефан Гейченко, Запорожье казактарынан, Петергофта атлы-гренадер полкында вахмистр-һыбайлы булып хеҙмәт итә.
Петергоф гимназияһында белем ала.
1924 йылда, Петроград университетының сәнғәт тарихы бүлеге студенты булараҡ, Петергоф һарайҙары-музейҙарына эшкә урынлаша, 1938 йылға тиклем унда һаҡлаусылар һәм ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. Фототека һәм архив булдырыу, 1936 йылда музей булараҡ ябылғанға тиклем Николай II Түбәнге дачаһы экспозицияһы менән шөғөлләнә. Һарай опистәрен төҙөүҙә әүҙем ҡатнаша.
Петергоф һарайҙары-музейҙары буйынса белешмәләр серияһы авторы. Рәсәй Фәндәр академияһының ИРЛИ-ҙа И. Е. Репиндың «Пенаты» йорт-музейында; 1938 йылдан — Рус музейында, 1939 йылдан — ИРЛАН-дың Әҙәбиәт музейында эшләй. Шул уҡ ваҡытта М. В. Ломоносовтың художество мираҫы буйынса диссертация яҡлай.
1941 йылда «советтарға ҡаршы пропаганда» (ст. 58, ч.1) өсөн ҡулға алына. Гейченко совет демократияһына, немецтар ҡыҫымы аҫтында сигенгән «еңеүсе» Ҡыҙыл армияға шик белдерә; И. В. Сталиндың һәм Совет власының етәкселеге крәҫтиәндәрҙе «бысраҡ һәм ас» итте, ти. 3 июлдә Сталин радио аша барлыҡ дезорганизаторҙар һәм паникерҙарға, һүҙ таратыусыларға ҡаршы көрәшергә тейешлекте һәм уларҙы кисекмәҫтән Хәрби трибуналға тапшырыу кәрәклеге тураһында сығыш яһай. 1941 йылдың июленән 1943 йылдың июленә тиклем Гейченко лагерҙа була.
1943 йыл<дан флотта хеҙмәт итә һәм Новгородта эргәһендә ҡаты яралана. Миномет расчеты командиры бул. Һул ҡулын юғалта.
1945 йылдың апрелендә Михайловское ауылында Пушкиндың дәүләт музей-ҡурсаулығы директоры итеп тәғәйенләнә. Тәүҙә землянкала йәшәрәг тура килгән биләмәгә килеп, ул музейҙы ҡабаттан тигәндәй булдыра һәм директор вазифаһында 45 йыл эшләй.
Был 1955 йылда инә КПСС сафына инә.
Ул ҡыңғырауҙар коллекцияһын йыя, Пушкин ерләнгән Святогорский монастырының Успение соборының ҡыңғыраулығын йыһазландырырға хыяллана. Гейченко үҙенең иң яҡшы ҡыңғырауҙары собор ҡыңғыраулығына ҡуйылыуына өлгәшә.
1993 йылдың 2 авгусында Псков өлкәһенең Пушкин тауҙары ҡасабаһында вафат була. Воронич ҡаласығында ерләнгән.

# Гейченко Семён Степанович
## Хәтер

2015 йылда Пушкин тауҙары ҡасабаһындағы Яңы Ржев урамының бер өлөшө Гейченко бульвары тип атала.
2016 йылдың 2 авгусында Санкт-Петербургтың (Петергоф ҡалаһы) Петродворец районының Үҙәк китапханаһына С .С. Гейченко исеме бирелә.

# Гейченко Семён Степанович
## Наградалары һәм премиялары

* Октябрь Революцияһы ордены (2.07.1971)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (24.08.1978)
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (12 февраль 1983)
* Ленин ордены (12.02.1983)
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (11.03.1985)
* Н. К. Крупская исемендәге РСФСР дәүләт премияһы (1989)
* Рәсәй Федерацияһының дәүләт премияһы (2001 — үлгәндән һуң)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре
* Петергофтың почетлы гражданы (1992)
# Курка

Курка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Курка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032593
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003259
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лазар Дрляча

Лазар Дрляча (Lazar Drlyaça) (босн. Lazar Drljača; 10 октябрь 1882 — 13 июль 1970) — Босния һәм Герцеговина рәссамы, үҙен босния богумилы тип таныта.

# Лазар Дрляча
## Биографияһы

Босански-Нови янындағы Блатна ҡалаһында босний сербтар ғаиләһендә тыуған, башта экспрессионист булһа ла импрессионизмға мөрәжәғәт иткән. Дрляча үҙен босний богумилы тип таныта, шуға күрә уны йыш ҡына һуңғы босний богумилы тип атайҙар.
1906 йылдың октябрендә Венала һынлы сәнғәткә имтихан тапшыра, ә 1911 йылда Римда Сербия короллеге павильоны өсөн Халыҡ-ара күргәҙмәлә ҡатнаша, шунан һуң Парижға сәнғәт училищеһына уҡырға күсә, Луврҙа иҫке оҫталар Тициан һәм Леонардо да Винчи күсермәләре менән эшләй. 1914 йылдың 9 июленән 1919 йылға тиклемге тормошо тураһында бик аҙ билдәле, әммә фотола аңлатмала уның Сардиния лагерында булыуы күрһәтелә.
Икенсе донъя һуғышы алдынан, 1935 йыл тирәһендә, Боснияға ҡайтып, Борчи ауылында, Конжич өҫтөндәге Борачко-жезеро һәм Пренж тауҙары араһындағы карст яйлаһы таулығында төпләнә. Ғүмере буйы шунда яңғыҙы йәшәй, тәүҙә ауылда йәшәй, ә ауырып киткәс, Борачко күле өҫтөндәге яҡындағы «Šantija Vila» тау виллаһына күсә, унда 1970 йылда вафат була. Әлеге ваҡытта, ярым емерелгән «Šantija Vila» ҡапҡаһы шулай уҡ Босния һәм Герцеговина милли ҡомартҡыһы булып тора.

# Лазар Дрляча
## Эштәре

* Three Horsemen (баш. Өс һыбайлы)
* The cabin of the painter, Blatina, October 1929, watercolor, 205 x 225 (баш. Рәссамдың өйө, Блатина, октябрь 1929, акварель, 205 x 225)
# Кесе Яр-Вож

Кесе Яр-Вож — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Яр-Вож йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Яр-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066565
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006656
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Күк Түбә (археологик ҡомартҡы)

Күктүбә тораһы (рус. стоянка Кок-Тобе), Башҡортостан Республикаһының неолит мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы.

# Күк Түбә (археологик ҡомартҡы)
## Тасуирламаһы

Күктүбә тораһы — б.э.т. VI мең йыллыҡ ахырынан V мең йыллыҡ башына ҡараған неолит осоро археологик ҡомартҡыһы.Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Байыш ауылынан 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Был урында Ибраһим (Күктүбә) тигән ауыл урынлашҡан булған, табылған тораға шул исемде биргәндәр.
Был урында боронғо кешеләрҙең таш эшкәртеү оҫтаханаһы булған. Ҡомартҡы майҙаны 6 мең м² самаһы.
Табылдыҡтар араһында кремнийҙан һәм ғоро-йәшел йәшмәнән яһалған призма рәүешле нуклеустар, бысаҡ рәүешле пластиналар, телгестәр, ватҡыстар һәм ҡырғыстарҙан, пластиналарҙан яһалған ҡоралдарҙан һәм башҡаларҙан тора.
Ҡомартҡы материалдары Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге фондында һаҡлана.

# Күк Түбә (археологик ҡомартҡы)
## Асыш тарихы

1996 йылда Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы Ғилми-производство үҙәгенең археологик экспедицияһы тарафынан өйрәнелә. Был табыш тураһында археолог А. Ф. Яминов Башҡорт энциклопедияһына мәҡәлә әҙерләй.
1995 йылдан археологик экспедициялар Көйөргәҙе, Мәләүез, Баймаҡ, Хәйбулла һәм башҡа райондар территорияһында тарихи һәйкәлдәрҙе ҡотҡарыуға йүнәлтелгән ҡаҙыныу эштәре үткәрелә. Эҙләнеүҙәр һөҙөмтәһендә палеолиттан урта быуаттарға ҡәҙәре ҙур материал алынды. Археологтар В. А. Иванов, И. В. Денисов, С. В. Сиротин, Н. А. Фокеев һәм А. Ф. Яминов тырышлығы менән палеолиттан алып урта быуаттарға тиклем коллекциялар фонды тупланған. Тап ошо эҙләнеүҙәр ваҡытында боронғо таш эшкәртеү оҫтаханаһы табыла ла инде
# Хор-Юган

Хор-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин 2-се йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Хор-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046294
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204629
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2