# Хильдесхайм

Хильдесхайм (ҡайһы берҙә Гильдесгейм; нем. Hildesheim ) — Германиялағы ҡала, Түбәнге Саксония ерендәге шул уҡ исемдәге Хильдесхайм районы үҙәге. Ганноверҙан 25 км көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Халҡы — яҡынса 100 мең кеше тәшкил итә. IX быуаттан билдәле.

# Хильдесхайм
## Тарихы

IX быуат башында, 815 йылда, Хильдесхайм епископлығына нигеҙ һалына. Бер нисә быуат дауамында ҡала менән руханиҙар идара итә, һуңынан ратуша төҙөлгәс, граждандар идара итеүгә хоҡуҡ ала. 1300 йылда епископ ҡала халҡы менән власты уртаҡлашырға мәжбүр була, уларға үҙенең ҡала хоҡуғын бирә һәм үҙенең мисәтен булдырыға рөхсәт итә.
Протестант Реформацияһы көрәштәше Мартин Лютер Йоһанн Бугенхаген эшмәкәрлеге арҡаһында 1542 йылда ҡалала еңеп сыға.
Хильдесхайм кенәзлеге-епископлығы вәкәләттәрен донъяуи кенәзлеккә тапшыра. 1807 йылға тиклем ҡала һәм кенәзлек идараһы аҫтында ҡала һәм кенәзлек Пруссия идаралығы аҫтында була, ә һуңынан Наполеон тарафынан ойошторолған Вестфалия Короллегенә күсә. Шул саҡта Хильдесхейм Дистриктта Хильдесхейм Окер Департаментының префектура аҫты үҙәге була (франц. Département Ocker de l). Наполеон һуғыштарынан һуң 1813 йылда Хильдесхайм Ганновер Короллеге составына инә, ә 1823 йылда барлыҡҡа килгән Хильдесхейм округының үҙәге була. 1866 йылда Австро-пруссия һуғышынан һуң Ганновер Короллеге менән бергә Хильдесхайм Пруссия тарафынан аннексиялана һәм Ганновер Провинцияһының өлкә ҡалаһы булып китә.
Хильдесхайм 1945 йылда Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, бигерәк тә 1945 йылдың 22 мартында һауа һөжүме һөҙөмтәһендә зыян күрә. Урта быуат үҙенсәлеген һаҡлап килгән ҡала үҙәге йәшәүҙән туҡтай. Һуғыштан һуң ул бөтөнләй башҡа төрлө стилдә тергеҙелә. Бәхеткә күрә, күпселек эре сиркәүҙәр, уларҙың икеһе әлеге ваҡытта ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы, һуғыштан һуң, тиҙ арала тергеҙелә.
1980 йылда тарихи үҙәктең реконструкцияһы башлана. Төп майҙан тирәләй боронғо биналар һәм ҡоролмалар һүтелә һәм ысын төҙөлөштәрҙең күсермәләре менән алмаштырыла.

# Хильдесхайм
## Халҡы

| ЙылИҫәбе 12705000 14006000 14508000 15009000 16485500 180311 108 181711 585 182512 630 3 декабрь 1849¹14 651 3 декабрь 1855¹15 923 3 декабрь 1858¹16 300 3 декабрь 1861¹17 100 3 декабрь 1864¹17 988 3 декабрь 1867¹19 580 1 декабрь 1871¹20 801 | ЙылИҫәбе 1 декабрь 1875¹22 581 1 декабрь 1880¹25 900 1 декабрь 1885¹29 386 1 декабрь 1890¹33 481 2 декабрь 1895¹38 977 1 декабрь 1900¹42 973 1 декабрь 1905¹47 061 1 декабрь 1910¹50 239 1 декабрь 1916¹47 364 5 декабрь 1917¹46 164 8 октябрь 1919¹53 499 16 июнь 1925¹58 181 16 июнь 1933¹62 519 17 май 1939¹72 495 31 декабрь 194558 982 | ЙылИҫәбе 29 октябрь 1946¹58 973 13 сентябрь 1950¹72 292 25 сентябрь 1956¹84 695 6 июнь 1961¹96 341 31 декабрь 196599 001 27 май 1970¹93 800 31 декабрь 1975105 290 31 декабрь 1980102 619 31 декабрь 1985100 864 25 май 1987¹103 449 31 декабрь 1990105 291 31 декабрь 1995106 101 31 декабрь 2000103 909 30 сентябрь 2005102 654 |
¹ данные переписи

# Хильдесхайм
## Иҫтәлекле урындары

* Хильдесхайм соборы (нем.St. Dom. Maria), урта быуат католик соборы, 1010 һәм 1020 йылдар араһында төҙөлгән, XI, XII һәм XIV быуаттарҙа реконструкциялана һәм киңәйтелә, 1945 йылдағы һауа һөжүменән һуң 1950 йылдан алып 1960 йылға тиклем тергеҙелә. 1985 йылдан ЮНЕСКО-ның мәҙәни мираҫы исемлегенә ингән.
* Изге Михаил сиркәүе (нем.Michaeliskirche), икенсе мең йыллыҡтың башында роман стилендә төҙөлгән, 1985 йылда ЮНЕСКО-ның мәҙәни мираҫы исемлегенә ингән.
* Йәмиғ музейы (нем. Dom-Museum), дини һынлы сәнғәттең ҙур коллекцияһы урынлашҡан.
* Рёмер һәм Пелицеус музейы (нем. Roemer - und Pelizaeus-Museum), 1844 йылда нигеҙ һалынған Рёмер музейының һәм 1911 йылда барлыҡҡа килгән Пелицеус музейының берләшмәһе булып тора. Музейҙа боронғо мысыр һәм боронғо перуан сәнғәтенең иң бай коллекцияһы һаҡлана. Был музейҙа ҡытай фарфорының коллекцияһы үҙенең күләме менән Европала икенсе урынды биләй.
Башҡа иҫтәлекле урындар үҙ эсенә театрҙарҙы, оперетта, мюзиклдар, драма, балетты индерә.

# Хильдесхайм
## Ваҡиғалар

* Джаз фестивале (нем. Jazz-Festival), Изге Троица көнөндә, йыл һайын май йәки июнь айында үтә.
* M’era Luna Festival — Германияның ҙур музыкаль фестивале, йыл һайын августың икенсе ял көнөндә үткәрелә.
Изге Михаил сиркәүенә 1010 йылда нигеҙ һалына (11 быуат)

# Хильдесхайм
## Мәҙәниәт һәм мәғариф

* Хильдесхайм университеты (нем. Universität Hildesheim) 1978 йылда барлыҡҡа килгән. Уның төп факультеттары — социаль һәм информацион фәндәр. Университетта яҡынса 5 мең кеше теркәлгән. Халыҡ-ара менеджмент һәм бәйләнеш өлкәһендә инновациялар университетҡа сит ил студенттарын йәлеп итә

# Хильдесхайм
## Иҡтисады

Хильдесхаймдағы корпорациялар:
* Bosch, автомобиль һәм сәнәғәт ҡорамалдары етештереүсе;
* Blaupunkt, «Robert Bosch GmbH Corporation» концернында бүленгән компания;
* The Coca-Cola Company;
* Fairchild';
* Thyssen, тәҙрә системалары;
* Krupp, тутыҡмай торған табаҡлы ҡорос етештереү буйынса ҙур концерн.
* Mettler-GmbH Garvens Toledo

# Хильдесхайм
## Сәйәсәте

1803 йылдан алып әлеге көнгә тиклем мэрҙар исемлеге

# Хильдесхайм
## Элемтә һәм киң мәғлүмәт саралары

* Relation Hildesheimer, Германияла иң беренсе гәзит, XVII быуаттан баҫылып сыға (1619—1620).
* 1908 йылдың 10 июлендә беренсе телефон станцияһы асыла.
Хильдесхаймда эффектив транспорт инфраструктураһы — тимер юлы өсөн төбәк үҙәге (Intercity-Express) бар, ул автострада менән бәйле автострада (Autobahn), Урта герман каналында гаване бар.

# Хильдесхайм
## Билдәле кешеләре

* Иоанн Хильдесхаймский, католик теолог
* Рудольф Шенкер, Scorpions төркөмөнә нигеҙ һалыусы һәм гитарасы
* изге Готхард, епископ Хильдесхаймский, Рим-католик сиркәүе изгеһе.
* изге Бернвард, епископ Хильдесхаймский.
* Дидрик Пининг, данлыҡлы диңгеҙсе.
* Фридрих Хорнеман, Африканы тикшереүсе
* Якоб Фридрих Рейманн, дини философ, тарихсы.
* Рэтбоун Генри, америка хәрбийе, Хильдесхаймда төрмәгә ябыла
* Ханс Адольф Кребс, немец-инглиз биохимигы.
* Адольф Гурвиц, күренекле математик.
* Якоб Гуттманн, дини философ.
* Юлиус Гуттманн, дини философ.
* Томас Квастхофф, бас-баритон, вокал уҡытыусыһы.
* Вольфганг Лауэнстайн һәм Кристоф Лауэнстайн, режиссёрҙар.
* Андре Шнайдер, яҙыусы һәм актёр.
* Дайан Крюгер, фотомодель һәм актриса.
* Майк Тейлор, Бирмингем Сити футболсыһы .
* Оскар Шиндлер, немец сәнәғәтсеһе.

# Хильдесхайм
## Туғандаш ҡалалар

* Ангулем, Франция, 1965 йыл
* Эль-Минья, Мысыр, 1975 йыл
* Уэстон-сьюпер-Мэры, Бөйөк Британия, 1983 йыл
* Паданг, Индонезия, 1988 йыл
* Галле, Германия, 1990 йыл
* Геленджик, Рәсәй, 1992 йылдан
* Павий, Италия, 2000 йылдан

# Хильдесхайм
## Фотоһүрәттәр

* Хильдесхаймдың тарихи картаһы, 1910
* Ратуша, төп майҙан, 1895
* Knochenhauer-Amtshaus, 1890-1905
* Mariendom
* St. Andreas
* Kaiserhaus
* Bahnhofsvorplatz