yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Табацкури күле

Табацкури (груз. ტაბაწყური) — Грузиялағы Самцхе-Джавахети крайының Боржоми муниципалитеты территорияһындағы тымыҡ тау күле. Триалет һәм хребтов Самсар һырттары итәгендә, Джавахет ҡалҡыулығында урынлашҡан.
Табацкури күле диңгеҙ кимәленән 1991 м бейеклектә урынлашҡан. Сығышы вулканға бәйле. Күлдең майҙаны 14,2 км², оҙонлоғо — 6,5 км, максималь киңлеге — 4 км уртаса тәрәнлеге — яҡынса 15,5 м, максималь тәрәнлеге 40,2 м етә. Күбеһенсә ер аҫты һыуҙары аша тәьмин ителә, шулай уҡ ер аҫты юлынан ағып сыға. Һыу көҙгөһө диңгеҙ кимәленән — 1989 м тәшкил итә.
Ярҙары башлыса текә һәм бейек, яр буйлап тупрағы ташлы һәм ҡомло-ҡырсын ташлы. Август а һыу температураһы 24,5 °С етә. Һыу үҫемлектәре аҙ. Декабрҙән апрелгә тиклем боҙ ҡатламы ята.
Бай фаунаһы позволяет развивать спорт балыҡсылығын үҫтерергә ярҙам итә. Күлдә бағры форель үрсегән, бында рипиус һәм ладога алабалығы яраҡлаштырылған. Шулай итеп, мыйыҡлы балыҡ, һаҙан, [[алабалыҡ менән урындағы балыҡсылыҡ дан тота.

# Табацкури күле
## Туристарға кәңәштәр

Табацкури — алыҫ күл ярында айырымланып урынлашҡан грузин ауылы. Күлдең һыуы матур ҡара күк төҫтә, һүнгән вулкандар менән уратып алынған, яйлалағы елдәр арҡаһында даими тулҡынланып тора. Тирә-яғында яландар, көтөүлектәр, ҙур булмаған урман.
Урындағы халыҡ ауыл хужалығы, малсылыҡ менән шөғөлләнә. Килгән сауҙагәрҙәр менән аҙыҡ-түлеккә алмашырға сыр эшләйҙәр һәм йөн эшкәртәләр. Бакурианиҙан килгән юл ҡыш көнө ҡар менән ҡаплана, көҙҙән һаҡланған аҙыҡ һәм Акхалаке менән (йәғни Бакуриани һәм Боржомиға илтеүсе өйрәнелгән юл, ҡыш көнө 6-8 сәғәт) өлөшләтә транспорт бәйләнеше арҡаһында көн күрәләр. Урындағы йорттарҙа туристарҙы ҡабул итмәйҙәр. Тик бер өй генә йәй көнө туризм менән шөғөлләнә, уҡытыусы Аси ғына, индерә. Телефоны: 599-070-697. Алдан шылтыратыр кәрәк. Уларға ат бәйгеләре ойошторолғанлыҡтан, поляк туристары йыш килә.
Бакуриани бейеклеге — 1700 м, Табацкури −1991 м, артылыштар яҡынса 2500 м тәшкил итә.
Табацкури ауылына Бакурианиҙан маршрут автобусы йөрөй. Юл хаҡы 4 лари һәм бер сәғәт барыла, юлы насар түгел. Әйтер кәрәк, тауҙар аша үтеүҙең әллә ни ҡатмарлығы юҡ, һәм күлгә тиклем йәйәү ҙә барып етеп була. Тағы ла бер файҙалы кәңәш — көтөүҙәрҙе уратыбыраҡ үтер кәрәк, сөнки уларҙың һарыҡ көтөүе һаҡлау инстикты бик көслө, һәм был бүре эттәре волкодав. Карта буйлап барһаң, 6-8 сәғәт, урын-ерҙе яҡшы белһәң, 4-6 сәғәттә йөрөп сығырға була.

# Табацкури күле
## Сығанаҡтары

* [ Табацкури күле] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
* Табацкури // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
# Фәхруллина Резида Рауил ҡыҙы

Фәхруллина Резида Рауил ҡыҙы (1 апрель 1962 йыл) — театр һәм кино актёры. 1991 йылдан Өфө «Нур» татар дәүләт театры актёры (1991), бер үк ваҡытта 2007 йылдан Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының (2003) һәм Татарстан Республикаһының (2006) халыҡ артисы.

# Фәхруллина Резида Рауил ҡыҙы
## Биографияһы

Резида Рауил ҡыҙы Фәхруллина 1962 йылдың 1 апрелендә Башҡорт АССР-ының Илеш районы Үрге Маншыр ауылында тыуған.
Ғаиләлә биш бала була. Әсәһе Альбина Мирғәли ҡыҙы колхозда эшләй. Атаһы Рауил Хәниф улы — нефтсе, пенсия йәшенә яҡыная килә — колхозға күсә, художестволы үҙешмәкәрлектә әүҙем ҡатнаша, гармунда уйнай, бейей.
Резида Рауил ҡыҙы 1986 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Ф. К. Ҡасимова курсы) тамамлай һәм Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй башлай. Ул — лирик-драматик актёр.
1991 йылдан Өфө «Нур» татар дәүләт театрында эшләй, ә 2007 йылдан алып Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта.
«Көлөрһөң дә, көйөрһөң дә», «Йыр булып ҡайтырмын!», «Йәшлек мөғжизәләре» һәм башҡа театрлаштырылған тамашалар режиссеры. «Ике алыҫ-яҡын ҡыштар» кинофильмында төшә(«Башҡортостан» киностудияһы, 1996).
1992 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.

# Фәхруллина Резида Рауил ҡыҙы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

Башҡорт драма театрында: Әлиә («Майҙан тотабыҙ», Нәжиб Асанбаев; дебют, 1986), Гөлзифа («Башҡорт туйы»), Илфирә («Аманатҡа хыянат» Ф. В. Боғҙанов).
«Нур» театрында ролдәре: Джульетта («Ромео һәм Джульетта», Уильям Шекспир), Гөлсөм (Ғ. Исхаҡиҙың «Көҙ» повесы буйынса шул уҡ исемле спектакль), Зөлфиә («Үҙеңдең йөрәгеңде аяуһыҙландырма» Р. Ҡол-Дәүләт), Шәмсиғаян («Өс аршын ер», А. М. Ғиләжев), Мәҙинә («Ай булмаһа, йондоҙ бар», .Т. Миңнуллин), Дилбәр («Гүргә инер сер ине», Р. М. Кинйәбаев), Ольга (А. П. Чеховтың «Апалы-һеңлеле өсәү» пьесаһы мотивтары буйынса Л.-М. Зайлаускастың «Апалы-һеңлеле өсәү. Йылдар үткәс…» спектакле), Сәмиға («Кейәүкәй» Х. Ибраһимов) һәм башҡалар.
Резеда Рауил ҡыҙының уйнаған ролдәре характерҙы тәрән аңлау, геройының эске донъяһын, уның фажиғәле яҙмышын тулыһынса асыу менән айырыла.

# Фәхруллина Резида Рауил ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Көҙ» спектаклендә Гөлсөм роле өсөн — Ҡазандағы «Наурыҙ» Халыҡ-ара Төрки халыҡтар театр фестивалендә «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» номинацияһында премия лауреаты (1998)
* К. Тинчурин исемендәге IV республика театр фестивалендә «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» лауреаты (1999, Ҡазан).
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003)
* Татарстан Республикаһының халыҡ артисы (2006)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1995)
# Сусҡалар

?Сусҡалар :
Ҡабан (Sus scrofa) вәкиле :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умыртҡалылар |
| Класс: | Имеҙеүселәр |
| Инфракласс: | Плаценталылар |
| Отряд: | Ҡуш тояҡлылар |
| Подотряд: | Көйшәмәүселәр |
| Ғаилә: | Сусҡалар |
Латинса исеме :
Suidae Gray, 1821 :
Төр :
Бабирус (Babyrousa)
Урман сусҡалары (Hylochoerus)
Кәрлә сусҡа (Phacochoerus)
Ҡабан (Sus)
Суҡ ҡолаҡлы сусҡа (Potamochoerus)
† Микростоникс (Microstonyx)
† Metridiochoerus :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Сусҡалар (лат. Suidae) — 8 төрҙө үҙ эсенә алған ҡуш тояҡлы көйшәмәүселәр (Artiodactyla) ғаиләһе, шул иҫәптән сусҡаларҙың ата-бабаһы ҡабан ошо ғаиләгә ҡарай.

# Сусҡалар
## Ҡылыҡһырлама

Сусҡа 1030—175 см оҙонлоҡта була. Кәүҙәһәнең алғы өлөшө өҫҡә күтәрелеберәк тора һәм 100 см бейеклеккә етә. Уртаса ауырлығы 60—150 кг була, 300 кг еткәнделе лә осорай. Ҡалын тиреһе ҡуйы шырт менән ҡапланған. Ҡаҙыҡ тештәре ауыҙынан ситкә сығып тора. Морононда кимерсәкле морон осо бар. Ашҡаҙаны ябай төҙөөшлө. Байтаҡ ҡына тире аҫты майы бар. Мөгөҙҙәре юҡ. Ата сусҡаның аҫҡы яңағындағы ҡаҙыҡ тешетәре бөгөлгән һәм 10 см оҙонлоҡҡа етә.

# Сусҡалар
## Үрсеү

Инә сусҡанан яҙын 4—5, ҡайһы берҙә 10—12 сусҡа балаһы тыуа. Инә сусҡа улырҙы 2—3 ай имеҙеп үҫтерә. Инә заттар — 8—10 айҙа, ата заттар 2 йәштә енси яҡтан өлгөрә.

# Сусҡалар
## Йәшәү ареалы

Тәбиғи ареалы Европала һәм Азияла киң таралған. Йортлаштырыу нәтижәһендә Антарктиданан башҡа бөтә континеттарға таралған һәм бөтә ерҙә лә ҡарағый популяциялары бар.
# Буртечка

Буртечка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы/ Марий-Эл Республикаһы/ Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Буртечка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100040265
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104026
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дирентай

Дирентай — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коксу йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Дирентай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004721
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100472
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вахте

Вахте — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Вахте
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052666
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005266
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Даниэлян Айкануш Багдасаровна

Даниэлян Айкануш Багдасаровна (әрм. Հայկանուշ Դանիյելյան; 15 декабрь 1893 йыл — 19 апрель 1958 йыл) — опера йырсыһы, педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1939).

# Даниэлян Айкануш Багдасаровна
## Биографияһы

Айкану́ш Багдаса́ровна (Анна Борисовна) Даниэля́н 1893 йылдың 3 декабрендә (яңы стиль буйынса 15 декабрҙә) Рәсәй империяһы Тифлис (хәҙерге Тбилиси) ҡалаһында тыуған.
1920 йылда Наталия Александровна Ирецкая классы буйынса Петроград консерваторияһын тамамлай.
1920—1922 йылдарҙа Петроградта сығыш яһай. 1922—1932 йылдарҙа — З. П. Палиашвили исемендәге Грузин опера һәм балет театры солисы. 1924 йылда Александр Шамильевич Мелик-Пашаев һәм Шара Мкртычевич Тальян етәкселегендәге опера труппаһында ҡатнаша (Ленинаканда һәм Ереванда спектаклдәр ҡуялар).
1933 йылдан 1948 йылға тиклем — А. А. Спендиаров исемендәге Әрмән опера һәм балет театры солисы.
Концерт йырсыһы булараҡ сығыш яһай (Комитастың, әрмән, урыҫ һәм Көнбайыш Европа композиторҙарының әҙәрҙәрен башҡара).
1943—1951 йылдарҙа Комитас исемендәге Ереван консерваторияһында уҡыта (1943—1948 йылдарҙа — вокаль кафедраһы мөдире, 1949 йылдан — профессор).
1941 йылдан ВКП(б) ағзаһы. СССР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1946—1950). Әрмән ССР-ының 1-се һәм 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
1958 йылдың 19 апрелендә Ереванда вафат була. Тохмах зыяратында ерләнә.

# Даниэлян Айкануш Багдасаровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР-ҙың халыҡ артисы (1939)
* Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1946) — М. И. Глинканың «Иван Сусанин» һәм Дж. Мейерберҙең «Гугеноттар» опера спектаклдәрендә Антонида һәм Маргарита Валуа партияларын башҡарған өсөн
* Ленин ордены (4.11.1939)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (24.11.1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы
* Миҙалдар.

# Даниэлян Айкануш Багдасаровна
## Һайланған партиялар

* «Ануш» (авторы: А. Т. Тигранян) — Ануш
* «Аршак II» (Т. Г. Чухаджян) — Олимпия
* «Батша кәләше» (Н. А. Римский-Корсаков) — Марфа
* «Иван Сусанин» (М. И. Глинка) — Антонида
* «Гугеноттар» (Дж. Мейербер) — Маргарита Валуа
* «Травиата» (Дж. Верди) — Виолетта
* «Отелло» (Дж. Верди) — Дездемона
* «Риголетто» (Дж. Верди) — Джильда
* «Севилья цирюльнигы» (Дж. Россини) — Розина
* «Чио-Чио-Сан» (Дж. Пуччини) — Чио-Чио-Сан.

# Даниэлян Айкануш Багдасаровна
## Һайланған партиялар
### Фильмографияһы

* 1941 — «Армянский киноконцерт».

# Даниэлян Айкануш Багдасаровна
## Хәтер

* 2000 йылда Даниэлянға арналған Әрмәнстандың почта маркаһы сығарылған.
# Өҫкө сауҙа майҙаны
## Тарихы

Өҫкө сауҙа майҙанына 1819 йылда нигеҙ һалына һәм генераль планы буйынса Өфөләге ике төп майҙандың береһе булырға тейеш була (Собор майҙаны менән бер рәттән). 1825 йылда бында каруанһарай төҙөлә башлай, бөгөнгө көндә майҙандың архитектура доминантаһы булып тора. Һуңыраҡ, уның тирәләй ҡаланың бай сауҙагәрҙәренең сауҙа йорттары урынлаша, күптәре уларҙың бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған. Улар араһында XIX быуат аҙағына Берштейндың, ағалы-ҡустылы Крестовниковтарҙың, Иванов һәм Нобелдың сауҙа йорттары бар. 1926 йылға тиклем бында Александр Невскийҙың XIX быуатта төҙөлгән бәләкәй сиркәүе торған. Майҙан оҙаҡ ваҡыт Өфө ҡалаһының иң йәнле урыны булған һәм уның эргәһендәге таш-кирбестән һалынған тарихи төҙөлөш ҡалала иң йышы тип һанала.

# Өҫкө сауҙа майҙаны
## Хәҙерге ваҡытта

Өҫкө сауҙа майҙаны һәм уның тирә яғы бөгөн туристар һәм урындағы халыҡ араһында популяр урын. Майҙандың эргәһендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, «Ете ҡыҙ» фонтаны, Заһир Исмәғилев исемендәге сәнғәт академияһы, шулай уҡ күп кафе һәм ресторандар урынлашҡан. Майҙанға яҡын йәмғиәт транспорты туҡталышы — «Каруанһарай» тип атала.
# Мырҙаҡай (Баймаҡ районы)

Мырҙаҡай (рус. Мурзакаево ) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Ярат ауыл Советы составында була. 1795 йылда теркәлгән, 1945 йылдан һуң исемлектән алынған.

# Мырҙаҡай (Баймаҡ районы)
## Географик урыны

Һаҡмар йылғаһының уң яҡ ярында, Аҡкүл исемле бәләкәй бер күл эргәһендә урынлашҡан. Ауыл советы үҙәге Ярат ауылынан — 3 км, район үҙәге Баймаҡ ҡалаһынан — 33 км, Сибай тимер юлы станцияһынан 74 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Мырҙаҡай (Баймаҡ районы)
## Тарихы

Мырҙаҡай ауылы эргә-тирәләге ауылдар менән сағыштырмаса ҙур ауыл була: XVIII быуат аҙағында 51 йортта 332 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 186 ир-егет, 146 ҡатын-ҡыҙ. Ауылда бөрйән ырыуы вәкилдәре йәшәй. Ауылға Ҡарағужа ауылы (Ырымбур өйәҙе) кешеләре нигеҙ һалған. Исеме бында тәүгеләрҙән булып төпләнгән йорт старшинаһы Әптекәй Мырҙаҡаевтың хөрмәтенә бирелгән. 1816 йылда ауылда Әптекәй үҙе һәм старшина Йәноҙаҡ Мырҙаҡаев теркәлгән. "Генеалогия һәм архивтар сайты"нда башҡа мәғлүмәттәр бирелгән: тәүге төпләнеүсенең исеме билдәһеҙ, уның улдары 45 йәшлек йорт старшинаһы Йәноҙаҡ һәм 46 йәшлек есаул Артышай, Артышайҙың улы — Әптекәй, Йәноҙаҡтың — Йәрмөхәмәт һәм Уйылдан. Мырҙаҡай менән Йомаш ауылдары араһында ниндәйҙер бәйләнештәр булыуы фаразлана, 1812 йылда Йомаштан 6 ғаилә күсе килә.
Ауыл халҡы башлыса малсылыҡ менән шөғөлләнгән, шул уҡ ваҡытта иген дә сәскән. 1843 йылда 32 бот ужым бойҙайы һәм 224 бот ярауай бойҙайы сәселгән. 1839 йылда 211 кеше 246 йылҡы малы, 311 һыйыр, 117 һарыҡ һәм 83 кәзә тотҡан. Йәйләү урындары — Аҡморон, Бешәҙе, Һаҡмар йылғалары буйында. 1859 йылда Мырҙаҡай ауылында 23 йортта 136 кеше йәшәгән. Сирек быуат үтеүгә әлеге һандар үҙгәрешһеҙ ҡала. Яҡынса шул уҡ һандар совет осоронда ла һаҡланып килә (1920). Һуғыш ваҡытында һәм һуғыштан һуңғы тәүге йылдарҙа ауыл халҡы башҡа ауылдарға күсенә башлай.

# Мырҙаҡай (Баймаҡ районы)
## Билдәле кешеләр

— Ишдәүләт Ишембәтов һәм Йәнебәк Мөрсәлимов — Парижды яулаған 15-се полк яугирҙары — Дәүләткилде Ҡотлогилдин — 1812 йылғы Ватан һуғышында һәләк булған — Әхмәров Ғәйфулла Ғәйнулла улы — тракторист, Ленин ордены кавалеры — Мырҙаҡаев Яһаннур Мостафа улы — колхоз, ауыл Советы рәйесе, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры — Уйылданов Ибраһим Ҡаһарман улы — колхоз рәйесе, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры — Уйылданов Ибраһим Ҡаһарман улы — колхоз рәйесе — Уйылданов Ибраһим Ҡаһарман улы — колхоз рәйесе
# Лез (Сысола ҡушылдығы)

Лез — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 414 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Лез (Сысола ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018587
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001858
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Орловский йырыны (йылға)

Орловский йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дуплышко йырынының уң ярына 1,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Орловский йырыны (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100009224
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100922
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мартинесси Марсело

Марсело Мартинесси (исп. Marcelo Martinessi; 1973 йыл, Асунсьон) — Парагвай кинорежиссеры һәм сценарисы, Венецияла халыҡ-ара кинофестивалдә иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильм өсөн «Горизонт» премияһын ала. 2018 йылда Берлин кинофестивалендә уның беренсе нәфис фильмы «Наследницы» «Көмөш айыу» премияһын яулай.

# Мартинесси Марсело
## Биографияһы

Марсело Мартинесси Парагвайҙың баш ҡалаһы Асуньсонда тыуған, урындағы Католик университетын тамамлай, унан һуң Лондон киномәктәбендә кино сәнғәтен өйрәнә.
2009 йылда Мартинесси кинорежиссер булараҡ тәүге тапҡыр сығыш яһай — был 19-минутлыҡ ҡыҫҡа метражлы «Карай Норте» фильмы була, унда аҡ-ҡара техникала Парагвай граждандар һуғышы ваҡиғалары һүрәтләнә.
2010 йылда Мартинесси Парагвайҙың дәүләт телевидениеһында карьераһын башлай, әммә 2012 йылда түңкәрелештән һуң Милли телекопанияның Йәмәғәт Советы етәксеһе вазифаһынан китә. Шул уҡ ваҡытта 12-минутлыҡ ҡыҫҡа метражлы документаль «La voz perdida» фильмын төшөрә (халыҡ-ара исеме: The Lost Voice), фильм милли тарихтың драматик ваҡиғалар тураһында һөйләй. Фильм Мартинессиға 2016 йылда Венеция кинофестиваленең призын алып килә.

# Мартинесси Марсело
## Фильмографияһы

| Исеменең оригиналы | Рус телендә исеме | Йыл | Жанр |
| Los paraguayos | Парагвайцы | 2007 | документаль |
| Paraguay según Agustín Barrios | Парагвай согласно Агустину Барриосу | 2007 | документаль |
| Partida | Отбытие | 2008 | ҡыҫҡа метражлы |
| Karai Norte | Человек с Севера | 2009 | ҡыҫҡа метражлы |
| Calle Última | Последняя улица | 2011 | ҡыҫҡа метражлы |
| El baldío | Пустырь | 2012 | ҡыҫҡа метражлы |
| Diario Guaraní | Дневник гуарани | 2016 | документаль |
| La voz perdida | Потерянный голос | 2017 | ҡыҫҡа метражлы |
| Las herederas | Наследницы | 2018 | тулы метражлы |
# Мелисса

Мелисса, инә ҡорт үләне (рус. Мели́сса лека́рственная, лат. Melissa officinalis) —баллыбабай һымаҡтар (Lamiaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 50-120 см. Июндән ноябргәсә аҡ, алһыу, һары сәскә ата. Орлоғо һары йәки ҡара төҫтәге сәтләүек.

# Мелисса
## Таралыуы

Мелиссаның тыуған иле — Урта диңгеҙҙең көнсығыш районы. Үҫемлек тәбиғи шарттарҙа Кавказда, Ҡырымда һәм Рәсәйҙең көньяк өлкәлерендә үҫә. Башҡортостанда баҡса үҫентеһе булараҡ үҫтерелә.
* «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887 китабынан ботаник иллюстрация
* Сәскәлеге
# Навороша

Навороша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пежма йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Навороша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028476
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002847
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пижанка(Иж ҡушылдығы)

Пижанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Пижанка(Иж ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037174
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103717
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ош-Ёль

Ош-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уюб йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Ош-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015890
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001589
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Баҡай (Ҡурған өлкәһе)

Баҡай (Баҡый; рус. Бакаево) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Надеждинка ауыл советы составына керә.

# Баҡай (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1847 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Баҡай ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Барын-Табын улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1924 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Баҡай ауылы Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Баҡай ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Баҡай (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| — | — | 525 | 500 |
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (90 %) йәшәй.

# Баҡай (Ҡурған өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда башланғыс белем биреү мәктәбе, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.