yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бурундиҙа ислам

Бурундиҙа ислам диненең күп һанлы эйәрсендәре юҡ, уны был ил халҡының 2-5%-ы тота.

# Бурундиҙа ислам
## Тарихы

Бурундиға ислам тәүге тапҡыр XIX быуатта Көнсығыш Африка яр буйынан ғәрәп сауҙагәрҙәре һәм ҡолдар менән сауҙа итеүселәр менән бергә үтеп инә башлай. Бурунди Короллеге башында торған Нтаре I төбәктә ислам таралыуына ҡаршы әүҙем сығыш яһай. Бурунди мосолмандарҙың баҫып инеүен кире ҡағыуға өлгәшелһә лә, ислам яҡлылар Уджиджи һәм Увира сик буйы ҡалаларынан экспансия яһап, нығыныуға өлгәшә уларҙан улар экспансияһын дауам итә. 1890-сы йылдарҙа Бурунди немец колонияһына әйләнә. Немец хакимиәте Германия Көнсығыш Африкаһында исламды таратыуға булышлыҡ итә. Беренсе донъя һуғышы башланғанға тиклем Бужумбура ҡалаһы төбәктә ислам таралыуҙың төп үҙәгенә әйләнә. Бурундиҙы Бельгия алғандан һуң, илдә христиан миссионерҙары барлыҡҡа килә һәм урындағы халыҡты күпләп католицизмға ҡараталар.

# Бурундиҙа ислам
## Халыҡ һаны һәм таралыуы

АҠШ дәүләт департаменты мәғлүмәттәре буйынса өсөн 2010 йылда, Бурунди халҡының 2-5%-ы үҙен мосолман тип таный. Мосолмандарҙың төп өлөшө Бужумбура (бигерәк тә Буензи һәм Бвиза райондарында йәшәй), Гитега, Румонге, Ньянза, Муйинга һәм Макамбала.ҡалаларында йәшәй. Бурунди мосолмандарының күпселеге сөнниҙәр, әммә шиғыйҙар һәм ибәдиҙәрҙеңбәләкәй общиналары ла бар. Бурундиҙа ислам динен ике этник төркөм Хуту һәм Тутси вәкилдәре тота, шуға күрә граждандар һуғышы ваҡытында был конфликт осоронда дини төҫмөрҙән ҡотолоу мөмкин була. Шулай уҡ мосолмандар араһында Көнбайыш Африка, Конго Демократик Республикаһы, Яҡын Көнсығыш һәм Пакистан мигранттары күп. Бурундиҙа мосолмандар аҙсылыҡ булыуға ҡарамаҫтан, мосолман байрамдары Ураҙа байрамы һәм Ҡорбан байрамы дәүләт кимәлендә билдәләнә. Илдең мосолман общинаһы вәкилдәре, бигерәк тә Граждандар һуғышы тамамланғандан һуң, власть органдарында һәм илдең йәмәғәт тормошонда киң урын ала.
# Әхмәтов Фәрит Ғәфәр улы

Әхмәтов Фәрит Ғәфәр улы (1 ғинуар 1940(19400101) — 17 ғинуар 2001) — кадрҙағы хәрби хеҙмәткәр, подполковник, Рәсәй Федерацияһы Журналистар Союзы ағзаһы.

# Әхмәтов Фәрит Ғәфәр улы
## Биографияһы

1940 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Белорет районы Татлы (Илмәш) ауылында тыуған, милләте — башҡорт. ҡарт олатаһы Әбделмәжит 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан, һуғышта ҡаһармандарса алыштарҙа һигеҙ ат алмаштырып, тере ҡайтҡан, тип иҫләй торған булған уның өләсәһе. Әхмәт олатаһы мәғрифәтле кеше, мулла, рус-япон һуғышында, Беренсе донъя һуғышында ҡатнашҡан һәм граждандар һуғышында һәләк булған. Өләсәһе яғынан Йосоп бабаһы Беренсе донъя һуғышында унтер-офицер булған, Георгий тәреһенең барлыҡ миҙалдары менән бүләкләнгән. Атаһы Белорет совет-партия мәктәбен тамамлап, яуаплы эштәрҙә эшләгән, «Металл өсөн» гәзитенең мөхәррир урынбаҫары булған. Бөйөк Ватан һуғышына үҙ теләге менән китеп, Ватан өсөн яуҙа һәләк булған.
Тыуған ауылында 7 йыллыҡ мәктәп тамамлаған. Артабан ул Белорет ҡалаһындағы ФЗО-ға уҡырға ингән.
Хеҙмәт юлын Магнитогорск калибрлау заводында сым һуҙыусы булып башлаған. Магнитогорск-Белорет-Өфө тимер юлын һалыуҙа ҡатнашҡан. Эшенән уны, байтаҡ хеҙмәттәштәре менән бер рәттән, Ҡаҙағстанға — Ҡустанай өлкәһенә оҙайлы эш сәфәренә ебәргәндәр.
Унан ҡайтҡас, Өфө йылға училищеһын тамамлап, пароходта ла, Саҡмағош районында нефтсе булып та эшләп ала. Ошо мәлдә ул киске урта мәктәпте тамамлай.
1962 йылда хәрби хеҙмәткә, Диңгеҙ флотына алынырға тейеш еренән уға хәрби училищеға уҡырға инергә тәҡдим итәләр һәм ул быға риза була.
Ырымбур зенит-артиллерия училищеһын һәм Һарытау дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай. 1965 йылдан уның хәрби карьераһы башлана, илдең төрлө төбәктәрендә хеҙмәт итә, бик күп миҙалдарға лайыҡ була. Ҡатмарлы шарттарҙа танк менән Висла йылғаһы төбөнән үтеп, уларҙың экипажы башҡаларға өлгө күрһәткәнен, шуның өсөн миҙал алыу тарихын ул китабында ла һүрәтләй:
   Был хәл 1979 йылдың көҙөндә, «Щит-79» тигән учение ваҡытында булды. Беҙҙең һалдаттар менән бергә поляктар, чехтар, немецтар ҙа ҡатнашты<…> Операция тамамланғас, Польшаның оборона министры В. Ярузельский беҙҙең икебеҙгә «Тыныслыҡ һағында» («На страже мира») тигән миҙал тапшырҙы. Ә СССР-ҙың оборона министры Д. Устинов беҙҙең ҡулдарыбыҙҙы ҡыҫып ҡотланы
25 йыл ғүмерен хәрби хеҙмәткә бағышлай. 13 дәүләт наградаһы менән бүләкләнә.

# Әхмәтов Фәрит Ғәфәр улы
## Хәрби хеҙмәттән һуң

Подполковник дәрәжәһендә хәрби хеҙмәтен тамамлап, отставкаға сыҡҡас, Фәрит Ғәфәр улы Өфөгә күсеп ҡайта һәм хеҙмәт юлын китап нәшриәтендә дауам итә. Әҙәби ижадҡа тотона. Уның байтаҡ хикәйәләре «Офицер яҙмалары» тигән шәлкем рәүешле республика баҫмаларында баҫылып сыға. Әҫәрҙәре урыҫ теленә тәржемә ителеп, «Наши погоны» тигән китабы 2009 йылда ғына баҫылып сыға, үҙе уның сыҡҡанын күреп өлгөрмәй: ул 2001 йылдың 17 ғинуарында ҡаты ауырыуҙан вафат була.
# Романо Анхель

Романо Анхель (исп. Angel Romano; 2 август 1893 йыл (йәки 1895) — 22 август 1972 йыл) — Уругвай футболсыһы, һөжүмсе. 1924 йылғы Олимпия чемпионы, алты тапҡыр Көньяҡ Америка чемпионы.

# Романо Анхель
## Карьераһы

«Пеньяроль» (1911—1912), «Боку Хуниорс» (1913—1914) һәм «Насьональ» (1910, 1915—1930) клубтары өсөн уйнай.
Уругвай футболының тәүге йондоҙҙарының береһе. Уругвай чемпионаттарында «Насьональ» өсөн 388 матчта 164 гол индерә.
Футбол буйынса Уругвай йыйылма командаһында 125 матч үткәрә, уларҙың 68-е рәсми таныла (өсөнсө һөҙөмтә), 28 туп индерә. 1911 йылдың 15 авгусында дебюты була, 1927 йылдың 14 июлендә һуңғы уйынын уйнай.

# Романо Анхель
## Ҡаҙаныштары
### Клубта

* Уругвай чемпионы (8): 1915, 1916, 1917, 1919, 1920, 1922, 1923 (АУФА), 1924 (АУФА)
* Уругвай кубогы эйәһе (1): 1917
* «Насьоналдең» Европа (1925) һәм Төньяҡ Америка буйлап турнеһында ҡатнашыусы (1927)

# Романо Анхель
## Ҡаҙаныштары
### Йыйылма командала

* Көньяҡ Америка чемпионы (6): 1916, 1917, 1920, 1923, 1924, 1926
* Олимпия чемпионы 1924 йыл.
* Көньяҡ Америка чемпионаттарының иң яҡшы бомбардиры (2): 1917, 1920
# Оло Буғаҙаҡ

Оло Буғаҙаҡ - рус. Большой Бугодак - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районындағы күл. Халыҡ депутаттарының Силәбе өлкә Советы башҡарма комитетының 1989 йылдың 23 октябрендә ҡабул иткән № 407-се ҡарары менән Оло Буғаҙаҡ өлкә әһәмиәтендәге гидрологик тәбиғәт ҡомартҡылары иҫәбенә индерелгән.

# Оло Буғаҙаҡ
## Географияһы

Оло Буғаҙаҡ Силәбе өлкәһенең Верхнеурал районында Урал тауының көнсығыш итәгендә урынлашҡан.
Географик координаттары: оҙонлоғо — 58°59′10.29″E (58.986192), киңлеге — 53°51′51.57″N (53.864324).
Ярындағы тораҡ пункттар: Оло Буғаҙаҡ һәм Степной ҡасабалары, Верхнеурал ҡалаһы.

# Оло Буғаҙаҡ
## Тасуирламаһы

* Уртаса тәрәнлеге: 4,5 м.
* Максималь тәрәнлеге: 8м
* Максималь оҙонлоғо һәм киңлеге (км): 2*3.км
* Һыу сығанағы: Ям йылғаһы
* Майҙаны: 6,48км2
Күлдең һыуы саф һәм йомшаҡлығы менән айырылып тора.
Минераллылығы 0,6-0,7 г/л. Тоҙ составы буйынса күл һыуы гидрокарбонатлы-натрийлы төркөмгә ҡарай.
Төбө һәм ярҙары туф һәм карбонат ҡатнаш һәүерташтарҙан тора. Көнсығыш яры ҡомло.
Һыуйыйғыс бассейны рельефы убалы. Көньяҡ-көнбайыш яры урыны менән һаҙлыҡлы.
Күлдең һыуы баҡсаларҙы һәм мал аҙығы культуралары сәсеүлектәрен һуғарыу өсөн тотонола.
Элгәре Оло Буғаҙаҡ та, Кесе Буғаҙаҡ та бер бөтөн күл хасил иткән булған, әммә ваҡыт үтеү менән улар һайығайып, икегә бүленгән. Хәҙер улар араһында Мүкле күлдәр барлыҡҡа килгән.
Оло Буғаҙаҡ күленә иң яҡындары: Мүкле, Оло Мүкле, Кесе Буғаҙаҡ, Өскүл күлдәре.
Күл ярында таш быуат кешеләре торған урын табылған.

# Оло Буғаҙаҡ
## Флора һәм фаунаһы

Көньяҡ-көнбайыш ярын ҡамыш баҫҡан. Убалары битләүендә ҡарағай урмандары үҫә. Тәпәш кенә тауҙарында ҙур булмаған сауҡалыҡтар, муйыллыҡтар, һоро ерек, төрлө талдар йыш осрай.
Күлдә суртан, сабаҡ, алабуға, шырт балыҡ, шамбы, карп, ҡарабалыҡ, алабалыҡ , ҡыҙылғанат тереклек итә.

# Оло Буғаҙаҡ
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: Бугодак (Богодак, Багадак), Большой и Малый, озеро, поселок, Большой и Малый, Верхнеуральский район. От старотюркского мужского имени Бугадак, с основой буга — «бык», в значении «глава», как отражение скотоводческого культа, и имяобразующего аффикса -дак -дык.
Буға (үгеҙ) һүҙе башҡорт телендә ысынлап та булған (мәҫәлән, киң билдәле эпос Ҡуңыр буға һәм башҡорт халыҡ йыры "Ҡуңыр буға"), хәҙер ул һүҙлектәргә йондоҙлоҡ (зодиак) атамаһы булараҡ ҡына индерелгән Был һүҙ яңғыҙлыҡ ҡушма исемдәрҙә лә осрай (әле лә Тайбуғин фамилиялы кешеләр бар).

# Оло Буғаҙаҡ
## Шулай уҡ ҡара

* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге
# Ҡәмәриә

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Ҡәмәриә» :
Ҡәмәриә (рус. Камария) — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Ҡәмәриә
## Этимология

Исемдәре этимологияһы Ҡәмәриәғәрәп теленән.
Резида Сөләймәнова:
ҠӘМӘРИӘ [ғәр.] Ай һымаҡ кәмселекһеҙ, матур
Кусимова Таңһылыу:
ҠӘМӘРИӘ ғәр. — айға оҡшаш, матур
# Кулан-Игай (йылға)

Кулан-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/174/226 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Кулан-Игай (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031710
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203171
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чуле монастыры

Чуле монастыры йәки Чулеви монастыры — XIV быуаттың Изге Георгий хөрмәтенә аталған көмбәҙле ҡорамы. Грузияла Тарихи Самцхе-Джавеки төбәгенең Адигени муниципалитетында урынлашҡан.
Ул Сапара һәм Зарзма монастырҙарының архитектура төркөмөнә ҡарай. Улар менән ҡорамдың планы һәм эске арауығы, сығынтыһыҙ тура мөйөшлө формаһы, алтарь стеналарына терәлеп торған көмбәҙе, бағана формаһындағы ике тәреһе оҡшаш, әммә күләме буйынса уларҙан бәләкәйерәк. Сиркәүҙең көнбайыш һәм көньяҡ яҡтан ике инеү урыны бар. Сиркәүҙе 1381 йылда Арсен биҙәй. Көньяҡ стенала инеү урынының өҫ яғында бер нисә ирҙең портретын күрергә мөмкин. Былар Джакели ғаиләһенең ағзалары: Саргис-Саба, Бек I, Саргис II, Кваркваре I, Шалва. Алтарҙың апсидаһында ике ниша бар. Фрескаларҙың ҡалған өлөштәрендә Изге Яҙманан тарихтар бирелә.
# Паредонес

Паредонес (исп. Paredones) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Карденаль-Каро провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 1406 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 561,6 км² . Халыҡ һаны — 6826 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 12,15 кеше/км².

# Паредонес
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 122 км көньяҡ-көнбайышта һәм провинцияның административ үҙәгенән 30 км көньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Пичилему коммунаһы;
* көнсығышта — Пуманке һәм Лололь коммунаһы;
* көньяҡта — Уаланье коммунаһы;
* көньяҡ-көнбайышта — Вичукен коммунаһы;
* көнбайышта — Тымыҡ океан.

# Паредонес
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 6826 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 2093 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 30,65 |
| | Ауыл халҡы | 4733 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 69,35 |
| | Ир-егеттәр | 3745 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 54.8 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 3081 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 45.2 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 12,15 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 0,8 |
# Семёновская (Шача ҡушылдығы)

Семёновская — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шача йылғаһының уң ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Семёновская (Шача ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012694
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001269
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Шелюг

Кесе Шелюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шелюг йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кесе Шелюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000013027
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001302
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нюньга

Нюньга — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Серая йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Нюньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300612110000031482
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003148
* Бассейн коды — 09.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Коча (йылға)

Коча — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песочняға ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Коча (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000304
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000030
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кондратьева Анна Ивановна

Анна Ивановна Кондратьева (7 май 1916 йыл – 16 июнь 2005 йыл) — колхозсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).

# Кондратьева Анна Ивановна
## Биографияһы

Анна Ивановна Кондратьева 1916 йылдың 7 майында Түбәнге Новгород губернаһы Новоликеево ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа (бөгөн – Түбәнге Новгород өлкәһе Кстовский районы). 1941 йылда Киров исемендәге колхозға ябай колхозсы булып эшкә инә. Һуңыраҡ баҫыусылыҡ бригадаһына звено башлығы булып тәғәйенләнә.
1948 йылда Анна Кондратьева етәкләгән звено 40 гектар майҙанда һәр гектарҙан 26,74 центнер арыш йыйып ала, уның өсөн Ленин ордены менән бүләкләнә. Ошо уҡ йылда звено 6 гектар майҙанда һәр гектарҙан 512 центнер картуф йыйып алып тапшыра. Был маҡтаулы хеҙмәте өсөн 1949 йылда уға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1950 йылда Анна Кондратьеваның баҫыусылыҡ звеноһы һәр гектарҙан 28,6 центнер бойҙай йыйып ала. Был хеҙмәте өсөн ул өсөнсө тапҡыр Ленин ордены менән бүләкләнә.
ВДНХ-ның Бөтә Союз күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
1957 йылда КПСС-ҡа инә. КПСС-тың ХХ һәм XXII съезы делегаты итеп һайлана.
Колхоз рәйестәре әҙерләү мәктәбен тамамлағандан һуң Киров исемендәге колхозда агроном булып эшләй.
2005 йылдың 16 июнендә вафат була һәм Новоликеево ауылы зыяратында ерләнә.

# Кондратьева Анна Ивановна
## Наградалары

* Ленин ордены (12.03.1948)
* Ленин ордены (9.04.1949)
* Социалистик Хеҙмәт Геройы — СССР Юғары Советы Президиумының 1949 йылдың 9 апрелендәге указы;
* Ленин ордены (15.06.1950)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы;
* ВДНХ-ның Ҙур алтын һәм Бәләкәй көмөш миҙалдары.
# Кизил-Юн

Кизил-Юн — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/376/212/130 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Кизил-Юн
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201897
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 2-се Ҡыҙылъяр

2-се Ҡыҙылъяр (Икенсе Әржән) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Ҡыҙылъяр ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618160, ОКАТО коды — 57204825002.
Ауыл район үҙәге Барҙа ауылынан яҡынса 4 км көньяҡтараҡ урынлашҡан.

# 2-се Ҡыҙылъяр
## Климаты

Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь—август айҙарына тура килә.

# 2-се Ҡыҙылъяр
## Халыҡ һаны

XVIII—XIX быуаттырҙа Рәсәй империяһында үткәрелгән ревизиялар мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше).
| Ревизия йылы | Йорттар һаны | Ирҙәр һаны | Ҡатын-ҡыҙҙар һаны |
| 1816 | 70 | 208 | - |
| 1834 | 74 | 213 | 197 |
| 1859 | 14 | 446 | 410 |
Рәсәй империяһы, Бөтә Союз һәм Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар |
| 1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) | | | |
| 1920 йыл 26 август | | | |
| 1926 йыл 17 декабрь | | | |
| 1939 йыл 17 ғинуар | | | |
| 1959 йыл 15 ғинуар | | | |
| 1970 йыл 15 ғинуар | | | |
| 1979 йыл 17 ғинуар | | | |
| 1989 йыл 12 ғинуар | | | |
| 2002 йыл 9 октябрь | | | |
| 2010 йыл 14 октябрь. | 678 | 326 | 352 |
2005 йылда ауылда 646 кеше йәшәгән.
# Макарова Татьяна Петровна

Макарова Татьяна Петровна (25 сентябрь 1920 йыл, Мәскәү — 25 август 1944 йыл, Остроленка, Польша) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған хәрби осоусы. 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкының звено командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

# Макарова Татьяна Петровна
## Биографияһы

Татьяна Петровна Макарова 1920 йылдың 25 сентябрендә Мәскәү ҡалаһында тыуған. Урыҫ.
Мәскәү ҡалаһының 12-се мәктәбенең ете класын, Мәскәү аҙыҡ-түлек сәнәғәтенең механика-технология техникумын (хәҙер колледж аҙыҡ-түлек Мәскәү), аэроклуб тамамлай. «Большевик» кондитер фабрикаһында техник-кондитер, аҙаҡ хәрби авиация мәктәбендә инструктор булып эшләй.
Ҡыҙыл Армияла 1941 йылдан. 1942 йылда Энгельс хәрби авиация пилоттар мәктәбен тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарының хәрәкәттәге армияһында 1942 йылдың майынан. 588-се төнгө еңелсә бомбаға тотоу авиация полкының звено командиры.
1942 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.
628 төнгө хәрби осош яһай. Дошман өҫтөнә 96 тонна бомба һәм 300 мең листовка ташлай. Уның эш итеүе һөҙөмтәһендә 103 янғын усағы барлыҡҡа килә, 2 кисеү, 2 зенит нөктәһе, 1 прожектор, боеприпастарҙың 2 келәте, дошмандың тере көстәренең икәүҙән артыҡ взводы юҡ ителә һәм зыян күрә
1944 йылдың 25 авгусында һауа һуғышында яныусы самолетта штурман Вера Белик менән һәләк була. Польшаның Остроленка ҡалаһында ерләнә.

# Макарова Татьяна Петровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 23 февралендәге Указы менән командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
* Ленин ордены;
* Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены

# Макарова Татьяна Петровна
## Хәтер

* 1960 йылдан 1994 йылға тиклем Мәскәүҙә Татьяна Макарова исемен Һаҙ урамы йөрөткән
* 2005 йылда Макарова Татьяна исемен Көнсығыш административ округындағы яңы урам ала.
* Татьяна Макарова хөрмәтенә СССР-ҙың почта конверты сығарыла
# Йоркута-Яха

Йоркута-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 189 км.

# Йоркута-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036606
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303660
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тарнога (Кокшеньга ҡушылдығы)

Тарнога — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Тарнога (Кокшеньга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031025
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003102
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Вырып

Кесе Вырып — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вырып йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кесе Вырып
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017672
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001767
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0