yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ой-Субась

Ой-Субась — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Субась йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ой-Субась
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004446
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Саредаяга

Саредаяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нерута йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Саредаяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056640
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005664
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нярымач-Кы

Нярымач-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 404 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Нярымач-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069428
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306942
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Венгрия милли музейы

Венгрия милли музейы (мадьярса Magyar Nemzeti Múzeum) — Венгрия тарихына һәм сәнғәтенә арналған Будапешттағы төп музейҙарҙың береһе. Михай Поллак проекты буйынса төҙөлгән колонналы мөһабәт бинала урынлашҡан. Музей интерьерын биҙәүҙә Карой Лотц һәм Мор Тан ҡатнаша. 1848 йылда ошо бинаның баҫҡысында шағир Шандор Петёфи үҙенең «Милли йырын» уҡып, халыҡты революцияға саҡыра.

# Венгрия милли музейы
## Экспозицияһы

Музей граф Ференц Сеченьиның тәңкәләр, китаптар һәм ҡулъяҙмалары коллекциялары нигеҙендә 1802 йылда асылған, әлеге ваҡытта музей фондында миллиондан ашыу төрлө экспонат иҫәпләнә.
Венгрия милли музейының даими күргәҙмәләре дәүләткә нигеҙ һалынғандан алып 1990-сы йылдарға тиклем Венгрия тарихын үҙ эсенә ала. Лапидарийҙа Рим империяһы осоро таштары коллекцияһы һәм башҡа археологик табылдыҡтар халыҡ иғтибарына тәҡдим ителә. Урта быуат осорон һәм Ғосман империяһы дәүерен короллек регалиялары, урта быуат көнкүреш әйберҙәре, ювелир изделиелары, тәңкәләр һәм ҡоралдар коллекциялары һүрәтләй. Залдың 1848—1849 йылдарҙағы революцияға арналған экспозицияһында төрөк армияһы командующийының палаткаһы һәм Венгрияның төньяҡ-көнсығыш өлөшөндәге сиркәүҙәрҙең береһенең үҙенсәлекле ренессанс өҫтәлдәре урын алған. Тарих залы ике донъя һуғышы ваҡытындағы ҡорал күргәҙмәһе һәм агитацион плакаттар коллекцияһы менән иғтибарҙы йәлеп итә.
Музейҙың айырым залы король мантияһына бағышланған, уның менән Венгрия дәүләтенә нигеҙ һалыусы — король Изге Иштван I тәхеткә ултырған. Ул алтын менән сигелгән византия ебәгенән эшләнгән һәм ынйы менән биҙәлгән. Изге Иштван 1031 йылда сиркәүгә үҙенең мантияһын бүләк иткән.
Музейҙың портрет галереяһында Арпадтар династияһынан королдәрҙең иҫ киткес портреттар йыйынтығы урын алған.
Венгрия милли музейының музыкаль экспозицияһында Моцарт клавикорды, Эстерхази баритоны, Мария-Антуанеттаның арфаһы, Бетховен менән Лист роялдәре күрһәтелә.
# Байбулатов Раил Фәтхелислам улы

Байбулатов Раил Фәтхелислам улы (2 июнь 1937 йыл — 22 июль 2002 йыл) — прозаик, тәржемәсе. 1962 йылдан Башҡортостан китап нәшриәте мөхәррире, редакция мөдире, 1990—1999 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзының идара рәйесе урынбаҫары. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡорт АССР-ының (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. СССР-ҙың матбуғат отличнигы. Сергей Чекмарев исемендәге әҙәби премия лауреаты (1990).

# Байбулатов Раил Фәтхелислам улы
## Биографияһы

Раил Фәтхелислам улы Байбулатов 1937 йылдың 2 июнендә Башҡорт АССР-ының хәҙерге Көйөргәҙе районы Яманғол ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуа. Үҙ ауылындағы башланғыс мәктәпте, унан күрше Яманһары ете йыллыҡ мәктәбен тамамлағандан һуң 1952 йылда Мораҡ педагогия училищеһына уҡырға инә. Училищены уңышлы тамамлағас, 1956—1961 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында юғары һөнәри белем ала. Хеҙмәт юлын Стәрлетамаҡ ҡалаһының В. И. Ленин исемендәге балалар йортонда уҡытыусы булып башлай. Артабан 28 йылдан ашыу Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә эшләй. Унда ауыл хужалығы һәм сәйәси әҙәбиәт редакцияһына, шунан нәфис һәм балалар әҙәбиәте редакцияһына етәкселек итә.
1984 йылда СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә. 1990 йылда Башҡортостан Яҙыусылар союзына эшкә күсә һәм 1999 йылғаса идара рәйесе урынбаҫары булып эшләй.
Матбуғат өлкәһендә оҙаҡ йылдар һөҙөмтәле эшләгәне өсөн ул «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы, «СССР-ҙың матбуғат отличнигы» билдәһе менән бүләкләнгән.
Раил Байбулатов — элекке педагог булараҡ, мәктәп, уҡыусы балалар тормошона арналған, йәш быуынды уйландырырлыҡ, тулҡынландырырлыҡ хикәйәләр ижад иткән яҙыусы. Әҙиптең «Әсәйемдең алсаҡ йөҙө», «Зәңгәр болоттар», «Иң ауыр фән», «Һоро шинель», «Оҙайлы имтихандар» исемле китаптары донъя күрҙе. «Дала таңдары» романы өсөн яҙыусы С. Чекмарев исемендәге әҙәби премияға лайыҡ була.

# Байбулатов Раил Фәтхелислам улы
## Китаптары

* «Әсәйемдең алсаҡ йөҙө» — 1972 йыл
* «Зәңгәр болоттар» — Өфө: Башкнигоиздат, 1975 йыл — 60 бит.
* «Иң ауыр фән» — Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1983. — 184 бит.
* "Һоро шинель: повесть, хикәйәләр . — Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте. 1986. — 190 бит.
* «Оҙайлы имтихандар» — Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 288 бит.
* «Йәрем минең — Алиһәм» пьесаһы
* «Дала таңдары» романы — Башҡортостан китап нәшриәте. — 1990. — 368 бит.
* "Оятыңдан үлмәй тор" : повесттар. — Өфө: Китап, 1993. — 200 бит.
* «Кисеүҙә гармун тауышы» романы — Өфө: Китап, 1997. — 416 бит.
* Земля моя, Куюргазинская: Очерктар Өфө: МЦ ГУСП «БХПП». 2000.

# Байбулатов Раил Фәтхелислам улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* «СССР-ҙың матбуғат отличнигы» билдәһе
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988)
* Башҡорт АССР-ы Верховный Советы Президиумының Почёт грамотаһы
* С. Чекмарев исемендәге әҙәби премия (1990)
# Лайга (Кеть ҡушылдығы)

Лайга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының һул ярына тамағынан 664 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Лайга (Кеть ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025968
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202596
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бобрич

Бобрич (нем. Bobritzsch (Gemeinde)) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 4530 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,7 км². Диңгеҙ кимәленән 458 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 9627 һәм автомобиль коды FG.
# Бүлмә себене

?Бүлмә себене :
Бүлме себене :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Отряд: | Ике ҡанатлылар |
| Ырыу: | Себендәр |
| Төр: | Бүлмә себене |
Латинса исеме :
Musca domestica Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 150251 NCBI 7370 |
Бүлмә себене (Musca domestica) — себендәр ғаиләһенә кереүсе бөжәк.
Синантроп төр, космополит. Кәүҙәһе 7—8 мм оҙонлоҡта, һоро төҫтә, күкрәгендә 4 буйы бар, түше өҫтән тоноҡ ҡара, аҫтан һарғылт рәсемле. Уртаса киңлектәрҙә бүлмә себене йылына яҡынса 9 быуын бирә. Йәшәү циклының дауамлылығы, тышҡы мөхиттәге температура һ.б. факторҙарға бәйле рәүештә, 10 -дан алып 45 тәүлеккә ҡәҙәр. Инә себен үҙ ғүмеренең 2,5 айы эсендә 600 -ҙән алып 2 меңгә ҡәҙәр йомортҡа һала. Бер һалғанда уртаса 120 йомортҡа (оҙонлоғо 1—1,2 мм) була; улар 8-50 сәғәт үҫә. Бүлмә себененең личинкалары (оҙонлоғо 13 мм-ға ҡәҙәр) аҡ төҫтә, эсәктән тыш аш ҡайнатыу үҙлегенә эйә. Улар аҙыҡҡа аш ҡайнатыу шайыҡсаһы бүлеп сығаралар һәм ярым эшкәртелгән аҙыҡты һуралар. 3—25 тәүлек үҫәләр, унан һуң ҡурсаҡҡа әйләнәләр. Ҡурсаҡ дәүере 3 тәүлектән бер нисә айға ҡәҙәр (ҡышлағанда) һуҙыла.
Бүлмә себене личинка, ҡурсаҡ йәки олы бөжәк (аталандырылған инә себен) фазаларында ҡышлай.
Бүлмә себене күп кенә эсәк ауырыуҙарын (ҡорһаҡ тифы, дизентерия, холера) тыуҙырыусыларҙы, гельминт күкәйҙәрен күсереүсе булып тора.
# Туйкин Кәбир Кәрим улы

Туйкин Кәбир Кәрим (Әхмәткәрим) улы (10 июнь 1887 йыл — 15 февраль 1938 йыл) — яҙыусы, драматург һәм шағир. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Туйкин Кәбир Кәрим улы
## Биографияһы

Кәбир Кәрим улы (Әхмәткәрим) Туйкин 1887 йылдың 10 июнендә Һамар губернаһы Бөгөлмә өйәҙе (хәҙерге Татарстан Республикаһы Лениногорск районы) Зәй-Ҡаратай ауылында урта хәлле башҡорт мәзине ғаиләһендә тыуған. Фазыл Туйкиндың ағаһы, Тәлғәт Туйкиндың атаһы.
Башланғыс белемде ауылындағы мәҙрәсәлә ала. Унан һуң Ҡазанда «Мөхәмәҙиә» мәҙрәсәһендә уҡый. Мәҙрәсәне тамамлағас, армияла хеҙмәт итә. Хеҙмәтен тултырып ҡайтҡас, ауылдарында балалар уҡыта. 1909 йылда ғәйепләнеп Һамар төрмәһенә ултыртыла. Бер нисә ай төрмәлә булғандан һуң азат ителә Ҡайтҡас, Ырымбур ҡалаһына юллана, унда Кәримовтарҙың типографияһында хәреф йыйыусы булып эшләй.
Революциянан һуң Туйкин уҡытыусы булып китә. 1923 йылғаса ауыл мәктәптәрендә уҡыта. 1923 йылдан Бөгөлмә ҡалаһына күсә һәм мәктәп ойоштороуҙа ҡатнаша. 1929 йылғаса шул ойошторолған мәктәптең директоры була.
1930 йылда сәләмәтлеге ҡаҡшау сәбәпле, пенсияға сыға һәм 1935 йылғаса ауылда йәшәй. Артабанғы йылдарын Бөгөлмә ҡалаһында уҙғара. 1937 йылда Һазый Атласи эше буйынса ҡулға алына, 1938 йылдың февралендә атып үлтерелә.
1912 йылда «Яман юлдаш» тигән китабы донъя күрә.
1919 йылда Ырымбурҙа «Төрөк тарихы» тигән хеҙмәте баҫылған.
# Ишек (фильм, 2012)

«Ишек» (ингл. The Door, мадьярса Az ajtó) нәфис фильм, венгр режиссеры Иштван Сабо. Фильм 2012 йылда Мәскәү халыҡ-ара кинофестивале конкурсы программаһына индерелә.

# Ишек (фильм, 2012)
## Сюжеты

Сценарий өсөн сығанаҡ булып венгр яҙыусыһы Магда Сабоның "Az ajtó " башҡортса "Ишек" романы нигеҙ булып тора. Йәш яҙыусы Һәм уның сәйер йорт хеҙмәтсеһе Эмеренцтың Будапештағы 1960 йылдарҙағы мөнәсәбәттәре һөйләнелә . Башта Ул Магда һәм уның ире ғаиләһендә эшләүҙән баш тарта, әммә һуңынан ҡарарын үҙгәртә. Шулай итеп ике төрлө ҡатындың ғәҙәти булмаған дуҫлығы башлана. Эмеренц донъяға тәбиғәттең күп серҙәрен белгән, ғәҙәттә кешеләр өсөн ябыҡ булған үтә һиҙгер кеше күҙҙәре менән ҡарай. Ул был донъяға бер кемде лә индермәй, үҙенең камераһының ишеген йоҙаҡта тота. Әммә бер көн был ишек асыла... Фильмда, оригиналь романдағы кеүек үк, Магда Сабо тормошонан торған автобиографик мәлдәр ҙә бар.
Ысынында ишек артында тәртип һәм таҙалыҡ булмай, бөтә ерҙә лә бысраҡ һәм ҡот осҡос һаҫыҡ еҫ таралған. Эмеренсты дауаханаға алып киләләр, унда шәфҡәт туташтарының тауышын ғына ишетә. Ул Магдаға был "оятһылыҡ" булғанда эргәһендә булмауы өсөн асыулана. Башта Магда фатирға бер кемде лә индермәй, көн һайын бесәйҙәрҙең болаһын йыйыштырыу һәм уларҙы ашатыу менән мәшғүл була. Эмеренц яйлап йомшара, әммә тиҙҙән был дөрөҫ түгеллеген аңлай, уның фатиры ысынында дезинфекцияланған, ә мебеле яндырылған була. Шул ваҡыттан Алып Эмеренс яҙыусы менән һөйләшеүҙән туҡтай, һәм ул уны икенсе тапҡыр күрергә килгәнсе, ул инде мәрхүм була. Вафатынан һуң американан ҡунаҡҡа Анни Гроссман килә. Ул Магда менән зыяратҡа Эмеренц ҡәберенә бара, был ваҡытта ямғыр яуа һәм көслө ел иҫә, Әйтерһең дә, Эмеренц асыулана, Аннеке ҡәбер янында ғәфү үтенгәс, дауыл ҡапыл тына.

# Ишек (фильм, 2012)
## Актерҙар составы

* Магда — Мартина Гедек
* Эмеренц — Хелен Миррен
* Тибор - Карой Эперьеш
* Шуту - Эника Берчек
* подполковник — Габор Конц
* Адель - Мари Надь
* Поллет - Аги Сиртеш
* күршеһе - Чаба Пиндрох
* Бродарич - Петер Андорай
* Эва Гроссман — Эрика Марожан
* хирург— Иржи Менцель
* Эмеренц йәш сағында - Анна Санднер
* табип - Илдико Тот
Фильмдың төп теле — инглиз теле. Венгр версияһы бар, ул героинялар Миррен һәм Гедек тарафынан тауышландырылған
# Ғәлина Рафиға Арыҫлан ҡыҙы

Ғәлина Рафиға Арыҫлан ҡыҙы (15 март 1951 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры. 1973 йылдан Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры, 1974 йылдан Салауат, 1991 йылдан — Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры актёры, бер үк ваҡытта 1994—2008 йылдарҙа Стәрлетамаҡтағы Башҡортостан республика мәҙәниәт техникумы уҡытыусыһы. 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1983) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1994) артисы.

# Ғәлина Рафиға Арыҫлан ҡыҙы
## Биографияһы

Рафиға Арыҫлан ҡыҙы Ғәлина 1951 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Яҙғы Йорт ауылында тыуған.
1973 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының (Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы) театр факультетын тамамлай. һәм үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында башлай.
1974—1990 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт театрында, 1990 йылдан — Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театрында эшләй.
Стәрлетамаҡта Республика Башҡорт мәҙәниәт техникумында «Сәхнә теле» курстары алып бара.

# Ғәлина Рафиға Арыҫлан ҡыҙы
## Театрҙағы ролдәре

Н. Асанбаевтың «Күктән төшкән бәхет» комедияһында — Шәһиҙә, В. Гуркиндың «Кадриль» комедияһында — Шәмсиә, Д. Гурьяновтың «Запах легкого загара» драматик фаразлауында — Рәғиҙә, И. Садыковтың «Хужа Насретдиндың биш ҡатыны» комедияһында — Жәннәтәй, А. Цагарелиҙың «Ханума» комедияһында — Ханума, И. Йомағоловтың «Пылкие любовники» комедияһында — Хәниә, Р. Кинйәбаевтың «Ә Торатау һаман тора…» комедияһында — Гөлзифа, М. Буранғоловтың «Шәүрәкәй» мелодрамаһында — Сабира, М. Файзиҙең «Ғәлиәбаныу» музыкаль драмаһында — Ғәлимәбаныу, М. Кәримдең «Ҡыҙ урлау» комедияһында Камила һәм башҡалар.

# Ғәлина Рафиға Арыҫлан ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1983)
# Сандя-Яха

Сандя-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының һул ярына тамағынан 212 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 58 км.

# Сандя-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305148
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Hal Holbrook

Hal Holbrook (17 февраль 1925 – 23 ғинуар 2021,Сиракьюс (Лос-Анджелес)— АҠШ актёры, режиссёр, продюсер, сценарист.
# Сорокамышка

Сорокамышка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 340 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Сорокамышка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030386
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203038
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Юна (Бича ҡушылдығы)

Юна — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бича йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Юна (Бича ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012182
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301218
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Топры-Мачий-Кикя (йылға)

Топры-Мачий-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширта йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Топры-Мачий-Кикя (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300065147
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306514
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ручь

Ручь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының һул ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.

# Ручь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001525
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100152
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мортка (Кума ҡушылдығы)

Мортка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.

# Мортка (Кума ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017433
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301743
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бым

Бым (Симоновка) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Бым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101351
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы

Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы (берлеге) (франц. Union internationale pour la conservation de la nature, IUCN, рус. Международный союз охраны природы, МСОП) — планетаның биотөрлөлөгөн һаҡлау мәсьәләләрен яҡтыртыусы коммерцияға ҡарамаған халыҡ-ара ойошма. Ойошма яңылыҡтар бирә, төрлө илдәрҙә конгресстар үткәрә, яҡлауға мохтаж төрҙәрҙең исемлеген әҙерләй. БМО-ның Генераль Ассамблеяһында ойошманың күҙәтеүсе статусы бар.
Ойошма 1948 йылда төҙөлгән, шиаб-квартираҙы Гланде (Швейцария) ҡалаһында урынлашҡан. Союз 82 илде (шул иҫәптән Рәсәйҙең тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы), 111 хөкүмәт учреждениеларын, 800-ҙән артыҡ хөкүмәткә ҡарамаған ойошманы, 181 илдән 10 000 -гә яҡын ғалим һәм экспертты берләштерә.

# Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы
## Мәсьәләләре

Тәбиғәттең бөтөнлөгөн һәм төрлөлөгөн һаҡлау маҡсатында йоғонто яһау, дәртләндереү һәм бөтә донъя йәмәғәтселегенә ярҙам итеү, шулай уҡ тәбиғәт ресурстарын тиң хоҡуҡлы файҙаланыу.
Союз, ағза-ойошмаларҙан башҡа 6 фәнни комиссияны һәм профессиональ секретариатты берләштерә.

# Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы
## Хәүефлелек дәрәжәләре

1963 йылдан Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы (Международный союз охраны природы, МСОП) хәүеф янаған хайуандар һәм үҫемлектәр исемлеген (Ҡыҙыл китап) төҙөй. Унда хәүефлелек 5 дәрәжәгә бүленә:
* Extinct (юҡҡа сыҡҡан) (EX)
* Extinct in the Wild (ҡырағай тәбиғәттә юҡҡа сыҡҡан) (EW)
* Critically Endangered (киҫкенләшкән хәүефлек) (CR)
* Endangered (хәүефле) (EN)
* Vulnerable (бирешеүсән) (VU)
* Near Threatened (бирешеүсәнгә яҡын) (NT)
* Least Concern (иң аҙ хәүефле) (LC)
* Data Deficient (етерлек мәғлүмәт юҡ) (DD)
* Not Evaluated (хәүеф баһаланмай) (NE)

# Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы
## Махсус һаҡланған биләмәләрҙең классификацияһы

1978 йылда союз махсус Ерҙең махсус һаҡланған территорияларын квалификациялау системаһын ҡабул итә, 1994 йылда был системаны яңырта;
* Категория Ia һәм b: ҡәтғи тәбиғи резерват — тейелмәгән тәбиғәт, тулы һаҡлау;
* Категория II: милли парк — туризм менән яраҡлаштырылған экосистеманы һаҡлау;
* Категория III: тәбиғәт ҡомартҡыһы — тәбиғи иҫтәлекле урындарҙы һаҡлау
* Категория IV: заказник — төрҙәрҙең йәшәгән урынын идара итеү ысулы менән һаҡлау урыны;
* Категория V: махсус һаҡлана торған ер өҫтө һәм диңгеҙ ландшафты — ер өҫтө һәм диңгеҙ ландшафтын һаҡлау һәм ял итеү урыны;
* Категория VI: идара ителеүсе ресурслы махсус һаҡлана торған урын — экосистеманы һаҡсыл ҡулланыу.

# Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы
## Наградалар

1993 йылда союз Зәңгәр Планета премияһын алды.