yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чернуха (Вая ҡушылдығы)

Чернуха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вая йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Чернуха (Вая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043250
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004325
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мораптал ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)

Мораптал ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Яңы Мораптал ауылы.

# Мораптал ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Мораптал ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Билдәле шәхестәре

* Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы (1895 йыл, 29 октябрь — 1938йыл, 10 июль) — башҡорт һәм татар йырсыһы һәм композиторы, музыка‑йәмәғәт эшмәкәре. «Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы» исеменә лайыҡ булған беренсе йырсы (1929).
* Бикбай Баязит (1909 йыл, 10 ғинуар — 1968 йыл, 2 сентябрь) — башҡорт шағиры, прозаик һәм драматург, либретто яҙыусы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957).

# Мораптал ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Яҡут тоҙло сығанағы —Ҡаҙлаир йылғаһының һул ярындағы шишмә, 1965 йылдан алып тәбиғәт ҡомартҡыһы.
# Рижәл ғилеме

Ғилем әл-рижәл, рижәл ғилеме (ғәр. عِلْمُ الرِّجال‎ — «шәхестәр тураһында фән»; рус. Ильм ар-риджаль) — хәҙистәрҙең ышаныслы йәки лайыҡһыҙ икәнлеген асыҡлау өсөн хәҙис тапшырыусыларҙы, уларҙың биографияларын, сығышын, дини һәм сәйәси ҡараштарын, шәхси сифаттарын (ғәҙеллек һәм дөрөҫлөк дәрәжәһен иҫәпкә алып) өйрәнеүсе шәриғәт дисциплиналарының береһе.

# Рижәл ғилеме
## Тарихы

Мөхәммәт Пәйғәмбәр тере сағында хәҙистәрҙең һәм уларҙы тапшырыусыларҙың (рауи) хаҡлылығын асыҡлау кәрәкмәгән. Әммә уның вафатынан һуң, сәхәбәләр тере сағында уҡ мосолмандар араһында тарҡалыу башлана; Пәйғәмбәр исеменән уйлап сығарылған, ялған риүәйәттәрҙе үҙҙәренең инаныуҙарын яҡлау өсөн файҙаланған тәүге секталар һәм ағымдар барлыҡҡа килә. Тәүҙә иснәд һәм хәҙистәрҙе тапшырыусыларҙы тикшереү системаһыҙ характерҙа бара, әммә Һижрә буйынса II быуаттың беренсе яртыһында уҡ рижәл ғилеме айырым фәнни дисциплина итеп рәсмиләштерелә.
Рижәл ғилеме тбуйынса иң тәүге китаптар:
* әт-Тарих Ләйс ибн Сәғд (712—791).
* әт-Тарих Ғабдуллаһ ибн әл-Мөбәрәк (736—797).
Әҙ-Ҙәхәби шулай уҡ әл-Вәлид ибн Мөслимдең (195 йылда вафат) был фәнгә бағышланған китабы булғанлығын телгә алған.
* 1 2 Мухаммад ибн Матар аз-Захрани. Илм ар-риджал = عِلْمُ الرِّجال. — Дар аль-Худайри. — 354 с.(недоступная ссылка) Проверено Июнь 2018.
# Козьмяш

Козьмяш — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тере Танып йылғаһының һул ярына тамағынан 310 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Козьмяш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100025728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102572
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Козаку-Маркуллис Эрато

Эрато Козаку-Маркулли (грек. Ερατώ Κοζάκου-Μαρκουλλή., Erato Kozakou-Marcoullis исеменең латинлаштырылған варианты; 3 август, 1949, Лимасол) Кипр дипломаты һәм дәүләт эшмәкәре. 2007 йылдың июленән 2008 йылдың мартына тиклем һәм 2011 йылдың 5 авгусынан 2013 йылдың 27 февраленә тиклем Кипрҙың сит ил эштәре министры вазифаһын биләй. Был вазифаны биләгән беренсе ҡатын-ҡыҙ.

# Козаку-Маркуллис Эрато
## Биографияһы

Уның үҙе әйтеүенсә: «Әсәйем Грузияла, Сухуми ҡалаһында 1916 йылда тыуған, олатайым менән өләсәйем Трапезунданан понтий сығышлы булған. Әсәйемдең ҡыҙ сағындағы исеме Варвара Апостоловна Текмичова була, һәм ул Сухумиҙа үҫә. Тбилисиҙа һәм Одессала инженер-төҙөүсе булырға уҡый, 1935 йылда ғаиләһе менән бергә Грецияға күсенә, унда киприот атайым менән таныша. Әсәйем урыҫ телен туған теле кеүек белә, ә өлкән апайым менән мине урыҫ йырҙарында һәм әкиәттәрендә тәбиәләнеләр»
Эрато 1949 йылда Лимасолда тыуа. Афина университетында юриспруденция, шул иҫәптән асыҡ хоҡуҡ һәм сәйәси фәндәрҙе өйрәнә, уны 1972 һәм 1974 йылдарҙа тамамлай. 1979 йылда Хельсинки университетында социология һәм политология буйынса философия докторы дәрәжәһен ала.
1980 йылдан 2007 йылға тиклем Кипр Республикаһының Сит ил эштәре министрлығында дипломат булып эшләй. Атап әйткәндә, 1996 һәм 1998 йылдарҙа ул Швецияла илсе сифатында хеҙмәт итә, артабан параллель аккредитация менән Финляндияла, Норвегияла, Данияла, Исландияла, Литвала, Латвия һәм Эстонияла эшләй; 1998—2003 йылдарҙа ул АҠШ-та Кипр Республикаһы илсеһе була, шулай уҡ параллеаль аккредитация менән Донъя банкында, Халыҡ-ара Валюта Фондында, Канадала, Бразилия, Гайане һәм Ямайкала, Халыҡ-ара Граждандар Авиацияһында, һәмАмерика дәүләте Ойошмаһында эшләй; 2005—2007 йылдарҙа Ливанда һәм Иорданияла илсе була.
2007 йылдың 16 июлендә президент Тассос Пападопулос тарафынан сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнә һәм был вазифаны 2008 йылдың 28 февраленә тиклем биләй. Ул үҙенең әйтеүе буйынса: "Аралашыусан кеше булараҡ мин мөмкин тиклем күберәк сит илдәрҙең киң мәғлүмәт саралары менән бәйләнеш булдырырға теләйем <…> Нәҡ шундай дипломатия ярҙамында мин халыҡ-ара йәмғиәткә Кипрҙың маҡсаттарын аңлатырға тырышам. Сит ил эштәре министры булараҡ ул Кипрҙың бик күп илдәр менән бәйләнешен үҫтерә, Сәғүд Ғәрәбстаны, Кувейт һәм Ҡырғыҙстан кеүек илдәргә визит менән барыу мөмкин булды, ә 2007 йылдың декабрендә ул президент Пападопулос менән бергә Лиссабон килешеүенә ҡул ҡуйыуҙа ҡатнаша.
2008 йылдың апреленән коммуникациялар һәм асыҡ эштәр министры вазифаһына тәғәйенләнгәнгә тиклем, ул Кипрҙың ике общинаһы араһындағы мөлкәт мәсьәләләре буйынса эшсе төркөм етәксеһе булып эшләй.
2010 йылдың 2 мартында ул коммуникациялар һәм асыҡ эштәр министры була һәм был вазифаны 2011 йылдың авгусына тиклем биләй, һуңынан икенсе тапҡыр сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнә. 2013 йылдың 28 февралендә уны Иоаннис Касулидис алмаштыра.
Ул Джордж Маркуллис менән никахта тора. Уның ике улы бар.
# Чунири

Чунири - (груз. ჭუნირი) — Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы.

# Чунири
## Тасуирламаһы

Чунири - грузин халҡының боронғо музыка ҡоралы. Чунири алты элементтан тора: оҙонса түңәрәк корпус, муйын, сигә, йәйәләр, һап һәм һыҙғыс. Көй һыҙғысты ҡылдарға ышҡып сығарыла .
Чунири таулы төбәктәрҙә генә тәү һынында һаҡланған. Сванетияла чунириҙы милли юғалтыу тип һанайҙар.
Чунири төрлө яҡта төрлсә атала: Сванетияла - чунири, Рачала , Хевсуретиҙа һәм Тушетиҙа - чианури .
Был уйын ҡоралы ғөрөф-ғәҙәт, йола башҡарыу өсөн ҡулланылған. ЧКемдер ситтә баҡыйлыҡҡа күсһә, уның йәнен ҡайтарыу өсөн чинури уйнағандар .
Чунириға Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы статусы бирелгән
# Ш. Ә. Хоҙайбирҙиндың Йорт - музейы

Ш. А. Хоҙайбирҙиндың Йорт-музейы — күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡортостанда Совет власын урынлаштырыуҙа ҡатнашыусы, яҙыусы Ш.Ә. Хоҙайбирҙиндың музейы, Башҡортостан Республикаһыны Милли музейы филиалы. Урынлашҡан адресы: Өфө, Яңы күпер урамы, 20-се һанлы йорт.

# Ш. Ә. Хоҙайбирҙиндың Йорт - музейы
## Тарихы һәм тасуирлауы

Музей Өфөлә ике ҡатлы мезонинлы айырым ағас йортта урынлашҡан. Йорт тарихи-архитектура ҡомартҡыһы булып һанала.
1923 йылда республика Хөкүмәте йортто республиканың Эске эштәр министры - Шәһит Әхмәт улы Хоҙайбирҙингә һәм уның ғаиләһенә бүләк итте. Шәһит Әхмәт улы был өйҙә бер йыл ғына йәшәп өлгәрә, уның ҡатыны һәм ҡыҙы 1960 йылға тиклем йәшәй.
Уның ғаиләһе Ш. Хоҙайбирҙин иҫтәлегенә экспозиция асыу өсөн йортто дәүләткә ҡайтарырға теләк белдерә һәм Музейҙың асылыуы 1959 йылда уҡ планлаштырылған була, әммә тик 1991 йылда ғына йортто музейға әйләндереү тураһында ҡарар сыҡты.
Иң башта Ш. Хоҙайбирҙиндың мемориаль музейын булдырыу планлаштырыла. Артабан музейға уның исемен бирергә, экспозицияла Ш. Хоҙайбирҙиндың мемориаль бүлмәһен ҡалдырырға, ә ҡалған ике залда Башҡортостан Республикаһының милли-дәүләт төҙөлөшөнөң төп этаптарын күрһәтергә ҡарар итәләр.
Музейҙа Башҡортостандың милли-дәүләт төҙөлөшө процесының башынан алып бөгөнгө көнгә тиклем, башҡорт халҡының милли дәүләтселегенең булдырылыуы һәм нығыныуы ( башҡорт милли хәрәҡәте формалаша башлаған ваҡыттан алып) ; Башҡортостандың милли-дәүләт ҡоролошоноң төрлө проекттары: Башҡортостандың Ваҡытлыса революцион советы, Татар-Башҡорт совет республикаһы, Урал-Иҙел штаттары, башҡорт- Ҡырғыҙ республикаһы тураһында материалдар һәм документтар. Совет власының үҙәк органдарының һәм башҡорт милли хәрәҡәте лидерҙары Ә-З. Вәлидовтың, Ш. Манатовтың, М. Халиҡовтың һ. б. башҡорт автономияһын булдырыуҙа ролдәре, территориаль үҙгәрештәр, шулай уҡ Башҡортостандың административ бүленеше; Башҡортостанда милли-дәүләт төҙөү барышында булған ҡаҙаныштары һәм уңышһыҙлыҡтары тураһында бәйән ителә.
Аҙаҡҡы ваҡытҡа тиклем башҡорт халҡының милли автономияға эйә булыуы тик Октябоь революцияһы һәм 1919 йылдың 23 мартындағы Килешеү менән сикләнде. Шул уҡ ваҡытта башҡорт милли хәрәҡәте, үҙенең дәүләтселеге һәм азатлығы өсөн 1917—1919 йылдарҙа башҡорттарҙың көрәше ул ваҡытта хаким иткән идеологияға ярашлы инҡар ителә килде.
Бөгөнгө көндә ул осорҙағы күп кенә ваҡиғаларҙы яңынан аңлау архив документтарының асылыуына, башҡорт милли хәрәҡәте лидеры Әхмәтзәки Вәлидиҙең хеҙмәттәре легалләштереүенә бәйле.
Музейҙың айырым залы — Ш. Хоҙайбирҙиндың мемориаль бүлмәһе.
Айырым зал Афғанстандағы һәм Чечнялағы һуғыштарҙа ҡатнашыусыларға арналған..
Өсөнсө залдың экспозицияһы Ш. Хоҙайбирҙиндың ҡыҙы, БАССР-ҙың халыҡ артисы Тамара Хоҙайбирҙинаға бағышланған.
# Башҡортостан Коммунистик университеты

Башҡортостан Коммунистик университеты (май 1931 йыл — ғинуар 1933 йыл) — республика райондары өсөн партия һәм совет органдарына кадрҙар әҙерләү менән шөғөлләнгән юғары уҡыу йорто. 1933 йылдың ғинуарында Башҡортостан Юғары Коммунистик Ауыл хужалығы мәктәбенә үҙгәртелә.

# Башҡортостан Коммунистик университеты
## Тарихы

Башҡортостан Коммунистик университеты 1931 йылдың май айында ВКП(б) Үҙәк Комитетының 1931 йылдың 11 мартындағы һәм ВКП(б)-ның Башҡортостан Өлкә Комитетының 1931 йылдың 25 майындағы ҡарарҙары нигеҙендә ойошторола.
Башҡорт Коммунистик университеты БАССР райондары өсөн партия һәм совет кадрҙарын әҙерләү менән шөғөлләнә. Юғары уҡыу йортонда өс бүлек эшләй: көндөҙгө, киске һәм ситтәр тороп уҡыу бүлектәре һәм партия активын ҡайтанан әҙерләү буйынса курстар. Университет БАССР-ҙың Мәғәриф буйынса Халыҡ Комиссариаты ҡарамағында була. Уҡыу йорто түбәндәге структура буйынса эшләй: кафедралары булған уҡыу-уҡытыу бүлеге, административ-хужалыҡ бүлеге, секретариат, ревизия комиссияһы, студент ойошмалары.
1931 йылдың майынан 1933 йылдың ғинуарына тиклемге осорҙа Башҡорт Коммунистик университеты республика өсөн 56 юғары квалификациялы белгес әҙерләп сығара.
Тәүге мәлдәрҙә Рәсәй буйынса барлығы 9 ошондай университет эшләй. Улар, нигеҙҙә, эшмәкәрлектәрен дөйөм профилдәге уҡыу йорто булараҡ башлай. Фәнни дисциплиналарҙан тыш халыҡ араһында пропаганда эшен алып бурыу буйынса практик күнекмәләр ҙә бирелә. Әммә ил өсөн ҡатмарлы ваҡытта уҡыу занятиелары яңы көн талаптарына ла буйһондорола. 20-30-сы йылдарҙа башланған дөйөм коллективлаштырыу компанияһы тап шундайҙарҙан була ла инде. Коммунистик вуздар халыҡ мәғарифы ведомствоһынан (Наркомпростан) алына һәм ВКП(б) Үҙәк Комитетына туранан-тура буйһондорола.
Бындай университеттар иң тәүге сиратта эре ауыл хужалығы төбәктәре үҙәгендә асыла, ә Өфө тап шундайҙар иҫәбендә инә. Студенттарҙы матди йәһәттән тәьмин итеүҙе дәүләт үҙ өҫтөнә ала: уларға лайыҡлы стипендия түләнә, дөйөм ятаҡтан урын бирелә һәм заманына күрә көнкүрештәрен яйға һалыу мөмкинлеге лә булдырыла. Уҡыу йортон асҡанда тағы ла төбәктең административ һәм мәҙәни үҙәге булған ҡала йәштәргә дөйөм, һөнәри белем алыу һәм рухи талаптарын ҡәнәғәтләндереү өсөн дә ҡулай урын булыуы ла иҫәпкә алына.
1932 йылдың сентябрендә улар колхоздар, совхоздар, Машина-трактор станциялары (МТС-тар), партияның район комитетарына етәксе кадрҙар әҙерләүсе юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәптәренә әйләндерелә.
# Братск һыуһаҡлағысы

Бра́тск һыуһаҡлағысы — Рәсәйҙең Братск ГЭС-ын төҙөү һөҙөмтәһендә Иркутск өлкәһендә Ангара йылғаһында барлыҡҡа килгән һыу ятҡылығы, ул күләме буйынса донъяла икенсе урынды биләй. Уның ярында Братск ҡалаһы урынлашҡан, шуға күрә һыуһаҡлағыс та ошо ҡаланың исемен йөрөтә.
Һыу ятҡылығы суднолар йөрөтөү, балыҡ тотоу, ағас ағыҙыу һәм ҡаланы һыу менән тәьмин итеү өсөн файҙаланыла. Балыҡ ресурстарыныэ күп булыуы менән айырылып тора.

# Братск һыуһаҡлағысы
## Төп характеристикаһы

Братск ГЭС-ында плотина 1961 йылда төҙөлә, һыуһаҡлағысҡа һыу йыйыу 1967 йылда тамамлана. Һыу өҫтө майҙаны 5426 кв. километрҙан 5470 кв. километрға тиклем, ә күләме 169 кубометрға етә. Һыуһаҡлағыстың файҙалы күләме 35,41 кубометр тәшкил итә, уртаса тәрәнлеге — 31 м, максималь тәрәнлеге — 101 м, һыу кимәленең үҙгәреше — 7,08 метр.
Яр буйы һыҙаты 7400 км, Ангара, Ока, Ия кеүек эре йылғалар һәм башҡа йылғалар ҡойған урындарҙа оҙон ҡултыҡтар барлыҡҡа килгән. Һыуһаҡлаҡыстың киңлеге 20 километрҙан ашыу.

# Братск һыуһаҡлағысы
## Шулай уҡ ҡара

* Усть-Илимское водохранилище
* Распутин В. Г. Прощание с Матёрой.
* Новоудинский музей Сталина
# Маска-Ты-Вис

Маска-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лабогей-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Маска-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088133
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008813
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Баймаҡ ауыл хужалығы техникумы

Баймаҡ ауыл хужалығы техникумы Баймаҡ районы Яковлевка ауылында урынлашҡан.
Техникумдағы бүлектәр:
* Иҡтисад, бухгалтер иҫәбе һәм контроль
* Ауыл хужалығын механизациялау
* Ветеринария
* Агрономия, зоотехния
Уларҙа уҡыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу формаһында алып барыла.

# Баймаҡ ауыл хужалығы техникумы
## Билдәле хеҙмәткәрҙәре

* Нәҙершина Мәрйәм Усман ҡыҙы (8.04.1949), педагогик хеҙмәт ветераны. 1968—1978 йылдарҙа Баймаҡ һәм Әбйәлил районы мәктәптәре, 1978—2011 йылдарҙа Баймаҡ ауыл хужалығы техникумы уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
# Абезь-Иоль

Абезь-Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АОref name='РФГМ'>«Рәсәй гидротехник ҡоролмалар регистры һәм дәүләт һыу кадастры үҙәге». </ref> биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының уң ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Абезь-Иоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030145
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303014
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Майнинген

Майнинген (нем. Meiningen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2012 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 21450 кеше йәшәй. Майҙаны — 59,46 км². Диңгеҙ кимәленән 287 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — MGN, SM.
# Нух (пәйғәмбәр)

Нух (ғәр. نوح‎) — исламда иң тәүге биш бөйөк пәйғәмбәрҙәрҙең береһе(нәби) һәм (рәсул), Аллаһы тәғәлә тарафынан кешелеккә ебәрелгән. Библияла ул — Ной (Ноах).
* Был ислам шәхесе тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Нялина

Нялина — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 64 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628504, ОКАТО коды — 71129924002.

# Нялина
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 64 |

# Нялина
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Кеҫәрткеләр

?кеҫәрткеләр :
Иллюстрация из книги «Kunstformen der Natur» Эрнста Геккеля (1904). :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Һөйрәлеүселәр |
| Отряд: | Ҡаулылар |
| Подотряд: | Кеҫәрткеләр |
Латинса исеме :
Lacertilia :
Инфраотряды :
Варанообразные (Varanoidea)
Веретеницеобразные (Anguimorpha)
Гекконообразные (Gekkota)
Игуанообразные (Iguania)
Сцинкообразные (Scincomorpha) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр |
Кеҫәртке — оҙонса кәүҙәһе ҡаты тәңкә ҡау менән ҡапланған оҙон ҡойроҡло, йылғыр хәрәкәтле, һөйрәлеүсе ваҡ йәнлек.

# Кеҫәрткеләр
## Ҡылыҡһырлама

Һөйрәлеүселәр отряды. 20‑нән ашыу ғаиләһе, 4300 төрө билдәле, Антарктиданан башҡа бөтә континенттарҙа таралған. Башҡортостанда орсоҡ йыландар (орсоҡ йылан) һәм ысын кеҫәрткеләр (бала тыуҙырыусы кеҫәртке һәм сос кеҫәртке) ғаиләһенә ҡараған 3 төрө бар. Кәүҙәһе валик формаһында, тығыҙ, ян-яҡтан ҡыҫылған йәки цилиндр һымаҡ, оҙонлоғо 15‑тән алып 45 см тиклем, мөгөҙ тәңкәләр менән ҡапланған. Тиреһе ҡоро, биҙһеҙ. Ата сос кеҫәртке арҡаһы башлыса йәшел төҫтә (инә кеҫәртке — һоро), ҡорһағы аҡ йәки тоноҡ йәшел, ҡара таплы; бала тыуҙырыусы кеҫәртке кәүҙәһенең өҫкө өлөшө көрән төҫтә, ҡарағусҡыл йәки асыҡ һыҙатлы, ата кеҫәртке аҫҡы өлөшө ҡыҙғылт һары, инә кеҫәртке — аҡһыл һоро йәки йәшкелт. Башы бәләкәй, муйынынан аҙ айырылған, күҙ ҡабағы хәрәкәтсән, айырым. Конус формаһындағы ваҡ осло тештәре, ҡолаҡ тишеге һәм ҡолаҡ ярыһы үҫешкән, Якобсон ағзаһы (төрән-танау ағзаһы) бар. Аяғы биш бармаҡлы йәки бармаҡһыҙ (орсоҡ йылан). Бала тыуҙырыусы кеҫәртке һәм сос кеҫәртке боттарының эске яғында күҙәүҙәр урынлашҡан, уларҙан үрсеү осоронда мөгөҙләнгән күҙәнәктәр бүленеп сыға. Күп кәҫәрткеләр ҡурҡыныс тыуғанда ихтыярһыҙ рәүештә ҡойроғоноң бер өлөшөн өҙөп ҡаса, ҡайтанан үҫкәне ҡыҫҡараҡ була.

# Кеҫәрткеләр
## Йәшәү рәүеше

Енси диморфизм хас: ата кеҫәртке ҡойроғо оҙонораҡ. Енси яҡтан 2—3 йылда өлгөрә. Аталаныу эстә була. Инә кеҫәртке соҡорға 6—12 йомортҡа һала (сос кеҫәртке) йәки балаларын йоҡа үтә күренмәле тышсала тыуҙыра (бала тыуҙырыусы кеҫәртке). 5 йылға яҡын йәшәй. Көндөҙ, һирәгерәк эңерҙә әүҙем. Сентябрь аҙаҡтарында имеҙеүселәрҙең өңдәренә, ағас тамырҙары аҫтындағы бушлыҡтарға инеп ҡышлай, май башында сыға. Ер өҫтө умыртҡаһыҙҙары (балдаҡлы селәүсендәр, моллюскылар, үрмәкселәр, бөжәктәрҙең балағорттары һәм имаголары) менән туҡлана. Сос кеҫәртке даланың ҡоро ҡояшлы урындарында, урман аҡландарында, уба битләүҙәрендә, бала тыуҙырыусы кеҫәртке республиканың бөтә биләмәһендә киң япраҡлы урмандарҙа, һыу ятҡылыҡтары янында йәшәй. Орсоҡ йылан Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.

# Кеҫәрткеләр
## Кеҫәрткеләр геральдикала

Кеҫәртке Учалы ҡалаһы гербында урынлашҡан.
# Бзыч

Бзыч — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шахе йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Бзыч
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000312109100000578
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100057
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ымлыҡтар

Ымлыҡтар — башҡорт телендә кешеләрҙең хис-тойғоларын, кисерештәрен, йән эйәләренең, предметтарҙың тауыштарын сағылдырыусы, шулай уҡ ҡош-ҡорттарҙы саҡырыу йәки ҡыуыуҙы белдереүсе һүҙҙәр.
# Хужа Али Риза

Хужа Али Риза (1858, Ускюдар — 20 март 1930, Ускюдар) — Төркиә рәссамы һәм педагогы, тәү сиратта үҙенең импрессионистик пейзаждары һәм архитектура картиналары менән билдәле.

# Хужа Али Риза
## Биографияһы

Уның атаһы кавалерия майоры һәм каллиграф булған. Башланғыс белем алғандан һуң, Кулели хәрби лицейында уҡый, бында Осман Нури Пашала һәм Сөләймән Сәйеттә һүрәт төшөрөү сәнғәтенә өйрәнә. 1881 йылда ул солтан Ғәбделхәмит II-нән бүләк алған. 1884 йылда лейтенант званиеһында лицейҙы тамамлай һәм Нури Пашаның ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнгән. Ул Неаполдә уҡыуын дауам итергә ниәтләгән, әммә унда холера эпидемияһы тоҡанғас был ниәтенән баш тартҡан.
1891 йылда төрөк-мосолман артефакттарын өйрәнеү буйынса хөкүмәт комиссияһы составына ингән. 1895 йылда колгасы (өлкән капитан) званиеһына лайыҡ булған һәм дизайнер булараҡ яңы Император фарфор заводында эшләй башлай. Шулай уҡ Йылдыз һарайында урындағы сановниктың ҡатынына һынлы сәнғәт өйрәтеүсе Фаусто Зонаро менән бергә эшләгән.
Беренсе грек-төрөк һуғышы барышында Ионияла рәссам-баталист була. 1903 йылда Боронғо ҡомартҡылар музейын ойоштороу буйынса комиссияла хеҙмәт итә. 1909 йылда Хәрби баҫмаларҙың офисы башлығы итеп тәғәйенләнә һәм бында ике йыл дауамында хеҙмәт итә. Ошо йылдарҙа ул шулай уҡ Ғосман рәссамдары ассоциацияһының рәйесе булған. 1911 йылда ярбай (подполковник) чинында отставкаға китә.
1914 йылда Нәфис сәнғәттәр мәктәбендә (хәҙерге Мимар Синан исемендәге нәфис сәнғәттәр университеты) пейзаж һынлы сәнғәтен уҡыта ашлаған. Ҡыҫҡартыуҙарҙан һуң Чамлыджала ҡыҙҙар өсөн урта мәктәпкә күскән һәм бында өс йыл булған. Артабан Ускюдарҙа ҡыҙҙар өсөн икенсе мәктәптә эшләгән, ә 1929 йылдан үҙенең үлеменә ҡәҙәр малайҙар өсөн мәктәптә эшләй.
Уның тере сағындағы һуңғы күргәҙмәһе Джелал Эсат Арсевен тарафынан 1928 йылда Парижда ойошторола. Уның эштәре йәш Төркиә Республикаһы осоронда уҡ юғары баһаланған. Үлгәндән һуң күп йылдар үтһәлә уның эштәре дәүләт күргәҙмәләрендә күрһәтелә. 1933 йылда Анкарала Халкевлери йәмғиәте рәссамдың эштәрен үҙенең тәүге күргәҙмәһендә күрһәткән. Бынан һуң йәнә 16 шәхси күргәҙмәләр уҙғарылған, улар уның артынан Төркиәнең иң мөһим пейзажистарының береһе репутацияһын нығытҡан.
# Болотное

Болотное — Рәсәйҙең Новосибирск өлкәһендәге ҡала, Болотное районының административ үҙәге.
2021 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 15 344 кеше йәшәй.