yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Саламанка (Чили)

Саламанка (исп. Salamanca ) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Чоапа провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 11615 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 3398 км². Халыҡ һаны — 24311 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 7,4 кеше/км².

# Саламанка (Чили)
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 224 саҡрым (211 км) көньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Ильяпель коммунаһы;
* көнсығышта — Сан-Хуан провинцияһы (Аргентина);
* көньяҡта — Петорка, Путаэндо һәм Кабильдо коммунаһы;
* көньяҡ-көнбайышта — Лос-Вилос коммунаһы;
* көнбайышта — Ильяпель коммунаһы.

# Саламанка (Чили)
## Административ бүленеш

Коммуна 17 райондан тора:
| № | Район | Майҙаны км² | Халыҡ һаны (2002) | Ҡала халҡы | Ауыл халҡы | Халыҡ тығыҙлығы кеше/км² |
| 1 | Саламанка | 38,8 | 11175 | 11073 | 102 | 288,02 |
| 2 | Чалинга | 4,4 | 636 | 542 | 94 | 144,55 |
| 3 | Тебаль | 13,1 | 298 | 0 | 298 | 22,75 |
| 4 | Арболеда-Гранде | 60 | 767 | 0 | 767 | 12,78 |
| 5 | Кунлагуа | 68,8 | 328 | 0 | 328 | 4,77 |
| 6 | Сан-Агустин | 469 | 450 | 0 | 450 | 0,96 |
| 7 | Санта-Роса | 38,8 | 387 | 0 | 387 | 9,97 |
| 8 | Льимпо | 50 | 279 | 0 | 279 | 5,58 |
| 9 | Чильепин | 250 | 1248 | 1074 | 174 | 4,99 |
| 10 | Кункумен | 869,6 | 2188 | 0 | 2188 | 2,52 |
| 11 | Транкилья | 722,7 | 1116 | 0 | 1116 | 1,54 |
| 12 | Койрон | 70 | 576 | 0 | 576 | 8,23 |
| 13 | Келен | 155,8 | 637 | 0 | 637 | 4,09 |
| 14 | Тамбо | 396,9 | 1915 | 0 | 1915 | 4,82 |
| 15 | Тауинко | 89,4 | 862 | 0 | 862 | 9,64 |
| 16 | Чичини | 94,4 | 552 | 0 | 552 | 5,85 |
| 17 | Игерилья | 53,6 | 1080 | 0 | 1080 | 20,15 |

# Саламанка (Чили)
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

| № | Торама | Категория | Халыҡ һаны (2002) | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Майҙаны км² |
| 1 | Саламанка | ҡала | 11615 | 5739 | 5876 | 4,37 |
| 2 | Чильепин | ҡасаба | 1074 | 546 | 528 | 2,72 |
| 3 | Эль-Тамбо | ауыл | 1054 | 540 | 514 | |
| 4 | Эль-Чакай | ауыл | 829 | 811 | 18 | |
| 5 | Кункумен | ауыл | 717 | 384 | 333 | |
| 6 | Транкилья | ауыл | 677 | 356 | 321 | |
| 7 | Пангесильо | ауыл | 583 | 304 | 279 | |
| 8 | Тауинко | ауыл | 482 | 255 | 227 | |
| 9 | Пеламбрес | ауыл | 409 | 403 | 6 | |
| 10 | Батуко | ауыл | 375 | 195 | 180 | |
| 11 | Чучини | ауыл | 375 | 194 | 181 | |
| 12 | Койрон | ауыл | 364 | 195 | 169 | |
| 13 | Эль-Тебаль | ауыл | 359 | 165 | 194 | |
| 14 | Арболеда-Гранде | ауыл | 333 | 166 | 167 | |
| 15 | Сан-Агустин | ауыл | 331 | 162 | 169 | |
| 16 | Келен-Бахо | ауыл | 309 | 150 | 159 | |
# Хуновейяга

Хуновейяга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хуновейяга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000057180
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005718
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вәхитов Шәүәли Мөхәмәт улы

Вәхитов Шәүәли Мөхәмәт улы (15 декабрь 1932 йыл — 20 декабрь 2020 йыл) — ауыл хужалығы ветераны. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы (1973). КПСС-тың XXV съезы делегаты. Башҡорт АССР-ының алтынсы (1963—1967), һигеҙенсе, туғыҙынсы (1971—1980), унынсы, ун беренсе (1985—1990) саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Вәхитов Шәүәли Мөхәмәт улы
## Биографияһы

Шәүәли Мөхәмәт улы Вәхитов 1932 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Ялсыҡай ауылында тыуған. 1947—1957 йылдарҙа Андреев исемендәге колхозда эшләй. 1957 йылда «Таймаҫ» совхозы ойошторолғас, Лена бүлексәһендә һауын гурты бригадиры булып эш башлай һәм был вазифаны 1962 йылғаса башҡара. 1962—1987 йылдарҙа машина менән һауыу операторы була. 1987—1994 йылдарҙа тағы ла ошо уҡ совхозда һауын гурты бригадиры.
Һәр һыйырҙан һөт һауыу буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшә: 1962—1979 йылдарҙа 5000 кг, ә 1980—1987 йылдарҙа 6432 кг һөт һауып ала.
Малсылыҡты үҫтереүҙәге күрһәткән уңыштары өсөн 1966 йылдың 22 мартында СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указы менән Вәхитов Шәүәли Мөхәмәт улына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған ауылы Ялсыҡайҙа йәшәй.
Шәүәли Мөхәмәт улы Вәхитов 2020 йылдың 20 декабрендә вафат булды.

# Вәхитов Шәүәли Мөхәмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1973)
* ике Ленин ордены (1966, 1973)
* Октябрь Революцияһы ордены (1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1983)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1980).
* Көйөргәҙе районының почётлы гражданы.
# Людовик VIII

Людовик VIII, Арыҫлан (франц. Louis VIII le Lion, 5 сентябрь 1187(11870905) — 8 ноябрь 1226) — 1223—1226 йылдарҙа Франция Короле.
Шулай уҡ 1216—1217 йылдарҙа Англия Короле.
* Был монарх, династия йә һинең вәкилдең тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Ҡәҙрәк ауыл биләмәһе

Ҡәҙрәк ауыл биләмәһе — Россия Федерацияһендәге Татарстандың Әгерже районы муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡәҙрәк ауылы.

# Ҡәҙрәк ауыл биләмәһе
## Географик урыны

Ҡәҙрәк ауылы Ҡәҙрәк ауыл Советына инә. Милли составы — мариҙар. Район үҙәгенә тиклем алыҫлыҡ — 85 км.
Ауыл советы Чекалдинка йылғаһы ярҙарында, Удмурт Республикаһы сиге менән терәлеп урынлашҡан. Удмуртия Республикаһының Иҫке Сальяс районы Иҫке Сальяс ауылы 4,5 км төньяҡ-көнсығышҡа табан урынлашҡан. Әгерже районының административ үҙәгенә, Әгерже шәһәренә 43 км тиклем ара бар.
Татарстан Республикаһы Министрҙар Кабинеты ҡарары менән Татарстан Республикаһының айыруса алыҫ булған торлаҡ пункттары исемлегенә керә.

# Ҡәҙрәк ауыл биләмәһе
## Тарихы

Этимологтар раҫлауынса, Ҡәҙрәк исеме Чекалда йылғаһы буйында ауыл индереү үҙенсәлегенән килеп сыҡҡан. Йылға үҙенең һыуҙарын Кырыкмас йылғаһына табан борғалап ҡыуған. Ауылдаштары бына шундай бөгөлмәле ярҙарҙа йорттар һалғандар. Кәкре урам килеп сыҡҡан, шуға күрә марий телендә «кадыр» йәки «кәкре» тигәндән ауылда юҡ-бар һүҙҙәр яҙылған.
Башҡа этимологиялар был атама «ҡәдерле» һүҙенән килеп сыҡҡан, тип раҫлайҙар, татар телендә был һүҙ «ҡиммәтле» һәм ымлыҡтар мәғәнәһен белдерә.
Ауыл ерлеге статусы биләмәләре һәм «Әгерже муниципаль районы» муниципаль берәмегенең һәм уның составындағы муниципаль берәмектәрҙең территориялары сиктәрен билдәләү һәм уларҙың статусы тураһында» 2005 йылдың 31 ғинуарындағы 14-ТРЗ номерлы Татарстан Республикаһы Законы менән билдәләнгән.
Кадрәк ауылында төп белем биреү мәктәбе, ауыл мәҙәниәт йорто, китапхана, ФАП, магазин эшләй.

# Ҡәҙрәк ауыл биләмәһе
## Ауылдың билдәле кешеләре

* Исламов Дмитрий Александрович – «Марий Эл» ГТРК баш редакторы, Йошкар-Ола ҡалаһы, Марий Эл Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре.
* Шуматов Геннадий Ишаевич – подполковник – офтальмолог, Дондағы Ростов ҡалаһы.
* Виталий Савельевич Савельев – химия фәндәре кандидаты, химкомбинаты технологы, Тобольск ҡалаһы.
* Якаров Анатолий Матвеевич – отставкалағы подполковник, Новосибирск ҡалаһы.
* Шуматов Альберт Мишаевич – врач-терапевт, «Варзи-Ятчи» курорт-санаторий.
* Якаров Владимир Матвеевич – милиция майоры.
* Петроков Савелий Петкевич – отставкалағы подполковник, Ульяновск ҡалаһы.
* Миляев Виталий Ишаевич - отставкалағы подполковник, Мәскәү ҡалаһы.
* Биктимиров Ефим Петаевич – отставкалағы подполковник, Йошкар-Ола ҡалаһы.
* Исламова Татьяна Матвеевна – Россия Федерацияһы мәғәрифенең маҡтаулы хеҙмәткәре.
* Васильева Людмила Савельевна - саңғы уҙышы буйынса спорт мастерына кандидат, ТАССР йыйылма командаһы ағзаһы.
* Савельев Владимир Савельевич – химия фәндәре кандидаты, Түбәнге Кама ҡалаһы.
* Асылбаев Василий Савельевич – милиция майоры, Ижевск ҡалаһы.
* Ишкатов Геннадий Ильич – подполковник.
* Герасимов Владимир Васильевич – эске ғәскәрҙәр подполковнигы, Киров ҡалаһы.
* Миляев Имай – Кадрәк ауыл Советының беренсе рәйесе, аҡгвардеецтәр тарафынан атылған.
# Ҡайраҡ (уйын ҡоралы)

Ҡайраҡ (рус. Кайрак, үзб. кайрок, таж. Қайроқ) — үзбәктәрҙең һәм тажиктарҙың һуҡма музыка уйын ҡоралы, кастаньета төрө.

# Ҡайраҡ (уйын ҡоралы)
## Эшләнеше

Ҡайраҡ 120–150 х 50–70 мм ҙурлыҡтағы дүрт оҙонса яҫы таштан эшләнә. Әлеге ваҡытта бер генә ҡайраҡ ташҡа йоҡа тимер пластинка менән һуғып уйнау осрай. Йылға һыуы тәбиғи рәүештә шымартҡан был таштарҙы йылға буйҙарынан эҙләп алалар.

# Ҡайраҡ (уйын ҡоралы)
## Ҡулланылышы

Уйын ҡоралын XX быуат башында канат буйлап, ҡолға аяҡҡа менеп йөрөүселәрҙең сығыштарын һәм бейеүҙәрен биҙәр өсөн ҡулланғандар. Бохарала, Феирғәнәлә, Ташкентта киң ҡулланылған булған. Ҡайраҡ Үзбәк ССР-ының Халыҡ инструменттары оркестрына ингән булған. Халыҡ музыкаһында һирәк ҡулланылған.
Ғөмүмән, бындай ябай һуҡма уйын ҡоралдары борондан йыр-бейеүгә ритм биреү өсөн файҙаланылған.

# Ҡайраҡ (уйын ҡоралы)
## Көй башҡарыу

Ҡайраҡ уйын ҡоралында уйнаусылар һәр ҡулында икешәр таш тотоп, бик ҡатмарлы ритмдар башҡара алған. Был башҡарылышты усүл (ғәр. أصول‎, «нигеҙҙәр») тип атайҙар. Усүлдәр бик боронғо замандарҙа килеп сыҡҡан һәм әл-Фараби (б.э. IX—X быуаттары), Ибн Сина (X—XI быуаттар), әш-Ширази (XIII быуат), Дәрүиш Али (XVII быуат), Сафиаддин Урмави (XIII быуат) яҙмаларында һүрәтләнгән. Һуңғыһы усулдәрҙе табулатура менән яҙып алыу системаһын уйлап сығарған.
# Рәхмәтуллина Зөлфиә Мөхтәр ҡыҙы

Рәхмәтуллина Зөлфиә Мөхтәр ҡыҙы (16 апрель 1980) — журналист, Башҡортостан юлдаш телевидениеһының бүлек мөдире, Республика Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты.

# Рәхмәтуллина Зөлфиә Мөхтәр ҡыҙы
## Биографияһы

Зөлфиә Мөхтәр ҡыҙы Рәхмәтуллина 1980 йылдың 16 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Һайран ауылында тыуған.
Урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында уҡый.
Телерадио хеҙмәткәрҙәре институтының ТВ һәм радио алып барыусылары бүлеген тамамлай. Башта «Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналында эшләй. 2010 йылда «Ашҡаҙар»ға күсә.

# Рәхмәтуллина Зөлфиә Мөхтәр ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

Зөлфиә Рәхмәтуллинаның «Юлдаш» радиоһында алып барған рухи-әхлаҡи, тәрбиәүи әһәмиәткә эйә «Ғаиләм — ҡәлғәм», «Йылы усаҡ», «Тормош асылы» тапшырыуҙары тиҙ арала халыҡ күңелен яулай. «Еңеү һалдаттары» очерктары, «Атылған йондоҙ», «Даирә» тапшырыуҙары ла тормош ысынбарлығын тасуирлауы менән мәртәбәле.
Зөлфиә Рәхмәтуллина — Ғаиләгә социаль ярҙам йылында журналистар араһында ойошторолған республика конкурсында радиотапшырыуҙар циклы менән Гран-приға лайыҡ була.
2013 йылда «Телеүҙәк», «Атылған йондоҙ», «Алло, һеҙҙе „Юлдаш“ тыңлай» тапшырыуҙар шәлкеме өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты була. Был Башҡортостан Республикаһының журналистика өлкәһендәге иң яҡшы ижади эштәргә йыл һайын бирелә торған премия.
БЮТ каналында «Башҡорт телен өйрәнәм» проекты мөхәррире булараҡ та күләмле эш алып бара.
«Башҡорт телен өйрәнәм» проекты тамашасыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уятҡан. Проект туған телде пропагандалауға өлөш индереүҙән тыш, милләт-ара бәйләнештәрҙе лә нығыта, сөнки ҡатнашыусылар төрлө милләт вәкилдәре.

# Рәхмәтуллина Зөлфиә Мөхтәр ҡыҙы
## Публикациялары

2009 йылда Бөйөк Ватан һуғышы һәм тыл ветерандарына арналған «Еңеү һалдаттары» очерктар йыйынтығын сығара.
Очерк Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары хаҡындағы тетрәндергес ваҡиғаларҙың шаһиттарының шәхси хәтирәләре нигеҙендә ижад ителгән.
Йыйынтыҡ — бер-бер артлы арабыҙҙан китеп торған яугирҙарыбыҙҙың иҫтәлектәрен йыйып алып, уларҙы үҫеп килеүсе быуындарға еткереү өлкәһендәге бик тос хеҙмәт булып тора.

# Рәхмәтуллина Зөлфиә Мөхтәр ҡыҙы
## Яратҡан шөғөлдәре

•Яратҡан шөғөлө: Китап, журнал уҡыу, интернет.
•Яратҡан китабы: Т.Ғарипова «Бөйрәкәй», М.Веллер «Смысл жизни», М.Кәрим «Оҙон-оҙаҡ баласаҡ», Н.Мусин, Ә.Үтәбай, Р.Түләк, Р.Ғарипов.
•Яратҡан фильмы, спектакле: М. Шолохов әҫәре буйынса «Судьба человека» фильмы.
•Яратҡан әҙәби һәм киногерой: Оло инәй һәм Тәңкәбикә — ҡатын-ҡыҙ сабырлығы өлгөләре.
•Яратҡан музыкаль әҫәр, йыр: Райман Ишбаев «Мин ҡабаттан тыуһам әгәр..», Альберт Салауатов «Мәрхәмәтле бул, яҙмыш».

# Рәхмәтуллина Зөлфиә Мөхтәр ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты.
* Ғаиләгә социаль ярҙам йылында журналистар араһында ойошторолған республика конкурсында радиотапшырыуҙар циклы менән Гран-приға лайыҡ була.
# Төньяҡ утрау (Яңы Зеландия)

Төньяҡ утрау (ингл. North Island, маори Te Ika-a-Māui) — Яңы Зеландияның ике төп утрауының береһе.

# Төньяҡ утрау (Яңы Зеландия)
## География

Майҙаны — 113 729 км². Ҙурлығы буйынса Яңы Зеландияла Көньяҡ утрауҙан һуң 2-се, ә донъяла — 14-се урында.
Көньяҡ утрау менән Кук боғаҙы аша айырыла.
Көньяҡ утрауменән сағыштырғанда Төньяҡ утрау тауҙар менән байтаҡҡа күберәк ҡапланған. Иң бейек нөктәһе — әүҙем вулкан Руапеху (2797 м). Утрауҙа юғары вулканик әүҙемлек күҙәтелә, ер тетрәүҙәр булып тора.
Утрауҙың үҙәгендә Яңы Зеландияның иң ҙур күле — Таупо урынлашҡан. Ошо күлдән илдең иң оҙон йылғаһы Уаикато башлана, уның оҙонлоғо 425 км тәшкил итә.
Уртаса йыллыҡ температура +19 °C тәшкил итә.
Төньяҡ утрауҙың көнбайышында Эгмонт милли паркы урынлашҡан.

# Төньяҡ утрау (Яңы Зеландия)
## Халҡы

Утрауҙа илдең төп ҡалалары, шул иҫәптән иң ҙурҙары — Окленд һәм Яңы Зеландияның баш ҡалаһы — Веллингтон урынлашҡан. 2011 йылғы йәниҫәп мәғлүмәттәренә ярашлы Төньяҡ утрауҙа 3366100 кеше йәшәй, был ил халҡының яҡынса 76 %-ын тәшкил итә.
# Пелкосенниеми

Пелкосенниеми (фин. Pelkosenniemi) — Финляндияла, Лапли провиницяһындағы община. Халҡы 1012 кеше тәшкил итә (2011 йылдың 31 ғинуарына); майҙаны — 1881,73 км² . Халыҡ тығыҙлығы 0,55 кеше/км² тәшкил итә. Рәсми тел — фин теле.

# Пелкосенниеми
## Тораҡ пункттары

Төбәктең ауылдары: Аапаярви, Арвоспуоли, Кайрала, Киемункиваара, Луиро, Пелкосенниеми, Пюхяъярви, Саунавааа, Суванто.

# Пелкосенниеми
## Демографияһы

2011 йылдың 31 ғинуарына общинала 1012 кеше йәшәй: 565 ир-атт һәм 447 ҡатын-ҡыҙ
99,7 % халҡы өсөн фин теле туған тел булып тора, швед — 0 % өсөн. Башҡа туған телдәр— общинала йәшәгән 0,2 % кеше өсөн.
Халыҡтың йәш составы:
* 14 йәшкә тиклем — 8,2 %
* 15 йәштән 64 йәшкә тиклем — 65,02 %
* 65 йәштән өлкәндәр — 26,38 %
Йылдар буйынса халыҡ һанының үҙгәреүе:
| Йыл | Һаны |
| 1980 | 1601 |
| 1990 | 1533 |
| 2000 | 1243 |
| 2010 | 1008 |
| 2011 | 1012 |

# Пелкосенниеми
## Галереяһы

* Общинаның үҙәк өлөшө

# Пелкосенниеми
## Туғандаш ҡалалар

* Алакуртти
# Кесе Уса (Уҫы ҡушылдығы)

Кесе Уса (Сабри-Ю, Сабрей-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 565 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 83 км.

# Кесе Уса (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065742
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006574
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Наҡаҫ (һырт)

Кесе Наҡаҫ — төньяҡта Башҡортостандың Күгәрсен районынан көньяҡта Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районына тиклем һуҙылып киткән тау һырты.
Башҡортостандың Күгәрсен районы Аҙнағол ауылы янынан Ырымбур өлкәһе Ташлы ауылына тиклем субмеридиональ һуҙылған. Оҙонлоғо 28 км, Башҡортостандағы һырты- 13 км, киңлеге 6—7 км, иң бейек түбәһе- 667,6 м (Ырымбур өлкәһендәге Наҡаҫ тауы).
Һырттың түбәһе плато рәүешендә, һырлы-һырлы битләүҙәрендә үҙәндәр күп. Тау тоҡомо ҡомташ, алевролиттар, балсыҡ,түбәнге триас конгломераттарынан тора.

# Кесе Наҡаҫ (һырт)
## География

Кесе Наҡаҫ — Һайылмыш һәм Оло Эйек йылғалары араһында ятҡан бик бейек булмаған тау һырты.
Академик А. Чибилёв «Природное наследие Оренбургской области» китабында Наҡаҫты- төп һыу айырғыс тип атай. Уның тирә-яғынан Ағиҙел, Һайылмыш, Оло Эйек бассейны йылғалары башлана. Улар ошо һыртта тупланған ер өҫтө һәм ер аҫты һыуҙары иҫәбенә тулылана. Тау тоҡомдары һәм тау һыртындағы урмандар ошо йылға бассейндар өсөн ҙур әһәмиәткә эйә.
Һырттың итәгендә Наҡаҫ, Ташлы, Оло Юшатыр (Һаҡмар бассейны йылғаһы) ҡушылдыҡтары башлана. Өҫтөндә- киң япраҡлы имәнлек, йүкәлектәр, уҫаҡ, саған, ҡарама һәм ҡайын ҡатнаш урмандар, болонло дала һәм һөрөнтө ерҙәр. Тупрағы- һоро урман тупрағы һәм урыны менән ҡара тупраҡ.
Атамаһының килеп сығышы: кесе — бәләкәй, малый, наҡа(ы)ҫ — ҡыҫҡа ғына, куцый, короткий, тауға ҡарата- бик бейек түгел мәғәнәһендә ҡулланылыуы мөмкин.
Урмандарҙы һөтимәрҙәрҙең 46 төрө төйәк иткән. Бында йылға ҡамаһы, бурһыҡ, ҡыр сусҡаһы, ҡоралай (илек), мышы, хатта айыу ҙа бар. Һырта ҡоштарҙың 51 төрө бар, ҡайһы берҙәре, мәҫәлән, бөркөт, көсөгән (орел-могильник), аҡ ағуна «Ҡыҙыл китап»ҡа ингән. Тау итәгендәге таҙа һыулы йылғаларҙа бағыр, бәрҙе, йомро сабаҡ, ташбаш, әллә нисә төрлө ваҡ йылға балығы төйәкләй.
# Карама (Ануй ҡушылдығы)

Карама — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ануй йылғаһының уң ярына тамағынан 277 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Карама (Ануй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008313
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100831
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лимка

Лимка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Турья йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Лимка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200010325
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201032
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҡҡошатҡан (күл)

Аҡҡошатҡан - рус. Акушаткан - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынындағы күл

# Аҡҡошатҡан (күл)
## Этимологияһы

Күлдең атамаһы башҡорт телендәге Аҡҡош+атҡан тигән һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килгән.
Күл атамаһының барлыҡҡа килеүе тураһында Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип яҙа:
   Акушаткан, озеро, Аргаяшский район, речка, правый приток Зюзелки, бассейн Течи.В переводе с башкирского — «место, где застрелил лебедя», где аккош — «лебедь», аткан — «застрелил».
Аҡҡош атыу - башҡорт халҡында ҡаты тыйылған ғәмәл, табу. Аҡҡош атҡан кеше үҙен бәхетһеҙлеккә дусар итә, һәләк була йәки заты ҡорой тигән инаныс булған.
# Перна

Перна — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Виссервис йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Перна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007234
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Клюша

Клюша — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Клюша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030979
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103097
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нямзай-Яха

Нямзай-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға №3688 исемһеҙ һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Нямзай-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036897
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303689
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кинтереп (Бердь ҡушылдығы)

Кинтереп — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының һул ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кинтереп (Бердь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004817
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200481
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сухополь

Сухополь (рус. Сухополь) — Башҡортостан Республикаһының Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 150 кеше. Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203819006.

# Сухополь
## Халыҡ һаны

1906 йылда — 229; 1920 — 320; 1939 — 320; 1959 — 265; 1989 — 166; 2002 — 153; 2010 — 115 кеше йәшәгән.

# Сухополь
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһы буйынса өҫтөнлөк иткән милләт — урыҫтар (71 %)

# Сухополь
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 21 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Валентиновка): 1 км

# Сухополь
## Тарихы

Сухополь ҡасабаһы белорус халҡы йәшәгән ауыл булараҡ барлыҡҡа килгән. 1902 йылда ауыл теркәлмәгән. Шулай ҙа 1920 йылда унда 44 ихата иҫәпләнгән. 320-гә яҡын кеше йәшәгән. Шулай итеп, ауыл күрһәтелгән йылдар араһында был ауыл барлыҡҡа килеүе ихтимал.

# Сухополь
## Урамдары

* Утар урамы (рус. Хуторская (улица))
* Үҙәк урам (рус. Центральная (улица))

# Сухополь
## Билдәле шәхестәре

* Пстыго Иван Иванович (10.04.1918—23.02.2009), хәрби эшмәкәр, Советтар Союзы Геройы, авиация маршалы, СССР-ҙың атҡаҙанған хәрби осоусыһы, Волгоград ҡалаһының почётлы гражданы.
* Саевич Тимофей Александрович (23.02.1919—26.11.2003), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан совет хәрби хеҙмәткәре, осоусы, разведка авиация полкының звено командиры. Советтар Союзы Геройы (1945).
* Баранов Ефрем Харитонович (1903—1972) — БАССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты, ВКП(б) -ның Стәрлетамаҡ ҡала комитеты беренсе секретары, БАССР-ҙың социаль тәьминәт министры (1951—1961), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.