yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Римский-Корсаков Николай Андреевич

Николай Андреевич Римский-Корсаков (6 (18 март) 1844 йыл — 8 (21) июнь 1908 йыл) — урыҫ композиторы, педагог, дирижер, йәмәғәт эшмәкәре, музыка тәнҡитсеһе; «Могучая кучка» ҡатнашыусыһы. Уның әҫәрҙәре араһында — 15 опера, өс симфония, симфоник әҫәрҙәр, инструменталь концерттар, кантаталар, камера-инструменталь, вокаль һәм тынлы музыка бар.

# Римский-Корсаков Николай Андреевич
## Биографияһы

Николай Андреевич Римский-Корсаков 1844 йылда Новгород губернаһының Тихвин ҡалаһында үҙҙәренең флотта хеҙмәт итеү традицияһы менән билдәле дворян Римский-Корсаковтар ғаиләһендә тыуа. Ғаилә йорто Тихвинка йылғаһы ярында, Богородица Успение монастыры ҡаршыһында була. Композиторҙың атаһы, Андрей Петрович Римский-Корсаков (1784—1862), күпмелер ваҡыт Новгород вице-губернаторы булып хеҙмәт итә, ә һуңынан — Волынск граждан губернаторы; әсәһе, Софья Васильевна, крепостной крәҫтиән һәм бай алпауыт Василий Федорович Скарятиндың (Я. Ф. Скарятиндың бер туғаны) ҡыҙы була. Композитор әсәһе тураһында түбәндәгесә хәтерләй: «Ул ваҡыттағы төшөнсәләр буйынса яҡшы тәрбиә ала. Француз телен яҡшы белә, роялдә уйнай, Александр заманында бай ғаиләләге ҡатын-ҡыҙ белергә тейешле бөтөн нәмәне белә». Буласаҡ композиторға өлкән ағаһы Воин Андреевич, диңгеҙ офицеры һәм буласаҡ контр-адмирал, көслө йоғонто яһай.
6 йәшендә Римский-Корсаков өйҙә уҡый башлай, шул иҫәптән фортепианола уйнарға өйрәнә, әммә китаптарға ҡарағанда музыка әҙерәк тәьҫир итә: һуңғыһынан уға күберәк сиркәү музыкаһы, шулай уҡ рус халыҡ йырҙары оҡшай. 11 йәшендә беренсе музыкаль әҫәрҙәрен яҙа башлай.
1856 йылда сәйәхәт тураһында хыялланған Николайҙы атаһы Диңгеҙ кадет корпусына бирә. 1858 йылда буласаҡ композитор музыка менән ысынелап мауыға башлай: ул Россини, Доницетти, фон Вебер опералары менән таныша, әммә бигерәк тә уны Джакомо Мейерберҙың «Роберт-Дьявол» һәм Михаил Иванович Глинканың — «Жизнь за царя», «Руслан һәм Людмила» әҫәрҙәре һоҡландыра. Һуңынан Бетховен («Пасторальная симфония»), Моцарт һәм Мендельсон музыкаһына ҡыҙыҡһыныуы арта. «Мин 16 йәшлек музыка яратҡан һәм уйнаған бала», — тип хәтерләй ул һуңынан. Етди музыкаль белем алырға кәрәклеген тойоп, Николай 1859 йылдың көҙөнән пианист Николай А. ф. Канилленан дәрестәр ала башлай.
# Бәрҙейылға

Бәрҙейылға (рус. Бердыелга, Бердиелга) — Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы. Башҡортостандың Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Бәрҙейылға
## Этимологияһы

"Башҡорт АССР-ының топонимдары һүҙлеге"ндә, топоним «Бирҙе» тигән антропонимдан килеп сыҡҡан булыу ихтимал, тип фараз ителә Мәгәр урындағы халыҡ уны бәрҙегә бай йылға, атамаһы шунан тип һанай.

# Бәрҙейылға
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200004808
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200480
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса номеры — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әһеле Бәйт

Әһеле Бәйт (ғәр. أهل البيت‎ — йорт кешеләре; рус. Ахль аль-Байт) — ислам традицияһында ҡабул ителгән Мөхәммәт Пәйғәмбәр ғаиләһен (йортон) билдәләү. Исламға тиклемге Ғәрәбстанда хакимлыҡ иткән ғаилә ағзаларын да шулай атағандар.

# Әһеле Бәйт
## Билдәләмәһе

Сөнниҙәр «Әһеле Бәйт» (йорт кешеләре) тигән төшөнсәгә киң мәғәнә һалып, шул иҫәптән Мөхәммәт Пәйғәмбәргә яҡын торған кешеләрҙе лә индерә. Ҡайһы бер авторҙар бында алисылар (Пәйғәмбәрҙең ике туған ҡустыһы Али ибн Әбү Талиптың һәм Пәйғәмбәрҙең ҡыҙы Фатиманың вариҫтарын) һәм ғәббәсиҙәрҙе Пәйғәмбәрҙең бабаһы (Ғәббәс ибн Ғәбд әл-Моталлиптың вариҫтары) индерә. Икенселәр һашимиҙарҙы ла «Әһеле Бәйт» тип һанай. «Әл-Әхзәб» сүрәһенең 33 аятына ярашлы, Пәйғәмбәрҙең бөтә ҡатындары ла Әһеле Бәйт ағзалары иҫәбендә була

# Әһеле Бәйт
## Бәхәстәр

Пәйғәмбәр Фатиманы һәм Али ибн Әбү Талипты, уларҙың балалары Хәсән һәм Хөсәйенде Әһеле Бәйт ағзалары тип атаған бер нисә хәҙис бар. Шуның менән бәйле шиғыйҙарҙың күпселеге Али һәм уның вариҫтарын власҡа берҙән-бер дәғүәсе тип иҫәпләгән. Алиҙың һәм уның тоҡомдарының имаматҡа айырым хоҡуҡтары тураһында мәсьәлә бөгөнгәсә схоластик бәхәстәрҙең дауам итеүсе предметына әйләнде. Мосолмандарҙың күпселеге, рухани власть нәҫел буйынса күсә алмай һәм хәлифә власҡа Хаҡ хәлифәләр идара иткән осорҙағы кеүек килергә тейеш, тип иҫәпләй
# Ахун ауыл Советы (Учалы районы)

Ахун ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ахун ауылы.

# Ахун ауыл Советы (Учалы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ахун ауыл Советы (Учалы районы)
## Ауыл советы составы

* Ахун ауылы,
* Ҡыйҙыш ауылы,
* Танысау ауылы,
* Ташморон ауылы.
# Ранкагуа

Ранкагуа (исп. Rancagua) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның, Качапоаль провинцияһының һәм О'Хиггинс өлкәһенең административ үҙәге. Коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 206 971 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 260,3 км². Халыҡ һаны — 234 757 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 901,87 кеше/км².

# Ранкагуа
## Географик урыны

Чилиҙың баш ҡалаһынан (Сантьяго) 84 саҡрым (79 км) көньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡ-көнсығышта — Гранерос коммунаһы;
* көнсығышта — Кодегуа һәм Мачали коммунаһы;
* көньяҡта — Оливар коммунаһы;
* көньяҡ-көнбайышта — Доньиуэ коммунаһы;
* көнбайышта — Алуэ коммунаһы.

# Ранкагуа
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 234757 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 226447 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 96,46 |
| | Ауыл халҡы | 8310 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 3,54 |
| | Ир-егеттәр | 116067 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 49.4 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 118690 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 50.6 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 901,87 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 27,65 |
# Леуши

Леуши — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1385 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628212, ОКАТО коды — 71116916001.

# Леуши
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 1385 |

# Леуши
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Вожъёль

Вожъёль — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лоптюга йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Вожъёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043988
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004398
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яңы тәнҡит

«Яңы тәнҡит» (ингл. New Criticism) — XX быуат урталарында әҙәби тәнҡиттәге яңы ағым, әҙәбиәт ғилемендәге формаль методтың бер төрө.

# Яңы тәнҡит
## АҠШ

«Яңы тәнҡит» АҠШ-та 1930-сы йылдарҙа формалаша башланған һәм 1940-50-се йылдарҙа өҫтөнлөк алған ағым. Уға шағир, яҙыусы һәм әҙәби тәнҡитсе Джон Тейт (ингл. John Orley Allen Tate; 19.11.1899—9.02.1979) һәм тағы ҡайһы бер тәнҡитселәр нигеҙ һала. Ағымдың атамаһы Джон Рэнсомдың The New Criticism китабының исеме менән бәйле.
«Яңы тәнҡит» талаптарына ярашлы, тексты анализлауҙың төп методы булып «төплө уҡыу» Close reading тора — авторҙың әҫәр йөкмәткеһенә һалған һәр фразаның айырым һәм дөйөм мәғәнәһен асып биреү, символикаларҙы, образдар системаһын һәм тәрән мотивтарҙы өйрәнеү.
"Яңы тәнҡит"тең, бары тик әҙәби әҫәрҙә генә сикләнеп, автор шәхесен һәм тарихи-социаль контексты һанға һуҡмауы методологияның төп етешһеҙлектәре була һәм артабан ағымдың көрсөгөнә килтерә.

# Яңы тәнҡит
## Франция

«Яңы тәнҡит» Франция барлыҡҡа 1950 йылдарҙа барлыҡҡа килә һәм әҙәбиәт ғилемендә структурализм принциптарын ҡулланыу һөҙөмтәһенә әйләнә. Француз йүнәлешенең теоретик нигеҙҙәрен Ролан Барт булдыра.
1970 йылдар башына француз «Яңы тәнҡит» бик күп һанлы методологик йүнәлештәрҙе үҙ эсенә ала: әҫәрҙең эске төҙөлөшөнә анализ, шиғри телмәр үҙенсәлектәре, хикәйәләү һәм сюжеттың ойошоуы.
# Волкенштейндың килем йорто

Л. Ф. Волкенштейндың килем йорто — Дондағы Ростовтың Станислав урамы һәм Гәзит тыҡрығы мөйөшөндә урынлашҡан бина. Төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы.

# Волкенштейндың килем йорто
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Гәзит тыҡрығы яғынан йортта элекке хужаһы тураһында һөйләгән геральдик ҡалҡанды күрергә мөмкин. . Лев Филиппович (Исаак-Лейб Фишелевич) Волькенштейн (1858—1935) — Ростовта популяр адвокат, театр һөйөүсе һәм водевилдәр авторы, ҡустыһы — «Рәсәй тимер юлдары йәмғиәте» директоры, присяжныйҙар вәкиле Михаил Филиппович (Моисей Фишелевич йәки Фалькович) Волькенштейн (1859—1934) кеүек А.П. Чеховтың гимнзия буйынса иптәше, шулай уҡ публицистар Ф. А. Волькенштейн һәм О. А. Волькенштейндарҙың, шағир . М. Волькенштейндың, рәссам М. В. Добужинскийҙың һәм бухгалтер О. И. Волькенштейндың ағаһы булған.
Ике гимназисты уртаҡ мауығыуҙар — театр бәйләй. Береһе драматург, икенсеһе 1890 йылда Ростовта билдәле присяжны вәкиле, эшҡыуар Файн менән бергә ҡалала Асмолов театрының милектәше була.
Волкенштейн 1890 йылда һатып алған бина бер ҡатлы була. Классик ремонттан һуң, уны классик декор менән биҙәй. Ә көнсығыш стенаһыда арыҫландар менән геральдик ҡалҡан барлыҡҡа килә. Лев Филиппович Волкенштейн йортта ҡатыны Софья Ефремовна (?-1940), ике ҡыҙы (Ольга һәм Алиса) һәм кескәй улы (һуңынан Парижа адвокат Юрий Волькенштейн, 1892—?) менән йәшәй.
1930 йылда бинаға ике ҡат өҫтәлеп төҙөлә. 1943 йылдың авгусынван уны Аҙау-Дон пароходсылығы биләй, ә һуңынан йорт тағы орлаҡ бинаһы була.
Йорттоң йәшәүселәре һуғышҡа тиклем йәшәгән күршеләренән был йортҡа А.П. Чехов килеп йөрөгәне тураһында ишетәләр. Ә йорт хужаһының яҙмышы хаҡында уларға бер нәмә лә билдәле булмай. Был һорауға яуап «Онотолмаған ҡәберҙәр. Рәсәй сит иле. 1917—1997 йыл» тигән китапта Лев Волкенштейндың . Парижда 1935 йылдың 20 майында вафат булыуы тураһында әйтелә. Эмиграцияла булған сағында ул «Иллюстрациялы Рәсәй» журналында хеҙмәттәшлек итә, уның биттәрендә Чехов тураһында хәтирәләр баҫылып сыға. Лев Волкенштейндың портреты «Приазовский край» гәзитенең 25-йыллығына арналған номерында күренеп ҡала. Лев Филиппович редакция юрисы булып иҫәпләнгән.
# Ахун (Татарстан)

Ахун — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Аҡкүҙ ауыл биләмәһе составына керә.

# Ахун (Татарстан)
## География

Башҡортостан Республикаһы сигендә, Аҡтаныш ауылынан көньяҡҡа табан 28 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ахун (Татарстан)
## Тарих

Ахун — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. 1747 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Бүләр түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
ХХ быуат башында мәсет (1831 йылдан уның ҡарамағында мәктәп эшләй), икмәк магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Коллективизация осоронда ауылда «Ҡыҙыл Сөн» колхозы ойошторола, 1950 йылдарҙа ул эреләтелгән «Гранит» колхозы, ә хәҙерге ваҡытта «Ярыш» колхозы составына керә.

# Ахун (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 76 башҡорт, 38 типтәр; 1834 йылда — 33 башҡорт, 52 типтәр, 5 керҙәш башҡорт (йәнәйҙәр); 1870 йылда — 322 башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 252 | 322 | 680 | 568 | 680 | 631 | 568 | 495 | 375 | 352 | 522 | 431 | 279 | 274 |

# Ахун (Татарстан)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
# Санкый-Ягун

Санкый-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кирилл-Выс-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Санкый-Ягун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204310
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Райхенбах (Үрге Лужица)

Райхенбах (Үрге Лужица) (нем. Reichenbach/O.L.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3976 кеше йәшәй. Майҙаны — 42,79 км². Диңгеҙ кимәленән 134 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2894 һәм автомобиль коды NOL.
# Куянсак

Куянсак — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Куянсак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100023940
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102394
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Катлин-Игый

Катлин-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Катлин-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048342
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204834
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Айова

Айова (ингл. Iowa) — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 26. 1846 йылдың 28 декабрендә төҙөлгән. Элек Иллинойс территорияһы исеме менән йөрөгән. Штаттың ҡушаматы — Бөркөт күҙе штаты.

# Айова
## География

Майҙаны 145 743 кв.км, шуның 0,71 % һыу майҙаны.
Айова
* төньяҡта — Миннесота
* төньяҡ-көнбайышта — Көньяҡ Дакота
* көньяҡ-көнбайышта — Небраска
* көньяҡта — Миссури
* көньяҡ-көнсығышта — Иллинойс
* төньяҡ-көнсығышта — Висконсин
менән сиктәш.

# Айова
## Халыҡ

2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Айова штатында 3 062 309 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 21,01 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 30.
# Ҡаймыҡсы ҡуңыҙҙар

Ҡаймыҡсы ҡуңыҙҙар (лат. Gyrinidae, рус. Вертячки) — Adephaga аҫотрядынан ғаиләһе, аҫотрядындағы ҡуңыҙҙар ғаиләһе. 800 дән артыҡ төрө бар, Ҡара аяҡлы (Gyrinus marinus Gill) һәм һары аяҡлы (G. natator L.) ҡаймаҡсы ҡуңыҙҙар киң таралған.
4—7 мм, ҡара төҫтә, ғәҙәттә, өсте ныҡ ялтырый, ҡанат өҫлөктәренең осо тупаҫланған. Алғы аяҡтары оҙон, эләктереп алырға, урталағылары һәм арттағылары йөҙөүгә яйлашҡан. Күҙҙәре баш сығымы менән бүленгән. Өҫтәгеһе һауала күреү, аҫтағыһы һыу аҫтында күреү өсөн хеҙмәт итә. Йыйылған һәм аға торған һыуҙа йәшәйҙәр. Бөжәктәр араһында иң әйбәт йөҙөүселәр. Йыш ҡына һыу өҫтөндә тиҙ әйләнеп һәм борғаланып йөҙәләр, ҡурҡыныс янағанда сумалар. Йыртҡыстар. Ваҡ бөжәктәр һ.б. умыртҡаһыҙҙар менән туҡланалар. Личинкаһы нәҙек һәм оҙонса, оҙонлоғо 14 мм-ға ҡәҙәр, һаңаҡтары менән һулай, һыу төбендә йәки үҫемлектәр араһында һыуҙа үҫә, йыртҡыс. Һыу ярындагы дымлы тупраҡта ҡурсаҡҡа әүерелә.
# Сәлимов

Сәлимов — фамилия.
* Сәлимов Марсель Шәйнур улы (1949) — Башҡортостандың күренекле сатирик һәм юмористик шағиры һәм яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡорт ССР-ының (1990) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Сәлимов Мөхәмәт Кәрим улы (1925—2000) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Сәлимов Ниязбай Булатбай улы (1958) — филология фәндәре кандидаты, Жәлил Кейекбаев исемендәге премия лауреаты.
* Сәлимов Сәбих Мөхәмәҙиә улы (1929—1997) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975).
# Грузин сәйе

Грузин сәйе — Рәсәй империяһында, Советтар Союзында (Грузин ССР-ы территорияһында), ә хәҙерге ваҡытта Грузияла етештерелгән сәй.

# Грузин сәйе
## Тарихы

Рәсәйҙә XIX быуат башында милли традицияға әйләнгән сәйҙе күпләп эсеү империя территорияһында сәй үҫтереү феекренә этәрә. XIX быуат һуңында — XX быуат башында бындай ынтылыш бер нисә тапҡыр яһала, әммә ватан сәйен етештереү бары тик СССР ваҡытында ғына тормошҡа аша. Рәсәйҙә сәй үҫтереп ҡарауҙың тәүге аҙымдары 1830 йылдарҙа яһала (шул уҡ ваҡытта, инглиздәр колонияларында, аныҡлап әйткәнәдә Һиндостанда) сәй етештерә башлай). Тәүҙә был эшкә православие сиркәүе тотоноп ҡарай, һуңынан ҡайһы бер бай ер биләүселәр шөғөлләнәнеп ҡарай. Эристави грузин кенәздәренең сәй үҫтереү буйынса тәжрибәһе билдәле. 1910 йылдарҙа рус ғалимы Андрей Краснов Батуми ботаника баҡсаһы плантацияларында сәйҙе фәнни үҫтереүҙә беренсе була.
Грузия территорияһында сәйҙе сәнәғәт плантациялары кимәлендә үҫтереү Ҡырым һуғышынан (1853—1856) һуң барлыҡҡа килә.
1893 йылда сәй бизнесын башлаусы Константин Абрамович Поповтың вариҫы һәм уның эшен дауам итеүсе Константин Семенович Попов Батуми эргәһендә Чаквала сәй плантациялары өсөн бер нисә участка һатып ала, үҫентеләр, сәй ҡыуағы орлоғо ала һәм Ҡытайҙан сәй эше белгесе Лау Джон Джауҙы саҡыра. Лау Джон Джау етәкселегендә юғары сифатлы сәй япраҡтары үҫтерелә, 1896 йылда яңы плантацияларҙан беренсе сәй алына, ә 1900 йылда Попов плантациялары сәйе Парижда күргәҙмәлә алтын миҙал яулай.
# Войяшор

Войяшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колвавис йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Войяшор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007223
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бакурка

Бакурка (Бакур) — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сердоба йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Бакурка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005414
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000541
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Золя Эмиль

Эмиль Золя (франц. Émile Zola; 2 апрель 1840 йыл — 29 сентябрь 1902) — француз яҙыусыһы, публицист һәм сәйәси эшмәкәр.
XIX быуаттың икенсе яртыһында реализмдың иң әһәмиәтле ҙур вәкилдәренең береһе — әҙәбиәттә натуралистик хәрәкәттең юлбашсыһы һәм теоретигы. Тәү сиратта Икенсе империя осорондағы француз йәмғиәтенең барлыҡ ҡатламдарын да тасуирлаған 20 томлыҡ «Ругон-Маккара» циклы менән билдәле. Уның әҫәрҙәре күп тапҡырҙар кино һәм телевидение экрандарына сығарыла.
Шау-шыулы "Дрейфус эштәре"ндә мөһим роль уйнай, шул арҡаһында Англияға күсергә мәжбүр була.

# Золя Эмиль
## Биографияһы
### Прованстағы бала сағы һәм үҫмер йылдары

Эмиль Золя 1840 йылдың 2 апрелендә Парижда, итальян сығышлы Франция гражданлығын ҡабул иткән инженер Франсуа Золя (итальянса Дзоля кеүегерәк уҡыла) һәм уның француз сығышлы ҡатыны ғаиләһендә тыуа. 1843 йылда Эмилдең атаһы Экс-ан-Прованс каналын төҙөүгә контракт һәм ғаиләһен шунда күсерә. Финанс партнерҙары менән бергә ул уйланған прроекттарын тормошҡа ашырыу өсөн Прованста компания төҙөй. 1847 йылда ҡаланы һыу менән тәьмин итеү өсөн канал һәм быуа ҡоролмаһы төҙөү башлана, әммә шул уҡ йылда Франсуа Золя үпкә шешенән вафат була.
Ире үлгәндән һуң Эмилдең әсәһе әҙ генә пенсияға бик фәҡир йәшәй. 1851 йылда ул мәрхүм Франсуа Золяның компанияһына ҡаршы кредитоорҙар башлаған суд процесын күҙәтеү өсөн улы менән Парижға ҡайта. 1852 йылда компанияны банкрот тип иғлан итәләр, ә киләһе йылда канал хужаһын алмаштыра.
Эмиль ул ваҡыт өсөн бик һуң — ете йәшендә генә — белем ала башлай. Әсәһе уны Экс-ан-Прованта Бурбон колледжы ҡарамағындағы пансионға урынлаштыра, унда ул биш йыл белем ала. Прованста дине белемгә эйә була.
Экс-ан-Прованста Эмиль Золяның яҡын дуҫтарының береһе рәссам Прованс Поль Сезанн була, был дуҫлыҡ 1880 йылдар уртаһына тиклем дауам итә. Шул уҡ ваҡытта Золя Альфред де Мюссе, дер Альфред де Виньи һәм Виктор Гюго әҫәрҙәре менән мауыға. Шиғырҙар ҙа яҙып ҡарай, әммә улар хәҙерге ваҡытта юғалған. Экс-ан-Прованс һәм тотош төбәк уның буласаҡ «Ругон-Маккара» циклындағы романдары өсөн сығанаҡ була. Ҡала китапҡа уйлап сығарылған Плассан атамаһы менән ингән.
# Шенк-Соим

Шенк-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Атым-Егарт йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шенк-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021378
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302137
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3