yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шайтанка (Ыҡ ҡушылдығы)

Шайтанка — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Шайтанка (Ыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501112111200003873
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200387
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Амбаш

Амбаш — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иска йылғаһының уң ярына тамағынан 165 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Амбаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502612111200008511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200851
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Алтей үләне

Алтей үләне (лат. Алте́й лека́рственный, лат. Althaéa officinális) — гөлнәфис сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған күп йыллыҡ үҫемлек. Бейеклеге 1,5-ға етә, июнь-август айҙарында алһыу-көрән төҫтә сәскә ата, орлоғо июль-августа өлгөрә. Европа, Азия һәм төньяҡ Африкала үҫә. Башҡортостанда алтей үләне һирәк осрай. Уны нигеҙҙә Ағиҙел, Дим, Өршәк йылғалары буйҙарында осратырға мөмкин. Йылға ярҙарында, туғайҙарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа үҫә. «Ҡыҙыл китап»ҡа индерелгән.
* Алтей үләне. «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887 китабынан ботаник иллюстрация

# Алтей үләне
## Химик составы

Тамырҙарында организм өсөн файҙалы бик күп матдәләр бар: крахмал (до 37 %), лайлалы матдәләр (до 35 %), пектин (11—16 %), шәкәр (8 %), каротин, лецитин, фитостерин, минераль тоҙҙар һәм майҙар (1—1,5 %). Шулай уҡ, кеше организмы өсөн алмаштырғыһыҙ, үтә кәрәкле, йәғни, һис шикһеҙ аҙыҡ менән инергә тейешле (незаменимые) аминокислоталар, мәҫәлән, аспарагин (2 — 19,8 %) һәм бетаин (4 % -ҡа тиклем) бар.
Япраҡтарында лайлалы матдәләр, эфир майҙары, аскорбин кислотаһы, каротин бар.
Орлоҡтарындағы майҙар олеин (30,8 %), α-линол (52,9 %); α-линолен (1,85 %) һәм β-линолен кислоталары (0,65 %) сығанағы булып тора.
Көлө фосфат тоҙҙарына бай[11].

# Алтей үләне
## Шифаһы

Дауалау өсөн алтей үләйенең тамыры һәм тамырһабағы ҡулланыла. Уларҙың составында аспарагин кислотаһы, С витамины, каротин, глюкоза шәкәре һ.б. биологик актив матдәләр бар.
Үҫемлектең япрағы менән сәскәһендә лә бер аҙ шифалыҡ сифаты бар. Сәсеп үҫтерелгән алтей үләне тамыр һәм тамырһабагы икенсе «йәшендә», көҙгөһөн ҡаҙып алына һәм һалҡын һыуҙа йыуып, ҡояш төшмәгән урында, йә 35-40 градус температуралы һүнгән мейестә киптерелә. Тиҙерәк кипһен өсөн эре тамырҙар буйға киҫкеләнә.
Әҙер дарыу ғәҙәттәгесә һаҡлана. Ул өс йыл буйы үҙ шифаһын юғалтмай.
Алтей үләйенең япрағы һәм сәскәһе үҫемлек сәскә ата башлаған мәлдә йыйып, кисекмәҫтән киптереүҙе талап итә. Бының өсөн ҡояш төшмәгән урын булһын, дарыу йоҡа итеп йәйелһен һәм йыш әйләндерелһен. Һаҡлау ғәҙәттәгесә.
Алтей үләйенең тамыры һәм тамырһаһағынан әҙерләнгән төнәтмәне тын алыу юлдары, үпкә шешкәндә, ашҡаҙандың әселеге артыу менән үткән гастрит, ашҡаҙан һәм бөйән эсәгенең сей яра (язва) ауырыуы булғанда ҡулланырға кәңәш ителә.
Төнәтмәне әҙерләү: 1 аш ҡалағы киптереп ваҡланған дарыу матдәһен 1 стакан һалҡын һыуға һалып, бүлмә шарттарында өҫтө ябыҡ килеш 1 сәғәт тоторға кәрәк. Төнәтмәне көнөнә 1 −5 тапҡыр, ашар алдынан, 1 аш ҡалағы эсергә.
Алтей үләйенең тамыры һәм тамырһабағынан ҡайнатма ла әҙерләргә мөмкин. Дарыу һәм һыу шул уҡ нисбәттә алына, 20 минут ҡайнатырға. Үрҙә һанап сыҡҡан ауырыуҙарҙан ҡабул итергә.
Алтей үләненең япрағы һәм сәскәһенән әҙерләнгән төнәтмә, нигеҙҙә, ауыҙ эсен сайҡатыу өсөн дә ҡулланыла. Төнәтмәне әҙерләү: 1 аш ҡалағы кипкән дарыу үләнен 1 стакан ҡайнар һыуға һалып, өҫтө ябыҡ килеш йылы урында 1 сәғәт тоторға кәрәк.
# Арка-Яга

Арка-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Менка-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 119 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Арка-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046645
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204664
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чурбаш

Чурбаш — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 818 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Чурбаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012304
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301230
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кнау

Кнау (нем. Knau) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 654 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,71 км². Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7389 һәм автомобиль коды — SOK.
# Табас (Кондома ҡушылдығы)

Табас — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының уң ярына тамағынан 197 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Табас (Кондома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300112115200009608
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200960
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Майзас (Тара ҡушылдығы)

Майзас — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының уң ярына тамағынан 383 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 168 км.

# Майзас (Тара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005655
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300565
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Отножка

Отножка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Крутая йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Отножка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012489
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301248
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пога (йылға)

Пога — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Татош йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пога (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022632
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202263
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сөндө

Сөндө (рус. Сюнда) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан биләмәләрендә аға. Йылға Павловка һыуһаҡлағысының (Сөндө ҡултығы) һул ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сөндө
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә.. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023644
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102364
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Сөндө
## Этимологияһы

Гидроним сөн+дө һүҙ яһаусы аффиксы менән яһалған. Сөн йылғаһының этимологияһы айҡанлы, ихтимал, сөмгөл (диал. сөн, сөнгөл) һүҙенән килеп сыҡҡандыр, тигән фараз белдерелә Башҡорт АССР-ының топонимдары һүҙлегендә. Йәғни, йылғала тәрән соҡорланып ятҡан урындары бар
# Зәйнетдинова Светлана

Светлана Зәйнетдинова (эст. Svetlana Zainetdinova; 19 октябрь 1962 йыл, Өфө) — СССР һәм Эстония шахматсыһы, шахмат буйынса Эстония чемпионы (1985), ҡатын-ҡыҙҙар араһында шахмат буйынса ФИДЕ мастеры (2006), халыҡ-ара ИКЧФ мастеры (2009).

# Зәйнетдинова Светлана
## Биографияһы

1979 йылда Өфөлә урта мәктәп тамамлай. Шахмат менән Өфө Пионерҙар һарайында шөғөлләнә башлай. 1984 йылда Ленин орденлы Үҙәк дәүләт физик культура институтын (ГЦОЛИФК) тамамлай.
1984 йылдан Эстонияның Кохтла-Ярве ҡалаһы шахмат тренеры булып эшләй, ә 2002 йылдан — урындағы «Диагональ» шахмат клубы советы ағзаһы.
Шахмат буйынса Эстония чемпионатында алтын (1985) һәм көмөш (2000) миҙал яулай. Шахматты яҙышып (хат аша) уңышлы уйнай һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында ИКЧФ-ның халыҡ-ара мастеры (2006), ҡатын-ҡыҙҙар араһында ИКЧФ-ның халыҡ-ара гроссмейстеры (2009), ИКЧФ-ның халыҡ-ара мастеры (2009) исемдәренә лайыҡ.
# Оло Хуута

Оло Хуута (Нгарка-Харвота-Яха) — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарата-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.

# Оло Хуута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036248
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303624
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вой-Лойте-Юган

Вой-Лойте-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Амп-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Вой-Лойте-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029289
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302928
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Жулановка

Жулановка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаклағысы уң ярына 472 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Жулановка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100015148
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101514
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Оло Паозер

Оло Паозер — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Шанга йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Оло Паозер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041721
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004172
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Егорова (Пеша ҡушылдығы)

Егорова — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеша йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Егорова (Пеша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005462
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Красноуфимск округы

Красноуфимск округы — Рәсәй Федерацияһының ҡала округы статуслы Свердловск өлкәһенең муниципаль берәмеге. Өлкәнең Көнбайыш идаралыҡ округына ҡарай. Административ үҙәге — Красноуфимск ҡалаһы (муниципаль берәмек составына кермәй).

# Красноуфимск округы
## География

Округ төньяҡ-көнсығыштан һәм көнсығыштан — Свердловск өлкәһенең Әшит һәм Әртә ҡала округтары, көньяҡтан һәм көньяҡ-көнбайыштан — Башҡортостандың Асҡын, Дыуан һәм Мәсетле райондары, көнбайыштан — Пермь крайының Октябрь һәм Соҡсон райондары менән сиктәш. Округтың административ үҙәге булған Красноуфимск ҡалаһы айырым муниципаль берәмек (Красноуфиск ҡала округын) тәшкил итә.

# Красноуфимск округы
## Тарих

1924 йылдың 27 февралендә Урал өлкәһе Көңгөр округы составында Красноуфимск районы ойошторола. 1934 йылда район Свердловск өлкәһе составына керә. 1967 йылда Красноуфимск районы составынан Әшит районы сығарыла.
1995 йылдың 5 авгусында төбәк референдумы һөҙөмтәләренә ярашлы район «Красноуфимск районы» муниципаль берәмеге тип үҙгәртелә.
2006 йылдың 1 ғинуарында Красноуфимск округы тип үҙгәртелә.

# Красноуфимск округы
## Халҡы

Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, округ халҡы 26 377 (2016 й.) кеше тәшкил итә.

# Красноуфимск округы
## Тораҡ пункттар

Округ составына 68 тораҡ пункт керә.
Красноуфимск округының башҡорт ауылдары: Бишкәү, Бәйәктүз, Рахманғол, Боғалыштамаҡ (Боғалыштүз), Ҡуян, Урта Боғалыш, Үрге Боғалыш, Табанлыкүл (Озерки), Һыҙғы (Сыҫҡы, Иҫкауыл), Оло Төрөш һ.б.
# Арса районы

А́рса райо́ны (татар. Арча районы) — Татарстан районы. Майҙан - 1843,6 км². Үҙәк — Арса ҡалаһы.
Халыҡ — 51,6 мең кеше. 92,8 % — татарҙар.

# Арса районы
## Билдәле шәхестәре

* Сөләймәнов Наил Тимерйән улы (15.04.1939), ғалим-инженер‑электромеханик, 1986—2011 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (2000). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2010), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1998), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1978). Саңғы ярышы буйынса СССР‑ҙың спорт мастеры (1964). Ашытбаш ауылынан.

# Арса районы
## Административ-территориаль ҡоролошо

* Арса ҡалаһы
* Апазовское ауыл биләмәһе
* Венетинское ауыл биләмәһе
* Казанбашское ауыл биләмәһе
* Качелинское ауыл биләмәһе
* Кошлаучское ауыл биләмәһе
* Купербашское ауыл биләмәһе
* Нижнеатынское ауыл биләмәһе
* Новокинерское ауыл биләмәһе
* Новокишитское ауыл биләмәһе
* Новокырлайское ауыл биләмәһе
* Нусинское ауыл биләмәһе
* Сизинское ауыл биләмәһе
* Сикертанское ауыл биләмәһе
* Смак-Корсинское ауыл биләмәһе
* Среднеатынское ауыл биләмәһе
* Среднекорсинское ауыл биләмәһе
* Среднепшалымское ауыл биләмәһе
* Староашитское ауыл биләмәһе
* Старокырлайское ауыл биләмәһе
* Старочурилинское ауыл биләмәһе
* Сюрдинское ауыл биләмәһе
* Ташкичинское ауыл биләмәһе
* Урнякское ауыл биләмәһе
* Утар-Атынское ауыл биләмәһе
* Училинское ауыл биләмәһе
* Шурабашское ауыл биләмәһе
* Шушмабашское ауыл биләмәһе
* Янга-Салское ауыл биләмәһе
# Шайдиц

Шайдиц (нем. Scheiditz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 41 кеше йәшәй. Майҙаны — 1,68 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7646 һәм автомобиль коды — SHK.
# Хэбидя-Яха (Няба-Яха ҡушылдығы)

Хэбидя-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нябы-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Хэбидя-Яха (Няба-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303889
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Люлих (Лух ҡушылдығы)

Люлих — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лух йылғаһының уң ярына тамағынан 153 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Люлих (Лух ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033754
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003375
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғажрәдиҙәр

Ғажрәдиҙәр (ғәр. عجاردة‎‎; рус. Аджради́ты) — хәрижиҙәрҙең уртаса фирҡәләренең береһе, нәждәттәрҙән айырылып сыҡҡандар.
Нигеҙ һалыусыһы — Әбд әл-Кәрим ибн Ғажрәд.

# Ғажрәдиҙәр
## Тарихы

Фирҡәгә нигеҙ һалған Әбд әл-Кәрим ибн Ғажрәд нәждәттәргә ҡаршы сығыш яһаусылар араһында була. Ғәтиәт ибн әл-Әсүәд яғына күсеп, Систәнгә китеп бара. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса Әбд әл-Кәрим ибн Ғәжрәд башта Әбү Бәйһәс яҡлы була, әммә һуңынан унан баш тарта һәм үҙенең тәғлимәтен булдыра.

# Ғажрәдиҙәр
## Ғажрәдиҙәр фирҡәһе

Ғажрәдиҙәр фирҡәһе төрлө һорауҙарҙа айырым фекер йөрөткән ваҡ секталарға: сәлтиҙәр, мәймүниҙәр, хәмзиҙәр, хәләфиҙәр, әтрәфиҙәр, шөғәйбиҙәр, хәзимиҙәр төркөмдәренә тарҡала.