yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Родео

Роде́о (исп. rodeo) — тарихи яҡтан мексика һәм америка ковбойҙары араһында таралған, Төньяҡ Америкалағы спорт төрө. Спорт ярышы булараҡ, беренсе ярыш 1883 йылда техастың Пекос ҡалаһында үткәрелгән тип иҫәпләнә.

# Родео
## Тасүирлама

Родео бер нисә төр ярышты берләштерә: ҡырағай үгеҙ өҫтөндә, эйәрле һәм эйәрһеҙ ат өҫтөндә сабышыу, арҡан менән үгеҙ тотоу, мейескәләр тирәләй сабышыу. Элегерәк ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнашҡан программа ла булған.
«Ҡырағай үгеҙ»ҙә йәки атта сабышыу — иң билдәлә ярыш төрө, ошо бәйгеләрҙе йыш ҡына «родео» тип атайҙар. Ковбой һыбай килеш 8 секунд тотоноп торорға тейеш, шул уҡ ваҡытта шпоралар менән төрткөләп тороп хайуандың мөмкинлектәрен күрһәтергә тейеш. Угеҙ йәки ат бик уйнаҡ булмаһалар, судьялар икенсе хайуанда сығыуҙы талап ителәр
Ат үрә торһон өсөн уны махсус ҡайыштар менән бәйләйҙәр. Ат тибенеү өсөн артҡы аяҡтарына баҫһа, ҡайышты бушаталар. Яйҙаҡ атҡа менеп ултыра, аренаға сыға торған ҡапҡалар асыла. Аттың артында тороусы кеше ҡайышты тығыҙ итеп ҡыҫып бәйләй. Ат ауыртыуға түҙмәй, ҡайышты ысҡындырыу өсөн, атҡы аяҡтарына баҫа, һыбайлыны ҡолатырға тырыша.
Угеҙҙәр менән булган родеола, үгеҙ һөжүм иткәс, үгеҙҙе ситкә ылыҡтырыусы булфайтерҙар ҡатнаша. «Өҫтәмә» сығыштар программаһы ла күп төрлө. Мәҫәлән, ҡырығай һыйырҙы һауыу, йәки һарыҡҡа атланып сабыусы балалар родеоһы үткәрелә.

# Родео
## Хәҙерге заман родеоһы

Американың «Родео профессиональдары ассоциацияһы» 5000 ағзаны берләштерә, йыл һайын 650 яҡын бәйге үткәрә. Финалға сыҡҡандар дакабрҙә Лас-Вегаста осраша. Бәйгеләр төрлө ҡалаларҙа, ауыл хужалығы күргәҙмәләре ваҡытында үткәрелә. Бәйгегә приз фондын спонсорҙар булдыра. Иң билдәлә ковбойҙарҙың йыллыҡ эш хаҡы 100 мең долларға барып етә. Үкенескә ҡаршы эш хаҡының ҙур өлөшө дауаланыуға китә. Бәйге алдынан пари төҙөлә, тотализатор эшләй.
Ассоцация Дан Залына күренекле спортсыларҙы ғына түгел, хайуандарҙы ла теркәй бара. Канадала AirWolf исемле донъя чемпионы һәм 2006 йылғы «Йыл аты» Дан Залына индерелгән, һәм күптән түгел клонлаштырылған.
# Тачкаль

Тачкаль — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Тачкаль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031918
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203191
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Казым

Оло Казым — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Туртас йылғаһының һул ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Оло Казым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013326
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301332
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Осло ҡыйыҡ аҫтындағы йорт (Минск)

Осло ҡыйыҡ аҫтындағы йорт (Минск) — Коммунистик һәм Ҡыҙыл урамдары киҫелешендә урынлашҡан йорт. 1952 йылда төҙөлгән. Беларусь Республикаһының тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегән ингән.
1956

# Осло ҡыйыҡ аҫтындағы йорт (Минск)
## Тарихы

«Осло ҡыйыҡ аҫтындағы» йортто төҙөү һуғыштан һуңғы йылдарҙа офицер ғаиләләре өсөн йорттар комплексы составында башлана. Комплекс хәҙер Коммунистик урамындағы 18 14,16-сы һәм Ҡыҙыл урамындағы 3, 5-се йорттарҙы үҙ эсенә ала. Офицерҙар составы өсөн торлаҡ Белорус хәрби округының (БВО) (хәҙер - Беларусь Республикаһы Оборона министрлығы) бинаһынан алыҫ түгел төҙөлгән.
Проектты 1940 йылдар аҙағында архитектор Леонид Гольдштейн, Марк Лифшиц һәм Владимир Исаченко төҙөй. Торлаҡ йорттар комплексы неоклассицизм стилендә проектлана. Төҙөлөш 1950 йылдар башында башлана. Йорттоң «осло ҡыйығын» Владимир Исаченко проектлай. Юғары ныҡлыҡтағы ҡорос менән көпләнгән «энә» конструкцияһы үҙе Мәскәүҙә әҙерләнә. Уны совет осоро символы — лавр менән биҙәлгән биш мөйөшлө йондоҙ ослай.
Йорт диуарҙарын һаҡлап тороу өсөн ҡеүәтле кәрниздәр һәм ике яҡлы ҡыйыҡ менән климат шарттарын иҫәпкә алып төҙөлгән. Бөтә архитектура деталдәре бетондан эшләнгән һәм стенаға ныҡ итеп монтажланған
«Осло ҡыйыҡ аҫтындағы» йорт Минск ҡалаһында һуғыштан һуңғы беренсе бейек йорт, ерҙән алып йондоҙона тиклем ара 43 метр тиерлек тәшкил итә.
Йорт 1956 йылда файҙаланыуға тапшырыла.
Башняла күпмелер ваҡыт "вышка разведка пункты" урынлаша. Унда һауа һөжүменә ҡаршы оборона сиренаһы була
# Краснодар крайы

Краснода́р крайы — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ федераль округына ҡарай. Рәсәйҙең көньяғында, Төньяҡ Кавказдың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. 1937 йылдың 13 сентябрендә ойошторолған. Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы, Ҡарасай-Черкес Республикаһы, Адыгей Республикаһы һәм тулыһынса танылмаған Абхаз Республикаһы менән сиктәш. Диңгеҙ аша Ҡырым Республикаһы менән сиктәш.
Административ үҙәге — Краснодар ҡалаһы.
Край биләмәһе ярҙары төньяҡ-көнбайыштан Азов диңгеҙе менән, төньяҡ-көнбайыштан Ҡара диңгеҙ менән йыуыла.
* Край картаһы
* Абрау-Дюрсо күле
* Тау далалары, Апшерон районы
* Урман, Абинск районы
Төбәктә Сочи курорты урынлашҡан.

# Краснодар крайы
## Халҡы

Краснодар крайында 1989 йылда — 1864, 2002 йылда — 2061 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.

# Краснодар крайы
## Билдәле шәхестәр

* Лозовая Галина Фёдоровна (1.03.1939), ғалим-провизор, юғары мәктәп уҡытыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1996—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Фармакология ассоциацияһы президенты. Фармакология фәндәре докторы (1994), профессор (1995). Приморско‑Ахтарск ҡалаһынан.
# Майский ауыл Советы (Иглин районы)

Майский ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Майский ауыл Советы (Иглин районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Карспыль-Еган

Карспыль-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мегтыг-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Карспыль-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039634
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203963
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Носовей-Се

Носовей-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печор диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Носовей-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086344
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008634
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кәлимулла

Кәлимулла (Үрнәк; рус. Калимуллино) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
Почта индексы — 453397, ОКАТО коды — 80226828002.

# Кәлимулла
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 161 | |
| 1959 | 133 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 164 | |
| 1979 | 121 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 64 | |
| 2002 | 88 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 89 | |
| 2010 | 74 | |

# Кәлимулла
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 22 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишемғол): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән): 51 км
# Һырдаръя

Һырдарья́, (иҫк. Һыр-Дарья́, үзб. Sirdaryo, таж. Сирдарё, ҡаҙ. Сырдария, бор.грек. Ἰαξάρτης, Якса́ртес) — Урта Азияның иң оҙон, һыу күләме буйынса Амударъя йылғаһынан һуң икенсе йылға.

# Һырдаръя
## Үҙенсәлектәре

Йылға Фирғәнә үҙәненең көнсығыш яғында Нарын һәм Ҡарадаръя ҡушылыуҙан барлыҡҡа килә. Һырдаръя аҡмаһы бассейндың таулы яғында формалаша. Йылға һыуы күбеһенсә ҡарҙан, әҙерәк өлөшө — боҙҙан, ямғырҙан килеп сыға.
Фәрғәнә үҙәненән ағып сыҡҡас, йылға Фәрхәд тауҙары аша үтеп, артабан Ас дала аша киң, урыны менән һаҙлыҡлы 14,7 км киңлектәге һыубаҫар аша аға.
Урта ағымда (Фәрхәд тауҙарынан Шардара һыуһаҡлағысына тиклем) Һырдаръяға Ангрен (Ахангаран), Чирчик, Келес йылғалары ҡушыла.
Һырдаръя түбәнге ағышында Ҡыҙылҡом ҡомлоғоноң көнсығыш һәм төньяҡ сигенән аға; йылға йүнәлеше бында боролмалы, тотороҡһоҙ, ҡыш-яҙ көнө йыш ҡына һыу таша. Һуңғы ҡушылдыҡ — Арыс. Түбәнге ағымда Төркестан ҡалаһы еренән Жосалы район үҙәгенә тиклем киң һыубаҫар бар (киңлеге 10—50 км, оҙонлоғо 400 км), күп юл, урыны менән ҡамыш баҫҡан, ауыл хужалығы өсөн ҡулланыла (дөгө, баҡса культуралын үҫтереү, йәшелсәселек, урыны менән баҡсасылыҡ өсөн). Һырдаръя тамағында күп юл, күлдәр, һаҙҙар менән дельта барлыҡҡа килә (Ҡазалы ҡалаһы тирәһендә), баҡса культураларын ҡарау өсөн ҡулланыла.
Һырдаръя элек Арал диңгеҙенә ҡоя, әммә һыу кимәленең ҡырҡа кәмеүе, диңгеҙҙең ике яртыға бүленеүе сәбәпле (1989 йыл), йылға диңгеҙҙең төньяғына ҡоя («Кесе диңгеҙ»). Һырдаръя һыуҙары хужалыҡҡа китә, шуға күрә йылға тамағында һыу күләме тәбиғи ваҡыттағыға ҡарағанда (1960 йылға тиклем) 10 тапҡырға кәмей.

# Һырдаръя
## Йылға бассейны

Үҙән оҙонлоғо — 2212 км. Һырдаръя йылғаһы бассейнында Ҡырғыҙстандың Нарын, Жалалабад, Ош, Тажикстандың Согдий өлкәһе, Үзбәкстандың 6 өлкәһе: Әндижан, Наманган, Фәрғәнә, Ташкент, Жизак, Һырдаръя өлкәләре, Ҡаҙағстандың Көньяҡ Ҡаҙағстан, Ҡыҙылурҙа өлкәләре. Һырдаръя бассейны майҙаны — 219 000 км².
Каналдың 11-се километрында Фәрхәд ГЭС-ы (архитекторы Иосиф Каракис) урынлашҡан. Йылғала Ҡайраҡкүм (4,2 км³, Тажикстан), Шардара (5,7 км³, Ҡаҙағстан) һыуһаҡлағыстары бар. Шулай уҡ Ҡаҙағстандың Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһендә Күкһарай һыуһаҡлағысы төҙөлә, 3 миллиард кубометрға күләмгә ҡаралған, төҙөлөш 2011 йылдың декабрендә тамамлана.
Һырдаръя буйында Хужанд, Һырдаръя, Бекабад, Шардара, Ҡыҙылурҙа, Байҡоңыр, Ҡаҙалы ҡалалары урынлашҡан.

# Һырдаръя
## Тарих

Грек тарихсылары эштәрендә йылғаның урта ағымы «Танаис» исемен йөрөтә, уны скифтар еренән аҡҡан билдәле Дона-Танаис исеменән алалар. Ике Танаистың булыуы тураһында б. э. II б. грек яҙыусыһы Арриан яҙа. Уныңса, Һырдаръя урындағы боронғо «Яксарт» исемен йөрөтә, уны саҡ ырыуҙары ҡуллана.

# Һырдаръя
## Иҫтәлекле урындары

Йылғаның һул ярында, Ҡыҙылорда өлкәһендә Артыҡ Ата ҡаласығы урынлашҡан.
# Ислам энциклопедияһы (төрөксә)

Ислам энциклопедияһы (төр. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, ҡыҫҡаса төр. TDV İslam Ansiklopedisi, йыш ҡына İslam Ansiklopedisi; рус. Исламская энциклопедия) — Төркиә Диниә Ваҡыфының (төр. Türkiye Diyanet Vakfı) күп томлы фәнни энциклопедик баҫмаһы. Төрөк телендә 1988 йылдан 2013 йылға тиклем нәшер ителә, 2016 йылда ике өҫтәмә томы була.

# Ислам энциклопедияһы (төрөксә)
## Тасуирламаһы

Энциклопедияға ислам донъяһының күп өлкәләре буйынса мәҡәләләр, шул иҫәптән фән булараҡ ислам ғилеме, шулай уҡ ислам мәҙәниәте һәм цивилизацияһы тураһында терминдар, ислам донъяһының мөһим шәхестәре һәм мосолмандар тормошона йоғонто яһаған әҫәрҙәр индерелгән.
44 төп һәм ике өҫтәмә томдан тора, шул иҫәптән төрлө фән өлкәләрендәге 16 915 мәҡәләләне үҙ эсенә алған. Энциклопедияның бөтә мәҡәләләре уның рәсми сайтында урынлаштырылған.
İslâm Ansiklopedisi транслитерация системаһы көнсығыш ғилемендә ғәмәлдә төрөк-ғосман текстары транслитерацияһы өсөн стандарт булып тора.
# Эҫем

Эҫем — күп мәғәнәле һүҙ.

# Эҫем
## Мәҡәләләр

* Эҫем (Ағиҙел ҡушылдығы) — йылға, Ағиҙел ҡушылдығы.
* Эҫем (йылға) — йылға, Инйәр ҡушылдығы.
* Эҫем (Ҡариҙел ҡушылдығы) — йылға, Ҡариҙел ҡушылдығы.
* Эҫем (Иглин районы) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл.
* Эҫем (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Эҫем — Силәбе өлкәһенең Әшә районындағы ҡала.
# Сәйетбаба ауылы «Башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге»

Сәйетбаба ауылы тарихи-мәҙәни үҙәге — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Сәйетбаба ауылы 2004 йылда рәсми рәүештә ниғеҙ һалыуға арналған, 300 йыллыҡ байрамын билдәләне. Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Ғ. Рәхимовтың Башҡортостан Республика халыҡтарының тарихи-мәҙәни үҙәктәрен булдырыу тураһындағы УП-574 һанлы Указы (29 сентябрь 2003 йыл) нигеҙендә, Сәйетбаба ауылы башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге тип иғлан ителде. Игелеков Рәхимйән Абрар улы — «Сәйетбаба» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгенең тәүге етәксеһе.
Мәктәп музейын ойоштороуҙа (…)ҡатнаша. Музей коллекцияларының төп өлөшөн урындағы сәнғәт өлгөләре экспонаттары тәшкил итә. Музейҙы тулыландырыуҙа төрлө йылдарҙа (…) күп көс һала.

# Сәйетбаба ауылы «Башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге»
## Сәйетбаба ауылы тарихи-мәҙәни үҙәгендә бүлектәр

* «Сәйетбаба» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге кабинеты;
* Крайҙы өйрәнеү музейы;
* Ҡаранйылға ауылында урынлашҡан Ж. Кейекбаевтың йорт-музейы менән танышырға мөмкин.
* Сәйетбаба ауылы һәүәҫкәрҙәре һәм балалар коллективтары сығышы;
* «Асанай» башҡорт халыҡ фольклор ансамбле;
* Сәйетбаба моделле китапханаһы;
* Жәлил Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба урта мәктәбе;
* Сәйетбаба ауылы оҫталарының ҡул эштәре күргәҙмәһе, мастер-класстар;

# Һылтанмалар

* Башкортостандың ҡыҫҡаса энциклопедияһында музей тураһында(недоступная ссылка)
# Тихвин Божия Матерь иконаһы сиркәүе (Арзамас)

Тихвин зыяратындағы Тихвин Божья Матерь иконаһы сиркәүе — Рус Православие Сиркәүенең Түбәнге Новгород һәм Арзамас епархияһы православие сиркәүе Рәсәйҙең Түбәнге Новгород өлкәһе Арзамас ҡалаһында урынлашҡан.

# Тихвин Божия Матерь иконаһы сиркәүе (Арзамас)
## Тарих

Ғибәҙәтхана 1777 йылда Арзамас сауҙагәре Матвей Степанович Масленков аҡсаһына төҙөлә. Был ҡорамға Масленков үҙ ырыуының изге әйберен — «Тихвин» Божья Матерь ҙур иконаһын килтерә.
Тихвин Божья Матерь иконаһы байрамы сиркәүҙең иң тәүге изгеләндерелеүенән һуң соборҙан Тихвин зыяратына тәре тотоп барыу рәүешендә йыл һайын (26 июндә иҫке стиль буйынса) үткәрелә. Ҡаланың түбәнге өлөшө өсөн был иң яҡты байрамдарҙың береһе була. Тәре тотоп йөрөш барышында ҡаланың бөтә халҡы тиерлек һәм күрше-тирә ауылдарҙан, Выездная биҫтәһенән кешеләр ҡатнаша.
Тихвин Божья Матерь иконаһы хөрмәтенә төҙөлгән ғибәҙәтхана 1931 йылда ябыла. Унда ҡала моргы урынлаша.
2001 йылда сиркәү Түбәнге Новгород епархияһына кире ҡайтарыла. 2004 йылда сиркәүҙе тергеҙеү эштәре башлана. 2005 йылда ғибәҙәт ҡылыу яңынан тергеҙелә.
2010 йылдың 7 ноябрендә Түбәнге Новгород һәм Арзамас архиепискобы Георгий (Данилов) зыярат сиркәүен «Тихвин» Божья Матерь иконаһы хөрмәтенә изгеләндерә.

# Тихвин Божия Матерь иконаһы сиркәүе (Арзамас)
## Иҫкәрмә

* ↑ Указ Президента Российской Федерации № 176 от 20.02.1995
* ↑ О храме | Приход церкви в честь Тихвинской иконы Божией Матери, Арзамас 2016 йыл 1 февраль архивланған.
* ↑ Арзамас. Церковь Тихвинской иконы Божией Матери
* ↑ В Арзамасе освящен храм в честь иконы Божией Матери «Тихвинская» / Православие.Ru
# Элиста (Наин-Шара ҡушылдығы)

Элиста — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Наин-Шара йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Элиста (Наин-Шара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000017670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001767
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Элин Астрид София Захрисон

София Астрид Захрисон Элин (15 май 1895 йыл — 15 май 2008 йыл) — Швецияның иң оҙон ғүмерле кешеһе.

# Элин Астрид София Захрисон
## Биографияһы

Швецияның иң оҙон ғүмерле кешеһе, 113 йәш сиген тәүге үтеүсе. Бынан алда Швеция тарихында иң танылған оло кеше булып Эльза Моберг һанала. Ул 2001 йылдың 20 ноябрында 112 йәш тә 143 көн йәшәп вафат булып ҡала.
2007 йылдың 6 октябрында Швеция тарихындағы иң оҙон ғүмерле тип танылған Астрид Захрисон был статусты 222 көн генә йөрөтөп өлгөрә.
Астрид 113 йыл йәшәүенә ҡарамаҫтан, уларҙың ғаиләһендә бер кем дә уның йәшенә тиклем етмәгән. Атаһы 76 йыл йәшәгән. Әсәһе 91 йәшендә мәрхүм булған.
Шулай итеп, дөйөм алғанда Астрид йәше буйынса ата-әсәһен 58 йылға үтеп китә.
113 йәшен тултырып бер нисә сәғәт үткәс, был донъянан китә.
# Мохтик-Яун

Мохтик-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Яун йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Мохтик-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043737
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204373
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оскомля

Оскомля — Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Щегринка йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Оскомля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100512110000002093
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000209
* Бассейн коды — 08.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мельников Николай Павлович

Мельников Николай Павлович (9 декабрь 1922 йыл — 30 май 1995 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, артиллерист. Полковник (1964). Юғары мәктәп уҡытыусыһы. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Мельников Николай Павлович
## Биографияһы

Николай Павлович Мельников 1922 йылдың 9 декабрендә Раевка станцияһында, (хәҙер Раевка ауылы — Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы үҙәге) эшсе ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. Өфөлә урта мәктәпте тамамлаған.
1941 йылда Ҡыҙыл Армияға Өфө ҡалаһының Молотов район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 1942 йылда Смоленск артиллерия училищеһын (Эрбеткә эвакуацияланған) тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы фронтында 1942 йылдың авгусынан. 1943 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.
1248-се истребитель-танкыға ҡаршы артиллерия полкының батарея командиры өлкән лейтенант Николай Мельников Запорожье ҡалаһы районында (Украина ССР-ы) 1943 йылдың 14 октябрендә үҙенә бойһонған яугирҙәр менән Днепр йылғаһын аша сыға. Уң яҡ ярҙа ҡыйыу офицер уҡсылар подразделениеһының яраланған командирын алмаштыра, алыш менән оҫта етәкселек итә, дошмандың дүрт ҡаршы һөжүмен кире ҡаға һәм баҫып алған плацдармды ҡулдан ысҡындырмай.
1948 йылда Днепр Геройы Юғары офицерҙар артиллерия мәктәбен, ә 1960 йылда — Үҙәк артиллерия офицерҙар курсын тамамлай.
1966 йылдан полковник Николай Мельников — запаста, ә һуңынан отставкаға китә.
Краснодар ҡалаһында йәшәй. Кубань ауыл хужалығы институтының граждандар оборонаһы кафедраһында уҡытыусы булып эшләй, ДОСААФ комитеты рәйесе була.
1995 йылдың 30 майында вафат була. Краснодарҙа Славян зыяратында ерләнгән.

# Мельников Николай Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 19 мартындағы Указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән яуҙа командование заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн өлкән лейтенант Мельников Николай Павловичҡа Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 3495) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
* Ленин ордены.
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985).
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (12.01.1944).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (11.10.1943).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены.
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы.
* Миҙалдар.

# Мельников Николай Павлович
## Хәтер

* Геройҙың ҡәберендә иҫтәлекле ҡәбер ташы ҡуйылған.
# Батыров Артур Артур улы

Батыров Артур Артур улы (19 октябрь 1993 йыл — 21 май 2022 йыл) — Рәсәйҙең Украиналағы махсус хәрби операцияһында һәләк булған хәрби хеҙмәткәр, мотоуҡсылар взводы командиры, гвардия өлкән лейтенанты. Батырлыҡ һәм Генерал Шайморатов ордендары кавалеры (үлгәндән һуң).

# Батыров Артур Артур улы
## Биографияһы

Артур Артур улы Батыров 1993 йылдың 19 октябрендә Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән ҡалаһында тыуған. Атаһы Артур Батыров, әсәһе Рәсилә Сәғәҙи ҡыҙы Батырова Дәүләкән ҡалаһы 4-се лицей-мәктәптә башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләй. Дәүләкән ҡалаһында 4-се лицейҙа 9-сы класты тамамлағандан һуң 103-сө һөнәрселек училищеһына ашнаҡсы-кондитер һөнәре буйынса уҡырға инә һәм уны ҡыҙыл дипломға тамамлай. 2012 йылда Армия хеҙмәтенә саҡырыла. 2013 йылда генерал А. В. Хрупёв исемендәге матди-техник тәьминәт хәрби академияһы курсанты, 2019 йылдан Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре сафында офицер званиеһында хеҙмәтен дауам итә. Ураиналағы махсус хәрби операцияла уның башынан уҡ ҡатнаша. Мотоуҡсылар взводы командиры Артур Батыров Харьков өлкәһендәге Изюм янында батырҙарса һәләк була. 2022 йылдың 23 майында Дәүләкән районы Мәҙәниәт йортонда хәрби офицер хөрмәтенә матәм митингыһы үтә. Унда Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡатнаша. Ул һәләк булған яугирҙың ата-әсәһенә хәрби бурысын үтәгәндә күрһәткән батырлығы өсөн үлгәндән һуң бүләкләнгән Генерал Шайморатов орденын тапшыра. Район хакимиәтенә уның исемен мәңгеләштереү сараһын күрергә ҡуша.
Артур хеҙмәт иткән часть вәкиле өлкән лейтенант Сергей Маринов иптәше менән хушлашҡанда: «Мин уны яҡшы белә инем, ул намыҫлы һәм әҙәпле офицер, изге күңелле һәм ихлас кеше ине. Рәсәй Президенты Указы менән ҡаһарманлыҡ һәм батырлығы өсөн өлкән лейтенант Артур Батыров үлгәндән һуң Батырлыҡ ордены менән наградланды, ул уның ата-әсәһенә тапшырыласаҡ. Геройға мәңгелек дан, Рәсәй һине бер ҡасан да онотмаясаҡ».
4-се лицей директоры Фирүзә Ҡунаҡбай ҡыҙы Ахунйәнова Артур тураһында: «Мәктәп йылдарында уҡ унда тәртиплелек, ғәҙәти булмаған аҡыл, уҡыуҙа һәм хеҙмәттә ныҡышмалылыҡ күрһәтте. Ул эске мәҙәниәте һәм һөйкөмлөлөгө менән айырылып торҙо».

# Батыров Артур Артур улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ» ордены (2022);
* Генерал Шайморатов ордены (2022);