yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Передрейка

Передрейка (бел. Перадрэйка, 19 быуаттағы элекке исемдәре — Жорвонка, Кирванка, Kirvanka, Жирванка) — Беларусь Гомель өлкәһе Мозырь районы Осовцы ауыл Советы составындағы ауыл.

# Передрейка
## Географияһы
### Урынлашыуы

Мозырь ҡалаһынан көнбайышҡа табан 38 км, Птичь тимер юл станцияһынан (Гомель — Лунинец линияһында) 14 км, Гомель ҡалаһынан 172 км алыҫлыҡта ята.

# Передрейка
## Транспорт селтәре

Транспорт бәйләнеше — ауыл-ара юл, һуңынан Гомель — Лунинец автомобиль юлы.

# Передрейка
## Тарихы

Яҙма сығанаҡтары буйынса XIX быуаттың аҙағынан алып (дөрөҫөрәге, 1870 йылдан һуң) Минск губернаһы Мозырь өйәҙе Слобода-Скрагал улусы ауылы булараҡ билдәле. 1866—1887 йылғы картала Жирванка тип исемләнә.
1879 йылда Скрыгал сиркәү мәхәлләһе составында телгә алына.
1897 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда һыу тирмәне булған.
1917 йылда ауылда мәктәп эшләп килгән, ул ялланған крәҫтиән йортонда урынлашҡан була.
1920-се йылдарҙа Мозырь округы Слобода районы Осовец ауыл советы составында була.
1930 йылда «Ҡыҙыл Передрейка» колхозы ойошторола, һыу тирмәне һәм тимерлек була. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 1943 йылдың июлендә оккупантар ауылды тулыһынса яндыралар һәм 42 кешене үлтерәләр. 1944 йылдың 15 ғинуарында партизандар ауылды азат итәләр һәм Ҡыҙыл Армия частары килеп еткәнгән тиклем уны тотоп киләләр. Фронтта 21 ауыл кешеһе һәләк була. 1959 йылғы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәренә ярашлы Передрейка ауылы «Осовец» совхозы составында була 959 йыл иҫәбе буйынса совхозы составында «Осовец» (үҙәге — Осовец ауылы).

# Передрейка
## Халҡы
### Һаны

* 1909 йыл — 161 кеше
* 2004 йыл — 31 хужалыҡ, 47 кеше

# Передрейка
## Халҡы
### Динамикаһы

* 1897 йыл — 26 ихатала 163 кеше (халыҡ иҫәбен алыу буйынса)
* 1917 йылд — 243 кеше
* 1925 йыл — 53 ихата
* 1940 йыл — 60 ихата, 285 кеше
* 1959 йыл — 246 кеше (халыҡ иҫәбе алыу буйынса)
* 2004 йыл — 31 хужалыҡ, 47 кеше

# Передрейка
## Билдәле шәхестәр

* М. И. Шляга — генерал-полковник.
# Нярненз-Яха

Нярненз-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вэнуй-Еуо йылғаһының һул ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Нярненз-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304441
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сант-Андреа-делла-Валле

Санта-Андреа-делла-Валле базиликаһы (итал. Sant’Andrea della Valle) — иң ҙур барокко сиркәүе . Рим ҡалаһында, үҙәк магистралдәрҙең береһендә — Виктор Эммануил II урамында урынлашҡан. 1960 йылдың 12 мартынан алып Санта-Андреа-делла-Валле титуляр сиркәү булып тора.
1590 йылда сиркәү герцогиня Амальфи нәҙере буйынса уның аҡсаһына төҙөлә. Төҙөлөш эштәренең күп өлөшө 1609-50 йылдарҙа Карло Мадерн проекты буйынса төҙөлә; фасадын (1655-63 йылдарҙа) Карло Райнальди проектлаған. Фрескаларҙы Парма оҫтаһы Джованни Ланфранко эшләгән — динамикалы күп фигуралы «Вознесение Богоматери» көмбәҙ фрескаһына (1621—1625 йй.)Корреджо ижады йоғонто яһаған. 1670 йылда Карло Фонтана Ланчеллотти сиркәүгә төкәтмә капелла эшләй. Скульптура эштәре араһында папа II Пий ҡәбер ташы айырмалы күренеп тора.
Уйлап сығарылған базилика капеллаһында Пуччини үҙенең «Тоска» операһының беренсе шаршауын урынлаштырған.

# Сант-Андреа-делла-Валле
## Титуляр сиркәү

Санта-Андреа-делла-Валле — башында кардинал-дин әһеле торған титуляр сиркәү. Санта-Андреа-делла-Валле сиркәүенең дин әһеле булып 2016 йылдың 19 ноябренән алып Үҙәк Африка кардиналы Дьедонне Нзапалаинга тора.
# Мерзела

Мерзела — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 849 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мерзела
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Долгобродск гидроузеленән Нязепетровск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200912111100020280
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102028
* Бассейн коды — 10.01.02.009
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пензе-Яха (Яхада-Яха ҡушылдығы)

Пензе-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Пензе-Яха (Яхада-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304201
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ай-Саз (Ай-Саз ҡушылдығы)

Ай-Саз — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Саз (айзас) йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ай-Саз (Ай-Саз ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030119
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203011
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Улька (Лаба ҡушылдығы)

Улька — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лаба йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 100 км.

# Улька (Лаба ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы Чамлык йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000912108100004194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100419
* Бассейн коды — 06.02.00.009
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Феодосия уҡытыусылар институты

Феодосия уҡытыусылар институты — Рәсәй империяһы Феодосия ҡалаһында юғары педагогия уҡыу йорто, һуңғараҡ СССР-ҙа урта махсус уҡыу йорто. 1874 йылдан 1941 йылға тиклем институттөрлө ойошма формаһында эшләп килде.

# Феодосия уҡытыусылар институты
## Тарихы
### Революцияға тиклем осор

Феодосия уҡытыусылар институты 1874 йылдың ғинуарында ҡала мәктәптәренә уҡытыусылар әҙерләү өсөн асыла. Институтҡа 16 йәше тулған, семинарияны, өйәҙ йәки ҡала училищеларын тамамлаусыларҙы ҡабул иткәндәр. Уөыу ваҡыты 3 йыл булған. Студенттар һаны 90 кешегә еткән. Сығышы буйынса улар хеҙмәткәрҙәр, мещандар, крәҫтиән ғаиләләренән булған. Айына 14 һум степендия алғандар. 1915 йылда институт финанс сәбәптәр менән ябылған элеккеге Халибов әрмән училищеһының өс ҡатлы бинаһына күсә.
Институттың беренсе директоры дини академия тамамлаған С. Ю. Богоявленский була. Рус теле һәм әҙәбиәтен П. Н. Колибелин, табиғәт фәндәрен - В. Ф. Долгополов, математиканы К. И. Гроссу, астрономияне һәм тарихты - Д. А. Марков (вакытында В. И. Ключевский лекцияләрын тыңлаған), рәсем һәм һыҙманы - рәссам Липкин уҡытҡан.
Институтта башланғыс мәктәп уҡытыусыларын әҙерләү буйынса бер йыллыҡ курстар эшләгән.
Институт студенттары ҡалала күп кенә мәҙәни саралар ойошторған, театр һәм үҙешмәкәр сәнғәт менән шөғөлләнгәндәр, ҡалала концерттар күрһәткәндәр.
Халибов йортондағы янғындан һуң (1915 йылда) Институт Феодосия ирҙәр гимназияһына күсерелә.

# Феодосия уҡытыусылар институты
## Тарихы
### Совет осоро

Феодосияла совет власы урынлашҡандан һуң, Уҡытыусылар институты Педогогия институты тип үҙгәнтелә, ә 1920 йылда - Халыҡ мәғарифы институты тип үҙгәртелә..
1923 йылдың көҙөндә институт ауыл мәктәпләре уҡытыусыларын әҙерләүсе педагогия колледжы итеп үҙгәртелә.
Уҡытыусылар һәм мәктәптәр өсөн башҡа категориялағые педагогик хеҙмәткәрләрҙе әҙерләүҙәге етешһеҙлектәрҙе аңлап, Ҡырым АССР-ының мәғариф комитетының белем биреү органдары ҡарары нигеҙендә саралар ҡабул ителә. 1924 йылдың ғинуарында РСФСР-ҙың Баш ғилми Советы (ГВУ) президиумы "Педагогик белем биреү нигеҙҙәрен" раҫлай. Был документта педагогик уҡыу йорттарының төп бурыстары билдәләнә.
Ҡырым мәғариф комитеты техникум етәкселегенә уҡытыу процессын үҙгәртеп ҡорорға тәҡдим итә. Ҡырым Мәғариф министрлығы ҡарарында педагогия техникумының маҡсаты — мәктәпкәсә учреждениелар, 1-се дәрәжә мәктәптәр, балалар йорттары өсөн социаль тәрбиә биреү түбәнге хеҙмәткәрҙәрен әҙерләү тип күрһәтелә.
Педагогика техникумына ете йыллыҡ мәктәпте тамамлаусылар йәки тейешле белеме булғандар алына. Педагогика техникумында уғыу срогы 4 йыл. Студенттар беренсе һәм икенсе курстарҙа берҙәм хеҙмәт мәктәбе курсын һәм төп предметтарҙы уҡытыу методикаһын өйрәнәләр. Ошоноң менән бер рәттән, һайлаған һөнәренә ярашлы производстоны ойоштороу алымдарын да өйрәнергә тейеш ине. Өсөнсө курстан мәктәпкәсә учреждениеларҙа, 1-се дәрәжә мәктәптәрҙә, балалар йорттарында һәм политағартыу йорттарында эшләү линияһы буйынса махсуслаштырылған белгестәр әҙерләү курстары булған.
1935 йылда Феодосия педагогика техникумында йәһүд һәм немец бүлектәре була, милли ауыл мәктәптәре өсөн уҡытыусылар әҙерләнә.
Уҡыу йорто 1941 йылға тиклем эшләй.
# Чушминовка

Чушминовка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Симановка йылғаһының һул ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Чушминовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031334
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103133
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Имам әт-Тирмизи

Әбү Ғайса Мөхәммәт ибн Ғайса әт-Тирмизи (ғәр. أبو عيسى محمد بن عيسى الترمذي‎; 824, Термез — 892, Шерабад; рус. Абу́ И́са Муха́ммад ибн И́са ат-Тирмизи́) — ислам ғалимы-дин белгесе, хәҙис белгесе һәм фаҡиһ. «Жәми әт-Тирмизи» тигән китап авторы, ул «Сүнән әт-Тирмизи» булараҡ билдәле.

# Имам әт-Тирмизи
## Биографияһы

Имам 824 (һижри 209) йылда Амударъя йылғаһының уң ярындағы, Афғанстандың төньяҡ сиктәренән йыраҡ түгел Термез ҡалаһында тыуған(хәҙ. Үзбәкстан).
Мөхәммәт ибн Ғайса башланғыс белемде Хөрәсән ҡалаһында алған. Уның уҡытыусылары араһында әл-Бохари менән Мөслим ибн әл-Хажаж да була. Шулай уҡ белемде Ираҡ һәм Хижәз дини мәктәптәре вәкилдәренән алған. Ул хәтере бик яҡшы булыуы менән айырылып торған һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең тиҫтәләрсә мең хәҙистәрен яттан белгән. Хәҙистәр эҙләп сәйәхәт ҡылған ваҡытында ул шул ваҡыттағы билдәле кешеләр Әхмәт ибн Хәнбәл һәм Әбү Дауыт менән осрашҡан, шулай уҡ Ираҡ һәм Хижәз ҡалаларында булып ҡайтҡан.

# Имам әт-Тирмизи
## Хәҙистәрҙең классификацияһы

Әбү Ғайса әт-Тирмизиғә тиклем хәҙистәр башлыса ышаныслы (сәхих) һәм көсһөҙҙәргә (даиф) бүленә. Хәҙистәрҙе өйрәнеү менән шөғөлләнеп, ул беренсе тапҡыр «хәсән» (яҡшы хәҙис) һәм «ғариб» (Мөхәммәт Пәйғәмбәр сәхәбәләре түгел, ә башҡа кешеләр тарафынан тапшырылған хәҙистар) төшөнсәләрен индерә һәм үҫтерә.

# Имам әт-Тирмизи
## Әт-Тирмизи сүнәне

Әт-Тирмизиҙың иң билдәле эше — «әл-Джәми», йәки «Сүнән әт-Тирмизи» хәҙистәр йыйынтығы. Әлеге йыйынтыҡ имам иҫән ваҡытта уҡ абруй ҡаҙана. Уны Хижәз, Ираҡ һәм Хөрәсән ғалимдары юғары баһалайҙар. Был хеҙмәт сөнни хәҙис йыйынтыҡтарынан иң абруйлы алтау исемлегенә инә (Күтүб әс-ситтә).
Ислам фиҡһы принциптарына ярашлы, "Сүнән"гә ингән 3962 хәҙис бүлектәр буйынса системалаштырылған. Бөтә хәҙистәр ҙә "ышаныслы " (сәхих), «яҡшы» (хәсән) һәм « көсһөҙ» (зәғиф) тип классификацияланған.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында, тәҡүәлектән күп илау сәбәпле, Тирмизи һуҡырая, ләкин хәҙистәр эҙләп сәйәхәт итеүҙән туҡтамай. Ул "Сүнән"ен һуҡыр килеш тамамлай.

# Имам әт-Тирмизи
## Билдәле кешеләрҙең имам әт-Тирмизи тураһында әйткәне

* «Мин һинең менән аралашыуҙан һин минән өйрәнгәндән күберәк файҙа алдым» (Әл-Бохари).
* «Имам әл-Бохари вафат булғас, артынан Хөрәсәндә Әбү Ғайса әт-Тирмизи менән ғилемдә, хәтерҙә, тәҡүәлектә һәм тыйылыуҙа тиңләшә алырлыҡ бер кемде лә ҡалдырманы». (Муса ибн Алак)
* «Мөхәммәт ибн Исмәғил әл-Бохари вафат булған ваҡытта мин Хөрәсәндә йәшәнем. Унан һуң фән өлкәһендә, фиҙакәрлек эшендә Әбү Ғайсанан (Тирмизи) башҡа бер ниндәй терәк ҡалманы. Тирмизи күп күҙ йәштәре түгеү арҡаһында күреү һәләтен юғалтты һәм оҙаҡ йылдар шулай йәшәне» (Әл-Хәким Әбү Әхмәт)

# Имам әт-Тирмизи
## Фильмдар

https://www.youtube.com/watch?v=zMR403dj_kk
https://www.youtube.com/watch?v=eBZWu4LKW3s
# Тан (эсемлек)

Тан (әрм. Թան) — әсетелгән һөт эсемлеге, лакт әсеткеле сүпрә, болгар таяҡсалар һәм термофиль стрептококлы әсеткенән әҙерләнгән, шулай уҡ тоҙло һыу менән ҡушылған һыйыр йәки кәзә һөтөнән эсемлек. Традицияға ярашлы мацони әҙерләгән Кавказ аръяғында киң таралған.
Рецепт буйынса айранға оҡшаш .

# Тан (эсемлек)
## Шулай уҡ ҡарарға

* Айран
* Йогурт
* Кефир
* Ҡымыҙ
# Зәки Вәлиди урамы (Өфө)

Зәки Вәлиди урамы Өфөнөң Киров районында урынлашҡан. Өфө Телеүҙәгенән Салауат Юлаев проспектына тиклем көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай үтә.

# Зәки Вәлиди урамы (Өфө)
## Тарихы

Тәүҙә урам Оло Илия урамы тип атала, артабан 2008 йылға тиклем Фрунзе исемен йөрөтә. Уны Ғафури, Аксаков, Гоголь, Карл Маркс, Совет, Цюрупа урамдары һәм Яңы Түшәлгән урам киҫеп үтә.
Оло Илия урамы тигән атаманы ул ошонда урынлашҡан, ағастан һалынған Илия пәйғәмбәр сиркәүе менән бәйле ала. 1855 йылда ағас сиркәү урынына таштан Илия сиркәүе төҙөлә, уның ҡыңғыраулығы Өфөлә иң бейеге була. Ҡыңғыраулыҡҡа 5 тонналыҡ ҡыңғырау эленә, уны, Александр III батшаның Харьков эргәһендә һәләкәткә осраған поезда иҫән ҡалыуына бағышлап, Өфө сауҙагәре Артемий Ногарев аҡсаһына ҡоялар. Илия сиркәүе хорында бала сағында Шаляпин Фёдор Иванович йырлай. 1931 йылда сиркәү ябыла.
Революцияға тиклем урамда мөһим ҡала учреждениелары урынлашҡан була, уларҙың һүрәттәре XIX быуат аҙағы — XX быуат башы асылмаларында баҫыла. Улар иҫәбендә — Өфө Губерна Земство Управаһы, Собор майҙанындағы Ирҙәр гимназияһы. 1932 йылдан гимназия бинаһында шул уҡ йылды асылған Башҡортостан медицина институты урынлаша.
Йәмғиәттәр тураһындағы эштәр буйынса губерна присутствиеһы, Фатир һалымы буйынса губерна һәм ҡала присутствиелары, Бүлеп һалынған йыйым буйынса губерна, ҡала һәм Кәсеп һалымы буйынса өйәҙ присутствиелары урынлашҡан бина ошонда була. Ошо уҡ урамда Губерна идараһы, Губерна казначействоһы, Ҡаҙна палатаһы, Губерна күрһәтмәләр биреү комитеты, Халыҡтың айыҡлығы буйынса губерна бағыусылыҡ комитеты эшләй.
Урамдың башында Башҡорт дәүләт университетына ҡараған биналар комплексы урынлашҡан. 1917 йылғы революцияға тиклем бында шулай уҡ ҡаланың билдәле уҡыу йорто — Өфө дини ирҙәр училищеһы ла була. Училище 1919 йылда ябыла. Һуңғары бинаға 3-сө ҡат өҫтәп һалына. Бер аҙ ваҡыт унда колхоз техникумы эшләй. Әлеге ваҡытта был бинаны Башҡорт дәүләт университетының биология факультеты биләй.
Урамда заманса йорттар һәм биналар төҙөлөшө дауам итә.

# Зәки Вәлиди урамы (Өфө)
## Учреждениелар

Зәки Вәлиди урамында түбәндәге учреждениелар урынлашҡан:
* «Конгресс-холл» эш үҙәге
* Башҡорт дәүләт университеты
* М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры
* Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идаралыҡ академияһы
* Социнвестбанк
* 49-сы ҡала поликлиникаһы
* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай
* Башҡорт дәүләт медицина университеты
* Рәсәй Федерацияһы Пенсия фондының Башҡортостан Республикаһы буйынса бүлексәһе
# Дон Кихот (роман)

Дон Кихот — испан яҙыусыһы Мигель де Сервантестың (1547—1616) әҫәргә исем биргән геройҙың мажаралары хаҡындағы донъяла киң билдәлелек алған романы. Тулы исеме — «Хәйләкәр идальго Дон Кихот Ламанчский», урыҫса «Хитроу́мный ида́льго Дон Кихо́т Лама́нчский» испанса «El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha»). Ике томда баҫыла, уларҙың беренсеһе 1605 йылда, икенсеһе — 1615 йылда донъя күрә. Әҫәр рыцарь романдарына пародия ителеп уйланылған була. Һуңынан ул Европаның бөтә телдәренә тәржемә ителә һәм бөгөнгәсә иң популяр китаптарҙың береһе булып ҡала килә. 2002 йылда «Дон Кихот» донъя әҙәбиәтенең иң яҡшы романы булып таныла.

# Дон Кихот (роман)
## Тарихы

Был китабын яҙырға Сервантесты«Интерлюдии романсов» романы дәртләндерә. Унда күп рыцарь романдарын уҡығандан һуң аҡылдан яҙған фермер мыҫҡыллап һүрәтләнгән була: бахыр фермер ҡатынын ташлап ҡалдыра һәм лонъя буйлап сәйәхәткә сығып китә. Сервантестың геройы Дон Кихот та нәҡ шулай эшләй, тик ул буйҙаҡ була. Сюжеттың төптә ятҡан мәғәнәһе шулай уҡ испан драматургы, шағир һәм яҙыусы Лопе де Вегаға ла ишаралай: ул да, үҙенең күп һанлы автобиографик мөхәббәт әҫәрҙәрен яҙғандан һуң, ғаиләһен ҡалдыра ла флотҡа хеҙмәткә юллана.

# Дон Кихот (роман)
## Урыҫ теленә тәржемәселәр

* 1838 — Константин Масальский
* 1866 — Владимир Карелин
* 1896 — Варвара Андреевская
* 1907 — Мария Ватсон
* 1929 — 1932 — Григорий Лозинский, Константин Мочульский, Александр Смирнов, Борис Кржевский, Елизавета Васильева; шиғырҙар — Михаил Кузмин
* 1951 — Николай Любимов
# Бродский Николай Леонтьевич

Бродский Николай Леонтьевич (15 ноябрь (27 ноябрь) 1881 йыл, Ярославль — 5 июнь 1951 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың әҙәбиәт белгесе, Мәскәү дәүләт университеты профессоры (1926). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945) кавалеры, К. Д. Ушинский исемендәге премия лауреаты.

# Бродский Николай Леонтьевич
## Биографияһы

Николай Леонтьевич Бродский — оркестр музыканты улы. 1900 йылда гимназия, 1904 йылда Мәскәү университетының тарих-филология факультетын тамамлай. Шул йылда уҡ үҙенең беренсе хеҙмәтен баҫта.
1904—1907 йылдарҙа Екатеринослав ҡалаһында Коммерция училищеһында уҡыта. 1907 йылда Мәскәүгә ҡайта. Бында Ҡатын-ҡыҙҙар педагогия курстарында, Түбәнге Новгородтың Ҡала халыҡ университетында әҙәбиәт курсын уҡый. 1910 йылдан Рәсәй тел белемен һөйөүселәр йәмғиәтенең, 1911 йылдан Мәскәүҙәге әҙәбиәт тарихы йәмғиәте ағзаһы. 1916/1917 йыл сиктәрендә I Бөтә Рәсәй уҡытыусылар съезын ойоштороусыларҙың береһе.
Магистр имтихандарын тапшырып, приват-доцент (1918—1924), һуңынан Мәскәү университетының профессоры (1926) була, бында Тургенев семинарын етәкләй. 1922 йылдан шулай уҡ Сәнғәт фәндәре дәүләт академияһында ғилми эш алып бара, Смоленск университетында, Либкнехт исемендәге Индустриаль-педагогия институтында һәм Тверь педагогия институтында уҡыта.
1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1939 йылда Бродскийға диссертация яҡламайынса «филология фәндәре докторы» дәрәжәһе бирелә. 1941 йылдан Донъя әҙәбиәте институтының рус әҙәбиәте бүлеген етәкләй.
Пушкин, Лермонтов, Тургенев, Белинский, Достоевский, Герцен һ. б. ижадын тикшереүсе; урат мәктәптәр өсөн рус әҙәбиәте буйынса күп кенә әсбаптар, театр тарихы буйынса мәҡәләләр, әҙәбиәт уҡытыу методикаһы буйынса белешмәләр авторы.
1947 йылдан РСФСР Педагогия фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы.
1951 йылдың 5 июнендә вафат була, Мәскәүҙә Иваново зыяратында ерләнә, 36 уч..

# Бродский Николай Леонтьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (10.06.1945)
* К. Д. Ушинский премияһы — «Комментарий к „Евгению Онегину“» (1950) китабы өсөн

# Бродский Николай Леонтьевич
## Библиография

* Замыслы Тургенева, «Вестник воспитания», кн. IX, 1916
* Тургенев и русские сектанты, М.: Издательство литературного кружка «Никитинские субботники», 1922. — 48 с.
* Тургенев в работе над романом «Накануне», «Свисток», № 2, 1922
* Тургеневская юбилейная литературa, «Научные известия», сб. II, 1922
* Житие великого грешника, сб. «Достоевский» (Документы по истории русской литературы и общественности), вып. I, М., 1922
* Революционные мотивы русской поэзии / Совм. с В. Л. Львовым-Рогачевским. Л. : Колос, 1926. — 243 с.
* А. С. Пушкин. биография, М., 1937
* М. Ю. Лермонтов. биография, т. 1, 1814—1832, М., 1945
* Избранные труды, М., 1964.
* Лермонтов-студент и его товарищи
* «Евгений Онегин», роман А. С. Пушкина. Комментарий 2009 йыл 22 апрель архивланған.. 1932. Переиздание: Мультиратура, 2005. — 352 с. ISBN 5-9740-0026-9
# Домашников

Домашников — рус ир-ат фамилияһы. Рус теленең Ярославь һөйләшендәге «домосед» һүҙенән килеп сыҡҡан. Домашнев, Домахин, Доможиров, Домашов варианттары ла бар.
Домашникова — рус ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Домашников
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Домашников Борис Фёдорович (5 апрель 1924 йыл — 20 июнь 2003 йыл) — рәссам. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1965) һәм халыҡ (1975), СССР-ҙың (1982) халыҡ рәссамы, «Почёт Билдәһе» ордены (1967) кавалеры, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1965), Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1977).
* Домашников Виктор Борисович (6 март 1956 йыл) — рәссам.
# Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары

Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары, фо́нд баҙары (ингл. stock market, ингл. equity market) — ҡиммәтле ҡағыҙҙар һатыу һәм алыу урыны, финанс баҙарының өлөшө.

# Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары
## Тарих

ҡиммәтле ҡағыҙҙар тарихы күп быуатлы. Ул XV—XVI быуаттарҙа тыуа. Илден хөкүмәте ҡаҙнала дефицитты ҡаплау өсөн хөкүмәт ҡиммәтле ҡағыҙҙар сығара башлай, уны эске һәм сит ил баҙарҙарында урынлаштыра. Иң беренсе биржа 1556 йылда Антверпен ҡалаһында тыуа. XVI быуатта сауҙа мөнәсәбәттәр эволюцияһы фонд баҙарҙы тыуҙыра..
1592 йылда фонд биржалары махсус ойошмалар тип үҙгәртелә..

# Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары
## Тарих
### Рәсәй биржаһы тарихы

* 1992 йыл. «Мәскәү биржаһы» ойошторола. ААЙ Рәсәйҙә һәм Азат Илдәр Берлеге дәүләттәрҙә иң эре биржаһы. Мәскәү биржаһында көн һайын 700 ашыу ойошмаларҙын акциялар буйынса торгтар бара. Улар араһында: 2-се күмәртәләп генерициялау компанияһы (ОГК-2), Алыҫ-көнсығыш энергетик компанияһы, Башнефть, Рәсәй селттәре, Рәсәй Һаҡлыҡ Банкы, Транснефть, Фән элемтә, Русгидро, Интер РАО ЕЭС, Мечел һәм башҡалар 100 трлн. Һум дөйөм капитализация менән.
* 1993 йыл, март — РФ Президенты эргәһендә ҡиммәтле ҡағыҙҙар һәм фонд биржалары буйынса федераль комиссия ойошторола.
* 1996—1997 йылдар. Шәхси ҡиммәтле ҡағыҙҙар һатыу башлана.
* 1998 йыл, августта Рәсәйҙә иҡтисад кризисы
* 1999 йыл. Листинг ойоштороуы сәбәпле Рәсәй ҡиммәтле ҡағыҙҙары донъяла хаҡы иң шәп үҫкән ҡағыҙҙар тип һанала
* 2000 йыл ММВБла облигациялар ойошторола (Внешторгбанк, Гута-банк, Кредит Свисс Ферст Бостон Капитал и һ.б.).

# Ҡиммәтле ҡағыҙҙар баҙары
## Классификация
### Классификация ысулдары

* Ҡиммәтле ҡағыҙҙар хәрәкәте буйынса
* Ҡиммәтле ҡағыҙҙар төрө буйынса (облигациялар, акциялар, дәүләт займдары һ. Б.)
* Башҡа күрһәткестәр буйынса