yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Емельяниха

Емельяниха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы һул ярына 824 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Емельяниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007802
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100780
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Темерник күпере

Темерник күпере — Дондағы Ростовта Дон йылғаһы аша күпер. 2007—2010 йылдарҙа инженер А. М. Ефремушкин проекты буйынса («ГИПРОДОРНИИ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Төньяҡ-Кавказ филиалы) төҙөлә. Үҙенең исемен 2011 йылдың 17 мартында шул уҡ исемле Темерник йылғаһы менән бәйле ала, күперҙең эстакадаһы Дон йылғаһының уң яҡ ярында Темерник буйлап һуҙылған. Ошо мәлгә тиклем күпер үҙенең проектта күрһәтелгән исемен йөрөткән «Сиверс проспекты ауыҙындағы күпер».
Темерник күпере (проект буйынса үткәреү һәләте тәүлегенә 60 мең тирәһе автомобиль) Ворошилов күперенә альтернативалы (тәүлегенә 46 мең тирәһе автомобиль) Дондағы Ростовтан Краснодар һәм Ставрополь йүнәлеш буйынса М4 «Дон» трассаһына сығыуҙы тәьмин итә, шулай уҡ юлдаш ҡалалар Батайск һәм Аҙау өсөн транспорт яғынан әһәмиәтле. Әммә транспорт сиселеше системалары юҡлығы арҡаһында күперҙең транспорт көсөргәнеше түбән.
Күпер, Ворошилов күпере авария хәлендә булыу сәбәпле, тиҙләтелгән темп менән төҙөлә. Ворошилов күпере 2008 йылдың 23 июнендә сикләнгән режимдә хәрәкәт өсөн генә асылған була.
«Темерницкий диаметры» комплексы составында Темерник күпере төҙөүҙөң икенсе этабында Гвардия майҙанынан Мечников урамына юл үткәргес төҙөү планлаштырыла.
# Замарашка (Иртыш ҡушылдығы)

Замарашка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1717 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Замарашка (Иртыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005259
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300525
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Болашты

Кесе Болашты (рус. Малая Блашта (Золотарка)) — Рәсәй йылғаһы.

# Кесе Болашты
## Географияһы

Кесе Болашты йылғаһы Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Болашты йылғаһының һул ярына тамағынан 6,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Болашты
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, инештән Долгобродск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200812111100020274
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102027
* Бассейн коды — 10.01.02.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Кесе Болашты
## Этимологияһы

Башҡорт телендәге болаш һүҙенән диалекттағы -ты һүҙ яһаусы аффикс ярҙамында барлыҡҡа килгән (Болашты — Болашлы).
"Башҡорт АССР-ының топонимдары һүҙлеге"ндә болаш һүҙе менән бер нисә топоним килтерелә: (диал.) — Болашты — спорное. Ср.: Болашты (Талашты) яланы — поляна в Абзелиловском районе, д. Кирдасово; Болашты — речка в Бурзянском районе.. От
# Клинген

Клинген (нем. Clingen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1072 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,75 км². Диңгеҙ кимәленән 185 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99718 һәм автомобиль коды — KYF.
# Куеган

Куеган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ельцовка йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Куеган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035098
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203509
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Синьковец

Синьковец — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосна йылғаһының уң ярына тамағынан 272 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Синьковец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000000862
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000086
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әзербайжан гимны

Әзербайжан Республикаһының Дәүләт Гимны (әзерб. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni) — Әзербайжан Республикаһының (флаг һәм герб менән бер рәттән) дәүләт символы.

# Әзербайжан гимны
## Гимн тексы

| Әзербайжанса һүҙҙәре | Башҡортса |
| Azərbaycan! Azərbaycan! Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni! Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız! Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz! Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa! Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa! Minlərlə can qurban oldu, Sinən hərbə meydan oldu! Hüququndan keçən əsgər, Hərə bir qəhrəman oldu! Sən olasan gülüstan, Sənə hər an can qurban! Sənə min bir məhəbbət Sinəmdə tutmuş məkan! Namusunu hifz etməyə, Bayrağını yüksəltməyə Namusunu hifz etməyə, Cümlə gənclər müştaqdır! Şanlı Vətən! Şanlı Vətən! Azərbaycan! Azərbaycan! Azərbaycan! Azərbaycan! | Әзербайжан! Әзербайжан! Әй, батыр улының данлы Ватаны! Һинең өcөн йән үләрҙә йөмлә әҙер беҙ! Беҙ сеҙҙең өcөн ҡан түгә алабыҙ! Өс төҫ байраҡ аҫтында бәхетле йәшә! Өс төҫ байраҡ аҫтында бәхетле йәшә!   Меңләгән йән ҡорбан булды, Һинең һуғыш мәйдан булды, Һинең хаҡлығыңны яҡлап, Барсаһы ҡаһарман булды!   Һин булһын дип гөлстан, Һиңә һәр бер йән ҡорбан, Һиңә сикһеҙ мәхәббәт, Йөрәктә тотам урын!   Намыҫыңны керләмәҫкә, Байрағыңны күтәрмәҫкә. Намыҫыңны керләмәҫкә, Барлыҡ йәшләр йән атҡан! Данлы Ватан! Данлы Ватан! Әзербайжан! Әзербайжан! Әзербайжан! Әзербайжан! |
# Башҡорт ярусы

Башҡорт ярусы - таш күмер системаһының урта бүлеге түбәнге бүлексәһе.

# Башҡорт ярусы
## Тасуирламаһы

Стратотипта (Аҫҡын йылғаһы, Таулы Башҡортостан) һай диңгеҙ һыуы ултырма карбонат тоҡомдары - 225 м ҡеүәтле доломит ҡатламлы эзбизташтарҙан барлыҡҡа килгән.
Беренсе тапҡыр ярусты геология-минералогия фәндәре докторы, палеонтолог, брахиоподтарҙы ғилми хеҙмәткәр Софья Викторовна Семихатова (1889-1973) 1934 йылда Көньяҡ Уралда, Елем һәм Йүрүҙән йылғалары бассейнында Юғары Лука ҡасабаһы (Силәбе өлкәһе) янындағы Йүрүҙән йылғаһының типик киҫелеше булған һул ярында айырып күрһәтә.
Аҫҡын йылғаһы (Инйәр йылғаһы ҡушылдығы) буйы гипостратотибында һай диңгеҙ карбонат ултырмаларынан (доломит ҡатыш эзбиз) тора; ҡалынлығы 225 м. Ылымыҡтар, фораминиферҙар, брахиоподтар һ. б. менән үҙенсәлекле. 4 ярым ярусҡа бүленә: һүрәм, әкәүәҙ, аҫҡынбаш,архангел; түбәнгеһе һәм үргеһе һәр береһе — ике горизонтҡа, икенсе һәм өсөнсөһө шул уҡ исемдәге горизонттар кимәленә тап килә.
Башҡортостандың платформалы өлөшөндә башлыса карбонат тоҡомдарынан тора, скважиналарҙағы ҡалынлығы 20-90 м; Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнбайыш битләүендә Елем һәм Егән йылғалары районында ҡалынлығы 195-275 м. Йүрүҙән һәм Әй йылғалары бассейнында ғәҙәттә ярым ярус ултырмалары юҡ, ҡалынлығы 110-210 м. Йылайыр синклинорийында һүрәм, әкәүәҙ һәм аҫҡынбаш ярым ярустары — карбонат тоҡомдарынан, архангел ярым ярусы — аргиллит, ҡомташ, эзбиз конгломераты, мергелдән (күгәрсен свитаһы) тора; ҡалынлығы 400-500 м. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнсығыш битләүендә Йәнгел йылғаһы районында органоген эзбизташтарҙан, һирәгерәк карбонат - терриген тоҡомдарҙан ғибәрәт; ҡалынлығы 200-250 м.
Башҡортостандың платформа өлөшө булған өлөшөндә улар эзбизташлы быраулау скважиналары буйынса ғына билдәле, унда улар урта ташкүмер карбонат нефть-газ йөрөтөү комплексы составына инәләр. Ярустың иң яланғас карбонат киҫелештәре Ағиҙел, Егән, Аҫҡын йылғалары буйында; был урындарҙа уларҙың ҡеүәте 195-275 метрға етә. Оло Ыҡ йылғаһынан көньяҡтараҡ урындағы ярым ярус кремний-балсыҡ-карбонат ҡатламдары ҡеүәте 250-300 м. Юғары ярым ярус үрге башҡорт-мәскәү флиш ҡалынлығы составына инә, уның ҡеүәте 2000 м самаһы. .
Көньяҡ Уралдың көнбайыш тау итәгендә органик һәм биоген эзбизташтары яланғас булып 370 метрға тиклем Оло Ҡыҙыл, Төйәләҫ йылғалары ярҙары буйлап һуҙылған, ҡомташ, алевролит, аргиллит ҡатламдары 2000 метрға тиклем осрай.

# Башҡорт ярусы
## Мәскәү ярусы менән бәйләнеш

Мәскәү ярусын тапҡан һәм фәнни яҡтан тасуирлаған ғалим С.Н. Никитин Мәскәү ярусын карбондың урта бүлеге эквиваленты булараҡ айырып күрһәткән һәм уның Урал карбонының бөтә урта бүлегенә параллеллеге тураһында һөҙөмтәгә килгән..
Мәскәү ярусы урта бүлектең башҡорт ярусы артынан эйәрә һәм таш күмер системаһының түбәнге бүлегенең ҡасим ярусына тиклем бара. Ярус тупһаларын 311,7 ± 1,1-307,2 ± 1 млн йыл элек интервал менән билдәләнгән..
# Харт-Пёльниц

Харт-Пёльниц (нем. Harth-Pollnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3075 кеше йәшәй. Майҙаны — 55,36 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7570 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Янғантау ауыл советы (Салауат районы)

Янғантау ауыл советы — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Янғантау ауылы.

# Янғантау ауыл советы (Салауат районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Янғантау ауыл советы (Салауат районы)
## Иҫтәлекле урындары

* Ҡорғаҙаҡ — шишмәһенең минераль сығанағы, Ҡаратау һырттары армыттарынан Йүрүҙән йылғаһының һул яр буйҙарына ағып төшөүсе мингераль һыу сығанағы, Башҡортостандың Салауат районында урынлашҡан. Сығанаҡтың тирә-яғында «Янғантау» шифаханаһының 1-се санитар зонаһына ҡараған ҡарағай, уҫаҡ, ҡайын урмандары үҫә.
* Янғантау — тәпәш тауҙа (боронғо атамаһы - Ҡарағоштау) урынлашҡан күп профилле бальнеологик курорт.
# Мельников Борис Васильевич

Мельников Борис Васильевич (23 август 1923 йыл — 7 декабрь 1951 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире. Авиация полкының эскадрилья командиры урынбаҫары. Гвардия капитаны (1947). Советтар Союзы Геройы (1945).

# Мельников Борис Васильевич
## Биографияһы

Борис Васильевич Мельников 1923 йылдың 23 авгусында Томск ҡалаһында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған.
Урыҫ. ВКП(б) ағзаһы. Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә йәшәй, бында 9 синыфты һәм аэроклубты тамамлай.
Ҡыҙыл Армияға 1940 йылда Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһы Киров район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 1942 йылда Молотов хәрби авиация мәктәбен тамамлай.
Хәрәкәт итеүсе армияла 1942 йылдың февраленән. 143-сө гвардия штурм авиацияһы полкы составында һуғыша, эскадрилья командиры урынбаҫары була. Дошман ғәскәрҙәрен штурмлауға 231 хәрби осош яһай.
1948 йылдан капитан Б. В. Мельников — запаста. Донецк өлкәһенең Докучаевск ҡалаһында экскаватор машинисы булып эшләй.
1951 йылдың 7 декабрендә 29-сы йәшендә вафат була. Томск ҡалаһында ерләнгән.

# Мельников Борис Васильевич
## Батырлығы

«143-сө гвардия штурм авиацияһы полкының эскадрилья командиры урынбаҫары (8-се гвардия штурм авиацияһы дивизияһы, 1-се гвардия штурм авиацияһы корпусы, 2-се һауа армияһы, 1-се Украина фронты) гвардия өлкән лейтенанты Мельников Борис 1945 йылдың майына разведкаға һәм дошман ғәскәренә һөжүмгә 231 хәрби осош яһай. Уның иҫәбендә 48 яндырылған танк, йөк һәм тере көстәр менән 145 автомашина, техника һәм атыу кәрәк-яраҡтары менән шартлатылған тимер юл эшелондары, 10 артиллерия һәм 6 миномет батареяһы, аэродромда 5 самолет, шулай уҡ биш йөҙҙән ашыу дошман һалдаты һәм офицеры юҡ ителә».
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 27 июнендәге указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән лейтенанты Мельников Борис Васильевичҡа Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 6575) тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

# Мельников Борис Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1945)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы, (27.06.1945).
* Ленин ордены (27.06.1945).
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (30.09.1943).
* Ҡыҙыл Байраҡ Ордены (06.03.1944).
* Ҡыҙыл Байраҡ Ордены (25.04.1945).
* Александр Невский ордены (05.09.1944).
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (20.07.1943).
* Миҙалдар.

# Мельников Борис Васильевич
## Хәтер

* Летчик-штурмовиктың исеме Өфө аэроклубын тамамлаусыларҙың — Советтар Союзы Геройҙарының мемориал таҡтаһына индерелгән.
* Донецк өлкәһенең Докучаевск ҡалаһындағы урамға Б. В. Мельников исеме бирелгән.
# Абдразаҡов Асҡар Әмир улы

Абдразаҡов Асҡар Әмир улы (11 июль 1969 йыл) — опера йырсыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2021), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1994) артисы, Глинка исемендәге Бөтә Союз конкурсы (IV премия һәм «Өмөт призы»), Ф. Шаляпин исемендәге Халыҡ-ара конкурстың Беренсе премияһы (1993), Преторияла булып үткән Халыҡ-ара Unisa Trensnet конкурсының Беренсе премияһы һәм Алтын миҙалы (1994) лауреаты, Афиналағы Халыҡ-ара Maria Gallas Grand Prix конкурсында Гран-при лауреаты. «Салауат Юлаев» ордены кавалеры (2019).

# Абдразаҡов Асҡар Әмир улы
## Биографияһы

Асҡар Әмир улы Абдразаҡов 1969 йылдың 11 июлендә Өфө ҡалаһында тыуған. Өфө дәүләт сәнғәт институтын профессор Миләүшә Мортазина класын тамамлай, 1991 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы һәм СССР-ҙың халыҡ артисы, профессор Ирина Архипова класы буйынса Мәскәү консерваторияһы аспиранты.
2021 йылдың майында йырсыға «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы» тигән маҡтаулы исем бирелде.

# Абдразаҡов Асҡар Әмир улы
## Pепертуары

Йырсының репертуарында опера партиялары байтаҡ. Улар араһында В. Моцарттың «Реквием»ы, Дон Базилио (Дж. Россини, «Севилья цирюльнигы»), Спарафучилле (Дж. Верди, «Риголетто»), Бөйөк инквизитор (Дж. Верди, «Дон Карлос»), бас партия (Дж. Пуччини, «Месса Глория»), Гремин (П. И. Чайковский, «Евгений Онегин»), Кончак (Бородин, «Кенәз Игорь»), Варяг ҡунағы (Римский-Корсаков, «Садко»), Пимен (Мусоргский, «Борис Годунов») һәм башҡалар.

# Абдразаҡов Асҡар Әмир улы
## Дискография

* 1994 — сольный концерт, партия фортепиано Наталья Богелава (Финляндия)
* 1995 — «Сказание о Невидимом граде Китеже» - Николай Андреевич Римский-Корсаков, (гусляр), дирижёр Федосеев Владимир (Брегенц, Австрия)
* 1997 — «Реквием» Джузеппе Верди памяти Марии Каллас (Афина)
* 2000 — «Реквием» Джузеппе Верди, дирижёр Марк Эрмлер
* 2008 — «Набукко» Джузеппе Верди (Захария), дирижёр Леви (Париж, Stade de France)
* 2009 — Симфония № 8 Густав Малер (Pater Ecstaticus), дирижёр Д. Цинман (Цюрих).

# Абдразаҡов Асҡар Әмир улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (05.2021)
* Башҡортостандың халыҡ артисы (1994)
* Глинка исемендәге Бөтә Союз конкурсы (IV премия һәм Өмөт призы)
* Ф. Шаляпин исемендәге Халыҡ-ара конкурстың Беренсе премияһы (1993)
* Преторияла булып үткән Халыҡ-ара Unisa Trensnet конкурсының Беренсе премияһы һәм Алтын миҙалы (1994)
* Афиналағы Халыҡ-ара Maria Gallas Grand Prix конкурсында Гран-при
* «Салауат Юлаев» ордены (2019)
# Ощал

Ощал — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының уң ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ощал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032632
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203263
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әхмәтзәки Вәлиди музейы

Әхмәтзәки Вәлиди музейы — Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы, Әхмәтзәки Вәлиди тыуған Ишембай районының Көҙән ауылында булдырылған. Музей ауылдың үҙәк өлөшөндә — Зәки Вәлиди исемендәге майҙанда — урынлашҡан.

# Әхмәтзәки Вәлиди музейы
## Музейҙың булдырылыуы

Музейға нигеҙ һалыу көнө тип 1992 йылдың 2 ноябрь көнө һанала. Музей йорто Вәлидовтарҙың өйөнөң урынында төҙөлгән. Әхмәтзәки Вәлиди иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса подрядсы ойошмаларының комплекслы планына ярашлы эштәр Башҡортостан Республикаһының Хөкүмәте һәм Ишембай район администрацияһы контроле аҫтында булды. Проектҡа Милли музей етәкселеге кураторлыҡ итте, башлыса күп көс философия фәндәре кандидаты Әмир Юлдашбаев һалды.
Музейға нигеҙ һалыусы Кәрим Фәтҡулла улы Шәйәхмәтов (1934 йылда тыуған) хәҙерге көндә музей директоры.
Артабанғы йылдарҙа төп йорттоң һәм ишек алдындағы биналарҙың, ҡоҙоҡтоң, ҡоймаларҙың, тротуарҙарҙың косметик ремонты ойошторолдо. Иҫтәлекле стела янында сквер булдырылды.

# Әхмәтзәки Вәлиди музейы
## Музей экспонаттары

Музейҙа 1600-ҙән артыҡ Әхмәтзәки Вәлидиҙең, тормошон һәм эшмәкәрлеген, уның ғаиләһен сағылдырыусы экспонат тупланған. Әхмәтзәки Вәлидиҙең ҡыҙы Иҫәнбикә Туған музейҙы беренсе тарихи документтар һәм фотографиялар менән тәьмин итте. 2002 йылда Кәрим Шәйәхмәтов Төркиәлә Әхмәтзәки Вәлидиҙең балалары — Иҫәнбикә һәм Субәҙәй, уның арҡаҙашының улы Йәшәр менән осрашты. Был сәфәрҙән һуң музей ҡиммәтле экспонаттар, шул иҫәптән автономиялы Башҡортостан республикаһының картаһы менән тулыланды. Был картала бөтә яҙыуҙар ҙа Әхмәтзәки Вәлиди ҡулы менән башҡорт телендә ғәрәп шрифтында яҙылған. Шулай уҡ ошо сәфәрҙән Әхмәтзәки Вәлидиҙең телмәре һәм уның башҡарыуында йырҙар яҙылған аудиокассета алып ҡайттылар.
Экспонаттар араһында:
* Ә. З. Вәлидиҙең мантияһы
* Ә. З. Вәлидиҙең ата-әсәһе йорто йыһаздары

# Әхмәтзәки Вәлиди музейы
## Музей эшмәкәрлеге

2002 йылда музей администрацияһы саҡырыуы буйынса Төркиәнән атаһының тыуған яҡтарына Иҫәнбикә Тоған үҙенең ҡыҙы Сара менән килеп китте.
Район бюджеты иҫәбенә Төркиәгә ике экспедиция ойошторолдо.
2011 йылдың 14 февралендә музейҙа Халыҡ-ара ТЮРКСОЙ ойошмаһы генераль секретары Дюсен Касеинов етәкселегендәге рәсми делегацияһы булып китте.

# Әхмәтзәки Вәлиди музейы
## Урындағы иҫтәлекле урындар

* Вәлиди ҡойоһо,
* Ә. З. Вәлидигә стела
* Юрматы ырыуы ерҙәре
# Урал батыр (мәғәнәләр)

Урал батыр һүҙбәйләнешенең бер нисә төшөнсәһе бар.
* Урал батыр — башҡорт халыҡ эпосы.
* Урал батыр (шәхес) — башҡорт халҡының мифологик батыры.
* Урал батыр (тамаша) — башҡорт халыҡ эпосын сәхнәләштергән тамаша.
* Урал батыр (милли-мәҙәни үҙәк) — башҡорт милли-мәҙәни үҙәге.
* Урал батыр (йондоҙ) — Пегас йондоҙлоғондағы йондоҙ.
* «Урал батыр» — Башҡортостандағы милли туроператор.
# Мелкая (Хутты-Яха ҡушылдығы)

Мелкая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хутты-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Мелкая (Хутты-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070295
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307029
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Биҫтә

Биҫтә (ҡала яны, ҡала тирәһе) — ҡаланың административ сиге янында йәки уның аръяғында урынлашҡан торамаларҙың дөйөм атамаһы. Хәҙерге биҫтәләрҙең күбеһе «йоҡо райондары» булып бихисап шәхси йорттарҙан тора. Ҡайһыларының бер ни тиклем дәрәжәләге сәйәси автономияһы бар, уларҙа ҡаланың эске райондары менән сағыштырғанда халыҡ тығыҙлығы бик түбән.
Механик транспорт, шул иҫәптән автомобилдәр һәм юғары тиҙлектәге поездар, ХХ быуатта биҫтәләрҙең бик тиҙ ҙурайыуына һәм яңыларының барлыҡҡа килеүенә ҙур этәргес бирә.
Рәсәйҙәге провинциаль бәләкәй ҡалалары һәм район үҙәктәре халҡының ҙур ғына өлөшө биҫтәләрҙә көн итәләр.
# Сумерь

Сумерь — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Талица йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сумерь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Пирогов һыуһаҡлағысынан Ногинск ҡалаһына тиклем, Уча (башынан Уча һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын керентмәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300512110000031322
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003132
* Бассейн коды — 09.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәҡиҡә

Ғәҡиҡә (аҡиҡә) (ғәр. عقيقة‎ — ҡырҡыу) — бала тыуғас салына торған ҡорбан. Ҡорбан итеп ир балалар өсөн ике һарыҡ, ә ҡыҙ балаларға бер һарыҡ салына.

# Ғәҡиҡә
## Этимологияһы

Ғәҡиҡә һүҙе ғәрәпсәнән «ҡырҡыу» тип тәржемә ителә. Һүҙҙең мәғәнәһе һарыҡты ҡорбанға салғанда муйынын ҡырҡыу менән бәйле. Бала тыуыуға бағышлап салынған хайуандың үҙен дә "ғәҡиҡә" тип атайҙар. Ғәрәптәр йыш ҡына "ғәҡиҡә" тип яңы тыуған баланың алынған сәсен дә атай.

# Ғәҡиҡә
## Тарихы

Ислам диненә тиклем мәжүси ғәрәптәр ғәҡиҡә ҡорбанын малай тыуғанда ғына салған, Исламға килгәс, йола үҙгәрә. Бер хәҙистә әйтелеүенсә ( Ғәйшә р.ғ. тапшырған), Мөхәммәт Пәйғәмбәр «ир бала тыуһа - ике һарыҡ , ҡыҙ бала тыуһа бер һарыҡ» салырға ҡушҡан булған. Пәйғәмбәр үҙе һәр ейәне - Хәсән һәм Хөсәйен - тыуғандың етенсе көнөнә ҡорбан салған.

# Ғәҡиҡә
## Ҡорбан салыу тәртибе

Бала тыуғандың етенсе көнөнә, ғәҙәттә, ҡорбан салалар. Малай өсөн - ике һарыҡ, ҡыҙ бала өсөн - берәү. Ҡорбан малы сәләмәт булырға тейеш, күренеп торған физик етешһеҙлектәре булыу рөхсәт ителмәй. Әгәр ҙә ваҡытында салып булмаһа, балаһының балиғ булыу йәшенә еткәнсе башҡа ваҡытта ҡорбан сала ала.
Иттең бөр өлөшө мохтаж кешеләргә, ҡалғаны теләгән һәр кемгә, шул иҫәптән баланың ғаилә ағзаларына бирелә ала.
Хәнәфи мәҙһәбтә ғәҡиҡә мөбах һәм мәндүб булып тора, ҡалған 3 сөнни мәҙһәбтә — сөннәт.