yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гидронимика

Гидрони́мика (бор. грек. ὕδωρ — һыу + ὄνομα — исем) — атамаларҙың килеп сығышын һәм тарихи үҙгәрешен өйрәнүсе топонимика тармағы.
Гидронимдар - йылғалар, күлдәр, һаҙлыҡтар, шишмәләр һ.б. һыу ятҡылыҡтары исемдәре.
Гидронимдар системаһы оҙон тарихи дәүер дауамында формалаша һәм үҙендә тел белеме, этнография, тарих, география һ.б. өлкәләргә ҡараған мәғлүмәттәрҙе
мәҫәлән:объекттарҙың тәбиғәт һәм хужалыҡ менән бәйле билдәләре, улар янында булған ваҡиғалар, объекттарҙың хужалары тураһында һ.б. туплай.
Төҙөлештәре яғынан гидронимдарҙың күпселеге - ике составлы. Өс, дүрт составлы атамалар ҙа осрай.
Гидронимдарҙың күбеһе «исем+исем» (Минһаҗ бабай чишмәсе) һәм «сифат+исем» (Түгәрәк күл) конструкциялары менән яһала.
Боронғо һәм тотроҡло лингвистик материал булараҡ, гидронимдар тарихи тикшеренүҙәр өсөн ҡиммәтле сығанаҡ булып торалар.

# Гидронимика
## Гидроним төркөмдәре

Түбәндәге гидроним төркөмдәрен айырып йөрөтәләр:
* ағым һәм торғон һыуҙар (йылға, шишмә, канал, шарлауыҡ, инеш, һаҙлыҡ, күл, быуа, һыуһаҡлағыс, диңгеҙ, океан);
* йылға йырҙаһының өлөштәре (ятыу, зөмбәй, тупһалар, шаршы, өйрөлтмәк, ҡомайыл, йәки ҡомаяҡ, һыу аҫты таштары, утрау, һайлыҡ һ.б);
* акватория өлөштәре (ятыу, ҡултыҡ, боғаҙ);
* һыу (һыу аҫты) объекттары (утрау, ярымутрау, морон, һайлыҡтар, һыу аҫты банктары, риф).

# Гидронимика
## Терминдар

* гелоним — һаҙлыҡтарҙың, һаҙымат урындарҙың үҙ атамаһы;
* инсулоним — утрауҙарҙың үҙ атамалары;
* лимноним — күл һәм быуаларҙың атамалары;
* пелагонимы — диңгеҙ атамалары;
* потамоним — йылға атамалары.

# Гидронимика
## Сығанаҡ

* http://tatarile.org/maglumat/мәкалә/гидронимика(недоступная+ссылка)
* 1 2 3 Васильев В. Л., Вихрова Н. Н., 2015, С. 88
* ↑ Бичен Ондар. К истории отдельных названий в Туве // «Тувинская правда» — цит. по «tuvaonline» (www.tuvaonline.ru) 14 декабря 2011.
* ↑ Подольская, 1988, с. 46
* ↑ Подольская, 1988, с. 63
* ↑ Подольская, 1988, с. 68
* ↑ Подольская, 1988, с. 105
* ↑ Подольская, 1988, с. 108
# Уюб

Уюб — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Прупт йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.

# Уюб
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015852
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001585
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Айвож

Айвож — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Седка йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Айвож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012174
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001217
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кобыльня (йылға)

Кобыльня (укр. Кобильня) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Винница һәм Липовец райондары аша көньяҡҡа табан аға. Деснаның (Көньяҡ Буг) һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 24 километр. Бассейн майҙаны — 308 км².
# Сандагаш

Сандагаш — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уртабуртя йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Сандагаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004577
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200457
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Унола (Үрге Шарда ҡушылдығы)

Унола — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Шарда йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Унола (Үрге Шарда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037491
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003749
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урляй

Урляй — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсар йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Урляй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038284
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003828
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шверштедт (Штраусфурт)

Шверштедт (Штраусфурт) (нем. Schwerstedt (bei Straußfurt)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 620 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,62 км². Диңгеҙ кимәленән 155 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99634 һәм автомобиль коды — SOM.
# Шайтан (йылға)

Шайтан йылғаһы (рус. Шайтанка (приток Большой Куюргазы)) — Көйөргәҙе районы биләмәһендә аҡҡан йылға. Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы.
Йылға Ялсыҡай ауылы эргәһенән баш ала һәм Яҡуп ауылы эргәһендә Оло Көйөргәҙегә ҡоя. Тәү исеме Шайтан-Уяҙы. Уның буйында Ялсыҡай, Саратовка, Сергеевка, Үрге Мотал, Васильевка, Урта Мотал, Түбәнге Мотал, Яҡуп ауылдары һыулаған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул ауылдарҙың күбеһе бөгөн юҡ. Ни бары ике ауыл ҡалған. Һуңғы йылдарҙа Үрге Мотал ауылы тергеҙелде.
Архив материалдарына ҡарағанда йылға элек Шайтан — Уяҙы тип аталған. 1831 йылда Яҡуп ауылына Борай районынан күсеп килеүсе Касаев Мәхмүт генерал-губернаторҙан Шайтан-Уяҙы буйында өс ташлы тирмән төҙөү тураһындағы документ теркәлгән.

# Шайтан (йылға)
## Халыҡ ижадынан

Бынан 2 быуат элекке замандарҙа булған был ваҡиға. Шайтан-Уяҙы йылғаһы ул ваҡытта ярҙарынан ашып ағыр булған. Аттар кисеүҙән йөҙөп сығыр булған. Шулай йәшәгән халыҡ. Һыуы ул саҡта бик-бик таҙа булған. Элек ауыл халҡы Ҡурғаҙы (хәҙер Ермолаево тип үҙгәртелгән) ауылы баяры Шоттҡа ялланып ураҡ урған. Ураҡҡа барған ваҡытта, күрәһең, һыу әҙерәк булғандыр. Ҡайтҡанда Шотт баярынан алған игенен алып ҡайтып килгән атлы башҡорт, Шайтан-Уяҙы йылғаһын сыҡҡан саҡта аты туғарылып, арбаһы бер яҡҡа, аты икенсе яҡҡа ағып киткән. Әлбиттә, аты йөҙөп сыҡҡан, тик арбаһыҙ ҡалған. Шунан был кеше йылғаға ҡарап был Уяҙы түгел, ә Шайтан тигән. Шунан алып йылға Уяҙы -Шайтан булып киткән. Шунан Шайтан- Уяҙыға әйләнгән, ә әлеге ваҡытта тик Шайтан тигән һүҙе генә ҡалған.
Ә хәҙер яҡташыбыҙ Өлфәт Ҡобағошовтоң «Таймаҫ ауылы» китабын ҡарап китәйек. 17-се бит. Ырымбур губернаһының 1802 йылғы картаһына күҙ һалайыҡ-ти ул: Оло Көйөргәҙенең ҡушылдығы Шайтан-Уяҙы буйлап Бөрйән улусы Монаш түбәһенә ҡараған өс ауыл: Иҫке Мотал-Бөрйән йылғаһы буйында, Мотал — Туҡмаҡҡаран буйында һәм Шайтан-Уяҙы йылғаһы буйлап юғарыраҡ Яңы Мотал исемле ауылдар урынлаштырылған.
Шайтан-Уяҙы йылғаһының түбәнге ағымында бошман ҡыпсаҡ ырыуының Буғимәш түбәһенә ҡараған, 1864 йылдан Бөрйән улусы үҙәгенә әүерелгән боронғо башҡорт ауылы Яҡуп урынлашҡан. Был ауылда 1770 йылда академик Иван Лепехин булып китә. Ул бында атаҡлы абыҙҙы «знатного и ученого абыза — учителя» ғилем алыусы бик күп шәкерттәрҙе күрә ул шулай уҡ был ауылда ауырыу ҡатынды дауалаусы Шайтан Күрәҙәнең Шайтан ҡыуыуын үткәргәненә шаһит була. Бәлки, ошо Шайтан-Күрәҙәсе исеменә лә бәйлелер, кем белә.
# Почитанка

Почитанка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яяөзенінің уң ярына тамағынан 187 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Почитанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020783
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202078
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Почекуйка

Почекуйка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 1488 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.

# Почекуйка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045328
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204532
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Позан Юрий Михайлович

Позан Юрий Михайлович (29 май 1899 йыл — 9 август 1938 йыл) — СССР юрисы Свердловск юридик институтының беренсе ректоры.

# Позан Юрий Михайлович
## Биографияһы

Позан Михайлович Позан 1899 йылы 29 майында Иркутск губернаһы Канск ҡалаһында тыуған. Башланғыс белемен реаль гимназияла ала, уны 1917 йылда тамамлай. Бынан һуң Томск дәүләт университетының медицина факультетына уҡырға инә, граждандар һуғышы башланыу сәбәпле уны тамамлай алмай. 1919 йылда Аҡ Армияға саҡырыла, унда Томск ҡалаһында фельдшер булып хеҙмәт итә..
Армиянан өс айҙан ҡасып ҡайта, унан һуң университетҡа кире уҡырға килә, 1922 йылда Томск университетының медицина һәм хоҡуҡи факультеттарын тамамлай.
Томск губерна профсовет дисциплинар суды рәйесе булып эшкә урынлаша. 1922 -1923 йылдарҙа Иркутск университетын студенттар эштәре буйынса секретариат мөдире һәм уҡытыусы вазифаһын биләй..
1923-1924 йылдарҙа Иркутск ҡулланыусылар кооперацияһы бүлегендә эшләй.
1930-сы йылдарҙа Советтар Союзы үҙ фәнни кадрҙарҙы булмауы проблемаһы менән осраша, шул иҫәптән юридик йүнәлештәге кадрҙар булмауына ҡытлыҡ кисерә. Был проблеманы хәл итеү өсөн 1931 йылдың 20 апрелендә Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты «Совет төҙөлөшө өсөн эшселәр кадрҙары әҙерләү һәм ҡайтанан әҙерләү буйынса саралар тураһында» ҡарар сығара, илдең алдынғы юғары уҡыу йорттары факультеттарында был йүнәлештә тар махсуслаштырылған бүлектәр асыу күҙ уңында тотола.
1931 йылда Юрий Михайлович Позан Иркутск дәүләт университетының хоҡуҡ факультетынан бүленгән Иркутск совет хоҡуҡ институты директоры итеп тәғәйенләнә.
1934 йылда уҡыу йортон Свердловскиға күсереү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Свердловскиға институт менән бергә йәш директор Юрий Михайлович Позан һәм 15 уҡытыусы күсеп килә. 1937 йылда Свердловск совет хоҡуҡ институты Свердловск юридик институты итеп үҙгәртелә.
1938 йылдың апрелендә уҡыу йорто диуарында террористик һәм контрреволюцион ойошма булдырыуҙа ғәйепләнеп Позан ҡулға алына, 1938 йылдың 9 авгусында атыуға хөкөм ителә, шул уҡ көндә ҡабул ителгән ҡарар үтәлә.
1958 йылда Позан Юрий Михайлович аҡлана.
# Высоцк

Высоцк 1917 йылға тиклем Тронгзунд (швед. Trångsund), 1917 — 1948 йылдан Уурас (фин. Uuras) — порт ҡалаһы. Рәсәйҙең Ленинград өлкәһе Выборг районы ҡалаһы. Октябрь тимер юлының Высоцк тимер юл станцияһы. Рәсәйҙә халыҡ һаны буйынса иң бәләкәй ҡалаларҙың береһе, уның халҡы — 1115 кеше (2018 йыл мәғлүмәттәре буйынса).

# Высоцк
## Тарих

Һуң, йыл барышында 1710 йылда Төньяҡ һуғышы барышында Выборг шведтарҙан яулап алынғас, Выборг ҡултығының иң тар урынында (исеме шунан: швед. trång — «тар», sund — «боғаҙ») батша Петр I әмере Тронгзунд нығытмалары төҙөлә.
1721 йылда Ништадт тыныслыҡ тураһындағы килешеүе буйынса бөтә Выборг яны Рәсәй империяһына күсә.

# Высоцк
## Тарих
### Бөйөк Финляндия кенәзлеге

19-сы быуатта Тронгзунд Бөйөк Финляндия кенәзлеге составында тора.
Тронгзунд административ рәүештәСтрандаский өйәҙе (швед. Ranta härad, фин. Rannan kihlakunta) Выборг губернаһына ҡарай.
ХХ быуат башында Тронгзунд Фин ҡултығындағы Бөйөк Петр исемендәге нығытмалар системаһына инә.

# Высоцк
## Тарих
### Финляндия

Бойондороҡһоҙ Финляндияла (1917—1940 йылдар буйына) Уурас (фин. Uuras — «тырыш») тип аталған.

# Высоцк
## Тарих
### СССР

Совет-фин һуғышынан һуң Мәскәү килешеүе буйынса Выборг губернаһы СССР-ға тапшырыла. Шунда уҡ СССР алған территория бүленә, 1940 йылдың яҙында уның бер өлөшө— уның төньяҡ өлөшө Карел Автономиялы ССР-ына күсә, шул уҡ ваҡытта ул Карел-Фин ССР-ы тип үҙгәртелә. Июндә уның административ райондары ойошторола. Уурас Выборг районына ҡарай.
1944 йылдың ноябендә Карел-Фин ССР-ының Выборг районы Ленинград өлкәһенә күсә.
1940-сы йылдар аҙағында совет власы урыҫлаштырыу кампанияһы алып бара, был кампания барышында Карел муйындағы тораҡ пункттары биләмәләренә урыҫ исемдәрен ҡуша. 1948 йылдың ҡышында Уурас ҡасабаһында яңы исем ала — «Петроостров» тип атала, бының мотивы: «буйынса тарихи ваҡиғалар буйынса — Петр I Карел муйынын, шул иҫәптән Трангсундты шведтарҙан баҫып алғанлыҡтан» тип аңлатыла. Әммә 1948 йылдың июлендә был тораҡ пунктының атамаһы Тронсгунда районында геройҙарса һәләк булған Советтар Союзы Геройы Кузьма Демидович Высоцкий хөрмәтенә «Высоцк» тип атала). 1948 йылда РСФСР Юғары Советы Президиумы указы менән 1 октябрендә был үҙгәртеү раҫлана.

# Высоцк
## Тарих
### Рәсәй Федерацияһы

Высоцк — Рәсәйҙәге ҡала статуслы иң бәләкәй тораҡ пункттарының береһе (1115 кеше 2018 йылда), унан Чекалин һәм Иннополисҡалалары ғына ҡалыша. Хәҙерге заманда ҡалала яңы спорткомплекс төҙөү тураһында план 2012 йылға ҡаралған.

# Высоцк
## Географияһы

Высоцкий утрауының төньяҡ өлөшөндә, Фин ҡултығында урынлашҡан.
Район үҙәге булған Выборг ҡалаһына тиклем Высоцк ҡалаһы араһында — 30 км алыҫлыҡ ята.

# Высоцк
## Высоцк порты

    баш: Порт Высоцкий (фин.)баш.
Бөтөн тарихы дауамында Тронгзунд — Уурас — Высоцк портлы ҡала, ул сауҙа һәм хәрби флот өсөн уңайлы һәм ышаныслы гавань .

# Высоцк
## Белем

* С. И. Ростоцкий исемендәге урта мәктәп

# Высоцк
## Билдәле кешеләр

* Совет режиссеры Станислав Ростоцкий Высоцкиҙа 15 йыл йәшәй.
# Болошкевич Екатерина Ивановна

Екатерина Ивановна Болошке́вич (1939 йылдың 19 майы, Глубочица ауылы) — Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 60 йыллығы исемендәге Житомир етен комбинаты туҡыусыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977). УССР Юғары Советының 9-сы саҡырылыш депутаты.

# Болошкевич Екатерина Ивановна
## Биографияһы

1939 йылдың 19 майында Глубочица ауылында (бөгөн — Житомир өлкәһе Житомир районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Урта мәктәп тамамлай.
1957 йылдан алып Житомир ит комбинатында эшләй. 1959 йылда Житомир етен комбинатын төҙөүҙә ҡатнаша, һуңынан 1959 йылдан башлап шунда туҡыусы булып эшләй. 1967 йылда КПСС сафына инә. 1976 йылдан 1981 йылға тиклем Украина Коммунистар партияһының Ревизия комиссияһы ағзаһы була.
УССР Юғары Советының 9-сы саҡырылыш депутаты, КПСС-тың XXIV һәм XXV съездары делегаты итеп һайлана.
Туғыҙынсы биш йыллыҡта (1971—1975) ике биш йыллыҡ пландарын үтәп, 6798000 дөйөм оҙонлоғо метр туҡыма етештерә. 1977 йылда «1976 йыл планын, ҡабул ителгән социалистик йөкләмәләрен үтәгәне һәм тармаҡта иң юғары хеҙмәт етештереүсәнлегенә өлгәшкәне, юғары сифатлы халыҡ ҡулланыуы тауарҙары етештереүҙә шәхси өлөшө һәм ҡаҙаныштары, йәш эшселәрҙе коммунистик тәрбиә һәм һөнәр буйынса әҙерләүҙә күп ижади эшмәкәрлек һалғаны өсөн» Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.

# Болошкевич Екатерина Ивановна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы — СССР Юғары Советы Президиумының 1977 йылдың 12 май указы менән
* Ленин ордены (ике мәртәбә)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* СССР еңел сәнәғәтенең иң яҡшы хеҙмәткәре
# Ҡуян (мәғәнәләр)

Ҡуян — йәнлек атамаһы.
* Ҡуян — кимереүселәр ғаиләһенә ҡараған ҡыҫҡа ҡойроҡло, оҙон шеш ҡолаҡлы йәнлек.
* Ҡуян (йондоҙлоҡ) — йондоҙлоҡ.

# Ҡуян (мәғәнәләр)
## Тораҡ пункттар

* Ҡуян (Аҡтаныш районы) — Татарстандың Аҡтаныш районындағы ауыл.
* Ҡуян (Бөрө районы) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл.
* Ҡуян (Краснокама районы) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл.
* Ҡуян (Калегин ауыл советы, Ҡалтасы районы) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.
* Ҡуян (Яңы Килбаҡты ауыл советы, Ҡалтасы районы) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.
* Ҡуян (Пермь крайы) — Пермь крайының Пермь районындағы ауыл.
* Ҡуян (Свердловск өлкәһе) — Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округындағы ауыл.
# Рощупкин Анатолий Васильевич

Анатолий Васильевич Рощупкин (Липецк өлкәһе Долгоруковский районы Красное ауылы ауылында 1949 йылдың 10 февралендә тыуған) — рус совет яҙыусыһы. СССР Журналистар союзы ағзаһы (1975).

# Рощупкин Анатолий Васильевич
## Биографияһы

Анатолий Васильевич Рощупкин 1949 йылдың 10 февралендә Липецк өлкәһе Долгоруковский районы Красное ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
Елецк пединститутының филология факультетында уҡый (1972). 1978—1980 йылдарҙа Ростов Юғары партия мәктәбенең журналистика бүлегендә уҡый. 1972—1973 йылдарҙа Сахалинда танк ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. Демобилизацияланғас, кире журналистикаға ҡайта.
1966 йылда хеҙмәт итә башлай. Липецк өлкәһе район гәзиттәрендә әҙәби хеҙмәткәр була, комсомол эшендә эшләй, үҙ хәбәрсе, ауыл тормошо бүлегенең етәксеһе, «Молот» Ростов өлкә гәзитенең баш мөхәррире урынбаҫары (1981—1992), Ростов өлкәһе Закондар сығарыу йыйылышының мәғлүмәт һәм йәмәғәт-сәйәси бүлеге етәксеһе (1992—1998), Ростов өлкәһе Хакимиәтенең матбуғат һәм телерадио тапшырыуҙар буйынса департаментының матбуғат секторы етәксеһе, Ростов өлкәһе Весёловский районының «Весёловский вестник» гәзитенең баш мөхәррире була. 2001 йылдан алып Анатолий Васильевич Рощупкин «Роствертол» предприятиеһының «За доблестный труд» гәзитендә баш мөхәррир булып эшләй.

# Рощупкин Анатолий Васильевич
## Ижады

А. Рощупкин йәшләй генә шиғырҙар һәм хикәйәләр яҙа башлай, урындағы ваҡытлы матбуғатта яҙыша. Уның беренсе «Свет доброты» шиғырҙар йыйынтығы 1995 йылда, ә беренсе проза китабы «Земляки» 1996 йылда баҫылып сыға. Артабан яҙыусы ундан ашыу шиғырҙар, повестар, хикәйәләр китабын яҙа.
Үҙенең әҫәрҙәрендә Анатолий Рощупкин рәсәй ауылдары тормошо, үҙенә яҡын кешеләр тураһында яҙа, әхләҡ мәсьәләләрен күтәреп сыға.

# Рощупкин Анатолий Васильевич
## Бүләктәре

* Бронзовая медаль ВДНХ СССР;
* Почётный знак Союза журналистов России «За заслуги перед профессиональным сообществом»;
* Лауреат областной журналистской премии имени А. П. Чехова;
* Лауреат литературной премии имени В. А. Закруткина (1997).

# Рощупкин Анатолий Васильевич
## Хеҙмәттәре

Яҙыусы әҫәрҙәренең айырым китаптары:
* Свет доброты. Стихи. — Ростов-н/Д: фирма «MYSTERY», 1995.
* Земляки. Рассказы, повести, очерки. — Ростов-н/Д: «Дон», 1996.
* До вечерней звезды. Стихи. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 1997.
* Поезд в деревню. Книга прозы. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 1999.
* Ещё надеюсь… Стихи. — Ростов-н/Д: МП «Книга», 2001.
* Прощание с ивой. Проза. — Ростов-н/Д: МП «Книга», 2001.
* Сроки земные. Книга прозы. — Ростов-н/Д: МП «Новая книга», 2004.
* Январская исповедь. Стихи. — Ростов-н/Д: МП «Новая книга», 2006.
* Колодезное эхо. Повесть. — Ростов-н/Д: МП «Новая книга», 2007.
* Последняя вьюга. Повести и рассказы. — Ростов-н/Д: МП «Новая книга», 2009.
* Между светом и тенью. Книга прозы и поэзии. — Ростов-н/Д: ЗАО «Книга», 2010.
# Кыпа-Чатыль-Кы

Кыпа-Чатыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чатыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Кыпа-Чатыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066632
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306663
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Күтерле (Туҡ ҡушылдығы)

Күтерле (рус. Кутерля) — Ырымбур өлкәһе Красногвардейский районындағы йылға. Йылға Туҡ йылғаһына һул яғынан (Туҡ тамағына 156 км алыҫлыҡта) барып ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км. Һыу йыйыу бассейны майҙаны — 52,2 км².

# Күтерле (Туҡ ҡушылдығы)
## Атаманың килеп сығышы

Гидроним күтер («трясина») һүҙенә «ле» ялғауы ҡушылып яһалған. «Һаҙлыҡ өҫтөндәге үлән, мүктәрҙән хасил булған ышанысһыҙ ғына ҡатлам» тигәнде аңлата («Трясинная»). Йылға атамаһы Ырымбур өлкәһе Күтерле ҡасабаһы исеме булып киткән.

# Күтерле (Туҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры буйынса йылға Түбәнге Волга бассейн округына, Сорочинск гидроузелынан Елшән (Быҙаулыҡ районы) янындағы һыу үлсәү посына тиклем Һамар һыу хужалығы участкаһына ҡарай. Йылға бассейны — Куйбышев һыуһаҡлағысынан алып Каспийға тиклем Волга..
Дәүләт һыу реестрында объекттың коды — 11010001012112100007003.
# Интернет-башланғыстарҙы үҫтереү фонды

Интернет-башланғыстарҙы үҫтереү фонды — технологик компаниялар менән уларҙың тәүге үҫеш осорҙарында эшләүсе Рәсәй инвестиция фонды. Фонд 2013 йылда Стратегик башланғыстар агентлығы тарафынан Владимир Путин инициативаһы буйынса нигеҙләнгән. Фонд ҡарамағында — 6 млрд. һум, был аҡсаны 2016 йыл аҙағына тиклем 400 компанияға инвестициялау планлаштырылған. Dow Jones тикшеренеүҙәре буйынса, Интернет-башланғыстарҙы үҫтереү фонды 2014 йылда Европала сәсеүҙә ҡатнашҡан иң әүҙем фонд булған.
Фонд акселерацияның көндөҙгө һәм ситтән тороп үтәлеүсе программаларын ойоштора һәм сәсеүгә инвестициялар бирә. 2014 йылдың октябрендә фонд бишенсе көндөҙгө программаға ҡабул итеү үткәрҙе. Фондтың көндөҙгө акселераторҙары —Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта, ситтән тороп ҡатнашыусылары Екатеринбургта, Новосибирскиҙа, Краснодарҙа, Ҡазанда һәм Әстераханда эшләй. 2014 йылдың сентябрендә мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, сауҙа, етештереү һәм хеҙмәттәр күрһәтеү, финанс секторы һәм ҡала хеҙмәттәре өлкәһендәге стартаптар өсөн Интернет-башланғыстарҙы үҫтереү фонды менән Microsoftтың берлектәге программаһы эшләй башланы.
Фондтың иң ҙур инвестициялары иҫәбендә — StartTrack.ru краудинвестинг майҙансығы (2013 йылдың ноябрендә $3 млн), ҡарттар һәм инвалидтарға йәһәт ярҙам күрһәтеүсе «Ғүмер төймәһе» системаһы (2014 йылдың июнендә 45 млн һум), Babadu балалар тауарҙары интернет-гипермаркеты (2014 йылдың сентябрендә 110 млн һум), власть органдарына ялыуҙарҙы һәм мөрәжәғәттәрҙе эшкәртеүсе «Асыулы граждан» онлайн-сервисы (2014 йылдың октябренә 44 млн һум). Фонд директоры Кирилл Варламов белдереүенсә, 2014 йылдың октябренә Фонд тарафынан 120 стартапҡа инвестиция бирелгән. Был компанияларҙың күпселеге сәсеү алды инвестицияһы алған.
2014 йылдың ноябрендә Интернет-башланғыстарҙы үҫтереү фонды «Технологиялар һәм Инновациялар» номинацияһында Рунет премияһын алған.