yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Яугир-итернационалистар һәйкәле (Мәскәү)

Яугир-интернационалистарға һәйкәл Мәскәүҙә Поклонный тауындағы Еңеү паркында ҡуйылған.

# Яугир-итернационалистар һәйкәле (Мәскәү)
## Тарихы

Яугир-интернационалистар монументы афған һуғышы ветерандары ойошмаһы иғәнәһенә, баш ҡала хөкүмәте ярҙамы менән яугир-интернационалистарҙың шәхси аҡсаһына төҙөлә. Һәйкәлдең авторҙары скульпторҙар Салауат Щербаков һәм С. С. Щербакова, архитекторҙар Ю. П. Григорьев һәм С. Григорьев.
Һәйкәл дүрт метрлы камуфляж кейгән йәш совет һалдатының бронза фигураһынан ғибәрәт, ул һул ҡулына каска, ә уң ҡулына автомат тотҡан. Һалдат текә ҡаяға яҡын килеп алыҫтарға ҡарап торған кеүек һүрәтләнә. Фигура ҡыҙыл граниттан эшләнгән постаментта баҫып тора. Постаментта һуғыш күренеше менән бронза барельеф ҡуйылған.
Һәйкәлде асыу 2004 йылдың 27 декабрендә Афғанстанға совет ғәскәрҙәрен индереүҙең 25-йыллығына тап килтерелә. Һәйкәл асыу тантанаһында ветеран-афғанлылар, Әмин һарайын штурмлаған махсус тәғәйенлештәге төркөмдәр, ветеран ойошмалары вәкимлдәре ҡатнаша.
# Шайтанка (Ягыл-Ях ҡушылдығы)

Шайтанка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Шайтанка (Ягыл-Ях ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030485
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203048
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чарный Исаак Абрамович

Исаак Абрамович Чарная (6 сентябрь 1909 йыл, Гомель — 1 август 1967 йыл, Мәскәү) — СССР математигы һәм механигы. Сталин премияһы лауреаты (1949), техник фәндәре докторы (1939), профессор (1941).

# Чарный Исаак Абрамович
## Биографияһы

Гомель ҡалаһында, билдәле инженер-электротехник Абрам Соломонович Чарный ғаиләһендә тыуған; әсәһе, Анна Вениаминовна, теш табибы була.
1931 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультетын тамамлай. Уҡыу барышында «О колебаниях давления при переменном движении жидкости в трубах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Дәүләт нефть тикшеренеү институтында эшләй, 1930 йылдан И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтында (промысла һәм нефть заводы механикаһы кафедраһында, 1941 йылдан — профессор, 1943 йылдан — теоретик механика һәм гидравлика кафедраһы мөдире, 1946 йылдан — дөйөм һәм ер аҫты гидромеханикаһы кафедраһы мөдире) уҡыта. 1954 йылдан алып 1960 йылдар буйынса (бер үк ваҡытта) — Ломоносов исемендәге МДУ-ның математика-механика факультетының өлкән ғилми хеҙмәткәре. 1955 йылдан (бер үк ваҡытта) — СССР Фәндәр академияһының механика институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре
Төп хеҙмәттәре гидромеханика һәм айырым сығарылмалы дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы өлкәһендә. Профессор И. А. Чарныйҙың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары шыйыҡсаларҙың торбалар буйлап яйға һалынмаған хәрәкәте, фильтрация теорияһы, ер аҫты гидромеханикаһы өлкәһендә мәсьәләләрҙе хәл итеү менән тығыҙ бәйле. Горизонталь һәм һөҙәк ятышлы һыулы ҡатламдарҙы ер аҫты газ һаҡлағысы итеп ҡулланыу теорияһы авторы. Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеүҙең теоретик нигеҙҙәрен эшләй.
1967 йылдың 1 авгусында вафат була. Востряково зыяратында ерләнгән.

# Чарный Исаак Абрамович
## Монографиялары

* Расчёт, сооружение и эксплуатация водозеркального подогрева (с соавторами). М.: Гостоптехиздат, 1933.
* Расчёт сроков слива светлых нефтепродуктов из блока железнодорожных цистерн. М.: Бензоскладстрой, 1936.
* Подземная гидромеханика. М.: Гостоптехиздат, 1948.
* Неустановившееся движение реальной жидкости в трубах. М.: Гостоптехиздат, 1951.
* Основы подземной гидравлики. М.: Гостоптехиздат, 1956.
* Основы газовой динамики. М.: Гостоптехиздат, 1961.
* Подземная гидрогазодинамика. М.: Гостоптехиздат, 1963.
* Хранение газа в горизонтальных и пологозалегающих водоносных пластах (с соавторами). М.: Недра, 1968.
* Неустановившееся движение реальной жидкости в трубах. М.: Недра, 1975.
# Старозайцево

Старозайцево — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.

# Старозайцево
## Географияһы

Ауыл Ырымбур өлкәһенең үҙәк өлөшөнөң көнсығышында, Ҡарайылға йылғаһының уң яҡ ярында, райондың административ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан көньяҡ-көньяҡ-көнбайышҡа (SSW) табан яҡынса 13 саҡрым, Краснознаменканан 9 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Бер яғынан Амплейка йылғаһы аға
Абсолют бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 194 метр.

# Старозайцево
## Географияһы
### Климаты

Старозайцево ҡасабаһы климаты Ҡыуандыҡ районының күпселек урыны өсөн дә дөйөм. Бындағы климат уртаса континенталь, йылдың дүрт миҙгеле лә аныҡ ҡына айырыла. Температураның абсолют минимумы иң һалҡын ай-ғинуарҙа −45 °C; иң йылы ай июлдә температураның абсолют максимумы + 42 °C. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм 300—550 мм, шуның 70 % яҙғы-йәйге айҙарҙа яуа. Ҡар ҡатламы ярайһы тотороҡло, йылына 150 ята.

# Старозайцево
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Старозайцево ауылы, бөтә Ырымбур өлкәһе кеүек үк, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Старозайцево
## Тарихы

Старозайцево ауылы 1900-се йылдарҙа барлыҡҡа килгән тиергә нигеҙ бар тип яҙа төбәк тарихы белгесе С. М. Стрельников.
Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмегенә, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
2015 йылдың 1 майына тиклем хәҙер бөтөрөлгән Краснознаменский ауыл Советы составына ингән.

# Старозайцево
## Этимологияһы

Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, Старозайцево ауылын халыҡ Зайцев (рус. Зайцево) тип кенә йөрөтә, күрәһең был топонимдың тәүге рәүешелер. Зайцев фамилияһынан килеп сыҡҡан. «Старо-» компоненты иһә уның олораҡ аҙашы булғанын күрһәтә. Уныһы 1910-сы йылдарҙа иҫке ауылдан күсеп сығып барлыҡҡа килгән булғандыр. Яңы ауыл Краснознаменканан 4 км алыҫлыҡта булған һәм 1930-сы йылдарҙа йәшәүҙән туҡтаған.

# Старозайцево
## Халҡы
### Гендер составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауыл халҡының гендер структураһында ир-егеттәр 45,7 %, ҡатын-ҡыҙҙар 54,3 % процент тәшкил иткән.

# Старозайцево
## Халҡы
### Милли составы

2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 51 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 96 % урыҫтар тәшкил иткән
# Акпорый-Кы

Акпорый-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 1117 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Акпорый-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306373
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ғәкәбә (уба)

Акаба (холм)
Ғәкәбә (ғәр. العقبة‎; рус. Акаба) — Мәккә һәм Мина үҙәне араһындағы уба. 620-се йылдарҙа Ғәкәбә янында Мөхәммәт Пәйғәмбәр Мәҙинәнең бәнү әл-Хәзрәж һәм бәнү Аус ҡәбиләләре вәкилдәренән ант ҡабул итә.

# Ғәкәбә (уба)
## Тарихы

Был урында ислам динен таратыуҙа айырыуса ҙур роль уйнаған ваҡиғалар була. Бында, 621 йылда, хаж ҡылыу ваҡытында, Мәҙинәнән 10 хәзрәжи һәм 2 аусилы Мөхәммәт Пәйғәмбәр менән осрашып, уға тоғролоҡ анты бирә һәм уның етәкселеген таный. Улар бер Аллаһҡа ышанырға, урлашмаҫҡа, зина ҡылмаҫҡа, яла яҡмаҫҡа һәм балаларын үлтермәҫкә вәғәҙә итә. Был ваҡиға «Ғәкәбәнең беренсе анты» йәки «Ҡатын-ҡыҙҙар анты» тип атала.
Бер йылдан һуң йәшерен генә осрашыуға 500 мәҙинәле килә, улар араһында 75 мосолман була (73 ир-ат һәм 2 ҡатын-ҡыҙ). Был ваҡиға «Ғәкәбәнең икенсе анты» йәки « һуғыш анты» исемен ала. Ошо ваҡиғаларҙан һуң мосолмандарҙың Мәккәнән Мәҙинәгә күсенеүе башлана (һижрә).
Бер нисә йылдан, күрәһең, яңы бәйләнештәр һәм йөкләмәләр урынлаштырыу, шулай уҡ исламдың көсәйеүе менән бәйле ике килешеү ҙә үҙ көсөн юғалта. Ҡайһы бер көнбайыш ислам белгестәре, Ғәкәбәлә бер генә осрашыу булған тип иҫәпләй, сөнки әт-Тәбәри тик беренсеһен генә — "ҡатын-ҡыҙҙар анты"н ғына — телгә ала.
Әлеге ваҡытта Ғәкәбә хаж ваҡытында шайтандарға таш ырғытыу йолаһы менән бәйле.
# Гөбәҙиә

Гѳбәҙиә — башҡорт һәм татар халыҡтарының милли аш-һыуы. Күп ҡатлы, йомро, ябыҡ бәлеш. Традицион варианты татлы, сәйгә бирелә, әммә ит менән бешерелгән рецептар ҙа бар. Башҡортостанда башлыса тѳньяҡ һәм тѳньяҡ-кѳнбайыш райондарҙа киң таралған.

# Гөбәҙиә
## Ингредиентары

* сѳсѳ йәки әсе ҡамыр
* дѳгѳ
* йѳҙѳм
* йомортҡа
* ҡорот
* күрәгә йәки ҡара емеш (һирәк)
* итле фарш (ҡайһы саҡта)

# Гөбәҙиә
## Ингредиентары
### Емешле гөбәҙиә

Әҙерләнгән ҡамырҙы майлы табаға һалалар. Гөбәҙиәнең төбө ебеп йомшармаһын өсөн ҡамыр өҫтөнә башта бүрттерелгән дөгө, шунан ҡалын итеп әҙер ҡорот һәм тағы ла дөгө һалалар. Артабан дөгө өҫтөнә 6—8 мм ҡалынлығында ҡаты итеп бешерелгән һәм ваҡ ҡына итеп туралған йомортҡа, тағы бер ҡат дөгө, уның өҫтөнә парҙа йомшартылған йөҙөм, күрәгә, һөйәктәре (төштәре) алынған ҡара емеш йәки өрөк һалалар. Эсенә бик күп итеп май һибәләр ҙә өҫтөнә йоҡа ғына итеп йәйелгән ҡамыр ябып, табалағы ҡамыр менән менән сит-ситтәрен семетеп йәбештерәләр. Мейескә ҡуйыр алдынан өҫтөн дә майлайҙар һәм валсыҡ һибәләр. Әгәр мейес артыҡ ҡыҙыу булһа, гөбәҙиәнең өҫтө ҡыҙарғас, һыуҙа еуешләтелгән ҡағыҙ ябалар. Гөбәҙиә 50 минут тирәһе бешә. Әҙер гөбәҙиәне табынға ҡайнар килеш, өлөштәргә бүлеп бирәләр.
Бер таба гөбәҙиәгә: 800 г ҡамыр, 350—400 г ҡорот, 1 —1,2 кг бүрттерелгән дөгө, 200—300 г йөзөм йәки башҡа емештәр, 10 йомортҡа, 350—400 г аҡ йәки һары май май, таба майлау өсөн 50 г май.

# Гөбәҙиә
## Ингредиентары
### Итле гөбәҙиә

Ҡамырҙы табанан сығып торорлоҡ итеп йәйәләр ҙә майлы табаға һалалар, өҫтөн майлайҙар. Ҡорот һалғас ебеп китмәһен өсөн ҡамыр өҫтөнә йоҡа ғына итеп дөгө, шунан — ҡорот, аларҙың өҫтөнә — 2-3 мм тигеҙләп тағы ла дөгө, өҫтөнә 6-8 мм ҡалынлығында ит турағыс аша үткәрелгән һәм ҡыҙҙырып алынған ит һалалар. Итте майҙа ҡыҙҙырылған һуған менән ҡушып болғатырға ла мөмкин. Ит өҫтөнә тағын да йоҡа ғына итеп бүрттерелгән дөгө, уның өҫтөнә ваҡ ҡына туралған йомортҡа һәм тағы бер ҡат дөгө һалалар. Өҫкә йомшартылған йөҙөм (күрәгә, һөйәктәре (төштәре) алынған ҡара емеш йәки өрөк) һалына, эсенә күп кенә итеп эретелгән аҡ һыйыр майы йә иһә һары май һибәләр. Гөбәҙиәне мейескә ҡуйыр алдынан өҫтөн майлайҙар һәм валсыҡ һибәләр. Әгәр мейес артыҡ ҡыҙыу булһа, гөбәҙиәнең өҫтө ҡыҙарғас, һыуҙа еуешләтелгән ҡағыҙ ябалар. Уртаса ҡыҙыулыҡтағы мейестә итле гөбәҙиә 40-50 минут бешә. Әҙер гөбәҙиәне киҫәктәргә бүлеп, табынға ҡайнар килеш сығаралар.
Итле гөбәҙиәне ҡоротһыҙ ҙа бешерергә мөмкин.
Уртаса ҙурлыҡтағы 2,5 килолы гөбәҙиәгә: 750—800 г ҡамыр, 250—300 г ҙзер ҡорот, 1 —1,1 кг бүрттерелгән дөгө, 400—500 г ҡыҙҙырылған ит, 100 г ҡыҙҙырылғанһуған, 6—8 йомортҡа, 200 г йөҙөм йәки башҡа еләк-емеш, 300—350 г аҡ һыйыр йәки һары май, таба майлау өсөн 50 г май.

# Гөбәҙиә
## Йола буйынса әһәмиәте

Ғѳбәҙиә байрамдарға әҙерләнә, һәр саҡта ла туй табынында, балаға исем ҡуштырыу тантанаһында, ҡәҙерле ҡунаҡтар ҡаршылағанда була. Йола буйынса әһәмиәте яғынан урыҫтарҙың карауайына яҡын.
# Мозила

Мозила — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Мозила
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036531
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003653
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Полевые Локотцы (йылға)

Полевые Локотцы — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Локотцы йылғаһының уң ярына тамағынан 1,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Полевые Локотцы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100112107000000665
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000066
* Бассейн коды — 05.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Негус-Яун

Негус-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/59/380 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 141 км.

# Негус-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043706
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204370
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ишемйәрова Лилиә Рауил ҡыҙы

Ишемйәрова Лилиә Рауил ҡыҙы (19 июль 1976 йыл) — йырсы. Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2022).

# Ишемйәрова Лилиә Рауил ҡыҙы
## Биографияһы

Лилиә Рауил ҡыҙы Ишемйәрова 1976 йылдың 19 июлендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Иҙелбәк ауылында тыуған.
1990 йылда 9-сы синыфты тамамлағас, уҡыуын Өфө сәнғәт училищеһында дауам итә, 1993 уның яңғыҙ йырлау бүлеген тамамлай.
1993 йылда Сибай дәүләт филармонияһына артист-вокал башҡарыусыһы итеп эшкә саҡыралар.
1998 йылдан Өфө сәнғәт институты студенты. Был уҡыу йортон 2002 йылда тамамлаған.
2000 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы» исеме бирелә.
2002 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһына эшкә саҡыралар һәм ошо коллектив менән төрлө гастролдәрҙә, конкурстарҙа ҡатнаша, әүҙем эшмәкәрлек алып бара.
2022 йылдың 25 мартында йырсыға «Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем бирелде.

# Ишемйәрова Лилиә Рауил ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2022)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2000)
* «2002 Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе алыуҙа ҡатнашҡан өсөн» тағылмалы билдә (2003)
* «Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуҙа әүҙем ҡатнашҡаны өсөн» күкрәк билдәһе (2006)

# Ишемйәрова Лилиә Рауил ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
### Конкурстарҙа яңғыҙ еңеүҙәре

* «Яҙғы моңдар» республика конкурсы дипломанты (1992)
* «Ирәндек моңдары» республика конкурсының 3-сө премияһы лауреаты (1996)
* Халыҡ-ара «Урал моңо» төрки йәштәр конкурсының 1-се премия лауреаты (1998)
* Халыҡ-ара «Европа-Азия» Оркестрҙар һәм халыҡ инструменттары ансамблдәре конкурсы дипломанты (2007).

# Ишемйәрова Лилиә Рауил ҡыҙы
## Видеояҙмалар

* YouTube сайтында Видео Өс егет
* YouTube сайтында Видео Һинд йырҙары
* YouTube сайтында Видео Enta El Hayat ( Muriam cover)
* YouTube сайтында Видео Селестин и Лилия Ишемьярова - Helele (2012)
* YouTube сайтында Видео hағын мине
* YouTube сайтында Видео Ейәнсурам
* YouTube сайтында Видео Лилия Ишемьярова и Захир Исансурин - Куз нурым
* YouTube сайтында Видео Сольный концерт "Ҡышҡы мөғжизә"
* YouTube сайтында Видео Лилия Ишемьярова и Тимур Рамазанов Башкорт йыры 2015
* YouTube сайтында Видео Кит
# Кочелай

Кочелай — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Алай йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Кочелай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терешка, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001912112100010523
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101052
* Бассейн коды — 11.01.00.019
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Морд-Ега

Морд-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 139 км.

# Морд-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017945
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301794
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Окней

Окней — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиш йылғаһының һул ярына тамағынан 338 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Окней
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006812
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300681
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Псыган-Су (Черека ҡушылдығы)

Псыган-Су — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черек йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Псыган-Су (Черека ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000612108200005176
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200517
* Бассейн коды — 07.02.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Еләктау (һырт)

Еләктау (рус. Ягодный хребет) — Рәсәйҙең Башҡортостан Республикаһы һәм Силәбе өлкәһе араһындағы тау һырты.

# Еләктау (һырт)
## Географияһы

Еләкле һырт күрше субъекттар — Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһенең , Ҡытау-Ивановск районының көньяҡ-көнсығыш биләмәһендә, Кама һыу бассейны округына ҡараған Төлөк йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Башҡортостандың Учалы һәм Белорет райондарында ятҡан Әүәләк һыртының төньяҡ өлөшөнә параллель рәүештә, шулай уҡ Башҡортостандың Кесе Ирәмәл һәм Силәбе өлкәһендәге Үренге тау һырты араһынан һуҙылып киткән, дөрөҫөрәге, орографик йәһәттән ул Үренгенең өлөшө булып тора һәм Ирәмәл тауы менән бәйләй. Еләктау һыртының көнбайышын һәм төньяҡ-көнбайышын Береҙек йылғаһы аймай, унан ары Нөргөш тауы һырты ята.

# Еләктау (һырт)
## Тасуирламаһы

Еләктауҙың оҙонлоғо 16 км самаһы, киңлеге 2,5 км тирәһе. Тау нигеҙе майҙаны — яҡынса 32 км2. Иң бейек нөктәһе Балтик системаһы буйынса — 1132,9 м.
Һырт битләүҙәре ағаслыҡтар менән ҡапланған, урта йәштәге ҡайын, шыршы, өлгөргән ҡарағай һәм һәм ҡырҡындыларҙа яңы ҡалҡып килгән сауҡалыҡтар үҫә. Субальп болондар ҙа осрай.
Һырт массивын филлит, аргиллит һәм күмерле һәүерташтар, алевролиттар һәм үрге протерозой ҡомташтары тәшкил итә.
Тау үңерҙәре һаҙмырт; Бында Әй, Береҙек, Төлөк йылғалары баш ала. Итәктәрендә артыш ҡыуаҡтары йәйелеп ята, ҡыҙыл һәм күк көртмәле, ҡурай еләге һәм башҡа еләктәр күп. Атамаһы ла шунан сыҡҡан

# Еләктау (һырт)
## Этимологияһы

Урыҫ телендәге Ягодный хребет атамаһы башҡорт телендәге Еләктау тигәндән килеп сыҡҡан тигән аңлатма бар Силәбе өлкәһе топонимдары белгесе, географы Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә шундай уҡ аңлатма бирә.
# Франция Полинезияһы

Франция Полинезияһы - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Нагоряны мәмерйәләре

Нагоряны мәмерйәләре (укр. Нагорянські печери) — Украиналағы урындағы әһәмиәткә эйә тәбиғи геологик ҡомартҡы. Винница өлкәһе Могилев-Подольск районының Нагорян ауылында урынлашҡан. Днестр йылғаһының һул яғындағы ҡая.
Майҙаны 1 гектар. 1969 йылдан һаҡланған тәбиғәт статусына эйә. «Днестр» ойошмаһы ҡарамағында. Нагоряны мәмерйәләре урта һәм юғары палеолит эпохаһына ҡарай. Ҡаяла төрлө дәүмәлдәге уйымдар бар. Тикшеренеүселәр фаразы буйынса, уларҙа неандерталецтар йәшәгән. Ҡаяның үҙәк өлөшөндә йыйындар үткәрелгән мәмерйә бар, шулай уҡ унда экзогамия ғаиләһе барлыҡҡа килгән. Бынан тыш, мәмерйәләр территорияһында казак үҙәге булған монастырь торған. Тарихсылар раҫлауынса, Нагорны мәмерйәләре - Гайдамактарҙың йыйылыу урыны. Ҡаяла Тарас Шевченконың рәсеме бар. Уны монастырь монахтарының береһе эшләгән. Шулай уҡ ҡая таштарында бынан 40 мең йыл элек яҙылған пиктограммалар ҙа бар.
# Дельфин (йондоҙлоҡ)

Дельфин (йондоҙлоҡ) (лат. Delphinus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Суалокин (α Del), яҡтылығы 3,77 була. Майҙаны буйынса урыны — 69.
# Ғәбитов Ҡадир Шәһиәхмәт улы

Ғәбитов Ҡадир Шәһиәхмәт улы (рус. Габитов Кадир Шагиахметович; 1911 йыл — 6 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының отделение командиры, сержант.

# Ғәбитов Ҡадир Шәһиәхмәт улы
## Биографияһы

Ҡадир Шәһиәхмәт улы Ғәбитов 1911 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы Муллағол ауылында тыуа. 1941 йылдың апрелендә Мәләүез районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерияһы дивизияһының 275-се кавалерия полкында отделение командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 6 июлендә һәләк була. Хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһенең Тербун районында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.
# Урер-Яга

Урер-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 162 км.

# Урер-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008572
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0