yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пенсора

Пенсора — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Селеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пенсора
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032183
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003218
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Платонова Агриппина Николаевна

Агриппина Николаевна Платонова (ҡыҙ фамилияһы Маркачёва; 1929 йыл) — Мәскәү өлкәһе Раменский районының Тельман исемендәге колхозда һауынсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).

# Платонова Агриппина Николаевна
## Биографияһы

Агриппина Николаевна Платонова 1929 йылда Мәскәү губернаһы Мәскәү өйәҙенең Михайлов биҫтәһендә, (хәҙер Мәскәү өлкәһе Раменский ҡала округы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса урыҫ.
1941 йылдан әсәһенә — колхоз һауынсыһына ярҙам итеп, 18 һыйыр тәрбиәләй, 1943 йылдың ғинуарында һауынсы булып эшкә урынлаша. 1948 йылда, һауынсыларҙың өлкә ярышында колхоз һәм Раменский районы вәкиле булып, 2-се урынды яулай.
1948 йыл йомғаҡтары буйынса 8 һәр һыйырҙан йылына уртаса 5213 килограмм килограмм һөт һауып ала, был башҡа һауынсыларҙан ике тапҡырға тиерлек күберәк тәшкил итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1949 йылдың 7 апрелендәге Указы менән «1948 йылда малсылыҡта юғары артым алыу өсөн» А.Н. Маркачёваға (ҡыҙ фамилияһы) Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Бөтә союз ярыштарында ҡатнаша, 1963 йылға тиклем хужалыҡта иң яҡшы һауынсы була, күп тапҡыр СССР халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә (ВДНХ) ҡатнаша.
Һуңынан сәләмәтлеге торошо буйынса баҫыусылыҡ бригадаһына эшкә күсә, аҙаҡ балалар комбинатында эшләй. Чулковский ауыл советының депутаты итеп һайлана. 1980 йылда хаҡлы ялға сыға, Раменский районының Чулково ауылында йәшәй.
Ленин ордены (07.04.1949), миҙалдар менән бүләкләнә.
# Сейшел Утрауҙары

Сейшел Утрауҙары Республикаһы - Һинд океаны утрауҙарында дәүләт.
# Овраг Голиков

Овраг Голиков — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бурлук йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Овраг Голиков
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — [[Медведица (Дон ҡушылдығы)|Медведицайылғаһы Терса йылғаһы менән ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300312107000008946
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000894
* Бассейн коды — 05.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Домановка

Домановка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Варжа йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Домановка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011672
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001167
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хомяков Илларион Мартемьянович

Илларион Мартемьянович Хомяков (1918—2002) — геофизик, инженер-электрик, доцент (1966), техник фәндәр докторы (1968), профессор (1971), генерал-майор-инженер (1972). Ҡатнашыусылар Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Ленин (1968), I дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Халыҡтар Дуҫлығы (1982) ордендары менән бүләкләнә. Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1968). Байконур космодромында ғилми консультант(1965—1974), Башҡортостан Республикаһы инженер академияһының мөхбир ағзаһы (1992).

# Хомяков Илларион Мартемьянович
## Биографияһы

Илларион Хомяков 1918 йылдың 17 ноябрендә Нуриман районының Никольское ауылында тыуған. Хомяков Илларион Мартемьянович Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Свердловск тау институтына уҡырға инә, уны 1942 йылда тамамлай, аҙаҡ 1947 йылда С. М. Будённый исемендәге Хәрби элемтә академияһын, 1954 йылда Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты янындағы юғары инженерлыҡ курстарын тамамлай.
Хомяков И. М. 1942 йылдан алып 1974 йылға тиклем СССР Ҡораллы көстәрендә. 1947 йылдан алып Ярославль өлкәһенең Рыбинск ҡалаһында эшләй: Үҙәк ремонт-производство базаһында инженер-конструктор, һуңынан Үҙәк элемтә базаһы радиоцехы начальнигы. 1949 йылдың июненән Капустин Яр полигонында. Унда совет ғалимы, ракета-космос системалары конструкторы С. П. Королев менән таныша. 1955 йылда Дзержинский исемендәге Хәрби академияла кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, һуңынан 1956 йылдың авгусынан тағы Капустин Яр полигонында эшләй.
1963 йылдан Пермь юғары команда-инженер училищеһында махсус ҡоралдарҙы эксплуатациялау кафедраһы начальнигы. 1965 йылдан — Байконур полигоны начальнигының ғилми эштәр буйынса урынбаҫары, 1967 йылдан — полигон начальнигының фәнни-тикшеренеү һәм тәжрибә-һынау эштәре буйынса урынбаҫары һәм бер үк ваҡытта 1970—1974 йылдарҙа Мәскәү авиация институтының «Восход» филиалында электр-радио ҡорамалдары һәм идара итеү системаһы кафедраһы мөдире була.
1963 йылда Илларион Мартемьянович ракеталар осороуҙың яңы технологияларын үҙләштереү буйынса Дәүләт комиссияһы рәйесе.
1974 йылдарға тиклем Хомяков Илларион Мартемьянович ракета-космос техникаһы осоштары, уны эшләп еткереү менән шөғөлләнә, һуңынан запасҡа сыҡҡас, Өфө авиация институтында эшләй (1974—1999) — профессор, декан, авиация электр ҡорамалдары кафедраһы мөдире.
Хомяковтың фәнни эшмәкәрлеге ракета‑космос техникаһын полигондарҙа һынауға, стратегик тәғәйенләнештәге ракеталарҙың хәрби әҙерлеген күтәреү проблемаларына арналған. 150-нән ашыу фәнни эш авторы, уйлап табыуға авторлыҡ танытмаларына эйә, 20-нән ашыу фән кандидаты һәм ике фән докторы әҙерләгән.
2004 йылдың майында Өфө ҡалаһының Блюхер урамы буйынса 16-сы, Хомяков Илларион Мартемьянович йәшәгән йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
2002 йылдың 20 мартында Өфө ҡалаһында вафат була, Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

# Хомяков Илларион Мартемьянович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ленин ордены (1968);
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985);
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1982);
* Миҙалдар;
* Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1968).
# Мокрый Керчик

Мокрый Керчик — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аксай йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Мокрый Керчик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урынған тамағына тиклем, Сал һәм Маныч йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500912107000015966
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001596
* Бассейн коды — 05.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лаг Бадана Милли паркы

Лаг Бадана милли паркы (Bushbush милли паркы) — Сомалиҙың Милли паркы. Ул алыҫ көньяҡ ярҙа урынлашҡан.

# Лаг Бадана Милли паркы
## Тасуирлама

Лаг Бадана илдең беренсе милли паркы. 1980 йылдарҙың беренсе яртыһы дауамында Сиада Барре хакимиәте ҡарамағындағы туризм министрлығы туристик индустрияны паркка, уның эргәһендәге коралл рифтары һәм яр буйы утрауҙарына яҡыныраҡ булдырырға тырыша һәм был проекттың бер өлөшө булып тора.
1989 йылда милли парктар, ҡурсыулыҡтар һәм махсус һаҡланған урындар эшмәкәрлеген көйләүсе яңы ҡануниәт булдырыла. Был ваҡытта ҡырағай тәбиғәт ресурстарын һаҡлау менән Малсылыҡ, Урман хужалығы министрлыҡтары, Ареалдарҙы үҫтереү буйынса милли агентлыҡ шөғөлләнә. Ҡырағай урман департаментында шулай уҡ президент указы менән ойошторолған бойондороҡһоҙ хоҡуҡ һаҡлау подразделениеһы ла эшләй
1991 йылда илдә граждандар һуғышы башланғас, милли парк үҫеше туҡталып ҡала. 2014 йылдың авгусында президент Хәсән Шәйех Мөхәмәд Сомали йәштәренә йүнәлтелгән яңы проекттар тураһында иғлан итә. Улар араһында туристарҙы йәлеп итеү мөмкинлеген көсәйтеү маҡсатында милли парк менән идара итеүҙе йәш менеджерҙарға тапшырыу тураһындағы инициатива ла була
2005 йылдан һаҡланған территория арыҫландарҙы һаҡлау буйынса бүлексә булып һанала.

# Лаг Бадана Милли паркы
## Мөхите

Лаг Баданала 200-ҙән ашыу быуынлы үҫемлектәрбар һәм ул бәләкәй куду кеүек һирәк осраған хайуандарҙың йәшәү урыны. Үҫемлектәрҙең 20-һе — эндемик.
# Язинка

Язинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 890 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Язинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031440
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103144
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пьянка (Яхрома ҡушылдығы)

Пьянка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яхрома йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пьянка (Яхрома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003929
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000392
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тангобтюмар-Яха

Тангобтюмар-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сямтуй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тангобтюмар-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076760
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307676
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы

Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы (17 ноябрь 1936 йыл — 23 февраль 2022 йыл) — биҙәү-ғәмәли сәнғәте өлкәһендә эшләгән рәссамы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1977). Монреалдә Бөтә донъя күргәҙмәһенең алтын миҙалы (1967).Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985). Рәсәй Рәссамдар союзының алтын миҙалы. Өфө сәнғәт училищеһының сәнғәт бүлегенең ағасты һырлау һөнәре уҡытыусыһы.
Башҡортостандың символы һәм милли брендына әйләнгән «Бал мискәһе менән айыу» декоратив скульптура авторы.

# Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы
## Биографияһы

Ильис Миңләхмәт улы Ямалетдинов 1936 йылдың 17 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Дәүләкән ҡасабаһында (хәҙер ҡала) тыуған.
В. И. Мухина исемендәге юғары художество-сәнәғәт училищеһы янында ағас эшкәртеү буйынса оҫталар бүлегендә ике йыл уҡый, һуңынан Түбәнге Тагил институтының (Түбәнге Тагил дәүләт социаль-педагогия академияһы) художество-графика факультетында белем ала. Уҡып бөткәндән һуң, йүнәлтмә буйынса, Полтавала эшләй.
1960 йылдан алып 14 йыл дауамында Ильис Миңләхмәт улы эшләй Бөрө сәнғәт әйберҙәре фабрикаһында рәссам — һырлаусы булып эшләй. 1974 йылда Өфөгә күсеп килә, «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә рәссам, баш рәссам була.
Өс йыл Башҡортостан халыҡтары этнографияһы музейында ғилми хеҙмәткәр, бүлек мөдире булараҡ хеҙмәт һала.
1974 йылдан Өфөлә йәшәй һәм ижад итә. 2022 йылдың 23 февралендә ауырыуҙан һуң вафат булды.
Рәссамдың әҫәрҙәре Рәсәй халыҡтары этнографияһы дәүләт музейында (Санкт-Петербург), Венгрия этнография дәүләт музейында (Будапешт), М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында (Өфө), Әзербайжан халыҡ музейында (Шеки), «Ағиҙел» Башҡортостан художество кәсебе акционерҙар йәмғиәтендә (Өфө), шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.

# Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы
## Күргәҙмәләре

1964 йылдан — республика, шул иҫәптән махсус (биҙәү-ғәмәли сәнғәт), зона, төбәк, бөтә Рәсәй, бөтә Союз һәм сит ил махсус (биҙәү-ғәмәли сәнғәт, халыҡ кәсептәре) күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы.
1969 йылдан 1992 йылға тиклем сит ил биҙәү-ғәмәли сәнғәт күргәҙмәләрендә (Аргентина, Болгария, Германия, Дания, Ираҡ, Һиндостан, Канада, Польша, Португалия, Америка, Шри-Ланка) һөнәри оҫталығын күрһәтеү мастер-кластары үткәрә.
2012 йылдың апрелендә Өфө художество галереяһында ижадсының 75 йәше тулыу хөрмәтенә биҙәү-ғәмәли һәм һынлы һүрәт сәнғәте (живопись) буйынса күргәҙмә үтте.

# Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985), «Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Ағиҙел» Башҡортостан художество берекмәһендә халыҡ кәсептәре сәнғәте изделиеларын эшләгәне өсөн»
* Рәсәй Рәссамдар союзының күкрәккә таға торған «Духовность. Традиции. Мастерство» Алтын миҙалы
* СССР-ҙың Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе (ВДНХ) миҙалы
* Халыҡ сәнғәт кәсептәре һәм һөнәрҙәренең «Мастера Большого Урала» төбәк күргәҙмәһе дипломанты;
* Рәсәй мәҙәниәт фондының Башҡортостан филиалы дипломанты,
* Ағасты һырлау һәм биҙәү оҫталарының Өсөнсө Бөтә Рәсәй конкурсы дипломанты.
# Сюй Жунмао

Сюй Жунмао (ингл. Xu Rongmao, ингл. Hui Wing Mau, ҡыт. ғәҙәти 許榮茂, ябайл. 许荣茂) — Ҡытай эшҡыуары, Шанхайҙың иң эре төҙөлөш компанияһы — Shimao Property Holdings компанияһын нигеҙләүсе, Shimao Group хужаһы.

# Сюй Жунмао
## Биографияһы

Сюй Жунмао 1950 йылда Ҡытай Халыҡ Республикаһы Фуцзянь провинцияһы Шиши ҡалаһында тыуған. Ғаиләлә һигеҙ бала араһында иң өлкәне булған. Мәктәпте тамамлағас, Ҡытайҙа мәҙәни инҡилап ваҡытында уны ауылға табип булараҡ эшкә ебәрәләр. 1970-се йылдарҙа Гонконгҡа эмиграциялай һәм туҡыу фабрикаһында эшләй.
1988 году туған ҡалаһында трикотаж етештереүҙе булдырыу өсөн 1,2 миллиард юань һалырға вәғәҙә итә, әммә ул ваҡытта ҠХР-ҙа шәхси отелдәр Сюй Жунмао ҠХР-ҙа тәүгеләрҙән булып шәхси өс йондоҙло отелдең хужаһы була. Бынан һуң торлаҡ төҙөлөшөнә һәм Фуцзянь провинцияһында курорттарҙы булдырыуға инвестиция бүлә башлай.
1990-сы йылдарҙа уның бизнесы Пекин һәм Шанхайға киңәйә.
2000-се йылдарҙа асыҡ компанияларҙы һатып алыу иҫәбенә Сюй Жунмао компанияһы ҙурая. Шулай итепьShimao Holdings, Shimao International һәм Shimao Property Holdings компаниялары барлыҡҡа килә.
# 1770 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1770 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1770 MDCCLXX |
| Юлиан стилендә | 1769—1770 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2522—2523 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7278—7279 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5530—5531 ה'תק"ל — ה'תקל"א |
| Мосолман календары | 1183—1184 |
| Боронғо әрмән календары | 1219 ԹՎ ՌՄԺԹ |
| Ҡытай календары | 4466—4467 己丑—庚寅 жёлтая корова — белый тигр |
| Эфиопа календары | 1762—1763 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1826—1827 |
| - Шака самват | 1692—1693 |
| - Кали-юга | 4871—4872 |
| Иран календары | 1148—1149 |
1770 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Клименок Борис Васильевич

Клименок Борис Васильевич (2 май 1911 йыл — 22 декабрь 1986 йыл) — физик-химик. Химия фәндәре докторы (1951), профессор (1951). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1968).

# Клименок Борис Васильевич
## Биографияһы

Борис Васильевич Клименок 1911 йылдың 2 майында Минск губернаһының Ивенец ауылында донъяға килгән. Борис Васильевич Минск дәүләт политехникумын (хәҙер Минск дәүләт политехник колледжы), ҡағыҙ сәнәғәте химигы һөнәрен ала. 1938 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлай. 1944—1949 йылдарҙа Мәскәү нефть институтында уҡыта. 1951 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, уға профессор ғилми исеме бирелә. Ошо уҡ йылда уны Өфө нефть институтына эшкә ебәрәләр, бында ул директорҙың уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса урынбаҫары вазифаһын биләй. 1952 йылдың авгусында Борис Клименок ваҡытлыса директорҙың вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә, 1953 йылдың майында директор итеп ҡуйыла. Борис Васильевич Клименок директор булған осорҙа яңы факультет асыла — нефть-механик (быға тиклем ике факультет була — тау һәм технология). Б. В. Клименок Өфө нефть институтында 1951—1983 йылдарҙа эшләй. 1954 йылдан алып физик химия кафедраһы мөдире. Борис Клименок коллегалары һәм студенттар хәтерендә иң яҡшы хәтирәләр ҡалдырған шәхес. Киң белем даирәһе эйә булған, һәр кеше менән арлаша белгән кеше булараҡ, ул үҙенең тәжрибәһе, белеме менән ихлас уртаҡлашҡан, уның лекциялары һәр саҡ файҙалы һәм мауыҡтырғыс ине. тип иҫләй уның студенттары.
1986 йылдың 22 декабрендә Өфөлә вафат була.

# Клименок Борис Васильевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Б. В. Клименк — физик химия һәм нефть эшкәртеү өлкәһендә белгес. Фәнни хеҙмәттәре физик химия өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә арналған. Б. В. Клименок илдә тәүгеләрҙән булып каталитик крекинг реакциялары механизмын тикшереү өсөн инәүле углеводородтар ҡуллана. 1950—1970 йылдарҙа уның етәкселегендә карбамидтың һыуҙағы эретмәһе менән дизель яғыулыҡтарын парафинһыҙлаштырыу процесы тикшерелә, Өфө нефть институтындағы һәм Өфө Нефть эшкәртеү заводындағы тәж. ҡоролмаларында һынауҙар үткәрелә. Башҡортостанда тәүге физик химия кафедраһына (ӨНИ, 1951) нигеҙ һала.
150-нән ашыу фәнни хеҙмәт, 30-ға яҡын уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре
Парциальная депарафинизация дизельного топлива водным раствором карбамида //Известия высших учебных заведений. Нефть и газ. 1959. № 1 (авторҙаш); Структура комплекса, образующегося при взаимодействии дизельного топлива с водным раствором карбамида //Шунда уҡ. 1961. № 3 (авторҙаш).

# Клименок Борис Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүлектәре

Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1967);
«Почёт Билдәһе» ордены (1976);
БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1968).
# Үреш

Үреш — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан биләмәләрендә аға. Йылға Павлов һыуһаҡлағысының (Үреш ҡултығы) һул ярына тамағынан 191 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Үреш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102369
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сөн

Сөн (рус. Сюнь) — йылға. Рәсәйҙең Европа өлөшөндә, Башҡортостан һәм Татарстан биләмәләренән аға, Ағиҙелдең һул ҡушылдығы.
Оҙонлоғо — 228 км (Татарстан Республикаһы буйлап 74 км аға). Йылға ҡар һыуынан тулылана.
Татарстанда 1978 йылдан алып һаҡланылған тәбиғи объект.

# Сөн
## Ҡушылдыҡтары

* 25 км: Бижады
* Терпеля
* 42 км: Әүеште
* 57 км: Сикия
* 70 км: Ҡалмыя (Сөн ҡушылдығы)
* 78 км: Оло йылға
* 90 км: Урза
* 98 км: Шерашлы
* 100 км: Ушачь
* 102 км: Маты (Сөн ҡушылдығы)
* 109 км: Изяшка
* 125 км: Кусембедь
* 129 км: Сакатка
* 132 км: Наратлы (Сөн ҡушылдығы)
* 138 км: Менәҙе
* 146 км: Таш шишмә (Сөн ҡушылдығы)
* 146 км: Тюльгаза
* 162 км: Һармышйылға
* 168 км: Сарсаз (Сөн ҡушылдығы)
* 171 км: Үлекйылға
* 172 км: Челмал
* 175 км: Шаран (йылға)
* 181 км: Шалтыҡ
* 184 км: Үрҙәге йылға
* 189 км: Баҙғыя

# Сөн
## Һыу реестрҙары

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы, Кама һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Бөрө ҡалаһынан алып уның тамағына тиклем Ағиҙел, йылғаның өҫтәмә бассейны — Ағиҙел. Йылға бассейны — Кама.
# Урта Азия көтөүсе эте

Урта Азия көтөүсе эте йәки Түбэт (ҡаҙаҡса төбет, түбә эте һүҙенән), йыш ҡына Алабай, Үҙәк Азия овчаркаһы тип атала — Үҙәк Азияның төбәктәренән сыҡҡан боронғо эт тоҡомо. Күп кенә Урта Азия халыҡтарында йыш осрай торған, яһалма селекция ярҙамында сығарылмаған, аҫаба эт.
Көтөүселек өсөн файҙаланыла, шулай уҡ һаҡ һәм ҡарауыл хеҙмәте өсөн ҡулланыла.

# Урта Азия көтөүсе эте
## Атама

Йыш ҡына тоҡом алабай тип йөрөтөлә, ләкин был — ҡушамат һәм ала төҫтө генә белдерә.
Ҡаҙаҡ далаларында көтөүселәр ҡәҙимдән ҡулланған һәм түбэт (ҡаҙ. төбет) тип йөрөткән, йәғни түбәлә ултырған эт.
Урта Азия овчаркаһы — типик молоссоид, 4 мең йыл буйына Ҡытайҙан, Каспий диңгеҙенән, Көньяҡ Уралдан Афғанстанға тиклем формалашҡан.
Әлеге тоҡомда күсмә халыҡтарҙың төрлө көтөүсе эттәре ҡаны һәм Месопотамия һуғышсан эттәре ҡаны ҡушылған. Тибет мастифына ҡәрҙәш булып тора.
Түбэт көтөү, каруандар, хужа йорто һаҡлау өсөн ҡулланылған.

# Урта Азия көтөүсе эте
## Хәл торошо

Төркмәнстанда әлеге тоҡом төркмән бүре баҫыусы эте тип атала һәм милли байлыҡ булып һанала, илдән сығарыу тыйылған.
Үзбәкстанда әлеге тоҡом бүребаҫар тип атала һәм көтөүҙе бүренән, шакалдан һаҡлау өсөн ҡулланыла.
1930 йылда СССР-ҙа был тоҡом менән әүҙем эш башлана.

# Урта Азия көтөүсе эте
## Тасуирламаһы

Түбэт — ҙур, массив, киң бәдәнле эт. Ҡара, аҡ, һоро, көрән, һары, ала төҫлө була ала.
Урта Азия көтөүсе эте тәү сиратта территория һаҡлай (алман овчаркаһы хужаны һаҡлай), хәжа йәки милек өсөн тик асыҡ ҡурҡыныс тыуғанда ғына һөжүм итә, нейтраль территорияла кешегә ҡағылмай.
Урта Азия көтөүсе эте — флегматикҡа оҡшаш, немец овчаркаһынан айырмалы булараҡ хужаның иғтибарын эҙләмәй, ҡайһы бер эшлекле кешеләр уға көнөнә ни бары 20 мин иғтибар бирә һәм шул етә, һис шикһеҙ немец овчаркаһы шаҡтай күберәк иғтибар талап итә.
Тап шундай сәбәптәрҙән Урта Азия көтөүсе эте 2011 йылда Россияла иң популяр эт тоҡомо булып сыҡҡан. Түбэт шәхси мал-мөлкәт, йорттар, дачалар, коттедждар, баҡсаларҙы яҡшы һаҡлай.
Ҡатмарлы холоҡло, шуға күрә армияла, полицияла, төрмәләрҙә ҡулланылмай.
Төрки илдәрҙә бик популяр.
Йәшерен эт талаштырыуҙарҙа йыш ҡулланыла.