yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чилашвили замогы

Чилашвили замогы - холл — Көнсығыш Грузияла Душети ҡалаһының көнбайыш ярында, Мцхета-Мтианети төбәгендә урынлашҡан
Комплекс бер ниә бинаны үҙ эсенә ала. Уға төп башня, башнялар менән ҡапҡа, сиркәү, торлаҡ һәм ауыл хужалығы биналары инә. Чилашвили замогының стеналары аҡ төҫкә буялған, шуға күрә халыҡта уны "Аҡ һарай" тип йөрөткәндәр. Әлеге көндә Һарай Грузияның ҡомартҡыларҙы һаҡлау мәҙәниәт министрлығы ҡарамағында тора.

# Чилашвили замогы
## Тарихы

Төҙөлөштәге яҙыуға ярашлы Чилашвили замогы 1800 йылда, йәғни Картли-Кахетия батшалығының хакимлыҡ итеүенең һуңғы йылында төҙөлгән.
Яҙыулы таш хәҙер Грузияның Дәүләт музейында һаҡлана. Бинаның тәүге ҡиәфәте һәм төҙөлөшөнөң төп этабы XVIII-XIX быуаттарға ҡарай.
Был замок–холл башня, йорт, сиркәү, ауыл хужалығы аҙбарҙарын үҙ эсенән алған эре феодалдарҙың замогы. Ҡәлғәнән тыш виноград баҡсаһын уратып алған тышҡы ҡоймалар бар. Әлеге ваҡытта замок яңынан ҡорола, әммә тәүге ҡиәфәте тулыһынса тергеҙелмәйәсәк.
Әлеге ваҡытта замок биләмәһендә Көнсығыш грузин таулығының археология экспедицияһының базаһы урынлаша. Асыҡ музейҙың Көнсығыш фасады ойошторолған. Ҡайһы бер архитектура ҡоролмаларын һәм ҡәберлек ҡалдыҡтарын асыҡлау маҡсатында Арагви тарлауығына сығыу урынында археологик ҡаҙыу эштәре алып барыла.
1982—1983 йылдарҙа эске ихатаһында археологик ҡаҙыныу эштәре үткәрелә, урта быуаттарҙа бинаның ҙур өлөштәре , көнсығыш стенаһы — һуңғы урта быуат ауылдары янғын һөҙөмтәһендә юҡҡа сыға.
# Кальчан

Кальчан — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Куньяк йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Кальчан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014866
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301486
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Куба Олимпия уйындарында

Куба Олимпия уйындарында тәүге тапҡыр 1900 йылда сығыш яһай. Милли йыйылма йәйге 28 Олимпиаданың 21-ендә ҡатнаша. Куба спортсылары ҡышҡы Олимпия уйындарында бер тапҡыр ҙа ҡатнашмай.
Куба йыйылма командаһы башлыса бокс, дзюдо һәм еңел атлетика буйынса 241 миҙал яулай. Куба Милли Олимпия комитеты 1926 йылда ойошторола һәм Халыҡ-ара олимпия комитетына 1954 йылда ҡабул ителә.

# Куба Олимпия уйындарында
## Миҙалдар иҫәбе
### Йәйге Олимпия уйындарында миҙалдар

| Уйындар | Спортсылар | Алтын | Көмөш | Бронза | Бөтәһе | Урын |
| 1896 Афины | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай |
| 1900 Париж | 1 | 1 | 1 | 0 | 2 | 12 |
| 1904 Сент-Луис | 4 | 4 | 2 | 3 | 9 | 3 |
| 1908 Лондон | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай |
| 1912 Стокгольм | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай |
| 1920 Антверпен | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай |
| 1924 Париж | 9 | 0 | 0 | 0 | 0 | — |
| 1928 Амстердам | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | — |
| 1932 Лос-Анджелес | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай |
| 1936 Берлин | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай |
| 1948 Лондон | 53 | 0 | 1 | 0 | 1 | — |
| 1952 Хельсинки | 29 | 0 | 0 | 0 | 0 | — |
| 1956 Мельбурн | 16 | 0 | 0 | 0 | 0 | — |
| 1960 Рим | 12 | 0 | 0 | 0 | 0 | 18 |
| 1964 Токио | 27 | 0 | 1 | 0 | 1 | 30 |
| 1968 Мехико | 115 | 0 | 4 | 0 | 4 | 31 |
| 1972 Мюнхен | 137 | 3 | 1 | 4 | 8 | 14 |
| 1976 Монреаль | 156 | 6 | 4 | 3 | 13 | 8 |
| 1980 Мәскәү | 207 | 8 | 7 | 5 | 20 | 4 |
| 1984 Лос-Анджелес | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай |
| 1988 Сеул | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай | ҡатнашмай |
| 1992 Барселона | 176 | 14 | 6 | 11 | 31 | 5 |
| 1996 Атланта | 164 | 9 | 8 | 8 | 25 | 8 |
| 2000 Сидней | 229 | 11 | 11 | 7 | 29 | 9 |
| 2004 Афины | 151 | 9 | 7 | 11 | 27 | 11 |
| 2008 Пекин | 149 | 3 | 10 | 17 | 30 | 19 |
| 2012 Лондон | 111 | 5 | 3 | 7 | 15 | 16 |
| 2016 Рио-де-Жанейро | 124 | 5 | 2 | 4 | 11 | 18 |
| 2020 Токио | 70 | 7 | 3 | 5 | 15 | 14 |
| Бөтәһе | Бөтәһе | 85 | 71 | 85 | 247 | |

# Куба Олимпия уйындарында
## Кәм тигәндә 4 олимпия алтын миҙалын яулаған Куба спортсылары

| № | Спортсы | Спорт төрө | Уйындар | 1 ! | 2 ! | 1 ! | Бөтәһе |
| 001 !1 | Рамон Фонст | Фехтование | 1900—1904 | 4 | 1 | 0 | 5 |
| 002 !2 | Михаин Лопес | Көрәш | 2008—2020 | 4 | 0 | 0 | 4 |
# Ҡунаҡбай (Стәрлетамаҡ районы)

Ҡунаҡбай (рус. Кунакбаево) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 132 кеше. Почта индексы — 453146, ОКАТО коды — 80249852003.

# Ҡунаҡбай (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Стәрле йылғаһы үҙәненә урынлашҡан Ҡунаҡбай ауылы Тәлтем Юрматы улусының Илсек-Тимер түбәһенә ҡарай, уға нигеҙҙе 1815 йылда Ҡалҡаш ауылынан килеп төпләнгән Ҡунаҡбай Һатлыҡов (1756 йылғы) һала. 1850 йылғы X рәүиз материалдарында 7 ихатала 84 кеше (40 ир-егет һәм 34 ҡатын-ҡыҙ) йәшүе теркәлә. Тупланған мәғлүмәттәр буйынса Ҡунаҡбай Һатлыҡов 1845 йылда вафат була. Ауылда уның уландары: Мөхәмәтрәхим (улдары: Сәфәрғәли, Тимерғәли, Арыҫланғәли, Мәхәмәтвәли һәм Әптелвәли) Ҡотломөхәмәт, үрәдник Мөхәмәтйән, Ғәли (уның улдары: Шаһивәли, Шаһимәрҙән, Шаһингәрәй, Шаһиәхмәт) көн итә.

# Ҡунаҡбай (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 19 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Преображеновка): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 19 км
# Түбәнге Табога

Түбәнге Табога — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының уң ярына тамағынан 446 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Түбәнге Табога
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032182
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203218
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Понылка

Понылка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Понылка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100008793
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100879
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡаһарман кантон (йыр)

«Ҡаһарман кантон» — башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй.
Тәүге тапҡыр И. В. Салтыков тарафынан яҙып алына, «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығында Х. Ф.Әхмәтов яҙмаһында баҫтырыла. «Ҡаһарман кантон» йырының варианттарының артабанғы яҙмаларын А. С. Ключарёв, Л. Н. Лебединский. Бейеү көйө характерындағы шаян йыр.

# Ҡаһарман кантон (йыр)
## Тарихы

«Ҡаһарман кантон» йыры тарихи шәхескә — 9-сы башҡорт кантоны башлығы Ҡаһарман Ҡыуатовҡа арналған. Ҡаһарман Ҡыуатов Үҫәргән ырыуы старшинаһы Буранғол Ҡыуатовтың ғаиләһендә донъяға килә. 1817 йылда Ҡаһарман атаһы урынына 9-сы башҡорт кантон начальнигы итеп билдәләнә. Тырыш хеҙмәте өсөн «Владимир лентаһындағы алтын миҙал» менән бүләкләнә. 1820 йылда уға полковник званиеһы бирелә. 1832 йылда Ҡаһарман Ҡыуатов кантонлыҡ эшен ҡустыһы Таһирға тапшырып, артабан башҡорттарға белем биреү хыялын тормошҡа ашырыу эшен дауам итә. Ырымбур генерал-губернаторы Перовский Василий Алексеевич менән яҡшы мөнәсәбәттә була, Ҡаһармандың һорауы буйынса 1834 йылда Ҡазанға, Петербургка 50 башҡорт балаһы уҡырға ебәрелә. Ул Каруанһарайҙы төҙөү эшендә лә әүҙем ҡатнаша. Ҡаһарман Ҡыуатов бик ҡыйыу, ғәҙел кеше булған.
1815 йылда кантон Дәүләтшин 14 ҡыпсаҡ ырыуы ауылдары ер биләмәһен бөрйәндәр файҙаһына күсерә, шуның өсөн 16 мең һум ришүәт алған була. Был эште Ырымбурҙың юғары чиндары ике тапҡыр тикшерә, эш батшаға барып етә. Ҡаһарман ҡыпсаҡтарға үҙ ерҙәрен ҡайтарып биреүҙә ярҙамлаша. Был эште йомоп килеүсе чиновниктар Чернов, Богданов, Дәүләтшин эштән бушатыла. Ҡыпсаҡтар шау-шыу ҡуптарып, бирелгән ришүәт, мал-тыуарҙарын кире ҡайтарып ала. Был ваҡиға оло йыйын, байрам менән тамамлана. Ҡаһарман Ҡыуатов ул йыйынға ике улын, Мәхмүт һәм Мөхәмәтйәнде, ебәрә. Уларға ҡыпсаҡтар көмөш менән биҙәлгән эйәрле ат бүләк итә, иңдәренә ебәк елән яба.
Ҡаһарман кантон 60 йәшендә вафат була.
«Ҡаһарман кантон» йырында кантон башлығы Ҡаһарман Ҡыуатовтың, идара итеүҙең кантон системаһы бөтөрөлгәндән һуң, кәләше Шәһиҙә штатский кешегә кейәүгә сыҡмайым тигәс, хәрби формаһын штатский кейеменә алмаштырырға теләмәй йөрөүенән көләләр.
Көйө аҙ орнаментлы, ҙур булмаған диапазонлы, ике өлөштән тора (йырҙың башы оҙон көй стилендә, ҡушымтаһы етеҙ башҡарыла). Йырҙың Ҡаһарман кантон менән ҡатыны Шәһиҙә араһындағы диалог рәүешендәге варианты ла бар.

# Ҡаһарман кантон (йыр)
## Башҡарыусылар

«Ҡаһарман кантон» йырын Ф. Ғ. Мостафин, Т. Х. Үҙәнбаева башҡара.
Х. Әхмәтов тарафынан тауыш һәм фортепиано өсөн, М. З. Бәширов тарафынан хор (a capella) өсөн эшкәртелгән.

# Ҡаһарман кантон (йыр)
## Йырҙың тексы

А. Ф. Хөсәйенов яҙмаһы
    Буранғол улы Ҡаһарман
    Кантон ине бер заман.
    Ҡылысын тағып йөрөйҙөр,
    Кантонмын, тиеп һаман.
    Ҡаһарман кантон ҡытатский,
    Ник булдың штатский?
    Шәһиҙә һиңә барыр ине,
    Булмаһаң штатский!
    Ҡаһарман кантон ғәйәр ир,
    Штатский оҡшамай.
    Петербурға үҙе барған,
    Штатлыҡҡа ышанмай.
    Шаһиҙәһе барам тигән,
    Булмаһаң штатский.
    Ҡаһарман кантон ҡытатский,
    Булдың шул штатский!
# Абайҙуллин Ишморат Ғәйфулла улы

Абайҙуллин Ишморат Ғәйфулла улы (рус. Абайдуллин Ишмурат Гайфуллович; 21 май 1955 йыл — 2001 йыл) — Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты (1991—1995), Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (1995—1999). Милләте - башҡорт.

# Абайҙуллин Ишморат Ғәйфулла улы
## Биографияһы

Ишморат Ғәйфулла улы Абайҙуллин Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Ҡанаҡай ауылында 1955 йылдың 21 майында тыуған.
1987 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1972 йылда тыуған районында «Коммунизм» колхозында башлаған һәм шунан армия сафына алынған. Хеҙмәт итеп ҡайтҡас, Стәрлетамаҡ совхоз-техникумына уҡырға ингән.
1979—1985 йылдарҙа «Коммунизм» һәм «Ҡыҙыл партизан» агроном, баш агроном вазифаларында эшләгән.
1985—1990 йылдарҙа Салауат Юлаев исемендәге колхозда партком секретары булған.
1990—1995 йылға тиклем Ишембай районының Сәлих ауыл хакимиәте башлығы булған.
1991 йылда Ишембай районының Урман-Бишҡаҙаҡ 215-се һайлау округынан Башҡорт АССР-ы ХII саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайланған (1991—1995).
1995 йылда Ишморат Ғәйфулла улы 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (1995—1999) итеп һайлана һәм Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу Палатаһында профессиональ нигеҙҙә эшләргә Өфөгә саҡырыла.
2001 йылда вафат була һәм тыуған ауылында ерләнә.
# Бөрө өйәҙе

| Өйәҙ үҙәге гербы | Губерна гербы |
| Герб уездного центра | Герб губернии |
| Губерна | Өфө губернаһы |
| Үҙәге | Бөрө |
| Барлыҡҡа килгән | 1782 |
| Бөтөрөлгән | 1922 |
| Майҙаны | 22 927 км² (1897) |
| Халҡы | 497 696 кеш. (1897) |
Бөрө өйәҙе — 1781 йылда Өфө наместниклығы составында ойошторола.
Административ уҙәге — Бөрө ҡалаһы.

# Бөрө өйәҙе
## Тарих

Өйәҙгә Өфө провинцияһының төньяҡ өлөшө инә. 1796 йылда алып Ырымбур губернаһы, 1865 йылдаң — Өфө губернаһы составында. Административ уҙәге — Бөрө ҡалаһы. Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, өйәҙҙә 10‑сы башҡорт һәм 4‑се мишәр кантондары ойошторола. 1800 йылда өйәҙҙә 496 тораҡ пункты була, XIX быуат аҙағында — 1784. 1865 йылда өйәҙ 5 станға бүленә. 1873 йылдаң улустар һаны — 45 (Алпауыт, Анастасьевка, Андреевка, Асҡын, Баҙан, Байғужа, Байҡыбаш, Байҡы, Байсар, Борай, Ваныш‑Алпауыт, Илеш, Исмаил, Иҫке Балтас, Иҫке Петров, Йәлдәк, Касёво, Кейебәк, Күтәрем, Ҡайынлыҡ, Ҡалмыҡ, Ҡарыш, Ҡубыяҙ, Ҡыҙылъяр, Мишкә, Мәскәү, Николаевка, Никольск, Павловка, Покровка, Пономарёвка, Сарсы, Сөрауыл, Сурай, Токнин, Уҫы‑Степановка, Үрге Ҡарыш, Үрге Тәтешле, Әмәкәй, Әсән, Ямаш, Яңы Ҡайынлыҡ, Яңы Ҡалмыҡ, Яңы Ҡырғы, Яңы Троицкий), 1922 йылдан — 43 улус. Өйәҙ 1922 йылда бөтөрөлә, уның территорияһы Бөрө кантоны составына инә.

# Бөрө өйәҙе
## География

XVIII быуат аҙағында төньяҡта Красноуфимск өйәҙе һәм Пермь өйәҙе, көнсығышта Өфө өйәҙе, көньяҡта Бәләбәй өйәҙе, көнбайышта Алабуға өйәҙе, Минзәлә өйәҙе һәм Сарапул өйәҙе менән сиктәш була. Майҙаны — 22927 км² (1897).

# Бөрө өйәҙе
## Халҡы

XVIII быуат аҙағында — 82016 кеше (шул иҫәптән башҡорттар 20707), 1897 йылда — 497696 (башҡорттар — 262264, мариҙар — 66341, мишәрҙәр — 2069, татарҙар — 2339, удмурттар — 21216, урыҫтар — 141300 һәм башҡа), 1920 йылда — 625,5 мең кеше. XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 486530 крәҫтиән иҫәпләнә, мещандар — 8104, дворяндар — 1084 һәм башҡа; мосолмандар — 258480, православие динендәгеләр — 155212 (шул иҫәптән 2406 старообрядсы) һәм башҡа. XIX быуат аҙағында ҡарай 200 мең дисәтинәнән ашыу башҡорттарҙың аҫаба ере һатыла.

# Бөрө өйәҙе
## Иҡтисад

Бөрө өйәҙе төньяҡ өлөшө халҡы башлыса урман кәсептәре, үҙәк һәм көньяҡ өлөшө игенселек, малсылыҡ һәм умартасылыҡ менән шөғөлләнә. XX быуат башында ауыл хужалығы халыҡтың 84%‑ы мәшғүл була. 1904 йылда һөрөнтө ерҙәр майҙаны (мең дисәтинә) 416,4 тәшкил итә, шул иҫәптән арыш сәсеүлеге — 193,4, һоло — 106,2, ҡарабойҙай — 46,7, тары — 22,9, борай — 16,8, бойҙай — 8,7, борсаҡ — 9,5, картуф — 5; һыйыр малы һаны — 45415 баш, йылҡы — 37133, һарыҡ — 85351, кәзә — 7743, сусҡа — 8255. XIX быуат аҙағында 2 арҡан ишеү, 6 дегет ҡайнатыу, 18 кирбес һуғыу һәм 13 поташ заводы эшләй. Бөрөлә, Абдулла, айбүләк, Андреевка, Борай, Дүртөйлө, истәк, Йәркәй, Касев, Можар, Мәскәү, Николо‑Берёзовка, Уҫы‑Степановка, Һәйтәк, Яңы Троицкий ауылдар йәрминкәләр үткәрелә. 1858 йылда Ағиҙел йылғала пароход бәйләнеше асыла. 1865 йылда 312 мәсет, 26 сиркәү һәм 31 часовня иҫәпләнә.
# Настасова

Настасова — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының уң ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Настасова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300590
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аксёнов Евгений Петрович

Аксенов Евгений Петрович (1933—1995) — СССР һәм Рәсәй астрономы. МДУ-ның П. К. Штернберг исемендәге Дәүләт астрономия институты директоры (1977—1986 йылдарҙа). 1978 йылдан СССР Фәндәр академияһы астрономия советының «Күк йөҙө механикаһы» секцияһы рәйесе.

# Аксёнов Евгений Петрович
## Биографияһы

Евгений Петрович Аксёнов Рязань өлкәһенең Скопинский районы Побединка ҡасабаһында тыуған. 1957 йылда Мәскәү дәүләт университеты механика-математика факультетының астрономия бүлеген, унан һуң шунда уҡ аспирантураны тамамлай. 1960 йылдан П. К. Штернберг исемендәге дәүләт астрономия институтында эшләй (1973—1977 йылдарҙа — директор урынбаҫары, 1977—1986 йылдарҙа — директоры булып). 1970 йылдан алып — Мәскәү дәүләт университеты профессоры.
Төп хеҙмәттәре күк механикаһы өлкәһенә ҡарай. Кеплерҙыҡы булмаған аралаш орбитала нигеҙләнгән Ерҙең яһалма юлдаштары хәрәкәтенең иң тулы аналитик теорияһын төҙөй. Ошо теория базаһында уның етәкселегендә, юғары аныҡлыҡтағы фотографик, лазер һәм доплер күҙәтеүҙәр буйынса Ерҙең яһалма юлдаштары орбиталары элементтарын асыҡлау методикаһы эшләнгән һәм иҫәпләү программаһы булдырылған. Түңәрәк сикле өс есем мәсьәләһендә периодик орбиталарҙың бер нисә яңы класы барлығын иҫбат итә. Ике тапҡыр уртасалаштырылған яҫы эллиптик сикле өс есем мәсьәләһен ентекләп тикшерә. Е. А. Гребеников һәм В. Г. Демин менән берлектә дөйөмләштерелгән ике хәрәкәтһеҙ үҙәк мәсьәләһен тикшереү буйынса эштәр циклы башҡара һәм был мәсьәләнең дөйөм сығарылышын таба, бөтә төр хәрәкәттәрҙе сифатлы тикшереү башҡара, уларҙың тотороҡлолоғон ҡарай. «Теория движения искусственных спутников Земли» монографияһы авторы (1977).

# Аксёнов Евгений Петрович
## Һайланма хеҙмәттәре

* Гребеников Е. А., Абалакин В. К., Аксёнов Е. П., Дёмин В. Г., Рябов Ю. А. Справочное руководство по небесной механике и астродинамике. М.: Наука, 1971, 600с.
* Гребеников Е. А., Абалакин В. К., Аксёнов Е. П., Дёмин В. Г., Рябов Ю. А. Справочное руководство по небесной механике и астродинамике. Изд. II, дополн. и переработ. М.: Наука, 1976, 850с.

# Аксёнов Евгений Петрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1971).
# Волатильность

Волати́льность (изменчивость, ингл. volatility) — үҙгәреүсәнлекте характерлау статистика финанс күрһәткесе. Волатильность абсолют ($100 ± $5) йәки һаҡтан сағыштырма (100 % ± 5 %) була. Волантильностен 3 төрө бар:
* Көтөү волатильность (ингл. implied volatility)
* Көтөү тарихи волатильность (ингл. historical implied volatility)

# Волатильность
## Тарихи волантильностте иҫәпләү

Йыл буйы уртаса волатильность $\sigma$ стандарт үҙгәреүенә $\sigma _{SD}$ пропорцианаль .
# Сурка

Сурка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Линтовка йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сурка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201149
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Икча

Икча (Икича) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вельт йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.

# Икча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055964
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005596
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лохт-Я

Лохт-Я — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лох-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Лохт-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017594
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301759
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Благовещен районы

Благовещен районы (рус. Благовещенский район) — Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Благовещен ҡалаһы. Районда 15322 кеше йәшәй.

# Благовещен районы
## Билдәле шәхестәр

* Акатьев Юрий Васильевич (18.04.1939—29.11.1999), ғалим-социолог, 1973―1999 йылдарҙа Өфө авиация институты — Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы. Социология фәндәре докторы (1993), профессор (1994). Дуброво ауылынан (хәҙер бөткән).
* Гололобов Николай Михайлович (10.11.1928—27 май 2016), табип-хирург, медицина өлкәһе эщмәкәре. 1959—1989 йылдарҙа Благовещен үҙәк район дауаханаһының баш табибы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Благовещен ҡалаһы һәм Благовещен районының почётлы гражданы.
* Кузьминых Александр Андреевич (24.01.1944—18.05.2009), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2003), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1997). Һынны ауылынан.
* Ломков Василий Миронович (14.10.1932—2006) — Благовещен районы Димитров исемендәге колхоздың элекке механизаторы, ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордендары кавалеры.
* Сергеев Дмитрий Степанович (30.10.1922—13.03.2003) — Советтар Союзы Геройы (1945), Бөйөк Ватан һуғышы яугире, орудие командиры, гвардия сержанты. Аннин ауылынан.
* Шәйнуров Фәрит Вәлинур улы (1.05.1934—12.09.1987), спортсы һәм тренер. Мотоспорт буйынса СССР-ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1968). СССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың бер нисә тапҡыр чемпионы, ил һәм лонъя чемпионаттарының күп тапҡыр призёры. 1959—1969 йылдарҙа СССР йыйылма командаһы ағзаһы. Иҫке Илек ауылынан.

# Благовещен районы
## Халыҡ һаны

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1989 | 46 596 |
| 2002 | 15 861 |
| 2008 | 48 969 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2009 | 49 063 |
| 2010 | 49 736 |
| 2012 | 49 922 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2013 | 50 057 |
| 2014 | 49 890 |
| 2015 | 49 754 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2016 | 49 604 |
| 2017 | 49 380 |
| 2021 | 49 596 |

# Благовещен районы
## Халыҡ һаны
### Милли составы

2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ һанын иҫәпкә алыу мәғлүмәттәре буйынса: урыҫтар — 61 %, башҡорттар — 15,6 %, татарҙар — 13,9 %, мариҙар — 6,7 %, башҡа — 2,8 %.