yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дрина күпере

«Дрина күпере» (сер. На Дрини ћуприја) — Югославия яҙыусыһы Андрич Иво романы. Автор Белградта йәшәгән ваҡытта, Икенсе донъя һуғышы заманында яҙылған, беренсе тапҡыр 1945 йылда баҫылып сыға. 1961 йылда автор Иво Андрич романы өсөн әҙәбиәт өлкәһендә Нобель премияһына лайыҡ була.

# Дрина күпере
## Романдың йөкмәткеһе

Романдың үҙәк образы, бөтә әҫәр өсөн баш булып торған — Вишеград ҡалаһындағы Дрина йылғаһы аша күпер. Ул хәҙер Серб Республикаһы, Босния һәм Герцеговинаның бер өлөшө булып тора. 1571 йылда күпер Махмед паша Соколович бойороғо буйынса төҙөлгән.
Романда яҡынса дүрт быуатты — ҡала биләмәләре уның составына ингән Ғосман империяһының сәскә атҡан осоронан башлап, XX быуат башына тиклем, 1914 йылда Беренсе донъя һуғышы башланыуға сәбәпсе булған Сараево үлтерешенә тиклемге арауыҡты үҙ эсенә алған тарихи осор һүрәтләнгән.
Романда автор төбәк тарихының ысын булған ваҡиғаларын, Вишеград биләмәһендә һәм бөтә Балҡан ярымутрауында барлыҡҡа килгән үҙенсәлекле, күп милләтле берләшмәнең традицияларын һәм көнкүрешен дөрөҫлөк менән һүрәтләп кенә ҡалмай, хикәйәләү был үҙенсәлекле мөхиттә тыуған риүәйәттәр, легендалар, мифтар һәм әкиәттәр менән үрелгән.
# Катка (Корожечна ҡушылдығы)

Катка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Корожечна йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Катка (Корожечна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Угличь ГЭС-ынан Рыбинск һыуһаҡлағысы башына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100912110000004499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000449
* Бассейн коды — 08.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Клайншвабхаузен

Клайншвабхаузен (нем. Kleinschwabhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 249 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,85 км². Диңгеҙ кимәленән 316 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99441 һәм автомобиль коды — AP.
# Беляй-Вис

Беляй-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға №6845 исемһеҙ тармАғиҙелтың уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Беляй-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068460
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006846
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Талдыболаҡ (йылға)

Талдыболаҡ (рус. Талдыбулак) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 525 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Талдыболаҡ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027698
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102769
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ржавца

Ржавца — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 3133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4,7 км.

# Ржавца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000172
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Галчанка

Галчанка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бережа йылғаһының уң ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Галчанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000529
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Инюшка (Чумыша ҡушылдығы)

Инюшка (Антониха) — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Инюшка (Чумыша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003354
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200335
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гребени (Башҡортостан)

Гребени (башҡ. Гребени) — Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы Баженов ауыл Советы составындағы 2005 йылда бөтөрөлгән ауыл. 2008 йылдан, Баженов ауыл Советы бөтөрөлгәндән һуң, Бахтыбай ауыл Советы территорияһында урынлаша.

# Гребени (Башҡортостан)
## Географияһы

Баженов ауылынан Бахтыбайға барған автомобиль юлында, райондың төп йылғаһы булған Ағиҙелгә уның ҡушылдығы Бөрө ҡойған ергә яҡын урынлашҡан.

# Гребени (Башҡортостан)
## Географияһы
### Географик урыны

Алыҫлығы (1969 йылдың 1 ғинуарына ҡарата):
- район үҙәгенә (Бөрө) тиклем: 16 км;
- ауыл Советы үҙәгенә (Баженов) тиклем: 6 км;
- яҡындағы тимер юл станцияһына (Загородный) тиклем: 95 км.

# Гребени (Башҡортостан)
## Тарихы

Ауылдың атамаһы, О. В. Туғыҙбаева күрһәтеүенсә, Гребени тауы исеменән алынған, ә ул, үҙ сиратында, «гребень һүҙенән — һырт, үрге сик, нимәнеңдер өҫкө, юғары өлөшө» алынған(Тугузбаева О. В. Словарь топонимов города Бирска и Бирского района Республики Башкортостан. — Уфа, 2011. — 75 c. С.40). Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың барлыҡҡа килеүе, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы үҙгәреүе, административ үҙәктәрен күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з номерлы законында былай тип әйтелә:
4. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы бөтөрөргә:
10) Бөрө районында:
а) Баженов ауыл Советы составындағы Гребени ауылын;
б) Осиновка ауыл Советы составындағы Дубровка ауылын;
в) Осиновка ауыл Советы составындағы Ялғаш ауылын.

# Гребени (Башҡортостан)
## Халҡы

1969 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда 52 кеше йәшәгән; башлыса урыҫтар.
# Айытбаев Мөхәмәт Мортаҙа улы

Айытбаев Мөхәмәт Мортаҙа улы (1922 йыл - ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец, 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Айытбаев Мөхәмәт Мортаҙа улы
## Биографияһы

Айытбаев Мөхәмәт Мортаҙа улы 1922 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Байназар ауылында, икенсе сығанаҡтар буйынса Мораҙым ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Миңлеғәле Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
Башҡорт атлы дивизияһы составында Воронеж, Белград, Трайборн, Сумы ҡалаларын азат итеүҙә ҡатнаша. 1943 йылда һуғышта алған яраларынан хәрби хеҙмәткә яраҡһыҙ тип табыла һәм демобилизациялана. Ҡатыны Өмөямал менән 3 бала тәрбиәләп үҫтерәләр: Таһир, Рәфис һәм Рәмзиә. Ветеран Байназар аулында йәшәп, шунда вафат булып ҡала.

# Айытбаев Мөхәмәт Мортаҙа улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
# Polypodiales

Күп һабаҡлылар (лат. Polypodiales) — Ҡаҙаяҡ һымаҡтар (Polypodiopsida)синыфы абағалар тәртибе.

# Polypodiales
## Таксономия

Күп һабаҡлылар отряды 24 ғаиләне берлештерә
# Риттерсдорф (Тюрингия)

Риттерсдорф (Тюрингия) (нем. Rittersdorf (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 265 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,76 км². Диңгеҙ кимәленән 458 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99448 һәм автомобиль коды — AP.
# Зиннәтулина Хәнифә Шәкүр ҡыҙы

Зиннәтулина Хәнифә Шәкүр ҡыҙы (10 декабрь 1911 йыл —?) — ғалим-әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1954), доцент (1956). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1960) кавалеры.

# Зиннәтулина Хәнифә Шәкүр ҡыҙы
## Биографияһы

Хәнифә Шәкүр ҡыҙы Зиннәтуллина 1911 йылдың 10 декабрендә Вятка губернаһы Сарапул өйәҙе (хәҙерге Татарстан Республикаһының Әгерже районы) Баркеләт ауылында тыуған.
Урта мәктәп тамамлағандан һуң, 1928—1932 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Бөрө кантоны Етембәк ауылында, артабан Туймазы районы районы мәктәптәрендә уҡыта.
1937 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. 1937 йылдан ошо уҡ институтта (1957 йылдан Башҡорт дәүләт университеты) эшләй:
* 1937—1951 йылдарҙа — ассистент;
* 1951—1954 йылдарҙа — өлкән уҡытыусы;
* 1954—1960 йылдарҙа — башҡорт, татар телдәре һәм әҙәбиәттәре кафедраһы мөдире;
* 1960 йылдан — башҡорт әҙәбиәте кафедраһы мөдире.
1944—1947 йылдарҙа үҙе эшләгән институт ҡарамағындағы аспирантурала, ә 1953—1954 йылдарҙа Мәскәүҙә Максим Горький исемендәге донъя әҙәбиәте аспирантураһында уҡый. 1954 йылда «Башҡорт прозаһының үҫеү юлдары» темаһына диссертация яҡлай һәм «филология фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһен ала. 1956 йылда «доцент» вазифаһына тәғәйенләнә.
1965 йылда Өфө ҡала Советына депутат итеп һайлана.

# Зиннәтулина Хәнифә Шәкүр ҡыҙы
## Фәнни эшмәкәрлеге

1937 йылдан урта мәктәптәр өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса программалар һәм дәреслектәр төҙөүҙә ҡатнаша. Улар араһында «Башҡорт теле» (IV синыф өсөн; 22 тапҡыр баҫылған), «Тыуған тел» (I синыф өсөн; 20 тапҡыр баҫылған), «Әҙәбиәт» (IX синыф өсөн, Ә. Чанышев менән берлектә; 1950, 1952, 1953), «Башҡорт әҙәбиәте» (IX синыф өсөн; 1959, 1960, 1962, 1964), «Башҡорт әҙәбиәте» (IX синыф өсөн, Ә. И. Харисов менән берлектә; 1966), «Башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия» (IX синыф өсөн; 1949, 1951, 1954, 1957, 1960, 1962), «Башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия» (IX синыф өсөн; 1966) һәм авторҙар коллективы нигеҙендә «Башҡорт әҙәбиәте» (IX синыф өсөн; 1960, 1962) һәм башҡалар бар.

# Зиннәтулина Хәнифә Шәкүр ҡыҙы
## Хеҙмәттәре

* Зиннәтуллина Х., Чанышев Ә. Әҙәбиәт. Урта мәктәптең IX класы өсөн дәреслек. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1953. — 302 бит.
* Зиннәтуллина Х. Башҡорт әҙәбиәте. Урта мәктәптең IX класы өсөн дәреслек. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1959. — 152 бит.
* Зиннәтуллина Х. Башҡорт әҙәбиәте. Урта мәктәптең IX класы өсөн дәреслек. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1961. — 156 бит.
* Зиннәтуллина Х., Харисов Ә. Башҡорт әҙәбиәте. Урта мәктәптең IX класы өсөн дәреслек. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1966. — 302 бит.

# Зиннәтулина Хәнифә Шәкүр ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1960)
# Сафиуллин Ғиндулла Ғиззәтулла улы

Сафиуллин Ғиндулла Ғиззәтулла улы (7 май 1933 йыл — 2016 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. БАССР-ҙың Дәүләкән районы Ленин исемендәге колхоз бригадаһы механигы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы (1966).

# Сафиуллин Ғиндулла Ғиззәтулла улы
## Биографияһы

Ғиндулла Ғиззәтулла улы Сафиуллин 1933 йылдың 7 майында БАССР-ҙың Дәүләкән районы Волга ауылында тыуа.
Белеме — урта. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1948 йылда Дәүләкән районы Ленин исемендәге колхозда башлай, 1952—1953 йылдарҙа Дәүләкән механизация училищеһында уҡый.
1953—1958 йылдарҙа тракторсы, Суйынсы МТС-ында бригада бригадиры ярҙамсыһы булып эшләй, 1961 йылдан — Дәүләкән районының Ленин исемендәге колхоз бригадаһы механигы.
«Колос» комбайнында эшләп, Ғ. Сафиуллин унынсы биш йыллыҡтың (1976—1980) өс йылында иген һуғыу планын 280—350 процентҡа үтәй. Район механизаторҙары араһындағы социалистик ярышта беренсе урын ала. Уның юғары һөҙөмтәле хеҙмәһе арҡаһында колхоз дәүләткә биш йыллыҡтың өс йылында планда ҡаралған 9 170 тонна иген урынына 9433 тонна һата, йәғни планды 102,8 процентҡа үтәй. 1978 йылдың 5 000 000 тонна хужалыҡ дәүләткә пландағы 3 тонна урынына 5000 тонна иген һата, план 167 процентҡа үтәлә. Һәр гектарҙан 40 центнер борсаҡ, 35,5 центнер арыш һәм шунса уҡ ужым бойҙайы алына. Ғ. Сафиуллин биш йыллыҡтың өс йылында «Колос» комбайнында 39 000 центнерҙан ашыу иген һуға. 1978 йылда ғына ул 5000 центнер урыныа 17 523 центнер һуғып ала, шул уҡ ваҡытта 10 процент яғыулыҡ-майлау материалдарын экономиялай.
1978 йылда производствола һәм дәүләткә иген һәм ер эшкәртеүҙең башҡа продукттарын һатыуҙа ҡаҙанған ҙур уңышы өсөн Ғ. Ғ. Сафиуллинға СССР Юғары Советы Президиумының 1979 йылдың 12 апрелендәге Указы менән «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1993 йылда пенсияға киткәнгә тиклем Ленин исемендәге колхозда тракторсы булып эшләй.
Артабан Дәүләкән ҡалаһында йәшәй.

# Сафиуллин Ғиндулла Ғиззәтулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979)
* ике Ленин ордены (1973, 1979)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы (1966).
* миҙалдар.
# Черемушка (Калья ҡушылдығы)

Черёмушка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Калья йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6,8 км.

# Черемушка (Калья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200009862
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200986
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Грязнушка (Шипуниха ҡушылдығы)

Грязнушка — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Шипуниха йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Грязнушка (Шипуниха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алеййылғаһы, инештән Гилевск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200112115200000110
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200011
* Бассейн коды — 13.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Красноусол минераль сығанаҡтары

Красноусол минераль һыу сығанаҡтары — Башҡортостандың Ғафури районы Красноусол (1965 йылдан) ҡасабаһында урынлашҡан гидрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Һаҡлау объекты: Уникаль шифалы сығанаҡтар. Айырым һаҡланған тәбиғәт территорияһының тәғәйенләнеше:
1. Шифалы сығанаҡтарҙы һаҡлау.
2. Минераль сығанаҡтарының дауалауҙа файҙаланыуы.
Красноусол минераль һыуҙары Көньяҡ Уралдың көнбайыш итәгенең Көгөш йылғаһы үҙәнендә, Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Красноусол ауылынан 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Сығанаҡтарҙың һыуы Усолка йылғаһына ағып төшөп, уны өлөшләтә тоҙло итә.

# Красноусол минераль сығанаҡтары
## Тарихы

Красноусол минераль сығанаҡтары XVI быуаттан билдәле. Иван Грозный дәүере риүәйәттәренән, Кама һәм Ағиҙел буйлап стругаларҙа Башҡортостанға Өфө зинданын (острог) төҙөргә килгән стрелецтар һәм казактар отряды Ағиҙел йылғаһы ағымы буйлап өҫкә Тоҙйылғаның инешенә тиклем барып еткән. Ошо ерҙә Табын исемен алған острогҡа нигеҙ һалына.
1924 йылда Башҡорт АССР-ы Һаулыҡ һаҡлау Халыҡ Комиссариаты Красноусол сығанаҡтарына табип Петр Степанович Зотовты, ике шәфҡәт туташын һәм аш бешереүсене йүнәлтә. Сығанаҡтар эргәһендә килгән ауырыуҙар өсөн ағас өйҙәр төҙөлә. «Красноусол» курорты барлыҡҡа килә. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң курорт һуғыш инвалидтарын дауалау өсөн файҙалана. Эргәлә балалар щифаханаһы төҙөлә. ХХ быуаттың 90-сы йылдарында эсәр һыу сифатында «Горький ключ» һыуын шешәләргә ҡойоу ойошторола.

# Красноусол минераль сығанаҡтары
## Килеп сығышы

Красноусол минераль һыу сығанаҡтары ер аҫтынан сығыусы сығанаҡтарға ҡарай. Яҡынса һаны 250 еткән Красноусол сығанаҡтары 3 төркөмгә бүленә: • 1-се төркөм сығанаҡтары карбон эзбисташ ҡатламдарынан торған Тоҙйылғаның ярҙарынан; • 2-се төркөм сығанаҡтары — дүртенсел система тоҡомдары ҡатламдарынан барлыҡҡа килгән йылға үҙәненең һул һөҙәгенән; • 3-се төркөм сығанаҡтары — йылғаның Көнгөр ярусының гипс ҡатламдарынан барлыҡҡа килгән уң ярында урынлашҡан. 1-се һәм 2-се сығанаҡтарҙың һыуы тектоник ярыҡтарҙан 500—600 метр тәрәнлектән үҙ-ара ҡушылмай өҫкә күтәрелә.

# Красноусол минераль сығанаҡтары
## Характеристикалары

1-се һәм 2-се сығанаҡтарҙың һыуы юғары кимәлдә — 77,5 г/л тиклем минераллашҡан. 11-се сығанаҡта — уртаса минераллашҡан (7,6—13,5 г/л). Горький Ключ сығанағында — аҙ минераллашҡан (2,2 г/л).

# Красноусол минераль сығанаҡтары
## Һылтанмалары

Статья в Башкирской энциклопедии 2018 йыл 28 март архивланған.
# Янисрода

Янисрода (нем. Janisroda) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 212 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,81 км². Диңгеҙ кимәленән 269 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK.
# Печаль-Кы (Часелька ҡушылдығы)

Печаль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Печаль-Кы (Часелька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300068193
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306819
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аҡкүҙ

?Аҡкүҙ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡылсыҡлы балыҡтар |
| Отряд: | Сазан балыҡтар |
| Ғаилә: | Сазандар |
| Ырыу: | Ҡорман балыҡтар |
| Төр: | Аҡкүҙ |
Латинса исеме :
Abramis sapa (Pallas, 1811) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 639434 NCBI 155073 |
Аҡкүҙ (лат. Abramis sapa, рус. Белоглазка) — йылғаларға үрләүсе диңгеҙ балығы.
# Урта Улюм

Урта Улюм — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиш йылғаһының һул ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Урта Улюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006904
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300690
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дауытов Рөстәм Хәзит улы

Дауытов Рөстәм Хәзит улы (28 ноябрь 1965 йыл) — спортсы. СССР һәм Германия шахматсыһы. 1996 йылдан Германия йыйылма командаһы ағзаһы. Башҡортостандың беренсе халыҡ-ара гроссмейстеры (1989). Германия асыҡ чемпионаты еңеүсеһе (1996), Бөтә донъя шахмат олимпиадаһының көмөш (Истанбул, 2000), Европа чемпионатының бронза (1999) призёры. СССР Ҡораллы Көстәре (1986) һәм үҫмерҙәр араһында СССР чемпионы (1983).

# Дауытов Рөстәм Хәзит улы
## Биографияһы

Рөстәм Хәзит улы Дауытов 1965 йылдың 28 ноябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
Үҫмерҙәр араһында бер нисә СССР чемпионатында (1983 йылда чемпион) һәм Бөтә союз йәш мастерҙар турнирында ҡатнаша. Халыҡ-ара ярыштарҙа иң яҡшы һөҙөмтәләре:
* Дрезден (1986—1988),
* Галле-Нойштадт (өҫтәмә турнир, 1987) һәм Потсдам (1988) — 1-се урын;
* Росток (1987) — 1-2-се; Берлин (1988) — 1-3-сө;
* Кечкемет һәм Дрезден — 1-се;
* Свердловск (1989) — 2-се урын.
Германия чемпионы (1996), Германия йыйылма командаһы составында 34-се Бөтә донъя шахмат олимпиадаһының көмөш (Истанбул, 2000), Европа чемпионатының бронза (1999) призёры.
СССР Ҡораллы Көстәре чемпионы (1986), Белоруссия чемпионы (1986), Халыҡ-ара «Урал-89» турниры призеры. 30-ҙан ашыу халыҡ-ара турнирҙа еңеүсе.
2636 максималь рейтингына 2002 йылдың ғинуарында етә.
Атаһы Дауытов Хажит Мирзаһит улы — уның беренсе тренеры. Ҡатыны Германия шахматсыһы Петра Штадлер.
# Северная Тошемка

Северная Тошемка (Оло Тошемка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 501 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Северная Тошемка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200008796
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200879
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Стеноз

Стеноз (бор. грек. στενός — «тар, тығыҙ») йәки стриктура (лат. strictura — «ҡыҫылыу») — организмдың ҡыуыш эсле анатомик структураһында бушлыҡтың тотороҡло тарайыуы.
Мәҫәлән, ҡан тамырҙары, ҡурылдай, эсәктәр, үт юлы, умыртҡа каналы, баш һөйәге һ.б. стенозы.
Боғаҙ стриктураһы өн артикуляцияһының бер сәбәбе була.
Ағзаның стенозы тыумыштан килергә йә ниндәй ҙә булһа патологик процесс — пролифератив шешеү, шеш үҫеүе, метаболик боҙоҡтар һ.б. һөҙөмтәһе булып тора.
Стеноздарҙы диагностикалау тикшереүҙәр нигеҙендә башҡарыла, был тикшереүҙәргә рентген һәм/йәки магнит резонанслы томография (МРТ) инә.