yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хан Шатыр

2010
«Хан Шатыр» (кемдер хата итеп ҡаҙаҡ теленән «Хан сатыры» тип тәржемә яһай, әммә ысынында «Батша ҡыңғырау», «Батша пушка» һымаҡ һүҙбәйләнеш булып тора, дөрөҫ итеп тәржемә иткәндә Хан шатыр — «сатырҙар араһында хан» була) — Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы Астанала урынлашҡан ҙур сауҙа-күңел асыу үҙәге. Илдең иң ҙур сауҙа үҙәге. Ҡаланың яңы символы булып тора, тәүге һәм берҙән-бер лайфстайл-үҙәге, ул бер ҡыйыҡ аҫтында шопингты һәм донъя кимәлендәге күңел асыуҙарҙы берләштерә. Донъяла сатыр формаһында төҙөлгән иң ҙур ҡоролма булып тора.
Ҡоролма проектының архитекторы — Бөйөк Британия лорды Норман Фостер була. Ҡоролма 2006 йылда төҙөлә башлай.
Ҡоролма 150 метр (шпиль) бейеклектәге гигант сатырҙы хәтерләтә, ул үтә күренмәле ETFE полимер япмаһы менән ҡапланған ҡорос ванттарынан ҡоролған. Үтә күренмәле ETFE полимер япмаһы үҙенең үҙенсәлекле химик составы арҡаһында, сауҙа комплексының эске яғын киҫкен температура тирбәлеүҙәренән һаҡлай һәм комплекс эсендә уңайлы микроклимат барыҡҡа килтерә.
«Хан Шатыр» сауҙа-күңел асыу комплексы 2010 йылдың 5 июлендә тантаналы рәүештә асыла. «Хан Шатыр» сауҙа-күңел асыу комплексын асыу тантанаһы Астана ҡалаһы көнөн байрам итеү сиктәрендә Ҡаҙағстан Республикаһы президенты Назарбаев Нурсолтан Әбеш улы ҡатнашлығында була. Тантаналы сарала донъяла киң танылған классик музыкаһының итальян теноры Андреа Бочеллиның концерты була.
«Хан Шатыр» сауҙа-күңел асыу комплексының дөйөм майҙаны — 127 мең квадратных метр. Ҡоролма эсендә сауҙа итеү һәм күңел асыу комплекстары урынлашҡан. Улар араһында шул иҫәптән супермаркет, ғаилә паркы, кафе һәм ресторандар, кинотеатрҙар, спорт залдары, яһалма пляж менән аквапарк һәм тулҡын эффекты менән бассейндар, хеҙмәтләндереү һәм офис бүлмәләре, 700 урынға паркинг һәм башҡа күп нимәләр бар. «Хан Шатыр» сауҙа-күңел асыу комплексының төп үҙенсәлеге — пляжлы курорт, ул тропик климатлы, үҫемлектәре лә тропик зонан килтерелгән, температураһы йыл әйләнәһенә +35 градус тәшкил итә. Курорттың ҡомташлы пляждары йылытыу системалары менән йыһазландырылған, ул ысын пляж тойғоһон тыуҙыра, ә ҡом Һинд океанында урынлашҡан Мальдив утрауҙарынан килтерелгән.
Forbes Style журналы версияһы буйынса «Хан Шатыр» сауҙа-күңел асыу комплексы донъяның иң яҡшы ун экологик биналарына исемлегенә керә, ул был хит-парадта Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәре араһынан берҙән-бер ҡоролма була. Хәҙерге ваҡытта бында 196 магазин, 35 кафе һәм ресторандар, спорт залдары, кинотеатрҙар һәм башҡа күңел асыу үҙәктәре урынлашҡан.
# Мөслим (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)

Мөслим — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ҡасаба. Мөслим ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Мөслим (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Ҡасаба «Маяк» предприятиеһының радиоактив ҡалдыҡтары менән бысранған Тинес йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Эргәһендә Тыуғанъяҡ (рус. Шугуня́к) күле урынлашҡан. Район үҙәге Ҡоншаҡҡа тиклем 12 км

# Мөслим (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Ҡасаба Силәбе — Каменск-Урал (1963 йылға тиклем Синарск) тимер юлы линияһында урынлашҡан, 1940 йылда төҙөлгән, шул уҡ исемдәге тимер юл станцияһы тирәләй барлыҡҡа килә. Станцияға ла, ҡасабаға ла исем эргәләге Тинес йылғаһының ике яҡ яры буйлап урынлашҡан шул уҡ исемдәге Мөслим ауылы буйынса бирелгән. 2009 йылда, йылғаның радиоактив бысраныуы менән бәйле, был ауыл халҡы ҡасабаға күсерелә. Бының өсөн ҡасабаның көньяҡ-көнсығыш ситендә (ауылдан көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан) «Яңы Мөслим» тип аталған ҡасаба төҙөлә. XXI быуат башында ҡасаба тирәһендә Течамагнетит(FeO·Fe₂O₃) мәғдән ятҡылығын эшкәртеү башлана. Сосновка руднигы Мөслим тимер юл станцияһы аша хеҙмәтләндерелә.

# Мөслим (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Климаты

Климаты уртаса континенталь. Бында һауа торошо бик үҙгәреүсән, бының төп сәбәбе булып Урал тауҙары тора. Бында улар бейек булмаһа ла, Рәсәйҙең Европа өлөшөнән килгән һауа массаларын индермәй, шуға ла бында һалҡын Арктика һауаһы ла, ҡыҙыу Урта Азия һауа массалары ла еңел үтә. Быларҙың һөҙөмтәһе булып, бында һауа торошоноң кинәт үҙгәреше йыш күҙәтелә.

# Мөслим (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Сәғәт поясы

Мөслим (ҡасаба) Екатеринбург ваҡыты (Yekaterinʙurg Time Zone, YEKT) сәғәт поясында урынлашҡан. UTC менән айырмаһы +5:00 сәғәт тәшкил итә. Мәскәү ваҡыты менән айырмаһы +2 сәғәтте тәшкил итә һәм Рәсәйҙә MSK+2 итеп күрһәтелә.

# Мөслим (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 2010 йылда ҡасаба халҡы һаны 2654 кеше тәшкил итә (1236 ир-ат һәм 1418 ҡатын-ҡыҙ). Халыҡ һанының ыңғай динамикаһы ауыл халҡының ҡасабаға күсеп килеүе һәм эшкәртелеүсе ятҡылыҡҡа эшселәр килеүе менән бәйле.
Күсергәнгә тиклем эвакуацияланмаған Мөслим ауылында йәшәгән халыҡ нурланышының һөҙөмтәле дозаһы уртаса 280 миллизиверт тәшкил итә.

# Мөслим (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Урамдары

Ҡасабаның урамдар селтәре 39 урамдан һәм 1 тыҡрыҡтан тора.

# Мөслим (ҡасаба, Силәбе өлкәһе)
## Транспорт

Ҡасабала шул уҡ исемле тимер юл станцияһы бар.
Ҡасаба төбәк автомобиль юлдары ярҙамында Ҡоншаҡ (75К-147), Ноғман (75К-462) ауылдары менән, Солтан (75К-461) ауылы менән, Һаҡҡол ҡасабаһы аша М5 «Урал» (Екатеринбургҡа сығыу юлы) (75К-206), 75К-132 Мейәс — Шадринск (75К-020) автомобиль юлдары менән бәйләнеш тота.
# Надькин Павел Николаевич

Надькин Павел Николаевич (11 февраль 1911 йыл — 5 май 1996 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. 1934 йылдан Башҡорт АССР-ының хәҙерге Баймаҡ районындағы Калинин ауыл ҡулланыусылар йәмғиәте, 1939—1942 йылдарҙа һәм 1947—1957 йылдарҙа М. И. Калинин исемендәге колхоз рәйесе; 1957—1965 йылдарҙа — Сибай совхозы директоры, 1965—1970 йылдарҙа «Рассвет» колхозы рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).

# Надькин Павел Николаевич
## Биографияһы

Павел Николаевич Надькин 1911 йылдың 11 февралендә Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл районы Ильинка ауылында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1930 йылда Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Калинин исемендәге колхозда башлай. 1934—1938 йылдарҙа — Калинин сельпоһы рәйесе, 1939—1942 йылдарҙа — Калинин исемендәге колхоз рәйесе, 1942—1945 йылдар — Йылайыр игенселек совхозы бүлексәһенең идарасыһы, Баймаҡ машина-трактор станцияһы директоры. 1946 йылда Өфөлә МТС директорҙарының йыллыҡ курстарын тамамлай. 1946—1947 йылдарҙа — Баймаҡ МТС-ы директоры. 1947 йылдын алып — Калинин исемендәге колхоз рәйесе.
Павел Надькин етәкселегендә колхоз районда алдынғылар рәтенә сыға. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә 899 гектар сиҙәм ерҙәр үҙләштерелә. Агротехника һәм ауыл хужалығы эштәрен үҙ ваҡытында дөрөҫ ҡулланыу һөҙөмтәһендә колхоз Иген культураларының юғары уңышына ирешә. 1956 йылда 2997 гектар майҙанындағы һәр бер гектарҙан 22-әр центнер иген алынған. Дәүләткә план буйынса 9099 центнер икмәк урынына 555 25 центнерһатыла. Бер йыл эсендә иген һатыуҙан 1 миллион 707 мең һум алына. 1956 йылда барлығы колхоз аҡса килеме 3 миллион һумдан ашыу тәшкил итә.
Малсылыҡ продукцияһын һатыу буйынса заданиелар уңышлы үтәй. 1956 йылда һәр фураж һыйырынан уртаса һауым 1953 килограмм һөт тәшкил итә — 1955 йыл менән сағыштырмаса 538 килограмға күберәк. Һөт тапшырыу планы 174 процентҡа үтәлә. Картуфтан һәм йәшелсәнәнәң яҡшы уңыш алып, колхоз Сибай халҡын әлеге аҙыҡ-түлек менән өҙлөкһөҙ тәьмин итә. П. Н. Надькин етәкселеге осоронда колхозда малсылыҡ биналар һәм мәҙәни-көнкүреш объекттарҙы төҙөү буйынса ҙур эштәр башҡара .
Сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙә, 1956 йылда уңыш йыйыу һәм иген әҙерләүҙә юғары ҡаҙаныштары өсөн СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1957 йылдың 11 ғинуарындағы Указына ярашлы П. Н. Надькин «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була.
1957—1965 йылдарҙа П. Н. Надькин — Сибай совхозы директоры, һуңынан, 1970 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем — Баймаҡ районы «Рассвет» колхозының рәйесе булып эшләй.
Баймаҡ район Советы депутаты (1950—1951).
Павел Николаевич Надькин 1996 йылдың 5 майында вафат була.

# Надькин Павел Николаевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949)
* Ленин Ордены (1957)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1949)
* Миҙалдар
* СССР ВДНХ-ының көмөш һәм бронза миҙалдары (1956, 1965)

# Надькин Павел Николаевич
## Хәтер

* Баймаҡ районы Бикеш ауылындағы «Рассвет» СПК-ының бинаһында Герой хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* Баймаҡ районының Калинин һәм Иҫке Сибай ауылдарындағы урамдарға Надькин исеме бирелгән.
# Мөхәммәтша Буранғолов исемендәге башҡорт лицейы

Мөхәммәтша Буранғолов исемендәге башҡорт лицейы — Әлшәй районының Раевка ауылында урынлашҡан дөйөм белем биреү мәктәбе.

# Мөхәммәтша Буранғолов исемендәге башҡорт лицейы
## Лицейҙа уҡыған билдәле шәхестәр

* Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
* Юнысова Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙы — Башҡортостандың халыҡ шағиры, журналист, шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Хәкимова Светлана Фәрит ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы.
* Мәүлийәров Хәмит Дәүләтйәр улы — Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, 2015 йылдан Рәсәй Федерацияһының төҙөлөш министры урынбаҫары.
# Дана Затопкова

Дана Затопкова (чех Dana Zátopková), тыуған ваҡыттағы фамилияһы Ингрова (чех Ingrová; 19 сентябрь 1922 йыл — 13 март 2020 йыл) — чехословак еңел атлеты, һөңгө ырғытыусы. 1952 йылғы Олимпия чемпионы, ике тапҡыр Европа чемпионы (1954, 1958).
Чех еңел атлеты Эмиль Затопекта кейәүҙә була.

# Дана Затопкова
## Биографияһы

Дана Затопкова 1922 йылдың 19 сентябрендә Карвин ҡалаһында тыуған.
1958 йылдың 1 июнендә Прагала Затопкова һөңгөһөн 55,73 метрға ырғытып һәм совет спортсыһы Надежда Коняеваның элекке донъя ҡаҙанышын 25 сантиметрға уҙып, донъя рекорды ҡуя. Рекорды 54 көн ғәмәлдә була: шул уҡ йылдың 24 июлендә Кардифф ҡалаһында Австралия спортысыһы Анна Пазера 57,4 метрға һөнгө ташлай.
2020 йылдың 13 мартында Прагала вафат була.
# Кесе Гондырка

Кесе Гондырка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Гондырка йылғаһының уң ярына тамағынан 1,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Гондырка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016175
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101617
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Камык-Су

Камык-Су — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Баксан йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3,8 км.

# Камык-Су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек йылғаһыҙ . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000712108200004543
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200454
* Бассейн коды — 07.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бураҡаев

Бураҡаев — фамилия.
* Бураҡаев Диҡҡәт Насретдин улы (1933—1981) — геолог, журналист, балалар яҙыусыһы.
* Бураҡаев Илгизәр Диҡҡәт улы (Илгизәр Диҡҡәт) (1967) — яҙыусы.
* Бураҡаева Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы (1943) — башҡорт яҙыусыһы, журналист, мәғрифәтсе, йәмәғәт эшмәкәре.
* Бураҡаева Зөһрә Диҡҡәт ҡыҙы (1973) — прозаик, тәржемәсе, публицист, драматург.
* Бураҡаева Таңсулпан Диҡҡәт ҡыҙы (1982) — кинорежиссер, сценарийҙар авторы, рәссам.
# Лып (Чепца ҡушылдығы)

Лып — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 411 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Лып (Чепца ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032509
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103250
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Һуйыр

?Һуйыр :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Тауыҡ һамаҡтар |
| Ғаилә: | Фазандар |
| Ырыу: | Һуйыр |
| Төр: | Һуйыр |
Латинса исеме :
Tetrao urogallus Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 553893 NCBI 100830 |
Һуйыр, урман тауығы, һаңғырау ҡор, селәүсен (урыҫ.глухарь) (лат. Глухарь, лат. Tetrao urogallus)— Төньяҡ һәм Урта Европаның, Урта Азияның ылыҫлы урмандарында йәшәй торған эре ҡош.

# Һуйыр
## Ҡылыҡһырлама

Атаһын ҡара һуйыр, инәһен буҙлаҡ тип тә исемләйҙәр. Ҙурлығы ҡаҙҙай. Ата ҡоштоң башы, муйыны, ҡойроҡ төбө һоро; һырты көрәне ҡанаттары, ҡойроғо аҡ таптар менән сыбарланған ҡара-көрән; түше йәшкелт ялтырауыҡлы ҡара; ҡабырғалары ҡара таплы аҡ. Күҙҙәре өҫтөндә ҡыҙыл ҡашы бар. Инә ҡош ерәнһыу буҙ, ҡара һәм аҡ таптар менән сыбарланған. Башҡа ҡоштар менән бутау мөмкин түгел.

# Һуйыр
## Йәшәү рәүеше

Уйын ваҡытында ата ҡоштар шартылдау һәм салғы яныуына оҡшаған тауыштар сығара, инә ҡош ҡорҡолдай, Йәшәү урыны — еләкле ылыҫлы урмандар, һирәк ағаслы, мүкле һаҙлыҡтар. Ҡарағай һәм шыршы энәләре, төрлө еләк, ор¬лоҡ, бөрө-менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә тарал¬ған. Ояһы ерҙә. Көрәнһыу таптар менән сыбарланған 8—10 аҡһыл һары йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.
# Бөтә донъя үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙы иҫкәртеү көнө

Бөтә донъя үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙы иҫкәртеү көнө (ингл. World Suicide Prevention Day, рус. Всемирный день предотвращения самоубийств) — йыл һайын 10 сентябрь бөтә донъяла уҙғарылған халыҡ-ара дата. Тәүге тапҡыр 2003 йылда Үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙы иҫкәртеү халыҡ-ара ассоциацияһы инициативаһы буйынса һәм Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ярҙамы менән уҙғарыла. Был халыҡ-ара датаның төп маҡсаты — бөтә донъяла үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙы иҫкәртеү эшмәкәрлегенә ярҙам итеү.
# Кесе Ҡәнзәфәр

Кесе Ҡәнзәфәр — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Кәҫле районындағы ауыл. Береговой ауыл Советы биләмәһе составына инә. Район үҙәгенән, Кәҫле ҡалаһынан көнсығыш-төньяҡ-көнсығышҡа (ENE) табан яҡынса 44 км алыҫлыҡта, диңгеҙ кимәленән 187 метр бейеклектә урынлашҡан. ОКАТО коды — 75226810004. ОКТМО коды — 75626410116.

# Кесе Ҡәнзәфәр
## Географияһы

Кесе Ҡәнзәфәр ауылы райондың төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Рельефы — тигеҙлек (Көнбайыш Себер тигеҙлеге); иң яҡын бейеклектәр — 167, 182 һәм 216 м. Ландшафты — урман-дала. Көньяҡ-көнбайыш сигендә ҙур булмаған күл бар. Кесе Ҡәнзәфәр ауылын күрше тораҡ пункттар менән грунт һәм шщоссе юлдары бәйләй.
Район үҙәге Кәҫлегә тиклем алыҫлыҡ 72 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә тикле (Береговой ҡасабаһы) — 18 км. Халҡы 220 кеше тәшкил итә. (1970 йылда — 294, 1983 йылда — 227, 1995 йылда 262 кеше иҫәпләнгән). Ауылға 1938 йылда «Бәғәрәк» совхозының һөт-тауар фермаһын ойоштороу ваҡытында нигеҙ һалына, ул 1946 йылда СССР Эске Эштәр министрлығының ярҙамсы хужалығы итеп үҙгәртелә. 1960 йылда Снежинск теория физикаһы ҒТИ ярҙамсы хужалығы («Береговой» совхозы исеме аҫтында). Нигеҙ һалынғандан алып 1960 йылға тиклем Кесе Ҡәнзәфәр ауылы Ҡоншаҡ районының Күлмәк ауылы Советы (хәҙер бөтөрөлгән) составында була.

# Кесе Ҡәнзәфәр
## Халҡы

2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Кесе Ҡәнзәфәр ауылында халыҡ һаны 58 кеше тәшкил итә (28 ир-ат һәм 30 ҡатын-ҡыҙ).

# Кесе Ҡәнзәфәр
## Урамдары

Ауылдың урам селтәре 3 урамдан тора: Үҙәк урам, Йәшел урам һәм Болон урамы.
# Ростов йәмиғ мәсете

Ростов йәмиғ мәсете мәсете — Ғәскәри Дон өлкәһенең Дондағы Ростов ҡалаһындағы мәсет

# Ростов йәмиғ мәсете
## Тарихы

Дондағы Ростовта беренсе мосолман ғибәҙәт йорттары (мәсеттәр) XIX быуаттың һуңғы сирегендә барлыҡҡа килә. Шуларҙың береһе өсөн 1910 йылдар уртаһында ҡала планында Скобелев (хәҙер Красноармейский урамы) урамы һәм Покров зыяраты (хәҙер юҡҡа сыҡҡан) араһында мәсет төҙөү өсөн участка бүлеп бирелә. Был мәсет төҙөлөшөнөң тамамланыуының аныҡ датаһы билдәле түгел, был яҡынса 1917 һәм 1918 йылдар була. Төҙөлөш Наполеон армияһына ҡаршы һуғышта батырлыҡ күрһәткән татар полктары хөрмәтенә сауҙагәрҙәрҙең иғәнәләренә төҙөлә.
Мәсет көмбәҙ менән тамамланған ике ҡатлы куб формаһындағы бинанан ғибәрәт. Мәсеткә инеү урыны булған төп фасадының декоры урталағы өҫкө түңәрәк тәҙрә тирәләй башҡарылған. Бәләкәй көмбәҙ һәм ярым ай менән манараһы мәсеткә инеү урынына һул яҡта урынлашҡан. Мәсет төҙөлөшөн архитектор Г. Н. Васильев күҙәтеү аҫтына ала.
Мәсеттә мосолман общинаһының эшмәкәрлеге 1930 йылдар башына тиклем дауам итә, шунан һуң мәсет (күп православие ҡорамдары кеүек үк) ябыла, ә манараһы өлөшләтә һүтелә. Бөйөк Ватан һуғышы татамланғандан һуң мәсет үҙ эшмәкәрлеген тергеҙә. 1953 йылда мәсеттә капиталь ремонт үткәрелә.
Совет армияһы хәрби частарының береһенә яҡын урынлашыуы арҡаһында, 1963 йылдың июлендә, Төньяҡ-Кавказ хәрби округы командующийы генерал И.А. Плиев бойороғо буйынса мәсет бинаһы хәрби частың балансына күсә, мосолман общинаһын ҡыуып сығаралар, ә бөтә мөлкәтен конфискациялайҙар. Мәсеттең һуңғы имам-хатибы булып Шәңгәрәев Ғәләметдин-хәҙрәт (1905—1986) тора, ул унда 1956 йылдан алып 1963 йылға тиклем эшләй.
1978 йылда бина хәрби клуб һымаҡ реконструкциялана. 1982 йылдан мосолман общинаһы ҡала властары һәм хәрби округ менән яңы ҡоролған мәсет бинаһын диндарҙарға кире ҡайтарыу тураһында һөйләшеүҙәр алып бара — һөйләшеүҙәр оҙаҡ һәм һөҙөмтәһеҙ була. Ростов хакимиәте яңы мәсет төҙөү өсөн Төҙөүселәр паркы районында (Варфоломеев урамы) урын бүлеп бирә. Әммә был урында мәсет төҙөлмәй. Яңы йәмиғ мәсете тик 2003 йылда Фурманов урамында төҙөлә.
2017 йылдың ноябрендә ҡала хакимиәте элекке мәсет бинаһын һатыуға ҡуя
# Гримме (Флеминг)

Гримме (Флеминг) (нем. Grimme (Fläming)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 176 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,77 км². Диңгеҙ кимәленән 105 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
# Абелишвили Леван Григорьевич

Леван Григорьевич Абелишвили (1909-1974) - электротехника өлкәһендә совет ғалимы.
Техник фәндәр докторы (1955), профессор (1956), Грузия ССР фәндәр академияһының корреспондент ағзаһы (1961), Грузияның фән һәм технология өлкәһендә маҡтаулы хеҙмәткәре (1967), Грузия Совет Энциклопедияһының төп редакция советы ағзаһы.

# Абелишвили Леван Григорьевич
## Биографияһы

1909 йылдың 3/16 апрелендә Тифлиста дворян ғаиләһендә тыуған. Әтиһе - Григорий Леванович Абелишвили Кавказ тимер юлы башлығы була. Анасы - Абелишвили Антонина, беренсе грузин киноактрисаһы, 1916 йылда "Кристинэ" фильмында төп ролде башҡарыусы.
1931 йылда ул Кавказ арты энергетика институтын тамамлай.
Грузияла һәм СССР-ҙа транспорт өсөн электр тартыу пионерҙарының береһе. Уның әштәре электр тартыу, уның иҫәпләү, йөрөшлө состав һәм энергия менән тәьмин итеү системалары теориялары, шулай уҡ, йылылыҡ һәм йөк электр двигателдәрен һынап ҡарау, контакт үткәргестәрҙе йылытыу теорияһы, оҙон поездарҙың инерцион ауырлығын иҫәпләү һ.б. менән бәйле.
Грузия техник университетының электр транспорты кафедраһына нигеҙ һалыусы.
Ул Ленин ордены менән бүләкләнгән.
# Хоботный Нарчуг

Хоботный Нарчуг — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нарчуг йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Хоботный Нарчуг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024754
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002475
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Арбаж (Шуван ҡушылдығы)

Арбаж — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шуван йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Арбаж (Шуван ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037112
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103711
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юринский (Ырымбур өлкәһе)

Юринский (рус. Юринский) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыҙыл Гвардия районындағы ауыл. Пушкинский ауыл биләмәһе составына инә.

# Юринский (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (84 %) йәшәй.
# Сударчикова Любовь Кузьминична

Сударчикова Любовь Кузьминична (18 апрель 1947 йыл — 13 декабрь 2006 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең цирк артисы, Рәсәйҙең халыҡ артисы, Рәсәй дәүләт циркы артисы.

# Сударчикова Любовь Кузьминична
## Биографияһы

Любовь Кузьминична Сударчикова 1947 йылдың 18 апрелендә тыуған.
Цирк сәхнәһендәге партнеры артист Сударчиков Анатолий Александровичҡа кейәүгә сыға.
Ирле-ҡатынлы Сударчиковтар халыҡ цирк студияһында цирк оҫталығы менән шөғөлләнә. 1969 йылда тәүге тапҡыр профессиональ манежға «Танц-иллюзия» («Эҙләү» коллективында) номеры менән сығалар. Был номер күҙ асып-йомған арала (бик тиҙ генә) алты костюм алмаштырыу иллюзион трансформацияһы булыуы менән ҡыҙыҡлы. Был ваҡытта артистар бер туҡтауһыҙ бейей һәм бер үк ваҡытта костюмдарын алмаштырып өлгөрә, бының менән феериялы тамаша барлыҡҡа килтерә. Бигерәк тә ялтыраҡ ямғыр тамсылары аҫтында партнерҙарҙың тамашасылар күҙе алдында күлдәк һәм фрактарын алмаштырыу трюктары бик эффектлы күренеш булип тора.
Сударчиковтар 1995 йылда Монте-Карлолағы «Көмөш клоун» Халыҡ-ара конкурс лауреаты булалар. Донъяның бик күп илдәрендә ҙур уңыш менән гастроль турҙарын үткәрәләр.
Һуңғы йылдарҙа Сударчиковтар Мәскәү ҡалаһының Вернадский проспектындағы Ҙур Мәскәү циркы манежында, шулай уҡ Фонтанкалағы Петербург циркында эшләйҙәр.
Любовь Кузьминична Сударчикова 2006 йылдың декабрендә вафат була, ул Санкт-Петербургтың Богословский зыяратында ерләнгән.
Любовь Кузьминична Сударчикова цирк артисы Игорь исемле ул тәрбиәләп үҫтергән.

# Сударчикова Любовь Кузьминична
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (26.07.2000).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1993).
* Монте-Карлолағы Халыҡ-ара конкурс лауреаты (1995).