yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нәғими

Нәғими (фарсыса نعیمی‎), тулы исеме Шиһабетдин Фазлаллаһ ибн Бәһәғетдин (Әбү Мөхәммәт) Әстәрәбәди (фарс. شهاب‌الدين فضل‌الله بن بهاءالدين استرآبادی‎; яҡынса 1339 йыл, Әстәрабад, 1394 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1398 йәки 1401—1402 йылдар), Әлинжәҡала, Нахичеванға яҡын) — XIV быуат фарсы шағиры һәм философы, шағир Имадетдин Нәсимиҙең уҡытыусыһы.

# Нәғими
## Тормошо

Фазлулла 1339—1340 йылдар самаһында Ирандың төньяҡ-көнсығышындағы Әстәрабад ҡалаһында (хәҙерге Горган) тыуған. Ул яҡшы белем ала, әммә ауыр тормош уны бер ваҡыт бүрек тегеп аҡса эшләргә мәжбүр итә. Тик донъяны танып белеүгә һөйөү еңеп сыға һәм ул белем эҫтәп төрлө илдәр буйлап сәйәхәткә сығып китә. Ул Яҡын Көнсығыш һәм Урта Азияның бөтә илдәрендә тиерлек һәм ҙур ҡалаларында була. Билдәле булыуынса, 1369—1370 йылдарҙа Нәғими Исфаһан, 1373—1374 йылдарҙа Мәккә, 1376—1377 йылдарҙа Нишапур, шулай уҡ Хөрәсәнде барып күрә. Был сәйәхәттәр барышында Фазлулла Нәғими хүрүфилек тәғлимәтен эшләй, 1376—1377 йылдарҙа Тәбриздә рәсми рәүештә иғлан итә. Ошо сәбәптәр арҡаһында хуруфиттар Әзербайжанды Сарзамин-е рестахиз (Уяныу урыны) тип атай.
Уның хүрүфилек тәғлимәте Тимериҙәргә оҡшамай, сөнки уның тәғлимәттәрендә династияға ҡаршы ихтилалға саҡырыу була.. Фарман буйынса Нәғими Баҡы ҡалаһында ҡулға алына. Ул Ширван төрмәләренең береһендә тотҡонлоҡта була. Төрмәлә ул үҙенең билдәле «Жәвидәннамә» («Мәңгелек тураһында китап») йәки «Жәвидән-ә Кәбир» («Бөйөк мәңгелек») әҫәрен яҙа, уны уның арҡалаштары Хүрүфилек Ҡөрьәне кеүек хөрмәт итә. Тимериҙәр династияһына ҡаршы сығыштар һөҙөмтәһендә үлем язаһы тураһында указ сығарыла. Хөкөм ҡарарын Аҡһаҡ Тимерҙең улы Миран-шаһ үтәй. Хәбәр итеүҙәренсә, Миран-шаһ Нәғимиҙе Ширван ҡәлғәһендә уны яҡлаусыларының күҙ алдында аҫып ҡуя, ә һуңынан, мәйетен ат ҡойроғона бәйләргә ҡушып, «бөтәһе алдында уны ҡала буйлап һөйрәп йөрөтөргә»ҡуша.

# Нәғими
## Ижады

* Жәвиданнамә йәки Жәвидан-е Кәбир (Бөйөк мәңгелек)
* "Васыятнамә "
* «Мөхәббәтнамә»
* «Артнаме» («Тәхет тураһында китап»)
* «Искәндәрнаме»

# Нәғими
## Мәҙәниәттә образы

* «Нәсими» (1973) фильм әзербайжан режиссеры Һәсән Сәйетбейле тарафынан төшөрөлгән . Был фильмда Фазлулла Нәғими ролен Әзербайжан ССР-ы Халыҡ артисы Исмәғил Ғосманлы (1974 йылдан алып) — СССР ҙың халыҡ артисы) башҡара.
# Башҡортостан 24

«Башҡортостан 24» — Өфөнөң һәм Башҡортостандың башҡа ҡалаларының бөтә кабель селтәрҙәрендә көн һайын 24 сәғәт башҡорт һәм рус телдәрендә тапшырыуҙар алып барған мәғлүмәт-күңел асыу телеканалы. Төп тематикаһы-башҡортостан республикаһының яңылыҡтары, мәҙәниәте, тарихы һәм төп ваҡиғалары. Төп темалары — Башҡортостан Республикаһының яңылыҡтары, мәҙәниәте, тарихы һәм төп ваҡиғалары. Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһының (БРДТРК) структура бүлексәһе булып тора..
Канал 2016 йылда Рәсәй Президентының 2013 йылдың 20 апрелендәге указына ярашлы ойошторола. Тәүлек әйләнәһенә FullHD форматында тапшыра. 2020 йылдың 30 сентябренән Өфөлә 22 төймәгә тапшырыу хоҡуғына эйә булған дөйөм ҡулланылыштағы муниципаль канал булып тора..

# Башҡортостан 24
## Тапшырыуҙар селтәре

Тапшырыуҙа «Башҡортостан» дәүләт телевидение-радиокомпанияһының программалары ла, үҙ производствоһы программалары ла бар. "Рәсәй радиоһы Башҡортостан" радиостудияларының, "Маяҡ" радиоһының, "Ватан" интернет-радиоһының тура трансляцияһы алып барыла; шулай уҡ «Россия» медиаүҙәге ойошторған тура эфирҙар күрһәтелә (матбуғат конференциялары, брифингтар, түңәрәк өҫтәлдәр). Күп кенә программалар баш ҡала тормошона йүнәлтелгән: «Хәйерле иртә, Өфө!» («Доброе утро, Уфа!»), «Өфө кистәре» («Уфимский вечер»); көндәлек яңылыҡтар сығарылыштары, махсус сығарылыш — «Өфө яңылыҡтары» («Уфимские вести»); шулай уҡ эш көндәрендә көндөҙгө премьерала "Өфө яры" («Уфимский берег») программаһы эшләй. Төп иғтибар Өфөнөң ҡала тормошона, мәҫәлән, юл хәрәкәте ситуацияларына, торлаҡ-коммуналь сектор яңылыҡтарына һәм башҡаларға йүнәлтелә. Яңылыҡтар һәр сәғәт һайын рус һәм башҡорт телдәрендә баҫыла. Бынан тыш, Өфө гандбол һәм волейбол командалары матчтарының тура трансляцияһы күрһәтелә.
2018 йылда телеканал яңы программалар сығара: «Ретро+» — "Башдрама"ның иң яҡшы спектаклдәре тарихы; «Мәҙәниәт яңылыҡтары» ; Башҡорт версияһы; «Хоҡуҡи программа» — «Дежурной части» программаһының башҡорт версияһы; «Халыҡ медицинаһы» тураһында программа. «Музхәбәр», «Онлайн хәбәрсе», «Хәбәрҙәр. Аҙна йомғаҡтары», «Сәйәхәтсе һуҡмағы», «Башҡортса интервью», «Ҡош юлы»
# Ахки-Чу-Шамиля

Ахки-Чу-Шамиля (Шаудан) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы/ Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хулхулау йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ахки-Чу-Шамиля
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы , Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001312108200006357
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200635
* Бассейн коды — 07.02.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пачеко Мария Луиза

Мария Луиза Пачеко (22 сентябрь 1919 йыл, Ла-Пас — 23 апрель 1982 йыл, Нью-Йорк) — АҠШ-ҡа күсеп киткән Боливия рәссамы. Үҙенең Нью-Йорктағы 20-йыллыҡ карьераһына ҡарамаҫтан, АҠШ сәнғәтенә ҡарағанда Латин Америкаһындағы сәнғәте күпкә йоғонтоло була.

# Пачеко Мария Луиза
## Биографияһы
### 1919—1956: Боливия, Испания

Мария Луиза Пачеко Ла-Паста архитектор Хулио Мариака Пандо ғаиләһендә тыуған. Ла-Паста Сәнғәт академияһында уҡый. 1940 йылдар аҙағынан 1951 йылға тиклем La Razón гәзитендә иллюстратор һәм уның әҙәби бүлегенең мөхәррире булып эшләй. Испания хөкүмәте стипендияһы Пачекоға 1951 һәм 1952 йылдарҙа аспирантурала уҡырға һәм Мадридта Нәфис сәнғәттәрҙең Король академияһында уҡытыусы булып эшләргә мөмкинлек бирә.

# Пачеко Мария Луиза
## Биографияһы
### 1956—1982 йылдар: Нью-Йорк

1956 йылда Пачеко Нью-Йоркта Джон Саймон Гуттенхаймдың Мемориаль фондынан бер-бер артлы өс стипендияға лайыҡ була. Беренсе стипендияһы Вашингтонда Америка Дәүләттәре ойошмаһының (ОАГ) музейына күргәҙмәгә саҡырылыуы менән тап килә. Ошоноң менән бәйле Мария Луиза Пачеко Нью-Йоркҡа күсеп килә. Нью-Йоркта булып, Пачеко Life журналында иллюстратор һәм текстиль дизайнеры булып эшләй.

# Пачеко Мария Луиза
## Стиле

Эшен Боливия һынлы сәнғәтенең 1930—1940 йылдарҙа өҫтөнлөк иткән индигенизмы стилендә башлап, Пачеко индигенистик мәктәбенең күберәк абстрактлы йүнәлешенә ҡарай.
Һуңыраҡ Пачеко, быға тиклем дә, унан һуң да Европала булғандан һуң һәм Пабло Пикассо, Жорж Брак һәм Хуан Грис менән танышҡандан һуң күберәк абстракт стилдәрҙе өҫтөн күрә. Сәнғәт белгестәре уның иртә эштәрендә ике айырым фаза: 1950 йылдар башында уның Европаға беренсе барыуы ваҡытында иртә абстракционизмы һәм абстракт экспрессионизм йоғонтоһон ныҡ кисергән һуңғы стилен (Нью-Йорк осоро дауамында) бүлә. 1950 йылдар аҙағына ҡараған уның эштәре төҫтәргә әҙ бәйле һәм буяуҙың текстураһына ҙур акцент яһау менән айырылып тора.
Пачеконың абстракт картиналары Боливиялағы төп халыҡ кечуа һәм аймаранан илһам ала, шулай уҡ Боливия Анд тауҙарының түбәләре һәм боҙлоҡтары образы осрай. Уны Латин Америкаһы сәнғәтенә абстракт төҫ индергән (Гватемала рәссамы Родольфо Абуларах, Чилиҙан Марис Тораль, колумбиялы Омар Райо һәм уругвай Хулио Алпуй менән бер рәттән) авангард быуынының күренекле вәкиле тип атайҙар. Мария Луиза Пачеко революция йылы хөрмәтенә аталған «52-се йылдар быуыны» кеүек билдәле рәссамдар төркөмөнөң күренекле ағзаһы.
1960 йылдар аҙағын — 1970 йылдар башын ҡайһы берәүҙәр Пачеко ижадының иң өлгөргән ваҡыты тип һанай. Ул иғтибарҙы буяуҙарға ғына түгел, шулай уҡ ҡом, гәзит, фанера һәм ҡатырға кеүек башҡа материалдарға таянып, төҫ өҫтөнән текстураға күберәк бүлә.
1970 йылдар аҙағынан һәм үҙе үлгәнгә тиклем Пачеко Боливия пейзажының күберәк образлы һүрәттәренә күсә, был осорҙағы эштәре абстракция һәм образлылыҡтың тура килеүе менән айырыла.
# Алабейә (һырт)

Алабейә — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.

# Алабейә (һырт)
## Ҡылыҡһырлама

Учалы районы буйлап көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа табан Яйыҡ һәм Уй йылғалары баштары араһында һуҙылған.
Оҙонлоғо 11 км, үҙәк өлөшөнөң киңлеге яҡынса 5 км, абсолют бейеклеге 1016 м (Йомро Сусаҡ тауы). Түбәһе яҫы, тар, киңлеге 40‑тан 50 м тиклем. 800 м ашыу түбәләр өҫтөнлөк итә; һыртта 1010, 1001 һәм 874 м бейеклектәге 3 түбә айырылып тора, һырттар араһындағы уйпатлыҡтар 700—800 м бейеклектә ята.
Төньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ-көнсығыш өлөштәрендә текә стеналар һәм йәмле курумдар бар. Өҫкө рифейҙың елмәрҙәк свитаһы кварциттары һәм конгломераттарынан, урта рифейҙың әүжән свитаһыһәүерташтары һәм доломиттарынан тора.
Ландшафтары, асыҡ ҡайын-ҡарағай урмандары менән ҡапланған ситке көнбайыш өлөшөн иҫәпләмәгәндә, далалы. Түбәһендә төрлө болонло дала үләндәре үҫә.

# Алабейә (һырт)
## Топонимика

Исеме Алабейә.
# Ифтар

Ифта́р (ғәр. إفطار‎) — Рамаҙан айында, ураҙанан сығып, киске аш ашау. Ауыҙ асыу урындағы ваҡыт менән аҡшам намаҙы (мәғриб) башланыуға тура килә.Башҡорт халҡында йышыраҡ «ауыҙ асыу» ғибәрәһе ҡулланыла. Ул «ифтар» һүҙенең синонимы булып тора.

# Ифтар
## Ифтар (ауыҙ асыу) тәртибе

Ифтар ҡояш байыу менән башлана. Уны һуңғараҡҡа ҡалдырырға ярамай. Хаҡ хәҙистә әйтелеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр аҡшам намаҙын уҡыр алдынан яңы бешкән йәки киптерелгән хөрмә емеше (финик) менән ауыҙ асҡан, ул булмаһа — ябай һыу эскән. Хәҙис шәриф:
   Ауыҙ асырға йыйынһағыҙ, хөрмәнән башлағыҙ, әгәр хөрмә тапмаһағыҙ, һыу эсегеҙ, ул ысынлап та таҙарта.
Шуға күрә ифтарҙы хөрмә йә һыуҙан башлау сөннәт һанала.

# Ифтар
## Башҡорт халҡындағы үҙенсәлектәр

Башҡорт халҡында тоҙ йәки хөрмәнән (финик) башҡа берәй емеш менән ауыҙ асыу ҙа ғәҙәти хәл булып тора.
Шулай уҡ башҡорт халҡында ауыҙ асыу ваҡытында ҡышҡы юлда булып, ҡул аҫтында башҡа ризыҡ булмағанда ҡар ҡабып булһа ла ауыҙ асырға ҡушылған, сөнки ураҙанан сығыуҙы һуңлатыу ярамай.
Ауыҙ асырға ашҡа саҡырыу йолаһы туғандар һәм дуҫтар менән араларҙы яҡынайта, тәрбиәүи мәғәнәгә лә эйә.

# Ифтар
## Ауыҙ асҡанда уҡыла торған доға

* Транскрипция:
   Аллааһүммә ләкә сүмтү үә бикә әәмәнтү үә ғәләйкә тәүәккәлтү үә ғәләә ризҡыкә әфтартү фәғфирлии йәә ғаффәәрү мә ҡаддәмтү үә мәә әххартү
* Мәғәнәһе:
Йә, Аллаһ, ошо ураҙамды мин һинең өсөн генә тоттом үә мин һиңә генә иман килтерҙем, үә һиңә тәүәккәл ҡылдым, үә һинең ризығың менән ауыҙымды асам. Әй, гонаһтарҙы ғәфү итеүсе Аллаһ, инде минең элекке гонаһтарымды ла, хәҙерге гонаһтарымды ла ярлыҡа.

# Ифтар
## Туҡланыу тәртибе

Көнө буйы ризыҡ ҡапмай, һыу эсмәй йөрөгән кеше бигерәк тә йәй көнө ифтарҙы ныҡ көтөп ала. Ғәҙәттә, табын мул әҙерләнә. Тик мосолман һаулығына зыян килтермәҫлек итеп туйынырға тейеш.
Башта емеш ҡабып, һыу ғына эсеп ҡуйырға ла аҡшам намаҙын уҡып алырға тәҡдим ителә. Был ашҡаҙанға стресс эшләмәү өсөн кәрәк. Намаҙҙан һуң ғына башҡа ризыҡ ҡабул итә башлау яҡшы. Ойоған һөт, ҡатыҡ кеүектән башламаҫҡа кәңәш ителә, был ашҡаҙанға ауыр буласаҡ.
Ҡурылған, ныҡ майлы, үткер тәмле, ныҡ боросло ризыҡ ашамаҫҡа тәҡдим ителә. Ыҫланған ашамлыҡтар, консервалар ҙа файҙалы түгел, етмәһә, улар һыуһатыусан да була. Ифтарға диеталы ашамлыҡтар: һимеҙ булмаған тауыҡ һурпаһынан аш, быҡтырылған йәшелсә, рагу иң ҡулайы.
Ҡамыр аштарын, газлы һыуҙарҙы бик сикле ҡулланырға кәңәш ителә. Һыуҙы ла ашағандан һуң күпмелер ваҡыт үткәс эсеү яҡшыраҡ, сөнки ашҡаҙан һутын шыйығайтып, ризыҡ эшкәртелеүгә ҡамасаулаясаҡ. Иң яҡшыһы — тәрәүих намаҙ ваҡытында бүлеп-бүлеп эсеү. Һыу яйлап үҙләштереләсәк һәм көндөҙ һыуһамаҫҡа ярҙам итәсәк.
Иң мөһиме — артығын ашамаҫҡа кәрәк.

# Ифтар
## Ифтарҙан һуң уҡыла торған доға

Ифтарҙан һуң ошондай доғалар уҡыла:
* Транскрипция: Аллааһүммә ләкә сүмтү үә ғәлә ризҡиҡә әфтәртү үә ғәләйкә тәүәккәлтү үә бикә әәмәнт. Йә үәәсиғәл-фадли -ғфир лий. Әл-хәмдү лил-ләәһил-ләҙии әғәәнәни фә сүмтү үә рәзәҡани фә әфтәрт.
* Мәғәнәһе: "Йә Аллаһым, ошо ураҙамды мин һинең өсөн генә тоттом, Һин биргәнен файҙаланып, ауыҙ астым. Һиңә генә һығынам һәм Һиңә генә инанам. Сикһеҙ шәфәғәтең менән мине ғәфү ит. Аллаһыма шөкөр миңә ураҙа тоторға ярҙам иткән һәм ауыҙ асҡанда туйындырған өсөн.
# Морозовская-Көньяҡ

Морозовская-Көньяҡ — Төньяҡ-Кавказ тимер юлының Куберле — Морозовск тимер юлы һыҙығындағы тимер юлы станцияһы. Морозовск ҡалаһынан 1 км алыҫлыҡта Гагарин ауыл биләмәһе территорияһындағы Морозов утары эргәһендә урынлашҡан.
Морозовская-Көньяҡ станцияһы яңы Морозовск элеваторын төҙөгәндә тейәү юлдары булараҡ барлыҡҡа килә. Станцияла Астон агросәнәғәт төркөмөнә ингән «Тылсымлы край» май экстаркция заводының инеү юлдарынан иген культураларын һәм көнбағыш майын миҙгелле тейәү башҡарыла. . 2008 йылда май экстракцияһы заводын киңәйткәндән һуң унан станцияға өҫтәмә юлдар үткәрелә
1997 йылдан алып 2017 йылдың ғинуарына тиклем станция Морозовская станцияһынан тимер юлдарҙың участкаһында һуңғы пункт булып тора.
2017 йылдың ғинуарынан Черкасская — Морозовская -Көньяҡ һыҙығында йөк хәрәкәте тергеҙелә. Маневр һәм йөк эштәре Морозовская станцияһынан локомотивтар менән башҡарыла.
Совет осоронда Морозовская-Көньяҡ станцияһында паровоздарҙы консервациялау базаһы урынлаша.
# Коволдут

Коволдут — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Башкаус йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Коволдут
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002835
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100283
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Татар Мышығаһы

Татар-Мышыға (Мышыға, Мошоға; татар. Татар Мөшөгәсе, рус. Татарские Мушуги) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы.

# Татар Мышығаһы
## География

Ауыл Мышыға йылғаһы буйында, Минзәлә ҡалаһынан көнбайышҡа табан ? км (31 саҡрым) алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Татар Мышығаһы
## Тарих

Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1638 йылдан билдәле. Ауыл Бүләр улусының Мышыға түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Поисево? административ-территориаль улусы составына керә.
XX быуат башында ауылда мәсет, 3 тирмән, 3 бакалея кибете, икмәк магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составында була. 1930 йылдан Минзәлә районы составына керә.

# Татар Мышығаһы
## Халҡы

1795 йылда ауылда 184 башҡорт һәм 19 типтәр; 1848 йылда — 425 башҡорт һәм 105 типтәр (татар, мишәр, мари); 1902 йылда — 503 ир затлы башҡорт һәм типтәр иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1859 | 1870 | 1905 |
| 203 | 380 | 607 | 653 | 1024 |

# Татар Мышығаһы
## Билдәле шәхестәре

* Әбделсәлих Әбделмәнов (1793—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
# Әхтәмйәнов Ихсан Нәсибулла улы

Әхтәмйәнов Ихсан Нәсибулла улы (11 ғинуар 1932 йыл — 2000 йыл) — публицист, прозаик-документалист, шағир.

# Әхтәмйәнов Ихсан Нәсибулла улы
## Биографияһы

Ихсан Нәсибулла улы Әхтәмйәнов 1932 йылдың 11 ғинуарында Иглин районы Сабит ауылында тыуа. Сабит ауылы бөтөү сәбәпле, ул әсәһен Иҫке Ҡобау ауылына күсереп алып килә.

# Әхтәмйәнов Ихсан Нәсибулла улы
## Әҙәби эшмәкәрлеге

Башҡорт дәүләт университетын тамамлағас, байтаҡ йылдар республикабыҙҙың матбуғат өлкәһендә эшләй.
Шиғри әҫәрҙәре 60-сы йылдарҙа баҫыла башлай. «Замандаштың ҡыҫам ҡулдарын» (1988) китабындағы әҫәрҙәр шиғриәттә яңы уйланыуҙар, hүрәтләү саралары күп булыуы менән айырыла.
«Төйәгемә — өйгә ашҡынамын…» шиғырында лирик герой, һағыныуын шиғыр юлдарына һалып, тыуған төйәгенә, өйөнә ашҡына. Бала саҡты, үҫмер йылдарҙы иҫкә алып, Тыуған иленә, тыуған яҡтарына булған сикһеҙ мөхәббәтен асып бирә. Ниндәй бәхет өйгә урап ҡайтыу, Ҡурайҡайың алыу ҡулыңа; Күршеләрең менән күрешеүҙәр,- Шул шатлыҡтар күсә йырыма. Тыуған яҡты күреү — был ниндәй бәхет икәнен аңлайһың. Шиғырҙағыса туған-тумасаң менән гөрләшеп самауырҙан сәй эсеү, күршеләрең менән күрешеү шундай танһыҡ. Атай йорто изге, ул йөрәк түрендә генә йөрөтөрлөк бала саҡ хәтирәһе. Ватандың кескәй сатҡыһы. «Яҙғы йыр» шиғыры Тыуған илгә, тыуған ергә ихлас һөйөү тойғолары менән һуғарылған. Яҙҙың матурлығы, йәшеллегенә һоҡланып, күңелдең яҙғы ҡояшҡа иреүен тойоп, тыуған төйәгеңә ҡайтҡанда шул тиклем рәхәт. Уның һәр бер ағасын, үләнен, күлен күреү йөрәктәге һағышты баҫа, күңелде иркәләй, ҡеүәт өҫтәй, илһам уята. Яҙ хаҡында байтаҡ яҙғанмындыр, Ләкин ҡайтһам тыуған яғыма, Илһамдарым таша даръя булып, Һәм йәнә яҙ йыры яҙыла. Тәрәндән, ер ҡуйынынан урғылып сыҡҡҡан шишмәләй, Ихсан Әхтәмйәновтың йөрәк түренән сыҡҡан шиғырҙары.
# Сапторма-Яха (Сойелю-Се ҡушылдығы)

Сапторма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сойелю-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 101 км.

# Сапторма-Яха (Сойелю-Се ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045109
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304510
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бисмарк манараһы (Люденшайд)

Люденшайдтағы Бисмарк манараһы (нем. Bismarckturm in Lüdenscheid) — манара-һәйкәл (мемориаль колонна), 1901—1902 йылдарҙа Германияның Люденшайд ҡалаһында элекке Германия канцлеры Отто фон Бисмарк хөрмәтенә төҙөлгән. Манара 1965 йылдың йәйендә һүтеп алынған.

# Бисмарк манараһы (Люденшайд)
## Тарих

Манара (башня) Германияның «тимер канцлеры» Отто фон Бисмарк хөрмәтенә 1901-1902 йылдарҙа Германияның Люденшайд ҡалаһында төҙөлә. 1869 йылдан алып 1934 йылдарға тиклем Германияла һәм донъяның Европа, Африка, Америка һәм Австралия континеты илдәрендә канцлерға арнап 250-гә яҡын манара төҙөлә. Манаралар иленә ҡарап төрлө архитектура стилендә төҙөлгән. Беҙҙең көндәргә тиклем 175 манара һаҡланып ҡалған. Бисмаркка арнап төҙөлгән манара Рәсәйҙең Калининград өлкәһендә лә бар.
# Яра-Седа-Яха (Малха-Яха ҡушылдығы)

Яра-Седа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Малха-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Яра-Седа-Яха (Малха-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046939
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304693
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Комша

Оло Комша — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Комша йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Комша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048709
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004870
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тойхерн

Тойхерн (нем. Teuchern) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8859 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,61 км². Диңгеҙ кимәленән 175 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 06680–06682 һәм автомобиль коды — BLK.
# Каржай

Каржай — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 3168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Каржай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001699
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000169
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Элистанжи (йылға)

Элистанжи (Элистанджи) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хулхулау йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Элистанжи (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы , Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001312108200006364
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200636
* Бассейн коды — 07.02.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2