yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Песчанка (Песчанка ҡушылдығы)

Оло Песчанка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Оло Песчанка (Песчанка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054967
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005496
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Озёрная

Оло Озёрная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Озёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 3,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Озёрная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014455
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101445
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сухая Плота

Сухая Плота — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Турдей йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сухая Плота
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100112107000000580
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000058
* Бассейн коды — 05.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хотецай

Хотецай (Хомстай) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7,800 км.

# Хотецай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Палагия морононан Джанхот йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000112109100000143
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100014
* Бассейн коды — 06.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Мучен

Мучен (нем. ) — Германиялағы, Саксония ерендәге . йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — км². Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы һәм автомобиль коды .
# Аргудат

Аргудат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы/ Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Четь йылғаһының һул ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Аргудат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201971
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ансалта (йылға)

Ансалта — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Андийское Койсу йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ансалта (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000568
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300056
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Олбрайттарҙың мемориаль йорто

1893
Олбрайттарҙың мемориаль йорто (ингл. Albright Memorial Building, шулай уҡ Скрантондың Асыҡ китапханаһы ― АҠШ-тың Пенсильвания штаты, Лакаванна округы Скрантон ҡалаһының архитектура ҡомартҡыһы.
1890 йылда проектланған һәм 1893 йыл башында төҙөлгән ике ҡатлы йорт L хәрефе формаһында. Индиана эзбизташынан һәм Мәҙинә ҡомташынан күтәрелгән. Бинаның архитектура стилендә Шатоэск.элементтары өҫтөнлөк итә. Йорт ике төҙөлмәнән: төп, 11 метрға 40 метр ҙурлыҡтағы һәм уға тура мөйөш булып тоташҡан 9 метрға 16 метр ҙурлыҡтағы ҡанаттан тора.
Бина Green & Wicks нью-йорк фирмаһы архитекторҙары проекты буйынса төҙөлгән. Уны төҙөүгә иғәнә аҡсаны, уны ата-әсәһе иҫтәлегенә арнаусы, эшҡыуар һәм филантроп Джон Дж. Олбрайт (ул Скрантонда тыуған һәм һуңғараҡ Буффалоға күсеп киткән) биргән. Джон Олбрайт шулай уҡ Буффалолағы Олбрайт-Нокс сәнғәт галереяһына ла нигеҙ һалыусы булып тора.
1978 йылда Олбрайттарҙың мемориаль йорто АҠШ-тың милли тарихи урындары милли реестрына индерелгән.
АҠШ-тың Милли тарихи урындары милли реестрында иҫәптә торған (беренсе ғилми) элекке Христос сиркәүе шулай уҡ хәҙер Скрантон ҡалаһының Балалар китапханаһы булып хеҙмәт итә. Уның бинаһы Төп китапхананан туранан-тура көньяҡ-көнсығышҡа табан урынлашҡан.

# Олбрайттарҙың мемориаль йорто
## Галереяһы

* Витраждар
* Икенсе ҡаттағы уҡыу залы
* Бина эсендәге һырлау эштәре
* Тәүге китапханасы Генри Джеймс Карр иҫтәлегенә мемориаль таҡта
# Ентала

Ёнтала (Сонтала) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының һул ярына тамағынан 144 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ентала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037026
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003702
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Белая Вода

Белая Вода — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ларь-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Белая Вода
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036552
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203655
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пыча (Снигиревка кушылдығы)

Пыча — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Снигиревка йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пыча (Снигиревка кушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034785
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103478
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лойтенталь

Лойтенталь (нем. Leutenthal) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 264 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,5 км². Диңгеҙ кимәленән 230 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99439 һәм автомобиль коды — AP.
# Агата Кристи (рок-төркөм)

«Агата Кристи» — 1990-сы йылдарҙың уртаһында һәм икенсе яртыһында илдәге иң киң танылған СССР һәм Рәсәй рок-төркөмдәренең береһе. 1985 йылда Свердловскиҙа Вадим Самойлов, Александр Козлов һәм Петр Май ВИА «РТФ УПИ» исеме аҫтында нигеҙләгән. Төркөмдөң рәсми тарихы 1988 йылдың 20 февралендәге концерттан башлана. Шул уҡ йылдың башында, «Икенсе фронт» альбомын яҙҙырғанда, төркөмгә Вадимдың ҡустыһы Глеб ҡушыла. Һуңынан төркөм составы бер нисә тапҡыр үҙгәрә, әммә ағалы-ҡустылы Самойловтар йырсы һәм етәксе булып ҡала. Шулай уҡ улар, Александр Козлов менән бергә, төркөмдөң бөтә йырҙарының авторҙары булып тора.
Төркөмдөң ижады күп төрлө һәм рок-музыканың төрлө йүнәлештәре — готик-рок, постпанк, альтернатив рок, психоделик рок, глэм-рок һәм башҡалар менән киҫелешә.
Төркөмдөң иң билдәле йырҙарына «Viva Kalman!», «Һуғышта кеүек», «Истерика», «Әкиәти тайга», «Ҡара ай», «Диңгеҙсе», «Келәм-вертолет» һәм «Сер» композицияларын индерергә мөмкин.
Төркөм иҫәбендә ун студия альбомы, биш йыйынтыҡ, ике ремикстар альбомы, өс макси-сингл, ун һигеҙ видеоклип. Был 2009 йылда музыканттар төркөмдөң таралыуы тураһында белдерә, Рәсәй һәм яҡын сит илдәр буйынса йомғаҡлау турнеһына юллана. 2010 йылдың йәйенә төркөмдөң һуңғы альбомы — «Эпилог» яҙҙырыла. Шулай уҡ «Эпилог» тип аталған турға нөктә ҡуйып, «Агата Кристи» «Нашествие» рок-фестивалендә хушлашыу концертын бирә.
Төркөм тарҡалғандан һуң, Глеб Самойлов клавишник Константин Бекрев һәм һуғыусы Дмитрий Хәкимов менән берлектә «Самойлоff Глеб & The Matrixx» төркөмөн ойоштора (һуңынан The Matrixx).
# Угар (Урсул ҡушылдығы)

Угар — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Урсул (Ело) йылғаһының уң ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Угар (Урсул ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006121
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100612
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ладога шхерҙары

Ладога шхерҙары (рус. Ла́дожские шхе́ры) — Ладога күленең төньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш ярында урынлашҡан, Карелияның Лахденпох, Сортавала һәм Питкяранта райондарындағы милли парк. Ул үҙенсәлекле күл шхерҙарының тәбиғи комплекстарын һаҡлау маҡсатында булдырыла.
Дөйөм майҙаны — 122 008,3 гектар (1200 км²), шул иҫәптән һыу майҙаны — 52 854,3 гектар (530 км²).

# Ладога шхерҙары
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Улар көнбайыштан Березово ауылы янындағы Кильпола утрауынан көнсығышта Питкяранта ҡалаһына тиклем һуҙыла. Ладога күленең шхерҙары — 650 ҡаялы утрауҙарҙан һәм текә ҡаяларҙан торған, шулай уҡ стихия барлыҡҡа килтергән комплекс.
Ладоганың иң ҙур шхерҙары — Кильпола, Кухка, Соролансари, Лауватсари, Путсари, Риеккалансари.
Һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләрен булдырыу маҡсаты — ҡиммәтле тәбиғәт комплекстарын һаҡлау һәм уларҙы туризмдың төрлө төрҙәрендә (рекреацион зонала) файҙаланыу.

# Ладога шхерҙары
## Махсус һаҡланған биләмә

1990-сы йылдарҙа Ладога шхерҙарының көнбайыш өлөшөндә айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләрен булдырыу планлаштырыла. Беренсе проект 1995 йылда Карелгражданпроект тарафынан эшләнә, ә 2000 йылда был эш ҡабаттан TASIC программаһы сиктәрендә башҡарыла, әммә айырыуса һаҡланыусы биләмә булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителмәй. Тулы эшләнгән проект 2009 йылда Рәсәй Федерацияһы Тәбиғәт ресурстары министрлығына тапшырылырға тейеш була. Күл шхерҙарына Яккимваара ҡултығынан Питкяранта ҡалаһына тиклем тәбиғәт паркы статусы биреү планлаштырыла (артабан был статусты милли паркҡа тиклем киңәйтеү мөмкинлеге менән). 2017 йылдың 28 декабрендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте милли парк булдырыу тураһындағы указға ҡул ҡуя.
2016 йылдың 15 февралендә Рәсәй Федерацияһының Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы ултырыш үткәрә һәм планлаштырылған Ладога шхерҙары милли паркы территорияһынан майҙаны яҡынса 3750 гектар тәшкил иткән ер участкаларын алыу тураһында ҡарар сығарыла.
2017 йылдың 28 декабрендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарары менән Карелия Республикаһында Ладога күленең төньяҡ-көнбайышында Ладога шхерҙары милли паркы булдырыла, ә 2020 йылдың 13 ғинуарында Рәсәй Федерацияһының Тәбиғәт ресурстары һәм тирә-яҡ мөхит министрлығы бойороғо менән Кивач дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы ҡарамағына индереү тураһында Положениены раҫлай.
2023 йылдың 28 апреленән милли парк менән идара итеү, милли паркҡа йөкмәтелгән бурыстарҙы үтәү Ладога шхерҙары милли паркы федераль дәүләт бюджет учреждениеһы тарафынан тормошҡа ашырыла.
Парк булдырылғандан һуң яр буйы һыҙатында, шул иҫәптән утрауҙарҙа туристар тарафынан сыҡҡан урман янғындары ҙур хәүеф тыуҙыра. Уларҙы иҫкәртеү һәм ваҡытында һүндереү системаһын булдырырға кәрәк.
# Ясный

Я́сный — Ясный районы үҙәге (Ырымбур өлкәһе), өлкә әһәмиәтендәғе ҡала.
Төп эш биреүсе – Рәсәй ҡурғау министрлығы. Ҡалала хәрби ҡаласығы «Ясный»- космодром урынлашҡан. Ул «Днепр» аппартаттар остроу өсөн ҡулланыла.
Шулай уҡ районда Комаровский федераль үҙәк ҡарамағындығы ябыҡ ҡала урынлашҡан.

# Ясный
## Тарих

1961 йылда Киембай асбест яҡтылығы асылыу менән нигеҙләнғән. Ҡалаға «Ырымбурасбест» тау-байыҡтырыу комбинаты төҙөү өсөн 5 меңдән ашыу кеше килде. 1979 Ясный ҡала статусын алды.
# Тимер ташҡын (фильм)

«Тимер ташҡын» (рус. Железный поток) — төҫлө нәфис киң форматлы совет фильмы. Фильмды 1967 йылда режиссёр Ефим Дзиган Александр Серафимовичтың шул исемдәге повесы буйынса төшөрә. 1967 йылдың 5 ноябрендә фильмдың премьераһы үтә. Фильм (прокатка) киң ҡарауға сыҡҡас уны 22 200 000 тамашасы ҡарай.

# Тимер ташҡын (фильм)
## Сюжет

Сюжет нигеҙендә ысынбарлыҡта, Граждандар һуғышы ваҡытында, 1918 йылда, ҡыҙыл Тамань армияһының аҡтар биләгән райондарҙан азатлыҡҡа юл ярып сыҡҡан еңеүле походы ята.

# Тимер ташҡын (фильм)
## Ролдәрҙә

* Николай Алексеев — Кожух, Тамань армияһы командиры
* Лев Фричинский — Артемов, полк командиры
* Владимир Ивашов — Алексей Приходько
* Николай Дупак — Волосатов, полк командиры
* Николай Денисенко — Безуглый
* Анатолий Дегтярь — Опанасов
* Яков Гладких — Смирнюк
* Г. Заславец — Голован
* Ирина Мурзаева — Горпина
* Нина Алисова — Клавдия
* Леонид Галлис — Деникин
* Владимир Седов — генерал Покровский
* Николай Засеев-Руденко — генерал Покровскийҙың адъютанты
* Трофимов Николай — Чирик («Ҡайҙа минең рота?» ҡушаматлы һалдат)
* Борис Битюков — ҡыҙыл командир
* Валентин Голубенко — Смолокуров
* Щербакова Аркадий
* Акакий (Како) Кванталиани — духан тотоусы
* Ксения Козьмина — Степанида
* Валерий Скоробогатов — Браткин
* Сергей (Макс) Максимов — һалдат
* Юрий Волков — полковник
* Леон Кукулян
* Галина Самохина
* Мария Сахарчук
* Михаил Семенихин
* Совчис Георгиос
* Валентина Владимирова — Горпина (тауышландырыусы)

# Тимер ташҡын (фильм)
## Ижади төркөм

* Режиссер: Дзиган Ефим
* Сценарий авторҙары: Ефим Дзиган, Аркадий Первенцев
* Оператор-ҡуйыусы: Темерин Алексей
* Композитор: Вано Мурадели
* Рәссам: Петр Киселев
* Оператор: И. Мельников
* Тауыш операторҙары: В Шарун. Калиниченко
* Дирижеры: Эмин Хачатурян
* Грим һалыусы: И. Чиченин
* Монтажлаусылар: Е. Карпова, А. Бурмистрова
* Костюмдар тегеүсе: С. Портной, Н. Мешкова
* Режиссер ярҙамсыһы: Леонид Басов
* Картина директоры урынбаҫары: Сергей Каграманов
* Директорҙары: А. Фрадис, Г Кузнецов

# Тимер ташҡын (фильм)
## Наградалар

* Первая премия за лучший историко-революционный фильм — ВКФ (1968) в Ленинграде;
* Большой приз «Золотой идол древних инков» — МКФ в Чикалайо-70 (Перу).
# Советтар йорто (Дондағы Ростов)

1956
Советтар йорто — Дондағы Ростов үҙәге булған Киров районындағы Ростов өлкәһе хакимиәте урынлашҡан административ бина. Йорт совет конструктивизмы стилендә башҡарылған, 1930 йылдар башынан проектлана һәм төҙөлә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда Советтар йортоноң барлыҡ эштәре эшләнеп бөтмәгән була. Ремонт-тергеҙеү эштәре бары тик 1950 йылдар, ә фасадтарҙы биҙәү 1968 йылда ғына тамамлана. Ростов Советтар йортоноң дөйөм күләме 370 мең кубометр тәшкил итеп, уны Төньяҡ Кавказда иң ҙур төҙөлөш һәм Рәсәйҙең көньяғында иң ҙур административ ҡоролма итә.

# Советтар йорто (Дондағы Ростов)
## Һүрәтләнеше

Советтар йорто Дондағы Ростовтың тарихи үҙәгендә, Советтар майҙанында урынлашҡан. Был үҙенсәлекле проектта 1000 бүлмә, конференциялар залы, ашханалар, почта, бөҙрәхана, буфеттар, типография һәм башҡа хеҙмәттәр ҡарала. Бина күсеү урыны, эске ихаталары булған 5-8 ҡатлы секциялар эшен күҙаллай. Уның үҙенсәлеге — конференц-залы булған цилиндр рәүешендәге корпусы булырға тейеш була. Әммә быны эшләп өлгөрмәйҙәр, тамамланған эштәр ҙә оккупация ваҡытында ныҡ зыян күрә. Һигеҙ ҡатлы йортһуғыштан һуңғы реконструкция барышында өлөшләтә иң башта планлаштырылған йөҙөн юғалта. Фасадтар быяланан булырға тейш булһа, улар кирбестән эшләнелә, һуңынан диуарҙары рельефлы ителә, бинаға ингән урында ҙур тура киҫелешле сығынтыларға ауыр тышҡы ишек ҡуйыла. Яңы фасад булды авторҙары — архитекторҙар Владимир Григор менән В. И. Симонович.

# Советтар йорто (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Ростов Советтар йортоноң проектын 1929—1934 йылдарҙа архитектор Илья Голосов эшләй. Дондағы Ростовта яңы төҙөлөш проекттары конкурсында И Голосов эскиздары икенсе урын ала. Административ корпус өсөн һайланған урында 1930 йылға тиклем Александр Невский ҡорамы ултыра. 1935 йылда яңы бинаға нигеҙ һалына. Төҙөлөш яй бара һәм нигеҙҙә 1941 йылда ғына тамамлана. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем биҙәү эштәре таммаланмай, шулай ҙа бина өлөшләтә файҙаланыла. Һуғыштан һуңғы осорҙа, ҡаланың средстволары булмауҙан файҙаланып, Оборона министрлығы Советтар йортон 80 процент файҙалы майҙанды алыу шартында немец әсирҙәре көсөн менән тергеҙергә тәҡдим итә. Ҡала килешергә мәжбүр була, шуға күрә лә хәҙер ҙә Дондағы Ростовтың абруйлы районында сәғәт заводы урынлашҡан. Бары Советтар йортоноң Оло Баҡса урамына фасады сыҡҡан ике ҡанатты һәм үҙәк сығынтыны ғына өлкә хакимиәте биләй.
# Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы

Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы, шулай уҡ Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы, совхоздың Туҡмаҡ фермаһы, Туҡмаҡ фермаһы булараҡ билдәле — Мәләүез районы Первомайский ауыл Советының 1979 йылда бөтөрөлгән ҡасабаһы.

# Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы
## Тарихы

Ҡасабаның атамаһы Туҡмаҡ гидронимынан, бәлки ’ҡыҫҡа’ һүҙенән һәм ферма һүҙенән -һы аффиксы ҡушып яһалған.
1939 йылда совхоздың Туҡмаҡ фермаһы 5-се Беренсе май һайлау округы үҙәге була
1952 йылдың 1 июненә ҡарата Арыҫлан ауыл Советы составында була. Мәләүез эшселәр ҡасабаһы һәм станцияһынан 9 км, ҡасаба Советы үҙәгенән — совхоздың үҙәк усадьбаһы ҡасабаһынан 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан (БАССР, 1952) (2007 йылдан — Беренсе май ауылы). Рәсми рәүештә 1979 йылда ябыла. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1979 йылдың 29 сентябрендәге «Ҡайһы бер торҡ пункттарҙы Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүлеү буйынса мәғлүмәт иҫәбенән төшөрөү тураһында» 6-2/312 номерлы ҡарарында былай тип әйтелә: Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы ҡарар итә: Түбәндәге тораҡ пункттарҙы, халыҡтың күсенеүе һәм йәшәүҙән туҡтауы менән бәйле, Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүлеү буйынса мәғлүмәт иҫәбенән төшөрөргә:
Мәләүез районы буйынса:
Первомайский ауыл Советының Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһын һәм Миньковка ҡасабаһын. {{Указ Президиума ВС Башкирской АССР от 29.09.1979 № 6-2/312 «Об исключении некоторых населённых пунктов из учётных данных по административно-территориальному делению Башкирской АССР»}}

# Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы
## Халҡы

1969 йыл мәғлүмәттәре буйынса, ҡасабала 231 кеше йәшәгән. Төп милләт — урыҫтар (БАССР, 1969).

# Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы
## Инфраструктураһы

Коллектив ауыл хужалығы (малсылыҡ) үҫешкән була.

# Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһы
## Транспорт

Ауыл-ара юлдар.
# Караец

Караец (укр. Караєць) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Бар, Мурованые Куриловцы һәм Могилёв-Подольский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 45 километр. Бассейн майҙаны — 212 км².
# Тамушка (Кокшеньга ҡушылдығы)

Тамушка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 225 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Тамушка (Кокшеньга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031001
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003100
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урта Речка

Урта Речка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 918 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Урта Речка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301938
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сәфиуллин Ғәтиәтулла Ғарифулла улы

Сәфиуллин Ғәтиәтулла Ғарифулла улы (рус. Сафиуллин Гатиатулла Гарифуллич) — (? — 24 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
# Лемпуа-Шор

Лемпуа-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Амидз-Шор йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лемпуа-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019379
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001937
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0