yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вологда селтәре

Вологда селтәре —рус. Волого́дское кру́жево — коклюшкалар (махсус ағас таяҡтар) менән үрелгән урыҫ селтәренең бер төрө;Вологда өлкәһендә киң таралған. Вологда селтәрендәге барлыҡ төп рәсемдәр бер төрлө киңлектәге, тигеҙ генә бормаланып торған, өҙөклөкһөҙ киндер таҫма менән башҡарыла (уны «вилюшка» тип атайҙар). Вологда селтәрен бәйләү өсөн яҫтыҡ-валик; коклюшка (артыш йәки ҡайындан); башлы энәләр; ҡаҙауыстар талап ителә. Вологда селтәрҙәре өсөн типик материал — ағартылған йәки эшкәртелмәгән етен. XVII быуатта селтәр оҫталары көмөш һәм алтын ептәрҙән селтәр бәйләү ысулдарын үҙләштергәндәр.

# Вологда селтәре
## Тарихы

Вологдала селтәр бәйләү шөғөлө XVI—XVII быуаттарға ҡарай, ләкин кәсеп булараҡ XIX быуаттың беренсе сирегенән йәшәй. Селтәр бәйләү башта Европала барлыҡҡа килгән, Италия һәм Фландрия селтәр етештереүҙең иң боронғо үҙәктәре булып һанала. Вологдала һөнәри рәүештә етештереү 1820 йылдан күренә, ул ваҡытта алпауыт крепостнойҙары Көнбайыш Европа илдәренекенә оҡшатып, күлдәктәргә һәм туҡымаларға селтәр ҡушып бәйләй башлағандар.
С. А. Давыдованың рәсми тикшереүҙәре күрһәткәнсә, крепостнойлыҡ осоронда, провинцияның барлыҡ алпауыт йорттарында Санкт-Петербургҡа һәм Мәскәүгә ебәрер өсөн селтәр етештереүсе «фабрикалары» булған. Ваҡыт үтеү менән, алпауыт оҫтаханаларынан селтәр туҡыу халыҡ мөхитенә күсә һәм халыҡ сәнғәтенең бер төрөнә әүерелә, урындағы халыҡтың ихтыяждарын һәм зауығын сағылдыра.
Селтәр бәйләү оҫталығы үҫешенә XIX быуатта Петербург Мария практик мәктәбе (рус. Мариининская практическая школа) тамамлаған таланттар — Анфия Фёдоровна һәм Софья Петровна Брянцевы, Рахиль Фиолетова һәм Анна Чурина булышлыҡ итә; улар меңдән ашыу ҡатын-ҡыҙҙы ошо һөнәргә өйрәтә. 1893 йылда Вологда губернаһында 4000 селтәр оҫтаһы был кәсеп менән шөғөлләнә, 1912 йылда — 40 000.

# Вологда селтәре
## Тарихы
### ХХ быуатта

1928 йылда Вологда ҡалаһындағы селтәр бәйләү һөнәри-техник мәктәбе асыла.
1930 йылда Вологда селтәр бәйләүселәр союзы булдырыла, 1935 йылда — уның нигеҙендә нәфис ижад лабораторияһы асыла.
XX быуаттың 30-сы йылдарында совет ысынбарлығын сағылдырған образдар барлыҡҡа килә. XX быуаттың 40-сы йылдарына тиклем үлсәмле селтәр, һуңыраҡ айырым әйберҙәр — яға, жабо, пелерина, шарф, галстук, бирсәткә һ.б.етештерелә башлай
Вологда селтәрҙәре бер нисә тапҡыр күргәҙмәләрҙә иң юғары бүләктәргә лайыҡ була: 1925 йылда 1925 йыл Парижда үткән заманса декоратив сәнәғәт һәм сәнғәт күргәҙмәһендә алтын миҙал, 1937 йылда Парижда — Гран-при, 1958 йылда Брюсселдә — алтын миҙал. Шул уҡ Брюссель күргәҙмәһендә «Русские мотивы» тип аталған селтәр пәрҙә иң юғары Гран-при премияһы менән бүләкләнә.

# Вологда селтәре
## Тарихы
### XXI быуатта

2010 йылдың 3 ноябрендә Вологда Кремль майҙанындағы элекке Дәүләт банкыһы йортонда Селтәр музейы асыла. Музейҙың дөйөм майҙаны — 1400 м², экспозиция майҙаны — 600 м². Төп экспозицияла Вологда өлкәһе, был традицион сәнғәт һөнәренең нигеҙе һәм үҫеше тураһында һөйләгән 500 -ҙән артыҡ әйбер тәҡдим ителә.
Вологда селтәре менән ундағы музей-ҡурсаулыҡта, Вологда селтәр музейында, Бөтә Рәсәй декоратив- ғәмәли һәм халыҡ сәнғәте музейында, шулай уҡ «Снежинка» селтәр фирмаһы музейында таныша алаһығыҙ.
# Кленовица

Кленовица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Кленовица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035775
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103577
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Медянка (Медянка №3414 ҡушылдығы)

Медянка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медянка №3414 йылғаһының уң ярына тамағынан 7,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Медянка (Медянка №3414 ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034181
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103418
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Муллаҡаев Мирғәли Байғол улы

Муллаҡаев Мирғәли Байғол улы (Мирғәли Байғолов; 1790—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Муллаҡаев Мирғәли Байғол улы
## Биографияһы

Мирғәли Байғол улы Муллаҡаев Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы) Ҡәйеп (Ә. З. Әсфәндиәров буйынса Ҡансыра) ауылында йәшәгән.
1802 йылдың 3 майынан казак булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 7-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 7-се Башҡорт атлы полкы Яңы Воздвиженка ҡәлғәһендә 9-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 12 октябрендә Һамар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылда 7-се полк Данциг (Гданьск) ҡалаһын блокадалауҙа ҡатнаша һәм, ҡәлғә бирелгәнсе, уның составында һуғыша. Данциг янындағы алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн Мирғәли Байғол улы Муллаҡаев Изге Георгий хәрби ордены менән бүләкләнә. 1814 йылдың 2 мартында 7-се Башҡорт полкы Рейнға йүнәлә һәм Кёльн ҡалаһына килеп еткәс, һуғыштың тамамланыуы тураһында хәбәр ала. 1814 йылдың декабрендә полк тыуған яғына юл тота.
1814 йылдың 4 майынан зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.
1814, 1819, 1820, 1823 һәм 1826 йылдарҙа Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәтен үтәй.

# Муллаҡаев Мирғәли Байғол улы
## Бүләктәре

* Изге Георгий Хәрби ордены кавалеры

# Муллаҡаев Мирғәли Байғол улы
## Ғаиләһе

Ҡатындары — Һәҙиә һәм Рәхилә; улдары — Мираҫ һәм Сәйфетдин; ҡыҙҙары — Фатима, Зәүрә һәм Зөһрә.
# Металл конструкциялар

Металл конструкциялар — металдарҙан (формалы һәм табаҡлы) яһалған терәк һәм кәртәләй торған төҙөлөш конструкциялары.
Файҙаланылған материалдарына ҡарап – ҡорос һәм еңел иретмәләрҙән(никель, хром, тимер, баҡыр, молибден һәм башҡа) яһалған, элементтары үҙ ара болттар менән тоташтырылған, беркетелгән, иретеп йәбештерелгәндәргә айыралар.

# Металл конструкциялар
## Металл конструкциялары проектлау

Металл конструкциялары проектлау өсөн Рәсәйҙә нигеҙ документы – ун алтынсы Ҡағиҙәләр йыйынтығы (16.13330.2011 ҠЙ Ҡорос конструкциялар). Ҡорос ҡоролмалар ҠЙ В. А. Куче-ренко исемендәге Ҡорос конструкциялары үҙәк ғилми тикшеренеү (Мәскәү) («Төҙөлөш» ПАО Ғилми-тикшереү үҙәгенең институты), Санкт-Петербург дәүләт архитектура-төҙөлөш университеты, Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр институтының Электросталь филиалы (Мәскәү өлкәһе) һәм башҡа ойошмалар эше.
Ҡорос ҡоролмалар ҠЙ буйынса -60 градустан +100 градусҡа тиклем һауа шарттарҙа ҡулла-ныу мөмкин. Күперҙәр, транспорт тоннелдәр өсөн 16.13330.2011 ҠЙ ҡулланылмай.
Төҙөлөш механикаһы принциптары буйынса металл ҡоролманың расчёт схемаһының ныҡлығы, ҡатылығы, тотороҡлоғо булырға тейеш.
Конструкцияға проект йөк йығырмынсы ҠЙ һәм 2.09.03 ТНһҠ (Төҙөлөш нормалар һәм ҡағиҙәләр), 43-се ҠЙ «Сәнәғәт предприятияларҙын ҡоролмалары» буйынса һалына.
Материалдарҙын расчет күрһәткестәре. $R_{y}$= $R_{y}n$/$gamma_{n}$

# Металл конструкциялар
## Ыңғай һәм насар яҡтары

Металл конструкциялары өҫтөнлөктәре:
* юғары ышаныслы,
* еңел,
* үткәреүсән,
* индустриаль булыу,
* киҫелештәргә форма бирә алыу,
* көс һалыуҙы яһалма рәүештә көйләү,
* терәк һәм кәртәләү функцияларын берләштереп файҙаланыу,
* ремонтлай алыу,
* металл фондының һаҡланыуы.
Металл конструкциялары етешһеҙлектәре:
* коррозияға бирешеү
* утҡа сыҙауҙың насар булыуы.

# Металл конструкциялар
## Ҡулланыу

Металл конструкциялары инженер ҡоролмаларында, ҙур тороҡло (40 м күберәк) ҡоролмаларҙа, мачта ҡоролмаларында, табаҡлы конструкцияларҙа (резервуарҙар, газгольдерҙар, бункерҙар) файҙаланыла.
Башҡортостанда 20 быуаттан 50-се йылдарҙан алып “Башнефтезаводстрой”, “Востокнефтезаводмонтаж”, “Өфө металл конструкциялар заводы” предприятиелары һәм башҡа торлаҡ йорттарын һәм төрлө ҡоролмаларҙы төҙөгәндә металл конструкцияларын монтажлай.
2008 йылда ҡарата Өфөлә металл конструкциялары файҙаланылған түбәндәге проекттар эшләнә һәм тормошҡа ашырыла:
* универсаль “Өфө-Арена” спорт аренаһының ҡапламаһы,
* “Аҡбуҙат” ипподромының ҡапламаһы (“Башкиргражданпроект” ЯАЙ; Р.Н.Зубов, А.А.Плакс һ.б.),
* “Июнь”, “Касторама” сауҙа комплекстарының ҡапламалары (“БашНИИстрой” институты; Р.Ф.Ваһапов, А.Л.Готман һ.б.),
* Өфө трансформатор заводының ҡапламалары,
* реконструкцияланған Өфө тимер юл вокзалының (“Промстройпроект”; Н.М.Коловертнова, В.В.Хәсәнов һ.б.) ҡапламаһы,
* реконструкцияланған Өфө халыҡ-ара аэропортының ҡапламалары,
* Конгресс холл бинаһының ҡапламалары
# Ибәтуллин Зәйнулла

Ибәтуллин Зәйнулла (1891 йыл — март 1919 йыл) — совет эшмәкәре. Беренсе донъя һәм Рәсәйҙәге Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы, тулы Георгий таҫмаһы кавалеры.

# Ибәтуллин Зәйнулла
## Биографияһы

Зәйнулла Ибәтуллин 1891 йылда Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙенең (хәҙер Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) Ҡорамша ауылында тыуған. Белеме — башланғыс.
Беренсе донъя һуғышында фелдьфебель званиеһендә хеҙмәт иткән. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн дүрт Георгий тәреһе һәм дүрт Георгий «Батырлыҡ өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә. Силәбе башҡорттары араһында тулы Георгий таҫмаһы кавалеры булған башҡа берәү ҙә юҡ.
Зәйнулла Ибәтуллин һуғыштан һуң Мөхәмәтҡолой улусына ҡайта. Улус совет власына ҡаршы булған Ҡорбанғәлиевтар ҡулында була. 1918 йылда Силәбе өйәҙе Мөхәмәтҡол улусының эшсе-крәҫтиәндәр һәм ҡыҙылармеецтар эштәре буйынса Совет рәйесе булып һайлана. Бында ул совет власын урынлаштырыуҙа ҙур эштәр башҡара. 1918 йылдың көҙөндә, башҡорт мосолман частары төҙөлгәндә, Зәйнулла Ибәтуллин аҡтар армияһына хеҙмәткә алына. Көнбайыш армия генералы М. В. Ханжин бойороғо буйынса 1919 йылдың 11 мартында хәрби ялан судына тапшырыла. Ул һалдаттар араһында ҡыҙылдарға бирелергә агитация алып барыуҙа, Силәбеләге аҡ офицерҙарҙы һәм Юғары идараны юҡ итергә йыйыныуҙа ғәйепләнә. 1919 йылдың мартында Зәйнулла Ибәтуллинды аҡтар армияһының контрразведкаһы атып үлтерә.

# Ибәтуллин Зәйнулла
## Наградалары

* 4 Георгий тәреләре;
* «Батырлыҡ өсөн» 4 Георгий миҙалдары.

# Ибәтуллин Зәйнулла
## Хәтер

Зәйнулла Ибәтуллиндың тыуған ауылы Ҡорамшала ойошторолған колхозға «Зәйни батыр» исеме бирелә.
# Пежма (Вага ҡушылдығы)

Пежма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының һул ярына тамағынан 371 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 137 км.

# Пежма (Вага ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028421
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002842
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Феккенштедт

Феккенштедт (нем. Veckenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1475 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,73 км². Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38871 һәм автомобиль коды — HZ.
# Псиф (Адагум ҡушылдығы)

Псиф — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Адагум йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Псиф (Адагум ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинский Сбросной канал. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020002012108100006153
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100615
* Бассейн коды — 06.02.00.020
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кургусуль-Лиственный

Кургусуль-Лиственный — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кургусуль йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кургусуль-Лиственный
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201554
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сермән ауыл Советы

Сермән ауыл Советы — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 2274 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2687 кеше. Административ үҙәк — Сермән.
Ауыл биләмәһе башлығы — Әюпов Айытбай Зәбир улы
Эштәр идарасыһы — Шәйәхмәтова Нәйлә Әнәс ҡыҙы.
Сермән ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:
453521, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Сермән ауылы, Калинин урамы, 25 а йорто.

# Сермән ауыл Советы
## Состав

2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Сермән ауыл Советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Йәмғиһе — 2274.
* Сермән — 1888
* Аҙнағол — 333
* Дачный (Дача) — 18
* Сатра — 23
* Йәндек — 12

# Сермән ауыл Советы
## Ҡыҫҡа белешмә

Стәрлетамаҡ — Белорет, Белорет — Иҫке Собханғол һәм Өфө — Сибай юлдар киҫешкән ерҙә, Белорет ҡалаһынан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауыл биләмәһе территорияһынан шулай уҡ Белорет-Ҡарламан тимер юлы үтә. Ауыл биләмәһе территорияһында урман, ауыл хужалығы биләмәләре бар. Халыҡ ауыл хужалығы, тимер юл ойошмаларында эшләй. Күпселек өлөшө социаль өлкәлә хеҙмәт итә. Сермәндә Балалар йорто, музыка мәктәбе, СССР-ҙың халыҡ артисы Заһир Исмәғилевтың йорт-музейы бар. Ауыл бюджеты дотациялы.
# Үңкерҙе

Үңкерҙе — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһе Наҙы-Петровск районындағы ауыл. Үңкерҙе ауыл биләмәһенең административ үҙәге

# Үңкерҙе
## Географияһы

Район үҙәге, Наҙы-Петровск ҡалаһынан көньяҡ-көньяҡ-көнбайышҡа (SSW) табан яҡынса 40 км өҫтәрәк диңгеҙ кимәленән400 метр бейеклектә урынлашҡан.

# Үңкерҙе
## Тарихы

Ауылдың барлыҡҡа килеүе был урындарҙа Көнбайыш Урал тимер юлы төҙөлөшө менән бәйле. Ошо тимер юл линияһы буйынса хәрәкәт асылғандан алып 2000-се йылдарға тиклем ауылда Үңкерҙе тимер юл станцияһы эшләгән.
1913 йылда Үңкерҙелә 8 йорт иҫәпләнгән. 1916 йылда 20-гә яҡын йорт булған. 1920 йылда башланғыс мәктәп асылған.
XX быуаттың 20-30-сы йылдарында Үңкерҙелә урман сәнәғәте хужалығы һәм колхоз эше башлана, спирт-онтаҡ заводы һәм нефть базаһы төҙөлә.
Ауылдың исеме, бәлки, башҡорттарҙа элек киң таралған төрки ир-ат исемдәре Унтай һәм Үңкерҙенән («ун» - ун, «курд» - халыҡ атамаһы) барлыҡҡа килгәндер.

# Үңкерҙе
## Халҡы

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 2010 йылда ауылда халыҡ һаны 1108 кеше тәшкил иткән (516 ир-егет һәм 592 ҡатын-ҡыҙ).

# Үңкерҙе
## Инфраструктураһы

Ауылда нефть базаһы, участка дауаханаһы, урта дөйөм белем биреү мәктәбе, ике балалар баҡсаһы, Рәсәй Һаҡлыҡ банкыһының бүлексәләре һәм элемтә бүлексәһе эшләй.

# Үңкерҙе
## Урамдары

Ауылдың урам селтәре 15 урамдан тора.
# Байтирәков Ғабдуллатиф Хәбибулла улы

Байтирәков Ғабдуллатиф Хәбибулла улы (29 март 1873 йыл — 23 апрель 1951 йыл) — Өфө губернаһынан Рәсәй империяһының 4-се саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты (1912—1917). Крәҫтиәндәрҙән. 1904—1905 йылдарҙағы рус‑япон һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.

# Байтирәков Ғабдуллатиф Хәбибулла улы
## Биографияһы

Башланғыс рус-татар мәктәбен тамамлағас, 1887 йылда Ырымбур татар-башҡорт уҡытыусылар мәктәбенә уҡырға инә.
1894 йылдан әрмегә хеҙмәткә алына, унтер-офицер дәрәжәһендә 1899 йылда запасҡа китә. Әрмелә хеҙмәт иткәндән һуң Дәүләкән урман хужалығында эшләй һәм 1904—1905 йылдарҙағы рус-япон һуғышы ваҡытында ҡайтанан әрмегә саҡырыу ала. 1908 йылдан һуғышҡа аттар әҙерләү буйынса мөдир, аҙаҡ Боғаҙы улусы идараһы хеҙмәткәре (йыллыҡ иғәнә 400 һум). Бәләбәй өйәҙе сикләнгән хоҡуҡлы үҙидара йыйылышын асыусы. Ер эшкәртеүсе (4,6 дисәтинә бүлеп бирелгән, 10 дисәтинә үҙ ере була).
1912 йылда Өфө губернияһынан Рәсәй империяһының Дәүләт думаһына 6-сы саҡырылыш депутаты итеп һайлана, мосолман фракцияһына инә, 1917 йылдың майына ҡәҙәр Ер комиссияһы ағзаһы.
Oктябрь революцияһынан һуң Ғабдуллатиф Байтирәков дәүләт эшмәкәрлегенән ситкә китә һәм Өфөлә йәмғиәт һәм корпоратив ойошмаларҙа эшләй. 1920—1921 йй. Бүздәк иген әҙерләү пунктында эшләй. 1924—1929 йылдарҙа — Бүздәк кредит ширҡәте бухгалтеры. Революцияға тиклемге парламентҡа ҡатнашлығы булғанлыҡтан, совет хөкүмәте тарафынан «ышанысһыҙ элемент» тип билдәләнә: 1928 йыл башҡорт халыҡ комиссариаты Байтирәковтың балаларын «халыҡ дошманы» балары тип иҫәпләп, юғары уҡыу йорттарынан сығара. Байтирәков Башнаркоматҡа Эшсе-крәҫтиәндәр инспекцияһына ғариза яҙа:
Инспекция Байтирәковтың баларына уҡырға мөмкинлек бирә, ләкин Башҡорт халыҡ мәғариф комитеты ҡарары менән уҡыуҙан сығарылалар. Байтирәков үҙе 1929 йылда ялған ғәйепләнә һәм һөргөндө Архангельск ҡалаһында 1932 йылға тиклем уҙғара. Һөргөндән ҡайтҡас Ғабдуллатиф Байтирәков Өфөлә йәшәй һәм эшләй. 1951 йылда Өфөлә үлеп ҡала. 1989 йылда үлгәндән һуң реабилитациялана.
# Редькин ауыл Советы (Краснокама районы)

Редькин ауыл Советы — Краснокама районы составында ауыл биләмәһе, 2008 йылда бөтөрөлөгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Ҡуян ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.

# Редькин ауыл Советы (Краснокама районы)
## Ауыл Советы составы

Баръяҙыбаш ауылы (административ үҙәге), Яңы Хажи, Редькин, Иҫке Әшит, Таҡталасыҡ ауылдары

# Редькин ауыл Советы (Краснокама районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
   а) Ҡуян ауылында административ үҙәге менән, «Ҡуян» атамаһын һаҡлап, Ҡуян ауыл Советы һәм Редькин ауыл Советын берләштерергә. Редькин ауыл Советының Баръяҙыбаш, Яңы Хажи, Редькин, Иҫке Әшит, Таҡталасыҡ ауылдарын Ҡуян ауыл Советы составына индерергә. Ҡуян ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

# Редькин ауыл Советы (Краснокама районы)
## Географик урыны

2008 йылда Ҡуян ауыл Советы, Яңы Бура ауыл Советы, Яңы Ҡайынлыҡ ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
# Ғәйет мөбәрәк

Ғәйет мөбәрәк (мүбәрәк) (рус. ’Ид муба́рак, ғәр. عيد مبارك‎ — байрам ҡотло булһын) — исламда Ҡорбан байрамы һәм Ураҙа байрамы көндәрендә сәләмләү һүҙе. Ғәрәптәр өсөн «Ғәйет (байрам) мөбәрәк» ғибәрәһе теләһә ниндәй байрам менән ҡотлау өсөн ҡулланыла һәм урыҫ телендәге «Байрам менән!» тип ҡотлауҙың универсаль аналогы булып тора.

# Ғәйет мөбәрәк
## Байрамдарҙа ҡотлауҙар

«Ғәйет мөбәрәк» тип ҡотлауҙан тыш мосолмандар ошондай тәбрикләүҙәр ҙә ҡуллана:
* ’И́дүкүм мүбәрәк (ғәр. عيدكم مبارك‎) — Байрамығыҙ ҡотло булһын!
* Тәкәббәлә-Ллаһу миннә үә минкүм (ғәр. تقبل الله منا ومنكم‎) — Аллаһ һеҙҙән дә беҙҙән дә ҡабул итһен!
* Тәкәббәлә-Ллаһу миннә үә минкүм сәлихә-л-әғмәл (ғәр. تقبل الله منا ومنكم صالح الاعمال‎) — Аллаһ һеҙҙән дә беҙҙән дә сауаптарҙы ҡабул итһен!
* Ғәйет мөбәрәк үә күлл ғәм үә үммәтә-л ислам би-хәйр (ғәр. عيد مبارك و كل عام و أمة الإسلام بخير‎) — Ғәйет мөбәрәк булһын һәм өммәт йыл да хәйерле булып ҡалһын!
* Джәғәлә-Ллаһу ғидәкүм мүбәрәк (ғәр. جعل الله عيدكم مبارك‎) — Аллаһ байрамығыҙҙы мөбәрәк ҡылһын!

# Ғәйет мөбәрәк
## Рамаҙан инеү һәм Ураҙа байрам менән ҡотлау

Рамаҙан инеү һәм Ураҙа байрамы менән мосолмандар ошо рәүешле ҡотлаша:
* Рамаҙан кәрим (ғәр. رمضان كريم‎) — Рамаҙан йомарт булһын!
* Рамаҙан мүбәрәк (ғәр. رمضان مبارك‎) — Рамаҙан мөбәрәк булһын!
* Шәһр мүбәрәк (ғәр. شهر مبارك‎) — Ай (Рамаҙан) мөбәрәк булһын!
* Хүәтим мүбәрәкәһ (ғәр. خواتم مباركة‎) — Рамаҙан ахыры мөбәрәк булһын!

# Ғәйет мөбәрәк
## Хаж (үмрә) һәм Ҡорбан байрамы менән ҡотлауҙар

Ҡорбан байрамы етеүе, шулай уҡ хаж(үмрә) ҡылыу айҡанлы мосолмандар ошо рәүешле тәбрикләй:
* Хажүкә мәҡбүлә (ғәр. حجك مقبولا‎) — Хажың ҡабул булһын!
* Үмрәтүкә мәҡбүлә (ғәр. عمرتك مقبولا‎) — Үмрәң ҡабул булһын!
* Тәкәббәлә-Ллаһу минк (ғәр. تقبل الله منك‎) — Аллаһ һинән ҡабул ҡылһын!
* Был ислам тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Березовская Ирина Гурьяновна

Ирина Гурьяновна Березовская (ҡыҙ фамилияһы — Жеребцова, 1912 йыл — 1991 йыл) — Новосибирск өлкәһе Маслянинский районының «Етенсе» орлоҡсолоҡ колхозының звено башлығы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

# Березовская Ирина Гурьяновна
## Биографияһы

Ирина Гурьяновна Березовская 1912 йылда Борково ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1930 йылда маслянинский районының Мамоново ауылында «Етенсе» орлоҡсолоҡ колхозында төрлө эштәрҙә эшләй. Иген һәм техник культуралар үҫтереү буйынса звеноны етәкләй.
1947 йылда Ирина Жеребцова звеноһы 9,87 гектар майҙанда һәр гектарҙан уртаса 32,06 центнер арыш йыйып ала. СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 8 мартындағы указы менән колхоздың дәүләткә мотлаҡ иген тапшырыуын үтәү өсөн арыштың юғары уңышын алыуы һәм 1948 йылғы яҙғы сәсеү өсөн бөтә культураларҙың орлоғо менән ихтыяжды тулыһынса тәьмин итеүе өсөн Ирина Гурьяновна Жеребцоваға Ленин ордены һәм ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Пенсияға сыҡҡас, Новосибирскиҙа йәшәй, бында 1991 йылда вафат була. Новосибирскиҙа ерләнә.

# Березовская Ирина Гурьяновна
## Биографияһы
### Әҫәрҙәр

* Жеребцова, И. Возродим былую славу: [звеньевая делится опытом работы по увеличению льноволокна] / И. Жеребцова // Социалистическое льноводство.- 1949.-25 марта.- С. 1.

# Березовская Ирина Гурьяновна
## Биографияһы
### Хәтер

Ирина Березовскаяның (Жеребцова) портреты Мамоново ауылының Дан аллеяһында урынлашҡан.
# Молочная (Ом ҡушылдығы)

Молочная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ома йылғаһының һул ярына тамағынан 262 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Молочная (Ом ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053359
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005335
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бөйөк Карл

Бөйөк Карл (лат. Carolus Magnus или Karolus Magnus, нем. Karl der Große, франц. Charlemagne, 2 апрель 742/747 или 748 — 28 ғинуар 814, Ахен һарай) — 768 йылдан франк короле (көньяҡ өлөштә 771 йылдан), 774 йылдан лангобард короле, 788 йылдан Бавария герцогы, 800 йылдан Көнбайыш императоры. Ҡыҫҡа Пипин һәм Бертрада Лаонская оло улы. Карл исемдан Пипинидлар династия Каролинглар атама алған. Ҡушамат «Бөйөк» Карл тормошта алған.
«Франктар короллегенең анналдары»нда Һарун әр-Рәшиттең император Бөйөк Карлға фил бүләк итеүе тураһында хәбәр ителә.