yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аһал вилайәте

Аһал вилайәте (рус. Ахалский велаят, төркм. Ahal welaýaty) — Төркмәнстандың көньяғындағы административ берәмек - вилайәт. Башта административ үҙәге Ашхабад булған, әммә һуңғараҡ ул айырым административ берәмеккә сығарыла, ә үҙәге итеп Әнеү ҡалаһын билдәләйҙәр.

# Аһал вилайәте
## Тарихы

Аһал вилайәте 1992 йылдың 14 декабрендә элекке Ашхабад өлкәһе биләмәһендә ойошторола.

# Аһал вилайәте
## Географияһы

Вилайәт майҙаны — 97 160 км². Ул Төркмәнстандың үҙәк өлөшөнөң көньяғында урынлашҡан, Копетдаг тауы итәгендә Иран һәм Афғанстан менән сиктәш.
Аһал вилайәте Аһал-Тәкә оазисында булған 1881 йылғы Гөк-Тепе яуы, шулай уҡ Бәһерден (төркм. Bäherden) мәмерйәһендәге йылы һыулы Коу-Ата күле менән танылған.

# Аһал вилайәте
## Халҡы

Аһал вилайәтендә 2005 йылда — 939 700 кеше йәшәгән.2000 йылда Аһал вилайәтендә Төркмәнстандың 14% халҡы йәшәгән.

# Аһал вилайәте
## Иҡтисады

Аһал вилайәтенең иҡтисады аграр-индустриаль характерға эйә. Уның үҫешенә төбәктең дәүләт баш ҡалаһы янында булыуы ҙур йоғонто яһай. Дөйөм Төбәк иҡтисад өлөшө тулайым регион продуктының 23%- тан артығын тәшкил итә. 2000 йылда Аһал вилайәтенә Төрөкмәнстандың барлыҡ эш урындарының 11% - ы, ауыл хужалығы продукцияһының 23% - ы, шулай уҡ илдә сәнәғәт етештереүенең дөйөм күләменең 31% - ы тура килә. .
Регион газ сығарыу күләме буйынса илдә лидер булып тора (43,8 %). Уның территорияһында бер нисә эре газ ятҡылыҡтары бар.
Аһал вилайәтенең ауыл хужалығы төбәктең буйынан-буйына көнбайыштан көнсығышҡа йүнәлгән Ҡараҡом каналынан һуғарыла . Икенсе һыу сығанағы - Теджен йылғаһы, ул көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә ике ҙур һыуһаҡлағыс аша Теджен ҡалаһынан көньяҡҡа табан уҙа. Рухабат этрабында «Рухубелент» ҙур агросәнәғәт комплексы булдырылған, уның үҙ баҫыуҙары, теплица хужалыҡтары, шулай уҡ йәшелсә һәм еләк-емеш эшкәртеү буйынса производство ҡеүәттәре бар.
Башҡа тармаҡтар ҙа — текстиль, мамыҡ эшкәртеү сәнәғәте, төҙөлөш индустрияһы үҫешә.

# Аһал вилайәте
## Шулай уҡ ҡара

* Аһалтәкә аты
# Розсохувата (Собок ҡушылдығы)

Розсохувата (укр. Розсохувата) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Немырив һем Липовец райондары аша көньяҡҡа табан аға. Собоктың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 15 километр. Бассейн майҙаны — 66,5 км².
# Ҡанығабаҡ

Ҡанығабаҡ (рус. Каныкабак) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы менән Башҡортостан Республикаһы сиге буйлап аҡҡан йылға.

# Ҡанығабаҡ
## Географияһы

Ҡанығабаҡ йылғаһы үҙе кеүек үк ике субъект сигендә ағып, Ҡыуандыҡ районы аша Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районына барып сыҡҡан Турат йылғаһына Ҡыуандыҡ районының Һарыбай ауылы янында һул ярынан ҡоя. Шуғамылыр, Турат йылғаһын Ҡанныҡабаҡ тип тә атайҙар. Һарыбай ауылы иһә округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡараҡ туранан яҡынса 10 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ҡанығабаҡ йылғаһы, Турат ҡушылдығы булараҡ, Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округына инә, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).

# Ҡанығабаҡ
## Тәбиғәте

Ҡанығабаҡ йылғаһының текә ярлауҙары бар. Климаты уртаса-континенталь. Ярайһы уҡ тотороҡло ҡар ҡатламы, ул уртаса алғанда 150 көн дауамында ята.

# Ҡанығабаҡ
## Этимологияһы

"Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге"ндә йылға атамаһы Ҡанығабаҡ тип бирелә һәм ҡанлы һәм ҡабаҡ һүҙҙәренән ҡушылып яһалған тип аңлатыла.
Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников иһә үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында был хаҡта ла яҙа, әммә Яңы Сембер һәм Һарыбай ауылы кешеләре һөйләшендә — Ҡайынҡабаҡ, тип яҙа.
# Арка-Тар-Яха

Арка-Тар-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тар-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Арка-Тар-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053870
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305387
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Амур өлкәһе

Аму́р өлкәһе — өлкә, Рәсәй Федерацияһы төбәге, Алыҫ Көнсығыш федераль округына инә.

# Амур өлкәһе
## Сиктәш

* Төньяҡ — Саха (Яҡутстан) Республикаһы
* Көнсығыш — Хабаровск крайы, Йәһүд автономиялы өлкәһе
* Көнбайыш — Байкал аръяғы крайы
* Көньяҡ — Ҡытай

# Амур өлкәһе
## Билдәле шәхестәре

* Бажайкин Станислав Георгиевич (9.01.1944), ғалим-механик. Техник фәндәр докторы (2000), профессор (2008). И. М. Губкин исемендәге премия (2002), Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге (2009), Татарстан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге (2012) дәүләт премиялары лауреаты. Сығышы менән Амур өлкәһе Завитая ҡасабаһынан.
* Малышев Николай Иванович (22.11.1949), хәрби хеҙмәткәр, 1992—1993 йылдарҙа Өфө юғары хәрби авиация лётчиктар училищеһы уҡытыусыһы. Афғанстандағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡан осоусы. Отставкалағы полковник. Советтар Союзы Геройы (1987). Сығышы менән Амур өлкәһенең Сағур ауылынан.

# Амур өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо

Амур өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.

# Амур өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Башҡарма власть

* Амур өлкәһе Губернаторы — Амур өлкәһе башлығы һәм Амур өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе.
* Амур өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе.
Амур өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Амур өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.

# Амур өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Суд власы

Амур өлкәһе суд системаһы составында:
* Амур өлкәһе өлкә суды — Рәсәй Юғары судының түбәнге инстанция суды
* Амур өлкәһе арбитраж суды — Рәсәй Юғары арбитраж судының түбәнге инстанция суды

# Амур өлкәһе
## Дәүләт ҡоролошо
### Закондар сығарыу власы

* Өлкә Парламенты — Амур өлкәһе өлкә думаһы.

# Амур өлкәһе
## Губернаторҙары

* 1991 йылдан — Альберт Кривченко
* 1993 йылдан — Александр Сурат
* 1993 йылдан — Владимир Полеванов
* 1994 йылдан — Владимир Дьяченко
* 1996 йылдан — Юрий Ляшко
* 1997 йылдан — Анатолий Белоногов
* 2001 йылдан — Леонид Коротков
* 2007 йылдан — Николай Колесов
* 2008 йылдан — Олег Кожемяко
* 2015 йылдан — Александр Козлов
* 2018 йылдан — Василий Орлов

# Амур өлкәһе
## Халҡы

Амур өлкәһендә 1989 йылда — 2289, 2002 йылда — 1183 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
# Дубрава (Байгора ҡушылдығы)

Дубрава — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Байгора йылғаһының һул ярына тамағынан 5,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Дубрава (Байгора ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100412107000002987
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000298
* Бассейн коды — 05.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Руська (Днестр ҡушылдығы)

Руська, Рудка (укр. Руська, Рудка) — Украиналағы йылға. Хмельницкий өлкәһенең Каменец-Подольский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 15 километр.
# Кесе Ия

Кесе Ия — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 188 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Кесе Ия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047443
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004744
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Расья

Расья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 303 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Расья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004266
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100426
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хапама

Хапама (әрм. ղափամա) — фаршланған әрмән ҡабағы. Был ризыҡ курорт миҙгеле мәлендә йыш әҙерләнелә. Милли традициялар буйынса, хапама муллыҡ күрһәткесе булып, туй табынына бирелер булған.
Хапама ҡабаҡтың эсен алыу юлы менән әҙерләнелә (Әрмәнстанда դդում булараҡ танылған, ddum - Көнсығыш Әрмәнстанда һәм ttum Көнбайыш Әрмәнстанда). Ҡабаҡтың өҫкө өлөшө ҡырҡып алына, әҙер ҡабаҡ көршәге килеп сыға. Ҡалаҡ менән ҡабаҡ емештәрен алып ташлайҙар. Йомшаҡ өлөшө эслек өсөн ҡалдырыла һәм ваҡ итеп турала.
Эслек өсөн дөгө тоҙло һыуҙа әҙер булғанға ҡәҙәр 5 минут бешерелә, шунан һуң һыуытырға ҡуйыла.Фарш миндаль, алма, мүшмел, өрөк, слива, финик, ҡара емеш һәм йөҙөмдән торған киптерелгән емеш менән быҡтырылған дөгөнән тора. Фаршҡа бал өҫтәргә һәм дәрсен йәки шәкәр менән тәмлеләндерергә мөмкин. Хапама шәреҡ ризығы булараҡ танылһа ла, Европала ла үҙ иткәнлектән, ашнаҡсының теләге буйынса уға төрлө кипкән емештәр һәм сәтләүектәр ҙә өҫтәй башланылар. Ҡушыла торған емештәр ныҡ кипкән булһа, уны һыуға һалып торор кәрәк. Сәтләүекте йә турайҙар, йә төйгәс менән төйәләр.
Ҡабаҡты эс яҡтан һәм аҡ май менән майлайҙар һәм әҙер фаршты һалалар. Фарш өҫтөн аҡ май менән ҡаплайҙар. Ҡабаҡҡа эслекте тултырғансы һалмайҙар, сөнки ҡайнаған сағында уның күләме арта. Ҡабаҡты алдан ҡырҡып ҡуйылған өҫкө өлөшө менән ябалар, ҡурғашҡа урайҙар һәм 2 сәғәткә бешерергә мейескә ҡуялар. Ҡабаҡтың ҙурлығы һәм эш үҙенсәлектәре төрлөсә булғанлыҡтан, әҙерләү ваҡыты ла үҙгәрергә мөмкин. Күпселек осраҡта, бешереүгә 200 градуслыҡ температурала 40 минуттан алып., сәғәт ярымға тиклем ваҡыт китеүе ихтимал.
Ҡабаҡ йомшаҡ ҡына булғанға ҡәҙәр бешерелә, шунан һуң табынға бирелә. Ашар алдынан ҡабаҡты өҫтән аҫҡа тиклем ҡырҡып. өлөштәргә бүләләләр. Был ризыҡты иретелгән аҡ май, бал, йыуылған кипкән емештәр менән бергә табынға тәҡдим итәләр..

# Хапама
## Исеменең ҡулланылышы

Әрмән йырҙары бар Ջան Հէյ Ղափամա (Эй, Хапам Джан), уны Арут Памбукян башҡара .
# Территориаль тикшеренеү

Территориаль тикшеренү — хәҙерге географик тикшеренеүҙәрҙә беренсе төп географик материалдарҙы файҙаланыла торған төп метод.
Территориаль тикшеренеүҙәр экспедицион һәм стационар алымдар менән , картография ярҙамында үткәрелә.
Территориаль тикшереүҙе алып барған кешеләр, тикшеренеүселәр тип йөрөтөләләр. Улар яңы территорияларҙы һүрәтләүсе ғалим, шулай уҡ сәйәхәтсе булыуҙары мөмкин.

# Территориаль тикшеренеү
## Тарих

Ерҙең географик асыштар һәм тикшеренеүҙәр тарихы бер нисә осорға бүленә, улар үҙенә төрлө географик райондарҙы һәм тарихи дәүерҙәрҙе алып тора.
Иң элекке осор булып Урта диңгеҙҙең финикий тикшеренеүҙәре 1500—300 йылдарға беҙҙең эраға тиклем. Финикий маршруттарының документаль таныҡлыҡтары һаҡланып ҡалмаған, ләкин булған материалдарға ҡарап улар бөйөк британия ярҙарына барып етеүен күреп була. Ҡайһы бер ғалимдарҙың фекеренсә , финикийцтар Үҙәк Америкаға тиклем барып еткәндәр, ләкин бының өсөн дәлилдәр әлегә табылмаған. Элекке сығанаҡтары буйынса, Карфаген Дидонды төпләүсе финикийцтарҙың береһе - Кесе Азияныҡы булған..
Карфагендар Урта диңгеҙҙең күрше территорияларының тикшеренеүҙәрен дауам иткәндәр күрше территориялары, айырым алғанда, Ганон (500 йылда беҙҙең эраға тиклем) Африканың көнбайыш ярын өйрәнгән.
Массалиянан (заманса Марсель) боронғо грек ғилми хеҙмәткәр Пигей (ок. 380 — ок. 310 BC) беренсе булып, Великобританияны үтә, Германияны өйрәнә һәм, уның һүҙенсә, Түле утрауына ла барып етә (легендар утрау).
Азияның яңы ерҙәрен тикшеренеүе менән ҡытайҙар шөғөлләнгән, II быуатта беҙҙең эраға тиклем көнсығыш ярымшарының ҙур өлөшөн өйрәнәләр. Дипломат Хань династияһынан 139 йылда беҙҙең эраға тиклем Чжан Цянь менән юэчжаларҙы хуннуларға ҡарата ҡаршы соз төҙөшөргә көнбайышҡа табан сәйәхәткә сығалар.
Чжан Цянь уйлауы буйынса килеп сыҡмаһа ла, ҡытай цивилизацияһына Александр Македонский империяһының ҡалдыҡтарын аса. Чжан Цянь Ҡытайға ҡайтҡас та Бактрия һәм Фергана һәм Согдиана ҡалалары, көнбайыштараҡ урынлашҡан ерҙәр тураһында хәбәр итә .
# Алшар

Алшар — алтын-мышьяҡ-сурьма-таллий формацияһы булған файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылығы, ул Төньяҡ Македонияның көньяғында Кавадарци общинаһында урынлашҡан. Был формация гидротермаль шарттарҙа, түбән температурала барлыҡҡа килгән. Таллийға бай ятҡылыҡта күпмелер ваҡыт дауамында мәғдән сығарыла. Црвен Дол шахтаһында ҡалған таллий мәғдәнендә әлегәсә 500 тоннаға яҡын таллий бар. Формациялағы лорандит минералы ҡояштантан килгән нейтрино ағымы параметрҙарын асыҡлау өсөн файҙаланыла

# Алшар
## Геология

Формация Карлин тибындағы алтын мәғдәне ятҡылығында. (Невада штатындағы (АҠШ) Карлин ятҡылығына оҡшаш) .

# Алшар
## Сығарыу

Црвен Дол шахтаһы сурьмаға ярлы, әммә мышьяҡ менән таллийға бай ҡатламда мәғдән сығара. Мәғдәндең төп өлөшөн реальгар, аурипигмент, мышьяҡлы пирит һәм марказит кеүек минералдар тәшкил итә.. 1880 йылдан алып 1908 йылға тиклем ятҡылыҡта әүҙем рәүештә мәғдән сығарыла. Ошо осорҙа сурьма, мышаяҡ һәм таллий сығарыла.

# Алшар
## Минералдар

Пирит, антимонит, реальгар һәм аурипигмент — былар мәғдәнде формалаштырыусы төп минералдар. Лорандит — ятҡылыҡтағы төп таллий минералы. Күп йылдар дауамында щахтала күп кенә башҡа минералдар ҙа табыла, мәҫәлән, янковичит (Tl₅Sb₉(As,Sb)₄'S₂₂), фангит (Tl₃AsS₄) һәм бернардит (TI(Sb,As)₅'S₅).

# Алшар
## LOREX

Проект LOREX (LORandite EXperiment) был ятҡылыҡ мәғдәненән алынған лорандитты ҡояш нейтриноһы ағымы параметрҙарын билдәләү өсөн ҡуллана. Минералда таллий-205 бик күп, ул нейтриноны тотоу реакцияһы барышында ҡурғаш-205-те ала. Реакцияның нейтринонан башҡа юғары энергетикалы космик өлөшсәләр ярҙамында ла булдырылыуы ихтимал. Дөрөҫ мәғлүмәттәр алыу өсөн 2008—2010 йылдар дауамында ятҡылыҡтың төрлө тәрәнлегенән бихисап өлгөләр алып йыйыла.
# Хайминская

Хайминская (Хайминская-Виска) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеша йылғаһының уң ярына тамағынан 162 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Хайминская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054240
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005424
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әхмәтова Рәсимә Шамил ҡыҙы

Әхмәтова Рәсимә Шамил ҡыҙы (рус. Ахметова Расима Шамильевна; 9 май 1946 йыл) — хеҙмәт ветераны, фармацевт. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (1998).

# Әхмәтова Рәсимә Шамил ҡыҙы
## Биографияһы

Рәсимә Шамил ҡыҙы Әхмәтова 1946 йылдың 9 майында Башҡорт АССР-ының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы) Белорет районының төпкөл Йүрмәтау ауылында тыуған.
Бөрө медицина-фармацевтика училищеһын (хәҙер - колледж) тамамлаған.
1973 йылдан «Башфармация» махсуслаштырылған дәүләт етештереү предприятиеһы" дәүләт унитар предприятиеһының (хәҙерге «Башфармация» предприятиеһы) Стәрлетамаҡ филиалында эшләй.
1997 йылдан алып 2004 йылға тиклем Рәсимә Шамил ҡыҙы ошо уҡ филиалдың мөдире булып хеҙмәт итә.
1998 йылдың 6 июнендә Рәсимә Шамил ҡыҙы Әхмәтоваға Башҡортостан Республикаһы Президентының УП-377 һанлы Указы менән «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә
«Башфармация» махсуслаштырылған дәүләт етештереү предприятиеһы"ның Стәрлетамаҡ филиалында Рәсимә Шамил ҡыҙы мөдир булып эшләгән дәүерҙә — 1982 йылда — ҡалала 4 мең кв.м. майҙанда аптека склады сафҡа индерелә. Шулай уҡ ул эшләгән осорҙа республикала Аптека идаралығы структура йәһәтенән үҙгәрештәр кисерә. 1989 йылда республиканың Аптека идаралығы «Фармация» Башҡортостан етештереү берләшмәһенә, ә унан һуң, 1993 йылда, «Башфармация» махсуслаштырылған дәүләт етештереү предприятиеһына үҙгәртеп ҡорола. Аптекалар бүлендек предприятиелар статусы менән юридик шәхестәр итеп үҙгәртелә. 2003 йылда бүлендек предприятиелар филиалдар статусы ала. Бер үк ваҡытта предприятиеның исеме лә үҙгәрә — ул Башҡортостан Республикаһы «Башфармация» дәүләт унитар предприятиеһының «Башфармация» дәүләт предприятиеһы тип атала. Стәрлетамаҡ филиалы уның тармағы булып ҡала һәм аптекалар селтәре киңәйә бара. Бер йылдан — 2004 йылда — Рәсимә Шамил ҡыҙы мөдир вазифаһынан хаҡлы ялға сыға.
# Зәйет ибн Сабит

Зәйет ибн Сабит әл-Ансари (ғәр. زيد بن ثابت الأنصاري‎;рус. Зейд ибн Сабит; яҡынса 615(0615), Мәҙинә — яҡын 665, Медина) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәләренең береһе, шәхси сәркәтибе һәм Ҡөрьәнде яҙып барыусыһы була. Пәйғәмбәрҙең вафатынан һуң Ҡөрьәндең тулы тексын төҙөү буйынса комиссияла эшләй.

# Зәйет ибн Сабит
## Биографияһы

Зәйет ибн Сабит әл-Ансари яҡынса 615 йылда Мәҙинәлә тыуған. Атаһы хәзрәж ҡәбиләһенән сыҡҡан. Йәше етмәгәнлектән Зәйет Бәҙер һуғышында ҡатнаша алмай, уның беренсе алышы Ур һуғышында була: Мәҙинә тирәләй ур ҡаҙыша.
Зәйет уҡый-яҙа белә, бик мәғлүмәтле һәм яҡшы хәтерле булыуы менән айырылып тора. Ул Сүриә, арамей телдәрендә яҙа белгән һәм йыш ҡына Мөхәммәт Пәйғәмбәргә үәхи иңгәндә, яҙа һалып алған. Сәркәтип булараҡ, Зәйет хат алыша һәм уға башҡа телдәрҙә яҙылған хаттарҙы тәржемә итә. Ул тулы Ҡөрьәнде яттан белгән, хафиз һәм мөфассир тип иҫәпләнгән.
Хәлифә Усман ибн Әффан идара иткән осорҙа Зәйет Мәҙинәлә судья (ҡаҙый) һәм дәүләт ҡаҙнаһы һаҡлаусыһы була.
650 йылда Усман хәлифә идара осорҙа мосолмандар араһында Ҡөрьәнде дөрөҫ уҡыу буйынса бәхәстәр йыш тыуа башлай, шул ваҡытта хәлиф бойороғо буйынса Зәйет өс мәккәле (Ғабдулла ибн әз-Зөбәйер, Сәғүд ибн әл-Әс һәм Әбдрәхмән ибн Харис) менән Ҡөрьәндең рәсми тексын төҙөйҙәр. Ул бөтә мосолмандар өсөн берҙән-бер тоғро һәм мотлаҡ вариант тип иғлан ителә. Эштең төп башҡарыусыһы Зәйет була һәм йөкмәткенең нигеҙенә Хафса бинт Ғүмәрҙә һаҡланған текст һалына. Рәсми данаһы күбәйтелә һәм Хәлифәттең бөтә төп үҙәктәренә таратыла. Ҡөрьәндең башҡа фрагменттары хәлифә Усман бойороғо буйынса яндырыла.
# Дауытов Нәғим Яҡшығол улы

Дауытов Нәғим Яҡшығол улы (12 декабрь 1921 йыл — 1986 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, сержант. Педагог. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Дауытов Нәғим Яҡшығол улы
## Биографияһы

Дауытов Нәғим Яҡшығол улы 1921 йылдың 12 декабрендә хәҙерге Ишембай районы Юлдаш ауылында тыуа. Стәрлетамаҡ педагогия техникумын тамамлай. Һуғышҡа тиклем Юлдаш башланғыс мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1941 йылдың 4 апрелендә Воскресенский районы военкоматы тарафынан хәрби хеҙмәткә алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Т. Т. Күсимов етәкселек иткән 275-се кавалерия полкында (58-се гвардия кавалерия полкында) хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — сержант. 1943 йылдың 4 ғинуарында дошман батареяһының урынын билдәләй, һәм ул юҡ ителә. Шул уҡ көндө автоматтан дошмандың һигеҙ һалдатын юҡ итә. Был ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән баһалана.
1943 йылдың февралендә йәрәхәтләнеп, госпиталгә эләгә.
Һуғыштан һуң Ишембай районы Юлдаш ауылы башланғыс мәктәп мөдире булып эшләй.
1986 йылда вафат була.

# Дауытов Нәғим Яҡшығол улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны — Факиһа Сәйфулла ҡыҙы (Кинйәкәй ауылынан). Балалары: Рәмзиә, Назия, Рәйеф, Вәлимә, ?.

# Дауытов Нәғим Яҡшығол улы
## Наградалары

* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943, 1944)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* юбилей миҙалдары
# Аккендорф

Аккендорф (нем. Ackendorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 418 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,94 км². Диңгеҙ кимәленән 108 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
# Былино

Былино — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 50 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628601, ОКАТО коды — 71119900000.

# Былино
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 50 |

# Былино
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Дзелим

Дзелим — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ожин йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Дзелим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012365
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001236
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1905 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1905 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1905 MCMV |
| Юлиан стилендә | 1904 — 1905 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2657 — 2658 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7413 — 7414 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5665 — 5666 ה'תרס"ה — ה'תרס"ו |
| Мосолман календары | 1323 — 1324 |
| Боронғо әрмән календары | 1354 ԹՎ ՌՅԾԴ |
| Ҡытай календары | 4601 — 4602 (с 4 февраль) 甲辰 — 乙巳 синий дракон — синяя змея |
| Эфиопа календары | 1897 — 1898 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1961 — 1962 |
| - Шака самват | 1827 — 1828 |
| Иран календары | 1283 — 1284 |
1905 (бер мең туғыҙ йөҙ бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1905 йылы, 2 мең йыллыҡтың 905 йылы, XX быуаттың 5 йылы, XX быуаттың 1 ун йыллығының 5 йылы, 1900 йылдарҙың 6 йылы.

# 1905 йыл
## Ваҡиғалар

* Мельбурнда теннис буйынса беренсе чемпионат үтә.
* 2 ғинуар — Порт-Артур ҡалаһын обороналау тамамлана, комендант А. М. Стессель ҡарары менән крепость дошманға бирелә.
* 10 март — «Челси» футбол клубы ойошторола.
* 14-15 май — рус һәм япон эскадрияһының Цусима һуғышы, 2-се рус Тымыҡ океан эскадрияһы тар-мар ителеүе менән тамамлана.
* 27 июнь — «Потёмкин» броненосецында матростар күтәрелеше.
* 5 сентябрь — Портсмут килешеүе төҙөлә һәм рус-япон һуғышы тамамлана.

# 1905 йыл
## Тыуғандар

* 6 ғинуар — Казис Борута, литва яҙыусыһы.
* 5 март — Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы, башҡорт яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1967).
* 18 март — Михаил Шолохов, совет яҙыусыһы.
* 22 март — Николай Баскаков, төрки телдәр белгесе, филология фәндәре докторы (1951), профессор (1969).

# 1905 йыл
## Вафат булғандар

* 24 март — Жюль Верн, француз фантаст-яҙыусыһы.
* 31 октябрь — Николай Бауман, совет революционеры.