yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аджария

Аджа́рия, рәсми исеме Аджария Автономиялы Республикаһы (грузинса აჭარა, Ač'ara; აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა, Ač'aris Avtonomiuri Respublika) — Грузия составындағы автономиялы республика, илдең көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Аджарияның баш ҡалаһы Батуми, Грузияның төп порты булып һанала. 1920 йылдан башлап, Аджар Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы тип аталған, хәҙерге исемде 1990 йылда бирәләр.
Аджариянын төп халҡы — аджарҙар, грузин халҡының этнографик төркөмө. Урта быуаттарҙа аджарҙар ислам динен ҡабул итә.
* ↑ https://aer.eu/directory/
* ↑ http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/01%20Population%20by%20municipalities%20for%20the%20beginning%20of%20the%20year.xls
* 1 2 3 https://geostat.ge/media/53149/01-mosaxleoba-TviTmarTveli-erTeulebi.xlsx — 2010.
# Пашкевич Алексей Васильевич

Пашкевич Алексей Васильевич (24 декабрь 1916 йыл — 30 август 1967 йыл) — осоусы-ас, 63-сө гвардия истребитель авиация полкының эскадрилья командиры (1-се Балтик буйы фронты, 3-сө һауа армияһы, 1-се гвардия истребителдәр авиация корпусы, 3-сө гвардия истребителдәр авиацияһы дивизияһы), генерал-майор, Советтар Союзы Геройы.

# Пашкевич Алексей Васильевич
## Биографияһы

Алексей Васильевич Пашкевич 1916 йылдың 24 декабрендә Александровка ҡасабаһында (хәҙер Ленинград өлкәһе Гатчина районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Урыҫ. Юғары белемле. 1944 йылдан КПСС ағзаһы.
Хәрби хеҙмәткә тиклем Белорет металлургия комбинатында токарь, аэроклубта осоусы-инструктор булып эшләй. 1939 йылда Белорет ҡалаһы военкоматынан РККА-ға алына.
Бөйөк Ватан һуғышы фронтында 1943 йылдан. Гвардия майоры А. В. Пашкевич һауа һуғыштарында һәм дошмандың ерҙәге күп һанлы объекттарын штурмлағанда айырылып тора. Фронтта булған 2 йыл осоронда 114 хәрби осош яһай, 29 һауа һуғышы үткәрә, шәхсән дошмандың 19 самолетын бәреп төшөрә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 23 февралендәге Указы менән командованиеның хәрби заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм батырлыҡ, ҡаһарманлыҡ күрһәткәне өсөн гвардия майоры Алексей Васильевич Пашкевичҡа «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 5320) тапшырыла.
Алексей Васильевич — 1950 йылда Ҡытайҙа булған «билдәһеҙ» һуғышта ҡатнаша. Шанхайҙың Һауа һөжүме оборонаһы төркөмөнөң 106-сы истребитель авиация дивизияһы составында Ҡытай Халыҡ Республикаһының көнсығыш өлөшөн гоминьдан авиацияһы һөжүменән һаҡлауҙы ойоштора. 1951 йылда Кореяла һуғыша. Шанхайҙың Һауа һөжүме оборонаһы төркөмөнөң 106-сы истребитель авиация дивизияһы базаһында 50-се истребитель авиация дивизияһын төҙөй, уның менән 1950 йылдың 20 ноябренән 1951 йылдың февраленә тиклем командалыҡ итә. Ошо ваҡыт арауығында дивизия Корея күгенән дошмандың 64 самолетын бәреп төшөрә.
Һуғышынан һуң А. В. Пашкевич Совет Армияһында хеҙмәтен дауам итә. 1955 йылда Хәрби-һауа академияһын тамамлай.
1959 йылдан авиация генерал-майоры А. В. Пашкевич отставкаға сыға.
1967 йылдың 30 авгусында Ленинград ҡалаһында вафат була. Богословский зыяратында ерләнә.

# Пашкевич Алексей Васильевич
## Хәтер

Башҡортостан Республикаһының Белорет ҡалаһы урамдарының береһе Герой исемен йөрөтә.

# Пашкевич Алексей Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1945)
* Ике Ленин, дүрт — Ҡыҙыл Байраҡ, I дәрәжә Ватан һуғышы, ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, миҙалдар менән бүләкләнгән.
# Миссури (йылға)

Миссу́ри (ингл. Missouri, МФА:) — АҠШ йылғаһы, Миссисипи йылғаһының иң ҙур ҡушылдығы.

# Миссури (йылға)
## География

Йылға оҙонлоғо 3767 км тәшкил итә.
Миссури йылғаһы Ҡаялы тауҙарҙа башлана. Башлыса көнсығыш һәм көньяҡ-көнсығыш йүнәлешендә аға. Сент-Луис ҡалаһы янында Миссисипи йылғаһына ҡушыла. Бассейн майҙаны 1 300 000 км² ашыу тәшкил итә һәм 10 АҠШ штаты һәм 2 Канада провинцияһы территорияларының өлөштәрен үҙ эсенә ала.
Миссури үҙәнендә тәүге кешеләр 12 мең йыл элек килгән. Йылға буйында 10-дан ашыу төрлө индеец ҡәбиләләре йәшәгәнү. XIX быуатта йылға күскенселәрҙең көнбайышҡа үтеүендә һәм АҠШ территорияһының киңәйеүендә мөһим юл булып торған. Миссурила суднолар йөрөшө 1830-сы йылдарҙан алып бик тиҙ үҫешә һәм был үҫешенең иң юғары нөктәһе 1850-се йылдар аҙағына тура килә, ә хәҙерге ваҡытта тарҡалаш кисерә. XX быуаттың беренсе яртыһында йылғала күп кенә дамбаларһәм башҡа ирригацион ҡоролмалар төҙөлә.
# Торца

Торца — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Клязьма (староречье) йылғаһының һул ярына тамағынан 388 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Торца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300712110000031900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003190
* Бассейн коды — 09.01.03.007
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бурдино (Липецк өлкәһе)

Бурдино — Липецк өлкәһе Тербун районы Икенсе Тербуны ауыл биләмәһендәге ауыл.
Бурдин ауылы булараҡ XVII быуат уртаһынан да һуңыраҡ түгел однодворец-крәҫтиәндәр тарафынан нигеҙләнгән. Һуңғараҡ Екатерина батшабикә указы буйынса бында Смоленскиҙан крәҫтиәндәрҙе күсереп ултырталар; улар Тербунда һәм күрше Бурдинда йәшәү өсөн яраҡһыҙ ерҙәр алалар. Һуңынан Бурдино ауылы крәҫтиәндәренең бер өлөшө был ауылдан сығып, Голопузовка атамаһы аҫтында яңы ауыл булдыра, хәҙер был Хутор-Березовка тип атала.
1790 йылда Бурдино ауылында Вознесение Господне сиркәүе төҙөлә (хәҙер архитектура ҡомартҡыһы (төбәк)). Уның янында 15 октябрь 1865 йылдың 15 октябрендә тәүге сиркәү-мәхәллә мәктәбе асыла, башта ул ике класлы була. Бында шулай уҡ Преображеновка ирҙәр мәмерйә монастыры, һуңынан ҡатын-ҡыҙҙар монастыры булдырыла. Елизавета Петровна батшабикә заманында ирҙәр монастыры штаттан сығарыла. Хәҙер уның урынында — карьер, ул геологик ҡомартҡы булараҡ геология дәреслектәренә индерелгән.
2008 йылдың 28 майына тиклем Бурдино ауылы Бурдино ауыл биләмәһе үҙәге була һәм артабан Икенсе Тербуны ауыл биләмәһе составына инә.

# Бурдино (Липецк өлкәһе)
## Билдәле шәхестәр

Бурдинола Одесса митрополиты Агафангел (Саввин) тыуған (Мәскәү патриархатының Украин Православие сиркәүе).
# Килг

Килг — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының уң ярына тамағынан 200 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Килг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015556
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001555
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Камышла (Сока ҡушылдығы)

Камышла — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 338 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Камышла (Сока ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100005624
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100562
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1879 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1879 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1879 MDCCCLXXIX |
| Юлиан стилендә | 1878—1879 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2631—2632 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7387—7388 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5639—5640 ה'תרל"ט — ה'תר"ם |
| Мосолман календары | 1296—1297 |
| Боронғо әрмән календары | 1328 ԹՎ ՌՅԻԸ |
| Ҡытай календары | 4575—4576 戊寅—己卯 жёлтый тигр — жёлтый заяц |
| Эфиопа календары | 1871—1872 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1935—1936 |
| - Шака самват | 1801—1802 |
| - Кали-юга | 4980—4981 |
| Иран календары | 1257—1258 |
1879 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1879 йыл
## Тыуғандар

* 6 февраль — Вилданов Ғәбделәхәт Фазлый улы, башҡорт тел белгесе, башҡорт фольклорсыһы һәм этнографы.
# Пескушь

Пескушь — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кусь йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Пескушь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016478
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001647
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Утарбай Солтангәрәев

Утарбай Солтангәрәев (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Утарбай Солтангәрәев
## Биографияһы

Утарбай Солтангәрәев Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы) Ултыраҡ ауылында йәшәгән. Төрки телендә уҡый-яҙа белгән. Һаҡмар буйында урынлашҡан Утарбай ауылы уның исеме менән аталған.
1803 йылдың 16 майынан казак булып хеҙмәт итә башлай.
1811 йылда 9-сы кантон башҡорттарынан 1-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, Утарбай Солтангәрәев уның составында хеҙмәт итә. Июндә полк Сембергә килә һәм Серпуховҡа ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлай. 1812 йылдың 2 ғинуарында Луцк ҡалаһында 2-се армия командующийы П. И. Багратион 1-се һәм 2-се Башҡорт атлы полктарын ҡарап сыға. 1812 йылдың мартында 1-се Башҡорт полкы Рәсәй империяһының көнбайыш сиктәрендә Платовтың корпусы составына кордон хеҙмәтен үтәй. Ватан һуғышы башланғас, Платов казактары менән бергә 2-се Көнбайыш армияның сигенеүен ҡаплай.
1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылдың 15 июнендә — Гродно, 2 августта — Смоленск (Красный), 3-5 сентябрендә — Можайск янындағы алыштарҙа ҡатнаша, ә 20 сентябрҙән Мәскәү эргәһендә була. 1812 йылдың 3—26 октябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы Молод ауылы эргәһендә Серпухов юлындағы төп пикетты биләй. 27 октябрҙән дошманды эҙәрлекләй башлай һәм 29-30 октябрҙә Малоярославец эргәһендә алышҡа инә.
1-се Башҡорт атлы полкы составында 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа, 1813 йылдың 3 мартында Берлин, 15 мартта — Дрезден, 29 мартта — Лисимбург, 15-16 августта — Ютербок, 21-22 августта — Винтербург янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1813 йылдың 6 һәм 7 октябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы командаһы Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнаша. 1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнашҡан 4-се, 5-се һәм 14-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә.
1813 йылдың 10 ноябрендә — Дефентер ҡәлғәһе, 8-9 декабрҙә — Бреда ҡәлғәһе, 1814 йылдың 24-25 февралендә — Лаон ҡалаһы янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1814 йылдың 18 мартында Париж янындағы алышта һәм ҡаланы алыуҙа ҡатнаша.
1819 һәм 1833 йылдарҙа Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт итә. 1828 йылдың 24 декабрендә урядник званиеһын ала.

# Утарбай Солтангәрәев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры

# Утарбай Солтангәрәев
## Ғаиләһе

Ҡатыны — Йәнсолтан, улдары — Шаһморат һәм Бәҙәмшаһ.
# Полдневный Пертюг

Полдневный Пертюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пертюг йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Полдневный Пертюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010385
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001038
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Зимин Юрий Степанович

Зимин Юрий Степанович (1 июль 1958 йыл) — химик. Химия фәндәре докторы (2006); профессор (2011); Рәсәй Федерацияһының почетлы мәғариф өлкәһе хеҙмәткәре.

# Зимин Юрий Степанович
## Биографияһы

Юрий Степанович Зимин 1958 йылдың 1 июлендә БАССР-ҙың Ғафури районы Яңы Троевка ауылында тыуған. 1980 йылда Башҡорт дәүләт университетын. уңышлы тамамлай. 1984 йылдан алып бер урында, әлеге университетта, эшләй.

# Зимин Юрий Степанович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Ю. С. Зиминдың фәнни хеҙмәттәре окисланыу процестары (шул иҫәптән Озон тәьҫирендәге) химияһын һәм химик кинетикаһын өйрәнеүгә, шулай уҡ химик экология мәсьәләләрен хәл итеүгә арналған.
Рецензиялау журналдарында 82 мәҡәлә, сит ил монографияларында 10 глава авторы. 3 патент, 1 монография, 9 уҡыу әсбаптары һәм 24 уҡытыу-методик ҡулланмаларын әҙерләгән. 4 кандидатлыҡ диссертацияһына етәкслек иткән. Барыһы 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Төп хеҙмәте:
Пектиновые полисахариды: окислительные превращения и комплексообразование с лекарственными веществами. Саарбрюккен, 2011 (авторҙаш).

# Зимин Юрий Степанович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының почет грамотаһы;
«Башҡортостан республикаһының мәғариф алдынғыһы»;
«Рәсәй Федерацияһының почетлы мәғариф өлкәһе хеҙмәткәре исеме.
# Марьяк

Марьяк — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 276 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Марьяк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301490
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Конюг

Конюг — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межа йылғаһының уң ярына тамағынан 186 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Конюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015587
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001558
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улы

Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улы (1923—1945) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының взвод командиры, гвардия өлкән лейтенанты. Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән.

# Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улы
## Биографияһы

Хөсәйен Муллаян улы Ҡотоев 1923 йылдың 25 декабрендә Силәбе өлкәһе (РСФСР) Нуғайбәк районындағы Балҡан ауылында тыуған.

# Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улы
## Хәрби хеҙмәте

Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда саҡырыла. Саҡырылыуын төрлө сығанаҡ төрлөсә хәбәр итә: 1941, 1942 йылдың апреле йә 6 декабре тип тә яҙалар. Баймаҡ район хәрби комиссариаты башта атаһы Муллаян Ҡотоевты, атаһын, һуңыраҡ улы Хөсәйенде фронтҡа оҙата.
Ҡотоев Хөсәйен 1943 йылда 1‑се Атлы армия исемендәге Тамбов кавалерия училищеһын тамамлай.
112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 58‑се гвардия кавалерия полкының элемтә отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 26-27 сентябрь көндәрендә ҡаҙанған батырлығы өсөн Белорус фронты Хәрби Советының 1943 йылдың 31 октябрҙә сығарылған 22/н ҡарары менән Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың апрелендә фронтта атаһы менән күрешә, икәүләп фотоға төшәләр.
1945 йылдың 23 апрелендә батырҙарса һәләк була. Германияла, Шмахтенхаген ауылында ерләнгән.

# Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улы
## Наградалары

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)

# Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улы
## Хәтер

Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Баймаҡ районында һәм Силәбе өлкәһе Нуғайбәк районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Хенихен

Хенихен (нем. Hahnichen) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1397 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,6 км². Диңгеҙ кимәленән 152 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2923 һәм автомобиль коды NOL.
# Халыҡ тығыҙлығы

Халыҡ тығыҙлығы (ингл. Population density, рус. плотность населения) — бер үлсәү берәмегенә (мәҫ. квадрат километрға) халыҡ һаны. Хәҙерге ваҡытта Ерҙең урта халыҡ тығыҙлығы 49 тирәһе кеше. Халыҡ һанын үҫеү процесында халыҡ тығыҙлығы ла үҫә.1890 йылда донъяның халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 12 кеше, 1950 йылдың башына — 15 кеше, ә 1992 йылда инде 40 кеше ине.
* Был география терминдәре буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Әхтәмов Ислам Әхтәм улы

Әхтәмов Ислам Әхтәм улы (28 июнь 1921 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, майор, Ҡыҙыл Байраҡ, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

# Әхтәмов Ислам Әхтәм улы
## Биографияһы

Ислам Әхтәм улы Әхтәмов 1921 йылдың 28 июнендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Асҡын районы Урмияҙ ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1939 йылдың 15 октябрендә Асҡын район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Хабаровск пехота училищеһын тамамлай һәм 1940 йылдың 15 октябрендә кесе лейтенант званиеһында армияла хеҙмәт юлын башлай. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 7-се гвардия кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн 1942 йылдың 31 июлендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (Батырлыҡ күрһәткән көндәре: 06.07.1942). Шулай уҡ II дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ була (йылы күрһәтелмәгән). Орден менән Наградлау ҡағыҙында уның батырлығы тураһында ошондай юлдар яҙылған:
* Немец илбаҫарҙары менән һуғышта үҙен ҡаҡшамаҫ, ҡыйыу итеп күрһәтте. Мендзыже́ц ҡалаһын азат иткәндә, иптәш Әхтәмов разведчиктар төркөмө менән һуғыш барышында тимер юл разъезына үтеп инә һәм тимер юлды шартлата. Ошоноң менән ул дошманға тимер юл буйлап сигенеү юлын бикләй. Дошман станцияла һуғыш припастары һәм мөлкәт менән 6 эшелонын ҡалдыра.Әхтәмов эскадрон менән Конты Гоздьевские районында дошманды эҙләүҙе дөрөҫ ойоштора һәм 3 әсирҙе (тел) эләктерә. Улар кәрәкле мөһим мәғлүмәт бирәләр.
Әхтәмов Ислам Әхтәм улы кесе лейтенанттан майор дәрәжәһенә тиклем күтәрелә һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн», «Берлинды алған өсөн», «Варшаваны азат иткән өсөн», «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары һәм 1985 йылда I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

# Әхтәмов Ислам Әхтәм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942),
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы,
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы,
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы,
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы,
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
# Ямғыр урманы

Ямғырлы урмандар — йыллыҡ яуым-төшөм уртаса 2000—7000 мм булған райондарҙағы урмандар. Был урмандарҙа ағастар ҡуйы ҡатмарлы баҫҡыслы төҙөлөшлө булып ҡылыҡһырлана, эпифит һәм үрмәләүсе үҫемлектәр, шулай уҡ үлән үҫемлек төрҙәре бик ярлы. Ямғырлы урмандар түбәндәге төрҙәргә бүленә:
* Тропик ямғырлы урман
* Субтропик ямғырлы урман
* Уртаса ямғырлы урман
Тропик ямғырлы урмандар Экваториаль бүлкәттә таралыш алған. Шулай уҡ төньяҡ киңлектең 25° терәлә. Һәм көньяҡҡа Көньяҡ киңлектең 30°-ҡаса. Субтропик ямғырлы урмандар һәм уртаса киңлек ямғырлы урмандары, ҡәҙимгесә төньяҡтан көньяҡҡа Тропик бүлкәт яғына ҡарап тарала. Шулай уҡ тропик тауҙарҙа ла үҫә. Ямғырлы урмандарҙың төп массивы Көньяҡ Америкала һәм Үҙәк Америкала, Көньяҡ –көнсығыш Азияла Оло Зонд утрауҙарынды, Малакка ярым утрауында,Филипиндарҙа, Яңы Гвинеяла, ә Көнбайыш Африкала Конго йылға бассейны буйлап, Угандала һәм шулай уҡ Австралияла Квинслендта урынлашҡан.