yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иркутск

Иркутск (рус. Иркутск) — Рәсәйҙең Ангара буйындағы ҡалаһы. Иркутск өлкәһенең административ үҙәге.

# Иркутск
## Билдәле шәхестәре

* Анатолий (донъяуи исеме Кузнецов Евгений Власович; 1930), дин әһеле. 1979—1990 йылдарҙа Өфө һәм Стәрлетамаҡ епискобы. Дини тәғлимәт кандидаты (1960). Архиепископ (1993), архимандрит (1968).
* Ганченко Владимир Александрович (1971), спортсы, боксёр. «Ринг Башкортостана» спорт клубы тәрбиәләнеүсеһе. СССР (1991), БДБ (1992) һәм Рәсәй (1992—1996) йыйылма командалары ағзаһы. 1992 йылғы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы. Бокс буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1995), Рәсәй чемпионы. (1992), Германияла халыҡ-ара турнирҙа еңеүсе (Галле ҡалаһы, 1992), СССР Ҡораллы Көстәре чемпионы (1991).

# Иркутск
## Мәғариф

* Иркутск дәүләт университеты
* Иркутск дәүләт аграр университеты
* Иркутск дәүләт медицина университеты
# Керен йорто (Таганрог)

Керен йорто— XIX быуаттың Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы Шмидт урамы, 12-се йорто. Ул урындағы әһәмиәттәге тарих, мәҙәниәт һәм архитектура һәйкәле.

# Керен йорто (Таганрог)
## Тарих

Йорт архитектор Дюпон де Ларю проекты буйынса классицизм стилендә XIX быуат башында Шмидт урамы, 12-лә төҙөлә. Үҙенең ике йөҙ йыллыҡ тарихында бик күп йорт хужаларын һәм билдәләнешен бер нисә тапҡыр алыштыра. 1810 йылда булды йорт Павел Даро милке була. Һаҡланып ҡалған мәғлүмәттәр буйынса ул икенсе ҡалала йәшәгән. 1890-1906 йыл йорт итальян подданныйы Иван Руффо милке була, ә 1915 йылдан башлап бельгия подданныйы Виктор Вильгельм Керен ҡулында тора. Шунан һуң был йортта бер ни тиклем ваҡыт бельгия консулы йәшәй. 1992 йылда йорт урындағы әһәмиәттәге архитектура, тарих һәм мәҙәниәт һәйкәл объекты тип таныла.

# Керен йорто (Таганрог)
## Һүрәтләү

Йорт бер ҡатлы. Уны проектлау ваҡытында подвалын ашлыҡ һаҡлағыс итеп төҙөргә планлаштыралар. Йорттоң алғы яғы (фасады) өс өлөштән тора, улар бер-береһенән айырылып торған архитектура алымдары ҡулланып төҙөлгән. Йорт уртаһында дүрт ярым колонна күҙгә ташланып тора, улар сандрик менән биҙәлгән фронтон һәм кәрнизде тотоп тора. Дөйөм тарттырылған кәрниз йорт ҡабырғаһындағы тәҙрәләр өҫтөнән үтә. Бинаның үҙәгендәге тәҙрәләр филенкалы биҙәк менән декорланған. Ҡунаҡ күтәрмәһе йорттоң урта өлшөндә түгел, ә һул яғында тора.
# Талибан

«Талибан», йәки талибтар (пушту طالبان «студенттар, мәҙрәсә шәкерттәре»), — донъяның күп илдәрендә тыйылған исламсылыҡ радикаль дини-сәйәси хәрбиләштерелгән хәрәкәт (шул иҫәптән Рәсәйҙә).

# Талибан
## Тарихы

Афғанстанда пуштундар араһында 1994 йылда барлыҡҡа килгән террористик ойошма, 1996 йылдан 2001 йылға тиклем Афғанстан менән идара итә һәм 2021 йылда власҡа ҡайта: 2021 йылдың яҙында америка ғәскәрҙәрен тулыһынса сығарыу ниәттәрен раҫланғандан һуң 15 августа илдең баш ҡалаһы Ҡабулды баҫып ала һәм Афғанстанды тулыһынса контролгә алыуын иғлан итә.
«Талибан» Рәсәйҙә (Рәсәй юғары суды), Төркиәлә һәм Канадала террористик ойошма тип таныла. Әммә, шул уҡ ваҡытта, Рәсәйҙә 2022 йылдың мартынан Афғанстан менән аккредитация менән дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырылыуын иҫәпкә алырға.
2021 йылдың 15 авгусында Ҡабулдың ҡолауынан һуң «Талибан» Афғанстандың бөтә биләмәһен үҙ контроленә ала һәм унда үҙенең власын урынлаштыра. Әлеге ваҡытта талиб власын БМО-ның бер дәүләт-ағзаһы ла танымаған. Халыҡ-ара берләшмә Ҡабул ҡолаған көндө эшләүен туҡтатҡан Афғанстан Ислам Республикаһының власын законлы тип иҫәпләүен дауам итә.

# Талибан
## Кешеләре һаны

* 1995 25 мең
* 1998 яҡынса 110 мең
* 2006 яҡынса 12 мең
* 2010 27 мең
* 2014 5260 мең
* 2021 яҡынса 70 мең
# Муртмаш

Муртмаш (Мартомаш) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суксанга йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Муртмаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029749
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002974
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мирная (йылға)

Мирная — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мирная (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201058
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡондоҙло (Боровка ҡушылдығы)

Ҡондоҙло (рус. Кондузла) — Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Боровка йылғаһына уң яғынан тамағынан 77 км алыҫлыҡта ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км, бассейны майҙаны — 312 км².
Быҙаулыҡ районының төньяҡ өлөшөндә аға.

# Ҡондоҙло (Боровка ҡушылдығы)
## Исеменең килеп сығышы

Атамаһы башҡортса ҡондоҙ һүҙенән һәм -ло аффиксынан барлыҡҡа килгән

# Ҡондоҙло (Боровка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Елшанка ауылы янындағы һыу үлсәү посынан алып Һамар ҡалаһына (ҡаланан үрҙәрәк) тиклем, Оло Кинәле йылғаһы һыу хужалығы участкаһына индерелмәгән. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001112112100007460.
# Меремша

Меремша (Неремша) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Меремша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015860
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001586
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҫыл таштар

Аҫыл таштар - зәргәрлек эшендә ҡулланылыусы, үҙенә генә хас үҙенсәлектәре булған минерадар.Улар шулай уҡ техник маҡсаттарҙа ла файҙаланыла: аныҡ приборҙар эшләүҙә, оптика, сәғәт, радиоэлектроника сәнәғәтендә, быраулау эше техникаһында һ.б.

# Аҫыл таштар
## Аҫыл таштар төркөмдәре

Күпселеге үтә күренмәле, ялтыр, юғары ҡатылыҡта, көслө яҡтылыҡты таратыу, ҡырлауҙы ҡабул итеү һәләте булыуы менән айырылһа; матур саф төҫтә йә төҫһөҙ була. А.Е. Ферсман һәм М. Бауэр классификацияһына ярашлы, берләштерелеүсе таштарҙың сағыштырмаса ҡиммәттәренә бәйле төркөмдәренә бүленә.

# Аҫыл таштар
## 1-се төркөм аҫыл таштар

1-се төркөм аҫыл таштар: алмас, Сапфир, рубин, зөбәржәт, александрит, затлы шпинель; уларға шулай уҡ органик сығышлы аҫыл таш - ынйы инә.

# Аҫыл таштар
## 2-се төркөм аҫыл таштар

2-се төркөм аҫыл таштарға топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гемодар), алһыу турмалин (рубеллит), аметист, алмандин, уваровит, циркон (гиацинт, һары һәм йәшел циркон), затлы аҡ аҡыҡ инә.

# Аҫыл таштар
## 3-сө төркөм аҫыл таштар

3-сө төркөм аҫыл таштарға фирүзә, йәшел һәм күп төрлө турмалиндар, кордиерит, диоптаз, эпидот, тау гәлсәре, күкһел кварц (раухтопаз), яҡты аметист, гелиотроп, хирзопраз, ярым аҡ аҡыҡ, аҡыҡ, ҡыр шпаты (ҡояш ташы, айташ), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит инә.

# Аҫыл таштар
## Башҡортостандың аҫыл таштары

Башҡортостан Республикаһы территорияһында Ағиҙел йылғаһының уң ҡушылдыҡтарының аллювиаль ултырмаларында алмас бөртөктәренең (ҙурлығы 2,5 мм тиклем) күп табылыуы билдәле: һирәк кенә рубин бөртөктәре (0,5 мм кәмерәк) осрай. Тау гәлсәре ятҡылыҡтары (хәҙер эшкәртелгән) мәҡсүт метаморфик комплексына һәм белорет метаморфик комплексына тура килә, һуңһыһында Теплое күкһел кварц сығанағы (Белорет районы)бар.

# Аҫыл таштар
## Аҫыл таштар

* Алмас
* Сапфир, Зәңгәр яҡут
* Рубин, Ҡыҙыл яҡут, Ҡыҙыл йәүһәр
* Зөбәржәт
* Александрит
* Затлы шпинель
* Ынйы
* Топаз, Һары яҡут
* Берилл
* Алһыу турмалин
* Аметист
* Альмандин
* Уваровит
* Циркон
* Затлы аҡ аҡыҡ
* Фирүзә
* Кордиерит
* Диоптаз
* Эпидот
* Тау гәлсәре
* Күкһел кварц
* Яҡты аметист
* Гелиотроп
* Хирзопраз
* Ярым аҡ аҡыҡ
* Аҡыҡ
* Ҡыр шпаты
* Содалит
* Пренит
* Андалузит
* Диопсид
* Гематит
* Пирит
# Карагашты (Уртабурти ҡушылдығы)

Ҡарағаслы — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта бүртә йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Карагашты (Уртабурти ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004584
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200458
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бикмәтов Сәлим Түрйән улы

Бикмәтов Сәлим Түрйән улы (рус. Бикметов Салим Турьянович) (1902 йыл — 10 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән лейтенант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы политругы.

# Бикмәтов Сәлим Түрйән улы
## Биографияһы

Сәлим Түрйән улы (атаһының исеме Гурьян тип хаталы яҙылған) Бикмәтов 1902 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районы Боҙаяҙ ауылында тыуған. БАССР-ҙың Боҙаяҙ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында политрук булып хеҙмәт итә. Курск өлкәһе Озерки ауылы тирәһендәге ҡаты алыштар барышында батырҙарса һәләк була, башта Озерки ауылы эргәһендәге урманда ерләнә, һуңынан Озерки ауылындағы туғандар ҡәберлегенә күсерелә. Документтарҙа ҡатыны Бикмәтова Сәлифә (Зәлифә?) Таһир ҡыҙы күрһәтелгән.

# Бикмәтов Сәлим Түрйән улы
## Хәтер

Бикмәтов Сәлим Түрйән улының исеме Рәсәй Федерацияһы Липецк өлкәһе Озерки ауылындағы туғандар ҡәберлеге обелискыһында яҙылған.
# Эресунн

Эресунн боғаҙы (дан. Øresund, швед. Öresund), шулай уҡ Зунд боғаҙы (нем. Sund) — Зеландия утрауы (Дания) һәм Скандинавия ярымутрауы (Швеция) араһындағы боғаҙ. Скагеррак һәм Каттегат боғаҙҙары менән бергә Балтик диңгеҙен Төньяҡ диңгеҙ менән тоташтыра.

# Эресунн
## География

Оҙонлоғо 181 км. Минималь киңлеге (Хельсингборг һәм Хельсингёр ҡалалары араһында) — 4 км. Иң ҙур тәрәнлеге — 40 м.
Эресунн боғаҙы буйында ике ҙур ҡала — Копенгаген һәм Мальмё урынлашҡан, улар бер-береһе менән 16 км оҙонлоҡтағы Эресунн күпере аша тоташа.
Боғаҙҙа Швецияның Вен һәм Данияның Сальтхольм һәм Пеберхольм утрауҙары урынлашҡан, уларҙың һуңғыһы яһалма утрау булып тора — уны Эресунн күпере төҙөү барышында эшләнгән.
Боғаҙ яҡынса 8000 йыл элек, боҙлоҡ осорондағы боҙҙар ауырлығынан азат ителгән Скандинавия плитаһы үҙенең төняғында күтәрелеп һәм көньяғында төшә барғанда барлыҡҡа киләң. Төньяҡ диңгеҙ һыуҙары хәҙерге Эресунн боғаҙы тирәһендәге муйында ярып, ғәйәт ҙур уйһыу территорияларҙы баҫа, был үҙ сиратында Анцил күленең башта Литорин диңгеҙенә, һуңынан Балтик диңгеҙенә әүерелеүенә сәбәбсе була.
# Уҫы (ҡала)

Уҫы (Усы, Уса; рус. Оса) — Рәсәйҙең Пермь крайындағы ҡала. 1924 йылда ойошторолған Уҫы районының административ үҙәге.
Шулай уҡ ул ҡала округы статусына эйә. Халыҡ һаны — 21 143 кеше (2016).

# Уҫы (ҡала)
## Географик урынлашыуы

Ҡала Каманың урта ағымында, Тол йылғаһы ҡойған ерҙә, Воткинск һыу һаҡлағысының һул ярында урынлашҡан. Край үҙәге Пермдән алыҫлығы: автомобиль трассаһы буйлап — 141 километр, Кама йылғаһы буйлап 193 километр тәшкил итә. Иң яҡын Чернушка тимер юл станцияһы 98 км алыҫлыҡта.

# Уҫы (ҡала)
## Этимологияһы

Ҡала Уҫы йылғаһы (Каманың ҡушылдығы) атамаһы буйынса аталған.
«Башҡорт АССР-ы топонимдар һүҙлеге»нә ярашлы, Уҫы гидронимы фараз буйынса монгол телендәге «ус» ("һыу, йылға") һүҙенән, ә ул үҙ сиратында боронғо төрки теленең «угуз» ("һыу, шишмә, бәләкәй йылға") һүҙенән барлыҡҡа килгән

# Уҫы (ҡала)
## Тарихы

Йылъяҙмаларға ярашлы, Уҫы ҡаласығының Яңы Никольск биҫтәһен 1591 йылда башҡорт ерҙәрендә Нечай һәм Филипп Калужениндар Рус дәүләтенең көнсығыш сигендә терәк пункттарының береһе булараҡ нигеҙ һалған. Был ерҙә — Камаға Уҫы йылғаһы ҡойған урында боронғо торама булған.
1621 йылға биҫтә эргәһендә бер нисә рус ауылы барлыҡҡа килә.
XVII—XVIII быуаттарҙа Уҫы биҫтәһе — Өфө өйәҙе составына ингән Уҫы даруғаһы үҙәге була.
1719—1737 йылдарҙа Өфө провинцияһы составындағы биҫтә була. 1733 йылда Уҫыла Витус Берингтың 2-се Камчатка экспедицияһы туҡтай.
Башҡорт ихтиалдары осоронда, 1737 йылдың июленең икенсе яртыһынан 12 авгусҡа ҡәҙәр Мәндәр Ҡарабаев һәм Бәпәнәй Төрөпбирҙин етәкселегендәге баш күтәреүселәр Уҫы ҡалаһы тирәһендә күскенселәрҙең ауылдарын талайҙар һәм яғалар. Уларға ғәйнә башҡорттары ҡушыла.
1737 йылдың 13 авгусында Уҫы ҡала статусын ала һәм унда Сенаттан айырым воевода билдәләнгән, воевода Өфө провинцияһына буйһона. Уға Сарапулға тиклем Һарай крәҫтиәндәре беркетелгән, шулай уҡ башҡорттарҙың Ғәйнә улусы ҡушыла һәр төрлө килем йыйыу өсөн уға буйһонған.
Крәҫтиәндәр һуғышы барышында, 1773 йылда Әбдей Абдулловтың ихтилалсылар отряды килә. 1773 йылдың декабренең икенсе яртыһынан Әбдей Абдуллов, Әҙел Әшмәнев, Батырҡай Иткинин, Сәйфулла Сәйҙәшев һәм Әҙиғот Темәсовтың отрядтары Уҫы ҡалаһы янын баҫып ала. 1773 йылдың декабрь аҙағында ихтилалсыларҙың отрядтары Уҫы ҡалаһы янында туплана. 1774 йылда Уҫы ҡалаһы йәнә хөкүмәт ғәскәрҙәре ҡулына күсә. 1774 йылдың июнендә Иван Белобородов һәм Салауат Юлаевтың баш күтәреүселәр отрядтары тарафынан ҡамала, Емельян Пугачёвтың Төп ғәскәре тарафынан яулана. Һуңынан йәнә хөкүмәт ғәскәрҙәре ҡулына күсә.
1781 йылда Уҫы ҡалаһы Пермь наместниклығының өйәҙ ҡалаһына әүерелә. 1781—1923 йылдарҙа Уҫы өйәҙенең административ үҙәге. XVII быуатта Уҫы аша Себер тракты үткән.
1870 йылда мәхәллә училищеһы, земство дауаханаһы, 2 сиркәү теркәлгән.
1899 йылда Мөхәмәтғата Мансуров тарафынан Уҫы ҡалаһының Ғәйнә урамында (хәҙер Володарский урамы, 41-се йорт) таш мәсет төҙөлә. 1930 йылда мәсет ябыла, манараһы емертелә. 2011 йылда архитектура ҡомартҡыһы — иман йорто мосолмандарға ҡайтарыла.

# Уҫы (ҡала)
## Халҡы

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1112 ҡалаһы араһында 375-се урында була
# Интеллект коэффициенты

Интеллект коэффициенты (ингл. IQ — intelligence quotient, «ай кью» тип уҡыла) — кеше интеллектын билдәләүсе һан системаһы.
IQ-тесттар йомғаҡтары нормаль мөмкинлек буйынса бүленә: кешеләрҙен 50% 90-110 IQ ала, 25% кешеләрҙен 110 күберәк, 25% кешеләрҙен IQ 90 аҙ.

# Интеллект коэффициенты
## Тарих

Интеллект коэффициенты төшөнсәне немец ғалимы Вильгельм Штерн 1912 индерә.

# Интеллект коэффициенты
## Тестар

Һынала торған кеше күп IQ тесстарҙы үтһә – уның йомғаҡтары күберәк була. Бөгөнгө көндә Айзенек, Д. Векслер, Дж. Равен, Р. Амтхауэр, Р. Б. Кеттелл тестары бар.

# Интеллект коэффициенты
## IQ йоһонто яһай

Нәҫел, тирә яҡ мөхит һәм башҡа.
# Кверштедт

Кверштедт (нем. Querstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 234 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,19 км². Диңгеҙ кимәленән 39 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39579 һәм автомобиль коды — SDL.
# Агнес Моника

Агнес Моника Mулдото (ингл. Agnes Monica Muljoto, 1 июль 1986 йыл), Агнес Mo булараҡ киңерәк билдәле (англ. Agnez Mo) — Индонезия йырсыһы, рәссам.

# Агнес Моника
## Дискография

* Si Meong (1992)
* Yess! (1995)
* Bala-Bala (1996)
* And the Story Goes (2003)
* Whaddup A.. '?! (2005)
* Sacredly Agnezious (2009)
* Agnes Is My Name (2011)
* Agnez Mo (2013)

# Агнес Моника
## Операларҙағы йырҙары

* Lupus Milenia (1999)
* Mr Hologram (1999)
* Pernikahan Dini (2001)
* Amanda (2002)
* Ciuman Pertama (2002)
* Cinta Selembut Awan (2002)
* Cewekku Jutek (2003)
* Cantik (2004)
* Bunga Perawan (2004)
* Ku 'Tlah Jatuh Cinta (2005)
* Pink (2006)
* Romance In The White House (2006)
* The Hospital (2006)
* Kawin Muda (2006)
* Jelita (2008)
* Kawin Masal (2008)
* Pejantan Cantik (2010)
* Marissa (2011)
* Mimo Ketemu Poscha (2012)
* 3 Peas In A Pod' — Специальный вид + Музыкальная тема Певица (2013)
* VAN (Video Anak Anteve) — (Antv)
* Tralala-Trilili — (RCTI)
* Diva Romeo — (Trans TV)
* American Music Awards 2010 — (ABC Channel)
# Ташаир

Ташаир — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ишим йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ташаир
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301176
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мульчиха

Мульчиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирка йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Мульчиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008474
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100847
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Альтенберга

Альтенберга (нем. Altenberga) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 753 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,49 км². Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7768 һәм автомобиль коды — SHK.
# Зажимчар

Зажимчар — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Зажимчарская ҡылымығының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 141 км.

# Зажимчар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022423
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302242
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Чуса

Чуса — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Чуса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038924
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003892
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бишкил

Бишкил (рус. Бишкиль) — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе Сыбаркүл районы һәм Сосновка районы биләмәләрендә аға.

# Бишкил
## Географик мәғлүмәттәр

Йылға Мейәс йылғаһының уң ярына тамағынан 435 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км. Йылға ярында Медведево ауылы һәм Бишкил тимер юл станцияһы урынлашҡан.

# Бишкил
## Географик мәғлүмәттәр
### Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһын индермәйенсә Арғужа һыуһаҡлағысы һыуһаҡлағысынан Силәбе ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500912111200003632
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200363
* Бассейн коды — 14.01.05.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Бишкил
## Этимологияһы

Йылғаның атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай аңлата:
   От башкирского мужского личного имени Бишкильды, из слов биш — «пять» и кильде — «пришел», то есть «пятым прибавился, родился».
Йәғни, атама башҡорттарҙың Бишкилде тигән ир-ат исеменән яһалған.Әйткәндәй, Силәбе өлкәһендә шуға оҡшаш Бергилде тигән йылға ла бар, был да тәүге тыуған ир балаға ҡушыла торған исем булған.
# Ситта Федот Александрович

Хветер Ситта (тулы исеме Федот Александрович Ситта, 28 май 1914, Кесе Батыр ауылы, Быуа өйәҙе, Сембер губернаһы, Россия империяһы - 1944 йылдың 27 феврале, Нарва, тик Сланцы ҡалаһында ерләнгән, Ленинград өлкәһе, СССР (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Долгая Нева ауылы, Нарва ҡалаһы янында) — совет сыуаш прозаигы, шағир, журналист.

# Ситта Федот Александрович
## Биография

Венер Ситтә 1914 йылдың 28 майында Ульяновск губернаһы Быуа өйәҙе Кесе Батыр (хәҙерге ваҡытта Сыуаш Республикаһының Батыр районы, Россия) ауылында тыуған. 7 йыллыҡ мәктәпте тамамлап, Батыр педагогия техникумына уҡырға инә, башланғыс мәктәп уҡытыусыһы булып эшләй, коллективлаштырыуҙа ҡатнаша.
1932-1935 йылдарҙа «Пионер сасси» («Пионер тауышы») республика газетаһының яуаплы секретаре булып эшләй. 1938 йылда В.В. Воровский исемендәге Ленинград дәүләт журналистика институтын тамамлай.
1938 йылдың көҙөндә Совет Армияһына алына, Ленинград хәрби өлкәһе частарында хеҙмәт итә. 1939 йылда «Красноармеец» дивизион газетаһы редакцияһының яуаплы секретары итеп билдәләнә.
Бөйөк Ватан һуғышын өлкән политрук булараҡ ҡаршы ала. 1942 йылдан - «тыуған ил һаҡсыһы» Ҡыҙыл Армия газетаһының батальон комиссары һәм мөхәррире. Икенсе дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм «Һуғышсан ҡаҙаныштары өсөн» медале менән бүләкләнә.
1944 йылдың 29 февралендә Ленинград янындағы һуғыштарҙа һәләк була.

# Ситта Федот Александрович
## Ижады

«Канаш» («Кәңәш»), «Пионер сасси» («Пионер тауышы»), «Çамрăк колхозник» («Я колхозсы»), «Коммунар» газеталарында шигырьләре баҫтыра, «Малахи парне» («Тәүге бүләк», булыуы 1933), «Комсомолия» («Комсомолия», Булыуы 1933), «Пирен çамрăклăх» («Беҙҙең йәшлек», 1935) китаптарын нәшер итә.
1941 йылда Сабарда 3000 дана тираж менән «Фронт хикәйәләре» («Фронт хикәйәләре») китабы сыға.