yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Агеевка (Фёдоровка ҡушылдығы)

Агеевка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Фёдоровка йылғаһының уң ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Агеевка (Фёдоровка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031150
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103115
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Янбаев Шакир Мәхийән улы

Янбаев Шакир Мәхийән улы (19 ноябрь 1925 йыл — 3 июнь 2005 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист. 1968 йылдан КПСС, 1972 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Янбаев Шакир Мәхийән улы
## Биографияһы

Шакир Мәхийән улы Янбаев 1925 йылдың 19 ноябрендә Башҡорт АССР‑ының Йылайыр кантоны Бикбулат ауылында тыуған.
Тәүге хикәйәләр китабы «Үләндәге ысыҡтар» 1966 йылда баҫылып сыға.
II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (06.04.1985).

# Янбаев Шакир Мәхийән улы
## Китаптары

* «Йәшәү һуты».
* «Ерем ете ҡат».
* «Көмөш йүгән» (рус телендә)
* «Зәңгәр сатыр».
# Кесе Уя

Кесе Уя — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Уя (Уинск селосындағы Уинский) йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Уя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013323
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101332
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Адайком-Дон

Адайком-Дон — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Ардон йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Адайком-Дон
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000112108200003153
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200315
* Бассейн коды — 07.02.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Игнатий-Шор

Игнатий-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим-Вож йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Игнатий-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069139
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006913
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Джуджас

Джуджас — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 196 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Джуджас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019331
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001933
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лужковка

Лужковка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Челва йылғаһының уң ярына тамағынан 7,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Лужковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009011
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100901
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гусевка (Сотрина ҡушылдығы)

Гусевка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сотрина йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Гусевка (Сотрина ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200010683
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201068
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Едма

Едма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лохма йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Едма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035008
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003500
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лемья (Коса ҡушылдығы)

Лемья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 193 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лемья (Коса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002423
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100242
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сиговая (Варчушка ҡушылдығы)

Сиговая — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Варчушка йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сиговая (Варчушка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049309
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004930
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лыа-Ю

Лыа-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 316 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Лыа-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007019
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ослянка (Кырья ҡушылдығы)

Ослянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кырья йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Ослянка (Кырья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100312111100008508
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100850
* Бассейн коды — 10.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тыва акшаһы

Акша́ (тыв. akşa — төрки телдәрҙә «аҡса», «аҡ+ша» - "аҡ" һүҙе ҡушылып яһалған ) — Тыва Халыҡ республикаһының 1934-1944 йылдарҙағы аҡса берәмеге. 100 тингә бүленә (тыв. kɵpejek)

# Тыва акшаһы
## Тарихы

1925 йылдың 25 июлендә ТХР Дәүләт банкыһы - «Тувинбанк» ТХР һәм СССР хөкүмәттәре араһында килешеү нигеҙендә 1925-1929 йылдар дауамында әйләнешкә совет аҡсаларын: башта батшаның һуҡҡан тәңкәләрен, һуңғараҡ ҡағыҙ ҡаҙнасылыҡ һәм банк билеттарын (рубль һәм червонецтар) алмаштырган көмеш тәңкәләр сығара. 1933 йылдың декабрендә ТХР Хөкүмәте аҡса тураһында ҡарар ҡабул итә, уның нигеҙендә, совет аҡсаһы өҫтөнә күк төҫтәге һыҙатҡа ТХР-ҙың яңы гербын төшерөп, «Бары ТХР-ҙа ғына йөрөй» яҙма ҡуйып акша сығарыла башлай. 1933 йылдың 10 декабренән алып 1934 йылдың май-июнь айҙарында алмаштырыу бара.
1933—1934 йылдар дауамында совет ваҡ аҡсаһын СССР-ҙа сығарылған 1, 2, 3, 5 көпеек (бронза) һәм 10, 15 һәм 20 көпеек (никель) тыва монеталарына алмаштыралар. Улар1945 йылдың 1 майына тиклем ҡулланыла.
1936 йылдың 1 ғинуарында илдә аҡса реформаһы үткәрелә, совет аҡсалары милли валюта — Тыва Халыҡ республикаһы 1, 3, 5, 10 һәм 25 акша банкноталары менән алмаштырыла. Аҡса алмаштырыу 1:1 курсы менән бара. ТХР банкноталары, барлығы 2 млн акша, СССР Гознагы тарафынан сығарыла.
1939 йылдың 11 авгусында ТХР-ҙың хөкүмәт комиссияһы яңы һүрәттәр төшөрөлгән аҡса үрнәктәрен раҫлай. Банк билеттарын СССР Гознагы баҫып сығара. 1941 йылдың 1 мартынан 1940 йылғы үрнәк менән 1, 3, 5, 10 һәм 25 акша сығарыла. Иҫке банк билетарын алмаштырыу 1941 йылдың 1 сентябренә тиклем бара.
1944 йылдың 11 октябрендә ТХР РСФСР-ҙың автономиялы өлкәләре хоҡуғында СССР составына инә. 1945 йылдың 1 ғинуарынан уның биләмәләрендә совет аҡсаһы йөрөй башлай. Дүрт ай дауамында (1945 йылдың 1 майына тиклем ) 1940 йыл үрнәкле тыва акшаларын һәм 1934 йылғы ваҡ аҡсаларын советаҡсаларына алмаштырыу бара. Шул ваҡыт уҙғас, тыва валютаһы ғәмәлдән сығарыла.

# Тыва акшаһы
## Монеталар

Монета аверсында — дәүләт(тыв. TЬBA ARAT RESPUBLIK) һәм банк-эмитент исеме (тыв. TЬBA SADЬƢ-YLETPYRNYꞐ BANKЬZЬ).
Реверста — һан һәм хәрефтәр менән номинал, сығарылған йыл.
| Номинал (көпеек) | Материал | Диаметр (мм) | Масса (г) | Гурт | Сығарылған йылы |
| 1 | бронза | 14 | 1,4 | шыма | 1934 |
| 2 | бронза | 18 | 2,1 | шыма | 1933, 1934 |
| 3 | бронза | 22 | 2,8 | шыма | 1933, 1934 |
| 5 | бронза | 25 | 5 | һырлы | 1934 |
| 10 | баҡыр+никель | 17 | | һырлы | 1934 |
| 15 | баҡыр+никель | 20 | | һырлы | 1934 |
| 20 | баҡыр+никель | 22 | | һырлы | 1934 |

# Тыва акшаһы
## Банкноттар

| Һүрәте | Һүрәте | Номинал (акша) | Дәүмәле (мм) | Төп төҫтәре |
| Ал яғы | Арт яғы | Номинал (акша) | Дәүмәле (мм) | Төп төҫтәре |
| | | 1 | | көрән |
| | | 3 | | йәшел |
| | | 5 | | күк |
| | | 10 | | ҡыҙыл |
| | | 25 | | ҡуйы ҡыҙыл |
# Пэйта-Яха

Пэйта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Неросавэй-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Пэйта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300077606
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307760
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Буттштедт

Буттштедт (нем. Buttstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2511 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,31 км². Диңгеҙ кимәленән 201 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99628 һәм автомобиль коды — SOM.
# Васька ҡарағай урманы (тәбиғәт ҡомартҡыһы)

Васька ҡарағай урманы — ландшафттағы төбәк әһмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы, Вологда өлкәһе Белозерский районындағы Азатский күленең көньяҡ өлөшөндәге ярымутрауҙа урынлашҡан. Ҡомартҡының тәбиғи ҡиммәте камовый рельефының ҡомло, көлгә оҡшаш тупраҡта үҫкән ҡарағай урманы, пейзажының иҫ киткес матурлығы, регламентланған рекреацион мөмкинлектәре менән бәйле. Был территорияла төрлө тарихи осор кешеләренең ултраҡтары эҙҙәре табылған.

# Васька ҡарағай урманы (тәбиғәт ҡомартҡыһы)
## Төҙөлөү тарихы

«Васька ҡарағай урманы» тәбиғәт ҡомартҡыһының дөйөм майҙаны 76 гектар, халыҡ депутаттарының Вологда өлкә Советының «Ҡиммәтле тәбиғәт объекттарын һаҡлауҙы көсәйтеү саралары тураһында» (16.08.1978 № 498) тигән ҡарарына ярашлы бүленгән.
Вологда өлкәһе Закондар сығарыу йыйылышының "Өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәт закзниктарын һәм тәбиғәт һәәйкәлдәрен ойоштороу тураһында" ҡарары нигеҙендә (14.09.1994 № 187) ҡомартҡы территорияһы ике тапҡырҙан ашыуға киңәйтелә — 175 гектар була.

# Васька ҡарағай урманы (тәбиғәт ҡомартҡыһы)
## Урынлашыуы һәм геологияһы

Васька ҡарағай урманы Төньяҡ-көнбайыш физик-географик өлкәһендә, тайға подзонаһында, Белозерский- Кирилловский территорияһының күлле-таулы ландшафтында урынлашҡан.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы урыны камовый убанан ғибәрәт, ундағы тупраҡ тау тоҡомдарынан,ҡомдан һәм ҡырсынташтан тора. Территорияның төп өлөшө бейек булмаған һырттар менәнбүлгеләнгән һәм көнсығышҡа табан һөҙәкләнеп тора. Территорияның тупраҡ өҫтө һыу-боҙ ултырмалары менән ҡапланған. Киң таралған тупрағы - уртаса көллө ҡом ҡатыш тупраҡ..

# Васька ҡарағай урманы (тәбиғәт ҡомартҡыһы)
## Флора

Территория урмандар менән ҡапланған, улар тәбиғәт һәйкәле майҙанының төп өлөшөн биләп тора; урманһыҙ ерҙәрен юлдар һәм һаҙлыҡтар биләй.
Урмандары төрлө йәштәге йәшел мүкле ҡара ҡарағайлыҡтан ғибәрәт, шулай уҡ бында ҡайын һәм шыршы ағастары ла үҫә. Мүк-лишайник ярусының тығыҙлығы 60 %-ҡа етә.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы биләмәләрендә Рәсәй Федерацияһының һәм Вологда өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгән үҫемлектәр үҫә, улар араһында ысын башмачок, гроздовник, Дортман лобелияһы, япраҡһыҙ надбородник, сәәнскеле споралы полушник , шлем башлы ятрышник , йәшел сәскәле грушанка бар.

# Васька ҡарағай урманы (тәбиғәт ҡомартҡыһы)
## Һаҡлау

Тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлау бурысы булып урындағы ҡарағайлыҡ берләшмәләрен, Рәсәй Федерацияһының һәм Вологда өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгән үҫемлектәрҙе һаҡлау, шулай уҡ ойошторолған туризм һәм рекреациялар өсөн шарттар булдырыу тора.
Айырыуса һаҡлау аҫтында торған территорияһында кешеләрҙең туғыҙ археологик ултраҡтары, улар неолит осоронан алып һуңғы урта быуаттарға ҡарай, шулай уҡ уларҙы һаҡлау һәм өйрәнеү мотлаҡ.
# Лень Олег Валерьевич

Олег Валерьевич Лень (укр. Олег Валерійович Лень; 27 октябрь 1990 йыл, Прылукы, Чернигов өлкәһе) — Украина футболсыһы. 2016 Йәйге Паралимпия уйындары чемпионы.
# Тур-Я

Тур-Я (Мань-Тур-Я) — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ятри-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Тур-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300026844
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302684
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Буждэмка

Буждэмка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кордъю йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Буждэмка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007871
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100787
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Атемарка

Атемарка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы/ Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавла йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Атемарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003839
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әхтәмов Абдрахман Хафиз улы

Әхтәмов Абдрахман Хафиз улы (1922 йыл, Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ районы Аллағыуат ауылы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ефрейторы, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры

# Әхтәмов Абдрахман Хафиз улы
## Биографияһы

Әхтәмов Абдрахман Хафиз улы 1922 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Аллағыуат ауылында (бөткән ауыл, Ишембай һәм Салауат ҡалаларының хәҙерге биләмәләрендәге бөтөрөлгән тораҡ пункттар хөрмәтенә, шулай уҡ яуҙарҙа батырҙарса һәләк булған Ватанды һаҡлаусылар иҫтәлегенә 2003 йылдың 24 сентябрендә «Юрматы ере» мемориаль комплексы төҙөлгән) тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылда саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн ике тапҡыр «Батырлыҡ өсөн» миҙалына (25.10.1943, икенсе миҙалының ваҡыты күрһәтелмәгән) лайыҡ була. 1945 йылдың 9 майында «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы, ә 1985 йылдың 6 апрелендә II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

# Әхтәмов Абдрахман Хафиз улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
# Юланда

Юланда — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 308 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Юланда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһыӨфөнән Бөрө ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201512111100025385
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102538
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көйөргәҙе йылғаһы

Во избежание поломок страниц, использующих данный шаблон, желательно экспериментировать в своём личном пространстве.
Көйөргәҙе йылғаһы — Оло Юшатыр йылғаһының ҡушылдығы. Көйөргәҙе районына исем биргән йылға. Йылғалар икәү. Береһе Оло Көйөргәҙе, икенсеһе Кесе Көйөргәҙе тип йөрөтөлә.

# Көйөргәҙе йылғаһы
## Кесе Көйөргәҙе йылғаһы

Ырымбур өлкәһенә яҡын ғына, Тимербай ауылынан өс-дүрт км алыҫлыҡта сыға һәм Яҡуп ауылы янында Оло Көйөргәҙе йылғаһына ҡушыла.

# Көйөргәҙе йылғаһы
## Оло Көйөргәҙе йылғаһы

Иҙәк-Ишмәт ауылынан арыраҡ баш ала һәм Түбәнге Баба ауылы янында Оло Юшатыр йылғаһына ҡоя. Уның буйында бик күп ауылдар төйәк тапҡан.

# Көйөргәҙе йылғаһы
## Ҡушылдыҡтары

Шайтан-Уяҙы, Һарыйылға, Ыҫмайыл, Бәбәкә,
# Сулак (йылға)

Сулак (ҡум. Къой су, авар. Сулахъ, дарг. Кьас — «шаршы», рут. Сулак мыри, чеч. ГIой-хи) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сулак йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 0 км.

# Сулак (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000212109300001489
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300148
* Бассейн коды — 07.03.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3