yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Туба (ағас)

Туба ( ғәр. طُوبَىٰ‎- хозурлыҡ, рәхәтлек), Ислам эсхатологияһында - ожмахта үҫкән ағас ( Йәннәт ).
Был термин Ҡөрьәндә бер тапҡыр ғына хозурлыҡ мәғәнәһендә иҫкә алына һәм ағас булараҡ әйтелмәй. Туба һүҙен ағасҡа бәйле күрһәтеүсе берҙән-бер сығанаҡ - Мөхәммәт пәйғәмбәр хәҙисе .
Образ оҙаҡ йылдар яҙыусыларҙың әҫәрҙәрендә һүрәтләнеп килә. Мәҫәлән, Яхья әл-Сухраварди боронғо фарсы мифологияһы нигеҙендә сюжет уйлап тапҡан һәм, был ысынлап та мифик сәмреғош йомортҡа һала торған ожмахтағы ағас, тип фараз итә . 1449 йылда Мехмед Языджиоглу оҡшаш ожмах ағасын Мөхәммәдиә тип аталған ҡулъяҙмаһында һүрәтләй .
Сенегалда изге Туба ҡалаһы йәннәт ағасы исеме менән аталған. Ғәрәп ҡатын-ҡыҙ исеме Туба ла ағас исеменән килә. Туба, йәки Туғба, Төркиәлә 1970-се йылдарҙан киң таралған исемгә әйләнгән .
# Маньлесья

Маньлесья — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тол-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Маньлесья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025250
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302525
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тарка-Харвута

Тарка-Харвута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Арка-Харвута йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Тарка-Харвута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054419
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305441
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Октан

Оло Октан — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Летка йылғаһының уң ярына тамағынан 228 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Оло Октан
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031617
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103161
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лулаг-Игол

Лулаг-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сабун йылғаһының уң ярына тамағынан 283 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Лулаг-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039481
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203948
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Солтанбаев Шәрифйән Дәүләтбай улы

Солтанбаев Шәрифйән Дәүләтбай улы (12 июнь 1924 йыл — 2001 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, III дәрәжә «Дан» ордены, «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙал кавалеры

# Солтанбаев Шәрифйән Дәүләтбай улы
## Биографияһы

1924 йылдың 12 июлендә Ғәҙелгәрәй ауылында тыуған. 1933 йылда атаһын тимерсе итеп Кейекбайға ебәргәс, Солтанбаевтар ғаиләһе күсенеп китә. 1936 йылда Кейекбай башланғыс мәктәбен тамамлай. 1938 йылда комсомол сафына инә. 1939 йылда Әтек ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай һәм Иҫке Собханғол урта мәктәбенең 8 класына уҡырға инә. Ярты йыл уҡығас, колхозға хисапсы итеп ҡуялар.
1942 йылдың 17 авгусында Бөйөк Ватан һуғышына китә алына. Сталинград, Воронеж, Дон һәм 2-се Украина фронттарында һуғыша. Хәрби званиеһы — сержант. Төньяҡ Донец, Днепр, Көньяҡ Буг, Днестр, Мурешеп һәм Сергет йылғаларын кискәндә ҡатнаша. Карпат, Трансильвания тауҙарында, Курск дуғаһында Яссы-Киженев группировкаларында барған һуғыштарҙа ҡатнаша.
1947 йылдың 30 апрелендә демобилизациялана. 1947—1950 йылдарҙа Мәндәғолда, Әтектә уҡытыусы булып эшләй. 1951—1961 йылдарҙа РК КППСС-та бүлек мөдире булып эшләй.
1984 йылдан пенсияға сыҡҡансы Таң гәзите редакцияла хәбәрсе, пионерҙар йортонда директор, радиотапшырыуҙар бүлегендә, урман хужалығында, дәүләт страховкалау инспекцияһында эшләй.
Шәрифйән Дәүләтбай улы 2001 йылда үлеп ҡала. Иҫке Собханғол ауылында ерләнгән.

# Солтанбаев Шәрифйән Дәүләтбай улы
## Ғаилә

Ҡатыны Ғәфүрә менән 8 малай тәрбиәләп үҫтерәләр.

# Солтанбаев Шәрифйән Дәүләтбай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* III дәрәжә «Дан» ордены
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы
* «Будапештты алған өсөн» миҙалы
* Хеҙмәт ветераны
# Инә зат

Инә зат — енси юл менән үрсегән биологик төрҙәрҙә һәм бының менән бәйле енси диморфизмда ҡатын-ҡыҙ енси билдәләре булған тере организм. Улар шул уҡ биологик төрҙә ир-ат билдәләренән айырылып тора. ("'ата"') . Ҡатын-ҡыҙҙың беренсел енси билдәләре рәтенә репродуктив системаһы (ҡатын-ҡыҙ енси органдары)), икенсел енси билдәләргә (кәүҙә үҙенсәлектәре) һәм башҡалар инә. Инә һәм ата экземплярҙар хайуандарҙа ла, үҫемлектәрҙә лә була, әммә был «инә зат» , «ата зат» терминдары хайуандарға ҡарата башҡорт телендә инә затлы малға ҡарата "орғасы" термины ҡулланыла.

# Инә зат
## Төп ҡылыҡһырламалары

Инә заттың төп характеристикаһы булып инә гаметалары — түл күҙәнәге етештереү һәләте тора, сперматозоидтан айырмалы, ул артыҡ хәрәкәтсән түгел һәм дәүмәле лә ҙурыраҡ. Ул тоҡомдо дауам итә, әммә бының өсөн ата заттың генетик материалы булыу зарур ( әммә тәбиғәттә партеногенез — аталанмай үрсеү һәләте лә осрай). Боронғо инә затын ата затыннән боронғораҡтип иҫәпләнә, сөнки иртә үҫеш стадияһында бар организмдар заткә бүленмәй үрсеү һәләтенә эйә булған (Изогамия), эволюция процесында анизогам организмдар барлыҡҡа килә.Бөтә юғары хайуандар батшалығы, шул иҫәптән кеше, оогам организмға ҡарай.
Күпселек быуынтыҡ аяҡлылар һәм хордалыларҙың инә затлылары йомортҡа һала, тере тоҡом тыуҙырыу уларҙа һирәк осрай живорождение, әммә хордалылар төрөнә ингәнһөтимәрҙәрҙең барлыҡ кластары өсөн тере тоҡом тыуҙырыу тәбиғи. Һөтимәрҙәр өсөн һөт биҙҙәре булыу хас, улар балаларына һөт имеҙә. Һөт биҙҙәре ата затлыларҙа ла бар, әммә улар үҫешмәй һәм үҙ функцияһын үтәй алмай. Һөтимәрҙәрҙең инә затлылары ата затлыларҙан бәләкәйерәк кәүҙәле, мускулатураһы артыҡ үҫешмәгән була. зат араһындағы айырмалыҡтарҙы күрергә мөмкин. Ҡоштарҙа ата ҡоштар инәләренә ҡарағанда сағыуыраҡ ҡауырһынлы була.
Һөтимәрҙәрҙең инә затында парлы ХХ хромосомалар була, шул уҡ ваҡытта ата затлыларҙа XY хромосома. ҡоштарҙа зат Z һәм W хромосомалары менән билдәләнә; ZZ — ата, ә ZW — инә, шул рәүешле һөтимәрҙәр һәм кешенән айырмалы рәүештә, ҡош балаһы инә гены менән билдәләнә.

# Инә зат
## Инә затының биологик роле

Инә заттың биологик төрҙәре өсөн төп ролде репродуктив функция уйнай — ул аталана, йәғни ата заттың енси күҙәнәктәренән (сперматозоид)генетик мәғлүмәт ҡабул итә һәм тоҡом бирә. Ул шулай уҡ балаларын яҡлай, һаҡлай, ашата, тәрбиә бирә һ.б. аҙыҡтан, тәрбиә һәм тоҡомло һ. б.

# Инә зат
## Башҡорт телендә зат атамалары

Башҡорт телендә хайуандарҙың төрөнә хас зат атамалары ҡулланыла. Мәҫәлән, һарыҡ-кәзә: орғасы (инә зат) һәм тәкә (ата зат). Һыйыр малында - орғасы (инә зат) һәм үгеҙ. Термин малдың йәшенә ҡарап та зат буйынса айырып бирелә, мәҫәлән йылҡы малында: айғыр (ата зат) - бейә (инә зат), дүнән (ата зат)- дүнәжен (инә зат), ҡонан (ата зат)-ҡонажын (инә зат). Ҡош-ҡортта тауыҡтар ғына айырым атамалы: тауыҡ - әтәс. Ә бына ҡаҙ, өйрәк, күркә "ата" һәм "инә" тип айырыла. Эттең инә заты - кәнтәй, ата заты - арлан

# Инә зат
## Шулай уҡ ҡара

* Ҡатын-ҡыҙ
* Гермафродитлыҡ
# Дозовка (Весляна ҡушылдығы)

Дозовка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Дозовка (Весляна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001907
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100190
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кальбе (Мильде)

Кальбе (Мильде) (нем. Kalbe (Milde)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8156 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,44 км². Диңгеҙ кимәленән 29 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
# Бельское (Стәрлетамаҡ районы)

Бельское (рус. Бельское) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1186 кеше. Почта индексы — 453119, ОКАТО коды — 80249812004.

# Бельское (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 20 км
# Алыҫ Көнсығыш диңгеҙ ҡурсаулығы

Алыҫ Көнсығыш диңгеҙ ҡурсаулығы (рус. Дальневосточный морской заповедник) — Япон диңгеҙенең Бөйөк Петр ҡултығында 1978 йылдың 24 мартында ойошторолған һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе, диңгеҙ тәбиғәт мираҫы объекты.
Ҡурсаулыҡтың дөйөм майҙаны — 64316,3 гектар, дүрт һаҡлау режимы бар, шул иҫәптән 63 000 гектар диңгеҙ акваторияһы, диңгеҙ сиктәре тирәләй 3 миль, ҡоро ер сиктәре тирәләй киңлеге 500 метр булған һаҡлау зонаһы раҫланған.
Ул Рәсәйҙә майҙанының 98 процентын һыу тәшкил иткән берҙән-бер ҡурсаулыҡ. Унда 5000-дән ашыу төр үҫемлек һәм хайуан иҫәпләнә.
2003 йылдың сентябрендә Алыҫ Көнсығыш диңгеҙ ҡурсаулығы ЮНЕСКО-ның «Кеше һәм биосфера» программаһына инә һәм биосфера ҡурсаулығы статусы ала.
Ҡурсаулыҡтың төп эшмәкәрлеге:
* хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең генофондын, шулай уҡ мәҙәни-тарихи мираҫ объекттарын һаҡлау;
* һыу майҙанын һәм территорияһын һаҡлау;
* диңгеҙ һәм утрау биогеоценоздарын һаҡлау һәм тергеҙеүҙең фәнни нигеҙҙәре һәм диңгеҙҙе һаҡлау буйынса фәнни тәҡдимдәр әҙерләү;
* хайуандар һәм үҫемлектәрҙең диңгеҙ һәм утрау биоценоздарын өйрәнеү һәм күҙәтеү;
* экологик-ағартыу эшмәкәрлеге һәм танып-белеү туризмы.
2021 йылда ҡурсаулыҡ Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 18.10.2019 2467-р указына ярашлы Рәсәй Тәбиғәт ресурстары министрлығы ҡарамағына тапшырыла.

# Алыҫ Көнсығыш диңгеҙ ҡурсаулығы
## Һаҡлау, фәнни эшмәкәрлек

Ҡурсаулыҡтың төп проблемаһы бөтә Рәсәй ғилми һәм тәбиғәтте һаҡлау ойошмалары һәм учреждениелары өсөн уртаҡ — бюджет финанслауы етешмәй. Шуға ла флоты һәм транспорт саралары түбән ҡеүәтле һәм аҙ һанлы, ҡорамалдар етешмәй һәм башҡалар. Әммә ҡурсаулыҡ хеҙмәткәрҙәренең энтузиазмы һәм фиҙакәрлеге арҡаһында ҡурсаулыҡты һаҡлау һәм тикшереү туҡталмай. Һаҡлауҙа сик һаҡсылары һәм полиция ярҙам күрһәтә, әммә һуңғы йылдарҙа браконьерлыҡтың артыуы техник ҡорамалдарҙы камиллаштырыуҙы талап итә.
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре:
* биотөрлөлөктө өйрәнеү;
* антропоген һәм тәбиғи факторҙарҙың йоғонтоһон күҙәтеү һәм баһалау;
* һирәк осрай торған һәм юғалыу хәүефе янаған төрҙәрҙең биологияһын өйрәнеү.
# Мөхәммәттең фарманы

Мөхәммәттең фарманы («Ахтинаме», «Аштинамә»; грек. Αχτιναμέ του προφήτη Μοχάμεντ; фарс. فرمان — фарман) Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең 620-се йылдарҙа Изге Екатерина монастырына биргән һаҡ грамотаһы. Фарманда монастырға тейелгеһеҙлек, унда ғибәҙәт ҡылыу иреклеге гарантиялана, шулай уҡ синай монахтарына һалым ташламалары бирелә.

# Мөхәммәттең фарманы
## Тарихы

Мөхәмәттең с.ғ.с. Бәҙер һуғышында еңеүенән һуң (622 йылдың 1 мартында) Синай монастыры Мәҙинәгә бүләктәр менән делегация ебәрә. Монахтар монастырға Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡулы эҙе менән раҫланған һаҡ грамотаһы менән әйләнеп ҡайта. Өҫтөнлөк биреү сәбәптәрен архиепископ Констандиус хәбәр итә:
   Мөхәммәт рисәләте башлағанда үҙен Синайҙа ҡабул итеү менән ҡәнәғәт булып, Синайҙыҡылырҙың тыныс һәм изге тормош ҡағиҙәләре менән йәшәүен билдәләп, рәхмәт йөҙөнән, элгәре Юстиниан I биргән өҫтөнлөктәргә үҙенең дә мәғлүмәттәрен өҫтәп, вариҫтарына яҙма васыят ҡағыҙы биргән.
Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, Урта быуаттарҙа «…мосолмандарҙың синай монахтарына ҡарата илтифатына килгәндә, риүәйәт буйынса, Мөхәммәт тарафынан Синай монастырына бирелгән Фарман (һаҡлау грамотаһы) йоғонто яһай, … мосолмандарҙың дингә ҡарата түҙемлеге буйынса ғәжәпләнеү предметы булып тора». Әммә, өҫтөнлөктәргә ҡарамаҫтан, IX быуат башына монахтар һаны кәмей башлай, улар ни бары 30 ғына ҡалған. Монахтар тормошо тик Тәре яуҙары осоронда, Синай тәре йөрөтөүселәр ордены Европанан монастырға юлланған ғибәҙәт ҡылыусыларҙы һаҡлау бурысын үҙ өҫтөнә алғас ҡына терелеп китә.
1517 йылда солтан Сәлим I Мысырҙы яулап алғас, һәм монастырҙың хәүефһеҙлеге ҡурҡыныс аҫтында ҡалғас, монахтар Мөхәммәт фарманын яулап алыусыларға күрһәтә. Солтан документты Истанбулға һорап алдырта, уны солтан хазинаханаһына һалып, монахтарға фармандың төрөк теленә тәржемәһен ебәрә. Фирманың күсермәһе монастырь галереяһында иконалар күргәҙмәһендә урынлаштырылған. Архимандрит Арсений үҙенең "Сиркәү ваҡиғалары йылъяҙмаһы"нда ошо хаҡта хәбәр итә.

# Мөхәммәттең фарманы
## Фарман нөсхәләре

Фарман тирегә ғәзәлдәр күфә яҙмаһы менән яҙылған һәм Мөхәммәттең ҡулы менән нығытылған. Грамотаның ике тексы билдәле:
* ғәрәп телендәге төп нөсхә (Истанбулда һаҡлана);
* XVI быуатта яһалған, көнсығыш зауығына ярашлы иң нәфис һүҙбәйләнештәр өҫтәлгән инеш һәм йомғаҡлау менән төрөк теленә тәржемәһе. Шулай итеп, Синай монастырында һаҡланған был документ үҙ йөкмәткеһе буйынса ғәрәп телендәге төп нөсхәгә ҡарағанда ҙурыраҡ булып сыға.
# Мөхәмәтшина Фәүзиә Миҙхәт ҡыҙы

Мөхәмәтшина Фәүзиә Миҙхәт ҡыҙы (15 июнь 1953 йыл) — башҡорт журналисы, Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәйҙең Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2016).

# Мөхәмәтшина Фәүзиә Миҙхәт ҡыҙы
## Биографияһы

Фәүзиә Миҙхәт ҡыҙы Мөхәмәтшина 1953 йылдың 15 июнендә Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районының Ишбирҙе ауылында тыуған.
1970 йылда [[Баймаҡ лицей-интернаты]]н тамамлап, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң, «Октябрь байрағы» район гәзитендә тәржемәсе булып, артабан Ишбирҙе һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй.
1977 йылдан хеҙмәт эшмәкәрлеген КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты нәшриәтендә корректор булып дауам итә. Бер үк ваҡытта республика балалар гәзите «Башҡортостан пионеры» менән хеҙмәттәшлек итә, баҫмаға төрлө темаларға хәбәрҙәр һәм мәҡәләләр яҙа. Тиҙҙән уның ижади ынтылышын баһалайҙар һәм редакцияның мәктәп бүлегенә хәбәрсе итеп саҡыралар.
Бер аҙҙан Фәүзиә Миҙхәт ҡыҙы «Совет Башҡортостаны» гәзитенә эшкә күсә һәм тиҙ арала партия баҫмаһының иң оператив бүлегенә — мәғлүмәт бүлегенә хәбәрсе итеп тәғәйенләнә. 1985 йылдан ул хаттар бүлеге һәм социаль проблемалар бүлеге мөдире йөгөн тарта, артабан уға мәғариф бүлеген етәксеһе вазифаһын йөкмәтәләр һәм ул уны 2008 йылда хаҡлы ялға сыҡҡансы уңышлы башҡара.
Тәжрибәле журналист 2008 йылдан алып «Киске Өфө» гәзитендә хеҙмәт һала.

# Мөхәмәтшина Фәүзиә Миҙхәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2016).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998)
* Башҡорт СССР-ы Юғары Советы Президиумының маҡтау ҡағыҙы (1991)
* Башҡортостан Республикаһы Матбуғат министрлығының Маҡтау ҡағыҙы.
# Палевка

Палевка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мәскәү йылғаһының һул ярына тамағынан 363 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 2,5 км.

# Палевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Можайск һыуһаҡлағысынан Звенигород ҡалаһына тиклем, Руза (башынан Руза һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Озерна (башынан Озернинск һыуһаҡлағысына тиклем) индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101312110000023124
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002312
* Бассейн коды — 09.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иман

Иман, Иман-Иғтиҡад. Ислам динендәге хәҡиҡәттәргә тел менән әйтеп, күңел менән ышаныу.
Ислам динендә кешене инаныс тигән бөйөк көс йәшәтә, шул уға егәрлек бирә. Мосолмандарҙың ундай көсө, ышанысы — Иман.
Алллаһы тәғәләнең барлығына, Уның фәрештәләренә, изге китаптарына, Пәйғәмбәрҙәренә, ҡиәмәт көнөнә, изгелек һәм яуызлыҡтың Аллаһы тәғәлә тәҡдире менән булыуына ышаныуҙы «Ләә иләәһә илләл-лааһү Мүхәммәдүр-расүүлүллааһ» тип тел менән әйтеү — Иғтиҡад, йәки Иман килтереү була.
Иман килтереү — мосолмандарға фарыз булған биш ғәмәлдәң тәүгеһе.

# Иман
## Имандың нигеҙҙәре

* Аллаһыға, Уның исемдәренә һәм Аллаһтың сифаттарына ышаныу.
* Фәрештәләргә ышаныу.
* Аллаһтың Китаптарына (Ҡөрьән, Библия, һ.б.) ышаныу.
* Пәйғәмбәрҙәргә ышаныу.
* Ҡиәмәт көнөнә ышаныу.
* Тәҡдирҡә ышаныу.
Улар ҡыҫҡа иман нигеҙҙәрендә яҙылған.
Иманды тулы аңлау өсөн тағы түбәндәгеләрҙе лә бҡарап үтергә кәрәк:
* Иманды ҡотолғоһоҙ үлем алдында ҡабул итеп булмай.
* Имандың бер шарттарын ғына үтәп, башҡаларын кире ҡағып булмай.
* Имандың бөтә шарттарын ҡабул итеп, уларҙың барыһын да бер тигеҙ үтәү мотлаҡ.
# Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы

Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы (4 ноябрь 1952 йыл) – тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (2011), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2015), Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2002).

# Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы
## Биографияһы

Рәфис Миңлеғәли улы Зыязитдинов 1952 йылдың 4 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Кесе Буҙат ауылында крәҫтиән-колхозсы ғаиләһендә тыуған. Бала саҡ һәм үҫмер йылдары ошо райондың Түбәнге Ибрай ауылында үтә.
1960—1970 йылдарҙа Ибрай ауылындағы башланғыс, Айтуғандағы һигеҙ йыллыҡ һәм Тәтер-Арыҫлан ауылындағы урта мәктәптәрҙә уҡый.
Урта белем алғандан һуң, 1970—1972 йылдарҙа СССР Ҡораллы Көстәрендә хәрби хеҙмәттә була. Запасҡа ҡайтарылғандан һуң, Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетына уҡырға инә һәм уны 1978 йылда уңышлы тамамлай.
Үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген йүнәлтмә менән тыуған Стәрлебаш районының Тормай ауылындағы урта мәктәптә башлай. Тарих һәм йәмғиәт белеме уҡытыусыһы булыу менән бергә кластан һәм мәктәптән тыш тәрбиәүи эштәрҙе ойоштороусы ла була, тиҙҙән мәктәп директоры вазифаһына үрләтелә. Йәш белгес бер үк ваҡытта күп яҡлы йәмәғәт эштәре менән дә әүҙем шөғөлләнә: ауыл Советы депутаты итеп һайлана, комсомол политмәғарифе селтәрендә пропагандист була, агитколлективты етәкләй, уҡытыусылар һәм ауыл йәштәренең драма түңәрәген ойоштороп алып бара.

# Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы
## Ваҡытлы матбуғатта

* Шиғри күңелле ғалим. Стәрлебаш шишмәләре гәзите. 2018 йыл, 31 август(недоступная ссылка)

# Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2015)
* Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2002)
# Шарловка (Кемчуга ҡушылдығы)

Шарловка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг (Оло Кемчуг) йылғаһының һул ярына тамағынан 332 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Шарловка (Кемчуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016626
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201662
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Бағраш

Кесе Бағраш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бағраш йылғаһының уң ярына тамағынан 3,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Бағраш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021689
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102168
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Колдор

Колдор — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Телецкое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Колдор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002996
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100299
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1