yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әнеү

Әнеү (рус. Аннау, Анау, төркм. Änew) — Төркмәнстандың Аҡ-Бойҙай әтрабы (төркм. Akbugdaý etraby) Аһал вилайәтендә урынлашҡан ҡала.Ашхабадтан 8 км алыҫлыҡта, М37 автотрассаһы менән бәйле.

# Әнеү
## Тарихы

Ҡала урынында кеше йәшәүенең беренсе эҙҙәре беҙҙең эраға тиклем V мең йыл элек булғанлығы асыҡланған. Совет осоронда 9332 кеше йәшәгән ҡала тибындағы ҡасаба булған (1989 йыл) һәм ул Төркмән ССР-ы Ашхабад районының хакимиәт үҙәге булған. Ҡала статусын 2008 йылдың 3 февраленән башлап йөрөтә

# Әнеү
## ЭтимологияҺЫ

Әнеү атамаһының тамыры фарсы теленән тип һанала ( «әб- һәм нәү» (آب نو), «яңы һыу» тигәнде аңлата).

# Әнеү
## Инфраструктураһы

2003 йылда Әнеүҙә яңы стадион төҙөлгән, ә 2005 йылда «Аҡ бойҙай» («Ак бугдай») Милли бойҙай музейы асылған.

# Әнеү
## Археологияһы

«Аҡ бойҙай» бойҙай музейында бик күп боронғо экспонаттар һаҡлана. Айырым алғанда,1904 йылда табылған 5000 йыл элекке бойҙай орлоғо, шулай уҡ ошолар бар:
* уңдырышлылыҡ алиһәләре һындары (Намазга-Тепе, беҙҙең эраға тиклем IV мең йыл),
* ҡул тирмәне таштары, уҡ башаҡтары һәм бронза бысаҡ ( беҙҙең эраға тиклем III-II мең йыл)),
* бронза тәпке һәм таштан эшләнгән орлоҡ ваҡлағыстар ( беҙҙең эраға тиклем тиклем II мең йыл),
* монохром һәм полихронлы рәсемдәр төшөрөлгән керамик һауыт-һаба фрагменттары,
* кунжут бөртөктәренән май һығып сығарыу өсөн май һығып сыҡҡыс.

# Әнеү
## Сәйет Джемалетдин мәсете

Был мәсетте халыҡ телендә «Гүзәллек йорто» тип йөрөтәләр (төркм. Seýit Jemaleddiniň metjidi ) — Әнеү ҡалаһы территорияһында, хәҙерге Әнеү ҡалаһының көнсығышында, Ашхабадтан көнсығышҡа табан 12 километр алыҫлыҡтағы мөһабәт мәсет. Урта Азияның урта быуат архитектураһы ҡомартҡыһы1446-1457 йылдарҙа (1455-1456 йылда фасадтағы яҙыу нигеҙендә) Шәйех Джелал-әд-донъя-үә-дин хөрмәтенә төҙөлгән. Мәсет порталының мозаика декорацияһы Урта Азияның мосолман архитектураһында тиңе юҡ. Портал аркаһында бер-береһенә баштарын борған ике аждаһа һүрәтләнгән. Ҡомартҡыны ҡарарға тарих һәм мәҙәниәт менән мауыҡҡан туристар йөрөй, ә Әнеү мәсетенә динлеләрҙең зыярат ҡылыу урыны булып тора1948 йылда Ашхабадта ер тетрәгәндә емерелә.Декор фрагменттары Төркмәнстандың һынлы сәнғәт музейында һаҡлана. Реставраторҙар порталдың нигеҙен, майҙандағы кирбес юлдарҙы һәм ҡәберҙе тергеҙгән. Аждаһалы мозаика һүрәтте һәм мәсете порталының эпиграфикаһын реставрациялауҙы Һынлы сәнғәт музейы һәм Рәсем сәнғәте академияһы хеҙмәткәрҙәре 2013 йылда башҡара.
# Новочеркасск һөт заводы

Асыҡ акционерҙар йәмғиәте «Новочеркасск» һөт заводы (Новочеркасск һөт заводы булараҡ билдәле) — һөт тауарҙары етештереүсе завод. Ростов өлкәһе эре аҙыҡ-түлек предприятиеларының береһе. Ул Новочеркасск ҡалаһында урынлашҡан. 51 төр һөт продукцияһы етештергән. Хеҙмәт ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән (1986). Социалистик ярыштарҙа бер нисә тапҡыр еңеп сыҡҡан. Әлеге ваҡытта завод банкрот булған һәм ғәмәлдән сыҡҡан.

# Новочеркасск һөт заводы
## Тарих
### Беренсе тапҡыр телгә алынған

Документтарҙа Новочеркасск һөт заводы тәү башлап Төньяҡ-Кавказ крайсоюз системаһына ҡараған һөт эшкәртеүсе предприятиеларҙың титуллы исемлегендә телгә алына. 1931 йылдың 1 майына, ул «ҡул» ҡеүәте типлы ҡуйы һөт етештереү предприятиелары араһында йылына 600 центнер һөт етештерә.
1935 йыл завод яраҡлаштырылған башҡа бинаға күсә. Завод механизацияланмаған нигеҙҙә, ҡул көсө менән эшләгән. Әммә етештергән продукция ассортименты киңәйгән. Һөт флягаларҙа һәм бутылкаларҙа сығарылған. Унан башҡа простокваша, ҡаймаҡ, аҡ май һәм шоколад, туңдырма, эремсек әйберҙәре лә сығарылған. Һөт заводының ҡеүәте тәүлегенә 6 тонна тәшкил иткән. Был бинала завод 1965 йылға тиклем эшләй.

# Новочеркасск һөт заводы
## Тарих
### Етештереүҙе үҫтереү

Новочеркасск заводы 1965 йылда эшләй башлай. Ҡала халҡының күбәйеүе һәм Новочеркасскиҙың үҫешеүе арҡаһында ҡалала механизациялы яңы предприятие асыу талап ителә. 1965 йылдың ноябрендә проектҡа һалынған сменаға 50 тонна һөт эшкәртеү ҡеүәтле яңы завод төҙөлә. 1967 йылда проектланған ҡеүәт тормошҡа ашырыла һәм етештереү көстәре үҫешә башлай. Ҡаймаҡ эшләү цехы реконструкциялана, уның ҡорамалдары тулыһынса яңыртыла. Ҡаймаҡты 0,5 л банкаларҙа металл ҡапҡастар менән сығарыу фольга ҡапҡастар менән ябыуға алыштырыла. 1968 йылдан башлап завод коллективы даими рәүештә социалистик ярыштарҙа ҡатнашып килә һәм бер нисә тапҡыр еңеүсе тип табыла.
# Штрезов

Штрезов (нем. Stresow) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 139 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,27 км². Диңгеҙ кимәленән 59 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
# Йәжүж менән Мәжүж

Йәжүж менән Мәжүж (ғәр.يأجوج ومأجوج‎.— йәджүдж үә мәджүдж) — ислам эсхатологияһында, алыҫ көнсығышыта йәшәгән, ерҙә боҙом менән шөғөлләнгән ҡәбиләләр. Изге Яҙмалағы Гог һәм Магогҡа тура килә.

# Йәжүж менән Мәжүж
## Ҡиәфәттәре

Риүәйәт буйынса, Йәжүж менән Мәжүж иҫ киткес ҙур кәүҙәле. Уларҙың ҡайһы берҙәренең ҡолаҡтары кәүҙәһен ҡапларлыҡ булған. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа киреһенсә — улар тәпәш буйлы һәм яҫы йөҙлө тип раҫланыла. Алишер Навои Хәмсә тигән әҫәрендә йәжүждәрҙе «ете иле» сәсле, ҙур ҡолаҡлы, һары-ҡара йөҙлө, ҡабан тешле һәм тут-ҡыҙыл һаҡаллы итеп тасуирлай.

# Йәжүж менән Мәжүж
## Йәшәгән урындары

Алишер Навои йәжүждәрҙе Мәғрибтән төньяҡҡа ҡарай Фаранг иле менән күршеләш урынлаштыра. Йәжүждәр таулы Кирван иле аша һөжүм итә, уныһы Каф тауҙарының бер өлөшө булып тора.

# Йәжүж менән Мәжүж
## Кәртәләр төҙөү

Йәжүж менән Мәжүж Ҡиәмәт көнөнөң билдәһе булып тора һәм Әл-Кәһф сүрәһендә телгә алына.
Йәжүж менән Мәжүжхалыҡтарының ерҙә боҙом менән шөғөлләнеүе сәбәпле, хаҡ тәҡүә Зөлҡәрнәй улар араһында диуар төҙөй. Һәр төн улар диуар аҫтын ҡаҙалар, әммә иртән Аллаһ уларҙың бар эшен юҡҡа сығара.
Йәжүж менән Мәжүж Ғайса пәйғәмбәр) икенсе тапҡыр килгәндән һуң стенаны емерә ала һәм шул саҡта улар бөтә ерҙе тултырасаҡ. Ҡөрьәнгә ярашлы, Йәжүж һәм Мәжүж «һәр ҡалҡыулыҡтан аҫҡа килеп төшәсәк».

# Йәжүж менән Мәжүж
## Һуғыш

Ғайса пәйғәмбәр Дәжжәлде еңгәндән һуң был ваҡытҡа бөтә ерҙе буйһондорасаҡ һәм бик күп кешеләрҙе үлтерәсәк Йәжүж менән Мәжүж ҡәбиләләренә ҡаршы динлеләрҙе һуғышҡа алып барасаҡ. Йәджүж һәм Мәжүж ҙур йылғаларҙан һәм күлдәрҙән бөтә һыуҙы эсеп бөтәсәк һәм күккә ата башлаясаҡ. Ғайса пәйғәмбәр уның армияһын еңә алмай, Аллаһтан ярҙам һорай. Аллаһ Йәжүж менән Мәжүж ҡәбиләләренә селәүсен-ҡорттар ебәрә һәм шулар уларҙың танауҙарына, ауыҙҙарына, ҡолаҡтарына тыңҡыслап тула.
# Әл-Ғашийәһ сүрәһе

Әл-Ғашийә сүрәһе (ғәр. سورة الغاشية‎, Ҡаплаусы ) — Ҡөрьән Кәримдең 88-се сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 26 аяттан тора.

# Әл-Ғашийәһ сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
1. هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ (2)
عَامِلَةٌ نَّاصِبَةٌ (3)
تَصْلَى نَارًا حَامِيَةً (4)
تُسْقَى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ (5)
لَّيْسَ لَهُمْ طَعَامٌ إِلَّا مِن ضَرِيعٍ (6)
(7)لَا يُسْمِنُ وَلَا يُغْنِي مِن جُوعٍ
8)جُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاعِمَةٌ (
لِسَعْيِهَا رَاضِيَةٌ (9)
فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ (10)
لَّا تَسْمَعُ فِيهَا لَاغِيَةً (11)
فِيهَا عَيْنٌ جَارِيَةٌ (12)
فِيهَا سُرُرٌ مَّرْفُوعَةٌ (13)
وَأَكْوَابٌ مَّوْضُوعَةٌ (14)
وَنَمَارِقُ مَصْفُوفَةٌ (15)
وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ (16)
أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ (17)
وَإِلَى السَّمَاء كَيْفَ رُفِعَتْ (18)
وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ (19)
وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ (20)
فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ (21)
لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ (22)
إِلَّا مَن تَوَلَّى وَكَفَرَ (23)
فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذَابَ الْأَكْبَرَ (24)
إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ (25)
ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ (26)
# Кроссен-ам-Эльстер

Кроссен-ам-Эльстер (нем. Crossen an der Elster) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1753 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,74 км². Диңгеҙ кимәленән 176 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7613 һәм автомобиль коды — SHK.
# 1720 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1720 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1720 MDCCXX |
| Юлиан стилендә | 1719—1720 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2472—2473 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7228—7229 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5480—5481 ה'ת"ף — ה'תפ"א |
| Мосолман календары | 1132—1133 |
| Боронғо әрмән календары | 1169 ԹՎ ՌՃԿԹ |
| Ҡытай календары | 4416—4417 己亥—庚子 жёлтая свинья — белая мышь |
| Эфиопа календары | 1712—1713 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1776—1777 |
| - Шака самват | 1642—1643 |
| - Кали-юга | 4821—4822 |
| Иран календары | 1098—1099 |
1720 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
# Муллуту-Суурлахт

Муллуту-Суурлахт (Mullutu-Suurlaht) — Сааремаа утрауында, Курессааре (Kuressaare) ҡалаһынан 2 километр көнбайышта урынлашҡан Эстонияның ҙурлығы буйынса дүртенсе күле. 1440 гектар самаһы майҙанды биләгән күлдең тәрәнлеге 2,1 м-ға етә. Тоҙлолоғо буйынса күл тоҙло һыулы булып тора. Муллуту-Суурлахт ике өлөштән тора:
* Суурлахт (Келламяе (Kellamäe)) — көнсығыш өлөшө
* Муллуту — көнбайыш өлөшө
Даими яҙғы ташҡындар ваҡытында (1,16 м-ға тиклем) күл яҡындағы Паадла (Paadla), Вягара (Vägara) һәм Каалупеа (Kaalupea) һыу ятҡылыҡтары менән ҡушыла һәм, шулай итеп, һыу кимәле ике ярым тапҡырға арта. Күлгә өс км оҙонлоғондағы Насва (Nasvа) йылғаһы ҡоя. Һыу баҫыу ваҡытында йылға диңгеҙҙән күлгә аға, ә башҡа саҡта киреһенсә. Шуға күрә күл балыҡҡа бай, атап әйткәндә, унда табан, сабаҡ, ҡарабалыҡ, ҡыҙылғанат, йыланбалыҡ, ташбаш, алабуға, опто, күк балыҡ, шамбы, суртан, шырт балыҡ һәм башҡа балыҡтар бар. Суурлахт ҡултығының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә ҙур булмаған (3 га) Рахину (Rahinu) утрауы урынлашҡан. Ҡултыҡтың тәпәш ярҙары ҡырсындан йәки ҙурыраҡ таштарҙан тора, урыны менән ҡомло. мәтеле йәки ҡыҙыл балсыҡлы. Күлде ике ҙур өлөшкә Хидре Нукк (Hidre nukk) ярымутрауы бүлеп тора. Вягара һәм Муллуту ҡултыҡтарының ярҙары бик тәпәш һәм ҡамыш менән ҡапланған. Төньяҡта Муллутуҙың тәрәнлеге 0,2-0,3 м булһа, көньяҡ өлөшөндә, Насва тамағы тирәһендә, 1,7 м-ға етә. Ярҙың бейеклеге 0,4 м, ҡом һәм ләм ҡатламы менән ҡапланған. Вягара ҡултығының тәрәнлеге 1,1 м. Муллутуға Каармисе һәм Кярла, Суурлахтҡа — Унимяе йылғалары ҡоя.
# Полом

Полом — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уть йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Полом
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103872
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лопан (Коса ҡушылдығы)

Лопан — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының уң ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.

# Лопан (Коса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002683
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100268
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грешнов Владимир Михайлович

Грешнов Владимир Михайлович (14 ноябрь 1949 йыл) — ғалим-инженер-механик. 1974 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1988—2003 йылдарҙа металдарҙы баҫым ярҙамында эшкәртеү машиналары һәм технологияһы кафедраһы мөдире, 2007 йылдан — теоретик механика кафедаһы мөдире. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, физика-математика фәндәре докторы (1992), профессор (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007).

# Грешнов Владимир Михайлович
## Биографияһы

Владимир Михайлович Грешнов 1949 йылдың 14 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай ҡалаһында тыуған.
1974 йылда Өфө авиация институтын тамамлай һәм шул ваҡыттан ошо вузда (артабан Өфө дәүләт авиация техник университеты) эшләй: инженер, өлкән ғилми хеҙмәткәр, өлкән уҡытыусынан алып «Металдарҙы баҫым менән эшкәртеү машиналары һәм технологиялары» кафедраһының (хәҙер — нанотехнологиялар кафедраһы) мөдире, доценты, профессорына (1993) тиклем юл үтә. 2007 йылдан — теоретик механика кафедраһы мөдире. 1992 йылда «Метал эшкәртеү технологияһында үтә һығылмалылыҡты тикшереү һәм уны файҙалы ҡулланыу ысулдары» темаһы буйынса «физика-математика фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
Уның ҡатнашлығында булдырылған технологиялар (үтә һығылмалылыҡ шарттарында ракета-космик техника өсөн деталдәрҙе штамплау, автомобилдәр төҙөүҙә беркетеү әйберҙәрен һыуыҡ күләмле штамплау) элекке СССР предприятиеларына индерелгән.
Ҙур һығылмалы деформацияларҙың физика һәм механика өлкәһендә һәм металдарҙы баҫым менән эшкәртеүҙә белгес. «Ҡом сәғәте» схемаһы буйынса металдарҙы преслауҙың яңы ысулын эшләй. Ҡайнар күләмле штамплауҙы керамик штампта тәүге тапҡыр булып башҡара. Керамик штамптың иҫәп һәм проектлау нигеҙҙәрен, металдарҙың үтә һығылмалы деформацияһының теоретик моделен эшләй, дифференциаль штамплауҙы тәҡдим итә. Авиация двигателдәре деталдәрен һәм ракета-космик техниканың яуаплы деталдәрен штамплау технологиялары Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһы һәм Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе илдәренең машина төҙөү преприятиеларына индерелә.
28 уйлап табыуға авторлыҡ таныҡлыҡтарына һәм патенттарына эйә. 90-дан ашыу баҫма эштәр авторы.

# Грешнов Владимир Михайлович
## Патенттары

* Штамп для горячего деформирования деталей (от 25.11.1978) (авторы — Климов Игорь Александрович, Грешнов Владимир Михайлович, Кайбышев Оскар Акрамович, Галимов Макки Даянович)
* Штамп для изотермического деформирования (от 30.08.1981) (авторы — Грешнов Владимир Михайлович, Кайбышев Оскар Акрамович, Метелев Борис Константинович, Щеринов Виталий Николаевич, Котунов Владимир Фёдорович, Шишменцев Виктор Петрович)
* Способ пластического структурообразования и устройство для его осуществления (от 23.06.1992) (авторы — Грешнов Владимир Михайлович, Амиров Марс Гизитдинович, Голубев Олег Вячеславович, Лавриненко Юрий Андреевич)
# Кузя (Саракопша ҡушылдығы)

Кузя — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Саракопша йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Кузя (Саракопша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000182
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100018
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вурсат-Юган (Назым ҡушылдығы)

Вурсат-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының уң ярына тамағынан 188 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Вурсат-Юган (Назым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051243
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205124
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Сямуньга

Түбәнге Сямуньга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезенская Пижма йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Түбәнге Сямуньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045043
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004504
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы

Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы (? 1915 йыл — 21 ноябрь 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, кесе политрук, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының политбүлек буйынса эскадрон командиры ярҙамсыһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942).

# Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы
## Биографияһы

Мотаһар Ҡунаҡбай улы Ғәлин 1915 йылда Баймаҡ районы Дәүләт ауылында тыуған.1941 йылда Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыл. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадрон полит бүлек буйынса командир ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Рәсәй Федерацияһы Волгоград өлкәһе Блиновский хуторы тирәһендә барған ҡаты һуғышта һәләк була һәм шунда ерләнә

# Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы
## Батырлығы

* 1942 йылдың 12 ноябрендә Блиновский ауылы эргәһендә үҙенең һуғышсылары менән дошмандың ике орудиеһын ҡулға төшөрә.
* 1942 йылдың 20 ноябрендә мөһим задание башҡара:һуғыш яланынан яралыларҙы һәм үлгәндәрҙе алып сыға.Үҙе 7 яралы һәм 18 үлгән һалдатты көслө дошман уты аҫтында һуғыш яланынан сығара.
* 1942 йылдың 21 ноябрендә эскадронды ялҡынлы телмәре менән илһамландырып, дошманға ҡаршы атлы атакаға үҙ артынан әйҙәй.Үҙе фашистарҙың 3 офицерын, 4 һалдатын юҡ итә.Яу яланында Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы батырҙарса һәләк була. Батырлығы үлгәндән һуң Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән баһалана

# Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы
## Әҙәбиәттә

Әхтәм Ихсандың «Саҡма тояҡ аттарҙа» шәхси күҙәтеүҙәр һәм тарихи документтар нигеҙендә яҙылған китабында Мотаһар Ҡунаҡбай улы Ғәлиндең ҡаһарманлығын һүрәтләгән шундай юлдар бар:
* Сабельник Мотаһар Ғәлин атта елдереп килде лә танк өҫтөнә менеп китте һәм,танкының люгын асып, автомат төйҙәһе менән водителдең башына тондорҙо. Кавалеристар ҡыйыулыҡтың тарихта күренмәгән яңы биттәрен асалар ине. Майор Кусимов быларҙың барыһын да күреп торҙо.

# Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942)
# Буготак (Иня ҡушылдығы)

Буготак — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 80 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Буготак (Иня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006407
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200640
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Каралга

Каралга — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1558 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Каралга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004348
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200434
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1985 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1985 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Косец

Косец — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 319 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 249 км.

# Косец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034237
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203423
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пушкин майҙаны (Иваново)

Пушкин майҙаны — Иваново ҡалаһы үҙәгендәге майҙан, бөйөк рус шағиры Пушкин Александр Сергеевич хөрмәтенә аталған
Пушкин майҙаны менән йәнәш бер яҡтан Кокуй бульвары, икенсе яҡтан Ленин проспекты урынлашҡан. Майҙан эргәһенән Уводь йылғаһы аға.

# Пушкин майҙаны (Иваново)
## Тарихы

1930 йылдарға тиклем Пушкин майҙаны урынында Ҡомдар урыны булған.
Майҙандың төҙөлөшө 1931 йылда башлана, һүтеп алынған Покровка һәм Троица соборҙары урынында ташҡа һалынған яҙыу барлыҡҡа килә: «Синфи ҡоллоҡ усағы урынында социалистик мәҙәниәт һарайы төҙөйәсәкбеҙ». Ун йылдан һуң был урында мавзолейға оҡшаған Сәнғәт һарайы төҙөлә.
1937 йылда, А.С. Пушкиндың йөҙ йыллыҡ вафаты хөрмәтенә Ҡомдар урынын Пушкин майҙаны тип атайҙар.
1959 йылда Пушкин майҙанынан Сталин һәйкәлен алалар Бөгөнгө көндә Пушкин майҙаны ҡаланың төп урындарының береһе, унда конкурстар, концерттар һәм күмәк күңел асыуҙар үткәрелә (башҡа үҙәк урамдар менән бер рәттән). Һәр кис фонтан янында йәштәр йыйыла. Халыҡ араһында был урын «Пушка» тип атала.
Әлеге ваҡытта майҙан районында Уводь йылғаһы яры буйын төҙөкләндереү буйынса эштәр алып барыла.

# Пушкин майҙаны (Иваново)
## Архитектураһы

Пушкин майҙанында урынлашҡан:
* Изге Троица ғибәҙәтханаһы
* Сәнғәт һарайы
* Фонтан
* Троллейбус ҡулсаһы (5-се һәм10-сы маршруттар)
* «Колизей» күңел асыу үҙәге (элекке мәғариф хеҙмәткәрҙәре йорто)
* Тиҙ туҡланыу рестораны «Вернисаж»
2007 йылдың июлендә Андрей Тарковский исемендәге Халыҡ-ара «Көҙгө» кинофестиваленә арналған стела ҡуйылған. Фестиваль үткәндән һуң ул һүтеп алына, әммә сираттағы фестиваль алдынан йәнә ҡуйыла.

# Пушкин майҙаны (Иваново)
## Галереяһы

* Ҡала көнөндә байрам күренештәре
* Сәнғәт һарайы алдында фонтан
* Театр күперенән майҙан күренеше
* А.С. Пушкинға арналған мемориаль таш
* «Колизей» күңел асыу үҙәге (Мәғариф хеҙмәткәрҙәренең элекке йорто)
* Театр күпере
* Театр күперендәге фонарь
* Уводь йылғаһы яры буйы, Ҙур Иваново мануфактураһы бинаһы
* Изге Троица сиркәүе