yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Роза

Роза — яңы исем, төрки телле халыҡтарҙа, шулай уҡ башҡа халыҡтарҙа ла киң таралған ҡатын-ҡыҙ исеме

# Роза
## Этимологияһы

Роза исеменең мәғәнәһе рауза сәскәһе исеме менән бәйле.

# Роза
## Билдәле шәхестәр

Аҡкучукова Роза Сабирйән ҡыҙы (12 февраль 1950 йыл — 8 февраль 2021 йыл) — башҡорт эстрада йырсыһы. 1973 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының вокалсыһы, 1999 йылдан — баш администраторы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
Кәримова Роза Шәйхетдин ҡыҙы (7 ноябрь 1935 йыл, БАССР, Нуриман районы, Иҫке Күл ауылы) — театр актёры. 1961 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1985), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1977) һәм атҡаҙанған (1972) артисы. (1961).
Буканова Роза Ғафар ҡыҙы (29 ғинуар 1950 йыл) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1998), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фəн эшмəкəре (2000).
Әхмәтова Роза Сәмиғулла ҡыҙы (13 февраль 1924 йыл — 16 ғинуар 2009 йыл) — инженер-технолог. Техник фәндәре кандидаты (1967). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1981), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971)
Маннанова Роза Ғәбдерәүеф ҡыҙы (20 апрель 1923 йыл — 22 октябрь 2012 йыл) — мәғариф һәм йәмәғәт эшмәкәре, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1962), БАССР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1966).
Роза Рымбаева, Рымбаева Роза Ҡыуаныш ҡыҙы (28 октябрь 1957 йыл) — совет һәм ҡаҙаҡ эстрада йырсыһы (сопрано), педагог, профессор. Ҡаҙаҡ ССР-ының халыҡ артисы (1986), Ҡаҙағстан Республикаһының дәүләт премияһы лауреаты (2004), Ҡырғыҙстан һәм Үзбәкстан республикаларының атҡаҙанған артисы.
Вәлиева Роза Ғүмәр ҡыҙы (3 ноябрь 1951 йыл) — инженер‑электромеханик, техник фәндәр докторы (2004), профессор (2006).
Ишемова Роза Ғакил ҡыҙы (1 ғинуар 1939 йыл) — башҡорт ғалимы һәм педагог-методисы. 1973—2003 йылдарҙа Рәсәйҙең Милли мәғариф проблемалары институтының Башҡортостан филиалындағы ғилми хеҙмәткәр. Педагогия фәндәре кандидаты (1988). БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1986), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1980).
Уразаева Роза Зәйнулла ҡыҙы (20 ноябрь 1944 йыл — 11 август 2005 йыл) — табип, гинеколог, һаулыҡ һаҡлау өлкәһе алдынғыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981).
Ғәниева Роза Шәрип ҡыҙы (30 июль 1921 йыл — 2013 йыл) — башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарынан тәүге нефтсе. 1953—1988 йылдарҙа Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
Ильясова Роза Хәмит ҡыҙы (23 апрель 1947 йыл) — башҡорт ғалимы, сәнғәт фәндәре кандидаты (1982), профессор (2013).

# Роза
## Топонимияла

Роза (Тюрингия) (нем. Rosa (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
Роза (Силәбе өлкәһе) — Рәсәй Федерацияһы, Силәбе өлкәһе Коркин районының эшселәр ҡасабаһы.
Роза утрауы Республикаһы (эспер. Respubliko de la Insulo de la Rozoj) — элекке виртуаль дәүләт. Адриатик диңгеҙҙәге яһалма (антропоген) платформала, Италияның Римини (Форли) ҡалаһынан 11 км алыҫлыҡта урынлашҡан
# Нарзимка

Нарзимка (Хоруимка) — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теша йылғаһының һул ярына тамағынан 277 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Нарзимка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300212110000030434
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003043
* Бассейн коды — 09.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бөрйән районы һәйкәлдәре

1950 йылдарҙа Бөрйән районы территорияһында Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә арналған һәйкәлдәр, обелискылар, стелалар ҡуйыла башлай.
# Щелкановка (Уй ҡушылдығы)

Щелкановка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Щелкановка (Уй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006485
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300648
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мәмлиев Айрат Хәбиб улы

Мәмлиев Айрат Хәбиб улы (6 ғинуар 1940 йыл) — ғалим-физик. Физика‑математика фәндәре докторы (2004). 2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы эйәһе (2011).

# Мәмлиев Айрат Хәбиб улы
## Биографияһы

Мәмлиев Айрат Хәбиб улы 1940 йылдың 6 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған. 1963 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Ҡулына диплом алғандан һуң Органик химия институтында хеҙмәт юлын башлай. 1978 йылдан алып СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы физика һәм математика бүлегендә ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1980 йылдан алып өлкән ғилми хеҙмәткәр. 1994 йылдан Молекулалар һәм кристалдар физикаһы институтында ғилми хеҙмәткәр, шул иҫәптән 1999—2013 йылдарҙа лаборатория мөдире булып эшләй.

# Мәмлиев Айрат Хәбиб улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Мәмлиев Айрат Хәбиб улы молекулаларҙың төҙөлөшөн, физик һәм динамик үҙенсәлектәрен тикшерә, был маҡсатта микротулҡынлы спектроскопия ысулын ҡуллана. Ул күп органик берләшмәләрҙең геометрик параметрҙарын, диполь моменттарын, квадруполь тәьҫир итешеү һәм үҙәктән ситкә ҡыуылған боҙолоу константаларын билдәләй; йомшаҡ молекулаларҙы төҙөгән өлөшсәләрҙең динамикаһын өйрәнә, биш быуындан торған циклдарҙағы псевдоәйләнеү хәрәкәтенә тап килгән моделде таба. Ул йөҙҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Мәмлиев Айрат Хәбиб улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы (2011).
# Чиглинцев Александр Петрович

Чиглинцев Александр Петрович (1902−1938) — Башҡортостандың күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан өлкә комсомол комитетының беренсе секретары (1923—1925). Сәйәси золом ҡорбаны (1938).
Чиглинцев Александр Петрович 1902 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрө ҡалаһында тыуған.
1919 йылдан — коммунистар партияһы ағзаһы. 1919−1920 йылдарҙа — РКСМ-дың Бөрө өйәҙе комитетының рәйесе. Граждандар һуғышы осоронда 58-се дивизияһының рота политругы (май−ноябрь, 1920), артабан РКСМ-дың Бөрө өйәҙе комитетының (1920−1921), Өфө өлкә комитетының яуаплы секретары, РКСМ-дың Өфө өйәҙ комитетының яуаплы секретары булып эшләй.
1921−1923 йылдарҙа — Башҡортостандың профессиональ советында ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының вәкиле, 1923−1925 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы секретары, 1925−1927 йылдарҙа — Өфө ҡалаһының II дәрәжә 1-се мәктәбенең уҡыу-уҡытыу бүлеге мөдире, 1928−1931 йылдарҙа — Сәнәғәт-иҡтисади техникумының (Башҡорт кооператив техникумының) беренсе директоры. 1935−1936 йылдарҙа — кадрҙар бүлеге мөдире, 1932−1935 йылдарҙа — Белорет ҡалаһының ВКП(б)-ның район комитетының инструкторы, 1936−1937 йылдарҙа — Һыу транспортының Ағиҙел өлкә контораһының парторгы (Кама йылға пароходлығының сәйәси бүлеге), ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының сәнәғәт бүлегенең инструкторы.
1938 йылда репрессиялана.
# Абдулов Шакир Ғәфиәт улы

Абдулов Шакир Ғәфиәт улы (1896 йылда, Тарҡаҙы, Өфө губернаһы — 1952 йыл) — партия һәм дәүләт эшмәкәре. РКП(б)ағзаһы.

# Абдулов Шакир Ғәфиәт улы
## Биографияһы

Абдулов Шакир Ғәфиәт улы 1896 йылда Өфө губернаһының Тарҡаҙы ауылында тыуған.
1915 йылдан алып 1917 йыл буйына рус армияһында хеҙмәт итә.
1919 йыл-1920 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә.
1920 йылдан алып — Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантон Советы башҡарма комитеты секретары.
1927 йылдың июлендә — Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны советының башҡарма комитеты рәйесе.
1927 йылдың 23 июленән алып 1929 йылдың апреле бөткәнсе — Башҡорт АССР-ы эске эштәр халыҡ комиссары.
Абдулов Шәкир Ғәфиәт улы 1952 йылда вафат булған.
# Хыльчу-Яга

Хыльчу-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хыльчую йылғаһының уң ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Хыльчу-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008523
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Корма (йылға)

Корма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лача күле - Онега йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Корма (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000741
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000074
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Түбәнге саксон көнсығыш-фриз теле

Түбәнге саксон (әлмән) көнсығыш-фриз теле (нем. Ostfriesisches Plattdeutsch, үҙ исеме — Oostfreesk) — Көнсығыш Фризияла (Ауэрк (Auerk), Оамдэ (Oamde), Лир (Lier) ҡалаларында) йәшәгән көнсығыш фриз халҡының теле. Сатэрфриз телендә Көнсығыш Фризия Fräislound тип атала (рус. Фрисландия, нем. Friesland).
Лингвистик төрө буйынса көнсығыш-фриз түбәнге әлмән теле фриз телдәре төркөмөнә ҡарамай (ә сатэрфриз теле, мәҫәлән, ҡарай). Был тел — түбәнге әлмән теленең формаһы. Быны таблицалағы миҫалдарҙа күрергә мөмкин:
| Көнсығыш-фриз түбәнге әлмән телендә һүҙ | Сатэрфриз телендә һүҙ | Тәржемәһе |
| week | wook | йомшаҡ |
| Fack | Fäk | факультет, фән (мәктәптә) |
| Land | Lound | ил |
| hören | heere | ишетеү |
| söken | säike | һорау |
| Für | Fjuur | ут |
| slecht | sljucht | насар |
| Dag | Dai | көн |
| Kark | Säärke | сиркәү |
| denken | toanke | уйлау |
| breien | braidje | бәйләү |
# Альтенфельд

Альтенфельд (нем. Altenfeld) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1162 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,02 км². Диңгеҙ кимәленән 600 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
# Халыҡ-ара стандарттар көнө

Бөтә донъя стандарттар көнө йәки Бөтә донъя стандартлаштырыу көнө (ингл. World Standards Day) — халыҡ-ара дата, кешеләрҙең иғтибарын берҙәм стандарттар булдырыуҙың мөһимлегенә йүнәлтеү һәм был яуаплы эшкә ғүмерен һәм һөнәри оҫталығын бағышлаған тиҫтәләрсә мең белгестең хеҙмәтенә хөрмәт күрһәтеү өсөн булдырылған. Стандарттар көнө бөтә донъяла йыл һайын 14 октябрҙә билдәләнә.

# Халыҡ-ара стандарттар көнө
## Бөтә донъя стандарттар көнөнөң тарихы һәм билдәләнеүе

Бөтә донъя стандарттар көнөнөң датаһы осраҡлы һайланмаған. 1946 йылдың 14 октябрендә Бөйөк Британияның баш ҡалаһы Лондонда милли стандартлаштырыу ойошмалары конференцияһы асыла. Конференцияла донъяның 25 иленән, шул иҫәптән Советтар Союзынан, 65 делегат ҡатнаша. Был конференцияла Халыҡ-ара стандартлаштырыу ойошмаһы (ингл. International Organization for Standardization, ISO) ойошторола. Әлеге ваҡытта 164 илдең милли стандартлаштырыу ойошмаһы ISO ағзаһы булып тора. Рәсәй Федерацияһын ISO-ның тулы хоҡуҡлы ағзаһы сифатында Федераль техник көйләү һәм метрология агентлығы кәүҙәләндерә.
1970 йылда ISO Президенты Төркиәнән Фарук Сунтер йыл һайын Бөтә донъя стандарттар көнөн билдәләргә, бының менән стандартлаштырыуҙың бөтә илдәрҙең иҡтисады өсөн мөһим булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алырға тәҡдим итә.
Йыл һайын тантаналы көн берәй девиз аҫтында үтә:
* 1998 йыл — «Стандарттар һәм көндәлек тормош»
* 1999 йыл — «Стандарттар буйынса төҙөү»
* 2000 йыл — «Халыҡ-ара стандарттар тыныслыҡ һәм сәскә атыу өсөн»
* 2001 йыл — «Тирә-яҡ мөхит һәм стандарттар: берҙәмлек нығый»
* 2002 йыл — «Һәр ерҙә танылыусы бер стандарт, бер һынау»
* 2003 йыл — «Глобаль стандарттар глобаль мәғлүмәт йәмғиәте өсөн»
* 2004 йыл — «Стандарттар донъяны берләштерә»
* 2005 йыл — «Хәүефһеҙерәк донъя өсөн стандарттар»
* 2006 йыл — «Стандарттар: бәләкәй эшҡыуарлыҡ өсөн ҙур отош»
* 2007 йыл — «Стандарттар һәм граждандар: йәмғиәтте үҫтереүгә өлөшө»
* 2008 йыл — «Интеллектуаль һәм тотороҡло биналар»
* 2009 йыл — «Климат үҙгәреүе проблемаларын стандарттар ярҙамында хәл итеү»
* 2010 йыл — «Стандарттар бөтәһенә бөтә донъяны асыҡ итә»
* 2011 йыл — «Халыҡ-ара стандарт — глобаль кимәлдә ышаныс булдырыу»
* 2012 йыл — «Әҙерәк юғалтыуҙар — яҡшыраҡ һөҙөмтәләр. Стандарттар һөҙөмтәлелекте күтәрә»
* 2013 йыл — «Халыҡ-ара стандарттар прогресты тәьмин итә»
* 2014 йыл — «Стандарттар уңышҡа тигеҙ мөмкинлектәр аса»
* 2015 йыл — «Стандарттар — бөтә донъя һөйләшкән тел»
* 2016 йыл — «Стандарттар ышаныс уята»
# Амундсен диңгеҙе

Амундсен диңгеҙе — Антарктида яр буйындағы Көньяҡ океан диңгеҙе.
Боҙҙар менән ҡапланған. Көнбайыш киңлектең 102° һәм 127° мериандары араһында урынлашҡан. Көнсығышта Терстон утрауы, ә көнбайышта Дарт мороно менән сикләнгән. Дарт морононан көнбайыштараҡ Антарктидала Тымыҡ океандың яр буйы һуҙылған, ә Терстон утрауынан көнсығыштараҡ Беллинсгаузен диңгеҙе урынлашҡан.
Амундсен диңгеҙенең майҙаны 98 мең км², уртаса тәрәнлеге — 286 м, максималь тәрәнлеге — 585 м.
Тоҙлолоғо — 33,5 промилле.
Норвегия тикшеренеүсеһе Руаль Амундсен хөрмәтенә аталған.

# Амундсен диңгеҙе
## Климаты

Амундсен диңгеҙе Донъя океанының иң ҡырыҫ, юлһыҙ һәм кеше бик һирәк бара торған урындарының береһе булып тора.
Диңгеҙ антарктика климаты зонаһында урынлашҡан һәм ул йыл әйләнәһенә боҙ менән ҡапланған килеш ҡала. Иң һалҡын айҙары — июнь, июль һәм август. Һауаның уртаса айлыҡ температураһы төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай -18 °С-тан -28 °С-ҡа барып етә. Һауа температураһының үҙгәреүе шулай уҡ елдәрҙең йүнәлешенә һәм тиҙлегенә бәйле. Көньяҡ йүнәлештәге шторм елдәре иҫкәндә һауа температураһы төньяҡ өлөшөндә -30 °С-тан -35 °С-ҡа тиклем, ә яр буйы зонаһында -40 °С-тан -50 °С-ҡа тиклем кәмей. Төньяҡ елдәре, киреһенсә, һауа температураһын күтәрә.
Сағыштырмаса иң йылы айҙары тип декабрь, ғинуар һәм февраль иҫәпләнә. Февралдә уртаса һауа температураһы төньяҡта -8 °С-тан яр буйында -16 °С-ҡа тиклем үҙгәрә.
# Тугры

Тугры — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының һул ярына тамағынан 323 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Тугры
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007376
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300737
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кесе Юкса (Чулым ҡушылдығы)

Кесе Юкса — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 211 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.

# Кесе Юкса (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021391
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202139
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Карбышева Елена Дмитриевна

Карбышева Елена Дмитриевна (6 июнь 1919 йыл — 7 февраль 2006 йыл) — хәрби хеҙмәткәр һәм йәмәғәт эшмәкәре, инженер-подполковник. Советтар Союзы Геройы Д. М. Карбышевтың ҡыҙы.

# Карбышева Елена Дмитриевна
## Биографияһы

Елена Дмитриевна Карбышева 1919 йылдың 6 июнендә Симбирскиҙа (хәҙерге Ульяновск) тыуа.
1938 йылдың июнендә Мәскәүҙең 29-сы урта мәктәбен алтын миҙалға тамамлай. Ошо уҡ йылдың 1 октябрендә В. В. Куйбышев исемендәге Хәрби-инженер академияһына алына. 1940 йылдың 17 авгусынан — Хәрби-диңгеҙ флотының Ҡыҙыл Байраҡлы Юғары инженер-техник училищеһы курсанты (академия факультеты бында күсерелә). Училищеның беренсе ҡатын-ҡыҙ курсанты була.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда Елена Ленинградта була. Ҡаланы обороналау осоронда оборона рубеждарын төҙөүҙә ҡатнаша. Һуңынан блокадалы Ленинградтан хәрби училищеның личный составы менән бергә эвакуациялана. 1945 йылдың апрелендә училищены «Яр буйын төҙөү» һөнәре буйынса тамамлай, хәрби хеҙмәтен Поти ҡалаһында Ҡара диңгеҙ флотының хәрби-диңгеҙ базаһында дауам итә. 1963 йылда инженер-майор дәрәжәһен ала, тормош иптәше Семенов Владимир Александрович менән бергә Хәрби-диңгеҙ флотының Генераль штабында инженер булып хеҙмәт итә.
Хәрби хеҙмәттән киткәс, СССР Ҡораллы Көстәре Генштабы ГРУ-һының аналитик бүлегендә эшләй. Йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә — Советтар Союзы һәм Рәсәй Федерацияһының төрлө ҡалаларында Йәш карбышевсылар слеттарын ойоштороусы һәм ҡатнашыусы була, патриотик һәм тәрбиә эшендә ҡатнаша.
Ике ул тәрбиәләй: өлкәне — Владимир, ғалим, профессор, техник фәндәр кандидаты; кесеһе — Олег, геолог, Чукоткала, һуңынан Мәскәүҙә ғилми-тикшеренеү институттарының береһендә эшләй.
2006 йылдың 7 февралендә вафат була. Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары Советы һорауы буйынса, 2006 йылдың 7 майында — совет халҡының Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүенең 61 йыллығы алдынан кремациялана һәм ерләнә..

# Карбышева Елена Дмитриевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены
* Миҙалдар, шул иҫәптән «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн», «Ленинградты обороналаған өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары.
# Сарашка

Сарашка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Тол йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Оҙонлоғо — 18 км.

# Сарашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014691
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101469
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әсәҙуллин Рәмил Миҙхәт улы

Әсәҙуллин Рәмил Миҙхәт улы (11 ноябрь 1954 йыл) — ғалим-математик, электрон техникаһы инженеры. 1977―1996 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 1999―2014 йылдарҙа М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының программалау һәм хисаплау математикаһы кафедраһы мөдире. Физика‑математика фәндәре докторы (1998), профессор. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2004), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2007).

# Әсәҙуллин Рәмил Миҙхәт улы
## Биографияһы

Рәмил Миҙхәт улы Әсәҙуллин 1954 йылдың 11 ноябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған

# Әсәҙуллин Рәмил Миҙхәт улы
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1977 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң, үҙе уҡыған шул уҡыу йортонда эшкә ҡалдырыла.
1977―1996 йылдарҙа ― Башҡорт дәүләт университетының ғилми-тикшеренеү секторы ғилми хеҙмәткәре, бер аҙҙан ассистент булып хеҙмәт юлын башлай.
Фәнни ҡаҙаныштары, асыштары уны дифференциаль тигеҙләмәләр кафедраһы доценты дәрәжәһенә, өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһына күтәрә.
1999—2014 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтының (хәҙерге Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның) программалау һәм хисаплау математикаһы кафедраһы мөдире булып уңышлы эшләне.
Ғалимдың фәнни эшмәкәрлеге ҡатмарлы химик реакцияларҙың кинетикаһын математик моделләштереүгә бағышланған.
Әсәҙуллин стационар булмаған шарттарҙа барған химик реакциялар кинетикаһы моделдәре өсөн кире мәсьәләләр сисеү методтарын һәм алгоритмдарын анализын булдырған, шулай уҡ углеводородтарҙың окисланыу реакцияһы механизмдарын тикшереү буйынса күп кенә практик мәсьәләләрҙе сискән.
2002 йылдан ― Өфө дәүләт авиация техник университетында эшләй: юғары етештереүсән хисаплау технологиялары һәм системалары кафедраһы профессоры.
Фәнни тикшеренеүҙәре физик-химик процестарҙы математик моделләштереүгә бағышлап, юғары математика фәнендә күп кенә асыштар, яңыса аңлатмалар эшләгән.
100-ҙән артыҡ ғилми хеҙмәт авторы.

# Әсәҙуллин Рәмил Миҙхәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2004 — «БР мәғариф алдынғыһы»
* 2007 — «РФ юғары һөнәри белем биреү Почётлы хеҙмәткәре»
# Алексеев Леонид Александрович

Алексеев Леонид Александрович (25 август 1935, Новая Деревня, Стәрлетамаҡ районы, БАССР — 23 декабрь 2008, Өфө) — СССР һәм Рәсәй тау инженеры, уҡытыусы. Техник фәндәре докторы (1987), профессор (1989). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995), СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе (1978).

# Алексеев Леонид Александрович
## Биографияһы

Алексеев Леонид Александрович 1935 йылдың 25 авгусында Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы Новая Деревня ауылында тыуа.
1959 йылда инженер-механик һөнәре буйынса Өфө нефть институтын тамамлай. 1960 йылдан алып Леонид Алексеев Өфө дәүләт нефть техник университетында эшләй башлай. 1970—1990 йылдарҙа ул тау-нефть факультетының деканы вазифаһын биләй.
1978 йылда СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе исеменә лайыҡ була. 1981 йылда Леонид Алексеев «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.
1987 йылда ул техник фәндәре докторы исемен яҡлай. Ике йылдан һуң профессор дәрәжәһен яулай.
1995 йылда Леонид Алексеев Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре исеме менән бүләкләнә. 1999 йылда Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге премияһына лайыҡ була.
Беларусь тау академияһының юғары статуслы ағзаһы була.
Леонид Александровичтың ғилми эшмәкәрлеге скважиналарҙың быраулау технологияһы, тау тоҡомдарының емерелеү процестарын өйрәнеүен тикшерергә арналған. Алексеев ҡарамағында быраулау һәм скважиналарҙы йүнәлтеү өсөн тоҡомдарҙы емереүсе һәм фрезерлы инструменттар уйлап табыла (Башҡортостандың һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәренең нефть промыслаларында ҡулланыла), шуларҙың эшләү температураһының режимы тикшерелә.
Алексеев 120 тирәһе ғилми эш, 2 монография һәм 12 уйлап табыу авторы була.
Леонид Александрович 2008 йылдың 23 декабрендә Өфөлә вафат була.

# Алексеев Леонид Александрович
## Наградалары һәм бүләктәре

* СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе (1978)
* «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981)
* Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995)
* Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (1999)

# Алексеев Леонид Александрович
## Ғилми хеҙмәттәре

* Технология бурения глубоких скважин. Мәскәү, 1982 (авторҙ.)
* Технология и техника борьбы с поглощениями при строительстве скважин. Өфө, 1998 (авторҙ.)
* Технология бурения нефтяных и газовых скважин. 3‑е изд. Мәскәү, 2007 (авторҙ.).