yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лехта (Унжа ҡушылдығы)

Лехта — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Лехта (Унжа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016102
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001610
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мүкһаҙ

Мүкһаҙ — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Һарайғыр йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мүкһаҙ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027759
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102775
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кальфёрде

Кальфёрде (нем. Calvörde) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3711 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,24 км². Диңгеҙ кимәленән 52 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39359 һәм автомобиль коды — BK.
# Аҡ күл (Мәскәү)

Аҡ күл — Мәскәүҙең Көнсығыш административ округы Косино-Ухтомский районындағы күл. 2006 йылдан алып «Косинский» тәбиғи-тарихи паркы биләмәһенең өлөшө булып тора. Яҡындағы күлдәр менән Косинский күлдәр системаһы составында тора.

# Аҡ күл (Мәскәү)
## Тасуирлама

Аҡ күл — Косинский күл комплексындағы иң ҙур күл. Овал формала, күл көҙгөһө майҙаны 27,5 га тәшкил итә. Ҡаршы яҡ ярҙары аралары — 710 һәм 530 метр. Максималь тәрәнлеге — 19 метр, уртаса — 4,5 метр. Күлдең атамалаһы һыу харктеристикаһынан килеп сыҡҡан. Был тәрән булмаған, ә ныҡ йылытылған эвтрофный һыу ятҡылығы; һыуы үтә күренмәле, ҡомло ташлы, ҡайһы бер урындары ләм менән ҡапланған. Күл ер өҫтө һәм грунт һыуҙары иҫәбенә туҡлана. Шулай уҡ уның көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә ағым бар, шул ағым менән ул Черное күле менән тоташҡан. Ярҙары һөҙәк , ҡоро, бөтә тирә яғында ла тиерлек ауыл ҡаралтылары бар. Көнсығыш яғында ҡорам комплексы һәм Косинский фабрикаһының таш бинаһы тора.
Күл Нищенка йылғаһы бассейнында урынлашҡан. Күл һыуы Косинский шишмәһе, артабан күл ҡылым менән Пономарка һәм Нищенка йылғалары менән тоташҡан. Һыу алмашыуҙың әкренлеге ҡылым менән бәйле, улар әленән-әле йәй кибеп ҡала. Күл Кузьминский быуаһынан Жулебино торлаҡ комплексы, һәм шулай уҡ Ухтомский һәм Кожуховский һыу системалары — артезиан скважиналарын бикләсе коллектор менән айырылған. 1950 йылда, торф эшкәрткән саҡта Аҡ һәм Ҡара күлдәр араһында яһалма һыу ятҡылыҡтары яһайҙар, уларҙың ҡушылыуы һөҙөмтәһендә күлдәрҙең һыуы бер кимәлдә һаҡлана.

# Аҡ күл (Мәскәү)
## Ял итеү

Күл буйындағы ҡомло пляждар, кәмә прокат пункты эшләй, балалар диңгеҙ клубы, балыҡсы йорто һәм МЧС ҡотҡарыу станцияһы эшләй. Пикник зонаһы менән балыҡ тотоу зонаһында мангал, беседка, урналар, өҫтәл һәм кибеттәр бар.
2016 йылда Аҡ күл янында тәүге тапҡыр Hard Out Work Кубогы өсөн воркаут ярышы үткәрелә. Күл эргәһендә Хәрби-диңгеҙ флоты көндәренең байрамы, шулай уҡ фестивалдәр, Нептун көнө, спорт ярыштары, һыу аттракционы, викторина һәм конкурстар үткәрелә . Йыл һайын Косинский диңгеҙ клубы Петр I ботигын күлгә төшөрә.
Ҡышын күлдә Крещение Господня ваҡытында күлгә сумыусылар өсөн мәкеләр уйыла, улар янында кейем алмаштырыу һәм йылыныу пункттары эшләй. Күлдең тирә-яғы яҙ һайын талпандарҙан эшкәртелә.

# Аҡ күл (Мәскәү)
## Нисек барырға

* «Выхино» метроһынан теләһә ниндәй автобус йә маршрут таксиһында барырға мөмкин.
* Косино тимер юл станцияһынан ҡасабаға тиклем йәйәү.
* Автомобилдә «Локомотив» ФК спортбазаһы туҡталышына тиклем һәм Аҡ күл пляжына тиклем барырға мөмкин.
# Оло Пинюг

Оло Пинюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мала йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Оло Пинюг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001143
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль музейы

Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль музейы (япон. 広島平和記念資料館Хиросима хэйва кинэн сирё:кан$^?$) — музей Тыныслыҡ мемориаль паркында урынлашҡан. Бинаның архитекторы Японияның данлыҡлы оҫтаһы Кэндзо Тангэ. Музей комплексы ике корпустан тора — Төп (1 615 квадрат метр) һәм Көнсығыш (10 098 квадрат метр). Төп корпус шундай итеп проектланған, ер менән күтәрелгән иҙән араһындағы бушлыҡ кешенең көлдән дә ҡалҡып сыға алыу көсөн символлаштыра.
Төп корпуста Японияға атом бомбардировкаһы менән бәйле экспозиция урынлашҡан — унда шартлауҙың ҡот осҡос эҙемтәләре, янғындар, юғары радиация нурланышы һөҙөмтәләре һәм нур ауырыуы тураһында материалдар ҡуйылған. Экспозиция медиа-материалдарҙы — бомбаға тотоуҙың тере ҡалған шаһиттарының аудио һәм видео яҙмаларын күрһәтеү өсөн ҡорамалдар менән йыһазландырылған.
Көнсығыш залының экспозицияһы ттом бомбаһына тотоуҙың тәүшарттарына, Японияның Икенсе донъя һуғышында ҡатнашыуына, ядро быуаты тураһында дөйөм мәғлүмәттәргә — һүрәттәргә, моделдәргә, фотоларға арналған. Шунда уҡ документаль кино кинотеатры урынлашҡан, бомбардировканан һуң иҫән ҡалған граждандарҙы туплаған картина галереяһы, шулай уҡ уҡыусылар һәм студенттар өсөн белем биреү саралары ойошторолған конференц-залдар, китапхана бар. Хиросиманың Тыныслыҡ мемориаль паркына һәм Тыныслыҡ мемориаль музейына килеү Японияның мәктәп программаһына ингән.
2006 йылдың 5 июлендә Тыныслыҡ мемориаль музейының Төп корпусы бинаһы Японияның донъя мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә индерелгән. Был һуғыштан һуңғы осорҙа төҙөлгән биналарҙың мәҙәни мираҫ исемлегенә инеүенең беренсе өлгөһө.
Музей эргәһендә, Ота йылғаһының икенсе яғында атом бомбаһы ҡорбандарына ҡуйылған билдәле Гэмбаку көмбәҙе һәйкәле урынлашҡан.
# Воронец (Сосна ҡушылдығы)

Воронец — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосна йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Воронец (Сосна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100212107000001913
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000191
* Бассейн коды — 05.01.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Фрактал

Фрактал (лат. fractus — ваҡланған, ватыҡ, ярыҡ) — үҙе-оҡшаш менән геометрик фигура, йәғни бер нисә өлөшдән булып тора, һәр береһедын бөтә фигураға оҡшай. Математикала фрактал өсөн евклид арауыҡта нөктә күплекләр аңлаулар, метрик үлсәнеш менән (Минковский йә Хаусдорф), йәки топологик метрик үлсәнеш айырылып торған.
# Кордъю

Кордъю — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының һул ярына тамағынан 219 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Кордъю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007864
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100786
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юлдаш Ҡотлин

Юлдаш Ҡотлин (18-се быуаттың икенсе сиреге—1800 йылдан һуң) — Емельян Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Тәлтем-Юрматы улусы старшинаһы, Көньяҡ Уралда күмер ятҡылығын табыусы.

# Юлдаш Ҡотлин
## Биографияһы

Юлдаш Ҡотлин — Нуғай даруғаһының Тәлтем‑Юрматы улусы ­старшинаһы. Уның ҡарамағында бөтәһе 138 йорт булған.
1770 йылда ул Нуғай даруғаһы Юрматы улусы, Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан Мәстүк тигән башҡорт ауылы янында таш күмер ятҡылығын таба.
Таш күмерҙең икенсе ятҡылығы Яңы Мәскәү юлы буйында, Ырымбурҙан төньяҡ-көнсығышҡа йөҙ илле саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан була.
Юлдаш Ҡотлин ошо асыштары тураһында Ырымбур губернаторы Рейнсдорпҡа белдерә, ә ул руда сәнәғәте буйынса Рәсәйҙәге етәксе орган Берг-коллегияға 1770 йылдың сентябрендә хәбәр итә. Тикшереү өсөн аҙыраҡ күмер ҙә ебәрә.
3 мең башҡорт ғәскәре составында 1771—1773 йылдарҙа Бар конфедераттарына ҡаршы Польша походында ҡатнаша. Емельян Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр­ һуғышында­ 1774 йылға тиклем ҡатнаша.
Юлдаш Ҡотлиндың 1798 йылға тиклем Стәрлетамаҡ өйәҙе 8‑се башҡорт кантонының йорт старшинаһы булып хеҙмәт иткән билдәле.
1757 йылдарҙағы документтарҙа уның улдары Бикбулат, Ғөбәйҙулла иҫкә алына.
Башҡортостан Республикаһының Ишембай районының Юлдаш ауылы уның исеме менән менән йөрөтөлә.
Юлдаш Ҡотлин күрһәткән күмер ятҡылығы урынында хәҙер Күмертау ҡалаһы урынлашҡан.
# Александровка ауыл Советы (Дәүләкән районы)

Александровка ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән муниципаль районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлгән. Почта индексы — 453410. ОКАТО коды — 80222807000. Алға ауыл Советы менән берләштерелә..

# Александровка ауыл Советы (Дәүләкән районы)
## Ауыл советы составында

Александровка ауылы — административ үҙәк, Берёзовка ауылы, Ворошилов, Романовка ауылдары.

# Александровка ауыл Советы (Дәүләкән районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1 п. 18) а) түбәндәге юлдар бар:
   «Алға» атамаһын һаҡлап, Алға һәм Александровка ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәкте Алға ауылында урынлаштырырға. Александровка ауыл Советының Берёзовка, Александровка, Ворошилов, Романовка ауылдарын Алға ауыл Советы составына индерергә. Алға ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
2008 йылға Рассвет ауыл Советы, Мәкәш ауыл Советы, Алға ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш була. ("Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы « Законы (ред. от 19.11.2008)»).
# Император һарайы музейы

Император һарайы музейы (ҡыт. ғәҙәти 國立故宮博物院, ябайл. 国立故宫博物院, пиньин: Guólì Gùgōng Bówùyùan, палл.: Голи Гугун Боуюань, һүҙмә-һүҙ: ««Элекке император һарайы» милли музейы»; ингл. National Palace Museum) — Тайвань (Ҡытай) Республикаһы баш ҡалаһы Тайбэйҙың художество-тарихи музейы. Донъяла кеше йөрөү буйынса 6-сы урынды биләй (2015). Әҙәбиәттә йыш ҡына «Гугун» (ингл. Gugong) музейы булараҡ телгә алына, әммә был атама Пекиндағы шул уҡ исемдәге музейға ҡағыла.

# Император һарайы музейы
## Дөйөм мәғлүмәттәр

Музей коллекциялары (2018 йылдың февраленә) :
| Категория | Әйберҙәр иҫәбе |
| Ҡуланан әйберҙәр | 6225 |
| Керамика | 25 555 |
| Жадтан әйберҙәр | 13 478 |
| Лак | 767 |
| Эмаль | 2520 |
| Нәфис һырлау | 663 |
| Тәңкәләр | 6953 |
| Туҡыма әйберҙәр | 1571 |
| Һынлы сәнғәт эштәре | 6580 |
| Каллиграфия эштәре | 3707 |
| Каллиграфия өсөн кәрәк-яраҡтар | 2379 |
| Каллиграфия өсөн өлгөләр китабы | 495 |
| Гобелендар һәм сигеүҙәр | 308 |
| Елпеүестәр | 1880 |
| Һирәк осраған китаптар | 212 169 |
| Цин династияһының архив документтары | 386 863 |
| Манчжур, монгол һәм тибет телдәрендәге документтар | 11 501 |
| Таш барельефтарҙың эстампылары(ҡыт. 拓片) | 898 |
| Төрлөһө (дини кәрәк-яраҡтар, кейем һәм аксессуарҙар) | 12 978 |
| Бөтәһе | 697 490 |
Тайбэйҙағы Император һарайы музейы неолит дәүеренән алып Цин император династияһын ҡолатҡанға тиклем 8 мең йылдан ашыу цивилизация үҫешен үҙ эсенә алған ҡытай мәҙәниәте һәм тарихы ҡомартҡыларының иҫ киткес коллекцияһы тупланған иң ҙур хазиналарҙың береһе булып тора. 2018 йылдың февраленә музей йыйылмаһына 697 490 предмет инә, уларҙың күбеһе элек император Цяньлун коллекцияһында булған. Музей залдарында уларҙың иң яҡшы өлгөләре генә ҡуйылған, сөнки күргәҙмә майҙандарында тулыһынса күрһәтеү өсөн экспонаттар бик күп.

# Император һарайы музейы
## Тарихы

Музей 1925 йылдың 10 октябрендә Пекинда Ябыҡ ҡала биләмәһендә асылған. 1948 йылдың февралендә, Ҡытайҙа граждандар һуғышы ваҡытында, уның коллекцияһының байтаҡ өлөшө Тайвань утрауына күсерелә. Иң ҡиммәтле сәнғәт әҫәрҙәре ингән Пекин музейы экспонаттары менән йәмғеһе 2972 йәшник ебәрелгән. Тайвангә килтерелгәндән һуң бер аҙ ваҡыт эсендә коллекция йәшниктәре тимер юл келәттәрендә, һуңынан шәкәр заводында һаҡлана. Һуңыраҡ коллекция Тайвандың төрлө музейҙарында һәм дәүләт китапханаһында урынлаша, артабан 1964 йылдың мартынан 1965 йылдың апреленә тиклем уның өсөн айырым музей комплексы төҙөлә. Тайбэйҙа яңы музей 1965 йылдың 12 ноябрендә асыла.
2005 йылда, музейҙың 80 йыллығына, билдәле Тайвань кинорежиссеры Хоу Сяосянь музей өсөн реклама фильмын төшөрөргә саҡыралар, проект 2008 йылда тамамланған.
Музейҙың лицензия ҡеүәтен үҫтереү өсөн ҙур әһәмиәткә эйә бурыстарҙың береһе булып экспонаттарҙы һанлаштырыу тора. 2007 йылда уҡ музей «Дэ и» (Lee & Lee) шәхси компанияһына үҙенең йыйылма предметтарының һанлы фотоларына заказ биргән. Күп артефакттарҙы, бигерәк тә күркәм һәм каллиграфик төргәктәрҙе, фотоға төшөрөү мөмкинлеге бик һирәк бирелә — сағыу яҡтылыҡ һәм температураның үҙгәреүе уларға зыян килтереүе мөмкин, тип хәүефләнәләр.
2014 йылда музейға 5 402 325 кеше, 2015 йылда — 5 291 797 кеше, 2016 йылда — 6 142 892 кеше килгән.
# Кузнецов Александр Игнатьевич

Кузнецов Александр Игнатьевич (15 август 1915 йыл — 11 февраль 1991 йыл) — уҡытыусы, партия органдары хеҙмәткәре, яҙыусы. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1942 йылдан КПСС ағзаһы.

# Кузнецов Александр Игнатьевич
## Биографияһы

Александр Игнатьевич Кузнецов 1915 йылдың 15 авгусында Өфө ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуа. Атаһы фронтта һәләк булғандан һуң, Кузнецовтар ғаиләһе әсәһенең тыуған иленә — Благовещен районының Удельно-Дыуанай ауылына күсеп килә.
Саша 14 йәшендә улус комсомол комитеты секретары була. Төҙөлөш техникумында уҡый, уны тамамлағандан һуң урман хужалығында эшләй. 1937 йылдан Ҡыҙыл Армия сафында — һауа-десант ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. Артабан Хабаровскиҙа хәрби-сәйәси мәктәптә уҡый.
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында рота политругы, батальон командиры урынбаҫары була. Курск дуғаһында һуғыша, Днепрҙы һуғышып аша сығыуҙа, Киевты азат итеүҙә ҡатнаша, дошман тылында махсус задание башҡара. Өс тапҡыр яралана. Польша биләмәһендә өсөнсө тапҡыр ауыр яраланғандан һуң демобилизациялана.
Һуғышынан һуң Александр Игнатьевич БАССР-ҙың Благовещен районында мәктәп директоры булып эшләй. 1948 йылдан алып — ВКП(б)-ның район комитетында пропаганда бүлеге мөдире; 1950—1979 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 6-сы һанлы профессиональ-техник училищеһында уҡытыусы булып эшләй.
Кузнецов Александр Игнатьевич хеҙмәт эшмәкәрлеген әҙәби эш менән бергә алып бара. Уның күп кенә әҫәрҙәренең темаһы — ауылда совет власының нығыныуы, коллективлаштырыу, һуғыш. Ул үҙенең әҫәрҙәрен «Совет Башҡортостаны», «Ленинсы», «Киске Өфө» гәзиттәрендә баҫтыра. Хәрби тематикалы хикәйәләре «Йәш гвардия» нәшриәтендә, «Подвиг» альманахында баҫылып сыға

# Кузнецов Александр Игнатьевич
## Әҫәрҙәре

* Роман-дилогия «Отчего хлеб сладок» (кн. 2., 1974—1982)
* Повесть «Протальник» (1984)
* Хикәйәләр һәм повестары «Иду к друзьям» (1979)
* «Судьбой единой» (1987)
* Кузнецов, А. И. Отчего хлеб сладок: Роман — дилогия. Кн. 1. Трудные рассветы [Текст] / Александр Кузнецов. — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1989. — 400 с.
* Кузнецов, А. И. Отчего хлеб сладок: Роман — дилогия. Кн. 2. Земли хозяева [Текст] / Александр Кузнецов. — Уфа: Башк. кн. изд-во, 1990. — 431 с.

# Кузнецов Александр Игнатьевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* 1-се (1985) һәм 2-се (1944) дәрәжә Ватан һуғышы ордены.
* Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943, 1944).
# Рәсәй Фәндәр академияһының Диңгеҙ гидрофизик институты

Диңгеҙ гидрофизик институты — ғилми институт.

# Рәсәй Фәндәр академияһының Диңгеҙ гидрофизик институты
## Тарих

1948 йылда СССР Фәндәр академияһының Ҡара диңгеҙ гидрофизик станцияһы һәм Диңгеҙ гидрофизик лабораторияһы базалары нигеҙендэ Рәсәф Фәндәр академияһының Диңгеҙ гидрофизик институты булдырыла. 1961 йылдың август айында Диңгеҙ гидрофизик институты УССР Фәндәр академияһының системаһына тапшырыла һәм 1963 йылда ул Севастополь ҡалаһына күсерелә. Диңгеҙ гидроофизик институты диңгеҙәрҙе тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә. Шулай уҡ был институт космос аппараттарын төҙөүҙә ҡатнаша. Диңгеҙ гидрофизик институтында океанограф платформалар төҙөлә. 1991-2014 йылдарҙа Диңгеҙ гидрофизик институты Украинаның Милли фәндәр академияһы составына, һуңынан Рәсәй Федерацияһына Ҡырым ҡушылығандан һуң Севастополь властары ҡарамағына күсә. 2015 йылда был Диңгеҙ гидрофизик институтын Көньяҡ диңгеҙ биология институты менән берләштереү планлаштырылған була, әммә һуңынан был процесты туҡтатып торорға булалар, ә артабан ике институтты ла Рәсәй Фәндәр академияһы составына индерәләр.
# Ҡорамша

Ҡорамша (рус. Курамшина) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡолой ауыл биләмәһе составына инә.

# Ҡорамша
## Географик урынлашыуы

Һырғайҙы йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Ҡорамша
## Тарихы

Ҡорамша (Ташауыл) — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 3-сө йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Ҡорамша
## Халҡы

| 1834 | 1866 | 1916 | 1920 |
| 95 | 196 | 264 | 233 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (98 %) йәшәй.

# Ҡорамша
## Билдәле шәхестәре

* Ибәтуллин Зәйнулла (1891 йыл — март 1919 йыл) — совет эшмәкәре, Беренсе донъя һуғышы ҡатнашыусыһы, Граждандар һуғышы ҡатнашыусыһы, тулы Георгий таҫмаһы кавалеры.
# Синдилей-Шор

Синдилей-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сяттей-Ты-Вис йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Синдилей-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067784
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006778
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# М. Ф. Шмырёв музейы

Советтар Союзы Геройы Минай Филиппович Шмыревтың Витебск өлкә музейы Витебск ҡалаһында 1966 йылдың 1 февралендә БССР мәҙәниәт министрлығы 1966 йылдың 24 мартындағы «Советтар Союзы Геройы М.Ф. Шмыревтың мемориал музейын асыу тураһында» бойороғона ярашлы ойошторола. Витебск өлкә хеҙмәтсәндәр депутаттары советы башҡарма комитетының ҡарары менән 1968 йылдың 26 декабрендә ҡала музейы өлкә музейы тип үҙгәртелә. 1969 йылдың 5 июлендә Белоруссияның немец-фашист илбаҫарҙарынан азат итеүҙең 25 йыллығы байрамы көндәрендә К.Д.Голембиовский исемендәге элекке отставкалағы чиновниктар бинаһында (XIX быуат аҙағы — XX быуат башы) асыла. Музей менән И.И. Симаньков, Н. В Семешина етәкселек итә. 2002 йылдан директоры И. А. Шишкова.

# М. Ф. Шмырёв музейы
## Экспозиция

Музейҙың төп фондында (2013 йыл) 8758 берәмек әйбер иҫәпләнә, фәнни-ярҙамсы әйберҙәр — 1343 дана. Музей 223 м ² дөйөм майҙаны менән дүрт экспозиция залы һәм 39 м² майҙаны менән күргәҙмә залынан тора. Экспозицияның дауамы булып музей бинаһы менән йәнәш урынлашҡан мемориал-парк тора. Паркта М. Ф. Шмыревтың скульптура бюсы (скульптор З.Азгур), «Рельс һуғышы» макеты, артиллерия ҡоралдары ҡуйылған, партизан землянкалары төҙөлгән.

# М. Ф. Шмырёв музейы
## Беренсе зал

Музей коллекцияһында ҡорал, көнкүреш әйберҙәре, документтар, һынлы сәнғәт әйберҙәре, фалеристика, баҫма матбуғат, кинофотодокументтар һаҡлана. 1-се залда экспозиция материалдары М. Ф. М. Шмыревтың бала һәм үҫмер йылдары хаҡында, һуғышҡа тиклемге осорҙа хеҙмәт һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге, Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында элекке Сураж территорияһында партизан хәрәкәтен, 1-се Белорус партизандар бригадаһын ойоштороуы хаҡында һөйләй.

# М. Ф. Шмырёв музейы
## Икенсе зал

2-се зал экспозицияһы Белоруссияла партизан хәрәкәтен артабан киңәйтеүгә, 1-се Белоруссия партизан бригадаһы базаһында яңы партизандар формированиеһын (Ҡыҙыл Байраҡлы Ленин комсомолы исемендәге бригада һәм 1-се Витебск партизандар бригадаһы) ойоштороуға арналған. Бында партизандарҙың һәм Александр Невский орденлы 105-се айырым Поневожский авиаполкының үҙ-ара бәйләнеше, «Багратион» операцияһы һөҙөмтәһендә Витебск ҡалаһын азат итеү (26.06.1944 й.) һәм Бөйөк Ватан һуғышының тамамланыуы тураһында материалдар бар.

# М. Ф. Шмырёв музейы
## Өсөнсө зал

3-сө залдағы экспозиция М.Ф. Шмыревтың һуғыштан һуңғы йылдарҙағы хеҙмәт эшмәкәрлеге тураһында һөйләй. Бында әҙәбиәт һәм сәнғәт әҫәрҙәре тәҡдим ителә, уларҙа партизан комбригының ҡаһарманлығы сағылыш таба, «Батька Минай» документаль фильмы һәм нәфис «Батька» кинотаҫмаһы күрһәтелә.

# М. Ф. Шмырёв музейы
## Дүртенсе зал

4-се зал экспозицияһында йыһаздары, китаптары, шәхси әйберҙәре, һунар кәрәк-яраҡтары, документтары һәм предприятиеларҙың, уҡыу йорттарының, Шмырев исемен йөрөткән объекттарҙың фотоһүрәттәре менән М. Ф. Шмыревтың эш кабинетының интерьеры күрһәтелгән.