yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Айхбаум

Айхбаум һыра ҡайнатыу компанияһы (нем. Privatbrauerei Eichbaum) Германиялағы Мангеймда (Баден-Вюртемберг) урынлашҡан. Ул 1679 йылда Мангейм бургомистры Жан дю Шен тарафынан ойошторола (Eichbaum һүҙе немец теленән тәржемә иткәндә «Имән» йәки «Айхбаум» тигәнде аңлата).
Бөгөн Айхбаум һыра ҡайнатыу компанияһы Actris AG компанияһына ҡарай. Дитмар Хопп, SAP AG нигеҙ һалыусыларының береһе, шулай уҡ Actris хужаһы булып тора.
Мангеймда һыраны ҡайһы саҡта яратып мәйет һыуы тип атайҙар. Һыра ҡайнатыу предприятиеһы зыярат менән йәнәш урынлашҡан, ә һыра өсөн һыуҙы туранан-тура ерҙән һурҙырып сығаралар. Әммә был һыуҙың сифатына йоғонто яһамай, сөнки бер нисә һыуға бирешмәй торған балсыҡ ҡатламы һыуҙы бысраныуҙарҙан һаҡлай. UMUC Мангеймда үҙенең кампусына эйә булғанда, был һыра уның студенттары араһында популяр булған. Ҡайһы бер сығарылыш тантаналарына Айхбаум вәкилдәре лә саҡырыла.

# Айхбаум
## Брендтары
### Айхбаум һыра ҡайнатыу предприятиелары, Мангейм

* Eichbaum Ureich Premium Pils
* Eichbaum Ureich Lager
* Eichbaum Pilsener
* Eichbaum Export
* Eichbaum HefeWeizen hell
* Eichbaum HefeWeizen dunkel
* Eichbaum KristallWeizen
* Eichbaum Leichter Typ
* Eichbaum Original Radler
* Eichbaum Kurpfälzer Helles
* Eichbaum Kellerbier
* Eichbaum Rotes Räuberbier
* Eichbaum Kläänes Pils
* Eichbaum Goldener Germane ( 2012 йыл һыраһы)
* Eichbaum Apostulator
* Eichbaum Winterbier
* Eichbaum Braumeisters Limonade (Zitrone Naturtrüb, Orange-Malz, Wilder Holunder)
* Eichbaum Braumeisters Brand (Mirabelle-Malz, Williams-Malz)
* Feuerio-Tropfen
* Apostelbräu
* Eichbaum Ureich Premium Pils Alcohol Free
* Karamalz
# Самсонов Владимир Парфеньевич

Самсонов Владимир Парфеньевич (1922—1989) — СССР ғалимы, физика-математика фәндәре кандидаты.

# Самсонов Владимир Парфеньевич
## Биографияһы

Владимир Парфеньевич Самсонов 1922 йылдың 3 ғинуарында Яҡут өлкәһе Нюрбин улусының Александровский ауылында Яҡутстанда билдәле уҡытыусылар Самсоновтар — Парфений Никитичтың (РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы) һәм Надежда Евменьевнаның (Яҡут АССР-ы мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы) ғаиләһендә тыуған. Уның ағалары: Александр һәм Николай.
Мәктәптә яҡшы өлгәш күрһәтеп, комсомолец була. Мәктәпте тамамлағандан һуң Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә, ә 1942 йылдың сентябрендә Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша. Артиллерияның кесе командирҙар курсын тамамлап, Волхов фронтына ебәрелә. Бер нисә тапҡыр яралана һәм һәр тапҡыр госпиталдәрҙән хәрәкәттәге армияға ҡайта.
Һуғыштан һуң тыуған иленә ҡайта һәм Яҡутстан педагогия институтын тамамлай (хәҙ М.К. Аммосов исемендәге Төньяҡ-Көнсығыш федераль университеты). Юғары уҡыу йортон тамамлағас, СССР Фәндәр академияһы Себер бүлексәһенең яҡут филиалына эшкә инә (ЯФ СО АН СССР) — тәүҙә өлкән лаборант, аҙаҡ кесе ғилми хеҙмәткәр була. 1968 йылдан 1977 йылдың апреленә тиклем ғилми секретарь, ә 1977 йылдан алып ғүмеренең аҙағына тиклем — яҡут космофизик тикшеренеүҙәр һәм аэрономия институты директоры урынбаҫары (ИКФИА), унда ғүмер буйы шунда эшләй. В.П. Самсонов Яҡутстанда космофизик тикшеренеүҙәрҙең башында тора, поляр балҡыштарҙы өйрәнеү өсөн Бөтә Союз станциялар селтәрен ойоштороусылары араһында була.
1971 йылда Мәскәүҙә «Тонкая структура пространственно-временного распределения полярных сияний» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Самсонов Владимир — бер нисә ғилми уйлап табыу авторы, шуларҙың береһе СССР халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәзмәһенең бронза миҙалы менән билдәләп үтелә. СССР Фәндәр академияһы Себер бүлеге Президиумы ҡарамағындағы космофизика һәм радиофизика фәнни советы ағзаһы, поляр балҡышы һәм төнгө күк йөҙө яҡтылығы эшсе төркөмө һәм СССР Фәндәр академияһы Президиумы ҡарамағындағы Ведомство-ара Геофизика комитетының ионосфера секцияһы, геомагнетизм һәм аэрономия халыҡ-ара ассоциацияһының баҫып инеүҙәр зонаһы буйынса ағза булып тора. Уның етәкселегендә бер нисә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.
Ғилми эш менән бер рәттән, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә — институттың партбюро секретары һәм рәйесе булып һайлана, СССР Фәндәр академияһы Себер бүлеге яҡут филиалының профком һәм партком секретары урынбаҫары, Саха республикаһы Тыныслыҡты яҡлау комитеты була. Яҡутсан КПСС өлкә комитетының һәм «Знание» йәмғиәтенең штаттан тыш лекторы була.
1989 йылдың 26 авгусында Якутскта вафат була.

# Самсонов Владимир Парфеньевич
## Ҡаҙаныштары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, шулай уҡ күп кенә миҙалдар менән бүләкләнгын, улар араһында «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы һәм «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары бар.
* СССР ВДНХ бронза миҙалы менән бүләкләнгән.
# Палеозоология

Палеозооло́гия (архезоология) — палеонтологияла ҡаҙылдыҡ хайуандарҙы өйрәнеү бүлеге.
Шартлы рәүештә палеозоологияны умыртҡалылар һәм умыртҡаһыҙҙарға бүләләр. Ҡаҙылдың хайуандарҙың морфологияһы ваҡыт дәүерендә һәм йәшәгән урынына ҡарап билдәләнә.
# Когасунуг

Когасунуг — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кызас йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Когасунуг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008594
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200859
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зәй-Ҡаратай

Зәй-Ҡаратай — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Зәй №2928 йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Зәй-Ҡаратай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029324
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102932
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Биклән

Биклән (татар. Биклән, рус. Биклянь) — Татарстан Республикаһының Туҡай районындағы ауыл.

# Биклән
## Тарихы

Биклән халҡы XVIII-XIX быуаттарҙа Кама буйы урмандарында мачта нараты һәм суднолар төҙөү, айырым алғанда, Ҡазан адмиралтейск ихтыяждары өсөн ҡеүәтле имән әҙерләгән лашмандар була. Пристангә Кама һәм уның ҡушылдыҡтары буйынса йөҙөп йөрөү өсөн 2-3 аршинлы имән кряжлары (1,5 - 2,0 метр), махсус саналарға аттар егәләр. Лашман эштәре очен аттар бик куп талап ителгән һәм уларҙы башҡорт ауылдарында һатып алғандар йәки алмаштырғандар. Шуға күрә урындағы крестарҙың аттары күп була.
Татар-монгол яуҙарына тиклем үк Ҡыпсаҡ далаһында (һәм тағы ла киңерәк булған Дунайҙан алып Алтайға тиклем булған ерҙәрҙә) ике туғандаш төрки халыҡтар йәшәгән. Бында тулы бер урман ҡырҡыусы ауылдары барлыҡҡа килгән, уларҙың ҡайһы берҙәре хатта беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған, урман лашман исемдәрен лә алған. Урындағы татарҙар араһында Лашманов фамилияһы барлыҡҡа килгән.
Ауыл 1724 йылда нигеҙләнгән. 1920 йылға ҡәдәр Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе Бәтке улусы составында.
1893 йылда ауылда Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе беренсе Минзәлә лесничествоһы алдында Биклән урман мәктәбе ойошторола.. Уҡыу йорто РИ ер эшкәртеү һәм дәүләт мөлкәте министрлығы тарафынан финанслана торған була.1921 йылда Биклән урман мәктәбе 21 уҡыусыһы өйрәнеү һәм йыһаздары менән Лубян ауылына күсерелә, Лубян урман техникумына нигеҙ һалына.

# Биклән
## Демография

Төп милләттәр (2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса): татарҙар.

# Биклән
## Демография
### Ауылда тыуған танылған кешйыләр

Миңнегәрәй Әхмәтшин (1889-1938) - 1927-1929 йылдарҙа Татарстан АССР Үҙәк башҡарма комитеты (Тат/ ТатЦИК) рәйесе.
# Әхмәтйәнов Рахмай Әхмәтйән улы

Әхмәтйәнов Рахмай Әхмәтйән улы (1897 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены квалеры.

# Әхмәтйәнов Рахмай Әхмәтйән улы
## Биографияһы

Әхмәтйәнов Рахмай Әхмәтйән улы 1897 йылда Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Тортилиево ауылында (ундай ауыл Кушнаренко районында юҡ) тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Кушнаренко район хәрби комиссариаты тарафынан 1942 йылдың февралендә саҡырыла. 7-се гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 60‑сы гвардия кавалерия полкы 2-се эскадроны старшинаһы булып хеҙмәт итә. Немец илбаҫарҙары менән һуғыш фронтында командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1944 йылдың 5 ғинуарында Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (Подразделениеның 1944 йылдың 5 ғинуарындағы 1/н номерлы приказы). Батырлыҡ күрһәткән көндәре: 01.05.1943, 18.09.1943-04.11.1943.

# Әхмәтйәнов Рахмай Әхмәтйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
# Дедкова Рассоха

Дедкова Рассоха — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сула йылғаһының уң ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Дедкова Рассоха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045296
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004529
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҫке Ҡолшәрип

Иҫке Ҡолшәрип (Башҡорт; рус. Старокульшарипово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Әсекәй районындағы ауыл. Иҫке Ҡолшәрип ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Иҫке Ҡолшәрип
## Географик урынлашыуы

Оло Кинәл йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Иҫке Ҡолшәрип
## Тарихы

Ҡыпсаҡ ҡәбиләһе башҡорттарының ауылы. Башҡорт старшинаһы Ҡолшәрип буйынса аталған.
Ырымбур губернаһы (1851 йылдан Һамар губернаһы) Боғорослан өйәҙе ҡарамағында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 9-сы башҡорт кантонының 4-се бүлегенә керә.

# Иҫке Ҡолшәрип
## Билдәле шәхестәре

* Дан Кинельский (ысын исеме — Абдулла Мәхмүтйән улы Иҙрисов; 15 декабрь 1896 йыл — 5 ноябрь 1982 йыл) — педагог. Ҡөрьәнде башҡорт теленә тәржемә итеүсе. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1949), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1956). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1994). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1949).
# Платиопозавр

?† Платиопозавр :
Platyoposaurus stuckenbergi :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ер-һыу хайуандары |
| Отряд: | Темноспондилдәр |
| Ғаилә: | Archegosauridae |
| Ырыу: | Платиопозавр |
Латинса исеме :
Platyoposaurus Trautschold, 1884 :
Төрҙәре :
Platyoposaurus rickardi
Platyoposaurus stuckenbergi
Platyoposaurus watsoni :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә |
Платиопозавр (лат. Platyoposaurus) — Рәсәйҙә ташҡа әйләнгән пермь осоро темноспондилдәр төркөмө. Иҫке әҙәбиәттә платиопс (Platyops) булараҡ билдәле.

# Платиопозавр
## Тасуирлама

Баш һөйәгенең оҙон, ҡырҡа тарайған, яңаҡ осонда ҡалаҡ рәүешле тешле киңәйгән өлөшө айырыла. Күҙ ҡабығының өлөшөндә таҡта һөйәктәрендә һәм ҡолаҡ ҡырҡыуҙары алдында бугрҙар баш һөйәгенең бөтә өлөшөндә урынлашҡан. Тештәре ярайһы уҡ ҙур, айырыуса яңаҡ осонда. Кәүҙәһе ҙур, мыҡты, яҫы. Ҡорһағы ваҡ оҙонса-оҙонса тәңкәләр менән ҡапланған, арҡа тәңкәләре табылмаған. Аяҡтары ярайһы уҡ оҙон, айырыуса артҡылары. Ҡойроғо оҙон түгел, ян-яғынан яҫы. Дөйөм алғанда, оҙон моронло ҙур булмаған (2 метрға тиклем оҙонлоҡтағы) крокодилды хәтерләткән (тышҡы күренеше менән бигерәк тә иртә юра осоронда йәшәгән Pelagosaurus крокодилы менән бик ҙур оҡшашлыҡ күҙәтелә). Моғайын, балыҡ ашаусы йыртҡыс даими рәүештә һыуҙа йәшәгәндер (сөнки крокодилдарҙан айырмалы рәүештә, уны ҡоро ер менән бер нимә лә бәйләмәгән).

# Платиопозавр
## Төрҙәре

P. rickardi өлгөлө төрөн 1880 йылда Уралда баҡырлы ҡомташтарҙың айырым ҡалдыҡтары буйынса В. Твелвтриз тасуирлаған. Башҡа ике төрө — P. stuckenbergi һәм P. watsoni тулыраҡ билдәле. Штукенбергтың платиопозавры һөлдәһе буйынса тулыһынса тиерлек билдәле. Икенсе яҡтан, Уотсон платиопозавры (1932 йылда И. А. Ефремов тасуирлаған) баш һөйәге буйынса билдәле, унан да бигерәк, Шихово-Чирка ятҡылығында был төрҙәге бик күп хайуандарҙың ҡалдыҡтары табылған.

# Платиопозавр
## Яҡын туғандары

Шуныһы ҡыҙыҡ, Көньяҡ Американың пермь осоро ҡатламдарында платиопозаврға бик яҡын темноспондилдәр табылған. Тәүгеләрҙән булып 1948 йылда төньяҡ Бразилияла Педра де Фого пермь ултырмаларынан Л. Прайс тарафынан һүрәтләнгән прионозух (Prionosuchus plummeri) булған.
Тағы бер Көньяҡ Америка платиопозавры — Australerpeton cosgriffi була, ул Бразилияның көньяғында Рио до Растола табылған. Ул — ҙур булмаған хайуан, баш һөйәгенең оҙонлоғо 40 см. Тышҡы яҡтан австралерпетон төрө платиопозавр менән оҡшаш, уның да кәүҙәһе шулай уҡ яҫы һәм мороно оҙон. Ҡорһаҡ тирәһендә дермаль тәңкәләре ҡалдыҡтары тасуирлана. Шул уҡ Рио до Расто ултырмаларында һүрәтләнгән Bageherpeton longignathus 32 см оҙонлоҡтағы аҫҡы яңағы менән билдәле.
Платиопозаврҙың Төньяҡ һәм Көньяҡ ярымшарҙағы табылдыҡтары Пермь осоронда Гондвана һәм төньяҡ континенттар араһындағы бәйләнештең булыуын раҫлай.
# Кой (Сысола ҡушылдығы)

Кой — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 317 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кой (Сысола ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018891
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001889
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Любляна замогы

Любляна замогы (словен.Ljubljanski grad) — Любляна ҡалаһы өҫтөнән күтәрелеп торған ҡалҡыулыҡта урынлашҡан урта быуат ҡәлғәһе
XII быуатта барлыҡҡа килә. XV быуатта стеналары яңынан төҙөлә, ҡарауыл башняһы 1848 йылда барлыҡҡа килә. XVIII быуатҡа тиклем оборона нығытмаһы булараҡ ҡулланыла. XIX быуат аҙағында — XX быуат башында төрмә сифатында хеҙмәт итә. Ҡала символдарының береһе.

# Любляна замогы
## Тарихы

Замок XII быуат башынан алып билдәле (латин сығанаҡтарында Castrum Leibach булараҡ), шул саҡта герцог Спанхеймдарҙың биләмәһендә була. Династиялар бөтөрөлөү менән 1269 йылда ҡәлғә Богемия короленә, ә 1335 йылда Габсбургтар власына күсә.
XV быуатта замок тулыһынса емерелә һәм шул уҡ быуатта тергеҙелә. Был ваҡытҡа һарай сиркәүе төҙөлөшө ҡарай. XVI—XVII быуаттарҙа башҡа ҡоролмалар барлыҡҡа килә. Замок төрөктәрҙең баҫып алыуына һәм крәҫтиәндәрҙең ихтилалына ҡаршы оборона нығытмаһы булараҡ хеҙмәт итә. XVII—XVIII быуаттарҙа бында арсенал һәм госпиталь урынлаша. Наполеон һуғыштары осоронда емерелә, Габсбургтар власы тергеҙелгәндән һуң 1905 йылға тиклем төрмә сифатында ҡулланыла. Замоктың тотҡондары араһында — словен шағиры Цанкар Иван, Венгрияла революцияла ҡатнашыусы Баттьяни Лайош, итальян яҙыусыһы Сильвио Пеплико була. 1848 йылда ҡалала янғындарҙы асыҡлау өсөн ҡарауыл башняһы төҙөлә.
XX быуат башына үҙенең тәғәйенләнешен юғалта һәм емерелә башлай. 1905 йылда унда ҡала музейы урынлаштырыу сәбәбе менән уны Лайбах мэрияһы һатып ала. Әммә план тормошҡа ашырылмай, һәм властар бында ярлыларҙы урынлаштырырға ҡарар итә, улар унда 1960 йылдар уртаһына тиклем йәшәй. 1960 йыл аҙағында реконструкция башлана, ул 30 йылдан ашыу дауам итә. Әлеге көндә замокта Любляна тарихына арналған даими экспозиция урынлаша, 2006 йылда Һарай тауы түбәһендә фуникулер һуҙыла.
# Сёр-Варангер

Коммуна Сёр-Варангер (норв.Sør-Varanger,с-саамск. Mátta-gielda Várjjaga) Норвегияның иң көнсығыш нөктәһендә, Финнмарк фюлькаһында урынлашҡан. Коммунаның көнсығыш сиге артында Рәсәйҙең Печенг районы урынлашҡан ( 1920—1944 йылдарҙы элекке фин Петсамо өлкәһе).
Сёр-Варангерҙа, Нейден ауылында , Норвегияның колтт-саам мәҙәниәте үҙәге — Østsamisk museum урынлашҡан.
2012 йылдың май аҙағынан Сёр-Варангер һәм Печенг районының сик буйы территорияларында визаһыҙ күсеп йөрөүгә килешеү төҙөлә.

# Сёр-Варангер
## Этимологияһы

Коммунаның Sør-Varanger атамаһы фьорд исеменән килеп сыҡҡан. Атаманың беренсе ver өлөшө «балыҡ тотоу ауылы», ә икенсе өлөшө «фьорд» тигәнде аңлата. Sør өлөшө норвег теленән «көньяҡ» тип тәржемәләнә. 1964 йылға тиклем шулай уҡ исем менән Nord-Varanger коммунаһы аталған.

# Сёр-Варангер
## Гербы

1982 йылдың 16 апрелендә коммунаның хәҙерге гербы раҫлана. Ул 3 көслө ялҡынды һүрәтләй. 3 һаны коммунаның өс төп килемен: ауыл хужалығы, балыҡсылыҡ һәм тау сәнәғәтен аңлата. Бынан тыш ул коммунаның Нейден, Паз һәм Ворьема өс йылғаһын һәм норвегтар, саамдар һәм финдарҙың өс мәҙәниәтен символлаштыра.

# Сёр-Варангер
## Географияһы

Муниципалитеттың майҙаны 3968 км² тәшкил итә. Сёр-Варангер Рәсәй һәм Финляндия менән сиктәш. Коммунаның административ үҙәге булып Киркенес тора — ул Финнмарк губернаһында иң ҙур ҡалаларҙың береһе. Hurtigruten диңгеҙ маршрутының һәм Е105 автомобиль юлының һуңғы пункты. Киркенес эргәһендә аэропорт урынлашҡан, унан Осло (Гардермуэн), Алту һәм Тромсёға тура рейстар башҡарыла, шулай уҡ чартер рейстары бар. Бынан тыш, Киркенеста Рәсәй консуллығы һәм Норвегия менән Рәсәй сиге өсөн яуаплы сик комиссариаты урынлашҡан. Коммунаға шулай уҡ Бугейнес һәм Нейден, шулай уҡ Паз йылғаһы буйында урынлашҡан бер нисә тораҡ пункттар инә.
Коммунаның күпселек өлөшө ҡарағай һәм ҡайын урмандарынан ғибәрәт. Баренц диңгеҙе яры буйҙары эргәһендә киң уңдырышһыҙ ерҙәр ҙә бар.

# Сёр-Варангер
## Иҫтәлекле урындары

Коммунаның иҫтәлекле урындарына Нейдендағы Изге Георгий православие сиркәүен, Рәсәй сигенә яҡын Гренс-Якобсэльвтағы Оскар II сиркәүен (1869 йылда төҙөлгән), шулай уҡ лабиринт рәүешендәге боронғо ҡоролмаларҙы индерергә мөмкин.
* Киркенеста Руаль Амундсен (Роальд Амундсен) майҙанында Ҡыҙыл Армия һалдаттарына һәйкәл (норвег исем — Russemonumentet — «Рус монументы») ҡуйылған.
Ял итеүҙең популяр төрө коммуна йылғаларында балыҡ тотоу, мышы йәки ҡорған һунар итеү, ҡаргиҙәрҙәрҙә шыуыу.

# Сёр-Варангер
## Иҡтисады

2009 йылда миллиардер Феликс Чуди Киркенес янындағы ташландыҡ Сюд-Варангер шахтаһын һатып ала һәм унда тимер мәғдәнен сығарыуҙы аяҡҡа баҫтыра: 2010 йылда шахтанан 40 мең тонна руда Төньяҡ диңгеҙ юлы буйлап Ҡытайға юллана.

# Сёр-Варангер
## Туғандаш ҡалалар

* Североморск
# Кашин Николай Иванович (разведчик)

Кашин Николай Иванович (23 февраль 1923 йыл — 20 декабрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, разведка взводы командиры ярҙамсыһы, старшина. Советтар Союзы Геройы (үлгәндән һуң, 1944).

# Кашин Николай Иванович (разведчик)
## Биографияһы

Николай Иванович Кашин 1923 йылдың 28 февралендә Силәбе губернаһы Екатеринбург өйәҙенең Оло Ҡуяш ауылында тыуа (хәҙерге Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы). Мәктәптә дүрт класты тамамлағандан һуң колхозда эшләй.
1941 йылдың декабрендә Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла. Кесе командирҙар мәктәбен тамамлай. 1942 йылдың июленән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1943 йылдың сентябренә сержант Н. Кашин Воронеж фронтының 40-сы армияһы 309-сы уҡсылар дивизияһы 955-се йәйәүле разведка взводы командиры ярҙамсыһы була. Днепр өсөн алыш ваҡытында батырлыҡ күрһәтә.
1943 йылдың 23 сентябренән 24-енә ҡараған төндә беренселәрҙән булып Монастырек ауылы районында (хәҙер Украинаның Киев өлкәһе Кагарлык райлны Ржищев ҡасабаһы сите) Днепр йылғаһы аша сығып, шым ғына немец пулеметына яҡынлаша һәм уны расчеты менән бергә юҡ итә. Икенсе көндөң иртәһенә немец ғәскәрҙәре Кашин етәкселегендәге 45 яугирҙан торған төркөмгә пехота һәм танкылар частары менән контрһөжүм яһай. Был алышта Кашин шәхсән үҙе 20-ләп дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә, дошман пулеметын ҡулға төшөрә. Ошо алыштағы батырлығы өсөн «Советтар Союзы Геройы» исеменә тәҡдим ителә.
1943 йылдың 20 декабрендә, ауыр яранан мандый алмай, Ржищев госпиталендә вафат була. Канев районының Трахтемир ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 10 ғинуарындағы Указына ярашлы, сержант Николай Кашин үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була, шулай уҡ Ленин һәм артабан Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (27.08.1943).
Кашин хөрмәтенә Оло Ҡуяш ауылында бюсы ҡуйылған һәм бер урам уның исемен йөрөтә.
# Юлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы

Юлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы (25 апрель 1960 йыл) — башҡорт йырсыһы, мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1983 йылдан Бөрйән район мәҙәниәт һарайының художество етәксеһе, 1996 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының артист-вокалисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010), төрлө кимәлдәге ижади бәйгеләр лауреаты.

# Юлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы
## Биографияһы

Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы Юлсурина 1960 йылдың 25 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында тыуған. Иҫке Собханғол урта мәктәбендә уҡый.
1983 йылда Өфө сәнғәт училищеһының яңғыҙ йырлау бүлеген (Әлфиә Мәсәлимова класы) тамамлай һәм Бөрйән районы мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе булып эш башлай.
1996 йылдан — хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы йырсыһы. Киң диапазонлы меццо-сопрано тауышына эйә.
Филармонияның Фәдис Ғәниев, Радик Вәлмөхәмәтов етәкселегендәге һәм «Ҡыҙык һәм Мәҙәк» эстрада төркөмдәрендә эшләй.
2007 йылдан Юлсурина Ә. М. — Башҡорт дәүләт филармонияһының эстрада-джаз оркестры солисткаһы.

# Юлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы
## Вокаль партиялары

Башҡорт халыҡ йырҙары «Абдрахман кантон», «Боронғо йыр», «Ғайса ахун», «Ҡара урман», «Сибай», «Юлғотло», «Ялан Йәркәй»; композиторҙар З. Ғ. Исмәғилов, Т. Ш. Кәримов, С. Ә. Низаметдинов, С. З. Сәйҙәшев, З. Хәким, Р. М. Хәсәнов, Р. М. Яхин һ.б. йырҙары һәм романстары; боронғо рус романстары һ.б.

# Юлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2002)
* «Йәш тауыштар» («Молодые голоса») йыр конкурсы лауреаты (1989),
* «Яҙғы моңдар» («Весенние мелодии» башҡорт йырҙарын башҡарыусылар конкурсы лауреаты (1995, Өфө)
# Шалашна

Шалашна — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вонжуга йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Шалашна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029633
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002963
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0