yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Хәбибуллин Булат Нурмый улы

Хәбибуллин Булат Нурмый улы (24 май 1958 йыл) — математик-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (1993), профессор (1996). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2011).

# Хәбибуллин Булат Нурмый улы
## Биографияһы

Булат Нурмый улы Хәбибуллин 1958 йылдың 24 майында Татар АССР-ының Баулы районы (хәҙер Татарстан Республикаһының Ютазы районы) Бәйрәкә ауылында тыуған.
1980 йылда Башҡорт дәүләт университетының математика факультетын тамамлаған, 1983 йылдан ошо юғары уҡыу йортонда эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге векторлы решёткалар проблемаларына арналған.

# Хәбибуллин Булат Нурмый улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Последовательности неединственности для весовых пространств голоморфных функций Б. Н. Хабибуллин. Изв. вузов. Матем., 2015, № 4, 75–84
* Подпоследовательности нулей для пространств Бернштейна и полнота систем экспонент в пространствах функций на интервале. Б. Н. Хабибуллин, Г. Р. Талипова, Ф. Б. Хабибуллин. Алгебра и анализ, 26:2 (2014), 185–215
* Теорема Хелли и сдвиги множеств. II. Опорная функция, системы экспонент, целые функции. Б. Н. Хабибуллин. Уфимск. матем. журн., 6:4 (2014), 125–138
* Теорема Хелли и сдвиги множеств. I Б. Н. Хабибуллин Уфимск. матем. журн., 6:3 (2014), 98–111
# Укум-Кулын-Игол

Укум-Кулын-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кулын-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 336 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Укум-Кулын-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038125
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203812
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рыбина

Рыбина — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведа йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Рыбина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000007075
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000707
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чанышев Ринат Риян улы

Чанышев Ринат Риян улы (23 июль 1953, Салауат, БАССР) — СССР һәм Рәсәй инженер-төҙөүсеһе һәм ғалимы. Техник фәндәр докторы (2003).

# Чанышев Ринат Риян улы
## Биографияһы

Чанышев Ринат Риян улы 1953 йылдың 23 июлендә Ишембай ҡалаһының Салауат эшселәр ҡасабаһында (әлеге Салауат ҡалаһы) тыуа.
1975 йылда Өфө нефть институтын уҡып бөтә. Артабан Өфөлә төрлө ойошмаларҙа эшләй башлай. 1981 йылға тиклем — «Эре панелле йорттар төҙөү» тресында (1979 йылдан алып производствотехнология комплектациялау идаралығы баш инженеры), 1981 йылдан ВЛКСМ-дың Октябрь район комитетының 1-се секретары булып эшләй.
1983 йылдан алып Ринат Риян улы «БашкирБАМстрой» эре панелле йорттар төҙөү тресының Амур өлкәһендә Зея төҙөлөш идаралығы начальнигы вазифаһын биләй. 1985 йылдан — ӨНИ эргәһендәге «Уфареактив» аҙ күләмле химия продукттары һәм реактивтар эксперименталь-тәжрибә заводы баш инженеры, 1991 йылдан башлап «Реактив» Дәүләт инженерлыҡ үҙәгендә гененраль директор урынбаҫары булып эшләй.
2003 йылда техник фәндәр докторы исемен яҡлай.
2008 йылдан алып ӨДНТУ-ның Аҙ күләмле химия продукттары һәм реактивтар ҒТИ-нда директор вазифаһын биләй.
Ринат Чанышевтың фәнни-производство тикшереүҙәре аҙ күләмле химия продукттарын, айырыуса таҙа реактивтарҙы һәм композицион материалдарҙы әҙерләүҙең инновацион технологияларын эшләүгә һәм ҡулланыуға индереүгә, Башҡортостанда фән һәм техника үҫешенең тарихын өйрәнеүгә бағышланған.
Чанышев 100-ҙән артыҡ ғилми эш һәм 1 уйлап табыуҙың авторы була.

# Чанышев Ринат Риян улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Глицерин. Методы получения, промышленное производство и области применения. Мәскәү, 2003 (авторҙ.)
* Биологически активные производные глицерина. Мәскәү, 2003 (авторҙ.)
* История возникновения, становления и развития производства отечественных витаминных и лекарственных препаратов. Мәскәү, 2003 (авторҙ.)
# Лупт

Лупт — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 737 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Лупт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043438
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004343
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Арка-Епоко-Яха

Арка-Ёпоко-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Арка-Епоко-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053320
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305332
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Океан биологияһы

Океан биологияһы (диңгеҙ биологияһы, биологик океанология, биологик океанография ) — биология һәм океанология фәндәре бүлеге. Диңгеҙ организмдары (биота) йәшәйешен (тормошон) һәм уларҙың үҙ-ара экологик бәйләнештәрен, мөнәсәбәттәрен, тәьҫирен өйрәнә.
Океан биологияһы — гидробиологияның да бер бүлеге.
Океан биологияһы тип, шулай уҡ, донъя океанында барған барлыҡ биологик күренештәр һәм процестарҙың йыйылмаһын атайҙар.
Тереклек океандың өҫкө йөҙөнән алып иң тәрән төпкөлдәренә тиклем урынлашҡан.
Йәшәү урындары буйынса һыу ҡатламында йәшәүсе (планктон һәм нектон) пелагиаль организмдарҙы һәм, океан төбөндә йәшәгән (бентос) организмдарҙы бүлеп йөрөтәләр.
Океанда хайуандарҙың бөтә класс вәкилдәре тиерлек осрай. Ә күп кенәләре тик океанда ғына тереклек итә.
Умыртҡалы хайуандарҙың төп өлөшөн балыҡтар, ташбаҡалар, йыландар һәм һөтимәрҙәр (дөйөм алғанда ишкәк тәпәйлеләр һәм киттар) тәшкил итә.
Океан биологияһын тикшереүҙә ҙур өлөш индереүсе ғалимдар:
* В. Г. Богоров,(СССР)
* Л. А. Зенкевич (СССР),
* Дж. Д. Айзекс, (АҠШ)
* В. М. Чапмен (АҠШ) ,
* К. Э. Лукас (Бөйөк Британия),
* Р. Марумо (Япония),
* Жак-Ив Кусто (Франция).
# Кузюг Гаревой

Кузюг Гаревой — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Северная Кузюг йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кузюг Гаревой
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011184
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001118
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Көньяҡ Урал һыуһаҡлағысы

Көньяҡ Урал һыуһаҡлағысы (рус. Южноуральское водохранилище) — Рәсәй Силәбе өлкәһе Уйылға йылғаһында 1952 йылда булдырылған яһалма һыу ятҡылығы. Көньяҡ Урал ГРЭС-ы быуаһы төҙөлөшө тамамланыу менән һыуһаҡлағыс барлыҡҡа килтерелгән.

# Көньяҡ Урал һыуһаҡлағысы
## Географияһы

Һыуһаҡлағыс Силәбе өлкәһе Уйылға районында урынлашҡан. Һыу ятҡылығының көньяҡ өлөшөндә — Южноуральск ҡалаһы, төньяҡ-көнсығыш яр буйында — Кичигин ауылы, көнсығыш өлөшөндә — Кичигин ҡарағайлығы. Һыу көҙгөһө майҙаны — 17,2 км², иң тәрән ере 11 метрға метртиклем.

# Көньяҡ Урал һыуһаҡлағысы
## Хайуандар донъяһы

Балыҡтарҙан алабуға, суртан, ҡорман һәм ҡайһы бер башҡа төр балыҡтар бар. 1965 йылда судак селбәрәләре һәм үрсем балыҡ ебәргәндәр. Бында ҡорман бигерәк тә яҡшы яраҡлашҡан, уны 1954 йылдан алып 1960 йылға тиклем һәм 2014 йылда ебәргән булғандар. Башҡа һыу ятҡылыҡтарында үрсетеү өсөн тиҫтәләрсә-йөҙҙәрсә мең дана ҡорман селбәрәләре аулана. Һыуһаҡлағыс урыны бик ҡиммәтле ҡорман питомнигына әүерелә.

# Көньяҡ Урал һыуһаҡлағысы
## Антропоген йөкләнеш

Һыуһаҡлағыс Көньяҡ Урал ГРЭС-ы өсөн һыу һыуытҡыс һәм һыу алыу сығанағы, шулай уҡ Южноуральск ҡалаһы өсөн төп эсәр һыу резервуары булып хеҙмәт итә
Рекреацион әһәмиәткә эйә: һыуһаҡлағыс ярҙарында ял базалары һәм балалар лагерҙары урынлашҡан (Звездный, Олимпия, Лесная сказка).
Һыуһаҡлағыс буйында урынлашҡан тораҡ пункттар: Южноуральск ҡалаһы, Берёзовка, Кичигин ауылдары.
# Кизелка

Кизелка — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының һул ярына тамағынан 472 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кизелка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032387
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103238
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зоопарк

Зоопарк, хайуандар баҡсаһы, хайуандар паркы — хайуандарҙың күп төрҙәрен кешеләр күрерлек һәм күҙәтерлек итеп аҫрай торған урын.
Зоопарктар күңел асыу урыны булыу менән бергә өҫтәмә белем биреү, фәнни тикшеренеүҙәр һәм юҡҡа сығыусы хайуандарҙы һаҡлау урыны ла. Юғалыу хәүефе янаған һирәк осрай торған хайуандар зоопарктарҙа аҫырала. Йәнлектәр үҙҙәрен һәйбәт тойһон өсөн хәҙерге зоопарктарҙа уларға тәбиғи шарттар булдырыла. Был кешеләргә хайуандарҙың тәбиғәт ҡосағында нисек йәшәгәнен күрһәтеү өсөн дә эшләнә.
Донъялағы хайуандарҙың күп төрлөлөгөн йәмғиәткә белдереү өсөн зоопарктарҙы тейешле кимәлдә финансларға кәрәк. Кешеләрҙең ҡырағай тәбиғәт менән берлектә йәшәүенә махсус фондтар булышлыҡ итә. Тәбиғәт ресурстарын һаҡлау менән бер рәттән, тәбиғәтте өйрәнеү һәм тәбиғәт тураһында белем биреү бөгөнгө көн талабы булып тора. Фондтар шулай уҡ тирә-яҡ мөхиттең ҡырағай тәбиғәтен һаҡлау өҫтөндә лә эшләй.
Хәҙерге заман талаптарына яуап бирмәгән һәм бар яҡтан да иҫкергән зоопарктар ҙа күп әле. Унда хайуандар бик насар шарттарҙа аҫырала. Ҡыҫыҡ ситлектәр эсендә йәнлектәргә ҡыйын, шуға ла улар йыш ауырый.

# Зоопарк
## Pictures

* Giraffes in the Tiergarten Schönbrunn, Vienna.
* Giant Pandas in Chiang Mai Zoo.
* Toucans at Bronx Zoo.
# Ғилемдар (исем)

Ғилемдар — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.

# Ғилемдар (исем)
## Этимологияһы

Ғилемдар исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм ғилем + дар , ғилеме булған, ғилемле тигәнде аңлата.

# Ғилемдар (исем)
## Билдәле шәхестәр

Рамазанов Ғилемдар Йыһандар улы (16 июнь 1923 йыл — 25 август 1993 йыл). Бәләбәй кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы) Иҫке Балаҡ ауылында тыуған. — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан шағир, әҙәбиәт белгесе һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1950 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1966). СССР-ҙың VI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1983), Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1982). 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1973), ике Ҡыҙыл Йондоҙ (1944, 1945) һәм «Почёт Билдәһе» (1957) ордендары кавалеры.
Миңлеғужин Ғилемдар Абдулла улы (1926—29.11.2016), ауыл хужалығы хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1988—2000 йылдарҙа Стәрлетамаҡ тәжрибә-етештереү хужалығының Мырҙаш бүлексәһе идарасыһы. Бер нисә саҡырылыш ауыл һәм район Советтары депутаты. Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районы Яңы Ҡалҡаш ауылынан.
Рамазанова Гөлназ Гилемдаровна Рус әҙәбиәте кафедраһы: доцент, филология фәндәре докторы БДПУ.
# Лойче

Лойче (нем. Loitsche) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 679 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,43 км². Диңгеҙ кимәленән 39 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39326 һәм автомобиль коды — BK.
# Аулебен

Аулебен (нем. Auleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1060 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,45 км². Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99765 һәм автомобиль коды — NDH.
# Пешица

Пёшица — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.

# Пешица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054691
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005469
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Неолит

Неоли́т (грек. νέος — яңы, λίθος — таш) — яңы таш быуат, таш быуаттың һүңғы осоро. Ауыл хужалығы, малсылыҡ, көршәк эшләү кәсебе барлыҡҡа килеү менән таусирлана. Беренсе неолит мәҙәниәте беҙҙең эраға тиклем 7000 йыл элек Яҡын көнсығыштың «Бәрәкәтле ярымай» зонаһында барлыҡҡа килә. Һуңынан Урта диңгеҙ, Һинд йылғаһы үҙәненә, Ҡытай һәм Көньяҡ-көнсығыш Азияға тарала.
Кешеләр һаны артыуы аҙыҡ-түлеккә мохтажлыҡты арта, был ауыл хужалығының бик тиҙ үҫешенә килтерә. Ауыл хужалығында ер эшкәртеү, урыу, үҫемлектәрҙе ваҡлау өсөн таш ҡоралдар ҡулланыла.
Шотландиянан йыраҡ түгел Окрней утрауындаға Скара-Брей ауылы неолит ауылының миҫалы булып тора. Был ауылда таш карауат, кәштә һ.б. фаҙаланылған.
# Һурпа

Һурпа — ит бешергән һыу, шыйыҡ аҙыҡ.
* Был аш йә эсемлектәр тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Тяжёва Александра Павловна

* Был ғалим тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
Тяжёва Александра Павловна (14 апрель 1901 йыл, Ардатов, Сембер губернаһы — 14 октябрь 1978 йыл, Өфө) — совет геологы. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1947). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1951).

# Тяжёва Александра Павловна
### Биографияһы

Александра Павловна Тяжёва Сембер губернаһы Ардатов ҡалаһында (хәҙер Мордовия) 1901 йылдың 14 апрелендә тыуған.

# Тяжёва Александра Павловна
## Фәнни хеҙмәттәре

* Девонские отложения Башкирии. Ч.1. Стратиграфия. М., 1961 (соавт.);
* Кораллы и брахиоподы пограничных отложений силура и нижнего девона западного склона Южного Урала. М., 1972 (соавт.);
* Кораллы и брахиоподы нижнего девона Южного Урала. М., 1976 (соавт.) и др.
# Берикаоба

Берикао́ба - (груз. ბერიკაობა) — Грузияның милли мәҙәниәт әһәмиәтендәге ҡомартҡыһы; импровизацияға нигеҙләнгән битлек халыҡ театры. Берика — битлекле актёр һәм -оба — хәрәкәтте аңлатҡан суффикс.

# Берикаоба
## Килеп сығыуы

Берикаоба мәжүси хоҙайҙар Квириа һәм Телефҡа бағышланған тамашаларҙан килеп сыҡҡан. Бик боронғо замандарҙа башланған. Мәҫәлән, Триалетиҙа б.э.т. ике мең йылдар элек эшләнгән көмөш һауытта битлекле әйлән-бәйлән уйындары төшөрөлгән.
Театр Грузияла XIX быуат аҙағына тиклем популяр булған.
# Сауҙа мәктәбе бинаһы (Дондағы Ростов)

1905
Сауҙа мәктәбе бинаһы — Дондағы Ростовта 1905 йылда Ростов коммерция ирҙәр училищеһы ҡарамағындағы сауҙа мәктәбе өсөн төҙөлгән бина. Хәҙерге ваҡытта бина — Көньяҡ федераль университет корпустарының береһе. Сауҙа мәктәбе бинаһы төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Сауҙа мәктәбе бинаһы (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Ростов коммерция ирҙәр училищеһы 1900 йылда нигеҙләнә. Икенсе йылына уның ҡарамағында сауҙа мәктәбе асыла. Сауҙа мәктәбенең үҙ бинаһы 1905 йылда Сенная урамында (хәҙер Максим Горький урамы) 1905 йылда төҙөлә. Уның эргәһендә Покров Пресвятая Богородица училище сиркәүе була (һаҡланмаған). 1915 йылда мәктәп бинаһында концерт менән композитор һәм пианист С. В. Рахманинов сығыш яһай. Һуңыраҡ бина Ростов дәүләт университетына бирелә. Хәҙерге ваҡытта унда вуздың юридик һәм иҡтисад факультеттары урынлашҡан.
Ростов өлкәһе хакимиәте бшлығының 1998 йылдың 9 октябрендәге 411-се ҡарары менән сауҙа мәктәбе бинаһы төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусын ала.

# Сауҙа мәктәбе бинаһы (Дондағы Ростов)
## Архитектураһы

Сауҙа мәктәбенең кирбес бинаһы өс ҡатлы, подваллы һәм дүрт яҡлы сарҙаҡлы ҡыйыҡ менән ябылған. Төп фасады тәҙрә уйымдары менән ритмик рәтле симметричялы композиция тыуҙыра. Фасадтың үҙәк өлөшө сығынты һәм ҡатмарлы профилле кәрниз менән айырыла. Һуңғы ике ҡат өсөнсө ҡаттың тәҙрәләре аҫтында бер урынға тупланған? стенанаy сығып торған вертикаль буйҙар менән байытылған. Ишектең ярымциркуляр аркаһын йөҙлөк дуға биҙәй. Төп фасад төп — Максим Горький урамына сыға. Н формаһындағы бинала уҡыу аудиториялары һәм башҡа бүлмәләр баҫҡыс эргәһендәге холда урынлашҡан.

# Сауҙа мәктәбе бинаһы (Дондағы Ростов)
## Мемориаль таҡтаташ

1993 йылда бина фасадына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. Унда түбәндәгеләр яҙыла:
* Был бинала (элекке Сауҙа йортонда) 1915 йылда концерттар менән бөйөк рус композиторы һәм пианисы Сергей Васильевич Рахманинов сығыш яһаған
2011 йылдың 11 декабрендә йорт диуарында 1936 йылдан 1941 йылға тиклем Ростов дәүләт университетының физика-математика факультетында белем алған Александр Солженицынға мемораиль таҡтаташ асыла. Барельеф скульптор Дмитрий Лындин тарафынан эшләнә.
# Вальслебен (Альтмарк)

Вальслебен (Альтмарк) (нем. Walsleben (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 451 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,07 км². Диңгеҙ кимәленән 23 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Чебалчиха

Чебалчиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Неня йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Чебалчиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100001288
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100128
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үрге Нөгөш мәктәбе

Үрге Нөгөш мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауыл Советы биләмәһендәге уҡыу йорто. Бөрйән районы Үрге Нөгөш ауылында урынлашҡан. БР Бөрйән районы Иҫке Собханғол муниципаль дөйөм урта белем биреү урта мәктәбенең филиалы.

# Үрге Нөгөш мәктәбе
## Тарихы

Үрге Нөгөш мәктәбе 1931 йылда мәсет бинаһында асыла. Беренсе уҡытыусы — З. Юлдашев. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ҡаһарманов А. А. уҡыта. 2000 йылда яңы бина төҙөлә. 2018 йылдан алып Иҫке Собханғол мәктәбенең филиалы.

# Үрге Нөгөш мәктәбе
## Уҡытыусылары

* Ураҙаев Хәмит Сәйетғәле улы (1961—1963)Уразаев Хамит Саитгалиевич // Бурзянская энциклопедия / гл. ред. Г. М. Манапов. — Уфа: НИК Башкирская энциклопедия, 2022. — С. 524. — 640 с. — ISBN 978-5-88185-512-2.
* Аҫылғужин Фәйзрахман Хәйбрахман улы 1947 йылдың 1 мартында Бөрйән районы Үрге Нөгөш ауылында тыуған. Ул 1 — 4 кластарҙы тыуған ауылында, 4 — 6 кластарҙа — Ғәлиәкбәр мәктәбендә уҡый. Иҫке Собханғол мәктәбен 1965 йылда тамамлай.
Хеҙмәт юлын Берәтәк мәктәбендә башлай. Унан һуң ике йыл Үрге Нөгөш, өс йыл — Мәндәғол мәктәптәрендә уҡыта. 1970 йылда ситтән тороп Белорет педагогия училищеһын тамамлай. 1974 йылдан алып хаҡлы ялға сыҡҡансы Мораҙым мәктәбендә эшләй. 18 йыл мәктәп директоры була. Хеҙмәт стажы — 42 йыл. Ул — хеҙмәт ветераны.
* Аҫылғужина (Сәйетбатталова) Сәриә Мансур ҡыҙы Иҫке Собханғол ауылында тыуған. Иҫке Собханғол мәктәбен 1965 йылда тамамлай. Хеҙмәт юлы тормош иптәше Аҫылғужин Фәйзрахман Хәйбрахман улы менән бәйле. 1971 йылда ситтән тороп Белорет педагогия училищеһын тамамлай. Хеҙмәт стажы — 38 йыл. Ул — хеҙмәт ветераны, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы.
* Хәлилов Самат — Яңы Собханғол ауылынан (1963 — ??)
* Әхмәҙиева Шәһүрә Шәкир ҡыҙы
* Аҫылғужина (Хәйруллина) Зәкирә Шәһитулла ҡыҙы — Белорет районы Ҡолғона ауылынан. Үрге Нөгөш ауылына 1972 йылда уҡытырға килә. 1977 йылдан Ғәлиәкбәр ауылында йәшәй. Ғәлиәкбәр мәктәбендә интернатта, китапханала эшләй, башланғыс кластарҙы уҡыта.
* Толомғужина Айһылыу Басир ҡыҙы.
* Бикишева Рәхимә Әбдрәхим ҡыҙы — Үрге Нөгөш ауылынан
* Аҫылғужина Айгөл Фәйзрахман ҡыҙы — Мораҙым ауылынан
* Аҫылғужина Динә Мырҙабай ҡыҙы — Яңы Мөсәт ауылынан

# Үрге Нөгөш мәктәбе
## Мәғарифта эшләүсе уҡыусылары

* Ишкинина (Иҫәнаманова) Светлана Сабирйән ҡыҙы — Яңы Мөсәт мәктәбендә эшләй
# Ҡаҙағстан (кинотеатр)

«Ҡаҙағстан» — 1957 йылдан алып 2008 йылға тиклем эшләгән Алматының элекке махсуслашҡан кинотеатры.

# Ҡаҙағстан (кинотеатр)
## Тарихы

«Ҡаҙағстан» кинотеатры 1957 йылда ҡаҙаҡ милли орнаменты элементтары менән биҙәлгән типовой бинала асыла. Ҡаҙаҡ ССР-ында был ике тамаша залы булған беренсе кинотеатр була. Һәр залдың һыйҙырышлылығы 380 урын тәшкил итә. Икенсе ҡатта буфет менән ял итеү залы урынлаша. Кинотеатрҙың беренсе директоры В. Самойлов була.
Кинотеатр стереофильм күрһәтеү өсөн махсус ҡорамалдар менән, йәғни 3D-технологиялар ҡулланып йыһазландырыла, ул СССР-ҙа Мәскәү, Ленинград, Киев һәм Әстерхандан ҡала бишенсе бындай кинотеатр була. 1964 йылда беренсе стереофильм күрһәтелә. Ошо уҡ осорҙа йәйге майҙансыҡ эшләй, унда хроника-документаль һәм фәнни-популяр фильмдар күрһәтелә.
1981 йылда кинотеатрға 1 миллиондан ашыу тамашасы килә. 1990-сы йылдарҙа кинотеатрҙа стереофильмдар күрһәтелә.
Кинотеатрҙа башлыса балалар аудиторияһына иҫәпләнгән фильмдар күрһәтелә, шул уҡ ваҡытта «ТЮЗ» ҡабатлап күрһәтеү кинотеатры була.
2000-се йылдар башында кинотеатр ихатаһы ҡаланың ваҡытлыса букинистик әҙәбиәт һатыу үҙәге булып, китаптар харабаһына әйләнә. Бер нисә йылдан хараба ябыла.
2008 йылдың 20 авгусынан кинотеатр бинаһы реконструкциялауға ябыла, уға тиклем ветерандар өсөн хәйриә (бушлай) киносеанстар үткәрелә.
Әлеге ваҡытта кинотеатр бинаһында паб (бина эсендә йәки унан ситтә эсеү өсөн алкоголле эсемлектәр һатыусы ойошма) эшләй. Бинаны һүтеү ҡурҡынысы бар, сөнки компания хужалары Алатау һәм Байконур кинотеатрҙарын һүтеп улар урынына McDonald’s төҙөгән.