yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Щелиха

Кесе Щелиха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Индига йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Щелиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005572
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кута (боронғо ҡала)

Кута, Кува (шум. Gudua) — Бабилиялағы ҡала, Библияның 4-се Батшалар китабында (17) Исраилдың ун ҡәбиләһе урынлашҡан ҡала тип телгә алына, улар бында урындағы Нергал илаһына табынған.
Ҡаланың харабаларын Ормуз Рассам Бабилдан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай биш сәғәтлек юлда, Телль-Ибраһим ҡалҡыулығында, таба; Нергалдың һәм уның ҡатынының ғибәҙәтханаһы урыны ла беленә. Ассирий гимндарында Нергал Кута хакимы тип телгә алына.
Кута Ассирия батшаһы Саргон II тарафынан баҫып алынғас, унда йәшәгән халыҡтың күбеһе Самарияға күсерелә.
# Архангел заказнигы

Архангел заказнигы (рус. "Архангельский" заказник ) — республика әһәмиәтендәге дәүләт зоологик ҡурсаулығы. Һунар йәнлектәре популяцияларын тергеҙеү маҡсатында ойошторола (1967).

# Архангел заказнигы
## Ландшафты

Архангел ауылының көнсығыш ситендә Аҫҡын йылғаһының һыубаҫар туғайында урынлашҡан. Ҡурсаулыҡтың тәбиғәт комплексы киң япраҡлы һәм ҡайын урмандарын, болондарҙы һәм үлән һаҙлыҡтарын, һөрөнтө ерҙәрҙе берләштереүҙән ғибәрәт.
Майҙаны — 1912,0 га, шуның 45,1 % урман тәшкил итә, 21,4 % һаҙлыҡ, быуа бар. Рельефы тигеҙ, тау алды — убалы.

# Архангел заказнигы
## Фаунаһы

Хайуандарҙың һунар-промысла төрҙәре комплексын: мышы, ҡоралай, төлкө, бурһыҡ, Һыуһар, америка шәшкеһе, ҡондоҙ, ондатра, аҡ ҡуян тәшкил итә.
Һыу яны һәм болон-һаҙлыҡ ҡоштарынан: ышылдаҡ аҡҡош (бөҙрә аҡҡош), ҡаңғылдаҡ аҡҡош, һоро ағуна, һоро торна һәм һуна өйрәк, ҡурпысыҡ (вальдшнеп), Һаралйындар төйәк итә.
Һирәк осрай торған ҡош һәм йәнлек төрҙәре: ҡаңғылдаҡ аҡҡош, ышылдаҡ аҡҡош, һоро торна, ҡара ярғанат (северный кожан), этбаш ярғанат (ночница Наттерера), боған, үлән тәлмәрйене, европа бәрҙеhе, ҡашҡалаҡ — күсмә йөрәк (свиязь) Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Ҡурсаулыҡ ресурс, фәнни һәм экологик әһәмиәткә эйә.
# Лея (Цна ҡушылдығы)

Лея — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цна йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Лея (Цна ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000030078
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003007
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Эвфемизм

Эвфемизм (грек. ευφήμη грек телендә eu — яҡшы + phemi — һөйләйем һүҙенән алынған) - тупаҫ әйтелгән һүҙ йәки әйтемде икенсе һүҙ менән йомшағыраҡ итеп атау. Мәҫәлән: үлеү урынына вафат булыу, аранан китеү, донъя ҡуйыу. Ниндәй ҙә булһа предметты йәки күренеште йомшартып һүрәтләү, телмәрҙәге тупаҫ, мыҫҡыл һүҙҙәрҙе һәм килешеп етмәгән күренештәрҙе әҙәпле итеп һүрәтләү уның функциональ бурысы һанала. Шул яғы менән ул перифразға оҡшаш. Мәҫәлән, Мостай Кәрим «Торналар ҡайтҡанда» шиғырында үлемде, ҡәберҙе эвфемизм аша бына ниндәй варианттарҙа һүрәтләй
    « ...Шундай көндө һине ерләйбеҙ беҙ,
    Йөҙөң асыҡ. Ҡояш ҡараһын.
    Беҙҙең иңде баҫҡан табутыңда
    Һуңғы ярға йөҙөп бараһың.
    Яуҙар үтте. Бына юл да бөттө.
    Йән-тәнеңдә бөтмәҫ яралар.
    Инде һине һуңғы окобыңа
    Тыныс ҡына алып баралар.
    Күкрәгендә, йөрәк янында ул
    Йомарланған байраҡ йөрөттө.
    Йөрәк тынды, башҡа типмәне,
    Байраҡты ул алып китмәне... .»
# Көньяҡ Урал дәүләт медицина университеты

«РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Көньяҡ-Урал дәүләт медицина университеты» — рус. Южно-Уральский государственный медицинский университет — белгестәр әҙерләү буйынса күп кимәлле уҡытыу системаһын ғәмәлгә ашырған юғары уҡыу йорто: вузға тиклемге әҙерлек (мәктәптәрҙә һөнәри йүнәлеш биреү, әҙерлек курстары, лицейҙар һәм гимназиялар), юғары уҡыу йортонда уҡытыу, диплом алғандан һуң әҙерлек, табиптарҙың квалификацияһын күтәреү һәм ҡайтанан әҙерләү, шулай уҡ белгестәрҙе сертификациялау һәм ғилми педагогика кадрҙары әҙерләү менән шөғөлләнә. Нигеҙ һалынған датаһы — 1 июль, 1944.

# Көньяҡ Урал дәүләт медицина университеты
## Тарихы

Силәбе дәүләт медицина институты СССР-ҙың Халыҡ комиссариаты тарафынан 1944 йылдың 28 июнендәге 403-сө һанлы бойороғо менән Киевтан эвакуацияланған медицина институты нигеҙендә һәм Мәскәүҙән командировкаға ебәрелгән профессор Б. Н. Усков булышлығы менән булдырылған. Киев медицина институтын кире ҡайтарғандан һуң Силәбелә 147 уҡытыусы һәм хеҙмәткәр ҡала, шуларҙан — 7 фән докторы, 31 фән кандидаты, 10 аспирант була. Профессор Александр Николаевич Федоровский институттың беренсе директоры итеп тәғәйенләнә, ул 1950 йылға тиклем ошо вазифала ҡала.
Рәсәй Юғары уҡыу йорттары дәүләт комитетының 1995 йылдың 23 июнендәге бойороғо һәм Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау һәм медицина сәнәғәтенең 1995 йылдың 20 июлендәге 209-сы бойороғо менән Силәбе дәүләт медицина институты Силәбе дәүләт медицина академияһына үҙгәртелә. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2008 йылдың 10 июлендәге 1300-р һанлы бойороғона ярашлы, Академия Рәсәй Федерацияһының Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы ҡарамағында эшмәкәрлек алып бара.
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2010 йылдың 1 октябрендәге 1751-р һанлы бойороғона ярашлы Академия Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш буйынса федераль агентлыҡтың «Урал дәүләт өҫтәмә белем биреү медицина академияһы» дәүләт өҫтәмә һөнәри белем биреү учреждениеһын айырым (структуралы) ҡушыу нигеҙендә үҙгәртеп ҡорола.
Мәғариф һәм фән өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең 2012 йылдың 9 октябрендәге бойороғона ярашлы, уҡыу йортона университет статусы бирелә.

# Көньяҡ Урал дәүләт медицина университеты
## Матди нигеҙе

Академия Воровский урамындағы 4 корпуста эшләй, беренсе корпус Воровский урамы, 64 адресы буйынса урынлашҡан, юғары уҡыу йортоноң административ бүлексәләре лә шунда уҡ. Был корпустарҙа тәүге 3 курс студенттарын уҡытыу буйынса теоретик кафедралар булдырылған. 3 курстан һуң студенттар Силәбе ҡалаһы дауаханаларында урынлашҡан клиник кафедраларҙа уҡытыла. Университет ҡарамағында шулай уҡ студенттар өсөн ятаҡ, хужалыҡ ҡаралтылары һәм ЦНИЛ корпусы бар, унда ғилми-тикшеренеү эштәре алып барыла.

# Көньяҡ Урал дәүләт медицина университеты
## Факультеттары

Көньяҡ Урал дәүләт университетының медицина факультеттары: дауалау; педиатрия; клиник психология һәм социаль эштәр; медик-профилактика; стоматология; фармацевтика һәм шулай уҡ өҫтәмә профессиональ белем биреү институты.
# Башҡорт ирекле отрядтары

Башҡорт ирекле отрядтары — Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осорондағы башҡорт частәренең хәрби формированиелары.

# Башҡорт ирекле отрядтары
## Ойошторолоуы һәм тарихы

Башҡорт ирекле отрядтары Башҡорт хәрби советы фарманына ярашлы 1918 йылдың июль — август айҙарында «Бәләкәй Башҡортостан» территорияһында ойошторола. Барыһы 13 башҡорт ирекле отрядтар ойошторола. Улар кантондар исемдәре менән тап килтерелеп атала: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Дыуан, Ҡыпсаҡ, Көҙәй, Ҡошсо, Табын, Тамьян-Ҡатай, Тоҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан. Хәрби ғәмәлдәрҙең бөтөүе менән отрядтарҙы кантон милиция органдарына әүерелдереү һәм уларҙы Башҡорт Хөкүмәтенең эске эштәр бүлеге ҡарамағына тапшырыу күҙ уңында тотола ине.
* Башҡорт отрядтарының Халыҡ һаны һәм хәрби составы 1918 йылдың ноябрендә
* Отряд исеме
* Кешеләр һаны
* Шашкалар һаны
* Штыктар һаны
* Пулеметтар һаны
* Арғаяш
* 200
* 550
* 165
* 2
* Бөрйән-Түңгәүер
* 180
* 180
* 60
* 2
* Ете ырыу
* 300
* 300
* 60
* 2
* Дыуан
* 225
* 225
* 75
* 2
* Ҡыпсаҡ
* 180
* 180
* 65
* 2
* Көҙәй
* 110
* 110
* 40
* 2
* Ҡошсо
* 250
* 250
* 55
* 2
* Табын
* 200
* 200
* 80
* 2
* Тамьян-Ҡатай
* 360
* 360
* 135
* 2
* Тоҡ-Соран
* 160
* 160
* 60
* 2
* Үҫәргән
* 160
* 160
* 55
* 2
* Юрматы
* 250
* 250
* 96
* 2
* Ялан
* 180
* 180
* 65
* 2
* Йәмғеһе
* 2 755
* 3 105
* 1 011
* 26
Башҡорт ирекле отрядтары Башҡорт ғәскәре составында иррегуляр частар булараҡ тора. Отрядтар Башҡорт хәрби советы янындағы ирекле отрядтарҙың махсус бүлегенә ҡарай, ә октябрҙән — Башҡорт ғәсҡәри идаралығына.
Башҡорт ирекле отрядтарының төп бурысы кантон хакимиәте органдарын һаҡлау булып тора. Шул уҡ ваҡытта 1918 йылдың июль — сентябрь айҙарында отрядтарҙың бер өлөшө В. К. Блюхерҙың Йыйылма Урал отрядына ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша.
1918 йылдың октябрендә Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Тоҡ-Соран һәм Үҫәргән отрядтары һәм махсус команда Ғ. С. Иҙелбаев исемендәге Башҡорт айырым ирекле кавалерия полкына берләштерелә.
1918 йылдың декабрендә — 1919 йылдың февралендә Табын, Тамьян-Ҡатай һәм Юрматы башҡорт ирекле отрядтары Ырымбур менән Стәрлетамаҡ ҡалалары араһында фронт линияһының бер участкаһында оборона тоталар.
1919 йылдың февралендә Башҡорт ирекле отрядтары үҙ-үҙҙәрен тарҡата.

# Башҡорт ирекле отрядтары
## Айырыу билдәләре

Башҡорт частәренең 1918 йылдың июнь айында ҡабул ителгән айырыу билдәләре (1-се Башҡорт пехота полкы), :
| Һалдаттар һәм кесе командирҙар ||||||
| Рядовой | Ефрейтор | Бомбардир | Унтер-офицер | Фельдфебель | Подпрапорщик |
| Обер-офицерҙар | Обер-офицерҙар | Обер-офицерҙар | Обер-офицерҙар | Обер-офицерҙар | Штаб-офицерҙар | Штаб-офицерҙар |
| Прапорщик | Подпоручик | Поручик | Штабс-капитан | Капитан | Подполковник | Полковник |
# Ыҫлаҡ (Ҡорһаҡ ҡушылдығы)

Ыҫлаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй һәм Әлшәй райондары биләмәләрендә аға. Йылға Ҡорһаҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Ыҫлаҡ (Ҡорһаҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024816
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102481
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Балалаев Николай Семёнович

Балалаев Николай Семенович (1869 — 1917 йылдан һуң) ағзалары — дин әһеле, Ырымбур губернаһынан Рәсәй империяһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы.

# Балалаев Николай Семёнович
## Биографияһы

Православие динендәге кеше. Дьякон улы. Алтмыш дүрт дисәтинә сиркәү еренә эйә була.
Урал дини училищеһын һәм Ырымбур дини семинарияһын тамамлай. Семинарияны тамамлағандан һуң, Урал дини училищеһында әҙерлек класында татар теле уҡытыусыһы һәм надзиратель булып эшләй. Училище Советының Урал өйәҙе бүлеге ағзаһы һәм эш башҡарыусыһы, шулай уҡ благочинный булып тора.
1892 йылда Ырымбур өйәҙенең Исаево ауылы священнигы була. Дума һайлауҙарына тиклем Дедово-Исаево икенсе класлы өлгөлө сиркәү мәктәбендә мөдир һәм ҡануниәт уҡытыусыһы булып тора. Өйләнгән була.
1907 йылда Ырымбур губернаһынан Рәсәй империяһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт думаһына ағза итеп һайлана. Уртаса-уңдар фракцияһына, 3-сө сессиянан һуң — рус милли фракцияһына инә. Комиссияның халыҡ мәғарифы буйынса докладсыһы, шулай уҡ халыҡ мәғарифы, старообрядсылыҡ эштәре, дин тотоу мәсьәләләре, күскенселәр эше һәм эшсе һорауҙар буйынса комиссиялар ағзаһы булып тора. 1906 йылдан алып Бөтә Рәсәй крәҫтиәндәр союзы ағзаһы. 1917 йылғы революция осоронда ҡулға алына. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Кесе Гок

Кесе Гок — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының уң ярына тамағынан 173 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.

# Кесе Гок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500612107000017055
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001705
* Бассейн коды — 05.01.05.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Арыҫлановтар

Арыҫлановтар — башҡорт нәҫеле.

# Арыҫлановтар
## Дөйөм ҡылыҡһырама

Нәҫелде башлап ебәреүсе — Арыҫлан Аҡҡолов, тархан, батыр, XVII быуат аҙағы — XVIII быуат башында Нуғай даруғаһының Бошман‑Ҡыпсаҡ улусы старшинаһы. Шәжәрәһе: Бошман бей → Борондоҡ бей → Һөйөндөк бей → Аҡбулат бей → Һарыбайсал тархан → Дәүләтҡол → Миңлеғол → Аҡҡош (Аҡҡол) → Арыҫлан. Башҡорт ихтилалы барышында, 1708—1722 йылдарҙа башҡа старшиналар менән бергә Арыҫлан Аҡҡолов яңы һалымдарҙы һәм йөкләмәләрҙе бөтөрөү үтенесе менән, аҫаба ерҙәрҙе баҫып алыуҙар, Өфө чиновниктарының башбаштаҡлыҡтарын, шул иҫәптән яһаҡ йыйыусы Андрей Жихарев һәм Михаил Дороховтарҙың 72 яңы һалым индереүҙе, комиссар Александр Сергеевтың төбәк халҡын талауҙы, тикшереү тураһында батша Пётр I бер нисә тапҡыр мөрәжәғәт итә. 1722 йылдың 12 февралендә Арыҫлан Аҡҡолов етәкселегендәге барлыҡ дүрт даруғанан килгән һәм 55 кешенән торған башҡорт делегацияһын етәкләй, улар ошо эште тикшереү буйынса суд процессында ҡатнашырға ирешә һәм суд ҡарарына ярашлы Сергеев үлем язаһына тарттырыла. Хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы Арыҫлан ауылы уның исеме буйынса аталған (башта ауыл Танып, Аҡҡол тип йөрөтөлгән).
Арыҫландың өс улы була:
* Юлбарыҫ Арыҫлановтың улдары: Юлғотло (1757—1816), Юлдыбай (1758—?), Аҡбирҙе (1764—?), Аҡъюл (1767—1812), Аҡҡужа (1776—?).
* Ирназар Арыҫлановтың улы — йорт старшинаһы Ҡотлоғәләм (1790—1859), уның балалары: Муса (уның улдары — Ҡотлорәжәп, Ҡотлоәхтәм, Ҡотлойыһан, Ҡотлосаяф, Ҡотлофәйрүз), Ҡотломөхәмәт (уның улдары — Ҡотләхмәт, Ҡотломәхди, Ҡотлофәйрүз), Ҡотләхмәт (уның улдары — Ҡотлоҡасим, Ҡотломбәт, Ҡотлозариф), урядник Ҡотлорәсүл (Ҡотлозаман, Ҡотлосәйет, Сәхибгәрәй) һәм Ҡотлохәйҙәр.
* Кинйә Арыҫланов — 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың баш полковнигы. Хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Кинйәабыҙ ауылы уның исеме һәм абыҙ (уҡытыусы, ғалим) һүҙе буйынса аталған. Кинйә Арыҫлановтарҙың улдары Хужәхмәт (1745—1816), Рәхмәтулла (1747—1823), Сәғит (1750—1820), Һеләүһен, Сөләймән, уларҙан иң билдәлеһе:
** Һеләүһен Кинйин — 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачёв полковнигы. Һеләүһендең улы Абдрахман (1786—?) һәм ейәндәре Мөхәмәтрәхим, Мөхәмәтҡол, Мөхәсәтшәриф, Мөхәмәтшафиҡ булыуы билдәле.
Арыҫлановтар нәҫеленең башҡа билдәле вәкилдәре:
* Ибәтулла Йәғәфәр улы Арыҫланов (1891—1938) — совет партия-дәүләт эшмәкәре, юрист. Башҡортостан АССР-ының Баш суды рәйесе (1932—1935).
* Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы Арыҫланов (1915—1945) — Советтар Союзы Геройы (1940). Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы.
* Нурамбәк Ғиниәт улы Арыҫланов (1928—2012) — иҡтисадсы. Башҡортостан Фәндәр Академияһының почётлы академигы (2002). Иҡтисад фәндәре докторы (1985), профессор (1987).
# Кәртәле районы

Кәртәле районы — Силәбе өлкәһендә район. Майҙан — 4 737 км².

# Кәртәле районы
## Ҡоролош

| № п/п | Муниципаль берекмә | үҙәк | тораҡ пункттар һаны | Халыҡ (2002), кеше |
| 1 | Кәртәле ҡала биләмәһе | Кәртәле ҡалаһы | - | 29 908 |
| 2 | Анненское ауыл биләмәһе | Анненское | 8 | 3 420 |
| 3 | Варшавское ауыл биләмәһе | Варшавка | 3 | 1 650 |
| 4 | Великопетровское ауыл биләмәһе | Великопетровка | 4 | 2 313 |
| 5 | Еленинское ауыл биләмәһе | Еленинка | 3 | 1 459 |
| 6 | Мичуринское ауыл биләмәһе | Мичуринский | 5 | 1 380 |
| 7 | Неплюевское ауыл биләмәһе | Неплюевка | 3 | 1 524 |
| 8 | Полтавское ауыл биләмәһе | Центральный | 4 | 1 890 |
| 9 | Снежненское ауыл биләмәһе | Снежный | 3 | 1 798 |
| 10 | Сухореченское ауыл биләмәһе | Сухореченский | 5 | 1 613 |
| 11 | Южно-Степное ауыл биләмәһе | Южно-Степной | 5 | 2 283 |
# Итинка

Итинка (Ягвайка) — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ита йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Итинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032752
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103275
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чищева

Чищева — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Чищева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005614
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100561
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Орлова Елена Михайловна

Орлова Елена Михайловна (5 (18) март 1908, Кострома — 1985 йыл, Ярославль) — совет музыка белгесе, сәнғәт фәндәре докторы (1968), профессор (1969).

# Орлова Елена Михайловна
## Биографияһы

Елена Орлова 1908 йылдың 5 (18) мартында Кострома ҡалаһында тыуған. Кострома музыка техникумын тамамлай. 1939 йылда Ленинград консерваторияһының тарихи-теоретик факультетын, ә 1942 йылда — Р. И. Грубер етәкселеге аҫтында консерваторияның музыка тарихы буйынса аспирантураһын тамамлай.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Кострома музыка мәктәбендә уҡыта. 1946—1949 йылдарҙа Мәскәү консерваторияһында музыка тарихын уҡыта. 1949—1950 йылдарҙа Клин ҡалаһында П. И. Чайковскийҙың дәүләт йорт-музейында фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары булып эшләй. 1950—1974 йылдарҙа Ленинград консерваторияһына уҡыта, урыҫ музыкаһы тарихы кафедраһы мөдире була. 1974—1977 йылдарҙа Урал консерваторияһында уҡыта.
1946 йылда «Романсы Чайковского» темаһына диссертация яҡлап, сәнғәт фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала. 1968 йылда «Б. В. Асафьев. Путь исследователя и публициста» темаһына диссертация яҡлап, сәнғәт фәндәре докторы дәрәжәһен ала. 1953 йылда доцент, 1969 йылда — профессор исемен ала. Елена Орлованың хеҙмәттәре башлыса Б. В. Асафьевтың ижадына һәм рус музыкаһы тарихына арналған.
Һуңғы йылдарҙа Ярославлдә йәшәгән.

# Орлова Елена Михайловна
## Хеҙмәттәре

* Романсы П. И. Чайковского. М. — Л., 1948;
* Автографы П. И. Чайковского в архиве Дома-музея в Клину. Справочник (совм. с К. Давыдовой и Г. Фрейдлинг), вып. 1. М. — Л., 1950;
* Композитор и слушатель- одна из ведущих тем в работах Б. В. Асафьева, в кн.: Памяти академика Бориса Владимировича Асафьева…, М., 1951;
* Дом-музей П. И. Чайковского в Клину. Путеводитель (совм. с И. Соколинской). М., 1953;
* П. И. Чайковский. Л., 1953;
* Мысли Н. А. Римского-Корсакова об анализе музыкальных произведений, в кн.: Н. А. Римский-Корсаков и музыкальное образование. Статьи и материалы, Л., 1959;
* Б. А. Асафьев. Путь исследователя и публициста. М., 1964;
* Работа Б. В. Асафьева над теорией интонации, в сб.: Интонация и музыкальный образ. Статьи и исследования музыковедов Советского Союза и других социалистических стран, М., 1965;
* Новаторские тенденции в тематике русского музыкального искусства начала XX века, в кн.: Русская музыка на рубеже XX века, М. — Л., 1966;
* Некоторые вопросы специфики музыкального искусства в теории интонации Асафьева, в кн.: Музыка в социалистическом обществе, Л., 1969;
* Лекции по истории русской музыки. М., 1977.
# Конотоп

Конотоп (укр. Конотоп) — Украинаның Сумы өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Конотоп районының административ үҙәге.
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 87 099 кеше йәшәй.
# Орламюнде

Орламюнде (нем. Orlamunde) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1200 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,58 км². Диңгеҙ кимәленән 168 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7768 һәм автомобиль коды — SHK.
# Белый Кер

Белый Кер — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кер йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Белый Кер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001023
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әзекәй ауыл Советы

Әзекәй ауыл Советы — Белорет районының муниципаль ауыл биләмәһе. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 2435 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2402 кеше. Административ үҙәк — Әзекәй ауылы. Ул Белорет ҡалаһынан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауыл биләмәһе территорияһында урман һәм ауыл хужалығы биләмәләре бар. Ауыл биләмә бюджеты дотациялы.
Әзекәй ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең 2018 йылдағы почта адресы:
453520, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Әзекәй ауылы, Совет урамы, 3-сө һанлы йорт.

# Әзекәй ауыл Советы
## Составы

2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Әзекәй ауыл Советы ауыл биләмәһенә ҡараған ауылдар исемлеге һәм халыҡ иҫәбе..
* Әзекәй ауылы (408 кеше)
* Аҙналы ауылы (506 кеше)
* Боғанаҡ ауылы (1024 кеше)
* Ҡаҙыш ауылы (85 кеше)
* Ҡоҙғон-Әхмәр ауылы (284 кеше)
* Черновка (Ҡарайылға) ауылы(128 кеше))
* Бөтәһе (2435 кеше йәшәй)
# Сәғәҙиев

Сәғәҙиев — ир-ат фамилияһы. Сәғәҙи исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡорт, татар һәм башҡа төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.
Сәғәҙиева — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Сәғәҙиев
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Сәғәҙиев (Сәғҙи) Ғабдрахман Ғәйнан улы (1889—1965) — шәрҡиәтсе, әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1950), профессор (1946).
* Сәғәҙиев Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы (Һаҙый Сәғҙи) (1883—1933) — яҙыусы, тәржемәсе, журналист.
* Сәғәҙиев Һиҙиәт Сибәғәт улы (1887—1937) — Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары (1920—1922), Башҡортостан Юғары суды ағзаһы (1923—1930).
* Сәғәҙиева Зилә Ғәлимйән ҡыҙы — Башҡортостан юлдаш телевидениеһы журналисы, Шәйехзада Бабич исемендәге премия лауреаты (2006).
* Сәғәҙиев Морат — Азат Абдуллиндың «Ун өсөнсө председатель» драмаһындағы төп герой, колхоз рәйесе. Артта ҡалған хужалыҡты, «Ҡыҙыл нур» колхозын, алдынғылар рәтенә сығара.
* ↑ Азат Абдуллиндың «Ун өсөнсө председатель» драмаһы буйынса дәрес-хөкөм.