yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Пинзель Иоганн Георг

Иога́нн Пи́нзель (укр. Іван Георгій Пінзель, нем. Johann Georg Pinzel, пол. Jan Jerzy Pinzel, вафат булған 1761) — XVII быуаттың икенсе яртыһында йәшәгән поляк -немец-украин скульпторы, барокко һәм һуңғы рококо вәкиле. Пинзелдең ижадының сәскә атыуы Львов һәм Бучачтағы төҙөү сәнғәте менән бәйле.

# Пинзель Иоганн Георг
## Биографияһы һәм ижады

Иоганн Пинзелдең тыуған урыны теүәл генә билдәле түгел. 1760 йылдарҙа Львовта, Ходовичила (хәҙер — Львов өлкәһе), Монастырискала һәм Бучачта ( хәҙер — Тернополь өлкәһе) эшләй. Пинзелдең ижад емештәре беҙҙең ваҡытҡа тиклем һаҡланып ҡалған: өс монументаль скульптура (Юрий, Лев һәм Афанасий), Монастырискалағы костелдың ҡабырға алтарҙәрендәге ағастан эшләнгән алты фигура. Бәлки, ул ратуша фасадындағы таш статуяларҙың һәм Бучачтағы Изге Покрова сиркәүенең барельефтарындағы фигураларҙың , костелдың һәм сиркәүҙең ҡаймалыуҙары ла уның эшелер, тигән фараз бар. Городоктағы (Львов өлкәһе) бер нисә вариант тәренең авторы. Пинзель эштәре өсөн тойғоға бирелеүсәнлек һәм динамика хас.
Оҫтаның шәхесе тураһында бер нәмә лә тиерлек билдәле түгел, профессиональ белемен ҡайҙа алған, Галицияға нисек килеп сыҡҡан, ниндәй шарттарҙа уның ғүмере өҙөлгәне тураһында ла мәғлүмәттәр юҡ. Варшавала табылған Бучачтан килгән сиркәү документтарына ярашлы 1751 йылда “алтарь скульпторы Иоганн Георгий тол ҡатын Елизавета Кийтоваға өйләнгән”. Һуңғараҡ документтарҙа Пинзелдең Бернард исемле улын, биш йылдан икенсе улы Антонды суҡындырыуы тураһында хәбәр ителә. Пинзелдең өйләнгәненән ун йыл үткәндән һуң 1762 йылда “Пинзелдең тол ҡатыны” Беренсдорф тигән кешегә кейәүгә сыҡҡан.
Ул үҙенең эштәренә “Пинзель оҫта” тигән имза ҡуя торған булған һәм шуға ла Иоганн—уның ысын исеме икәненә лә тулы ышаныс юҡ. Бучачта граф Николай Потоцкий яҡлауы һәм финанс яҡтан ярҙамы арҡаһында уның оҫта булараҡ таланты асылыуы билдәле. Пинзелдең әҫәрҙәренең иң ҙур коллекцияһы Львов сәнғәт галереяһында урынлашҡан. Бында айырым Иоганн Пинзель музейы ойошторолған.
Пинзелдең ижадын өйрәнеүгә һәм уның мираҫын һаҡлап ҡалыуға иң ҙур өлөштө Львов картиналар галереяһы директоры Борис Возницкий индергән.
* Святоюр соборында Изге Юрий скульптуралары, Львов ҡалаһы
* Костелда төп алтарь скульптуралары, Бучач ҡалаһы
# Көньяҡ Урал дәүләт университеты

Көньяҡ Урал Дәүләт университеты — Көньяҡ Уралдағы иң эре белем биреү учреждениеларының береһе.

# Көньяҡ Урал дәүләт университеты
## Тарихы

1942 йылда Сталинград механик институты Силәбегә эвакуациянала. Уның базаһында Силәбе политехник институты асыла.
2010 йылдан университет конкурс һөҙөмтәһендә «милли тикшеренеү университеты» статусын ала.
2015 йылдан днъя фән-мәғариф үҙәктәре араһында алдынғы Рәсәй университеттары конкурентлығын күтәреү проектында ҡатнаша. Ошо юл аша өҫтәмә бюджет аҡсаһы ала.

# Көньяҡ Урал дәүләт университеты
## Университетты тамамлаған шәхестәр

* Дёмин Юрий Сергеевич — Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Рәйесе вазифаһын башҡарыусы һәм Рәйесе (1994—1995).
* Христенко Виктор Борисович — 2008—2012 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһының сәнәғәт һәм сауҙа министры, 2004—2008 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы сәнәғәт һәм энергетика министры.
# Черга (йылға)

Черга — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Черга №696 йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Черга (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006978
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100697
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Төҙөүсе Зенковтар йорто

Төҙөүсе Зенковтар йорто — Алматыла бина, бында Верный ҡалаһының данлыҡлы төҙөүселәре Зенков Павел Матвеевич һәм уның улы Андрей Павлович йәшәгән.

# Төҙөүсе Зенковтар йорто
## Тарихы

Бина XIX быуат аҙағында төҙөлгән һәм сауҙагәр И. Д. Лотмановҡа ҡараған. 1888 йылдың октябрендә йортто Верный ҡалаһы башлығы Зенков Павел Матвеечич һатып ала, сөнки ғаиләнең алдағы йорто 1887 йылда ер тетрәүҙән емерелә.
Павел Зенков 1915 йылда вафат була, ә 1916 йылда Андрей Павлович фронтҡа мобилизациялана. Йортта Павел Матвеевичтың ҡатыны, Андрей Зенковтың әсәһе, Евдокия Зенкова ҡала. 1917 йылда ул йортто участкаһы менән бергә ниндәйҙер бохар үзбәгенә һата
Әлеге ваҡытта бинала ҡаланың ашығыс ярҙам станцияһы урынлашҡан.

# Төҙөүсе Зенковтар йорто
## Архитектураһы

Ҡоролма таш фундаментҡа төҙөлгән бер ҡатлы ағас буранан ғибәрәт. Йорттоң тәҙрәләре семәрле ағас ҡапҡастар менән уратып алынған. Стеналары штукатурланған һәм ағартылған. Бинаның планлаштырылған композицияһы- коридорлы
Бина Верный ҡалаһының XIX быуатта ябай торлаҡ төҙөлөшөнөң өлгөһө булып тора

# Төҙөүсе Зенковтар йорто
## Ҡомартҡы статусы

1979 йылдың 4 апрелендә халыҡ депутаттарының Алматы ҡала Советы башҡарма комитетының «Алматы ҡалаһының тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлеген раҫлау тураһында» 139-сы Ҡарары ҡабул ителә, унда төҙөүсе Зенковтарҙың йорто ла күрһәтелгән Ҡарар менән ҡомартҡыны һаҡлау бурысы һәм реставрациялау проектын әҙерләү ҙә ҡаралған.
1982 йылдың 26 ғинуарында бина Ҡаҙаҡ ССР-ының республика әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлегенә индерелә
# Беүә

Беүә — Рәсәй Федерацияһының Европа өлөшөндәге йылға, Каманың һул ҡушылдығы.
Пермь крайы Көйәҙе районы биләмәһенән башлана, унан һуң Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышы буйлап аға, Удмуртия биләмәһенә сығып Кама йылғаһына ҡоя.
Оҙонлоғо — 228 км, дөйөм һыу ятҡылығы майҙаны — 6530 квадрат километр, һыу йыйылыуҙың уртаса бейеклеге 153 метр. Тулайым ауышлығы — 0,4 м/км. Беүә йылғаһы Башҡортостандың төньяғында урынлашҡан Ҡарман ДРЭС-ының Ҡарман һыуһаҡлағысын һыу менән тулыландыра.
Башлыcа ҡар һыуҙары менән туйына. Йыллыҡ ағымының 65 проценты яҙғы (апрель—май), 23 проценты йәйге-көҙгө (июнь—октябрь), 12 проценты ҡышҡы (ноябрь—март) ваҡыттарға тура килә. Нефтекама ҡалаһы ҡала округына ҡараған Шишмә ауылы тирәһендә уртаса йыллыҡ һыу сығымы 24,3 м³/с. Бассейн рельефы убалы тигеҙлек, йылға үҙәндәре һәм һыҙалар менән бүлгеләнгән, башлыса өҫкө пермдың өфө ярусы һәм ҡаҙан ярусы тоҡомдарынан ғибәрәт. Үрге ағымда ландшафтар кәҫле көлһыу тупраҡтағы ҡара ылыҫлы һәм киң япраҡлы урмандардан тора. Башҡа биләмәлә аҡһыл һоро һәм һоро урман тупрағы өҫтөнлөк итә, байтаҡ өлешө һөрөлгән. Бассейн территорияһының 31 процентын урман ҡаплаған. Беүәлә Ҡарман һыуһаҡлағысы төҙөлгән.
Алтмышынсы йылдарға тиклем йылға буйлап һал ағыҙғандар. Шул саҡта Беүә һайыға башлай. 1960 йылдағы БАССР хөкүмәте ҡарары менән һыуһаҡлағыс төҙөлөүгә бәйле, һал ағыҙыу, шулай уҡ йылғаның ике яҡ ярынан өс саҡырымлыҡ ара аяу зонаһы тип иғлан ителә. Ул тирәлә мал көтөү, урман, ҡыуаҡтар киҫеү ҡәтғи тикшереүгә алына.
Яңауыл районы территорияһында Беүә йылғаһының оҙонлоғо 100 км тәшкил итә. Истәк ауыл советы территорияһы аша - 8 км, Ҡарман ауыл Советы аша- 12 км, Яңы Уртауыл ауыл Советы территорияһы аша йылғаның иң оҙон үҙәне үтә.
Яңауыл районы халыҡтарының күбеһенең тормошо, төбәктең һыу объекттарының иң эреһе - Быуа йылғаһы менән бәйле. Электән, йылға, ерҙәрҙе бүлгәндә территория сиге булып торған. Уның тураһында бик күп тарихи яҙмаларҙа иҫкә алына, һәм был мәғлүмәт райондың сиктәрендә лә билдәле.
60-сы йылдар башында йылға буйлап һал ағыҙғандар. Тора бара Быуа йылғаһы һайыға башлай. 1960 йылды БАССР хөкүмәтенең махсус ҡарары буйынса, йылғаның ике ярынан өс километр арала мал көтөргә, балыҡ тоторға, ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар киҫәргә тыйылырға һәм ҡәтғи көйләнергә тейеш, тип иғлан ителгән була.
1963-1973 йылдарҙа Быуа йылғаһында Башҡорт энергетикаһының флагманы булып торған – Ҡарман ГРЭС-ын төҙөйҙәр. Һыуһаҡлағысы төҙөгәс һал ағыҙыуҙы туҡтаталар. 1973-74 йылдарҙа Таш-Елға ауылы территорияһында тимер-бетон күпер төҙөгәндән һуң, Быуа йылғаһының ике яры ла ҡушыла. Быға тиклем йылға аша тик кисеү сығып йөрөгәндәр.
Йылғала алабуға, суртан, сабаҡ, ҡорман, аҡ сабаҡ, шамбы, һыла, ажау, ағасъяңаҡ, этеш, ташбаш, ҡыҙылғанат һәм башҡа балыҡтар йөҙә. Йылғаның бассейны, ҡайһы бер йөҙә торған күсмә ҡоштар өсөн йәшү урыны булып тора.
Быуа йылғаһы, бигерәк тә йәй көнө, яңауыллыларҙың иң яратҡан ял итеү урыны. Ҡыш көнө бында балыҡ тотоу буйынса йола ярыштары үткәрелә. Йылға образы күпләгән поэт һәм прозаиктарҙың илһам алыу шишмәһе булып тора Төп ҡушылдыҡтары :
* һул: Әри, Әмзә;
* уң: Ошья, Пизь.
# Көнсығышса ҡәһүә

Көнсығышса ҡәһүә, көнсығышса кофе йәки төрөксә кофе (шулай уҡ — «төрөк кофеһы») — тартылған (ваҡланған) кофе бөртөктәрен (орлоҡтарын) махсус һауыт — туркаға һалынған һыуҙа бешереп (ҡайһы саҡта шәкәр ҡушып) әҙерләнгән кофе.
«Көнсығышса кофе» был эсемлек әҙерләү өсөн ҡулланылған кофе һәм кофе бөртөктәренең ниндәйҙер бер үҙаллы төрө тигән киң таралған яңылыш фекергә ҡарамаҫтан, был һүҙбәйләнеш менән бары тик кофе әҙерләү буйынса үҙенсәлекле рецепт ҡына аталып йөрөтөлә.
«Көнсығышса кофе» бар донъяла популяр булһа ла, ул тәү сиратта ҡасандыр Ғосман империяһы составына ингән Яҡын Көнсығыш, Төньяҡ Африка, Кавказ һәм Балҡан биләмәләрендә урынлашҡан илдәрҙә бигерәк тә киң таралған. Тарихи күҙлектән ҡарағанда, был тарафтарҙа ҡәһүә эсемлеген әҙерләүҙең төп ысулы нәҡ көнсығышса (төрөксә).
Һүҙбәйләнештең сығышынан һәм ҡулланылышынан ҡарағанда, көнсығышса йәки төрөксә кофе — бары тик Европа менән Америкала ғына таралыш алған. Был ысул менән әҙерләнгән эсемлекте, мәҫәлән, Яҡын Көнсығышта үҙенең «кофе» тигән ябай атамаһы менән йөрөтәләр. Ҡайһы бер илдәрҙә ҡәһүәнең урындарҙа бирелгән үҙ исеме лә бар.

# Көнсығышса ҡәһүә
## Әҙерләү

Традиция буйынса, көнсығышса кофе өсөн бик ваҡ итеп тарттырылған кофе бөртөктәрен файҙаланалар. Был онтаҡты һыуҙа бешереү өсөн «турка» (төрөксә «джезва») тип аталған махсус һауыт алына. Өҫтәге ауыҙы тарая барған, аҫҡы яғы, киреһенсә, киңәйгән был һауыттың оҙон тотҡаһы була. Турканы эшләгәндә башлыса баҡырға өҫтөнлөк бирелә.
Төрөктәр кофены баштараҡ усаҡта бешергән. Температураны көйләү өсөн буласаҡ эсемлек һалынған джезваны утҡа яҡыныраҡ эткәндәр йә ҡыҙған ҡом буйлатып һауытты усаҡтан үҙҙәренә тартҡандар. Бында һауыттың оҙон тотҡаһы бик тә ҡулай булған. Хәҙерге ваҡытта төрөк кофеһын әҙерләү өсөн махсус ҡулайламалар һатыла. Ҡом тултырылған был йәшниктәргә йылытыу элменттары ҡуйылған. Дөйөм алғанда, ҡыҙған ҡомда, газ плитаһында йә иһә спиртовкала әҙерләнгән кофеның тәм яғынан айырмаһын ғәмәлдә күптәр бөтөнләй һиҙмәй ҙә, сөнки эсемлектең сифатына әҙерләү ысулы әллә ни йоғонто яһамай.
Көнсығышса кофе әҙерләүҙе заман индустрияһы ла иғтибарынан ситтә ҡалдырмаған. Хәҙерге кофе ҡайнатҡыстарҙың бер нисә варианты бар. Мәҫәлән, махсус һауытҡа ваҡлап тарттырылған кофе һәм шәкәр һалына, уларға һыу ҡушыла, һәм турка ҡайнатҡысҡа ҡуйыла. Һауыт ултыртылған мейес күтәрелә һәм турканы ныҡлы итеп яба. Эсемлек температураһы кәрәкле кимәлгә еткәс, мейес кире урынына төшә. Асыҡ туркалағы кофе өҫтән күбек ҡаплап ала. Был цикл тағы ла бер тапҡыр ҡабатлана. Ошондай кофе ҡайнатҡыстар бер йә бер нисә туркалыҡ итеп сығарыла.

# Көнсығышса ҡәһүә
## Сервировка һәм кофе эсеү

Көнсығышса кофе өҫтәлгә ныҡ эҫе килеш бәләкәй генә ҡәһүә сынаяҡтарына һалып бирелә. Ғәҙәттә эсемлек менән бергә стаканда һалҡын һыу һәм лукум килтерәләр. Ҡайһы бер төбәктәрҙә әҙер эсемлеккә көньяҡта үҫкән фисташка емештәрен ҡушалар.
Төрөк ҡәһүәһен сынаяҡтарға ҡойғандан йә шәкәр һалып болғатҡандан һуң шундуҡ эсергә кәрәкмәй — кофе ҡуйырығының һауыт төбөнә ултырыуын көтөргә кәрәк.
# Матренка (Байгора ҡушылдығы)

Матренка — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Байгора йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Матренка (Байгора ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Матыра йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100412107000002956
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000295
* Бассейн коды — 05.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сюль-Юган

Сюль-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хар-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Сюль-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027193
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302719
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Вешендерой

Вешендерой (Вешендар) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шаро-Аргун йылғаһының уң ярына тамағынан 4,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Вешендерой
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Грозный ҡалаһынан Аргун йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001212108200006068
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200606
* Бассейн коды — 07.02.00.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Генуя аквариумы

Генуя аквариумы (итал. Acquario di Genova) — Италияла иң ҙур һәм ҙурлығы буйынса Европала икенсе аквариум Генуяның боронғо порты районында урынлашҡан. Аквариум 3100 м² майҙанды биләй, Европа зоопарктар һәм аквариумдар ассоциацияһының ағзаһы булып тора. Һәр йыл һайын унда 1,2 миллиондан ашыу кеше килә.

# Генуя аквариумы
## Тарихы

Аквариум генуя диңгеҙсеһе Христофор Колумбтың Яңы Донъяны асыуына биш йөҙ йыллыҡ хөрмәтенә үтә торған Genoa Expo '92 күргәҙмәһе өсөн төҙөлгән. Архитектор Ренцо Пиано тарафынан проектланған ҡоролма һыуға төшөргә әҙер карапты хәтерләтә. Интерьер дизайны һәм күргәҙмәләр 1992 йылда Питер Чермаефф етәкселегендәге en:Cambridge Seven Associates фирмаһы дизайнерҙары төркөмө менән әҙерләнә 1998 йылда аквариум киңәйтелә: уға төп ҡоролма менән күперҙе тоташтырған йөҙ метрлыҡ карап беркетелә.

# Генуя аквариумы
## Күргәҙмәләр

Башта күргәҙмәнең идеяһы булып Лигур диңгеҙен, Атлантик океандың төньяҡ өлөшөн, Кариб диңгеҙенең рифтарын ике күҙлектән: беренсенән, Христофор Колумбтың йөҙөү юлын, һәм икенсенән, экология проблемалары менән хәүефләнеүҙе күрһәтеү тора .
Аквариум 6 000 000 литр һыуҙы һыйҙырған 70 резервуарҙы, 10 000 квадрат метр майҙанды эсенә ала

# Генуя аквариумы
## Фән һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау

Генуя аквариумын AquaRing Европа союзы проекты көйләй, AquaRing өсөн фәнни база, документтар, һүрәттәр, академик ресурстар һәм интерактив онлайн-курстар бирә
# Почвиска

Почвиска — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Варш - р. Варчушка күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7 км.

# Почвиска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049293
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004929
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тоголь-Кы

Тоголь-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 1337 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

# Тоголь-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063358
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306335
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бурлаченкова щель

Бурлаченкова щель — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чепси йылғаһының һул ярына тамағынан 6,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Бурлаченкова щель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Усть-Лабинск ҡалаһынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Белая (Кубань ҡушылдығы) һәм Пшиш йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001312108100005422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100542
* Бассейн коды — 06.02.00.013
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нишль-Манайн-Майта

Нишль-Манайн-Майта — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ампута йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Нишль-Манайн-Майта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044147
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204414
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хяттобий-Кикя

Хяттобий-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 1066 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Хяттобий-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063860
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306386
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Словакия гимны

Nad Tatrou sa blýska (башҡ. Татра тауҙарында йәшен йәшнәй) — Словак Республикаһының Дәүләт Гимны.
Йыр ,1844 йылда Людовит Штурҙы ҡулға алғанға ризаһыҙлыҡ билдәһе булып, Евангелист Лютеран Лицее студенттарының Братиславанан Левочаға хәрәкәте ваҡытында барлыҡҡа килә.
1920 йылда, Чехословакия ваҡытында, уның беренсе строфаһы Чехословакия милли гимнында ҡулланыла, һәм шулай уҡ хәҙерге Чехия гимнында ҡулланыла.
1993 йылда был текст мөстәҡил Словакияның гимны була.
Текст авторы — словак шағиры Янко Матушка.
# Койниха

Койниха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.

# Койниха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200005128
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200512
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мөхәмәтдинов Шамил Ғәлиәхмәт улы

Мөхәмәтдинов Шамил Ғәлиәхмәт улы (2 ноябрь 1924 йыл — 28 февраль 2015 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1943—1974 йылдарҙа хәҙерге Һамар өлкәһенең Чапаевск ҡалаһындағы химия заводы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Мөхәмәтдинов Шамил Ғәлиәхмәт улы
## Биографияһы

Шамил Ғәлиәхмәт улы Мөхәмәтдинов 1924 йылдың 2 ноябрендә Башҡорт АССР-ының хәҙерге Яңауыл районы Айбүләк ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белем ала.
Хеҙмәт юлын 1940 йылда Яңауыл районының «Заготзерно» контораһында слесарь-сущильщик булып башлай. 1943 йылдан Куйбышев өлкәһенең Чапаевск ҡалаһындағы 102-се почта йәшниге заводында аппаратсы, өлкән аппаратсы, заправкалаусылар бригадиры булып эшләй. Һигеҙенсе биш йыллыҡта (1966—1970) социалистик ярышта юғары сифатлы сәнәғәт продукцияһы етештереү буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшә.
Биш йыллыҡ планы заданиеларын үтәүҙәге фиҙакәрлеге, алдынғы хеҙмәт ысулдарын индергәне, юғары производство күрһәткестәренә өлгәшкәне өсөн 1971 йылдың 20 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Ш. Г. Мөхәмәтдиновҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1974 йылда пенсияға киткәнгә тиклем ул Куйбышев өлкәһенең Чапаевск ҡалаһында химик ашламалар заводына аппаратсы булып эшләй.
Шамил Ғәлиәхмәт улы Мөхәмәтдинов 2015 йылдың 28 февралендә Чапаевск ҡалаһында вафат була.

# Мөхәмәтдинов Шамил Ғәлиәхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены.
# Оло Толкай

Оло Толкай — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кинель йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Оло Толкай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000812112100008425
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100842
* Бассейн коды — 11.01.00.008
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пира (Вы ҡушылдығы)

Пира — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының һул ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Пира (Вы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035459
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003545
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0