yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Исмәғил Тасимов

Исмәғил Тасимов — мәғдән сәнәғәтсеһе. Рәсәйҙең тәүге техник юғары уҡыу йорто — Санкт-Петербург тау институтын асыусы. Был институт Фрейнбергтағы донъяла беренсе тау академияһынан ете йыл һуңыраҡ асылған.

# Исмәғил Тасимов
## Биографияһы

Исмәғил Тасимов Өфө өйәҙе Уҫы даруғаһы Ғәйнә улусының Ҡуян ауылында тыуған. XVIII быуатта Уралда ныҡлы үҫеш юлына баҫҡан мәғдән сәнәғәтселегендә күренекле урын тотҡан башҡорт феодалы Тасим Мәмәтовтың улы. XVIII быуаттың тәүге яртыһында Пермь мәғдән сәнғәтселәренең күпселеге (360 кешегә тиклем) нәҡ бына шул ғәйнә башҡорттары, башлыса Ҡуян ауылы йүнселдәре була, улар менән бергә бер нисә рус мәғдәнсеһе эшләй.
Был шөғөл Үрге һәм Түбәнге Йоҡ (Юг), Ягошиха, Мотовилиха, Пыскор, Анненский, Висим баҡыр иретеү заводтары төҙөлөү арҡаһында алға китә. Ғәйнә башҡорттары, Тасим Мәмәтов һәм бөтөн ауылы менән мәғдәнселек эшенә тотонған Ҡуян ауылы халҡы, үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә ҙур-ҙур мәғдән ятҡылыҡтары табып, әлеге заводтарҙы сеймал менән тәьмин итеп торалар. Мәғдән ятҡылыҡтары табыуҙағы һәм эшкәртеүҙәге тырышлыҡтары өсөн Себер, Ҡазан һәм Ырымбур заводтары Баш идараһының башлығы В. Н. Татищев Ҡуян ауылы башҡорттарына 1796 йылдың 6 мартында махсус указ менән рәхмәт белдерә.
1771 йылда Тасимов иптәштәре менән үҙ рудаларын Югов баҡыр иретеү заводтарына ебәреүҙе һәм ҡаҙна рудниктарын уларға тапшырыуҙы һорап Берг-коллегияға ғариза яҙа. Ошо уҡ ғаризала улар тау заводтарында «начальниктар һәм һаҡсылар» әҙерләү өсөн офицерҙар мәктәбен булдырыу тураһында үтенәләр. Бындай мәктәпте тотоуға ул «үҙ рудаһынан иретелгән һәр бот баҡырҙан сирек тин» бүлергә йөкләмә ала. Берг-коллегия был мәктәптең рус тау промыслаһы өсөн файҙалы булыуын таный. «Тау мәктәбен булдырыу тураһында» Сенатҡа докладында Берг-коллегия Тасимовтың тәҡдимен хуплай һәм уны «файҙалы ғына түгел, бөтә Тау корпусы өсөн кәрәкле» тип таный һәм тәҡдимде ҡабул итергә ҡарар сығара.
1773 йылдың 21 октябрендә (яңы стиль буйынса 3 ноябрҙә) Екатерина II Рәсәйҙә беренсе юғары техник мәктәбен (хәҙерге Санкт-Петербург дәүләт тау университеты) булдырыу тураһында Сенат ҡарарын раҫлай. Ул кадет корпусы тип түгел, ә «дворян балаларынан тыш, башҡалар ҙа уҡый алһын өсөн» Тау училищеһы тип атала. Тау кадет корпусын тамамлаусы академик Дмитрий Соколов 1830 йылда үҙ хеҙмәттәренең береһендә: «Төпкөл ауылдан ярым ҡырағай башҡорт Тау корпусына тәүге нигеҙ ташы һалыуына ышанырлыҡ түгел», — тип яҙа.
Тау институтының 100 йыллыҡ юбилейында институтты тамамлаусы, хөкүмәт кәңәшсеһе Петр Алексеев Тау институты коллективына, Исмәғил Тасимовтың образын мәңгеләштергән шиғыр юлдары менәң мөрәжәғәт итә:
Тасимовтың яҙмышы — ғәйнә башҡорттарының ғорурлығы.
Икенсе бер белгес, почетлы академик, профессор Д. И. Соколов иһә хатта:

# Исмәғил Тасимов
## Хәтер

* Санкт-Петербург тау академияһына Тасимовҡа таҡтаташ ҡуйылған.
* Башҡортостандың Аҡъяр тау колледжына уның исеме бирелгән.
* Пермь крайының Ҡуян ауылында Исмәғил Тасимовҡа таҡтаташ асылған.
* 2006 йылдан Өфөлә Тасимов уҡыуҙары уҙғарыла.
* 2023 йылда Пермь ҡалаһында бюст асылған.
# Эп-Юган

Эп-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының һул ярына тамағынан 224 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Эп-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021880
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302188
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Солтанов Байраҡ Зәки улы

Солтанов Байраҡ Зәки улы (21 сентябрь 1933 йыл — 24 октябрь 2012 йыл) — ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (2002), техник фәндәре докторы (1983), профессор (1986). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1995), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1988), РСФСР-ҙың почётлы нефтсеһе (1988).

# Солтанов Байраҡ Зәки улы
## Биографияһы

Солтанов Байраҡ Зәки улы 1933 йылдың 21 сентябрендә Бөрө ҡалаһында тыуған.
1955 йылда В. В. Вахрушев исемендәге Свердловск тау институтын тамамлай.
Эш урыны: Урта Азия геологик предприятиеһында инженер-технолог, өлкән инженер (1955—1958); Көньяҡ Урал геология идаралығының тематик партия начальнигы (Өфө, 1958—1960); 1962—1965 йылдарҙа Свердловск тау институтында: ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент; 1965 йылдан Өфө нефть институтының кафедра мөдире (1985—2003), профессор (1986 йылдан).
Солтановтың хеҙмәттәренең фәнни йүнәлештәре: скважиналарҙы быраулау һәм нефть сығарыу технологиялары. Уның тарафынан нефть һәм газ скважиналарын һалғанда быраулау колоннаһының динамикаһы һәм тотороҡлолоҡ проблемаһы өйрәнелде. Ул өҫкө үткәргесле яңы винтлы һурғыс ҡоролма тәҡдим итә.
Солтанов Байраҡ Зәки улы — нефть технологияһы һәм техникаһы буйынса фәнни мәктәпкә нигеҙ һалыусы.
30 фән кандидаты һәм 5 фән докторы әҙерләгән.

# Солтанов Байраҡ Зәки улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

РФ-ның атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1995), БАССР-ҙың атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1988), РСФСР-7ы\ның почетлы нефтсеһе (1988).

# Солтанов Байраҡ Зәки улы
## Хеҙмәттәре

Солтанов Байраҡ Зәки улы — 400-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән, ул — 7 монография, 180-дән ашыу авторлыҡ таныҡлығы һәм уйлап табыуға патент алған кеше.
Управление устойчивостью и динамикой бурильной колонны. М.: Недра, 1991.
Бурение наклонных и горизонтальных скважин. М.: Недра, 1997 (соавтор).
Эксплуатация оборудования для бурения скважин нефтегазодобычи. М.: Недра, 2005 (соавтор).
# Самойлов Фёдор Никитич

Самойлов Фёдор Никитич (24 апрель 1882 йыл — 13 июнь 1952 йыл) — рус революцион эшселәр хәрәкәте эшмәкәре, большевик.

# Самойлов Фёдор Никитич
## Биографияһы

Фёдор Никитич Самойлов 1882 йылдың 24 апрелендә Рәсәй империяһының Владимир губернаһы Гомиленок ауылында туҡыусы ғаиләһендә тыуған.
1903 йылдың яҙынан РСДРП (б) ағзаһы, Үҙәк Комитет ағзалығына кандидат (1922—1923). 1906—1908 йылдарҙа ситса баҫмасылары профсоюзының рәйесе. Партия ҡушаматы — «Архипыч».
1912 йылда Рәсәй Империяһының 4-се саҡырылыш Дәүләт думаһына Владимир губернаһының эшселәр курияһы буйынса депутат итеп һайлана, Думаның большевиктар фракцияһына инә.
Владимир губерна жандарм идаралығы начальнигы Петербургка «аңлы эшселәр фекеренсә, Самойлов улар һанлаған эре берәмәк булып иҫәпләнә. Был аңды уларҙа Самойловтың «Правда» эшселәр гәзитенә ҡағылышлы булыуы нығыта, сөнки уның исеменән гәзиттә эшселәрҙең хәле, уларҙың ихтыяждары, талаптары тураһында яҙыла».
1914 йылдың ноябрендә һуғышҡа ҡаршы эшмәкәрлеге өсөн Думаның башҡа большевик-депутаттары менән ҡулға алына һәм 1915 йылда мәңгелеккә Турухан крайына һөрөлә.
Февраль революцияһынан һуң — Иваново-Вознесенск советы рәйесе.
1917 йылдың 3 апреленән 4 апрелгә ҡараған төндә ул В. И. Ленинды Финляндия вокзалында ҡаршы алғандар араһында була, ә икенсе көнө ул Эшсе һәм һалдат депутаттары Советтарының Бөтә Рәсәй йыйылышында Апрель тезистарын тыңлай.
1919 йылда Украинала хеҙмәт халыҡ комиссары урынбаҫары; Башҡорт АССР-ы хөкүмәте — Башҡортостан Хәрби‑революцион комитеты эргәһендә ВЦИК-тың вәкиле, Башҡорт АССР-ында 1920 йылғы Ғинуар конфликтында ҡатнашыусы. 1920—1921 йылдарҙа — УССР-ҙа хеҙмәт халыҡ комиссары урынбаҫары.
1922—1928 йылдарҙа Үҙәк Комитетынының Истпарт мөдире урынбаҫары. 1932—1935 йылдарҙа Бөтә Союз ҡарт большевиктар йәмғиәте рәйесе урынбаҫары була. 1937—1941 йылдарҙа — Революция Дәүләт музейы директоры.
1941 йылдан — персональ пенсионер. 1952 йылдың 13 июнендә Мәскәү өлкәһенең Кратово ҡасабаһында вафат була.
12-се, 14-17-се партия съездары делегат. РКП(б)-ның Үҙәк контроль комиссияһы ағзалығына кандидат (1922—1923). ВЦИК-тың ағзаһы була.

# Самойлов Фёдор Никитич
## Хәтер

Хәҙерге ваҡытта Иваново ҡалаһында трикотаж комбинаты («Самойловский текстиль» ААЙ-ы) һәм бер урам Самойлов исемен йөрөтә.

# Самойлов Фёдор Никитич
## Хеҙмәттәре

* Воспоминания. — М.; Л., 1922—1927. — 4 т.
# Айкова

айкова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Елтырева йылғаһының һул ярына тамағынан 64 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Айкова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027696
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202769
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Поперечка (Сетовка ҡушылдығы)

Поперечка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сетовка йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Поперечка (Сетовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100767
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы

Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында урынлашҡан уҡыу йорто

# Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы
## Тарихы

Уҡыу йорто 1984 йылда Учалы һөнәри техник училищеһының филиалы булараҡ барлыҡҡа килә. Училище ойошторолғандан алып бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡорола.

# Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы
## Тарихы
### Үҙгәртеүҙәр

* 1985 йылдан — 132-се һанлы СПТУ
* 1990 йылдан — 132-се һанлы ПТУ
* 1995 йылдан — 132-се һанлы һөнәри училище
* 2013 йылдан — Баймаҡ ауыл хужалығы колледжының филиалы
* 2015 йылдан — Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы
Асылғандан алып белем биреү учреждениеһы 22 төрлө эшсе һөнәрҙәре буйынса 9590-дан ашыу эшсе кадрҙар сығарған (2022 йылға ҡарата)

# Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы
## Йүнәлештәре

* Ауыл өсөн квалификациялы эшсе кадрҙар әҙерләү.
* Уҡыу процесына фәнни-методик ярҙам системаһын камиллаштырыу.
* Белем биреүҙең юғары сифатына һәм конкуренцияға һәләтлелегенә, уның һөҙөмтәлелегенә өлгәшеү.
* Белем биреүҙең, тәү сиратта профессиональ белемдең, республика ихтыяждарына тап килеүен тәьмин итеү.
* Белем биреүҙең социаль әһәмиәтен һәм ролен арттырыу, өҙлөкһөҙ белем биреү процесында берҙәмлекте һәм уҡытыуҙы тәьмин итеү.

# Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы
## Һөнәр биреү

Колледжда уҡыу процесы квалификациялы эшсе кадрҙарҙы сифатлы әҙерләү, уҡыусыларға рухи-әхлаҡи тәрбиә биреү маҡсатында алып барыла. Уҡытыу ауыл хужалығы производствоһында һәм башҡа тармаҡтарҙа талап ителгән һөнәрҙәр буйынса алып барыла.
Колледждың филиалында 4 һөнәр буйынса уҡыу ойошторолған:
* «Автомеханик» (уҡыу мөҙҙәте 10 ай)
* «Һатыусы, контролер-кассир» (уҡыу мөҙҙәте 10 ай)
* «Ауыл хужалығы производствоһы тракторсыһы-машинисы» (уҡыу мөҙҙәте 3 йыл)
* «Художестволы ағас изделиелары етештереүсе» (уҡыу мөҙҙәте 3 йыл).
Теләге булғандарға электр һәм газ менән иретеп йәбештереүсе һөнәре алыу мөмкинлеге бар. Көндөҙгө бүлектең бөтә төркөмдәрендә лә «В» категорияһындағы водитель һөнәренә уҡытыу алып барыла.
Уҡыусылар кәрәкле технологик ҡорамалдар менән йыһазландырылған уҡыу-етештереү оҫтаханаларында белем ала. Улар производство практикаһын Бөрйән, Белорет райондары хужалыҡтарында һәм предприятиеларында үтә. Уны тамамлаусылар эшкә урынлаша һәм үҙ һөнәре буйынса уңышлы эшләй.

# Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы
## Уҡыусыларҙың уңыштары

2017 йылдан колледж филиалы Wordskills төбәк беренселегендә ҡатнаша. Был конкурста «Автомеханик» төркөмө студенты Бикишев Илһам Ишмырҙа улы «Еңел автомобиль ҡоролошо һәм техник хеҙмәтләндереү» компетенцияһы буйынса икенсе урын, «Ағастан художестволы изделиелар эшләү» төркөмөнән Зәйнетдинов Илнур Рәшит улы «Таш юныу эше» компетенцияһы буйынса өсөнсө урын яулай.

# Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы
## Етәкселәре

* Аратов Самат Шөғәйеп улы (1984 йылдан)
* Юлсурин Таһир Йәноҙаҡ улы (1997 йылдан)

# Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының Иҫке Собханғол филиалы
## Матбуғатта

* 2 август 2018, Филиалыбыҙҙың киләсәге бар
# Кузюг (Ентала ҡушылдығы)

Кузюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ентала йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Кузюг (Ентала ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001116
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нартинка

Нартинка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының уң ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Нартинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007284
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100728
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тверь йәмиғ мәсете

1906
Тверь йәмиғ мәсете (татар. Tver şəhəre camiğ məçete, Тверь шәһәре җамигъ мәчете) — Тверь ҡалаһы мосолмандары ғибәҙәтханаһы. Мәсет төҙөргә урындағы мосолмандар 1905 йылда ҡарар итә.
# Молва (Похманка ҡушылдығы)

Молва — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Похманка йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Молва (Похманка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200012458
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201245
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Улуй(Черная Холуница ҡушылдығы)

Улуй — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 6,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Улуй(Черная Холуница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030573
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103057
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сезынг-Юган

{{Река
Сезынг-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға [[Питляр (Обь ҡушылдығы)|Питляр]] йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Сезынг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300023314
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302331
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тәбиғәт ҡомартҡыһы

Тәбиғәт ҡомартҡылары — уникаль, тергеҙелә алмаҫ, экологик , фәнни, эстетик һәм мәҙәни йәһәттән айырым ҡиммәткә эйә тәбиғәт комплекстары, шулай уҡ тәбиғи һәм яһалма сығышлы объекттар.

# Тәбиғәт ҡомартҡыһы
## Объекттар

Былар иҫәбендә:
* Яңғыҙ осраған тәбиғи объекттар (тарихи-мемориаль әһәмиәтле оҙаҡ йәшәгән ағастар, сәйер рәүешле үҫемлектәр, һирәк осраған экзоттар һәм реликт төрҙәр, вулкан, уба, боҙлоҡ, һарыҡташ, шарлауыҡ, гейзер, шишмә, инеш, ҡая, останец, карст, мәмерйә, грот һ. б.)
* Ҡоро ер һәм һыу майҙандары өлөштәре:
** матурлығы менән айырылып торған урындар;
** тәбиғәттең тейелмәгән эталон урындары;
** культуралы ландшафт өҫтөнлөк иткән урындар (боронғо парктар, аллеялар, каналдар, боронғо ҡаҙылма байлыҡ сығарған урындар);
** ҡиммәтле, реликт урмандар, аҙ һанлы, һирәк, юғалып барған хайуан һәм үҫемлек төрҙәре;
** характеристикалары буйынса айырыуса ҡиммәтле урман массивтары һәм участкалары (тоҡомло, үрсемле, генетик сифатлы, ултыртылыу төҙөлөшө ), шулай уҡ урман хужалығы һәм фән йәһәтенән ҙур ҡаҙаныш өлгөләре;
** гидрологик режимды һаҡлауҙа ҙур роль уйнаған объекттар;
** Рельефы уникаль рәүешле һәм шуның менән бәйле тәбиғәт ландшафттары (тауҙар, ҡаялар, тарлауыҡтар, каньон, мәмерйәләр, таулы боҙлоҡ цирктары һәм дюналар, бархан, гидролакколит һәм башҡалар);
** айырым ҡиммәткә эйә геологик яланғаслыҡтар;
** айырым ҡиммәткә эйә палеонтологик объекттар;
** һыу, һаҙ комплекстары,һыуһаҡлағыс, акватория, күл һәм быуа һәм башҡа һыу объекттары;
** тәбиғи гидроминераль комплекстар, термаль һәм минераль һыу сығанаҡтары, шифалы ләмдәр;
** яр буйы объекттары.

# Тәбиғәт ҡомартҡыһы
## Башҡа төрҙәре

Тәбиғәт ҡомартҡыһы булараҡ шарлауыҡ, метеорит кратеры, уникаль геологик яланғаслыҡ, мәмерйә йәки, мәҫәлән, һирәк ағас һаҡлана ала. Ҡайһы берҙә тәбиғәт ҡомартҡыһы итеп ҙур майҙандар — урман, тау һырттары, яр буйҙары һәм үҙәндәр иғлан ителә. Бындай осраҡта уларҙы һаҡлана торған ландшафт тип атайҙар.
Тәбиғәт ҡомартҡылары ботаник, геологик, гидрологик, гидрогеологик, зоологик һәм комплекслы төрҙәргә бүленә.
Тәбиғәт ҡомартҡыларының күп өлөшө тыйыулыҡ, ә үтә ҡиммәтле тәбиғәт объекттары ҡурсаулыҡ тип иғлан ителә.

# Тәбиғәт ҡомартҡыһы
## Шулай уҡ ҡара

* Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡылары
# Бурлук (Протока Гнилушка ҡушылдығы)

Бурлук — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Проток Гнилушка йылғаһының һул ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.

# Бурлук (Протока Гнилушка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — [[Медведица (Дон ҡушылдығы)|Медведицайылғаһы Терса йылғаһы менән ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300312107000008939
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000893
* Бассейн коды — 05.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яҡшымбәтов

Яҡшымбәтов — фамилия.
* Яҡшымбәтов Әҡсән Хәсән улы (18 октябрь 1928 йыл — 6 ноябрь 2018 йыл) — Сибай руднигының элекке быраулаусыһы, бригадиры, газ һәм электр менән эретеп йәбештереүсеһе. Башҡортостан Республикаһының хеҙмәт ветераны.
* Яҡшымбәтов Малик Нәсих улы (18 апрель 1944 йыл — 18 февраль 1993 йыл) — кинорежиссёр, 1991—1993 йылдарҙа «Башҡортостан» киностудияһының художество етәксеһе.
# Джозеф Пикфорд

Джозеф Пикфорд (ингл. Joseph Pickford, 1736—1782) — георгиан стилендә ижад итеүсе Георг III осорондағы инглиз архитекторы.
Джозеф уорикширҙың Ашоу (ингл. Ashow) ҡалаһында Уильям һәм Мэри Пикфорд ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә. 1748 йылда уҡыуын дауам итеү өсөн Лондонға килә. 1748 йылдың апрелендә Джозеф Мэри Уилкинс (ингл. Mary Wilkins) исемле ҡыҙға өйләнә; уларҙың ике балалары була; Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһында ул балаларҙың портреты бар.
Иң ҙур баһа алған эштәре — изге Елена йорто,Этрурия Холлы, Пикфорд йорт-музейы исеме менән билделе булған уның үҙ йорто. Пикфорд йорт-музейында геогиан стилендәге костюмдар, ҡурсаҡ театрына арналған экспозиция һәм 1940 йылдағы кеүек бомбанан һакланыу подвалы урынлашҡан.
* Пикфорд йорт-музейы
* изге Елена йорто
* Этрурия Холлы
# Аремзянка

Аремзянка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1162/576 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.

# Аремзянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013012
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301301
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Евховец

Евховец — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юза йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Евховец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000014740
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001474
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0