yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мөхәмәтйәров Мөхәмәтғариф Закир улы

Мөхәмәтғариф (Ғариф) Закир улы Мөхәмәтйәров (1891-?) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Поручик (1918).

# Мөхәмәтйәров Мөхәмәтғариф Закир улы
## Биография

Мөхәмәтйәров Мөхәмәтғариф Закир улы 1891 йылда Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе (хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы) Ҡунаҡбай ауылында тыуған. Силәбе ҡалаһында дүрт класлы училищены тамамлай.
Беренсе донъя һуғышы осоронда хәрби хеҙмәткә алына, хәрби мәктәптә белем ала. Туған яғына прапорщик званиеһында ҡайта.
1917 йылда Нуриәғзәм Таһиров менән бергә Силәбе өйәҙендә Башҡортостан автономияһы ҡарарҙарын тормошҡа ашырыу менән шөғөлләнә. 1918 йылдың ғинуарында Арғаяш кантоны башҡарма комитеты таратылып, унда Совет власы урынлаштырыла. 27-30 ғинуарҙа Арғаяшта уҙған съезда Арғаяш кантон башҡарма комитетына Нуриәғзәм Таһиров һәм Ғәбделхәй Иркәбаев менән бергә Мөхәмәтғариф Мөхәмәтәйров та һайлана.
25 апрелдә үткән 2-се кантон съезында большевиктар менән ер мәсьәләһе буйынса бәхәс тыуа. Мөхәмәтғариф Мөхәмәтйәров Нуриәғзәм Таһиров менән бергә Силәбе һәм Ҡыштым ҡалалары күскенселәренә башҡорт ерҙәрен бүлеп биреүгә ҡырҡа ҡаршы сыға. Һөҙөмтәлә уларҙы контрреволюцияла ғәйепләйҙәр һәм төрмәгә ябалар, ә оҙаҡламай Силәбе ҡалаһы Чехословак корпусы ҡулына күскәс улар азат ителә.
1918 йылдың 12 июндә Башҡорт хәрби шураһы ойошторола һәм уның ағзалары итеп Ғәлимйән Таған, Т. Ғисмәтуллин, Ғәбделхәй Иркәбаев менән бергә Ғариф Мөхәмәтйәров та һайлана. 1918 йылдың июнь-июль айҙарында Башҡорт хөкүмәтенең Хәрби бүлеге мөдире Әхмәтзәки Вәлидиҙең сәркәтибе, һуңынан өлкән адъютанты булып хеҙмәт итә.
1918 йылдың авгусында Себер хөкүмәтенә буйһонған Урал айырым корпусы командиры бойороғо буйынса ҡулға алына, һуңынан азат ителә. 1918 йылдың сентябрендә Башҡорт хәрби шураһы фарманы буйынса Арғаяш кантоны ирекле отряды начальнигы итеп тәғәйенләнә.
1918 йылдың ноябренән 2-се Башҡорт уҡсылар полкының ылау начальнигы булып хеҙмәт итә, подпоручик дәрәжәһен ала. 1919 йылдың ғинуарынан 2-се Башҡорт кавалерия полкында эскадрон менән етәкселек итә. Шул уҡ йылдың 18 ғинуарында Нуҡай ауылында Ҡыҙыл армеецтарға ҡаршы алышта күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн поручик дәрәжәһенә күтәрелә.
1919 йылдың февралендә Башревкомға ағзалыҡҡа кандидат итеп һайлана. 1919 йылдың мартынан Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһының хәрби эштәр буйынса комиссары Әхмәтзәки Вәлидиҙең сәркәтибе булып эшләй. 1920 йылдың мартынан Арғаяш кантоны хәрби комиссары ярҙамсыһы, һуңынан кантондың аҙыҡ-түлек комиссары вазифаһын башҡара. 1920 йылдың июнендә отставкаға китә. Әхмәтзәки Вәлиди үҙенең иҫтәлектәрендә яҙыуынса, ул илдең архивын Стәрлетамаҡтағы хөкүмәткә, Үҙәк музейға һәм китапханаға тапшырыу өсөн Мөхәмәтйәровҡа биргән.
Аҙаҡ йәнә республиканың Арғаяш кантонында эшләй. 1927—1928 йылдарҙа Арғаяш кантоны башҡарма комитеты рәйесе вазифаһын башҡара. 1929 йылда ВКП (б) сафынан сығарыла.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Тегау

Тегау (нем. Tegau) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 399 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,15 км². Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7907 һәм автомобиль коды — SOK.
# Эмануил Ласкер

Ласк Эмануил (нем. Emanuel Lasker, урыҫ сығанаҡтарында ҡайһы берҙә исеме Эмануэль һәм Эммануил тип яҙыла; 24 декабрь 1868 йыл — 11 ғинуар 1941 йыл) — немец шахматсыһы һәм математигы, позицион мәктәп вәкиле, шахмат буйынса икенсе донъя чемпионы (1894 йылда Стейництан яулап ала һәм 1921йылда Капабланканан еңелә). Ласкер донъя чемпионы исемен 27 йыл һаҡлай, был шахмат өсөн рекордлы ҡаҙаныш булып тора. Чемпион исемен юғалтҡандан һуң да ул 68 йәшенә тиклем юғары кимәлдә сығыш яһауын дауам итә.
Ласк универсаль уйын стиленә эйә була, әммә уның иң көслө яғы позицияны тойоу һәм эндшпиль була. Бик күп биографтар һәм тикшеренеүселәр Ласкерҙы шахматҡа психологик ҡарашты асыусы тип атай: Ласкер йыш ҡына аныҡ дәғүәсе өсөн уйынды уңайһыҙ яҡҡа бороу маҡсатында үҙ позицияһын хөртәйтергә әҙер булған. Был ҡараш хәҙер ҙә киң таралған, шулай ҙа эксперттарҙың бер өлөшө уны хаталы тип һанай һәм Ласкерҙың ошо алым менән уңыш ҡаҙаныуын уның шахматты тәрән аңлауы, партияны дауам итеүҙең ыңғай һәм кире яҡтарын баһалай белеъе менән аңлата.
Шахмат карьераһы дауамында Ласкер күп тапҡырҙар математика һәм фәлсәфә менән шөғөлләнер өсөн сығыштарын туҡтатып торған. 1901 йылда ул математика буйынса докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, ә математикала төп ҡаҙанышы булып үҙенең һәм Эмми Нетер исеме менән аталған теорема була. Бынан тыш, Ласкер бер нисә фәлсәфәүи эш һәм әҙәби әҫәр баҫтыра.
# Трубенка

Трубенка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаня йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Трубенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002150
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пас-Се

Пас-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сед-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Пас-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086597
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008659
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Русская Яжма

Русская Яжма — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яжма йылғаһының һул ярына тамағынан 0,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Русская Яжма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051226
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005122
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Чеб-Ю

Оло Чеб-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пысса йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Оло Чеб-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044411
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004441
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1814 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1814 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1814 MDCCCXIV |
| Юлиан стилендә | 1813—1814 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2566—2567 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7322—7323 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5574—5575 ה'תקע"ד — ה'תקע"ה |
| Мосолман календары | 1229—1230 |
| Боронғо әрмән календары | 1263 ԹՎ ՌՄԿԳ |
| Ҡытай календары | 4510—4511 癸酉—甲戌 чёрная курица — синяя собака |
| Эфиопа календары | 1806—1807 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1870—1871 |
| - Шака самват | 1736—1737 |
| - Кали-юга | 4915—4916 |
| Иран календары | 1192—1193 |
1814 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Анисимов

Анисимов — урыҫ ир-ат фамилияһы. Топоним булып та ҡулланыла.
Анисимова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Анисимов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Анисимов Иван Иванович (16 февраль 1899 йыл—10 июнь 1966 йыл) — совет әҙәбиәт белгесе, Көнбайыш Европа әҙәбиәтен өйрәнеүсе.
* Ансимов Анатолий Дмитриевич (7 ноябрь 1934 — 9 июнь 2002) — журналист, шағир.
* Анисимов Фёдор Иванович (1814 йыл—1855 йыл) — шағир, дон казактарының «Всколыхнулся, взволновался православный тихий Дон» гимны авторы.
* Анисимова Нина Александровна (14 ғинуар 1909 йыл — 23 сентябрь 1979 йыл) — балет артисы һәм балетмейстер.
# Оло Улуй

Б.Улуй — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/1060 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 160 км.

# Оло Улуй
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200016084
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201608
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гусинец (Пеша ҡушылдығы)

Гусинец (Гусенец) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеша йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Гусинец (Пеша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054639
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005463
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тепор-Ега

Тепор-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Чепырь-Ега йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Тепор-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049936
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204993
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һыуыҡ Шишмә (Туҡ ҡушылдығы)

Һыуыҡ Шишмә (рус. Холодный Ключ ) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһенең Быҙаулыҡ районы биләмәләрендә аға. Һыуыҡ шишмә Яңы Шишмә (рус. Свежий родник) тигән ауыл тирәһендә башлана. Алмалы (рус. Яблоневый) ҡасабаһынан төньяҡ-көнсығышта Туҡ йылғаһының уң яҡ ярынан барып ҡушыла. Йылға оҙонлоғо ун ике саҡрым, бассейн майҙаны — утыҙ ике саҡрым.

# Һыуыҡ Шишмә (Туҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса Түбәнге Волга һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһының Сорочинск гидроузеленән алып Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклемге аралығы. Йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысының өҫ яғынан Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100007157.
# Великое күле (Рязань өлкәһе, Клепиковский күлдәре)

Великое күле — Рәсәйҙең Рязань өлкәһендәге Клепиковский районы территорияһындағы Клепиковские күлдәренең иң ҙур күле, Рязань ҡалаһынан төньяҡта тора.
Күл — Ока йылғаһының ҡушылдығы Пра йылғаһы системаһына инә. Майҙаны 20,4 квадрат км тәшкил итә.

# Великое күле (Рязань өлкәһе, Клепиковский күлдәре)
## Физик-географик ҡылыҡһырлама

Күл Вожа йылғаһына ҡоя. Күл Шагара күленә ҡылым менән тоташҡан, яһалма канал менән Аҡ күл менән тоташып тора.
Ярҙары һаҙлыҡлы. Бында бер нисә утрау бар, уларҙың иң ҙуры — Березовый утрауы.

# Великое күле (Рязань өлкәһе, Клепиковский күлдәре)
## Заказник

Прудки ауылынан төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан Прудковская быуаһы янында 1977 йылда 280 гектар майҙанда комплекслы дәүләт заказнигы ойошторола. Заказникта һаҡланған төрҙәр — Рәсәй Ҡыҙыл китабына индерелгән нәҙек наяда һәм аҡ ҡойроҡло диңгеҙ бөркөтө, ҙур подорлик (ҡарағош) һәм кесе ҡарағоштар бар, шулай уҡ Рязань өлкәһенең Ҡыҙыл китабына индерелгән ажау балығы, үлән тәлмәрйене, ҡыҙыл ҡорһаҡлы жерлянка, һыу көтөүсеһе, һоро өйрәк, аҡсарлаҡ һәм башҡалар.
# Гусиха

Гусиха балка Гусиха) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таловая йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Гусиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200010351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112201035
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хочева (йылға)

Хочева (укр. Хочева) — Украиналағы йылға. Киев өлкәһенең Иванков районы аша көньяҡҡа табан аға. Тетеревтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 15 километр.
# Вальтерсхаузен

Вальтерсхаузен (нем. Waltershausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10668 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,33 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99880 һәм автомобиль коды — GTH.
# Индол (Чичка-Юла ҡушылдығы)

Индол — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының уң ярына тамағынан 399 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Индол (Чичка-Юла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021438
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202143
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Воим (Пожёг ҡушылдығы)

Воим — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Воим (Пожёг ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000020480
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002048
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нойенхоф һарайы

Нойенхоф һарайы (нем.Schloss Neuenhof) — Люденшайд ҡалаһындағы һарай, ҡаланың көньяғында, Эльспеталь районында урынлашҡан. бинала хужалары граф фон Буше-Кессель йәшәгәнлектән һарай интерьеры килеүселәр өсөн ябыҡ.

# Нойенхоф һарайы
## Тарихы һәм тасуирламаһы

Нойенхоф һарайы Люденшайдтың иң әһәмиәтле тарихи ҡомартҡыларының береһе булып тора. Һарай тураһында 1326 йылғы документта беренсе тапҡыр телгә алына: тикшеренеүселәр фекеренсә, был һарай һәр яҡлы нығытылған замок булған. 1981 йылда бөгөнгө көндәге йырын урынында XIV быуат һауыт-һаба ярсыҡтары табылған. 1643 йылда замоктың төп бинаһы алдағы урта быуат бинаһының фундаментын ҡулланып төҙөлгән, ә төп корпусы 1693 йылдағы янғындан ныҡ зыян күргән — уны реконструкциялау, ҡоролманың бер нисә төкәтмәләрен иҫәпкә алып, 1695 йылда тиклем дауам итә. XVIII быуатта бина күп һанлы структур үҙгәрештәр кисерә: мәҫәлән, 1746 йылда башнялар араһына ризалит өҫтәлә. Бина тарихында һуңғы ҙур этабы булып 1808 йылда уның төньяҡ «алғы нығытмаһының» үҙгәртеп ҡоролоуы була.
Замок аҡһөйәктәр фон Нойенхоф ырыуының резиденцияһы була: әммә ырыу вәкилдәре XIX быуаттан алып 1970 йылдарға тиклем һарайҙа йәшәмәй. Икенсе донъя һуғышы осоронда 1943—1944 йылдарҙа һарайҙа хәрби әсирҙәр, урындағы урман хужалығының «мәжбүри хеҙмәткәрҙәре» урынлаштырыла. Һуғыштан һуң поместьеның күп өлөшө конфискациялана һәм оҙаҡ йылдар дауамында бельгия хәрби командованиеһы файҙалана. 1974 йылда граф фон Буш-Кессель үҙ ырыуының боронғо резиденцияһына бөтөнләйгә күсә.
# Чидвия

Чидвия (Шильдига) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мудьюга йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.

# Чидвия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040253
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004025
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Папако-Яха

Папако-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Саб-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Папако-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045963
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304596
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Монасипов Миңлеғаффан Хәйрулла улы

Монасипов Миңлеғаффан Хәйрулла улы (1 декабрь 1929 йыл — 21 октябрь 1997 йыл) — СССР-ҙың нефтсе-быраусыһы. Ишембай быраулау эштәре идаралығы начальнигы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1977) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

# Монасипов Миңлеғаффан Хәйрулла улы
## Биографияһы

Миңлеғаффан Хәйрулла улы Монасипов 1929 йылдың 1 декабрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы Бүреҡаҙған ауылында донъяға килгән.
1954 йылда тау инженеры һөнәре буйынса Өфө нефть институтын тамамлай.
1954—1966 йылдарҙа Иҫәнғол быраулау контораһында мастер булып эш башлай, һуңынан шул уҡ конторала участка начальгнигы, бүлек начальнигы вазифаһында эшләй. Артабан Ишембай быраулау контораһы бүлеге начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1966—1972 йылдарҙа — Башюгнефтеразведка начальнигы вазифаһында; 1972 йылдан алып — Ишембай быраулау эштәре контораһының баш инженеры, һуңынан начальнигы була.
Ишембай быраулау эштәре идаралығында М. Монасипов эшләгән осорҙа яңы технологиялар практикаға индерелә, уның ҡатнашлығында скважиналарҙы алмаз бырауҙары менән быраулау, реактив-турбина бырауҙары менән ҙур диаметрлы үтә тәрән скважиналарҙың үрге интервалдарын быраулау, үтә тәрән скважиналарҙы үҙ-ара торба секциялары менән беркетеү индерелә.
1997 йылдың 20 октябрендә Ишембай ҡалаһында вафат була.

# Монасипов Миңлеғаффан Хәйрулла улы
## Хәтер

Башҡортостандың Ишембай ҡалаһында бер урам М. Монасипов исемен йөрөтә.

# Монасипов Миңлеғаффан Хәйрулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почет Билдәһе» ордены (1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1977)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1979)
* БАССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1980)
* Миҙалдар
# Кесе Кизак

Кесе Кизак — Рәсәй йылғаһы. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кизак йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Кесе Кизак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Курган ҡалаһынанЕсет йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500412111200002500
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200250
* Бассейн коды — 14.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Пайсо-Шор

Оло Пайсо-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Пайсо-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006588
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Кайла

Кесе Кайла — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юкса йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Кесе Кайла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202188
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2