yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Харбаз

Харбаз — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Ҡарасай-Черкес Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Харбаз
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка йылғаһы башынан Куро-Марьин каналына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000512108200004149
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200414
* Бассейн коды — 07.02.00.005
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Парча (Ляль ҡушылдығы)

Парча — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляля йылғаһының һул ярына тамағынан 179 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Парча (Ляль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200010812
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201081
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Андреа Андреен

Элленор Андреа Андреен (швед. Ellenor Andrea Andreen, 11 июль 1888, Эрбю — 20 апрель 1972) — медицина фәндәре докторы (1933), Стокгольм клиник госпиталенең баш табибы, Швеция халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар демократик хәрәкәте эшмәкәре, тыныслыҡ өсөн көрәшсе. «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» халыҡ-ара Сталин премияһы лауреаты (1953).
1930 йылдан алып Андреен Андреа Швеция ҡатын-ҡыҙҙарының Һул союзын етәкләй (CSV). 1952 йылда КХДР-да һәм ҠХР-да бактериологик һуғыш факттарын тикшереүҙә ҡатнашҡан. 1953 йылдан — Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар демократик федерацияһы вице-президенты.
Швецияла радикал пацифизм хәрәкәте вәкиле, тыныслыҡ һаҡлауға, атом һуғышы янауына ҡаршы йүнәлтелгән ҙур ижтимағи-сәйәси эш алып бара .
Ике тапҡыр кейәүҙә була. Беренсе ире — швед физик-химигы, Швед Фәндәр академияһы ағзаһы, 1926 йылда химия буйынса Нобель премияһы лауреаты Теодор Сведберг (1884—1971) менән никахтан (1909—1915) ике балаһы тыуа: Хиллеви Сведберг (1910—1990), архитектор, һәм Элиас Сведберг (1913—1987), дизайнер.
# Борсаҡ емешле кипарис

Кипарис борсаҡ емешле (лат. Chamaecyparis pisifera) — Кипарисовик (Chamaecyparis) ырыуы Кипарисовые (Cupressaceae) ғаиләһендәге үҫемлектәр төрө.

# Борсаҡ емешле кипарис
## Ботаник яҙма

* Кипарисовик борсаҡ емешле. «Flora Japonica» китабынан ботаник иллюстрация, 1870
25—30(50) метр бейеклегендәге ағас. Олоно конус формаһында, ботаҡтары горизонтальға йәйелгән. Ҡабығы шыма еңел һыҙырылыусае, ҡыҙыл-көрән йәки ҡыҙғылт-күк төҫтә. Ботаҡтары яҫы, ҡуйы япраҡтар менән ҡапланған. Япраҡтары (энәләре) тырпайып торалар. Өҫән ҡуйы йәшел төҫтә, ялтырап торалар. Аҫтан аҡ таплы. Әҙ генә еҫе бар.
* Правдин Л. Ф. Chamaecyparis pisifera Sieb. et Zucc. — Кипарисовик горохоплодный // Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов и Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1949. — Т. I. Голосеменные. — С. 336—338. — 464 с. — 3000 экз.

# Борсаҡ емешле кипарис
## Таралыуы һәм экология

Япония утрауҙарында таралған эндемик үҫемлек, дымлы тупраҡты ярата.

# Борсаҡ емешле кипарис
## Былар ҡыҙыҡлы

1966 йылда борсаҡ емешле кипарис Японияның Нагасаки префектураһының ағасы итеп раҫланған.
# Йүкәле тауы (Әшә)

Йүкәле (Липовая) тауы — Көньяҡ Уралда, Силәбе өлкәһе Әшә ҡалаһында урынлашҡан тау (Рәсәй).

# Йүкәле тауы (Әшә)
## Этимологияһы

«Йүкәле» атамаһы тауҙа күпләп үҫкән йүкә ағасына бәйләп бирелгәндер.

# Йүкәле тауы (Әшә)
## Тасуирламаһы

Йүкәле (Липовая) тауы — айырыуса һаҡланған тәбиғи ботаник ҡомартҡы (1969 йылдан). Әшә ҡалаһының көньяҡ өлөшөндә, Эҫем йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Ҡалаға ул үҙенең төньяҡ ҡаялы текә яры менән ҡарап тора. Тауҙың бейеклеге 299 метр, нигеҙенең майҙаны 8 км².
Тау таш күмер осороноң түбәнге ҡатламы эзбизташынан (359—299 млн йыл элек) ҡоролған. Ике мәғәрәһе (таш ҡыуышы) бар.
Тауҙа үҫемлектәрҙең 400 төрө осрай. Үҫемлек донъяһының нигеҙен боронғо урман тәшкил итә. Тауҙың һөҙәк көньяҡ ҡашлағы тау туғай үҫемлектәре, һирәк ағаслыҡ менән ҡапланған. Тау итәгендә ныҡ һирәгәйгән реликт шыршылыҡ һаҡланып ҡалған. Урман массивында ағас тоҡомдарынан: ваҡ япраҡлы ҡарама, имән, осло япраҡлы саған, япрағы йөрәк формаһындағы йүкә, себер аҡ шыршыһы осрай. Ҡыу ағастар һәм үрге ботаҡтары ҡороған ағастар күп.
Асыҡ урындарҙа тау туғай үҫемлектәре: ҡаты япраҡлы еҙүлән, һолүлән һ. б. менән ҡапланған. Бөртөклөләр фонында һары мәтрүшкә, ябай мәтрүшкә, йыланбашлы үлән, ҡуйы ҡыҙыл ҡуян кәбеҫтәһе йәки зәһәр сүл боросо, һыйырғойроҡ (айыуғолаҡ) үҫә. Йыш ҡына типик дала төрө — һары акация осрай. Тау туғайында тарут һәм лиана — княжика сибирская булыуы был урында элек урман булғанлығын раҫлай. Йүкәле тауында һирәк осрай торған декоратив үҫемлектәр: төн миләүшәһе, киң япраҡлы ҡыңғырау сәскәһе һ. б. үҫә.
Йүкәле тауының төньяҡ итәгенән Силәбе өлкәһе ҡалалары араһында үҙенә башҡа үҙенсәлекле Пилютов исемендәге утрау-парк башлана. Тау башында ла, паркта ла йөҙйәшәр йүкәләр һәм ҡарамалар үҫә.
Парктан арыраҡ, Эҫем йылғаһы ярында Алла Анаһы Ҡазан иконаһы хөрмәтенә һалынған ғибәҙәтхана урынлашҡан. Көнбайыштан һәм көньяҡтан тауға Липовый һәм Цементный (Әшә составында) ҡасабалары һырығып тора.
Тауҙа ике грунт юл һалынған. Беренсһе һыу һурҙырыу станцияһына, икенсеһе тау түбәһенә, Әшә телевышкаһына торған урынға, илтә.
Айырыуса һаҡланған тәбиғи ботаник ҡомартҡы территорияһында ағас ҡырҡыла, антропоген тәьҫир артыҡ дәрәжәлә: ял итеүселәр сәскә атып ултырған үҫемлектәрҙе бик күп итеп өҙә, урман түшәмәһен тапай. Шуның һөҙөмтәһендә йүкә, имән һәм аҡ шыршы ағас үҫемлектәренең ҡиммәтле, ыңғай сифаты һәм үҙсәнлектәренең яйлап насарая һәм юғала барыуы, деградацияһы, күҙәтелә.

# Йүкәле тауы (Әшә)
## Йүкәле тауы картала

Әшә ҡалаһында урынлашҡан Йүкәле тауы координаталары: 54.985261, 57.266072
* Силәбе өлкәһенең туристик порталы. Йүкәле тауы 2020 йыл 28 октябрь архивланған.
* Йүкәле тауы (Әшә ҡалаһы)
# Колдома

Колдома — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2472 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Колдома
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300412110000013469
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001346
* Бассейн коды — 08.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гулой-Хи

Гулой-Хи — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы/Ингушетия биләмәләрендә аға. Йылға Асса йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Гулой-Хи
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, инештән Грозный ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001112108200005505
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200550
* Бассейн коды — 07.02.00.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# В. Р. Вильямс һәйкәле

Василий Вильямс һәйкәле — совет академигы, Ленин премияһы лауреаты, ғалим-тупраҡ белгесе һәм агроном Василий Вильямс һәйкәле. Һәйкәл Тимирязев исемендәге ауыл хужалығы академияһы территорияһында урынлашҡан, элек бында апостолдар Петр һәм Павел сиркәүе торған. Һәйкәлдең скульпторы — Самуил Осипович Махтин һәм архитекторы Исидор Француз. Һәйкәл 1947 йылдың 7 сентябрендә асылған. 1960 йылдан алып һәйкәл урындағы әһәмиәттәге мәҙәниәт ҡомартҡыһы булараҡ дәүләт һаҡлауы аҫтында тора.
Скульптура бронзанан эшләнгән, ул ғалимды баҫҡан көйө, ҙур булмаған колоннаға таяндырып һүрәтләй. Статуя постаментҡа урынлаштырылған. Ул, бер сығанаҡтар күрһәтеүе буйынса, ҡара лабрадорҙан, икенселәр буйынса — граниттан эшләнгән. Ғалимдың аяҡ аҫтында иген һәм мал аҙығы үҫемлектәренең бронзанан эшләнгән тажы — академиктың агрономияһын тикшергән үҫемлектәре.
# Панно

Панно́ (франц. panneau - лат. pannus тигәндән — туҡыма киҫәге) — монументаль сәнғәт төрө, декоратив йүнәлешле рәсем сәнғәте, ғәҙәттә өй ҡабырғаһының (диуар панноһы) йәки түшәменең (плафон) буш урындарын биҙәргә файҙаланыла. Был маҡсатта Барельеф, һырлы, һылаулы йәки керамик композиция ысулдары ла ҡулланыла.
Бинаның тышҡы ҡабырғаларында төҫлө плиткалар ҡулланып йәки фреска техникаһы менән эшләнгән панноларҙы ҡайһы саҡ мураль тип атайҙар.
* Диуарҙағы шыма йәки скульптура менән биҙәлгән өлөштәр.
* Диуарҙың ниндәйҙер өлөшөндә ҡуйыла торған киндерҙәге картина.

# Панно
## Бөгөнгө көнкүреш паннолары

Хәҙер панноларҙы фатирҙарҙа, шәхси йорттарҙа ла урын ала бара. Уларҙы диуарҙа, иҙәндә, түшәмдә генә түгел, мебель ҡапҡасьтарында ла эшләйҙәр.
Диуарҙар өсөн ошондай декоратив панно төрҙәре ҡулланыла:
* керамика;
* ағас пластиналар;
* гипстан һәм декоратив штукатуркаларҙан эшләнгән скульптуралар;
* тәбиғи таштар: мәрмәр, базальт, гранит панно;
* ҡағыҙға баҫылған графика ысуллы һынланыштар;
* туҡыманан — гобелендар, сигелгән картиналар, аппликациялар
* Воронеж (Депутаттар урамы)
* Вреден шифаханаһындағы диуарҙа Майолик мозаикалы панно. Санкт-Петербург. 1906 йылда Лондондағы Дультон фирмаһы эшләгән
* Сохо рухы
* Мозаикалы панно: Кеше. Медицина фәне: Тимаков урамы, 2, Новосибирск.
* Төркмәнстан. Түрәбәк ханым кәшәнәһе түшәмендәге мозаикалы панно. 14 быуат

# Панно
## Шулай уҡ ҡара

* Шествие князей
# Шулаш

Шулаш — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ишим йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Шулаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010300212115300011859
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301185
* Бассейн коды — 14.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кайндор

Кайндор — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Куньяк йылғаһының һул ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Кайндор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300014859
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301485
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Елбәҙәк Балыҡ (йондоҙлоҡ)

Елбәҙәк Балыҡ (йондоҙлоҡ) (лат. Volans) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — β Vol, яҡтылығы 3,77 була. Майҙаны буйынса урыны — 76.
# Ручь-Ю 1

Ручь-Ю, 1 — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ручь-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Ручь-Ю 1
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006813
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сестра (Оло Ырғыҙ ҡушылдығы)

Сестра — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау һәм Һамар өлкәләре биләмәләрендә аға. Оло Ырғыҙҙың һул ҡушылдығы.

# Сестра (Оло Ырғыҙ ҡушылдығы)
## Тасуирлама

Йылға оҙонлоғо 97 км, бассейн майҙаны 1680 км². Йылға Яңы Кәмәлек ауылынан яҡынса 5 км төньяҡ-көнбайышта, Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы Дөйөм Һырт тау армыттарында баш ала.
Үрге ағымында бер аҙ төньяҡ-көнбайышҡа аға, артабан көньяҡ-көнбайышҡа борола, Һарытау өлкәһенең Перелюб районы биләмәһенә инә һәм яйлап, дуға барлыҡҡа килтереп, уңға тайпыла. Түбәнге ағымында Ивантеевский районы буйлап аға. Оло Ырғыҙ йылғаһының һул ярына тамағынан 425 км өҫтәрәк, Яблоновый Гай ауылынан 2,5 км көньяҡтараҡ (түбәндәрәк) ҡушыла.
Үҙәне бик күп иҫке үҙәндәре менән боролмалы. Эҫе ваҡытта үҙәне күлдәр сылбыры хасил итеп кибә.
Йылғаның һул яры буйлап ҙур һуҙымында Пугачев — Красногвардеец тимер юлы үтә.
Тораҡ пункттар
Йылға буйында (башынан): Аверьяновский, Сёстры (икеһе лә — Һамар өлкәһенеке), Смоленка, Новый Перелюб, Смородинка, Грачёв Куст, Аннин Верх, Кожевский, Канаёвка, Сёстры (барыһы ла — Һарытау өлкәһенеке).
Бассейнында: Октябрьский, Пригорки, Поперечный, Гусарка, Новокачановский, Наука (барыһы ла — Һарытау өлкәһенеке).
Ҡушылдыҡтары (тамағынан, йәйәләр эсендә оҙонлоғо км-ҙа күрһәтелгән)
* 33 км һул: Ҡоро Кәмәлек (57)
* 49 км һул: Смородинка (14)
* 59 км һул: Дурная (17)

# Сестра (Оло Ырғыҙ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — аҫбассейны юҡ. Йылға бассейны — Волга үрге Куйбышев һыуһаҡлағысынан Каспий диңгеҙенә ҡойғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009742
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100974
— Бассейн коды — 11.01.00.016
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш —1
# Татлы тамыр

Татлы тамыр (рус. Лакри́ца, Соло́дка го́лая, Соло́дка гла́дкая, Лакри́чник, лат. Glycyrrhíza) —ҡуҙаклылар (Fabaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 80 см-ға етә. Июнь-июль айҙарында аҡһыл миләүшә төҫлө сәскә ата, август-сентябрҙә емеше өлгөрә.

# Татлы тамыр
## Таралыуы

Тәбиғәт шарттарында Франция, көньяҡ көнсығыш Европа, төньяҡ Африка, Үҙәк Азияла таралған. Рәсәйҙең көньяҡ төбәктәрендә осрай. Башҡортостанда бик һирәк осрай. Шуға ла уны айырыуса һаҡсыл файҙаланыу талап ителә.
* Татлы тамыр. «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887 китабынан ботаник иллюстрация
# Приполярный

Приполярный — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1073 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628158, ОКАТО коды — 71112918001.

# Приполярный
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 1073 |

# Приполярный
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Гаревка (Бабка ҡушылдығы)

Гаревка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бабка йылғаһының уң ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Гаревка (Бабка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101357
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ближний Кулдос

Ближний Кулдос — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дальний Кулдос йылғаһының һул ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ближний Кулдос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005431
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200543
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әжмәкәй

Әжмәкәй — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Туҡай районы ауылы. Әжмәкәй ауыл биләмәһе составына керә.

# Әжмәкәй
## География

Ауыл Шилнә йылғаһы буйында, Яр Саллы ҡалаһынан көнсығыштараҡ 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Әжмәкәй
## Тарих

Әжмәкәй (Иҫәкәй) — байлар ырыуы башҡорттарының ауылы. 1773 йылдан билдәле. Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Макарьевск улусы составына керә.
1859 йылда ауылда мәсет, мәҙрәсә, ел тирмәне; ә ХХ быуат башында — икмәк магазины теркәлгән.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылда — Саллы районы (1976 йылдан Туҡай районы) составына инә.

# Әжмәкәй
## Халҡы

1834 йылда — ир енесле 64 йән башҡорт; 1870 йылда — 124 башҡорт һәм 456 татар; 1912 йылда — 322 башҡорт һәм 885 татар йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1859 | 1897 | 1913 | 1922 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 80 | 580 | 962 | 1207 | 990 | 793 | 723 | 663 | 486 | 488 | 385 | 189 | 145 |

# Әжмәкәй
## Инраструктура

Ауылда башланғыс мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. Игенселек, малсылыҡ үҫешкән.
# Манто Маврогенус

Манто Маврогенус (грек. Μαντώ Μαυρογένους) (1796 — июль 1840) — Грецияның милли геройы, азатлыҡ өсөн һуғышта ҡатнаша, үҙенең бөтә мөлкәтен Ғосман империяһы менән көрәшеүгә тапшыра.

# Манто Маврогенус
## Биографияһы

Манто Маврогенус Триестала сауҙагәрҙәр ғаиләһендә тыуа. Ул аҡһөйәктәр солғанышында тәрбиәләнә, колледжда классик грек фәлсәфәһен һәм тарихын өйрәнә, шулай уҡ француз, итальян һәм төрөк телдәрендә иркен аралаша.
1809 йылда ул ғаиләһе менән Парос утрауына күсенә. Атаһынан Филика Этерия (Дуҫлыҡ йәмғиәте) йәшерен ойошмаһының Ғосман иҙеүен ҡолатыу маҡсатында ихтилал әҙерләүе тураһында белә. 1818 йылда атаһы үлгәндән һуң, ул Тинос утрауына күсенә. Азатлыҡ яулау һуғышы башланыу менән ул Миконос утрауына күсенә һәм баш күтәреүселәргә ҡушыла.
Үҙ аҡсаһына ул 2 карапты ҡоралландыра, һәм улар Миконос утрауын оккупацияланған төрөктәргә йыш ҡына һөжүм итә. Манто шәхсән үҙе лә хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашырға теләй, әммә үтә тулы кәүҙәле булғанға, уға хатта үҙаллы йөрөү бик ауыр бирелә. Элек туҡланырға бик яратҡан Манто икмәк һәм һәм үләндәрҙе генә ҡуллана башлай. Бер йыл эсендә уның ауырлығы 350 фунттан 110 фунтҡа тиклем кәмей. Шунан һуң Манто Маврогенус шәхсән үҙе төрөктәргә ҡаршы ихтилалды етәкләй. 1822 йылдың 22 октябрендә Миконос утрауы төрөктәрҙән азат ителә. Бынан тыш Манто Маврогенус Пелопоннесты азат итеү өсөн үҙ аҡсаһына 150 кешенән торған отрядты ойоштора, шулай уҡ Самос утрауы азатлығы өсөн баш күтәргәндәргә финанс ярҙамын йүнәлтә.
Ул бер нисә караптан торған флотилия ойоштора һәм азатлыҡ өсөн һуғыштың бер нисә алышында шәхсән үҙе лә ҡатнаша. Бөтә аҡсаларын һәм ҡиммәтле биҙәүестәрен үҙе ойошторған отрядтарҙы финанслауға йүнәлтә: ҡорал, боеприпастар һәм аҙыҡ-түлек һатып алына.
Ихтилалды финанслауға аҡса йыйыу маҡсатында ул Европаға бара һәм, азатлыҡ өсөн көрәшендә грек халҡына ярҙам итергә саҡырып, Париж ҡатын-ҡыҙҙарына мөрәжәғәт итә. Ғосман иҙеүенә ҡаршы көрәш үҙәгендә булырға теләп, Манто Маврогенус 1823 йылда Нафплион ҡалаһына килә һәм унда Дмитрий Ипсиланти менән осраша. Улар бер нисә йыл бергә йәшәй. Дмитрий менән хушлашҡандан һуң, ул фәҡирлектә йәшәй, сөнки ул үҙенең бөтә булған аҡсаһын Ғосман империяһына ҡаршы азатлыҡ һуғышын финанслауға тотона һәм бурыслы булып ҡала. Һуғыш тамамланғандан һуң уға генерал-лейтенант исеме бирелә. Ул Пароста 1840 йылдың июлендә фәкирлектә вафат була.

# Манто Маврогенус
## Хәтер

* Афина уның бюсы ҡуйылған.
* Миконос утрауының Хора ҡалаһының бер урамы уның исемен йөрөтә, унда геройҙың бюсы ҡуйылған.
* 2 драхма ҡиммәтендәге тәңкәләргә Манто Маврогенус һүрәте һуғылған.
# Муллағәләмов Марат Сабит улы

Муллағәләмов Марат Сабит улы (рус. Марат Сабитович Муллагалямов; 7 ноябрь 1930 йыл) — совет хужалыҡ, дәүләт эшмәкәре һәм сәйәсмән

# Муллағәләмов Марат Сабит улы
## Биографияһы

Марат Сабит улы Муллағәләмов 1930 йылда Башҡорт АССР-ының Белорет районы Сермән ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1953 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған, инженер-механик.
1953—1962 йылдарҙа — Өфөләге 20-се п/й ойошмаһының (Өфө моторҙар эшләү заводы) өлкән механигы, инженер-тикшеренеүсеһе.
1962—1965 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында, КПСС-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитетында, партия эшендә мәшғүл.
1965—1979 йылдарҙа — халыҡ депутаттарының Стәрлетамаҡ ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1979—1986 йылдарҙа — БАССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары.
1986—1990 йылдарҙа — «Башнефть» производство берекмәһенең генераль директоры урынбаҫары.
1990—1991 йылдарҙа — инженер, Йемен Республикаһы.

# Муллағәләмов Марат Сабит улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Биш саҡырылыш Башҡорт АССР-ының Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
1996 йылдан 2015 йылға тиклем — һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандарының республика советы рәйесе.

# Муллағәләмов Марат Сабит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (өс мәртәбә)
* «Почёт Билдәһе» ордены
* Алты миҙал
* «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» билдәһе
* Башҡортостан Республикаһының халыҡты социаль яҡлау буйынса атҡаҙанған хеҙмәткәре
* «Стәрлетамаҡ ҡалаһының почетлы гражданы» исеме
* «Башҡортостан Республикаһы ҡануниәтен үҫтереүгә тос өлөш индергән өсөн» Почет билдәһе

# Муллағәләмов Марат Сабит улы
## Ғаиләһе

Атаһы — Сабит Муллағәләм улы Муллағәләмов — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған. Ҡатыны Наирә Шаһиәхмәт ҡыҙы Муллағәлләмова 1988 йылда вафат. Ул БАССР Госпланы Президиумы Рәйесе, сәйәси репрессия ҡорбаны Шаһиәхмәт Дауытовтың ҡыҙы булған. Ике ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
# Погромка (Яйыҡ ҡушылдығы)

Погромка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1246 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Погромка (Яйыҡ ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200007269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200726
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2