yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аслут

Аслут — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Цивиль йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Аслут
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400412112100000438
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100043
* Бассейн коды — 08.01.04.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бартемка

Бартемка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 1101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Бартемка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030153
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103015
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Саҙретдинов Ғимад Саҙретдин улы

Саҙретдинов Ғимад Саҙретдин улы (рус. Садретдинов Гимад Садретдинович 1901 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Саҙретдинов Ғимад Саҙретдин улы
## Биографияһы

Саҙретдинов Ғимад Саҙретдин улы 1901 йылда хәҙерге Башҡортостандың Туймазы районы Түбәнге Троицк ауылында тыуа. 1941 йылдың 16 декабрендә Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһының 294‑се кавалерия полкында политрук урынбаҫары булып хеҙмәт итә.
1951 йылдың 30 майында СССР Юғары Совет Президиумының 209/839 Указы менән 1942 йылдың 1 июненән 1942 йылдың 29 ноябренә тиклем осорҙа немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкәләнә. 1945 йылдың 9 майында Саҙретдинов Ғимад Саҙретдин улы «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнә..
# Каргайлинка

Каргайлинка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кривой Ускат йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Каргайлинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010282
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201028
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Георгиос Караискакис

Гео́ргиос Караиска́кис (грек. Γεώργιος Καραϊσκάκης; 1782(1782) — 1827) — 1820-се йылдарҙағы грек ихтилалсыларының юлбашсыһы.

# Георгиос Караискакис
## Биографияһы

Ғосман империяһы хеҙмәтендәге грек милицияһы (арматол) капитанының улы була. 15 йәшендә уны Али паша Янин һалдаттары тарафынан әсиргә алына. Пашаға шул тиклем көслө тәьҫир итә, хатта уны шәхси һаҡсылар төркөмөнөң командиры итеп тәғәйенләйҙәр. Бер нисә йыл үткәс, Караискакис фаворҙан сыға һәм тауҙарға ҡаса, бында йәнә халыҡ ополчениеһы отряды менән етәкселек итә башлай.
Грек ихтилалы тоҡанғас, Караискакис баш күтәреүселәр рәтендә һуғыша һәм ҡаты яралана. 1822 йылда үҙенең отряды менән бергә Пётр монастырына килә һәм монахтар менән 1823 йылғы Пасханы ҡапшылай. Һуңынан ҡорал менән ваҡытлы хөкүмәткә ҡаршы сыға, был уны хөкөмгә тарттырыуҙы талап итеүгә килтерә, шуға ҡарамаҫтан Караискакис төрөктәргә алмашыусанлы уңыш менән ҡаршы хәрәкәт итеүҙе туҡтатмай.
Месолонги ҡолап дөйөм хәл мөшкөнләнгәс, 1826 йылдың июнендә грек хөкүмәте Караискакисты материкта баш командующий итеп тәғәйенләй. Аталанти янындағы алышта еңеүҙән һуң, Мусабейҙың сигенеүенә ҡамасаулай. Караискакистың 1826 йылдың 6 декабрендәге Арахова янындағы алышта еңеүе — бойондороҡһоҙлоҡ өсөн грек һуғышының иң мөһим алыштарының береһе булып тора.
1827 йылдың февралендә Караискакис Дистомо янындағы алышта йәнә еңеү яулай. Фалерон янындағы алышта йәрәхәтләнә һәм вафат була.

# Георгиос Караискакис
## Хәтер

* Пирей ҡалаһындағы стадион Георгиос хөрмәтенә аталған. Шулай уҡ уның исемен Кардица ҡалаһындағы майҙан йөрөтә.
* Караискакистың шәхси сәркәтибе һәм көрәштәше Димитриос Эниан, аҙаҡ юлбашсы тураһында бер нисә китап яҙып, уның биографы булып китә.
# Копаида

Копаида, йәки Копаис (бор. грек. Κωπαΐς; грек. Κωπαΐδα) — элекке күл, хәҙер Беотиялағы тигеҙлек, үҙәк Греция. 19-сы быуат аҙағында киптерелә. Элекке күлдең уртаһындағы утрауҙа мегалитик цитадель бар, хәҙер ул Гла атамаһы аҫтында билдәле, уның боронғо исеме лә билдәһеҙ. Атап әйткәндә, уның Гомер тасуирлаған Арне ҡалаһы булыуы ихтимал .

# Копаида
## Киптереү

Күл булған саҡта уның ярҙарында Галиартос, Орхоменос һәм Херония ҡалалары урынлаша. Күлгә Кифисос, Термессус һәм Тритон йылғалары ҡоя. Күл тирәләй уңдырышлы баҫыуҙар урынлашҡан була, әммә улар йыш ҡына һыу аҫтында ҡала. Шуға ла күл тирәләй ҙур ғына һаҙлыҡ хасил була, һәм ул биҙгәк сиренең таралыуына булышлыҡ итә. Ошо кире эҙемтәләрҙе булдырмау өсөн, шулай уҡ һөрөнтө ерҙәр майҙанын арттырыу маҡсатында, Британияның Lake Copais Company компанияһы инженерҙары 1867—1887 йылдарҙа, күл һыуын Кифисос йылғаһына һәм артабан Илики күленә бороп ағыҙыу өсөн, каналдар төҙөй башлай. 200 кв. километрға яҡын майҙан киптерелә. Территория оҙаҡ ҡына ваҡыт Lake Copais Company компанияһы милкендә була, грек 1952 йылда грек хөкүмәтенә тапшырыла.
1957 йылда күлдең дренажын контролдә тотоу һәм яңы юл төҙөү өсөн The Kopais Lake Agency махсус агентлығы булдырыла. Шул уҡ йылда төп эштәр башҡарыла, әммә 30 хеҙмәткәре булған агентлыҡ, шул иҫәптән агентлыҡ президентының шәхси водителе 2010 йылға тиклем үҙ эштәрен башҡарыуҙы дауам итә.
Күлде киптергәнгә тиклем уның һыуы күп һанлы ер аҫты каналдары буйлап диңгеҙгә ағып ағып төшөр була. Был каналдарҙың ҡайһы берҙәрен кешеләр төҙөгән булырға тейеш, тип яҙа 1-се быуаттың географы Страбон.. Хәҙерге заман археологик тикшеренеүҙәре барышында беҙҙең эраға тиклем 14-се быуатта ҡаҙылған ғәйәт ҙур каналдар табыла, улар күл һыуын диңгеҙгә, төньяҡ- көнсығышҡа табан ағыҙыу өсөн ҡаҙылған була. Страбон был каналдарҙың Александр Македонский заманында Кратет (бор.грек. Κράτης) исемле инженер тарафынан үтәлеүен билдәләй.

# Копаида
## Антик мифология һәм әҙәбиәттә Копаида

Гомер һәм башҡа антик авторҙар Копаиданы Кифисос (Кефис) йылғаһы атамаһы буйынса «Кефис күле» тип атай. Әммә Страбон, был шиғри аңлатма Фива һәм Анфедон араһында ятҡан бәләкәйерәк күл Иликаға ҡарата әйтелгән, тип иҫәпләй.
Шундай бер риүәйәт бар: Геракл Кифисос йылғаһын плотина менән быуа, һөҙөмтәлә ҙур майҙанда һыу ятҡылығы — күл хасил була. Полиэн быны түбәндәгесә аңлата: Орхоменостың минийҙары менән һуғышҡанында Геракл дошмандың юлын киҫеү өсөн шул плотинаны быуа, сөнки һыбай оҫта һуғышҡан минийҙар ҙур хәүеф менән янай. Минийҙар һуғышҡанда аттарын файҙалана алмаһын өсөн Геракл күл булдырырға ҡарар итә.
Тағы ла бер легенда буйынса күл мифик зат Огиг заманында булдырылған, һөҙөмтәлә Огиг ташҡыны барлыҡҡа килгән.
Сәйәхәтсе Павсаний һәм комедиограф Аристофан, боронғо заманда Копаида йылан балыҡ менән дан тотҡан, тип билдәләй.
# Ҡалтасы районы

Ҡалтасы районы (рус. Калтасинский район) Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан район. Үҙәге - Ҡалтасы ауылы.

# Ҡалтасы районы
## Географик урыны

* Район биләмәләре Тере Танып һәм Беүә йылғалары араһында ята. Дөйөм алғанда, климаты йылы, уртаса дымлы. Урман зонаһында ылыҫлы һәм япраҡлы ағастар 60308 гектар майҙан биләй.
* Ҡалтасы ауылы Өфө ҡалаһынан 210 км, Яңауыл тимер юл станцияһынан 50 км, Нефтекама ҡалаһынан 40 км йыраҡлыҡта урынлаша. Төньяҡта - Яңауыл, көнсығышта — Борай, көньяҡта — Дүртөйлө, көнбайышта — Краснокама райондары менән сиктәш.
* Район аша республика әһәмиәтендә Өфө — Бөрө — Нефтекама автомагистрале үтә.
* Район ерҙәре буйлап Тере Танып, Гәрәй, Кейебәк, Ҡалтасы, Тиктәм, Кәлтәй, Урья, Әмзә, Березовка йылғалары һәм 119 шишмә, бәләкәй йылғалар аға. Уларҙың дөйөм оҙонлоғо 469.7 км, шул иҫәптән Тере Танып йылғаһы — 37 км. Йылға-һыу фондының дөйөм майҙаны 66 гектар.
* Район территорияһында 17 күл бар, уларҙың дөйөм майҙаны 23.2 гектар.
* Районда нефть, кирбес-керамзит сырьеһы, ҡом ятҡылыҡтары өйрәнелгән.

# Ҡалтасы районы
## Билдәле шәхестәр

* Алеев Виталий Шамшеевич (10.11.1948), совет һәм Рәсәй хәрби эшмәкәре, генерал-майор, юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Хәрби академияһының элекке кафедра начальнигы урынбаҫары, доцент. Ҡыҙыл Йондоҙ (1986) һәм III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәт иткән өсөн» ордендары кавалеры. Ҡалтасы ауылынан.
* Беляев Николай Ильич (13.02.1903—28.10.1966), совет хужалыҡ, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1952—1961 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитеты, 1952—1960 йылдарҙа — КПСС Үҙәк Комитеты Президиумы ағзаһы. 1955—1958 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитеты секретары, 1957—1960 йылдарҙа Ҡаҙағстан Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары. Күтәрем ауылынан.
* Иҫәнбаев Николай Иҫәнбай улы (27.02.1929), телсе-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1993), профессор (2002). Мари Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999). Түбәнге Ҡасмаш ауылынан.
* Панфилов Александр Вячеславович (3.06.1959), хәрби эшмәкәр, ғалим-инженер, генерал‑майор (2007). 1986—1987 йылдарҙа Чернобыль АЭС-ындағы һәләкәт эҙемтәләрен бөтөрөүҙә һәм 1999—2004 йылдарҙа Төньяҡ Кавказдағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы. Техник фәндәр докторы (2001), профессор (2005). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007) һәм РФ Хөкүмәтенең Фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (2006). Рәсәй Федерацияһы Геройы (2002). Надеждин ауылынан.

# Ҡалтасы районы
## Халыҡ һаны

1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 1939 | 47 011 |
| 1959 | 47 044 |
| 1970 | 71 494 |
| 1979 | 32 743 |
| 1989 | 27 705 |
| 1990 | 27 336 |
| 1995 | 28 640 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2000 | 29 625 |
| 2001 | 29 627 |
| 2002 | 28 881 |
| 2003 | 28 840 |
| 2004 | 28 657 |
| 2005 | 28 460 |
| 2006 | 28 450 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2007 | 28 298 |
| 2008 | 28 294 |
| 2009 | 28 282 |
| 2010 | 26 268 |
| 2012 | 25 638 |
| 2013 | 25 211 |
| 2014 | 24 725 |
| Йыл | Халыҡ һаны |
| 2015 | 24 391 |
| 2016 | 24 035 |
| 2017 | 23 613 |
| 2018 | 23 063 |
| 2019 | 22 634 |
| 2021 | 22 168 |
# Нгэва-Яха (Халета-Се ҡушылдығы)

Нгэва-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Халета-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Нгэва-Яха (Халета-Се ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044720
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304472
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Наҙы-Петровск районы

Наҙы-Петро́вск райо́ны (рус. Нязепетровский район) — Силәбе өлкәһендәге муниципаль район. Урта Уралда, Барҙы һәм Өфө һырттары араһында, аҫаба башҡорт ерҙәрендә урынлашҡан. Майҙаны — 3459 квадрат километр. Территорияһының 70 проценты — урман.

# Наҙы-Петровск районы
## Тарихы

Район территорияһында таш, бронза, тимер һәм урта быуаттарға ҡараған егермегә яҡын археологик ҡомартҡылар табылған. Бер нисә быуат дауамында (XVIII быуатҡа тиклем) был ерҙәрҙең төп халҡы башҡорттар булып торған. Һуңыраҡ бында тау заводтарына нигеҙ һалына, урыҫ һәм башҡа милләт крәҫтиәндәре күсереп ултыртыла.
Район территорияһының бер өлөшө ХХ быуат башында бер нисә йыл дауамында Башҡортостан автономияһы составында була.

# Наҙы-Петровск районы
## Билдәле шәхестәре

* Корлыханов Николай Иванович (1952), инженер-энергетик, ауыл хужалығы, партия органдары һәм энергетика тармағы хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. 1975 йылдан Мәсетле районы «Сельхозэнерго» берекмәһенең баш инженеры; 1979 йылдан «Серп и Молот» колхозының баш энергетигы, 1984 йылдан — партком секретары, 1986 йылдан — колхоз рәйесе; 2000 йылдан ауыл хужалығы продуктары әҙерләү һәм уларҙың сифаты буйынса бүлек инспекторы; 2003—2013 йылдарҙа хәҙерге «БашРЭС-Өфө» йәмғиәтенең Мәсетле участкаһы начальнигы; дүртенсе (2016—2020) һәм бишенсе (2020-2024) саҡырылыш район советы депутаты; 2014 йылдан — Оло Ыҡтамаҡ ауыл советының Ветерандар советы рәйесе, бер үк ваҡытта 2015 йылдан — Оло Ыҡтамаҡ ауылы старостаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995). Мәсетле районының почётлы гражданы (2020). Сығышы менән Ҡурға ауылынан.
* Пантелеев Михаил Максимович (11.10.1938), журналист, СССР Журналистар союзы ағзаһы. 1965—1998 йылдарҙа Балаҡатай районының «Новая жизнь» гәзите хеҙмәткәре, мөхәррир урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Савалда ауылынан.

# Наҙы-Петровск районы
## Административ бүленеше

| № п/п | Муниципаль берәмек | Үҙәк | Тораҡ пунктар һаны | Халҡы (2002), кеше |
| 1 | Наҙыпетровск ҡала биләмәһе | Наҙы-Петровск ҡ. | 3 | 13 527 |
| 2 | Гривенка ауыл биләмәһе | Ситцева а. | 6 | 1 625 |
| 3 | Ҡурға ауыл биләмәһе | Ҡурға а. | 6 | 551 |
| 4 | Ункурда ауыл биләмәһе | Ункурда а. | 7 | 2 712 |
| 5 | Шәмәхә ауыл биләмәһе | Шәмәхә а. | 6 | 3 105 |

# Наҙы-Петровск районы
## Халҡы

2010 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда 20,1 мең кеше йәшәй, шуларҙың 8%-ын башҡорттар тәшкил итә. Башҡорттар иң күп төпләнгән тораҡ пункттар — Әптрәк, Бехтерев, Деево, Юлдаш һ. б.

# Наҙы-Петровск районы
## Халҡы
### Дөйөм карта

Картаның эстәлеге:
* 150 000 кешенән күберәк
* 10 000 — 50 000 кеше
* 5 000 — 10 000 кеше
* 1 000 — 5 000 кеше
* 500 — 1 000 кеше
* 200 — 500 кеше
* 200 кешенән аҙыраҡ
# Кесе Ойва

Кесе Ойва — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ойва йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Ойва
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052369
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005236
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡараһыу (Жарлы ҡушылдығы)

Карасу — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жарлы йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Ҡараһыу (Жарлы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003178
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200317
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гинзбург Борис Соломонович

Гинзбург Борис Соломонович (28 март (9 апрель) 1895 йыл, Херсон губернаһы, Ингулец — 3 июнь 1974 йыл, Ҡазан) — совет санитар табибы, Татар АССР-ының һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары (1938—1940), медицина фәндәре докторы (1940), профессор (1940).

# Гинзбург Борис Соломонович
## Биографияһы

1895 йылдың 28 мартында (9 апрелендә) йәһүдтәрҙең игенселек колонияһы Ингулецта (хәҙерге Украина биләмәһендә), Рәсәй империяһында тыуған.
1916 йылда Херсон земство фельдшер мәктәбен тамамлай, һуңынан Һарытау университетының медицина факультетына уҡырға инә, 1921 йылда ошо уҡыу йортон тамамлай. Санитар-табип дипломын алып, Һарытау ҡалаһының төрлө медицина учреждениеларында эшләгән. 1930 йылдан 1932 йылға тиклем Томск дәүләт медицина институтына декан итеп тәғәйенләнә. Унда доцент була.
1935 йылда Мәскәүҙә табиптарҙың белемен камиллаштырыу Үҙәк дәүләт институты директоры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә, 1937 йылдан был институттың директоры, РСФСР-ҙың Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатында инструктор булып эшләй.
1938 йылда Татар АССР-ның Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары итеп тәғәйенләнә. 1940—1941 һәм 1945—1952 йылдарҙа Ҡазан дәүләт институтының һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороу кафедраһы мөдире булып эшләй, бер үк ваҡытта институттың базаһы булған 2-се балалар поликлиникаһын етәкләй. Шулай уҡ Ҡазан медицина институтында уҡыта.
1940 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, шул уҡ йылда профессор итеп һайлана.
Гинзбург 1953—1956 йылдарҙа Татарстан АССР-ның төрлө медицина учреждениеларында, 1956 йылда Чита дәүләт медицина институтының һаулыҡ һаҡлау курсы мөдире була, 1958 йылға тиклем ошо вазифала эшләй.
1974 йылдың 3 июнендә Ҡазанда вафат була.

# Гинзбург Борис Соломонович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Әсәлек һәм балалыҡты һаҡлау, балалар үлеме мәсьәләләре, халыҡҡа дауалау-иҫкәртеү ярҙамы ойоштороу буйынса хеҙмәттәр авторы.

# Гинзбург Борис Соломонович
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Ғилми хеҙмәттәре

* Заразные болезни и как с ними бороться / М., 1925.
* Гинзбург Б. С. Суд над врачом медучастка [Дело заведующего Александровским медицинским участком врача Сергеева по обвинению его в бездеятельности и невнимательном отношении к своим обязанностям, повлекшем за собой громадную заболеваемость детей в этом участке]: Инсценировка / Б. С. Гинзбург; С предисловием наркома Н. А. Семашко. — М.: Издание Отдела охраны материнства и младенчества НКЗ, 1925. — 64 с.
* Экспериментальные исследования и клинические наблюдения по вопросу о переходе антирахитического фактора от матери к ребёнку / Казань, 1940.

# Гинзбург Борис Соломонович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены.

# Гинзбург Борис Соломонович
## Исемен мәңгеләштереү

* Ҡазан, Пионер урамы, 2 010-се йорт;
* Ҡазан, Жуковский урамы, 5-се йорт.
# Халыҡ-ара стандарт серия номеры

Халыҡ-ара стандарт серия номеры (ингл. International Standard Serial Number — ISSN) — теләһә ҡайһы ваҡытлы матбуғат баҫмаһының ҡайҙа, ниндәй телдә, ниндәй йөрөтөүселә баҫылыуына ҡарамаҫтан, уны идентификациялау мөмкинлеген биргән уникаль номер. Һигеҙ һандан тора. Һигеҙенсе һаны — алдағы ете һандан һәм 11 модуле буйынса иҫәпләп сығарыла торған контроль һан. Кириллица хәрефтәрен латинсаға транслитерациялау өсөн 1995 йылғы халыҡ-ара ISO 9 стандарты ҡулланыла.

# Халыҡ-ара стандарт серия номеры
## Барлыҡҡа килеү тарихы

ISSN биреү ҡағиҙәләрен билдәләгән ISO 3297 стандарты 1975 йылда индерелә. ISSN биреү барышына 75 милли үҙәктән идара ителә. Уларҙың эшмәкәрлеген ЮНЕСКО менән Франция хөкүмәте булышлығында Парижда урынлашҡан Халыҡ-ара үҙәк көйләй.

# Халыҡ-ара стандарт серия номеры
## Стандарттың тәғәйенләнеше

Был стандарт серия номерҙары бөтә донъяла киң ҡулланыла: улар китапханаларға, матбуғатҡа яҙҙырыусы агентлыҡтарға, мәғлүмәт өлкәһендә эшләгән тикшеренеүселәргә һәм ғалимдарға, яңылыҡ агентлыҡтарына һәм башҡаларға кәрәк. ISSN ойошмалары селтәре халыҡ-ара хеҙмәттәшлектең киң күләмле программаһын тормошҡа ашыра.
ISSN нәшерселәргә, китап менән сауҙа итеүселәргә, китапханасыларға, ғилми хеҙмәткәрҙәргә бөтә донъяла танылған ысул менән ихтыяжға ҡарап ваҡытлы матбуғатты тотҡарлыҡһыҙ таратырға, баҫмаларҙы эҙләүҙе һәм уларға заказ биреүҙе, ваҡытлы матбуғат баҫмаһын эшләүҙе һәм ҡулланыусыға еткереүҙе камиллаштырырға мөмкинлек бирә.
ISSN һәр бер ваҡытлы матбуғат баҫмаһының уникаль идентификаторы һәм сығарылыш мәғлүмәттәре йыйылмаһының мотлаҡ элементы булып тора. Һанлы ISSN нигеҙендә сериялы баҫмаларҙың штрих-коды төҙөлә.
ISSN системаһы 130-ҙан ашыу илдә ҡулланыла. Баҫмаға төшөрөлгән һанлы код түбәндәге мөмкинлектәрҙе бирә:
* локаль кодтарҙан баш тартыу;
* оҙатыу документацияһының һанын кәметеү;
* нәшриәттәрҙең полиграфия предприятиелары, матбуғат таратыусылар һәм китапханалар менән мөнәсәбәттәрен ябайлаштырыу;
* баҫмалар тураһындағы мәғлүмәтте автоматлаштырылған системаларҙа ISSN ярҙамында милли һәм халыҡ-ара кимәлдәрҙә эҙләү, средстволарҙы, көстө экономиялау һәм башҡалар.

# Халыҡ-ара стандарт серия номеры
## ISSN Милли агентлығы Рәсәй китап палатаһында

1989 йылда СССР-ҙа ГОСТ 7.56-89 индерелә, ул 2003 йылдың 1 ғинуарынан ГОСТ 7.56-2002 менән алмаштырыла.
2016 йылдың 1 ғинуарынан РКП составында Рәсәйҙәге ISSN Милли агентлығы эшләй башлай. ISSN Милли агентлығы 2015 йылдың 3 декабрендә ойошторола, шул саҡта Халыҡ-ара ISSN үҙәге менән ИТАР-ТАСС араһында Рәсәй Федерацияһының ISSN Милли үҙәген ойоштороу тураһында эш килешеүенә ҡул ҡуйыла. Милли агентлыҡ үҙенең эшмәкәрлеген Халыҡ-ара ISO 3297-2007 стандарты, ГОСТ 7.56-2002 һәм Документтарҙың мотлаҡ данаһы тураһындағы Федераль закон (77-ФЗ) буйынса алып бара.

# Халыҡ-ара стандарт серия номеры
## Шулай уҡ ҡара

* Международный стандартный книжный номер (ISBN)
# Мөхәмәтйәнова Гөлназ Әнүәр ҡыҙы

Мөхәмәтйәнова Гөлназ Әнүәр ҡыҙы (16 ғинуар 1976 йыл) — педагог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2009)

# Мөхәмәтйәнова Гөлназ Әнүәр ҡыҙы
## Биографияһы

Гөлназ Әнүәр ҡыҙы Мөхәмәтйәнова (Исламғолова) 1976 йылдың 16 ғинуарында БАССР-ҙың Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған.
Байназар урта мәктәбендә уҡый. 1997 йылда Башҡорт дәүләт педагогия университетының башланғыс кластар факультетын тамамлай. Уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеген 1997 йылда Өфө ҡалаһының Октябрь районы 42-се мәктәбендә башлай. 2010 йылдан алып 159-сы урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. 2018 йылдан — Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһында уҡытыусы.
Гөлнәз Әнүәр ҡыҙы — 2010 йылдың 25 — 26 мартында үткән Башҡортостан Республикаһы уҡытыусыларының Х съезы һәм III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты.

# Мөхәмәтйәнова Гөлназ Әнүәр ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2009)
* «Башҡортостан баш ҡалаһы Йыл уҡытыусыһы башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2009» конкурсы лауреаты
* 2009 йылда «Педагог-тикшеренеүсе» профессиональ педагогия конкурсы еңеүсеһе
* 2013 йылда «Мастер-педагог» профессиональ педагогия конкурсында еңеүсе
* XIV төбәк-ара «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йылы уҡытыусыһы — 2009» конкурсында Гран-при
* 2009 йылда «Туған телдәр уҡытыусыларының, шул иҫәптән урыҫ теленең Бөтә Рәсәй мастер-класы» конкурсында беренсе урын.