yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нярга (Елтырева ҡушылдығы)

Нярга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Елтырева йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 108 км.

# Нярга (Елтырева ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027634
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202763
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Рясня (Оло Коша ҡушылдығы)

Рясня — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Коша йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Рясня (Оло Коша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100412110000000502
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000050
* Бассейн коды — 08.01.01.004
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Джунгу-Су

Джунгу-Су — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чегем 1-се йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Джунгу-Су
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек йылғаһыҙ . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000712108200004833
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200483
* Бассейн коды — 07.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мортазин Владислав Львович

Мортазин Владислав Львович (1963 йылда тыуған) — органсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы.

# Мортазин Владислав Львович
## Биографияһы

Мортазин Владислав Львович 1963 йылда Өфөлә тыуған. Махсус урта музыка мәктәбен һәм Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын фортепиано класы буйынса (уҡытыусыһы В. Монастырский) тамамлай.
Институттан һуң 1986—1988 йылдарҙа Мәскәү дәүләт консерваторияһында фортепиано класы буйынса (профессор Татьяна Николаева, орган класы профессор Наталия Гуреева) стажировка үтә.
1988—1992 йылдарҙа Өфө ҡалаһында Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы булып эшләй.
1992—2001 йылдарҙа Европала уҡый һәм эшләй: 1992—1999 — Швейцария: Лозанна ҡалаһы Консерваторияһы, виртуоз-класс (профессор К. Който, 1993 йылда I премия), Женева консерваторияһы, виртуоз-класс (профессор Ф. Делор, 1997 йылда I премия).
1998 йылдан 2001 йылға тиклем — Францияла уҡый: Тулуза, консерватория, юғары башҡарыу оҫталығы класы (профессор Т. Дюссо).
Сит илдә уҡыу һәм эшләү осоронда Мортазин Л. Кремер, З. Сатмари, Ж. Гийу, А. Сакетти, Радулеску, М. Дэшоссе кеүек билдәле Европа оҫталарында стажировка үтә.
В. Мортазин — «Институт Рибопьер» юғары музыка мәктәбе профессоры; протестант сиркәүендә титуляр органсы, Тулуза ҡалаһы консерваторияһы уҡытыусыһы.
Гастролдәр: Мәскәү, Вильнюс, Таллин, Красноярск, Швейцария, Франция, Италия, Япония һәм башҡалар.
В. Л. Мортазин — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009 йыл), Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы доценты.
Мортазин Владислав Львович — Башҡортостан тарихында тәүге органсы, ул Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләй. Артистың сығыштары программаһында көнбайыш Европа композиторҙары И. С. Бах, О. Линдберг, К. М. Вебер, И. Брамс, С. Франк, Л Боэльманн, Д. Каччини, Ж. Массне әҫәрҙәре.
В. Мортазиндың ғаиләһе: әсәһе Мортазина Миләүшә Ғәли ҡыҙы, 1926 йылғы, йырсы (сопрано) һәм педагог. Өфө дәүләт сәнғәт институты профессоры, «БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре». Ике ҡыҙы үҫә.

# Мортазин Владислав Львович
## Наградалары

Бөтә Рәсәй пианистар конкурсы (1985), органсылар конкурсы (1989 йыл) лауреаты.
# Хубэй провинцияһы музейы

Хубэй провинцияһы музейы (ҡыт. 湖北省博物馆) — Ҡытайҙың тыуған яҡты өйрәнеү музейҙарының иң билдәле һәм иң эреләренең береһе булып торған музейы. Улар Ухань ҡалаһында Дунху күленең көнбайыш ярында урынлашҡан. Музейҙа милли мәҙәни һәм тарихи әһәмиәткә эйә булған күп һанлы экспонаттар һаҡлана.

# Хубэй провинцияһы музейы
## Тарих

Хубэй провинцияһы тыуған яҡты өйрәнеү музейына 1953 йылда нигеҙ һалына һәм шул уҡ йылдың 16 мартында рәсми рәүештә асыла. Музей йылына уртаса 1 992 500 кеше ҡабул итә.

# Хубэй провинцияһы музейы
## Тасуирлама

Хубэй провинцияһының музейы өс өлөшкә бүленгән: Ҡыңғырау саңы күргәҙмә залы, Чу мәҙәниәте һәм күргәҙмә-экспозиция бинаһы күргәҙмә залы. Һуңғы өлөшө әлеге ваҡытта төҙөлөү стадияһында.
Ҡыңғырау саңы күргәҙмә залында «Кенәз Цзэн кәшәнәһе» урынлаштырылған, уның ҡомартҡылары араһында ҙур булмаған Цзэн кенәзлегендә Ҡытайҙың Халыҡ-азатлыҡ армияһы һалдаттарының 1977 йылда Хубэй провинцияһында табып алған мәркиз И ҡәберенән сығарылған реликвиялар коллекцияһы күрһәтеүгә ҡуйылған. Ҡыңғырау залы экспонаттары араһында беҙҙең көндәргә тиклем яҡшы һаҡланған бамбуктан эшләнелгән ҡағыҙ төргәктәр, ҡыйбат металдан яһалған, семәр менән өҫта һырлап биҙәкләнгән урналар һәм башҡа экспонаттар бар.
# Яҙ йондоҙо

?Яҙ йондоҙө :
Сәскә атҡан яҙ йондоҙо :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Лютик сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Ҡый үләндәре |
| Ырыу: | Яҙ йондоҙо |
Латинса исеме :
Corydalis DC., nom. cons. :
Төрҙәр :
300-гә яҡын :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 18998 NCBI 3463 |
Яҙ йондоҙо (лат. Corydális, рус. Хохлатка) — тиле кишер (рус. Дымянка) ғаиләһендәге үлән төрө, төньяҡ ярымшарҙың урта региондарында киң таралған. Төрҙәрҙең дөйөм һаны 300-гә яҡын.

# Яҙ йондоҙо
## Ботаник тасуирлама

Был үҫемлектең күп йыллыҡ һәм бер йыллыҡтары осрай.
Япраҡтары абаға япрағына оҡшаған, икегә-өскә бөкләнгән.
Сәскәләре тәлгәшләп йәки берәмләп урынлашҡан.
Өҫкө сәскә тажында нектар йыйыла. Яҙ йондоҙоноң нектарын һүрырға оҙон көпшәтомшоҡло бөжәктәрҙең генә мөмкинлеге бар (мәҫәлән инкештәргә (шмель))
Емеше ҡоро ҡуҙаҡ эсендә урынлашҡан.
Тамырында туҡлыҡлы мәтдәлергә бай бүлбелере булғанға иртә яҙҙын шытып сыға.
Орлоҡтарын таратыуҙа ҡырмыҫҡалар ҙур роль уйнай.

# Яҙ йондоҙо
## Әһәмиәте һәм файҙаһы

Бүлбелерендәге алкалоидтар яҙ йондоҙон ҡиммәтле дарыу үләне ите.
Шулай уҡ бал биреүсе һәм декоратив үҫемлек. булараҡ файҙалы.
# СССР Юғары Советы

    ВС СССР бите бында йүнәтелә. Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: ВС СССР (мәғәнәләр).
Советтар Союзы Юғары Советы (СССР Юғары Советы) — 1938—1989 йылдарҙа Совет Социалистик Республикалар Союзының юғары дәүләт органы, вәкәләтлек һәм закон сығарыу органы . 1938 — 1991 йылдарҙа эшләй. 1938—1989 йылдарҙа сессияларға йылына ике тапҡыр икешәр көнгә йыйылған), 1989—1991 йылдарҙа СССР-ҙың даими эшләүсе закондар сығарыу власть органы булып тора.
Юғары Советтың закондар сығарыу, өлөшләтә башҡарма һәм контроль итеү хоҡуғы ла булған. СССР Юғары Советы тарафынан сығарылған закондар хоҡуҡ сығанағы булып торған; Юғары Совет коллектив дәүләт башлығы булып иҫәпләнгән ( сессиялар араһында Юғары Советтың закон сығарыу, вәкәләтлек һәм башҡа функцияларын Юғары Совет Президиумы үтәгән). 1989 йылдан СССР Юғары Советы рәйесе бер үҙе илдең башлығы булып иҫәпләнә башлай,1990 -1991 йылдарҙа — СССР президенты.
1930-се йылдарҙа СССР Юғары Советы өсөн « Советтар һарайы» төҙөргә йыйынғандар,тик ул төҙөлмәй ҡала. СССР Юғары Советы Мәскәүҙә Кремлдә урынлаша.СССР Юғары Советы Президиумы рәсейенең ҡабул итеү бүлмәһе Мәскәүҙә Моховая урамы (Карл Маркс проспекты) менән( 4/7 һанлы йортта) Воздвиженка урамы ( Калинин проспекты) киҫелешендә була.

# СССР Юғары Советы
## Тарих

СССР Юғары Советы 1936 СССР Конституцияға ярашлы ойошторола. Ул ошоғаса эшләп килгән СССР Советтар съезы менән СССР Үҙәк башҡарама комитетын алмаштыра. 1938 йылдың 12 ғинуарынан уларҙың вәкәләте бөтә.
СССР Юғары Советы депутаттарын халыҡ дөйөм, тигеҙ, тура һайлауҙар аша һайлай .
# Лолым

Лолым — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Лолым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002751
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100275
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡаракүлмәк (Ҡоншаҡ районы)

Ҡаракүлмәк (рус. Каракульмяк) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл. Һары ауыл биләмәһе составына инә.

# Ҡаракүлмәк (Ҡоншаҡ районы)
## Географик урынлашыуы

Теча йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Ҡаракүлмәк (Ҡоншаҡ районы)
## Тарихы

Ҡаракүлмәк (Йәтек) — ҡатай башҡорттарының ауылы. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 3-сө башҡорт кантонының 4-се йортона ҡарай.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.

# Ҡаракүлмәк (Ҡоншаҡ районы)
## Халҡы

| 1834 | 1869 | 1859 | 1920 |
| 91 | 87 | 65 | 73 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (63 %) йәшәй.
# «Казактар» скульптура төркөмө (Волга-Дон каналы)

«Казактар» скульптура төркөмө — Волгодонсктың төньяҡ-көнбайышындағы монументаль композиция. Волго-Дон суднолар йөрөү каналының 15-се шлюзын биҙәй. 1953 йылда архитектор Леонид Михайлович Поляков һәм скульптор Георгий Иванович Мотовилов проекты буйынса төҙөлә. РСФСР Министрҙар советының 1960 йылдың 30 авгусындағы 1327-се ҡарары менән монумент дәүләт әһәмиәтендәге һәйкәлдәр рәтенә индерелә. «Казактар» скульптура төркөмө Волгодонскта һәм Волгодонск районында федераль әһәмиәттәге берҙән-бер мәҙәни мираҫ объекты. Казактарҙың скульптураһы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Кубань казак кавалерия корпусы гвардеецтарының ҡаһарманлығын һәм, ғөмүмән, Дон казактарының хәрби данын символлаштыра.

# «Казактар» скульптура төркөмө (Волга-Дон каналы)
## Һүрәтләнеше

Скульптура композицияһы Волга-Дон суднолар йөрөгән каналдың һуңғы (15-се) шлюзының ике яғына урынлашҡан ике башня-колоннаға урынлаштырылған һыбайлылыар статуяһынан тора. Уларҙың пьедесталы иртә классицизм рухында башҡарылған. Нигеҙ киңлеге 4,5 м. Мемориаль таҡтаташҡа:
* Бында 1942 йылдың авгусында Кубань казак корпусы гвардеецтары, донъяны үҙҙәренең ныҡлығы һәм рух бөйөклөгө менән таң ҡалдырып, Кавказ ҡапҡаларын һаҡлап, һуңғы һулышынаса тора.
Мундир кейгән казактар үрәпсегән ататрҙа һынландырылған. Уларҙың береһе шашка һелтәй, икенсеһе уны баш осона күтәргән. «Казактар» федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты булып торғанлыҡтан, эргә-тирәләге территорияла хужалыҡ йәки башҡа эштәр алып барыу , бынан тыш, мәғлүмәти йәки реклама стендары ҡуйыу, үҫемлектәрҙе ҡырҡыу тыйылған.
* "Казактар" шлюз № 15
# Порпетто

Порпетто (итал. Porpetto) — Италия коммунаһы. Был коммуна Фриули-Венеция-Джулия төбәгендәге Удине провинцияһында урынлашҡан.
Порпетто коммунаһының халҡы 2732 халҡы кеше тәшкил итә (2008 йылда халыҡ иҫәбен алы умәғлүмәттәре буйынса) Поретто коммунаһының халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 139 кешегә тигеҙ. Порпетто коммунаһы 20 квадрат километр майҙанды биләй. Был тораҡ пунктының почта индексы — 33050. Телефон коды — 0431.
Порпетто коммунаһының абруйлы ҡурсалаусы-яҡлаусыһы яфа сигеүсе (мученик) Изге Викентий Сарагосский. Был Изге хөрмәтенә Парпетто коммунаһында йыл һайын 22 ғинуарҙа оло байрам үткәрелә.

# Порпетто
## Демография

Халыҡ динамикаһы:

# Порпетто
## Коммуна хакимиәте

* Телефон: 0431 60036 — 0431 60484
* Электрон почта: segretario@com-porpetto.regione.fvg.it
* Рәсми сайт: http://www.comune.porpetto.ud.it
# Секирь

Секирь — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нем йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Секирь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014916
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001491
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Усманов Ғайса Иҙрис улы

Усманов Ғайса Иҙрис улы (20 август 1922 йыл — 1993 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Дан орденының тулы кавалеры, 122-се гвардия артиллерия полкының разведка отделениеһы командиры, гвардия өлкән сержанты — I дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнгән ваҡытында.

# Усманов Ғайса Иҙрис улы
## Биографияһы

Ғайса Иҙрис улы Усманов 1922 йылдың 20 авгусында хәҙерге Ырымбур өлкәһе Төньяҡ районы Кряжлы ауылында тыуған. Ете класс тамамлай. Колхозда тракторсы булып эшләй.
1941 йылдың июнь айында Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Шул уҡ йылдың июленән Көньяҡ-Көнбайыш, Сталинград, Калинин, Воронеж, 2-се һәм 1-се Балтик буйы фронттары составында немец илбаҫарҙарына ҡаршы һуғыша. 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Һуғыш аҙағында 122-се гвардия артиллерия полкының разведка полкында хеҙмәт итә.
1944 йылдың 22 июнендә украин ауылы Сиротино районында дошман оборонаһын өҙөр өсөн барған һуғыш ваҡытында разведчик-күҙәтеүсе гвардия кесе сержанты Усманов нейтраль һыҙатҡа үтеп инә, ут сараларының координаталарын батареяһына тапшыра. Уның иҫкәртеүҙәре буйынса дошмандың танкыларға ҡаршы батареяһы һәм өс пулемёты юҡ ителә. 25 июндә беренселәр рәтендә Балбечье ауылы янында Көнбайыш Двина йылғаһын аша сығып, расчёты менән дошман пулемётын сафтан сығара. 1944 йылдың 9 июль бойороғо менән гвардия кесе сержанты Усманов Ғайса Иҙрис улы III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1944 йылдың 5 октябренә ҡаршы төндә шул уҡ полктың өлкән разведчигы гвардия сержанты Усманов Куршинай тораҡ пункты янында һуғышып разведка яһауҙа ҡатнаша. Уның маҡсатлы күрһәтмәләре буйынса өс пулемёт нөктәһе һәм миномёт батареяһы көтмәгәндә баҫып алына. 7 октябргә ҡарата төндә, Триникяй тораҡ пункттары янында торғанда, дошман танкылары тупланыуы тураһында мәғлүмәт табып, батареяһына ваҡытында хәбәр итә. 1944 йылдың 16 ноябрь бойороғо менән гвардия сержанты Усманов Ғайса Иҙрис улы II дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 22 февралендә Межиниеки тораҡ пункты янында гвардия өлкән сержанты Усманов 2 дзот һәм алдында иҫкәрмә 2 миномёт батареяһы координаталарын билдәләп иҫкәртә, һәм улар юҡ ителә. Һөжүм алыштарында 10 дошман һалдатын юҡ итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 29 июнь Указы менән, Бөйөк Ватан һуғышының дошман илбаҫарҙарына ҡаршы ахырғы алыштарында командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн гвардия өлкән сержант Усманов Ғайса Иҙрис улы I дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә һәм Дан орденының тулы кавалеры була.
1945 йылда гвардия өлкән сержанты Усманов демобилизациялана була. Тыуған иленә әйләнеп ҡайта. Ырымбур өлкәһе Абдулла районы Степановка-2 ауылында йәшәй. «Родина» колхозында баҫыусылыҡ бригадаһында, сауҙа предприятиеһында шофёр булып эшләй. 1993 йылда вафат була.
I дәрәжә Ватан һуғышы орденына, Дан орденының өс дәрәжә, миҙалдарға, шул иҫәптән ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.
# И. А. Крылов һәйкәле (Мәскәү)

Иван Андреевич Крылов һәйкәле Мәскәүҙә Патриарх быуаһы янында Бәләкәй Бронный урамында урынлашҡан.

# И. А. Крылов һәйкәле (Мәскәү)
## Тарих

И. А. Крылов һәйкәленең авторы — скульптор Андрей Александрович Древин (1921—1996). Крылов һәйкәле 1976 йылдың 17 сентябрендә асыла. Архитекторы — Чалтыкьян Армен. Басня яҙыусы парк эскәмйәһендә ултырыртып һүрәтләнгән. Бында Иван Андреевич замандаштары күрһәткәнсә — бер аҙ таушалған кейемдә, яй хәрәкәтсән, флегматик һәм хуш күңелле кеше итеп һүрәтләнгән. Крылов һыны яҙыусының портретына оҡшаш. Скульптура киң һәм тәпәш постаментҡа ҡуйылған. Постаменты-гранит таштан, унда «Иван Андреевич Крылов» тип ябай ғына яҙып ҡуйылған.
Скульптура композицияһына уның 12 басняһының персонаждарын рельефлы итеп яһап ҡуйғандар. Скульптор Даниэль Митлянский И. А. Крылов фигураһынан ситтәрәк торған персонаждар рельефының авторы — бында квартет музыканттары (Маймыл, Ишәк, Кәзә тәкәһе һәм Тайыш табан айыу), Фил һәм Мүскә, Маймыл менән күҙлектәр, Ҡарға һәм Төлкө һәм башҡалар ҡуйылған. Һәйкәл тирәләй быуаға табан ҡаратып эскәмйәләр ҡуйылған.
Крылов һәйкәле һәм уның баснялары геройҙары ваҡыт-ваҡыт реставрацияланып тора.
# Эстония Олимпия уйындарында

1920 йылда Антверпен ҡалаһында Олимпия уйындарында эстонияның командаһы беренсе тапҡыр ҡатнаша. 1940 йылдың июнендә Эстония СССР-ға ҡушылған ине. 1952—1988 йылдарҙа Олимпия уйындарында эстон спортсылары СССР-ҙың командаһы өсөн сығыш яһаған.
Олимпия уйындарында эстон спортсылары 40 миҙалдар яуланы: 13 алтын, 11 көмөш и 16 бронза.

# Эстония Олимпия уйындарында
## Миҙалдар
### Йәйге Олимпия уйындары

| Уйындар | Алтын | Көмөш | Бронза | Барлығы |
| 1920 Антверпен | 1 | 2 | 0 | 3 |
| 1924 Париж | 1 | 1 | 4 | 6 |
| 1928 Амстердам | 2 | 1 | 2 | 5 |
| 1932 Лос-Анджелес | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1936 Берлин | 2 | 2 | 3 | 7 |
| 1952—1988 | СССР | СССР | СССР | СССР |
| 1992 Барселона | 1 | 0 | 1 | 2 |
| 1996 Атланта | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 2000 Сидней | 1 | 0 | 2 | 3 |
| 2004 Афина | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 2008 Пекин | 1 | 1 | 0 | 2 |
| 2012 Лондон | 0 | 1 | 1 | 2 |
| Бөтәһе | 9 | 9 | 15 | 33 |

# Эстония Олимпия уйындарында
## Миҙалдар
### Ҡышҡы Олимпия уйындары

| Уйындар | Алтын | Көмөш | Бронза | Барлығы |
| 1928 Санкт-Мориц | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1932 Лейк-Плэсид | - | - | - | - |
| 1936 Гармиш-Партенкирхен | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1952—1988 | СССР | СССР | СССР | СССР |
| 1992 Альбервиль | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1994 Лиллехаммер | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1998 Нагано | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 2002 Солт-Лейк-Сити | 1 | 1 | 1 | 3 |
| 2006 Турин | 3 | 0 | 0 | 3 |
| 2010 Ванкувер | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 2014 Сочи | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Бөтәһе | 4 | 2 | 1 | 7 |

# Эстония Олимпия уйындарында
## Миҙалдар
### Миҙалдар йәйге Олимпия уйындарында

| Вид спорта | Алтын | Көмөш | Бронза | Барлығы |
| Көрәш | 5 | 2 | 4 | 11 |
| Еңел атлетика | 2 | 1 | 3 | 6 |
| Ауыр атлетика | 1 | 3 | 3 | 7 |
| Велоспорт | 1 | 0 | 0 | 1 |
| Академик ишеү | 0 | 2 | 0 | 2 |
| Бокс | 0 | 1 | 0 | 1 |
| Дзюдо | 0 | 0 | 3 | 3 |
| Елкәнле спорт | 0 | 0 | 2 | 2 |
| Бөтәһе | 9 | 9 | 15 | 33 |

# Эстония Олимпия уйындарында
## Миҙалдар
### Миҙалдар ҡышҡы Олимпия уйындарында

| Спорт ярыштары | Алтын | Көмөш | Бронза | Барлығы |
| Саңғы ярышы | 4 | 2 | 1 | 7 |
| Бөтәһе | 4 | 2 | 1 | 7 |
# Люга-Ега

Люга-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Люга-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051137
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205113
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Арыҫланов Фәтхелбаян Арыҫлан улы

Арыҫланов Фәтхелбаян Арыҫлан улы (2 июнь 1916 йыл — 1 октябрь 1990 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының командиры.Гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Байраҡ (1945), 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1945) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943) ордендары кавалеры.

# Арыҫланов Фәтхелбаян Арыҫлан улы
## Биографияһы

Арыҫланов Фәтхелбаян Арыҫлан улы 1916 йылдың 2 июнендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Ташлыҡул ауылында тыуған. Белеме 6 синыф. 4-се синыфты Ташлыҡулда, ә 5-6 синыфты Солтанбәк ауылында уҡый. Ул ваҡытта белемле кешеләрҙең береһе була. 1938 йылдың сентябрь айында Асҡын районының хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 1938 йылда Минск ҡалаһында хеҙмәт итә. Фин һуғышында 1939-1940 йылдарҙа ҡатнаша. Бөйөк Ватан Һуғышы башланғас, Арыҫлановтар ғаиләһенән дүрт бер туған һуғышҡа китә. Фатхелбаян 1941 йылдың 8 ноябренән 1945 йылдың 9 майына тиклем 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкында һуғыш юлын Әхмәтғәли ағаһы менән бергә үтә. Ике бер туған Арыҫлановтар һуғышҡаны Әхтәм Иҡсандың "Саҡма тояҡ аттарҙа" китабында яҙылған.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында Украинала,Белоруссияла һуғыш юлдарын үтә, Варшаваны азат итеүҙә ҡатнаша,Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай. Һуғыш башында Гвардия сержанты, ә аҙағында Гвардия старшинаһы менән тамамлай. 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының командиры. 1945 йылдың 24 июнендә Мәскәүҙә Еңеү парадында ҡатнаша. Алыҫ көнбайышта япондарҙы еңгәс, 1946 йылдың мартында тыуған ауылы Ташлыҡулға әйләнеп ҡайта. Төй ауыл ҡулланыусылар йәмғиәтендә һатыусы, йыйыусы булып эшләй.1950 йылда Иҙиәтова Иҙая Иҙиәт ҡыҙына өйләнеп, 5 бала үҫтерә.1976 йылда хаҡлы ялға сығып, быйма баҫыу һәм умартасылыҡ менән көн күрә. Ауылында, тирә-яҡта хөрмәткә лайыҡ кеше була.

# Арыҫланов Фәтхелбаян Арыҫлан улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы (1945)
* «1941 - 1945 йылдарҙа Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
# Бартым (Шаква ҡушылдығы)

Бартым — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаква йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Бартым (Шаква ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013125
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101312
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1