yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кык-Водзясь-Ёль

Кык-Водзясь-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кык-Водзясь-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000022484
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002248
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аҫылғужин Ғайсар Бәхтегәрәй улы

Аҫылғужин Ғайсар Бәхтегәрәй улы (1 ғинуар 1944 йыл) — хеҙмәт ветераны, 1971—2004 йылдарҙа Белорет металлургия комбинатының сым һуҙыу цехы бригадиры, мастеры һәм өлкән мастеры. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.

# Аҫылғужин Ғайсар Бәхтегәрәй улы
## Биографияһы

Ғайсар Бәхтегәрәй улы Аҫылғужин 1944 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Белорет районы Ноҡат ауылында тыуған.
Белеме — урта махсус, 1981 йылда Белорет металлургия техникумын тамамлаған.
1963 йылда Белорет металлургия комбинатында — сым һуҙыусы, 1971 йылдан сым һуҙыу цехының бригадиры булып эшләй.
Ғайсар Аҫылғужин етәкселегендә бригада туғыҙынсы (1971—1975) һәм унынсы (1976—1980) биш йыллыҡтар йылдарында көндәлек норманы 140 процентҡа үтәүгә өлгәшә, ә ун беренсе биш йыллыҡта (1981—1985) уртаса етештереү нормаһы 157 процентҡа еткерелә һәм пландан тыш 100 тонн продукция сығарыла. Бригаданан дүрт сым һуҙыусы шәхси сифат келәймәһе менән эшләй.
1990 йылда мастер итеп тәғәйенләнә, 1999 йылда — Белорет металлургия комбинатының сым һуҙыу цехының өлкән мастеры. 2004 йылда пенсияға сыға. Белоретта йәшәй.

# Аҫылғужин Ғайсар Бәхтегәрәй улы
## Наградалары

Планды һәм социалистик йөкләмәләрҙе ваҡытынан алда үтәгәне, хеҙмәттә юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн, Ғайсар Бәхтегәрәй Аҫылғужин I дәрәжә (1986), II дәрәжә(1981), III дәрәжә (1975) Хеҙмәт Даны ордендары, миҙалдары менән наградланған.
# Иҫке Томбағош ауыл Советы (Шаран районы)

Иҫке Томбағош ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Шаран районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Томбағош ауылы.

# Иҫке Томбағош ауыл Советы (Шаран районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Иҫке Томбағош ауыл Советы (Шаран районы)
## Географияһы

Иҫке Томбағош ауыл Советы Мичуринск, Писарев, Шаран һәм Аҡбарыҫ ауыл Советтары менән сиктәш.

# Иҫке Томбағош ауыл Советы (Шаран районы)
## Составы

Иҫке Томбағош ауыл Советы составына 8 тораҡ пункты керә:
* Йыланйылға ауылы,
* Ҡараҙыбаш ауылы,
* Яңы Сбродовка ауылы,
* Яңы Томбағош ауылы,
* Яңы Кескенәш ауылы,
* Иҫке Томбағош ауылы,
* Иҫке Кескенәш ауылы,
* Темняков ауылы.
# Яңы Абдрахман

Яңы Абдрахман (рус. Новоабдрахманово) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 22 кеше. Почта индексы — 453164, ОКАТО коды — 80249864006.

# Яңы Абдрахман
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 52 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Первомайский): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 52 км
# Бражная

Бражная — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ашка йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Бражная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010744
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101074
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бикәйев Ноғоман Сабит улы

Бикәйев Ноғоман Сабит улы (рус. Бикеев Нугуман Сабитович) (1903 йыл — 14 февраль 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы.

# Бикәйев Ноғоман Сабит улы
## Биографияһы

Ноғоман Сабит улы Бикәйев 1903 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Түбә ауылында тыуған. Һуғыш башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 60-сы гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы була. Украина ССР-ы Ворошиловоград өлкәһе Чернухино станцияһы тирәһендәге ҡаты алыштар барышында һәләк була һәм шунда ерләнә.

# Бикәйев Ноғоман Сабит улы
## Хәтер

Бикәйев Ноғоман Сабит улының исеме Баймаҡ районының Хәтер китабына индерелгән.
# Асҡар ауылы эргәһендә һары умырзая популяцияһы

Асҡар ауылы эргәһендә һары умырзая популяцияһы (рус. Популяция горицвета весеннего у с. Аскарово) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы биләмәһендәге дәүләт ботаник тәбиғәт заказнигы. Майҙаны 100,0 гектар.

# Асҡар ауылы эргәһендә һары умырзая популяцияһы
## Тасуирламаһы

Тәбиғәт заказнигы Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районының Асҡар ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 7 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1970 йылдың 22 майындағы 234-се «Башҡорт АССР-ында ҡиммәтле дарыу үҫемлектәренең ҡыуаҡлыҡтарын һаҡлау тураһында»ғы ҡарары менән айырым һаҡланыусы ботаник тәбиғәт заказнигы статусы бирелә.
Һаҡ зонаһы сиктәре: Заказник Әбйәлил урман хужалығы дәүләт учреждениеһының Ҡаҙмаш участка урмансылығының 17-се кварталын биләй.
* төньяҡтан — 53°22’32,35’’ (төньяҡ киңлек), 58°23’23,99’’ (көнсығыш оҙонлоҡ);
* көньяҡтан — 53°22’26,23’’ (төньяҡ киңлек), 58°25’2,78’’ (көнсығыш оҙонлоҡ);
* көнбайыштан — 53°21’53,58’’ (төньяҡ киңлек), 58°24’58,93’’ (көнсығыш оҙонлоҡ);
* көнсығыштан — 53°21’57,64’’ (төньяҡ киңлек), 58°23’18,70’’ (көнсығыш оҙонлоҡ).
Мәскәү ботанигы А. П. Пошкурлат тәҡдиме буйынса ҡиммәтле дарыу үҫемлеген — яҙғы умырзаяны һаҡлау маҡсатында ойошторолған. Заказник теҙемле-убалы рельефлы, һирәк осрай торған йылға селтәре булған, йоҡа ҡатламлы ташлы һәм эрозияланған тупраҡлы Ҡырҡтытау һыртының түбәһендә һәм көнбайыш макробитләүендә урынлашҡан. Районда күлдәр күп, улар араһында заказникка иң яҡыны — Сыбаркүл. Ландшафы ҡайын урман-далаһынан ғибәрәт, уның күпселек өлөшө болонло һәм төрлө үлән-ҡылған-типсәкле далаларға тура килә. Ҡайын сауҡалыҡтары һырттарҙың төньяҡ битләүҙәренә, шулай уҡ үҙән төбөнә тура килә, уларҙа ҡайынлыҡтар төрлө үләнле-ҡыяҡлы болондар, күрәнле-ҡыяҡлы һаҙлыҡтар менән аралаша һәм өҙөк-өҙөк ерек урманы менән оҙатыла. Дала участкаларының төрлө үләндәре составында яҙғы умырзая — популяцияһы яҡшы торошта булған ҡиммәтле дарыу үҫемлеге бар, быға бындағы уртаса кимәлдә йылҡы көтөү ныҡ булышлыҡ итә.
Яҙғы умырзая менән бер рәттән бында был зоналағы ғәҙәти башҡа дарыу үләндәре лә үҫә: мәтрүшкә, кейәү үләне, Һары мәтрүшкә һәм башҡалар. Бынан тыш, заказник биләмәһендә Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына (2011) индерелгән Залесский ҡылғаны, ҡаурый ҡылған һәм башҡа һирәк осраған үҫемлек төрҙәре лә осрай.

# Асҡар ауылы эргәһендә һары умырзая популяцияһы
## Әһәмиәте

Ботаник тәбиғәт заказнигы ресурс һәм фәнни әһәмиәткә эйә. Һыйыр малы һәм һарыҡ көтөү, яҙғы умырзая үҫкән урындарҙа ағас ултыртыу, дарыу үҫемлектәрен сәнәғәт йыйыу, яҙғы умырзая әҙерләү, шул иҫәптән шәхси кешеләргә лә тыйыла. Шулай уҡ яҙғы умырзая популяцияһы торошоноң насарайыуына килтереүсе һәр төрлө башҡа хужалыҡ эшмәкәрлеге тыйыла.
# Имлә

Имлә, шулай уҡ яҙма — ниндәйҙер телдә яҙыу өсөн ҡулланылған график тамғалар системаһы.
# Туҡаев Рифҡәт Ғәлимйән улы

Туҡаев Рифҡәт Ғәлимйән улы (10 октябрь 1923 йыл — 19 июнь 1995 йыл) — уҡытыусы, Бөйөк Ватан һуғышы яугире, айырым разведка ротаһының отделение командиры, старшина. Дан орденының тулы кавалеры. Үзбәк ССР‑ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975). СССР‑ҙың мәғариф отличнигы (1984).

# Туҡаев Рифҡәт Ғәлимйән улы
## Биографияһы

Рифҡәт Ғәлимйән улы Туҡаев 1923 йылдың 10 октябрендә Башҡортостан АССР-ы Бөрө кантоны Түбәнге Ҡарыш ауылында тыуған. Мишәр.
1929 йылдан Андижан (хәҙерге Үзбәкстан) ҡалаһында йәшәй. Бохара уҡытыусылар институтында уҡый. 1940 йылдан Үзбәк ССР-ы Сурхандаръя өлкәһенең мәктәбендә урыҫ телен уҡыта.
1942 йылдың июненән Ҡыҙыл армия сафында, 1-се Мәскәү пехота-пулемёт училищеһында уҡый. 1942 йылдың ноябренән 2‑се Балтик буйы фронтында 10‑сы гвардия армияһы 379‑сы уҡсылар дивизияһының 1257‑се һәм 1250‑се уҡсылар полктарында хеҙмәт итә. 1944 йылдың декабренән 1‑се Украина фронтында 59‑сы армияның 245‑се дивизияһының 322‑се айырым разведка ротаһында отделение командиры була.
1944 йылдың 21 февралендә Псков өлкәһенең Пустошка ҡалаһы тирәһендә 433-сө разведка ротаһы бүлеге төркөмөнөң командиры старшина Туҡаевтың разведка төркөмө башында дошман тылына үтеп инә һәм яугирҙар менән алышҡа инеп разведка яһай. Алышта тиҫтәгә яҡын немец һалдаты юҡ ителә һәм бишеһе әсиргә алына. Туҡаевтың төркөмө ҡайтып килгәндә яраланған рота командирының ғүмерен ҡотҡара. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн 1944 йылдың 18 мартында 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1944 йылдың 12 июлендә Псков өлкәһе Янчево ауылы тирәһендә Туҡаев етәкселегендәге төркөм немец отряды менән алышҡа инә. Туҡаев үҙе дошман пулемёты менән 10-дан ашыу пехотасыны юҡ итә, 2 офицерҙы әсиргә ала. Дошман батареялары һәм инженер ҡоролмалары урынлашыуы тураһындағы йыйылған мәғлүмәттәрҙе разведчиктар ваҡытында штабҡа алып еткерә. Бында күрһәткән батырлыҡтары өсөн 1944 йылдың 22 авгусында 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1944 йылдың 29 сентябрендә Латвия ССР‑ының Мадлиена торама пункты тирәһендә дошман тылында алышҡа инеп разведка яһағанда Туҡаев дошиан штабы менән блиндажды шартлата, 5 автоматсыны юҡ итә, икеһен әсиргә ала. Был алыштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылдың 5 декабрендә йәнә 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә, әммә 1958 йылдың 26 ноябрендә был бүләк урынына 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә һәм шулай итеп Дан орденының тулы кавалеры була.
1945 демобилизациялана, Андижанға ҡайта. 1962 йылда Ташкент педагогия институтын тамамлай. Андижан өлкә уҡытыусыларҙы камиллаштырыу институтының хәрби-методик кабинеты мөдире булып эшләй. 1968 йылдан — отставкалағы старшина.
1995 йылдың 19 июнендә Үзбәкстандың Андижан ҡалаһында вафат була.

# Туҡаев Рифҡәт Ғәлимйән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* 1‑се дәрәжә Дан ордены (1958 йылдың 26 ноябре)
* 2‑се дәрәжә Дан ордены (1944 йылдың 22 авгусы)
* 3‑сө дәрәжә Дан ордены (1944 йылдың 18 марты)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* миҙалдар
* Үзбәк ССР‑ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975)
* СССР‑ҙың мәғариф отличнигы (1984)
# Гусевка (Терса ҡушылдығы)

Гусевка — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Терса йылғаһының уң ярына тамағынан 208 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Гусевка (Терса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терса. Бәләкәй йылға бассейны — Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300212107000008688
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000868
* Бассейн коды — 05.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пайхата-Яха

Пайхата-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Пайхата-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075879
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307587
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Уҡытыусылар йорто (Таганрог)

архитектура ҡомартҡыһы
Уҡытыусылар йорто — Таганрогтың үҙәк өлөшөндәге боронғо айырым йорт.

# Уҡытыусылар йорто (Таганрог)
## Тарихы

Петровская урамында XIX быуат башында төҙөлгән ярым подвалы булған боронғо бер этажлы айырым йорт. Тарих һәм архитектура ҡомартҡылары исемлегендә коммерция суды бинаһы булып иҫәпләнә. Йорттоң хужаһы булып иҫәпләнеүселәр: 1807 йылдан — ҡала баҡсаһы баҡсасыһы Манойло Ласкараки; 1873 йылдан 1880 йылға тиклем — Таганрогтың почётлы гражданины Дмитрий Ласкараки; 1890 йылдан 1906 йылға тиклем — вариҫ Е.Алексопуло; 1915 йылдан — Таганрогтың почётлы гражданины В. И. Воронкин. 1863 йылғы ҡала картаһы буйынса — йорт биләмәһендә «Шәхси йортта коммерция суды» урынлаша. 1912 йылдан — йыллыҡ 120 һум түләүле Грановский Емельян Михайловичтың I ҡатлам шәхси училищеһы (ирҙәр гимназияһы курсы — төп дүрт класс) биләй. 1943 йылдың 3 декабренән йорт биләмәһендә Пионерҙар йорто асыла. Ул 1944 йылдың февраленә тиклем эшләй, аҙаҡ П. И. Чайковский исемендәге балалар музыка мәктәбенә күсерелә. Ошонан һуң бинала Уҡытыусылар йорто урынлаша (Мәғариф эшселәре Йорто). 1947 йылда Таганрог Уҡытыусылар йорто базаһында пианиносы һәм вокалсы Чангли-Чайкин Иван Федорович тарафынан талантлы йырсыларҙан, уның уҡыусылары А.Агуреев, Т.Покатило, Н.Петровая, Ж.Хлебникова, И.Хлебников, А.Ларин, Е.Манюхин, Ф.Новиков, И.Филиппов, А.Воробьёв, А.Геворкова, А.Гладков һәм башҡаларҙан торған үҙешмәкәр коллектив төҙөлә. Артистар Рубинштейн Антон Григорьевичтың «Демон», Джузеппе Вердиҙың «Аида», Пётр Ильич Чайковскийҙың «Мазепа» һ.б. операларҙан ариялар һәм күренештәр өҫтөндә эшләйҙәр. 1960-сы йылдарҙан 1980-се йылдар аҙағына тиклем Уҡытыусылар йортонда данлыҡлы Халыҡ драма театры эшләй, театр менән Потик Борис Осипович, аҙаҡ Рогульченко Владимир Дмитриевич етәкселек итә. Халыҡ театрында Ветров Владислав Владимирович, Маховский, А.Кулешов, В.Ходыкин һәм башҡалар кеүек һоҡланғыс артистар уйнайҙар. Хәҙерге ваҡытта бинала «Йәштәр үҙәге» Муниципаль мәҙәниәт учреждениеһы урынлашҡан. Уның стеналары эсендә әлеге ваҡытта «Дон актерҙары берҙәмлеге» театры һәм Нонна Малыгина Театры, Басов Михаил Михайловичтың «400 тибеш» киноклубы эшләй.

# Уҡытыусылар йорто (Таганрог)
## Уҡытыусылар йортонда эшләнеләр һәм сығыш яһанылар

* Басов Михаил Михайлович (1977) — Рәсәй режиссёр-документалисы, медиарәссам.
* Ветров Владислав Владимирович (1964) — Совет һәм Рәсәй театр, кино актёры, режиссёр, сценарист. Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы.
* Летов Сергей Фёдорович (1956) — Рәсәй музыканты, саксофонсы, сәсән.
* Покровская Анна Михайловна (1904—2001) — Совет педагогы, тыныслыҡ илсеһе.
* Рогульченко Владимир Дмитриевич (1950) — Рәсәй театр режиссёры, актёры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы.
* Столяр Роман Соломонович (1967) — Рәсәй композиторы һәм пианиносы-импровизатор.
* Чангли-Чайкин Иван Федорович — Рәсәй педагогы, пианиносы, вокалсы, Таганрог Халыҡ опера театрын ойоштороусы.
* Шабельников Юрий Леонидович (1959) — Рәсәй рәссамы.
# Аморда

Аморда — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2064/277/136/51 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Аморда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500212110000038468
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003846
* Бассейн коды — 08.01.05.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бурнашети сиркәүе

Бурнашети сиркәүе -Грузияла төкәтмәле сиркәү, Ахалкалаки муниципалитетының Бурнашети ауылында урынлашҡан. Сиркәүҙең көньяҡ яҡтан парлы аркалар менән биҙәлгән ҡапҡалары бар. Архитектура-декоратив формалары һәм көнсығыш фасадында рельефы X быуаттан һуң түгел төҙөлгән. Сиркәүҙең диуарҙарында ике яҙыу һаҡланған. Береһе уның көньяҡ фасадта. Грузин урта быуат алфавиты менән яҙыуҙа сиркәү төҙөлөшөнөң Аллаһҡа доға формулаһы яҙылған. Икенсе яҙыу сиркәү эсендә төньяҡ диуарҙа тора. Тыш яҡта сиркәү аркалы ҡапҡаларға эйә. Көньяҡ фасадта ҡояш сәғәте урынлашҡан, унан әле тик фрагменттар ғына ҡалған. Хәйер, ҡояш сәғәттәре бер нисә Грузия сиркәүҙәренең көньяҡ фасадтарында ҡалған. Улар араһында Гелати һәм Икорти ҡорамдары бар.
Бурнашети сиркәүе 2006 йылдың 7 ноябрендә Грузия президенты указына ярашлы Грузияның дәүләт әһәмиәтендәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелә
# Өфө ҡалаһы башлыҡтары

Өфөнөң башлыҡтары
* Янгиров, Марван Янгирович
* Зайцев Михаил Алексеевич 17 марта 1992 — 22 марта 1995
* Качкаев, Павел Рюрикович 2003 — 13.12.2011
* Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы 18 ғинуар 2012 йыл - 27 сентябрь 2018 йыл
* Хөсәйенов Салауат Сәхи улы - 27 сентябрь 2018 йыл - вазифа башҡарыусы
* Семивеличенко, Евгений Александрович 16 марта 2012 — декабре 2014
* Трофимов, Валерий Николаевич 27 сентября 2016 --
# Баулин Олег Александрович

Баулин Олег Александрович (15 июль 1981 йыл) — инженер-технолог, техник фәндәр кандидаты. Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры (2020).

# Баулин Олег Александрович
## Биографияһы

Баулин Олег Александрович 1981 йылдың 15 июлендә Өфө ҡалаһында тыуа. Урта мәктәптән һуң Өфө дәүләт нефть-техник университетына уҡырға инә һәм уны 2003 йылда «Тәбиғи энергия йөрөтөүселәр һәм унлерод материалдарының химик технологияһы» һөнәре буйынса тамамлай.
Хеҙмәт юлын Нефть һәм газ технологияһы кафедраһында әйҙәүсе инженер вазифаһында башлай. 2003—2006 йылдарҙа ошо уҡ уҡыу йортоноң аспирантураһында белем ала, туған кафедраһында ассистент, доцент булып эшләй. 2007 йылда уҡытыу менән бер рәттән Технология факультетының уҡытыу эше буйынса декан урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылдың декабрендә университеттың Йәш ғалимдар советы рәйесе итеп һайлана. 2008 йылда Рәсәйҙең йәш ғалимдар берлегенең Башҡортостан Республикаһы төбәк бүлексәһе рәйесе урынбаҫары була. 2011—2013 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр Йәмәғәт палатаһы ағзаһы.
2011 йылда университеттың уҡыу-методика идаралығы начальнигы итеп тәғәйенләнә. 2015 йылда уҡыу-методик эшмәкәрлек буйынса проректор вазифаһына күсерелә.
2019 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры.
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — яҡшыртылған экологик ҡылыҡһырламалы мотор яғыулыҡтары, автомобиль бензины һәм дизель яғыулыҡтары присадкалары. 100-ҙән ашыу хеҙмәт авторы. Ике кандидат әҙерләгән.

# Баулин Олег Александрович
## Наградалары

Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығының Маҡтау ҡағыҙы (2015) «Рәсәй Федерацияһы мәғариф тармағының маҡтаулы хеҙмәткәре» маҡтаулы исеме (2018) Башҡортостан Республикаһы Башлығының Почет грамотаһы (2020).

# Баулин Олег Александрович
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

Башҡортостан Республикаһының идара итеү кадрҙарын әҙерләү һәм формалаштырыу буйынса комиссия ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы дәғүәселекте үҫтереүгә ярҙам итеү буйынса йәмәғәт советы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы ҡарамағындағы экспортты үҫтереү буйынса йәмәғәт советы ағзаһы. Донъя кимәлендәге Евразия фәнни-белем биреү үҙәгенең күҙәтеү советы ағзаһы.
# Майда (йылға)

Майда — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Майда (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000041021
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004102
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Манита-Шор

Манита-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лек-Вож йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Манита-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000065988
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006598
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Балтас үҙәне

Балтас үҙәне күле (русса Балтачевская старица) — Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районында. Иҫке Балтас ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан бер саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Дүртөйлөнән Дүртөйлө - Андреевка трассаһы буйынса 9 саҡрым юл.

# Балтас үҙәне
## Һүрәтләмә

Һыуҙың асыҡлығы, таҙалыҡ: Таҙа һәм үтә күренмәле
Һыу менән тәьмин итеү сығанаҡтары: Кеүәш, Ағиҙел һәм Исмаил ыҙаны (күле)
Майҙаны: 2,76км2
Һыу ятҡылығының килеп сығышы: Ағиҙел йылғаһының элекке үҙәне
Төбө: Ҡомло, ләмле
Географик координаталары: төньяҡ киңлегенең 55°36'06" , көнсығыш оҙонлоғо 54°43'24"; төньяҡ киңлегенең 55°35'17", көнсығыш оҙонлоғо 54°43'13"; төньяҡ киңлегенең 55°32'42", көнсығыш оҙонлоғо 54°43'13"
Яр буйында торама пункттар: Иҫке Балтас ауылы

# Балтас үҙәне
## Үҙенсәлектәре

Балтас үҙәне Ағиҙел йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан оҙонсай формалағы һыу ятҡылығы . Күл Ағиҙел йылғаһының төньяҡ һәм көнсығыш ярҙары ҡырындағы ҡушылдыҡтары, шулай уҡ көнбайыш яғында ятҡан үҙәне менән бәйле.
Күлдең туҡланыуы, тулыланыуы атмосфера яуым-төшөм, грунт һәм ер өҫтө һыуҙары иҫәбенә тормошҡа ашырыла.
Күл ярының һөҙәк ярҙары ағастарҙан ҡулса (ерек>лек, таллыҡ, имән һәм уҫаҡ) менән уратып алынған. Улар артында һыубаҫар туғайҙар китә.Унда күпселеген кесетркән, әрем , меңьяпраҡ һәм башҡа туғай үҫемлектәре урын алған.Көньяҡ яр тирәһендә Иҫке Балтас ауылы урынлашҡан. Көньяҡ-көнсығыштан Яушылды күле (Явшильды) һәм бер нисә кескәй күл, ә бер саҡрым алыҫлыҡта уның Исмаил күле (Старица) ята.
Йәйге осорҙа һыубаҫар ярҙарын күрән, ҡырҡбыуын һәм ҡамыш баҫып ала.

# Балтас үҙәне
## Фаунаһы

Балыҡтар:алабуға, сабаҡ, ҡарабалыҡ, суртан, шыртбалыҡ, һыла, ҡорман, густера ҡорман, аҡ сабаҡ, тюлька, ротан, ҡыҙылғанат
# Юлбарисов

Юлбарисов — башҡорт фамилияһы. Башҡа төрки халыҡтарҙа ҡулланыла. Юлбарис исеменән барлыҡҡа килгән. Юлбарис исеме башҡорт теленә юлбарыҫ һүҙенән үҙәгәреп ингән.
Юлбарыҫов тигән төрө лә бар.
* Юлбарисов Марс Хәбибулла улы (1963) — башҡорт эшҡыуары һәм меценаты.
* Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы (1939) — ғалим-геолог, дәүләт һәм нефть сәнәғәте эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Юлбарыҫов Рәжәп Рамаҙан улы (1947) — табип.
# Неп-Соим

Неп-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Му-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Неп-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030510
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303051
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3