yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тананыҡ

Тананыҡ - рус. Тананык - йылға, Рәсәй Ырымбур өлкәһе Ҡорманай районы биләмәләрендә аға. Бобровка йылғаһының уң ҡушылдығы. Йылға Бобровка йылғаһына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо — 52 км.

# Тананыҡ
## Тарихы

Йылға ярында нигеҙләнгән беренсе урыҫ ауылы Покровка була. Уға 19-сы быуаттың 20-се йылдарында был төбәккә яҡшы тормош эҙләп килгән тамбов крәҫтиәндәре тарафынан нигеҙ һалынған

# Тананыҡ
## Этимологияһы

Гидроним төрки сығышлы: сағыштырыу өсөн, мәҫәлән, Таналыҡ йылғаһын атарға була. Башҡорт телендәге «тана» һәм диалект һүҙ яһаусы «-ныҡ» аффиксы менән яһалған

# Тананыҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск һыуһаҡлағысынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем,. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100007300.
# Вартенбург (Кемберг)

Вартенбург (Кемберг) (нем. Wartenburg ) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 796 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,67 км². Диңгеҙ кимәленән 69 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6901 һәм автомобиль коды — WB.
# Киев өлкәһе

Киев өлкәһе (укр. Київська область) — Украинаның төньяғындағы өлкә. Административ үҙәге — Киев ҡалаһы. Уның составына инмәйенсә айырым административ-территориаль берәмек булып торһа ла, Киев өлкәнең административ үҙәге тип һанала.

# Киев өлкәһе
## Физик-географик характеристикаһы

Киев өлкәһе – Украина составына инә. Майҙаны – 28 131 квадрат километр. Халҡы – 1 722 875 кеше (2013 йылдың 1 июленә ҡарата), шул иҫәптән ҡала халҡы – 1 066 812 кеше (61,92 процент), ауыл халҡы 656 063 кеше (38,08 процент). Үҙәге – Украинаның баш ҡалаһы (дәүләт әһәмиәтендәге ҡала, Герой-ҡала) Киев.

# Киев өлкәһе
## Тарихы

Киев өлкәһе 1932 йылдың 27 февралендә Украина Совет Социалистик Республикаһы составында, республиканың иң беренсе биш өлкәһенең береһе булараҡ ойошторола. Административ үҙәге булып Киев ҡалаһы тора.
1932 йылдың 15 октябрендә өлкәнең көнсығыш райондарынан Чернигов өлкәһе ойошторола. 1937 йылдың 22 сентябрендә өлкәнең көнбайыш райондарынан Житомир өлкәһе ойошторола. 1954 йылдың 7 ғинуарында көньяҡ райондарынан Черкасск өлкәһе ойошторола һәм өлкә хәҙерге сиктәрен булдыра.

# Киев өлкәһе
## Милли составы

2001 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса (барлығы: 1 814 280), 1 меңдән ашҡан халыҡтар:
Украиндар — 1 684 803
Рустар — 109 322
Белорустар — 8 698
Поляктар — 2 846
Әрмәндәр — 2 341
Молдавандар — 1 515
Милләтен күрһәтмәүселәр — 1 350
Йәһңдтәр — 1 270
Татарҙар — 1 102
Әзербайжандар — 1 033

# Киев өлкәһе
## Административ-территориаль ҡоролошо

Киев өлкәһе 25 райондан һәм 11 ҡаланан тора:
Чернигов өлкәһе территорияһы менән уратып алынған эксклавҡа — Славутич ҡалаһына эйә.
Өлкәнең административ берәмектәре, советтары һәм биләмәләре һаны: райондар — 25;
биләмәләр— 1184, шул иҫәптән:
ауыл — 1127;
ҡала — 55, шул иҫәптән:
ҡала тибындағы ҡасабалар — 30;
ҡалалар — 25, шул иҫәптән:
өлкә әһәмиәтендәге ҡалалар — 12;
район әһәмиәтендәге ҡалалар — 13;
ауыл советтары — 606.

# Киев өлкәһе
## Административ ҡоролошо

25 район:
* Аҡ Сиркәү районы
* Барышевка районы
* Богуслав районы
* Борисполь районы
* Бородянка районы
* Бровары районы
* Васильков районы
* Вышгород районы
* Володарка районы
* Згуровка районы
* Иванков районы
* Кагарлык районы
* Киев-Святошин районы
* Макаров районы
* Мироновка районы
* Обухов районы
* Переяслав-Хмельницкий районы
* Полесское районы
* Ракитное районы
* Сквира районы
* Ставище районы
* Тараща районы
* Тетиев районы
* Фастив районы
* Яготин районы
13 ҡала округы:
* Аҡ Сиркәү
* Березань
* Борисполь
* Бровары
* Буча
* Васильков
* Ирпень
* Обухов
* Переяслав
* Припять
* Ржищев
* Славутич
* Фастив
# Лермонтов Михаил Юрьевич

Михаи́л Ю́рьевич Ле́рмонтов (3 [15] октябрь 1814 йыл, Мәскәү — 15 [27] июль 1841 йыл, Пятигорск) — рус шағиры, прозаик, драматург, рәссам. Лермонтов ижадында уның дәүерендәге рус йәмғиәтенең иң мөһим ихтыяждарына яуап биргән гражданлыҡ, философик һәм шәхсән фекерҙәр ныҡлы урын алған. Улар рус әҙәбиәтенең яңы үҫеш кимәлен сағылдыра һәм артабан XIX һәм XX быуаттарҙың күренекле рус яҙыусылары һәм шағирҙарына ҙур йоғонто яһай. Әҙиптең әҫәрҙәре һынлы сәнғәттә, театрҙа һәм кинематографта әүҙем сағылыш таба. Лермонтов шиғырҙары опера, симфоник музыка әҫәрҙәре һәм романстар ижад итеү өсөн бай сығанаҡ була, уның күп шиғырҙарына яҙылған йырҙар тулы һәм ысын мәғәнәлә халыҡтыҡына әйләнә.
# Крупенца

Крупенца — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колпь йылғаһының уң ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Крупенца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000767
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әсәҙуллин Рәил Мирвай улы

Әсәҙуллин Рәил Мирвай улы (25 апрель 1953 йыл) — ғалим-педагог, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2005—2018 йылдарҙа М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры. Педагогия фәндәре докторы (2000), профессор (2001). Башҡортостан Республикаһының дүртенсе (2008—2013), бишенсе (2013—2018) һәм алтынсы (2018—2023) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1995), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2003), СССР-ҙың (1991) һәм РСФСР-ҙың (1986) мәғариф отлитчнигы. Рәсәй Федерацияһының II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы (2014), Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы (2017) һәм Салауат Юлаев (2008) ордендары кавалеры.

# Әсәҙуллин Рәил Мирвай улы
## Биографияһы

Рәил Мирвай улы Әсәҙуллин 1953 йылдың 25 апрелендә Башҡорт АССР-ы Шишмә районы Шишмә ауылында тыуған. 1970 йылда урта белем тураһында аттестат алғандан һуң үҙ районының Келәш һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1971—1973 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. Хәрби хеҙмәттән һуң Башҡорт дәүләт педагогия институтына уҡырға инә, икенсе курстан һуң Германия Демократик Республикаһының Галле ҡалаһында интернациональ студент отрядында эшләй.
1978 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтын «химия һәм биология уҡытыусыһы» һөнәре алып тамамлай. Институттың ВЛКСМ комитеты секретары була.
1983 йылдан алып 1986 йылға тиклем аспирантурала уҡый, «Педагогик эшмәкәрлек субъекты булараҡ уҡытыусы шәхесен формалаштырыу» темаһына кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияһы яҡлай (2000).
1997 йылдан 2001 йылға тиклем Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡытыу-тәрбиә эше буйынса, ә 2001 йылдан 2005 йылға тиклем — уҡытыу эштәре буйынса проректор булып эшләй.
2005 йылдан — профессор, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры, «Башҡортостандың педагогик журналы» журналының баш мөхәррире. 80-дән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 5 монография авторы.
«Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһында Партия Рәйесенең төбәк йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә етәксе. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың ике саҡырылыш депутаты. Халыҡ-ара педагогик белем биреү фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы.
Ғаиләһе: ҡатыны, өс улы бар.

# Әсәҙуллин Рәил Мирвай улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы (2014) — өлгәшкән хеҙмәт уңыштары , Рәсәй Федерацияһының социаль-иҡтисади үҫешенә индергән ҙур өлөшө, гуманитар өлкәлә ҡаҙаныштары, күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте, әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге өсөн
* Миҙал «Фиҙакәр хеҙмәт өсөн» (1981)
* Салауат Юлаев ордены (2008)
* Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2017)
* Рәсәй Федерацияһы халыҡтары Ассамблеяһы Советы миҙалы «Рәсәй халыҡтары дуҫлығы һәм берҙәмлеге» (2009)
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1986)
* СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1991)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1995)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәб хеҙмәткәре (2003)
# Йосопов Харрас Ғәлиәкбәр улы

Йосопов Харрас Ғәлиәкбәр улы (1 март 1928 йыл — 12 февраль 2006 йыл) — башҡорт тел белгесе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1956). БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1988), СССР-ҙың мәғариф отличнигы (1980), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1964).

# Йосопов Харрас Ғәлиәкбәр улы
## Биографияһы

Башҡорт АССР-ы Тамъян-Ҡатай кантоны (хәҙерге Белорет районы) Асы ауылында тыуған.
К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай (1952), 1955 йылдан алып шунда уҡ эшләй. 1956—2003 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында уҡыта. 1957 йылдан алып башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһы деканы, 1967—1970 йылдарҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһы мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге башҡорт теленең диалектологияһы, лексикологияһы, фразеологияһы һәм морфологияһы мәсьәләләренә арналған. Ғалимдар Фәнүзә Нәҙершина, Зиннур Ураҡсин менән авторҙашлыҡта "Башҡортса-русса фразеологик һүҙлек"те (1973) төҙөүселәрҙең береһе. 130-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт, шулай уҡ юғары уҡыу йорттары өсөн башҡорт теленән дәреслектәр һәм уҡыу-методик ҡулланмалар авторы.

# Йосопов Харрас Ғәлиәкбәр улы
## Хеҙмәттәре

* Башҡорт телендә оҡшатыу һүҙҙәре. Өфө, 1971;
* Башҡорт телендә эвфемизмдар;
* Башҡорт мәҡәлдәренең синтаксик төҙөлөшө. Стәрлетамаҡ, 1996;
* Ф. А. Нәҙершина, З. Ғ. Ураҡсин, Х. Ғ. Йосопов. Башҡортса-русса фразеологик һүҙлек. Өфө.
# Супрасль

Супрасль (пол. Supraśl) — Польшалағы ҡала, Подляский воеводствоһының Белосток повятында урынлашҡан. Супрасль ҡалаһының майҙаны — 5,68 км² . Халҡы — 4526 кеше (2004 йыл мәғлүмттәр буйынса).

# Супрасль
## Тарих

Супраслдың нигеҙләнеүе 1500 йылда Супрасль Благовещен монастырының уның эргәһендәге Грудектан күсерелеүе арҡаһында килеп сыҡҡан. XVI быуат башында бында Супрасль Благовещен сиркәүе төҙөлгән, аҙаҡ ул иконостас һәм фрескалар менән биҙәлгән. XVII—XVIII быуат буйы Супрасль фәнни һәм мәҙәни үҙәк булып тора, бында бай китапхана, типография була. Шул осорҙа типографияла һәм китапханала эшләгән байтаҡ хеҙмәткәрҙәрҙең исемдәре билдәле: Чернявский Антон китап баҫыусы, Крестомский, Генрих Адам Подебраньский, король Понятовский рәссамы һәм Краков сәнғәт академияһының профессоры Антоний Грушецкий, гисер Алексей Заводский.
ХІХ быуат башында монастырь ҡаҡшаған, китапхана Супраслдан ситкә, күпселек өлөшө — Вильняға күсерелгән. Шул ваҡытта ХІ быуатта кириллица менән яҙылған ҡиммәтле Супрасль ҡулъяҙмалары юғалтылған.
ХІХ быуат уртаһында Супрасль ҙур туҡыу сәнәғәте үҙәге була, тик ХХ быуаттың башында туҡыу предприятиелары ҡаланың тимер юлынан алыҫ торғанлығы арҡаһында бөтөрөлгән. Супраслдың архитектура һәйкәлдәре фашист оккупанттарынан 1944 йылда етди зыян күргән, һуғыштан һуң — өлөшләтә тергеҙелгән. 1980-се йылдарҙа Супрасль Благовещен монастыры эшмәкәрлеген яңыртыра, 1996 йылда Польша хөкүмәте бөтә монастырь комплексын Поляк православие сиркәүенә тапшыра һәм унда реставрация эштәре алып барыла.

# Супрасль
## Иҡтисади үҫеш

Ҡаланың матур урманлы урында тороуы хужалыҡ эшмәкәрлегенең төрлө тармаҡтарын үҫтереүгә булышлыҡ итә. Супраслда Кнышинский шырлығының ландшафтлы паркы дирекцияһы бар. Ҡала ағас эшкәртеү сәнәғәте үҙәге булып тора. Бында рекреация өлкәһе үҫешә, 2001 йылдан алып Супрасль курорт статусына эйә. Ҡала аша туристик маршруттар үтә, 2006 йылдан алып иконалар музейы бар. Супрасль физик тәрбиә һәм туризм юғары мәктәбе эшләй.

# Супрасль
## Иҫтәлекле урындар

* Супрасль Благовещен монастыры — XVI-XX быуаттарҙың архитектура комплексы, шул иҫәптән Благовещен ғибәҙәтханаһы (1505—1510, емерелә — 1944, тергеҙелә — 1999), Иоанн Богослов сиркәүе (XIX быуат, тергеҙелә -1958 йыл), архимандрит палатаһы (XVII быуат, тергеҙелгән).
* Корчма (Karczma, ul. Konarskiego, 3, бина (XVIII—XIX быуат).
* Буххолец һарайы (1892—1903).
# Ҡорос ағас

Ҡорос ағас (лат. Fraxinus,рус. ясень), зәйтүн һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты, ҡаты ағас.

# Ҡорос ағас
## Тасуирлама

Етмештән ашыу төрө билдәле. Төньяҡ ярымшарҙың уртаса климатлы бүлкәтендә, бер аҙ субтропиктарҙа һәм тропиктарҙа таралған. Башҡортостанда ланцет кеүек (осло япраҡлы) йәки ялбыр ҡорос ағас үҫә; белгестәр беренсеһен йәшел ҡорос ағас, һикенсеһен пенсильвания ҡорос ағасы тип атайҙар. Ике өйлө, япраҡ ҡойоусы ағас, 150— 350 йылға тиклем үҫә. Сатыры киң йомортҡа рәүешле. Япрағы ҡапма‑ҡаршы, эре, һабаҡта ултыра; япраҡсаһы ланцеттан алып киң эллипсҡа оҡшаш формала, башы осло, ситтәре бөтөн
Сәскәләре ҡараһыу-көрән йәки шәмәхә, эргәлеге юҡ, еҫһеҙ, япраҡһыҙ сыбыҡтарҙа төйөнсәле һепертке рәүешле булып йыйылған. Ата сәскә — ҡыҫҡа шәлкемдәрҙә, инә сәскә оҙон кәүшәк һалынҡы һеперткеләрҙә урынлашҡан. Улар бер үк ағаста урынлашҡан була. Май айында сәскә ата.
Емеше — ҡанатлы орлоҡса, август—сентябрҙә өлгөрә. Декоратив үҫемлек, урамдарҙы йәшелләндереүҙә һәм урман һыҙаттарын булдырыуҙа ҡулланыла.
Ланцет ҡорос ағас составында алкалоидтар, дуплау матдәләре, флавоноидтар һ.б. бар, халыҡ медицинаһында файҙаланыла.

# Ҡорос ағас
## Ҡулланылышы

Ҡорос ағас үҙенең ныҡлығы һәм һығылмалылығы арҡаһында хәрби һәм һунар ҡоралы эшләү өсөн ҡулланылған. Унан ныҡ һәм һығылмалы күҫәк, суҡмар, һуҡҡы, айыу һөңгөһө, уҡ, һөңгө һаптары эшләгәндәр.
Ҡорос ағастан эшләнгән семәрле һауыт-һабаға ла ихтыяж ҙур булған. Ағасты карап төҙөүҙә лә ҡулланғандар. текстураһы матур булыу арҡаһында мебель етештереүҙә киң файҙаланылған — уны ҡиммәтле сеймал — эбен һәм ҡыҙыл ағасҡа ла тиңләгәндәр.XIX быуатта ҡорос ағас карета һәм сана эшләүҙә ҡулланыла. Саңғы, көйәнтә, ишкәк һәм тәгәрмәс туғынына иң яҡшы сеймал һаналған.
Хәҙер ҡорос ағасты гимнастика ҡорамалдары, спорт ишкәктәре, юғары сифатлы саңғы, [[бильярд һәм бейсбол таяҡтары эшләүҙә файҙаланалар.
Ағас олонондағы ороларҙан (кап) сифатлы төрлө нәмәләр эшләйҙәр.
Ҡорос ағасы фанераһын мебель, музыка ҡоралдары эшләүҙә, вагон автомобилдәр эсен биҙәүҙә ҡулланалар..
Ағас декоратив, һаҡлаусы һыҙаттар һәм мелиорация маҡсаттарында үҫтерелә. Уның махсус декоратив төрҙәре бар, улар баҡса-парк ансамбле компоненты сифатында киң ҡулланыла. Ҡорос ағас тупраҡҡа талымһыҙ, саң, ҡором, зарарлы газдар менән һауа бысранған урында ла — ҡала баҡсаларында, парктарҙа, тимер юлы буйҙарында ла — үҫә алыуы менән ҡиммәтле.
# Пуй-Я

Пуй-Я — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингатья (күл) куленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Пуй-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016832
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301683
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тайссен

Тайссен (нем. Theißen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1915 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,36 км². Диңгеҙ кимәленән 189 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6727 һәм автомобиль коды — BLK.
# Савицкая Кристина Николаевна

Савицкая Кристина Николаевна (10 июнь 1991 йыл) — Рәсәй еңел атлеты. 2012 йылда Олимпия уйындарында сығыш яһаусы. Күпбәйгелә ике тапҡыр Рәсәй чемпионы (2012, 2013). Халыҡ-ара класлы спорт мастеры.

# Савицкая Кристина Николаевна
## Биографияһы

Кристина Николаевна Савицкая 1991 йылдың 10 июнендә Красноярск ҡалаһында тыуған. Еңел атлетика менән 13 йәшендә ата-әсәһенең нәсихәте буйынса дөйөм сәләмәтлекте нығытыу өсөн шөғөлләнә башлай, ләкин бер йылдан һуң инде ҡыҙға крайҙың иң тәжрибәле тренеры Владимир Савушкин иғтибар итә.
Савицкая өсөн беренсе халыҡ-ара старт булып 2007 йылда үҫмерҙәрҙең донъя чемпионаты тора, унда ҡыҙ 16-сы һөҙөмтә күрһәтә. Ике йылдан һуң юниорҙар араһында Европа чемпионатында Кристина финишҡа 6-сы булып килә.
Үҙе өсөн беренсе өлкән Рәсәй чемпионатында 2011 йылда программаһының бөтә ете төрө һөҙөмтәләре буйынса Ольга курбан еңеү яулай, ә уның артынан финишҡа килгән Савицкая Кристина һәм Богданова Анна баллдарҙың тиң һанын йыя. Өҫтәмә күрһәткестәр буйынса Богданова, Савицкаяны «көмөш» өсөн көрәштә үҙып китеп, йомғаҡлау табелендә юғарыраҡ була.
2012 йылда Рәсәй чемпионатында, карьераһында тәүге тапҡыр 6000 балды атҡарып һәм Красноярск крайында рекорд ҡуйып, Кристина был ярыштарҙа ышаныслы еңеү яулай һәм шулай итеп Олимпия уйындарында ҡатнашыуға мөмкинлек ала.
Лондонда спортсы шәхси ҡаҙаныштарын яңырта, әммә уның көсһөҙ урыны булып һөңгө ырғытыу тора (17-се һөҙөмтә); һөҙөмтә — 7-се урынды биләй. Еңеүселәре бүләкләү алдынан судьялар яңылыш дисквалификацияланған немка Лилли Шварцкопфты тергеҙәләр, һөҙөмтәлә Кристина Савицкая табелдә 8-се урынға күсә. Тыйылған матдәләрҙе ҡулланыуы өсөн дисквалификацияланған рәсәйле Татьяна Чернова һәм украин ҡыҙы Людмила Йосипенконан һуң Кристина Савицкая Олимпиаданың йомғаҡлау протоколында 6-сы урынды биләй.
2013 йылда Рәсәй чемпионатында ете бәйге ярыштарында Савицкаяға тиң булыусылар булмай. Еңеү спортсыға Мәскәүҙәге донъя чемпионатында ҡатнашыуға гарантия бирә. Һөңгө ырғытыу буйынса донъя беренселегендә икенсе мөмкинлектә, Савицкая арҡа йәрәхәте ала — ярыштарҙа сығыш яһауҙы тыйып, уны стадиондан дауаханаға тикшереү үткәреү өсөн алып китәләр.
# Визяха

Визяха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Весляна йылғаһының уң ярына тамағынан 144 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Визяха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100001563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100156
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Зөбәй (исем)

Зөбәй — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла осрай.

# Зөбәй (исем)
## Этимологияһы

Зөбәй башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән исем. Иң һәйбәт тигәнде аңлата

# Зөбәй (исем)
## Билдәле кешеләр

Үтәғолов Зөбәй Төхвәт улы (15 сентябрь 1913 йыл — 15 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсы, гвардия ҡыҙылармеецы. Һуғышҡа тиклем — уҡытыусы. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).
Хәмит Зөбәйер Ҡушай 1910 йылға тиклем — Ғәбделхәмит Зөбәйер, 1910—1935 йылдарҙа — Хәмит Зөбәйер, Төркиәлә фамилиялар тураһында закон ҡабул ителгәндән һуң — Хәмит Зөбәйер Ҡушай. (төр. Hamit Zübeyir Koşay; 1897—1984) — шәрҡиәт белгесе, төркиәтсе, этнограф, археолог, тарихсы, яҙыусы, философия докторы (1923). Анкаралағы Этнография музейының тәүге директоры.

# Зөбәй (исем)
## Фамилияла

Зөбәйеров Әмин (Абдулла) Фәхретдин улы (18 март 1891 йыл — 23 май 1963 йыл) — башҡорт театр актёры. РСФСР-ҙың (1949) һәм Башҡорт АССР-ының (1935) халыҡ артисы. Ленин (1949) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары (1944, 1955) кавалеры.
Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы (9 февраль 1963 йыл) — бейеүсе, балетмейстер, мәҙәниәт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2015 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997).
Зөбәйҙуллин Хисбулла Ғүмәр улы (28 октябрь 1929 йыл — 31 декабрь 2001 йыл) — башҡорт бейеүсеһе, балетмейстер, педагог. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1969).
Зөбәйҙуллин Әҡсән Ғимран улы 1915 йыл, Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы Кесе Кәркәле ауылы — 23 февраль 1943 йыл, Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙыларармеецы.

# Зөбәй (исем)
## Ауылдар

Зөбәйер — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Түке ауыл биләмәһе составына керә.
# Ҡыуаҡ (йылға)

Ҡыуаҡ (рус. Кувак) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан] биләмәләрендә аға. Йылға Шишмә йылғаһының уң ярына тамағынан 189 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

# Ҡыуаҡ (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шешма йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000212112100003600
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100360
* Бассейн коды — 11.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кесе Кумена

Кесе Кумена — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кумена йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Кесе Кумена
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034600
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103460
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Берген (Фогтланд)

Берген (Фогтланд) (нем. Bergen ) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 1037 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,3 км². Диңгеҙ кимәленән 460 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 8239 һәм автомобиль коды V.
# Як-Юган

Як-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 373 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Як-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028459
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302845
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Волкова (Лонтын-Ях ҡушылдығы)

Волкова — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лонтын-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Волкова (Лонтын-Ях ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200030836
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203083
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2