yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дон һыу бассейны округы

Дон һыу бассейны округы — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы.
2006 йылда Дон йылға бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә. Һыу хужалығы участкалары һәм уларҙың сиктәре 2008 йылдың 10 майындағы 100-сө приказ менән раҫланған «Днепров һыу бассейны буйынса һыу хужалығы участкалары һәм уларҙың сиктәрен раҫлау тураһында».
Дон һыу бассейны округы 5 коды менән билдәләнә.
# Аҡай Күсемов

Аҡай Күсемов (? — 1738 йыл һуң, артабанғы яҙмышы билдәһеҙ) — 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе.

# Аҡай Күсемов
## Биографияһы

Аҡай Күсемов 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Нуғай даруғаһы Тамъян улусы башҡорттарынан. Күсем Түләкәевтең улы. Ҡазан даруғаһының Тамъян, Йәнәй улустарында (керҙәшлек нигеҙендә) йәшәгән.
1735 йылдың июнендә Өфө ҡалаһы эргәһендә үткән йыйында Ҡазан даруғаһы башҡорттары делегацияһына етәкселек итә. Һуңыраҡ уларҙың етәксеһе итеп һайлана. 1735 йылдың июль—сентябрҙә айҙарында Аҡай Күсемов отряды Нуғай һәм Ҡазан даруғаларында, сентябрь аҙағында Килмәк Нурышев отряды менән берлектә Өфө ҡалаһы янында хәрәкәт итә. Октябрь айы башында Аҡай Күсемовтың отряды Табын ҡәлғәһе тирәһендә Ырымбур экспедицияһының төп көстәренә һөжүм итеүҙә ҡатнаша. Октябрь айында Башҡортостандағы хөкүмәт ғәскәрҙәренең баш командующийы генерал‑лейтенант А. И. Румянцевтың тәҡдиме буйынса Аҡай Күсемов һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн ихтилалдың башҡа етәкселәре менән бергә Минзәләгә килә, ҡулға алына. Тәүҙә Румянцев ставкаһында, 1736 йылдан алып Өфөлә тотола, 1738 йылда Санкт-Петербургҡа оҙатыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

# Аҡай Күсемов
## Хәтер

Аҡай Күсемовҡа «Аҡай яуы» тарихи хикәйәте, «Аҡай батыр» башҡорт риүәйәте бағышланған.
# Рдея ҡурсаулығы

Рдея ҡурсаулығы (рус. Рде́йский запове́дник) — Рәсәйҙең Новгород өлкәһендәге дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы.
1994 йылдың 25 майында барлыҡҡа килә.

# Рдея ҡурсаулығы
## Географияһы

Рдея ҡурсаулығы Новгород өлкәһе Поддор һәм Холмск райондары территорияһында урынлашҡан. Уның дөйөм майҙаны — 369,22 км² (буфер зонаһы 48,44 км²).

# Рдея ҡурсаулығы
## Климаты

Ҡурсаулыҡ климаты уртаса континенталь, диңгеҙгә хас. Һауаның уртаса йыллыҡ температураһы — +4,9 °C. Һыуыҡ булмаған осорҙоң уртаса оҙайлығы — 143 көн. Вегетация осороноң дауамлылығы - 175 көн. Ҡурсаулыҡ территорияһында — Чуд (Поддор районы), Домшин (Холм районы) һәм Островисто (Холм районы).

# Рдея ҡурсаулығы
## Тарихы һәм маҡсаттары

1994 йылда Полисть һәм Ловать йылғалары һыу айырғысында көньяҡ тайганың сфагнум һаҙлығы массивын һаҡлау һәм өйрәнеү маҡсатында Рдея һәм Полисть ҡурсаулыҡтары (Псков өлкәһендә) булдырыла.
Рдей ҡурсаулығының маҡсаттары:
* биологик төрлөлөктө һаҡлау һәм һаҡланыусы тәбиғи комплекстарҙы һәм объекттарҙы тәбиғи хәлдә тотоу маҡсатында тәбиғәт биләмәләрен һаҡлау;
* ғилми тикшеренеүҙәрҙе ойоштороу һәм үткәреү, шул иҫәптән тәбиғәт йылъяҙмаһын алып барыу;
* тирә-яҡ мөхитте күҙәтеү;
* экологик белем биреү;
* иҡтисади һәм башҡа объекттарҙың урынлашыу схемалары һәм проекттарының дәүләт экологик экспертизаһында ҡатнашыу;
* тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә ғилми кадрҙар һәм белгестәр әҙерләүҙә ярҙам;
* ҡурсаулыҡ биосфера полигоны территорияһында тирә-яҡ мөхитте юҡҡа сығармаған һәм биологик ресурстарға зыян килтермәгән рациональ идара итеү ысулдарын тикшереү һәм индереү.

# Рдея ҡурсаулығы
## Флораһы һәм фаунаһы

Ҡурсаулыҡ биләмәһендә ҡоштарҙың 122 төрө теркәлгән. Улар араһында Ҡыҙыл китапҡа индерелгән һирәк төрҙәрҙән кәлмәргән, бөркөт, диңгеҙ бөркөтө, ҡара ҡауҙы, Европа ҡағарағы бар.
Ҡурсаулыҡ фаунаһында һөтимәрҙәрҙең 38 төрө йәшәй. Мәҫәлән, үрғуян, ҡондоҙ, һыу көшөлө, ерән көшөл, туғырлама.
Һөйрәлеүселәрҙең һәм ер-һыу хайуандарының 6, балыҡтарҙың 9 төрө бар.
Уның территорияһында юғары ҡан тамырҙары үҫемлектәренең 370-кә яҡын төрө осрай.
# Лабокша (Шогда ҡушылдығы)

Лабокша — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шогда йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Лабокша (Шогда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007616
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000761
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғөбәйҙуллина Зәйтүнә Хатип ҡыҙы

Ғөбәйҙуллина Зәйтүнә Хатип ҡыҙы (2.01.1936-10.06.2022) — хор дирижёры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1975).

# Ғөбәйҙуллина Зәйтүнә Хатип ҡыҙы
## Биографияһы

Зәйтүнә Хатип ҡыҙы Ғөбәйҙуллина 1936 йылдың 2 ғинуарында Башҡортостан Республикаһының Архангел районы Аҙау ауылында тыуған.
1961 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай.
1966 йылда Гнесиндар исемендәге музыкаль-пед.агогия институтының Өфө уҡыу-консультация пунктында, икеһе лә — М. П. Фоменков класында шөғөлләнә.
1961—1969 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 2-се педагогия училищеһы преподавателе,
1970—1979 йылдарҙа — Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы.
1969—1970 һәм 1979-19 йылдарҙа Башҡортостан хор капеллаһының хормейстеры.
1961—1991 йылдарҙа Башҡортостан Музыка йәмғиәте балалар хорының художество етәксеһе,
1985—1991 йылдарҙа БССР Музыкаль йәмғиәте идараһының рәйес урынбаҫары.
Ғөбәйҙуллина етәкләгән ижади коллективтар Ленинградта БАССР мәҙәниәте көндәрендә (1969),
Ҡазанда үткән Бөтә Рәсәй балалар һәм үҫмерҙәр өсөн музыка аҙналығында (1977),
Өфөлә уҙған Республика йыр, музыка һәм бейеү байрамында (1983) ҡатнаша, СССР буйлап гастролдәрҙә була. Коллективтар репертуарында ватан һәм сит ил композиторҙарының хор әҫәрҙәре.
Бөтә Рәсәй музыкаль коллективтар смотры (Өфө, 1974) лауреаты исемен яулаған Музыка йәмғиәтенең балалар хорын (1961), Өфө сәнғәт училищеһының башҡорт хорын һәм вокаль ансамблен (1975) ойоштороусы.
Уҡыусылары араһында Н. Н. Иҡсанова.

# Ғөбәйҙуллина Зәйтүнә Хатип ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1975).
# Егәлге милли паркы

Егәлге милли паркы (рус. Национальный парк «Зигальга») — Силәбе өлкәһендәге милли парк.
2019 йылдың 18 ноябрендә «Экология» милли проекты сиктәрендә булдырыла. Силәбе өлкәһенең Ҡытау-Ивановск районы муниципаль районы территорияһында урынлашҡан. Дөйөм майҙаны — 45 661,6 гектар.
Милли паркты ойоштороуҙың маҡсаты — Йүрүҙән һәм Ҡотҡор йылғалары бассейндарында Көньяҡ Уралдың таулы массивтарындағы уникаль урман һәм тундра экосистемаларын һаҡлау. Бында өс йылға һәм 40-тан ашыу шишмә, паркта бер нисә һаҙлыҡ бар.

# Егәлге милли паркы
## Флора һәм фаунаһы

Паркта 500-гә яҡын төр көпшәле үҫемлек иҫәпләнә.
Милли парк фаунаһындаа һөтимәрҙәрҙең 55, ҡоштарҙың 159, ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәрҙең 13, балыҡтарҙың 17 төрө иҫәпләнә.
# Изге Лаврентий и Елизавета соборы (Роттердам)

Изге Лаврентий һәм Елизавета соборы (нидерл. Laurentius-Elisabethkathedraal en) – Нидерландтың Роттердам ҡалаһында урынлашҡан католик сиркәү. Изге Лаврентий һәм Елизавета соборы Роттердам епархияһының кафедраль соборы.

# Изге Лаврентий и Елизавета соборы (Роттердам)
## Траихы

Изге Лаврентий һәм Елизавета соборы псевдороман стилендә 1904 йылда төҙөлә башлай. Планында собор латин тәреһенән ғибәрәт. Тыш яҡтан ул урта быуат замогына оҡшаған, сөнки Тюрингиялағы (Германия) Вартбург замогы өлгөһөндә төҙөлгән. Ул замокта күпмелер ваҡыт принцесса Елизавета Венгерская йәшәгән. Сиркәү архитектор Бускенс проекты буйынса ике этапта төҙөлә. 1906 йылдан алып 1908 йылға төҙөлөштөң беренсе этабында ҡорамдың фасады, нефы, хоры төҙөлә. 1908 йылдың 1 майында ҡорам изге Елизавета Венгерская хөрмәтенә изгеләндерелә һәм сиркәү мәхәлләһе кеүек ҡулланыла башлай. Беренсе донъя һуғышы ғибәҙәтхана төҙөүҙе кисектерә. 1920 йылдан алып 1922 йылға тиклем икенсе этабында өҫтәп ике башня төҙөлә. Төп фасадын өс таш тәре биҙәй, инеү урыны өҫтөндә изгеЕлизавета һүрәтенең рельефы урынлашҡан.
1944 йылда һауа һөжүме ваҡытында ҡабырға нефы зыян күрә, уны һуғыштан һуң йүнәтәләр
1955 йылдың июлендә Роттердамдың төп епархияһы ойошторола. 1956 йылда ғибәҙәтхана Роттердам епархияһының кафедраль соборы була. Уға Роттердамды ҡурсалаусы изге Лаврентий исемен өҫтәйҙәр.
# Вадь-Ёль

Вадь-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ырым йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Вадь-Ёль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000014213
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001421
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бочвар Анатолий Михайлович

Анатолий Михайлович Бочвар (1870—1947) — совет металл белгесе, Мәскәү металл белеме мәктәбенә нигеҙ һалыусы, профессор (1917), РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1933).

# Бочвар Анатолий Михайлович
## Биографияһы

1870 йылдың 17 авгусында 1877 йылда вафат булған ҡала табибы ғаиләһендә тыуған. Ул 14 йәшендә генә уҡый башлай. 1891 йылда Санкт-Петербург беренсе реаль училищеһын тамамлағас, Мәскәү техник училищеһының инженер-технология бүлегенә уҡырға инә, уны 1897 йылда инженер-технолог һөнәре алып ҡыҙыл диплом менән тамамлай. Ул лаборант сифатында органик булмаған матдәләрҙең химик технологияһы кафедраһында ҡалдырыла.
1898 йылдың сентябренән училищела технология, 1901 йылдан — металлургия уҡыта башлай; 1902 йылдың ноябренән өҫтәмә рәүештә 5-се курста махсус проектлау уҡыта. 1902 йылдан металлургия лабораторияһы менән етәкселек итә.
1908 йылда Мәскәүҙә беренсе металлография лабораторияһын ойоштора һәм металлография курсын уҡый башлай. 1917 йылдан Мәскәү техник училищеһының металлургия һәм металл белеме кафедраһы буйынса экстраординар профессор.
Шул уҡ ваҡытта, 1907 йылдан башлап, ул Мәскәү коммерция институтында тауар фәне һәм минераль матдәләр технологияһы курсы уҡыта, унда 1913 йылдың майынан ул махсус лаборатория мөдире һәм химия технологиялары кафедраһы доценты булып тора. 1910-сы йылдарҙа Мәскәү Сәнәғәт училищеһында уҡыта. 1919-1930 йылдарҙа ул шулай уҡ Мәскәү тау академияһында төҫлө металлдар металлографияһы кафедраһын етәкләй.
1930 йылда Мәскәү төҫлө металл һәм алтын институтына күсә, һәм унда төҫлө металдарҙың махсус металлографияһы курсын уҡый һәм металлография лабораторияһын етәкләй.
Уҡытыусы хеҙмәте менән бер рәттән, ул ҡара һәм төҫлө металлургия өлкәһендә киң тикшеренеүҙәр алып бара. Уның төп эше — аҡ антифрикцион эретмәләр, ҡорос суйындар, һоро суйындарҙы термик эшкәртеү буйынса. Авиация өсөн бер нисә яңы еңел иретмәләр булдыра. А. М. Бочвар тарафынан башҡарылған подшипник иретмәләрен тикшеренеүҙәре ҙур танылыу ала, ул эшләгән Баббит (Б-16) меңләгән тонна аҡҡурғашты экономияларға мөмкинлек бирә.
Ул 1947 йылдың 11 сентябрендә Мәскәүҙә вафат була. Ул яңы Донский зыяратының төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә-ҡатыны Ольга Петровна менән бергә ерләнгән (1875-1951). Уларҙың улы Андрей Анатольевич Бочвар - СССР Фәндәр академияһы академигы, күренекле совет металлургы, Совет атом сәнәғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

# Бочвар Анатолий Михайлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Ленин ордены (28.08.1945)
- «Почёт Билдәһе» ордены
- РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре
# Вартанян Гоар Левоновна

Вартанян Гоар Левоновна (әрм. Գոհար Լևոնի Վարդանյան; тыумыштан Пахлеванян; 1926—2019) — легендар йәшерен совет разведчигы.

# Вартанян Гоар Левоновна
## Биографияһы

Вартанян Гоар Левоновна 1926 йылдың 25 ғинуарында Ленинакан (бөгөнгө Гюмри) ҡалаһында тыуа. 1930 йыл башында Вартанян Гоар Левоновналар ғаиләһе Иранға күсеп килә.
Вартанян Гоар Левоновна Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында үҙенең фекерҙәше һәм буласаҡ ире — Вартанян Геворктың антифашистик төркөмөнә инә, уның менән бергә разведка эштәре алып бара. 1943 йылда был төркөм составында «Большая тройка» лидерҙарының хәүефһеҙлеген Тәһран конференцияһы барышында һаҡлау операцияһында ире Вартанян Геворк менән бергә әүҙем ҡатнаша.
1946 йылдың 30 июнендә Геворк Вартанян һәм Гоар Вартанян Тәһран ҡалаһында туйҙарын үткәрә. Улар икеһе бергә тағы ла алты йыл дауамында Иранда эшләй. 1951 йылда был разведчиктарҙың үтенесе буйынса уларға юғары белем алыу мөмкинлеге бирелә, һәм Гоар Левоновна Вартанян Ереван университетының сит ил телдәре факультетын тамамлай. Бындағы уҡыуҙы һәм махсус әҙерлек мәктәбен тамамлағандан һуң, артабан ирле-ҡатынлы Вартаняндар, төрлө фамилиялар һәи исемдәр аҫтында йәшеренеп, байтаҡ сит илдәрҙә күп йыллыҡ йәшерен эшмәкәрлектәрен дауам итәләр.
Вартанян Гоар һәм Геворктың йәшерен разведка эше, коллегаларының әйтеүенсә, «Вартаняндар дуэты шул тиклем күп төрлө һәм күпте эсенә алған разведкалау эшен башҡарҙы, улар эшенең сере бер ваҡытта ла асылмаясаҡ» оҙаҡ ваҡыттар буйына үҙенең йәшерен серен сисмәйәсәк.
Вартанян Гоар Левоновна 2019 йылдың 25 ноябрендә Мәскәү ҡалаһында вафат була. Легендар разведчик ҡатын — Вартанян Гоар Левоновна Мәскәү ҡалаһының Троекуров зыяратында ире менән йәнәш ерләнгән.

# Вартанян Гоар Левоновна
## Наградалары

Вартанян Гоар Левоновна Ҡыҙыл Байраҡ һәм Рәсәйҙең II дәрәжә Ватан һуғышы Почет ордены менән һәм бик күп миҙалдар менән бүләкләнгән.

# Вартанян Гоар Левоновна
## Иҫкәрмә

* ↑ ТЕГЕРАН-1943 — ТОЛЬКО ПРАВДА: Геворк и Гоар Вартанян
* ↑ Долгополов, 2014
* ↑ Ю. И. Дроздов. Записки начальника нелегальной разведки. — М.: ОЛМА-Пресс, 2000. — 416 с. — (Досье). — 9000 экз. — ISBN 5-224-00750-0.
# Пацков Юрий Алексеевич

Пацков Юрий Алексеевич (13 апрель 1934 йыл — 31 ғинуар 2001 йыл) — архитектор, юғары мәктәп уҡытыусыһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1979), Архитекторҙар Союзы ағзаһы (1964).

# Пацков Юрий Алексеевич
## Биографияһы

Юрий Алексеевич Пацков 1934 йылдың 13 апрелендә Башҡорт АССР-ның Дәүләкән районы Раев ауылында тыуған. Атаһының һөнәренә бәйле,ғаилә бер нисә тапҡыр йәшәү урынын үҙгәрткән. Тәүҙә улар Бирск ҡалаһына, аҙаҡ Өфө ҡалаһына күсеп киләләр. Юрий Алексеевичты Өфө ҡалаһының 11- се һанлы ирҙәр мәктәп-гимназияһына уҡырға бирәләр. Яҙмыш уны республиканың күренекле рәссам — педагогы,һынлы сәнғәт оҫтаһы Порфирий Маркович Лебедев менән осраштыра. Бер нисә ай дауамында Юрий Алексеевич Порфирий Марковичтың дәрестәренә йөрөй, акварель менән эшләргә өйрәнгән, һынлы сәнғәт тураһында әңгәмәләр тыңлай 1958 йылда Мәскәү дәүләт архитекторҙар институтын уңышлы тамамлап,Өфөгә ҡайта."Башкиргражданпроект" инситутында архитектор булып эшләй башлай, аҙаҡ баш архитектор вазифаһын башҡарған.
* 1983 йылдан — техник бүлек белгесе
* 1986 йылдан алып — Башҡорт АСССР-ның Мәҙәниәт министрлығының реставрация производство оҫтаханаһының ғилми-тикшеренеү эштәре буйынса бүлек начальнигы
* 1988—1989 йылдарҙа — Өфө ҡалаһы башҡарма комитетының архитектура һәм ҡала төҙөлөшө буйынса баш идаралығы начальник урынбаҫары вазифаһын башҡара.
* 1994—2001 йылдарҙа «Башкиргражданпроект» институтында консультант
* 1977—1995 йылдарҙа шулай уҡ Өфө дәүләт нефть университетында ла эшләй.

# Пацков Юрий Алексеевич
## Билдәле проект эштәре

* «Россия» ҡунаҡханаһы (1967)
* «Искра» кинотеатры
* Актерҙар Йорто (1970)
* Планетария
* Дим мемориаль зонаһы
* «Красноусольск» шифаханаһы (1970)
* И. С. Якутов исемендәге парк(1975)
* «Шүлгәнташ» ҡурсаулығы майҙанындағы экскурсия комплексы (1980)
Пацков Юрий Алексеевичтың проекты һәм уның ҡатнашлығында Өфөлә губернаторҙар йорто реставрацияланған, Башҡорт дәүләт филармонияһы (1987),Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры (1987,2000) реконструкцияланған. Бынан тыш ул күренекле рәссам һәм шағир.

# Пацков Юрий Алексеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ынң атҡаҙанған төҙөүсеһе (1979)

# Пацков Юрий Алексеевич
## Хәтер

Өфөлә ул йәшәгән йортҡа таҡтаташ ҡуйылған (Чернышевский урамы,127.Киров районы)
# Абдрахманов Хәниф Хажиғәле улы

Абдрахманов Хәниф Хажиғәле улы (4 ғинуар 1925 йыл — 23 апрель 1999 йыл) — уҡытыусы, Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкының орудие һәм разведка отделениеһы командиры, сержант.РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Дан орденының тулы кавалеры.

# Абдрахманов Хәниф Хажиғәле улы
## Биографияһы

Хәниф Хажиғәле улы Абдрахманов 1925 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР‑ының Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Әлшәй районы) Үрнәк ҡасабаһында тыуған.
1943 йылдың ноябренән алып Көнбайыш һәм 2‑се Белоруссия фронттарында 49‑сы армияның 139‑сы уҡсылар дивизияһының 609‑сы уҡсылар полкында тоҫҡаусы, артиллерия батареяһының орудие һәм разведка отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. Дан ордендары менән 1944 йылдың 26 июнендә Белорус ССР‑ы Горбовичи ауылы эргәһендә Реста йылғаһы аша сыҡҡанда, 17 июлдә Цогарны ауылы янында дошман контратакаһын кире ҡаҡҡанда һәм 1945 йылдың 13 һәм 15 февралендә Лишин һәм Клайн Гацно торама пункттары (икеһе лә — Польша) өсөн һуғыштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн бүләкләнә. 1946 йылдарынды өлкән сержант демобилизациялана.
1946—1973 йылдарҙа һәм 1980—86 йылдарҙа Әлшәй районы һәм Өфө ҡалаһы мәктәптәрендә уҡытыусы, директор булып эшләй. 1950 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтын тамамлай.
1973—1980 йылдарҙа РСФСР Педагогия йәмғиәте Башҡортостан бүлексәһенең яуаплы секретары вазифаһын башҡара. 1999 йылдың 23 апрелендә вафат була, Өфө ҡалаһында Көньяҡ зыяратта ерләнгән.

# Абдрахманов Хәниф Хажиғәле улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (06.04.1985)
* Дан ордены тулы кавалеры: 1‑се (27.02.1958), 2‑се (12.04.1945) һәм 3‑сө (15.08.1944)
* РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы
* ВЛКСМ Үҙәк Комитетының Почёт билдәһе
* ВЛКСМ Үҙәк Комитетының өс Почёт грамотаһы

# Абдрахманов Хәниф Хажиғәле улы
## Хәтер

* Өфөлә Хәниф Абдрахманов йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Суйка

Суйка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Балык йылғаһының уң ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Суйка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200049301
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204930
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дин (ислам)

Дин (ғәр. دين‎ — «ышаныу», «инаныс») — күп мәғәнәле ислам термины, ул хөкөм, сауап, «иман», «тәҡүәлек», «тәүхид», «табыныу» һәм башҡа төшөнсәләрҙе үҙ эсенә ала.

# Дин (ислам)
## Исламда дин төшөнсәһе

Рус теленә религия (дин) тип тәржемә ителә, исламға ҡағылышлы ул йыш ҡына дөрөҫ булыуы мөмкин булған (рус. дин аль-хакк) һәм ялған (рус. дин аль-батил) мәғәнәһендә алына. Ислам догматикаһына ярашлы, хаҡ дин (дин әл-хаҡҡ) — ислам ғына, ә башҡа бөтә инаныуҙар ялған (дин әл-батил).

# Дин (ислам)
## Төшөнсәнең үҫеше

Ҡөрьәндә дин терминының төп мәғәнәһе тәү сиратта Ҡөрьән өсөн мөһим булған Аллаһҡа буйһоноу һәм уның сикһеҙ хакимлығы идеяһы менән бәйле. Урта быуат мосолман теологияһында Ҡөрьәндәге дин төшөнсәһе күп төрлө аңлатмаларға эйә була. Был аңлатмалар дини аңдың башҡа кимәлен, йәмғиәт алдында торған яңы проблемаларҙы сағылдыра һәм ғәҙәттә өс ҡиммәт йыйылмаһы булараҡ ҡабул ителә. Мәҙһәбтең позицияһына йәки йүнәлешенә ҡарап, был компоненттарҙың йыйылмаһы һәм аңлатмаһы үҙгәрә. Дин төшөнсәһенең киң таралған билдәләмәһе (иман), дини күрһәтмәләрҙе үтәү (ислам) һәм имандың ихласлығын камиллаштырыу (ихсан) йыйылмаһын үҙ эсенә ала.

# Дин (ислам)
## Ҡулланылышы

Ҡөрьәндә был термин төрлө мәғәнәләрҙә 100 тапҡырҙан ашыу ҡулланыла. Әл-Бәҡара сүрәһендә йәүм әд-дин һүҙбәйләнеше «Ҡиәмәт көнө» тигәнде аңлата, Әз-Зумар сүрәһендә дин айырым кешенең иманы һәм ритуаль практика системаһы булараҡ ҡулланылған . Дин термины исламға ла, шулай уҡ мәжүсилеккә, йәһүдилеккә йәки христианлыҡҡа ҡарата ла ҡулланыла.
# Людериц (Штендаль)

Людериц (Штендаль) (нем. Lüderitz (bei Stendal)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1127 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,84 км². Диңгеҙ кимәленән 40 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL.
# Корма (йондоҙлоҡ)

Корма (йондоҙлоҡ) (лат. Puppis) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — τ Pup, яҡтылығы 2,94 була. Майҙаны буйынса урыны — 20.
# Үрге Һөйән ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Үрге Һөйән ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Сиҙәш ауылы.

# Үрге Һөйән ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Үрге Һөйән ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә РСФСР Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комите́тының 901 һанлы «Улус һәм ауыл Советтарын яңынан һайлау тәртибе тураһында» ҡарары менән барлыҡҡа килә.
1977 йылда Конституцияға ярашлы, ауыл Советы халыҡ депутаттарының Үрге Һөйән ауыл Советы итеп үҙгәртелә, 1993 йылдың 27 октябрендә Үрге Һөйән ауыл Советы хакимиәте, ә 1997 йылдың 3 апрелендә — Үрге Һөйән ауыл хакимиәте тип үҙгәртелә.
2002 йылдың 19 авгусында Үрге Һөйән ауыл хакимиәте Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Үрге Һөйән ауыл Советы муниципаль берәмеге тип үҙгәртелә.
2005 йылдың 19 декабрендә Үрге Һөйән ауыл Советы муниципаль берәмеге Башҡортостан Республикаһы муниципаль район Ҡариҙел районының Үрге Һөйән ауыл Советы ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Үрге Һөйән ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Географик урыны

Ауыл биләмәһенең дөйөм майҙаны 1846,3 гектар. Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районының Яңы Муллаҡай һәм Озерки ауыл Советтары һәм Асҡын районының Солтанбәк ауыл Советы менән сиктәш.