yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мәғсүм

Мәғсүм — башҡорт ир-ат исеме.

# Мәғсүм
## Этимологияһы

Мәғсүм исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, гонаһһыҙ, саф тигән мәғәнәгә эйә.

# Мәғсүм
## Билдәле кешеләр

Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы (1898 йыл — 11 март 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улы (рус. Абубакиров Магасум Абубакирович) (1902 йыл — 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында химик химик вазифаһын башҡара. Ҡыҙылармеец.

# Мәғсүм
## Фамилияла һәм атаһының исемендә

Ғарипов Талмас Мәғсүм улы (31 июль 1928 йыл) — тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1974), профессор (1979). Рәсәй Федерацияһының (1992) һәм Башҡорт АССР-ының (1983) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003), СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1979). Бадминтон буйынса БАССР-ҙың тәүге чемпионы. (1966); 1965—1981 йылдарҙа БАССР‑ҙың бадминтон буйынса йыйылма командаһы тренеры.
Мәғәсүмов Фәтҡулла Борхай улы (октябрь 1892 йыл — 1921 йыл ) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе.
Мәғәсүмов Мансур Мәғәсүм улы (27 март) 1891 йыл — 12 июнь 1936 йыл) — медик, совет органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашҡан.
Зәкирйәнов Әлфәт Мәғсүм улы (7 октябрь 1959 йыл) — әҙәбиәт ғалимы, тәнҡитсе, педагогия фәндәре кандидаты (1993), филология фәндәре докторы (2012), Татарстан Фәндәр академияһының Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әҙәбиәт һәм сәнғәт институтының әҙәбиәт белеме бүлеге мөдире. Ҡаҙан федераль университеты Лев Толстой исемендәге Филология һәм мәҙәниәт ара бәйләнештәр институтының татар әҙәбиәте кафедраһы профессоры. Урыҫ мәктәптәре өсөн татар әҙәбиәте дәреслектәре, татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары өсөн методик әсбаптар, ваҡытлы матбуғатта баҫылған бөгөнгө әҙәби процесҡа арналған тәнҡит мәҡәләләре авторы. Татарстан Яҙыусылар союзы ағзаһы (2005). Шәйхи Маннур премияһы лауреаты (2019).
Ямалиев Альберт Мәғсүм улы (30 июль 1942 йыл) — ғалим-үҫемлектәр физиологы. Биология фәндәре докторы (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002). Сығышы менән Бүздәк районы Сәүәҙебаш ауылынан.

# Мәғсүм
## Мәҙәниәттә

Мәғсүм — «Портфель» спектаклендәге герой.
# Супур

Супур — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Татош (Оло Татош) йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Супур
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010500112115200022564
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202256
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Холуница

Холуница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 579 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Холуница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034921
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103492
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Русь-Юган

Русь-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Шеркальская йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Русь-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300019887
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301988
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Барҡылдаҡ

?Барҡылдаҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Барҡылдаҡтар |
| Ырыу: | Барҡылдаҡтар |
| Төр: | Барҡылдаҡ |
Латинса исеме :
Turdus viscivorus (Linnaeus, 1758) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 563619 NCBI 301543 |
Барҡылдаҡ ( урыҫ.деря́ба, лат. Turdus viscivorus) — турғай һымаҡтар отрядынан булған сыбар буҙ төҫтәге урманда йәшәүсе һайраусы ҡош.

# Барҡылдаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Яңғыҙ һәм күмәкләшеп йөрөйҙәр. Кешене күреп ҡалһа, тырҡылдап баш осонан оса башлай. Һырты көрәнһыу һоро. кәүҙәһенең аҫ яғы эре генә тамсы һымаҡ ҡара таптарп менән сыбарланған аҡ төҫтә. Йырсы барҡылдаҡтан ҙурыраҡ булыуы менән айырыла. Тауышы көслө "барррҡ- барррҡ! Төрлө тауыш менән һыҙғырып һайрай..

# Барҡылдаҡ
## Йәшәү урыны

Барҡылдаҡ Үҙәк Европаның урмандарында, парк, скверҙарында осрай. Ҡоштарҙың күпселеге ҡышҡа көньяҡ-көнбатын Европаға күсенә. Парлашып аялайҙар. Оя эсен сөрөкләнгән ағас менән һылап сығалар. Ҡайһы саҡта ҡыҙыл балсыҡ менән һылайҙар. Урмандарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ағас ботаҡтарына оялай.

# Барҡылдаҡ
## Туҡланыуы

Еләк, ағас һәм үлән орлоҡтары меән туҡлана. Яҙғыһын һәм йәйгеһен төрлө бөжәктәр аулай.

# Барҡылдаҡ
## Үрсеүе

Инә ҡош ҡара таплы 4-6 бөртөк алһыу йомортҡа һала һәм ике аҙнаға яҡын баҫа. 12-15 көндән ҡауырһындары сыға, шулай ҙа ата- әсәләре тағы ла бер нисә көн ем менән туйындыра.
# Ҡарасайылға ауыл Советы (Кушнаренко районы)

Ҡарасайылға ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ҡарасайылға ауылы.

# Ҡарасайылға ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ҡарасайылға ауыл Советы (Кушнаренко районы)
## Билдәле шәхестәре

* Ғәтиәтуллин Әсәҙулла Ғәтиәтулла улы (1891—1969) — башҡорт шағир-импровизаторы, сәсән.
* Солтанов Шәриф Хәбибулла улы (9 август 1913—1998 10 майҙа) — Кушнаренкола Салауат исемендәге колхоз рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Шакиров Закир Шакир улы (3 ноябрь 1881 — 3 декабрь 1968) — башҡорт педагогы һәм тел белгесе, Хеҙмәт Геройы (1928)., Ленин (1954) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944) ордендары кавалеры. Башҡортостан АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944).
* Яҡупов Нәзим Мөхәмәтйән улы (7 июль 1928 — 20 февраль 2009) — 1956 йылдағы Венгрия ваҡиғаларында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы.
# Ирахоба

Ирахоба — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Някхоба йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Ирахоба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032941
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303294
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һолтай

Һолтай (рус. Султаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы ауыл. Һаҡҡол ауыл биләмәһе составына инә.

# Һолтай
## Географик урынлашыуы

Ағаскүл күле буйында урынлашҡан.

# Һолтай
## Тарихы

Һолтай (Һултай, Бигеш) — табын башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара Табын улусы составында була.
1811 йылда 5-се Башҡорт кантонына ҡараған Һолтай ауылында 43 ихатала 159 ир-егет иҫәпкә алынған. 1868 йылдан Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Мәтәл улусы составында, ауылда мәсет теркәлгән. Һуңыраҡ ауыл Һолтай улусы булдырыла. 1900 йылда мәҙрәсә, 1916 йылда земство мәктәбе, фельдшер пункты, 4 кибет иҫәпкә алынған.
1917 йылдан ауыл Башҡортостан мөхтәриәтенең (1919 йылдан — Башҡорт АССР-ы) Арғаяш кантонына ҡарай. 1930 йылдан Башҡорт АССР-ының Арғаяш районы составында була.

# Һолтай
## Халҡы

| 1816 | 1834 | 1866 | 1900 | 1916 |
| 216 | 457 | 651 | 729 | 689 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.

# Һолтай
## Билдәле шәхестәре

* Халиҡ Заимов (13.11.1914—9.02.1977), башҡорт совет композиторы, педагог, музыкаль йәмәғәтселек эшмәкәре. 1952—1956 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы, 1963—1968 йылдарҙа — директоры. 1941 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. 1953—1954 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Композиторҙар союзы рәйесе. Ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1949, 1955).
# Ҡуянай

Ҡуянай (икенсе исеме Чистая Елань) — Башҡортостандың Ҡыйғы районы Туғыҙлы ауыл Советы составында булған, бөтөрөлгән ауыл. Почта индексы — 452507, ОКАТО коды — 80236850003. 2005 йылда бөтөрөлә.
Силәбе өлкәһе сигендә урынлашҡан.
Ауыл аша Р-317 трассаһы, урындағы әһәмиәткә эйә булған Туғыҙлы ауылынан Вәкийәр ауылына барған юл үтә.
Туризм.
Ҡуянай йылғаһы аға, ул ауыл эргәһендә Ҡыйғы йылғаһына ҡоя.

# Ҡуянай
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың барлыҡҡа килеүе, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы үҙгәреүе, административ үҙәктәрен күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з номерлы законы ст.4, п. 24 ҡарар итә: 4. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы мәғлүмәт иҫәбенән төшөрөргә:
24) Ҡыйғы районында:
а) Арыҫлан ауыл Советы составындағы Үрге Лопас ауылын;
б) Туғыҙлы ауыл Советы составындағы Ҡуянай ауылын;

# Ҡуянай
## Географик урыны

Һунарсылар һәм балыҡсылар йәмғиәтенә беркетелгән һунарсылыҡ хужалығы биләмәһендә урынлашҡан (1984 йылда, 2004 йылда). Ҡуянай ауылына яҡын тораҡ пункттар: Тёплый Ключ (2 км), Ҡурғаш (7 км), Йыланлы (11 км), Яуын (12 км), Туғыҙлы (3 км), Юныс (8 км), Вәкийәр (5 км), Ҡолмәт (14 км), Иҙрис (11 км), Үрге Ҡыйғы (12 км), Иҫке Мөхәмәт (15 км).
# Нуриев

Нуриев — төрки фамилия.
* Нуриев Дамир Әхмәт улы (1941) — философия фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).
* Нуриев Зыя Нурый улы (1915—2012) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре, КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы (1961—1986), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975).
* Нуриев Марс Ғималетдин улы (1941) — башҡорт яҙыусыһы, публицист, педагог, Тамъян ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шағәле Шаҡман вариҫы.
* Нуриев Рудольф Хәмит улы (1938—1993) — Бөтә донъяға танылған башҡорт балет артисы.
# Янга-Яга

Янга-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Щелиха йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Янга-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055704
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005570
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улы

Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улы (рус. Агзамов Гильмутдин Агзамович; 1903 йыл — 30 ғинуар 1991 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкы 82-мм миномёт батареяһының сүкеүсе тимерсеһе. Гвардия ҡыҙылармеецы, ефрейтор, прапорщик. Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

# Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улы
## Биографияһы

Ғилметдин Әғзәм улы Әғзәмов 1903 йылда Өфө губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Белорет районы) Ҡаҙыш ауылында (Аҙналы ауылы тип тә күрһәтелә) тыуған.
1941 йылдың 6 декабрендә Белорет районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Гвардия ҡыҙылармеецы Әғзәмов Ғилметдин 112-се Башҡорт кавалерия (7-се кавалерия корпусы составындағы 16-сы гвардия Чернигов кавалерия) дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында 82-мм миномёт батареяһының сүкеүсе тимерсе булып хеҙмәт итә.
1945 йылдың 27-28 апрелендә күрһәткән ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән билдәләнә:
* 82-мм миномёттың снаряд батареяһы гвардия ҡыҙылармеецы Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улы Бранденбург ҡалаһы янында барған һуғышта, гвардия сержанты Паторочин расчёты составында оҫта һәм ҡыйыу эш итте, дошмандың ике пулемёт ут нөктәһен һәм 10 һалдатын юҡ итте, һәм дошмандың бер төркөм һалдатын ҡасып китергә мәжбүр итте.

# Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

# Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улы
## Хәтер

Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Белорет районы Ҡаҙыш ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Троицк һыуһаҡлағысы

Троицк һыуһаҡлағысы — яһалма һыу ятҡылығы. 1960 йылда Рәсәйҙең Силәбе һәм Ҡаҙағстандың Кустанай өлкәләре сигендә, Уй йылғаһында төҙөлгән. Троицк ГРЭС -ы плотинаһын төҙөү буйынса эштәр тамамланыуға.һыуһаҡлағыс булдырыла.

# Троицк һыуһаҡлағысы
## Географияһы

Һыуһаҡлағыс Уйылға (рус. Увелька) йылғаһының Уй (рус. Уй, ҡаҙ. Ой) йылғаһына ҡушылған еренән алып Троицк (ГРЭС ) плотинаһына тиклем урынды биләй. Һул яҡ ярында — Бобровка ҡасабаһы , уң ярында Кварцит ҡасабаһы урынлашҡан.
Һыу көҙгөһенең бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 161 метр тәшкил итә. Тулы күләме — 45 млн м3. Файҙалы күләме — 22 млн м3. Һыу көҙгөһөнең майҙаны — 10,85 км2. Һыуһаҡлағыстың уртаса тәрәнлеге - 3-5 метр. Һыу төбө ҡомло һәм ләмле. Һыуының үтә күренеүсәнлеге - 1 метр.
Һыуһаҡлағыстан Силәбегә тиклем ара - 150 саҡрым, Магнитогорскиға - 230 саҡрым, Кустанайға - 193 саҡрым.
GPS координатаһы:54.034014 61.631121 54°2'2"N 61°37'52"E.
Троицк ГРЭС-тың эргәһендә автомобиль күперенән башлап дәүләт сиге үтә. Шуға күрә Кварцитлы ҡасабаһына тиклем һыу ятҡылығы ның һул яры - Силәбе өлкәһенә, ә уң яҡ ярыҠаҙағстанға ҡарай.Ярҙары буйлап ҡамыш һәм өсмөйөш осрай.
Оҙонсай түңәрәк формалағы һыу ятҡылығы менән 80 метр бейеклегендәге Троицк ГРЭС плотинаһы эргәһендә урынлашҡан. Шуға йылылыҡ электр станцияһы һыу ятҡылығындағы торошҡа үҙ йоғонтоһон керетә.
Ҡышҡыһын ГРЭС тирәһендә боҙ тиҙ ирей башлай. Шул уҡ сәбәп менән Троицк һыу һаҡлағысында балыҡтарҙың ыуылдырыҡ сәсеүе иртәрәк башлана. Балыҡ тотоуға ла тыйыу башҡа һыу ятҡылыҡтарына ҡарағанда иртәрәккә күсә ( 25 апрелдән 5 июнгә тиклем).
Һыуһаҡлағыстың төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә өс ҙур булмаған утрау бар..
Яһалма һыу ятҡылығында тереклек төрлөлөгө менән айырылып тормай. Һыу аҫты өлөшөн - ни бары бер нисә төр үҫемлек тәшкил итә. Яр буйҙарын башлыса камыш, екән биләй.Был һыуҙың юғары дәрәжәлә минералләшеүенә бәйле. Составындағы азот, нитриттар, фториттар, марганец һәм баҡыр флора һәм фаунаны төр яғынан бик ныҡ сикләй.
Ярҙары һөҙәк.Тик урыны менән генә текә ерҙәре бар. Төньяҡ ярҙары буйлап хужалыҡ һәм торлаҡ йорттары, коллектив баҡсалар китә. Башҡа урындарҙы ылыҫлы һәм япраҡлы ағастарҙан торған урман биләй.

# Троицк һыуһаҡлағысы
## Хайуандар донъяһы

Быуала суртан, алабуға, ҡорман, һыла, ҡасаба, аҡ амур, сабаҡ, канал йәйене, карп, толстолобик,опто, ҡыҙылғанат тереклек итә. 2018 йылда һаҙан селбәрәләре ебәрелә. Плотина эргәһендә Троиск балыҡсылыҡ хужалығы урынлашҡан.

# Троицк һыуһаҡлағысы
## Антропоген йөкләнеш

Һыуһаҡлағыс Троицк ГРЭС-ын һыуытыу өсөн хеҙмәт итә һәм эсәр һыу менән тәьмин итеү сығанағы булып тора.
Гидротехник ҡоролмалар составына : һыу үткәргес тимер бетон плотина ; 4 насос станцияһы; 2 ситкә ебәрә торған каналдар (өҫкө һәм түбән).
# Зайда

Зайда (нем. Sayda) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2042 кеше йәшәй. Майҙаны — 35,17 км². Диңгеҙ кимәленән 680 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9619 һәм автомобиль коды FG.
# Кашаева Регина Фәрит ҡыҙы

Кашаева Регина Фаритовна (5 ноябрь 1979 йыл), ҡыҙ фамилияһы Рахимкулова — Рәсәй еңел атлеты, оҙон дистанцияға йүгереү һәм кросс буйынса белгес. 2003—2011 йылдарҙа элиталы спортсы булараҡ сығыш яһай, 3000 һәм 5000 метрға, шулай уҡ тигеҙ булмаған ерҙәрҙә йүгереүҙә Рәсәй чемпионы. Гетеборгта Европа чемпионатында, Бирмингемда ябыҡ биналағы Европа чемпионатында, Анси ҡалаһында Европа кубогында Башҡортостан исеменән сығыш яһай. Рәсәйҙең Халыҡ-ара класлы спорты мастеры.

# Кашаева Регина Фәрит ҡыҙы
## Биографияһы

Регина Рахимкулова 1979 йылдың 5 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуа. Надежда исемле игеҙәк туғаны бар, ул да йүгереүҙә билдәле ҡаҙаныштарға өлгәшә.
Тренеры Геннадий Иванович Алексеев етәкселегендә еңел атлетика менән шөғөлләнә.
2003 йылда Тулала үткән Рәсәй чемпионатында 5000 метрға йүгереүҙә етенсе урын ала. Был йылдан һуң ошондай уҡ ярышта шул уҡ дисциплинала 11-се була, Ырымбурҙа кросс буйынса Рәсәй чемпионатында финишҡа туғыҙынсы булып килә.
2005 йылда Волгоградта Рәсәй чемпионатында 3000 метрҙа дүртенсе була.
2006 йылда Тулала уҙған Рәсәй чемпионатында 5000 метрға йүгереүҙә еңеү яулай. Рәсәй милли йыйылма командаһының төп составына эләгеп, Гетеборгта Европа чемпионатында 15:22,50 һөҙөмтәһе менән көслө унау исемлеген яба. Бынан тыш, ярыш 2 километрға кроста Рәсәй чемпионы була.
2007 йылда Волгоградта Рәсәйҙең Ҡышҡы чемпионатында 3000 метрға йүгереүҙә иң яҡшы һөҙөмтә күрһәтә, ә Бирмингемда ябыҡ биналағы Европа чемпионатында шул уҡ дисциплинала ун икенсе була.
2008 йылда Жуковский ҡалаһында Рәсәйҙең кросс буйынса яҙғы чемпионатында сығыш яһап, еңеүсе була, Анси ҡалаһында уҙған Европа Кубогында, 5000 метрға йүгереүҙә өсөнсө урын ала һәм команда зачетында беренсе була.
2009 йылда Сочиҙа Рәсәй чемпионатында 4×1500 метрға эстафетала Башҡортостан командаһы составында еңеүсе булып, көмөш миҙал яулай — бында инде иренең фамилияһы менән Кашаева булып сығыш яһай.
2010 йылда Жуковский ҡалаһында яҙғы кросс буйынса Рәсәй чемпионатында бронза призеры була.
2011 йылда Мәскәүҙә Рәсәйҙең Ҡышҡы чемпионатында 3000 метрға йүгереүҙә — туғыҙынсы, 5000 метрға унынсы була.
# Ташкиҫән (Әзербайжан)

Ташкиҫән (әзерб. Daşkəsən)Дашкесан — Әзербайжандың көнбайышындағы ҡала, илдең Ташкиҫән районының административ үҙәге.

# Ташкиҫән (Әзербайжан)
## Географияһы

Гәнжә>нән көньяҡ-көнбайышҡа табан 36 км һәм Баҡы>нан 397 км алыҫлыҡта Ҡусҡарсай йылғаһы буйында таулы урында урынлашҡан. Хәҙерге Ташкиҫән өс өлөштән тора.

# Ташкиҫән (Әзербайжан)
## Топонимикаһы

Ҡаланың исеме әзербайжан телендәге «daş» (таш) һәм «kəsən» (киҫкән) һүҙҙәренең ҡушылмаһы булып тора һәм һүҙмә-һүҙ « таш киҫкән ер» тигәнде аңлата.

# Ташкиҫән (Әзербайжан)
## Тарихы

Дашкесан Муровдаг һәм Шахдаг ҡалаһы һырттарының төньяҡ битләүҙәрендәге рудниктарҙан алыҫ түгел барлыҡҡа килгән, диңгеҙ кимәленән 1600—1800 м бейеклектә урынлашҡан. Ул ваҡытлыса төҙөүселәр ҡасабаһы һәм ҙур булмаған рудник ҡасабаһы нигеҙендә формалаша башлай, сәнәғәт әһәмиәтенә эйә булған тимер мәғдәне ятҡылыҡтарын эшкәртеүгә әҙерлек осоронда барлыҡҡа килә.
2022 йылдың 8 июлендә 2038 йылға тиклем ҡала үҫешенең генераль планы раҫлана.

# Ташкиҫән (Әзербайжан)
## Халҡы

1989 йылғы Бөтә союз халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Ташкиҫәндә10 438 кеше йәшәгән. Хәҙерге ваҡытта ҡалала башлыса әзербайжан халҡы йәшәй.

# Ташкиҫән (Әзербайжан)
## Иҡтисады

Совет осоронан ҡалала Әзербайжан тау-байыҡтырыу комбинаты эшләгән.
# Валейка

Валейка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡалыш енка йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Валейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008740
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100874
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ингатья

Ингатья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тап йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 2 км.

# Ингатья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016825
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301682
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сәлимов Һибәт Ҡаһарман улы

Сәлимов Һибәт Ҡаһарман улы — (1912 йыл, Башҡортостан, Баймаҡ районы, Баймырҙа ауылы — 1998 йыл (Баймаҡ районы), Баймаҡ районы) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985), «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.

# Сәлимов Һибәт Ҡаһарман улы
## Биографияһы

Сәлимов Һибәт Ҡаһарман улы 1912 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Баймырҙа ауылында тыуа. 1941 йылдың 8 декабренән Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Украина фронтының 161-се уҡсылар дивизияһы 569-се уҡсылар полкында хеҙмәт итә.
1944 йылдың 10 октябрендә һәм 1945 йылдың 16 апрелендә күрһәткән батырлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Бүләкләү ҡағыҙында Һибәт Ҡаһарман улы тураһында былай тип яҙылған:
* «Сәлимов Һибәт Ҡаһарман улы немец илбаҫарҙары менән һуғышта 1941 йылдың 8 декабренән ҡатнаша, ике тапҡыр ҡаты яралана. Беренсе тапҡыр 1944 йылдың 10 октябрендә Гожице (Польша) тимер юлы станцияһын яулағанда һәм икенсе тапҡыр 1945 йылдың 16 апрелендә дошман уты аҫтында ҡурҡмайынса алға сыға һәм пулемет уты менән дошмандарҙың күп тере кәстәренә юғалтыуҙар килтерә, эскадронға һөжүм итеү өсөн алға барыуҙы тәьмин итә».
Һуғыштан һуң Сәлимов Һибәт Ҡаһарман улы Баймаҡ районының «Яңы тормош» колхозында тимерсе булып эшләй. 1998 йылда вафат була.