yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аммосов Николай Алексеевич

Аммосов Николай Алексеевич (1787—1868) — Рәсәй империяһы инженеры һәм уйлап табыусыһы, артиллерия генерал-майоры, Изге Георгий ордены кавалеры.

# Аммосов Николай Алексеевич
## Биографияһы

Аммосов Николай Алексеевич 2-се кадет корпусында тәрбиәләнә. 1805 йылда уҡыуын тамамлай һәм офицер званиеһында 10-сы артиллерия полкына тәғәйенләнә. 1808 йылғы төрөк кампанияһында һәм 1812, 1813, 1814, 1815 йылдарҙағы һуғыштарҙа ҡатнаша. Һуғыштан һуң хәрби поселениеларҙың хәрби департаментында ағза булып тора. 1834 йылда генерал-майор чины бирелә, 1840 йылда отставкаға сыға.

# Аммосов Николай Алексеевич
## Уйлап табыуҙары

Аммосов Николай Алексеевичтың үҙенсәлекле айырым ҡаҙаныштары булып биналарҙы пневматик ысул менән яғып йылытыу өсөн тәғәйенләнгән «аммосов» мейестәре ҡулайламаһын уйлап табыуы тора. 1835 йылда был мейестәр йәмғиәттә ҙур билдәлелек ала. Ҡышҡы һарайҙа был ҡулайлама-мейестәрҙе ҡороп ҡуйғаны өсөн рәхмәт йөҙөнән 2000 дисәтинә ер менән бүләкләнә.

# Аммосов Николай Алексеевич
## Ижады

Ғәмәли эштәре менән бер рәттән, Н. А. Аммосов 1840-1844 йылдар осоронда пневматик йылытыу ҡулайламалары-мейестәр менән етәкселек иттереү өсөн ике фәнни брошюра ла баҫтырып сығара: «Наставление, как обходиться с пневматическим отоплением» һәм «Краткое понятие о пневматическом отапливании и качествах воздуха, относительно здоровья».
Уның ҡәләме аҫтынан шулай уҡ хеҙмәтендә: «Описание устройства громоотводов» (СПб. 1850 й.), Кондильяк әҫәренең ике тәржемәһе: — «О выгодах свободной торговли» (СПб. 1817 й.) һәм «Фенелоновы избранные творения» (СПб. 1820 й.)бар, ул шулай уҡ «Иллюстрированая Газета» һәм «Воскресный Досуг» гәзиттәрендә үҙенең бер нисә ҙур булмаған повестарын урынлаштырып баҫтыра.

# Аммосов Николай Алексеевич
## Сығанағы

* «Иллюстр. Газета» 1868 г., № 7.
* «Иллюстр. Календарь» 1869 г.
* Словари: Старчевского, Венгерова и Брокгауза-Ефрона.
# Отеллин Владимир Александрович

Отеллин Владимир Александрович (6 ғинуар 1938 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы-гистологы, Рәсәй медицина фндәре академияһының ағза-корреспонденты (1997), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).
1955 йылда Курск медицина институтын тамамлай.
1964 йылда академик Павлов исемендәге Беренсе Ленинград медицина институтында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм ассистент булып эшләй.
1965 йылдан 1980 йылға тиклем И. П. Павлов исемендәге физиология институтында эшләй, унда кесе ғилми хеҙмәткәрҙән алып Үҙәк нервы системаһы морофлогияһы лабораторияһының мөдиренә тиклем юл үтә.
1973 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Ғилми тикшеренеүҙәр темаһы — баш мейеһенең нейрон бәйләнештәре төҙөлмәһе.
1980 йылдан — мейе эсе юлдарының медиатор төҙөлмәһе, нервы туҡымаһының эмбриональ гистогенезы, нейротрансплантация менән шөғөлләнеүсе эксперименталь медицина институтының морфология бүлеге етәксеһе,
350-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы һәм авторҙашы, шул иҫәптән 11 монографияһы бар.
Үҙенең «Нигрострионигральная система» китабы өсөн гистология буйынса ул Б. И. Лаврентьев исемендәге Рәсәй медицина фәндәре академияһының премияһына лайыҡ була. 1995 йылдан В. А. Отеллин РФФИ, INTAS, РФА Президиумы гранттары хуплауындағы тикшеренеүҙәр менән етәкселек итә. Ҙур фәнни эшмкәрлеген ул фәнни-ижтимағи эшмәкәрлек менән уңышлы берләштерә. РМФА ИЭМ ғилми-тикшеренеү институтының диссертация советы рәйесе, Анатомдар, гистологтар һәм эмбриологтар йәмғиәтенең Бөтә Рәсәй идаралығы ағзаһы, «Журнал эволюционной биохимии и физиологии» һәм «Морфология» журналдары мәхәрририәте ағзаһы, Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһы ағзаһы, Халыҡ-ара мейе үҫешен өйрәнеү буйынса йәмғиәттең, Халыҡ-ара базаль ганглийҙарҙы өйрәнеү буйынса йәмғиәттең, Халыҡ-ара невропатологтарҙың мөхбир ағзаһы.
Уның етәкселегендә 28 кандидатлыҡ һәм 10 докторлыҡ диссертациялары яҡлана
1997 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана
2014 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты була

# Отеллин Владимир Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992)
* Гистология буйынса Б. И. Лаврентьев исемендәге Рәсәй медицина фәндәре премияһы (1993)
# Камил инсан

Әл-Инсан әл-Камил (ғәр. الإنسان الكامل‎; рус. Инсан камиль) — суфыйлыҡта идеаль кеше, ул ерҙә Аллаһ вәкиле булып тора һәм Аллаһы Тәғәләнең күркәм исем сифаттарын һынландыра.

# Камил инсан
## Тарихы

Терминды Мансур әл-Хәлләж индергән, идеяны Ибн әл-Ғәрәби үҫештергән. Киң мәғәнәлә дини практика юлы менән иң юғары рухилыҡты тормошҡа ашырыуға өлгәшкән иманлы мөьмин.
Әл-инсан әл-камил доктринаһы— йәшәйеш проблемаһы менән бәйле онтологик проблема. Бары тик кешегә генә Аллаһ үҙенең бөтә исемдәрен асҡан. Аллаһтың бөтә сифаттарының иң юғары сағылышы һәм ысын әл-инсан әл-камил — Мөхәммәт Пәйғәмбәр. Әл-инсан әл-камил һәр кешелә сағыла ала, әммә быға суфый рухи практикаһы мөхитендә генә өлгәшергә мөмкин, тип һанай суфыйҙар.

# Камил инсан
## Башҡорт телендә

Камил һүҙе башҡорт теленә ир-ат исеме лә булып инеп киткән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Камил исеме осрай.
Камил исеме ғәрәп теленән кәмселекһеҙ тигәнде аңлата, тип яҙған башҡорт тел белгесе, антропонимист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәреТаңһылыу Күсимова.
# Мейәс (ауыл)

Мейәс (рус. Миасское) — Рәсәй Силәбе өлкәһендәге Ҡыҙыл Армия районының һәм Мейәс ауылы биләмәһенең административ үҙәге. Оло Силәбе агломерацияһының бер өлөшө булып тора. Ауыл Силәбенән көнсығышҡа табан 37 км арыраҡ Мейәс йылғаһы буйында, Силәбе — Ҡурған һәм Силәбе — Шадринск юлдары сатында элекке Мейәс нығытмаһы урынында урынлашҡан.

# Мейәс (ауыл)
## Географияһы

Ауыл Ҡыҙыл Армия районының көньяҡ өлөшөндә Мейәс йылғаһы буйында урынлашҡан, исеме лә шунан алынған. Мейәс ауылы нигеҙҙә ҡайын урмандары менән уратып алынған, төньяҡ-көнсығыш ситендә имәнлек урынлашҡан. Ауылдан 1,5 км арыраҡ Эткүл күле ята.

# Мейәс (ауыл)
## Тарихы

Мейәс ауылы 1736 йылдың 1 авгусында башҡорт тарханы Таймаҫ Шәһимовҡа императрица Анна Иоанновнаның әмере менән бирелгән ерҙә Мейәс ҡәлғәһе булараҡ ойошторола. Был Рәсәйҙең көнсығыш сиктәрен ҡырғыҙҙар һәм башҡорттар һөжүменән хәүефһеҙлек тәьмин итеү «башҡорттарҙың ғәмәлдәрен яҡшыраҡ күҙәтеп тороу» («лучшее наблюдение за действиями башкир») маҡсаты менән эшләнә. Бының өсөн Шаимов ҡылыс бүләк итеп ала, ә башҡорттар йән башынан алынған һалымдан азат ителә. Ҡәлғәгә нигеҙ һалыр урынды Теча Слободаһынан шул уҡ йылдарҙа төҙөлгән Үрге Яйыҡ пристаненә һәм Ырымбур ҡәлғәһенә аҙыҡ-түлек ташыу юлында урынлашҡан Мейәс йылғаһы кисеүе янында һайланған.Ҡәлғә төҙөлөшөнә дөйөм идара итеү Урал заводтарының Баш дирекцияһы башлығы Василий Никитич Татищев тарафынан башҡарыла, ә төҙөлөш эштәре Яков Павлуцкий етәкселегендә Себер гарнизоны драгун полкы һәм крәҫтиәндәр көсө менән алып барыла.
Мейәс ҡәлғәһе Силәбе ҡәлғәһенән йылға ағымы буйынса 27 һәм Ҡалмыҡ кисеүенән 33 саҡрымда урынлашҡан булған. 1760-сы йылдарҙа ҡәлғәлә 143 казак һәм сиркәү була. Ҡәлғә ағас бағаналы диуарҙар, кәртәләр, соҡоп яһалған ҡаршылыҡтар, 1 юл буйы манараһы менән нығытылған булған.
18 быуат аҙағынан 1841 йылға тиклем ул Ырымбур казак ғәскәренең икенсе станицаһы ролен үтәй, артабан полк округы үҙәге булып китә.
XIX быуат аҙағында Мейәс ҡәлғәһе станица итеп үҙгәртелә. 1782 йылда Силәбе өйәҙе барлыҡҡа килтерелгәс, административ йәһәттән уның составына Мейәс улусы үҙәге булараҡ индерелә.
1924 йылдың 27 февраленән ул Урал өлкәһе Силәбе округы Мейәс районының административ үҙәгенә әүерелә, 1930 йылдан — Урал өлкәһенә (өлкә округтарын юҡҡа сығарыу менән), 1934 йылдан — Силәбе өлкәһенә (барлыҡҡа килгән ваҡытында) ҡарай. 1941 йылдың ғинуарында Мейәс районы Ҡыҙыл Армия районы итеп үҙгәртелә.

# Мейәс (ауыл)
## Халҡы

1739 йылда Мейәс ҡәлғәһендә 64 ғаилә иҫәпләнеп, 1742 йылға 85 — ҡәлғә гарнизоны кешеһе, 280 кеше казаклыҡҡа алынған булып, XIX быуат урталарына 1356 кеше 242 хужалыҡта йәшәгән. 1926 йыл мәғлүмәттәре буйынса 2378 кеше 703 йортта йәшәгән.

# Мейәс (ауыл)
## Транспорт

Мейәстән Силәбегә автобус йөрөй. Ауыл аша Р-330 автомобиль юлы уҙа, ауылдың көньяҡ ситендә — М51 трассаһы. Иң яҡын тимер юл станцияһы — Чернявская — 12 км көньяҡ-көнсығыштараҡ.

# Мейәс (ауыл)
## Иҡтисады

* Сусҡасылыҡ комплексы
* Аҙыҡ-түлек етештергән ярымфабрикаттар комбинаты.
* Колбаса цехы.
* Икмәк комбинаты.
* «Ҡыҙылармеец» ауыл хужалығы предприятиеһы.
* ДРСУ — автомобиль юлдарын ҡарау һәм ремонтлау, төҙөлөш материалдары етештереү ойошмаһы.
# Ҡоҙаҡай (Салауат ҡалаһы)

Ҡоҙаҡай — элек Мәләүез районына ингән юрматы ырыуы башҡорттары ауылы. Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан. Уның ерҙәрендә хәҙер Салауат ҡалаһының төньяҡ урамдары. Хәҙерге Губкин урамы менән Октябрь сатында Ҡоҙаҡай ауылына һәйкәл ҡуйылған.
1952 йылда Ҡоҙаҡай Мәләүез районы Нурдәүләт ауыл Советына ҡараған. Яҡындағы тимер юл станцияһы Салауат ҡалаһында урынлашҡан, Ергән станцияһына тиклем— 18 км, Үрге Юлдаш ауылына (хәҙер Салауат ҡалаһы микрорайоны) тиклем — 8 км.

# Ҡоҙаҡай (Салауат ҡалаһы)
## Тарихы

1842 йылда Ҡоҙаҡай 7 башҡорт кантонының 16-сы йортона ҡараған.
Ауылға нигеҙ һалыусы — Ҡоҙаҡай. Бында уның улдары Ҡолгилде (1760—1823), Миңлеғол (1789—1848) ғаиләләре менән йәшәгән.
Революцияға тиклем ауылда мәсет булған. Был урында 1990 йылдарҙа Салауат ҡалаһының йәмиғ мәсете (Мәсжид Ән-Нәби) төҙөлгән.

# Ҡоҙаҡай (Салауат ҡалаһы)
## Демография

1795 йылда үткән V ревизия документтары буйынса Ҡоҙаҡай ауылында 10 йортта 54 кеше йәшәгән. 1850 йылғы IX ревизия ваҡытында бында 13 йортта 82 аҫаба башҡорт йәшәгән. Ауылдың бик тиҙ үҫмәүе уның оло юл өҫтөндә булыуына бәйле (Өфө-Ырымбур), башҡорттар мал үрсетеп, ғәҙәти тормош алып барыр өсөн тынысыраҡ, чиновниктар һәм хәрбиҙәр йөрөмәгән, урындарға күсенгән. 1920 йылда бында 43 йортта 239 кеше иҫәпкә ингән

# Ҡоҙаҡай (Салауат ҡалаһы)
## Иҡтисады

Төп хужалыҡ тармаҡтары — малсылыҡ була. 12 йортта йәшәгән 67 кешегә XIX быуат уртаһында берәр ат һәм һыйыр ғына тура килә. Тотош ауылға 12 һарыҡ һәм 7 кәзә генә була. Халыҡ умартасылыҡ менән дә бик аҙ шөғөлләнә : ауылда 25 умарта һәм 3 солоҡ була. 1842 йылда ауылда дүрт боттан әҙ генә күберәк ашлыҡ сәскәндәр. XX быуаттың 60-сы йылдарында ауылдағы ике урамда (Полежаев һәм Нахимов урамдары) 80 өй була. Ауылда был осорҙа инде төрлө милләт вәкилдәре йәшәгән — башҡорттар, татарҙар, урыҫтар, мордвалар. Улар башлыса Салауат ҡалаһы предприятиеларында эшләй.

# Ҡоҙаҡай (Салауат ҡалаһы)
## Хәтер

Салауат ҡалаһында Губкин һәм Октябрь урамдары киҫешкән урында Ҡоҙаҡай ауылы кешеләренә иҫтәлелек итеп билдә ҡуйылған (2004). Һәйкәлдә яҙылған текст (төньяҡ -көнсығыш яҡтан урыҫ телендә, көньяҡ-көнсығыш яғында — башҡорт телендә):
Ҡоҙаҡай XVIII быуаттың 60-сы йылдарында барлыҡҡа килгән. Рәсәйҙең азатлығын һәм бойондороҡһоҙлоғон яҡлап, ҡоҙаҡайҙар 1812 йылғы Ватан һуғышында, 1914 йылғы Беренсе донъя һуғышында, 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.Кудакаево 2014 йыл 1 ғинуар архивланған.
{{{2}}}
Һәйкәл граниттан эшләнгән. Һәйкәле янында тротуар плиткалары түшәлгән. Һәйкәл тирәләй сәскә клумбалары эшләнгән.
Ҡоҙаҡайҙа тыуып үҫкән В. К. Аҙнағолов үҙенең «Ике быуатҡа һуҙылған дәүер» тигән китабын тыуған ауылы һәм ауылдаштарына бағышлаған.

# Ҡоҙаҡай (Салауат ҡалаһы)
## Тағы ҡарағыҙ

- Мәләүез районы
- Салауат
# Әзербайжан Милли фәндәр академияһы

Әзербайжан Милли фәндәр академияһы (әзерб. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) — Әзербайжан Республикаһының төп фәнни учреждениеһы. Һайланған академия ағзаларын (ғәмәли ағзалар, мөхбир ағзалар, сит ил ағзалары), почётлы докторҙарҙы, ғилми хеҙмәткәрҙәрҙе һәм белгестәрҙе берләштерә, улар ғилми, ғилми-хеҙмәт, белем биреү һәм социаль-хеҙмәт предприятиеларында эшләй.

# Әзербайжан Милли фәндәр академияһы
## Тарихы

1932 йылда Әзербайжан дәүләт ғилми-тикшеренеү институты нигеҙендә СССР Фәндәр академияһы Кавказ аръяғы филиалының Әзербайжан бүлексәһе асыла. Рухулла Ахундов мөдирлек итә.
1935 йылда Кавказ аръяғы филиалы СССР Фәндәр академияһының Әзербайжан филиалы тип үҙгәртелә. Етәксеһе итеп академик Ф. Ю. Левинсон-Лессинг тәғәйенләнә. Филиалдың Гәнжәлә һәм Нахчиванда бүлексәләре була.
1945 йылдың 23 ғинуарында Әзербайжан Фәндәр академияһы ителә.
1945 йылдың 31 мартында М. Мирҡасимов президент итеп һайлана.
Бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң, 1991 йылда Әзербайжан Республикаһы Фәндәр академияһы тип үҙгәртелә.
2003 йылдан Әзербайжан Милли фәндәр академияһы тип атала.
2013 йылдың 20 февралендә Әзербайжан Геология институты директоры, академияның вице-президенты Акиф Ализадә академияның президенты вазифаһын башҡарыусы итеп, 25 апрелдә президенты итеп раҫлана.

# Әзербайжан Милли фәндәр академияһы
## Эшмәкәрлеге

Илдә «2009—2015 йылдарҙа Әзербайжан Республикаһында фәнде үҫтереү буйынса милли стратегия» һәм ""2009—2015 йылдарҙа Әзербайжан Республикаһында фәнде үҫтереү буйынса милли стратегия"ны тормошҡа ашырыу буйынса дәүләт программаһы" эшләй, улар ил Президентының 2009 йыл 4 май бойороғо менән раҫланған. Әзербайжан Милли фәндәр академияһы президенты академик А. Ализаде фекеренсә, «Әзербайжан фәне совет осоронда ла союздаш республикалар араһында тәүге бишәү иҫәбендә» булған. Илдең фәнни потенциалын үҫтереү маҡсатында 2014 йылдың июнендә «Әзербайжан Милли Фәндәр академияһын 2020 йылға тиклем үҫтереү концепцияһы» раҫлана. Яңы концепция сиктәрендә Академия өсөн физика-химия йүнәлеше, нефть һәм нефть химияһы, Ерҙең геодинамикаһын өйрәнеү, геномика, биотехнология, молекуляр генетика перспективалы һәм өҫтөнлөклө тип билдәләнә.
Әзербайжан Президенты Хакимиәте инициативаһы буйынса, 2014 йылдан алып Әзербайжан Милли фәндәр академияһы «ирекле Википедия энциклопедияһы биттәрендә Әзербайжандың милли-әхлаҡи ҡиммәттәрен пропагандалау, һаҡлау һәм дөрөҫ мәғлүмәтте үҫтереү» менән шөғөлләнергә тейеш. Ошо маҡсатта даими эшләүсе махсус «wiki-төркөмдәр» ойошторола.
# Большеречье (Чека ҡушылдығы)

Большеречье — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чека йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Большеречье (Чека ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300577
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пяк-Яха (Индик-Яха ҡушылдығы)

Пяк-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Индик-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Пяк-Яха (Индик-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300073677
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307367
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# 1803 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1803 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1803 MDCCCIII |
| Юлиан стилендә | 1802—1803 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2555—2556 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7311—7312 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5563—5564 ה'תקס"ג — ה'תקס"ד |
| Мосолман календары | 1217—1218 |
| Боронғо әрмән календары | 1252 ԹՎ ՌՄԾԲ |
| Ҡытай календары | 4499—4500 壬戌—癸亥 чёрная собака — чёрная свинья |
| Эфиопа календары | 1795—1796 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1859—1860 |
| - Шака самват | 1725—1726 |
| - Кали-юга | 4904—4905 |
| Иран календары | 1181—1182 |
1803 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Бонин күгәрсене

Бонин күгәрсене (лат. Columba versicolor) —күгәрсендәр ғаиләһенән юҡҡа сыҡҡан ҡош. Бонин утрауҙарының эндемигы.

# Бонин күгәрсене
## Тасуирламаһы

Бонин күгәрсененең оҙонлоғо 45 см. Арҡаһы алтынһыу-ҡуйы ҡыҙыл ялтырауыҡ. Кәүҙәһенең аҫҡы өлөшө аҡһыл һоро. Алғы түш өлөшө йәшел. Өҫкө ябыу ҡаурыйҙары асығыраҡ төҫтә һәм алтынһыу ялтырауығы артығыраҡ. Башының түбә өлөшө тимер йәшел. Соңҡа өлөшөндә төҫ ҡарағусҡыл ҡыҙыл менән йәшелгә күскән булған. Радужиналары ҡуйы көрән. Суҡышы йәшкелт һары. Аяҡтары ҡуйы ҡыҙыл.

# Бонин күгәрсене
## Таралыуы

Бонин күгәрсене Бонин архипелагының Накододзима һәм Титидзима утрауҙарындағы урмандарында тереклек иткән булған.

# Бонин күгәрсене
## Йәшәү рәүеше

Генрих фон Киттлиц 1828 йылда был төрҙө тапҡас, ул йыш ҡына был ҡоштарҙы ҡара күгәрсендәр (Columba janthina) менән бергә күҙәткән. Бонин күгәрсене, веерлы пальма емештәре менән туҡланған һәм аҙыҡты яңғыҙ йәки парлап эҙләгән.

# Бонин күгәрсене
## Нәҫеле ҡороуы

Бонин күгәрсененең юҡҡа сығыуының төп сәбәбе, күрәһең, уға сиктән артыҡ һунар итеүгә бәйле булғандыр. Һуңғы экземпляр 1889 йылда Накододзима утрауында атып үлтерелә. Был ҡоштарҙың 4 тиреһе Японияла Симан префектураһында, Майндағы Франкфурттағы Зенкенберг музейында, Санкт-Петербургтағы Рәсәй Фәндәр академияһының Зоологик институтында һәм Лондондағы Тәбиғәт фәндәре музейында һаҡлана.
# Рёриг

Рёриг (нем. Rohrig) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 254 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,81 км². Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Люба Велич

Люба Велич (ысын фамилияһы болг. Величкова) — Австрия һәм Болгария опера йырсыһы (сопрано).

# Люба Велич
## Биографияһы

Люба Велич 1913 йылдың 10 июлендә болгар провинцияһында, илдең иң ҙур порты Варнанын алыҫ түгел ҙур булмаған Славяново ауылында тыуған. Музыка белеменә буласаҡ йырсы бала сағында уҡ скрипкала уйнарға өйрәнеп башлай. Ҡыҙына етди һөнәр бирергә теләгән ата-әсәһенең талабы буйынса, София университетында философия өйрәнә, параллель рәүештә баш ҡаланың Александр Невский кафедраль соборында хорҙа йырлай. Һуңғараҡ Люба Величкова үҙенең вокаль оҫталығын Вена музыка акдемияһында камиллаштыра.
Софияла һәм Венала уҡығандан һуң Люба Велич 1936 йылда беренсе тапҡыр Софияла сығыш яһай. 1937—1940 йылдарҙа Грац, Мюнхен һәм Гамбург ҡалалары операһы солисы. 1946 йылдан 1959 йылға тиклем Вена дәүләт операһының төп солисы. 1949 йылда Нью-Йоркта Метрополитен-операла сығыш яһай, Зальцбург фестивалдәрендә ҡатнаша.
Рихард Штраустың «Саломея» операһында төп партия уның карьераһында күренекле роль була. 1944 йылда Велич был партияны композиторҙың 80-йыллығына уның етәкселеге аҫтында башҡара. Башҡа билдәле ролдәре «Евгений Онегинда» Татьяна, «Дон Жуанда» Донна Анна, «Богема» операһында Мюзетта була.
Йырсының тауышы менән проблемалары барлыҡҡа килгәндән һуң, ул карьераһын опереттала һәм фильм төшөрөүҙә ҡатнашып башлай. Люба Величтың фильмографияһы барлығы 26 кинотаҫманы үҙ эсенә ала.
Люба Велич 1996 йылда Венала вафат була, ҡаланың Үҙәк зыяратында ерләнә.

# Люба Велич
## Хәтер

* 2008 йылда Вена урамдарының береһен уның исеме менән атайҙар.
# Асауҙыбаш ауыл Советы (Яңауыл районы)

Асауҙыбаш ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге- Асауҙыбаш ауылы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Асауҙыбаш ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Ауыл биләмәһе составы

* Асауҙыбаш ауылы
* Яңы Алдар ауылы
* Сибәге ауылы
* Юҫыҡ ауылы

# Асауҙыбаш ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Географик урыны

Асауҙыбаш ауыл Советы Башҡортостан Республикаһы Яңауыл районы муниципаль районының Истәк ауыл Советы, Һандуғас ауыл Советы, Максимовка ауыл Советы, Ямаҙы ауыл Советы, Иҫке Вәрәш ауыл Советы, Орловка ауыл Советы, Эткенә ауыл Советы менән сиктәш.
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 22 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 22 км
# Мезенка (Мәскәү ҡушылдығы)

Мезенка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мәскәү йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Мезенка (Мәскәү ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһынан Заозерье ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Коломна ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010101812110000024393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002439
* Бассейн коды — 09.01.01.018
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тәкәфүл

Тәкәфүл (ғәр. تكافل‎ — «үҙ-ара гарантиялар биреү»; рус. Такафул) — был страховкалау системаһы, уның нигеҙендә ҡатнашыусылар һәм операторҙар араһында килемдәрҙе һәм зыяндарҙы исламдың төп рухи китаптары Ҡөрьәнгә һәм Сөннәткә таянған шәриғәт нормаларына ярашлы бүлешеү механизмы тора.

# Тәкәфүл
## Тәкәфүл төрҙәре

Тәкәфүл ике төргә бүленә: дөйөм (милек страховкалауы) һәм ғаиләгә бәйле (шәхси страховкалау).

# Тәкәфүл
## Рәсәйҙә тәкәфүл

Рәсәйҙә тәкәфүл идеяһын тормошҡа ашырыуға тәүге ынтылыш 2004 йылда Татарстанда «Итиль» страховкалау компанияһы базаһында яһала. Проект 2005 йылда туҡтатыла. Ислам страховкалауы буйынса тағы ике проект — «Ренессанс Страховкалау»(2008—2010) һәм «РОСНО» (2011)компаниялары шундай яҙмышҡа дусар була. Был осорҙа матбуғатта теге йәки был компанияларҙың Рәсәй баҙарына ислам страховкаһы продукттары менән сығыуы тураһында яңылыҡтар күренә, әммә һуңынан был мәғлүмәт раҫланмай. Мәҫәлән, анонсланған, әммә эшләй алмаған проект «Сафинат» логистик инвестиция төркөмө һәм «Ҡазан-Альянс» инвестиция төркөмөнөң берлектәге инициативаһы була (2009).
2012 йылдың июнь айында ғына Ҡазан «ИСК „Евро-Полис“» страховка компанияһының Ҡазан филиалы базаһында Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып ислам страховкалауы полистары һатыла башлай. Ҡазандағы «KazanSummit-2013» иҡтисади форумында Татарстан Рәсәйҙә тәкәфүлде киң ҡулланылышҡа индереүҙең һынау зонаһы тип иғлан ителә .
# Юдиха

Юдиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға һаҙлыҡта юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Юдиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200003902
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200390
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Арча (Чижапка ҡушылдығы)

Арча — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының һул ярына тамағынан 464 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Арча (Чижапка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032144
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203214
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2