yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улы

Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улы (10 октябрь 1924 йыл — 27 сентябрь 2007 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, артиллерия полкының орудие командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945). Нуриман районының почётлы гражданы (2000).

# Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улы
## Биографияһы

Ғәйфетдин Ғәфиәт улы Аскин 1924 йылдың 10 октябрендә Өфө кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы) Сураш ауылында тыуған. ФЗО-ны тамамлғандан һуң Өфө нефть эшкәртеү заводында оператор ярҙамсыһы булып эшләй.
1942 йылдан алып — Ҡыҙыл Армияла.
1943 йылдан башлап Дала, Воронеж, 2-се, 3-сө һәм 1-се Украин фронтытарында хеҙмəт итə.
1945 йылда демобилизациялана.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Ғәйфетдин Аскин тыуған яҡтарына ҡайта һәм Нуриман районы Укәрле ауыл Советы рәйесе булып эшләй (1946), артабан Нуриман МТС зонаһы буйынса КПСС-тың Нуриман районы комитеты секретары итеп тәғәйенләнә (1954—1957), һуңғараҡ район Советы башҡарма комитетында эшләй. Аҙаҡҡы йылдарҙа үҙенең тыуған ауылында — Башҡортостандың Нуриман районы Сураш ауылында йәшәй.
2007 йылда вафат була.

# Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улы
## Батырлығы

«Советтар Союзы Геройы» исеме Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улына 1945 йылдың 27 июнендә бирелә. 43-сө гвардия артиллерия полкы орудиеһы командиры гвардия сержанты Аскин Ғәйфетдин 1945 йылдың 12 ғинуарында Висла йылғаһы янындағы Сандомир плацдармындағы ҡаты һуғыштарҙа һәм бер нисә көндән һуң, 21 ғинуарҙа, Оппельн ҡалаһынан төньяҡтараҡ Одер йылғаһы аша сыҡҡанда айырыуса батырлыҡ күрһәтә. 12 ғинуарҙа ул өс пулемет һәм 40 дошман һалдатын юҡ итһә, 21 ғинуарҙа уның етәкселегендәге расчет Польша территорияһында Одер йылғаһын тәүгеләрҙән булып аша сыға һәм бер нисә дошман атакаһын кире ҡағыуға өлгәшә. 25 ғинуарҙа батарея составы, ҡамауға эләгеп, тулыһынса тиерлек һәләк була, гвардия сержанты Аскин бер орудиенан икенсе орудиеға күсеп, уҡсылар подразделениелары килеп еткәнгәнгә тиклем, бер нисә контратаканы кире ҡағыуҙа ҡатнаша.

# Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (27.06.1945)
* Ленин ордены (27.06.1945)
* Ике I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (04.05.1945; 06.04.1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (08.02.1944)
* Нуриман районының почётлы гражданы (2000).

# Аскин Ғәйфетдин Ғәфиәт улы
## Хәтер

— Нуриман районы Ҡыҙыл Шишмә ауылында Аскин Ғәйфетдин исемен бер урам йөрөтә;
— Ғ. Ғ. Аскин уҡыған мәктәп бинаһына уның иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Нур-Кика

Нур-Кика — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дындовский Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Нур-Кика
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063532
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306353
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Индуизм сағыштырма теологлар исемлеге

Был күренекле Индуизм сағыштырма теологлар исемлеге, Индуизм компаратив дин өйрәнеүе менән мәшғүл булған Индуизм ғалимдары йәки Индуизмға өндәүселәр.
* Ади Шанкарачарья
* Рам Моһан Рой
* Вивекананда
* Даянанд Сарасвати
* Рам Сваруп
* Сита Рам Гоэл
* Аруш Шури
* Сарвепалли Радһакришнан
* Гириш Чандра Сен
* Пандит Лех Рам
# Урта Боғалыш

Урта Боғалыш — Свердловск өлкәһе Красноуфимск округындағы ауыл. Боғалыш ауыл Советы составына инә.

# Урта Боғалыш
## Географияһы

Тораҡ пункты Боғалыш йылғаһының ике ярында урынлашҡан, Красноуфимск округының административ үҙәге Красноуфимск ҡалаһынан көньяҡ-көньяҡ-көнсығышҡа табан 39 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Урта Боғалыш
## Географияһы
### Сәғәт бүлкәте

* МСК+2 (Өфө ваҡыты)
* Урта Боғалыш, бөтә Свердловск өлкәһе кеүек, МСК+2 (Өфө ваҡыты) сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. UTC ваҡытына ҡарата айырмаһы — +5:00 сәғәт.

# Урта Боғалыш
## Урамдары

Ауылда 17 урам һәм дүрт тыҡрыҡ бар.
# Высочино (ауыл)

Высочино — Ростов өлкәһе Азов районындағы ауыл.
Новоалександровский ауыл биләмәһе составына инә.

# Высочино (ауыл)
## Географияһы

Район үҙәге — Аҙау ҡалаһынан 20 км көньяҡтараҡ урынлашҡан. Уның янында Кагальник йылғаһы һәм Широкая йырыны аға.

# Высочино (ауыл)
## Географияһы
### Урам

| Колхоз урамы, Луначарский тыҡрығы, М. Горький урамы, Матросов тыҡрығы, Маяковский тыҡрығы, Яр буйы урамы, Павлов тыҡрығы, Парк урамы, | Вокзал яны урамы, Соколов тыҡрығы, Тимирязев тыҡрығы, Уңыш тыҡрығы, Чапаев тыҡрығы, Чехов тыҡрығы, Көньяҡ урамы. |

# Высочино (ауыл)
## Тарих

Кагальник йылғаһының Широкий йырыны янындағы ауылға, «Екатеринослав губернаһы статистик мәғлүмәттәр йыйынтығы» китабы раҫлауынса, 1780 йылда Койсуг (хәҙер Батайскиҙың өлөшө) ҡасаҡ крәҫтиәне , Полтава губернаһында тыуған — Семен Высочин һөрөнтө ерҙәрҙе һәм болондарҙы оҡшатҡанлыҡтан нигеҙ һалған. 1812 йылда дүрт утар ихатаһы иҫәпләнә. Чумак койсуг башҡа ауылдары кеүек башта утарҙың исеме булмай, ә 1834 йылда уны Горбачев тип атағандар. Һуңыраҡ яҙылған документтарҙа (шул иҫәптән Новониколаевка ерҙәрендә 1845 йыл) ул Средний (Середний ауылы) тип, ә уның янындағы утарҙар Кочеванчик һәм Кирбыт (Новониколаевка) — Оло һәм Кесе утарҙар тип раҫлана.
1879 йылда утар тимерҙән сүкеп эшләнгән ҡойма менән уратып алына, уның янында Богородица Раштыуаһы сиркәүен төҙөйҙәр. Өс йыл үткәс ,ауыл статусын ала,үҙенә нигеҙ һалған , ә 1825 йылда туҡһан ике йәштә вафат булған кешенең исеме менән атала. 1885 йылда ауылда шәхси мәктәп барлыҡҡа килгән, ә дәүләт мәктәбе — 1898 йылда.

# Высочино (ауыл)
## Иҫтәлекле урын

Ауылда архитектура ҡомартҡыһы — Богородица Раштыуаһы Сиркәүе урынлашҡан. Һәйкәл XIX быуат аҙағында төҙөлгән.Өлкә Советы Кесе Советының № 301 ҡарарына (18 ноябрь, 1992 йыл) ярашлы ҡәберлек урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттарына 6100433000 коды аҫтында индерелгән. Адресы: 346744, Ростов өлкәһе, Азов районы, Высочино ауылы, Парк урамы, 2.
# Сулкан-Ега

Сулкан-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Таут-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сулкан-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050277
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205027
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәндем (йылға)

Мәндем — Рәсәй биләмәһендә ағыусы йылға. Башҡортостандың Ғафури районында аға . Еҙем йылғаһына ҡушылып, уның һул ҡушылдығы булып тора. Оҙонлоғо 54 км.

# Мәндем (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәте

Рәсәй һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Ҡама бассейны округында урынлашҡан. Кесе йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Ҡама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200712111100018906
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буйынса коды — 111101890
* Бассейн коды — 10.01.02.007
* ГӨ буйынса саны — 11
* ГӨ буйынса сығарылышы — 1
* ↑ «Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры».
* 1 2 РФ һыу реестры мәғлүмәте: Мендим (билдәһеҙ).
# Әхмәҙуллин Кәшфулмәғән Әхмәҙулла улы

Әхмәҙуллин Кәшфулмәғән Әхмәҙулла улы (4 ғинуар 1904 йыл — 7 декабрь 1968 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

# Әхмәҙуллин Кәшфулмәғән Әхмәҙулла улы
## Биографияһы

Кәшфулмәғән Әхмәҙулла улы Әхмәҙуллин 1904 йылдың 4 ғинуарында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шаран районы Шаранбаш-Кенәз ауылында күп балалы ғаиләлә дүртенсе бала булып тыуа. Ата-әсәһе заманына күрә белемле кешеләр була, уҡый, яҙа белә. Кәшфулмәғән белемде мәҙрәсәлә ала. Ғәрәп, латин телдәрен белә, кириллица менән таныш була. Йәш сағында Үзбәкстан яҡтарында балаларға белем биреп йөрөй. Өйләнә, Бөйөк Ватан һуғышына тиклем биш, һуғыштан һуң тағы ла дүрт балалары тыуа.

# Әхмәҙуллин Кәшфулмәғән Әхмәҙулла улы
## Хәрби юлы

1941 йылдың ноябрендә Шаран районы хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа саҡырыла. Әхмәҙуллин Кәшфулмәғән Әхмәҙулла улы 112-се башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкына эләгә. Полктың командиры, майор Ғариф Дәүләт улы Макаевтың адъютанты булып хеҙмәт итә. 1943 йылда ғаилә Кәшфулмәғән Әхмәҙулла улының хәбәрһеҙ юғалыуы тураһында хәбәр ала. Бәхеткә күрә ул иҫән ҡала. Һуңғы яуҙа ул ҡаты яралана, контузия ала, госпиталгә эләгә. Һаулығына бәйле 1944 йылдың мартында тыуған яҡтарына ҡайтарыла. Һуғыш яралары, һуғыштан һуңғы ауыр ваҡыт үҙен белгертә, һаулығы ҡаҡшай. 1968 йылдың 7 декабрендә вафат була.
# Агыйлы

Агыйлы — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе,Омск өлкәһе,Ҡурған өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Агитка йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Агыйлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010400112115300012861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301286
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мотыль-Кы (Веярмолька ҡушылдығы)

Мотыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Веярмолькы йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Мотыль-Кы (Веярмолька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070011
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307001
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Белавин утары

Белавин — Ростов өлкәһенең Белавин утары.
Боков ауыл биләмәһе составына инә.

# Белавин утары
## Тарих

Белавин утарына 1810 йылда нигеҙ һалынған.
1918 йылда Үрге Дон округын төҙөгәндә Белавин утары менән бергә 11 утар Боковская станицаһына буйһонған була.
2013 йылдың июнендә Боковская станицаһы — Белавин утары — Дубовский утары автомобиль юлының 9-cы километрындағы күпер реконструкциялана. Дөйөм ҡулланылыштағы автомобиль юлдарындағы ремонт эштәрен ЯАО «СПП» алып бара. Был эш иҫке күперҙе демонтажлауҙан башлана, объект тулыһынса 2013 йылдың декабрь башында әҙер булырға тейеш.
2014 йылдың 24 авгусында утар үҙенең 204 йыллығын билдәләй. Ауыл мәҙәниәт йорто эргәһендәге территорияла был уңай менән күңелле байрам ойошторола.
2015 йылда Ростов өлкәһе Боков районында 1940-сы йылдарҙа һәләк булған һалдаттар иҫтәлегенә «Геройҙар үлмәй» мемориаль комплексы асыла. Был ваҡиға Белавин утары территорияһында табылған совет һалдаттарының һөйәктәрен ҡабаттан ерләү менән бәйле була.

# Белавин утары
## Географияһы

Диңгеҙ кимәленән 108 метр бейеклектә урынлашҡан.
Утар аша Чир йылғаһына ҡойоусы Кривая йылғаһы үтә.

# Белавин утары
## Географияһы
### Урам

Утарҙа өс урам бар — Йылға аръяғы, Үҙәк һәм Дала урамдары.

# Белавин утары
## Инфраструктураһы

«Белавин» ауыл хужалығы предприятиеһы кооперативы бар.
Ауыл мәҙәниәт йорто һәм китапхана бар.
# Әминев Тәлғил Исмәғил улы

Әминев Тәлғил Исмәғил улы (4 октябрь 1930 йыл — 10 сентябрь 2016 йыл) — педагог, крайҙы өйрәнеүсе, музей белгесе, энциклопедист. РСФСР (1987) һәм Башҡорт АССР-ы (1967) мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.

# Әминев Тәлғил Исмәғил улы
## Биографияһы

Тәлғил Исмәғил улы Әминев 1930 йылдың 4 октябрендә Башҡорт АССР-ы Йәрмәкәй районы Тарҡаҙы ауылында тыуған.
1948 йылда Бәләбәй педагогия училищеһын тамамлай. Башта Тарҡаҙы тулы булмаған урта мәктәбендә уҡытыусы, завуч булып эшләй.
1953—1954 йылдарҙа Иҫке Шах ете йыллыҡ мәктәбендә завуч, ә 1954—1957 йылдарҙа Яңы Шах ете йыллыҡ мәктәбендә директор вазифаларын башҡара.
1956 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай.
1957—1961 йылдарҙа Иҫке Турай урта мәктәбенең директоры була.
1961 йылдың майынан Йәрмәкәй, ә 1962 йылдың декабренән — эреләтелгән Бәләбәй район халыҡ мәғарифы бүлектәре менән етәкселек итә.
1965 йылдың сентябренән 2006 йылдың ноябренә тиклем Бәләбәй педагогия училищеһында эшләй:
* директорҙың уҡыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары,
* директор (1970—1975),
* ижтимағи фәндәр уҡытыусыһы.
Бәләбәй тарихи-крайҙы өйрәнеү музейы ойоштороусыларының береһе, ә 1966—1986 йылдарҙа — ошо музей советының рәйесе була. 1982—2006 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында «Педагогия кадрҙары әҙерләү урыны» музейын ойоштора һәм уның менән етәкселек итә.
Башҡорт АССР-ы уҡытыусыларының III съезы (1959), VII Бөтә союз мәғариф, юғары мәктәп һәм ғилми учреждениелар эшмәкәрҙәре профсоюзы съезы (1972) делегаты була. Иҫке Турай ауыл советы депутаты, Йәрмәкәй район советы депутаты һәм ағзаһы (1961—1963), Бәләбәй ҡала советының халыҡ депутаты (1971—1975) итеп һайлана. Уның исеме «Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре» («Лучшие люди России», 2006) энциклопедияһына кертелгән.
Фәнни-педагогик, тарихи-крайҙы өйрәнеү китаптарының авторы (2 монография) һәм авторҙашы (13 китап). Үҙәк, республика һәм төбәк баҫмаларында, шул иҫәптән «Башҡорт энциклопедияһы» күп томлығына һәм «Йәрмәкәй районы энциклопедияһы. Башҡортостан Республикаһы» («Энциклопедия Ермекеевский район. Республика Башкортостан», 2010) китабына, 200-ҙән ашыу мәҡәлә яҙа.

# Әминев Тәлғил Исмәғил улы
## Бүләктәре

* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1975)
* «РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы» билдәһе
* «Бөйөк Октябрь инҡилабына 90 йыл» иҫтәлек миҙалы (2007)
* Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районының почётлы гражданы
# Яңы Туҡмаҡ

Яңы Туҡмаҡ (урыҫ. Новый Тукмак) — Рәсәйҙең Башҡорт АССР-ы Благовар районынындағы 1981 йылда бөтөрөлгән ауылы.

# Яңы Туҡмаҡ
## Тарихы

Совет власын урынлаштырғанға тиклем ауыл Новоселовский олоҫона инә. 1972 йылдың 1 июленән Языков ауыл Советы составында, унда башлыса урыҫтар йәшәй.
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 20 мартындағы 6-2/92-се «Благовар районының ҡайһы бер тораҡ пункттарын берләштереү тураһындағы» Указына ярашлы Яңы Туҡмаҡ ауылы Мирный ауылы составына индерелә.
Хәҙер ауыл биләмәһе Мирный ауыл Советына ҡарай

# Яңы Туҡмаҡ
## Географияһы

Ауыл «Силәбе-Өфө-Һамар» (М-5 "Урал") автотрассаһы янында урынлашҡан. Тораҡ пункты янанан ғына Биҙергән йылғаһы аға.
Карта буйынса яҡынса координаттары: 54°43′ с. ш. 54°53′ в. д..
1972 йылдың 1 июленә ҡарата алынған мәғлүмәттәр буйынса алыҫлыҡ:
ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Языков): 12 км
район үҙәгенә тиклем (Языков): 12 км
яҡындағы тимер юл станцияһына (Благовар тиклем): 13 км.

# Яңы Туҡмаҡ
## Халҡы

1969 йылдың 1 ғинуарына Яңы Туҡмаҡ ауылында 25 кеше йәшәй. Йәшәүселәрҙең төп милләте — урыҫ.

# Яңы Туҡмаҡ
## Инфраструктураһы

Яңы Туҡмаҡ башланғыс мәктәбе эшләй.
Ауыл халҡы БашЦИК исемендәге совхозда эшләй.
# Әминев Әмир Мөхәмәт улы

Әмир Мөхәмәт улы Әминев (1953 йылдың 1 ғинуары, БАССР-ҙың Ғафури районы Һабай ауылы) — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2022).

# Әминев Әмир Мөхәмәт улы
## Биографияһы

* Әмир Мөхәмәт улы Әминев 1953 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Һабай ауылында тыуа.
* Ауылында башланғыс, унан Юлыҡ һигеҙ йыллыҡ мәктәбен тамамлағас, Өфөләге 1-се интернат-мәктәптә (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты) белем ала.
* Әрме сафтарында хеҙмәт итә.
* 1975—1980 йылдарҙа Халыҡтар дуҫлығы орденлы М. Горький исемендәге Мәскәү Әҙәбиәт институтында уҡый.
* Институттан һуң Өфөгә ҡайта һәм 18 йыл «Ағиҙел» журналы редакцияһында хеҙмәткәр, яуаплы сәркәтип, мөхәррир урынбаҫары булып эшләй.
* 1998—2002 йылдарҙа «Шоңҡар» журналының баш мөхәррире.
* 2002—2016 йылдарҙа «Ағиҙел» журналының баш мөхәррире.

# Әминев Әмир Мөхәмәт улы
## Ижады

Әҙиптең «Турат» исемле тәүге хикәйәһе 1975 йылда «Ағиҙел» журналында донъя күрә, ә «Ҡайын япрағы» тип аталған беренсе хикәйәләр йыйынтығы 1981 йылда нәшер ителә. 1989 йылда Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә уның «Йәшлек моңдары» тигән икенсе китабы баҫыла. Унан һуң бер-бер артлы «Сөңгөл», «Ҡапҡа» һ.б. китаптары донъя күрә.
Әҫәрҙәренә материалдарҙы әҙип, нигеҙҙә, ауыл тормошонан ала. Йәштәрҙең эскерһеҙ мөхәббәте, шәхестең кешеләр, йәмғиәт алдында яуаплылығы, намыҫ һәм намыҫһыҙлыҡ, үткәндәргә, тирә-яҡ мөхиткә, тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш — Әмир Әминев ижадының төп темалары. Ижадына шулай уҡ сюжет, композиция, форма өлкәһендә эҙләнеүҙәр ҙә хас.
Яҙыусы тәржемә өлкәһендә лә уңышлы эшләй. Мәскәүҙә йәшәгән һәм русса ижад иткән башҡорт яҙыусыһы Талха Ғиниәтуллиндың прозаһын башҡорт уҡыусыһына башлап еткереүсе ул булды. Шулай уҡ башҡорт теленә Камил Йыһаншин, рус яҙыусыһы Александр Платонов әҫәрҙәрен тәржемә итте. Хәҙерге башҡорт прозаһы тураһында төплө, етди мәҡәләләр авторы.

# Әминев Әмир Мөхәмәт улы
## Әҫәрҙәре

* Ҡайын япрағы. — Өфө., 1981;
* Йәшлек моңдары. — Өфө, 1989;
* Сөңгөл: Повесть, хикәйәләр. — Өфө, 2001;
* Ҡапҡа: Повестар, хикәйәләр. — Өфө, 2003;
* Бер кәмәлә:Повестар, хикәйәләр. — Өфө, 2016.

# Әминев Әмир Мөхәмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993 й.).
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2022)
# Аҙналы (исем)

Аҙналы — боронғо башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

# Аҙналы (исем)
## Этимологияһы

Аҙналы исеме фарсы-башҡорт сығышлы: аҙна һүҙенә лы ялғауы ҡушылып яһалған исем. Борон әсә аҙна буйы балаға ауырығанда Аҙналы тип исем ҡушыу йолаһы булған.

# Аҙналы (исем)
## Фамилия

Юлай Аҙналин (1722 йыл — 1797-1800 йылдар араһы) — башҡорт йөҙбашы (1766), Шайтан-Көҙәй улусы старшинаһы (1766), 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы етәкселәренең береһе. Салауат Юлаевтың атаһы.

# Аҙналы (исем)
## Ауылдар

Аҙналы (Салауат районы) (рус. Азналино, Азналихово, Адналы, Шайтан-аул) — хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат районы Әлкә ауыл советына ҡараған, яндырылған ауыл. Шайтан-көҙәйҙәрҙең төп ауылы булған, элегерәк Шайтан тип аталған.
Аҙналы (Башҡортостан) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл.
Аҙналы (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районындағы ауыл.
# Шовша

Шовша (Шошва) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ильин күле - Лепша йылғаһының һул ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Шовша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002509
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000250
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Светлая

Оло Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Индига йылғаһының һул ярына тамағынан 113 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.

# Оло Светлая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055339
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005533
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ратца

Ратца — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песь йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.

# Ратца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000007051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000705
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Быган

Быган — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шиш йылғаһының һул ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Быган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007055
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300705
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шаммас

Шаммас (рус. Шамассовка) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Әсекәй районындағы ауыл. Иҫке Мөкмин ауыл биләмәһе составына керә.

# Шаммас
## Географик урынлашыуы

Оло Кинәл йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Шаммас
## Тарихы

Тамъян ҡәбиләһе башҡорттарының ауылы. 1919 йылда Иҫке Мөкмин ауылы халҡы тарафынан нигеҙләнгән.
# Ишалин Рөстәм Надил улы

Ишалин Рөстәм Надил улы (17 ноябрь 1956 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, сәйәсмән. Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

# Ишалин Рөстәм Надил улы
## Биографияһы

Рөстәм Надил улы Ишалин 1956 йылдың 17 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Юғары белемле: 1982 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
1982—1986 — Удмурт АССР-ында, башта Воткинский нефтебазаһының операторы, артабан Ярский нефтебазаһының директоры булып эшләй;
1986—1991 — КПСС-тың XXII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводының тауар парктары начальнигы, тауар етештереү начальнигы урынбаҫары;
1991—1998 — «Өфөнефтехим» ААЙ-нең тауар етештереү начальнигы урынбаҫары, диспетчер бүлеге начальнигы, «Өфөнефтехим» ААЙ-нең тауар етештереү начальнигы;
1998—2002 — тауар етештереү начальнигы урынбаҫары, тауар етештереү начальнигы, планлы идаралыҡ начальнигы, «Башҡортостан нефтехимия компанияһы» АЙ-нең генераль директоры урынбаҫары;
2002—2006 — «Башкирнефтепродукт» ААЙ-нең генераль директоры;
2006 −2009 — «Башнефть» Акционер нефть компанияһы"ның башҡарыусы директоры;
2009 −2011- «Система-Инвест» ААЙ-нең хеҙмәтте һаҡлау, сәнәғәт хәүефһеҙлеге һәм эколлгияһы департаменты директоры.
Өйләнгән. Ғаиләһендә улы һәм ҡыҙы бар.
Башҡортостан Республикаһының өсөнсө (2003—2008) һәм дүртенсе (2008—2013) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты.
2011—2015 йылдарҙа «Салауат Юлаев» хоккей клубының генераль директоры.

# Ишалин Рөстәм Надил улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе
* Рәсәй Федерацияһының Почётлы нефтехимигы
* Салауат Юлаев ордены
* Башҡортостан Республикаһының Почёт Грамотаһы
* «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе (2014)
# Алмаш

* Алмаш (ауыл), Шаран районында ауыл
* Алмаш (һүҙ төркөмө) (рус. местоимение)