yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Веприк (Ичня районы)

Веприк (укр. Веприк) — Украинаның Чернигов өлкәһе Ичня районындағы ауыл, Монастырище ауыл советы составына инә.
КОАТУУ коды — 7421786802. 2001 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 20 кеше тәшкил иткән .

# Веприк (Ичня районы)
## Географик урыны

Веприк ауылы Мирное ҡасабаһынан 1 саҡрым һәм Монастырище ауыл советынан 4 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Эргәһендә Т-2527 автомобиль юлы һәм тимер юлы бар, Яхновка станцияһы 1 км алыҫлыҡта.

# Веприк (Ичня районы)
## Тарихы

* 1600 йылда нигеҙ һалына.
* Утар Монастырь ҡалаһындағы Богородица Раштыуаһы сиркәүенә беркетелә.
* Греков (Грек) утарында 1859 йылда 12 хужалыҡ була, унда 89 кеше (46 ир-ат һәм 43 ҡатын-ҡыҙ) йәшәй.
* 1869 йылғы картала Грецкий утары булараҡ бар.
* 1945 йылға тиклем Грецкий утары тип атала.
# Сокольники (Ҡурған өлкәһе)

Сокольники (рус. Сокольники) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Сөләймән ауыл советы составына керә.

# Сокольники (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (94 %) йәшәй.

# Сокольники (Ҡурған өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда башланғыс мәктәп, фельдшер-акушер пункты бар.
# Хабелашвили күпере

Хабелашвили күпере (рус. Мост Хабелашвили, груз. ხაბელაშვილების ხიდი) — Грузияның Шуахеви муниципалитеты Хабелашвили ауылындағы күпер.

# Хабелашвили күпере
## Тарихы

Хабелашвили күперен XVIII быуатта ошо ауылда йәшәгән Беридзе тигән кеше төҙөгән.
Күперҙең оҙонлоғо 26 метрға етә. Өс быуат элек был күпер яҡын-тирә ауылдарҙы тоташтырған. Ул Чавнисти үҙәнендәге Шуахеви муниципалитеты ауылдары — Брилли, Земо Хеви һәм Баратули араһында бәйләнеш булдырған.
Күпер тотош көнбайыш Грузия өсөн элементтары, төҙөлөш ысулдары буйынса уникаль һәм һирәк осрай торған ҡоролма булып тора. Күперҙең яндауырҙары каштан, имән ҡулланып эшләнгән, ҡыйыҡ ябылған, ул да ағастан эшләнгән. Күпер тороҡтары яр ситендәге ҡаяларға ҡуйып эшләнгән.
XX быуатта туҙған ҡыйыҡтарҙы ҡалай менән япҡандар.
2013 йылда Грузияның мәҙәниәт һәм ҡомартҡыларҙы һаҡлау министры приказы (№ 3/182) менән Хабелашвили күперенә Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡыһы статусы бирелгән.
# Гудзон ҡултығы

Гудзон ҡултығы (ингл. Hudson Bay, франц. baie d'Hudson, инук. Kangiqsualuk ilua) — Төньяҡ Боҙло океандың бер өлөшө, шулай уҡ Атлантик океанына йәнәшә урынлашҡан.

# Гудзон ҡултығы
## География

Ғәмәлдә ул көнбайыштан, көньяҡтан һәм көнсығыштан Канада провинциялары (Квебек, Онтарио, Манитоба, Нунавут) менән сикләнгән эске диңгеҙ булып тора. Лабрадор диңгеҙе менән Гудзон боғаҙы аша, ә Төньяҡ Боҙло океан менән — Фокс боғаҙы һыуҙары аша тоташа.
Акваторияһының майҙаны — яҡынса 1,23 млн км². Тәрәнлеге — 258 метрға тиклем. Октябрҙән июлгә ҡәҙәр боҙ менән ҡаплана.
Ҡултыҡтың иң ҙур утрауҙары: Саутгемптон, Котс, Мансел, Ноттингем, Солсбери, Лонг-Айленд, Белчер утрауҙары, Оттава утрауҙары, Слипер утрауҙары.
Ҡултыҡҡа ҡойған эре йылғалар: Телон, Черчилл, Нельсон, Северн, Уиниск, Хейс, Каскаттама, Кетл, Нискиби, Та-Анн, Тлевиаза, Карибу, Сил, Настапока, Птит-Бален, Гранд-Бален, Когалук, Повонгнитук.

# Гудзон ҡултығы
## Геоморфология

Ҡултыҡ, б.э.т. яҡынса 6200-се йылдарҙағы климатик катаклизмдары ваҡытында, уйһыулыҡтарҙа ғәйәт ҙур боҙло күленең һыуҙары баҫыуы һөҙөмтәһендә, барлыҡҡа килгән. Дөрөҫ датаһы дискуссион булып тора, әммә ҡултыҡ гигант Стурегга скандинав шыуышмаһынан бер ни тиклем алдараҡ барлыҡҡа килеүе билдәле.

# Гудзон ҡултығы
## Хужалыҡта әһәмиәте

Треска, сельд, камбала балыҡтарын тотоу, тюлень аулау тармаҡтары үҫешкән. Төп порттары — Черчилл, Порт-Нельсон.
# Димовка

Димовка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Граничное куле (Граничной йылғаһы башы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Димовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000007037
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000703
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Әтек ауыл советы (Бөрйән районы)

Әтек ауыл советы — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Әтек ауыл советы (Бөрйән районы)
## Ауыл советы составы
### Рәйестәре

Әбүбәкеров Нуретдин Бәҙретдин улы — (2007—2019)
# Малакка боғаҙы

Малакка боғаҙы (мал. Selat Melaka, индон. Selat Malaka) — Малакка ярымутрауы (көнбайыш Малайзия) һәм Индонезияның Суматра утрауы араһындағы боғаҙ.

# Малакка боғаҙы
## Иҡтисади әһәмиәте

Стратегик һәм иҡтисади яҡтан Малакка боғаҙы Суэц һәм Панама каналдары һымаҡ иң әһәмиәтле диңгеҙ юлдарының береһе булып тора. Был Һинд океанын Тымыҡ океан менән тоташтырыусы иң төп юл булып тора, уның аша донъялағы иң күп халыҡлы булған Һиндостан, Индонезия һәм Ҡытай араһында бәйләнеш тотола. Боғаҙ аша йылына яҡынса 50 мең суднолар үтә, улар төрлө баһалар буйынса бөтә диңгеҙ тауар әйләнешенең биштән бер өлөшөнән алып дүрттән бер өлөшкә тиклем тәшкил итә.
Боғаҙ аша Малайзия һәм Сингапурҙы Индонезия менән тоташтырыусы паромдар йөрөй.
# Сукур-Яун

Сукур-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/304 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 173 км.

# Сукур-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042501
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204250
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Края (ҡала)

Края (нем. Kraja) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 305 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,37 км². Диңгеҙ кимәленән 265 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99752 һәм автомобиль коды — NDH.
# Улука

Улука — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молога (старица) йылғаһының уң ярына тамағынан 189,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Улука
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000006092
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000609
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Комиссаровка (Ҡыҙыл Сулин районы)

Комиссаровка — Ростов өлкәһе Ҡыҙыл Сулин районындағы утар.
Комиссаровка ауыл биләмәһе составына инә.

# Комиссаровка (Ҡыҙыл Сулин районы)
## Тарих

Комиссаровка утары Ростов өлкәһе Ҡыҙыл Сулин районының төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Казак есаулы Дмитрий Комиссаров утарға нигеҙ һалған. Дон Ғәскәре өлкәһе хәрби канцелярияһының 1798 йылдың 22 ғинуары билдәләмәһе буйынса йөҙ башы есаулға Илья Попов утарынан өҫтәрәк 39 крәҫтиәнен Лихая йылғаһы буйына күсереп ултыртырға рөхсәт бирелгән.
Бер аҙ ваҡыт ауыл Черкасск округының Федоровка улустарына ҡараған ауыл. ХХ быуат башында бында 426 йортта 1686 кеше йәшәй. Ауылда сиркәү-мәхәллә мәктәбе, сауҙа кибеттәре булған.
Комиссар ауылы кешеләренең бер өлөшө ер һөрөү менән, икенсе өлөшө таш күмер сығарыу менән шөғөлләнә. Бында күмерҙе ауылға нигеҙ һалғас та сығара башлағандар. Күмерҙе сығарыу өсөн башта тупраҡтың йоҡараҡ ҡатламы алынған, аҙаҡ күмер ятышынан ҙур киҫәктәр ватып алғандар һәм йорт ихтыяжы өсөн ҡулланғандар.
Ҡасабала таш күмер сығарылыу был тирәлә шахталар үҫтереүгә булышлыҡ итә. Тәүҙә күмерҙе бәләкәй генә шахтенка-«мышеловка» соҡоп алғандар, ә һуңғараҡ механизациялы сәнәғәт нигеҙендә сығара башлағандар. Совет власы йылдарында Комиссаровка шахтерҙар ҡасабаһына әүерелгән. Бында Комиссаровский шахта идаралығы ойошторола һәм уңышлы эшләп килә.
Граждандар һуғышы йылдарында ауыл кешеләре П. Ф. Романютенко етәкселегендә отряд ойошторалар. Был отряд башҡа төркөмдәр менән бергә совет власын яҡлай.
Һуғыштан һуң бергәләшеп ер эшкәртеү ширҡәте рәйесе П. З. Берков етәкселегендә «Ҡыҙыл партизан хеҙмәте» колхозы ойошторола. Бөйөк Ватан һуғышы бөтәһен дә юҡҡа сығара.
Комиссаровка ауылынан йөҙәрләгән кеше Тыуған илде һаҡлай. Уларҙың 138-е батырҙарса һуғышып Ватан өсөн ғүмерҙәрен фиҙа ҡыла.
Комиссаровкалылар үҙ иптәштәрен һәм ҡасабаны 1942 йылдың йәйендә һаҡлаусы туғыҙынсы армияның 375-се батальон һалдаттарын хөрмәт менән иҫтә тота. Бөйөк еңеүҙең 40 йыллығына уларҙың ҡалдыҡтарын ҡайтанан ерләйҙәр. Ауыл мәктәбе янында совет һалдаты һәйкәле төҙөлә. Фронттағы батырлыҡтары өсөн ҡасабаның күп кешеләре хөкүмәт наградаларына лайыҡ булған, ә П. Я Колесников өс дәрәжә Дан орденының тулы кавалеры була.
Беҙҙең көндәрҙә биш Комиссаровка ауылы кешеһе яугир-афғансы, кесе сержант Игорь Пивоваров һалдат бурысын үтәгәндә батырҙарса һәләк булған. Ул Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән.

# Комиссаровка (Ҡыҙыл Сулин районы)
## Тарих
### Урамдар

* Гагарин урамы,
* Заречная урамы,
* Тыныслыҡ урамы
* Тау аҫты урамы
* Фрунзе урамы,
* Энгельс урамы,
* Ҡоҙоҡ тыҡрығы,
* Эшсе тыҡрығы.

# Комиссаровка (Ҡыҙыл Сулин районы)
## Иҫтәлекле урын

* Совет һалдаты һәйкәле (1985).
# Некрасица

Некрасица — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Нюрюг йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Некрасица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000040748
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004074
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Паширов Валентин Дмитриевич

Паширов Валентин Дмитриевич (21 август 1924 йыл — 6 ноябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, танк полкының взвод командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).

# Паширов Валентин Дмитриевич
## Биографияһы

Валентин Дмитриевич Паширов 1924 йылдың 21 авгусында Башҡорт АССР‑ының Өфө кантоны Топорнин ауылында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. Милләте урыҫ. Мәктәптә 9-сы класты тамамлаған.
1941 йылда Башҡорт АССР-ының Кушнаренко район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Ҡазан танк училищеһын тамамлай. 1943 йылдан хәрәкәт итеүсе армияла.
Лейтенант В. Д. Паширов 1943 йылдың 6 ноябрендә Киев өлкәһенең Киев-Святошино районы Хотов ауылы өсөн барған алышта батырлыҡ күрһәтә. Ошо алышта батырҙарса һәләк була. Хотов ауылында ерләнгән.

# Паширов Валентин Дмитриевич
## Батырлығы

«74-се танк полкының (1-се Украина фронты 3-сө гвардия танк армияһының 9-сы механизацияланған корпусы 71-се механизацияланған бригадаһы) „МК-9“ танк взводы командиры комсомолец лейтенант В. Д. Паширов 1943 йылдың 6 ноябрендә Киев өлкәһенең Киев-Святошино районы Хотов ауылы өсөн барған алышта сигенеүсе дошманды эҙәрлекләп, взводтан артыҡ гитлерсыны, ун автомашинаны, ун ут нөктәһен, ике танкты юҡ итә. Уның танкы сафтан сыҡҡан була, әммә ҡыйыу офицер, уны яҡын барғыһыҙ ут нөктәһенә әйләндерә, тағы ла биш сәғәт дауамында һуғыш алып бара, ошо һуғышта батырҙарса һәләк була».
1944 йылдың 10 ғинуарында, СССР Юғары Советы Президиумы указы менән лейтенант Паширов Валентин Дмитриевичҡа, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән геройлығы һәм батырлығы өсөн, үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

# Паширов Валентин Дмитриевич
## Хәтер

* Кушнаренко ауылында урам һәм 1-се урта мәктәп Советтар Союзы Геройы В. Д. Паширов исемен йөрөтә, В. Д. Паширов исемендәге мәктәп алдында уға һәйкәл ҡуйылған.
* Киев өлкәһе Киев-Святошино районының Хотов ауылында батыр кәүҙәһе ятҡан майҙан уның исеме менән аталған.

# Паширов Валентин Дмитриевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1944)
* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы, (10.01.1944).
* Ленин ордены (10.01.1944).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943).
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (10.10.1943).
# Колышлей (Хопер ҡушылдығы)

Колышлей — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хопер йылғаһының һул ярына тамағынан 889 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Колышлей (Хопер ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200112107000005254
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000525
* Бассейн коды — 05.01.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Улан-Удэ

Улан-Удэ (бүр. Улаан Үдэ хото) — Рәсәйҙәге Бүрәт Республикаһының баш ҡалаһы. Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм дан ҡалаһы.

# Улан-Удэ
## Билдәле шәхестәре

* Ямаева Лариса Әсхәт ҡыҙы (7.11.1955 — 5.01.2022), ғалим-тарихсы, юғары мәктәп эшмәкәре. 1974—2003 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре. 2003 йылдан Көнсығыш иҡтисади юридик гуманитар академияһының Ватан тарихы кафедраһы мөдире, 2005 йылдан — тарих һәм хоҡуҡ факультеты деканы, 2006 йылдан Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Гуманитар тикшеренеүҙәр институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, 2008 йылдан — бүлек мөдире. Тарих фәндәре докторы (2004).

# Улан-Удэ
## Климаты

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | −0,4 | 8,4 | 18,4 | 28,7 | 35,6 | 40,0 | 40,6 | 39,7 | 32,2 | 24,7 | 10,4 | 5,2 | 40,0 |
| Уртаса максимум, °C | −17,9 | −10,9 | −0,3 | 9,8 | 18,7 | 24,5 | 26,6 | 23,6 | 16,5 | 6,9 | −5 | −14,6 | 6,5 |
| Уртаса температура, °C | −23,3 | −18 | −7,4 | 2,4 | 10,6 | 16,9 | 19,8 | 17,1 | 9,6 | 0,7 | −10,1 | −19,3 | −0,1 |
| Уртаса минимум, °C | −27,6 | −23,9 | −13,7 | −3,7 | 3,6 | 10,5 | 14,2 | 11,8 | 4,3 | −4 | −14,2 | −23,2 | −5,5 |
| Абсолют минимум, °C | −54,4 | −44,9 | −40,4 | −28 | −15,1 | −3,9 | 1,2 | −4 | −11,4 | −27,9 | −38 | −48,8 | −54,4 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 5 | 3 | 3 | 6 | 18 | 43 | 65 | 68 | 28 | 7 | 10 | 9 | 265 |
| Сығанаҡ: Погода и климат ||||||||||||||
# Вью

Вью — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Турне йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Вью
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038767
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103876
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пугаев Степан Александрович

Пугаев Степан Александрович (1 октябрь 1910 йыл — 28 декабрь 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1943).

# Пугаев Степан Александрович
## Биографияһы

Степан Александрович Пугаев 1910 йылдың 1 октябрендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Иҫке Йүрүҙән ҡасабыһында (Йүрүҙән тимер юл станцияһында) эшсе ғаиләһендә тыуған.
Мәктәптең 7 класын тамамлаған.
Тирлән тимер юл станцияһында стрелочник, һуңынан станция буйынса дежур булып эшләй.
Белорет районы хәрби комиссариаты тарафынан армияға саҡырыла һәм 1932 йылдан алып 1936 йылға тиклем хеҙмәт итә. 1941 йылдың авгусынан хәрәкәт итеүсе армияла. 1942 йылдың йәйенә уның иҫәбендә яҡынса 350 юҡ ителгән гитлерсы була.
Степан Александрович 1944 йылда кесе лейтенанттар курсын тамамлай, офицер булып фронтҡа әйләнеп килә.
Һуғыштарҙың береһендә, 1944 йылдың 28 декабрендә, Степан Александрович Пуга́ев батырҙарса һәләк була. Фелединец (Словакия) тораҡ пунктында ерләнгән.

# Пугаев Степан Александрович
## Батырлығы

«Уҡсылар полкының отделение командиры өлкән сержант Степан Пугаев 1943 йылдың 27 сентябрендә, Украинаның Киев өлкәһе Вышгород районы Яңы Петровец ауылы янында, беренселәрҙән булып Днепр йылғаһы аша сыға. Һуғышта батыр яугир дошмандың ике пулемёт нөктәһен юҡ итә, ошоноң менән үҙенең ротаһының уңышлы алға барыуын тәьмин итә».
СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1943 йылдың 29 октябрендә Пугаев Степан Александровичкә «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә һәм Ленин ордены, «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 1776) тапшырыла.

# Пугаев Степан Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Советтар Союзы Геройы (1943)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы;
* Ленин ордены (1943).

# Пугаев Степан Александрович
## Хәтер

* Белорет ҡалаһында батырҙар аллеяһында Герой бюсы ҡуйылған.
* Белорет ҡалаһында, Тирлән (Шанхай биҫтәһе) һәм Туҡан ауылдарында урамдар С. А. Пугаев исеме менән аталған.
# Булатов Иван Васильевич

Булатов Иван Васильевич (18 апрель 1918 йыл — ??) — журналист, прозаик, партия һәм матбуғат органдары хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, отставкалағы подполковник. 1976—1992 йылдарҙа «Правда» нәшриәтенең Көньяҡ Урал һәм Төньяҡ Ҡаҙағстандағы бүлексәһе етәксеһе. 1959 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

# Булатов Иван Васильевич
## Биографияһы

Иван Васильевич Булатов 1918 йылдың 18 апрелендә Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Тырнаҡлы улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы) Рухтин ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

# Булатов Иван Васильевич
## Тормош һәм хеҙмәт юлы

1934 йылда изба-читальня мөдире булып хеҙмәт юлын башлай, артабан ауыл советы секретары була.
1937 йылда Өфөлә гәзит хеҙмәткәрҙәре курсын тамамлағандан һуң, Дыуан районы «Колхозник» гәзитенең секретары, редактор урынбаҫры итеп тәғәйенләнә.
1938 йылдың 15 октябренән 1945 йылдың 13 октябренә саҡлы әрме хеҙмәтендә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 15-се армия составында капитан дәрәжәһендә, артабан Алыҫ Көнсығыш фронтында 35-се армияның һауа оборонаһы ғәскәрҙәре сафында һуғыша.
1946—1948 йылдар — «Магнезитовец» гәзите редакторы.
1948—1950 йылдар — «Челябинский рабочий» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе.
1950—1953 йылдар — ВКП(Б)-ның Һатҡы район комитетының, 1953—1956 йылдарҙа — Копейск район комитетының икенсе секретары.
1956—1962 йылдар — КПСС-тың Ҡыштым район комитетының 1-се секретары.
1953 йыл — Силәбе өлкә партия мәктәбе, 1958 йылда — ситтән тороп КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай.
1962 йылда Силәбе өлкә комитеты аппаратына: агитация һәм пропаганда бүлеге мөдире итеп күсерелә һәм 1969 йылға тиклем эшләй.
1963—1964 йылдар — өлкә мәҙәниәте идаралығы начальнигы, һуңғараҡ — өлкә матбуғаты идаралығы начальнигы.
1976 йылдан 1992 йылға тиклем Булатов Иван Васильевич «Правда» нәшриәтенең Көньяҡ Урал һәм Төньяҡ Ҡаҙағстан өлкәләрендәге бүлексәһенә етәкселек итә. 1953 йылдан башлап урындағы матбуғатта баҫыла. 30 хикәйә, очерк, повестар, 7 китап авторы.
Күп тапҡырҙар хеҙмәтсәндәр депутаттарының Силәбе өлкә һәм ҡала Советтарына депутат итеп һайланды.
X-XVII өлкә партия конференциялары делегаты, 1958—1963 йылдар — КПСС-тың Силәбе өлкә комитеты ағзаһы,
1962 йылда Силәбе өлкә комитетының ревизия комиссияһы ағзаһы.
Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң, йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашты. Китап һөйөүселәрҙең Бөтә Союз һәм Бөтә Рәсәй ойоштороу съездары делегаты булды. Рәсәй һәм Силәбе ойоштороу комитеттары ағзаһы булараҡ, китап һөйөүселәрҙең өлкә ойошмаларын булдырҙы, был ойошманың рәйес урынбаҫары итеп һайланды..

# Булатов Иван Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Японияны еңгән өсөн» миҙалы
* миҙалдар

# Булатов Иван Васильевич
## Китаптары

* Тайна заброшенной штольни: Повесть. Ч., 1960
* Живой гранит. Свердловск. 1960.
* Край земли: Рассказы пограничника. Ч., 1962
* Сын подпольщика. Ч., 1965
* Соня Кривая. Ч., 1972.
# Вай (Мортка ҡушылдығы)

Вай — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мортка йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Вай (Мортка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017440
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301744
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рованиеминың үҙәк стадионы

Үҙәк стадион — Рованиеми (Финляндия) ҡалаһындағы үҙәк спорт ҡоролмаһы

# Рованиеминың үҙәк стадионы
## Тарихы

Стадион 1953 йылда асылған, ә 1982 йылдан һуң реконструкциялауға дусар булған.
2007 йылдың көҙөндә уға ремонт планлаштырыла. Әммә Рованиеми ҡалаһы етәкселеге реконструкциялау буйынса сараларҙы 2008 йылға тиклем кисектерергә ҡарар итә. Юғары футбол лигаһы рәйесе Ян Уолден белдереүенсә, әгәр РоПС Юғары Лигаға күтәрелһә, уға талаптары ҡәнәғәтләрелек булмаған стадионда рөхсәт булмаясаҡ
2008 йылдың июнь аҙағында стадионда реконструкциялау башлана, яҡтыртыу мачталары төҙөлә. Прожекторҙары сентябрь башында ҡуйыла. 2009 йылдың йәйендә яһалма газон алмаштырыла һәм ярҙамсы бина төҙөлә. Дүрт һуңғы үҙ майҙанындағы уйындан һуң РоПС Сусивуд майҙанында тағы бер үҙ уйынын үткәрә. РоПС квалификацияға ярашлы булмаған яланда уйнағаны өсөн өс тапҡыр иҫкәртеү ала, һәм хатта 2008 йылдың 24 авгусында 75 000 евро күләмендә штраф алғанға тиклем уйнай. Реконструкция ваҡытында бина урынында 105 йыллыҡ граната табыла
2015 йылдың йәйендә реконструкция тамамлана. 2015 йылдың 10 июлендә стадион асыла. Шул саҡта Финляндия Чемпионаты сиктәрендә баш ҡала ХИК клубы менән асыу уйыны үткәрелә. Яңы төп трибуна Артто Пало Росси Тикка тарафынан проектлана

# Рованиеминың үҙәк стадионы
## Тасуирламаһы

Үҙәк майҙанда өс йүгереү юлдары бар, ә фронтта - дүртенсеһе. Юлдар йәшел япма менән ҡаплаған. Төп трибунала 2 003 ултырыу урыны бар, ә ҡабырға трибуна 800 ултырыу урынына эйә