yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алексеевка (йылға)

Алексеевка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Печор диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Алексеевка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000085385
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008538
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Арша

Кесе Арша — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Арша йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Арша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021702
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102170
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Йома мәсете (Йәзд)

Йома мәсете (фарс. مسجد جامع — масджед-е джом’э), Йәзд ҡалаһы (Иран) — урта быуат архитектураһы һәйкәле, XII быуатта нигеҙ һалынған, 1324—1365 йылдарҙа үҙгәртеп төҙөлгән. Мәсет диуары бай биҙәкле. Мәсет Йәзд ҡаланың үҙәге булған иҫке өлөшөндә урынлашҡан.

# Йома мәсете (Йәзд)
## Галереяһы

* Портал
* Манараһы
* Эске ихатаға
* Эске ихатаға
* Михраб

# Йома мәсете (Йәзд)
## Тышҡы һылтанмалар

* мәсеткә арналған галерея
* мәсеттең эске интерьерының 3D- кәүҙәләнеше 2007 йыл 29 сентябрь архивланған.
* мәсет ихатаһының 3D-кәүҙәләнеше 2008 йыл 20 ғинуар архивланған.
# Песочня (Гжать ҡушылдығы)

Песочня — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гжать йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Песочня (Гжать ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000001302
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000130
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Глумилин (Өфө)

Глумилин — Өфө ҡалаһының Октябрь районындағы торлаҡ районы, Рәсәй урамы үткән территорияны алып тора (элекке Глумилин ауылы ла уға инә) — 1980-се йылдар башында барлыҡҡа килгән район, торлаҡ йорттар 1990-сы йылдарҙа төҙөлгән.
Глумилин ауылы әүәлге документтарҙа Тарбеев ауылы йәки Федор утары булараҡ телгә алына. Федор утары тигән атаманы беренсе хужаһы Федор Тарбеевтың исеменән алынған. Баяр улы Федор Тарбеев Өфөгә XVII быуат башында килеп эләгә. 1612 йылда уға Өфө эргәһендә ер биләмәһе бирелә. Был туралағы яҙма Өфө буйынса Ер бүлеү кенәгәһенә 1591—1629 йылдарҙа теркәлгән.

# Глумилин (Өфө)
## Тарихы

XVIII быуаттың икенсе яртыһында утар яңы хужаһы — статский советник ҡатыны Анна Васильева Коптева исеме менән Аннов тип атала. 1800 йыл тирәһендә ауыл ер үлсәүсе, надворный советник Васили йФилиппович Глумилиндың милкенә күсә. 1811 йылда ауылда 15 йорт хужалығы була, 80 кеше йәшәй.
1872 йылда ошо ауылда Елена Яковлевна Барсова (иренең фамилияһы буйынса Цветкова) — урыҫ вокал сәнғәте тарихсылары әйтеүенсә, «урыҫ опера сәхнәһенең ынйыһы» — тыуа. Мәскәү консерваторияһын көмөш миҙалға тамамлап сәхнәгә сыҡҡас та, ул һәммәһен сағыу таланты менән әсир итә. Мәскәүҙә Федор Шаляпин менән бергә сығыш яһай.
1920 йылда Глумилин ауылы Өфө кантонының Степановка улусына инә. Был заманға ауылда йорт хужалыҡтары һаны 74-кә еткән була. 1950-се йылдар уртаһы—1960-сы йылдар башына районда төҙөлөш башлана. 1980-се йылдарҙың беренсе яртыһында туғыҙ ҡатлы панель йорттарҙан торған «Глумилин» тигән рәсми атамалы торлаҡ биҫтәһе ҡалҡып сыға. Төҙөлөш әле лә дауам итә.

# Глумилин (Өфө)
## Хәҙерге Глумилин

РВ-1 радиостанцияһының 206 метрлы дүрт вышкаһы райондың төп күренекле урыны була. Коминтерн исемендәге радиостанция 1941 йылдың ноябрендә Ставка бойороғо буйынса Мәскәү эргәһендәге Электросталь ҡалаһынан Өфөгә күсерелә, сөнки фашистар Мәскәү эргәһенә етә һәм баш ҡалаға һөжүм итә. 1942 йылда БАССР Халыҡ комиссарҙары советы тәҡдиме буйынса уны Глумилин ауылында (хәҙерге Октябрь районы) элекке урман техникумы урынына ултырталар. Радиостанция Европаның немецтар оккупациялаған территорияларында оҙон тулҡындарҙа антифашистик пропаганда алып бара. Радиотапшырыуҙар Европаның 18 телендә алып барыла. Радиостанцияның БАССР баш ҡалаһына күсерелгәнен бик әҙҙәр генә белә. Был станцияны диверсанттарҙан һаҡлау өсөн эшләнә. 1941 йылдың октябренән 1943 йылдың майына тиклем донъя күләмендәге тарихи шәхестәр Өфөлә йәшәй һәм эшләй. Уларҙың исемдәре бөтә энциклопедияларға ингән: Коминтерн башҡарма комитеты етәкселәре Георгий Димитров, Долорес Ибаррури, Клемент Готвальд, Отто Куссинен, Вильгем Пик, Пальмиро Тольятти, Морис Торез. Станцияла ГДР Именлек министрлығы («Штази») Баш разведка идаралығының буласаҡ етәксеһе Маркус Вольфтың атаһы Фридрих Вольф эшләй, ә йәш Маркус атаһының эш урынына йыш килер була. Вышкалар 2007 йылда һүтелә.
Район территорияһында Һуңғы көндәр Изгеләре Иисус Христос сиркәүенең (мормондар) ғибәҙәт йорто бар.
# Лыповец

Лыповец (укр. Липовець) — Украинаның Винница өлкәһендәге ҡала, Лыповец районының административ үҙәге.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 8 545 кеше йәшәй.
# Ту-Яун

Ту-Яун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин йылғаһының һул ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Ту-Яун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046843
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204684
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Аҡбулат мәмерйәһе

Аҡбулат мәмерйәһе (рус. Сказка) — Рәсәй Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы «Алтын Солоҡ» заказнигы. биләмәһенә ҡараған мәмерйә. Шүлгән мәмерйәһенән түбәнгә ҡарай 2,5 км түбәндәрәк, Аҡбулат ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 200 м тирәһе алыҫлыҡта, Ағиҙел йылғаһы үҙәненең уң ярында урынлашҡан.
Ярҙан мәмерйә ауыҙына 600 м тирәһе оҙонлоҡта һуҡмаҡ һалынған.
Ҙур убала айырым торған ике кәкере ҡарағай күренә. Ошо ике ағас эргәһендә өңгә оҡшаған мәмерйәгә инеү урыны бар.
Тәбиғәте буйынса девон эзбизташтарында барлыҡҡа килгән карст мәмерйәһе.
Мәмерйә эсендә төньяҡ-көнбайыш һәм төньяҡ-көнсығыш йүнәлешендә ҡыуышлыҡтар китә.

# Аҡбулат мәмерйәһе
## Тасуирлама

Мәмерйә диуары девон осорона ҡараған эзбизле тоҡомдарҙан тора.
Мәмерйә иҙәне өҫтән шыйыҡ балсыҡ менән ҡапланған.Ҡайһы бер ҡыуыштарҙа күлдәр, драпировкалар, кальциттан барлыҡҡа килгән минераль төҙөлөштәр, шарлауыҡтар бар.. Һарҡынды менән ҡапланған диуарҙар, сталактиттар, сталагмиттар, гелектиттар, гурҙар осрай. Мәмерйәнең төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә стеналарҙы, түбә һәм иҙәнде мондмильх — паста һымаҡ кальцит массаһы ҡаплаған.
Арка рәүешендәге мәмерйә ауыҙының бейеклеге — 0,8 м, киңлеге— 1,2 м. Ағиҙел йылғаһы кимәленән 80 м бейеклектә тау нигеҙендә урынлашҡан. Мәмерйәгә инә торған урыны ҡоро.
Мәмерйәнең оҙонлоғо —1160 м, уртаса киңлеге —1,3 м, уртаса бейеклеге —2 м, тәрәнлеге —18 м, майҙаны— 2 мең кв.м, күләме— 4 мең куб.м.
Мәмерйәгә инеү урынынан төньяҡ йүнәлештә киткән 50 м оҙонлоғондағы юл ауыҙға алып бара. Көньяҡ-көнсығыш йүнәлештәге 25 м оҙонлоғондағы юл— Алғы ҡыуышлыҡҡа алып бара.
Алғы ҡыуышлыҡтың оҙонлоғо —30 м, киңлеге —10 м, бейеклеге— 4 м. Унан 20 м тиклем оҙонлоҡта һигеҙ юл тармаҡлана.
Инеү урынынан 25 м алыҫлыҡта ауыҙ киңәйеп диаметры 7 м, бейеклеге 2 м-ға тиклем булған Ҡунаҡ бүлмәһе ҡыуышлығына алып сыға.
Түбәләге тар ярыҡ бейеклеге —8 м, оҙонлоғо —15 м, киңлеге 5 м-ға тиклемге Аш бүлмәһе ҡыуышлығына алып бара.
Ҡыуыштың көнсығыш стенаһындағы оҙонлоғо 25 м юлдар диаметры — 15 м, бейеклеге 12 м емерек Тамсылы ҡыуышына күсә.
Ҡыуыштарҙа һауа температураһы йәйен 5°С. Ҡышын мәмерйәнең көньяҡ өлөшө туңа.

# Аҡбулат мәмерйәһе
## См. шулай уҡ

* Ағиҙел (йылға)
# Ҡояш энергетикаһы

Ҡояш энергетикаһы — ҡояш нурында булған энергия. Был энергияны кешелек меңдәрсә йылдар элек төрлө ысулдар менән файҙаланған. Йылытыу, кулинария, киптереүҙән тыш, бөгөн ҡояш энергияһынан электр, алыҫ райондарҙа һәм космоста файҙаланыу өсөн электр энергияһы алына. Ҡояштан электр энергияһын алыу күп осраҡта осһоҙораҡ, күмер йәки нефть яндырыуға ҡарағанда конкуренцияға һәләтлерәк булып сыға.

# Ҡояш энергетикаһы
## Энергияны файҙаланыу

Ҡояш энергияһын файҙаланыуҙың күп ысулдары бар:
* йылы һыу етештереү, торлаҡты йылытыу, ашарға әҙерләү.
* Ҡояш батареяларында йәки яғыулыҡ элементтарында электр энергияһын етештереү
* Диңгеҙ һыуын киптереп тоҙ алыу

# Ҡояш энергетикаһы
## Ҡояштан энергия

Ер атмосферыһы аша үткәс, ҡояш энергияһының ҙур өлөшө күҙгә күренә торған нурҙар һәм инфраҡыҙыл нурҙар формаһында була. Үҫемлектәр фотосинтез ярҙамында ҡояш энергияһын химик энергияға әйләндерә (шәкәр һәм крахмал алына). Кешеләр утын йәки башҡа ҡаҙылма яғыулыҡты яндырғанда ҡасандыр сарыф ителгән ҡояш энергияһын файҙалана, шулай уҡ үҫемлек, балыҡ, берәй хайуан итен ашағанда ла ҡояш энергияһын файҙалана.
Ҡояш нурланышы ергә 1 квадрат метрға 1366 Ватт энергия менән килеп инә. Ер түңәрәк булғанға, полюстары экваторға ҡарағанда энергияны әҙерәк ала.
Әлегә иң яҡшы ҡояш батареялары ҡояш энергияһының 15 процентын электр энергияһына әйләндерә.

# Ҡояш энергетикаһы
## Технология төрҙәре

Ҡояш энергияһын файҙаланыу өсөн бик күп технологиялар үҙләштерелгән. Ҡайһы берҙәре ҡояш энергияһын турыға ҡуллана (яҡтыртыу, йылытыу һ. б.), башҡалары электр энергияһы етештерә.

# Ҡояш энергетикаһы
## Технология төрҙәре
### Ҡояш энергияһы ҡоролмалары

Ҡояш энергияһы ҡоролмалары ҡояш энергияһын электр энергияһына әйләндерә.Ҡайһы берҙәре фотоэлектрик эффектты файҙаланып ҡояш энергияһын тура электр энергияһына әйләндерә. Башҡалары ҡояш энергияһын туплау өсөн линзалар, батынҡы көҙгөләр, ҡояш артынан күҙәтеүсе ҡоролмалар ҡуллана.

# Ҡояш энергетикаһы
## Технология төрҙәре
### Ашарға әҙерләү

Кулинарияла ҡояш энергияһы ғәҙәттәге утын, күмер, газ яндырыу урынына ҡулланыла. Ҡояш плиталары ғәҙәттәге газ һәм элетр плиталарына ҡарағанда осһоҙ һәм экологияк яҡтан таҙа. Урман ҡырҡып утын әҙерләү, яғыулыҡ һатып алыу өсөн финанс ҡыйынлыҡтары булған, асыҡ ут ҡулланыу кешеләр һәм тирә-яҡ өсөн хәүефле булған үҫеп килеүсе илдәрҙә ҡулланыла.

# Ҡояш энергетикаһы
## Технология төрҙәре
### Ҡояш йылытҡыстары

Электр һәм газ йылытҡыстары урынына ҡояш йылыһын файҙаланырға мөмкин. Ҡояш коллектрҙарында һыу (антифриз) йылына, һәм йылылыҡ йортто йылытыу, йылы һыу етештереү өсөн файҙаланыла.

# Ҡояш энергетикаһы
## Технология төрҙәре
### Ҡояш батареялары

Ҡояш батареялары ҡояш яҡтыһын электр энергияһына әйләндерә.
Ҡояш батареяларының ҡулланышы күп төрлө. Электр селтәрендәге электр энергияһынан файҙаланып булмағанда, алыҫ райондарҙа, ертирәләй әйләнеп йөрөгән спутник һәм космос зондтарында, кеҫә калькуляторҙарында, ҡул сәғәттәрендә, алыҫтағы телефон станцияларында, һыу һурҙырыу станцияларында.
# Мөхәмәтғәли Буранғолов

Мөхәмәтғәли Буранғолов (1780—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Мөхәмәтғәли Буранғолов
## Биографияһы

Мөхәмәтғәли Буранғолов Ырымбур губернаһы Ҡаңлы улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы) Ҡаңны-Төркәй ауылында йәшәгән.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 4-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 4-се Башҡорт атлы полкы 12-се, 8-се, 5-се һәм 4-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 25 июлендә Түбәнге Новгородҡа бара. 3 ноябрҙә полк Волконскийҙың отряды менән бергә Витгенштейн корпусына керә, 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Рус армияһының сит илгә походтары барышында Лейпциг һәм Дрезден янындағы алыштарҙа ҡатнаша. 1813 йылдың декабрендә Богемия армияһының Төп фатиры ҡарамағында хеҙмәт итә. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 4-се Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Мөхәмәтғәли Буранғолов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Ҡарғыш (фольклор)

Ҡарғыш — берәйһенә бәхетһеҙлек теләү маҡсатынан башҡарыла торған башҡорт йола фольклоры жанры. Төрлө халыҡтарҙың фольклорында киң таралған.

# Ҡарғыш (фольклор)
## Тарихы

Ҡарғыш жанры һүҙҙең магик көсөнә ышаныуға бәйле рәүештә барлыҡҡа килгән. Ул ислам дине барлыҡҡа килгәнгә тиклем дәүергә барып тоташа.
Шиғри һәм прозаик формаларҙа таралған.

# Ҡарғыш (фольклор)
## Ҡылыҡһырлама

Ҡарғыш билдәле бер кешегә (адресатҡа) бәлә, үлем, ярлылыҡ, уңышһыҙлыҡ, ғаиләлә ыҙғыш һ.б. саҡырыу өсөн әйтелә («Ирҙән ҡалғыр, /Ирҙән ҡалғыр! /Ата ҡаҙҙан ҡалған /Инә ҡаҙҙай ҡаңғыр!», «Ер йотҡор!», «Йәшен атҡыр!», «Муйының сыҡҡыр!», «Ир рәхәте күрмә!», «Саҡ менән Суҡтай булығыҙ!», «Ҡулың һулығыр!» һ.б.).
Ҡарғыштың фәҡәт кешегә генә түгел, ә һуғыш, ил өҫтөнә төшкән бүтән берәй афәткә лә төбәп әйтелеүе мөмкин. Ҡайһы бер осраҡта ҡарғыш ошондай ритуал хәрәкәттәр менән оҙатыла бара: йоланы башҡарыусы (ғәҙәттә ҡатын-ҡыҙ) ҡырға сыға йәки тауға күтәрелә һәм, сәстәрен туҙҙырған, үҙ-үҙен ҡулдары менән ҡосаҡлаған һәм аяҡтарын ҡаушырған килеш, ҡысҡырып ҡарғыш һүҙҙәрен һамаҡлай.
Ҡарғышты өйҙә, ҡояш ҡалҡҡан ваҡытта әйтеү тыйыла.
Им-том ярҙамында сихырҙы эйәһенә кире ҡайтарған кеүек, ҡарғышты ла кире борор булғандар. Ҡарғыштың тәьҫир көсөн бөтөрөү өсөн «Ҡарғышың — ҡара башыңа!», «Ҡарғаған ауыҙыңа ҡарға оялаһын!», «Йылы ауыҙыңдан сығып, йылы ҡуйыныңа керһен», «Кешегә ҡаҙған баҙыңа үҙең төш!», «Ауыҙыңдан ел алһын», «Ауыҙыңдан ел алһын!», «Телеңә тилсә сыҡҡыр!», «Телең ҡороғор», «Тартай теленән табыр, һин дә телеңдән тап!» һ. б. кеүек һүҙҙәрҙе әйтер булғандар.
Һүҙ магияһына нигеҙләнгән кире им-томдарға ҡарғыштар инһә, уға ҡапма-ҡаршы жанр булып яҡшы теләктәр теләүгә ҡоролған алғыш жанры һанала («Солоғоң ҡотло булһын, күс артынан күс ҡунһын!» (ҡортсоға), «Салғың йылғыр булһын, этең алғыр булһын» (аусыға), «Малың үрсемле булһын!» (малсыға), «Минән ҡеүәт — һинән көс!» (эш башлаусыға), «Донъяң ҡотло булһын!» (нигеҙ ҡороусыға) һ.б.).
Әлеге мәлдә ҡарғыш әр һүҙҙәре рәтенә күсеү процессын кисерә («ер йотҡор», «ҡороғор», «муйының сыҡҡыр» һ. б.).
# Ульянов Михаил Александрович

Ульянов Михаил Александрович (20 ноябрь 1927 йыл — 26 март 2007 йыл) — СССР һәм Рәсәй актёры, театр һәм кино режиссёры, театр эшмәкәре, СССР-ҙың халыҡ артисы (1969), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986). Советтар Союзының һәм артабанғы Рәсәйҙең иң сағыу һәм үҙенсәлекле артистарының береһе .

# Ульянов Михаил Александрович
## Биографияһы

Михаи́л Алекса́ндрович Улья́нов 1927 йылдың 20 ноябрендә РСФСР-ҙың Себер крайы Тар округы (хәҙер Омск өлкәһе) Муромцев районының Бергамак ауылында ҙур булмаған ағас эшкәртеү артелы директоры ғаиләһендә тыуған. Уның Маргарита исемле апаһы була.

# Ульянов Михаил Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Сығанаҡ — Сергей Марковтың «Жизнь замечательных людей» серияһында сыҡҡан «Михаил Ульянов» исемле китабы
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1961)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1965)
* Ленин премияһы (1966) — «Председатель» нәфис фильмында (1964) Егор Иванович Трубников ролен башҡарғаны өсөн
* СССР-ҙың халыҡ артисы (1969)
* Польша Халыҡ Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974)
* РСФСР-ҙың К. С. Станиславский исемендәге дәүләт премияһы (1975) — А. Л. Вейцлер һәм А. Н. Мишариндың «День-деньской» спекталендә Друянов ролен башҡарған өсөн
* Октябрь Революцияһы ордены (1977)
* Юлий Райзмандың «Частная жизнь» фильмында төп ролде башҡарған өсөн Венеция кинофестиваленың Махсус призы (1982)
* СССР-ҙың дәүләт премияһы (1983) — «Частная жизнь» фильмында Сергей Никитич Абрикосов ролен башҡарғаны өсөн
* Ике Ленин ордены (1986, ?)
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986)
* КФ «Созвездие» (Приз «За выдающийся вклад в профессию», 1996)
* III дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены (17 октябрь 1996) — За заслуги перед государством и выдающийся вклад в развитие театрального искусства
* ОРК «Кинотавр» в Сочи (Премия в номинации «Премии за творческую карьеру», 1997)
* Премия «Хрустальная Турандот» (За долголетнее и доблестное служение театру, 1997)
* «Алтын маска» («Золотая маска») Театр премияһы (Премия «За Честь и Достоинство», 1998)
* Рәсәй Федерацияһы Президентының әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге премияһы (1998)
* ОРК «Кинотавр» в Сочи (Приз за лучшую мужскую роль, фильм «Ворошиловский стрелок», 1999)
* МКФ «Восток—Запад» в Баку (Приз «Самый мужественный образ», фильм «Ворошиловский стрелок», 1999)
* Премия «Золотой овен» в номинации «Лучшая мужская роль» (фильм «Ворошиловский стрелок»; 1999)
* Премия деловых кругов «Кумир» («За высокое служение искусству», 1999)
* Премия «Ника» (За лучшую мужскую роль, фильм «Ворошиловский стрелок», 2000)
* К. С. Станиславский исемендәге премия (2003)
* Орден «За честь и доблесть» — за служение российскому народу и нагрудный знак «Золотой Олимп» (2005)
* Единоличный почётный титул «Суперзвезда» (2005)
* Орден «За вклад в Победу» (2005)
* Омск өлкәһенең Почётлы гражданы (2005)
* Тара ҡалаһының Почётлы гражданы.
# Хафизов Фәйез Зәки улы

Хафизов Фәйез Зәки улы (25 август 1938 йыл) — инженер-геолог, геология-минералогия фәндәре докторы (1987), профессор (1994), Рәсәй тәбиғәт фәндәре академияһы (1993), Халыҡ-ара информатизация академияһы (1994), Халыҡ-ара көнсығыш нефть академияһы (1993), Халыҡ-ара минераль ресурстар академияһы (1995) академигы.

# Хафизов Фәйез Зәки улы
## Ҡыҫҡаса биографияһы

Хафизов Фәйез Зәки улы 1938 йылдың 25 авгусында Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Иҫке Туймазы ауылында тыуған.
1958 йылда Октябрьский нефть техникумын, ә 1965 йылда — Мәскәү нефть химияһы һәм газ сәнәғәте институтын тамамлай.
1958 йылдан 1966 йылға тиклем Бөрө ҡалаһының «Башвостокнефтеразведка» тресы разведка быраулау контораһында техник-геолог булып эшләй.
1966—1974 йылдарҙа Төмән комплекслы геолог-разведка экспедицияһының Төмән геолог экспедицияһы өлкән геологы булып эшләй.
1974—1976 йылдарҙа Куба Республикаһында совет белгестәре төркөмө составында запастарҙы иҫәпләү буйынса өлкән инженер булып эшләй.
1976—1985 йылдарҙа Төмән тематик экспедицияһының һәм запастарҙы иҫәпләү партияһының начальнигы була.
1985—1989 йылдарҙа Главтюменьгеология начальнигы урынбаҫары һәм баш геологы булып эшләй.
1989—1991 йылдарҙа СССР Геология министрлығының «Геос» тармаҡ-ара фәнни-техник комплексы генераль директоры урынбаҫары вазифаһын биләй.
1991—1994 йылдарҙа — Рәсәй ер аҫты байлыҡтарын ҡулланыу һәм геология комитеты Геосистемалар Бөтә Рәсәй фәнни-эҙләнеү институтының генераль директор урынбаҫары .
1994—2002 йылдарҙа — Көнбайыш-Себер төбәк геология үҙәге рәйесе.
2002 йылдан алып Ханты-Манси автономиялы округының ер аҫты байлыҡтарын рациональ ҡулланыу фәнни-аналитика үҙәгенең төп ғилми консультанты булып тора. Төмән нефть һәм газ дәүләт университеты профессоры.

# Хафизов Фәйез Зәки улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Хафизов Фәйез Зәки улы отчеттар авторы һәм СССР Министрҙар Советы янындағы Көнбайыш Себерҙең 20, шул иҫәптән Самотлорский, Ямбург, Поляр түңәрәге аръяғы, Уренгой һәм Төмән өлкәһенең башҡа ятҡылыҡтары запастары буйынса Дәүләт Комиссияһында нефть һәм газ запасын яҡлау буйынса туранан-тура ҡатнашсы булып тора. Ул 80-дән ашыу ғилми хеҙмәт баҫтырып сығарҙы, шул иҫәптән 5 монография.

# Хафизов Фәйез Зәки улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «За трудовое отличие» миҙалы (1974);
* «Отличник разведки недр» билдәһе (1976);
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1979);
* «За заслуги в разведке недр» миҙалы (1983);
* Фән һәм техника өлкәһендә Дәүләт премияһы (1984);
* «За освоение недр и развитие нефтегазового комплекса Западной Сибири» миҙалы (1984);
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1987);
* «Первооткрыватель месторождения» исеме (1988);
* «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған геологы» исеме (1999);
* «300 лет горно-геологической службе России» билдәһе (2000);
* Төмән өлкәһенең Почетлы нефтсеһе (2008).
# Гутоп Григорий Владимирович

Григорий Владимирович Гутоп (12 март 1853 йыл — 1917 йылдан һуң) — ышаныслы присяжный, Өфө губернаһынан I, III һәм IV саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты.

# Гутоп Григорий Владимирович
## Биографияһы

Төрлө ҡатламдан сыҡҡан чиновник ғаиләһенән. Өфө гимназияһын тамамлай, артабан белем алыуын Ҡазан университетының юридик факультетында дауам итә, уҡыу йортон хоҡуҡ кандидаты дәрәжәһендә тамамлай. Хәрби хеҙмәткә ирекле хеҙмәт итеүсе булып бара.
1877—1878 йылдарҙа урыҫ-төрөк һуғышында ҡатнаша.
1878—1884 йылдарҙа — мир судьяһы, Өфө губернаһының мир судьялары съездарында мәжбүри ағза була. 1891 йылдан ышаныслы присяжный. Өфөнөң иң яҡшы адвокаттарының береһе. «Өфө златоусы» ҡушаматын ала. Йылына 8 мең һумға тиклем аҡса эшләй.
1881 йылдан Өфө өйәҙ земствоһы гласныйы. 1882—1913 йылдарҙа Өфө ҡала думаһы гласныйы. 1902 йылдан Өфө губерна земствоһы гласныйы. Мәскәүҙә ҡала һәм земство эшмәкәрҙәре съездарында ҡатнаша, уларҙы Өфө менән таныштыра. 250 дисәтинә ере һәм ике өйө була (2 мең һумға баһалана).
1906 йылдың 26 мартында Өфө губернаһынан I саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлана. Партияһыҙ, ҡарашы буйынса конституцион-демократик фракцияға яҡын. Думала сығыш яһамай. Дума таратылғандан һуң, 1906 йылдың июне урталарында, Өфөгә ҡайта.
1907 йылдың 15 октябрендә III саҡырылыш Дәүләт Думаһна һайлана. Конституцион-демократик фракцияға инә.
1912 йылдың 19 октябрендә IV саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлана. Iул уҡ фракцияла ҡала. Прогрессив блок ағзаһы.
1916 йылда уның Өфө губернаһынан 1 саҡырым алыҫлыҡта ятҡан Таптыков ауылында 8 хеҙмәткәре булған биләмәһе була.
1917 йылдың 2-13 мартында Думаның эске тәртибе буйынса комиссияһы башлығы була. 14-18 мартnf Дәүләт Думаһының Ваҡытлы комитеты (ВКГД) һәм бөйөк кенәз Николай Николаевичты Ливадияға оҙатып барыу буйынса Ваҡытлы хөкүмәт комиссары була. 19 мартnа йәмәғәт именлегенең Ялта ултырышында ҡатнаша, уның барышында Ваҡытлы хөкүмәт һәм ВКГД эшмәкәрлегенә аңлатма бирә. 20 мартта Дума делегацияһы составында ғәмәлдәге армияла була, 6-сы корпус ғәскәрҙәре менән таныша. 1917 йылдың 8 апрелендә Ваҡытлыса юғары дисциплинар суд ағзаһы итеп һайлана. Май аҙағында Махсус Кавказ аоъяғы комитеты (ОЗАКОМ) ағзаһы итеп һайлана, уның эшендә ҡатнашыу өсөн Тифлис ҡалаһына күсенә. 2 сентябрҙә ОЗАКОМ рәйесе һәм барлыҡ ағзалары менән бергә отставкаға китергә ғариза бирә.
Артабанғы яҙмышы һәм вафат булыу датаһы билдәһеҙ.

# Гутоп Григорий Владимирович
## Ғаиләһе

Өйләнгән, дүрт балаһы була.

# Гутоп Григорий Владимирович
## Наградалары

«Рус-төрөк һуғышы өсөн» көмөш миҙалы.