yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Падовка

Падовка — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чёрненькая йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Падовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001512112100009316
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100931
* Бассейн коды — 11.01.00.015
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Türkiye İş Bankası

Türkiye İş Bankası — Төркиәнең тәүге халыҡ өсөн асыҡ банкы һәм Төркиәләге иң алдынғы банк учреждениеларының береһе. 2008 йылда The Banker журналының «Top 1000 World Banks» рейтингында 102-се һәм Forbes Global 2000 рейтингында 371-се урынды алып тора, 2006 йылда тулайым табышы TRY 6.8 миллиард була.
Төркиә биләмәһендә банкының 1011 филиалы эшләй, илдә филиалдарының күплеге буйынса ул иң эре банкыларҙың береһе булып тора. Банкының халыҡ-ара селтәренә әлегә Бөйөк Британия дәүләтендәге бер филиалы, Бахрейн, Нидерландтар, Франция һәм Швейцарияла; Көнбайыш Кипр Төрөк Республикаһында 13 филиал; Ирландияла (İş Dublin Financial Services plc), Германияла (İşbank GmbH), һәм Рәсәй Федерацияһында (Ишбанк); кесе финанс институттары; шулай уҡ Шанхайҙа һәм Каирҙағы офистары инә.
# Мельчуга (Кочкурга ҡушылдығы)

Мельчуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кочкурга йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мельчуга (Кочкурга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000030479
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003047
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нәрәле (һырт)

Нәрәле — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт.
Учалы районы буйлап Шырымбай йылғаһы (Мейәс йылғаһы бассейны) алып Шарҙатма йылғаһына (Уй йылғаһы ҡушылдығы) тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған.
Оҙонлоғо яҡынса 8 км, киңлеге яҡынса 2 км, абсолют бейеклеге 752 м. Һырт уйһыулыҡтар менән йырғыланған; 3 түбәһе бар. Аҫҡы палеозойҙың перидотиттары, дуниттары, пироксениттарынан тора. Һыртта — Мейәс йылғаһы, көнбайыш итәгенән Шырымбай һәм Шарҙатма башлана. Көнсығыш итәгендә Алакүл, Нәрәле, Шерәмбай һ.б. күлдәр бар. Ландшафы ҡараһыу һоро урман тау тупрағындағы ҡарағай‑ҡайын урмандарынан һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы болонло далаларҙан ғибәрәт.
# Ғәзизов

Ғәзизов — ғәрәп теленән алынған башҡорт һәм татар ир-ат фамилияһы. Ғәзиз исеменән барлыҡҡа килгән. Төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.
Ғәзизова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғәзизов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғәзизов Мостафа Шакир улы (1923—2005) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Дан орденының тулы кавалеры.
* Ғәзизов Роберт Хәким улы (25 сентябрь 1939 йыл) — башҡорт совет (1995 йылдан Америка) композиторы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, музыкаль-йәмәғәт эшмәкәре. 1974 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. 1978—1992 йылдарҙа Башҡортостандың Композиторҙар союзының идара рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987). Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты (1984). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).
* Ғәзизов Чингиз Барый улы (23 октябрь 1944 йыл) — юрист, Башҡортостан Республикаһының беренсе Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкиле (1996—2004). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы, Рәсәй Федерацияһы Прокуратураһының почётлы хеҙмәткәре (1994).
* Ғәзизов Таһир Хәсән улы (12 сентябрь 1935 йыл—28 ноябрь 2010 йыл) — химик. Химия фәндәре докторы (1986). Акробат Юнир Хәсән улы Ғәзизовтың ағаһы.
* Ғәзизов Хәтиб Шәрифйән улы (1 май 1949 йыл, Башҡорт АССР‑ының Борай районы Берләҫ ауылы) — инженер-механик, ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2003), профессор.
* Ғәзизов Флүс Мирзасәлих улы (25 июнь 1937 йыл — 4 февраль 2008 йыл) — химик-технолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1995), техник фәндәр докторы (1993), профессор (1995), Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған химигы.
* Ғәзизов Искәндәр Хәниф улы (8 август 1984 йыл) — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2022).
* Ғәзизов Рөстәм Фәрит улы (9 ноябрь 1983 йыл, Башҡорт АССР-ының Шишмә районы Уҙытамаҡ ауылы) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре. Өфө ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары. Стәрлетамаҡ ҡала округы хакимиәте башлығы.
* Ғәзизов Юнир Хәсән улы (1950—2006) — цирк артисы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1984).
* Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы — опера йырсыһы, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1986).
* ↑ Ғәзизов // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9.
* ↑ Ғәзизов // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9.
* ↑ Газизов Рустем Фаритович 2022 йыл 10 май архивланған.
# Н. А. Добролюбов һәйкәле (Санкт-Петербург)

Н. А. Добролюбов һәйкәле — Рәсәй Федерацияһының Санкт-Петербург ҡалаһында XIX быуатта йәшәгән урыҫ әҙәби тәнҡитсеһе, шағир, публицист һәм революционер-демократ Н. А. Добролюбовҡа ҡуйылған скульптура. Һәйкәл 1959 йылда СССР-ҙың Ленинград ҡалаһында Петроград яғының Оло проспектындағы 34-36-сы һанлы ҙур йорт алдында урынлашҡан. Был һәйкәл федераль әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекты.

# Н. А. Добролюбов һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тарих

Советтар Союзының Ленинград (хәҙерСанкт-Петербург) ҡалаһында XIX быуаттың урыҫ әҙәби тәнҡитсеһе, ялҡынлы революционер-демократ Николай Александрович Добролюбовҡа һәйкәл ҡуйыу тураһында ҡарар 1936 йылда ҡала властары тарафынан ҡабул ителгән. 1948 йылда Н. А. Добролювовҡа ҡуйыласаҡ һәйкәлгә илдә ойошторолған конкурс йомғаҡтары буйынса иң яҡшы проект итеп скульптор А. А, Синайский һәм уның кейәүе, архитектор Б. С. Сперанскийҙың проекты таныла. 1957 йылда Н. А. Добролюбовтың бронза скульптураһы «Монументскульптура» заводында ҡойола. Һәйкәлдең гранит постаментын әҙерләү менән шулай уҡ Ленинград таш эшкәртеү заводы шөғөлләнә. Һәйкәл асыу сараһы тантаналы шарттарҙа 1959 йылдың 26 ноябрендә үткәрелә.

# Н. А. Добролюбов һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тасуирлама

Алһыу граниттан шымартып эшләнгән постаментҡа урыҫ әҙәби тәнҡитсеһе Николай Александрович Добролюбовтың бронза скульптураһы баҫтырып һүрәтләнгән. Был скульптураның бейеклеге — 4,5 метр, постаментының бьейеклеге — 4,35 метр тәшкил итә.
«Скульптура Ленинграда» китабында 1963 йылда һәйкәл тәнҡиткә дусар була: Николай Алекандрович Добролюбовтың һыны бик тә схемалы рәүештә генә эшләнгән, йәнле түгел, ҡоро сыҡҡан, тип әйтелә. Баҫма авторҙары билдәләүенсә, скульптор Н. А. Добролюбовтың эске донъяһының күренешен, уның образы тәрәнлеген асып бирә алмаған, ул бары тик һындың тәнҡитсе портретына оҡшашлығын тапшырыу менән генә сикләнгән, тип әйтелә. «Интервью с самим собой» китабында скульптор Г. Д. Ястребеницкий һәйкәлде бик күңелһеҙ, тормошсан түгел тип таба, шулай уҡ һәйкәл торған урынды ла уңышһыҙ тип һанай, сөнки һәйкәл артында торған китап магазины ҡыйығында «Покупайте книги» тигән яҡтыртылған реклама урынлашҡан һәм ул тәнҡитсе Н. А. Добролюбовтың ҡулына китап тотоп һүрәтләнгән һәйкәленә өҫтәмә мәғәнә биргән кеүек күренеп тора, тип билдәләй.

# Н. А. Добролюбов һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Иҫкәрмә

* ↑ Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001
* ↑ Энциклопедия Санкт-Петербурга. Добролюбову Н. А., памятник (1959 г., скульптор Синайский В. А.)(недоступная ссылка)
* ↑ Г. Д. Ястребенецкий Интервью с самим собой. 2005 — С. 260
# Сафин Тимур Марсель улы

Сафин Тимур Марсель улы (4 август 1992 йыл) — рапирала фехтовальщик, ике тапҡыр Европа чемпионы. Европа уйындары, донъя һәм Европа чемпионаттары приздарын алыусы. Командалы рапира ярыштарында Олимпия чемпионы (2016), рапирала шәхси ярыштарҙа XXXI йәйге Олимпия уйындарының бронза миҙалын яулаусы. Фехтование буйынса Рәсәй спорт мастеры (2007), халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2012).

# Сафин Тимур Марсель улы
## Биографияһы

Тимур Марсель улы Сафин 1992 йылдың 4 авгусында Үзбәкстандың баш ҡалаһы Ташкентта тыуған. Һуңыраҡ ғаиләһе менән Рәсәйгә күсә.
2001 йылдан фехтование менән шөғөлләнә. 2008 йылдан — үҫмерҙәр, 2012 йылдан милли Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы.
Өфө ҡалаһының Фехтование буйынса 19-сы балалар һәм үҫмерҙәр олимпия резервы махсус мәктәбе (тәүге тренер — Арыҫланов Фәрит Йәүҙәт улы, В. В. Нәғимов), 5-се спорт йүнәлешендәге республика мәктәп-интернаты (тренерҙары — Грушина Лира Рим ҡыҙы, Нәсибуллин Руслан Рафиҡ улы|) тәрбиәләнеүсеһе.
2010 йылдан Башҡортостан физик культура институтында белем ала.

# Сафин Тимур Марсель улы
## Биографияһы
### Спорт ҡаҙаныштары
#### Карьераһында иң яҡшы һөҙөмтәләре

* Олимпия уйындары 2016 — 1-се урын (командалы), 3-сө урын (шәхси)
* Донъя чемпионаты 2014 — 3-сө урын (шәхси)
* Донъя кубогы этабы 2016 (Сан-Хосе) — 1-се урын (шәхси)
* Европа чемпионаты 2016 — 1-се урын (шәхси һәм командалы)
* Үҫмерҙәр араһында донъя беренселеге 2012 — 1-се урын (шәхси), 2-се урын (командалы)
* Үҫмерҙәр араһында Европа беренселеге 2012 — 2-се урын (командалы)
* Европа чемпионаты 2013 (U23) — 1-се урын (шәхси һәм командалы)
* Рәсәй чемпионаты 2014, 2015 — 1-се урын (шәхси)
* Иң көслөләр турниры — 1-се урын (шәхси)
Башҡа ҡаҙаныштары

# Сафин Тимур Марсель улы
## Биографияһы
### Спорт ҡаҙаныштары
#### Шәхси иҫәптә

* үҫмерҙәр араһында Рәсәй беренселеге 2006 — 3-сө урын;
* юниорҙар араһында Рәсәй беренселеге 2012 — 1-се урын;
* юниорҙар араһында Рәсәй беренселеге 2010, 2011 — 3-сө урын;
* йәштәр араһында Рәсәй беренселеге 2011 — 3-сө урын;
* ир-егеттәр араһында Рәсәй чемпионаты 2011 — 3-сө урын.

# Сафин Тимур Марсель улы
## Биографияһы
### Спорт ҡаҙаныштары
#### Командалы иҫәптә

* үҫмерҙәр араһында Рәсәй беренселеге 2009 — 1-се урын;
* юниорҙар араһында Рәсәй беренселеге 2010, 2012 — 1-се урын;
* юниорҙар араһында Рәсәй беренселеге 2009, 2011 — 3-сө урын;
* үҫмерҙәр араһында Европа беренселеге 2011 — 2-се урын;
* йәштәр араһында Рәсәй беренселеге 2011 — 1-се урын;
* йәштәр араһында Рәсәй беренселеге 2010 — 2-се урын;
* Рәсәй кубогы 2010 — 1-се урын;
* Рәсәй кубогы 2012 — 2-се урын;
* ир-егеттәр араһында Рәсәй чемпионаты 2012 — 2-се урын.
# Кесе Тальма

Кесе Тальма — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тальма йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кесе Тальма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009472
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200947
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡаҙаҡлар (Туҡай районы)

Ҡаҙаҡлар — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Туҡай районындағы ауыл. Теләнсетамаҡ ауыл биләмәһе составына керә.

# Ҡаҙаҡлар (Туҡай районы)
## Географик урыны

Ауыл Игәнә йылғаһы буйында, Яр Саллы ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 37 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Ҡаҙаҡлар (Туҡай районы)
## Тарихы

Ҡаҙаҡлар — ҫарайлы-мең ырыуы башҡорттарының ауылы. 1737 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенең Ҫарайлы-Мең улусына ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Нөркәй улусы составына керә.
ХХ быуат башында бакалея кибете, 3 хужалыҡ магазины, тимерлек, мәсет, мәктәп, һыу тирмәне теркәлгән.
1920 йылда ауыл Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1921 йылдан — Саллы кантоны, 1930 йылдан — Сарман районы, 1935 йылдан — Ворошилов районы, 1957 йылдан — Яңы Юл районы, 1959 йылдан — Сарман районы, 1984 йылдан — Туҡай районы составына керә.

# Ҡаҙаҡлар (Туҡай районы)
## Халҡы

1870 йылда — 90 башҡорт, 84 типтәр, 511 татар; 1912 йылда — 249 башҡорт һәм 833 типтәр (татар сығышлы) йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1897 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| 685 | 757 | 1019 | 740 | 658 | 468 | 453 | 440 | 311 | 187 | 188 |

# Ҡаҙаҡлар (Туҡай районы)
## Инфраструктура

Ауылда башланғыс мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. Игенселек үҫешкән.
# Шарль де Монтескьё

Шарль-Луи́ де Секонда́, барон Ля Брэд и де Монтескьё (франц. Charles-Louis de Seconda, Baron de La Brède et de Montesquieu; 18 ғинуар 1689 йыл — 10 февраль 1755йыл) — Франция философы, хоҡуҡ белгесе, яҙыусы.
Власты өс төркөмгә (башҡарма, суд, закондар сығарыу) бүлеү тураһындағы теория авторы.
Монтескеның уй-фекерҙәре АҠШ Конституцияһы төҙөгәндә ҡулланылған.
# Хәҙисә

Хәҙисә— башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән мосолман ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Хәҙисә
## Этимологияһы

Хәҙисә башҡорт телденә ғәрәп теленән ингән, «хикәйә», «ваҡиға» тигәнде аңлата. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡатынының исеме.

# Хәҙисә
## Билдәле шәхестәр

Фәхретдинова Хәҙисә Сиражетдин ҡыҙы (1 август 1938 йыл) — дерматовенеролог-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2004). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003).
Солтанбаева Хәҙисә Вәли ҡыҙы (27 ғинуар 1950 йыл) — тел белгесе, филолология фәндәре докторы (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2008).
Хәҙисә Мостафа ҡыҙы Йәлилова (30 декабрь 1918 йыл — 3 ноябрь 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы һәм хеҙмәт ветераны, Муса Йәлилдең кесе һеңлеһе.1942 йылда үҙе теләп армия хеҙмәтенә китә.Брянск фронт штабының айырым элемтә полкында хеҙмәт итә.1943 йылда 10 йылға хөкөм ителә, 1952 йылда аҡланып азат ителгәндән һуң, Ырымбурҙа мелиоратор булып эшләп лайыҡлы ялға сыға.
# Дәүләтбәков Артур Хәсән улы

Дәүләтбәков Артур Хәсән улы (25 ғинуар 1971 йыл) — журналист, матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2006 йылдан «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире. 2010—2020 йылдарҙа Башҡортостан Журналистар союзы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2016).

# Дәүләтбәков Артур Хәсән улы
## Биографияһы

Артур Хәсән улы Дәүләтбәков 1971 йылдың 25 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Үтәғол (Ҡыуат) ауылында тыуған. Беренсе класты Ибрай мәктәбендә уҡый, артабан Иҙәш ауылына күсеп баралар. 1987 йылда Өфө ҡалаһындағы 1-се интернат—мәктәпте (1994 йылдан Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты) тамамлай. Шул уҡ йылда Өфө авиация институтына уҡырға инә. Күңеле әҙәбиәткә нығыраҡ тартылғанға, икенсе йылда уҡ Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетына күсә.
Әсәһе Фәниә Заһит ҡыҙы — башланғыс синыфтар уҡытыусыһы, атаһы Хәсән Ғәлиәкбәр улы — тарих уҡытыусыһы.

# Дәүләтбәков Артур Хәсән улы
## Хеҙмәт һәм ижади эшмәкәрлеге

* 1995—2002 йылдар — Республиканың йәштәр өсөн сыҡҡан «Йәшлек» гәзите хәбәрсеһе.
* 2002 йыл — «Башҡортостан ҡыҙы» журналының мөхәррир урынбаҫары.
* 2002 йыл — «Аманат» журналы мөхәррире.
* 2006 йыл — «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире.

# Дәүләтбәков Артур Хәсән улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Рәсәй Журналистар союзының Федератив советы ағзаһы (2016).
* Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет ағзаһы.
* 2010 йылда, Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзының сираттан тыш үткән съезында республика журналистары, союз идараһы рәйесе итеп һайлап, уға ҙур ышаныс күрһәтә. 2015 йылдың 21 декабрендә Башҡортостан Журналистар союзының XX съезында был ижади ойошманың рәйесе итеп Артур Дәүләтбәков яңынан һайланды. Был вазифвны ул 2020 йылдың декабренә тиклем башҡарҙы.
* «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһы яҡлыларҙың Башҡортостан төбәк координацион советы ағзаһы.
* Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы үҫешенә ҙур өлөш индергән эшмәкәрҙәрҙең иҫтәлеген мәңгеләштереү һәм уларҙы хөрмәтләү мәсьәләре буйынса комиссия ағзаһы.

# Дәүләтбәков Артур Хәсән улы
## Китаптары

* Интернат мой — дом родной. Коллектив авторов: Кудакаев Ф. Ш., Галимова Г. Г., Давлетбаков А. Х.

# Дәүләтбәков Артур Хәсән улы
## Матбуғатта сығыштары

* Артур Давлетбаков: «Престиж профессии журналиста нужно поднимать». «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2011, 16 сентябрь.

# Дәүләтбәков Артур Хәсән улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2016)
# Карасу (Аргут ҡушылдығы)

Карасу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Аргут йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Карасу (Аргут ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004745
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100474
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Крутая (Соз ҡушылдығы)

Крутая — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Соз йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Крутая (Соз ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103090
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Елгайчик

Елгайчик — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бакса йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Елгайчик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200712115200013381
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201338
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Юна (Туй ҡушылдығы)

Юна — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туй йылғаһының уң ярына тамағынан 207 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Юна (Туй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007574
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300757
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Гинзбург Виталий Лазаревич

Виталий Лазаревич Гинзбург (21 сентябрь (4 октябрь) 1916 йыл — 8 ноябрь, 2009 йыл) — СССР һәм Рәсәй физик-теоретигы, физика-математика фәндәре докторы (1942), профессор. СССР Фәндәр академияһы академигы (1966; мөхбир ағзаһы 1953). Ленин премияһы (1966), беренсе дәрәжәләге Сталин премияһы (1953) һәм физика буйынса Нобель премияһы лауреаты (2003).
Халыҡ-ара астронавтика академияһы академигы (1969; мөхбир ағзаһы 1965). Халыҡ-ара астрономия союзы ағзаһы (1961). Американың сәнғәт һәм фән академияһының (1971), Дания фәндәр академияһының (1977), АҠШ-тың Милли фәндәр академияһының (1981), Лондон король йәмғиәтенең (1987), Европа Академияһының (1990) һ. б. сит ил ағзаһы.
1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы. СССР Фәндәр академияһынан СССР халыҡ депутаты (1989—1991).

# Гинзбург Виталий Лазаревич
## Биографияһы

Виталий Лазаревич Гинзбург 1916 йылда Мәскәүҙә йәһүд ғаиләһендә тыуа. Атаһы — Рига политехникумын тамамлаған инженер Лазарь Ефимович Гинзбург (1863—1942, Ҡазан) һыу таҙартыу буйынса белгес була; әсәһе Харьков университетын тамалаған, табип Августа Вениаминовна Гинзбург (ҡыҙ фамилияһы — Вильдауэр, 1886, Курляндия губернаһы, Митава — 1920, Мәскәү). Әсәһе 1920 йылда ҡорһаҡ тифынан вафат булғас, иртә етем ҡала (тәрбиә менән әсәһенең һеңлеһе Роза Вениаминовна Вильдауэр шөғөлләнә).
11 йәшкә тиклем атаһы етәкселегендә өйҙә белем ала. 1927 йылда 7-се ете йыллыҡ мәктәптең 4-се класына уҡырға бара. Уны тамамлағандан һуң 1931 йылда урта белемде фабрика-завод училищеһында (ФЗУ) ала, һуңынан үҙ аллы уҡый, бер үк ваҡытта рентгенология лабораторияһында буласаҡ физиктар В. а. Цукерман (1913—1993) һәм Л. В. Альтшулер (1913—2003) менән бергә эшләй. Был дуҫлыҡ ғүмерлеккә әйләнә.
1934 йылда шунда уҡ Мәскәү дәүләт университетының физика факультетына 2-се курсҡа инә, уны 1938 йылда тамамлай. 1940 йылда аспирантура таммалай һәм шул вуҡ йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Докторлыҡ диссертацияһын 1942 йылда яҡлай. Хәтерләүҙәрендә: «Ике тапҡыр доброволец булып барырға ғариза яҙһам да, мине фпонтҡа алманылар», — ти. 1942 йылда ФИАН-дың И. Е Тамм исемендәге теоретик бүлегендә эшләй, һуңынан уның мөдире була (1971—1988).
# Балдашка (Маза ҡушылдығы)

Балдашка — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маза йылғаһының һул ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Балдашка (Маза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100005502
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100550
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Көньяҡ Тәре (йондоҙлоҡ)

Көньяҡ Тәре (йондоҙлоҡ) (лат. Crux) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — Декрукс (δ Cru), яҡтылығы 2,79 була. Майҙаны буйынса урыны — 88.