yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рәшитов Урал Камил улы

Рәшитов Урал Камил улы (25 сентябрь 1961 йыл) — композитор, йырсы, музыкаль продюсер. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

# Рәшитов Урал Камил улы
## Биографияһы

Урал Камил улы Рәшитов 1961 йылдың 25 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Ауырғазы районы Үтәймулла исемле башҡорт ауылында тыуған. Бала сағы Әлшәй районының Раевка ҡасабаһында үтә, ошонда 1-се урта мәктәпте тамамлай.
Йәшлек сағында төрлө һөнәр буйынса эшләй. Армия сафында хеҙмәт иткәндән һуң, «Прогресс» ойошмаһы вокал-инструменталь ансамбленең етәксеһе була. Артабан Әлшәй районы мәҙәниәт йортоноң «Замана» эстрада-фольклор төркөмөнөң артисы булып сығыш яһай.
1980 йылдан композиторлыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. Барый Алибасов етәкселегендәге «На-на» төркөмө уның «Йәй» (рус. «Лето») тигән йырын башҡара. Өфөлә «Аманат» студияһында, Хәниә Фәрхи етәкселегендәге «Байрам» ансамблендә, һуңынан Айҙар Ғәлимовтың «Айҙар» театр-студияһында эшләй.
Йырҙары Фидан һәм Азамат Ғафаровтар («Бергә йәшәү — бүләк»), Вәсилә Фәттәхова («Тыуған яҡ», «Яңғыҙ миләш»), Айҙар Ғәлимов («Ҡыҙыл раузалар»), Хәниә Фәрхи («Әлдермешкә ҡайтам әле»), Сәғиҙулла Байегет («Башҡорт ҡыҙына»), Фәдис Ғәниев («Башҡортостан»), Лилиә Биктимерова («Бәхет ҡошо»), Салауат Фәтхетдинов («Аҡ сирень, күк сирень», «Гөрләшеп йәшәйек, дуҫтар», «Сөләймән балдағы») һәм башҡаларҙың репертуарына кергән. Фильмдарға һәм Башҡортостан юлдаш телевидениеһы телетапшырыуҙарына музыка яҙа.
Хәҙерге ваҡытта үҙенең «Урал-медиа» продюсер үҙәгендә һәм вокал студияһында эшләй, Башҡортостан һәм Татарстан эстрада йырсылары менән хеҙмәттәшлек итә.

# Рәшитов Урал Камил улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Гәлсәр һандуғас» телевизион фестиваленең «Йыл композиторы» премияһы (2003).
* «Аҡ барс» премияһы лауреаты.

# Рәшитов Урал Камил улы
## Ғаиләһе

Ҡатыны — Айгөл, йырсы, «Азалия» псевдонимы менән сығыш яһай. Улы — Морат, ҡыҙы — Әмирә.
# Кекура

Ке́кура ятҡылығы— Чукотка автономиялы округы Билибин районы сиктәрендәге төп алтын-көмөшлө ятҡылыҡ.
Ҡыш миҙгелендә булған юл буйлап барғанда район үҙәгенән 150 километр көньяҡҡараҡ урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта кешеләр йәшәмәгән Стадухино ҡасабаһынан алыҫ түгел.

# Кекура
## Геологик характеристикаһы

Ятҡылыҡ Стадухино һибелмә мәғдән районы составына ингән Каральвеем мәғдән узелына бәйле. Уның Пологой тип аталған Мәғдән зонаһы оҙонлоҡҡа 1 километрға һуҙыла, ә киңлеге 200 метр, тәрәнлеге 350 м. Мәғдән зонаһының ҡеүәте 120 м, әлегә 200 метр тәрәлегендә генә өйрәнелгән. Был зона составындағы күберәк мәғдән биргән ике зона — Төньяҡ һәм Көньяҡ айырып күрһәтелә. Бөтәһе 50-нән ашыу алтын биргән юлаҡлы зоналар табылған.

# Кекура
## Геологик характеристикаһы
### Мәғдән составы

Мәғдәндең төп өлөшөн кварц (75-95 %) тәшкил итә, шулай уҡ уның составында карбонат, серицит, ялан шпаттары ла бар. Сульфидтар 2-5 проценттан артыҡ түгел, ә бына пирит һәм арсенопирит йыш осрай. Галенит, халькопирит, аҡһыл мәғдән бик аҙ ғына миҡдарҙа.
Алтын составында көмөш күп. Алтын-көмөш ҡатнашмаһы 4:1 — 8:1 миҡдарында була. Мәғдәндә саф алтын да килеп сыға.

# Кекура
## Геологик характеристикаһы
### Запастары

Рәсәй стандарттары буйынса алтындың раҫланған запастары 46,7 тонна, JORC стандарттары буйынса 47,9 тонна тәшкил итә. Мәғдәндә алтын миҡдары 1580 г/т. тиклем барып етә, уртаса бер тонанан яҡынса 9 грамм алтын сыға.

# Кекура
## Тарихы

Кекура алтын ятҡылығын 1990 йылдың йәйендә Анюй тау-тикшеренеү экспедицияһының Хребтовый отряды геологтары таба. «Себер» мәғдән сығарыу компанияһы 2004 йылдан 2010 йылға тиклем эҙләү-тикшереү эштәрен башҡара.
Участкала бөтә уңыйлыҡтары булған вахта ҡасабаһы төҙөлә, 0,5 МВт ҡеүәтле ҡаҙан цехы, һыуҙы биологик таҙартыу станцияһы эшләй.
Хәҙерге ваҡытта «Чукотканың яңы технологиялары» предприятиеһы ятҡылыҡты сәнәғәт үҙләштереүенә әҙерләй. Йыллыҡ хеҙмәт етештереүсәнлеге 80 мең тонна мәғдән булған тәжрибә-сәнәғәт ҡоролмаһын урынлаштырыу эше башҡарыла, тәүге алтынды 2013 йылда алыу планлаштырыла.
Әле участкала 200 кеше эшләй, алтын йыуҙырыу фабрикаһы тулы ҡеүәтенә эшләй башлағас, эшләүселәрҙең һаны 350 кешегә етәсәк.
Хәҙерге мәлдә Кекура ятҡылығында Highland Gold Mining холдингына ҡараған «Руссдрагмет» компанияһы эшләй. 2013 йылдың апрелендә Highland Gold компанияһы Кекура алтын ятҡылығында һәм лицензия алынған майҙандарға сиктәш ерҙәрҙә мәғдән сығарыу һәм геологик тикшеренеү эштәрен алып барыу хоҡуғына эйә булған База металдары ябыҡ акционер йәмғиәтенең («Чукотканың яңы технологиялары» компанияһының идара итеүсе ойошмаһы) эшендә йөҙ процент ҡатнашыу хоҡуғын һатып ала.

# Кекура
## Киләсәге

Алтын йыуҙыртыу фабрикаһының йыллыҡ етештереүсәнлеген 200 мең тонна мәғдәнгә еткереү планлаштырыла, алтын, көмөш сығарыу кимәле ярашлы рәүештә 2 тонна һәм 4-6 тонна тәшкил итәсәк. Фабрика 2017 йылға тулы ҡеүәтенә сығырға тейеш.

# Кекура
## Хужалары

Ятҡылыҡты эшкәртеүгә хоҡуҡ лицензияһы хужаһы — База металдары ябыҡ акционер йәмғиәте, ә улHighland Gold Mining холдингына ҡарай.
# Ирюк

Ирюк — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шошма йылғаһының һул ярына тамағынан 2,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ирюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100040197
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104019
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҫке Аҡбүләк ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Иҫке Аҡбүләк ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Аҡбүләк ауылы.

# Иҫке Аҡбүләк ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Кесе Улучжай

Кесе Улучжай — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Улучжай йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Улучжай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003564
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100356
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грос-Зантерслебен

Грос-Зантерслебен (нем. Groß Santersleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1050 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,09 км². Диңгеҙ кимәленән 133 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
# Эмили Болч

Эмили Грин Болч (ингл. Emily Greene BalchEmily Greene Balch, 8 ғинуар 1867 йыл, Бостон, Массачусетс, АҠШ — 9 ғинуар 1961) — Америка иҡтисадсыһы, пацифист, тыныслыҡ буйынса 1946 йылғы Нобель премияһы лауреаты.

# Эмили Болч
## Биографияһы

Эмили Грин Болч абруйлы адвокат һәм педагог Фрэнсис Вернье Болч ғаиләһендә икенсе бала була. 1889 йылда Брин Мар колледжын тамамлай, шунан ике йыл Парижда Сорбоннала уҡый. Унда Францияның фәҡир ҡатламдарына булышлыҡ итеүгә арналған тикшеренеү үткәрә. АҠШ-ҡа ҡайтҡас, Чикагоның Гарвард университетында уҡыуын дауам итә. Белем алыуҙы 1896 йылда Берлин университетында тамамлай.
Ошо уҡ йылды Уэллсли колледжында уҡыта башлай, ошонда уға 1913 йылда иҡтисад һәм социология профессоры исеме бирелә. Төплө белемле уҡытыусы була, студенттарға материалды аңлайышлы итеп еткерә, шулай уҡ бай тормош тәжрибәһенә эйәлеге, энергиялы булыуы, йәберләнгәндәрҙең хәлен аңлай белеүе менән абруй яулай. Болч ҡатын-ҡыҙҙарға һайлау хоҡуғы бирелеүе, расалар тиңлеге, балалар хеҙмәтен контролдә тотоу, хеҙмәтсәндәрҙең эш хаҡын күтәреү өсөн көрәш хәрәкәттәрендә ҡатнаша. Америка Хеҙмәт федерацияһы эргәһендәге Профессиональ союздарҙың Ҡатын-ҡыҙҙар лигаһы лидеры була. 1910 йылда уның «Ватандаштарыбыҙ — славяндар» (ингл. Our Slavic Felow-CitizensOur Slavic Felow-Citizens) тигән китабы — АҠШ-тағы славян иммигранттарына арналған тикшеренеүе — нәшер ителә.
1915 йылда, Беренсе донъя һуғышы башланып бер йыл үткәс, Болч Америка делегацияһы составында Гаагалағы Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар конгресында ҡатнаша. 1918—1922 йылдарҙа Халыҡ-ара тыныслыҡ һәм азатлыҡ өсөн ҡатын-ҡыҙҙар лигаһының секретарь-казначейы була. 1921 йылда Эмили Болч квакерҙар дини ойошмаһы ағзаһы була. 1926 йылда ул оккупацияланған Гаитиҙа социаль шарттарҙы тикшереү менән шөғөлләнә, Америка хөкүмәтенә ғәскәрҙәрен сығарырға һәм ерҙе төп халыҡҡа милеккә бирергә тәҡдим итә. Икенсе донъя һуғышы барғанда ул ҡасаҡтарға ярҙам итә. 1941 йылда Пёрл-Харборҙы атакалау АҠШ-тың нейтралитеты тураһында Болчтың фекерен үҙгәртә һәм ул илдең һуғышҡа ҡушылыуын яҡлап сыға. Хиросима һәм Нагасаки ҡалаларына атом бомбаһы ташлауҙан һуң ул ядро ҡоралын тыйыу өсөн сығыш яһай.
1946 йылда «тыныслыҡ хаҡына күп йыллыҡ арымаҫ-талмаҫ хеҙмәте өсөн» Эмили Грин Болч Нобелдең тыныслыҡ премияһына лайыҡ була, награданы Джон Мотт менән уртаҡлаша. 1961 йылдың 9 сентябрендә 95-се йәшендә вафат була.
# Самохвалов Николай Иванович

Самохвалов Николай Иванович (1915, Рәсәй империяһы — 1986, Краснодар, РСФСР¤) — СССР ғалим-филологы, әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы, Краснодар дәүләт педагогия институтының филология факультетының сил ил әҙәбиәте кафедраһына нигеҙ һалыусы.

# Самохвалов Николай Иванович
## Биографияһы

Николай Иванович Самохвалов 1915 йылда тыуған.
В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институтының.филология факультетын тамамлай. 1952 йыл Н.К.Крупская исемендәге исемендәге Мәскәү өлкә педагогия институтында филология фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн Америка яҙыусыһы Теодор Драйзер ижады темаһына диссертация яҡлай. Бынан һуң Краснодарға килә, унда урындаға педагогия институтында хеҙмәт эшмәкәплеген башлай.
Краснодар педагогия институтында филология факультетында Николай Самохвалов сит ил әҙәбиәте кафедраһын ойоштора һәм үҙенең ғүмеренең аҙағына тиклем уның мөдире була.
1964 йылда Н.К.Крупская исемендәге Мәскәү өлкә педагогия институтында Америка әҙәбиәтендә реализм үҫеше проблемаларына арналған докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
Самохваловтың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе АҠШ әҙәбиәте тарихы өлкәһендә, XIX—XX быуаттарҙа тәнҡитле реализм
Уның инициативаһы буйынса кафедрала АҠШ әҙәбиәтен өйрәнеү буйынса үҙәк төҙөлә, «АҠШ әҙәбиәте» һөнәре буйынса аспирантура асыла. Самохвалов ваҡытында вуз-ара «Американская литература. Проблемы романтизма и реализма» һәм «Литература США XIX—XX веков» ғилми йыйынтыҡтар нәшер итеү башлана. Краснодар институты ҡарамағында американистиканың төбәк әҙәби мәктәбен ойоштора.
АҠШ әҙәбиәт өлкәһендә бер нисә кандидат һәм докторы әҙерләй. Уның уҡыусылары юғары Краснодар крайы, СССР һәм Рәсәй юғары уҡыу йорттарында уңышлы эшләй.
1986 йылда Краснодарҙа вафат була.

# Самохвалов Николай Иванович
## Библиография

* Самохвалов Н. И. Возникновение критического реализма в литературе США. 1830—1885. — Краснодар, 1961.
* Самохвалов Н. И. Американская литература XIX в. Очерк развития критического реализма. — М.: Высшая школа, 1964.
* История американской литературы: в 2 т.; учеб. пособие / под ред. Н. И. Самохвалова. М.: Просвещение, 1971.
* Самохвалов Н. И. Чёрный Ворон и Белый Кит. О символике в американском романтизме // Американская литература. Проблемы романтизма и реализма.—Краснодар, 1973.
* Самохвалов Н. И. Уильям Муди — раненая совесть Америки // Американская литература. Проблемы романтизма и реализма. Книга 4-я. Краснодар, 1977.
* Самохвалов Н. И. Три ведьмы Макбета и Джойс. Об одном девизе модернизма // Американская литература XIX—XX вв. Межвузовский сб. Краснодар, 1981.
# Альтенцаун

Альтенцаун (нем. Altenzaun) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 127 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,12 км². Диңгеҙ кимәленән 26 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
# Вылькыша-Шор

Вылькыша-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бадь-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Вылькыша-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000017566
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001756
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Филиппов Анатолий Тимофеевич

Филиппов Анатолий Тимофеевич (6 сентябрь 1936 йыл — 23 июнь 2012 йыл, Белорет) — инженер-металлург, СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1987).

# Филиппов Анатолий Тимофеевич
## Биографияһы

Филиппов Анатолий Тимофеевич 1936 йылдың 6 сентябрендә Белорус ССР-ының Минск өлкәһе Узда ауылында тыуған.
1959 йылда Жданов металлургия институтын тамамлай.
Эш урыны: 1959 йылдан Белорет металлургия комбинатында вальцовкалаусы, 1961—1965 йылдарҙа мастер, 1966 йылдан — конструктор, 1967 йылдан өлкән мастер, 1971 йылдан — цех начальнигы урынбаҫары, 1976 йылдан директор урынбаҫары, 1980—1996 йылдарҙа — прокатлау цехы-станы 150 начальнигы урынбаҫары булып эшләй.
Филиппов Анатолий Тимофеевич катанка етештереү технологияһын эшләү һәм производствоға индереүҙә ҡатнаша. 7 уйлап табыуға авторлыҡ таныҡлығына эйә.

# Филиппов Анатолий Тимофеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР дәүләт премияһы (1987)
# Мундюга

Мундюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының һул ярына тамағынан 217 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Мундюга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049552
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004955
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Топкий (Уй ҡушылдығы)

Топкий — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 307 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Топкий (Уй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000881
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200088
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Зәйет (Архангел районы)

Зәйет (рус. Заитово) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 323 кеше. Почта индексы — 453033, ОКАТО коды — 80203825003.

# Зәйет (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 15 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡыҙыл Еҙем): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 18 км
# Ҡауи (исем)

Ҡауи (Ҡәүи) — башҡорттарҙа һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа таралған ир-ат исеме.

# Ҡауи (исем)
## Этимологияһы

Ҡауи исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм көслө, ҡеүәтле тигәнде аңлата.

# Ҡауи (исем)
## Билдәле шәхестәр

Кәримов Ҡәүи Кәрим улы 1947 йылдың 15 ғинуарында Башҡортостан АССР-ының Тәтешле районы Яңғыҙнарат ауылында тыуған. Тарихсы. Тарих фәндәре докторы (2000), профессор (2001). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1993), СССР‑ҙың мәғариф отличнигы (1990), Башҡортостан Республикаһының белем биреү отличнигы (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессональ белем биреү хеҙмәткәре (2006).
Ҡәүи Нәжми, ысын исеме Ҡәүи Һибәт улы Нәжметдинов (15 декабрь 1901 йыл — 24 март 1957 йыл) — татар яҙыуһысы һәм йәмәғәт эшмәкәре, СССР яҙыусылар берлеге ағзаһы. Сталин премияһы лауреаты (1951). РКП(б) ағзаһы (1919).
Ғабдуллин Вил Ҡәүи улы (25 май 1961 йыл) — спортсмен. Кикбоксинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара спорт мастере (2003). Башҡортостадың иң яҡшы спортсыһы (1996). Кикбоксинг һәм яу оҫталығы буйынса 30 тапҡыр донъя чемпионы.
Таһиров Ҡәйүм Ҡәүи улы (10 сентябрь 1957 йыл) — уҡытыусы, ғалим. Педогогия фәндәре кандиданты. Сығышы менән Ҡыйғы районының Алағуҙ ауылынан.
# Шило (Германия)

Шило (Германия) (нем. Schielo) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 571 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,77 км². Диңгеҙ кимәленән 310 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6493 һәм автомобиль коды — HZ.
# Низағ

Низағ, конфликт — ҡаршылыҡлы ғәмәлдәр, ҡараштар, ҡыҙыҡһыныуҙар, ынтылыштар, төрлө кешеләрҙең пландары йәки фекерҙәре, мотивтары, бер кешенең ихтыяждары бәрелешеүе.

# Низағ
## Низағтың төп төрҙәре

Төркөм эсендә конфликт булғанда, дөйөм төркөмдөң дөйөм маҡсаттары һәм был төркөмдәге бер кешенең маҡсаттары араһында низағ бар. Айырмалыҡтар шулай уҡ шәхес-ара низағ, ике йәки унан күберәк кеше араһындағы низағ миҫалдары булып тора ала мөмкин. Шәхес эсендә низағтар — ул шәхестең насар аң йәки шәхес низағы арҡаһында барлыҡҡа килгән низағтар, был низағтарҙың төрө шәхестең үҙендә тыуа. Төркөм-ара конфликт — ике йәки унан да күберәк төркөмдәр араһындағы конфликт.
Низағ характеры ҡаршы яҡтарҙың үҙенсәлектәренә, шулай уҡ уларҙың көрәше барған шарттарға бәйле.
Низағтарҙың түбәндәге төрҙәрен һәм типтарын айыралар:
* Оҙайлығы буйынса:
** оҙаҡ ваҡытлы (мәҫәлән, Һалҡын һуғыш, Фәләстин-израиль низағы, Уйғырҙар геноциды һ.б.)
** ҡыҫҡа ваҡытлы (мәҫәлән, ябай скандал)
** бер тапҡырлы (шулай уҡ ябай скандал)
** оҙайлы
** ҡабатланмалы
* Күләме буйынса:
** глобаль (мәҫәлән, Беренсе донъя һуғышы)
** локаль (мәҫәлән, Беренсе рус-чечен һуғышы)
** региональ
** төркөм (мәҫәлән, күмәкләп ыҙғыш)
** шәхси
* Барлыҡҡа килеү сығанағы буйынса:
** объектив
** субъектив
** ялған
* Ҡулланылған саралар буйынса
** мәжбүри
** мәжбүри түгел
* Формаһы буйынса:
** эске низағтар
** тышҡы низағтар
** антагонистик низағтар
* Йәмғиәттең үҫеш барышына тәьҫир итеү буйынса:
** прогрессив
** регрессив
* Үҫеш характеры буйынса:
** аңлы рәүештә эшләнгән
** осраҡлы
* Йәмғиәттең тормош сфералары буйынса:
** иҡтисади
** сәйәси
** этник
** ғаилә‐көнкүреш
** дини
# Арыҫлан Мөбәрәков музейы

Арыҫлан Мөбәрәков музейы (рус. Музей Арслана Мубарякова) — Башҡортостан Республикаһы Белорет районының Асы ауылында СССР-ҙың халыҡ (1955), РСФСР-ҙың (1944) һәм БАССР-ҙың (1940) атҡаҙанған артисы Арыҫлан Мөбәрәковҡа бағышлап ойошторолған музей. Мәшһүр шәхестең исемен мәңгеләштереү маҡсатында актерҙың тыуған ауылында музейынан йыраҡ түгел уның бюсы ла ҡуйылған.

# Арыҫлан Мөбәрәков музейы
## Тарихы

Хөкүмәт ҡарарына ярашлы, музей 1994 йылдың 14 декабрендә Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы булараҡ асылған."
* Музейҙы ойоштороуҙа республиканың Мәҙәниәт министрлығы һәм Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры хеҙмәткәрҙәре, актерҙың ҡыҙы, СССР-ҙың халыҡ артисы Гөлли Мөбәрәкова, оҙаҡ йылдар уҡытыусы, мәктәп директоры булып эшләгән Мөҙәрис Түләбаев, ауыл хакимиәте белгестәре, уҡытыусылар фиҙакәрлек күрһәтә. Фәнис Янышев, «Тауҙар ҙа уны һағына».
2006 йылдан Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейының филиалы.
Музей фондында 300 берәмек тирәһе әйбер һаҡлана, улар араһында бөйөк артистың шәхси әйберҙәре, наградалары, фотографиялары, Дауыт Юлтыйҙың «Ҡарағол», Уильям Шекспирҙың «Отелло» спектаклдәрендә кейеп уйнаған сәхнә кейемдәре. Бында шулай Мәскәүҙә үткәрелгән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыуы тураһында документтар һәм фотоматериалдар һаҡлана .

# Арыҫлан Мөбәрәков музейы
## Тарихы
### Экспозиция залдары

Экспозициялар 3 залда урынлаштырылған.
* Беренсе зал — Асы ауылының тарихына һәм шунда тыуып үҫкән халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрәковтың бала сағына арналған, шунда урынлашҡан Асы шифаханаһы тарихын сағылдырған материалдар тупланған. Әйткәндәй, шифаханала ял итеүселәр музейҙа йыш була, атаҡлы актерҙың биографияһы менән яҡындан таныша ала.
* Икенсе залы — Арыҫлан Мөбәрәковтың театраль эшмәкәрлеге тураһында. Бында актерҙың төрлө ролдәрҙәге фотоһүрәттәре, ХХ быуаттың 20-се йылдарындағы театр афишалары, күп һанлы документтары, фотоматериалдары, этнография әйберҙәре, Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһынан (1955) материалдар, сәхнә костюмдары, наградалары, шәхси әйберҙәре.
* Өсөнсө залда халыҡ артисының ғаиләһенә һәм туғандарына бағышланған материалдар ҡуйылған. Билдәле булыуынса, был ғаилә ағзалары шулай уҡ бик билдәле шәхестәр — ҡатыны башҡорт СССР театр актёры, шағир, драматург һәм тәржемәсе Рәғиҙә Сәйетғәли ҡыҙы Янбулатова һәм уларҙың ҡыҙҙары СССР-ҙың (1990) һәм РСФСР-ҙың (1981) халыҡ, БАССР-ҙың атҡаҙанған (1969) артисы Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкова.
# Ворос

Ворос — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Янга йылғаһының һул ярына тамағынан 1,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Ворос
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000015839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001583
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Обервира

Обервира (нем. Oberwiera) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1150 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,33 км². Диңгеҙ кимәленән 268 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8396 һәм автомобиль коды GC.
# Нөркә (Силәбе өлкәһе)

Нөркә (рус. Норкино) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Нөркә ауыл биләмәһенең үҙәге.

# Нөркә (Силәбе өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Арғаяш күле буйының төньяҡ яр буйында урынлашҡан.

# Нөркә (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Нөркә (Һатлыҡ, Раҡай) — табын ырыуы башҡорттарының ауылы.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Нөркә (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1811 | 1859 | 1916 |
| 158 | 103 | 320 | 531 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (100 %) йәшәй.

# Нөркә (Силәбе өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Таһиров Илгиз Тайфур улы (23.06.1984), театр актёры. 2009 йылдан Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры артисы.