yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты

П.А.Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты (П.А.Соловьёв исемендәге РГАТУ) — Рыбинск ҡалаһында юғары уҡыу йорто.

# П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты
## Тарихы

1932 йылда С. Орджоникидзе исемендәге Рыбинск авиация институты асыла. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында башҡа стратегик объекттар исемлегендә Өфө ҡалаһына эвакуациялана, унда күпмелер ваҡыт С. Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институты тип үҙгәртелә.
Рыбинскта яңы авиация юғары уҡыу йорто 1955 йылдың 25 майында механика һәм авиация-технологияһы факультеты менән киске авиация технология институты тип асыла. 1964 йылда Рыбинск киске авиация технология институты уҡытыуҙың көндөҙгө, киске һәм ситтән тороп уҡыу формалары менән институт итеп үҙгәртелә. 1976 йылда авиамеханик, радиотехник һәм авиаметаллургия факультеттары ойошторола. 1994 йылда институтҡа академия статусы бирелә. 2011 йылдың 14 июлендә юғары уҡыу йортона университет статусы бирелә, 2011 йылдың 11 ноябрендә юғары уҡыу йорто П.А.Соловьев исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты тип үҙгәртелә.

# П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты
## Хәҙерге торошо

Хәҙерге ваҡытта 6,5 мең студент уҡый, 240 штаттағы уҡытыусылар, шул иҫәптән 138 60 фән кандидаты һәм фән докторы эшләй.

# П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты
## Рейтингтары

2014 йылда "Эксперт РА" агентлығы, вузды Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең иң яҡшы юғары уҡыу йорттары исемлегенә индерә, унда уға "Е" рейтинг класы бирелә.

# П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты
## Факультеттары

* Авиадвигателдәр төҙөү факультеты.
* Авиатехнология факультеты.
* Радиоэлектроника һәм информатика факультеты.
* Социаль-иҡтисади факультет.
* Ситтән тороп уҡыу факультеты.
* Әҙерлек курстары.
* Рыбинск авиация колледжы.

# П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты
## Китапхана

Университеттың китапханаһы 1955 йылда ойоштолрола, фондта 660 меңдән ашыу китап иҫәпләнә. Улар - уҡыу, ғилми әҙәбиәт, ваҡытлы матбуғат баҫмалары, норматив - техник документтар, диссертация, юғары уҡыу йорттарының хеҙмәттәре тураһында отчёттар, һынлы сәнғәт әҙәбиәте, электрон баҫмалар (электрон уҡыу баҫмалары, университет уҡытыусылары хеҙмәттәре өсөн тулы текстар).

# П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты
## Филиалдары

Тутаев һәм Гаврилов-Ямский филиалдары, Ярославлдә һәм Пошехоньела вәкиллектәр, аспирантура һәм докторантура бар.

# П. А. Соловьёв исемендәге Рыбинск дәүләт авиация техник университеты
## Билдәле тамамлаусылары

* См.: Выпускники РГАТА
# Яңғыҙҡайын ауыл Советы (Ғафури районы)

Яңғыҙҡайын ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы муниципаль берәмек.

# Яңғыҙҡайын ауыл Советы (Ғафури районы)
## Тарихы

Яңғыҙҡайын ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ребриха (тимер юл станцияһы ҡасабаһы)

Ребриха станцияһы — тимер юл станцияһы. Рәсәй Федерацияһы Алтай крайы Ребриха районының тимер юл станцияһы. Барнаул ҡалаһынан көнбайышҡа табан 110 километр алыҫлыҡта урынлашҡан тораҡ пункты. Ребриха ауылына тиклем Ребриха тимер юл станцияһы ҡасабаһынан 12 км оҙонлоҡтағы юл ята.
Ребриха тимер юл станцияһы ҡасабаһында — 2587 кеше йәшәй. (2009 йылдың 31 декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса).

# Ребриха (тимер юл станцияһы ҡасабаһы)
## Географияһы

Ребриха тимер юл станцияһы ҡасабаһы Ребриха ауылынан 12 км алыҫлыҡта Касмалинский сәсеп үҫтерелгән ҡарағай урман һыҙаты янында урынлашҡан.

# Ребриха (тимер юл станцияһы ҡасабаһы)
## Транспорт

Ребриха станцияһынан Ребриха район үҙәгенә һәм райондың башҡа тораҡ пункттарына рейс автобустарында, шулай уҡ шәхси таксиҙа барырға мөмкин. Ребриха районының башҡа тораҡ пункттарына йөк ташыу өсөн йөк автомобиле транспорты ҡулланыла.
# Курья (Бердь ҡушылдығы)

Курья — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бердь йылғаһының уң ярына тамағынан 190 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Курья (Бердь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200470
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Итерма-Яга

Итерма-Яга (Итерна-Яга, Интерма-Яга) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчаная йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Итерма-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052147
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005214
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урынь-Ях

Урынь-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назинская йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Урынь-Ях
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035678
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203567
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Табылған (Торғон ҡушылдығы)

Табылған (рус. Таволга) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл Гвардия районы биләмәләрендә аға.Торғон йылғаһының уң ҡушылдығы.

# Табылған (Торғон ҡушылдығы)
## Географияһы һәм гидрологияһы

Табылған Торғон йылғаһының уң ҡушылдығы. Йылға Ибрай һәм Преображенка ауылдары аша аға. Йылға башы Торған йылғаһының тамағына тиклем 22 км алыҫлыҡта ята. Оҙонлоғо 17 км тәшкил итә. Бассейн майҙаны — 120 км² Йылға уң яҡтан ҡушылдығы бар — Батал йылғаһы.

# Табылған (Торғон ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Түбәнге Волга бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һамар йылғаһы — Сорочинск һыуһаҡлағысынан Елшән ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем,. Йылға бассейны — Волга йылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100006945. — Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 112100694
— Бассейн коды — 11.01.00.010
— ГӨ буйынса һаны — 12
— ГӨ буйынса сығарылышы — 1
# Табаҫҡытамаҡ ауыл Советы (Асҡын районы)

Табаҫҡытамаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

# Табаҫҡытамаҡ ауыл Советы (Асҡын районы)
## Тарихы

Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Приют районы

Приют районы (рус. Приютовский район) — Башҡорт АССР-ы составында 1930 йылдың 20 авгусында Бәләбәй кантоны улустарынан төҙөлгән һәм 1932 йылдың 20 февралендә бөтөрөлгән район.
Ул БАССР-ҙың көнбайыш өлөшөндә урынлашып, төньяҡтан һәм төньяҡ-көнсығыштан Бәләбәй районы, көньяҡтан һәм көньяҡ-көнсығыштан Бишбүләк районы, көнбайыштан Татар АССР-ы менән сиктәш була.
Майҙаны — 1542 кв. км. Район үҙәге — Приют ауылы. Районда 19 ауыл советы, 172 тораҡ пункты була.
Халҡы — 37,2 мең кеше (1930), күпселек урыҫтар. Иҡтисадтың нигеҙен сусҡасылыҡҡа, иген культуралары үҫтереүгә махсуслашҡан ауыл хужалығы тәшкил итә. 34 колхоз, «Спартак» совхозы, тирмән һәм элеваторы булған.
42 дөйөм белем биреү мәктәбе, район үҙәк дауаханаһы, мәҙәниәт йорто булған. «Знамя Коммуны» гәзите баҫылған (башҡ. Коммуна байрағы).
1932 йылдың 20 февралендә Бөтә Рәсәй башҡарма комитеты ҡарары менән бөтөрөлә, төп территорияһы Бәләбәй районы составына тапшырыла. Шул уҡ ваҡытта Приют, Яңы Шах, Иҫәкәй ауыл советтары һәм Знаменка ауыл советының Ҡаракүл, Тарасовка тораҡ пункттары, Тарҡаҙы ауыл советының Байков тораҡ пункты Бишбүләк районы составына индерелә. 1935 йылдың ғинуарында улар БАССР-ҙың яңы ойошторолған Йәрмәкәй районына тапшырыла.
# Әл-Хаж сүрәһе

Әл-Хаж сүрәһе (ғәр. سورة الحج‎, Хаж ) — Ҡөрьән Кәримдең 22 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 78 аяттан тора.

# Әл-Хаж сүрәһе
## Ғәрәпсәһе

ا

# Әл-Хаж сүрәһе
## Йөкмәткеһе

Был сүрә Аллаһы тәғәләнең ҡөҙрәте һәм ҡиәмәт көнөндә кешене бөйөк ҡурҡыу биләп аласағы тураһында киҫәтеү менән башлана. Сүрәлә Аллаһ тураһында бер ни белмәгән, наҙан көйө Уның тураһында бәхәс алып барыусылар хаҡында бәйән ителә. Артабан ҡиәмәттән һуң кешенең тергеҙелеүе, ә быға кеше һәм үҫемлектәрҙең яралтылғанлығы дәлил булып тороуы әйтелә. Был сүрәлә Хаж, уның йолалары һәм Исламда уның мөһим әһәмиәте һүрәтләнә. Шулай уҡ мосолмандарға дошмандар һөжүм иткәндә ҡаршы алыш алып барырға рөхсәт бирелә.Сүрә аҙағында боттар, уларға мәжүсиҙәрҙең табыныуы тасуирлаған, ул һындарҙың хатта иң көсһөҙ йән эйәһен - себенде лә яралта алмауы әйтелә. Сүрә намаҙ уҡырға, зәкәт таратырға, ислам йолаларын үтәп, Аллаһ юлында көрәшергә саҡыра.
* Эй һеҙ, кешеләр! Раббығыҙҙан ҡурҡығыҙ! Һуңғы сәғәттең Ерҙе һелкетеүе бөйөк нәмә бит. Һеҙ уны күргән көндө һәр бала имеҙеүсе кемде имеҙеүен онотор, йөклө ҡатындар йөктән бушаныр, һин кешеләрҙе иҫерек тип уйларһың, тик улар иҫерек түгел. Ләкин Аллаһтың ғазабы ҡаты.. Һәм кешеләр араһында белмәгән көйөнсә Аллаһ тураһында бәхәсләшеүселәр һәм һәр баш күтәреүсе шайтанға эйәреүселәр бар. Уның тураһында шулай яҙылған: кем уны дуҫ итһә, ул уны юлдан яҙҙырыр, ут ғазабына алып барыр.
* Ҡөрьән 22:1—4
# Випра

Випра (нем. Wippra) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1612 кеше йәшәй. Майҙаны — 46,09 км². Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6543 һәм автомобиль коды — ML.
# Рас-Ёль (Куж-Ю ҡушылдығы)

Рас-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куж-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Рас-Ёль (Куж-Ю ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016231
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001623
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пия

Пия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Салда йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Пия
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004879
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200487
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һөйәрембәтов Йыһангир

Һөйәрембәтов Йыһангир (рус. Суярембетов Яганги(е)р) (1912 йыл — 18 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Һөйәрембәтов Йыһангир
## Биографияһы

Һөйәрембәтов Йыһангир 1912 йылда хәҙерге Башҡортостандың Стәрлебаш районында тыуа. 1941 йылда Стәрлебаш район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 3-сө эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 24 октябренә ҡарай төндә дошман оборонаһының алғы һыҙығын билдәләү буйынса разведкала булып, немец автоматсылары төркөмө засадаһына юлыға. Һөйәрембәтов Йыһангир ҡыйыу рәүештә улар менән алышҡа инә, һәм үҙ автоматы менән дошмандың алты һалдатын юҡ итә. Дошмандың ике көбәкле пулеметтарының урынын билдәләй, улар Һөйәрембәтов мәғлүмәттәре буйынса беҙҙең батареяларҙың уты менән юҡ ителә. Был ҡаһарманлығы өсөн гвардия рядовойы Һөйәрембәтов Йыһангир Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.
1943 йылдың 18 ноябрендә Һөйәрембәтов Йыһангир яуҙа алған яраларынан һәләк була. Белоруссияның Гомель өлкәһе Лоевский районының Прогресс ауылында ерләнә.
# Мокрая Перекопка

Мокрая Перекопка — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Перекопка йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Мокрая Перекопка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Хопёр йылғаһы ҡушылған урынған алып Калач-на-Дону ҡалаһына тиклем, Хопёр, Медведица һәм Иловля йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300512107000009217
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000921
* Бассейн коды — 05.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тамшер

Тамшер — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегультан йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тамшер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы , инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502412111200009824
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200982
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Турбив

Турбив (укр. Турбів) — Украинаның Винница өлкәһендәге Липовец районының ҡала тибындағы ҡасаба.
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 6 381 кеше йәшәй.
# Васильев Кирилл Александрович

Васильев Кирилл Александрович (1 ғинуар 1972 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. 2012 йылда эшләүселәре һаңғырау һәм насар ишеткән кешеләрҙән генә торған Рәсәйҙәге тәүге бөҙрәхана «Nadin» салонын ойоштороусы һәм уның етәксеһе.

# Васильев Кирилл Александрович
## Биографияһы

Кири́лл Алекса́ндрович Васи́льев 1972 йылдың 1 ғинуарында Мәскәү өлкәһенең Долгопрудный ҡалаһында тыуған. Ике йәшлек сағында грипп менән ауырыу һөҙөмтәһендә ишетеү һәләтенең 95 процентын юғалта. Юғары белемде Мәскәү дәүләт ғәмәли биотехнологиялар университетында алған. Ун биш йыл дауамында инженер-конструктор булып эшләй.
Мәрхәмәтлелек бөҙрәханаһы асыу тураһындағы идеяһы 2010 йылда барлыҡҡа килә. 2012 йылда уны тормошҡа ашыра — ҡатыны менән бергәләп хеҙмәткәрҙәре һаңғырау һәм насар ишеткән кешеләрҙән генә торған Рәсәйҙәге тәүге бөҙрәхана — «Nadin» салонына нигеҙ һалалар.
2013 йылда Кирилл Васильев «Социаль эшҡыуарлыҡ. Йәмғиәт һәм бизнес ихтыяждарының берҙәмлеге» (рус. «Социальное предпринимательство. Единство интересов общества и бизнеса») темаһына арналған түңәрәк өҫтәлдә ҡатнаша.
Социаль эшҡыуар Кирилл Александрович Васильев «Насар ишетеүселәр берекмәһе» (рус. «Объединение слабослышащих») ойошмаһы, Deafnet.ru һәм Gluxix.net интернет ресурстары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Васильевтың пландарында Рәсәй Федерацияһында бөҙрәханалар селтәрен асыу, һәм тағы насар ишетеүселәр өсөн автомашинаны йыуыу хеҙмәтен асыу һәм артабаг автосервисға тиклем күтәреү.

# Васильев Кирилл Александрович
## Ғаиләһе

Кирилл Васильевтың ҡатыны — Надежда Шарапова, ишетеү һәләте буйынса инвалид, парикмахер һәм «Nadin» компанияһының ойоштороусыларының береһе. Ғаиләлә ҡыҙҙары Дария тәрбиәләнә, ул үҙенең ата-әсәһенә ойошма менән идара итеүҙә ярҙам итә.
# Нюниль-Кикя

Нюниль-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Печаль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Нюниль-Кикя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067363
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306736
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Ширша (Оло Ширша ҡушылдығы)

Оло Ширша — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ширша йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Оло Ширша (Оло Ширша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042170
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004217
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маня-Арко-Шор

Маня-Арко-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Саурей-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Маня-Арко-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300036262
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303626
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Матвеевка (Стәрлетамаҡ районы)

Матвеевка (рус. Матвеевка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 222 кеше. Почта индексы — 453164, ОКАТО коды — 80249864007.

# Матвеевка (Стәрлетамаҡ районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 39 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Первомайский): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 39 км
# Борсиппа

Борсиппа (шум. {{{1}}} Ba-ad-DUR-si-a-ab-ba йәки Badursiabba (һүҙмә-һүҙ «Диңгеҙ мөгөҙө»); аккад.ак. 1) Barzipa, 2) Tintir IIᵏᵘᵐ⁻ᴷᴵ (һүҙмә-һүҙ «Икенсе Бабил», 3) Kinnir, Kinunir (һүҙмә-һүҙ «Алыш урыны»)) — Боронғо Месопотамияның мөһим ҡалаһы, Бабилдан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 20 километрҙа урынлашҡан булған, Урҙың II династияһы осоронан башлап телгә алына.

# Борсиппа
## Сәйәси әһәмиәте

Борсиппа, ҡағиҙә булараҡ, Бабилдан сәйәси бойондороҡло була һәм Түбәнге Месопотамияның эре ҡалаларының береһе һанала. Хаммурапи тарафынан баҫып алынғас, Борсиппа үҙ аллылығын юғалта.
Ҡала диңгеҙ тип йөрөтөлгән (Тамту) яһалма күл буйында ултыра. Күл ҡаланы төньяҡ-көнбайыштан һәм көнбайыштан урата. Көньяғында күлдең бәләкәй генә ҡултығы була, шуны мөгөҙ тип йөрөтәләр. Борсиппа диңгеҙҙең нәҡ ошо мөгөҙөндә ултыра. Уның баштағы «Диңгеҙ мөгөҙө» тигән атамаһы Хаммурапи ваҡытында Борсиппа (Barzipa) тигән яңы атамаға алмаштырыла. Дини текстарҙа «Икенсе Бабил» һәм «Алыш урыны» тигән эпитеттар менән дә тасуирлана.

# Борсиппа
## Тарихы

Тәүҙә Борсиппа Туту илаһтың табыныу үҙәге була, һуңыраҡ ул аҡыл илаһы Набу культы тарафынан ҡыҫырыҡлап сығарыла, Набу ҡаланың аллаһы тип иғлан ителә. Ҡалала Набу ғибәҙәтханаһы — Эзида («Мәңгелек йорто»), шулай уҡ зиккурат — Эуриминанки («Күк менән ерҙең ете хакимы йорто») төҙөлә. Зиккураттың нигеҙе 82×82 м була, бейеклеге лә шул тиклем булғандыр, моғайын. Көндөҙгө ҡояш ҡалаһы тип аталған Бабилға иш итеп, Борсиппа төнгө ҡояш ҡалаһы тип йөрөтөлә. Тантаналы йолалар ике ҡала өсөн дә яраштырып үткәрелә. Яңы йылда Борсиппанан Бабилға Нар-Борсиппа каналы буйлап Борсиппаның баш аллаһы булған Набу һынын алып килер булғандар.
Текстарҙан аңлашылыуынса, ҡала диуар менән уратылған булған, уның ҡалдыҡтары әле лә беленеп тора. Диуарҙарҙа күп һанлы ҡала ҡапҡалары булған, уларҙың һәр береһе ниндәй ҙә булһа илаһҡа бағышланған. Борсиппа менән Бабил араһында Процессиялар юлы ла булған. Ҡала Яңы Бабил батшаһы Навуходоносор II заманында айырыуса ныҡ сәскә атҡан булған. Ҡала селевк һәм хатта ғәрәп осорона тиклем йәшәгән.

# Борсиппа
## Ҡаҙыныуҙар

Борсиппа зиккураты XIX быуат уртаһында Генри Равлинзон тырышлығы менән ҡаҙыла башлай. 1879/1880 йылдарҙа Hormuzd Rassam һәм 1901/1902 йылдарҙа Роберт Кольдевей замандарында Борсиппала даими ҡаҙыныуҙар алып барыла. 1980—2000 йылдарҙа археологик ҡаҙыныуҙар Wilfrid Allinger-Csollich тарафынан үткәрелә, Эзида ғибәҙәтханаһы менән зиккуратты тикшереүгә айырыуса ҙур әһәмиәт бирелә. 2001 һәм 2002 йылдарҙа Борсиппаның Kaniuth яр буйы тикшерелә. Күп һанлы юридик текстар, бер ни тиклем әҙәби һәм астрономик текстар табыла. Улар башлыса халдей династияһынан башланған һуңғы осорҙарға ҡарай.
Өсөнсө Ираҡ һуғышы ваҡытында Борсиппаға ҙур зыян килтерелә.