yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Куйла

Куйла (Сухая) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яя йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Куйла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021094
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202109
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тоголка

Тоголка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тамырсат йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Тоголка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032380
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203238
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Монай

Монай (рус. Мунаево)) — Златоуст өйәҙе Мырҙалар улусына ҡараған, хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат районының Арҡауыл ауыл Советы биләмәһе составына кергән, бөткән ауыл.

# Монай
## Тарихы

Монай Йүрүҙән йылғаһының һул ярында урынлаша. XVIII—XIX быуаттарҙағы барлыҡ ревизияларҙа теркәлә. 1795 йылда унда 15 хужалыҡта 101 кеше иҫәпкә алына. 1834 йылда ихата-хужалыҡтар һаны ла, кешеләр һаны ла арта: 28 һәм 316 була. 1816 йылда 27 ғаиләнең туғыҙында күп ҡатынлылыҡ күҙәтелә.
1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа 44 хужалыҡта 228 кеше теркәлә. Һуңынан, йылға аша күпер булмау һөҙөмтәһендә тыуған ауырлыҡтар арҡаһында, Монай Арҡауыл ауылы менән ҡушыла.
Йүрүҙән йылғаһы ярында урынлашҡан ауылдан Монайҙан һәм мырҙаларҙың башҡа тораҡтарынан күсеп сыҡҡан. Монай ауылының бер нисә ғаиләһе Мәхмүт ауылына нигеҙ һала.

# Монай
## Этимологияһы

Монай — антропоним. Уға Морнай исемле кеше нигеҙ һала. 1816, 1834 йылдарҙағы ревизияларҙа Монайҙың улдары һәм ейәндәре: 1876 йылғы Ҡолош Монаев, есаул Әсүәр (Спар, Аспар) Монаев (1769—1846), уның улары Абдулғәләм, Бәшәр, 1773 йылғы Исмәғил Монаев, хорунжий булып хеҙмәт иткән Мозафар Монаев иҫәпкә алына.

# Монай
## Билдәле шәхестәре

Монайҙа сәсән-импровизатор Байыҡ Аблаев тыуған. Һуңынан Мәхмүт ауылына күсеп, шунда йәшәй.
# Сводеш исемлеге

Сводеш исемлеге — Америка тел белгесе Моррис Сводеш тәҡдим иткән, 100, 200 йә 207 төп лексеманан торған исемлек. Тел ғилемендә лексикостатистик глоттохронология ысулында ҡулланыла.
# Иволга (Демид ҡушылдығы)

Иволга — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демид йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Иволга (Демид ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020780
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102078
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арыҫланова Динә Ғәбдрәхим ҡыҙы

Арыҫланова Динә Ғәбдрәхим ҡыҙы (27 июль 1953 йыл) — совет журналисы. 1978 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998).

# Арыҫланова Динә Ғәбдрәхим ҡыҙы
## Биографияһы

Динә Ғәбдрәхим ҡыҙы Арыҫланова 1953 йылдың 27 июлендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы) Үрге Этҡол ауылында тыуған.
1975 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген «Совет Башҡортостаны» гәзитендә башлай. 1981 йылдан — «Башҡортостан ҡыҙы» журналы хеҙмәткәре, 2001 йылдан «Башҡортостан» гәзитенең бүлек мөдире.
Башҡорт энциклопедияһы журналист тураһында шулай итеп яҙа:
   Социаль һәм әхлаҡи-этик проблемалар буйынса, Башҡортостан Республикаһы халҡын медицина хеҙмәтләндереүе мәсьәләләре буйынса мәҡәләләр серияһы авторы
Башҡортостан хөкүмәте 2013 йылдың июлендә журналистың 60 йәшен билдәләне/

# Арыҫланова Динә Ғәбдрәхим ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия (2001).
* Бөтә Рәсәй иң яҡшы әҫәргә конкурсының «Еңеп сығыу» номинацияһында лауреат була (2010)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998).
# Мядининкай замогы

Мядининкай замогы Мядининкай тораҡ пунктында (Вильнюс районы, Литва) урынлашҡан. Литвала майҙаны буйынса иң ҙур булған «кастель» тибындағы замок.

# Мядининкай замогы
## Тарихы

Замок XIV быуатта төҙөлә. Яҙма сығанаҡтарҙа 1385 йылдан телгә алына. Замок 2 гектар майҙанды биләй һәм тигеҙ булмаған дүртмөйөштө барлыҡҡа килтерә. Төньяҡ стенаһының оҙонлоғо — 128,7 м, көнсығыш — 161,2 м, көньяҡ — 127,7 м, көнбайыш стенаһының оҙонлоғо — 147,9 м. Замок тигеҙ урында төҙөлгән, төньяҡ стенаһы янынан — һаҙлыҡ. Стеналарҙың бейеклеге — 14-15 метр, нигеҙгә яҡын өлөшөнөң ҡалынлығы — 1,8—1,9 м, өҫкө өлөшө — 1,6 м. Төньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә төп биш ҡатлы башня төҙөлгән. Көньяҡ башня тышҡы яҡтан тағы бер диуар менән ҡушыла. Башта дүрт ҡапҡа була (һәр стенала бер ҡапҡа).
Сигизмунд Герберштейн мәғлүмәттәренә ярашлы, 1517 йылда Медининкай замогы, күршеләге Крев замогы кеүек үк, ташландыҡ хәлгә төшкән була. Һуңынан унда дәүләт имениеһы бинаһы урынлаша.

# Мядининкай замогы
## Бөгөнгө замок

2004 йылдан замок Тракай тарихи музейына ҡарай. 2012 йылдың сентябрь аҙағында реконструкциянын һуң асыла, бында президент Альгирдас Бразаускастың һунар трофейҙары коллекцияһы һәм замок тарихына арналған экспозиция урынлашҡан.

# Мядининкай замогы
## Сәнғәт

* В Дмаховский. Мядининкай замогы емереклектәре. 1853 йыл.
* Н. Орда. Мядининкайҙағы замок. XIX быуаттың 2-се яртыһы
* Билдәһеҙ рәссам. Мядининкай. 1876 йыл.
* Я Дроздович. Мядининкай. 1929 йыл.
# Жерева (йылға)

Жерева (укр. Жерева) — Украиналағы йылға. Киев өлкәһенең Иванков районы аша көньяҡҡа табан аға. Тетеревтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 30 километр. Бассейн майҙаны 393 км².
# Сурағол (исем)

Сурағол — башҡорт ир-ат исеме.

# Сурағол (исем)
## Этимологияһы

Сурағол исеме батыр, ҡыйыу егет тигәнде аңлата.

# Сурағол (исем)
## Билдәле шәхестәр

Сурағол Миңлебаев — 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Мулла.
Рәмил Сурағол, Сурағолов Рәмил Мотаһар улы (16 август 1962 йыл) — шағир һәм композитор, меңдән ашыу йыр авторы, көйҙәр ҙә яҙа. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2006), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2010); Башҡортостандың, Рәсәйҙең Журналистар һәм Яҙыусылар союздары ағзаһы (1996).

# Сурағол (исем)
## Ауылдар

Сурағол (рус. Сурагулово) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл.

# Сурағол (исем)
## Әҙәбиәттә

«Сурағол» — Хәйбуллин Әбүталип Сәфәрғәле улының повесы.
# Б. Ярудей

Б. Ярудей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НАДЫМ/97/7 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 190 км.

# Б. Ярудей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305117
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кокша (Иртыш ҡушылдығы)

Кокша — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 1263 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кокша (Иртыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007208
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300720
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Анти-Паюта-Яха

Анти-Паюта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО/ Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/АНПАЯХ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 242 км.

# Анти-Паюта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074148
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307414
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сельский Натан Евсеевич

Сельский Натан Евсеевич (25 сентябрь 1958 йыл) — СССР һәм Рәсәй хирургы, яңаҡ-йөҙ өлкәһендә трансплантация мәсьәләһе буйынса белгес, медицина фәндәре докторы, баш һөйәге-яңаҡ-йөҙ хирургтары Европа ассоциацияһының мөхбир ағзаһы.

# Сельский Натан Евсеевич
## Биографияһы

Натан Евсеевич Сельский 1958 йылдың 25 сентябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Башҡорт дәүләт медицина институтында юғары һөнәри белем алып, уны 1982 йылда тамамлай. Вузды тамамлағас, 1983 йылдан башлап Ишембай ҡалаһы үҙәк дауаханаларының береһендә эшләй башлай. 1986 йылдан Бөтә Рәсәй күҙ һәм пластик хирургия үҙәге менән хеҙмәттәшлек итә, унда бүлек етәксеһе вазифаһын биләй (1989 йылдан), генераль директорҙың беренсе урынбаҫары һәм бүлек мөдире (1982 йылдан). Төп профессиональ эшмәкәрлеге менән бер рәттән, 2004 йылдан алып Екатеринбургта урынлашҡан Урал медицина академияһында уҡытыусы булып эшләй. 2006 йылдан алып Өфөлә «Косметологик дауахана» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтендә эшләй.
Натан Евсеевич аллотрансплантаттар ҡулланыусы Рәсәй реконструктив хирургия мәктәбенә нигеҙ һалыусы, терәк-контурлы пластика өсөн һөйәктән трансплантаттар һәм имплантаттар эшләү етәксеһе. Фәнни эшмәкәрлеге яңаҡ-йөҙ өлкәһендә тыумыштан булған йәки тормошта барлыҡҡа килгән дефекттар һәм деформацияларҙы хирургик дауалау ысулдарын эшләүгә арналған. Шулай уҡ Н. Сельский 60-тан ашыу фәнни баҫма, 10 уйлап табыу авторы, улар иҫәбендә «Аллоплант» биоматериалы.

# Сельский Натан Евсеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2000)
* Медицина фәндәре докторы (2002)
* Фән һәм техника өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты (2007)
* Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2008).
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2015)
# Энтль-Пун-Игль

Энтль-Пун-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Яккун-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Энтль-Пун-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047383
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204738
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Чвежипсе

Чвежипсе (Чвижипсе, Чужепсе) — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мзымта йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Чвежипсе
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06030000312109100000851
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109100085
* Бассейн коды — 06.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чахловица

Чахловица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 649 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Чахловица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034198
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103419
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Осипова Кристина Константиновна

Осипова Кристина Константиновна (20 март 2000 йыл) — Рәсәй спортсыһы (шашка). Башҡортостан йыйылма командаһы составында 2014 йылғы Рәсәй чемпионы. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса етеҙ программала 2013 йылғы Кубок хужаһы, 14 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында Донъя беренселегенең бронза призеры (2013, Орша)
2013 йылдан Рәсәй өлкәндәр йыйылма командаһына инә, юниорҙар командаһында — 2009 йылдан.

# Осипова Кристина Константиновна
## Биографияһы

Кристина Константиновна Осипова 2000 йылдың 20 мартында Удмурт Республикаһының Ижевск ҡалаһында тыуған. 2010 йылға тиклем шунда йәшәй, шунан Өфөгә күсә, Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Киров районындағы 158-се Башҡорт гимназияһында Марсель Шәрәфетдинов менән бергә уҡый. 2012 йылда Мостай Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһы муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының йыйылма командаһы составында рус шашкаһы буйынса Башҡортостан Республикаһы беренселегенә «Чудо-шашки» ярышында беренсе урынды ала.
А. Чижов исемендәге Шашка мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе булған сағында 10 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса Рәсәй һәм Европа беренселектәрендә бронза призер була. Хәҙерге тренеры — Александр Павлович Мельников.
# 2010 йыл

III мең йыллыҡ :
XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат — XXIII быуат :
Хронологик таблица :
2010 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 2010 MMX |
| Юлиан стилендә | 2009 — 2010 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2762 — 2763 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7518 — 7519 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5770 — 5771 ה'תש"ע — ה'תשע"א |
| Мосолман календары | 1431 — 1432 |
| Боронғо әрмән календары | 1459 ԹՎ ՌՆԾԹ |
| Ҡытай календары | 4706 — 4707 (с 14 февраль) 己丑 — 庚寅 жёлтая корова — белый тигр |
| Эфиопа календары | 2002 — 2003 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2066 — 2067 |
| - Шака самват | 1932 — 1933 |
| Иран календары | 1388 — 1389 |
2010 (ике мең унынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йома көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2010 йылы, 3 мең йыллыҡтың 10 йылы, XXI быуаттың 10 йылы, XXI быуаттың 1 ун йыллығының 10 йылы, 2010 йылдарҙың 1 йылы.

# 2010 йыл
## Ваҡиғалар

* март — Өфө ҡалаһында губерна (виләйәт) статистика комитеты ойошторолоуға 175 йыл тулыу айҡанлы тантаналы саралар.
* 10-11 июнь — Өфө ҡалаһында Бөтә Донъя башҡорттары 3-сө Ҡоролтайы.
* 14-25 октябрь — Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу.
* 19 июль — Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһы президенты итеп һайлана.

# 2010 йыл
## Вафат булғандар

* 30 апрель — Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы, яҙыусы, филология фәндәре докторы (1984), профессор, Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1997).
* 7 сентябрь — Диваев Рәшит Мансур улы, агроном, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), БАССР‑ҙың атҡаҙанған агрономы (1981).
# Ябалаҡташ

Ябалаҡташ — (рус. Ябулакташ) — Рәсәй, Силәбе өлкәһе, Һатҡы районындағы тау.

# Ябалаҡташ
## Ябалаҡташ ғилми хеҙмәттә

Ябалаҡташ оронимы ғилми хеҙмәттәрҙә лә телгә алына. Мәҫәлән, Силәбелә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлаған Лена Надир ҡыҙы Дәүләтҡолова үҙенең «Топонимдар лингвокултурологик аспектта» тигән ғилми хеҙмәтендә Силәбе өлкәһе географик атамаларын топонимдарҙың семантикаһын, структураһын, мәҙәни компонентын иҫәпкә алып, өлкәнең ҡатмарлы топонимик системаларының милли мәҙәни үҙенсәлектәрен өйрәнеп, күп кенә атамаларҙы тасуирлай. Улар араһында Ябалаҡташ та телгә алына һәм был атама төбәк тәбиғәт шарттарын, фаунаһын, был ҡоштарҙың йәшәгән урынын, мөхитен күрһәтә, тип раҫлай

# Ябалаҡташ
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә яҙа:
* Ябулакташ, гора, Саткинский район. С башкирского — «гора филинов», где ябалак — «филин», таш — «камень», «гора»
Н. И. Шувалов атамаға башлыса дөрөҫ аңлатма биргән. «Башҡорт теленең һүҙлеге» «Ябалаҡ» һүҙен былай аңлата: Ябалаҡ — йомро башлы, ҙур түңәрәк күҙле, сыбар төҫлө төнгө йыртҡыс ҡош
"Башҡортса-русса һүҙлек"тә: Ябалаҡ — сова тип тәржемә ителгән Мәгәр бында хата юҡ, сөнки филин — өкө шулай уҡ ябалаҡтар ғаиләһенә ҡарай һәм йыш ҡына был ике ҡоштоң атамаларын айырмайҙар.
# Леши Равеса

Леши Равеса (алб. Ravesa Lleshi; 1 июнь 1976 йыл) — Албания дипломаты һәм халыҡ-ара хоҡуҡ өлкәһендә белгес, Албанияның БМО бүлексәһе һәм Женевалағы башҡа халыҡ-ара ойошмалар ҡарамағындағы Даими вәкиле.

# Леши Равеса
## Биографияһы

1976 йылдың 1 июнендә тыуа. Тилбург университетында халыҡ-ара һәм Европа хоҡуғын өйрәнә. Бер нисә йыл дауамында уның альма-матеры нәшер иткән «Tilburg Law Review» журналының баш мөхәррире була. 2003—2013 йылдарҙа Wolf Legal Publishers голланд нәшриәтендә мөхәрәррир булып эшләй. 2010—2014 йылдарҙа Тираналағы Нью-Йорк университетының албан филиалында лекциялар уҡый, бер үк ваҡытта урындағы иҡтисад һәм юридик консалтинг институтында консультант була.
2013 йылдың сентябрендә халыҡ-ара ойошмалар, халыҡ-ара хоҡуҡ һәм хәүефһеҙлек сәйәсәте буйынса сит ил эштәре министрының кәңәшсеһе була. Был вазифаны 2016 йылдың февраленә тиклем биләй, шунан һуң Европалағы хәүефһеҙлек һәм хеҙмәттәшлек буйынса ойошма ҡарамағындағы Албанияның Даими вәкиллеге эштәрендә һәм Веналағы халыҡ-ара ойошмаларҙа ваҡытлыса вәкил булып китә.
2018 йылдың апрелендә Женевалағы БМО бүлексәһе һәм башҡа халыҡ-ара ойошмалар ҡарамағындағы Албанияның даими вәкиле вазифаһын ала. Уның төп эшенән тыш, Бөтә донъя интеллектуаль милек ойошмаһы менән бергә эш итеү инә. Мәҫәлән, 2019 йылда Леши был халыҡ-ара ойошманың Генераль директоры Фрэнсис Гарриға Албанияның Лиссабондың урындағы атамаларҙы һаҡлау һәм уларҙы халыҡ-ара теркәү тураһындағы килешеүенә ҡушылыуы тураһындағы документты тапшыра.
Инглиз һәм голланд телдәрендә иркен һөйләшә.
# Левая Сыя

Лев. Сыя — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сыя йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Левая Сыя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200014128
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201412
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Юлалы

Юлалы (рус. Юлалы) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Ишмырҙа ауыл Советына ҡараған ауыл. 1870-се йылдарҙа барлыҡҡа килгән. 1968 йылдан иҫәп документтарынан алынған.

# Юлалы
## Исеменең килеп сығышы

Рудник Таналыҡ йылғаһының уң ҡушылдығы Юлалы йылғасығы буйында урынлашҡан була. Ауылға әлеге йылға исеме бирелә.

# Юлалы
## Географик урыны

Район үҙәге Баймаҡтан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан булған.

# Юлалы
## Тарихы

1912—1913 йылдарҙа Көньяҡ-Урал тау сәнәғәте акционерҙар йәмғиәте (ЮУГАО) хәҙерге Баймаҡ районы биләмәләрендә алтын һәм баҡыр эҙләп разведкалау эштәрен киң йәйелдерә. Һөҙөмтәлә таналыҡ үҙәнендә, Сибай, Ирәндек, Юлыҡ райондарында һәм Һаҡмар округында мәғдән ятҡылыҡтары булыуы билдәләнә. Рудниктар янында ҡасабалар (Байҡара, Баҡыртау, Семеновка) барлыҡҡа килә, шулар араһында — Юлалы руднигы (32 йортта 261 башҡорт) һәм Юлалы ауылы. Әлеге ауылда 1925 йылда 20 хужалыҡ теркәлгән. Баймаҡ мәғдән районында үҙенсәлекле баймаҡ тибына ҡараған ваҡ, әммә мәғдәндәргә бай барит һәм галенит менән баҡыр-цинк-алтын колчеданы ятҡылыҡтары табыла. Ошо тирәләге рудниктар (Түбә, Троицк, Граф, Таналыҡ-Баймаҡ, Ыуараш, Япай, Баҡыртау, Таштау) араһында Юлалы руднигында әлеге ятҡылыҡтар үҙләштерелә. Юлалы руднигының ауылы бик ныҡ үҫешә: 1915—1942 йылдарҙа ауылда 1560 кеше йәшәй.
Ауыл халҡы шул уҡ ваҡытта малсылыҡ, айырыуса йылҡысылыҡ менән, шөғөлләнә.
Ауыл 1968 йылға тиклем иҫәп документтарында теркәлә.

# Юлалы
## Юлалы бөгөнгө көндә

Хәҙерге көндә 02:06:090201:35, 02:06:090201:37, 02:06:090201:148 кадастр номерҙары менән Юлалы ятҡылығын эшкәртеү, мәғдән минералдарын сығарыу буйынса хужалыҡ эшмәкәрлеге тураһында мәғлүмәт бар. Төҙөлөш объектының тирә-яҡ мөхиткә йоғонтоһон баһалау проект документацияһы сиктәрендә үткәрелгән. «Семеновский Рудник» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте фекер алышыуҙарҙың заказсыһы булып тора. 2017 йылдың 8 сентябрендә «ЮЛАЛЫ РЕСУРСТАРЫ» ЯСЙ-ҺЫ теркәлгән (директоры Ершов В. П.). Төп эшмәкәрлек төрө — Ҡиммәтле металдарҙың мәғдәндәрен һәм ҡомдарын сығарыу (алтын, көмөш һәм платина төркөмө металдары).

# Юлалы
## Билдәле кешеләре

— Әхмәтшин Фазылйән Әхмәтйән улы (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ефрейтор, ике тапҡыр «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры;
— Үтәғолов Рамаҙан Исмәғил улы (15 ноябрь 1930 йыл — 6 март 2017 йыл) — педагог, яҙыусы. Башҡортостан Республикаһының почетлы тыуған яҡты өйрәнеүсеһе (2008). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1966). БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1965). Батыр Вәлид исемендәге премия лауреаты. Сибай ҡалаһының почетлы гражданы (2010). Юлалы мәктәбендә уҡытҡан.

# Юлалы
## Билдәле кешеләре
### Былар ҡыҙыҡлы

— Юлалы-8, Баймаҡ районындағы ҡурған, боронғо ҡәберлек, «Ирәндек» тарихи-археологик һәм ландшафт музей-ҡурсаулығының буфер зонаһы — мәҙәни мираҫ объекты.
— Миҙалһыҙ һалдат. Повестан өҙөк. Р. Байгилдин. «Башҡортостан ҡыҙы», май 2020 йыл.
# 2014 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

2014 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.