# Тони Моррисон

Тони Моррисон (ингл. Toni Morrison; тыумышта — Хлоя Арделия Уоффорд, ингл. Chloe Ardelia Wofford; 18 февраль 1931 йыл, Лорейн, Огайо) — АҠШ яҙыусыһы, мөхәррир һәм профессор. «Романдарының алыҫҡа ҡараусы һәм поэтик булыуы, Америка ысынбарлығының мөһим аспекттарын раҫлауы өсөн» әҙәбиәт буйынса 1993 йылғы Нобель премияһы лауреаты. Президенттың Азатлыҡ миҙалы менән бүләкләнгән.

# Тони Моррисон
## Биографияһы

Ысын исеме — Хлоя Арделия Уоффорд (ингл. Chloe Ardelia Wofford), Огайо штаты Лорейн ҡалаһында тыуған. Эшсе ғаиләһендәге дүрт баланың икенсеһе. Бала саҡтан уҡырға ярата, яратҡан яҙыусылары араһында Джейн Остин һәм Лев Толстой була. Иретеп йәбештереүсе булып эшләгән атаһы буш ваҡытында Американың ҡара тәнле кешеләренең тормошо тураһында һөйләй, был артабан яҙыусының ижадында сағылыш таба.
1949 йылда Моррисон Говард университетына инглиз теле һәм әҙәбиәте бүлегенә инә. Шунда уға 12 йәшендә ҡушылған икенсе исеме Энтониҙың «Тони» тигән өлөшөн псевдоним итеп ала. 1953 йылда Моррисон университетты бакалавр дәрәжәһендә тамамлай, 1955 йылда Корнелл университетында магистр дәрәжәһен ала, магистрлыҡ диссертацияһын Фолкнер менән Вирджиния Вулф романдарында үҙ-үҙеңә ҡул һалыу темаһына яҡлай. Уҡыуын тамамлағас, Хьюстонда Көньяҡ Техас университетында уҡытыусы булып эшләй (1955—1957), унан һуң Говардҡа эшкә ҡайта.
1958 йылда курсташы, Ямайка архитекторы Гарольд Моррисонға (Harold Morrison) кейәүгә сыға. Тони менән Гарольдтың Гарольд һәм Слэйд исемле ике балаһы тыуа. 1964 йылда ир менән ҡатын айырылыша. Тони Сиракьюсҡа күсә, «Random House» фирмаһында эшләй. Бер йыл самаһы үткәс, Нью-Йоркҡа «Random House» нәшриәтенең баш офисына мөхәррир булып күсә. Ошо уҡ йылдарҙа Йель университетында һәм Бард колледжында (Bard College) ла уҡыта.
1983 йылда Тони Моррисон нәшриәттән китә. 1984 йылда Олбаниҙа Нью-Йорк штаты университетында Альберт Швейцер кафедраһы профессоры вазифаһын ала. 1989 йылдан Принстон университетында. 2006 йылда пенсияға сыға.

# Тони Моррисон
## Ижады

Ижадҡа Моррисонды Говард университетының яҙыусылар һәм шағирҙар түңәрәгенә йөрөү этәрә. Ултырыштарҙың береһенә ул зәңгәр күҙле булырға хыялланған ҡара тәнле ҡыҙ тураһында хикәйәһен алып килә. Һуңыраҡ был хикәйә Моррисондың «Иң зәңгәр күҙҙәр» (1970) тигән тәүге романының нигеҙен тәшкил итә.
1972 йылда «Сула» (ингл. Sula) тигән романы сыға, унда ла йәш негр ҡатынының ауыр яҙмышы тасуирлана. 1973 йылда «Сула» романы АҠШ-тың Милли китап премияһына тәҡдим ителә.
1987 йылда «Һөйөклө» (Beloved) тигән романын баҫтыра, уға 1988 йылда Пулитцер премияһы тапшырыла.

# Тони Моррисон
## Библиография
### Романдары

* Хоҙайым, баламды һаҡла (ингл. God Help the Child) (2016; ISBN 978-5-699-92111-9)
* Йорт (ингл. Home) (2012; ISBN 978-0-099-55594-0)
* Шәфҡәтлелек (ингл. A Mercy) (2008; ISBN 978-0-307-26423-7)
* Мөхәббәт (ингл. LoveLove) (2003; ISBN 0-375-40944-0)
* Ожмах (ингл. Paradise) (1999; ISBN 0-679-43374-0)
* Джаз (ингл. Jazz) (1992; ISBN 1-4000-7621-8)
* Һөйөклө (ингл. Beloved) (1987; ISBN 1-4000-3341-1, Пулитцер премияһы) — "Тайм"журналының 1923—2005 йылдарҙағы инглиз телендәге иң яҡшы 100 роман исемлегенә ингән
* Һағыҙ ҡарасҡыҡай (ингл. Tar Baby) (1981; ISBN 1-4000-3344-6)
* Сөләймән йыры (ингл. Song of Solomon) (1977; ISBN 1-4000-3342-X) — премиялары: Милли әҙәби тәнҡитселәр ассоциацияһынан; Америка сәнғәт һәм әҙәбиәт академияһынан
* Сула (ингл. Sula) (1973; ISBN 1-4000-3343-8)
* Иң зәңгәр күҙҙәр (ингл. The Bluest Eye) (1970; ISBN 0-452-28706-5)

# Тони Моррисон
## Библиография
### Балалар әҙәбиәте

* Who’s Got Game?: The Mirror or the Glass? (to be released in 2007)
* Who’s Got Game?: Poppy or the Snake?, (2004)
* Who’s Got Game?: The Ant or the Grasshopper, (2003)
* Who’s Got Game?: The Lion or the Mouse?, (2003)
* The Book of Mean People, (2002)
* The Big Box, (2002)

# Тони Моррисон
## Библиография
### Хикәйәләре

* «Recitatif» (1983)

# Тони Моррисон
## Библиография
### Постановкалары

* Dreaming Emmett (performed 1986)