yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чудо-юдо

Чудо-юдо — рус халыҡ әкиәттәре персонажы. Башта хикәйәләүҙәрҙә кире роль уйнамай. Ваҡыт үтеү менән, персонаждың енес категорияһы ла үҙгәрә: женский — мужской — средний. Бөгөнгө көндә этнографтарҙың һәм культурологтарҙың эштәрендә персонаждың килеп сығышы тураһында берҙәм фекер юҡ. Беҙҙең көндәргә килеп еткән хикәйәттәрҙә персонаждың тәбиғәте йыш ҡына антик мифологияларҙағы диңгеҙ йәшәүсе ҡурҡыныс йән эйәләрен хәтерләтә.

# Чудо-юдо
## Этимологияһы һәм персонаждың килеп сығышы тураһында версиялар

Ун туғыҙынсы быуат әҙәбиәтендә бер нисә шикле этимология тәҡдим ителә. Г. М. Дьяченконың дөйөм редакцияһы аҫтында баҫылған «Тулы сиркәү-славян һүҙлеге» Юдоны диңгеҙ хайуаны тигәнде аңлатҡан санскриттағы jадас менән сағыштыра. Шулай уҡ чудо «диңгеҙ мөғжизәһе» мәғәнәһендә ҡулланыла. А. С. Хомяков төҙәткән «Сағыштырма һүҙҙәр өсөн материалдар»ға ярашлы, чудо-юдо — мифик йыландың (аждаһаның) исеме, мөғжизә һүҙенән килеп сыға. Был баҫмала әйтелеүенсә, боронғо заманда ул алпамышаны аңлата һәм тәбиғәткә ҡараштары үҫешкән дәүерҙә гиганттарҙың титаник образдарында уның бөтә ҡеүәтле көстәре (өйөрмә, дауыл һәм йәшен) кәүҙәләндерелә. Юдо Иуда һүҙенән килеп сыҡҡан, ул иртә христианлыҡ осоронда уҡ яуыз көстәргә һәм ендәргә бирелә башлаған.

# Чудо-юдо
## Рус халыҡ әкиәттәрендә

«Иван — крәҫтиән улы һәм Чудо-юдо» («Иван — крестьянский сын и Чудо-юдо») урыҫ халыҡ әкиәтендә ул — күп башлы (6, 9, 12 башлы) йыландар төркөмө, кире персонаж. Был әкиәттә һыбай йөрөй һәм ҡала-ауылдарҙы яндыра. 12 башлы Чудо-юдоның утлы бармағы бар, уның ярҙамында ҡырҡылған баштарын тергеҙә ала. Ул таш палаталарҙа йәшәй, сихырсы ҡатындары һәм йылан-әсәһе бар. Әкиәт атамаһынан күренеүенсә, төп дошманы — крәҫтиән улы Иван.

# Чудо-юдо
## Рус яҙыусылары әкиәттәрендә

Петр Ершовтың 1834 йылда яҙылған «Конёк-Горбунок» әкиәтендә ул үҙ аллы персонаж булараҡ күрһәтелә. Дөрөҫөн әйткәндә, ул «диңгеҙгә арҡыры» ятҡан балыҡ-утрау.
Василий Жуковскийҙың «Берендей батша, изгелекле батша Еремей һәм яуыз Чудо-юдо тураһында әкиәт, Варвараның балыҡсы улы Андрейға булған һөйөүе тураһында» («Сказка о царе Берендее, о добром царе Еремее и злом Чуде-юде, о любви Варвары-красы к рыбацкому сыну Андрею») әкиәте мотивтары буйынса ҡуйылған «Варвара-краса, длинная коса» фильмында Чудо-юдо — ерҙәге батша Еремейҙы урлап алып киткән һыу аҫты батшаһы. Еремей батшаға балыҡсы улы Андрей ярҙам итә.

# Чудо-юдо
## Хәҙерге заманда ҡулланылыуы

Ушаковтың «Рус теленең аңлатмалы һүҙлеге» буйынса, хәҙерге рус телендә чудо-юдо тылсым, шулай уҡ мөғжизә мәғәнәһендә ниндәйҙер ғәжәп, аңлатып булмаҫлыҡ, ғәҙәти булмаған (ирония формаһында) мәғәнәһендә. ҡулланыла.
Ирина Захаренко һәм Ирина Брилёваның лингвокультурологик һүҙлегенә ярашлы, урыҫтар ниндәйҙер йәки ғәҙәти булмаған, сәйер нәмә, ниндәйҙер мөғжизә йәки ғәйәт ҙур балыҡ тураһында һөйләгәндә ошо әйтемде хәтергә төшөрә һәм уны файҙалана ала.
# Байыш ҡурғандары

Байыш ҡурғандары (рус. Баишевские курганы) — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Байыш ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан б.э.т. IV—III мең йыллыҡ — б.э. XIII—XIV быуаттары уртаһы энеолитҡа ҡараған археологик ҡомартҡылары.

# Байыш ҡурғандары
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Шишмә тораһы II Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Байыш ауылы янында табылған археологик ҡомартҡы. Ауыл Урал йылғаһы ҡушылдығы Урғаҙа йылғаһы янында урынлашҡан Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ) — 32 км. Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ишмөхәмәт) — 12 км

# Байыш ҡурғандары
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Байыш ҡурғандары Байыш археологик микрорайонына инә. 117 ҡурған асылған. Иң боронғоһо энеолит дәүеренә ҡарай һәм хронологик йәһәттән Суртанды мәҙәниәте һәм Абаш мәҙәниәте ҡомартҡылары араһында Башҡортостандың Урал аръяғындағы берҙән‑бер ҡомартҡы булып тора. Археологик тикшеренеүҙәр ваҡытында сатыр рәүешле, 7,5×6,5 м дәүмәлле ағас бағаналы ҡоролма табылған, ул 7—10 рәткә һалынған 11×9,5 м дәүмәлле яҫы плиталарҙан таш ҡойма менән уратылған. Көнсығышта эре таш плиталар менән аныҡ күренеп торған инеү урыны урынлашҡан.
Көнбайыш—Көнсығыш һыҙаты буйынса урынлашҡан оҙонса түңәрәк ҡәбер соҡоронда кеше һөйәктәре табылған.
Ҡаҙып сығарылған керамика ҡыя тешле тамға һәм горизонталь һыҙыҡтар менән биҙәлгән түңәрәк төплө йомортҡа рәүешле һауыттарҙан ғибәрәт.
Ҡәберҙәргә һөйәктән яһалған сулпылар, кремний ҡырғыс, охра киҫәктәре, баҡыр тишкес һалынған.
Егерме Байыш ҡурғаны Алакүл мәҙәниәтенә һәм Һынташты мәҙәниәтенә ҡараған бронза быуатына тура килә. Уларҙың ҡайһы берҙәре диам. 30 м, киңлеге 2 м тиклем ҡурған өйөмдәренең, ерләү камераларының ғәйәт ҙур булыуы, һуңғы юлға оҙатыу әйберҙәренең төрлөлөгө менән айырыла — ҡәберҙәргә эш ҡоралдары, биҙәгестәр, ҡорал предметтары һалып ҡалдырылған.
Ҡурғандар янында менгир «аллеялары» йәки айырым менгирҙар урынлашҡан.
Утыҙ Байыш ҡурғаны иртә тимер быуат дәүеренә ҡарай. Ерләү материалдары көнсығыш тибындағы бронза көҙгөләрҙән, Урал аръяғы урман‑ялан һәм ялан сактары ҡәүемдәренең үҙ‑ара йоғонтоһон иҫбатлаусы суҡыш рәүешле, таштан яһалған ҡорбан килтереү михрабынан, тальк ҡушылған, балсыҡтан әүәләнгән керамика өлгөләренән тора. Ҡайһы бер ҡурған өйөмдәре эргәһендә таш стелалар бар.
Ике «мыйыҡлы» — дуға рәүешле Байыш ҡурғанынынң ситтәрендә түңәрәкләгән майҙансығы булған таш ҡоролма булған, улар иртә Урта быуат дәүеренә ҡарай.
Б.э. XIII—XIV быуаттарына ҡарған һуң Урта быуат дәүеренә 20 ҡурған тура килә. Уларҙың күпселегенә оҡшаш ҡурғандар Ҡаҙағстан, Арал диңгеҙе буйы һәм Көньяҡ Себер далаларында бар.
Байыш ҡурғаны материалдары Ғилми‑производство үҙәге фондтарында һаҡлана.

# Байыш ҡурғандары
## Тасуирламаһы
### Асыш тарихы

1864 йылда Рәсәй империяһы археологы, этнограф Р. Г. Игнатьев тарафынан асыла, 1962 йылда М. Х. Садиҡова, 1969 йылда М. Ш.Рәжәпов, 1977 йылда Р. Б. Исмәғилев, 1991—92 йылдарҙа һәм 1995—97 йылдарҙа А. Ф.Йәминев, 1996—97 йылдарҙа Н. С. Савельев тикшерә.
# Кондоба

Кондоба — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нея йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Кондоба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300312110000016522
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001652
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мөхәмәтдинов Борис Ғилмрази улы

Мөхәмәтдинов Борис Ғилмрази улы (14 июль 1948 йыл) — юл һалыусы. 1996—2014 йылдарҙа Нефтекамалағы «822-се төҙөлөш идаралығы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы юл һалыусыһы (2001).

# Мөхәмәтдинов Борис Ғилмрази улы
## Биографияһы

Борис Ғилмрази улы Мөхәмәтдинов 1948 йылдың 14 июлендә Башҡорт АССР-ының Краснокама районы Ҡыҙғау ауылында тыуған. 1962 йылда урындағы һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлай һәм белем алыуын Яңы Ҡабан ауылындағы мәктәптә дауам итә, 11-се синыфты тик яҡшы билдәләренә генә бөтөрә. Уҡыу йылдарында математика буйынса район олимпиадаларында күп тапҡыр еңеүсе була.
Үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген 1966 йылда «Башнефть» производство берекмәһенең «Арланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында башлай, 1968 йылға тиклем идаралыҡтың контроль-иҫәпләүҙәр һәм автоматика бүлегендә тәьминәтсе булып эшләй.
1969—1981 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең Юл һалыу һәм төҙәтеү контораһында мастер, прораб, участка начальнигы, производство-техник бүлектең инженеры һәм өлкән инженеры вазифаларын башҡара.
1974 йылда ситтән тороп Ҡазан инженер-төҙөлөш институтының (хәҙер Ҡазан дәүләт архитектура-төҙөлөш университеты) автомобиль юлдары факультетын тамамлай.
1981 йылда Нефтекама ҡала етәкселеге тәҡдиме менән юл һалыу эштәре менән шөғөлләнгән 822-се төҙөлөш идаралығының баш инженеры итеп тәғәйенләнә. 1996 йылдан 2014 йылға тиклем «822-се төҙөлөш идаралығы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры була. Был осорҙа идаралыҡ Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш төбәгендә асфальт автомобиль юлдары төҙөү менән уңышлы шөғөлләнә, шул иҫәптән Нефтекама — Дүртөйлө — Кушнаренко, Нефтекама — Ағиҙел, Нефтекама — Яңауыл автомобиль юлдарын, Нефтекама аэропортын юғары сифат менән сафҡа индерә.

# Мөхәмәтдинов Борис Ғилмрази улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Краснокама район Советы депутаты (2003 — 2007)

# Мөхәмәтдинов Борис Ғилмрази улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының почётлы юл һалыусыһы (2001).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1997).
* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Маҡтау грамотаһы (2003).
# Даньковка

Даньковка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Серебряная йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Даньковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010881
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101088
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бланкенбург (Гарц)

Бланкенбург (Гарц) (нем. Blankenburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 21911 кеше йәшәй. Майҙаны — 45,23 км². Диңгеҙ кимәленән 288 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38889 һәм автомобиль коды — HZ.
# Айсыуаҡ бей

Айсыуаҡ бей — XVI быуатта йәшәгән башҡорт халҡының Ғәйнә ҡәбиләһе башлығы.
Башҡорт риүәйәттәре буйынса, ғәйнәләрҙең Рус дәүләте составына үҙ теләге менән инеү шарттары тураһында Мәскәүгә барып, аҡ батша Иван Грозный менән һөйләшеүҙәр алып бара. Ике яҡлы килешеү төҙөлгәндән һуң рус подданныйлығын ҡабул итеү тураһында ярлыҡаш, йәғни жалованная грамота ала.
# Кинйәбаев Рәлиф Мөстәҡим улы

Кинйәбаев Рәлиф Мөстәҡим улы (1 ғинуар 1957 йыл) — башҡорт журналисы, яҙыусы һәм драматург. 2020 йылдан «Һәнәк» журналының баш мөхәррире. 1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003). Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2021).

# Кинйәбаев Рәлиф Мөстәҡим улы
## Биографияһы

Рәлиф Мөстәҡим улы Кинйәбаев 1957 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Стәрлебаш районы Ҡабыҡҡыуыш ауылында тыуған. 1980 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлай.
Хеҙмәт юлын 1981 йылда Күгәрсен районының Теләүембәт урта мәктәбендә башлай. Мәктәп директоры урынбаҫары вазифаһын башҡара.
1981—1985 йылдарҙа Стәрлебаш районында Иҫке Ҡалҡаш урта мәктәбе директоры булып эшләй.
1985 йылдан — «Совет Башҡортостаны» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе, 1999 йылдан — баҫманың баш мөхәррире.
2011 йылдан — «Һәнәк» журналының, 2016 йылдан — «Ағиҙел» журналының, 2020 йылдың февраленән тағы ла «Һәнәк» журналының баш мөхәррире.
2021 йылдың апрелендә Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләнде .

# Кинйәбаев Рәлиф Мөстәҡим улы
## Ижади эшмәкәрлеге

Ижади эшмәкәрлеге үткән быуаттың 80-се йылдарынан башлана. Гәзит һәм журналдарҙа хикәйәләре һәм повестары баҫыла. 1988 йылда «Һыу юлында һылыу ҡыҙ» исемле тәүге китабы донъя күрә.
1990 йылда СССР Яҙыусылар союзына ағза итеп ҡабул ителә.
1992 йылда сыҡҡан «Йәйҙең һуңғы көндәре» (1992) китабындағы повесть һәм хикәйәләре, шунда уҡ, уҡыусыларының күңеленә хуш килә.
Һуңғы йылдарҙа Рәлиф Мөстәҡим улы күберәк драматургия өлкәһен үҙ итә. «Эх, Байтимер дуҫ!», «Айғырыңды үтескә бир!..», «Гүргә инер сер ине…» һ.б. пьесаларында хәҙерге замандың әхлаҡ мәсьәләләре күтәрелә.
Пьесалары Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәре театрҙарында ҡуйыла. Әлеге көндә әҙип ике китап һәм 12 пьеса авторы.

# Кинйәбаев Рәлиф Мөстәҡим улы
## Әҙип ваҡытлы матбуғатта

* Романов В. Видные деятели культуры Башкортостана: Ралиф Кинзябаев. (К 60-летию журналиста, писателя и драматурга). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2017, 1 ғинуар.

# Кинйәбаев Рәлиф Мөстәҡим улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуҙа күрһәткән хеҙмәте өсөн» миҙалы
* «2002 йылда Бөтә рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙа әүҙемлеге өсөн» билгеһе
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003).
# Гыркуль

Гыркуль — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 419 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.

# Гыркуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012075
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001207
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1874 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1874 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1874 MDCCCLXXIV |
| Юлиан стилендә | 1873—1874 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2626—2627 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7382—7383 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5634—5635 ה'תרל"ד — ה'תרל"ה |
| Мосолман календары | 1291—1292 |
| Боронғо әрмән календары | 1323 ԹՎ ՌՅԻԳ |
| Ҡытай календары | 4570—4571 癸酉—甲戌 чёрная курица — синяя собака |
| Эфиопа календары | 1866—1867 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1930—1931 |
| - Шака самват | 1796—1797 |
| - Кали-юга | 4975—4976 |
| Иран календары | 1252—1253 |
1874 йыл — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1874 йыл
## Ваҡиғалар

* 1874 йылдың апрель-июнендә Уҫы өйәҙе башҡорттары сыуалыш күтәрә.
# Скараманга йорто (Таганрог)

Скараманга йорто — Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһы Петр урамындағы 53-сө йорт.

# Скараманга йорто (Таганрог)
## Тарихы

1820-се йылдар менән күрһәтелгән ҡала документтарында, Лука Петрович Скараманга тураһында, уның 8 мең һум тәшкил иткән капиталы менән сауҙагәр дәрәжәһенә иҫәпкә керетелеүе тураһында яҙыуҙар бар. XIX быуаттың беренсе яртыһында был сауҙагәр Таганрогта Петр урамы, 53 адресы буйынса бейек цоколдә бер ҡатлы йорт төҙөй. Уның милегендә, күсемһеҙ милектән тыш, Бахмутта тоҙ сығарыу урындары була. Шулай уҡ уның 1893 йылда ябылған «Скараманга, Мануси и К» грек контораһы менән дә бәйләнеше булырға мөмкин. Контора сит илгә тауар сығарыу һәм ситтән тауар индереү эштәре менән шөғөлләнә. Ул йөҙ йыл дауамында Таганрогты сәй, кофе, цитрус емештәре һәм башҡа тауарҙар менән тәьмин итә. Таганрог портынан сит илгә бойҙай, төпрә һәм майҙар сығарыла. 1834 йылда Лука Петрович, гавандың торошон яҡшыртыу һәм яр буйын төҙөкләндереү эше менән шөғөлләнгән комиссия ағзалары исемлегендә телгә алына. Комиссияға унан тыш тағы ла И. Борисов, И. Коротилин, П. Травло инә.
1873—1880 йылдарҙа йорт, участкаһы менән, сауҙагәр Иван Амвросиевич Скараманга милегендә була, 1890 йылда йорт Греция кешеһе Иван Скараманга милегендә була. Бер үк кеше тураһында һүҙ барамы икәнлеге билдәһеҙ. Шулай уҡ И. А. Скараманганың кирбес заводы булыуы һәм уның юғары сортлы кирбес етештереүе тураһында яҙыуҙар һаҡланған. Ул шулай уҡ клуб ағзаһы була һәм көн һайын 20:00 сәғәттән 02:00 сәғәткә тиклем клубта була.
1898 йылда йорттоң яңы хужаһы пәйҙа була — сығышы менән почетлы гражданин Иван Амвросиевичтың тол ҡатыны — Виргиния Михайловна Скараманга. Виргиния һәм Иван Скарамангаларҙың бер нисә балаһы була: ҡыҙҙары Елизавета, Мария, Виргиния, һәм улдары — Амвросий, Михаил, Пантелеймон. Таганрогта йәшәгән Скараманга ғаиләһенең, Петр урамы, 53 адресы буйынса урынлашҡан йорттан тыш, милегендә тағы ла бер нисә йорт була, Уларҙың хәҙерге адрестары: Греческая урамы 95 һәм 97, Петр урамында һәм Сауҙа биржаһында төҙөлөш ҡаралтылары.
1923 йылда был йортта 11-се балалар йорто асыла.

# Скараманга йорто (Таганрог)
## Һүрәтләү

Йорт XXI быуатҡа тиклем һаҡланып ҡалған. Бейек цоколдә төҙөлгән булған.
# Хотын

Хотын (укр. Хотин) — Украинаның Черновцы өлкәһе ҡалаһы.
2013 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 9 962 кеше йәшәй.
# 1949 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1949 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1949 MCMXLIX |
| Юлиан стилендә | 1948 — 1949 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2701 — 2702 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7457 — 7458 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5709 — 5710 ה'תש"ט — ה'תש"י |
| Мосолман календары | 1368 — 1370 |
| Боронғо әрмән календары | 1398 ԹՎ ՌՅՂԸ |
| Ҡытай календары | 4645 — 4646 (с 29 январь) 戊子 — 己丑 жёлтая мышь — жёлтая корова |
| Эфиопа календары | 1941 — 1942 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2005 — 2006 |
| - Шака самват | 1871 — 1872 |
| Иран календары | 1327 — 1328 |
1949 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ туғыҙынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1949 йылы, 2 мең йыллыҡтың 949 йылы, XX быуаттың 49 йылы, XX быуаттың 5 ун йыллығының 9 йылы, 1940 йылдарҙың 10 йылы.

# 1949 йыл
## Тыуғандар

* 28 май — Рәмзилә Хисаметдинова, башҡорт шағиры, уҡытыусы-педагог, Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы.
* 4 октябрь — Риф Сәйфуллин, башҡорт театр актёры, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1988).
# Беренштайн (Мәғдән тауҙары)

Беренштайн (Мәғдән тауҙары) (нем. Bärenstein) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 2571 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,45 км². Диңгеҙ кимәленән 713 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 9471 һәм автомобиль коды ANA.
# Мирсаев Рәмил Нурый улы

Мирсаев Рәмил Нурый улы (21 июнь 1950 йыл) — дәүләт хеҙмәте ветераны.

# Мирсаев Рәмил Нурый улы
## Биографияһы

Рәмил Нурый улы Мирсаев 1950 йылдың 21 июлендә Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Абдулла ауылында тыуған.
1967-1972 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡыған, шулай уҡ Өфө нефть институтын тамамлаған.
1972-1978 йылдарҙа Дүртөйлө районында инженер-механик, баш инженер, К. Маркс исемендәге колхоз рәйесе урынбаҫары булып эшләгән.
1978-1983 йылдарҙа БАССР Ауыл хужалығы министрлығы Эштәр идаралығының ауыл хужалығы бүлегендә өлкән референт.
1984-1986 йылдарҙа капиталь төҙөлөш бүлеге начальнигы - БАССР-ҙың ауыл хужалығы министры урынбаҫары.
1986-1988 йылдарҙа - бүлек мөдире, БАССР Дәүләт агросәнәғәт рәйесе урынбаҫары.
1988-1989 – Совет рәйесе, "Башкирагропромстрой" ойошмаһының етәксеһе – БАССР-ҙың Дәүләт агросәнәғәт рәйесе урынбаҫары.
1989-1991 йылдарҙа – "Башкирагропромстрой" берләшмәһе начальнигы - "Башагропромсоюз"рәйесе урынбаҫары .
1991-1996 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министры урынбаҫары, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты.
1996-2000 йылдарҙа – РФ Дәүләт таможня комитетының Башҡортостан таможня идаралығы начальнигы.
2000 йылдан – Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының төҙөлөш һәм торлаҡ сәйәсәте министры.
Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының Дәүләкән ҡалаһы һәм Дәүләкән районы буйынса 14-се Дәүләкән һайлау округынан Вәкилдәр Палатаһы депутаты.
# Әминов Файзрахман Абдрахман улы

Әминов Файзрахман Абдрахман улы (10 август 1908 йыл — 20 ноябрь 1984 йыл) — рәссам һәм иллюстратор. 1945 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған рәссамы (1984). Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1972).

# Әминов Файзрахман Абдрахман улы
## Биографияһы

Файзрахман Абдрахман улы Әминов 1908 йылдың 28 июлендә (10 авгусы) Пермь губернаһы Көңгөр ҡалаһында тыуған. 1930 йылда Пермь сәнғәт техникумын тамамлай. 1931—1933 йылдарҙа Пермь ҡала театрында рәссам-биҙәүсе булып эшләй, һуңынан Ленинград ҡалаһына эшкә күсә, ошо ҡалала ғүмеренең аҙағынаса йәшәй һәм ижад итә. 1948 йылда И. Е. Репин исемендәге Ленинград һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура институты дипломын ала, бында ул һынлы сәнғәт профессоры Рудольф Френцтың оҫтаханаһында шөғөлләнә. СССР Рәссамдар союзына инә. 1952—1953 йылдарҙа Ленинград Юғары художество-сәнәғәт училищеһында уҡыта. 1984 йылдың 20 ноябрендә Ленинград ҡалаһында вафат була.

# Әминов Файзрахман Абдрахман улы
## Ижады

1933 йылдан алып 1950 йылдар аҙағында тиклем тематик картиналар жанрында эшләй, портреттар сериялары өҫтөндә эшләй, шул иҫәптән Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһармандары портетарын ижад итә. Героик тематика дауам итеп, йөкмәтке буйынса дараматик темаларға тотона, 1959 йылда ул «Салауат Юлаев», «Муса Йәлил», «Иптәштәрҙең хушлашыуы» әҫәрҙәре өҫтөндә эшләй. 1960 йылда ул татар әҙәбиәте классигы Ғабдулла Туҡай әҫәрҙәре мотивтары буйынса акварель серияһын ижад итә («Кәзә менән һарыҡ» әкиәте, «Һыуһылыу» поэмаһы), шулай уҡ уның «Пеләш» шиғырына график табаҡтар (тушь, перо) эшләй. Туҡайҙың «Шүрәле» поэмаһына 1960—1970 йылдарҙа эшләнгән иллюстрацияларҙа автор «Сәнғәт донъяһы» рәссамдар берекмәһенең ҡаҙаныштарын һәм татар китап графикаһы традицияларын синтезлауға өлгәшә. Туҡайға Әминовтың ҡайһы бер станок эштәре лә арналған («Туҡай Кырлайҙа», «Шүрәле урманы»). Шулай уҡ рәссам Ленинград татар интелегенцияһы вәкилдәренең портеттарын ижад итә.
1940 йылдан алып ул өлкә, зональ, сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша. Уның шәхси күргәҙмәләре Ырымбур һынлы сәнғәт музейында (1972), ТАССР-ҙың һынлы сәнғәт музейында (Ҡазан, 1972); Алишер Навои музейында (Ташкентта) һәм Мәскәүҙә үткәрелә (1978).
# Яҡшы-Аҡъяр

Яҡшы-Аҡъяр (Бәхете-Бай) — Рәсәй йылғаһы.

# Яҡшы-Аҡъяр
## Географияһы

Яҡшы-Аҡъяр Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Һөйөндөк йылғаһының уң ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.

# Яҡшы-Аҡъяр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем.. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002592
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200259
* Бассейн коды — 12.01.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Энтль-Шиш

Энтль-Шиш — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пыв-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Энтль-Шиш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050079
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205007
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1727 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1727 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1727 MDCCXXVII |
| Юлиан стилендә | 1726—1727 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2479—2480 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7235—7236 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5487—5488 ה'תפ"ז — ה'תפ"ח |
| Мосолман календары | 1139—1140 |
| Боронғо әрмән календары | 1176 ԹՎ ՌՃՀԶ |
| Ҡытай календары | 4423—4424 丙午—丁未 красный конь — красная овца |
| Эфиопа календары | 1719—1720 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1783—1784 |
| - Шака самват | 1649—1650 |
| - Кали-юга | 4828—4829 |
| Иран календары | 1105—1106 |
1727 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.