yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сап-Юган

Сап-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Егам-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Сап-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021033
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302103
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Альтесниц

Альтесниц (нем. Altjeßnitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 489 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,42 км². Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6800 һәм автомобиль коды — ABI.
# Забегина Нина Аветиковна

Забегина Нина Аветиковна (21 ноябрь 1946 йыл) — СССР-ҙың электрон сәнәғәте алдынғыһы, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры (1986).

# Забегина Нина Аветиковна
## Биографияһы

Нина Автиковна Забегина 1946 йылда Владмимр өлкәһенең Александров ҡалаһында тыуған. 1962 йылда мәктәптең һигеҙ синыфын тамамлай һәм эшкә урынлаша. Киске мәктәптә уҡыуын дауам итә.
1965 йылда Владимир өлкәһе СССР Электрон сәнәғәте министрлығының СССР-ҙың 50-йыллығы исемендәге заводҡа эшкә күсә. Иретеп йәбештереү операторы һәм йыйыусы һөнәре күнекмәләрен үҙләштерә. Был эштә аныҡ эштәр башҡарыу мөһим булып тора. Нина Аветиковна һәр ваҡыт теүәл эшләй, производство пландарын даими арттырып үтәй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1975 йылдың 25 апрелендәге Указы менән III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 10 мартындағы Указы менән II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 8 авгусындағы Указы менән «Беренсе биш йыллыҡ һәм социалистик йөкләмә бурыстарын үтәүҙә юғары уңыштарға өлгәшеүе өсөн» I дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры була.
Йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша. Профсоюз комитеты рәйесе булып эшләй, партияның ҡала һәм өлкә комитет ағзаһы булып тора.
1995 йылда ғүмеренең ҙур өлөшөн Нина Аветиковна хеҙмәт иткән цех ябыл, ул бер нисә ай завод тулыһынса ябылғанға тиклем икенсе производствола эшлә. Эшһеҙ ҡала. Мәскәүҙең 25-се психоневрология диспансерына эшкә урынлаша. Ауырыуҙарҙы ҡарай. Был урында 2011 йылда хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй.
Владимир өлкәһенең Александров ҡалаһында йәшәй.

# Забегина Нина Аветиковна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* I дәрәжә Хеҙмәт даны ордены(08.08.1986);
* II дәрәжә Хеҙмәт даны ордены (10.03.1981);
* III дәрәжә Хеҙмәт даны ордены(25.04.1975);
* миҙалдар.
* Дегтярев премияһы лауреаты.
# Вайсенфельс

Вайсенфельс (нем. Weißenfels) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 41434 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,74 км². Диңгеҙ кимәленән 100 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6667 һәм автомобиль коды — BLK (элек: WSF).
# Сыуал

Сыуал — Себер, Волга буйы, Кавказ халыҡтарында аш-һыу әҙерләү өсөн ҡулланылған тура мөрйәле мейес. Камин төрө .

# Сыуал
## Тасуирләмә

Сыуал өй эсендә, аласыҡта, бурамала сығарылған һәм торлаҡтың интерьеры булып торған. Сыуалды шулай уҡ тышта ҡыйыҡ аҫтында, йәйге аш-һыу әҙерләү урыны тип тә ҡорғандар.
Мейес урына ситен дүрт яҡлап кәртәләп, эсенә балсыҡтан нигеҙ ҡорғандар. Һуңынан уның өҫтөнә ағас, балсыҡ, таш, кирбес кеүек төҙөлөш материалдарынан мейес һалғандар. Сыуал вертикаль рәүештә тарайып мөрйәгә барып тоташҡан. Алдында яҫы майҙан — көлдөксә эшләп ҡуйғандар.
Сыуалдың ауыҙы бейек һәм асыҡ булған. Эсендә утын сатыр һымаҡ өйөлөп, тура һөйәп яндырылған. Сыуалдың төп тәғәйенләнеше -торлаҡты тиҙ генә йылытыу, кистәрен сыуал яҡтыһында өй эштәре менән булышыу. Шулай уҡ, йыуылған йәки еүешләнгән кейем һалымды ла тиҙ генә киптереп алырға мөмкинлек биргән.
Ә аш-һыу әҙерләү, икмәк бешереү өсөн мейестең икенсе төрөн- усаҡ эшләгәндәр. Усаҡтың ҡаҙан беркетелеп эшләгән һәм икмәк бешерә торған өлөштәре була. Ҡаҙан беркетелгән усаҡтың да ауыҙы асыҡ ҡалдырыла. Ҡаҙан аҫтына яғылған утындың бер осо көлдөксәлә ята. Мейес эсендәге осо янған һайын, утынды эскә этә баралар. Был усаҡта утынды самалап (экономлап) һәм кәрәгенсә тотонорға мөмкинлек бирә:көсәйтергә кәрәкһә -утынды эскә нығыраҡ этәләр, тандыр ут кәрәкһә — кирегә тарта бирәләр.
Усаҡтың икмәк бешереү өсөн өлөшөн эшләгәндә, диуарҙарын ҡалыныраҡ итәләр. Ауыҙын ябыу өсөн тотҡалы тимер ҡапҡас эшләйҙәр. Бындай мейестәр икмәк күп итеп кәрәккәндә һәм ҡалын итеп бешергәндә ҡулланылған. Ә тиҙ генә бешереп алырға кәрәк булғанда, ҡамырҙан йоҡа ғына йәймә эшләп, ҡаҙанлы усаҡ эсендәге ҡайнар көлгә күмгәндәр. Бешеп сыҡҡас, өҫтөнә йоҡҡан көл һөртөп төшөрөлгән.
Сыуылдың да, усаҡтың да алдында мотлаҡ көлдөксә булған. Ул күмер иҙәнгә төшөп, янғын сығыу хәүефенән һаҡлаған. Усаҡ алдына күмерен тартып, өйҙө тиҙ генә йылытып булған. Көлдөксәлә йәйге эҫе көндәрҙә, селләләрҙә ут яҡмай ғына самауыр ҡайнатыу өсөн күмер һундереп булған. Унан тыш күмерҙе ҙур көршәктәрҙә йәки аяҡлы тимер һауыттарҙа ла һүндереп, запаслап ҡалдырғандар.
Сыуал Башҡортостандың Урал аръяғында, көньяҡ, көньяҡ-көнсығыш, таулы-урманлы, үҙәк райондарында таралған булған.
Башҡорт мифологияһында ҡаҙан, усаҡ һәм башҡа мифлаштырылған әйберҙәр булып тора. Ҡаҙан аш-һыу әҙерләү өсөн генә түгел, ҡорбан килтереү йолаларын үткәреү, табын ашы үткәреү йолалары менән бәйле. Ҡаҙан — ҡунаҡсыллыҡ, етешлек, берҙәмлек, ғаилә усағы символы булып тора. Башҡорт мәҙәниәтендә шулай уҡ усаҡ, мейес менән бәйле йолалар, тыйыуҙар, ғөрөф-ғәҙәттәр бихисап. Усаҡ, уның урыны, ялҡыны, төтөнө, көлө, күмере, торомбашы төрлө һүҙбәйләнештәрҙә, мәҡәлдәрҙә ҡулланыла. Ә усаҡтың ташы ҡурсалау һәм һаҡлау көсөнә эйә икән.
Ут, усаҡ менән бәйле тыйыуҙар, ырымдар яҡут, алтай, хаҡас һәм башҡа төркиҙәрҙә бар. Улар торлаҡ эсендәге усаҡты төрлө ҡара көстәрҙән һаҡлаусы, ҡурсалаусы тип ҡабул иткәндәр.
# Мухтынг-Юган

Мухтынг-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сотэ-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

# Мухтынг-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028749
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302874
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Атым-Егарт

Атым-Егарт — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Атым-Егарт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300021361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302136
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Карговец

Карговец — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Варчушка йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Карговец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000049323
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004932
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ампылак

Ампылак — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Золотой Китат йылғаһының уң ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ампылак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200020684
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202068
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Анна Квирентия Нильссон

Анна Квирентия Нильссон (ингл. Anna Quirentia Nilsson; 30 март 1888 йыл — 11 февраль 1974 йыл) — «телһеҙ кино» дәүерендә билдәлелек яулаған Америка актёры, сығышы буйынса Швециянан.

# Анна Квирентия Нильссон
## Биографияһы

Эшсе ғаиләһендә тыуған һәм мәктәпте тамамлағандан һуң Швецияның көнбайышында һатыусы булып эшләй.1905 йылда ул АҠШ-ҡа күсеп китә һәм унда тәүге ваҡытта бала ҡараусы булып эшләй. Тиҙҙән Анна модель бизнесында уңышлы карьераға өлгәшә һәм 1911 йылда кино килеп эләгә. Артабан йыл һайын Нильссон ҡатнашлығындағы тиҫтәләп фильмдар экранға сыға башлай. «Kalem» студияһында ул үҙенең ролдәренең күпселеген башҡара һәм Элис Джойс менән бер рәттән йондоҙ булып һанала. [[1920-се йыл]лда Нильссон «Рaramount Рictures» менән уңышлы хеҙмәттәшлек итә һәм ҙур уңышҡа өлгәшә. 1923 йылда Анна Нильссон Рекс Бичтың әҫәре буйынса ҡуйылған «Негодяи» фильмында Шерри Мэлоут ролен уйнай, һуңынан был ролде ремейктарҙа Бетти Компсон (1930), Марлен Дитрих (1942) һәм Бакстер. Э. (1955) башҡаралар.
Тауышлы кино осоро башланыу менән Анна Нильссондың карьераһы түбәнгә тәгәрәй, әммә ваҡ ролдәрҙе ул артабан да, 1950-се йылдарҙың уртаһына тиклем, уйнай әле. 1950 йылда «Сансет бульвары» фильмында күренеп ҡала, был фильмда Норма Десмонд йортондағы «балауыҙ фигуралары» кисәһендә ул үҙ-үҙен уйнай.
Анна К. Нильссон йөрәк ауырыуынан 1974 йылдың февралендә Калифорнияның ҙур булмаған Хамлет ҡалаһында вафат була.Кинематографияға индергән өлөшө өсөн актриса Голливуд аллеяһындағы йондоҙға лайыҡ була.
# Ульт-Ягун (йылға)

Ульт-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/66 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Ульт-Ягун (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200043300
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204330
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҡыпсаҡ теле

Ҡыпсаҡ теле — VIII—IX быуаттарҙа ҡимаҡтар менән бергә Иртыштың үрге ағымында һәм Алтайҙа йәшәгән ҡыпсаҡтарҙың хәҙер үле төрки теле.
IX быуатта ҡыпсаҡтар, уғыҙҙарҙы ҡыҫырыҡлап сығарып, Иртыш йылғаһының көнбайышыңдағы далаларға күскән.
Артабан XI быуатта йәшәгән һәм ҡыпсаҡтарҙың бер өлөшө, Иҙел аша сығып, уғыҙ йәки болғар тибындағы телдәрҙә һөйләшеүсе Ҡара диңгеҙ буйы далаларында йәшәгән бәшнәктәрҙе, тороҡтарҙы, болғарҙарҙы, хазарҙарҙы һәм башҡа төрки ҡәбиләләрҙе ҡыҫырыҡлап сығара һәм йота ассимиляция
Дунайҙың түбәнге ағымы һәм Иҙел араһында йәшәгән ҡыпсаҡтар боронғо рус сығанаҡтарынан ҡыпсаҡтар исеме аҫтында, ә византия һәм европаға — ҡомандар булараҡ билдәле. Уларҙың теле фәндә ҡыпсаҡ теле булараҡ билдәле. Ҡыпсаҡ теле миссионерҙарға ҡыпсаҡ телен өйрәнеү һәм Алтын Урҙа халҡын христианлыҡ менән таныштырыу маҡсатында төҙөлгән XIV быуаттың билдәле яҙма ҡомартҡыһы "Куманикус кодексы"нда сағылған.
Урта быуаттарҙа билдәле булған икенсе ҡыпсаҡ теле Үҙәк Азиянан, Кавказдан һәм Ҡара диңгеҙ буйы далаларынан килтерелгән әсир ҡыпсаҡ тоҡомдарының Мысыр мәмлүктәре теле була. Мәмлүк-ҡыпсаҡ теле XIII—XV быуаттарҙа ҡулланылған, унан ғәрәп яҙмаһы менән яҙылған бер нисә ҡомартҡы һаҡланып ҡалған.
XIII быуаттан башлап, ҡыпсаҡ теленең төрлө һөйләштәре Алтын Урҙала (әммә яҙма тел ролен көньяҡтараҡ барлыҡҡа килгән һөйләштәр, — хорезм-төрки һәм һуңғараҡ сығатай) телдәре уйнаған) аралашыуҙа ҡулланылған йәнле һөйләү теле булып тора.
Ҡыпсаҡ теле ҡыпсаҡ телдәре төркөмө нигеҙенә (башҡорт ҡырым татар, ҡараим, ҡырымшаҡ, ҡарасай-балҡар, ҡумыҡ, нуғай, ҡаҙаҡ, ҡарағалпаҡ, татар, сыбыр) ятҡан.
Ҡайһы бер тел белгестәре, Радлов, Гаркавец, Тенишев, иртә ҡыпсаҡ теленең ике — көнсығыш һәм көнбайыш тармаҡҡа тарҡалыуын күрһәткән. Ҡыпсаҡ һәм боронғо ҡырғыҙ (йәнәсәй-телдәренең үҙ-ара тәьҫире һөҙөмтәһендә көнсығыш ҡыпсаҡ телмәр тибы формалаша башлай. Хронологик эҙмә-эҙлеклек менән көнсығыш ҡыпсаҡ теле көньяҡ алтай (XI—XIV быуаттар), фирғәнә-ҡыпсаҡ һәм ҡырғыҙ телдәренә (XV быуаттан) тарҡала.
Көнбайыш һәм көнсығыш ҡыпсаҡ телдәренең үҙенсәлекле айырмаһы булып ау дифтонгыһының үҫтерелеүе тора: көнбайыш ҡыпсаҡтарҙа ул һаҡланған (тау — «гора»), көнсығыш ҡыпсаҡтарҙа боронғо кимәлдә оҙон һуҙынҡыға үҙгәргән (ҡырғыҙса: тоо, көньяҡ алтайса: туу, диалекттарҙа тоу).
Артабанғы быуаттарҙа хронологик эҙмә-эҙлеклелек менән көнбайыш ҡыпсаҡ ареалы иҙел буйы ҡыпсаҡ (XIII быуат), ҡыпсаҡ-ҡыпсаҡ (XI—XIII бб.) һәм нуғай-ҡыпсаҡтарға (XIV—XVI бб.) тарҡала.
Фонетик структураһы яғынан ҡыпсаҡ теле тас/таш - 'камень' тибындағы һүҙҙәрҙә с/ш тап килеүҙәренең үҙгәреүсән, һүҙ башында ж/ж урынына башлыса 'й' ҡулланыу менән ҡылыҡһырлана, грамматик төҙөлөшөндә — -ур/-р һәм -ар/-эр-ға тамамланған исем ҡылымдарҙы параллель ҡулланыу, -у-/- формалары урынына -мак/-мэк хәл ҡылымдарын әүҙемләштереү һ. б., шулай уҡ уғыҙ лексикаһы менән иғтибарҙы йәлеп итә.
Монгол осорона тиклемге ҡоман теле, йәки ҡыпсаҡ теле тураһында мәғлүмәтте Мәхмәүт Ҡашғари һүҙлегендә табырға була (XI—XIII 2-се яртыһы).
Ҡыпсаҡ теленең монгол осоронан һуңғараҡ (XIII—XVI 2-се яртыһы) дәүеренә Латин-фарсы-ҡоман һүҙлеге йәки 'Codex Cumanicus' ҡарай (Т. Клапрот 1828 й.баҫтырып сығарған).
# Летово

Летово — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 389 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Летово
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010217
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001021
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Аитовка

Аитовка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаква йылғаһының һул ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Аитовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013057
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101305
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аманат (залог)

Аманат (ғәр. امانت‎, «аманат-ун» — «өмөт, ышаныс менән тапшырылған нәмә») — килешеүҙе тәьмин итеү өсөн залогҡа тапшырылған кеше.

# Аманат (залог)
## Тарих

Башҡорттарҙа аманатлыҡ институты Монгол империяһы заманынан билдәле. Әбүбәкер Нурйән улы Усманов, Р. Ғ. Кузеев һәм башҡалар фекеренсә, Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һәм уны колониялаштырыу башланғандан һуң барлыҡҡа килә.
Башҡорттарҙан килешеүҙе тәьмин итеү өсөн беренсе яҙылған кеше — Сураман бей (16 быуат уратаһы) була, уның хаҡында бөрйән, ҡыпсаҡ, тамъян һәм үҫәргән ырыуҙары шәжәрәһендә телгә алына (19 быуат).
Рәсәй хакимиәте аманатлыҡ институтын һуғыш һәм ихтилалдар ваҡытында файҙалана. Аманат итеп, ҡағиҙә булараҡ, абруйлы кешеләрҙең туғандары, һәр даруғанан 12 кеше алынған; өҫтәмә рәүештә лә йыйғандар.
Аманаттар Ҡаҙанда Аманат һарайында (рус. аманацкий двор) тотолған, ә 17 быуаттан алып — Бөрө, Кунгур, Минзәлә, Өфө һәм хәҙерге Башҡортостандың башҡа урындарында тотолған.
1662 йылда Аманаттарҙың бер өлөшөн язалап хәбәре башҡорт ихтилалының (1662-64) көсәйеүенә сәбәп була.
Аманаттар ғүмеренә хәүеф-хәтәр янауға ҡарамаҫтан, 1681—1684 йылдарҙа һәм 1704-11 йылдарҙа ихтилалдар туҡталмай.
1728 йылда аманатлыҡты бөтөрөү ғаризаларына яуап итеп, Сенат бөтә Аманаттарҙы Өфөғә күсерергә бойора һәм эштәрҙә уларҙы файҙаланыуҙы тыя.
Аманатлыҡтың файҙаһыҙлығы хөкүмәтте был институттан баш тартырға мәжбүр итә.
Аманатлыҡ һуңғы тапҡыр Ырымбур губернаһында 18 быуат уртаһында телгә алына.
Екатеринбургта Аманат һарайында (рус. аманацкий двор) 300 аманат — башҡорт ырыуҙарының балалары һаҡланған.
Бер нисә йәмәғәтселәр 2006—2010 йылдарҙа Мортаза Рәхимовтың улы Уралға ҡаршы енәйәт эш Аманатлыҡҡа үҙ-ара оҡшаш булған тип әйтәләр (ул аша шантаж).
# Юрочная

Юрочная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Промойная мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Юрочная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091535
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009153
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарағас (төшөнсәләр)

Карағас күп мәғәнәлн һүҙ.
* Ҡарағас — ылыҫлы ағас.
* Ҡарағас — Инйәр йылғаҙының һул яры буйлап субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған тау.
* Оло Ҡарағас — Белорет районында тау һырты.
* Ҡарағас — Ырымбур өлкәһенең Беляевка районындағы ҡасаба.
* Ҡарағас — Башҡортостандың Ишембай районындағы тау.
# Шәрм-әш-Шәйех

Шәрм-әш-Шәйех - рус. Шарм-эш-Шейх (ғәр. شرم الشيخ‎, йыш ҡына хаталы итеп Шарм-эль-Шейх тип әйтәләр. 1982 йылға тиклем — Офира) — Мысырҙағы курорт ҡала.

# Шәрм-әш-Шәйех
## Географияһы

Шәрм-әш-Шәйех Мысыр ривьераһының Ҡыҙыл диңгеҙ яры буйында, Синай ярымутрауының көньяҡ осонда урынлашҡан. Көньяҡ Синай губернаторлығындағы район үҙәктәренең береһе.
Оттоман империяһы осоронан билдәле, 1967-1982 йылдарҙа Израиль баҫҡан осорҙа Офира тип атала. 1970-се йылдарға тиклем бәләкәй генә ҡасаба була.
Уңайлы урында урынлашҡан, климаты яҡшы, бай тәбиғәтле, сифатлы һәм тиҙ үҫеш алыуы арҡаһында туристар араһында ҙур абруй ҡаҙана бара. Шул уҡ ваҡытта ул Мысырҙың башҡа ҡалаларынан ныҡ ҡына айырыла һәм Европаның Урта диңгеҙ буйындағы курорттарын хәтерләтә.
Ҡаһирәнән алыҫлығы автомобиль юлы буйынса 500 км, авиатрасса оҙонлоғо 385 км
Тарихи рәүештә ҡала бер юлы төҙөлмәгән, шуға күрә күп төрлө архитектуралы "оазистар" булып булып үҫә. Улар аша төп магистраль - Peace Road проспекты үтә һәм ҡаланы бер бөтөнгә тоташтыра.
40 км. төньяҡ-көнсығыш йүнәлештә Наама ҡултығы ҡушыла, унда ҡунаҡхана төҙөп, халыҡ-ара һәм күңел асыу программаһы тәҡдим ителә.

# Шәрм-әш-Шәйех
## Этимологияһы

Ғәрәп теленән Шәрм-әш-Шәйех — « шәйех бухтаһы (ҡултығы)» тип тәржемә ителә. Ҡайһы бер урындағы гидтар уны «шәйех яры» тип атай.

# Шәрм-әш-Шәйех
## Халҡы

1996 һәм 2006 йылдарҙағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса.
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1996 | 4306 | |
| 2015 | 73 000 | |
# Янива

Янива — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сыпан йылғаһының уң ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Янива
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003727
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100372
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Вәлидов

Вәлидов — башҡорт фамилияһы.
* Вәлидов Әхмәтзәки Әхмәтшаһ улы (1890—1970) — күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хəрəкəте етəксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы. Шәрҡиәтсе һәм төркиәт белгесе, Фәлсәфә докторы (1935), профессор, Манчестер университетының мөхбир докторы (1967).
* Вәлидов Батыр Хажиәхмәт улы (1905—1969) — башҡорт яҙыусыһы.
# Пурешок

Пурешок — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/68/113/21 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Пурешок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010301112110000033846
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003384
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0