yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Айнов утрауҙары

Ҡалып:Необитаемые острова по странам
Айнов утрауҙары — Баренц диңгеҙендә утрауҙар төркөмө. Варангер-фьорд ҡултығында урынлашҡандар. Рәсәйҙең Мурманск өлкәһе Печенга районына инә.
Ике утрауҙы үҙ эсенә ала: Оло Айнов һәм Кесе Айнов. Средний ярымутрауынан 5 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Утрауҙар араһындағы тәрәнлеге 17 метрға тиклем еткән боғаҙ бар. Утрауҙарҙа ҡоштар оя ҡора. Утрауҙар Кандалакша ҡурсаулығының бер өлөшө булып тора.
Беренсе совет-фин һуғышының йомғаҡтары буйынса Айнов утрауҙары 1920 йылда Печенга өлкәһе менән бергә РСФСР Финляндия составына тапшыра.
1939—1940 йылдарҙа Совет-Финляндия һуғышы барышында СССР Печенга районын биләүгә өлгәшә. Әммә 1940 йылғы Мәскәү килешеүенә ярашлы Рыбачья һәм Урта утрауҙарының көнбайыш өлөштәрен генә үҙ составына алырға ирешә.
1944 йылда Петсамо-Киркенесс операцияһы һөҙөмтәһендә яңы килешеү төҙөлә. Был килешеүгә ярашлы Печенга өлкәһе Айнов утрауы менән бергә РСФСР-ҙың составына кире ҡайтарылған. Был сик тураһындағы ҡарар 1947 йылғы Париж килешеүе менән нығытып ҡуйылған.

# Айнов утрауҙары
## Иҫкәрмә

* ↑ Карта бите R-36-XIX,XX Заполярный. Масштаб: 1 : 200 000. Указать дату выпуска/состояния местности.
# Миронов Валерий Гавриилович

Миронов Валерий Гавриилович (24 декабрь 1946 йыл ) — СССР һәм партия эшмәкәре, 1991 йылдан «Лукойл» халыҡ-ара концернында бүлек мөдире; Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Миронов Валерий Гавриилович
## Биографияһы

Миронов Валерий Гавриилович 1946 йылдың 24 декабрендә Чита ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1967 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1967 йылда Өфө нефть техникумын тамамлағас, фәнни-тикшеренеү институтында өлкән техник булып башлай. 1973—1974 йылдарҙа Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итә. Өфө нефть институтын тамамлағас, ошо уҡ треста партком секретары булып эшләй.
1979—1983 йылдарҙа Өфө ғалаһы Орджоникидзе районының халыҡ контроле комитеты рәйесе. 1983—1991 йылдарҙа район советы башҡарма комитеты рәйесе. 1991 йылдан «Лукойл» халыҡ-ара концернында бүлек мөдире.
Өфө ҡалаһының Орджоникидзе районы, 56-сы Ульянов һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.
# Наратлы (Сөн ҡушылдығы)

Наратлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сөн йылғаһының һул ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Наратлы (Сөн ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026602
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102660
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Солтанов Шәриф Хәбибулла улы

Солтанов Шәриф Хәбибулла улы (9 август 1913 йыл — 10 май 1998 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре, 1957—1975 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Салауат исемендәге колхоз рәйесе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Райондың почётлы гражданы (1987).

# Солтанов Шәриф Хәбибулла улы
## Биографияһы

Шәриф Хәбибулла улы Солтанов 1913 йылдың 9 авгусында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Ҡарасайылға ауылында тыуған. Урта белемле.
Шәриф Хәбибулла улы 1928 йылда Топорнинск (хәҙерге Кушнаренко) районының «Күмәк» колхозында эшләй башлай. 1933—1934 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Топорнинск район комитетының йәштәр ауыл хужалығы станцияһы директоры.
1935—1937 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. 1937—1938 йылдарҙа — Кушнаренко хеҙмәтсәндәр депутаттары район советының спецчасть начальнигы, 1938—1942 йылдарҙа — Кушнаренко район хәрби комиссариатының 2-се часть башлығы ярҙамсыһы, башлығы. 1942—1943 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1943—1946 йылдарҙа Кушнаренко район советы башҡарма комитетының дәүләт тәьминәт бүлеге мөдире булып эшләй. 1946—1957 йылдарҙа — райондың социаль тәьминәт бүлеге мөдире була. 1957 йылда — Кушнаренко районының Салауат исемендәге колхозы рәйесе.
1965 йылда Ш. X. Солтанов етәкләгән колхозда тулайым иген етештереү, 1957 йыл менән сағыштырғанда 3 тапҡырға, картуф — 4 тапҡырға, эре мөгөҙлө мал һаны — 5 тапҡырға, сусҡаларҙың һаны — 2,5 тапҡырға, һарыҡ — 1,9 тапҡырға арта. Был осорҙа иген һатыу 6,6 тапҡырға, картуф һатыу — 40 тапҡырға, ит һатыу — 4,6 тапҡырға, һөт һатыу — 3,3 тапҡырға, йомортҡа һатыу — 50 тапҡырға, йөн һатыу — 4 тапҡырға арта. 1965 йылда игендең уртаса уңышы 14,5 центнер, шәкәр сөгөлдөрө — 131 центнер, картуф — 135 центнер тәшкил итә. 1965 йылда колхоздың аҡса килеме 790,6 мең һум тәшкил итә, 1957 йыл менән сағыштырғанда 10 тапҡырға арта.
1965 йылда һәр һыйырҙан 1 994 килограмм һөт һауыла, һәр йомортҡа һала торған тауыҡтан 143-әр йомортҡа, бер һарыҡтан 2,3 килограмм йөн алына.
Солтанов Шәриф Хәбибулла улы колхоз рәйесе булған осорҙа ауыл клубы, 380 урынлыҡ Мәҙәниәт йорто, 25 койкалыҡ участка дауаханаһы, 5 һыйыр аҙбары, 2 сусҡа аҙбары, 4 быҙау аҙбары, 7 000 тауыҡҡа ҡош аҙбары төҙөлә.
Малсылыҡты үҫтереүҙә, ит, һөт, йомортҡа, йөн һәм башҡа продукцияны етештереү һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкән уңыштары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы указы менән Ш. X. Солтановҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Кушнаренко районының Салауат исемендәге колхозға 1975 йылда пенсияға киткәнгә тиклем етәкселек итә.
Кушнаренко районының Почетлы гражданы (1987). Солтанов Шәриф Хәбибулла улы 1998 йылдың 10 майында вафат була.

# Солтанов Шәриф Хәбибулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа үләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ленин ордены (1966),
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985),
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)

# Солтанов Шәриф Хәбибулла улы
## Хәтер

* Ш. X. Солтановтың иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында, Кушнаренко районы Шәрип урта мәктәбенең тарих музейында мемориаль мөйөш булдырылған.
* Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районының Шәрип ауылында бер урам Геройҙың исемен йөрөтә.
# Чернявка (Уперта ҡушылдығы)

Чернявка — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уперта йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чернявка (Уперта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100312110000018918
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001891
* Бассейн коды — 09.01.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башкиров Евгений Олегович

Евгений Олегович Башкиров (6 июль 1991 йыл, Ленинград) — Рәсәй футболсыһы, «Крылья Советов» клубының ярым һаҡсыһы.

# Башкиров Евгений Олегович
## Биографияһы

2004 йылда «Что? Где? Когда?» уйынында телевизор ҡараусылар командаһы өсөн уйнай. Уның видеоһорауына уйындың магистры Александр Друзь дөрөҫ яуап бирә алмай.
Петербургтағы «Зенит» клубының тәрбиәләнеүсеһе. 2009 йылда йәштәр беренселегендә «Спартак»ка ҡаршы 1 тур матчында төп составта уйнай. «Зенит» йәштәр составы миҙгел йомғаҡтары буйынса беренселектә еңеүсе була. 2011 йылдың бөтә миҙгеле тиерлек Башкиров бәйләүес тарамыштары өҙөлөүе арҡаһында уйындарҙа ҡатнаша алмай.
2012 йылда ФНЛ беренселегендә сығыш яһаған «Томь» клубына арендаға бирелә. Миҙгел һөҙөмтәләре буйынса команда Премьер-лигаға сыға. Башкиров дебют миҙгелендә ФНЛ беренселеге сиктәрендә «Томь» клубы уйындарында 11 тапҡыр сыға.
2013 йылдың 1 июлендә даими нигеҙҙә «Томь» клубы составына күсә. 20 июлдә Рәсәй чемпионатының 2-се тур матчында Башкиров Премьер-лигала «Кубань» клубына ҡаршы уйнай, төп составта сыға һәм һары карточка менән билдәләнә. 2013 йылдың 9 ноябрендә Башкиров «Томь» өсөн Мәскәү «Локомотивы» ҡапҡаһына тәүге голын индерә, уйын «Томь» клубы файҙаһына 2:0 иҫәбе менән тамамлана. 2013/14 миҙгел һөҙөмтәләре буйынса «Томь»дың иң яҡшы уйынсыһы булып танылды. 2016 йылдың 27 майында «Кубань» менән стыковой матчта Премьер-лигаға сығыу өсөн бер хәл иткес тупты индерә һәм шуның менән «Томь» командаһына Премьер-лигаға сығыуға булышлыҡ итә.
2016 йылдың йәйендә, «Томь» менән контракты тамамланғас, ирекле агент хоҡуҡтарында «Крылья Советов» клубына күсә. Һамар клубы составында беренсе тапҡыр 2016 йылдың 1 авгусында «Терек» клубына ҡаршы матчта уйнай.

# Башкиров Евгений Олегович
## Ҡаҙаныштары

Команда

# Башкиров Евгений Олегович
## Ҡаҙаныштары
### «Томь»

* ФНЛ беренселегенең Көмөш миҙалы: 2012/13
* ФНЛ беренселегенең бронза призеры: 2015/16
Шәхси
* «Томь» футбол клубының иң яҡшы футболсыһы: 2013/14

# Башкиров Евгений Олегович
## Статистика

    2017 йылдың 21 май айына торошло
| Сығыш | Сығыш | Сығыш | Лига | Лига | Кубок | Кубок | Еврокубки | Еврокубки | Прочие | Прочие | Итого | Итого |
| Клуб | Лига | Миҙгел | Уйындар | Голдар | Уйындар | Голдр | Уйындар | Голдар | Игры | Голы | Уйындар | Голдар |
| Зенит | Премьер-лига | 2011/12 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | — | — | ? | ? |
| Томь | ФНЛ | → 2012/13 | 11 | 0 | 1 | 0 | — | — | — | — | ? | ? |
| Томь | РФПЛ | 2013/14 | 22 | 1 | 2 | 0 | — | — | 2 | 1 | ? | ? |
| Томь | ФНЛ | 2014/15 | 33 | 3 | 1 | 0 | — | — | 2 | 0 | ? | ? |
| Томь | ФНЛ | 2015/16 | 30 | 0 | 1 | 0 | — | — | 2 | 1 | ? | ? |
| Томь | Итого | Итого | 96 | 4 | 5 | 0 | — | — | 6 | 2 | ? | ? |
| Крылья Советов (Самара) | Премьер-лига | 2016/17 | 22 | 0 | 1 | 0 | — | — | — | — | ? | ? |
| Крылья Советов (Самара) | Итого | Итого | 22 | 0 | 1 | 0 | — | — | — | — | ? | ? |
| Барлығы | Барлығы | Барлығы | 118 | 4 | 6 | 0 | — | — | 6 | 2 | ? | ? |
# Оло Лименца

Оло Лименца — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ, Унежманың оңтүстік-шығысынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Лименца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212102000007537
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 102000753
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 02
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Криуша (Челновая ҡушылдығы)

Криуша — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Челновая йылғаһының һул ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Криуша (Челновая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000028990
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002899
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мәсеҙе (Силәбе өлкәһе)

Мәсеҙе — Силәбе өлкәһе Ҡытау-Ивановск районындағы ауыл. Мәсеҙе ауыл биләмәһенең үҙәге.

# Мәсеҙе (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Район үҙәге Ҡытау-Ивановск ҡалаһынан көнсығышҡа табан, 28 саҡрым алыҫлыҡта, Мәсеҙе йылғаһы буйында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге—494 м.

# Мәсеҙе (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Ауыл 18 быуатта старообрядсылар тарафынан барлыҡҡа килә. Петр I идара иткән ваҡытта Мәсеҙене Твердышев һатып ала һәм Арзамас (Түбәнге Новгород губернаһы), Ветлужский (Кострома губернаһы), Симбирь (Ҡазан губернаһы) өйәҙҙәренән крәҫтиәндәр килтергән. Ауыл Йүрүҙән заводына күсә. Ауыл халҡы ағас ҡырҡып,уны ташығандар, дегет ҡайнатҡандар,завод ихтыяждары өсөн мәғдән сығарғандар. 1861 йылда ауылда 32 ихата, һыу тирмәне булған. 1926 йылда - 143 ихата. 1930 йылда "Красноармеец" артеле ойошторола, уның ағзалары саналар, арбалар, тәгәрмәстәр, мебель эшләгәндәр, икмәк бешергәндәр, май бешкәндәр, иген, йәшелсә, картуф, малдар үҫтергәндәр. Тимерлек, ағас эше оҫтаханалары булған. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында урындағы халыҡ хәрби заказдар үтәгән: бричкалар, сана һәм башҡалар яһағандар. 1963 йылда таҡта ярыу цехы асыла.

# Мәсеҙе (Силәбе өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда "Рәсәй почтаһы" бүлексәһе, китапхана, балалар баҡсаһы, сиркәү, "Тет-а-тет" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте эшләй. МТС операторынан мобиль элемтә бар.

# Мәсеҙе (Силәбе өлкәһе)
## Урамдары

Ауылда 6 урам бар::
* Карл Маркс
* Курмышенская
* Лесная
* Нижняя
* Первомайская
* Советская
# Мозям

Мозям — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сорум-Казым ҡылымығының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Мозям
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302217
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ошнауши

Ошнауши — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Унга йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ошнауши
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400412112100000223
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100022
* Бассейн коды — 08.01.04.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Соловей (Таловка ҡушылдығы)

Соловей — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таловка йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Соловей (Таловка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200010503
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201050
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Мәҡсүт Юнысов

Мәҡсүт Юнысов — Рәсәй империяһы дипломаты, мулла.

# Мәҡсүт Юнысов
## Биографияһы

Сығышы менән түңгәүер ырыуы башҡорттарынан. Мәҡсүт Юнысов Өфө өйәҙе Нуғай даруғаһы Урман-Түңгәүер улусы Ҡырҙас ауылына тәүге төпләнеүсе башҡорттарҙың нәҫел башлығы булған.
Сүмләк слободаһы янында Табын улусы башҡорттары араһында йәшәгән ваҡытта Ҡараҡалпаҡ урҙаһына ебәрелә. Бында ул ҡарағалпаҡ бейҙәре һәм дин әһелдәре менән һөйләшеүҙрҙән һуң, әсирлеккә алынған Рәсәй подданыйҙарын азат итеүгә өлгәшкән.
1723—1724 йылдарҙа Бохараға ебәрелә. Бында Рәсәй императоры Пётр I-нең Бохара ханлығындағы һәм Персиялағы илсеһе Флорио Беневениның һәм Сит ил эштәре коллегияһының дипломатик курьеры була. Ул М. Юнысов аша Санкт-Петербург менән бәйләнеш тотҡан.
1726 йылда Мәхмүт Юнысов Рәсәй илсеһе сифатында ҡаҙаҡ ханы Әбелхәйергә ебәрелә. Унда Кесе жүз ҡаҙаҡтарҙың Рәсәй подданныйлығын ҡабул итеүе тураһында һөйләшеүҙәр була. Һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә Әбелхәйер Санкт-Петербургҡа илселек ебәрә.
Рәсәй империяһының тышҡы сәйәсәте архивында (АВПРИ) Мәҡсүт Юнысовтың үҙ ҡулдары менән яҙған документтары һаҡлана.
1729 йылдан һуң артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Тохлорт-Я

Тохлорт-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ялбын-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тохлорт-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027896
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302789
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йыуаса (йыр)

«Йыуаса» — (рус. Юаса) — 1) башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй. 2) Башҡорттарҙың күмәк уйын бейеүе.

# Йыуаса (йыр)
## Башҡорт халыҡ йыры

«Йыуаса» йырын яҙып алған ваҡыт аныҡ билдәле түгел, 1958 йыл тип фаразларға була. Йырҙы яҙып алған урын да аныҡ күрһәтелмәгән: Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Билал ауылы тип фаразларға ҡала. «Башҡорт халыҡ йырҙары» китабында Х. Ф.Әхмәтов яҙмаһында баҫылып сыға.
«Йыуаса» — башҡорт туйҙарында башҡарылған билдәле шаян бейеү йыры. Туй йолаһы йыры йәки «күстәнәс тураһында» башҡорт йыры.
Башҡорт әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһы фольклор архивының 3-сө томында теркәлгән. Фольклор экспедицияларының төрлө йылдарҙа Башҡортостандың төрлө райондары буйлап тупланған материалдарында бар «Йыуаса» йыры.
Туй барышында Йыуаса көнө — кейәү яғында ла, кәләш яғында туған-тыумасаны йыйып һыйлау мәжлесе ойошторола.
Туй үтеп киткәндән һуң, ике яҡ та Йыуаса һандығына ҡунаҡ саҡыра.
Йырҙың һүҙҙәре
    Беҙҙең ҡоҙа хәлле икән,
    Йыуасаһы баллы икән,
    Ышанмаһаң, ашап ҡара,
    Шәкәрҙән дә тәмле икән.
    Тоҡтоң ауыҙын асайыҡ,
    Йыуасаһын сәсәйек,
    Ҡоҙағыйҙың күңеле булһын,
    Бөтөргәнсе ашайыҡ.
    Ҡамыр баҫһа, ҡоҙасаның
    Ҡулы йәбешә микән?
    Һеҙҙең яҡтың йыуасаһы
    Майһыҙ ҙа бешә икән?
    Эй, эт өрҙө, эт өрҙө,
    Тышта берәү йүткерҙе.
    Ҡоҙағыйҙың йыуасаһы
    Тамағымды бөтөрҙө.

# Йыуаса (йыр)
## Уйын бейеүе

Башҡорттарҙың «Йыуаса» тип исемләнгән күмәк уйын бейеүе булған. Кәләштең ағаһы йәки ҡайнаға кейәүгә йырлаған:
    Кейәүкәйем, һинә ни бирәйем,
    Бохаранан килгән малым юҡ.
    Йөндәремде ярып бирер инем,
    Йәндин башҡа йөрөр хәлем юҡ.
    Зятёк мой, что же тебе мне дать,
    Нет добра из Бухары у меня.

# Йыуаса (йыр)
## Уйын бейеүе
### Башҡарыусылары

— «Мираҫ» ансамбле
— Флүрә Килдейәрова, Тәнзилә Үҙәнбаева, Илдус Ғөбәйҙуллин, Гүзәлиә Татлыбаева башҡара
— «Йыуаса» йырын композитор Анатолий Кукубаев эшкәрткән. Йырсылар йырҙы башҡарғанда, Николай Махней баянда оҙата.
# Маджа

Маджа — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №1831 ҡылымығының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 99 км.

# Маджа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018327
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001832
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тавадзе Илья Кайсарович

Илья Кайсарович Тавадзе (26 декабрь 1905 йыл — 1 ғинуар 1973 йыл) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, дипломат. Фәлсәфә, эстетика тарихы эштәре өлкәһендә эшләүсе автор.

# Тавадзе Илья Кайсарович
## Биографияһы

Илья Кайсарович Тавадзе 1905 йылдың 26 декабрендә тыуа. 1934 йылдан ВКП(б) ағзаһы. В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институтын һәм Мәскәү философия,әҙәбиәт һәм тарих институты аспирантураһын тамамлай. (1934). Философия фәндәре докторы (1964), профессор, Грузин ССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
* 1934 — 1937 йылдан — Тбилиси һәм Мәскәү юғары уҡыу йорттарында философия фәнен уҡыта.
* 1937 йылда — Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк комитеты секретары ярҙамсыһы.
* 1938 — 1939 йылдарҙа — Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире.
* 1939 — 1943 йылдарҙа — Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк комитетының пропаганда һәм агитация буйынса секретары.
* 1943 — 1946 йылдарҙа — халыҡ комиссары — Грузин ССР-ының дәүләт контроле министры.
* 1946 — 1948 йылдарҙа — Францияла СССР Илселегенең беренсе секретары.
* 1949 — 1950 йылдарҙа — СССР сит ил эштәре министрлығының мәғлүмәт бүлеге мөдире 1950 йылдың 22 апреленән 24 ноябренә тиклем — Сүриәлә һәм шул уҡ ваҡытта Ливанда СССР-ҙың Ғәҙәтттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе.
* 1953 йылдың апрель-июне — Грузия Компартияһы Үҙәк комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбе директоры.
* 1955 йылдан — Грузин дәүләт театр институтының ректоры.
1953—1955 һәм 1952—1953 йылдарҙа тотҡонда була.

# Тавадзе Илья Кайсарович
## Наградалары

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (24.20.1941)
# Сүлте ауыл Советы (Илеш районы)

Сүлте ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Сүлте ауылы.

# Сүлте ауыл Советы (Илеш районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Әлмәт районы

Әлмәт райо́ны (татар. Әлмә́т районы́) — Татарстанда район.
Үҙәк — Әлмәт ҡалаһы.Майҙан — 2542,93 км².
# Грос-Ширштедт

Грос-Ширштедт (нем. Groß Schierstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 630 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,25 км². Диңгеҙ кимәленән 129 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6449 һәм автомобиль коды — SLK.