yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Джессика Харрисон

Джессика Харрисон (ингл. Jessica Harrison; 27 октябрь 1977, Шеффилд, Йоркшир һәм Хамбер) — инглиз сығышлы француз триатлонисы, триатлон буйынса күп тапҡыр Франция чемпионы. Ике олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.

# Джессика Харрисон
## Биографияһы
### Иртә йылдары

Джессика Харриссон 5 йәшендә йөҙөү менән шөғөлләнә башлай. Бынан тыш ул атаһы менән тау велосипедында шыуа, был һөҙөмтәлә уны 11 йәшендә триатлонға алып килә

# Джессика Харрисон
## Биографияһы
### Профессиональ карьераһы

Джессика Франция йыйылма командаһына индерелә, уның менән Стефани Диназ-Гро күнекмәләр үткәрә. 2008 йылдың Йәйге олимпия уйындарында Пекинда Джессика 12-се урынды биләй, ә дүрт йылдан һуң Лондон уйындары ҡатнашыусыһы була.
Харрисон һәм Пеон Кароль олимпия дистанцияһында 2009 Франция чемпионы титулына төп дәғүә итеүселәр була. Шул саҡта Пеон Харрисондан һуң икенсе урын алып, титул яулай, ә Харрисон әле гражданлыҡ алмаған була . Был юлы спортсылар шул уҡ тәртиптә финишҡа килә, ә Харрисон беренсе титулды яулай.
Джессика Харрисон Лондонда Донъя кубогында этапта 32-се урын алғандан һуң 36 йәшендә үҙ карьераһын тамамлай.

# Джессика Харрисон
## Биографияһы
### Франция олимпия комитетында ҡатнашыуы

Профессиональ спорт карьераһы менән бер рәттән Джессика Халыҡ-ара триатлон федерацияһының һәм Европа триатлон федерацияһының вәкиле булып тора. Ул Францияның Олимпия комитеты ҡарамағындағы юғары кимәлдәге спортсыларҙың Милли комитеты, шулай уҡ FFTri Милли спорт комиссияһы ағзаһы булып тора.
Ул 2018 йылдың апрель айынан Мартен Фуркад рәйеслеге аҫтында ун һигеҙ кешенән торған спортсылар комиссияһына инә. Улар 2024 йылда буласаҡ Олимпия һәм Паралимпия уйындарына әҙерлек өҫтөндә эшләй.

# Джессика Харрисон
## Биографияһы
### Шәхси тормошо

Джессика Харрисон Кароль Пеон менән мөнәсәбәттә тора. 2010 йылда ул Пеон менән бергә махсус Triathlète журналы өсөн спортта, башлыса триатлонда гомосексуализмға арналған доклад менән сығыш яһай.
Ул «Mako» аҙыҡ-түлек компанияһы хужаһы.
# Брандейс Эльза

Эржебет «Эльза» Брандейс (мадьярса Brandeisz Erzsébet «Elza» — Венгрия бейеүсеһе һәм хореографы. Венгрияла экспрессия бейеүенә нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнә..
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Балатональмадиҙағы йәйге йортонда бер нисә йәһүд, шул иҫәптән 14 йәшлек Джордж Соросты йәшерә. 1995 йылда Эльза Брандейсты Донъя халыҡтарының тәҡүәле кешеһе исеменә лайыҡ була.

# Брандейс Эльза
## Бала сағы һәм йәшлеге

Эржебет Брандейс Австрияның Русте ҡалаһында 1907 йылдың 18 сентябрендә тыуа. Будапешта немец лютеран ғаиләһендә үҫә. Бала сағында Будапешта император Карл Беренсенең тәхеткә ултырыуының шаһиты була. 1923 йылдан 1928 йылға тиклем Брандейс Лили Каллай мәктәбендә бейеүгә өйрәнә. 1930-сы йылдарҙа Венала һәм Дрезденда хореограф Мэри Вигманда уҡый.

# Брандейс Эльза
## Карьераһы

Брандейс тәүҙә бейеүсе, ә һуңыраҡ милләте буйынса йәһүд Белана Лайтай етәкләгән хәҙерге заман бейеүенең шәхси мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, мәктәпте нацистар баҫып алыуынан ҡасыу өсөн, Брандейс Лайтай мәктәбенә үҙенең исемен бирә. Лайтайҙы көсләп Һары йондоҙ йортона күсергәс, Брандейс уға аҙыҡ алып бара, шулай уҡ уға Португалия илселегенән ҡурсалау хаты алырға ярҙам итә. Ә 1944 йылда Брандейс Балатон күле буйында Балатональмадиҙағы йортонда Элизабет Сорос һәм уның 14 йәшлек улы Дьёрдоға йәшеренергә ярҙам итә. Дьёрдо АҠШ-ҡа күсенгәндән һуң Джордж исемен ала, артабан ул бөтә донъяға Джордж Сорос булараҡ таныла.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа яңы коммунистик хөкүмәт экспрессионистик бейеүҙәргә кире ҡарашта була, уларҙы декадент бейеүҙәре тип иҫәпләй, һәм 1948 йылдан Брандейсҡа сәхнәлә сығыш яһау тыйыла, ул Балатональмадиҙа гимнастиканан уҡыта башлай.

# Брандейс Эльза
## Артабанғы йылдар

1963 йылда пенсияға сыҡҡандан һуң Брандейс Шопрондағы Сторно йортонда музей гиды булып китә, унда 1978 йылға тиклем эшләй.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында ул Шопронда яңғыҙлыҡта йәшәй, унда уға Джордж Сорос ярҙамында опекундар ярҙам итә. 110 йәшлек Эльза Брандейс ҡаланың иң өлкән кешеһе була. 2018 йылдың 6 ғинуарында вафат була.
# Кучук-Бай

Кучук-Бай (Кушикбай) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киялы-Буртя йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Кучук-Бай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004294
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200429
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һалмаҡ һаны

Һалмаҡ һаны Ip — һыуҙы тотоулығы күрһәткән тупраҡтын характеристикаһы. Аға алыу һәм йәйеү сикләмәһе айырмаһы (рус. разность между пределами текучести и раската ) .Йәғни был һыуҙын %. Уны өҫтәп һыу һалмаҡ хәлдән аға башлай (рус. процентное содержание воды, которое придётся добавить к грунту, чтобы он из пластичного состояния перешел в текучее ). Һалмаҡ һаны нигеҙендә балсыҡтар айырыла:
Ip=0,01-0,07 — ҡомло тупраҡ (рус. супесь ) .
Ip=0,07-0,12 — еңел балсыҡлы тупраҡ
Ip=0,12-0,17 — ҡаты балсыҡлы тупраҡ
Ip=0,17-0,27 — еңел балсыҡ
Ip > 0,27 — ҡаты балсыҡ
# Бочанка (Канырка ҡушылдығы)

Бочанка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Канырка йылғаһының һул ярына тамағынан 9,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Бочанка (Канырка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200007579
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200757
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Татар Энциклопедия Һүҙлеге

Тата́р Энциклопе́дия Һүҙлеге́ (татар. Tatar Ensiklopədiə Süzlege (TES), Татар Энциклопедия Сүзлеге) — татар телендәге беренсе фәнни универсаль баҫма. Һүҙлектә 17 000-гә яҡын мәҡәлә керҙе. Һүҙлек 2002 йылда көн күрҙе.
Баш мөхәррире М. Х. Хәсәнев, яуаплы мөхәррир Г. С. Сәбирйәнов.
Был китап тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Прецш (Бургенланд)

Прецш (Бургенланд) (нем. Pretzsch (Burgenlandkreis)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 171 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,38 км². Диңгеҙ кимәленән 270 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6667 һәм автомобиль коды — BLK.
# Нюльга

Нюльга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чагва йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Нюльга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032328
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203232
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Муктумер

Муктумер — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юрашка йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Муктумер
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101512111100029225
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102922
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грузия әзербайжандары

Грузия әзербайжандары (рус. азербайджанцы в Грузии) — әзербайжан этносының бер өлөшө, Грузияның этник аҙсылығы.Грузия халҡының 6,5 %-ын тәшкил итә һәм илдәге иң ҙур милли йәмәғәт булып тора, бындай йәмәғәттәргә йәнә әрмәндәр, урыҫтар, абхаздар һәм осетиндар инә. Грузияның көньяҡ, көньяҡ-көнсығыш һәм үҙәк райондарында: Марнеули, Болниси, Дманиси, Гардабани (был дүрт районда улар абсолют күпселекте, йә сағыштырмаса күпселекте тәшкил итә),Сагареджо, Каспи, Мцхета, Цалка, Лагодехи, Карели, Тетри-Цкаро, Гори һәм Телавиҙа йәшәйҙәр. Улар — сөнни мосолмандар. 2002 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, Грузияла 284,761 этник әзербайжан йәшәй.
1980-се йылдарҙа грузиндар һәм әзербайжандар араһында көсөргәнеш булып алһа ла, эш бер ҡасан да ҡоралға тотоноуға барып етмәй. 1991 йылда Грузияла бойондороҡһоҙлоҡ иғлан ителгәндән һуң,әзербайжандар алдында социаль интеграция йәһәтенән күп проблемалар килеп баҫа. Ҡала халҡынан айырмалы рәүештә (мәҫәлән,Рустави һәм Тбилиси әзербайжандары ), ауыл халҡының күпселек өлөшө рәсми грузин телендә һөйләшә белмәй, был үҙ нәүбәтендә күп кенә социаль өлкәләрҙә ҡыйынлыҡ тыуҙыра. 1995—1999 йылдарҙа Гардабани төбәгендә әзербайжан телендә канал эшләп килә (Ellada TV).
Әзербайжандар Грузия парламентында ла эшләй.

# Грузия әзербайжандары
## Әзербайжан халҡының Грузияға килеүе

Грузияла әзербайжан халҡының йәшәй башлауы тарихы күбеһенсә XV-XVII быуаттар аҙағына ҡайтып ҡала. Грузияға фарсы һөжүме осоронда әзербайжандар 1480-се йылдарҙа илдең көньяҡ сигендә, Акстафа һәм Дебед йылғалары һәм башҡа ерҙәргә барып төпләнәләр (ҡаҙаҡ, памбак һәм шурагел төркөмдәре).
XVII быуат башында Ғәббәс I осоронда Дебед үҙәненә борчалу төрки ҡәбиләләре килгән, һәм был төбәктең атамаһы - Борчалы - уларға бәйле. 1604 йылда бында Борчалы хаканаты (солтанаты) ойошторола, ул XVIII быуатҡа тиклем йәшәгән. Кахетияның шул осорҙағы тарихы тураһында Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегендә былай тип әтелә: «В начале XVII века (1615—1616 г.) шах Аббас I с несметными полчищами два раза проникал в Грузию, опустошил её, ограбил церкви и забрал значительную часть жителей Кахетии, вместо которых переселил в Грузию до 15 тыс. дворов адербейджанских татар».
XVIII быуат башында — XIX быуаттың тәүге яртыһында әзербайжан ауылдары Дманиси районында барлыҡҡа килгән.Бында йәшәгән әзербайжандарҙың ата-бабалары Әзербайжандың сик буйына иң яҡын райондарынан, башлыса әзербайжан теленең ҡаҙаҡ диалекты таралған территориянан килгән.
# Талпаҡ (күл)

Талпаҡ - Башҡортостан республикаһының, Ҡырмыҫҡалы районы, Бишауыл-Уңғар ауылы эргәһендәге күл.
# Яңы Каледония

Яңы Каледо́ния (франц. Nouvelle-Calédonie, канак : Kanaky) — Тымыҡ океанда урынлашҡан Францияның административ-территориаль берәмеге. Тымыҡ океандың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә Меланезияла шул исемдәге бер ҙүр утрау һәм бер нисә ваҡ утрауҙан тора. Көньяҡ-көнбайыштан Австралия иҡтисад зонаһы, төньяҡтан Вануату, көньяҡ-көнсығыштан Фиджи утрауы менән сиктәш. Халҡы — 230 мең кеше (2010). Баш ҡалаһы — Нумеа (91 мең.).
# Имис

Имис — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1204 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Имис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007239
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300723
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шеркалы

Шеркалы — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1361 кеше йәшәй.
Почта индексы — 628121, ОКАТО коды — 71121936001.

# Шеркалы
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | 1361 |

# Шеркалы
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Ярудей

Ярудей — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хоровая ҡылымығының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 257 км.

# Ярудей
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051450
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305145
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Зруг

Зруг — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Нар йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Зруг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000112108200003122
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200312
* Бассейн коды — 07.02.00.001
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бали диңгеҙе

Бали диңгеҙе (ингл. Bali Sea, индон. Laut Bali — Тымыҡ океанда Ява утрауының көнсығышы һәм Бали, Ломбок, Сумбава, Сулавеси, Мадура утрауҙары араһында урынлашҡан диңгеҙ. Майҙаны 40 мең кВ.км., уртаса тәрәнлеге 411 м. Һыу температураһы 27-28°C. Тоҙлолоғо 33,0-34,0‰. Төбө вулкан туфынын барыҡҡа килгән ултырма менән йәйелгән. Диңгеҙҙен көньяғындағы утрауҙарҙа бер нисә эре вулкан бар: Батур (һуңгы атылыу 1926 й.), Агунг (һуңғы атылыу 1964 й.), Тамбора һ.б..
Төп порты — Сурабая (Ява утрауы).
* Был диңгеҙ тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Рога (Ить ҡушылдығы)

Рога — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ить йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Рога (Ить ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000010606
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001060
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Солтанова Сәйҙә Мөбәрәк ҡыҙы

Солтанова Сәйҙә Мөбәрәк ҡыҙы (4 октябрь 1925 йыл — 20 июнь 2021 йыл) — актриса, хореограф, режиссер, педагог. Башҡортостандың атҡа­ҙанған мәҙә­ниәт хеҙмәткәре (1993).

# Солтанова Сәйҙә Мөбәрәк ҡыҙы
## Биографияһы

Солтанова Сәйҙә Мөбәрәк ҡыҙы Башҡорт АССР-ы Арғаяш кантоны (хәҙерге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) Ҡолоҡай ауылында тыуған.
1944 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһында конферансье, бейеүсе була, спектаклдәрҙә ҡатнаша.
1946—1948 йылдарҙа Будапештта Венгрияла Совет ғәскәрҙәре төркөмөнөң хәрби часы ҡарамағындағы ансамблдең хореографы булып эшләй.
1949 йылда Темәс башҡорт педагогия училищеһын тамамлаған.
1948—1969 йылдарҙа Әбйәлил һәм Баймаҡ районы мәктәптәрендә башлағыс кластарҙа уҡыта, драма түңәрәктәрен етәкләй.
1969—1980 йылдарҙа Салауат ҡалаһында «Нефтехимик» мәҙәниәт һарайы ҡарамағындағы башҡорт халыҡ театрының актрисаһы булып эшләй.
1989 йылдан — Арғаяш башҡорт халыҡ театры режиссеры.
2002 йылда Арғаяш ауылында балалар драма түңәрәген ойоштороусы һәм режиссеры була.

# Солтанова Сәйҙә Мөбәрәк ҡыҙы
## Наградалары һәм маҡтаулы исемдәре

* Башҡортостандың атҡа­ҙанған мәҙә­ниәт хеҙмәткәре (1993);
* Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының почет грамотаһы (1993);
* Бөтә союз профсоюздар үҙәк советының «Үҙешмәкәр сәнғәттәге ҡаҙаныштары өсөн» билдәһе (1985);
* Силәбе өлкәһе губернаторының почет грамотаһы (1999);
* Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының почет грамотаһы (1999).
# Юхан-Улаф Косс

Юхан-Улаф Косс (норв. Johann Olav Koss, 29 октябрь 1968 йыл) — Норвегияның конькиҙа йүгереүсеһе.
Дүрт тапҡыр олимпия чемпионы (1992 йылда —1500 м, 1994 йылда — 1500, 5000 һәм 10 000 м), 1992 йылда 10 000 м дистанцияла Олимпия уйындарының көмөш призеры, классик күпбәйгелә өс тапҡыр донъя чемпионы (1990, 1991, 1994) һәм Европа чемпионы (1991).
1994 йылда Норвегияла йылдың иң яҡшы спортсыһы. ЮНИСЕФ-тың изге ихтыяр илсеһе.

# Юхан-Улаф Косс
## Спорт һөҙөмтәләре

| Йыл | Европа чемпионаты | Олипия уйындары | Донъя чемпионаты күпбәйге | Донъя чемпионаты юниорҙар |
| 1986 | | | | 14 |
| 1987 | | | | 14 |
| 1988 | | | 30 (20, 35, 26, -) | |
| 1989 | 15 (9, 12, 28, 16) | | 8 (16, 9, 02 !, 15) | |
| 1990 | 4 (11, 02 !, 4, 7) | | 01 ! (11, 02 !, 03 !, 03 !) | |
| 1991 | 01 ! (6, 01 !, 03 !, 01 !) | | 01 ! (6, 01 !, 01 !, 01 !) | |
| 1992 | 02 ! (8, 02 !, 4, 02 !) | 01 ! 1500 м 7e 5000 м 02 ! 10 000 м | 03 ! (8, 01 !, 03 !, 03 !) | |
| 1993 | 02 ! (5, 01 !, 03 !, 4) | | 02 ! (6, 02 !, 01 !, 02 !) | |
| 1994 | 02 ! (6, 4, 03 !, 01 !) | 01 ! 1500 м 01 ! 5000 м 01 ! 10 000 м | 01 ! (9, 02 !, 01 !, 01 !) | |
    йәйә эсендә айырым дистанцияларҙағы һөҙөмтәләр йүгереү тәртибендә күрһәтелгән (500, 5000, 1500, 10 000 м)
1990 йылдан 1994 йылға тиклем Донъя кубогы этаптарында 23 еңеү яулай: 8 тапҡыр 1500 м дистанцияла, 12 тапҡыр 5000 м дистанцияла һәм 3 тапҡыр 10 000 м дистанцияла. 1990 һәм 1991 йылдарҙа 1500 м дистанцияла, 1991 һәм 1994 йылдарҙа 5000/10000 м зачетта Донъя кубогына эйә була.

# Юхан-Улаф Косс
## Донъя рекордтары

Спорт карьераһында 10 донъя рекордын ҡуя.
| № | Дистанция | Ваҡыт | Дата | Урын |
| 1 | 3000 м | 3.57,52 | 13 март 1990 | Херенвен |
| 2 | Классик күпбәйге | 157,396 | 9-10 февраль 1991 | Херенвен |
| 3 | 5000 м | 6.41,73 | 9 февраль 1991 | Херенвен |
| 4 | 10.000 м | 13.43,54 | 10 февраль 1991 | Херенвен |
| 5 | 5000 м | 6.38,77 | 22 ғинуар 1993 | Херенвен |
| 6 | 5000 м | 6.36,57 | 13 март 1993 | Херенвен |
| 7 | 5000 м | 6.35,53 | 4 декабрь 1993 | Хамар |
| 8 | 5000 м | 6.34,96 | 13 февраль 1994 | Хамар |
| 9 | 1500 м | 1.51,29 | 16 февраль 1994 | Хамар |
| 10 | 10.000 м | 13.30,55 | 20 февраль 1994 | Хамар |
# Классиктар аллеяһы

Классиктар Аллеяһы — Кишинев ҡалаһы «Штефан чел маре» паркындағы скульптура комплексы. Аллеяның ике яғынан ҡыҙыл полировкалы гранит постаменттарҙа Молдавия яҙыусыларының һәм ижтимағи-сәйәси, мәҙәни эшмәкәрҙәренең бронза бюстары урынлаштырылған. Классиктар Аллеяһы парктың үҙәген киҫеп үтә. Үҙәктә гранит колоннала А. С. Пушкиндың скульптор А. М. Опекушин (1885) ижад иткән бронза бюсы ҡуйылған. Аллея 1958 йылда төҙөкләндерелә һәм шул ваҡыттан алып ҡала халҡының, баш ҡала ҡунаҡтарының яратҡан урынына әүерелә. Башта Аллеяла 12 бюст була, әммә СССР тарҡалғандан һуң Аллеяны совет осоронда ижадтары хупланмаған молдаван мәҙәниәте эшмәкәрҙәренең бюстары, шулай уҡ румын шағирҙары һәм яҙыусылары скульптуралары менән тулыландырыу башлана. Классиктар Аллеяһына бөгөнгә 25 бюст ҡуйылған.
* Тудор Аргези, скульпторы Дмитрий Вердяну. 1995
* Георге Асаки, скульпторы Л. И. Дубиновский. 1957
* Джордже Баковия, скульпторы Милица Петрашку. 2001
* Лучиан Блага, скульпторы Александр Пикунов-Тырцэу. 1992
* Октавиан Гога, скульпторы Корнел Медря. 2000
* Александру Донич, скульпторы Иосиф Кептэнару. 1957
* Михаил Когэлничану
* Джордже Кошбук, скульпторы Константин Попович. 1996
* Алексей Матеевич,скульпторы Дмитрий Русу-Скворцов. 1990
* Алеку Руссо, скульпторы В. Ларченко. 1957
* Михаил Садовяну, скульпторы авторҙар коллективы. 1990-сы
* Константин Стере, скульпторы Г. Дубровин. 1991
* Никита Стэнеску, скульпторы авторҙар коллективы. 1990
* Александр Хиждеу, скульпторы В. Краковяк. 1957
* Богдан Петричейку Хашдеу, скульпторы Иосиф Кептэнару. 1957
* Мирча Элиаде, скульпторы Василий Голя. 1997
* Михай Эминеску, скульпторы Л. Дубиновский. 1957
# Грязнуха (Уза ҡушылдығы)

Грязнуха — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уза йылғаһының уң ярына тамағынан 148 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Грязнуха (Уза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035635
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003563
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0