yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Номикос йорто (Таганрог)

Номикос йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалалаһындағы XIX быуаттың икенсе яртыһындағы төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Греческая урамы, 53 адресы буйынса урынлашҡан. Тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә инә.

# Номикос йорто (Таганрог)
## Тарихы

Таганрог ҡалаһында Греческая урамы, 53 адресы буйынса йорт XIX быуаттың өсөнсө сирегендә барлыҡҡа килә.Ул II гильдия сауҙагәре Николай Михайлович Ломбако ғаиләһе өсөн төҙөлгән була. Уның һәм уның хатыны Павлина Васильевнаның бер нисә балаһы була. 1867 йылдың 31 ғинуарында беренсе балалары — улы Василий, ике йылдан һуң ҡыҙҙары Мария тыуыуы билдәле.
1866—1867 йылдарҙа Греческая урамындағы 53-сө йорт һатыла һәм Каломира Васильевнаның — Антон Дмитриевич Номикостың ҡатынының милкенә күсә. XIX быуаттың беренсе яртыһы документтарында, ул, бәлки, Антон Дмитриевичҡа ҡағылышлылыр, мәғлүмәт һаҡланып ҡалған: 1831 йылдың 1 авгусында Андрей Григорьевич Номико һәм Ефимия Ларионовнаның улдары Антонийҙың тыуыуы һәм шул уҡ йылдың 16 авгусында суҡындырылыуы тураһында яҙыу бар.
Антондың үҙенең һәм Каломира Номикостың ғаиләһе күп балалы була: Василий, Калиопа, Екатерина, Михаил, Евангелие һәм Александр тигән исемдәр алған балаларының тыуыуы билдәле. Өлкән улы Василий 1884 йылда тыуған, Александр һәм Евангелие игеҙәк булалар. Каломира Номикос һатып алынған йортто үҙгәртеп ҡороуға етди тотоноп китә һәм был өлкәлә нәтижәгә өлгәшә. Уның ире ҡалала актив эшмәкәрлек алып бара— макарон фабрикаһына нигеҙ һала, ә һуңынан вальцовкалау тирмәне — ул уны 1882 йылда төҙөй. , ул изготовить Уның предприятиеларында эшләнгән продукциялар юғары сифатлы тип танылыу ала һәм бер нисә наградаға лайыҡ була. Ә милек хужаһының үҙе тураһында ҡыҙыҡлы тәфсирҙәр билдәле: ул күңелле тәбиғәтле, мәргән атыусы була. Ҡалала өсөнсө кинозал «Иллюзион» ойоштора. Ләкин ул бик аҙ эшләп ҡала.
Антон Номикос 1894 йылдың 12 мартында вафат була. 1912 йылдан уның өйөн өлөшләтә Таганрогтың Панагиото фамилиялы кешеһенең агентура-комиссион контораһы биләй. 1920 йылда йортта профессиональ медицина мәктәбе урынлаша, ул төрлө ваҡыттарҙа төрлөсә аталып йөрөй: медицина техникумы, медицина училищеһы һәм фельдшер-акушер мәктәбе.
Сауҙагәр Номикостың йорто 1925 йылға тиклем уның вариҫтарыныҡы була. 1941 йылда бында фәхишәләр йорто асыла. 1992 йылдан алып йорт төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә индерелгән. Йортта «Спецпроекттрест» урынлашҡан.

# Номикос йорто (Таганрог)
## Һүрәтләү

Мөйөштәге ике ҡатлы йорт кирбес стилендә төҙөлгән. XX быуат башында балкон һәм башня рәүешендәге өҫтәмә архитектура биҙәлеше барлыҡҡа килә. Тәҙрә башындағы көпләүсе таштар, кәрниздәр, кирбес тәҙрә йөҙлөгө фасадты биҙәүсе элементтар булып торалар. сандрик уйын ҡоралы һәм наличники. Икенсе ҡаттағы тәҙрәләр ярымтүңәрәк формаһында эшләнгән һәм кирбес колонналар менән уратып алынған, . Фигуралы һәм ярымтүңәрәк фронтондар кәрниз өҫтөндә урынлашҡан. Фронтонда биҙәк ролен уйнаған, орнамент рәүешендә урынлашҡан тура дүртмөйөшлө сығынтылар ҡуйылған.
# Бүре (йондоҙлоҡ)

Бүре (йондоҙлоҡ) (лат. Lupus) — йондоҙлоҡ, иң яҡты йондоҙо — γ Lup, яҡтылығы 2,80 була. Майҙаны буйынса урыны — 46.
# Явутти

Явутти — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Явутти
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300017686
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301768
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тиник-Яха

Тиник-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Тиник-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075855
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307585
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лай-Яха

Лай-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Лай-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305350
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ачин (Кадрин ҡушылдығы)

Ачин — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кадрин йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ачин (Кадрин ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006046
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100604
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Аюрведа һәм гомеопатия төньяҡ-көнсығыш институты

Аюрведа һәм гомеопатия төньяҡ-көнсығыш институты (NEIAH) — Һиндостан хөкүмәтендә Ministry of AYUSH ойошмаһы ҡарамағында автономиялы ойошма. Ул Маудиангдиангта, Шилонгта, Мегһалайяла урынлашҡан.
Уны рәсми рәүештә Ministry of AYUSH ойошмаһы дәүләт министры Шрипад Йессо Наик 2016 йылдың 22 декабрендә асҡан.
2016 йыл мәғлүмәте буйынса, институт Аюрведа һәм медицина хирургияһы бакалавры һәм Гомеопатик медицина һәм хирургия бакалаврына дүрт йыл ярым дәрәжә курсын тәҡдим итә.
# Нойбранденбург

Нойбра́нденбург (нем. Neubrandenburg, н.-луж. Nowy Braniboŕ, полабск. Branibor Nowy) —Германияла Мекленбург-Алғы Померания ерендәге ҡала. Мекленбург Поозерье районына инә.

# Нойбранденбург
## Тарихы

Нойбранденбург ҡалаһына 1248 йылдың 4 ғинуарында граф Йохан Бранденбург нигеҙ һала.
1945 йылда совет ғәскәрҙәре тарафынан фашист оккупацияһынан азат ителә. Азат ителгәндән һуң ҡала башлығы итеп Сагнаев Барлыбай тәғәйенләнә.
2011 йылдың 1 июленә Мекленбург Поозерье районы составына инә; быға тиклем ер буйһоноуында ҡала статусына эйә булған.

# Нойбранденбург
## Туғандаш ҡалалары

* Колленьо, Италия (1965)
* Вильжюиф, Франция (1966)
* Невер, Франция (1973)
* Кошалин, Польша (1974)
* Петрозаводск, Рәсәй (1983)
* Фленсбург, Германия (1987)
* Гладсаксе, Дания (1990)
* Назарет, Израиль (1998)
* Янчжоу, Ҡытай (1999)

# Нойбранденбург
## Билдәле шәхестәре

* Петер Йохан Зюсмильха — статистик һәм демограф, Һоро монастырь ҡарамағындағы Нойбранденбург гимназияһында уҡыған.
* Рәссам Фридрих Давид Каспар, ата-әсәһе Нойбранденбургтан сыҡҡан, унда йыш килгән.
* Отто-Эрнст Ремер, вермахт генералы, Социалистик империя партияһына нигеҙ һалыусы һәм уның икенсе рәйесе, Нойбранденбургта тыуған.
* Томас Цереск — спортсы (ишеү буйынса), Нойбранденбургта тыуған.

# Нойбранденбург
## Фотоһүрәттәр

* Трептов ҡапҡалары - төп ҡапҡалар
* Трептов ҡапҡалары - алғы ҡапҡалар
# Тәтелдәүес

Тәтелдәүес, тәтелдәүек, ҡыҙылаяҡ, ҡыҙылаяҡ сәпсәү (лат. Tringa totanus, рус. Травник) — оҙон ҡыҙыл аяҡлы, оҙон муйынлы, тура суҡышлы, һырты һарғылт көрән, ҡанаттары сыбар, күгәрсендән бәләкәйерәк һаҙ ҡошо.
Күгәрсендән бәләкәйерәк. Оҙон ғына аяҡлы, һәм оҙон муйынлы һаҙ ҡошо. Кәүҙәһенең өҫ яғы һарғылт көрән. Башы, муйы¬ны буй, ә ҡанаттары эре түңәрәк таптар менән сыбарланған. Ҡойроғоноң өҫтө аҡ. Муйынының ике яғы һәм түше ваҡ ҡара таплы һорғолт һары. Ҡорһағы аҡ. Аяҡтары ҡыҙыл. Ҙур сәпсәүҙән суҡышы төҙ булыуы менән айырыла.
Тауышы яңғырауыҡлы: «тьйүү» йәки «тьйүк-тьйүк». Яҙғыһын ата ҡош тәтелдәй: «титл-титл-титл».
Ҡамышлы һәм бейек үлән баҫҡан күлдәрҙә, йылғаларҙа һаҙлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһын ергә ҡора. Ҡара-көрән һәм ҡыҙғылт көрән таптар менән ҡапланған 3—4 бөртөк һарғылт ҡабыҡлы йомортҡаһы була.

# Тәтелдәүес
## Фотогалерея

* Травник в полёте
* Травник на лужайке
* Вид спереди
* Вид сбоку
* Museum specimen
# Подсулок

Подсулок — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сула йылғаһының уң ярына тамағынан 4,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Подсулок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100023361
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102336
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хар-Дэ-Яха

Хар-Дэ-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарапов Шар ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Хар-Дэ-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304030
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Колонцасс

Колонцасс — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бобровка йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Колонцасс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006478
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300647
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Йомағужа Ҡотлоғошов

Йомағужа Ҡотлоғошов (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Йомағужа Ҡотлоғошов
## Биографияһы

Йомағужа Ҡотлоғошов Ырымбур губернаһы Илекәй-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) Балғажы ауылында йәшәгән. Зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 13-сө Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 13-сө Башҡорт атлы полкы 12-се һәм 7-се кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 22 октябрендә Түбәнге Новгородҡа бара. 1813 йылдың майында Түбәнге Новгород ополчениеһы менән бергә Варшава герцоглығына килә һәм Польша армияһы составына керә. 1813 йылдың 5 авгусынан Глогауҙы блокадалауҙа ҡатнаша һәм ҡәлғә бирелгәнсе уның составында һуғыша. 1814 йылдың 19 мартында союздаш ғәскәрҙәре составында 13-сө Башҡорт атлы полкы Парижға инә.

# Йомағужа Ҡотлоғошов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
# Унтервайд

Унтервайд (нем. Unterweid) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 460 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,13 км². Диңгеҙ кимәленән 440 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98634 һәм автомобиль коды — SM.
# Аҡҡоҙоҡ (Ырымбур өлкәһе)

Аҡҡоҙоҡ (рус. Аккудук)— Рәсәй, Ырымбур өлкәһенең Домбаровка районы Ҡыҙыл Чабан ауыл советы составындағы ҡасаба.

# Аҡҡоҙоҡ (Ырымбур өлкәһе)
## Географияһы

Район үҙәге Домбаровка ҡасабаһынан төньяҡ-көнбайыштараҡ, туранан яҡынса 43 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Аҡҡоҙоҡ (Ырымбур өлкәһе)
## Климаты

Климаты ҡырҡа континенталь. Ҡыш, ҡағиҙә булараҡ, аҙ ҡарлы, ҡоро, һалҡын. Иң һыуыҡ ай — ғинуар. Ғинуарҙың уртаса температураһы — 16,5-17$^о$С. Йылдың һыуыҡ осоронда (ноябрҙән мартҡа тиклем) яуым-төшөм яҡынса 100 миллиметр тәшкил итә. Ҡар япмаһы ноябрь уртаһында ята һәм апрель аҙағында иреп бөтә. Ҡар япмаһының бейеклеге 30 сантиметрҙан кәмерәк була.
Яҙ бик интенсив килә. Температура тиҙ күтәрелә һәм ер йылына. Ҡырау төшмәгән осор уртаса 120—135 көн тәшкил итә.
Йәй эҫе, ғәҙәттә, ҡоро. Июлдә уртаса температура +21,8$^о$С. Максималь температура +42$^о$С градусҡа тиклем барып етергә мөмкин. Йылдың йылы осоронда (апрелдән октябргә тиклем) яуым-төшөм яҡынса 100—250 миллиметр тәшкил итә.
Көҙөн иртәнге ҡырауҙар башлана. Һауа температураһы тигеҙһеҙ. Октябрь аҙағында температура нулдән түбән төшә.

# Аҡҡоҙоҡ (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Ауылға 1929—1930 йылдарҙа «Ҡыҙыл Чабан» совхозының 2-се малсылыҡ фермаһы ҡасабаһы булараҡ нигеҙ һалына. Ауыл 1954 йылдан алып үҫешә башлай, ул саҡта илдә «сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙәрҙе үҙләштереү» сәйәсәте киң йәйелдерелә — был яңынан булдырылған совхоздарға ғына түгел, ә электән эшләп килгән колхоздар менән совхоздарға ла ҡағыла.

# Аҡҡоҙоҡ (Ырымбур өлкәһе)
## Этимологияһы

Аҡҡоҙоҡ ҡасабаһы рәсми атамаһын 1966 йылда алған. Ырымбур өлкәһендәге География институтының Социаль-иҡтисади география бүлегенең «Ырымбур өлкәһе тәбиғәте» фәнни-популяр порталында килтерелгән мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, башҡорт телендәге аҡ һәм ҡоҙоҡ һүҙҙәренән яһалған.

# Аҡҡоҙоҡ (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

2002 йылдан даими халыҡ һаны-186 кеше (ҡаҙаҡтар 99 %) , 2010 йылда 59 кеше.
# Ягъель (Уҫы ҡушылдығы)

Ягъёль (Яг-Йоль) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 191 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ягъель (Уҫы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070081
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007008
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Петь-Хабер-Яха

Петь-Хабер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Индирчато-Се йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Петь-Хабер-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046847
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304684
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Курга (Сулать ҡушылдығы)

Курга — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сулать йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Курга (Сулать ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003141
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000314
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе

1863
Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе — Ырымбур губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы) Иҫке Ҡыйышҡы ауылында 1863—1919 йылдарҙа эшләгән юғары типтағы мосолман уҡыу йорто.

# Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе
## Тарихы

1863 йылда Ырымбур губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы) Иҫке Ҡыйышҡы ауылында сауҙагәр Я. Ҡыҙрасов аҡсаһына төҙөлгән айырым бинала мәҙрәсә асыла. Мәҙрәсәгә нигеҙ һалыусы — М. Камалетдинов. 1864—1885 йылдарҙа Ғ. Камалов, Х. Сәйәшев аҡсаһына тағы ла 5 бина төҙөлә, мәҙрәсә территорияһы киңәйтелә һәм ҡойма менән уратып алына. Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе Өфөлә урынлашҡан Ырымбур мосолман диниә назараты ҡарамағында була.
Мәҙрәсәләр хәйриә аҡсаһына тотолоп, уҡыу бушлай булған. Уҡыу курсының дауамлығы 7—10 йыл тәшкил иткән. Уҡыу программаһына традицион дин ғилеме предметтары — Ҡөрьән тәфсире, хәҙистәр, Ислам тарихы, мосолман догматикаһы (ғәҡид) һәм этикаһы (әхлаҡ), фикһ (хоҡуҡ), логика (мантыйҡ), фәлсәфә (хикмәт), шулай уҡ арифметика, геометрия, ғәрәп, фарсы һәм төрки телдәре һәм башҡа дәрестәр ингән. Мәҙрәсәләрҙә традицион иҫке ысул менән уҡытылған. 1870-се йылдарҙан урыҫ теле уҡытылған класс эшләгән.
«Башҡорт мәктәптәре тураһында мәғлүмәттәр» («Ведомости о башкирских школах»; 1867—1870) буйынса, Ҡыйышҡы мәҙрәсәһендә 1867 йылда 200 шәкерт белем алған. 1868 йылда бында — 500, ә 1913 йылда 100 шәкерт уҡыған. Мәҙрәсә шәкерттәре араһында М. М. Камалетдинов, З. Ғ. Булашев, В. Ф. Ҡоломбәтов булған.
1919 йылда Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе ябылыуға дусар була.

# Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе
## Мөҙәристәре

* М. Камалетдинов (1863 йылдан),
* М. М. Камалетдинов (1904 йылдан).
# Изубриевка

Изубриевка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лух йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Изубриевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100812107000002075
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000207
* Бассейн коды — 05.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пемакода-Яха

Пемакода-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Пемакода-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037931
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303793
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Янтал

Янтал — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Карагай йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Янтал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005292
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100529
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Баладык

Баладык — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урюп йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Баладык
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015828
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201582
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Джепт

Джепт — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Поинга йылғаһының уң ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Джепт
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019829
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001982
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0