yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Ват-Еган

Кесе Ват-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ват-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кесе Ват-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200036422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203642
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Китовый

Китовый — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Китовый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000091726
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009172
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ямбо-Ты-Вис

Ямбо-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыа-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ямбо-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070203
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007020
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мараса

Мараса — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сәрмәсән йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Мараса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005152
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100515
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡорғат

Ҡорғат (рус. Кургатово) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Ҡорғат ауыл советына ҡарай, ауыл советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 278 кеше. Почта индексы — 452562, ОКАТО коды — 80242823001.

# Ҡорғат
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 32 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Красноуфимск): 140 км

# Ҡорғат
## Урамдар

Урам исеме:
* башҡ. Аръяҡ (урамы) — рус. Заречная ( улица )
* башҡ. Ленин (урамы) — рус. Ленина ( улица )
* башҡ. Йәштәр (урамы) — рус. Молодежная ( улица )
* башҡ. Азатлыҡ (урамы) — рус. Свободы ( улица )

# Ҡорғат
## Күренекле ауылдаштар

* Ғәлимов Рәүил Әхмәҙулла улы (19.04.1950, Ҡорғат) — хужалыҡ эшмәкәре. 1987—1999 йылдарҙа Ҡорғат ауыл советы рәйесе.
* Закирйәнова Люция Ғәни ҡыҙы (25.02.1948, Ҡорғат) — педагог, Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1994)
* Әлхәйҙәров Нурғәлей Хәйҙәр улы (31.01.1930, Ҡорғат — 18.10.2004, Йыланыш) — киномеханик, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976), СССР-ҙың кинематография отличнигы (1980).
# Моравалағы Нове-Место ҡалаһы

Нове-Место-на-Мораве (чех Nové Město na Moravě) — Моравалағы Нове-Место ҡалаһы Ждяра-над-Сазавоу районына ҡараған ҡала (Высочина крайы, Чехия). Ждяр тауҙарының көньяҡ ситендә, Ждяра-над-Сазавоу ҡалаһынан көнсығышҡа табан 10 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Моравалағы Нове-Место ҡалаһы
## Тарих

Яҡынса 1250 йылда ҡалаға Бочкем Обрани нигеҙ һала, ул шулай уҡ Ждяра-над-Сазовоуҙағы цистерциан монастырына ла нигеҙ һалыусы була. 1293 йылда беренсе тапҡыр король II Вацлавтың исемлегендә «Civitas Nova» исеме аҫтында телгә алына

# Моравалағы Нове-Место ҡалаһы
## Иҫтәлекле урындары

Ҡалала яҡшы һаҡланып ҡалған тарихи үҙәк бар.
* Изге Кунигунда костелы, иң боронғо өлөшө XIV быуатта төҙөлгән.
* Успение Богородица зыярат сиркәүе (чех Kostel Nanebevzetí Panny Marie), 1596 йылда беренсе тапҡыр телгә алына.
* Новоместский замогы, 1589 йылда төҙөлә башлаған.
* 1555 йылда төҙөлгән иҫке ратуша.
* 1898 йылда нео-ренессанс стилендә төҙөлгән инжил сиркәүе.

# Моравалағы Нове-Место ҡалаһы
## Спорт

1934 йылда ҡала янында «Золотая лыжня Чешско-Моравской возвышенности» (чех Zlatá lyže Českomoravské vrchoviny) турниры үткәрелә. Ҡаланан төньяҡ-көнбайышҡа табан «Vysočina» биатлон комплексы урынлашҡан. Был комплекста күп тапҡырҙар биатлон буйынса Еевропа кубоктары һәм Донъя кубоктары, ә 2013 йылда биатлон буйынса донъя чемпионаты үткәрелә.
2007 йылда ҡала тирәһендә велосипед спорты һәм ориентирлашыу спорты буйынса донъя чемпионаты, ә 2000 йылда — юниорҙар араһында донъя чемпионаты үткәрелә. Ориентирлашыу буйынса донъя чемпионаты үткәреү урыны итеп ҡаланың спорт шарттарына ярашлы ҡыҙыҡлы урындары күп булғанға һайлағандар.

# Моравалағы Нове-Место ҡалаһы
## Билдәле шәхестәр

* Блажичек, Олдржих — рәссам-пейзажсы
* Маковский, Винцент — скульптор
* Штурс, Ян — скульптор
* Сабликова, Мартин — конькиҙа йүгереү буйынса олимпия чемпионы.
* Бради, Хана — йәһүд сығышлы чех ҡыҙы, холокост осоронда үлтерелә. 2002 йылда уның тураһында «Чемодан Ханы» тигән биографик китап яҙыла
* Земанова, Ивана — Чехия президенты Милош Земандың ҡатыны
* Отакар Ши — композитор, музыка педагогы, , теоретик. Чехия сәнғәте һәм фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы. Ике тапҡыр Чехословакия Дәүләт премияһы лауреаты (1937 һәм 1930).
# Випфраталь

Випфраталь (нем. Wipfratal) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2834 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,8 км². Диңгеҙ кимәленән 319 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99310 һәм автомобиль коды — IK.
# Халыҡ-ара гимнастика федерацияһы

Халыҡ-ара гимнастика федерацияһы (франц. Federation Internationale de Gymnastique (FIG) йәки ингл. International Federation of Gymnastics (IFG)) — гимнастика спорт төрҙәре федерацияһы. Донъялағы иң өлкән спорт федерацияһы.

# Халыҡ-ара гимнастика федерацияһы
## Тарихы

1881 йылдың 23 июлендә Бельгия гимнастика ассоциацияһы президенты Николас Куперус инициативаһы менән Льеж (Бельгия) конгресында өс дәүләт — Бельгия, Нидерланд һәм Франция вәкилдәрен берләштергән Европа гимнастика ассоциацияһы ойошторолған. Шулай итеп, Халыҡ-ара гимнастика федерацияһы ФИЖ — иң өлкән халыҡ-ара спорт федерацияһы. Яйлап ағза илдәр географияһы киңәйә барған һәм Европа гимнастика федерацияһы Халыҡ-ара гимнастика федерацияһы (ФИЖ) тип үҙгәртеп ҡорола.
1896 йылғы тәүге Олимпия уйындарынан башлап гимнастика олимпия программаһына инә. ФИЖ Йәйге олимпия спорт төрҙәре халыҡ-ара федерациялары ассоциацияһына инә һәм Халыҡ-ара олимпия комитеты уны таный.
Федерация сығыштарҙы баһалау ҡағиҙәләрен билдәләүсе сығыш регламентын эшләй. Дисциплина Халыҡ-ара гимнастика федерацияһына алты гимнастика дисциплинаһы: спорт гимнастикаһы (ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ), художестволы гимнастика, спорт аэробикаһы, спорт акробатикаһы, батутта һикереү инә.
# Исмәғил Бикмөхәмәт

Исмәғил Бикмөхәмәт — сәйәхәтсе һәм яҙыусы.

# Исмәғил Бикмөхәмәт
## Биографияһы

Исмәғил Бикмөхәмәт улы XVIII быуатта Ырымбур губернаһы Ырымбур провинцияһы (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Һаҡмар районы) Сәйет биҫтәһендә тыуған.
1751 йылда сауҙа юлдарын асыу маҡсатында өс юлдашы — Күбәк Байназаров, Надир Сәфәров, Яҡуп Йәғәфәров менән Һиндостанға сәйәхәт ҡыла. Уның маршруты Урта Азия, Афғанстан, Иран, ғәрәп илдәре (хәҙерге Ираҡ, Сәғүд Ғәрәбстаны, Сүриә), Ғосман империяһы аша үтә.
Бохаранан бер аҙна эсендә Андхой ҡалаһына, артабан бер карауан составында Маручак, Герат, Кандагар, Келат, Кедж, Бендер ҡалалары аша үтәләр. Һуңынан диңгеҙ юлы аша 5 көн эсендә Басраға (хәҙерге Ираҡ) барып етә һәм 2 ай дауамында бында туҡтала. Артабан диңгеҙ юлы буйлап 18 көн эсендә Сурат ҡалаһына барып етә, ҡала янында диңгеҙ пираттары менән алышҡа ингәндә уның ике юлдашы — Надир һәм Ғабдрахман һәләк була. Артабан бер сауҙа карауаны составында ҡоро ер буйлап Аурангабад һәм Хәйҙәрабад ҡалалары аша үтеп Мусалипатамға барып етә. Бынан диңгеҙ юлы аша Чинсура ҡалаһына килеп, артабан ҡоро юл буйлап Делиға барып етә һәм бында 9 ай дауамында йәшәй. Лахорҙы яулап алғандан һуң афған хакимы Әхмәт шаһ Дурани ғәскәрҙәре менән Делины ҡамауға ала һәм вәзир Иман әл-Мөлөк ҡаланы биргәс, Делины талай һәм емерә, Исмәғил Бикмөхәмәт был ваҡиғаларҙың шаһиты була.
Афған ғәскәрҙәренең хәрәкәте туған яғына ҡайтырға ҡамасаулағас, Ғәрәбстанға хаж ҡылырға юллана. Сурат ҡалаһынан диңгеҙ юлы буйлап 3 ай дауамында Жиддәгә килеп етә, диңгеҙ юлында уның карабы көслө штормға эләгә. Артабан мосолмандарҙың изге урындары — Мәккә, Таиф һәм Мәҙинәгә барып хаж ҡыла.
Дамаскта сирләп юлдашы Яҡуп Йәғәфәров вафат була, бер үҙе ҡалған Исмәғил Бикмөхәмәт юлын дауам итә һәм Ғосман империяһының баш ҡалаһы Истанбулға барып етә. Әммә туған яғына ҡайтырға аҡсалары булмағас, ҡалалағы бер кибеттә эшләй башлай һәм тик 25 йыл үткәс кенә ниәттәрен тормошҡа ашыра — 1783 йылда туған яғына әйләнеп ҡайта.
Исмәғил Бикмөхәмәт үҙенең ил гиҙеүҙәрен «Исмәғил аға сәйәхәтнамәһе» әҫәрендә тасуирлай. Шулай уҡ бында Шәреҡ халыҡтарының йолалары, мәҙәни ҡомартҡылары һәм изге урындары тураһында мәғлүмәт бирә.
«Исмәғил аға сәйәхәтнамәһе» әҫәре башта ҡулъяҙма формаһында таралыу ала. 1840 йылда Ҡаҙаҡлар ауылында йәшәүсе Ғәбделҡадир бин Монасип тарафынан яҙылған был әҫәрҙең күсермәһе тулыһынса һаҡланмаған. Күсереп яҙыусылар араһында Ризаитдин Фәхретдиновтың атаһы — Фәхретдин бин Сәйфетдин дә була, уның 1858 йылда күсереп алған варианты хәҙерге ваҡытта Өфө фәнни үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында һаҡлана. Фазыл Туйкин 1914 йылда Зәй-Ҡаратай ауылында йәшәүсе Сабир бин Науширүәндә «Исмәғил аға сәйәхәтнамәһе» әҫәренең ҡулъяҙмаһын табып ала, был вариант Аггал Сәли бин Сәғит тарафынан күсереп яҙылған.
1862 йылдан башлап бер нисә тапҡыр Ҡазанда, Өфөлә һәм Ырымбурҙа нәшер ителә. Ризаитдин Фәхретдинов әҫәргә инеш, иҫкәрмәләр һәм өҫтәмә мәғлүмәт индереп 1903 йылда баҫтырып сығара.
# Юма-Ега

Юма-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин йылғаһының һул ярына тамағынан 202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 148 км.

# Юма-Ега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046751
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204675
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бикбов Фәйзулла Искәндәр улы

Фәйзулла Искәндәр улы Бикбов — башҡорт журналистикаһы уҙаманы, патриот шағир.

# Бикбов Фәйзулла Искәндәр улы
## Биографияһы

Фәйзулла (Фәйзи) Искәндәр улы Бикбов 1908 йылда Әбүләйес ауылында донъяла килә. Мәктәп тамамлағас, Ырымбурҙағы Карауанһарайҙа, Башҡорт педагогия техникумында белем ала. 1926 йылда биш студентты, шул иҫәптән Фәйзулланы, уҡыуҙы дауам итһендәр өсөн Өфөгә күсерәләр. 1929 йылдан гәзит-журналдарҙа әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй. Ул, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарын иҫәпкә алмағанда, хаҡлы ялға киткәнсе «Башҡортостан» гәзитендә эшләй.
Фәйзи Бикбов һуғыштың тәүге көндәрендә үк фронтҡа китә. Шағирҙың яу юлы 1941 йылдың 30 июленән алып 1945 йылдың 12 декабренә тиклем дауам итә. Ф. Бикбов ауыр һуғыш шарттарында ла ижад эшен дауам итә. Уның патриотик шиғырҙары рус һәм татар телдәрендә сығыусы фронт гәзиттәрендә баҫылып тора. 1942 йылда уның «Ленинград һағында» исемле шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға. Фронтта ике яра һәм ауыр контузия ала. «Ленинград оборонаһы өсөн», «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән наградланған.
Һуғыштан һуң, шәхес культы фаш ителгәнсе, шағирға тән ғазабынан тыш, йән ғазабы ла кисерергә тура килә. 1955 йылдың 8 сентябрендә Яҙыусылар Союзы идараһы Фәйзи Бикбовты Союз ағзалығынан сығара. Был аяуһыҙ ҡарарҙың асылы шунда. Йәнәһе, ул — элекке улус старшинаһы Юлбарыҫ Бикбовтың ейәне. Беренсе Башҡорт хөкүмәте рәйесе Юныс Юлбарыҫ улы Бикбовтың ике туған ҡустыһы… Шағир 1969 йылда вафат булған.
Һуңғы йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышы осороноң шиғриәтен барлау уңайы менән Фәйзи Бикбовтың әҫәрҙәренә лә иғтибар арта төштө.
# Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улы

Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улы (1903 йыл, Башҡортостан Республикаһы Белорет районы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

# Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улы
## Биографияһы

Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улы 1903 йылда (икенсе мәғлүмәт буйынса 1904 йылда) Башҡортостан Республикаһының Белорет районында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылда Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының миномет батареяһында миналар ташыусы булып хеҙмәт итә.
Һуғыш яланында күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылдың 30 сентябрендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 18.01.1944, документ датаһы: 30.09.1944, Приказ №: 16/н) менән бүләкләнә.
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән Наградлау ҡағыҙында Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улының батырлығы тураһында ошолай тасуирлана:
* Миномет батареяһының миналар ташыусыһы гвардия ҡыҙылармеецы Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улын, 1944 йылдың 18 ғинуарында Петриков ауылы районында һуғыш ваҡытында, көслө ут аҫтында үҙенең расчетына миналар ташығаны өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләргә.

# Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)
# Борина (Люнда ҡушылдығы)

Борина — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люнда йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Борина (Люнда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400212110000043809
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004380
* Бассейн коды — 08.01.04.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Письмянка (Өҫән ҡушылдығы)

Письмянка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Өҫән йылғаһының уң ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Письмянка (Өҫән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028251
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102825
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гәрәев Рәүис Ғиниәт улы

Гәрәев Рәүис Ғиниәт улы (24 апрель 1949 йыл — 3 июнь 2005 йыл) — ғалим-агроном. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1998). Татарстан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995), Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2000).

# Гәрәев Рәүис Ғиниәт улы
## Биографияһы

Рәүис Ғиниәт улы Гәрәев 1934 йылдың 10 декабрендә Башҡортостан АССР-ы Шаран районы Түбәнге Зәйет ауылында тыуған.
1972 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай.
1970—1972 йылдарҙа Шаран районының «Ыҡ» колхозының баш иҡтисадсыһы булып эшләй.
1973 йылда Татар АССР-ына күсә. 1979 йылдан КПСС‑тың Тәтеш район комитетының бүлек мөдире, секретары була.
1985 йылдан Татар АССР-ы ауыл хужалығы министрының 1-се урынбаҫары вазифаһын үтәй.
1986 йылдан Ҡазанда «Татрапс» производство-ғилми берекмәһенең генераль директоры вазифаһын башҡарған.
1996 йылдан Татарстан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының директоры була.
1998—2004 йылдарҙа «Татарстан баҫыуы» («Нива Татарстана») журналының баш мөхәррире вазифаһын үтәй.
2005 йылдың 3 июнендә Ҡазан ҡалаһында вафат була.
Фәнни тикшеренеүҙәре Рәсәй Федерацияһы шарттарында рапс үҫтереү технологияһының ғилми‑етештереү нигеҙҙәрен булдырыу мәсьәләләренә арналған. 100-ҙән ашыу фәнни мәҡәләләр һәм китаптар, шулай уҡ 4 уйлап табыу авторы.

# Гәрәев Рәүис Ғиниәт улы
## Биографияһы
### Хеҙмәттәре

* Рапс в системе мирового сельского хозяйства. — Казань, 1997.
* Методологические подходы и опыт организации деятельности научного учреждения в современных условиях. — Казань, 2000.

# Гәрәев Рәүис Ғиниәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Татарстан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995)
* Татарстан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премия лауреаты (1997).
* Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2000)

# Гәрәев Рәүис Ғиниәт улы
## Хәтер

Ҡазан ҡалаһы урамдарының береһе Рәүис Гәрәев исемен йөрөтә.
# Подлесная Тавла

Подлесная Тавла (эрзя Вирь Тавла) — Мордва Республикаһының Кочкур районы ауылы, Подлесная Тавла ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
«Саранск таможня китабында» телгә алына (1692). 1706 йылғы документтар буйынса Подлесная Тавлала 57 йорт була. 1867 йылда ауылда Христорождественский сиркәүе төҙөлә. (2001 йылда тергеҙелгән).
"Пенза губернаһындағы тораҡтар исемлеге"ндә (1869) Подлесная Тавла — 183 ихатаһы булған Саранский өйәҙе ҡаҙна ауылы; унда 3 тирмән һәм май эшләү кәсепханаһы була. 1914 йылда ауылда 299 ихата иҫәпләнә. 1929 йылда «Эрзянь таңдары» («Моҡша заря») коммунаһы ойошторолған , 1931 йылда — «Эрзя» һәм «Ҡыҙыл трактор» колхоздары барлыҡҡа килә, ә 1939 йылда улар 18-се партсъезд колхозына берләштереп, эреләтелә, 1997 йылдан — СХПК, 2001 йылдан башлап — «Тавла» ЯСЙ.
Ауылда мәҙәниәт йорто (хәҙер авария хәлендә булыу арҡаһында ябылған) бар, төп мәктәп, шулай уҡ Подлесный-Тавла эксперименталь балалар сәнғәт мәктәбе, ауыл хужалығы предприятиеһы — ЯСЙ «Тавла» агрофирмаһы эшләй.
2006 йылдың 6 сентябрендә В. И. Ромашкин исемендәге уникаль йорт-музей «Этно-Кудо» асылған.
Христорождественский сиркәүе бар. 1867 йылда Рождество Христова хөрмәтенә төҙөлгән ағас сиркәү совет осоронда тулыһынса емерелгән. Мордовия һәм Саранск епархия барлыҡҡа килгәндән һуң, тергеҙелгән мәхәлләгә элекке бер ҡатлы колхоз ашханаһы бинаһы тапшырыла (2001 йыл). Артабан был бина кирбес менән көпләнә, ҡыйығы өҫтөндә алтын менән ялатылған көмбәҙ баҫтырыла, тәре ҡуйыла. Сиркәү янында һигеҙ мөйөшлө ике ҡатлы, сатырлы көмбәҙле саң манараһы төҙөлә. Сиркәү территорияһы биҙәкле тимер ҡойма менән уратыла. Ауыл халҡы тарафынан һаҡланған боронғо ғибәҙәтхананың иконалары яңы сиркәүгә кире ҡайтарыла.

# Подлесная Тавла
## Ауылдың күренекле кешеләре

* Ауылда Советтар Союзы Геройы Иван Кудашкин тыуған. Мәктәп бинаһына уның хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* ғалим И. Ф. Каргин.
* ағасты һырлап киҫеүсе Калаганонь Керяз (П. В. Рябов)

# Подлесная Тавла
## Ағас һырлау мәктәбе

Тавла ауылы ағас һырлау менән билдле. Уның һырланыуында богородский уйынсығына оҡшашлыҡтары бар, ләкин бындағы ағас һырлауҙың тик үҙенә генә хас, айырым колоритлығы бар. Тавла оҫталарының эшендәге үҙәк урынды йыш ҡына юмор менән һуғарылған төрлө тормош хәлендәге кеше образдары биләй.
Ағас һырлау мәктәбенә 1970 йылда Ичалков педагогия училищеһын тамамлаусы Николай Иванович Мастин нигеҙ һала. Ул ауыл мәктәбендә ағас һырлау түңәрәге ойоштора, артабан был түңәрәк эксперименталь балалар сәнғәт мәктәбенә әйләнә.
# Мзас

Мзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Мзас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200009034
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200903
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тирмә (уйын)

Тирмә — башҡорт халыҡ балалар уйыны.

# Тирмә (уйын)
## Уйын ҡағиҙәһе

Уйында дүрт төрөкм балалар ҡатнаша. Төркөмдәр дүрт мөйөшкә урынлаша. Уртала ултырғыста милли биҙәкле яулыҡ ята. Балалар төркөмдәрендә барыһы бергә ҡулға ҡул тотоношоп, дүрт ерҙә әйләнеш яһап таҡмаҡлап бейеҙәр:
* Беҙ, беҙ беҙ инек,
* Түңәрәккә йыйылдыҡ.
* Йырланыҡ та бейенек,
* Һыу сәсрәтеп йүгерҙек.
Көй йырһыҙ дауам иткән саҡта балалар дөйөм түңәрәккә баҫалар. Аҙаҡ музыка туҡтағас, һәр төркөм үҙ ултырғысына йүгерә һәм ултырғыста ятҡан яулыҡ менән тирмә ҡора. Ҡайһы төркөм беренсе төҙөй, шул еңә.
# Тия (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)

Тия — Рәсәйҙәге йылға. Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Тия (Оло Сәрмәсән ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100005305
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100530
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1