yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зарип (исем)

Зарип (исем) — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

# Зарип (исем)
## Этимологияһы

Зарип (Зариф) башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, ҡупшы, телгә оҫта тигәнде аңлата.

# Зарип (исем)
## Билдәле кешеләр

Байғусҡаров Зариф Закир улы (30 июнь 1967 йыл) — юрист, сәйәсмән. Рәсәй Федерацияһының 7-8-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты."Берҙәм Рәсәй" фракцияһы һәм Дәүләт Думаһының Дәүләт ҡоролошо һәм ҡануниәт буйынса комитеты ағзаһы.

# Зарип (исем)
## Фамилияла

Зарипов Ирек Айрат улы (27 март 1983 йыл) — Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. Йәмәғәт эшмәкәре. Ванкувер Паралимпиадаһының дүрт тапҡыр чемпионы, Сочи олимпиадаһында Рәсәй вәкиле, терәк-хәрәкәт ағзалары зарарланған инвалидтарҙың Рәсәй физкультура һәм спорт федерацияһының беренсе вице-президенты. Халыҡ телендә «Башҡорт Маресьевы» тигән исем алған, уның спорт буйынса иптәштәренә рәсми рәүештә лә «заман Маресьевтары» тигән шундай бүләктәр тапшырыла
Зарипова Рина Баян ҡыҙы (12 (19) март 1941 йыл — 10 ғинуар 2008 йыл) — журналист, уҡытыусы, тәржемәсе. 1973—2002 йылдарҙа «Татарстан яшьләре» гәзитенең хаттар бүлеге мөдире. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995), «Бәллүр каләм» («Гәлсәр ҡәләм») журналистар бәйгеһе лауреаты (2001).
Зарипов Хәкимйән Сәрйәр улы (18 октябрь 1929 йыл — 4 апрель 2012 йыл) — башҡорт яҙыусыһы һәм драматургы, юрист, 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Миәкә районының Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияһы лауреаты (1999)
Зарипов Нур Талип улы (15 июнь 1925 йыл — 6 сентябрь 1997 йыл) — башҡорт фольклорсыһы, әҙәбиәт ғалимы, филология фәндәре кандидаты. 1951 йылдан — КПСС, 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Зарипов Ғәбделхай Әхәт улы (27 август 1923 йыл — 2020 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.
Зарипов Айрат Йәнсура улы (12 октябрь 1962 йыл) — ғалим-социолог, философия фәндәре докторы, Башҡортостан Фәндәр Академияһында Фәлсәфә буйынса фәнни кәңәшмәнең ғилми сәркәтибе, Рәсәйҙең Халыҡ-ара эштәр буйынса Советы эксперты.
Зарипов Ирек Фәсхетдин улы (рус. Зарипов Ирек Фәсхетдинович; 18 ғинуар 1956 йыл — 3 сентябрь 2018 йыл) — ветеринария табибы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
Зарипов Хәмитйән Камал улы (15 октябрь 1910 йыл — 9 февраль 1990 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре.Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1950—1970 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Саҡмағош районының «Еңеү» колхозы рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Зарипов Хөсәйен Ғабдрахман улы (31 март 1916 йыл — 17 август 1956 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкы сапёры, рядовой. Дан орденының тулы кавалеры.
Зарипов Зиннур Зариф улы (10 март 1915 йыл — 11 июль 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар дивизияһы артиллерия полкының орудие командиры, старшина. 1945 йылдан Дүртөйлө районының «Ҡыҙыл Бүләк» колхозы рәйесе, рәйес урынбаҫары, ферма мөдире. Дан орденының тулы кавалеры. Башҡорт АССР-ының 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
# Кондрашка

Кондрашка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тисулька йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кондрашка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200018637
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201863
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Күгәръянған

Күгәръянған рус. Кугаръянган) — Рәсәй Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы Красносакмарск ауыл Советындағы иҫтәлекле ваҡиғаға бәйле биләм.

# Күгәръянған
## Географияһы

Иҫтәлекле биләм Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы 2016 йылға тиклем Красносакмарск ауыл Советы биләмәһендә (хәҙер Ҡыуандыҡ ҡала округы) Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы Бохарсы йылғаһының уң ярында, хәҙер инде юҡҡа сыҡҡан Ҡәйеп ауылынан 2 саҡрым түбәндәрәк урынлашҡан.

# Күгәръянған
## Этимологияһы

Ырымбур топонимдар белгесе Б. А. Моисеев «Местные названия Оренбургской области. Историко-топонимические очерки» тигән китабында яҙғанса, был атама тураһында һөйләгән информатор уның башҡорт телендәге «күк айғыр янған» тигән һүҙҙәрҙән хасил булған, тип аңлатҡан. Моисеев был аңлатмаға шик менән ҡарай, әммә уңышлыраҡ аңлатма табып булманы, ти.
Ысынлап та, урыҫ теленә һүҙмә-һүҙ тәржемә — «Сгоревший сивый жеребец» башҡорт телен һәм йылҡысылыҡ серҙәрен белмәгән кешелә шик уятырлыҡ шул. Мәгәр башҡорт телендә «ат яныу» төшөнсәһе бар, 2 томлыҡ "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә «Яныу» һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бирелә. Улар араһында ат яныу күренеше тураһында ла аңлатма бар: Шәп, ҡыҙыу сабып, ныҡ тирләп килгән йылҡы малына ҡапыл һыу эсереп, малдың зыянлауын йәки ныҡ ауырыуын аңлата был төшөнсә.
Ат яныу күренеше урыҫ телендә опóй тип атала
# Калач-Соим

Калач-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Калач-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030343
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303034
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тавреньга (Вела ҡушылдығы)

Тавреньга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вель йылғаһының уң ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Тавреньга (Вела ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002888
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Серге

Серге - (рус. чепра́к, по́тник, нем. waltrapp) - үңлек өҫтөнән эйәр аҫтына һалына торған тышлы кейеҙ,. Уны сергетыш тип аталған биҙәкле күн йәки буҫтау тышлыҡ менән ҡаплайҙар.

# Серге
## Тәғәйенләнеше

Серге бер нисә функцияны үтәй:
* аттың тирен һеңдерә, арҡаһын ҡоро һаҡлай;
* эйәрҙе тирҙән һаҡлай;
* эйәр аттың арҡаһында шыуып йөрөмәй;
* аттың арҡаһы ныҡ тирләп китмәй.
Шулай итеп, серге аттың арҡаһын һаҡлау сараһы ла һәм уңайлылыҡ та тыуҙыра. Башҡорттарҙа серге һәм сергетыш эстетик элемент, күркәмлек монаяты булып та тора.Сергетыш атҡа күҙ тейеүҙән һаҡлаусы булып та тора тип һанаған башҡорттар.

# Серге
## Тарихы

Рәсәйҙә серге XIV быуаттарҙан алып XVIII быуатҡа тиклем плат, чепрак, чандарь тип аталған. Пётр I заманында ғәскәрҙе немец өлгөһөндә кейендерә башлағас, чепрак һаҡлана, әммә билдәле бер формаһы булмай. Артабан беселеше лә, материалы ла күрһәтелә башлай. 1763 йылда «чепрак» һәм «вальтрап» бер үк мәғәнәгә эйә була. Һуңынан бөтә ҡупшы сергеләр - вальтрап, ә япмалары чепрак тип атала башлай.
Гусар полктарында вальтрап һалдаттың кейемдәре төҫөндә була.
* Лейб-гвардия гусар полкы офицеры вальтрапы (сергеһе) , 1826-1855
* Эйәргә ҡапланған тире вальтрап. 1843 йылдан һуң).
* Түшәк_өсөн_ҡулланылған_сергетышлы_кейеҙ
* Ат_биҙәү_өсөн_ҡулланылған_сергетышлы_кейеҙ
# Спартак тыҡрығы (Таганрог)

Спартак тыҡрығы — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы тыҡрыҡ.

# Спартак тыҡрығы (Таганрог)
## Географияһы

Спартак тыҡрығы ҡаланың үҙәк, тарихи өлөшөндә, Петр урамы һәм Октябрь урамыараһында урынлашҡан. Спартак тыҡрығындағы сквер Герой подпольщиктар скверы исемен йөрөтә.

# Спартак тыҡрығы (Таганрог)
## Тарих

Тыҡрыҡ элек Кампенгаузен исемен йөрөткән. Таганрог ҡалаһы башлығы хөрмәтенә сквер башта Балтазар Балтазарович Кампенгаузен исемен йөрөтә (1805—1809).
Спартак тыҡрығының Фрунзе һәм Октябрь урамдары араһындағы өлөшө совет осоронда Комсомол майҙаны тип атала. Тап Спартак тыҡрығы территорияһында һәләк булған геройҙарҙың батырлығын мәңгеләштереү өсөн һәйкәл ҡуйыла. Тәүҙә һәйкәл урынына мемориаль плита һалынған була.

# Спартак тыҡрығы (Таганрог)
## Тыҡрыҡта урынлашҡан

* ТУМ — Спартак тыҡрығы,1
* Таганрог яҡ кейеме фабрикаһы
* Әҙәби музей А. П. Чехов әҙәби музейы (гимназия бинаһы)

# Спартак тыҡрығы (Таганрог)
## Һәйкәлдәр

* Петр I һәйкәле — Петр урамы менән киҫешкән урында(1903 — 1924).
* «Йәшлек анты» Таганрог подпольщиктары һәйкәле — иҫке Чехов гиназияһы бинаһы алдында урынлашҡан. Һәйкәл 1941—1943 йылдарҙа Таганрог (подпольеһы) йәшерен ойошмаһында ҡатнашыусыларға арналған. Владимир һәм Валентина Грачевтар — скульптура монументының авторы. Һәйкәлдең постаментын һәм уның тирәһендәге биҙәү элементтарын булдырыусылар менән архитектор Пантелеймонов етәкселек иткән. Монументтың бейеклеге 4 метр тәшкил итә, постамент бейеклеге — ярты метр.

# Спартак тыҡрығы (Таганрог)
## Иҫтәлекле урын

* Спартак тыҡрығы, 4 — ХIХ быуат төҙөлөшө, ул Мавра Шаркова милегендә була, милек һуңынан уйлап табыусы Иван Васильевич Ситниченконыҡы була.
* Спартак тыҡрығы, 6 — Иван Христофорович һәм уның вариҫтары милке, йорт уларҙың милке булып 1870-се йылдарҙа тора. XХ быуат башында йорт хужаһы Иван Яковлевич Древицкий, ул Аҙау диңгеҙендә пароходтар флотилияһы хужаһы булған. Уның флотилияһы составында 11 пароход булған. Древницкий үлгәндән һуң, йортто крәҫтиән Федор Михайлович Онищенко 10 мең һумға һатып алған.
* Спартак тыҡрығы, 12 — бинабеҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған.

# Спартак тыҡрығы (Таганрог)
## Ҡыҙыҡлы факттар

* 2013 йылдың февралендә һәйкәл асыуҙың 40 йыллығы һәм Таганрогты фашист илбаҫарҙарынан азат итеүҙең 70 йыллығына бағышлап, «Таганрог — хәрби дан ҡалаһы» мемориаль стелаһын урынлаштырыу өсөн урын һайлау тураһындағы мәсьәләне координация советы ҡарай. Уның йыйылышында был стеланы «Йәшлек анты» һәйкәле урынына ҡуйырға, ә подпольщиктарҙың фигураларын Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы территорияһының төпкөлөнә, «Мәңгелек ут» мемориалы комплексы артына ҡуйырға ҡарар сығаралар. Ҡала төҙөлөш советының хакимиәте тарафынан был тәҡдим март айында раҫланған. Ябай ҡала кешеләрендә һәм эксперттарҙа был факт аңлашылмаусанлыҡтар тыуҙыра. Муниципалитеттың был идеяһын Таганрогтың күп билдәле кешеләре ҡырҡа тәнҡитләп сыға.
# Кальтенвештайм

Кальтенвештайм (нем. Kaltenwestheim) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 979 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,36 км². Диңгеҙ кимәленән 500 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98634 һәм автомобиль коды — SM.
# Чупакабра

Чупакабра (исп. chupҙан chupacabras «һурыу» + кабра «кәзә»: һүҙмә-һүҙ «һурыусы кәзә, вампир») — фәнгә билдәһеҙ йән эйәһе, ҡала легендаһы персонажы. Легенда буйынса, чупакабра хайуандарҙы (башлыса кәзәләрҙе) үлтерә һәм уларҙың ҡанын һура. Чупакабра йыш ҡына нәфис фильмдар, сериалдар, китаптар һәм йәнһүрәттәр геройы булып тора. Чупакабраның барлығы тураһында ышаныслы мәғлүмәт юҡ. Шуға ҡарамаҫтан, киң мәғлүмәт саралары төрлө төбәктәрҙән килгән шаһиттарҙың хәбәрҙәрен ваҡыты-ваҡыты менән таратып тора. Йыш ҡына ауырыуҙар йәки мутациялар һөҙөмтәһендә үҙгәргән хайуандарҙы (эт, койот, төлкө, шакалдар) чупакабра тип ҡабул ителә.

# Чупакабра
## Тарихы

Чупакабра тураһындағы ҡала риүәйәте башланыуы 1950-се йылдарға ҡарай. Пуэрто-Рикола ҡаны һурып алынған бер нисә үле кәзә табыла. 1990 йылдар уртаһында легенда башлыса телевидение һәм интернет арҡаһында киң таралыу ала. 1995 йылда, күрәһең, «Особь» фильмы тәьҫораттары аҫтында чупакабра бейеклеге бер метр самаһы булған ике аяҡлы, аҡһыл йөнлө, ҡабырғаларында тырпайып торған сәнскеләре булған йән эйәһе булараҡ һүрәтләнә башлай. 2000-се йылдар башында уны сусҡа моронло эткә йәки койотҡа дүрт аяҡлы йән эйәһе булараҡ һүрәтләйҙәр.

# Чупакабра
## Табылыуы тураһында хәбәрҙәр

Чупакабра тураһында тәүге хәбәрҙәр Пуэрто-Риконан, һуңынан 1990-сы йылдар уртаһында була. Уның тураһында легенданың таралыуына һәм популярлығы артыуына ҡарап, Доминикан Республикаһында, Аргентинала, Боливияла, Чилиҙа, Колумбияла, Бразилияла, Гондураста, Мексикала һәм Латин Америкаһының башҡа илдәрендә, шулай уҡ АҠШ-та чупакабралар табылыуы тураһында хәбәрҙәр тарала.
2005 йылда фермер Реджи Лагов малына һөжүм иткән йөнһөҙ, эткә оҡшаш йән эйәһен ҡапҡанға эләктерә. ДНК тикшеренеүҙәре һөҙөмтәһендә йән эйәһенең бик ҡарт койот булыуы асыҡлана.
Чупакабраның барлығын раҫлаған ышаныслы фәнни мәғлүмәттәр юҡ. Ҡайһы бер илдәрҙең ғилми учреждениелары был йән эйәһе ҡалдырған эҙҙәр нигеҙендә тикшеренеүҙәр алып бара.
# Виолетта

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Виолетта» :
Виоле́тта — ҡатын-ҡыҙ исеме, этимологик яҡтан латин телендәге viola — миләүшә һүҙенән килеп сыҡҡан. Иң популяр Италияла, Испанияла һәм Францияла. Исем варианттары Бөйөк Британияла, АҠШ-та һәм башҡа илдәрҙә таралған. АҠШ-та Violet яңы тыуған сабыйҙар ата-әсәләре араһында популярлығы буйынса 589-сы урында тора (2004 йыл йомғаҡтары буйынса).

# Виолетта
## Сит телдәрҙәгеләре оҡшашлыҡтар

* грек. Βιολέττα
* укр. Віолетта
* ингл. Violet
* исп. Violeta
* итал. Violetta
* итал. Violeta
* итал. Viola
* франц. Violette

# Виолетта
## Астрономияла

* (557) Виолетта — астероид, 1905 йылда асыла.
# Сөләймәнов

Сөләймәнов — ир-ат фамилияһы. Сөләймән исеменән барлыҡҡа килгән. Төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.
Сөләймәнова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Сөләймәнов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Сөләймәнов Вәлиәхмәт Ғимал улы (1924 т.), Дан ордендарының тулы кавалеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Сөләймәнов Ғата Зөлҡәфил улы (1912—1989), башҡорт актёры, йырсы, ҡурайсы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978), БАССР-ҙың халыҡ (1963) һәм атҡаҙанған (1953) артисы.
* Сөләймәнов Йәлил Әхмәт улы (1968), рәссам, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2011). Башҡортостандың Рәссамдар союзы идараһының рәйес урынбаҫары.
* Сөләймәнов Килдебай Сөләймән улы (1943—2021), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).
* Сөләймәнов Риф Сафа улы (1936 т.), музыка белгесе‑фольклорсы. Сәнғәт ғилеме докторы (2006).
* Сөләймәнов Руслан Мөхәмәтхәнәф улы (1966 т.) — Совет һәм Рәсәй хоккейсыһы, һөжүмсе, аҙаҡтан тренер.
* Сөләймәнов Фуат Мырҙағәли улы (1965 т.), ғалим-тарихсы. Тарих фәндәре кандидаты (1998), доцент (2002).
* Сөләймәнов Фәтих Ҡәйүм улы (1924—1997) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
* Сөләймәнов Фәтҡелҡадир Мостафа улы, Абдулҡадир Инан (1889—1976) — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы, яҙыусы, төркиәтсе.
* Сөләймәнов Хәбир Ғибәҙәт улы (1980 т.) — боксёр, бар донъяға танылыу алған башҡорт спортсыһы.
* Сөләймәнов Шәриф Сөләймән улы (1920—1994) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1943).
* Сөләймәнов Әнүәр Зөфәр улы (6.09.1954), журналист, яҙыусы. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2010).
* Сөләймәнов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы (15.03.1939—21.11.2016), ғалим-фольклорсы, филология фәндәре докторы (1991), профессор (1995). Рәсәй Гуманитар Фәндәр академияһының мөһбир ағзаһы (академик, 1995).
* Сөләймәнов Әһлей Фазлый улы (12.04.1925—17.11.2002), уҡытыусы-музыкант, һәүәҫкәр скрипкасы, ҡурайсы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985).
* Сөләймәнова Гүзәл Ғәли ҡыҙы (1927 т.) — балет артисы, РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1953) халыҡ артисы.
* Сөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы (1979 т.) — балет артисы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003).
* Сөләймәнова Сәбилә Ғәйзулла ҡыҙы (1940 т.) — педагог-методист, телсе, БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1980).
# Ныда-Хадыта

Ныда-Хадыта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға 67өзенінің уң ярына тамағынан км өҫтәрәк Ныда ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.

# Ныда-Хадыта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300052866
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305286
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары

Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары исемлеге — Башҡортостан Республикаһында урынлашҡан юғары уҡыу йорттары исемлеге.
Исемлек алфавит тәртибендә бирелгән. Рәсәй Федерацияһының башҡа субъекттарының юғары уҡыу йорттары филиалдары айырым күрһәтелгән.

# Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары
## Юғары уҡыу йорттары

| Исем | Категория | Статус | Нигеҙләү йылы | Адрес | Сайт | Студенттар һаны (2015) |
| Башҡорт дәүләт аграр университеты | дәүләт | университет | 1930 | Өфө, Октябрҙың 50-йыллығы урамы, 34 | http://www.bsau.ru/ | 10528 |
| Башҡорт дәүләт медицина университеты | дәүләт | университет | 1932 | Өфө, Ленин урамы, 3 | http://www.bgmy.ru/ 2015 йыл 4 октябрь архивланған. | 6986 |
| Башҡорт дәүләт университеты | дәүләт | университет | 1909 | Өфө, Октябрь революцияһы урамы, 3-а | http://bashedu.ru 2015 йыл 2 октябрь архивланған. | 14266 |
| Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы | дәүләт | академия | 1991 | Өфө, Зәки Вәлиди урамы, 40 | http://www.bagsurb.ru/ | 2612 |
| З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы | дәүләт | академия | 1968 | Өфө, Ленин урамы, 14 | http://ufaart.ru/ | 756 |
| Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы | дәүләт ҡарамағында булмаған | академия | 1993 | Өфө, Октябрь проспекты, 71/3 | http://www.vegu.ru/ | 6700 |
| Кумертау иҡтисад һәм хоҡуҡ институты | дәүләт ҡарамағында булмаған | институт | 2002 | Күмертау, К. Маркс урамы, 28-а | http://kiep.ucoz.ru/ | 194 |
| М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты | дәүләт | университет | 1967 | Өфө, Зәки Вәлиди урамы, 32 | http://bspu.ru | 7707 |
| Өфө дәүләт авиация техник университеты | дәүләт | университет | 1932 | Өфө, К. Маркс урамы, 12 | http://ugatu.ac.ru/ | 15288 |
| Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты | дәүләт | университет | 1971 | Өфө, Чернышевский урамы, 145 | http://www.ugues.ru/ 2017 йыл 14 сентябрь архивланған. | 4436 |
| Өфө дәүләт нефть техник университеты | дәүләт | университет | 1948 | Өфө, Космонавтар урамы, 1 | http://www.rusoil.net 2015 йыл 26 сентябрь архивланған. | 12520 |

# Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары
## Юғары уҡыу йорттарының филиалдары

| Эмблема | Исем | Категория | Статус | Нигеҙләү йылы | Адрес | Сайт | Төп ойошманың адресы | Студенттар һаны |
| | Башҡортостан социаль технологиялар институты (Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһы филиалы) | дәүләт ҡарамағында булмаған | институт | 1997 | Өфө, Октябрь проспекты, 74/2 | http://ufabist.ru/ | Мәскәү, Лобачевский урамы, 90 | 847 |
| | Башҡортостан физик культура институты (Урал дәүләт физик культура университеты филиалы) | дәүләт | институт | 2000 | Өфө, Коммунистик урамы, 67 | http://www.bifk.ru/ | Силәбе, Орджоникидзе урамы, 1 | 1127 |
# Кесе Сордук

Кесе Сордук — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сордук йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кесе Сордук
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031181
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103118
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Spacewar!

Ҡалып:КИ:Дөйөм тикшереүҙәр
Spacewar! — билдәле булған иң тәүге цифрлы компьютер уйындарының береһе. Уны Стив Рассел Мартин Грец һәм Уэйн Витенен менән бергә эшләгән ( формаль булмаған Hingham Institute ижади төркөмө). 1961 йылда был төркөм Массачусетс технология институтында DEC PDP-1 мини-компьютер платформаһында уйын эшләп ҡарарға була. Расселдың танышы Алан Коток Digital Equipment Corporation (DEC) компанияһынан космос аппаратының осош траекторияһын хисаплау өсөн бер нисә тәжрибә программаһы алғас, Рассел уйын программаһын төҙөй башлай. 1962 йылдың февраленә Spacewar! уйынының тәүге версияһы әҙер була, бының өсөн яҡынса бер кеше 200 сәғәт ваҡыт сарыф итә .

# Spacewar!
## Ике уйынсы уйыны

Spacewar! уйынында ике уйынсы ҡатнаша, һәр бер уйынсы үҙ карабы менән идара итә. Улар йондоҙҙоң гравитация ҡоҙоғо (гравитационный колодец-Gravity well}}) янында ауырлыҡ юғалтыу шарттарында төрлө маневрҙар яһай . Башта һәр береһенең маневрҙар яһау өсөн яғыулығы һәм бер нисә торпедаһы бар. Уйын донъяһын симуляциялау Ньютон физикаһы нигеҙендә бара— әгәр ҙә уйынсы бер ниндәй ҙә хәрәкәт эшләмәһә, караптар инерция буйынса бара. Әгәр карап йондоҙға, йәки башҡа карапҡа бәрелһә, уға торпеда тейһә, ул һәләк була . Уйынсы үҙе теләгән ваҡытта гиперарауыҡҡа күсеү функцияһын ҡуллана ала, тик ундай күсеү карапты юҡ итеүе мөмкин, һәр ҡулланған һайын карапты юғалтыу хәүефе арта бара. Башта уйын PDP-1-ҙең үҙендәге переключателдәр менән идара ителгән, һуңыраҡ Боб Сандерс геймпад-тың баштағы версияһын эшләгән, был идара итеүҙе уңайлыраҡ итә һәм уйын барышын яҡшырта.
Spacewar! — компьютер уйындары тарихы башындағы иң мөһим һәм көслө йоғонто яһаған уйын. Ул 1960-сы йылдарҙағы иң популяр, PDP-1 компьютерҙарының барыһында ла ҡуйылған уйын. Spacewar! башҡа компьютер платформаларына ла яраҡлаштырылған (портирование), һуңыраҡ PDP-1 компьютеры эмуляторҙары (имитация эшләүселәр) өсөн эшләнгән замансараҡ программа телдәрендә яңынан тергеҙелгән. Был уйын башҡа электрон уйындар эшләүгә этәргес була, мәҫәлән, 1971 йылда тәүге аркадалы автоматтар (уйын автоматтары) өсөн эшләнгән Galaxy Game һәм Computer Space коммерция уйындарын. Бынан тыш, мәҫәлән,1979 йылда барлыҡҡа килгән Asteroids уйыны. 2007 йылда Spacewar!АҠШ Конгрессы китапханаһында уйын ҡанундарына нигеҙ һалған донъялағы иң әһәмиәтле ун компьютер уйыны иҫәбенә инә.
# Узунца

Узунца — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Абашева йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Узунца
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200009355
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200935
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2