yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ерекле (Беләү ҡушылдығы)

Ерекле рус. Джерекля — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡала округы биләмәләрендә аға.

# Ерекле (Беләү ҡушылдығы)
## Географияһы

Ерекле йылғаһы Беләү йылғаһының уң ярына тамағынан өҫтәрәк ҡушыла. Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы анклавы Медногорск ҡала округындағы Никитино ҡасабаһы эргәһенән аға
Беләү йылғаһы ҡушылдығы булараҡ, Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса, йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).

# Ерекле (Беләү ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Ырымбур өлкәһенең топонимакаһы белгесе С. М. Стрельников «Кувандыкский край в географических названиях» тигән китабында: Джерекля, речка — правый приток Блявы около пос. Никитино города Медногорска. От местных башкир записана также форма Ерекле. А в книге 1989 г. речка отмечена как Джеракла. Топоним характеризует растительность: в башкирском языке ерек — «ольха», -ле — аффикс обладания. «Ольховая»., тип яҙған.
Ерек — ҡайындар ғаиләһенә ҡараған еүеш, һыулы ерҙә, яр буйҙарында үҫә торған мурт ағас, тигән аңлатма бирә Башҡҡорт теленең һүҙлеге .
Ырымбур ҡалаһының «Южный Урал» гәзите 1990 йылда хәбәр итеүенсә, Медногорск ҡалаһында йәшәүселәр һуңғы йылдарҙа Купороска тип тә атай башлаған булған. Баҡһаң, йылғала кислота, баҡыр һәм сульфат миҡдары бик юғары икән, ә купорос көкөрт кислотаһы тоҙҙарының береһе Д. Чернавин.
Медногорск ҡалаһында Джерекля (Ерекле) урамы бар

# Ерекле (Беләү ҡушылдығы)
## Экологик торошо

Ерекле йылғаһын Купороска тип атауҙары тураһында 1990 йылда — дәүләт тарафынан талаптар әле ярайһы ҡәтғи булған осорҙа яҙылған булған әле. Медногорск баҡыр-көкөрт комбинаты шахталарынан ағыулы сығанаҡтар Ерекле йылғаһына төшә һәм Беләү йылғаһына барып ҡоя, тип яҙған «Российская газета» 2003 йылда. Ерекле йылғаһына металл әйбер барып төшөүе була, «баҡыр»ға әйләнә, сөнки һыуҙа уның концентрацияһы шул тиклем ҙур
Ҡасандыр был ағыулы һыуҙарҙы комбинат насостар менән һурҙыртып торған, ләкин хәҙер насостар туҡтатылған: дәүләт мәжбүр итеү саралары булмағанда бындай сығымдарға мохтажлыҡ юҡ, тип хәбәр ителә гәзиттә
2017 йылда Екатерина Антоненкова тигән автор, был һыуҙар йылғаларҙан ер аҫты һыуҙарына ла эләгеүе бар, тип хәүефләнә
# Кыналь-Кы

Кыналь-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тонукыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кыналь-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069381
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306938
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Соната

Сона́та (итал. sonare — яңғырау) — соната формаһы тип аталған инструменталь музыка жанры. Фортепиано һәм камера оркестры өсөн ижад ителә. Ҡағиҙә булараҡ, соло һәм дуэт. Шулай уҡ соната тип музыкаль пьессалар йыйынтығын атайҙар.
Соната формаһы ике теманың ҡаршылыҡлы үҫештә менән бирелүе менән характерлы. Уға ике тональлектең ҡапма-ҡаршылығы, сюжеттың, ҡағиҙә булараҡ, тиҙләтелгән темпта барыуы хас. Соната XVII быуатта уҡ барлыҡҡа килә. Бер цикл эсендә темп яғынан дүрт өлөш: тиҙле темп — аҡрын — тиҙле — аҡрын темп. Ләкин был форма аҡрынлап үҙгәрешкә дусар була. Соната үҙенең иң юғары дәрәжәһенә Гайдн, Моцарт, Бетховен ижадтарында ирешә. Бетховен сонаталары тирән эстәлеклелек, образдарның көслөлөгө, эске конфликтлылығы менән характерлана. Соната формаһы Ф. Шопен, P. Шуман, Ф. Лист, И. Брамс, Э. Григ һ. б. тарафыннан ҡулланыла һәм үҫтерелә. XX быуатда M. Равель, К. Дебюсси, A. Скрябин, C. Прокофьев, Д. Шостакович, П. Хиндемит, Б. Барток һ. б. композиторҙар соната жанры өҫтөндә актив эшләҙәр.
# Иҫке Туймазы ауыл Советы (Туймазы районы)

Иҫке Туймазы ауыл Советы —Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — село Иҫке Туймазы ауылы.

# Иҫке Туймазы ауыл Советы (Туймазы районы)
## Тарихы

Иҫке Туймазы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2005 йылда Раевка ҡасабаһы Иҫке Туймазы ауыл Советының янғын һүндереү депоһы ҡасабаһы менән Раевка ауылына берләштерелә
«Административ үҙәктәрҙе күсереү, тораҡ пункттарҙы ойоштороу, берләштереү, бөтөрөү һәм статустарын үҙгәртеү менән бәйле Башҡортостан Республликаһы административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з һанлы Закон белдерә:
   ст. 2. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы, атамаларын һаҡлап, берләштерергә:
   9) Туймазы районында: Тораҡ пунктын ауыл тип билдәләп һәм «Раевка» атамаһын һаҡлап. Раевка ҡасабаһын һәм Иҫке Туймазы ауыл Советының янғын һүндереү депоһын берләштерергә.

# Иҫке Туймазы ауыл Советы (Туймазы районы)
## Халҡы

Введите название объекта АТД

# Иҫке Туймазы ауыл Советы (Туймазы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы (13 апрель 1939 йыл) — нефтсе, СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1986), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1989), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1994).
# Владимир сиркәүе (Быково)

Божья Матерь Владимир иконаһы сиркәүе — XVIII быуат рус псевдоготикаһының данлыҡлы ҡомартҡыһы, Мәскәү өлкәһенең Раменский районы Быково ауылында урынлашҡан.

# Владимир сиркәүе (Быково)
## Тарихы

Сиркәү 1789 йылда псевдоготика стилендә Воронцов -Дашков усадьбаһы, шул уҡ ваҡытта М.М.Измаловҡа ҡараған усадьба биләмәһендә төҙөлгән. Стилистик үҙенсәлектәре буйынса В. И. Баженов проектына оҡшай. Ҡорам ике ҡатлы. Тыштан сиркәү аҡ таш менән көпләнгән.
Барокко һәм готика формаларының ғәжәйеп берләшмәһе чех Ян Сантининың эштәрен хәтерләтә. 1830 йылдарҙа сиркәү эргәһендә айырым торған манара төҙөлә, ул ҡорам кеүек шул уҡ стилдә башҡарыла.
1930 йылдарҙа сиркәү ябыла. Ҡорам бинаһында тегеү фабрикаһы, ә аҙаҡ келәт урынлаша.Тик 1989 йылда ғына сиркәү диндарҙарға кире ҡайтарыла.
Үрге сиркәү Божья Матерь Владимир иконаһы булараҡ, аҫҡы ҡаттағы ҡорам — Христорождественский булараҡ изгеләндерелә.
# Сарга (Пьян ҡушылдығы)

Сарга — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының уң ярына тамағынан 397 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Сарга (Пьян ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039418
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003941
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Азия иҡтисады

Азия иҡтисады :
| Халҡы: | 4.4 миллиард (донъяның 60%) |
| Номиналь: | $18.515 триллион АҠШ доллары (2010) |
| Эске тулайым продукт/кеше башына (Номинал): | $4,629 аҡш доллары (2009) |
| Эске тулайым продукт/кеше башына (Һатып алыу мөмкинлеге паритеты буйынса): | $7,041 аҡш доллары (2009) |
| Йыл һайын кеше башына ЭТП артыуы: | %7.9 (2010) |
| Миллионерҙар | 3.37 млн кеше (2011) |
| Эшһеҙлек | 3,8 процент (2010) |
| Мәғлүмәт, әгәр ҙә башҡа күрһәтеү 2009, 2010, 2011 һәм 2014 йылдарҙағы осорон үҙ эсенә ала. Күпселек һ халыҡ-ара валюта фондыхөкүмәт ҡабул ителә. Ҡайһы бер илдәрҙә ҡайһы бер һан мәғлүмәттәре. упущение, иҫәпкә алмай. Башҡа мәғлүмәттәр ҙә бирелә, бөтә мәғәнә доллар менән белдерҙе. ||
Азия иҡтисады, 49 төрлө дәүләттәрҙә йәшәгән 4.4 миллиардтан артыҡ кеше (донъя халҡының 60 проценты) тәшкил итә. Алты дәүләт өлөшләтә Азияла булыуы менән бергә иҡтисади һәм сәйәси ҡараштары менән Европала тип фараз ителә. Донъяла иҡтисади йәһәттән иң тиҙ үҫешкән зона - Азия иҡтисади зонаһы һәм Һатып алыу мөмкинлеге паритеты буйынса эске тулайым продуктарында иң ҙур континенталь экономика. Ҡытайҙа, Японияла һәм Һиндостан донъя иҡтисадындағы иң ҙур ун экономия араһында һанала. Унан тыш, Азия, япон иҡтисади мөғжизәһенән (1950-1990) башлап, Көньяҡ Кореялағы Һан йылғаһы мөғжизәһе (1961-1996) һәм Ҡытай иҡтисади күтәрелеүе (1978-2013) менән донъяла иң оҙон ваҡытлы, иҡтисади үҫеш үҙәген тәшкил итә.
# Аҡбаш (Ютазы районы)

Аҡбаш — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Ютазы районы ауылы. Аҡбаш ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

# Аҡбаш (Ютазы районы)
## География

Ауыл Аҡбаш йылғаһы буйында, Урыссу ҡала тибындағы ҡасабанан көньяҡ-көнбайыштараҡ 24 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылдан көнбайыштараҡ «Урҙалытау» тәбиғәт ҡомартҡыһы урынлашҡан.

# Аҡбаш (Ютазы районы)
## Тарих

Аҡбаш (Ташкисеү) — ҡырғыҙ ырыуы башҡорттарының ауылы. XVII быуатта нигеҙләнгән. Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Александровка улусы составына керә.
1808 йылда ауылда тәүге мәсет төҙөлә, икенсе мәсет 1867 йылда, ә өсөнсөһө 1915 йылда төҙөлә. ХХ быуат башында бында улус идаралығы, земство почта станцияһы, һыу тирмәне була.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Баулы районы, 1935 йылдан — Ютазы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — Баулы районы, 1991 йылдан — йәнә Ютазы районы составында була.

# Аҡбаш (Ютазы районы)
## Халҡы

1795 йылда ауылда ир енесле 166 йән башҡорт һәм 40 йән типтәр; 1834 йылда — 352 йән керҙәш башҡорт; 1859 йылда — 1015 башҡорт йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1886 | 1897 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 1015 | 1431 | 1682 | 1506 | 1379 | 1056 | 752 | 850 | 669 | 462 | 538 |

# Аҡбаш (Ютазы районы)
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда урта мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет (XIX быуат аҙағы — XX быуат башы архитектура ҡомартҡыһы) бар.

# Аҡбаш (Ютазы районы)
## Билдәле шәхестәре

* Миңлекәев Сәхәүетдин Кашафетдин улы — мәғрифәтсе-шағир.
# Шиҡылдаҡ

Шиҡылдаҡ, һылыу һандуғас (урыҫ.варакушка).

# Шиҡылдаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бер ни тиклем бәләкәйерәк. Ерҙә һәм ҡыуаҡтарҙа йөрөүсе төҙөк кәүҙәле матур ҡош. Ата ҡоштоң һырты, ҡанаттары ҡуйы көрән. Түшенең уртаһы ҡыҙыл, уның тирәһе ҡара, унан һуң күк төҫ. Ҡорһағы аҡ, ҡойроҡ аҫты ерән. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.

# Шиҡылдаҡ
## Тауышы

Тауышы көслө генә: «шик-шик» йәки «шаҡ-шаҡ». һандуғасҡа оҡшатып һайрай.

# Шиҡылдаҡ
## Йәшәү рәүеше

Туғай һәм һыу буйындағы ҡыуаҡлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә. Кө¬рән таплы 6—7 бөртөк һорғолт йәшел йомортҡа һала.
# 2-Марыль-Кы

2-Марыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Марыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# 2-Марыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066748
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306674
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һыу буйында балыҡсы

Һыу буйында балыҡсы: балыҡтар хаҡында китап (Начинающему рыболову Башкортостана) башҡорт телсе-ғалимы Шамил Нафиҡовтың китабы. Тәүге тапҡыр 1997 йылда Башҡортостан китап нәшриәтендә донъя күрә.

# Һыу буйында балыҡсы
## Тәғәйенләнеше

Балыҡ тоторға әүәҫ кешеләргә тәғәйенләнгән китапта автор Башҡортостандағы балыҡтар, йылға-күлдәрҙә балыҡ тотоу үҙенсәлектәре, балыҡ тотоу ҡоралдары һәм ысулдары менән таныштыра, был шөғөлгә бәйле төрлө сығанаҡтарҙан мәғлүмәттәр туплай. Китапта һүрәттәр, шиғырҙар, төрлө мәҙәктәр һ.б. урын алған.

# Һыу буйында балыҡсы
## Төп өлөш

Шамил Нафиҡовтың китабы туған башҡорт теленә һөйөү тәрбиәләгән атаһы менән әсәһенә һәм балыҡсы ҡомарын уятҡан Яйыҡ йылғаһына бағышлап яҙылған.
Китаптың тәүге бүлектәрендә автор балыҡсыға һәр айҙа ниндәй балыҡ үҙен нисек тотоуы тураһында мәғлүмәт, ҡайһы айҙа ҡайһы балыҡ ауларға йөрөү буйынса кәңәштәр бирә, әлеге ваҡытта Башҡортостанда ун бер төргә ҡараған балыҡ барлығын белдерә.
Шамил Нафиҡов уҡыусыларҙы рус һәм башҡорт яҙыусылары әҫәрҙәренән өҙөктәр менән, таныштыра. Мәҫәлән, С. Т. Аксаков тәүге тапҡыр Димдә балыҡ тотҡандан һуң был шөғөлдө ташламай, 1847 йылда уның «Балыҡ тотоу тураһында яҙмалары» баҫылып сыға.
Китапта Ғ.Үзбәков, Ғ.Шәмсетдинов (Суртан тураһында), Сабир Шәрипов (табан балыҡ), Ҡадир Даян (Бөгәрсә, йәки йомро сабаҡ), Ш. Нафиҡовтың (опто — ажау) төрлө балыҡтар тураһында бай йөкмәткеле яҙмалары урын алған.
Д. Бураҡаев, Р. Сабитов, Ә. Чаныш, М.Бураҡаева, М. Ғафури, Е. Кучеровтың тәбиғәт, йылға-күлдәргә арналған күҙәтеүҙәре лә бирелгән.
Телсе-ғалим булараҡ Ш. Нафиҡов балыҡтарҙың, төрлө балыҡсылыҡ ҡоралдарының башҡорт һөйләштәрендәге атамаларын да теркәп барған. Мәҫәлән, суртан тураһында яҙмала ул былай ти:
* «Суртандың ерле атамалары төрлө-төрлө. Бына Туҡ һыуының (Ырымбур яҡтарын һыулай) уң ярында ултырған Кесе Юлдаш башҡорттары суртандың йәшенә ҡарап бирелгән исемдәрен ошолай аңлатып бирҙеләр.
* — Беҙҙә был йыртҡыс балыҡтың төп исеме — „Суртан“.
* — Мысы — беренсе йәшендә.
* — Сурағай — икенсе йәшендә, ҡышлап сыҡҡандан һуң.
* — Шүкә — ике йәше тулғас, ике ҡыш ҡышлағас.
* — Суртан — ике йәше тулғас, уҫал йыртҡыс булып әүерелгәс».
Балыҡсылар төрлө мәҙәк хәлдәргә тарый. Бөйөк инглиз яҙыусыһы Ч.Диккенс менән дә шундай хәлдәр булғылаған икәнен Ш.Нафиҡов китабынан беләбеҙ.
XIX быуатта йәшәгән билдәле рус зоологы, натуралист, һунарсы һәм балыҡсы Л. П. Сабанеев, Ғ. Шәмсетдинов, Сабир Шәрипов яҙып ҡалдырған тәбиғәт, балыҡтар тураһында мауыҡтырғыс, тәрән эстәлекле мәғлүмәт менән дә ошо китапта танышырға була.
Китапта Рәсәй, Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына ингән балыҡтар тураһындағы яҙмалар, балыҡтан төрлө аш-һыу әҙерләү серҙәре, ашарға ярамаған балыҡтар исемлеге менән танышырға була.
Автор башҡорттарҙың боронғо балыҡ тотоу ҡоралдары һәм ысулдары тураһында ла һөйләй.
Китапта төрлө һынамыштар, йомаҡтар, кроссвордтар, балыҡ исемдәренә бәйле ер-һыу атамаларына ла урын бирелгән. Баҫманың һуңғы биттәрендә автор балыҡ исемдәренең руссаға тәржемәһе (Краткий алфавитный указатель названий рыб), ҡыҫҡаса балыҡ тотоуға бәйле русса-башҡортса терминдар һүҙлеге бирелә.
# Бок (Альтмарк)

Бок (Альтмарк) (нем. Boock (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 301 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,01 км². Диңгеҙ кимәленән 27 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Ингулец (йылға)

Ингулец (укр. Інгулець) — Украиналағы йылға. Кировоград, Днепропетровск, Николаев һәм Херсон өлкәләре аша көньяҡҡа табан аға. Днепрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 549 километр.
# Вознесенка (Чичка-Юла ҡушылдығы)

Вознесенка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының уң ярына тамағынан 230 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Вознесенка (Чичка-Юла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400312115200021643
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202164
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хэундэ (пляж)

Хуэндэ пляжы (кор. 해운대해수욕장?, 海雲臺海水浴場?해운대해수욕장?, 海雲臺海水浴場?) КӨньяҡ Кореяның Корея боғаҙындағы Пусан ҡалаһы пляжы. Корея ярымутрауына килгән сит ил туристары араһында иң билдәле һәм матур пляж.

# Хэундэ (пляж)
## Урыны

Хэундэ пляжы Пусандың көнсығыш өлөшөнөң Хэундэгу районындағы Пусан тимер юл метроһынан 40 минуттағы Хэундэ станцияһы һәм халыҡ-ара Кимхэ аэропортынан бер сәғәтлек юлда урынлашҡан.

# Хэундэ (пляж)
## Тасуирлама

Бөтә Хэундэның оҙонлоғо 1,5 км, киңлеге 30-ҙан алып 50 м-ға тиклем киңлегендәге ҡомло пляждарына барыу юлына киң ағас түшәмә һалғандар, шулай уҡ ҙур бер эскәмйә төҙөгәндәр. Пляжда урам барҙары, кафе, ресторандар эшләй, урамдарҙа музыканттар сығыш яһай, пляждан алыҫ түгел бер нисә ҡунаҡхана рәт-рәт булып теҙелгән. Ҡайһы бер урындарҙа ер аҫтынан ҡайнар шишмәләр атылып сыға, улар тән тиреһе, быуындар һәм ҡан баҫымы сиренән дауалай.
Сентябрҙән июнгә тиклем бында һыу инеүҙе тыйыуҙарға ҡарамаҫтан, йыл әйләнәһенә Хэундэ пляжы Пусандың төп мәҙәниәт үҙәге булып тора. Бында бик күп фестивалдәр һәм башҡа мәҙәни саралар уҙғарыла, улар араһында йыл һайын үткәрелә торған халыҡ-ара кинофестивалдәр бар. 1988 йылдан башлап ғинуарҙа һыу температураһы 0 °C тиклем төшкәс, бында «Аҡ айыу» фестивале үткәрелә, уның барышында һалҡын һыүҙа йөҙөп моржланыу менән шөғөлләнеүсе кешеләрҙең ярыштары ойошторола.
Пляжда Көньяҡ Кореяның иң ҙур океанариумы урынлашҡан, улар эсендә бер нисә тематик балыҡ аквариумдары һәм диңгеҙ хайуандары тотолған асыҡ бассейн бар.
# Ғәзизов Чингиз Барый улы

Ғәзизов Чингиз Барый улы (23 октябрь 1944 йыл) — юрист, Башҡортостан Республикаһының беренсе Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкиле (1996—2004). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы, Рәсәй Федерацияһы Прокуратураһының почётлы хеҙмәткәре (1994).

# Ғәзизов Чингиз Барый улы
## Биографияһы

Чингиз Барый улы Ғәзизов 1944 йылдың 23 октябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Уҫманғәле ауылында тыуған. Һуғыш ваҡытында донъяға килгән улына атаһы донъяла танылған шәхес исеменән алып, башҡортлаштырмай, Чингиз тип ҡушҡан. Улы тыуған ауылында башланғыс мәктәпте, һуңынан Инйәр ҡасабаһындағы урта мәктәпте тамамлаған.
1962 йылда Чингиз Ғәзизов Белорет металлургия техникумын тамамлай.
Хеҙмәт юлын Ырымбурҙа мастер-механик булып башлай.
1963 йылда армияға алынып, Хәрби Диңгеҙ Флотында хеҙмәт итә. «Мурманский комсомолец» һыу аҫты кәмәһендә 1967 йылға тиклем хеҙмәттә була.
1963 йылдан 1967 йылға тиклем Өфө эксперименталь-ремонт заводында цех технологы, өлкән мастер булып эшләй.
1968 йылда Свердловск юридик институтының Өфө факультетына ситтән тороп уҡырға инә. 1972 йылда көндөҙгө бүлеккә күсеп, 1974 йылда тамамлай.
1974 йылда, юридик институтты тамамлағас, 1996 йылға тиклем Башҡортостандың прокуратура органдарында эшләй. Республика прокурорының беренсе урынбаҫары вазифаһында пенсияға сыға.
1996 йылдың 27 декабрендә Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай уны Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил итеп тәғәйенләй. 2000 йылдың 26 декабрендә икенсе мөҙҙәткә яңынан тәғәйенләнә

# Ғәзизов Чингиз Барый улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы
* «Рәсәй Федерацияһы прокуратураһының почётлы хеҙмәткәре» билдәһе (1994)
# Һаҙан

?Һаҙан :
Сазан :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡылсыҡлы балыҡтар |
| Отряд: | Ҡарпы һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡарпылар |
| Ырыу: | Cyprinus |
| Төр: | Һаҙан |
Латинса исеме :
Cyprinus carpio (Linnaeus, 1758) :
төрҙәштәре :
Карп C. c. carpio
C. c. communis :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 163344 NCBI 7962 |
Һаҙан, Ябай крап (лат. Cyprinus carpio, рус. Сазан) йәки ябай карп — Ҡара, Арал, Каспий диңгеҙҙәрендә һәм Уссури өлкәһендәге һыу бассейнында йәшәй торған, бик үрсеүсән мөһим промысла балығы. Карп балығы Башҡортостан күлдәрендә лә үрсетелә.
Һаҙан атамаһы башҡорт телендә лә осрай, тимәк был балыҡ аш-һыуҙа ҡулланылған."Эре һарғылт тәңкәле, ҡылсыҡлы сөсө һыу балығы" тип аңлатма бирелә "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә
Гүзәл Ситдиҡованың «Башҡорт иле» тигән шиғырында шундай юлдар бар: «Ҡайҙа аҙан, һыуҙа һаҙан, усаҡтарҙа ҡайнай ҡаҙан — шунда башҡорт»
# Пирс (айҙағы кратер)

Пирс кратеры (лат. Peirce) — Айҙың күренгән яғында ятҡан Кризистар Диңгеҙенең көнбайыш өлөшөндәге ҙур булмаған удар кратер. Атамаһы Америка астрономы һәм математигы Бенджамин Пирс (1809—1880) хөрмәтенә бирелә һәм 1935 йылда Халыҡ-ара астрономия союзы тарафынан раҫлана. Кратерҙың барлыҡҡа килеүе эратосфен осорона ҡарай.

# Пирс (айҙағы кратер)
## Кратер тасуирламаһы

Пирстың иң яҡын күршеләре: көнбайышта Фредгольм кратеры; төньяҡ-көнбайышта Тиссеран кратеры; төньяҡта Свифт кратеры; көнсығышта Эккерт кратеры; көньяҡта — көньяҡ-көнсығышта Пикар кратеры; көньяҡта — көньяҡ-көнбайышта Йеркс кратеры һәм көнбайышта — көньяҡ-көнбайышта Прокл кратеры. Пирс кратерынан көнбайышҡа табан Оппель теҙмәһе урынлашҡан.
Кратер үҙәгенең селенографик координаттары 18°16′ с. ш. 53°21′ в. д.﻿ / ﻿18,26° с. ш. 53,35° в. д.﻿ / 18.26; 53.35, диаметры 18,9 км, тәрәнлеге 2160 м.
Пирс кратеры полигональ формаға эйә һәм бер аҙ емерелгән. Кратерҙы уратып алған ур аныҡ һыҙатлы, эске урының альбедоһы бейек, шыма, итәге бер аҙ емерелгән. Урҙың бейеклеге 750 метр. Төбө соҡор-саҡырлы, кратер майҙанының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә бәләкәй кратер, төньяҡ-көнбайышында ҙур булмаған үҙәктәш һырт ята. Кратер үҙәгендә конус формаһындағы уба урынлашҡан.

# Пирс (айҙағы кратер)
## Йәнәш кратерҙар

| Пирс | Координаталар | Диаметры, км |
| C | 18°45′ с. ш. 49°53′ в. д.﻿ / ﻿18,75° с. ш. 49,89° в. д.﻿ / 18.75; 49.89﻿ (Пирс C) | 19,8 |
* Халыҡ-ара астрономия союзы 1976 йылда Пирстың йәнәшендәге кратерға Свифт атамаһын бирә.

# Пирс (айҙағы кратер)
## Шулай уҡ ҡара

* Список кратеров на Луне
* Лунный кратер
* Морфологический каталог кратеров Луны
* Планетная номенклатура
* Селенография
* Минералогия Луны
* Геология Луны
* Поздняя тяжёлая бомбардировка
# Дыроватиха

Дыроватиха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Дыроватиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004396
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100439
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1