yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Күндерәү (Силәбе өлкәһе)

Ҡалып:Underlinked
Күндерәү (рус. Кундравы)—Силәбе өлкәһе Сыбаркүл районындағы ауыл. Күндерәү ауыл биләмәһе үҙәге булып тора. Күндерәү күле буйында урынлашҡан.

# Күндерәү (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

"Ерҙе күсереү тураһында" ғы указға ярашлы XVIII быуат башында Шадринск өйәҙенән "Кундравов-күл" биҫтәһендәге ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар менән 70 казакты күсереү тураһында ҡарар ҡабул ителә. 1750 йылда игенселек биләмәһе булдырыла, һөнәрселәр оҫтаханаһы, сауҙа кибете төҙөлә. 1754 йылда станицала сиркәү барлыҡҡа килә.
1774 йылдың 3 ғинуарында Пугачев ихтилалы ваҡытында Күндерәү халҡы ҡәлғәнең ҡапҡаһын аса һәм бунтовсылар яға күсә. 1774 йылдың 29 майында ҡәлғәһе Пугачев тарафынан яндырыла. Ихтилалды баҫтырғас, Күндерәү биҫтәһенә Башҡортостан казактары күсеп киләләр.
Бында йәрминкәләр бик күңелле һәм киң үткәрелгәндәр. Сауҙагәрҙәр үҙҙәренең тауарын төрлө яҡтарҙан килтергәндәр. Урта Азиянан - бохара туҡымалары һәм балаҫтары, Ҡаҙағстандан һәм Башҡортостандан - аттар, Себерҙән йәнлек тиреләре алып килгәндәр.
1921 йылда Күндерәү ауылында совет власы булдырыла. Совет һайлана, "Восточная звезда" коммуны һәм "Пахарь" һәм "Южный Урал" колхоздары ойошторола. 1962 йылда колхоз "Кундравинский" совхозына берләшә..
1935 йылдан алып Күндерәү ауылы Мейәс районы үҙәгенә әйләнә. Ә 1957 йылдан алып ауыл Сыбаркүл районы составында.

# Күндерәү (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Атама башҡорттарҙың Күндерәс тигән ирҙәр исеменән килеп сыҡҡан тип һанайҙар. Күл буйында Күндерәс исемле ғәйрәтле бер ир уҙаманы йәшәгән тигән риүәйәт бар..

# Күндерәү (Силәбе өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, ике китапхана, балалар сәнғәт мәктәбе, дауахана һәм район туберкулез диспансеры бар.

# Күндерәү (Силәбе өлкәһе)
## Күренекле шәхестәре

* Герасимов Сергей Аполлинариевич—совет кинорежиссёры, актёр, сценарист, драматург һәм педагог, ВГИК профессоры.
# Антонов

Антонов — урыҫ һәм болгар ир-ат фамилияһы. Антон исеменән барлыҡҡа килгән. Топоним булып та ҡулланыла.
Антонова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Антонов
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Антонов Алексей Иннокентьевич — совет хәрби етәксеһе, армия генералы.
* Антонов Константин Владимирович — совет комсомол эшмәкәре, журналист, юрист һәм дипломат, педагог, мөхәррир.
* Антонов Николай Павлович — СССР философы, онтология һәм танып белеү теорияһы өлкәһендә белгес.
* Антонов Олег Константинович — совет авиаконструкторы, техник фәндәр докторы, профессор.
* Антонов Юрий Яковлевич — совет инженер-металлургы, РСФСР-ҙың халыҡ депутаты (1990—1993).
* Антонов Яков Иванович — Советтар Союзы Геройы, хәрби осоусы.

# Антонов
## Топоним

* Антоновка (Мәләүез районы)
* Антоновка (Ғафури районы)
* Антоновка (Бишбүләк районы)

# Антонов
## Ботаникала

* Антоновка алмағасы
# Ғирфанов

Ғирфанов — фамилия.
* Ғирфанов Агиш Шәйех улы (1928—1999) — башҡорт сатирик яҙыусыһы, журналист, тәржемәсе.
* Ғирфанов Вәкил Кәли улы (1909—1980) — агробиолог, ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор, БАССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Ғирфанов Камил Вәли улы (1926) — педагогия фәндәре кандидаты, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы (1951 т.) — хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре, генерал—майор.
# Стәрлетамаҡ — Белорет трактындағы әбей батша күперҙәре

Ташкүпер (Әбей батша күпере, Кәтерина күпере) — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Берәтәк ауылы эргәһендә Оло Нөгөш йылғаһы аша һалынған күпер. Ул Екатерина II осоронда Стәрлетамаҡ — Белорет трактында (халыҡ телендә «Екатерина юлы») XVIII быуатта төҙөлгән күперҙәрҙең береһе.

# Стәрлетамаҡ — Белорет трактындағы әбей батша күперҙәре
## Төҙөлөү тарихы

Берәтәк ауылы менән Ишембай районының Һәйет ауылы араһында ике күпер бар: береһе ағастан (1975 йылда яңынан төҙөлә), икенсеһе таштан. Таш күпер тәү төҙөлгән килеш тиерлек һаҡланған һәм әле лә сафта.
Күперҙәрҙең төҙөлөү тарихы тураһында:
* Брәтәк ауылы Белорет — Стәрлетамаҡ трактында урынлашҡан. Был бик боронғо юл. Был юл халыҡ телендә «Екатерина юлы» тип тә йөрөтөлә. Юл һалыу тарихы Әүжән-Петровск заводы менән бәйле булырға тейеш. Берг-коллегияның 1753 йылдың 16 ноябрендәге указына ярашлы Әүжән йылғаһы буйында купец К. Матвеев тарафынан заводҡа нигеҙ һалына. 1755 йылда завод эшләй башлай. Ҡағы заводы 1769 — йылда Демидов тарафынан төҙөтөлә. Егәҙе ауылы һәм заводы 1890 йылда барлыҡҡа килә
, — тип яҙа Вәли Ғүмәров.
Катерина юлы, күперҙәр тураһында викидәреслектән уҡығыҙ
# Туҡ (Һамар ҡушылдығы)

Туҡ (рус. Ток ) — йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға.
Йылғаның боронғо төрки яҙмаларҙа һаҡланып ҡалған атамаһы-«Туҡ-болаҡ» (туҡ һәм болаҡ- йылға), туҡ, бай йылға.

# Туҡ (Һамар ҡушылдығы)
## География

Туҡ Дөйөм Һырт тауынан башлана, Һамар йылғаһына ҡоя. Йылға Һамар йылғаһының уң ярына тамағынан 276 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 306 км.
Туҡ йылғаһының уң яҡ яр буйында Ҡыҙыл Гвардия районының Юлтый ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 3,4 км алыҫлыҡта Ҡыҙыл Яр үҙәнендә энеолит осорона ҡараған боронғо ҡәберлеҡ (йәше — б.э.т. 4035—3992 йй.) урынлашҡан

# Туҡ (Һамар ҡушылдығы)
## Ҡушылдыҡтар

* Точёк (Кесе Туҡ)?)
* Бикҡол (Туҡ ҡушылдығы)
* Молочай
* Берлек
* Трай
* Егәнлек
* Торған
* Күтерле
* Ҡайынлы (Яңы Юлдаш ауылы янында) Өс ҡайын?)
* Ҡырыстал
* Ишәле
* Илмән(Имән?)
* Каменка(Ташлы)

# Туҡ (Һамар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — , Сорочинск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Елшанка һыу посты индермәйенсә. Йылға бассейны — Волга, диңгеҙ бассейны — Каспий.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001012112100006778
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100677
* Бассейн коды — 11.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Чилим (Оло Якла ҡушылдығы)

Чилим — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Якла йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Чилим (Оло Якла ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000037477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003747
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Жозефина Топали

Жозефина Чоба Топали (алб. Jozefina Çoba Topalli; 26 ноябрь 1963 йыл) — сәйәсмән. Албания парламенты — Халыҡ йыйылышының 2005 йылдың 3 сентябренән 2013 йылдың 10 сентябренә тиклемге рәйесе, ил менән етәкселек иткән Албания демократик партияһының етәксе урынбаҫары.

# Жозефина Топали
## Биографияһы

Мәктәпте тамамлағандан һуң Жозефина Топали тыуған ҡалаһы Шкодерҙағы Кукуруза ғилми-тикшереү институтына эшкә урынлаша, һуңынан урындағы сауҙа-мәнәғәт палатаһында хеҙмәт һала. Л. Гуракучи исемендәге университетта математика һәм хоҡуҡ белемен үҙләштергәс, 1995—1996 йылдарҙа ошонда уҡытыусы була.
Артабан Италиялағы Падуя университетында халыҡ-ара бәйләнештәр буйынса аспирантурала уҡый. 2010 йылда Албанияның баш ҡалаһы Тирана университетында, «Илдең Европа интеграцияһында ҡатнашыуында милли парламенттың роле» («Роль национального парламента в процессе европейской интеграции страны») тигән темаға диссертация яҡлап, «философия докторы» ғилми дәрәжәһе ала. Инглиз, рус, француз һәм итальян телдәрен белә.

# Жозефина Топали
## Сәйәси эшмәкәрлеге

XX быуаттың 90-сы йылдарында Албанияның демократик партияһына инә, 2000 йылда уның етәксе урынбаҫары вазифаһына күтәрелә.
Жозефина Топалиҙың сәйәси карьераһы 1996 йылда парламентҡа һайланыуҙан башлана, депутат мандатын тәүге тапҡыр алғандан бөгөнгө көнгәсә Албанияның Халыҡ йыйылышында демократик партия вәкиле. 1996 һәм 1997 йылдарҙа парламенттың Хоҡуҡ һәм конституцион мәсьәләләр буйынса комитетында эшләй, уның рәйесе була, 1997—2005 йылдарҙа парламенттың вице-президенты вазифаһын башҡара.
2005 йылдың 3 сентябрендә илдең парламенты — Халыҡ йыйылышы рәйесе итеп һайлана. Был — Албанияла ҡасанда булһа ҡатын-ҡыҙ биләгән иң юғары вазифа. 2009 йылғы парламент һайлауҙарынан һуң был вазифала яңынан раҫлана һәм уны 2013 йылдың 9 сентябренә тиклем башҡара. 2013 йылдың 10 сентябренән парламент рәйесе — Илер Мета.
Жозефина Топали 2002 йылдан шулай уҡ Европа Советының Парламент ассамблеяһы ағзаһы. Бында ул Ҡатын-ҡыҙҙар эштәре буйынса комитеттың вице-президенты, Социаль мәсьәләләр, һыулыҡ һаҡлау һәм ғаилә буйынса комиссия ағзаһы.
Украиналағы 2004 йылғы президент һайлауҙарында Жозефина Топали Европа Советы күҙәтеүсеһе була.
2012 йылда Жозефина Топали Албанияның бойондороҡһоҙлоғоның 100 йыллыҡ юбилейын байрам итеүҙә һәм тоталитар режимдың албан зыялылары вәкилдәрен язалауының 61 йыллығын билдәләүҙә әүҙем ҡатнаша.
Тормошта, улы һәм ҡыҙы бар.

# Жозефина Топали
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Македония Республикаһының баш ҡалаһы Скопьеның Кэр муниципалитетының почётлы гражданы (2012).
* Тыныслыҡ мәнфәғәтендәге хеҙмәттәре өсөн Урта диңгеҙ премияһы.
# Мәсәғүт ауыл Советы (Яңауыл районы)

Мәсәғүт ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек. Мәсәғүт ауыл Советы төньяҡта Ямаҙы ауыл Советы, көнбайышта Иҫке Вәрәш ауыл Советы, көнсығышта Тәтешле районы, көньяҡта Ҡалтасы районы менән сиктәш.
Административ үҙәге — Мәсәғүт ауылы.

# Мәсәғүт ауыл Советы (Яңауыл районы)
## Тарихы

Мәсәғүт ауыл советы яҡынса 1922 йылда барлыҡҡа килә. Ауыл советының тәүге рәйестәре Әминов Мирғәли, Ғатауллин Хәтип, Камалов Хәмит, Сәлихов Ғәфүр, Ғәлимов Мөхәмәтнур була.
1957 йылдан 1971 йылға тиклем – Ғәҙиәтов Әхмәтзыя.
1971 йылдан 1990 йылға тиклем – Нуров Айрат Биҙән улы, ул 1975 йылда ауыл Советының яңы бинаһын төҙөтә.
1991 йылдан 1992 йылға тиклем – Әхрәров Рази Мазһар улы
1992 йылдан 1998 йылға тиклем – Әхмәтнуров Вәсим Ҡасим улы.
1998 йылдан 2012 йылға тиклем – Мөфтәхов Фәнәүи Лутфи улы.
2012 йылдың май айынан алып бөгөнгө көнгә тиклем – Әхрәров Илдар Изһар улы.
Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы менән билдәләнә.
# Лентини Франческо

Франческо (Фрэнк) Лентини (18 май 1889 йыл, Италия, Сицилия, Розолини — 22 сентябрь 1966 йыл, АҠШ, Флорида, Джэксонвилл) — өс аяҡ менән тыуған кеше.

# Лентини Франческо
## Биография

Франческо ғаиләләрендә ун икенсе бала була. Әммә ул башҡалар кеүек булып тыумай. Уның игеҙ һыңары етлекмәй, һәм уның умыртҡа һөйәгенә бәйле була. Һөҙөмтәлә Лентиниҙың өс сәләмәт аяҡ, ике енес ағзаһы, һәм тағы ла тубыҡ тирәһенән сурайып торған, үҫешеп етмәгән дүртенсе аяғы була. Аяҡтарында ун алты бармағы ла була.
Табиптар игеҙәктәрҙе айырыуҙан баш тарталар. Лентини умыртҡа һөйәгенә бәйле хәрәкәтһеҙ ҡалыр тип ҡурҡалар. Ата - әсәләре зәғиф баланан баш тарта. Бер ни саҡлы ул инәләрендә йәшәй. Әммә ул да уны зәғиф балалар приютына бирергә була. Ошо көнгә хәтле Франческо үҙенең артыҡ ағзаларын күрә алмай. Приютта башҡа балаларҙың башҡа ағзалары етмәүен күреп хайран ҡала. Һәм ул ағзаларына ҡарашын үҙгәртә. Яйлап футбол уйнарға, скакалкала һикерергә,велосипедта йөрөргә, хатта конькиҙа шыуырға өйрәнә.
8 йәшендә саҡта. Башҡа сицилийсылар менән бергә АҠШ-ҡа миграциялана. Ул шунда үҫә, циркҡа эшкә урынлаша. Һәм тиҙҙән танылыу яулай. Уның өсөнсө аяғы менән футбол тубын тибеүе бигерәк тә популярлыҡ килтерә. Франческо ике аяғы менән китеп барғанда. өсөнсө аяғы туп тибә. Тамашасыларҙың быға иҫе китә. Тора бара физик кәмселек икесе планға күсә. Халыҡ зәғиф кеше күрергә килә, әммә бар яҡлап камил, шаян, мәрхәмәтле кеше менән осраша.
Һөймәләкле егет яңғыҙ ҡалмай, Тереза Мюрре менән өйләнешә һәм улар дүрт бала тәрбиәләп үҫтерә. 30 йәшендә америка гражданлығы ала. Фрэнк Лентини вафатына саҡлы «Барнум и Бейли», «Кони Айленд» һәм «Шоу Буффало Билла» кеүек билдәле цирктарҙа эшләп йөрөй.
Хеҙмәттәштәре араһында ихтирамлы була.
# Йохангеоргенштадт

Йохангеоргенштадт (нем. Johanngeorgenstadt) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4681 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,59 км². Диңгеҙ кимәленән 650–1000 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8349 һәм автомобиль коды ASZ (элек: SZB).
# Паданга

Паданга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Паданга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011283
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001128
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хетея

Хетея — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 268 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Хетея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000045920
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004592
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лащ табыш йорто

А. Э. Лащ табыш йорто (А. П. Ливус табыш йорто) — Дондағы Ростов ҡалаһының Пушкин урамында, Максим Горький исемендәге парк ҡаршыһында урынлашҡан 75-се йорт. Йортто XX быуат башында Александр Эдмундович Лащ төҙөгән. Табыш йортоноң иң бай фатирҙары тәҙрәләре менән Пушкин урамына ҡарай, дәрәжәләре кәмерәк фатирҙар — ихатаға. Әлеге ваҡытта был күп фатирлы торлаҡ йорт. Килем йорто төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

# Лащ табыш йорто
## Архитектураһы

Табыш йортоноң фасады Пушкин урамының ҡыҙыл линияһы буйынса урынлашҡан. Бина дүрт ҡатлы, мансардаһы бар. Фасадтың биҙәлешендә готика мотивтары бар. Фасадтың вертикаль бүленешен, ҡабырғалары буйлап колонналар менән биҙәлгән ике ситке сығынтылар билдәләй. Сығынтылар фронтон менән тамамлана. Парад ишеге өҫтөндә ҙур булмаған декоратив колонналар һәм үҫемлек орнаменты урынлашҡан. Тәҙрә уйымдары йоҙаҡ ташы менән биҙәлгән. Фасад өсөнсө һәм дүртенсе ҡат араһындағы үҫемлек орнаментлы бүлкәт менән биҙәлгән. Бишенсе ҡатта — ҡыйыҡ тәҙрәле мансарда.
# Тар-Ю

Тар-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Коротаиха йылғаһының һул ярына тамағынан 199 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.

# Тар-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087372
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008737
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пукода

Пукода — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пив-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Пукода
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015760
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001576
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рәхимғолов Сафа Әхмәтша улы

Рәхимғолов Сафа Әхмәтша улы (1912 йыл — 9 май 1973 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының разведка дивизионында кавалерист-разведчик, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Рәхимғолов Сафа Әхмәтша улы
## Биографияһы

Рәхимғолов Сафа Әхмәтша улы 1912 йылда Ғафури районы Сәйетбаба ауылында тыуған. Һуғышҡа тиклем колхозда эшләй. 1941 йылда Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡрыла.112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы разведка кавалерия дивизионында кавалерист-разведчик булып хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң «Йондоҙ» колхозы Сәйетбаба ҡошсолоҡ фермаһында мөдир булып эшләй. 10 бала тәрбиәләп үҫтерә.1973 йылдың 9 майында Ғафури районы Сәйетбаба ауылында вафат була, шунда ерләнә

# Рәхимғолов Сафа Әхмәтша улы
## Батырлығы

Сафа Рәхимғолов 1943 йылда Ивашка ауылы, Петровкино һәм Чернухино станциялары эргәһендә барған һуғышта үҙен тәүәккәл һәм ҡыйыу һуғышсы итеп күрәһәтә, аттарҙы ут аҫтынан алып сығып, хәүефһеҙ ергә урынлаштыра. Был батырлығы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән баһалана 1943 йылда Берёзки ҡалаһы өсөн барған һуғышта яу яланынан яраланған ҡыҙылармеецты һәм бер офицерҙы, аттарҙы алып сыға, уларҙың ғүмерен һаҡлап ҡала. Был батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

# Рәхимғолов Сафа Әхмәтша улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы (1945)
# Шильдау

Шильдау (нем. Schildau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3554 кеше йәшәй. Майҙаны — 74,6 км². Диңгеҙ кимәленән 127 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4889 һәм автомобиль коды TO.
# «Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте, Эстония

«Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте — Эстонияла эшләп килгән башҡорт мәҙәни ойошмаһы. 2000 йылда ойошторолған.

# «Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте, Эстония
## Ойошманың эшмәкәрлеге

«Ағиҙел» башҡорт мәҙәни ойошмаһы рәйесе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007), III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры (2015) Хәйруллина Флүзә Тимерғәзим ҡыҙы.
Ойошма эшләгән осорҙа Эстонияның иң абруйлы мәҙәни берләшмәләрҙең береһенә әйләнде. «Ағиҙел» йәмғиәте коллективы Эстония байрамдарының даими ҡатнашыусыһы. Йәмғиәт ағзалары эстондарға башҡорт йолаларын, мәҙәниәтен күрһәтә. Ойошма йыл да Эстонияла Салауат Юлаев көндәрен үткәрә.
Башҡорт йәмғиәте булышлығы менән 2014 йылда башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың һуңғы төйәге булған Эстония республикаһында Эстонияның аҙ һанлы милләттәре берләшмәһе, Палдиски ҡалаһының ҡала хакимиәте һәм «Урал» мәрхәмәтлек фонды ярҙамында Салауат Юлаев. Эстония хәтерләй китабы донъя күрә. Салаут Юлаев тураһында әҫәрҙәрҙе эстон теленә Илнур Хайруллин тәржемә итә. Салауат Юлаев шиғырҙарын эстон шағирҙары Ли Сеппель һәм Андрес Эхин тәржемә итә.
Китапта Салауат Юлаев биографияһы, Емельян Пугачев етәкселегендә восстаниела ҡатнашыуы турыһында материалдар урын ала. Мостай Кәримдең «Салауат. Өн аралаш ете төш» драмаһы, Салауат Юлаевтың Эстлянд губернаһы Рогервик ҡәлғәһендә (хәҙәрге Палдиски ҡалаһында) һөргөндәге ваҡыты менән бәйле архив материалдары, фотодокументтар күрһәтелгән. Китаптың беренсе баҫмаһы тиҙ арала тарлып бөтә. Тиҙҙән икенсе баҫмаһы сыға.
# Мачали

Мачали (исп. Machalí) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 23920 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 2586 км². Халыҡ һаны — 32608 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 12,61 кеше/км².

# Мачали
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 7 саҡрым (6 км) көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡ-көнсығышта — Сан-Хосе-де-Майпо коммунаһы;
* көньяҡ-көнсығышта — Мендоса провинцияһы (Аргентина);
* көньяҡта — Сан-Фернандо коммунаһы;
* көньяҡ-көнбайышта — Рекиноа һәм Ренго коммунаһы;
* көнбайышта — Ранкагуа коммунаһы;
* төньяҡ-көнбайышта — Кодегуа коммунаһы.

# Мачали
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 32608 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 30632 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 93,94 |
| | Ауыл халҡы | 1976 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 6,06 |
| | Ир-егеттәр | 15876 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 48.7 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 16732 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 51.3 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 12,61 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 3,84 |

# Мачали
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Мачали (город) — 23920 кеше
* Коя(поселок) — 2932 кеше
# Хәйҙәров Мөхәммәт Аллаяр улы

Хәйҙәров Мөхәммәт Аллаяр улы (7 март 1915 йыл — 17 июль 1999 йыл) — башҡорт журналисы, прозаик һәм драматург. 1957 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны. I дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Муса Мортазин исемендәге премия лауреаты (1994).

# Хәйҙәров Мөхәммәт Аллаяр улы
## Биографияһы

Мөхәммәт Аллаяр улы Хәйҙәров Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Өргөн ауылында 1915 йылдың 7 мартында тыуған. Учалы ауылындағы крәҫтиән йәштәре мәктәбен тамамлағандан һуң, ул Белорет металлургия техникумында уҡын.
1933—1936 йылдарҙа Мөхәммәт Хәйҙәров Учалы районының «Шахта байрағы» газетаһын редакторлай, һуңынан «Ленинсы» республика газетаһының эшсе йәштәр бүлеге мөдире булып эшләй.
1941—1945 йылдарҙа ул Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. I дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, миҙалдар менән буләкләнә.
1946 йылдан — «Совет Башҡортостаны» газетаһының үҙ хәбәрсеһе. 1949 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай.
Мөхәммәт Хәйҙәров 1956—1958 йылдарҙа СССР Яҙыусылар союзы ҡарамағындағы Юғары әҙәби курстарҙа уҡый, М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлай.
Ул 1947 йылда — Коммунистар партияһы сафына, 1957 йылда — СССР Яҙыусылар союзына ағза итеп алына.
Прозанан тыш, М. Хәйҙәров драматургия өлкәһендә лә актив эшләй. Башҡортостанда уның «Намыҫ» (1949), «Ирәндек» (1951), «Ирәндек», «Һүнмәҫ мөхәббәт» (1953), «Беҙҙең малай» (1955), «Килмешәк» (1957), «Азамат» (1958), «Килен» (1972), «Кейәү балаҡай» (1973), «Ҡоҙалар, ҡоҙасалар» (1977), «Ҡотло булһын туйығыҙ!» (1980) тигән пьесалары сәхнәләштерелде һәм билдәлелек алды.