# Ефетов Константин Александрович

Ефетов Константи́н Алекса́ндрович (18 июль 1958 йыл) — СССР, Украина һәм Рәсәй ғалимы (биолог, табип, биохимик) һәм яҙыусыһы, биология фәндәре докторы, профессор, дәүләткә ҡарамаған Рәсәй Тәбиғәт белеме академияһы академигы, Рәсәй Федерацияһының почетлы фән һәм юғары технологиялар хеҙмәткәре, Украинаның, Ҡырым Республикаһы һәм Рәсәй Тәбиғәт белеменең атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, Рәсәй Тәбиғәт белеменең атҡаҙанған мәғариф эшмәкәре, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы, В.И.Вернадский исемендәге Ҡырым федераль университеты С.И. Георгиевский исемендәге Медицина академияһының биохимия һәм биотехнологиялар кафедраһы мөдире.

# Ефетов Константин Александрович
## Биографияһы

1958 йылдың 18 июлендә Симферополдә тыуа. 1975 йылда мәктәпте алтын миҙал менән тамамлағас, Ҡырым мединститутына уҡырға инә, уны 1981 йылда ҡыҙыл дипломға тамамлай. 1986 йылда аспирантураны тамамлағандан һуң «Устойчивость конформации иммуноглобулинов G в норме и при хроническом лимфолейкозе» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай (ғилми етәксеһе — Украина Фәндәр академияһы ағза-корреспонденты, Украинаның атҡаҙанған фән эшмәкәре, профессор Г.В.Троицкий). 1986 йылда Ҡырым дәүләт медицна университетының (ҠДМУ) гибрид лабораторияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе була. 1986 йылдан — ҠДМУ-ла өлкән, төп, һуңынан баш ғилми хеҙмәткәр булып эшләй; 1992 йылдан — биотехнология лабораторияһы мөдире. 1994 йылда «Исследование иммуноглобулинов в норме и при патологии с помощью моноклональных антител и спектральных методов» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһы яҡлай (ғилми консультанты — Г. В. Троицкий). 1995 йылдан — профессор, 1999 йылдан — Ҡырым дәүләт медицна университетының биохимия кафедраһы мөдире. Өйләнгән. Ике балаһы бар.

# Ефетов Константин Александрович
## Фәнни эшмәкәрлеге

Молекуляр иммунология, эволюция биологияһы һәм биосистематика К.А.Ефетовтың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙарының төп өлкәләре булып тора. Спектракль алымдар ярҙамында ул яман шеш осрағында кешенең иммуноглобулиндары конформацияһы үҙгәреүенең барлығын иҫбатлай. Тәүге тапҡыр кеше аҡһымдарын нормала һәм патология ваҡытында тикшереү өсөн бөжәктәрҙең аҡһымдарын һәм пептидтарын молекулалар-зондтар сифатында файҙаланырға тәҡдим итә. Яңы ғилми йүнәлеш - моноклональ иммуносистемаға нигеҙ һалған, ул биологик төрҙәр араһындағы эволюцион мөнәсәбәттәрҙе моноклональ антиесемдәр ярҙамында уларҙың аҡһымдарын өйрәнеү нигеҙендә баһаларға мөмкинлек бирә.
К. А. Ефетов тарафынан ярым ғаилә, тере огранизмдарҙың 7 яңы заты һәм 11 төрө һүрәтләнә, Япония, Корея, Индонезия, Ҡытай, Тайвань, Вьетнам , Лаос, Таиланд, Мьянма (Бирма), Яңы Зеландия, Һиндостан, Рәсәй, Ҡырғыҙстан, Төркмәнстан, Афғанстан, Украина, Венгрия, Словения, Италия, Швейцария, Францияла йәшәгән 37 биологик төр асыҡлана. Уның тикшеренеүҙәре һөҙөмтәләре Европаның төрлө илдәрендә үткәрелгән халыҡ-ара конгрестарҙа һәм симпозиумдарҙа күп тапҡыр күрһәтелә. 2004 йылда Ҡырым дәүләт медицина университетында «Биология, филогения, молекулярная биология и генетика Zygaenidae». халыҡ-ара симпозиумы ойошторола һәм уҙғарыла.
К.А. Ефетов — 583 мәҡәлә, шул иҫәптән 76 китап һәм 17 патент һәм автор таныҡлығы авторы (авторҙашы). Уның ғилми эштәре донъяның 49 иле ғалимдарының 11 телдәге (шул иҫәптән инглиз, венгр, испан, итальян, ҡытай, немец, фарсы, француз, япон) баҫмаларында өҙөмтә итеп килтерелгән. 1 фән докторы һәм 3 фән кандидаты әҙерләгән. Әлеге ваҡытта уның етәкселегендә 1 доктор һәм 3 кандидатлыҡ диссертацияһы үтәлә.

# Ефетов Константин Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

К.А. Ефетов — дәүләткә ҡарамаған Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһы академигы (2018 йылдан), Украинаның Фәндәр академияһы академигы (2002 йылдан), Украинаның атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (2004 йылдан), Рәсәй Федерацияһының почетлы фән һәм юғары технологиялар хеҙмәткәре (1919 йылдан), Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (2018 йылдан), Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының атҡаҙанған фән һәм мәғариф эшмәкәре (2018 йылдан), 2006 йылдан - Ҡырым биохимия йәмғиәте рәйесе, Украина биохимия йәмғиәтенең Үҙәк советы ағзаһы (2006 йылдан), 1997 йылдан —Ҡырымдың Кесе фәндәр академияһы вице-президенты, Рәсәй Яҙыусылар союзы (2014 йылдан), Рәсәй Яҙыусылар союзы (2008 йылдан ) һәм Халыҡ-ара Яҙыусылар союздары берләшмәһе (2008 йылдан) ағзаһы. 1992 йылдан — Европа лепидоптерология йәмғиәте (2005—2009 йылдарҙа уның Советы составына ингән), 2018 йылдан Испания-Латин Америка лепидоптерология йәмғиәте ағзаһы.
Биология һәм медицина өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн К.А. Ефетов дүрт алтын миҙал менән бүләкләнә: «Донъяның мең бөйөк ғалимы» (Бөйөк Британия, 2002), «Бөйөк Европа халҡы» (Бөйөк Британия, 2003), «Йылдың халыҡ-ара ғалимы» (Бөйөк Британия, 2003), «Хөрмәт миҙалы» (АҠШ, 2004), шулай уҡ Н. И. Вавилов исемендәге миҙал (2018), В. И. Вернадский исемендәге алтын миҙал (2020) һәм Рәсәй Тәбиҫәт белеме академияһының «Ҡаҙаныштары өсөн» (2018) ордены менән бүләкләнә .К.А. Ефетов әҙәби ижады өсөн Рәсәй яҙыусылар союзының «Анна Ахматова» алтын миҙалы менән бүләкләнгән (2020). Ул «Кто есть кто в современности» (АҠШ), «Кто есть кто в современности» (Бөйөк Британия), «Известные ученые» (Рәсәй) биографик белешмәләренә индерелгән. К. А. Ефетов хөрмәтенә Австрия, Франция, Украиня һәм Рәсәй ғалимдары тарафынан 7 биологик төр аталған (Etroga efetovi Richter, 1994; Zygaenoprocris efetovi Mollet et Tarmann, 2007; Chrysartona efetovi Parshkova, 2007; Pseudarbudas efetovi Tarmann, 2012; Turquoise d’Efetov Leraut, 2012; Negotinthia efetovi O. Gorbunov, 2019; Chamaesphecia efetovi O. Gorbunov, 2019), подвид (Tetrops gilvipes efetovi Lazarev, 2012), а также подрод живых организмов (Efetovia Mollet, 2001).
К. А. Ефетов шулай уҡ Рәсәй профессорҙар йыйылышының «Йыл профессоры» Дөйөм милли премияһы лауреаты (2018), Ҡырым Республикаһы Дәүләт премияһы лауреаты (1996), Ҡырым Автономиялы Республикаһы Министрҙар советы премияһы лауреаты (2000), Ҡырым Автономиялы Республикаһы премияһы лауреаты (2008) булып тора; Ҡырым Автономиялы Республикаһы Юғары Рада Президиумының Почёт грамотаһы (1998), Ҡырым Автономиялы Республикаһы Министрҙар советының (1998, 2002), Украина Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Почет грамоталары менән бүләкләнгән (1998).
К. А. Ефетов «Таврический медико-биологический вестник» (Крым), «Крымский журнал экспериментальной и клинической медицины» (Ҡырым) һәм «Entomologist’s Gazette» (Бөйөк Британия) фәнни журналдарының редколлегияһы составына, шулай уҡ «Проблемы, достижения и перспективы развития медико-биологических наук и практического здравоохранения (Труды Крымского государственного медицинского университета им. С. И. Георгиевского)» фәнни йыйынтығының редколлегия составына инә; «Вестник морского врача» фәнни йыйынтығының мөхәрририәт советы ағзаһы булып тора.

# Ефетов Константин Александрович
## Әҙәби эшмәкәрлеге

2006—2008 йылдарҙа К. А. Ефетовтың бер нисә китабы («Шокирующая тайна Сикстинской капеллы» һәм «Ветхозаветная тайна ребра Адама») һәм медицина, сәнғәт һәм тарих сигендәге гипотезаларға арналған. мәҡәләләре баҫылып сыға («Химия и жизнь», «Асклепий», «Открытия и гипотезы» журналдарында). Мәҫәлән, автор билдәләүенсә, Сикстин капеллаһындағы Микеланджело фрескаларында бер нисә «йәшерен» һүрәт бар, улар, ҡаралғандан һуң, төҙөүсеһе фрескалары менән нимә әйтергә теләүе тураһында тамашасының фекерен ҡырҡа үҙгәртә. Икенсе гипотеза ҡатын-ҡыҙҙың Әҙәм ҡабырғаһынан яралыуы хаҡында Изге Яҙма мифына аңлатма биреүгә арналған: автор ошо мифтың деталдәре һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың енси гормондары барлыҡҡа килеүҙең биохимик механизмы араһындағы параллелдәрҙе ҡарай. Был гипотезалар Интернетта киң сағылыш тапты һәм хатта донъя чемпионатының «Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?» һорауҙарында ҡулланылды.
К.А.Ефетов илле дүрт шиғри һәм проза китаптары авторы: «Взмах крыльев» (2006), «Чёрно-белый квадрат» (2009), «Жизнь „летучих мышей“» (2009), «Колодцы памяти» (2009), «Шеф говорил…» (2009), «Слова отцов» (2010), «Мудрость Востока» (2010), «Вечные истины» (2010), «Афористишия» (2010), «Афоризмы и пословицы крымских караимов в стихах» (2010), «Вечность или миг?» (2011), «Прислушиваясь к великим» (2011), «Итальянские афористишия» (2011), «Кто такой этот Шерлок Холмс?» (2011), «Алфавит мудрецов» (2012), «Вопрос ребром» (2012), «оДиНаКовость» (2012), «Жизнь забавна» (2012), «Единственное чудо» (2012), «Природы маскарад» (2013), «Исключение из правил» (2013), «Лестница истории» (2013), «Солнечные часы» (2013), «Эстафета бытия» (2014), «Рассвет» (2014), «Птица в клетку» (2014), «Стрелецкие забавы» (2014), «Просто жизнь» (2015), «БегЛЕЦ» (2015), «Сверхлёгкие намёки» (2015), «Найдите икс» (2015), «Лист бумаги» (2016), «Ноу хау» (2016), «Вопрос пропорций» (2016), «Майлстоун» (2016), «ЖэЗээЛики» (2016), «Париж как Париж» (2017), «Сахарный диабет: великие открытия и Нобелевский скандал» (2017), «Афоризмы в стихах. Станислав Ежи Лец» (2017), «В сторону другую» (2017), «Иронический супрематизм» (2017), «Многозначность» (2017), «Почти по…» (2018), «Шёпот правды» (2018), «ЖэЗээЛики-2» (2018), «Непричёсанные афористишия» (2018), «Интимология разума» (2019), «Афоризмы в стихах 2. Станислав Ежи Лец» (2019), «Афоризмы в стихах 3. Станислав Ежи Лец» (2019), «Точка над i» (2019), «Парнас и Олимп» (2019), «Афоризмы в стихах 4. Станислав Ежи Лец» (2020), «Угол наклона» (2020), «Правдивее реальности» (2020). Ул шулай уҡ Ҡырым дәүләт медицина университеты гимны текстының, авторы, флаг, герб һәм девиз авторы буоып тора.

# Ефетов Константин Александрович
## К.А. Ефетов китаптарының ҡайһы берҙәренең исемлеге

* Ефетов К. А., Будашкин Ю. И. Высшие разноусые чешуекрылые Крыма. — Симферополь: Таврия, 1990. — 112 с. — ISBN 5-7780-0171-1. Архивная копия от 24 августа 2007 на Wayback Machine
* Мурина В. В., Степаньянц С. Д., Дехтяр М. М., … Єфетов К. О. и др. Красная книга Украины. Животный мир = Червона книга України. Тваринний світ / под ред. М. М. Щербака. — Киев: «Українська енциклопедія» імені М. П. Бажана, 1994. — 464 с. — ISBN 5-88500-064-6.
* Прусаков А. А., Козлов Е. Д., Ена В. Г., Ефетов К. А., Дулицкий А. И., Широков В.А., Широков О.В. и др. Крым: книга рекордов. — Симферополь: Сонат, 1999. — 288 с. — ISBN 966-7347-11-7. Архивная копия от 18 октября 2009 на Wayback Machine
* Efetov K. A., Tarmann G. M. Forester Moths. The genera Theresimima Strand, 1917, Rhagades Wallengren, 1863, Jordanita Verity, 1946, and Adscita Retzius, 1783 (Lepidoptera: Zygaenidae, Procridinae). — Stenstrup (Denmark): Apollo Books, 1999. — 192 p. — ISBN 87-88757-23-4. (на английском языке)
* Efetov K. A. A review of the western Palaearctic Procridinae (Lepidoptera: Zygaenidae). — Simferopol: CSMU Press, 2001. — 328 p. — ISBN 966-7348-07-5. (на английском языке)
* Efetov K. A., Tremewan W. G., Tarmann G. M. et al. Proceedings of the 7th International Symposium on Zygaenidae (Lepidoptera) (Innsbruck, Austria, September 2000) / Ed. by Efetov K. A., Tremewan W. G., Tarmann G. M. — Simferopol: CSMU Press, 2003. — 360 p. — ISBN 966-7348-21-0. (на английском языке)
* Efetov K. A. Forester and Burnet Moths (Lepidoptera: Zygaenidae). The genera Theresimima Strand, 1917, Rhagades Wallengren, 1863, Zygaenoprocris Hampson, 1900, Adscita Retzius, 1783, Jordanita Verity, 1946 (Procridinae), and Zygaena Fabricius, 1775 (Zygaeninae). — Simferopol: CSMU Press, 2004. — 272 p. — ISBN 966-7348-23-7. (на английском и русском языках)
* Каминская Г. А., Ефетов К. А. Биологическая химия. Руководство к лабораторным занятиям. — Симферополь: CSMU Press, 2005. — 100 с. — ISBN 966-7348-21-0.
* Беляев Е. А., Вийдалепп Я. Р., Глущенко Ю. Н., Дубатолов В. В., Ефетов К. А. и др. Определитель насекомых Дальнего Востока России. Т. V. Ручейники и чешуекрылые / под ред. П. А. Лера. — Владивосток: Дальнаука, 2005. — 576 с. — ISBN 5-8044-0597-7.
* Efetov K. A. Zygaenidae Крыма и других регионов Евразии = The Zygaenidae (Lepidoptera) of the Crimea and other regions of Eurasia. — Simferopol: CSMU Press, 2005. — 420 p. — ISBN 966-7348-10-5. (на английском и русском языках)
* Ефетов К. А. Шокирующая тайна Сикстинской капеллы. — Симферополь: CSMU Press, 2006. — 84 с. — ISBN 966-2969-00-4.
* Бабанин А. А., Каладзе Н. Н., Ефетов К. А. Профессора Крымского государственного медицинского университета им. С. И. Георгиевского. — Евпатория: Евпаторийский информационно-рекламный издательский центр им. 50-летия Победы, 2006. — 130 с. — ISBN 966-572-045-7.
* Efetov K. A. Шокирующая тайна Сикстинской капеллы = Das schockierende Geheimnis der Sixtinischen Kapelle. — Simferopol: CSMU Press, 2007. — 36 p. — ISBN 966-2969-11-X. (на немецком языке)
* Ефетов К. А. Концепция системы русских и украинских зоологических названий. — Симферополь: CSMU Press, 2007. — 56 с. — ISBN 966-2969-12-8.
* Белоусов И. А., Бибина К. Б., Газарян С. В., … Ефетов К. А. и др. Красная книга Краснодарского края (животные) / под ред. А. С. Замотайлова. — 2-е изд. — Краснодар: Центр развития ПТР Краснодарского края, 2007 [2008]. — 480 с. — ISBN 5-98630-015-3.
* Efetov K. A., Tarmann G. M. Chrysartona Swinhoe, 1892 (Lepidoptera: Zygaenidae, Procridinae). — Simferopol: CSMU Press, 2008. — 116 p. (на английском языке)
* Аникин В. В., Барышникова С. В., Беляев Е. А., … Ефетов К. А. и др. Каталог чешуекрылых (Lepidoptera) России / под ред. С. Ю. Синева. — СПб.: Товарищество научных изданий КМК, 2008. — 424 с. — ISBN 978-5-87317-457-7.
* Efetov K. A. Ветхозаветная тайна ребра Адама = Old Testament’s secret of the rib of Adam. — Simferopol: CSMU Press, 2008. — 100 p. — ISBN 966-29-69-17-9. (на английском языке)
* Ефетов К. А. Ветхозаветная тайна ребра Адама. — Симферополь: CSMU Press, 2008. — 124 с. — ISBN 966-2969-18-7.
* Буров Г. М., Колтухов С. Г., Петрова Э. Б., … Ефетов К. А. и др. История Крыма с древнейших времён до наших дней. — Симферополь: Атлас-компакт, 2009. — 420 с. — ISBN 966-572-621-8.
* Довгаль І. В., Дехтяр М. М., Піндрус О. М., … Єфетов К. О. и др. Красная книга Украины. Животный мир = Червона книга України. Тваринний світ / под ред. І. А. Акімова. — Киев: Глобалконсалтинг, 2009. — 600 с. — ISBN 978-966-97059-0-7.
* Efetov K. A., Tarmann G. M. A checklist of the Palaearctic Procridinae (Lepidoptera: Zygaenidae). — Simferopol - Innsbruck: CSMU Press, Nata, 2012. — 108 p. — ISBN 978-966-8926-66-2. (на английском языке)

# Ефетов Константин Александрович
## К.А. Ефетов китаптарының ҡайһы берҙәренең исемлеге
### Шиғри йыйынтыҡтары

* Ефетов К. А. Взмах крыльев. — Симферополь: CSMU Press, 2006. — 64 с. — ISBN 966-7348-22-9.
* Ефетов К. А. Чёрно-белый квадрат. — Симферополь: CSMU Press, 2009. — 96 с. — ISBN 966-2969-08-X.
* Ефетов К. А. Жизнь „летучих мышей“. — Симферополь: CSMU Press, 2009. — 100 с. — ISBN 978-966-435-253-3.
* Ефетов К. А. Колодцы памяти. — Симферополь: CSMU Press, Таврия, 2009. — 124 с. — ISBN 978-966-435-269-4.
* Ефетов К. А. Шеф говорил… — Симферополь: CSMU Press, Таврия, 2009. — 84 с. — ISBN 978-966-435-278-6.
* Ефетов К. А. Слова отцов. — Симферополь: CSMU Press, Таврия, 2010. — 128 с. — ISBN 978-966-435-289-2.
* Ефетов К. А. Мудрость Востока. — Симферополь: CSMU Press, Таврия, 2010. — 104 с. — ISBN 978-966-435-291-5.
* Ефетов К. А. Вечные истины. — Симферополь: CSMU Press, Доля, 2010. — 116 с. — ISBN 978-966-366-272-5.
* Ефетов К. А. Афористишия. — Симферополь: CSMU Press, Доля, 2010. — 100 с. — ISBN 978-966-366-453-8.
* Ефетов К. А. Афоримзмы и пословицы крымских караимов в стихах. — Симферополь: Доля, 2010. — 172 с. — ISBN 978-966-366-465-1.
* Ефетов К. А. Вечность или миг? — Симферополь: CSMU Press, Доля, 2011. — 100 с. — ISBN 978-966-366-487-3.
* Ефетов К. А. Прислушиваясь к великим. — Симферополь: CSMU Press, Доля, 2011. — 100 с. — ISBN 978-966-366-510-8.
* Ефетов К. А. Итальянские афористишия. — Симферополь: CSMU Press, Доля, 2011. — 96 с. — ISBN 978-966-366-499-6.
* Ефетов К. А. Кто такой этот Шерлок Холмс? — Симферополь: CSMU Press, Доля, 2011. — 96 с. — ISBN 978-966-366-520-7.
* Ефетов К. А. Алфавит мудрецов — Симферополь: CSMU Press, Доля, 2012. — 96 с. — ISBN 978-966-366-502-3.
* Ефетов К. А. Вопрос ребром — Симферополь: CSMU Press, Доля, 2012. — 92 с. — ISBN 978-966-366-548-1.
* Ефетов К. А. оДиНаКовость — Симферополь: CSMU Press, Доля, 2012. — 96 с. — ISBN 978-966-366-563-4.
* Ефетов К. А. Жизнь забавна — Симферополь: CSMU Press, Ната, 2012. — 96 с. — ISBN 978-966-8926-61-7.
* Ефетов К. А. Единственное чудо — Симферополь: CSMU Press, Ната, 2012. — 96 с. — ISBN 978-966-8926-69-3.
* Ефетов К. А. Природы маскарад — Симферополь: CSMU Press, Ната, 2012. — 100 с. — ISBN 978-966-8926-70-9.