yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лансинг-Ёган

Лансинг-Ёган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Надым йылғаһының һул ярына тамағынан 456 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Лансинг-Ёган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300047439
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304743
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Муньга

Муньга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Муньга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028775
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202877
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лова (Мулымья ҡушылдығы)

Лова — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мулымья йылғаһының һул ярына тамағынан 324 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Лова (Мулымья ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016269
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301626
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кузь-Иоль

Кузь-Иоль — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Антипа-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Кузь-Иоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030107
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303010
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бырка (Беүә ҡушылдығы)

Бырка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Беүә йылғаһының уң ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Бырка (Беүә ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016151
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101615
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Талпан ауырыуы

Варроатоз (Талпан ауырыуы) — Варроа Якобсони талпаны барлыҡҡа килтергән бал ҡортоноң ауырыуы.
Талпан ауырыуы (варроатоз) беҙҙең республика умарталыҡтарында 1974 йылда тарала башланы. Был ауырыуҙы Варроа Якобсони талпаны барлыҡҡа килтерә. Инә талпан һорғолт, ә ата талпан һарғылт аҡ төҫтә була. Уларҙың ҙурлығы 1 — 2 миллиметр самаһы, шуның өсөн уларҙы рамдағы күҙәнәктәрҙә һәм эшсе ҡорттарҙың өҫтөндә ябай күҙ менән дә күреп була.
Талпандың 8 аяғы бар. Һәр аяғында һурып йәбешеп баҫыу өсөн ҡулайлама бар. Шуның өсөн бал ҡортоноң өҫтөнә һурып баҫҡан талпан бер ваҡытта ла ҡолап төшмәй, хатта осоп барған эшсе ҡорт өҫтөндә лә үҙен яҡшы тоя. Талпан эшсе ҡорт һәм әре ҡорт үрсемдәрендә ябыҡ күҙәнәктә үрсей. Бал ҡортоноң тәнендә саҡта талпан уның ҡаны менән туҡлана, ә күҙәнәктә үрсегәндә ҡарышлауыҡтың йәки ҡурсаҡтың ҡаны менән туҡлана. Талпанды ашатҡан эшсе ҡорттоң ҡанында аҡһым күләме кәмеү сәбәпле, был ҡорт хәлһеҙләнә, һәм уның ғүмере ҡыҫҡара. Эшсе ҡорт ҡарышлауығы тәрбиәләнгән кәрәҙ күҙәнәген көпләргә бер көн ҡалғас, талпан ҡарышлауыҡтың аҫтына инеп урынлаша. Ә әре ҡорт ҡарышлауығы тәрбиәләнгән кәрәҙ күҙәнәген көнләргә өс көн ҡалғас, уға инә талпан инеп урынлаша. Шулай итеп, әре ҡорт тәрбиәләнгән бер күҙәнәккә бер нисә талпандың инеүе ихтимал. Үрсем көпләнеп, 2 — 3 көн үткәс, инә талпан эшсе ҡорт ҡарышлауығы өҫтөнә 5, ә әре ҡорт ҡарышлауығы өҫтөнә 6 йомортҡа һала. Һәр йомортҡаны һалыуға 1 — 1,5 көн үтә. Был йомортҡаларҙан 6 — 7 көндән ата талпан, 8 — 9 көндән инә талпандар үрсей. Инә талпандар аталанғас та, аталары үлә, ә инәләре йәй көнө уртаса 3, о ҡышҡы осорҙа 6 — 8 ай йәшәйҙәр. Инә талпан йәйге осорҙа, үрсем тәрбиәләнгән күҙәнәккә инеп, өс тапҡыр йомортҡа һала. Шулай итеп, бер инә талпан үҙе кеүек 5 — 8 йәш талпан ҡалдырып үлә. Ҡышҡы осорҙа, умартала үрсем булмағанда, талпан бал ҡортоноң эс ҡатлауына тәрәнгә инеп урынлаша һәм үҙен бик яҡшы һаҡлай. Күстәрҙә талпандың һаны көҙгә табан ҡырҡа арта. Йәй көнө талпан әре ҡорт ҡарышлауығы үрсегән күҙәнәккә, эшсе ҡорт үрсегән күҙәнәктәргә ҡарағанда, 14 тапҡырға күберәк инә. Әре ҡортоноң бер ҡурсағында 20, ә эшсе ҡорт ҡурсағында 12-гә яҡын төрлө ҙурлыҡтағы талпан осратырға мөмкин. Талпан күберәк йәш эшсе һәм әре ҡорттарҙа, бер аҙ осҡан өлкән ҡорттарҙа осрай.
Талпан буш умартала ас көйө 7 көндән артығыраҡ, 10 — 30 градус һыуыҡта 3 көндән артыҡ йәшәй.
Сәскә өҫтөнә урынлаштырылған талпан ҡояш нурҙарынан сәғәт-сәғәт ярымда үлә. Был талпанды беренсе тапҡыр Ява утрауында 1904 йылда осратҡандар. 1960 йылда уны Ҡытайҙа ла табалар. Бөгөнгө көндә был ауырыу бөтә донъяға таралған, тип әйтерлек. Уны бер ғаиләнән икенсеһенә аҙашҡан эшсе ҡорттар һәм әре ҡорттар күсерә. Сәскәнән сәскәгә ҡунып, бал һуты һәм һеркә йыйған ҡорттар аша ла тарала, сөнки һеркә йыйған ҡорттоң береһе талпанын юғалтһа, икенсеһенең уны алып китеүе бар.
Әлеге көндә умартасылыҡтарҙа бал ҡорто ауырыуҙарынан күрелгән зыяндың иң күбеһе талпан ауырыуына килә.
# Хальмерская (Сиговая ҡушылдығы)

Хальмерская — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сиговая йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Хальмерская (Сиговая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000052000
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005200
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гольцовка (йылға)

Гольцовка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Гольцовка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056169
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005616
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Люттхендорф

Люттхендорф (нем. Lüttchendorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 639 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,84 км². Диңгеҙ кимәленән 100 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6317 һәм автомобиль коды — MSH.
# Быструха (йылға)

Быструха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Новосибирск һыу һаклағысы (Обь) йылғаһының һул ярына тамағынан 3097 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Быструха (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200004169
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200416
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Красноармейская урамы (Дондағы Ростов)

Красноармейская урамы — Дондағы Ростовтың төп урамдарының береһе.

# Красноармейская урамы (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Ҡала үҙәгендә урынлашҡан, уның иң боронғо урамдарының береһе булып тора. Элек Скобелев урамы тип аталған (урыҫ генералы Скобелев хөрмәтенә).
Урам Сиверс проспектынан башлана һәм Театр проспектына тиклем Оло Баҡса урамына параллель рәүештә үтә. Урам тура. Дондағы Ростовтың бик күп урамдарын һәм тыҡрыҡтарын киҫеп үтә, улар араһында Буденный, Ворошилов һәм Киров проспекттары, Халтурин, Семашко, Гәзит тыҡрыҡтары һәм башҡалар.
Красноармейская урамы Дондағы Ростовтың иң тығын урамдарының береһе булып тора, сөнки уның буйынса Шолохов проспектынан килеүсе күп кенә ҡала-ара автобус маршруттары үтә, Красноармейская урамы башланған Сиверс проспектында ҡаланың тимер юл һәм автобус вокзалдары урынлашҡан.

# Красноармейская урамы (Дондағы Ростов)
## Урамда урынлашҡандар

* Элекке Ростов йәмиғ мәсете
* Ағалы-ҡустылы Асланидиҙәрҙең тәмәке фабрикаһы бинаһы
* «Ростов» ҡунаҡханаһы
* Күҙ ауырыуҙары клиникаһы бинаһы
* 1-се пионерҙар слеты исемендәге сквер
* Сауҙа үҙәктәре селтәре һәм банктар офистары

# Красноармейская урамы (Дондағы Ростов)
## Фотогалерея

* Красноармейская урамында объекттар
* СССР-ҙың 50 йыллығы мозаик панноһы
* Механика-техник училище бинаһы
* Ҡала казармаһы бинаһы
* Л. Е. Панченконың килем йорто
# Баҙы

Баҙы (рус. База) — Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге йылға.

# Баҙы
## Географик белешмә

Ағиҙел йылғаһының һул ҡушылдығы. Башҡортостан Республикаһының Шаран районы Михайловка ауылынан көнсығышҡа табан 2,5 км алыҫлыҡта баш ала. Көньяҡтан төньяҡҡа Шаран, Саҡмағош, Илеш, Дүртөйлө райондары биләмәһе аша Ағиҙел йылғаһына (тамағынан 110 км) ҡоя. Дөйөм оҙонлоғо 123 км, бассейн майҙаны 1590 км², дөйөм түбәнләнеше 150 метр. Башлыса яҙғы ҡар һыуҙары менән тулылана. Йыллыҡ ағымы 65%-ы яҙғы (апрель—май), 20%-ы йәйге-көҙгө (июнь—октябрь), 15%-ы ҡышҡы (ноябрь—март) осорҙарға тура килә.
Илеш районы Рсай ауылы янында уртаса йыллыҡ ағымы 2,5 м³/с тәшкил итә. Бассейны Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының төньяғында һәм өҫкө пермдең өфө ярусы һәм ҡазан ярусының алевролиттары, ҡомташтары, эзбизташтары, доломиттары, мергелдәре һәм аргиллиттарынан торған Кама-Ағиҙел ҡырлалы уйһыулығында урынлашҡан. Ландшафттары ярлы ҡара тупраҡлы, урманлы даланан тора, көнбайыш өлөшөндә һоро урман тупрағында киң япраҡлы урмандар осрай. Бассейндың 8%-ын урман ҡаплаған, 65-%ы һөрөлгән. Иң ҙур ҡушылдығы — Кеүәш.
# Бохәрмәтов Радик Мазһар улы

Бохәрмәтов Радик Мазһар улы (12 апрель 1958 йыл — 20 октябрь 2021 йыл) — инженер-төҙөүсе, муниципаль орган хеҙмәткәре. 2002 йылдан Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары, 2009—2011 йылдарҙа хакимиәт башлығы.

# Бохәрмәтов Радик Мазһар улы
## Биографияһы

Радик мазһар улы Бохармәтов 1958 йылдың 12 апрелендә Стәрлетамаҡ районының Левашевка ауылында тыуа.
«Сәнәғәт һәм гражданлыҡ төҙөлөшө» һөнәре буйынса Өфө нефть институтын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1977 йылда «Салаватстрой» тресының балта оҫтаһы-бетонсы булып башлай.
1979—1989 йылдарҙа — мастер, СУ-3 прорабы, УПТК-ның баш инженеры, «Салаватстрой» тресының СУ-5 начальнигы.
1989—1992 йылдарҙа — «Ишимбайжилстрой» тресының идаралыҡ начальнигы.
1992—1994 йылдарҙа — «Истрон» фирмаһы (социаль, мәҙәни, көнкүреш объекттарын һәм торлаҡ төҙөүҙе тормошҡа ашыра) подразделениеһы директоры.
1994—2002 йылдарҙа — «Ишимбайстройсервис» директоры, Ишембай ҡалаһының СМУ-1 директоры, «Салаватремстрой» МУП-ының баш инженеры.
2002—2005 йылдарҙа — Салауат ҡалаһының хакимиәт башлығы урынбаҫары.
2006—2009 йылдарҙа — «Салаватстройзаказчик» МУП-ының капиталь төҙөлөш буйынса директор урынбаҫары.
2009 йылдан Өфөлә «Стройтрансгаз» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары булып эшләй.
Салауат ҡала хакимиәте башлығының төҙөлөш, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ мәсьәләләре буйынса урынбаҫары.
2009 йылдың 23 майынан Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡара. Өйләнгән. 2 балаһы бар.
2011 йылдың мартында отставкаға китә.
2021 йылдың 20 октябрендә вафат була.

# Бохәрмәтов Радик Мазһар улы
## Хакимиәт башлығы вазифаһындағы эшмәкәрлеге һөҙөмтәһе

* Көрсөк бөтөрөлә
* Салауат тыуған яҡты өйрәнеү музейы эш башлай.
* Салауат ҡалаһының социаль-иҡтисади хәл-торошо ыңғай яҡҡа үҙгәрә.
* Салауат баҡсасылары ер һалымы түләүҙән азат ителә.
# Солохта

Солохта — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Андога йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Солохта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000007975
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000797
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡоро Речка (Бачат ҡушылдығы)

Сухая Речка — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бачат (Оло Бачат) йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ҡоро Речка (Бачат ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200005493
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200549
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хоҙайбирҙина Тамара Шәһит ҡыҙы

Хоҙайбирҙина Тамара Шәһит ҡыҙы (10 август 1923 йыл — 27 апрель 1998 йыл) — балет артисы. РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1953) атҡаҙанған артисы. Профессиональ башҡорт балериналарының тәүгеләренең береһе.

# Хоҙайбирҙина Тамара Шәһит ҡыҙы
## Биографияһы

Өфө ҡалаһында Башҡортостандың партия һәм дәүләт эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы ғаиләһендә тыуған.
1941 йылда Ленинград хореография училищеһын педагогы М.Ф.Романова класында тамамлай.
1964 йылға тиклем Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында балет солисы, бер үк ваҡытта 1960—71 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһында, 1968 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡыта.

# Хоҙайбирҙина Тамара Шәһит ҡыҙы
## Ижады

Ижадына юғары башҡарыу техникаһы, музыкаллек хас булған.
Уның ролдәре араһында Сванильда (“Коппелия”; дебют, 1941), Одетта — Одиллия (“Аҡҡош күле” — “Лебединое озеро”, П.И.Чайковский), Лауренсия (А.А.Крейндың ш. уҡ исемле балеты), Эсмеральда (Ч.Пуньиҙың шул уҡ исемле балеты), Зарифа (“Тау риүәйәте” — “Горная быль”, А.С.Ключарёв) һәм башҡалар. Иң яҡшы партияларының береһе — Зарема (“Баҡсаһарай фонтаны” — “Бахчисарайский фонтан”, Б.В.Асафьев).
Репертуарында донъя халыҡтары бейеүҙәре, шул иҫәптән “Мөғлифә”, “Бүләк”, “Һыу буйында осрашыу” башҡорт бейеүҙәре һәм башҡалар бар.
Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашҡан (1955). “Сыңрау торна” (“Журавлиная песнь”; Свердловск к/ст, 1959) фильм-балетында төшкән. Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты (Бухарест, 1953).
# Сурава (йылға)

Сурава — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/350/51/246/72 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Сурава (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029010
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002901
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1781 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1781 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1781 MDCCLXXXI |
| Юлиан стилендә | 1780 — 1781 ( 12 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2533 — 2534 ( 2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7289 — 7290 ( 12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5541 — 5542 ה'תקמ"א — ה'תקמ"ב |
| Мосолман календары | 1195 — 1196 |
| Боронғо әрмән календары | 1230 ԹՎ ՌՄԼ |
| Ҡытай календары | 4477 — 4478 (с 14 февраля) 庚子 — 辛丑 белая мышь — белая корова |
| Эфиопа календары | 1773 — 1774 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1837 — 1838 |
| - Шака самват | 1703 — 1704 |
| Иран календары | 1159 — 1160 |
1781 йыл — Дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1781 йыл
## Ваҡиғалар

* Чехияда крепостнойлыҡ хоҡуғы ҡуймау.
* 13 март — Уран планета асышы.

# 1781 йыл
## Тыуған шәхестәр

* 5 октябрь — Бернард Больцано, чех математик.
* 6 июль — Стэмфорд Раффлз, инглиз сәйәсмән.

# 1781 йыл
## Вафат булған шәхестәр

* 15 ғинуар — Марианна Виктория, Португал королева.
# Ҡаһарман Суҡбаев

Ҡаһарман Суҡбаев (1789—?) — хәрби эшмәкәр. 1807 йылғы Рус-прусс-француз кампанияһында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Ҡаһарман Суҡбаев
## Биографияһы

Ҡаһарман Суҡбаев Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы) Бикбау ауылында йәшәгән. Төрки телендә уҡый-яҙа белгән.
1806 йылдың 15 майынан казак булып хеҙмәт итә башлай. 1807 йылда Рус-прусс-француз кампанияһында ҡатнаша.
1811 йылда 9-сы кантон башҡорттарынан 1-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, Ҡаһарман Суҡбаев уның составында хеҙмәт итә. Июндә полк Сембергә килә һәм Серпуховҡа ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлай. 1812 йылдың 2 ғинуарында Луцк ҡалаһында 2-се армия командующийы П. И. Багратион 1-се һәм 2-се Башҡорт атлы полктарын ҡарап сыға. 1812 йылдың мартында 1-се Башҡорт полкы Рәсәй империяһының көнбайыш сиктәрендә Платовтың корпусы составына кордон хеҙмәтен үтәй. Ватан һуғышы башланғас, Платов казактары менән бергә 2-се Көнбайыш армияның сигенеүен ҡаплай.
1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылдың 15 июнендә — Гродно, 2 августта — Смоленск (Красный), 3-5 сентябрендә — Можайск янындағы алыштарҙа ҡатнаша, ә 20 сентябрҙән Мәскәү эргәһендә була. 1812 йылдың 3—26 октябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы Молод ауылы эргәһендә Серпухов юлындағы төп пикетты биләй. 27 октябрҙән дошманды эҙәрлекләй башлай һәм 29-30 октябрҙә Малоярославец эргәһендә алышҡа инә.
1-се Башҡорт атлы полкы составында 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа, 1813 йылдың 3 мартында Берлин, 15 мартта — Дрезден, 29 мартта — Лисимбург, 15-16 августта — Ютербок, 21-22 августта — Винтербург янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1813 йылдың 6 һәм 7 октябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы командаһы Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнаша. 1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнашҡан 4-се, 5-се һәм 14-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә.
1813 йылдың 10 ноябрендә — Дефентер ҡәлғәһе, 8-9 декабрҙә — Бреда ҡәлғәһе, 1814 йылдың 24-25 февралендә — Лаон ҡалаһы янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1814 йылдың 18 мартында Париж янындағы алышта һәм ҡаланы алыуҙа ҡатнаша.
1833 йылдарҙа Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт итә. 1828 йылдың 9 майында урядник званиеһын ала.

# Ҡаһарман Суҡбаев
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры

# Ҡаһарман Суҡбаев
## Ғаиләһе

Ҡатындарыы — Йәнгөл һәм Сәлихә, улдары — Мөхәмәтсаҙыҡ, Фәхретдин һәм Әфләтүн.
# Ауыл ҡарлуғасы

?Ауыл ҡарлуғасы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умыртҡалалар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡарлуғастар |
| Төр: | Ауыл ҡарлуғасы |
Латинса исеме :
Hirundo rustica Linnaeus, 1758 :
Ареал :
Оя ҡороу ареалы
     Миграции
     Йыл әйләнәһенә :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 178448 NCBI 43150 |
Ауыл ҡарлуғасы (лат. Hirundo rustica) — бәләкәй генә күсер ҡош, Европала, Азияла, Африкала һәм Америкала таралған. Башҡа ҡарлуғастарҙан оҙон ҡойроғоноң сәнске формаһындағы йырығы, бөгөлөүсән оҙон осло ҡанаттары менән айырыла.

# Ауыл ҡарлуғасы
## Туҡланыуы

Бөжәктәр: себен, сиңерткәләр, баҙлауыҡтар, ҡуңыҙ һәм башҡа осоусы бөжәктәр менән туҡлана. Уларҙы осоп барған ваҡытта аулай.

# Ауыл ҡарлуғасы
## Тауышы

* Ауыл ҡарлуғасы һайрауы
# Әр-раий

Әр-раий (ғәр. الرأي‎; рус. Ар-рай) — ҡараш, фекер, хөкөм йөрөтөү) — фәтүә сығарған факиһтың үҙ бойондороҡһоҙ фекере йәки хөкөм йөрөтөүе>.

# Әр-раий
## Барлыҡҡа килеүе

Әр-раий төшөнсәһенең барлыҡҡа килеүе хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттаб менән бәйле. Ул Ираҡҡа ебәргән ҡаҙый итеп Абдулла ибне Мәсғүдкә Әр-раий тигәнде оҡшашлыҡ буйынса фекер йөрөтөү һәм йәмәғәт файҙаһы тигән мәғәнәлә аңлата. «Риүәйәт яҡлыларға» (әл-хәдиҫ әһелдәре) ҡаршы булараҡ, Ғабдулла ибне Мәсғүд эйәрсендәре «бойондороҡһоҙ фекер яҡлылар» тип атала башлай (әсхәб Әр-раий)..
Әр-раий категорияларының береһе лә прецедентлы хоҡуҡи материалға эйә булмаған һәм Ҡөрьән менән Сөннәт текстарына туранан-тура аңлатма биргәндә килеп тыуған ҡыйынлыҡтарҙы уңышлы хәл итергә мөмкинлек биргән. Улар мәҙһәбтәр араһындағы айырмаларҙы билдәләүсе дәлилдәрҙең береһе булып торған (ихтилаф) .
Мәҙһәбтәр ҡушылғандан һуң Әр-раий төшөнсәһе, ижтиһад төшөнсәһе менән йотолоп, ҡулланылыштан сыға (ҡыяс).