yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рапина

Рапина (Рапида) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шильмуша йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Рапина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038191
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003819
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Саңғытау

' Саңғытау' (урыҫ телендә Сингитау)— Көньяҡ Уралдағы тау һырты. Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы биләмәһендә урынлашҡан.

# Саңғытау
## География

Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы буйлап Ағиҙел йылғаһы киңлек бүлеменән Ҡуҡрауыҡ (Ағиҙел ҡушылдығы) йылғаһына тиклем, Ағиҙел йылғаһының һул яры буйлап, субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо — 20 км, киңлеге — 8 км. Максималь бейеклеге 655 м. Рельефы тәпәш таулы. Көнсығыш битләүҙәре текә, ә көнбайыш битләүҙәре һөҙәк. Бейеклектәре 599—655 метр булған өс түбәһе айырылып тора. Саңғытау һыртында Ағиҙел йылғаһының ҡушылдыҡтары баш ала. Башҡортостан (милли парк) составына инә. Һил урын, халыҡ күп йәшәмәгән төбәк.
Саңғытауға яҡын ятҡан тау һырттары: Машаҡ, Мәсем, Мәйәрҙәк, Нары, Нөргөш, Һарғайы һырты, Салдыс, Седжек, Һилейә Саңғытауы, Суртанды, Таҡаты, Таштыҡоръятмаҫ, Туйтүбә, Уварся (Аурсяк), Олотау, Олоғортау.

# Саңғытау
## Составы

Һырт аҫҡы карбондың эзбизташтарынан, ҡомташтарынан, доломиттарынан, һәүерташтарынан һәм башҡа тоҡомдарынан тора.

# Саңғытау
## Флораһы

Үҫемлектәр донъяһы урман-тау тупрағында һәм кәҫле көлһыу тупраҡта үҫкән япраҡлы (кәкре олонло имәндәр, ҡайын, уҫаҡ) урмандарҙан тора. Битләүҙәрендә киң туғайҙар, емерелгән ҡаялар.

# Саңғытау
## Топонимика

Һырттың исеме ҡушма һүҙ, башҡорт телендәге «саңғы» һәм тау һүҙҙәренән яһалған.
# Малтуга

Малтуга — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васйылға йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Малтуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100022488
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102248
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хорова-Юр-Се

Хорова-Юр-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сарембой-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Хорова-Юр-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000088355
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008835
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шаимова Маһинур Әйүп ҡыҙы

Шаимова Маһинур Әйүп ҡыҙы — (14 июнь 1905 йыл — 25 ноябрь 1991 йыл), халыҡ йырсыһы. Бәйеттәр, мөнәжәттәр, сеңләүҙәр һәм башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусы. Бөтә Союз халыҡ ижады фестивалендә ҡатнашыусы. Сығышы менән хәҙерге Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы Бикҡол ауылынан.

# Шаимова Маһинур Әйүп ҡыҙы
## Биографияһы

Маһинур Әйүп ҡыҙы Шаимова 1905 йылдың 14 июнендә тарихи Башҡортостандың Ырымбур губернаһына ҡараған Биҡҡол ауылында (хәҙерге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) тыуған.
Был ерҙә ҡаратабын һәм әй ырыуы башҡорттары бик борондан йәшәгән. Тарихҡа инеп ҡалған шәхестәрҙең береһе — Ҡаратабын улусы старшинаһы тархан Таймаҫ Шаимов. 1730 йылда ул императрица Анна Иоанновна һарайында ҡабул ителгән.

# Шаимова Маһинур Әйүп ҡыҙы
## Тормош юлы һәм ижады

Тыуған ауылы Бикҡолда башланғыс белемгә эйә булған.
Бала сағынан мөкиббән китеп халыҡ ижадын өйрәнгән. Өләсәләренән, яҡын кешеләренән башҡорт халыҡ йырҙарын отҡан, һәр йырҙың тарихын яттан белгән.
Бәйет һәм мөнәжәттәр башҡарыу оҫтаһы.
Маһинур Әйүп ҡыҙын ауыл туйҙарына сеңләүҙәр башҡарырға саҡырылған.

# Шаимова Маһинур Әйүп ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* 15 октябрьда 1985 йылда Бөтә Союз халыҡ ижады фестивалендә "Московская осень" ҡатнашҡан .
# Мела

Мела — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ручьи йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Мела
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040758
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004075
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вэнхы-Яха

Вэнхы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Вэнхы-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042276
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304227
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Урта Саледы-Шор

Урта Саледы-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Дурная йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Урта Саледы-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069467
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006946
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гедвига София Шведская (Швеция принцессаһы)

Шведская Гедвига Августа София йәки София (швед. Hedvig Sofia Augusta av Sverige; 26 июнь 1681 йыл — 22 декабрь 1708 йыл) — Швеция принцессаһы һәм Гольштейн-Готторп герцогиня-консорты, Швеция короле Карл XII һәм уның королева ҡатыны Ульрика Элеонораның тәүге балаһы. 1702—1708 йылдарҙа Гольштейн-Готторп герцоглығында бәлиғ булмаған улының регенты, шулай уҡ швед тәхете вариҫтарының береһе.
Гедвига София Рәсәй императоры Петр III өләсәһе.

# Гедвига София Шведская (Швеция принцессаһы)
## Биографияһы

Әсәһе үлгәндән һуң, София, ағаһы Карл, апаһы Ульрика Элеонора менән өләсәһе Гедвига Элеонора Гольштейн-Готторпскаяға опекаға бирелә, уның йоғонтоһо аҫтында балаларҙа Данияға ҡарата насар ҡараш формалаша. 1698 йылдың 12 майында София Карлбергта үҙенең ике туған ағаһы Фридрих IV, герцог Гольштейн-Готторпскийға кейәүгә сыға. Уның никахы традицион рәүештә, сәйәсәттең бер өлөшө булараҡ, Гольштейн-Готторптарҙың Данияға ҡаршы ҡорола, уның ағаһы Фридрихтың һеңлеһенә өйләнергә тейеш була, әммә ул баш тарта. Никах ҡыҙҙың ризалығынан башҡа үткәрелә һәм бәхетһеҙ була.
1700 йылғы Төньяҡ бөйөк һуғышы алдынан тормошоноң ҙур өлөшөн София Швецияла ағаһы йортонда үткәрә. 1699 йылда ул герцог Гольштейн-Готторпский биләмәһенә күсеп китә, бында бер йыл була, әммә 1700 йылдың 30 апрелендә Швецияға ҡайта һәм унда улы Карл Фридрих тыуа.
София 1702 йылда тол ҡала һәм бәләкәй улы янында регентҡа әйләнә. Шуға ҡарамаҫтан, ул ваҡытының күп өлөшөн, королдең өлкән ҡыҙы һәм ил тәхетенә икенсе сираттағы вариҫ булараҡ, улының Швеция тәхетенә мираҫлыҡ хоҡуғын танытырға өлгәшеү өсөн тырышып, Швецияла үткәрә, сөнки ағаһы Карл XII балалары булмай. Герцоглыҡ менән ул юҡ саҡта иренең кесе энеһе Август Кристиан Гольштейн-Готторпский идаралыҡ итә, ә дәүләт әһәмиәтенә эйә мәсьәләләр бары тик София ҡатнашлығында ғына сиселә.
Иренең вафатынан һуң, ул ҡабаттан сәйәси ойошмалар союзы өсөн никахҡа инеү объектына әйләнә. Уны ҡатынлыҡҡа алырға дәғүә итеүсе тәхет вариҫтары араһында Британия тәхете вариҫы принц Георг Ганноверский була, ләкин София унан баш тарта, Шул мәлдә уның йәш швед дворяны Олоф Гилленборг менән романы була. Уларҙың мөнәсәбәте Швеция һарайы өсөн сер булмай, бары тик өләсәһе герцогиня Гедвига Элеонора ғына был романды оҡшатып бөтөрмәй.
Гедвига София 1708 йылдың 22 декабрендә егерме ете йәшендә сәсәк ауырыуынан вафат була. Уның ағаһы Карл тормошоноң күпселек өлөшө хәрби походтарҙа илдән ситтә үткәрә, апаһы менән бик оҙаҡ хат алыша һәм апаһының үлемен бик ауыр кисерә. 1718 йылда Карл да вафат була, уның вариҫы булып берҙән-бер ир туғаны, Софияның улы герцог Карл Фридрих ҡала, ләкин тәхеткә Карлдың һеңлеһе Элеонора Ульрике, ә һуңынан уның ире Фридрих Гессен-Кассельский ултыра.
# Кет-Ю

Кет-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Локчим йылғаһының уң ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Кет-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001801
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Балҡанабад

Балҡанабад (төркм. Balkanabat) — Төркмәнстандың көнбайышында урынлашҡан ҡала. Балҡан виләйәтенең үҙәге.
# Булка (Кыртовка ҡушылдығы)

Булка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кыртовка йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Булка (Кыртовка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007529
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300752
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Халиҡов Мансур Хатип улы

Халиҡов Мансур Хатип улы (20 декабрь 1886 йыл — 1934 йыл) — башҡорт дин әһеле, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1921—1923 йылдарҙа Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты мөфтөйө.

# Халиҡов Мансур Хатип улы
## Биографияһы

Мансур Хатип улы Халиҡов 1886 йылдың 20 декабрендә Кәлсер Табын улусының Стәрлетамаҡ өйәҙе Оло Үтәш ауылында тыуған.
1908 йылда «Рәсүлиә» мәҙрәсәһен, ә 1910 йылда «Ғәлиә» мәҙрәсәһен тамамлай.
1911—1916 йылдарҙа тыуған ауылында мәҙрәсә аса. Февраль революцияһынан һуң, Башҡорт милли хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша башлай.
1917 йылда Башҡорт федералистары блогынан ул Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы ағзаһы итеп һайлана. 1918 йылда Табын кантоны башҡарма комитетының халыҡ мәғарифы бүлеге начальнигы итеп тәғәйенләнә, 1919 йылда Башҡортостан халыҡ мәғариф комитеты ҡарамағындағы ғилми йәмғиәт ағзаһы итеп һайлана.
1921 йылда Аллағыуат ауылында Башҡортостан республикаһының мосолман руханиҙары съезында Мансур Хатип улы мөфтөй, Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесе итеп һайлана.
1921 йылда Башҡорт АССР-ында аслыҡтан зыян күреүселәргә ярҙам комитеты рәйесе була.
«Башҡорт милләтсеһе» булараҡ репрессиялана. 1929 йылда ҡулға алына, хөкөм ителә һәм Соловкиға, Карелияға оҙатыла. 1931 йылда өйөнә әйләнеп ҡайтҡас, тыуған ауылы Оло Үтәштә була. Икенсе көндө уны Силәбе өлкәһендәге холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт колонияһына, Магнитогорск төҙөлөшөнә ебәрәләр, 1934 йылда ул шунда вафат була ла инде. 1991 йылда аҡлана.
# Мокруша (Барнаулка ҡушылдығы)

Мокруша — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Барнаулка йылғаһының уң ярына тамағынан 194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Мокруша (Барнаулка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200512115200001250
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200125
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Булатовка(Летка ҡушылдығы)

Булатовка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Летка йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Булатовка(Летка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100031839
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103183
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1839 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1839 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1839 MDCCCXXXIX |
| Юлиан стилендә | 1838—1839 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2591—2592 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7347—7348 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5599—5600 ה'תקצ"ט — ה'ת"ר |
| Мосолман календары | 1255—1256 |
| Боронғо әрмән календары | 1288 ԹՎ ՌՄՁԸ |
| Ҡытай календары | 4535—4536 戊戌—己亥 жёлтая собака — жёлтая свинья |
| Эфиопа календары | 1831—1832 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1895—1896 |
| - Шака самват | 1761—1762 |
| - Кали-юга | 4940—4941 |
| Иран календары | 1217—1218 |
1839 йыл — шишәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Ғәрәп-израиль низағы

Ғәрәп-израиль низағы — Израиль һәм ғәрәп илдәре һәм бер нисә ғәрәп радикаль ҡораллы ойошмалар араһында ҡаршы торолошо. Израиль дәүләте 1948 йылда ғына барлыҡҡа килһәлә, был низағ ХХ быуаттың башында башланған. Низағтың башланыуы йәһүдтәр сион хәрәкәте менән бәйле. Был хәрәкәт XIX быуаттың аҙағында Европа илдәрендә барлыҡҡа килә. Ул хәрәкәттең фундаменталь идеяһы-йәһүд халҡының элекке ватанына ҡайтыу. милли-дәүләтен төҙөүө, һәм шунда уҡ берләшеү.
1904 йылдан Сионизм хәрәкәте Европанан Яҡын Көнсығыш илдәренә тарала башлай. Яҡын Көнсығыш илдәренә таралыу — йәһүдтәрҙең Европанан Фәләстингә Икенсе алия (Беренсе алия 1882—1902 йй.) менән ҡайтты. Әйтергә кәрәк, Рәсәй империяһында йәһүдтәр ҡыҫыу акциялары менән бәйле мәҫәлән 1903 й. Кишинев талауы).
Ғосман империяһы ҡырылғас Фәләстин территорияһы Британия мандатына эләгә. Шул ваҡытта беренсе ғәрәп-йәһүд низағтары башлана. Иң тәүге низағтар территориялар буйынса, ә 1948 йылда Израиль Дәүләте төҙөлгәс халыҡ-ара низағына әйләнгән. 1948 йылда ғәрәп илдәре менән Израиль араһында һуғыш башланды. Ул низағ историографияға «Үҙаллыҡ өсөн һуғыш» тигән атама менән ҡалды. Әммә, ул низағта берҙәм хәрби етәкселеге булмаған ғәрәп илдәренең әрмеләре еңелә.
# Ыласынтау (Ишембай районы)

Ыласынтау— Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Ул Хажы ауылынан көньяҡтараҡ, 2 км алыҫлыҡта Шиҙе йылғаһы (Хажы Шиҙеһе) буйында ята.
Иң бейек нөктәһе— 530,4 м. Битләүҙәре һөҙәк, Шиҙе йылғаһының текә ярынан башлана.
Тау тоҡомо ҡомташ, алевролиттар һәм рифей һәүерташтарынан тора.
Тау һырттарын имән һәм йүкә ҡатнаш урман ҡаплаған. Ыласынтауҙан көнсығыштараҡ Буҙалашбаш (538 м) тауы , төньяҡ-көнбайыштараҡ Аҙнай ауылы урынлашҡан.
Ыласынтау атамаһы «ыласын» (ҡыйғыр ҡош,сокол) һәм «тау» һүҙҙәренән алынған. Тимәк был ерҙәрҙә ыласындар төйәкләгән.
# Кичка (Осуга ҡушылдығы)

Кичка — Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осуга йылғаһының һул ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кичка (Осуга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100512110000002253
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000225
* Бассейн коды — 08.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чёрный Мисс

Чёрный Мисс — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мисс йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Чёрный Мисс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007789
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300778
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы

Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы (рус. Абдуллин Джафар Каюмович) (1913—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының 2-се эскадрон командиры. Гвардия лейтенанты.

# Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы
## Биографияһы

Йәғәфәр Ҡәйүм улы Абдуллин 1913 йылда Һамар губернаһы Хвалынский өйәҙе (хәҙер — Куйбышев өлкәһе Кулатҡы районы) Мәстәк (хәҙер — Ульяновск өлкәһе Иҫке Мәстәк) ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы (16-сы Чернигов гвардия) составындағы 313-сө кавалерия полкының 2-се эскадроны командиры була.
1943 йылдың 24 февралендә һәләк була, Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе (хәҙер — Луганск Халыҡ Республикаһы) Юлино-1 станцияһы районында ерләнә.
* Шаймуратовсылар ғәнимәт (торфей) йыйып үҙҙәрен атыу ҡоралы һәм боеприпастар менән тәьмин иткән, әммә артиллерия снарядтары һәр ваҡыт етешмәгән, ҡыҫаныс була. 14 февралгә ҡаршы төндә дивизия, кавалерия корпусы составында, Дебальцево йүнәлешендә хәрәкәт итә. Аяуһыҙ алышта разведчиктар Куйбышев өлкәһенән Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы, Ерекле ауылынан лейтенант Азаров Иван Дмитриевич, Чкалов өлкәһенән лейтенант Алёхин Александр Петрович, политрук урынбаҫары (Балтач районы егете) Бүздәк районынан Әмирханов Сабит Юлинола хәбәрһеҙ юғала. Дүртөйлө районынан трофейщик ҡыҙылармеец Әхмәтгәрәев А.Б., Туймазы районынан Абдуллин Әхтәм Вәхит улы, Маҡар районы Ташбүкән ауылынан ҡылыссы (сабельник) Абдрахманов Сабит, Өфөнән Әхтәрйәнов Рәхим һәләк булды

# Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы
## Хәтер

Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улының исеме Ульяновск өлкәһендә нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм Ульяновск өлкәһенең Мәстәк (Мостяново) ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
# Түбәнге Санди-Яха

ТөменгіСанди-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Морды-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 179 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Түбәнге Санди-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039119
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303911
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лева (йылға)

Лева — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Средне-Сатыгинский Туман куленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 109 км.

# Лева (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016924
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301692
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лунвож (Үрге Воча ҡушылдығы)

Лунвож — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Воча йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Лунвож (Үрге Воча ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000048136
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004813
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0