yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡыуатов Сафа Солтанморат улы

Ҡыуатов Сафа Солтанморат улы (2 февраль 1919 йыл — 21 август 1991 йыл) — журналист. 1959 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, капитан, 2-се разрядлы хәрби тәржемәсе. Ҡыуатовтар нәҫеленән.

# Ҡыуатов Сафа Солтанморат улы
## Биографияһы

Сафа Солтанморат улы Ҡыуатов 1919 йылдың 2 февралендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Ҡыуат‑Бикбирҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы) Үтәғол ауылында тыуған.
Тыуған ауылы мәктәбендә уҡый.
1939 йылдың 19 сентябрендә Ейәнсура район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Хеҙмәт иткән урындары: Балтиҡ буйы хәрби округы 25 армия составындағы 19-сы айырым ракета бригадаһы, һуңынан — 1-се Алыҫ Көнсығыш фронты составындағы 25-се армия 110-сы нығытылған районында 1945 йылдың апреленән авгусына тиклем Япония милитаристарына ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша.
Мәскәүҙә КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен 1956 йылда тамамлай.
1938 йылдан «Ударсы» (хәҙер «Ейәнсура таңдары (гәзит)») гәзите хеҙмәткәре.
1947 йылдың 12 июнендә хәрби хеҙмәтен тамамлай.
1947 йылдан алып КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы, 1950—1953 йылдарҙа сектор мөдире.
1956 йылдан алып Башҡортостан китап нәшриәтенең баш мөхәррире, 1963 йылдан — директоры.
1971—1986 йылдарҙа Республика китапхана коллекторы директоры.

# Ҡыуатов Сафа Солтанморат улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (14.09.1945)
* «Японияны еңгән өсөн» миҙалы (30.09.1945)
* РСФСР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969)
* Матбуғат отличнигы (1984)<ref>.
# Янгина-Суты-Яха

Янгина-Суты-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нянгус-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Янгина-Суты-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300072496
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307249
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Прижим (Кесе Сурмог ҡушылдығы)

Прижим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сурмог йылғаһының уң ярына тамағынан 1,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Прижим (Кесе Сурмог ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100541
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Шмея

Шмея — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пополта йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Шмея
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002130
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# 1927 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1927 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1927 MCMXXVII |
| Юлиан стилендә | 1926 — 1927 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2679 — 2680 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7435 — 7436 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5687 — 5688 ה'תרפ"ז — ה'תרפ"ח |
| Мосолман календары | 1346 — 1347 |
| Боронғо әрмән календары | 1376 ԹՎ ՌՅՀԶ |
| Ҡытай календары | 4623 — 4624 (с 2 февраль) 丙寅 — 丁卯 красный тигр — красный заяц |
| Эфиопа календары | 1919 — 1920 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1983 — 1984 |
| - Шака самват | 1849 — 1850 |
| Иран календары | 1305 — 1306 |
1927 (бер мең туғыҙ йөҙ егерме етенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1927 йылы, 2 мең йыллыҡтың 927 йылы, XX быуаттың 27 йылы, XX быуаттың 3 ун йыллығының 7 йылы, 1920 йылдарҙың 8 йылы.

# 1927 йыл
## Тыуғандар

* 5 июнь — Ричард Аллаяров, СССР-ҙың почётлы нефтсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).
* 25 февраль — Сөләймәнова Гүзәл Ғәли ҡыҙы, балет артисы, РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1953) халыҡ артисы.
* 7 октябрь — Вәзих Исхаҡов, яҙыусы, БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981), Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты.
# Малоузенка

Малоузенка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Үҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 582 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Малоузенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кесе Үҙән. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кесе һәм Оло Узень йылғалары бассейны (бассейндарҙың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12020000112112200000276
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200027
* Бассейн коды — 12.02.00.001
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дурной

Дурной — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Шаръю йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Дурной
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007125
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Клячко дачаһы

Клячко дачаһы — Сестрорецк ҡалаһының «Курорт» зонаһында урынлашҡан архитектура ҡомартҡыһы, Урман урамы, 7-се йорт. 1908 йылда төҙөлгән. Әлеге ваҡытта «Балалар шифаханаһы — реабилитация үҙәге» филиалы биналарының береһе.

# Клячко дачаһы
## Тарихы һәм архитектураһы

Сестрорецк Курорты менән йәнәш 1906 йылдың 1 июнендә Ҡыҙыл тәре туташтарының Попечителлек комитеты патронажы аҫтында туберкулездан яфаланған балалар өсөн шифахана асыла.
Диңгеҙ буйы тимер юлы һәм Сестрорецк ҡорал заводы араһынан император рөхсәте менән 1 дисәтинә 1600 кв сажин ҡаҙна ере бүлеп бирелә.
Төҙөлөш комиссияһы рәйесе һәм төп бағыусыһы Евгения Владимировна Колачевская була, ә уның вафатынан һуң был эште уның ире, артабан шифахананың беренсе табибы Сергей Николаевич Колачевский дауам итә. Шифахананың төп корпусы бейек таш бағаналарға ултыртылған бер ҡатлы бина була һәм бөтә яҡтан ҡарағай урмандары менән уратып алынған. 1907 йылда мунса төҙөйҙәр. 1908 йыл — хеҙмәтсе ҡатын-ҡыҙҙар өсөн барак төҙөлә. Йырағыраҡ кер йыуыу урыны була. Боҙлоҡ, һыйырҙар, аттар өсөн аҙбарҙар төҙөлөштө тамамлай.
1907 йылда шифахана биләмәһендә бүрәнәнән С. Г. Гингер проекты буйынса бик матур ҡоролма төҙөлә. Кәкре һыҙаттар менән берләшкән төрлө бейеклектәһе ҡыйыҡтар бинаға модерн стиленә хас булған киҫкенлек бирә. 1908 йылда бина доктор Л. М. Клячкоға һатыла (1855—1913).
Клячко дачаһы менән йәнәш архитектор Гингер тарафынан үҙенсәлекле ағас хеҙмәт бинаһы төҙөлә. Төҙөлөш шул ваҡыттағы бөтә яңы гигиена, санитар-техник һәм эстетик талаптарҙы иҫәпкә алып барыла. Клячко дачаһының беренсе ҡатында табип ҡабул итеү бүлмәһе, кабинет, лаборатория, аш-һыу бүлмәһе, терраса, келәт, йоҡо бүлмәләре, санузел, ашхана, веранда, терраса, солан, вестибюль урынлаша. Икенсе ҡатта — балкон, ике ҡунаҡ бүлмәһе, өс балалалар бүлмәһе, бильярд уйыны бүлмәһе (веранда өҫтөндә), санузел урынлашҡан.
Дача хужаһы Л. М. Клячко б билдәле табип-терапевт булған.

# Клячко дачаһы
## Статусы

Бина Ҡарағай, Урман, Андреев, Оранжерейный, Максим Горький урамдары, Йылға тыҡрығы буйлап кварталдарҙағы бөтә ҡоролмалар менән бергә мәҙәни-тарихи ҡомартҡылар мираҫының һаҡлау зонаһына инә. Дөйөм алғанда, был биналар комплексы — ҙур булмаған территорияла XX быуат башында төҙөлгән иҫтәлекле ансамбль.
2014 йылда Санкт-Петербургтың Дәүләт заказы буйынса комитеты «Балалар дюнаһы» шифаханаһы майҙанын реконструкциялау буйынса проект әҙерләүгә тендер иғлан итә. Проект буйынса шифахананың алты корпусын һүтеү планлаштырыла. Улар урынына яңы биналар төҙөлә. Һаҡлап ҡалынған дауалау-диагностик корпусы 550 м² алып 1,4 мең м² тиклем киңәйтелә. Унда административ һәм диагностика бүлектәре урынлаша.
Һөҙөмтәлә шифахана 160 баланы ата-әсәһеҙ һәм 24 баланы ата-әсәһе менән дауалауға ҡабул итә ала. Проекттың максималь хаҡы — 67,2 миллион һум була.

# Клячко дачаһы
## Пландары

* 2002 йылғы үлсәүҙәр менән Клячко дачаһы пландары
* Беренсе ҡат планыБеренсе ҡат планы
* Икенсе ҡат планыИкенсе ҡат планы
* Подвал планы Подвал планы
* Бинаныңзаманса ҡиәфәте
# Рафаэлло

Raffaello (рус. Раффаэ́лло) — түңәрәк формалағы кәнфиттәр, 1990 йылдан алып италия компаниеһы Ferrero сығара.

# Рафаэлло
## Башҡорт рафаэллоһы

300 грамм ҡаты сыр, 140 грамм краб таяҡсаһы, бер нисә бүлкәт һарымһаҡ, 150 грамм майонез, ике-өс ҡап кокос юнысҡыһы алабыҙ. Сырҙы, краб таяҡсаларын һәм һарымһаҡты ныҡ итеп ваҡлайбыҙ ҙа бөтәһен бергә ҡушып бутайбыҙ һәм майонез өҫтәйбеҙ. Килеп сыҡҡан массанан шарҙар әүәләргә һәм уларҙы кокоста тәгәрәтеп алырға кәрәк.
Ҡабымлыҡты табынға бирер алдынан һыуытҡыста тоторға кәрәк.
# Ыджыд-Ошшор

Ыджыд-Ошшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ыджыд-Ошшор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072849
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007284
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урмикеевка

Урмикеевка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 647 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Урмикеевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100020827
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102082
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Киликейкина

Киликейкина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Косец йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Киликейкина
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034398
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203439
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ямская (Лименда кушылдығы)

Ямская — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лименда йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.

# Ямская (Лименда кушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000025225
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002522
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Базовская

Базовская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы/ Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Косец йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Базовская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034374
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203437
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Дурная (Сестра ҡушылдығы)

Дурная — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сестра йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Дурная (Сестра ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010001612112100009759
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100975
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Рыленко Владимир Данилович

Рыленко Владимир Данилович (7 ноябрь 1927 йыл — 1 июнь 2015 йыл) — хоҡуҡ һаҡлау органдары ветераны, генерал-лейтенант. 1962—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының эске эштәр министры, БАССР Юғары Советы депутаты. (1963—1990).

# Рыленко Владимир Данилович
## Биографияһы

Владимир Данилович Рыленко 1927 йылдың 7 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Стәрлетамаҡ кантоны Яңы Троицк ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған.
1944 йылдан алып, Стәрлетамаҡ педагогия техникумын тамамлағандан һуң, 17 йәшендә В. Д. Рыленко үҙенең хеҙмәт эшмәкәрлеген уҡытыусы булып Башҡорт АССР-ының Фёдоровка районы мәктәптәрендә башлай. 1945 йылда хәрби пилоттар мәктәбен тамамлаған. 1945—1947 йылдарҙа Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһында хеҙмәттә була.
Совет Армияһынан демобилизацияланғандан һуң В. Д. Рыленко Федоровка район комсомол комитеты секретары булып эшләй башлай. 1955 йылдан алып ВЛКСМ Үҙәк Комитеты эргәһендәге Үҙәк комсомол мәктәбен тамамлағандан һуң Бәләбәй ҡалаһында ВЛКСМ-дың беренсе секретары булып эшләй. Шкапов нефть ятҡылығын үҙләштереүендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн В. Д. Рыленко Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының почет грамотаһы менән бүләкләнәБашҡорт АССР-ы Юғары Советы.
1957−1960 йылдарҙа В. Д. Рыленко Башҡорт өлкә комсомол комитетының секретары, артабан икенсе секретары булып эшләй. 1960 йылда КПСС Үҙәк Комитеты эргәһендәге Юғары партия мәкәтәбен тамамлағандан һуң В. Д. Рыленко Башҡорт АССР-ы эске эштәр министрының милиция һәм кадрҙар буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1962 йылдан алып 1987 йылға тиклем, егерме биш йыл дауамында, В. Д. Рыленко Башҡорт АССР-ының эске эштәр министры вазифаһын биләй. 1975 йылда СССР Министрҙар Советы Ҡарары менән уға генерал-лейтенант званиеһы бирелә. 1970 йылда Өфө ҡалаһында В. Д. Рыленко ярҙамында СССР МВД-ының махсус урта мәктәбе асыла һәм Башҡортостан эске эштәр органдары тарихы музейы булдырыла. 1967 йылда В. Д. Рыленко ситтән тороп — Свердловск юридик институтын, шулай уҡ ике тапҡыр 1976, 1983 йылдарҙа — СССР МВД Академияһы эрһәгендәге эске эштәр министрлығының етәксе хеҙмәткәрҙәрҙең юғары академия курстарын тамамлай.
Төп эшмәкәрлегенән тыш В. Д. Рыленко ижтимағи-сәйәси эш менән шөғөлләнә, 1963 йылдан алып 1990 йылға тиклем Башҡорт АССР-ы Юғары Советының 6-11 саҡырылыш депутаты итеп һайлана.
1990 йылдан алып В. Д. Рыленко Башҡортостан эске эштәр органдары һәм эске эштәр органдарының ветеран ойошмаһы етәксеһе була.
2015 йылдың 1 июнендә Өфөлә вафат була.

# Рыленко Владимир Данилович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1967, 1977)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1981)
* «Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн 1941—1945 йылдарҙа» миҙалы

# Рыленко Владимир Данилович
## Хәтер

* Өфө ҡалаһы Киров районында «Генерал Рыленко» исемле урам барлыҡҡа килде.
# Малакка ярымутрауы

Мала́кка (тай. แหลมมลายู, мал. Tanah Melayu, бирм. မလေး ကျွန်းဆွယ်, шулай уҡ Малай ярымутрауы (тай. คาบสมุทรมลายู, мал. Semenanjung Tanah Melayu)) — Көньяҡ-Көнсығыш Азияла ярымутрау. Һинд-Ҡытай ярымутрауының көньяҡ осо булып тора. Көнбайышта Андаман диңгеҙе һәм Малакка боғаҙы, көнсығышта — Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙе һәм Сиам ҡултығы менән уратып алынған.
Көньяҡтан төньяҡҡа табан оҙонлоғо яҡынса 1300 км, майҙаны яҡынса 190 мең км². Төньяҡ сиге — Кра муйыны (иң бәләкәй киңлеге — 44 км).
Сәйәси рәүештә Мьянма, Таиланд һәм Малайзия менән бүленгән. Ярымутрауҙан көньяҡтараҡ Сингапур, ә Малакка боғаҙы аша Индонезияның Суматра утрауы урынлашҡан.
Иң эре ҡалалары — Куала-Лумпур һәм Ипох (Малайзия).
# Комраш

Комраш — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Светица йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Комраш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000011710
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001171
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кесе Кавказ

Кесе Кавказ (әзерб. Kiçik Qafqaz, әрм. Փոքր Կովկաս, груз. მცირე კავკასიონი) — Көньяҡ Кавказдағы тау системаһы, һырттарҙың, вулкан таулыҡтарының һәм яйлаларҙың ҡатмарлы системаһынан ғибәрәт.

# Кесе Кавказ
## Географик урыны

Оло Кавказдағы Лих тау һырты менән тоташа, көнбайышта унан Колхида уйһыулығы, көнсығышта Кура-Аракс уйпатлығы менән айырымлана. Төньяҡтан һәм төньяҡ-көнсығыштан Әрмән таулыҡтарын уратып алған, уның дауамы булып Талыш тауҙары һәм Ленкоран уйһыулығы тора, улар Әрмән таулыҡтары системаһынан Аракс йылғаһының түбәнге ағымы менән айырымланған.
Оло Кавказдан төп үҙәк һыртының булмауы, түбәләрҙең абсолют бейеклеге тәпәшерәк (4000 м артыҡ түгел), эрозиялы бүлгеләнеше күпкә кәмерәк, боҙлоҡтар барлыҡҡа килеүе әҙерәк булыуы менән айырыла.
Оҙонлоғо-яҡынса 600 км.
Кесе Кавказдың иң бейек түбәһе — Арагац тауы (4090 м).
# Кукушин Вадим Сергеевич

Кукушин Вадим Сергеевич (24 февраль 1939 йыл) — Рәсәй ғалимы, педагогика профессоры.

# Кукушин Вадим Сергеевич
## Биографияһы

Вадим Сергеевич Кукушин 1939 йылдың 24 февралендә Таганрог ҡалаһында тыуған.
1956 йылда Таганрогта 23-сө урта мәктәпте тамамлай.
1961 йылда Новочеркасск инженер-мелиорация институтының гидротехника факультетын «Гидромелиорация» һөнәре буйынса тамамлай, инженер-гидротехник. Шулай уҡ 1989 йылда Ростов архитектура институтының архитектура факультетын «Торлаҡ һәм йәмәғәт биналары архитектураһы» һөнәре буйынса тамамлай, архитектор. 1991 йылда Ростов педагогия институтын «Педагогика теорияһы һәм методикаһы» һөнәре буйынса тамамлай.
Аспирантурала көндөҙгө бүлектә уҡый. Волгоград ауыл хужалығы институтында эшләй, унда 1965 йылда диссертация яҡлай. Ростов уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу институтында, Новочеркасск, Краснодар ҡалаларының юғары уҡыу йорттарында, ә 1972—1981 йылдарҙа Рәсәй стратегик тикшеренеүҙәр институтында эшләй. 1989—1993 йылдарҙа Таганрог дәүләт педагогия институтының социаль педагогика факультетында эшләй, Таганрог дәүләт педагогия институты профессоры була, шулай уҡ Мәскәү ҡалаһындағы Бөтә донъя технология университетының Таганрог филиалы психология һәм валеология кафедраһы профессоры һәм Новочеркасск дәүләт мелиорация академияһының инженер педагогикаһы кафедраһы профессоры була. 2012 йылдан алып хәҙерге ваҡытҡа тиклем Дон дәүләт техник университетының төҙөлөш һәм архитектура Академияһы архитектура кафедраһы профессоры. Халыҡ-ара белем биреү федерацияһы консультатив советы ағзаһы (1997).
«Таганрог. Энциклопедия» нәшриәтенең мөхәрририәт советы ағзаһы.
Техник фәндәр кандидаты, иҡтисад буйынса доцент, инженер педагогикаһы профессоры. Халыҡ-ара экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу академияһы Академигы (1998) һәм педагогия һәм социаль фәндәр Академияһы Академигы (2002). Тыныслыҡ илсеһе (2005), «Ковчег» Шахты ҡала мәҙәни үҙәгенең «Почётлы ковчегсыһы».
Новочеркасск һәм Пролетарск ҡалаларының һыу паркы проектының баш архитекторы була; шулай уҡ Башҡортостандың Милли паркы һәм Углич ҡала-ҡурсаулығында яр буйы урамын төҙөкләндереү проектының баш архитекторы була.
Новочеркасскта гидропарк проекты өсөн В. С. Кукушин һәм уның диплом яҡлаусылары СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең көмөш миҙалы менән бүләкләнәләр. 1996 йылда уның элекке студенттарының береһе Рәсәйҙә иң яҡшы магистр эше өсөн алтын миҙалға лайыҡ була.
Таганрогтың 300-йыллығына «Город у моря» әҙәби премия лауреаты (1998), «Көньяҡ баш ҡала» архитектура конкурсы лауреаты (2002), Бөтә Рәсәй «Иң яҡшы дәреслек» конкурстары лауреаты (2005, 2006, 2007, 2010), «Бенефис» Халыҡ-ара VIP-премия лауреаты (2008, 2009, 2010, 2011).
700-ҙән артыҡ баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәр авторы, шулар иҫәбендә йөҙҙән артыҡ дәреслек һәм ҡулланма әсбап.