yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мөхәммәт Пәйғәмбәр һәм Библия

Мөхәммәт Пәйғәмбәр тураһында Библияла телгә алыныуы тураһындағы дәлилдәр Мөхәммәт өммәтенең (ғәр.:أُمّة өммәт) иртә тарихынан уҡ мосолман йолаларының бер өлөшөнә әүерелгән.

# Мөхәммәт Пәйғәмбәр һәм Библия
## Төрлө ҡараштар

Мосолман дин белгестәре раҫлауынса, изге яҙма тексындағы ҡайһы бер өҙөктәр Мөхәммәткә һылтанмалар булараҡ аныҡ билдәләнә ала, мәҫәлән, йәһүди Иҫке Ғәһед, шулай уҡ христиандарҙың Яңы Ғәһеде. Ҡөрьәндәге бер нисә аят һәм бер нисә хәҙис раҫлауынса, Мөхәммәт Пәйғәмбәр тураһында Ҡөрьәндә яҙылған. Икенсе яҡтан, ғалимдар, ғәҙәттә, был аяттарҙы йәһүд общинаһына ҡараған йә Йәһәүәнең бәнү исраилдәргә йә тоғро община ағзаларына әйткәне менән бәйләй. Варнаваның апокрифик Инжилендә Мөхәммәт Пәйғәмбәр туранан-тура телгә алыныуын башҡа дин ғалимдары яңыраҡ заманда уйлап сығарылған нәмә тип раҫлай. Шулай уҡ ҡайһы бер мосолман дин белгестәре Яңы Ғәһедтәге Йыуатыусыны (Утешитель) Мөхәммәт с.ғ.с. тип тә таный, ә мәсихсе ғалимдар уны Изге Рухҡа тиңләштерә.Ҡайһы бер христиан әһелдәре иһә, мәҫәлән, John of Damascus һәм John Calvin кеүектәр Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙе Яңы Ғәһедтәге Мәсихкә ҡаршы көрәшеүсе (Антихрист) булараҡ һүрәтләгән.

# Мөхәммәт Пәйғәмбәр һәм Библия
## Ҡөрьәндә

Ҡөрьән 3:81, Ҡөрьән 7:157 һәм Ҡөрьән 48: 29 аяттары был контекста йыш телгә алына. Ҡөрьәндә 61: 6-сы аятында Ғайса пәйғәмбәр тиҙҙән Мөхәммәттең с.ғ.с. киләсәге тураһында һөйөнөслө хәбәр килтереүе тураһында әйтелә. Мосолман тарихсылары һәм агиографтары (мәҫәлән, Ибн Исхаҡ) Мәҙинә халҡы ислам динен ҡабул иткән, сөнки улар был күрәҙәлекәрҙе белгән һәм Мөхәммәтте уларҙы үтәүсе итеп күргән, тип һанай.
* Дәхи Мәрйәм уғылы – Ғайса пәйғәмбәр әйтте: “Ий Яҡуб балалары, тәхҡиҡ мин Аллаһуҙан һеҙгә ебәрелгән пәйғәмбәрмен, минән элек иңдерелгән Тәүратты тәсдиҡ иткәнем һәм минән һуң килә торган пәйғәмбәр менән һөйөнсөләгәнем хәлдә – уның исеме Әхмәт (Мөхәммәт). Ғайса пәйғәмбәр уларға аяттар үә мөғжизәләр менән килде иһә, был асыҡ сихыр тинеләр.
* Ас-Сафф 61:6
# Миәкә (Дим ҡушылдығы)

Миәкә — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының уң ярына тамағынан 293 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Миәкә (Дим ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024748
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102474
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Паюта-Яха (Мессо-Яха ҡушылдығы)

Паюта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мессо-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Паюта-Яха (Мессо-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300073615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307361
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Теллер-Яха

Теллер-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейги-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Теллер-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300050668
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305066
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Маулень

Оло Маулень — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ингаир йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Оло Маулень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013128
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301312
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Майдзуру

Ма́йдзуру (япон. 舞鶴市Майдзуру-си$^?$) — Киота префектураһының төньяҡ өлөшөндаге ҡала, япон диңгеҙе ярында урынлашҡан, Япония. Ҡаланың майҙаны 342,12 кв. км, халыҡ һаны — 81 808 кеше (1 октябрь, 2017), халыҡ тығыҙлығы — 239,12 кеше/кв. км. Ҡалаға нигеҙ 1943 йылда һалына.
1961 йылдың июнендә Майдзуру менән Находка араһында туғанлашҡан ҡалалар тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыла. Был — совет-япон мөнәсәбәте тарихында беренсе туғанлашҡан ҡалалар.
# Леонова Лидия Сидоровна

Лидия Сидоровна Леонова (12 июль 1930 йыл) — Омск өлкәһе Кормиловский районының «Еңеүсе» совхозында сусҡа ҡараусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

# Леонова Лидия Сидоровна
## Биографияһы

Лидия Сидоровна Леонова 1930 йылдың 12 июлендә Себер крайы Большеуковский районының (хәҙер Омск өлкәһе) Яңы Михайловка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса урыҫ.
Башланғыс мәктәптең 4 синыфын тамамлау менән, Бөйөк Ватан һуғышы башында тыуған ауылындағы «Ялҡын» совхозына эшкә урынлаша. 1958 йылда ғаилә Кормиловский районының «Еңеүсе» совхозына күсеп килә, унда биш йыл сусҡа фермаһында эшләй, юғары йөкләмәләр ала, бер инә сусҡанан 15 сусҡа балаһы алыу урынына 18 сусҡа балаһы ала.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге Указы менән «Ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙә һәм малсылыҡ продукттарын дәүләткә һатыуҙың биш йыллыҡ планын үтәүҙә ҙур уңыштары өсөн» Лидия Сидоровна Леоноваға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Бүләкләүҙән һуң бригадир итеп тәғәйенләнә, 1987 йылда хаҡлы ялға сыҡҡансы совхозда эшләй. Кормиловский районының Победитель ауылында йәшәй.
Хеҙмәтсәндәр депутаттарының Кормиловский район советы депутаты итеп һайлана. Ленин ордены менән (08.04.1971) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (22.03.1966) ордены, миҙалдар менән бүләкләнә. Победитель ауыл биләмәһенең социаль-мәҙәни үҙәге бинаһында уның хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
# Живоначальная Троица сиркәүе (Каменск-Шахты)

2003
Живоначальная Троица сиркәүе (Изге Троицкий сиркәүе) — Шахты һәм Миллерово епархияһы, Каменское благочиниеһына ҡараған ғибәҙәтхана. XIX быуат рухындағы йорт архитектураһы буйынса биш башлы, ике яҡтылыҡ төшкән урынлы, аш бүлмәле һәм бейек булмаған саң манараһы менән төҙөлгән ғибәҙәтхана.

# Живоначальная Троица сиркәүе (Каменск-Шахты)
## Тарих

Изге Троицкий мәхәлләһе ҡалала 1997 йылдың апрелендә барлыҡҡа килгән. 1998 йылда мәхәлләгә йорт биргәндәр, унда ғибәҙәт ҡылыу йорто яһағандар. Ғибәҙәтхана йорто 1998 йылдың 9 июлендә асылған. Һуңынан уның көмбәҙен эшләгәндәр, ә 2003 йылда Изге Троицкий сиркәүенең саң манараһына ҡыңғырауҙар урынлаштырғандар. Сиркәүҙә Изге Тихон Задонскийҙың һөйәктәре бар.
Сиркәүҙә мәрхәмәтлек ашханаһы, хор һәм йәкшәмбе мәктәбе эшләй. Сиркәү хужаһы (настоятеле) — иерей Александр(Теличкин), руханийы — иеромонах Серафим (Сергей Владимирович Сенченко).
Сиркәү адресы: Каменск-Шахтинский ҡалаһы, Южныйҡасабаһы, Ростов урамы, 10а һанлы йорт.
* Внутреннее убранство
# Ғәниев Әхәт Сәйет улы

Ғәниев Әхәт Сәйет улы (11 ғинуар 1927 йыл — 28 март 2011 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, ядро физикаһы белгесе. Техник фәндәр докторы (1978), профессор (1990). Ленин премияһы лауреаты (1964). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1984).

# Ғәниев Әхәт Сәйет улы
## Биографияһы

Әхәт Сәйет улы Ғәниев Әхәт 1927 йылдың 11 ғинуарында Башҡортостан АССР-ы Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы) Исламбаҡты ауылында тыуған. Н. С. Ғәниевтең һәм М. С. Ғәниеваның ағаһы.
1950 йылда Харьков дәүләт университетын тамамлай.
1950 йылдан Дубна ябыҡ ҡалаһында Ядро проблемалары институтында инженер-конструктор булып эшләй.
1955 йылда Челябинск-70 (Снежинск) ябыҡ ҡалаһына Рәсәй федераль ядро үҙәгендә — Бөтә Рәсәй техник физика ғилми-тикшеренеү институтына эшкә ебәрелә һәм бында 2002 йылға тиклем эшләй:
* 1955 йылдан — өлкән инженер, төркөм етәксеһе, бүлек начальнигы,
* 1973 йылдан — Эксперименталь физика секторы начальнигының урынбаҫары,
* 1985 йылдан — Эксперименталь физика секторы начальнигы,
* 1985—2002 йылдарҙа — баш ғилми хеҙмәткәр.
Фәнни эшмәкәрлеге ядро шартлауы ваҡытында ядро физикаһы һәм юғары температуралы процестарҙы теркәп барыу өлкәһендәге тикшеренеүҙәр, шартлаулы дейтерий энергетикаһы проблемалары менән бәйле.
1964—1966 йылдарҙа Челябинск-70 ҡалаһының Эшселәр депутаттары ҡала Советы депутаты була.
2002 йылдан хаҡлы ялда. 2011 йылдың 28 мартында Снежинск ҡалаһында вафат була.

# Ғәниев Әхәт Сәйет улы
## Хеҙмәттәре

50-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән:
* Взрывная дейтериевая энергетика. — Снежинск, 2004. (авторҙаш)

# Ғәниев Әхәт Сәйет улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ленин премияһы (1964)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1984)
* Снежинск ҡалаһының почётлы гражданины (1997 — «хеҙмәт эшмәкәрлегендә күренекле ҡаҙаныштары, ҡаланың етештереү һәм социаль өлкәләре үҫешенә һәм нығыныуына ҙур өлөш индергән өсөн»)
# Гринпис

Гринпи́с (ингл. Greenpeace — «йәшел тыныслыҡ») — 1971 йылдың 15 сентябрендә Ванкувер ҡалаһында Девид Мактаггарт төҙөгән тәбиғәтте һаҡлау буйынса халыҡ-ара йәмәғәт ойошмаһы.
Төп маҡсаты — экологик мәсьәләләргә киң йәмәғәттең һәм властарҙың иғтибарын йәлеп итеп уларҙы хәл итеү.
Гринпис үҙе яҡлылар иғәнәһенә йәшәй һәм ҡәтғи рәүештә дәүләт структураларының, сәйәси фирҡәләрҙең, бизнестың финанс ярҙамын алмай.
Гринпис, киң мәғлүмәт саралары иғтибарын, үҙенең шаулы акциялары менән йәлеп итеүе билдәле. Раҫлау — Гринпистың төп ҡағиҙәһе. Ойошма экологик енәйәт урынында булырға тырыша һәм бойондороҡһоҙ һәм дөрөҫ мәғлүмәт бирә.

# Гринпис
## Һылтамалар

* Гринпистың рәсми сайты (инг.)
# Йәләлетдинов

Йәләлетдинов — фамилия.
* Йәләлетдинов Вәкил Әхәр улы (1955) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2002).
* Йәләлетдинов Рәйес Минһаж улы (1934—2014) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре.
# Серафимовка ауыл Советы (Туймазы районы)

Серафимовка ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге — Серафимов ауылы.

# Серафимовка ауыл Советы (Туймазы районы)
## Тарихы

Серафимовка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Административ үҙәге — Серафимов ауылы, 1952 йылда барлыҡҡа килгән. «Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролоштағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы Законына ярашлы Туймазы ҡалаһының Серафимов ҡасаба советы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының Серафимовка ауыл Советы итеп үҙгәртелә. 2009 йылдың март айында референдум ҡарары нигеҙендә ике ауыл биәләмәһе берләштерелә: Серафимов ауыл Советы, Иҫке Серафимовка ауыл советы. Серафимовка ауыл советы составына 2 тораҡ пункт инә: Серафимовка ауылы һәм Серафимов ауылы. Административ үҙәк булып, даими 10158 халыҡ иҫәбе менән Серафимов ауылы тора, был 2017 йылғы күрһәткес буйынса. Ауыл биләмәһе майҙаны – 2073 га, торлаҡ ерҙең дөйөм майҙаны– 384 га тәшкил итә. Серафимовка ауыл Советы биләмәһендә 91 урам иҫәпләнә, дөйөм оҙонлоғо 49 000 тәшкил итә. Дөйөм ҡулланылыштағы асфальт-бетон менән ҡапланған юлдарҙың оҙонлоғо 30800м тәшкил итә.
# Әлеш

Әлеш (рус. Алишева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы ауыл. Әлеш ауыл биләмәһе составына инә.

# Әлеш
## Географик урынлашыуы

Мейәс йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Әлеш
## Тарихы

Әлеш (Түсем) — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 3-сө йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Әлеш
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1916 | 1920 |
| 106 | 163 | 268 | 348 | 301 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (98 %) йәшәй.

# Әлеш
## Билдәле шәхестәре

* Абдрахманов Шамил Шәрифулла улы — Чечен һуғышында һәләк булған, Ҡаһарманлыҡ ордены кавалеры.
# Тамица (йылға)

Тамица (Талица, Копосара) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеж мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.

# Тамица (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212103000004069
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000406
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лямца (йылға)

Лямца (Лямица) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеж мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Лямца (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000212103000004182
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000418
* Бассейн коды — 03.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Үҙәк ҡала дауаханаһы бинаһы (Аҙау)

Үҙәк ҡала дауаханаһы бинаһы — Ростов өлкәһенең Аҙау ҡалаһында Измайлов урамындағы иҫтәлекле урын.

# Үҙәк ҡала дауаханаһы бинаһы (Аҙау)
## Тарихы

1890 йылдар аҙағында Аҙау ҡала Думаһы инженер Соколов проектына ярашлы дауахана төҙөргә ҡарар итте тигән мәғлүмәт барлыҡҡа килә. Төҙөлөш менән сауҙагәр Сыроватский етәкселек итә. Ваҡыт үтеү менән идея тормошҡа аша һәм ҡала ситендә ике дауахана бинаһы барлыҡҡа килә. Дауаханала дауаланыу мөмкинлеге алыу өсөн аҡса түләргә кәрәк була, әммә шулай уҡ ташламалар ҙа була — мәҫәлән, дауаханала 5 койкалыҡ урын бушлай була, дауалау сараһына аҡса Семенкина мираҫынан килә. Ул үҙенең васыятнәмәһендә койкалар һанын күрһәтеп, улар өсөн йылына 5 мең аҡса тотоноуҙы яҙған. Аҙауҙа табиптар күп булмаған һәм тарихта уларҙың икәүһе тураһында ғына билдәле: улар Фабиан Натанович Гувари һәм Кравцов Александр Александрович.
XIX быуат аҙағында дауахана 20 койкаға иҫәпләнгән ҙур булмаған бинала урынлаша. Бынан тыш, дауаханала ауырыуҙарҙы амбулатор ҡабул итеү үткәрелгән. 1911 йылға ҡарата Аҙау дауаханаһы бинаһында 5 ҡатын-ҡыҙҙар палатаһы, 10 ирҙәр палатаһы була, ә 1940 йылдарҙа хәрби госпиталь урынлаша. Һуғыш тамамланғандан һуң, табиптарға ауырыу янына барыу мөмкинлеге һәм пациенттарҙы дауаханаға алып килеү өсөн учреждение ҡарамағына бер нисә ат һәм арба бирелә. 1955 йылдың сентябрендә үҙаллы учреждение була, ул 135 койканы һыйҙыра ала. Дауахана составына хирургия, терапия, бала табыу һәм балалар бүлеге инә. 1956 йылдан хирургия бүлеге мөдире булып Кондауров Василий Михайлович тора, 1977 йылдан ул РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы.
1956 йылда ҡала дауаханаһы ихтыяждары өсөн санитар автомашина бүленә, беренсе тиҙ ярҙам пункты асыла. 1960 йылда дауахана заманса учреждение була. Уның клиник лабораториялары, физиотерапия бүлеге, рентген-кабинеты була. Балалар поликлиникаһы бүлеге, табип һәм фельдшер пункттары эшләй. Әлеге ваҡытта был бинаны ашығыс ярҙам бүлеге, кардиология бүлеге һәм туберкулезға ҡаршы диспансер биләй.
# Сремски-Карловци

Сремски-Карловци (Сремский(е) Карловец, сер. Сремский Карловци, нем. Karlowitz, хорв. Srijemski Karlovci, мадьярса Karlóca, төр. Karlofça, румын. Carloviţ) — Воеводиналағы ҡала, Сербия составына инә, Срем төбәгендә, Нови - Саданан 8 км алыҫлыҡта, Дунай йылғаһы ярында, урынлашҡан.

# Сремски-Карловци
## Тарихы

. Боронғо ваҡытта ҡала урынында ҙур булмаған рим ҡәлғәһе урынлаша. 1308 йылда венгр ҡәлғәһе тип документтарҙа беренсе тапҡыр булараҡ телгә алына (мадьярса Karom). 1521 йылда ҡаланы Ғосман империяһы бағып ала, 1532 йылда беренсе тапҡыр Карловцы булараҡ телгә алына. 1698 - 1699 йылдарҙа ҡала халыҡ-ара конгрессын үтә, уның һөҙөмтәләре буйынса Ғосман империяһы, Австрия һәм уның союздаштары араһында Карловица солохо булдырыла, уның һөҙөмтәләрендә Карловцылар Австрияға яҡынлашалар һәм Хәрби сик составына инә.
XVIII быуат башында ҡалала Карловарскийҙарҙың митрополит резиденцияһы урынлашҡан? хз ?, Габсбургтар империяһының.биләмәһендә православие башлыҡтары.
1735 йылда бында Бөйөк сиркәү-халыҡ соборы үтә, 1791 йылда беренсе серб гимназияһы асыла, ә 1794 — серб семинарияһы.
1848 йылдың майында Карловецтарҙа Серб халыҡ ассамблеяһының ултырышы үтә, унда Срем, Банат, Бачки һәм Бараньины Серб Воеводина исемле автоном провинцияға ҡушылыуы иғлан итә, уның баш ҡалаһы иң тәүҙә Карловецта урынлашҡан. Шул уҡ йылда Карловацкий патриархаты ойошторола, ул 1920 йылға тиклем, Белград метрополилияһы менән кушылғасансы һәм берҙәм Сербия православие сиркәүен булдырғансы тора. 1849 йылда Серб Воеводинаһы һәм Тамиш банаты булдырылғандан һуң, Карловецтар уға инмәйҙәр, ә Славон сигенә китеп, Хәрби сик составында ҡалалар.Ул таралғандан һуң Карловец Австро-Венгрия составында булған Хорватия һәм Славония батшалығына инә.
1918 йылда ҡала Сербтар, хорваттар һәм словендар батшалығының составына инә. 1920 йылда ҡалала генерал Петр Врангель етәкселеге аҫтында рус Аҡ хәрәкәтенең штаб-фатиры һәм Архиерей Рус православие сиркәүнең сит ил синоды урынлашҡан. 1929 йылда ҡала Югославияның Дунай бановинаһына инә, ә 1941 — Бойондороҡһоҙ Хорватия дәүләтенә, Хорват Карловцыһы итеп үҙгәртелә (хорва. Hrvatski Karlovci). 1945 йылдан һуң ҡала Воеводинаға күсә. 1980-1989 йылдарҙа ул Нови-Сад составына индерелә , әммә урындағы референдум һөҙөмтәһендә унан сыға.

# Сремски-Карловци
## Халыҡ

2002 йылға ҡарата Сремский - Карловцы халҡы түбәндәгеләрҙән тора:
* Сербтар (75,39 %)
* Хорваттар (8,51 %)
* Югославиялылар (2,87 %)
* Венгрҙар (2,43 %)
* Черногорҙар (1 %)

# Сремски-Карловци
## Туғанлашҡан ҡалалар

* Брикебек, Франция
* Эйме (фр.)баш., Франция
* Тиват, Черногория (2007)
* Новочеркасскта, Россия
* Сергиев Посад, Россия
* Батайск, Россия
* Бардейова, Словакия

# Сремски-Карловци
## Галереяһы

* Гимназия
* Семинария
* Фонтан «Четыре Льва» (льётся на 4 стороны) в центре города

# Сремски-Карловци
## Иҫкәрмә

* ↑ Миланич Желько. Милош Задужбина Обилич (Сер.) = Милош Обилића Задужбина // Православие : Журнал. — Белград, Сербия, 2002. — Ватан. 927. Көндө 13 октябрь, 2010 йыл.
* ↑ Des français de la actions coopération autres extérieures décentralisée Atlas et de la Nationale Décentralisée Comission Coopération
# Крылов Николай Иванович

Крылов Николай Иванович (16 (29) апрель 1903 йыл — 9 февраль 1972, Мәскәү) — совет хәрби эшмәкәре, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы, Советтар Союзы Маршалы. 1961—1972 йылдарҙа — КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы.

# Крылов Николай Иванович
## Биографияһы

Һарытау губернаһы Балашовка өйәҙе Тамалин улусының Голяевка ауылында тыуа. Әлеге ваҡытта ауыл Вишневое тип атала һәм Пенза өлкәһенең Тамалин районына ҡарай. Вишневоела Н. И. Крылов тыуған йорт беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған.
Ауыл уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуған. Урыҫ.
1918 йылдан — комсомолда, өйәҙ комсомол ячейкаһы секретары һәм ирекмәндәрҙең партия-комсомол ҡыҙыл гвардия отряды яугиры була.
Граждандар һуғышы йылдарында Ҡыҙыл армия сафына инергә тырыша, 1919 йылда Көньяҡ фронтта авиация дивизионына алына, әммә бер нисә көндән ҡаты ауырып китә һәм ата-әсәһенд ҡалдырыла. Шунда уҡ мәктәп курсы буйынса имтихандарҙы экстерн тапшыра һәм мәктәптең 2-се баҫҡысын тамалау тураһында таныҡлыҡ ала.

# Крылов Николай Иванович
## Граждандар һуғышы

Шуға ҡарамаҫтан, 1919 йылдың апрелендә, 16 йәшендә Ҡыҙыл армия сафына алына. 1920 йылда Һарытау пехота-пулемет курстарын тамамлағандан һуң уҡсылар взводы командиры итеп тәғәйенләнә, һуңынан В. М. Азин исемендәге 28-се уҡсылар дивизияһы составындағы уҡсылар ярымрота?ы командиры була. 11-се армия сафында Көньяҡ фронтта һуғыша, Әзербайжанды ҡыҙыл ғәскәрҙәрҙең баҫып алыуында, 1921 йылғы совет-грузин һуғышында ҡатнаша. 1921 йылда Алыҫ Көнсығышҡа күсерелә һәм 19 йәшендә Алыҫ Көнсығыш республикаһының Халыҡ-революцион армияһының 1-се Тымыҡ океан дивизияһы3-сө Үрге Удин полкының уҡсылар батальоны командиры итеп тәғәйенләнә. Спасскиҙы штурмлауҙа, Никольск-Уссурийскийҙы һәм 1922 йылда Владивостокты азат итеүҙә ҡатнаша.
# Аутосома

Аутосома — ата һәм инә заттарҙағы айырмалары булмаған парлы хромосомаларҙы аутосомалар тип атайҙар. Ата һәм инә заттарҙы айырып торған хромосомаларҙы енес хромосомалары тип атайҙар. Йәғни, был хромосомаларҙа енесте билдәләүсе ген урынлашҡан. Енес хромосомаларынан башҡалары аутосомалар. Мәҫәлән, дрозофиланың хромосомалар йыйылмаһы алты аутосоманан һәм ике енес хромосомаһынан тора. Ата затта һыңар, ә инә затта икеләтә һандағы таяҡса һымаҡ енес хромосоманы Х- хромосома, ә икенсе енес хромосомаһын (ата зат-гағы ике яурынлы хромосома, инә затта ул юҡ) — У- хромосома тип атайҙар. күсермәһен бирә.
Аутосомаларҙы иң ҙурынан башлап бәләкәйенә тиклем тәртип номере менән билдәләп сығалар. Мәҫәлән, кеше күҙәнәгенең диплоид йыйылмаһында 46 хромосома була. Унда — 44 аутосома (22 пар, 1 -ҙән 22-сегә тиклем номерланған). Бер пар енес хромосомалары (ир-аттарҙың кариотибында —ХУ һәм һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙыҡында —XX).

# Аутосома
## Аутосомалы нәҫел сирҙәре

Аутосом-доминант һәм аутосом-рецессив нәҫел ауырыуҙары була. Ул ауырыуҙарҙың билдәләрен (симптомдарын) булдырыусы мутант гендар аутосомаларҙа урынлашҡан.
Кеше геномы менән бәйле 94 иң-иң таралған нәҫел сиренең 77-е аутосомаларға тура килә. Шуларҙың 45-е тулы доминантлыҡ менән характерлана (салыш күҙлелек, үтәғарашлыҡ, йәғни дальнозоркость). 6 сир тулы булмаған доминантлыҡ (күҙһеҙлек, эллиптоцитоз) осрағына ҡарай.
Ҡалған 26 сир — аутосом-рецессив (альбинизм, галактоземий) булып тора. Шулай итеп, аутосомалар аша тапшырылған нәҫел сирҙәренең доминанттары рецессивтарынан күберәк.
Аутосом-доминант тибындағы нәҫел сирҙәре ата-әсәләренән балаларына күсә. Шуға ғаилә сире булып торалар. Доминант мутация йөрөтөүсе гетерозиготанан (әгәр ата-әсәйҙең береһе сәләмәт булһа) сирҙең балаларына тапшырылыу ихтималлығы 50 % була.

# Аутосома
## Иҫкәрмә

* ↑ Нуклеиновые кислоты: от А до Я / Б. Аппель [и др.]. — М.: Бином: Лаборатория знаний, 2013. — 413 с. — 700 экз. — ISBN 978-5-9963-0376-2.
* ↑ Аутосомно-доминантный тип наследования (dommedika.com)