yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алиева Светлана Умаровна

Светлана Умаровна Алиева(тыуған 6 апрель 1936, Пятигорск) — СССР һәм Рәсәй әҙәбиәт белгесе, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре, тәнҡитсе һәм библиограф, мөхәррир. СССР журналистар союзы ағзаһы.

# Алиева Светлана Умаровна
## Биографияһы

Алиева Светлана Умаровна Пятигорскиҙа 1936 йылдың 6 апрелендә тыуған. Алиевтар уздендәре ырыуынан сыҡҡан. Атаһы — Үмәр Баблашевич Алиев, билдәле төркиәтсе, яҙыусы; 1944 йылда, ҡарасәй милләтенән булғанлыҡтан, Ҡырғыҙстанға депортациялана. Тиҙҙән ғаилә башлығы артынан улар ғаиләһе Фрунзе ҡалаһына китә.
Алиева Светлана Умаровна 1959 йылда Ростов дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
1960—1963 йылдарҙа — «Кабардино-Балкарская правда» гәзитендә эшләй.
1966—1967 йылдарҙа — В. И. Ленин исемендәге Дәүләт китапханаһында өлкән библиограф.
1967—1970 йылдарҙа — «Книга» нәшриәтенең өлкән мөхәррире.
1970—1972 йылдарҙа — «Литературная газета» редакцияһының үҙ корреспонденты. 1972 йылда Э. Казакевич ижады буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1972—1976 йылдарҙа — «Литературное обозрение» журналының өлкән мөхәррире.
1976—1980 йылдарҙа — «Советский писатель» нәшриәтенең өлкән мөхәррире.
1986-1987 йылдарҙа С. У. Алиеваның әҙәби-тәнҡит мәҡәләләре «Октябрь» (1986, № 10), «Звезда» (1987, № 3), «Дружба народов» (1986, № 10), «Дон» (1986, № 10) журналдарында баҫылып сыға.
1989 йыл — СССР ФА-ның (хәҙер Рәсәй Фәндәр академияһы) М. Горький исемендәге Донъя әҙәбиәте институты хеҙмәткәре .
1985—1992 йылдарҙа С. У. Алиева тотолитар совет дәүләтендәге халыҡтар тарихы тураһында «Так это было» йыйынтығын әҙерләй.
1989 йылдан алып СССР-ҙағы Репрессияланған халыҡтар конфедерацияһында эшләй.
1995 йылдан алып — Төньяҡ Кавказ ҡатын-ҡыҙҙар союзы президенты, Халыҡ-ара хоҡуҡ һаҡлау ассамблеяһының координация советы ағзаһы (Мәскәү). 2005 йылда, «1000 женщинам — Нобелевская премия мира 2005 года» («1000 PeaceWomen») проекты сиктәрендә Рәсәй тарафынан Нобель тыныслыҡ премияһына тәҡдим ителгән кандидат.

# Алиева Светлана Умаровна
## Ғилми хеҙмәттәре

* Запах фиалки : Воспоминания // Так это было : Национальные репрессии в СССР, 1919—1952 годы : в 3 т. Т.1 / сост., предисл., послесл., коммент. и примеч. С. У. Алиевой ; Рос. Междунар. фонд культуры. — М. : Инсан, 1993. — С. 317—332.
* «Я сын твой, Теберда…» : Сборник / Сост., редактор, автор воспоминаний и коммент. С. У. Алиева . — М. : ГУ МДН, 2006. — 360 с. : ил.
* Человек в меняющемся мире. — Баку, 1980
* Современная туркменская проза. — М., 1982
* Литературная критика в действии. — М., 1984
* Сердце своё держу как свечу… По страницам современной женской прозы. — М., «Знание», 1991.
* Гафури, Мажит / Алиева С. У. // Восьмеричный путь — Германцы. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 439. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.]; vol. 2004—2017, вып. 6). — ISBN 5-85270-335-4.
# Перевальная (Покаль-Кы ҡушылдығы)

Перевальная — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Покаль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Перевальная (Покаль-Кы ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069305
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306930
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Модец

Оло Модец — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Водьма йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Оло Модец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029718
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002971
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Тару Тамбов

Тару Тамбов (Печера) — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лесной Тамбов йылғаһының уң ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Тару Тамбов
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, тамағынан Тамбов ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200212110000028878
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002887
* Бассейн коды — 09.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Унола (Түбәнге Шукша ҡушылдығы)

Унола — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбәнге Шукша йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Унола (Түбәнге Шукша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003742
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Курмыш (Мезень ҡушылдығы)

Курмыш — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 428 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Курмыш (Мезень ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000044541
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004454
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Һоро ябалаҡ

?Һоро ябалаҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ябалаҡ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ябалаҡтар |
| Ырыу: | Һөмәйҙәр |
| Төр: | Һоро ябалаҡ |
Латинса исеме :
Strix aluco (Linnaeus, 1758) :
Ареал :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 177920 NCBI 111821 |
Һоро ябалаҡ (Серая неясыть) (лат. Strix aluco) — ябалаҡтар ғаиләһендәге, уртаса ҙурлыҡтағы ҡош.

# Һоро ябалаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Ҡарға ҙурлығында. Осоп барған ҡоштоң киң ҡанаттары, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлана, һырты аҡ һәм ҡара таплы һарғылт һоро йәки ерән-һоро. Кәүҙәһенең аҫ яғы ҡара-көрән буй-буй өҙөк һыҙыҡлы аҡһыл һоро. Күҙҙәре ҙур, ҡара төҫтә. Ҡауылдаҡ ябалаҡтан бәләкәйерәк, ҡойроғо ҡыҫҡа булыуы менән айырыла.

# Һоро ябалаҡ
## Тауышы

Тауышы көслө: «ху-ху-хууу» йәки киҫкен «ҡуйт».

# Һоро ябалаҡ
## Йәшәү рәүеше

Урманда йәшәй. Төп аҙығы — ҡыр сысҡандары. Ултыраҡ ҡош. Ҡайһы ваҡыт аҙыҡ эҙләп, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Киң таралған. Ояһы ағас ҡыуыштарында, һирәкләп ағас баштарында осрай. 2—6 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Сысҡандарҙы ҡырып, ҙур файҙа килтерә.
# Восточная (Оло Якшанга ҡушылдығы)

Восточная — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Якшанга йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Восточная (Оло Якшанга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041929
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004192
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Дорнхайм (Тюрингия)

Дорнхайм (Тюрингия) (нем. Dornheim (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 562 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,87 км². Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99310 һәм автомобиль коды — IK.
# Хуштада

Хуштада — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Андийское Койсу йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Хуштада
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000520
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300052
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ярнату-Яха

Ярнату-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кара диңгеҙенә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Ярнату-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 15.02.03 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Кара диңгеҙе утрауҙары (Аҡ утрауын да индереп). Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020310012115300080355
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115308035
* Бассейн коды — 15.02.03.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Дар әл-ислам

Дар әл-ислам (ғәр. دار الإسلام‎ — ислам территорияһы‎; рус. Дар аль-исла́м) — мосолман дини законы ғәмәлдә булған һәм мосолмандар сәйәси өҫтөнлөк иткән территорияларҙың традицион мосолман атамаһы.

# Дар әл-ислам
## Тасуирламаһы

Дар әл-исламға ҡапма-ҡаршыһы — Дар әл-куфр (көфөрлөк территорияһы) йәки Дар әл-хәрб (һуғыш (хәрби) территорияһы). Был термин каноник түгел, Ҡөрьәндә һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәр сөннәтендә телгә алынмай, һәм тәүге тапҡыр хәнәфи мәҙһәбкә нигеҙ һалыусы имам Әбү Хәнифә тарафынан файҙаланыла.Дар әл-исламда мосолман булмаған әһле әз-зимми« тигән классификацияға тура килгән кешеләр йәшәүе мөмкин.
Хәнәфи мәҙһәбендә, судья (ҡаҙый) ислам закондары буйынса хөкөм иткәндә, ә мосолмандар һәм зиммиҙәр яҡлаулы булғанда , кафырҙар яулап алған территория Дар әл-ислам булып ҡалыуы ихтимал, тип иҫәпләй. Күпселек юристар фекеренсә, ислам биләмәһендә ислам хоҡуғы мосолман булмағанға алмаштырылһа, ул һуғыш территорияһына (Дар әл-хәрб) әүерелә.

# Дар әл-ислам
## Ҡулланылышы

Колониаль осорҙа колониялға әүерелгән территорияларҙың статусы тикшерелә. Һиндостан мосолмандары Британия Һиндостаны Дар әл-хәрбтең бер өлөшө, шуға күрә инглиздәргә ҡаршы йыһат алып барырға тейеш, тип һанаған. Ислам тәғлимәтселәре колониялаштырылған Алжирҙы Дар әл-хәрб тип һанаған, шуға күрә Дар әл-исламға һижрәт тураһында бәхәстәр килеп тыуған.
Хәҙерге ваҡытта «дар әл-ислам» термины башлыса мосолмандар йәшәгән донъяуи дәүләттәргә ҡарата ла ҡулланыла".
# Беберталь

Беберталь (нем. Bebertal) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1653 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,97 км². Диңгеҙ кимәленән 108 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
# Чушкец

Чушкец — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уть йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Чушкец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100038736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103873
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Минцасс

Минцасс — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кейзесс йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Минцасс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006201
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300620
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рименьга

Рименьга (Раменка) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кодина йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.

# Рименьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000003780
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000378
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Паровоз-һәйкәлдәр (Дондағы Ростов)

Паровоз-һәйкәлдәр — Ростов өлкәһенең Дондағы Ростов ҡалаһындағы паровоз һәйкәлдәре

# Паровоз-һәйкәлдәр (Дондағы Ростов)
## Тарихы

Дондағы Ростов ҡалаһы — ҙур тимер юлы узелы. Ҡала аша Санкт-Петербург — Ростов — Кавказ тимер юлы үтә. Ҡалала Ростов дәүләт тимер юлдар бәйләнеше университеты бар. Ҡаланың Первомайский районындағы Островский паркында 1940 йылдан балалар тимер юлы эшләй. Ростов өлкәһенең төрлө ҡалаларында паровоздарға һәйкәлдәр ҡуйылған. Уларҙың икәүһе Дондағы Ростовта урынлашҡан.
Кч4-101 тар колеялы паровоз һәйкәле Дондағы Ростовта Вокзал яны майҙанында урынлаштырылған. Элек был паровоз балалар тимер юлында эшләгән, шунан һуң иҫәптән сыҡҡан. 1982 йылда ул «Йәш тимер юлсы» клубы эргәһендә ҡуйыла, ә 2000 йылдар башында Вокзал майҙанындағы постаментҡа күсереп ҡуйыла.
Паровоз тар колеялы тимер юлында эшләй, 1949 йылда Чехословакияла Škoda заводында төҙөлгән. Паровоз тәгәрмәсе тормоздар менән йыһазландырылған, әммә ҡышын тәгәрмәстәренең юл менән тоташыуын яҡшыртыу өсөн ҡом ҡулланыла. Әгәр паровоз ҡалҡыулыҡҡа менә алмаһа йәки унда менеп төшкәндә туҡтай алмаһа, машинист клапанды аса һәм ҡом рельстарға һибелә, шулай итеп паровоздың юлда хәрәкәте яҡшыра.
Кп4-483 паровоз һәйкәле Дондағы Ростовтың Ленин проспектында Ростов дәүләт юлдар бәйләнеше университеты янында ҡуйылған. Кп4 паровозы (поляк яҙылышы транскрипцияһында Кп4) — 0-4-0 төрөндәге тар колеялы паровоз, Польшала етештерелгән, СССР-ға сығарылған. Совет тимер юлдары өсөн 790 шундай паровоз етештерелгән. Әлеге ваҡытта күпмелер кимәлдә музейҙарҙа һәм балалар тимер юлында паровоз -һәйкәл рәүешендә һаҡланған.
# Кирсанов Пётр Семёнович

Кирсанов Пётр Семёнович (1 ғинуар 1919 йыл — 7 ноябрь 1991 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың хәрби начальнигы. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында истребителдәр авиацияһының летчик-асы, авиация маршалы (1982).

# Кирсанов Пётр Семёнович
## Хәрби хеҙмәт башы

Ҡыҙыл Армияла 1936 йылдың авгусынан. 1938 йылда Мясников исемендәге Качинск Ҡыҙыл Байраҡлы хәрби авиация мәктәбен тамамлай. Совет-фин һуғышында ҡатнаша.

# Кирсанов Пётр Семёнович
## Бөйөк Ватан һуғышы

Бөйөк Ватан һуғышында лейтенант Петр Кирсанов беренсе көндән үк истребитель эскадрильяһы командиры урынбаҫары. Беренсе еңеүен 1941 йылдың 23 июнендәЛенинград районында яулай. 1941 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 1941 йылда хәрби задание үтәгән ваҡытта ориентировканы юғлатыуы һөҙөмтәһендә мәжбүри ултырыш яһауы һәм яғыулыҡтың тулыһынса бөтөүе сәбәпле 6 истребителде юғалтҡаны өсөн ҡулға алына. Уның эше хәрби трибуналға ебәрелмәй. Кирсановтың хәрби ҡаҙаныштары, мәжбүри ултырыуҙарҙа үлеүселәр булмауы һәм әҙерлекле осоусыларға ихтыяждың ҙур булыуы сәбәпле командование уны вазифаһынан бушатып икенсе полкка ебәреү менән сикләнә.
1942 йылда Воронеж фронтында 153-сө истребителдәр авиация полкында һуғыша (1942 йылдың 22 ноябренән хәрби айырмалығы өсөн 28-се гвардия истребитель авиация полкы тип үҙгәртелә), эскадрилья командиры урынбаҫары, һуңынан эскадрилья командиры вазифаһында тергеҙелә. 1943 йылдан һуғыш аҙағына тиклем майор Кирсанов — РККА Хәрби-Һауа көстәренең Баш инспекцияһының инструктор-осоусыһы. Хәрби ҡаҙаныштары буйынса мәғлүмәттә айырыла: бер мәғлүмәттәр буйынса, 216 хәрби осош яһап, дошмандың 8 самолетын шәхсән бәреп төшөрә, 6-һын — төркөмдә. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 323 хәрби осош яһай, һауа һуғышында шәхсән 7 дошман самолетын бәреп төшөрә, төркөмдә — 3.
# Есемселәр

Есемселәр, Мөжәсимиҙәр (араб. مجسمة — рус. Муджассими́ты; һын, тән, есем итеп күреүселәр) — исламда Аллаһты тәнле есем рәүешендә күҙаллаған төрлө тәғлимәттәр эйәрсендәренең дөйөм исеме. Мөжәсимиҙәр терминын йыш ҡына мөшәбәһиҙәр синонимы булараҡ ҡулланғандар.

# Есемселәр
## Ҡараштар

Мөжәсимиҙәрҙең Аллаһтың тәнлелеге тураһында ҡараштары төрлөсә була. Мәҫәлән, шиғыйҙар догматикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе Хишәм ибн Әл-Хәкәм (ваф. 814 йылда), Аллаһты тән үҙенсәлегенә эйә (төҫ, хәрәкәт, еҫ һ. б.) һәм өс үлсәмдә сикләнгән (оҙонлоғо, киңлеге, бейеклеге булған) есем тип билдәләй. Башҡа есемселәргә Аллаһтың тәнлелеген шунда әйберҙәр булған сикһеҙ арауыҡ (әл-фәдәғ) булараҡ аңлау хас була. Өсөнсө мөжәсимиҙәр Аллаһтың сикһеҙлеген һәм алты йүнәлештә хәрәкәт итеү һәләтен таный. Есемселәр Аллаһтың тәнлелегенең теге йәки был формаһын таный һәм Уның тән үҙенсәлектәренең рәүештәре тураһында ла фекерҙәрҙә төрлөсә була.
# Сюма

Сюма (Юсюма, Нюсима) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 100 км.

# Сюма
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000032527
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003252
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Жәбир ибн Ғабдулла

Жәбир ибн Ғабдулла әл-Ансари (ғәр. جابر بن عبدالله الأنصاري‎; рус. Джа́бир ибн ‘Абдулла́х аль-Анса́ри; Мәҙинә — 696, Мәҙинә) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәләренең һәм мөфәссирҙәренең береһе (Хәҙистәрҙе тапшырыусылар).

# Жәбир ибн Ғабдулла
## Биографияһы

Ул 607 йылда Мәҙинәлә тыуған. Атаһы Ғабдулла әл-Ансари сығышы менән хәҙрәж ырыуынан. Уның әсәһе Насибә бинт Ғүкбә ибн Ғүҙҙи була. Ғабдулла әл-Ансари ислам динен ҡабул итә, мосолман хәрәкәтендә ҡатнаша һәм Өхүд һуғышында һәләк була. Атаһы үлгәндән һуң уның ҡарамағында ете ҡыҙ туғаны ҡала.
Жәбир шулай уҡ йәш ислам дәүләтен төҙөүҙә әүҙем ҡатнаша. Мөхәммәт Пәйғәмбәр тере сағында ул 19 йыһатта, шулай уҡ Мәккәне яулауҙа ҡатнаша (630). Тәүге фетнә (Хәлифәттә беренсе граждандар һуғышы) ваҡытында ул хаҡ хәлифә Али ибн Әбү Талип яғында була, әммә уның вафатынан һуң Мүәвиә ибн Әбү Суфыян яғына күсә.
Жәбир хәҙистәрҙе иң билдәле тапшырыусыларының береһе. 1540 хәҙис унан килеп ингән. Ул ислам фәндәрен яҡшы белгән һәм Пәйғәмбәр мәсетендә уҡытҡан.

# Жәбир ибн Ғабдулла
## Биографияһы
### Вафаты

95 йәшендә Мәҙинәлә баҡыйлыҡҡа күсә. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса ул Мәҙинәлә Пәйғәмбәрҙең һуңғы сәхәбәһе булған.
* 1 2 Али-заде А. Джабир ибн Абдуллах (урыҫ) // Исламский энциклопедический словарь — М.: Ансар, 2007. — С. 218.
* ↑ арабская Википедия — 2003.
* ↑ Умаров, Али Джабир бин Абдулла. Мусульманам есть с кого брать пример. (билдәһеҙ) islamdag.ru (6 июль 2011). Дата обращения: 2 август 2014. Архивировано 8 август 2014 года.
* 1 2 Али-заде, 2007
# Таптыков ауыл Cоветы (Өфө районы)

Таптыҡ ауыл Cоветы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Таптыҡ ауылы.

# Таптыков ауыл Cоветы (Өфө районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Таптыков ауыл Cоветы (Өфө районы)
## Тарихы
### 2004 йыл

Өфө ҡалаһы Дим районының 10 гектар ере, Ленин районының Осоргин һәм Дебовка ауылдары Таптыҡ ауыл Cоветына инә, 1545 гектар биләмәһен Жуков ауыл Советына тапшыра (Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр, сиктәрен үҙгәртеү һәм Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәрен үҙгәртеп төҙөү тураһында» Законы).

# Таптыков ауыл Cоветы (Өфө районы)
## Ауыл биләмәһе составы

1986 йылда Таптыҡ ауыл Cоветының Преображеновка (элек — Преображенка) ауылы бөтөрөлә (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы указы менән 12.12.1986 № 6-2/396).