yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лужанка

Лужанка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 2,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Лужанка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000005477
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000547
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Позь

Позь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы һул ярына 864 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Позь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007697
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100769
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Видоновка

Видоновка (Бобровка) — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Видоновка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003347
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200334
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сивушка

Сивушка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Донгуз йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сивушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010001012112200007238
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200723
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Түбәнге Таслуса

Түбәнге Таслуса — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юла йылғаһының һул ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Түбәнге Таслуса
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037132
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003713
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Казинка (Дон ҡушылдығы)

Казинка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының һул ярына тамағынан 1125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Казинка (Дон ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010101212107000004348
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000434
* Бассейн коды — 05.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пасео-де-Грасия

Пасео-де-Грасия (кат. Passeig de Gràcia; исп. Paseo de Gracia) — Барселонаның (Испания, Каталония) иң төп проспекты һәм мөһим сауҙа һәм ҡаланың эшлекле райондарының береһе, унда ҡаланың бер нисә иң билдәле архитектура ҡомартҡылары урынлашҡан. Проспект Эшампленың үҙәк өлөшөндә, Плас-Каталуньянан алып Каррер-Гран-де-Грасияғатиклем һуҙылған.
Пасео-де-Грасия Барселонаның һәм Испанияның иң ҡиммәт урамы тип һанала.

# Пасео-де-Грасия
## Тарих

Элек Ками-де-Хесус («Иисус юлы») тип билдәле булған Пасео-де-Грасия башта ысынбарлыҡта баҡсалы ауыл урамынан аҙ ғына ҙурыраҡ була, ул Барселона менән элек айырым ҡала булған Грасияны тоташтырып тора. Урам 1821 йылда бында либераль ҡала советы һәм уның башында торған етәксеһе Плана Рамон тарафынан башҡарылған беренсе урбанизациялауға тиклем үҙгәрешһеҙ торған. Был проект шул ваҡытта Барселонала ҡоторған эпидемия арҡаһында юҡҡа сыҡҡан.
Либерал хөкүмәт ҡолағандан һәм абсолютизмға ил кире ҡайтҡандан һуң, 1824 йылда генерал Хосе Бернальдо де Кирос, маркиз Кампо-Саградо, тырышлығы менән проспектты төҙөү проектына ҡабаттан тотоналар. 1827 йылда яңы проспекттың киңлеге 42 метр тәшкил итә, һәм ул аристократтарҙың иң яратҡан урынына әүерелә. Улар бында атта һыбай йөрөү оҫталығын һәм XIX быуат дауамында бөтә ҡиммәтле ат экипаждарын күрһәтә.
1906 йылда архитектор Пере Фалькес-и-Урпи проспект өсөн биҙәкле эскәмйәләр һәм фонарҙар эшләтә. Был ваҡытта Пасео-деГрасия Барселонаның иң модалы урамына әйләнә, унда кархитекторҙар Антонио Гауди, Пере Фалькес-и-Урпи, Жозеп Пуч-и-Кадафалк, Льюис Доменек-и-Монтанер, Энрик Санье модерн һәм ар-нуво стилендә төҙөгән биналар ҡалҡып сыға.
Басктар иле (баск. Eusko Jaurlaritza) хөкүмәте Пасео-де-Грасия, 60 адресы буйынса урынлаша, был Испанияла Граждандар һуғышы барған саҡта була. Каталон шағире Сальвадор Эсприу Кас-Фустер (Пасео-Грасия, 132) йортонда йәшәй.

# Пасео-де-Грасия
## Билдәле биналар

* Илья-де-ла-Дискордия
** Амалье йорто, архитектор Жозеп Пуч-и-Кадафалк (1890—1900)
** Каса-Батльо, архитектор Антонио Гауди (1904—1906)
** Льео һәм Морера йорто, архитектор Доменек-и-Монтанер, Льюис (1902—1906)
** Парфюмерия музейы
* Касес-Антони-Рокамора, архитектор Жозеп Бассегода-и-Амиго (1914—1917)
* Каса-Бонавентура-Феррер, архитектор Пере Фалькес-и-Урпи (1906)
* Каса-Фустер, архитектор Жозеп Пуч-и-Кадафалк (1908—1911)
* Каса-Мила «La Pedrera», архитектор Гауди, Антонио (1905—1910)
* Каса-Понс-и-Паскуаль, архитектор Энрик Санье (1891)
* Каса-Рамон-Касас, архитектор Антони Ровира-и-Рабасса (1898)
* Отель Мажестик (1918)
* Палау-Роберт (1903)

# Пасео-де-Грасия
## Транспорт

* Пасео-де-Грасия (метро станцияһы)
* Диагональ (метро станцияһы)
* Пасео-де-Грасия (тимер юл станцияһы)
# Торнау (Дюбенер-Хайде)

Торнау (Дюбенер-Хайде) (нем. Tornau (Dübener Heide)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 564 кеше йәшәй. Майҙаны — 25,81 км². Диңгеҙ кимәленән 118 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6774 һәм автомобиль коды — WB.
# Г. В. Плеханов һәйкәле (Санкт-Петербург)

Г. В. Плеханов һәйкәле — Санкт-Петербург ҡалаһындағы скульптура монументы, 1925 йылда Мәскәү проспектындағы Ленинград технологияһы институты фасадында ҡуйылған. Сульптуралы монумент скульпторҙар И. Я Гинцбург, М. Я Харламов һәм архитектор Я. Г. Гевирец проекты буйынса әҙерләнгән. Һәйкәл Рәсәй һәм халыҡ-ара социал-демократия хәрәкәте эшмәкәре, философ Г. В. Плехановҡа арналған. Был Санкт-Петербургта Совет власы йылдарында иң беренсе ҡуйылған һәйкәлдәрҙең береһе. Ул федераль әһәмиәттәге монументаль сәнғәт ҡомартҡылары статусына эйә.

# Г. В. Плеханов һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тарих

Совет власы урынлаштырылғандан һуң тиҙ арала скульптор И. Я. Гинцбург Г. В. Плехановтың бюсын эшләй башлаған. Монумент өҫтөндә эшләгәндә скульптор 1903—1904 йылдарҙа Швейцарияла Плеханов менән шәхси аралашыуын нигеҙ итеп алған. Был бюсты Ҡазан соборы алдында ҡуйыу планлаштырыла Нәҡ унда 1876 йылдың 6 декабрендә сәйәси Ҡазан демонстрацияһы ойошторола, был демонстрацияла сығыш яһаған Г, В. Плеханов Тау институты студенты булған була. Скульптор бюст өҫтөндә эшләгәндә уның материалы менән ауырлыҡтар килеп тыуа. Был хаҡта белеп ҡалғас, В. И. Ленин Петроград Советына мөрәжәғәт итә: «Миңә хәбәр итеүҙәренсә … Плеханов бюсын яһаусы скульптор Гинцбург бюст яһау өсөн кәрәк булған материалдарға, балсыҡ һ б мохтаж… Ошо хәлде тикшереп, уға ярҙам итергә тигән фарманды биреп булмаҫ микән?». Ленин ярҙамы менән проекттың тәүге варианты үҙгәртелә, бюст урынына ике фигуралы композиция эшләнелә: унда Плеханов һәм эшсе һүрәтләнә. 1924 йылдың май айында ваҡытлыса гипс һәйкәл Ҡазан соборы янында ҡуйыла. Киләһе йылда был һәйкәл бронзанан ҡойола: Плехановтың скульптураһы «Ҡыҙыл выборжец», ә эшсе скульптураһы — Сәнғәт академияһы оҫтаханаһында яһала. Һәйкәл Технология институты бинаһы алдындағы майҙанға ҡуйыла, уны тантаналы асыу 3 май 1925 йылдың 3 майында уҙғарыла.

# Г. В. Плеханов һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Тасуирлама

Һәйкәл урыҫ реалистик сәнғәте традицияларында эшләнгән. Ул ике фигуралы композициянан тора. Постаментта, трибунаға таянып, Плеханов тора, ул эшселәргә телмәр менән мөрәжәғәт итә. Трибуна итәгендә — эшсе скульптураһы, уны М. Я. Харламов башҡарған. Эшсе уң ҡулы менән өҫтөндә ҙур сүкеш ятҡан постаментҡа таянып тора, ә һул ҡулында — байраҡ.
Һәйкәлдә фигураларҙың күләм нисбәте боҙолған: Плехановтың һыны эшсе һынынан күпкә бейегерәк. Был факт һәйкәлдән алынған художество тәьҫораттарҙы кәметә.
Постамент ҡыҙыл шымартылған гранит таштан эшләнгән. Һәйкәлдең алғы яғына бронзанан яһалған хәрефтәр ҡуйылған яҙма, унда : «Г. В. ПЛЕХАНОВ 1856—1918» тип яҙылған.

# Г. В. Плеханов һәйкәле (Санкт-Петербург)
## Иҫкәрмә

* 1 2 3 Алексей Ерофеев Путеводитель по улицам и истории Петербурга. АСТ, 2015.
* ↑ Постановление Правительства РФ № 527 от 10.07.2001
* 1 2 3 4 Скульптура и скульпторы Санкт-Петербурга, 1703—2007. — С. 235
* ↑ Лисаевич И. И., Бехтер-Остренко И. Ю. Памятники революционерам и государственным деятелям // Скульптура Ленинграда — Ленинград: Искусство, 1963.
# Викимилек

Викиһаҡлағыс, викимилек (ингл. Wikimedia Commons) — рәсем, тауыш яҙмаларын, видеояҙмаларҙы һәм башҡа медиафайлдарҙы уртаҡ үҙәктә виртуаль һаҡлау урыны. Викимедиа фондын ирекле таратырға, үҙгәртергә һәм ҡулланырға (шул иҫәптән, коммерция маҡсатында) була. 2013 йылдың февраленә торошло, 16 миллион медафайл иҫәпләнә һәм уның иҫәбе арта бара.
Медиафайлдарҙы Википедияның башҡа бүлектәрендә һәм проекттарында ҡулланыу мөмкинлеге булһын өсөн, Википедия фондында һәм Википедия ҡатнашыусыларына бөтә ирекле файлдарҙы Викимилеккә тейәргә тәҡдим ителә.

# Викимилек
## Иҫкәртмә

* Викиһаҡлағыс (баш.)
* Викисклад (рус.)
* Commons (инг.)
# Соль (Луза ҡушылдығы)

Соль — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 360 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км.

# Соль (Луза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012303
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001230
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ерасовка

Ерасовка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кипленьга йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ерасовка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029794
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002979
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Подмосковные вечера

«Подмосковные вечера» — донъяла киң танылған урыҫ совет йыры. Михаил Матусовский һүҙҙәренә композитор Василий Соловьёв-Седой ижад иткән. Мәскәү тураһында иң билдәле йырҙарҙың береһе.
Йыр күп телдәргә тәржемә ителгән — итальян («Le serate a Mosca», «Mezzanotte a Mosca», «Tempo di mughetti»), француз («Les nuits de Moscou», «Le temps du muguet»), инглиз («Midnight in Moscow» или «Moscow Nights»), испан («Noches de Moscú»), швед («En natt i Moskva»), венгр («Moszkvai esték»), ҡытай, япон, фин (Juha Suominen «Moskovan illat») һәм йәһүд телдәре («לילות מוסקבה»).

# Подмосковные вечера
## Урыҫса текст

* Не слышны в саду даже шорохи,
* Все здесь замерло до утра.
* Если б знали вы, как мне дороги
* Подмосковные вечера.
* Речка движется и не движется,
* Вся из лунного серебра.
* Песня слышится и не слышится
* В эти тихие вечера.
* Что ж ты милая, смотришь искоса,
* Низко голову наклоня?
* Трудно высказать и не высказать
* Все, что на сердце у меня.
* А рассвет уже все заметнее…
* Так, пожалуйста, будь добра,
* Не забудь и ты эти летние
* Подмосковные вечера!
# Кила

Кила (Киль) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Андийское Койсу йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кила
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000483
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300048
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кубидат

Кубидат — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

# Кубидат
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200019368
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201936
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шоңҡар (исем)

Шоңҡар — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Шоңҡар исеме бар

# Шоңҡар (исем)
## Этимологияһы

Шоңҡар — саф башҡорт исеме, ҡош исеменән алынған. Шоңҡар исеменән Шоңҡаров фамилияһы барлыҡҡа килгән.

# Шоңҡар (исем)
## Фамилияла

Шоңҡаров Ниғмәт Динәхмәт улы (1 ғинуар 1931 йыл — 4 март 1994 йыл) — башҡорт фольклорсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
# Кузнецов һарайы

Кузнецов һарайы (Йортта А. М. Горький һәм Ф. И. Шаляпиндар эшләгән) — классик стилдәге йорт, Форостағы сәй плантацияһы магнаты Александр Кузнецов төҙөгән. Федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.
Хәҙер Кузнецов һарайында китапхана һәм «Форос» шифаханаһының конференц-залы урынлашҡан.

# Кузнецов һарайы
## Тарихы
### Форос паркы

Һарай тарихы 1862 йылда башлана, билдәле «сәй һәм фарфор короле» Александр Кузнецов Фороста йәшәү өсөн участка һатып ала. Александр Григорьевич Һиндостанда һәм Цейлонда сәй плантациялары хужаһы булған А. Губкиндың ейәне була.
Парк 1834 йылдан уҡ картала билдәләнгән була. Кузнецов уны яңынан планлаштырырға ҡарар итә. 1889 йылда Форос паркында рус классицизмы стилендә йыйнаҡ ике ҡатлы һарай төҙөлә. Проектты шул ваҡытта билдәле булған архитектор Биллианг төҙөй

# Кузнецов һарайы
## Тарихы
### Һарайы төҙөлөшө

Һарай интерьерын мәрмәр баҫҡыстар, италия оҫталары эшенең паркеты, каррар мәрмәренән камин биҙәй. Һарайҙы киң терраса уратып ала, унан паркҡа, яр буйҙарына, тауҙарға һәм диңгеҙгә матур күренеш асыла
Кузнецов йорто йәшәү һәм ял итеү өсөн уңайлы урын ғына түгел, бында милексенең хужалыҡ эшмәкәрлеге лә әүҙем үҫешә. Кузнецов шарап етештереү өсөн 30 гектар майҙанды виноград баҡсаһы итеп тотона. Әлегә тиклем ҙур шарап мөгәрәптәре бар, әммә тәғәйенләнеше буйынса эшләмәй.
Усадьба биләмәһендә тағы ике ҡатлы йорт бар, уларҙа имение менән идара итеүсе, ҡунаҡтар өсөн бүлмәләр һәм ярҙамсы бүлмәләр урынлашҡан.

# Кузнецов һарайы
## Тарихы
### Кузнецовтарҙан һуң

1895 йылда Александр Кузнецов вафат булғандан һуң усадьбаны сәнәғәтсе К. К. Ушков һәм уның улы Г.К. Ушков мираҫ итеп алып ҡала. Улар алпауыт хужалығын һәм паркты төҙөкләндереүҙе дауам итә. Г.К. Ушков үҫентеләр өсөн шәхсән Америка һәм Африкаға бара, бассейндар һәм һыу менән тәьмин итеү системаһы төҙөй, роза баҡсаһы булдыра. Ул имениеға һуңғы техника ҡаҙаныштары индерергә һәм Форостан зиннәтле курорт — казино, кегельбан, теннис корты һәм хатта ат аҙбарҙары менән ипподром төҙөргә тырыша. Ул Севастополдән алып Ялтаға тиклем Форос станцияһы менән электр тимер юлы ҡороуҙы планлаштыра. Әммә проектты Октябрь революцияһы туҡтата.
1916 йылда был йортта яҙыусы Максим Горький һәм йырсы Шаляпин Федор алты аҙна Шаляпин тураһында «Страницы из моей жизни» автобиографик китап өҫтөндә эшләй.
Совет осоронда усадьба КПСС Үҙәк Комитетының эштәр менән идара итеү элитаһы өсөн шифахана була. Һарайҙа хәҙер китапхана һәм «Форос» шифаханаһының конференц-залы урынлашҡан. Килешеү буйынса экскурсиялар үткәрелә.

# Кузнецов һарайы
## Картиналар галереяһы

Һарайҙың интерьерын икенсе ҡатта 15 ҙур пейзаж полотноһы биҙәй. Картиналарҙы рәссам Юлий Клевер яҙған һәм улар дымлы штукатуркаға махсус уйымдарҙа беркетелеп ҡуйылған. Был панноларҙы кире алыуы, зыян итмәйенсә, мөмкин түгел, был картиналарҙың һаҡланып ҡалыуына ярҙам иткән. Уларҙа Рәсәй пейзаждары һүрәтләнгән, сөнки Александр Григорьевич ауырыған һәм бөтә ваҡытын Ҡырымда үткәргән. Картиналар йыйылмаһы $3 млн баһалана.
# Мутин

Мутин — фамилия.

# Мутин
## Мәҡәләләр

* Мутин Илдархан Ибраһим улы — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте лидерҙарының береһе, Башҡорт Хөкүмәтенең ағзаһы.
* Мутин Мөхтәр Исхаҡ улы — актёр, режиссёр, театр эшмәкәре. Беренсе татар һәм башҡорт трагик актёры.
* Мутиндар — башҡорт дворян нәҫеле.
# XIII быуат

II мең йыллыҡ :
XI быуат — XII быуат — XIII быуат — XIV быуат — XV быуат :
Хронологик таблица :
Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Иҫке Йәш ауыл Советы (Ҡалтасы районы)

Иҫке Йәш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Иҫке Йәш ауылы.

# Иҫке Йәш ауыл Советы (Ҡалтасы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Марцун Мария Антоновна

Марцун Мария Антоновна (6 апрель 1894 йыл — 20 июль 1970 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, УССР-ҙың Житомир өлкәһе Дзержинский (Романов) районының «Украина» колхозында звено етәксеһе. Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1953, 1958).

# Марцун Мария Антоновна
## Биографияһы

Мария Антоновна Марцун 1894 йылдың 6 апрелендә (иҫке стиль буйынса 25 мартта) Булдычев ауылында (хәҙер Житомир өлкәһе Романов районы).
1934 йылдан 1959 йылға тиклем Житомир өлкәһе Дзержинский районының «Украина» колхозында звено башлығы булып эшләй. Шәкәр сөгөлдөрөнән юғары уңыш алыу менән билдәле. 1941 йылға тиклем Мария Марцун звеноһында уртаса уңыш (1 гектарҙан): шәкәр сөгөлдөрө — 500 центнерға тиклем, тары — 48 центнер, арпа — 33 центнер, картуф — 300 центнер тәшкил итә.
1960 йылдан хаҡлы ялда.
1949 йылдан КПСС ағзаһы. Украина Коммунистар партияһының XVII—XIX съездары делегаты.
1970 йылдың 20 июлендә вафат була, тыуған ауылында ерләнә

# Марцун Мария Антоновна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы:
** 03.11.1953 — шәкәр сөгөлдөрөнөң юғары уңышы өсөн,
** 26.02.1958 — ауыл хужалығын үҫтереүҙәге уңыштары өсөн.
* 3 Ленин ордены, миҙалдар, ауыл хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең 4 ҙур алтын һәм 4 бронза миҙалы менән бүләкләнә.
* «Украина» колхозының почётлы звено башлығы.

# Марцун Мария Антоновна
## Хәтер

«М.А. Марцун исемендәге игенселәр музейы» бар. 1979 йылда ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы Мария Марцун һәм уның дауам итеүселәрен мәңгеләштереү өсөн төҙөлгән. Музей ауыл уртаһындағы клуб эргәһендә урынлашҡан. Уға «халыҡ» исеме бирелгән. Музейҙа 4 экспозиция урынлаштырылған, унда 130-ға яҡын экспонат иҫәпләнә.
Тыуған ерендә уның бронза бюсы ҡуйыла.
Улы - Социалистик Хеҙмәт Геройы Марцун Дмитрий Дорофеевич.
# Ауэрбах (Фогтланд)

Ауэрбах (Фогтланд) (нем. Auerbach/Vogtl.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 20039 кеше йәшәй. Майҙаны — 55,38 км². Диңгеҙ кимәленән 555 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8209 һәм автомобиль коды V (элек AE).
# Кайто-Шор

Кайто-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кайто-Юнко йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кайто-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087617
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008761
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0