yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Белая Мыюта

Белая Мыюта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сёма йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Белая Мыюта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006930
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100693
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сорним-Юхль

Сорним-Юхль — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вогулка йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Сорним-Юхль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300029302
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302930
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Соболёвка (Чижапка ҡушылдығы)

Соболёвка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының һул ярына тамағынан 412 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Соболёвка (Чижапка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200032267
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203226
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бялысток

Бялысток (пол. Białystok, бел. Беласток, Biełastok, йидишсә ביאַליסטאָק, литуанса Balstogė, эспер. Bjalistoko) — Польшалағы ҡала. Ул эсперанто теленең нигеҙ һалыусыһы Людовик Заменһофтың тыуған ҡалаһы.
# Өлкән сержант

Өлкән сержа́нт (лат. сервиенс хеҙмәт итеүсе) — армия һәм хәрби хеҙмәт ҡаралған башҡа ведомство һәм министрлыҡтарҙағы кесе командирҙар составына бирелгән дәрәжә һәм шул дәрәжәләге хеҙмәткәр. Сержанттан юғарыраҡ һәм старшинанан түбәнерәк хәрби дәрәжә. Ҡораллы көстәрҙә өлкән сержант отделение, танк, хәрби машина командары вазифаһын башҡара ала.
* Петлица на гимнастёрку старшего сержанта РККА (1940−1943)Петлица на гимнастёрку старшего сержанта РККА (1940−1943)
* Погон старшего сержанта медицинской и ветеринарной службы РККА (1943−1946) и Советской Армии (1946−1955)
* Погон старшего сержанта мотострелковых войск Советской Армии ВС СССР (1969−1991)
* Погон старшего сержанта ВВС, авиации ПВО, ВДВ Советской Армии ВС СССР (1969−1991)
* Нашивной погон к повседневной форме одежды курсанта в воинском звании старший сержант, в авиации ВВС, воздушно-десантных войсках ВС России, с 1994 года по 2010 год.
* Погон сержанта Сухопутных войск и РВСН ВС РФ (1994−2010)
* Погонстаршего сержанта внутренних войск МВД РФ (с 1994)Погон старшего сержанта внутренних войск МВД РФ (с 1994)
* Погон старшего сержанта к полевой форме одежды Сухопутных войск, ВДВ, ВКС, РВСН, КВ, морской пехоты, береговых войск, ВВС и ПВО ВМФ (1994−2010) внутренних войск МВД РФ (с 1994)
* Погон старшего сержанта милиции, с 2011 − полиции РФ, а также специальных моторизированных частей милиции, с середины 1990-х гг. − специальных моторизированных воинских частей внутренних войск МВД РФ
# Тайсун-Эн-Ахки

Тайсун-Эн-Ахки — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Джалка йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Тайсун-Эн-Ахки
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы , Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020001312108200006166
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200616
* Бассейн коды — 07.02.00.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Касвера

Касвера — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нырза йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Касвера
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000037736
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003773
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яба

Яба — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 596 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Яба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035329
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003532
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Козлова Татьяна Николаевна

Козлова Татьяна Николаевна (29 ноябрь 1931 йыл) — тау саңғыһы спорты буйынса СССР һәм Рәсәй тренеры. Тау саңғыһы спорты буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1988). СССР-ҙың «Иң яҡшы тренеры» (1989).

# Козлова Татьяна Николаевна
## Биографияһы

Татьяна Николаевна Козлова 1931 йылдың 29 ноябрендә Урал өлкәһенең (1934 йылдан — Свердловск өлкәһе) Красноуральск эшселәр ҡасабаһында тыуа. Үҫмер ваҡытынан тормошон спорт менән бәйләй.
1954 йылда Свердловск ҡалаһында Урал политехник институтын тамамлай(1949—1955).
1967 йылдан Өфөлә эшләй, «Труд» ирекле спорт йәмғиәтенең балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тренеры була.
1971 йылда Өфөлә РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры Козлов Евгений Григорьевич етәкселегендә тау саңғыһы спорты буйынса секция асыла.
1975 йылдан Татьяна Николаевна Козлова «Зенит» (Өфө) ирекле спорт йәмғиәте өсөн тау саңғысыларын әҙерләй.
1978 йылдан «Зенит» ирекле спорт йәмғиәтенең махсуслаштырылған балалар-үҫсерҙәр Олимпия резервы мәктәбенең өлкән тренеры булып эшләй, ә 1987—1988 йылдарҙа — Башҡортостан профсоюздары Өлкә советының Бөтә Союз ФСО-һында, бер үк ваҡытта 1979—1985 йылдарҙа СССР-ҙың үҫмерҙәр йыйылма командаһы тренеры була.
Татьяна Козлованың тәрбиәләнеүселәре араһында Олимпия уйындарының көмөш призеры, тау саңғыһы спорты буйынса донъя чемпионаты призеры, ә хәҙер — ФГССР Президенты Светлана Гладышева, ил чемпионаты еңеүселәре һәм призерҙары — Елена Бухтиярова, Галина Керимова, Наталья Данилочкина, Константин Чистяков һәм башҡа бик күп билдәле спортсылар бар, шулай уҡ СССР-ҙәң 15 спорт мастерын әҙерләгән.
1989 йылда Т. Н. Козлова «СССР-ҙың иң яҡшы тренеры» исеменә лайыҡ була.
Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн Татьяна Козлова 2014 йылда Сочиҙа үткән Олимпия уйындарының Олимпия утын алып барыусыларҙың почетлы сафына ирндерелә. индерелмәгән спорт факелоносец ҡышҡа утын-сочи 2014.

# Козлова Татьяна Николаевна
## Ғаиләһе

Ире — Е. Г. Козлов, тау саңғы спорты буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры.

# Козлова Татьяна Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары

* Тау саңғыһы спорты буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1988)
* « СССР-ҙың иң яҡшы тренеры»(1989).
* «Рәсәйҙә олимпия хәрәкәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы.
# Няхр-Тарка-Яга

Няхр-Тарка-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Няхр-Тарка-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000086016
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008601
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Боғалыштамаҡ

Боғалыштамаҡ (рус. Усть-Бугалыш) — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округындағы ауыл. Маштамаҡ ауыл советы составына керә.

# Боғалыштамаҡ
## Географик урынлашыуы

Боғалыш йылғаһының ике яҡ ярында Ҡариҙелгә ҡойған урында округ үҙәге Красноуфимск ҡалаһынан көньяҡҡа табан 36 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Боғалыштамаҡ
## Тарихы

Һыҙғы ауылы башҡорттары тарафынан нигеҙләгән. Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Себер даруғаһы Һыҙғы улусы составында була.
1834 йылда ауылда 160 башҡорт һәм 140 татар, 1859 йылда — 297 башҡорт һәм 246 типтәр теркәлгән.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Ҡошсо кантоны составына керә. 1919 йылдың сентябренән — республиканың Дыуан-Ҡошсо кантоны, 1922 йылдан — Мәсәғүт кантоны составында була. 1923 йылда башта Екатеринбург губернаһына, артабан Урал өлкәһе ҡарамағына бирелә.

# Боғалыштамаҡ
## Халҡы

| 1834 | 1869 | 1909 | 1920 | 1928 |
| 232 | 540 | 942 | 890 | 466 |
# Кублицкая Раиса Владимировна

Раиса Владимировна Кублицкая (10 апрель 1928 йыл) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Белорус ССР-ы Витебск өлкәһенең Лиозненский районындағы Калинин исемендәге колхоздың звено башлығы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976). БССР Юғары Советы депутаты.

# Кублицкая Раиса Владимировна
## Биографияһы

Раиса Владимировна Кублицкая 1928 йылда Колышки ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1941 йылда тыуған ауылында ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай. 1943 йылдың октябрендә Лиозненский районы немец-фашист илбаҫарҙарынан азат ителгәндән һуң үҙ ирке менән хәрби госпиталгә китә. Һуғышты Көнсығыш Пруссияла тамамлай. 1947 йылдан урта мәктәптең һигеҙенсе класын тамамлау менән, Лиозненский районының Калинин исемендәге колхозға эшкә төшә. Етенселек звеноһы башлығы итеп тәғәйенләнә.
Раиса Кублицкая етәкселегендәге звено йыл һайын 9 йыллыҡ ваҡытында етен үҫтереү буйынса планды арттырып үтәй. СССР Юғары Советы Президиумының 1973 йылдың 12 декабрендәге указы менән Бөтә Союз социалистик ярышында өлгәшкән уңыштары һәм туғыҙынсы биш йыллыҡта күрһәткән хеҙмәт батырлығы һәм игенселек һәм малсылыҡ продукттарын дәүләткә һатыу буйынса ҡабул ителгән социалистик йөкләмәләрҙе үтәүҙәге уңыштары өсөн Раиса Владимировна Кублицкаяға Ленин ордены менән ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы» тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Белорус ССР-ы Юғары Советы депутаты итеп һайлана (1967—1971).
1983 йылда пенсияға сыға. Минск ҡалаһында йәшәй.

# Кублицкая Раиса Владимировна
## Хәтер

2015 йылда Лиознола Дан аллеяһы асыла, унда Кублицкая Раисаның портреты менән стела урынлашҡан.

# Кублицкая Раиса Владимировна
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы — СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 10 мартындағы указы
* Ленин ордены — ике тапҡыр (1966, 1973)
* Ватан һуғышы ордены (2-се дәрәжә)
* «Кёнигсбергты алған өсөн» миҙалы
* Минск ҡалаһы Фрунзе районының почётлы гражданы (2008)
# Рисдорф

Рисдорф (нем. Riesdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 135 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,63 км². Диңгеҙ кимәленән 85 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
# Тинева

Тинева (Тилева, Тиневская, Тиньга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Тинева
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035589
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003558
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Непитль

Непитль — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Адагум йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Непитль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Варнавинский Сбросной канал. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020002012108100006160
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100616
* Бассейн коды — 06.02.00.020
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Бочка-Яха

Бочка-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юрибече-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Бочка-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045512
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304551
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ухтомица (Модлона ҡушылдығы)

Ухтомица (Кесе Ухтомица, Ухтомка, Ухтома) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Модлона йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ухтомица (Модлона ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000000468
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000046
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Варфоломеева Нина Михайловна

Варфоломеева Нина Михайловна (17 ғинуар 1941 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. 1957—1996 йылдарҙа Томск өлкәһе Кожевников районының КПСС-тың XXI съезы исемендәге совхозы һауынсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).

# Варфоломеева Нина Михайловна
## Биографияһы

Вороново ауылында 1941 йылдың 17 ғинуарында тыуған. КПСС ағзаһы.
1957—1996 йылдарҙа — Томск өлкәһе Кожевниковский районы КПСС-тың XXI съезы исемендәге совхозда һауынсы булып эшләй.
СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 23 декабрь Указы менән, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
РСФСР-ҙың 7-се һәм 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. КПСС-тың XXIV съезы делегаты була.
Томск ҡалаһында йәшәй.

# Варфоломеева Нина Михайловна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы
* Ленин ордены
* Октябрь Революцияһы ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы
# Гәүһәр-хатун

Гәүһәрхан-солтан (тур. Gevherhan Sultan), шулай уҡ Гәүһәр-хатун (төр. Gevher Hatun) йәки Гәүһәр-солтан (төр. Gevher Sultan; 1455 йылға тиклем, Әдирнә — 1477 йылдан һуң, Истанбул) — ғосман солтаны Мәхмәт II Яулап алыусы һәм уның ҡатыны Гөлбаһар-хатундың ҡыҙы. Аҡ Ҡуйлылар династияһынан принцҡа кейәүгә бирелә.

# Гәүһәр-хатун
## Биографияһы

Гәүһәр Әдирнәлә тыуа һәм ғосман солтаны ғосман солтаны Мәхмәт II Яулап алыусының кәнизәк Гөлбаһар-хатундан — Трабзондан понтий грегы, төрөк, албан, серб, йәки славянка сығышлы ҡатындан тыуған ике ҡыҙҙың береһе. Гәүһәрҙең тыуыу датаһы билдәһеҙ, әммә 1455 (йәки 1456 йылда) йылда уның әсәһе улы Баязид менән санжакҡа ебәрелә; шулай итеп, Гәүһәр һәм уның һеңлеһе 1455/1456 йылға тиклем тыуа. Унан тыш Гәүһәрҙең Айше һәм исеме билдәһеҙ тағы бер һеңлеһе була, шулай уҡ дүрт ағаһы була, уларҙың береһе буласаҡ солтан Баязид II— моғайын, Гәүһәр-хатундың бер туған ағаһы. Икенсе бер туған ҡустыһы булып шаһзада Мостафа була, уның әсәһе тураһында дөрөҫ мәғлүмәттәр юҡ, бынан тыш шаһзада ул тере саҡта үлеп ҡала.
1474 йылда Гәүһәр-хатун династия йәһәтенән Аҡ Ҡуйынлылар династияһынан хаким Оҙон-Хәсәндең улы принц Уғырлы Мәхмүт-бейгә кейәүгә бирелә. Был никахтан тыуған балалар һаны билдәһеҙ: Топкапы музей яҙыу-һарайында Гәүһәр-хатундың Мәхмүт-бейҙән улы тип Мәхмүт-челеби атала; Лесли Пирс Гәүһәр менән Мәхмүттең улы тип Гёдек Әхмәтте (1476—1497) атай, ул шулай уҡ Гәүһәр -хатундың ҡыҙ туғаны — солтан Баязид II ҡыҙы Айнишаһ- солтан менән никахлаша.
Гәүһәр-хатундың ире, Уғырлы Мәхмүт -бей Шираздың хакимы вазифаһын биләй. Атаһы Оҙон-Хәсәндең хакимлығының һуңғы йылдарында ул, туғаны Мәҡсүт, Бағдад губернаторы, Рох губернаторы ағаһы Увейс ярҙамы менән, йыш ҡына буйһонмаусанлыҡ күрһәтә. Бер аҙҙан улы тыуғандан һуң Гәүһәр-хатун тол ҡала: 1476—1477 йылдың ҡышында Мәхмүт-бей бер туған ҡустыһы Хәлил һәм уның яҡлыларға ҡаршы сыҡҡанда алышта һәләк була. Гәүһәрҙең улы, Әхмәт Гедек, 1497 йылда Аҡ Ҡуйынлылар тәхетен баҫып ала, әммә уның идара итеүе ҡыҫҡа була: ул көслө үҙәкләштерелгән дәүләт төҙөүгә йөүнәлтелгән реформалар башлай, әммә ете айҙан һуң феодалдарға ҡаршы көрәштә һәләк була. Гәүһәр-хатундың үҙенең вафат булған датаһы билдәһеҙ, әммә ул иренән оҙағыраҡ йәшәй һәм көндәрен Истанбулда атаһының йәки ҡустыһының һарайында тамамлай.
Гәүһәр-хатун шиғриәт менән мауыға, үҙе лә шиғырҙар яҙа һәм шағирәләргә ярҙам итә. Һәр хәлдә авторы Гәүһәр-хатун тип иҫәпләнгән бер нисә шиғыры (Kutlu Sultan, Kutlu Belde) билдәле.

# Гәүһәр-хатун
## Мәҙәниәттә

Гәүһәрхан-солтан төрөк «Фатих» телесериалында (2013) персонаж булып тора; ролде Ханде Сорал башҡара.
# Мотьма (Тутка ҡушылдығы)

Мотьма — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тутка йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Мотьма (Тутка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000011963
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001196
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Саҡматаш

Кремний менән бутамаҫҡа.
Саҡматаш (рус. Креме́нь праслав. *kremy, төп килеш kremene; иҫке слав. кремы, төп килеш кремене) — ултырма тау тоҡомдары араһындағы кристалл аморф кремнезёмдан (SiO₂) торған минерал ҡатлам. Тимер һәм марганец окисе йоғонтоһонда йыш ҡына төрлө төҫтә була.

# Саҡматаш
## Физик-химик үҙенсәлектәре

Моос Шкалаһы буйынса минералдың ҡатылығы — 7. Саҡматаш быяланы сыя. Тығыҙлығы — 2,6 г/се³.

# Саҡматаш
## Ҡулланылышы
### Борон

Боронғо кеше саҡматашты көнкүреш әйберҙәре һәм ҡорал эшләү өсөн ҡулланған (уҡ башаҡтары, бысаҡтар һәм башҡалар). Саҡма сағып ут ҡабыҙғандар. Һуңғараҡ саҡматашты ата торған ҡоралдарҙа ҡулланғандар. Ундай таш "саҡма" тип аталған, саҡма мылтыҡтар ҙа булған

# Саҡматаш
## Ҡулланылышы
### Хәҙерге заманда

Хәҙерге ваҡытта саҡматашты сағыштырмаса арзан сеймал булараҡ таш биҙәутәр эшләү өсөн ҡулланалар.
Ҡара таш тигән төрө лә бар, ул әҙ генә органик ҡатнашма арҡаһында шул төҫкә инә. Ул һыуҙың структураһын үҙгәртә һәм зарарһыҙландыра тигән ышаныу ҙа бар. Әммә фәнни рәүештә иҫбатлап ҡарамағандар.

# Саҡматаш
## Мәғәнәүи үҙенсәлеге

Урыҫ телендә саҡматаш менән кремний оҡшаш яңғырашлығы арҡаһында (кремний һәм кремень) терминдар буталғылай.
Күсмә мәғәнәлә — саҡматаштай ҡаты - көслө рухлы, ғорур, һүҙенән ҡайтмаҫ кешегә ҡарата ла ҡулланыла. (рус. «Не человек — креме́нь!»).
   О мөхәббәт!
   Күпме йыуаштарҙы
   Батыр яһап солтан ир иттең.
   Саҡматаштай ҡаты ҡатындарҙы
   Балауыҙҙан былай иреттең. М. Кәрим.
# Мульда (Саксония)

Мульда (Саксония) (нем. Mulda/Sa.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2752 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,08 км². Диңгеҙ кимәленән 505 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9619 һәм автомобиль коды FG.
# Нех-Сапр-Юган

Нех-Сапр-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 368 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Нех-Сапр-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028466
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302846
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тайтыин

Тайтыин — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чебдар йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Тайтыин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002873
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100287
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1