yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Янг-Игый

Янг-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кевру-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Янг-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048045
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204804
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сыбар барҡылдаҡ

Сыбар барҡылдаҡ, ҡоролдаҡ. (рус. Gестрый дрозд, лат. Zoothera dauma)— барҡылдаҡтар ғаиләһендәге ҡош.

# Сыбар барҡылдаҡ
## Ҡылыҡһырлама

Сыйырсыҡтан байтаҡ ҙур. Иң ҙур барҡылдаҡ, һырты киң ҡара һыҙыҡтар менән сыбарланған. Кәүҙәһенең аҫ яғы ҡара-көрән таплы, ҡойроғоноң ике яҡ сите аҡ. Башҡа барҡылдаҡтарҙан ҙурлығы һәм төҫө менән айырыла.

# Сыбар барҡылдаҡ
## Тауышы

Тауышы тоноҡ ҡына: «хорр-хорр». һыҙғырып һайрай.

# Сыбар барҡылдаҡ
## Йәшәү рәүеше

Урманда, башлыса йылға буйҙарында йәшәй. Күбеһенсә ерҙә йөрөй. Күсмә ҡош. Киң таралған. Яҙ һәм йәй көндәрендә бөжәктәр, көҙгөһөн еләк менән туҡлана. Ояһын абағанан, сыбыҡтан, мүктән ергә лә, ағас ботаҡтарына ла эшләй. Унда көрән таплы 4—5 бөртөк ҡыҙғылт-һары йомортҡаһы була.
# Мамошинка

Мамошинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 255 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мамошинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035409
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103540
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1995 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1995 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1995 MCMXCV |
| Юлиан стилендә | 1994 — 1995 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2747 — 2748 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7503 — 7504 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5755 — 5756 ה'תשנ"ה — ה'תשנ"ו |
| Мосолман календары | 1416 — 1417 |
| Боронғо әрмән календары | 1444 ԹՎ ՌՆԽԴ |
| Ҡытай календары | 4691 — 4692 (с 31 январь) 甲戌 — 乙亥 синяя собака — синяя свинья |
| Эфиопа календары | 1987 — 1988 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2051 — 2052 |
| - Шака самват | 1917 — 1918 |
| Иран календары | 1373 — 1374 |
1995 (бер мең туғыҙ йөҙ туҡһан бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1995 йылы, 2 мең йыллыҡтың 995 йылы, XX быуаттың 95 йылы, XX быуаттың 10 ун йыллығының 5 йылы, 1990 йылдарҙың 6 йылы.

# 1995 йыл
## Вафат булғандар

* 15 май — Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 4 июнь — Рәмзилә Хисаметдинова, башҡорт шағиры, уҡытыусы-педагог.
* 3 сентябрь — Шәриф Бикҡол, башҡорт шағиры һәм яҙыусыһы, РСФСР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980).
* 14 октябрь — Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы, башҡорт театр актрисаһы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
* 25 ноябрь — Әхмәтов Абдулла Шәңгәрәй улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
# Балинская

Балинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лабытвор ҡылымығының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 65 км.

# Балинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050673
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205067
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иҫке Солтанғол (Татарстан)

Иске Солтанғол (татар. Иске Солтангол, рус. Старое Султангулово) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районындағы йәнәй ырыуы башҡорттары ауылы.

# Иҫке Солтанғол (Татарстан)
## География

Ауыл Сарсаз йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Иҫке Солтанғол (Татарстан)
## Тарихы

Ауылға йәнәй ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауылда шулай уҡ керҙәш булып байлар ырыуы башҡорттары төпләнгәнләр. Ауыл Йәнәй улусының Буғаҙы түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенә ҡарай. 1865 йылда Минзәлә өйәҙе Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
1848 йылда тирмән һәм мәсет теркәлгән. 1865 йылда 20 уҡыусыға властар башҡорт мәктәбен аса. XX быуат башында ауылда 2 мәсет, почта станцияһы, бакалея кибете булған.
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составында була.
Башҡорт халҡына хас булғанса, был ауылда ла ҡатындар ҡашмау кейгән. Был хаҡта 1742 йылғы яһаҡ түләүгә бәйле ялыуҙан да күренә - Солтанғол Сәрмәтов тигән кеше Йәнәй улусы старшинаһы Йәрмөхәмәт Ибраевты яһаҡ йыйыуҙа ғәҙелһеҙлектә һәм воеводамын тип әйтеүҙә ғәйепләй

# Иҫке Солтанғол (Татарстан)
## Халҡы

1795 йылда ауылда 164 башҡорт, 1816 йылда — 257 башҡорт, 1834 йылда — 381 башҡорт, 1870 йылда — 588 башҡорт иҫәпләнгән.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1795 | 1834 | 1859 | 1870 | 1884 | 1897 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 |
| 164 | 364 | 550 | 588 | 741 | 751 | 955 | 1060 | 939 | 776 | 568 | 398 | 336 | 392 | 334 | 201 | 163 | 141 |

# Иҫке Солтанғол (Татарстан)
## Билдәле шәхестәре

* Әхтәри Мөхтәсәр улы Хөсәйенов — зауряд-есаул. 1807 йылғы Рус-прусс-француз һуғышында, 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы. «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры.
# Истикләл (Истанбул)

Истикләл урамы (төрөк. İstiklâl Caddesi) — Истанбулдың Бейоғлу районындағы киң билдәле урам. Таҡсим майҙанынан башлана һәм Алтын Мөгөҙ ҡултығына табан бара. Оҙонлоғо яҡынса 1,4 километр. Истикләл урамы бумеранг рәүешендә төҙөлгән, бөгөм урынында Ғалатаһарай майҙаны менән Ғалатаһарай лицейы урынлашҡан.

# Истикләл (Истанбул)
## Урамдың тарихы

Урамдың тарихы XV быуатта башлана, шул осорҙа әлеге Истикләл урамы булған ерҙә беренсе мосолман торамалары ҡалҡып сыға башлаған. Ул ваҡыта Ғалата башняһы ла булған, хәҙерге урамдың көньяҡ осонда ҡала ҡапҡаһы урынлашҡан булған. Уға тиклем был ерҙәр урман менән ҡапланған булған. Солтан Сөләймән I осоронда Истикләл территорияһына мосолман биналары төҙөлә башлай. Был урын европалыларҙы ла ылыҡтыра, улар бында йорттар һала, магазиндар, оҫтаханалар аса. Ул саҡта Cadde-i Kebir (Төп проспект) тип йөрөтөлгән был урам сауҙа һәм кәсептәр үҙәгенә әүерелә. 1628 йылда француз католиктары сиркәү төҙөү өсөн ер ала. Хәҙер был урында Изге Француз Людовигы сиркәүе тора, ул Бейоғлуҙағы беренсе латин сиркәүе булараҡ та билдәле.
XVII быуатта урам Ғалата башняһының тирә-йүнен Ғалата һарайының торлаҡ биналары менән тоташтыра. Шул саҡта уҡ төрлө Европа илдәренең был урамда урынлашҡан илселектәре асыла башлай. XVIII быуатта урам төньяҡҡа табан оҙоная, унда яңы сиркәүҙәр (1724 йылда — Изге Падуа Антонийы сиркәүе, 1769 йылда — Изге Мария сиркәүе), илселектәр асыла, торлаҡ йорттар төҙөлә.
XIX быуаттың икенсе яртыһынан урамдың йөҙө Европа стандарттарына яраҡлы үҙгәрә бара, әммә Азия һыҙаттары ла һаҡлана. 1875 йылда донъяла икенсе метро линияһы — Түнел асыла, уның ике генә станцияһы була, улар әле лә эшләй. XX быуат башында, республика иғлан ителгәс, урамға хәҙерге исемен бирәләр. Истикләл урамы төрөк теленән тәржемә иткәндә «Бойондороҡһоҙлоҡ урамы» тигәнде аңлата. Был исем Төркиәнең бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғышта еңеүен кәүҙәләндереү маҡсатында бирелә. Был ваҡытҡа Истикләл сауҙа һәм ял үҙәгенә әйләнә, унда күп һанлы магазиндар, кафелар, ресторандар, ҡунаҡханалар була.
XX быуаттың 50-се йылдарында реформалар арҡаһында халыҡ күпләп Истанбулдан китә башлай. 1955 йылда Истанбул ҡыйралышы ваҡытында, Истикләл иң болалы урындарҙың береһе була. Ул ваҡиғаларҙан һуң урам оҙаҡҡа төшөнкөлөктә ҡала. Тик XX быуаттың 90-сы йылдарында ғына Истикләлдең яңырыуы башлана — яңы магазиндар һәм ресторандар асыла, тарихи биналар реставрациялана.

# Истикләл (Истанбул)
## Бөгөнгө Истикләл

XXI быуатта Истикләл Истанбулда туристар яратҡан урынға әйләнә. Урамда халыҡ-ара брендлы кейем, биҙәүестәр, аксессуарҙар һата торған магазиндар, башлыса төрөк һәм европа аш-һыуы тәҡдим ителгән бик күп кафе һәм ресторандар урынлашҡан. Урам буйлап тарихи трамвай йөрөй. Биналарҙың күпселеге архитектура ҡомартҡыһы булып тора. Урамда шулай уҡ түбәндәге Европа илдәренең генераль консуллыҡтары урынлашҡан: Франция, Греция, Нидерланд, Рәсәй, Испания, Швеция, Бөйөк Британия.
Истикләл күмәкләп протест акциялары үткәреү урыны ла булып тора. Иң ҙур шаңдау тапҡан акция булып 2013 йылдағы протест иҫәпләнә, ул Төркиәнең башҡа ҡалаларын да солғай.
# Сентега

Сентега — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Корега йылғаһының уң ярына тамағынан 0,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сентега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300112110000012472
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001247
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Коссебау

Коссебау (нем. Kossebau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 282 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,45 км². Диңгеҙ кимәленән 27 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39606 һәм автомобиль коды — SDL.
# Уң Венгель

Уң Венгель — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Венгель йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Уң Венгель
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010600112115300016955
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301695
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Элекмонар (Катунь ҡушылдығы)

Элекмонар — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Элекмонар (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006794
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100679
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡорманай

Ҡорманай — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Өйәҙе №2448 йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ҡорманай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024526
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102452
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дохна

Дохна (укр. Дохна) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Крыжополь, Тростянец, Чечельник һәм Бершадь райондары аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 74 километр. Бассейн майҙаны — 1280 км².
# Сегойдинка

Сегойдинка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 420 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Сегойдинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200026705
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202670
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Держа (Касня ҡушылдығы)

Держа — Рәсәйҙәге йылға. Смоленск өлкәһе, Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Касня йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Держа (Касня ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вазуза башынан Вазуз һыуһаҡлағысына тиклем, Яуза йылғаһынан Яуза һыуһаклағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100312110000001081
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000108
* Бассейн коды — 08.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Узяр

Узяр — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ошья йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Узяр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101112111100016397
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101639
* Бассейн коды — 10.01.01.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Джигитлевка

Джигитлевка — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Губс йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Джигитлевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003670
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100367
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сэм (Коса ҡушылдығы)

Сэм — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының һул ярына тамағынан 66 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Сэм (Коса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002829
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100282
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡарһаҡ

?Ҡарһаҡ :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Һөтимәрҙәр |
| Отряд: | Йыртҡыстар |
| Ғаилә: | Эттәр |
| Ырыу: | Төлкөләр |
| Төр: | Ҡарһаҡ |
Латинса исеме :
Vulpes corsac (Linnaeus, 1768) :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 621861 NCBI 9629 |
Ҡарһаҡ йәки ҡарһаҡ төлкө, дала төлкөһө (рус. Корсак, лат. Vulpes corsac)— Себер далаларында йәшәй торған ваҡ төлкө.

# Ҡарһаҡ
## Тышҡы ҡиәфәте

Ҡарһаҡ төлкөгә оҡшаған. Кәүҙәһе төлкөнөкөнән бәләкәй, ҡолаҡтары ҙурыраҡ, ослоҡтары оҙонораҡ. Кәүҙәһең оҙонлоғо 50—60 см, ҡойроғо — 25—35 см. Бейеклеге 30 см тирәһе. Ауырлығы 4 — 6 кг. Мороно ҡыҫҡа, осло, бите киң, ҡолағы киң һәм осло.

# Ҡарһаҡ
## Таралыуы

Ҡарһаҡ далаларҙа, ярым сүллектәрҙә һәм өлөшләтә афған төлкөләре менән бер рәттән Көньяҡ-Көнсығыш Европа һәм Азия сүллектәрендә таралған. Ул шулай уҡ Ирандың төньяғынан, Әзербайжандан, Әрмәнстандан, Афғанстандан һәм Урта Азиянан Монголияға һәм Ҡытайҙың төньяҡ-көнсығышына тиклем осрай. Рәсәйҙә көнбайышта һирәкләп Волгаға һәм Донға, Төньяҡ Кавказға, төньяҡта — Түбәнге Волга буйына, Уралдың көньяҡ осона, Көнбайыш Себерҙең көньяғына тиклем барып етә; ареал сиге көнбайыштан Алтай буйлап үтә һәм Зайсан бассейнының төньяҡ битләүе буйлап Монголия менән дәүләт сигенә тиклем бара. Рәсәйҙә ареалдың тағы бер өлөшө — Байкал аръяғының көньяғы.

# Ҡарһаҡ
## Статусы

Ҡарһаҡ — ҡиммәтле тире әҙерләү кәсебе объекты (ҡышҡы тиреһе ҡулланыла). Кимереүселәрҙе юҡҡа сығарып файҙа килтерә. Уларҙың һаны буйынса аныҡ мәғлүмәттәр юҡ.

# Ҡарһаҡ
## Төрсәләре

* Vulpes corsac corsac — ғәҙәти ҡарһаҡ йәки ҡаҙаҡ ҡарһағы. Төньяҡ, үҙәк һәм көньяҡ-көнсығыш Ҡаҙағстанда һәм Рәсәйҙең көньяғында осрай. Ҡарһаҡтың бөтә төрҙәре араһында ул — иң ҙуры, тиреһе һәм ҡойроғо ғына ҡабарынҡы.
* Vulpes corsac kalmykorum — ҡалмыҡ ҡарһағы. Ҡалмыҡстандың, Ҡарағалпаҡстандың, Төньяҡ Кавказдың дала һәм ярымсүл зоналарында һәм Волга менән Урал йылғалары араһында осрай. Тиреһе ҡаҙаҡ ҡарһағыныҡы кеүек мамыҡлы түгел.
* Vulpes corsac turcmenicus — төркмән ҡарһағы. Төрөкмәнстанда, көньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ Ҡаҙағстанда, Көньяҡ Үзбәкстанда, төньяҡ Афғанстанда, Монголияла, Шеңжан-Уйғыр автономиялы районында һәм күрше төбәктәрҙә таралған. Ҡарһаҡтарҙың иң бәләкәй төрсәһе.
# Серпа (Немнюга ҡушылдығы)

Серпа — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Немнюга йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Серпа (Немнюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042194
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004219
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бубнов Сергей Фёдорович

Бубнов Сергей Федорович (9 (21) октябрь 1851, Мәскәү — 18 (31) октябрь 1909, Мәскәү) — гигиенист, XX быуат башында Рәсәйҙең ҡалаларҙы һыу менән тәьмин итеү һәм төҙөкләндереү мәсьәләләре буйынса баш белгесе.

# Бубнов Сергей Фёдорович
## Биографияһы

Мәскәүҙең тоҡомдан килгән почетлы гражданының улы. 1873 йылда 2-се Мәскәү гимназияһын тамамлай. Һуңынан Мәскәү университетында уҡый — физика-математика (1877) һәм медицина (1881) факультеттарын тамамлай. 1882 йылда медицина докторы дәрәжәһенә имтихандар тапшыра һәм үҙ аҡсаһына сит илдәргә сығып китә, унда гигиенаны өйрәнеү менән шөғөлләнә. 1882—1883 йылдарҙа Мюнхен гигиена институтында М. Петтенкоферҙа шөғөлләнә, ул ҡаланы таҙартыу санитар сараларына тәжрибәнән сығып нигеҙләү бирә. Шулай уҡ профессор Рудольф|Эммерих (Rudolf Emmerich) етәкселеге аҫтында эшләй.
1882 йыл аҙағына Ф. Ф. Эрисман тәҡдиме буйынса Мәскәү университетының гигиена лабораторияһында штаттан тыш ассистент вазифаһына раҫлана.
1882—1890 йылдарҙа Мәскәүҙең тупрағын, Ҡыҙҙар яланындағы (Девичье поле) клиник ҡаласыҡта Мәскәү университетының яңы клиникалары биналарын йылытыуҙы, халыҡ мәғарифы министрлығының ҡала халыҡ училищеларында һәм гимназияларында һауаны елләтеүҙе санитар тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә. 1890 йылда капиталь хеҙмәтен — «О рациональном устройстве отопления и вентиляции (санитарные исследования в новых клиниках Императорского Московского университета, в Детской больнице Св. Ольги, в Александровском коммерческом училище и в частных жилищах)» — Мәскәү: В. В Исленьев типографияһы, 1890. — XII, 473 б.. — (Мәскәү университетының гигиенаһы лабораторияһының хеҙмәттәре йыйынтығы /ординар профессор Ф. Ф. Эрисман ред;. Вып. 3) докторлыҡ диссертацияһын яҙыуҙы тамамлай.
1895 йылда Юрьев университетының дәүләт табиптарҙың етәкселек итеү кафедраһы буйынса ординар профессор була, әммә бер йылдан һуң, Ф. Ф. Эрисмандың сит илгә китеүе менән бәйле, Мәскәү университетында гигиена ординар профессоры вазифаһына күсә, ғүмеренең аҙағына тиклем шунда гигиена кафедраһын биләй.
Бубнов Мәскәү ҡала санитар станцияһы мөдире, Мәскәү һыу үткәргесендә һыуҙы тикшереү буйынса комиссия рәйесе булып тора.
Новодевичье монастырында (йырлау һәм ашау палаталары араһында) ерләнгән.
С. Ф. Бубнов — эксперименталь гигиена буйынса 40-тан ашыу хеҙмәт авторы; ул шулай уҡ тупраҡ, туҡымаларҙы, обойҙарҙы һ. б. буяу тураһында яҙа. 1904 йылда уның хеҙмәте донъя күрә: Американские механические фильтры: Санитарная оценка их работы по результатам, получ. на фильтр. ст. в Москве. — Москва: Гор. тип., 1904. — [2], VI, 329 с., 34 л. ил.