yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Баһауетдинов Фәтих Йәһүҙә улы

Баһауетдинов Фәтих Йәһүҙә улы (30 март 1951 йыл) — ғалим-тупраҡ белгесе. 1976 йылдан СССР Фәндәр Академияһы Башҡортостан филиалы Биология институты хеҙмәткәре, 1984 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр; 1997 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1997), профессор (1998).

# Баһауетдинов Фәтих Йәһүҙә улы
## Биографияһы

Фәтих Йәһүҙә улы Баһауетдинов 1951 йылдың 30 мартында БАССР-ҙың Благовар районы 2-се Сулпан ауылында тыуған.
1973 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. 1976 йылдан алып Биология институтында эшләй. 1984 йылдан башлап өлкән ғилми хеҙмәткәр. 1997 йылдан Башҡортостан дәүләт аграр университетында уҡыта.
Фәнни хеҙмәттәре тупраҡтың органик матдәләрен өйрәнеүгә арналған. Фәтих Йәһүҙә улы серетмәнең төп компоненттарының яңырыу баланс моделен тәҡдим итә, был үҙ сиратында тупраҡтың органик ҡушылмаларының трансформацияһын билдәләргә, серетмә матдәләренең тәьҫир итеү үҙенсәлектәрен асыҡларға мөмкинлек бирә. Ул 130‑ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Баһауетдинов Фәтих Йәһүҙә улы
## Хеҙмәттәре

* Минимальная обработка и воспроизводство плодородия типичного чернозёма. Уфа, 1993 (авторҙаш)
* Воспроизводство плодородия серых лесных почв. Уфа, 1999 (авторҙаш)
# Балыклейка

Балыклейка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волгоградское һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 694 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Балыклейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Саратов һыуһаҡлағысынан Волгоград һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Ырғыҙ, Оло Караман, Терёшка, Еруслан, Торгун йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010002212112100011371
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112101137
* Бассейн коды — 11.01.00.022
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Тел (мәғәнәләр)

Тел:
* Тел (лингвистика) — аралашыу өсөн ҡулланылған символдарҙан торған система.
* Тел (анатомия) — умыртҡалыларҙың органы.
* Программалау теле — машинаға, башлыса компьютерға күрһәтмәләр ебәреү өсөн булдырылған яһалма тел.
# Ярташ (йылға)

Ярташ (рус. Ярташка, Ерташка) — Яйыҡ ҡушылдығы Бесмән йылғаһына уң ярынан, Медногорск ҡалаһы ҡала округындағы Ҡыҙрас ауылынан 4 км түбәндәрәк ҡушыла.

# Ярташ (йылға)
## Тарихы

Йылға тауҙарҙа башлана һәм ҡая таштар араһынан ҡыҫылып аға, ярҙары ташлы. Был йылға буйында исемен унан алған Ярташ ауылы ла була. Мәгәр төпкөлдә һәм һөрөнтө ерҙәрҙән алыҫ урынлашҡан булыуы сәбәпле, күсерелә һәм Беренсе Май исеме ала. Йылға Ырымбур губернаһы һәм өлкәһе, шулай уҡ Башҡортостан йылғаһы булып та һаналып ала. Уның янындағы Ҡыҙрас ауылы 1917 йылдан административ-территориаль йәһәттән Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантонында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантонына, 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районына индерелә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенә бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1938—1957 йылдарҙа өлкә үҙе Чкалов өлкәһе булып ала. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә

# Ярташ (йылға)
## Климаты

Климаты ҡырҡа континенталь. Йыл миҙгелдәре аныҡ сикләшә. Төбәк буйынса уртаса температура +4,4$^о$. Иң һалҡын ай — ғинуар, уртаса айлыҡ температура яҡынса −18 — 30$^о$С — 35 $^о$С. Иң йылы ай — июль, уртаса температураһы яҡынса плюс 30°С. Ҡоро эҫе йәй 110—120 көн самаһы ята. Йыллыҡ атмосфера яуым-төшөмө 450—450 миллиметрға тиклем етә, шул уҡ ваҡытта күпселек өлөшө яҙғы-көҙгө осорға тура килә (яҡынса 75 %). Ҡыш ҡарлы, һыуыҡ, ҡар уртаса алғанда 150 көн дауамында ята.

# Ярташ (йылға)
## Этимологияһы

Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән С. М. Стрельников «Кувандыкский край в географических названиях» тигән китабында йылғаның һәм ауылдың атамаһын башҡорт телендәге яр һәм таш һүҙҙәренән килеп сыҡҡан, тип яҙа.
# Черноушка

Черноушка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чесноковка йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Черноушка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201186
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шунут

Шунут (Шунут-Таш) — Рәсәйҙәге Свердловск өлкәһендәге тау. Уралдың тау түбәһе, оҙонлоғо 15 саҡрым, Екатеринбургтан көнбайышта. Боронғо төр булып һанала, Коновал ҡырласының иң юғары нөктәһе. Туристар йыш килгән Уралдағы тәбиғәт ҡомартҡыһы. Таш — бағаналары , ҡарағусҡыл ылыҫлы тайгаһы,һирәк осрай торған үҫемлектәре менән билдәле.

# Шунут
## Географик урыны

Шунут тауы Түбәнге Серге районы һәм "Ревда ҡалаһы округы " муниципаль берәмектәрҙең сиктәрендә урынлашҡан. Һырттың иң бейек түбәһе — Коновал ҡырласының үҙәк өлөшө. 726,2 метр бейеклектәге тау тотош ҡарағусҡыл ылыҫлы урман менән ҡаплаған. Краснояр ҡасабаһынан көньяҡ- көнбайышҡа ун саҡрым алыҫлыҡта ята. Тауҙан көньяҡтараҡ Шунут һаҙлығы урынлашҡан. Шул һаҙлыҡтан Шунут йылғаһы башланып китә,уң ҡушылдығы Барҙым йылғаһы

# Шунут
## Тасуирламаһы

Тау түбәһендә ҡаялар — тау ҡалдыҡтары, улар көнсығыштан 60-70 метр бейеклеккә етә. Алыҫтан урта быуаттарҙағы ҡәлғәне хәтерләтә.Улар боронғо кварцит тоҡомдарынан, конгломерат, кварцит-ҡомташтарҙан тора. Тауҙа һирәк осрай торған бик күп үҫемлектәр үҫә (урал елбәгәйе, урал цицербиты, европа тәпәш ағастар ярусы, көтөүсе ситеге, һарына). Һырттың көнсығыш битләүе буйлап барыусы урман ташыу юлынан, түбәһенә тиклем ҡырҡынты буйлап тигеҙ һуҡмаҡ киткән. Тау түбәһенән, һауа торошо яҡшы саҡта, Екатеринбург ҡалаһы күренә. Тау көньяҡ тайга ландшафты һәм европа элементлы ҡарағусҡыл ылыҫлы һәм киң япраҡлы урмандары, яланғас ҡаялары һәм һирәк осрай торған үҫемлектәре менән тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора.
Тауҙар, түбәләр һәм ундағы ҡаяларҙан башҡа, нигеҙҙә, урман менән ҡапланған. Ҡаяларҙың бейеклектәре — көнбайыштан — 25-40 метр, көнсығыштан — 60-70 метр, йәштәре — 600 млн йылдан ашыу. Был тау массивы биләмәһе һәм уға ҡараған ерҙәр тупраҡ һәм үҫемлектәр япмаһы характеры буйынса тайга зонаһына инә. Урман араларынан насар күренә,аныҡ ҡына йүнәлеште белмәһәң,уны табыуы ҡатмарлы була. Шунут тауы тармағында билдәле Ҡарт-Таш ҡаяһы бар. Уны Шунуттың башы тип атайҙар.. Мариинск ҡалаһы ситенән тауға арба юлы китә. Шунут менән эргәләш (ярайһы ҡыҙыҡлы тарихы менән) Платонида шифалы родон шишмәһе бар.

# Шунут
## Этимологияһы

Манси теленән шун — «йән эйәһе», башҡортса ул-«ут». Тау ҡарауыл тауы булараҡ файҙаланылған, ҡурҡыныс янағанда хәүеф белдереү өсөн ут яндырғандар. Башҡа төрки телдәрҙә шун — «сана», «нарта». Бер нисә эштә Шунут-таш атамаһы өсөн Аҡ таш ҡулланыла (моғайын, ҡая асыҡ төҫтә булғаны өсөн). Шулай уҡ Шунут йылғаһы киң ҡулланыла. Шунут руднигы, Шунут ҡырласы Шунут һырты, Шунут тауҙары, Шунут теҙмәләре был йылға исеменең тәүге булыуын һөйләй.

# Шунут
## Тәбиғәт ҡомартҡыһы

1983 йылдан Шунут тау- таш уратып алған урман менән 3806 гектар майҙанда Түбәнге Серге урмансылыҡ территорияһында. Белембай урмансылыҡ идараһы Свердловск өлкәһенең айырыуса һаҡланған территорияһы һанала. Геоморфологик, стратиграфик ҡомартҡы, ландшафт заказнигы.
# Горный (Архангел районы)

Горный (рус. Горный) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 192 кеше. Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813004.

# Горный (Архангел районы)
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Максим Горький): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 17 км
# Някхоба

Някхоба — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Полуй йылғаһының һул ярына тамағынан 278 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 103 км.

# Някхоба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300032903
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303290
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кена (Виледь ҡушылдығы)

Кена — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының уң ярына тамағынан 219 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Кена (Виледь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024501
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002450
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мачхал-ор

Мачхал-ор — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аварское Койсу (Джурмут) йылғаһының һул ярына тамағынан 149 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мачхал-ор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000766
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300076
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нялк-Я

Нялк-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляпин йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Нялк-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027049
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302704
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Алышев Николай Фёдорович

Алышев Николай Федорович (1901—1952) — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары (1922—1923). Сталин өлкә хеҙмәтсәндәр депутаттары советы башҡарма комитетының рәйесе (1947—1949). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы (1941—1942).

# Алышев Николай Фёдорович
## Биографияһы

1901 йылда Түбәнге Новгородта тыуған. 1920 йылдан — ВКП(б) ағзаһы.
1919 йылдан 1921 йылға тиклем — Ҡыҙыл армияһы яугиры. 1920 йылда ведомство һаҡлау ғәскәре сәйәси курстарын тамамлай. 1921 йылда Башҡортостан губерна комсомол комитеты бүлегенең мөдире, артабан, 1922—1923 йылдарҙа — Башҡортостан өлкә комсомол комитетының яуаплы секретары була.
1924—1933 йылдарында Ҡыҙыл Армияла сәйәси эш менән шөғөлләнә, кавалерия полкы, бригадаһы, дивизияһы комиссары. 1933 йылдан 1941 йылға тиклем Сталин өлкәһенең (хәҙер Донецк өлкәһе) МТС-ында һәм совхоздарында эшләй. Еленово МТС-ы сәйәси бүлеге начальнигы, һуңғараҡ — әлеге МТС-тың директоры була. Ике йыл дауамында өлкә ер бүлеге начальнигы һәм тағы ла ике йыл — Великоновоселковский районындағы 4-се һанлы «Металлург» совхозы директоры вазифаһын биләй.
1941—1942 йылдарҙа — Совет Армияһы сафында Көньяҡ фронтта уҡсылар полкы комиссары вазифаһында хеҙмәт итә, кавалерия кесе лейтенанттары курстары комиссары була. Сәләмәтлек торошо буйынса Ҡыҙыл Армиянан демобилизациялана.
1942—1943 йылдарҙа Баҡы ҡалаһында махсус сауҙаның ярҙамсы хужалығы мөдире була. 1943 йылда Сталин өлкәһенә кире ҡайта, 4-се һанлы совхозы менән, ә һуңынан— сусҡасылыҡ тресы менән етәкселек итә. 1944 йылдың май айынан — Сталин өлкә советының башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, 1947 йылдың июлелән 1949 июненә тиклем — Сталин өлкә советының башҡарма комитеты рәйесе.
1949 йылдың мартынан алып 1952 йылдың декабренә тиклемге осорҙа Әҙерләмәләр (заготовкалар) министрлығы вәкиле посын биләй.

# Алышев Николай Фёдорович
## Наградалары

Ленин ордены, Үзбәк ССР-ының Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ (155-се, 33-сө указ) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары менән бүләкләнгән.
# Чебоксар һыуһаҡлағысы

Чебоксар һыуһаҡлағысы — Рәсәйҙәге һыуһаҡлағыс.
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312112100000019.
# Ботсванала ислам

Ботсванала ислам (ингл. Islam in Botswana, тсван. Tumelo ya Islam Botswana mo, ғәр. الإسلام في بوتسوانا‎) ― әҙселек дине. Ботсванала күпселек кеше (ил халҡының 77 %-ы) христиан дине йәки урындағы инаныстар тарафдары.

# Ботсванала ислам
## Тарихы

Ислам Ботсванаға Көньяҡ Азиянан килгән мосолман мөһәжирҙәр аша таралған, улар был төбәктә Британияның колониаль хакимлығы ваҡытында урынлашҡан.
1890-сы йылдарҙа күсеп килгән Һиндостан мосолмандары Ботсвананың беренсе мосолмандары булараҡ иҫәпләнә. Колониаль хакимиәт был Һиндостан мосолмандарына йәшәү урынын ҡала райондары менән сикләгән. Ҡалалар һәм мосолман халҡы арта барған һайын, мосолмандар ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә барлыҡ ҡалаларҙа Ислам үҙәктәрен булдырған.
Малави мосолмандары Ботсвананың икенсе ҙур ҡалаһы Франсистаунда 1950-се йылдарҙа барлыҡҡа килә. Улар файҙалы ер ҡаҙылмаларын сығарыу кеүек эштәргә яллана.
1970-се йылдарға тиклем Ботсвананың төп халҡы араһында ислам динен ҡабул итеүселәр күп булмай. Гайананан шәйех Али Мостафа 1970-йылдарҙан Ботсвана (күберәк биҫтәләрҙә һәм төрмәләрҙә) прозелитизм менән шөғөлләнә.
Бөгөн ил баш ҡалаһы Габороне 1982 йылда төҙөлгән һәм яңыртылған мәсете менән Ботсвана исламының үҙәге тип һанала .

# Ботсванала ислам
## Һаны

2001 йылғы халыҡ һанын алыу мәғлүмәттәре буйынса, Ботсванала 5 000-гә яҡын мосолман иҫәпләнә, был иһә халыҡтың 1 процентынан кәмерәк тигән һүҙ.
Төрлө дини төркөмдәр араһындағы мөнәсәбәттәр, Африканың башҡа өлөштәрендә дин-ара ҡырҡыулыҡ артыуға ҡарамаҫтан, тыныс һәм дуҫ булып ҡала.

# Ботсванала ислам
## Мәсет

Ботсвана Көньяҡ-Көнсығыш округындағы Лобаце ҡалаһында Ботсвана мосолмандар ассоциацияһы (Botswana Muslim Association) тарафынан 1967 йылда төҙөлгән мәсет ― илдә иң боронғо мәсет .
# Salmoniformes

Һөмбаш һымаҡтар (лат. Salmoniformes, рус. Лососеобразные) — һөмбаш балыҡтар отряды. Кета, көмрө балыҡтар, нерка, Алыҫ Көнсығыш йылғаларында һөмбаш, кумжа, Төньяҡ Европа йылғаларында чавыча балыҡтары керә. Диңгеҙҙәрҙә йәшәйҙәр, туҡланалар, үҫәләр, енсияҡтан өлгөрәләр. Үрсеү өсөн йылғаларға киләләр.
Һөмбаш балыктар тәмле ите һәм ыуылдарыҡтары өсөн промысел балыҡтары. Күпселеге балыҡ үҫтереү промыслдарында үҫтерелә.
# 1970 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1970 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1970 MCMLXX |
| Юлиан стилендә | 1969 — 1970 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2722 — 2723 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7478 — 7479 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5730 — 5731 ה'תש"ל — ה'תשל"א |
| Мосолман календары | 1390 — 1391 |
| Боронғо әрмән календары | 1419 ԹՎ ՌՆԺԹ |
| Ҡытай календары | 4666 — 4667 (с 6 февраль) 己酉 — 庚戌 жёлтая курица — белая собака |
| Эфиопа календары | 1962 — 1963 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2026 — 2027 |
| - Шака самват | 1892 — 1893 |
| Иран календары | 1348 — 1349 |
1970 (бер мең туғыҙ йөҙ етмешенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса кесаҙна көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1970 йылы, 2 мең йыллыҡтың 970 йылы, XX быуаттың 70 йылы, XX быуаттың 7 ун йыллығының 10 йылы, 1970 йылдарҙың 1 йылы.

# 1970 йыл
## Вафат булғандар

* 19 июль — Батырова Банат Хәйрулла ҡыҙы, сөгөлдөрсө, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары араһынан беренсе Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948)
* 26 июль — Әхмәтзәки Вәлиди Туған, күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли хəрəкəте етəксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы. Шәрҡиәтсе һәм төркиәт белгесе, Фәлсәфә докторы (1935), профессор, Манчестер университетының мөхбир докторы (1967).
* 20 декабрь — Ғәниев Хәбиб Абдрахман улы, Башҡортостанда тыуған генерал-майор, совет хәрби начальнигы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
# Жестков Александр Юрьевич

Жестков Александр Юрьевич (13 август 1978, Березовский) — Рәсәй журналисы, телевидение алып барыусыһы, медиаменеджер, пиар-консультант, архитектура, урбанистика, транспорт тураһында китаптар авторы. 2014—2016 йылдарҙа — «Мир» һәм «Мир 24» телеканалдарында «Главная тема с Александром Жестковым» көндәлек йомғаҡлау программаһы авторы һәм алып барыусыһы.

# Жестков Александр Юрьевич
## Карьераһы

2000 йылда Урал дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлай.
Журналист карьераһын Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһының РТР телеканалы «Вести» программаһы хәбәрсеһе булып башлай, унда 1997 йылдан 2001 йылға тиклем эшләй. Башта Свердловск өлкәһендә эшләй, 1998—1999 йылдарҙа Һарытауҙа программаның үҙ хәбәрсеһе була. 1999 йылдан 2001 йылға тиклем «Вести» программаһының махсус хәбәрсеһе була.
2001 йылдың ғинуарында REN-TV телеканалына күсә (2006 йылдан — РЕН ТВ).
2001 йылдан 2014 йылға тиклем РЕН ТВ телекомпанияһының мәғлүмәт программалары күҙәтеүсеһе була. Марианна Максимовская менән «Новости 24», «Неделя» мәғлүмәт телетапшырыуҙары, шулай уҡ Михаил Осокин менән «Нимә булды?» программаһы өсөн эшләй.
Илдең тәүге кешеләренең эшен яҡтыртыу менән шөғөлләнә, оҙаҡ йылдар Кремль телевизион төркөмөндә эшләй, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт думаһында парламент журналисы була.
2008 йылдың февралендә Рәсәй Президенты Владимир Путиндың ҙур матбуғат конференцияһында Жестковтың Рәсәйҙә деноминация планлаштырыламы- юҡмы тигән һорауҙарына яуап итеп, Путин билдәлелек алған фразаны әйтә: «Һеҙ нимә, ерҙе сәскәләр һауытынан ашауымды теләйһегеҙме?» Журналист әйтеүенсә, шул ваҡыттан алып уның эш өҫтәлендә көршәктә сәскәләр тора.
2011 йылда АҠШ-тың Айдахо штатында REN TV каналында Мәскәү ҡалаһындағы тормош тураһында «Мәскәү һәм мәскәүлеләр» сериалын сығара.
2013 йылда ҙур матбуғат конференцияһында, Жестков һорауына яуап биреп, Путин беренсе тапҡыр Алексей Навальныйҙың сәйәси эшмәкәрлеге власҡа янаймы-юҡмы икәнлеге тураһында аңлатма бирә.
«РЕН ТВ» хәбәрсеһе сифатында Жестков Пекиндағы, Ванкуверҙағы, Лондондағы һәм Сочиҙәге Олимпия уйындарын яҡтырта.
2014 йылдың 30 сентябренән 2016 йылдың 24 мартына тиклем — «Мир» Дәүләт-ара телерадиокомпанияһының ҡунаҡ программалары етәксеһе, «Александр Жестков менән төп тема» программаһының авторы һәм алып барыусыһы («Мир» һәм «Мир 24» телеканалдарында эфирға сыға), унда сәйәсәт һәм шоу-бизнес йондоҙҙары киҫкен темаларға аңлатма бирәләр. Программа материалды ирониялы күрһәтеү стиле менән айырылып тора.
2016 йылдың декабренән 2017 йылдың февраленә тиклем — НТВ каналында «Правда Гурнова» авторлыҡ мәғлүмәт шоуында күҙәтеүсе.
2018 йылдың 9 майында Ҡыҙыл майҙанда «Юнармия» матбуғат хеҙмәтенән парадҡа аккредитациялана. 2019 йылдың февраленән — ВДНХ матбуғат хеҙмәте етәксеһе.
Рәсәйҙә «Матбуғат-секретары йыл-2019» профессиональ берләшмәһе тарафынан танылған.
Архитектура, транспорт һәм урбанистика буйынса китаптар авторы: «ВДНХ. Время возрождения» һәм «Наше дорогое метро».
# Рёнблик

Рёнблик (нем. Rhonblick) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2869 кеше йәшәй. Майҙаны — 76,16 км². Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98617 һәм автомобиль коды — SM.
# Ягрыш (Сизьма ҡушылдығы)

Ягрыш (Дорковка) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сизьма йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Ягрыш (Сизьма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000008513
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000851
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы)

«Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы — Башҡортостан Республикаһы дәүләт автономлы ғилми учреждениеһы. Башҡортостан Фәндәр Академияһының ғилми етәкселегендә эшләй.

# Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы)
## Тарихы

1993 йылдың февралендә Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының Башҡорт энциклопедияһы бүлеге (1991—92 йй. төркөм) базаһында Башҡорт энциклопедияһының Баш редакцияһы булараҡ асыла.
1995 йылдан алып — «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте.
2012 йылдан алып комплекс хәҙерге исемен һәм статусын йөрөтә.
Өфөлә урынлашҡан. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — энциклопедик һәм һүҙлек-белешмә әҙәбиәт нәшер итеү.
2013 йылда 95 кеше эшләгән, улар араһында 8 фән кандидаты.

# Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы)
## Етәкселәре
#### Ғилми редакция советы рәйестәре

* З. Ғ. Ураҡсин (1993 й. алып)
* М. Ә. Илһамов (1998 й. алып)

# Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы)
## Етәкселәре
#### Етәкселәре

* З. Ғ. Ураҡсин (1993 й. алып)
* У. Ғ. Сәйетов (1995, 1998 й. алып)
* Р. Шәкүр (1995—98)