yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Урҙы (йылға)

Урҙы (рус. Урды) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостанда, Белорет районында аға. Йылға Кесе Ҡыҙыл йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км. Тумһаташ тауы итәгендә башлана, Сатанташ янынан ағып үтә. Йылға аша Мөхәмәт — Абҙаҡ юлы үтә, күпер һалынған. Иң ҙур ҡушылдығы—Сырҙан йылғаһы.

# Урҙы (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Верхнеурал һыуһаҡлағысынан Магнитогорск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000212112200001664
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200166
* Бассейн коды — 12.01.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Урҙы (йылға)
## Этимологияһы

Гидроним башҡорт телендәге диалект һүҙе «ур» һәм «-ҙы (лы)» суффиксы ярҙамында барлыҡҡа килеүе ихтимал, тип аңлатыла «Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлегендә». «Ур — тәрән итеп ҡаҙылған тар, оҙон соҡор; тупрағын алдына өйөп, тәрән, тар итеп ҡаҙылған хәрби нығытма» тигән аңлатма бирә башҡорт теле һүҙлектәре. Ҡайһылай булғанда ла, йылға атамаһы ҡаҙылған тәрән соҡор менән бәйле. Ихтимал, йылғаны ситтән һөжүмдәр булған саҡта һаҡланыу сараһы итеп ҡулланғандарҙыр йә иһә быуа эшләгәндәрҙер.
# Уктым

Уктым — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яренга йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Уктым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000023351
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002335
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Радиус

Радиус (лат. radius — тәгәрмәс киреге; нур) — әйләнмәнең (йәки сфера өҫлөгөнөң) теләһә ҡайһы нөктәһен уның үҙәге менән тоташтырыусы теләһә ниндәй киҫек. Был киҫектең оҙонлоғон да радиус тип йөрөтәләр. Радиус диаметрҙың яртыһын тәшкил итә.
# Карсдорф

Карсдорф (нем. Karsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2045 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,84 км². Диңгеҙ кимәленән 149 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6638 һәм автомобиль коды — BLK.
# Шәрипов Әмир Усман улы

Шәрипов Әмир Усман улы (3 февраль 1933 йыл) — ғалим-тау инженеры, 1991—2003 йылдарҙа Көнбайыш Себер тәрән разведка быраулау технологияһы ғилми-тикшеренеү һәм проект-конструктор институты директоры. Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһы академигы, техник фәндәр докторы (1993), профессор (1996). Рәсәй Федерацияһының (1999) һәм Башҡортостан Республикаһының (1996) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе (1996). Рәсәй Хөкүмәтенең Фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (2000), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971).

# Шәрипов Әмир Усман улы
## Биографияһы

Әмир Усман улы Шәрипов 1933 йылдың 3 февралендә БАССР-ҙың Миәкә районы (хәҙерге Әлшәй районы) Иҫке Аҡҡулай ауылында тыуған.
1956 йылда Өфө нефть институтын тамамлай. 1956-1960 йылдарҙа «Башнефть» производство берекмәһе (Бөрө) «Башвосткнефтеразведка» тресының Күлтөбә разведка яһап быраулау конторында быраулаусы, производство бүлексәһенең өлкән инженеры. 1961-1964 йылдарҙа Һиндостанда совет белгестәре төркөмөндә быраулау буйынса инженер булып эшләй. Артабан 1964-1983 йылдарҙа Өфө ғилми-тикшеренеү институтында (хәҙер Нефть сәнәғәте институты) хеҙмәт юлын дауам итә. 1983-1990 йылдарҙа институт директорының урынбаҫары вазифаһын биләй. 1991 йылдан алып «ЗапСиббурНИПИ» (Төмән) институты директоры. Ә. У. Шәрипов Башҡортостанда тәрән һәм айырата тәрән скважиналарҙы быраулауҙа яңы техника һәм технологияларҙы уйлап табып эшләүгә ҙур өлөш индерә. Шәрипов тәрән нефть сығарыу һәм разведкалау скважиналарына полимерлы иҙелмәләрҙең яңы системаларын ҡулланыуҙы индерә. Уның был эштәре ҙур иҡтисади файҙа килтерә. «Башнефть» һәм «Главтюменьгеология» производство берекмәләре өсөн быраулау һәм скважиналарҙы тултырыу өлкәһен үҫтереү фәнни-техник программаһының авторы.

# Шәрипов Әмир Усман улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* 150-нән артыҡ ғилми эш, 1 монография һәм 9 брошюра авторы. 100-ҙән артыҡ уйлап табыуы һәм патенты бар.

# Шәрипов Әмир Усман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1971)
# Аҡъяр (альбом)

Аҡъяр — «Рух» башҡорт рок-төркөмөнөң 2003 йылда «Моң» студияһы тарафынан нәшер ителгән студия альбомы. Кассетала баҫтырылған.
# Бунгарап

Бунгарап — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 441 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Бунгарап
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300312115200011098
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201109
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тёмная (Егорлык ҡушылдығы)

Тёмная — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Егорлык йылғаһының һул ярына тамағынан 414 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Тёмная (Егорлык ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы башынан Сенгилеев һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010500312107000016730
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001673
* Бассейн коды — 05.01.05.003
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ногор-Юган (Назым ҡушылдығы)

Ногор-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының уң ярына тамағынан 367 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Ногор-Юган (Назым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200050901
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205090
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пша

Пша (Потьма) — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теша йылғаһының уң ярына тамағынан 281 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Пша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300212110000030427
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003042
* Бассейн коды — 09.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ҡарағай шифаханаһы

Ҡарағай шифаханаһы — балнеология шифаханыһы, Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы үҙәге Оло Ыҡтамаҡ ауылы эргәһендә урынлашҡан.
Башҡортостандың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре исемлеге :
Тәбиғәт ҡомартҡылары :
Иҫкәрмәләр: $^М$ — милли парк; $^Л$ — ландшафт паркы; $^Ю$ — тәбиғәт ҡорматҡыһы статусын юғалтҡандар :
# Анатолий Собино исемендәге парк

Анатолий Собино исемендәге парк — Дондағы Ростов ҡалаһының Тимер юл районында урынлашҡанмәҙәниәт һәм ял паркы . Паркка революционер Анатолий Собино исеме бирелгән. Йыш ҡына был урынды ҡала халҡы үҙенең әшәке скверы тип атай. Йәшел массивтың атамаһы паркта һаҡланып ҡалған Анатолий Собиноның ҡәбере менән бәйле.

# Анатолий Собино исемендәге парк
## Тарих

Ҡасандыр Анатолий Собино исемендәге баҡса урынында Ленгород баҡсаһы булған. Ул Затемерницкий биләмәһендәге төп парк булып һаналған.
Советтар Союзы ваҡытында сквер ҙур булмаған йәшел участканан ғибәрәт булған. Парк территорияһында күҙәтеү тәгәрмәсе, балалар аттракционы, йәйге эстрада, асыҡ һауа кинотеатры һәм планетарий булған. Парк территорияһындағы күп ҡоролмалар ХХI быуатта авария хәлендә һәм реставрациялауға мохтаж. Бөтә территорияла иҫке биналар ҡалдығы, сәхнә майҙансығы ҡалдыҡтары, уларҙы кирбес һәм төҙөлөш блоктары менән кирбес стена уратып алған. Ҡасандыр ҡуйылған күп кенә эскәмйәләр ватылған һәм юҡҡа сыҡҡан, тротуарҙар — емерелгән. 2006 йылда паркка сквер статусы бирелгән һәм ул район дирекцияһының муниципаль милеге һәм төҙөкләндереү балансына тапшырылған. Парк территорияһында ҡайһы бер үҙгәрештәр эшләнгән: авария хәлендәге ағастарҙың баштары ҡырҡылған, емерек объекттарға өлөшләтә демонтаж яһалған. 2013 йылдың майында паркты төҙөкләндереүҙә ҡатнашыусы инициатив төркөм түтәлдәрҙе төҙөкләндерә башланы. Үҙәк аллеялағы баҫҡыстарҙы спорт майҙансығына тиклем тергеҙеү планлаштырыла, шулай уҡ Анатолий Собино мемориалын реставрациялау ҡарала.
2014 йылда парк өлөшләтә тергеҙелә башлай. Бында ағастарҙыңҡойолған япраҡтарын йыйыу башлана. Ҙур булмаған балалар майҙансығы барлыҡҡа килә. 2015 йыл аҙағынаса Анатолий Собино исемендәге парк территорияһы төҙөкләндереләсәк тип иғлан ителә.Территорияны төҙөкләндереүҙең төрлө варианттары булдырыла, әммә ул ваҡытта төҙөкләндереүҙең төп һуңғы варианты әле һайланмаған була.
# Тюрарка

Тюрарка — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Цивиль йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Тюрарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400412112100000445
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100044
* Бассейн коды — 08.01.04.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улы

Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улы (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, медицина хеҙмәтенең гвардия старшинаһы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

# Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улы
## Биографияһы

Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улы 1910 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылдың декабрендә Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномент полкында санинструктор булып хеҙмәт итә.
1943 йылда «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән (батырлыҡ күрһәткән көнө: 14.11.1943), ә 1944 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР), 1945 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән Наградлау ҡағыҙында Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улының батырлығы тураһында ошолай тасуирлана:
* Һуғыш ваҡытында ҡоралдары менән 20 яралы һалдатты командиры менән бергә һуғыш яланынан сығарҙы. 14.11.1943 йылдың 14 ноябре көнө Малодуша (белор. Маладуша) ауылы янындағы һуғышта сафтан сыҡҡан миномент тоҫҡаусыһын алмаштыра һәм минометтан атып дошмандың һуғыш припастары тейәлгән автомашинаһын шартлата.

# Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
# Ельгов-Тарка

Ельгов-Тарка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Ельгов-Тарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040010012103000092013
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009201
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Миһранов Ғәлимйән Миһран улы

Миһранов Ғәлимйән Миһран улы (1907-1986) — Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, ефрейтор, бронебойщик, гранатомётчик

# Миһранов Ғәлимйән Миһран улы
## Биографияһы

Ғәлимйән Миһран улы Миһранов 1907 йылда Илсекәй ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған, Илсекәй башланғыс мәктәбен тамамлаған.
Ғәлимйән Миһранов 1928 йылдың 10 октябрендә Мәсәғүт район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла, хеҙмәте тамамланғандан һуң запасҡа ҡуйыла.
1941 йылдың июнендә Салауат район хәрби комиссариаты саҡырыуы буйынса ҡарауыл ротаһында уҡсы сифатында 1942 йылдың июленә тиклем хеҙмәт итә. Артабан, 1943 йылдың октябрендә яраланғанға тиклем, 157-се гвардия уҡсылар дивизияһының танктарға ҡаршы орудиеһы ташыусыһы, бронебойщигы, гранатомётчигы була. 1943 йылдың октябренән 1944 йылдың мартына тиклем госпиталдә дауалана. 1944 йылдың мартынан алып сентябренә тиклем пулемётсы Миһранов 14-се уҡсылар полкы составында дошманға ҡаршы алыша.
Муйыны тәңгәле ҡаты яраланған яугир Ғәлимйән Миһранов 1944 йылдың сентябренән 1945 йылдың ноябренә тиклем 1030-сы эвакогоспиталдә оҙайлы дауалау курсын үтә. Бында ла 3049-сы хәрби склад ҡарауылсыһы була.
СССР Юғары Советының 1945 йылдың 26 сентябрь Бойороғо нигеҙендә, II төркөм инвалиды булараҡ, 1945 йылдың 10 ноябрендә демобилизациялана.
Һуғыштан һуң тыуған колхозында эшләй. Бригадир, звено башлығы була. Оҫта ҡуллы балтасы ауылдаштарына йорттар төҙөштө, яңаҡ һуҡты, тәҙрә рамдарын, ҡапҡалар эшләне. Алыштырғыһыҙ мал салыусы ла булды ул. Бесән әҙерләү ҡоралдарын (тырма, ағас һәнәктәр, салғы һаптары) яһаусы оҫта, йүнәтеүсе, салғы тапаусы, яныусы, ашнаҡсы ла булды.
Миһранов Ғәлимйән Миһран улы 1986 йылда вафат була. Тыуған ауылы зыяратында ерләнгән.

# Миһранов Ғәлимйән Миһран улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

# Миһранов Ғәлимйән Миһран улы
## Ғаиләһе

Миһранов Ғәлимйәндең өс ҡатыны булды. Тәүге ҡатыны Мәликәнән Бәһиә, Нәзирә, Мәҙинә, Нәбирә, Хәмиҙә, Кәримйән, Мөхәмәтйән исемле ҡыҙ-улдары тыуа.
Икенсе ҡатыны Мәүлиханан — Таңһылыу, Сабирйән, Сәмәрйә, Флүрә,
өсөнсө ҡатыны Ғәйниямалдан — Зарифа, Ғимран, Кинйәбикә,Тәғзимә, Зәфирә, Нәзифә, Нуриман тыуа.
# Юлдыбай (йылға)

Юлдыбай (рус. Жульдыбай - Рәсәйҙәге йылға.

# Юлдыбай (йылға)
## Географияһы

Юлдыбай йылғаһы Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һөйөндөк йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Юлдыбай (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәте буйынса:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002653
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200265
- Бассейн коды — 12.01.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2

# Юлдыбай (йылға)
## Атамаһы

Башҡорттарҙа һәм ҡаҙаҡтарҙа йыш осраған Юлдыбай (Жулдыбай) антропонимынан
# Авижанская София Александровна

Авижанская София Александровна (5 декабрь 1920 йыл — 2014 йыл, Бруклин, АҠШ) — СССР-ҙың ғалим-фольклорсыһы, этнография һәм музей белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1946).

# Авижанская София Александровна
## Биографияһы

София Александровна Авижанская 1920 йылдың 5 декабрендә Петроград ҡалаһында хеҙмәткәр Авижанский Александр Львович һәм Авижанская Прасковья Матвеевна ғаиләһендә тыуа.
1938 йылда мәктәпте тамамлағас, Ленинград дәүләт университеты филология факультетының этнография бүлексәһенә уҡырға инә. 1942—1945 йылдарҙа София Александровна этнография кафедраһында аспирантурала уҡый.
1945 йылдың 27 майында «Рус эпосында атай менән улдың көрәш сюжеты» темаһы буйынса «филология фәндәренең кандидаты» ғилми дәрәжәһе өсөн диссертацияһын яҡлай. Етәксеһе ЛДУ-ның филология кафедраһы мөдире, билдәле филолог-фольклорсы Пропп Владимир Яковлевич була.
Аспирантураны тамамлағас, Ленинградтағы Дәүләт этнография музейына эшкә ебәрелә. Шунда София Авижанская Волга буйы һәм Урал бүлексәһенең ғилми хеҙмәткәре, методика секторы мөдире була. Ә 1966 йылдан этнография музейының директоры урынбаҫары вазифаһын биләй.
1956—1969 йылдарҙа Башҡортостан, Силәбе һәм Ҡурған өлкәләренең башҡорттар йәшәгән райондары буйлап биш этнографик экспедицияла ҡатнаша, традицион биҙәүестәр, көнкүреш әйберҙәре, башҡорт кейеме элементтары коллекциялары һәм башҡа ҙур әһәмиәтле әйберҙәр йыя.
София Александровна — башҡорт халҡының биҙәү‑ҡулланма сәнғәте (биҙәкләп бәйләү, металды художестволы эшкәртеү һ.б.) буйынса ғилми эштәрҙең авторы.
1980 йылдың 1 авгусында София Авижанская этнография музейында 35 йыл эшләгәндән һуң пенсияға сыға. 1990-сы йылдарҙың башында Америка Ҡушма Штаттарының Бостон ҡалаһына йәшәргә күсә.

# Авижанская София Александровна
## Ғилми хеҙмәттәре

* Этнографические коллекции по башкирам Государственного музея этнографии народов СССР // Башҡортостандың археологияһы һәм этнографияһы. Т.1. Өфө, 1962 (авторҙ.)
* Декоративно‑прикладное искусство башкир. Өфө, 1964 (авторҙ.)
* Народное искусство башкир: альбом. Л., 1968 (авторҙ.).
* Опыт использования этнографических материалов в научно-атеистической пропаганде // Материалы о работе и истории этнографических музеев и выставок. М., 1972. 84-98 б.
* Пропаганда ленинской национальной политики и показ современности в ГМЭ народов СССР // Труды Центрального музея революции СССР. М., 1973. 6 сығ. 69-78 б.
* Каталог-указатель. Краткое описание коллекций отдела народов Поволжья и Приуралья ГМЭ народов СССР // Музеи и современность. М., 1975. 186-281 б. (авторҙ.)
* Новая экспозиция ГМЭ народов СССР // СЭ. 1978. № 1. 155-160 б.
* Этнографические коллекции мирового значения ГМЭ народов СССР // Музейное дело в СССР. М., 1980. 105-112 б.
* К вопросу об изучении и научном описании предметов этнографии в процессе комплектования и научной обработки // Труды НИИ культуры. М., 1980. 90 сығ. 81-102 б. (авторҙ.)

# Авижанская София Александровна
## Ғаиләһе

София Александровна Елена исемле ҡыҙын һәм Григорий исемле улын тәрбиәләй.
# Яңы Аҡҡужа

Яңы Аҡҡужа (Аҡҡужа) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Әгерже районы ауылы. Тәберле ауыл биләмәһе составына керә.

# Яңы Аҡҡужа
## География

Ауыл Чаж йылғаһы бассейнында, Әгерже ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Яңы Аҡҡужа
## Тарих

Аҡҡужа — йәнәй ырыуы башҡорттарының ауылы. Ауыл һуңыраҡ Вятка губернаһы Алабуға өйәҙе Салағош улусы составында була.
1745 йылда Йәнәй улусының Аҡҡужа ауылы башҡорттары Ишәй Аҙнағолов, Кинйә Азаматов, Сөркәй Ҡаҙырмәтов Сарапул улусының Мазунино ауылы һарай крәҫтиәненә Кама буйындағы аҫаба ерҙәрендәге бортные угодья («на нагорной стороне против д. Мазунины в горе по речке Момылевке от устьев р. Северной и Талой») йылына 1 һум 40 тин түләү шарты менән 10 йылға ҡуртымға биргәндәр.
1840 йылда 155 башҡорт тарафынан 42 сирек ужым һәм 61 сирек яҙғы икмәк сәселгән.
1921 йылда ауыл Татар АССР-ының Әгерже кантоны, ә 1924 йылда — Алабуға кантоны составына керә. 1927 йылдан Әгерже районы, 1963 йылдан — Алабуға районы, 1964 йылдан — йәнә Әгерже районы составында.

# Яңы Аҡҡужа
## Халҡы

1834 йылда — 83 ир-егет һәм 72 ҡатын-ҡыҙ; 1859 йылда 262 йән, ә 1902 йылда — ир енесле 313 йән һәм тик башҡорттар ғына иҫәпләнгән.
| 1887 | 1905 | 1920 | 1926 | 1938 | 1958 | 1970 | 1989 |
| 528 | 746 | 828 | 999 | 929 | 508 | 546 | 366 |
* Н/Д
# Хайнувка

Хайнувка (пол. Hajnówka, бел. Гайнаўка, Hajnaŭka) — Польшалағы ҡала.
# Волим (Яйва ҡушылдығы)

Волим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының уң ярына тамағынан 7,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Волим (Яйва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100007499
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100749
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сидя-Юмб-Тарко-Яха

Сидя-Юмб-Тарко-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Сидя-Юмб-Тарко-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300042146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304214
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Родден

Родден (нем. Rodden) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 254 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,61 км². Диңгеҙ кимәленән 114 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6231 һәм автомобиль коды — SK (элек MQ, MER).