yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Даниловка (Черная Холуница ҡушылдығы)

Даниловка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Даниловка (Черная Холуница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030474
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103047
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Пунгул

Пунгул — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Катрома йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пунгул
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005634
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000563
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уль-Човча

Уль-Човча — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лоптюга йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Уль-Човча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000046835
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004683
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уловка (Нерль ҡушылдығы)

Уловка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нерль йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Уловка (Нерль ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032760
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003276
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ташҡаҙған (Силәбе өлкәһе)

Ташҡаҙған (рус. Ташказган) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Агаповка районы составына кереүсе ауыл. Светлогорск ауыл Советына ҡарай.

# Ташҡаҙған (Силәбе өлкәһе)
## Географияһы

Райондың көньяҡ-көнбайыш яғында, Ташказган йылғаһы буйында урынлашҡан. Атамаһы ошо йылға исеменән алынған. Алыҫ түгел ерҙә Яйыҡ һәм Танцай йылғалары аға.
Ауыл күрше ауылдар менән грунт һәм шоссе юлдар менән бәйләнгән. Район үҙәгенә Агаповкаға тиклем — 36 км, ауыл Советы үҙәгенә Светлогорск — 16 км.

# Ташҡаҙған (Силәбе өлкәһе)
## Климат

Климаты уртаса континенталь. Был ерҙә һауа торошо бик үҙгәреүсән, бының төп сәбәбе булып Урал тауҙары тора. Бында улар бик бейек булмаһа ла, Рәсәйҙең Европа өлөшөнән килгән һауа массаларын керетмәй, шуға ла был ергә һалҡын Арктика һауаһы ла, ҡыҙыу Урта Азия һауы массалары ла еңел үтә. Быларҙың һөҙөмтәһе арҡаһында һауа торошоноң кинәт үҙгәреүе йыш күҙәтелә.

# Ташҡаҙған (Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Элекке замандарҙа был ауыл ерҙәрендә баҡыр рудниктары булған һәм бында таш ҡаҙып сығарғандар. Шуға ла Ташҡаҙған тип атағандар.

# Ташҡаҙған (Силәбе өлкәһе)
## Халыҡ

Халыҡ һаны динамикаһы:
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса: рустар (46%), башҡорттар (19%), ҡаҙаҡтар (29%) йәшәй.
# Томарын-Я

Томарын-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының уң ярына тамағынан 229 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Томарын-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024185
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302418
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Мэрхы-Хондыя

Мэрхы-Хондыя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының һул ярына тамағынан 1050 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.

# Мэрхы-Хондыя
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300063884
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306388
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кошице балалар тимер юлы

Кошице балалар (пионер/йәштәр) тимер юлы (словак Košická detská (pionýrská/mládežnická) železnica) — Словакияның Кошице ҡалаһында тар колеялы парк юлы. Элекке пионерҙер тимер юлы. 1956 йылда асыла, колея киңлеге 1000 мм. Чехия һәм Словакияла һаҡланып ҡалған берҙән-бер балалар тимер юлы, өҫтәүенә, хәҙер ҙә балаларҙы хеҙмәтләндерә

# Кошице балалар тимер юлы
## Тарихы

Юл 1955—1956 йылдарҙа Кошице транспорт предприятиеһы һәм Чехословакия тимер юлдары идаралығы ярҙамы менән төҙөлгән. Башта уны балалар хеҙмәтләндерә. 1973—75 йылдарҙа поезд хәрәкәте башҡарылмай. 1986—87 йылдарҙа юл реконструкциялана. 1990 йылда социализм төҙөлөшө ҡолау менән юл балаларҙыҡы булыуҙан туҡтай һәм уны өлкәндәр хеҙмәтләндерә. 1993—96 йылдарҙа паровоз боҙолоу сәбәпле поезд йөрөүҙән туҡтай. Әммә 2011 йылдан юлды яңынан балалар хеҙмәтләндерә, юлда түңәрәктәр эшләүе, хәрәкәт итеү составын яңыртыу дауам итә
Әлеге ваҡытта юл май айынан башлап август айына тиклем эшләй.

# Кошице балалар тимер юлы
## Хәрәкәт итеү составы

Юл Чермель тау йылғаһы буйындағы Чермель үҙәнендә урынлашҡан. Альпинка, Чермель станциялары һәм Впред аралаш платформаһы бар. Юл оҙонлоғо — 4,2 км, план буйынса 1 саҡрым юлды оҙонатыу күҙаллана. 2 светофоры һәм 3 семафоры бар, әммә улар әле ҡулланылмай. Юл трассаһын бер нисә йылға киҫеп үтә, улар аша сығыу өсөн күперҙәр һәм һыу үткәреү өсөн торбалар бар.

# Кошице балалар тимер юлы
## Хәрәкәт итеү составы

* U36.003 сериялы танк-паровоз, 1884 йылда етештерелгән,
* TU29.002 һәм TU29.003 сериялы ике тепловоз, ЧКД Прага етештергән,
* 3 асыҡ һәм 2 ябыҡ вагон, боронғо стилдә эшләнгән, шулай уҡ 2 ярҙамсы һәм 1 йөк вагоны.
# Аспенштедт

Аспенштедт (нем. Aspenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 547 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,82 км². Диңгеҙ кимәленән 157 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38822 һәм автомобиль коды — HZ.
# Ирдым

Ирдым — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивкина йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ирдым
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034723
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103472
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Таганрог почтамты

Таганрог почтампы, шулай уҡ Давидовичтар йорто— Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһында XX быуат башында төҙөлгән мәҙәни мираҫ объекты. Йорт модерн стилендә төҙөлгән. Бинаның адресы: Фрунзе урамы, 38.

# Таганрог почтамты
## Тарих

Главпочтампт бинаһы 1911 йылда банкир А. А. Давидович бойороғо буйынса кирбестән һалынған. Бинаның беренсе ҡатын «Э. Фачини һәм К» банкының конторы биләй. «Э. Фачини һәм К» банкы 1912 йылдың 20 ғинуарында асыла. Банкты ойоштороусы — Эммануил Карлович Фачини. Йортта «Банкирский дом Э.Фачини һәм К» тигән иғлан торған. Шул уҡ 1912 йылда бинаның икенсе ҡатында быға тиклем Грек урамында йәшәгән Таганрог мещаны Скурич йортонда торған почта -телеграф конторы урынлаша. Был бина хәҙерге көнгә тиклем һаҡланмаған. Октябрь революцияһынан һуң йорт бинаһының ике ҡатында ла Таганрог элемтә бүлеге эшләгән. 1981 йылда бинаның балконы юҡҡа сыҡҡан, сөнки йорт йөҙ йыл буйына тору ваҡытында бер тапҡыр ҙа ремонт күрмәгән. Шуға ҡарамаҫтан йорттоң торошо бөгөн дә яҡшы хәлдә.

# Таганрог почтамты
## Һүрәтләү

Йорт штукатурланмаған. Фасады һары һәм күкшел көл төҫөндәге кирбестән төҙөлгән. инеү урыны дуға формалы кәрниз менән биҙәлгән. Модерн стилендә балкон рәшәткәләре эшләнгән. Хәҙерге көндә ул рәшәткәләр киң ялпаҡ формалы.
# Аҡһаҡ ҡола (эпос)

«Аҡһаҡ ҡола» — башҡорттарҙың ауыҙ-тел ижады ҡомартҡыһы, эпос.

# Аҡһаҡ ҡола (эпос)
## Яҙылыу тарихы

Шиғри‑проза формала йәшәй. Тәүге тапҡыр 1907 йылда М. А. Буранғолов тарафынан Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Ильяс ауылында (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Красногвардейск районы Үрге Ильяс ауылы) Хәсән Буранғоловтан яҙып алына. Эпостың «Аҫҡаҡ ҡола», «Биш ҡолон» һәм башҡа варианттарын К. Мәргән, Ф. А. Нәҙершина, Ә. М. Сөләймәнов, М. М. Сәғитов, Н. Д. Шоңҡаров һәм башҡалар яҙып ала. Мелодия варианттарын З. Ғ. Исмәғилев, Л. Н. Лебединский, Х. Ф. Әхмәтов яҙып ала һәм нотаға һала. Эпостың Башҡортостан Республикаһы һәм Ырымбур өлкәһе территорияларында яҙып алынған 20‑гә яҡын варианты Ғилми архивта, ӨДСА‑ның фольклор фондында һәм шәхси архивтарҙа һаҡлана.

# Аҡһаҡ ҡола (эпос)
## Ҡыҫҡаса йөкмәткеһе

Эпос буйынса, Аҡһаҡ ҡола — Шүлгән күле төбөнән сыҡҡан изге аттар тоҡомо — яуыз хужаһынан ҡаса һәм үҙе менән йылҡы өйөрөн алып китә. Бай улы өйөрҙө ҡыуып етә һәм, Аҡһаҡ ҡолаға яҡшы тәрбиә вәғәҙә итеп, өйөрҙө алып ҡайтыуын үтенә, әммә өйөр ҡайтыу яғына боролғас, антын боҙоп, Аҡһаҡ ҡолаға уҡ ата. Яраланған ат, тояғы менән тибеп, хужаһын үлтерә (икенсе версия буйынса, ҡайтып еткәс, бай улы аттан ҡолап, ҡамсы һабының һынығына сәнселеп үлә) — яуызлыҡ һәм мәкерлек хөкөм ителә, анты башына етә. «Аҡһаҡ ҡола» башҡорттарҙың көнкүрешен һәм йолаларын тормошсан итеп тасуирлауға ҙур урын бирелә. Эпостың шиғри өлөштәре һамаҡ стилендә көйләнә.
    «Аҡһаҡ ҡола был хәлде һиҙенгән, ти. Ҡораллы егеттәр килерҙән алда төш күреп, йылҡыларына әйткән, ти:
    Бөгәсә лә бер төш күрҙем,
    Төшөмдө мин ут күрҙем.
    Ут эргәһе тулы шеш күрҙем,
    Шеш осонда ит күрҙем,
    Был ни булыр, бейәләр,
    Был ни булыр, бейәләр?
    Күмәк йылҡы араһынан сығып, бер ҡола байтал телгә килеп, төш юраған, ти.
    Бөгөн төндә бер төш күрһәң,
    Төшөңдә һин ут күрһәң,
    Ут эргәһе тулы шеш күрһәң,
    Шеш осонда ит күрһәң,
    Ҡара башыңа булһын, ҡарт убыр,
    Ҡара башыңа булһын, ҡарт убыр, —
    тип юраған, ти.
Read more: http://soyuzkuraistovrb.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=690:2012-01-23-14-49-31-747
# Когу-Игль

Когу-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Негус-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Когу-Игль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041436
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204143
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Горноправдинск

Горноправдинск — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 626222, ОКАТО коды — 71129906001.

# Горноправдинск
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Горноправдинск
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Фарсы ҡултығы

Фарсы ҡултығы (фарс. خلیج پارس, Фарс) — Иран һәм Ғәрәбстан ярымутрауы араһындағы ҡултыҡ. Ормуз боғаҙында Оман ҡултығы һәм Һинд океаны менән менән тоташҡан. Гидрологик режим буйынса диңгеҙ булып иҫәпләнә.

# Фарсы ҡултығы
## Фарсы ҡултығы ярында урынлашҡан илдәр

Оман, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, Сәғүд Ғәрәбстаны, Ҡатар, Бахрейн, Кувейт, Ираҡ һәм Иран.

# Фарсы ҡултығы
## Фарсы ҡултығына ҡойоусы йылғалар

Шатт-эль-Араб һәм уға ҡушылып аҡҡан Тигр һәм Евфрат йылғалары.

# Фарсы ҡултығы
## Атамаһы

Ҡултыҡтың атамаһы ғәрәп илдәре араһында бәхәс тыуҙыра. Уларҙың күбеһе ҡултыҡты Ғәрәп ҡултығы тип атау яғында.

# Фарсы ҡултығы
## Атамаһы
### Флора

Фарсы ҡултығы һыу үҫемлектәренә симбиоз хасил итә. Сөсө һыу менән тоҙло һыуҙың ағымдарының ҡушылыуы күп крабтар, ваҡ балыҡтар, бөжәктәр өсөн питомник булып тора. Ә был ваҡ балыҡтар һәм бөжәктәр менән күп һанлы ҡоштар туйына.<ссылка имя = D> Ҡалып:Цитируют web </ исх>

# Фарсы ҡултығы
## Регион

Гидрологик, гидрохимик һәм башҡа параметрҙар буйынса Фарсы ҡултығы диңгеҙҙәргә инә. Ҡултыҡ геополитик яҡтан бик мөһим булған нефть ятҡылыҡтарына бай. Шуға бәйле 1991 йылдағы һуғыш Фарсы ҡултығы һуғышы тип аталды.
# Ишкәкле слалом

Ишкәкле слалом — спорт төрө, шәп ағышлы йылғалар йәки махсус каналдар буйлап тәбиғи йәки яһалма кәртәләр аша байдарка һәм каноэла төшөү.

# Ишкәкле слалом
## Тарихы

20 б. 80‑се йй. И.с. б‑са ярыштарҙа Башҡортостандан тәүге ҡатнашыусылар Гастелло Н. Ф. исемендәге спорт клубының һыу туризмы секцияһы спортсылары була. Рәсәй чемпионатының көмөш призёры, үҫмер спортсылар араһында Рәсәй беренселеге еңеүсеһе (бөтәһе лә — 2002) А. А. Морозова респ. И.с. б‑са тәүге Рәсәй спорт мастеры була (2002). И.с. б‑са ҙур уңыштарға Ә.И.Сөләймәнова — Рәсәй чемпионатының көмөш призёры (2 тапҡыр, 2000); Р. Р. Тимерғәзин һәм М. В. Фёдоров — Рәсәй кубогын яулаусылар (2002), Рәсәй чемпионаттарының көмөш (2000, 2002, 2004) һәм бронза (1999, 2003—04) призёрҙары; А. А. Бикмәтов һәм А. Ю. Журавко — Рәсәй чемпионаты (2003) һәм Рәсәй кубогының (2004) бронза призёрҙары; Е. С. Соколова — Рәсәй чемпионаты еңеүсеһе һәм бронза призёры (2011) ирешә. Үҫмер спортсылар араһында Рәсәй беренселектәре еңеүселәре: Сөләймәнова (2000—01); Ю. В. Никитина, Влад. С.Панин (икеһе лә — 2006); В. В. Большаков һәм А. О. Хатипов (2 тапҡыр, 2006); Соколова (2 тапҡыр, 2011); М. А. Праухин һәм Д. Р.Шәңгәрәев (2011). Үҫмерҙәр араһында Вяч. С.Панин халыҡ‑ара ярыштар еңеүсеһе (2006), Р. О. Степанов һәм И. А. Шайдуров донъя (2010) һәм Европа (2011) беренселектәренең бронза призёрҙары. Респ. «Тулҡын» үҫмерҙәр клубында (Өфө) И.с. секцияһы һәм байдарка һәм каноэла ишеү буйынса спорт мәктәбендә И.с. бүлеге эшләй, уларҙа 100‑гә яҡын кеше шөғөлләнә (2011). 1987 й. алып БР Спорттың һыу‑ишеү төрҙәре федерацияһы эшләй. И.с. м‑н тренерҙар Н. С. Волков, В. П. Егорова һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
# Кесе Пекшела

Кесе Пёкшела — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пинега йылғаһының уң ярына тамағынан 444 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Кесе Пекшела
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000036173
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003617
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Егвиль

Егвиль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Виледь йылғаһының һул ярына тамағынан 218 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Егвиль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000024532
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002453
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мораҡ ауыл Советы ( Күгәрсен районы)

Мораҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Мораҡ ауылы.

# Мораҡ ауыл Советы ( Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
2008 йылда Киров ауыл Советы Мораҡ ауыл Советы составына инә.
Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы «Тораҡ пункттарҙы берләштереү, бөтөрөү, статусын үҙгәртеү һәм административ үҙәктәрен күсереү сәбәпле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» Законының 1 ст., п. 5 ҡарар итә:
   Мораҡ һәм Киров ауыл Советтарын, «Мораҡ» атамаһын һаҡлап һәм административ үҙәген Мораҡ ауылында ҡалдырып, берләштерергә. Киров ауыл Советының Яңы Николаевский,Ҡанаҡас ауылдарын Мораҡ ауыл Советы составына индерергә. Мораҡ ауыл Советының сиктәрен килтерелгән схематик картаға ярашлы раҫларға.

# Мораҡ ауыл Советы ( Күгәрсен районы)
## Ҡаҙаныштары

«Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсында «Иң яҡшы ауыл биләмәһе» номинацияһында Мораҡ ауыл Советы еңеүсе була.
# Гордон Ньюфелд

Гордон Ньюфелд — философия фәндәре докторы, Канада (Ванкувер) психолог-девелопменталисы, врач Габор Матэ менән авторлыҡта яҙылған «Үҙегеҙҙең балаларығыҙҙы ҡулдан ысҡындырмағыҙ» (Hold on to Your Kids: Why Parents Need to Matter More Than Peers) китабының авторы. Әлеге ваҡытҡа китап 10 (ун) телгә, шул уҡ ваҡытта рус теленә тәржемә ителгән. Ньюфелд ҡарашы (уның бәйләү нигеҙендәге үҫеш концепцияһы) Джон Боулбиҙың бәйләү теорияһына нигеҙләнгән. Ньюфелд 6 (алты) кимәлдән торған бәйләү теорияһын, шулай уҡ оялыуҙы һәм һаҡлаусы ситләшеүҙе анлатҡан бәйләү поляризацияһы төшөнсәһен эшләгән. Уның бәйләү моделе универсаль: уны олололарға ҡарата ла, балаларға ҡарата ла, өйҙә лә, уҡыу йортонда ла ҡулланып була.
1946 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ алтынсы) йылда Канаданың Ванкувер ҡалаһында тыуған. Психолог-девелопменталист. Биш балаһы бар. Бынан тыш Ньюфелд — Канадалағы Ванкувер ҡалаһындаНьюфелд институтына нигеҙ һалыусы. Институт специалистарға һәм ата-әсәләргә шәхси уҡыу программаларын, шулай уҡ презентациялар, семинарҙар, курстар, видеокурстар тәҡтим итә. Уҡытыу бер нисә телдә алып барыла: инглиз, француз, немец, испан, иврит, швед һәм рус телендә.

# Гордон Ньюфелд
## Библиография

* Ньюфелд Гордон. Не упускайте своих детей. — М.: Ресурс. — 384 с. ISBN: 978-5-905392-08-5.
* Ньюфелд Гордон. Ключи к благополучию детей и подростков. — М.: Ресурс. — 32 с. ISBN: 978-5-990651-23-4.
* Нойброннер Дагмар. Понимать детей. Путеводитель по теории привязанности Гордона Ньюфелда. Гордон Ньюфелттың баш һүҙе менән. — М.: Ресурс. — 136 с. ISBN: 978-5-9906512-4-1.
* Макнамара Дебора. Покой, игра, развитие. Гордон Ньюфелдтың баш һүҙе менән. — М.: Ресурс. — 328 с. ISBN: 978-5-9906512-7-2
# Әзербайжан ССР-ы гимны

Әзербайжан ССР-ы гимны — 1944—1991 йылдарҙа Әзербайжан Совет Социалистик Республикаһының дәүләт символы.
Гимн тексы :
| Латин әлифбаһында | Кирил әлифбаһында |
| Azərbaycan! Çiçəklənən respublika, şanlı diyar! Qadir sovet ellərində həm azadsan, həm bəxtiyar. Oktyabrdan qüvvət alıb sən qovuşdun səadətə, Alqış olsun bu hünərə, alqış olsun bu qüdrətə! Yolumuz Lenin yoludur, partiyadır rəhbərimiz, Kommunizmin günəşilə nurlanacaq səhərimiz. Biz gedirik gələcəyə qaliblərin cərgəsində, Yaşa, yaşa, Azərbaycan, böyük sovet ölkəsində! Odlar yurdu, bu ağ günlər el gücünün bəhrəsidir, Qəhrəmanlıq, bir də hünər azad insan həvəsidir. Nəsillərdən-nəsillərə yadigardır dəyanətin, Kommunizmə biz gedirik, sıra möhkəm, addım mətin. Yolumuz Lenin yoludur, partiyadır rəhbərimiz, Kommunizmin günəşilə nurlanacaq səhərimiz. Biz gedirik gələcəyə qaliblərin cərgəsində, Yaşa, yaşa, Azərbaycan, böyük sovet ölkəsində! Rəşadətli rus xalqıdır dostluq, birlik bayraqdarı, Müqəddəsdir, sarsılmazdır dost ellərin bu ilqarı. Qardaş xalqlar birliyindən aldıq gücü, qüdrəti biz, Qoy var olsun bu ittifaq - şanlı Sovet Vətənimiz! Yolumuz Lenin yoludur, partiyadır rəhbərimiz, Kommunizmin günəşilə nurlanacaq səhərimiz. Biz gedirik gələcəyə qaliblərin cərgəsində, Yaşa, yaşa, Azərbaycan, böyük sovet ölkəsində! | Азәрбајҹан! Чичәкләнән республика, шанлы дијар! Гадир совет елләриндә һәм азадсан, һәм бәхтијар. Октјабрдан гүввәт алыб сән говушдун сәадәтә, Алгыш олсун бу һүнәрә, алгыш олсун бу гүдрәтә! Јолумуз Ленин јолудур, партијадыр рәһбәримиз, Коммунизмин ҝүнәшилә нурланаҹаг сәһәримиз. Биз ҝедирик ҝәләҹәјә галибләрин ҹәрҝәсиндә, Јаша, јаша, Азәрбајҹан, бөјүк совет өлкәсиндә! Одлар јурду, бу ағ ҝүнләр ел ҝүҹүнүн бәһрәсидир, Гәһрәманлыг, бир дә һүнәр азад инсан һәвәсидир. Нәсилләрдән-нәсилләрә јадиҝардыр дәјанәтин, Коммунизмә биз ҝедирик, сыра мөһкәм, аддым мәтин. Јолумуз Ленин јолудур, партијадыр рәһбәримиз, Коммунизмин ҝүнәшилә нурланаҹаг сәһәримиз. Биз ҝедирик ҝәләҹәјә галибләрин ҹәрҝәсиндә, Јаша, јаша, Азәрбајҹан, бөјүк совет өлкәсиндә! Рәшадәтли рус халгыдыр достлуг, бирлик бајрагдары, Мүгәддәсдир, сарсылмасдыр дост елләрин бу илгары. Гардаш халглар бирлијиндән алдыг ҝүҹү, гүдрәти биз, Гој вар олсун бу иттифаг - шанлы Совет Вәтәнимиз! Јолумуз Ленин јолудур, партијадыр рәһбәримиз, Коммунизмин ҝүнәшилә нурланаҹаг сәһәримиз. Биз ҝедирик ҝәләҹәјә галибләрин ҹәрҝәсиндә, Јаша, јаша, Азәрбајҹан, бөјүк совет өлкәсиндә! |