yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ярковка

Ярковка (Медвежонок) — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Прослауха йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Ярковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000212115200052456
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205245
* Бассейн коды — 13.02.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Суханкин Елеферий Исаакович

Суханкин Елеферий Исаакович (16 октябрь 1886 йыл — 27 июль 1966 йыл) — химик, инженер-технолог. СССР ғалимы. Геология-минералогия фәндәре кандидаты. (1947). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры, Сталин премияһы лауреаты.

# Суханкин Елеферий Исаакович
## Хеҙмәт эшмәкәрлеге

Елеферий Исаакович Суханкин 1886 йылдың 16 октябрендә Грозный өлкәһенең Старогладковская станицаһында тыуа.
Фәнни-производство эшмәкәрлеге нефть геологияһы менән бәйле.
1916 йылда Томск технология институтын тамамлай. 1922—1923 йылдарҙа һәм 1926 йылдан алып “Грознефть” тресында эшләй: үҙәк промысла лабораторияһы химигы, газ буйынса инженер.
1926—1935 йылдарҙа — газ буйынса инженер, баш инженер, «Грознефть» буйынса консультант ;
1935—1939 йылдар —«Ишембайнефть» тресында газ буйынса инженер;
1939—1964 — УфНИИ лабораторияһы мөдире (БашНИПИнефть).
«Ҡатлам шарттарында нефттең физик үҙенсәлектәрен ентекле тикшереүҙең яңы алымдарын уйлап тапҡан өсөн» өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1952)
Геология -минералогия фәндәре кандидаты (1947). 50-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
1968 йылдың 27 июлендә Өфөлә вафат була.

# Суханкин Елеферий Исаакович
## Бүләктәре

* Сталин премияһы (1952).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1951)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1948)
* миҙалдар.
# Селәби (мәғәнәләр)

Селәби (мәғәнәләр)
Селәби һүҙенең ошондай мәғәнәләре бар:
* Селәби (рус. селәби, төр. Çelebi, ғосман. چلبی) — төрки мәҙәни термин, төрки әҙәби телдә XVIII быуатҡа ҡәҙәре аҡһөйәктәр, юғары ҡатлам руханиҙар (бигерәк тә суфый тәриҡәте башлыҡтары), күренекле яҙыусылар һ.б. тарафына ҡулланыла.
* Селәби - Селәбиҙәр ауылында тәүләп етештерелә башлаған атаҡлы өбөрөлө келәм.

# Селәби (мәғәнәләр)
## Исемдәрҙә

* Әүлиә Селәби - атаҡлы төрөк сәйәхәтсеһе
* Хәсән Селәби ( 1937 йылды тыуған) — төрөк каллиграфы.
* Мирам Селәби — тажик математигы, астроном һәм закон белгесе.
* Һажи Селәби (?- 1755) — әзербайжан полководецы һәм сәйәси эшмәкәре.
* Хәзәрфән Әхмәт Селәби (1609—1640) - Босфор аша осоп үткән легендар төрөк авиаторы.
* Ләгәри Хәсән Селәби - легендар төрек авиаторы,уңышлы итеп ракета осорған, Хәзәрфәндең ир туғаны.
* Муса Селәби (1388 — 5 июля 1413) — Ғосман дәүләте солтаны (1411—1413)
* Сөләймән Селәби (1377 — 17 февраль 1411) — Айдыногуллары олобейе (1396—1402),
* Мәхмәт I Селәби ( 1387 й. тирәһе — 1421) — Ғосман дәүләте солтаны (1413 - 1421).
* Кәтиб Селәби(1609- 6 октябрь 1657) — ғосман ғалимы, тарихсы һәм яҙыусы.
* Челубе́й — XV быуатта яҙылған «Сказания о Мамаевом побоище» тигән әҙәби әҫәр персонажы. Ихтимал, ул ысынлап та селәби, йәғни шул титулға эйә бер етәксе булғандыр.

# Селәби (мәғәнәләр)
## Географияла

* Селәбиҙәр (рус. Чалабилар, әзерб. Çələbilər ) - Әзербайжан Республикаһының Бәрдә районы Утыҙикеләр (әзерб. Otuzikilər) административ-берәмегенең ауылы.
* Силәбе (рус. Челябинск) — Силәбе өлкәһе үҙәге. «Силәбе» — башҡорт теленән ингән топоним.
# Оло Мошало-Шор

Оло Мошало-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сядей-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Оло Мошало-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000087464
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008746
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Гаврилюк Александр Акимович

Александр Акимович Гаврилюк (1911 йылдың 10(23) апреле, Заболотье ауылы, Бельский өйәҙе, Седлецк губернаһы, Рәсәй империяһы, хәҙер Польша, — 1941 йылдың 22 июнендә, Львов, Украина ССР-ы) — Украина яҙыусыһы — коммунист һәм публицист.

# Гаврилюк Александр Акимович
## Биографияһы

Крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Көнбайыш Беларуссия һәм Көнбайыш Украина ерҙәрендәге коммунистик подпольела актив ҡатнашыусы. 1929 йылда ул Көнбайыш Беларуссияның Коммунистар партияһына керә, уның өйәҙ комитеты секретары була.
Ул Львовтағы Украина Коммунисттар партияһы Үҙәк Комитетының йәшерен гәзитендә эшләй. Көнбайыш Украина пролетар яҙыусылары «Горно» төркөмө ағзаһы була, улар араһында яҙыусылар Ярослав Галан һәм Степан Тудор була. 1936 йылда Львовта мәҙәниәт эшмәкәрҙәренең антифашистар конгресын ойошторусыларҙың һәм катнашыусыларҙың береһе.
1929 — 1939 йылдарҙа ул 14 тапҡыр Польша полицияһы тарафынан ҡулға алына, ике тапҡыр Береза-Картузская концлагерендә була, һәм 1939 йылдың сентябрендә Ҡыҙыл Армия тарафынан азат ителә.
Ул әҙәби эшсәнлеген 1929 йылда башлай. Александр Гаврилюктың «Воспоминания политзаключенного» тигән беренсе шиғыры төрмәлә яҙылған (һуңыраҡ шиғыр һүҙҙәре популяр революцион йыр тексы булып китә). «Львов» (1939) поэмаһында ул 1936 йылда Львовтағы эшселәр хәрәкәтен сағылдыра. Украин милләтселәренә ҡаршы «Паны и панычи над „Кобзарём“»" брошюраһы авторы (1936 йылда баҫтырылған). Үҙенең «Песня из Березы» поэмаһында (1937) һәм «Береза» повесында (1941) ул концлагерь тотҡондары көрәшен һүрәтләй.
Ул шулай уҡ публицист һәм әҙәбиәт белгесе булараҡ та билдәле («Пальцы на горле», «Учимся понимать и воспринимать поэзию» мәҡәләләре һ.б.).
1940 йылдан — Украина совет яҙыусылары Союзы ағзаһы, Әҙәбиәт Фондының Львов бүлеге директоры.
Львовта Бөйөк Ватан һуғышының беренсе көнөндә Степан Тудор менән бергә немец һауа бомбаһы осраҡлы эләгеүҙән үлә. 1957 йылда Киевта урамға уның хөрмәтенә исеме бирелә. Элегерәк Львовта бер урам А. Гаврилюк исеме менән аталған була (хәҙер ул үҙгәртелгән).
Лычак зыяратында С. Тудор менән бер ҡәберҙә ерләнгән.

# Гаврилюк Александр Акимович
## Әҫәрҙәре

* Гаврилюк О. Поезії. — Киев, 1941;
* Вибране. — Киев, 1955;
* Песни из Березы. — М., 1954.
# Аскарида

?Аскарида :
Ascaris lumbricoides :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Нематоды |
| Класс: | Chromadorea |
| Суб-класс: | Spiruria |
| Отряд: | Ascaridida |
| Ғаилә: | Аскариды |
Латинса исеме :
Ascarididae Baird, 1853 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 63898 NCBI 6250 |
Аскарида (лат. Ascarididae, рус. Аскариды ) — кеше, хайуан эсенә эйәләшеүсән паразит йомро селәү;ашҡаҙан-эсәк трактын зарарлай, аскаридоз ауырыуына килтерә, оҙонлоғо 40 см-ға тиклем етергә мөмкин.
Енси яҡтан өлгөргән хәлдә кеше һәм умыртҡалы хайуандар эсәклегендә паразит булып йәшәйҙәр. Киң таралғандар. Ascaris типик ырыуы 18 төрҙө берләштерә. Аскаридалар кәүҙәһе орсоҡ һымаҡ, ҡойроғо тарайған формала. Ата аскарида инә аскаридадан кесәрәк, ҡойроҡ остары ҡорһаҡ яғына бөгөлгән. Ғәҙәттәгеләре: кеше аскаридаһы (А. lumbricoides), сусҡа аскаридаһы (А. suum), ат аскаридаһы (Parascaris equorum). Инә аскариданың оҙонлоғо - 25-40, атаһыныһы - 12-25 см. Тәүлек дауамында инә аскарида 200 -ҙән алып 245 меңгә ҡәҙәр күкәй һала. Личинкалар үҫеше тышҡы мөхиттә бара. Тәбиғәттә күкәйҙәр 7 йыл дауамында һаҡланырға мөмкин. Күкәйҙәр аҙыҡ йәки һыу менән эсәктәргә эләгә һәм унда уларҙың үҫеше башлана. Күкәйҙән сыҡҡан личинкалар ҡан юлына, ҡатлаулы юлдар аша үпкәгә үтеп керәләр. Һуңынан личинкалар йотҡолоҡҡа һәм тағы эсәклеккә эләгәләр, унда енси яҡтан өлгөрәләр. 2−2,5 айҙан һуң инә аскаридалар күкәй һала башлайлар. Кеше организмында аскаридуларҙың ғүмере 11-13 айҙан артмый. Аскаридалар ҡаты ауырыуҙар - аскридозалар китереп сығаралар.
# Әҫәрилек

Әҫәрилек (ғәр. الأثرية‎ — әл-Әҫәриә, ғәр. أهل الأثر‎ — әһел әл-Әҫәр; рус. Асария) — исламда сөнни ғаҡидә, Ҡөрьән һәм Сөннәттең ҡәтғи традиционализмға һәм текстуализмға тоғролоғо менән айырылып тора. Әҫәрилек яҡлылар Ҡөрьәндең икенсе төрлө аңлатылыуын инҡар итә (тәьүил), мөтәшәбиһ аяттарҙағы илаһи сифаттарҙың мәғәнәһен аңлатыу менән шөғөлләнмәй һәм улар тураһында уйламай, шул уҡ ваҡытта уларға һүҙмә-һүҙ мәғәнә бирмәй (Балтыры, Ҡулы, Аллаһы Тәғәләнең күҙҙәре һ.б.). Атама «әҫәр» — «эҙ», «риүәйәт», «цитата» һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән.
# Килеш

Килеш — һүҙ категорияһы.
Башҡорт теле грамматикаһында алты килеш бар.
# Көньяҡ Урал

Көньяҡ Урал — Урал тауҙарының көньяҡ өлөшө. Башҡортостандың көнсығышына һәм Силәбе өлкәһенең көнбайышына тура килә. Көньяҡтан төньяҡҡа һуҙылған бер нисә тау һыртынан тора. Иң бейек нөктәләре — Ямантау (1640 м) һәм Ирәмәл (1582 м).
Көнсығыштағы иң ситке тау һырты — Ирәндек.

# Көньяҡ Урал
## Рельефы һәм геологик төҙөлөшө

Көньяҡ Урал рельефы ҡатмарлы. Көньяҡ-көнбайышында һәм меридиональ йүнәлештә төрлө бейеклектәге һырттар арҡырылы-буйлы телгеләнгән, үҙәндәре бар.
Тау системаһының үҙәге - Уралтау һырты, ул Ағиҙел һәм Урал йылғаларын айырып тора. Ул Көньяҡ Уралдың көнсығыш өлөшөндә 500 км оҙонлоҡта, киңлеге 5-тән 30 км-ға тиклем. Иң бейек түбәһе 1067 м (Әрүәк тауы, Белореттың көньяғындараҡ); һырттың уртаса бейеклеге 800—900 м, ә яҡындағы үҙәндәр 400—500 м -ға түбәнерәк. Уралтау һырты бер нисә параллель теҙмәнән һәм ҙур булмаған армыттарҙан тора, улар киң генә уйпаттар менән айырылған. Улар һөҙәк кенә, урыны менән һуйырташтар, кварцит һәм конгломераттар өйөмдәре генә ҡалҡып тора.
Ағиҙел йылғаһы үҙәне көнбайышҡа табан бер нисә параллель рәүештә килгән бейек ҡаялы тау сылбырҙарын айыра. Ул һыҙатта иң бейек һырттар – Егәлге һәм Машаҡ, ә иң бейек тау массивтары – Ямантау һәм Ирәмәл. Улар бик ҡаты кварц ҡомташтарҙан һәм балсыҡлы сланецтан тора. Тау битләүҙәре 1 100 м бейеклеккә тиклем ылыҫлы урмандар менән ҡапланған, ә өҫтәрәк таш һибелмәләр өҫтөнлөк итә..
Көнбайышҡараҡ уртаса бейеклеге 1 000 м тәшкил иткән тау сылбырҙары китә, бик һирәктәре генә бейегерәк. Тау сылбырҙары үҙ-ара киң йылға үҙәндәре менән айырыла, тар ғына үҙәндәр һәр тармаҡты һырттарға һәм массивтарға бүлә. Төп һырттары Елмерҙәк, Йөрөмәтау, Колу, Ҡаратау.
Көнсығыштараҡ Көньяҡ Урал һырттары: Ирәндек һәм Ҡырҡтытау теҙелеп китә. Улар ултырма ғына түгел, вулкандан ҡалған тау тоҡомдары арҡаһында ла ҡатмарлы төҙөлөшлө. Тауҙар ныҡ емерелгән, һырттары шыма, әммә вулканлы тоҡомдар яланғасланған урындарҙа ҡаялар, ташлыҡтар килеп сыға.Силәбе һәм Ырымбур өлкәләрендә көньяҡта тауҙар бөтә һәм дала, арыраҡ ярымсүллектәр башлана.
Көньяҡ Урал рельефы Урал тау иленең геологик тарихын сағылдыра. Көньяҡ-Урал тау иленең көнсығыштан көнбайышҡа табан геоморфологик провинциялары:
* Урал алды сик бөгөлө;
* Көнбайыш Урал ҡоролошо платформаһы ситке бассейндарының юғары ҡалҡынған рифей нигеҙҙәренән тора;
* Үҙәк Урал ҡоролошо («кристаллик зона») платформа нигеҙҙәренең юғары ҡалҡҡан комплекстарынан һәм тәүпалеозой уралид ҡатламдарынан тора ;
* Көнсығыш Урал ҡоролошо тигеҙ утрау дуғаларынан һәм микроконтиненталь террейндарҙан хасил;
* Себер уйпатының көнбайыш сиге Урал аръяғы палеозой йыйырсыҡлы билбауына инә һәм пострифт мезозой-кайнозой ултырмалаларынан хасил.
* Ямантау (1 640 м)
* Оло Ирәмәл (1 582 м)
* Оло Шелом (1 427 м)
* Оло Нурғыш (1 406 м)
* Поперечная (1 389 м)
* Ҡашҡатүр (1 342 м)
* Широкая (1 332 м)
* Яланғас (1 298 м)
* Яланғастауҙың икенсе убаһы (1 198 м)
* Ҡараташ (1 171 м)
* Круглица (1 178 м)
* Откликной гребень (1 155 м)
* Весёлая (1 153 м)
* Малиновая (1 152 м)
* Ҡараташ (1 118 м)
* Әрүәкрәз (1 068 м)
* Икетуған (1 067 м)
* Катушка (1 043 м)
* Мәсем (1 040 м)
* Репная (1 032 м)
* Ҡорташтау (1 019 м)
* Көркәк (1 008 м)
* Йөрөмәтау (1 003 м)
# Туғай сәпсеге

Туғай сәпсеге, туғай кәмәрсеге, һары сәпсек, һары кәмәрсек (урыҫ. желтоспинная трясогузка).

# Туғай сәпсеге
## Ҡылыҡһырлама

Турғайҙан бәләкәйерәк. Оҙон ҡойроғон өҙлөкһөҙ бәүелтеп йөрөүсе төҙөк кәүҙәле матур ҡош. Башы, елкәһе һары, күҙҙәре өҫтөндә аҡ ҡаштары бар. Ҡанаттары, ҡойроғо аҡ һыҙыҡлы ҡара-көрән. Арҡаһы, кәүҙәһенең аҫ яғы һары. Башҡа сәпсектәрҙән һырты һары булыуы менән айырыла.

# Туғай сәпсеге
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «тсит-ит».

# Туғай сәпсеге
## Йәшәү рәүеше

Һыу буйындағы болонлоҡтарҙа, туғайҙарҙа, батҡыл урындарҙа йәшәй. Бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә була. Ҡыҙғылт көрән таплы 3—5 бөртөк йәшкелт зәңгәр йомортҡа һала
# Нерута (йылға)

Нерута — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 148 км.

# Нерута (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000056572
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005657
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Миҙиәк мәҙрәсәһе

Миҙиәк мәҙрәсәһе — XIX—XX быуаттарҙа Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙенең Миҙиәк ауылында урынлашҡан мәҙрәсә.

# Миҙиәк мәҙрәсәһе
## Тарихы

1860 йылда ауылдың йәмиғ мәсете базаһында мәктәп булараҡ асыла. Һуңғараҡ, 1883 йылдың декабрь айынан мәҙрәсәгә әйләндерелә. Нигеҙ һалыусыһы Ғ. Ғ. Ҡорбанғәлиев. Ырымбур мосолмандар назаратына буйһонған. 1874 йылдан халыҡ мәғарифы ҡарамағында була. Дворян Ғ. Ҡорбанғәлиев ярҙамында тотола.
Уҡытыу‑тәрбиә эшенә Ҡорбанғәлиев һәм мөғәллим Д. Көсөков етәкселек итә. Башлыса 7—11 йәшлек ир балалар ҡабул ителгән. Уҡыу ваҡыты — 7—10 йыл. XIX—XX быуаттарҙа Башҡортостанға йәдитселек үтеп ингән. Әммә был мәҙрәсә иҫке ысуллы була . Уҡыу программаһына Ҡөрьән өйрәнеү ғилеме, хәҙис өйрәнеү ғилеме, фикһ, ғәрәп теле, төрки һ.б. инә. 1913 йылда 320 уҡыусы булған. .
Бының сәбәбе булып Ырымбур крайы ахуны Ғабдулла ишандың, яңылыҡтар керетеүгә ҡаршы тороуы тора. Был мәҙрәсә бик данлыҡлы мәҙрәсәләрҙән иҫәпләнгән. Унда ғәрәп теле, фарсы теле, Ҡәръән тәфсире ныҡлап өйрәтелгән.
Себерҙән һәм Байкал аръяғынан аҡтар хәрби частәре менән бергә башҡорт ғәскәре киткәс, Миҙиәк мәҙрәсәһе ябыла.

# Миҙиәк мәҙрәсәһе
## Билдәле уҡыусылары

* Ҡорбанғәлиев Мөхәммәт-Ғәбделхәй — башҡорт мәғрифәтсеһе, ХХ быуаттың тәүге яртыһының күренекле дини, сәйәси һәм ижтимағи шәхесе. Японияла һәм Маньчжурияла тәүге мосолман мәсеттәрен нигеҙләүсе.
# Советтарға ҡаршы грек контрреволюцион баш күтәреүсе шпион йәшерен ойошмаһы

Советтарға ҡаршы грек контрреволюцион баш күтәреүсе шпион йәшерен ойошмаһы (ГАКПШПО) — ысынында ғәмәлдә булмаған ойошма тураһында НКВД тарафынан Украина гректары араһында репрессиялар үткәреүҙе һәм тамырлаштырыу сәйәсәтен бөтөрөүҙе аҡлау өсөн уйлап сығарылған эш.
Ойошманың маҡсаттары буйынса, йәнәһе, гректар Ҡыҙыл Армия тылында ихтилал әҙерләгәндәр, шпион һәм ҡоротҡос эш алып барғандар. Шул уҡ ваҡытта йәшерен ойошма Төньяҡ Кавказ, Абхазия, Ҡырым, Донбасс уң троцкистар ойошмаһы һәм украин милләтселәре һә шундай уҡ контрреволюцион ойошмалар менән, йәнәһе, бәйләнеш тотҡан.
Ҡулға алыуҙар 1937 йылдың декабренән 1938 йылдың башына тиклем Мариуполь, Сталино, Харьков, Одесса һәм Киев ҡалаларында үткәрелә. Ойошма эше буйынса эллинлыҡ сәйәсәтенә, шулай уҡ грек мәҙәни һәм уҡыу-уҡытыу йорттарына ҡағылышы булғандарҙың барыһы ла тиерлек ҡулға алына: Милли әҙселектәр үҙәк комиссариаты грек секцияһының элекке башлығы С. Яли, өлкә башҡарма комитеты секретары П. Богадица, грек «Колективитис» гәзитенең, «Пионерис» журналының һәм Донецк өлкә грек нәшриәтенең бөтә хеҙмәткәрҙәре (Г. Костоправ, А. Дмитриу, Г. Кудаковцев, Ф. Яли, Л. Лео, М. Тишлек, А. Мегильбей, Х Хараман, Х. Акритас, Ф. Самарчиди, К. Скилис), грек педагогия училищеһы һәм грек мәктәптәре уҡытыусылары составы мариупольщина грек, грек (И. Левопулос, И. Бешевли, М. Спинжа, Г Лелнидас һәм башҡалар.), Грек милли театрҙың элекке хеҙмәткәре, Харьков, Киев һәм Одесса ҡалаларындағы Көнсығыш халыҡтары йорттары ағзалары.
# Яны-Инк-Вор

Яны-Инк-Вор — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вор-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Яны-Инк-Вор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300024581
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302458
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Оло Петряк

Оло Петряк — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 939 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.

# Оло Петряк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200029700
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202970
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Истамғолов Әмир Мираҫ улы

Истамғолов Әмир Мираҫ улы (5 июнь 1931 йыл — 3 август 2009 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1949—1992 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы «Ҡыҙыл Башҡортостан» совхозы Һамар бүлексәһе механизаторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).

# Истамғолов Әмир Мираҫ улы
## Биографияһы

Әмир Мираҫ улы Истамғолов 1931 йылдың 5 июнендә БАССР-ҙың Әбйәлил районы Ярлыҡап ауылында тыуа.
Белеме — тулы булмаған урта. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1946 йылда «Ҡыҙыл Башҡортостан» совхозының Һамар бүлексәһендә башлай. 1948—1949 йылдарҙа совхозда ойошторолған тракторсылар курсында уҡый. 1949 йылдан — тракторсы-машинист, «Ҡыҙыл Башҡортостан» совхоздың Һамар бүлексәһе механизаторы.
Фиҙакәр хеҙмәте менән совхоз буйынса иген культураларының уңышын арттырыуға булышлыҡ итә. Шарттар насар булған 1980 йылда ла хужалыҡ буйынса гектарынан 24,8 центнер иген алына. Унынсы биш йыллыҡта һәр гектарҙан уртаса 20,8 центнер уңыш йыйыла, туғыҙынсы ун йыллыҡта был күрһәткес 17,2 центнер була.
1980 йылда һәм унынсы биш йыллыҡта ауыл хужалығын үҫтереүҙәге, дәүләткә иген һәм ер эшкәртеүҙең башҡа продукттарын етештереү һәм һатыу буйынса социалистик йөкләмәләрҙе арттырып үтәүҙәге әһәмиәтле уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 23 февралендәге Указы менән Әмир Истамғоловҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
1991 йылда хаҡлы ялға сыға, 2009 йылдың 3 авгусында вафат була.

# Истамғолов Әмир Мираҫ улы
## Маҡтаулы исмедәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981)
* Ленин ордены (1981)
* Октябрь Революцияһы ордены (1975)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)
* миҙалдар.
# Хәрби хеҙмәткәр

Хәрби хеҙмәткәр — дәүләт именлеге һәм оборона өлкәһендәге мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йүнәлтелгән хәрби хеҙмәт вазифаһын башҡарыусы һәм уның менән билдәләнгән бурыстар үтәүсе шәхес (кеше). Бының менән бәйле ул махсус хоҡуҡи статусҡа эйә.

# Хәрби хеҙмәткәр
## Рәсәй империяһы

«Хәрби хеҙмәткәрҙәр» һүҙ бәйләнеше хеҙмәт кешеләре исеме менән беренсе тапҡыр «Бөйөк Мәскәү кенәзлеге» документтарында телгә алына (хәрби кешеләр тип ул заманда бөйөк кенәзгә хеҙмәт итеү бурысы йәки «хәрби эш алып барыу» менән бәйле дворяндарҙе атап йөрөткәндәр.
Ул ваҡыт документтарына, мәҫәлән, «Уложение о службе» (1555 йыл), «Судебником» Ивана IV (1559 йыл), «Соборное уложение» Алексея Михайловича (1649 йыл) ярашлы «хеҙмәт кешеләре» (хәрби кешеләр) «служилые люди» («ратные люди») «дәүләт хеҙмәтендә» торған, бының өсөн ер һәм дәүләттән эш хаҡы жалованье алған.
Һуңынан Рәсәй империяһында хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең «прибор буйынса» (набор буйынса) йыйылма буйынса тупланған яңы категорияһы барлыҡҡа килә. Хәрби хеҙмәт өсөн уларға ер һәм поместье (усадьба) түгел, ә ҡаҙнанан аҡсалата һәм иген менән эш хаҡы, кейем һәм аяҡ кейеме, хәрби әйберҙәр бирәләр. Уларға:
* копейщики
* стрельцы
* рейторы
* пушкари
* городовые дворяне
* городовые казаки
* казаки
* һәм башҡалар.
XVII быуатта хеҙмәт кешеләре разрядына прибор буйынса яңы строй полктарының хәрби хеҙмәткәрҙәре мушкетерҙар, рейтарҙар, драгундар, һалдаттар, шулай уҡ һөрөнтө һалдаттар һәм драгундар өҫтәлә.

# Хәрби хеҙмәткәр
## Рәсәй Федерацияһы

Рәсәй Федерацияһының «Хәрби бурыс һәм хәрби хеҙмәт тураһында»ғы федераль законының 2-се статьяһына ярашлы, Рәсәй Федерацияһында хәрби хеҙмәткәрҙәр булып "башҡа ил гражданлығы булмаған һәм хәрби хеҙмәт үткән граждандар Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәрендә, Рәсәй Федерацияһы милли гвардияһы ғәскәрҙәрендә, граждандар оборонаһы өлкәһендәге бурыстарҙы хәл итеүгә вәкәләтле федераль башҡарма власть органының ҡотҡарыу хәрби формированиеларында, Рәсәй Федерацияһының Тышҡы разведка хеҙмәтендә, Рәсәй Федерацияһының Федераль именлек хеҙмәтендә, дәүләт һаҡлау органдарында, Рәсәй Федерацияһының хәрби прокуратураһы органдарында, Рәсәй Федерацияһы Тәфтиш комитетының хәрби тәфтиш органдарында һәм Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдарының мобилизация әҙерлеген тәьмин итеү федераль органында, янғынға ҡаршы федераль хеҙмәттең хәрби подразделениеларында һәм һуғыш ваҡытында булдырылған махсус формированиеларҙа, ә сит ил гражданлығы (подданныйлығы) булған граждандар һәм сит ил граждандары — Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәрендә һәм граждандар оборонаһы өлкәһендәге бурыстарҙы хәл итеүгә вәкәләтле федераль башҡарма власть органының ҡотҡарыу хәрби формированиеларында хеҙмәт итеүселәр иҫәпләнә.
Рәсәй Федерацияһы (Рәсәй) граждандары хәрби хеҙмәт башланғандан һуң «хәрби хеҙмәткәр» статусын ала һәм хәрби хеҙмәт ваҡыты тамамланғандан һуң уны юғалта.
# Баҙлауыҡ

?Баҙлауыҡ :
Lampyris noctiluca :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Быуынтыҡ аяҡлылар |
| Класс: | Бөжәктәр |
| Инфракласс: | Ҡанатлы бөжәктәр |
| Отряд: | Ҡаты ҡанатлылар |
| Ғаилә: | Баҙлауыҡтар |
Латинса исеме :
Lampyridae Latreille, 1817 :
Аҫ ғаилә :
Cyphonocerinae
Lampyrinae
Luciolinae
Ototetrinae (оспаривается)
Photurinae
Pterotus LeConte, 1859 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр |
Баҙлауыҡ (лат. Lampyridae, рус. Светляки́) — Рәсәйҙең урмандарында, еүеш болондарында осрай торған, июнь-июль айҙарында төнөн яҡтырып күренә торған йомшаҡ тәнле ҡуңыҙ; ҡарһаҡ өлөшөндә яҡтыртыу сигменты булған ҡаты ҡанатлы бөжәктәр ғаиләһе.
Яҡтыртыу органы тиренең тышҡы ҡатламында урынлашҡан, яҡтыртыуҙы фотоген күҙәнәктәр башҡара. Был күҙәнәктәр аҫтында һөт кислотаһы кристалдары урынлашҡан. Трахеялар буйлап фотоген күҙәнәктәргә кислород килә һәм окислау процессында яҡтылыҡ бүленеп сыға.
Бөжәктәрҙең личинкалары һәм йомортҡалары ла баҙлауыҡ булып яҡтырта.
# Ай-Пус-Соим

Ай-Пус-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Узюм-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ай-Пус-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300028640
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302864
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3