yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Донецкиҙа Максим Горький һәйкәлдәре

Максим Горький һәйкәлдәре — билдәле рус яҙыусыһы Максим Горькийға Донецк ҡалаһында ҡуйылған һәйкәлдәр.
Донецкиҙа Максим Горькийға бер нисә һәйкәл ҡуйылған. Уларҙың икәүһе Горький исемендәге скверҙа сиратлап урынлаштырылған (был сквер хәҙер юҡ инде, ул Артем урамынан Ябыҡ баҙарға тиклем һуҙылған була).
Горький исемендәге скверҙа икенсе һәйкәл үҙәк ремонт-механик оҫтаханаһында бронзанан ҡойолған булған һәм 1977 йылда ҡуйылған.
Һәйкәлдең авторҙары скульптор Николай Васильевич Ясиненко һәм архитектор Владимир Степанович Бучек.
Скульптура 1891 йылда Славянск тимер юл станцияһында ремонт бригадаһында эшләп йөрөгән йәш Алеша Пешковты һүрәтләй.
1997 йылда Горький исемендәге скверҙа Изге-Преображенский кафедраль собор төҙөлә башлай. Собор территорияһы бөтә скверҙы биләй. Һәйкәл Донецк дәүләт медицина университеты территорияһына күсерелә.
Һәйкәл медицина университеты территорияһына осраҡлы ғына күсерелмәй — университет Горький исемен йөрөтә. Ясиненко скульптураһынан башҡа медицина университеты территорияһында тағы ла бер Горькийгә һәйкәл бар — яҙыусының өлгөрөп еткән йәшендәге бюсы.
Шулай уҡ Крупская исемендәге Донецк өлкә китапханаһы бинаһында Максим Горькийҙың Наум Абрамович Гинзбург ижад иткән горельефы бар.
# Бориха

Бориха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тогул йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Бориха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200002517
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200251
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Поим (Ворона ҡушылдығы)

Поим — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының уң ярына тамағынан 401 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.

# Поим (Ворона ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010200212107000006236
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000623
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яҡуп ибн Ноғман әл-Болғари

Яҡуп ибн Ноғман әл-Болғари — тарихсы, ҡазый.

# Яҡуп ибн Ноғман әл-Болғари
## Биографияһы

Яҡуп ибн Ноғман әл-Болғариҙың биографияһы тураһында документаль мәғлүмәттәр юҡ.
Ризаитдин Фәхретдинов яҙып ҡалдырғанса, Яҡуп ибн Ноғман 1165 йылда вафат булған. «Сыуаш энциклопедияһы»нда (Чебоксар, 2009) 1058/59 йылда тыуған һәм 1164 йылда үлгән тип күрһәтелгән.
Имам әл-Хараймана әл-Джувейни мөриде. «Ислам энциклопедияһы»на (Истанбул, 1942) ярашлы, Яҡуп ибн Ноғман әл-Болғари танылған башҡорт ғалимы булған.
Биләр ҡалаһының ҡазыйы.
Яҡуп ибн Ноғмандың «Тәуарихи Болғарийа» исемле тарихи-әҙәби әҫәр яҙғаны мәғлүм. Был әҫәр һаҡланмаған, әммә уның менән тарихсының замандаштары әл-Гарнати, Ҡәзүини һәм башҡа ғәрәп ғалимдарын таныш икәнлеге билдәле. Әҫәрҙең өҙөктәре беҙгә ғәрәп ғалимы әл-Гарнатиҙың яҙмалары аша килеп еткән, ул бер нисә тапҡыр Волга буйы Болғарында була һәм 1135—1136 йылдарҙа Яҡуп ибн Ноғман менән осраша.
«Тәуарихи Болғарийа» әҫәренең өҙөктәре шулай уҡ Ҡәзүини ҡулъяҙмаларында һәм фольклор материалдарында осрай.
Яҡуп ибн Ноғмандың «Тәуарихи Болғарийа» тарихи-әҙәби әҫәре традициялары, Хисаметдин ибн Шәрәфетдин Мөслими, Ғәли Соҡорой һәм Тажетдин Ялсығол әл-Башҡордиларҙың шул уҡ исемдәге әҫәрҙәрендә дауам ителгән.
# Борман Владимир Алексеевич

Борман Владимир Алексеевич (7 апрель 1940 йыл — 12 ғинуар 1986 йыл) — СССР спортсыһы, грек-рим көрәше буйынса тренер. СССР-ҙың (1984) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1977). СССР-ҙың спорт мастеры (1962), Бөтә Союз категориялы судья (1985).

# Борман Владимир Алексеевич
## Биографияһы

Владимир Алексеевич Борман 1940 йылдың 7 апрелендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. 1964 йылда Омск физик культура институтын тамамлаған.
1964-66 йылдарҙа Салауат нефть химияһы комбинатында физкультура буйынса методист булып эшләй, «Труд» Ирекле спорт йәмғиәтенең (ДСО) Башҡортостан өлкә советы тренеры; 1967—1986 йылдарҙа «Трудовые резервы» Ирекле спорт йәмғиәтенең (ДСО) Башҡортостан өлкә советының өлкән тренеры, бер үк ваҡытта БАССР (1964), РСФСР (1971), СССР (1976) йыйылма командалары тренеры.
Йәйге Олимпия уйындарында көрәшселәр ярыштарының судьяһы (1980). Тәрбиәләнеүселәре араһында халыҡ-ара класлы спорт мастерҙары Әбел-Басир Батталов, Мөхәмәд-Рәсүл Батталов, Рәфис Садыков, Александр Гладков, Николай Рухтин, Станислав Ғәниевтар һәм 40-ҡа яҡын СССР спорт мастеры бар.
Владимир Борман 1986 йылдың 12 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат була.
1988 йылдан В. А. Борман иҫтәлегенә Өфөлә Бөтә Рәсәй турнирҙары, (2000 йылға тиклем Халыҡ-ара йәштәр турнирҙары) үткәрелә.
# Зубков Виктор Алексеевич

Зубков Виктор Алексеевич (15 сентябрь 1941 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре.

# Зубков Виктор Алексеевич
## Биографияһы

Зубков Виктор Алексеевич 1950 йылдың 1 сентябрендә хәҙерге Һамар өлкәһе Красноярский районы Курумоч ауылында тыуған.
* 1972 йылда «инженер-механик» һөнәре буйынса Мәскәү станок-инструменталь институтын (хәҙер «Станкин» Мәскәү дәүләт технологик университеты) тамамлаған.
* 2004—2007 йылдарҙа Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе.
* 09.10.2007 — 04.10.2016 — Рәсәй Федерацияһының Тышҡы разведка хеҙмәте директоры.
* 2017 йылдың 4 ғинуарынан — Рәсәй стратегик тикшеренеүҙәр институты директоры.
# Ләүйылға ауыл Советы (Ҡыйғы районы)

Ләүйылға ауыл советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы ауыл биләмәһе.
Административ үҙәге — Ләүйылға ауылы

# Ләүйылға ауыл Советы (Ҡыйғы районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең административ-территориаль ҡоролошон, сиктәрен үҙгәртеү тураһындағы» Законының 1-се статьяһы, 186-сы бүлегендә (йөҙ ҙә һикһән алтынсы бүлеге 2005 йылдың 20 июлендәге 211-З-се БР Законында ҡабул ителгән) блай тиелгән:
# Вомлесшор

Вомлесшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Вомлесъю йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Вомлесшор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070739
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007073
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Карасу (Катунь ҡушылдығы)

Карасу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 333 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Карасу (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100005933
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100593
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лори ҡәлғәһе

Лори ҡәлғәһе (әрм. Լոռի Բերդ, Лори-Берд) — урта быуат әрмән ҡәлғәһе. Ташир-Дзорагет батшалығының хакимы Ерһеҙ Давид I тарафынан Дзорагет йылғаһының һул ярында нигеҙләнгән. 1065 йылдан 1113 йылға тиклем Ташир-Дзорагет батшалығының үҙәге була. Хәҙерге ваҡытта Әрмәнстандың Лори өлкәһендә, Степанаван ҡалаһынан көнсығышҡа табан 4 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Лори ҡәлғәһе
## Тарихы

Ҡәлғә X быуатта нигеҙләнгән, ул Урут (Мисхана) һәм Дзорагет йылғаларының тәрән тарлауыҡтары менән уратып алынған территорияла урынлашҡан. Ҡәлғәнең цитаделе 9 гектар биләмәне алып торған һәм яҡынса 200 метр оҙонлоҡтағы ҡеүәтле оборона стенаһы менән һаҡланған. Стена буйлап һыу тултырылған соҡор урынлашҡан. Цитадель ҡапҡалары ҡәлғәнең төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлаштырылған. Уларҙың ҡайһы берҙәренең генә ҡәлғәнең емереклектәре һаҡланып ҡалған.
Цитадель тирәләй урынлашҡан ҡала яҡынса 25 гектар территорияны биләгән. Ҡала шулай уҡ стеналар менән уратып алынған, уларҙан тик фундамент ҡалдыҡтары ғына һаҡланған.
   — Бөйөк Вардан, «Дөйөм тарих»
Был ҡаланы тышҡы донъя менән тарлауыҡ аша һалынған ике күпер тоташтырған. Уларҙың берәүһенән нигеҙҙең тик бер өлөшө генә ҡалған, ә икенсеһе, тулыһынса һаҡланып ҡалған, реставрацияланған. Был бер яҡлы еңел таш ҡоролма, уның бағанаһында еңелсә атыу аркаһы бар, ул ике төп ҡыйыш ике дуғаны ла бер-береһенә яйлап тоташтыра.
Лори-Берданың яҙмышы, Әрмәнстандың урта быуаттағы башҡа ҡалаларының яҙмышы кеүек үк, аяныслы. Татар-монгол урҙалары Лори-Бердты 1238 йылда ҡамай һәм баҫып ала, бер ниндәй ҙә аяуһыҙ туҙҙыра. Һуңынан бер нисә быуат дауамында ҡәлғә сит яҡ кешеләре тарафынан бер нисә тапҡыр таланған. Әкренләп ҡалала йәшәүселәр күсеп киткән һәм XVIII быуат аҙағында уҡ боронғо ҡәлғәнән бәләкәй генә ауыл ҡалған, XX быуатта ул ҡаланан көнбайышҡа күсерелгән.
1602 йылда мәликтар Назар һәм Дай Лорийскийҙар үҙҙәренең Лори өлкәһенә боронғо хоҡуҡтарын раҫлаған Сәфәүиҙәр шаһы Бөйөк Ғәббәс I-нән фарман алған. Уларҙан Лорис-Меликовтарҙың затлы нәҫеле сыға.

# Лори ҡәлғәһе
## Археология

Ҡалала ҡаҙыу эштәре барышында табылған көнкүреш предметтары һәм ҡоралдары Лори-Бердтың урта быуаттар тарихы һәм мәҙәниәте буйынса мәғлүмәт бирә.
# Ғөбәйҙулла

Ғөбәйҙулла (икенсе исеме Ҡуштүбә) (рус. Губайдуллино (Куштуба)) — бөткән ауыл. 1836—1850 йылдар арауығында барлыҡҡа килгән. 1916—1930 йылдарҙа ауыл сиктәрендә сәсмә алтын йыуыу буйынса старателдәр артеле ойошторола. 1931 йылдан Башҡортостандың Баймаҡ районы Темәс ауыл Советы составындағы ауыл. 1969 йылдан һуң ауылдар исемлегенән алына.

# Ғөбәйҙулла
## Географик урыны

Ғөбәйҙулла ауылы Ирәндек һырты итәгендә, Разия йылғаһы (Теләпкәркә, Шырҙы, Һаҡмар йылғалары ҡушылдығы) буйында урынлашҡан булған. Ауыл Советы үҙәге Темәстән — төньяҡҡа табан 12 км, район үҙәге Баймаҡтан төньяҡ-көнбайышҡа табан 67 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Ғөбәйҙулла
## Тарихы

Тарихсы Ә. З. Әсфәндиәров фекеренсә, Ғөбәйҙулла ауылы 1836—1850 йылдарҙа барлыҡҡа килгән. «Баймакский край» китабы авторҙары, ауылға нигеҙ һалыусының йәшәү йылдарынан сығып, ауылдың нигеҙләү даталарын 1778—1883 йылдар тип билдәләй. Ауылға нигеҙ һалыусының исеме билдәле: Ғөбәйҙулла Илсеғолов, уның улдары — Һатыу һәм Дәүләтҡол. Сығышы аныҡ билдәләнмәгән, әммә тикшеренеүсе фаразлауынса, Темәс йәки Әмин ауылдарынан булыуы мөмкин, сөнки яңы ауыл ошо ауылдарҙан 8-10 саҡрымда ғына була. Ғөбәйҙулла ауылының икенсе исеме — Ҡуштүбә. Ауыл өс ҡалҡыулыҡ — Оло Түбә, Урта Түбә һәм Бәләкәй Түбә — араһында ятҡанға күрә, ауылға ошо матур исем бирелгән, тип фаразлана.
Октябрь революцияһына тиклем үк, 1916 йылда, ауылда сәсмә алтын йыуыу буйынса старателдәр артеле ойошторола. Ауыл халҡы башлыса шул артелдә шөғөлләнә. 1920 йылда 39 йортта 221 кеше йәшәһә, 1928 йылда — 188 кеше. 1931 йылда артель үҙ эшен тамамлай һәм крәҫтиәндәр «Ирәндек» исемемле ауыл хужалығы артеленә берләшәләр.
1969 йылғы Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше китабында Темәс ауыл Советы составында теркәлгән.
# Кат-Кюэль-Кы

Кат-Кюэль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Эй-Кюэль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Кат-Кюэль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300066489
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306648
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡәмәр (мәғәнәләр)

Ҡәмәр — күп мәғәнәле һүҙ.
* Ҡәмәр — башҡорт ир-егеттәренең ҡаптырмалы, алтын-көмөш, уҡа-мәрйен менән биҙәлгән яҫы традицион билғауы.
* Ҡәмәр — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
# Ғазраил

Ғазраил (йәһ. עזראל‎, ғәр. عزرائيل‎, рус. Азраил, Азраэль) — йәһүд һәм ислам традицияларында үлем фәрештәһе. Ул кешеләргә икенсе донъяға күсергә ярҙам итә.

# Ғазраил
## Исламда

Ҡөрьәндә һәм сөннәттә Ғазраил исеме телгә алынмай, уның урынына Мәләк әл-мәүт (ғәр. ملك الموت‎ — үлем фәрештәһе) тигән төшөнсә ҡулланыла.
Үлем фәрештәһе - Аллаһҡа иң яҡын фәрештәләрҙең береһе. Аллаһтың бойороғо буйынса ул мәрхүмдәрҙең йәнен ала. Үлем фәрештәһе үҙ функцияһын үтәргә ярҙам иткән бик күп фәрештәләргә етәкселек итә. Хаҡ мосолмандарҙың йәнен — «Нәшитәт» тигән фәрештәләр, ә кафырҙарҙыҡын «Нәзиәт» тип аталған фәрештәләр ала.
Ҡиәмәт көнө алдынан, Исрафил фәрештә борғоһона икенсе тапҡыр өргәндән һуң, ҡайһы бер заттарҙан тыш, күктә һәм ерҙә йәшәүселәрҙең барыһы ла вафат булыр. Күпмелер ваҡыттан һуң был ҡалғандары ла үлер, ә һуңғыһы булып үлем фәрештәһе китер.

# Ғазраил
## Әҙәбиәттә

Ғазраил йыш ҡына үлемдең шиғри кәүҙәләнеше булып тора. Был сифатта ул М. И. Цветаеваның "Азраил» тигән шиғырында, шулай уҡ Байрон, Лермонтов, Эдгар По ("Israfel") һәм башҡа авторҙарҙың әҫәрҙәрендә күренә.
# Островская (Сочур ҡушылдығы)

Островская — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сочур йылғаһының һул ярына тамағынан 242 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Островская (Сочур ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200025067
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202506
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Осколкова Валентина Андреевна

Осколкова Валентина Андреевна (1905—1969) — совет волейболсыһы һәм тренеры, СССР-ҙың йыйылма командаһы уйынсыһы һәм тренеры, Европа чемпионы, 10 тапҡыр СССР чемпионы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1942), СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1956).

# Осколкова Валентина Андреевна
## Биографияһы

Валентина Осколкова Мәскәүҙә тыуған. 1931 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлай. СССР-ҙа ҡатын-ҡыҙҙар волейболына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. 1933—1936 йылдарҙа Мәскәү йыйылма командаһы составында СССР чемпионы. 1937 һәм 1938 йылдарҙа уйнаусы тренер сифатында ЦДКА командаһы өсөн сығыш яһай (1938 йылғы СССР чемпионатының көмөш призеры). 1939—1950 йылдарҙа «Локомотив» (Мәскәү) командаһы уйынсыһы, бер үк ваҡытта 1939—1945 йылдарҙа — команданың өлкән тренеры. Уның составында: СССР чемпионы (1939, 1945, 1946, 1949, 1950), Бөтә Союз беренселегенең көмөш призеры (1940, 1947, 1948). Үҙен универсаль уйынсы булараҡ күрһәтә. Беренсе булып тупты ҡулы менән аҫтан алыу техник алымын ҡуллана (1948).
1949 йылда СССР йыйылма ҡатын-ҡыҙҙар командаһы составында ҡатын-ҡыҙҙар араһында волейбол буйынса Европа чемпионы була.
1950 йылда СССР йыйылма командаһының тренеры, ә 1951—1952 йылдарҙа — өлкән тренеры булып эшләй, Европа чемпионы 1950 1951, Бөтә донъя студенттар уйындары чемпионы 1951 һәм 1953, 1952 йылда донъя чемпионы.
Педагогия фәндәре кандидаты, Ленин орденлы дәүләт үҙәк физик культура институты (ГЦОЛИФК) доценты. Волейбол тактикаһы һәм техникаһы буйынса бихисап баҫмалар авторы. 1936 йылда Бөтә Союз волейбол секцияһы Президиумының беренсе составына һайлана. 1955—1969 йылдарҙа «Спортивные игры» журналының редколлегия ағзаһы.
Валентина Осколкова 1969 йылда вафат була. Дон зыяратында ерләнгән.

# Осколкова Валентина Андреевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
- СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1942),
- СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1956).
# Тора (Пушма ҡушылдығы)

Тора — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пушма йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Тора (Пушма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000011511
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001151
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ун-Вош-Соим

Ун-Вош-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вунт-Ай-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Ун-Вош-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300022214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302221
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Юлдашбаева Фәүзиә Ураҙйән ҡыҙы

Юлдашбаева Фәүзиә Ураҙйән ҡыҙы (22 март 1947 йыл — 16 август 1996 йыл) — башҡорт шағиры. 1992 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.

# Юлдашбаева Фәүзиә Ураҙйән ҡыҙы
## Биографияһы

Фәүзиә Ураҙйән ҡыҙы Юлдашбаева 1947 йылдың 22 мартында Башҡорт АССР-ының Хәйбулла районы Әлибай ауылында тыуған. Урындағы башланғыс мәктәпте тамамлағас, Юлдыбай урта мәктәбендә уҡый.
1963 йылдан Йылайыр районы «Юлдыбай» совхозының Һаҡмар фермаһында һауынсы була.
Баймаҡта ауыл хужалығы техникумында урта махсус һөнәр алып сыға һәм Һаҡмар фермаһында хисапсы булып эшләй.
Артабан ғүмеренең һуңғы йылдарынаса ҡунаҡхана мөдире вазифаһын башҡара. 1996 йылдың 16 авгусында Йылайыр райнының Юлдыбай ауылында вафат була.

# Юлдашбаева Фәүзиә Ураҙйән ҡыҙы
## Ижади эшмәкәрлеге

Шағир 1992 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Әҙәбиәткә уҙған быуаттың 80-се йылдарында килә. Уның тәүге шиғырҙары Башҡортостан Яҙыусылар союзы тарафынан төҙөлгән «Йәш көстәр» альманахында 1981 йылда урын ала. Артабан был баҫманың 1983 һәм 1984 йылдарҙа нәшер ителгәндәрендә лә әҙиптең ижад емештәре уҡыусыға тәҡдим ителә.
1985 йылда «Һаҡмар муйылының күҙе ҡара» исемле тәүге шиғри йыйынтығы баҫылып сыға. Артабан ижадсы үҙенең әҫәрҙәрен «Йылайырым — йырлар йырым» (1990), «Сәхрәләргә сығам» (1990), «Мыр-мыраубикә йыр йырлай» (1993) һәм «Ҡояш сатҡыһы» (1994) исемле йыйынтыҡтарға туплай.

# Юлдашбаева Фәүзиә Ураҙйән ҡыҙы
## Китаптары

* Йәш көстәр. Авторҙар коллективы. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1981. — 142 б.
* Һаҡмар муйылының күҙе ҡара: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1985.
* Йылайырым — йырлар йырым: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1990.
* Сәхрәләргә сығам: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1990.
* Мыр-мырбикә йыр йырлай: Балалар өсөн шиғырҙар, әкиәт. — Өфө: Китап, 1993.
* Ҡояш сатҡыһы: Шиғырҙар. — Өфө: Китап, 1994.
* Бесәй ни өсөн мырлай?: Балалар өсөн шиғырҙар. — Өфө: Китап, 2008.
# Хетеборн

Хетеборн (нем. Heteborn) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 383 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,94 км². Диңгеҙ кимәленән 192 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6458 һәм автомобиль коды — HZ.
# Аҡсулпанов Күсәрбай Өмөтбай улы

Күсәрбай Өмөтбай улы Аҡсулпанов — хәрби эшмәкәр. 1788–1790 йылдарҙағы рус-швед һуғышында ҡатнашыусы.
1793 йылда вариҫтары менән бергә башҡорттар араһынан тәүгеләрҙән булып нәҫелдән күсеп килгән дворянлыҡ титулына лайыҡ була. Аҡсулпановтар дворяндар нәҫеленә нигеҙ һалыусы.

# Аҡсулпанов Күсәрбай Өмөтбай улы
## Биографияһы

Күсәрбай Өмөтбай улы Аҡсулпанов Нуғай даруғаһы Тәлтем-Юрматы улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ районы) Аҡсулпан (Күсәрбай) ауылында тыуған.
3-сө башҡорт полкы старшинаһы Күсәрбай Аҡсулпанов 1788–1790 йылдарҙағы рус-швед һуғышында ҡатнашҡан. 1790 йылда Рәсәй менән солох килешеүенә ҡул ҡуйғанда башҡорттар менән танышырға теләгән Швеция короле Густав III алдында ат өҫтөндә оҫта йөрөү һәм уҡтан атыу һәләтен күрһәткән.
1793 йылдың 14 февралендә Рәсәй императрицаһы Екатерина II тарафынан Күсәрбай Аҡсулпановҡа һәм уның вариҫтарына, башҡорттар араһынан тәүгеләрҙән булып нәҫелдән күсеп килгән дворян титулы бирелгән. Шулай итеп Аҡсулпановтар дворяндар нәҫеленә нигеҙ һалынған.
Күсәрбай Аҡсулпанов 1789 йылдан капитан дәрәжәһендә хеҙмәт итә, артабан — ғәскәри старшина.
1798 йылдан — VIII башҡорт кантонының, 1803 йылдан VII башҡорт кантонының) кантон башлығы.
1801 йылда 2350 дисәтинә ер һатып ала.

# Аҡсулпанов Күсәрбай Өмөтбай улы
## Ғаиләһе

Күсәрбай Аҡ­сулпановтың бишенсе быуын ҡартатаһы Аҡсулпан ул тыуған ауылға нигеҙ һалған.
Ике ҡатыны һәм өс улы булыуы билдәле.
Тәүге ҡатыны Айытбикә Юлдашеванан (1760—?) Аралбай (1783—1835), икенсе ҡатыны Ҡотлобикә Хәләтованан (1769—?) Әхмәтшафиҡ (1779—1843) һәм Тайып (1797—1847) улдары тыуа.

# Аҡсулпанов Күсәрбай Өмөтбай улы
## Хәтер

* Уның хөрмәтенә Аҡсулпан ауылының исеме Күсәрбай тип үҙгәртелә.
# Маслянка (Еловка ҡушылдығы)

Маслянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Еловка йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Маслянка (Еловка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006338
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100633
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1