yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Петар Кочич

Петар Кочич (сер. Петар Кочић; 29 июнь 1877 йыл, Стричич, Босния һәм Герцеговина, Австро-Венгрия (хәҙерге Баня-Лука, Серб Республикаһы Босния һәм Герцеговина составында) — 27 август 1916 йыл, Белград) — Босния һәм серб яҙыусыһы, драматург, йәмәғәт эшмәкәре, новелла яҙыусыһы һәм сатирик. ХХ быуат башы серб әҙәбиәтенең иң күренекле эшмәкәрҙәренең береһе.

# Петар Кочич
## Биографияһы

Славистиканы Вена университетында өйрәнә. Скопье гимназияһында уҡытыусы булып эшләй. Сараевола йәшәй, тормошоноң аҙағында — Белградта көн итә.
Радикаль ҡарашлы әүҙем сәйәсмән, тыуған ерен Австрия-Венгрия ғәскәрҙәре баҫып алыуына ризаһыҙлыҡ белдерә, ә һуңынан Босния һәм Герцеговина аннексияһы менән ризалашмай. Радикаль ҡараштары өсөн — 1907 һәм 1909 йылдарҙа — Австрия-венгрия властарынан эҙәрлекләнә һәм ҡулға алына. 1910 йылда Босния парламентына һайланды.
Белградта Яңы зыяратта ерләнгән.

# Петар Кочич
## Ижады

П.Кочичтың ижады феодал эксплуатацияһынан, австро-венгр властарының террорынан йонсоған босния крәҫтиәндәренең трагик яҙмышына арналған.
Үҙенең проза һәм драма әҫәрҙәрендә персонаждарҙың тормошон һәм яҙмыштарын күрһәткән, шулай уҡ халыҡ теленең нәфис өлгөләрен оҫта файҙаланған. Австрия-Венгрия властарының идара итеүенең кире социаль эҙемтәләрен реаль һәм сатира аша һүрәтләй.
Уның иң мөһим әҫәре иҫәпләнгән сатирик пьесаһы «Бурһыҡ суд алдында» (1904) («Sudom pred jazavac») оҙаҡ ваҡыт сәхнәлә күрһәтелә һәм ҙур уңыш менән файҙалана.

# Петар Кочич
## Танылыуы һәм хәтер

Петар Кочичтың тормошо һәм ижадына тыуған ерендә оло хөрмәт күрһәтелә.
* Сербияның бер нисә ҡалаһында, Босния һәм Герцеговина ҡалаларында уның хөрмәтенә һәйкәлдәр ҡуйылған.
* Яҙыусы һүрәттәре Серб Республикаһының 1993 йылда сығарылған барлыҡ динар банкноталарында урынлаштырылған, 1998 йылда 100 маркаға конверсияланған Босния һәм Герцеговинаның милли валютаһында сығарылған.
* 1977 йылда Югославия почтаһы яҙыусының 100 йыллыҡ юбилейына арнап марка сығара.
* «Кочићево ҡәләме» һәм «Кочићева књига» исемле әҙәби премиялар булдырылған.
* 1980—1999 йыл осоронда Серб Республикаһы халыҡ һәм университет китапханаһы Петар Кочич исемен йөрөтә.

# Петар Кочич
## Һайланма әҫәрҙәре

* Сабирать дјела, 3 томда, 1967.
# Бройнроде

Бройнроде (нем. Bräunrode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 477 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,75 км². Диңгеҙ кимәленән 308 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH.
# Магдебург

Магдебург (нем. Magdeburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 235723 кеше йәшәй. Майҙаны — 200,95 км². Диңгеҙ кимәленән 56 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — һәм автомобиль коды — MD.
# Кесе Ваткуль

Кесе Ваткуль — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ваткуль йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Ваткуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200009380
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200938
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Каменнов йорто

1850
Каменнов йорто — Таганрог ҡалаһының уртаһында Итальянский тыҡрығы, 27 адресы буйынса урынлашҡан XIX быуат уртаһында төҙөлгән ике ҡатлы йорт. Регион әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. 1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се һанлы ҡарар.

# Каменнов йорто
## Тарихы

Каменновтың Таганрогтағы йорто башта табыш йорто итеп төҙөлә. Ул 1850 йылда сауҙагәр A. A. Монети аҡсаһына эшләнә, 1880 йылдарҙа дворян һәм алпауыт Михаил Петрович Каменнов милкенә күсә. Таганрог ҡалаһы тарихында Монети исеме грек эмигранттарының йәтим балаларын Петербургҡа оҙатып барыу һәм Ҡырым һуғышы барышында десант корпусы төшөрөүҙе кире ҡағыу, ҡалала янғын таралыуға юл ҡуймау менән бәйле осрай. Совет власы йылдарында йорт национализациялана.
Был йортта шағирә һәм тәржемәсе Парнок София Яковлевна, шағир, музыкант, совет джазы пионеры, тәржемәсе, бейеүсе, хореограф Парнах Валентин Яковлевич, шағирә Тараховская Елизавета Яковлевна йәшәйҙәр.
Тыуған яҡты өйрәнеүселәр араһында был йортто уның һуңғы хужаһы буйынса — Каменнов йорто тип атайҙар. Йорт көньяҡ классицизм стилендә төҙөлә. Бер яғы менән Александр урамына ҡарай.
Подвалы булған ике ҡатлы йорттоң тәҙрәләре йөҙлөк һәм тәҙрә уйымын биҙәп тороусы көпләүсе таш менән ҡаймалап алынған. Икенсе ҡатта тәҙрәләр өҫтөндә кәрниздәр эшләнгән. Икенсе ҡаттағы кәрниз буйлап урынлаштырылған сығынтылар һәм филёнканан яһалған этаж ара һыҙат иғтибарҙы йәлеп итеп тора. Инеү ишеге Александр урамы яғынан да, ихата яғынан да бар.
Бинаның фасады штукатуркаланған һәм ике төҫлө буяуға буялған. Дөйөм ерлек һары төҫтә, архитектура деталдәре аҡ төҫкә буялған, был уларҙың айырылып тороуын тәьмин итә. Хәҙерге ваҡытта был торлаҡ йорт, асыҡ йәшел төҫкә буялған. Торошо ҡәнәғәтләнерлек. Регион әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә индерелгән (1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се һанлы ҡарар).
# Поперечка

Поперечка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чистюнька йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Поперечка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000867
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200086
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шаблиевка (станция)

Шаблиевка — Ростов төбәгендә Төньяҡ-Кавказ тимер юлының тимер юля станцияһы, Ростов өлкәһе Сальский районы Шаблиевка ауылында урынлашҡан.

# Шаблиевка (станция)
## Станция эшмәкәрлеге

Шаблиевка станцияһы Волгоград-1 — Сальск тимер юлының ике юллы үҙгәреүсән ток менән электрлаштырылған һыҙығында ята.
Станцияның Ростов өлкәһе Сальский районының Шаблиевка ауылында урынлашҡан ҡыҙыл кирбестән ике ҡатлы вокзалы бар.
Шаблиевка станцияһы аша Сальск — Котельниково, Сальск — Куберле — Волгодонск — Морозовская йүнәлештәре буйынса һәм кирегә йөк поездары йөрөй.
Шаблиевка станцияһы Ростов-Главный, Сальск, Волгодонск һәм Куберле, шулай уҡ был йүнәлеш аралығындағы станциялар менән ҡала яны хәрәкәткә эйә. Ҡала яны поездар менән Екатериновка ауылы һәм Ростов өлкәһе Сальский районының Конезавод ҡасабаһы халҡы ҡуллана.
Алыҫ юлға йөрөүсе пассажир поездары Шаблиевка станцияһында туҡтамай.
# Мөхтәр Сәғитов музейы

Мөхтәр Сәғитов музейы— Башҡорт халыҡ ижады белгесе, ғалим фольклорсы, филология фәндәре кандидаты, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты Мөхтәр Мофаззал улы Сәғитовтың музейы Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында урынлашҡан.

# Мөхтәр Сәғитов музейы
## Тарихы һәм һүрәтләү

Музей Мөхтәр Сәғитовтың тыуған ауылында асыла һәм уның тормошо һәм эшмәкәрлегенә арнала. 1993 йылда Мөхтәр Сәғитовтың 60-йәшлек юбилейы хөрмәтенә ғилми-ғәмәли конференция үткәрелә. Конференцияла бөйөк ғалимдың исемен мәңгеләштереү буйынса Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы алдында Мөхтәр Сәғитов музейын асыу тәҡдим ителә. 1995 йылдың 16 ғинуарында Милли музей филиалы булараҡ ойошторола, 2002 йылда алып Милли әҙәби музей филиалы, 2006 йылда хәҙерге статусын ала.
Музейҙа бер экспозиция залы бар. Ғалимдың бөтә тормошо һәм ижади эшмәкәрлеге ун стенд-планшетта хронология тәртибендә сағылған. 11 быуынына тиклем шәжәрәһе, мөйөш витринала шәхси әйберҙәре, ҡулъяҙмалары, мәҡәләләре, диссертация эшенең планы; ул ҡатнашҡан фольклор экспедициялары, халыҡ‑ара конференциялар, симпозиумдар, фәнни форумдар материалдары бар. Бигерәк тә муляждар – ташҡа оҡшаған ҙур киҫәктәрҙә донъяның тиҫтәләгән теленә ғалим тәржемә иткән «Урал батыр», «Аҡбузат» эпостарына иллюстрациялар менән күренештәр иғтибарҙы йәлеп итә. Шулай уҡ этнография әйберҙәре һәм боронғо китаптар бар.
Музейҙың адресы: 453580, Республика Башкортостан Республикаһы, Бөрйән районы, Иҫке Собханғол ауылы, Ленин урамы
Эш ваҡыты: Дүшәмбе-йома, сәғәт 9.00 сәғәт 17.00 тиклем
# Рә

Рә (рус. Ря) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй һәм Йәрмәкәй райондары биләмәләрендә аға. Йылға Ыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 458 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км, һыу бассейны майҙаны — 755 км².

# Рә
## Этимологияһы

Рә (урыҫса Ря — ра/рә; ҫRәWә, ҫRәVә һинд-европа телдәренән алынған булыуы мөмкин. Мәғәнәһе йылға, ағым.

# Рә
## Географияһы һәм гидрологияһы

Йылға Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында баш ала. Йылға буйында Малиновка, Парафеевка, Мартынов, Түбәнге Олойылға, Йәрмәкәй, Абдулла һәм Рәтамаҡ ауылдары урынлашҡан.

# Рә
## Ҡушылдыҡтары

* Күтәмәле
* Ҡырҡнарат
* Ҡоръятмаҫ
* Күпсәнәй
* Шарлама
* Сүлмәк (Мордва Сүлмәге)

# Рә
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100027858
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102785
— Бассейн коды — 10.01.01.013
— ГӨ буйынса томы — 11
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Косья (Иса ҡушылдығы)

Косья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ис йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Косья (Иса ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004534
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200453
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Удештедт

Удештедт (нем. Udestedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 809 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,3 км². Диңгеҙ кимәленән 174 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99198 һәм автомобиль коды — SOM.
# Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы

Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы (27 ғинуар 1961 йыл) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 2012—2018 йылдарҙа Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы. 2018 йылдан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙан Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2016), Дуҫлыҡ ордены (2015) һәм Почёт ордендары (2022) кавалеры.

# Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы
## Биографияһы

Ирек Ишмөхәмәт улы Ялалов 1961 йылдың 27 ғинуарында Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
Өфө нефть институтын (инженер-төҙөүсе) һәм Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтын (юрист) тамамлаған. Юридик фәндәр кандидаты.

# Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы
## Хеҙмәт юлы

1983—1986 йылдар -СУ-6 Эре панелле йорттар төҙөү тресы пррабы, мастеры;
1986—1989 йылдар — ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Октябрь район комитеты секретары;
1989—1990 йылдар — КПСС-тың Өфө ҡалаһы Октябрь район комитетының идеология һәм социаль-иҡтисади анализ секторҙары инструкторы;
1990—1995 йылдар — «Восток» Халыҡ-ара тармаҡ-ара концерны, Востокстрой −2 МП директоры урынбаҫары, Востокстрой −7 МП директоры;
2011 йылдың декабре — 2012 йылдың ғинуары — Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы.
2012 йылдың 18 ғинуарынан — 2018 йылдың 27 сентябренә тиклем Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡала хакимиәте башлығы.
2018 йылдан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙан Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы ағзаһы.

# Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙағы ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (2002).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2016).
* Дуҫлыҡ ордены (2015).
* Почёт ордены (2022).
# Максимов Глеб Юрьевич

Максимов Глеб Юрьевич (13 октябрь 1926 йыл — 26 август 2001 йыл) — совет ғалимы һәм инженер-конструкторы, техник фәндәр кандидаты, донъяла беренсе Ерҙең яһалма юлдашын (Спутник-1) булдырғаны һәм осоуын тормошҡа ашырғаны өсөн Ленин премияһы лауреаты, уйлап табыусы.

# Максимов Глеб Юрьевич
## Биографияһы

Глеб Юрьевич Максимов 1926 йылдың 13 октябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1949 йылда Максимов Серго Орджоникидзе исемендәге Мәскәү авиация институтын тамамлай, һәм тамамлағандан һуң шунда уҡ, Михаил Клавдиевич Тихонравовтың тикшеренеү төркөмө составын киңәйтеү буйынса нигеҙләүе арҡаһында, Глеб ғилми-тикшеренеү институты-4-кә эләгә.
1956 йылда Глеб Юрьевич Максимов «Юлдаш-1» проектын эшләй, ул донъяла беренсе яһалма Ер юлдашы була. Һуңынан Глеб планета-ара проекттарға күсә, «Марс-1», «Венера-1», «Венера-2», «Венера-1» юлдаштарын проектлауҙа ҡатнаша.
1959 йылда Тихонравов етәкселегендә ОКБ-1 проект бүлегендә Глеб Максимов Марсҡа осоу өсөн караптар проектлау мөмкинлектәрен тикшереү буйынса конструкторҙар төркөмөнөң береһен етәкләй (икенсе төркөм етәксеһе Феоктистов Константин Петрович була). Максимовтың проектына ярашлы өс космонавттан торған экипажы менән массаһы буйынса ҙур булмаған карап төҙөү планлаштырыла, ә эшләнгән план Марсты, уның өҫтөнә ултырмайынса, осоп үтеү траекторияһында тикшеренеүҙәр менән урап сығыуҙы, йәки караптың Марс тирәләй орбитаға сыҡмайынса артабанғы Ергә әйләнеп ҡайтыуын һәм айырылып төшөрөү аппараты Ергә төшөүен күҙ уңында тотҡан була.
Марсҡа осоуға әҙерлек бик етди бара, КПСС Үҙәк Комитеты һәм СССР Министрҙар Советының 1960 йылдың 23 июнендәге 715—296 һанлы ҡарарына ярашлы, хатта старт датаһы тәғәйенләнә — 1971 йылдың 8 июне (астрономдарҙың иҫәпләүҙәре буйынса планеталарҙың бөйөк ҡаршы тороуы тип аталған иң уңайлы осор, Марс һәм Ер араһы минимумға тиклем ҡыҫҡара), ә триумф менән Ергә ҡайтыу 1974 йылдың 10 июненә планлаштырыла. 1964 йыл башына ОКБ-1 проект бүлегендә ауыр планета-ара карап төҙөү өсөн алты беркетеү модуленең проекты әҙер була һәм төп модулдең Ерҙәге макеты ҡоролған була, унда һынаусылар оҙаҡ ваҡыт ябыҡ арауыҡ шарттарында йәшәйҙәр (модулдәрҙең проекты 25 йылдан һуң ғына, «Салют» программаһы буйынса орбиталь станциялар төҙөгәндә тормошҡа ашырыла). «Аполлон» ай программаһы сиктәрендә Америка «Сатурн-1Б» ракета-йөрөтөүсеһен осорғандан һуң, СССР-ҙың бөтә Марс проекттары Ай файҙаһына ябыла.
1962 йылда Максимовтың төркөмө «Е-6» программаһы буйынса автоматик планета-ара станцияны Айға йомшаҡ ултыртыуҙы тормошҡа ашырыуға йүнәлтелгән ғилми-тикшеренеү һәм тәжрибә-конструкторлыҡ эше менән шөғөлләнә.
Күренекле конструктор, донъя практик космонавтика пионерҙарының береһе, Глеб Юрьевич Максимов 2001 йылдың 26 авгусында вафат була.
Мәскәүҙә, Ваганьковский зыяратында ерләнгән (уч. № 2).
# Ирюм

Ирюм — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Ирюм
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501112111200003972
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200397
* Бассейн коды — 14.01.05.011
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Болотная (Улыберда ҡушылдығы)

Болотная — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улыбердь йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Болотная (Улыберда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200342
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Комор

Комор, рәсми исеме Комор Утрауҙары союзы, йыш ҡына Комор утрауҙары тигән исем ҡулланыла (2002 йылға тиклем— Комор утрауҙары федераль ислам республикаһы ) — Көняығыш Африкала урынлашҡан дәүләт. Һинд океанында Мозамбик боғаҙының төньяғында, төньяҡ Мадагаскар һәм Мозамбик араһында урынлашҡан.
Майҙаны — 1862 км². Халҡы — 752 мең кеше тирәһе (2009 йылда), башлыса анталоатра халҡы йәшәй. Баш ҡалаһы — Морони ҡалаһы.
Исеме al-qamar (аль-камaр) тигән ғәрәп телеғәрәп һүҙенән килеп сыҡҡан, Ай тигәнде аңлата. Ай дәүләт флагына төшөрөлгән.
Рәсми телдәр — комор (суахили теле туғандаш), француз һәм ғәрәп телдәре.
Дәүләт дине — ислам.
# Беляков Вячеслав Филиппович

Беляков Вячеслав Филиппович (2 март 1939 йыл — 20 ноябрь 2021 йыл) — баянсы, педагог, музыка-йәмәғәт эшмәкәре. Профессор (1980). РСФСР‑ҙың (1974) һәм БАССР‑ҙың (1968) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

# Беляков Вячеслав Филиппович
## Биографияһы

Вячеслав Филиппович Беляков 1939 йылдың 2 мартында Мәскәүҙә тыуған. 1964 йылда Гнесиндар исемендәге музыка һәм педагогия институтының Н. Я. Чайкин класын тамамлай.
1963—68 йылдарҙа Гнесиндар исемендәге музыка һәм педагогия институтының Өфө уҡытыу-консультация пункты кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара, бер үк ваҡытта Өфө сәнғәт училищеһының бүлек мөдире. 1968—83 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтының халыҡ музыка ҡоралдары кафедраһы мөдире, 1974—78 йылдарҙа уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса проректоры. 1983 йылда Мәскәү мәҙәниәт институтында эшләй, 1984 йылдан алып Гнесиндар исемендәге Рәсәй музыка академияһында уҡыта, 1984—96 йылдарҙа халыҡ музыка ҡоралдары кафедраһы мөдире вазифаһын башҡара.
Вячеслав Беляковҡа башҡарыу сәнғәтенә юғары оҫталыҡ, камил техника, музыка стилдәрен нескә тойомлау хас. Репертуарында классик һәм заман музыкаһы, шул иҫәптән И. С. Бах, В. А. Моцарт, П. И. Чайковский, А. И. Хачатурян, Г. Г. Шендерёв, башҡорт композиторҙары М. М.Вәлиев, Х. Ш. Заимов, З.Ғ.Исмәғилев, К. Й. Рәхимов әҫәрҙәре бар. Н. Я. Инякиндың «Әпипә» татар халыҡ темаһына вариацияларын тәүге башҡарыусы. Донъяның 53 илендә гастролдәрҙә була. Башҡортостанда готово-выборный баянда башҡарыу мәктәбенә нигеҙ һалыусы. Уҡыусылары араһында Ф. Т. Арыҫланғолов, М. И.Ғәйнетдинов, Т. Т. Камалов, В. Н. Линник, В. П. Суханов, С. М. Тюфяков, В. В. Фильчёв, Р. Ю.Шәйхетдинов. 10‑дан ашыу фәнни-методик хеҙмәт авторы.
Музыкант һәм педагог 2021 йылдың 20 ноябрендә Мәскәүҙә вафат булды.

# Беляков Вячеслав Филиппович
## Ҡаҙаныштары

«Донъя кубогы» Халыҡ-ара баянсы-аккордеонсылар конкурсы лауреаты (Прага, 1962).
2013 йылда Өфөлә В. Ф. Беляков призына Халыҡ-ара баянсылар, аккордеонсылар һәм милли гармунда уйнаусылар конкурсы (2 йылға бер тапҡыр үткәрелгән) булдырыла.
# Пармузина Агрипина Антоновна

Агрипина Антоновна Пармузина (5 ноябрь 1883 йыл, Новые Вирки ауылы, Курск губернаһы — 4 апрель 1974 йыл, Новые Вирки ауылы, Сумы өлкәһе) — совет колхозсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1947). 2-4 саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты.

# Пармузина Агрипина Антоновна
## Биографияһы

1883 йылдың 5 ноябрендә Курск губернаһының Новые Вирки ауылында (бөгөн — Украинаның Сумы өлкәһе Белополье районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Иртә йәштән ауыл хужалығында эшләй. 1930 йылда «Большевик» колхозына инә, Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем шунда эшләй. 1933 йылда уны техник культуралар үҫтереү буйынса звено етәксеһе итеп тәғәйенләйҙәр. Киндер үҫтереү менән шөғөлләнә. 1939 йылда Агрипина Пармузинаның баҫыусылыҡ бригадаһы кок-сагы́з (Астралар ғаиләһенән бәпембә төрөнә ҡараған күп йыллыҡ үлән, каучуклы үҫемлек (Asteraceae)) үҫтереү менән шөғөлләнә. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Воронеж өлкәһенә эвакуациялана, бында урындағы колхоздарҙың береһендә эшләй. Сумы өлкәһе азат ителгәндән һуң тыуған ауылына әйләнеп ҡайта һәм «Большевик» колхозында сөгөлдөр үҫтереү звеноһы етәксеһе булып эшләй башлай.
1946 йылда Агрипина Пармузина етәкселеге аҫтындағы сөгөлдөр үҫтереү звеноһы һәр гектарҙан 420 центнер шәкәр сөгөлдөрө йыйып ала. Был маҡтаулы хеҙмәте өсөн 1947 йылда Агрипина Пармузина Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
1954 йылда Агрипина Пармузинаның звеноһы һәр гектарҙан 550 центнер шәкәр сөгөлдөрө һәм 300 центнер картуф йыйып ала. Был хеҙмәте өсөн ул 1955 йылда икенсе Ленин ордены менән бүләкләнә.
1957 йылда хаҡлы ялға сыға. 1974 йылдың 4 апрелендә Новые Вирки ауылында вафат була һәм урындағы ауыл зыяратында ерләнә.

# Пармузина Агрипина Антоновна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- Социалистик Хеҙмәт Геройы (19.03.1947);
- 4 Ленин ордены (19.03.1947; 1948; 06.04.1951; 21.06.1952);
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (07.02.1939).
# Вероника Новаковская-Жемняк

Верони́ка Новако́вская-Жемняк (пол. Weronika Nowakowska; 7 июль 1986 йыл, Клодзко, Польша) — Польша биатлонсыһы. 2015 йылғы донъя чемпионатының көмөш һәм бронза миҙалдарын яулаусы.

# Вероника Новаковская-Жемняк
## Спорт карьераһы

2010, 2014 һәм 2018 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнаша, биатлон буйынса донъя һәм Европа чемпионаттарында, Ҡышҡы Универсиадала ҡатнаша.
2015 йылғы Финляндияның Контиолахти ҡалаһында уҙғарылған донъя чемпионатында спринт ярышында көмөш, ә эҙәрлекләү уҙышында бронза миҙалдарын яулай.
2016 йылда игеҙәк балалары тыуа. 2018 йылда спорт карьераһы тамамланыуы тураһында хәбәр итә.

# Вероника Новаковская-Жемняк
## Спорт карьераһы
### Юниорҙар һәм йәштәр араһында ярыштарҙа ҡаҙаныштар

| Йыл | Уҙғарыу урыны | Йәш | Инд | Спр | Пр | Эст |
| 2005 | ДЧ Контиолахти | U19 | 32 | 40 | 36 | 9 |
| 2005 | ЕЧ Новосибирск | U21 | - | 10 | DNF | 2 |
| 2006 | ДЧ Преск-Айл | U21 | 22 | 34 | 35 | - |
| 2006 | ЕЧ Лангдорф | U21 | 30 | 26 | 27 | 9 |
| 2007 | ДЧ Валь-Мартелло | U21 | 18 | 19 | 25 | 14 |
| 2007 | ЕЧ Банско | U21 | 12 | 13 | 10 | 5 |

# Вероника Новаковская-Жемняк
## Спорт карьераһы
### Олимпия уйындарында ҡатнашыу

| Йыл | Уҙғарыу урыны | Инд | Спр | Пр | МС | Эст |
| 2010 | Ванкувер | 5 | 36 | 28 | 21 | 12 |

# Вероника Новаковская-Жемняк
## Спорт карьераһы
### Донъя чемпионаттарында ҡатнашыу

| Йыл | Уҙғарыу урыны | Инд | Спр | Пр | МС | Эст | См |
| 2008 | ДЧ Эстерсунд | - | 58 | 55 | - | - | - |
| 2009 | ДЧ Пхёнчхан | 36 | 35 | 16 | - | 6 | 8 |

# Вероника Новаковская-Жемняк
## Спорт карьераһы
### Европа чемпионаттарында ҡатнашыу

| Йыл | Уҙғарыу урыны | Инд | Спр | Пр | Эст |
| 2008 | ЕЧ Нове-Место | 14 | 14 | 18 | 9 |
| 2012 | ЕЧ Осрблье | — | 3 | 6 | — |