yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Александрия Нана Георгиевна

Александрия Нана Георгиевна (груз. ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია; 13 октябрь 1949 йыл) — грузин, элек совет, шахматсыһы, гроссмейстер (1976) , СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1971).

# Александрия Нана Георгиевна
## Биографияһы

Александрия Нана Георгиевна 1949 йылда Потиҙа тыуа, белеме буйынса журналист. Ике донъя беренселеге уйындарында ҡатнаша (1975 һәм 1981), ике матчта ла: Пицундала һәм Тбилисиҙа — Гаприндашвилиҙан, баш ҡалала һәм Боржоми шифаханаһында Чибурданидзенан еңелә. Шулай уҡ 1985 йылда Александрия республика беренселегендә Чибурданидзенан еңелә.
1963 йылда 14 йәшендә СССР чемпионатында дебют яһай һәм тарихта иң йәш чемпион була; 1964 йылда — Грузин ССР-ы чемпионы исемен яулай. Өс тапҡыр СССР чемпионы (1966, 1968, 1969). СССР йыйылма командаһы составында күп тапҡырҙар Бөтә донъя олимпиадалары еңеүсеһе (1969—1980). 1967—1990 йылдарҙа донъя беренселеге ярыштарында ҡатнаша. Ике тапҡыр донъя беренселегенең финал уйындарына барып етә, әммә: 1975 йылда — Нона Гаприндашвилиҙан (+3 =1 −8), ә 1981 йылда — Майя Чибурданидзенан (+4 =8 −4, Чибурданидзе донъя чемпионы исемен һаҡлап ҡала) еңелә. 1976 йылда гроссмейстер титулына эйә була. 20-нән ашыу халыҡ-ара турнир еңеүсеһе. Нана Александрияның тренеры Вахтанг Карселадзе була.
1981 йылдың октябрендә Нана Александрия физик культура һәм спортты үҫтереүҙәге һәм шахмат өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн «Почет билдәһе» орденына лайыҡ була.
Грузияла Нана Александрия исемендәге шахмат турнирҙары ойошторола, еңеүселәргә уның исемендәге кубок тапшырыла.

# Александрия Нана Георгиевна
## Ғаиләһе

Нана Александрияның архитектор Леван Бокерия менән никахынан тыуған улы Гига Бокерия — Грузия сит ил эштәре министрының элекке урынбаҫары.
# Ҡәйеп Ейәнбәтов

Ҡәйеп Ейәнбәтов — 1773—1775 йылдарҙағы Емельян Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, ихтилал полковнигы. Шулай уҡ 1771—1773 йылдарҙағы Польша походында ҡатнашыусы.

# Ҡәйеп Ейәнбәтов
## Биографияһы

Нуғай даруғаһы Ҡара-Табын улусы башҡорто. Шул уҡ улустың старшинаһы вазифаһын да башҡарған.
1771—1773 йылдарҙа Бар конфедераттарына ҡаршы Польша походында ҡатнаша. Был походҡа 3 мең башҡорт ебәрелә, уларҙан 300-әр кешенән торған 10 партия ойошторола. Ҡәйеп Ейәнбәтов 4-се партия менән командалыҡ итә.
1773 йылда Е. И. Пугачёвтың етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, ихтилалға шул уҡ фылдың көҙөндә ҡушыла.
1774 йылдың февралендә Ишҡара Арыҫланов, Ҡаранай Моратов, Ҡыҙрас Муллаҡаев, И. И. Ульянов менән берлектә Баҡалы һәм Нуғайбәк ҡәлғәләре тирәһендә һуғыша.
1774 йылдың апрель башында Өфө провинция канцелярияһына ғәйебен танып килә. 1774 йылды йәйендә йәнә ихтилалға ҡушыла.
1774 йылдың юль башында Өфө провинция канцелярияһының Стәрлетамаҡ пристане янында П. М. Голицын етәкселегендә хөкүмәт ғәскәрҙәре менән һуғышта ҡатнаша. Һуңыраҡ хөкүмәт яғына сыға.
1796 йылда Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1798 йылдан — Стәрлетамаҡ өйәҙенең Бишауыл-Табын улусы старшинаһы.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Пылинская

Пылинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Пылинская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040852
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204085
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гөлдәр баҡсаһында

Гөлдәр баҡсаһында — БАССР-ҙың халыҡ шағиры Мәжит Ғафури шиғыры. 1924 йылда яҙылған. 7 кластар өсөн «Башҡорт теле» һәм «Туған әҙәбиәт» дәрестәре программаһына индерелгән.

# Гөлдәр баҡсаһында
## Мәжит Ғафури — балаларға

«Гөлдәр баҡсаһында» шиғыры, 1924 йылда яҙылһа ла, М. Ғафуриҙың «Төнгө смена» (Ҡазан, 1927) тигән шиғырҙар йыйынтығында баҫыла. Һуңынан Ҡазанда сыҡҡан «Совет әҙәбиәте» журналының 1937 йылғы 3-сө томында, шулай уҡ М. Ғафуриҙың 1939, 1950, 1955 йылғы (III том) йыйынтыҡтарында ла баҫылып сыға. Текстарҙа айырма юҡ.
Революциянан һуң Мәжит Ғафури йәш башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индерҙе. «Азат мәктәп» исемле дәреслек-хрестоматия төҙөүҙә ҡатнашты, Максим Горький әҫәрҙәрен тәржемә итеү инициаторы булды. Заман геройы хаҡында уйланыуҙар, кем ул ысын герой тигән һорау Мәжит Ғафуриҙың ижады үҙәгендә тора. «Гөлдәр баҡсаһында» шиғырында хеҙмәт кешеһе данлана.

# Гөлдәр баҡсаһында
## «Гөлдәр баҡсаһында» шиғыры

Гөлдәр баҡсаһында
| Бер көн шулай, гөлдәр баҡсаһында Сәскәләрҙе ҡылдым тамаша. Хуш еҫтәре менән йән шатлана, Нурҙарынан күҙҙәр ҡамаша. Нәфис төҫтәренә, буйҙарына Хайран ҡалып, ҡыҙығып ҡараным: - Әй, сәскәләр, һеҙгә кемдәр дуҫтар, Кемдәр дошмандар? - тип һораным. Гүйә, улар шунда йәнләнделәр, Нурҙар сәсеп, ем-ем көлдөләр. | Әкрен генә иҫкән ел арҡылы Миңә былай яуап бирҙеләр: «Кемдәр эшләй, кемдәр ерҙәр ҡаҙый, Кемдәр беҙгә һыуҙар һибәләр, Кемдәр сәскә кеүек саф күңелле, - Шулар беҙгә дуҫтар!» - тинеләр. - «Кемдәр ҡара эсле, тар күңелле, Кемдәр ысын эшкә ҡул бирмәйҙәр, Кемдәр килеп беҙҙе хаҡһыҙ өҙә, - Шулар беҙгә дошман!» – тинеләр | Сәскәләрҙең ошо яуаптарын Алғас: «Дөрөҫ», — тинем уларға, Эшһеҙ кешеләрҙең хаҡтары юҡ Һеҙҙе түштәренә ҡаҙарға. Күңелле эш, матур тормош менән Йыл артынан йылдар ағырҙар... Эшсән егет менән эшсән ҡыҙҙар Һеҙҙе түштәренә тағырҙар. |

# Гөлдәр баҡсаһында
## Тасуирлау алымдары

Яңы замандың ыңғай геройын реалистик алымдар, тормошсан деталь һәм штрихтар аша һүрәтләне. Шулай уҡ был осор шиғриәтенә революцион романтика элементтары, юғары пафос, күтәренкелек мотивтары хас.

# Гөлдәр баҡсаһында
## «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы

2020 йылда, шағирҙың 140 йәшен билдәләгән көндәрҙә, Башҡортостан мәҙәниәт минстрлығы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы, Мәжит Ғафуриҙың халыҡ-ара йәмәғәт фонды «Мәжит Ғафури шиғырҙарын уҡыйбыҙ» конкурсы иғлан итте. Шиғри флешмобта күп кеше ҡатнашты һәм башҡорт халыҡ шағирына булған ихтирамын күрһәтте.
# Шыршы урманы

Шыршы урманы — шыршы өҫтөнлөк иткән тоҡомдарҙан торған тәбиғи йәки сәсеп үҫтерелгән урман (Picea). Мәңге йәшел ҡара ылыҫлы урман; типтарының төрлөлөгө менән айырылып тора.

# Шыршы урманы
## Таралыуы

Шыршы урмандары Төньяҡ ярымшарҙың урта бүлкәтендә таралған. Улар Европа, Азия һәм Төньяҡ Америка майҙандарының байтаҡ өлөшөн биләй. Россия Федерацияһы территорияһында дөйөм урман фондының 11 % тирәһе тәшкил итә. «Урман энциклопедияһы» (1985) мғлүмәттәре буйынса, улар ҡарағас, ҡарағай һәм ҡайын урмандарынан һуң дүртенсе урында тора. Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге көнбайыш яртыһында ябай шыршы (Picea abies), төньяҡ һәм Көнсығыш өлкәләрҙә — Себер шыршыһы (Picea obovata), Алыҫ Көнсығышта аян шыршыһы (Picea ajanensis), шулай уҡ корея (Picea koraiensis) һәм глен (Picea glehnii) шыршылары осрай..

# Шыршы урманы
## Экология

Шыршы урмандары төрлө тупраҡтарҙа үҫә ала. Улар ҡоролоҡҡа ярайһы һиҙгер, әммә оҙайлы еүешлекте күтәрә алмай. Тамыр системаһы өҫтә ятыу арҡаһында шыршы урмандары түбәнге янғындарҙан ныҡ зыян күрә һәм елдән дә йығылып бара . Тәбиғи үҫкән шыршылар, ҡағиҙә булараҡ, төрлө йәшкә етә: уртаса алғанда, 150-170 йыл йәшәйҙәр, ике йәки йөҙ өс йөҙ йәшкә еткән ағастар осраштыра.Шуның арҡаһында шыршылар башҡа тоҡомдар менән уңышлы көрәшә һәм тышҡы мөхиттең кире йоғонтоларынан ҡаршы тора ала. Шуның менән бергә, ҡағиҙә булараҡ, йәш үҫентеләр урман күләгәһендә бик үҫә алмай. Шыршы урмандарында төрлө көртмәлеләр, грушанка, майник, седмичник, плаун, йәшел мүктәр һ.б. осрай
Шыршы йыш ҡына үҙе генә урман хасил итә, әммә ҡатнаш та булыуы ихтимал. Тау зонаһында шыршылыҡ араһында йыш ҡына ҡайын, уҫаҡ һәм ҡарағай, ҡатнаш урмандар зонаһында — имән, йүкә һәм уҫаҡтар, Карпатта һәм Кавказда — аҡ шыршы һәм бук, Алыҫ Көнсығышта — ҡарағай, ҡорос ағас һәм аҡ шыршы осрай..

# Шыршы урманы
## Әһәмиәте

Шыршы урмандары ҙур хужалыҡ әһәмиәтенә эйә, сөнки сәнәғәттең күп тармаҡтары өсөн сеймал сығанағы булып тора.. Шыршы ағасы төҙөлөштә, целлюлоза-ҡағыҙ сәнәғатендә, музыка ҡоралдары яһау өсөн ҡулланыла. Шыршы урмандарында бәшмәк , еләк һәм дарыу үҫемлектәре йыялар . Бынан тыш, шыршы урмандары тупраҡ һаҡлау, һыу һаҡлау, һауыҡтырыу һәм эстетик функциялар башҡара..
# Һамар өлкәһе

Һамар өлкәһе (рус. Самарская область) — Рәсәй регионы, Волга буйы федераль округы составына инә.

# Һамар өлкәһе
## Билдәле шәхестәре

* Верёвкин Александр Павлович (1946), юғары мәктәп ветераны, ғалим-инженер-электромеханик. 1969 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1995 йылдан химик-технологик процестарҙы автоматлаштырыу, 2009 йылдан — технологик процестар һәм производстволар кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1999), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф (2008), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1998). Сығышы менән Чапаевск ҡалаһынан.

# Һамар өлкәһе
## Административ-территориаль бүленеш

Өлкәлә 10 ҡала округ, 27 муниципаль район.

# Һамар өлкәһе
## Административ-территориаль бүленеш
### Райондар

* Алексеевский районы
* Безенчукский районы
* Богатовский районы
* Борский районы
* Волжский районы
* Елховский районы
* Исаклинский районы
* Камышлинский районы
* Кинель-Черкасский районы
* Кинәле районы (рус. Кинельский район)
* Клявлинский район
* Кошкинский район
* Красноармейский район
* Красноярский район
* Нефтегорский район
* Оло Глушица районы
* Оло Чернигов районы
* Пестравский район
* Похвистневский район
* Приволжский район
* Сергиевский районы
* Ставропольский районы
* Сызранский районы
* Хворостянский районы
* Челно-Вершинский районы
* Шенталинский районы
* Шигонский районы

# Һамар өлкәһе
## Административ-территориаль бүленеш
### Тораҡ пункттар

10 мең кеше йәшәғән тораҡ пункттар 1.01.2013 :
| Һамар | ▲1171,6 | Октябрьск | ▼27,1 |
| Тольятти | ▼719,1 | Безенчук | ▼22,6 |
| Сызрань | ▼176,9 | Нефтегорск | ▼18,6 |
| Новокуйбышевск | ▼106,9 | Кинель-Черкассы | ▼18,2 |
| Чапаевск | ▼72,4 | Суходол | ▼13,5 |
| Жигулёвск | ▼55,6 | Рощинский | ▼11,3 |
| Отрадный | ▼47,6 | Усть-Кинельский | ▲10,9 |
| Кинель | ▼34,0 | Алексеевка | ▲10,6 |
| Похвистнево | ▼28,1 | Большая Глушица | 10,1 (2003) |

# Һамар өлкәһе
## Административ-территориаль бүленеш
### Транспорт
#### Һауа

Аэропорттар исемлеғе
# «Подгорица» ҡала стадионы

«Подгорица» стадионы (черног. Стадион «Под Горицом» / Stadion «Goricom Pod») — Черногорияның баш ҡалаһы Подгорицала күп функциялы стадион. Черногорияның төп һәм иң ҙур күп кеше һыйҙырышлы стадионы. 15230 тамашасы үҙ эсенә ала. Был стадионда Черногорияның милли йыйылмаһы һәм «Будучност» клубы командалары үҙ уйындарын үткәрә. Шулай уҡ был стадионда Черногория Кубогының финалы уҙғарыла.
* Югославия — Люксембург 0:0 (КЧЕ, 27 октябрь 1971)
* Югословия — Уэльс 4:4 (КЧЕ, 15 декабрь 1982)
* «Будучност» — «Депортиво» 2:1 (Кубок Интертото, 9 июль 2005)
* Черногория — Венгрия 2:1 (йыйылма команданың беренсе матчы, 24 март 2007)
* Черногория — Украина 0:4 (КЧМ, 7 июнь 2013)
* Черногория — Рәсәй 0:3 (тех.. еңелеү.) (КЧЕ-2016, 27 март 2015)

# «Подгорица» ҡала стадионы
## Бөгөн

Әлеге ваҡытта стадион башлыса футбол уйындары һәм «Будучность» клубының өй уйындары аренаһы булараҡ файҙаланыла. Шулай уҡ Европа кубоктары уйындары һәм башҡа Черногория командалары өсөн уйын урыны булып тора, сөнки ул УЕФА стандарттарына тап килгән берҙән-бер стадион.
«Подгорица» футбол буйынса Черногория йыйылма командаһы стадионы булып тора, һәм Венгрияға ҡаршы тәүге уйын бында уйнала.
Стадион тәүҙә 7000 тамашасы һыйҙыра, һуңынан төньяҡ һәм көньяҡ трибуналары төҙөлөп, тамашасы урыны 17000-гә тиклем арттырыла. Стадиондың көнсығыш өлөшөндә яҡын арала тағы ла бер төҙөү күҙаллана, шуның арҡаһында ул 20000 кеше һыйҙырышлы буласаҡ.
Футбол майҙаны 105 х 70 метр тәшкил итә, газон 2006 йылда алмаштырыла.
Стадион 1950 йылдарҙа тулыһынса янып бөтә, әммә һуңынан тергеҙелә.
Төньяҡ трибуна «Будучность» көйәрмәндәре иркенә бирелә, улар «Варвари» (черног. Varvari) исеме аҫтында билдәле. Ул стадиондың дөйөм һыйҙырышлығының дүрттән бер өлөшөн тәшкил итә. Ҡалған трибуналар ҡарау өсөн ирекле. «Будучность» уйнағанда, «Варвари» йыш ҡына ҡатнашыусыларҙың күпселек өлөшөн тәшкил итә. Улар Черногорияла иң ҙур ультрас булып тора.
# Иҫке Хәлил (Ырымбур өлкәһе)

Иҫке Хәлил (рус. Старохалилово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Гай районындағы ауыл.

# Иҫке Хәлил (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Гөбөрлө йылғаһы (Яйыҡ ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.

# Иҫке Хәлил (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Хәлил (Ҙур Хәлил, Байғаҙаҡ) ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була. Хәлил атамаһы поход старшинаһы Хәлил Буҙгиндың исеме бирелә. Ауылдың башҡа атамаһы Байғаҙаҡтың барлыҡҡа килеүе ауылда йәшәүсе указлы мулла Байғаҙаҡ Әбешевтең (1769—?) исеменә бәйле. Документтарҙа тәүге тапҡыр 1765 йылда телгә алына. 1860-сы йылдарҙа ауыл кешеләре Кесе Хәлил (Ахун) ауылына нигеҙ һалғас, Иҫке Хәлил тип атала башлай.
Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы урынлаштырылғас, ауыл 9-сы башҡорт кантоны Үҫәргән улусының 4-се йорто составына инә. Артабан Орск өйәҙенең 3-сө Үҫәргән улусы составында була. 1913 йылда ауылдан көньяҡҡа табан 5 километр алыҫлыҡта Ырымбур—Орск тимер юлы һалына һәм Хәлил станцияһы нигеҙләнә.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына инә.
1927 йылдың 30 майында Урта Волга крайының (1928 йылдың 14 майынан — край составындағы Ырымбур округының) Яңы Покровка районы составына бирелә. 1931 йылдың мартынан — Урта Волга крайының Орск районы составына индерелә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына күсә. 1934—1963 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Хәлил районы (1960 йылда исеме Гай районы тип үҙгәртелә) составында була. 1963—1965 йылдарҙа Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составында була. 1965 йылда йәнә Гай районы составына ҡайтарыла.
2016 йылға тиклем Гай районының Хәлил ауылы советына керә, артабан Гай ҡалаһы ҡала округы составына күсерелә.

# Иҫке Хәлил (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1834 | 1859 | 1866 | 1889 | 1892 | 1900 | 1917 | 1920 |
| 279 | 348 | 329 | 630 | 397 | 370 | 531 | 513 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 90 % тәшкил итә.
# Түбәнге Нюрум-Юган

Түбәнге Нюрум-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мат-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Түбәнге Нюрум-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030725
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303072
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Воденьга

Воденьга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кичменьга йылғаһының уң ярына тамағынан 190 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Воденьга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010743
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001074
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кульсим

Кульсим — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Язьва йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Кульсим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005256
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100525
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ризиг

Ризиг (нем. Riesigk) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 215 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,13 км². Диңгеҙ кимәленән 62 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6786 һәм автомобиль коды — WB (элек: GHC, AZE).
# Майорка (Тулата ҡушылдығы)

Майорка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тулата йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Майорка (Тулата ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100009372
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100937
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Янез Крек

Янез Евангелист Крек (слов. Janez Evangelist Krek; 27 ноябрь 1865({{padleft:1865|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:27|2|0}}), Sveti Gregor, Рибница — 8 октябрь 1917({{padleft:1917|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:8|2|0}}) (51 йәш), Шентянж, Севница) — Словения социологы, әҙибе, сәйәси һәм профсоюз эшмәкәре, кооператор, капеллан. Австро-Венгрияла украин милли хәрәкәтен хуплаусы. Көньяҡ славяндарҙың дәүләте — Югославия идеологтарының береһе.

# Янез Крек
## Биографияһы

Янез Крек крәҫтиән ғаиләһендә тыуған һәм иртә атаһыҙ ҡала. 1884 йылда Люблянала Беренсе милли гимназияны тамамлай. Артабан рим-католик семинарияһына уҡырға инә. 1888 йылда епископ Якоб Миссиа тарафынан Венаға теология факультетына уҡырға ебәрелә. Бында сәйәсмән Карл Люгерҙың Австрия христиан-социаль хәрәкәте менән таныша.
Ниндәйҙер ваҡытта капеллан була. 1892 йылдың авгусында Люблянала изге Николай соборында викарий итеп тәғәйенләнә һәм шул йылдан алып католик семинарияһында ирекле уҡытыусы булараҡ фәлсәфәнән уҡыта. 1895 йылда яңы булдырылған фундаменталь теология һәм фәлсәфә кафедраһын етәкләй һәм был вазифаны 1916 йылға ҡәҙәр биләй.
1897 йылда Словения халыҡ партияһынан парламент ағзаһы итеп тәүге тапҡыр һайлана. Вена парламентында эш менән риза булмай, шунлыҡтан 1900 йылдың октябрендә мандатынан баш тарта. 1901 йылда Земский собор ағзаһы тип һайлана, ә 1908 һәм 1913 йылдарҙа ҡабаттан уның ағзаһы итеп һайлана.

# Янез Крек
## Ижады

Социаль хикәйәләр яҙа («Крәҫтиән фәненең ҡара әлифбаһы» йыйынтығы, 1895).
Украин телен, фольклорын һәм әҙәбиәтен яҡшы белә, Тарас Шевченконың ижады менән ҡыҙыҡһына. Венала Шевченко кистәрендә сығыш яһай, бының тураһында Львов ҡалаһының «Заря» (1897, ч. 10) журналында телгә алына. Йәштәр араһында украин халыҡ ижадын популярлаштыра.
# Мюлангер

Мюлангер (нем. Mühlanger) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1435 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,21 км². Диңгеҙ кимәленән 69 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6888 һәм автомобиль коды — WB.
# Лукен-Еган

Лукен-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пеньковский Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Лукен-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042051
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204205
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иҫке Хажи

Иҫке Хажи (рус. Старохазино) — Башҡортостан Республикаһы Илеш районынының 2005 йылда бөтөрөлгән ауылы. Яңы Айыу ауыл Советы составына ингән. Башҡорттар йәшәгән.

# Иҫке Хажи
## Географияһы

Миңеште йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Иҫке Хажи
## Географияһы
### Географик урыны

Алыҫлығы (1969 йылдың 1 ғинуарына ҡарата):
— район үҙәгенә тиклем (Үрге Йәркәй): 26 км;
— ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Айыу): 8 км;
— яҡындағы тимер юл станцияһына тиклем (Яңауыл): 103 км.

# Иҫке Хажи
## Тарихы

Иҫке Хажи XVIII быуатта аҫаба-гәрәй башҡорто Хажи исеме менән Хажи тип аталған. Ауыл үҙе Гәрәй улусының Бөртөк түбәһенә ҡарай.
1842 йылда хажиҙар Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан яңы ауылға нигеҙ һала, ул ауыл хәҙер Яңы Хажи исеме менән билдәле. Бер йыл алда 25 ғаилә үҙҙәрен тыуған ауылынан 20 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан аҫаба ерҙәргә күсереүҙе һорай. Улар рөхсәт алалар, унда былай тип яҙылған була: «уларҙың ултырағын Яңы Хажи ауылы тип атап күсерергә» (История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Өфө: Китап, 2009. — 744 С. с. 128, 286).
1952 йылдың 1 июненә ҡарата Иҫке-Хажи ауылы Теләкәй ауыл советына ингән, 1969 йылдың 1 ғинуарына, 1972 йылдың 1 июленә, 1981 йылдың 1 сентябренә ҡарата Иҫке Хажи Яңы Айыу ауыл Советы составында.
Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың барлыҡҡа килеүе, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусы үҙгәреүе, административ үҙәктәрен күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з номерлы законында былай тип әйтелә:
   4. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы бөтөрөргә:
   22) Илеш районында: а) Иғмәт ауыл Советының Крещенка ауылын; б) Яңы Айыу ауыл Советының Иҫке Хажи ауылын

# Иҫке Хажи
## Халҡы

1795 йылдағы V ревизия буйынса Хажи ауылының 10 йортонда 121 кеше йәшәгән, барыһы ла тик башҡорттар-гәрәлеләр. 1834 йылда 29 йортта 292 кеше йәшәй. 1846 йылда Иҫке Айыу ауылынан 8, Хажи ауылынан 69 ир-егет төп ауыл халҡы иҫәбенән сығарыла, сөнки улар Ағиҙел йылғаһы аша яңы Яңы Хажи ауылына күсеп ултырған булалар. 1858 йылда (31 йорт биләгән осраҡта 165 кеше) һәм артабанғы ваҡыттарҙа Хажи ауылы халҡы һанының кәмеүе халыҡтың бер өлөшөнөң Яңы Хажи ауылына күсеүе менән аңлатыла. (Башҡортостан ауылдары һәм уға сиктәш территориялар тарихы. Өфө: Китап, 2009. — 744 с. 128 С., 214, 286).
1969 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 176 кеше йәшәй; башлыса башҡорттар. Башҡорттарҙың күпселек тәшкил иткән милләт булыуы тураһында мәғлүмәт БАССР-ҙың административ-территориаль бүленеше белешмәләрендә артабанғы йылдарҙа ла күрһәтелә.
2002 йылдың халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы тораҡ пунктта 1 кеше йәшәгән була, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).