# Королева Елизавета утрауҙары

Королева Елизавета утрауҙары (bнгл. Queen Elizabeth Islands, фр. Îles de la Reine-Élisabeth; элек Парри утрауҙары йәки Парри архипелагы булараҡ билдәле) — Канада Арктика архипелагының иң төньяҡ өлөшө: Нунавут һәм Төньяҡ-Көнбайыш биләмәләренә ҡараған төрлө ҙурлыҡтағы утрауҙар төркөмө булып тора.

# Королева Елизавета утрауҙары
## Географияһы

Утрауҙар Төньяҡ Боҙло океан бассейнында ята:
Мак-Клур, Вайкаунт́-Мелвилл, Барроу, Ланкастер (инглиз телле сығанаҡтарҙа был дүрт боғаҙ Parry Channel (Парри боғаҙы) тип атала) боғаҙҙары системаһынан төньяҡтараҡ..
Утрауҙар формаһы буйынса өсмөйөшкә тартым: түбәһендә — Элсмир утрауы , ә нигеҙендә Принс-Патрик, Мелвилл, Батерст, Корнуоллис, Девон утрауҙары ята.
Исеме алмаштырылғандан һуң, Парри архипелагы термины архипелагтың көньяҡ-көнбайыш өлөшө өсөн (Принс-Патрик, Мелвилл, Батерст, Борден, Маккензи-Кинг, Корнуоллис утрауҙары һәм уларҙы уратып алған ваҡ утрауҙар) ҡулланылыуын дауам итә.
Башҡа утрауҙарҙың бер өлөшөн (Амунд-Рингнес, Аксель-Хейберг, Эллеф-Рингнес, Корнуолл) Свердрупа утрауҙары төркөмөнә индерәләр.
Ҡайһы бер утрауҙар уйһыу рельефлы, икенселәре 300—600 метр бейеклектәге яҫы яйланан ғибарәт. Девон утрауында тау һырттары 1921 метрға тиклем күтәрелә.
Иң таулыһы — архипелагтың иң ҙур утрауы — Элсмир, унда Барбо түбәһе урынлашҡан (2616 метр) — Элсмир утрауының, архипелагтың һәм Нунавут биләмәһенең иң бейек түбәһе.
Утрауҙарҙың климаты бик ҡаты, арктик. Утрауҙар поляр сүллектәр менән ҡапланған.
Утрауҙарҙың дөйөм майҙаны 419 061 км² тәшкил итә. Утрауҙарҙың күбеһе Ер шарындағы иң ҙурҙар иҫәбенә инә, шуларҙың иң ҙуры — Элсмир, икенсеһе — Девон.
| № | Утрау | төркөмсә | Биләмә | Майҙан, км² | Канадала урыны | Донъяла урыны | Координаталар |
| 1 | Александер | Парри архипелагы | Нунавут | 484 | 66 | | 75°52′ с. ш. 102°37′ з. д. |
| 2 | Амунд-Рингнес | Свердруп | Нунавут | 5255 | 25 | 111 | 77°53′ с. ш. 095°30′ з. д. |
| 3 | Аксель-Хейберг | Свердруп | Нунавут | 43178 | 7 | 32 | 79°26′ с. ш. 090°46′ з. д. |
| 4 | Бейлли-Гамильтон | Парри архипелагы | Нунавут | 290 | 91 | | 75°53′ с. ш. 094°35′ з. д. |
| 5 | Батерст | Парри архипелагы | Нунавут | 16042 | 13 | 54 | 75°46′ с. ш. 099°47′ з. д. |
| 6 | Борден | Парри архипелагы | Нунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр | 2794 | 30 | 170 | 78°33′ с. ш. 111°10′ з. д. |
| 7 | Брок | Парри архипелагы | Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр | 764 | 58 | 383 | 77°51′ с. ш. 114°27′ з. д. |
| 8 | Букингем утрауы | Парри архипелагы | Нунавут | 137 | 137 | | 77°12′ с. ш. 091°00′ з. д. |
| 9 | Байам-Мартин | Парри архипелагы | Нунавут | 1150 | 42 | 294 | 75°12′ с. ш. 104°17′ з. д. |
| 10 | Камерон | Архипелаг | Нунавут | 1059 | 46 | 312 | 77°48′ с. ш. 101°51′ з. д. |
| 11 | Коберг | Парри архипелагы | Нунавут | 411 | 83 | | 75°57′ с. ш. 079°18′ з. д. |
| 12 | Корнуолл | Свердруп | Нунавут | 2358 | 31 | 184 | 77°37′ с. ш. 094°52′ з. д. |
| 13 | Корнуоллис | Парри архипелагы | Нунавут | 6995 | 21 | 96 | 75°05′ с. ш. 095°00′ з. д. |
| 14 | Девон | Парри архипелагы | Нунавут | 55247 | 6 | 27 | 75°08′ с. ш. 087°51′ з. д. |
| 15 | Эглинтон | Парри архипелагы | Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр | 1541 | 36 | 249 | 75°46′ с. ш. 118°27′ з. д. |
| 16 | Эллеф-Рингнес | Свердруп | Нунавут | 11295 | 16 | 69 | 78°37′ с. ш. 101°56′ з. д. |
| 17 | Элсмир | | Нунавут | 196236 | 3 | 10 | 80°10′ с. ш. 079°05′ з. д. |
| 18 | Эмералд | Парри архипелагы | Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр | 549 | 63 | 466 | 76°48′ с. ш. 114°07′ з. д. |
| 19 | Грехем | Свердруп | Нунавут | 1378 | 38 | 265 | 77°26′ с. ш. 090°30′ з. д. |
| 20 | Гриффит | Парри архипелагы | Нунавут | 189 | 110 | | 74°35′ с. ш. 095°30′ з. д. |
| 21 | Хелена | Парри архипелагы | Нунавут | 327 | 85 | | 76°40′ с. ш. 101°00′ з. д. |
| 22 | Хоувд | Парри архипелагы | Нунавут | 158 | 125 | | 77°32′ с. ш. 085°09′ з. д. |
| 23 | Ванье | Парри архипелагы | Нунавут | 1126 | 44 | 298 | 76°10′ с. ш. 103°15′ з. д. |
| 24 | Кинг-Кристиан | Свердруп | Нунавут | 645 | 60 | 420 | 77°45′ с. ш. 102°00′ з. д. |
| 25 | Литл-Корнуоллис | Парри архипелагы | Нунавут | 412 | 75 | | 75°30′ с. ш. 096°30′ з. д. |
| 26 | Лохид | Парри архипелагы | Нунавут | 1308 | 41 | 273 | 77°24′ с. ш. 105°15′ з. д. |
| 27 | Лоутер | Парри архипелагы | Нунавут | 145 | 133 | | 74°33′ с. ш. 097°30′ з. д. |
| 28 | Маккензи-Кинг | Парри архипелагы | Нунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр | 5048 | 26 | 115 | 77°43′ с. ш. 111°57′ з. д. |
| 29 | Мэсси | Парри архипелагы | Нунавут | 432 | 71 | | 75°59′ с. ш. 102°58′ з. д. |
| 30 | Миен | Свердруп | Нунавут | 955 | 50 | 337 | 79°59′ с. ш. 099°30′ з. д. |
| 31 | Мелвилл | Парри архипелагы | Нунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр | 42149 | 8 | 33 | 75°30′ с. ш. 111°30′ з. д. |
| 32 | Норт-Кент | Парри архипелагы | Нунавут | 590 | 62 | 453 | 76°40′ с. ш. 090°15′ з. д. |
| 33 | Принс-Патрик | Парри архипелагы | Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр | 15848 | 14 | 55 | 76°45′ с. ш. 119°30′ з. д. |
| 34 | Стор | Свердруп | Нунавут | 313 | 87 | | 78°59′ с. ш. 085°50′ з. д. |
| 35 | Бүтән бәләкәй утрауҙар (2092 берәмек) | | Нунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр | 2321 | … | … | … |
| | Королева Елизавета утрауҙары | | Нунавут/Төньяҡ-көнбайыш биләмәләр | 419061 | … | … | 78°05′ с. ш. 95°10′ з. д. |

# Королева Елизавета утрауҙары
## Тарихы

Утрауҙар европалылар тарафынан тәүге тапҡыр 1616 йылда асыла. Британ адмиралтействоһы атаманы инглиз арктик сәйәхәтсеһе У. Э. Парри хөрмәтенә бирә. Ул архипелагты 1819—1820 йылдарҙа аса. Һуңынан, 1953 йылда Елизавета II Канада королеваһы булараҡ тәхеткә ултырғандан һуң, утрауҙар уның хөрмәтенә атала.

# Королева Елизавета утрауҙары
## Халҡы

Халыҡ һаны — 375 кеше (2006). Иң ҙур торама пункттар — Корнуоллис утрауындағы Резольют (229 кеше) һәм Элсмирҙағы Грис-Фьорд (141 кеше) ҡасабалары. Элсмирҙа шулай уҡ донъялағы иң төньяҡ торама пункт — Алерт урынлашҡан (5 кеше). Башҡа утрауҙарҙа даими йәшәүселәр юҡ. Төп хужалыҡ эшмәкәрлеге — нефть быраулау.