yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Добринка (йылға)

Добринка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горная ҡылымығының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.

# Добринка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300018277
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301827
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Касьянов ҡаласығы

Касьянов ҡаласығы (рус. Касьяновское городище) — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Ҡормантау ауылы эргәһендә урынлашҡан, б.э.т. V—III быуаттарға ҡараған Ҡара Абыҙ мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы.

# Касьянов ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Урынлашыуы

Касьянов ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Ҡормантау ауылы эргәһендә Ҡормантау һыртының көнбайыш итәгендә урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Красноусольский) — 37 км, ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Бурлы) — 6 км.

# Касьянов ҡаласығы
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Ҡаласыҡтың оҙонлоғо 120 м, киңлеге 80 м, ул бейеклеге 0,5—0,7 м тәшкил иткән ур һәм соҡор менән нығытылған.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған балсыҡ әйберҙәр бер нисә мәҙәниәткә ҡарай:
Ҡара Абыҙ мәҙәниәте — муйыны һәм яурындары тирәләй бәләкәй генә соҡорло һәм тешле биҙәк төшөрөлгән, көршәк һәм туҫтаҡ рәүешендәге түңәрәк төплө һауыттар;
Ананьин мәҙәниәте — (муйыны тирәләй бәләкәй генә соҡорло биҙәк менән уратылған, горизонталь бау эҙҙәре менән биҙәлгән түңәрәк төплө туҫтаҡ рәүешендәге бер нисә һауыт;
Ғафури тибындағы — муйыны һәм яурындары тирәләй ҡыя һыҙыҡтар һәм кәкерсәктәр төшөрөлгән көршәк рәүешендәге ҡалын тышлы һауыттар.
Ҡаласыҡта мәғдәнселек менән шөғөлләнеүҙәре шаһиттары — металл ҡойоу формалары, баҡыр уҡ башаҡтары табылған; һөйәк әҙерләмәләр, элмәк, тире эшкәртеү ҡоралдары, ҡалаҡ килеп сыҡҡан.
Ҡаласыҡ халҡы малсылыҡ, игенселек, һөйәктән әйберҙәр яһау, балыҡсылыҡ, һунарсылыҡ менән шөғөлләнгән.
Ҡомартҡы Ананьин һәм Ҡара Абыҙ мәҙәниәте ҡәүемдәренең үҙ‑ара йоғонто яһауы, Ағиҙел йылғаһы бассейнына төрки ҡәбиләләрҙең килеп ултырыу барышын сағылдыра.
Касьянов ҡаласығы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан.

# Касьянов ҡаласығы
## Асыш тарихы

Уҙған быуаттың 20-се йылдарында Башҡортостанда археологик эҙләнеүҙә ҙур күтәрелеш ала.
Тап шул эҙләнеүҙәр ваҡытында XX быуаттың 20‑се йылдарында Өфө музейы хеҙмәткәре Максим Ильич Касьянов ҡаласыҡты таба ла инде һәм ҡомартҡыға уның исеме бирелә. Шул ваҡыттағы эшмәкәрлеккә Башҡортостанда 4 йыл йәшәп киткән Петербург кешеһе Михаил Степанович Смирнов етәкселек итә. Касьянов уны экспедицияларҙа бер нисә тапҡыр оҙатып йөрөй. Был хаҡта ошондай иҫтәлек һаҡланған:
   В нескольких экспедициях его сопровождал сотрудник уфимского музея (Национальный музей) Максим Ильич Касьянов. С его именем связана история дальнейшего археологического изучения Башкирии, после того как М. С. Смирнов покинул республику в 1922 г. В документах того времени, хранящихся в фондах Национального музея, М. И. Касьянов упоминается в должности заведующего отделом археологии Музея Южного Приуралья (так именовался Национальный музей в 1921—1923 гг) С этого времени вся основная работа по археологическому изучению региона переносится в Уфу
1954—55 йылдарҙа ғалим-археолог, төркиәтсе һәм этнограф, тарих фәндәре кандидаты Һ.В.Йосопов, 1975 йылда тарих фәндәре докторы, профессор В. А. Иванов, 1979 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты А. Х. Пшеничнюк тикшеренең эштәре алып бара.
# Чеше

Чеше — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пшеха йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Чеше
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001112108100004816
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100481
* Бассейн коды — 06.02.00.011
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Безымянный (Кожима ҡушылдығы)

Безымянный — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожим йылғаһының уң ярына тамағынан 129 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Безымянный (Кожима ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000069306
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006930
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бадьвож (Шер-Вож ҡушылдығы)

Бадьвож — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы/ Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шер-Вож йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Бадьвож (Шер-Вож ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000021388
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002138
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Пайшор

Пайшор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Под-Вэр-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Пайшор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000070647
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007064
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кронштадт тарихы музейы

Кронштадт тарихы музейы — Кронштадт музейы. 1991 йылдан бирле ғәмәлдә. 2006 йылдан алып ҡала тарихи һыу үткәргесе манараһы урынлашҡан (водокачка), 1836-1839 йылда төҙөлгән, федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора. Адресы: Ленинград урамы, 2-се йорт. 2014 йылдан алып музей бинаһына Якорь майҙанындағы 2а йорто ҡушылған.

# Кронштадт тарихы музейы
## Манара бинаһы
### Тарих

Кронштадт һыу үткәргесен реконструкциялау программаһы 1827 йылда ҡабул ителә. Бина 1837-1839 йылдарҙа инженер В. П. Лебедев проекты буйынса һыу күтәреүсе машиналар өсөн һалынған. Унда һәр береһенең ҡеүәте 8 ат көслө ике пар машинаһы урынлаштырылған. Һыуҙы икенсе ҡаттағы резервуарға машина күтәрә, артабан һыу ҡала селтәренә ебәрелә. Һыу сығанағы булып бина артындағы Фин ҡултығы менән тоташҡан һыу ятҡылығы тора. 1870-се йылдарҙа һәм 1887 йылда башня бинаһы өҫтәп төҙөлә.

# Кронштадт тарихы музейы
## Манара бинаһы
### Архитектура

Манара бинаһы классицизм стилендә төҙөлгән. Ҡаршыһында торған изге Елизавета кирхаһы менән бинаның алты бағаналы портигы фиғылы менән яраҡлашырға тейеш була. Был бинаны үҙгәртеп ҡороу барышында бинанәң көмбәҙе тәүге фиғылын юғалта, уның урынына аркалы тәҙрәләр ҡуйылған өҫкө ҡат төҙөлә.

# Кронштадт тарихы музейы
## Музейҙың тарихы

Музей 1991 йылдың 15 апрелендәге Ленинград ҡала советының № 273 ҡарарына ярашлы тыуған яҡты өйрәнеүселәр клубы инициативаһы буйынса төҙөлә. Музей экспозицияһының нигеҙен Ю. И. Спиридонов, Т. Н. Лапина, Ю, С. Мисоченко, В. М. Пирогов, В. Ф. Ключников, Л. Н. Сергеева һәм Кронштадт ҡалаһының башҡа кешеләре биргән предметтар һәм документтар тәшкил итә. Спиридонов Юрий Иванович музейға нигеҙ һалған тип иҫәпләнә (1931-1998).

# Кронштадт тарихы музейы
## Экспозиция

Якорь майҙанындағы элекке кафе бинаһында «Өс быуатлыҡ Кронштадт тарихы», ә Ленинград урамында булған манара бинаһында — һыу аҫты археологияһына арналған «Һыуға батҡан караптарҙың сере» экспозицияһы тора. Һуңғыһында һыу аҫтынан күтәртелгән караптарҙың предметтары күрһәтелгән Был экспозиция 2009 йыл башындағы «Рәсәй һыу аҫты мираҫы» проекты буйынса эҙләнеү материалдары буйынса йыйыла башлаған.

# Кронштадт тарихы музейы
## Иҫкәрмә

* ↑ Постановление Правительства РФ от 10.07.2001 № 527 о Перечне объектов исторического и культурного наследия Федерального (Общероссийского) значения, находящиеся в г. СПб.
* 1 2 Башня городского водопровода с флигелем - Музей истории Кронштадта (билдәһеҙ). Дата обращения: 18 июнь 2018.
* ↑ Музей истории Кронштадта (билдәһеҙ). museum.ru. Дата обращения: 19 июнь 2018.
* ↑ Музей истории Кронштадта, Якорная площадь, 2А (билдәһеҙ). Музей истории Кронштадта. Дата обращения: 21 июнь 2018.
# Ҡыҙыл Армия районы (Силәбе өлкәһе)

Ҡыҙыл Армия районы (рус. Красноармейский район) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе районы.

# Ҡыҙыл Армия районы (Силәбе өлкәһе)
## География

Район
* төньяҡта — Ҡоншаҡ районы,
* көнбайышта — Сосновка районы һәм Силәбе ҡалаһы территорияһы,
* көньякта — Этҡол районы,
* көнсығышта Ҡурған өлкәһенеӊ Шучъе районы һәм Катай районы менән сиктәш.

# Ҡыҙыл Армия районы (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

Милләттәр (2010): урыҫтар (81,2 %), татарҙар (7 %), башҡорттар (6,1 %), немецтар (1,3 %), украиндар (1,2 %).

# Ҡыҙыл Армия районы (Силәбе өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Ядренников Василий Иванович (19.11.1929—5.12.2017), хужалыҡ эшмәкәре. 1970—1989 йылдарҙа «Стерлитамакстрой» тресы управляющийы. Башҡорт АССР-ының 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты һәм ағзаһы. РСФСР‑ҙың (1991) һәм БАССР‑ҙың (1978) атҡаҙанған төҙөүсеһе. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985). Ленин (1986), Октябрь Революцияһы (1981) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) ордендары кавалеры. Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (1996). Боровое ауылынан.
# Үҙҙән (феодаль ҡатлам)

Үҙҙән («ирекле / азат кеше»; нуғ. оьзден, ҡарас.-балҡ. ёзден, ҡум. оьзден; рус. Уздень) — Кавказдағы феодаль ҡатлам.
Һүҙ ике өлөштән тора: ёз (оьз) — үҙ, ден — ҙән); йәғни «үҙенән», «үҙе ҡарар ҡабул итеүсе», «ирекле», «үҙаллы», «дәрәжәле».

# Үҙҙән (феодаль ҡатлам)
## Ҡарасайҙа Һәм Балҡарҙа ҡулланыу

Үҙҙән тип балҡарҙар һәм ҡарасайҙарҙа аҡһөйәк аристократик ҡатламдан ҡала икенсе урындағы ҡатлам аталған.
Әлеге ваҡытта, Узденовтар — ҡарасайҙар һәм балҡарҙар араһында киң таралған фамилияларҙың береһе.

# Үҙҙән (феодаль ҡатлам)
## Дағстанда ҡулланыу

Дағстанда үҙҙәндәр — ирекле кешеләрҙең, үҙ аллы ауыл общиналары менән йәшәгән йәки подданныйлыҡ хоҡуғында төрлө хужалар ҡарамағында булған кешеләрҙең киң ҡатламы булған. Үҙҙәндәр үҙҙәренең бойондороҡһоҙлоғо менән ғорурлана һәм хандарҙан ғына ҡалыша".

# Үҙҙән (феодаль ҡатлам)
## Ҡабарҙыла ҡулланыу

Ҡабарҙыла «үҙҙән» һүҙе аҫтында боронғо адығ ырыу аҡһаҡалдарынан барлыҡҡа килгән юғары ҡатлам күҙаллана. Бындайҙар Ҡабарҙыла барлығы өс фамилия — Тәмбиевтар, Куденетовтар һәм Анзоровтар, рус телле документтарҙа улар беренсе дәрәжә үҙҙәндәр тип атала. Статусы буйынса түбәнерәк торған дворяндарҙы рус документтарында икенсе йәки өсөнсө дәрәжә үҙҙәндәр тип билдәләгәндәр.

# Үҙҙән (феодаль ҡатлам)
## Осетияла ҡулланыу

Осетияла үҙҙәндәр һүҙе аҫтында поместье һәм крәҫтиәндәр тотоп хеҙмәт иткән өсөн бирелгән юғары ҡатлам вәкилдәрен һанағандар. Ҡайһы берҙә хатта кенәздәргә тиңләштерелгәндәр.
# Дорожковка (Юга ҡушылдығы)

Дорожковка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 221 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Дорожковка (Юга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000010989
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001098
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Церетели Зураб Константинович

Церетели Зураб Константинович (груз. ზურაბ წერეთელი; 4 ғинуар 1934 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы, скульптор, дизайнер, педагог, профессор. 1997 йылдан Рәсәй художество академияһы президенты. СССР Художество академияһы академигы (1988; 1979 йылда — ағза-корреспондент). СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1980). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1990). Ленин премияһы (1976), ике тапҡыр СССР-ҙың Дәүләт (1970, 1982) һәм Рәсәйҙең Дәүләт (1996) премиялары лауреаты. 1965 йылдан Советтар Союзы Коммунистар партияһы ағзаһы. 5000-дән ашыу һынлы сәнғәт, графика, скульптура, монументаль-декоратив сәнғәт(фреска, мозаика, панно) әҫәрҙәре авторы. «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының тулы кавалеры.

# Церетели Зураб Константинович
## Биографияһы

Зураб Церетели 1934 йылдың 4 ғинуарында Тбилиси ҡалаһында грузин ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы Константин Георгиевич (1903—2002) Грузияла билдәле инженер-төҙөүсе, сығышы менән Церетели боронғо грузин нәҫеленән. Әсәһе — Нижарадзе Тамара Семен ҡыҙы(1910—1991), шулай уҡ кенәз нәҫеленән. Бәләкәй сағында Зурабҡа әсәһе яғынан ағаһы рәссам Георгий Нижарадзе ҙур йоғонто яһай. Уларҙың өйөнә Давид Какабадзе, Серго Кобуладзе, Уча Джапаридзе кеүек рәссамдар йыш килә. Һынлы сәнғәт менән мауыға башлаған үҫмергә тәүге һабаҡты улар бирә. Зураб Церетели Тбилиси Художество академияһының һынлы сәнғәт факультетын тамамлай, Грузия Фәндәр академияһының Тарих, археология һәм этнография институтында эшләй. 1964 йылда Францияла уҡығанда, билдәле рәссамдар Пабло Пикассо һәм Марк Шагал менән аралаша. Сочиҙағы Ривьера паркы янында «Ленин» мозаика панноһы — Церетелиҙың тәүге ҙур эштәренең береһе, 1970й. 1960-сы йылдар аҙағынан монументаль сәнғәт өлкәһендә әүҙем эшләй башлай. Рәсәйҙән тыш, уның скульптура әҫәрҙәре Бразилия, Бөйөк Британия, Испания, АҠШ, Франция, Япония, Грузия, Беларусь һәм Литвала бар. 1988 йылда СССР Художество академияһының ғәмәлдәге ағзаһы (академигы) итеп һайлана. 1997 йылдан Рәсәй Художество академияһы президенты. 2003 йылда Рәсәй Федерацияһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн Рәсәй Президенты Владимир Путин тарафынан уға Рәсәй гражданлығы бирелә. Церетели шулай уҡ Мәскәү хәҙерге заман сәнғәте музейы һәм Церетели сәнғәт галереяһы директоры. 2010 йылдың февралендә Зураб Церетели Почёт легионы ордены кавалеры исеменә лайыҡ булды. Шул уҡ йылдың июнендә АҠШ сәнғәт милли йәмғиәте уны алтын «Почёт миҙалы» менән бүләкләне. Рәсәй һәм грузин рәссамдары араһында был награда менән Зураб Церетели ғына билдәләнгән.
# Тузовка (Уй ҡушылдығы)

Тузовка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 217 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тузовка (Уй ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006249
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300624
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ханды-Йоль

Ханды-Йоль (Хандыёль) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 288 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ханды-Йоль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000067647
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006764
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хапт-Нгэва-Яха

Хапт-Нгэва-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Чугорь-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 119 км.

# Хапт-Нгэва-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300075336
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307533
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лёддериц

Лёддериц (нем. Lödderitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 241 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,75 км². Диңгеҙ кимәленән 52 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39240 һәм автомобиль коды — SLK.
# Амантай (исем)

Амантай — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.

# Амантай (исем)
## Этимологияһы

Амантай исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Таҙа, ирекле тигән мәғәнәне аңлата

# Амантай (исем)
## Билдәле шәхестәр

Ғабдулла Амантай , Амантаев Ғабдулла Сәхипгәрәй улы (23 декабрь 1907 йыл — 10 июль 1938 йыл) — башҡорт шағиры, балалар яҙыусыһы; әҙәбиәт һәм фольклор өйрәнеүсе; йәмәғәт эшмәкәре. 1926 йылдан — ВКП(б) (КПСС), 1934 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Амантай Үтәгәнов (ҡаҙ. Амантай Өтегенов, рус. Амантай Утегенов 1951 йыл) — ҡаҙаҡ шағир, тәржемәсе, журналист-публицист.
Амантай Рамазан Болат улы — Ҡазахстан актеры, йырсы, композитор, шағир.

# Амантай (исем)
## Фамилия

Амантаев (Табулдин) Ғәббәс Ямалетдин улы (Ырымбур губернаһы шулай уҡ исемле өйәҙе Үрге Ҡунаҡбай ауылында тыуған, тыуған йылы билдәһеҙ — ?) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
Амантаев Рафаэль Альберт улы (19 октябрь 1962 йыл) — бейеүсе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997). Шағир һәм яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре Ғабдулла Амантайҙың ейəне.
Амантаева Фәниә Ғәлимйән ҡыҙы (26 ғинуар, 1961 йыл) — бейеүсе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997 йыл). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989 йыл).

# Амантай (исем)
## Топонимия

Амантай-Ҡыҙылҡом йәки Ҡыҙыл-Ҡом (узб) шуда табылған алтын яҡтылығы.
# Математик гипотеза

Математи́к гипо́теза — хәҙерге заман физикаһында танып-белеү методтарының береһе. Реаль донъяның математик формулаларҙа һәм тигеҙләмәләрҙә сағылыш тапҡан дөйөм үҙсәнлектәрен ҡабатлауға нигеҙләнгән. Математик гипотеза законлылығы асыҡланмаған, тикшерелмәгән күренештәрҙе өйрәнеү өсөн ҡулланыла. Бының өсөн фәндең йәнәш өлкәләренән алынған билдәле математик формулаларға өйрәнелгән өлкәнең конкрет йөкмәткеһен ҡуялар, бынан һуң математик теорияны ысынбарлыҡ менән сағыштырып ҡарайҙар.
# Ожга

Ожга — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сивинь йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Ожга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027711
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002771
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Чумаков Фёдор Иванович

Чумаков Фёдор Иванович (24 декабрь 1782 йыл (4 ғинуар 1783 йыл) — 22 ғинуар (3 февраль) 1837 йыл}) — Мәскәү университетының физика һәм математика фәндәре бүлеге деканы һәм ординар профессоры.

# Чумаков Фёдор Иванович
## Биографияһы

Ротмистр ғаиләһендә тыуған. Мәскәү университеты ҡарамағындағы университет гимназияһында ҡаҙна иҫәбенә өс йыл уҡығандан һуң (12.02.1801—30.08.1804), Мәскәү университетына студент итеп ҡабул ителә. 1807 йылдың 9 июлендә физика-математика бүлеге курсын кандидат дәрәжәһе менән тамамлағас, ул Мәскәү университетының Педагогия институты кандидаты, ә һуңынан магистры итеп алына.
1808 йылдың 11 сентябрендә университет гимназияһы уҡытыусыһы итеп тәғәйенләнә: тәүҙә арифметика уҡытыусыһы, артабан алгебра һәм алгебраның геометрияға ҡушымтаһы уҡытыусыһы. 1812 йылдың башында, 9 ғинуарҙа, математика фәндәре докторы дәрәжәһе ала. Мәскәү университеты эвакуациянан ҡайтҡандан һуң, 1813 йылда ғәмәли математика кафедраһы адъюнкты булып раҫлана. 1814 йылдан алып — экстраординар профессор, 1818 йылдан — ординар профессор. Фёдор Иванович механиканы, оптиканы, математиканы, астрономияны уның геодезияға, навигацияға һәм гномоникаға ҡушымталары менән уҡыта.
1819 йылдан 1827 йылдың 11 майына тиклем университет ҡарамағындағы училище комитеты ағзаһы булып тора һәм Мәскәүҙә, шулай уҡ Смоленск, Тверь, Ярославль, Кострома, Вологда, Тула һәм Орел губерналарында ҡаҙна һәм шәхси уҡыу йорттарын күҙәтә. 1827—1833 йылдарҙа ике тапҡыр физика-математика бүлеге деканы була (1827—1828 һәм 1830—1832).
1832 йылдың 15 июнендә үтенесе буйынса эштән китә.

# Чумаков Фёдор Иванович
## Хеҙмәттәре

«Беллавен тарафынан хәрби мәктәптәрҙә ҡулланыу өсөн француз телендә баҫтырып сығарылған математика курсын» урыҫ теленә тәржемә итә (ч. I: «Арифметика и алгебра», Москва, 1817; ч. II: «Геометрия, начертательная геометрия, плоская и сферическая тригонометрия, нивелирование и правила съемки планов», 1819, 9 таблиц; ч. III: «Аналитическая геометрия и механика», 1821, 3 таблицы)
# Бүҙәнә

?Бүҙәнә :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Тауыҡ һымаҡтар |
| Ғаилә: | Фазандар |
| Ырыу: | Бүҙәнә |
| Төр: | Бүҙәнә |
Латинса исеме :
Coturnix coturnix Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 553871 NCBI 9091 |
Бүҙәнә, бытбылдыҡ, бүтбелдек (урыҫ. перепел) — һорғолт сыбар төҫлө, оҙон ҡанатлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло, күгәрсен ҙурлығындағы ялан ҡошо.
Тауыҡҡа оҡшаған бәләкәй генә ҡош, һирәк оса, күберәк ерҙән йүгереп йөрөй. Дөйөм төҫө ерәнһыу һоро, һыртында ҡара һәм аҡ буй һыҙыҡтар бар. Яҙғыһын ата ҡоштоң тамағы ҡара, көҙгөһөн аҡ төҫтә була. Башҡа тауыҡҡа оҡшаған ҡоштарҙан байтаҡ бәләкәй булыуы менән айырыла.
Тауышы яңғырауыҡлы: «быт-быт-быт».
Ҡоро болондарҙа, яландарҙа, иген баҫыуҙарында йәшәй. Үлән орлоҡтары, иген, бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ояһы ерҙә. Көрән һәм һоро таптар менән сыбарланған аҡһыл йәки һарғылт һоро йомортҡаларының һаны 15-кә етә. Ите өсөн аулайҙар.