yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шашка (Кесе Кандыш ҡушылдығы)

Шашка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы, Киров өлкәһе, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кундыш йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Шашка (Кесе Кандыш ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100133
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Генерал Карбышев һәйкәле (Мәскәү)

Советтар Союзы Геройы генерал-лейтенант Дмитрий Карбышев һәйкәле. 1980 йылда Мәскәүҙә Маршал Жуков исемендәге проспект һәм Генерал Карбышев бульвары киҫешкән урында уға ҡуйылған һәйкәл тора.

# Генерал Карбышев һәйкәле (Мәскәү)
## Тарихтан

Генерал Д. М. Карбышев совет генералы, инженер булған. Бөйөк ватан һуғышы башында ул әсирлеккә эләгә. Немецтар уға хеҙмәттәшлек тәҡдим итә, әммә Д. М. Карбышев баш тарта. Д. М. Карбышев Замосць, Хаммельбург, Флоссенбюрг, Майданек, Аушвиц, Заксенхаузен һәм Маутхаузен концентрацион лагерҙарында тотола. Лагерҙа бер нисә тапҡыр лагерь хакимиәте тарафынан хеҙмәттәшлек тәҡдиме ала. Иң оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, ул лагерҙағы ҡаршылыҡ хәрәкәтенең иң актив етәкселәренең береһе була. 1945 йылдың 18 февраленә ҡарата төндә Маутхаузен концлагерында (Австрия), башҡа тотҡондар менән (яҡынса 500 кеше) тышҡы һыуыҡта һыу менән һибелә һәм боҙ булып ҡатып һәләк була. Ул бөгөлмәҫлек ихтыяр һәм сыҙамлылыҡтың символына әүерелә.

# Генерал Карбышев һәйкәле (Мәскәү)
## Тасуирлама

Генерал-лейтенант Дмитрий Михайлович Карбышевҡа һәйкәл 1980 йылдың 7 майында Генерал Карбышев бульварында асыла. Һәйкәлдең авторы — скульптор В. Е. Цигаль, архитекторы — А. М. Половников. Һәйкәл тулыһынса бронзанан ҡойолған, ул 8 метр самаһы юғарыға табан төбәлгән боҙ киҫәктәрен символлай, боҙ киҫәктәрендә геройҙың портреты куйылған куб нығытып ҡуйылған. Иҫтәлекле билдәлә уйып яҙылған:
* Дмитрию Михайловичу Карбышеву, Герою Советского Союза, генерал-лейтенанту инженерных войск, доктору военных наук.

# Генерал Карбышев һәйкәле (Мәскәү)
## Филателияла

1989 йылда һәйкәл һүрәте төшөрөлгән почта конверты сығарыла.
# Сухотыль

Сухотыль — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 302 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Сухотыль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005676
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100567
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Дала

Дала — Төньяҡ һәм Көньяҡ ярымшарҙарҙа уртаса һәм субтропик зоналарҙа үләнле үҫемлектәр ҡаплаған тигеҙлек. Далаларға, һыу ятҡылыҡтары буйлап һәм ултыртылған яһалма урман һыҙаттарын иҫәпкә алмағанда ағастар булмауы йәки әҙ генә булыуы хас .

# Дала
## Аталыштары

Төрлө континенттарҙа дала төрлөсә атала: Төньяҡ Америкала — прерия; Көньяҡ Америкала — пампа, йәки пампастар, ә тропиктарҙа — льянос. Африкала һәм Австралияла аналогы булып — саванна. Яңы Зеландияладала туссока тип атала.

# Дала
## Дала — тарихи төшөнсә

Урыҫ тарихында дала тәбиғи зона ғына түгел, ә төрлө сығышлы күсмә халыҡтарҙың йәшәү урыны ла — уларҙы «дала» төшөнсәһе берләштерә. Украина һәм Көньяҡ Рәсәй территорияһында шул ваҡыттан бер аҙ таш балбалдар — рус. «скифские бабы» тороп ҡалған.

# Дала
## Башҡортостан далалары

XVIII—XIX быуаттарҙа Башҡортостан далаларының күпселек өлөшө һөрөлә, ХХ быуаттың 60‑сы йылдарында СССР-ҙа сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереү кампанияһы ваҡыытында сиҙәм ерҙәр юҡ ителә. Далаларҙың төп майҙандары Уралдың көньяҡ битләүҙәрендәге ҙур булмаған урындарҙа, Башҡортостандың Урал аръяғында һәм Башҡортостандың Урал алдында һөрөргә яраҡһыҙ ерҙәрҙә һаҡланып ҡала.
Урал аръяғы дала зонаһы Баймаҡ, Йылайыр, Учалы, Хәйбулла, Әбйәлил райондарының көнсығыш өлөшөн үҙ эсенә ала
Урал алды дала зонаһына Бишбүләк, Благовар, Бүздәк, Бәләбәй,Дәүләкән, Йәрмәкәй, Көйөргәҙе, Миәкә, Стәрлебаш, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Фёдоровка,Шишмә, Әлшәй райондары, Ейәнсура, Күгәрсен, Мәләүез райондарының көнбайыш өлөшө инә

# Дала
## Башҡортостан далалары
### Үҫемлектәр донъяһы

Башҡортостан далаларына кәҫлек ҡыяҡлылары — бүтәгә, Залесский ҡылғаны, сүл һолобашы, һылыу ҡылған һ.б. һәм күрәндәр өҫтөнлөк иткән үлән ксерофиттары төркөмдәре хас. Ҡуҙаҡлылар — астрагал, йылҡы борсағы, ҡыйыҡтаж, люцерна төрҙәре, тау клеверы һ.б., төрлө дала үләндәре - башаҡлы юшан, урыҫ бөрмәкәйе, ябай ерек ҡураһы һ.б. үҫә.
Ағаслыҡтар дала йылғалары буйында ғына һирәкләп осрай, йә улар махсус ултыртылған, ҡырлы тубылғы, ҡыуаҡлы сейә, ҡыуаҡлы селек, тәпәш миндаль һ.б. ҡыуаҡлыҡтар таралған.
Дала төрлө үләнгә бай — 100 м² майҙанда 80—100 төргә етә. Тупраҡ ташлы, шул сәбәпле петрофиттар — саталы ҡоторма, себер суҡмарбашы, үтә ябай оносма, ҡанүлән төрҙәре һ.б., тау тоҡомдары сыҡҡан урындарҙа ҡуян кәбеҫтәһе һәм энәле ҡәнәфер өҫтөнлөк итә. Урманлы дала өлөшөндә, бигерәк тә Урал аръяғының төньяҡ өлөшөндә һәм республиканың төньяҡ‑көнсығышында ҡылғандарҙың бер нисә төрө һәм болон туҡранбашы, ҡырҡъяпраҡ, сысҡан кәрешкәһе, ромашка һ.б. таралған.
Уҙған быуаттың 70—80‑се йылдарында күпләп мал көтөү арҡаһында экология тигеҙлеге боҙола, үҫемлек төркөмдәрендә бүтәгәнең, ваҡ әремдең, ялбыр ҡылғандың өҫтөнлөк итеүенә килтерә. ХХ быуат башында мал һаны кәмей, далаларҙа тергеҙелеү процесы башлана.
Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына 70‑кә яҡын һирәк осрай торған дала үҫемлеге индерелгән.
# Кесе Утюкс

Кесе Утюкс — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Утюкс йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Кесе Утюкс
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000029978
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002997
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Муллайәнов

Муллайәнов — фамилия.
* Муллайәнов Кәбир Ҡадир улы (1939) — агроном-селекционер. Төшлө емеш культуралары буйынса белгес.
* Муллайәнов Сәлимйән Хәбиб улы (1946) — педагог. Рәсәй Федерацияһының Почетлы башланғыс һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).
# Байбулат Торсонбаев

Байбулат Торсонбаев (1783—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

# Байбулат Торсонбаев
## Биографияһы

Байбулат Торсонбаев Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы) Бурағол (йәки Буранғол) ауылында йәшәгән.
1801 йылдың 9 майынан казак булып хеҙмәт итә башлай.
1811 йылда 9-сы кантон башҡорттарынан 1-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, уның составында Байбулат Торсонбаев хеҙмәт итә. Июндә полк Сембергә килә һәм Серпуховҡа ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлай. 1812 йылдың 2 ғинуарында Луцк ҡалаһында 2-се армия командующийы П. И. Багратион 1-се һәм 2-се Башҡорт атлы полктарын ҡарап сыға. 1812 йылдың мартында 1-се Башҡорт полкы Рәсәй империяһының көнбайыш сиктәрендә Платовтың корпусы составына кордон хеҙмәтен үтәй. Ватан һуғышы башланғас, Платов казактары менән бергә 2-се Көнбайыш армияның сигенеүен ҡаплай.
1-се Башҡорт атлы полкы составында 1812 йылдың 15 июнендә — Гродно, 2 августта — Смоленск (Красный), 3-5 сентябрендә — Можайск янындағы алыштарҙа ҡатнаша, ә 20 сентябрҙән Мәскәү эргәһендә була. 1812 йылдың 3—26 октябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы Молод ауылы эргәһендә Серпухов юлындағы төп пикетты биләй. 27 октябрҙән дошманды эҙәрлекләй башлай һәм 29-30 октябрҙә Малоярославец эргәһендә алышҡа инә.
1-се Башҡорт атлы полкы составында 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа, 1813 йылдың 3 мартында Берлин, 15 мартта — Дрезден, 29 мартта — Лисимбург, 15-16 августта — Ютербок, 21-22 августта — Винтербург янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Данциг янындағы алыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн Изге Георгий Хәрби ордены менән бүләкләнә.
1813 йылдың 6 һәм 7 октябрендә 1-се Башҡорт атлы полкы командаһы Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнаша. 1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы «Халыҡтар һуғышы»нда ҡатнашҡан 4-се, 5-се һәм 14-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә.
1813 йылдың 10 ноябрендә — Дефентер ҡәлғәһе, 8-9 декабрҙә — Бреда ҡәлғәһе, 1814 йылдың 24-25 февралендә — Лаон ҡалаһы янындағы алыштарҙа ҡатнаша.
1814 йылдың 18 мартында Париж янындағы алышта һәм ҡаланы алыуҙа ҡатнаша.
1804, 1808, 1810, 1810, 1819, 1827 һәм 1836 йылдарҙа Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт итә.
1827 йылдың 4 декабрендә урядник званиеһын ала.

# Байбулат Торсонбаев
## Бүләктәре

* Изге Георгий Хәрби ордены
* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры

# Байбулат Торсонбаев
## Ғаиләһе

Ҡатыны — Ҡарасәс; улдары — Итбай һәм Дәүләтшаһ; ҡыҙҙары — Хәнифә.
# Ҡаракүл

Ҡаракүл — топоним.

# Ҡаракүл
## Тораҡ пункттар

* Ҡаракүл (Архангел районы) — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл.
* Ҡаракүл (Асҡын районы) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл.
* Ҡаракүл (Дыуан районы) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл.
* Ҡаракүл (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Ҡаракүл (Шаран районы) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл.

# Ҡаракүл
## Тәбиғи объекттар

* Ҡаракүл (Уй ҡушылдығы) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға.
* Ҡаракүл (һаҙлыҡ) — Башҡортостандың Дыуан районы Үрге Әбсәләм ауылынан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан һаҙлыҡ.
# Яра-Яха (Мангте-Яха ҡушылдығы)

Яра-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мангте-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Яра-Яха (Мангте-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076654
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307665
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Нонг-Еган

Нонг-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/59/85 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 129 км.

# Нонг-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045120
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204512
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Паломка

Паломка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 391 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.

# Паломка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034983
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103498
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Лимбя-Яха (Ярудей ҡушылдығы)

Лимбя-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының уң ярына тамағынан 192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.

# Лимбя-Яха (Ярудей ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15030000112115300051559
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305155
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пехгыщ-Пелик-Игол

Пехгыщ-Пелик-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пьюкин-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Пехгыщ-Пелик-Игол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037623
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203762
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бадья (Вочь ҡушылдығы)

Бадья — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Бадья (Вочь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000015425
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001542
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бенсдорф (Саксония-Анхальт)

Бенсдорф (Саксония-Анхальт) (нем. Behnsdorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 657 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,86 км². Диңгеҙ кимәленән 137 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39356 һәм автомобиль коды — BK.
# Дингслебен

Дингслебен (нем. Dingsleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 267 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,44 км². Диңгеҙ кимәленән 435 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98646 һәм автомобиль коды — HBN.
# Кесе Кибрас

Кесе Кибрас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үрге Кибрас йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Кибрас
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200007986
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200798
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кесе Черг

Кесе Черг — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 337 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кесе Черг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Кеть йылғаһы ҡушылған урынған Васюган йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кеть, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010700112115200028652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202865
* Бассейн коды — 13.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Санкт-Петербург юғары ҡатын-ҡыҙ медицина курстары

Юғары медицина ҡатын-ҡыҙ курстары — рус. Санкт-Петербургские высшие женские медицинские курсы — Рәсәй империяһының Санкт-Петербургтағы юғары медицина уҡыу йорто.
Был Рәсәйҙә генә түгел, бөтә донъяла тәүге ҡатын-ҡыҙҙар табиплыҡ курстары булған.

# Санкт-Петербург юғары ҡатын-ҡыҙ медицина курстары
## Тарихы

Санкт-Петербургтағы медицина-хирургия академияһы ҡарамағындағы юғары ҡатын-ҡыҙҙар медицина курстары 1872 йылда асыла.
Тәүҙә улар «ғалим акушеркалар» әҙерләү өсөн дүрт йыллыҡ уҡыу ваҡыты менән «тәжрибә рәүешендә» ойошторола. 1876 йылда дүрт йыллыҡ эксперименттан һуң бишенсе уҡыу йылы өҫтәлә, һәм уҡытыу курсы университеттарҙың медицина факультеттарында һәм Медицина-хирургия академияһында уҡытыу программаларына тиңләштерелә.
Тыңлаусылар өсөн Санкт-Петербургтың ҡайһы бер дауалау учреждениеларында (Обухово һәм Калинкино дауаханалары, Мария бала табыусыларға ярҙам йорто, Ольденбург балалар дауаханаһы һәм башҡалар) практика үтеү мөмкинлеге асылды. Ҡайһы бер үҙенсәлекле фәндәр (акушерлыҡ, ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар ауырыуҙары) ошо курстарҙа тәрәнерәк программа буйынса уҡытылған.

# Санкт-Петербург юғары ҡатын-ҡыҙ медицина курстары
## Тарихы
### Уҡырға инеү шарттары

Курстарға «ҡатын-ҡыҙ енесле» уҡырға инергә теләүселәрҙән 20 йәштән кесерәк булмау, ҡабул итеү имтихандары тапшырыу, ҡатын-кыҙҙар гимназияһын, институт йәки педагогик курстарҙы тамамлаған булыуы, ә өйҙә белем алғандарҙан «гимназия курсы предметтары буйынса өй уҡытыусыһы дипломы» булыуы талап ителгән.

# Санкт-Петербург юғары ҡатын-ҡыҙ медицина курстары
## Тарихы
### Финанслау

Курстар дәүләт ҡарамағында булмаған, шуға күрә улар иғәнәләр һәм бюджеттан тыш субсидиялар иҫәбенә эшләгән. Шуға ярашлы курстарҙа уҡыу түләүле була. 1877—1879 йылдарҙа ғына хәрби министрлыҡ яғынан ҡатын-ҡыҙ медицина курстарына бер тапҡыр бирелә торған финанс ярҙамы күрһәтелә, ә 1877-нән 1882-гә тиклем йыл һайын ойошторолған дәүләт субсидияһы бирелергә тейеш була. Курстарҙы финанслау һәм эшләтеү өсөн төп капиталдан танылған хәйриәсе — Лидия Алексеевна Родственная бүләк иткән 50 000 һум күләмендәгә аҡсанан проценттар тотонола, һуңғараҡ ул генерал һәм сәнәғәтсе меценат А. Л. Шанявскийға тормошҡа сыға.

# Санкт-Петербург юғары ҡатын-ҡыҙ медицина курстары
## Тарихы
### Уҡытыусылар

Ҡатын-ҡыҙ медицина курстарында уҡытыусылар составы, башлыса, Академик И. П. Павлов исемендәге Беренсе Санкт-Петербург дәүләт медицина университеты һәм Хәрби-медицина академияһы профессорҙарынан була, шулай уҡ унда Санкт-Петербург төп дауаханаларының әйҙәүсе табиптары һәм консультанттары ингән. Курстар уҡытыусылары араһында А. П. Бородин, П. Сущинский, В. М. Тарновский, К. А. Раухфус һәм башҡа билдәле Рәсәй табиптары була.

# Санкт-Петербург юғары ҡатын-ҡыҙ медицина курстары
## Тарихы
### Ябылыуы

Юғары ҡатын-ҡыҙҙар медицина курстары 1882 йылда ябыла. Рәсәй тәхетенә ултырған Александр III батша Александр II реформаһын бөтөрөү менән бәйле күп ҡатын-ҡыҙҙар курстары ябыла. Һуңғараҡ ҡайһы берҙәре яңынан асыла, әммә Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙ медицина курстары башҡаса тергеҙелмәй.
# Видзюр

Видзюр — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Видзюр
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000047900
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004790
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Төп Кавказ һырты

Төп Кавказ (Һыу айырғыс) һырты (рус. Главный Кавказский хребет) — өҙөлмәй дауам иткән тау сылбыры, төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан Ҡара диңгеҙҙән (Анапа районы) Каспий диңгеҙенә тиклем (Баҡынан төньяҡ-көнбайышҡа табан Ильхыдаг тауы) 1100 км-ҙан ашыуға һуҙылған. Кавказ һырты Кавказды ике өлөшкә бүлә: Кавказ алды (Төньяҡ Кавказ) һәм Кавказ аръяғы (Көньяҡ Кавказ).

# Төп Кавказ һырты
## Географияһы

Төп Кавказ Һырты төньяҡта Ҡобан, Терек, Сулаҡ, Самур һәм көньяҡта Ингури, Риони һәм Кура йылға бассейндарын бүлә.
Төп Кавказ һырты (йәки Оло Кавказ һырты) ингән Көнсығыш Европа тигеҙлеге янындағы тау системаһы Оло Кавказ тип атала. Кесе Кавказ, унан айырмалы рәүештә, Риони һәм Кура үҙәндәренән көньяҡҡа табан урынлашҡан һәм Көнбайыш Азия ҡалҡыулыҡтары менән туранан-тура бәйле киң йәйелеп киткән тау өҫтө.
Ҡайһы бер сығанаҡтар Азия менән Европа араһындағы сикте Кавказ һыртының һыу айырғысы буйынса үткәрә.
Кавказ тауҙарының башҡа географик объекттары кеүек телмәрҙә ябай ғына итеп «Кавказ» тип аталырға мөмкин.

# Төп Кавказ һырты
## Төбәктәре

Кавказды түбәндәгесә бүлеү ҡабул ителгән:
* Көнбайыш Кавказ (көнсығыштан Эльбрус менән сикләнгән);
* Үҙәк Кавказ;
* Көнсығыш Кавказ (Көнбайыштан Казбек менән сикләнгән).