yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тундровая (Момчики ҡушылдығы)

Тундровая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Момчик йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Тундровая (Момчики ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300070066
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307006
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Донъя (Ислам)

Донъя — Исламда: кешене үлеменә тиклем уратып торған бөтә матди донъя.
Ислам тәғлимәте буйынса, һәр кеше үлгәндән һуң икенсе донъяға - ахирәткәкүсә. Ахирәт мәңгелек, ә был донъя фаный. Шуға күрә һәр мосолман был донъяла ла, ахирәттә лә Аллаһ мәрхәмәтен алыр өсөн тырышырға тейеш. Ҡөрьәндә Аллаһ был донъяның ялған әүрәткестәре тураһында әйтә. Кафырҙар шул әүрәткестәргә эйә булырға тырыша. Мосолман был донъя өсөн дә тырышырға тейеш, әммә ул мәңгелек донъяны (ахирәтте) өҫтөнөрәк күрергә тейеш.
# Ҡалмаҡ Кисеүе

«Ҡалмаҡ Кисеүе» — Свердловск өлкәһенең Үрге Пышма ҡалаһы янында, Иҫәт йылғаһының уң ярындағы Гать ҡасабаһы эргәһендә урынлашҡан археология һәйкәле, ҡәберлек.
«Ҡалмаҡ Кисеүе» ҡышлауға туҡтау урыны һәм торлағы булған, шәһәр мәҙәниәтенең һуңғы осорона ҡарай.
Свердловск өлкәһе территорияһында урынлашҡан археологик ҡомартҡыларҙың төп тикшеренеүселәрбенең береһе П. А. Дмитриев була. 1926 йылдан алып 1940 йылға тиклем Свердловск ҡалаһынан 18 км алыҫлыҡта ятҡан ыҙандағы шул уҡ Ҡалмаҡ Кисеүе атамаһы менән йөрөтөлгән ҡышлауға туҡтау биләмәһендә урынлашҡан ҡәберлекте тикшерә.
Ҡомартҡы территорияһында тура мөйөшлө ҙур булмаған соҡорҙан (тәрәнлеге 0,5-0,75 м) ғибәрәт һуңғы тимер быуат ҡәберлектәрендә ҡаҙыныуҙар үткәрә. Археологтарҙың ҡәберлектәрҙә формаһы үҙгәртелгән баш һөйәге, бер табаҡтан яһалған баҡыр һауыт, шулай уҡ бик күп биҙәүестәре менән ерләнгән ҡатын-ҡыҙ ҡәберлеге табыуы ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Ҡалмаҡ Кисеүе ҡәберлектәрендә табылған баш һөйәктәрен антропологик өйрәнеү б. э. II—V быуаттарында йәшәгән кешенең физик ҡиәфәте тибы буйынса хәҙерге башҡорттарға яҡын булыуы асыҡланды.
П. А. Дмитриев «Үрге Пышма тарихи музейының археология коллекциялары каталогы» нда (С. Н. Панина, Екатеринбург ҡалаһы, 2003 йыл) былай тип яҙа: «Барлығы 26 ҡәберлек асылды, уларҙың бер өлөшөндә баҡыр ҡаҙандар, кельттар, тимер бысаҡтар, бырау менән тишелгән таш сулпылар һәм тешле штамп баҫылып биҙәлгән төптәре түңәрәк балсыҡ көршәктәр табылды».
Ҡәберлек б. э. VI—VII быуаттарында барлыҡҡа килгән. Асылған мәлдә ҡәберлектең бер өлөшө төҙөлөш эштәре барышында емерелгән була. 1926 йылда А. А. Берс һәм П. А. Дмитриев тарафынан асыла. Башта ҡәберлек III—V быуаттыҡы, тип билдәләнә, әммә артабанғы тикшеренеүҙәр барышында һуңғараҡ осорға, петрогром мәҙәниәтенә, б. э. 1-се меңйыллығына ҡайтарылып ҡалдырылды.
Петрогром тауында (координаталары 56.996849/60.338160, Иҫәт күленән көнбайыштараҡ) Ҡалмаҡ Кисеүе эргәһендә Этҡол мәҙәниәте ҡомартҡылары асыла, шулай уҡ урта быуат археологик мәҙәниәтен петрогром мәҙәниәте тип атауға тау исеме лә мөнәсәбәтле.

# Ҡалмаҡ Кисеүе
## Туризм

«Ҡалмаҡ Кисеүе» археологик ҡомартҡыһы "Свердловск өлкәһе биләмәһендә урынлашҡан мәҙәни мираҫ объекттары исемлеге"нә индерелгән һәм Екатеринбург ҡалаһының тирә-яғын йәки тыуған яҡты өйрәнеү туристик маршрут программаларына инә. Уның маҡсаты — тәбиғи, мәҙәни-тарихи объекттарға барыу һәм уларҙы өйрәнеү.
2019 йылда «Ҡалмаҡ Кисеүе» торағы һәм сармат осоро ҡәберлегенең сиктәре рәсми раҫланды.
Мәҡәләлә һүрәтләнгән археологик ҡомартҡыны ҡәберлекте Уралдағы йылғалар аша һалынған шул уҡ Ҡалмаҡ кисеүе атамаһын йөрөткән башҡа кисеүҙәр менән бутамаҫҡа кәрәк. Н. К. Чупин «Пермь губернаһының географик һәм статистик һүҙлеге» (1873, II том) хеҙмәтендә һәйкәлдең урыны XIX быуат аҙағында уҡ археологтарға билдәле булған тип яҙа: «Был ыҙан Екатеринбург заводтары баш контораһы архивында һаҡланған Уктус заводының боронғо эштәрендә телгә алына». «Пышма йылғаһы буйында Ҡамышлы өйәҙе Ҡалмаҡ Кисеүе ыҙанында (Бродокалмак) ауылы төҙөлгән. ХѴІІ быуатта башҡорттар менән һуғышыусы көньяҡ-көнбайыш Себерҙә йәшәгән ҡалмыҡтар, башҡоттарҙы эҙәрлекләп килгән ваҡытта, ғәҙәттә ошо ерҙә Тинес йылғаһын аша сыҡҡандар».
# Тарседа-Яха (Небя-Яха ҡушылдығы)

Тарседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Небя-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Тарседа-Яха (Небя-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300044768
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304476
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Цёблиц

Цёблиц (нем. Zöblitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2855 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,14 км². Диңгеҙ кимәленән 600 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9517 һәм автомобиль коды MEK.
# Хандриндың айырым йорто

Хандриндың айырым йорто — Таганрогтағы (Александров урамы, 56) боронғо йорт, 1870 йылғы архитектура ҡомартҡыһы

# Хандриндың айырым йорто
## Тарихы

Хандриндың айырым йорто Таганрогтың почетлы гражданы эшҡыуар А.Е. Хандрин заказы буйынса 1870 йылда архитектор Тенишев проектына төҙөлгән. «Күсемһеҙ мөлкәт баһаһы һәм исемлеге» буйынса йорт хужаһы булып 1873 йылдан алып 1916 йылға тиклем тик Хандриндар ғаиләһе вәкилдәре иҫәпләнә: 1898 йылдан — титуляр советник А. З. Хандрин була. Октябрь түңкәрелеше алдынан Хандриндар ғаиләһе Харьков ҡалаһына китә.
Революциянан һуң бинала ҡала хәрби комендатураһы урынлаша. 1920 йылдарҙа бина ҡала коммуналь хужалығына тапшырыла. Фасадтан дворян гербы һәм скульптураһы алына. Бинала ҡарауһыҙ балаларҙы ҡабул итеү бүлмәһе. музыка мәктәбе урынлаша. 1976 йылда реставрация эштәре үткәрелгәндән һуң, элекке Хандрин айырым йортонда Таганрог картиналар галереяһы асыла.

# Хандриндың айырым йорто
## Архитектура үҙенсәлектәре

Бер ярым ҡатлы бина. Фасады бай биҙәлгән. Дөйөм художество композицияһында классицизм, барокко, Ренессанс стилдәре элементтары бар. Төп инеү урыны өҫтөндә Хандриндар тоҡомоноң дворян гербы урынлашҡан булған. Бинаның эске интерьеры һылап яһалған бай декор менән биҙәлгән. Уны ҡупшы люстралар, семәрле каминдар, паркет иҙәндәр, имән ишектәр тулыландыра. Ихатаға семәрле колонналар менән ағас веранда сыға. Емеш-еләк баҡсаһы бар. Үҙенсәлекле архитектураһы менән беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып килгән хатта көймә яһаусының бинаһы ла айырылып тора.
# Сандуй-Яха

Сандуй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Санди-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Сандуй-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300039652
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303965
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Анорга-Яга (Уяръяга ҡушылдығы)

Анорга-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уяръяга йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Анорга-Яга (Уяръяга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары/ Канин Нос морононан/ Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005587
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кисловодск милли паркы

Кисловодск милли паркы (рус. Кисловодский национальный парк) (2016 йылдың до 2 июненә тиклем — Курорт паркы) — Кисловодск ҡалаһындағы махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәһе.
Европаның иң ҙур ҡала паркы. Кисловодск курорт паркының майҙаны — 965,8 гектар. Сағыштырыу өсөн: Версаль һарайының паркы 800, Бөйөк Британияның иң ҙур ҡала паркы (Ричмонд паркы) — 955 гектар майҙанды биләй.
Парктың тәбиғәт ҡомартҡыһы — Ҡыҙыл Таштар, улар парктың бер нисә урынында урынлашҡан, төҫө — ҡыҙыл-көрән һәм ашалыуҙың төрлө форма алған ҡомташтарҙан тора.
Хәҙерге ваҡытта Кисловодск паркы өс бүлектән тора:
* Иҫке (йәки Түбәнге);
* Яңы (йәки Үҙәк);
* Тау паркы (майҙаны буйынса иң ҙуры).

# Кисловодск милли паркы
## Тарихы

Паркта эштәр 1823 йылда генерал Алексей Ермоловтың бойороғо буйынса башлана. Эштәрҙе түбән чинлы хәрбиҙәр алып бара. Ольховка йылғаһының ташлы ярҙарына ағас ултыртыу өсөн уңдырышлы ҡара тупраҡ килтерелә. Кенәз М. С. Воронцов 1845 йылда Кавказ вице-короллеге итеп тәғәйенләнгәндән һуң, Кисловодск паркын үҫтереү һәм төҙөкләндереү буйынса эштәр дауам итә. Иң яҡшы баҡса һәм сәскә орлоғо, ағас һәм ҡыуаҡлыҡтарҙың иң яҡшы төрҙәре Воронцовтың Ҡырымдағы биләмәләренән килтерелгән. Бынан тыш, Тифлистан һәм Риганан, Көнбайыш Украинанан һәм Төньяҡ Кавказ баҡсаларынан үҫемлектәр килтерелә. 1903 йыл парк төҙөлөшөнөң икенсе этабының башы булып иҫәпләнә. Тартып алынған казак ерҙәре биләмәһендә баҡсасы-пейзажсы Альберт Регель етәкселегендә Үҙәк парк төҙөлә. Яланғас битләүҙәрҙә Кавказ аҡ шыршыһы, бәлзәм бирә торған аҡ шыршы, кавказ ҡарағайы, ябай имән, ябай дардар, көнсығыш шыршыһы, Европа шыршыһы ултыртылған. 1910 йылда «Ҡарағай ҡалҡыулығы» һалына, уның битләүҙәрен хәҙер ҡарағайлыҡ ҡапланған. Парк һәм шифалы эсемлек (нарзан) арҡаһында Кисловодск донъяла төп бальнеологик һәм климатик курорттарҙың береһе булып тора.
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 493-сө указы менән 2016 йылдың 2 июнененән федераль әһәмиәттәге Кисловодск милли паркы булып китә.

# Кисловодск милли паркы
## Флора һәм фаунаһәм

Парк Ольховка йылғаһының ике яғында ла урынлашҡан, унда 250-нән ашыу ағас һәм ҡыуаҡ төрө бар, улар араһында кедр, аҡ шыршы, ҡайын, ҡарағай, дардар, бук, ерек, саған, ҡарағас, шыршы, ҡара сәтләүек, ҡытай павловнияһы, бөкө ағасы һ.б.
Парктың бейек өлөшөндә урман бесәйе, бөркөт бар. Был болондарҙа һәм урмандарҙа үҫемлектәрҙең 800-ҙән ашыу төрө үҫә. Паркта тейен, шулай уҡ ҡуян, төлкө, шакал һәм ҡоштарҙың төрлө төрҙәре, шул иҫәптән һирәк осрай торған ҡара тумыртҡа климатҡа яраҡлаштырылған.
# Бисура

Бисура — башҡорт мифологияһында иң түбән рух. Хөрәфәти хикәйәләр, әкиәттәр («Үгәй ҡыҙ менән бисура» һ. б.) персонажы. Ҡыҙыл кейемдәге бәләкәй кеше образында күҙалланған яуыз һәм хәйләкәр йән эйәһе. Һил урманда, талаш күп булған йортта йәшәй. Төрлө йән эйәләренә — мыраулаған бесәйгә, өргән эткә, илаған балаға һ.б. әүерелә ала. Кешене урманға әүрәтеп индереп, ҡанын һура, аҡылдан шаштыра. Оҡшатҡан кешеһен ул ҡурсалай, байырға ярҙам итә, ауырыуҙан һәм бәләнән ҡотҡара. Башҡа төрки телле халыҡтарҙың мифологияһында ла осрай.
# Белгаза

Белгаза — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Медведица йылғаһының уң ярына тамағынан 496 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Белгаза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010300112107000008214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000821
* Бассейн коды — 05.01.03.001
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Шанга

Оло Шанга — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 530 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 87 км.

# Оло Шанга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400112110000041707
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004170
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Соватеевка

Соватеевка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының уң ярына тамағынан 592 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Соватеевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006008
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200600
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ҙур Ларусс энциклопедияһы

Ҙур Ларусс энциклопедияһы (франц. Le Grand Larousse encyclopédique) — француз телендәге универсаль энциклопедик һүҙлек, Ларусс нәшриәте тарафынан 1960 йылдың феврале менән 1964 йылдың авгусы араһында нәшер ителә (артабанғы ике өҫтәлмәне һанамағанда).
Энциклопедия өс версияла йәшәй: Prestige («элита»), Intégrale («тулы») һәм Essentielle («база»). Prestige версияһы 150 мең статьянан, 12 мең иллюстрация һәм картанан тора.

# Ҙур Ларусс энциклопедияһы
## Мөхәррирҙәре

Энциклопедияны төҙөүҙә редакция комитетындағы 70-тән ашыу кеше һәм 790 «сит» мөхәррир ҡатнаша, улар араһында мәшһүр шәхестәр һәм төрлө өлкәлә билдәле белгестәр бар: Франсуа Альбер-Буисон, Поль Бельмондо (скульптор), Марк Бенье, Ив Брейер, Джером Каркопино, Рене Кассен, Жак Шастене, Жак-Ив Кусто, Кристиан Дерош-Ноблекур, Жорж Дюби, Альбер Дюкрок, Жорж Дюамель, Рене Дюмон, Андре Франсуа-Понсе, Макс Галло, Пьер Гаксот, Жан Гитон, Эмиль Анрио, Мариель Жан-Брюнес Деламар, Фредерик Жолио-Кюри, Дидье Жулиа, Жакоб Каплан, Ив Лакост, Луи Лепринс-Ринке, Андре Леруа-Гуран, Антуан Леви-Мирепуа, Андре Моруа, Морис Надо, Жозе Луи Пастер Валлери-Радо, Режин Перну, Огюст Пиккар, Рене Ремон, Жюль Ромэн, Жан Ростан, Клод Сантелли, Альфред Сови, Һарун Тажиев, Эльза Триоле, Максим Вейган һәм башҡалар.

# Ҙур Ларусс энциклопедияһы
## Онлайн-проект

2008 йылдың 13 майында Ларусс нәшриәте энциклопедик онлайн-проект аса, уның маҡсаты Француз Википедияһына конкуренция яһау була.
Был сайтҡа энциклопедиялағы бөтә статьялар һәм баҫылмаған 10 000 иллюстрация ҡуйыла, улар Ларусс нәшриәте командаһының хеҙмәт һөҙөмтәһе булып тора. Был проектта мәғлүмәт Википедияла интернет ирекмәндәре яҙғандан айырылып торорлоҡ итеп төҙөлгән. Теркәлгән интернет-файҙаланыусы үҙ статьяһын яҙа ала. Оригиналь автор, авторлыҡ хоҡуғы яҡланғанға күрә, үҙ статьяһының тулы хоҡуҡлы авторы булып тора (статья larousse.fr сайтынан башҡа урындарҙа авторҙың яҙма рөхсәтенән тыш ҡулланыла алмай), ул шулай уҡ мөхәррирләү хоҡуғына ла эйә: үҙ статьяһына төҙәтеүҙәр индерә йә тексын тулыһынса юйҙыра ала.
Сайттың иң яҡшы авторҙарын дәртләндереү маҡсатында нәшриәт шулай уҡ «интернет-эксперт» исемен бирә ала.
# Широковская Анга

Широковская Анга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 385 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Широковская Анга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010600112115200027146
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115202714
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лапландияның өлкә музейы

Лапландияның өлкә музейы фин. Lapin maakuntamuseo — Лапландия тарихы музейы Рованиеми ҡалаһында урынлашҡан, (Финляндия). Торнио музейы һәм Көнбайыш Лапландия музейҙары өйрәнгән биләмәләрҙән тыш Лапландия экспозицияларын үҙ эсенә ала. «Арктикум» үҙәгенең бер өлөшө булып тора.

# Лапландияның өлкә музейы
## Тасуирламаһы

Лапландия өлкә музейы 1975 йылда асыла. Музей башта Алвар Аалто проектлаған Лаппия йортонда урынлаша, 1992 йылда яңы төҙөлгән Арктикум бинаһына күсә. Музей Лапландия тәбиғи ресурстарын файҙаланып төҙөлә. Быяла ҡыйыҡлы 172 метрлыҡ Арктикум коридоры комплекстың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан һәм күргәҙмәләр үткәреү өсөн хеҙмәт итә.
2003 йылдан алып Лапландияның Провинциаль музейының төп күргәҙмәһе булып «Төньяҡ юл» тора, ул Рованиеми, Перяпохйола һәм Үрге Лапландиялағы Саами төбәктәренең тәбиғәте һәм тарихы менән таныштыра. Провинциаль музейҙан тыш, Арктикумда Лапландия университеты янындағы Арктика үҙәге эшләй.
2015 йылда музейға килеүселәр 91 143 кеше тәшкил итә, ә 2017 йылда музейға 107 238 кеше килгән, уларҙан 21 668 кеше бушлай ҡабул ителгән.
# Тозепка

Тозепка — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 1402 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Тозепка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300006041
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300604
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ламка

Ламка — Рәсәй йылғаһы. Тамбов өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ламочка йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Ламка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200312110000029058
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002905
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Беренсе Ағиҙел

Беренсе Ағиҙел — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Һатҡы йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Беренсе Ағиҙел
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201012111100021931
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102193
* Бассейн коды — 10.01.02.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Познанский Александр Семёнович

Познанский Александр Семёнович (18 (31) ғинуар 1903 йыл, Кривой Рог ҡалаһы, Херсон губернаһы — 8 июнь 1974 йыл, Горький) — СССР ғалим-психиатры. Медицина фәндәре докторы (1960), профессор (1962).

# Познанский Александр Семёнович
## Биографияһы

Александр Семенович Познанский 1903 йылдың 18 (31) ғинуарында Украинаның Херсон губернаһы Кривой Рог ҡалаһында тыуған.
1927 йыда Одесса медицина институтын тамамлай. 1927—1931 йылдарҙа Одессала наркология диспансеры һәм психиатрия клиникаһында табип булып эшләй.
1931—1944 йылдарҙа — Украина психоневрология институтында (Харьков) хеҙмәткәр. 1938 йылдан медицина фәндәре кандидаты. 1938 йылда клиника, галлюцинациялар патофизиологияһы һәм фармакологияһына арналған кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1944—1959 йылдарҙа — С.М. Киров исемендәге Горький медицина институтында: ассистент, психиатрия кафедра доценты. 1959 йылда «Динамика синдромов шизофрении в процессе психофармакологических и других клинико-экспериментальных исследований» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1960—1970 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт медицина институты психиатрия кафедраһы мөдире.
Уның етәкселеге аҫтында 2 докторлыҡ һәм 8 кандидатлыҡ диссертация яҡлана, 2 фәнни хеҙмәттәр йыйынтығы сығарыла.
Александр Семенович Познанский 1974 йылдың 8 июнендә Түбәнге Новгородта вафат була һәм шунда Бугрово зыяратында ерләнә.

# Познанский Александр Семёнович
## Фәнни эшмәкәрлеге

А.С.Познанский дөйөм психопатология, клиник-эксперименталь һәм галлюцинация, һаташыу, шизофрения, йәрәхәтле психоздар ваҡытында кататоник эмоциональ синдромының психофармакология тикшеренеүҙәре проблемалары менән шөғөлләнә.
90-дан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
1960—1968 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының невропатологтары һәм психиатрҙары йәмғиәте рәйесе.
Академик В. П. Протопопов уҡыусыһы.
# Ҡолой (исем)

Ҡолой — башҡорт ир-ат исеме.

# Ҡолой (исем)
## Этимологияһы

Ҡолой — ҡушма исем. «Ҡол» һүҙенә «ой» өндәшеү ялғауының ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән.

# Ҡолой (исем)
## Билдәле шәхестәр

Ҡолой (Мөхәмәтҡолой) Көсөков (1763 — 1840 йылдан һуң) — 5-се Башҡорт кантоны начальнигы (1800—1825). Башҡорт халҡы уға арнап, ҡапма-ҡаршы мәғәнәле ике «Ҡолой кантон» йырын сығарған.
Мәүлә Ҡолой (ысын исеме — Муллағол) — төрки суфый шағиры. Әхмәт Йәсәүи, Сөләймән Баҡырғани артынан эйәреүсе.

# Ҡолой (исем)
## Ауылдар

Ҡолой — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Ҡолой ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Ҡолой (исем)
## Сәнғәттә

Ҡолой кантон (йыр) — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көйҙәрҙең береһе. Тәүге тапҡыр 1920-се йылдарҙа билдәһеҙ автор яҙып ала. Йырҙың бер нисә варианты 1951 йылда «Совет музыкаһы» журналының 3-сө һанында донъя күрә. Йырҙың варианттарын артабан фольклорсы ғалимдар Л. Н. Лебединский, С. Ә. Галин, К. Й. Рәхимов, И. В. Салтыков, Н. Д. Шоңҡаров яҙып ала. Йырҙың көйө бик һағышлы.