yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Парилова

Парилова — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кемчуг йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Парилова
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400212115200017067
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201706
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Пода (Аҡ Холуница ҡушылдығы)

Пода — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел Холуница йылғаһының һул ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пода (Аҡ Холуница ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100032188
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103218
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арыҫлан (Ҡурған өлкәһе)

Арыҫлан (рус. Арасланова) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Шучье районы ауылы. Сухоборское ауыл советы составына керә.

# Арыҫлан (Ҡурған өлкәһе)
## География

Ауыл район үҙәге Щучье ҡалаһынан 12 км көньяҡтараҡ Арыҫлан күле буйында урынлашҡан.

# Арыҫлан (Ҡурған өлкәһе)
## Тарих

Тәүге тапҡыр 1776 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Арыҫлан ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡалмаҡ улусы ҡарамағында була.
1923 йылда Урал өлкәһе ойошторолғас, Арыҫлан ауылы Силәбе округы Һарт-Ҡалмаҡ районының Әптекәй ауыл советы составына керә. 1924 йылда Һарт-Ҡалмаҡ районының исеме Ялан районы тип үҙгәртелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Арыҫлан ауылы Щучье районына керә. 1934 йылда Щучье районы Силәбе өлкәһе составына, ә 1943 йылда — Ҡурған өлкәһе составына инә.

# Арыҫлан (Ҡурған өлкәһе)
## Халҡы

| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 49 | 78 | 178 | 222 |
1926 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда 238 кеше теркәлгән, уларҙың 220 — башҡорттар, 18 — урыҫтар.
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (95 %) йәшәй.

# Арыҫлан (Ҡурған өлкәһе)
## Инфраструктура

Ауылда башланғыс белем биреү мәктәбе бар.
# Әбдиев Әхмәтйән Әбделғәлләм улы

Әбдиев Әхмәтйән Әбделғәлләм улы — табип. Башҡорттарҙан тәүге медицина докторы (1862).

# Әбдиев Әхмәтйән Әбделғәлләм улы
## Биографияһы

Әбдиев Әхмәтйән Әбделғәлләм улының биографияһы буйынса мәғлүмәттәр аҙ.
Ҡазан ҡалаһының 1-се гимназияһында белем ала. 1856 йылда Ҡазан Император университетының медицина факультетын тамамлай.
1856 йылдан Башҡорт ғәскәрендә штаттан тыш табип булып эшләй.
Хәрби министрлыҡтың Медицина департаментының рөхсәте буйынса, 1858 йылда ква­лификацияһын күтәреү өсөн Санкт-Петербург ҡалаһына Император медицина-хирургия академияһына уҡырға инә. Имтихандар биреп, диссертация яҡлағандан һуң, 1862 йылда медицина докторы дәрәжәһен ала.
1862 йылда Ырымбур ҡалаһына участка табибы булып эшләргә саҡыртыла. Силәбе өйәҙенең (хәҙерге Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) Мәтәл ауылында, һуңы­раҡ Бөрө өйәҙенең (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы) Әсән ауылында табип булып эшләй.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
# Дубовац замогы

Дубовац замогы (хорв. Utvrđeni grad Dubovac) — Хорватияла Карловац ҡалаһының иң боронғо архитектура ҡомартҡыларының береһе. Ул үҙенең бай тарихы менән билдәле һәм хорват халҡының тарихи хәтерен ҡурсалаусыһы булараҡ тора. Замок Хорватияның почта маркаһында һүрәтләнгән.

# Дубовац замогы
## Тарихы

Дубовац замогы үҙенең атамаһы элекке имән урманы хөрмәтенә алған, был урман менән ул боронғо дәүерҙәрҙән бирле уратылған булған. Шуныһы ҡыҙыҡлы, Дубовац замогы үҙе урынлашҡан Карловац ҡалаһынан күпкә олораҡ булып тора. Карловац ҡалаһы төҙөлә башлағанда, Дубовац ҡәлғәһе инде оҙаҡ ваҡыт дауамында йәшәп килгән. Урта быуаттарҙа Дубовац ҡәлғәле ауыл булараҡ үҫешкән, үҙ дәүере өсөн мөһим йылғалар һәм юлдар киҫешкән урында урынлашҡан. Тәүге тапҡыр ҡала 1339 йылда телгә алынған, был йылда Дубовацҡа священник килгән. Шулай уҡ сауҙа һәм коммерция предприятиелары тураһында һәм 1578 йылғы ғосман төрөктәренең ябрылыуы тураһында телгә алыныуҙар бар. Ғосмандарҙың яуҙары Дубовацты тулыһынса бушатҡан тиерлек, ҡасаҡтар яңы төҙөлгән Карловац торамаһы территорияһында йәшерен урын тапҡан. Уларҙың торамаһынан тик замок ҡына тороп ҡалған.

# Дубовац замогы
## Реконструкциялар

Һуңғы тапҡыр 1961 йылда, шул иҫәптән унда урынлашҡан Грета Юрич исемендәге Хорватия идара итеү институтының инициативаһы буйынса замокты реконструкциялағандар. 1965 йылдан 2007 йылға тиклем замок Карловац ҡала музейының ҡулында булған һәм уның барлыҡ бүлмәләрендә ҡала тарихына арналған экспозициялар урынлаштырылған. Хатта күҙәтеү башняларында «Куп һәм Ҡөрьән тураһында» тигән күргәҙмә асылған.
XX быуатта замокты реконструкциялау өсөн 1777 йылда яһалған Крейҙәге хәрби инженерҙарҙың бик мөһим яҙмалары ҡулланылған. Был документтарҙа замоктың структураһы һәм төҙөлөштә ҡулланылған материалдар, шулай уҡ мөйөш башнялары, ике ҡатлы башнялар тулы итеп тасуирланған.

# Дубовац замогы
## Замок хужалары

Замоктың хужалары төрлө ваҡытта төрлө аристократик ғаиләләр булған: Зударҙар (1387—1426), Франкопандар (1442—1550) һәм Зринсктар (1550—1578), артабан замок Карловац ҡалаһы армияһы командованиеһына күскән (1578—1810).
1837 йылда замоктың яңы хужаһы граф Лаваль Нуген уны романтизм стилендә үҙгәртеп ҡорған.
# Морды-Яха

Морды-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 300 км.

# Морды-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300038969
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303896
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Тәңкә ҡанатлылар

    Күбәләк бите бында йүнәтелә. Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Күбәләк (мәғәнәләр).
Тәңкә ҡанатлылар, йәки күбәләктәр, көйәләр (Lepidóptera Linnaeus, 1758 от бор. грек. λεπίς, эйәлек килеш λεπίδος — тәңкә һәм πτερόν — ҡанат) — бөжәктәр отряды, айырылып торған үҙенсәлектәренән — алғы һәм артҡы ҡанаттарында ҡуйы хитин «тәңкәләр»(яҫмаҡ төктәр)) булыуын билдәләргә мѳмкин. Күпселек төрҙәренә һура торған томшоҡтар хас. Ҡанаттарының рәүеше һәм ҙурлығы төрлөсә: 2 мм-ҙан 30 см-ға тиклем.
Тулы әүерелеү осоронда ошондай стадиялар: күкәй, ҡарышлауыҡ, ҡурсаҡ һәм имаго. Ҡарышлауыҡ селәүсен һынлыраҡ, ҡорһағында ҡыҫҡа тәпәйҙәр, ҡаты башлы, ауыҙы кимереүгә яраҡлашҡан, ебәк сығара торған парлы биҙе була, уның бүлентеләре һауала ебәккә әүерелә.
Тәңкә ҡанатлыларҙың һөлдәләре юр осоронан осрай, хәҙерге заманда бөжәктәр төрҙәре араһында иң киң таралғандар — отрядта 157 000 төрҙән артығыраҡ. Антарктиданан башҡа континенттарҙа осрай.
Энтомология тәңкә ҡанатлыларҙы өйрәнгән фән лепидоптерология тип атала.
# Һарут менән Марут

Һарут менән Марут (ғәр. هاروت وماروت‎) — Сөләймән пәйғәмбәр йәшәгән осорҙа Вавилонда булған һәм йәһүдтәрҙе сихырға өйрәткән ике фәрештә (малаика). Һарут менән Марут йәһүдтәрҙе сихыр ҡулланыу килтергән эҙемтәләрҙән киҫәткән. Ҡөрьәндә телгә алыналар:
* Улар Сөләймән батшалығында шайтандар уҡыған нәмәгә эйәрҙеләр. Сөләймән кафырҙарҙан түгел ине. Шайтандар кафыр ине, улар кешеләрҙе сихырға һәм Бабилдә (Вавилонда) Һарут менән Марут тип аталған ике фәрештәгә төшөрөлгән нәмәне һәм сихырҙы кешеләргә өйрәтте. Әммә был икәү (фәрештәләр): «Беҙ — фетнә-һынау ғына, иманһыҙ була күрмә!»— тип алдан әйтмәйенсә тороп, бер кемде лә өйрәтмәне. Улар шул ике фәрештәнән ирҙе һәм ҡатынды нисек айырырға икәнлеген өйрәнделәр. Әммә улар Аллаһтың рөхсәтенән башҡа бының менән бер кемгә лә зарар килтерә алманылар. Улар, үҙҙәренә зыян килтереп, файҙа бирмәй торған нәмәгә өйрәнделәр, һәм улар бының өсөн Ахирәттә өлөшө булмаясағын беләләр ине. Был яманлыҡты улар үҙ йәндәре бәрәбәренә һатып алды. Әгәр улар быны белһә ине!
* Әл-Бәҡара 2:102

# Һарут менән Марут
## Һарут һәм Марут тарихы

Шул саҡта сихырсылыҡты яҡшы нәмә итеп күрһәтеп, Сөләймән пәйғәмбәрҙән тип алдаған Иблистәрҙән айырмалы, Һарут менән Марут: «Был ауыр гонаһ һәм иманһыҙлыҡ билдәһе, ә үҙебеҙ Раббының һынауы ғына булып торабыҙ», — тип аңлатҡандар. Әммә кәңәштәргә һәм иҫкәртеүҙәргә иғтибар итмәгән кешеләр сихырсылыҡ тураһында тулы белем алған, шуның менән үҙҙәрен Яуап көнөндә теләһә ниндәй аҡлауҙан мәхрүм иткәндәр.

# Һарут менән Марут
## Шулау уҡ уҡығыҙ

* Зөһрә (йондоҙ)
# Күскилдин Рәйес Әхмәтша улы

Күскилдин Рәйес Әхмәтша улы (12 декабрь 1954 йыл) — ғалим-инженер-механик, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1997 йылдан «Газ-Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары — баш инженеры. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш (2008—2013) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Техник фәндәр докторы (2006). Рәсәй Федерацияһы газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2001), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009), Ғафури районының почётлы гражданы (2013).

# Күскилдин Рәйес Әхмәтша улы
## Тормошо һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге

Рәйес Әхмәтша улы Күскилдин 1954 йылдың 12 декабрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Баҡраҡ ауылында Бөйөк Ватан һуғышы ветеранының күп балалы ғаиләһендә тыуған. 1982 йылда «газ үткәргестәрҙе, газ һаҡлағыстарҙы һәм нефть базаларын проектлау һәм файҙаланыу» һөнәре буйынса Өфө нефть институтын (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) тамамлаған.
1971—1973 йылдар — Өфөләге 11-се техник училище уҡыусыһы, Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводының оператор ярҙамсыһы. 1973—1975 йылдар — Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итеү 1975—1976 йылдар — Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводының операторы. 1976—1982 йылдар — Өфө нефть институтының (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) әҙерлек бүлеге тыңлаусыһы, торба үткәргестәр факультеты студенты. 1982—1984 йылдар — «Башгаз» производство берекмәһенең «Стәрлетамаҡгаз» идаралығы мастеры, хеҙмәт (русса служба) етәксеһе. 1984—1994 йылдар — «Башгаз» производство берекмәһенең «Дыуангаз» идаралығы (1991 йылдан — «Газ-Сервис» фирмаһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең район үҙәге Мәсәғүттәге бүлендек предприятиеһы) баш инженеры. 1994—1996 йылдар — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт контроль комитетының Мәсәғүт төбәк идаралығы етәксеһе. 1996—1997 йылдар — «Газ-Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы — «Үҙәкгаз» предприятиеһы баш инженеры. 1997 йылдан — «Газ-Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары — баш инженеры.

# Күскилдин Рәйес Әхмәтша улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Салауат Юлаев ордены (2009)
* Рәсәй Федерацияһы газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2001)
* Ғафури районының почётлы гражданы (2013)

# Күскилдин Рәйес Әхмәтша улы
## Уның тураһында

* Әминев М. Ҡояш ҡына йылытмай. «Башҡортостан» гәзите, 2014 йыл, 9 ғинуар.
* Әминев М. Яугирҙәрҙең рухы шатланғандыр… «Башҡортостан» гәзите, 2012 йыл, 3 июль.
# Николаев Анатолий Витальевич

Анатолий Витальевич Николаев (27 ғинуар 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, топографик анатомия өлкәһе белгесе, медицина фәндәре докторы, профессор. Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (2007), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).

# Николаев Анатолий Витальевич
## Биографияһы

1940 йылдың 27 ғинуарында тыуған.
1983 йылдан алып әлеге көнгә тиклем оператив хирургия һәм топографик анатомия кафедраһында, 1988 йылдан алып кафедра мөдире булып эшләй.
2007 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.
2014 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты

# Николаев Анатолий Витальевич
## Фәнни эшмәкәрлеге

Топографик анатомия өлкәһендә белгес.
Фәнни тикшеренеүҙәренең төп йүнәлештәре —коллагенопластика, яраланған ваҡытта репаратив процестарҙы өйрәнеү, умыртҡа топографияһы, кесе таздың фасциаль-бәйләй торған аппараты, яңы мөмкинлектәрҙең, шул иҫәптән видеоторакоскопияларҙың топографик һәм анатомик нигеҙләнеше.
311 хеҙмәт авторы, бер асыштың һәм 28 уйлап табыуҙың авторы
Уның етәкселегендә өс докторлыҡ, 28 кандидатлыҡ диссертациялары яҡлана, студенттар һәм уҡытыусылар өсөн ете методик ҡулланма яҙа.
2007 йылда яңы «Топографическая анатомия и оперативная хирургия» дәреслеген яҙа, ә 2009 йылда дәреслек ике томда яңынан баҫылып сыға. Бынан тыш, А.В.Николаев ике монографияның һәм ике практик ҡулланманың авторы.
А.В.Николаев «Анналы хирургии» һәм «Медицинский курьер» журналдарының редколлегия ағзаһы

# Николаев Анатолий Витальевич
## Наградалары

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008)
* «СССР-ҙың уйлап табыусыһы» почёт билдәһе
* «И.М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү дәүләт медицина университеты алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы
* И.М. Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академияһының атҡаҙанған профессоры
* И.М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү дәүләт медицина университеты кафедраһының почтёлы мөдире
# Якша (йылға)

Якша — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға оз. Борисово ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Якша (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000013218
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001321
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Арынцасс (Чека ҡушылдығы)

Арынцасс — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чека йылғаһының һул ярына тамағынан 246 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Арынцасс (Чека ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005686
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300568
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Киндерле (Ҡазанһыу ҡушылдығы)

Киндерле — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Ҡазан йылғаһынаң һул ярына 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Киндерле (Ҡазанһыу ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышеа һыуһаҡлағысының Ҡазан ҡалаһынан Камское устье ҡасабаһына тиклем Волга участогы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000112112100003366
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100336
* Бассейн коды — 11.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Иҙел-Урал

Иҙел-Урал:
* 20-се быуаттың 1-се сирегендә башҡорттарҙың һәм татарҙарҙың тормошҡа ашмаған милли автономия проекты.
* «Иҙел-Урал» легионы — Икенсе Донъя һуғышы ваҡытында Иҙел буйы халыҡтары вәкилдәренән торған вермахтың бүлексәһе.
* Рәсәй Федерацияһының тарихи-географик төбәге.
# Лозная

Лозная — Рәсәйҙәге йылға. Белгород өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға айҙар йылғаһының уң ярына тамағынан 217 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Лозная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Айдар йылғаһы Рәсәй менән Украина сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Северский Донец (бассейндың рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400412107000013021
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001302
* Бассейн коды — 05.01.04.004
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Маячный (Башҡортостан)

Маяҡ, Маяҡлы, Маячный — Күмертау ҡалаһы ҡала огругы составындағы ауыл.
1953 йылдан алып Күмертау ҡалаһы составында. Ҡаланан Көньяҡ‑Көнбайышта 18 км һәм Ермолаевка тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 8 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халҡы: 1959 йылда — 5058 кеше; 1989 — 3420; 2002 — 3499; 2010 — 3075 кеше. Урыҫтар, башҡорттар йәшәй (2002).
«Нефтехиммаш» ААЙ урынлашҡан; профессиональ техник училищеһы, бер урта мәктәп, мәктәп‑интернат, балалар баҡсаһы,Республика балалар йорто, психоневрология интернаты, поликлиника, балалар‑үҫмерҙәр клубы, китапхана, Богородица‑Державный ҡорамы, мәсет бар.
Ауылға 20 быуаттың 40‑сы йылдар аҙағында — 50‑се йылдар башында Көйөргәҙе районында һоро күмер ятҡылығын үҙләштереүгә бәйле эшселәр ҡасабаһы булараҡ нигеҙ һалына. 1954 йылдан алып ҡала тибындағы ҡасаба, 2005 йыл ауыл статусын ала. 2004 йылда Маяҡлыға 20 быуат башында нигеҙләнгән Николаевка ауылы ҡушыла. 1953 йылда Көйөргәҙе районы Күмертау ҡасаба советына ҡараған булған.

# Маячный (Башҡортостан)
## Халҡы

* Халыҡ иҫәбе1959197019791989200220105023↘4600↗4744↘3401↗3499↘3075

# Маячный (Башҡортостан)
## Халҡы
### Милли состав

Күпселеген башҡорттар һәм урыҫтар тәшкил итә. Шулай уҡ татарҙар, сыуаштар һәм башҡа милләт вәкилдаре йәшәй.
# Оло Шиверта

Оло Шиверта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ябаган йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Оло Шиверта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100008856
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100885
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Гагауз теле

Гагауз теле (гаг. Gagauz dili/Гагауз дили) — Алтай тел ғаиләһендәге оғуҙ төркөмөнә ингән тел. Ул урыҫ һәм румын ("молдован") теле менән бер рәттән Молдовалағы Автономиялы Территориаль Берәмек — Ғағауыз Еренең рәсми теле.

# Гагауз теле
## Таралышы

Молдованың көньяғында, Болгарияның төньяҡ-көнсығышында һәм Румынияла, Украинаның көньяҡ-көнбайышында, өлөшләтә Ҡаҙағстанда, Урта Азияла, Төньяҡ Кавказда таралған. Һөйләшеүселәр һаны — 200 меңгә яҡын кеше (1989). Төрөк теленә яҡын. Боронғо уғыҙ ҡәбиләләре теленә барып тоташа.

# Гагауз теле
## Диалекттары

Молдова һәм Украина биләмәһедә ике диалекты айырыла: чадыр‑лунга-комрат (үҙәк) һәм вулканешт (көньяҡ). Әҙәби нормалары үҙәк диалект нигеҙендә формалаша һәм үҫешә. Гагауз теле роман һәм славян телдәренең һиҙелерлек йоғонтоһон кисерә, һөҙөмтәлә төрки телдәрҙең грамматик төҙөлөшөнә хас булмаған һыҙаттарға эйә була.

# Гагауз теле
## Фонетикаһы

Фонетикаһына тартынҡыларҙың алғы рәт һуҙынҡылары алдынан һәм һүҙ аҙағында килгәндә үтә нәҙегәйеүе, өҫкө күтәрелеш һуҙынҡыларының һүҙ башында дифтонгылашыуы һәм йотлашыуы хас, сағ.: гагаузса “уон” — башҡортса “ун”, “иÿлдö” — “үлде”. Төп морф. үҙенсәлектәре: ‑маа/‑мää м‑н тамамланған инфинитив барлыҡҡа килә (‑маға/‑мейä меән тамамланған төбәү килеш формаһынан): гагаузса “хазыр йардым етмаа” — башҡортса “ярҙам итергә әҙер”; шартлы теләк һөйкәлеше, күп теркәүестәр һәм теркәүес һүҙҙәр формалаша (башлыса һорау алмаштарынан һәм рәүештәрҙән); “ани” билдәләү алмашы бар: гагаузса “о таш, ани ÿстÿндä отуру(р)муш — башҡортса “ул ултырған таш”. Лексикаһында румын, молдаван, болгар һәм урыҫ телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр байтаҡ.

# Гагауз теле
## Синтаксисы

Гагауз теле синтаксисында ябай һөйләмдә төрки телдәр өсөн традицион булған һүҙҙәр тәртибенең тулыһынса үҙгәреүе күҙәтелә: хәбәр (ҡылым йәки исем) һөйләмдең аҙағында түгел, ә эйә йәки тултырыусы алдынан килә: гагаузса “ески вакытларда вармыш бир ихтäр” (борон йәшәгән бер ҡарт) — башҡортса “борон бер ҡарт йәшәгән”, гагаузса “ооллары бакармышлар бобасына” (улдары ҡараған аталарына) — башҡортса “улдары аталарына ҡараған”. Гагауз теле “диил” (түгел) киҫәксәһе инҡар ителгән һүҙҙән һуң түгел, ә унан алда бирелә: гагаузса “диил беним” — башҡортса “минеке түгел”, “диил чоктан” — “күптән түгел”. Кириллицаға нигеҙләнгән яҙмаһы 1957 йылдан алып ҡулланыла.

# Гагауз теле
## Имлә

Ҡарағыҙ: Гагауз имләһе Башта Гагауз телендә грек әлифбаһы ҡулланылған. 1957 йылда Гагауз теленең әлифбаһы (кирил имләһе нигеҙендә) ҡабул ителгән. 1996 йылнан башлаған латин (төрөк әлифбаһы нигеҙендә булдырылған) әлифбаһы ҡулланыла. Шулай уҡ был әлифбала (ц) өнө өсөн ҡулланылған Ţ хәрефе һәм (ә) өнө өсөн ҡулланылған Ä хәрефе лә бар.
Хәҙерге Гагауз әлифбаһы:
| А а | Ä ä | B b | C c | Ç ç | D d | Е е | F f |
| G g | H h | I ı | İ i | J j | K k | L l | M m |
| N n | O o | Ö ö | Р р | R r | S s | Ş ş | T t |
| Ţ ţ | U u | Ü ü | V v | Y y | Z z |
# Үрге Солза

Үрге Солза — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сол-озеро күле - Солза күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Үрге Солза
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004798
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000479
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0