# Персефона

Персефона (бор. грек. Περσεφόνη) — боронғо грек мифологияһында уңдырышлылыҡ һәм үлектәр батшалығы алиһәһе, тамуҡта хакимлыҡ итеүсе. Деметра һәм Зевстың ҡыҙы, Аидтың ҡатыны. Римлеләрҙә — Прозерпина. Олимпия илаһтары иҫәбенә инә.

# Персефона
## Исеме һәм тарихы

Шулай уҡ Персефоней/Ферсефонея / Ферсефона, ҡайһы берҙә Феррефатта диалект варианттары осрай. Персефона (лат. Persephone) шулай уҡ Кора (бор. грек. Κόρη, лат. Cora — ҡыҙ). Римлеләрҙә — Прозерпина (лат. Proserpina).
Йәһәннәм алиһәһе культы Пилоста микен дәүерендә үк булған. Персефонаның исемен грек теленән сығып аңлатыу мөмкин булмауы уны урындағы боронғо алиһә тип уйларға мәжбүр итә, сөнки уның культы гректарҙың Балҡан ярымутрауына үтеп инеүенә тиклем таралған була. Грек яулап алыусыларҙа үҙҙәренең Персефона культы урындағы алиһә- Кора культы менән ҡушыла. Кора уңдырышлылыҡ алиһәһе булараҡ хөрмәт ителә һәм, бәлки, башта Деметра алиһә-әсә менән тиңләштерелгән булғандыр. Грек диненең артабанғы үҫеше Персефона-Кораны Деметра ҡыҙы яһай, әммә был алиһәләр культының берлеге боронғо грек тарихында һаҡлана. Аидтың урлау тураһындағы миф Гомер поэмаларында телгә алынмай, был уныңмистериаль характеры менән аңлатыла.
Профессор В.Г. Борухович билдәләүенсә ул " үҫемлектәр донъяһының — сәсеүлектәрҙең һәм ер өстөнә сыҡҡан шытымдарҙың (йыл һайын ҡабатланған цикл) кәүҙәләнеше» булып тора. Грек мифографтары әҫәрҙәрендә һәм әҙәбиәттә Персефона йән үлемһеҙлеге символына әүерелә.

# Персефона
## Эпитеттар һәм тиңләштереүҙәр

Деметра һәм Зевстың ҡыҙы, уны мәмерйәлә әсәһе һәм нимфалар ашата. Үҫеп еткәс, уға Арес һәм Аполлон яусылай. Миф буйынса, уның менән бергә ҡыҙҙар Афина һәм Артемида үҫә (йәки тағы Афродита). Кораның сәскәһе тип нәркәсте атайҙар.
Аидтың (Плтуондың) ҡатыны, ул уны урлай һәм үҙенең батшалығына алып китә (Гигин буйынса, уны Плутон Зевс ярҙамында урлай). Урлау урынының бер нисә варианты бар. Иң популяр варианты буйынса, урлау Сицилияла Генна/Энна эргәһендәге Перг күле янындағы болонда була. Сиракузда уға ер асылған урындағы Киана сығанағы бағышланған. Башҡа версиялар буйынса, Плутон йә Элевсин янындағы Эринеон эргәһендәге ер аҫтына төшә, йә Арголидалағы Химарр йылғаһы янында, йә Олимпиялағы гипподром ҡырына төшә.
Деметра бөтә донъя буйлап ҡыҙын эҙләй, был ваҡытта ер уңдырышһыҙ була, сәселгән баҫыуҙарҙа бер нәмә лә уңмай. Деметра ярҙам һорап Зевсҡа Персефонаны ҡайтарыуҙы талап итеп мөрәжәғәт итә. Аид Персефонаны ебәрә, әммә азат итер алдынан уға гранат емешенең ете орлоғон бирә (йәки Гермес хәбәр итеүенсә өс орлоҡ). Был орлоҡтар өлкән Дионис ҡанының тамсыһынан барлыҡҡа килә. Ошо ваҡыт эсендә аҙыҡтан баш тартҡан Персефона орлоҡтарҙы йота һәм Аид батшалығына кире ҡайтыуға дусар була. Баҡсасы Аскалаф Персефонаға ҡаршы шаһит булып сығыш яһай.
Деметраны тынысландырыу өсөн Зевс, Персефонаның йылдың өстән ике өлөшөн (Гомер гимнына һәм Псевдо-Аполлодорға ярашлы) Олимпта, өстән бер өлөшөн — Аид батшалығында, йәки ярты йылды (Овидий һәм Сервийға ярашлы) Олимпта (яҙ һәм йәй) үткәреүен, ҡалғанын ярты йылды Аид батшалығында (көҙ һәм ҡыш) үткәреүен ҡарар итә.
Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Олимпта булғанда Персефона һәр иртән күккә күтәрелә һәм, әсәһе Деметра уны һәр ерҙә күрһен өсөн, Ҡыҙ йондоҙлоғона әүерелә.
Ҡайһы бер шағирҙар буйынса, Аидтың һәм Персефонаның туйы ваҡытында Зевс кәләшкә Сицилия утрауын, йәки Фиваны, йәки Кизикты туй бүләге итеп бирә.
Персефона — ер аҫты батшалығының хакимы. Донъя сигендә йәшәй. Судаға ярашлы Аидтан Макария исемле ҡыҙы була (илаһи үлем алиһәһе), ә орфиктарға ярашлы унан Евменидты тыуҙыра. Зевстан (уға йылан рәүешендә килгән) ул Сабазийҙы тыуҙыра (Загрей).
Персефонаны урлауға бер орфик поэма бағышланған. Борондан уҡ Персефона тураһындағы миф йыл миҙгелдәренең алмашыныуын кәүҙәләндерә тип танылған.

# Персефона
## Эпитеттар һәм тиңләштереүҙәр

* Деспина.
* Кора. "Дева». Персефона исеме.
* Лептинида. Персефона эпитеты.
* Обрим. Персефона эпитеты.
* Праксидика.
Бер хикәйә буйынса, Афила — Кора һәм Персефона тип аталған Зевс менән Реяның ҡыҙы. Зевс йыланға әйләнгән әсәһен эҙәрлекләй һәм үҙе лә йыланға әйләнә, уны Геракл төйөнө менән бәйләй һәм уның менән бәйләнешкә инә, ә һуңынан йылан ҡиәфәтендә уның ҡыҙын да яулай. Афиланың маңлайында ике күҙе, муйыны артында суҡыш танауы һәм мөгөҙҙәре була
Персефонаға Рим Прозерпинаһы тап килә. Римда уның менән шулай уҡ Либераны тиңләштерәләр.

# Персефона
## Персефона юлдаштары

* Иахе (Яхе). Персефона уйындарының юлдашы.
* Каллигенейя. Персефонаны һаҡлаусы нимфа.
* Левкиппа. Персефона уйындарының юлдашы.
* Фено (Файно). Персефона уйындарының юлдашы.