yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы

Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы — мемориаль музей, Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы филиалы. Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы Ибраһим ауылында урынлашҡан. 1991 йылда асылған.

# Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы
## Тарихы

Музей башҡорт мəғрифəтсе-шағиры Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың тыуыуына 150 йыл тулыу айҡанлы 1991 йылдың 7 сентябрендә асылған. Музей бинаһын төҙөүҙө шағирҙың исмен йөрөткән колхоз үҙ өҫтөнә ала, колхоз рәйесе Миңнулла Ғәтиәтулла улы Хәмзин. Колхоз бригадаһын хаҡлы ялда булған элекке уҡытыусы М.З. Мирхәйҙәров етәкләй.
Башҡорт дәүләт университетында эшләп килгән ғилми түңәрәге эшмәкәрлеге музейҙы ойоштороуға башланғыс һала. Өмөтбаевтың тормошон һәм ижадын өйрәнеүге, йәмәғәтселеккә еткереүҙә ғалимдар Ғайса Хөсәйенов, Ғиниәтулла Ҡунафин, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Миңлеғәли Нәҙерғолов, Р.М.Булгаков күп эшләй.
1991—2002 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Милли музейы филиалы булып тора.
2002 йылдан Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы филиалы

# Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы
## Тарихы
### Музей директорҙары

* Ғәзизйән Ғәлимҡарам улы Ибраһимов
* Зөһрә Тәлғәт ҡыҙы Әхмәҙиева

# Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы
## Музей фонды

Музей фондында 300-ҙән ашыу экспонат бар. Унда Өмөтбаевтың шәхси әйберҙәре, «Йәдкәр» китабы, ҡулъяҙмаларының күсермәләре һаҡлана.
Йорт-музей шартлы өлөштәргә бүленгән ҙур иркен бүлмәнән тора. Бүлмә башҡорт кантоны йортоның көнкүрешен тасуирлай.
Ишектән һул яҡҡа ашхана урынлашҡан: унда боронғо буфет, кейем шкафы, урындыҡтар, ашъяулыҡ ябылған өҫтәлдә самауыр, шәкәр һауыты, һауыт-һаба ҡуйылған. Диуарҙа сигелгән таҫтамалдар эленгән. Шулай уҡ Өфө рәссаме Рәшит Зәйнетдинов төшөргән Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев портреты бар.
Ишектән уң яҡта эш өҫтәле ҡуйылған. Унда шағир үҙе ҡулланған ҡара һауыты тора. Диуарға Өфө рәссамдары һүрәттәре эленгән.
Бүлмә уртаһында Мөхәмәтсәлим Өметбаев бюсты тора, авторы — скульптор Р. Р. Фәттәхов. Бюст алдында иҙәнгә айыу тиреһе йәйелгән. Экспозицияларҙа шағир‑мәғрифәтсенең тормошо һәм ижады, фәнни һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге, уның тыуған ауылы тарихы тураһында фото һәм документаль материалдар ҡуйылған. Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев исемендәге премия лауреаттары тураһында мәғлүмәт күрһәтелгән.
# Өфө ҡалаһы флагы

Өфө ҡалаһы флагы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы «Өфө ҡалаһы» ҡала округы символы.
Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһы ҡала округы Советы ҡарары менән 2007 йылдың 6 сентябрендә 26/4-сы номер аҫтында раҫланған.
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт символика регистрына 036 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Рәсәй Федерацияһының геральдик регистрына 3243 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Авторы — Салауат Ғиләзитдинов.

# Өфө ҡалаһы флагы
## Тасуирламаһы

   Иңенең оҙонлоғона ҡарата нисбәте 2:3 булған тура мөйөшлө туҡыма, ул ике горизонталь һыҙаттан тора: 7:10 киңлеге булған туҡыманың өҫкө өлөшө аҡ төҫтә һәм аҫҡы өлөшө — йәшел төҫтә; аҡ һыҙаттың уртаһында — флаг һабына табан югереп барған тәбиғи көрән-һоро төҫтәге һыуһар

# Өфө ҡалаһы флагы
## Символиканы нигеҙләү

Флаг ҡала гербы нигеҙендә эшләнгән.
Флаг уртаһында — тәбиғи көрән-һоро төҫтәге һыуһар. Матур итеп бөгөлгән муйынлы башы һыуһарға ышаныу һәм тынлыҡ тойғоларын өҫтәй. Бөтә ғорур һыны, алтынға ялатылған тиреһе байлыҡты, ғорурлыҡты һәм дәрәжәне сағылдыра.
Өфө ҡәлғәһенә 1574 йылда башҡорт ерҙәрен һаҡлау маҡсатында нигеҙ һалына. Бер үк ваҡытта яһаҡ йыйыу өсөн үҙәк пункты булып хеҙмәт итә. Һыуһар һәм кеш тиреләре борондан юғары баһалана. Урыҫ батшаһы Иван Грозный менән килешеү буйынса башҡорттар яһаҡты һыуһар тиреһе менән түләргә килешә.
Көмөш (аҡ) төҫ — дин, саф күңеллелек һәм юғары намыҫлылыҡ символы.
Йәшел төҫ — муллыҡ, шатлыҡ, азатлыҡ, тыныслыҡ һәм именлек символдары.
# Логодова Виска

Логодова Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Месна йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Логодова Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051615
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005161
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Уэйк

Уэйк утрауы - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Оскар Нимейер

О́скар Рибе́йру ди Алме́йда ди Ниме́йер Суа́рис Фи́лью (порт. Oscar Ribeiro de Almeida de Niemeyer Soares Filho; 15 декабрь 1907 йыл, Рио-де-Жанейро — 5 декабрь 2012 йыл, Рио-де-Жанейро) — XX быуаттың күренекле архитекторы, бразил архитектураһын нигеҙләүсе, тимербетон архитектураһы вәкиле, коммунист, Бразилия коммунистик партияһы ағзаһы.

# Оскар Нимейер
## Биография

Оскар Нимейер 1907 йылдың 15 декабрендә Рио-де-Жанейро ҡалаһында бай португал-немец ғаиләһендә тыуа.
1934 йылда Рио-де-Жанейро Милли архитектура мәктәбен тамамланы. Беренсе проект — Рио-де-Жанейро бала йорто (1937).
1930 йылдарҙа Бразилияла милли архитектура тергеҙелә.
Уның беренсе йорто Рио-де-Жанейро ҡалаһында Мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау министрлығы йорто (1937—1943).
1940-сы йылдарҙа Оскар Нимейер актив эшләй. Уның проекты буйынса Ору-Претула ҡунаҡханаһы (1940), ресторан, яхт-клуб, казино, отель; Пампульяла Франциск Ассизский сиркәүе (1942—1943); «Боа-Виста» банкы (1946), Сан-Жозе-дус-Кампус (1947—1953) төҙөлә.
1947 йылда Ле Корбюзье менән Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы штаб-фатирының проектын төҙөй.
1957 йылдан Лусио Косты генераль проекты буйынса Жуселин Кубичек һорауы менән Бразилиала йорттар проектлай. Уның проекттары: «Алворад Президент Һарайы» (1958), «Палас-отель» (1958), «Планальто Хөкүмәт йорто» (1960), Юғары Суды йорто (1960), Милли Конгресс йорто (1960), министрлыҡтар йорттары (1960), Изге Мария Соборы (1960—1970), Милли театр (1962), «Насионал» отеле (1962), дауахана (1962), Ғәҙеллек йорто (1970), Ҡурғау министрлығы (1974), вице-президент йорто (1974).
Бразилияла диктатор режимы ваҡытында, 1964—1985 йылдарҙа, эмиграцияла Францияла йәшәй
100 йыллыҡ юбилей алдынан Путин Владимир Владимирович архитекторҙы Дуҫлыҡ ордены менән бүләкләне. 1983 йылдан РФ сәнғәт академияһы ағзаһы булды..
2012 йылда 104 йәшендә вафат булды.
# Хужәхмәтов Азамат Шәриф улы

Хужәхмәтов Азамат Шәриф улы (рус. Хужахметов Азамат Шарифович ; 30 август 1962 йыл—1 июль 2021 йыл) — кинорежиссёр, сценарист, рәссам. 2012—2018 йылдарҙа «Башҡортостан» киностудияһы директоры. 1997 йылдан Рәсәй Кинематографистар союзы ағзаһы. Евразия Телевидение һәм Радио академияһының мөхбир ағзаһы, Рәсәйҙең Кинорежиссерҙар Гильдияһы ағзаһы (2011), Башҡртостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

# Хужәхмәтов Азамат Шәриф улы
## Биографияһы

Азамат Шәриф улы Хужәхмәтов 1962 йылдың 30 авгусында хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы Ҡотош ауылында тыуған. 1985 йылда рәссам-биҙәүсе һөнәре буйынса Өфө сәнғәт училищеһының художество бүлеген тамамлай. Хеҙмәт юлын художество оҫтаханаларында рәссам, ағас ҡырҡыусы булып башлай. 1990 йылда саҡырыу буйынса Башҡортостан Республикаһының Телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса комитетының «Баштелефильм»на рәссам-мультипликатор булып күсә. «Киевнаучфильм» һәм «Останкино» анимация студияларында стажировка үтә.
1996 йылда С. А. Герасимов исемендәге Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институтының режиссерлыҡ факультетын, В. П. Лисаковичтың оҫтаханаһын тамамлай.
1996 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында режиссёр, һуңынан телевидение студияһының баш художество етәксеһе булып эшләй.
2000—2002 йылдарҙа Мәскәүҙә «Александра Политковский» студияһында режиссер һәм хәбәрсе. «Территория ТВ-6», «Территория Север», «Лицо кавказской национальностей», «Дүрт төҫлө заман», «Русский тарантас» телевизион проекттарында ҡатнаша.
2002 йылдан «СТС-Өфө» телеканалының генераль директоры.
50-ләп фильмдың авторы һәм режиссеры. Уның ҡайһы бер эштәре Башҡортостан киноһының алтын фондына ингән.
2011 йылдың июненән «Рәсәй — Башҡортостан» телеканалына «Башҡортостан» ДТРК-ның баш режиссеры — директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
2012 йылдың февраленән «Башҡортостан» киностудияһы директоры вазифаһын биләй. Һуңғы йылдарҙа яңы асылған «Сәләм» телеканалында баш режиссер булып эшләй. 2021 йылдың 1 июлендә Өфөлә ҡапыл вафат була.

# Хужәхмәтов Азамат Шәриф улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре;
* Халыҡ-ара 2-се асыҡ «Мәңгелек ут» телефестивале лауреаты (Волгоград ҡалаһы, 2000 йыл);
* «Иң яҡшы режиссерлыҡ эше» номинацияһы еңеүсеһе («Генерал Шайморатов» фильмы өсөн) ;
* 4-се фестивалдең Рәхмәт хаты («Улар Еңеүгә ышанды» (2005 йыл), «Өс йылға ҡушылыуы янында» (2002 йыл) фильмдары өсөн) ;
* Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының Почет грамотаһы (Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәте һәм сәнғәте көндәрендә ҡатнашҡаны һәм яҡтыртҡаны өсөн).
# Сарбаев Хәжағәли Байрамғол улы

Сарбаев Хәжағәли Байрамғол улы (рус. Сарбаев Хужагали Байрамгулович (1913 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Сарбаев Хәжағәли Байрамғол улы
## Биографияһы

Сарбаев Хәжағәли Байрамғол улы 1913 йылда хәҙерге Башҡортостандың Көйөргәҙе районы Яҡут ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында 1-се батареяның повозочныйы булып хеҙмәт итә.
1945 йылдың 23 апрелендә 1-се батареяның повозочныйы Сарбаев Хәжағәли Байрамғол улы Зандхаузен ҡалаһы өсөн һуғышта автоматсылар уты аҫтында һуғыш кәрәк-яраҡтары ташый, үҙенең шәхси ҡоралы менән ике дошман һалдатын юҡ итә. Сарбаев Хәжағәли Байрамғол улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 1985 йылда Сарбаев Хәжағәли Байрамғол улы юбилейлы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә
# Уткуль

Уткуль — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3635/9 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.

# Уткуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100007750
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100775
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Жаланда

Жаланда — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Ульпе күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.

# Жаланда
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201212111100023889
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102388
* Бассейн коды — 10.01.02.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Таулы (Һаҡмар ҡушылдығы)

Таулы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Һаҡмар йылғаһына уң яҡтан (тамағынан 702 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км тәшкил итә.
Таулы йылғаһы — Һаҡмар йылғаһының уң ҡушылдығы. Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылы эргәһенән аға.
Таулы йылғаһы Майҙы (Майлы) һаҙынан башлана. Уның тәүге ҡушылдыҡтары: Уңғар, Морас, Мәтем, Рәжәп, Сыбалайыр, Саҡмағош.

# Таулы (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Этимологияһы

Тел белгесе М. Усманованың фаразлауынса, йылға атамаһы бөрйән ырыуы нуғай-бөрйән ырыу-араһының таулы этнонимына ҡарай. Икенсе Этҡол ауылында таулы ырыу-араһы вәкилдәре бар. Шулай итеп, был йылға буйында таулылар йәшәгән.
БАССР-ҙың топонимика исемлегендә таулы гидронимына «гористая», йәғни таулы, аңлатмаһы бирелә.
Икенсе Этҡол ауылы тарихын өйрәнеүсеһе А. Ә. Тажетдинов та 2005 йылда нәшер ителгән «Ел-дауылдар аша…» исемле китабында был атаманың килеп сығышына иғтибарын бүлә. Йылғаның һул яҡ ярында гел генә тауҙар теҙмәһе (Бейекҡыр, Раһай, Көрәй) булғанға күрә, йылға Таулы тип атала тигән фекергә ҡаршы мәғлүмәттәр килтерә: XVI быуатта Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш өлөштәре Рәсәй ҡулына күскәндән һуң, Иҙел-Ыҡ буйы халҡы Икенсе Этҡол тирәһенә күсенә. Күскенселәрҙең бер өлөшө бөрйән ырыуының бер тармағы булған таулылар булған. Улар ошо йылға буйында төпләнәләр, йылға атамаһы ла ырыу-ара исеменә бәйле.
Таулы ырыу-ара вәкилдәре Икенсе Этҡолдан тыш, Байымда һәм тарихсы Үтәғолов Р. И. фекеренсә, Баймаҡ районының 13 ауылында теркәлгән.
Зәки Вәлиди әҫәрҙәрендә лә таулылар ырыу-араһы телгә алына.

# Таулы (Һаҡмар ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәренә ярашлы:
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200004860
— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200486
— Бассейн коды — 12.01.00.005
— ГӨ буйынса томы — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эмма Мейсснер

Эмма Мейсснер (швед. Emma Meissner, 30 октябрь 1866 — 20 ноябрь 1942) — швед опера йырсыһы (сопрано) һәм театр актрисаһы.

# Эмма Мейсснер
## Биографияһы

Эмма Оливия Экстрем 1866 йылда Карлстадта тыуған. Ата-әсәһе Юхан Фредрик Экстрём һәм Анна Брита Петтерсон.
1881—1883 йылдарҙа Стокгольм ҡалаһында Mindre teatern театрында хорҙа йырлай. Тәүге ролен Sjökadetten операһында башҡара. 1884—1885 йылдарҙа Эмма Стокгольм консерваторияһында уҡый, артабан Фриц Альбергта һәм Сигне Хеббела уҡый.
Уҡыуҙан һуң Эмма 1888—1889 йылдарҙа Стокгольмда Södra Teatern театрында эшләй. 1890 йылда Стокгольмдың Vasateatern «Микадо» операһында ул Ям-Ям ролен башҡара. 1891 йылда Элизабет Йортберг менән бергә варьете йырсыһы булараҡ Норвегия, Дания, Бөйөк Британия, Германияла Европаның төрлө ҡалаларында сығыш яһай. Артабан ул Oscarsteatern театрында эшләй. 1907 йылда бында Франц Легарҙың «Күңелле тол ҡатын» беренсе швед опереттаһында төп ролдә уйнай. Эмма барлығы йөҙҙән ашыу төрлө постановкаларҙа ҡатнаша.
Эмма менән 1903 йылда тауышһыҙ «Лили» фильмында роль башҡарып, кино актрисаһы була. Бөтәһе 15 кинотаҫмаға төшә.
1894—1897 йылдарҙа Эмма казначей Роберт Бергта кейәүҙә була. 1899 йылда ул Яльмар Мейсснерҙың ҡатыны була, ире 1925 йылға тиклем Альберт Ранфт театрҙарында, Король опрераһында һәм Гетеберг симфоник оркестрҙа дирижер булып эшләй.
Эмма Мейсснер 1942 йылда вафат була һәм Стокгольмда ерләнә.

# Эмма Мейсснер
## Фильмографияһы

* Lili (1903)
* Den glada änkan (1907)
* Amerikaminnen (1908)
* Skilda tiders danser (1909)
* Filmdrottningen (1913)
* Hemslavinnor (1923)
* Falska miljonären (1931)
* Vi som går köksvägen (1932)
* Eva går ombord (1934)
* Intermezzo (1936)
* Sara lär sig folkvett (1937)
* Pappas pojke (1937)
* Familjen Andersson (1937)
* Stackars Ferdinand (bortklippt) (1941)
* Fåfängans marknad (1962)
# Алағанат турғай

?Алағанат турғай :
Ата ҡош (Fringilla coelebs) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Ҡабырғалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Надотряд: | Яңаҡлылар |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Подотряд: | Һайраусылар |
| Ғаилә: | Аҡбауыр турғай |
| Ырыу: | Алағанат турғай |
| Төр: | Алағанат турғай |
Латинса исеме :
Fringilla coelebs Linnaeus, 1758 :
Ареал :
Йәй   Резидент   Ҡыш   Интродуцированный   canariensis   spodiogenys :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 179168 NCBI 37598 |
Алағанат турғай (урыҫ. зяблик)- алаҡас турғайҙар ғаиләһендәге һайраусы ҡош. Австралиянан башҡа бөтә илдәрҙә йәшәй, 12 000 самаһы төргә бүленә торған ваҡ ҡоштар.

# Алағанат турғай
## Ҡылыҡһырлама

Турғай ҙурлыҡ. Парлашып та, күмәкләп тә йөрөйҙәр. Ата ҡоштоң түбәһе күкһел һоро, маңлайы ҡара, сикәләре, тамағы, ҡойроҡ төбө аҫтан йәшел. Ҡойроғо һәм ҡанаттары ҡара көрән. Ҡанаттарында ике арҡыры оҙонса аҡ тап бар, ҡойроғоноң ике яҡ ситенән аҡ һыҙыҡтар үтә.Инә ҡоштоң дөйөм төҫө көрәнһыу һоро. Ҡанаттары, ҡойроғо ата ҡоштарҙыҡы кеүек. Аҡбауыр турғайҙан һары ҡорһағы һәм йәшел ҡойроҡ төбө менән айырыла.

# Алағанат турғай
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «тиңк-тиңк» йәки «рьйү-рьйү-рьйү». Матур итеп һыҙғыра һәм сутылдап һайрай.

# Алағанат турғай
## Йәшәү рәүеше

Төрлө урмандарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Бик киң таралған. Ағаста оялай. Ҡыҙғылт күк таплы 4-7 бөртөк күкһел йомортҡаһы була.

# Алағанат турғай
## Туҡланыуы

Бөжәктәр, үлән, ағас орлоҡтары менән туҡлана.
# Рамаҙан

Рамаҙан (ғәр. رمضان‎, йәки Рамаза́н (төр. Ramazan; рус. Рамазан) — мосолмандар өсөн исламдың биш нигеҙенең береһе булып торған мотлаҡ ураҙа (саум) тота торған ай.

# Рамаҙан
## Ураҙа

Рамаҙан айы дауамында хаҡ динле мосолмандар көндөҙгө ваҡытта аҙыҡ-түлек ҡабул итеүҙән, эсеүҙән, тәмәке тартыуҙан һәм енси яҡынлыҡ ҡылыуҙан баш тарта. Ай оҙонлоғо 30 көн тәшкил итә һәм ай календарына (ҡара.: ислам календары) бәйле. Ураҙа таң атҡандан (иртәнге аҙандан һуң) башлана һәм ҡояш байығас (киске аҙандан һуң) тамамлана.
Көн һайын мосолмандар ураҙа тоторға ниәт әйтеп, уны үтәй.
Төнгө намаҙҙан (йәстү, иша) һуң көн һайын мосолмандар күмәкләп 8 йәки 20 рәҡәғәттән торған тәрәүих намаҙы ҡыла. Айҙың һуңғы ун көнөндә Ҡәҙер кисәһе башлана.
Шәүүәл айының тәүге көнөндә, рамаҙан айының тамамланыуы хөрмәтенә Ураҙа байрамы уҙғарыла. Был көндө мосолмандар байрам намаҙы уҡый һәм мотлаҡ фытыр саҙаҡаһы тарата.

# Рамаҙан
## Ураҙа
### Ҡатын-ҡыҙҙың ураҙа тотоуы

Ҡатын-ҡыҙ өсөн физиологик сәбәптәр арҡаһында ураҙа тотоуҙың айырым шарттары бар: күрем ваҡытында ураҙа тоторға ярамай, йөклөлөк һәм бала тапҡандан һуңғы осорҙарҙа ла шулай уҡ әсәнең мөмкинлегенә ҡарап рөхсәт бирелә. Айлығы башланыуын белеү ауыҙға ниҙер ҡабып, ураҙаны өҙәләр, сөнки был хәлдә ураҙа тотоу гонаһ һанала. Ифтар инеүгә әҙ генә ваҡыт ҡалған булһа ла ураҙа боҙолған иҫәпләнә.
Ураҙа тотолмаған көндәр һанунса улар башҡа ваҡытта ураҙа тотоп, ҡаза ҡылып ҡуялар. Хәйез (айлыҡ) ваҡытында уҡылмай ҡалған намаҙҙар ҡаза ҡылынмай
# Өбөрө

Өбөрө (рус. Ворс) — ғәҙәттә текстиль туҡыма өҫтөндәге мамыҡланып торған ҡыҫҡа йөн, еп («өбөрөлө, йөнтәҫ туҡымалар»), термин шулай уҡ хайуан тиреһе һәм бумала өсөн дә ҡулланыла.

# Өбөрө
## Эшләнеше

Өбөрө өҫлөк туҡыманы етештереү процесында барлыҡҡа килә, һәм махсус өбөрөләү машинаһында мамыҡландырыу процесында ерлек материалы сүстәренән дә, шулай уҡ ерлек туҡымаға ҡушып үрелгән өбөрөлө епсәләрҙән дә тороуы мөмкин.
Туҡылған өбөрөлө материалдарҙан тыш (байка, фланель), туҡылмағандары ла (төклө фетр) булыуы мөмкин. Өбөрөнө булдырыу өсөн өҫтәмә ептәр файҙаланылған осраҡта барлыҡҡа килгән элмәктәр йә ҡалдырыла (йөнтәҫ таҫтамалдар), йә киҫелә (бәрхәт, хәтфә).

# Өбөрө
## Этимологияһы

«Ворс» һүҙе шул уҡ урыҫ телендәге «волос» һүҙенә ауаздаш; Фасмер уны иран телдәренән сығара: авестаса varǝsa («сәс»), фарсыса vars/gars.
# Ҡариҙел ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

Ҡариҙел ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Әртәкүл ауылы.

# Ҡариҙел ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Иҡсан (исем)

Иҡсан — башҡорт ир-ат исеме.

# Иҡсан (исем)
## Этимологияһы

Иҡсан исеме ғәрәп теленән изгелек тигәнде аңлата.

# Иҡсан (исем)
## Ауылдар

Иҡсан (Ихсан, рус. Иксанова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы.
Иҡсан (Салауат районы) — Башҡортостан Республикаһы Салауат районы биләмәһе составына кергән, хәҙер бөткән ауыл.

# Иҡсан (исем)
## Билдәле шәхестәр

Адыев Иҡсан Адыевич (рус. Адыев Иксан Адыевич; 1901 — 16 июль 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы 275-се кавалерия полкында отделение командиры. Гвардия сержанты.
Иҡсан Әбүбәкиров (Иҡсан Әбүбәкир улы Ҡарасов) — хәрби эшмәкәр, прапорщик (1818). 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 1-се Башҡорт атлы полкының йөҙбаш есауылы.
# Татаринов Дмитрий Иванович

Татаринов Дмитрий Иванович (18 октябрь 1877 йыл — 25 июль 1956 йыл) — ғалим-терапевт, юғары мәктәп хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1905), профессор (1934). РСФСР-ҙың 1-се һәм 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1944), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944) кавалеры

# Татаринов Дмитрий Иванович
## Биографияһы

Дмитрий Иванович Татаринов 1877 йылдың 18 октябрендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Белорет Заводы ҡасабаһында тыуған. 1901 йылда Мәскәү университетының медицина факультетын тамамлай.
1901—1912 йылдарҙа Мәскәү университетының медицина факультеты ординаторы, клиника ассистенты. 1912—1914 йылдарҙа мәктәп табибы. 1914—1918 йылдарҙа Өфөлә Бөтә Рәсәй земство союзы госпиталендә бүлек мөдире. 1918—1920 йылдарҙа Томск ҡала поликлиникаһы мөдире.
1920—1934 йылдарҙа Өфөнөң 2-се һәм 3-сө дауаханаларында терапия бүлеге мөдире.
1934—1956 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтының госпиталь терапияһы кафедраһы мөдире булып эшләй. Башҡорт медицина институтында 3 кафедра ойоштора: эске ауырыуҙар пропедевтикаһы, госпиталь һәм факультет терапияһы. Эске ауырыуҙарҙы ғилми тикшеренеүҙәр үҫешенә, Башҡорт АССР-ында терапевтик хеҙмәтте барлыҡҡа килтереүгә ҙур өлөш индергән.
Төп фәнни хеҙмәттәре ашҡаҙан-эсәк тракты ауырыуҙарын, йөрәктәге физик кәмселекте, ревматизмды, сепсисты өйрәнеүгә арналған. 50-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән (1944).
ВКП(б) ағзаһы. 1-се һәм 2-се саҡырылыш РСФСР-ҙың Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
1956 йылда Өфөлә вафат була.