yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оливар (Чили)

Оливар (исп. Olivar) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 2426 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 44,6 км². Халыҡ һаны — 13390 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 300,22 кеше/км².

# Оливар (Чили)
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 10 саҡрым (9 км) көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Ранкагуа коммунаһы;
* көньяҡ — Рекиноа коммунаһы;
* көнбайышта — Коинко коммунаһы;
* төньяҡ-көнбайышта — Доньиуэ коммунаһы.

# Оливар (Чили)
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 13390 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 7241 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 54,08 |
| | Ауыл халҡы | 6149 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 45,92 |
| | Ир-егеттәр | 6669 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 49,8 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 6721 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 50,2 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 300,22 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 1,58 |

# Оливар (Чили)
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Гультро (ҡасаба) — 5472 кеше
* Оливар-Альто (ҡасаба) — 2426 кеше
# Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы

«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы — Башҡортостан Республикаһының дәүләт унитар предприятеһы. Төбәктең иҡтисади, сәйәси, мәҙәни, фәнни һәм спорт яңылыҡтарын, республика халҡының рухи тормошон һәм көндәлек эшмәкәрлеген зәңгәр экрандарҙа яҡтыртыусы медиа-холдинг.
«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы составына үҙаллы йүнәлештә эшләгән ете ижади коллектив, дүрт телевидение каналы һәм өс радиостанция инә:
* «Башҡортостан юлдаш телевидениеһы» — республиканың төп телевизион каналы;
* «Ҡурай-ТВ» музыкаль телеканалы;
* «Ҡурай-HD» музыкаль телеканалы;
* «Тамыр» балалар телеканалы;
* «Юлдаш» радиостанцияһы;
* "Юлдаш +" интернет радиоһы;
* «Спутник ФМ» радиостанцияһы;
* «Ашҡадар» радиостанцияһы.

# Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы
## Тарих

1924 йыл. Илдә Бөтә Союз дәүләт радио тапшырыуҙары башлана.
1927 йылдың 7 ноябрендә Башҡортостандың төрлө мөйөштәрендә: майҙандарҙа, клубтарҙа һәм китапханаларҙа репродукторҙарҙан башҡорт һәм урыҫ телдәрендә «Алло — алло! Өфө һөйләй!» тигән һүҙҙәр яңғырай. Был Өфө радиостанцияһын асыу көнө була. Шулай итеп, республика ҡалаларында һәм ауылдарында Өфөнән радиотапшырыуҙар тыңлау мөмкинлеге барлыҡҡа килә. Тәүге башҡорт радиотапшырыуҙар станцияһы 8 айға яҡын һынау үтә.
1928 йылдың 1 авгусынан Башҡорт АССР-ында радиотапшырыуҙар даими сыға башлай. Был көн Башҡортостан радиоһының тыуған көнө булып иҫәпләнә.
1 август 1928 йыл. Башҡорт АССР-ында даими радиотапшырыуҙар эфирға сыға башлай.
20 апрель 1931 йыл. СССР-ҙа тәүге һынау телевизион тапшырыу сыға.
1 март 1959 йыл. Башҡортостан телевидение студияһының даими тапшырыуҙары башлана.
1992 йыл. Тура эфирҙа тамашасылар ҡатнашлығында тәүге ток-шоу барлыҡҡа килә.
2001 йыл. Декабрҙә Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Ғ. Рәхимовтың «Башҡортостан юлдаш телекоммуникациялары» ААЙ ойоштороу тураһында" Указын тормошҡа ашырыу маҡсатында Башҡортостан Республикаһы «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы булдырыла.
26 август 2002 йыл. «БЮТ» республика юлдаш телевидение каналы тәүлегенә 18 сәғәт күрһәтә башлай.
2011 йыл. БЮТ яңы программалары, концепцияһы һәм алып барыусылары булған «Башҡортостан юлдаш телевидениеһы» тип үҙгәртелә.
2023 йылдың февралендә "Башҡортостан" телерадиокомпанияһы хоҡуҡи-ойошма формаһын Дәүләт унитар предприятиеһынан Акционерҙар йәмғиәте формаһына күсерелде.

# Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы
## Компания хаҡында

* Аралбаева Л. Баш ҡалала Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы музейы ойошторола. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 18 ноябрь.
# Зайчиха (Катунь ҡушылдығы)

Зайчиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 606 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Зайчиха (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100003137
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100313
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юлдашбаев Юлай Хәйрулла улы

Юлдашбаев Юлай Хәйрулла улы (18 апрель 1962 йыл) — Башҡортостан Республикаһының Милли архивы директоры урынбаҫары, тарих фәндәре кадидаты.

# Юлдашбаев Юлай Хәйрулла улы
## Биографияһы

Юлай Хәйрулла улы Юлдашбаев 1962 йылдың 18 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Башҡорт Үргене ауылында тыуа. Башланғыс белемде тыуған ауылында ала. 1979 йылда Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлай.
1979—1984 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында уҡый һәм комсомолда эшләй. 1980 йылдан — университеттың ВЛКСМ комитетының хеҙмәт эштәре штабы етәксеһе, 1982 йылда Германия Демократик Республикаһының Галле-Нойштадт ҡалаһында хеҙмәт семестры үткәргән БДУ-ның интернационал студент төҙөлөш отряды комиссары.
1984 йылдан — СССР Фәндәр академияһының (Мәскәү) Н. Н. Миклухо-Маклай исемендәге Этнография институтында Балтика буйы, Волга буйы һәм СССР-ҙың Европа төньяғы секторында стажер-тикшеренеүсе. 1997 йылда «тарих фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
1986 йылда һәм 1990 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, 1999 йылдан —Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының Эштәр идаралығының социаль-гуманитар бүлек етәксеһе урынбаҫары.
2000 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппаратының гуманитар мәсьәләләр һәм милләттәр эштәре буйынса бүлегендә эшләй.
2006 йылдан Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт берләшмәләренең үҙәк архивы директоры, 2015 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Милли архивы директоры урынбаҫары.

# Юлдашбаев Юлай Хәйрулла улы
## Фәнни хеҙмәттәре

Фәнни эшмәкәрлеге этносоциологияға, Башҡортостан халыҡтарының рухи мәҙәниәте проблемаларына һәм башҡаларға арналған. 50-нән артыҡ ғилми хеҙмәт авторы. Мөхәррирлек эше алып бара.
* Национально-русское двуязычие в Республике Башкортостан в современных условиях
* Первый секретарь обкома: М. З. Шакиров / ИИЯЛ УНЦ РАН. — Уфа: Китап, 2016. — 400 с.: ил. (Юлдашбаев Юлай Хайруллович, Башҡортостан Республикаһы Милли архивы директоры урынбаҫары, тарих фәндәре кандидаты, — дүртенсе бүлектең «Шәкировтың фекерҙәштәре» («Соратники Шакирова») өлөшөн төҙөүсе (авторҙаш)

# Юлдашбаев Юлай Хәйрулла улы
## Ғаиләһе

* Ҡыҙы Лариса, Башҡорт дәүләт университетын тамамлап, экономист һөнәре буйынса эшләй.

# Юлдашбаев Юлай Хәйрулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ә. Харисов исемендәге премия лауреаты (1995)
* «Комсомолда әүҙем эшләгәне өсөн» билдәһе (1981)
* «Германияның социалистик хеҙмәт ударнигы» ордены миҙалы
* ВЛКСМ Үҙәк Комитетының Почёт грамотаһы (1982)
* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Архив эштәре буйынса идаралыҡтың Почёт грамотаһы (2009)
* Башҡортостан Республиканың Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Почёт грамотаһы (2012)
* Федераль архив агентлығының Почёт грамотаһы (2012)
* 2-се дәрәжә Бөйөк Петр ордены
* Намыҫлы хеҙмәте өсөн миҙалы. 18 апрель 1923 йыл.
# Пукстерь

Пукстерь — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Озерка йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Пукстерь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000034363
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003436
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Емченко Владимир Степанович

Емченко Владимир Степанович (21 сентябрь 1935 йыл — 8 август 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең хужалыҡ эшмәкәре, инженер-металлург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры, СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты.

# Емченко Владимир Степанович
## Биографияһы

Владимир Степанович Емченко 1935 йылдың 21 сентябрендә Алтай крайы Ключевский районы Ульяновка ауылында тыуған.
1973 йылда Магнитогорск тау-металлургия институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1951 йылда һатыусы булып башлай.
1953 йылдан Магнитогорск металлургия комбинатында ОТК контролеры булып эшләй.
1955—1958 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
1958 йылдан 1977 йылға тиклем Магнитогорск металлургия комбинатының ВЛКСМ комитеты секретары урынбаҫары, секретары булып эшләй, артабан ВЛКСМ ҡала комитетының икенсе секретары итеп һайлана. Комбинатта мастер, смена башлығы, «Стан-250» башлығы була.
1978—1983 йылдарҙа — Белорет металлургия комбинатында прокат цехы начальнигы, комбинаттың баш инженеры вазифаһын биләй
Магнитогорск дәүләт техник университетының Белорет филиалында уҡыта.
«150»-се автоматлаштырылған прокат станы төҙөүгә һәм үҙләштереүгә ҙур өлөш индерә. Уйлап табыуҙарға 12 авторлыҡ таныҡлығы бар. 12 баҫма хеҙмәт авторы.
Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.

# Емченко Владимир Степанович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Белорет ҡалаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» күкрәк билдәһе.
# Муравский Павел Иванович

Павел Иванович Муравский (Моравский) (укр. Павло Іванович Муравський (Моравський); 30 июль 1914 йыл — 6 октябрь 2014 йыл) — украин совет хор дирижёры, педагог, Украина Геройы.
Украина ССР-ының халыҡ артисы (1960), П. И. Чайковский исемендәге Киев дәүләт университеты профессоры (1971), Украина Милли сәнғәт академияһының почётлы академигы.

# Муравский Павел Иванович
## Биографияһы

Павел Иванович Муравский 1914 йылдың 30 июлендә Рәсәй империяһы Подольск губернаһының (хәҙер Украинаның Винница өлкәһе Песчанка районы) Дмитрашковка ауылында тыуған.
1941 йылдың июнендә П. И. Чайковский исемендәге Киев дәүләт консерваторияһын тамамлаған.
Художество коллективтары менән етәкселеге:
* Тымыҡ океан флотилияһының йыр ансамбле (1944—1946)
* «Думка» капеллаһы (1940—1941, 1946—1948) — дирижер.
* "Трембита"хор коллективы (1948—1964)
* Бер үк ваҡытта 1949—1955 йылдарҙа Львов консерваторияһында уҡыта.
* «Думка» капеллаһы (1964—1969)
1969 йылдан алып П. И. Чайковский исемендәге Киев Дәүләт консерваторияһының дирижер-хор факультетында студенттар хорын етәкләй.
2014 йылдың 6 октябрендә Киев ҡалаһында вафат була. Байков зыяратында (33-сө бүлек) ерләнгән.

# Муравский Павел Иванович
## Хөрмәтләү

* 2009 йылдың 21 ноябрендә Дмитрашковка ауылында Муравскийҙың музей-утары асыла.
* 2009 йылдың декабрендә Муравскийҙың 95 йәше һәм ижади-педагогик хеҙмәткәрлегенең 75 йыллығы киң билдәләнә.

# Муравский Павел Иванович
## Павел Муравский исемендәге конкурс-фестиваль

* 2009 йылда Дмитраков ауылында йыл һайын П.Моравский исемендәге хор конкурс-фестиваленә башланғыс һалына. 2010 йылдың июнендә үткәрелгән беренсе фестивалдә Киев, Винницы, Мани, Кировоград, шулай уҡ Рәсәйҙән һәм Польшанан коллективтар ҡатнашҡан. 2011 йылдың 24-26 июнендә Икенсе конкурс-фестивале уҙа. Унда Богуслав, Ивано-Франковск һәм Донецк ҡалаларының хор коллективтары килгән.

# Муравский Павел Иванович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Украина Геройы (Держава ордены тапшырыла — ҙур шәхси ҡаҙаныштары раҫлау үрге үрнәктәрен украина хорын, милли мәҙәни-сәнғәт мираҫын үҫтереүҙә күп йыллыҡ емешле ижади хеҙмәте) (23.03.2009).
* Украина Президентының Почёт Билдәһе (20.09.1994)
* II дәрәжәле «Юғары ҡаҙаныштар өсөн» ордены (22.12.1999)
* I дәрәжәле «Юғары ҡаҙаныштар өсөн» ордены (30.7.2004)
* Н. Д. Леонович әҫәрҙәренән төҙөлгән концерт программалары (1977—1978) өсөн УССР-ҙың Т. Г. Шевченко исемендәге дәүләт премияһы (1979)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (14.10.1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (6.4.1985)
# Семен-Маҡар ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)

Семен-Маҡар ауыл Советы — Йәрмәкәй районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).Почта индексы — 452198. ОКАТО коды — 80225819000. Йәрмәкәй ауыл Советы менән берләштерелә.

# Семен-Маҡар ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
## Ауыл Советы составы

Семен-Маҡар — административ үҙәге. 1985 йылда Күрәтмәҫ, Тимофеевка ауылдары сығарыла.

# Семен-Маҡар ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
## Тарихы

1985 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһында» 1986 йылдың 24 майындағы 6-2/185 һанлы указы сыға, уға ярашлы ауыл Советы ике ауылға: Күрәтмәҫ һәм Тимофеевка ауылдарына ҡыҫҡара.
2008 йылда бөтә ауыл Советы бөтөрөлә.
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
   Йәрмәкәй ауылында административ үҙәге менән, «Йәрмәкәй» атамаһын һаҡлап, Йәрмәкәй, Семен-Маҡар һәм Әбделкәрим ауыл Советтарын берләштерергә. Семен-Маҡар ауыл Советының Семен-Маҡар ауылын, Әбделкәрим ауыл Советының Әбделкәрим ауылын Йәрмәкәй ауыл Советы составына индерергә. Йәрмәкәй ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

# Семен-Маҡар ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
## Географик урыны

2008 йылға Ялан-Шишмә ауыл Советы, Түбәнге Олойылға ауыл Советы, Йәрмәкәй ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
# Ғәйфуллин Миңләхмәт Зиннәт улы

Ғәйфуллин Миңләхмәт Зиннәт улы (28 август 1914 йыл — 19 апрель 2002 йыл) — алдынғы нефтсе, 1933—1969 йылдарҙа «Ишембайнефть» нефть промыслаһы идаралығында быраулаусы, быраулау мастеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).

# Ғәйфуллин Миңләхмәт Зиннәт улы
## Биографияһы

Миңләхмәт Зиннәт улы Ғәйфуллин 1914 йылдың 28 авгусында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ районы) Бүреҡаҙған ауылында тыуған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1930 йылда «Игенселәр» колхозында башлай.
«Ишембайнефть» быраулау контораһында (1933—1969) быраулау эшсеһе, быраулаусы, быраулау мастеры.
БАССР-ҙа беренсе булып бәләкәй диаметрлы скважиналар быраулау, турбиналы быраулауҙы үҙләштергән; скважиналарҙы тиҙ проходкалау инициаторы.
Введеновский, Грачевский, Ишембай, Кинйәбулат, Тирекле нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙә әүҙем ҡатнаша.
1959 йылдың 19 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән нефть һәм газ сәнәғәте үҫешендә ҙур уңыштар ҡаҙанғаны өсөн Миңләхмәт Ғәйфуллинға, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
2002 йылдың 19 апрелендә Ишембай ҡалаһында вафат була.

# Ғәйфуллин Миңләхмәт Зиннәт улы
## Хәтер

Ишембай ҡалаһындағы бер урамға геройҙың исеме бирелгән.

# Ғәйфуллин Миңләхмәт Зиннәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959),
* Ленин ордены (1959),
* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1952, 1961),
* Миҙалдар.
# Фолкленд утрауҙары

Фолкленд утрауҙары / Мальвин утрауҙары - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
# Иҙелбай (Ырымбур өлкәһе)

Иҙелбай (рус. Идельбаево) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡалаһы ҡала округындағы ауыл.

# Иҙелбай (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Ҡороған йылғаһы буйында урынлашҡан.

# Иҙелбай (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Иҙелбай (Ҡыпсаҡ) ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була, ауылға башҡорттарҙың гәрәй-ҡыпсаҡ ырыуы вәкилдәре нигеҙ һалған. Документтарҙа тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә

# Иҙелбай (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1795 | 1816 | 1834 | 1859 | 1866 | 1889 | 1892 | 1900 | 1917 | 1920 | 1926 |
| 132 | 73 | 313 | 419 | 350 | 359 | 466 | 420 | 675 | 537 | 451 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 84 % тәшкил итә.

# Иҙелбай (Ырымбур өлкәһе)
## Билдәле шәхестәре

* Бейешев Әхмәт Әлмөхәмәт улы (1896—1937) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.
# Иҫке Ғүмәр

Иҫке Ғүмәр — топоним.

# Иҫке Ғүмәр
## Мәҡәләләр

* Иҫке Ғүмәр (Башҡортостан) — Башҡортостандың Кушнаренко районындағы ауыл.
* Иҫке Ғүмәр (Ырымбур өлкәһе) — Ырымбур өлкәһенең Новосергиевка районындағы ауыл.
# Люйка

Люйка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Петьялка йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Люйка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400712112100001869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100186
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Арпач

Арпач — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Арпач
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Вятские Поляны ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300612111100040721
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111104072
* Бассейн коды — 10.01.03.006
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Сугмутен-Ях (Куль-Еган ҡушылдығы)

Сугмутен-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 185 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Сугмутен-Ях (Куль-Еган ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200041399
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204139
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Миңләхмәтов Нурлы Миңләхмәт улы

Миңләхмәтов Нурлы Миңләхмәт улы (15 июнь 1914 йыл — 9 сентябрь 1989 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар дивизияһы айырым сапер батальонының отделение командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Миңләхмәтов Нурлы Миңләхмәт улы
## Биографияһы

Нурлы Миңләхмәт улы Миңләхмәтов 1914 йылдың 15 июлендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Асҡыш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1929 йылда ауыл мәктәбендә өс класты тамамлай. «Ҡыҙыл Яр» колхозында умартасы, колхоз рәйесе булып эшләй. 1950 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.
1936 йылда, аҙаҡ 1941 йылда Башҡорт АССР-ының Байҡыбаш районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға хеҙмәткә саҡырыла. Люберцы ҡалаһында (Мәскәү өлкәһе) десантсыға уҡый.
1942 йылдан Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. Сапер, минер, разведчик булып хеҙмәт итә. Яралана.
Кесе сержант Н. М. Миңләхмәтов Десна йылғаһы янындағы алышта батырлыҡ күрһәтә. Дошман уты аҫтында Десна йылғаһы аша сығып, йәшерелгән яҡынса 80 танкыға ҡаршы минаны зарарһыҙландыра, сәнскеле сымды киҫеп, беҙҙең частәрҙең хәүефһеҙ үтеүе өсөн юл аса.
Ҡыйыу яугир һуғыштан һуң демобилизациялана. Тыуған ауылында йәшәй. «Ҡыҙыл Герой» колхозында рәйес, һуңынан умарталыҡ мөдире булып эшләй.
1989 йылдың 9 сентябрендә вафат була. Башҡортостандың Ҡариҙел районы Тигермән ауылында ерләнгән.

# Миңләхмәтов Нурлы Миңләхмәт улы
## Батырлығы

«39-сы гвардия айырым сапер батальонының отделение командиры (Үҙәк фронттың 65-се армияһы 37-се гвардия уҡсылар дивизияһы) гвардия кесе сержанты М. Н. Миңләхмәтов, 1943 йылдың 12 сентябрендә Украинаның Сумы өлкәһе Шосткинский районы Собич ауылынан көнбайыштараҡ районда, дивизия частәре менән Десна йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда, десант кәмәһендә утыҙ биш рейста йылғаның дошман биләгән көнбайыш ярына ҡоралы менән 370 яугирҙы, 5 орудиены һәм боеприпастар менән 11 арбаны аша сығара».
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы указы менән, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта ҡыйыулыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткәне өсөн, гвардия кесе сержанты Миңләхмәтов Нурлы Миңләхмәт улына Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 4616) тапшырыла.

# Миңләхмәтов Нурлы Миңләхмәт улы
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы, Советтар Союзы Геройы (15.01.1944).
* Ленин ордены (15.01.1944).
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985).
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (22.09.1943).
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (16.09.1943).
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы.
* Миҙалдар.

# Миңләхмәтов Нурлы Миңләхмәт улы
## Хәтер

* Башҡортостан Республикаһында «Ҡыҙыл Герой» колхозы Н. М. Миңләхмәтов хөрмәтенә аталған.
* Ҡариҙел ауылында — Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районы район үҙәгендә бер урам Герой исемен йөрөтә.
# Кылтым-Ю

Кылтым-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Кылтым-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000020061
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002006
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0