yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ғәниев Ревмир Ғәли улы

Ғәниев Ревмир Ғәли улы (18 ноябрь 1929 йыл — 7 май 2007 йыл) — тарихсы. Тарих фәндәре кандидаты (1961), профессор (1982). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977).

# Ғәниев Ревмир Ғәли улы
## Биографияһы

Ғәниев Ревмир Ғәли улы 1929 йылдың 18 ноябрендә Башҡортостан АССР-ы Бәләбәй кантоны Аҙнағол улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы) Ҡабыҡҡыуыш ауылында тыуған.
1954 йылда Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.
1954—1956 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы Өлкә партия мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1956—1976 йылдарҙа өҙөклөк менән СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй:
* 1956 йылда һәм 1959—1962 йылдарҙа — кесе ғилми хеҙмәткәр;
* 1967—1976 йылдарҙа — өлкән ғилми хеҙмәткәр, Өфө ҡалаһы тарихы секторы мөдире.
1962—1967 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡыта, КПСС тарихы кафедраһы мөдире була.
1976—2007 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта, бер үк ваҡытта 1997 йылға тиклем тарих кафедраһы мөдире була.
2007 йылдың 7 майында Өфө ҡалаһында вафат булған.

# Ғәниев Ревмир Ғәли улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Фәнни хеҙмәттәре Башҡортостанда Октябрь революцияһы һәм Граждандар һуғышы тарихына, Көньяҡ Уралда совет власын урынлаштырыу тарихына, Өфө ҡалаһы тарихына арналған. 160-ҡа яҡын фәнни мәҡәләләр һәм китаптар авторы.

# Ғәниев Ревмир Ғәли улы
## Фәнни эшмәкәрлеге
### Хеҙмәттәре

* Советы Башкирии в 1919—1920 годах (по материалам Уфимской губернии). — Уфа, 1961.
* Очерки по истории Башкирской АССР. В 2 т. Т.2. — Уфа, 1966. (авторҙаш)
* Очерки истории Башкирской организации КПСС. — Уфа, 1973. (авторҙаш)
* История Уфы: краткий очерк. — Уфа, 1981. (авторҙаш)
# Васильева Анна Михайловна

Анна Михайловна Васильева (1916 йылдың 14 декабре, Амгинский улусы, Бетюнский наслегы — 1992 йылда, Саха Бетюнцы ауылы) — Саха АССР-ы Амгинский районы Бетюнский ауыл хеҙмәтсәндәр депутаттары советы башҡарма комитеты рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Саха ССР-ы Юғары советы депутаты.

# Васильева Анна Михайловна
## Биографияһы

1916 йылда Бетюнский наслегында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башланғыс мәктәптә дүрт синыф тамамлай, шунан һуң урындағы колхозда хисапсы-писарь, эре мөгөҙлө мал фермаһы мөдире була. 1937 йылда Ванифадий Васильевҡа кейәүгә сыға. 1945 йылдан — Бетюнское ауыл советы башҡарма комитеты рәйесе. 1977 йылға саҡлы ошо вазифаны башҡара.
Бетюнское район башҡарма комитеты рәйесе булып, төрлө төҙөлөш һәм ауыл хужалығы производствоһын үҫтереү менән шөғөлләнде, социаль-мәҙәни объекттар Бетюнец район үҙәге. Район етәкселеге уны Бетюнское йыл эсендә яңы төҙөлгән мәктәп, мәҙәниәт йорто, 220 торлаҡ йорттарҙы, төрлө хужалыҡ объекттарын һәм етештерелә. Указ президиума верховного совета ссср күренекле өсөн 1971 йылдың 8 апрелендә уңыштар, игенселек һәм малсылыҡ продукттарын етештереү һәм дәүләткә һатыу планын үтәүгә өлгәшә исеменә лайыҡ булды ауыл хужалығы үҫешенең биш социалистик хеҙмәт геройы тапшырыу менән ленин ордены һәм алтын миҙал менән «Ураҡ һәм Сүкеш».
Саха ССР-ы Юғары советы депутаты итеп һайлана .
1977 йылда пенсияға сыға. Бетюнцы ауылында йәшәй, 1992 йылда вафат була.

# Васильева Анна Михайловна
## Наградалары

* Ленин ордены
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* Яҡутстан Республикаһының һәм Амгинский улусының почётлы гражданы
* Яҡут АССР-ы халыҡ хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1976)

# Васильева Анна Михайловна
## Хәтер

* Бетюнцы ауылында урам уның исеме менән аталған.
* 2003 йылда Бетюнцы ауылында Анна Васильеваға арналған музей асыла
# Бурводстрой (Ишембай)

Бурводстрой — Ишембай ҡалаһы микрорайоны, уның төньяҡ өлөшөндә, Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан. Унан аша Ишембай — Стәрлетамаҡ юлы үтә.
Бындағы Сикүл шишмәһе Ишембай районы менән Ишембай ҡалаһы араһында тәбиғи сик булып тора.

# Бурводстрой (Ишембай)
## Тарихы

Ишембай ҡалаһы билмәһендәге Бурводстрой биҫтәһенең тарихы «Башҡортостан сода компанияһы» эшмәкәрлегенә бәйле. 1949 йылда Яр Бишҡаҙаҡ ауылы янында Рассолпромысел цехы төҙөлә башлай. 1955 йылда СССР Министрҙар Советы Стәрлетамаҡ ҡалаһында «Каустик» заводын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә. Ил сәнәғәтенә, бигерәк тә быяла эшләү производствоһына химик сеймал кәрәк була. Ишембай районы Яр-Бишҡаҙаҡ ауылы янында табылған бер ниндәй ҡатнашмаһыҙ тиерлек аш тоҙо— каустик сода эшләп сығарыу өсөн төп сеймал булып тора. Ер аҫтынан тоҙ иретмәһе юғары баҫым аҫтында ҡыҫырыҡлап сығарыла һәм торбалар аша ҡулланыусыға ебәрелә. Иремәй торған матдәләр иретеү камераһының төбөнә ултыра. 1964 йылдың 8 авгусында Стәрлетамаҡ химия заводының беренсе сиратын эксплуатацияға ҡабул итеү тураһында акт төҙөлә. Компанияла каустик сода, хлор, дихлорэтан, хлористый водород һәм тоҙ кислотаһы заводтары, дөйөм тәғәйенләнештәге объекттар бар. Башҡортостан сода компанияһы— Европалағы иң ҙур кальцийланған соданы экспортҡа сығарыусы компания.
Яр Бишҡаҙаҡ тоҙ ятҡылығы Ағиҙелдең ике яҡ ярында урынлашҡан, улар Уң яҡ һәм Һул яҡ участкалар тип йөрөтөлә. Уң яҡ ярҙағы участкалағы тоҙҙо «Сода» ААЙ эшкәртә. Һул яҡ ярҙағы участка ер аҫтының бүлеп бирелмәгән фондында ҡала.
Тикшерелгән ер аҫты тоҙ запасы 4 миллиард тонна, натрий хлориды (NaCL) ер ҡатламының 65— 98 % тәшкил итә. 2009 йылда Роснедра федераль агентлығы был ятҡылыҡты 1 млрд 293 млн һумға һатыуға ҡуя. Ул саҡта был ниәт тормошҡа ашмай ҡала.
«Башҡортостан Республикаһы Ишембай ҡалаһы муниципаль берәмеге сиген билдәләү тураһында» 2002 йылдың 25 декабрендәге 425-з номерлы Закон ҡала сиген билдәләне:
   Ишембай ҡалаһының «Төньяҡ» муниципаль берәмегенең төньяҡ сиге Ағиҙел йылғаһы буйлап, унан һуң 2150 м оҙонлоҡта Сикүл шишмәһе буйынса уҙа һәм көньякҡа борола;
   көнығыш сиге Сикүл шишмәһенән Ишембай ҡалаһының «Бурводстрой» баҡсасылыҡ йәмғиәте сиге буйлап Ишембай — Петровское автомобиль юлына тиклем бара
Ишембай ҡалаһының Төньяҡ һәм Көньяҡ муниципаль берәмектәре 2009 йылда юҡҡа сығарыла.
Ишембай ҡалаһы Бурводстрой биҫтәһе янында ҡала халҡының бер нисә баҡсасылар йәмғиәте бар. Унан алыҫ түгел Торатау геопаркы һәм Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы урынлашҡан.

# Бурводстрой (Ишембай)
## Урамдар

* Бурводстрой урамы

# Бурводстрой (Ишембай)
## Иҡтисады

* ОАО «Подземнефтегаз».
* ААЙ«Башҡортостан сода компанияһы»ның «Рассолопромысел» цехы

# Бурводстрой (Ишембай)
## Транспорт

* Ҡала автобус маршруты - № 6

# Бурводстрой (Ишембай)
## Тағы ҡарағыҙ

- Ишембай
- Сикүл
# Хорошонок

Хорошонок — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға ер аҫтына кереп юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Хорошонок
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13020000212115200052272
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205227
* Бассейн коды — 13.02.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Антипин Юрий Викторович

Антипин Юрий Викторович (30 июнь 1939 йыл — 6 июль 2014 йыл) — ғалим-инженер, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1993), профессор (1995)). СССР‑ҙың юғары мәктәп (1989), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2003), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1998).

# Антипин Юрий Викторович
## Биографияһы

Юрий Викторович Антипин 1939 йылдың 30 июнендә Өфө ҡалаһында тыуған.
1962 йылда Өфө нефть институтының «Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү» бүлеген тамамлай.
«Ишембайнефть» фәнни-производство идаралығы мастеры булып эш башлай (1962—1963), инженер, артабан ӨНИ-ӨДНТУ-ла: ассистент, доцент була. 1995 йылдан — профессор.
Ғилми-тикшеренеү эше нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү һәм нефть сығарыу менән бәйле бер нисә мөһим мәсьәләләрҙе хәл итеүгә арналған. Эшенең төп йүнәлеше нефть скважиналарын эксплуатациялауҙың ҡатмарлы шарттарында нефть сығарыу процестарын өйрәнеү, нефть сығарыу ҡорамалдарында органик булмаған тоҙ ултырмалары барлыҡҡа килеүҙе тикшеренеү менән бәйле була. 12 патент һәм авторлыҡ танытмалары авторы, тоҙ ултырмалары зоналарын табыу һәм уларҙың барлыҡҡа килеүен күҙаллау ысулдарын уйлап таба . 120-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Диссертация тикшеренеү темалары: « Баҫым градиенты бәләкәй саҡта фильтрация үҙенсәлектәрен өйрәнеү» (1970), «Нефть сығарғанда тоҙ ҡатламдары барлыҡҡа килеү сәбәптәре, шарттары, уны күҙаллау һәм улар менән көрәш ысулдарын эшләү» (1993).
Ғалим 2014 йылдың 6 июлендә Өфөлә вафат була.

# Антипин Юрий Викторович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының Почётлы нефтсеһе (1998)
* «Социалистик ярыш еңеүсеһе»
* «Юғары мәктәп отличнигы»
* СССР Нефть сәнәғәте министрлығының Почёт грамотаһы
* ӨДНТУ Почёт грамотаһы
# Пуетка

Пуетка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пижма йылғаһының һул ярына тамағынан 210 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Пуетка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036504
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103650
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1859 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1859 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1859 MDCCCLIX |
| Юлиан стилендә | 1858—1859 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2611—2612 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7367—7368 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5619—5620 ה'תרי"ט — ה'תר"ך |
| Мосолман календары | 1275—1276 |
| Боронғо әрмән календары | 1308 ԹՎ ՌՅԸ |
| Ҡытай календары | 4555—4556 戊午—己未 жёлтый конь — жёлтая овца |
| Эфиопа календары | 1851—1852 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1915—1916 |
| - Шака самват | 1781—1782 |
| - Кали-юга | 4960—4961 |
| Иран календары | 1237—1238 |
1859 йыл — шәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

# 1859 йыл
## Тыуғандар

* 4 ғинуар — Ризаитдин Фәхретдин, күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе, яҙыусы, шәрҡиәтсе һәм дин әһеле. Эске Рәсәй һәм Себер Үҙәк диниә назараты мөфтөйө һәм рәйесе (1923—1936).
# Мөжтәһид

Мөжтәһид (ғәр. مُجْتَهِدٌ‎; рус. Муджтахид — тырыш, ҙур белемле) — юғары дәрәжәле фаҡиһ (ислам дине белгесе). Мөжтәһид дин һәм шәриғәттең мөһим мәсьәләләре буйынса фәтүә сығарыу хоҡуғына эйә (фиҡһ). Ул башҡа дин әһелдәренең (фаҡиһтар) фекер йөрөтөүенә түгел, ә Ҡөрьән аяттарына һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәҙистәренә таянырға тейеш.
Сөнниҙәр һуңғы мөжтәһидтәр тип дүрт сөнни мәҙһәбкә нигеҙ һалыусыларҙы (Әбү Хәнифә, Мәлик ибн Әнәс, Мөхәммәт әш-Шәфиғи һәм Әхмәт ибн Хәнбәл) иҫәпләйҙәр. «Ижтиһад ҡапҡаһы ябылыу менән» тере сағында мөжтәһид дәрәжәһенә өлгәшеү мөмкин түгел тиерлек. Шиғыйҙарҙа мөжтәһид тип Ҡөрьәнде шәрехләүҙә (тәфсир), шәриғәтте, хәҙистәрҙе һәм ислам хоҡуғын (фиҡһты) белеүҙә камиллыҡҡа өлгәшкән фаҡиһтар иҫәпләнә. Тик бик аҙ фаҡиһтар ғына мөжтәһид тип танылған.

# Мөжтәһид
## Мотлаҡ сифаттар

Мөжтәһит эйә булырға тейешле сифаттар ошолай:
* ғәрәп телен һәм ғәрәп грамматикаһын, синтаксисын, морфологияһын һ.б. иркен белеү;
* Ҡөрьәнде һәм хоҡуҡи ҡарарҙарға ҡағылышы булған хәҙистәрҙе яттан белеү (хафиз) ;
* ниндәй ҙә булһа мәсьәләләрҙә берҙәм фекер булған барлыҡ һорауҙар буйынса мәғлүмәтле булыуы (ижмә);
* аналогия буйынса фекерләү алымын ҡуллана белеү (ҡыяс);
* иманлылыҡ һәм ихлас ниәт.
# Алес (йылға)

Алес — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сумульта йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Алес (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006534
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100653
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Эбба Браге

Эбба Магнусдоттер Браге (швед. Brahe Ebba Magnusdotter, 16 март 1596 йыл, Лерьехольм — 5 ғинуар 1674 йыл, Стокгольм) — Браге нәҫеленән швед һарайындағы батшаға яҡын ханым.

# Эбба Браге
## Биографияһы

Эбба король дротсы, граф Магнус Брагеның ҡыҙы булған. 1611 йылда, әсәһе үлгәндән һуң, ул тол ҡалған швед королеваһы Кристинаның фрейлинаһы булып китә. Иҫ киткес матурлыҡҡа эйә булғанлыҡтан, Эбба Браге йәш швед короле Густав II Адольфтың йөрәген яулаған. Һуңғыһы шул дәрәжәлә ҡыҙға ғашиҡ булған, үҙенең 1613 йылда яҙылған хатында, уның ҡыҙы менән никахҡа ризалыҡ һорау маҡсатында, ул ҡарт граф менән осрашыу үтенгән. Әммә королева-әсә был бәйләнешкә ҡәтғи ҡаршы сыҡҡан.
Густав II Адольфҡа үҙенең йоғонтоһон еңә алмағанлыҡтан, Эбба 1618 йылда король маршалы, күренекле полководец Якоб Делагардиға кейәүгә сыға. Был никахта ул 14 бала тыуҙырған. Улар араһында иң билдәлеһе Магнус Габриэль Делагарди (1622—1686), королева Кристинаның канцлеры һәм фавориты (XVIII быуатта уҡ киң таралған имеш-мимештәр буйынса, ул Эбба менән король Густав II Адольфтың улы булған).
Якоб Делагарди 1652 йылда вафат була. Эбба бынан һуң ғаилә хужалығы менән идаралыҡты үҙ ҡулына ала һәм үҙенең байлығын күп тапҡырға арттыра. Ул бер нисә алпауыт биләмәһе һатып ала, 1667 йылда Юхан Оксеншерн, Швецияның ҡеүәтле канцлеры Аксель Оксеншерндың улы, менән судлаша. Уның иң ҙур ер биләмәләренең береһендә тимер мәғдәненең ҙур ятҡылыҡтары асылғас, Эбба Браге руда сығарыу һәм металлургия менән уңышлы шөғөлләнә һәм үҙенең капиталын тағы ла арттыра.
# Аҙнабаева Лилиә Фәрит ҡыҙы

Аҙнабаева Лилиә Фәрит ҡыҙы (5 апрель 1963 йыл) — ғалим-иммунолог. 1986 йылдан Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы табибы, бер үк ваҡытта 1996 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһы академигы (2008), медицина фәндәре докторы (2003), профессор (2012). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2013).

# Аҙнабаева Лилиә Фәрит ҡыҙы
## Биографияһы

Лилиә Фәрит ҡыҙы Аҙнабаева 1963 йылдың 5 апрелендә Өфөлә тыуа.
1986 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының санитария-гигиена факультетын тамамлай.
1986 йылдан алып әлеге ваҡытҡа тиклем Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының клиника-диагностика лабораторияһы иммунология отделында табип булып эшләй.
1996 йылда Лилиә Аҙнабаева «Кешенең иммунлыҡ системаһы һәм паратонзиллит ваҡытында уның үҙгәрештәре» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Ә 2002 йылда «Хроник эрен риносинуситтарҙың иммунопатогенезында һәм дауалауында шешеү цитокиндары» докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1996 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетында уҡыта, 2004 йылдан оториноларингология кафедраһы профессоры.
2008 йылдан Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһы академигы, 2012 йылда иммунология кафедраһы профессоры.
Ғилми хеҙмәттәре иммунология һәм өҫкө тын алыу юлдары һәм ауыҙ ҡыуышлығы ауырыуҙарын тикшереү, онкогематология мәсьәләләренә арналған. 250‑нән ашыу ғилми хеҙмәт һәм 13 уйлап табыу авторы.

# Аҙнабаева Лилиә Фәрит ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2008)
* Ватан фәнен үҫтереүҙә уңыштар өсөн В.И. Вернадский миҙалы (2008)
* Башҡортостан Республикаһыһаулыҡ һаҡлау отличнигы (2010)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2013)

# Аҙнабаева Лилиә Фәрит ҡыҙы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Иммуноцитологические исследования в ринологии. 2‑е изд., перераб. и доп. Өфө, 2005 (авторҙ.)
* Оториноларингология: национальное руководство. Мәскәү, 2008 (авторҙ.)
* Иммунотерапия беталейкином в комплексном лечении больных гнойным риносинуситом с затяжным и хроническим течением: Метод. рекомендации РФ. Санкт-Петербург, 2008 (авторҙ.)
* Клинико-лабораторные критерии инфекционных осложнений у первичных больных острым лейкозом. 2017 (авторҙ.)
# Мөхәмәтдинов Радил Ҡыяметдин улы

Мөхәмәтдинов Радил Ҡыяметдин улы (2 май 1936 йыл) — партия һәм дәүләт эшмәкәре, БАССР Юғары Советының дүрт саҡырылыш һәм Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, КПСС-тың XXVIII съезы делегаты, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1975), профессор, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.

# Мөхәмәтдинов Радил Ҡыяметдин улы
## Тормошо һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге

* Радил Ҡыяметдин улы Мөхәмәтдинов 1936 йылдың 2 майында БАССР-ҙың Ҡыйғы районы Түбәнге Ҡыйғы ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1954 йылда Үрге Ҡыйғы ауылындағы 1-се урта мәктәпте тамамлаған.
* 1955—1959 йылдар — Башҡортостан ауыл хужалығы институтының (1993 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты) агрономия факультеты студенты.
* 1959—1960 йылдар — Ҡыйғы районы «Победа» колхозының баш агрономы.
* 1960—1962 йылдар — ВЛКСМ-дың Ҡыйғы район комитетының икенсе секретары.
* 1962—1965 йылдар — Ҡыйғы районының Салауат исемендәге колхозы рәйесе.
* 1965—1982 йылдар — КПСС-тың Ҡыйғы район комитетының икенсе һәм Салауат район комитетының беренсе секретары.
* 1982—1987 йылдар — КПСС-тың Тәтешле район комитетының беренсе секретары.
* 1987—1991 йылдар — БАССР-ҙың Дәүләт агросәнәғәт Комитетының рәйес урынбаҫары һәм рәйестең беренсе урынбаҫары.
* 1991—1998 йылдар — Башҡортостан Республикаһының Ер ресурстары һәм ер төҙөлөшө буйынса дәүләт комитеты рәйесе.
* 1988—1998 йылдар — Башҡортостан Республикаһының Министрҙар Кабинеты ағзаһы.
* 1998 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы профессоры, гражданлыҡ хоҡуҡтары кафедраһы уҡытыусыһы.

# Мөхәмәтдинов Радил Ҡыяметдин улы
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* БАССР-ҙың VIII, IX, X, XI һәм XII саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
* Башҡортостан Республикаһының I саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың депутаты.
* КПСС-тың XXVIII съезы делегаты.

# Мөхәмәтдинов Радил Ҡыяметдин улы
## Ғилми эшмәкәрлеге

Радил Мөхәмәтдинов 1975 йылдың 2 июнендә «ауыл хужалығы фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. Уның ул ваҡыттағы тикшеренеү өлкәһе — республиканың төньяҡ-көнсығыш төбәгендә бойҙай үҫтереү үҙенсәлектәре була.
Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының гражданлыҡ хоҡуҡтары кафедраһында эшләү дәүерендә рус телендә «Основы хозяйственного права», «Основы хозяйственного законодательства», «Основы земельного права» тигән һәм башҡа уҡыу ҡулланмалары әҙерләй, төрлө фәнни йыйынтыҡтарҙа күп һанлы фәнни һәм ғилми-уҡытыу йүнәлешендәге хеҙмәттәрен баҫтыра.

# Мөхәмәтдинов Радил Ҡыяметдин улы
## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены.
* «Почёт Билдәһе» ордены.
* Салауат Юлаев ордены (2015)
* БАССР Юғары Советы Президиумының Маҡтау грамотаһы.
* Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһы.
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
* Ҡыйғы районының почётлы гражданы.
* Салауат районының почётлы гражданы.
# Кузь-Ди-Шор

Кузь-Ди-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының уң ярына тамағынан 372 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кузь-Ди-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066725
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006672
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Теләүембәт ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Теләүембәт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Тәүәкән ауылы.

# Теләүембәт ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Теләүембәт ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Билдәле шәхестәре

* Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы (7 февраль 1934) — Рәсәй дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты (1993 йылдың 12 декабренән 2010 йылдың 15 июленә тиклем).
* Хәсәнов Ғәле-Әхмәт Вәли-Мөхәмәт улы (1894—?) — башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы,Башҡорт АССР-ы дәүләт эшмәкәре.
* Йәнбәков Венер Әхмәт улы (14 сентябрь 1938 — 28 ноябрь, 2014) — СССР һәм Рәсәй башҡорт шағиры һәм журналисы, Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы журналистар союзы ағзаһы.
* Йәнбәков Рәмил Әхмәт улы (1952 августан 10 — 11 ғинуарҙа 2017) — башҡорт шағиры, публицист, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002).
# Фәйруша Монасипов

Фәйруша Монасипов (1788—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Фәйруша Монасипов
## Биографияһы

Фәйруша Монасипов (Фәйрүшаһ Монасип улы Ураҙмәтов) Ырымбур губернаһы Байлар улусы (хәҙерге Татарстан Республикаһының Сарман районы) Мортыштамаҡ ауылында йәшәгән. Старшина ярҙамсыһы, зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.

# Фәйруша Монасипов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры