yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Һаҙағай

Поляр балҡыш (Һаҙағай) (лат. aurora borealis, aurora australis, рус. полярное сияние) – Ерҙең (һәм башҡа планеталарҙың) поляр төбәктәренең күгендә күҙәтелгән тәбиғи яҡтылыҡ; йыһандан планетаның магнит яланы тарафынан тартылып ионосфераға ингән өлөшсәләр ағымынан барлыҡҡа килә. Ғәҙәттә төнөн күҙәтелә. Һаҙағай типик рәүештә көньяҡ һәм төньяҡ киңлегенең 60-тан 72 градусҡаса, йәиһә көньяҡ һәм төньяҡ поляр түңәрәгенең эсендә ятҡан төбәктәргә барлыҡҡа килә; был региондарҙан тыш башҡа урында һирәгерәк күҙәтелә һәм күп осраҡта ябай күҙгә күренмәй.
Төньяҡ магнит полюсына яҡыныраҡ килгән һайын һаҙағайҙы күҙәтеү ихтималлығы арта бара. Магнит полюсына яҡын урындан күҙәтелгән осраҡта һаҙағай күктә бейек күренеүе мөмкин; алыҫыраҡ төбәктәрҙән ул күктең төньяҡ өлөшөндә йәшкелт, һарғылт йәки ҡыҙғылт төҫтәге нурланыш рәүешендә күҙәтелә торған, ҡайһы бер осраҡтарҙа Ҡояштың ғәҙәти булмаған урындан сығыуына оҡшаш. Йыл миҙгелдәренә килгәндә, һаҙағай яҙ һәм көҙ көнө, йәғни көн менән төндөң тигеҙләшкән ваҡытта йышыраҡ күҙәтелә. Көньяҡ ярымшарҙа һаҙағай Антарктидала, Көньяҡ Американың һәм Австралазияның юғары киңлектәрҙәге урынлашҡан төбәктәренән күҙәтелә.

# Һаҙағай
## Башҡа планеталарҙа

Юпитер менән Сатурндың магнит ҡырҙары Ерҙекенән күпкә көслөрәк (Юпитерҙың магнит ҡыры 4.3 гаусс, ә Ерҙеке 0.3 гаусс ҡына тәшкил итә); шулай уҡ, ике планетаның да киң радиация бүлкәттәре бар. Был планеталарҙың икәүһендә лә һаҙағай күҙәтелгәне бар; иң асыҡ күҙәтеүҙәр Хаббл телескобы менән үткәрелде. Уран менән Нептунда ла һаҙағайҙың барлығы асыҡланды. Ерҙә кеүек, газ гиганттарында ла һаҙағай ҡояш еленә бәйле, тип иҫәпләнә. Шулай уҡ, Юпитерҙың ҡайһы бер юлдаштары, бигерәк тә Ио, электр ағымын барлыҡҡа килтереп, һаҙағай тыуҙыра ала.
# Оло Балыҡлы

Оло Балыҡлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ашҡаҙар йылғаһының һул ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Оло Балыҡлы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Салауат ҡалаһынан Стәрлетамаҡҡа тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200512111100018205
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101820
* Бассейн коды — 10.01.02.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1890 йыл

II мең йыллыҡ :
XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат :
Хронологик таблица :
1890 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1890 MDCCCXC |
| Юлиан стилендә | 1889—1890 (13 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2642—2643 (3 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7398—7399 (13 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5650—5651 ה'תר"ן — ה'תרנ"א |
| Мосолман календары | 1307—1308 |
| Боронғо әрмән календары | 1339 ԹՎ ՌՅԼԹ |
| Ҡытай календары | 4586—4587 己丑—庚寅 жёлтая корова — белый тигр |
| Эфиопа календары | 1882—1883 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1946—1947 |
| - Шака самват | 1812—1813 |
| - Кали-юга | 4991—4992 |
| Иран календары | 1268—1269 |
1890 (бер мең һигеҙ йөҙ туҡһанынсы) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1890 йылы, 2 мең йыллыҡтың 890 йылы, XIX быуаттың 90 йылы, XIX быуаттың 9 ун йыллығының 10 йылы, 1890 йылдарҙың 1 йылы.

# 1890 йыл
## Тыуғандар

* 1 апрель — Миңлебаев Ғиләжетдин Фәсхетдин улы (Ғүмәрский Ғиләж), драматург, Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы.
* 25 октябрь — Таһиров Авзал Мөхөтдин улы, башҡорт яҙыусыһы, БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты (БашЦИК) Рәйесе (1931—1937). Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 декабрь — Әхмәтзәки Вәлиди Туған, күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли хəрəкəте етəксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы. Шәрҡиәтсе һәм төркиәт белгесе, Фәлсәфә докторы (1935), профессор, Манчестер университетының мөхбир докторы (1967).
# Түбәнге Бурансы

Түбәнге Бурансы (Түбәнге-Бурансы) — Ишембай ҡалаһы биләмәһендәге тарихи урын, Ағиҙел йылғаһының һул ярында урынлашҡан була. Был бөткән ауыл урынында хәҙерге ваҡытта «Нефтемаш» предприятиеһы урынлашҡан.

# Түбәнге Бурансы
## Тарихы

Батша самодержавие тарафынан Себергә һөрөлгән кешеләрҙе урынлаштырыу өсөн булдырылған был тораҡ пунктына йылғаның һул яҡ ярында 1834 йылда нигеҙ һалына. Хәҙерге Бурансы ауылы шул тапҡырҙа уҡ, тик Ағиҙелдең уң яҡ ярында урлашҡан.
Аҙнай олоҫона инә (Стәрлетамаҡ кантоны).
1925 йылда ауыл юҡҡа сыға, сөнки бында йәшәүселәр, көнбайышҡа табан 3 километрҙа ятҡан Ирек ауылына күсенә, ул 1934 йылда ишембай ҡалаһы составына индерелә.
1925 йылда ауыл юҡҡа сығыуға ҡарамаҫтан, рәсми документтарҙа уның элекке исеме һаҡлана. Иректә йәшәүҙәренә ҡарамаҫтан, күсенеп ултырғандар Түбәнге Бурансы ауылы кешеләре булып иҫәпләнә.
1834 йылдан ауыл халҡының һаны арта бара. VIII рәүиз сараларын үткәреү мәленә 7 ғаиләлә 82 кеше иҫәпләнә. Үрге Бурансы ауылында 12 йортта 129 кеше теркәлә. X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса 20 йортта 211 кеше йәшәй. Ә бына иҫке ауылда 30 йортта 132 генә кеше теркәлеү үтә. 1920 йылда Түбәнге Бурансы ауылы кешеләренең һаны 335 кешегә етә, ә Үрге Бурансыла — 192 кеше; йорттар ҙа ярашлы рәүештә 35 һәм 64 була.
1932 йылда асылған Ишембай нефть ятҡылығын И. М. Губкин, Түбәнге Бурансы нефть ятҡылығы, тип атаған була:
   Ишембай нефть ятҡылығы, шулай уҡ Стәрлетамаҡ, Түбәнге Бурансы ятҡылығы тип тә атала, ул Ағиҙел йылғаһы буйлап Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһынан 18 км алыҫлыҡта урынлаша.
Был төбәктә нефть ятҡылығының булыу ихтималлығы тураһында ХХ быуат башында уҡ бәхәстәр бара.
Бынан алда Ф. И. Кандыкин Урал тәбиғәт белемен яратыусылар йәмғиәтенә түбәндәге мәғлүмәтте еткерә:
   — http://www.outp.ru/book_view.jsp?idn=006641&page=88&format=html
# Банный (Хант-Манси автономиялы округы)

Банный — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 628401, ОКАТО коды — 71126000000.

# Банный (Хант-Манси автономиялы округы)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Банный (Хант-Манси автономиялы округы)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Тихонов Александр Евгеньевич

Тихонов Александр Евгеньевич (17 август 1952 йыл) — СССР Дәүләт именлеге комитеты һәм Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең элекке хеҙмәткәре. 1998 йылдан ФСБ-ның Махсус тәғәйенләнеш үҙәге начальнигы, генерал-полковник (1999). Рәсәй Федерацияһы Геройы (2003).

# Тихонов Александр Евгеньевич
## Биографияһы

Алекса́ндр Евге́ньевич Ти́хонов 1952 йылдың 17 авгусында РСФСР-ҙың Кемерово өлкәһе Прокопьевск ҡалаһында тыуған. Милләте рус. Урта белем алғандан һуң СССР Дәүләт именлеге комитетының Юғары мәктәбенә уҡырға инә. Уны тамамлағандан һуң артабанғы хәрби хеҙмәтен Таджик ССР-ы Дәүләт именлеге комитетында дауам итә. 1980-се йылдар аҙағындағы — 1990-сы йылдар башындағы милләт-ара низағтарҙы локалләштереүҙә ҡатнаша.
1991 йылда СССР Дәүләт именлеге комитетының үҙәк аппаратына үрләтелә (1992 йылдан — Рәсәй Федерацияһы Именлек министрлығы, 1993 йылдан — Рәсәй Федерацияһы Федераль контрразведка хеҙмәте, 1995 йылдан — Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәте). 1996 йылда Рәсәй ФСБ-һы Террорға ҡаршы үҙәгенең «А» Идаралығы («Альфа» махсус подразделениеһы) начальнигының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
1998 йылдың 22 октябрендә генерал-лейтенант Александр Тихонов Федераль именлек хеҙмәтенең яңы ғына ойошторолған Махсус тәғәйенләнеш үҙәге (рус. Центра специального назначения (ЦСН) ФСБ России) начальнигы итеп тәғәйенләнә. Был Үҙәк ике хәрби идаралыҡ — «А» («Альфа») һәм «В» («Вымпел» махсус подразделениеһы) нигеҙендә барлыҡҡа килә.
Александр Евгеньевич Тихонов етәкселегендәге Махсус тәғәйенләнеш үҙәге артабан терроризмға ҡаршы көрәш, Чечен Республикаһында һәм унан ситтә боевиктарҙы юҡ итеү буйынса төрлө операциялар уҙғара.
Рәсәй Федерацияһы Президентының 2003 йылдың 18 ғинуарындағы «ябыҡ указы» менән махсус задание үтәгәндә күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса — Мәскәүҙәге Дубровка Театр үҙәгендә аманат итеп алынғандарҙы ҡотҡарыу операцияһы өсөн) генерал-полковник Тихонов Александр Евгеньевичҡа «Рәсәй Федерацияһы Геройы» тигән юғары исем бирелә.
Мәскәү ҡалаһында йәшәй һәм эшләй.

# Тихонов Александр Евгеньевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
### СССР бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены;
* «Шәхси батырлыҡ өсөн» ордены;
* миҙалдар.

# Тихонов Александр Евгеньевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
### Рәсәй бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһы Геройы (Рәсәй Президентының 2003 йылдың 18 ғинуарындағы "ябыҡ указ"ы, миҙал № 776) — махсус задание үтәгәндә күрһәткән ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ өсөн;
* III һәм IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены;
* Батырлыҡ ордены;
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» ордены (Рәсәй);
* миҙалдар.

# Тихонов Александр Евгеньевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
### Сиркәү бүләктәре

* II дәрәжә Изге бөйөк кенәз Дмитрий Донской ордены (2007) — Рәсәй ФСБ-һының Махсус тәғәйенләнеш үҙәгендәге ғибәҙәтхана төҙөүгә күрһәткән ярҙамға иғтибары өсөн.
# Морискиҙар

Морискиҙар (исп. moriscos; moro — «мавр» һүҙенән) — Гранада әмирлеге ҡолатылыуынан һуң (1492 йыл) Испанияла ҡалдырылған һәм көсләп христианлаштырылған, әммә йәшерен рәүештә үҙ Ислам динен тотҡан мосолман халҡы.

# Морискиҙар
## Тарихы

Инквизицияларҙа аяуһыҙ эҙәрлекләгән морискиҙарға ғәрәп телендә һөйләү һәм балаларына ғәрәп исемдәре биреү тыйыла.
Тиҫтәләрсә мең мориск утта яндырыла. 1568—1570 йылдарҙа морискиҙарҙың ихтилалы аяуһыҙ баҫтырыла; морискиҙарҙың байтаҡ өлөшө Испанияның эске провинцияларына, уңдырышһыҙ ерҙәргә ҡыуыла.
1609—1610 йылдарҙа морискиҙар Испаниянан ҡыуыла, был ил халҡының 4 %ын тәшкил иткән була.; уларҙың күбеһе Төньяҡ Африкаға күсеп китә. Улар Мароккола үҙ Бурегрет дәүләтен булдыра (1627—1641). Алжир һәм Тунис яр буйы райондарында байтаҡ һанда морискиҙар йәшәгән.
Морискиҙарҙы ҡыуыу Испанияның көньяҡ провинциялары иҡтисадына ныҡ зыян килтерә; шул уҡ ваҡытта Туниста баҡсасылыҡ, игенселек үҫешенә килтерә.
# Зверева Наталия Ивановна

Зверева Наталия Ивановна (12 июнь 1970 йыл) — Рәсәй менеджеры, «Беҙҙең киләсәк» региональ социаль программалар фонды директоры.

# Зверева Наталия Ивановна
## Биографияһы

Наталия Ивановна Зверева 1992 йылда «иҡтисад белгесе» һөнәре буйынса Мәскәү ғәмәли биотехнология институтын тамамлай, Георгий Плеханов исемендәге Рәсәй экономик университетында уҡый. 1993—1996 йылдарҙа «НИКойл» асыҡ акционер йәмғиәтендә баш бухгалер, аҙаҡтан иҡтисад һәм финанстар департаменты директоры булып эшләй. 2005 йылдан 2007 йылға тиклем — «Уралсиб» банкында идара рәйесе кәңәшсеһе һәм Тәүәккәл инвестициялар менән идара итеү хеҙмәтенең кәңәшселәр етәксеһе.
2007 йылда Вагит Алекперов ойошторған, зәғиф кешеләргә, күп балалы ғаиләләргә һәм балалар йорттарың тәрбәнеүселәренә үҙ эшен асырға Рәсәйҙәге беренселәрҙән булып ярҙам иткән «Беҙҙең киләсәк» фондын етәкләй.
2012 йылдан башлап социаль бизнесты һәм эшҡыуарлыҡ үҫтереү һорауҙары буйынса Рәсәй Федерацияһының сауҙа һәм сәнәғәт палатаһының Координацион кәңәштең рәйесенең урынбаҫары.
Звереваның мәҡәләләре «Эксперт» журналында, «Ведомости» һәм «Частный корреспондент» гәзиттәрендә баҫтырылып сыға. Ул эшҡыуарҙарҙың министрҙар кабинеты һәм Дмитрий Медведев менән булған осрашыуҙа ҡатнаша. «За труды во славу Св. Церкви Святителя Даниила Московского» миҙалы менән бүләкләнә.
# Хариусова Виска

Хариусова Виска — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Безмошица йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Хариусова Виска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000054479
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005447
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Котельникова Антонина Григорьевна

Антонина Григорьевна Котельникова (1927 — 2000) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Киров өлкәһе Уржумский районының «Буйский» дәүләт тоҡомсолоҡ совхозында сусҡа ҡараусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)

# Котельникова Антонина Григорьевна
## Биографияһы

Антонина Григорьевна Котельникова 1927 йылдада Киров өлкәһенең Уржумский районы Александровский ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ауыл мәктәбенең 4 синыфын уҡый һәм сусҡа фермаһына эшкә урынлаша. Ун дүрт йәшендә фабрика-завод мәктәбенә уҡырға инә, иретеп йәбештереүсегә уҡый. Заводта эшләй. Тик илленсе йылдарҙа ғына тағы сусҡа фермаһына эшкә килә. Юғары производство күрһәткестәренә өлгәшә. Йәш малдарҙы һимертеү буйынса районда иң яҡшыһы була.
1968 йылда даими йәшәү урынына күсеп килә һәм "Буйский" дәүләт тоҡомсолоҡ совхозында эшләй башлай, унда уға уржум тоҡомонан булған 27 инә сусҡаны ышанып тапшыралар. Йыл һайын ул 500-ҙән ашыу сусҡа балаһы үҫтерә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге указы менән ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне һәм сусҡасылыҡта рекордлы күрһәткестәре өсөн Антонина Григорьевна Котельниковаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Һуңыраҡ эшләүен дауам итә. Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша.
Буйский ауылында йәшәй. 2000 йылда вафат була.

# Котельникова Антонина Григорьевна
## Наградалары

Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (08.04.1971)
* Ленин ордены (08.04.1971)
* "Хеҙмәт батырлығы өсөн" миҙалы (24.04.1958)
* башҡа миҙалдар.
# Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улы

Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улы (башҡа сығанаҡ буйынса Миңнеғол Әбүбәкер улы (Арсланов Миннигул Абубакирович)) (3 ғинуар 1920 йыл — 3 июнь 2008 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия старшинаһы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы орудиеһы командиры. Ҡыҙыл Байраҡ (1943), «Ҡыҙыл Йондоҙ» (1943) ордендары кавалеры.

# Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улы
## Биографияһы

Миңдеғол Әбүбәкер улы Арыҫланов Башҡорт АССР-ының Бөрйән-Түңгәүер кантоны (хәҙер Баймаҡ районы) Ғөбәйҙулла (икенсе исеме Ҡоштүбә) ауылында 1920 йылдың 3 ғинуарында тыуған. Ҡоштүбә ауылы Темәс ауыл Советы составына ингәнгә күрә, Миңдеғол Абдулхаҡ улы үҙ ауылынан ун километр алыҫлыҡта ятҡан Темәс мәктәбендә уҡый, артабан Түбә алтын йыуыу фабрикаһында эшләй. 1941 йылда Миңдеғол Арыҫланов Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан һуғышҡа алына. Шайморатов генерал етәкселегендәге 112-се Башҡорт атлы дивизияһында 58-се гвардия кавалерия полкы орудиеһы командиры булып хеҙмәт итә. Снаряд ярсығынан яраланып, госпиталдә ята. «Саҡма тояҡ аттарҙа» исемле китапта (авторы Әхтәм Ихсан) бер нисә урында Миңдеғол Арыҫлановтың исеме телгә алына:
* }Орденлылар исеменән сержант Миңдеғол Арсланов сығыш яһаны:
* — Беҙ бөгөн ике шатлыҡ кисерәбеҙ, — тине ул, ғәйрәт сәсеп, — беренсенән, Верховный баш командованиенан рәхмәт һүҙе ишеттек. Уны беҙгә майор Әлибаев уҡып бирҙе. Икенсенән, ордендар һәм миҙалдар алдыҡ. Ватан беҙҙең хәрби хеҙмәтебеҙҙе юғары баһаланы… Шулай бит, иптәштәр? Эйе, шулай, тип әйтегеҙ… Беҙ Урал егеттәре икәнбеҙ, беҙҙең һүҙебеҙ бер булырға тейеш: — Еңеу!…Дошмандан еңелгән — үлеп ҡалған, дошманды еңгән — мәңгелек дан алған, тигәндәр. Юк, беҙ еңелмәбеҙ, еңербеҙ! Шулаймы, иптәштәр!
Баймаҡ егете шәп ҡурайсы булараҡ дан ала, алыштар араһында ял итеү сәғәттәрендә ҡурайҙа уйнай. Үҙе һөйләүенсә, бер ярышта еңгән өсөн Шайморатов генерал уға үҙенең сәғәтен бүләк итә. 1945 йылдың 9 майын Миңлеғол Арыҫланов Берлинда ҡаршылай, әммә тыуған яҡтарына тик 1947 йылда ҡайта. Темәс урман хужалығында эшләй.
2008 йылдың 3 июнендә Баймаҡ районы Темәс ауылында вафат була.

# Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943)
* «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (ғинуар-февраль 1943)

# Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улы
## Хәтер

2015 йылда Темәс ауылы эргәһендәге тауҙа Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына обелиск ҡуйыла. Исемлектә Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улының исеме лә мәңгеләштерелгән.
# Татарстан — Яңы Ғасыр

Татарстан — Яңы Быуат (татар. Татарстан — Яңа Гасыр) — Татарстандың ике дәүләт телендә тапшырыусы телерадиокомпанияһы. Уның составына Татарстандың берҙән-бер юлдаш каналы — ТНВ, «Болғар радиоһы» (2012 йылдың 1 ғинуарына тиклем — «Яңы ғасыр» радиоһы), «Love-радио» радиоһының Ҡазан филиалы, «На волне Татарстана — Татарстан дулҡынында» гәзите инә. 2012 йылдың 15 июненән яңы «ТНВ—Планета» каналы тәҡдим ителде. Өфөлә хәбәрсе пункты эшләй.

# Татарстан — Яңы Ғасыр
## Тарих

* Асыҡ акционер йәмғиәте 2001 йылдың 17 майында теркәлде.
* Канал 2002 йылдың 26 авгусында эшләй башланы.

# Татарстан — Яңы Ғасыр
## Логотибы

Телеканал үҙенең эшмәкәрлек осоронда логотибын алмаштырҙы, хәҙергеһе — икенсеһе.
* 2002 йылдың 26 авгусынан 2007 йылдың 2 сентябренә тиклем логотип өс хәрефле ТНВ яҙыуынан — симметрия һыҙыҡтары күк, ә логотип үҙе 30 процентҡа тиклем аҡ төстә үтә күренмәле ине һәм ул экрандың өҫкө һул мөйөшөндә торҙо.
* 2007 йылдың 3 сентябренән хәҙерге ваҡытҡа тиклем логотип өс йәшел таҫманан тора (һәр таҫма үҙенә айырым йәшел төҫмөргә эйә), унда «ТНВ», аҫтағы өлөштә «ТАТАРСТАН» һүҙҙәре яҙылған. Ул экрандың өҫкө уң мөйөшөнә ҡуйылған.

# Татарстан — Яңы Ғасыр
## Аудитория

Телеканалдың потенциаль аудиторияһы — 35 миллион кеше. Ер юлдашы аша ТНВ Рәсәй төбәктәренә, БДБ илдәренә, Азия менән Европа илдәренең күпселегенә үҙ сигналын тарата.

# Татарстан — Яңы Ғасыр
## Һылтамалар

* Интернет сайт 2011 йыл 2 сентябрь архивланған.
# Лозовенькая

Лозовенькая — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозовая йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

# Лозовенькая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калитва йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Северский Донец (бассейндың рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400612107000014187
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001418
* Бассейн коды — 05.01.04.006
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Ҡалпаҡ ҡаяһы

Оло Ҡалпаҡ — һыуҙан сығып торған текә ҡая. Иглин районындағы Ағиҙел йылғаһының уң ярында, Охлебинин ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан бер саҡрым ярым алыҫлыҡта ята. Яҡында Охлебинин гипс мәмерйәһе һәм Охлебинин археология комплексы урынлашҡан. Кесе Ҡалпаҡ ҡаяһы менән бергә Охлебинин ҡаяларына — Ҡалпаҡтарға ҡарай.

# Оло Ҡалпаҡ ҡаяһы
## Тасуирламаһы

Ҡая түбәһе йылға өҫтөндә 120 м бейеклектәге ҙур таш менән тамамлана. Текә ярлау Ағиҙел йылғаһы буйлап ҡаялы кристалл тоҡомдарҙы яланғасландыра, ҡая ҡатламында ҡалынлығы яҡынса 30 м булған ангидриттар ята. Улар өҫтөндә — аҡ һәм аҡһыл һоро балсыҡ; геологик планда — Пермь системаһының Көңгөр ярусы Ирән свитаһы ултырмаларының карбонатлы-сульфатлы литофацион комплексының тәбиғи киҫелеше. Ҡаялы яланғаслыҡтар Рязань-Охлебинин валына тура килә. Ҡая доломит ҡатламдарынан торған гипс һәм ангидриттарҙан тора, уларҙа төрлө брахиоподтар табылған.
Битләүҙәрҙә ныҡ ел, ҡыуышлыҡтар күренә, ярыҡтар бар.Ҡая түбәһе үҫемлектәр донъяһынан мәхрүм. Ҡаяның дауамы булып торған арҡала зәғиф имән ағастары үҫә. Ярыҡтарҙа ваҡ япраҡлы йүкә ағастары, йомшартыусы өҫпейелек һәм селек осрай. Ҡая эргәһендәге ҡылғанлы-төрлө үләнле далала кәрлә дала сейәһе таралған, үлән япмаһы еҫле балтырғандан, һырылыусан аҡтамырҙан, мәтрүшкәнән, ер еләгенән һ.б. ғибәрәт. Оло Ҡалпаҡты ике яҡтан сикләгән йырындар ваҡ ағастар менән, йырындарҙың тышҡы ҡаштары сәтләүек ағасы, муйыл, балан менән ҡапланған. Майҙандың күп өлөшөндә йәш имән, ҡарама, йүкә, йыланан торған ҡатнаш урмандар һәм ҡаурый ҡылғанлы ҡоро болондарҙың ҙур булмаған участкалары таралған. Түбәндәрәк битләү буйлап таҙа йүкәлек участкалары бар. Урмандарҙа һирәк осраған реликт үҫемлек — өсҡалаҡ күксин осрай.

# Оло Ҡалпаҡ ҡаяһы
## Статус

Оло Ҡалпаҡ ҡаяһы ғилми, уҡыу, тәбиғәтте һаҡлау һәм рекреацион әһәмиәткә эйә булған төбәк тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора
# Йомағолова Рәсимә Әхмәт ҡыҙы

Йомағолова Рәсимә Әхмәт ҡыҙы (1 ғинуар 1960 йыл) — уҡытыусы. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008).

# Йомағолова Рәсимә Әхмәт ҡыҙы
## Биографияһы

Рәсимә Әхмәт ҡыҙы Йомағолова (Әхмәтова) 1960 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. 1986 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.

# Йомағолова Рәсимә Әхмәт ҡыҙы
## Биографияһы
### Хеҙмәт юлы

* 1976 йылдан — Тимер һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә тәрбиәсе
* 1982 йылдан — Әбделмәмбәт урта мәктәбендә тәрбиәсе
* 1989 йылдан — Килдеғол тулы булмаған урта мәктәбе уҡытыусыһы
* 1994 йылдан — Иҫке Собханғол мәктәбе уҡытыусыһы
* 2000 йылдан — Яңы Собханғол төп мәктәбе уҡытыусыһы
* 2003 йылдан — Республика иҡтисад лицей-интернатының директоры урынбаҫары
* 2015 йылдан — Өфө ҡалаһының 58-се һанлы лицейы уҡытыусыһы
* 2017—2020 йылдарҙа — 3-сө һанлы мәктәп-интернаты уҡытыусыһы

# Йомағолова Рәсимә Әхмәт ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008)
* Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы (1999)
* Бөтә Рәсәй «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе (2009, 2011)
* «Иң яҡшы башҡорт теле һәм урыҫ теле уҡытыусыһы» республика конкурсы еңеүсеһе (2008, 2013)
* «Йәншишмә» гәзитенең лауреаты (2005)
# Мәҡсүтов Зиләүер Хәйҙәр улы

Мәҡсүтов Зиләүер Хәйҙәр улы (18 ғинуар 1955 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Ауырғазы районының «Дуҫлыҡ» ауыл хужалығы етештереү кооперативы рәйесе. «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2003).

# Мәҡсүтов Зиләүер Хәйҙәр улы
## Биографияһы

Зиләүер Хәйҙәр улы Мәҡсүтов өс тиҫтә йылдан артыҡ ауыл хужалығына тоғро булып ҡалған оҫта етәкселәрҙең береһе. Сәмән ауылы биләмәһенә ингән ауылдарҙа колхоз төҙөлөшөн һаҡлап ҡалған белгес.

# Мәҡсүтов Зиләүер Хәйҙәр улы
## Хеҙмәт ҡаҙаныштары

«Дуҫлыҡ» ауыл хужалығы етештереү кооперативы төп эшмәкәрлеге: бөртөклө һәм бөртөклө-ҡуҙаҡлы культуралар үҫтереү Хемәтсәндәрҙең эшмәкәрлек төрҙәре:
* Бөртөклө һәм бөртөклө-ҡуҙаҡлы культуралар үҫтереү;
* Профилирланғандан тыш, ҡалынлығы 6 мм-ҙан артыҡ булмаған бысылған таҡта, башҡа төҙөлөш материалдарын етештереү; ағастан май һеңдерелмәгән тимер юл һәм трамвай шпалдарын етештереү;
* Таҙартылмаған үҫемлек майын етештереү;
Бында 21 йылдан ашыу арпаның һәм бойҙайҙың иң яҡшы сорттарын үҫтереп, мул уңыш алалар. 2018 йылғы уңыш бер гектарҙан 34 центнер тәшкил итә.
# Кузя (Тунтор ҡушылдығы)

Кузя — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тунтор йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Кузя (Тунтор ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100014943
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101494
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1