yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вать-Еган

Вать-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1488/4/59/141 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 296 км.

# Вать-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044581
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204458
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Век-Яга

Век-Яга — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Менка-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Век-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046638
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204663
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Эш ваҡыты

Эш ваҡыты — эштәге ваҡыт, пассив йәки актив хеҙмәт ваҡыты.
Эш ваҡыты дөйөм ваҡыт берәмектәре, йәғни сәғәттәр, көндәр һәм башҡалар менән иҫәпләнә. Ҡануниәт башлыса эш көнө (смена) һәм эш аҙнаһы тигән үлсәмдәр менән файҙалана.

# Эш ваҡыты
## Производство календары

Производство календарында бөтә эш көндәре һәм эш көнө булмаған көндәр (ял көндәре һәм байрам көндәре) билдәләнә. Производство календары нигеҙендә көн, ай, йыл эсендәге эш ваҡыты нормаһы хисаплана.
Рәсәй Федерацияһы ял көндәренең һаны буйынса илдәр рейтингында йылдан йылға тәүге урындарҙың береһен биләп килә. Мәҫәлән, 2015 йылда 118 ял көнө була, был бөтә календарь көндәр һанының өстән берен тиерлек биләп тора.
# Пастернак үләне

?Пастернак үләне :
Пастернак үләне. Сәскә атыусы үҫемлектең дөйөм күренеше :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Сатыр сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Сатырлылар |
| Төр: | Пастернак үлене |
Латинса исеме :
Pastinaca sativa L. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 29795 NCBI 4041 |
Пастернак үләне (рус. Пастерна́к посевно́й, лат. Pastináca sátiva) —сатырлылар (Apiaceae) ғаиләһенән ике йәки күп йыллыҡ үҫемлек. Бейеклеге 1,5 м-ға етергә мөмкин. Июнь-август айҙарында һары сәскә ата, июль-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Пастернак үләне
## Таралыуы

Тәбиғәт шарттарында Европа, Төркиә, Кавказда үҫә. Башҡортостанда малға ашатыу өсөн сәсеп үҫтерелә.
* Якоб Штурм, «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796 китабынан ботаник иллюстрация
# Башҡортостандың киң мәғлүмәт саралары

Башҡортостан Республикаһының киң мәғлүмәт саралары — матбуғат баҫмалары, радио, телевидение һәм интернеттан ғибәрәт. Республиканың һәр ҡалаһында рәсми һәм реклама гәзиттәре баҫыла, ҡала радиоһы һәм телевидение компаниялары эшләй. Телевидение һәм радио ҡорамалдарының арзан булыуы уларға юғары кимәлдәге тапшырыуҙар әҙерләү мөмкинлеге бирә. Урындағы киң мәғлүмәт саралары менән бер үк ваҡытта үҙәк республика һәм үҙәк дәүләт бәйләнеш каналдары эшләй. Юлдаш каналдары аша республика халҡы 1000-дән ашыу телевидение һәм радиостанцияны, интернет аша сикләнмәгән күләмдәге станцияларҙы ҡарай һәм тыңлдай ала. Республика тормошо тураһындағы мәғлүмәт күп һанлы интернет сайттарында урынлашҡан.
# Үрге Гаревка

Үрге Гаревка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кобра йылғаһының уң ярына тамағынан 241 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Үрге Гаревка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300212111100030726
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103072
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы

Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы (30 октябрь 1957) — театр һәм кино актёры, режиссёр. 1983 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2004).

# Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы
## Биографияһы

Әлмира Шәриф ҡыҙы Ҡыуатова 1957 йылдың 30 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Этҡол ауылында тыуған.
1975 йылда Өфөләге 1-се һанлы интернат-мәктәпте (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты), 1979 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын, ә 1997 йылда — Рәсәй сәнғәт, мәҙәниәт һәм туризм хеҙмәткәрҙәрен белемен камиллаштырыу институтын тамамлаған.
1979 йылдан Салауат башҡорт дәүләт драма театрында эшләй (1990—1991).
1992—1993 йылдарҙа Сибайҙағы «Сулпан» Сибай башҡорт балалар театры режиссёры.
2003—2006 йылдарҙа Республика халых ижады үҙәгенең сәнғәт етәксеһе (Өфө).

# Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы
## Хеҙмәттәре
### Театрҙа ролдәре

* Ғәлиә («Тол ҡатын» — Ф. А. Әсәновтың; дебют, 1979)
* Зәмзәгөл («Йәйәүле Мәхмүт» — Мостай Кәрим),
* Антигона («Антигона» Софокла) һ. б.

# Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы
## Хеҙмәттәре
### Кинофильмдарҙа ролдәре

* «Бөртөкләп йыйыла алтын», Баштелефильм, 1979
* «Мадам Баттерфляй», «Башкортостан» киностудияһы, 1991

# Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы
## Хеҙмәттәре
### Режиссер

* «Тирмәкәй», А. Ш. Йәғәфәрова, «Сулпан» театры
* «Йомро-йомро йомғағым», Р. М. Ураҡсина, «Сулпан» театры.
* «Ирәндек моңдары», 1997—2001
* «Салауат йыйыны», 2004, 2005
* «Оҙон көй», 2005
* «Йәш тауыштар» йәш яҙыусылар фестивале, 2006
* «Ҡурай байрамы»

# Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы
## Хеҙмәттәре
### Сценарий авторы

Сибай, Стәрлетамаҡ, Учалы филармонияларының концерт программалары авторы.
# 2003 йыл

III мең йыллыҡ :
XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат — XXIII быуат :
Хронологик таблица :
2003 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 2003 MMIII |
| Юлиан стилендә | 2002 — 2003 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2755 — 2756 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7511 — 7512 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5763 — 5764 ה'תשס"ג — ה'תשס"ד |
| Мосолман календары | 1424 — 1425 |
| Боронғо әрмән календары | 1452 ԹՎ ՌՆԾԲ |
| Ҡытай календары | 4699 — 4700 (с 1 февраль) 壬午 — 癸未 чёрный конь — чёрная овца |
| Эфиопа календары | 1995 — 1996 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2059 — 2060 |
| - Шака самват | 1925 — 1926 |
| Иран календары | 1381 — 1382 |
2003 (ике мең өсөнсө) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2003 йылы, 3 мең йыллыҡтың 3 йылы, XXI быуаттың 3 йылы, XXI быуаттың 1 ун йыллығының 3 йылы, 2000 йылдарҙың 4 йылы.

# 2003 йыл
## Ваҡиғалар

* 20 март — Ираҡҡа американ ҡораллы һөжүм.
* 27 май — Санкт-Петербург ҡалаһына 300 йыл.
* 15 октябрь — Ҡытай беренсе йыһан үҙ аллы осош.
* 15 октябрь — Ильхам Алиев Әзербайжан президентменанң булды.
* Ноябрь — Грузияда «Розаһы революция».

# 2003 йыл
## Вафат булғандар

* 24 февраль — Вәлиева Баныу Нурғәли ҡыҙы, РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1947) халыҡ артисткаһы.
* 30 май — Исмәғилев Заһир Ғариф улы (1917—2003), атаҡлы башҡорт композиторы, БАССР-ҙың (1963), РСФСР-ҙың (1968) һәм СССР-ҙың (1982) халыҡ артисы.
* 9 июнь — Таһирова Майя Авзал ҡыҙы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы.
* 20 июнь — Домашников Борис Фёдорович, СССР-ҙың халыҡ рәссамы, Салауат Юлаев исемендәге премияһы лауреаты (1977).
* 13 октябрь — Бертрам Брокхауз, Канада физик, Нобель премияһы лауреаты.
* 3 ноябрь — Расул Гамзатов, Рәсәй шағиры.
* 12 декабрь — Гейдар Алиев, беренсе Әзербайжан Президенты.
* 27 декабрь — Хәкимов Әхиәр Хәсән улы, Әхиәр Хәким, башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе, тәнҡитсе; филология фәндәре кандидаты (1967); Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы; Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1984).
# Васильев Всеволод Иванович

Васильев Всеволод Иванович (9 июль 1926 йыл — 18 апрель 2019 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, юридик фәндәр докторы, профессор.
Конституция хоҡуғы өлкәһендә фундаменталь тикшеренеүҙәр буйынса белгес. 200-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы (15-е сит илдәрҙә нәшер ителә), шул иҫәптән 4 монография һәм юғары уҡыу йорттары өсөн уҡыу әсбаптары яҙған.

# Васильев Всеволод Иванович
## Биографияһы

Всеволод Иванович Васильев 1926 йылдың 9 июлендә Курскиҙа тыуған.

# Васильев Всеволод Иванович
## Биографияһы
### Белеме

1950 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған, 1953 йылдан алып Бөтә союз юридик институтының аспирантураһында уҡый. Профессор Н. П. Фарберов етәкселегендә Васильев Всеволод Иванович 1954 йылда «Юғары һәм урындағы дәүләт власларының совет социалистик дәүләтендәге мөнәсәбәттәре» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы әҙерләй һәм шуны яҡлай. 1974 йылда «Демократикй централизм хеҙмәтсәндәр депутаттары советында» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай

# Васильев Всеволод Иванович
## Биографияһы
### Эшмәкәрлеге

1953—1959 йылдарҙа һәм 1987—1989 йылдар буйынса СССР Юғары Советы Президиумы аппаратында, 1959—1987 йылдарҙа «Советы народных депутатов» журналының редакцияһында эшләй. Бер үк ваҡытта КПСС Үҙәк комитеты ижтимағи фәндәр академияһы эргәһендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында (хәҙерге Рәсәй дәүләт хеҙмәте академияһы) уҡыта. 1989 йылдан алып Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте янындағы Закондар сығары һәм сағыштырма хоҡуҡ институтында эшләй, 1989—1991 йылдарҙа уның директоры була. В. И. Васильев ҡатнашлығында Рәсәй Федерацияһының алдынғы фәнни муниципаль хоҡуҡ мәктәбен ойоштороусыларҙың береһе. Һуңғы йылдарҙа конституцион хоҡуҡ бүлегенең төп ғилми хеҙмәткәре, Докторлыҡ диссертациялар институтының диссертациялар советы ағзаһы булып тора.
Шулай уҡ СССР Юғары Советы Президиумы янындағы Фәнни консультанттар төркөмөндә етәксеһе урынбаҫары һәм «Народный депутат» журналы баш мәхәрриренең урынбаҫары, «Журнал российского права» журналының редколлегия ағзаһы булып тора.
2019 йылдың 18 апрелендә Мәскәүҙә вафат була.
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, миҙалдар менән бүләкләнгән.

# Васильев Всеволод Иванович
## Иҫкәрмә

* ↑ ВАСИЛЬЕВ ВСЕВОЛОД ИВАНОВИЧ
* 1 2 Скончался профессор Васильев Всеволод Иванович 2019 йыл 17 сентябрь архивланған.
* ↑ Диссертация доктора юридических наук
* ↑ Директора Института прошлых лет — Васильев Всеволод Иванович 2019 йыл 23 сентябрь архивланған.
* ↑ Васильев Всеволод Иванович
* ↑ Всеволод Иванович Васильев(недоступная ссылка)
* ↑ Скончался один из разработчиков законов о местном самоуправлении
# Белуга (Тара ҡушылдығы)

Белуга — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тара йылғаһының һул ярына тамағынан 608 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Белуга (Тара ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300005488
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300548
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Абули ҡәлғәһе

Абули ҡәлғәһе — Кесе Абули тауында диңгеҙ кимәленән 2670 метр бейеклектә урынлашҡан. Мегалитик ҡәлғә бронза быуат дәүерендә төҙөлгән. Шаори ҡәлғәһен ныҡ хәтерләтә.

# Абули ҡәлғәһе
## Архитектураһы

Абули ҡәлғәһе ныҡ ҙур һәм ҡатмарлы. Ҡәлғә ҡулса формаһында. Эсендә башня һәм тораҡ биналарҙы айырырға мөмкин. Стеналары һәм башнялары цемент ҡулланылмайынса яҫы таштарҙан һалынған. Стеналары ныҡ ҡалын.
Ҡайһы бер урындарында стеналарының бейеклеге 5 м, ә киңлеге 3 метрға тиклем етә. Майҙаны 60×40. Стеналары эсе тығыҙ төҙөлгән, унда ниндәйҙер стеналар, коридорҙар һәм башҡа күп һанлы бүлмәләр булған. Бер бүлмәлә иҙән хатта яҫы плита менән тигеҙләнгән. Һәр бер стенаға бер өй төкәтеп эшләнгән, һәм был өйҙәр унлаған, хатта йөҙләгән иҫәпләнә. Шулай итеп был ҙур ҡәлғә лә һәм уның янындағы ҙур ҡала ла булып тора.
# Отто Дикс йорто

Отто Дикс йорт-музейы (нем. Otto-Dix-Haus) — Гера ҡалаһындағы йортта урынлашҡан музей, 1891 йылда рәссам-экспрессионист Отто Дикс тыуған; бина үҙе XVIII быуатта төҙөлгән.

# Отто Дикс йорто
## Тарихы

Гера ҡалаһында фахверк бинаһы, 1891 йылда бында рәссам Отто Дикс тыуған, XVIII быуатта төҙөлгән. 1946 йылда бинаның артҡы корпусы айырым торлаҡ бина итеп үҙгәртелә, ә Дикстың тыуыуына йөҙ йыллығы алдынан — 1988 йылдан алып 1991 йылға тиклем осорҙа — бөтә бина яңынан төҙөлә һәм музей була: башлыса йорт көнбайыш яғында төкәтмә иҫәбенә ҙурая, ул музейыҙың функциональ яғы була.
Дикс музейының даими экспозициялары нигеҙҙә коллекцияла тупланған һүрәт, рәсем һәм график эштәрен индерә. Отто Дикстың эштәренән тыш музей башҡа авторҙарҙың күргәҙмәләрен, шул иҫәптән фотокүргәҙмәләр (улар өсөн айырым зал бар) үткәрә. Дикс йәшәгән бүлмәләрҙә шулай уҡ авторҙың эштәре бар. Күргәҙмә эшмәкәрлегенән тыш музей рәссамдар һәм уҡытыусылар, шул иҫәптән йәш буйынса бүленгән йәштәр төркөмө өсөн белем биреү дәрестәре үткәрә.
2013 йылдың июненә Гера ҡалаһында һыу таша: һыу музейҙың беренсе ҡатына етә. Һыу баҫыу һөҙөмтәһендәге зыян арҡаһында бинаны яңынан реконстуркцияларға кәрәк була. Отто Дикс йорто 2016 йылдың 4 ғинуарында ябыла, ә экспонаттарҙың бер өлөшө ваҡытлыса ҡала музейына күсерелә. 2016 йылдың 2 декабрендә Отто Дикстың тыуыуына 125 йыллығы уңайынан махсус күргәҙмәләр өсөн музей яңынан асыла.
# Эҫем тар колеялы тимер юлы

Эҫем тар колеялы тимер юлы — Башҡортостан Республикаһының Нуриман районында Яманйылға тар колеялы тимер юлынан көньяҡтараҡ урынлашҡан ағас ташыу тимер юлы. Элек тимер юл буйында урман ауылдары булған: Аҡманай 10 км, Эҫем 16 км, Берёзовка 18 км һәм башҡалар. Тар колеялы тимер юл бөтә оҙонлоғонда ауыр хәрәкәт составы йөрөүгә яраҡлы була. Ағас ташыу 1980-се йылдарҙа уҡ туҡталһа ла, 1999 йылға ул эшләп тора әле. Унда хәрәкәт иткән ТУ6А тепловозында урындағы халыҡ бесәнгә йөрөй. Тимер юлда шулай уҡ мотодрезиналар ҙа хәрәкәт итә. 2001 йылдан 2006 йылға тиклем арауыҡта ул тулыһынса юҡҡа сыға.

# Эҫем тар колеялы тимер юлы
## Станциялары һәм тораҡ пункттары

* Сандар ҡасабаһы
# Калиновка (Арғаяш районы)

Калиновка (рус. Калиновка) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡолой ауыл биләмәһе составына инә.

# Калиновка (Арғаяш районы)
## Халҡы

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (57 %) йәшәй.
# Канцар

Канцар — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Канцар
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100912111100009400
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100940
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1-се Төрөкмән мәктәбе

1-се Төрөкмән мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы, 1-се Төрөкмән ауылында урынлашҡан уҡыу йорто

# 1-се Төрөкмән мәктәбе
## Тарихы

Әлеге ваҡытта мәктәптә 107 уҡыусы белем ала, 15 педагог эшләй. Мәктәптең 3 филиалы: Әхмәр ауылы төп дөйөм белем биреү мәктәбе (46 уҡыусы, 5 педагог), Оло Басай ауылы башланғыс белем биреү мәктәбе (7 уҡыусы һәм 1 педагог), Иҫәнбәт ауылы башланғыс белем биреү мәктәбе (3 уҡыусы), шулай уҡ 4 мәктәпкәсә белем биреү төркөмө бар.
2019 йылдың 23 сентябрендә мәктәптә Үҫеш нөктәһе асыла.
2017 йылдан мәктәпте алтын миҙалға 7 ете сығарылыш уҡыусыһы тамамлай:
* 2017 йылда Сәйетова Л., Мәсәлимов М., Ғибәҙәтова Р., Ҡужина Р.
* 2018—2021 йылдарҙа Мусина Ғ., Әминева Н., Әхмәтшина М.

# 1-се Төрөкмән мәктәбе
## Етәкселәре

* Дияров Кәрим Мөхәмәҙи улы — 1932—1937 йылдарҙа

# 1-се Төрөкмән мәктәбе
## Уҡытыусылары

* Байрамғолов Миҙхәт Әсфәндиәр улы — 1968—1991 йылдарҙа
# Есенин урамы (Санкт-Петербург)

Есенин урамы — Санкт-Петербургтың Выборг районындағы урам. Торез проспектынан Придорожная аллеяһына тиклем үтә. Рус шағиры Сергей Есенин хөрмәтенә атала. Йыш ҡына урам рәсми булмағанса «Сергей Есенин урамы» тип атала.

# Есенин урамы (Санкт-Петербург)
## Тарихы

Урамға 1974 йылдың 15 июлендә исем бирелгән.
2009 йылда Есенин урамы һәм Төньяҡ проспекты мөйөшөндә Сергей Есенингә һәйкәл ҡуйыла.

# Есенин урамы (Санкт-Петербург)
## Киҫешкән урындары

Есенин урамы түбәндәге проспекттар, урамдар, тыҡрыҡтар менән сикләшә һәм киҫешә:
* Торез проспекты
* Төньяҡ проспект
* Сикейрос урамы
* Уҡыу тыҡрығы
* Луначарский проспекты
* Поэтический бульвар
* Просвещение проспекты
* Сиреневый бульвар
* Придорожная аллея

# Есенин урамы (Санкт-Петербург)
## Транспорт

Есенин урамдарына яҡын метро станцияһы — «Озерки» һәм «Проспект Просвещения», 2 (Мәскәү-Петроград) тармағы.
* Автобус: № 123, 80.
* Троллейбус: № 13.
# Пожа (Няфта ҡушылдығы)

Пожа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Няфта йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Пожа (Няфта ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000212103000050343
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005034
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Алексеев Анатолий Алексеевич

Алексеев Анатолий Алексеевич (18 февраль 1938 йыл — 17 сентябрь 2008 йыл) — ғалим-геолог. 1962 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө феделаь тикшеренеүҙәр үҙәгенең ғилми хеҙмәткәре, 1992 йылдан — лаборатория мөдире. Геология-минералогия фәндәре докторы (1994).

# Алексеев Анатолий Алексеевич
## Биографияһы

Анатолий Алексеевич Алексеев 1938 йылдың 18 февралендә Башҡорт АССР-ының Краснокама районы Арлан ауылында тыуған. 1962 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Геология институтында эш башлай, 1992 йылдан — лаборатория мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге магматизм, метаморфизм, файҙалы ҡаҙылмаларҙы һәм Урал көнбайыш битләүе һәм Көньяҡ Уралдың һуңғы кембрий алды осороноң геологик үҫеше тарихын өйрәнеү менән бәйле. Ғалим мәҡсүт метаморфик комплексының, Урал көнбайыш битләүенең кембрий алды магматизмының йәш буйынса бүлгеләү һәм корреляциялау стратиграфик схемаһын эшләй.
Ул шулай уҡ Уралда ордовик алды метаморфик айырымлыҡтың булыуын һәм төбәктә таралыуын дәлилләй, доуралид составында рифеидтарҙың бүленеүе тураһындағы төшөнсәне киңәйтә, Башҡортостан биләмәһе алмаслы булыуының геологик шарттарын ҡарай. 160‑тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

# Алексеев Анатолий Алексеевич
## Хеҙмәттәре

* Магматические комплексы зоны хребта Урал-Тау. М., 1976;
* Рифейско-вендский магматизм западного склона Южного Урала. М., 1984.
# Дотком

Дотком (ингл. dotcom, dot-com, шулай уҡ ингл. dot.com; .com) — бизнес-моделе тулыһынса Интернет селтәрендә эшләүгә ҡоролған компанияларға ҡарата ҡулланылған термин. 1990-сы йылдар аҙағында интернетта эшҡыуарлыҡ дәррәү үҫеп киткән мәлдә барлыҡҡа килә һәм таралыу таба; ингл. dot-com («нөктә-ком») термины юғары кимәлле .com домены атамаһынан яһалған, сөнки коммерция ойошмаларының сайттары күп осраҡта нәҡ шунда теркәлгән.
Доткомдар юҡҡа сыҡҡас, дотком тип бизнестың етлекмәгән, уйланмаған, эше барып сыҡмаҫтай концепцияларын атап йөрөтә башлайҙар.
Доткомдарҙың дәррәү үҫеше Интернет селтәре асҡан яңы мөмкинлектәргә йәмғиәттең көслө иғтибары менән бәйле була. Доткомдар сәскә атҡан осорҙа интернет менән бәйле бөтә проекттарға заемдар һәм инвестициялар йәлеп итеү еңел була. Интернетҡа ҡағылышлы булыуын белдереү менән венчурлы фондтарҙан ғына түгел, ҡәҙимге финанс институттарынан да ҙур инвестициялар алған фирмалар күбәйә.
Доткомдар осоро 2000 йылдың мартында NASDAQ индексының ишелеүе, Кремний үҙәненең «мәғлүмәт иҡтисады» шауҡымынан хасил булған йөҙҙәрсә компанияның банкротланыуы менән тамам була. Доткомдарҙың юҡҡа сығыуы иҡтисадтың интернет секторынан бик ҙур аҡса ағымдарын ситкә бора һәм эшҡыуарлыҡтың был төрөнә ышанысты бөтөрә.

# Дотком
## Селтәр бизнесының терелеүе

2004 йылдан интернет-проекттар ҡабат терелә башлай, әммә улар хәҙер уйлап, үлсәп эшләнә. Тотош индустрия түбән тәгәрәүгә ҡарамаҫтан, һөҙөмтәле эшләүен дауам иткән бизнес-майҙансыҡтар һәм технологиялар, шулай уҡ Google компанияһының, үҙ акцияларын беренсе асыҡ һатыу итеүгә сығарып, уңыш ҡаҙаныуы ыңғай роль уйнай.
Хәҙер иһә, тупланған бай тәжрибәгә һәм көйләнгән системаларға таянып, селтәр бизнесы башҡа «матди» тармаҡтарҙан бер ҙә ҡалышмай.
# Иҫәнбаев

Иҫәнбаев — башҡорт фамилияһы.
* Иҫәнбаев Йомабай Мотиғулла улы (1891—1943) — башҡорт халыҡ музыканты, ҡурайсы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1991).
* Иҫәнбаев Маҙһар Насип улы (1936) — иҡтисадсы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы.
* Иҫәнбаев Николай Иҫәнбай улы (1929) — тел белгесе, филология фәндәре докторы.
# Оло Лукша

Оло Лукша (Лукша) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кулой йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Оло Лукша
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000028810
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002881
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Куба (Ошма ҡушылдығы)

Куба — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ошма йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Куба (Ошма ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100036719
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103671
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1