yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Галанин йорто

С. П. Галанин йорто — Вологда өлкәһе Грязовец ҡалаһындағы XX быуат башы төҙөлөшөнөң ике ҡатлы торлаҡ йорто. Төбәк әһәмиәтендәге тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡы. Әлеге ваҡытта йортта муниципаль белем биреү үҙәге урынлашҡан.

# Галанин йорто
## Тарихы

1916 йылдан Грязовец картаһында ике ҡатлы йорт Сергей Павлович Галанин йорто булараҡ билдәләнә.
1929 йылда был айырым йорттоң бүлмәләрендә һуҡырҙар өсөн мәктәп урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында бында 3734-се эвакогоспиталдең подразделениеларының береһе урынлаша. Һуңынан бина бүлмәлрендә уҡыу-производство комбинаты урынлаша.
2010 йылдан 2013 йылға тиклем бинаны спорт мәктәбе биләй. Икенсе ҡатында балалар-үҫмерҙәр туризмы һәм экскурсиялар Грязовец Ярославль йорттоң икенсе ҡатында урынлашҡан район балалар-үҫмерҙәр туризм һәм экскурсия, балаларға өҫтәмә белем биреү үҙәктәрен интеграциялау унда 2011 йылда булған.
Беренсе ҡатта төрлө сауҙа предприятиелары, шул иҫәптән «Лада» магазины урынлаша

# Галанин йорто
## Архитектураһы

Йорт төбәк әһәмиәтендәге тарихи ҡомартҡы статусына эйә. Ҡоролманың үҙ шәхсән үҙенсәлеге бар. Бина тигеҙ яҡлы трапециянан ғибәрәт. Фасадында тарихи карница һәм пилястралар һаҡланған. Эске планы төҙөлөшө ваҡытынан алып ныҡ үҙгәргән. Бина эсендә икенсе ҡатҡа бетон баҫҡыс алып бара, эске кирбес бүлкәләр ҡуйылған. Баштағы интерьерында үҫемлектәр орнаменты менән ҡалҡыу биҙәкле түшәме һәм шулай уҡ көҙгө менән мөйөш мейесе һәм аркалы нишалары булған.

# Галанин йорто
## Хәҙерге торошо

Хәҙерге ваҡытта айырым йортта балаларҙың Үҙәк өҫтәмә белем биреү филиалы урынлашҡан. 2020 йылда ремонт һәм реставрация эштәре үткәреү өсөн 20 миллион һум күләмендә аҡса бүленә, уларҙың һөҙөмтәһе буйынса бинала балаларға цифралы белем биреү «IT –Куб» үҙәге асыла. Был Вологдала шундай цифралы белем биреү үҙәгенең икенсеһе була.

# Галанин йорто
## Документтары

Приказ от 20.10.2016 г. № 326-О г. Вологда. «ОБ УТВЕРЖДЕНИИ ОХРАННОГО ОБЯЗАТЕЛЬСТВА ОБЪЕКТА КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ РЕГИОНАЛЬНОГО ЗНАЧЕНИЯ "ДОМ ГАЛАНИНА, НАЧ. XX В."» (неопр.).
# Яр көйөлдөһө

Яр көйөлдөһө (урыҫ.тонкоклювый (малый) кроншнеп), лат. Numenius tenuirostris) — оҙон аяҡлы, оҙон төҙ нәҙек суҡышлы, һоро сыбар төҫлө ҡош. Йылға-күл буйында йәшәй. Диалекттарҙа көйөлдөр тигән варианты ла бар.

# Яр көйөлдөһө
## Ҡылыҡһырлама

Өйрәктән байтаҡ бәләкәй. Оҙон аяҡлы һәм оҙон ғына аҫҡа ҡарай кәкрәйгән суҡышлы урта ҙурлыҡтағы сәпсәү. Һырты түңәрәк ҡара таптар менән сыбарланған ерәнһыу һоро. Муйынындағы һәм ҡойроҡ өҫтөндәге һыҙыҡтар нәҙек кенә. Ҡанаттарының сите ҡара, аяҡтары һорғолт күк. Һаҙ көйөлдөһөнән бәләкәй булыуы менән айырыла.

# Яр көйөлдөһө
## Тауышы

Тауышы яңғырауыҡлы: «көйөөл-көйөөл… өл-өл-өл».

# Яр көйөлдөһө
## Йәшәү рәүеше

Йылға һәм күл ярҙарында йәшәй. Төрлө бөжәктәр, еләктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ояһы ерҙә була. Көрән таптар менән сыбарланған 4 бөртөк һоро йәки күкһел йәшел йомортҡаһы була. Ите әсән аулайҙар.
# Кубовка (Уфтюга ҡушылдығы)

Кубовка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уфтюга йылғаһының һул ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Кубовка (Уфтюга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005214
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000521
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Нарштедт

Нарштедт (нем. Nahrstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 295 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,63 км². Диңгеҙ кимәленән 35 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39599 һәм автомобиль коды — SDL.
# Султунка

Султунка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тугутка йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Султунка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010700112115300013913
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115301391
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Панк-Лава-Паюта

Панк-Лава-Паюта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Панк-Лава-Паюта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054082
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305408
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Күҙле

Күҙле — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тәтер йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Күҙле
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024236
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102423
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Белая Плита

Белая Плита (Белая Плата) — Рәсәй йылғаһы. Белгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северский Донец йылғаһының уң ярына тамағынан 1030 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Белая Плита
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Донец (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Северский Донец (һыу бассейнының Рәсәй бүлеге), йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010400112107000010702
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107001070
* Бассейн коды — 05.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ямб-Яха (Тота-Яха ҡушылдығы)

Ямб-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тота-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 63 км.

# Ямб-Яха (Тота-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300074797
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307479
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хмелевка (Оло Суруша ҡушылдығы)

Хмелёвка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Суруш йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Хмелевка (Оло Суруша ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100005785
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100578
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Колдаис

Колдаис — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/679 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.

# Колдаис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500112110000035505
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003550
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Унши-Юган

Унши-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тоит-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Унши-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300022744
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302274
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ферна

Ферна (нем. Ferna) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 572 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,44 км². Диңгеҙ кимәленән 230 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37339 һәм автомобиль коды — EIC.
# Кудимов Павел Васильевич

Кудимов Павел Васильевич (1899, Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Үрге Әүжән ауылы — 27 октябрь 1943, Киев өлкәһе Ходоров ауылы) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 979-сы уҡсылар полкы взводы командиры (Воронеж фронты, 40-сы армия, 253-се уҡсылар дивизияһы), старшина. Советтар Союзы Геройы.

# Кудимов Павел Васильевич
## Биографияһы

Башланғыс белем ала, Әүжән ағас эшкәртеү хужалығының (леспромхоз) Ҡаға ағас-таҡта әҙерләү пунктында бухгалтер булып эшләй.
1941 йылда Ҡыҙыл Армияға алына. 1942 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1943 йылдың 26 сентябргә ҡараған төнөндә Украиналағы Киев өлкәһе Мироновка районының Ходоров ауылы тирәһендә уң яҡ ярға беренсе булып Днепр аша сыға, взводын атакаға күтәрә һәм бейеклекте яулай. Яугирҙар бер нисә дошман контратакаһын кире ҡаға һәм сикте тотоп ҡалып, полктың башҡа подразделениеларының хәрәкәтен тәьмин итә. Дошман егерменән ашыу офицерын һәм һалдатын юғалта. Ике пулемёт нөктәһе юҡ ителә.
П. В. Кудимов 1943 йылдың 27 октябрендә батырҙарса һәләк була. Киев өлкәһенең Ходоров ауылында ерләнә.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы 1943 йылдың 29 октябрендәге указына ярашлы старшина Кудимов Павел Васильевич командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгән һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы өсөн үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.

# Кудимов Павел Васильевич
## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (29.10.1943).
* Ленин ордены.

# Кудимов Павел Васильевич
## Хәтер

П. В. Кудимов исемен Башҡортостандың Белорет районындағы Үрге Әүжән ауылында урам йөрөтә.
Белорет ҡалаһында бюст ҡуйылған.
# Яр ҡарлуғасы

?Яр ҡарлуғасы :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Умыртҡалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Суб-класс: | Новонёбные |
| Отряд: | Турғай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡарлуғастар |
| Ырыу: | Яр ҡарлуғастары |
| Төр: | Яр ҡарлуғасы |
Латинса исеме :
Riparia riparia Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 178436 NCBI 88110 |
Яр ҡарлуғасы (Берегову́шка, или берегова́я ла́сточка) (лат. Riparia riparia) — ҡарлуғастар ғаиләһенән булған бәләкәй генә күсмә ҡош.
# Немсдорф-Гёрендорф

Немсдорф-Гёрендорф (нем. Nemsdorf-Göhrendorf) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 900 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,11 км². Диңгеҙ кимәленән 206 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6268 һәм автомобиль коды — SK.
# Ельник (Чулым ҡушылдығы)

Ельник — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 1341 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Ельник (Чулым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010400112115200015439
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201543
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шаршы күкене

?Шаршы күкене :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Һөйәкле балыҡтар (лат. Osteichthyes) |
Латинса исеме :
Alburnoides rossicus :
| Викитөрҙәр систематикаһы | рәсем эҙләү рәсемдәр Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә |
Шаршы күкене ((лат. Alburnoides rossicus), рус. Русская быстрянка) — һаҙан (сазан) һымаҡтарҙың вәкиле. Төрлө тәрәнлектәге йылғаларҙа, таҙа һыулы күлдәрҙә осраған күкенде беҙҙә күксәй, күкйөк, күкәс һәм башҡа исемдәр менән атап йөрөтәләр. Ҙурлығы буйынса ташбаш һымаҡ.

# Шаршы күкене
## Фәнни классификацияла урыны

* Батшалыҡ: Хайуандар(лат. Animalia)
* Тип: Хордалылар (лат. Chordata)
* Подтип: Умыртҡалыларе (лат. Vertebrata)
* Төркөм (Инфратип): Ауыҙяңаҡлылар (лат. Gnathostomi)
* Надкласс: Балыҡтар(лат. Pisces)
* Класс: Һөйәкле балыҡтар (лат. Osteichthyes)
* Төркөм: Нурҡанатлы балыҡтар (лат. Actinopterygii, Teleostomi)
* Отряд: Сазан һымаҡтар (лат. Cypriniformes)
* Семейство: Сазандар(лат. Cyprinidae)
* Род: Күкен (лат. Alburnoides)
* Вид: Шаршы күкене(лат. Alburnoides bipunctatus)
* Категория: 2 категория — кәмей барыусы төр

# Шаршы күкене
## Таралыуы

Франциянан Уралға тиклем таралған. Башҡортостанда Ағиҙел, Нөгөш, Еҙем, Инйәр , Ҙур Инйәр, Эҫем Ләмәҙ, Өршәк,Ҡариҙел, Йүрүҙән, Ыҡ, Ашкаҙар йылғаларында һәм уларҙың ҡушылдыҡтарында тереклек итә. Һаҡмар һәм Яйыҡ һыуҙарында осрай.

# Шаршы күкене
## Ҡылыҡһырлама

Күкен — шаршы өҫтөндә уйнай торған сабаҡ төҫлө йоҡа ғына ваҡ балыҡ. Оҙонлоғо 12 — 15 сантиметрҙан артмай.
Шаршы күкене күкйөнгә бик оҡшаған һәм уның менән йыш бутала. Был бәләкәй балыҡ, бәләкәй башлы.Ҙур балыҡ тотоп өйрәнгәндәр уға әллә ни иғтибар итеп бармай.
Шаршы күкененең арҡаһы күк йәшел. Ауыҙы томшоғоноң уртаһында тора.
Ялтыр ҡабырғалы. Ҡабырға һыҙатында булған ваҡ ҡына тишектәр өҫтән дә, аҫтан да ҡара нөктәләр менән ҡаймаланған. Шуға күрә, ҡабырғаһының өҫкө яҡтарында беленер-беленмәҫ ике ҡатлы тар һыҙат һуҙылған.
Балыҡтың тәңкәләре уртаса, ләкин улар еңел ҡубып бара.
Ҡорһаҡ яғынан төҫө һарғылт көмөш кеүек, уңдағы йөҙгөстәре ҡыҙыл-һары төҫкә буялған һымаҡ, ыуылдырыҡ сәскән мәлендә бар төҫтәре сағыуыраҡ күренә.

# Шаршы күкене
## Йәшәү рәүеше һәм туҡланыуы

Сөсө һыу ятҡылыҡтарында тереклек итә. Ҙур йылғаларға өҫтөнлөк бирә. Бәләкәй йылғаларҙа, таҙа күлдәрҙә һәм быуаларҙа һирәк осрай.
Һаҙандар ғаиләһенә ҡараған был балыҡ таҙа, шәп аҡҡан йылғаларҙы ярата. Көтөүе менән ҡамыш, үлән араларында, яр буйында йөрөргә әүәҫ.
Хәрәкәттәре етеҙ. Һыу өҫтөндә осоп йөрөгән себен, серәкәй, ләпәк менән туҡлана, бәләкәй генә һыу йәнлектәрен ашай. Күсеп йөрөмәй. Һәр ваҡыт тип әйтерлек һыу өҫтөндә йөҙөп йөрөй. Күкен йыртҡыс балыҡтарҙың төп аҙығы һанала.

# Шаршы күкене
## Үрсеүе һәм үҫеше

Енси етлегеү һәм үрсеү ике йәш тулғас башлана. Был мәлдә ҙурлығы 5-5,5 см тирәһендә була.
Ыуылдырығын май уртаһынан июнь аҙағына тиклем өлөшләп сәсә. Бының өсөн шәп ағымлы урындарҙы, ҡырсын ташлы һайлыҡтарҙы, таштар араһын һайлай.
Үрсеме (ыуылдырыҡтары) 715-7400 тирәһендә була. Яй үҫә. Оҙонлоғо 5.8-7.9 см-ға еткәндә 4.3-9.2 г ауырлыҡ йыя. Ғүмер оҙонлоғо 5-6 йыл тирәһе .
# Түбәнге Бикбирҙе

Түбәнге Бикбирҙе (рус. Нижняя Бикберда) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453384, ОКАТО коды — 80226000000.

# Түбәнге Бикбирҙе
## Халыҡ һаны

| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1939 | 291 | |
| 1959 | 322 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1970 | 394 | |
| 1979 | 250 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 1989 | 233 | |
| 2002 | 281 | |
| Йыл | Халыҡ һаны | Халыҡ һаны |
| 2009 | 319 | |
| 2010 | 268 | |

# Түбәнге Бикбирҙе
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 22 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Трушин): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 82 км

# Түбәнге Бикбирҙе
## Урамдары

* Йылға аръяғы урамы (рус. Заречная улица)
* Үҙәк урам (рус. Центральная улица)
* Мәктәп урамы (рус. Школьная улица)
* Яңыауыл урамы (рус. улица Яныаул)

# Түбәнге Бикбирҙе
## Ер-һыу атамалары

* Һуйырлы йылға
# Эккартсберга

Эккартсберга (нем. Eckartsberga) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2436 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,12 км². Диңгеҙ кимәленән 243 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6648 һәм автомобиль коды — BLK.
# Копиапо (провинция)

Копиапо провинцияһы (исп. Provincia de Copiapó) — Чилиҙың Атакама өлкәһенә ингән провинция. Административ үҙәге — Копиапо.
Үҙенә 3 коммуна берләштерә.
Майҙаны — 32 539 км². Халыҡ һаны — 155 713 кеше. Халыҡ тығыҙлығы — 4,79 кеше/kм².

# Копиапо (провинция)
## Географик урыны

Провинция Атакама өлкәһенең урта өлөшөндә урынлашҡан.
Провинцияның сиктәштәре:
* төньяҡта — Чаньяраль провинцияһы
* көнсығышта — Катамарка һәм Ла-Риоха провинцияһы (Аргентина)
* көньяҡта — Уаско провинцияһы
* көнбайышта — Тымыҡ океан

# Копиапо (провинция)
## Административ бүленеш

Үҙенә 2 коммуна берләштерә.
* Копиапо. Административ үҙәге — Копиапо.
* Калдера. Административ үҙәге — Калдера.
* Тьерра-Амарилья. Административ үҙәге — Тьерра-Амарилья.

# Копиапо (провинция)
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 155713 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 148101 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 95,11 |
| | Ауыл халҡы | 7612 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 4,89 |
| | Ир-егеттәр | 79436 | Ир-егеттәр өлөшө, % | 51,01 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 76277 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө, % | 48,99 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 4,79 |
| Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Өлкә халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | 65,17 |
| Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | Ил халҡына ҡарата, провинция халҡы өлөшө | 1,03 |

# Копиапо (провинция)
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

| № | Торама | Категория | Халыҡ һаны (2002) | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Майҙаны км² |
| 1 | Копиапо | ҡала | 125983 | 62762 | 63221 | 47,77 |
| 2 | Калдера | ҡала | 12776 | 6496 | 6280 | 8,48 |
| 3 | Тьерра-Амарилья | ҡала | 8578 | 4412 | 4166 | 13,48 |
| 4 | Лос-Лорос | ауыл | 1068 | 587 | 481 | |
| 5 | Лорето | ҡасаба | 522 | 470 | 52 | 3,94 |
# Патын-Еган

Патын-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пиковский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Патын-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200035425
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203542
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Моцамета

Mоцамета (груз. მოწამეთა) - Грузияла монастырь комплексы, Имеретия төбәгендә, Кутаиси үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай яҡынса 6 км алыҫлыҡта ята. Монастырь ҡаяла урынлашҡан.

# Моцамета
## Тарихы

Уның исеме VIII быуатта баҫҡынсы ғәрәптәрғә ҡаршы ихтилал ойошторған ағалы-ҡустылы кензәдәр Давид һәм Константин менән бәйле. Ихтилал баҫтырылғас, кенәздәр әсирлеккә алына. Ғәрәп шаһы уларға христианлыҡтан баш тартып, ислам ҡабул итеүҙе талап итә. Әммә береһе лә был тәҡдимгә риза булмай, уларҙы туғыҙ көн буйы язалайҙар һәм кәүҙәләрен йылғаға ташлайҙар. Риүәйәткә ярашлы ағалы-ҡустылы кенәздәрҙең кәүҙәләрен арыҫландар эләктереп ала һәм Гелати монастырына күсерә. Һуңынан Православие сиркәүе уларҙы изгеләр рәтенә индерә, ә XI быуатта Грузия батшаһы Баграт IV улар хөрмәтенә ғибәҙәтханаға нигеҙ һала 1923 йылда большевистик йәшерен полициялар Давид һәм Констандиндың кәүҙәләрен Гелати монастырынан Кутаиси музейына килтерергә уйлай, әммә был шундай шау-шыуҙы тыуҙыра, ҡомартҡыларҙы тиҙ арала кире ҡайтаралар һәм улар һаман монастырҙарҙа һаҡлана

# Моцамета
## Риүәйәт

Риүәйәткә ярашлы, Моцамета монастыры һәм Гелати монастыры араһында һуғыш ваҡытында ҡулланылған йәшерен үтеп йөрөү урыны бар
* Монастырь биналары
* Моцамета монастырында грузинса яҙыу
* Монастырь биналары
# Әбд әл-Кәрим ибн Ғажрәд

Әбд әл-Кәрим ибн Ғажрәд (ғәр. عبد الكريم بن عجرد‎; рус. Абд аль-Кари́м ибн А́джрад) — хәрижиҙәрҙең ғажрәди фирҡәһенә нигеҙ һалыусы һәм уның эпонимы.

# Әбд әл-Кәрим ибн Ғажрәд
## Биографияһы

Ибн Ғажрәд сығышы менән Балхтан (хәҙ. Афғанстан) булған. Тәүҙә бәйһәсиҙәр фирҡәһенә нигеҙ һалыусы Әбү Бәйһәс яҡлы , һуңынан Ғәтиәт ибн әл-Әсүәд фекерҙәше, һәм, ниһайәт, улар менән ҡараштары айырылып, Хөрәсәндә үҙ тәғлимәтен тарата башлай. Шулай уҡ ибн Ғажрәд нәждәттәр станында булған тигән мәғлүмәттәр ҙә бар.
Сәғәлибәтиҙәр уны үҙҙәренең имамы тип һанайҙар, әммә был Сәғәләбә менән балалар балиғлыҡҡа еткәс мосолман булып китәме, йәки тыумыштан мосолман буламы тигән мәсьәләлә килешмәй башлағанға тиклем генә дауам итә. Шунан һуң улар уны кафыр тип иғлан итәләр.
Ахырҙа Әбд әл-Кәрим ибн Ғажрәд Ираҡ наместнигы Ғабдуллаһ әл-Ҡәсри тарафынан ҡулға алына (723—738).