yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кесе Светлая (Светлая ҡушылдығы)

Кесе Светлая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Светлая йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Кесе Светлая (Светлая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000042583
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004258
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ирҙәр гимназияһы (Аҙау)

1877
Ирҙәр гимназияһы — Аҙау ҡалаһындағы мәктәп, Аҙау ҡалаһындағы тарихи ике ҡатлы бина, төбәк кимәлендәге мәҙәни мираҫ объекты.

# Ирҙәр гимназияһы (Аҙау)
## Тарихы

Аҙау ҡалаһында ирҙәр гимназияһы 1877 йылда Император Александр II Указы буйынса Аҙау ирҙәр прогимназияһы булараҡ ойошторола. Революцияға тиклем Рәсәйҙә гимназиялар һәм прогимназиялар урта уҡыу йорттары булып иҫәпләнә. Һуңынан уға гимназия статусы бирелә. Уҡыу йортонда 8 йәштән 10 йәшкә тиклемге балалар уҡый. Гимназияла уҡыусылар динде, әҙәбиәтте һәм урыҫ телен, латин, грек, француз һәм немец телдәрен, математиканы, физиканы, тарихты һәм башҡа предметтарҙы өйрәнә.
Гимназияла уҡыусыларҙың формаһы күк фуражканан, көмөш төймәле гимнастёрканан һәм ҡара салбарҙан тора. Фуражкала һәм ҡайыш айылында Аҙау гимназияһы баш хәрефтәре — «АГ» тигән яҙыу була. XIX быуаттың 90-сы йылдары башында Аҙауҙа ҡыҙҙар гимназияһы асыла. Хәҙерге ваҡытта был гимназия бинаһында педагогия колледжы урынлашҡан. ХХ быуаттың 20-се йылдарында Ирҙәр гимназияһы I (башланғыс кластар) һәм II баҫҡыс (өлкән кластар) Берҙәм хеҙмәт мәктәбе тип атала башлай. Мәктәптә хеҙмәт тәрбиәһенә ҙур иғтибар бирелә. Уҡыусыларҙың көндәлектәре булмай, улар урынына — хеҙмәт кенәгәләре. 1924 йылда мәктәпкә В. И. Ленин исеме бирелә. Бөйөк Ватан һуғышы алдынан был ҡалала берҙән бер уҡыу йорто була, ә һуғыш ваҡытында мәктәптә хәрби госпиталдәр урынлаша. Уҡыусылар санитарҙарға ярҙам итә, яралылар алдында концерт менән сығыш яһай. Һуғыштан һуң мәктәп тағы ла ҡалала берҙән-бер ун йыллыҡ мәктәп була. Хәҙерге ваҡытта бинала 1-се мәктәп эшләй.
XX быуаттың 70-80-се йылдарында мәктәптә В. И. Ленин исемендәге музей асыла. 2012 йылда мәктәп «һанлы быуат мәктәбе» мәғариф проекты ҡатнашыусыһы сертификатына эйә була.

# Ирҙәр гимназияһы (Аҙау)
## Архитектураһы

Гимназия бинаһы ҡаланың архитектура ынйыһы. Ике ҡатлы кирбес бина Рәсәй империяһының башҡа ҡалаларындағы гимназиялар өсөн характерлы архитектураға эйә. Унда парад баҫҡысы, ҙур ял итеү залы, оҙон коридорҙары бар.
# Чаплиндар йорто

Чаплиндар йорто йәки Чаплин йорто — 1804—1806 йылдарҙа архитектор В.И.Беретти етәеселеге аҫтында рус классицизмы стилендә төҙөлгән айырым йорт. Санкт-Петербургта Нева проспекты, 13 һәм Ҙур Диңгеҙ урамы, 9 адресы буйынса урынлашҡан

# Чаплиндар йорто
## Тарихы

1755 йылда Анна Иоанновнаның Ҡышҡы һарай урынында императрица Елизавета Петровна өсөн ваҡытлы һарай төҙөлә. 1762 йылда бишенсе Ҡышҡы һарай төҙөлөп бөтә, ваҡытлы ҡоролма һүтеп алына, Нева проспекты һәм Ҙур Диңгеҙ урамы мөйөштәрендә участка бушап ҡала. Участканы төҙөү планы була, әммә ниндәй ҙә булһа эштәр оҙаҡ ваҡыт башҡарылмай. 1771 йылда әле Рәсәй императрицаһы Екатерина II үҙе бинаның һыҙмаларын әҙерләгән тигән риүәйәт бар. 1786 йылға архитектор Николай Львов Уның император Ғали йәнәптәре кабинетының проекты бинаһын әҙерләй. Күп төрлө проекттар булыуға ҡарамаҫтан, яңы император Павел I был участканы Винчецо Бренн эскиздары буйынса театр төҙөү өсөн тапшыра. XVIII быуатта тәҡдим ителгән бер проект та тормошҡа ашырылмай.
   — Бында оҙаҡ йәшәүселәр хәтирәләре буйынса (об участке до постройки дома)
1802 йылда ерҙе сауҙагәр А.И. Перетец һатып ала. Һуңынан уны Чаплиндарға һата. Чаплиндар өсөн айырым йортто 1804—1806 йылдарҙа архитектор В.И. Беретти етәкселеге аҫтында төҙөйҙәр. Артабанғы хужалары — М. Ф. Маген, А Ф. Коханова, О. Ф. Георгандопуло.

# Чаплиндар йорто
## Архитектура үҙенсәлектәре

Йорт Ддүрт ҡатлы. Әлеге ваҡытҡа тиклем йорттоң фасадтары һәйбәт һаҡланған тиерлек. Нева проспектына һәм Ҙур Диңгеҙ урамы киҫелешенә сыҡҡан йорт мөйөшө киҫеп алынған. Түр фасадтары симметриялы. Өсөнсө ҡат тәҙрәләре өс мөйөшлө һәм тура мөйөшлө сандриктар менән осланған. Фасадтарҙың үҙәктәре өс мөйөшлө фронтондар менән эшкәртелгән.
# Костомаров Дмитрий Павлович

Костомаров Дмитрий Павлович (23 март 1929 йыл — 9 август 2014 йыл) — математика өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультеты деканы (1990—1999), РФА академигы (2011).

# Костомаров Дмитрий Павлович
## Биографияһы

Дмитрий Павлович Костомаров 1929 йылдың 23 мартында Мәскәүҙә инженер, дворяндар ырыуы вәкиле Костомаровтар ғаиләһендә тыуған.
1947 йылда Мәскәү механика институтының инженер-физика факультетына (хәҙер — НИЯУ МИФИ) уҡырға инә. 1948 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика факультетына күсә, 1952 йылда уны отличие менән тамамлай.
1952—1955 йылдарҙа физика факультетының аспирантураһында математика кафедраһында уҡый, ғилми етәкселәре — Ю. Л. Рабинович, А. А. Самарский. 1956 йылда физика-математика фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп диссертация яҡлай, диссертацияһының темаһы «Об асимптотическом поведении решений систем линейных дифференциальных уравнений в окрестности иррегулярно-особой точки».
1955 йылдан Мәскәү дәүләт университетында уҡыта, физика факультетының математика кафедраһы ассистенты (1955—1961), доцент (1961—1971). 1971 йылдан — Мәскәү дәүләт университетының иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультетында, иҫәпләү математикаһы кафедраһы доценты (1971—1972). Физика-математика фәндәре докторы (1968), диссертацияһының темаһы: «Электромагнитные волны в плазме». 1972 йылдан — Мәскәү дәүләт университетының иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика кафедраһы профессоры, МДУ ВМК-ның ғилми тикшеренеүҙәрҙе автоматлаштырыу кафедраһы мөдире (1988 йылдан). 1990—1999 йылдарҙа иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультеты деканы. 1990-1999 йылдарҙа иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультеты деканы. 2014 йылдың 9 авгусында Мәскәүҙә вафат була. Николо-Хованское зыяратында ерләнгән.

# Костомаров Дмитрий Павлович
## Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары

Плазма физикаһында, электродинамикала, ядро физикаһында математик моделләштереү өлкәһендә фундаменталь һөҙөмтәләр.

# Костомаров Дмитрий Павлович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Дәүләт премияһы (1981)
* I дәрәжә Ломоносов премияһы, фән өлкәһендә (1976)
* Ломоносов премияһы, педагогик эшмәкәрлеге өсөн (1996).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1990)
* Почет ордены (1999)
* Дуҫлыҡ ордены (2005)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1980)

# Костомаров Дмитрий Павлович
## Хеҙмәттәре

* Днестр Ю. Н., П. б. Костомаров математик моделен плазма — м.: наука, 1982, 320 б.
* П. б. Костомаров, Фаворский п. а. ысулы буйынса лекциялар һан яғынан Инеш. М.: Логос, 2004. С. 184 ISBN 5-94010-286-7
* П. Б. Костомаров, А. Н. Тихонов. Инеш ғәмәли математика буйынса лекция — м.: наука, 1984, 190 с. (соавт.);
* П. б. Костомаров, Корухов с., с. г. Манжель һан методтары һәм Программалау — М.: изд-во МГУ, 2001, с. 224
* Ҡайһы бер быуын. Хикәйә һәм очерктар. — М.: МАКС Матбуғат, 2011. — 223 б. ISBN 978-5-317-03700-0
Барлығы: 137 мәҡәләләр, 10 китап, конференцияларҙа 10 доклад, 10 тезис доклад , 2 фәнни тикшеренеү эше, 2 награда, 3 диссертация, 18 уҡыу курстары.
# Смородин Александр Алексеевич

Смородин Александр Алексеевич (23 сентябрь 1933 йыл — 22 декабрь 2009 йыл) — инженер‑технолог, хужалыҡ эшмәкәре, уйлап табыусы. 1991—1994 йылдарҙа «Салаватнефтеоргсинтез» берекмәһе генераль директорының иҡтисад буйынса урынбаҫары. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1982). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1980).

# Смородин Александр Алексеевич
## Биографияһы

Александр Алексеевич Смородин 1933 йылдың 23 сентябрендә Көнбайыш Себер крайы Барбаза ҡасабаһында тыуған.
1952 йылда Ленинск-Кузнецк яһалма шыйыҡ яғыулыҡ техникумын, 1975 йылда «инженер-технолог» һөнәре буйынса Өфө нефть институтын тамамлаған.
1952—1954 йылдарҙа — конструктор, техник-механик, мастер, 1957—1959 йылдарҙа — 18-се һанлы яһалма шыйыҡ яғыулыҡтың баш идаралығы комбинатының («Салаватнефтеоргсинтез» ОАО) 7 -се цехы механигы. 1959 йылдан — «Техмашимпорт» бөтә союз берекмәһендә ҡорамалдарҙың инженер-ҡабул итеүсе вазифаһын башҡарыусы; 1962 йылдан — баш механик, ҡоролма начальнигы, полиэтилен етештереүҙең цех начальнигы, 1978 йылдан — нефть химияһы заводының баш инженеры, «Салауатнефтеоргсинтез» производство берекмәһенең спирт заводы директоры; 1984—1985 йылдарҙа — Салаватнефтехимремстрой" тресының идарасыһы; 1985 йылдан — төҙөлөүсе «Химволокно» производство берекмәһенең (Башҡорт АССР-ы Благовещен ҡалаһы) генераль директоры; 1991—1994 йылдарҙа — «Салауатнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең иҡтисад буйынса генераль директор урынбаҫары)..
«Уның ҡатнашлығында бәрелеүгә ныҡлы полистирол етештереүҙең юғары эффектлы процесы эшләнә һәм индерелә» (В. А. Потеряхин).
16 уйлап табыу һәм 300-ҙән ашыу рационализаторлыҡ тәҡдиме авторы.
Александр Алексеевич Смородин 2009 йылдың 22 декабрендә Салауат ҡалаһында вафат була. 2010 йылдың 16 ғинуарында «Салаватский нефтехимик» гәзитендә «Салаватнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең ветерандар советы некролог яҙып сығара, унда былай тиелә: «Александр Алексеевич үҙен оҫта ойоштороусы һәм талапсан етәксе, ижади һәләтле һәм юғары квалификациялы белгес итеп күрһәтә. Ул нефть химияһы заводының 23, 27, 41, 43, 47-се һанлы цехтарын, спирт заводының 48, 34, 51, 52-се һанлы цехтарын ебәреүҙә һәм үҙләштереүҙә туранан-тура ҡатнаша. Ул иҫ киткес кешелеклелеге, ябайлығы, тыйнаҡлығы һәм кешеләргә иғтибарлы булыуы менән айырылып торҙо»

# Смородин Александр Алексеевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1982).
* «Почёт Билдәһе» ордены (1980)
# Ер ҡабығы

Ер ҡабығы́ — Ерҙең тышҡы ҡаты (ҡабығы, литосфераның өҫкө өлөшө. Тышҡы яҡтан Ер ҡабығының күп өлөшө гидросфера менән ҡапланған, ә бәләкәйерәк өлөшө - атмосфера йоғонтоһо аҫтында.
Ер ҡабығынан аҫтараҡ мантияһы урынлашҡан, ул составы һәм физик үҙенсәлектәре менән айырыла - тығыҙыраҡ, башлыса ауыр ирей торған элементтарҙан тора. Мантия һәм ҡабығын "Мохоровичич сиге" айырып тора, ошо урында сейсмик тулҡындар тиҙлеге ҡырҡа арта.
Ер ҡабығы структураһы буйынса ер төркөмөндәге планеталарҙың күпселегенә оҡшаш, Меркурий ғына башҡа. Бынан тыш, булған ер ҡабығына оҡшаш тип Айҙа һәм гигант планеталарҙың юлдаштарында бар. Ерҙе уникаль иткән сифаттар - ҡабығының ике төрө: континенталь һәм океан аҫты ҡабыҡтары бар. Ер ҡабығына даими хәрәкәт хас: горизонталь хәрәкәт итеп тора һәм тирбәлә.
Ер ҡабығының күп өлөшө базальттан тора. Массаһы 2,8·10¹⁹ тонна (шуларҙан 21 % — океан аҫтында һәм 79 % — континентта). Ер ҡабығы Ерҙең массаһының 0,473 % тәшкил итә.

# Ер ҡабығы
## Континенталь ҡабығының составы

Ер ҡабығында элементтар сағыштырмаса ҙур түгел. Ер ҡабығы массаһының яртыһы самаһына кислород тура килә, 25 % — кремний. Барлығы 18 элемент: O, Si, Al, Fe, Ca, Na, K, Mg, H, Ti, C, Cl, P, S, N, Mn, F, Ba — ер ҡабығының 99,8 процентын тәшкил итә (аҫтағы таблица).
Элементтарҙың күләме
| Элемент | Рәт һаны | Йөкмәткеһе, масса % | Моляр масса | Йөкмәткеһе, матдәләр % |
| Кислород | 8 | 49,13 | 16 | 53,52 |
| Кремний | 14 | 26,0 | 28,1 | 16,13 |
| Алюминий | 13 | 7,45 | 27 | 4,81 |
| Тимер | 26 | 4,2 | 55,8 | 1,31 |
| Кальций | 20 | 3,25 | 40,1 | 1,41 |
| Натрий | 11 | 2,4 | 23 | 1,82 |
| Калий | 19 | 2,35 | 39,1 | 1,05 |
| Магний | 12 | 2,35 | 34,3 | 1,19 |
| Водород | 1 | 1,00 | 1 | 17,43 |
| Титан | 22 | 0,61 | 47,9 | 0,222 |
| Углерод | 6 | 0,35 | 12 | 0,508 |
| Хлор | 17 | 0,2 | 35,5 | 0,098 |
| Фосфор | 15 | 0,125 | 31,0 | 0,070 |
| Көкөрт | 16 | 0,1 | 32,1 | 0,054 |
| Марганец | 25 | 0,1 | 54,9 | 0,032 |
| Фтор | 9 | 0,08 | 19,0 | 0,073 |
| Барий | 56 | 0,05 | 137,3 | 0,006 |
| Азот | 7 | 0,04 | 14,0 | 0,050 |
| Башҡалар | — | ~0,2 | — | — |
# Фәхретдинов Әнүәр Нуретдин улы

Фәхретдинов Адольф (Әнүәр) Нуретдин улы (13 февраль 1928 йыл — 2 апрель 1987 йыл) — бейеүсе, балетмейстер, педагог. РСФСР-ҙың (1969) һәм БАССР-ҙың (1953) атҡаҙанған, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1959) . ПОЧЕМУ БАШКИРЫ ВЕЧНО НЕ ПИШУТ ЧТО КТО-ТО ТАТАРИН ИЛИ ПИШУТ ЧТО ЭТОТ ТАТАРИН БАШКИР КОГДА В РУССКОЙ ВИКИПЕДИИ И ТАТАРСКОЙ ЯСНО СКАЗАНО ЧТО ЧЕЛОВЕК ТАТАРИН НО БАШКИРЫ УМАЛЧИВАЮТ

# Фәхретдинов Әнүәр Нуретдин улы
## Биографияһы

Адольф (Әнүәр) Нуретдин улы Фәхретдинов 1928 йылдың 13 февралендә Пермдә (Мотовилиха районы) тыуған. Атаһы — Нуретдин Фәхретдинович (1887—1976) Пермь пушкалар заводында 1903 йылдан алып эшләй. Әсәһе — Фәнзә Ғилфан ҡыҙы Батыршина (1898—1937), хужабикә. 1935 йылда уларҙың ғаиләһе Башҡортостандың Дүртөйлө ҡасабаһына күсеп килә.
1946 йылда ул Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленә Ф. А. Ғәскәров тарафынан саҡырыла. 1965—1970 йылдарҙа репетитор, 1975—1979 йылдарҙа ансамблдең художество етәксеһе.
Ул ансамблдең иң сағыу бейеүсеһе була. Уға һығылмалы баҙыҡлыҡ, сағыу темпераментлылыҡ, актерлыҡ һөйкөмлөлөгө хас.
Иң яҡшы партиялары -«Өс таған» бейеүендәге кесе эне, «Төньяҡ амурҙары»нда - барабансы, «Ғашиҡ төҙөүселәр»ҙә ут һүндереүсе, «Бүләк», «Әпипә», «Шаян ҡыҙҙар»ҙа етеҙ егет партиялары һәм башҡалар.
1980—1985 йылдарҙа Дүртөйлө, Ишембай, Күмертау ҡалаларында балалар хореография ансамблдәрен ойоштора. 1986—1987 йылдарҙа хореография училищеһында уҡыта. 1987 йылдың 2 апрелендә Өфөлә вафат була һәм Көньяҡ мосолман зыяратында ерләнә.
2016 йылда Өфөлә Әнүәр Нуретдин йәшәгән йортҡа иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла.

# Фәхретдинов Әнүәр Нуретдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (1955).
* Вьетнамдың 1-се дәрәжә Хеҙмәт ордены (1955).
* Халыҡ-ара йәштәр һәм студенттар фестивалдәренең лауреаты (Бухарест, 1953 йыл, алтын миҙал; Мәскәү, 1957, алтын миҙал; Вена, 1959, көмөш миҙал).
* Бөтә Рәсәй эстрада артистары конкурсы лауреаты (Мәскәү, 1960).
# Мокрый Кантес

Мокрый Кантес — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кантес йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Мокрый Кантес
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200013060
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201306
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Браунихсвальде

Браунихсвальде (нем. Braunichswalde) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 625 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,18 км². Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7580 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Гөрөлдәүекле (шишмә)

Гөрөлдәүекле шишмә — урындағы әһәмиәткә эйә булған тәбиғәт ҡомартҡыһы. Дондағы Ростовтың Тимер юлы районында урынлашҡан.

# Гөрөлдәүекле (шишмә)
## Тасуирламаһы

Легендаға ярашлы Гөрөлдәүекле тип уға Петр I тарафынан ҡушылған, ул, йәнәһе, үтеп барышлай көслө шишмә тауышын ишеткән. Шишмә янында Преподобный Серафим Саровскийҙың ҡорамы урынлашҡан. Шишмә артында тимер юлы башлана.
Беренсе тапҡыр сығанаҡты билдәле геолог һәм палеонтолог профессор Владимир Владимирович Богачев 1919 йылда баҫылып сыҡҡан юл күрһәткес китабында һүрәтләй. Элек сығанаҡ ысынлап та бөтә окургҡа гөрһөлдәп аҡҡан. Ул ҙур баҫым аҫтында етәһе ҙур бейеклектән аға. Ағып төшкән һыуҙың тауышы уға яҡынлашмаҫ элек ишетелә.
1990 йылда Гөрөлдәүекле сығанаҡ кәртәләп алына һәм изгеләндерелә. Сиркәү бында ҙур аҡ тәре ҡуя. Тумба төҙөлә, һыу торба аша аға. Шишмә янына баҫҡыс һәм ике бассейн төҙөлә, эскәмйәләр ҡуйыла. Бассейндар ҙур түгел. Береһе — бәләкәй, балалар өсөн, тәрәнлеге метрҙан кәмерәк. Икенсеһе — ололар өсөн, тәрән һәм саҡ ҡына ҙурыраҡ. Йөҙөп булмай, әммә ҡойоноп сығырға мөмкин. Һыуы саф, үтә күренмәле, һәм шифалы тип һанала.
Шишмә һыуы ҡышын туңмай. Һыуы үтә күренмәле һәм һалҡын, йыл әйләнәһенә температура 10 градус. Халыҡта шишмә бик популяр, уның һыуы эсеү һәм йыуыныу өсөн ҡулланыла. Гөрөлдәүекле шишмәлә керәшен һалҡындарында һыу инәләр. Ә Керәшен ваҡытында алып ҡалған һыуы йыл буйына боҙолмай. Шишмә тирәһе йыһазландырылған.

# Гөрөлдәүекле (шишмә)
## Барыу

Шишмәгә Стачкалар проспектынан йәйәү барырға мөмкин. Йәнәшәлә тимер юлдары һәм Ростов Яры станцияһы урынлашҡан. Вокзал яны һәм Амбулатория урамдарында шишмәгә барыу күрһәткестәре ҡуйылған.

# Гөрөлдәүекле (шишмә)
## Галереяһы

* Родник Гремучий
* Гөрөлдәүекле шишмә көҙгөлөк
* Гөрөлдәүекле шишмә
* Гөрөлдәүекле шишмә (көҙ)
# Камга

Камга — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Телецкое күле (Камга шығанАғиҙел) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Камга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001388
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100138
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Еккан-Еган

Еккан-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Котыг-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Еккан-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200039832
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203983
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Константиноградовка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)

Константиноградовка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Константиноградовка ауылы.

# Константиноградовка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
## Тарихы

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Имамилыҡ

Шиғый исламда имамилыҡ (ғәр. إمامة — имамат) — Мөхәммәт Пәйғәмбәр нәҫеленән булған (Әһеле Бәйт) бәғзе бер кешеләрҙең генә Пәйғәмбәр үлеменән һуң өммәт башлыҡтары һәм етәкселәре итеп ҡабул ителергә тейешлеген раҫлай торған тәғлимәт.

# Имамилыҡ
## Этимологияһы

Сөнни ислам өсөн «имам» һүҙе һүҙ ғәҙәттә «алда» баҫып торған йәки йөрөгән кешене аңлата. Сөнниҙәрҙә ғәҙәттә мәсеттә бергәләп намаҙ уҡыуға етәкселек итеүсе, намаҙҙы алып барыусыны билдәләү өсөн ҡулланыла, шулай уҡ был мәҙһәб башлығын аңлата . Әммә шиғыйҙар күҙлегенән ҡарағанда, был бары тик ғәрәп телендәге һүҙҙең ябай төшөнсәһе, һәм дини йәһәттән ҡулланыу өсөн имам һүҙе Әһеле Бәйттең гонаһһыҙ тип аталған ағзаларына ғына ҡағыла.

# Имамилыҡ
## Шиғый инаныстар

Шиғыйҙар шулай уҡ Әһеле Бәйт тоҡомдарының ғына хәлифә булырға хоҡуғы бар тип ышана, был иһә, консенсус менән һайланһа ла, башҡа хәлифәләрҙең барыһы ла был вазифаға хоҡуҡһыҙ тигәнде аңлата (Ижмә), йәғни, улар хәлифәлектең узурпаторҙары булып тора, сөнки илаһи түгел, ә сәйәси юл менән вазифа алғандар.
Шул имамдар илаһи белемгә һәм хакимиәткә эйә (Ғисмәт), уларға Ҡөрьәнде шәрехләү һәм аңлатыу роле йөкмәтелә
# Бугаян Илья Рубенович

Бугаян Илья Рубенович (8 сентябрь 1943 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының һәм Халыҡ-ара мәғлүмәтләштереү академияһының академигы.
Күп кенә ғилми хеҙмәттәр, шул иҫәптән монографиялар авторы.

# Бугаян Илья Рубенович
## Биографияһы

Илья Рубенович Бугаян 1943 йылдың 8 сентябрендә Дондағы Ростовта тыуған.
1965 йылда Ростов дәүләт техник университетын (РГТУ, хәҙер Дон дәүләт техник университеты) «Теүәл механика приборҙары» һөнәре буйынса тамамлай, 1974 йылдарҙа — Ростов инженер-төҙөлөш институтында (РИСИ, хәҙерге Ростов дәүләт төҙөлөш университеты) «сәйәси иҡтисад» һөнәре буйынса аспирантураны тамамлай. Ошо уҡ йылда «Экономические проблемы социалистического накопления и внедрения новой техники» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай
Педагогик хеҙмәттә 1973 йылдың сентябренән. Ростов дәүләт төҙөлөш университетында «Сәйәси иҡтисад» кафедраһы, Төньяҡ-Кавказдәүләт хеҙмәте академияһында (хәҙер Көньяҡ Рәсәй идаралыҡ институты) «Иҡтисади теория һәм эшҡыуарлыҡ» кафедраһы мөдире булып эшләй. «Хеҙмәт иҡтисады» һөнәре буйынса диссертация яҡлаусыларҙың советын (рәйесе була) етәкләй. 1987 йылда «Социалистическое производственное накопление — условие всесторонней интенсификации расширенного воспроизводства» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай
1996 йылға тиклем —Көньяҡ-Рәсәй идара итеү институтының эшҡыуарлыҡ һәм иҡтисад теорияһы кафедраһы профессоры. Илья Рубенович 1996 йылдың декабрь айынан — «Хужалыҡ философияһы» кафедраһы мөдире, «РИНХ» Ростов дәүләт иҡтисад университетының мәғлүмәтләштереү һәм иадаралыҡ факультеты деканы.
«Закономерности перемещения доминантных свойств между факторами производства, товарами и вызванными ими социально-экономическими изменениями как причинами формационных переходов» фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусы. «Наука и образование: хозяйство и экономика; предпринимательство; право и управление» ғилми-ғәмәли журналын ойошторған «Ростов өлкәһендә мәғариф һәм фәнгә ярҙам итеүсе фонд» коммерция булмаған йәмғиәт ойошмаһы идаралығының рәйесе булып тора, бер үк ваҡытта был журналдың мөхәррир урынбаҫары. Шулай уҡ М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының Дөйөм фәндәр үҙәге һәм иҡтисад факультетының Рәсәйҙә рецензияланыусы ғилми журналдар һәм баҫмаларҙың ВАК исемлегенә ингән «Философия хозяйства» журналының ғилми-мөхәрририәт советы составына инә.
Йәштәрҙең ғилми-техник ижадының Бөтә Союз смотры лауреаты миҙалы һәм дипломы менән бүләкләнә (1972). Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының «Атҡаҙанған фән һәм мәғариф эшмәкәре», «РФ юғары профессиональ белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре». Миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында «Донъя берләшмәһен мәғлүмәтләштереү өлкәһендә күренекле хеҙмәттәре өсөн» (2003).
# Көкөрт үләне

?Көкөрт үләне :
Көкөрт үләне. Спора сәсеүсе үҫемлектең дөйөм күренеше :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Абаға һымаҡтар |
| Класс: | Lycopodiopsida |
| Тәртип: | Lycopodiales |
| Ғаилә: | Абағалар |
| Ырыу: | Плаун |
| Төр: | Көкөрт үләне |
Латинса исеме :
Lycopodium clavatum L., 1753 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 17024 NCBI 3252 |
Көкөрт үләне (рус. Плау́н булавови́дный, лат. Lycopódium clavátum) — абаға һымаҡтар ғаиләһенән күп йыллыҡ, йыл буйы йәшел төҫөн юғалтмаған үлән үҫемлек. Һабағы ер өҫтөндә һуҙылған була һәм 4 м-ға етергә мөмкин. Көкөрт үләне саң-һеркә (споралар) ярҙамында үрсей, урал июль-август айҙарында өлгөрә.
* О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация

# Көкөрт үләне
## Таралыуы

Көкөр үләне ҡарағай урманында үҫеүсән. Үҫемлек бөтә донъяға таралған. Башҡортостанда һирәк осрай. Белорет, Яңауыл райондарында, көньяҡ Уралдың бейек тауҙарында осратырға мөмкин.