yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡарауыл сағылы (тау)

Ҡарауыл сағылы — Ишембай ҡалаһының төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан тау һырты һәм Ишембай ҡалаһындағы иң ҙур урман паркы.
Тау һырты ҡала йорттарынан 1 километр тирәһе генә алыҫлыҡта, Тәйрүк йылғаһының аръяғында урынлашҡан. Ҡала менән тау араһында 1970-се йылдарҙа сафҡа индерелгән Тәйрүк быуаһы ята. Төньяҡтан Көҫәпҡол ауылы,ә көньяҡтан — Ҡыҙҙар тауы һәм Әбейҙәр тауы араһында ятҡан Смаҡай ауылы — һырттың сиге. Смаҡай ауылын икегә ярып тау йылғаһы Буҙайғыр аға.

# Ҡарауыл сағылы (тау)
### Тарихы

Бик борон замандарҙа был бейек түбәле һыртты Юрматы ырыуы бағауылдары үҙ ерҙәрен сит-яттар, шулай уҡ башҡа ырыуҙар һуғышсыларынан һаҡлау урыны итеп файҙаланған тип фараз итәләр. Һырттың Смаҡай ауылы яғындағы һыртында ҙур ғына мәмерйә лә бар.
1932 йылдың 16 майында Ишембай ауылы янында нефть фонтанының урғылыуы был төбәктең тәбиғәтенә кире йоғонто яһай. Иҫке Ишембай һәм Кантон ауылдары араһындағы үтә тәрән Ҡарагүлгә нефть эшкәртеүҙән ҡалған ҡалдыҡтар ағып төшә. Ҡуйы урман менән ҡапланған Ҡарауыл сағылынан машиналарға тейәп ҡырҡылған ағас предпрятиеларға оҙатыла. Шулай итеп, Ишембай — Өфө тимер юлы һалынғансы, Бөйөк Ватан һуғышы алдынан, бөтә тирә-яҡҡа йәмен бөркөп, күкрәк киреп ултырған Ҡарауыл сағылы яп-яланғас бер тауға әйләнә.
Ошо төбәктә тыуып үҫкәндәр Ҡарауыл сағылына элекке матурлығын ҡайтарыу, уны ҡала халҡының ял итеү урынына әйләндереү хыялы менән йәшәй. 1960-сы йылдарҙа яланғас тауға ағастар ултыртыу эше башлана. Ҡалала йәшәүсе һәр кеше тауҙы элекке хәленә ҡайтарыу өсөн бар тырышлығын һала. Ҡала предприятиелары һәм учреждениелары ғына түгел, ә мәктәп уҡыусылары ла дәрестән һуң Ҡарауыл сағылына ағас ултыртыртыу эшенә тотона.
Ағастар бер аҙ күтәрелгәс,1978 йылда тауҙа саңғы-роллер трассаһы һалына, һуңыраҡ 3 км, 5 км һәм 10 километрға еткән саңғы юлдары ла булдырыла. Шул йылдарҙа ҡалала биатлон спорты киң үҫешә, шуға ла Ҡарауыл сағылығындағы трассалар спортсылар шөғөлләнерлек итеп ҡулайлаштырыла. Ҡарауыл сағылындағы бөгөн урман-паркы ҡала халҡының һәм уның ҡунаҡтарының иң яратҡан тәбиғәттә ял итеү урыны.
Әлеге ваҡытта әйләнә тирәләге ҡалаларҙан, ауылдарҙан профессиональ спорт менән шөғөллөнеүселәр күнекмәләр үткәреү өсөн Ҡарауыл сағылындағы ошо саңғы-роллер трассаһына килә.
Был урман ситендәге паркка Ишембай ҡала Советы башҡарма комитетының элекке рәйесе Владимир Николаевич Поляков исеме бирелгән.

# Ҡарауыл сағылы (тау)
### Ҡарауыл сағылының түбәләре

Хәҙерге заманда Маяҡ тип аталған түбәһенең бейеклеге диңгеҙ кимәленән 231,3 метр. Шуға ла унан Ишембай, Салауат ҡалалары, Салауат ҡалаһы янындағы химик комбинат корпустары, шулай уҡ Контюковка ауылындағы алтын көмбәҙле мәсет ап-асыҡ күренә. Был түбәлә хәҙер Ишембай телеүҙәге вышкаһы урынлашҡан. Алебастр түбәһе бейеклеге 233,9 м. Һыртта тағы ике ошондай бейек түбә бар (255 һәм 161,8 метр).
# Оло Шатаҡ (тау)

Оло Шатаҡ— Белорет районындағы Көньяҡ Уралдағы Оло Шатаҡ һыртының иң бейек түбәһе.

# Оло Шатаҡ (тау)
## Географияһы

Оло Шатаҡ Ағиҙел һәм Оло Әүжән йылғалары араһында урынлашҡан. Көньяҡтан Үрге Әүжән, ә көнсығыштараҡ Үҙән ауылдары ята. Оло Шатаҡ тауының төҙөлөшө Көньяҡ Уралдың бөтә геологик тарихын асыҡ сағылдыра. Бының өсөн уны геологтар бигерәк тә ярата. Иң ҡыҙыҡлы таштар— ул шатаҡ конгломераттары йәғни боронғо дингеҙ менән йоморланған һуйырташтар.
Шатаҡ түбәһендә—ҙур яйла. Уны Ирәмәл массивы менән оҡшатырға мөмкин. Әммә Ирәмәлдән айырмалы рәүештә, Шатаҡта тау тундраһы әкренләп субальплы болондарға күсә һәм уға далалы берләшмәләр ҡушыла. Ботаниктар әйтеүенсә, Шатаҡтағы тау тундраһы —Уралда иң көньяҡ тундра. Ә Шатаҡтағы ҡарағас урмандары Көньяҡ Уралдың иң көнбайышта урынлашҡандары. Бында реликт ҡарағастар үҫә, улар мәңге балта күрмәгәндәр. Бында 200-300, хатта 600 йыллыҡ ҡарағастар үҫәләр.

# Оло Шатаҡ (тау)
## Этимологияһы

Тауҙың боронғоса дөрөҫ атамаһы Бишитәк тауы. Был тауҙың биш битләүе, биш түбәле тигәнде аңлата. Ысынында ла был тау башынан 5 түбә күренә. Нишләп Шатаҡҡа әйләнеп киткәне билдәһеҙ, бәлки картографтарҙың иғтибарһыҙлығында йәки яңылышыуында булғандыр.
# Бүрәт теле

Бүрәт теле (үҙ атамаһы — буряад хэлэн, ᠪᠣᠷᠢᠶᠠᠳ ᠬᠡᠯᠡ) — бүрәттәрҙең милли теле. Бурятия Республикаһы, Усть-Ордынск бүрәт округы һәм Агинск Бүрәт округының дәүләт теле.

# Бүрәт теле
## Классификация мәсьәләләре

Монгол телдәренең төньяҡ монгол төркөмө үҙәк монгол төркөмсәһенә ҡарай. Хәҙерге әҙәби бүрәт теле хорин диалекты нигеҙендә формалашҡан.
ISO 639 стандартында макротел булараҡ классификациялана, bua тел коды бар; төбәк телдәренең варианттары өсөн айырым кодтар бүленгән:
* bxr — бүрәт (Рәсәй);
* bxu — бүрәт (Ҡытай);
* bxm — бүрәт (Монголия).

# Бүрәт теле
## Лингвогеографияһы
### Ареалы һәм һаны

Рәсәйҙә бүрәт теле Бүрәтстанда, Байкал аръяғы крайында һәм Иркутск өлкәһендә таралған.
Төньяҡ Монголияла бүрәттәр Дорнод, Хэнтий, Сэлэнгэ һәм Хувсгел аймаҡтарында Рәсәй сиге буйлап тайга һәм тайга һыҙатына урынлашҡан.
Төньяҡ-көнсығыш Ҡытайҙа баргуттар (бүрәт теленең баргут диалектында һөйләшә торған монголдарҙың субэтник төркөмө тип иҫәпләнә)) һәм шэнэхэн бүрәттәре ҠХР-ның Эске Монголия автономиялы районының Хулун-Буир округында урынлашҡан.
Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, бүрәт телендә һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны 318 000 — дән 369 000 — гә тиклем.
Рәсәйҙә — 218 557 (2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу), Ҡытайҙа — 18 меңгә яҡын, Монголияла — 48 мең (45,1 мең бүрәт, шул иҫәптән бүрәттәрҙән айырым иҫәпләнгән бургуттар — 3,0 мең).
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға ярашлы, Бүрәт Республикаһы территорияһында халыҡтың 13,7 % ғына бүрәт телендә (2002 йылда 23,6 % ине) һөйләшә. Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, Рәсәйҙә һуңғы тиҫтә йылдарҙа туған телен белгән бүрәттәрҙең өлөшө 81,4 % алып 43,6 % тиклем кәмеүе күҙәтелә.
# Хусфарак

Хусфарак — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Дур-Дур йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Хусфарак
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урсдоннан йылғаһы ҡушылған урындан Урух йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000312108200003755
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200375
* Бассейн коды — 07.02.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Шаблин

Шаблин — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының уң ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Шаблин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039876
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003987
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хундхауптен

Хундхауптен (нем. Hundhaupten) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 363 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,81 км². Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7557 һәм автомобиль коды — GRZ.
# Ғәлимов Әнүәр Ғабдулла улы

Ғәлимов Әнүәр Ғабдулла улы (рус. Галимов Анвар Габдуллович) (8 март 1942 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының мандат комиссияһы ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

# Ғәлимов Әнүәр Ғабдулла улы
## Биографияһы

Ғәлимов Әнүәр Ғабдулла улы 1942 йылдың 8 мартында Башҡорт АССР-ы Йәрмәкәй районы Князевка ауылында тыуған. Милләте буйынса татар, юғары белемле — 1969 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1957 йылда тркторсылар бригадаһының иҫәп-хисапсыһы булып башлаған. Артабан Октябрский ҡалаһында төҙөлөш училищеһенда уҡый, уҡып бөткәс Бәләбәй промкомбинатында һәм Өфөлә маляр булып эшләй. 1961—1964 йылдарҙа Совет Армияһы сафтарына сағырыла. Хеҙмәт итеп ҡайтҡас «Урожай» юл төҙөлөшө берекмәһе рәйесе була. ВЛКСМ район комитеты секретары, колхоз партия комитеты рейесе була. 1968—1972 йылдарҙа К.Маркс исемендәге колхоз рәйесе. 1972—1982 йылдарҙа КПСС район комитетының икенсе секретары. 1982—1986 йылдарҙа Йәрмәкәй халыҡ депутаттарының ҡала советы башҡарма комитеты рәйесе. 1896—1992 йылдарҙа КПСС-тың Йәрмәкәй район комитетының беренсе секретары.
Йәрмәкәй районы, 203-сө Иҫке Сүлле һайлау округы Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының мандат комиссияһы ағзаһы.
Өйләнгән, өс ул уҫтергәндәр.

# Ғәлимов Әнүәр Ғабдулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

«Хеҙмәт Ҡыҙыл Байрағы» ордены, «Почёт Билдәһе» ордены, миҙалдар
# Нерья

Нерья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының уң ярына тамағынан 310 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Нерья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100005669
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100566
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Каиров Иван Андреевич

Каиров Иван Андреевич ( 14 декабрь (26 декабрь) 1893 йыл, Рязань, Рәсәй империяһы — 29 октябрь 1978 йыл, Мәскәү) — СССР-ҙың ғалим-уҡытыусыһы һәм халыҡ мәғәрифе хеҙмәткәре. Педагогия фәндәре докторы, профессор (1929), РСФСР Педагогия фәндәре академияһы ағзаһы (1944), СССР Педагогия фәндәре академияһының тулы ағзаһы (1967). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1963).

# Каиров Иван Андреевич
## Биографияһы

Иван Андреевич Каиров 1917 йылда ул Мәскәү дәүләт университетының физика һәм математика факультетын тамамлай (шул уҡ йылда РСДРП (б)ға инә. 1925—1929 йылдарҙа ул РСФСР Мәғариф буйынса Халыҡ Комиссариаты янындағы Төп һөнәри белем биреүҙең ауыл хужалығы мәғәрифе бүлеген етәкләй. 1929—1948 йылдарҙа ул Мәскәүҙең бер нисә юғары уҡыу йортонда педагогика кафедраларын етәкләй. Шул уҡ ваҡытта, 1930—1934 йылдарҙа ул Ауыл хужалығы кадрҙарының тикшеренеү институты директоры урынбаҫары, 1942—1950 йылдарҙа - "Советская педагогика" журналының баш мөхәррире булып эшләй. 1949—1956 йылдарҙа РСФСР Мәғариф министры булып эшләй.
1944 йылдан ул РСФСР Педагогия фәндәре академияһының тулы ағзаһы, 1944— 1946 йылдарҙа уның вице-президенты, 1946 - 1967 йылдарҙа — президенты.
1963 йылда уға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә. КПСС Үҙәк Комитетына ағзалыҡҡа кандидат (1952— 1956, 1961—1966). КПСС Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы (1956—1961). 3-се һәм 6-сы саҡырылыш СССР Юғары Советының депутаты итеп һайлана.
Ул үҙ ғүмерендә педагогия институттары һәм вуздары өсөн педагогика буйынса бер нисә дәреслек әҙерләүҙә ҡатнаша.

# Каиров Иван Андреевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (12/26/1963) - халыҡ мәғәрифе өлкәһендә, актив ижтимағи-сәйәси хеҙмәте һәм етмеш йәше тулыу уңайынан;
* өс Ленин ордены (06/15/1951; 07/11/1960; 12/26/1963)
* Октябрь Революцияһы ордены (25.12.1973)
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (04.11.1944; 29.12.1953)
* миҙалдар
* Карлова университетының почётлы докторы ( Прага )
# Остервик

Остервик (нем. Osterwieck) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 12032 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,05 км². Диңгеҙ кимәленән 123 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38835 һәм автомобиль коды — HZ.
# Деля-Керка-Шор

Деля-Керка-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Грешник-Йоль йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Деля-Керка-Шор
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000068095
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006809
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Котлунг-Ай-Ягун (Ингу-Ягун ҡушылдығы)

Котлунг-Ай-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Котлунг-Ай-Ягун (Ингу-Ягун ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200042969
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204296
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вотцара

Вотцара — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Индоманка йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Вотцара
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009213
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000921
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Харзинка

Харзинка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Вологда өлкәһе, Новгород өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чагодоща йылғаһының һул ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Харзинка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Молога башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Рыбинск һыуһаҡлағысы бассейны йылғалары, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200112110000007112
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000711
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шурыш (Юмыш №1371 ҡушылдығы)

Шурыш — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға №1371 Юмыш йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Шурыш (Юмыш №1371 ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013729
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101372
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҙур Гатчина Һарайы

1781
Ҙур Гатчина Һарайы (рус. Большой Гатчинский дворец) — 1766—1781 йылдарҙа Антонио Ринальди проекты буйынса Гатчинала төҙөлгән Һарай. Екатерина II фавориты, Григорий Григорьевич Орлов графы өсөн төҙөлә.
Көмөш күленең тауында урынлашҡан. XVIII—XIX быуаттағы урыҫ классицизм төрө.
Батша ғәйләһенең яратҡан ял итеү урыны булды.
# 1-се Барҙыбаш

1-се Барҙыбаш (Барҙабаш, Бардабаш) — Пермь крайының Барҙы районындағы ауыл, Бисер ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618156, ОКАТО коды — 57204813002.
Ауыл район үҙәге Барҙы ауылынан яҡынса 18 км көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан.

# 1-се Барҙыбаш
## Халыҡ һаны

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 261 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 129 ир һәм 132 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда ауылда 276 кеше йәшәгән.
# Март (ҡала)

Март (нем. Marth) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 354 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,85 км². Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
# Тадрарт-Акакус

Акакус, йәки Тадрарт-Акакус, ғәр. تدرارت أكاكوس‎ — Ливия биләмәһендәге Сахара сүллегендә тау массивы. Ливия ҡалаһы Гаттан көнсығышҡа ҡарай урынлашҡан һәм Алжир сигенән яҡынса 100 км төньяҡҡа һуҙыла. Tadrart һүҙе туарег төркөмөндәге тамахак телендә «тау» тигәнде аңлата.

# Тадрарт-Акакус
## Ландшафты

Акакус массивының ландшафты бик күп төрлө: төҫлө ҡом дюналарынан алып тау аркаларына, тарлауыҡ, айырым торған ҡаялар, тәрән йырындар һәм кипкән йылғалар үҙәненә (вади) тиклем. Төп иҫтәлекле урындары араһында — Афзеджаре һәм Тин-Хлега тау аркалары. Был өлкә Сахарала иң ҡороһо булһа ла, бында үҫемлектәр бар, мәҫәлән, бейек калотропис үҫә, ә тауҙарҙа шишмәләр, хатта ҡоҙоҡтар бар

# Тадрарт-Акакус
## Ҡаялағы һүрәттәр

Акакус тау массивы өлкәһе ҡаялағы һүрәттәре менән билдәле, улар 1985 йылда ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы иҫәбенә индерелгән. Һүрәттәр үҙ эсенә бик мөһим осорҙо ала, беҙҙең эраға тиклем 12 000 — б.э. 100 йылдарына ҡарай һәм урындағы ланшафтта, флора һәм фауналағы байтаҡ үҙгәрештәрҙе сағылдыра . Һүрәттәрҙә кешеләр, шулай уҡ жираф, фил, страус, дөйәләр һәм аттар төшөрөлгән. Кешеләр төрлө ғәҙәти осраҡтарҙа һүрәтләнә, мәҫәлән, улар музыка ҡоралдарында уйнай йәки бейеп йөрөй
XXI быуат башында был урында нефть разведкаһы башлана, был ҡая сәнғәте ҡомартҡыларын ҡурҡыныс аҫтына ҡуя. Нефть ятҡылыҡтарын локалләштереү өсөн ҡулланылған ер аҫты шартлатыуҙары, һүрәттәр булған бер нисә ҡаяға байтаҡ зыян килтерә.
# Терженка

Терженка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Миһеле йылғаһының уң ярына тамағынан 0,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Терженка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200112111100016861
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101686
* Бассейн коды — 10.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Удрега

Удрега (Урдюга, Урдуга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының уң ярына тамағынан 171 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Удрега
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000002851
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000285
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Ярыжная

Оло Ярыжная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Оло Ярыжная
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000055827
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005582
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Өмөтбаев

Өмөтбаев — төрки фамилия.
* Өмөтбаев Мөхәмәтсәлим Ишмөхәмәт улы (1841—1907) — башҡорт мəғрифəтсе‑шағиры, тəржемəсе, филолог, тарихсы, этнограф, йəмəғəт эшмəкəре, публицист.
* Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы (1924—1997) — Башҡорт АССР-ның һәм Башҡортостандың күренекле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы һәм публицист.
# Хулюм-Я (Каркась-Я ҡушылдығы)

Хулюм-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Каркась-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Хулюм-Я (Каркась-Я ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300025557
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302555
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡарый ауыл Советы (Краснокама районы)

Ҡарый ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы муниципаль берәмек. Район үҙәгенә тиклем алыҫлыҡ 20 км, Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөгә тиклем — 220 км. Раздолье, Арлан, Шушнур ауыл Советтары, Ҡалтасы районы муниципаль районы һәм Нефтекама ҡала округы менән сиктәш. Ауыл Советы биләмәһе 13231 га тәшкил итә.
Почта индексы 452926
Административ үҙәге — Ҡарый ауылы.

# Ҡарый ауыл Советы (Краснокама районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ҡарый ауыл Советы (Краснокама районы)
## Ауыл биләмәһе составы

Милли составы:мариҙар, башҡорттар