# Күгәрсен

?Күгәрсен :
Клинтух (Columba oenas) :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Суб-тип: | Ҡабырғалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Күгәрсен һымаҡтар |
| Ғаилә: | Күгәрсендәр |
| Суб-ғаилә: | Хәҙерге күгәрсендәр |
| Ырыу: | Күгәрсен |
Латинса исеме :
Columba Linnaeus, 1758 :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 177062 NCBI 8931 |
* Голубь на ветке персикового дерева. Картина китайского императора Хуэйцзуна (1082—1135). Ок. 1108
Күгәрсен (рус. Голубь, лат. Columba) — күгәрсендәр ғаиләһенә ҡараған ҡоштар ырыуын да ошолай атайҙар.
Ҡанат оҙонлоғо 20—27 см, ауырлығы 200—650 г.
Евразияла, Африкала һәм Австралияла көн күрә.
Иң киң таралған төрө — күк күгәрсен. Ул бөтә ҡитғаларҙа ла осрай.

# Күгәрсен
## Ҡулға эйәләштереү

Кеше күгәрсенде 5000 йыл элек үк ҡулға эйәләштергән. Шунан алып төрлө төҫтәге, ҡиәфәттәге, тәғәйенләнешле 800 төр йорт күгәрсене сығарғандар.
Почта (элемтә) күгәрсене оҙаҡ ҡына ваҡыт кешеләрҙең аралышыуы өсөн төп сара булып хеҙмәт иткән.

# Күгәрсен
## Төрҙәре

Ырыу 35 төрҙө эсенә ала:
* Columba albinucha — аҡ соңҡалы күгәрсен
* Columba albitorques — эфиопия күгәрсене
* Columba argentina — көмөш төҫлө күгәрсен
* Columba arquatrix — зәйтүн төҫлө күгәрсен
* Columba bollii — канар күгәрсендәре
* Columba delegorguei — ҡыҙыл күгәрсен
* Columba elphinstonii — нильгирия күгәрсене
* Columba eversmanni — һоро күгәрсен
* Columba guinea — төрткөлө күгәрсен
* Columba hodgsonii — гималай күгәрсендәре
* Columba iriditorques
* Columba janthina — ҡара күгәрсен
* † Columba jouyi — көмөш һыҙатлы күгәрсен
* Columba junoniae — лавр төҫлө күгәрсен
* Columba larvata (Aplopelia larvata) — лимон төҫлө әберсен
* Columba leucomela — ҡаралы -аҡлы күгәрсен
* Columba leuconota — аҡ түшле күгәрсен
* Columba livia — күк күгәрсен
* Columba malherbii — сан-томей күгәрсене
* Columba oenas — урман күгәрсене
* Columba oliviae — сомали күгәрсене
* Columba pallidiceps — һары аяҡлы күгәрсен
* Columba palumboides — андаман күгәрсене
* Columba palumbus — алатуба, йәки ҙур күгәрсен
* Columba pollenii — комор күгәрсене
* Columba pulchricollis — көл төҫлө күгәрсен
* Columba punicea — ҡуйы ҡыҙыл төҫтәге күгәрсен
* Columba rupestris — ҡая күгәрсене
* Columba sjostedti
* Columba thomensis
* Columba torringtonii — цейлон күгәрсене
* Columba trocaz — мадейр кеүгәрсене
* Columba unicincta — конголез күгәрсене
* † Columba versicolor — бонин күгәрсене
* Columba vitiensis — аҡтамаҡ күгәрсен
лимрн төҫлө әберсенде ҡайһы ваҡытта Aplopeliaырыуына айыралар.
В род Columba ранее ключали виды рода Patagioenas, распространённые на Американском континенте.
Юҡҡа сыҡҡан эндемик Реюньон Columba duboisi (англ.), бәлки, әберсендәр ырыуына кергәндерColumba duboisi: информация на сайте Красной книги МСОП (инг.)

# Күгәрсен
## Иллюстрациялар

* Эфиопия күгәрсене Эритреяла һәм Эфиопияла йәшәй
* Зәйтүн төҫлө күгәрсен Африкала Сахаранан көньяҡтараҡ һәм ғәрәп ярымутрауында йәшәй
* Канар күгәрсене — эндемик Канар утрауҙарындайәшәйҙәр
* Ҡыҙғылт күгәрсен Африкала Сахаранан көньяҡтараҡ йәшәҙәр.
* Нильгирий күгәрсене Һиндостандың көнбайышында таралған
* Төрткөлө күгәрсне Африкала Сахаранан көньяҡтараҡ таралған
* Лавр төҫлө күгәрсен — эндемик Канар утрауҙарында йәшәй
* Күк күгәрсен
* Аҡ түшле күгәрсен Көньяҡ һәм Үҙәк Азияла таралған
* ҡаралы - аҡлы күгәрсен — эндемик Австралияла таралған
* Алатуба
* Көл төҫлө күгәрсен Көньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияла таралған
* Ҡуйы ҡыҙыл төҫтәге күгәрсен Көньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияла таралған
* Ҡая күгәрсене Үҙәк Азияла һәм Алыҫ Көнсығышта таралған
* Конголез күгәрсеснеАфрикала Сахаранан көняҡтараҡ таралған
* Аҡ муйын күгәрсен Көнья-Көнсығыш Азияла һәм Океанияла таралған
* Күгәрсендәр һыу инә
* Аномаль эҫелек ваҡытында (2010 йыл)