yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оло Тукшин

Оло Тукшин — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сыня йылғаһының уң ярына тамағынан 179 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 109 км.

# Оло Тукшин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030152
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303015
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ендота-Яха (Оватета-Яха ҡушылдығы)

Ендота-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оватета-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ендота-Яха (Оватета-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300045536
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304553
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хмелевка (Хмелевка ҡушылдығы)

Хмелёвка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хмелевка йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Хмелевка (Хмелевка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003019
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200301
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Барзюковка

Барзюковка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыу һаклағысы (Кострома ҡултығы) һыу һаклағысына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Барзюковка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010300212110000013171
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110001317
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Валльвиц (Эле)

Валльвиц (Эле) (нем. Wallwitz (Ehle)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 176 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,67 км². Диңгеҙ кимәленән 60 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
# Лизинг

Лизинг — инвестицион эштең бер төрө, йәғни берәй милекте алыу һәм уны лизинг килешеүе билдәләгән хаҡҡа, мөҙҙәткә һәм шарттарҙа физик йә юридик шәхескә тапшырыу, бер уҡ ваҡытта лизинг алыусы шул милектең хаҡын түләп уны һатып алыу хоҡуғына эйә була.
Был иҡтисад буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.
# Богдановка (Сухода ҡушылдығы)

Богдановка — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухода йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Богдановка (Сухода ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нерль башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300812110000032463
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003246
* Бассейн коды — 09.01.03.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шайтан

Шайтан —— башҡорт мифологияһында кешеләргә яманлыҡ ҡылыусы зат булараҡ һүрәтләнә, иблес исемдәренең береһе, ен категорияһына индерелә.

# Шайтан
## Ҡылыҡһырлама

Шайтан ғәрәп теле аша ингән һүҙ. Ул Тәүрат изге китабында телгә алынған Сатана терминына тура килә. Ҡөрьәндә алланың антагонисы булараҡ ҡылыҡһырлана. Шайтан йыш ҡына дейеү, ендәр менән ассоциациялаштырыла.
Кеше йәки башҡа тере йән эйәләре ҡиәфәтендә күренә. Ҡайһы бер инаныуҙарға ярашлы, ғаиләләре менән тирмәләрҙә, икенсе ышаныуҙар буйынса — өйөрҙәре менән мәмерйәлә йәшәйҙәр. Йоҡлаған саҡтарында ауыҙҙарынан ут бөркәләр. Тыуғанынан һуң 40 көн үтмәгән сабыйҙарҙы урлайҙар, шуға күрә бала янында киҫеүсе предметтар (бысаҡ, ҡайсы) һалыу, малайҙар һәм ҡыҙҙар өсөн Йондоҙ, Сулпан, Сәрүәр һымаҡ бер төрлө исемдәр биреү ҡабул ителгән.
Мосолмандар күҙаллауы буйынса һәр бер кешенең фәрештә һәм шайтан оҙатып йөрөй. Улар кешене йә изге эштәр башҡарырға, йә гонаһ ҡылырға мәжбүр итәләр. Борон, йәнәһе, шағирҙар һәм күрҙәселәр ҡолаҡтарына шайтан бышылдаған һүҙҙәрҙе ҡабатлайҙар тигән ышаныс таралған булған.
Шайтан образы әкиәттәрҙә, көләмәстәрҙә йыш осрай.
Шулай уҡ Шайтандан һаҡланыу өсөн Көрьән доғалары, тылсымдар бетеүҙәр ҡулланыла. Балаларға аяғын һелкетеп ултырыу тыйыла, сөнки Шайтан быны саҡырыу тип ҡабул итә. Ҡултыҡ аҫтындағы тишеге бар, имеш, шунан инеп йөрәген йолҡоп алғанда ғына, Шайтанды үлтерергә мөмкин.
Ҡайһы бер риүәйәттәрҙә ир-ат Шайтан ҡыҙына йәки ҡатынына өйләнеү осрағы ла бәйән ителә. Хатта уларҙан ырыу бүленештәре барлыҡҡа килгән тиелә. Мәҫәлән, «Шайтан ырыуы» легендаһы. Йыш ҡына Шайтанды билдәләү өсөн Кетмер, Дөбөрнүш, Кәпшәйтүш һ. б. эвфемизмдар ҡулланыла.
Сихырсылар алған мәғлүмәте өсөн Шайтанға күңелен һата, ҡара китапсылар үҙҙәренең тамуҡта яҙылған китаптары ярҙамында Шайтан ғәмәлдәре менән идара итә, үлер алдынан ҡара китапсы үҙенең китабын икенсе берәүгә тапшыра, шул юл менән Шайтанға баш булыу мөмкинлеген бирә.
Башҡорттар Шайтанды ҡыуып сығарырлыҡ кешеләр ҙә — шайтан күрәҙәселәре лә йәғни шайтанды күреүселәр ҙә — бар тип ышанғандар.
«Ике шайтан менән бер Алдар», «Алдар менән шайтан» әкиәттәрендә Шайтан аңра, алйот йән эйәһе булараҡ һүрәтләнә. Шайтан тураһында күҙаллауҙар башҡорт телендәге әйтемдәрҙә сағылыш таба: «шайтан балаһы» (тиктормаҫ бала), «шайтан күбәләге» (төнгө күбәләк), «шайтан ҡойоно» (көслө туҙан бағанаһы), «шайтан баҫыу» (тын ҡыҫылыу) һ.б.; сайшан таушатанға табыныу (ҡара: Шайтан ырыуы).
Башҡорттар йәшәгән биләмәләрҙә Шайтанбаҫҡантау, Шайтанйылға, Шайтан һыуы, Шайтан ыҙаны, Шайтан йорт топонимдары бар.
Күп халыҡтарҙың мифологияһында Шайтан тураһында легендәлар йәшәй.
# Фрид Аркадий Исаакович

Фрид Аркадий Исаакович (21 февраль 1946 йыл) — ғалим-инженер электромеханик. 1972 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2000), профессор (2002). Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2002), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1985).

# Фрид Аркадий Исаакович
## Биографияһы

Аркадий Исаакович Фрид 1946 йылдың 21 февралендә Өфө ҡалаһында тыуа. 1968 йылда Өфө авиация институтын (ӨАИ, хәҙерге Өфө дәүләт авиация техник университеты, ӨДАТУ) тамамлай. Юғары уҡыу йортон тамамлағандан һуң Өфө “Молния” агрегат конструкторлыҡ бюроһында эшләй, 1972 йылдан алып Өфө дәүләт авиация техник университетында уҡыта. Өлкән инженер, өлкән ғилми хеҙмәткәр, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор була
Фәнни эшмәкәрлеге билдәһеҙлек шарттарында ҡатмарлы динамик системаларға идара итеүгә арналған. Авиация көс ҡоролмалары менән автоматик идара итеүҙең яраҡлаштырылған цифрлы системаларын төҙөү проблемалары, нефть химияһы производствоһында мәғлүмәт-идара итеү системалары, селектор менән бәйле авиация энергияһы ҡулайламалары менән автоматик идара итеү системалары менән шөғөлләнә. Авиация көс ҡоролмалары менән автоматик рәүештә идара итеүҙең яраҡлаштырылған һыҙыҡлы булмаған системалары һәм авиация двигателдәрен осоуҙа һынау өсөн прецизион приборҙар структураларын, аналог сигналдарҙы кодҡа үҙгәртеү, нефть продукттарын тотоноуҙы иҫәпкә алыу, полимерҙар етештереү процесында реаль ваҡыт масштабында мәғлүмәт менән тәьмин итеүҙе уйлап таба. Фрид ҡатнашлығында авиация двигателдәренә идара итеүҙең адаптив системаһын төҙөү принциптары, автоматлаштырылған идара итеүҙең цифрлы системалары һ.б. уйлап сығарыла. Асыштары Башҡортостан Республикаһының, Рәсәй Федерацияһының авиация һәм нефть сәнәғәте предприятиеларында индерелгән. 300‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 78 уйлап табыу авторы. 12 фән кандидаты, 1 фән докторы әҙерләгән.

# Фрид Аркадий Исаакович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Авиация сәнәғәте министрлығының Почет грамотаһы (1982)
* Башҡортостан Республиканың атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2002)
* Рәсәй Федерацияның почетлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2010).
* М.С. Рязанский исемендәге миҙал,
* СССР ВДНХ-ның бронза миҙалы менән бүләкләнгән.

# Фрид Аркадий Исаакович
## Төп хеҙмәттәре

* Проблемы проектирования и развития систем автоматического управления и контроля ГТД. М., 1999 (авторҙ.); * Нейрокомпьютеры в авиации (самолёты). М., 2004 (авторҙ.);
* Проблемы управления сложными динамическими объектами авиационной и космической техники. М., 2015 (авторҙ.).
# Месна

Месна — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 149 км.

# Месна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000312103000051608
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005160
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сыуаш-Ҡуғанаҡ

Сыуаш-Ҡуғанаҡ (рус. Чувашский Куганак) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 228 кеше. Почта индексы — 453153, ОКАТО коды — 80249844007.

# Сыуаш-Ҡуғанаҡ
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 15 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Краснояр): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡуғанаҡ): 5 км
# Тацин (станция)

Тацин —Төньяҡ-Кавказ тимер юлының пассажирҙар һәм йөк станцияһы, Тацин станицаһы биләмәһендә урынлашҡан

# Тацин (станция)
## Станциянан алыҫ эйәреп өҫтәрәк

XIX быуат аҙағында Рәсәй тимер юлдары төҙөлөшөнөң акционерҙар йәмғиәте Лихая—Царицын бер коелялы юл төҙөү өсөн тикшеренеүҙәр эшен башлай.
Бер вариант буйынса юл алпауыт Е.С. Тацин ерҙәрҙе аша үтә. Акционерҙар йәмғиәте уға мөрәжәғәт итә һәм ҙур сумма аҡса тәҡдим итә. Е.С.Тацин аҡсанан баш тартып, бер шарт ҡуя: яңы юлдың йөҙөнсө километрында проектланған станция уның исеме менән аталған булырға тейеш. Шартты ихлас ҡабул итәләр һәм артабан юл төҙөүҙе башҡаралар.
1898 йылда Лихой—Царицын тимер юл тармағы сафҡа инә. Яңы Тацин станцияһының беренсе начальнигы булып Н. Ф. Леонтьев тора.

# Тацин (станция)
## Сатнция буйлап алыҫ хәрәкәт

2018 йылдың декабренә ҡарата станция аша түбәндәге алыҫ юлға йөрөүсе поездар хәрәкәте:
Йыл әйләнәһенә поездар хәрәкәте :
| Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты | Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты |
| 339 | Түбәнге Новгород — Новороссийск | 340 | Новороссийск — Түбәнге Новгород |
Поездарҙың миҙгелле хәрәкәте :
| Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты | Поезд һаны | Хәрәкәт маршруты |
| 213 | Һарытау — Дондағы Ростов | 214 | Дондағы Ростов — Һарытау |
| 241 | Иркутск — Адлер | 242 | Адлер — Иркутск |
| 251 | Барнаул — Адлер | 252 | Адлер — Барнаул |
| 269 | Чита — Адлер | 270 | Адлер — Чита |
| 273 | Северобайкальск — Адлер | 274 | Адлер — Северобайкальск |
| 469 | Һарытау — Новороссийск | 470 | Новороссийск — Һарытау |
| 477 | Силәбе — Адлер | 478 | Адлер — Силәбе |
| 515 | Ижевск — Анапа | 516 | Анапа — Ижевск |
| 525 | Һарытау — Анапа | 526 | Анапа — Һарытау |

# Тацин (станция)
## Эшмәкәрлеге

Станцияла пассажирҙарға билет һатыла, багаж ҡабул ителә һәм бирелә, контейнерҙар ҡабул ителә һәм бирелә. .
Станцияның бинаһы бар, унда касса һәм көтөү залы урынлашҡан.
# Ай-Гун-Еган

Ай-Гун-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аган йылғаһының һул ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 98 км.

# Ай-Гун-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200044413
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204441
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Һул Пай-Ёра

Һул ПАй-Ёра — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Бур-Хойла йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.

# Һул Пай-Ёра
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300031074
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303107
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Валькирия

Валькирия (боронғо исланд телендә valkyrja — «үлтерелгәндәрҙе һайлаусы») — скандинав мифологияһында яугир ҡыҙ. Ул алыш яланында ҡанатлы атта осоп йөрөй һәм һуғышта һәләк булған ҡайһы яугирҙың күк һарайы Вальхаллаға эләгергә тейешлеген хәл итә. Вальхалла — «Үлеләр һарайы») — герман-норвег мифологияһында Асгардтағы күк һарайы, унда яуҙа һәләк булған яугирҙар эләгә, һәм улар элекке героик тормошон дауам итә.

# Валькирия
## Скандинав мифологияһында

Яугир ҡыҙҙар хәрби кейемдә, ҡанатлы шлемда, ҡалҡандары һәм һөңгөләре менән һүрәтләнә. Скандинавтарҙың ышаныуҙарына ярашлы, уларҙың хәрби кейеме һәм ҡоралдары ялтырауынан, күктә һаҙағай хасил була.
Валькирийҙарҙың миссияһы — һәләк булған геройҙарҙы Вальхаллаға оҙатыу. Бынан тыш, Вальхаллала валькириялар яугирҙарға хеҙмәт итә, уларға бал тарата. Ҡайһы берҙә уларға һуғыш һөҙөмтәһен хәл итеү хоҡуғы бирелә, ә ҡайһы берҙә улар тик Одиндың бойороҡтарын үтәй. Мифтарҙа валькириялар Одиндың ҡыҙҙары булараҡ һүрәтләнә.
«Өлкән Эдда» героик йырҙарында валькирийҙар яугир ҡатын-ҡыҙ һыҙаттары ала. Улар — Хельг һәм Велундтың һөйгән йәрҙәре. Валькирия Сигрдрива Одинды тыңламай, шуның өсөн язаға тарттырыла һәм тәрән йоҡоға ебәрелә (ул башҡаса һуғыштарҙа ҡатнашмаясаҡ һәм кейәүгә сығасаҡ), сөнки Сигрдрива конунгылар араһындағы алышта Хьяльм-Гуннарға (уларға Один еңеү вәғәҙә итә) түгел, ә Агнарға еңеү бирә; бөйөк герой Зигфрид уның хистәрен уята.
Түбәндәге валькирийҙарҙың исемдәре киң билдәле:
* Гель («Саҡырыусы»)
* Гейр («Һөңгө»)
* Гейрахёд
* Гейрскёгуль
* Гёндуль
* Гондукк («Инә бүре»)
* Гунн («Жертвенная»)
* Мист («Томанлы»)
* Рандгрид («Ҡалҡандарҙы емереүсе»)
* Регинлейв («Дауыл һыбайлыһы»)
* Рота («Ығы-зығы тыуҙырыусы»)
* Свава
* Сигрдрива
* Сигрюн («Йәшерен еңеү»)
* Скеггльёльд
* Скёгуль («Ҡотороусы»)
* Скульд («Бурыс»)
* Труд («Көс») — аллалар Тора һәи Сифтың ҡыҙы
* Хильд («Алыш»)
* Хлекк («Һуғыш тауышы»)
* Хьертримуль
* Христ
* Хьерфьетур
* Лиод — баһадир Гримнирҙың ҡыҙы
# Шәрипов Ришат Муса улы

Ришат Муса улы Шәрипов (1 ғинуар 1933 йыл — 17 июнь 2004 йыл) — Өфө приборҙар эшләү заводының комплекслы бригадаһы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы.

# Шәрипов Ришат Муса улы
## Биографияһы

Ришат Муса улы Шәрипов 1933 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Саҡмағош районы Имәнлеҡул ауылында тыуа. Урта белем ала.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген Совет Армияһы сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң, 1958 йылда Урта Азияла Главголодностепстройҙа Һыу һәм санитар-техник эштәр менән идара итеү идаралығында слесарь-мантехник булып башлай. 1960—1966 йылдарҙа — слесарь-ҡороусы, 1966 йылдан — Өфө приборҙар эшләү заводында электромеханик һәм радиотехник приборҙар һәм системаларҙы көйләүсе, комплекслы бригада бригадиры.
Р. М. Шәрипов етәкселегендәге бригада һигеҙенсе биш йыллыҡтың (1966—1970) социалистик йөкләмәләрен дүрт йыл ярымда үтәй.
Туғыҙынсы биш йыллыҡта ла юғары етештереү күрһәткестәренә өлгәшә(1971—1975). Йыллыҡ план 105—110 процентҡа арттырып үтәлә.
1976 йылда планды һәм ҡабул ителгән социалистик йөкләмәләрҙе үтәүҙәге ҡаҙаныштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1977 йылдың 10 июнендәге указы менән Р. М. Шәриповҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1993 йылда пенсияға киткәнгә тиклем Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһендә радиоэлектрон аппаратура һәм приборҙарҙы көйләүсе булып эшләй.
СССР Авиация сәнәғәте министрлығының социалистик ярыш еңеүсеһе (1977, 1978, 1980, 1988).
2004 йылдың 17 июнендә вафат була.

# Шәрипов Ришат Муса улы
## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949);
* Ленин ордены (1977)
* Октябрь революцияһы ордены (1971)
* миҙалдар.

# Шәрипов Ришат Муса улы
## Хәтер

Р. М. Шәриповтың портреты Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһенең «Кеше хеҙмәт менән данлы» галереяһына ҡуйылған.
Саҡмағош районының Имәнлеҡул ауылы урамдарының береһе уның исемен йөрөтә.
# Вож-ПАй-Соим

Вож-ПАй-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нюхсат-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Вож-ПАй-Соим
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051182
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205118
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Буломарка

Буломарка (укр. Буломарка) — Украиналағы йылға. Житомир өлкәһенең Коростень районы аша көньяҡҡа табан аға. Иршаның һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 2,8 километр.
# Уң Яру-Яха

Уң Яру-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яру-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.

# Уң Яру-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000212115300076869
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307686
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бураган-озень

Бураган-озень (Кара-озень) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Атлан-озень йылғаһының уң ярына тамағынан 5,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Бураган-озень
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001563
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300156
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Сандипова Сэсэгма Ринчиновна

Сандипова Сэсэгма Ринчиновна — Рәсәй, бүрәт йырсыһы, Бүрәт Республикаһының атҡаҙанған артисы, Бүрәт Республикаһының халыҡ артисы, «Байкал» Бүрәт дәүләт милли йыр һәм бейеү театры солисы.

# Сандипова Сэсэгма Ринчиновна
## Биографияһы

1970 йылда Бүрәт АССР-ының Барғужа районы Улюн улусында тыуған.
1994 йылда П. И. Чайковский исемендәге Улан-Удэ музыка колледжын тамамлай, унда Бүрәт Республикаһының атҡаҙанған артисы Б. Г. Базаров класында шөғөлләнә. Шул уҡ йылда «Байкал» Бүрәт дәүләт йыр һәм бейеү ансамблендә хор артисы булып эшләй башлай. Сэсэгма Сандипова тиҙҙән яңғыҙ йырлай башлай, уның сығыштары коллегаларының, музыка һөйөүселәрҙең, музыка тәнҡитселәренең иғтибарын йәлеп итә. Талантлы Сандипованың тәбиғи һәләте төрлө конкурстарҙың жюри ағзалары тарафынан бер нисә тапҡыр билдәләнә.
2005 йылда артист тамашасылар алдында монгол телле халыҡтарҙың мифтары һәм легендалары буйынса «Байкал» театрының «Уғайм сулде» (Ата-бабалар рухы) яңы спектакль-стихияһында монгол ырыуҙарын һаҡлаусы туғыҙ әсәнең береһе образында килеп баҫа.
Артист театр менән бергә йыш ҡына Бүрәт Республикаһы райондары буйлап һәм унан ситтә гастролдәрҙә йөрөй: Тыва Республикаһында, Яҡутстанда, Мәскәү, Санкт-Петербург, Красноярск, Ҡазан, Иркутск, Чита, Ангарск ҡалаларында, шулай уҡ сит илдәрҙә — Монголияла, Италияла (2002), АҠШ-та (2003), Францияла (2009).
2009 йылдың июль-авгусында Сандипова Байкал мәғлүмәт форумы, Байкал иҡтисади форумы сиктәрендә халыҡ-ара иҡтисади конференция, Байкал мәғариф форумы һәм Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведевтың Бүрәтияға рәсми сәфәре сиктәрендә үткән «Байкал» театрының мәҙәни сараларында әүҙем ҡатнаша .
Сэсэгма Сандипованың таланты классиктарҙың әҫәрҙәрен башҡарыуҙа ла сағыла: «Сантуццы романсы» операһынан «Ауыл даны» (Пьетро Масканьи), «Энхэ-Булат батор» операһынан ариозо Арюн-Гоохон (М. Фролов), «Лолита» (А. Буцци-Печиа), Теодоро Коттрауҙың «Санта Лючия»һы, Петр Ильич Чайковскийҙың «Мин һиңә бер нәмә лә әйтмәйем» («Я тебе ничего не скажу») романсы.
Йырсы башҡарыуында рус халыҡ йырҙары «Как пойду я на быструю речку», «Ноченька» һәм башҡалар бик яҡшы яңғырай. Йырсы Анатолий Андреевтың Николай Дамдинов шиғырына «Ургэн хунтэй», Пурбо Дамирановтың «Баргузин», Базыр Цырендашиевтың Дондок Улзытуев шиғырына «Уулзалга», Б. Наранбааторҙың «Эхын дууран», «Уулзаял хоюулаа», Б. Шаравтың «Аав ээж хоер минь» һәм башҡа бүрәт йырҙарын күңелгә үтеп инерле итеп йырлай.
Бүрәт музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Сэсэгма Ринчиновна Сандипова «Бүрәт Республикаһының атҡаҙанған артисы» һәм «Бүрәт Республикаһының халыҡ артисы» маҡтаулы исемдәренә лайыҡ була.