yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Навальный Алексей Анатольевич

| (аудион) |
| (аудион) | А. А. Навальныйҙың яҙҙырылған тауышы |
| (аудион) | noicon «Эхо москвы» интервьюһынан 19 август 2013 |
| Уйнатыу буйынса ярҙам |
Навальный Алексей Анатольевич (4 июнь 1976 йыл, Бутынь, Одинцово районы, Мәскәү өлкәһе - 16 февраль 2024 йыл) — Рәсәй оппозиция лидеры, юрист, сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәре, Рәсәйҙәге коррупция тураһындағы тикшеренеүҙәре менән үҙенә билдәлелек яулай. Төп оппонент итеп үҙенә ҡыҙыҡһындырған Рәсәй етәксеһе Владимир Путинды һанай. «Коррупция менән көрәш фонды», бүлендек проекттарын берләштереүсе: «Аҡыллы тауыш биреү», «Навальный профсоюздары», «РосПил», «РосЖКХ», «РосЯма», «Росвыбор», «Добрая машина правды»-ға нигеҙ һалыусы.
Ике популяр YouTube-каналдарының авторы: «Алексей Навальный» һәм «Навальный LIVE» (3,4 һәм 1,5 млн яҙылыусылар, ярашлы рәүештә).
2013 йылда Мәскәү мэрын һайлауҙарында икенсе урынды биләй, 27,24 % тауыш һайлаусыларын йыйып, Сергей Собяниндан ҡалыша. 2013 йылдың ноябренән «Партия прогресса» Үҙәк совет сәйәси партияһын етәкләй. 2016 йылдың декабрендә, 2018 йылдың мартында үтәсәк Рәсәй президенты һайлауҙары ҡҡатнашыу ниәте тураһында белдерҙе. «Ведомости» редакция фекере буйынса, 2017 йылда сәйәсмәндәрҙән берҙән-бер ысынбарлыҡ тулы һайлау кампанияһын күрһәтеп үткәреүсе була, әммә уны 2017 йылдың 25 декабрендә Үҙәк һайлау комиссияһы теркәүҙән баш тарта, «Кировлес» суд хөкөме эштәре буйынса.
2010 йылдың баштарында ул бер нисә енәйәт, административ, гражданлыҡ һәм арбитражлы суд эштәрендә ғәйепләнеүсе, яуапсы һәм шаһитсы була.. Иң резонанслы улар араһында, «„Кировлес“» һәм «„Ив Роше“» суд эштәре. 2013 йылдың июлендә «Кировлес» этәре буйынса Киров өлкә суды менән шартлы рәүештә хөкөм ителгән, 2016 йылда, Европа кеше хоҡуҡтарын яҡлау суды ҡарары буйынса, Рәсәйҙең юғары суды был ҡарарҙы юҡҡа сығарҙы һәм эште яңынан ҡарауға йүнәлтте. 2017 йылдың февралендә Киров өлкә суды менән шартлы рәүештә ҡабат иркенән 5 йылға иркенән мәхрүм ителә. «Ив Роше» эше буйынса 2014 йылдың 30 декабренән 3,5 йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм ителеүгә хөкөм ителә. Ике хөкөм ҡарары ла закон көсөнә инә. 2017 йылдың 17 октябрендә ЕКХС (рус. ЕСПЧ,ингл. ECHR) ҡарары буйынса «Ив Роше» эше нигеҙһеҙ тип таныла. Навальный Рәсәй властарына ҡаршы ЕКХС ла 6 дөйөм ялыуын еңеп сыға, бөтәһе 225 мең евро суммаға.
2009 йылда Навальный «йыл шәхесе» тип «Ведомости» гәзитендә таныла. 2012 йылда ул «Time» журналы менән донъялағы 100 иң абруйлы кешеләр рейтингына индерелә, ә 2017 йылдың июнендә — интернетта 25 иң абруйлы кешеләре исемлегендә була. 2017 йылда «Ведомости» версияһы буйынса Йыл сәйәсмәне тип һайлана.$^$

# Навальный Алексей Анатольевич
## Тәнҡит

Был шәхесте уның милләтсел үткәндәре, шулай уҡ башҡа милләт кешеләре тураһында ҡырҡа белдереүҙәре өсөн тәнҡитләйҙәр. Мәҫәлән, бер постта ул урыҫ булмаған төҙөүселәрҙе "чучмектар" тип атай. Артабан Навальный был терминды ҡулланыуы өсөн ғәфү үтенә.
Навальныйҙы, әгәр ул власҡа килһә, әлеге режимдың сәйәсәтен дауам итәсәге өсөн тәнҡитләйҙәр.
Шулай ҙа Америка ҡулына эш итеүе өсөн дә.
# Ыҫлаҡ ауыл Советы (Әлшәй районы)

Ыҫлаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
# Ғәбсәләм

Ғәбсәләм (рус. Абсалямово) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Ярат ауыл Советы биләмәһенә ҡараған. 1834 йылда нигеҙләнгән. 1960-сы йылдарҙа ауыл халҡы башҡа ауылдарға күсенгән.

# Ғәбсәләм
## Географик урыны

Бәләкәй Утар исемен йөрөткән ерҙә, Кеүәшле йылғаһы тамағында, урынлашҡан. Район үҙәге Баймаҡ ҡалаһынан көнбайышҡа табан 34 км алыҫлыҡта ятҡан.

# Ғәбсәләм
## Тарихы

1834 йылда Кеүәшле йылғаһы буйында Ғәбсәләм исеме аҫтында яңы ауыл барлыҡҡа килә. Уны Байыш һәм Мырҙаҡай ауылдары башҡорттары нигеҙләгән. Ауыл Байыш ауылы кешеһе зауряд-сотник Ғәбсәләм Байышев исемен йөрөткән. Башта ауыл һәйбәт кенә үҫешә башлай, әммә 25 йылдан ҡайһы берҙәр үҙ тыуған ауылдарына ҡайта, шулай ҙа Ғәбсәләмдә 200-ләп кеше ҡала. 1859 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 33 йортта 190 кеше йәшәгән. Ауыл халҡының төп шөғөлдәре малсылыҡ, һунарсылыҡ, урман кәсептәре була. Артабан губерна карталарында Ғәбсәләм ауылы күрһәтелмәй, әммә совет осоронда, 1920 йылда, 57 йортта 322 кеше йәшәй, йәғни ауыл ҙур ғына була. Коллективлашыу осоронда ауыл халҡы башта — «Буҙат» колхозына, һуңғараҡ Сталин исемендәге колхозға берләшә. 1939 йылда барыһы 71 кеше иҫәпкә алынған. Артабанғы йылдарҙа, бигерәк тә 1960-сы йылдарҙа, ауыл халҡы эргә-тирәләге ауылдарға күсенә.

# Ғәбсәләм
## Хәтер

2019 йылдың июнь айында Баймаҡ районы Сәйғәфәр ауылы тирәһендә 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан, ошо осорҙа хәрби хеҙмәттә булған яугирҙәргә һәйкәл асыу буйынса йыйын үткәрелә. Әптекәй, Йомаш, Мырҙаҡай, Ысмаҡай, Ишмөхәмәт, Байыш, Ярат, Ғүмәр, Йәрмөхәмәт, Ишмырҙа, Мырҙа, Нияҙғол, Иҫәнгилде, Мәмбәт, Мортаза ауылдары вариҫтары менән бер рәттән элекке Ғәбсәләм ауылы вәкилдәре лә саҡырыла. Сара тыуған яҡты өйрәнеүсе Рауил Назаров етәкселегендә ойошторола.
# Юғары Яхшый

Юғары Яхшый — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Юғары Яхшый ауыл биләмәһе административ үҙәге.

# Юғары Яхшый
## География

Сикия йылғаһы буйында, Аҡтаныш ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 41 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

# Юғары Яхшый
## Тарих

Юғары Яхшый — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. XVIII быуаттың 1-се яртыһында нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Бүләр улусы Бүләр түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Байсар улусы составына керә.
1905 йылда мәсет (1854 йылдан билдәле, ә 1867 йылдан уның ҡарамағында мәктәп эшләй), икмәк магазины, бакалея кибете теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.

# Юғары Яхшый
## Халҡы

1795 йылда ир енесле 89 башҡорт, 15 типтәр; 1816 йылда — 101 башҡорт; 1859 йылда — 148 башҡорт; 1912 йылда — 476 башҡорт, 69 типтәр йәшәй.
Йылдар буйынса халыҡ иҫәбе (Сығанаҡ:) :
| 1859 | 1870 | 1884 | 1906 | 1913 | 1920 | 1926 | 1938 | 1949 | 1958 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 |
| 304 | 341 | 509 | 759 | 545 | 528 | 473 | 465 | 527 | 322 | 361 | 280 | 203 | 186 |

# Юғары Яхшый
## Инфраструктура

Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
# Ларса

Ларса — Боронғо Месопотамияның көньяғындағы ҡала һәм дәүләт, хәҙерге Телль-эс-Сенкере (Ираҡ). Ларса Евфраттың Итурунгаль менән ҡушылған ерендә урынлашҡан була.

# Ларса
## Сәйәси әһәмиәте

Иң эре шумер номдарының (территориаль берәмек) береһе һаналған Урук составына ингән һәм Ҡояш аллаһы Утуға табыныу үҙәге булған. Стратегик йәһәттән уңайлы урында ултырған Ларса беҙҙең эраға тиклем II мең йыллыҡ башында — Урҙың III династияһы ҡолатылғандан һуң — үҙ аллы сәйәси әһәмиәткә өлгәшә һәм төбәктә гегемония алыу өсөн көрәшкә ҡушыла. Ларса ҡарамағында булған өлкәнең сиктәре Ниппурға тиклем етә.

# Ларса
## Тарихы

Беҙҙең эраға тиклем XXI быуаттың аҙағында Месопотамияға көнбайыш семит көтөүсе ҡәбиләләре амориҙар баҫып инә. Юлбашсылар араһынан Напланум исемле берәү шумерҙарҙың бәләкәй генә Ларса ҡалаһын буйһондора (ҡала быға тиклем Месопотамияла ниндәй ҙә әһәмиәткә эйә булмай) һәм үҙен батша тип иғлан итә.
Беҙҙең эраға тиклем XIX быуат башында Ларса һәм уның төп көнәркәше Исин күсмә көнбайыш семит ҡәбиләләре булған амориҙар баҫҡынына дусар була. Амори династияһы ваҡытында Ларса ҡыҫҡа ваҡытлы сәйәси һәм иҡтисади күтәрелеш кисерә: эре шумер мәҙәни үҙәге булған Ниппурҙың жрецтары хатта уның хакимы Нур Адад (1865—1850 до н. э.) хөрмәтенә литургик гимн да сығара — бындай хөрмәт уға тиклем Ур менән Исин батшаларына ғына эләгә. Ларсала кирбестән батша һарайы төҙөлә, һуғарыу селтәре яҡшыртыла. Ларса Бабил менән уңышлы һуғыштар алып бара, Ниппурҙы ала һәм Тигр буйында йоғонтоһон киңәйтмәк була.
Әммә, беҙгә килеп еткән сығанаҡтарға ҡарағанда, Ларсаның тәүге батшалары үҙ ҡалаһынан ситтә әллә ни ҙур абруйға эйә була алмай.
Ларса беҙҙең эраға тиклем 1932 йылда Гунгунум батша ваҡытында күтәрелә башлай. Беҙҙең эраға тиклем яҡынса 1924 йылда «Шумер һәм Аккад батшаһы» тигән титул ала. Лагаш менән Ур ҡалалары ла уға буйһона.
Ләкин Ике йылға араһында Ларсаның гегемонлығы 50 йыл самаһы ғына дауам итә.
Беҙҙең эраға тиклем 1830-сы йылдарҙа Ларсаның бөлөүе башлана, был хәл Бабил батшалығының көсәйеүе һәм күрше ҡала-дәүләттәр менән һуғыштар әүҙемләшеүенә бәйле.
# Восточная Поча

Вост. Поча — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Поча йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Восточная Поча
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300212103000031292
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003129
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғәрәбстан ярымутрауы сүлдәре

Ғәрәбстан ярымутрауы сүлдәре — Ғәрәбстан ярымутрауында урынлашҡан сүлле төбәктәрҙең комплексы. Инглиз телле географияла Ғәрәп сүле (ингл. Arabian Desert) исемен йөрөтә.

# Ғәрәбстан ярымутрауы сүлдәре
## Тауисирлама

Сүл башлыса Сәғүд Ғәрәбстанында урынлашҡан, шулай уҡ Иордания, Ираҡ, Күвәйт, Оман, Ҡатар, БҒӘ һәм Йәмән илдәренең территорияһына үтеп инә. Сүлдең ҡайһы бер өлөштәренең үҙ атамалары бар: Руб-әл-Хәли, Оло Нефуд, Дәхнә, Нефуд-Даһи, Әл-Һаса, Вәхибә, Йәғәфүрә, Тихама. Сүл яҡынса 2 300 000 км² майҙанды биләй, был уны ҙурлығы буйынса Сахаранан һуң икенсе урынға ҡуя.
Ҡаты шарттар арҡаһында: көндөҙгө температураның бик юғары (+54°С тиклем) һәм төндә ҡырау төшөү мөмкин (-12°С тиклем) булыуы арҡаһында, сүлдең хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы бик ярлы. Иң эре хайуандарҙан газелдәр (шул иҫәптән джейрандар), орикстар, бархан бесәйҙәре, энәғойроҡтар йәшәй. Бында ҡасандыр йәшәүсе буйлы гиеналар, шакалдар һәм медоедтар кеше менән тулыһынса тиерлек юҡ ителгәндәр. Борон сүл урында булған күлдәрҙең һәм йылғалаларҙың эҙҙәрен табылған, фараз буйынса бер нисә мең йыл элек бында урман булған.
Сүлдә эре нефть сығарыу урындары, шулай уҡ тәбиғи газ, фосфаттар һәм көкөрт табылған.
# Геж

Геж — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/958/103/27 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Геж
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100493
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Кахит Нериман

Нериман Кахит (төр. Neriman Cahit; 1937 йылда тыуған, Крини ауылында, Кипр) төрөк-кипр шағирәһе һәм яҙыусыһы, педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Төрөк-кипр шиғриәтенең төп фигураһы һәм төрөк милләтле Кипр ҡатын-ҡыҙҙарының хоҡуҡтарын әүҙем яҡлаусы булараҡ билдәле.

# Кахит Нериман
## Биографияһы

1937 йылда Крини ауылында тыуа. Ғаиләләге өс ҡыҙ бала араһында ул иң өлкәне була, өс йыл үҙ ауылының башланғыс мәктәбенә йөрөй. Ата-әсәһе, яҡшыраҡ белем бирергә теләп, уны Никосияла Мостафа Кәмал Ататөрк исемендәге башланғыс мәктәпкә күсерә.
Һуңынан ҡыҙҙар өсөн асылған Виктория урта мәктәбендә уҡый. Мәктәпте тамамлағас, Педагогия колледжына уҡырға инә, әммә шул ваҡытта Кипрҙа грек һәм төрөк общиналары араһында низағтар башланыу сәбәпле, төрөк-киприоттар өсөн махсус рәүештә яңыраҡ ойошторолған педагогия колледжын күсергә мәжбүр була.
Уның тәүге шиғырҙары лирикаға ҡорола, әммә ваҡыт үтеү менән уның ижадында киҫкен социаль проблемаларға ла иғтибар бүленә башлай.
Үҙенең тәүге шиғырҙарын 1960 йылдарҙа ирҙәр псевдонимы аҫтында баҫтырып сығара, сөнки уның ғаиләһе Неримандың шиғриәт менән шөғөлләнеү ынтылышын хупламай. Үҙенең шиғырҙарында ул уҡытыусы булып эшләгән ауылдарҙа төрөк ҡатын-ҡыҙ-киприоттарының ауыр хәлен сағылдыра.
Үҙенең бөтә педагогик эшмәкәрлеге дауамында уның мәҡәләләре, шиғырҙары, тикшеренеүҙәре һәм интервьюлары төрөк-кипр гәзиттәрендә баҫыла. Ул Кипрҙа төрөк милләтле ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлаусыларҙың береһе булып һанала.
Уның беренсе китабы («К.Ö.S. Mücadele Tarihi» (KTÖS көрәше тарихы) 1987 йылда баҫылып сыға, унан һуң 1988 йылда тәүге шиғырҙар йыйынтығы баҫыла. Уның төрөк-кипр ҡатын-ҡыҙҙары проблемаларына арналған китабы 1989 йылда донъя күрә.
Шул ваҡыттан алып ул шиғырҙары, интервьюлары, тикшеренеүҙәре һәм мәҡәләләренән торған бер нисә китап сығара. Әҫәрҙәрендә ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың Кипрҙағы һәм Никосия ҡалаларындағы хәле тураһында һөйләй.
Әҙәбиәт өлкәһендә кәмендә 15 наградаға, шул иҫәптән «Nokta» тип аталған төрөк журналы, Humanist International журналы һәм Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһы наградаларына лайыҡ була. Ҡатын-ҡыҙҙар тикшеренеү үҙәгенә нигеҙ һалыусы булып тора һәм әлеге ваҡытта Ҡытай-төрөк көндәлек гәзитендә ваҡытлыса мәҡәләләр яҙа.
Карьераһы дауамында киприот-төрөктәр уҡытыусылары союзында әүҙем фигура булып тора һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын, ирекле матбуғатты һәм профсоюздарҙы яҡлай.
# Кесе Каш-Кы

Кесе Каш-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каш-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 76 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Кесе Каш-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069237
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306923
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Аветисян Минас Карапетович

Минас Карапетович Аветисян (әрм. Մինաս Ավետիսյան; 20 июль 1928 йыл, Әрмән ССР-ының Ахурян районы Джаджур ауылы — 24 февраль 1975 йыл, Ереван, Әрмән ССР-ы) — әрмән рәссамы.
1960 һәм 1975 йылдар араһында Аветисян 500-ләп картина, шул сама уҡ рәсем, 20 ҙур фреска һәм тиҫтәнән ашыу театр тамашаһы өсөн проект эшләй. Ижады донъя һынлы сәнғәтендә шөһрәтле урын биләп тора.
1988 йылда Спитакта ер тетрәгәндә Гюмриҙа уның фрескаларының бер өлөшө һәм тыуған ауылы Джаджурҙағы тыуған йорто емерелә.

# Аветисян Минас Карапетович
## Биографияһы

Крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
* 1947—1952 — Ф. Терлемезян исемендәге Ереван художество мәктәбендә уҡый.
* 1952—1954 — Ереван художество-театр институтында уҡый.
* 1952—1954 — И. Е. Репин исемендәге Ленинград һынлы сәнғәт, һәйкәл ҡойоу һәм зодчество институтында уҡый.
* 1960 йылдан — Ереванда йәшәй.
* 1962 — Ереванда «Биш рәссам» экспозицияһы эшләнә, ул рәссамға ҙур билдәлелек килтерә.
* 1968 — Әрмәнстандың атҡаҙанған рәссамы исеме бирелә.
* 1972, 2 ғинуар — Ереванда рәссамдың оҫтаханаһында янғын сыға.
1975 йылдың 24 февралендә тротуарға килеп менгән автомобилгә тапалып һәләк була. Күптәр Минас үлтерелгән тип уйлай.

# Аветисян Минас Карапетович
## Хәтер

* 2000 йылда Әрмәнстанда Аветисянға арналған почта маркаһы сыға.
* рус шағирәһе Юнна Морицтың «Армения» (1983) тигән шиғри дилогияһының икенсе өлөшө Аветисянға бағышланған (беренсе өлөшө шағир Паруйр Севакҡа арналған).

# Аветисян Минас Карапетович
## Ижады

Минас Аветисян ижадының өлгөргән осоро әҫәрҙәре контраст төҫтәрҙә, эре экспрессив эҙҙәр менән төшөрөлгән, уларҙа фовизм принциптары урын алған. Әҫәрҙәрендә Кавказ аръяғы сәнғәте традициялары ла ҙур сағылыш тапҡан. Оҫтаның пейзаждары, автопортреттары, жанрлы-символик ауыл мотивтары үҙенең эстетик асылын күрһәтеү ысулы тип баһалана. Минас Аветисян, дөйөм алғанда француз модернына һәм раннему авангарду начала XX быуат башындағы иртә авангардҡа тартылһа ла, үҙ заманына хас булған Рәсәйсә «ҡырыҫ стилгә» лә яҡын тора. Театр рәссамы һәм живописец-монументалист булараҡ та уңышлы эшләй.

# Аветисян Минас Карапетович
## Эштәре

* Лаваш бешерәләр, 1972 — Ереван хәҙерге заман сәнғәте музейы
* Әңгәмә,1973-Шәхси тупланма-
* Хачкарлы пейзаж, 1974 — Ереван хәҙерге заман сәнғәте музейы
* А. Спендиаров исемендәге Опера һәм балет театрында А. Хачатуряндың Гаянэ балеты сценографияһы, 1974.
* Гюмриҙа завод интерьерҙарын биҙәү, 1970—1974.

# Аветисян Минас Карапетович
## Кинола

* Цвет армянской земли (1969) — дуҫы режиссёр Михаил Вартанов фильмында
* Минас. Реквием (1989).
# Пикуляк

Пикуляк — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Пикуляк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034657
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203465
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бад-Эльстер

Бад-Эльстер (нем. Bad Elster) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3744 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,42 км². Диңгеҙ кимәленән 546 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8645 һәм автомобиль коды V.
# Архитектура ордеры

Архитектура ордеры (лат. ordo — строй, тәртип) — архитектура композицияһы төрө.
Колонна, пилястры һәм горизонталь антаблементтан тора.
Биш классик ордерҙар айырыла: дорический, ионический, коринфский (Боронғо Грецияла тыуғандар), тосканский һәм композитный — Римда тыуҙы. Коринфский ордер Грецияла күп ҡулланылмаған, Римда күренеш тапҡан.
Ренессанс, барокко, классицизм архитектура стилдәрҙә ордерҙар ҡулланыла.

# Архитектура ордеры
## Ҡоролош
### Стереобат (база)

Нигеҙе — стереобат (икенсе исеме – база). Ба́за — пилястраның, колоннаның нигеҙе.
Архитектура ордерҙарҙа колонна базалары.
* Тоскан ордеры
* Дорический ордеры
* Ионический ордеры
* Коринфский ордеры
* База-һиғеҙ мөйөш, Нотр-Дам сиркәүе, Semur-en-Auxois
* База, ике дисктар менән төҙөлгән, Charolais, XII быуат
* Сен-Назер сиркәүенең шарҙар менән базаһы, Каркассон, XI быуат
* Сен-Реми сиркәүенең «база-гроздь», Реймс

# Архитектура ордеры
## Ҡоролош
### Стилобат

Стереобатын юғары яғы — стилобат. Вертикаль опоралар — колонна.

# Архитектура ордеры
## Ҡоролош
### Антаблемент

Колоннаның юғары яғы антаблемент. Антаблемент бүленә:
* карниз — антаблементтын юғары яғы, кровля ойошторған урыны
* фриз — антаблементтын урта яғы,декор урынлашыу
* архитрав — антаблементтын түбән яғы.
# Лабазка-Исовская

Лабазка-Исовская — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ис йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Лабазка-Исовская
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501212111200004558
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200455
* Бассейн коды — 14.01.05.012
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сенокоска

Сенокоска — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Сенокоска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Кемерово ҡалаһынан ҡойған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300412115200012377
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115201237
* Бассейн коды — 13.01.03.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Куйган

Куйган — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каяшкан йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Куйган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000816
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100081
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1