yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гельмут Коль

Ге́льмут Йо́зеф Михаэ́ль Коль (нем. Helmut Josef Michael Kohl; 1930 йыл, 3 апрель , Рейндағы Людвигсхафен, Германия (Веймар республикаһы) — 2017 йыл,16 июнь , Рейндағы Людвигсхафен, ФРГ) — Германияның дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Германияның федераль канцлеры (1982—1998). ГФР башлығы вазифаһында Гельмут Коль Европа илдәренең һәм Германияның 1990 йылда берләшеүенә, һалҡын һуғышты тамамлауға ҙур өлөш индергән тип иҫәпләйҙәр. Германия Христиан демократтары союзы рәйесе (1973—1998). Канцлер вазифаһында 16 йыл тора (ГФР-ҙа иң оҙаҡ торған канцлер), рейхсканцлер Отто фон Бисмарк унан өс йылға оҙағыраҡ торған.

# Гельмут Коль
## Яҙған хеҙмәттәре

* Die politische Entwicklung in der Pfalz und das Wiedererstehen der Parteien nach 1945. Dissertation, Universität Heidelberg 1958
* Zwischen Ideologie und Pragmatismus. Aspekte und Ansichten zu Grundfragen der Politik. Verlag Bonn Aktuell, Stuttgart 1973, ISBN 3-87959-014-1
* Konrad Adenauer 1876/1976. Belser, Stuttgart 1976, ISBN 3-7630-1163-3
* Reden und Berichte der Bundesregierung. Presse- und Informationsamt der Bundesregierung, Bonn
* Die Deutsche Einheit. Reden und Gespräche. Lübbe, Bergisch Gladbach 1992, ISBN 3-7857-0665-0
* Der Kurs der CDU. Reden und Beiträge des Bundesvorsitzenden 1973—1993. Hrsg. von Peter Hintze und Gerd Langguth. DVA, Stuttgart 1993, ISBN 3-421-06659-0
* Ich wollte Deutschlands Einheit. Bearbeitet von Kai Diekmann und Ralf Georg Reuth. Ullstein, Berlin 1998, ISBN 3-548-33241-2
* Mein Tagebuch 1998—2000. Droemer Knaur, München 2000, ISBN 3-426-27241-5
* Erinnerungen. 1930—1982. Droemer Knaur, München 2004, ISBN 3-426-27218-0
* Erinnerungen. 1982—1990. Droemer Knaur, München 2005, ISBN 3-426-27320-9
* Erinnerungen. 1990—1994. Droemer Knaur, München 2007, ISBN 3-426-27408-6
# Ғарифуллин

Ғарифуллин — башҡорт фамилияһы. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Ғарифуллина — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

# Ғарифуллин
## Билдәле йөрөтөүселәр

* Ғарифуллин Артур Сирен улы (1986) — Рәсәй мосолман дин әһеле.
* Ғарифуллин Илдар Илфат улы (27.05.1963) — спортсы, СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1984).
* Ғарифуллин Илүс Фәғит улы (1960—2016) — хужалыҡ эшмәкәре, инженер-механик, уйлап табыусы.
* Ғарифуллин Ҡәҙим Мөғәллим улы (22.03.1930) — иҡтисадсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Ғарифуллин Рим Карам улы (24.09.1943) — хор артисы (тенор).
* Ғарифуллин Рөстәм Рәфис улы (1978—2015) — саңғысы, Паралимпия уйындарында ҡатнашыусы.
* Ғарифуллин Флорит Сәғит улы (1948—2010) — СССР һәм Рәсәй тау инженеры. Техник фәндәр докторы (2003).
* Ғарифуллина Айһылыу Рәжәп ҡыҙы (1.01.1968) — уҡытыусы, журналист һәм шағир.
# Екатеринбург

Екатеринбу́рг, шулай уҡ Кәтринбу́р (1924—1991 йылдарҙа — Свердло́вск; себ. Цыбар-тора) — Рәсәйҙәге ҡала. Урал федераль округының һәм Свердловск өлкәһенең үҙәге. Халыҡ һаны буйынса илдә 4-се урынды биләй (Мәскәү, Санкт-Петербург, Новосибирск ҡалаларынан һуң).

# Екатеринбург
## География

Иҫәт йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Екатеринбург
## Тарих

1919—1924 йылдарҙа Екатеринбург губернаһының үҙәге.
1919—1940 йылдарҙа ҡалала Свердловск татар-башҡорт педагогия техникумы эшләгән.

# Екатеринбург
## Билдәле шәхестәре

* Ғарипов Рауил Ҡасим улы (15.03.1951), ғалим-тел белгесе. 1979 йылдан Бөрө дәүләт педагогия институты, 1991 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000 йылдан француз теле кафедраһы, 2011 йылдан — роман-герман тел ғилеме һәм сит ил әҙәбиәте кафедраһы мөдире. Филология фәндәре докторы (2000), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2007) һәм мәғариф отличнигы (2005), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2012).
* Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы (26.02.1975), театр актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2003).

# Екатеринбург
## Мәғариф

* Рәсәйҙең беренсе Президенты Б. Н. Ельцин исемендәге Урал федераль университеты
* Урал дәүләт тау университеты
* Урал дәүләт педагогия университеты
* Урал дәүләт иҡтисад университеты
* Урал дәүләт урман хужалығы университеты
* Урал дәүләт тимер юлдары университеты
* Урал дәүләт аграр университеты
* Урал дәүләт медицина университеты
* Рәсәй дәүләт профессиональ-педагогия университеты
* Урал дәүләт физик культура университеты
* Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университеты
* Урал дәүләт юридик академияһы
* Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһы (РАНХиГС) филиалы.

# Екатеринбург
## Климат

Ҡала климаты :
| Күрһәткес | Ғин | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Йыл |
| Абсолют максимум, °C | 5,6 | 9,4 | 17,3 | 28,8 | 33,4 | 35,6 | 38,8 | 37,2 | 31,9 | 24,7 | 13,5 | 5,9 | 38,8 |
| Уртаса максимум, °C | −9,1 | −6,8 | 1,0 | 9,8 | 17,4 | 23,0 | 24,4 | 21,1 | 14,5 | 6,8 | −2,8 | −7,9 | 7,6 |
| Уртаса температура, °C | −12,6 | −11,1 | −3,8 | 4,3 | 11,3 | 17,1 | 19,0 | 15,9 | 9,8 | 3,4 | −5,8 | −11 | 3,0 |
| Уртаса минимум, °C | −15,7 | −14,5 | −7,6 | 0,0 | 6,2 | 12,1 | 14,4 | 11,9 | 6,4 | −0,7 | −8,3 | −13,7 | −0,7 |
| Абсолют минимум, °C | −44,6 | −42,4 | −39,2 | −21,8 | −13,5 | −2,3 | 1,5 | −1 | −9 | −26,6 | −39,2 | −46,7 | −46,7 |
| Яуым-төшөм нормаһы, мм | 27 | 20 | 21 | 28 | 50 | 75 | 90 | 73 | 58 | 39 | 33 | 27 | 541 |
| Сығанаҡ: Погода и климат ||||||||||||||

# Екатеринбург
## Транспорт

Екатеринбург — илдең эре транспорт-логистик үҙәге (Кольцово (аэропорт)). Ҡаланың төп аэропорты «Рәсәй аэропорттары» холдингҡа инә («Ренова» составында).

# Екатеринбург
## Дин

* Троицк ғибәҙәтхана, Екатеринбург
* Әрмән сиркәүе
* Протестанттар сиркәүе
* Мәсет , Екатеринбург
* Екатеринбург синагогаһы
# Березовый Овраг

Берёзовый Овраг — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы/Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Меня йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Березовый Овраг
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500412110000039104
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003910
* Бассейн коды — 08.01.05.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бенефистан һуң (хикәйә)

Бенефистан һуң — хикәйә. Антон Павлович Чехов уны 1885 йылда яҙа. Хикәйә «Петербург гәзитенең» 261-се һанында 1885 йылдың 23 сентябрендә А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында сыға.

# Бенефистан һуң (хикәйә)
## Баҫмалар

А. П. Чеховтың «После бенефиса» хикәйәһе «Петербург гәзитенең» 261-се һанында 1885 йылдың 23 сентябрендә А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында сыға.

# Бенефистан һуң (хикәйә)
## Сюжет

Бенефистан һуң «Вѣнецыя» ҡунаҡханаһының бер номерында трагик Унылов һәм артист Тигров ултыра. Улар алдында торған өҫтәлдә араҡы, ҡыҙыл шарап, коньяк һәм сардина балығы. Унылов күтәренке кәйеф менән үҙенең театрҙа сығыш яһауы һәм 123 һум 80 тин аҡса эшләп алыуы тураһында һөйләй.
Аҡса тураһындағы һүҙҙәрҙе ишеткәс, Елецтағы яңыраҡ үлгән олатаһы янына барып килер өсөн Тигров унан бүләккә егерме «талер» һорай, әгәр шул аҡса булмаһа, уға йәйәү китергә тура киләсәген белдерә. Был үтенесте ишеткән Унылов алған аҡсаһының алдан планда тотҡан әйберҙәрҙе һатып алырға аҡсаһы етерме-юҡмы икәнлеген иҫәпләй башлай. Артистар сиратлашып үҙҙәренә һәм театрға нимәләр алырға кәрәк икәнен иҫкә төшөрә. Уныловтың үҙенә пальто һатып алырға кәрәклеген иҫкә төшөргәс, Тигровҡа аҡса ҡалмағаны билдәле була. Тигров Уныловты эгоизмда ғәйепләп: «Әгәр минең аҡсам булһа , һинән йәлләп торо инемме ни? Бер йөҙҙө... өс йөҙҙө... меңде... теләгән тиклем ал! Ата-әсәйемдән миңә ун мең тороп ҡалғайны. Барыһын да актерҙарға таратып бирҙем!..» - ти.
Унылов Тигровҡа егерме һум аҡсаһын бирә. Бынан һуң улар икәүләшеп вокзалға китә. Вокзалда артистар һыра, ҡыҙыл шарап, тәғамлыҡ һатып ала, һәм улар Тигровтың Елецҡа китергә тейешлеген бөтөнләй онота, өҫтәүенә уларға комик Дудкин килеп ҡушыла. Дудкин артистарҙың вокзалда күңел асҡандарына ғәжәпләнә һәм уларҙы башҡа артистар йыйылған «Бель-вю»ға саҡырып алып китә. «Бель-вю»ның счеты Уныловтың барлыҡ бенефис өсөн алған аҡсаһын үҙ эсенә йота .
# Буранов Ғилметдин Мостахетдин улы

Буранов Ғилметдин Мостахетдин улы (1911 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 142-се кавалерия полкы эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Хәбәрһеҙ юғалған.

# Буранов Ғилметдин Мостахетдин улы
## Биографияһы

Ғилметдин Мостахетдин (документтарҙа атаһының исеме ҡыҫҡартылып алынған: Мостах, Мостафа) улы Буранов 1911 йылда Башҡортостандың хәҙерге Баймаҡ районы Ишмөхәмәт (ауылдың икенсе исеме Ҡарамалы) ауылында күп балалы ғаиләлә тыуған. Атаһы Мостахетдин Буранов итексе була. Балалар бәләкәй саҡтан эшкә әрһеҙ булып үҫәләр. Ғилметдин колхозда мал ҡараусы булып хеҙмәт итә. 1941 йылдың 20 авгусында БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. «Память народа» сайтындағы документтарҙан күренеүенсә, ул 142-се кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Әлеге полк 34-се кавалерия дивизияһында булыуы мөмкин, сөнки уның составында ғына 142-се кавалерия полкы бар. 34-се кавдивизияның хәрби ғәмәлдәр осоро — 1941 йылдың 3 авгусынан алып 1942 йылдың 30 июленә тиклем Черкассы өлкәһенән Кременчуг, Полтава, Харьков, Краматорск, Северодонецк йүнәлешендә үтә. Буранов Ғилметдин туғандарына һуңғы хатын 1941 йылдың 15 октябрендә яҙа. Хәрби исемлектәрҙән хәбәрһеҙ юғалыу сәбәпле 1942 йылдың 1 ғинуарында төшөрөлә.

# Буранов Ғилметдин Мостахетдин улы
## Хәтер

Буранов Ғилметдин Мостахетдин улының исеме Баймаҡ районының Хәтер китабына индерелгән.
# Кириллова Мария Яковлевна

Мария Яковлевна Кириллова (1 апрель 1921 йыл — 18 февраль 2019 йыл) — юрист, граждан һәм арбитраж хоҡуғы буйынса белгес; юридик фәндәр кандидаты (1952); Урал дәүләт юридик академияһының гражданлыҡ хоҡуғы һәм процесы кафедраһы профессоры һәм мөдире; «Йыл юрисы» премияһы лауреаты (2015); РФ юғары мәктәптәренең атҡаҙанған хеҙмәткәре, Ватан һуғышы ордены (II дәрәжә) һәм ««Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы» миҙалы кавалеры.

# Кириллова Мария Яковлевна
## Биографияһы

Мария Яковлевна Кириллова 1921 йылдың 1 апрелендә Төмән өлкәһендә ябай эшсе ғаиләһендә тыуған. Атаһы эшсе, әсәһе хужабикә булған. Мәктәпте Маҡтау грамотаһы менән тамамлай, был уға юғары уҡыу йорттарына имтиханһыҙ инеү хоҡуғын бирә. 1940 йылда Мария Кириллова Свердловск юридик институтына уҡырға инә. 1941 йылдың авгусында күп курсташтары кеүек үк ике айлыҡ хәрби радистар курсында уҡый. курстарҙы тамамлғас, инструткор була. Ике йыл Свердовск ради мәктәбендә курсанттарҙы уҡыта. 1943 йылда уға үҙ ирке фронтҡа китеүгә һәм хәрби позицияға эләгеү насип була. Армиянан 1945 йылдың авгусында демобилизациялана. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң институтҡа әйләнеп ҡайта. уны тик яҡшы билдәләренә генә тамамлай. 1952 йылда «Исковая давность по советскому гражданскому праву» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай

# Кириллова Мария Яковлевна
## Эштәре

Кириллова Мария йөҙҙән ашыу ғилми баҫма, шул иҫәптән бер нисә монография, уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәр авторы һәм авторҙашы; нигеҙҙә, милек хоҡуҡтары, ваҡыттың үткәне һәм авторлыҡ хоҡуҡтары менән бәйле проблемаларға махсуслаша:
* Исковая давность. — Москва : Юрид. лит., 1966. — 156 с.
* Гражданский кодекс РСФСР. Часть I : учебно-практическое пособие / Свердловский юридический институт, Кафедра гражданского права; отв. ред. доктор юридических наук, проф. О. А. Красавчиков, ред. коллегия М. Я. Кириллова и др.; авторы пояснений к статьям ГК РСФСР М. И. Брагинский и др. — Свердловск : Средне-Уральское книжное издательство, 1965. — 430 с.
* Договор поставки : Учеб. пособие / М-во высш. и сред. спец. образования РСФСР. Свердл. юрид. ин-т. — Свердловск : Свердл. юрид. ин-т, 1974. — 166 с.
* Развитие советского авторского права : Учеб. пособие / М. Я. Кириллова. — Свердловск : СЮИ, 1982. — 82 с.
* Гражданское право. Ч. 1. Практикум / авт. коллектив: М. Я. Кириллова и др. ; отв. ред. С. А. Степанов. — Екатеринбург : УрГЮА, 2009. — 296 с.; 21 см; ISBN 978-5-7845-0262-9.
* Товарный знак : постатейный комментарий статей 1477—1515 Гражданского кодекса Российской Федерации / Кириллова Мария Яковлевна и др. ; под ред. П. В. Крашенинникова. — Москва : Статут, 2010. — 222 с.; 17 см. — (Комментарии к Гражданскому кодексу Российской Федерации).; ISBN 978-5-8354-0652-4.
* Авторские и смежные с ними права : постатейный комментарий глав 70 и 71 Гражданского кодекса Российской Федерации / Кириллова М. Я. и др.; под ред. П. В. Крашенинникова. — Москва : Статут, 2010. — 478 с.; 17 см. — (Комментарии к Гражданскому кодексу Российской Федерации).; ISBN 978-5-8354-0631-9.
* Сроки в гражданском праве. Исковая давность / М. Я. Кириллова, П. В. Крашенинников. — 3-е изд., испр. и доп. — Москва : Статут, 2016. — 78 с.; ISBN 978-5-8354-1205-1.
# Де-Мойн (округ)

Де-Мойн округы (ингл. Des County Moines) АҠШ-тың Айова штатында урынлашҡан округ. 2000 йылда халыҡ һаны &&&&&&&&&&042351.&&&&&042 351 кеше була. АҠШ халыҡ иҫәбен алыу бюроһы баһалары буйынса 2009 йылда округ халҡы &&&&&&&&&&041058.&&&&&041 058 кеше тәшкил итә. Ҡала округының үҙәге булып тора Берлингтон тора.

# Де-Мойн (округ)
## Тарих

Де-Мойн округы 1834 йылдың сентябрендә ойошторола.

# Де-Мойн (округ)
## Географияһы

АҠШ иҫәп алыу бюроһы мәғлүмәттәренә ярашлы, Де-Мойн округының майҙаны 1077 квадрат километр тәшкил итә.

# Де-Мойн (округ)
## Географияһы
### Төп шосселары

* 34 Шоссе
* 61 Шоссе

# Де-Мойн (округ)
## Географияһы
### Күрше округтары

* Луиза (төньяҡта)
* Ханкок, Иллинойс (көньяҡ-көнсығышта)
* Хендерсон, Иллинойс (көнсығышта)
* Ли (көньяҡта)
* Генри (көнбайышта)

# Де-Мойн (округ)
## Демография

2000 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса округта 42 351 кеше йәшәгән. Уларҙың 23,1 процентын 18 йәшкә тиклемге балалар тәшкил итә, 17,4 % — 65 йәштән өлкән йәштәге кешеләр. 51,4 % халҡын ҡатын-ҡыҙҙар тәшкил итә.
Милли составы түбәндәгесә: 92,9 % аҡ, 4,4 % афроамерикандар, 0,3 % ерле халыҡ вәкилдәре, 0,9 проценты — азиаттар, 2,6 % латин американдар. 1,5 проценттан ашыу халҡы ике йәки бер нисә раса вәкилдәре.
Йән башына уртаса килем округта $19701 тәшкил итә. 14,7 % халыҡтың килеме йәшәү минимумынан түбән. Уртаса йорт хужалығы табышы $43489 тәшкил итә.
Шулай уҡ халыҡтың 85,8 % урта белемгә эйә була, ә 16,0 % юғары белемле.
# Горянка (Держа ҡушылдығы)

Горянка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Держа йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Горянка (Держа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001545
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000154
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Черемшанский Василий Макарович

Василий Макарович Черемшанский (1821—1869) — тыуған айы, көнө, тыуған урыны һәм вафат булған урыны билдәһеҙ) — яҙыусы, иҡтисадсы, географ, тыуған яҡты өйрәнеүсе.

# Черемшанский Василий Макарович
## Биографияһы

* Василий Макарович Черемшанский 1821 йылда тыуған.
* Могилев губернаһының Горыгорецкий агрономия училищеһын тамамлаған.
* Ырымбур, аҙаҡ Өфө семинарияларында ауыл хужалығы буйынса уҡытыусы булып эшләй.

# Черемшанский Василий Макарович
## Ғилми эшмәкәрлеге

В. М. Черемшанский Ырымбур губернаһының бай тәбиғәте, географияһы, климат шарттары, был төбәктә йәшәүсе башҡорт, рус, сыуаш, татар, мари, мордва һәм удмурд халыҡтарының тормош-көнкүреше, хужалыҡтары һәм мәҙәниәттәре хаҡында факттарға бай материалдар туплай. 1859 йылда Өфөлә «Ырымбур губернаһы тасуирламаһы» тигән монографияһын баҫтырып сығара. Уның ҡулъяҙмаһы Дәүләт милек министрлығының бәләкәй алтын миҙалына лайыҡ була. Китапҡа этнограф Сергей Иванович Руденко ла юғары баһа бирә.

# Черемшанский Василий Макарович
## Хеҙмәттәре

* Описание Оренбургской губернии в хозяйственно-статистическом, этнографическом и промышленном отношениях. Уфа, 1859
* Сведения о соляных озерах Челябинского уезда // Сборник статистических, исторических и археологических сведений по бывшей Оренбургской и нынешней Уфимской губерниям, собранных и разработанных в течение 1866-67 гг. Уфа, 1868
* Взгляд на судоходство и рыболовство в Оренбургской губернии // Труды Вольного Экономического Общества. 1954
# Пахом-Юган

Пахом-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Му-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Пахом-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300112115300030527
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303052
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Янг-Яха (Юредей-Яха ҡушылдығы)

Янг-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Юредей-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

# Янг-Яха (Юредей-Яха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300071254
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115307125
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Лямпа (Лобва ҡушылдығы)

Лямпа — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобва йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лямпа (Лобва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011161
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201116
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# XVIII быуат

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
# Ялан торомтайы

?Ялан торомтайы :
Ата ҡош (уңда) һәм ике инә ҡош :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Ыласын һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ыласындар |
| Ырыу: | Ыласындар |
| Төр: | Ялан торомтайы |
Латинса исеме :
Falco naumanni Fleischer, 1818 :
Ареал :
Только размножение
     Круглогодично
     Миграции :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 175646 NCBI 148594 |
Ялан торомтайы (рус. Степна́я пустельга, лат. Falco naumanni) — ыласындар ғаиләһенән ваҡ йыртҡыс ҡош; Рәсәйҙең урта һыҙатында йәшәй, бөжәктәр һәм ваҡ йәнлектәр менән туҡлана торған уртаса ҙурлыҡтағы йыртҡыс ҡош; ыласындар ғаиләһенә ҡараған оҙон осло ҡанатлы, ҡыҫҡа ҡойроҡло, күкшел буҙ һыртлы, ҡыҙғылт һары ҡорһаҡлы, кимереүселәр һәм бөжәктәр менән туҡланған ваҡ йыртҡыс ҡош.
# Сац-Еган

Сац-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының һул ярына тамағынан 779 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Сац-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200037319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203731
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Парфия

Па́рфия — борон Каспий диңгеҙенең көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан биләмә. Б.э.т VI быуаттан алып Искәндәр Зөлҡәрнәйяулап алғанға тиклем ул, Парфия Әһәмәниҙәр дәүләте сатрапияларының береһе булған, артабан селевкиҙәр дәүләте составына ингән, ә беҙҙең эраға тиклемге 250 йылдан беҙҙең эраның 227 йылына тиклем был территорияларҙа Парфия батшалығы булған. Селевкиҙәр дәүләте бөлөнә барған һайын Парфия көсәйә һәм киңәйә. Парфия батшалығы сәскә атҡан осоронда Вавилониянан алып Иран аша Һинд үҙәндәренә тиклем йәйрәп ятҡан. Парфия батшалығы 227 йыл тирәһендә, Сәсәниҙәр дәүләте барлыҡҡа килгәс, йәшәүҙән туҡтай

# Парфия
## Географияһы

Парфия дөйөм һыҙатланышта төньяҡ-көнсығыш Иран һәм Көньяҡ Төркмәнстан менән тура килә. Ул төньяҡтан Ҡараҡом менән сиктәш, биләмәләренә Копетдаг тауҙары һәм көньяҡтан Дәште Кәүир сүлдәре ингән. Уның менән көнбайышта Мидия,төньяҡ-көнбайышта Гиркания, төньяҡ-көнсығышта Маргиана һәм көньяҡ-көнсығышта Арея (Герат оазисы) сиктәш булған. Ул 3 өлкәгә: Астауэна, Парфиена һәм Алаварктикенаға бүленгән булған.
# Нанг-Лемын

Нанг-Лемын — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лямин 2-се йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.

# Нанг-Лемын
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200046188
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204618
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Садиҡов Хәмзә Әғләм улы

Садиҡов Хәмзә Әғләм улы (рус. Садыков Хамза Ахлямович 1922 йыл — ?) — 112 -се Башҡорт каваерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

# Садиҡов Хәмзә Әғләм улы
## Биографияһы

Садиҡов Хәмзә Әғләм улы 1922 йылда Башҡортостандың Өфө ҡалаһында тыуа. Өфөнөң Сталин район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында штаб батареяһы ездовойы булып хеҙмәт итә.
Ездовой Садиҡов Хәмзә Әғләм улы аттарын һәйбәт ҡарағаны һәм арба һәм ғәскәри ҡамыт-дуғалары яҡшы торошта булғаны өсөн 1944 йылдың 1 майында «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Хәрби хәрәкәттәр менән 1000 км маршта ездовой Садиҡов Хәмзә Әғләм улының аттары таушалмай һәм артта ҡалмай, уларҙы яҡшы торошта тотҡаны өсөн 1945 йылдың 12 апрелендә ул «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

# Садиҡов Хәмзә Әғләм улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945)