yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Осиновка (Салауат районы)

Осиновка ауылына (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа — Осиповка) 1876 йылда Өфө губернияһы Златоуст өйәҙенең төрлө волостары һәм Вятка губернияһы крәҫтиәндәре тарафынан нигеҙ һалынған. Иҙелбай ауылы башҡорттары менән килешеү нигеҙендә Айыр йылғаһының уң ярында, Мырҙалар волосы үҙәге Арҡауылдан 10 саҡрымда 23 хужалыҡ урынлаша.
«… үҙ хужалыҡтары өсөн йәшелсә баҡсалары бар. Йорттарына башҡорт урманы утынын яғалар. Йорт малдарын үҙҡулланыуға тоталар, малдары — урындағы тоҡомдан. Ҡайһы берәүҙәр Иҙелбайға көтөүгә тапшыра. Көтөүлек Айыр йылғаһы буйындағы уйһыулыҡта, һыу эсерергә уңайлы. Ауылда 3 тимерлек бар. Көнкүрештә — ҡортсолоҡ, һунарсылыҡ; һәйбәт йылдарҙа бал һатыуҙан 500—600 һум табыш алалар».
| Йыл | хужалыҡтар һаны | кеше һаны |
| 1920 | 51 | 313 |
| 1939 | | 243 |
| 1959 | | 184 |
| 1970 | | 140 |
| 1979 | | 10 |
| 1989 | | - |
Административ-территориаль бүленештә ауыл советтары тип аталған берәмектәр ҡуллана башлағас, Йүрүҙән йылғаһының һул яҡ яры буйлап Арҡауыл ҡаршыһында урынлашҡан 11 ауыл-хуторҙар Кузнецовский ауыл советына берләштерелгән. 1939 йылғы Бөтә халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында теркәлгән ауылдар: Кузнецовская, Алексеевка, Ҡалтай-Алға, Малая Биянка, Ново-Алексеевка, Ново-Рождественский, Осиновка, Разориха, Соколовский, Хисмәт (Хисмятова), Яубүләк. Әлеге көндә Яубүләк ауылы ғына бар. Осиновка — ҡалған ауылдарҙың иң һуңғыһы булып юғалған.
# Оло Сәрмәсән

Оло Сәрмәсән (урыҫ. Большой Черемшан) — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһендә башланып, бер аҙ Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе аша аҡҡандан һуң ҡайтанан Һамар өлкәһе ерҙәренә сығып,уның биләмәләре буйлап аға. Йылға Волгаға тамағынан 1551 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 336 км.

# Оло Сәрмәсән
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000412112100004728
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100472
* Бассейн коды — 11.01.00.004
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

# Оло Сәрмәсән
## Тарихы

XVII быуат аҙағында ғына Оло Сәрмәсәндең үргә ағымындағы ерҙәргә халыҡтар төпләнеп ултыра башлай, сөнки 1736 йылдан байтаҡ алда башҡорттарҙың ерҙәрен һатыу һәм һатып алыу тыйылған була. Мәҫәлән, риүәйәттәр раҫлауынса, Сәрмәсән Түбәләре (Клявлино) ауылына килеп төпләнеүселәр башҡорттарҙан ерҙе телдән килешеү буйынса ғына һатып ала.

# Оло Сәрмәсән
## Этимологияһы

Ғәрәп сәйәхәтсеһе Ибн Фаҙлан (922 йыл) яҙмаларында Булғар иленә барып етеү өсөн уға Джарамсан йылғаһы аша сығырға тура килеүе хаҡында әйтелә. Джарам (иҫке сармат телендә) — «ағыу; ағып торған» мәғәнәһен аңлата.
Ҡайһы бер тарихсылар «Черемшан»ды череместар(мари) менән бәйләй. Ә бит Әхмәтзәки Вәлиди "Ибн Фаҙландың сәйәхәтнамәһе" хеҙмәтендә 922 йылда Башҡорт һәм Булғар илдәре аша хәрәкәт иткән Ибн Фаҙландың был ерҙәрҙә мариҙарҙы осратмауын һыҙыҡ өҫтөнә ала. 1880-се йылдарҙа баҫылып сыҡҡан "Волга Булғарияһы" картаһында көнсығыштараҡ фарази рәүештә Мари (Сярмысъ) олоҫо урынлаштырылған.
Төркиәт ғилеменә таянып фекер йөрөтһәк, Юрматы һәм Сярмысъ, венгрҙарҙың Дъярмат һүҙҙәренең бер тамырҙан булыуын танырбыҙ. Ғалим Р. Кузеев буйынса, юрматылар башҡорттарҙың боронғо уғыр-булғар ҡатламынан ғибәрәт. Әхмәтзәки Вәлидиҙең был хеҙмәтен немец теленән башҡортсаға тәржемә иткән журналист Марат Исмәғилев (Ишембай ҡалаһы): "Булғар дәүерендә Юрматыларҙың (үҙ-үҙҙәрен йәки күршеләре тарафынан) Сюрматсем тип аталыуы бик ихтимал", — тигән фекерҙә. Йәғни Сюрматсемдың өлөшләтә ҡыпсаҡ теленә тәржемәһе — "Сюрматлар", ә ҡыпсаҡ теленә тәржемәһе — Юрматылар булып сыға. Өҫтәүенә юғарыла атап үтелгән картала Оло Сәрмәсән йылғаһы хатта урыҫсала "Б. Сармэсанъ" тип аталған. Тимәк, йылғаның Сәрмәсән атамаһы һәм ҡасандыр уның буйында көн иткән Юрматыларҙың атамаһы араһында бәйләнеш булыуы ихтимал. Ҡайһы бер тарихсылар Сюрмат атамаһының үҙен Сарматтың бер формаһы тип ҡарай.
# Мугута

Мугута — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Булухта йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Мугута
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100007012
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100701
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Таба

Таба — ризыҡ ҡурыу, ҡыҙҙырыу өсөн тәғәйенләнгән һауыт. Ғәҙәттә түңәрәк була. Һаплы, бер-йәки ике тотҡосло булыуы мөмкин. Суйындан, тутыҡмаҫ ҡоростан йәки эмаль менән ҡапланған ҡоростан, алюминийҙан, керамиканан һ.б. материалдарҙан эшләнә. Төрлө материалдарҙан, ҡурған саҡта май сәсрәмәһен өсөн селтәрләп эшләнгән ҡапҡастары ла була. Һуңғы йылдарҙа быяла ҡапҡастар киң ҡулланыла.
Тарихтан күренеүенсә, табаны башҡа материалдарҙан да эшләгәндәр. Мәҫәлән, грузиндарҙың кэци (груз. კეცზე) тип аталған табаһы балсыҡтан йә таштан (талькохлорита) яһалған.
Башҡорттар таба икмәге бешергәндәр (тәбикмәк), ҡурмас ҡурғандар.
Таба шулай уҡ үлсәү берәмеге булараҡ та ҡулланылған. Мәҫәлән, бер таба ҡурмас, өс таба балыҡ, бер оло таба ҡурған бәрәңге.
Хәҙерге заман табалары йыш ҡына политетрафторэтилен («тефлон») менән ҡапланған була, ул ризыҡты көйөп китеүҙән һаҡлай тип һанала, тик был һәр саҡта ла дөрөҫлөккә тап килмәй.

# Таба
## Таба төрҙәре
### Ҡурғыс

Ҡурғыс — киң төплө, ике тотҡосло таба, ул мейестә (духовкала), плитә өҫтөндә бешереүгә лә яраҡлы. Ғәҙәттә тутыҡмаҫ ҡоростан яһала, төбө йылылыҡты тигеҙ бүлә. Тотҡостары утта ҡыҙмай. Ит, балыҡ, йәшелсә быҡтырыу, ҡурыу өсөн ҡулланыла, тотҡостары бәләкәй булғанлыҡтан, ҙур булмаған духовкаға ла һыя.

# Таба
## Таба төрҙәре
### Быҡтырғыс (Сотейник)

Быҡтырғыс — кәстрүл урынына ла, таба урынына ла тотонола ала торған һауыт. Уның ярҙамында төрлө ризыҡ әҙерләп була. Ғәҙәттә, ризыҡты һутлы итеп әҙерләгәргә кәрәк булғанда файҙаланалар. Төбө лә, ҡыры ла ярайһы ҡалын була, шуның өсөн аҙыҡ тигеҙ генә бешә. Быҡтырғыстар бар төр мейестәргә, духовкаларға ла яраҡлы.

# Таба
## Таба төрҙәре
### Вок-таба (Соҡор таба)

Азия аш-һыуы көнкүрешебеҙгә ныҡлап инә барғанлыҡтан, ҡытай милли табаһы ла ҡулланыла башланы. Ярайһы тәрән, сөм соҡор төплө түңәрәк таба. Уның ярҙамында бар төрлө ризыҡ әҙерләргә мөмкин: быҡтырырға, бешерергә, ҡурырға, элмәле рәшәткәһе ярҙамында хатта быуҙа ла бешерергә була. Вок табала бешергәндә туҡтауһыҙ болғатып торорға кәрәк, аҙыҡ һәр саҡ ут иң ҡыҙыу тейгән ергә, соҡорға йыйылып ҡына бара. Табаның төп тәғәйенләнеше — төрлө ҡушылмаларҙы тиҙ генә ҡурып алыу. Ҡытайҙар унда башлыса дөгө йәки йәшелсә, ит, диңгеҙ ризыҡтары ҡушылған туҡмас әҙерләй.

# Таба
## Таба төрҙәре
### Ҡоймаҡ табаһы

Ҡоймаҡлыҡ — ҡамырҙы тимер көрәксектәр ярҙамында тиҙ генә тигеҙләп ебәреп була торған таба. Ҡоймаҡ табаларының сите тәпәшәк (1 см тирәһе) була, ҡул бешмәһен өсөн һабын оҙон итеп эшләйҙәр. Ҡоймаҡ тигеҙ бешһен өсөн төбө ҡалын итеп эшләнә.

# Таба
## Таба менән бәйле һүҙҙәр

Таба икмәге (тәбикмәк); таба һөрткөс; таба тотҡос; табағас.

# Таба
## Таба фольклорҙа һәм әҫәрҙәрҙә

* Ҡоймаҡ тәмле тип табаны ялап булмай (мәҡәл).
* Айбулат… бер таба сөсө икмәк алып китте — Һ. Дәүләтшина, «Ырғыҙ» романы.
# Гурей-Ты-Вис

Гурей-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Силова-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Гурей-Ты-Вис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091094
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009109
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сиримаво Бандаранаике

Сирима́во Бандарана́ике, Сирима́во Ди́ас Бандарана́ике (ҡыҙ фамилияһы Ратва́тте), синг. සිරිමාවෝ රත්වත්තේ ඩයස් බණ්ඩාරනායක, там. சிறிமாவோ ரத்வத்த டயஸ் பண்டாரநாயக்க, ингл. Bandaranaike, Sirimavo (1916 йылдың 17 апреле, Ратнапура — 2000 йылдың 10 октябре, Коломбо) — Шри-Ланка (1970 йылға тиклем Цейлон) премьер-министры (1960—1965, 1970—1977, 1994—2000 йылдарҙа), донъяла премьер-министр булып һайланған беренсе ҡатын-ҡыҙ. Хәрби блоктарға ҡатнашмау, нейтраллек һаҡлау һәм һыйышып тыныс йәшәү сәйәсәте алып бара. Һинд океанында хәрби базаларҙы бөтөрөү өсөн көрәшә.

# Сиримаво Бандаранаике
## Биографияһы

1916 йылдың 17 апрелендә Цейлон доминионының Ратнапура ҡалаһы эргәһендәге Балангод ауылында эре ер биләүсе ғаиләһендә тыуған. Милләте — сингал, дине — буддасылыҡ. Коломбола Изге Бригитта католик мәктәбендә белем ала.
1940 йылда Бөйөк Британия колонияһы администрацияһында эшләгән Соломон Бандаранаикеға (1951 йылдан Цейлонды азат итү фирҡәһе рәйесе, 1956 йылдан Цейлон премьер-министры) тормошҡа сыға. Ире үлтерелгәс (1959), Цейлонды азат итү фирҡәһенең (ЦАИФ, һуңыраҡ Шри-Ланканы азат итеү фирҡәһе, ШЛАИФ) (en) юлбашсыһы, 1960 йылдан фирҡә рәйесе. Был фирҡә 1960 йылдың июлендә уҙған һайлауҙарҙа еңә.
1960-1965 йылдарҙа беренсе мөҙҙәткә премьер-министр итеп һайлана. Шулай итеп, яңа дәүерҙә донъяла хөкүмәт башлығы итеп һайланған беренсе ҡатын кеше булып сыға.
1963 йылда инглиз теле урынына сингал теле дәүләт теле итеп иғлан ителә (бының менән илдәге тамил милли аәҙселеге килешмәй). Сирима́во Бандарана́ике хөкүмәт башында сағында (1972 йылда) илдең яңы конституцияһы ҡабул ителә, Бөйөк Британия милләттәр берҙәмлеге доминионынна бойондороҡһоҙ Шри-Ланка демократик социалистик (буддасыл) йөмһүриәтенә әйләнә.
2000 йылдың авгусында 84 яшендә хөкүмәт башлыгы вазифаһынан киткәнгә тиклем ул, илдәге сәйәси хәлдәргә бәйле, дәүләт кимәлендә бер нисә тапҡыр вазифаһынан да бушатыла, яңынан хакимиәткә ҡайта . 2000 йылдың 10 октябрендә, һайлау округынан ҡайтып барғанда, йөрәк өйәнәгенән вафат була.

# Сиримаво Бандаранаике
## Ғаиләһе

Ире Соломон Бандаранаике (1899-1959), Шри-Ланка премьер-министры (1956-1959).
* ҡыҙы Чандрика Кумаратунга (29.06.1945), Шри-Ланка премьер-министры ("1994"), Шри-Ланка президенты ("1994-2005").
* улы Анура Бандаранаике(1949-2008) , Шри-Ланка парламенты рәйесе (2000-2001), федерацияһы сит ил эштәре министры (2005).
* ҡыҙы Сунехра (1943), фонд рәйесе.

# Сиримаво Бандаранаике
## Хәтер

Шри-Ланка баш ҡалаһы Коломбо халыҡ-ара һауа яланына Бандаранаике исеме бирелгән
# Шантацара

Шантацара — Рәсәйҙәге йылға, Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Лаба йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Шантацара
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020000712108100003465
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100346
* Бассейн коды — 06.02.00.007
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Юлбашсы ҡатынында (хикәйә)

Юлбашсы ҡатынында — хикәйә. Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1885 йылда яҙылған. Тәүге тапҡыр 1885 йылдың 9 февралендә «Осколки» журналының 219-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.

# Юлбашсы ҡатынында (хикәйә)
## Баҫмалар

А. П. Чеховтың «Юлбашсы ҡатынында» хикәйәһе 1885 йылда яҙылған, 1885 йылдың 9 февралендә «{0}Осколки{/0}» журналының 219-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. 1886 йылда А. Ф. Маркс нәшер иткән «Пестрые рассказы» йыйынтығына индерелә.
Чехов тере саҡта хикәйә венгр, немец, серб-хорват, француз һәм чех телдәренә тәржемә ителә.

# Юлбашсы ҡатынында (хикәйә)
## Тәнҡит

Цензор Энгельгардт 1887 йылда хикәйә тураһында : «Автор мәрхүмгә йыназа уҡыу һәм унда ғибәҙәт ҡылыу тураһында бер ни тиклем түбәнәйтеп һөйләй һәм иҫерек рухани һәм дьяконды һүрәтләй. Был хикәйә халыҡ уҡыуына бармай...»{0}[13]{/0}} (1936)
Тәнҡитсе К. Арсеньев: ««У предводительши», «Оба лучше», «Пересолил», «Комик» хикәйәләре бик матур ғына; бында комизм сығанағы контраслыҡта ҡоролған, ә сәсенән һөйрәп килтерелмәгән, тулыһынса тәбиғи һәм тормошсан» - тип яҙа.

# Юлбашсы ҡатынында (хикәйә)
## Сюжет

Һәр йыл һайын изге Трифон көнөндә элекке өйәҙ юлбашсыһы Трифон Львович Завзятовтың тол ҡатыны, Любовь Петровна, спиртлы эсемлекте күп эскәнлектән вафат булған иренә йыназа уҡыта. Йыназаға бөтә өйәҙ кешеләре, шул иҫәптән хәҙерге «юлбашсы Хрумов, земство управаһы рәйесе Марфуткин, мотлаҡ, мәжбүри ағза Потрашков, участок мировойҙары, исправника Кринолинов, ике становой, земство табибы Дворнягин», килә. Йыназа Завзятов йортонда үткәрелә. Уйға батҡан ҡунаҡтар «бер күтәреүҙә бер бутылка шампанды тын да алмайса эскән һәм маңғайы менән көҙгөләрҙе ватҡан» Завзятовты иҫтәренә төшөрә.
Йыназа аҙағында хужабикә ҡунаҡтарҙы ашап алырға саҡыра. Иртәнге аш-һый өҫтәле шул тиклем мул, бай, шунлыҡтан дьякон Конкордиев йыл һайын башын сайҡап: «Тәбиғиҙән шул тиклем өҫтөн! Был, отец Евмений, кешеләргә әҙерләнгән аш түгел, ә аллаларға ҡорбанға килтерелгән аш»,-ти. Урындағы фауна һәм флорала ниндәй ашарлыҡ әйбер булһа, шуларҙың барыһы ла өҫтәлгә ҡуйылған. Ғәҙәттәгенән тышы - спиртлы эсемлектәрҙең өҫтәлдә булмауы, сөнки Любовь Петровна өйөндә ирен һәләк иткән кәрт һәм спиртлы эсемлектәр тотмаҫҡа ант иткән.
Һыйланыу барышында ҡунаҡтар даими рәүештә алғы бүлмәгә сығып инә — кем ҡулъяулыҡ алырға, кем аттарын ҡарарға, кем яңы ғына арзан хаҡҡа һатып алған тунын башҡаларға күрһәтергә. Ҙур бүлмәгә барыһы ла бик күтәренке күңел менән кире инә. Тундарҙы ҡарарға сыҡҡан ҡунаҡтарҙан һуң лакей Микешка алғы бүлмәнән йәшерен генә тышҡа биш бушаған бутылка йыйып сығара.
Кис, ҡунаҡтар таралышып бөткәс, Любовь Петровна әхирәтенә хат яҙырға ултыра. Хатында ул бик данлыҡлы итеп спиртһыҙ ғына йыназа үткәреүе һәм ҡунаҡтарын һыйлауы тураһында яҙа. Ҡунаҡтары уның менән хушлашҡанда шул тиклем уға ҙур рәхмәттәр әйтеп бөтөрә алмай хәлдән тая, исправник уға шиғырын һөйләп бөтөрөргә көсө етмәйенсә тулҡынланыуҙан хатта ауып китә, «мировой съезд рәйесе Алалыкин үҙен бик ныҡ насар тойғанлыҡтан, ике сәғәт буйына хәрәкәтһеҙ, аңына килә алмай диванда аунап ята», отец Евмений оҙаҡ итеп ысын күңелдән әллә нисек аңлайышһыҙ ләпелдәй.
# Полуденная (Частая ҡушылдығы)

Полуденная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Частая йылғаһының уң ярына тамағынан 2,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Полуденная (Частая ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101012111100015179
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101517
* Бассейн коды — 10.01.01.010
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Татра милли паркы

Татра милли паркы (пол. Tatrzański Park Narodowy) — милли паркы, Польшаның көньяҡ өлөшөндә, Словакия сигендә урынлашҡан. Словакияның шул уҡ исемле милли паркы менән берҙәм тәбиғәтте һаҡлау территорияһынн барлыҡҡа килтерә.

# Татра милли паркы
## Тарих

Милли парк 22 мең гектар майҙанда 1954 йылда үҙенсәлекле Татра тауҙары ландшафтын һаҡлау өсөн булдырылған. 1993 йылда Татржан милли паркы уның менән сиктәш Словак милли паркы менән бергә ЮНЕСКО-ның биосфера ҡурсаулығы статусын алған.

# Татра милли паркы
## Географияһы

Милли парк территорияһында Польшаның иң юғары тау түбәһе — Рысы урынлашҡан, уның бейеклеге диңгеҙ кимәленән 2499 метр тәшкил итә. Паркта 650-гә яҡын мәмерйә бар, уларҙың араһында Велка-Снежка мәмерйәләр системаһы иң оҙоно (яҡынса 18 км) һәм донъяла иң тәрәне (814 м тиклем). Парк биләмәләрендә бер нисә йылға һәм яҡынса 30 тау күлдәре урынлашҡан, шуларҙың иң эреһе — Морске-Око (0,349 км2). Иң ҙур шарлауыҡ — Велка-Сиклава, бейеклеге 70 метр тәшкил итә.

# Татра милли паркы
## Флора һәм фауна

1250 метр бейеклектә пихта һәм ҡайын урмандары өҫтөнлөк итә, ә уларҙан бейектә — шыршы урманы. 1800 метр билдәһенән юғарыраҡ альп туғайҙары. Паркта альп байбағы, серна, бөркөт, өкө йәшәй.
# Коноваловка (Тура ҡушылдығы)

Коноваловка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура (№1070 исемһеҙ күл) йылғаһының уң ярына тамағынан 596 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Коноваловка (Тура ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200005995
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200599
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иршат (исем)

Иршат — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Иршат исеме бар.

# Иршат (исем)
## Этимологияһы

Иршат исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Юл күрһәтеүсе, башлыҡ тигәнде аңлата.

# Иршат (исем)
## Билдәле кешеләр

Фәхретдинов Иршат Юнир улы (1 февраль 1965 йыл) — отставкалағы хәрби хеҙмәткәр, дәүләт эшмәкәре, ғалим-хоҡуҡ белгесе. Афған һуғышында һәм Төньяҡ Кавказдағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы. Запастағы полковник. Рәсәй Федерацияһының 5-се һәм 6-сы саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. Юридик фәндәр кандидаты. Ҡыҙыл Йондоҙ (1988), Салауат Юлаев (2013) ордендары кавалеры, 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән (2014).
Вәлиев Иршат Ғәли улы (1 август 1928 йыл — 12 октябрь 1997 йыл) — башҡорт театр актёры. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1984). 1955 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.
Теләүембәтов Иршат Әнүәр улы (26 март 1962 йыл) — башҡорт журналисы, политолог, яҙыусы. Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Яҙыусылар союздары ағзаһы.
Сиражетдинов Иршат Фәрит улы (19 июнь 1954 йыл — 15 декабрь 2012 йыл), режиссёр. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989).

# Иршат (исем)
## Атаһының исеме

Ғәйнетдинова Гөлшат Иршат ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы Фазлитдинова 1992 йылдың 28 авгусы, Рәсәй, Башҡортостан, Белорет) — кроста һәм оҙон дистанцияға йүгереү менән шөғөлләнеүсерәсәй еңел атлетика спортсыһы. Өс тапҡыр рәсәй чемпионы. Йәштәр араһында европа чемпионы (2013). Рәсәй спортының халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
Игелекова Айгөл Иршат ҡыҙы — Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. 2015 йылда заняла 1 место на городском этапе Всероссийского конкурса Бөтә Рәсәй «Йыл уҡытыусыһы» һөнәри конкурсының ҡала этабында 1-се урын, ә республика этабында — финалист булды.

# Иршат (исем)
## Ауылдар

Иршат (рус. Иршат) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.
# Маргала (Катунь ҡушылдығы)

Маргала — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 467 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Маргала (Катунь ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100004028
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100402
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ибраһимов Рәхим Кирәй улы

Ибраһимов Рәхим Кирәй улы (15 август 1904 йыл — 20 декабрь 1971 йыл) — Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1937—1946 йылдарҙа БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты һәм БАССР Юғары Советы Президиумы (1938 йылдан) Рәйесе. СССР-ҙың, РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың 1-се һәм 2-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Ленин (1944), Ҡыҙыл Йондоҙ (1936) һәм «Почёт Билдәһе» (1949) ордендары кавалеры.

# Ибраһимов Рәхим Кирәй улы
## Биографияһы

Рәхим Кирәй улы Ибраһимов 1904 йылдың 15 авгусында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үҫәргән волосының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы) Этҡол ауылында тыуған. 1929 йылда Ҡазан ҡалаһындағы Татар Үҙәк башҡарма комитеты исемендәге берләштерелгән татар-башҡорт хәрби мәктәбен тамамлай. 1929—1937 йылдарҙа Стәрлетамаҡта һәм Бәләбәйҙә Ҡыҙыл Армия сафында взвод, рота, батальон командиры, полк командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Хәрби хеҙмәттәге уңыштары өсөн 1936 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 1930 йылдан алып ВКП(б) ағзаһы.

# Ибраһимов Рәхим Кирәй улы
## Дәүләт эшмәкәрлеге

* 1937—1938 йылдарҙа БАССР Үҙәк башҡарма комитеты Рәйесе вазифаһын башҡарыусы.
* 1938—1946 йылдарҙа БАССР Юғары Советы Президиумы Рәйесе.
* 1946—1953 йылдарҙа БАССР-ҙың Аҙыҡ-түлек сәнәғәте министры булып эшләй.
Рәхим Кирәй улы Ибраһимов — Башҡорт кавалерия дивизияһын ойоштороусыларҙың береһе. СССР Юғары Советы депутаты (1937—1946), РСФСР Юғары Советы депутаты (1938—1947), БАССР Юғары Советы депутаты (1938—1951) итеп һайлана. Дәүләт хеҙмәтендәге ҡаҙаныштары өсөн Ленин (1944), Ҡыҙыл Йондоҙ (1936) һәм «Почёт Билдәһе» (1949) ордендары менән бүләкләнә.
1971 йылдың 20 декабрендә Өфөлә вафат була.

# Ибраһимов Рәхим Кирәй улы
## Бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1936)
* Ленин ордены (1944)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1949)

# Ибраһимов Рәхим Кирәй улы
## Хәтер

* Ейәнсура районының Этҡол ауыл мәктәбе Рәхим Ибраһимов исемен йөрөтә. Уҡыу йортонда билдәле дәүләт эшмәкәренең тормошона һәм эшмәкәрлегенә арналған музей булдырылған.
* Өфө ҡалаһының Коммунистик урамындағы Рәхим Кирәй улы Ибраһимов йәшәгән 75-се йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.