yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ҡыям

Ҡыям (ғәр. قيام‎ — »баҫып тороу; баҫыу; күтәрелеү"; рус. Кия́м) - намаҙҙың ҡушма өлөшө. Намаҙ баҫып тороп уҡыла башлай, ә йыназа намаҙында ул тик аяғөҫтө генә башҡарыла.
Йыназа намаҙы уҡығанда, намаҙҙың башынан аҙағына тиклем доға ҡылыусылар аяғөҫтө тора һәм доғалар уҡый. Намаҙҙа оҙаҡ тора алмаған ауырыуҙарға ултырып йәки ятып намаҙ ҡылырға рөхсәт ителә.

# Ҡыям
## Ҡөрьәндә

Ҡыям намаҙға ҡағылышлы Ҡөрьәндә телгә алына: {{Коран/Цитата |«Йола намаҙҙарын ваҡытында ҡылыуға һәм урталыҡтағы намаҙ ҡылыуға иғтибарлы булығыҙ. Аллаһ алдында буйһоноусан рәүештә баҫып тороғоҙ» .

# Ҡыям
## Ҡыям эшләү

Ҡыям намаҙ башында башҡарыла. Намаҙ ҡылыусылар ҡиблаға ҡарап баҫа, намаҙға ниәт һәм тәкбир әйтә. Тәкбирҙан һуң ғибәҙәт ҡылыусылар ҡулдарын кендек өҫтөнә һала (хәнәфи, шәфиғи һәм хәнбәли мәҙһәб мәҙһәбтәрендә ҡулдарҙы ҡорһаҡ тирәһенә ҡуйыу сөннәт) һәм әл-Фатиха сүрәһен уҡый, әл-Фәтиха сүрәһенән һуң беренсе һәм икенсе рәкәғәттәрҙә башҡа бер сүрә йәки Ҡөрьән аяттары уҡыла.
Һәр рәҡәғәттә намаҙ ҡылыусылар, ҡыҫҡа доға уҡып, билдән бөгөлөп баш эйә (руҡуғ). Бынан һуң намаҙ уҡыусы йәнә «Рәббән үә ләкәл-хәмдү» һүҙҙәрен әйтеп, турая, бер аҙ туҡтап торғандан һуң, сәждә ҡыла.
# Ивановка

Ивановка һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.

# Ивановка
## Мәҡәләләр

* Ивановка (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
* Ивановка (Баҡалы районы) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл.
* Ивановка (Бишбүләк районы) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл.
* Ивановка (Ғафури районы) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл.
* Ивановка (Дәүләкән районы) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл.
* Ивановка (Ейәнсура районы) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
* Ивановка (Көйөргәҙе районы) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл.
* Ивановка (Краснокама районы) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл.
* Ивановка (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл.
* Ивановка (Мәләүез районы) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл.
* Ивановка (Стәрлебаш районы) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл.
* Ивановка (Тәтешле районы) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл.
* Ивановка (Фёдоровка районы) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл.
* Ивановка (Хәйбулла районы) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.
# Генерал Михаил Скобелев һәйкәле (Мәскәү)

Генерал Михаил Скобелев Дмитриевич һәйкәле — Мәскәү ҡалаһында 2014 йылда рус хәрби етәксеһе, батыр рус-төрөк һуғышында 1877—1878 йылдарҙағы урыҫ-төрөк һуғышы батыры, инфантерия генералы Михаил Скобелев Дмитриевичҡа ҡуйылға һәйкәл.

# Генерал Михаил Скобелев һәйкәле (Мәскәү)
## Һәйкәл тураһында

Һәйкәл урынына ҡуйылған генерал скобелев проект Совет власы ваҡытында юҡ сығарылған генерал Скобеев һәйкәле урынына яңы һәйкәл ҡуйыу ппроекты 2007 йылда барлыҡҡа килә һәм, шул уҡ йылда Мәскәү мэрияһы иң яҡшы эскизға конкурс үткәрә, әммә ул саҡта аҡса етмәү арҡаһында проект тормошҡа ашырылмай ҡала. Бер нисә йылдан һуң Рәсәй хәрби-тарихи йәмғиәте һәйкәл ҡуйыу өсөн халыҡ араһында иғәнә йыйыу ойоштора.
Монументтың авторы — Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы Александр Иулианович Рукавишников. Скобелев һәйкәл скульптураһы генералды ҡулына яланғас шашка тотоп атта ултырған итеп һүрәтләй. Һәйкәлдең гранит пьедесталы менән дөйөм бейеклеге 8 метр тәшкил итә.атын ултырған. Уны урынлаштырыу урыны итеп Мәскәүҙең Вернадский проспектындағы Рәсәй федерацияһы ҡораллы көстәре генераль штабының хәрби академияһы яны һайлана.
Һәйкәл асыу тантанаһы 2014 йылдың 9 декабрендә үтә. Тантанала Рәсәй Федерацияһы президенты хакимиәте етәксеһе Сергей Борисович Иванов, Рәсәй Федерацияһының мәҙәниәт министры, Рәсәй хәрби-тарихи йәмғиәте рәйесе Владимир Ростиславович Мединский, Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Владимир Евгеньевич Чуров ҡатнаша.
# Казачка (Симаховка ҡушылдығы)

Казачка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Симаховка йылғаһының һул ярына тамағынан 3,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Казачка (Симаховка ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем, Тверца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100612110000001576
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000157
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Цветкова Елена Яковлевна

Цветкова Елена Яковлевна (ҡыҙ фамилияһы — Барсова; 10 (22) февраль 1871 йыл — июль 1929 йыл) — опера йырсыһы (лирик-драматик сопрано), музыка педагогы.

# Цветкова Елена Яковлевна
## Биографияһы

Елена Яковлевна Цветкова 1871 йылда Өфө ҡалаһында дин әһеле ғаиләһендә тыуа. Өфө музыка түңәрәге концерттарында ҡатнаша. 1892 йылда Мәскәү консерваторияһын (Е. Лавровская класы) ҙур көмөш миҙал менән тамамлай.
1892—1893 йылдарҙа Мәскәүҙә И. Прянишников етәкселегендәге Рус опера ширҡәте составында йырлай. 1893 йылдың апрелендә Ҙур театр сәхнәһендә дебюты үтә, әммә, ҙур уңыш ҡаҙаныуына ҡарамаҫтан, труппаға ҡабул ителмәй. 1893йылда Житомирҙа һәм башҡа ҡалаларҙа сығыш яһай. 1896—1898 йылдарҙа Мәскәү С. Мамонтовтың шәхси рус операһында (Солодовников театры) сығыш яһай, 1898—1903 йылдарҙа — Мәскәү ҡалаһының Шәхси рус операһы ширҡәтендә, 1904—1911 йылдарҙа — Мәскәүҙә С. Зимин операһында.
Түбәнге Новгородта (1896, 1907), Петербургта (1899), Киевта (1902, М. Бородай антрепризында; 1911—1912), Ҡырымда гастролдәрҙә була.
Тамағы ауыртыуы сәбәпле, 1917 йылда сығыш яһай алмай.
1912 йылда С. Зимин операһының йәш йырсыларын уҡыта, 1919—1925 йылдарҙа — Н. В. Лысенко исемендәге Киев музыкаль-драматик институтында, 1920 йылда — Киев консерваторияһында. 1925 йылда Минск ҡалаһының музыка училищеһында, аҙаҡтан — Мәскәү музыка училищеларында белем бирә.

# Цветкова Елена Яковлевна
## Биографияһы
### Ғаиләһе

Ире — В. А. Цветков (1866—1933), опера йырсыһы, Мәскәү һәм Киев консерваториялары профессоры.

# Цветкова Елена Яковлевна
## Ижады

1891 йылда студентка булған саҡта уҡ, Ҙур театр сәхнәһендә «Фиделио» операһынан Марцелина партияһын башҡара. Тигеҙ, һығылмалы, яғымлы һирәк булған нескә, йылы тембрлы тауышҡа эйә була. Уны «опера Ермолова»һы тип атайҙар. Шулай уҡ меццо-мопрано партияларын башҡара; репертуарында 63 опера партияһы була.

# Цветкова Елена Яковлевна
## Ижады
### Дискографияһы

1910—1912 йылдарҙа «Пате» фирмаһы (Мәскәү, Петербург) Е. Цветкова башҡарған 10 әҫәрҙе (ариялар, романстар, дуэттар) грампластинкаға яҙҙыра.
# Кулым-Я

Кулым-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Огур-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Кулым-Я
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027308
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302730
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Омыдзь

Омыдзь — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 292 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.

# Омыдзь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000018938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001893
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Иҙел буйы ҡыпсаҡ телдәре

Иҙел буйы ҡыпсаҡ телдәре (рус. поволжско-кыпчакские языки, «болғар-ҡыпсаҡ телдәре, урал-ҡыпсаҡ телдәре, төньяҡ-ҡыпсаҡ телдәре») — ҡыпсаҡ төркөмөнә ингән телдәр төркөмсәһе. Был төркөмсәгә татар һәм башҡорт телдәре инә. Был һөйкәлеш диалекттар континуумы булып килә (мәҫәлән, башҡорт теленең көнбайыш диалекты татар теленең үҙәк диалектына оҡшаш, татар теленең типтәр диалектында башҡорт теле сифаттары бар). Себер татарҙары һөйләшә торған телде үҙаллы тел тип һанарға мөмкин. Үҙаллылыҡ сифаттары мишәр диалектында ла бар. Волга-ҡыпсаҡ телдәренең берлеге барлыҡ ғалимдар тарафынан да ҡабул ителмәй. О. А. Мудрак татар телен «һары-ҡыпсаҡ», башҡорт телен ноғай-ҡыпсаҡ төркөмсәһенә индергән. Шунан Мудрак был классификациянан баш тартҡан, әмма хәҙерге ваҡытта Анна Дыбо шул ҡарашта тора.

# Иҙел буйы ҡыпсаҡ телдәре
## Үҙенсәлектәре

Иҙел буйы ҡыпсаҡ телдәре башка көнбайыш-ҡыпсаҡ телдәреннән элегерәк барлыкка килгән һәм көнчсығыш-ҡыпсаҡ телдәре белән бәйләнештәре күберәк. Төркемсәнең төп үҙенсәлеге — и/е, у/о, ү/ө һәм уларҙың киреһенсә алмашыныуы:
| Боронғо төрки | Башҡорт | Татар |
| тез | тиҙ | тиз |
| тоз | туҙ | туз |
| көз | күҙ | күз |
| туз | тоҙ | тоз |
| бурун | морон | борын |
| дил | тел | тел |
| түн | төн | төн |
Әмма себер-татар, мишәр һөйләштәрендә һәм башҡорт теленең ҡайһы бер диалекттарында был күсмә хәрәкәт юҡ. Үҙенсәлектәр морфологияла ла осрай: мәҫәлән, ҡылымдың өсөнсө зат берлек һанындагы төрләнеше: тат. бара, башҡ. бара, ҡаҙ. барады, кырғ. барат.
Башҡорт һәм татар теле бик оҡшаш, әмма айырмалары ла бар (түбәндәге үрнәктәҙнең беренсеһе — башҡортса, икенсеһе — татарса, өсөнсөһө — ҡаҙаҡса):
* беренсе ижектә башҡортса «ә», татарса «и» булыуы (реализацияһы): кәрәк — кирәк — керек, кәм — ким — кем, тәрән — тирән — терең, кәңәш — киңәш — кеңес;
* башҡортса ыу, еү, татарса у, ү реализацияһы: һыу — су — су, тыуыу — туу — туу, эсеү — эчү — iшу, бешеү — пешү — пiсу;
* башҡорт телендә тартынҡы өндән башланған һүҙ башына о, у ҡушылыуы (протеза): ысын — чын — шын, ыласын — лачын — лашын;
* е-җи алмашыныуы: ете — җиде — жети, ер — җир — жер, еҙ — җиз — жез;
* с-ч алмашыныуы: сәй — чәй — шай, бесәй — песи — мысық;
* һ-с алмашыныуы: һары — сары — сары;
* ҫ-с, ҙ-з, д алмашыныуы: ярҙам — ярдәм — жәрдем, ҡырҙа — кырда — қырда (ҡаҙаҡса қыр һүҙе әҙ генә күтәренке көтөүле урын);
* һүҙ башындағы яңғырау-һаңғырау өндәр алмашыныуҙары: ете — җиде — жети, бесәй — песи — мысық
Шулай уҡ башҡа айырмалар ҙа бар.

# Иҙел буйы ҡыпсаҡ телдәре
## Үҙенсәлектәре
### Диалекттар

Башҡорт теленең төп диалекттары:
* көнсығыш;
* төньяҡ-көнбайыш;
* көньяҡ.
Татар теле ике төп диалекттан тора:
* урта (казанлы);
* көнбайыш (мишәр);
Сыбыр теле йә айырым тел, йә татар теленең көнсығыш диалекты итеп ҡарала. Сыбыр теленең диалекттары:
* тубыл—иртыш;
* бараба;
* том.
# Туҡай районы

Туҡай районы (рус. Тукаевский район) — Татарстан Республикаһының төньяҡ-көнсығышындағы муниципаль район. Район хакимиәте башлығы — Хөрмәтуллин Таһир Нурулла улы.

# Туҡай районы
## География

Туҡай районының майҙаны — 1744 км². Диңгеҙ кимәленән уртаса бейеклеге — 245 метр.

# Туҡай районы
## География
### Махсус һаҡланыулы тәбиғи территориялар

«Түбән Ҡама» һәм «Боровецк шишмәләре» милли парктары.

# Туҡай районы
## Тарихы

Район 1930 йылда Яр Саллы районы булараҡ ойошторола. РСФСР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 20 апрель Указы менән район атамаһы Туҡай районы итеп үҙгәртелә.

# Туҡай районы
## Административ-территориаль төҙөлөшө

* Әймәкәй ауыл советы
* Бәтке ауыл советы
* Биклән ауыл советы
* Бойырған ауыл советы
* Борҙо ауыл советы
* Иштирәк ауыл советы
* Ҡалмаш ауыл советы
* Калмия ауыл советы
* Князь ауыл советы
* Комсомолсы ауыл советы
* Круглое Поле ауыл советы
* Күзәкәй ауыл советы
* Кесе Шилнә ауыл советы
* Мәләкәс ауыл советы
* Мусабай-Завод ауыл советы
* Түбән Һыуыкһыу ауыл советы
* Яңа Троицкий ауыл советы
* Сәмәкәй ауыл советы
* Иске Абдул ауыл советы
* Иске Дөрөш ауыл советы
* Теләнсе-Тамаҡ ауыл советы
* Шилнәбаш ауыл советы
* Яңы Бүләк ауыл советы
# Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы

Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы (22 ғинуар 1939 йыл) — ғалим-геолог, дәүләт һәм нефть сәнәғәте эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1992—1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Геология һәм ер аҫтын файҙаланыу буйынса дәүләт комитеты рәйесенең 1-се урынбаҫары. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1976), техник фәндәр докторы (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы ер аҫтын тикшереүсеһе (2009), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1987).

# Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы
## Биографияһы

Эрнст Мирсаяф улы Юлбарисов 1939 йылдың 22 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Архангел районы Муллаҡай ауылында тыуған. Үҙ районындағы мәктәпте уурта белем алғас, Мәскәү дәүләт университетына уҡырға инә һәм уны 1962 йылда тамамлай.
1962—1965 йылдарҙа «Туймазынефть» нефть етештереү идаралығында геолог булып эшләй.
1974—1978 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһендә төркөм етәксеһе, үҙәк ғилми-тикшереү лабораторияһының бүлек етәксеһе, өлкән геолог була.
1978—1980 йылдарҙа Ангола Халыҡ Республикаһының Нефть министрлығында баш инженер-консультант булып эшләй.
1980—1986 йылдарҙа Башҡортостан нефть сәнәғәте ғилми-тикшеренеү институтының микробиология секторы мөдире.
1986—1988 йылдарҙа нефть сығарыуҙы микробиология методтары менән арттырыу лабораторияһы мөдире.
1988—1992 йылдарҙа НПО «Союзнефтеотдача» ойошмаһының нефть ҡатламдарының нефть биреүен биотехнология ысулы менән арттырыу бүлеге мөдире.
1992 йылдан алып Башҡортостан Республикаһының Геология һәм ер аҫтын файҙаланыу буйынса дәүләт комитеты рәйесенең 1-се урынбаҫары.
Эрнст Мирсаяф улы Юлбарисов нефть ятҡылыҡтарынан нефть алыуҙы арттырыуҙа микробиология методтарын һынау һәм уны эшкә индереүҙе теоретик нигеҙләү йүнәлешен өйрәнеүсе ғалим-геолог. 2002—2007 йылдарҙа ул Өфө дәүләт нефть техник университетында уҡыта.
2019 йылда ул төҙөгән «Урыҫса-башҡортса геология терминдары һүҙлеге» донъя күрә.

# Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы
## Ғилми хеҙмәттәре

* Нетрадиционные источники получения углеводородов. М., 1991 (соавт)
* Биогеотехнология бурения, увеличения нефтеотдачи и защиты окружающей среды. Минск, 1998 (соавт.
* Геологические основы микробиологического метода повышения нефтеотдачи пласта с высоковязкой нефтью (на примере Арланского месторождения). Уфа, 2002.
# Лютенка

Лютенка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сестра йылғаһының уң ярына тамағынан 73,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Лютенка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003356
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000335
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Индурта

Индурта — Тушетияла Алазань үҙәнендә Омало ауылынан яҡынса 20 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан ауыл.
Ауылда өс тиҫтәнән ашыу бина иҫәпләнә, уларҙың күпселеге хараба хәлендә. Һәр диуарҙың бейеклеге яҡынса 1-1,3 метрға етә. Цоватисцкали йылғаһы ауылдан алыҫ түгел урынлашҡан, уның һул ҡушылдығы тарлауыҡта ята. Тау түбәһендә өс замок урынлашҡан, өсөһө лә сланецтан төҙөлгән һәм бер-береһенә яҡын тора.
Ике замок сағыштырмаса аҙ зыян күргән, беренсе замок биш ҡатлы, өҫкә ҡарай тарайған. Ҡыйығы һәм түшәмдәре , өсөнсө ҡатының төньяҡ стенаһының байтаҡ өлөшө зыян күргән. Бина стена менән ике тигеҙ булмаған өлөшкә бүленә. Көнбайыш келәте көнсығыш келәткә ҡарағанда ике тапҡырға тиерлек ҙурыраҡ. Икенсе замок ауылдың көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Ул XVII-XVIII быуаттарға ҡарай, өс ҡаты бар, икенсе ҡатының стеналары штуктаруланған. Некрополь ҡаялы убаның төньяҡ-көнсығыш һәм көнбайыш битләүендә урынлашҡан. Ул урта быуатҡа ҡарай.
Грузияның Дәүләт музейы Тушети археология экспедицияһы тарафынан ҡәберлектәрҙә археологик ҡаҙыныуҙар үткәрелә, етәксеһе Р. Долаберидзе. Ҡәберлектәрҙең береһендә бронза ҡулса һәм йөн туҡыма фрагменты табылған, ерләү йолаһы христиан динендә башҡарылған.
# Буредан-Ю

Буредан-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Силова-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Буредан-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112103000091056
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103009105
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Сисимка

Сисимка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/Еділ/1804/693/229/67/4 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Сисимка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100612111100010713
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101071
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Етчуга

Етчуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Етчуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000035664
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003566
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Новосёлка (Яхрома ҡушылдығы)

Новосёлка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яхрома йылғаһының һул ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Новосёлка (Яхрома ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003912
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000391
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Урал дәүләт педагогия университеты

Урал дәүләт педагогия университеты рус. «Уральский государственный педагогический университет»(УрГПУ) — федераль дәүләт юғары белем биреү бюджет учреждениеһы, 1930 йылда нигеҙ һалынған булған, Уралдағы донъялағы иң элекке юғары уҡыу йорттарының береһе.
2007 йылда «Тәрбиәлә инновациялар» проекты экспертизаһы һөҙөмтәһе буйынса инновация предприятиеһв статусын ала, 2010 һәм 2012 йылдарҙа был исемгә лайыҡ икәнен иҫбатлай.
Урал дәүләт педагогия университеты белем биреү хеҙмәте күрһәтеүгә мөҙҙәте сикләнмәгән лицензиға эйә (серия 90Л01 № 0009289) , шулай уҡ төп һөнәри программалар эшмәкәрлегенә дәүләт аккредитацияһы алған (серия 90А01 № 0003145).

# Урал дәүләт педагогия университеты
## Иҫәрмәләр

* ↑ Единый Государственный Реестр Юридических Лиц, ЕГРЮЛ
* ↑ Лицензия на осуществление образовательной деятельности (билдәһеҙ). 2019 йыл 31 май архивланған.
* ↑ Свидетельство о государственной аккредитации (билдәһеҙ). 2019 йыл 31 май архивланған.
# Маис (йылға)

Маис — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/486/28 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.

# Маис (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036654
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003665
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ангаиска

Ангаиска — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының һул ярына тамағынан 1199 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Ангаиска
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007246
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300724
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Моратбай

Моратбай рус. Моратбай— Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Табылғашты йылғаһының һул ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Моратбай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инештән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000112112200001498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200149
* Бассейн коды — 12.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гёшиц

Гёшиц (нем. Goschitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 266 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,8 км². Диңгеҙ кимәленән 402 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7907 һәм автомобиль коды — SOK.