yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Российский Дмитрий Михайлович

Российский Дмитрий Михайлович (1887 −1955) — совет терапевы һәм медицина тарихсыһы, Мәскәү университеты профессоры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре.

# Российский Дмитрий Михайлович
## Биографияһы

Полковник Михаил Александрович Российский (1862—1910) ғаиләһендә тыуған. Әсәйе Мария Дмитриевна. 1-се Мәскәү классик гимназияһын көмөш миҙал менән тамамлай (1906). Мәскәү университетының медицина факультетына уҡырға инә, уны отличие менән тамамлай (1911).1912 йылдан Мәскәү университетының медицина факультетында хеҙмәткәр, һуңынан госпиталь терапевтик клиникаһы кафедраһы мөдире була. «О влиянии экстракта из инфундибулярной части гипофиза на обмен веществ у животных» эксперименталь хеҙмәте өсөн медицина докторы ғилми дәрәжәһе бирелә (1915). МДУ-ның физика-математика факультетының биология бүлеген тамамлай (1920).
1-се Мәскәү медицина институтының поликлиника кафедраһы мөдире (1921—1953). Бер үк ваҡытта 1948 йылда — медицина тарихы кафедраһы мөдире. Фармакология кафедраһы мөдире (1953—1955).
Российскийҙың фәнни эшмәкәрлеге клиник медицина, фармакология һәм медицина тарихы мәсьәләләренә арналған. «Основы эндокринологии» һәм «Клиническая эндокринология» беренсе ватан ҡулланмаларын булдырыуҙа ҡатнаша. Шәкәрҙеке булмаған диабет тураһында монография яҙа. Ағыуланыуҙар һәм ағыу ҡайтарғыстар, бальнеология, клиник лаборатор тикшеренеүҙәр ысулдары буйынса хеҙмәттәр баҫтыра. Студенттарҙы амбулатор уҡытыу методикаһын эшләй. Медицина тарихына Российский 150-гә яҡын хеҙмәт бағышлай . Улар араһында иң мөһиме — «Ватан медицинаһы һәм һаулыҡ һаҡлау тарихы, Библиография (996—1954)». «Мәскәү дәүләт университетының медицина факультетына 200 йыл» тигән һуңғы хеҙмәте үлгәндән һуң баҫылып сыға (1955).
Российский Бөтә Рәсәй эндокринологтары йәмғиәте рәйесе, Мәскәү һәм Бөтә Союз тарихи-медицина ғилми йәмғиәттәре рәйесе, киҙеү менән көрәш буйынса Бөтә Союз комитетының рәйесе, яңы дарыу матдәләре табыу буйынса комиссия рәйесе, Фармакология комитеты, СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының ғилми медицина Советы ағзаһы.
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре.
1955 йылда вафат була. Введенский зыяратында ерләнгән (4 уч.).
Хеҙмәттәре:
* О влиянии экстракта из инфундибулярной части Glandulae Pituitariae на обмен веществ у животных, дисс., М., 1914
* Клинические лабораторные методы исследования, М.— Пг., 1923, М.— Л., 1931
* Лекарственные растения СССР, М., 1926
* Грипп, М., 1942; Отечественные лекарственные растения и их врачебное применение, М., 1944
* 200 лет медицинского факультета Московского государственного университета — 1 Московского ордена Ленина медицинского института, М., 1955
* История всеобщей и отечественной медицины и здравоохранения, Библиография (996—1954 гг.), М., 1956.
# Чернов Иван Логинович

Чернов Иван Логинович (? 1911 йыл — 27 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, кесе лейтенант, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының эскадрон взводы командиры

# Чернов Иван Логинович
## Биографияһы

Иван Логинович Чернов 1911 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Дәүләкән станцияһында хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән ҡалаһында тыуған. 1941 йылда Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полк эскадронының взвод командиры булып хеҙмәт итә. Курск өлкәһе хәҙер Липецк өлкәһе Тербун районының Озерки ауылында яуҙа һәләк була

# Чернов Иван Логинович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1942)
# Ҡанифа

Логотип Викисловаря      Викиһүҙлектә мәҡәлә бар      «Ҡанифа» :
Ҡанифа, Ҡәнифә (рус. Канифа) — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

# Ҡанифа
## Этимология

Исемдәре этимологияһы Ҡанифа ғәрәп теленән.
Резида Сөләймәнова:
ҠАНИФА / ҠӘНИФӘ [ғәр.] Хәнифә исеменең үҙгәртелгән варианты
Кусимова Таңһылыу:
ҠАНИФА||ҠӘНИФӘ ғәр. — Хәнин фә исеменән үҙгәртелгән)
Йыһат Солтанов, «САЛ ӨФӨ»:
   Шуны ла әйтеп-иҫкәртеп үтеү зарур: донъяның Ер Кендеге өсәү икән: в) изге Арҡайым ҡалаһында — бәндәләрҙең (кешеләрҙең) Көн-Өфө (Ҡәнифә) һәм Ҡуңыр-Буға юлдары сатрашланған.

# Ҡанифа

Ҡәнифә юлы (Ҡанифа юлы битенән йүнәлтеү)
# Ынырга

Ынырга — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Саракопша йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ынырга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100212115100000212
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100021
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Нуретдинов Әнүәр Нуретдин улы

Нуретдинов Әнүәр Нуретдин улы (1916 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

# Нуретдинов Әнүәр Нуретдин улы
## Биографияһы

Нуретдинов Әнүәр Нуретдин улы 1916 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Илеш районы) Үрге Маншыр ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт. Әсәһе — Сәйҙә Шәйхетдинова.
1939 йылдың ноябрендә Мурманск өлкәһенең Кировск район хәрби комиссариаты тарафынан хәрби хеҙмәткә саҡырыла.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың июленән 1941 йылдың ноябренә тиклем Көнбайыш фронтта, артабан Үҙәк фронтта була. Ҡаты яралана. 1943 йылдың мартынан 1-се Белоруссия фронты 3-сө армия 5-се гвардия миномёт дивизияһының 22-се гвардия миномёт бригадаһы составында машина водителе булып хеҙмәт итә. «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалының бүләкләү ҡағыҙына ярашлы, Әнүәр Нуретдинов хеҙмәтен үтәгәндә үҙен ҡурҡыу белмәҫ яҡшы водитель итеп күрһәткән. Уның машинаһы боҙолмай һәм аварияға эләкмәй 7000-дән ашыу километр юл үткән, юлдар батҡаҡланған осорҙа һәм Орёл-Курск йүнәлешендәге операция барышында дошман уты аҫтында ауыр шарттар булыуына ҡарамаҫтан оҙайлы рейстар яһап, бригаданы ваҡытында аҙыҡ-түлек менән тәьмин иткән.
Артабан Белоруссияны һәм Польшаны азат итеүҙә, Берлинды алыуҙа ҡатнаша.
Германия парламенты бинаһы — Рейхстагты алғандан һуң уның диуарында үҙенең автографын яҙып ҡалдырған. Был автограф әлеге көнгә тиклем һаҡланған һәм ул Рейхстаг бинаһының төньяҡ флигелендә, беренсе ҡаттың төньяҡ диуарында урынлашҡан. Автографтың беренсе өлөшө ғәрәп графикаһында башҡорт телендә яҙылған: «Башҡортостан. Юғары Маншар. Нуртдинов Әнүәр», аҫҡы өлөшө рус телендә башҡарылған: «Башкирия. Верх. Манчар. Нуртдинов Анвар».

# Нуретдинов Әнүәр Нуретдин улы
## Бүләктәре

* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (25.08.1943)
* 2 дәрәжә Ватан һуғышы ордены (9.04.1985)
# Тирлән (йылға)

Тирлән (рус. Тирлян) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 1363 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Тирлән (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200112111100016847
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101684
* Бассейн коды — 10.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡымыҙлыҡ үләне

Ҡымыҙлыҡ, ҡуян үләне (рус. Кисли́ца обыкнове́нная, лат. Oxális acetosélla) —ҡымыҙлыҡ һымаҡтар (Oxalidaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 5-10 см. Май-июнь айҙарында аҡ сәскә ата.

# Ҡымыҙлыҡ үләне
## Таралыуы

Ҡымыҙлыҡ үләне ғәҙәттә ылыҫлы йә ҡатнаш урмандарҙа үҫә. Европа, Кавказ, Төркиә, Ҡытай, Монголия, Төньяҡ ,Америкала таралған. Рәсәйҙә Европа өлөшөндә, Кавказда, Себерҙә, Алыҫ ,Көнсығышта үҫә. Башҡортостандың Ҡариҙел, Асҡын, Нуриман, Ҡалтасы, Дыуан райондарында күпләп осрай.
* Ҡымыҙлыҡ үләне О. В. Томе, «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабынан ботаник иллюстрация
* Һулдан уңға. Дөйөм күренеше. Япрағы. Сәскәһе. Емеше. ||||
# Рәхмәт!

«Рәхмәт!» (рус. «Спасибо!» ) — 2010 йылда барлыҡҡа килгән Рәсәйҙәге тәүге шәфҡәтлелек магазины. Хәҙер был өҫ һәм аяҡ кейемдәре, аксессуарҙар һәм китаптар өсөн 4 магазиндан һәм 20 контейнерҙан торған селтәр.

# Рәхмәт!
## Эшләү принцибы

2010 йылда Санкт-Петербургта асылғас, «Рәхмәт!» Рәсәйҙә тәүге шәфҡәтлелек магазины була. Магазин бер уҡ ваҡытта бер-нисә Рәсәй шәфҡәтлелек ойошмалары менән эшләй. Магазиндың эшләү схемаһы буйынса, килтерелгән кейемдәрҙең 90 проценты шәфҡәтлелек ойошмаларына күсерелә йә мохтаж булған халыҡ төркөмдәренә (табыштары әҙ кимәлдә булған ғаиләләргә, пенсионерҙарға, мөмкинселектәре сикләнгән кешеләргә һәм башҡаларға) бирелә. Ҡалған ун проценты һатыла. Ҡулланыуға ярашлы булмаған кейемдәр эшкәртелеүгә китә. Һатыуҙарҙан алынған аҡса административ сығымдарҙы ҡаплауға китә, ә таҙа табыш шәфҡәтлелек ойошмаларына күсерелә. Шулай уҡ магазиндың ассортиментында шәфҡәтлелек ойошмаларынан сувенирҙар бар, уларҙың һатыуынан булған бөтә аҡсалар ҙа ойошмаларҙың проектарына йүнәлтелә.
2014 йылдан башлап Санкт-Петербург ҡалаһында магазин селтәрҙәре өҫ һәм аяҡ кейемдәрен, китаптарҙы һәм башҡа нәмәләрҙе йыйыу өсөн контейнерҙар урынлаштыра. 2015 йылдың март айына ҡарата, үҙҙәренең хәбәрҙәре буйынса, ҡалала 20 шундай контейнер урынлаштырыла.

# Рәхмәт!
## Ярҙам

Тәүге йылда, Санкт-Петербургта бер «Рәхмәт!» магазины ғына булғанда, уның етәкселәре, улар үҙҙәре әйтеүе буйынса, аҡсалар күсереү өсөн йөрәк ауырыуҙары булған балаларҙы дауалаған «Балалар йөрәктәре» фондын һәм «Ночлежка» ойошмаһын һайлайҙар. 2015 йылдың 5 майына ҡарата «Рәхмәт!» магазиндары шәфҡәтле маҡсаттарға 3 765 255 һум күсерә. Шулай уҡ һәр магазинда «Ночлежка» шәфҡәтлелек ойошмаһының копилкалары бар, шунда кешеләр өйһөҙ булғандарға төшкө ашҡа аҡса күсерә ала. 2015 йылдың 5 майына ҡарата копилка аша «Ночлежка» компанияһына 86 225 һум аҡса күсерелә.
# Мисүәк

Мисүәк (ғәр. المسواك‎), сүвәк (ғәр. سواك‎) — араҡ (фарсы сальвадораһы) тип аталған ағастың ботаҡтарынан һәм тамырынан эшләнә торған теш таҙартҡыс. Сәйнәгән ваҡытта ул сүсләнеп таралып, бумала рәүешенә инә.
Мисүәкте исламға тиклем үк файҙалана торған булғандар, әммә ул шәреҡтә бөгөнгәсә бик теләп ҡулланыла. Ул Яҡын Көнсығыштан Көньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш илдәренә таралып киткән һәм «сәйнәү таяғы» тигән атама менән билдәле (мал. Kayu Sugi).
Исламда мисүәк ҡулланыу — сөннәт ғәмәл. Хәҙистәрҙә әйтелеүенсә, мисүәк тотоноу фарыз тип һаналыр дәрәжәгә еткән. Мөхәммәт Пәйғәмбәр әйткән:
   Өммәтем өсөн ауыр булыр тип уйламаһам, мин мисүәкте һәр тәһәрәт алғанда файҙаланырға ҡушыр инем.
   — Имам әл-Бохари, «Сәхих» йыйынтығы
Тәбиғи туҡланыу яҡлылар (вегандар, вегетариандар, сейләй ашаусылар) мисүәкте бик күп ҡуллана.

# Мисүәк
## Башҡорт халҡында мисүәк (сүвәк)

Башҡорт телендәге «сүбәк сәйнәү» (буш хәбәрҙе күп һөйләү) тигән ғибәрә, ихтимал, сүвәк (мисүәк) сәйнәүҙән килеп сыҡҡандыр. Мисүәк менән теш таҙартыу фарыз ғәмәл дәрәжәһенә етә яҙған шарттарҙа, әлбиттә, уны ауыҙҙарында йыш тотҡандар, йыш сәйнәгәндәрҙер. Халыҡта «мисүәк» тигән вариант түгел, ә сүвәк тигәне таралған булғандыр.
# Сед-Ель (Сыни ҡушылдығы)

Сед-Ёль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сынь йылғаһының уң ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Сед-Ель (Сыни ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000071637
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007163
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лебединская Валерия Павловна

Валерия Павловна Лебединская (4 февраля 1921, с. Советское, Белгородская область — 19 августа 2010, Белорецк) - советский партийный деятель, второй секретарь Белорецкого горкома партии, курировала промышленную отрасль. Почётный гражданин г. Белорецк.

# Лебединская Валерия Павловна
## Биография

Родилась в 1921 году в селе Советское Алексеевского района Белгородской области в семье сельских учителей.
С отличием окончила среднюю школу. После окончания в 1944 году Московского института стали и сплавов, была направлена в Ленинград, где работала мастером на сталепроволочно-канатном заводе.
С 1949 года жила в Белорецке, работала на Белорецком сталепроволочноканатном заводе (комбинате), в 4, 10, 12 цехах, ЦЗЛ, ОТК.
Зарекомендовала себя как энергичный работник и хороший организатор, была приглашена на работу в промышленно-транспортный отдел городского комитета КПСС. Работала заведующей промышленно-транспортным отделом Белорецкого ГК КПСС, руководителем партконтроля и долгие годы вторым секретарём Белорецкого горкома партии.
Умерла в 2010 году.

# Лебединская Валерия Павловна
## Награды

За многолетнюю добросовестную работу была награждена двумя орденами «Знак Почёта» (1966, 1976), медалью «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» (1945), Почетной грамотой Президиума Верховного Совета Башкирской АССР (1958, 1971), Почетной грамотой Президиума Верховного Совета РСФСР (1962), юбилейными медалями.
Почётный гражданин Белорецка и Белорецкого района (2011, посмертно).
# Сулать

Сулать — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дубна йылғаһының уң ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Сулать
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010100812110000003134
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000313
* Бассейн коды — 08.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы

Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы (1918 йыл Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Селәй ауылы, хәҙерге Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы - 1983 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия капитаны, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

# Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы
## Биографияһы

Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы 1918 йылда Ырымбур губернаһының Силәбе өйәҙе Селәй ауылында, хәҙерге Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1939 йылда Арғаяш хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, 294‑се кавалерия полкы орудие командиры, 16‑сы гвардия кавалерия дивизияһының артиллерия штабы начальнигы ярҙамсыһы, 148‑се гвардия артиллерия-миномёт полкының 3‑сө батареяһы командиры булып хеҙмәт итә. Дивизия 1942 йылдың июлендә беренсе тапҡыр һуғышҡа ингәндә, Алешка — Малые Борки — Святоша һыҙығында артиллерия батареяһы менән командалыҡ итә, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән наградлана, ә 1945 йылдың апрелендә дошмандың Померания төркөмөн ҡыйратыу буйынса һуғышта — III дәрәжә Богдан Хмельницкий орденына лайыҡ була. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейында Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы тураһында ошолай яҙылған:
* Ниғмәт Ишмырҙа улы Бикмәтов Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында, ул ойошторолғандың беренсе көндәренән алып Еңеү көнөнә тиклем хеҙмәт итте. … Кесе лейтенанттан алып гвардия майоры дәрәжәһенә тиклем бөтә хәрби юлын ҡыйыу һалдат взвод командиры, 148-сы артиллерия миномет полкының миномет батареяһы командиры (1943—1945 йылдар), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 2-се артиллерия штабы начальнигы ярҙамсыһы вазифаларында үтте…»

# Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943),
* I (1943) дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* II (1944) дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены (1945),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942).
# Веджа

Веджа — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ожга йылғаһының һул ярына тамағынан 2,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Веджа
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010200112110000027735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002773
* Бассейн коды — 09.01.02.001
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Хемертен

Хемертен (нем. Hämerten) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 211 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,74 км². Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39590 һәм автомобиль коды — SDL.
# Волкова Екатерина Станиславовна

Волкова Екатерина Станиславовна (16 март 1964 йыл) — патофизиолог. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2004), профессор (2005).

# Волкова Екатерина Станиславовна
## Биографияһы

Екатерина Станиславовна Волкова 1964 йылдың 16 мартында Куйбышев өлкәһендәге Куйбышев (хәҙер Һамар) ҡалаһында тыуған. 1992 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Ошо уҡ ваҡытта, 1989 йылдан алып, Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы Ғилми-тикшеренеү институтында эшләй. 1997 йылдан — 2-се Өфө медицина училищеһында, 2000 йылдан алып Өфө дәүләт авиация техник университетында уҡыта. 2009 йылдан башлап — Башҡорт физик культура институтының кеше морфологияһы һәм физиологияһы кафедраһы мөдире.
Докторлыҡ диссертацияһын «Экспериментальное моделирование патологии печени и механизмы ее коррекции» темаһы буйынса яҡлай.

# Волкова Екатерина Станиславовна
## Фәнни тикшеренеүҙәре

Фәнни тикшеренеүҙәре кешенең спортта экстремаль һәм патологик хәлен өйрәнеүгә арналған. Е. С. Волкова тарафынан биологик актив матдәләр һәм дарыу препараттары (крезацин, оксиметилурацил һәм башҡалар.) ҡулланып ауыл хужалығы малдарының продуктлылығын арттырыу (Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығында индерелгән); һаулығында кәмселектәре булған спортсыларҙың морфофункциональ торошон тикшереү буйынса тәҡдимдәр эшләнә.
136 фәнни хеҙмәт (шул иҫәптән 3 монография); 30 уҡытыу — методик эштәре һәм 1 уйлап табыу авторы.
Төп ғилми хеҙмәттәре
Морфофункциональные изменения в печени животных после действия ксенобиотиков. Уфа, 2001 (авторҙаш);
Реактивные изменения в организме животных при патологии. Уфа, 2001 (авторҙаш);
Экспериментальные токсические гепатопатии и их коррекция. М., 2003.
# Яны-Хулюм (Ялбын-Я ҡушылдығы)

Яны-Хулюм — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ялбын-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Яны-Хулюм (Ялбын-Я ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020200112115300027957
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302795
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Рыкин Роман Владимирович

Рыкин Роман Владимирович (11 октябрь 1974 йыл) — балет артисы. 1991 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993). «Терпсихора байрамы» (Баҡы, 1991) Бөтә Союз балет артистары конкурсы, «Арабеск» (Пермь, 1992), Лозанна (Швейцария, 1993), Будапешт (1994) һәм Джексон (АҠШ, 1995) ҡалаларында үткән халыҡ‑ара балет артистары конкурстары лауреаты; С. П. Дягилев исемендәге Халыҡ-ара йәш балет артистары конкурсы (1992, Мәскәү) дипломанты.

# Рыкин Роман Владимирович
## Биографияһы

Роман Владимирович Рыкин 1974 йылдың 11 октябрендә Өфөлә тыуған.
1993 йылда Өфө хореография училищеһын тамамлай (педагогы Шамил Тереғолов).
1991 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы.
Училищены тамамлағандан һуң Англия милли балетында бейей, 1996 йылдан— «San-Francisco Ballet» труппаһында, 2003 йылдан алып — АҠШ-та «Boston Ballet Сompany» труппаһында

# Рыкин Роман Владимирович
## Партиялары

Зигфрид («Аҡҡош күле» П. И. Чайковский; 1993), Альберт («Жизель», А Адан), Үҫмер («Шопениана»), Йомағол («Сыңрау торна»), Базиль («Дон Кихот», Л. Ф. Минкус), хореографик миниатюралар А. Босов «Өс карта», Ю. А. Симакин музыкаһына, В. Усманов «Элегия» һәм «Гном» С. В. Рахманинов, М. П. Мусоргский музыкаларына.

# Рыкин Роман Владимирович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Балет артистарының Бөтә союз «Терпсихора байрамы» конкурсы лауреаты (Баҡы, 1991)
* Балет артистарының Халыҡ-ара «Арабеск» конкурсы лауреаты (Пермь г., 1992), Лозанна (Швейцария, 1993), Будапешт (1994), Джексон (АҠШ, 1995) ҡалаларында
* 1992 йылда Мәскәүҙә С.П. Дягилев исемендәге йәш балет артистарының халыҡ-ара конкурсы дипломанты була.
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993)
# Йәүм

Йәүм (йәһ. יום‎, ғәр. يوم‎ йәүм, сүр. йәүмө; рус. Йом) — ғәҙәттә тәүлеккә (бер көнгә) тигеҙ булған ваҡыт арауығын аңлатҡан төшөнсә.

# Йәүм
## Этимологияһы

Иврит һәм ғәрәп телдәрендә «йом» һүҙе урыҫ теле һүҙмә-һүҙ «көн» тип тәржемә ителә..

# Йәүм
## Ҡулланылышы

Йәһүдилек (Танах) һәм Ислам (Ҡөрьән) Изге китаптарында иң ҡыҫҡа ваҡыттан илле мең йылға тиклем теләһә ҡайһы ваҡыт арауығына ҡарата ҡулланылған, шуға күрә ул әҙҙең-әҙе йәки күптең күбе ваҡыт арауығына ла тура килергә мөмкин.
Христиан тәғлимәтенең (донъяны яралтыу) шәрехләмәһендә , Библияны яҙғанда Муса йәһүд телендә «йәүм» һүҙен ҡулланған, был һүҙ көн һәм ваҡыт арауығын аңлата, тип билдәләнгән.
* Раббының бер көнө мең йыл кеүек, мең йылы бер көн кеүек (2 Петр. 3, 8; Псал. 89, 5)
# Варела Мануэль

Мануэль Варела (исп. Manuel Varela; 1891 йәки 1892—1927) — Уругвай футболсыһы, ярымһаҡсы, футбол буйынса Уругвайҙың һәм Көньяҡ Американың ике тапҡыр чемпионы.

# Варела Мануэль
## Карьераһы

Клуб кимәлендә Мануэль Варела Уругвайҙың ике иң популяр һәм иң титуллы командалары — «Пеньяроль» һәм «Насьональ» өсөн сығыш яһай.
1916 йылғы Көньяҡ Америка чемпионатында — тарихтағы бындай тәүге турнирҙа ҡатнаша. Уругвай континенттың тәүге чемпионы була һәм Варела барлыҡ өс матчта ла — Чили, Бразилия һәм Аргентина менән уйнай.
1917 йылдағы Көньяҡ Америка чемпионатында Уругвай йыйылма командаһы тағы ла еңеү яулай. Варела тағы ла өс матчта — Чили, Аргентина һәм Бразилия менән уйнай. Аргентина менән уйнағанда уйын ахырына тиклем 20 минут ҡалғас, Уругвай ҡапҡасыһы Каэтано Сапорити йәрәхәт ала, Варела ҡапҡаға үҙе тора һәм бер генә гол да үткәрмәй.
Һуңғы тапҡыр Варела 1919 йылда Бразилияла Көньяҡ Америка чемпионатында ҡатнаша, унда Уругвай икенсе урын ала. Ул бөтә дүрт матчта ла — Аргентина, Чили һәм ике тапҡыр Бразилия йыйылма командаһы (шул иҫәптән "алтын матч"ты ла индереп) менән уйнай. Аргентинаға ҡаршы уйында Варела үҙ ҡапҡаһына гол индерә, әммә Уругвай 3:2 иҫәбе менән еңә.
Мануэль Варела йыйылма команда өсөн бөтәһе 18 матч уйнай.

# Варела Мануэль
## Титулдары

* Уругвай чемпионы(6): 1918, 1919, 1920, 1922, 1923 (АУФА), 1924 (АУФА)
* Көньяҡ Америка чемпионы(2): 1916, 1917