yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Үрге күл

Үрге күл (ингл. Lake Superior, франц. lac Supérieur) — Канада һәм АҠШ сигендәге күл, Бөйөк күлдәрҙең береһе.

# Үрге күл
## География

Майҙаны — 82,7 мең км². Майҙаны буйынса донъялағы иң ҙур сөсө күл Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 183 м. Максималь тәрәнлеге — 406 м, күләме — 11,6 мең км³. Яр буйы ныҡ йырғыланған, иң ҙур ҡултыҡтары — Кивино, Уайтфиш. Иң ҙур утрауҙары: Айл-Ройал, Мадлен, Мишипикотен һәм Апосл утрауҙары. Төньяҡта ярҙары бейек (400 метрға тиклем) һәм ҡаялы, ә көньяҡта — башлыса уйһыулы һәм ҡомло.
Күл майҙаны менән бергә бассейнының майҙаны 207,2 мең км² тәшкил итә. Күлдең ҙур ҡушылдыҡтары юҡ. Күлдән сыҡҡан Сент-Мэрис йылғаһы аша Гурон менән тоташа. Күлдәге һыу һалҡын һәм үтә күренмәле. Яр буйы зонаһы уртаса декабрь башынан апрель аҙағына ҡәҙәр боҙ менән ҡапланған.
Үрге күл АҠШ-тың Миннесота, Висконсин һәм Мичиган штаттарының һәм Канаданың Онтарио провинцияһының яр буйҙарын йыуа.
Төп порттары: Дулут, Сьюпириор, Ашленд (барыһы ла — АҠШ), Тандер-Бей (Канада).
# То-Се

То-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Харасов йылғаһының һул ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# То-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040047
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304004
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Коскол

Коскол — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 232 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Коскол
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100312115100006701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100670
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Араҡай (Силәбе өлкәһе)

Араҡай (рус. Аракаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Байрамғол ауыл биләмәһе составына инә.

# Араҡай (Силәбе өлкәһе)
## Тарихы

Араҡай (1-се Раҡай) — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 4-се йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

# Араҡай (Силәбе өлкәһе)
## Халҡы

| 1811 | 1834 | 1859 | 1900 | 1916 | 1920 |
| 133 | 163 | 281 | 233 | 345 | 232 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (100 %) йәшәй.
# Питекантроп

?† Питекантроп :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Chordata |
| Класс: | Mammalia |
| Отряд: | Primates |
| Ғаилә: | Hominidae |
| Ырыу: | Homo |
| Төр: | H. erectus |
| Суб-төр: | H. e. erectus |
Латинса исеме :
Халыҡ-ара исеме күрһәтелмәгән Һеҙ , latin=исеменн ҡалып эсенә яҙып ярҙам итә алаһығыҙ :
| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Викитөрҙәр систематикаһы] | [{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} рәсем эҙләү рәсемдәр] Ҡалып:Рәсеме булмаған мәҡәлә |
Питека́нтроп (грек. πίθηκος — маймыл ἄνθρωπος — кеше) — килбәт, ҡиәфәтендә маймылға хас һыҙаттары һаҡланған бик боронғо ҡаҙылдыҡ кеше төрө; архантропҡа ҡараған ҡаҙылма кеше; боронғолоғо — 700—500 мең йыл.
Австралопитек һәм неандерталь кешеләре араһындағы ҡаҙылма кешеләр төрө. 700 — 27 мең йыл элек йәшәгән. Хәҙерге ваҡытта пикантроп Homo erectus (Европала Гейдельберг кешеһе һәм Ҡытайҙа синантроп менән бер рәттән) хәҙерге заман кешеләренең ата-бабаһы тип һанала.
# Тарангул (Киялы-Бурти ҡушылдығы)

Тарангул (Торангылы) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киялы-Буртяйылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Тарангул (Киялы-Бурти ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200004195
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200419
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ноғман Хәмитов

Ноғман Хәмитов (1790—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

# Ноғман Хәмитов
## Биографияһы

Ноғман Хәмитов (Ноғман Хәмит улы Туйкин/Туйсин) Ырымбур губернаһы Бүләр улусы (хәҙерге Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районы) Түке ауылында йәшәгән. Зауряд-есаул булып хеҙмәт итә.
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.

# Ноғман Хәмитов
## Бүләктәре

* «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры
* «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» көмөш миҙалы кавалеры
# Сьюзен Полгар

Сьюзен (Жужа) Полгар (ингл. Susan Polgar, тыуғанда мадьярса Polgár Zsuzsa) (19 апрель 1969 йыл) — Венгрия, һуңынан Америка шахматсыһы, 1996—1999 йылдарҙағы һигеҙенсе донъя чемпионы. ФИДЕ-ның атҡаҙанған тренеры (2004).

# Сьюзен Полгар
## Биографияһы

Жужа Полгар Будапештта йәһүд ғаиләһендә тыуа. Ғаиләге өс ҡыҙ ҙа — Жужа, София һәм Юдит — өйҙә белем ала. Уларҙың уҡытыу менән әсәләре Клара Полгар (ҡыҙ фамилияһы Альтбергер, 1946) — Вилка ауылынан сыҡҡан (хәҙер Карпат аръяғы өлкәһе, Украина), Ужгород университетын тамамлаған вуҡытыусы шөғөлләнә. Бәләкәй саҡтарынан ҡыҙҙарға шахмат уйнарға аталары — педагог һәм психолог Ласло Полгар өйрәтә. Ҡыҙҙар көслө шахматсы була, Жужа Полгар — халыҡ-ара гроссмейстер, ире менән Нью-Йоркта, АҠШ-та йәшәй, Юдит Полгар Венгрияла, гроссмейстер , ә София Полгар (Косашвили) — Израилдә халыҡ-ара мастер.
Уны Жужа Полгар тип йөрөтәләр: Жужа — Жужаннаны иркәләтеп әйтеү (Zsuzsanna).
1991 йылдың ғинуарында Жужа Полгар ир-еегттәр араһында гроссмейстер була (Быға тиклем был исемгә Нона Гаприндашвили һәм Майя Чибурданидзе ғына эйә була).
1996 йылда Полгар Се Цзюнде еңеп, донъя чемпионы була.
1999 йылда ФИДЕ Жужа Полгарҙы чемпион исеменән мәхрүм итә. Һуңғараҡ ул был ҡарарҙы суд аша инҡар иттерә һәм процесты еңеп сыға, әммә донъя чемпионы исеме уйнатылған була.
Сьюзан Полгар венгр теленән тыш тағы алты — эсперанто, бала сағынан һөйләшә, немец, рус, испан, инглиз һәм иврит — тел белә.
Канал National Geographic Channel Сьюзан Полгар тураһында «Мой выдающийся мозг: Сделайте из меня гения» документаль фильмын төшөрә.
# Полух-Юган

Полух-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ненс-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Полух-Юган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200051403
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115205140
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Сагамо

Сагамо (груз. საღამოს ტბა) — Грузияның Ниноцминдский муниципалитетындағы күл. Ул Джавахет ҡалҡыулығында, Паравани йылғаһының бассейнында, диңгеҙ кимәленән 1996 м бейеклектә урынлашҡан.
Күлдең майҙаны 4,8 км2, уртаса тәрәнлеге — 1,6 метр, 2,3 метрға еткән ерҙәре лә бар. Бассейн майҙаны — 528 км2. Һыу күләме — 7,7 млн м3. Барлыҡҡа килеүе тектоник (ер ҡабығы хәрәкәте һөҙөмтәһендә). Ер аҫты күле, ямғыр һәм ҡар һыуҙары менән тулылана. Май айында һыу иң юғары кимәлдә була, иң түбән — сентябрь айында. Күл аша Паравани йылғаһы ағып сыға.
Күлдең көньяҡ һәм көньяҡ-көнбайыш ярҙары андезит (вулкан ваҡытында барлыҡҡа килгән таш) менән ҡапланған. Күл трапеция формаһында. Июль айында һыу өҫтөндә температура 14,4 °C етә. Ҡыш көнө күл 4,5 айға туңа. Күл буйында Сагамо ауылы урынлашҡан.
# Ҡоңрат (ҡала)

Ҡоңрат (ҡарағалп. Qon‘ırat, Қоңырат, үзб. Qo‘ng‘irot, Қўнғирот) — Үзбәкстандың төньяҡ-көнбайышында Ҡарағалпаҡстан Республикаһында урынлашҡан ҡала.
# Тумоль-Игай

Тумоль-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Тумоль-Игай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010800112115200031925
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203192
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ай пирамидаһы

Ай пирамидаһы — Теотиуакан ҡалаһында ҙурлығы буйынса, Ҡояш пирамидаһынан ҡалышып, Месоамерикала икенсе урындағы бина. Теотиуакан ҡалаһының төньяғын урынлашҡан, үҙенең контурҙары менән Серро-Гордо тауын ҡабатлай.
Ай пирамидаһы б. э. 200—400 йылдарында төҙөлгән. Пирамида антик ғибәҙәтхананың симметрия итеп тамамлай. Пирамиданың баҫҡыстары Үлеләр Һуҡмағы (Calzada de los Muertos) менән тоташа, пирамиданың түбәһендәге майҙансыҡта Ай һәм һыу алиһәһенә арналған ритуаль цереманиялар үткәрелә.

# Ай пирамидаһы
## Тарихы

Б. э. 100—500 йылдарында боронғо индейцтар хәҙерге Мехико-Ситинан 40 км алыҫлыҡта Теотиуакан ҡалаһын төҙөгән. Ул заманда Теотиуакан үҙенең 15 монументаль пирамидалары һәм сауҙа маәҙаны менән Европа ҡалаларынан ҙурыраҡ булған. Уның майҙаны 13 км², халҡы 200 000 кеше булған. Теотиуакан, ацтектар Теночтитлан тигән баш ҡалаһын нигеҙләгәнсе, 700 йыл элек төҙөлгән.
# Константинов Анатолий Устинович

Константинов Анатолий Устинович (12 июнь 1923 йыл — 22 октябрь 2006 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, авиация маршалы, Советтар Союзы Геройы. КПСС-тың Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы (1981—1986). КПСС Үҙәк Комитетына ағзалыҡҡа кандидат (1986—1989). СССР-ҙың 9-11-се саҡырылыш (1974—1989) Юғары Советы депуутаты.

# Константинов Анатолий Устинович
## Биографияһы

Мәскәү ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуа. Урыҫ. Урта мәктәптең 9 класын, аэроклуб тамамлай.

# Константинов Анатолий Устинович
## Бөйөк Ватан һуғышына тиклем хәрби хеҙмәте

Хәрби хеҙмәткә 1940 йылда Мәскәү ҡалаһының Бауман РВК-һы тарафынан комсомол путевкаһы буйынса Ҡыҙыл армияға саҡырыла. 1941 йылда Тбилиси пилоттарҙың хәрби авиация мәктәбен тамамлай. 1941 йылда Һарытау эргәһендәге 8-се запастағы истребитель аыиация полкына ебәрелә.

# Константинов Анатолий Устинович
## Бөйөк Ватан һуғышы

Бөйөк Ватан һуғышында 1941 йылдың авгусынан. Көньяҡ, 1-се Украина, 2-се Украина, 4-се Украина фронттарында һуғыша. Сталинград һуғышында, Ҡырым һөжүм итеү операцияһында, Польша, Румыния, Чехословакия, Венгрия һәм Австрияны азат итеүҙә ҡатнаша. 85-се гвардия истребитель авиация полкында летчик, звено командиры һәм истребитель эскадрильяһы командиры була. Ил-2 штурмовиктарын һауала оҙатып барыу оҫтаһы булып дан ала, уның оҙатыуында бер ваҡытта ла тиерлек дошман авиацияһынан зыян күрмәйҙәр.
Һуғышта А. С. Яковлев истребителдәрендә оса. 1945 йылдың февраленә 294 хәрби осош яһай, 90 һауа һуғышы үткәрә, шәхсән үҙе дошмандың 19 чсаморлетын бәреп төшөрә. Ошо ҡаһарманлыҡтары өсөн Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. СССР Юғары Советы Президиумының тейешле Указы бары тик 1946 йылдың 15 майында ғына сығарыла. Ә гвардия капитаны Константинов һуғыштың һуңғы көндәренә тиклем һуғышыуын дауам итә. Еңеү көнөнә тиклем ул 327 хәрби осош яһай, 96 һауа һуғышында ҡатнаша, уларҙа дошмандың 22 самолетын бәреп төшөрә. Бер нисә тапҡыр яралана, бер тапҡыр самолетын мәжбүри ултырта. 1943 йылдан ВКП(б) ағзаһы.
# Фрауэнштайн (Мәғдән тауҙары)

Фрауэнштайн (Мәғдән тауҙары) (нем. Frauenstein ) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3082 кеше йәшәй. Майҙаны — 58,83 км². Диңгеҙ кимәленән 650 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9623 һәм автомобиль коды FG.
# Тубка-Яха

Тубка-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Салем-Лекаптамбада йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Тубка-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300043617
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304361
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Низо-То-Яга

Низо-То-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ою йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

# Низо-То-Яга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03060000112103000089246
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103008924
* Бассейн коды — 03.06.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Яҡшымбәтов Малик Нәсих улы

Яҡшымбәтов Малик Нәсих улы (18 апрель 1944 йыл — 18 февраль 1993 йыл) — кинорежиссёр, 1991—1993 йылдарҙа «Башҡортостан» киностудияһының художество етәксеһе.

# Яҡшымбәтов Малик Нәсих улы
## Биографияһы

Малик Нәсих улы Яҡшымбәтов 1944 йылдың 18 апрелендә Кемерово ҡалаһында тыуған. Уның атаһы 1944 йылда Кемерово өлкәһенә һөргөнгә ебәрелгән була Кемерово ҡалаһында уның улы Мәлик тыуа.
Якшымбәтов Малик 1969 йылда Бөтә Союз дәүләт кинематография институтында (ВГИК) Г. И. Чухрай класында уҡый. Стажировканы Башҡортостан телевидениеһында үтә.
1969—1985 йылдарҙа «Ҡаҙаҡфильм» студияһында эшләй. 1985—1990 йылдарҙа «Ҡаҙаҡтелефильм» студияһында эшләй. Был йылдарҙа 20-гә яҡын документаль һәм документаль-публицистик фильмдар төшөрә. 1991 йылда яңы асылған «Башҡортостан» киностудияһына художество етәксеһе итеп эшкә саҡырыла. Өфөлә эшләгән ике йыл ваҡыт эсендә бер нисә документаль һәм документаль-публицистик фильм төшөрөп өлгөрә.
* «Салауат Юлаев көндәре». 1991 йыл.
* «Аксаков һәм Башҡортостан». 1991 йыл.
* «Азатлыҡ ҡапҡаһы». 1992 йыл. Төркмәнстандың баш ҡалаһы Ашхабадта уҙғарылған «Көмөш ярым ай» Халыҡ-ара кинофестивалендә беренсе премия бирелә.
* «Ташта минең ҡуйы ҡаным». 1992 йыл. 1993 йылда Төркмәнстандың баш ҡалаһы Ашхабадта уҙғарылған «Көмөш ярым ай» Халыҡ-ара кинофестивалендә был фильм да шулай уҡ беренсе премия менән бүләкләнә.
Малик Яҡшымбәтов 1993 йылдың 18 февралендә көтмәгәндә вафат була. Данлыҡлы шәхес ата-бабаларының төйәге — Түңгәүер ырыуы ере Әбйәлил районы Асҡар ауылы зыяратында ерләнә.
# Харыхэй-Надо-Яха

Харыхэй-Надо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адер-Паюта йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Харыхэй-Надо-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300053979
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305397
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Куркужин

Куркужин — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.

# Куркужин
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка от Кура-Марьинского канала и до устья, Баксан йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000812108200004382
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200438
* Бассейн коды — 07.02.00.008
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Кара-Кем (Чулышман ҡушылдығы)

Кара-Кем — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чулышман йылғаһының һул ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Кара-Кем (Чулышман ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100001753
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100175
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡаштаҡ ҡарағайлығы

Ҡаштаҡ ҡарағайлығы (рус. Каштакский бор) — Силәбе өлкәһендә урынлашҡан ҡарағай урманы. Өлкә әһәмиәтендәге Ботанк тәбиғәт һәйкәле. Силәбе өлкәһенең айырыусы һаҡланған тәбиғәт территориһы.
Координаталары: 55°19′7″N 61°23′0″E
1976 йылдан урман паркы статусына эйә. Майҙаны 1 543 гектар.

# Ҡаштаҡ ҡарағайлығы
## Урынлашыуы

Силәбе ҡалаһынан төньяҡтараҡ, Металлургия районына сиктәш, Мейәс йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан. Убалы-арҡалы рельефҡа эйә.

# Ҡаштаҡ ҡарағайлығы
## Топонимикаһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижадын өйрәнгән географ, топонимист Н. И. Шувалов үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә Ҡаштаҡ атамаһы тураһында ошоларҙы яҙа:
   Атама төрки ҡыштаҡ, ҡышлаҡ — «ҡышҡа туҡталған урын», «ҡуналҡа», «торған урын», ҡыш һүҙенә -таҡ, -лаҡ — һүҙ яһаусы аффикстар ҡушылып яһалған. Шулай уҡ башҡорт һүҙе ҡаштаҡ — «текә, ярлау, төшөү юлы» тигән мәғәнә менән дә аңлатып була.
   Каштак, деревня, Увельский район; поселок, территория города Челябинска. Поселок в документах упоминается впервые в 1763 г. как пригородная деревня, основанная в отводе Челябинской крепости. Название происходит от тюркского кыштак, кышлак — «зимовка», «зимнее стойбище», «кочевка», «место стоянки», от слова кыш — «зима»; -так, -лак — словообразовательные аффиксы. Возможно и толкование от башкирского Слова каштяк — «крутой, обрывистый спуск»Шувалов һүҙлеге
Ҡаштаҡ ҡарағайлығы уртаһында — Соколинка тауы. Был атаманы, ыласын ҡош исеме менән бәйле тип түгел, ә ошо урында ҡалҡып торған гранит ҡаяларҙы сокол тип йөрөтөлгән стена ватыу ҡоралына оҡшатып аталған, тип аңлатып булалыр, моғайын.

# Ҡаштаҡ ҡарағайлығы
## Үҫемлектәр донъяһы

Ағаслығы башлыса бер яруслы, һирәкләнгән. Һалынып үҫкән ҡайын менән ҡатнаш ябай ҡарағай өҫтөнлөк итә, түбәнерәк урындарҙа уҫаҡ һәм ялбыр ҡайын, бәлзәм тирәге үҫә. Шулай уҡ һуңғы йылдарҙа ябай имән һәм йәсин (дардар) ағасыныҡына оҡшаған япраҡлы сағандар ултыртылған.
Тәпәш урманда ҡара емешле ҡараған, аҡселек (кәзә таллығы), ҡурай еләге һәм дәрсен гөлйемеше өҫтөнлөк итә. Үлән япмаһы күп яруслы: себер балтырғаны, ҡамышлы ҡолонғойроҡ, ҡыңғырау сәскә, кесе эрегәй (василистник), бөрмәкәй (ҡыҙыл тамыр), ҡыҙыл бөрлөгән, купена многоцветковая һ. б. үҫә.

# Ҡаштаҡ ҡарағайлығы
## Хайуандар донъяһы

Хайуандар донъяһы ғәҙәти урман-дала ҡарағай урмандарындағыса. Аҡҡуян, тейен, һуҡыр сысҡан, йомран, һирәк амфибия — себер углозубы тереклек итә.

# Ҡаштаҡ ҡарағайлығы
## Объекттары

Урман паркы территорияһында «Ҡаштаҡ ҡарағайлығы» ял үҙәге урынлашҡан.
# Робин Анна Николаевна

Робин Анна Николаевна (1 ноябрь 1891(18911101) — ?) — Башҡортостан Республикаһының рус драма театры артисы. БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955).

# Робин Анна Николаевна
## Биографияһы

Робин Анна Николаевна 1891 йылдың 1 ноябрендә тыуған.
1919 йылда Мәскәүҙә Кесе дәүләт академия театры янында драма курсын тамамлай.
Курсты тамамлағас, Архангельск, Киев, Краснодар, Харьков ҡалаларының театрҙарында эшләй. Оҙаҡ ваҡыт, 1933 йылдан алып 1959 йылға тиклем, Өфөлә Башҡортостан Республикаһының рус драма театрында эшләй.

# Робин Анна Николаевна
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Мигачев («Не было ни гроша, да вдруг алтын», А. Н. Островский)
* Домна Пантелевна («Таланты и поклонники», А. Н. Островский)
* Чебоксарова («Бешеные деньги», А. Н. Островский)
* Марья («Любовь Яровая», К. А. Тренев)
* Екатерина Лагутина («Мать своих детей», А. Н. Афиногенов)
* Вера Александровна («Одна», С. И. Алешин)
* Марья Тарасовна («Платон Кречет», А. Е. Корнейчук).

# Робин Анна Николаевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1944)
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955)