yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кончаловский Андрей Сергеевич

Андрей Сергеевич (Андрон) Кончаловский (Михалков-Кончаловский (20 август 1937 йыл) — СССР, Рәсәй һәм Америка Ҡушма Штаттары кинорежиссёры һәм сценарисы, йәмәғәт һәм сәйәсәт эшмәкәре.
2013 йылдың май айында алынған иҫәп буйынса, Кончаловский утыҙ дүрт сценарий яҙған, режиссёр сифатында егерме ете фильм төшөргән, һигеҙ спектакль, шул иҫәптән биш опера, бер нисә күмәк тамаша ҡуйған, алты китап, йөҙҙән артыҡ публицистик мәҡәләләр баҫтырып сығарған.
РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1980), «Ника» киноакадемияһы Президенты. Венеция фестивалендә «Белые ночи почтальона Алексея Тряпицына» (2014) экзистенциаль драмаһындағы һәм Францияла рус ҡаршылығы тураһындағы «Рай» (2016) фильмындағы режиссёрлыҡ эше өсөн ике тапҡыр «Көмөш арыҫлан» премияһына лайыҡ булды (2014).

# Кончаловский Андрей Сергеевич
## Балалыҡ һәм үҫмер йылдары

Яҙыусы Сергей Владимирович Михалков һәм шағир һәм тәржемәсе Наталья Петровна Кончаловскаяларҙың ғаиләһендә 1937 йылдың 20 авгусында Мәскәүҙә тыуған. Тыуғандан һуң бирелгән исеме Андрей булһа ла, ижад эшсәнлеген башлағанда йәш режиссёр үҙен Андрон тип атай, шулай уҡ ике ҡатлы Михалков-Кончаловский фамилияһын ала.
1997 йылдағы РФ Президентының бүләкләү тураһындағы Указында уның фамилияһы Михалков (Кончаловский) тип яҙылған. 1990 йылдарҙан башлап әҙләп, ә 2009 йылда атаһы С. В. Михалков үлгәс, ул тулыһынса Андрей Сергеевич Кончаловский тип йөрөтөлә башлай, был турала уның режиссёрлыҡ рәсми сайты хәбәр итә. Уның бала сағы Михалковтарҙың Мәскәү янындағы Николина Гора утарында үтә.
Үҙәк музыка мәктәбендә Р. Ю. Черновтың фортепиано класында (1952 йылға тиклем) уҡый, Мәскәү консерваторияһы янындағы Музыка училищеһында А. Г. Руббахта уҡый (1957 йылда тамамлай) һәм Мәскәү дәүләт консерваторияһында Л. Н. Оборинда (1957—1959) уҡый, ләкин тамамламай ҡалған 1964 йылда ВГИК-тың режиссёрлыҡ факультетын (Михаил Ромм оҫтаханаһында уҡып) тамамлай.
# Крутиха (Порозиха ҡушылдығы)

Крутиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Порозиха йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Крутиха (Порозиха ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200312115100010125
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115101012
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы

Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы рус. Садыков Назип (Нагим) Миниязевич (Минязевич) (4 август 1914 йыл — 19 октябрь 2003 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы
## Биографияһы

Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы 1914 йылдың 4 авгусында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1924 йылдың 4 авгусында) хәҙерге Башҡортостандың Яңауыл районы Янбарис ауылында тыуа. 1941 йылдың декабрь айында Яңауыл район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында хәрби аҙыҡ-түлек взводының ат тотоусыһы булып хеҙмәт итә.
Сержант Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы Берлинғаса хәрби юл үтә. Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн «Батырлыҡ өсөн» (1945), ике тапҡыр «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1943, 1944) миҙалдары менән бүләкләнгән.
Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы 2003 йылда тыуған ауылында вафат була.

# Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
# Иннэль-Катарыль-Кы

Иннэль-Катарыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ТАЗ/354/159/43 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Иннэль-Катарыль-Кы
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300069664
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306966
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Һыулы (утрау)

Ҡалып:Необитаемые острова по странам
Водный — Маныч-Гудило тоҙло күл уртаһында урынлашҡан утрау, Ростов өлкәһе.

# Һыулы (утрау)
## География

Утрау ярым ай формаһында. Үлсәмдәре: оҙонлоғо 12 километр һәм киңлеге 4 километр, кеше йәшәмәй. Утрауҙа «Ростовский» дала ҡурсаулығы эшселәре төҙөгән ҙур булмаған кирбес бина, ҡом менән тулған артезиан ҡоҙоғо һәм металл һыу эсергес конструкция бар. Утрауҙа ҡыуаҡлыҡ һәм ағас үҫемлектәр юҡ, тик тәпәш ҡанүлән, әрем һәм бүтәгә генә үҫә. Бөтә утрау буйлап аттың һөйәктәре һәм баш һөйәктәре туҙып ята.
Водный утрауы тик 1948 йылда барлыҡҡа килгән. 1936 йылда хөкүмәт ҡарары буйынса «бәхет йылғаһы» төҙөлөшө башланып китә. Кубань һәм Егорлык йылғаларын тоташтырырға тейеш булған Невинномысск каналын төҙөү өсөн халыҡты төҙөлөшкә ҡушылырға саҡырған агитация материалдарында был каналды шулай атайҙар. 12 йылдан проектты тормошҡа ашырғандан һуң, һыу баҫыуҙарҙың ҙур территорияһын баҫып, күрше эргә-тирәгә йәйелә. Ер өҫтөндә тик ике утрау ғына тороп ҡала, Һыулы -иң ҙуры. Утрау 1954 йылда, был ерҙәрҙең ҡоро климатын бер аҙ йомшартыу маҡсатында, күрше Пролетар һыуһаҡлағысынан һыу ебәргәс утрау барлыҡҡа килгән тигән версия бар.

# Һыулы (утрау)
## Фауна

Аттарҙың ҡалдыҡтары утрауҙа Батый хан осоронда уҡ барлыҡҡа килгән тигән легенда бар. Йәнәһе Батый хан талап алған байлығын Көнбайыш Маныч йылғаһы үҙәнендә урынлаштырған, ә иң ҡиммәтле хазиналарын утрауҙа ергә күмгән һәм аттарҙы һаҡҡа ҡуйған. Икенсе юрау буйынса, был аттар Ҡыҙыл Армия сигенгән ваҡытта ҡалдырған хайуандарҙан таралған. Ҡыҙыл Армия башлыса, көслө һәм талымһыҙ булғанға күрә, аттарҙың Дон тоҡомон ҡулланған. Әммә, был ике тарих та уйҙырма булып тора.
Шаһиттарҙың күрһәтеүе буйынса, һыу шул тиклем көтмәгәндә килә, төп көтөүҙән ике йөҙләп һарыҡты һәм тиҫтәләгән атты айыра. Башта көтөүселәр һарыҡтарҙы кәмәләрҙә алып сығырға уйлайҙар. Ләкин аҙаҡ ҡалған мал артынан һуңғараҡ, һыу боҙ менән ҡапланғас килергә булалар. Ләкин һарыҡтарҙан айырмалы рәүештә аттар ныҡ ҡырағайланалар.
1950-се йылдарҙа совхоз утрауҙы көтөүлек итеп ҡулланырға ҡарар итә. Биш мең һарыҡ һәм ике тиҫтә ат утрауҙа яҙҙан көҙгә тиклем булалар, бүреләр уларға тейә алмайҙар, аҙыҡ өсөн түләргә кәрәкмәй. Малды күсереү өсөн борам менән аша сығыуҙы ойошторалар, борам малдарҙы көн һайын ике тапҡыр сығара. Ләкин һуңғараҡ проблема килеп тыуа: һыу әйләнеше режимына ҡыҫылыу арҡаһында һыуҙың тоҙлолоғо тиҙ арта башлай. Урындағы халыҡтың күрһәтеүе буйынса, 1950-се йылдар уртаһына ул эсәр һыу сифатын юғалта. Һөҙөмтәлә совхоз малды эсереү өсөн үҙенән-үҙе урғылып торған артезиан ҡоҙоғо ҡаҙа.
Водный утрауында 1980-се йылдар аҙағында малдарҙы көтөүҙән туҡтайҙар. Шул ваҡыттан алып унда тик аттар ғына ҡала. Сөсө һыулы скважиналарҙы ваҡыт үтеү менән сүп-сар баҫа, борам эшләмәй башлай. Шул саҡ властар иҫке шифахана урынында мең урынлыҡ ҙур ҡымыҙ менән дауалау шифаханаһы ойошторорға ҡарар итәләр. Бының өсөн аттарҙы утрауҙан алырға маташалар. Ләкин аттар ныҡ ҡырағайланалар, уларҙы күсереү килеп сыҡмай. Һөҙөмтәлә шифахана төҙөүҙән дә баш тарталар.
# Оло Рассоха (Лапа ҡушылдығы)

Оло Рассоха — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лапа йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Оло Рассоха (Лапа ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300312103000038450
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103003845
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Добрина (ҡасаба)

Добрина — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Почта индексы — 626210, ОКАТО коды — 71129000000.

# Добрина (ҡасаба)
## Халыҡ һаны

| Йыл | Даими халыҡ һаны |
| 2002 | |
| 2008 | |
| 2010 | ? |

# Добрина (ҡасаба)
## Климат

Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
# Түбәнге Пица

Түбәнге Пица — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Семирецкая йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Түбәнге Пица
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200212103000025041
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103002504
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Керенка (Вежи Айва ҡушылдығы)

Керенка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Веж Айва йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Керенка (Вежи Айва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010500312110000036319
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003631
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ханкан Шерин

Шерин Ханкан (Энн Кристин Ханкан; 13 октябрь 1974 йыл) — Данияның (һәм Скандинавияның) тәүге имам ҡатын-ҡыҙы; Копенгагенда ҡатын-ҡыҙҙар етәкселек иткән мәсеткә нигеҙ һалыусы. Ул шулай уҡ мосолман мәсьәләләре, шул иҫәптән ҡатын-ҡыҙҙарҙың һәм экстремизмдың интеграцияһы буйынса әүҙем ағза булып тора, һәм ислам һәм сәйәсәте мәсьәләләре буйынса бик күп текстар яҙа. Ханкан үҙ илендә беренсе ҡатын-ҡыҙ имам була, уның маҡсаты — ҡатын-ҡыҙҙарҙың хәлен төҙәтеү.
Шериндың бурысы — Ҡөрьәндең «патриархаль интерпретацияһына» ҡаршы көрәш, үҫеп килеүсе исламофобияға ҡаршы тороу һәм прогрессив ислам ҡиммәттәрен пропагандалау. Ханкан BBC-ның 2016 йылдағы 100 йыл ҡатын-ҡыҙҙарының береһе тип таныла.

# Ханкан Шерин
## Биографияһы

Ханкан 1974 йылдың 13 октябрендә Данияла Сүриә һәм фин-уғыр кешеһе ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы сәйәси ҡасаҡ һәм профеминист була. Ханкан Дамаскиҙа уҡый, 2000 йылда Данияға ҡайта. Ул үҙен ике донъя араһында тыуған итеп хис итә һәм йәшәү маҡсатын ҡапма ҡаршылыҡтарҙы яраштырыу тип һанай.
1992 йылда Копенгаген университетында дин дәрестәрен өйрәнә башлай, ғәрәп телен өйрәнеү курстарына йөрөй. Атаһының сығышына ҡарамаҫтан, ғәрәп теле уның туған теле түгел. 2002 йылда ул социология дин һәм философия магистры дәрәжәһен ала.

# Ханкан Шерин
## Карьераһы

2016 йылдың февралендә Ханкан Копенгагенда Мәрйәм мәсетен аса. Был . Данияның ҡатын-ҡыҙҙар идара иткән беренсе мәсете; унда тик ҡатын-ҡыҙ имамдар ғына хеҙмәт итә. Мәсеткә бөтә ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн асыҡ, ә йома намаҙҙарында тик дини ҡатын-ҡыҙҙар ғына ҡатнаша.. Ханкан Скандинавияла мәсет асҡан беренсе ҡатын-ҡыҙ имам була.
Ханкан Шулай уҡ Critical Muslims, дин менән сәйәсәтте бәйләүсе ойошмаға нигеҙ һала.
2007 йылда ул «Ислам һәм татыулыҡ-йәмәғәт эше» («Ислам и примирение — общественное дело») исемле китап баҫтырып сығара.
Ханкан христиан, йәһүд һәм мосолман институттары патриархаль булып киткәнен билдәләй, һәм ул ҡатын-ҡыҙҙар идара иткән мәсеттәр был традицияға ҡаршы килә тип иҫәпләй.
   Беҙ динебеҙҙең патриархаль структураһын яйға һалдыҡ. Һүҙ ислам дине тураһында ғына түгел, ә йәһүд, христианлыҡ һәм башҡа диндәр хаҡында ла бара. Беҙ үҙебеҙҙе һынап ҡарарғға йыйынабыҙ, — ти Шерин Ханкан.
Ханкан оппозицияһы быны илтифатлы ҡабул итә.
Мәсет 2016 йылдың февралендә асыла, ә шул уҡ йылдың авгусында беренсе рәсми ғибәҙәт хеҙмәте үтәлә, һәм унда 60 ҡатын йыйыла. Икенсе имам, Сәлихә Мари Феттех ҡатын-ҡыҙҙар һәм ислам тураһында аңлатма биреп намаҙҙа ҡатнаша. Яңы мәсеттә бер нисә никах-туй үткәрелә. Мәсеттә төрлө диндәрҙең парҙары никахлаша, был бөтә мәсеттәрҙә лә рөхсәт ителмәй.
Дания социал-либераль партияһы парламентына кандидат булып һайлана.
Ханкан 2016 йылда BBC-ның 100 ҡатын-ҡыҙының береһе тип атала.

# Ханкан Шерин
## Шәхси тормошо

Ханкандың ике ҡыҙы һәм ике улы бар.
# Табакин монастыры

Изге Георгийҙың Табакин монастыры — Грузияның көнбайышында, үрге Имеретила, Зестафони ҡалаһынан 7-8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, VII—VIII быуатта ирҙәр монастыры, үҙенсәлекле архитектураһы, бай тарихы һәм XVI быуат биҙәге менән билдәле. Үҙ ваҡытында 70 монах эш алып барған монастырь ил тарихына ҙур өлөш индергән. Бында Имерети батшаһы Соломон Икенсенең рухи атаһы, изге Иларион Картвели, XIX быуаттың данлыҡлы дәрүише бала сағының бер өлөшөн үткәргән. Коммунистик режим осоронда монастырь талауға һәм емерелеүгә дусар була. Монастырь комплексы иҫке һәм яңы өлөштән тора.

# Табакин монастыры
## Яңы һәм иҫке өлөшө

Иҫке өлөшө крипта һәм төкәтмә менән VII—VIII быуатта төҙөлгән ике нефлы сиркәүҙән тора, ул XI быуатта тергеҙелә, ә һуңынан XVI быуаттың беренсе яртыһында биҙәлә. Сиркәү эргәһендә һуңыраҡ осорҙағы манара тора. Монастырҙа Имерети батшаһы Баграт III һүрәте һаҡланған (1510—1565).
1980—1986 йылдарҙа ҡорам ҡыйыҡ менән ҡаплана һәм тергеҙелә. XX быуаттың 90-сы йылдарында монахтар өсөн торлаҡтар төҙөлә. 2000 йылда Ун ике Апостол исемендәге сиркәү төҙөлә һәм биҙәлә.

# Табакин монастыры
## Яңырыуы

1992 йылда монастырь яңынан изгеләндерелә. Унда монах Яков (Чохонелидзе) урынлаша. Уның етәкселеге аҫтында килеүселәр һәм мәрхәмәтле кешеләр ярҙамында монахтар өсөн торлаҡ төҙөлә, һыу үткәргес һәм электр үткәрелә. Монахтар һаны арта. Яков менән бергә иеромонахтар Варахиель һәм Матфей эш алып бара. Һуңғы йылдарҙа улар башҡа монастырға күсерелә. Күп кенә йәш кешеләр руханиҙарҙың дини нәсихәттәре арҡаһында христианлыҡ ҡабул итә. Бөгөнгө көнгә монастырҙа монастырь башлығы Яков һәм биш игумен йәшәй.

# Табакин монастыры
## Питомник

Монастырь эргәһендә«Табакини» кавказ овчаркаһы питомнигы урынлашҡан. Ул 1992 йылда ойошторолған.
# Бетулинский йорто (Таганрог)

Бетулинский йорто — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы балкон менән ике ҡатлы бина, Лермонтов тыҡрығы, 11 адресы буйынса урынлашҡан. Бина XIX быуаттың икенсе яртыһында Григорий Ефимович Бетулинский өсөн төҙөлә.

# Бетулинский йорто (Таганрог)
## Тарихы

Бетулинскийҙар ғаиләһе йортҡа 1872 йылдан алып (ҡаралты) XIX быуат аҙағына тиклем хужа була. Григорий Ефимович Бетулинский губерна секретары була. Ҡатыны Мария Константиновна менән уның ҡыҙы Наталья булған, ул 1885 йылдың 10 авгусында тыуған. Йорттоң киләһе хужаһы булып сауҙагәр ҡатыны Мария Юрди була. Уның ире грек консулы вазифаһын биләй.
Йортто тағы бер хужаһы билдәле — ул генерал-майор Александр Иванович Крижановский. Ул йорттоң 1910 йылға тиклем йорттоң хужаһы була. Унан һуң йортҡа статский советниктың ҡатыны Федорова Валентина Владимировна хужа була.
Уның менән йәнәш 6 тәҙрәле бер ҡатлы йорт урынлаша, уны коллеж асессоры ҡатыны П. М. Работина төҙөтә. 13-сө һанлы йорт 1910 йылда төҙөлә. Уның милексеһе булып коллеж теркәүсеһе Отто Оттович Герман була. Күсемһеҙ милек 3200 һумға баһалана.
# Стәрле

Стәрле (иҫкесә Эстәрле, рус. Стерля) — Башҡортостандағы йылға, Ашҡаҙарҙың һул ҡушылдығы. Стәрлебаш ауылынан көнбайыштараҡ башлана, Стәрлебаш һәм Стәрлетамаҡ райондары аша төньяҡ-көнсығыш йүнәлештә аға һәм Стәрлетамаҡта Ашҡаҙарға ҡушыла.
Стәрлетамаҡ ҡалаһында Стәрле аша дүрт тимер-бетон күпер һалынған, һәм бер нисә йәйәүлеләр өсөн күперҙер бар. Бынан тыш 2011 йылда ҡаланың көньяҡ өлөшөндә көнбайышҡа транзит автомобиль хәрәкәте тағы бер даими күпер астылар.

# Стәрле
## Топонимика

Стәрле йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһына (тамағы) һәм Стәрлебаш ауылына (башы) исем биргән. Халыҡ телендә Эстәрле тигән әйтелеш тә бар.

# Стәрле
## Ҡушылдыҡтары

* Баҡыйбатҡан
* Балаткүл ?
* Оло Гумбаза
* Оло Ҡайраҡлы
* Оло Ҡармалы
* Бөрлөгөл
* Кесе Гумбаза
* Музыгылга
* Скалтык
* Червонные Озерки
* Байгора (лог)
* Томак (лог)
# Камалетдинов Мотаһар Мирхәйҙәр улы

Мотаһар Мирхәйҙәр улы Камалетдинов (1875—1938) — башҡорт дин әһеле. Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назараты мөфтөйө (1936).

# Камалетдинов Мотаһар Мирхәйҙәр улы
## Биографияһы

Камалетдинов Мотаһар Мирхәйҙәр улы 1875 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Яңы Атйетәр ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районы Кешәнне ауылында) тыуған. Милләте буйынса башҡорт.
Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Ҡыйышҡы мәҙрәсәһен тамамлай. 1904 йылда Иҫке Ҡыйышҡы ауылының имам-хатибы итеп тәғәйенләнә, бер үк ваҡытта мәҙрәсә мөҙәрисе вазифаһын башҡара.
Дини белем биреү һәм исламды модернизацилау мәсьәләләре буйынса ҡәҙимселек йүнәлеше яҡлы була. Шәфҡәтлелек менән шөғөлләнә, Беренсе донъя һуғышы осоронда фронт өсөн иғәнә йыйыуҙа ҡатнаша. Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осоронда монархия яҡлы була, Аҡтар хәрәкәтен хуплап сығыш яһай.
1928 йылда контрреволюцион эшмәкәрлектә ғәйепләнеп һөргөнгә ебәрелә. 1933 йылдан Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назараты рәйесе — мөфтөй Мөтиғулла Ғатауллиндың урынбаҫары вазифаһын башҡара. 1936 йылдан — Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назараты мөфтөйө итеп һайлана.
1936 йылдың 22 октябрендә Мотаһар Камалетдинов ҡулға алына. 1938 йылдың 17 июлендә атыла. 1956 йылдың 21 декабрендә аҡлана.
# Кумжевая

Кумжевая — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двинская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кумжевая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000004514
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000451
* Бассейн коды — 03.02.03.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Юк

Юк — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 163 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Юк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000019393
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001939
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Солоновка (Чистюнька ҡушылдығы)

Солоновка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чистюнька йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Солоновка (Чистюнька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алей йылғаһы Гилёв һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200212115200000874
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200087
* Бассейн коды — 13.01.02.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Турунесьтывис

Турунесьтывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колвавис йылғаһының һул ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Турунесьтывис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000072177
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103007217
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Рату Багус

Рату Багус - ул Био-энергия һелкетеү медитацияһен уйлап сығарған Бали гуруһы. Ул дауалау энергияһен (шактипат) ҡағылыу һәм һүрәт аша тапшыра, ҡабул итеүсеҙә спонтан ҡалтырап тороу һәм көлөп ебәреү булдыра, уны менталь, физик, эмоциональ һәм рухи блоктарҙан арындыра тейеп әйтелә. Көнбайышта Ратуҙың тарафдарҙары Европала һәм Австралиялә төркемдәргә тиклем үҫкән.
# Автобан

Автобан (нем. Autobahn «машина юлы») — Германияла, Австрияла һәм Швейцарияла тиҙ автомагистраль. Ҙур тиҙлек менән йөрөгән транспорт өсөн һалынған юл, hәр йүнәлештә икенән дә кәм булмаған йөрөү рәте булырға тейеш.
Австрия менән Швейцариялағы автобандарҙа тиҙлек сәғәтенә 130 км һәм 120 км-ға сикләнгән. Германиялағы автобандарҙа тиҙлек даими рәүештә сикләнмәй, айырым урындарҙа тиҙлекте сикләгән билдәләр осрауы ихтимал.

# Автобан
## Сығанаҡ

* Сыуашса Википедия
# Семенов ҡәлғәһе

Семенов ҡәлғәһе — оборона ҡоролмалары, улар XVII аҙағында — ХVIII быуат башында Ростов өлкәһе Миус йылғаһы тамағында урынлашҡан.

# Семенов ҡәлғәһе
## Тарих

Билдәле булыуынса, 1674 йылдың көҙөндә Мәскәүҙән Донға воевода, кенәз П. И. Хованский-Змей ҡәлғә төҙөү өсөн Миюс йылғаһына ебәрелә. Ул ваҡытта был идеяны тормошҡа ашырып булмай, сөнки ҡәлғә төҙөр өсөн ҡулайлы урын таба алмайҙар. Һуңыраҡ ҡәлғә төҙөлгән һәм 1698 йылда Миюс исеме аҫтында билдәле булған. Һуңыраҡ ҡәлғә Семенов ҡәлғәһе исемен алған.
Ҡоролма дөрөҫ булмаған дүртмөйөш формалы 4 бастион һәм 2 ярым бастионлы булған. Ҡапҡаны дала яғынан ярым бастион һаҡлаған . Уның бейеклеге 3,5 метр булып, тәрәнлеге 2 метр тәшкил иткән, ә киңлеге 6 метр. Майҙаны — 600х500 метр ҙурлыҡта булған.
1699 йылда гарнизонда 421 кеше иҫәпләнә, улар араһында копейщиктар, рейтарҙар һәм һалдаттар булған. Шул уҡ ваҡытта ҡәлғәлә казактар күренә башлаған: улар үткенсе сауҙагәр караптарын тикшергәндәр 1711 йылда ҡәлғә өлөшләтә емерелгән була.
XХI быуатта был ҡәлғә һыҙаты Миус лиманынан ҡарағанда яҡшы күренеп торған. Яр буйы һыҙығы ҡәлғәләре һыу менән йыуылған. Ваҡыт-ваҡыт ҡәлғәнең элекке территорияһында археологик тикшеренеүҙәр үткәрелә. Тикшереү барышында керамика һәм тәмәке тартыу өсөн төрөпкә табылған.