yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Юдин

Юдин — Ростов өлкәһе Милютин районындағы утар.
Ростов өлкәһе Милютин районы Милютин ауыл биләмәһе составына инә.

# Юдин
## Географияһы
### Урамдар

| Яр урамы, Волга урамы, Грачевка урамы, Йылға аръяғы урамы, Индустриальный урамы, Ломоносов урамы, Халыҡ урамы, Прорва урамы, Черемушки урамы, Юдин урамы, | Ҡайынлы тыҡрығы, Таллы тыҡрығы, Елле тыҡрығы, Гоголь тыҡрығы, Карьер тыҡрығы, Колбаса тыҡрығы, Космонавтар тыҡрығы, Круговой 1-й тыҡрығы, Круговой 2-й тыҡрығы, Круговой 3-й тыҡрығы, | Лермонтов тыҡрығы, Күпер тыҡрығы, Оборона тыҡрығы, Торговый 1-й тыҡрығы, Торговый 2-й тыҡрығы, Торговый 3-й тыҡрығы, Торговый 4-й тыҡрығы, Тырса тыҡрығы, Утар тыҡрығы. |

# Юдин
## Иҫтәлекле урын

Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп.Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора.
Милютин районы Юдин утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археология ҡомартҡылары бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарарына һәм 25.06.2002 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған.
* Ҡурған төркөмө «Базной» (3 ҡурған). Юдин утарынан төньяҡтараҡ яҡынса 6,5 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Юдин» (3 ҡурған). Юдин утарынан төньяҡҡа табан 1,0 км алыҫлыҡта тора.
* Ҡурған төркөмө «Вишневый» (4 ҡурған). Юдин утарынан төньяҡ-көнсығышта 0,5 км алыҫлыҡта тора.
# Арыҫланова Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы

Арыҫланова Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы (31 ғинуар 1919 йыл — 27 ғинуар 2012 йыл) — театр актёры. 1951 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1974).

# Арыҫланова Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы
## Биографияһы

Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы Арыҫланова 1919 йылдың 31 ғинуарында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Күҙәй ауылында тыуған. 1940 йылда Өфө театраль-сәнғәт училищеһын тамамлай һәм Яңауыл колхоз-совхоз театрына эшкә ебәрелә.
1941—1942 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының эстрада бригадаларында эшләй, 1949—1987 йылдарҙа — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры артисы.
Уның репертуары төрлө сәхнә жанрҙарын үҙ эсенә ала. Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы Мостай Кәрим, Назар Нәжми, Әнүәр Бикчәнтәев, Сәғит Мифтахов, Кирәй Мәргән, Ярулла Вәлиев әҫәрҙәре буйынса ҡуйылған бик күп радио- һәм телеспектаклдәрҙә ҡатнаша. Классик драмаларҙа артистың персонаждары характер тәрәнлеге менән айырылып тора. Моңло тауышы, сағыу дикцияһы, сәнғәт донъяһына, сәхнәгә ғашиҡ ябай ауыл ҡыҙын ҙур бейеклектәргә күтәрә.

# Арыҫланова Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Ғәлимә — «Ҡара йөҙҙәр», Ғайнан Әмири
* Валя Ғәлимова Мәжит Ғафуриҙың шул уҡ исемдәге повесы буйынса.
* Зөлфиә — «Бажалар», Ибраһим Абдуллин.
* Мөнирә — «Үҙебеҙ һайлаған яҙмыш», Туфан Миңнуллин.
* Ксения — «Һынылыш», Борис Лавренев.
* Анисья — «Ҡараңғылыҡ хөкөм һөргәндә», Лев Толстой.
* Курицына — «Бәлә кеше башынан йөрөмәй», Александр Островский.
* Синьора Капулетти — «Ромео һәм Джульетта», Уильям Шекспир.

# Арыҫланова Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Эстрада артистарының Бөтә Рәсәй конкурсы дипломанты (1960 һәм 1968 йылдар)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1974)

# Арыҫланова Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы
## Ғаиләһе

Ире — Арыҫланов Ғата Арыҫлан улы, Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1956).
# Сердик

Сердик — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лобань йылғаһының һул ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Сердик
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300512111100039788
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103978
* Бассейн коды — 10.01.03.005
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Романовка торамалары

Романовка торамалары (рус. Романовские поселения) — Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфө эсендә урынлашҡан мезолит, бронза быуаты һәм иртә Урта быуаттар археологик ҡомартҡыһы.

# Романовка торамалары
## Тасуирламаһы

Романовка торамалары Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһы эсендә Ағиҙел йылғаһының Козарез утрауын барлыҡҡа килтергән иҫке үҙәненең һул ярында урынлашҡан.

# Романовка торамалары
## Тасуирламаһы
### Табылдыҡтар

Был ҡомартҡы күп ҡатламлы торамаларға ҡарай. Майҙанының якынса 360 м² археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙып тикшерелгән.
Нығытылмаған 6 торама асыҡланған. Ҡомартҡының төп өлөшө б.э. V—VII быуаттарына, йәғни иртә Урта быуаттарға ҡарай.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған әйберҙәр Романовка тибындағы яҫы төплө көршәк рәүешендәге, ҡайһыларының ауыҙ ситтәре ваҡ һәм эре һырҙар менән биҙәлгән һауыттарҙан тора. Һөйәк әйберҙәр, балсыҡ орсоҡбаштар, тимер бысаҡ килеп сыҡҡан.
II Романовка торамаһы һәм III Романовка торамаһы мезолит осорона ҡарай. Аҫҡы ҡатламында саҡматаштан эшләнгән бысаҡ һымаҡ пластинала уҡ башаҡтары, ярғыстар, ҡырҡҡыстар табылған. Улар микролит әйберҙәр булып тора.
II Романовка торамаһында хужалыҡ соҡорҙары, Абаш мәҙәниәте керамикаһы ярсыҡтары табылған.
Был урындарҙа боронғо кешеләр ваҡытлыса йәйҙәрен йәшәгән тип фараз ителә.

# Романовка торамалары
## Тасуирламаһы
### Һаҡланыуы

Романовка торамалары материалдары Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Этнологик тикшеренеүҙәр үҙәге, Башҡорт дәүләт университеты, Һамар университеты фондтарында һаҡлана.

# Романовка торамалары
## Тасуирламаһы
### Һаҡланыуы
#### бөгөнгө торошо

Ҡала эсендә урынлашыуы археологик ҡомартҡылар яҙмышын хәүеф аҫтына ҡуя.

# Романовка торамалары
## Тасуирламаһы
### Асыш тарихы

Торамалар 1959 йылда СССР һәм Рәсәй ғалим-археологы, СССР Фәндәр академияһы Археология институты өлкән ғилми хеҙмәткәре тарих фәндәре докторы Г. Н. Матюшин тарафынан асыла һәм өйрәнелә.
1961 йылда ғалим-тикшеренеүсе, тарих фәндәре докторы К. В. Сальников тарафынан өйрәнелә, 1965, 1989 йылдарҙа СССР һәм Рәсәй археологы, педагог, профессор Г. И. Матвеева тикшерә.
# Лакин Капитон Михайлович

Лакин Капитон Михайлович (20 март 1930 йыл — 5 сентябрь 1987 йыл) — ғалим-фармаколог. 1974—1982 йылдарҙа Н. А. Семашко исемендәге Мәскәү дәүләт медицина стоматология институты ректоры. СССР Медицина фәндәре академияһы ағза-корреспонденты (1980), медицина фәндәре докторы (1968), профессор (1969). СССР Дәүләт премияһы һәм СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты.

# Лакин Капитон Михайлович
## Биографияһы

Владимир өлкәһенең Вишенки ауылында тыуған.
2-се Мәскәү медицина институтын тамамлай (1953). Фармакология кафедраһында эшләй.
1970 йылдан Н.А. Семашко исемендәге Мәскәү медицина стоматология институтында эшләй: 1971 йылдан алып уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, артабан — ғилми эштәр буйынса эшләй, ә 1974 йылдан ректор һәм бер үк ваҡытта үҙе ойошторған фармакология кафедраһы мөдире.
1981 йылдан СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының уҡыу йорттары идаралығы менән етәкселек итә.
Клиник фармакология буйынса проблемалы комиссия рәйесе һәм РСФСР Һаулыҡ һаҡлау фармацияһы һәм фармакологияһы буйынса Ғилми совет рәйесе, фармакологтарҙың Бөтә Союз ғилми йәмғиәте рәйесе урынбаҫары, «Фармакология и токсикология» журналының баш мөхәррир урынбаҫары һәм «Фармакология» Ҙур медицина энциклопедияһының мөхәрририәт бүлегенең мөхәррире булып тора. КПСС ағзаһы.
Фармакология проблемалары буйынса фәнни мәктәпкә нигеҙ һалған. ВАК номенклатураһы буйынса клиник фармакологияны айырым ғилми дисциплинаға айыра. Уның етәкселегендә 5 докторлыҡ һәм 30-ға яҡын кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.
Плазмалы һәм күҙәнәкле гемостазды өйрәнеү буйынса СССР Дәүләт һәм СССР Министрҙар Советы премияларына лайыҡ була.
250-нән ашыу мәҡәлә авторы. Монографиялары: «Антикоагулянтные и фибринолитические средства» ( Е. И. Чазов менән авторҙашта), «Биотрансформация лекарственных средств» (Ю. Ф. Крылов менән авторҙашта) һ. б..
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнгән.
# Мечевая

Мечевая — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Явсорская Виска йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Мечевая
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03040000112103000053380
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103005338
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Липпрехтероде

Липпрехтероде (нем. Lipprechterode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 590 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,73 км². Диңгеҙ кимәленән 235 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99752 һәм автомобиль коды — NDH.
# Энмис

Энмис — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Чили йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

# Энмис
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100002965
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100296
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хәбибуллин Мөбәрәкша Сафиулла улы

Хәбибуллин Мөбәрәкша Сафиулла улы (23 апрель 1917 йыл — 9 ноябрь 1997 йыл) — нефтсе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

# Хәбибуллин Мөбәрәкша Сафиулла улы
## Биографияһы

Мөбәрәкша Сәфиулла улы Хәбибуллин 1917 йылдың 23 апрелендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Талас‑Моҡша ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Талас ауылы) тыуған. Крәҫтиән ғаиләһенән.
1932 йылда Бишбүләк ауылында йәмәғәт малын көтә. Һуңғараҡ — Башҡорт АССР-ы Мәләүез районы Арслан совхозының Үҙәк бүлексәһендә ат ҡараусы. 1935—1937 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районы Ишембай ҡасабаһында егеү базаһында күсер булып эшләй. «Башнефть» нефть промыслының икенсе тресында ер аҫты бригадаһында ябай эшсе була (1937—1938). Армияға киткән мәлендә, 1938 йылда, ер аҫты скважиналарын ремонтлау эшендә йөрөй, 1940 йылда Ҡыҙыл Армиянан Ишембайға әйләнеп ҡайта. 1-се һәм 6-сы нефть промыселдәрендә асҡыссы була, «Ишембайнефть» тресының ер аҫты ремонтлау эштәренең комплекслы бригадаһында мастер, оператор булып эшләй (1940—1955). 1955—1977 йылдарҙа —"Башнефть" ПО -ның (Бәләбәй ҡалаһы) "Аксаковнефть " нефть эшкәртеү ҡулайламаһы операторы, Карлин нефть промыселында ер аҫты ремонтлау мастеры.
Хәбибуллиндың вахтаһы беренселәрҙән булып ер аҫты скважиналарын ремонтлау эшендә күсмә агрегат ҡуллана башлай. Нефть етештереү идаралығы етештереүҙә күсмә агрегаттар ҡулланыу арҡаһында 56 мең аҡсаһын һаҡлап ҡалыуға өлгәшә.
1978 йылда «Башнефть» етештереү берекмәһенең Бәләбәй быраулау эштәре идаралығында такелажсы булып хеҙмәт итә.
1984 йылда хаҡлы ялға сыға. 1997 йылдың 9 ноябрендә Бәләбәй ҡалаһында вафат була.

# Хәбибуллин Мөбәрәкша Сафиулла улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Нефть етештереү буйынса ете йыллыҡ планды үтәүҙә күренекле хеҙмәте һәм эшендәге юғары техник-иҡтисади күрһәткестәре өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 май Указы менән М. С. Хәбибуллинға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Ленин ордены (1966), миҙалдар, БАССР Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1962) менән бүләкләнә.

# Хәбибуллин Мөбәрәкша Сафиулла улы
## Шулай уҡ ҡарарға

* Башҡортостандың Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
# Панов Александр Семёнович

Александр Семенович Панов ( 15 октябрь 1922 йыл— 5 май 1992 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 7-се гвардия кавалерия корпусы ҡылыссыһы. Гвардия старшинаһы. Советтар Союзы Геройы (1945).

# Панов Александр Семёнович
## Биографияһы

Панов Александр 1922 йылдың 15 октябрендә Волочаевка станцияһында (хәҙер — Хабаровск крайы, Йәһүд автономиялы өлкәһе, Смидовичск районы) эшсе ғаиләһендә тыуған. Тимер юлы һөнәрселек училищеһын тамамлағандан һуң Красноярскиҙа депола слесарь булып эшләй. 1965 йылдан — ВКП(б) ағзаһы.
1942 йылдың февраленән — Ҡыҙыл Армияла. Панов Бранденбург өсөн алыштарҙа айырыуса атырлыҡ күрһәтә. 1945 йылдың апрель аҙағында Бранденбургтан төньяҡҡараҡ Зилов-канал аша сыға һәм пулемёт уты менән дошман атакаларын тотҡарлай. Шулай уҡ өс пулемет нөктәһен юҡҡа сығара һәм Өс пулемёт нөктәһен һәм бик күп гитлерсыларҙы юҡ итә.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 31 майындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһармнлығы өсөн гвардия рядовойыАлександр Семенович Панов Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы (6451-се һанлы) тапшырыла.
1947 йылда демобилизациялана. Һуңынан Смидовичск һәм Облученск райондарындағы тимер юлы станцияларында эшләй.
Панов Александр Семенович 1992 йылдың 5 майында вафат була. Хабаровскиҙа ерләнә.

# Панов Александр Семёнович
## Хәтер

* А. С. Пановтың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған
2015 йылда Геройҙың исеме Биробиджанда Дан скверында Геройҙар Аллеяһында уның исеме мәңгеләштерелгән.
# Петушиха (Талица ҡушылдығы)

Петушиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Талица йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Петушиха (Талица ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003286
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200328
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Оло Шудья

Оло Шудья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Велс йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Оло Шудья
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100004372
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100437
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Яндырка (Аршаглы-Аят ҡушылдығы)

Яндырка (Каменная, Салтыбалты) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аршаглы-Аят йылғаһының уң ярына тамағынан 142 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Яндырка (Аршаглы-Аят ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500212111200000416
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200041
* Бассейн коды — 14.01.05.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# 1975 йыл

II мең йыллыҡ :
XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат — XXI быуат — XXII быуат :
Хронологик таблица :
1975 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1975 MCMLXXV |
| Юлиан стилендә | 1974 — 1975 ( 14 ғинуар) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2727 — 2728 ( 4 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7483 — 7484 ( 14 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5735 — 5736 ה'תשל"ה — ה'תשל"ו |
| Мосолман календары | 1395 — 1396 |
| Боронғо әрмән календары | 1424 ԹՎ ՌՆԻԴ |
| Ҡытай календары | 4671 — 4672 (с 11 февраль) 甲寅 — 乙卯 синий тигр — синий заяц |
| Эфиопа календары | 1967 — 1968 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 2031 — 2032 |
| - Шака самват | 1897 — 1898 |
| Иран календары | 1353 — 1354 |
1975 (бер мең туғыҙ йөҙ етмеш бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1975 йылы, 2 мең йыллыҡтың 975 йылы, XX быуаттың 75 йылы, XX быуаттың 8 ун йыллығының 5 йылы, 1970 йылдарҙың 6 йылы.

# 1975 йыл
## Тыуғандар

* 28 июль — Лариса Абдуллина, башҡорт журналисы, шағир һәм тәржемәсе, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты (2008).

# 1975 йыл
## Вафат булғандар

* 5 апрель — Ғәбдрәшитов Фазулла Ғабдулла улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 5 сентябрь — Зәғәфүрәнов Фәйзрәхман Зәғәфүрән улы, совет дәүләт эшмәкәре. 1950—1967 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Совет Президиумы рәйесе. Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 19 октябрь — Ҡадир Даян, башҡорт шағиры, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
# Лока-Кыня

Лока-Кыня — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Алапокотыль-Кы йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

# Лока-Кыня
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067721
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306772
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Хасаре-Се

Хасарё-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Харасовая йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Хасаре-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300040221
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304022
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пыхта (Чепца ҡушылдығы)

Пыхта — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 458 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Пыхта (Чепца ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300112111100032417
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103241
* Бассейн коды — 10.01.03.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ыспарта (провинция)

Ыспарта (төр. Isparta) — Төркиә Йөмһүриәтенең провинцияһы.

# Ыспарта (провинция)
## География

ЫспартаАфйонкараһисар, Бурдур, Анталья, Конья провинциялары менән сиктәш.
Халҡы — 513 681 кеше. Аҡ (Урта) диңгеҙ регионы составында.

# Ыспарта (провинция)
## Административ ҡоролош

13 район:
* Аксу (Aksu)
* Атабей (Atabey)
* Эгирдир (Eğirdir)
* Гелендост (Gelendost)
* Гёнен (Gönen)
* Ыспарта (Isparta)
* Кечиборлу (Keçiborlu)
* Шаркикараагач (Şarkikaraağaç)
* Сениркент (Senirkent)
* Сютчюлер (Sütçüler)
* Улуборлу (Uluborlu)
* Ялвач (Yalvaç)
* Енишарбадемли (Yenişarbademli)
# Лоссе (Альтмарк)

Лоссе (Альтмарк) (нем. Losse) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 124 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,9 км². Диңгеҙ кимәленән 30 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
# Төньяҡ Удж-Ю

Төньяҡ Удж-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Удж-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Төньяҡ Удж-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043483
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004348
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Украинала транспорт

Украинала самолет, тимер юл, автомобиль транспорттары тәҡдим ителә.

# Украинала транспорт
## Тимер юлдары

Украинала тимер юлдар Украинаның Дәүләт хакимиәтенең тимер юлдары хакимлығы аҫтында торалар(укр. Укрзалізниця Укрзалізниця). Тимер юл селтәре алты юлға (магистралдәргә) бүленгән: Донецк, Львов, Одесса, Көньяҡ, Көньяҡ-Көнбайыш һәм Приднепровск. Пассажирҙар ташыуҙың максималь тиҙлеге — 160 км/сәғ. Юлдарҙың дөйөм оҙонлоғо 22473 км.

# Украинала транспорт
## Автомобиль юлдары

Украина аша 23 халыҡ-ара автомобиль юлы уҙа. Шоссе юлдарҙың дөйөм оҙонлоғо 169 491 км.

# Украинала транспорт
## Авиация

Илдең төп һауа ҡапҡаһы — Борисполь аэропорты.

# Украинала транспорт
## Йылға һәм диңгеҙ транспорты

Украинаның иң ҙур йылғаһы — Днепр — судно йөрөрлөк йылға. Украина Азов һәм Ҡара диңгеҙгә сыға ала.
Украинала иң эре порт (2008) :
| Порт | Йөк әйләнеше, млн. т |
| Одесса | 34,56 |
| Көньяҡ порт | 21,7 |
| Черноморск | 18,9 |
| Мариуполь | 16,3 |
| Николаев | 9,25 |

# Украинала транспорт
## Трубопровод транспорты

Нефть һәм нефть продукттары, тәбиғи газ хәлендәге продукттарҙы алыҫҡа ебәреү өсөн үткәрелгән торбалар ҡулланыла. Украинала уларҙың дөйөм оҙонлоғо — 40 мең км, ә газ үткәргес торбалар - 35 мең км.

# Украинала транспорт
## Ҡала транспорты

Россия империяһында беренсе трамвай (1892) һәм беренсе донъя практикаһында троллейбус поезды (Владимир Векич) (1966) һәм СССР-ҙа беренсе тиҙйөрөшлө трамвай линияһы (1978) Киевта барлыҡҡа килгән.

# Украинала транспорт
## Һүрәт теҙмәһе

* Дунай дельтаһы
* Украинаның халыҡ-ара юлы
* Донецк
* Варвар күпере
* Львов