yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Баш разведка идаралығы (СССР)

Баш разведка идаралығы (ГРУ) — махсус хеҙмәт, СССР оборона министрлығының тышҡы разведка органы, СССР Ҡораллы Көстәре хәрби разведкаһының үҙәк идара итеү органы.
СССР Ҡораллы Көстәренең Генераль штабы начальнигына һәм СССР оборона министрына буйһоноусы Баш разведка идаралығы начальнигы етәкселек иткән. Идаралыҡ һәм уның структуралары СССР Ҡораллы Көстәре мәнфәғәтендә, шул иҫәптән агентура, йыһан, радиоэлектрон һәм башҡа төрлө разведка менән шөғөлләнә.

# Баш разведка идаралығы (СССР)
## Тарихы

1918 йыдың ноябрендә Республиканың революцион хәрби советы (РВСР) РВСР-ҙың Ялан штабы штатын раҫлай, уның структураһына РККА подразделениеларҙың разведка органдары көстәрен координациялаусы һәм РККА-ның Ялан штабы өсөн разведка мәғлүмәттәрен әҙерләүсе Теркәү идаралығы инә. Теркәү идаралығы хәрби идаралыҡтың РККА хәрби агентура разведкаһының һәм хәрби контрразведканың беренсе үҙәк органы була. Сөнки йәшерен РСФСР Реввоенсоветының Ялан Штабы штаты тураһында 197/27 һанлы (Региструра штатын индереп) йәшерен бойороғо 1918 йылдың 5 ноябре, менән билдәләнгәнлектән, был көн совет (ә хәҙер рәсәй) хәрби разведкаһының тыуған көнө тип иҫәпләнә. Хәрби разведканың беренсе начальнигы Аралов Семен Иванович була.
# Уралью

Уралью — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аю йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Уралью
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010100312115300007611
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115300761
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шурванка

Шурванка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Люк йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Шурванка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иж башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101212111100027002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102700
* Бассейн коды — 10.01.01.012
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Фогельсберг (Тюрингия)

Фогельсберг (Тюрингия) (нем. Vogelsberg (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 692 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,84 км². Диңгеҙ кимәленән 155 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99610 һәм автомобиль коды — SOM.
# Пайта-Яха

Пайта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Пайта-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15040000212115300054815
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115305481
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Русский (Архангел районы)

Русский, «Рус ҡасабаһы» — Башҡортостан Республикаһының Архангел районы Инйәр ауыл Советының 2005 йылда бөтөрөлгән ҡасабаһы.
Русский ҡасабаһы территорияһы Лагутовка фактик Инйәр ауыл Советы биләмәһенә инә. Урындағы халыҡ ҡасабаны Лагутовка-Русский тип атаған

# Русский (Архангел районы)
## Тарихы

1920 йылда Русский ҡасабаһы «Урыҫтар ҡасабаһы» тип аталған, һәм 6 ихатала 34 кеше йәшәгән. Башҡортостан тораҡ пункттары тарихсыһы Ә.З.Әсфәндиәров фекеренсә буйынса был «уның күптән түгел нигеҙләнеүе тураһында раҫлай».
1972 йылдың 1 июленә ҡарата Русский ҡасабаһы Лагутовка ауыл Советы составына инә. Өҫтөнлөклө милләт булып белорустар тора.
1981 йылдың 1 сентябренә ҡарата Русский ҡасабаһы Инйәр ауыл Советы составына инә. Өҫтөнлөклө милләт булып урыҫтар һәм белорустар тора.
2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың төҙөлөүенә, берләшеүенә, бөтөрөлөүенә һәм статусын үҙгәртеүгә, административ үҙәктәр күсеүгә бәйле рәүештә Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» N 211-з ҡарар итә:
   4-се статья. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы бөтөрөргә:2) Архангел районында
   в) Инйәр ауыл Советының Русский ҡасабаһын

# Русский (Архангел районы)
## Географияһы

Русский ауылы ҙур булмаған Ҡарамалы йылғаһы эргәһендә урманлы ерҙә урынлаша.

# Русский (Архангел районы)
## Географик урыны

1981 йылдың 1 сентябренә ҡарата тиклем булған алыҫлыҡ:
— район үҙәгенә тиклем (Архангел): 27 км
— ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Валентиновка): 9 км
— яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 33 км
Русский ауылы 1972 йылдың 1 июленә ҡарата район үҙәге — Архангел ауылынан 27 км һәм Лагутовка аыул Советы үҙәге — Лагутовканан 1 км алыҫлыҡта урынлаша. Яҡындағы тимер юл станцияһы Ҡарлыманға тиклем алыҫлыҡ — 62 км
# Лель (Леман ҡушылдығы)

Лель — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Леман йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 89 км.

# Лель (Леман ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100002218
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100221
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Егорова Каменка

Егорова Каменка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға № 1061 Черноисточинск суқоймасы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Егорова Каменка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черная, инештән Черноисточинск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501312111200005219
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200521
* Бассейн коды — 14.01.05.013
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Гамбург порты театры

«Гамбург порты театры» (нем. Das Theater im Hafen Hamburg) — Гамбург ҡала портында урынлашҡан театр, Германия.

# Гамбург порты театры
## Тарихы

Театр бинаһы 1994 йылда, элекке Стюлкен верфы урынында, һигеҙ ай эсендә махсус рәүештә «Приятель» мюзиклын сәхнәләштереү өсөн төҙөлә. Бынан театрға ярашлы — ««Приятель» музыкаль театры» (нем. Buddy Musicaltheater) исеме бирелә. Башта тамаша залы 1500 кешегә иҫәпләнгән була. Төҙөлөш 15 млн немец маркаһына төшә.
2001 йылдың апрель айынан «Stage Entertainment Germany» компанияһы театрҙың хужаһы булып китә. Ул театрҙы реконструкциялай, сәхнәне, тамаша залын һәм фойены яңынан эшләй. Быяла фасад сиктәрендә майҙаны 600 м² һәм 220 кеше һыйҙырышлы ресторан урынлаштырыла. Бынан Эльбаға һәм Гамбург үҙәгенә күренеш асыла. Фойе һәм ресторан стеналарында картиналар күргәҙмәһе ойошторола, ә асыҡ комплекста Ники де сен-Фаллдың ике скульптураһы урынлаштырыла. Залдың һыйҙырышлылығы 2030 кешегә тиклем арттырыла. Театр яңы исем ала — «Гамбург порты театры».
Театрҙағы бөтә был үҙгәрештәр «Король лев» мюзиклының немец премьераһына тура килтерелә, бында уның беренсе спектакле 2001 йылдың 2 декабрендә була. Был постановка инде 13 йыл бара, был Германияла төрлө театр рекордтары ҡуйыу мөмкинлеген бирә. 2014 йылдың октябрендә «Король лев» спектаклен ун миллион тамашасы ҡарай.
10 ноябрҙә театрҙың күршеһе барлыҡҡа килә: «Stage Entertainment Germany» уның менән йәнәш «Эльба буйында театрҙы» аса, ул компания «нулдән» башлап төҙөгән беренсе театр була.

# Гамбург порты театры
## Театр постановкалары

| Асыу датаһы | Ябыу датаһы | Постановка | Жанр | Иҫкәрмә |
| 16.12.1994 | 07.04.2001 | «Приятель» | джукбокс-мюзикл | |
| 02.12.2001 | прокатта. | «Король лев» | мюзикл | немец премьераһы |

# Гамбург порты театры
## Техник мәғлүмәттәр

* Залдың һыйҙырышлылығы: 2030 тамашасы (624 балконда һәм 1406 партерҙа);
* Сәхнә майҙаны: 270 м² (шул иҫәптән өҫтәмә сәхнә — 883 м²);
* Сәхнә порталы үлсәмдәре: 14,5 метр (киңлеге) һәм 7 метр (бейеклеге).
# Яңалиф

Яңалиф (яңы əлифба һүҙҙәренән ҡыҫҡартыу; рәсми совет матбуғатында - Новый тюркский алфавит) — Советтар Союзының бар төрки телдәре өсөн (шулай уҡ ҡайһы бер Төньяҡ Кавказ телдәре, монгол теле һәм был осорҙа бойондороҡһоҙ дәүләтле тыва теле өсөн) 1928-1940 йылда ҡулланылған латин яҙмаһына нигеҙләнгән алфавит. 1920-1930 йылдарҙа Совет власы илдең аҙсылыҡ телдәрен латин әлифбаһына күсереүгә йүнәлтелгән сара алып барҙы. Тәүҙә (1921) күрше төрөк теленән үрнәк алып, латин әлифбаһына әзербайжан теле күсте; тиҙҙән быға өс Төньяҡ Кавказ теле - осетин, ингуш һәм балҡар теле ҡушылды. 1926 йылдың мартында Баҡыла үткән тюркология съезында төрки халыҡтар вәкилдәре ошо тәжрибәне өйрәнеп, уны башҡа телдәргә лә киңәйтеү файҙалы булыр, тип тапты. Махсус ойошторолған Яңалиф комитеты 1927 йылда ҡайтанан Баҡыла йыйылып, бар төрки телдәр өсөн латин яҙмаһында нигеҙләнгән яңы әлифбаны ҡабул итте. Яңы "Дөйөм төрки әлифба" 34 хәрефтән торған; айырым төрки телдәр өсөн (шул иҫәптән башҡорт теле өсөн дә) кәрәкле осраҡта өҫтәлмә хәрефтәр индерелгән. Яңалиф 1928 йылда СССР-ҙың бөтә төрки телдәре өсөн рәсми рәүештә индерелә. 1930 йылдарҙа Төркиә менән Советтар Союзының мөнәсәбәттәре шаҡтай насарайғас, яңалиф ашығыс рәүештә кирилл әлифбаһына нигеҙләнгән яңы алфавиттарға күсерелә. Хәҙерге ваҡытта яңалиф ҡулланыуҙан сыҡҡан. Яңалифтың 34 хәрефенең туғыҙы һуҙынҡы өндәрҙе билдәләй; береһе - тамаҡ төбө ҡымтыу өнө өсөн (башҡортса Ҡөрьән, тәьҫир һүҙҙәрендә һымаҡ) ҡулланылған апостроф ('). Сит телдәрҙән алынған исемдәрҙә өҫтәлмә хәрефтәр ҡуллынылыуы ла ихтимал булған.

# Яңалиф
## Башҡорт яңалифы

| A a | B ʙ | C c | Ş ş | D d | Đ đ | Ə ə |
| F f | G g | Ƣ ƣ | H h | I i | K k | L l |
| M m | N n | Ŋ ŋ | O o | Ɵ ɵ | P p | Q q |
| R r | S s | T t | Ѣ ѣ | U u | У y | V v |
| X x | Z z | Ƶ ƶ | Ь ь | E e | | |
| Башҡорт яңалифында Ҙҙ хәрефе. | Башҡорт яңалифында Ҫҫ хәрефе. |
Башҡорт яңалифы дөйөм яңы төрки әлифбаһына нигеҙләнеп, үҙенсәлекле өндәр өсөн ике өҫтәлмә хәреф индергән. 1930-сы йылдарҙа күп башҡорттар яңалиф нигеҙендә уҡырға-яҙырға өйрәнә. Бөйөк Ватан һуғышына киткән башҡорт ир-атының күпселеге туған-ырыуҙарына хаттарын был алфавитта яҙған; ошо осорҙа ситкә күскән башҡорттар 1950 – 1960 йылдарҙа ла яңалиф менән яҙыуы билдәле. 1940 йылда башҡорт теле хәҙерге кириллица нигеҙле алфавитҡа күсерелә.
# Посль-Игый

Посль-Игый — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Посль-Игый
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200048304
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204830
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Лудяна

Лудяна — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 309 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.

# Лудяна
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300412111100037754
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103775
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ер аҫты үткәүелдәре

Ер аҫты үткәүелдәре, ғәҙәттә, тонелдәрҙән ғибәрәт. Ул автомобилдәр юл ағымы йәки тимер юлдар үткән урындарҙа төҙөлә. Ул төшә һәм менә торған баҫҡыстарҙан, шулай уҡ балалар, ғәриптәр арбалары һәм велосипедтар өсөн баҫҡысһыҙ менә торған өлөштәрҙән тора.
Советтар союзы осоронда ер аҫты үткәүелдәре саф файҙаланыу өсөн генә ғулланыла ине. Хәҙер уларҙа тәҡдимләү (реклама) таҡталары, төрлө мәгәзиндәр төҙөлә. Хатта ҡайһы ьңбер ҙур үткәүелдәр сауҙа үҙәктәренә әүерелгән. Был үткәүелдәр, ғәҙәттә, төнгө осорҙа ябыла. Метро булған ҙур ҡалаларҙа ер аҫты үткәүелдәре метро станцияһе менән тоташтырып эшләнгән. Ташландыҡ һәм төҙөлөп бөтөлмәгән үткәүелдәр дигерҙар өсөн бик ҡулай.
Ҡала төҙөүселәре фекере буйынса, ҡаланың ҡайһы бер ерҙәренә, мотлаҡ үткәүелдәр аша ғына үтергә мөмкин. Шундай урындарҙың береһе Берлин ҡалаһының Тиргартен паркындағы Еңеү колоннаһында шулай үткәүел ҡуйылған. Был урын юлдар менән уратып алынған. Йәйәүлеләр унда 1941 йылда Иоханнес Хунтенмюллер планы буйынса төҙөлгән дүрт үткәүелдең береһе аша ғына үтә ала. Был урынды Берлин ҡалаһында иҫтәлектәр ҡалдырырырға теләүселәр бик ярата. Уның диуары төрлө илдәрҙән килгән туристарҙың яҙмалары менән сыймаҡланып бөткән.
Тағы ла бер ҡыҙыҡлы урын Симферополдә Әхмәт-хан солтан майҙанындағы үткәүел. Бар тонелдәр ҙә киоскалар торған майҙанға сыға. Шулай уҡ аналогик үткәүелдәр Киевтә, Севастополдә, Мәскәү ҡалаларында (Мәскәү майҙанының Фәндәр проспекты аҫтында) ла бар.

# Ер аҫты үткәүелдәре
## Юл билдәләре

Ер аҫты үткәүеле юл билдәһе Рәсәй дәүләт стандарттары буйынса билдәләнә һәм № 6.6 тәртип номеры бирелгән.
* «Ер аҫты үткәүеле» юл билдәһе
# Чев-Ю

Чев-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 597 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Чев-Ю
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020200112103000016422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001642
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Перевозчиков Андрей Егорович

Перевозчиков Андрей Егорович (1908—1978) — совет инженер-конструкторы һәм сәнәғәтте ойоштороусыһы, СССР суднолар төзөлөшө сәнәғәте министрлығының "Айсберг" ЦКБ етәксеһе һәм баш конструкторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).

# Перевозчиков Андрей Егорович
## Биографияһы

Перевозчиков Андрей Егорович 1908 йылның 24 сентябрендә Пермь губернаһының Камышлов өйәҙе Ертарск заводы ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тауған.
1934 йылдан 1939 йылға тиклем Ленинград корабль төҙөү институтында уҡый. 1939 йылдан 1950 йылға тиклем Невск проект-конструкторлыҡ бюроһында түбәндәге вазифаларҙа эшләй: 1939 йылдан 1946 йылга тиклем — конструктор һәм өлкән конструктор, 1946 йылдан 1950 йылга тиклем — йыһаздар бүлеге начальнигы булып эшләй. А. Е. Перевозчиков «Сталинград» ауыр крейсерын проектлауҙа ҡатнаша.
1950 йылдан 1955 йылга тиклем 17-сы номерлы Үҙәк конструкторлыҡ бюроһында, 615, 611 һәм 629 тибындағыһыу аҫты кәмәләрен проектлау бүлеге етәксеһе, баш конструктор урынбаҫары һәм баш конструктор булып эшләй. 1955 йылдан 1962 йылға тиклем 50-се номерлы Үҙәк конструктор бюроһы етәксеһе була, йылға хәрби һәм десант корабтары төҙөүҙе ойоштороусы була. 1961 йылдан 1962 йылға тиклем 14-се Үҙәк конструктор бюроһының етәксеһе һәм баш конструкторы була, уның етәкселегендә һәм бюро ҡатнашлығында балыҡ тотоу флоты — диңгез граждан суднолары өсөн проектлау кеүек эштәр башҡарыла.
1962 йылдан 1978 йылғатиклем, уналты йыл дауамында, А. Е. Перевозчиков СССР суднолар төзөлөшө сәнәғәте министрлығының «Айсберг» Үҙәк конструкторы һәм етәксеһе була. А. Е. Перевозчиков етәкселегендә һәм уның туранан-тура ҡатнашында «Ленин» атом боҙ ватҡысын модернизациялаү эштәре алып барыла, «Арктика» атом боҙ ватҡысын, шулай уҡ төрлө хәрби һәм гражданлыҡ боҙ ватҡыс судноларын һәм һыу аҫты кәмәләре өсөн йөҙөү базаларын проектлау һәм төзөү эштәре алып барыла..
1966 йылның 25 июлендә СССР Югары Советы Президиумы Указы менән Андрей Егорович Перевозчиков Ленин ордены менән бүләкләнә.
1976 йылдың 7 ғинуарында СССР Юғары Советы Президиумының "Юғары хеҙмәт уңыштары, туғыҙынсы биш йыллыҡ заданиеларын ваҡытынан алда үтәүе, яҡшы сифатлы продукция етештереү һәм "Арктика" атом боҙ ватҡысы төзөлөшөнә ҙур өлөш индергәне өсөн" Андрей Егорович Перевозчиков Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән бүләкләнә.
Перевозчиков Андрей Егорович 1978 йылдың 7 августында вафат була, Комаров заяратында ерләнгән.

# Перевозчиков Андрей Егорович
## Наградалары

* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (07.01.1976)
* Ленин Ордены (25.07.1966, 07.01.1976)
* Октябрь Революцияһы Ордены (26.04.1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ Ордены (21.06.1957)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы(24.09.1954)
* «За трудовое отличие» миҙалы (02.10.1950)
* «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» миҙалы

# Перевозчиков Андрей Егорович
## Иҫкәрмә

* ↑ Судостроение России : биографическая энциклопедия, XIX—XXI вв.: А—Я / Военно-морской флот Российской Федерации, Федеральное агентство по пром-сти, Федеральное агентство морского и речного трансп. ; [сост. Первов М. А.]. - Москва : Столичная энцикл., 2008 г. — 597 с. — ISBN 978-5-903989-01-0
# Harmonia Caelestis

Harmonia Caelestis («Асмандар гармонияһы») — музыкаль барокко циклы, венгр кенәзе һәм композиторы Пал Эстерхази (1635—1713) ижад иткән 55 дини кантатанан тора. Яҡынса 1700 йылда яҙылып бөтә, 1711 йылда Венала баҫылып сыға. Дини музыкала тәүләп венгр традицияһын булдырыу ынтылышы тип һанала. Цикл шулай уҡ традицион венгр һәм немец көйҙәрен киң ҡулланыуы менән дә ҡыҙыҡлы.
Һәр кантата бер өлөштән тора. Улар солист, хор һәм оркестр өсөн яҙылған, скрипка, виола, виолон, арфа, фагот, теорба, флейта, торба, орган һәм литавра кеүек музыка ҡоралдарының бай комбинацияһы файҙаланылған. Ҡайһы бер кантаталарҙың оркестрлы прелюдияһы һәм интерлюдияһы ("соната" һәм "риторнелла" тигән атамалар аҫтында) бар. Хорҙың роле нигеҙҙә гомофон ансамблдәргә ҡайтып ҡала. Икенсе яҡтан, яңғыҙ партиялар роле (йышыраҡ бер тауышлы, дуэттар ҙа бар) кантатанан кантатаға айырыла бара (Ascendit Deus и Saule, quid me persequeris). Ҡайһы бер композициялар строфалы формаға эйә (Ave maris stella), икенселәрендә соло партиялары менән рипиено, йәғни тутти (Sol recedit igneus, Veni sancte spiritus) сиратлашып килә. XVII быуатта ижад иткән композиторҙар — Көньяҡ Германиялағы (Кель, Шмельцер), Италия һәм Веналағы (Чести, Бертали, Драги, Циани) замандаштарының йоғонтоһо күренә. Шулай уҡ венгр халыҡ мотивтары ла киң ҡулланыла, ә ике кантата (Jesu dulcedo cordium һәм Cur fles Jesu) хатта венгр хоралдарының адаптацияһы булып тора. Артабанғы йөҙ йылда композиторҙар әҫәрҙәрендә венгр халҡының музыкаль мираҫына ғәмәлдә иғтибар бирелмәй .
Венгр яҙыусыһы Петер Эстерхазиҙың 2000 йылда сыҡҡан новеллаһы циклдың исеме менән аталған.
# Кызылсай (йылға)

Кызылсай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киргильдысай йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Кызылсай (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000812112200003945
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200394
* Бассейн коды — 12.01.00.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Келем-Еган

Келем-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.

# Келем-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100112115200045014
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204501
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улы

Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улы (1903 — ?) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

# Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улы
## Биографияһы

Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы Яңы Ҡормаш ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Кушнаренко район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында 76 миллиметрлы пушкалар батареяһы правильныйы булып хеҙмәт итә.
Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1944 йылдың 4 майында «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (ҡаһарманлыҡ күрһәткән көнө 1944 йылдың 12 апреле, подразделениеның 1944 йылдың 4 майындағы 4/н һанлы бойороғо).
Наградлау ҡағыҙында Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улының ҡаһармалығы тураһында ошолар яҙылған:
* 76 миллиметрлы пушкалар батареяһы правильныйы Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улы составында эш иткән орудие расчеты 1944 йылдың 12 апрелендә Владимир-Волынский ҡалаһы янындағы һуғышта дошмандың 2 станоклы пулемётын һәм 1 «Фердина́нд» тибындағы үҙйөрөшлө орудиеһын юҡ итте. 1903 йылда тыуған, татар, 1943 йылдан ВКП(б) ағзалығына кандидат
1985 йылда II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

# Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985),
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)