yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бәширов Рәҡит Ғәбит улы

Бәширов Рәҡит Ғәбит улы (10 ғинуар 1940 йыл) — төҙөлөш, партия органдары һәм муниципаль хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты. Милләте — башҡорт 1992 йылдың мартынан Иглин районы хакимиәте башлығы.

# Бәширов Рәҡит Ғәбит улы
## Биографияһы

Рәҡит Ғәбит улы Бәширов 1940 йылдың 10 ғинуарында БАССР-ҙың Күмертау районы (хәҙерге Көйөргәҙе районы) Иҫке Мораптал ауылында тыуған.
1976 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1958 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы ремонт заводында токарь өйрәнсеге булып башлай, артабан слесарь булып эшләй.
1962—1978 йылдарҙа «Башсельстрой»ҙың 127-се ПМК-һында слесарь-механик, баш инженер була.
1978 йылдан колхоз-ара төҙөлөш ойошмаһы Советы рәйесе.
Артабан партия һәм дәүләт эшендә әүҙем ҡатнаша. 1980 йылдан — КПСС-тың Иглин райкомында комитетында икенсе секретарь.
1982—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1992 йылдың мартынан Иглин районы хакимиәте башлығы.
2013 йылда районда тәүге булып «Почетлы иглинлы» исеменә лайыҡ була. «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе» маҡтаулы исемен ала.
Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана

# Бәширов Рәҡит Ғәбит улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе
* юбилей миҙалдары

# Бәширов Рәҡит Ғәбит улы
## Ғаиләһе

Ғаиләһендә ике ул тәрбиәләп үҫтергәндәр.

# Бәширов Рәҡит Ғәбит улы
## Видео

* YouTube сайтында Видео Баширов Ракит Габитович в программе Замандаш на канале БСТ
# Нойгерсдорф

Нойгерсдорф (нем. Neugersdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6 015 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,53 км². Диңгеҙ кимәленән 433 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2727 һәм автомобиль коды GR (элек: ZI, LOB).
# Хмелёвка (Волга ҡушылдығы)

Хмелёвка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 2060 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Хмелёвка (Волга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Ока йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы), Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010400312110000040487
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110004048
* Бассейн коды — 08.01.04.003
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Шимберг

Шимберг (нем. Schimberg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2297 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,33 км². Диңгеҙ кимәленән 225 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37308 һәм автомобиль коды — EIC.
# Ҡаракүл (һаҙлыҡ)

Ҡаракүл — Башҡортостандың Дыуан районы Үрге Әбсәләм ауылынан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан һаҙлыҡ. Әй йылғаһы бассейнындағы Арыҡ һәм Әнйәк йылғалары үҙәнендә урынлашҡан. 2005 йылдан тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгән.

# Ҡаракүл (һаҙлыҡ)
## Гидрография

Уйһыу һаҙлыҡ, дөйөм майҙаны 106 гектар, торфтың уртаса ҡалынлығы яҡынса 5 метр. Ер аҫты һыуҙары менән туйына.
Һаҙлыҡ буйлап ҙур булмаған шишмәләр аға, һаҙлыҡтың көнбайыш ситенә хәҙер үләндәр менән ҡапланған күл бар. Һаҙлыҡты элек киптерергә булғандар, был турала хәҙер үҫемлектәр менән ҡапланған киптереү коллекторҙары һөйләй. Һаҙлыҡтың киптерелгән өлөшөндә хәҙер бесәнлектәр. Үҙәк өлөшөндө ҡарағайлыҡтар һәм ҡайынлыҡтар һаҡланған. Грунт һыуҙары түбән төшөү сәбәпле сфаг мүктәре бөтөнләй тиерлек юҡҡа сыҡҡан. Күл бик һайыҡҡан, ҡамыш менән ҡапланған. Шулай булыуға ҡарамаҫтан һаҙлыҡта үҙенсәлекле төрҙәр һаҡланған.
Киптереү коллекторҙары үҫемлектәр менән ҡапланғас, һаҙлыҡ элекке хәленә ҡайтыр тигән өмөт бар.

# Ҡаракүл (һаҙлыҡ)
## Үҫемлектәр донъяһы

Һаҙлыҡта үемлектәр донъяһын беренсе мәртәбә 1964 йылда Е. М. Брадис тикшергән. Һирәк осрай торҡан үҫемлектәрҙең күпселеге бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланған.
Бөгөнгө көндә һаҙанаҡ (Ledum palustre L.), һаҙ емеше (Empetrum hermaphroditum Hagerup), көкөрт үләне (Lycopodjum annotinum L.), схенус (Schoenus ferrugineus L.), кәкүк ситеге (Cypripedium calceolus L.), һаҙ баҙыҡайы (Epipactis palustris (Mill) Crantz), төн миләүшәһе (Platanthera bifolia (L.)j Rich.), Фукс бармаҡтамыры (Dactylorhiza fuchsii (Druce) Sob) һәм башҡа үҫемләктәр үҫә.
Бында ашарға яраҡлы һәм дарыу үҫемлектәре күп үҫешә: ҡыҙыл көртмәле, ҡара көртмәле, көртмәле, балан, гөлйемеш һәм башҡалар. Һаҙлыҡта бөтәһе 120-нән ашыу үҫемлек төрө билдәләнгән.

# Ҡаракүл (һаҙлыҡ)
## Хужалыҡ эшмәкәрлеге һәм тәбиғәтте файҙаланыу
### Тыйыла

    Һаҙлыҡлы киптереү;
    Торф, һаҙлыҡлы эзбизташ сығарыу;
    Ағас һәм ҡыуаҡтар ҡырҡыу;
    Ерҙәрҙе һөрөү;
    Үҫемлектәрҙе әҙерләү һәм йыйыу;
    Мал көтөү;
    Яҙғы-йәйге һунар;
    Теләһә ниндәй төҙөлөш;
    Биләмәнең бысраныуы һәм бысраныуы, сүплектәр барлыҡҡа килеү;
    Үҫемлектәрҙең үрсеү шарттарының насарайыуына килтерә алған һәр хужалыҡ эшмәкәрлеге;

# Ҡаракүл (һаҙлыҡ)
## Хужалыҡ эшмәкәрлеге һәм тәбиғәтте файҙаланыу
### Рөхсәт ителә

    һаҙлыҡ ситендә болондарҙа мал көтөү;
    көҙгө һәм ҡышҡы һунар итеү.
# Podicipedidae

Сыпҡайҙар (рус. Поганки, лат. Podicipedidae) — һыуыҡ илдәрҙән башҡа бөтә илдәрҙә осрай, ваҡ балыҡтар, тәлмәрйендәр һ.б. менән туҡлана, ояһын һыуҙа йөҙөп йөрөй торған итеп яһай торған һыу ҡоштары ғаиләһе.
# Ҡаҙағстан спорт һәм туризм академияһы

Ҡаҙағстан спорт һәм туризм академияһы— физик культура, спорт һәм туризм өлкәһендә белгестәр әҙерләүсе юғары уҡыу йорто. Алматы ҡалаһында 1945 йылда асылған.

# Ҡаҙағстан спорт һәм туризм академияһы
## Тарихы

Ҡаҙағстан спорт һәм туризм академияһының тарихы 1944 йылдың 14 ноябрендә башлана, ул саҡта СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы Алматы «Ҡаҙағстан Дәүләт физик культура институтын» асыу тураһында ҡарар ҡабул итә. КазИФК - КазАСТ нигеҙ һалынғандан алып Ҡаҙағстанда физик культура һәм спорт өлкәһендә төп уҡыу-ғилми-спорт үҙәге һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәренең төп спорт юғары уҡыу йорттарының береһе булып тора. Үҙенең эшмәкәрлеге осоронда институт, ә артабан академия физик культура, спорт һәм туризм буйынса 19000-дән ашыу белгес әҙерләгән. Юғары уҡыу йортон тамамлаусыларҙы алыҫ һәм яҡын сит илдәрҙә осратырға мөмкин. КазАСТ (КазИФК )-ла белем алған күп белгестәр күренекле спортсылар, тренерҙар, ғилми хеҙмәткәрҙәр, физкультура хәрәкәте етәкселәре булды.

# Ҡаҙағстан спорт һәм туризм академияһы
## Структураһы

Үткән быуаттың 90-сы йылдарҙа башланған сәйәси һәм социаль-иҡтисади процестар юғары уҡыу йорто тарихында яңы этапты асты. Юғары белем биреүҙе ойоштороу һәм баҙар мөнәсәбәттәренә йүнәлтелгән кадрҙарҙы әҙерләү өсөн яңы алымдар кәрәк булды. Был шарттар 1998 йылда Ҡаҙағстан спорт һәм туризм академияһында КазИФК-ны үҙгәртеү тураһында Хөкүмәт ҡарары менән билдәләнә. Шул уҡ йылда Академияла яңы факультеттар һәм һөнәрҙәр асылды:
- Спорт медицинаһы;
- туризм;
- спорт менеджменты;
- спорт режиссураһы;
- Халыҡ-ара спорт арбитраж хоҡуғы һәм башҡалар.
Өҙлөкһөҙ белем биреү системаһы булдырылған: Колледж - бакалавриат - магистратура - докторантура.
Бөгөн академияның бурысы — тупланған традицияларҙы һаҡлап ҡалыу, тупланған ыңғай тәжрибәне арттырыу, аҡрынлап донъя стандарттарын индереү, кешенең физик камиллығы проблемаларын хәл итеү, уның рухи һәм әхлаҡи сәләмәтлеге, хәҙерге йәмғиәттә физик культура әһәмиәтен күрһәтеү, Ҡаҙағстан Республикаһының лайыҡлы граждандарын тәрбиәләү. Бында ҡаҙаҡ спорт һәм туризм академияһының үҫеш нигеҙе булып тора.
# Турузбаевка

Турузбаевка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 571 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.

# Турузбаевка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006015
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200601
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бәхмәт

Бәхмәт (рус. Бихметково) — Свердловск өлкәһенең Әртә ҡала округына ҡараған тарихи башҡорт ауылы.

# Бәхмәт
## Халыҡ һаны

2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 147 кеше йәшәй, шул иҫәптән 72 ир һәм 75 ҡатын-ҡыҙ.
2002 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 161 кеше йәшәгән.

# Бәхмәт
## Тарихы

1793 йылдың 9 февралендә төҙөлгән килешеү буйынса ауылда йәшәүсе аҫаба башҡорттар үҙ ерҙәренә 50 йылға типтәрҙәрҙе кертәләр.
1834 йылда үткәрелгән ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 60 аҫаба башҡорт һәм 142 типтәр йәшәгән. 1859 йылғы ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 72 аҫаба башҡорт һәм 220 типтәр теркәлгән.
Архив сығанаҡтарҙа ауылда йәшәүселәрҙең хужалығы тураһында ла мәғлүмәт һаҡланған. Мәҫәлән, 1842 йылда ауылда йәшәүсе башҡорттар 368 бот ярма икмәк сәскән.
Профессор Ә.З.Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
* Башкиры д. Бахметево по VIII ревизии 1834 г.
* Сабанша Исаков 55 лет, умер в 1829 г., сыновья Сиразитдин 42 (сын Багаутдин 12), Зималитдин 15, принял христианскую веру в 1822 г., Шавиюлбин 14.
* Зиянгул Исаков 57 лет, умер в 1827 г., сыновья Сайфутдин 26, умер в 1832 г. (сыновья Гималетдин 7, Низаметдин 2 лет), Фахритдин 16, умер в 1824 г., Шарафитдин 29 (сын Шайхитдин 2), Файруз 16 лет.
* Шамсутдин Зиянгулов 46 лет, сыновья Зианетдин 26, Назметдин 24, Бурганетдин 14, Сайфитдин 10 лет.
* Апсалик Исаков 56 лет, сыновья Мухамадий 7, Моратша 3.
* Абдуразак Исаков 57, сыновья Масалим 10, Насибулла 1 год.
* Азанчи Абдулкарим Исанов 55 лет, сыновья Мухамадияр 24, крестился (сын Ярмухамет 2), Мухаметгалим 2, в 1834 г. принял христианскую веру, Мухаметгали 5, Мухаметвалий 3 лет.
* Всего в д. Бахметево мужского пола 31, женского — 29 душ.
# Автономия

Автономия, этностың ойошоп йәшәгән тарихи тыуған ерендә үҙ аллы идара итеүе.
Автономиялы берәмектәр үҙәк власть билдәләгән сиктәрҙә дәүләт власын һәм идара итеүҙе үҙ аллы тормошҡа ашырыу хоҡуғына эйә. СССР-ҙа автономиялар милли-территроиаль принцип буйынса төҙөлдө. Уға дәүләттең тормош-көнкүреше һәм милли составы менән айырылып торған, биләдәле кимәлдә иҡтдисади бөтөн булған төбәктәр эйә булды. Тәүге мәлдә совет автономиялары сәйәси һәм административ автономиялар рәүешендә барлыҡҡа килә. Юғары, сәйәси автономияларға — автономиялы совет социалистик республикалары, ә административ автономияларға — автономиялы өлкә, милли округтар, хеҙмәт коммуналары инә.
Дәүләт булараҡ, БАССР-ҙың үҙ Конституцияһы, дәүләт власының юғары органдары (Юғары Советы, Юғары Советы Президумы), хөкүмәте (Министрҙар Советы), идара итеүҙең үҙәк органдары (министырлыҡтар һәм ведомствалар), хөкөм эшмәкәрлегенең юғары органы (Юғары суды), закондар сығарыуға, гражданлыҡҡа, территорияның тейелмәҫлегенә хоҡуғы, дәүләт символдары (гербы, флагы, баш ҡалаһы) һәм башҡа дәүләт атрибуттары булдырылғайны. (ҡара: «Үҙәк Совет власының Башҡорт хөкүмәте менән Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеүе»)
# Ганглофзёммерн

Ганглофзёммерн (нем. Gangloffsommern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1050 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,58 км². Диңгеҙ кимәленән 173 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99634 һәм автомобиль коды — SOM.
# Имам Хөсәйен мәсете (Баҡы)

Имам Хөсәйен мәсете, йәки «Ашумов мәсете» (әзерб. İmam Hüseyn məscidi; рус. Мечеть имама Хусейна) — Әзербайжан, Баҡы ҡалаһының Ясамал районындағы мәсет. Абдулла Шаиғ һәм Сөләймән Тағизадә урамдары киҫелешендә урынлашҡан. 1896 йылда архитектор Адольф Эйхлер проекты буйынса төҙөлгән.

# Имам Хөсәйен мәсете (Баҡы)
## Мәсет тарихы

Мәсет төҙөү идеяһын Баҡы миллионеры хажи Хажи-баба Ашумов тәҡдим иткән. 1895 йылда Эйхлерҙы үҙенең участкаһында, Чемберекенд районында төҙөргә теләгән мәсеттең архитекторы итеп һайлай. Шул уҡ йылда бинаның проекты төҙөлә. 1896 йылда мәсет Үрге Таулы (хәҙер — Абдулла Шаиғ) һәм Почта (хәҙер — Сөләймән Тағизадә) урамдары мөйөшөндә төҙөлә. Шул ваҡыттан алып мәсет Ашумов мәсете булараҡ билдәле була.
Әзербайжан Республикаһы Министрҙар кабинетының тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡылар тураһындағы бойороғона ярашлы, Имам Хөсәйен мәсете «урындағы әһәмиәткә эйә тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы» булып тора.

# Имам Хөсәйен мәсете (Баҡы)
## Архитектураһы

Планда мәсет өс неф менән һалынған. Бинаның архитектураһында урындағы традициялар ҡулланылған. Интерьеры вестибюлдән һәм көмбәҙле, ике колонналы намаҙ уҡыу залынан тора. Колонналарҙы осло аркалар менән тамамлай, улар барыһы ла нефтарҙың семәрле көмбәҙҙәре аҫтында урынлашҡан. Зал осонда декоратив михраб бар. Көмбәҙҙең барабаны тәҙрә уйымдарына барып сыға, улар аша, архитектор А. Эйхлерҙың уйынса, мосолмандар ғибәҙәтханаһына «йәшәйештең изге нуры» үтеп инергә тейеш булған.
Архитектура массалары ҡоролманың күләмле-арауыҡлы структураһын асыҡлай. Инеү порталы сталактиттар менән эшләнгән, ул күп һанлы деталдәрҙән тора һәм төньяҡ фасадының ҡабырға ҡанаттарының стеналары менән берләшә. Мәсеттең көнбайыш фасады пилондарҙан тора һәм перлондар менән тамамлана. Тикшеренеүселәр Ш. Фәтуллаев һәм Л. Исмаилова был фасадты Кордовалағы йәмиғ мәсетенең көнбайыш фасады менән сағыштыралар.
# Һеләүһен (ауыл)

Һеләүһен (рус. Селезя́н - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Эткүл районындағы ауыл.

# Һеләүһен (ауыл)
## Этимологияһы

Ауылдың Һеләүһен атамаһының килеп сығышын Силәбе өлкәһенең географы, топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә рус. Селезя́н (Селезни) атамаһы башҡорттарҙа киң таралған Селезин (Һеләүһен) тигән исемдән килеп сығып, урыҫ телендә Селезян, Селезни рәүешлегә үҙгәргән тип фараз итә.
Ысынлап та, халҡыбыҙҙа ир балаларға Һеләүһен (диал. Селәүсен) исеме биреү киң таралған булған. Мәҫәлән, Һеләүһен Кинйин - 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан Е. И. Пугачёвтың полковнигы.

# Һеләүһен (ауыл)
## Географияһы

Һеләүһен - Силәбе өлкәһенең Эткүл районындағы ауыл.
Ауыл Һеләүһен күле ярында урынлашҡан. Район үҙәге Эткүлгә тиклем ара - 20 км
Ауыл Административ үҙәге, Һеләүһен ауыл биләмәһенең административ үҙәге.

# Һеләүһен (ауыл)
## Халҡы

Рәсәйҙең 2010 йылғы йәниҫәбе буйынса ауылда 1400 кеше (658 ир-ат һәм 742 ҡатын-ҡыҙ).

# Һеләүһен (ауыл)
## Урамдары

Ауылдың 16 ауылы һәм 3 тыҡрығы бар.

# Һеләүһен (ауыл)
## Шулай уҡ ҡара

* Һеләүһен (күл)
* Эткүл районы
# Яңы Усман (Һамар өлкәһе)

Яңы Усман (рус. Новое Усманово) — Рәсәй Федерацияһы Һамар өлкәһе Ҡамышлы районы ауылы. Яңы Усман ауыл биләмәһенең үҙәге.

# Яңы Усман (Һамар өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында, Суҡ йылғаһының уң яр буйында урынлашҡан.
Ауыл ситендә составында көкөртлө водород булған шифалы һыу сығанағы бар. 1989 йылда уға тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелә.

# Яңы Усман (Һамар өлкәһе)
## Атамаһы

Ауыл XVII быуатта йәшәгән Усман исемле башҡорт хөрмәтенә аталған.

# Яңы Усман (Һамар өлкәһе)
## Тарихы

Яҡынса 1762 йылда нигеҙләнгән.
XIX быуат уртаһында ауылда башҡорттар һәм татарҙар (мишәрҙәр) йәшәгән. Ике өлөштән торған — Иҫке һәм Яңы ауыл. Иҫке ауылда башҡорттар көн итһә, Яңы ауылда башлыса мишәрҙәр йәшәгән, ул Яҡшығол тип йөрөтөлгән.
Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән.
XIX быуат аҙағында ауыл еренең дөйөм майҙаны 3681 дисәтинә тәшкил иткән. Бында 4 мәсет һәм мәктәп, 2 тирмән теркәлгән.
Ихаталар һаны: 1859 йылда — 158, 1886 йылда — 291, 1897 йылда — 282, 1910 йылда — 363, 1928 йылда — 394; 1931 йылда — 469 хужалыҡ.
1928 йылға тиклем Һамар губернаһы Боғорослан өйәҙе Старо-Соснино һәм Байтуған улустары составында була.
1929 йылда «Красный Октябрь» колхозы (1950 йылдан — «Победа» колхозы) ойошторола. 2002 йылда «Усмановское» ЯСЙ-һы тип үҙгәртелә, 2013 йылда бөтөрөлә. Хәҙерге ваҡытта бер нисә крәҫтиән-фермер хужалыҡтары эшләй.
1946 йылда «Бугуруслан‑нефть» нефть-газ сығарыу идаралығының 4-се нефтепромыслыһы асыла, 1995 йылдан был тармаҡта «БайТекс» ЯСЙ-һы (хәҙер «БайтуганНефтеСервис» ЯСЙ-һы) эшләй.

# Яңы Усман (Һамар өлкәһе)
## Инфраструктура

Хәҙерге ваҡытта ауылда урта мәктәп, «Ләйсән» балалар баҡсаһы, почта һәм Сбербанк бүлеге, дарыухана, мәҙәниәт йорто (уның ҡарамағына — «Наҙ» балалар бейеү ансамбле һәм «Чишмә» фольклор коллективы), китапхана, 2 мәсет (береһе XIX быуат аҙағында төҙөлөп, 2013 йылда реконструкцияланған, мәҙрәсә (1999 йылдан), дөйөм практика табибы кабинеты, фельдшер-акушерлыҡ пункты, стоматология кабинеты, район социаль хеҙмәтләндереү үҙәгенең филиалы, янғын һағы часы, ашхана, ит-һөт продукцияларын эшкәртеү цехы, пилорам, мебель цехы, магазиндар эшләй.

# Яңы Усман (Һамар өлкәһе)
## Халҡы

Халыҡ иҫәбе :
| 1859 | 1870 | 1886 | 1897 | 1910 | 1928 | 1961 | 1975 |
| 1040 | 1138 | 1479 | 1645 | 2126 | 1880 | 2260 | 1893 |
1870 йылда ауылда 567 башҡорт, 561 татар һәм мишәр йәшәгән.
1882 йылда ауылда 601 татар һәм 549 башҡорт теркәлгән.
# Фарер утрауҙары

Фарер утрауҙары - Атлантик океандың төньяғында урынлашҡан утрауҙар төркөмө һәм Данияның автоном төбәге.
# Вырья (Низьва ҡушылдығы)

Вырья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Низьва йылғаһының уң ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

# Вырья (Низьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100212111100006611
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100661
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Коростница

Коростница — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 160 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Коростница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100212103000012914
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103001291
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Вонтэр-Еган

Вонтэр-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Колик-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.

# Вонтэр-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040449
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204044
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ушачь

Ушачь — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сөн йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.

# Ушачь
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201612111100026701
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102670
* Бассейн коды — 10.01.02.016
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# 1998 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге

1998 йылдағы орбитаға осороуҙар исемлеге. Ҡыҙыл төҫ менән уңышһыҙ осороуҙар билдәләнгән. Осоусы йыһан аппараттары (ЙА) ҡалын итеп айырып билдәләнгән.
# Кравчук Игорь Александрович

Кравчук Игорь Александрович (укр. Кравчук Ігор Олександрович; 13 сентябрь 1966 йыл) — СССР һәм Рәсәй хоккейсыһы, һаҡсы. Шайбалы хоккей буйынса СССР‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1987), СССР‑ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1988). Почёт ордены кавалеры (2011).

# Кравчук Игорь Александрович
## Биографияһы

Игорь Александрович Кравчук 1966 йылдың 13 сентябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.
«Салауат Юлаев» СДЮСШОР‑ы тәрбиәләнеүсеһе (тренеры В.И.Воробьёв).
Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы (1983 й. алып), Үҙәк армия спорт клубы (1987 й. алып) командаларында, Милли хоккей лигаһы клубтарында (Канада, 1992—2003) уйнай. Олимпия уйындары чемпионы (1988, 1992), көмөш (1998) һәм бронза (2002) призёры. Донъя (1990), Европа (1991), СССР (1988—89) чемпионы, Европа чемпиондары (1987—88), СССР (1988) Кубоктарын яулаусы, донъя чемпионатының бронза призёры (1991), «Известия» («Хәбәрҙәр») гәзит приздарына халыҡ‑ара турнирҙар еңеүсеһе (1988—90). Йәштәр араһында донъя (1986) һәм үҫмер спортсылар араһында Европа (1984) чемпионы. Үҫмерҙәр араһында СССР (1983), РСФСР халыҡтары спартакиадаһы (1981) чемпионы. СССР (1984 й. алып), БДБ (1992), Рәсәй (1993—2002) йыйылма командалары ағзаһы. Почёт ордены менән бүләкләнгән (2011).

# Кравчук Игорь Александрович
## Карьера
### Хоккейсы булғанда

* 1983—1987 Салауат Юлаев
* 1987—1992 / ЦСКА
* 1992—1993 Чикаго Блэкхокс
* 1993—1996 Эдмонтон Ойлерз
* 1996—1997 Сент-Луис Блюз
* 1997—2000 Оттава Сенаторз
* 2000—2002 Калгари Флэймз
* 2003 Флорида Пантерз

# Кравчук Игорь Александрович
## Спорт ҡаҙаныштары

* Олимпия уйындары (Калгари 1988)
* Олимпия уйындары (Альбервиль 1992)
* Олимпия уйындары (Нагано 1998)
* Олимпия уйындары (Солт-Лейк-Сити 2002)
* Донъя чемпионаты (Швейцария 1990)
* Донъя чемпионаты (Финляндия 1991)
* Канада Кубогы (1987)

# Кравчук Игорь Александрович
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Шайбалы хоккей буйынса СССР‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1987)
* СССР‑ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1988)
* Почёт ордены (2011).
# Ай-Мекуль

Ай-Мекуль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мекуль йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Ай-Мекуль
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011100212115200047291
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204729
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2