yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иҙрисов

Иҙрисов, Иҙрисова — фамилия.
* Иҙрисов Абдулла Мәхмүтйән улы (Дан Кинельский) (1896—1982) — педагог. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1949), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1956).
* Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы (1913—1977) — Советтар Союзы Геройы (1945).
* Иҙрисов Миңдулла Сәлимйән улы (1948 т.) — актёр, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003).
* Иҙрисов Мөхәммәт Рамаҙан улы (1920—2012) — бейеүсе, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1955) һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы (1953).
* Иҙрисов Фәрит Фәтих улы (1954 т.) — дирижёр, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997).
* Иҙрисова Айгөл Илдус ҡыҙы (11 июль 1995 йыл) — Рәсәй шашкасыһы. 2017 йылғы донъя чемпионатының бронза призёры, Европаның 2016 йылғы чемпионы, халыҡ-ара гроссмейстер (2016).
* Иҙрисова Дилара Марс ҡыҙы (1 февраль 1989 йыл) — Рәсәй опера йырсыһы (сопрано), Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. Донъя опера майҙансыҡтарында төп партияларҙа даими сығыш яһай.
* Иҙрисова Лиә Түләк ҡыҙы (24 май 1963) — табип-ғалим, невролог, физиотерапевт, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2002).
* Иҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы (28 декабрь 1961 йыл) — музыка белгесе, журналист, педагог. Сәнғәт ғилеме кандидаты (2014). Журналистар союзы (2002), Композиторҙар союзы (2006) ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006).
# Түбәнге Мал

Түбәнге Мал — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Кельтма йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Түбәнге Мал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100112111100003390
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111100339
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Борла

Борла — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Борла
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000512112100005472
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100547
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Михалков Никита Сергеевич

Михалков Никита Сергеевич (21 октябрь 1945 йыл) — СССР һәм Рәсәй киноактёры, режиссер, сценарист һәм продюсер. Н. С. Михалков етәкселегендәге Театр һәм кино үҙәгенең художество етәксеһе (2017 йылдан). РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1984). «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орденының тулы кавалеры. 1998 йылдан Рәсәй кинематографистар Союзы рәйесе. Өс тапҡыр РФ Дәүләт премияһы лауреаты (1993, 1995, 1999), Ленин комсомолы премияһы (1978).
«Урга — мөхәббәт биләмәһе» («Урга — территория любви») фильмы өсөн Венеция кинофестиваленең «Золотой лев» (1991) «Сит телдәге иң яҡшы фильм» категорияһында «Оскар» (1993) премияһына номинант. «Утомленные солнцем» фильмы «Сит телдәге иң яҡшы фильм» категорияһында «Оскар» (1995) премияһы лауреаты һәм Канн кинофестивале Гран-приһы (1994). «12» фильмы өсөн Венеция кинофестиваленең (2007) киносәнғәтенә индергән өлөшө өсөн «Махсус арыҫлан» эйәһе, «Сит телдә иң яҡшы фильм өсөн» категорияһында «Оскар» (2008) премияһы номинанты.

# Михалков Никита Сергеевич
## Биографияһы

Никита Сергеевич Михалков 1945 йылдың 21 октябрендә Мәскәүҙә совет әҙәбиәтсеһе, яҙыусы һәм шағир Сергей Михалков менән яҙыусы һәм тәржемәсе Наталья Кончаловская ғаиләһендә тыуа. Ағаһы — Андрей Михалков-Кончаловский.
1956—1959 йылдарҙа Никита Михалков Мәскәү консерваторияһы ҡарамағындағы Үҙәк музыка мәктәбендә фортепиано класы буйынса уҡый, эргәһендәге театр студияһында шөғөлләнә Станиславский исемендәге драма театрының театр студияһында шөғөлләнә.
1963 йылда Щукин исемендәге театр училищеһына инә; 1966 йыл, дүртенсе курс студенты булараҡ, кино төшөрөүҙәрҙә ҡатнаша һәм шуның өсөн уҡыуҙан сығарыла (ул ваҡытта студенттарға бындай ғәмәл тыйыла). ВГИК-тың режиссер факультетының икенсе курсына күсә.
1971 йылда ВГИК-ты тамамлай (Михаил Ромм оҫтаханаһы). Диплом эше булып «Спокойный день в конце войны» фильмы тора, уның сценарийын Михалков Рөстәм Ибраһимбәков менән бергә яҙа.
27 йәшендә үҙе теләп хәрби хеҙмәткә бара, 1972—1973 йылдарҙа Камчаткала флотта, «Михаил Кутузов» крейсерында хеҙмәт итә. Хеҙмәттәштәре һөйләүенсә, художестволы үҙешмәкәрлектә ҡатнаша, концерттар менән даими сығыш яһап, тулы зал йыя.
# Босния Википедияһы

Босния Википедияһы (босн. Wikipedia na bosanskom jeziku) — Википедияның босний телендәге бүлеге. Бүлек 2002 йылдың 12 ноябрендә булдырылған.
Бөгөнгө көнгә бүлектә мәҡәләләр һаны — 91 896. Мәҡәләләр һаны буйынса бүлек 74-се урында тора. Бүлектә барлығы 151 773 ҡатнашыусы теркәлгән, шуларҙың 185-е әүҙем.

# Босния Википедияһы
## Община

2007 йылдың 17 февралендә Босния вики-берләшмәһе ағзалары Сараевола беренсе шәхси осрашыу үткәрә. Шул уҡ йылда тағы ла бер осрашыу үткәрелә, унан һуң 2008 һәм 2011 йылдарҙа осрашыуҙар була.
# Ый (Тым ҡушылдығы)

Ый — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ый (Тым ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010900112115200034190
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203419
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Нелюбин Иван Яковлевич

Нелюбин Иван Яковлевич (29 июнь 1914 йыл — 8 март 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар дивизияһының айырым танкыға ҡаршы истребитель дивизионының орудие командиры, кесе сержант. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

# Нелюбин Иван Яковлевич
## Биографияһы

Иван Яковлевич Нелюбин 1914 йылдың 29 июнендә Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Кондрашин Лоб (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Благовещен районы Арамелевка) ауылында ҙур крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ.
7 синыфты тамамлай. Силәбе өлкәһенең Әшә ҡалаһында юл төҙөлөшө мастеры булып эшләй.
Уның йәш сағы тыуған ауылында үтә. Ул ҙур өҙөклөктәр менән уҡый. Тәүҙә ике класты тамамлай. Бер нисә йылдан һуң мәктәпкә тағы бер ҡыш йөрөй. Ә ете йыллыҡ белемде егерме йәше тулып үткәс ала. Нелюбиндар осто осҡа саҡ ялғап, бик ярлы йәшәй. Шуға күрә Иван һәләтле үҫмер булһа ла, уға тыныс ҡына уҡырға мөмкин булмай, мәктәп урынына кулактарға ялланып эшләргә тура килә. Ун дүрт йәшендә Иван яңы һөнәр үҙләштерә — итексе була, ә ун йылдан һуң, үҙенең тырышлығы арҡаһында Әшә район Советы башҡарма комитетында прораб, аҙаҡ шоссе юлдарының юл мастеры була. Ошо вазифала эшләп йөрөгәнендә Бөйөк Ватан һуғышы башлана.
1941 йылдың июлендә Одесса өлкәһенең Андре-Ивановский район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Ҡыҫҡа ваҡытлы курстар үткәндән һуң, ул артиллерия часенә тоҫҡаусы итеп йүнәлтелә. Һуғыш йылдарында уҡ, грамоталы хәрби булараҡ, Нелюбин Иванды 3-сө Украина фронтының 113-сө уҡсылар дивизияһы 239-сы айырым танкыға ҡаршы дивизиондың 76 миллиметрлы орудие командиры вазифаһына тәҡдим итәләр.
Нелюбин Иван Яковлевич 1945 йылдың март айында Венгрияла батырлыҡ күрһәтә, ҡаты яраланып, дошмандың танк аҫтына граната менән ташлана.
Балатон күленән көньяҡтараҡ, Янош Шемор ауылының (Венгрия) ҡалҡыулығында ерләнгән.

# Нелюбин Иван Яковлевич
## Хәтер

* Силәбе өлкәһе Әшә ҡалаһында Нелюбин Иван Яковлевич исемен йөрөткән урамда мемориаль таҡта ҡуйылған.
* Благовещен ҡалаһында (Башҡортостан) Геройҙың бюсы ҡуйылған.
* Башҡортостандың Благовещен районы Ильина Поляна ауылындағы урта мәктәп Герой исемен йөрөтә.

# Нелюбин Иван Яковлевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 29 июнендәге указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн кесе сержант Нелюбин Иван Яковлевичҡа үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
* Ленин ордены.
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (11.02.1945).
* III дәрәжә Дан ордены (01.12.1944).
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (27.07.1944).
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (29.10.1944).
* Миҙалдар.
# Столбовка (Усьва ҡушылдығы)

Столбовка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Усьва йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Столбовка (Усьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011498
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101149
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Саҡаева Динә Дамир ҡыҙы

Саҡаева Динә Дамир ҡыҙы (13 ғинуар 1967 йыл) — онколог. Медицина фәндәре докторы (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2014)..

# Саҡаева Динә Дамир ҡыҙы
## Биографияһы

Динә Дамир ҡыҙы Саҡаева 1967 йылдың 13 ғинуарында Өфө ҡалаһында тыуған. 1984 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт медицина институтының дауалау факультетына уҡырға инә һәм уны 1990 йылда уңышлы тамамлай. 1990—1993 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 21-се дауаханаһы базаһында «анестезиология һәм реаниматология» һөнәре буйынса клиник ординатура үтә (Приказ № 568-у. 30.08.1990).
1993 йылдан алып Өфөнөң 18‑се дауаханаһында, 1995 йылдан — Республика клиник онкология диспансерында эшләй, 2007 йылдан башлап химиотерапия буйынса баш табип урынбаҫары.
1996 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетында «медицина фәндәре кандидаты» ғилми исеменә дәғүә итеп кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай (Фән кандидаты дипломы КТ № 022451). 2004 йылдың 7 майында Юғары аттестация комиссияһының ҡарары менән (№ 21д/26) «медицина фәндәре докторы» ғилми исеме бирелә (Фән докторы дипломы ДК № 021799).
Фәнни эшмәкәрлеге онкологик ауырыуҙарҙы дауалағанда шештәргә ҡаршы дарыуҙар тәьҫирен өйрәнеүгә, яман шештәрҙең химиотерапия ысулдарын камиллаштырыуға, иҫкәртеүгә һәм өҙлөгөүҙәрен төҙәтеүгә арналған. Динә Дамир ҡыҙы Саҡаева ҡатнашлығында цитостатик һәм нурланыштан һуңғы лейкопенияны иҫкәртеү һәм дауалау ысулы эшләнә. Ул 170‑тән ашыу фәнни хеҙмәт һәм бер уйлап табыу авторы.

# Саҡаева Динә Дамир ҡыҙы
## Китаптары

* Клиническая фармакология в онкологии. М., 2007 (авторҙаш);
* Ежедневник врача‑онколога. М., 2011 (авторҙаш);
* Поликлиническая онкология. М., 2014 (авторҙаш).

# Саҡаева Динә Дамир ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2014)
# Армавир (Рәсәй)

Армавир (рус. Армавир, адыг. Ермэлхьабл — «әрмән ауылы») — Краснодар крайындағы ҡала. Халыҡ һаны буйынса Краснодарҙан һуң өлкәлә дүртенсе урында тора.

# Армавир (Рәсәй)
## Географияһы

Ҡобан йылғаһы ярында урынлашҡан.

# Армавир (Рәсәй)
## Иҡтисад

* Армавир тәжрибә машиналар эшләү заводы
* Армавир ит консерва комбинаты
* Армавир кондитер фабрикаһы
* «Ҡобанжелдормаш»

# Армавир (Рәсәй)
## Билдәле шәхестәре

* Голиванов Владимир Степанович (15.03.1939—26.08.2010), тренер. Хәҙерге бишбәйге буйынса РСФСР‑ҙың атҡаҙанған тренеры (1991), СССР‑ҙың спорт мастеры (1965), бөтә союз категориялы судья (1980). 1975—1982 һәм 1998—2010 йылдарҙа Олимпия резервының хәҙерге бишбәйге буйынса махсуслашҡан республика балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры. [Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2004).
# Горельница

Горельница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Горельница
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100034457
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103445
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Стоянка Мутафова

Мутафова Стоянка (ҡыҙ фамилияһы — Стояна-Мария Константинова Мутафова; 2 февраль 1922 йыл — 6 декабрь 2019 йыл) — Болгарияның театр һәм кино актёры. Үҙ карьераһында 53-тән артыҡ театр постановкаларында уйнай һәм 25 фильмдә төшә.
Стихиялы бәлә-ҡаза ханымы һәм болгар комедияһы Королеваһы тигән ҡушамат бирелгән, иң оҙон әүҙем профессиональ карьералы актриса булараҡ, ул рәсми рәүештә Гинесстың рекордтар китабына индерелеүенә дәғүә итә. 2016 йылда 94 йәшендә АҠШ, Канада, Нидерландтар, Швейцария, Бөйөк Британия һәм Германияның ҙур ҡалаларының театр залдарында гастролдәр менән сығыш яһай.

# Стоянка Мутафова
## Биографияһы

Стояна-Мария Константинова Мутафова 1922 йылдың 2 февралендә София ҡалаһында тыуа. Атаһы Константин Мутафов Иван Вазовтың Милли театрында драматург була. 1941 йылда Софияның 1-се ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһын тамамлай. София университетында классик филологияны өйрәнә. 1946—1947 йылдарҙа Иван Вазовтың Милли театрының театр мәктәбендә актёрлыҡ оҫталығына өйрәнә, ә 1947—1949 йылдарҙа Прага сәнғәт академияһының театр бүлегендә уҡый. 1949 йылдан 1956 йылға тиклем Иван Вазовтың Милли театры сәхнәһендә сығыш яһай. Ул «Алеко Константинов» театрына нигеҙ һалыусыларҙың береһе була, унда 1957 йылдан 1991 йылға тиклем сығыш яһай. 1991 йылдан — Бургас ҡалаһында «Адриан Будевск» драма театры актрисаһы.
2005 йылда уның менән бергә Астронавтар пьесаһында Георгий Калоянчев уйнай.

# Стоянка Мутафова
## Биографияһы
### Шәхси тормошо

Мутафова никахта өс тапҡыр була. Тәүге иренә, Роберт Рознерға, чех режиссёрына, 1946 йылда кейәүгә сыға. Икенсе ире Леонид Грубешлиев тәржемәсе һәм журналист була, унан берҙән-бер ҡыҙы Мария Грубешлиева тыуа. Өсөнсө ире — актёр Нейчо Попов.

# Стоянка Мутафова
## Фильмографияһы

* Точка първа (1956)
* Любимец № 13 (1958)
* Специалист по всичко (1962)
* Двама под небето (1962)
* Джеси Джеймс срещу Локум Шекеров (1966)
* Привързаният балон (1967)
* Бялата стая (1968)
* Любовницата на Граминя (1969)
* Кит (1970)
* Езоп (1970)
* Бягство в Ропотамо (1973)
* Нако, Дако и Цако (1974)
* Темната кория (1977)
* Топло (1978)
* Патиланско царство (1980)
* Баш майсторът н-к! (1983)
* Наследницата (1984)
* Бронзовият ключ (1984)
* Федерацията на династронавтите (1984)
* Пантуди (1993)
* Големите игри (1999)
* Стъклени топчета (1999)
* Рапсодия в бяло (2002)
* Столичани в повече (2011—2016) — сериал
# Из-Юр-Вож

Из-Юр-Вож (Иж-Юр, Юр-Шар) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Воркута йылғаһының уң ярына тамағынан 104 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Из-Юр-Вож
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03050200112103000066336
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103006633
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Күрҙем ауыл Советы (Тәтешле районы)

Күрҙем ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәк — Иҫке Күрҙем ауылы.

# Күрҙем ауыл Советы (Тәтешле районы)
## Тарихы

Күрҙем ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Күрҙем ауыл Советы (Тәтешле районы)
## Билдәле шәхестәре

* Атнабаев Әнғәм Ҡасим улы (1928 йыл, 23 февраль — 1999 йыл, 2 сентябрь) — башҡорт һәм татар шағиры һәм драматургы, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977), РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988), Башҡортостандың халыҡ шағиры (1997).
* Атнабаева Зинира Ҡасим ҡыҙы (1934 йыл, 21 декабрь — 2013 йыл, 23 апрель ) — башҡорт совет актеры, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1977), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1980).
* Әухәтов Ҡаһим Әухәт улы (1932 йыл, 2 ғинуар — 2014 йыл, 14 октябрь) — башҡорт һәм татар шағиры.
# Михайлюк Емельян Иосифович

Емельян Иосифович Михайлюк (11 август 1919 йыл — 25 апрель 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны командиры. Гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

# Михайлюк Емельян Иосифович
## Биографияһы

Емельян Михайлюк 1909 йылдың 11 авгусында Украинала Чернелевка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса украин.
5 класты тамамлай. Хмельницкий ҡалаһында заводта токарь булып эшләй.
1944 йылдан — ВКП(б) ағзаһы.
Ҡыҙыл армияға 1939 йылда Украин ССР-ы Хмельницкий ҡала военкоматы тарафынан саҡырыла.
1942 йылда кавалерия училищеһын тамамлай. 1943 йылдың февраленән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.
62-се гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны командиры (1-се Белоруссия фронты, 7-се гвардия кавалерия корпусы, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы) гвардия лейтенанты Емельян Михайлюк 1945 йылдың 18 ғинуарында алыштың хәл иткес мәлендә эскадронды атакаға күтәрә һәм поляҡ ҡалаһы Томашув-Мазовецкийға бәреп инә.
1945 йылдың 29 ғинуарында Сулехув ҡалаһынан (Польша) көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 7 километр алыҫлыҡта ятҡан Радовиште ауылына һөжүм иткәндә ҡыйыу командир-кавалерист күрше эскадрон менән берлектә атаканы уңышлы тамамлай, уның барышында немец пехота батальоны тар-мар ителә.
1945 йылдың 25 апрелендә гвардия лейтенанты Михайлюк Е. И. яу яланында батырҙарса һәләк була.
Польша ҡалаһы Гожув-Велькопольскиҙа ерләнә.

# Михайлюк Емельян Иосифович
## Хәтер

* Е. И. Михайлюктың исеме алтын хәрефтәр менән 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһының башҡа 78 Советтар Союзы Геройы исемдәре менән бер рәттән Башҡортостан Республикаһының Милли музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Совет урамы, 14) мәңгеләштерелгән, шулай уҡ уның исеме 112-се кавалерия дивизияһы музейы бинаһында (Өфө ҡалаһы, Левитан урамы, 27) уйылып яҙылған.

# Михайлюк Емельян Иосифович
## Наградалары

* СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы Указына ярашлы немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия лейтенантыЕмельян иосифович Михайлюк Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була һәм уға Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла. (№ 5675).
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены
# Ахтырҡәләмов Фәтих Ахтырҡәләм улы

Ахтырҡәләмов Фәтих Ахтырҡәләм улы (1899 йыл, Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы Иҫке Салдау ауылы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы, «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы кавалеры.

# Ахтырҡәләмов Фәтих Ахтырҡәләм улы
## Биографияһы

Ахтырҡәләмов Фәтих Ахтырҡәләм улы 1899 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районы Иҫке Салдау ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылда Тәтешле район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы пекарняһында икмәк баҫыусы булып хеҙмәт итә.
1944 йылда «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Ахтырҡәләмов Фәтих Ахтырҡәләм улының ҡаһарман хеҙмәте тураһында Наградлау ҡағыҙында ошондай юлдар бар:
* Дивизияның Чернигов, Мозырь, Калинковичи, Любдин ҡалаларына хәрби һөжүм итеү хәрәкәттәре ваҡытында, иптәш Ахтырҡәләмов Ф. А. ПАХ бүлексәһенең ҡамыр баҫыусы вазифаһында эшләп,теләһә ниндәй шарттарҙа ла сифатлы икмәк бешерҙе һәм бер генә тапҡыр ҙа брак яһаманы, һәм һәр ваҡыт икмәктең сифатын кәметмәйенсә билдәләнгән ондоң икмәк итеп бешергәндән һуң ауырлығы артыу процентын кәметмәне. Ул ҡамыр баҫыусы-икмәк бешереүсе эшендә генә түгел, ялан мейестәре төҙөүҙә лә әүҙем ҡатнашты.
# Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи

Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи (1763—1849) — башҡорт суфый шағиры.

# Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи
## Биографияһы

Мәнди бине Ҡотош бине Туҡтағол бине Туҡсаба бине Туиш бине Тағанаш тархан Нуғай даруғаһы Ҡыпсаҡ улусы Бесәнсе ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Хоҙайбирҙин ауылы) тыуған, тархан нәҫеленән.
Башҡа мәғлүмәттәр буйынса хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Яңы Бесәнсе ауылында донъяға килгән, 1816 йылғы ревизия материалдарына ярашлы был ауыл Ырымбур губернаһы һәм өйәҙе 9-сы башҡорт кантонының 2-се бүлеге 13 класлы кантон ярҙамсыһы старшина Буранбай Бураҡаев командаһына ҡараған. Барлығы ике йорт булып 14 ир һәм 12 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнә. Беренсе йортта Бесәнсе Ҡотошов (1755 йылғы) ғаиләһе һәм Мәнди Ҡотош ҡатыны, 3 улы, 2 ҡыҙы менән йәшәй. 1834 йылда 17 ир һәм 20 ҡатын–ҡыҙ, 1859 йылда 24 ир һәм 22 ҡатын-ҡыҙ йәшәй. Был ауыл кешеләре бер аҙ ваҡыттан күрше Түкән ауылына күсеп килә. Мәнди Ҡотоштоң 4 улы һәм 5 ҡыҙы була. Икенсе ҡатыны үҙенән 31 йәшкә кесе була. Уның биографияһын яҙыусылар гел бутап Күгәрсен районы Бесәнсе (Хоҙайбирҙин) ауылында тыуған тип йөрөтәләр. Был төптө хата. Был турала тулы мәғлүмәт юғарыла бирелде. Мәнди Ҡотош тәүҙә ҡурайсы–сәсән булараҡ таныла. Мәҙрәсәлә ғилем алғандан һуң шиғырҙар яҙа башлай. Үҙе тураһында ул былай ти: Уның иле раҫ башҡорд, ырыуы ҡыпчаҡдыр мәшһүр, Күңеле иман ила мәғмүр Дәште-Болғар эсендә…
Мәнди Ҡотош үҙенең ижадында ғәҙеллек өсөн сығыш яһай. Ике йөҙлө, ҡарун,наҙан байҙарҙы, дин әһелдәрен тәнҡитләй. Бындай әшәкелектән таҙарыныу юлын ул тик дин тотоу, шәриғәт ҡанундарын ҡәтғи үтәү аша күрә һәм үҙенең шиғырҙарында ул шуға саҡыра. XVIII- XIX быуаттарҙа суфыйсылыҡ күренеше күп башҡорт шағирҙары ижады өсөн хас. Уның шиғырҙары Шәмсетдин Зәки, һәм Мөхәмәт бин Алтынсура Юлдаши кеүек шағирҙарыбыҙҙың ҡараштарын формалаштырыуҙа туранан-тура йоғонто яһай.
Мәнди Ҡотош 86 йәшендә вафат була һәм 2-се Кинйәабыҙ зыяратында ерләнә. Шағирҙың тормошо һәм ижады менән тығыҙ бәйләнгән – Бесәнсе лә, Түкән дә,1-се Кинйәабыҙ ҙа – бөгөнгө көндә береһе лә юҡ. Тик ергә батҡан, ҡыйшайған ҡәбер таштары ғына был урында ҡасандыр үҙенең атаҡлы кешеләре менән гөрләп торған ауыл булыуы тураһында һөйләй.
Мәнди Ҡотоштоң ҡәбер ташындағы яҙыуҙа уның исемен сихыр мулла тип башлап ебәреү, шағирҙың тылсымлы көскә эйә булыуын әйтеп тора. Шағирҙың шәжәрәһе: Тағанаш тархан — Туйыш — Туҡсаба — Туҡтағол — Ҡотош — 1-се ул — Бесәнсе (1755—1821) — Абдулхалиҡ (1789 йылғы), уның улы — Шаһиәхмәт; 2-се — Мәнди (1763—1849) — уның 5 ул: 1-се ул — Мөхәмәтйәр (1798 йылғы), уның улы — Мөхәдәр (1824 йылғы); 2-се ул — Мөхәмәтрәхим (1805—1833), 3-сө ул — Ғайнулла (1833 йылғы), 4-се ул — Арыҫланғәли (1824 йылғы), 5-се ул — Мырҙагилде (? — 1910).