yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ихсан

Иҡсан (Ихсан, рус. Иксанова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Бәгәрәктамаҡ ауыл биләмәһе составына керә.

# Ихсан
## Тарих

Ауылға терһәк һәм һалйот ырыуҙары башҡорттары нигеҙ һала. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.

# Ихсан
## Халҡы

| 1816 | 1834 | 1859 | 1920 |
| 120 | 155 | 218 | 345 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (87 %) йәшәй.
# Нуцурако

Нуцурако — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Симбирис-хеви йылғаһының уң ярына тамағынан 5,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Нуцурако
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы , инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000112109300000872
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300087
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Бзюк

Бзюк — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кубань йылғаһының ҡамашлы ярына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.

# Бзюк
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса, йылға Кубань һыу бассейны округына ҡарай. Һыу хужалығы участкаһы — Кубань йылғаһы Краснодар һыуһаҡлағысынан Афипс йылғаһы менән ҡушылғансы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 06020001412108100005551
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108100555
* Бассейн коды — 06.02.00.014
* ГӨ буйынса томы — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡоро Верейка

Сухая Верейка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Липецк өлкәһе, Белгород өлкәһе, Курск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Верейка йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ҡоро Верейка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100812107000002167
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000216
* Бассейн коды — 05.01.01.008
* ГӨ буйынса томы — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Колядина Варвара Васильевна

Колядина Варвара Васильевна (23 декабрь 1896 йыл — 13 октябрь 1967 йыл) — мәғариф алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1924—1958 йылдарҙа Пенза ҡалаһының В. Г. Белинский исемендәге 1-се урта мәктәбенең башланғыс кластар уҡытыусыһы. РСФСР-ҙың ике саҡырылыш (1951, 1955) Юғары Советы, хеҙмәтсәндәр депутаттарының Пенза өлкә Советы (1957) депутаты. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1954). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1946) һәм «Почёт Билдәһе» (1949) ордендары кавалеры.

# Колядина Варвара Васильевна
## Биографияһы

Варвара Васильевна Колядина 1896 йылдың 23 декабрендә Пенза губернаһының Пенза өйәҙе Соловцовка ауылында тыуған. 1916 йылда Икенсе Пенза ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһын тамамлай (педагогик класс менән).
1916—1923 йылдарҙа Пенза губернаһының Любятино һәм Дубенское ауылдары мәктәптәрендә, 1924—1958 йылдарҙа — Пенза ҡалаһындағы В. Г. Белинский исемендәге 1-се урта мәктәптә уҡытыусы булып эшләй.
Пенза ҡалаһының атҡаҙанған һәм орденлы уҡытыусыларының Почет китабына индерелгән.

# Колядина Варвара Васильевна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1946).
* «Почёт Билдәһе» ордены (1949).
* «РСФСР мәктәптәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы» исеме (1954).
* «1929-1930 уҡыу йылында Пенза ҡалаһында иң яҡшы уҡытыусы» исеме.
* Ударник профработы исеме (1930).
* «Мәҙәни фронт ударнигы» исеме (1937) «Красный пролетарий» фабрикаһында «Наҙанлыҡты бөтөрөргә» йәмәғәт ойошмаһынағы эше өсөн.

# Колядина Варвара Васильевна
## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

* Ике тапҡыр (1951 һәм 1955 йылдарҙа) РСФСР-ҙың Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
* 1952 йылда Бөтә Союз тыныслыҡ яҡлылар конференцияһы делегаты була.
* 1957 йылда хеҙмәтсәндәр депутаттарының Пенза өлкә Советы депутаты итеп һайлана.
# Сосянгто-Се

Сосянгто-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хэ-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 113 км.

# Сосянгто-Се
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15010000112115300037085
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303708
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Шёнберг (Альтмарк)

Шёнберг (Альтмарк) (нем. Schönberg (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 563 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,47 км². Диңгеҙ кимәленән 21 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39615 һәм автомобиль коды — SDL.
# Тула баҫыу

Тула баҫыу — тула һәм йөн әйберҙәр эшләү. Башҡорттарҙың боронғо шөғөлө.

# Тула баҫыу
## Буҫтау атамалары

Буҫтауҙар төрлө ҡалынлыҡта баҫылған: йоҡаһы — соға һәм ҡалыны мәллә тип аталған.

# Тула баҫыу
## Тула баҫыу барышы

Һарыҡ йөнөнән (ҡайһы берҙә дөйә йөнөнән) иләнгән тәбиғи төҫтәге ептәр ҡулланылған, улар бик һирәк буялған. Һарыҡ йөнөн ҡырҡҡандар, тарап алыу ҙа булған, бының өсөн тимер йәки ағас тараҡ тотонғандар. Тетеп, иләнгән йөндө йомғаҡҡа урап, ике еп ҡатып, сиратҡандар.
Буҫтауҙы тар шөйтөлө станокта (урынағас, киндер урыны) беше, тар итеп (26—32 см) туҡығандар. Ҡалын булһын өсөн буҫтауҙы бергә ҡушып ҡатлағандар, септә өҫтөнә йәйеп һалып, ҡайнар һыу менән бешекләгәс, септәһе менән урап бәйләгәндәр һәм тәгәрәткәндәр. Йөнтәҫ килеп сыҡһын өсөн өҫтөнә йоҡа итеп йөн мамығы түшәгәндәр. Ураманы тәгәрәтеү кейеҙ баҫҡандағы кеүек булған.
Туланы яңғыҙ-ярым баҫып булмай, шуға күрә ҡатын-ҡыҙҙар өмәгә саҡырыла. Шулай уҡ ҡулалмаш та баҫҡандар. Эш ырамлы булhын өсөн, тула баҫҡан ыңғайға йырлашып ала торған булғандар:
   Йырлай-йырлай өмәләрҙә
   Гөрләп тула баҫабыҙ.
   Йырлап, гөрләп, тула баҫып,
   Аҙаҡ күңел асабыҙ.
Тула кейем тегер өсөн ҡыш буйы йөн иләгәндәр ҙә, өмә яhап, уны баҫыр булғандар. Бер кистә егерме биш аршин тула баҫҡандар.

# Тула баҫыу
## Ҡулланылышы

Соғанан, йәғни йоҡа буҫтауҙан күберәк кешелеккә тигән кейемдәр (баш кейеме, елән, ҡашмау, ҡалпаҡ һ.б.), мәлләнән (ҡалын буҫтау) көндәлек баш һәм өҫ кейеме (тула ойоҡ, бейәләй, салбар, сәкмән, елән һ.б.), көнкүреш ҡаралдыһы теккәндәр. Йылҡысылыҡ өсөн кәрәк-яраҡ, мәҫәлән, сергетыш етештергәндәр. Буҫтауҙы биҙәк һалып, нағышлап сигеп матурлағандар.

# Тула баҫыу
## Географияһы

Тула баҫыу Башҡортостандың һарыҡсылыҡ менән әүҙем шөғөлләнгән көньяҡ һәм көнсығыш райондарында таралған. Урал аръяғы башҡорттары, Ырымбур башҡорттарында был кәсеп йыш осраған. Үҙәк һәм Урта Азия (ҡалмыҡтар, ҡырғыҙҙар, төркмәндәр һ.б.), Ҡаҙағстан, Көньяҡ Себер, Төньяҡ Кавказда ла тула, буҫтау етештереү менән шөғөлләнгәндәр.
# Ялынка

Ялынка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының уң ярына тамағынан 448 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Ялынка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502312111200006176
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200617
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Вәхитов Радик Шакир улы

Вәхитов Радик Шакир улы (17 август 1948 йыл) — ғалим-инженер, юғары мәктәп уҡытыусыһы, журналист, тарихсы. Техник фәндәр кандидаты (1975). Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы (2008). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты лауреаты (2008).

# Вәхитов Радик Шакир улы
## Биографияһы

Радик Шакир улы Вәхитов 1948 йылдың 17 авгусында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Иҫке Ҡаратаулы ауылында Башҡортостанда билдәле шәхес, оҙаҡ йылдар республиканың Юғары Суды Рәйесе булып эшләгән Шакир Ҡәнзәфәр улы Вәхитов ғаиләһендә тыуған.
1971 йылда Өфө авиация институтын тамамлағандан һуң шунда уҡ эшләй. 1986 йылдан — Өфө авиация институты ҡарамағындағы «Вихрь» махсус конструкторлыҡ технологик бюроһында проекттың баш конструкторы була. 1989—1991 йылдарҙа — «Марс» кооператив конструкторлыҡ бюроһының (Өфө) баш конструкторы. 1998 йылдан — шәхси эшҡыуар.

# Вәхитов Радик Шакир улы
## Китаптары

* Пчелы и люди. Уфа, 1992.
* Под крыло двуглавого орла. Уфа, 2007.
* Шежере Салавата. Уфа, 2008.
* От Урала‑батыра до Салавата Юлаева: ист. этюды. Уфа, 2009.
# Йәнәсәй

Йәнәсәй (рус. Енисей, боронғо төрки (𐰚𐰢) Кeм, эвенк. Ионесси «ҙур һыу», хак. Ким, тыв. Улуг-Хем «бөйөк йылға», нен. Енся’ ям’) —Көнсығыш Себерҙәге ҙур йылға. Рәсәй Федерацияһының Красноярск крайы, Тыва һәм Хакасия республикалары территориялары буйлап аға. Төньяҡ Боҙло океандың Кара диңгеҙенә ҡоя. Йәнәсәй — Көнбайыш һәм Көнсығыш Себер араһында тәбиғи сик булып тора.

# Йәнәсәй
## География

Ҡыҙыл ҡалаһында Оло Йәнәсәй һәм Кесе Йәнәсәй йылғалары ҡушылған урында башлана. Был урындан оҙонлоғо — 3487 км, Кесе Йәнәсәй инешенән алып — 4287 км, Оло Йәнәсәй инешенән алып — 4092 (4123) км. Бассейн майҙаны — 2580 мең км².
Инешендә һыу сығымы — 1009 м³/с, Саяногорск тирәһендә — 1484 м³/с, Красноярск ГЭС-ында — 2723 м³/с, Красноярск тирәһендә — 2864 м³/с, Енисейск тирәһендә — 7724 м³/с, Подкаменная Тунгуска ҡушылдығы ҡойған урында — 10768 м³/с, Игарка янында — 18395 м³/с тәшкил итә.
Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы — 19 800 м³/с.
Төп ҡушылдыҡтары:
* һул — Хемчик, Кантегир, Абакан, Кемь, Кас, Сым, Дубчес, Елогуй, Турухан, Кесе Хета, Оло Хета, Танама, Грязнуха;
* уң — Ус, Кебеж, Туба, Сыда, Сисим, Мана, Кан, Ангара, Оло Пит, Подкаменная Тунгуска, Бахта, Түбәнге Тунгуска, Курейка, Хантайка, Дудинка ref name="tatarka">Angara At Tatarka, R-Arcticnet V4.0</ref>.
Ҡалалары: Ҡыҙыл, Шагонар, Саяногорск, Минусинск, Абакан, Дивногорск, Красноярск, Сосновоборск, Железногорск, Лесосибирск, Енисейск, Игарка, Дудинка.
Йәнәсәй — Красноярск крайының мөһим һыу юлы (Саяногорсктан тамағына тиклем, 3013 км). Төп порттары һәм пристандәре: Абакан, Красноярск, Стрелка, Маклаково, Енисейск, Туруханск, Игарка, Усть-Порт. Игаркаға тиклем диңгеҙ суднолары күтәрелә.
Гидроэлектростанциялар: Саян-Шушенск, Майна, Красноярск.
# Пополта

Пополта — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ресса йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 74 км.

# Пополта
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010100412110000021245
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110002124
* Бассейн коды — 09.01.01.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Оло Травянка

Оло Травянка (Травянка) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва (Лысьвенский тоғаны) йылғаһының уң ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Оло Травянка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100712111100011993
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101199
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Хадутей-Яха (Часелька ҡушылдығы)

Хадутей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 247 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.

# Хадутей-Яха (Часелька ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15050000112115300067622
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115306762
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Кысом Юголь-Еган

Кысом Юголь-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сороминская йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.

# Кысом Юголь-Еган
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200040807
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115204080
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Тюуй-Хабер-Яха

Тюуй-Хабер-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Салета йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

# Тюуй-Хабер-Яха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300312115300046809
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115304680
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Беляк (Чекалда ҡушылдығы)

Беляк — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чекалда йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Беляк (Чекалда ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201112111100021237
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102123
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ахунйәнов Ҡәүи Харрас улы

Ахунйәнов Ҡәүи Харрас улы (1908 йыл (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1905), Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы Ҡыҙылъяр ауылы) — 19 сентябрь 1943 йыл, Украина) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы.

# Ахунйәнов Ҡәүи Харрас улы
## Биографияһы

Ахунйәнов Ҡәүи Харрас улы 1908 йылда (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1905 йылда) хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы Ҡыҙылъяр ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда Нуриман район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә. Идаралыҡ штабы взвод коменданты ат тотоусыһы була.
1943 йылдың 19 сентябрендә һәләк була. Украинаның Чернигов өлкәһе Березна ҡала тибындағы ҡасабаһында ерләнгән.
# Забже

Забже (пол. Zabrze (i), сил. Zobrze, нем. Hindenburg O.S.) — Польша ҡалаһы, Силезия воеводствоһында (1999 йылдан алып) урынлашҡан. Үрге Силезия агломерацияһының өлөшө. Повенок хоҡуғына эйә булған ҡала. Халҡы — 190,6 мең кеше (2006).
Тәүге тапҡыр ауыл булараҡ Забже XIII быуатта телгә алына. Һуңғы урта быуаттарҙан башлап кенәз Пяст династияһы бында немец күскенселәрен саҡыра. Забже австрия Габсбургтарынан мираҫҡа бирелә, ә Пруссия тарафынан xviii быуатта аннексиялана. Ҡала Германия империяһының тау эштәре үҙәге була. Ҡала статусын 1922 йылда ала.
1915 йылда ҡала генерал-фельдмаршал Пауль фон Гинденбург хөрмәтенә Гинденбург тип атала. Яңы исеме 1945 йылдың 29 майына тиклем ҡулланыла. Гинденбург ҡалаһы Польшаның өлөшө булғандан һуң ҡалаға иҫке исеме кире ҡайтарыла, Потсдам конференцияһы ҡарарҙарына ярашлы ҡалалағы немецтар депортациялана.
Халыҡ тығыҙ йәшәгән башҡа ҡалаларҙағы кеүек үк Забже ла — ҙур сәнәғәт үҙәге : бында металлургия, быяла, аҙыҡ-түлек (һыра ҡайнатыу) һәм башҡа сәнәғәт төрҙәре бар.

# Забже
## Иҫтәлекле урындары

* Гвидо шахта-музейы
* Муниципаль ботаника баҡсаһы (Забже)
# Жанабай

Жанабай (Джанабай) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жангызагаш йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Жанабай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Иглинск гидроузеленән Орск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000412112200003116
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200311
* Бассейн коды — 12.01.00.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Бетти Гарретт

Бетти Генри (ингл. Betty Garrett; 23 май 1919(19190523) — 12 февраль 2011) — америка актрисаһы, йырсыһы һәм бейеүсеһе. 1940 йыл башында Бродвей ҙә уңышлы карьера яһай. «MGM» студияһында, классик мюзиклдар серияһында, Джин Келли, Фрэнк Синатра һәм Эстер Уильямс ҡатнашлығында, «Йөрәктәге йыр»(1948), «Ҡалаға сәйәхәт»(1949), «Бейсболға мине үҙең менән ал» (1949) һәм «Нептун ҡыҙы» (1949) мюзиклында танылыу ала.
Уның кино карьераһы килеп сыҡмай, сөнки ире Ларри Паркс менән коммунистар партияһы менән бәйләнештә була. Заманында маккартизм был «һөнәрҙе тыйыу» тигәнде аңлата, шул иҫәптән кинола ла.
1950 йылдар аҙағында ул Бродвейға ҡайта, артабан дүрт тиҫтә йыл дауамында триумф менән балҡый, телевизион проекттарҙа ҡатнаша, улар араһында «Ул үлтереү яҙға» һәм «Алтын ҡыҙҙар» сериалдары.
Бетти Генри 2011 йылдың февралендә 91 йәшендә, аорта аневризмы ауырыуы арҡаһында Лос-Анджелеста мәрхүм була.

# Бетти Гарретт
## Наградалары

* Алтын глобус 1974 — Телевидениела икенсе пландағы иң яҡшы актриса (Бөтәһе лә ғаиләлә)
# Магаза (Кабырза ҡушылдығы)

Магаза — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кабырза йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Магаза (Кабырза ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008372
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200837
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Ледбал

Ледбал — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Ленинград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шулма йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

# Ледбал
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200212110000008002
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000800
* Бассейн коды — 08.01.02.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Водоба

Водоба — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белое күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Водоба
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 08010200312110000009428
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110000942
* Бассейн коды — 08.01.02.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0