yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Черная Турка

Чёрная Турка — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Турка йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Черная Турка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100812111100013422
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101342
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Помут

Помут — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Казым йылғаһының һул ярына тамағынан 304 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 156 км.

# Помут
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020100112115300020654
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115302065
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Ҡурлауҙы (күл, Силәбе өлкәһе)

Ҡурлауҙы (Хурлауҙы) - (рус. Курлады́') — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл Армия районындағы (рус. Красноармейский район) Копейск ҡалаһы янындағы күл. Административ йәһәттән муниципаль берәмектәрҙең икеһенә лә ҡарай.

# Ҡурлауҙы (күл, Силәбе өлкәһе)
## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса "хурлау" (диалектта "ҡурлау") тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тип яҙа.

# Ҡурлауҙы (күл, Силәбе өлкәһе)
## Тасуирламаһы

Ҡурлауҙы күле диңгеҙ кимәленән 184 м бейеклектә урынлашҡан.
Ҙур сөсө һыу ятҡылығы. Күлдең майҙаны һыу кимәленә бәйле ныҡ үҙгәреп тороуы мөмкин (һыу ныҡ ташҡан йылдары 90 км² етә). Ярашлы рәүештә тултырып һәм, шуға ярашлы упҡындарының, шулай уҡ ләмле һәм ҡомло һайлыҡтарының майҙандары ла үҙгәреп тора. Копейскиҙың тотонолған һыуҙарын түгеү өсөн ҡулланыла.

# Ҡурлауҙы (күл, Силәбе өлкәһе)
## Әһәмиәте

Күл һыу ҡоштарының оя ҡороу урыны булараҡ ҙур әһәмиәткә эйә. Бында бакландар, пеликандар оя ҡороуы күҙәтелә. Сыпҡайҙар, ҡашҡабаштар, сумғыс өйрәктәр, аҡсарлаҡтар күпләп оялай. Был һыу майҙандары Ҡара сыпҡай, бөҙрә пеликан, оҙонаяҡ сәпсәү, аҡбаш өйрәк һәм бәләкәй аҡсарлаҡ оялай торған урындарҙы һаҡлау өсөн һәм һыу ҡоштарының күсеп йөрөй, көҙҙәрен осоп киткәндә туҡтай торған урыны булараҡ халыҡ-ара әһәмиәткә эйә. Рәсәй ҡоштарҙы һаҡлау союзы ЧЛ-004 номеры аҫтында күлде «Төп орнитологик территориялар» программаһына индергән.
Файҙаланыусы - ЯАЙ «Силәбе балыҡсылыҡ хужалығы» («Челябинское рыбоводное хозяйство»).

# Ҡурлауҙы (күл, Силәбе өлкәһе)
## Иллюстрациялар

* Ҡурлауҙыла бөҙрә пеликандар
* Ҡурлауҙыла бөҙрә пеликан
* Ҡурлауҙыла бөҙрә пеликан
# Ефимова Аделаида Александровна

Ефимова Аделаида Александровна (30 июль 1929 йыл) — совет рәссамы, 1963—1984 йылдарҙа «“Ағиҙел” башҡорт сәнғәт әйберҙәре кәсебе» берекмәһе хеҙмәткәре. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1979).

# Ефимова Аделаида Александровна
## Биографияһы

Аделаида Александровна Ефимова 1929 йылдың 30 июлендә Нижегород крайының Гагино ауылында тыуған.
Әсәһе Констанция Доминиковна Ефимова (иренең фамилияһы буйынса) 1909 йылда тыуа, 1944 йылда үҙ-үҙенә ҡул һала, һәм Аделаида Александровна апаһы менән өләсәһе тәрбиәһендә ҡала. Оләсәләре үлгәс, Тоня апаһын Гагинола мәрхәмәтле кешеләр, ә Аделаиданы атаһының Мәскәүҙәге туғандары тәрбиәләүгә ала. Атаһы Ефимов Александр Алексеевич 1903 йылда тыуған, сығышы менән Пенза өлкәһенән, ветеринария табибы булып эшләй.
Аделаида Александровна 1953 йылда Мәскәүҙә М. И. Калинин исемендәге художество-сәнәғәт училищеһын тамамлай. Артабан Пермь өлкәһенең Березники ҡалаһында, аҙаҡ Владимир өлкәһенең Александров ҡалаһында, 1963 йылдан алып — Өфөлә эшләй.
1963—1984 йылдарҙа «Ағиҙел» «Башҡорт художество кәсептәре» етештереү берекмәһендә рәссам була, 1994—1996 йылдарҙа — Өфөнөң «Күгәрсен» производство предприятиеһында хеҙмәт һала.
Аделаида Александровна беренсе булып башҡорт милли орнаменттары буйынса нағышлап эшләгән эскиздар төҙөй. Эшендә төрлө материалдар, шул иҫәптән бәрхәт, буҫтау һ.б. ҡуллана. Уға яуаплы эштәр башҡарырға ла тура килә: хөкүмәт һәм партия етәкселәре өсөн бүләктәр әҙерләй.
Рәссамдың эштәре ГУП «Ағиҙел» музейында, Башҡортостан Республикаһының милли музейында, Санкт-Петербургтың рус музейында һаҡлана.

# Ефимова Аделаида Александровна
## Күргәҙмәләре

Аделаида Александровна Ефимова — 1969 йылдан һынлы сәнғәт күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы.

# Ефимова Аделаида Александровна
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1979).
* РСФСР-ҙың Урындағы сәнәғәт министрлығы конкурсы лауреаты (Мәскәү, 1978).
* РСФСР-ҙың автономиялы республикаларының һынлы сәнғәт күргәҙмәләре дипломанты (Мәскәү;
1969, 1971).
# Каргалка (Сока ҡушылдығы)

Каргалка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Каргалка (Сока ҡушылдығы)
## Топонимикаһы

По поводу этимологии названия существуют несколько версий. Согласно одной из них, в основе — древнетюркское КАРГА — «валун или нагромождение валунов». Следует иметь в виду, что топонимы Каргала, Каргалка, Каргалы и т. п. распространены на значительной территории: в Казахстане, Сибири, Западной Монголии, Туве, на Южном Урале.

# Каргалка (Сока ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 11010000612112100005938
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100593
* Бассейн коды — 11.01.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Ҡалған үләне

?Ҡалған үләне :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Үҫемлектәр |
| Бүлексә: | Ябыҡ орлоҡлолар |
| Класс: | Ике өлөшлөләр |
| Тәртип: | Рауза сәскәлеләр |
| Ғаилә: | Рауза һымаҡтар |
| Ырыу: | Ҡалған үләне |
| Төр: | Ҡалған үләне '' |
Латинса исеме :
Potentilla erecta (L.) Raeusch. :
Potentilla tormentilla Neck.
Tormentilla erecta L.
Tormentilla officinalis Curt. :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 504577 NCBI 57940 |
Ҡалған үләне (рус. Лапча́тка прямостоя́чая, Калга́н, Дубровка, Узик, лат. Potentílla erécta) —Рауза һымаҡтар (Rosaceae) ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 30-60 см. Май-сентябрь айҙарында һары сәскә ата. Июль-сентябрҙә орлоғо өлгөрә.

# Ҡалған үләне
## Таралыуы

Ҡалған үләнен уриан ситтәрендә, һаҙлыҡ тирәһендә, йырғанаҡтар буйында осраьырға мөмкин. Үҫемлек бөтә Европала, Азияла, Казказда таралған. Рәсәйҙә Калининград өлкәһенән Алтай крайына тиклем үҫә. Башҡортостанда көньяҡ Урал һәм Өфө тигеҙлегендә йышраҡ осрай.
# Шубрюг Төньяҡ

Шубрюг Төньяҡ — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шубрюг йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

# Шубрюг Төньяҡ
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010300312111100035713
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111103571
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Грослёбихау

Грослёбихау (нем. Großlobichau) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 802 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,22 км². Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
# Прибылов Владимир Васильевич

Прибылов Владимир Васильевич (28 декабрь 1934 йыл — 5 декабрь 2006 йыл) — актёр. 1967—2006 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры артисы. 1970 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың (1982) һәм Башҡорт АССР-ының (1978) халыҡ артисы.

# Прибылов Владимир Васильевич
## Биографияһы

Владимир Васильевич Прибылов 1934 йылдың 28 декабрендә БАССР-ҙың Бәләбәй районы Ляхов ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы) тыуған.
1967 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (педагогы Мортазина Шәүрә Муса ҡыҙы) тамамлай.
Институтты тамамлағас, Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театрында эшләй.

# Прибылов Владимир Васильевич
## Спектаклдәрҙәге ролдәре

* Нил («Мещане», М.Горький)
* Лещ («Последние», М.Горький)
* Полоний («Гамлет», У.Шекспир)
* Сорин («Чайка», А. П. Чехов)
Совет һәм хәҙерге спектаклдәрҙә:
* Ленин («Шестое июля», М. Ф. Шатров)
* Наум («Характеры», В. М. Шукшин)
* Әнүәр («Йәшел ишек артындағы ҡатын-ҡыҙ», Р.Ибраһимбәков)
* Сесил («Ваша сестра и пленница…», Л. Н. Разумовская)
* Эрнандо («Изобретательная влюблённая», Лопе де Вега)
* Оргон («Тартюф», Мольер)
* Санчо Панса («Человек из Ламанчи», Д. Д. Вассерман һәм Д. Дэрион)
* Соломон («Приглашаю в вечность, Ваше Величество!», Г. И. Гориндың «Кин IV» пьесаһы буйынса).

# Прибылов Владимир Васильевич
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1973)
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1978)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1982)
# Ялсы ауыл Советы (Күгәрсен районы)

Ялсы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Ялсы ауылы.

# Ялсы ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

# Ялсы ауыл Советы (Күгәрсен районы)
## Билдәле шәхестәре

* Вәлитов Заһир Суфиян улы (1940 йылдың 1 ноябрендә тыуған) — актёр, БАССР-ҙың халыҡ артисы.
* Мусин Сәфәр Ғәйсәр улы (5 ноябрь 1948) — «Салауатстрой» тресында ташсылар бригадиры, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.
* Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (9 октябрь 1896 — 21 декабрь 1924) — революционер, партия һәм дәүләт эшмәкәре, яҙыусы.
# Манапов Ирек Усман улы

Манапов Ирек Усман улы (7 май 1947 йыл) — инженер-механик. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (2005). Почетлы моторҙар эшләүсе (2005), 2‐се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы кавалеры (2000), Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты (2009).

# Манапов Ирек Усман улы
## Биографияһы

Манапов Ирек Усман улы 1947 йылдың 7 майында Башҡорт АССР‑ының Ҡырмыҫҡалы районы Иҫке Ҡыйышҡы ауылында тыуған. 1966 йылда Өфө авиация техникумын, 1972 йылда Өфө авиация институтын тамамлай һәм инженер-механик һөнәре ала. 1966 йылда Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә цехта көйләүсе булып хеҙмәт юлын башлай, 1970 йылдан башлап инженер-технолог. 1972—1973 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. 1973 йылдан Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә инженер-технолог, реконструкциялау буйынса цех начальнигы урынбаҫары, техник бүлек буйынса цех начальнигы урынбаҫары, 3в1 цехы начальнигы, ә 1988 йылдан — баш технолог, 2002 йылдан — баш инженер булып эшләй.

# Манапов Ирек Усман улы
## Фәнни эшмәкәрлеге

Манапов Ирек Усман улы рационализаторлыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, патенттар авторы. Уның ҡатнашлығында һалҡын вальцовкалау ысулы менән көрәксәләр әҙерләү технологияһы ғәмәлгә индерелә, нефть ташыу өсөн насостарҙы сериялы етештереү уйлап табыла һәм үҙләштерелә. Ирек Усман улы Манапов етәкселегендә АЛ‐31СТ, Д436Т1, УМЗ‐340/341, ҡаргиҙәр һәм башҡа двигателдәр өсөн төп изделиелар етештереүгә технологик әҙерлек үткәрелә.

# Манапов Ирек Усман улы
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (2005),
* Почетлы моторҙар эшләүсе (2005),
* 2‐се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы кавалеры (2000),
* Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы лауреаты (2009)
# Айзенах

Айзенах (нем. Eisenach) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 42777 кеше йәшәй. Майҙаны — 103,84 км². Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99817 һәм автомобиль коды — EA.
# Беренсе канал

Беренсе канал дөйөм рәсәй федераль телеканалы. 1995 йылдың 1 апреленән Тәүлек әйләнәһенә Мәскәүҙән, «ОСТАНКИНО» телеүҙәгенән (АСК-1) тапшырыуҙар алып бара. Илдең төп телеканалы булараҡ позициялана. Рәсәй территорияһынан тыш,» Беренсе канал «тапшырыуҙары ил сиктәренән ситтә таратыла (Халыҡ — ара версия " Беренсе канал. Бөтә донъя селтәре). 2022 йылдың 26 февраленә тиклем Европа тапшырыуҙар союзы ағзаһы.
Телеканалға 1995 йылдың 24 ғинуарында «Рәсәй Йәмәғәт телевидениеһы» (ОРТ) исеме аҫтында нигеҙ һалына һәм 1995 йылдың 1 апрелендә «останкиноның 1-се каналы»йышлығында тапшырыуҙар башлай. «Беренсе канал» атамаһы 2002 йылдың 2 сентябрендә алына. 2011 йылдың 1 июненән канал 16:9 форматына күсә, 2012 йылдың 24 декабренән ШУЛАЙ уҡ HD форматында тапшырыуҙар алып барыла.
Беренсе канал Рәсәй халҡының 98 процентын ҡарай, 2009 йылдан алып канал яңылыҡтарҙың төп сығанағы булып тора. Рәсәй халҡының 82 проценты был телеканалды башҡа сығанаҡтарҙан өҫтөн күрә.
Беренсе каналдың төп конкуренттары Булып Россия-1 һәм нтв телеканалдары тора. 2015 йылға ҡарата каналда 2443 хеҙмәткәр эшләй.
Европа союзы, АҠШ, Канада һәм Украина санкциялары аҫтында тора.
# Ванчуга

Ванчуга — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Войнинга йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Ванчуга
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Владимир ҡалаһынан Ковров ҡалаһына тиклем, Нерль индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 09010300912110000032899
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 110003289
* Бассейн коды — 09.01.03.009
* ГӨ буйынса томы — 10
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы

Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы (14 февраль 1992 йыл) — бишалыш менән шөғөлләнеүсе Рәсәй спортсыһы, Рио-де-Жанейро олимпиадаһында Рәсәй вәкиле, заманса бишалыш буйынса донъя чемпионы (2017).

# Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы
## Биография

Гөлназ Ғөбәйҙуллина 1992 йыл 14 февралендә Ямал-Ненец автономиялы округының Яңы Уренгой ҡалаһында тыуған. Ата-әсәһе сығышы менән Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы Кинйәкәй ауылынан.
Ун йәшендә ғаиләһе менән Өфөгә күсеп килә. Башта ҡыҙ йөҙөү менән шөғөлләнә, ә 11 йәшендә бишбәйгегә күсә. 2003 йылдан башлап 2014 йылғаса Өфө тренеры Игорь Шохов етәкселегендә шөғөлләнә.
Гөлназ Ғөбәйҙуллина күп тапҡыр бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара ярыштарҙа еңеп сыҡты йә призлы урындар алды. Ул үҫмерҙәр араһында Йәйге Олимпия уйындарында награда яулаған берҙән-бер Рәсәй спортсыһы булды. 2010 йылда шәхси зачетта «бронза» яуланы.

# Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы
## Спорт ҡаҙаныштары

* 1 Алтын — 2017 йылда Донъя чемпионаты — 1 урын
* Халыҡ-ара заманса бишалыш союзының (UIMP) башҡарма комитеты ултырышы йомғаҡтары буйынса донъяның иң яҡшы бишалышсыһы тип Гөлназ Ғөбәйҙуллина таныла.
# Камышчай

Камышчай — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рубас йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

# Камышчай
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300002171
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300217
* Бассейн коды — 07.03.00.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Таганрог металлургия колледжы

Таганрог металлургия колледжы — ҡара металлургия өлкәһендә белгестәр әҙерләүсе Ростов өлкәһе «Таганрог металлургия техникумы»(ГБПОУ РО «ТМТ») дәүләт бюджет һөнәри колледжы Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһы Петр урамында урынлашҡан. Йорт объект төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. 124-се бойороҡ (31.12.02).
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Петр ур., 40.

# Таганрог металлургия колледжы
## Тарих

Таганрог металлургия техникумы 1939 йылдың 21 июнендә асылған. Уның производство базаһы-Таганрог металлургия заводы.
1939—1940 уҡыу йылына техникумға 90 кеше ҡабул ителә. Бында түбәндәге һөнәрҙәргә уҡытҡандар: прокат етештереү техник-металлург әҙерләү, электр йыһаздары техник- электриктар һәм металды ҡырҡып эшкәртеү буйынса техник-механиктар әҙерләү. Сергей Матвеевич Шевченко — техникумдың беренсе директоры.
Немец оккупацияһы аҫтында 1941—1943 йылдарҙа техникумы йорто емерелгән, һуғыштан һуң бында яңыртыу эштәре үткәрелгән.
Беренсе сығарылышта 1945 йылда 14 белгес була. 1951 йылда техникумда киске бүлек асыла.
1992 йылда Таганрог металлургия техникумы колледжға әйләндерелә. Хәҙерге ваҡытта унда металлургия һәм промышленность, граждандар биналарын электр менән йыһазлау өлкәһендә юғары квалификациялы белгестәр әҙерләйҙәр. Көндөҙгө уҡыу бүлегендә 338 кеше (2016) уҡый. Техникум директоры — Любовь Николаевна Лизогуб.

# Таганрог металлургия колледжы
## Колледж йорто

Элекке Округ суды бинаһындағы техникум йорто Колледж бинаһы Петров урамы, урамы Добролюбов тыҡрығы менән киҫешкән урында тора. Өс ҡатлы йорт Таганрог тарих һәм архитектура ҡомартҡылары реестрына индерелгән. Йорт барокко стилендә төҙөлгән. Проект авторы-архитектор C. В. Загоскин. Йорт 1878 йылда төҙөлгән һәм бер аҙҙан унда Таганрог Округ судын урынлаштырғандар. Яңы бина ҡалала беренсе өс ҡатлы итеп төҙөлгән йорт булған.
1976 йылда Добролюбов тыҡрығы яғынан төп йортҡа алты ҡатлы төкәтмә өҫтәп һалғандар. Бында лаборатория, уҡыу кабинеттары һәм спорт залы урынлашҡан.

# Таганрог металлургия колледжы
## Әҙәбиәте

Гаврюшкин О. П. Вдоль по Питерской (хроника обывательской жизни). Таганрог, 2000.
# Ижун

Ижун — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колдор йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

# Ижун
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010100112115100003009
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115100300
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үрге Корбаш

Үрге Корбаш — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волошка йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.

# Үрге Корбаш
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03010000112103000001007
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000100
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Кукры-Игол (йылға)

Кукры-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Мег-Тыг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 183 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

# Кукры-Игол (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13011000112115200038538
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115203853
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Иза 3-сө

Иза 3-сө — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иня ҡылымығының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

# Иза 3-сө
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200612115200006391
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200639
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Хомочхамзако

Хомочхамзако — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 8,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

# Хомочхамзако
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07020000612108200005145
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 108200514
* Бассейн коды — 07.02.00.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 08
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Негла (Сосьва ҡушылдығы)

Негла — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосьва йылғаһының уң ярына тамағынан 157 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

# Негла (Сосьва ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010502512111200011314
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111201131
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2