yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)

Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)— Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөләге майҙан. Уның тарихы 1967 йылда Салауат Юлаевҡа Ағиҙелдең текә ярында һәйкәл ҡуйыуҙан башлана.

# Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)
## Тарихы

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, скульптор Сосланбәк Тавасиев Өфәгә эвакуациялана. Бында ул тәүге тапҡыр башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаев тураһында ишетә һәм батырҙың шәхесе менән ҡыҙыҡһына башалай. Егерме йылға яҡын ул Салауат Юлаев һыны өҫөтөндә эшләй. Сосланбәк Тавасиев Салауат батыр Ағиҙелдең текә ярында ярһыу атта торорға тейеш тип иҫәпләй һәм республика етәкселегенә үҙенең хаҡлығын бик ауырлыҡ менән аңлата.
1967 йылдың 17 ноябрендә Өфө ҡалаһының көньяғында Ағиҙелдең текә ярына ҡуйылған Салауат Юлаев һәйкәле асыла. Ҙурлығы буйынса Европала унан да ҙурыраҡ һыбайлы һәйкәле юҡ. Һәйкәлдең бейеклеге 9,8 метр, ауырлығы — 40 тонна. Скульптор Сосланбәк Тавасиев менән Исмәғил Ғәйнетдинов һәйкәл янында Өфө халҡы өсөн майҙан булдырыуҙы ла күҙ уңында тота.
Өс йылдан һуң Сосланбәк Тавасиев СССР Дәүләт премияһына, һуңыраҡ Художество академияһының Алтын миҙалына лайыҡ була.
Һәйкәл йылғаға ҡаратып ҡуйылған, шуға күрә уны ҡарар өсөн постаменттан түбәнгәрәк төшөргә кәрәк. 2007 йылда майҙандан һул яҡта Конгресс-холл һәм Салауат Юлаев майҙанында матур фонтан асыла. Ул ике кесе архитектура формаһынан ғибәрәт. Аллеяның өҫкө яғында 4 метр ҙурлыҡтағы түңәрәк форма ҡуйылған, унда ун ете фонтан көпшәһенән һыу атыла.
Комплекстың түбән яғында диаметры ун һигеҙ метрлы түңәрәк ҡуйылған, унда бер нисә баҫҡыстан декоратив шишмә ағып төшә. Был яһалма «шишмә» аша өс күпер һалынған. Бында 800 кубометр һыу бирелә, тағы 200 кубометры торбаларҙа. Йөҙәрләгән ҡайнап атылған шишмәләр, каскадтар һәм аҡҡан һыу ҡурай сәскәһен хасил итә. Был фонтан менән идара итеү үҙәге ер аҫтында алты метр тәрәнлектә урынлашҡан. Һыуҙы ҡабыҙыу һәм һүндереүҙе автоматтар башҡара, баҫымды электроника көйләй. Төндә фонтан төрлө төҫтәргә мансыла.
Салауат Юлаев майҙанының уң яғында, телевидение ҡаршыһында, башҡорт халҡының батыр улы, шағир Шәйехзада Бабичҡа һәйкәл ҡуйылған Ул 2019 йылдың 28 июнендә асылған.

# Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)
## Былар ҡыҙыҡлы

Һәйкәл асылғандан алып, Салауат Юлаев майҙаны Өфө халҡының һәм ҡунаҡтарының яратҡан урынына әйләнә. 1960—1980 йылдарҙа бында студенттарҙың ауылса «киске уйындары» үтә. Бер нисә быуын йәштәр һәйкәл янында таныша, яҡташтар бында бер-береһен табыша.
Майҙанда башҡорт тирмәһе ҡоролған, унда сувенирҙар һатып алырға, тамаҡ ялғап алырға була.
2015 йылдың 9-10 июлендә үткән ШОС һәм БРИКС илдәре етәкселәренең саммиты үтә. Өфөләге Салауат Юлаев майҙанында Халыҡ-ара матбуғат үҙәге төҙөлә. Унда ШОС һәм БРИКС саммиттарында эшләү өсөн аккредитацияланған 1000 журналист эшләй. 8,5 мең квадрат метр майҙанды биләгән үҙәк саммиттан һуң һүтеп алынған.
# Сига (Моцменьга ҡушылдығы)

Сига — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мойменьга йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

# Сига (Моцменьга ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100112103000005610
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000561
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Усердец

Усердец — Рәсәй йылғаһы. Белгород өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға № 353 Тихая Сосна йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.

# Усердец
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тихая Сосна. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 05010100712107000003561
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 107000356
* Бассейн коды — 05.01.01.007
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 07
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Лас-Кабрас

Лас-Кабрас (исп. Las Cabras) — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 6190 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 749,2 км². Халыҡ һаны — 22284 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 29,74 кеше/км².

# Лас-Кабрас
## Географик урыны

Өлкәнең административ үҙәгенән 58 саҡрым (55 км) төньяҡта урынлашҡан.
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡ — Сан-Педро коммунаһы;
* төньяҡ-көнсығышта — Алуэ коммунаһы;
* көньяҡ-көнсығышта — Кольтауко коммунаһы;
* көньяҡта — Пеумо һәм Пичидегуа коммунаһы;
* көнбайышта — Ла-Эстрелья һәм Литуэче коммунаһы.

# Лас-Кабрас
## Демографик мәғлүмәттәр

Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
| Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | Бөтә халыҡ | 22284 |
| шул иҫәптән: | Ҡала халҡы | 6536 | Ҡала халҡы өлөшө, % | 29,33 |
| | Ауыл халҡы | 15748 | Ауыл халҡы өлөшө, % | 70,67 |
| | Ир-егеттәр | 11738 | Ир-егеттәр өлөшө , % | 52.6 |
| | Ҡатын-ҡыҙҙар | 10546 | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө , % | 47.4 |
| Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | Халыҡ тығыҙлығы, кеше/км² | 29,74 |
| Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | Өлкә халҡына ҡарата, коммуна халҡы өлөшө , % | 2,62 |

# Лас-Кабрас
## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

* Лас-Кабрас (ҡала) — 6190 кеше
* Эль-Мансано(ҡасаба) — 1358 кеше
* Санта-Инес (ҡасаба) — 1225 кеше
# Ҡырмыҫҡалы

Ҡырмыҫҡалы — топоним.
* Ҡырмыҫҡалы (Ҡырмыҫҡалы районы) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл, район үҙәге.
* Ҡырмыҫҡалы (Стәрлетамаҡ районы) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл.
* Ҡырмыҫҡалы (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл.
# Боцари Анна-Мария

Анна-Мария Боцари (грек. Αννα-Μαρία Μπότσαρη; 5 октябрь 1972 йыл) — Греция шахматсыһы һәм шахмат тренеры, 1993 йылдан ҡатын-ҡыҙҙар араһында гроссмейстер. 1995—1999 йылдарҙа Боцари-Миладинович фамилияһы аҫтында сығыш яһай (ул ваҡытта серб гроссмейстеры Игорь Миладиновичта кейәүҙә була).

# Боцари Анна-Мария
## Шахмат карьераһы

1980-се йылдар уртаһынан алдынғы грек шахматсылары иҫәбендә була. 1985 һәм 1986 йылдарҙа 20 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында үткәрелгән чемпионаттарҙа алтын миҙалдар яулай. Ҡыҙҙар араһында үткәрелгән донъя чемпионатында шулай уҡ ике тапҡыр призер була: бронза (Тимишоара, 1988 йыл, 16 йәшкә тиклем) һәм көмөш (Мамай, 1991, 20 йәшкә тиклемгеләр араһында). Бер нисә тапҡыр шахмат буйынса Греция чемпионаттарының финал уйындарында ҡатнаша, шул уҡ ваҡытта һигеҙ тапҡыр (1986, 1988, 1997, 2001, 2002, 2006, 2008, 2010) алтын миҙал яулай. 1986 йылдан 2008 йылға тиклем 12 шахмат олимпиадаһында ҡатнаша, шул иҫәптән биш тапҡыр 1-се таҡтала уйнай. 1992—2007 йылдарҙа ете тапҡыр (4 тапҡыр 1-се таҡтала) Европа чемпионаттары командаһында ҡатнаша, 1992 йылда Дебреценда шәхси зачетта 2-се таҡтала уйнап алтын миҙал яулай. Боцари ике шәхси алтын миҙал (1992 йылда Мангалияла һәм 1994 йылда Варнала) һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында үткәрелгән шахмат Балканиадаһында командала уйнап алтын миҙал (1992 йыл, Варна) яулай.
Халыҡ-ара аренала зона турнирҙарында (донъя чемпионатына һайлап алыу циклы) иң яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә, 1993 йылда Неа-Макрила еңеүсе була, 1990 йылда Пулала 1-се урынды Весна Мешанович, Сузана Максимович һәм Марина Макропулу менән уртаҡлаша. Өс тапҡыр (1990, 1991, 1993) зона-ара турнирҙарҙа ҡатнаша һәм 1993 йылда Джакартала 39 шахматсы араһында 9-сы урынды яулап, иң яҡшы һөҙөмтә күрһәтә. 2004 йылда Афинала Интернешнл Акрополис турнирында Яна Кривец менән бергә 3-сө урынды уртаҡлаша (Моника Соцко һәм Кристина-Адела Фойшорҙан ҡала).
2002 йылдың 27-28 февралендә Калаврить ҡалаһында (Греция) Анна-Мария Боцари, 1102 таҡтала шахматта бер юлы уйнау сеансын үткәреп, яңы донъя рекорды ҡуя һәм Гиннестар рекорды китабына индерелә.
2009 йылда Риека ҡалаһында Урта диңгеҙ илдәренең 7-се чемпионатында шахмат буйынса ҡатын-ҡыҙҙар турнирында еңеү яулай.
Боцариға 1990 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара мастер дәрәжәһе бирелә, ә 1993 йылда ҡатын-ҡыҙҙар араһында гроссмейстер исеменә лайыҡ була.
2003 йылдың 1 октябрендә иң юғары Эло рейтингына өлгәшә, ул, 2394 мәрәй туплап, ФИДЕ-ның рейтинг-листында 58-59-сы урындарҙы Елена Седина менән уртаҡлаша, бер үк ваҡытта грек шахматсылары араһында 1-се урынды алып тора.
# 1766 йыл

II мең йыллыҡ :
XVI быуат — XVII быуат — XVIII быуат — XIX быуат — XX быуат :
Хронологик таблица :
1766 йыл башҡа календарҙар буйынса ошоға тура килә: :
| Григориан стилендә | 1766 MDCCLXVI |
| Юлиан стилендә | 1765—1766 (12 ғинуардан) |
| Рим нигеҙләнгән көндән | 2518—2519 (2 майҙан) |
| Константинополь эраһы | 7274—7275 (12 сентябрҙән) |
| Йәһүд календары | 5526—5527 ה'תקכ"ו — ה'תקכ"ז |
| Мосолман календары | 1179—1180 |
| Боронғо әрмән календары | 1215 ԹՎ ՌՄԺԵ |
| Ҡытай календары | 4462—4463 乙酉—丙戌 синяя курица — красная собака |
| Эфиопа календары | 1758—1759 |
| Боронғо һинд календары | |
| - Викрам самват | 1822—1823 |
| - Шака самват | 1688—1689 |
| - Кали-юга | 4867—4868 |
| Иран календары | 1144—1145 |
1766 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
# Чию

Чию — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ирва йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.

# Чию
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03030000112103000043735
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004373
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буйынса томы — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Мамонтиха

Мамонтиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урап йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

# Мамонтиха
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010200412115200003255
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200325
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Райман (Ырымбур өлкәһе)

Райман (рус. Райманово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы ауыл.

# Райман (Ырымбур өлкәһе)
## Географик урынлашыуы

Оло Эйек йылғаһы Һаҡмарға ҡушылған урында урынлашҡан.

# Райман (Ырымбур өлкәһе)
## Тарихы

Райман (Айыу) ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була. Ауылдың икенсе атамаһы үҫәргән башҡорттарының айыу араһына бәйле. Документтарҙа тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына.
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Ҡыпсаҡ кантоны Бөрйән-Ҡыпсаҡ улусы составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына инә.
Аҙаҡ Урта Волга крайы (1928 йылдың 14 майынан — край составындағы Ырымбур округы) составына бирелә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына күсә. 1934 йылдан Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районы составында була.

# Райман (Ырымбур өлкәһе)
## Халҡы

Ауыл башҡорттарының иҫәбе :
| 1795 | 1834 | 1866 | 1900 |
| 161 | 280 | 186 | 170 |
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 78 % тәшкил итә.
# Кесе Аксарка

{{Река
Кесе Аксарка — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға [[Аксарка (Обь ҡушылдығы)|Аксарка]] йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.

# Кесе Аксарка
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 15020300212115300033565
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115303356
* Бассейн коды — 15.02.03.002
* ГӨ буйынса томы — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 3
# Пристевиц

Пристевиц (нем. Priestewitz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3381 кеше йәшәй. Майҙаны — 61,2 км². Диңгеҙ кимәленән 145 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1561 һәм автомобиль коды RG.
# Ускала

Ускала (Ускола) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

# Ускала
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020100312103000009333
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103000933
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
* ГӨ буйынса сығарылыш — 0
# Айзас (Мрас-Су ҡушылдығы)

Айзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 276 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.

# Айзас (Мрас-Су ҡушылдығы)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь инешенән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 13010300212115200008280
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 115200828
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 15
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2
# Буха (Йена)

Буха (Йена) (нем. Bucha (bei Jena)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1132 кеше йәшәй. Майҙаны — 21 км². Диңгеҙ кимәленән 350 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
# Аҡшәйех

Аҡшәйех, 1944 йылдан бирле урыҫса рәсми исеме Раздольное (ҡырымтат. Aqşeyh; укр. Роздольне, Акшейх; рус. Раздольное, Ак-Шейх; – Ҡырым ярымутрауында урынлашҡан ҡала тибындағы ҡасаба, Аҡшәйех районы үҙәге.
# Ҡуҡый

?Ҡуҡый :
Фәнни классификация :
| Батшалыҡ: | Хайуандар |
| Тип: | Хордалылар |
| Класс: | Ҡоштар |
| Отряд: | Тартай һымаҡтар |
| Ғаилә: | Ҡуҡыйҙар |
| Ырыу: | Ҡуҡыйҙар |
| Төр: | Ҡуҡый |
Латинса исеме :
Porzana porzana Linnaeus, 1766 :
Ареал :
Оялау урыны
     Йыл әйләнәһенә
     Ҡышлау урыны :
| Викитөрҙәр систематикаһы | Викиһаҡлағыста рәсемдәр | ITIS 176241 |
Ҡуҡый, ҡуҡыйыҡ, һыу тауығы (рус. Погоныш, лат. Porzana porzana) — сыйырсыҡтан ҙурыраҡ, һирәк оса торған бик һаҡ ҡош.

# Ҡуҡый
## Ҡылыҡһырлама

Күберәк ерҙән йүгереп йөрөй. Осҡанда аяҡтарын йыймай. Ҡойроғо ҡыҫҡа ғына. Һырты ҡара һәм аҡ сыбарлы көрән, ҡорһағы һәм ҡойроҡ аҫты күкһел арҡыры һыҙыҡлы-аҡ. Түше, муйынының ике яғы аҡ төртөклө күкһел һоро. Суҡышының төбө ҡыҙыл, осо һары. Оҙон ғына аяҡтары йәшкелт, һыу тауығынан бәләкәйерәк, суҡышы ҡыҫҡараҡ, түше сыбар булыуы менән айырыла.

# Ҡуҡый
## Тауышы

Тауышы киҫкен: «ҡуҡ-ҡуҡ».

# Ҡуҡый
## Йәшәү рәүеше

Яр буйҙарындағы шырлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр, һирәкләп үлән орлоҡтары менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә. Көрән таплы һарғылт йәшел йомортҡаларының һаны 25-кә етә. Ите өсөн аулайҙар.
* Был орнитология тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.
# Юхан Кукк

Юхан Кукк (эст. Juhan (Johann) Kukk; 13 апрель 1885 йыл, Салла улусы, Вирумаа — 4 декабрь 1942 йыл, Архангельск өлкәһе) — Эстония дәүләт эшмәкәре, эшҡыуар.

# Юхан Кукк
## Биографияһы

1910 йылда Рига политехник институтының сауҙа факультетын тамамлай, Германияла стажировка үтә.
1910—1912 йылдарҙа Тартула Беренсе ссуда-һаҡлыҡ товариществоһында эшләй. 1911—1919/1920 йылдарҙа Ühistegevusleht кооператив баҫмаһында журналистика менән шөғөлләнә.
1914 йылда кооператив бюро менән етәкселек итә. 1915—1919 йылдарҙа Кооперацияға булышлыҡ итеү йәмғиәтенең рәйесе.
1917—1919 йылдарҙа Эстония ваҡытлы земство советы ағзаһы була. 1917—1918 йылдарҙа Эстляндия губерна идаралығының финанс департаменты етәксеһе вазифаһын үтәй. 1918 йылдың 19 февралендә ситтән тороп Эстонияны ҡотҡарыу комитеты составына индерелә, әммә 20 февралдә үҙе унан сыға, шулай уҡ бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһын мөхәррирләү буйынса комиссияла ҡатнаша.
1918—1919 йылдарҙа Эстония ваҡытлы хөкүмәтенең финанс һәм дәүләт милке министры вазифаһын башҡара. 1919 йылда Ойоштороусылар йыйылышы ағзаһы була. 1919—1930 йылдарҙа Эстония кооператив союзы советы рәйесе була.
1919—1920 йылдарҙа Эстония финанс министры вазифаһын үтәй. 1920 йылдан Rahvapank (Халыҡ банкы) советы рәйесе.
1920—1921 йылдарҙа Эстонияның сауҙа һәм сәнәғәт министры вазифаһын башҡара. 1920—1926 йылдарҙа Рийгикогу (Эстония парламенты) ағзаһы, 1921—1922 йылдарҙа парламент рәйесе була.
1922 йылдың 21 ноябренән 1923 йылдың 2 авгусына ҡәҙәр Эстонияның дәүләт аҡһаҡалы (дәүләт башлығы) вазифаһын башҡара.
1923—1924 һәм 1926—1930 йылдарҙа Эстония ҡулланыусылар союзының үҙәк йәмғиәте директоры була. 1924—1925 йылдарҙа Эстония банкының директоры вазифаһы үтәй.
1925—1940 йылдарҙа National Peat Industry (1936 йылдан — Estonian Peat Industry) советы рәйесе була. 1931—1940 йылдарҙа Балтик ебәк-ҡағыҙ фабрикаһы менән етәкселек итә. 1933—1940 йылдарҙа Kreenbalt Ltd предприятиеһының диреторы була.
1933—1934 йылдарҙа Тарту университетында финанс һәм сәнәғәт сәйәсәте буйынса лекциялар уҡый.
1936—1940 йылдарҙа Текстиль преприятиеларының бөтә Эстония союзы рәйесе вазифаһын башҡара 1937—1940 йылдарҙа Эстония Сауҙа һәм сәнәғәт палатаһы ағзаһы була.
1934 йылда сәйәси түңкәрелеш һөҙөмтәһендә урынлаштырылған Пятс диктатураһына тәнҡит менән ҡарай.
1940 йылда НКВД органдары тарафынан ҡулға алына, 1942 йылдың 4 декабрендә Архангельск өлкәһендә төрмәлә үлә.
# Гөбөрлө тауҙары

Гөбөрлө тауҙары (рус. Губерлинские горы) — Ырымбур өлкәһенең көнсығышында,Яйыҡтың уң ҡушылдығы - Гөбөрлө йылғаһы бассейнындағы тау массивы. Урал тауҙарының көньяҡ өлөшө.

# Гөбөрлө тауҙары
## Тасуирламаһы

Гөбөрлө тауҙары төньяҡтан көньяҡҡа 70 км-ға һуҙылған. Уның майҙаны яҡынса 400 км2 тәшкил итә. Тауҙар Гөбөрлө йылғаһы үҙәне , шулай уҡ уның ҡушылдыҡтарының йырындары, соҡорҙары һәм тарлауыҡтары менән ныҡ йырғыланған. Ҡайһы бер тарлауыҡтары 80-100 м тәрәнлеккә барып етә. Өҫтөнлөклө бейеклектәре 300-350 м тәшкил итә. Иң бейек түбәһе — Арҡыры тау (Поперечная). Гөбөрлө тауҙары көньяҡ өлөштә Ҡаҙағстандағы Муғалжар тауҙарына барып тоташа.
Тау тоҡомдары башлыса туф, кремнийлы һәм балсыҡлы һәүерташтарҙан хасил булған.

# Гөбөрлө тауҙары
## Флораһы

Битләүҙәрҙә үҫә дала үҫемлектәре, мүк һәм лишайниктар осрай.

# Гөбөрлө тауҙары
## Ятҡылыҡтары

Ул биләгән урындарҙа марганец, баҡыр, тимер һәм никель мәғдәндәре (никель Аккермановск руднигы), хром, эзбизташ һәм башҡа файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтары бар.

# Гөбөрлө тауҙары
## Этимологияһы

Тауҙың исеме башҡортса — гөбөрлө баҡа, йәғни ташбаҡа тигәндән килеп сыҡҡан.
# Штапельбург

Штапельбург (нем. Stapelburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1391 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,74 км². Диңгеҙ кимәленән 242 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38871 һәм автомобиль коды — HZ.
# Животовка (йылға)

Животовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/Еділ/1804/693/445/9 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 8,600 км.

# Животовка (йылға)
## Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусоваяйылғаһы, инештән Ревда ҡалаһына тиклем, Ревда йылғаһын һәм Ново-Мариинск һыуһаҡлағысынан сыҡҡан йылғаны индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010100512111100010257
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101025
* Бассейн коды — 10.01.01.005
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1
# Үтәшева Римма Әмир ҡыҙы

Үтәшева Римма Әмир ҡыҙы (3 ғинуар 1952 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, ғалим-табип-акушер-гинеколог, йәмәғәтсе. 1975 йылдан Өфөнөң 1-се бала табыу йорто, 1978—1988 йылдарҙа 4-се бала табыу йортоноң табип-акушер-гинекологы, 1988—2008 йылдарҙа — баш табип урынбаҫары; 2013 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Рәсәйҙең 8-се саҡырылыш Дәүләт думаһы, Башҡортостан Республикаһының 4-6-сы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Медицина фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры..

# Үтәшева Римма Әмир ҡыҙы
## Биографияһы

Римма Әмир ҡыҙы Үтәшева 1952 йылдың 3 ғинуарында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Сабай ауылынан тыуған.
1975 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай.
Хеҙмәт юлын 1975 йылдың башында Өфө ҡалаһының 1-се бала табыу йортонда табип-акушер-гинеколог булып башлай , һуңынан ҡаланың 17 -се клиник дауаханаһында эшләй.
1976-1978 йылдарҙа — Өфөнөң № 1 бала табыу йортонда табип-акушер-гинеколог.
1978- 1988 йылдарҙа — табип-акушер-гинеколог, бүлек мөдире була,
1988-2008 йылдарҙа — Өфө ҡалаһының 4-се. клиник бала табыу йорто баш табибы урынбаҫары.
2013 йылдан — Башҡорт дәүләт медицина университетының акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы доценты.
«Башҡортостан Республикаһы татарҙарының милли-мәҙәни автономияһы» Төбәк йәмәғәт ойошмаһы советы рәйесе.
19-сы, 20-се саҡырылыш Өфө ҡала советы депутаты, 1-се саҡырылыш Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Советы депутаты итеп һайлана.
2008 йылдан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана.
2021 йылдың 19 сентябрендә VIII саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайлана.

# Үтәшева Римма Әмир ҡыҙы
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Халыҡтар дуҫлығы ордены;
* Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы;
* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының Почёт билдәһе ;
* Татарстан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының Почёт грамотаһы;
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы
# Шёнхаузен (Эльба)

Шёнхаузен (Эльба) (нем. Schönhausen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2340 кеше йәшәй. Майҙаны — 45,76 км². Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39524 һәм автомобиль коды — SDL.